kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тұяқ Көпейұлы Исабек

Тұяқ Көпейұлы Исабек (1950 ж. т.), пайдалы қазбаларды жер астынан қазып алу саласындағы маман, техника ғылыми докторы (1998), профессор (2000), ҚР ЖҒА академигі (2005). Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. Қарағанды политехникалық институтын бітірген (1972). 1977 - 2003 жылдары ҚарМТУ аға инженері, кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, аспирант, ассистент, доцент, профессор 2001 жылы тау-кен факультеті деканының орынбасары, қысқартылған мерзімде оқытатын факультет деканы, 2004 жылдан тау-кен факультетінің деканы. 140-тан астам ғылыми енбектің, монографияның авторы. Шығармалары Нетрадиционная технология разработки угольных пластов короткими лавами без предварительного проведения (1993); Перспективы создания высокопроизводительных лав на шахтах Караганды (1998); Мировой опыт совершенствования технологии разработки угольных пластов (1999). Дереккөздер
Кеплер теңдеуі

Кеплер теңдеуі — келесі түрдегі теңдеу : мұндағы — эксцентрлік аномалия, — орбита эксцентриситеті, ал — орта аномалия. Бұл теңдеуді аспан механикасының мәселелерімен байланысты 1619 жылы И. Кеплер қарастырған болатын. Кеплер теңдеуінің түрлері Кеплер теңдеуі классикалық өрнегінде эллипстік орбиталар бойынша қозғалыстарды сипаттайды, яғни 0&nbsp;≤&nbsp;ε&nbsp; &nbsp;1) гиперболалық Кеплер теңдеуіне бағынады, ол түрі бойынша классикалық теңдеуіне ұқсас. Түзу сызық бойымен қозғалыс (ε&nbsp;&nbsp;1) радиалды Кеплер теңдеуімен сипатталады. Ал параболалық орбиталыларға (ε&nbsp;&nbsp;1) Баркер теңдеуін қолданады. Егер ε&nbsp;
Асирвадамудра

Асирвадамудра - цейлондық өнердегі Будда бейнелерінің қамқорлық жасап, тілек білдіру белгісі. Мұндай қалыпта жұдырығы түюлі, шынтақтан бүгілген сол қолы кеудесіне көтерулі, ал шынтақ тұсынан көлденеңдей алға созылған оң қолының алақаны жоғары көтеріліп, көрушісіне қарай сілтеніп тұрады. Дереккөздер
Ләйла Итбаева

Ләйла Итбаева (1902 - 1990), кітапханашы, ҚазКСР еңбек сің. кітапханашысы (1961). Еңбек жолын клуб меңгерушісі, кітапханашы болудан бастаған. 1951 жылдан Орталық Қазақстандағы ірі техникапық кітапхана — «Қарағандыкөмір» ӨБ орталық ғылыми-техникапық кітапханасын басқарады. Оның жетекшілігімен кітапхана Қарағанды көмір бассейні шахталарында ғылыми-техникалық прогрессті дамытуға үлкен көмек көрсетті. Дереккөздер
Ба и ме

Ба и ме - кхмер тілінде «әке» және «шеше» деген сөзді білдіреді. Олардың алғашқысы Бакхенг, Бапхуон, Байон деген және басқа сөздердегі храмтаулардың атында жер мағынасын, ал екіншісі Ангкордағы Мебон сияқты құрылыстардағы киелі су деген мағынаны білдірсе керек. Дереккөздер
Конформды бейнелеу

Конформды бейнелеу немесе Конформдық түрлендіру- ( - ұқсастық) - D аймағындағы сыптығыр сызықтардың қиылысу нүктесіндегі бұрышты сан шамасымен бағытын сақтап G аймағына бейнелеу. С z жазықтығындағы D аймағын C w жазықтығындағы G аймағына w=f(z) аналитикалық функция арқылы бейнелеу конформды болады. Мысалы, негізгі элементар функциялар арқылы бейнеулер- конформды. Жазықтықтағы аймақты конформды бейнелеу - де ақырсыз аз фигуралар өздеріне ұқсас ақырсыз аз фигураға бейнеленеді. Конформды бейнелеу терминінің шығу тегі осымен байланысты. (ортасы мен оң жақта) бейконформдық бейнелеу үлгісі ретінде.]] Конформдық түрлендіру – беттің бір облысындағы фигураны екінші облысына бейнелегенде бірінші фигураның ішкі нүктесінде қиылысатын кез келген екі қисық сызықты сондай бұрышпен қиылысатын екінші фигураның қисық сызығына айналдыратын түрлендіру. Конформдық түрлендірудің мысалдары ретінде ұқсастықты, бұрышты жарты жазықтыққа бейнелеуді, сфераны жазықтыққа стереографиялық проекциялауды, т.б. қарастыруға болады. Жер шары бетінің картасын жазықтыққа салғанда стереографиялық проекция пайдаланылады. Жазықтықтың кез келген облысын оның екінші бір облысына Конформдық түрлендіру мәселесі орындала бермейді. Егер Конформдық түрлендіру жазықтықтың бір облысын екіншісіне бейнелегенде бұрыштарды есептеу бағытын сақтаса, онда ол бірінші текті Конформдық түрлендіру болады. Ал егер бұрышты есептеу бағыты кері өзгерсе, онда Конформдық түрлендіру екінші текті болады. Конформдық түрлендіру теориясының бастамасын Л.Эйлер (1777) қалаған. Бұл теорияға К.Гаусс (1822), Б.Риман (1851) елеулі үлес қосқан. Н.Е. Жуковский мен С.А. Чаплыгиннің зерттеулері Конформдық түрлендіру теориясының дамуына зор әсер етті. Дереккөздер
Дөңгелектік түрлендіру

Дөңгелектік түрлендіру – жазықтықтың дөңгелектік түрлендіру деп әрбір шеңберді немесе түзуді шеңберге немесе түзуге бейнелейтін түрлендіруді айтады. Дөңгелектік түрлендіру екі түрлендірудің көбейтіндісі (суперпозициясы) болады: инверсия мен ұқсас түрлендірулер. Дөңгелектік түрлендіру конформды түрлендірудің мысалы ретінде қарастырылады. Дереккөздер
Казкат

«КАЗКАТ», мыс каңылтырын дайындайтын зауыт (Жезқазған қ.). Түркияның «Энтес» құрылыс компаниясы 1994 жылы салған. Негізгі технологиялық жабдықтармен АҚШ-тың «Саутвайер» фирмасы қамтамасыз еткен. 1994 жылы қазанның 28 жұлдызында тұңғыш өнім бере бастады. Өндірістік қуаты жылына 50 мың т мыс қаңылтыры. Қалыңдығы 8 мм. Мыс қаңылтыры кабель өнімдерін, әр түрлі жуандықтағы мыс сымдарын, эмальдаған мыс сымдарын дайындауға пайдаланылады. Зауыт өнімі әлемдік стандартқа сай келеді. Дереккөздер
Лагранж қатары

Лагранж қатары - z=a+λφ(z) теңдеуінің түбірінен тәуелді аналитикалық функцияның кішкене А параметірінің дәрежелері бойынша қатарға жіктелуі: ::. f(z)=z деп алып, z түбірінің лагранж қатары келеміз :: Дереккөздер
Николай Павлович Калмыков

Николай Павлович Калмыков (1920 ж. т.), металл балқытушы, «Данк» орденінің толық иегері. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1955 - 1971 жылдары Балқаш қаласының түсті металдар зауыты орталық жөндеу цехының аралаушысы, металл құю цехының шабровшысы, балқытушысы болды. Балқаш қаласының құрметті азаматы (1975), Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталған.
Ерболат Бейсембекұлы Каргин

Ерболат Бейсембекұлы Каргин (1964 ж. т.) - Қаражал қаласының әкімі (2004 жылдан бастап), тау-кен инженері. * Қарағанды политехника институтын (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) бітірген (1993). * Еңбек жолын 1984 жылы «Дубовка» шахтасында жер асты электр слесары болып бастады. * 1997 жылдан Қарағанды қ. Совет ауданы әкімі аппаратының бас маманы * ПИК-термен жұмыс жөніндегі бөлім меңгерушісі * Қарағанды қ. құрылыс, архитектура ТКШ пайдалану және реформалау ісі жөніндегі басқарманың бастығы. * 2001 жылдан «Жәйрем кен-байыту комбинаты » АҚ әлеуметтік даму және жалпы мәселелер бойынша директоры. * 2004 жылы Қаражал каласының әкімі болып тағайындалды.
Сызықтық интерполяция

Сызықтық интерполяция. Егер f(x) функциясының а және b нүктелеріндегі мәндері белгілі болса, онда бұл функцияны [a;b] кесіндісінде жуықтап түзуге ауыстыруға болады: f(x)~f(a)+(x-a)(f(b)-f(a))/(b-a). Бұл ауыстыру сызықты интегрполяциялу деп айтылады. Дереккөздер
Экстремал нүкте

Экстремал нүкте - функцияның экстремумы бар болатын нүкте. Дереккөздер ar:العظمى والصغرى ca:Màxims i mínims cy:Uchafbwyntiau ac isafbwyntiau de:Extremwert en:Maxima and minima eo:Maksimumo kaj minimumo es:Extremos de una función fa:بیشینه و کمینه fi:Maksimi fr:Extremum he:נקודת קיצון is:Útgildi it:Massimo e minimo di una funzione ja:極値 nl:Extreme waarden pl:Minimum i maksimum (funkcje) pt:Pontos extremos de uma função ru:Экстремум sl:Ekstrem funkcije sv:Extremum tt:Экстремум uk:Екстремум zh:极值
Андрей Яковлевич Карстен

Андрей Яковлевич Карстен (1923 ж. т.), проходкашы, Соц. Еңбек Ері (1966), КСРО-ның құрметті шахтері (1957), ҚазКСР-інің еңбек сің. құрылысшысы (1965). 1942 - 1961 жылдары «Қарағаңдышахтақұрылысы» комбинатының Саран, Шерубай-Нұра көмірлі учаскелерінде проходкашы, 1962 - 1980 жылдары «Қарағандышахтапроходкалау» шахта салу басқармасының ұңғы проходкалаушылар бригадирі. Карстен баскарған проходқашылардың аралық бригадасы жоспарлы тапсырмаларды жүйелі түрде орындап отырды. 1964 жылы 13 сәуірде 30 жұмыс күні ішінде 131 кума м дайын ұңғы қазып, тік ұңғы проходкалау жөнінен респ. рекорд жасады. 1980 - 1981 жылдары ағаш қоймасының шебері, 1982 жылдан «Қарағандышахтапроходкалау» шахта салу басқармасының ағаш өндеу цехында қоймашы. 8-сайл. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер
Марфа Филипповна Касаева

Касаева Марфа Филипповна (1917 - 1989), құрылысшы, сылақшы. Социалистік Еңбек Ері (1964), ҚазКСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы. 1939 - 1970 жылдары Балқаш қаласының «Прибалхашстрой» тресіндегі №2 құрылыс басқармасында сылақшы болып еңбек етті. Жоғары сапалы жұмыс нәтижесінде сан рет социалистік жарыс жеңімпазы болды. Ленин, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Экспоненттік функция

Экспоненттік функция - кешен сандар аймағында е z немесе а z (а≠0) функциясы, демек көрсеткіштік функция. , мұндағы e саны — натурал логарифдер негізі Экспоненттік функция ехрz деп те белгілейді. Экспоненттық функция графигі. функциясының нөл нүктесіндегі жанамасы -ге көлбеу Жанында мысал ретінде (нүктелермен) және (пунктирмен) келтірілген Анықтама Экспоненттік функция бірнеше эквивалентті түрде анықтала алады. Мысалы, Тейлор қатары арқылы: немесе шек арқылы: Мұндағы x — кез келген комплекс сан. Дереккөздер
Сандық интегралдау

Сандық интегралдау - анықталған интегралдарды жуықтап есептеуге және дифференциалдық теңдеулерді жуық шешуге арналған математиканың бөлімі. Интегралдарды жуықтап есептеу формулалары квадратуралық формулалар деп аталады. Дифференциалдық теңдеулерді жуық шешудің көптеген аналитикалық әдістері бар. Олардың ішінде біртіндеп жуықтау әдістері, Чаплыгин әдісі, Риц әдісі, Галеркин әдісі т.б. Дереккөздер
Дербес туынды

Дербес туынды - көп айнымалды u=f(x 1 ,x 2 ,...,x n ) функциясының дербес туындысы деп осы функцияны x 1 ,x 2 ,...,x n айнымалыларының біреуі, мысалы x i бойынша алынған туындыны айтады, бұл жағдайда басқа айнымалылар тұрақты деп есептеледі (белгіленуі ∂u/∂x i немесе f' x i ). Бұл туынды бірінші ретті дербес туынды деп аталады. Дербес туындының дербес туындысы екінші ретті дербес туынды делінеді т.с.с. Нақты түрде функциясының нүктесіндегі дербес туындысы (к-шы айнымалы бойынша) былай жазылады: : ның көлбеулік бұрышына тең.]] Дереккөздер
Коши-Буняковский теңсіздігі

Коши-Буняковский теңсіздігі немесе Коши — Буняковсий — Шварц теңсіздігі — квадратымен интегралданатын f(x) және g(x) функциялары үшін орындалатын, В.Я. Буняковский дәлелдеген теңсіздік: :: Бұл теңсіздік алгебралық теңсіздігіне ұқсас: ::. Мұны француз математигі О.Коши (1789 – 1857) дәлелдеген (1821). Егер a k және b k қатарлары жинақталатын қатарлар болса, онда a k және b k шексіз тізбектері үшін де Коши теңсіздігі дұрыс болып есептеледі. Коши теңсіздігінің интегралдық түрін орыс математигі В.Я. Буняковский (1804 – 1889) көрсеткен (1859), ал оны неміс математигі Л.Гельдер (1859 – 1937) жалпылап берді Буняковский теңсіздігі кейде Шварц теңсіздігі деп те атайды (Г.А. Шварцтың аты бойынша). Дереккөздер
Қалынды туралы негізгі теорема

Қалынды туралы негізгі теорема - айталық, бір байланысты G аймағында бірмәнді аналитикалық f(z) функциясының осы облыста оңаша ерекше нүктелерінен басқа ерекшеліктері болмасын, осы жағдайда, G аймағында жатқан және f(z)-тің ерекше нүктелері арқылы өтпейтін жай тұйық сызығы бойынша f(z)-тен алынған интеграл мына формула арқылы есептеледі: ::, мұндағы а 1 , а 2 ,..., a n - сызығының ішкі жағында жатқан f(z)-тің оңаша ерекше нүктелері. Егер сызығының ішкі жағында жатқан f(z)- тің нөлдер саны, олардың еселігін қоса есептегенде, N-гe, ал полюстер саны P-ға тең болса, онда :: теңдігі орындалады. Бұл теңдіктің сол жағындағы интеграл сызығына қатысты логарифмдік қалынды деп аталады. Дереккөздер
Гармоникалық қатар

Гармоникалық қатар - сандық қатары. Гармоникалық қатар әрбір мүшесі (екіншісінен бастап) өзімен көршілес екі мүшенің гармоникалық орта мәні болады. Гармоникалық қатар жинақсыз (Леонард Эйлер, 1673), және оның дербес қосындылары санындай өседі (Леонард Эйлер, 1740): ::, мұндағы және С саны Эйлер тұрақтысы деп аталады. — қатары жалпыланған гармоникалық қатар деп аталады, бұл қатар α>1 болғанда жинақталады және α≤1 болса жинақталмайды. Дереккөздер
Гармоникалық орта мән

Гармоникалық орта мән a 1 ,a 2 ,...a n - сандарының гармоникалық орта мән деп осы сандарға кері шамалардың арифметикалық орта мәніне кері шаманы айтады, демек саны. Мысалы, саны және сандарының гармоникалық орта мәні. Гармоникалық орта мән осы сандардың арифметикалық орта мәнінен артық болмайды. Дереккөздер
Гипержазықтық

Гипержазықтық - К өрісіндегі X векторлық кеңістігінің осы кеңістікке дейінгі толықтауышы бір өлшемді кеңістік болатын М ішкеңістігінің бейнесі (ығысқандағы), демек х 0 +M түріндегі П жиыны, х 0 X. х 0 0 болғанда гипержазықтық кей жағдайда біртекті деп атайды. X кеңістігінің П жиыны тек кана П (мұндағы αK f түйіндес X* кеңістігінің нөлдік емес элементі) болғанда гипержазықтық болады. f пен α M арқылы тұрақты β көбейтіндісіне дейінгі дәлдікпен анықталады, β≠0. Дереккөздер
Дедикенд белгісі

Дедикенд белгісі - (қатардың жинақталатыны туралы) Егер қатары абсолют жинақталса, а n →0 және қатарының дербес қосындылары шенелген болса, онда қатары жианқты болады, мұндағы а n b n - кешен сандар. Өзіндік емес интегралдар үшін Дереккөздер
Дедикенд теоремасы

Дедикенд теоремасы — сандар түзуінің үзіліссіздігі туралы. Нақты сандар жиынының кез келген А/В қимасы (Дедекинд қимасын қара) үшін, А класында ең үлкен, немесе В класында ең кіші болатын α саны бар болады. Бұл тұжырым сандар түзуінің үзіллісіздігі туралы Дедекинд принципі (немесе аксиомасы) деп аталады. α саны А жиынының жоғарғы шені және В жиынының төменгі шені болады. Дереккөздер
Лазарь Михайлович Катков

Лазарь Михайлович Катков (1927 жылы туған), партия, кеңес қызметкері. Қазақ политехникалық институтын бітірген. 1957 - 1972 жылдары Балқаш, Теміртау қалалық партия комитетінің 1-хатшысы, Жамбыл облыстық партия комитетінің 2-хатшысы, ҚазКСР түсті металлургия министрінің орынбасары, Моңғолия Халық Республикасының Эрденет кең-байыту фабрикасының құрылысындағы КСРО өкілі қызметін атқарады. 1982 жылдан зейнеткерлікке шыққанша ҚазКСР жергілікті өнеркәсіп министрінің орынбасары болды. Дереккөздер
Шарнир

Шарнир ,топса. Механизмнің екі бөлігінің қозғалмалы қосылысы. Топсалар бір бөліктің екіншіге қарағанда бұрылуын қамтамасыз етеді. Топсалар топсалы қозғалмалы тіректерде және топсалы қозғалмалы тіректерде және т.б, пайдаланылады. Дереккөздер
Қылта мойын

Қылта мойын (тарылу). Қима ауданының (сужение) кішіреюі, күш қирату мәніне жеткенде үлгі ұзындығының кішкентай бөлігі тым жіңішкеріп, "қылта мойын" пайда болады. Сондықтан үлгіні одан ары ұзартуда күшті біртіндеп азайту керек, Шынында да, қылта мойынның ең кіші қимасындағы кернеу үлгінің үзілу сәтіне дейін өсе береді. Үлгінің үзілу сәтінде жіңішкерген қылта мойын ауданы бастапқы ауданның 1/3 бөлігіндей болады. Дереккөздер
Әлібек Қажыбайұлы Кәтегенов

Әлібек Қажыбайұлы Кәтегенов (1941 жылы туған), композитор, Қазақстан композиторлар одағының мүшесі. Мемлекеттік Құрманғазы атындағы консерваторияны бітірген. Симфониялық оркестрде скрипкашы. Шығармалар Симфония (ми-минор), Симфония (соль-мажор), О. Сүлейменовтың сөзіне «Адамға табын, Жер енді» ораториясы, «Мақпал» фантазиясы. Дереккөздер
Тікелей іздеудің литогеохимиялық әдісі

Тікелей іздеудің литогеохимиялық әдісі. Көмірсутектердің жер қойнауларындағы жатындардан жер бетіне қарай жылыстауы салдарынан газ—тау жынысы—су шекараларында етек алған физикалық химиялық процестер нәтижесінде жер бетіне жақын орналасқан тау жынысытар құрамындағы өзгерістерді зерттеуге негізделген мұнай және газ кенорындарын іздеу әдісі. тау жынысытардыың сынамалары жер бетінен де, арнайы жасақталған геохимиялық ұңғымалардан да алынады. тау жынысытар кұрамында Ғе, Со, Мп, V, Ті т.б.. микроэлементтердің және әр түрлі арнаулы минералдық түзілімдердің (сульфидтер, карбонаттар) қалыпты мөлшерге қарағанда көбірек болуы, рН және тотығу-тотықсыздану потенциалы мөлшерлерінің де қалыпсыздықпен сипатталуы, олардың түстеріндегі, тығыздығындағы, серпінділігіндегі, диэлектрлік өткізгіштігіндегі, өзге де физикалық қасиеттеріндегі өзгерістер көмірсутектердің қойнаудағы жатындардан жер бетіне қарай жылыстағандығын көрсете алады. Алайда бүгінде қолданылып жүрген зерттеу әдістері көмірсутектер жатынынан көп алшақ кетпеген, яғни оған жақын орналасқан өңірлердегі тау жынысы өзгерістерін ғана тап баса алады. Сөз болып отырған кенорын іздеу әдісі өзге де тікелей іздеу әдістерімен кешенді түрде жүргізілгенде ғана айтарлықтай нәтиже бере алады. Дереккөздер
Бодхи-гхара

Бодхи-гхара - Будданың әулиеге айналуының белгісі саналатын Бодхи деревнясына айнала салынған буддалық діни құрылыс. Үндістандағы көптеген бедерлі бейнелерден белгілі. Сақталған осы тектес ескерткіш алғаш рет Нилакагамадан (Цейлон аралы) табылды. Дереккөздер
Бодхисаттва

]] дағы Падмапани фрескасы. Үндістан, 5 ғ.]] , 7 ғ.]] Бодхисаттва — тхеравада буддизмінде тарихи Будданың әулиеге айналғандағыға дейінгі кезі және әуелдегі Будда бейнесі ретінде өмір сүрген адамдар мен аңдар білдіріледі. Махаяна буддизмінде бодхисаттвалар басқа адамдардың құтқарылуына жол көрсету үшін нирванадан (дүниеден безіп, рақат құшағына берілу) бас тартады. Тағы қараңыз: * Джатаки Дереккөздер
Тікелей іздеудің микробиологиялық әдісі

Тікелей іздеудің микробиологиялық әдісі. Таужыныстар қимасының беткейлік өңіріндегі, грунттардағы, топырақ ауасындағы және табиғи сулардағы көмірсутектерді тотықтыратын бактериялардың биоценозын зерттеуге негізделген мұнай және кен орындарын іздеу әдісі. Мұндай бактериялардың үймелемелері (колониялары) терең қойнауларда орналасқан жатындардан шашырай тараған көмірсутектердің жер бетіне шығу нүктелерінде дамып жетіледі. Жер қыртысы қимасында көмірсутектер жатынының бар екендігін көрсететін бірден-бір бактериялар — метанның газ түріндегі гомологтарын және төмен мөлекулалы n-алкандарды тотықтыратын, әсіресе пропанды, бутанды және жарым-жартылай пентанды тотықтыратын бактериялар. Микробиологиялық әдістің өзіне тән өзгешеліктері баршылық, олар — бұл әдістің жылыстаушы көмірсутектер ағымы болымсыз өңірлерде газдық-геохимиялық әдіспен салыстырғанда әлдеқайда сезімталдығы, бактериялық қалыпсыздықтардың әдетте өнімді ауданның нақ орта тұсынан көрініс беруі, далалық және зертханалық жұмыстар құндылығының біршама арзан болуы. Әдіс су көздерін алдын-ала тексеруден өткізген түсірімдер барысында, антиклинді емес типке жататын мұнай және газ жатындарын іздеуде әсіресе тиімді; өзге де геохимиялық әдістермен кешенді түрде қолданылады. Дереккөздер
Радиоактивті изотоптар әдісі

Радиоактивті изотоптар әдісі. Ұңғыма оқпанына радиоактивті заттарды енгізгеннен кейін ондағы ү-сәулелену карқынын өлшеуге негізделген радиоактивтік каротаж әдісі; таужыныстардың кеуектілік және жарықшақтық дәрежесін анықтауға, құбырсырттық және жерасты суларының айналымдарын қадағалауға да қолданылады. Синонимі - "таңбаланған шар әдісі". Дереккөздер
Қытайдың қалдықтар туралы теоремасы

Қытайдың қалдықтар туралы теоремасы атымен бірнеше ұқсас тұжырымдар белгілі. Бұл теорема арифметикалық түрде қытай математигі Сунь Цзыдың «Сунь Цзы Суань Цзин» трактатында шамамен б.з. үшінші ғасырда сипатталған. : Егер натурал сандары өзара жай болса, онда барлық үшін болатындай кез келген үшін кез келген үшін санына бөлгенде қалдық беретіндей саны табылады. Тіпті егер осындай екі мен сандары табылса, онда . Әдебиет * С. Ленг, Алгебра, М.: Мир, 1968, 82—83.
Брахма

Брахма - «жоғары принцип», өзіндік өзгешелігі жоқ дүниелік принцип пен татулық иесін персонификациялау. Құдірет кіші ретінде оған өте аз табынған және сирек бейнеленеді. Қазға мінгізіледі, өзіндік белгілері — тәж, райхан гүлінен жасалған шір, су құйылған ыдыс, лотос гүлі т. б. Жұбайы боп Сарасвати тәңіриясы есептеледі; кейініректегі өнерде ол Вишнумен байланысты және ғылым құдайы ретінде құлшылық етіледі. Дереккөздер
Салыстырмалы геологиялық баламалар әдісі

Салыстырмалы геологиялық баламалар әдісі (болжамдық ресурстарды бағалау барысында). Төмендегі әрекеттер жиынтығы нәтижесінде жүзеге асырылатын болжамдық ресурстарды бағалау әдісі: болжам аумағын геологиялық құрылысы біріне ұқсас, бірақ зерттелу дәрежесі түрліше төлнұсқа және есептеу бөлікшелеріне бөлу; жақсы зерттелген төлнұсқа бөлікшелер бойынша мұнайдың, газдың, конденсаттың және бұларға ілеспе құрамбөліктердің геологиялық қорларының (А+В+С 1 +С 2 категориялары) меншікті тығыздығын анықтайтын сандық қатынастарды есептеп шығару; қорлардың меншікті тығыздығы әдісімен мұнай, газ және конденсат мөлшерлерін болжамдық бағалау көрсеткіштерін есептеу бөлікшелері бойынша анықтау. Дереккөздер
Тоғыстыру әдісі

Тоғыстыру әдісі. Сандық тұрғыдан мүлдем жеткіліксіз бұрғылау ұңғымалары көмегімен ғана аршылған жер қойнауларының терең деңгейлерінде орналасқан қойнауқаттың құрылымдық картасын жасақтау әдісі. Бұл әдіс зерттелмек қойнауқаттан жоғарырақ орналасқан және біршама жақсы зерттелген танымал қойнауқаттың беткі жазықтығының пішіні жайлы деректерді пайдалана отырып, төмендегі мәселелерді шешуге мүмкіндік туғызады: танымал қойнауқаттың кұрылымдық картасын дайындау; осы картаның бетінде терең және саяз ұңғымалардан алынған деректер көмегімен анықталған изохоралар картасын түсіру; аталған екі картадағы изосызықтардың тоғысу нүктелеріндегі терең орналасқан қойнауқат жазықтығының нақты белгілерін анықтау; зерттелген қойнауқаттың құрылымдық картасын жасақтау. Дереккөздер
Брихатсамхита

Брихатсамхита — VI ғасырда Барахмихира астрология жөніңде жазған трактат. Астрономия, математика т. б. туралы тараулармен бірге мұнда сәулет туралы тараулар да, сол сияқты әртүрлі құдайлар бейнелерін дайындаудың және орналастырудың жолдары туралы егжей-тегжейлі түсініктер де бар. Дереккөздер
Геологиялық барлау жұмыстарының әдістемесі

Геологиялық барлау жұмыстарының әдістемесі. Нақтылы геологиялық жағдайларда орыналасқан мұнай және газ кенорындарын іздеу және барлау, белгілі бір аймақтың мұнай және газ кенорындарына деген мүмкіндіктерін бағалау мәселелерін шешу мақсатында өзінің нәтижелеріне қойылатын талаптарға сай жүргізілетін геологиялық барлау жұмыстарын іс-тәжрибеде жүзеге асырудың ұстанымдары мен әдістерінің жиынтығы. Геологиялық барлау жұмыстарының әдістемесі мұнай және газ геологиясының теориялық негіздері дамуының нәтижелерінен, өр түрлі геологиялық жағдайларда ұшырасатын мұнай және газ кенорындарын іздеу, барлау және игеру тәжрибелерін талдау және қорытындылау мәліметтерінен туындайтын үстанымдарға негізделеді. Аталған ұстанымдардың ең негізгілері: зерттеудің толықтығы (іздеу мен барлауды ұтымдылық тұрғысынан шектеу); қажетті қорытындыға бірте-бірте жақындай түсу (геологиялық барлау жұмыстарының сабақтастығы); нысандарды зерттеудің біркелкілігін қамтамасыз ету (шындыққа сәйкестіктің біркелкілігі); уақытты, еңбекті және материалдық құралдарды мүмкіншілігінше азырақ шығындау. Дереккөздер
Барлау әдістемесі

Барлау әдістемесі. # Пайдалы қазба кенорындарын өндірістік тұрғыдан игеру мақсатында оларды ашу, мөлшер-сапа тұрғысынан сипаттау және жалпылама бағалау шараларын жүзеге асыруға керекті әдіс-тәсілдер жиынтығын жасақтайтын ілім. # Пайдалы қазба кенорындарын барлау барысында қолданылатын геологиялық, геохимиялық, геофизикалық зерттеулер, тау-кен және бұрғылау жұмыстары, техникалық жабдықтар, т.б. барша әрекеттер жиынтығы. Дереккөздер
Жұмыстық дене күйінің көрсеткіші

Біртекті жұмыстық дененің тепе-теңдікте тұрғандағы физикалық күйімен анықталатын, жиынтықты жылудинамикалық көрсеткіштерінің негізгісіне - қысым Р, температура Т және меншікті көлемі ρ жатады. Олардың арасында байланыстары бар, оны анықтау үшін, әрбір жұмыстық денені тәжірибе жолымен немесе материяның кинетикалық теориясы негізіндегі дененің салыстырмалы ішкі құрылымын, кейбір жорамал түрінде анықтайды. Жалпы түрінде көрсетілген көрсеткіштердің аралық қатнасы немесе теңдеу күйі мына түрінде болуы мүмкін: : Оның үш шамасының Р, v, Т берілген екеуімен анықтауға болады. Осыған қарағанда, жұмыстық дене екі өсті координат жүйесімен бейнеленуі мүмкін, жиі Р ордината өсі бойынша және D өсі бойынша салынады; диаграммадағы әрбір нүктеге, оның бір белгілі күйіне сәйкес келеді. Қысым Р Паскалмен (Па) белгіленеді. Паскаль - қысым, 1м 2 аудан бетіне нормаланған, бір қалыпты бөлінген 1 Н (Ньютон) күштің түсуін айтады немесе 1Па 1Н/м 2 , мұндағы 1Н 1 кг м/с 2 . Қысым бірлігіне паскалдың еселі және бөлшекті сандарының жазылуы: :1 кПа (килопаскаль) = 10 3 Па; :1 МПа (мегапаскаль) = 10 6 Па; :1 мПа (миллипаскаль) = 10 -3 Па және басқалар. Бұрын қолданылған кейбір теңдіктерді, ал қазіргі кездегі қолданылатын қысымдардың және СИ бірліктері: 1 кгс/м 2 1мм су бағанасы 9,8066 Па ≈ 10 Па; 1 кгс/м 2 98,0665 кПа ≈ 100 кПа 0,1 МПа; 1 атм 101,325 кПа 760 мм сынап бағанасы (сын.бағ); 1 мм сын.бағ = 133,322 Па ≈ 133 Па; 1 бар. 0,1 МПа; 1Мбар 100 Па. Қазіргі кездегі өлшеу техникаларындағы, сұйық қысымы мен газдар саласында қолданылатын өлшеу диапазоны өте кең - 1 пПа (пикопаскаль 10 −12 Па) дан 1ГПа (гигапаскаль 10 9 Па) дейін. Абсолютты қысым саласы - нөлден (абсалютты вакуум) және артық қысымға бөлінеді, яғни сұйық қысымы немесе газдардың қоршаған орта қысымының Р атм аралық айырмасы. : мұндағы - атмосфера қысымынан артығы, манометрмен өлшенеді; - қоршаған орта қысымы (атмосфералық). Егер қысым Р атмосфералық қысымнан төмен болса: : мұндағы — ауаның сиретілуі, вакуумметрмен өлшенеді. Есте сақтау керек, атмосфералық қысым - ауыспалы шама, сондықтан техника саласында нормалы қысымды қолданады: : Егер заттың көлемі V (м 3 ), ал массасы m (кг), онда теңдеу: : оны, заттардың меншікті көлемі деп атайды, (дене), оны м 3 /кг белгілейді. Дене (заттың) тығыздығы р деп, оның массасының т, көлеміне V қатынасы арқылы анықталу шамасын: : Жылудинамикалық температура Т, негізгі температуралық шкала, кельвин (К) бойынша өлшенеді. Сонымен қатар, жылудинамиқалық температураны 1968 ж. Халықаралық практикалық температуралық шкала бойынша өлшейді де және оны Цельси (°С) градусы t белгілейді. Жылудинамикасындағы жылудинамикасының көрсеткіштерінің күйін Т, жылудинамикасының температурасымен қабылдайды, және де әртүрлі нүктедегі есептеліну байланыстығын мына теңдеумен шешеді: : Практикалық есептеулер үшін T=t + 273 қабылдайды. Дереккөздер
Инерция эллипсі және оның қасиеттері

Инерция эллипсі және оның қасиеттері. Жарты өс үшін фигураның инерция радиусын алып, координаттар өстерінде эллипс саламыз. ОХ өсінің бойында *: радиус, ал ОУ өсіне сәйкес *: инерция радиусын белгілейік. Осы эллипстің теңдеуі мынадай болады: *: ол инерция эллипсі деп аталады, мүндағы және X және Y өстеріне қатысты өстік инерция моменттері, A - қима ауданы. Дереккөздер
Ваджраяна

Ваджраяна - (Алмасты күйме, Алмасты жол) — махаяна буддизмінің тибеттік ламаизмде және буддизмнің Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның жекелеген мектептерінде кең тараған тантристік формасы.Өзіне буддалықтан сырт мағлұматтарды, жергілікті сенімдер мен діндерді біріктіру арқылы буддалық ілімді алғашқы қалпынан көп өзгертіп жіберіп отырды. Дереккөздер
Бөрене

Бөрене — бұтақтарынан ажыратылған бағананың жоғарғы жағы алынып тасталған кесілген үлкен ағаш, немесе бағананың бөлігі. Бөренелерді агрегатты өңдейтін тізбек Бөренелерді агрегатты өңдейтін тізбек - ағаш өңдеу өндірісінде қабықтары аршылған диаметрлері 10...18 см, ұзындықтары 3...7,5 м келетін бөренелерді жоңғылап және аралап қажетті қималы тілінген материалдар, сонымен қатар технологиялық жаңқа жасау үшін қолданылатын тізбек. Бөренелерді агрегатты өңдейтін тізбек (ор. фрезернопильные линий агрегатной переработки бревен) — бір және екі жұп диаметрлі қалқан тұқымды бөренелерді кесіліп тілінген материалдармен қатар технологиялық жаңқалар жасайтын тізбектер.Өңделетін бөренелердің өлшемдері: жоғары ұшының диаметрлері 10...18 см, ұзындықтары 3, ...7,5 м. Өңдеу биіктігінің ең жоғары өлшемдері 155...160 мм. Бөренелерді бойлай тілетін дөңгелек аралы (екі білікті)ауыр білдек (ор. тяжелый (двухвальный) станок для продольнот распиливания бревен) — диаметрлері 1100 мм-ге дейін, ұзындықтары min 1,8 ... max 6,5 м бөренелерді бойлай тілетін екі білікті құрылғы Тілімдеу биіктігі 800 мм-ге дейін. Бөренелерді бойлай тілетін дөңгелек аралы жеңіл білдек (ор. легкий круглопильный станок для продольного расмиливания бревен) - диаметрлері 325 мм-ге дейін, ұзындықтары min 0,5...max 2 м бөренелерді бойлай тілетін құрылғылар. Тілімдеу биіктіи 325 мм-ге дейін. Бөренелерді бойлай тілетін дөңгелек аралы орташа білдек (ор. средний круглопильный станок для продольного распиливания бревен) — диаметрлері 700 мм-ге дейін, ұзындықтары min 1,2... max 6,5 м бөренелерді бойлай тілетін құрылғы. Тілімдеу биіктігі 500 мм-ге дейін. Бөренелерді және сырықтарды бойлай тілетін екі білікті көп аралы білдек (ор. двухвальный многопильный станок для продольного распиливания бревен и брусьев) бөренелерді бойлай аралап сырықтарды, шпалдары және төртбұрышты тақтайларды жасауға арналған білдек. Араланатын бөрененің ең үлкен өлшемдері: ендері 650 мм-ге дейін, қалыңдықтары 200 мм-ге дейін. Бөренелерді және сырықтарды көлденең тілетін дөңгелек аралы білдектер (ор. круглопильные станки для продольного распиливания бревен и брусьев) — бөренелерді көлденең тіліп сырықтар шпалдар, тақтайлар жасау үшін қолданылатын білдектер. Араланатын сырықтардың биіктігіне қарай тік жазыққа орналасқан бір және екі аралы білдектер болады. Бөренетасығыш (ор. бревнотаска, лесотаска) — бөренелерді тасымалдауға арналған механикаландырылған құрылғы. Бөренетасығыш жетек және тарту станциясынан, және бөренелерді қармайтын құралы бар шынжырдан тұрады. Бөренетасығыштар бөренелерді судан шығарып қоймаға түсіреді және өндіріске жеткізеді. Бөрене тілетін қосарланған тік білдек (ор. бревнопильный сдвоенный вертикальный станок) — ірі өлшемді бөренелерді бойлай тілетін және жапырақ тұқымды қатты ағаштардан жасалған араланған материалдарды жеке дара пішімдейтін құрылғы. Тілгілеу биіктіктігі 600. Тілетін тік дара білдек (ор. бревнопильный одинарный-вертикальный станок) - ірі өлшемді бөренелерді бойлай тілетін және жапырақ тұқымды қатты ағаштардан жасалған араланған материалды жеке дара пішімдейтін құрылғы. Тілгілеу биіктігі 700...1100 мм. Дереккөздер
Кәрібек Бейсенұлы

Кәрібек Бейсенұлы (1902-1929), Арқаның белгілі күйшісі. Шет ауданының түлегі. Арғынның Қаракесек Кәрсөн руынан. Қыздарбек күйші шәкірттерінің ең жасы һәм ең дарындысы болған адам. Кәрібек атақты Шортанбай ақынның Қалаулы дейтін қарындасынан туған жиені. Қыздарбектің шеберлігін, домбыра тартыс әдісін толық меңгерген Кәрібекке замандастары Қыздарбектін күйлерін қалап тартқызатын болған. Кәрібектің «Шер қосбасар» күйі ғана ел арасында сакталып қалған. 1929 жылы мезгілсіз қайтыс болған. Дереккөздер
Варналар

Варналар - ерте үнділік қоғамдағы сипаты бойынша касталарға жақын, өндіріске, дінге қатысы және басқаларға елеулі түрде қатысы бар негізгі төрт топ (брахмандар, кшатрилер, вайшьилар мен шудралар). Варналар системасы арийлерде Үндістанға көшпей тұрып қалыптаса бастады да, біздің дәуірімізге дейінгі I мыңжылдықтың бас кезінде түпкілікті қалыптасты. Дереккөздер
Деформацияның потенциалдық энергиясы

Деформацияның потенциалдық энергиясы. (U) ішкі күштер жұмысына тең, бағыты қарама-қарсы болатын шама: U = -W. *бұралу кезінде *ығысу кезінде *созылу кезінде Меншікті потенциалдық энергия. Ол брустың бастапқы көлемі бірлігіне қатынасына тең Дереккөздер
Вахалькадалар

Вахалькадалар - цейлондық діни символикалық ғимарат (дагоба) төрт тұстан өзінше бір қақпа тәрізді жасалған, бірақ та есігі жоқ, әлем дүниесіне бастайтын белгі ретіндегі тік бұрышты немесе текше формалы жанамалай салынған «жалған есіктер»., Шамамен біздің дәуірімізге дейінгі I ғасырлардан бастап пайда болды. Әрбір вахалькада жанынан бедерлермен безендірілген стелалар салынды. Кейініректегі буддалық текстер бойынша қақпалар жайы Будданың өмірімен байланыстырылады: патша ұлы Гаутаманың тууының белгісі — шығыстағы қақпалар, оң жақтағы қақпалар — әулие атануының, батыстағы қақпалар — ілімдерінің тарай бастауының, солтүстіктегі қақпалар — оның дүниеден безіп, рақат өмір кешуінің (нирвана) белгісі. Дереккөздер
Вайма

ор. вайма) — ағаштан жасалған бұйымдарды немесе олардың бөлшектерін желіммен құрастыратын айлабұйым немесе білдек. Гидравликалық, пневматикалық және электрлік жетектері бар ваймалы — білдектер болады. Дереккөздер
Марғұлан Сібірұлы Кәрібеков

Марғұлан Сібірұлы Кәрібеков (1964 жылы туған), кен инженері. Қарағанды политехника институтын (1986), РФ Президенті жанындағы Ресей мемл. қызметі академиясын бітірген (2005). Еңбек жолын «Қарағандыкөмір» ӨБ Күзембаев атындағы шахтада кен шебері болып бастады. Қарағандыда «Суканал» ААҚ, «Алаутрансгаз» АҚ ҚГШБ ЖШС, «Жібек жолы тобы» ЖАҚ басқарған. 2003 жылы Балқаш қаласы әкімінің орынбасары болып тағайындалды. 2006 жылдан Қарағанды қаласы, Қазыбек би ауданының әкімі. Дереккөздер
Дөңгелек арамен аралайтын білдектер

Дөңгелек арамен аралайтын білдектер (ор. круглопильные станки) — кескіш құрал ретінде дөңгелек аралар қолданылатын ағаш өңдейтін білдектер. Технологиялық өңдеу тәсілдеріне қарай бойлай, көлденең және пішіндеп аралап кесетін білдектер болады. Түрлері Дөңгелек арамен бойлап аралайтын білдектер (ор. круглопильные станки для продольного распиливания) - бұл білдектер аралары төменгі және үстіңгі жақта орналасқан болып екіге бөлінеді, Беріс қозғалысы көбінесе қарама қарсы болып келеді. Беріс механизмінің құрылысына қарай білдектер жанышпа білікті (аралайтын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 300 мм, биіктігі 80 мм) және жанышпа білікті-конвейерлі (араланатын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 400 мм, биіктігі 100 мм) болып келеді. Бұл білдектерде ағаш материалдарының талшықтарына қарай көлденең және бұрышпен тіліп дайындамалар жасалады. Дөңгелек арамен көлденең аралайтын білдектер (ор. круглопильные станки для поперечного распиливания) — тілінген материалдардан долбарлап және таза өңдеу, пішімдеу, шетжақтау, т.б. операциялармен жасайтын машиналар (араланатын материалдардың ең үлкен өлшемдері: ені 500 мм, биіктігі 100 мм). Дөңгелек аралы беріс сүрекке құрал күймешекпен беретін көлденең тілетін білдектер (ор. круглопильные станки с каретной подачей древесины для поперчного распиливания) - сүректі бір жағынан долбарлап және таза шетжақтауға арналған білдектер. Тілінетін материалдың ең үлкен өлшемі: ені 250 мм, биіктігі 40...80 мм. Дөңелек арамен кесу және жоңғылай кесу білдектері (ор. круглопильные обрезные и фрезерно-обрезные станки) — тақтайлардың жиектерін қосарлап кесуге, енді тақтайлардың ендерін азайтуға және қималары тік бұрышты араланған материал алуға, сонымен қатар жұқа тақтайшалар жасауға арналған білдектер. Дөңгелете аралап және жоңғылап ұштарын кeceтін білдектер (ор. круглопильные обрезные и фрезерно-обрезные станки) кесілмеген тақтайлардың екі жақты параллельді жиектерін бойлай өңдейтін (тақталардың өлшемдері:қалындықтары 13... 100 мм, ұзындықтары 1,5...7,5 мм); ендері кең тақталардың екі жақ жиектерін қатар кесіп ендері аздау тақталар жасау (өңделетін тақталардың өлшемдері: қалыңдықтары 13...60 мм, ұзындықтары 1,5...7,5 мм); қималары төртбұрышты тілінген материал жасау үшін (тақталардың өлшемдері: қалыңдықтары 13...50 мм, ұзындықтары 1,85...7,5) қолданылатын құрылғылар. Дереккөздер
Шоғырланудың тиімді коэффициенті

Шоғырланудың тиімді коэффициенті. Ол мына қатынаспен анықталады: *: мұндағы - тегіс үлгінің қажу шегі, - шоғырланған кернеуі бар үлгі үшін номинал кернеумен есептелген қажу шегі, -бөлшектің геометриялық пішініне ғана емес, сонымен бірге материалдың механикалық қасиеттеріне де тәуелді. Дереккөздер
Сегізбағытты жол

Сегізбағытты жол - буддисті қайғы қасіреттерінен арылтып, әулиелік жолға бастайтын, яғни ғұмырлық ғибраттары тізбектелетін, адамгершілік мұраттарының негізгі сатылары: * дұрыс көзқарас, дұрыс мақсат, дұрыс сөйлеу, дұрыс қарекет, дұрыс өмір, дұрыс ақыл-ес, дұрыс ойлау. Дереккөздер
Майра Шорақызы Сарыбаева

Майра Шорақызы Сарыбаева (25. 10. 1957 жылы туған, Алматы қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылым кандидаты (1991). *Қазақ мемлекеттік әлем тілдер (ҚазМӘТ) университетінің ағылшын тілі факультетін бітірген (1971); *1979—1981 жылдары Жамбыл педагогика институтының ағылшын тілі фонетикасы кафедрасында оқытушы; *1981—1982 жылдары Алматы қаласы №12 қазақ орта мектебінде ағылшын тілінің мұғалімі; *1982—1985 жылдары ҚазМӘТ университетінің ағылшын тілі фонетикасы кафедрасын датәлімгер-зерттеуші, ағылшын тілі лексикологиясы кафедрасының аспиранты; *1989—1992 жылдары Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде оқытушы; *1992—1993 жылдары ҚазМӘТ университетінде аударманың теориясы мен практикасы кафедрасында ағылшын тілінің оқытушысы; *1993— 1994 жылдары ҚазМӘТ университетінде халықаралық қатынастар факультеті деканының орынбасары; *1994—1996 жылдары осы факультеттің ағылшын тілінің сөйлеу практикасы кафедрасының меңгерушісі; *1995—1996 жылдары Кентуки университетінде (АҚШ) Қазақстан тарихы, мәдениеті және қазақ тілі пәндерінің оқытушысы; *1996 жылдан Филипс компаниясының Қазақстандағы екілеттілігі бас менеджерінің ассистенті қызметін атқарады; *Проф. М. М. Копыленконың жетекшілігімен "Қазақ, орыс, ағылшын тілдерінің туыстық белгілерінің жүйесі" деген тақырыпта кандидат диссертациясын қорғады. Дереккөздер
Километр

Километр - 1000 метрге тең қашықтық мөлшері. 1 км 1000 м 0,621 миль 0,9374 верст 1094 ярд 3281 фут 1,057⋅10−13 жарық жылы = 6,67⋅10−9 AU. e. Юникодта километр үшін ㎞ және шаршы километр үшін ㎢ арнайы таңба бар; дегенмен, бұл таңбалар ұсынылмайды (оларды пайдалану тек шығыс азиялық таңбалар контекстінде мағынасы бар, өйткені олар жалғыз қытай таңбасымен бірдей орын алады). Дереккөздер
Бижамал Далабайқызы Кемалова

Бижамал Далабайқызы Кемалова (1958 жылы туған), актер. Бұқар жырау ауданының түлегі. Алматы мемлекеттік театр және өнер институтын бітірген (1983). 1976 жылдан С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық Қазақ драма театрының артисі. Үздік шыққан рөлдері О. Иоселианидің «Арбаң аман болсын» — Кесария, С. Ахмадтың «Келіңдер көтерілісі» — Мухайе, О. Бөкейдің «Желтоқсан желі» — Анар. 2002 жылы Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» құрмет белгісімен марапатталған. Дереккөздер
Күштер мен моменттердің эпюралары

Күштер мен моменттердің эпюралары. Қимадан қимаға ауысқанда күш пен моменттің өзгеру заңдылығын көрсететін графиктер. Эпюраларды салу кезінде келесі ережелер сақталады: *1)эпюраның өсін арқалықтың бойлық өсіне параллель немесе онымен дөл етіп тандап алады; *2) білеудің бойлық өсіне параллель өстер жүргізіп, осы өстерге қималардағы күш пен моменттің табылған мәндерін белгілі бір масштабпен өлшеп салады; *3) эпюралардың осіне перпендикуляр штрих сызықтар жүргізіледі, әрбір сызық қимадағы күштің немесе моменттің мәнін көрсетеді; *4) эпюралардың сипатты ординаталарының саны қойылады, олар күш немесе моментгің мәнін көрсетеді, эпюралардың белгілері дөңгелекке алынады. Бойлық күштердің эпюрасы — сырық ұзындығы бойынша бойлық күштердің өзгеру заңдылығын көрсететін графигі. Бұралу моменттерінің эпюрасы — білік ұзындығы бойынша бұралу моменттерінің өзгеру заңдылығын көрсететін график. Көлденең күштер мен иілу моменттердің эпюрасы арқалық ұзындығы бойынша көлденең күштер жөне иілу моменттерінің өзгеру заңдылығын көрсететін графиктер. Дереккөздер
Стенография

Стенография ( - - енсіз, тар, графия - жазу) — ауызекі айтылып отырған сөйлемдерді үздіксіз, синхронды түрде, ілеспе жазу тәсілі (жай жазу түрінен 4-7 есе жылдам) арнайы белгілерге, сөз және сөз тіркестерінің қысқартуларын қолдануға негізделген. Дереккөздер
Айгүл Амантайқызы Сатбекова

Айгүл Амантайқызы Сатбекова (27. 5. 1967 жылы туған, Алматы қаласы) - педагогика ғылым кандидаты (1966). *Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының филология факультетін бітірген (1989). *1989-1990 жылдары осыкда комс. к-тінің хатшысы болып қызмет істеген. *1990- 1992 жылдары осы оқу орнының қазақ тілі кафедрасында аға оқытушы. *1992-1995 жылдары аспирант. *Профессор Ә. Аблақовтың жетекшілігімен "Қазақ тіліндегі септіктерді орыс мектебінің 6-класында оқыту" деген тақырыпта кандидат диссертациясын қорғады. *Қазақ тілін оқыту мәселелерімен айнапысып жүр. 10-ға жуық ғылыми мақаланың авторы. Дереккөздер
Қима ядросы

Қима ядросы. Қима өзегі, сыртқы күштің әсер ету нүктесі осы ауырлық центрінің айналасындағы облыстың ішінде болса, онда қиманың барлық нүктесінде кернеулер бір таңбалы болады. Күш түсетін нүктелердің координаттары мына формула бойынша анықталады: *: *: мүндағы және - X және Y өстеріне қатысты инерция радиустары, , - ауырлық центрінен бейтарап сызыққа дейінгі қашықтық. Дереккөздер
Жанышпа біліктер

Жанышпа біліктер (op. вальцы, нем. walze) — ағаш өңдейтін білдектердің беті тегіс немесе бұдырлы цилиндр немесе конус пішінді жұмыс мәрімдері. Жанышпа біліктер араларынан өңделетін материалдар өткізіледі. Әдетте, жанышпа біліктер өңделетін материалдың қозғалыс бағытына қарама-қарсы айналады. Жанышпа білікпен түйісетін кең таспалы ажарлау білдегі (ор.широколенточный шлифовальный станок с вальцовым контактом) — ағаш өңдеу өндірісінде беттері қапталған және қапталмаған қалқанды тетіктерді тегістеу және жарым-жартылай мөлшерлеу жұмыстарын жүргізуге арналған құрылғы. Өңделетін тетіктердің ең үлкен өлшемдері: ұзындығы 500 мм-ден бастап, ені 950 мм, қалыңдығы 71 мм. Дереккөздер
Ясинский формуласы

Ясинский формуласы: , мұндағы a және b материалдарға байланысты тұрақтылар. Мысалы, болат-3 үшін , ал ағаш үшін , мұндағы - сырықтың иілгіштігі, - келтірілген ұзындық коэффициенті, - ең аз инерция радиусы, l - сырықтың ұзындығы. Ясинский формуласы сырықта серпімді деформация шегінен асқан кезде пайдаланылады. *: мұндағы *: Дереккөздер
Сұлтан Махмұдұлы Кемелбаев

Сұлтан Махмұдұлы Кемелбаев (1946 жылы туған), журналист, Қарағанды тау-кен техникумын, Ленинград мемлекеттік университетін (1975), 1982 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Облыстық «Индустриальная Караганда» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі болады. 1989 - 1991 жылдары «Социалистическая индустрия» газетінде меншікті (Қазақстан бойынша) тілші болып қызмет атқарады. 1991 - 1993 жылдары «Городская газета», «Вечерняя Караганда» газеттерінің бас редакторы, 1993 жылдан «Индустриальная Караганда» газетінің бас редакторы. II дәрежелі «Шахтер даңқы» белгісімен, ҚР мерекелік медальдарымен марапатталған. ҚР Мәдениет министрлігінін «Мәдениет қайраткері» белгісінің иегері (2004). Дереккөздер
Сыммен тігу машинасы

Сыммен тігу машинасы - кітап блоктарының, кітапшалардың, блокнот, күнпарақ т.б. дәптерлерін: парақтарын сым қапсырмаларымен (скоба) тігіп бекітетін машина. Бұл машиналар бір мезетте тігетін қапсырмалар санымен (тігін аппаратының санымен) және автоматтандырылу дәрежесімен ерекшеленеді. Дереккөздер
Сырт үйкелісі

Сырт үйкелісі бір-біріне жанасқан екі дененің өзара қозғалу барысында туындайтын механикалық кедергі. Дененің қозғалуына қарсы бағыттағы кедергі күші сол денеге әсер ететін үйкеліс күші деп аталады. Дереккөздер
Тұтас құрылмалар

Тұтас құрылмалар (грек. Monos-біреу, жалғыз, lithos-тас), конструкциялар. Ғимараттар немесе құрылыста негізгі бөліктері біртұтас етіп құйылған құрылмалар (негізінен бетон және темір-бетон, композиттер). Дереккөздер
Статуя үйі

Статуя үйі - (мүсіншелер үйі) —түрегеп тұрған, әредікте отырған Будданың монументтік мүсіндері үшін салынған. Мусіндердің бұл түрі ерте буддалық үнді дәстүрлерімен байланысты дамыған Цейлонда, сол сияқты Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да елдерінде белгілі. Дереккөздер
Пневматикалық ротаметр

Пневматикалық ротаметр ( — айналамын, дөңгелек және - өлшеймін) — машиналар мен аспаптардың тізбектері мен тетіктерінің сызықтық өлшемдерін өлшеуге арналған пневматикалық аспап. Өлшеу шектері 0,020 ... 10 мкм. Көрсету қателігі 0,5 ... 4 мкм. Дереккөздер
Жылжымалы кран

Жылжымалы кран. Түрлі жүктерді көтеруге, түсіруге және көлбеу бағытта жылжыуға арналған көтергіш кран, рельспен қозғалады. Оны ірі кәсіпорындардың механикалық құрастыру, қүю және басқа цехтарында, сондай-ақ ашық жүк алаңдарында негізгі жүк көтеретін транспорт құралы ретінде пайдаланады. Дереккөздер
Марияш Титешқызы Сәбитова

Марияш Титешқызы Сәбитова (15. 12. 1938 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылым кандидаты (1976), доцент(1979). *Алматы педагогика шеттілдері институтының неміс тілі факультетін бітірген (1962). *1962—1964 жылдары №2 орта мектептің мұғалімі. *1964—1966 Апматы шет тілдер институтында педагогика курстарды тыңдаушы. *1966—1973 жылдары осында оқытушы. *1973—1976 жылдары Лейпциг қаласындағы (ГДР) унститутінде аспирант. *1976—1993 жылдары Апматы шет тілдер институтында аға оқытушы, неміс тілі фонетикасы кафедрасының меңгерушісі, неміс тілі факультетінің деканы, проректор. *1993—1995 жылдары халықаралық қатынастар факультетінде неміс тілінің аударма кафедрасының меңгерушісі. *1995 жылынан бері осы күнге дейін сол кафедраның профессоры. *1976 жылынан немістілінің фразеологиясы турапы кандидат диссертациясын қорғады. Дереккөздер
Ұңғымаға ағып келуді жандандыру әдістері

Ұңғымаға ағып келуді жандандыру әдістері. Ұңғыма оқпанына сұйықтың (газдың) ағып келу мүмкіндігін барынша арттыру мақсатында сол оқпандағы қысым мөлшерін азайту шараларын қамтамасыз ететін әдістер. Бұл үшін төмендегі әрекеттер жиынтығы жүзеге асырылады: # жуғыштау сұйығын таза техникалық сумен, сирегірек мұнаймен алмастыру; # ұңғыма оқпанындағы сұйықтың деңгейін әр түрлі тәсілдер көмегімен төмендету. Қысым деңгейін төмендетудің шектік мөлшері ұңғыма оқпанының техникалық жағдайымен, ұңғыма тесіп өткен таужыныстардың төзімділігімен (олардың керіштену дәрежесімен, жарықшақтылығымен, аққыштығымен) анықталады, сөйтіп бұл деңгей әдетте ұңғыма оқпанының ернеуі мен тесіліп өтілген қойнауқат арасындағы қашықтықтың 2/3 бөлігінен аспайды. Сұйықтың (газдың) ұңғыма оқпанына ағып келуі мүлдем тоқталған немесе өте болымсыз болған жағдайда оқпанды таза сумен қосымша жуу, ұңғыма оқпанымен ашылған таужыныстарды қышқылдармен өңдеу, сұйықпен жарғылау, шегендеу тізбегін қайтадан теспелеу сияқты шаралар жүзеге асырылады. Дереккөздер
Таралым

Таралым (, ) — бір атаулы баспа өнімінің басып шығарылған дана саны. Таралымға тыйым салу Таралымға тыйым салу — басылған полиграфия өнімінің (кітапша, кітап, журнал, газет, тағы басқа) баспаханадан шығарылуын тоқтату. Дереккөздер
Компрессиондық вакууметр

Компрессиондық вакууметр ( - сығу) - газдың қысымын өлшеу үшін оны алдын ала сығатын вакуумметр. Компрессиондық вакууметр жұмыс істеуі Бойль-Мариотт заңына негізделген, яғни р = р, Vj / v, мұнда р, — алдын ала сығылған газдың қысымы, р - өлшенетін қысым, v — дәнекерленген ыдыс көлемі, оның ішінде алдын ала сығылған газ болады. V — ішіндегі қысым өлшенетін көлем. Компрессиондық вакууметр мПа (~10~5 мм с.б.) дейінгі қысымды өлшеуге арналған. Дереккөздер
Дхармачакра

Дхармачакра - «ілім доңғалағы», буддалық дәстүр бойынша, оны Будда өзі әулиелікке көшкеннен кейін Сарнатха маңында шоқ тоғайда өткізген алғашқы уағызы кезінде қозғалысқа келтірген. Бұл эмблема тәуелсіз Үндістанның ұлттык жалауында қайдаланылған. Дереккөздер
Қойнауқатқа әсер ету әдістері

Қойнауқатқа әсер ету әдістері. Мұнай сатындарын игеру қарқынын жоғарлату яки қойнау байлықтарын игеру дәрежесін арттыру мақсатында жатын режимін жасанды түрде өзгерту әдістері. Бұл әдістердің болмысы қойнауқатты тоғытқан ығыстырушы және жұмысшы агенттердің түрлерімен, сол сияқты көмірсутектерді ығыстыруды қамтамасыз ететін процестер сипатымен анықталады. Мұндай әдістер қатарына жататындар: сумен тоғыту әдісі; жылу-физикалық әсер ету әдістері; термохимиялық әсер ету процестері; сұйық, жұрындарының қозғалыстарьш жұмысшы агент көмегімен жүзеге асыратын араластыра ығыстыру әдістері т.с.с. Дереккөздер
Компрессометр

Компрессометр ( — сығымдау және - өлшеймін) — іштен жанатын поршенді қозғалтқыштың цилиндріндегі жұмыс қоспасының ырғақ соңындағы қысымын өлшеуге арналған аспап. Кейбір компрессометр көрсетулерін автоматты түрде өзі жазатын аспаппен жабдықталады. Дереккөздер
Қойнауқаттарды сынамалаудың геофизикалық әдістері

Қойнауқаттарды сынамалаудың геофизикалық әдістері. Ұңғыма оқпанының сыналмақ аралығының қанығу сипатын анықтау мақсатында оқпанға каротаж жұмырсымы немесе бұрғылау құбырлары арқылы түсірілетін арнаулы жабдықтар көмегімен қойнауқаттық люидтің ағып келуін жүзеге асыру. Жұмырсымға икемделген сынамалау жабдықтары жер бетінен басқарылып отыратын гидравликалық жүйемен және арнаулы баллонмен жабдықталған. Бұлардың алғашқысы сынаманы алу кұралын ұңғыма оқпанына қапысыз жапсарластыруды қамтамасыз ететін болса, екіншісі қойнауқат пен жабдық арасындағы қысым мөлшерінің айырмашылығы салдарынан сол жабдыққа оқпанмен жанасқан қойнауқат өңірінен флюидтердің келіп кірігуін қамтамасыз етеді. Осылайша алынған флюид сынамасы зертханаларда сараланып, оның түрбөлшектік химиялық құрамы анықталады, ал мұның өзі қойнауқаттың қанығу сипатын анықтауға мүмкіндік береді. Құбырларға икемделген сынамалау жабдықтары көбірек мағұлмат алуға мүмкіндік береді, себебі олар қойнауқатта үлкен депрессия қалыптасуын қамтамасыз ете алады. Бұл сынағыштар "тереңдік монометрімен" және "термометрімен" жабдықталған. Олар қойнауқаттың флюидпен қанығу сипатымен қатар қойнауқаттық қысым мөлшерін, орташа тиімді өтімділікті, ағып келу дебитін т.с.с. анықтауға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Терможелім

Терможелім — материалға балқыған күйінде 100°С астам температурада жағылып, салқындағанда 1-2 секундта қататын желімдеу композициясы. Кітап блогін тікпей желіммен бекіту үшін және дәптерлерді тігетін терможіп құрамын жасау үшін пайдаланады. Дереккөздер