kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тампонаждау ерiтiндiлерi

Тампонаждау ерiтiндiлерi - бұл тампонаждау үшiн пайдаланылатын арнайы материалдар немесе құрамдардың комбинациясы. Тампонажды қоспалар уақыт өтуімен тампонаждау тасы құрылған кезде қатая алады немесе тұтқыр немесе тұтқыр-илемдi жүйе ретінде қоюланып, қатая алады. Тампонаждау түрлері * ұңғыманы салу кезіндегі – технологиялық; * ұңғыманы жою үшін арналған – ликвидациялық. Тампонаждау ерiтiндiсi мен тасының функциясы тампонаждаудың мақсатымен шартталған. Осыған байланысты тампонаждау ерітіндісіне әртүрлі талаптар қойылады. Тампонаждау ерітінділеріне қойылатын талаптар: * жақсы аққыштық; * кез келген қуыс пен микрожарықтарға өте алуы; * седиментацияның жоқтығы; * шегендеуші құбыр мен тау жыныстарына жақсы жабысуы; * қасиетін өзгерту үшін өңделу қабілеті; * тампонаждалған тау жыныстары мен сумен әсерлеспеуі; * жер асты суларының шаюшы әрекетіне шыдамдылық; * жоғары температура мен қысым кезінді біртектілігі; * қатаю кезінде тұнбаның түзілмеуі; * бұрғылау сораптарымен жақсы айдалуы; * жылжу кезінде үйкелістің аз болуы; * басқа ерітінділермен араласу мүмкіндігі; * технологиялық жабдықтан жақсы шайылуы; * тампонаждау тасының оңай бұрғылануы Тығыздығы бойынша тампонаждау ерітінділері былай бөлінеді: * жеңіл - 1,3 г/см3 дейін; * жеңілдетілген - 1,3 г/см3; * орташа - 1,75 -1,95 г/см3; * ауырлатылған - 1,95 -2,20 г/см3; * ауыр - 20,20 г/см3 жоғары. Ұсталу ұақытына байланысты : * тез уақытта ұсталатын - 40 мин дейін; * орташа уақытта ұсталатын -1 сағ 20 мин - 2 сағ; * ұзақ уақытта ұсталатын - 2 сағ көп Тампонаждау ерітінділерінің негізгі технологиялық параметрлері Цементтік қоспа – цемент пен су қоспасы. Цемент алдын ала 80 мкм електен өткізіледі. Цементтік қоспа сфера тәрізді ыдыста 3 мин бойы қолмен араластырылады, арнайы араластырғыштарда 5 мин. Су цементті қатынас – су көлемінің цемент салмағына қатынасы # Аққыштық, см– цементі ерітіндінің жылжымалылығын анықтайды. # Тығыздық, г/см3 - Цемент ерітіндісі массасының көлеміне қатынасы. # Фильтрация, см3 - 30 минутта 1 атм қысыммен цементті ерітіндінің кағаз сүзгіден өткен мөлшері. # Цементтi ерiтiндiнің седиментацияға орнықтылығы - су бөлінумен анықталады, яғни седимиментация кезінде цементті ерітіндіден бөлінген судың мөлшерімен анықталады. # Қоюлану уақыты, мин, сағ - ерітіндінің аққыштықты жоғалту уақыты. # Ұсталу уақыты, мин, сағ – цементті ерітіндінің цементті тасқа айналу уақыты. Дереккөздер
II Тигран

II Тигран (, , ), көбіне Ұлы Тигран ретінде танымал — Армения патшасы болды. Ол үстемдік еткен жылдары қысқа мерзім ішінде мемлекет Шығыс Римдегі ең ықпалды мемлекетке айналды. Өзі билік еткен жылдары Тигран көптеген шайқасқа қатысты. Ол Парфяндар, Селевкидтер империясына және Рим мемлекетіне қарсы соғыстарды бастады. Тигран б.з.д. 55 жылы қайтыс болғанға дейін Рим елімен одақтас болып, Арменияны басқарды. Ол парфян патшасының жасағын бастаған өзінің кіші ұлымен болған шайқаста жеңіске жетті.
Көкөніс консервісі

Көкөніс консервісі. Табиғи көкөніс консервілерін жаңа жиналған көкөністен дайындайды, оған дәмін келтіру үшін судан басқа, аздап тұз және қант қосады. Бұл консервілерге көкөністің жас иісі мен дәмі, ең бастысы бойындағы витамині жақсы сақталады. Әдетте бұл консервілердің таза салмағының 60—65%-і көкөніс, ал 35—40%-і көкөністен шығатын қант, минерал тұздары, қышқыл, сонымен бірге С витеминдерінен құралған сұйық болады; сондықтан табиғи көкөніс консервісінің сұйығын сопроға, боршқа т.б. тағамдарға қосуға болады. Дереккөздер
Томат консервісі

Томат консервісі томат-пюре, томат-паста, томат тұздығын дәні мен қабығын алып тастаған томаттан дайындайды. Томат вакуум-аппаратта суалтып қайнатса, оның бойындағы С витамині мен каротині жақсы сақталады. Томат соусын томат-пюреден немесе томат-пастадан дайындайды, ол үшін оған қант, тұз, бұрыш, дәм қабық, қалампыр, жұпар жаңғағын, сарымсақ және сірке суын қосады. Томат консервілерін көптеген сұйық және қою тағамдарға қосады, сонымен бірге әр түрлі тұздықтар дайындауға пайдаланылады. Дереккөздер
Жеміс-жидек консервілері

Жеміс-жидек консервілері. Компоттарды жаңа жиналған жеміс-жидектерден дайындайды. Ол үшін бүлінген жерлерін кесіп тастап тазалап жуып, одан кейін әйнек немесе қаңылтыр банкаларға салады, сосын үстіне сироп құяды да аузын жауып стерилдейді. Консервіленген компоттың хош иісі мен дәмі, жемістері мен жидектері жақсы сақталады. Банкадағы компот салмағының 55—60%-і жеміс-жидек, қалғаны сироп. Сондай-ақ компотта 20—25%-ке дейін қант пен органикалық қышқыл және минералдық заттар, сонымен бірге витаминдер болады. Дереккөздер
Ет консервісі

Ет консервісі ірі қараның, қойдың, құстың етінен, сол сияқты ішек қарын, өкпебауырдан және колбаса, сосискадан жасалады. Ет консервілеріне жарма, көкөніс өнімдерін және макарон қосуға болады. Ірі қара мен қой етінен жасалып, тұздалған консервілерді суықтай және ыстық күйінде жеуге болады. Сонымен бірге оны сұйық тағамға (кеспеге, щи мен борщқа) қосады. Ол бағалы белокқа бай (14,5—18,5 %) және оның жұғымдылығы жоғары. Дереккөздер
Теодорих

Теодорих – 476 жылы Рим империясы құлағанна кейін Италияны билеген екінші варвар. 470 – 526 жылдары билік құрды. Ол 489 жылы Италияның шекарасына басып кірді. Ал 493 жылы бүкіл Апеннин түбегі мен Сицилияны жаулап алды. Бүкіл Италияны остготтар мемлекетіне біріктірді. Бүгінде сол жерде Теодорихтың кесенесі сақталған. 474 жылы әкесі Теодемир қайтыс болған соң остоготтардыңпатшасы болды. Теодорих күш-қуаты мол билеуші болатын. 526 жылы Равеннада көз жұмып, сол манға жерленді. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Таксин

Таксин – 1768 – 1782 жылдар аралығында билік құрған Сиам патшасы. Ол Аюттхайда дүниеге келді. Ата-анасы оны Син деп атады. Бұл «байлық» деген мағынаны береді. Білім алуды жеті жасында, буддизмдік монастырьден бастады. 14 жасында Сиам патшасына паж болып қызмет етіп, вицебилеуші дәрежесіне дейін, кейін Так провициясының билеушілігіне дейін көтерілді. Осындан барып «Так-Син», яғни «Так қазынасы» деген атауға ие болды. Дереккөздер 1100 қызықты деректер. Калыбай Салтанат (талқ) 23:19, 2014 ж. сәуірдің 19 (ALMT)
Қайта өрлеу дәуірінің әдебиеті

Қайта өрлеу дәуірінің әдебиеті Қайта өрлеу дәуірі (Ренессанс) – Батыс және Орталық Еуропа елдері мәдениеті тарихындағы орта ғасырдық мәдениеттен жаңа заман мәдениетіне өту дәуірі. Бәрінен бұрын адам көзқарасындағы төңкеріс Италияда басталды (14-16 ғасыр, шамамен айтқанда, басқа елдерде 15-16 ғасырлардың соңы). Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетінің негізгі ерекшеліктері – шынайылық, гуманистік дүниетаным (гуманизм қысқасы), көне мәдени мұраларға ден қою, оны қайта «көркейту». Қайта өрлеу адамдарына шіркеулік мораль, феодалдық қатынастар, орта ғасырлық дәстүрлер тарлық ете бастады. Олар өздерін қоршаған табиғат дүниесін басқаша көретін болды, оны пайымдап бағалауы, эстетикалық талғамы, шындық пен өткенге деген көзқарасы өзгерді. Тез өзгеріп тұрған дүниеде барлығы да «құдайдың еркімен» болды дегенге сенім азая берді. Адамның күші мен қабілетіне деген сенім қайта жанданды. Жаңа мәдениеттің қайраткерлері көңілдерін ең алдымен адамға және оның ісіне аударды. Сондықтан оларды гуманистер (латынша – «гуманус» – адамгершіл) деп атады. Бұл жаңа дүниетанымның қалыптасуына әртүрлі мамандықтағы, әртүрлі әлеуметтік дәрежедегі адамдар – сол дәуірдегі қала интеллигенциясы (зиялы адамдар, қауым) – ақындар, философтар, суретшілер, мүсіншілер үлес қосты. Гуманистер озық ойдың еркін дамуына кедергі жасайтын орта ғасырлық моральға сүйенген дәстүрлер мен догмалық ережелерді өлтіре сынады: ғылыми зерттеу еркіндігіне жол ашылды. Діннің шаттық өмірден бас тарту керек деген қағидасы дүниеге нақты назар аударумен, табиғатты зерттеумен алмасты. Ғалымдар бақылау жасап, тәжірибелер жүргізіп, табиғат құбылыстарын анықтауға, олардың себептерін түсінуге тырысты. Соның нәтижесінде шынайы ғылым, әдебиет пен өнер туды. Қайта өрлеу дәуірі гуманистік рух (адамгершілік), табиғат пен адамды зерттеуге негізделген мінез-құлық және сұлулық нормаларын тапты. Гуманист-жазушылар табиғатты жырлады, оның сұлулығына масаттанды. Жазушыларды енді ойдан шығарылған «әулиелер» емес, тірі адамдар, олардың қуанышы мен күйініші қызықтырды. Олар өз заманының оқиғаға толы өмірін жазды, өлеңдерінде адамның күшті сезімін жырлады. Гуманистік рух ұлттық дәстүрді ілгері дамытып, тарихи жаңа жағдайларға сай жаңаша түсіндірді. Гуманистер өмірдің мақсаты мен жоғары бақыт құдайға құлшылық етуде немесе әскери ерлік жасауда емес, адам мүддесі үшін еңбектенуде деп білді. Гуманистерді жан-жақты дамыған адамдар, рухы да, денесі де, ақыл-ойы да, сезімі де тамаша адамдар қызықтырды. Гуманистер феодалдық тәртіпті сынай отырып, оны түгелімен жоққа шығарған жоқ. Олар билеуші тапты білімдендіру жолымен өмір сүріп тұрған құрылысты «жөндеуді» армандады; халық олардан өз тұрмысын жақсартуды күтуі керек.
Аккадтық Саргон

Аккадтық Саргон (немесе Ұлы Саргон, 𒊬𒊒𒄀 = Šar-ru-gi)) —— Аккад империясының алғашқы билеушісі, ол б.з.д 23-24ғғ-да Шумер қала-мемлекеттерін бойсұндыруымен танымал. Ол әдетте жазба тарихтағы көпұлтты, орталықтандырылған империя құрған Тұңғыш билеуші деп есептеледі. Ол "Саргондық", немесе "Көне Аккадтық" деп аталатын әулеттің құрушысы болды, бұл әулет Гутилер патшалығы Шумерді бағындырғанға дейін империяға бір ғасырдай үстемдік етті. Шумер патшалары тізімінде Саргон Киш патшасы Ур-Забабаның шарап тасушысы болған. Аккадтық Саргонды кейінгі Көне Ассирия империясы кезеңіндегі Саргон І патшамен шатастыруға болмайды. Аккадтық Саргонның империясы (архиологиялық анықталмаған) астанасы Аккад (тағы Агаде (Agade)) қаласын негіз етіп, Месопотамияның көп бөлігін, Леванттың біршама бөліктерін өзіне қосып алды, Хурриттер (Hurrite) мен Эламдарға (Elamite) дейін шабуыл жасады деп есептеледі. Билігінің алғашқы жылдарында ол Жоғарғы Месопотамияда өз билігін күшейтеді. Батысқа, яғни Сирияға бірнеше жорық жасаған Саргон ежелгі Киш елінің патшасын құлатып, орнына өзі отырды. Кишті қалпына келтіріп, халықтың сол жерде тұрғылықты қоныстануына жағдай жасайды. Саргон .з.д. 7-8ғғ-да Жаңа Ассирия әдебиетінде аңызға айналған ғажайп тұлға ретінде көрінеді. Саргонның туылуы туралы аңыз фрагменттері бар тақтайшалар Ашурбанипал кітапханасынан (Library of Ashurbanipal) табылды. Дереккөздер
Притхвирадж Чаухан

Притхвирадж Чаухан – үндінің Раджпут Чаухан әулетінен шыққан патшасы. Притхвирадж Чаухан таққа б.з. 1169 жылы 20 жасында отырды. Ол елді қос астана – Аджмер мен Делиден бірдей басқарды. Притхвирадж Чауханның патшалығы қазіргі Раджстан мен Харьяна штаттарының территориясын қамтыды. Чаухан раджпут халқының басын біріктіріп, мұсылиандардың басқыншылығына қырсы тұрды. Делиді басып алған соң Чаухан жасағы Үндістандағы ең күші басым жасақ болып есептелді. 1911 жылы Чаухан алғашқы тариан шайқасында ауған билеушісі Мухаммед Гуридің әскерін талқандап, оны жеңді. Дереккөздер 1100 қызықты деректер. Калыбай Салтанат (талқ) 00:57, 2014 ж. сәуірдің 20 (ALMT)
Алматы облысының агроклиматтық қорлары

Жоңғар Алатауының тауалды және оған көршілес жазықтар Агроклиматтық тұрғыдан Алматы облысы аумағындағы Жоңғар Алатауының тауалды және оған көршілес жазықтар (негізінен Балқаш және Қаратал, Көксу, Жамбыл аудандарының батыс бөліктері) тым құрғақ өңірге жатады. Оның гидрометриялық коэффициенті 0,3-0,5-ке тең болса, вегетациялық маусым ішіндегі жиналатын жылу мөлшері 2000-3400°С-ты құрайды. Түсетін жауын-шашынның мөлшері өсімдіктің ылғалға мұқтаждығын толық өтей алмайды. Облыстың бұл өңірлерінде мал шаруашылығы дамыған. Ірі өзен-көл маңында егін шаруашылығы қалыптасқан. Солтүстік Тянь-Шаньның агроклиматтық облысы Солтүстік Тянь-Шаньның агроклиматтық облысында вегетациялық маусымдағы термиялық жылу қоры 3400-4000°С-қа тең. Бұл өңірге облыстың Жамбыл, Балқаш аудандарының батыс бөліктері жатады. Температуралық жағдайға байланысты мұнда дәнді, техникалық дақылдар, бау-бақша және жеміс-жидек өсіру тиімді. Алайда, бұл өңірде су тапшылығының болуына байланысты мал шаруашылығы біркелкі дамыған. Іле Алатауының тауалды агроклиматтық облысы Іле Алатауының тауалды агроклиматтық облысы Жетісу Алатауы мен Солтүстік және Батыс Тянь-Шаньға қарағанда ылғалды өңір. Бұл өңірде облыстың Жамбыл, Қарасай, Іле, Талғар, Еңбекшіқазақ аудандары орналасқан. Агроклиматтық тұрғыдан өңірдегі гидротермиялық коэффициент 0,5-0,7-ге тең. Вегетациялық маусымдағы жылылықтың жиынтығы 3000-3600°С-қа жетеді. Климаттық жағдайы күздік және жаздық дәнді дақылдар, жүгері, қант қызылшасы, темекі, жеміс-жидек, және бау-бақша дақылдарын өсіруге қолайлы. Іле аңғары агроклиматтық облысы Іле аңғары агроклиматтық облысы – өлкенің ең құрғақ және ыстық бөлігіне жатады. Оның гидротермиялық коэффициенті 0,2-0,3-ке тең. Өңірде Балқаш ауданының оңтүстік-шығыс бөлігі, Қапшағай бөгені өңірі, Қарасай, Іле, Талғар, Еңбекшіқазақ, Ұйғыр және Панфилов аудандарының Іле ойысына жақын бөліктері кіреді. Жылы маусымдағы жиынтық жылу мөлшері 3600°С-тан асады. Вегетациялық маусымы 180 күндей. Суармалы егін шаруашылығының үлесі басым. Бидай, қант қызылшасы, темекі, күріш, бау-бақша, жүзім өсіріледі. Дереккөздер
К (кирил)

К, к — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тілдің ортасы таңдайдың орта шеніне нық жабысып, бірден кілт ажырап кетуінен жасалатын дауыссыз фонема. Ол дауыс қатысына қарай -шұғыл, айтылу орнына қарай - тіл ортасы дыбыс. "К"-ні айтқанда фонациялық ауа үзіліп, шұғыл шығады. "К" сздің барлық жерінде кездеседі: күміс, өкіл, керек. Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас әріп «К»-ны &amp;#1050; немесе &amp;#x41A;, ал кіші «к» әріпін - &amp;#1082; немесе &amp;#x43A; деп белгілейді. Дереккөздер
Мүбарак Бин әл-Сабах

Ұлы шейх - Мүбарак Бин әл-Сабах 1896 – 1915 жылдар аралығында Кувейттің билеушісі болған. Әл-Сабах әулетінің жетініші билушісі. Кувейтті 1752 жылдан бастап билеген әл-Сабах сол кезеңде юасқарушы отбасы болып саналатын. 1892 жылы Мүбарактың ағасы – Мұхаммед таққа отырады да, Джарра есімді інісі қаржы жағын меңгеріп, Мүбарак бәдәуилерді (көшпелі араб халқын) тыныштындыру мақсатында астанадан алысқа жіберілді. 1896 жылдың 17 мамырында Мүбарак өзінің екі ұлы – Джабер, Салем және бірнеше сенімді құлымен шейхтың сарайына басып кіріп, билікте отырған ағаларын өлтірді. Сөйтіп, 1897 жылы өзін Кувейттің билеушісі етіп жариялады. Өмірінің соңғы жылдарында безгек ауруынан азап шеккен Мүбарак 1915 жылдың 28 қарашасында қайтыс болады. Дереккөздер 1100 қызықты деректер Калыбай Салтанат (талқ) 01:39, 2014 ж. сәуірдің 20 (ALMT)
Қ

Қ, қ — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тілдің артқы шені таңдайдың артқы шеніне нық тиіп, содан кейін бірден ажырасуынан жасалатын дауыссыз дыбысты таңбалайтын әріп. Қ-ны айтқанда фонациялық ауа ауызқуысы арқылы үзіліп, шұғыл шығады. Қ - дауыс қатысы жағынан қатаң, айтылу жолы жағынан шұғыл, жасалу жағынан тіл асты дыбыс. Оның ұяң сыңары - "ғ". Сөз ортасында орналасқан кездерде, қ - дан кейінгі хәріп дауыссыз болған жағдайда қ - ның бәсендеуіне байланысты х - дыбысына айналады (мақсат - махсат, мұқтаж - мұхтаж). Қ, Ғ және Х дыбыстары увулярлы дауыссыз дыбыстарға жатады (терең артқы тілдік дауыссыздар). Латынша романдалынуы: "Q, q". Дыбыс түркі халықтарында (өзбек, татар, қазақ), араб, парсы және кавказ халықтарында кездеседі. Қ қазақ тілінде өте жиі қолданылып, сөздің барлық буынында кездеседі және көбінесе жуан дауыстылармен тіркеседі. Мысалы, қайық, ақын, аққу, ботақан, құлыншақ, бардық. Дереккөздер
Л

Л, л — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тіл ұшы альвеолаға (алғы таңдай мен үстінгі күрек тіс аралығына) нық тиіп, фонациялық ауа тілдің екі жағы арқылы сыртқа шығуынан жасалатын дауыссыз дыбысты белгілейтін әріп. Ол жасалу орнына қарай - тіл алды, дауыс қатысына қарай - үнді дауыссыздар тобына жатады. Қазақ тілінің төл сөздерінде көбінесе сөз ортасы мен соңында кезледі, кірме сөздер мен кейбір қазақ сөздерінің басында "Л" жазылғанымен, айтылуда оның алдына қысаң дауыстылардың бірі қыстырыла дыбысталады. Мысалы, "лақ" - "ылақ", "лаж" - "ылыж" . Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас әріп «Л»-ны &amp;#1051; немесе &amp;#x41B;, ал кіші «л» әріпін - &amp;#1083; немесе &amp;#x43B; деп белгілейді. Дереккөздер
М (кирил)

М, м — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Қос еріннің бір-біріне толық жымдасуынан жасалатын мұрын жолды дауыссыз дыбысты белгілейтін әріп. Ол жасалу орнына қарай еріндік, дауыс қатысына қарай үнді, жасалу тәсіліне қарай шұғыл дауыссыздыр тобына жатады. Сөз ішінде орын талғамай барлық буындарда кездесе береді: мысалы, мал, қымыз, ғылым . Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас әріп «М»-ны &amp;#1052; немесе &amp;#x41C;, ал кіші «м» әріпін - &amp;#1084; немесе &amp;#x43C; деп белгілейді. Дереккөздер
Махарана Пратап

Махарана Пратап - 16 ғазырдағы Үндістанның солтүстік-батысындағы Мевар мемлекетін билеген көсем. Ол Моғол империясының билеушісі болған Ұлы Акбарады Үндістанның билеушісі ретінде ешқашан мойындамаған және өмірінің соңына дейін Акбарға қарсы күресті. Махарана Пратап пен Ұлы Акбардың қолбасшылығымен 1576 жылдың маусымында болған Халдигхптидегі шайқас Үнді тарихында кеңінен таныс. Махрана Пратапты үнділер ұлы каһарман санайды және оны қатты құрметтейді. Махрана 1597 жылдың 29 қаңтарында, 56 жасында Чаванд деген жерде аң аулап жүрген жерінде оқыс жағдайда қайтыс болған. Дереккөздер 1100 қызықты деректер
Лливелин

Ұлы Лливелин Солтүстік Уэльстегі Гвинед патшалығының ханзадасы, кейін Уэльстің көп бөлігінің билеішісі болды. Оны кейде Уэльстің І Лливелині деп те атайтын. Шамамен 1173жылы дүниеге келген. 1199 жылы Лливелин Молдтағы маңызды қамалды басып алады. Лливелиннің басты резиденциясы мен патша сарайы Гвинедтің солтүстік жағалауындағы «Ланфаес» айлығына шығатын Бангор мен Конуидің ортасындағы Гарт Селинде орын тепті. 1200 жылы Лливелин Гвинедтің бірден-бір заңды билеушісі болды және осы жылы Англия патшасы Иоанамен келісім жасасты. Дереккөздер 1100 қызықты деректер. Калыбай Салтанат (талқ) 03:16, 2014 ж. сәуірдің 20 (ALMT)
Шандоз

Шандоз — Әбіш Кекілбайұлының шығармасы. Жазушы соны үлгіде жазылған соңғы шығармасын «Шандоз» деп атапты да, жанрын «деректі-тарихи баян» деп анықтаған. Жанрлық белгілеріне қарағанда, тарихи роман. Бірақ, жаңа ғасырдың туындысы ретінде өзгелігі де жетерліктей. Шығармада тарихи дерек пен қаламгер толғамдары кезек ауысып, оқырман қиялын бірде өткен күндер өрнектеріне — Махамбет заманының шындықтарына, тіпті, кейде одан да бұрынғы тарихтарға алып кетеді. Сілтемелер * [http://kazneb.kz/site/catalogue/view?br=100320 Кітаптың электронды нұсқасы]
Азия ботакөзі

Азия ботакөзі – айлауыктар тұқымдасына жататын өсімдік. Батыс Тянь-Шанынан Алтайға дейінгі барлық биік тауларда кең таралған Қазақстандық он түрдің бірі. Таулардың жоғарғы белдеуіндегі ірі қиыршық тасты, ылғалды беткейлерде, альпі, субальпі орман шалғындықтарында өседі.Сабағы бірден,кейде бірнешеуден болып келеді, түбі босаң (биіктігі 30 см), сыртын қаттылау түк басқан. Түбінде жапырақтары созыңқы эллипс тәрізді, ұзын сағақты, сабақтағылары қандауыр тәрізді, отырыңқы. Гүлдері қалың қысқы шашақта, гүлдеген соң ұзарады. Тостағаншасы үшкір бөліктерге тереңдей кесілген, күлтесі ашық көк түсті, қысқа түтікті және тегіс дөңгелек тәрізді желбірлі (диаметрі 1-см аздау), бес дөңгеленген қалақшаға тілімделген. Ботакөз маусым-шілдеде гүлдейді, жемістері (жұмыртқа тәрізді төрт тегіс жаңғақшадан тұрады) шілде-тамызда піседі. Өте тартымды сәндік өсімдік.
Балық консервілері

Балық консервілері стерилген және стерилденбеген болады. Стерилденген балық консервілерін сақтау ерекше жағдайы қажет етпейді, ал стерилденбеген консервіні салқын жерде сақтайды. Оларды ұзақ уақат сақтауға болмайды. Стерилденген балық консервілері құйылған соустарының түріне қарай төмендегідей топқа бөлінеді: *өз сөліндегі балық консервісі *балықтың майлы консервісі *желедегі балық консервісі Желедегі балық консервісі Желедегі балық консервісін (мысалы «Желедегі сельд» т.б.) дастарқанға салқын күйінде қояды, гарнирі — көк салат. Дереккөздер
Сүт консервілері

Сүт консервілері — жұғымдылығы жоғары сүт өнімдері, ол тек балалар үшін ғана емес, сонымен бірге ересектер үшін де сүт орнына пайдылынатын бағалы тағам. Сүт консервілерінде жаңа сауылған сүтте болатын қоректік заттардың барлығы бар (витаминдер мен минерал тұздары). Сүт тағамдарын сапасы жоғары сүттен жасайды. Сүт-консерві кәсіпорындары қант қосып қойытылған сүт немесе қойытылған кілегей қосылған кофе, қойытылған сүт немесе қойытылған кілегей қосылған какао т.б., қойытылып, стерилденген сүт, кептірілген сүт өнімдерін, (қаймағы алынбаған сүт, қаймағы жартылай алынған «Смоленск», майы алынған сүт, кілегей т.б.), балалар тағамына арналып, кептірілген сүт(емшектегі балаға арналған сүт «Малютка», «Малыш» т.б.) жасап шығарады. Дереккөздер
Кутб ад–Дин Айбак

Кутб ад–Дин Айбак Үндістанды орта ғасырларда билеген Дели сұлтанатының алғашқы сұлтаны. Ол қазіргі Ауғаныстан аймағында дүниеге келген. Арғы тегі – ортаазиялық түрік. Бір деректерде Айбак қаласынан шыққандығы айтылады. Бала кезінде соғыста қолға түскен оны Нишапур қаласының кадиі кұлдыққа сатып алады. Құл деген аты болмаса, кади Айбаққа өз ұлындай қарады. Айбақ жан-жақты білім алып, парсы, араб тілдерін еркін меңгерді. Басқару ісімен әскери шеберлікті үйренді. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Консервілерді сақтау

Консервілерді сақтау. Консервінің әзірленген күні қаңылтыр банкалардағы этикетканың екінші бетінде арнайы көрсетіледі. Ал банканың түбіне «К» (жеміс-жидек және көкөніс консервілері), «Р» (балық консервілері) және «М» ( ет және сүт консервілері) әріптерә индексі көрсетілген штамп басылады. Банкалардың қақпағында немесе түбінде ( екінші жолда) ортасына әріп жазылған бірнеше цифр көрсетіледі. Штамптағы бұл цифрды әріптен бастап оқу керек, ондағы әріп консервіні дайындаған айды көрсетеді (мысалы «А» — қаңтар, «Б» — ақпан, одан әрі қарай алфавит бойынша, тек «З» әрпін есепке алмау керек. Дереккөздер
Бұзылған консерві

Бұзылған консерві. Егер консервілердегі зиянды микробтар толық жойылмаса, онда олар жабық банкада өсіп-өніп, консервіні бұзады. Одан әрдайым газ бөлініп шығады. Бөлініп шыққын газ біраз уақыттан кейін банканың қақпаған керіп көтереді. Мұндай банкалардағы консервіні пайдалануға болмайды, өйткені одан адамның уланып қалуы мүмкін. Кейде консервілер тез салқындағанда да, банканың қақпағы көтеріліп кететіні болады. Бірақ кейін консервінің мұзы еріп, қақпағы орнына түссе, онда мұндай консервілерпайдалануға зиянды емес. Дереккөздер
Консерв

Консерв — сақтаған кезде бұзылып кетпес үшін термикалық, химиялық немесе басқаша өңдеуден өткізілген азық-түлік өнімі. *томат консервісі *жеміс-жидек консервілері *ет консервісі *балық консервілері *сүт консервілері *балаларға арналған көкөніс және көкөніс-ет консервісі Балаларға арналған көкөніс және көкөніс-ет консервісі Бұл консервілерге қосылған көкөністер мен ет арнаулы машинкадан өткізіліп, ұсақтап ткралғандықтан, олар жеңіл қорытылады. Мұндай консервілерді 6-7 айдан бастап беруге болады. Балалар консервісіне көкөністер мен еттен басқа сары май, сүт, қант, тұз, бидай ұнын қосуға болады. Консервінің құрамы мен оларды пайдалану тәртібі банкалардың сыртындағы этикеткасында көрсетіледі. Тағы қараңыз *консервілеу *консервілерді сақтау *бұзылған консерві Дереккөздер
Кир

Ұлы Кир Ахеминидтер әулеті тұсында Парсы имперясының негізін қалаған. Б.з.д. 559 - 530 жылдар арлғында билік еткен. Кирдің билігі тұсында империя барынша кеңейіп, ол Оңтүстік-батыс Азияның үлкен бөлігімен Орталық Азияны бағындырды. Ол өзінің құзырындағы ұлттарға өз діндерін ұстануға, тіпті құдайларына арнап ғибадатханалар тұрғызуына да рқұсат берді. Кир Дрангиянды, Арахосияны,Маргиян мен Бактрияны жаулап алды. Әмударияны кесіп өткеннен кейін ол Джакартаға жетті. Ол жерде Кир Орта Азия тайпаларына қорғану үшін бекініс салдырған болатын. Кир Вавилонды да жаулап алды. Дегенмен ол көбіне жаулап алушы емес, азат етуші және тақтың заңды мұрагері ретінде көрсете білді. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Ваниль кремі

Ваниль кремі. Мұздың үстіне немесе суық суға қойылған майлығы 20% немесе 30% суық қаймақты (қаймақты шайқаған кезде, оның көлемі 1,5-2 есе ұлғаяды, сондықтан үлкендеу ыдыс қажет) көпіршігенше шайқау керек, сосын оған қант пудрасын және және ваниль қантын қосып араластырады. Желатинді ыстық сүтте ерітіп, жақсылап езеді, сосын сүзгішпен сүзіп, 25-30°С-ге дейін суытады. Шайқалған қаймаққа осы ерітілген желатинді үздіксіз араластыра отырып сыздықтата құяды. Сосын осы қоймалжыңды арнайы табаларға құйып суытады. Дереккөздер
Алма кремі

Алма кремі. Алманың қабығын аршы, өзегін алын тастап, тілімдеп кеседі. Туралған алманы кастрюдьге салып, оған құмшекер қосып, су құяды. Сосын оны баяу жанған отқа қойып, алма шырыны қойылғанша қайнатып, содан кейін суытады. Бір стакан қаймаққа қант ұнтағын қосып шайқайды. Дастарқанға қояр алдындақаймақты жидекпен араластырып, шие немесе таңқурай сиропын қосады. 1½ кг алмаға: 2 стакан құмшекер, 1 стакан су, 1-2 ас қасық қант ұнғатын қосады. Дереккөздер
Желкелік

Желкелік – аттың желке тұсына келетін жүгеннің, ноқтаның құрамдас бөлігі, яғни екі жақтаудың түйіскен жері. Сипаты Жүген ноқта жақтауының қамшылар жағы ұзындау келеді де, аттың желкесін орап келіп, мінер жақтауға тоға арқылы бекітіледі. Ат желкесін орап тұрған осы бөлшек - "желкелік" аталады. Жүген, ноқтаны кеңейту, тарылтуға арналған жырым сол желкеліктен шығарылған. Бұл жырымның ұзындығы бір сүйемдей. Онда тоғаның тілі түсетін 3-4 көз (тесік) бар. Жырымның ұшы салақтамау үшін тоғаның артында жақтауға бекітілген кішкене қайыс бүлдіргі болады. Жырымның артық ұшы сол бүлдіргіден өткізіледі. Егер жүген-ноқта қайыстан, жіптен түйілген болса, тарылтатын желкелік пен ағытып түйілген болса, тарылтатын желкелік пен ағытып түймелеп тұратын сағалдырық сияқты бөлшектер тоғасыз жасалады. Қайыстан түйіп жасалған тұрманда жалғастырылатын, бекітілетін орындар көбінше шалып байлайтын тұйық бүлдіргелі немесе түймелі, тиекті, түйме баулы болып жасалынады. Дереккөздер
Кнуд

Ұлы Кнуд Англия мен Данияның, Норвегияның сондай-ақ Швецияның бір бөлігінің викинг патшасы болған. Дат патшасы - І Свен Велобородыйдың ұлы. Кнуд ағлшындармен бірнеше рет шайқасып, 1016 жылдың қазан айында оларды түбегейлі жеңді. 1016 жылдың қарашасында Кнуд Англияның патшасы болып жарияланды. Өзі билік еткен тұста Кнуд Англияны даттық үлгіде - Уэсекс, Мерсию, Шығыс Англия және Кортумбрия деген төрт аймаққа бөлді. Үлкен ағасы қайтыс болған соң Кнуд Дат тағын мұрагерлікке алды да, өзі Англияда отырғандықтан әпкесі Ульфаның күйеуін регент етіп тағайындады. Дереккөздер 1100 қызықты деректер
Шоколад кремі

Шоколад кремі де ваниль кремі сияқты дайындалады, бірақ мұнда ваниль қантының орнына какао ұнтағын қант пудрасымен араластырып, оны шайқалған қаймаққа қосады. 0,5 л қаймаққа : 1 стакан қант пудрасы, 2 ас қасық какао ұнтағы, 4 шай қасық желатин, 2 ас қасық сүт қажет. кофе кремі Кофе кремі де сол сияқты дайындалады. Айырмашылығы, мұнда желатинді жарты стакан қою кофеде ерітеді. Дереккөздер
Квангетхо

374 - 413 жылдар арлығында өмір сүрген Ұлы Қуаң Ге То – Кореяның үш патшалығының ең солтүстігіндегі Когуре монархиясының 19-шы билеушісі. 391 жылы әкесі – Гогукян патша қайтыс болғаннан кейін Квангетхо тақ мұрагері болды. Қуаң Ге Тоның тұсында Когуре елі Шығыс Азиядағы ең ірі державаға айналды. Қуаң Ге То 39 жасында қайтыс болғаннан кейін, 413 жылы Когуре елі Амур мен Хань өзені бойындағы бүкіл территорияны өз бақылауында ұстады. Қуаң Ге То елді 22 екі жыл биледі және өмірден жастай кетті. Әйтсе де оның жеткен жетістіктері Корей тарихында ерекше орын алды. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Сары май кремі

Сары май кремі Құмшекер мен жұмыртқаны ұнтақтып, үздіксіз араластыра отырып, қайнаған соң оттан түсіріп, сосын суытады. Сары майды жақсылап шайқап, оған дайын қоспаны үздік-үздік құяды да, мұқият араластырады. Кремге хош иіс беру үшін ванилин немесе ликер қосуға болады. 200 г тұздалмаған сары майға : 1 стакан құмшекер, жарты стакан сүт, 1 жұмыртқа, ¼ванилин ұнтағы немесе 1 рюмка ликер қажет. Дереккөздер
Қайнатылған крем

Қайнатылған крем. Жұмыртқаны құмшекер, ұн, ванилин ұнтағын суық сүтпен араластырып, отқа қойып, үздіксіз араластыра отырып қайнауына жеткізу керек. 0,5 л сүтке: 4 жұмыртқа, 1 стакан құмшекер, 2 ас қасық бидай ұны, ¼ ванилин ұнтағы қажет. Шоколад кремі Барлық тағамды кастрюльге салып, толық қойылғанша отта ұстайды. 50 г сары майға: ½ стакан құмшекер, 3 ас қасық сүт, 3 щай қасық какао ұнтағы керек. Дереккөздер
Чжан Цянь

Орта Азия мен Қазақстан жеріндегі ру-тайпалық одақтар мен ертедегі мемлекеттердің әлеуметтік-саяси құрылымы, олардың өзара және Орталық Азиядағы көне иеліктермен байланысы жөніндегі алғашқы деректерді бізге Чжан Цянь жеткізді. Чжан Цянь бұл елдерге б.з.б. 138 жылы және б.з.б. 115 жылы екі рет саяхат жасаған. Қытайлықтар ғұндарға қарсы Орта Азия тұрғындары - юэчжилермен және Жетісу үйсіндерімен одақтасу мақсатын көздеген еді. Чжан Цянь , әсіресе,өз саяхаты барысында жатжерліктердің шаруашылығының жай-күйне, әскерлерінің санына, қару-жарақтарына баса назар аударған. Сондай-ақ олардың әдет-ғұрпының, мінез-құлқының, киім-кешегінің ерекшеліктерінің бәрін жазып алып отырған. Дереккөздер Сен білесің бе? аруна баспасы
Кондитерлік крем

Кондитерлік крем - кондитер өнімдеріне салма болатын және әшекейлеуге арналған жартылай фабрикат. Әдетте сары май, жұмыртқа, құмшекер, сүттен дайындалады: дәмін келтіру үшін және хош иіс беру үшін кофе, какао, ванилин, жаңғақ, миндаль т.б. қосылады. *ваниль кремі *шоколад кремі *алма кремі *сары май кремі *қайнатылған крем * апельсин кремі Апельсин кремі Апельсиннің қабығын онын шырынымен қосып араластырады. Сосын оған шырынды, 4 жұмыртқанын сары ауызын, 1 жұмыртқаны бүтіндей шараппен араластырып, қоюланғанша отта ұстайды. Сосын оттан түсіріп, крем суығанша шайқау керек. Содан кейін кремге 4 жұмыртқаның ақ ауызын қосып араластырады. Дереккөздер
Қолданушы интерфейсі

Бүгінгі күндегі бағдарламалық қамтамасыздандырудың өңдеушілер қоланушының компьютердегі жұмысын ыңғайлы,қарапайым,көрнекі түрге келтіруге тырысады.Кез клген бағдарламаның тұтынушылық сапалығы көпшілігінде оның қолданушымен өзара әрекеттесуінің ыңғайлылықтарымен анықталады. Бағдарлама мен қолданушының әсерлесуінің формасын қолданушы интерфейсі деп атайды.Қолданушы үшін өзара әрекеттесудің ыңғайлы формасы тату қолданбалы интерфейс деп аталады. Дереккөздер Дереккөздер Информатика Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық Келешек-2030 ЖШС
Есперлі

Есперлі — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 65 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 451 адам (219 ер адам және 232 әйел адам) болса, 2009 жылы 323 адамды (151 ер адам және 172 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қараағаш (Жамбыл ауданы)

Қараағаш — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 49 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 104 адам (55 ер адам және 49 әйел адам) болса, 2009 жылы 72 адамды (38 ер адам және 34 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Суаткөл (Солтүстік Қазақстан облысы)

Суаткөл — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 58 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 568 адам (305 ер адам және 263 әйел адам) болса, 2009 жылы 246 адамды (131 ер адам және 115 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шарлемань

Шарлемань 768 жылдан өмірінің соңына дейін франктердің патшасы болды. «Ұлы Карл» деген атпен де белгілі. Олт Еуропаның Батыс және Орталық бөлігі кіретін Франк патшалығын кеңейтті. Карл күш-қуаты мол, ақылды және ерекше тұлға болатын. Ол сол тұстағы білімді адамдардын тілі болып табылатын латын тілде оқып, сөйлей алатын. Б.з. 400 жылдары Батыс Рим құлаған соң күйреген Еуропаның саяси және мәдени өмірін қайта тірілтті. Ол саксондықтарға, сонымен қатар Германияның солтүстік-батысында өмір сүрген пұтқа табынушыларға ұзақ та қаңқұйлы жорықтар жасады. Ол саксондықтармен 30 жыл соғысып, оларды бағындырып, христиан дінін күшпен қабылдатты. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Өрік қайнатпасы

Өрік қайнатпасы. Жемісі толық піспей тұрып жиналуы тиіс. Өрікті жумай-ақ дымқыл шүберекпен сүртуге болады. Содан кейін әр жерінен жіңішке ағаш істікпен түйреп, 1 минут қайнат жатқан суға салады да, одан тез алып суға салқындатады. Жеміс (кіші) майда болса тұтастай, ал ірі болса қақ жарып, ішіндегі дәнін алып тастайды. Абрикостың үстіне сироп құйып, дәнімен қоса топтап-топтап 3-4 рет, тек жемістің өзін — 2 рет қайнатады. Қайнатпа қантталмас үшін лимон қышқылын қосқан жөн. 1 кг абрикосқа: 1кг құмшекер, 2-2,5 стакан су, 3 г лимон қышқылы керек. Дереккөздер
Каракалла

Каракалла Рим империясын б.з. 211 – 217 жылдар аралығында билеген. Ол Галлиядағы Лугдунум деген жерде дүниеге келген. Кейінгі император Септимия Север мен Юлия Домнаның ұлдары. Жеті жасында оның есімі Марк Аврелий Антонина Септимия Бассиан болып өзгерді. Бұл Марк Аврелийдің отбасымен нығайту үшін керек болған еді. 213 жылы Каракалла солтүстікке, неміс шекарасына алемандардың мәселесін шешуге аттанды. Каракалла жауынгерлер не жесе, бұл да соны жеп, олардың жалақыларын өсіріп, өзін барынша қарапайым ұстау арқылы олардың ризашылығына бөлінді. Каракалла бар болғаны 29 жасында қайтыс болды. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Марк Аврелий Кар

Марк Аврелий Кар б.з. 282 – 283 жылдары Рим императоры болды. Өзінің қысқа ғана билігі кезінде ол Аврелий мен Пробтың жолы бойынша қалпына келтіргісі келді. Кар көптеген азаматтық және әскери лауазымды қызметтер атқарды, сенатор да болды. Кар жасы келген, жасамыс жаста болғанымен, күш-қуты мол, іскер, білімді адам болатын. Әскерде мықты тәртіпті ұстанған ол өзінен бұрынғы билік еткен императорды өлтірген қанішерлерді аяусыз жазалады. Кар азаматтық және әскери лауазымдардың барлығының сатысынан өтті. Оны жауынгерлердің қатты ұнатқалы соншалықты, оларға билеуші тағына Кардан басқа лайықты адам жоқтай көрінді. Дереккөздер
Айва қайнатпасы

Айва қайнатпасы. Пісіп үлгірмеген және қатты жемісі жетіліп, жұмсаруы үшін бірнеше күн үйде ұстаған дұрыс. Айваның қабығын аршып, ішіндегі дәнін алып тастайды да, бөлшектеп кесіп кастрюльге салады. Үстіне қайнаған су құйып, жұмсарғанша (10-15 минут) қайнатады. Аршып алынған қабығын аз ғана суға бөлек қайнатып, оны сироп жасауға пайдаланады. Содан кейін жұмсарған айваға сироп құйып, 3-4 сағат қояды да, қайтадан әлсін-әлсін 3-4 рет (айва мөлдір түске айналғанша) қайнатады. Дереккөздер
Камеамеа

Ұлы Камеамеа – 1758 - 1819 жылдары өмір сүген. Гавайдың көптеген ұсақ билеушілерінің бірі – Кеоуа Нуидің баласы. Ол Гавай аралдарының басын біріктіріп, 1810 жылы Гавай патшалығын ресми түрде орнатты. Камеамеа – Гавай тарихындағы өте беделді билеушілердің бірі, талантты мемлекет қайраткері. Ол Гавай аралдарын біртұтас мемлекетке біріктіріп, тәуелсіз патшалық құрды. Билікке келген соң Камеамеа халықтың тұрмыс-жағдайын көтеріп, мемлекеттің билігін нығайтуға күш жұмсады. Еуропа және АҚШ-пен арада сауда-саттықты ашты. Сондай-ақ «жарылған еске заңын» қабылдап, болашақ Гавай конституциясының негізін қалады. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Апельсин қайнатпасы

]] Апельсин қайнатпасы. Апельсиннің қабығын аршы, бөлшектеп кесіп, дөнін алып тастайды. Содан кейін жемісін қайнап тұрған сиропқа салып қайнатады да, оттан алады. Бір сағаттан соң сиропты құйып алып, 10 минут қайнату керек. Сосын апельсинді қайта салып, мөлдір түске айналғанша (енгенше) (10-15 минут) жайлап қайнатады. Апельсиннің қабығын жұқалап кесіп алады да, жіңішкелеп кесіп ыстық қайнатпасын үстіне қосады. 1 кг апельсинге: 1,25 кг құмшекер, 1,5 стакан су, 2 ас қасық қабық қажет. Дереккөздер
Қарбыз қабығының қайнатпасы

Қарбыз қабығының қайнатпасы. Қарбыз қабығының сыртқы жасыл қабатын алып тастайда да, қалған бөлегін кесіп, үстіне салқын су құяды, сосын 5 минут қайнатады. Содан кейін суын төгіп, қабықты жайып кептіреді. Кепкен қабықты салқын сиропқа салып, 10-15 минут жайлар қайнатады. Бұдан кейін үш сағат суытып, соңынан үш дүркін (мөлдір түске айналғанша) қайнатады. Болғаннан кейін лимон шырынын және ванилин қосады. 1кг қарбыз қабығына: 1 кг құмшекер, 2 стакан су, ½ стакан лимон шырыны, тиісінше ванилин керек. Дереккөздер
Объектілі-бағдарланған интерфейс

Түсініктемелер Бүгінгі таңдағы жүйелік және қолданбалы бағдарламалардың интерфейсі объектілі-бағдарланған интерфейс деп аталады. Объектілі -бағдарланған жолмен іске асырылған басқару жүйесінің мысалы болатыны-Microsoft Windows. Басқару жүйесі көптеген объектілермен жұмыс жасайды,олардың қатарына жататындары басқару жүйесіндегі біз күнделікті жұмыс істейтін: құжаттар,бағдарламалар,дискжетектер,принтерлер және т.б. Құжаттар кейбір мәліметтерді қамтиды:мәтін,дыбыс,сурет және тағы басқаларды.Бағдарламалар құжаттарды өңдеу үшін қолданылады.Жеке бағдарламалар мен құжаттар өзара тығыз,ажыратылмайтын байланыста болады:мәтіндік редактор мәтінді құжаттармен,графикалық редактор-фотосуреттермен және иллюстрациялрмен жұмыс атқарады,дыбыс өңдейтін бағдарламалар дыбысты өңдеп,жазады,дыбыстық файлдарды тыңдай алуға мүмкіндік жасайды. Құжат және бағдарламалар-бұл ақпараттық объектілер.Ал дискжетектер және принтерлер сияқты объектілер ақпаратты (физикалық) объектілер болып табылады.Басқару жүйесі объектімен: атауын; графика түрінде белгісін; қасиеттерін; әрекет (мінез-құлқын) байланыстырады. Басқару жүйесінің интерфейсінде құжаттар,бағдарламалар,құрылымдарды белгілеу үшін арнайы белгілер мен атаулар қолданылады (олар басқаша пиктограмма деп аталады). Атаулары және белгішелері көмегімен бір объектіні баскасынан оңай ажыратуға мүмкіндік береді. Әрбір объектімен белгілі бір қасиеттері және оған орындалуы мүмкін әрекеттер жиындары тығыз байланысты. Мысалы,файлдық құрылымдағы оның алатын орны және өлшемі құжаттың қасиеттері болып табылады Құжатқа қатысты орындалатын әрекетттер:( ашу көру немесе тыңдау үшін) ,атын өзгерту,басып шығару,көшіріп алу,сақтау,жою және тағы басқалар болып табылады. Дереккөздер Информатика Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық Келешек-2030 ЖШС
Бүлдірген қайнатпасы

Бүлдірген қайнатпасы. Бүлдіргенді іріктеп, жуады да, сүзгіге салып, 3-4 қайтара үстіне қайнаған су құяды. Суы ағап болған соң сироптың үстіне салады, аздаған дәм қабық, 2-3 қалампыр дәнін қосып, әзір болғанша қайнатады. Құмшекер орнына сол мөлшерде бал пайдалануға да болады. Бүлдіргенді алмаға не алмұртқа қосып қайнатуға да болады. Мұндайда шала піскен алманың тәтті сорттары мен алмұртты төртке бөліп кеседі де, бүлдіргенмен бір мезгілде сиропқа салады (1 кг бүлдіргенге 200 г алма және 300 г алмұрт; 1 кг құмшекер). Дереккөздер
Глориоза

Глориоза - лалагүлділер тұқымдасына жататын ерекше гүл. Биіктігі 1-2 метрге дейін жетеді. Жапырақтарының ұшындағы шырмауық мұрттары оратылып, биікке қарай өсуіне ықпал етеді. Глориоза XIX ғасырдың орта кезінен бастап Ресейде өсіп келеді. Ерекше күтімді талап етпейтін сәнді өсімдік гүл өсірушілердің сұранысына тез ие болды. Глориоза - терезенің алдына қоюға, мерекелік орындарды безендіруге таптырмайтын әдемі гүл. Кез-келген сәндік гүлдермен араластырып гүл шоғын жасауға да ыңғайлы. Алайда ол-улы өсімдік.Әрі глориозаны түбінен ажыратып көбейтеді. Шағын тарихы Өсімдік ең алғаш тропикалық Африка елінде өсе бастаған. Гүлі мен жапырақтарына қарап африкалық белгілер мен түстерді байқауға да болады. Өз отанында Глориоза шынайы махабаттың белгісі болып саналады. Глория сөзі "еркіндік"деген мағына береді. Күтімі Глориозаны күн түсетін жерге қою керек, ал жазда далаға шығарып қойса да болады. Көктем-жаз уақыттарында +25.С температура қажет.Қыста бөлме температурасы +12С-тан төмен болмау қажет.Глориоза ауаның дымқылдығын ұнатады. Ол үшін ыдысының табанына су құйылған табақша қойып қоюға болады. Шашыратып суарғанда судың гүлге тиіп кетпеуін қадағалау қажет. Көктем-жаз айларында топырақтың беткі қабаты құрғаған сайын тұндырылған сумен суарады. Топырағының кеуіп кетпеуіне жол бермеу керек. Ал күзде жапырағы сарғая бастаған кезде суаруды тоқтатады. 2 аптада 1 рет минералдық және органикалық тыңайтқыштармен тыңайтып отыру керек. Көбейту Глориозаны жыл сайын көктемде отырғызады. Оның ыдысы аласа әрі көлемді болғаны дұрыс. Күзде жапырақтары сарғайып солған соң суаруды тоқтатып, ыдысымен бөлме температурасында қойып қояды. Көктемде түптерін ажыратып жеке-жеке ыдыстарға отырғызады. Дереккөздер "Қазақстан әйелдері" республикалық журналы;
Шие қайнатпасы

Шие қайнатпасы. Дәнін алып тастап та, жәнімен де қайнатуға болады. Шиені іріктеп алғаннан кейін салқын суға жуады да, дәнін алып тастайды. Тазаланған шиені табаққа салып, үстіне құмшекер (1кг жеміске 1,5 кг қажет) қосып, 2-3 сағат немесе сироп құйып 3-4 сағат қояды. Бұдан кейін әуелі жанған отта, бірте-бірте маздап жанған отқа қойып қайнатады, арасында 2-3 рет отты сөндіріп, бұқтырады. Дәнін алмай қайматқан кезде шиенің әр жерінен теседі де, үстіне ыстық сироп құйып, 3-4 сағат сақтайды. Дереккөздер
Құлпынай қайнатпасы

Құлпынай (клубника) қайнатпасы. Жидектері ұсақ, тағыз, шала піскен болуы тиіс. Оларды жаншып алмау үшін ұқыптылықпен іріктеп, сосын елекке салып салқын сумен жуады. Ішіне су кетпес үшін жумастан бұрын шөбін алмайды. Жуылған жидектің суын сорғытқаннан кейін қағазға не шүбірекке төгіп, жаяды. Кепкеннен кейін шөбінен тазартады. Оны қайнатудың екі түрлі әдісі бар. Дереккөздер
Зебра акуласы

Зебра акуласы – қарапайым акула. Олар Үнді,Тынық Мұхиты су жағалауын мекендейді. Олар- зебра тәрізді акуланың жалғыз өкілі. Бұл акуланың «зебра» деп аталуына оның зебраға ұқсас жолақтары себеп болған.Ол Батыс тропикалық Тынық мұхиты мен Үнді мұхитының 5-30 м тереңдігінде тіршілік етеді. Бұл акуланың денесі иілгіш болғандықтан, ол түрлі саңылаулар мен тап-тар суасты үнгіріне кіре алады. Жас акуланың денесі сары түсті жолақтармен сызылған сияқты. Мұндай жолақтар акуланың жас ерекшелігінен де хабар береді.Уақыт өте келе,олардың үстінде қоңыр, қара дақтар пайда болады. Зебра акуласы өте баяу қозғалады. Ол көбінесе мұхит түбіндегі маржанды рифтің топырағвн немесе тау жыныстарын мекендейді. Олар түнде топырақ арасынан шығып,жыбырлап жүрген кішкентай шаянтәрізді бунақденелерді, балықтарды және ұлуларды тауып жейді. Ең ірі зебра акуласының ұзындығы 3,6м. Шағылысудан кейін зебра акуласының аналығы көп жұмыртқа салады. Жұмыртқасының түсі- қара күлгін. Дереккөздер
Қызыл жидек қайнатпасы

Қызыл жидек (клюква) қайнатпасы Іріктеп алып, жуып тазартқан жидекті қайнап жатқан суға салып 5 минут ұстайды. Содан соң сүзіп алады да, үстіне ыстық сироп құйып, әзір болғанға дейін қайнатады. Дәмін жақсарта түсу үшін қызыл жидекке алма қосқан дұрыс. Алманы тазартып бөлшектеп кеседі де, жұмсарғаншы суға қайнатады. Сосын жидекпен бірге сиропқа салады. Сондай-ақ қызыл жидекке грек жаңғағын қосып та қайнатуға болады. Дереккөздер
Зебра бұзаубас акуласы

Бұзаубас зебра акулaсы – Тынық мұхиты, Австралия, Индонезия мен Шығыс Азия аймақтарының су түбін мекендейді. Бұл акулалардың үстіңгі жағы-сұр, ал бауыр тұсы ақ түсті болады. Бұзаубас зебра акуласының ұзындығы -1,25 метр шамасында. Акуланың осы түрін Тынық мұхитының ішкі суларынан және Оңтүстік Қытай теңізінің тереңдігі 50 метрлік сулардан да кездестіруге болады. Басы трапеция тәрізді. Көзінің үстіңгі жағы томпайып тұрады. Бұзаубас зебра акуланың арқасында екі қанаты бар. Олар жұмыртқа салу арқылы көбейеді. Бір қызығы, олардың жұмыртқасы бұрамалы шегеге қатты ұқсайды. Терісінде қоңыр немесе қара жолақтары бар. Басы- бұзаубастың басына, ал денесіндегі жолақтары зебранкіне ұқсас болғандықтан «бұзаубас зебра акуласы » аталған. Есейген бұзаубас зебра акуланың салмағы 318 келі тартады. Бұзаубас зебра акуласы өте ширақ жылдам жүзеді. Дереккөздер
Зоя Порфирородная

Зоя Порфирородная 378 – 1050 жылдары өмір сүрген. 1042 жылы самодержавиелік Византия императоры (патшаханымы) болды. Император – Константин мен оның әйелі Елена Алипинаның екінші қызы. Әкесі 962 жылы император Василиймен бірге тең басқарушы болды. 1025 жылдың 15 желтоқсанынан 1028 жылдың 15 қарашасына дейін үш жыл жалғыз өзі басқарады. Билікке тағы басқа императордың келіп қосылатынына қобалжыған Зояның әкесі қыздарының тұрмысқа шығуына қарсы болды. Дегенмен 1028 жылы өлерінен аз ғана бұрын ол Зояны өзі таңдаған мұрагер – Константинополь префектісі ІІІ Аргирге үйлендірді. Зоя өте әдемі болған, 60 жастан ассада бетіне әжім түсірмей күтінген екен. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Ирод

Ұлы Ирод б.з.д. 73 жылы дүниеге келген. Иудейдің билеушісі, Иродиад әулетінің негізін қалаушы Антипатрдың баласы. Ирод Иерусалимде және өзге де жерлерде көптеген құрылыс жобасын салдырумен аты шықты. Оның ең жобасы Иерусалимдегі Екінші ғибадатхананы кеңейту болатын. Гиркан патшаның келісмі бойынша Антипатр өзінің үлкен ұлы Фазельді Иерусалимнің мэрі, ол одан кіші – Иродты 25 жасында Галилейдің губернаторы етті. Иродтың губернаторлық мансабы Иезкия қарақшыларына қарсы шағын жорықтан басталды. Банданы күйрете жеңуі оны әйгілі етті. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Ақ ұшты риф акуласы

Ақ ұшты риф акуласын жіңішке денесі мен күміс қанаттарына қарап, оңай ажыратуға болады. Денесінің үстінгі жағында сұр дақтары басынан құйрығына дейінгі жерді көмкереді. Осы бір кішкене акуланың басы - жалпақ және тұмсығы дөңгелек, көздері үлкен болады. Терісінің үстіңгі жағы қоңыр сұр болса, бүйірі ақшыл түсті. Қанаттырының шеті аппақ. Олар таяз суда тіршілік еткенді ұнатады. Дегенмен олар судың 330 метрлік тереңіне түсе алады. Күндіз олар жартас аралары мен құмның астында жатып демалады. Бұл акулалар қоректерін түнде аулайтын акулалар болып есептеледі. Ақ ұшты риф акуласы ұрпақтарын тірідей туады. Олар бір буаздықта 1-5 ұрпақты өмірге алып келеді. Осы акулалар әлемнің барлық суларында кездеседі. Оларды Тынық мұхиты, Оңтүстік Африка, Қызыл теңіз, Австралия, Филиппин және Гавай аралдарынан кездестіруге болады. Олар түнде су түбіндегі жартас балықтарымен шаян, сегізаяқтармен қоректенеді.Тіршілік ету ұзақтығы- 25 жыл. Тістері тегіс және өткір болады. Дереккөздер
Қарлыған қайнатпасы

Қарлыған қайнатпасы. Жидек пісіп жетілмеген болуы тиіс. Қарлығанның қабығы қатты болады да, оған қант сіңбейді. Сондықтан оны жарып немесе кесіпбөлшектеу керек. Кәдімгі тығымға ұшы 2-3 см шығып тұратындай етуп бірнеше түйреуішті шанышады да, қарлығанды сол арқылы ұсақтап жарады. Егер жеміс ірі болса, оны бұтақтың түбінен кесіп, сымның көмегімен тұқымын алып тастайды. Жидекті 12-14 сағат салқын суда ұстап, сонан соң орнына ыстық сироп құяды да, 5-6 сағат қояды. Дереккөздер
Таңқурай қайнатпасы

Таңқурай (малина) қайнатпасы. Жидегі құлпынайдың сияқты шала піскен болуы тиіс. Оны іріктеп, жуудың қажеті жоқ. Егер арасында таңқурай көбелегінің кішкене ұрықтары бар екені байқалса, жемісті әуелі 10-15 минут ас тұзы қосылған салқын суға, содан соң тұщы суға салады. Сол кезде судың бетіне қалқып шаққан ұрықтарды алып тастау қиын емес. Көбелек ұрығынан тазарған таңқурайды қағазға не матаға жаймалап кептіреді. Жидекті табаққа салып, үстіне ысытылған қантты сироп құяды да, бөлек қайнатады да, оның үстіне таңқурай салып, сиропқа толық араласу үшін аздап шайқайды да, әбден әзір болғанша жайлап қайнатады. Дереккөздер
Сәбіз қайнатпасы

Сәбіз қайнатпасы. Ашық-қызғылт-сары түсті, қабығы жұқа, әлі пісіп жетілмеген сөбізді таңдап алу керек. Оны тазалап жуып, екі шетін кесіп тастайдыда, қалындығын 1,5 см етіп бөледі. Ыстық суға 5-8 минут қайнаты, артынан салқындатады. Содан кейін сироппен екі рет қайнатады. Әзір болар алдында ванилин немесе лимон қышқылын қосады. 1 кг сәбізге: 1,5 кг құмшекер, 3-3,5 стакан су, 3 г ванилин керек. Дереккөздер
Шетен қайнатпасы

Шетен (рябина) қайнатпасы. Алғашқы аяздан кейін жиналған шетеннің дәмі ащы болмайды. Соны тазартып 1-2 сағат шамалап қызған духовкада, содан кейін 5 минут өте ыстық суда ұстайды. Сиропты бөлек әзірлейді. Жидекті 6-8 сағат сиропқа салып қояды да, сосын арасында 10-15 минут суытып алып, 4-5 рет қайнатады. Шетен жидегі қантты бойына өте баяу сіңіретіндіктен қайнатпаны салқындатқаннан кейін 12 сағат қойып, содан кейін сиропты бөлек құйып алады да, жидексіз аздап қайнатады. Жидекті банкаларға бөліп салып, үстіне әлгі сиропты құяды. Дереккөздер
Утіс

Утіс немесе Гиламонстр – Бауырымен жорғалаушылар класының қабыршақтылар отрядыңын утістілер тұқымдасына жататын биологиялық түр. Америка Құрама Штатының оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстігінде тіршілік етеді. "Гиламонстр" - утістің ағылшынша атауы, Аризона дағы Гила өзеніне байланысы пайда болған. Солтүстік Америкада екі улы кесіртке тіршілік етеді. Утіс соның бірі. Екіншісі - "мексикалық моншақты кесіртке" деп аталады. Утіс сырт көзге түсе бермейді, сондықтан оның өмірін бақылау өте қиын. Утістің терісі - моншақ тәрізді қара, қызғылт, қызыл, оттың тіліне ұқсайтын сары сүйелшелермен қапталғандықтан, шұбар болып көрінеді. Құйрығының ашық және қара түсті жолақтар кезектесе орналасқан. Қабыршақ құрайтын бұл мүйізді моншақтар ғылымда "остеодерм" (остеодерм - омырқалы жануарлар терісінің сүйекке айналуы) деп аталады. Ұзындығы - 60 см, оның шамамен 15-17 сантиметрі құйрығынан тұрады, салмағы - 1-2 келі. Утістер 20 жылдай өмір сүреді. Түсіп қалған тістері үнемі қайтадан өсіп шығады. Иіс сезу қабілеті өте дамыған. Дереккөздер