kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Корреспондент мүше

Корреспондент мүше – ТМД елдеріндегі және кейбір елдердегі (мысалы, Польша, Румыния) академиялық атақ. Бұл елдерде ұлттық ғылым академияларының және салалық академиялардың Корреспондент мүшесіне көрнекті ғылыми еңбектерімен ғылымды байытқан ғалымдар сайланады. Корреспондент мүшеге кандидаттарды ғылыми мекемелер мен қоғамдық ұйымдар, жеке адамдар ұсына алады және ұсынылған кандидаттар тізімі сайлауға дейін баспасөз бетінде жарияланады. Корреспондент мүше жасырын дауыспен ғылым академиясының тиісті бөлімдерінде сайланып (берілген барлық дауыстың 2/3 бөлігін алғанда), академияның жалпы жиналысында бекітіледі. Корреспондент мүше өзі сайланған бөлімдерінде барлық мәселелер бойынша шешуші дауыс құқығына, басқа бөлімдерде және академияның жалпы жиналысында кеңесші дауыс құқығына ие болады.
Кладбин ауылдық округі

Кладбин ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылы құрамына қысқартылған "Новорыбин ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылған. Әкімшілік құрамы Құрамына Кладбинка, Новорыбинка, Миролюбово, Сеңжар, Симақ ауылдары кіреді. Орталығы – Кладбинка ауылы. Округ құрамында болған Уткино ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1736 адамды құрайды. Дереккөздер
Еркеш Оразайұлы Батырбеков

Еркеш Оразайұлы Батырбеков (20.8.1960 ж.т., Алматы қ.) – химия ғылымдарының докторы (1999). Еңбек жолы * ҚазМУ-ды (1982, қазіргі ҚазҰУ) және Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институтының аспирантурасын (1986) бітірген. * Химия ғылымдары институтында инженер (1986–1987), кіші (1987–1994), аға (1994–2000) және 2000 жылдан жетекші ғылыми қызметкер болып жұмыс істейді. Найман тайпасы Бағаналы руының Бабас бөлімінен шыққан. Ғылыми еңбектері * 1999 ж. «Полимерные материалы с регулируемым лечебным действием» деген тақырыпта докт. дисс. қорғаған. * 300-ден астам ғыл. жарияланым («Полимерные материалы с лечебным действием», 2000; «Полимерные гидрогели в фармацевтике», 2004; «Полимерные биоматериалы», 2005) мен өнертабыстың авторы. Марапаттары * «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы (1994) * Қ.И.Сәтбаев атындағы сыйлықтың (2000) лауреаты. Дереккөздер
Баланит

Баланит, баланопостит (грек. balanos) — күпектің және үрпі басы терісінің қабынуы. Бұл ауру күпектің тазаланбауынан, оның үстін майлап тұратын майдың (смегманың) және зәрдің ыдырауынан болады. Баланит қант диабетімен ауыратын адамдарда, егде кісілерде, сүндетке отырғызылмаған адамдарда жиі кездеседі. Баланит кезінде күпек ісініп, оның ішкі қабатында, үрпі басында іріңді жара пайда болып, кейде осының әсерінен шаптағы бездер ісініп, қабынады. Ауруда қышыну, жыныс қатынасын ауырсыну, сыздау байқалады. Баланит ауруын туғызатын себептердің бірі — бүрік (фимоз) немесе күпектің тарылуы. Ұл бала 2 — 3 жасқа келгенше жыныс мүшесінің басы ашылмай тұрады, оны “физиологиялық бүрік” деп атайды. Бүрік сүндетке отырғызылмаған ер адамдардың 2 — 3 %-нде кездеседі. Бұл ауру ұзаққа созылса, қуықтың зәрден босауы қиындап, несеп жолдарының қызметі бұзылады. Баланиттің емі: жалпы антибактериалды терапия (антибиотиктер, сульфаниламидтер) қолданып, Калий перманганаты, риванол, фурациллин ерітінділерімен жылы ванна жасап, вазелинмен майлап, 0,5 — 1% күміс нитраты ерітіндісін жағу керек. Дереккөздер
Қанат Мұғынұлы Ахметов

Ахметов Қанат Мұғынұлы (1957) – дирижер, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері (1998 жылы).Мәскеу мемлекеттік консерваториясының оркестрлік факультетін (тромбон сыныбы бойынша, 1981 жылы) бітіріп, Ресей мемлекеттік үрлемелі аспаптар оркестрі құрамында стажировкадан (1987 – 88 жылдары) өткен. 1994 жылы Қазақ ұлттық консерваториясының аспирантурасын бітірді. 1982 жылдан осы консерваторияда педагогия қызметпен (2000 жылдан профессор) айналысты. 1990 жылдан Қазақ мемлекеттік филармониясына қарасты Үрлемелі аспаптар оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижері болып, оркестрдің көркемдік-шығармалық деңгейін көтеруге елеулі еңбек сіңірді. Үрлемелі оркестр құрамында гастрольдік сапармен Испания, Франция, Ресей және Тайваньда (1998 жылы), т.б. елдерде болып, халықаралық фестивальдар мен конгрестерде өнер көрсетті. Халықаралық тромбоншылар ассоциациясы (ІTA) мен ЮНЕСКО-ның қолдауындағы дүниежүзілік үрлемелі аспаптар оркестрі ассоциациясының (WASBE) мүшесі. 1995 жылы “Абылайдың жорығы” және “Азия дауысы” атты компакт-дискілері, ал 1996 жылы үрлемелі аспаптар оркестрі бойынша қазақ композиторлары шығармаларын оқу орындарында өтуден жазған еңбегі Австрияда басылып шықты. Сілтемелер * Тайвань * Ресей * Австрия Дереккөздер
Көкалажар ауылдық округі

Көкалажар ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Көкалажар, Мәдениет, Сарыбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Көкалажар ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1155 адамды құрады. Дереккөздер
Көктерек ауылдық округі

* Көктерек ауылдық округі – Абай облысы Мақаншы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Көктерек ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. * Көктерек ауылдық округі – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы әкімшілік бірлік. * Көктерек ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы әкімшілік бірлік. * Көктерек ауылдық округі – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. * Көктерек ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.
Краснознамен ауылдық округі

Краснознамен ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Краснознамённое, Беловка, Калугино ауылдары кіреді. Орталығы – Краснознамённое ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1498 адамды құрайды. Дереккөздер
Экономикалық аумақ

Экономикалық аумақ – ұлттық шоттар жүйесінде – елдің әкімшілік жағынан оның үкіметі басқаратын аумағы, бұл аумақтың шегінде жеке тұлғалар, тауарлар, көрсетілетін қызметтер және ақша ресурстары еркін орын ауыстырады. Елдің Экономикалық аумағына сондай-ақ әуе кеңістігі, оның аймақтық суы, халықаралық Судағы құрылықтық қайраңдар, шетелдегі “аумақтық анклавтар” жатады. Дереккөздер
Краснополян ауылдық округі

Краснополян ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Красная Поляна, Доброжановка, Краснодольское, Озёрное, Степное, Черниговское, Южное ауылдары кіреді. Орталығы – Красная Поляна ауылы. Округ құрамында болған Глубокое ауылы 2024 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2292 адамды құрады. Дереккөздер
Арай ауылдық округі

Арай ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданындағы әкімшілік бірлік. 2023 жылға дейін Кривощёков ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Арай, Алқаағаш, Ровное, Социал ауылдары кіреді. Орталығы – Арай ауылы. Округ құрамында болған Соколовка ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1671 адамды құрады. Дереккөздер
Кішкенекөл ауылдық округі

Кішкенекөл ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Кішкенекөл ауылы кіреді. Орталығы – Кішкенекөл ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 6814 адамды құрады. Дереккөздер
Сызықтық теңдеу

Сызықтық теңдеу – белгісіздері (айнымалы шамалары) 1-дәрежелі болып келетін және белгісіздердің көбейтінділері қатыспайтын теңдеу. Мысалы, а 1 х 1 + а 2 х 2 +…+ + а n х n = b (1) түріндегі теңдеу n белгісізі (аі≤0, і1, 2, …, n) бар сызықтық теңдеуге жатады. Егер (1) теңдеудегі а i 0 (і2, 3, …, n) болып, бірақ а1≤0 болса, онда ол а 1 х b немесе ах b (а 1 а) түріндегі бір белгісізі бар сызықтық теңдеуге айналады. Берілген айнымалыларға қатысты бірнеше сызықтық теңдеулер жиынтығы Сызықтық теңдеулер жүйесін құрады: a 11 x 1 + a 12 x 2 +…+ a 1n x n = b 1 a 21 x 1 + a 22 x 2 +…+ a 2n x n = b 2 (2) ………………………………. a m1 x 1 + a m2 x 2 +…+ a mn x n = b m Бұл жүйенің теңдеулеріндегі x 1 , x 2 , …, x n белгісіздерінің орнына табылған мәндерін қойғанда сол теңдеулерді тепе-теңдікке айналдыратын а 1 , а 2 , …, а n сандар жиынтығы сызықтық теңдеулер жүйесінің шешімдері деп аталады. Ал (2) сызықтық теңдеулер жүйесі негізгі матрица мен кеңейтілген матрицаның рангілерін салыстыру арқылы шешіледі. Егер олардың рангілері бір-бірімен дәл келсе, онда сызықтық теңдеулер жүйесі үйлесімді, ал кеңейтілген матрицаның рангісі негізгі матрицаның рангісінен үлкен болса, онда сызықтық теңдеулер жүйесі үйлесімсіз болады. Егер (2) сызықтық теңдеулер жүйесінің барлық b i мүшелері нөлге тең болса, онда сызықтық теңдеулер жүйесі біртекті деп аталады. Сызықтық теңдеулер жүйесінің бір шешімі, шексіз көп шешімі немесе мүлде шешімі болмауы да мүмкін. 1-дәрежелі теңдеуді шешу Хорезми еңбектерінде кездеседі. 1750 ж. швейцарлық ғалым Г.Крамер (1704 – 1752) сызықтық теңдеулер жүйесін шешетін ереже тапты, ал 100 жылдан кейін неміс математигі Л.Кронекер (1823 – 1891) бұл теорияны жалпылап, аяқтады. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том ja:線型方程式
Театр байқауы

Театр байқауы – көрермен-көпшілікке арнап салтанатты жағдайда көрсетілетін спектакльдер бәсекесі. ТМД елдері бойынша Бүкілодақтық балалар театрларының (1939 – 1940, 1945 – 1946, 1952, 1962), жас режиссерлер қойылымдарының (1943 – 1944), қуыршақ театрларының (1962), т.б. байқауы өткізілді. 1957 – 1958 жылы Алматы қалысында “Театр көктемі” деген атпен облысы театрлар байқауы болып, кезінде Атырау, Семей және Шымкент (қазіргі Оңтүстік Қазақстан) облысы қазақ драма театрлары оның жүлдегері атанды. Сондай-ақ 1970 жылдан жас актерлер байқауы да өткізіліп тұрады. Дереккөздер
Кішіқараой ауылдық округі

Кішіқараой ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бостандық, Кіші Қараой ауылдары кіреді. Орталығы – Бостандық ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1421 адамды құрады. Дереккөздер
Баланстық құн

Баланстық құн — бухгалтерлік кітаптардағы негізгі қорлар мен айналым қаржыларының ақшаға шаққандағы құны (нақты нарықтық құны басқаша болуы мүмкін). Баланстағы негізгі қорды бағалау үшін бастапқы қалпына келтіру және инвентарлық құндары негізге алынады. Әдетте, негізгі қорлар баланста бастапқы құны бойынша белгіленеді. Ал, құн оны алуға, жеткізуге, орналастыруға кеткен шығындардан құралады. Кейінгі жылдардағы жаңадан қайта бағаланған қорлар баланста қайтадан бағалау кезінде белгіленген қалпына келтіру құнымен есептеледі (индексация). Күрделі қаржының есебінен алынған негізгі қорлардың инвентарлық құны көрсетіледі. Басыбайлы алынған объектілер беріп отырған жақтың бухгалтерлік есебіндегі деректер бойынша балансқа алынады. Бұл мәліметтер алыс-беріс құжатында көрсетіледі. Шикізат, негізгі және қосалқы материалдар, отын, жөндеуге қажетті бөлшектер, тауарлар, дайын өнімдер, т.б. баланста өзінің нақты құны бойынша тіркеледі. Бағасы арзан әрі тез тозатын заттар бастапқы құны бойынша көрсетіледі, ал олардың тозуы жөніндегі дерек баланстың пассивіндегі жеке бапқа жазылады. Дереккөздер
Корсет

Корсет (франц. corset) – арнайы жасалған ортопедиялық құрал. Корсет құнысты түзету үшін, омыртқа жотасы түрлі ауруға шалдығып қисайғанда не жарақаттанғанда қолданылады. Корсет гипстен, былғарыдан, целлулоидтен, пластикалық материалдардан жасалады. Корсет бекітуші және түзетуші болып екіге бөлінеді. Бекітуші Корсет омыртқа туберкулезінде, құяңда, спондилолистез (омыртқаның жая сүйектен жамбасқа қарай таюы) ауруының қатты асқынған кезінде, омыртқа сынғанда не орнынан тайғанда, омыртқа жотасына хирургиялық операция жасағаннан кейін оны қозғалдырмау үшін қолданылады. Бел омыртқа, қабырға сүйектері жарақаттанып қисайғанда емдеу әдісінің бірі ретінде, сондай-ақ, жеңілдік беріп көтеріп тұру үшін түзетуші Корсет пайдаланылады. Корсет алмалы-салмалы болып құрастырылады. Ол науқас адам денесінің пішініне сәйкестендіріп қатырылған гипс негізінде жасалады және дәрігердің кеңесі бойынша пайдаланылады. Корсетті мезгіл-мезгіл шешіп, тазартып, егер пластмассадан жасалған болса жуып тұру керек. Дереккөздер Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
IV Иван

Иван ІV, Иван Грозный (25.8.1530 – 18.3.1584) – бүкіл Русьтің ұлы князі (1533 жылдан), алғашқы Ресей патшасы (1547–84), Мәскеудің ұлы князі ІІІ Василийдің баласы. Сыртқы саясат Өзі құрған Таңдаулылар радасы (1549) көмегімен мемлекетте орталық билікті нығайту үшін 1549 – 60 жылдары реформалар жүргізді. Земство жиынын шақыруды жолға қойды, Жаңа сот жүргізу құжаты қабылданды (Судебник, 1550), Мәскеуде алғашқы типография ашылды, Англиямен дипломатиялық қарым-қатынас орнатылды (1553). Алтын Орда мемлекеті ыдырағаннан кейін пайда болған Қазан, Қажы Тархан, Қырым, Сібір, Ақ Oрда, т. б. хандықтар арасындағы өзара тартысты пайдаланып, оларды жеке-жеке талқандауға кірісті. 1547–52 жылдары Қазан хандығын, 1556 жылы Астрахань (Қажы Тархан) хандығын жаулап алды, Үлкен Ноғай ордасы (1557) мен Сібір ханы Едігерді (1555) өзіне қаратты. Мемлекеттің шығыс шекарасын кеңейткеннен кейін, батыста Балтық теңізі бойын жаулап алуға тырысты. Бірақ Ливон соғысы ұзаққа созылып, Ресейге Литва, Польша, Дания, Швециямен соғысуға тура келді. Нәтижесінде Ресей мемлекеті өзінің батыстағы бұрын жаулап алған жерінің бәрінен айрылды. Ішкі саясат Ішкі саясатта Иван ІV Ресейді бөлшектеуге тырысушылармен қатал күрес жүргізді. Осы мақсатта 1565 жылы опричнина (өзінің жер иелігі, әскері, басқару аппараты бар арнаулы жазалау жүйесі) құрды. Жеке дара биліктің ресми идеологиясы жасалынып, Ресей бір орталыққа бағынған қуатты мемлекетке айналды. Иван ІV өз билігіне қарсы шыққан саяси қарсыластарын, сондай-ақ, үкіметке бағынбаған шаруалар мен қала тұрғындарын мыңдап қырды. Адамдарды азаптап, жазалап өлтіруге тікелей өзі қатысты. Өмірінің соңына қарай мінезіндегі ешкімге сенбеушілік асқынып, жұрттың бәріне өзіне қастандық жасайтындай күдікпен қарады. Тіпті, өзінің Иван есімді ұлын өлтіруге дейін барды (1582). Алайда Иван ІV өз заманының сауатты адамы болған. Ежелгі дәуір әдебиеті мен философиясын жақсы білген. Ол мемлекет басқарған тұста Ресейде көптеген сәулет ескерткіштері салынды. Дереккөздер
Логикалық есептеу

Логикалық есептеу Логикалық есептеу — логиканың танымдық мәселелерді шешу тәсілі. Символикалық логикада өзара байланысты бірнеше есептеулер бар: *Лебіздерді есептеу *Клас-тарды есептеу *Қатынастарды есептеу, т.б. Мысалы, лебіздерді есептеу символикалық логиканың қарапайым лебіздерден тұратын күрделі лебіздерді зерделейтін бөлімі болып табылады. Мұнда қарапайым лебіздер латын әріптерімен (А, В, С, т.б.) белгіленеді. Күрделі лебіздер әр түрлі грамматикалық жалғаулар (“және”, “немесе”, “егер”, “онда”, т.б.) арқылы құрылады. Логикада олар пропозиционалдық жалғаулар деп аталып, әрқайсысына белгілі бір таңбалар сәйкестендіріледі: “және” – , “немесе” – , т.с.с. Лебізді есептеу әліппесіне басқа да таңбалар енгізіліп, формулалар жазылады, сөйтіп, күрделі лебіздердің құрылымы, өзара қарым-қатынастары, ақиқат не жалған екендігі есептеліп шығарылады. Логикалық есептеулердің жалпы теориясын жасауға Д.Гильберт, Г.Генцен, Э.Пост, Х.Карри, П.Лоренцен, А.Колмогоров, А.Марков, С.Яновская, т.б. еңбек сіңірді. Дереккөздер *М. Сәбит *М. Хамитов
Шолпан Әбілқадырқызы Аюпова

Аюпова Шолпан Әбілқадырқызы (17.10.1951 жылы туған, Семей қаласы) – ғалым, медицина ғылымдарының кандидат (2001 жылы). Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (2001 жылы). Қарағанды медициналық институттын (қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген (1975 жылы). 1975 – 1982 жылдары Республикалық клиникада ауруханада, 1982 –19 91 жылдары Қазақстан Республикасының Президенті Іс басқармасының Орталық клиникасында ауруханасында гастроэнтеролог, 1991 жылдан бас дәрігердің емхана орынбасары болып жұмыс істейді. Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – денсаулық сақтау саласын ұйымдастыру. Аюпова медициналық жәрдемнің сапасын арттыру, емдік-диагностикалық процесті өрістету, жаңа технологияларды әзірлеп, оларды өндіріске енгізу және медициналық қорды үнемдеу саясатын тиімді жүзеге асыру мәселелерімен шұғылданады. Аюповаға “Нарық жағдайында пайдасы зор жаңа технологияларды әзірлеу және енгізу негізінде медициналық жәрдем көрсету жүйесін реформалаудың және жетілдірудің моделі” еңбектер топтамасының авторының бірі ретінде Қазақстан Мемлекетік сыйлығы берілді (2005 жылы). Дереккөздер
Қазан ауылдық округі

* Қазан ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қазан ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қазан ауылдық округі – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қазан ауылдық округі (Жамбыл ауданы)

Қазан ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қазан, Екатериновка, Светлое ауылдары кіреді. Орталығы – Қазан ауылы. Округ құрамында болған Усердное ауылы 2013 жылы, Матросово ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1149 адамды құрайды. Дереккөздер
Экономикалық базис

Экономикалық базис – марксизм ілімінде адамдардың арасында тарихи тұрғыда қалыптасқан қарым-қатынас, осы базиске сай келетін қондырманы – саяси, құқықтық және басқа қатынастардың, қоғамдық сананың мекемелері мен алуан түрлі нысандарының жиынтығын айқындайтын өндірістік қатынастардың жиынтығы. Дереккөздер
Балапан

Балапан — орнитологияда құс баласының атауы. Басқа жануарлардың балаларынан балапан өзінің ырыққа денесімен, салыстырмалы үлкен басымен, ірі тұмсығымен және үлкен көздерімен ерекшеленеді. Қауырсыны Көп жұмыртқа нәтижесінде түр немесе түр тармағының өте икемді түсті қауырсын қақпағы, байланысты балапан көпшілігі. Тұмсықты балапан қабық сызаты бойынша арнайы ұшымен. Өмірдің алғашқы күнінен балапандардың себебі жұмыртқа қоректік заттардың есебінен қанықтыру, жемейді. Туу кезінде Мамықтың кезде құрғақ Chick жарықтар кератиннің жұқа қабаты, жабылған және алыс құлайды отыр. Осы цыпленок оның тән пушистый көрінісін алады, бірақ бұл ұзақ уақыт бойы сақталады. Өмірінің бірінші апта ішінде орын алған бірінші оперения үшін, төмен өзгертіңіз, ол Chick бірнеше аяқталмаған, жүндері жұлынған көрінісін береді. Сары ауыз балапан Сары ауыз балапан - өмірге келгенімен әлі дүниені толық танып білмеген балапан түрі. Сарыауыз балапанның алғашқы туған сәттен бастап тұмсығының жиектері, яғни еріндерінде сары жолақ болады. Өсе келе сол сары жолақтың жойылып, сұр немесе қара түске айналғанын байқау қиын емес. Ол балапанның өзі ұша алмайды, қанаты қатаймаған, әлжуаз болады. Кез келген құстың балапаны алғаш туғанда сары ауыз балапан болып туылады. Дереккөздер
Қайраңкөл ауылдық округі

Қайраңкөл ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қайраңкөл, Новое, Украинское ауылдары кіреді. Орталығы – Қайраңкөл ауылы. Округ құрамында болған Целинное ауылы 2008 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1858 адамды құрайды. Дереккөздер
Блок Шайкенов

Блок Шайкенов (5.4.1940, 'Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы) – биология ғылымдарының докторы (1993), профессор (1997). Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан. Семей зоотехника-малдәрігерлік институтын (1962, қазіргі Семей мемлекеттік университеті) және Қазақстан ғылым академиясы зоология институтының аспирантурасын (1967) бітірген. Шығыс Қазақстан облысында бас мал дәрігері (1962–1964), Семей зоотехника-малдәрігерлік институтында ассистент (1964), 1967 жылдан Қазақстан ғылым академиясының зоология институтында кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі, институт директоры (2009–2010) қызметтерін атқарған. 160-тан астам ғылыми жарияланым мен 4 монографияның, 3 кітаптың авторы. Дереккөздер
Жұмекен

Жұмекен (1996 жылға дейін — Еңбекші) – Атырау облысы Құрманғазы ауданы, Еңбекші ауылдық округінің орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Құрманғазы ауылынан шығысқа қарай 7 км жерде, Еділ өзінің Өлеңті тармағын бойлай құрақ, қамыс өскен шалғынды-батпақты шөлейтті белдемде орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Тарихы Іргесі 1930 жылы ауыл шаруашылығын ұжымдастыруға байланысты қаланды. Алғашында “Өлеңті” ауылдық кеңесінің орталығы болды. 1976 жылы ұжымшар негізінде ұйымдасқан 25-партсъезд атындағы қой кеңшары мен Еңбекші ауылдық кеңесінің орталығына айналды. 1996 жылы кеңшар таратылғаннан кейін, “Ақжонас” өндірістік кооперативі құрылды да, ауылға ақын Жұмекен Нәжімеденов есімі берілді. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 1292 адам (635 ер адам және 657 әйел адам) болса, 2009 жылы 1414 адамды (701 ер адам және 713 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1930 адамды (998 ер адам және 932 әйел адам) құрады. Әлеуметтік және мәдени нысандары * Еңбекші орта мектебі — 1977-1978 оқу жылында ашылды. 2000 жылдары 591 оқушы 23 сыныпта оқыды. * «Ақ Толқын» бөбекжай-балабақшасы * Еңбекші ауылдық клубы Елді мекендегі көшелер * Азаттық көшесі * Баймаш Нұрымов көшесі * Болашақ көшесі * Жеңіс көшесі * Қадырбек Өмірбаев көшесі * Қуандық Қауысов көшесі * Мұқат Мұсаев көшесі * Таңат Жұмағалиев көшесі * Х. Муфтахимов көшесі Дереккөздер
Сыйлықақы

Сыйлықақы – біренеше мағынадан ұратын сөз. * еңбек қатынасында – қызметтің белгілі бір саласындағы жетістік үшін ақшалай немесе басқа да материалдық көтермелеу; * бағалы қағаздар рыногында – опционды сатып алушы оны сатушыға бағалы қағаздарды, тауарларды бірнеше уақыт кезеңі бойына күні бұрын белгіленген бағамен сату немесе сатып алу жөніндегі сатып алынатын құқық үшін төлейтін сома; * сақтандыруда – сақтанушы сақтандырушыға өзінің мүлкін сақтандырғаны үшін төлейтін ақшалай сома (сақтандыру сыйлықақысы), * баға құралымында – белгілі бір тауардың бір бағасының екінші бағасынан, атап айтқанда, нақты бағаның атаулы бағадан асып түсу шамасы; * биржада – # бір баға екінші бағадан жоғары болатын шама. Осыдан келіп, сыйлықақы неғұрлым жоғары баға бойынша деген мағынаны білдіреді. Мысалы, бір мезгілде жеткізілетін тауардың бағасы екінші мерзімде жеткізілетін тауардың бағасынан жоғары; # бір нәрседен (бағадан, т.б.) тыс төленетін сома. Мысалы, биржалық келісімшартта көзделгендегіден неғұрлым жоғары сападағы тауарды сатып алу кезінде сапа үшін биржада белгіленген бағаға қосымша сыйлықақы төленеді; # тауарларды (бағалы қағаздарды) тіркелген бағамен сатып алу немесе сату құқығын бергені үшін биржалық келісімшарт құнына қосылған үстеме ақы. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Қамсақты ауылдық округі

Қамсақты ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қамсақты, Бірлестік, Құмтөккен, Үкілі Ыбырай, Орлиногорское, Светлое ауылдары кіреді. Орталығы – Қамсақты ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2368 адамды құрайды. Дереккөздер
Экономикалық басқыншылық

Экономикалық басқыншылық (Экономикалық интервенция) – бір мемлекеттің екінші мемлекеттің ішкі істеріне немесе оның басқа елдермен экономикалық өзара қатынастарына қол сұғуының экономикалық нысандарының жиынтығы. Экономикалық Болмыс басқыншылығының дәстүрлі нысандары: демпинг, кіріптарлық қарыздар, капиталдың әкетілімі, халықаралық Нарықтарды басып алу жолымен олардың жойылуы, экономикалық Тұрғыдан тәуелді елдерге дипломат, мемлекеттің тауарлар бағасына немесе валюта бағамына ықпал ету үшін өз елінің тауар және ақша рыногында әр түрлі әрекеттер жасауы (тауар, валюта интервенциялары). Қысым, т.б. Дереккөздер
Сайлау Батыршаұлы

Батыршаұлы Сайлау (5.1. 1942 ж.т., Жамбыл облысы Шу ауданы Төле би а.) – экономика ғылымдарының докторы (1994), Төтенше және толық өкілетті дәрежедегі дипломат (1964). ҚР дипломатиялық қызметінің еңбек сіңірген қызметкері (2003). Өмірбаяны Ташкент мемлекеттің университетін (1964) және КСРО Сыртқы істер министрлігінің жоғары дипломатиялық мектебін (1969) бітірген. Қазақ достық қоғамының жауапты хатшысы (1964–1965), Қазақ КСР-і Сыртқы істер министрлігінің 1-хатшысы (1965–1967), КСРО-ның Алжирдегі елшілігінің 3-хатшысы (1969–1971), республикалық «Білім» қоғамының жауапты хатшысы (1972–1973), Алматы облысы партия комитетінің лекторы (1973–1978) және облысы партия комитетінің нұсқаушысы (1981–1983), КСРО-ның Конго Халық Республикасындағы елшілігінің 2-хатшысы (1978–81), Алматы театр-көркемсурет институтында доцент, кафедра меңгерушісі (1983–89), Қазақ мемлекеттік университетінде доцент (1989–1990), ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары (1990–1993), ҚР-ның Өзбекстан Республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі (1993–1994), ҚР Сыртқы істер министрлігінің айрықша тапсырмалар жөніндегі елшісі (1994), ҚР-ның Египет Араб Республикасындағы елшілігінің кеңесшісі (1994–1995), ҚР-ның Израильдағы елшілігінің кеңесшісі (1996–2002), ҚР Сыртқы істер мин-лігінің кеңесшісі (2002 жылдан) қызметтерін атқарады. Шығармалары «Основные направления и этапы индустриализации стран Северной Африки» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.«Африка елдерін индустрияландыру проблемалары» (1987), «Солтүстік Африка елдерінің экономикасын индустризациялау» (1994), «Дамушы елдердің өнеркәсібі» (1996) атты кітаптардың авторы. Сілтеме * http://www.enu.kz/kz/structure/sailay.php * http://baq.kz/kaz/news/cat/4/3674/?PHPSESSID=f7a5423736320c112e9060beb1958751 Дереккөздер
Балапан (журнал)

Балапан — 1916—1918 жылдары Омбы қаласында шыққан қолжазба әдеби-саяси журнал. 1914 жылы астыртын құрылған оқушы қазақ жастарының Бірлік ұйымы шығарған. Жауапты редакторы Қ. Кемеңгерұлы болған. Не бары 4 — 5 нөмірі жарық көрген. “Балапан” туралы дерек аз. Кемеңгерұлының, С. Сәдуақасовтың, М. Жұмабаевтың еңбектеріндегі жанама мәліметтер қолжазба журналдың “бірыңғай көркем шығарма жариялап”, әдебиетшілікке талабы бар жастарды шыңдаған, ұлттық публицистика жанрларын дамытқан басылымдардың бірі болғанын аңғартады. Дереккөздер
Қарасу ауылдық округі

* Қарасу ауылдық округі – Абай облысы Жарма ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Жетісу облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Қостанай облысы Амангелді ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарасу ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қаратал ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

Қаратал ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ботай, Высокое, Қаратал, Қоскөл, Шүкірлік ауылдары кіреді. Орталығы – Қаратал ауылы. Тарихы 2000 жылы Қазан ауылдық округінен бөлініп шықты. 2014 жылы Сарыөзек ауылы таратылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1070 адамды құрайды. Дереккөздер
Галина Викторовна Гельдыева

Галина Викторовна Гельдыева (1939 ж.т., Қарағанды қ.) – география ғылым доктыры (1990ж.), профессор (1993ж.. Дондағы Ростов мемлекеттік университетін бітірген (1961ж.). 1961–1963 ж. Қазақстан ғылым академиясының География институтында аға лаборант, аспирант (1963–1966ж.), аға лаборант (1966–1967ж.), инженер (1967–1968ж.), кіші ғылыми қызметкер (1968–1972ж.), аға ғылыми қызметкер (1972–1986ж.), жетекші ғылыми қызметкер (1986–1989ж.), лаборатория меңгерушісі (1989–1997ж.) болып жұмыс істеді. 1997 жылдан ҚР ҰҒА География институтының бас ғылыми қызметкері. 100-ден астам ғылым мақала мен 4 монография, Қазақстан аумағының 3 ландшафтық картасының авторы. Шығырамалы Природные условия землеустройства, А., 1982. Дереккөздер ar:قالب:معلومات شخصية bg:Шаблон:Биография инфо en:Template:Infobox Biography no:Mal:Infoboks biografi ro:Format:Infobox biografii zh:Template:Infobox Biography
Еренғайып Мәлікұлы Шайқұтдінов

]] Еренғайып Мәлікұлы Шайқұтдінов (10.5.1933, Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Қазан ауылы) – химия ғылымдарының докторы (1975), профессор (1976), ҚР ҰҒА-ның академигі (1994). Мәскеу Нәзік химия-технологиялық институтын (1956) және аспирантурасын (1962) бітірген. Қарағанды синтетикалық каучук зауытында технолог (1956–1958), ҚазҰУ-да аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1963–1978). Қазақ ұлттық техникалық университетінде проректор (1978–1994), ректор (1994-2000) болды. 2000 жылдан профессор қызметін атқарды. «Исследование в области радикальной сополимеризаций простых винилловых эфиров с некоторыми винилловыми мономерами» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 600-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. «Құрмет» (1998), «Парасат» (2004) ордендерімен марапатталған. Шығырмалары * Простые виниловые эфиры в радикальной полимеризаций, А.-А., 1985; * Новое о полимерах и их применений, А.-А., 1988; * Физико-химические и биокибернетические аспекты онкогенеза, А., 1991; * Жоғары молекулалық қосылыстар химиясы, А., 1995; * Органикалық химия, А., 1999. Дереккөздер
Қиялы ауылдық округі

Қиялы ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қиялы, Барыкөл, Кучковка ауылдары кіреді. Орталығы – Қиялы ауылы. Округ құрамында болған Земледельческое ауылы 2008 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2490 адамды құрайды. Дереккөздер
Қулыкөл ауылдық округі (Ақжар ауданы)

Қулыкөл ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қулыкөл, Қарашілік ауылдары кіреді. Орталығы – Қулыкөл ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1171 адамды құрады. Дереккөздер
Михаил Игнатьевич Иванин

Михаил Игнатьевич Иванин (1801–27.9.1874) – Қазақстанды зерттеген орыс ғалымы, генерал-лейтенант, Орыс географиялық қоғамының, Орыс техникалық қоғамының толық мүшесі. 1832 жылы Ресей империясы армиясының Бас штабы әскери академиясын бітірген. 1835 жылы капитан шенінде Орынбор жеке әскери корпусының қарамағына жіберілді. 1839 жылы Хиуа экспедициясына қатысып, кейін «1839–40 жылы Хиуаға жасалған қысқы жорықты сипаттау» (1874) деген еңбек жазды. Ол 1846 жылы Маңғыстау өңірін аралап, жергілікті халықтың тұрмыс-тіршілігімен танысты. Сол сапардан жазған «1846 жылы Маңғыстау түбегіне сапар» деген мақаласында Маңғыстау өлкесінің тарихына тоқталып, күмбездер, қолдан ойылып, бедерлеп салынған суреттер, Шырқала тауының етегіндегі тас қамал, тұрғын үй, құдықтар, көп жерін оқ тескен, салмағы 17 қадақ сауыт, т. б. құнды заттар жөнінде мағлұматтар берген. Михаил Игнатьевич Иванинді, әсіресе, қазақтардың рухани мәдениеті, қоңақжайлығы, ұлттық ойындары мен халық емі, діни наным-сенімдері қатты қызықтырды. Михаил Игнатьевич Иванин 1853 жылы Бөкей ордасын басқаратын Уақытша кеңесте әуелі кеңесші, кейін орданы басқарушы міндетін атқарды. Бөкей ордасының сол кездегі шаруашылығы, Әлеуметтік өмірімен танысып, «Ішкі немесе Бөкей ордасы» деген еңбек жазды. Шығармада Жәңгір хан, жергілікті сұлтандар туралы, Бөкей ордасындағы сот ісі, сауда қатынасы, жер бөлу мәселесі, т. б. жөнінен деректер бар. Иванин еңбегінде, сондай-ақ автордың шовинистік көзқарасы да байқалады. Ол қазақтардың отырықшылыққа көшкені, сауда-саттықпен, жер шаруашылығымен айналыса бастағаны «орыстармен қарым-қатынасының нәтижесінде» деп көрсетеді. Михаил Игнатьевич Иванин 1862–74 жылы Әскери министліктің қарамағында түрлі қызмет атқарады. «Шыңғыс хан мен Темірлан тұсындағы моңғол-татарлар мен ортаазиялық халықтардың соғыс өнері және жаулап алған жерлері» деген еңбегінде Орта Азия мен Қазақстанға қатысты қызықты деректер келтірген. Сілтемелер
Корсика

Корсика (; ) — Жерорта теңізінің солтүстік бөлігіндегі арал, Францияның бір департаменті. Ауданы 8,7 мың км². Тұрғындары 269,8 мың (1998), негізінен, корсикалықтар. Ұзындығы 183 км, ені 85 км. Батыс және оңтүстік жағасы тік, жартасты, шығыс және солтүстік жағасы жайпақ. Граниттен, сазды тақтатастан түзілген. Аралдың көп жерін тау (Мон-Сенто, 2706 м), шығыс бөлігін жағалаулық ойпат (ені 10 км-дей) алып жатыр. Климаты жерортатеңіздік, қаңтардың орташа температурасы 12 – 13 С, шілдеде 24 – 26 С. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 600 – 1200 мм. 500 – 700 м-ге дейінгі биіктігінде бұталар (маквис), тас емені, қарағайлы орман, одан жоғарыда каштан, емен, 1900 м биіктігіне дейін шамшат, қарақарағай, қандыағаш, 2000 м шамасында субальпілік, альпілік шалғын өседі. Аңғарлар мен жағалауда субтропиктік дақылдар, жүзім, апельсин, бақша өсіріледі. Басты қаласы және порты – Аяччо. Аяччо қаласында әйгілі француз қолбасшысы Наполеон Бонапарт туған. Галерея Дереккөздер
Бала психологиясы

Бала психологиясы — жас ерекшелігі психологиясының негізгі бөлімі. Ол адам өміріндегі тұтас бір кезең болып табылатын балалық шақтың психикалық даму заңдылықтарын зерттейді. Жас ерекшелігі психологиясының іргетасы болған бала психологиясы 19 ғасырдың аяғында дербес пән ретінде өмірге келді. Бала психологиясының негізін қалаған — неміс ғалымы В. Прейер. Ол бала психологиясын зерттеуде тұңғыш рет интроспекция әдісінен объективті бақылауға өтуді жүзеге асырды. В. Прейердің “Бала жаны” атты кітабы (1882) — Бала психологиясын жүйелі зерттеуді бастап берген психол. еңбек. Бала психологиясының пәні — балалық шақтағы психикалық дамудың жалпы заңдылықтарын онтогенезде ашу, осы дамудың жас кезеңдері мен оған өту себептерін анықтау. Бала психологиясы үшін басты мәселе — баланың психикалық дамуының факторларын, психикалық даму шарттарын түсіндіру. Психология ғылымында баланың психикалық дамуын түсіндіретін теориялар шартты түрде 2 үлкен бағытқа бөлінеді: 1) биогенетикалық; 2) социогенетикалық. Бұл бағыттар бір-бірінен бала дамуының негізіне қандай факторды (биологиялық не әлеуметтік) алуымен ерекшеленеді. Бала психологиясы баланың дүниеге келгеннен мектеп бітіргенге дейінгі уақыт аралығын қамтиды (балалар психологиясы, бастауыш сынып оқушылары психологиясы, жасөспірімдер психологиясы, балаң жас психологиясы). Бала психологиясындағы “балалық шақ” ұғымы ғасырлар барысында өзгеріп отырды. Әлеуметтік-мәдени құбылыс болып табылатын “балалық шақ” ұғымы нақты тарихи сипатқа ие. Оның мазмұны қоғамдағы тәрбиелеу жүйесіне, этномәдени ерекшелікке байланысты. Бала психологиясында жалпы психологияның негізгі әдістері жас ерекшеліктеріне орай өзгертіліп қолданылады. Мысалы: бақылау мен эксперимент (лабораториялық, табиғи, қалыптастырушы) және тестер, әңгімелесу, іс-әрекет нәтижесін талдау, т.б. Бала психологиясының қалыптасуы мен дамуына зор ықпалы тигізген ағым — педалогия. Баланы біртұтас зерттеуді мақсат тұтқан педалогия қазіргі Бала психологиясының құрамына енген көптеген ғылыми мағлұматтар мен күні бүгінге дейін маңызын жоймаған психология концепцияларды өмірге әкелді. Бала психологиясының мәселелерін зерттеумен айналысқан орыс психологтарының көрнекті өкілдері осы педалогия саласында қызмет етті (П.П. Блонский, Л.С. Выготский, Б.М. Бехтерев, А.П. Негаев, Г.И. Россолимо, т.б.). 20 ғасырдың 30-жылдарында педалогияның “жалған ғылым” ретінде қудалануы Бала психологиясының дамуына үлкен зиянын тигізді. Бала психологиясы саласында дүние жүзіне әйгілі Дж. Уотсон, В. Штерн, К. Бюлер, Ст. Холл, К. Левин, А. Валлон, З. Фрейд, Ж. Пиаже, Э. Эриксон, Д.М. Узнадзе, А.Р. Лурия, А.Н. Леонтьев, т.б. психологтар еңбек еткен. Қазақстанда Бала психологиясына қатысты еңбектер жазған психологтар: С. Балаубаев, Е. Суфиев, Ш. Әлжанов, А. Темірбеков, М. Мұқанов, Қ. Жарықбаев, т.б. Бала психологиясының қазіргі таңдағы негізгі тақырыптары қатарына жаңа туылған баланың рефлекстері, моторикасының дамуы, балалардың тіл үйренуі, социумдағы дамуы, ата-анасымен және басқа балалармен қарым-қатынасы жатады. Тағы қараңыз * Даму психологиясы Дереккөздер
Қызыләскер ауылдық округі

* Қызыләскер ауылдық округі – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы Қарақала ауылдық округінің бұрынғы атауы. * Қызыләскер ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы әкімшілік бірлік.
Жұмыр батыр

Жұмыр (19 ғасыр) – Исатай Тайманұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліске қатысқан батыр. Кіші жүз құрамындағы байұлы тайпасының байбақты руынан шыққан. Махамбет Өтемісұлының үзеңгілес серігі болған. Махамбет Жұмыр батырға арнап “Жұмыр – Қылыш” күйін шығарған. Зираты қазіргі Батыс Қазақстан облсындағы Қалдығайты ауылының маңында. Дереккөздер
Қызылжар ауылдық округі

* Қызылжар ауылдық округі – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Ақтөбе облысы Қобда ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. * Қызылжар ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.
Нұрлан Құбайдоллаұлы Шаймарданов

Нұрлан Құбайдоллаұлы Шаймарданов (23.6.1963, Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1993), профессор (1995). Семей мемлекеттік медицина институтын (1986, қазіргі Семей мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 1986–1995 жылы осы оқу орнында ординатор, ассистент, ғылыми қызметкер, профессор (1986–1995), Қазақ ұлттық медицина университетінде зертхана меңгерушісі (1995–1997) болды. 1997 жылдан Семей мемлекеттік медицина академиясында зертхана меңгерушісі қызметін атқарады. Негізгі ғылыми еңбектері иммунология және жұқпалы аурулар мәселелеріне арналған. Қазақстан Республиксы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты (1994). Отбасы Ұлы: Шаймарданов Жандос Нұрланұлы - Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы (2023—2025). Дереккөздер
Жұмырбай Мәмбетұлы

Жұмырбай Мәмбетұлы (1807-1897) – ақын. Батыс Қазақстан өңірінде ғұмыр кешкен. Кіші жүз құрамындағы байұлы тайпасының алаша руынан шыққан. Ақынның сақталған өлеңдері мен толғауларынан өршіл рух сезіледі. “Шәріп правительге”, “Сұрасаң, менің атым Жұмырбайды”, “Жапанда жүрген ақбөкен”, т.б. өлең, толғауларында ақын жақсы мен жаманды, асыл мен жасықты салыстыра суреттеп, өмірдің мәні, жастық пен кәрілік, тоқтық пен жоқтық, ерлік пен ездік туралы толғанады. Жұмырбай Мәмбетұлы шығармалары “XҚX ғасырдағы қазақ поэзиясы” (1985) жинағында жарық көрген. Дереккөздер
Қырымбет ауылдық округі

Қырымбет ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қырымбет, Сокологоровка ауылдары кіреді. Орталығы – Қырымбет ауылы. Округ құрамында болған Мищенка ауылы 2013 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 756 адамды құрады. Дереккөздер
Гелиотехника

Гелиотехника (гелио және техника) – техниканың Күн радиациясы энергиясын пайдалануға қолайлы энергияның басқа түрлеріне түрлендіруді зерттейтін саласы. Сондай-ақ ол гелиоқондырғыларды жобалау, жасау және зерттеу мәселелерін де қамтиды. Гелиотехника құрал-жабдықтарын аз энергия талап ететін шашыраңқы орналасқан тұтынушыларды жабдықтайтын басқа энергия көздері болмаған жерлерде, не оларды салу экон. тұрғыдан тиімсіз болған жағдайларда, сондай-ақ ғарышта қолдану тиімді болып есептеледі. Қазақстанда Гелиотехникамен тұңғыш шұғылданған В.Н.Бухман болды. Ол 1926 жылы Зайсан қаласыннда (Шығыс Қазақстан облысы) «күн асханасын» құрастырып, гелиотерапия (күн сәулесімен емдеу) мәселесімен айналысты. ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) Күн сәулесінің көмегімен суды тұщыландыратын қондырғылардың тиімді параметрлері және оптикалық талшықтар арқылы күн энергиясын жеткізу (П.Жұбалиева, Ү.Жадыраев], т.б.), ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) күн энергиясын электр энергиясына түлендіру мәселелері (Ш.Сәрсембинов, т.б.) зерттелді. Дереккөздер
Экономикалық белсенді халық

Экономикалық белсенді халық — халықтың жұмыспен қамтылған бөлігі (жеке қосалқы шаруашылықпен айналысатындарды қоса), еңбекке қабілетті адамдардың басым көпшілігі. " Экономикалық белсенді халық" ұғымы елдің экономикалык дамуында адам ресурстарының рөлін кешенді талдауда маңызды орын алады. " Экономикалық белсенді халық " термині ұғымдардың халықаралық стандарттық жүйесінде қолданылады. БҰҰ- ның ұсынысы бойынша экономикалық белсенді халыққа тек жұмысшылар, қызметшілер және кәсіпкерлер ғана емес, олармен бірге ақылы жұмыс іздеуші жұмыссыздар да жатқызылады. Соған байланысты Экономикалық белсенді халықтан жұмыс істейтіндер белек көрсетіледі. Қазақстанда Экономикалық белсенді халыққа: 1) жұмыс жасындағы бүкіл еңбекке қабілетті адамдар (өндірістен кол үзіп оқитын оқушылар мен Қарулы Күштер қызметшілерін және үй шаруасындағы адамдарды қоспағанда); 2) жұмыс жасынан тыс, бірақ қоғамдық өндірісте жұмыспен қамтылған адамдар; 3) жеке қосалқы ауыл шаруашылығымен айналысатын адамдар жатады. Белгілі бір жас топтары үшін есептелген халықтың экономикалық белсенділігінің көрсеткіштері халықтың еңбектік белсенділігі деп аталады. Бұл көрсеткіштер әлеуметтік-экономикалық даму деңгейіне байланысты елдер мен аймақтар бойынша әр түрлі болады. Дереккөздер
Қазақстан театр қайраткерлері одағы

Қазақстан театр қайраткерлері одағы – қоғамдық-шығармашылық ұйым. Театр қайраткерлерінің одағының негізгі міндеті - кәсіби театрлар мен әуесқой және халық театрлары ұжымдарының жан-жақты өсіп-өркендеуіне шығармашылық әрі материалдық жағынан көмек көрсету болып табылады. Әдетте одақ театртану, театр сыны, актер, режиссер шеберлігі, драматургия, театр ісін ұйымдастыру, жастар театры мен студиялары, т.б. сахналық өнерге қатысты бөлімдерді біріктіреді. Оның театр ұжымына қажетті киім-кешектер, бутафория мен жарнамалар жасап шығаратын өндірістік комбинат болады. Алғашқы театр қайраткерлерінің одағы орыс актрисасы М.Г. Савинаның бастамасымен “Мұқтаж сахна қайраткерлеріне жәрдемдесу қоғамы” (қазіргі Бүкілресейлік театр қайраткерлері одағы) деген атпен 1883 жылы Санкт-Петербург қаласында өмірге келді. Бұдан кейін 20-ғасырдың ортасына қарай армян (1940), Әзірбайжан, украин (1944), грузин, латыш, өзбек пен эстон (1945), беларусь (1946), литван (1947), молдаван (1958), қырғыз (1961), тәжік (1971) пен түрікмен (1973) елдерінде театр қоғамы деген атпен құрылды. Бұрынғы Қазақ театр қоғамының (1962) негізінде 1986 жылы қазіргі Қазақстан театр қайраткерлері одағы ұйымдастырылды. Осы ұйымның бірнеше съездері (1962, 1966, 1971, 1976, 1981, 1986, 2004) өтті. Қазақстандағы театр қайраткерлерінің одағының тұңғыш төрағасы Р.Жаманова (1962 – 80), одан кейін Ә.Мәмбетов (1980 – 2004) және Е.Жуасбек (2004 жылдан) болды. 2009 жылдың қазан айынан бастап одақ төрағасы Қазақстанның халық артисі, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, өнертану кандидаты, профессор Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов. Қазақстан театр қайраткерлерінің одағы пленумдар, конференциялар, шығармашылық кездесулер, спектакльдерді талқылау жиындарын және театр декорациясы көрмелерін, т.б. өткізіп тұрады. Дереккөздер
Леденёв ауылдық округі

Леденёв ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Леденёво, Новоандреевка ауылдары кіреді. Орталығы – Леденёво ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 792 адамды құрайды. Дереккөздер
Баспа қалыбы

Баспа қалыбы — көп рет ізтаңба алуға арналған мәтіндік және кескіндемелік қалып. Ол материал бетіне бояулы ізтаңба түсіретін және таңба түсірмейтін аралық бөліктерден тұрады. Таңба түсіретін және аралық бөліктердің өзара орналасуы баспа тәсілін анықтайды. Баспа тәсіліне, баспа машинасының түріне, пайдаланылатын материалдың сипатына қарай Баспа қалыбының мынадай түрлері бар: терім, клише, фотополимерлі қалып (шығыңқы баспада); монометалды (мысалы, алюминий) және полиметалды (болат, мысалы, хром) қалып (офсетті баспада); мысталған және хромдалған цилиндрлер (ойыңқы баспада). Баспа қалыбы едәуір дәрежеде баспа басылымдарының сапасын анықтайды. Дереккөздер Қазақ Энциклопедиясы Сыртқы сілтемелер *[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B5 Баспа қалыбы]
Сөйленіс

Сөйленіс – тілдің жергілікті ерекшелігі. Тіл білімінде жергілікті ерекшеліктерді қамту аумағы мен тілдік материалдың көлеміне қарай диалект, сөйленіс терминдері қолданылады, оларды диалектология ғылымы зерттейді. Диалектіге қарағанда сөйленістің қамтитын аясы шағын (бірнеше аудан не облыс), көбіне бірнеше сөйленіс бір диалектінің құрамына енеді. Қазақ тіліндегі сөйленістер 1950 жылдардың 2-жартысынан зерттеле бастады. Қазақ диалектілерінің өз ішінде сөйленістерге бөлінетіні туралы алғаш А.Аманжолов, Н.Сауранбаев, Ж.Досқараев еңбектерінде айтылған. Қазақ диалектологтарының кейбірі “айтылым” (С.Омарбеков), екінші бірі (Ә.Нұрмағамбетов) “сөйленіс” деп атауды ұсынған. Әр географиялық аймақтың табиғи ерекшелігіне, әр өлке халқының өзіндік әдет-ғұрпына, жергілікті кәсіп түріне байланысты туындаған алуан түрлі сөйленістер бар. Мысалы, оңт-тегі мақта шаруашына қатысты шитті мақта, жүйек, ақай, қоза, қозапая; Сыр өлкесіндегі қауынның түрлері мен одан жасалатын тағамдарға қатысты әңгелек, торлама, күләбі, патсайы қауын, ұн қауын, қант қауын, басыбалды, шыртылдақ, қауын ішек, қауынқұрт, қақ; Арал теніз жағалауындағы халық тілінде қолданылатын сүген, қаяз, тыран сияқты балық аттары; Маңғыстау өлкесінде жер бедерінің ылди-өрі, ой-қырына қатысты айтылатын ағас, жалас, қапы, қобыс, үдек, жығары, далда, үрпек, тұран, күп, үспе, арпа, т.б. сөздер бар. Мұндай нақтылы бір өлке халқы ғана шұғылданатын кәсіп төңірегінде қолданылатын сөздер сөйленіс ретінде қарастырылады. Мұндай сөздердің көбі айтыла келе әдеби тіл лексикасынан орын алады. Қазақ тіліндегі сөйленістерді жергілікті халықтық (өзге тілдің әсерінен тыс), ауыспалы (екі диалектілік аумақ аралығында қалыптасқан ішкі ауыспалы сөйленіс және шекаралық аудандарда өзге тілдің әсері байқалатын сыртқы ауыспалы сөйленіс), аралас (қостілділік сипаты басым диаспораның тілі) секілді түрлерге жіктеуге болады. Дереккөздер
Ленин ауылдық округі

* Ленин ауылдық округі – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ленин ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы Бике ауылдық округінің бұрынғы атауы. * Ленин ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы әкімшілік бірлік.
Задаш Шайықов

Задаш Шайықов (11.11.1934, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы) – медицина ғылымдарының докторы (1976), профессор (1980). Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1957, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы ауруханасында дәрігер (1957–1959), Целиноград мемлекеттік медицина институтында (1967–1981, қазіргі Астана мемлекеттік медицина академиясы) кафедра меңгерушісі, 1982 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. «Материалы к симптоматике и лечению рака гортани» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы, 10 өнертабыстың иегері. Дереккөздер
Ленин ауылдық округі (Тимирязев ауданы)

Ленин ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ленинское ауылы кіреді. Орталығы – Ленинское ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 477 адамды құрады. Дереккөздер