kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Каян

Каян — Индонезия мен Малайзиядағы Даяк тобының халқы. Жалпы саны 620 мың адам. Негізгі елдері: Индонезия – 550 мың адам, Малайзия 70 мың адам. Капуас, Каян, Махакам, Раджанг және Барам өзендерінің жоғарғы ағысындағы Калимантан аралының орталық бөлігін мекендейді. Тілі Олар тибет-бурман тілдері семьясының карен тармағының каян (паданг) тілінде сөйлейді. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері протестанттар (реформашылдар, англикандар, евангелисттер). Тарихы Халық өкілдерінің айтуы бойынша, олардың ата-бабалары Апо-Каян үстіртінде өмір сүрген. Кейіннен олар аралдың солтүстігіне қоныстана бастады. Қоныстану белсенді және өте агрессивті болды. Каяндардың әрекетінен басқа халықтар, Муруттар мен Келабиттер зардап шекті. Олардың көпшілігі өсіп келе жатқан каян ұлтының күшімен жойылды немесе сіңірілді. Каяндардың ілгерілеуін Раджа Брук басқаратын мемлекет тоқтатты. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен жұмыс атқарылатын ауыл шаруашылығы. Жетекші дақыл – күріш, жүгері, ямс, асқабақ, темекі өсіріледі. Балық аулау (балықты улармен тұншықтыру) үлкен рөл атқарады. Жабайы аңдарды аулау үшін сумпитан үрмелі мылтығы қолданылады. Өнім болмаған жылдары саго өндіріледі. Шошқа мен тауық өсіріледі, иттер салттық мақсатта ұсталады. Сонымен қатар каяндар ұста ретінде танымал, олардың жасаған қылыштары әлі күнге дейін бағаланады, (каяндардың мандау қылыштары – негізгі айырбас заты). Олар ағаш ұстасы, қайық жасауды, тапу жасауды, ағашты көркем өңдеуді біледі. Өмір салты Каяндар үш эндогамдық касталық топқа бөлінеді: дворяндар (ипун ума), қауым мүшелері (панюн) және құлдар (лупау). Дворяндар арасында неке, әдетте, қауымнан тыс, көбінесе басқа тайпалардаболады. Қауым мүшелері мен құлдар әдетте қауымдастық ішінде үйленеді. Көсем дворяндардан сайланды (XIX ғасырда ол әскери қолбасшы қызметін де атқарды). Оларда дамыған мифология және күрделі культ (соның ішінде XX ғасырдың басында жойылып кеткен бас аулау, адам құрбандығы, шаманизм) болды. Адамдарды таң қалдыратын әдет-ғұрыптар бар. Мысалы, Мьянмадағы каян тайпасының әйелдеріндегі мойынды сақиналармен безендіру. Сақиналарды қыздар бес жастан бастап таға бастайды. Алдымен балаға 6 сақина тағады, содан кейін жыл сайын ата-ана бір сақина қосып, мойынды біртіндеп созады. Дәрігерлер мұндай алқаларды киген кезде омыртқаның өзі іс жүзінде деформацияланбайтынына сенімді болды. Ұзын мойын бала кезінен басылған бұғана сүйегімен қамтамасыз етіледі. Мұны олар әдемі деп есептейді және мұндай сақиналар олардың сәтті некеге тұруына мүмкіндік береді. Дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі баспаналары 100 отбасыға дейін (400-600 адам) тұратын және жалпы веранда мен бөлмелерді қамтитын ұзындығы 300 м бір немесе бірнеше ұзын қадаларда орналасқан үйлерде тұрады. Ұзын үй тұрғындары рулық қауымдастықты құрайды. Дереккөздер
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2015

Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2015 АҚШтың Хьюстон қаласында қараша айының 19-28 күндері аралығында өтті. Бұл чемпионат 2016 жылдың Олимпиада ойындарына лицензиялық кезең болып табылады. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.houstoniwf2015.com/ Әлем чемпионатының ресми сайты]
Кей (халық)

Кей халқы (өз атауы; - «Эвав халқы») — Индонезия аумағындағы Банда теңізіндегі Кай аралдарында тұратын халықтардың бірі. Жалпы саны 180 мың адам. Тілі Тілі - кей тілі. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: мұсылман-сүнниттер, кейбірі – католиктер, протестанттар, дәстүрлі наным-сенімдер. Кәсібі Кей халқы дәстүрлі қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысады. Олар – тәтті картоп, таро, ямс өсіреді. Сонымен қатар, терушілікпен, балық аулаумен, басқа да теңіз кәсіпшіліктерімен айналысады. Аңшылық дамымаған. Халықтың қолөнершілері тоқумен, қыш және ұсталықпен айналысады, ағаш өңдейді, қайықтар жасайды. Кей халқының басты мақтанышы – қайық жасау. Кейбір халық өкілдері армияда, мемлекеттік қызметте немесе дін қызметшілері ретінде жұмыс атқарады. Өмір салты Басқа амбон-тиморлықтар сияқты, ауылдық қауымдастықтарда «бестік» және «тоғыздық» одақтар кең таралған. Отбасыларда мұрагерлік аналық жолмен жүзеге асырылады. Әйелі күйеуінің отбасында өмір сүреді. Кей халқы бастапқыда құдайлардың кең пантеонының бар екеніне сенетін көпқұдайшылдар. Бұл сенімнің қалдықтары қазір де сақталған. Ата-бабаларға табыну табыну бар. Дәстүрлі баспаналары Қоныстарын төбешіктерге, ең биік нүктеге салады. Дәстүрлі тұрғын үйлері - бұл қаңқалы үлкен үй. Қазір ауылдардағы үйлер әдетте теңіз жағасына жақын орналасқан. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері – жамылғы, мұсылмандардың қазіргі киімі – малайлықтар, христиандар – амбондықтарға тән киімдер киеді. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - қайнатылған тамыр көкөністері мен түйнектер, көкөніс және балық дәмдеуіштері қосылған саго, сиректеу күріш пен ет. Дереккөздер
Жыланды (тау, Зеренді ауданы)

Жыланды – Имантау және Зеренді тауларының аралығындағы жота. Географиялық орны Ақмола облысы Зеренді ауданы Айдабол ауылының солтүстік-батысында 23 км-ге созылған, енді жері 5 км. Жер бедері Абсолюттiк биіктігі 609 м. Жота бірнеше ұсақ шоқылардан құралған. Оңтүстік беткейі тік жарқабақты келген. Солтүстік-батысынан Шағалалы өзенінің салалары бастау алады. Геологиялық құрылымы Жер қыртысы палеозойға дейінгі гнейс, мәрмәр және кристалды тақтатастан, сондай-ақ девон және тас көмір кезеңдерінің шөгінділерінен түзілген. Өсімдігі Етегіндегі күңгірт қоңыр топырақ жамылғысында қараған, тобылғы бұталары, қызғылт селеу, бетеге, сәбізшөп, жусан, т.б. өседі. Мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Красноармейск ауылдық округі

Красноармейск ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы ауылдық округ таратылып, Январцев ауылдық округіне қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Красноармейское, Спартак ауылдары кірген. Орталығы – Красноармейское ауылы болған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 663 адамды құрады. Дереккөздер
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2017

Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2017 АҚШтың Анахайм қаласында 28 қараша -5 желтоқсан күндері аралығында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[https://www.teamusa.org/USA-Weightlifting/2017-IWF-WWC-Anaheim Әлем чемпионатының ресми сайты] *[https://iwf.sport/results/results-by-events/results-by-events-old-bw/?event_id=405 Results] *[https://lsaf.lt/wp-content/uploads/2017/12/ResultsBook_Anaheim.pdf Results Book]
Чувашин ауылдық округі

Чувашин ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы ауылдық округ таратылып, Достық ауылдық округіне қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Чувашинское, Красный Урал ауылдары кірген. Орталығы – Чувашинское ауылы болған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 684 адамды құрады. Дереккөздер
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2018

Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2018 Түрікменстантың Ашхабад қаласында қараша айының 1-10 күндері аралығында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[http://ashgabat2018.com/ Әлем чемпионатының ресми сайты] *[http://ashgabat18en.go2ex.com/ Official Broadcast Page] *[https://www.iwf.net/iwf-world-championships-ashgabat-tkm/ IWF website]
Жайық ауылдық округі

Жайық ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Чапаев ауылдық округіне қосылған. Әкімшілік құрамы Құрамына Жайық ауылы кірген. Орталығы – Жайық ауылы болған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 614 адамды құрады. Дереккөздер
Шөптікөл ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Шөптікөл ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Қаратөбе ауылдық округіне қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Шөптікөл, Соналы, Үшағаш ауылдары кірген. Орталығы – Шөптікөл ауылы болған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2331 адамды құрады. Дереккөздер
Қызылтал ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Қызылтал ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Қызылтал ауылы Ақсай қалалық әкімдігіне, Бестау ауылы Пугачёв ауылдық округіне қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Қызылтал, Бестау ауылдары кірген. Орталығы – Қызылтал ауылы болған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3186 адамды құрады. Дереккөздер
Төңкеріс ауылдық округі

Төңкеріс ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Долин ауылдық округіне қосылды. Әкімшілік құрамы Төңкеріс, Қоныссай, Шөптікөл ауылдары кірген. Орталығы – Төңкеріс ауылы болған. Округ құрамында болған Алебастрово ауылы 2011 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1149 адамды құрады. Дереккөздер
Кендірлі ауылдық әкімдігі

Кендірлі ауылдық әкімдігі – Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. 2020 жылы құрылған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Кендірлі ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 12868 адамды (6074 ер адам және 6794 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кендірлі (ауыл)

Кендірлі — Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласына қарасты ауыл. Тарихы Ауыл 2020 жылы Рахат ауылының «Жұлдыз» шағын ауданынан құрылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 12868 адамды (6074 ер адам және 6794 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Келабиттер

Келабиттер (өз атауы; «па лабид» - «Лабид өзенінің адамдары») — Индонезия аймағының Калимантан аралында, сондай-ақ Малайзия мен Брунейде тұратын халық. Жалпы саны 260 мың адам. Индонезия 170 мың, Малайзияда 85 мың адам, Брунейде 5 мың адам. Тілі Аустронезия отбасының батыс аустронезия тобының тілі. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі – протестанттар (евангелисттер). Тарихы Келабиттер - Калимантанның ежелгі тұрғындарының тікелей ұрпақтары деген пікір бар. Бұрын Солтүстік және шығыс жағалауларды қамтыған этникалық аумақ XVIII ғасырда малайлар мен каяндардың кеңеюі нәтижесінде азайды. Кәсібі Халықтың дәстүрлі кәсібі – егіншілік. Негізгі дақыл – күріш. Тау беткейлерінің арасындағы аңғарлардағы суға толы егістіктерде өсіріледі. Келабит басқа да өсімдіктерді (жүгері, маниок) өсіреді, бірақ олардың маңызы соншалықты үлкен емес. Терушілік, аңшылық, балық аулау кең таралған. Келабиттер тұз өндірумен айналысады. Тұзға олар басқа халықтардан қажетті тауарларды айырбастайды. Мал шаруашылығының дамуы шектелген, олар кейінірек құрбандыққа шалу үшін ғана өсіріледі. Халықтың қолөнершілері қыш, темір бұйымдарын жасайды, ағашты өңдейді. Сәндік-қолданбалы өнер оларға үйлер мен тұрмыстық заттарды безендіруге қызмет етеді. Өмір салты Қауымдастық бірнеше патрилинейлік, бір өзеннің алабында орналасқан қауымдар аумақтық-тайпалық бірлестік құрайды. Неке қию билокалды. Дворяндардың, қауым мүшелерінің және құлдардың ұрпақтарының касталық эндогамдық топтарға бөлінуі сақталған. Көшбасшыны таңдау тектілікке және беделді байлыққа (ежелгі қытай фарфор вазалары, гонгтар мен моншақтар, олар сондай-ақ неке төлемі ретінде қызмет етеді) тиесілігімен анықталады. Дәстүрлі баспаналары Келабиттердің ауылдарына ауылдың барлық тұрғындары тұратын жалғыз үй кіреді. Бұл үйдің ұзындығы 75 метрге дейін жетуі мүмкін, ол бөлек бөлмелерге бөлінбейді. Дәстүрлі киімдері Келабиттердің еркектері жамбасқа таңғыш киді, әйелдер тападан (ағаш қабығының ішінен алынған материал) жасалған белдемше киді. Қазір олар еуропалық киімге ауысуда. Татуировка жасау және тісті егеу де азая бастады. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары – қайнатылған күріш, сонымен қатар, жемістер, көкөністер, жүгері және қант қамысы. Ет – мереке күндері пайдаланады. Сілтеме * Дереккөздер
Қоңыртөбе (тау, Ақтөбе облысы)

Қоңыртөбе – Қызылкөл көлінің солтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Дүкен ауылының батысында 33 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 269 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейлік бойлары көктемгі еріген қар, жауын-шашын суларымен тілімденген. Солтүстігінде Тікшың тауы, шығысында Соркөл соры, оңтүстігінде Қулыкөл, солтүстік-батысында Доңыздыкөл қоныстары орналасқан. Өсімдігі Сұр, бозғылт қоңыр топырағында өлең, жусан, күйреуік, бұйырғын өседі. Дереккөздер
Қаңлыкөл ауданы

Қаңлыкөл ауданы (, ) — Өзбекстан, Қарақалпақстан құрамындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы Қанлыкөл кенті. 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кіреді: *қалалық елді мекен #Қанлыкөл *азаматтардың ауылдық жиындары #Арзымбетқұм #Бескөпір #Бостон #Жаңа Қала #Қанлыкөл #Қосжал #Наурыз #Жайқұн Қанлыкөл ауданы 1970 жылы Ленинабад ауданы болып құрылды. 1990 жылдары Қаңлыкөл ауданы болып өзгертілді. Дереккөздер
Кемактар

Кемактар (өз атауы; эма) — Жалпы саны 110 мың адам болатын аустронезия халқы. Негізгі қоныстанған елдері: Индонезия – 85 мың адам, Шығыс Тимор – 25 мың адам. Тілі Тілі - кемак тілі. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – католиктер. Христиандық (Тимор-Лестеде 94%, Индонезияда 90%), дәстүрлі наным-сенімдер (Тимор-Лестеде 6%, Индонезияда 10%). Кәсібі Кемактар – егіншілікпен, қол шаруашылығымен айналысады. Олар жүгерінің, күріштің екі сортын, кокос жаңғағын, таро, ямсты өсіреді. Мал шаруашылығы дамыған. Буйвол, ешкі, құс (тауық) өсіріледі. Өмір салты Территориялық қауымдастықты (суку) руларға бөлінген көсем (дато) басқарады, олар өз кезегінде патрилинейлік болып бөлінеді. Орталық алаңда әрбір рулық қауымның ғұрыптық коммуналдық үйі (умар но апир) бар. Отбасы кішігірім, неке неолокалдық. Туысқандық некелер қабылданады, онда жас жігіт анасының ағасының немесе әкесінің қарындасының қызына үйленеді. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері сақина тәрізді болып салынған. Ауылшаруашылық жұмыстары кезінде кемектер далада уақытша баспана тұрғыза алады. Үйлері әдетте тікбұрышты және тіректерге салынған, төбесі өте биік. Коммуналдық үй қарапайым тұрғын үйден пішіні бойынша ерекшеленеді - ол әрқашан дөңгелек пішінді болып келеді. Дәстүрлі киімдері Әдеттегі дәстүрлі киімдері «тайс» деп аталады. Дереккөздер
Керинчилер

Керинчилер (өз атауы; коринчи) — Индонезиядағы халық (Суматра аралының орталығындағы Керинчи үстірті). Тілі Тілі - аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының керинчи тілі. Индонезия және Минангкаби тілдері де бар. Керинчилердің Индонезияның оңтүстігінен шыққан өз жазуы бар. Діні Діни көзқарастары бойынша олар сүнниттік мұсылмандар болып табылады. Тарихы XIX ғасырдың аяғындағы Голландия жаулап алғанға дейін Керинчилер ресми түрде Джамбидің Малай сұлтандығына тәуелді болды және 4 әмірліктен тұрды. XIX ғасырдың аяғында бір тәуелділік екіншісімен ауыстырылды. Дәл сол кезде Индонезияны голландиялықтар отарлап алды. Керинчилер XX ғасырда Индонезия мемлекетінің құрамында тәуелсіздікке қол жеткізді. Кәсібі Керинчилер ауыл шаруашылығымен айналысатын халық. Олардың негізгі дақылы - күріш. Ол жыртылған алқаптарға себіледі, кейіннен суару жүйесі ұйымдастырылады. Сондай-ақ олар шай, кофе, темекі де өсіреді. Керинчилер алтын өндіруші ретінде белгілі. Олар халықтың әл-ауқатының артуына септігін тигізетін осы кәсіппен сан ғасырлар бойы айналысып келеді. Өмір салты Әртүрлі деңгейдегі (сапияу, сапинту, калбу, пехаут, лухо), территориялық туыстас қауымдастықтарға (Дусун), дәстүрлі әкімшілік аймақтарға (Мендапо) біріктірілген матрилиндік рулар мен тектерге бөліну сақталған. Рулардың басында ақсақалдар тұрады. Неке матрилокалды, мұрагерлік матрилиналық және авункулезді (ана жағынан немесе нағашы ата арқылы). Дәстүрлі баспаналары Олардың ауылдары дусун деп аталады. Үйлерін көрші үйлерге өте жақын салады, оларда жақын туыстар тұрады. Әрбір дусунда жолдың бүкіл ұзындығына орналасқан бірнеше ұзын үйлер бар. Сілтеме * Дереккөздер
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2019

Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2019 Тайландтың Паттайя қаласында қыркүйек айының 18-27 күндері аралығында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[https://www.iwf.net/2019-iwf-world-championships-pattaya-tha/ IWF website] *[https://www.iwf.net/new_bw/results_by_events/?event=472 Results] *[https://www.iwf.net/wp-content/uploads/downloads/2019/09/job_934-Pattaya_2019.pdf Results book]
Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2021

Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2021 Өзбекстантың Ташкент қаласында қыркүйек айының 7-17 күндері аралығында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[https://iwf.sport/results/results-by-events/?event_id=522 Results] *[https://iwf.sport/wp-content/uploads/downloads/2021/12/Results_Book_2021_World_Championships_.pdf Results book]
Project Tuva

Project Tuva 2009 жылы Билл Гейтс пен Microsoft Research бірлескен зерттеу жобасы болды, ол интерактивті бейне ойнатқыш платформасының ықтимал құндылығын көрсетті. Шолу Платформада 1964 жылы Корнелл университетінде Ричард Фейнман берген және BBC жазған «Физикалық құқықтың сипаты » атты Messenger лекциялары сериясы өтті. Бейне кіріспе сөзіне қарағанда, Гейтс лекцияларды жас кезінде көрген. Ол физика концепциялары мен Фейнманның лекция стилін ұнатты, кейінірек бейнені көпшілікке қолжетімді ету құқығына ие болды. Бұл басқаларды білім беру мазмұнын тегін қолжетімді етуге ынталандырады деп үміттенеді. Project Tuva 2009 жылдың 13 және 14 шілдесінде Microsoft зерттеу факультетінің саммитінде ресми түрде шығарылды. Өзінің басында Project Tuva Вашингтон университетінің Стивен Д. Эллис пен Вашингтон университетіндегі студенттік физика қоғамының сарапшы түсініктемелері бар лекциялардың бейнежазбасын қосты. Silverlight қолданбасы сонымен қатар транскрипттер (бейнемен синхрондалған) бойынша мәтінді іздеуді, уақыт белгісі бар жазбаларды жазуды қолдауды және бейнені сыртқы сілтемелермен, формулалармен, интерактивті демонстрациялармен және ендірілген WorldWide Telescope астрономиялық астрономиялықпен толықтыратын "Қосымшаларды" қамтиды. нысандар мен экскурсиялар. Шығарылғаннан кейін Қосымшалар мен түсініктемелер жеті дәрістің біріншісіне ғана қолжетімді болды: Тартылыс заңы - Физикалық заңның мысалы. 2011 жылдың сәуірінде Тува MIT Джейн және Отто Морнингстар физика профессоры Роберт Джаффе басқарған жаңа мазмұнмен және қосымшалармен жаңартылды. Содан кейін, 2016 жылдың шілдесінде Project Tuva Silverlight қолданбасы жұмыстан шығарылды. Жоба өз атауын Фейнманның соңғы мақсатынан алады; атап айтқанда, ол бір күні Сібір жеріндегі Туваға сапар шегеді. Өкінішке орай, оның көзі тірісінде бірде-бір рет Туваға баруға рұқсат етілмеді, ол қайтыс болғанның келесі күні Кеңес үкіметінің рұқсатымен. Содан кейін бұл атау оның арманы орындалды деген идеяны тудырады&nbsp;– Әрине, Туваға саяхаттау емес, енді әлем физиканы ол сияқты бағалай алуы үшін. Мазмұн «Тува» жобасы аясында шығарылған Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/messenger.html Фейнманның хабаршы дәрістері] * [https://www.gatesnotes.com/Education/The-Best-Teacher-I-Never-Had Менде ешқашан болмаған ең жақсы мұғалім]
Қаражал қалалық әкімдігі

Қаражал қалалық әкімдігі – Ұлытау облысындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Әкімдікке 1 кент әкімшілігі қарайды: Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 17364 адамды (8639 ер адам және 8725 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қаңлыкөл

Қаңлыкөл (; ) — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан кенті. Қанлыкөл ауданының орталығы. Кенте Алтынкөл теміржол станциясы (Найманкөл-Бейнеу желісінде) орналасқан. 1982 жылдан бері кент мәртебесін иеленуде. 1990 жылдардың басына дейін Ленинабад деп аталды. 1989 жылы кент тұрғыны 7303 жетті. Дереккөздер
Қазақстанның Рамсар алқаптары

Қазақстанда Рамсар конвенциясы 2007 жылдың 2 мамырында күшіне енді. Қазіргі уақытта Қазақстанда жалпы ауданы 3 281 398 га болатын халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқаптар деп жарияланған 10 нысана бар. Тарихы 1976 жылы КСРО Рамсар тізіміне Қазақ КСР аумағында орналасқан екі сулы-батпақты алқаптарды енгізді: «Теңіз-Қорғалжын көлдер жүйесі» және «Ырғыз бен Торғай өзендерінің төменгі ағысындағы көлдер». Бірінші нысан 2007 жылы Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде Конвенцияны бекіткеннен кейін тізімге қайта қосылды. Екінші нысан 2011 жылдың қыркүйегінде бекітілді. Сулы-батпақты алқаптар тізімі } Географиялық орны Дереккөздер
Сәтбаев (Ұлытау облысы)

Сәтбаев — Ұлытау облысы Сәтбаев қаласына қарасты ауыл. Географиясы Сәтбаев қаласынан солтүстікке қарай 31 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы ауылда халық саны 407 адам болса, 2009 жылғы санақ бойынша ауылда 248 адам тұрды. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 155 адамды (67 ер адам және 88 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Клемантан

Клемантан (құрылық даяктары) — Индонезия мен Малайзиядағы халықтар тобы (Калимантан аралының батысы мен солтүстік-батысындағы ішкі аумақтар). Жалпы саны 630 мың адам. Негізгі елі: Индонезия – 480 мың, Малайзия – 150 мың адам. Тілі Тілі - малай тілі. Сонымен қатар аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының әртүрлі тілдерінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Халықтың негізгі кәсібі – егін шаруашылығы. Олар осы өңір үшін дәстүрлі өсімдік күріш өсірумен айналысады. Клементан шаруашылығында мал шаруашылығы дамымаған. Сондай-ақ жабайы аңдарды, өзен-көлдерде балық аулайды, ормандардан нәрлі жемістер мен тамырларды жинайды. Ең дамыған қолөнер – сауда. Клементан өз жинау нәтижелерін сатады - қарлығаш ұялары, ротан және т.б. Өмір салты Дәстүрлі баспаналары Ауылдық жерлерде клементандар негізінен үлкен елді мекендерде тұрады. Ауылдарда ұзын үйлер деп аталатын үлкен ұзындықтағы тұрғын үйлер салынған. Тұрғын үйлер төртбұрышты пішінге ие. Қабырғалар пальма жапырақтарынан және басқа материалдардан салынған. Төбесі де пальма жапырақтарымен жабылған. Үйлер қадаларға салынып, жерден бірнеше метр биіктікке көтеріледі. Дәстүрлі киімдері Клемантан ерлері таңғыштар мен жамылғыларды киеді. Әйелдердің ұлттық киімі -шағын белдемше, корсет, белбеу. Клемантан өте көп мөлшерде зергерлік бұйымдарды тағып, денені татуировкамен жабады. XIX ғасырда көптеген клементандар Индонезия мен Малайзияның әлеуметтік-экономикалық дамыған халықтарына тән костюм элементтерін, атап айтқанда, саронгтар мен ұзын етекті жейделерді қабылдай бастады. Дәстүрлі тағамдары Халықтың тамақтану рационына ең алдымен өсімдік тамырларынан жасалған тағамдар кіреді. Ет клемантан үстелінде өте сирек кездеседі. Негізгі тағамдар - күріш, тәтті картоп, тапиока, банан. Күріш шикізатынан алкогольдік сусын – туак жасау қолданылады. Сілтеме * Дереккөздер
Фосфофруктокиназа

Фосфофруктокиназа (ФФК) - гликолизде фруктоза 6-фосфатты фосфорлайтын киназа ферменті. Функция Фосфорил тобының АТФ-дан ферменттік катализденген тасымалдануы әртүрлі биологиялық процестерде маңызды реакция болып табылады. Фосфофруктокиназа фруктоза-6-фосфаттың фруктоза-1,6-бисфосфатқа фосфорлануын катализдейді, бұл гликолитикалық жолдағы негізгі реттеуші қадам. Ол АТФ арқылы аллостериялық түрде тежеледі және АМФ арқылы аллостериялық белсендіріледі, осылайша ол гликолитикалық жолдан өткен кезде жасушаның энергетикалық қажеттіліктерін көрсетеді. ФФК бактериялар мен сүтқоректілерде гомотетрамер ретінде (әр мономерде 2 ұқсас доменге ие) және ашытқыларда октомер ретінде (мұнда 4 альфа-(ФФК1) және 4 бета-тізбек (ФФК2) бар), соңғысы сүтқоректілердің мономерлері сияқты болады, 2 ұқсас доменге ие ФФК ұзындығы 300-ге жуық амин қышқылын құрайды және бактериялық ферменттің құрылымдық зерттеулері оның екі ұқсас (альфа/бета) лобтан тұратынын көрсетті: біреуі АТФ байланыстыруға қатысады, ал екіншісі субстрат байланыстыратын жерді де, аллостериялық аймақты да орналастырады. реттеуші байланыстыру орны белсенді аймақтан ерекшеленеді, бірақ бұл фермент белсенділігіне әсер етеді). Бірдей тетрамер бөлімшелері 2 түрлі конформацияны қабылдайды: «жабық» күйде байланысқан магний ионы фермент өнімдерінің (АДФ және фруктоза-1,6-бисфосфат) фосфорил топтарын көпірлейді; ал «ашық» күйде магний ионы тек ADP -ді байланыстырады, өйткені 2 өнім енді бір-бірінен алшақ орналасқан. Бұл конформациялар 2 молекуланы реакцияға жеткілікті түрде жақындату үшін суббірлікті жабуды қажет ететін реакция жолының дәйекті кезеңдері болып саналады. Бұл отбасының басқа мүшелері (Рибокиназа отбасы деп те аталады) рибокиназа (РК), аденозинкиназа (АК), инозинкиназа және 1-фосфофруктокиназаны қамтиды. PfkB/RK отбасы мүшелері сақталған үш реттілік мотивінің болуымен анықталады. Белоктардың бірнеше ФФК тұқымдасының құрылымдары бірқатар организмдерден анықталды және белоктың осы отбасының ферментативті белсенділігі бес валентті иондардың болуына тәуелділігін көрсетеді. Клиникалық маңызы ФФК тапшылығы VII типті гликогенозға (Таруи ауруы) әкеледі, бұл ауыр жүрек айнуымен, құсумен, бұлшықет құрысуларымен және қарқынды немесе қарқынды жаттығуларға жауап ретінде миоглобинуриямен сипатталатын аутосомды-рецессивті ауру. Зардап шегушілер әдетте белсенділік деңгейін реттеуді үйрену арқылы ақылға қонымды қарапайым өмір сүре алады. Ереже Адамдарда екі түрлі фосфофруктокиназа ферменттері бар: Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * Phosphofructokinases at the US National Library of Medicine Medical Subject Headings (MeSH)
Ротан

Ротан (ағылшын тілінде «rattan» және малай тілінде «rotan») — оңтүстік-батыс Азияның тропикалық ормандарында (Малайзия мен Индонезия) өсетін ротан пальмасын өңдеу арқылы алынған табиғи материал. Ротан деп пальма ағаштарының кептірілген және өңделген өркендері мен сабақтарын атайды. Бұл беріктігі мен пластикасы жоғары материал. Табиғи ротанды соншалықты жұқа және икемді етіп жасауға болады, индонезиялық аборигендер бұрыннан күнделікті киімдерін ротаннан тіккен. Сондай-ақ, Оңтүстік-Шығыс Азия тұрғындары құрылыста ротанды жиі пайдаланады және олар үйлердің төбесін табиғи ротанның лианасымен жабады. Дереккөздер
Шикиматкиназа

Шикиматкиназа (EC 2.7.1.71) шикиматтың АТФ-тәуелді фосфорлануын катализдеп, шикимат 3-фосфат түзетін фермент. Бұл реакция өсімдіктер мен бактериялар хош иісті амин қышқылдары мен қайталама метаболиттердің ортақ прекурсорын синтездеу үшін қолданылатын шикимат жолының бесінші сатысы болып табылады. Бұл фермент класының жүйелі атауы АТФ:шикимат 3-фосфотрансфераза. Жалпы қолданылатын басқа атауларға шикимат киназа (фосфорланатын) және шикимат киназа II жатады. Тарих Шикимат жолы фосфоэнолпируват пен эритроза 4-фосфатты фенилаланин, тирозин және триптофанның хош иісті аминқышқылдарының ортақ прекурсоры хоризматқа айналдыратын жеті ферментативті реакциядан тұрады. Хош иісті аминқышқылдары ақуыздардың синтезінде қолданылады және өсімдіктерде, саңырауқұлақтарда және бактерияларда фенилпропаноидтар мен алкалоидтар сияқты басқа да мамандандырылған метаболиттер қатарын тудырады. Хоризмат және жолдың бірнеше басқа аралық өнімдері фолаттар, хинаттар және хинондар сияқты бірқатар басқа метаболиттер үшін прекурсорлар ретінде қызмет етеді. Жолда шикиматкиназадан бұрын болатын төрт фермент: DAHP синтаза, 3-дегидрокинат синтаза, 3-дегидрокинат дегидратаза және шикиматдегидрогеназа, ал одан кейінгі екеуі - EPSP синтаза және хоризмат синтаза . Саңырауқұлақтар мен протисталарда бұл шикимат жолының бес орталық сатысы бірге орналасқан AROM кешенінің бөлігі болып табылады. Бұл жол адамдарда және басқа жануарларда табылмайды, олар хош иісті аминқышқылдарын тағамнан алуы керек. Белсенділік Шикиматкиназа катализдейтін реакция төменде көрсетілген: Бұл реакция фосфат тобын АТФ-дан шикиматтың 3-гидроксил тобына ауыстыруды қамтиды. Осылайша, шикиматкиназаның екі субстраты бар, шикимат және АТФ және екі өнім, шикимат 3-фосфат және АДФ. Дереккөздер
Мевалонаткиназа

Мевалонаткиназа - адамдарда MVK генімен кодталатын фермент (әсіресе киназа). Мевалонаткиназалар бактериялардан бастап сүтқоректілерге дейінгі көптеген организмдерде кездеседі. Бұл фермент келесі реакцияны катализдейді: + (R) - мевалонат ADP + (R) -5- фосфомевалонаты]] Функция Мевалонат изопреноидтар мен стеролдар синтезіндегі негізгі аралық өнім, ал мевалонаткиназа негізгі ерте фермент болып табылады. Мевалонат жолындағы екінші фермент ретінде ол мевалонат-5-фосфатты өндіру үшін мевалон қышқылының фосфорлануын катализдейді. мевалонаткиназа белсенділігінің 5-10%-ға төмендеуі мевалонаткиназа тапшылығымен байланысты, нәтижесінде аралық мевалон қышқылы жинақталуы мүмкін. Клиникалық маңызы Ақаулар гипериммуноглобулинемия D қайталанатын безгегімен байланысты болуы мүмкін. Осы геннің мутациясынан туындаған мевалонаткиназа тапшылығы мевалондық ацидурияға әкеледі, психомоторлық тежелумен сипатталатын ауру, гепатоспленомегалия, анемия және қайталанатын фебрильді криздер. Бұл гендегі ақаулар сонымен қатар D гипериммуноглобулинемиясын және лимфаденопатиямен, артралгиямен, асқазан-ішек жолдарының бұзылуымен және тері бөртпелерімен байланысты қызбаның қайталанатын эпизодтарымен сипатталатын бұзылыс мерзімді безгегі синдромын тудырады. Аурудың белгілері әдетте нәресте кезінде басталады және қосымша стресс немесе бактериялық инфекция арқылы туындауы мүмкін. Мевалонаткиназа тапшылығы бар балалар ұзақ уақыт бойы диагноз қойылмаған күйде қалуы мүмкін, өйткені қазіргі уақытта балаларда ауруды дәл анықтау үшін жеткілікті ғылыми деректер жоқ. Сондай-ақ қараңыз * Мевалондық ацидурия * Мевалон қышқылы Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * mevalonate+kinase at the US National Library of Medicine Medical Subject Headings (MeSH) * [https://www.ebi.ac.uk/pdbe/pdbe-kb/proteins/Q03426 PDBe-KB] provides an overview of all the structure information available in the PDB for Human Mevalonate kinase
Ақши айыл аймағы (Талас облысы)

Ақши айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жуантөбе, Жиде айылдары кіреді. Орталығы ― Жуантөбе айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 3360 адам тұрған. Дереккөздер
Жиде (айрық)

* Жиде * Жиде — Жалалабат облысы Созақ ауданындағы айыл. * Жиде — Ош облысы Қарақұлжа ауданындағы айыл. * Жиде — Ош облысы Қарасу ауданындағы айыл. * Жиде — Ош облысы Науқат ауданындағы айыл. * Жиде — Ош облысы Өзген ауданындағы айыл. * Жиде — Талас облысы Айтматов ауданындағы айыл. * Жиде — Талас облысы Манас ауданындағы айыл.
Аманбаев айыл аймағы

Аманбаев айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аманбаев, Ақжар, Құрғақ Маймақ, Сулы Маймақ айылдары кіреді. Орталығы ― Аманбаев айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 9596 адам тұрған. Дереккөздер
Бақайыр айыл аймағы

Бақайыр айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақбасат, Қарасай айылдары кіреді. Орталығы ― Ақбасат айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 5052 адам тұрған. Дереккөздер
Бақиян айыл аймағы

Бақиян айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бақиян, Тамшыбұлақ, Қамаш айылдары кіреді. Орталығы ― Бақиян айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 3584 адам тұрған. Дереккөздер
Бейсеке айыл аймағы

Бейсеке айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бейсеке, Қарабура, Қарасу айылдары кіреді. Орталығы ― Бейсеке айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 5283 адам тұрған. Дереккөздер
Көксай айыл аймағы

Көксай айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Көксай, Қайнар айылдары кіреді. Орталығы ― Көксай айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 5307 адам тұрған. Дереккөздер
Қарабура айыл аймағы

Қарабура айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қызыладыр, Үлкен Қарабура, Үшбұлақ айылдары кіреді. Орталығы ― Қызыладыр айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 15090 адам тұрған. Дереккөздер
Маймақ айыл аймағы

Маймақ айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Маймақ айылы кіреді. Орталығы ― Маймақ айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 887 адам тұрған. Дереккөздер
Шекер айыл аймағы

Шекер айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шекер, Аршағұл айылдары кіреді. Орталығы ― Шекер айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 5045 адам тұрған. Дереккөздер
Шолпанбай айыл аймағы

Шолпанбай айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Айтматов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шолпанбай, Көктөбе айылдары кіреді. Орталығы ― Шолпанбай айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 5637 адам тұрған. Дереккөздер
Конкандар

Конкандар (өз атауы; конкни, Махараштрада - кокни, Карнатакада - конгни) — Үндістанның солтүстік-батысындағы халық. Жалпы саны 2,5 миллион адам. (2001), оның ішінде шамамен 34%-Гоада, 40%-Карнатакада, 17%-Махараштрада, 3,6%-Кералада тұрады. Сонымен қатар 150 мыңға жуық адам Пәкістанда (Карачи), Парсы шығанағы елдерінде, оңтүстікте және Шығыс Африкада, Ұлыбританияда, АҚШ-та, Канадада, Австралияда (Мельбурн) т.б. елдерде тұрады. Тілі Олар үнді-еуропалық отбасының үнді-арий тобының конкан тілінде сөйлейді. Діні Дәни ұстанымдары: христиандар (Гоа, Мангалор), негізінен католиктер, протестанттар да бар. Индуистер (Гоа, Махараштра, Карнатака, Керала), сүнниттік мұсылмандар, (Махараштра, Карнатака). Кәсібі Конкандар дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығымен айналысады, олардың арасында бұл шаруашылық саласы өте жақсы дамыған. Ауыл шаруашылығының негізін күріш, жүгері, тары, бидай, бау-бақша және бақша дақылдарын өсіру құрайды. Сонымен қатар мал шаруашылығы да дамыған. Конкандар малды сүті үшін ұстайды. Халық арасында ең көп тараған қолөнер түрлері ағашпен, таспен, піл сүйегімен жұмыс жасау, тоқу, металл өңдеу. Конкандардың кейбірі үйреншікті тіршілігін тастап, қалаға қоныс аударып, өнеркәсіп саласында жұмысқа орналасқан. Өмір салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Ауылдары ретпен орналасқан. Конкандарға жалпы алғанда, материалдық мәдениеттің жоғары деңгейі тән. Үйлері кірпіштен немесе балшық пен тастан салынған. Тіпті онша бай емес конкандар да берік үйлерде тұрады. Төбесі жабынқышпен жабылған. 18-19 ғасырдың басында қалыптасқан гоан сәулет стилі ерекше: биік іргетастағы, көшеге жабық веранда мен кіреберіспен (балкоин) орындықтармен және ою-өрнекпен безендірілген бағандары бар үйлер. Үйдің орталық бөлігін салтанатты қонақ қабылдауға арналған бөлме (сала) алып жатыр. Дәстүрлі киімдері Конкандық ер адамдар көйлек, күрте, шалбар немесе оларды ауыстыратын дхоти киеді (төменгі денеге оралған мата жолағы). Басына сәлде киеді. Әйелдер сари киеді (дхотиге ұқсас үнді киімдері). Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдарға балық, шошқа еті, карри соусы қосылған тауық тағамдары (кокос шырынын пайдаланады) және күріш кіреді. Дереккөздер
Керегетас (тау, Ақмола облысы)

Керегетас – Ерейментау тауларының солтүстік-шығыс тізбегі, ауданның шығыс бөлігінде орналасқан тау. Географиялық орны Ақмола облысы Ерейментау ауданы жерінде. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 461 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 7 км-ге созылған, енді жері 2 км-ге жетеді. Пішіні дөңгелек келген аласа тау. Эрозиялық-тектоникалық әсерден беткейлері тілімденген. Солтүстік-батыс беткейінің түпкі жынысы жер бетіне шығып жатыр және тіктеу келген; оңтүстік-шығысы – көлбеу. Тау бастары бірнеше оқшау шыңдардан тұрады. Солтүстік-батыс етегінде көлдер мен сор жерлер бар. Геологиялық құрылымы Девон тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын қиыршықтасты-кесектасты коллювий және коллювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан. Өсімдігі Нашар дамыған сортаңдау қызғылт қоңыр топырағында қараған, тобылғы аралас бетегелі-бозды өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Юнус Паша

Юнус паша (осман түрікше: يونس پاشا) (1517 жылы 13 қыркүйекте қайтыс болған) — Османлы мемлекет қайраткері. Ол 1517 жылы 30 қаңтардан 13 қыркүйекте қайтыс болғанға дейін сегіз ай бойы Осман империясының бас уәзірі болды. Өмірбаяны Юнус тек албан, грек немесе болгар болған. Ол жас кезінде девширме жүйесіне (отбасынан алынып, Османлы шенеунігі/солдаты болу үшін ислам дінін қабылдады) қабылданды, Юнус яншашы болу үшін өсірілді, ақырында жаңашы корпусының аға (жоғарғы қолбасшысы) болды. 1511 жылы ол диванда (Османлы үкіметі) және Анадолы Эйялетінің бейлербейінде (жоғарғы провинция әкімшісі) уәзір болды. Юнус паша Осман-Мамлюк соғысында (1516-17) үлкен рөл атқарды. 1516 жылы Мардж-Дабик шайқасында Османлылар жеңіске жеткеннен кейін Юнус паша қолбасшылығында Османлы әскерлерімен өз күштерін жұмылдырып, (қазіргі Сирия) Алеппо қаласына кірді, ол жерден Хама, Хомс және Дамаск қалаларын басып алды. жылдам сабақтастық. 1517 жылғы Ридания шайқасынан кейін ол өзінің жаңашыл әскерлерімен Египеттің Каир қаласына кіріп, үш күндік қоршаудан кейін Осман империясы үшін қаланы басып алды. 1517 жылы 22 қаңтарда Ридания шайқасында қол жеткізген табыстары мен бұрынғы бас уәзірі Хадым Синан пашаның шайқаста қайтыс болуына байланысты Юнус паша сегіз күннен кейін, 30 қаңтарда бас уәзір болып тағайындалды. Кейінірек ол бір мезгілде Мысырдың губернаторы болып тағайындалды. Осы қос лауазымға қол жеткізгеннен кейін Юнус паша пара алу және бопсалау синдикатын құрды делінеді. Бұзақылық туралы хабар сұлтан І Селимге жеткеннен кейін Юнус пашаның билігі жойылып, Хайыр бейге берілді, Юнус пашаны жалғыз бас уәзірлік етіп қалдырды. Сұлтан Селим Юнус пашаны Осман империясы үшін Мысырды жаулап алған Юнус Паша болғанына қарамастан, губернаторлықтан айырылып қалғаны үшін оның губернаторлығының мұрагері Хайыр бейдің черкес ұлтына тіл тигізгені үшін өлім жазасына кесілді деген болжам бар. Қандай себеп болмасын, Юнус паша 1517 жылы 13 қыркүйекте басы кесіліп өлтірілді. Жеке өмір Ол 1505 жылы Сұлтан II Баезидтің қызы Селчук сұлтанның қызы Аслыхан Ханым-Сұлтанға үйленді. Сондай-ақ қараңыз * Османлы бас уәзірлерінің тізімі * Мысырдағы Османлы билеушілерінің тізімі Дереккөздер
ChronoZoom

ChronoZoom - бұл Үлкен жарылыстан бүгінгі күнге дейінгі уақытты барынша кең ауқымда бейнелейтін тегін ашық бастапқы жоба. Уолтер Альварес пен Роланд Саеков ойлап тапқан және Берклидегі Калифорния университетінің Жер және планеталық ғылым бөлімі Microsoft Research және Мәскеу мемлекеттік университетімен бірлесіп әзірлеген Альварес 2010 жылы Беркли университетінің факультеттік зерттеу дәрісінде бірінші ChronoZoom прототипін ашты. Бұл демонстрация бұдан былай жұртшылыққа желіде қолжетімді болмаса да, HTML5 -те қайта жазылған екінші нұсқасы қазір қолжетімді және бастапқы көзі ашық. ChronoZoom Үлкен тарихты зерттеуден шабыттанды және ол Google Earth географиямен айналысатындай уақыт пен тарихтың құжаттамасы мен визуализациясына жақындайды. ChronoZoom пайдаланушыларға ғарыштық, геологиялық, биологиялық және әлеуметтік кезеңдердегі нақты уақыт ауқымын көруге мүмкіндік береді. Мақсат ChronoZoom бағдарламасының негізгі мақсаты - тарихты әртүрлі зерттеулер арасындағы уақыт қатынастарын анық және айқын ету. Бұл процесте ол сәйкес электрондық ресурстарды зерттеуге негіз береді. Осылайша, ол арнайы уақыт кестелері мен электронды ресурстардың барлық түрлерін біріктіретін «шебер хронология» қызметін атқарады және гуманитарлық және ғылым арасындағы алшақтықты жоюға және өткеннің барлық білімін біріктіруге ұмтылады. ChronoZoom зерттеушілерге салыстыру үшін әртүрлі уақыт қатарларының деректерін бір-бірінің қасында сызуға мүмкіндік беру арқылы білім беру құралы және зерттеу құралы ретінде жоспарланған. Нұсқалар Тұжырымдаманың 1.0 дәлелі 2010 жылдың 29 сәуірінде Альварес өткізген факультеттің 97-ші жыл сайынғы ғылыми лекциялар сериясында шығарылды. 2.0 бета нұсқасы 2012 жылдың 14 наурызында толығымен HTML5 форматында қайта жазылған және Outercurve Foundation арқылы ашық бастапқы ретінде қол жетімді болды. Жұмыс Microsoft Research (Редмонд) қолдауымен 2014 жылға дейін жалғасты. Жұмыс Axiell (Швеция), Фонтис университеті ( Эйндховен ) және Амстердам университетінің қолдауымен 2015 жылдан бастап жалғасуда. Жоба коды GitHub сайтында еркін қол жетімді. Марапаттары * 2013 SXSW интерактивті марапаттарының жеңімпазы (білім беру ресурсы) * 2012 Сандық білім берудегі жетістіктер сыйлығының иегері (университет жобасы) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.chronozoom.com/ ChronoZoom HTML5] * [http://eps.berkeley.edu/~saekow/chronozoom/projectinformation/index.html ChronoZoom жобасы туралы ақпарат] * [https://web.archive.org/web/20140215090502/http://www.outercurve.org/Galleries/ResearchAccelerators/ChronoZoom Outercurve қорындағы ChronoZoom] * [http://research.microsoft.com/en-us/um/redmond/events/fs2010/presentations/Alvarez_Vizualizing_a_Universe_of_Data_RFS_71310.pdf Microsoft Research Summit 2010: Деректер әлемін визуализациялау] * [https://dl.acm.org/doi/pdf/10.1145/2512209.2512217] ChronoZoom: білім, барлау және ақпараттық технологияларды зерттеу үшін уақыт бойынша саяхат
Корку

Корку — орталық Үндістандағы (Мадхья-Прадеш және Махараштра штаттары) мунда тобының халқы. Жалпы саны 500 мың адам. Тілі Олар корку немесе курку тілінде сөйлейді. Қостілділік кең таралған, ерлердің барлығы дерлік хинди немесе маратхи тілдерінің кейбір аймақтық нұсқасында сөйлейді. 5% - дан аспайтын корку өз тілінде жаза алады, сауатты адамдар әдетте хинди немесе маратхи тілінде жазуды үйренеді. Діні Діни ұстанымдарына индуизм элементтері, сонымен қатар ежелгі анимистік нанымдар мен рәсімдер кіреді. Кәсібі Халықтың негізгі кәсібі – егін шаруашылығы. Ауыл шаруашылығы техникасы пайдаланылмайды, барлық жұмыс қарабайыр құралдармен қолмен орындалады. Шаруашылықта ормандағы терушіліктің маңызы зор. Ол жер тек тамақты ғана емес, сонымен қатар қолөнер бұйымдарына материал береді. Мысалы, тенду жапырақтары кейіннен төсеніштерді тоқу үшін қабығы жиналады. Дегенмен, қазір көптеген адамдар әдеттегі өмір салтын тастап, қалаларға көшуде. Өмір салты Корку қоғамында жерді иелену немесе иемденбеу принципі бойынша топтарға бөліну бар. Жер иелері радж деп (азшылықты құрайды), халықтың көпшілігі өздерінің жер телімдері жоқ потхари аталады. Күрделі және жан-жақты әлеуметтік бөліну де сақталған, кастаға жақын иерархия бар. Корку руларында рудың қамқоршысы саналатын тотемдер бар. Некеде көп әйел алуға рұқсат етіледі, бірақ ол шынымен кең таралмаған. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, жесірлер қайтадан үйленеді, корку әдет-ғұрпы бұл әрекетке қайшы келмейді. Дәстүрлі баспаналары Ауылдары әдетте шағын болып келеді. Дәстүрлі үйлерінің қабырғалары бамбуктан немесе ағаштан және саздан салынған. Төбесі пальма жапырақтарымен жабылған. Әрбір үйде үйдің алдыңғы жағында көтерілген құрылымы бар. Бұл көтерілген баспалдақ сатылар мал азығы сияқты ауылшаруашылық өнімдерін сақтайтын орын ретінде пайдаланылады. Қорку – негізінен ауыл тұрғындары, 97% ауылдық жерлерде тұрады. Сілтеме * Дереккөздер
Кота (халық)

Кота (халық) — Тамилнад штатында орналасқан Нилгири тауларында тұратын Үндістан халықтарының бірі. 1990 жылдардың аяғында халық саны 1000-ға жуық адам болған. Тілі Олар дравидтер отбасының кота тілінде сөйлейді, бұл тіл каннада, малаяла, тамил тілдерімен байланысты. Кота халқы басқа халықтармен қарым-қатынас жасау үшін дәстүрлі үнді тілдерін пайдаланады. Діні Коталар дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Халықтың негізгі кәсібі – ауыл шаруашылығы. Негізінен бау-бақша дақылдары өсіріледі. Көкөніс бақтарынан басқа, мысықтар плантацияларда жалдамалы жұмысшы ретінде жұмыс істейді. Кота шаруашылығының құрылымындағы өзгерістер 20 ғасырда болды. Бұған дейін олар сан ғасырлар бойы шебер қолөнершілер ретінде танымал болып, егіншілікке мүлде мән бермеген. Олардың негізгі қолөнері ағаш өңдеу, зергерлік бұйымдар жасау, тері өңдеу және музыкалық аспаптар жасау болды. Бұл тауарлар көрші халықтар арасында сұранысқа ие болды, олар оларды коталармен көкөністерге, жемістерге, астық пен сүт өнімдеріне айырбастады. 20 ғасыр коталардың өміріне өзгерістер әкелді.Жаппай өнеркәсіп өндірісінің дамуына байланысты олардың тауарларына сұраныс төмендеп, халық өкілдері егіншілікпен өздері айналысуға мәжбүр болды. Кота өнермен кәсіби түрде айналысады. Көршілер арасында олар ән мен бидің орындаушылары ретінде танымал. Бұл кәсіптер халықтың тұрақты табыс көзі болып, көршілерімен жақсы қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік береді. Өмір салты Әр ауылда үш экзогамиялық рулар болды. Ру мүшелеріне бір ауылдың ішінде үйленуге тыйым салынды. Коталар арасында иерархия ерте заманнан басталады. Демек, оларда әлі де дербес ұрпақтарға бөліну бар. Әрбір руда патрилинейлік принципі сақталған – мұрагерлік тек қана әкелік жолмен, әкеден балаға өтеді. Дереккөздер
Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы

Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы (; қысқартылғанда НСДАП; аударылғандағы аббр. — ҰСНЖП немесе ГҰСЖП) — Германияда 1920 жылдан 1945 жылға дейін болған радикалды ұлтшылдық экстремистік саяси партия, нацизмнің идеологиялық тасушысы. 1933 жылдың қаңтарынан — билеуші, ал шілдесінен 1945 жылдың мамырына дейін — нацисттік Германиядағы жалғыз заңды партиясы.1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыста Германияның капитуляциясынан кейін антигитлерлік коалиция кеңесінің шешімі бойынша жойылған. Тарихы Кіріспе тарихы * 1919 жылдың қаңтарында Мюнхен теміржол депосының шебері Неміс жұмысшы партиясын негізін қалайды. Партияның ізашары бұрын Дрекслер құрған «Жақсы әлемге жақтас еркін жұмысшылар комитеті» болды. Партияның алғашқы мүшелері Дрекслердің әріптестері — депо жұмысшылары болды. Негізін қалаушылардың басты идеясы жаңа орта табына қарағанда, жұмысшыларға сүйенетін ұлтшыл партия құру болды. Құрылу кезінде партияның құрамында 40-қа жуық адам болды. * 1919 жылы қыркүйектің соңында Адольф Гитлер партия мүшесі болды. * 1920 жылдың 24 ақпанында Гитлер «Хофбройхаус» сыра ресторанында «25 пункт» бағдарламасын таныстырды. Бағдарлама бойынша, партияның атауына «ұлтшыл-социалистік» деген сөз қосылды. Басында Гитлер ұйым атауын «Социал-революциялық партия» деп ауыстыруды ойлаған. Алайда сосын «NSDAP» дегенге тоқтады. Саяси публицистикада партияны Наци деп атады. * 1923 жылы 27 қаңтарда Мюнхенде НСДАП бірінші съезі өтті. Партияның барлығы он съезі өтті, олардың соңғысы 1938 жылы болды. * 1929 жылы Кобург — НСДАП муниципалды сайлауда абсолютті көпшілік дауыс алған Германияның алғашқы қаласы болды. * Партияның соңғы айлары Нацисттік Германия өзінің соңғы айларын сүріп жатқаны. 1945 жылдың 1 сәуірінен бастап НСДАП өзіне соңғы рет жаңа мүшелерді қабылдауды жүргізді: 1926–1928 жылдардың тумаларын. Адольф Гитлер өз-өзіне қол жұмсамас бұрын 30 сәуірде өзінің хатшысы партия істер министрі етіп тағайындады; дегенмен бұған дейін Германия үкіметінде мұндай лауазым болған жоқ. Бұл лауазым іс жүзінде партия Төрағасының орнын алмастырды және Борманға партия бақылауын өз қолына шоғырландыруға мүмкіндік берді. Алайда Германияның соғыста толық жеңілуі және партияның болашақ тағдыры алдын-ала белгілі болды. 1945 жылдың 2 мамырында Мартин Борман хабарсыз кетті. * Идеологиясы Партияның негізгі идеологиясы нацизм — тоталитарлық, радикалдық, нәсілшілдік, антисемитисттік саяси идеология; фашизмнің ерекше формасы. Нацизм өзіне этникалық ұлтшылыдықты, «арий нәсілінің» идеясын, және де оның басқа нәсілге қарағанда биологиялық және мәдениеттік үстемдігін, нәсілдік антисемитизмді («семиттік нәсіл» — еврейлер — гитлер Германиясында антипод, және де неміс халқының ең басты жауы болып саналған), славянофобтық, «арийстік» (неміс халқының) социализмдік, антикоммунизмдық, анти-либералдық және антидемократиялық идеологиясы болады. Сондай-ақ * Нацизм * Фашизм * Адольф Гитлер Дереккөздер Деректер Түсініктеме Әдебиет * *