kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Лаура Есенгелдіқызы Әбділдина

Лаура Есенгелдіқызы Әбділдина(10.5.1937 жыл, Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданы Казталовка аулы) – экономика ғылымдарының докторы (1981), профессор (1985). Өмірбаяны * Ленинград (1960, қазіргі Санкт-Петербург) ауыл шаруашылық институтын және Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтының аспирантурасын (1966, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. * Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданы ауыл шаруашылық инспекциясында аға агрономы * Мұғалімдер білімін жетілдіру институтында әдіскер-агроном (1960–1962) * Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтында ассистент (1966–1969) * Қазақ КСР-і Ауыл шаруашылық министрлігінде бас маман (1969–1973) қызметтерін атқарды. * 1983-1987 жылдары Алматы халық шаруашылығы институтында (қазіргі Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті) кафедра меңгерушісі. * 1987-1990 жылдары Мәскеу жерге орналастыру инженерлерінің институтында кафедра меңгерушісі * 1990 жылдан Қазақ ауыл шаруашылығы институтының (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) ауыл шаруашылығы экономикасы кафедрасының профессоры. Еңбектері Оның ғылыми еңбектері жер ресурстарын тиімді пайдалану және ауыл шаруашалын химияландыру мәселесіне: * «Эффективность удобрений: экономика, логанизация и опыт применения», 1984; * «Экономика сельского хозяйства», 1996, арналған. Дереккөздер
Шолпан Рымбекқызы Әбділманова

Шолпан Рымбекқызы Әбділманова (1952 жылы туған, Қазақстан, Алматы қаласы) – экономика ғылымдарының докторы (2000), Еуразия Халықаралық академиясының академигі. Еңбек жолдары Алматы халық шаруашылық институтын (1973, қазіргі Қазақ экономикалық университеті) бітірген. КСРО Құрылыс банкінің Алматы облысы кеңсесінде несие инспекторы, аға несие инспекторы (1974), 1975 жылдан Қазақ экономикалық университетінде стажер-зерттеуші, аспирант, оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор, ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор қызметтерін атқарды. Марапаттары Әбділманов Әлемдік банк институты өткізген "Орта Азиядағы экономикалық өсудің аймақтық стратегиясы" бағдарламасы бойынша ғылыми-зертеу конкурсының жеңімпазы (1999), Қазақстан Республикасынын білім және ғылыми министрілігінің "Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға қосқан үлесі үшін" белгісімен марапатталған (2003). Дереккөздер
Өмірхан Әбдіманұлы

Өмірхан Әбдіманұлы (3.3.1953 жылы туған, Жамбыл облысы, қазіргі Тұрар Рысқұлов ауданы Жақсылық ауылы) – филологикалық ғылыми докторы (2007). Мәскеу мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1982), ҚазҰУ-дың аспирантурасын (1991) бітірген. «Жезқазған туы» газетінде әдеби қызметкер (1983), ҚазҰУ-да оқытушы (1991–1993), деканның орынбасары, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. Әбдіманұлы қазақ әдебиеті тарихының «ақтаңдақтарын» ашуға елеулі үлес қосты. Шығармалары: *Ахмет Байтұрсынұлы, А., 2007; *Қазақ әдебиетіндегі ұлт-азаттық идея, А., 2007. Дереккөздер
Қасен Қожақанұлы Қожақанов

Қожақанов Қасен Қожақанұлы [9.7.1944, Алматы облысы Балқаш ауданы Кәрітоған ауылы (қазіргі Жиделі ауылы) – 4.12.1996, Алматы] – ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1994), профессор (1994). Қазақ мемлекеттік медицина институтын бітірген (1969). 1969 – 71 жылы Алматы облысы Бақанас ауданында дәрігер, 1972 – 96 жылы Алматы медицина институтының (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) балалар хирургиясы кафедрасында қызмет атқарды. Негізгі ғылыми жұмыстары балалар өңешінің күйігін емдеуге арналған. Ол өңештің инфекциялық қабынуға ұшырау дәрежесін алғашқы күндерде-ақ анықтауға болатынын дәлелдеді. Өңештің күйген жері жазыла келе тарылып қалмауы үшін, өңеш қуысына кигізіп қоятын силикон резеңкесінен жасалған іші қуыс, қос арналы түтік ойлап тапты. Бір топ ғалымдармен бірге Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1999) атанды. Дереккөздер
Оразбай Әбдіразақов

Оразбай Әбдіразақов (1945 жылы туған, Қарақалпақстан, Қоңырат ауданы) – медициналық ғылыми докторы (1989), профессор (1990). Самарқан медицина институтын бітірген (1968). 1968–1970 жылы Қоңырат аудынында хирург, Мәскеу мемлекеттік университетінің аспиранты (1972–1975), ассистент, доцент, профессор (1976–87), Қазақ мемлекетік дәрігерлер біліктілігін жетілдіру институтының кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. Әбдіразақов 107 ғылыми-зертеулер еңбектің, 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым

Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым (13.5.1965 жыл, Жамбыл облысы Талас ауданы Қаратау қаласы) – заң ғылымдарының докторы (2001), профессор, Қазақстан Республикасынын Ұлттық ғылым академиясының құрметті академигі және Қазақстан Заң академиясының академигі. Білімі * ҚазМУ-ды (1990, қазіргі ҚазҰУ), аспирантурасын (1992) бітірген. * «Тұран» унверситетін (1997) бітірген. * Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының мемлекет пен құқық инстиутының докторантурасын (2001) бітірген. Қызмет жолы * Қазақстан Републикасының Мемлекеттік арбитражында заң кеңесшісі, экономикалық кеңесші және мемлекеттік арбитр болып қызмет еткен. * 1993-1995 жылдары - Қазақстан Республикасының Жоғары арбитраж сотының судьясы. * 1995-2002 жылдары - Қазақстан Жоғарғы Сотының судьясы қызметтерін атқарған. * 2002-2006 жылдары - Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан Республикасың Парламентіндегі Өкілдігінің басшысы. * 2006 жылы - Қазақстан Парламентінің Сенаты аппаратының басшысы. * 2006–2007 жылдары Ақмола технологиялық және бизнес университетінің ректоры * 2007 жылы Қазақстан Республиканың Жоғары соты жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі комитетінің төрағасы * 2007 жылы Қазақстан Республикасының Президентінің ҚР Парламентіндегі Өкілдігінің басшысы. * 2008 жылдан Еуразия ұлттық университетінің ректоры. Қоғамдық қызметі * 2001 жылы Қазақстан Республикасының Жоғары соты Кеңесінің мүшесі. * 2001 жылы судьялардың III съезінде Қазақстан Республикасының Судьялар одағының төрағасы болып сайланды. Ғылыми еңбектері * 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 6 монографияның авторы. Олардың ішінде ** "ҚР жер процесіндегі заңдылықты қамтамасыз етудің құқықтық тетіктері" (1998) ** "ҚР заңнамасы бойынша келтірілген экологиялық зиянның орнын толтыру" (2001) ** "ҚР жер процесі" (2001) және т.б. Сондай-ақ жер, аграрлық және экологиялық заңнамалар проблемалары бойынша 20-дан астам оқу-практикалық және ғылыми-әдістемелік құралдардың авторы. * Жер құқығы мен азаматтық процесс, сот және шаруашылық құқығы бойынша 50-ден астам жарияланымдары бар. * ҚР жер кодексін әзірлеуге қатысты. Марапаттары * «Құрмет» ордені * "ҚР құрметті қазысы" * "Үш би" қазылық қауымдастығының "Құрмет белгісі" * "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" * "Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл" мерейтойлық медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Мырзакелді Төрекелдіұлы Әбдірайымов

Мырзакелді Төрекелдіұлы Әбдірайымов (1948 жылы туған, Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы) – ауыл шаруашылықтың ғылыми докторы (1994). Мәскеу ауыл шаруашулық академиясын бітірген (1972). 1973–1976 жылы Мәскеу ауыл шаруашылық академиясында стажер-зерттеуші, аспирант, 1977–1994 жылы Қазақ мал шаруышылық технология ғылыми-зерттеуш институтында аға инженер технолог, кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1994 жылдан Қазақстан Ұлттық Академиясында аграрный зерттеуш ортаның ғалым-хатшы, Ғылыми-ұйымдастырушылық ортаның төрағасы. Әбдірайымов 105 ғылыми еңбектің, 5 монографияның авторы. Шығармалар: * Совершенствование технологии производства молока в РК. Аналитический обзор, А., 1992. Дереккөздер
Әбдіманап Әбдікәрімұлы Әбдіраманов

Әбдіманап Әбдікәрімұлы Әбдіраманов(1940 жылы туған, Түркістан облысы Қазығұрт ауданы) – техника ғылым докторы (1989), профессор (1990). Қазақстан Республикасының Жаратылыстану ғылыми академиясының академигі (1990). Шымкент педагогикалік институтын бітірген (1964). 1964–1976 жылы Қазақ су шаруашылығының ғылыми-зертеу институтында, Жамбыл педагогикалық институтында аға оқытушы, 1976–1996 жылы Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарды. Әбдіраманов 121 ғылыми еңбектің, 9 монографияның авторы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Азат Әбдірахманов

Азат Әбдірахманов (1949 жылы туған, Алматы облысы Райымбек ауданы Жалаңаш аулы) – медицина ғылым докторы (1992), профессор (1996). Алматы мемлекеттік медицина институты (1973, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) мен аспирантурасын (1977) бітірген соң осы институтта деканның орынбасары (1977–1979), Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігінде басқарма бастығының орынбасары (1979–1980), ғылыми-зертеу мекемелерінде, «Арасан» өндірістік бірлестігінде (1985–1991) жауапты қызметтер атқарды. Бұдан кейін мамандандырылған аймақтық ғылыми-тәжірибелік орталық пен Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрилігінің басқармасын және «Медстандарт» мекемесін (1991–1995) басқарды. Әбдірахмановтың 80-нен астам ғылыми еңбегі («Контроль качества и безопасности продуктов питания», 1997, т.б.) бар. Дереккөздер
Ағыбай Қоңырбайұлы

Ағыбай Қоңырбайұлы, Ағыбай батыр (1802-1885) — қазақ халқының тәуелсіздігі үшін күрескен әйгілі батыр, қолбасшы. Қазақ ханы Кенесары Қасымұлының Ресей отаршылығына қарсы жүргізілген көтеріліс басшыларының бірі. Ағыбай батыр Ұлытау тауының етегіндегі ауылда дүниеге келген. Орта жүз құрамындағы қаракесек-шұбыртпалы – арғын руынан шыққан. Қысқаша өмірбаяны Ағыбай батыр жорықта жолы болғыштығы үшін «Ақжолтай батыр» атанған. Сарбаздары Абылай есімімен қатар Ағыбай батырды да ұранға айналдырған. Ағыбай батыр 1824 жылы Қарқаралы аймағында Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы көтеріліске белсене араласты. 1826–1849 жылы аралығында Ресей империясының Қарқаралы, Ақтау, Ақмола бекіністеріне шабуыл жасап, патша әскерлерін Ырғыз, Тобыл өзендері бойындағы ұрыстарда, Қызылжар, Көкшетау шайқастарында ойсырата жеңген. Қазақ батыры Орманға қарсы соғыстарда ерекше ерлік көрсеткен. 1847 жылы Кенесары ханның Кекілік тауындағы қырғыздармен ұрысында Наурызбай батырмен бірге дұшпан шебін бұзып еткен. Кенесары өлгеннен кейін де Ресей өктемдігіне қарсылығын тоқтатпай, Сыздық төре қолы құрамында соғыс жүргізген. Ағыбай батырдың мазары Сарыарқа мен Бетпақдаланың шектескен Тайатқан-Шұнақ деген жерінде, сонда жерленген. Ағыбай батыр қазақ әдебиетінде Кенесарының бас батыры Ағыбай батырдың өмір жолы қазақ тарихшылары мен қаламгерлерінің шығармаларына арқау болған. 19-шы ғасырдың аяғында «Ағыбай батыр» киссасы шықты. Ағыбай Нысанбай жыраудың «Наурызбай-Қаншайым» жырының, Iлияс Есенберлиннің «Қаһар» романының бас кейіпкері. 1914 жылы Есім төренің көмегімен Әлихан Бөкейханов Қазан қаласынан «Қызыл қайнар Тектұрмас» деген кітабын шығарды. Сәкен Сейфуллин «Ақжолтай батыр» деген роман жазған. 1992 жылы Айыртау-Сопыда батырдың туғанына 190 жыл толуына байланысты республика дәрежесінде үлкен той етті. Ұрпақтары Ағыбайға үлкен кесене салды. Ол 1980 жылы күрделі жөндеуден өтіп, басына құлпытас қойылды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.zox.kz/load/aza_khandary_bileri_batyrlary/a_ybaj_batyr_o_yrbaj_ly/17-1-0-366/ Ағыбай батыр Қоңырбайұлы] * [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/aybaj_batyr_oyrbajly_shbyrtpaly_aybaj_1802_1885/9-1-0-190/ Ағыбай батыр]
Марат Хайболлаұлы Жабасов

Марат Хайболлаұлы Жабасов– геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1962). Қысқаша өмірбаяны * 1951 жылы - Қазақ тау-кен металлургия институтын (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университет) бітірген. * 1951–57 жылдары - КСРО «Гидрожобалау» институтында; * 1957–65 жылдары - Қазақстан Ғылым Академиясының Геология ғылымдар институтында жұмыс істеді. * 1965–90 жылдары Қазақстан Ғылым Академиясының Гидрогеология және гидрофизика институтында инженер, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі болды. * 1991 жылдан - аға ғылыми қызметкер. Негізгі ғылыми еңбектері жер асты суларын зерттеуге арналған. Олардың аймақ бойынша таралу, қалыптасу заңдылықтарын негіздеп, жалпы қорын бағалады. Жер асты суларын халық шаруашылығының түрлі саласында пайдаланудың ұзақ мерзімдік болуын зерттеп, қазіргі масштабын анықтады. Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1980). Дереккөздер
Қожал полиметалл кен орны

Қожал полиметалл кен орны - Қарағанды облысындағы Жаңаарқа темір жол станциясынан оңтүстік-шығысқа қарай 42 километр жерде. 1952 жылы ашылып, 1960 жылға дейін барланған. Жатыс сипаты Қожал полиметалл кен орнында солтүстікке, солтүстік-шығысқа қарай еңкіш келген линза пішінді, кейбіреуінің ұзындығы 400 метрге жететін 15 кен денелері бар. Минералдары, құрамы Басты кентас минералдары – галенит, сфалерит, пирит. Құрамындағы қорғасын мен мырыш мөлшері 1%-дан аспайды, сондай-ақ кентас құрамында, алтын, күміс бар. Дереккөздер
Жансая Рифильевна Жабина

Жансая Рифильевна Жабина (29.7.1974 ж.т., Қарағанды қаласы) – саясаттану ғылымдарының докторы (2008). ҚазҰПУ-ды (1997) бітірген соң осы университетте аға оқытушы (1998–2006) болып жұмыс істеді. 2007 жылдан доцент. «Орталық Азия аймағындағы мемлекеттердің қауіпсіздік орнату процесіндегі халықаралық ұйымдардың саяси қызметі» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Дереккөздер
Юрий Иванович Жаврин

Юрий Иванович Жаврин(1936 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Семей қалалық әкімдігі, Шүлбі кенті) – физика-математика ғылымдарының докторы (1994), професор (1996). ҚазМУ-ды (1965, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. ҚазМУ-да кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер (1965–92) болды. 1992 жылдан ҚазҰУ жанындағы физика тәжірибелік және теор. физика ғылыми-зерттеулер институтының жетекші ғылыми қызметкері. 120-дан астам ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Жақия Исатайұлы

Жақия Исатайұлы (1811 жылы туған – өлген жылы белгісіз) — батыр. 1836–1838 жылдары Бөкей Ордасындағы ұлт-азаттық көтерілістің басшысы Исатай Тайманұлының баласы. Әкесі басшылық жасаған көтеріліске қатысып, көтерілістің ауыр жағдайларында өзінің батырлығымен, тапқырлығымен көзге түскен. Соңына ерген сарбаздарымен арнайы тапсырмаларды орындауда шеберлік танытқан. Махамбет Өтемісұлы өлеңіндегі: “Баласы Исатайдың Жақия-ды, Жақия жауды көрсе ақияды” деген шумақтар оның осы ер мінезінен туындаса керек. Көтерілістің орта кезінде (24.12.1837) Жайықтың шығыс бетінде қапыда жау қолына түскен Жақияны орыстың әскери соты 250 солдат арасынан 3 рет өткізіп дүре соқтырады да, шала-жансар батырды Финляндияға жер аударады. Сол кеткеннен Жақия елге қайтып оралмайды. Дереккөздер
Нұрғалым Әбдірешұлы Жазылбеков

Нұрғалым Әбдірешұлы Жазылбеков (1949 ж.т., Алматы облысы Панфилов ауданы Қоңырөлең ауылы) – ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1977). Алматы зоотехнология-малдәрігерлік институтын (1972, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. 1972–96 ж. Қазақ ауыл шаруашылық ғылымдарының академиясында қызметтер атқарды. 1996 жылдан Қазақ мал шаруашылық ғылыми-зерттеу институтында бас ғылыми қызметкер. Дереккөздер
Келіс Нұрмашұлы Жайлыбай

ЖАЙЛЫБАЙ Келіс Нұрмашұлы (1936 жылы туған) – ғалым, биология ғылымының докторы (1997), профессор (1998). Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан. ҚазМУ-ды (ҚазҰУ) бітірген. 1961 – 1969 ж. Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер. 1969 – 1992 ж. Қазақ күріш ғылыми-зерттеу институтында (Арал өңірі агроэкологиясы және ауыл шаруашылығының ғылыми-зерттеу институты) аға ғылыми қызметкер, лабаратория меңгерушісі. 1992 – 1997 ж. Қызылорда мемлекеттік университетінде доцент, 1998 жылдан «Биология, география және экология» кафедрасында оқытушы болды. Негізгі ғылыми еңбектері Арал өңіріндегі күріш дақылының фотосинтезі және фотосинтетикалық өнімділігі теориясы мен күріштің жаңа сорттарының морфофизиологиялық әдістемелерін жасауға арналған. Тұзданған жерлерде күріш өсірудің сорттық жаңа жетілдірілген технологиясын тұжырымдап, өндіріске енгізді. Жайлыбай 160 ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 12 кітапша және бірнеше өнертапқыштық ұсыныстардың авторы. Дереккөздер
Бауыржан Өміржанұлы Жақып

Бауыржан Өміржанұлы Жақып (1 мамыр 1963 жыл, Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Аққора ауылы) — қазақстандық ақын, филология ғылымдарының докторы (2004), профессор (2007), Қазақстан Журналистика академиясының (2006) және Қазақстан Жоғары мектеп ұлттық ғылыми академиясының корреспендия мүшесі (2007). Өмірбаяны * ҚазМУ-дың журналистика факультетін (1985, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. * ҚазМУ-да стажер-зерттеуші (1986–1988), ассистент (1988–1991), аға оқытушы (1991–1994), деканның орынбасары, кафедра меңгерушісі (1995–2001, 2008–2009), журналистика факултетінің деканы (2001–2008) қызметтерін атқарды. * 2009 жылдан «Қазақ энциклопедиясының» бас директоры. * Семей мемлекеттік университетінің құрметті профессорі (2009). Шығармалары * “Жұлдызды шақ” (1987) * “Көзімнің нұры” (1990) * “Айдындағы аспан” (1996) * “Ақ лақ” (1997) жыр жинақтары * “М.Әуезов — публицист” (1997) ғылыми-зерттеу кітабы жарық көрген. Ғылыми жұмысы * «Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – қазақ көркем әдебиеті мен журналистикасындағы пубицистика жанрының қалыптасуы, дамуы, теориялық және шығармашылық мәселелері. * Жақып 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Марапаттары * Қазақстан Жазушылар одағы сыйлығының лауреаты (1990) * Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1998) * Қазақстан Республикасының «Дарын» мемлекеттік жастар (1999) сыйлықтарының лауреаты. Дереккөздер
Жақсы (ауыл)

Жақсы — Ақмола облысының Жақсы ауданындағы ауыл, аудан (1957 жылдан) және Жақсы ауылдық округі орталығы, темір жол бекеті. Географиялық орны Облыс орталығы — Көкшетау қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 204 км-дей жерде, жусанды-бетегелі қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 1939 жылы Ақмола — Карталы (Челябі облысы Ресей) темір жолын салуға байланысты қаланған. Инфақұрылымы Бастауыш орта мектеп, кәсіптік-техникалық мектеп, мәдениет үйі, кинотеатр, аудандық емхана мен аурухана, санэпидстанса, т.б. бар. Транспорты Ауыл арқылы — Астана — Қостанай автомобильді жолы, Астана — Карталы, Астана — Қостанай темір жолдары өтеді. Дереккөздер
Ахат Имантайұлы Жақсыбаев

Ахат Имантайұлы Жақсыбаев (5 шілдеде 1940 жылы туған, Павлодар қаласы) — жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Өмірбаяны * 1940 жылы 5 шілдеде Павлодар қаласында туған. Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан. * Орта мектепті бітірген соң 1958 — 1960 жылдары Екібастұз қаласында дренажды шахтада жұмыс істеді. * 1965 жылы Қазақ мемлекеттік университетін филология факультетінің журналистика бөлімін бітірді. * 1965 — 1967 жылдары “Лениншіл жас” (қазіргі “Жас алаш”) газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, * 1972 — 1992 жылдары “Жұлдыз” журналының жауапты хатшысы, * 1993 — 1997 жылдары “Қазақ әдебиеті” газетінің бас редакторы, * 1998 — 2000 жылдары “Ақиқат” журналының бас редакторы қызметтерін атқарған. * 2001 жылдан “Жас өркен” балалар басылымдары акционерлік қоғамының президенті. * 2005 жылдың шілде айында «Жас өркен» ашық акционерлік қоғамы «Жас өркен» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі болып қайта қүрылуына байланысты «Жас өркен» ЖШС-нің бас директоры болып тағайындалды. * 2007 жылдың ақпан айында өтініші бойынша қызметтен босатылып зейнетке шығып, еркін шығармашылық жұмысқа көшті. Шығармашылығы * “Менің достарым” (1968) * “Қайырлы таң” (1970) * “Бозарал” (1973) повестері * “Егес” (1975) * “Бөгет” (1981) * “Қорған” (1991) * “Қайтпас қайсар” (2002) * “Иса ақын” (2010) романдары жарық көрген. * “Жаны жайсан жақсылар” (2006) естеліктер кітаби жарық көрді. * Г.Хаггардың “Маргарт ару” романын, Р.Медведевтің “Сталиннің серіктері” кітабын, В.Астафьевтің “Өмір өткелдері” повесін қазақ тіліне аударған. Жетістіктері * 1971 жылдан бері Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. * 1976 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі. * 1978 жылы Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталды * 1993 жылы Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы боп сайланды. * 1991 жылы «Қазақ ССР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері» құрметті атағы берілді. * 2002 жылы «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. * 2007 жылы желтоқсанның 5-дегі Жарлығы бойынша «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді. * 2012 жылы «Иса ақын» романы үшін Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығы берілді. * 2016 жылы желтоқсанның 5-дегі Президент Жарлығы бойынша «Парасат» орденімен наградталды. * Павлодар облысы маслихатының 2018 жылғы 25 шілдедегі шешімімен Павлодар облысының құрметті азаматы атағына ие болды. Дереккөздер
Жақсыз сөйлем

Жақсыз сөйлем — сөйлемдегі айтылар ой бастауыштан басқа сөйлем мүшелері арқылы берілетін жай сөйлемнің түрі. Жақсыз сөйлемнің бастауышы болмайды, оның жоқ екені сол сөйлемнің баяндауышынан білінеді. Мысалы, “Қазилаға Сәкенмен бірге жүруге тура келді”. Жақсыз сөйлемнің баяндауышы бірнеше жолмен: # Барыс жалғаулы тұйық етістіктен кейін “бол”, “тура кел” деген көмекші сөздердің келуі арқылы (“Бұдан бірдемелерді ойлап шығаруға болады”); # “-Ғы, -гі”, “-қы, -кі” жұрнақты қалау рай арқылы (“Оның ештеңеге қарағысы келмейді”); # Атау я барыс септік жалғаулы тұйық етістікке, “керек”, “қажет” сөздері тіркесу арқылы (“Енді бізге ауылдағы адамдардың көңіл күйін білу керек”); # Тәуелдік жалғаулы тұйық етістікке “мүмкін”, “тиіс” сөздері тіркесу арқылы (“Біздің баруымыз керек”); # Тұрақты сөз тіркестерінен (“Оның ішек-сілесі қатты”. “Мұртын балта кеспейді”) жасалады. Сілтемелер Қазақ энциклопедиясы
Жақсыкөң

Жақсыкөң – Құланөтпес алабындағы өзен. Географиялық орны Ақмола облысы Қорғалжын ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 160 км, су жиналатын алабы 4050 км². Бастауы Ұлытаудағы Желдіадыр қыратының шығыс етегінен басталады да Баршын ауылы тұсында Құланөтпестің саласы - Көң өзеніне сол жағынан құяды. Гидрологиясы Қар және жер асты суымен толығады. Арнасы бастауында тар, жағасы жарлы-кемерлі, орта және төменгі жағында жайылмасы 2 - 3 км-ге дейін кеңейеді. Ірі салалары: Талдысай, Торанша. Жылдық орташа су шығыны 0,82 м³/с. Негізінен, жайылым суландырылады. Аңғарында ойдым-ойдым шабындық бар. Дереккөздер
Жақсы Қарасай

Жақсы Қарасай – Шығыс Каспий алабындағы өзен. Географиялық орны Атырау облысының Жылыой және Маңғыстау облысының Бейнеу аудандары шекарасымен ағады. Ұзындығы 84 км, су жиналатын алабы 937 км 2 . Бастауы Каспий маңы ойпатының шығыс жағындағы Желтау (221 м) және Көлеңкелі (198 м) тауларынан бастау алады да, Манайсор ойысына құяды. Гидрологиясы Қар және бұлақ суымен толығады. Тар арнасы шөлейт жазыққа шыға кеңейеді, жайылмасы енді келеді. Жылдық орташа су ағыны 0,09 м 3 /с. Шілде айынан бастап тартылып, ойдым-ойдым жылғаларға бөлініп қалады. Суын мал ішеді, алабы жайылым және көктемгі шабындық. Дереккөздер
Жақсықылыш (көл)

Жақсықылыш – Сырдария өзенінің сағалық алабындағы көл. Географиялық орны Қызылорда облысы Арал ауданы жерінде. Арал теңізінің солтүстік-шығыс жағында, Арал қарақұмы мен Жақсықылыш тауының аралығында, теңіз деңгейінен 48,1 м жоғары орналасқан. Гидрографикасы Аумағы 74,5 км 2 . Арал теңізінің тартылуына байланысты көлдің аумағы күрт қысқарды, тек көктемде ғана суы болады, шілде айынан бастап бетін тұз басып, құрғақ ойысқа айналады. Көктемгі қар суымен жиналған суына мал суғарылады. Алабы - жайылым. Дереккөздер
Жақсылық (қала)

Жақсылық – ортағасырлық қала орны. Орналасқан жері Алматы облысы Талғар қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 55 км жерде, Жақсылық шатқалында орналасқан. Сипаты Қаланың тарихи атауы анықталмаған. 1967-69 жылдары Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі К. Байпақов) зерттеу жүргізген. Қала орны төртбұрышты, сырты жал топырақпен қоршалған (биіктігі 2 м, ені 6-7 м), бұрыштарында күзет мұнаралары болған. Қабырғалық дуалдардың орталықтарында да бір-бір мұнара болғаны байқалады, тек кіреберіс қақпа болған оңтүстік-шығысында ғана оның орны жоқ. Қала дуалының бұрыштары дүниенің төрт құбылысына қаратылған. Дуалдың сыртынан ор қазылған. Оның қазіргі тереңдігі 0,5 м, ені 3-4 м. Қала орнына барлық жағынан төртбұрышты қабырғалармен қоршалған территориялар жалғастырылған. Олардың да бұрыштары дүниенің төрт құбыласына сай келеді. Қала орнының солтүстік-батыс бөлігінде, топырақ жал іргесінен қазба жұмысы жүргізілді. Қаланың орны бірнеше қабаттан тұрады. Соған қарағанда, қала бірнеше рет қайтадан бой көтергенге ұқсайды. Зерттеу барысында табылған заттар (мыс теңгелер, ыдыс сынықтары, садақ ұштары, әр түрлі әшекей бұйымдарының қалдықтары) мен сәулет құрылыстарының ерекшеліктері қаланың X-XIII ғасырлар аралығында Жетісу өңіріндегі ірі сауда мәдени орталықтарының бірі болғандығын дәлелдейді. Қазба кезінде қаланың ішкі жағынан табылған қабірге жерленген мәйіттің сол қолының сұқ саусағынан қоладан жасалған мөрленген сақина табылған. Мөрдің бетіндегі таңбалар XI ғасырға тән сына жазуының таңбалары екендігі анықталды. Одан түркінің “Тізеңді бүгіп тағзым ет қорқақ” деген дуалы сөзін оқуға болады. Дереккөздер
Жақсылық пен жамандық

Жақсылық пен жамандық — жеке адамдар мен әр түрлі топтардың іс-әрекеттеріне, әлеуметтік құбылыстар мен қатынастарға адамгершілік тұрғысынан берілетін этикалық баға. Жақсылық деп белгілі бір қоғам (не белгілі бір топ) адамгершілік деп танып, жалпыға өнеге ететін іс-қимылдарды айтады. Жамандық деп, керісінше, адамгершілікке лайықсыз деп танылатын іс-әрекеттерді айтады. Осы екі ұғымның мәнін түсіндіру, олардың арақатынастарын айыра білуді іздеу барлық халықтар арасында ерте кезден-ақ басталған. Ислам дінінде Жақсылық пен жамандықтың адамның өз ниетіне байланыстылығы айтылады. “Мұхаммед (с.ғ.с.): ...кімді қаласаң ардақтайсың да, кімді қаласаң қорлайсың. Жақсылық сенің қолыңда” (Құран Кәрімде 3:26) Әйтсе де адамдардың қаперсіз жүруі қошталынбайды: “Жақсылық істеңдер. Шын мәнінде Алла игілік істеушілерді жақсы көреді” (4:36). Жалпыға бірдей қабылданған адамгершілік қағидаларға жат жамандық іс-әрекеттер қай уақытта да этикалық тұрғыдан айыпталынады. Солай бола тұра бұл категориялардың белгілі, тұрақты өлшемі де жоқ, әсіресе, жеке адамның субъективті ой-пікірі тұрғысынан келгенде Жақсылық пен жамандықтың аясы бірде тарылса, бірде ұлғайып отырады. Қатыстылық жағынан біреуге игілік болып көрінген іс-әрекет өзге біреуге қиянат болуы, сондай-ақ, керісінше, біреуге қиянат болып көрінген әрекет, біреуге игілік болуы ықтимал. Мұндай салыстырмалы түрдегі Жақсылық пен жамандықтың неғұрлым айқын да анық бағасы қалай болғанда да жақсылықтың — жағымды, жамандықтың — жағымсыз құбылыс екендігінде. Сондықтан жағымды жақсылыққа адам жаны әрдайым құштар. Қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымында Жақсылық пен жамандық мәңгілік тақырыпқа айналып, өнегелі іс пен өмірлік мәселелерде жақсылық алғы кезекке қойылған. 19 ғасырда өмір сүрген қазақ шайыры Майлықожа бұл туралы былай дейді: “Жақсылық отқа күймес, суға батпас, Гауҝар тас жарық қылмай жерде жатпас, Қолдан келсе етіңіз жақсылықты, Жақсылықты еткендер жаман таппас”. Қазақ даласынан шыққан ұлы ойшылдар: Қорқыт ата, Әбу Наср әл-Фараби, Қожа Қожа Ахмет Ясауи, Жүсіп Баласағұн, Абай, т.б. халқымыздың дәстүрлі дүниетанымындағы жақсылық, ізгілік ұғымдарына терең мән беріп, оларды әлемдік философиядағы түсініктер деңгейінде қарастырады. Олардың пікірінше, жеке адамның жақсылыққа ұмтылуы, ізгі іс-әрекеттер жасауға құштарлығы — әділетті қоғам құрудың басты шарты. Сілтемелер Қазақ энциклопедиясы
Айтым Әбдірахманов

{{Ambox }} Айтым Әбдірахманов (20.12.1928 жыл, қазіргі Ақмола облысы Қызылту ауданы (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Уәлиханов ауданы) Жарқын ауылы – 20.3.1994 жыл, Алматы қаласы) – филология ғылымдарының докторы (1991). * ҚазПИ-ді (1951, қазіргі ҚазҰПУ) * Қазақстан Ғылым Акедемияның Тіл және әдебиет институтының аспирантурасын (1954, қазіргі Тіл Білімі Институты) бітірген. * Қазақстан Ғылым Акедемияның Тіл білімі институтында кіші (1954–1958) * аға (1958–1970) ғылыми қызметкер * бөлім меңгерушісі (1970–1980) * жетекші ғылыми қызметкер (1981–1994) болып қызмет атқарды. Ғылыми жұмыстары «Қазақстан топонимдерін тарихи этимологиялық тұрғыдан зерттеу» деген тақырыпта доктрлық диссертация қорғады. Әбдірахмановтың ғылыми-зерттеу еңбектері қазақ тілінің топонимика, терминологиялық және емле мәселелеріне арналған. Әбдірахманов 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның * «Қазақстанның жер-су аттары», 1959; * «Топонимика және этнотопонимика», 1975; * «Қазақстан этнотопонимикасы», 1979 авторы. Дереккөздер
Әлібек Жанпейісұлы Әбдірахманов

Әлібек Жанпейісұлы Әбдірахманов (1943 жылы туған, Қарағанды облысы Қарқаралы қаласы) – медицина ғылым докторы (1988), профессор (1989), Қазақстан Республикасынын Жаратылыстану ғылыми академиясының академикі, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері. Қарағанды мемлекет медицина институтын (1966, қазіргі Қарағанды мемлекет медицина академиясы) бітірген. Целиноград (қазіргі Астана) қаласындағы темир жол ауруханасында хирург,№2-қалалық ауруханада ортопед-травматолог, травматология пунктінің меңгерушісі (1966–1969), Целиноград медицина институтында (қазіргі Астана медицина академиясы) ассистент (1972–1975), деканның орынбасары (1975–1977), ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры (1978–1993), ал 1993 жылдан кафедра меңгерушісі және «Тамыр–ЛТД» медицина орталығының директоры қызметтерін атқарады. Әбдірахманов 176 ғылым жарияланымның авторы. Дереккөздер
Борис Әміржанұлы Әбдірахманов

Борис Әміржанұлы Әбдірахманов (10.4.1953 жылы туған, Ресей, Иркутск облысы Нижнеудинск қаласы) – заң ғылым докторы (2005), профессор (2002), полиция полковнигі, ҚР ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері. КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебі (1975) мен Бүкілодақтық ғылым-зертеу институтының адъюнктурасын (1980) бітірген. ҚР ІІМ Алматы заң институтының жедел-іздестіру қызметі кафедрасының (1998) және ҚР ІІМ академиясының ғылым орталық бастығы (2001) және осы академия бастығының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары (2002 жылдан профессор) қызметтерін атқарады. Дереккөздер
Равиль Исламович Вагапов

Равиль Исламович Вагапов (1 наурыз 1937 жылы, Қызылорда облысы, Арал ауданы, Бөген ауылында туған) – техника ғылымдарының докторы (1994 жылы), профессор (1997 жылы). Қазақстан Ауыл шаруашылық ғылыми академиясының академигі (1999 жылы). Қазақ мемлекеттік ауылы шаруашылық институтын бітірген (1960 жылы). Қазақ энергетика ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер (1960–63 жылдары), Тараз қаласындағыҚазақ су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында аға және бас инженер (1963–67 жылдары), зертхана меңгерушісі (1969–78 жылдары), институт директорының орынбасары (1978–89 жылдары), одан соң су қорларын басқару зертханасының меңгерушісі қызметтерін атқарды. «Методы гидравлического расчета водопроводящих трактов и сооружении открытых оросительных систем при бурном режиме течения» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Вагаповтың негізгі ғылыми жұмыстары тау бөктеріндегі ағысы қатты суларды зерттеуге, егін суғару жүйесіндегі құрылымдар мен су ағатын арналарды гидравликалық есептеу әдістерін жасауға және экологиялық күрделі аймақтағы су қорларын зерттеуге арналған. Вагапов 112 ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Владимир Викторович Важев

Владимир Викторович Важев (7 маусым 1947 жылы, Қостанай қаласында туған) – химия ғылымдарының докторы (2006 жылы), профессор (2007 жылы), Халықаралық ақпараттану академиясының корреспонденциясы мүшесі (1997 жылы). Томск мемлекеттік университетін бітірген (1970 жылы). Қостанай мемлекеттік университетінде химия (1984–89 жылдары), физика және органикалық химия кафедраларының (1992–99 жылдары) меңгерушісі болды. 2005 жылы «Прогнозирование физико-химических свойств и параметров токсичности органических соединений по их ИК-и масс-спектром» деген тақырыпта докторы диссертация қорғады. Ғылыми жұмысының негізгі бағыты – компьютерлік химия. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.kspi.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id777%3A2010-09-27-09-00-29&catid66%3A2010-09-20-04-30-31&lang=ru «Важев Владимир Викторович»]
Қуандық Ералыұлы Ералин

Қуандық Ералыұлы Ералин (14 сәуір 1950 жылы туған) – педагогика ғылымдарының докторы (1997), профессор (1999), Қазақстан Білім беру ісінің үздігі (1997), Қазақстан Республикасы Мәдениет қайраткері (2007). Шымкент педагогика институтын бейнелеу өнері және сызу мамандығы бойынша (1973) және Мәскеу мемлекеттік педагогика университетінің аспирантурасын (1985) бітірген. Халықаралық қазақ-түрік университетінде оқытушы, доцент, профессор, декан, кафедра меңгерушісі (1973–96), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде (1996–2004) жұмыстар істеді. 2004 жылдан Халықаралық қазақ-түрік университетінде профессор, декан, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. 1992 ж. «Изобразительное искусство Казахстана в системе художесвенно-профессиональной подготовки будущих учителей изобразительного искусства и художественного труда в педагогических институтах» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін дайындаудың теориясы мен практикасы, оқушыларға көркемдік білім беру мен эстетикалық тәрбие беру әдістемесі, т.б. Ералин 115 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 4 монография мен 24 оқу құралдарының авторы. Сыртқы сілтемелер http://ukgu.kz/en/node/1467 Дереккөздер
Вакуум туралы

«Вакуум туралы» — Әбу Насыр Әл-Фарабидің іргелі трактаттарының бірі. Бұл еңбектің арабша нұсқасы түрікше және ағылшынша аудармаларымен бірге 1951 жылы Түркияның Анкара қ-нда басылып шықты. Әл-Фараби бұл еңбегінде вакуумның жоқ екендігін ежелгі гректерде кездесетін тәсілмен (яғни тәжірибелік зерттеулер жүргізіп) және физ. ғылымның сол кездегі жетістіктеріне сүйене отырып, дәлелдеуге ұмтылды. Ол бұл трактатында вакуум жөнінде бірін-бірі жоққа шығармайтын екі пікір ұсынды: бірінші пікірінде — материяда мүлдем бос кеңістік (яғни абсолют бостық) жоқ, бірақ материяның жаратылысы бізге белгісіз десе, екінші пікірінде — салыстырмалы түрде бостықтың болуы мүмкін екенін аңғартып, бірақ ол шын мәніндегі абсолют бостық емес, ауасы сиретілген кеңістік дейді. Бұл екі көзқарастың екеуін де филос. мен физиканың дамуы дұрысқа шығарды. Дереккөздер
Әбдеш Ерғалиев

Әбдеш Ерғалиев (21 желтоқсан 1912 ж., Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Терісаққан ауылы – 1993 ж.) – техника ғылымдарының докторы (1967), профессор (1971). 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Қарағанды кен-металлургия институтын бітірген (1942). Қазақстан КП ОК-нің нұсқаушысы (1942–47), Алтай кен-металлургия институтының директоры (1950–63), Қазақстан Ғылым Академиясы кадр басқармасының бастығы, сектор меңгерушісі (1947–50), Кен ісі институты директорының орынбасары, лаборатория меңгерушісі, жетекші ғылыми қызметкер (1965–93) болып жұмыс істеді. Оның ғылыми жұмыстары пайдалы қазынды кен орындарын ашудың жаңа тәсілдеріне, жүйелеріне, теориясы мен практикасына, сондай-ақ жер қойнауы байлықтарын тиімді пайдалану мәселелеріне арналған. Ерғалиевтың 11 авторлық куәлігі бар. 4-сайлау Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты. 1-дәрежелі Отан соғысы және «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Ғаппар Қасенұлы Ерғалиев

Ғаппар Қасенұлы Ерғалиев (17 қазан 1932 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Қамысты ауылы) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1990), Қазақстан Ғылым Академиясының академигі (2003). ҚазМУ-ды (1956, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Геология ғылымдар институтында аға лаборант (1956–58), кіші (1958–68), аға (1968–78) ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі (1978–91) қызметтерін атқарған; ал 1996 жылдан осы институтта лаборатория меңгерушісі. 1989 ж. «Кембрии Южного Казахстана и Улытау (стратиграфия, ярусное и зональное расчленение, трилобиты» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанның венд, кембрий және төменгі ордовик кезеңдерінің стратиграфиясы мен палеонтологиясын зерттеуге, оның ішінде Қаратау мен Оңтүстік Ұлытаудың кембрий–ордовик қабаттарының биостратиграфиясы мен трилобиттерін кешенді зерттеуге арналған. Ерғалиев 120-ға тарта ғылыми-зерттеу жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның («Трилобиты среднего и верхнего кембрия Малого Каратау», 1980) авторы. Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1982). Дереккөздер
Райхан Әбдешқызы Ерғалиева

Райхан Әбдешқызы Ерғалиева (26 наурыз, 1954 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласы) – өнертану ғылымдарының докторы (2001). Өмірбаяны Ленинградтың (қазіргі Санкт-Петербург) кескіндеме, мүсін және архитектура институты (1976) мен Қазақстан Ғылым Академиясының Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын (1983) бітірген; осы институтта лаборант, кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. Ғылыми еңбектері «XX ғасырдағы қазақтың бейнелеу өнері және дәстүрлі дүниетанымы. Кескіндеме. Мүсін» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Ерғалиева 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның («Этнокультурные традиции в современном искусстве Казахстана. Живопись. Скульптура», 2002) авторы. Отбасы Тұрмыста. Жұбайы - Тоқмағамбетов Әлкен Шұғайбекұлы, ҚР ҰҚК Әскери институтында жұмыс істейді. Ұлы - Тоқмағамбетов Данабек (1979 жылы туған); қыздары - Тоқмағамбетова Ася (1982 жылы туған), Тоқмағамбетова Роза (1982 жылы туған). Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * https://web.archive.org/web/20120315021809/http://prostor.ucoz.ru/publ/20-1-0-2034
Александр Васильевич Васильев

Александр Васильевич Васильев(23 ақпан 1861 жылы, Татарстан, Қазан губерниясы, Чебоксары уезі, Шутнерев селосында туған – 23 қазан 1943 жылы, Қазан қаласында қайтыс болған) – қазақ ауыз әдебиетін жинаушы, миссионер. Алғашында Чебоксары діни училищесінде, кейін Қазанның діни академиясында оқыған (1882-86 жылдары). Орынбор діни семинариясында дәріс берді. Торғай облысы халық мектептерінің Ы. Алтынсариннен кейінгі инспекторы (1889–94 жылдары), Орынбордағы Торғай облысы басқармасының кеңесшісі (1894 жылдан), 10 жыл бойы «Торғай» газетінің редакторы, Орынбор губерниясы, Торғай және Орал облыстарында оқу инспекторы (1906–09 жылдары), т.б. қызметтер атқарды. Васильев қазақ халқының ауыз әдебиеті, тілі жөнінде көптеген зерттеулер жүргізді. Ол жинаған бірнеше ауыз әдебиеті үлгілері «Торғай» газетінде жарық көрді. Васильев Торғайдағы ағарту ісінің тарихымен, өмірінің соңғы жылдары нумизматикамен шұғылданды. Қазақ мектептерінде пайдаланылатын орыс тілі оқулықтарын жазды. Онда қазақ балаларын орыстандыру мақсаты айқын көрінеді. Дереккөздер
Зәуірбек Әуелбек Кәрібайұлы

Әуелбек Кәрібайұлы Зәуірбек (1944 жылы туған, Түркістан облысы Түлкібас ауданы) – техникалық ғылыми докторы (1998), профессор. Өмірбаяны Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс (1971) және Мәскеу гидромелиоративтік институты аспирантурасын (1981) бітірген. 1971 жылдан бастап Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтында ассистент, аға оқытушы, доцент, Тараз мемлекеттік университеттінде профессор қызметтерін атқарған. Еңбектері 70-ке жуық ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 оқу құралының авторы. Дереккөздер
Зейнуллин Әбдікәрім Әбдіжәлелұлы

ЗЕЙНУЛЛИН Әбдікәрім Әбдіжәлелұлы (1957 жылы туған, Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Ұлытау ауылы ) – техникалық ғылыми докторы (1996), профессор (1998). Қазақ политенхникалық институтын (1979, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университетті) бітірген. Жезқазған кен-металлургия комбинатының Шығыс Жезқазған кенішіндегі 57-шахтада тау-кен инженер болып қызмет атқарды (1979–82). Қарағанды политенхникалық институтының Жезқазған бөлімшесінде ассистент, Мәскеу тау-кен институтының аспиранты (1982–85), Жезқазған тау-кен технологиялық институтында кафедра меңгерушісі (1989–96), Жезқазған университеттінің ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры (1996–2001), Қазақстан Республикасы Білім және ғылыми министлігінің департаменті директорының орынбасары (2001 жылдан) болды. 50-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Дереккөздер
Зельцер Михаил Ефимович

ЗЕЛЬЦЕР Михаил Ефимович (25.9.1930 жылы туған, Ресей, Ленинград, қазіргі Санкт-Петербург қаласы) – медициналық ғылыми докторы (1979), профессор (1980). Ленинград медициналық институтын бітірген (1954). Гурьев (1954–57, қазіргі Атырау), Оңтүстік Қазақстан (1957–58) және Алматы (1958–60) облыстарында дәрігер, Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министлігінде Аймақтық патология ғылыми-зертеулік институтында аспирант, кіші ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, директордың орынбасары (1960–90), 1991 жылдан Алматы мемлекеттік медициналық институтында кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарады. зауыдің 250-ден аса ғылыми мақаласы және 6 монографиясы жарық көрген. Дереккөздер
Зенкова Елена Михайловна

ЗЕНКОВА Елена Михайловна (1.6.1924 жылы туған, Алматы қаласы) – ауылы шаруашылығы ғылыми докторы (1983), профессор (1987). Қазақ мемлекеттік ауылы шаруашылығы институтын (1948, қазіргі Қазақ ұлттық агр. университетті) бітірген. Қазақ ғылыми-зертеулік институтында аға лаборант (1948–49), кіші (1949–62), аға ғылыми қызметкер (1962–64), лаборатория меңгерушісі (1964–88), 1988 жылдан жетекші ғылыми қызметкер болды. зауының 130-дан аса ғылыми мақаласы және 5 монографиясы жарық көрген. Дереккөздер
Зеркешов Елтай Ғакипұлы

ЗЕРКЕШОВ Елтай Ғакипұлы (5.8.1940 жылы туған, қазіргі Алматы облысы Ақсу ауданы Лепсі станциясы) – медициналық ғылыми докторы (1983). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) медициналық институтын (1965) және оның аспирантурасын (1970) бітірген. 1970–80 жылы сонда кіші ғылыми қызметкер, 1980 жылдан Қазақстан ғылым академиясының физиологиялық институтында аға ғылыми қызметкер, 1985 жылдан лаборатория меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері жүйке физиологиясына арналған. ЗЕРКЕШОВ Елтай Ғакипұлы мидың қатпарлы нейрондарын «үйрету» моделін жасап, тәжірибеге қойылған жануар денесінде шартты рефлекс, осыған кешеуіл әрекет қалыптасуының «құпиясын» ашты. 2 авторлық куәлігі бар. Дереккөздер
Злавдинов Латип

ЗЛАВДИНОВ Латип (1931 жылы туған, Алматы облысы Ұйғыр ауданы Диірмен ауылы ) – геология-минералдық ғылыми докторы (1995), профессор (1996). Қазақ тау-кен Металлургия институтын (1956, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университетті) бітірген. Тұрлан геофизикалық экспедициясында отряд инженер (1956–60), Түркістан облысы тематика партиясының бастығы (1960–64), Қазақстан геология министлігі геофизикалық бөлімінің аға геофизигі (1965–66), ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) кафедра меңгерушісі (1966–96) болды. 1996 жылдан Қазақ ұлттық техникалық университеттінде дәріс береді. 50-ден аса ғылыми жарияланымы, оның ішінде 1 монографиясы жарияланған. Дереккөздер
Майра Ғалымжанқызы Әбдірахманова

Майра Ғалымжанқызы Әбдірахманова (1956 жылы туған) – медицина ғылымдарының докторы (2003). Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1979, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. Қарағанды қаласындағы диагностикалық орталықта дәрігер-невропатолог (1990–1998), Еңбек гигиенасы және кәсіби аурулар ұлттық ортасында кіші ғылыми қызметкер (1998–2002), ал 2002 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. Әбдірахманова 70-тен астам ғылым еңбектің, оның ішінде екі монографияның авторы. Шығармалар: * «Цереброваскулярная недостаточность у горных рабочих с артериальной гипертензией», 2002; * «Диагностика цереброваскулярной недостаточности и коррекция дисрегуляции сосудов методом биологической обратной связи», 2002 Дереккөздер
Орал Тұтқабайұлы Әбдірахымов

Орал Тұтқабайұлы Әбдірахымов (1953 жылы туған, Жамбыл облысы Мерке ауданы, бұрынғы Киров ұжымшары) – техникалық ғылыми докторы (1993), профессор (1994). ҚазҰУ -ды (1976) бітірген. Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында, ҚР Ұлттық ғылым академиясының Механика және машинатану институтында ассистент, лаборатория меңгерушісі (1976–1995), Жезқазған педагогикалық институтының ректоры (1995–1996), Жезқазған университетінің ректоры (1996–2000), Қазақ ұлттық техникалық университетінде декан (2000–2001) қызметтерін атқарды. 2004 жылдан Рудный индустриалдық институтының (Қостанай облысы) ректоры. «Численные методы анализа и синтеза многоконтурных механизмов высоких классов» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әбдірахымов 80 ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы, 16 патенті бар. Сыртқы сілтемелер * [http://www.ilike.kz/wiki/show/857/] Дереккөздер
Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов

Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов (15 шілде 1958 жыл, Қызылорда облысы, Қызылорда) — биология ғылымдарының докторы (1997), Халықаралық ақпарат академиясы (1998), Қазақстан Республикасының жоғары мектебі және Халықаралық Жоғары мектебі ғылыми академиясының академигі (2002). Қазақстан Білім беру ісінің үздігі. Өмірбаяны * Қызылорда педагогикалық институтын (1979, қазіргі Қызылорда мемлекеттік университеті) бітірген. * КСРО Ғылым академиясының Биофизика институтының аспирантурасын (1986) бітірген. Еңбек жолы * 1980–1986 жылдары КСРО ҒА Биофизика институтында стажер-зерттеуші болды. * 1979–1980 жылдары педагогикалық институтта оқытушы, кейін аға оқытушы, доцент, декан, проректор (1986–1994) қызметтерін атқарды. * 1994–1996 жылдары Ресей Ғылым академиясының Жасушалар биофизикасы институтында аға ғылыми қызметкер болды. * 1996–1998 жылдары Қызылорда гуманитарлық университетінің ректоры, 1998–2000 жылдары Қызылорда мемлекеттік университетінің бірінші проректоры қызметін атқарды. * 2000–2001 жылдары Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің ақпараттық және тестілеу орталығының директоры болды. * 2001–2007 жылдары ҚР Білім және ғылым министрлігінің Мониторинг және бақылау департаменті директорының орынбасары, Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім департаментінің директоры, Білім және ғылым саласындағы қадағалау және аттестаттау комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. * 2007–2010 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы — Астана қаласының кураторы. * 2010–2012 жылдары ҚР Білім және ғылым министрлігінің жауапты хатшысы болды. * 2012–2016 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры. * 2016–2017 жылдары ҚР Президенті Әкімшілігінің сектор меңгерушісі. * 2017–2018 жылдары ҚР БҒМ Ғылым комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. * 2018–2021 жылдары Халықаралық қазақ-түрік университетінің президенті болды. * 2021 жылдан бастап Қарағанды индустриялық университетінің ректоры. Ғылыми еңбектері * Оның ғылыми еңбектері женьшень өсімдігінен алынатын даммаран қатарындағы глюкозиттердің биофизикалық және биохимиялық, антигемолиттік активтілігінің молекулярлық аспектілеріне арналған. * 40-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы. Марапаттары * «Құрмет» орденімен (2005) марапатталған. Дереккөздер
Ұлбосын Әбенқызы Әбенова

Ұлбосын Әбенқызы Әбенова (3.3.1939 жылы туған, қазіргі Түркістан облысы Арыс қаласы) – медицина ғылымның докторы (1985). Алматы мемлекттік медицина институтын (1963, қазіргі Қазақ ұлттық медицина унверситеті) және Мәскеудегі бұрынғы КСРО Медицина ғылыми академиясы Вирусология институтының аспирантурасын (1968) бітірген. 1968 жылдан Денсаулық сақтау министирлігінің Эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылыми-зертеу институтында кіші, аға ғылыми қызметкер, топ жетекшісі, 1980 жылдан лаборатория меңгерушісі болып қызмет атқарады. Оның негізгі ғылыми-зертеу еңбектері («Возможные ассоциации онкогенных и инфекционных вирусов», 1984) вирусология мәселелеріне арналған. Дереккөздер
Ольга Әменқызы Әбеуова

Ольга Әменқызы Әбеуова (1947 жылы туған) – медицина ғылымдарының докторы (2000). Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1971, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. Қарағанды педагогикалық институтының адам анатомиясы мен физиологиясы кафедрасының аспиранты, ассистенті, доценті, ал 1996 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінің доценті. Әбеуова 70-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның («Физиологическая адаптация к мышечной деятельности и алиментарная коррекция», 2005) авторы. Дереккөздер
Көбен Әбжанов

Көбен Абжанов (1.1.1929, Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Жаңаарқа (Атасу) кенті – 30.7.1981, Алматы қаласы) – заң ғылыми докторы (1969), профессор (1970). Арғын тайпасының Қуандық руының Мойын-Қараша бөлімінен шыққан.. Алматы мемлкеттік заң институтын (1950) бітірген соң осында аға оқытушы (1950–1960), Қазақ КСР-і Министрилігінде Кеңесінде құқық тобының бастығы (1960–1961), ҚазМУ-да доцент (1961–1970, қазіргі ҚазҰУ), кафедра меңгерушісі (1970–1981) қызметтерін атқарған. 1969 жылы «Еңбек шартының мәні» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – кеңестік еңбек құқығының мәселесі. Шығармасы: *Трудовые права молодых рабочих, А.-А., 1977. Дереккөздер