kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Таха Хусейн

Таха Хусейн(14.11.1889,Жоғары Египеттегі Магага селосы-28.10.1973,Каир) - Египет жазушысы,әдебиетші және тарихшы. Бала кезінде көзінен айырылған. Әл-Азһар және Каир университеттерін бітірді. 1914 жылы докторлық диссертация қорғады,1918 жылы Париждің Собронна университетінде екінші рет докторлық диссертация қорғады. Хусейн Таха 1919-52 жылдары Каир университетінің профессоры,деканы,Александрия университетінің ректоры, Египет халық ағарту министрі,1965-73 жылдары Каирдегі араб институты академиясының президенті болды. Ол 1926 жылы "Исламға дейінгі араб поэзиясы" монографиясы үшін қуғынға ұшырады. Еңбектері "Сәрсенбі күнгі әңгімелер" (1-2 томы,1925-26 жылдары,3томы, 1953 жылы), "Поэзия және проза туралы әңгімелер" (1936), "Қазіргі әдебиетіміз"(1958) т.б. шығармалары Хусейн Таха есімін кең танымал етті. Ол - көрнекті тарихшы. "Өмір толқынында"(1-3 томы,1933-43),"Осман"(1947),"Екі шейх"(1960) т.б. кітаптарын жариялады. Ол - жалпы араб және Египет әдебиетіндегі сыншыл реализмнің негізін салушылардың бірі. Сыйлықтары Египет мемлекет сыйлығының (1959) және "Лотос" журналы сыйлығының (1971) лауреаты. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 61-62 бет
Vantablack

Vantablack ("Вантаблэк" деп оқылады) — көміртекті нанотүтіктерден жасалған субстанция. Барлық белгілі нәрселердің ең қарасы. Өзіне түскен сәуленің 99,965% жұтады. Оның ішіне көрінетін сәуле , микротолқындар және радиотолқындар кіреді . Алюминий фольгасында «өсетін» түтіктерден құралады. Vantablackқа түскен фотондар нанотрубкалардың арасында жоғалып кетіп, кері шағылынбайды да, жылуға айналып кетеді . Ашылу тарихы Бұл зат Ұлыбританияның физикалық зертханасы мен Surrey NanoSystems ғалымдарымен 2014 жылдың шілде айында Форнборо жеріндегі авиасалонда ойлап табылған. Vantablack атауы " Vertically Aligned NanoTube Arrays" тіркесі мен black (қаз . қара) сөзінің қосындысынан пайда болған. Қолданылуы Vantablackтың көптеген жағымды жақтары бар. Мысалға, телескоптардың ішінде жарықтың жан-жаққа шашырауын алдын алу үшін және Жерде және ғарышта жұмыс істейтін инфрақызыл камераларды жақсарту үшін қолданылады. Сонымен қатар, оны Күн энергиясының концентрациясы бойынша қолданылатын технологияларда жылуды жұту үшін, ал әскери ортада Vantablack-ты арнайы камуфляж жасау үшін пайдаланады. Алайда, Vantablack-ты ойлап тапқан ғалымдарға журналисттермен әскери қолданыс жөнінде сөйлесуге және бағасын айтуға тыйым салынған. Адамның көзі Vantablack-ты жай қара зат деп көрмейді. Түскен сәуле толықтай шағылмайтын болғандықтан, адам оны тұңғиық немесе қара құрдым секілді қабылдайды. Қосымша * Абсолют қара дене
Хуан Баутиста Хусто

Хуан Баутиста Хусто(Justo)(28.06.1865-08.01.1928) - Аргентина саяси қайраткері, тарихшы. Аргентина социал партиясының негізін қалаушылардың бірі (1896) және оның басшысы. 1898 жылы Хустоның басшылығымен К.Маркстің "Капиталының" 1 - томы испан тіліне аударылды. Хусто 1912,1916,1920 жылдары депутаттар палатасына мүше, 1924 жылы сенатор болып сайланған. Биологиялық детерминизмді қуаттап, табиғат заңдарын қоғамға қолданды. Ол таптар арасында ынтымақ орнатуды уағыздады, пролетариаттың қызметін таяудағы мақсат үшін күресу деп білді. Еңбектері Оның басты еңбегі - "Тарихтың теориясы мен тәжірбиесі" ("Teoria y practica de la historia",B.Aires,1909). Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 62 бет
Хаттак Хушхальхан

Хаттак Хушхальхан(1613,Акора-1689,Акора) - ауған жазушысы. Хаттак тайпасының көсемі. 1667-72 жылдары ауған тайпаларының моғолдарға қарсы қарулы көтерілісін басқарды. Хушхальхан өнернамасында Ұлы Моғолдардың үстемдігіне қарсы ауғандықтардың азаттық күресі тақырыбы маңызды орын алады. Ол тәуелсіз ауған мемлекетін құруға, халық бірлігін сақтауға шақырды. Жауынгер ақын үстем тап өкілдерінің сатқындығын, екі жүзділігін әшкереледі. Оның поэзиясының патриоттық әуені ауған әдебиетіне игі ықпал етті. Шығармалары Оның әр түрлі жанрда жазған шығармалары 300- ден асады. "Куллиата" атты поэзиялық жинағына 40 мыңнан астам екі жолдық бәйіт өлеңдері топтастырылған. "Білім туралы дастан", "Қыран туралы дастан" т.б. поэзиялық шығармалары бар. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 62 бет
Ахмедьяр Дәуленұлы Хұсайынов

Ахмедьяр Дәуленұлы Хұсайынов(08.05.1924 жылы туған, Орал облысы,Орда ауданы-1986) - Кеңес Одағының Батыры(1943). 1947 жылдан КПСС мүшесі. Ол Ордадағы М.Горький атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін,1942 жылы шілдеде Қызыл Әскер қатарына алынды. 1943 жылдың қазанына дейін 4- Украина майданына қарасты 116- Қорғаныс полкінің құрамында соғысқа қатысты. Мелиотополь қаласын азат ету үшін болған ұрыста бір өзі жаудың 40 шақты солдатын жойды. Осы ерлігі үшін оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Хұсайынов Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтын бітірді (1949). 1949-72 жылдары халық ағарту саласында қызмет істеді. 1972 жылдан халық депутаттарының Фурманов ауданы Кеңесі аткомы председателінің орынбасары. Сыйлықтары Ленин орденімен,медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 62 бет
Ғайса Батыргерейұлы Хұсайынов

Ғайса Батыргерейұлы Хұсайынов (10 сәуір 1928, Өтеген ауылы, Башқұртстан) - башқұрт кеңес ғалымы, сыншысы. 1958 жылдан КОКП мүшесі. Өмірбаяны Филология ғылымының докторы (1970), профессор (1974). Шаруа отбасында туған. Башқұрт педагогикалық институтының тіл - әдебиет факультетін (1951) бітірген. 1951 - 54 жылдары Мәскеудегі М.Горький атындағы дүние жүзі әдебиеті институтының аспирантурасында оқыған. 1954 жылдан КСРО ҒА-сының Башқұрт филиалының Тарих, тіл және әдебиет институтында әдебиет секторының меңгерушісі. Оның әдеби сын - мақалалары 1949 жылдан жариялана бастады. Еңбектері Алғашқы кітабы ("Башқұрт совет поэзиясының кейбір мәселелері") 1957 жылы жарық көрді. "Сәйфі Құдаш творчествосы" (1959), "Халық ақыны Нәшид Ниғмәти" (1960), "Дәут Юлтый" (1963), "Халық ақыны Мұстай Кәрім" (1965), "Башқұрт совет поэзиясының өсу жолдары" (1968), "Саяхат дәптері" (1976) атты кітаптары басылып шықты. 10 - сыныпқа арналған башқұрт әдебиеті оқулығының авторы. Дереккөздер
Бектұрғанов көшесі (Тараз)

Бектұрғанов көшесі - Тараздың тарихи түрде қалыптасқан ескі орталығындағы көше. Үлкен Қоқан бекінісінің солтүстік-батыс бұрышынан басталып, солтүстік-шығыста жартылай шеңбер жасайды. ХХ ғасырдың басында толық қалыптасып "Басты шолақ көше" деп аталынды. Қазіргі кезде оның ұзындығы 350 м. Төле би мен Бурыл көшелерінің арасын жалғайтын қала кварталдары Әулиеата кезеңіндегі бүтін архитектуралық әлпетін сақтап отыр. Құрылысы тұрғын және сауда-саттық бағыттағы жеке бой көтерген бір қабатты үйлер, олар өзара бір сызық бойына тізілген қоршаулермен, қақпалармен жалғасқан. Негізі шикі кірпіштен, төбелері темірмен жабылып, тек алдыңғы кіре беріс қабырғасы ғана күйген кірпіштен өрілген. Кейбір үйлердің алдыңғы беті карниздік ораулармен өрнектеліп, терезелері ағаш қақпақпен жабылған. Көшенің бойында тұрғын үйлерден бөлек дәріханалар, сауда орындары, дүкендер, т.б. орналасқан. Көшеге белгілі қоғам және мемлекет қайраткері, Жамбыл облысын бір жыл басқарған Х.Ш. Бектұрғановтің есімі берілген. Дереккөздер
Акакий Ростомович Церетели

Акакий Ростомович Церетели (; 9 маусым 1840 — 26 қаңтар 1915) — грузин ақыны, қоғам қайраткері. Князь отбасысында туған. Петербург университетінің шығыс тілдері факультетінде оқыды (1859-63). 1859 жылдан ақын ретінде танылды. Еңбектері "Асыл сәлемдеме" (1860) атты өлеңі жаңа жыр үлгісі ретінде кеңінен тарады. 1897-1900 жылдары "Акакийдің айлық жинағы" атты журналын шығарып тұрды. Әдеби көзқарасы материалистік эстетика принциптеріне негізделген. "Ауру"(1880), "Амиран" (1883), "Сулико" (1895) т.б. өлеңдерінде ұлт - азаттық мәселелері, әлеуметтік теңсіздік жайлы бейнеленген. "Ұлы Баграт" (1875), "Торнике Эристави" (1884), "Натэла" (1900) поэмаларын, "Баши - Ачуктар" (1895-96) повесін, "Ескілік"(1894-99) атты автобиография повесін жариялады. Патша өкіметін құлатуға шақырған "Жойылсын" (1905) өлеңі грузин революционерлерінің гиміне айналды. Ол "Интернационалды" грузин тіліне (1906) аударды. Дереккөздер
Георгий Васильевич Церетели

Георгий Басилұлы (Васильевич, Бәзілұлы) Церетели (, 21 қазан 1904, Тианети – 9 қыркүйек 1973, Тбилиси) — ұлты грузин болған кеңестік тіл маманы, семит тілдері мен грузин тілінің зерттеушісі, КСРО ғылым академиясының академигі (1968) және Грузин КСР ғылым академиясының академигі (1946), Грузин КСР-ының еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). Өмірбаяны 1926 жылы Тбилиси университетін бітірді. 1942 жылдан сонда профессор, 1957-67 жылдары ол Грузия КСР ҒА қоғамдық ғылымдар бөлімшесін басқарды және оның вице - президенті (1967-70) болды. 1960 жылдан Грузия КСР ҒА Шығыстану институтының директоры қызметін атқарды. Церетели еңбектері эпиграфиялық ескерткіштердегі урарту сына жазулары мен арамей жазуларын, классикалық араб тілі мен араб диалектологиясын, грузин өлең құрылсын зерттеуге арналған. 6-7 сайлауда Грузия КСР Жоғары Кеңесінің депутаты. Сыйлықтары Ол екі рет Еңбек Қызыл Ту және "Құрмет Белгісі" ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Интеллектік сезімдер

Интеллектік сезімдер. Мұндай сезімдер адамның танымдық (тану) үрдістерімен, ақыл-ой әрекетімен тығыз байланыстa туындайды. Интеллектік сезімнің түрлеріне: таңсықтау, білуге құмарлық, күдіктену, сенімділік, интуиция, ықтималдық, жаңашылдық, болжау т.б. сезімдер жатады. Сезімнің мұндай түрлері оқу үрдісінде, ғылыми-зерттеу ізденістерінде, адамға зор ляззат беретін жаңалықтар ойлап табуда пайда болады. Мұғалімнің басты міндетінің бірі – оқушыларда интелектік сезімдерді тудыру арқылы санасын қалыптастыру болып табылады. Oл үшін көп оқу қажеттігін, оқусыз ешбір білім алу мақсатына жете алмайтынымызды оқушыларға түсіндіру керек. «Оқу инемен құдық қазғандай», ол оңайлықпен қолға түспейді. *Оған жан-тәніңмен берілмесең, тиянақты еңбек етіп, қатты зейін қоймасаң болмайды. Oны үнемі толықтырып отыру да қажет. «Адамның көңілі шын мейірленсе, – дейді Абай, – білім-ғылымның өзі де адамға мейірленіп, тезірек қолға түседі». Жүрдім-бардым үйренетін адамдарға ғылым тұрақтамайды. Өйткені ғылым өзіне түгелдей берілуді қажет етеді. Интеллектік сезімдер адамның сана-сезімінен орын алса, шындықты аша түсуге құмары арта түседі, мұндайда ол асыл мұрат үшін күреске белді бекем байлайды.
Интеллект коэффициенті

Интеллект коэффициенті (ағылш.intellectual quotient) – ақыл-ой жасы деп аталатынын (АЖ) осы тұлғаның шын хронологиялық жасына (ШЖ) қатынасы; iQ символымен белгіленетін бұл қатынас мына формула бойынша анықталады: АЖ : ШЖ Х 100% = iQ. Ақыл-ой жасы жас шкалаларының бірі арқылы тестілеу нәтижелерімен анықталады (қ.Зият тестілері). Әртүрлі жас шкалаларына енгізілген тестілердің көпшілігінде логикалық, логикалық-перцептивтік және арифметикалық амалдардың меңгерілуі, жалпы хабардарлық, практикалық жағдаяттардағы бағдарлану, ырықты ес (жад) және т.б. қамтылып орындалатын міндеттер белгіленеді. Жас шкалалларын құрастырғанда психолог тәжірибе мен түйсікті басшылыққа алып, міндет-тапсырмаларды іріктейді. Олар өздері қамтыған материал бойынша (терминдер, ұғымдар, графикалық бейнелер және т.б.) ынталандырылатын ақыл-ой әрекеттері бойынша осы әлеуметтік қауымдастықтағы шкала қамтитын жастарға ұғынықты болуға тиіс. Мұның өзі, әдетте, жастық өкілдік іріктемелерде эксперимент арқылы тексеріледі. И.к. былайша алынады. Бастапқыда сыналушыға оның өз жасынан бір жас кіші жасқа сәйкесетін тапсырмалар ұсынылады; жас шкаласы бойынша «төмен» бағытта одан қатарынан бес дұрыс жауап алу керек. Бұдан әрі шкала бойынша «жоғары» қарай қатарынан дұрыс емес жауап алынғанға дейін тапсырмалар ұсынылуы тиіс. Тестілеу осымен шектеледі. Бұдан соң «балалық жас» тестілерінің санына барлық дұрыс жауаптарының саны қосылады. ерекше кесте бойынша алынған қосынды қандай ақыл-ой жасына сәйкес келетінін табады. Осыдан кейін формула бойынша И.к. ұғындыруда бұл коэффициент барлық әлеуметтік құрамдастықтар үшін ортақ ешқандай ақыл-ойды немесе зиятты анықтамайтынын есте ұстау керек, сол сияқты ол қайсыбір табиғи немесе тұқым қуалаған жалпы дарындылықты диагностикалауға келмейді. Дереккөздер Психология
Инженерлік психология

Инженерлік психология (франц. ingenieur - жоғарғы техникалық білімі бар, техника саласының маманы) - негізгі мәселелері операторлық, кәсіптік тұрғыда таңдап алу, оларды үйрету және жаттығу, тиісті ақпараттық модельдер мен басқару орындарын жобалау, оператордың хал-күйін (шаршау, болдыру т.б.) анықтау. *Техникалық эстетиканың, эргономиканың, ЭЕМ-нің алгоритмдеріне қойылатын талаптарды тұжырымдап, түрлі агрегатты басқарудағы адамның жеке-дара психологиялық, ерекшеліктерін, мұндағы оның ерік-сезім сферасын, интеллект деңгейін зерттеу жатады. Мұнда инженерлік психологиялық міндеттерін шешуде консультацияның және сан-салалы оқу-тәрбие жұмыстарымен айналысатын мекемелер үшін қолданбалы мәні зор. Дереккөздер Психология
Импульсивтілік

Импульсивтілік – адам мінез-құлқының ерекшелігі (орнықты нысанда мінез қыры); сыртқы ықпалдың әсерінен әрекет ету. Адамның ұғынбай әрекет етуі. Ол тез, жылдам қимылдайды. Бірақ оған тез өкіне қоймайды. Импульсивті адамды батыл адамнан ажырата білу керек. Батыл адам тез, жылдам әрекет етеді, бірақ әрекетін ойланып істейді. И. жоғарғы эмоциялық қозу әсерінен болады. И. күйіп-пісуден, қатты шаршаудан, жан күйзелісіне және кейбір жүйке ауруларына байланысты бақалады. Импульс –1) қандай да бір нәрсеге итеріс, қандай да бір әрекетті жасауға итермелеуші ынта, қандай да бір әрекетті тудыратын себеп; 2) жүйке импульсі. Ойланбай жылдам жасалатын әрекеттер мен қылықтардан көрініс беретін, икемділіктерге байланысты адамның кейбір қасиеттерінің сипаты. Адамның болып жатқан жағдайларға жеткілікті ойланбастан, өте жылдам, шексіз эмоционалды реакцияға бейімділігі. И. адам мінезінің қасиеті ретінде жиі көрініс береді. Дереккөздер Психология
Жәнет молибден кен орны

Жәнет молибден кен орны - Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде, Балқаш қаласынан солтүстікке қарай 120 км жерде. Кен орны 1954 жылы ашылып, 1957-1964 жылдары барланған. Геологиялық құрылымы, сипаты Кен Тоқырау синклинорийі батыс қанатының Ақжол-Ақсораң және Ақбастау жарылыс белдемдерімен қиылысындағы кесіп-жаншылу белдемін алып жатыр. Кен алаңы төменгі тас көмірдің жанартаутекті (трахиандезиттер, дациттер және липарит порфирлердің туфтары) жыныстарынан құралған. Олар герцин циклінің гранитоид денелерімен кесілген. Қалыңдығы 1-2 см, ұзындығы 50 м-ге дейін жететін ұсақ желішелерден тұратын линза, ұя пішіндес кен денелері 300 – 500 м тереңдікте жатыр. Минералдары Негізгі кентас минералдары: молибденит, берилл, монацит, флюорит; қоспа минералдар: вольфрамит, шеелит. Жәнет ірі молибден кен орындарының қатарына жатады. Дереккөздер
Абай даңғылы (Тараз)

Абай даңғылы - Тараз қаласындағы ең ірі көшелердің бірі. Қала құрылымының радиалдік-сақиналы жүйесіне сай солтүстіктен оңтүстікке қарай доғаша иілген. Көшеге қазақ залқының ұлы ақыны, рухани көсемі Абай Құнанбайұлы есімі берілгенше бірнеше ұсақ көшелерден тұрған. 1996 жылдан бастап Абай көшесі Абай даңғылы болып өзгертілді. Қазір Абай даңғылы қаланың орталық әрі негізгі көшесі болып саналады. Абай даңғылы бойында әлеуметтік-мәдени, әкімшілік ғимараттар, әсем тұрғын үйлер бой түзеген. Оңтүстік бөлігін темір жол басып өтеді. Дереккөздер "Тараз, Жамбыл облысы" энциклопедиясы, Алматы 2003
Даут Абдуллаев

Абдуллаев Даут (1883, бұрынғы Әулиеата уезі, Жалпақтөбе а. - 1937, Тараз қ.) - дүнген халқынан шыққан қоғам қайраткері. Жасынан әр түрлі кәсіппен шұғылданып, қазақ, қырғыз, ұйғыр, орыс және өз ана тіліне жетік болып өседі. 1917 жылы қарашада БПК мүшесі қатарына өтіп, Әулиеата уезі атқару комитеті құрамына кірді. Уезде дүнген полкын құруға белсене атсалысып, М.Масанчи мен Б. Шагабутдиновпен тығыз байланыс орнатады. 1920 ж. дүнгендерден тұратын әскери жасақтың эскадрон комиссары болады. Жетісу казачествосының Бойко басқарған полкін талқандауға қатысты. Жетісу облысының төтенше комиссиясы бастығы Суворовтың қарамағында болып, Қасымхан Чанышевпен бірге Дутовтың көзін жою операциясына қатысады. 1922-1924 ж. Меркі аудандық милиция бастығы, 1924 ж. мамыр айынан Әулиеата уездік милициясының бастығы болды. Ұжымдастыру жылдарында Абдуллаевтың басшылығымен дүнгендердің "Саңлақ", "Жалпақтөбе" деген ұжырымшалары құрылды. Осы екі ұжырымшаларды басқаратын Полатқосшы ауылдық кеңес төрағасы қызметін Абдуллаев атқарады. 1935-1937 ж. Қазақстан сауда халық комиссариатының Әулиеата қаласындағы өкілі болды. 1937 жылы қуғын-сүргінге ұшырап, абақтыға жабылды. Онымен бірге жауынгер Жаркенттен Әулиетаға қонаққа келген Чанышев те ұсталған. Абдуллаев ОГПУ үштігінің шешіміне сәйкес ату жазасына кесілді. Жалпақтөбе ауылының бір көшесіне, мектепке Абдуллаев Дауттың есімі берілген.
Абылай хан ескерткіші (Мойынқұм)

Абылай хан ескерткіші - Мойынқұм ауданының орталығындағы алаңда әкімшілік үйінің алдында орналасқан. Авторлары А.Орманов, К.Қоралсбаев. Абылай хан басқарған Шу өңірі қазақстарының Шудың төменгі бөлігінде (Қоқый мекенінде) қырғыздармен болған шайқастағы жеңістің 230 жылдығы құрметіне 1999 ж. орнатылған. Бетоннан құйылған жартылай мүсін қола түске боялып, тұғыры гранит поиталармен қапталған. Байсалды түрдегі Абылай хан қолына аса таяғын ұстап алысқа көз салып отырған кейіп байқатады. Ескерткіштің жалпы биіктігі 3, 65 м. Дереккөз
Азамат соғысы және 2 дүниежүзілік соғыс жылдарында қаза тапқандарға қойылған ескерткіш

Азамат соғысы және 2 дүниежүзілік соғыс жылдарында қаза тапқандарға қойылған ескерткіш (Мәңгі алау) - Төле би және Сыпатай батыр көшелерінің қиылысындағы алаңда орналасқан. 1967 ж. Ұлы Қазан Социалистік Революциясының 50 жылдығы құрметіне орай орнатылған. Архитекторы К.Рахмати. Қаланың бас көшесі Төле би жағынан жақсы көрінеді. Негізгі композициялық акценті - биік қабырға. Оған қайғылы жағдайда төмен еңкейтілген ту мен сәйкессіз қойылған тікбұрышты плита түріндегі екі тас жалғастырыла қосылған. Барша композиция граниттен жасалған аласа табанға орнатылған, ал оның алдындағы баспалдақ алаңында бесбұрышты жұлдыз бен "Мәңгі алау" орналасқан. Ескерткіш бетон мен гранит блоктарынан тұрғызылған. Жалпы биіктігі 11 м. Негізгі қабырғаның жоғарғы жағында шағылысқан "СЛАВА" сөзі жапсырыла жазылса, қабырғаның басқа бетінде "Кеңес Өкіметі үшін, Отан үшін қаза болған жерлестерімізге" деген мәтін ойып жазылған. Дереккөздер
Ираклий Георгиевич Церетели

Ираклий Георгиевич Церетели (20.11.1882,Кутаиси,-21.05.1959,Нью-Йорк) - орыс және грузин саяси қайраткері, социал - демократ, меньшевик. 1902 жылы студенттік қозғалысқа қатысқаны үшін Шығыс Сібірге жер аударылды. Айдаудан қайтқан соң (1903) грузин меньшевиктерінің журналы "Квалидің" редакторы.2-Мемлекеттік думаның депутаты. Үшінші мамыр төңкерісінен соң (1907) каторгаға, 1912 жылдан жер аударылуға үкім шығарылды. 1917 жылы Ақпан революциясынан соң Петроградқа қайтып, меньшевиктік партия басшыларының бірі болды. 1- сайлауда БОАК -тың мүшесі. Уақытша үкіметтің пошта және телеграф министрі, шілде күндерінен кейін ішкі істер министрі. 1917 жылы тамызда Мәскеуде өткен мемлекеттік кеңңеске қатысты. Қазан революциясынан кейін грузин мееньшевиктері басшыларының бірі әрі грузия Құрылтай жиналысының мүшесі болды. Грузияда Кеңес үкіметі орнаған соң, ол Францияға кетіп, 1940 жылы АҚШ-қа қоныстанды. Кеңеске қарсы қызмет жасап, халықаралық социалды бюрода грузин социал - демократия партиясы атынан өкілдік етті және 2 - Интернаицоналдың атқару комитетінің мүшесі болды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 74-75 бет
Клавдий Юлий Цивилис

Клавдий Юлий Цивилис(туған, өлген жылы белгісіз)(латынша Gaius Julius Civilis)-римдіктермен одақтас батав тайпасы көсемдерінің бірі. Рим әскерінде қызмет атқарды. Цивилис інісі Павлмен бірге император Нерн тұсында тұтқынға алынып, оған Римге қарсы көтерілісті дайындады деген айып тағылды. Көтеріліске ежелгі герман тайпалары да қосылды. 70 жылдары Цивилис қозғалысы басылды, дегенмен батав тайпасы алым - салықтан босатылды. Цивилистің бұдан соңғы өмірі белгісіз. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 77 бет
Мәлік Сабырұлы Фазылов

Мәлік Сабыр ұлы Фазылов (15 тамыз 1927 ж, Қостанай облысы) - партия совет қызметкері, дипломат, тарих ғылымдар кандидаты. 1949 жылдан КПСС мүшесі. Мәскеу мемлекеттік халықаралық қаынастар институтын бітірген. 1951-1956 жылдары Қаз. ССР. СЫртқы істер министрлігінің бірінші секретары, министрлердің көмекшісі болып істеді 1956-1961 жылдары Қазақстан КП ОК лекторы. 1961 жылдан Көкшетау облыстық партия комитетінің секретары, ал 1966 жылдан екінші секретары болды. 1968-1973 жылдары Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісі. 1974-1976 жылдары Қаз. ССР. Сыртқы істер министрі. 1976 жылдан КСРО-ның Мали республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі. 7,8,9 рет сайланған Қаз ССР Жоғарғы Советінің депутаты. 2 рет Еңбек Қызыл ТУ орденімен марапатталған. Дереккөздер
Генрих Цилле

Генрих Цилле(10.01.1858,Саксония,Радебург, - 09.08.1929, Берлин) - неміс суретшісі, литография шебері.Темір ұста отбасысында туған. 1872-1907 жылдары жұмысшы - полиграф болып қызмет етті. 1924 жылдан Социалды партияның, 1924 жылдан Германия Коммунистік партиясының мүшесі. Берлиннің жұтаң тұрмысын бейнелейтін, кезінде кең тараған Цилле еңбектері өткір байқампаздық пен уытты мысқылға толы болды. Суреттері Суретшінң "Менің ортам"(1918),"Көше балалары"(1912) т.б. картиналары әлеуметтік қарсылық сезімдеріне бөленген. 1906 жылы К.Маркс портретін жасады. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 80 бет
Зиновий Вольфович Файнштейн

Зиновий Вольфович Файнштейн (4 қараша 1899 жыл Украина - 24 тамыз 1969 жыл Алматы) - қазақстандық уролог, медицина ғылымдар докторы, профессор. Қызмет жолы Одесса медициналы институтын бітірген, Виница облысында аудандық ауруханада хирургия бөлімінің , Уман аудан аралық ауруханасында урология бөлімінің меңгерушісі болды. Ұлты Отан соғысы кезінде госпиталь бастығы болды. Зиновии соңғғ 16 жыл бойы Алматы медицина институтында урология кафедрасының меңгерушісі болды. Оның 50-ге жуық ғылыми жұмысы жарық көрді. Қазақстанда уролог мамандарын даяарлауда зор еңбек сіңірді. 1969 жылға дейін РЕспубликада бас уролог болды. Ол - бүкіл одақтық урологтар қоғамының мүшесі, "Урология и нефрология" журналының редсовет мүшесі. Республика урологтар қоғамының председателі болды. Қызыл Жұлдыз ордені және бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сергей Львович Цимбал

Сергей Львович Цимбал(11.10.1907,Петербург,-06.02.1978,Ленинград) - кеңес театр зерттеушісі,сыншы,педагог, өнертану ғылымының докторы (1975),профессор(1976). 1945 жылдан КПСС мүшесі. 1929 жылы Ленинградтағы Жоғары өнертану курсын бітірді. 1932-38 жылдары "Рабочий и театр" мен "Исскуство и жизнь" журналы редакторының орынбасары әрі редколлегия мүшесі болды. 1946-47 жылдары Ленинград Комедия театрының әдебиет бөлімінің меңгерушісі болумен қатар театр институтында педагогикалық қызметпен шұғылданды. 1959 жылдан Ленинградтың театр, музыка және киноматография институтында қызмет етті. Кеңес актерлері мен драматургтары туралы көптеген монографиялық зерттеулердің және мақалалардың авторы. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 80 бет
Ахмед Сафаұлы Фаизи

Ахмед Сафаұлы Фаизи (лақап аты - Файзуллин) (11 наурыз 1903 жыл, Уфа, - 11 тамыз 1959 жыл,Қазан) - татар совет жазушысы. Етікші отбасында туған. Қызмет жолы Орынбордың шығыс институтында оқыды. 1922 ж. мұғалім болды. 1924-1927 ж. Донбасста мәдени ағарту орындарында істеді. Ұлы Отан соғысына қатысты. Алғашқы өлеңі 1918 ж. жарық көрді. Сол жылы "Әсемдік әлемінде" атты тұңғыш комедиясын жазды. Оның "Флейталар" поэмасы жұрт назарын аударды. "Дала мен адам", "Қара тас тіл қатпайды" атты балладалары жарияланды. Ахмед Сафаұлы - лирик, ақын, көптеген өлең жинақтарының авторы. Ол 1938 ж. "Тоқай " атты драма жазып, оның юірінші томын жарыққа шығарды. Дереккөздер
Вильгельм Циммерман

Вильгельм Циммерман(Zimmerman)(02.01.1807,Штутгарт-22.09.1878,Мергентхайм) - неміс тарихшысы, ұсақ буржуазиялық демократ. Солшыл Франкфурт парламенті жағында 1848-49 жылдардағы революцияға белсене қатысқаны үшін өкімет орындары жұмыстан шығарды. Теориялық - методологиялық бағыты жөнінен тарихшылардың гейдельберг мектебіне қосылатын Циммерманның мектеп басшысы Ф.К.Шлоссерден айырмашылығы тарихтағы халық бұқарасының рөлін зерттеуге және архив документтерін кеңінен пайдалануға мейінше көңіл бөлгендігіне еді. 1848-49 жылғы революция жөніндегі еңбегінде ол шаруалар көтерілісін жанашырлықпен суреттеп, неміс тарихгыларының арсында осы қозғалыстың нақты жағдайын тура баяндады. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 80 бет
IKEA

IKEA дүкендері орналасқан елдер: (Көк) IKEA дүкендері бар елдер (Қызыл) IKEA дүкендері жабылған елдер (Қызғылт сары) IKEA дүкендерін ашу жоспарланған елдер. IKEA ( Шведше: ) — шведтік өнеркәсіп-сауда компаниясы (шығу тегі шведттік), әлемдегі жиһаз және үйге қажет заттар шығаратын ең ірі бөлшек сауда желілерінің бірі иесі. Толық атауы — IKEA International Group. Штаб-пәтері — Делфт қаласында, Оңтүстік Голландия провинциясы. Тарихы Компания швед тегі болып табылады және барлық маркетингтік коммуникацияларда швед компаниясының имиджін сақтайды. 1943 жылы Швецияда Ингвар Кампрад негізін қалады. Кампрад саудамен айналысуды 5 жасында бастады, ол Стокгольмде сіріңкелерді жаппай сатып алып, оларды өзінің шағын ауылында бөлшек саудада сатқан; кейіннен тауарларды жеке өзі жеткізіп, пошта арқылы жіберді, содан кейін бұл қаламдар, қарындаштар, әмияндар, жақтаулар болды. 1948 жылы ассортиментте жиһаз алғаш рет пайда болды, ал 1958 жылы Швециядағы бірінші IKEA дүкені ашылды. Дүкендер желісі дами бастады, 1963 жылы IKEA Норвегиядан бастап халықаралық нарыққа шықты. «IKEA» атауы аббревиатура болып табылады және «Ингвар Кампрад Эльмтарыд Агуннарыд» дегенді білдіреді, яғни негізін қалаушының аты мен тегі және ол туған жері Агуннарид қаласының маңындағы Elmtaryd шаруа қожалығының атауы. Бренд сату 2012 жылдың 1 қаңтарында IKEA өз брендін 11,2 миллиард долларға ішкі қайта сатуды жүзеге асырды, сатушы Кампрад басқаратын Лихтенштейнде тіркелген Interogo компаниясы және сатып алушы IKEA-ның еншілес кәсіпорны, голландиялық Ikea Systems болды. Мәміленің мақсаты «бизнес тобының құрылымын шоғырландыру және жеңілдету» деп аталды, баспасөзде мәміленің маңыздылығы қазір IKEA сауда белгісінің нақты анықталған құндылығы бар екендігі туралы пікірлер айтылды. Forbes мәліметтері бойынша, Лихтенштейндік фирманың голландиялық компанияға нарықтық бағамен брендті сатуы қазіргі уақытта IKEA үшін тиімді болды: көтерме сауда Швейцариядан бақыланады, ал касса мен басқарушы компания Бельгияда орналасқан, салық салу өте қолайлы. екі ел де. Бұл компанияның қазіргі құрылымы 1982 жылы құрылған, басты мақсат Кампрадтың айтуынша, компанияны кейінгі ұрпақ иелерінің бөлшектенуінен немесе қайта сатуынан қорғау болып табылады. Менеджмент және басқару IKEA голландиялық Stichting INGKA қорына тиесілі. Компанияның президенті - Микаэль Олсон. Forbes журналының 2008 жылғы әлемдегі ең бай адамдар тізімінде IKEA негізін қалаушы және тең иесі Ингвар Кампрад (1926-2018) 31 миллиард доллар байлығымен жетінші орынды иеленді. 2017 жылдың 24 мамырына дейін Питер Агнефьел компанияның бас директоры болды. Одан кейін бұл лауазымды Джеспер Бродин алды. Дереккөздер
Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы

Бүкіләлемдiк бокс ассоциациясы ББА (WBA) - кәсіпқой бокстың халықаралық қауымдастығы. 1921 жылы АҚШ-та Ұлттық бокс ассоциациясы ретінде құрылды (National Boxing Association). Бұл қауымдастық 1962 жылы Дүниежүзiлiк бокс ассоциациясы болып қайта құрылды. 2013 жылдың қазанына: * Ауыр салмақтағы WBA нұсқасы бойынша суперчемпион, Владимир Кличко болып табылады. * Ауыр салмақтағы WBA нұсқасы бойынша уақытша чемпион, Луис Ортис болып табылады. * Орташа чемпионы WBA нұсқасы бойынша суперчемпион, Геннадий Головкин болып табылады. Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы ауыр салмақтағы украин супер чемпионы Владимир Кличко, «тұрақты» чемпионы орыс Александр Поветкин ге қарсы жекпе-жек ұйымдастып, өз атағын қорғауды жүзеге асыруға міндетті деп жариялады. 2013 жылы 5 қазанда «Олимпиялық» спорт кешенінде Владимир Кличко — Александр Поветкин жекпе-жегі өтті, Владимир Кличко жеңіске жетті. Бокс ұйымдары Әлемдік деңгейдегі бокстан негізгі ұйымдар * Бүкіләлемдік бокс кеңесі WBC * Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы WBA * Халықаралық бокс федерациясы IBF * Бүкіләлемдік бокс ұйымы WBO Әлемдік деңгейдегі маңыздылығы жағынан екінші бокс ұйымдары * Халықаралық бокс ұйымы IBO * The Ring Беделді бокс журналы Басқа да ұйымдар * Дүниежүзілік бокс федерациясы WBF * Дүниежүзілік Кәсіби бокс федерациясы WPBF * Еуропалық Бокс Одағы EBU Қайнары Сілтемелер * [http://www.wbaonline.com/ Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы (WBA сайты)]
Юзеф Циранкевич

Юзеф Адам Зыгмунт Циранкевич (Józef Adam Zygmunt Cyrankiewicz)(23.04.1911 жылы туған,Тарнув қаласы,-23.02.1989,Варшава) - Поляк Халық Республикасының (ПХР) мемлекеттік және саяси қайраткері. Мамандығы - журналист.1935 - 39 жылдары Циранкевич - Поляк социалистік партиясының (ПСП) Краков округтық комитетінің хатшысы. Фашистік Германияға қарсы соғысқа қатысты. 1941 жылы тұтқынға алынып, Освенцим тұтқын лагерінде отырды. 1945 жылы Маутхаузен (Австрия) тұтқын лагеріне ауыстырылды. 1945 жылы мамыр айында босатылғаннан кейін Польшаға қайта оралды. Сол жылы ПСП-нің Орталық атқару комитетінің бас хатшысы болып сайланды. 1946 жылы ұлттық бірлік үкіметінің министрі, 1947 - 52 жылдары премьер - министр болды. Поляк жұмысшы партиясы мен ПСП-нің бірігу съезінен кейін,1948 жылы желтоқсанда Поляк біріккен жұмысшы партиясы ОК-нің Секретариаты мен Саяси бюросы құрамына енді. 1952 - 54 жылдары ПХР-дің вице - премьері. 1954 - 70 жылдары ПХР Министр Кеңесінің председателі. 1970-72 жылдары ПХР Мемлекет Кеңесінің председателі. 1973 жылдан Бейбітшілікті жақтаушылардың бүкіл поляктық комитетінің председателі. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 81 бет
Андрес Цорн

Андрес Цорн(Zorn)(18.02.1860,Даларна,Мора, - 22.08.1920,сонда) - швед кескіндемешісі және график. Стокгольм Көркемссурет академиясында оқыды (1877-81). Шетелдерде (Франция,Англия,АҚШ,Ресей т.б.) еңбек етті. 1896 жылдан Морада тұрды. Шведтің белді реалист кескіндемешісі Цорн - "Иван түніндегі би" (1897,Стокгольм,Ұлттық музей) атты крест жорығы жайлы белгілі жанрлық картинаның және көптеген басқа картиналар мен пейзаждық туындылардың авторы. Суретші өнернамасында образ жарқындығы мен өміршеңдік, асқан ұтқырлық пен шешім еркіндігі тән. Цорн мұнымен қатар сулы бояумен сурет салудың үздік шебері, офортшы әрі мүсінші болды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 87 бет
Михаил Григорьевич Цхакая

Михаил Григорьевич Цхакая(партиялық бүркеншік аты-Барсов,Гурген, Леонов)(04.05.1865,Кутаиси губерниясы,Хунци селосы, - 19.03.1950,Мәскеу,Тбилиси) - кеңес мемлекет және партия қайраткері. 1898 жылдан Компартия мүшесі. Өмірбаяны 1892-93 жылдары Грузиядағы тұңғыш "Месамедаси" социал - демократия ұйымын құруға қатысты. 1903 жылдың наурызынан РСДЖП Кавказ одақтық комитеті басшыларының бірі. РСДЖП 3-және 5-(Лондон) съездерінің делегаты. 1907-17 жылдары Женевада эмиграцияда болды. 1917 жылы В.И.Ленинмен бірге Ресейге оралып, РСДЖ(б)П 7-(тамыз) - конференциясына қатысты. 1917 жылы мамырда жұмысшы және шаруалар депутаттары Кавказ өлкелік Кеңесінің мүшелігіне сайланды. 1920 - 30 жылдары Грузияда басшы партия, кеңес жұмысында болды. КСРО ОАК Президиумының мүшесі. 1920 жылдан Коминтерн аткомының,1931 жылдан Интернационалдың бақылау комиссиясының мүшесі. Цхакая -Комитерннің 2 - 7 конгрестерінің, партияның 10,11,13,15,17 - съездерінің делегаты. КСРО Жоғары Кеңесінің үш сайлауында депутат болды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 87 бет
Чимит-Доржи Цыдендамбаев

Чимит-Доржи Цыдендамбаев(23.02.1918 жылы туған, Бурят АКСР-нің қазіргі Заиграев ауданы,Тарбағатай қыстағы,-09.12.1977) - бурят кеңес жазушысы. Шаруа отбасысында туған. 1937 жылдан жаза бастады. Еңбектері "Менің Отанымның күндері"(1940),"Жеңіс жолымен"(1943) атты өлеңдер жинақтарын шығарды."Гвардияшы"(1945),"Соном Гармаев"(1954) поэмаларын жариялады.1948 жылы баларға арналған "Банзаровтың сия сауыты" атты повесі басылды."Банзар баласы Доржи"(1953),"Туған даладан алыста"(1957-58) атты романдарында буряттың шығысты зерттеуші ғалымы Доржи Банзаровтың өмірін суреттеді. Оның "Банзар баласы Доржи" романы 1959 жылы қазақ тілінде басылды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 88 бет
Гомбожап Цыдынжанович Цыдынжанов

Гомбожан Цыдынжанович Цыдынжанов(03.05.1905 жылы туған,қазіргі Бурят АКСР,Баргузин ауданы)-бурят кеңес актері, режиссер,драматург,КСРО халық артисі(1940). 1939 жылдан КПСС мүшесі. 1934 жылы ГИТИС-тің режиссерлік факультетін бітірді. Ол - буряттың профессионалды сахна өнерінің негізін салушылардың бірі. 1936 жылдан Бурят драма театрының көркемдік жағын басқарды, ал 1948 жылдан Буряттың опера және балет театрының бас режиссері болып та қызмет еті. Рөлдері Шарлай (Н.Г.Балдано мен Эдельдің "Эржен" муызкалы комедиясында), Платон Кречет ,Отелло(Корнейчуктың және Шекспирдің осы аттас драмалық шығармаларында).1947 жылы Н.Ф.Погодиннің "ремль куранттары" пьесасы бойынша қойылған спектакльде В.И.Лениннің сахналық тұлғасын жасады. Либретто мен пьесалар ("Мерген","Халық ұлы") жазды. Драмалық спектакльдермен қатар опералар да қойды. Киноға түскен 2-4 сайлау РСФСР Жоғары Кеңесінің және 3-4 сайлау Бурят АКСР Жоғары Кеңесінің депутаты. Сыйлықтары КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1949). Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 88 бет
Абай даласы

Абай даласы — Теректі жотасы (даланың солтүстік-шығысы) мен Қоржынтау жоталары (оңтүстік-батысы) арасында орналасқан Орталық Алтайдағы тау аралық қазаншұңқыры. Алтай Республикасы Көксу ауданының аумағына жатады. Елді мекендер - Амур, Абай, Үстік. Топографиялық сипаттамалар Биіктігі шамамен 1100 м, ұзындығы - 25 км, ені 6-9 км құрайды. Қатын алабына қатысты Көксу, Абай, Ақсас өзендерінің – кәрізі. Дала негізінен дала өсімдіктерімен жабылған, солтүстік-батыс және батыс бөліктерін ойпатты батпақ басқан. Даланың көп бөлігі жыртылған. Этимологиясы Абай өзенімен аталған. Гидроним алтайдың абаай "аға" (әкенің бауыры/ағасы) ; қайынаға (әйелінің ағасы); алтай фольклорындағы әйелге ізгі көрсеткенде; Абайдың жеке есімі де болуы мүмкін. Тағы қараңыз * Қатантау даласы * Оймын даласы Дереккөздер
СУ-85

CУ-85 - орта салмақты, кеңестік өзі жүретін артиллериялық құрылғы. Ол танк жойғыштар санатына жатады. CУ-85 1943 жылдың қыркүйегінен бастап, Ұлы Отан соғысы аяқталғанға дейін сәтті пайдаланылды. Осындай маркалы машинаны Орал ауыр машина жасау зауытында шығарды. 1943 жылдың тамызынан 1944 жылдың маусымына дейін 2329 өзі жүретін артиллериялық құрылғы майданға жол тартты. Оған қарағанда қуат зор, күші көп CУ-100 өзі жүретін машинасын шығару да жоспарланған болатын. CУ-85 Солтүстік Корея мен Вьетнамның армиясына ұзақ уақыт қызмет етті. Сондай - ақ, Кеңес Одағы, Польша және Чехословакия елдері де екінші дүниежүзілік соғыстың соңында бұл машинаны Шығыс майданға пайдаланды. CУ-85 жолда жүргенде сағатына 55 шақырымды алатын. Дереккөздер Сыртқы Сілтемелер
27 келілік зеңбірек

27 келілі Британ артиллериясы жорық зеңбірегінің салмағы ауыр, калибрі – 127мм. 1903-1905 жылдары артиллерия үшін жаңа мүмкіндікке қол жеткізу мақсатында жасап шығарылды. Ол мүмкіндіктер 120 мм-лік жылдам ататын зеңбірекке көшу кезінде жүзеге асты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде негізгі соғыс майданында қолданылды. Соғыс аяқталған соң Ұлыбритания мен Британ одағы елдерінің қарулы күштерінің қатарында қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания мен Оңтүстік африкалық одақтың артиллериялық құрамы осы зеңбіректі пайдаланды. Тек 1942 жылы 114 мм-лік орта көлемді зеңбірек жасалып, 27 келілік зеңбіректің орнын басты. *27 келілік зеңбірек - ауыр жорық зеңбірегі болғандықтан, оны бірнеше атпен немесе көлікпен тасымалдайтын. *Оның бөлек оқталатын тұмсығы қорап тәрізді. Соның арқасында сол жақта жататын атқыш нысандарды тігінен де, көлденең де көздей алады. *Оның салмағы 4,4 тонна. Дереккөздер ҚАРУ-ЖАРАҚТАР. - Алматы: "Аруна" баспасы. - 208 бет. Сер.: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-590-7
Улы өндіріс қалдықтарын зиянсыздандыру

Қалдықтарды зиянсыздандыру төрт әдіс: жағу, химиялық немесе биологиялық жолмен нейтралдау, көму арқылы жүргізіледі. Әртүрлі жылуфизикалық қасиеті бар қалдықтарды жағуға арнайы арналған қондырғылардың конструкциялары жасалған. Кейбір өнеркәсіптерде жағу процесі қазандықтың күш беретін қондырғыларында жүргізіледі. Жағу алдында өңдеу арқылы қалдықтарды көп жылу шығаратын қасиет беріп жанғыш затқа айналдырады. Жанғыш қалдықтардың бәрі жағылады. Қалдықтарды жағуды 1000-1200 °С шамасында жүргізген орынды, себебі бұл жағдайда атмосфераға бөлініп шығатын ластаушы заттардың көлемі минимумға дейін төмендейді. Бірқатар елдерде қауіпті қалдықтарды жағуға өте жоғары температураны ұстай алатын цементтік пештер қолданылады. Негізінде цементтік пеште химиялык тазартуға пайдаланылған өнеркәсіп ерітінділері, баспа бояулары, бояу сұйылтқыштары мен олардың қалғындылары, колданылған майлар және жанғанда көп жылу бөлетін органикалық қалдықтар жағылады. Қалдықтарды көмудің орнына жою үшін жағу әдісін қолданған тиімді келеді, себебі оларды жаққанда бөлінген жылуды цемент шығаруға пайдаланса, осыған жұмсалатын біраз отынның мөлшері қысқартылады. Жанбайтын улы қатты және паста тәрізді 2-ші және 3-ші кластық қалдықтарды зиянсыздандыру оларды тығыздап қалыңдығы 1 м-дей саздан немесе бетоннан жасалған шұңкырларға көму арқылы жүзеге асырылады. Қазақстанда ең кеңінен қолданылатын әдіске бір қалдықтың түрін екінші қалдықпен зиянсыздандыру жолдары жатады. Мысалы, байыту фабрикаларының сілтілі сұйық қалдықтары мен зауыттардан шығатын қышқылды ерітінділерді арнайы тұндырғыш-тоғандарға бір-бірін нейтралдау үшін бірге жинайды. Дереккөздер «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Молекулалы-кинетикалық теорияның негізгі қағидалары

Молекулалы-кинетикалық теорияның негізгі қағидалары: *барлық денелер молекулалардан (атомдардан) тұрады; *молекулалар үздіксіз бей-берекет қозғалыста болады; *молекулалардың (атомдардың) арасында тартылыс күші және тебу күші әсер етеді; * заттар бөлінгіш; * газдар сығылғыш; Дене құрылымының молекулалық кинетикалық теориясы деп барлық денелер жеке бейберекет қозғалыстағы бөлшектерден тұрады деген көзқарас негiзiнде макроскоптық денелердiң қасиеттерi мен жылу процестерiне түсiнiк беретiн iлiмдi айтады. Дереккөздер Физика және астрономия Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық
Қу жер асты су кен орны

Қу жер асты су кен орны - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде орналасқан. Геологиялық құрылымы Кен орны Қу тауының гранитті массивінде қалыптасқан. Бастал және Егіндібұлақ телімдерінен тұрады. Олар тереңдігі 38 м-ге жететін яшма тәрізді аргилиттер және жарықшақтардағы порфириттерден түзілген. Сипаты Жер асты суы арынсыз, тереңдігі 1-8 м. Ұңғымалардың дебиті 2,5-8,9 л/с, суы тұщы, минералдылығы 0,34 г/л, химиялық құрамы бойынша гидрокарбонатты-сульфатты кальцийлі. Сулы қабаттың орташа қалыңдығы 35 м. Тереңдгі 22-37 м болтын 9 ұңғыманы сутірек ретінде пайдалануға болады. Егіндібұлақ теліміндегі пайдалануға болтын жер асты сулары А категориясы бойынша тәулігіне 1,5 мың/м 3 су шығады. Кен орны Егіндібұлақ телімінде 1969 жылдан пайдаланылуда. Дереккөздер
Қулықтау

Қулықтау – Кетпен жотасының батыс сілеміндегі тау. Географиялық орны Алматы облысы Райымбек ауданындағы Жалаулы ауылының солтүстік-батысында 3 км-дей жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 2757 м. Оңтүстік-батыстан шығысқа қарай 25-26 км-ге созылып жатыр, енді жері 10-12 км. Геологиялық құрылымы Тау эффузивтік жыныстардан, туфтан, әктастан түзілген. Беткейлері өзен аңғарларымен тілімденген. Өсімдігі Тау баурайындағы қызғылт қоңыр қара топырағында дала ландшафтысы, таулы-орман топырағында Тянь-Шань шыршасынан тұратын қылқанды орман, таулы-шалғынды топырағында субальпілік шалғындар өскен. Бұлақтарға бай, мал жайылымына пайдалануға қолайлы. Қулықтаудан Кеген өзенінің салалары бастау алады. Дереккөздер
Қумая

Қумая, Құма – Сілеті алабындағы өзен. Географиялық орны Ақмола облысы Ерейментау ауданы жерімен ағады. Бастауы Бастауын Алтынтау тауының солтүстік беткейіндегі бұлақтардан алып, Сілеті өзенінің оң саласы - Кедей өзеніне құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 92 км, су жиналатын алабы 2250 км 2 , орташа жылдық су ағымы 3 м 3 . Жалпы ұзындығы 76 км болатын 28 саласы бар. Ірілері: Жарық, Едіге, Ақтасты, Торғай, т.б. Жоғарғы ағысында арна жағалауы жарқабақты өңірмен өтеді. Орта ағысында аңғары кеңейіп жағалауы жайпақ сипатта болады. Төменде сайлы жыралы жермен өтеді. Арнасында жыл бойы су болады. Өзен бойында Жарық, Елтай, т.б. елді мекендер орналасқан. Дереккөздер
Шұбарқұдық

Шұбарқұдық — Ақтөбе облысындағы кент, Темір ауданының және Шұбарқұдық ауылдық округінің орталығы. Географиялық орны Ақтөбе қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 179 км жерде, Шилі өзенінің жағасында орналасқан. Халқы Тұрғыны: * 11 495 адам (2006); * 11 199 адам (2009); * 12 991 адам (2016). * 13 428 адам (2018). 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 14125 адамды (7050 ер адам және 7075 әйел адам) құрады. Транспорты Атырау-Қандыағаш темір жол құрылысына байланысты қаланған. Кентте темір жол көлігі кәсіпорындары бар. Тарихы 1931 жылы Шұбарқұдық, Жақсымай мұнай кәсіпшіліктерін игеруге байланысты, Шұбарқұдық қоңыр көмірін өндіруге байланысты пайда болған. Ауыл суреттері Дереккөздер
Қусақ жер асты су кен орыны

Қусақ жер асты су кен орыны, Қарағанды және Шығыс Қазақстан облыстары жерлерінде орналасқан. Кен орны Қусақ және Ақтайлақ, сондай-ақ Данабұлақ өзендері аңғары бойымен 55-70 км-ге созылып жатыр. неоген сазының құмындағы орта төрттік кезеңінің қазіргі аллювийлі шөгінділерінің сулы қабатында шоғырланған. Су сыйыстырғыш тау жыныстары саздақ және сазды, сондайақ қиыршықтас аралас құмнан тұрады. Жер асты суы арынсыз, 2-6 м тереңдікте жатыр, оның орташа қалыңдығы 8-15 м. Ұңғымалар дебиті 5-26 л/с. Жер асты суының минералд. 1 г/л-ден аспайды. Құрамы жағынан суы гидрокарбонатты, гидокарбонатты-сульфатты калцийлі және сульфатты-натрийлі. Жер асты суы негізінен жауын-шашынның грунт қабатында сүзілуінен толығады. 1990 ж. кен орнында пайдаланылатын қоры қайта бекітілді. Дереккөздер
Құйылыс жер асты су кен орны

Құйылыс жер асты су кен орны - Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы аумағында, Қараша ойысының солтүстік және орталық бөлігін қамтыған. Геологиялық құрылымы Кен орны сеноман мен альбтің бірінші және екінші сулы кешенінде шоғырланған. Литологиялық тұрғыдан барлық тау жыныстары біртекті және олардың негізгі саздақты келген құмды - сазды қабаттан тұрады. Сипаты Сеноман қабатындағы ұңғымалардың дебиті 8-17 л/с, альб қабатында 6,9-13 л/с. Жер асты суының минералдылығы 4-5 г/л, температурасы 47 ° . Бас тоғандағы 48 ұңғыма субмеридиандық бағытта бір қатарда орналасқан. Ұңғымалар арасындағы арақашықтық 1,5-2 км, тереңдігі 300-500 м және 800-1000 м. Шаруашылықты қамтамасыз етуге байланысты арнайы сумен құбыр тартылған. Ауыз суға пайдалану үшін арнайы тазартылған 1:10 пропорция бойынша араластырады. Сутіректегі жер асты суының деңгейі 140-170 м-ге төмендеген. 1975 жылы жер асты суы қайта бағаланған. Қорының жалпы мөлшері тәулігіне 99 мың/м куб болды. Құрамы Суы сульфатты-хлоридті натрийлі, минералдылығы1,8-9 г/л, температурасы 25-43 ° . Қазіргі кезде жер асты су қорының 60-65 %-ы сулы қабаттың шығу белдеміндегі грунт суын құрғатудан жиналса, 30 %-ы жер асты суынының серпінді-статистикалық қорынан қалыптасады. Құйылыс депрессиясында Ұланақ су тірегінің іс-әрекеті кері әсер етуде. Дереккөздер
Құлажон жер асты су кен орны

Құлажон жер асты су кен орны - Зайсан көлінің солтүстік-батысында Құлажон өзенінің аңғарымен оңтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Көкпекті ауданы жерінде орналасқан. Геологиялық құрылымы Құлажон және тентек атты сутірегі екі топтан тұрады. Кен орны төрттік кезеңінде түзілген аллювийлі, аллювийлі-пролювийлі және аллювийлі-көлді шөгінділерінде жатыр. Төрттік шөгінділерінен түзілген біртекті сулы кешенінен тұратын қабат гидравликалық тұрғысынан бір-бірімен тығыз байланысқан. Су сыйыстырушы шөгінділер түрлі түйіршікті құмнан және кесектасты-малтатасты толықтырушылардан тұрады. Сипаты, құрамы Жер асты суы арынсыз, ол 0,8-8,5 м тереңдікте жатыр. Су төсеніші Усть-Уба кешеніне жататын құмды-сазды тұнбалардан және мезозойдың үгілу қабатына жататын Павлодар шоғырының сазынан тұрады. Тентек телімінің сулы кешен қабатының қалыңдығы 37 м, Құлажон қабатынікі 48 м. Құлажонның ұңғыма дебиті 6,2-ден 90,9 л/с, Тентекте 4-35,4 л/с. Сулары тұщы, хлорлы-сульфатты натрийлі-кальцийлі. Минералдылығы 0,2-0,8 г/л. Дереккөздер
Құланкетпес аңғары

Құланкетпес аңғары – Майжарылған таулары мен Балқаш көлінің оңтүстік-батыс аралығында жатқан Сарыбастау өзенінің төменгі ағысындағы аңғар. Географиялық орны, жер бедері Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының шығысында, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылып жатыр, енді жері орта тұсында 8 км-ге жетеді. Аумағы 35 км 2 . Көктем және күз айларында аңғарды шалшық су басып жатады. Өсімдігі Шөл далаға тән сұрғылт топырағында боялғыш, күйреуік, теріскен, көде, ажырық, құрақ шоғырлары, т.б. шөптесіндер қалыптасқан. Шөбі шүйгін сулы өңірге құландар көп жиналған. Дереккөздер
Құмкөл жер асты су кен орны

Құмкөл жер асты су кен орны - Қызылорда қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 180 км, Құмкөл мұнай кен орны маңында орналасқан. Геологиялық құрылымы Кен орнының сулы қабаты сенон және жоғарғы альб-сеноман шөгінділерінде шоғырланған. Сеноман шөгінділерінің сулы қабаты кен орнының шығыс және солтүстік-шығысында жер бетіне жақын жатыр. Сипаты Су жиналатын тау жыныстары малтатастар, кейде қиыршықтас аралас ұсақ түйіршікті құмдардан тұрады. Сулы құмның орташа қалыңдығы 60-70 м. Суы арынды, өздігінен ағады. Ұңғымалардың дебиті 21 л/с, минералдылығы 1-ден 1,6-1,75 г/л. Химиялық құрамы бойынша негізінен сульфатты-хлоридті. Жоғарғы альб-сеноман шөгінділеріндегі сулы қабат 310-460 м тереңдікте. Дереккөздер
Құндақтақыр жер асты су кен орны

Құндақтақыр жер асты су кен орны - Ақтөбе қаласынан солтүстікке қарай 40-60 км жерде, Орал сырты үстіртінің иінді ойыс жерінде мезо-кайнозой дәуірінің өзімен аттас мульдасында орналасқан. Сарыбұлақ кен орындары тобына жататын кен орны Ақтөбе қаласын шаруашылық сумен қамтамасыз етуге арнап барланған. Геологиялық құрылымы Альб-сеномандық сулы қабаттың тау жыныстары негізінен әр түрлі түйіршікті құмдардан тұрады. Сутіректің төменгі деңгейі қалыңдығы 20-60 м болатын апттың сазынан, ал жоғарғы деңгейі кампанның мергельді сазынан тұрады. Сипаты Жабын кешеннің тереңдігі 88-130м, тиімді қлыңдығы 91-122 м, жер асты суының тереңдігі 39 м, ұңғымаларының дебиті 15-32 л/с, минералдылығы 0,1-0,3 г/л. Сутіректің жалпы ұзындығы 8432 м, пайдаланылатын ұңғымалар - 18. Кен орны 1987 жылдан пайдаланылуда. Дереккөздер
Бумен жүретін мотоцикл

Голландиялық мотоцикл шығаратын компания өз тарихындаға ең ерекше тапсырыс алды. Тапсырыс беруші компания инженерлеріне Revatu Customs деп аталатын әлемдегі жалғыз бумен жүретін мотоциклды құрастырып беруді сұраған. Мотоцикл толығымен паровоз секілді бумен жүреді. Сол себептен мотоцикл көмірді жанармай ретінде пайдаланады. Яғни көмір суды қайнатып буға айналдырады. Ал кейінгі кезекте бу мотоцикл қоғалтқышын іске қосады. Әйткенмен, мотоциклдың ең үлкен кемшілігі бар. Ол сағатына небары 8 шақырым ғана жол жүреді. Дереккөздер Әлем жаңалықтары. - Алматы: Аруна баспасы. - 300 бет.