kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Гийом Мюссо

Гийом Мюссо Өмірбаяны Гийом Мюссо - Францияның атақты жазушыларының бірі. 1974 жылы Антибеде (Франция) дүниеге келген. Балалық шағында көптеген кітаптар оқып, сосын өзінін де романдар жазғысы келетінін түсінген. 19 жасында, француз мектебін бітіріп, АҚШ-қа барады. Бірнеше жыл Нью-Йоркте тұрып, балмұздақ сатумен күн көреді. Үйіне оралғанға дейін роман туралы жоспарын ойластырып қояды. Францияға оралғанда экономика мамандығын оқып бітіріп, мектепте экономика пәнінен сабақ бере бастайды. "Skidamarink" - 2001 жылы алғаш шыққан триллері - Джокон портретінің Луврдан ұрлануы туралы. Ол Францияда кітаптардың сатылымы бойынша 2-ші орында. Бүгінгі таңда Мюссоның 34 тілге аударылған кітаптарының 11 миллион көшірмелері сатылған. 4 кітабына фильм де түсірлген. Гийом Мюссоның кіші інісі - Валентен Мюссо (1977) да жүргізуші. Ол көбінде детективтер және триллерлер жазған. Библиографиясы Марапаттаулары * * 2005 — Италия әдеби жүлдесі «Махаббат туралы ең үздік роман». * 2004 — Франция ең үздік сценарий үшін жүлде. Дереккөздер
Софмайя

Софмайя - шұбаттан жасалған нәрлі сусын. Бұл сусын қазақ халқының ең сапалы сусыны болып саналады. Сусынның пайда болуы Қазақ қыздарының ішінен шыққан алғашқы микробиолог ғалым Қазақ Ұлттық Академиясының академигі Майя Хажетдинқызы Шығаева мен атыраулық белгілі биолог ғалым София Зұлқарнайқызы Сағындықова 2006 жылы шұбат пен қант қызылшасы шырынының қоспасынан ерекше «Софмайя» деген сусын ойлап тапты. Жаңа сусын ойлап тапқан ғалымдардың өз аттарының қосылуынанан «Софмайя» деп аталған. Сусынның дәмі мен түсі Шұбаттан жасалған бұл жаңа сусынның дәмі қышқылтым әрі тәтті. Сусын ашық қызыл түсті. Пайдасы Бұл сусын организмді қажетсіз ыдырау өнімдерінен тазартып, қанның құрамындағы гемоглобиннің мөлшерін арттырып, жүйке жүйесінің (әсіресе мидың) қызметін жақсартып, қантамырларын кеңейтеді және организмнен радионуклидтердің шығуына ықпал жасайды. Марапатты ұтып алуы Қазақтың ғалым қыздары өздері ойлап тапқан «Софмайя» сусыны үшін Ислам елдерінің білім, ғылым және мәдениет саласындағы «Isesko» деп аталатын ең жоғарғы марапатты иеленді. «Софмайя» сусыны халқымыздың киелі сусыны саналатын шұбаттың даңқын бүкіл әлемге паш етіп отыр. Дереккөздер
Малта

Малта тағамы — қазақ халқының өте ерте заманнан бері сүйіп жейтін сүттен жасалатын тағамы. «Малта» деп езілген ащы құрттың қалдығын (езілмей қалған түйіртпектерін) айтады. Ол әсіресе бақташылар мен жолаушылардың азығы. Кепкен малтаны шөлдегенде сорып шөлін басады, әрі қарны ашқанда қорек болады. Дереккөздер
Жәкен Берғалиев

Жәкен Берғалиев (1925 жыл, Ақжайық ауданы Сарман ауылы) - жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (1948). Еңбек жолы * 1940 жылы "Есенсай" кеңшарында ұста болып жұмыс жасайды; * 1941 жылы "Социализм" ұжымшарында мұғалім, кейін бригадир болады; * 1942-44 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945-50 жылдары ұжымшарда ферма меңгерушісі болады; * 1946-47 жылдары Берғалиев басқарған ферма жоғары көрсеткіштерге жеткені үшін оған сол кездегі ең мәртебелі Социалистік Еңбек Ері атағы беріледі. Дереккөздер * Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
Геннадий Николаевич Доронин

Геннадий Николаевич Доронин (18.06.1945 жыл, Орал қаласы) - жазушы, журналист. Еңбек жолы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. «Приуралье», «Прикаспийская коммуна» (Атырау қаласы) облыстық газеттерінде қызмет істеген. Республикалық «Казахстанская правда» газетінің меншікті тілшісі болды. Әр жылдарда Өскемен қаласындағы облыстық телевидение студиясында тілші, Оралдағы телевидениеде аға редактор болып қызмет еткен. Қазіргі кезде «Казахстанская правда» газетінде Бас редактордың орынбасары. Шығармалары «Старый друг уезжает» (1985), «Пятый десяток» (1987), «Между пунктами назначения» (1989), «Жизнь и смерть Буратино» (2006) сияқты прозалық кітаптардың авторы. Көркем шығармалары «Простор» журналында жарияланды. Дереккөздер
Ыбырайымдық діндер

Ыбырайымдық діндер — Орта Шығыстық Семит халықтарының қасиетті діни тұлғасы Ибраһим пайғамбарды негіз етіп қалыптасқан төрт дін: Иудаизмм, Христиан, Ислам, Бахаи діндері айтылады. Бұл төрт дін ежелгі Орта шғысыта жасайын семит халықтары - еврей және араб ұлттарында ілгерінді-кейінді пайда болған, осы халықтардың дәстүрлі мәдениетімен тығыз байланысқан, осы халықтардың тарихымен сабақтасып жатады. Бұл төрт діннің жалпы дүниетанымы ұқсас, көптеген терминдері ұқсас, алдыңғы пайда болғандары кейінгілерін мойындамағанымен, кейінгі пайда болғандары алдыңғыларын негізінен мойындайды, тек өзгертіеп жіберген деп есептейді. Осы төрт дін үшін де Семит халықтарының арғы ата-бабасы делінген Ибрагим қасиетті діни пайғамбар ретінде дәріптеледі. Иудаизм , Жаралу (Genesis 15:18)]] Иудаизм - 3000 жыл бұрын еврейлерде пайда болған дін. Онда діни ұғымды адам өмірінің барлық өмірімен байланыстырады.Иудей-дінге және ұлттық нәсілімен жататын ,сонымен бірге күнделікті өмірде жазылған ережелерді бұлжытпай орындау.Иудаизм жалпы дүниежүзілік діндердің көптеген салттарын қабылдамаған,олардың айтуынша адам баласы туа салысымен иудаист болады,ондай болмаған ондай болмаған күнде арнайы ант қабылдап өтуіне болады-мыс. Христиан Христиан - 2000 жыл бұрын Рим империясында құл болып жүрген еврейлер арасында пайда болады. Алғашында иудаизм бағытының бір тармағы болып саналып,кейіннен жеке бөлініп шығып,космополиттік бағытты уағыздайтын дінге айналған.Христиан дінінде ұлтқа бөліну деген жоқ,ұстамдары бойынша кез-келген адам ұлтына қарамастан христиан бола алады деп түсінеді,осы себепті христиандық дін дүниежүзілік дінге айналған. Ислам Ислам діні 1300 жыл бұрын еврей халқымен туыс араб тайпалары арасында Арабия түбегінде алдыңғы екі дін негізінде пайда болған.Көптеген дін зерттеушілердің дәлелдеуінше Ислам Мұхаммед пайғамбар кезінде иудаизм мен христиан дінінің көптеген бағыттарын пайдаланған. Біздің заманымыздағы 7 ғасырда христиан діні көптеген елдерге тарап,Жерорта теңізінің оңтүстік мжағалауына дейін тараған.Ол кезде Аравия жарты аралында христиан дінін қолдаушылар шамалы болған.Ертеде арабтардың рулық қауымдастығымен топтары еврейлермен және христиандармен іргелес тұрып монотенизм бағытымен өте таныс болған. Бахай діні Ибрагимдік діннің бірі. Дереккөздер
Мейрамхат Кәрібекұлы Айнабеков

Мейрамхат Кәрібекұлы Айнабеков (4 қараша 1953, Аягөз ауданы, Семей облысы, Қазақ КСР) — Семей қаласының бұрынғы әкімі. Өмірбаяны Арғын тайпасындағы Қуандық ішіндегі Мамадайыр руынан шыққан. Аягөз қалалық дене шынықтыру және спорт комитеті төрағасы, Шұбартау аудандық атқару комитетінің ұйымдастыру бөлімі меңгерушісі, одан кейін Шұбартау аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, ұйымдастыру бөлімі меңгерушісі, Шұбартау аудандық партияның атқару комитеті төрағасының орынбасары, Шұбартау аудандық партия комитетінің екінші хатшысы қызметтерін атқарды. 1992-2000 жылдары — «Сарыарқа» көпсалалы компанияның бас директоры, мемлекеттік мүлік жөніндегі Семей облыстық аумақтық комитетінің төрағасы, Семей қаласы әкімінің бірінші орынбасары болды. 2001-2007 жылдары «Қазполиграф» АҚ директоры, директорлар кеңесінің төрағасы болып жұмыс істеді. Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Кәсіпкерлер кеңесінің мүшесі, «Атамекен» Қазақстан кәсіпкерлері мен жұмыс берушілерінің ұлттық одағы Үйлестіру кеңесінің мүшесі, Шығыс Қазақстан облысы әкімі жанындағы Экономикалық кеңес төрағасының орынбасары лауазымында еңбектенді. Шығыс Қазақстан облысы әкімінің 2007 жылғы 12 наурыздағы № 36-қ өкімімен Семей қаласының әкімі болып тағайындалды. Облыстық мәслихаттың депутаты болып сайланды. Бірнеше рет шетелде (АҚШ, Германия, Голландия, Израильде) білім алған. 2022 жылдың тамызында Абай облыстық қоғамдық кеңесінің төрағасы болып сайланды. Марапаттары «Құрмет» орденімен, Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаттарымен, мерейтойлық медальдармен, Құрмет грамоталарымен марапатталған. 2023 жылы III дәрежелі «Барыс» орденімен марапатталды. «Абай облысының құрметті азаматы». Дереккөздер
Кәрім Ақайұлы Ақаев

Ақаев Кәрім Ақайұлы (1928, Бақанас ауылы, Аягөз ауданы, Семей облысы, Қазақ АКСР – 1995, Алматы) – Қазақстан заңгері. Бес жасынан жетім қалып, балалар үйінде тәрбиеленген. 13 жасынан бастап Талдықорған облысының Сарқан ауданындағы «Энергия» колхоздық ұжымында еңбекке араласып, колхозшы болған. 1944-1948 жылдары осы облыстың кеңес органдарында әртүрлі қызмет атқарады. 1952 жылы Алматы Заң институтын аяқтап, 1988 жылға дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасы, Министрлер Кеңесінің аппараттарында жауапты қызметтер атқарған. 1960-1989 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Заң бөлімінің меңгерушісі болған кезде қабылданған Заң және нормативтік актілердің көпшілігі даярланып, қабылданды. Оның ішінде 1978 жылы Қазақ КСР Конституциясын дайындауға белсене қоғам қайраткері. Кәрім Ақаевтың ұзақ жылғы жемісті еңбегі жоғары бағаланып, оған «Қазақ ССР-іне еңбегі сіңген заңгер» деген құрметті атақ берілді. Екі мәрте «Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталды. 1995 жылы дүниеден өткен.. Дереккөздер
Ақбастау-Құсмұрын кен өндірісі

Ақбастау-Құсмұрын кен өндірісі — ШҚО-ның Баршатас ауылынан батысқа қарай 110 шақырым жерде орналасқан алтын-мыс-полиметалл кен орындарының шоғыры. Кен орын 1938 жылы мыс минералдары (малахит, азурит, хризоколла, т.б) барит желілерінің жер бетіне шығып жатқан сынықтары мен ұнтақтары арқылы ашылды. Бұл екеуін 1938 жылы геолог А. Ж. Машанов ашты. Ол мыстың тотыққан минералдары бар барит желісі мен темір жосаның кесектеріне, ертедегі кеншілерден қалған рудаға химиялық анализ жасау және минералогиялық зерттеулер арқылы мұнда мысқа қоса алтын мен күміс барын сол кезде анықтаған болатын. Жаралау жағдайы жөнінен орал мен Кенді Алтайдың, Ертіс бойының колчедан рудаларына ұқсас бұл кендер Ақбастау антиклинорийінің оңтүстік-батыс қанаты мен Солтүстік Балқаш синклинорийінің ұштасқан дерінде, ордавиктің вулкан текті шөгінді жыныстарында орналасқан. Ақбастау кенін сыйыстырушы жыныстар тектоникалық қозғалыстарға байланысты меридиандық бағыттағы тақтатастану процесстері әсерлеріне шалынған. Түзілуі бойынша Орал мен Алтайдың колчеданды кентастарына ұқсас бұл кендер Ақбастау антиклориінің оңтүстік батыс қанаты мен солтүстік Балқаш синклориінің ұштасқан жерінде, ордовиктің жанар текті шөгінді жыныстарында мол қалыптасқан. Ақбастау кенін сиыстырушы жыныстар тектоникалық қозғалыстарға байланысты меридиандық бағытта тақтатастану процесстері әсеріне шалынған. Құсмұрында сульфидті және колчеданды кентастардан құралған екі кен қабаты бар. Кентастардың кейбір бөлігі сульфидтен бүтіндей құралады.Кейде олар тарамдалған және сеппелі күйде кездеседі.Негізгі кездесетін минералдарға пирит, сфалирит, галенит, борнит, ковеллин т.б жатады. Олардан мыс, мырыш, қорғасын, алтын, күміс, күкірт, барий алуға болады. Құсмұрында бұларға қоса сирек элементтен селен, теллур, кобальт, таллий бар. Ал Ақбастауда молибден, кадмий, сүрме, мышьяк, галлий кездеседі. Құсмұрынның тотыққан кентастары түгел барланған. Оның кені карьер қазу әдісімен өндіріледі. Дереккөздер
Досақан Жәнібекұлы

Досақан Жәнібекұлы - батыр, Адай руының Тәуке атасының старшыны. Өмірбаяны Ағайындардың қарсылығына қарамастан 1836 жылы көктем айында Исатай қозғалысына қосылған. Досақанның інісі, Адай руы Тәзіке атасының старшыны Кебен Жәнібекұлы да көтеріліске қатысып, Тастөбе соғысында қаза тапқан. Ал, Досақан Жәнібекұлы тұтқынға түсіп, Орал әскери сотының шешімімен «1-дәрежелі қылмыскер» деп танылады. 1000 дүре соғылып, жер аударылады. Айдаудан аман-есен елге оралып, Ойыл бойындағы кете руының атақты ақсақалы Орайдың қызына үйленеді. Одан тараған ұрпақ қазір Ақтөбе облысының Темір, т.б. аудандарында тұрады. Дереккөздер
Аягөз вагон жөндеу депосы

Аягөз вагон жөндеу депосы - 1932 ж. Түрксіб теміржолына қарасты Аягөз стансасында 2-ші Вагон учаскесі іске қосылды. КСРО Жол қатынасы Министірлігінің 11.03.1955 ж. НР 811-Н жарлығымен вагон учаскесі мен вагон паркі біріктіріліп ВЧ-2, Вагон депосы құрылды. КСРО жол қатынасы Министрлігінің НР 16 Ц бұйрығы және 08.06.1964 ж. НОД -7-нің НР 198-бұйрығы бойынша КСРО Министрлер Кеңесінің 11.04.1977 ж. НР 282 қаулысы негізінде Қазақ теміржолы ірілендіріп, Алматы теміржолы құрылып, нәтижесінде, Аягөз стансасындағы 11-ші Вагон депосы 8-ші Вагон депосы болып өзгертілді де Ленин орденді Алматы теміржол бөлімінің құрамына енгізілді. ҚР Үкіметінің 31.01.1997 ж. НР 129 қаулысы және ҚТЖ РМК Бас директорының 02.07.1997 ж. НР 232/Ц бұйрығының негізінде Вагон депосы 24-ші Вагон депосы болып өзгертіліп, Семей теміржол бөлімшесінің құрамына енгізілді. ҚТЖ РМК Бас директорының 15.04.1999ж. НР 159/Ц бұйрығының негізінде 24-ші вагон депосы 23-ші Вагон депосының қарамағына берілді. ҚТЖ РМК Бас директорының 05.02.2000 ж. НР 505/Ц бұйрығының негізінде ЕМК Ремвагонның филиалы №26-шы Аягөз вагон жөндеу депосы құрылды. РМК ҚТЖ Бас директорының 14.07.2001 ж. «РМК ҚТЖ-ның құрылымдық бөлімдерін тарату туралы» НР 381/Ц бұйрығы негінде депо таратылып, депо еңбеккерлерінің 11.06.2001 ж. күнгі жалпы жиналысының қаулысы негінде «Аягөз-Түрксиб» Өндірістік Кооперативі құрылды. 03.12.2003 ж. «Аягөз Түрксиб» ЖШС құрылды. Депо жүк вагондары деполық және күрделі жөндеуге мамандандырылған. Өндірістік қуаты жылына 3250 вагон. Аумағы -3,012 га, оның ішінде өндірістік ғимараттар аумағы-7635 шарпшы метр. Барлық цехтар заманауи технологиялық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Кәсіпорында 230 адам еңбек етеді.. Дереккөздер
Балтабек Байсұлтанұлы

Балтабек Байсұлтанұлы, Балтабек қажы (1860 ж. Жетісу облысы Лепсі уезінің Сергиополь округі, Тауқұм-Балқаш болысының №6 ауылы - 1921, Лепсі) - қазақ биі, қоғам қайраткері, қажы. Найман таймасының Қаракерейден тараған Семізнайман тобының Қожан деген атасының ұлы. Әкесінен 13 жасында жетім қалған. 14 жасқа дейін ауыл молдасынан хат танып, сауатын ашқан. Өте қарулы, қайратты, жастайынан зерделі, зерек болып өскен. Бозбала жасынан Қожан ауылының билігіне араласып, ел көзіне ерте түседі. Кейін келе әділ би деген атағы Семіз Найман руынан асып, Арқа, Жетісу өңірлеріне кеңінен жайылады. Балтабек қажы Найман еліндегі айтулы үш шежірешінің бірі. Оның шежіресінің түпнұсқасы Сәбит Мұқановтың жеке архивінен табылуы мүмкін. Ғабиден Құлахметовтың айтуы бойынша Сәбит Мұқанов 1957 ж. шежірені алғаны туралы Балтабек қажының ұлы Қодығұлға қолхат берген көрінеді. Балтабек қажы ұлт азаттығы жолында айтулы күрескер болды. Ол 1916 жылы Жетісу облысының Лепсі уезінің халқының патша әміріне мойынсұнбаған ереуілінің басында тұрды. Балтабек қажы толқудың тек өзі мекендеген өңір ғана емес, бүкіл қазақ даласына таралуына белгілі үлес қосты. Оған дәлел оның Балқаш көлі маңындағы қамыс арасында Торғайдан келген Әбдіғапар мен Кейкі батырдың жаушыларымен кездесуі. 1916 жылдың күзінде Балтабек қажы бір топ серігімен Лепсі түрмесіне қамалады. Патша тақтан құлаған соң, 1917 ж. 6 наурызда саяси тұтқындарды босату туралы арнайы Жарлық шығып, Балтабек қажы 10 наурызда босатылады. 1917 жылдың жазына қарай Уақытша Үкіметтің жүргізіп отырған саясатына қарсы халық Балтабек қажының маңына қайта топтаса бастайды. Кейін бұл әрекет жаңадан орнаған қызылдарға қарсылыққа да ұласты. «Торы ала атты Алаш полкі» деген атаумен тарихта қалған қарулы қазақ қосынын ұйымдастыру ісіне ат салысты. Атақты сазгер, әнші Әсет Найманбайұлы да Жүзағаш бекетінде аталған полк құрамына сарбаздар қабылдау комиссиясына мүше болған. Балтабек қажы күрескерлік жолының қай кезеңінде болмасын, өз әрекетін ұлттық мүддеге бағындырған. Оған жат көріністің қандайына болса ымырасыз күресті. Оның бұлтақсыз көзқарасы аққа да, қызылға да жақпады. Алаштың ақтаңгер азаматы Балтабек қажы 1921 ж. жазда Лепсі қаласында сотсыз, тергеусіз атылады. Кеңестік ресми билік органдары Балтабек қажы туралы ауыз ашпаса да, жалпақ жұрт ардагер ұлын есінен шығармады. Әріп Тәңірбергенов, Адық Оралбаев, Тобағұл Мұсабаев сияқты ақындар Балтабек қажының тұлғасын сомдап құйды. Дереккөздер
Жобалай би кесенесі

Жобалай бидің кесенесі – Жобалай Бәйсейітұлына тұрғызылған, Көктал ауылының батысынан 10 шақырымда. Кесенеге тапсырыс берген және салған шебер белгісіз. Кесене 1989 ж. зерттелген. Дөңгелек түрінде өзекті үлгімен тұрғызылған, кесененің негізі біртіндеп күмбезбен жалғасқан. Аласа етіп, батыс жаққа бағытталған кірер есік тас тақтамен көмкерілген. Бір метрге жуық биіктетіп, бұрыш пен өзек ретінде жасалған тесіктер бар. Қабір қазылған жердің орны байқалмайды. Күмбезге шикі кірпіш пен лай ерітіндісі пайдаланылған. Күмбездің көлемдік мөлшері: биіктігі 3,3, негізінің қимасы 5,0, қабырғаларының қалыңдығы 0,5 метр, жалпы көлемі 46 текше метр. . Дереккөздер
Имамедин Әмірғалиев

Имамедин Әмірғалиев (1898 жыл, Бөкей Ордасы ауданы, Ноғайбай ауылы - ө.ж.б.) - жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (1949 жыл 22 қазан). Еңбек жолы Қазан революциясына дейін байдың малын баққан. Кеңес үкіметі кезінде С.М.Буденный атындағы ұжымшарда, кейін М.Мәметова атындағы ұжымшарда бақташы, жылқышы болды. Қарамағындағы табынын шығынсыз бағып, төл алуда жоғары жетістіктерге жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі Социалистік Еңбек Ері атағына ие болды. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://muragat-bko.gov.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id228:obzory-na-dokumenty-lichnogo-proiskhozhdeniya&catid58:obzory&Itemid244&langkz Жеке тектік құжаттарға шолу]
Әсірәлі Әбітиұлы

Әсірәлі Әбітиұлы (1905 жыл, Қаратөбе ауылы, Қоскөл ауылы - 1980 жыл, Қаратөбе ауылы, Қоскөл ауылы) - ақын. Ақындық болмысы Суырып салма ақындығымен ел құрметіне бөленген. Ол халықтың мұң-мұқтажын дөп басып айтып, басшылардың кемшілігін өткір сынап отырған. Оның жазбаша шығармалары да көп болған, оларды араб әліпбиімен жазған. Бірнеше рет ақындар айтысына да қатысқан. Өлеңдері кітап болып шыққан жоқ, тек сықақ өлеңдері осы кезге дейін ел аузында сақталып, жиын-тойларда айтылып келеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://zhaikpress.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id25147:elu-zhylda-el-zha-a&catid25:obshchestvo&Itemid160&langru Елу жылда ел жаңа]
Квокка

Квокка немесе шолақ құйрық кенгуру (лат. Setonix brachyurus) – Setonix тегі мен кенгуру тұқымдастарының жалғыз түрі. Квокка сыртқы бейнесімен кенгуру немесе валлабиге ұқсайды, бірақ оның қысқа құйрығы тіреу мақсатында пайдаланыла алмайды. Оның үлкендігі ірі үй мысығы немесе орташа келген итпен тең. Денесінің ұзындығы – жарты метрдей, құйрығы – 30 см. Салмағы – 2,5-5 кг-ға дейін жетеді. Квокка шөпқоректі және түнгі тұрмыс қалпын сақтайды. Квокка жыртқыштардың алдында қорғансыз, сондықтан ол Балд, Роттнест, Пингвин аралдарында және түлкілер мен мысықтар жоқ Олбани (батыс Аустралия) аймағының кейбір континенталдық аумақтарында сақталып қалған. Құрғақ шөпті аймақтарды, қалың өскен бұталарды ұнатады, бірақ құрғақшылық кезінде батпақты жерлерде жиі кездеседі. Шағылыстырудан кейін бір бала, ал егер ол өліп қалса, қайта шағылыстырусыз басқа эмбрион дамиды. Егер, анасының қалтасындағы бала жақсы дамыса, екінші эмбрион анасының ағзасында «ұйықтайды», кейіннен алдындағысы қалтаны босатқаннан кейін, өз уақытында туылады. Табиғатта өмір сүру мерзімі – 10 жыл. Квокка осал түрлерге жатады. Ауыл шаруашылығының кеңеюіне байланысты, олардың табиғи ортасының тарылуына, соған орай, бұл түрдің санының азаюына әкелді. Мысықтар мен иттердің көптеп таралуы, сондай-ақ батпақтардың кебуі бұл мәселені ауырлатты. Дереккөздер Сілтемелер * [http://ours-nature.ru/article/466__942.html Наша природа. Квокка]
Бейдж

Бейдж немесе бедж (ағылшын. badge) – иесі туралы ақпаратты жеткізу үшін қолданылатын, белгі, жапсырма, карточка түріндегі униформа, амуниция элементі. Бейдж оны таққан адамды танытуға мүкіндік беретін мәліметтерді (мәтін, график т.б.) қамтиды. Алғашқы аты – бирка. Қолданылуы Бейджтің негізгі қызметі – бір-бірін білмейтін, бірақ белгілі бір жағдайдың әсерінен бір-бірімен араласуға мәжбүр адамдарды өзара таныстыру. Мысалы, жиналыс кезінде оның әрбір қатысушысына бейдж беріледі. Белгілі бір кәсіпорында, мекемеде, клиенттермен жұмыс жасайтын адамдар (сатушы, даяршы, кассир) бейдж таға алады. Бейджтің жасалуы кезінде оның жеңіл оқылуына, танылу ерекшелігіне мән беріледі. Сонымен қатар, бейджтің бейнесіне, стиліне де мән беріледі, өйткені бейджтің сыртқы бейнесі арқылы шараның деңгейін, мәртебесін анықтауға болады. Шараға қатысушылар категориясына байланысты олардың өзіндік элементтері болады. Бұл қатысушылар категориясын бірден айыруға мүмкіндік береді. Мысалы, қатысушы, тренер, қызметкерлер құрамы, ұйымдастырушы, пресса, эксперт, т.б. Бейджтің түрлері: * Карточка (мәтінмен қоса) * Жапсырмалар; * Белгілер (кеудеге тағатын) Қазіргі кезде, ең таралған түрі өзінің арзандығы мен қолдану ыңғайлығына байланысты карточкалар – ішінде мәліметі бар қағаз немесе пластикалық тіктөртбұрыш. Әдетте, олар бейджті таққан адамның аты-жөнін, оның қай мекемені танытып жатқанын көрсетеді. Кейде онда қосымша мәлімет болады (қызметі, логотип). Кей жағдайларда бейджті таққан адамның суреті тұрады. Карточкалар, көбінесе қалтаға немесе ұстағышқа орнатылады, әдетте қысқыш, бау, түйреуіш, жіп сияқты бекіткіштері болады, ұстаушының киіміне орнатуға немесе мойынына іліп қоюға болады. Жұмысшылардың бейджтерін кей кездері рұқсаттамамен қатар қолданады, оның өзі электронды болуы мүмкін. Сондай бейджтер жіп арқылы мойынға тағылады, оны турникет пен валидаторға жеңіл жақындату үшін жасалады. Жапсырмалар, әдетте, карточканы қолдану қиындаған кезде, бейресми жағдайларда пайдаланылады. Омырауға тағатын белгіні металл, пластмасса, ағаш және басқа да материалдардан жасайды. Басқа бейджтерден басты ерекшелігі – мәтіні аз немесе мүлдем жоқ, ұстаушыны пішінімен немесе логотип арқылы оңай тануға мүмкіндік береді. Оның айқын мысалы – полиция қызметкерінің жетоны немесе шерифтің қаңылтыр белгісі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер # [http://www.gramota.ru/slovari/dic/?lopx&word%E1%E5%E4%E6 РАН орфографиялық сөздігі]
Монопод

Монопо́д (грек. μονος — бір и лат. pes — аяқ) — әртүрлі таяныштардың бір түрі. Оның классикалық сызба таяныш мосыдан басты айырмашылығы - моноподта тек бір ғана тірек. Монопод фотоаппаратты қозғалудан толығымен құтқармайды, дегенімен ол қолға ұстап түсіргеннен қарағанда, ұсталымды бірнеше сатыға үлкейтіп қоя алады. Моноподтың басты басымдылығы - жинақылық: фотограф таянышпен бірге бір нүктеге байланады (ары-бері бұру уақытты алады). Бұл жағдайда фотограф моноподпен бірге қозғалып, тиісті ракурсты тауып ала алады. Моноподты дұрыс қолдану кезінде үш аяқты таяныш тәрізді фотограф аяқтарын талтайтып, барлық денесімен өзіне еңкейіп тұрған моноподқа құлай тіреледі. Монопдты қолданғанда колға аз салмақ түседі, сондықтан суретке түсіру кезінде камера мен объективті салмақпен ұстаудың қажеті жоқ. Кейде моноподты жоғарыдан, яғни басымыздан жоғары қойып түсіруге қолданады. Бұндай жағдайда түсіру үшін батырманы басатын арнайы құрылғы керек.
Хамидолла Қыдыров

Хамидолла Қыдыров (1927 жыл, Чапаев ауылы - 1989 жыл, Орал қаласы) - ақын, журналист. Еңбек жолы Орал педагогикалық училищесін бітіріп, көп жыл мұғалім болған. 1954 жылы журналистік қызметке ауысып, «Екпінді құрылыс» (Орал өңірі) газетінде жұмыс істеген. «Лениншіл жас» газетінің Батыс Қазақстан облысы бойынша тілшісі, Маңғыстау облысының «Коммунистік жол» газетінде бөлім меңгерушісі. Оның ақын Х.Әбіловпен айтысы «Айтыс» кітабының 3-ші томына (А., 1966) енген. Ақынның «Алаулы атырап» (1978), «Е.Орақбаев» (очерк, 1974), «Таңдамалы өлеңдер жинағы» атты кітаптары басылып шықты. Дереккөздер
Уфология

Уфология - Жер ғаламшарынан тыс аспан денелерін, оларды мекендеушілерді және де олардың технологияларын зерттейтін жаратылыс ғылымдарының бір бағыты. Термин ағылшынның UFO және гректің деген ұғымдарының қосарлануынан пайда болған. Қазіргі таңдағы астрономия ғылымының зерттеу алаңы уфология ғылымының дамуы есебінен әлдеқайда кеңейе түсті.
Құттығай Сатыпалдыұлы

Құттығай Сатыпалдыұлы (1702 жыл - 1773 жыл) - батыр, қолбасшы. Өмірбаяны XVIII ғасырдың I жартысында қазіргі Шыңғырлау ауданының аумағында өмір сүрген. Тегі беріш руының Жайық атасынан. 1728 жылы Бұланты өзенінің бойында, 1729 жылы Балқаш көлінің оңтүстігіндегі Аңырақай жазығында болған шайқастарға Тайлақ батыр басқарған Кіші жүз әскерінің сапында қатысқан, кейін Құттығай батыр елге оралысымен Шұбар, Саржала батырлармен бірге құба қалмақтардан Тайсойған, Нарын өңірлерін азат етеді. Жаудан босаған Ойыл өзенінің орта сағасына ағасы Айбастың ауылын Тұзтөбеден әкеліп қоныстандырады. 1738 жылы 11 айға созылған 20 мың үйлі қалмақты қазақ даласы арқылы Қытай шекарасына қарай тықсыра қуған жорыққа мыңбасы ретінде қатысады. Оның 9 ұлы болған, бәйбішесінен тарайтын Қазанқап, Көрпе, Көбек, Елші, Кешу атты балалары шамамен 1724-31 жылдардағы жорық кезінде дүниеге келген. Ал, екінші әйелінен - Қасболат, Байболат, жорыққта олжалаған қалмақ қызы Марқадан Тасболат, Құлшан туған. Ұрпақтары Құттығайдан тараған ұрпақтар қазіргі кезде Атырау облысының Исатай ауданында тұрады. Құттығайдың Сәт деген немересі кезінде сынықшы, көріпкел атанған, Басықара атты немересі Исатай бастаған көтеріліске қатысқан. Дереккөздер
Қыркүйек оқиғасы

Қыркүйек оқиғасы — 1991 жылғы 14 қыркүйекте Орал қаласында өткен саяси акция. Митингтің басталуы мен бітуі Арандатушы топтардың күшімен БҚО-ның облыс орталығында «Казак-орыс әскерлерінің Ресейге қызмет етуінің 400 жылдығын» мерекелеу шарасы алдын-ала белгіленді. Бұған облыс халқы, әсіресе қазақ жастары наразылықтарын білдіріп, митингіге шықты. Оқиғаның асқынып кетпей, мемлекеттер тұтастық, ұлттық мүдде, халықтар татулығы тұрғысынан шешілуге республикалық және жергілікті «Азат» қозғалысының жетекшілері - А.Зейнуллин, Ж.Қуанышәлин, А.Қадырбаева, Б.Әділов, О.Сәулебаев, С.Ерғалиев және т.б. қоғамдық ұйым өкілдері мол үлес қосты. Дереккөздер
Бодх-Гая

Бодх-Гая - Үндістанның солтүстік-шығысындағы Бихар штатының орталық бөлігінде орналасқан шағын қала. Буддизмнің дүниеге келген жері. Бұл шағын қаланың тарихы б.з.д. VI ғасырдан бастап Будда есімімен тығыз байланысты. Ол кезде Будда Гаутама есімімен танымал ханзада болатын. Ежелгі жазбалар мен аңыздарға сәйкес, дәл осы жерде, Бодха ағашының түбінде Сиддхарта Гаутама ханзада пендешіліктен бас тартып, рухани кемелдікке және нирванаға жетіп, буддизм дінінің негізін қалаған. Осыдан кейін Гаутама Буддаға айналады және өзінің махаббат пен бейбітшілікке бағытталатын ағымын насихаттаумен айналысады. Будданың кемелдікке жеткен жерін есте қалдыру мақсатында ұлы император Ашока осы жерде б.з.д. III ғасырда ғибадатхана тұрғызды. Ашокадан кейінгі билеушілер - махараджалар де осы ғибадатханада өз қолтаңбаларын қалдырған. Осылайша Махабодхи деп аталатын қазіргі орасан үлкен ғибадатхана пайда болды. Бодх-Гаяның басты көрнекті орындары - Махабодхи ғибадатханасы мен Бодхи ағашы. Бүгінде Бодх-Гаяда өсіп түрған ағаш сол ежелгі заманда Гаутама ханзада түбінде отырып Буддаға айналғаң яғни кемелдікке жеткен ағаштың тікелей «ұрпағы» саналады. Бодх-Гая - буддизм дінін ұстанушылардың ең қасиетті мекені болып саналады. 1953 жылдан бастап Бодх-Гая буддистер зиярат етуге келетін орынға айналған. Бұл жерге келген кез келген адам өзін толғандырған сурақтарға жауап тауып, нағыз рухани кемелдікке жете алады деген сенім бар. Махабодхи ғибадатханасының айналасында Бодх ағаштары өсіп тұр. Махабодхи ғибадатханасында Будданың алтыннан соғылган мүсіні орнатылған. Дереккөздер
Кентербери

Кентербери — Англияның оңтүстік-шығысындағы Кент графтығында, Стаур өзенінің жағасында орналасқан ежелгі қала. Халқының саны - 43,4 мың (2001). Тарихы Рим императоры Клавдий б.з. 43 жылы Британияны жаулап алу жорықтары кезінде кельттік елді мекеннің орнына Дуровернум Кантиакорум деген римдік қала тұрғызды. Бұл қала арқылы Дуврдан Лондонға қарай жол салынды, бұл жол бүгінде Уотлинг-стрит деген атпен белгілі. VI ғасырда Кентербери Кент патшасы Этельберт пен оның жұбайы Бертаның резиденциясына айналды. I Григорий папа Кентербериге Августин есімді миссионерді жіберді. Берта патшайым Августинді құшақ жая қарсы алды. Августин король сарайында әулие Августин аббаттығының негізін қалап, кейінірек Кентербери шіркеуін салды. Кентербери қаласы аумағынан неолит, қола дәуіріне жататын көптеген құрал-саймандар мен қару-жарақтар табылды. Рим басқыншылығы кезінде Кентерберидің айналасы тас дуалдармен қоршалды. Кентербери шіркеуі Кентербери шіркеуінің ішінде білім беретін монастырь, сопылыққа бет бұрған адамдарға арнап салынған тұтас қалашық бар. Кентербери шіркеуі 1174 жылы өрттен едәуір зақымдалып, тек 11 жыл өткен соң қайта жөнделді. Нысан ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне еніп, қорғауға алынған. Кентербери шіркеуі Кент корольдігінің, кейінірек Англияның басты ғибадатханасына айналды. Орта ғасырларда Кентербери Англияның басты діни орталығы болып қалды. Кентербери шіркеуі - Англиядағы ең ескі және ең әйгілі құрылыстардың бірі. Кентербери шіркеуі Англия христиан одағының негізгі орталығы болып табылады. Қала атауы «Кент дыбысы» деп аталатын музыкалық жанрға орай қойылған. Дереккөздер
Иван Иванович Лепехин

Иван Иванович Лепехин (1740 жыл 10 қыркүйек - 1802 жыл 6 сәуір) - орыс ғалымы, табиғаттанушы, саяхатшы, Ресей ғылым академиясының толық мүшесі. Еңбек жолы Жоғарғы білімді Батыс Еуропада, Страсбургте алған. П.С.Палласпен бірге Ресейдің оңтүстік-шығыс бөлігіне, қазіргі Батыс Қазақстан аймағына - Жайық өңіріне саяхат жасады. Ботаникалық және нумизматикалық бағалы коллекция жинады. 1769 жылы Жайық қалашығында болып, Жайық өзенінің оң жағалауында орналасқан бірқатар форпостарды аралады. Өңірдің табиғи-климаттық жағдайын сипаттап, пайдалы қазбалар өндірісі жөнінде болжам жасады, жергілікті тұрғындар этнологиясы, т.б. туралы мәліметтер жинақтады. Кейіннен императорлық ботаника бағының директоры, шипалы шөптермен емдеу (фитотерапия) және ветеринария мен жібек өндірісінің білікті маманы. Оның еңбектері неміс тіліне аударылған. Дереккөздер
Хамит Маданұлы Маданов

Хамит Маданов (1927 жыл 5 ақпан, Жаңақала ауданы, Ұялы ауылы - 1997 жыл 22 қаңтар, Алматы) - ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1981), профессор (1983). Еңбек жолы 1959 жылы Алматы жоғарғы партия мектебін бітірген. 1947-1952 жылдары Кеңес Армиясы қатарында қызмет етті. 1952-1955, 1965-1969 жылдары партия жұмысында, 1959-65 жылдары Қаратөбе, Чапаев аудандық газеттерінің редакторы, 1971-1972 жылдары республикалық теле-радиохабарлар жөніндегі мемлекеттік комитеттің бас редакторы, 1972-82 жылдары Қазақстан КП ОК жанындағы Партия тарихы институтының аға ғылымдары қызметкері, сектор меңгерушісі. 1982 жылдан ҚазПИ-дің кафедра меңгерушісі. Ғылыми қызметінің негізгі бағыты - Қазақстанның аграрлық саясатының мәселелері. Батыс Қазақстан тарихын зерттеп, кітаптар жазды. Қазақстан ғылым академиясының Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығының лауреаты (1983). Хамит Мадановтың «Көңілдің күйі» (1996), «Заман келбеті», «Біз қазақпыз» (1996) атты өлең жинақтары жарық көрген. Шығармалары *Қазақ мәдениетінің қалыптасу кезеңдері, А., 1995; *Қазақ халқының арғы-бергі тарихы, А., 1995; *Қазақ мәдениетінің тарихы, А., 1998; *Кіші жүздің шежіресі, А., 1994. Дереккөздер
Нестор Михайлович Малеча

Нестор Михайлович Малеча (1887 жыл, Украина, Брянск облысы, Чернягов губерниясы - 1979) - ғалым, этнограф, Украина ғылым академиясының корреспондент мүшесі. Өмірбаяны Діни семинарияда, кейіннен гимназияда оқыған. 1905 жылы Санкт-Петербург Жоғары педагогикалық институтының курс студенті. 1930 жылы Батыс Қазақстанға жер аударылады. 1935 жылы Орал қаласында Шевченконың «Оралдың өлкентанушы казагы Н.Савичьев портреті» атты суретінің түпнұсқасын табады. Орал қаласындағы 6-мектепті ұйымдастырушылардың бірі. 1939 жылы Орал педагогикалық институтында сабақ берген. Нестор Малеча География қоғамы Батыс Қазақстан бөлімінің негізін қалаушы. «Жайық өзені орта және төменгі ағысында орналасқан орыс халқының говорлар сөздегі (Жайық казактарының диалектісі)» атты еңбегі 4 томнан тұрады. Дереккөздер
Балалар авто-отырғышы

Балалар авто-отырғышы — автомобильдерде балаларды тасымалдауға арналған отырғыштар. Автомобильдердегі қауіпсіздік белбеулері ересек адамдарға арналғандықтан, балалардың туған кезінен бастап, шамамен 12 жас аралығына (36 кг немесе 1.5 метрге шейін) дейін тасымалдау үшін қажет. Негізгі мақсаты – кішкентай жолаушыны жол апаты кезінде, дереу тежелу немесе басқа да маневрлер кезінде қауіпсіздігін қамтамасыз ету. АҚШ жол қозғалысы қауіпсіздігі басқармасының деректеріне сәйкес, авто-отырғыштар бір жасқа дейінгі нәрестелерге апат кезінде төнетін өлім қаупін 71%-ға, ал 1 мен 4 жас аралығындағы балалар үшін 50%-ға азайтады. . Дереккөздер
Чаукханди

Чаукханди ступасы- Үндістанның Сарнатх елді мекенінен 13 шақырым жердегі Чаукханди төбесінде орналасқаң маңызды будда ступаларының бірі. Ступа - будда қорғандарының өзіндік атауы. Чаукханди ступасы - Гупта әулеті билік қурған тұста, яғни б.з.д. 700-300 жылдары (VI- IV ғасырлар) салынған бірегей ғибадатхана. Ступа тұтас кірпіштен өрілген. Ступадағы Дарма дөңгелегі буддистер үшін қасиетті мұра болып табылады. Бүгінгі күні ступа бетіне биік топырақ төселіп, онда сегіз қырлы мұнара бой көтерген. Тарихи деректер бойынша б.з.д. VI—IV ғасырлар аралығында ұлы Будда Бодх-Гая қалашығынан Сарнатхқа қоныс аударған. Будда осы жерде өзінің бес ізбасар-шәкіртімен кездескен. 1588 жылы Тодар Мал раджаның (билеушінің) ұлы Говардхан ступаның қалдығының орнына сегізбұрышты мұнара тұрғызды. Будда өзінің алғашқы уағызын дәл осы жерде алеашқы ізбасарларына жүргізген Чаукханди ступасы Будданың Сарнатхтағы уағыз жүргізген жерін белгілеу үшін салынған. Бұл моғол императоры Акбардың осы қалаға келу құрметіне арнап салынған мұнара болатын. Ступаның іргетасы түрлі нақыш, ою-өрнектермен және асыл тастармен безендірілді. Чаукханди ступасына жақын жерде Варанаси, Мауранипур қалалары орналасқан. Сарнатхтағы «бұғылар саябағы». Аңыз бойынша, Будда өзінің алғашқы насихатын осы жерде өткізген. Дереккөздер
Хора

Хора - Византия шіркеулерінің әсем үлгісі болып саналады.Шіркеу Ыстамбұлдың батыс ауданында орналасқан. XVI ғасырда Осман империясының үкімімен шіркеу мешітке айналдырылды. Ал 1948 жылы секулризацияға ұшырап, мұражай болып қалды. Құрылыстың іші толығымен мозаикалардан және фрескалардан тұрады. Византиядағы VIII - IX ғасырларда орын алған иконға табынушылыққа қарсы бағытталған қозғалыс кезеңіндегі қиратуларға қарамастаң бұл шіркеуде мозаикалар мен фрескалар өзінің стилі мен құндылығын жоймастаң сақталып қалды. Хора шіркеуі Константинополь аумағынан тыс, «Алтын мүйіздің» оңтүстігінде бой көтерген. Шіркеудің толық атауы - Әулие құтқарушы шіркеуі. Шіркеудің негізі IV ғасырда қаланып, V ғасырға дейін Константинополь қаласының аумағына кірмеген. Хора шіркеуі Византия шіркеулерінің арасындағы көлемі жағынан кішірек шіркеу болып саналады. Шіркеу қала қамалы қабырғасының сыртында салынғандықтан «Хора», яғни «қала сыртында, батпақта» деп аталған. Шіркеудің кіреберіс бөлігінде ені - 4 метр, ұзындығы 23 метр болатын дәліз бар. Шіркеудің негізгі есігі батыс жағында орналасқан. Мұражаймен танысуды ғибадатханадан бастаған дұрыс. Едендер мен қабырғалардың мозаикамен көмкерілгені мұражайдың архитектурасына ерекше әдемілік пен айбын береді. Дегенмен ұзаққа созылған қайта жөндеу жұмыстарынан соң мозаикалардың әу бастағы түпнұсқасы тек күмбездердің айналасында сақталып қалды. Хора шіркеуіндегі мозаика Қайта өрлеу дәуірінің жаңалыеы болып табылады. Дереккөздер
Дхамек

Дхамек ступасы - Үндістанның Уттар-Прадеш ауданындағы киелі Варанаси қаласынан 13 шақырым қашықтықта, Сарнатхта орналасқан үлкен ступа. Басқа да біраз ескерткіштер сияқты Дхамек ступасы да Будданың рухани кемелдену сапарын белгілеп, мәңгі есте қалдыру үшін салынған. Б.з.д. 249 жылы император Ашока Будданың өртенген сүйектерінің қалдығы мен Будда жәдігерлерін сақтау мақсатында ступа салдырады. Бұл құрылыстан бүгінде тек қалдықтар ғана қалған. Ап қазіргі Дхамек ступасы б.з. 500 жылы тұрғызылды. Дхамектің биіктігі - 43,6 м, диаметрі - 28 м. Қабырғасы тастан дөңгелене қаланған, төбесі де дөңгеленіп келген. Император Ашока салдырған бағанда бұйрықтар ойылып жазылған. Ол ступаға жақын жерде орналасқан. Осы жерде Будда алғашқы бес шәкіртіне уағыз жүргізіп, адамның кемелдікке жету жолдарын жариялаған. Ступа түрлі жағдайларға байланыста алты рет кеңейтіліп, жөндеуден өткен. Соның өзінде ступаның ең жоғарғы бөлігі толығымен аяқталмай қалған. Дхамек ступасының пішіні цилиндр тәрізді, төбесі доғал болып келген. Қолдан жасалған кереметтерден бөлек Сарнатхта бұғылар өсірілетін әдемі саябақ бар. Ступаның төменгі бөлігіндегі тастарда Гупта дәуірінің өрнектері болып есептелетін нәзік гүлдер асқан ұқыптылықпен ойылып бейнеленген. Б.з. 640 жылы Қытай монахы Сюаньцзан Сарнатхқа сапармен барады. Осы сапары жайындағы жазбаларында ол «бұл ступада 1500 монах өмір сүреді» деп көрсеткен. Ступаның қабырғасында құстар мен адамдардың бейнесі асқан шеберлікпен ойылып салынғаң сонымен қатар брахми жазуларын да байқауға болады. Галерея Дереккөздер
Христиан кварталы

Әл-Құдыс атты көне қаладағы Христиан кварталы - әртүрлі ағымдағы бүкіл христиан діндерінің бәріне ортақ киелі жер. Кварталдың жан-жағы қамалмен қоршалған. Әл- Құдыстағы ежелгі төрт кварталдың бірі. Бұдан басқа еврей кварталы, мұсылман кварталы және армян кварталы деген кварталдар бар. Христиан кварталында христиандардың ең киелі жерлерінің бірі - Иса пайғамбардың «қайта тірілу ғибадатханасы» бар. Сонымен қатар қырықтан астам христиандық киелі орындар орналасқан. Христиан кварталы шіркеудің маңында салынған. Бұл шіркеу осы кварталдың жүрегі болып табылады. Төңірегінде басқа шіркеулер мен монастырьлар бар. Квартал аумағында көптеген дүкендер мен дәмханалар, мейрамханалар мен қонақүйлер орын тепкен. Шіркеу маңына шіркеуге келіп-кетушілердің түнеуіне арналып салынған «Каса Нова» қонақүйі, «Грек» католик қонақүйі және тағы басқа көптеген жекеменшік қонақүйлер шоғырланған. Кварталдың ортасында христиан әлемінің ең киелі жерлерінің бірі Иса пайеамбардың қайта тірілу ғибадатханасы бар. Қайта тірілу шіркеуінің ішінде христиан дініндегі бірнеше маңызды нысандар сақталған. Олар - Иса пайғамбарды жуындыру тасы, моласы және күмбез. Христиан кварталында сондай-ақ «Виа Долороза» деп аталатын жол бар. Тіке- лей аударғанда «шоқындырылған жол» деген мағынаны білдіреді. «Виа Долороза» - Иса пайғамбардың креске керілгенге дейінгі жүріп өткен жолы. Бүгінде көптеген христиандар Иса пайғамбардың соңғы жүріп өткен жолы - «Виа Долороза» жолымен жүріп өтіп, қасиетті орынға тәу етеді. Шіркеу Кальвария төбесінің ескі орнында орналасқан. Аңыз бойынша, осы жерде Иса пайеамбар креске керіліп, жерленген және қайтадан тірілген. Дереккөздер
Говардхан

Говардхан қыраты - Үндістандағы Уттар-Прадеш штатында, Матхура ауданы Вриндавана қаласына жақын маңда орналасқан. «Говардхан» атауының екі түрлі мағынасы бар. Тура мағынасы бойынша «го» - «сиыр», ал «вардхана» - «тағам» дегенді білдіреді. Бұл сөздің тағы бір мағынасы бойынша «го» буыны «сезім» дегенді, ал «вардхана» - «үлкею», «көбею» деген мағынаны білдіреді. «Пураны» атты ежелгі үнді әдебиетіндегі жазбада осыдан 5000 жыл бұрын осы елді мекенде Кришна балалық шағын өткізгендігі туралы айтылады. Сондықтан көптеген діндар адамдар жыл сайын Говардхан жеріне барып, мінәжат етеді. Қалыптасқан үрдіс бойынша олар парикрама жасайды, яғни музыкалық аспапта ойнай жүріп, медитация жасау арқылы Говардханды айналып шығады. Говардхан - үнділер тәу етіп, мінәжат ететін әйгілі орын. Кришна мен Говардхан тарихы «Бхагавата-пуран» туындысында суреттелген. Говардхан мен оның айналасы қасиетті деп саналады. Говардхан немесе Грирадж деген атпен белгілі киелі қырат - Брадж ауданының қасиетті орталығы. Бұл қырат Матхура ауданынан батысқа қарай 26 шақырым қашықтықтағы (Нью-Делиден 154 шақырым жердегі) Деег автожолының бойында орналасқан. Діни наным-сенім бойынша, Кришна адамдар мен жануарларды Индра құдайының қаһарынан және тоқтаусыз жауған жаңбырдан аман сақтап қалу үшін өзінің кішкене саусағымен осы үлкен қыратты жеті күн бойы басынан асыра жоғары ұстап тұрған. Бұл қырат Кришна қудайының табиғи бейнесі деген сенім бар. Дереккөздер
Серік Ескендірұлы Әжіғалиев

Серік Ескендірұлы Әжіғалиев (1952 жыл 17 желтоқсан, Алматы) - ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1997). Еңбек жолы 1975 жылы ҚазМу-ді бітірген соң республикалық «Казреставрация» ғылыми-өндірістік бірлестігінде, «Казпроектреставрация» институтында (1975-82), республикалық кітап музейінде, «Казхудожпром» мекемесінде (1982-85) қызмет істеген. 1985 жылдан Ш.Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография институтында бөлім меңгерушісі. Әжіғалиевтің ғылыми-зерттеу жұмыстары Арал-Каспий аймағының тарихы мен дәстүрлі мәдениетін, қазақ халқының этнографиясы мен архитектуралық ескерткіштерін зерттеуге арналған. Соңғы кезде БҚО аумағындағы халықтық архитектура және мемориалды эпиграфика ескерткіштерін зерттеу ісінде маңызды нәтижелерге қол жеткізді. Ол 120-дай ғылыми еңбектің авторы. Шығармалары *Ескерткіш - ел тарихы (путеводитель по памятникам), Ақтөбе, 1992; *Генезис традиционной погребально-культовой архитектуры Западного Казахстана (на основе исследованиямалых форм), А., 1994; *Архитектура кочевников-феномен истории и культуры Евразии (памятники Арало-Каспийского региона), Алматы, 2001. Дереккөздер
Кенжебек Меңдәлиев

Кенжебек Меңдәлиев (1914 жыл, Қаратөбе ауылы - 1985 жыл, Казталов ауданы, Жалпақтал) - қоғам қайраткері, Социалистік Еңбек Ері (1971). Еңбек жолы Орал ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. Еңбек жолын 1934 жылы механизаторлықтан бастаған. Ол 1938-42 жылдары БҚО кеңесі атқару комитеті мен облыстық партия комитетінде нұсқаушы, 1941-47 жылдары Қазақстан КП Орал облысы комитетінде сектор меңгерушісі қызметін атқырды. 1947-62 жылдарда бұрынғы Орда және Чапаев аудандарында партия комитетінің, 1962-78 жылдары Жалпақтал аудандық партия комитетінің 1-ші хатшысы. Оның құрметіне Жалпақтал ауылында Меңдәлиев атымен аталатын көше бар. Дереккөздер
Райбек Ромашұлы Меңдіғалиев

Райбек Ромашұлы Меңдіғалиев (1968 жыл 24 қыркүйек, Жәнібек ауданы) - спортшы, самбодан әлем біріншілігінің қола жүлдегері (1993), халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1994). Спорттағы мансабы 1985 жылы облыс чемпионы, республика біріншілігінің жүлдегері атанды. 1993-94 жылдары Харлампиев атындағы халықаралық турнирде 2 мәрте 3-орын, Голландияда олимпиадалық емес спорт түрлері бойынша 1993 жылы өткен 4-ші дүниежүзілік ойындарда 3-орын алды. Сол жылы Кстово (Ресей) қаласында өткен әлем біріншілігінде қола жүлдегер атанды. Қазіргі таңда жаттықтырушы. Дереккөздер
Электртерістілік

Электртерістілік - элементтің сыртқы электрон қабатын толықтыруға ұмтылысын сипаттайтын шаманы айтады. Заттардың формулаларын жазғанда электртерістілігі төмен элемент алдымен, ал электртерістілігі жоғары элемент соңынан жазылады. Химиялық байланыстың түзілуі мен оның қасиеттері әрекеттесуші элементтердің атомдарының құрылысына тәуелді болады. Электртерістілік период бойынша солдан оңға қарай, ал топ бойынша төменнен жоғары қарай артады. * Егер байланыс түзуші элементтердің электртерістілігі бірдей болса, ковалентті полюссіз байланыс түзеді. * Байланыс түзуші элементтердің электртерістіліктерінің айырмашылығы аз болса, ковалентті полюсті байланыс түзіледі.
Леонтий Лукьянович Масянов

Леонтий Лукьянович Масянов (1894 жыл, Тасқала ауданы, Шежін - 24 маусым 1978, Нью-Йорк, АҚШ) - жазушы, суретші. Өмірбаяны Оралдағы реалдық әскер училищесін, кейіннен Санкт-Петербургтегі профессионалдық Кордовскийдің бейнелеу студиясын бітірген. 1917 жылы әскери қызметке шақырылды. Азамат соғысында ақ гвардияшыл казак-орыстар армиясы Орал бөлімі генералы В.С.Толстовтың 6-дивизиясы құрамында болған. 1921 жылы Стамбұлда (Түркия) эмиграцияда болып, «От красных лап в неизвестную даль. Поход уральцев» мемуарын жариялаған. 1922 жылдың күзіне дейін Владивостокта Кеңес өкіметіне қарсы қозғалысқа қатысты. 1923 жылы Харбинде (Қытай), кейіннен Францияда Орал казак-эмигранттарының Париж станицасының атаманы. Казак-орыс тақырыбына арналған гравюра коллекциясын жинады. 1956 жылы АҚШ-қа көшіп келіп, Кубань әскери үйі мұражайына (Нью-Йорк штаты, Астория қаласы) өз коллекциясы мен суреттерін жайғастырды. 1963 жылы АҚШ-та «Гибель Уральского казачьего войска» атты кітабын орыс тілінде жарыққа шығарды. Бұл басылымда өлкетану тақырыбына, әсіресе Орал өңіріндегі Азамат соғысы оқиғаларына байланысты қызықты материалдар бар. Дереккөздер
Иірмелі тербеліс

Иірмелі тербеліс – серпінді жүйеде (мысалы, конструкциялар мен машиналарда) пайда болатын тербелістердің бір түрі; тербеліс процесі кезінде серпінді жүйенің кейбір бөліктері бұралу деформациясына ұшырайды. Бір жақ ұшы басқа бір шомбал дискіге бекітілген серпінді стержень түріндегі иірілмелі маятниктің тербелісі де иірмелі тербеліске жатады. Конструкцияларда иірмелі тербеліс қажетсіз құбылыстарды (мысалы, двигатель бөліктернің резонанс салдарынан қирауы) да туғызады. Бұл әсіресе іштен жанатын поршеньді двигательердің (авиациядағы, кемедегі т.б.) иінді білігінде көбірек кездеседі. Сондықтан да күрделі жүйе (авиациялық конструкцияларда т.б.) бөліктерінің меншікті тербеліс жиілігі құраушы моменттердегі негізгі жиіліктердің бірімен сәйкес келмеу жағдайы алдын ала ескеріледі. Дереккөздер
Дәулет Үркінұлы

Дәулет Үркінұлы (1830 - 1914) - Найманның тайпасының Қожамбет руынан шыққан би, болыс. Өмірбаяны Ресей мен Қытай арасындағы шекара бөлінісі кезінде Дәулет мен Қойшыбай билер бастаған елдің игі жақсылары Семейге келіп, Батыс-Сібір генерал-губернаторы Г.Колпаковскийге жеделхат жолдап, (1883 жылы ақпан айында) Қожамбет елінің Марқакөл өңірінен көшпей, ата мекенінде қалуына ықпал еткен. Дәулет би 1885 жылы Марқакөл өңіріндегі Зайсан уезінде 1003 түндіктің басын құраған Қожамбет болысының алғашқы болысы болып сайланды. Бұтабай бимен бірге қажылыққа барған. Дереккөздер
Шілде революциясы

Шілде революциясы (1830) – Франциядағы Бурбондар монархиясын жойған буржуазиялық революция. Бұған Карл Х–ның 1830 жылы 26 шілдедегі депутаттар палатасын тарату, сайлау правосын жер цензімен шектеу туралы либералдық буржуазияны биліктен ығыстыруды көздеген указы т.б. тікелей себепші болды. Революция 27 маусымда басталды. Парижде 27 – 29 шілдеде болған, шеуші рөльді жұмысшылар, студентте және ұсақ буржуазия атқарған, көше ұрыстары нәтижесінде дворяндар мен клерикалдардың үстемдігін қамтамасыз етуші Қайта өркендеу дәуірінің режимі құлады, Өкімет басына буржуазияның басшы тобы – финанс ақсүйектері келіп, олар өздерінің әкімі Луи Филлип Орлеанскийді таққа отырғызды. Шілде революциясы қасиетті одақ атты реакциялық жүйеге айта қаларлықтай соққы берді. Дереккөздер
Йогачарлар

Йогачара (виджнянавада) – солтүстік буддизмдегі (махаяндардың) діни – философия, мектептің мұрагерлері. Бұл мектептің негізгі идеялары тұңғыш рет 2 ғасырдың ортасында “Сандхинирлмочанастура” деген трактатта баяндалған. Йогарчалар мектебінің философиялық жүйесін ойшыл Асанға (б.з.б. 4-5 ғасыр) “Йогачарьябхуми” деген т.б. трактатта жетілдере түседі. Йогачарлар арасынан виджнянавдтар – логиканы жақтаушылар шықты. Бұлардың жүйесі Асангилардың “философиялық” бағытынан өзгеше болды. Оны будда логикасының негізін салушы Дигнага (б.з.б. 5 ғасыр) жасады. Бұл логика кеңінен таралып, тибет, моңғол тілдерінде көптеген ғылыми әдебиет тудырды. Йогачарлар сананың артықшылығын мойындап, сыртқы дүниенің реалдығын бекерге шығарады. Дхармалар, болмыс элементтерін дербес реалды емес, олар тек сананың көрінісі ретінде ғана реалды деп ұйғарды. Дереккөздер
Кабельдік канализация

Кабельдік канализация – кабель төсеуге, монтаждау және пайдалану мақсатында жүргізіліетін құбырлар мен бақылау құрылғыларының жиынтығы. Электрлік байланыс станцияларының құрылыс шахтасы мен тоннельдері де кабельдік канализциялар жүйесіне кіреді. Бұлардың ішінде кабелль құбырсыз – ақ арнаулы тіруеіш конструкциялар арқылы тартылады. Елді мекендерде кабель тарту үшін 0,4-1,8 м тереңдікте қазылған траншеялар пайдаланылады. Жер асты кабельдік канализация үшін ішкі диаметрі 100 мм, ұзындығы , метр құбырлар пайдаланылады. Кабель тартуға, монтаждау және пайдалануға арналған бақылау құрылыстары (құдық, қорап) салынады. Олар құрылысы мен мөлшеріне (арнаулы немесе типтік), кескініне (өткелдік, бұрыштық, тармақтауыш, станциялық), материалына (кірпіш, темір - бетон) т.б. сәйкес ажыратылады. Жер кабельдік канализация жер қазу жұмыстарын жүргізбей - ақ кабельді кез келген уақытта бақылап, тексеріп отыруға мүмкіндік береді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/91887/%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F Кабельді канализация] *[http://bse.sci-lib.com/article057270.html Кабельді канализация]