kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Амангелді Жұмағалиұлы Омаров

Амангелді Жұмағалиұлы Омаров (30 сәуір, 1941 жыл, Қарағанды облысы, Балқаш) - техника ғылымдарының докторы (1999), ҚР-ның еңбек сіңірген көлік қызметкері. Техника ғылымдарының докторы (1999), Халықаралық көлік академиясының профессоры, академигі. Халықаралық ақпарат академиясының толық мүшесі. Өмірбаяны Арғын тайпасының Тобықты руының Байтемір бөлімінен шыққан. * Әкесі - Жұмағали Омаров (1902-1975), ҚазКСР Еңбек сіңірген құрылысшысы, Құрметті теміржолшысы, Ленин ордені мен Халықтар достастығы ордендерінің иегері, Түркістан-Сібір темір жолы басқармасының басшысы болған. * Новосібір темір жол көлігі иженерлері институтын (1966) бітірген, қатынас жолдар инженер-құрылысшысы. * 1966 жылдан - Қазақ темір жолының Арыс жол қашықтығының бригадирі, аға шебері. * 1968 жылдан - Қарағанды жол қашықтығының бас инженері. * 1972 жылдан - Қарағанды жол қашықтығының басшысы. * 1977 жылдан - Қарағанды жол және құрылыс бөлімінің басшысы, басшының орынбасары, бас инженері. * 1983 жылдан - Алматы темір жолы басшысының орынбасары (Ақтоғай - Дружби Алашанькоу өткелі арқылы темір жол магистралін жобалау және қалпына келтіру ұйымдастырушылардың бірі болған). * 1991 жылдан - Алматы темір жолының басшысы; «Қазақстан темір жолы» РМК бас директорының орынбасары. * 1997 жылдың маусым айынан - Қазақ көлік жолы қатынастары академиясының ректоры. * 2003 жылдан бері - Қазақ жол қатынастары университетінің ректоры. Марапаттары * «Ерлік еңбегі үшін» медалі * «Құрметті теміржолшы» * «ҚР Құрметті білім беру қызметкері» * «ҚР Еңбек сіңірген көлік қызметкері» белгілерімен марапатталған. Қоғамдық қызметі * «Темір жол қатынасы, темір жолдарын іздеу және жобалау», «Жол, құрылыс және кетергіш-көліктік машиналары» мамандықтары бойынша ғылым докторы ғылыми дәрежесін ізденудегі диссертацияларды қорғау Диссертацияпық кеңесінің төрағасы. * «Қазақ көлік және қатынас академиясының жаршысы» (2000) және «Қазақстанның өнеркәсіптік көліктері» (2001) журналдарын шығарудың бастамашысы. Ғылыми еңбектері 20 монографияның, оның ішінде * «Қазақстандағы темір жолдарды электрлендіру» (1995) * «Қозғалмалы құмы бар шөл далаларда темір жолдарды жобалау» (1999) * «Қазақстандағы темір жолдардың жер табаны» (2000), * сонымен қатар 250 астам ғылыми мақалалардың авторы * 6 авторлық күәлігі бар. Отбасы * Үйленген. Жұбайы - Омарова Кәрима Әбілқасқызы. * Қыздары - Омарова Ботагез Амангелдіқызы (1968 жылы туған), Омарова Гүлмира Амангелдіқызы (1973 жылы туған). Дереккөздер
Гүлмира Болатқызы Раисова

Гүлмира Болатқызы Раисова (24.10.1971 жыл, Алматы қаласы) - кәсіпкер. Қазақ. Әкесі - Раисов Болат Рамазанұлы, «Кең Дала К2» ЖШС бас директорының орынбасары. Анасы - Раисова Шайзат Қуанышбайқызы, зейнеткер, дәрігер-невропатолог болып жұмыс істеген. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің философия және психология факультетін (1994) «Психология» мамандығы бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің аспирантурасын (1998); Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің философия және саясаттану факультетін (2006) экономист мамандығы бойынша бітірген. Балалар және жас ерекшелігі психологиясы, адами ресурстарды басқару мәселелері бойынша 8 жарияланымның авторы. 1994 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің психология кафедрасының аға оқытушысы. 1998 жылдың қаңтар айынан - «Астана-Холдинг корпорациясы» ЖШС қызметкерлер жөніндегі басқармасының бастығы. 1998 жылдың қараша айынан 2001 жылға дейін - «ҚР-дағы ортақ мемлекеттік қызметтің дамуына көмек көрсету» TASIS бағдарламасының шектерінде оқыту стратегиясы жөніндегі сарапшы. 2003 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ «Қызметкерлерді дамытудың ортақ орталығы» ЖМ қызметкерлерді бағалау және дамыту секторының бас менеджері, 2004 жылдан - персоналды басқару департаменті директорының орынбасары, 2006 жылдан - ЖМ директорының орынбасары. 2007 жылдан - «Самұрық-Қазына» мемлекеттік активтерді басқару холдингі» АҚ адами ресурстарды басқару департаментінің бас менеджері. 2008 жылдан - «Самұрық-Қазына» мемлекеттік активтерді басқару холдингі» АҚ адами ресурстарды басқару департаменті директорының орынбасары, директоры. 2009 жылдан бері - «Самұрық-Қазына» корпоративтік университеті» ЖМ директоры, «Мемлекеттік қызметтің персоналын басқару ұлттық орталығы» АҚ тәуелсіз директоры - Директорлар кеңесінің мүшесі. ҚР НК-менеджерлер ассоциациясы үйлестіру кеңесінің төрайымы. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Айбек Кеңесұлы Жүсіп, «НұрМедиа» АҚ вице-президенті. Қызы -Жүсіп Аружан Айбекқызы ұлы - Жүсіп Аслан Айбекұлы. Дереккөздер
Светлана Николаевна Рехсон

Светлана Николаевна Рехсон 1954 жылы 29 шілдеде Өскемен қаласында туған. Орыс. Әкесі - Ляхов Николай Маркелович, марқұм, Өскемен қаласы қорғасын-мырыш комбинатында инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Ляхова Мария Егоровна, марқұм, 1-ші қалалық ауруханада мейірбике болып жұмыс істеген. Өскемен педагогикалық институтының жаратылыстану факультетін (1976) биология және химия пәндерінің оқытушысы мамандығы бойынша; Жоғары заң курстарын (1988) сот сарапшысы мамандығы бойынша бітірген. Заң ғылымдарының кандидаты (1992). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Киімнің криминалистік зерттелуі». Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университетінің профессоры (2009 жылдан). 56 мақалалардың авторы. «МЗБКЭ нысандарын криминалисттік зерттеу әдістемелері» авторлық күәліктеріне ие. Орыс және неміс тілдерін біледі. 1977 жылдан - Алматы қаласы Ленин ауданының №107 ОМ химия пәнінің оқытушысы. 1978 жылдан - ҚазСЭҒЗИ кіші ғылыми қызметкері (сарапшы), аға ғылыми қызметкері, зертхана меңгерушісі. 1997 жылдан - Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің қылмыстық процесс, криминалистика, сот сараптауы кафедрасының меңгерушісі. 2005 жылдан - Қазақ мемлекеттік заң академиясының ғылым және жастар саясаты жөніндегі проректоры.2006 жылдан бері - Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университетінің заң кафедрасының меңгерушісі, профессоры. Грамоталармен марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - «Идеалдар жоқ». Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Батыс елдерімен халықаралық байланыстардың күшеюі». Хоббиі - ғылыми қызмет, жастарды тәрбиелеу, отбасылық жайлылық, салауатты өмір салты. Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми криминалисттік әдебиет. Тұрмысқұрған Жұбайы - Рехсон ИсаакАйзикович (1946 жылы туған), зейнеткер. Ұлы - Рехсон Денис Исаакович (1976 жылы туған), оқытушы. Дереккөздер
Наталья Брониславовна Румянцева

Наталья Брониславовна Румянцева 1958 жылы 17 желтоқсанда Көкшетау облысы Чкалов ауданының Чкалов ауылында туған. Орыс. Әкесі - Іііашков Бронислав Яковлевич, зейнеткер, «Көкшетауқұрылыс» тресінің жүргізушісі болған. Анасы - Шашкова Нина Васильевна, зейнеткер, Көкшетау қаласының №13 ОМ мұғалімі болып жұмыс істеген. Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау педагогикалық институтының филология факультетін бітірген (1980), орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі. Педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесіне ізденуші. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Кәсіби мектеп оқушыларының толеранттық мәдениетін тәрбиелеу». «Ғаламға өзің болып қарсы тұр» (нашақорлықтың алдын алу бойынша жұмыс тәжірибесінен әдістемелік ұсынымдар); «Бірлескен шығармашылық бойынша емтихан» (студенттер арасындағы жаппай шараларды ұйымдастыру және өткізу бойынша жұмыс тәжірибесінен әдістемелік ұсынымдар) кітаптарының, «Шпаргалка для родителей» (балаларды өтпелі жас кезеңінде тәрбиелеу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар), сондай-ақ облыстық, республикалық, халықаралық деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік конференциялар жинақтарындағы 12 мақаланың (олардың ішінде кандидаттық жұмыс тақырыбы бойынша - 7, оқыту мен тәрбиелеудің басқа да тақырыптары бойынша - 5) авторы. 1980 жылдан - Көкшетау қаласының №13 ОМ мұғалімі. 1981 жылдан - Көкшетау қалалық комсомол комитетінің нұсқаушысы. 1982 жылдан - Көкшетау облыстық комсомол комитетінің студент-жастар бөлімінің меңгерушісі. 1986 жылдан - Көкшетау қалалық партия комитетінің насихат бөлімінің нұсқаушысы. 1988 жылдан - Көкшетау қалалық №13 МПТУ директорының оқу-тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасары. 1991 жылдан бері - Көкшетау қаласының «№1 кәсіби лицей» ММ директорының оқу-тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасары. Көкшетау қаласының әкімі жанындағы отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның төрайымы (1998-2001). Кәмелетке толмағандардың істері және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссия мүшесі (1989 жылдан бері). «Құрмет белгісі» орденімен (1986); «ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері» төс белгісімен (2008), Көкшетау қаласы әкімінің (2002) , Ақмола облыстық білім беру басқармасының (2001, 2003, 2006) құрмет грамоталарымен, ҚР Білім және ғылым министрлігінің грамотасымен және Алғысымен (2004, 2007) марапатталған. «Тәрбие жұмысы» номинациясындағы «Педагогикалық іздеу» республикалық конкурсының жеңімпазы. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Румянцев Юрий Васильонич (1960 жылы туған), азаматтық қорғау жөніндегі арнайы оқу орталығының атқарушы директоры, запастағы полковник. Қыздары - Румянцева Кира Юрьевна (1989 жылы туған), Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті шет тілдер факультетінің студенті , Румянцева Валерия Юрьевна (1993 жылы туған), №13 «ЭКОС» мектеп-гимназиясының оқушьк.м Дереккөздер
Гүлшарбан Қамылбайқызы Сабурова

Гүлшарбан Қамылбайқызы Сабурова (7.11.1951 жыл) - Педагогика ғылымдарының кандидаты (2001). Қазақ. Әкесі - Сабуров Қамылбай Ағзамұлы, марқұм, әскери қызметкер болған. Анасы - Сабурова Кұлтай, марқұм, сауда саласында жұмыс істеген. Н.К. Крупская атындағы Семей педагогикалық институтының филология факультетін бітірген (1972). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Орта мектепте аударма шығармаларын оқытудың ғылыми-әдістемелік негіздері». «Аударма шығармаларын оқытудың тиімді жолдары» монографиясының (Алматы қаласы, 2005), 40 астам орыс мектебінде қазақ тілін оқыту туралы әдістемелік жинақтардың; «Мектептегі орыс тілі», «Қазақ мектебіндегі орыс тілі» журналдарындағы мақалалардың авторы. КОКП мүшесі (1972-1991). 1972 жылдан - Мұхтар Омарханұлы Әуезов атындағы ОМ орыс тілі және әдебиеті пәнінің оқытушсы (Абай облысы Ақсуат ауданының Көкжыра ауылы). 1976 жылдан - академик О.А. Жәутіков атындағы Республикалық арнайы физика-математика мектеп-интернаты директорының орынбасары, директордың ғылым және әдістеме бойынша орынбасары, интернат меңгерушісі, директоры. 1996 жылдан бері - «Келешек» физика-математика мектебінің директоры (О.А. Жәутіков атындағы Республикапық арнайы физика-математика мектеп-интернатының негізінде құрылған). Семей облысының Ақсуат аудандық кеңесінің депутаты (1973-1976). «Қазақстанның іскер әйелдері» клубының мүшесі. Марапаттар * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл » (2005), * Ы. Алтынсарин атындағы (2006), * «Ерен еңбегі үшін » (2007), * «Астанаға 10 жыл » (2008), * «Дарын 10 жылдығы» (2009) медаль; * Қазақстан Республикасының Білім министрлігінің құрмет грамоталары (1993, 2005) * ҚР оқытушы-әдістемешісі (1994). * Қазақстан Республикасының білім беру үздігі (1993). Отбасы Тұрмыс құрған. Жұбайы - Адамбек Махсұтұлы Татенов, физика-математика ғылымдарының кандидаты, Халықаралық ақпараттандыру академиясының профессоры академигі, «Инфотех» ЖШС директоры. Қызы - Данара (1980 жылы туған), банк қызметкері. Немересі - Нұрдана (2001 жылы туған). Дереккөздер
Нұрзия Молдабайқызы Саржан

Нұрзия Молдабайқызы Саржан 1964 жылы 12 сәуірде Қостанай облысы Жангелді ауданының Ақкөл ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Саржанов Молдабай, ҰОС ардагері. Анасы - Мешітбаева Рәзипа, комсомол ұйымдастырушысы болған. Жезқазған педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультетін бітірген (1987), география, биология пәндерінің мұғалімі. «Географиядан ҰБТ-ға қосымша» көмекші оқу құралының (2009); «Білім инфо», «Қостанай таңы», «Сынып жетекшісі» журналдарындағы 4 мақаланың авторы. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан). 1987 жылдан - Арқалық қаласының №11 ОМ география пәнінің мұғалімі. 2001 жылдан бері - Н. Наушабаев атындағы Затобол ОМ оқу меңгерушісі-тәрбие жөніндегі ұйымдастырушы «Ұлы Мәртебелі Ұстаз - 2009» сыйлығының жүлдегері. ҚР БҒМ, Қостанай облыстық Білім беру басқармасының, Қостанай қаласы әкімінің, Қостанай аудандық мәслихатының, Қостанай аудандық білім беру бөлімінің құрмет грамоталарымен марапатталған. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Ордабаев Талғат Тарғынбекұлы (1965 жылы туған). Ұлы - Ордабаев Медет Талғатұлы (1988 жылы туған) , қызы - Ордабаева Перизат Талғатқызы (1991 жылы туған). Дереккөздер
Лидия Николаевна Сарычева

Лидия Николаевна Сарычева 1958 жылы 28 мамырда РКФСР Алтай өлкесі Мамонтов ауданының Малые Бутырки ауылында туған. Неміс. Анасы - Эндерс Эмма Германовна, зейнеткер, ұжымшарда жұмыс істеген. Қостанай педагогикалық училищесін (1977) бастауыш сынып мұғалімі мамандығы бойынша; Қостанай педагогикалық институтының тарих және педагогика факультетін (1991) тарих және қоғамтану пәндерінің мұғалімі мамандығы бойынша бітірген. «Біз және біздің балаларымыз», «Білім беру сапасының мониторингі», «Мектеп алдындағы дайындыққа 5 жыл - проблемалар, ізденістер, шешімдер», «Жаңа ұрпақ оқулықтары - мәселелері, ізденістер, шешімдер», «Мектептің денсаулық сақтау ортасы бастауыш мектеп оқушысы тұлғасын дамытудың құралы ретінде», «Мүмкіндіктер шектеулі балаларды оқыту және тәрбиелеумен дамуын ұйымдастырудың оңтайлы шарттарын құру», «Жалпы білім беретін мектептегі этнотолерантты ортаны құрудың бағдарлары» мақалаларының авторы. Орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1977 жылдан - Қостанай облысы Камышнин ауданының Ливановск ОМ бастауыш сынып мұғалімі. 1978 жылдан - Қостанай қаласының №1 ОМ бастауыш сынып мұғалімі. 1990 жылдан - Қостанай қаласының №5А бастауыш мектебінде директордың ОТЖ жөніндегі орынбасары, бастауыш сынып мұғалімі. 1998 жылдан бері - Қостанай қалалық №5А бастауыш мектебінің директоры. Қостанай қаласы әкімінің (2007), Қостанай облысы әкімінің (2009) грамоталарымен марапатталған. ҚазКСР Ағарту ісінің үздігі (1990). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан - өркендеген және дамушы мемлекет». Хоббиі - саяхат жасау. Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми, публицистикалық, психологиялық романдар. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Сарычев Виктор Иванович (1956 жылы туған), күзет мекемесінде жұмыс істейді. Қыздары - Васильева Елена Викторовна (1978 жылы туған), Устинова Надежда Викторовна (1981 жылы туған). Дереккөздер
Төлеуіш Пәуеденұлы Серіков

Төлеуіш Пәуеденұлы Серіков 1948 жылы 21 ақпанда Гурьев облысы Теңіз ауданының Сафоновка ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Серіков Пәуеден Серікұлы (1925-1982), ҰОС ардагері болған, қаржыгер болып жұмыс істеген. Анасы - Серікова Жамал (1928-1992), мұғалім болып жұмыс істеген. Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтының химия-биология факультетін бітірген (1969); Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1999). Химия ғылымдарының кандидаты (1980), докторы (1995). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Күкіртті, жоғарыасфальтқарамайлы мұнайдан алынатын бензин және мұнай-химиялық шикізатының құрамы, қасиеті және оларды алудың тәсілдері». Профессор, ҚР Ұлттық инженерлік академиясының және РФ Халықаралық инженерлік академияның академигі. 40 монография мен оқұлықтардың, сондай-ақ, 800 астам ғылыми мақалалардың авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1969 жылдан - Мәскеу мұнай-химиялық синтездеу институтында машықтанушы-зерттеуші. 1970 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1971 жылдан - ҚазКСР ҒА Мұнай және табиғи тұздар химиясы институтының инженері. 1972 жылдан - Мәскеу мұнай-химиялық синтездеу институтының аспиранты. 1975 жылдан - ҚазКСР ҒА Мұнай және табиғи тұздар химиясы институтында кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі. 1984 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының Гурьев қаласындағы филиалының жалпытехникалық факультетінің деканы, оқыту-ғылыми орталығының директоры, филиалдың директоры. 1995 жылдан - ҚР Парламенті Сенатының Атырау облысы бойынша депутаты. 1998 жылдан бері - Атырау мұнай және газ институіыііі.щ ректоры. «Құрмет» орденімен (2004); «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен; «Қазақстан мұнайына 100 жыл» (1999) белгісімен марапатталған. ҚР Президентінің Алғыс хаттарымен ескерілген Діни көзқарасы - ұлттық дәстурлерді ұстанады. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы көзқарасы - «Қазақстан Республикасы әлемнің ең дамыған және бейбітшілік сүйгіш мемлекеттерінің қатарына енеді». Хоббиі - сәулеттік дизайн және кескіндеме. Сүйіп оқитын әдебиеті - әлемдік классика, «ТАӨ» сериясы. Үйленген. Жұбайы - Серікова Зоя Фазылқызы (1948 жылы туған) Ұлдары - Серіков Фуад Телеуішұлы, Серіков Онжпі Телеуішұлы; қызы - Серікова Гаухар Төлеуішқызы. Дереккөздер
Әсия Нұғманқызы Сыздықова

Әсия Нұғманқызы Сыздықова 1970 жылы 24 мамырда Қостанай облысы Таранов ауданының Апановка кентінде туған. Қазақ. КСРО 50-жылдығы атындағы Қостанай педагогикалық институтының физика-математика факультетін бітірген (1992), физика, информатика пәндерінің мұғалімі. «Мектеп және отбасы: өзара әрекеттесу мәселелері және оларды шешудіңжолдары» (2003), «Орта білім беру үдерісі және түлғаның қалыптасуы» (2004), «XXI ғасырдың орта білімі: ізденістер, проблемалар, перспективалар» (2005), «12 жылдық білім беруге ауысу жағдайындағы ғылым ретінде ледагогикада және педагогикалық тәжірибеде орта тұрғысынан қарау мүмкіндіктері» (2005) және т.б. материалдардың; «Паскаль тілінде бағдарламалау» оқу- әдістемелік кешенінің (2006); қолданбалы және элективті курстардың бағдарламалар жинағының (2006); «Әдістемелік кабинет меңгерушісінің басқару портфелі», «Әдістемелік қызмет мониторингін ұйымдастырудың теориялық аспек- тілері» ғылыми-әдістемелік көмекші құралдарының; «Білім беру саласы қызметкерлерінің кәсіби құзырлылығын дамы- туды басқарудың ақпараттық қамтамасыз етілуі 12-жылдық оқытуға ауысу жағдайларындағы әдістемелік қызмет жүйесін дамытудың жетекші факторы ретінде» (Қостанай қаласының білім беру бөліміндегі қалалық әдістемелік кабинет жұмысының жүйесін сипаттау) электронды жинағының; Қостанай қалалық білім беру жүйесін дамыту бағдарламасының (2009) авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан). 1992 жылдан - Қостанай облысы Урицк ауданының Крыловка ауылындағы ОМ информатика пәнінің мұғалІМІ 1998 жылдан - Рудный қалалық гимназиясының информм тика пәнінің мұғалімі. 2000 жылдан - Рудный қалалық білім беру бөлімінің әдістемешісі. 2003 жылдан - «Білім берудегі жаңа технологиялар аймақтық орталығы» Мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны директорының орынбасары, Қостанай қалалық әкімдігіндегі білім беру бөлімінің әдістемешісі. 2005 жылдан бері - Қостанай қалалық әкімдігі білім беру бөлімінің әдістемелік кабинет меңгерушісі. «Астананың 10 жылдығы» медалімен (2008); ҚР Білім және ғылым министрлігінің (2001, 2002, 2003, 2007), Қостанай әлеуметтік-техникалық университеті президентінің (2004), Қостанай облыстық Білім беру департаментінің (20006), Республикалық білім беру саласындағы біліктілікті арттыру институтының (2009) грамоталарымен марапатталған. «Дарын» РҒТО директорының Алғысымен ескерілген (20002) Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу, тәуелсіздік, саяси тұрақтылық - Қазақстан Республикасының келешегі». Хоббиі - кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи, шытырман оқиғалы әдебиет. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Сыздықов Абай Кенжетайұлы (1968 жылы туған), Білім берудегі жаңа технологиялар аймақтық орталығының директоры. Қызы - Сыздықова Әйгорім Абайқызы (1990 жылы туған); ұлы - Сыздықов Абзал Абайұлы (1997 жылы туған). Дереккөздер
Рымкеш Хамитқызы Сіләмбекова

Рымкеш Хамитқызы Сіләмбекова 1950 жылы 13 шілдеде Павлодар қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Сіләмбеков Хамит Сіләмбекұлы, марқұм, Қазақстан Компартиясының Май аудандық комитетінің екінші хатшысы, Ермаков аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары болған. Анасы - Сембаева Нұржамал Сембайқызы (1924 жылы туған), зейнеткер, Павлодар облысы Ермак қаласы әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі болған, БЛКЖО XI съезінің делегаты болған.Павлодар педагогика институтының физика-матемакалық факультетін бітірген (1971), математика пәнінің мұғалімі Орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2000). 1971 жылдан - Павлодар облысы Ермак қаласы №1 орта мектебінде математика пәнінің мұғалімі. 1976 жылдан Павлодар облысы Ермак қаласы №1 ОМ директорының оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары. 1983 жын дан - Павлодар облысы Ермак қаласы №1 ОМ директоры. 2000 жылдан бері - Павлодар облысы Ақсу қаласында гимназия директоры. Қалалық кеңестің (1998), облыстық мәслихаттың (1994), қалалық мәслихаттың (2000) депутаты. «Ерен еңбегі үшін» (2000), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. ҚазКСР Ағарту ісінің үздігі (1988). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжпмы - «Тұрақтылық, халықтар арасындағы келісім және бойОІтшілік, жоғары білімді ұрпақ». Хоббиі - қоленер. Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Аманжолов Уәлихан Балташұлы, колледж оқытушысы. Қызы - Аманжолова Маржан Уәлиханқызы (1974 жылы туған), мемлекеттік қызметкер; ұлы - Аманжолов Нұржан Уәлиханұлы (1979 жылы туған), әскери қызметкер. Дереккөздер
Клавдия Николаевна Чернышева

Клавдия Николаевна Чернышева 1948 жылы 22 тамызда РКФСР Горький облысы Воскресенский ауданының Драншиное ауылында туған. Орыс. Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының физика-математика факультетін бітірген (1970), математика пәнінің мұғалімі. 1970 жылдан - Аманқарағай №1 ОМ математика пәнінің мұғалімі. 1972 жылдан - Қостанай қаласының №19 ОМ математика пәнінің мұғалімі. 1976 жылдан - Қостанай қалалық халыққа білім беру бөлімінің әдістемешісі, 1986 жылдан - мектептер бойынша инспекторы, 1993 жылдан - бас маманы. 1995 жылдан - М. Горький атындағы Қостанай мектеп-гимназиясында математика пәнінің мұғалімі, 1999 жылдан - мектеп-гимназия директоры. 2010 жылдан бері - «Қостанай қалалық әкімдігі білім беру бөлімінің М. Горький атындағы гимназиясы» ММ математика пәнінің мұғалімі. Ы. Алтынсарин атындағы төс белгісімен марапатталған (2004). ҚазКСР Халық ағарту ісінің үздігі (1986). Діни көзқарасы - атеист. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Алда күтіп тұрған қиындықтарған қарамастан, біздің республикамызды жарқын келешек, байлық пен гүлдену күтіп тұр». Хоббиі - бау-бақша өсіру. Сүйіп оқитын әдебиеті - М.А. Булгаков, И. Бунин. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Чернышев Валерий Петрович (1949 жылы туған), зейнеткер. Ұлдары-Чернышев Юрий Валерьевич вич (1973 жылы туған), Чернышев Сергей Валерьевич (1978 жылы туған). Дереккөздер
Әділхан Қасымбекұлы Шоқанов

Әділхан Қасымбекұлы Шоқанов - 1949 жылы 15 қыркүйекте Талдықорған облысы Сарқанд ауданының Сарытөбе ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Шоқанов Қасымбек, марқұм, ҰОС ардагері болған. Анасы - Арғымбаева Сәрби, марқұм, Қазақ тұтыну кооперациясының қызметкері, КОКП мүшесі, еңбек ардагері болған. Қарағанды мемлекеттік университетінің физика-математика факультетін бітірген (1971), физик. Физика-математика ғылымдарының кандидаты (1985). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Ядролық гамма-резонанстық спектроскопия молибдені мен ниобиясындағы нүктелік ақаулардың өзара ықпал етуін зерттеу». Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ (1995 жылдан); Абай атындағы ҚазҰПУ (2009 жылдан) профессоры. ҚР Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі (1997 жылдан). Жоғары оқу орындарына арналған «Физика, механика» 1-ші бөлім (1998), «Физика курсы» (1998, 2003), «Шешуі керсетілген физика курсы есептерінің жинағы» (2008) оқулықтары мен оқу құралдарының авторы; 80-нен астам мақаланы, оның ішінде АҚШ, Франция, Германия, Чехословакия, Үндістан, Бельгия, Ресей және т.б. елдерде жариялаған. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1970 жылдан - Қарағанды мемлекеттік медициналық институтының физика кафедрасында оқытушы. 1971-1972 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1975 жылдан - ҚазКСР ҒА Ядролық физика институтының инженері, кіші ғылыми қызметкері. 1986 жылдан - I. Жансүгіров атындағы Талдықорған мемлекеттік педагогикалық институтының аға оқытушысы, доценті. 1989 жылдан Алматы энергетикалық университетінің доценті, деканның орынбасары, деканы. 1996 жылдан - Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті Жоғары оқу орнына дейінгі білім беру орталығының деканы, директоры, Сапа менеджменті орталығының директоры, университет профессоры. 2008 жылдан бері - Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті ғылым басқармасының бастығы. ҚазКСР ГА ЯФИ комсомол комитетінің хатшысы; Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ (2001-2009) Абай атындағы ҚазҰПУ (2009 жылдан) қабылдау комиссиясының жауапты хатшысы; Қ. И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ (1996-2008) жәно Абай атындағы ҚазҰПУ (2008 жылдан бері) ғылыми кеңесінің ректоратының мүшесі. Ахмет Байтұрсынұлы атындағы, Ы. Алтынсарин атындағы (1999) Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ «Айрықша еңбегі үшін» медальдарымен марапатталған. ҚР Білім беру саласының Құрметті қызметкері (1994). Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемнің дамыған 50 елінің қатарына қосылу, экономикалық даму мен гүлдену». Хоббиі - шахмат ойыны, кітаптар, тауға жорыққа шығу. Сүйіп оқитын әдебиеті - орта ғасырлар тарихы. Дереккөздер
Мұзаппар Адамбекұлы Шыныбаев

Мұзаппар Адамбекұлы Шыныбаев 1946 жылы 22 желтоқсанда Алматы облысы Ескелді ауданы Жетісу ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Шыныбаев Адамбек (1906-1997) . Анасы - Шыныбаева Бәтима (1920-2003). Қазақ ауылшаруашылық институтының ауылшаруашылық өндірісі процестерінің механизациясы факультетін бітірген (1968), инженер-механик. Техника ғылымдарының кандидаты (1978). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Дәнді дақылдарды бөлек жинау кезінде орылған ықтырмаларды құрастыруға қажет құрылғылардың негізгі параметрлерін зерттеу және негіздеу». Жалпытехникалық пәндер кафедрасының профессоры (1992). ҚР Жаратылыстану ғылымдары академиясының корреспондент-мүшесі (1996). «Ауылшаруашылық машиналарын автоматтандыра жобалаудың негіздері» монографиясының (1991), ауыл шаруашылығын механизациялау бойынша орысша-қазақша сөздіктің (1983), «Комбайншыныңсерігі» (1974), «Сабан мен топанды жинауды механизациялау» (1976) кітаптарының 80-нен астам ғылыми-әдістемелік мақалалардың авторы. Масақжинайтын машина (1973, 1974, 1979) мен жалшалап дестелегіш (1974) өнертабыстарына 4 авторлық куәлігі бар. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1970 жылдан - Қазақ ауыл шаруашылығын механизации лау және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының кіші, аға ғылыми қызметкері. 1975 жылдан - Талдықорған педагогикалық институтының аға оқытушысы, кафедра меңгерушісі, доценті, профессоры, деканы. 1997 жылдан бері - Талдықорған политехникалық колледжінің директоры. «Кәсіби оқу» мамандығы бойынша Республикалық оқу-әдістемелік бірлестігінің төрағасы. «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалімен, ҚР Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасымен (2000), Ы. Алтынсарин атындағы белгімен (2006) марапатталған. ҚР Президентінің Алғыс хатымен ескерілген (2005). ҚР Білім беру ісінің үздігі (1998). Педагог- зерттеуші (2006). Әскери атағы - автомобиль әскерлерінің запастағы капитаны. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның болашағына сенемін және Қазақстан бай мемлекет болады деп үміттенемін». Хоббиі - «Мені мазалайтын тақырыптарға өлеңцер жаза- мын». Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи және детективтік жанрлар. Үйленген. Жұбайы - Шыныбаева Бақтыгүл Іңкәрбайқызы, зейнеткер. Ұлы - Шыныбаев Асқар (1973 жылы туған); қызы - Шыныбаева Әлия (1975 жылы туған). Дереккөздер
Перiштелердiң жерi

Перiштелердiң жерi (; ) — 2000 жылы манга және аниме, жасалған Каорi Юкi. 20-томдысы манго бiр жарым сағаттық анимда бейiмдеген — босатылған OVA бiткен тарихқа қарағанда мангода тезiрек кiрiспе болатын фильм. Комикс серiктестiк 2009 жылдың қарашасында перiштелердiң жердiң мангосының ресейлiк шығаруына лицензияның алуы туралы «Перiштелердiң жерi», және 2010 бiздiң заманымыз өттiнi 30 қараша бiрiншiсi сол. Рөлдердегi * Кендзі Нодзіма — Сецұна Мұдо * Аяко Кавасұмі — Сара Мұдо Сыртқы сілтемелер * [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=458 Перiштелердiң жерi] Anime News Network сайт * [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/manga.php?id=2928 Перiштелердiң жерi] Anime News Network сайт
Еңбек психологиясы

Еңбек психологиясы — еңбек қарекетінің нақты нысандарының және адамның еңбекке деген көзқарасының қалыптасуының психологиялық заңдылықтарын зерттейтін психология ғылымының саласы. Еңбек психологиясының объектісі — индивидтің өндірістік жағдайларындағы және оның жұмыс күшін ұдайы өндіру жағдайындағы әрекеті. Қазіргі заманғы еңбек психологиясы өндіру және тұтыну деген ажырамас екі цикл болады, адам оларда кезекпен және тәуелсіз түрде әуелі өндіруші, одан кейін тұтынушы ретінде көрінеді деген түсініктерден бас тартты. Еңбек психологиясының тұрғысынан индивидтің жұмыс уақыты мен бос уақыты еңбек және жұмыс күшін ұдайы өндіру жағдайларымен тығыз байланысты. Еңбек психологиясының негіздері медицинаның, физиологияның, техниканың, социология мен саяси экономиканың ықпал-әсерімен қалыптасты. Қайсыбір пәннің еңбекті жетілдіру мәселелерін шешуге қатыстырылуы үшін бастау-негіз мынадай қағиданың танылуы болды: еңбектің ұйымдастырылуы оның өнімділігін еңбекті қарқындатудан гөрі көбірек арттырады. ал жұмыскерге жұмсалатын (оның білім алуына, медициналық қызметпен қамтуға, тұрғын үй-тұрмыстық және экологиялық жағдайларын жақсартуға) экономикалық шығындар өндіріс саласындағы пайда түрінде қайтады. Бұл орайда, әрбір пән еңбек психологиясын дамытуға, оның міндеттерін тұжырымдауға өз үлесін қосты. Еңбек психологиясының өз алдына ғылыми пән ретінде қалыптасуының бастамасы деп І.Мюнстербергтің "Психология және өндіріс тиімділігі"(1913 және "Психотехника негіздері"(1914) атты еңбектерінің шығуын есептеу қабылданған. Еңбекті зерттеге И.М. Сеченов өз үлесін қосты. Осы арқылы еңбекті ұтымды ұйымдастыру және еңбек қарекетін жобалау мәселелері зерттеле бастады. Алайда еңбек психологиясының эклектикалықтан арылып, өзінің пәнін саралап алуына дейін ұзақ уақыт өтті. Еңбекті зерттеудің инженерлік психология, авиациялық және ғарыштық психология, эргономика, басқару психологиясы секілді жаңа бағыттары қалыптасты. Еңбек психологиясының қазіргі уақыттағы басты-басты міндеттері өндірістік қатынастарды жетілдіру, еңбектің сапасын жақсарту, апаттық жағдаяттарға жол бермеу, еңбек ұжымының (тобының) психологиялық кейпін анықтап, реттелуге бағыттау т.б. Еңбек (бейнет, қам) психологияда іс- әрекеттің түрі ретінде силатталады. Еңбек— адам тіршілігіндегі бірінші қажеттілік. Сондықтан, қоғамдағы тәлім-тәрбиенің өзекті мәселесі — адамды еңбек ету қажеттілігіне баулу. Жастарды еңбекке психологиялық тұрғыдан даярлау — жалпы гуманистік тәрбиенің түпкі мақсаты. Еңбек— адамның іс-әрекетінің негізгі түрі және барлық материалдық игіліктерді өндірудің қайнар көзі. Дереккөздер
Есте сақтау

Есте сақтау — жадында түту. Ес үрдістерінің бірі, жаңадан түсіп жатқан ақпаратты жадыға енгізуді белгілейді. Есте сақтау динамикасын психодиагностикалау әдістемесі — адамның есте сақтауының динамикалық сипаттарын анықтауға көмектесетін психодиагностикалық әдістемелер, көбіне бұл әдістемелер адам қаншалықты тез есте сақтайтынын және ақпаратты өндеуін анықтайды. Дереккөздер
Есту түйсіктері

Есту түйсіктері — адамның есту түйсіктері сөйлеу мен музыканы қабылдаумен байланысты. Есту түйсіктері есту рецепторына әсер ететін дыбыс шығарған денемен тудырылатын және ауаның кезекпен шоғырланып, сиреуі болып табылатын дыбыстық толқындарды бейнелеу болып табылады. Дауыс көмекейдегі дыбыс желбезегінің (шымылдығының) тербелісінен туады. Оның тербелісі ауаның өтуіне және дыбыс желбезегінің керілу күшіне байланысты болады. Дыбыстық толқындар, *біріншіден, тербелістің түрлі амплитудасымен сипатталады. *Екіншіден, тербелістің жиілігі мен созылу ұзақтығына байланысты болады. *Үшіншіден, тербеліс түрімен сипатталады. Есту түйсіктері жүйелі, совдай-ақ жүйелі емес тербелістік процестермен де тудырылуы мүмкін. Біріншілері — музыкалық дыбыстарда, ал екіншілері — шуда бейнеленеді. Адамның сөйлеуінде де шулармен қоса музыкалық дыбыстар да бар. Кез келген дыбыстың негізгі қасиеттеріне жататындар: оның қаттылығы; жоғарылығы; тембрі. Дыбыстың есту аппаратына әсері барысында оның сезгіштігін өзгертетін адаптация процестері жүреді. Бірақ есту түйсіктері аймағында адаттгация жоғары болмайды және айрықша жеке-дара ауытқулармен сипатталады. Біздің құлақпен барлық дыбыстар қабылдана бермейді. Ультрадыбыстар да (өте үлкен тербелісті дыбыстар), сондай-ақ инфрадыбыстар да (өте баяу тербелісті дыбыстар) біздің естуімізден тыс қалады. Дереккөздер
Жақсылық (жантану)

Жақсылық — адамгершілік пен арлылықты сипаттайтын жалпы ұғым. Адамға жағымды нәрселердің бәрі жақсылық ұғымы арқылы жүзеге асады. Осы жалпы қасиеті арқылы жас та, кәрі де өзінің мақсат-мүлдесіне, арман-тілегіне, болашақтан үміттенуіне сенімін білдіреді. Жақсылық арқылы жеке адамдардың іс-әрекеттеріне, қоғамдық қатынастарына, адамаралық байланыстарына тиісті баға беріледі. Жақсылық әр түрлі деңгейде тұлғалық қасиеттердің ізгілігін айқындайды. Бұл ұғым әлеуметтік психология мен әдептану ғылымдарында жиі қолданылады және адамның жас ерекшелік, ұлттық, жыныстық (гендерлік) өзгешеліктерімен байланысып жатады. Жақсылық ұғымы педагогикалық психологияда да, этнопсихологияда да жиі қолданылады. Бұл ұғым бұрын-соңды шыққан орыс және төл тіліміздегі психологиялық сөздіктерде орын алмауы бұл мәселенің әлі де тыңғылықты зерттелмегенінің айғағы. Дереккөздер
Жалғандық детекторы

Жалғандық детекторы - адамның аффектілік жай-күйін сипаттайтын физиологиялық көрсеткіштерін объективті зерттеуге арналған аппараттар жинағы. Жалғандық детекторы АҚШ-та жасалған, көбіне юристік практикада құқық бұзушыларды тергеу кезінде қолданылады. Жалғандық детекторында сыналатын адамға терігальваникалық реакцияны (ми биотоктарын жазу), плетизмограмманы (ағзаның тамырлық реакциясы), тремор (бұлшық еттер дірілі) және т.б. тіркейтін аспаптардың датчиктері бір таспаға шығарылып, тәжірибелі тергеуші ол көрсеткіштер бойынша сыналушының эмоциялық жай-күйі туралы оның мінез-құлқының сыртқы нысандарын ғана бақылаған кездегіден гөрі неғұрлым дәл пікір түйе алады. Мұнда әдейі жаттықпаған адамның вегетативтік реакцияларды іс жүзінде өз ырқымен басқара алмайтыны негізге алынады. Жалғандық детекторында сынау оның нақ көзделіп отырған эмоциогендік жағдаятқа қатысты реакциясын тіркейтініне кепілдік бермейді. Бұлар қорқыныш, үрей, депрессия күйіне душар ететін тергеудің өзіне деген реакциялар болуы мүмкін. "Шын мәніндегі" эмоцияларды аппаратуралық әдістемелерден "индукцияланған" эмоциялардан саралау мүмкін емес. Осының өзі көптеген соттық қателерге себепші болып, жалғандық детекторында сынауға қарсылық туғызды. Психологияда жалғандық детекторы шыққанға дейін-ақ қылмыстың "аффектілік іздерін" зерттеу әдісі талданып белгіленген болатын. Дереккөздер
Жалғыздық (жантану)

Жалғыздық — басқа адамдардан оқшаулаған, өзгерген (үйреншікті емес) жағдайға ұшыраған адамның эмоциялық күйіне ықпал ететін психогендік факторлардың бірі. Адамның жалғыздық жағдайда болу уақыты ұзарған сайын тілдесуді, қарым-қатынасты қажетсіну күшейе түседі. Бұл қажетсінуда қанағаттандыру мүмкіндігінің болмауына жауап ретінде адамдар заттарды (қуыршақтарды және т.б.), әртүрлі жануарларды (өрмекшіден бастап аттарға дейін) тұлғаландырып тіл бітіргендей әрекет жасайды, қиял күшімен серіктестер тудырады (бірқатар жағдайларда түсінде көрген жарқын эйдетикалық бейнелер түрінде), олармен дауыстап сөйлесе бастайды. Бұл экстериоризациялық реакциялар қорғаныштық (есесін өтеушілік) реакциялар деп бағамдалып, психологиялық норма шеңберінде қарастырылады. Орнықсыз психологиялық қарекет кезеңінде сыналушыны арнаулы аппарат арқылы бақылауда немесе тұтқындағыларды есіктегі "әйнек-көз" арқылы қадағалау кезінде бірқатар адамдарда айрықша психологиялық жай-күй пайда болады; мұндайда олар тырдай жалаңаш отырғандай немесе ойларының бәрі айқын білініп отырғандай өзін ыңғайсыз, ауыр сезіне бастайды. Бұл кезеңде, сондай-ақ үстем идеялар пайда болады және көрген түстерін шындық болмыспен шатастырушылық жағдайлары байқалады. Жалғыздықтың қатаң жағдайында болу мерзімі ұзарған сайын терең психологиялық өзгерістер кезеңіңде аса бағалы идеялар, қарым-қатынас идеялары, тұлғаның қосарласушылық бөлінуі және реакциялық галлюцинациялар пайда болады. Жалғыздық жалқылықты да білдіреді. Жеке-дара болу да жалғыздық Салт адам да жалғыздық отбасында, жанұяда жалғыз өзінің тіршілік етуі. Психология ғылымында адамның жеке басын зерттеу даралық немесе дифференциалды психология деп аталады. Жеке басты зерттеуде адамның жан дүниесінің сыр-сипатын, психологиялық ерекшеліктерін зерттеу күрделі мәселе болып саналады да, оның кісілік қасиеттерінің дамуын, жеке процестері мен ерекшеліктерін ашып көрсетуге ерекше мән беріледі. Жеке басқа тән сипаттар темперамент пен мінез, оның дара басына тән қабілеттілігін айқындап көрсету, бұл ғылымда айрықша орын алатын маңызды проблема болып саналады. Жалғыздық ешкімі жоқтық, саяқтық. Жалғыздық бірен-саран, аздаған, некен-саяқ дейтін ұғымды да білдіреді. Халықтық ұғым-түсінік бойынша жалғыздық қиындыққа төзіп, тіршілік етуіне жанашырлық білдіруі адами-гуманистік сезімді білдіреді. Оған мүмкіндігінше көмек көрсетіп, есіркейтін болған. Дереккөздер
Жалтақтық

Жалтақтық — мінездегі қорқақтық, жасқаншақтық, жиіркенішті, тұрақсыз, құбылмалы келетін ұнамсыз сипат. Жалтақтық адам мінезінің жотасы деп саналатын еріктің тиісті шешімге келе алмай, кім болса соның еліктіргіш сөзіне еріп кететін өзіндік тұрағы жоқ жалтақшылдықты да білдіреді. Ауыспалы мағынада жалтақтық қорқақтық, жалтақтықты білдіретін түсінік ретінде адам мінезіндегі солқылдақтық пен тұрақсыздықты білдіреді. Ондай пайым өз еркін де билей алмай әрбір нәрсені сылтау етіп жалтақтай беретін болады. Жалтақ болып, тайсақтай беру адам мінезіндегі ұстамсыздықты білдіретін жеккөрінішті қылық, ерік-жігерсіздікті көрсететін ұнамсыз сипат. Жалтақтықпен күресудің тиімді әдісі артқа қарайлай бермей, алаң болмай, межелі мақсат-міндетті орындауға жан қуаттарын бағдарлау. Тайсалақтамай, жан-жағына қарайлап, алаңдамай, қандай іске болса да батыл кірісіп, мүлделі мақсатын орындау. Дереккөздер
Жан жарақаты

Жан жарақаты — адамның басынан өткен ауыр істер меназап шегіп тіршілігіндегі қайғы-қасіретке ұшырау салдарынан көңілі мен есінде қалған іздер. Сондай-ақ ұмытылмастай есте қалған, қиын-қыстау жайттар, азап шектірген оқиғалар мен ауыр тіршілік бейнесі адамның санасында өшпестей із қалдырады. Ондай оқиғалардан адам қанша құтыламын десе де санаға сіңген ауыр күндер өшпейтіндей із қалдырғандықтан, үнемі еске түсіп жаңғырып тұрады. Бастан өткен қайғы-қасірет адамның жан дүниесін жарақаттағаны соншалық бүкіл өмірде ұмытылмайды. Мидың белгілі бір алабынан орын тауып, мәңгілік орналасып қалғандай болады да тұрады. Жан жарақаты күйігі ауыр оқиға жайында ақын Қ.Жармағамбетов: "Жанына жара салып күйігі ауыр, Анама естіртемін, — деді, неғып дейді (Баллада)". Адам жанының жарақаты оны әртүрлі қайғылы, түңілу, мұңаю сияқты жағдайларға еріксіз түрде ұшыратып отырады. Өйткені жан жарақаты санада өшпес із қалдырып, белгілі жағдайға ұшыраған сайын еске еріксіз түсіп отырады. Саналы әрекетімен іс қынған адам ондай келеңсіз оқиғаны шапшаң ұмытып кете алмай жарақаттанған жанын көз алдына жиі елестете беретін күн кешеді. Тіршілікте азап шектірген оқиғаның жан дүниесіне өшпестей із қалдырып кетуі кейде кісі жанынан түңілетін күйге ұшыратуы тіршіліктен түңілтеді. Жан жарақатын жазу адам қандай қиын-қыстау жайттарды басынан кешіргенімен, дүниеге сеніммен қарап, өзінің іс-әрекетін, қимыл-қозғалысын, алға қойған мақсат-мүддесін орындап шығуға ұмтылуы керек. Сезімді ақылға билетіп, бойындағы ерік-жігер қасиетін шыңдай түсіруін өз қолына алуы қажет. Дереккөздер
Жан жылуы

Жан жылуы — психология ғылымында адамдардың өзара қарым-қатынастарында бір-біріне камқорлық, мейірімділік және ықылас-ынтасын көрсететін құбылыс. Ой ішінде, отбасындағы адамдардың бір-біріне жанашырлықпен қарап, өзара сыйласымдық пен құрметтеу сезіміне байланысты болып отырады. Үй ішіндегі ересектердің кішілеріне қамқорлық жасап, оларға тағыным берерлік ықпал етуі, үйдегі балалар мен жасы кішілердің ата-аналарына, үлкендердің ақыл-кеңесін тыңдап, оларға шама-шарқы жеткенше көмектесіп отыруы жалпы отбасы мен ағайын-туыс адамдар арасындағы сүйіспеншілікті жан жылуы жандандыра түседі. Ата-аналарының перзенттерін болашак ұрпағым мен өмірімнің жалғасы деп санап, олар жайында қамқорлық көрсету де жан жылуын маздата түседі. "Балым, балым, Баланың баласы — жаным" дейтін мақал жан жылуы көрсетудің шарықтау шегін білдіретін туған әке-шеше мен ата-әжелер, балалар мен немерелер арасындағы сүйіспеншілікті нығайтып, адамдардың жан дүниесін шаттық пен махаббатқа бөлейді. Жан жылуының көрінісі ұжым ішіндегі адамдар арасында да, қызметтес жора-жолдастар арасында да ерекше адамдардың рухани өмірін байытатын психологиялық қуатты фактор. Дереккөздер
Жан қуаты

Жан қуаты — адамның психологиялық сипаттары мен психикалық процестерінің алуан түрлі болып, неше алуан қызмет атқаруы мен олардың көрінісін ұлы бабамыз, әлемнің екінші ұстазы атанған Әбу Насыр әл-Фараби жан куаттары деп атаған және оларға сол замандағы ғылым жетістіктеріне сүйене отырып, адамның бойындағы жеке мүшелердің атқаратын қызметін де дәйектеп түсіндірген. Психикалық процестер болып саналатын сезім мен түйсік, сөйлеу мен ойлау, жігер мен ерікті әрекеттердің бәрі жан қуаттары деп есептеледі. Жан қуаты материалистік және идеалистік — діни бағыты бар екені философия ғылымындағы ертеден келе жатқан біріне-бірі қарама-қарсы дүниетанымдық көзқарас. Жан жайыңдағы түсінік психологияда — ішкі ой-сана сарайы. Ал ауыспалы мағынадағы жан түсінігі діни тұрғыдан қарағанда адамға, жан-жануарларға тіршілік беретін рух. Мұндай көзқарас бойынша, адамның тәні бар және жаны болады деген сенім болған. Адамның жан дүниесінің сыры объективті дүниенің субъективті бейнесі деп түсіну бірыңғай материалистік тұрғыңағы дұрыс түсінік болып табылады. Жан тәнмен бірге тіршілік етеді. Бұл организмнің табиғи өмір сүруі — шындық фактор. Дереккөздер
Жан құмарлық

Жан құмарлық — жанға әуестік, жан аярлық дейтін тіркестерден құралған түсініктің күнделікті сөз қолдануымызда екіжақты мағынада айтыла береді: *Жанға әуестік — адамның бас пайдасын ойлап, өмірден, тіршіліктен рақаттанып ләззат алуды көздейді. *Жан аярлық — жанын қинамай, азапты бейнет көрмей қызықты өмір сүруді мақсат тұту. Жан аярлықтың ұнамсыз ерекшелігі — аярлық. Аярлықтың бірнеше мағынасы бар: қулық-сұмдық, залымдық, айлакерлік. Жан құмарлық мінездегі өзіндік ерекшелік. Осы ерекшеліктің бір сипаты — аяршылық. Жан құмарлық адам мінезіндегі көбінесе ұнамсыз сипат ретінде менмендік пен эгоистікті білдіретін болғандықтан ондай пенделерді былайғы адамдар сый-құрмет тұтпайды. Оған сын көзімен қарайды. Жан құмарлық ұғымымен іргелес жаны құмар (құштар) дейтін түсінік бар. Бұл түсіініктің мәні ынтызар, ынтық болу, жаны құштар дегенді білдіреді. Жан құмарлықтың тағы бір ерекшелігі — сүйікті, қадірлі, қымбатты деген адам мінезінің бағалы жақтарын білдіретін атау-түсініктері де бар. Адамның даралық психологиялық сипат-ерекшеліктерін білдіретін мінездің қасиеттері мен сан қырлы сапалары жан жүйесінің құпиясы мол, әрі әр тарапты болатындығына айқын көз жеткіземіз. Дереккөздер
Жан сақтау

Жан сақтау — тіршілік етіп өмір сүру, күнелту. Адам сан қилы әрекеті арқылы тіршілік етуге бейімделіп, өзін сақтайды. Қажетті заттар өндіреді, пайдасына жаратады. Жан сақтау түсінігінің синонимі ретінде қолданылатын сөз тіркестері "жан сауғалады", "жан сауғалаушылық", "жан саялады" дейтін ұғымдар. Жан сауғалау — қауіп-қатерден аулақ болып қашқалақтау, жеке басын қорғау. Жан сауғалаушылық, жан сақтаушылық, амалдап күнелтушілік. Жан саялаудың мәні де жан сауғалап қорғану әрекетін білдіреді. Психологиялық тұрғыдан жан сақтау ұғымы адамның әр алуан әрекеттері арқылы белгілі іс-қимылдарын білдіреді. Мұндағы әрекеттердің физиологиялық негізі жоғары жүйке қызметіндегі қорғаныс рефлексіне байланысты. Дереккөздер
Жан сыры

Жан сыры. Бұл сөздің психология тұрғысынан алғанда бірнеше мағынасы бар: *1. Жан сыры— психологиялық процестердің мән-жайын, адамның даралық психологиялық сипаттарының ерекшеліктерін ғылыми тұрғыдан баяндай отырып түсіндіруді білдіреді. *2. Адамның психикалық күй-жайы болып саналатын зейіннің, сезім мен эмоцияның, ерік-жігер қасиеттерінің сипат-ерекшеліктерін бейнелеуді де жан сыры деп атаймыз. *3. Жан сырының тағы бір мағынасы, адамның басынан кешкен оқиғалардың санада қалған бейнесі мен ізінің мазмұнын пайымдап білу ерекшеліктері. Жан сыры біздің сана-сезіміміздегі болмыстың бейнесі. Ондай бейнелердің негізі — шындық пен ақиқат. Жан сырының сипат қасиеттерін қазақ халқының ақын-жазушылары өз туындыларында жан-жақты көркем сөзбен, поэтикалық тілмен де бейнелейді. Жан сыры тек психикалық процестер емес, тіршілік ету бейнесінің өзге түрлері арқылы да нәзік сезім күйлерімен қарым-қатынас жасаудың алуан тәсілдері арқылы да көрініс беріп отырады. Дереккөздер
Жан талдау

Жан талдау — психология ғылымында бұл ұғым психоанализ деп те аталады. Психоанализ гректің псюхэ — жан, анализ — талдау деген екі сөзінен құрылған. Қазақша мағынасы жан талдау дегенді білдіреді. Жан талдау — адамның саналы түрде мән-мағынасын нақты сөздермен жеткізуге келмейтін ниет-тілегі мен қажеттілігі. Ондай тілектерді қанағаттандыруда адам өзінің іс-әрекетінде туа біткен екі түрлі инстинкттен тұқым қалдыру (жыныстық ләззат) және өмірді жалғастырудан (өлімнен қорқу) құралады деген ой түйеді. Жан талдау бағытының негізін салушы австриялық психиатр З.Фрейд (1856-1939). Фрейд адамның санасыз әрекеті (жыныстық еліктеу) XX ғасырдың жиырмасыншы жылдарынан бастап кеңінен тарады. Бұл бағыт бойынша мінез-құлықтың түпкі себебін санасыздық әрекетке — психиканы талдауға әкеп тіреді. Осы негізге сүйене отырып, адамның дамуын әлеуметтік жағдайлардан толық бөліп алып қарастырады да, санасыздықты, биологиялық негізді алға тартады. Фрейд негіздеген психоанализ теориясының мәні — адамның әлеуметтік өміріндегі рөлі мен тіршілік еткен ортаның негізгі факторларының бірі екендігін жоққа шығарады. Фрейдшілдер жыныстық қатынас пен өлім үрейін алға тартып, адамдардың қоғамдық өмірдегі іс-әрекеттерін тұншықтырып тастайды. Сөйтіп, санасыз қылықтарға аса мән береді. Олар адамдардың жасампаздық істерінің бәрі де жыныстық қанағатка талпынудың көрінісі деп санайды. Фрейдшілдердің зерттеулерінде биологиялық факторлардың бірсыпыра әдіс-тәсілдерін адамның жан дүниесінің сырын түсіндіруде елеулі мәні болды. Ал сондай әдістердің теориялық құрылымы ғылыми тұрғыдан сындарлы сынға төтеп бере алмайды. Өйткені жан дүниесінің сан қырлы сипат-ерекшеліктері жан-жақты ғылыми зерттеулер арқылы ғана айқыңдала түсетін күрделі мәселе болып саналады. Дереккөздер
Жанкешті

Жанкешті (; шың аты – Мэттю Майкл Мердок ) — Marvel Comics комикстерінең суперқаһарман. Кейіпкерді Стэн Ли және Билл Эверетт құрылған. Алғашқыда Daredevil #1 (10 сәуір 1964 жылы) комиксінде пайда болды.
Жарнама психологиясы

Жарнама психологиясы - психология ғылымының қолданбалы салаларының бірі. Жарнама көрермендердің, алушылардың, жөне қатынасушылардың зейіндері мен қызығушылықтарын заттарға, шараларға, дәстүрлерге, шығармаларға, т.с.с. аударып, кең өрісті әйгілі ету мақсатымен қолданылатын хабарлау жолы. Жарнама психологиясы эргономиканың, физиологияның, эстетиканың және этникалық нормалардың мүмкіндіктерін ескереді. Жарнама хабарлайды, түсіндіреді, сендіреді. Олай ету үшін жалпыға ақпарат үрдісінің функциясы, нұсқасы және адамдардың білім деңгейлері мен кімдерге арналғанын жан-жақты қарастырады. Жарнама психологиясы жарнаманың әртүрлі әлеуметтік функцияларының механизмдері мен заңдылықтарын зерттейді. Дереккөздер
Жаттығу топтары

Жаттығу топтары — бихевиористік бағдарланған топтар. Мұндай топтағылар өмірге қажетті дағдыларын, әсіресе коммуникативтік мүмкіндіктерін дамытады. Бұл топтарда, қатысушылар дамыған икемділіктері арқылы адамды өзіне-өзі сенбеуінен, үрейленуден, агрессивтіліктен және де басқа әдеттенген жағымсыз қылық түрлерінен құтылады. Дереккөздер