kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қабылаш Әбікейұлы

Қабылаш Әбікейұлы(5.10.1945 жылы туған, Моңғолия, Қобда аймағы, Бай-Бесік, Байөлқе қаласының маңы) - әнші, Моңғолияның халық артисі (1981). София консерваториясын (педагогі - проф. Х.Бромборов) бітірген (1972). Сол жылдан моңғол опера және балет театрының (Улан- Батор қаласы) құрамында соло-әнші. Театр репертуарынан орын алған моңғол, орыс, итальян, франңуз композиторларының опералары бойынша әр алуан партияларды орындап Әбікейұлы Моңғолияның музыкалық- орындаушылық өнеріне, оның даму жолына үлкен үлес косты. Мұнда орындаған елеулі партиялары қатарында Онегин, Елецкий, Роберт (П.И. Чайковскийдің "Евгений Онегин", "Қарғаның моткесі" мен "Иолантасында"), Риголетто, Жермон, Яго (Дж.Вердидің "Риголетто", "Травиатасы" мен "Отеллосында"), Валентин (Ш.Гупоның "Фаустында"), Эскамильо (Ж.Бизеннің "Карменінде"), Фигаро (Дж.Россинидің "Севиль шаштаразында", т.б. бар. 1994 жылдан Алматы қаласындағы Қазақ академиялық опера және балет театрына ауысты. Театр сахнасында Абай (А.Жұбанов пен Л.Хамидидің осы аттас операсында), Омар (Е.Рахмадиевтің "Қамар сұлуында"), Жанбота (М.Төлебаевтың "Біржан - Сарасында") секілді партияларды орындаумен көрермендер көңілінен шықты. Оның концерттік-орындаушылық репертуарынан қазақ, моңғол, орыс, корей, болгар, итальян елдері композиторларының музыкалық шығармалары мол орын алды. 1992 жылдан Алматы консерваториясында педагогика қызметпен айналысады. Берлин қаласында өткен Жастар мен студенттердің Бүкіл дүниежүзілік 10-фестивалінің лауреаты (1973) және Софья қаласында өткен Жас опера әншілері байқауының дипломанты (1979). Дереккөздер
Қабыршақтас

ҚАБЫРШАҚТАС, ұлутас – теңіз жәндіктерінің бүтін немесе үгілген қабыршақтарынан құралған органик. шөгінді жыныс. Кеуектілігі, көлемдік салмағының жеңілдігі, жылуды аз өткізгіштігі, тілуге және жонуға икемділігі – Қабыршақтастың бағалы құрылыстық қасиеттері. Қазақстанда құрылыстық тілме тастардың негізгі қоры плиоцен шөгінділердегі әктасты Қабыршақтастармен байланысты. Бұл шөгінділер Маңғыстау мен Үстіртте кеңінен тараған. Мұнда әктасты Қабыршақтастардың 17 кен орны барланған. Жетібай, Маңғыстау, Өзен, Форт-Шевченко, Қызылтұран, т.б. карьерлерден қаптама тақталар, Қабыршақтас блоктары алынады. Бұл өнімдер құрылыста үй-ғимарат қабырғаларын жабу үшін кеңінен қолданылады. Сілтемелер
Қағаз ақша

Қағаз Ақша– атаулы құны бар ақша белгілері, яғни айналыста толымды ақшаны алмастыратын құн белгілері. Оны мемлекет өзінің шығыстарын жабу үшін шығарады. Қ. а. асыл металдармен қамтамасыз етілмеген, асыл металға айырбасталмайды және ұсақталмайды. Қ. а. айналыс, төле
Қаған

Қаған — хандардың ханы, бас хан деген ұғымды білдіреді — ерте түрік мемлекеттерінің басшысы. Түрік, батыс және шығыс түрік, Түргеш, Қимақ секілді қағандықтарды басқарған. Ол жоғарғы билеуші, әскербасы болды. Оған белгілі бір тайпа өкілдері сайланған. Қағандықтағы жоғары лауазымдарға қаған өз туыстарын тағайындап, соларға арқа сүйеп отырған. Олар қағандыққа қарасты тайпаларды билеп төстеді және өз үлестеріне тиісті әскерді басқарды. Қаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саяси істерінің бәріне басшылық етті. Соғыс ашу немесе бітімге келу, шетелдік елшілерді қабылдау, құрылтай жиналысын шақыру, ру басшыларын тағайындау, алым-салықты қадағалау, т.б. Істермен айналысты. Дереккөздер
Қағида

Қағида немесе принцип ( – принцип; негіз, алғы бастама) — белгілі білім жүйесінің түп-негізі, алғы бастамасы, абстрактылы түрдегі ең қысқа жалпылама мазмұны. Ғылыми танымда идея, теория, әдіс сияқты таным түрлерімен өзара байланыста тұжырымдалады. Тағы қараңыз * Ереже Дереккөздер
Қағытпа

Қағытпа, реплика-1) қысқаша қарсы пікір айту, сөз қайыру; 2) сот процесіне қатысушы жақтың қарсылық білдіруі; 3) бейнелеу өнерінде - автордың өз шығармасын түпнұсқадан елеусіз ғана айырмашылықпен қайталауы; 4) өнердің өзге саласында (әдебиет, театр, кино) шығармалардағы кейіпкерлердің сөйлесуі (диалогі) кезіндегі орнын тауып қарсы айтылған өткір жауап. Қағытпа адамның мінез бітімін, ойлау, сезіну ерекшелігін айқын танытады. Шиеленіскен екі ұдай жағдайда айтылған тапқыр сөз адамның ішкі сырын, түпкі ой-пікірін ашық білдіріп, кеп жағдайда аңғартады. Өткір жауаптың, тосын қағытпа сөздің қазақтың шешендік сөз өнерінің түйінді жері, өзегі іспетті болып келеді. Драмалық шығармаларда қағытпа диалог үстінде беріледі де, көп жағдайда айрықша әсерлі болады. Қағытпа драмалық шығармадағы, сондай-ақ, романдағы кейіпкерлердің диалогін ширатып, жандандырып тұрады. Қағытпа қарсыласын сөзбен түйреуге қалай қолайлы болса, өз жанына тиетін сөзге табан астында қисынды дәлел айтып, оны бойына дарытпай, сөздің аяғын қарсы адамына бұрып, қайтарып тастауға да сондай қолайлы. Сөйлеу тілінде Қағытпа пікір айтып тұрған адамның сөзін қақпалап, кағытып, жарыса айтылған қарсылық сөз деген ұғымды білдіреді. Дереккөздер
Сердеш Қажымұратов

Сердеш Қажымұратов (19 наурыз 1950 жылы туған, Казталов ауданы, Әжібай а.) — актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1986). * 1971 ж. Алматы мемлекеттік өнер институтының актерлік факультетін бітірді. * 25 жыл бойы Қарағанды облыстық драма театрының актері болып еңбек етті. Ол Әлібек, Жапал, (М.Әуезовтың «Айман-Шолпан» мен «Еңлік-Кебегінде»), Шоқан (С.Мұқановтың «Шоқан Уәлихановында»), Қодар, Сердәлі (Ғ.Мүсіреповтың «Қозы Көрпеш-Баян сүлуы» мен «Ақан сері-Ақтоқтысында»), Бақыт, Алтынбек (С.Жүнісовтің «Тырау-тырау тырналары» мен «Қысылғаннан қыз болдығында»), Нияз (Т.Ахтановтың «Махаббат мұңында»), Жангелдин (М.Д.Симашконың «Төтенше комиссарында»), т.б. рөлдерді ойнаған. * 10-нан аса киноға түсті, әсіресе 1986 ж. «Күзет бастығы» фильмінде Құрымбайдың рөлін жұртшылық талғамынан шығарлықтай шынайылықпен шебер сомдай білді. Сол жылы С.Жүнісовтың «Өліара» спектаклінде Жақай Тайшиевтің рөлін орындағаны үшін оған Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы берілді. * Батыс Қазақстан облыстық қазақ драма театрында бас режиссер болып істеген жылдарда (1997-2001) театр репертуарын байытуға үлес қосты. Дереккөздер
Қазақ Азаматтық Комитеттері

Қазақ Азаматтық Комитеттері - 1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін Қазақстанның облыстары мен уездерінде қүрылған үлттық үйымдар. Қазақ халқының мүддесін қорғап, жергілікті билікті өз қолдарына алу мақсатын көздеді. Уақытша үкімет комиссарларына сүйене отырып, олар үлттық кемсітушілікті жоюға атсалысты. Қазақ азаматтық комитеттерінің мүшелері негізінен жергілікті үлт зиялыларынан және ауқатты адамдардың арасынан сайланды. 1917 жылдың соңында қазақ- станда кеңес өкіметі орнай бастағаннан кейін, кейбір облыстарда (торғай, ақмола) кеңестермен қатар өмір сүрді. Семей облысының кейбір уездерінде билікті өз қолдарына алды. 1918 жылдың жазына қарай қазақ азаматтық комитеттері тарап кетті. Дереккөздер
Қазақ КСР ОАК

Қазақ Акср Орталық Атқару Комитеті– орталық басқару органы. 1920 ж. 4 – 12 қазан аралығында өткен Қазақ АКСР кеңестерінің құрылтай съезінің 12 қазандағы мәжілісінде сайланды. Құрамында 76 мүше және 25 мүшелікке кандидат болды. Олардың ішінен 10 адам төралқа мүшелігіне сайланды. Қазақ АКСР
Қазақалтын

Қазақалтын– кен байыту концерні, алтын кенін байытатын және алтын өңдейтін жеке меншік нысандағы ірі кәсіпорын. 1999 ж. 10 қыркүйекте құрылған. Концерн 1932 ж. 4 қарашада құрылған Солт. Қазақстан Каззолото тресі негізінде ашылды.
Гүлжамал Мұқажанқызы Қазақбаева

{{Кинематограф { } { } }} Гүлжамал Мұқажанқызы Қазақбаева (1949 жылы 7 ақпанда Алматы облысы Кербұлақ ауданында туған) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1992). Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984). Құрмет орденінің иегері. Қазақстан Республикасының мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері. Толығырақ * Гүлжамал Мұқажанқызы 1949 жылы 7 ақпанда Алматы облысы, Кербұлақ ауданы, Көксай ауылында дүниеге келген. * 1966 - 1968 жылдары М.Әуезов атындағы академиялық драма театры жанындағы студияның актерлік бөлімін тәмамдады * 1994 - 1996 жылдары Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр көркем сурет иниституты) "драма және театр актрисасы" мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолы * 1969 - 1978 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық қазақ драма театрында актриса. * 1978 жылдан Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актрисасы. Марапаттары * 1984 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегері атанды. * 1992 жылы елбаының жарлығымен "Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі" құрметті атағымен марапатталды. * 2005 жылы "Ерен еңбегі үшін медалі" * 2011 жылы "Құрмет ордені" * 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" мемлекеттік мерекелік медальімен марапатталған.
Қазақ биі

Қазақ би сөзі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Қазақ би өнері — бишінің қозғалысы мен дене қимылы арқылы көркем образды бейнелейтін, ұлттық сахна өнері; * Қазақ биі (халық биі) — жеке биші орындайтын халық биі.
Қазақ Вальсі

Қазақ Вальсі - қазақ биі. Биді қойып, алғаш сахнаға шығарған, Ш.Жиенқұлова. Музыкасы Л.Хамидидікі. Музыкалық өлшемі 3 / 4 . Ырғағы жеңіл әрі екпінді. Би қазақ қыздарының талшыбықтай бітімін, кәусардай тазалығы мен биязылығын бейнелейді. Бидің 2 нұсқасы бар. Алғашқы нұсқасын автордың өзі кезінде одақтық және шет ел сахналарында билейді. Бір топ қыздардың билеуіне лайықталған екінші нұсқасы 1958 жылы Мәскеу қаласында өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің он күндігінде Үлкен театрда көрсетілді. Дереккөздер
Қазақ ветеринария ғылыми-зерттеу институты

Қазақ ветеринария ғылыми-зерттеу институты– ветеринария және ветеринариялық-профилактикалық, санитарлық және зоогигиеналық ғыл.-зерт. жұмыстарын үйлестіретін басты мекеме. Қ. Р. Ауыл шаруашылығы мин-нің қарамағында. 1905 ж. 14 қаңтарда Губ. ветеринарлық-бактериол. лаб. негізінде Орынбор қ-нда құрылған. Филиалдары * Ақмола ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Ақтөбе филиалы * Батыс Қазақстан ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Жамбыл ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Қарағанды ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Қостанай ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Қызылорда ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Оңтүстік Қазақстан ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Павлодар қаласындағы филиалы * Солтүстік Қазақстан ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы * Шығыс Қазақстан ветеринария ғылыми-зерттеу стансасы Дереккөздер
Қазақ журналистикасы

Қазақ журналистикасы – бұқаралық ақпарат құралдары арқылы елдегі және әлемдегі жаңалықтар мен оқиғалар, саяси, әлеуметтік, экономикалық, мәдени, рухани құбылыстар жөнінде халыққа хабар тарататын шығармашылық қызмет түрі. Қазақ журналистикасы Қазақстанның әр кезеңдегі газет, журнал материалдары. Дереккөздер
Қазақ жылқысы

Қазақ жылқысы– салт міну, жүк тасу, ет пен қымыз өндіру үшін өсірілетін жергілікті жылқы тұқымы. Ауа райының қолайсыз жағдайына төзімді, жемшөп талғамайтын, үнемі далада, тебіндеп жайылады. Қолдан сұрыптау әдісімен шығарылған. Түрікмен, моңғол, сол түстік аймақтардағы орман жылқыларымен будандастыру нәтижесінде Қазақ жылқысы тұқымының бірнеше тармақтары (адай жылқысы, көшім жылқысы, қостанай жылқысы, жабы, т.б.) алынған. Басы үлкен, кең сағақты, мойны жуандау, етті. Тұрқы ұзын, кеудесі кең, жоны жалпақ, сауырлы. Аяқтары өте мықты, сүйекті. Жал-құйрығы қою, әрі ұзын, денесі тығыз, етті келеді, күзде тез семіреді. Қазақ жылқысының түсі көбінесе торы, жирен, сонымен қатар қара, құла, сұр, көк түстілері де жиі кездеседі. Қазақ жылқысының айғырларының шоқтығының биіктігі 140,1 см, тұрқының қиғаш ұзындығы 144,2 см, кеуде орамы 172,3 см, жіліншік орамы 18,4 см, ал биелерінде – тиісінше 138,6; 144,9; 169,1; 17,9 см. Айғыры 600, биесі 550 кг тартады. Қазақ жылқысы ұшқыр, жүйрік болмағанымен, алыс жолға өте төзімді. Олар тәулігіне 300 км-дей жол жүре алады, ал 100 км-ді 4 сағ 6 минутта шауып өтеді. Биелері тәулігіне 10 – 15 л-ге дейін сүт береді. Әр 100 биеден 85 – 95 құлын алынады. Қазақ жылқысының таңдаулы үйірлері Ақтөбе облысындағы Мұғалжар, Талды, Қызылорда облысындағы Құланды, Алматы облысындағы Басши жылқы зауыттарында өсіріледі. Қазақ жылқысын одан әрі жақсарту жұмысымен Қазақ қой шаруашылығы технологиялық ғылыми-зерттеу институты шұғылданады. Дереккөздер
Қазақ конституциялық-демократиялық партиясы

Қазақ конституциялық-демократиялық партиясы 1905 жылы желтоқсан айында Орал қаласында өткен сиезде құрылған. Оны ұйымдастырушылар қатарында Б.Қаратаев, Ғ.Бердиев, М.Бақыткереев т.б. қазақ зиялылары болды. Осы сиезде «Қазақ конституңиялық-демократиялық партиясының» бағдарламасы және жарғысы қабылданды. Бұл құжаттар татар тіліндегі «Әл- ғаср-ул-жәдид» газетінде жарияланған. Мәтін соңында «Қазақ конституңиялық- демократиялық партиясының» мүшелері мыналар: С.Қаратаев, Ғ.Бердиев, М.Бақытгереев, И.Тоқбердиев, Х.Досмұхамедұлы, Н.Ипмағамбетов, М.Мұқанов, Ғ.Рақымбердиев, Ізбасаров, Ү.Дүйсембин» делінген. Бағдарлама мынадай бөлімдерден тұрады: азаматтардың негізгі еркіндіктері, патшалықгың қалпы, халықтың өзін-өзі билеуі, сот, дін, жер, алым-салық, жұмысшылар, мектептер, партия жұмысы. Бұл құжат - мерзімі жағынан Қазақстандағы партиялар тарихындағы ең алғашқы бағдарлама. Соған қарап, оны ұлт-азаттық қозғалыстың алғашқы кезеңіндегі маңызды оқиға деп қабылдауға болады. Дереккөздер
Қазақконцерт

Роза Бағланова атындағы «Қазақконцерт» мемлекеттік академиялық концерттік ұйымы — Қазақстандағы мәдени-концерттік мекеме. 1960 жылы Жамбыл атындағы филармонияның эстрада секторы негізінде, қазақ халқының музыка мәдениеті мен мұрасын насихаттау мақсатында құралды. Сол жылы мәдениет министрлігінің ұйғарымымен "Қазақконцерт" филармониядан бөлініп шықты. "Қазақконцерттің" алғашқы құрамына Ш.Жиенқұлова, М.Ержанов, Ж.Омарова, Ж.Елебеков, Г.Баязитова, Р.Есімжанова, Ү.Тұрдықұлова, Н.Тапалова, Роза Бағланова, М.Хамзин секілді Қазақстанның халық артистері, т.б. кірді. Олардың келесі тобын С.Тыныштығұлова, Ә.Есқалиев, С.Шүкіров, Г.Талпақова секілді халық артистері, "Дос-Мұқасан" вокалдық-аспаптық ансамблі, "Жалын", "Балбырауын" музыкалық ансамбльдері құрады. Бүгінде концерттік бірлестікте Қазақстанның халық артистері - Роза Бағланова, Р.Рымбаева, М.Жүнісова, еңбек сіңірген артистер - [Р.Стамғазиев, Б.Сәмединова, халықаралық байқаулардың лауреаттары - М.Дәулетбақова, Қ.Мақанов, С.Қаниева, П.Омарбекова, Б.Смақов т.б. жұмыс істейді. Дереккөздер
Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты

Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты– ғылыми-тәжірибелік мекеме, республикадағы офтальмологиялық қызметтің басты орталық Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің қарамағында. 1933 жылы Алматы облысы көз аурулары ауруханасы негізінде өлкелік ғылыми-тәжірибелік офтальмология институты ретінде құрылды. 1974 жылдан қазіргі атымен аталады. Құрамында: офтальмологиялық қызметті ұйымдастыру; көз тамырлары ауруларын зерттеу; балалар мен жасөспірімдердің көз ауруларының алдын алу; көз жарақатын емдеу бөлімдері; глаукома және арнайы көз патологиясы лабораториялары бар. Негізгі ғылыми бағыттары: көз ауруларының таралуын тежеу және одан сақтандыру, диабеттің салдарынан болатын көз ауруларының мед. әлеум. аспектілерін айқындау; көз тамырлары ауруымен ауырған науқастардың көз жанарын қалпына келтіру; амблиопия (көрудің нашарлауы), миопия (алыстан көрмеушілік), іштен туа біткен көз ауруларын консервативті және хирургиялық жолмен емдеу; глаукома және катарактаның асқынуынан пайда болатын көз ауруларын емдеу және хирургиялық жолмен көздің көруін қалпына келтіру, т.б. Институт қазіргі заманға сай техникалық құралдармен (ультрадыбысты факоэмульсикатор, компьютерлік периметр, контактісіз тонометр, диагностикалық эхосканер, т.б.) жабдықталған.
ALT Университеті

Мұхамеджан Тынышбаев атындағы ALT Университеті — Қазақстандағы жекеменшік жоғарғы оқу орны. ALT Университеті қазіргі таңда көлік, коммуникация және экономика саласында бәсекеге қабілетті мамандар дайындайды. ALT Университетінде оқу мен ғылым үрдісін 65%-тан астамы ғылым докторлары мен кандидаттары дәрежелі жоғары білікті профессорлар, доценттер мен оқытушылар іске асырады. Академияның Астана, Алматы, Ақтау, Ақтөбе және Шымкент қалаларында орналасқан колледждері бар. Тарихы Жоғары оқу орнының тарихы 1931 жылдан, Ташкент қаласында орналасқан Орта Азия темір жол көлігі инженерлері институтының механикалық, пайдаланушы және жолшы мамандықтары филиалы ретінде Алматыда ашылған оқу орнынан бастау алады. 1957 жылы жоғарыда аталған филиал – Оқу-консультациялық пункт болып өзгертілді. Жоғарыда көрсетілген оқу-консультациялық пункт 1967 жылдың 1 қазанынан бастап ТашИИТ-тің Алматы филиалы болып қайта құрылды. 1976 жылдың 20 мамырында аталмыш филиал – Алматы Темір жол көлігі инженерлер институты болып құрылады (АлТЖИИ). 1991 жылы 1 қаңтарда Өскемен құрылыс жол институтының Алматы филиалының базасында – Алматы автокөлік-жол институты құрылды (ААЖИ). 1996 жылы 7 мамырда, Алматы Темір жол көлігі инженерлері институты мен Алматы автокөлік-жол институты оқу орындарының базасында – көлік саласының мамандарын дайындайтын ірілендірілген жоғары оқу орны – Көлік және коммуникациялар академиясы құрылды (ҚазККА). 2000 жылы 23 мамырда Қазақ көлік және коммуникация академиясына, ірі қоғам және саяси қайраткер, Түркістан-Сібір магистралі жобасын жасаушы және құрушы, қазақтан шыққан алғашқы қатынас жолдары инженері – Мұхамеджан Тынышбаев есімі берілді. 2021 жылдан бастап Логистика және көлік академиясының жаңа дәуірі басталды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Қазақ-қалмақ бітімі

Қазақ-Қалмақ Бітімі (1742) – жоңғарлар мен қазақтар арасындағы келісім. 1742 жылы мамыр айына дейін жасалған. Ресми түрде келісімге қазақтар жағынан Бармақ, жоңғарлар жағынан Кусяп қол қойған. Ұлы жүз түгелімен, ал Орта және Кіші жүздер жартылай жоңғарларға бағынышты болғандықтан, бітім қазақтарга өте ауыр тиді. Жоңғар билеушісі Қалдан Серен Еділ қалмақтарымен қосылып қазақтарға 1741 жылы күйрете соққы берді. Орта жүзге Сары Манже басқарған 30 мыңдық жоңғар қолы басып кірді, Кіші жүзді Жайық өзенінің оң жағасына дейін ығыстырды. Кейбір қазақ рулары тіпті Қобанға өтіп кетпекші болды. Қазақ-Қалмақ Бітімі екі жақтан 40 адамнан қатысты. Қазақтар арасында Әбілқайыр хан, Күшік хан, Әбілмәмбет хан, Барақ сұлтан, Есет, Жәнібек, Алтыбай, Жанақ, т.б. батырлар болды. Жоңғарлар жағынан құжаттар бойынша Буданск-Зайсанның аты ғана кездеседі. Ресми түрде келісімге қазақтар жағынан Бармақ, жоңғарлар жағынан Кусяп қол қойған. Қазақ-Қалмақ Бітім бойынша екі жақ жаңа туған бала ат жалын тартып мінгенше соғыспайтын болып келісті. Бірақ 1742 жылдың жазында-ақ бұл келісім бұзылды. Дереккөздер
Қазақ құс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ Құс Шаруашылығы Ғылыми-Зерттеу Институты– құсты жемдеу, өсіру және күтіп-бағудың технология жаңа ғылыми-зертеу жұмыстарын үйлестіріп отыратын мекеме. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы мин-нің қарамағында. Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зертеу институты мен Сол түстік мал шылығы ғылыми-зертеу институтының құс шаруашылығы бөлімдері, сондай-ақ Қазақ егіншілік ғылыми-зертеу институтының «Қаскелең» тәжірибе шаруашығына қарасты құс фермасы негізінде 1966 ж. құрылған. Алматы облысының Қарасай ауданындағы Қазақ КСР-інің 50 жылдығы кентінде орналасқан. 1992 – 2002 ж. қазіргі атымен аталды, ал 2002 жылдан «Мал шаруашылығы және ветеринария» ғылыми-өндірістік орталығының құс шаруашылығы мәселелері бойынша бөлімшесі. Құрамында жемдеу және оның технологиясы, селекция және генетика секторлары, жемшөп сараптау өндірістік лабороториясы бар. Негізгі ғылыми бағыттары: ауылы шаруашылығы құстарының қолда бар линияларын жетілдіру және жаңа кросс шығару; республиканың көп салалы экономика жағдайында құс өнімдерін өндірудің энергияны үнемдейтін технологиясын әзірлеу; құс рационының жемшөп құрамына енгізілетін заттардың ғылыми негізделген нормаларын жасау және оның биология тиімділігін зерттеу; құс шаруашылығы үшін селекция-технология бағдарлама даярлау. Институтта құс жемдеу, оның тұқымдарын жақсарту және өсіру технологиясын жасау жөнінде ұсыныстар енгізіліп, құсқа берілетін құрама жем, витаминді-минералдық қоспалар рецептурасының экономика тиімділігі және жемдеу мөлшерін даярлау жұмыстары жүргізілді; лазер сәулесі мен үйектелген (поляризацияланған) қызыл жарықты пайдаланудың нәтижесінде құстардың жұмыртқалағыштығы мен балапандардың өміршеңдігі артатындығы анықталды. Институтта жұмыртқа өндіру бағытында өсірілетін тауықтың «Алатау», үйректің «Медеу», «Арман» кросстары шығарылып, Орта Азия республикаларының көптеген шаруашылықтарына таратылды. Сілтемелер
Қазақойл-Ембі

Қазақойл-Ембі — мұнай-газ өндірісі кәсіпорны. Тарихы 1911 ж. Доссор кәсіпорнының құрылуынан басталады. Ембімұнайгаз және Теңізмұнайгаз ААҚ-дары бірігіп, 1999 ж. Қ.-Е. ААҚ болып қайта құрылды. 2002 жылдан Қазмұнайгаз ұлттық компаниясының еншілес кәсіпорнына айналды. Аталмыш қоғам республикадағы ең ірі мұнай компанияларының бірі. Құрамындағы 21 бөлімшенің алтауы негізінен мұнай өндіретін басқармалар. Олар: «Жайықмұнай», «Доссормұнай», «Мақатмұнай», «Қайнармұнай», «Құлсарымұнай», «Прорвамұнай» мұнай-газ өндіру басқармалары. Ал 15 бөлімше тікелей өндірісті қамтамасыз ету жұмыстарымен айналысады. Бұған қоса акционерлік қоғамның 100% жарғылық қорымен он алты жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер құрылған. Олар өмірдің әр саласына өндіріске, құрылысқа, сауда т. б. бейімделген. Акционерлік қоғам еншісінде 45 кен орны бар, бүгінгі таңда олардың 33-і игерілу үстінде. Мұнай саласындағы мұнай іздеу, барлау жұмыстарында «Қазақойл—Ембі» ААҚ біршама сәтті жұмыстар жасады. Жарты ғасыр бойы ядролық сынау аймағы болған Тайсойған өңірі үкімет қаулысымен акционерлік қоғамға жалға беріліп, акционерлік қоғам осы өңірге ешбір инвестициясыз, өз күшімен барлау жұмыстарын жүргізді. Нәтижесінде Қондыбай, Қазанғап, Уаз мұнай алаңдары дүниеге келді. Күрделі құрылыстан 80 км-лік Забұрын—Мартыши мұнай құбыры іске қосылды. «Қазақойл» мұнай компаниясының басшылығымен Жаңа Қаратон кенті дүниеге келіп, 420 орындық мектеп, тұрғын үйлер бой көтерді. Дереккөздер Түсініктемелер
Қазақ өсімдік қорғау ғылыми-зерттеу институты

Қазақ Өсімдік Қорғау Ғылыми-Зерттеу Институты– ғылыми-тәжірибелік мекеме. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы мин-нің қарамағында. Респ. өсімдік қорғау ст. негізінде 1958 ж. Алматы облысы Қарасай ауданы Рахат ауылында құрылған. 2002 жылдан институт Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылми-өндірістік ортаның еншілес мемлекет кәсіпорны болды. Институт құрамында: энтомология, фитопатология, экотоксикология, арамшөптермен күресу бөлімдері; биотехнология және шегірткелер экологиясы лабораториялары; сондай-ақ Қостанай (Қостанай облысы) бөлімшесі бар. 1958 жылдан аспирантура жұмыс істейді. Негізгі ғылыми бағыттары: өсімдіктерді, ауыл шаруашылығы дақылдарын түрлі зиянкестер мен аурулардан, арамшөптерден қорғаудың тиімді әдістерін тауып, өндіріске енгізу; ауыл шаруашылық өнімдерін және жайылымдарды аймақтық егіншілік жүйесіне және жаңа шаруашылыққа лайықты интегралдық жүйеде қорғауға бейімдеу. Институт дәнді, техника дақылдарды, қант қызылшасын, жүгеріні, жоңышқа мен эспарцетті, еркек шөпті, т.б. өсімдіктерді зиянкестерден қорғаудың агротех., биологиялық, химиялық әдістерін өндіріске енгізді, биоагенттер мен микроорганизмдер, микробиология препараттар пайдаланудың жаңа тиімді тәсілдерін ұсынды. Зиянкестерден (әсіресе шегірткелерден) арылудың жаңа әдістері (химия жолмен және сәуле түсіру арқылы өрбу қабілетінен айыру, пайдалы жәндіктерді интродукциялау іздестірілуде. Институтта өсімдік зиянкестерін жою мерзімін болжау мақсатында матем. модельдер, электрондық есептеу машиналары, авиациялық барлау әдістері кеңінен қолданылады. Институт 25 томдық ғылыми жұмыстар жинағын, өсімдік қорғау мәселесіне арналған монографиялар, әдістемелік нұсқау кітапшаларын шығарады. Сілтемелер
Қазақ КСР (қысқаша энциклопедия)

«Қазақ КСР. Қысқаша энциклопедия», ғылыми-танымдық басылым. 1985-1991 ж. «Қазақ совет энциклопедиясы» баспасы қазақ және орыс тілдерінде 4 том етіп шығарған. 1-томның бас редакторы М. Қозыбаев, 2-4-томдарының бас редакторы Р. Нұрғали. Оларда Қазақстанның тарихы, қоғамдық, мемлекеттік құрылысы, табиғаты, экономикасы, ғылыми, денсаұлық сақтау ісі, тілі, әдебиеті, енері, сәулет ісі т. б. туралы жан-жақты мағлұмат берілген. 4-томда Әуезовтің өмірі мен шығармашылық қызметі женінае көлемді мақала орын алған. Онда ұлы жазушының басты-басты туындыларына талдау жасалып, қаламгерді прозашы, драматург, ғалым, ұстаз, әдебиеттанушы, аудармашы, қоғам қайраткері ретінде таныстырған. Жалпы басылым бойынша классик жазушының есімі 115 жерде аталып, ол айтқан ой-пікірлерге жүгініс жасалған. Дереккөздер
Қазақстан Авторлары Қоғамы

Қазақстан Авторлары Қоғамы Қазақстан Авторлары Қоғамы(ҚазАҚ) – авторлық құқықты қорғаумен айналысатын респ. қоғамдық бірлестік. 1996 жылы қабылданған «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына орай 1997 жылы 10 қыркүйекте құрылған. Ақын, драматург, композитор, суретші, ғалым, т.б. авторлардан тұратын 700-ге жуық мүшесі бар. Сонымен қатар авторлардың мұрагерлері де қоғам мүшесі болып саналады. Мүшелікке келісімшарт негізінде қабылданады. Қазақстан авторлары қоғамы еліміздің авторлары мен олардың мұрагерлерінің құқығын Қазақстан Республикасы аумағында және дүние жүзі көлемінде қорғауды қамтамасыз етеді. Қоғамның облыс орталықтары және ірі қалаларда 18 бөлімшесі мен өкілдіктері жұмыс істейді. Қазақстан Авторлары Қоғамы шетел авторлары құқығының Қазақстан аумағында сақталуын қадағалайды. Соған орай қоғам 1999 жылдың 1 желтоқсанында халықаралық ұйым СИЗАК-тың (Авторлар мен композиторлардың халықаралық конфедерациясының) мүшесі болып тіркелді. Қоғам әлемнің 30-дан астам өзі іспеттес ұйымдарымен екі жақты келісімшарт негізінде тікелей байланыс жасайды, олардың ішінде РАО (Ресей), АСКАП, ВМІ (АҚШ), CASEM (Франция), SACM (Мексика), SBAT (Бразилия), SUІSA (Швейцария), т.б. танымал ұйымдар бар. Қоғам авторлар құқығын қорғау ісін санаткерлік меншік нысандарын (туындыларды) пайдаланушы ұйымдар мен кәсіпорындарға, жекелеген кәсіпкерлерге лицензиялық шарт беру арқылы жүзеге асырады. Сонымен қатар авторлар шығармаларын насихаттап, олардың шет елдерге таралуына ат салысады. Сілтемелер * Бразилия * Швейцария * Ресей Сыртқы сілтемелер [http://www.kazak.kz/ Қазақстан Авторлары Қоғамы] Дереккөздер Толықтыру
Қазақстаналюминий

Қазақстаналюминий– Қазақстанның ірі түсті металлургия кәсіпорны. Тарихы 1996 жылы 9 наурызда құрылған. Құрамына "Павлодар алюминий зауыты", "Торғай боксит кен басқармасы", "Краснооктябрск кен басқармасы" және "Керегетас кен акционерлік қоғамы" кіреді. Өндіретін негізгі өнімдері: алюминий оксиді (глинозем), металдық галлий, боксит кентасы, отқа төзімді қыш, әктас, электр және жылу энергиясы. Глинозем өндірісінің жобалық қуаты – жылына 1,05 млн. т. Өнім негізінен Ресейдің Батыс және Шығыс Сібірінде орналасқан алюминий зауыттарына жөнелтіледі. Галлий алыс шет елдерге шығарылады. Құрамына кіретін зауыттар мен басқармалар ]] “Павлодар алюминий зауыты” – Қазақстанның төмен сапалы бокситінен глинозем шығаруға бағытталған. 1963 жылы қорыту-механикалық цехы іске қосылды. 1964 жылы тұңғыш алюминий оксиді алынды. Осы жылы зауыттың алғашқы кезегі, 1967 жылы екінші және үшінші, 1968 жылы төртінші, 1969 жылы бесінші кезектер пайдалануға берілді. Кәсіпорынның жобалық қуаты жылына 1,3 млн. тоннадан астам. 1976 жылы Г-0, Г-00 глиноземіне сапа белгісі берілді. Осы жылы сирек металдар цехының құрылысы басталып, төрт жылдан кейін жоғары жиіліктегі галлий өндіруді игерді. 1981 жылы 99,997 таңбалы галлийге Мемлекеттік сапа белгісі берілді. Қазіргі кезде жылына 20 т көлемінде галлий өндіріледі. Зауыттың дамуындағы маңызды кезең – тиімділігі жоғары автоматтандырылған технологиялық кешендерді және алюминий оксиді мен ілеспе өнімдер алудың технологялық процестерін басқару жүйесін енгізу. Зауыт бұған 1982 жылы қол жеткізді. Осы жылы жоғары кремнийлі бокситті өңдеуге көшу үшін қайта құрыла бастады. 1985 жылы зауытта ірі қарамды жабдық пен металл конструкцияларының пісірілген қосылыстарын жарылыспен өңдеудің жаңа технологиясы әзірленіп, енгізілді.]] 1999 – 2000 жылдары кәсіпорын мамандары өңдеудің әуелгі кезеңінде бокситтен бозғылт шлам мен темірлі құм шығару есебінен технологиялық жабдықтың өткізу қабілетін ұлғайтуға қол жеткізді. 2001 жылы 1,3 млн. тоннаға жуық глинозем өндірілді. 2000 жылы техникалық қайта жарақтандырудың кешенді бағдарламасы қабылданды, бұл бағдарлама бойынша 2005 жылы қарашірік өндіру көлемін 1,5 млн. тоннаға дейін жеткізу көзделген. Торғай боксит кен басқармасы 1956 жылы құрылған, 1996 жылдан “Қазақстан“ ААҚ-ның құрылымдық бөлімшесі. Негізгі қызмет түрі – боксит және отқа төзімді саз өндіру. 2002 жылы 1,3 млн. тоннаға жуық боксит, 244 мың т отқа төзімді саз шығарды. Красно-октябрск боксит кен басқармасы – 1952 жылы құрылған, 1996 жылдан “Қазақстан“ ААҚ-ның құрылымдық бөлімшесі. Негізгі қызмет түрі – боксит өндіру. Дереккөздер
Қазақстан арқары

]] Қазақстан арқары – қуысмүйізділер тұқымдасына жататын аң. Сарыарқада, Қалба жотасында, Тарбағатайда, Маңырақ пен Сауыр жоталарында таралған. Құлжасының дене тұрқы 150 – 200 см (аналығы 110 – 160 см), шоқтығының биікт. 125 см-дей (аналығында – 112 см-дей), салмағы 200 кг-ға жуық (аналығы 60 – 100 кг). Құлжасының мүйізі өте мықты, бұралып иілген, қатпарланған сақиналы, аналығынікі – нәзік, қысқа, сарғыш бозғылт немесе қоңыр түсті болады. Үйірімен топталып жайылады. Жазда қатты қуаңшылық болған кезде немесе қыста қар көп жауғанда қорек іздеп алысқа қоныс аударады. Жайылуға таңертең және кешқұрым шығады, қыста кейде күндіз де жайылады. Құлжалары 2,5 жаста, аналығы 1,5 жаста жетіледі. Қазан – қараша айларында күйлеп, сәуір – мамырда аналығы жалқы қозы (кейде егіз) табады. Негізінен астық тұқымдас өсімдіктермен (сұлыбас, бидайық, бетеге, т.б.), кейде бұталардың (итмұрын, ырғай, ұшқат, т.б.) жапырағы, бұтағы және жемісімен қоректенеді. Тарбағатай, Ерейментау зоол. қорықшаларында қорғалады. Алматы және Қарағанды хайуанаттар саябағында ұсталады. Қазақстан арқары өте сирек кездесетін аң ретінде Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Дереккөздер
Қазақстан архитекторлар одағы

Қазақстан архитекторлар одағы– республика сәулетшілерінің ерікті шығармашылық ұйымы. 1935 жылы наурызда құрылған. Қазақстан архитекторлар одағының барлық облыстарда бөлімшелері, жобалау ин-ттарында бастауыш ұйымдары жұмыс істейді. Басшы органы – съезд, съездер аралығында – басқарма. Съездері 1936, 1955, 1959, 1962, 1964, 1966, 1969, 1973, 1978, 1984 жылдары өтті. Басқарма төрағалары: Т.Қ. Бәсенов (1935 – 36), Г.П. Кушнаренко (1936 – 38), М.М. Меңдіқұлов (1938 – 46, 1948 – 55), А.И. Беднягин (1946 – 48), А.А. Леппик (1955 – 59), Е.К. Дятлов (1959 – 65), Р.А. Сейдалин (1965 – 73, 1982 – 88), Ш.Ы. Уәлиханов (1973 – 82), Т.Е. Ералиев (1988 – 93), С.Ж. Шаймерденов (1993 – 96), Қ.Ж. Монтақаев (1996 – 2000), А.И. Рүстембеков (2000 жылдан президенті). Одақтың 14 мүшесіне “Қазақстанның еңбек сіңірген архитекторы” атағы берілген. 42 архитектор КСРО және Қазақстан Мемлекеттік сыйлықтарының, Министрлер Кеңесі сыйлығының, 2 архитектор Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты. Дереккөздер
Қазақстан ауыл шаруашылығы (журнал)

Қазақстан ауыл шаруашылығы– қазақ және орыс тілдерінде ай сайын шығып тұрған журнал. 1936 – 37 жылдары Колхозды Қазақстан, 1938 – 51 жылдары Қазақстанның колхоз-совхоздары, 1951 – 53 жылдары Қазақстанның социалистік [http://sachok.kz/referat/show/799 мал шаруашылығы] деген атпен шықты. Журналда ауыл шаруашылығындағы озық тәжірибені насихаттап, өндіріске енгізу, ғылым жетістіктерін пайдалана отырып, егіншілік пен бау-бақша тиімділігін арттыру, т.б. туралы материалдар жарияланды. 1990 жылдың аяғында жабылған. Дереккөздер
Қазақстан әйелдері

Қазақстан әйелдері – қоғамдық-саяси, әдеби-көркем журнал. Әйелдер қауымына арналған "Азат Әйел" (1925) және "Теңдік" газеттерінен бастау алады. 1926 жылдың қаңтар айынан бастап "Әйел теңдігі" деген атпен журнал болып шыға бастады. Журнал 1935 – 1941 жылдары және 1950 – 1954 жылдары "Сталин жолы". 1955 жылдың қаңтарынан “Қазақстан әйелдері” болып шығады. Негізгі тақырыптары: отбасы берекесі мен тұрмыс мәдениетінің өзекті мәселелері, ұрпақ тәрбиесі. Таралымы – 40 мың дана (2003). “Құрмет белгісі” орденімен марапатталған (1976). Тарихы Теңдік – Қазақ өлкелік партия комитеті жанындағы әйелдер бөлімінің газеті. Қызылорда қ-нда 1925 ж. мамыр – шілдеде 7 саны жарық көрді. 1926 ж. қаңтардан ай сайын шығатын Әйел теңдігі журналына айналды. “Әйел теңдігі” — қазақ әйелдеріне арналған қоғамдық-саяси журнал. Ол бастапқы кезде, 1925 жылы. 5 мамырда өлкелік партия камитетінің жанындағы әйелдер бөлімінің газеті ретінде “Теңдік” деген атпен Орынбор қаласында шыққан. Редакторы — Соня Есова. Журналды шығару жұмысына Ш.Қожахметов, Р. Сүгіров, Сәбит Мұқанұлы Мұқанов белсене қатысқан. Кей нөмірлеріне (мысалы, 1925 жылы N3) редактор ретінде Бейімбет Майлин қол қойған. Кейіннен журналға Нұржамал Сәнәлиева (1932 — 1934), Н. Арықова (1934 — 1935) басшылық етті. Мақсаты — Қазақстан автономиялы республикасы ОАК-нің 1920 жылы қабылдаған қалың малға, әмеңгерлікке, көп әйел алушылыққа тиым салу туралы декретін бұқараға түсіндіру, әйелдердің қоғамдық өмірге араласуын насихаттау болды. 7 нөмірі жарық көрген соң, 1926 жылы шілде айынан “Теңдік” газеті журналға айналып, “Әйел теңдігі” аталды. Журналдың партия тіршілігі, әдебиет, кітап сыны, өнер-білім үйрену, заң, сұрақ-жауаптар, тілшілер, т.б. бөлімдері болды. * Сайты: [http://www.aieldery.kz/ Қазақстан әйеледрі] Дереккөздер
Қазақстан баспасөзі

Қазақстан баспасөзі– Қазақстан КП ОК-нің насихат және үгіт бөлімінің республиклық баспасөзі мен баспа мәселелеріне арналған басылымы. 1957 жылғы шілдеден 1959 жылдың аяғына дейін газет, 1960 жылдан 1962 жылдың соңына дейін журнал болып шығып тұрды. Дереккөздер
Қазақстан Геологиясы

Қазақстан геологиясы– ғылыми журнал. Алғаш 1940 жылы Қазақ КСР ғылым академиясының хабаршысы (геология сериясы) деген атпен Алматы қаласында шыға бастады. Журналдың бас редакторы (1940 – 64) академик Қ.И. Сәтбаев болды.1994 жылдан бастап “Қазақстан геологиясы” аталып, Қазақстан ҰҒА мен Қазақстан Геология және жер қойнауын қорғау мин-нің, ал 1999 жылдан ҚР Білім және ғылым мин. мен Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының журналы болды. Журналда геологияның түрлі салаларына (аймақтық геология, минерология, сейсмология, гидрогеология, геофизика, т.б.) арналған ғыл. мақалалар жарық көреді. Таралымы 300 – 400 дана (2003). Дереккөздер
Қазақстан Дизайнерлер Одағы

Қазақстан дизайнерлер одағы – шығармашылық ұйым. Кәсіби дизайнерлер мен дизайн саласындағы мамандардың басын біріктіру мақсатында 1987 жылы құрылған. Одақ Қазақстан Республикасы мемлекеттік көркем нақышының кешенді дизайн бағдарламасын дайындап, жүзеге асыру ісінде шығармашылық өндірістік кәсіпорындардың жұмыстарын үйлестіреді. Республикалық және халықаралық көрмелер ұйымдастырып, конференциялар мен симпозиумдар өткізеді. Кәсіпорындардың, өнеркәсіптік және құрылыс нысандарының фирмалық нақышын жобалау, баспа өнімдерін безендіру дизайнын, тері, жүн, киіз, керамика материалдарынан дайындалатын сувенир және қолөнер, зергерлік бұйымдардың этнодизайнын жасауды жүзеге асырады. Патенттік-лицензиялық қызмет атқарады. Қазақстан дизайнерлер одағы 235 мүшесі бар (2003). Олардың 20-сы Президент стипендиясының иегері. Одақтық Республика облыстарында 9 бөлімшесі бар. Қазақстан даму одағының алғашқы президенті Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Т.Б. Сүлейменов. Дереккөздер
Қазақстанды Ресейдің Отарлауы

]] Қазақстанды Ресейдің отарлауы — 18 ғасырдың басы 1731 жылы Кіші Жүз ханы Әбілқайырдың Ресейге қосылуынан басталды (қ. Әбілқайыр). Бұл процесс 130 жылдан аса уақытқа созылып, 19 ғасырдың 60 жылдарының ортасына қарай толық жүзеге асырылды. 1731 – 1860 жылдары Қазақстан Ресейге, көбіне сөз жүзінде ғана бағынып, іс жүзінде ру, тайпа билеушілері дербес саясат жүргізді. Патша өкіметі халық көтерілістерін аяусыз басып отырғанымен, елдің ішкі істеріне (сот жүйесіне, ру аралық мәселелерге) араласпады. Ел ішіндегі беделді адамдарға, ру басыларына жалақы тағайындап, әр түрлі атақтар беріп, екінші жағынан әкімшілік реформалар жасап, көнбегендерін жазалау арқылы өз билігін күшейтті. Мысалы, 1822 жылы Орта жүзде, 1824 жылы Кіші жүзде хандық басқару жойылды, қарсы шыққандар күшпен талқандалды (Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы). 19 ғасырдың ортасына қарай Батыс, Солтүстік-шығыс, Орталық Қазақстан Ресейге толық бағынды. Оңтүстік, Оңтүстік-шығыс Қазақстан Қоқан, Хиуа хандықтарына қарады. Олар жергілікті қазақтарға салықты үсті-үстіне көбейтті. Көтеріліске шыққан халық Ресей өкіметінен көмек сұрады. Бұған қоса осы кезде Орталық Азияны отарлау жөнінде Ресей мен Ұлыбритания елдері арасында бәсеке күшейе бастады. Үндістан арқылы Ауғанстан мен Иранға орныққан ағылшындар Қоқан, Бұхар, Хиуа хандықтарын Ресейге айдап салып, оларға өз ықпалын жүргізуге тырысты. Қоқан, Хиуа хандықтарының езгісіне қарсы көтеріліске шыққан қазақтарға көмек беруді желеу етіп Ресей өкіметі оңтүстік бағытта ел ішіне ене түсті. 1854 жылы Верный (Алматы) бекінісі салынды. 1862 – 64 жылдары орыс әскерлері Әулиеата, Шымкент, Түркістан қалаларын басып алды. Оңтүстік Қазақстанды бағындырғаннан кейін Қазақстанды Ресейдің оарлауы толық іске асты. 1867 – 68 жылғы Ресей үкіметінің “Уақытша Ережесі” бойынша әкімшілік және сот жүйелері толығымен Ресей өкіметінің қолына көшіп, қазақ жері облыстарға бөлінді. Дереккөздер
Ұлттық қауіпсіздік

Ұлттық Қауіпсіздік - азаматтардың, қоғамның және мемлекеттің өмірлік мәнді мүдделерінің, ұлттық құндылықтарының, өмір салтының әртүрлі (саяси, экономикалық, әскери, экологиялық, психологиялық және тағы басқалар) ішкі және сыртқы қауіп-қатерлерден қорғалғандығы. Ұлттық қауіпсіздік өзара байланысты үш деңгейден тұрады: жеке адамның қауіпсіздігі, қоғамның қауіпсіздігі және мемлекеттің қауіпсіздігі. Олардың өзара байланысы қозғалмалы және қоғамдық қатынастардың сипатымен, саяси және экономикалық құрылымдармен, құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамның даму деңгейімен анықталады. Ұлттық қауіпсіздіктің мемлекет пен қоғам қауіпсіздігі өзіндік мақсат емес, жеке адамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету қызметіне айналған жағдайда толық жүзеге асырылады. Сыртқы ұлттық қауіпсіздік - ұлттық мүдделердің, ұлттық құндылықтардың, байлықтың және өмір салтының сырттан келетін қауіп-қатерден қорғалуы. Ұлттық қауіпсіздік әскери жолмен де, басқа да әдістермен бұзылуы мүмкін, мыс., шекара арқылы заңсыз шикізат, ресурстар, валюта, көркем және өзге құндылықтарды енгізу, алып өту, өнеркәсіптік немесе өзге де тыңшылық, рухани басакөктеу, іріткілік ақпарат тарату және тағы басқа. Қазақстанның сыртқы қауіпсіздігі халықаралық құқықтың негізгі қағидаттарын мойындап, қорғауға негізделеді және белсенді сыртқы саяси және өзге де әрекеттермен жүзеге асырылады. Ішкі ұлттық қауіпсіздік жеке тұлғаның, қоғамның, мемлекеттің тұрақты қызмет етіп, дамуына эсер ететін қауіпқатерден қорғануы. Сілтемелер * [http://window.edu.ru/window_catalog/pdf2txt?p_id29132&p_page1 Тарихи, теориялық және құқықты ұлттық қауіпсіздігінің көріністері] * [http://abc.informbureau.com/html/iaoeiiaeuiass_aaciianiinou.html Мемлекеттік қауіпсіздігі] Дереккөздер
Қазақстан жазушылар одағы

Қазақстан Жазушылар Одағы — Қазақстан әдебиетші қауымын біріктіретін Республикалық қоғамдық бірлестік формасындағы шығармашылық ұйым. 2023 жылдан бастап төрағасы — Мереке Әбдешұлы Құлкенов. Тарихы Қазақстан Жазушылар одағының алғаш ұйымдасуы ҚазАПП болып құрылған кезден басталады. 1925 жылы 18 маусымда РК(б)П Орталық Комитетінің «Партияның көркем едебиет саласыңдағы саясаты туралы» деп аталатын арнаулы қаулысының қабылдануына орай, сол жылғы 12 шілдеде РК(б)П-ның Қазақ Өлкелік Комитетінің секретариаты Қазақстанның пролетариат жазушыларының ассоциациясын (ҚазАПП) ұйымдастыру жөнінде ұйғарым жасады. Құрамында С. Сейфуллин, Б. Майлин бар ұйымдастыру бюросы құрылды. Бұл ұйымға республикадағы әдебиет күштерін біріктіру және пролетариат жазушыларының Бүкілқазақстандық 1-конференциясын әзірлеу тапсырылды. 1926 жылы маусымда Қызылорда пролетариат жазушылары ассоциациясының бюросы құрылып, ҚазАПП-тың жарғысы қабылданды, оған мүшелер тартылды. 1932 жылы 28 сәуірдегі БК(б)П Орталық Комитетінің «Әдеби-керкем ұйымдарды қайта құру туралы» қаулысы негізінде Қазақстан Өлкелік партия комитетінің секретариаты мамыр айында қарар қабылдады, осыдан кейін Қазақстан Жазушылар одағы құрылды, ұйымдастыру бюросының төрағалығына I.Жансүгіров тағайындалды. 1932 жылы Қазақстанның Кеңестік Жазушылар Одағын ұйымдастырды. Қазақстан Кеңес Жазушыларының 1-съезі 1934 жылдың 12 - 18 маусым аралығында өтті. Құрамында проза, поэзия, драматургия, көркем аударма, балалар мен жасөспірімдер әдебиеті, публицистика мен очерк, сатира, орыс әдебиеті, неміс әдебиеті, кәріс әдебиеті, ұйғыр әдебиеті жөніндегі шығармашылық кеңестер жұмыс істейді. Қазақстан Жазушылар одағы туысқан республикалардың жазушылары ұйымдарымен байланысты нығайтты; Азия, Африка жазушыларымен, мәдениет қайраткерлерімен де ынтымақтастықты күшейтті. Осының нәтижесінде 1973 жылы Азия мен Африка елдері жазушыларының 5-конференциясы Алматыда өтті . 1925 жылы Қазақстан Жазушылар Одағының он шақты мүшесі болса, қазіргі уақытта 810 мүшесі бар. Қазақстанның 11 облысы мен Астана қаласында бөлімшелері жұмыс істейді. Қазақстан жазушыларының ішінен Ғабит Мүсірепов Социалистік Еңбек Ері (1974), М.Әуезов Лениндік сыйлығының (1959), КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1949), Ж.Жабаев (1941), Ә.Нұрпейісов (1974), Ж.Молдағалиев (1978) КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алды. Әнуар Әлімжанов (1970), А.Шамкенов (1992) Джавахарлал Неру атындағы Халықаралық сыйлығының лауреаты атанды. Қазақстан Жазушылар одағының съездері * 1934 жылғы 12–20 маусым — Қазақстан жазушыларының 1-ші съезі. * 1939 жылғы 21–26 маусым — Қазақстан жазушыларының 2-ші съезі. * 1954 жылғы 3–8 қыркүйек — Қазақстан жазушыларының 3-ші съезі. * 1959 жылғы 9–11 наурыз — Қазақстан жазушыларының 4-ші съезі. * 1966 жылғы Мамыр — Қазақстан кеңес жазушыларының 5-ші съезі. * 1971 жылғы 26 мамыр — Қазақстан жазушыларының 6-шы съезі. * 1976 жылғы 15 сәуір — Қазақстан кеңес жазушыларының 7-ші съезі. Ресми басылымдар * Қазақ әдебиеті газеті (1934), * Жұлдыз (1928), * Простор (1933), * Жалын (1969) журналдары. Төрағалары Дереккөздер
Қазақстан жастар одағы

Қазақстан Жастар Одағы– қоғамдық ұйым. Жастардың мүдделерін қорғайтын дербес тәуелсіз қоғамдық бірлестік ретінде 1991 жылы 12 қазанда құрылған. Қазақстан жастар одағының басты мақсаты жастардың тұлғалық мәдениетін қалыптастыру, салауатты өмір салтын насихаттау, интеллектуалдық әлуетті дамыту, жастардың жоғары мемлекеттік органдарда әлеуметтік, мәдени және экономикалық мүдделерін білдіру әрі қорғау болып табылады. Қазақстан жастар одағының негізгі міндеттері – әр түрлі білім беру бағдарламалары арқылы жастардың бастамаларын қолдау және жүзеге асыру, жастардың отаншылдық сезімін күшейту, жастарға экол. тәрбие беру, олардың демалыс уақытын ұйымдастыру. Қазақстан Жастар Одағының құрамында 14 облыс және Алматы қалалық комитеттері, ұжымдық мүшелер ретінде: Республикалық “Антиспид” жастар қоры, “Прокъюремент” ассоциациясы, т.б. кіреді. Қазақстан жастар одағының сыйлығы Қазақстан жастар одағының сыйлығы – әдебиет пен өнер, ғылым мен техника саласы бойынша талантты жастарға қолдау көрсету мақсатында екі жылда бір рет берілетін сыйлық. 1964 ж. Қазақстан Комсомолы сыйлығы ретінде белгіленген. Сыйлықтың алғашқы лауреаттары: О.Сүлейменов (“Адамға табын, жер, енді” поэмасы мен “Ақ түндер” өлеңдер жинағы үшін, 1964); Ә.Әлімжанов (“Күнге бет алған керуен” повесі үшін, 1965). Қазақстан жастар одағының сыйлығы соңғы он жылдық ішінде журналистика, кино, қолданбалы өнер, музыка, әдебиет, ғылым мен техника саласында елеулі жетістіктерімен көзге түскен жастарға берілді. Көркемдігі жоғары туынды жазған жас қаламгерлерді қолдау мақсатында 1990 жылдан бастап беріліп келеді. Қазақстан жастар одағының сыйлығының иегерлері: * Г.Салықбаева - "Бір жұтым ауа, қызыл күн" өлеңдер жинағы үшін, * Қ.Бегманов - "Қарашық" өлеңдер жинағы үшін, * М.Қайыңбаев - "Үркердің сұлу сарысы" өлеңдер жинағы үшін, * айтыс ақыны Абаш (Кәкенов) Долдаев, * Е.Аманшаев - "Үзілген бесік жыры" пьесасы үшін, * Е.Дымов, * Т.Ахметжан, * Б.Кенжеев, * М.Тазабеков, * З.Толепова, * Ә.Алпысбай, * М.Ыбыраев, * А.Темірбай - "Автопортрет" өлеңдер жинағы үшін. Дереккөздер
Қазақстан Жоғары Мектебі

Қазақстан Жоғары Мектебі – халықаралық ғылыми-педагогикалық журнал. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің басылымы ретінде 1995 жылдан тоқсан сайын шығып келеді. Журнал жоғары мектеп реформасын жүзеге асыру, университеттер мен институттар тарихы мен бүгінгі таңның көкейтесті мәселелері, Республиканың көрнекті ғалым, педагогтарының өмірі мен қызметі, студент – жастар тәрбиесі, өркениетті елдердің білім беру жүйесі мен озық тәжірибелері, жоғары мектеп педагогикасы мен әдістемесі тақырыптарындағы материалдарды үзбей жариялап отырады. “Ізденіс” – “Поиск” гуманитарлық және жаратылыстану сериялары мен “Ұлт тағылымы” этнопсихологиялық, этнопедагогикалық бағыттағы үш ғылыми қосымшасы ғылыми кадрлар даярлауға, еліміздің ғылыми интеллектуалдық әлуетін көтеру ісіне үлес қосып келеді. Мақалалар қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жарияланады. Дереккөздер
Қазақстан жолдары

Қазақстан Жолдары– көлік құрылысы саласындағы ірі кәсіпорын. 1995 жылы 10 қарашада бұрынғы Автомобильдік жолдары және көлік құрылысы мин-терінің орнына құрылған “Қазақстан жолдары” мемлекеттік акционерлік компаниясының негізінде жеке меншік нысанда қайта құрылды. Компания автомобиль жолдары мен темір жолдарды, көпірлер мен жол өткелдерін, жол-құрылысы материалдарын, бұйымдары мен құрылғыларын өндірумен, жол-құрылысы техникасын жөндеуден өткізумен, жол жұмыстарына қажетті жабдықтар жасаумен айналысады. Құрамындағы 20 кәсіпорын бар. “Қазақстан жолдары” құрамындағы “Қазжолқұрылыс”, “Автосервис”, “Зеленстрой” сияқты ірі өндірістік фирмалар құрылыс-жөндеу жұмыстарын атқарады. Мысалы, “Қазжолқұрылыс” фирмасы Астана қаласындағы үкімет үйлерін салып, халықаралық әуежайдың ұшу-қону жолағын және орталық көшелерді күрделі жөндеуден өткізді. “Автосервис” фирмасы “Астана-Петропавл” автомобиль жолын және Астана қаласындағы халықаралық әуежайға баратын жолды жөндеуден өткізді. Семей қаласындағы Ертіс өзеніне салынған көпірге І-техникалық санатқа жататын ұзындығы 7 км-лік жалғама жолды салды. Дереккөздер
Қазақстан журналистер одағы

Қазақстан Журналистер Одағы — баспасөз құралдары өкілдерінің шығармашылық ұйымы. Қазақстан журналистер одағының тарихы өткен ғасырдың 20-жылдарынан бастау алады. Қазақстан журналистерінің тұңғыш съезі өткізілді. Онда “Баспасөз туралы” деген тақырыпта баяндама жасап, баспасөздің міндеттерін айқындап берді. Бұл кезде орыс тілінде 16, қазақ тілінде 12, ұйғыр тілінде 1 газет шығып тұрады. Съезд баспасөз қызметкерлерінің ұйымын құрып, оның Бүкілқазақстандық Орталық бюросын сайлады, төрағалығына Т. Рысқұловты бекітті. 1959 жылы 12 – 14 қарашада өткен Қазақстан журналистерінің 1-съезінде Қазақстан журналистер одағы құрылды. 2001 жылы сәуірде қайта тіркелді. 2003 жылғы дерек бойынша Қазақстанда 2 мыңға жуық бұқаралық ақпарат құралдары, 44 республикалық және аймақтық телерадиокомпаниялар жұмыс істейді. Қазақстан Журналистер одағының 2500 мүшесі бар (2003). Басшылары * * * Матаев Сейтқазы Бейсенғазыұлы 2001-дан бастап Дереккөздер
2178 Қазақстания

]] Қазақстания — орбитасы Марс пен Юпитер орбиталарының аралығында жатқан жаңа астероид (шағын планета). Көлденең қимасының диаметрі 4 – 5 км шамасында. Күнді үлкен жарты осі 2,2 а. б. (немесе 330 млн км) болатын эллипстік орбитамен 3 жыл 3 ай 10 күнде толық бір рет айналып шығады. Бұл планетаны – КСРО ғылым академиясының Қырым астрофизикалық обсерваториясында ашқан (кеңес астрономы Н.С. Черных басқарған бақылау тобы) 83-жаңа кіші планета. “Қазақстания”. 1972 жылы қыркүйектің 11-нен 12-не қараған түні түсірілген сурет арқылы анықталды. 1975 және 1978 жылдардағы бақылаулардан кейін Халықаралық планеталар орталығы (АҚШ) бұл жаңа кіші планетаға 2178-нөмірді тұрақты түрде бекітіп, оны орбитасы зерттелген планета ретінде “Халықаралық кіші планеталар каталогына” енгізді. Халықаралық планеталар орталығы бұл хабарды 1979 жылы 1 қазанда жариялады. Планетаны алғаш ашушылардың ұйғаруымен Қазақстандағы астрономия ғылымының жетістіктері ескеріліп, бұл жаңа кіші планета “Қазақстания” деген атау берілді. Дереккөздер