kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ласса қызбасы

Ласса вирусы бұл тұқымдасы Tacaride-LCLM, жанұясы Areuaviridal көзі болып табылады кеміргіштер афреикандық. Клиникасы. Инкубациялық кезеңі 17-20 күн, температураның 30-40С-ке дейін жоғарлауы, бас айналу, астения, миалгия, тәбетінің төмендеуі, құсу, іште, көкіректе ауырсыну болады. Кейбір науқастарда диарея болады. Ауыз қуысында, мойында, бетте қызару қатты болады. ОНЖ зақымдалумен жүреді, қалтырау, естімеуде мүмкін, бүйрек жетіспеушілік болуы мүмкін. Лабораториялық зерттеуде: лейкопения, СОЭ 40-60 мм/с жоғарлайды, нейтрофильдердің солға қарай жылжуы зәрде анықталады ақуыз, эритроцитурия, цилиндеррурия вирурия ұзақ. Диагностикасы. РСК, НРИФ, РДПА, РН алдын алу шаралары. Емі. Патогенетикалық ем. Регидратациялық филлипс және тұзды сұйықтықтар қолданылады. Плазмалар, рибовирин қолданады. Профилактикасы. Медициналық қызметкерлер арнайы киім киеді қорғану үшін. Ласса қызбасы ауру адаммен қатынаста болғанда жұғады. Зәрге вирусологиялық зерттеу жасау керек , содан кейін аурухандан шығарылады. Дереккөздер *http://www.infectology.ru/nosology/infectious/viral/lassa.aspx *http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs179/ru/
Аветик Саакович Исаакян

ИСААКЯН Аветик Саакович (31. 10. 1875, қазіргі Ленинград,—17. 10. 1957, Ереван) — армян совет ақыны, Арм. ССР ғылым академиясының академигі (1943). 1889—92 ж. діни семинарияда, 1893 ж. Германияға барып, Лейпциг ун-тінде оңыды. Италия, Грецияны аралады. 1895 ж. Отанына орал;ды, патша өкі-метіне қарсы әрекеті үшін 1896 ж. түрмеге жабылды. 1905—07 ж. халың-ты күреске шаңырып, патша өкіметі мен жергілікті сүлтанатқа ңарсы шыңты. Қуғынға үшырап, 1911 ж. шетелге кетті, Франция, Швейцария т. б. елдерде болды. 1936 ж. ғана КСРО-ға оралды. И-ныц түңғыш шы-ғармасы 1892 ж., ал «Жырлар мен жаралар» атты алғашңы жинағы 1897 ж. жарияланды. И-ның алғашңы жазылған өлеңдерінен бастап әділет-сіздер ңатал үстемдік еткен ңйғамның зардабы, адам тағдырлары жайлы ой тербеу, аңынның туған елі мен хал-ңына деген шексіз махаббаты аңғары-лады. Халықты азаттың үшін күрес-ке шаңырған «Азаттың ңоцырауы» (1903), «Қасиетті ыза мен дозаң кегі» (1905) т. б. өлеңдерін жазды. ІІІетелде И. Сов. Одағының жанашыр досы ретінде дашнактарға ңарсы күресті және творчествосын дамыта түсті («Сасма Мгер», 1919). 1936 ж. Сов. Арменияға келген соң, ңоғамдың өмірге ңүлшына араласып, «Біздіц та-рихшыларымыз бен гусандарымыз» (1939), «Отаныма» (1940), «Армян ар-хитектурасы» (1942) атты' өлеңдер циклін жазды. Отан соғысы жылдары И. бүкіл творчествосын Отан қорғау таңырыбына арнап, «¥рыс үраны»(1941), «Жүрегім меніц қияда» (1941), «С. Г. Закиянға мәңгі ескерткіш» (1942), «¥лы жеңіс күні» (1945) т. б. өлеңдерін жазды. И-ға Отан соғысы тақырыбына арнаған шығармалары үшін КСРО Мемл. сыйлығы берілді (1946). Екі рет Ленин орденімен, ме-дальдармен марапатталған. Дереккөздер
Жапондық энцефалит

Жапондық энцефалит дегеніміз-вирусты трансмиссивті эпидемиялық ауру, дамуы ауыр өтеді. Менингоэнцефалитпен көрінеді, жоғары температурамен және жалпы интоксикациямен өтеді. Этиологиясы. Тұқымы Flavivirus, жанұясы Todavridae вирустың көлемі 50 нм құрамында РНК болады. Эпидемиология. Инфекциялық вирусты масалар адамға жануарға инокуляциялық жолы, ол сілекей арқылы. Мерзімі-тамыз айының екінші жартысында 20-30 күнде өседі. Бұл ауруға барлық жастағы адамдар жатады. Ауылды жерлерде көбінесе ер адамдар ауырады Клиникасы: инкубациялық кезеңі 5-14 күн 2-3 ішінде тез арада температураның жоғарлауы 39-40С-ке дейін, бас ауру, белде, іште ауырсыну, қалтырау, жүрек айну, құсу, бұлшық еттерінің тонусы жоғары болады, көздің бұлшық етінің қызметі өзгерген, естен тану, психомоторлы қозу болады, жоғары тершеңдік болады, пульсі 1 минут ішінде 120-140 қан қысымы жоғарлайды. Қанда көрінеді лейкоцитоз 15-10 9/л, нейрофильдер 74-85%, лимфопения және эозинопения, СОЭ 20-40 клетка 1 мкл. Жедел кезеңде барлық ауруда гиперемия мен өтеді өз нервісінің, қан құйылу мен ісіну жиі болады. Жапондық энцефалиттің ауыр түрінде латентті 25-80%. Өлім 7 күн де комотозды жағдайында басталды, бульбарлы көріністер, қалтырау ұстамасы. Психикасының бұзылуы, интеллектаның төмендеуі. Диагностикасы. Жапондық энцефалитты анықтау үшін клиникасы, эпидемиологиясы және лабороториялық көрінісі керек. Жедел кезеңде аурудың ерте психикасы бұзылады, нерв жүйесінің зақымдалуы, вирусты жұлын сұйықтығынан және қаннан табады. Серологиялық зерттеу РСК, РТГА, РН. Емі. Симптоматикалық ем гамма-глобулин. Аурудың 5-7 күндері бұлшық етке, көк тамырға жылқының сары суын енгіземіз 15-20 мл. Жедел түрінде гамма-глобулин 3-6 мл 3 рет күніне. Мидың ісігі басылғанда 25% ерітіндімен магни сульфатын 10 мл бұлшық етке енгізу, 10% ертінді натри хлорид көк тамырға енгізу. Витаминотерапия, дезинтоксикациялық және жүрек препараттарын тағайындаймыз. Алдын алу шаралары: масалармен күресу керек олар: #химиялық тазарту - ларвицидты препараттармен қуыршақтарын өлтіру #масаның шығуынан қорғану Дереккөздер *http://www.adventus.info/medicine/infect/063.php *http://health.centrmia.gov.ua/063.htm *http://www.eurolab.ua/encyclopedia/Neurology.patient/6890/
Генри Ирвинг

ЙРВИНГ (Irving) Генри (шып аты-жөні — Джон Генри Бродрибб; Broadribb) (6. 2. 1838, Кейнтон,— 13. 10. 1905, Лондон) — ағылшын актері, ре-жиссер, театр кайраткері. Сауда училищесін бітірген. Актерлік қызметін 1856 ж. бастады. Он жылға жуык про-винциалдық театрларда (Эдинбург, Манчестер, Ливернуль, Глазго, Дуолин) ойнады. 1866 ж. Лондонға ауыс ты. 1878—98 ж. мұнда «Лицеум» теат-рын басқарды. Көбіне У. Шекспир пьесаларында («Гамлет», «Макбет», «Отелло», «Ричард III») ойнаған, Көр-кем сөз оқумен шұғылданды; театр, актерлік өнер жайлы мақалалар жаз-ды. АКШ-та гастрольде болыл, амери-кан театрының дамуына пгі әсер ет-ті. Дворян атағын алған Англиядагы тұңғыш актер (1895). У. Шекспир меп А. Транпсонның пшғармаларын қойды. Әдеб.: Г в о з Д е в А., Западноевропей-ский театр на рубеже XIX и XX столетии, Л —М.. 1939; Т е р р н Э.. История моей Дереккөздер
Каарел Кириллович Ирд

ИРД Каарел Кириллович (27.1909 ж. т., Рига) — эстон-совет режиссері, актер, театр-қоғам қайраткері. КСРО халық әртісі (1970). 1940 жылдан КОКП мүшесі. 1934—36 ж. Тартудьщ драм. өнер студиясында оқыды. Режиссерлік кызметі 1937 ж. басталды. Эстонияда Сов. өкіметі орнағаннан кейін (1940) «Вапемуііне» театрында бас режиссер болды. Драм. (Якобсоннын «Қамалдағы өмірі», Шекспирдің «Венециая квпесі», Горькийдің «Тоғышарлары» мен «Егор Вулычов және басқалары», Брехтьщ «Галнлейдіц өмірі») және опералық (Капптың «Бостандық жыршысы», Г. Ирвинг Шейлок рөлінде ойнады. Эст. ССР Мемл. сыйлығы (1947) мен СССҒ Мемл. сыйлығының лауреаты (1967) 2 орденмен және медальдармен марапатталған. Шығ.: Постараемся поймать чудо Статьи о театре, Л., 1967; Размышляя ( театре. М., 1973. Әдеб.: Крымова Н., А как там Каарел Ирд?, в её кн.: Имена, М., 1971. Эрнесакстің «Пюхаярь көлі») спектакльдер де қойған. Рольдері: Гар-ри Смит (Симонов-тың «Орыс мәселесінде»), Тригорин (Чеховтың «Шаға-ласында»), Прота-сов (Л. Толстойдың «Тірі өлігін-де»). Пед. қызметпен де шұғылданады. Эст. ССР. Дереккөздер
Балауыз мүсіндер үйі (фильм, 2005)

«Балауыз мүсіндер үйі» — 2005 жылы түсірілген режиссёр Жауме Кольет Серраның америка-австралиялық қорқынышты фильмі. Фильм 1953 жылғы «Балауыз мүсіндер музейінің құпиясы» фильмінің ремейкі болып табылады. Фильмнің премьерасы 2005 жылы 27 сәуірде болды. Фильмнің слоганы: «Иемден. Өлтір. Музейге апар». Сюжет Бір топ жастар сапарға аттанады. Жолда олардың көліктері сынып, бос қалашыққа аялдайды. Қалада "Балауыз мүсіндер үйі" музейі бар болатын. Басты кейіпкерлердің балауыз мүсінге айналмау үшін күресуіне тура келеді.. Басты рөлдерде *Элиша Катберт - Карли Джонс *Чад Майкл Мюррей -Ник Джонс *Брайан Ван Холт - Бо / Винсент *Пэрис Хилтон - Пейдж Эдвардс *Джаред Падалеки - Уэйд *Джон Абрахамс - Далтон Чапмен *Роберт Ричард - Блэйк Джонсон *Деймон Херриман - жүргізуші *Энди Андерсон - шериф Дереккөздер Сілтемелер * [http://arquivo.pt/wayback/20090705154657/http://houseofwaxmovie.warnerbros.com/ Фильмнің ағылшынша ресми сайты] * [http://wwws.warnerbros.fr/houseofwax/ Фильмнің французша ресми сайты]
Құмбар

Құмбар – Лепсі өзенінің аңғарындағы құмды алқап. Географиялық орны Жетісу облысы Сарқан ауданы, Көкөзек ауылының солтүстігінде 16 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 491 м. Солтүстіктен шығысқа қарай доға тәріздес 20 км-ге созылған, енді жері 7-8 км шамасында. Жер бедері ұялы жалды төбешіктерден тұрады. Орта және жоғарғы төрттік кезеңінің шөгінділерінен түзілген. Солтүстік-батысында Үлкен Алтай көлі жатыр. Құмбар бойында Соленая және тағы да басқа қыстаулары орналасқан. Өсімдігі Құм, сортаңды сұр топырақ жамылғысында сұр жусан, ши, ажырық аралас астық тұқымдас шөптесіндер, бұталар өседі. Жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Манкент санаторийі

Манкент санаторийі – шипалы сумен емдейтін климатолық санаторий. Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы, Манкент таулы жотасы станциясынан 6 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 606 м биіктікте орналасқан. Құрылысы Санаторий құрылысы 1923 жылы басталып, 1926 жылы пайдалануға рұқсат берілген. Қазіргі таңда санаторийдің 10 тұрғын ғимараты мен жазғы уақытта пайдаланылатын 10 кешені бар. Пайдалануы Санаторий жыл бойы қызмет көрсетеді, бір мерзімде 500-ден астам адам қабылдай алады. Мұндағы сульфатты-хлорлы-натрийлі суы (39,5С) ас қорыту, жүйке жүйесі, сүйек-бұлшық ет және гинерол. ауруларды емдеу үшін пайдаланылады.
Манкент минералды жер асты су кені

Манкент минералды жер асты су кені – Сазтөбе тауының солтүстік-батыс беткеінің тауалды жазығында орналасқан. Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы, Манкент ауылынан 1 км жерде орналасқан. «Манкент» санаторийіне қажетті минералды су көзі ретінде барланған. Кен орнында палеозой және мезозой-кайнозой дәуірінің жарылымдары кеңінен таралған. Арынды суының шамасы 300-1180 м. Суының минералдылығы 1,9-2,2 г/л, химиялық құрамы бойынша сульфатты-хлоридті натрийлі. Жалпы кермектілігі 7,2-ден 12 мг-экв/л; рН 7,4-8,1, суының температурасы 38С. Химиялық талдау кезінде Манкент минералды жер асты су кенінде келесі микроэлементтер анықталды (мг/л). йод – 0,17; фтор – 4,7; бор – 2,5; бром – 3; литий – 0,27; стронций – 5,8; рубидий – 0,08; судағы радонның мөлшері 5-тен 12,5 эманға дейін өзгереді. Сынап, ванадий, күшәла, мырыш, тағы да басқа улы заттардан шектеулі рауалы деңгейден жүздеген есе төмен. Минералды судағы еріген газдың құрамы (%-бен) – 79,9 оттек – 15,7; көмірқышқыл газ – 3,4; сутек – 0,0009. Кен орнының суы бальнеологиялық топқа жатады. Кен орны 1974 жылдан бастап игерілуде.
Тиреопривтік анемия

Тиреопривтік анемия диагнозын қою қиын емес, себебі оның клиникалық көрінісінде гипотереоз симптомдарының (тоңғыштық, ұйқышылдық, салмақ қосуы, бет пен дененің домбығуы, терінің құрғақтығы мен түлеуі, дене қызуының төмендеуі, тілдің ұлғаюына байланысты тістердің іздері қалуы және сөйлеудің қиындалуы) болуы, қанда трийодтиронин, тироксин деңгейлерінің төмендеуі, қанда темір мөлшерінің қалыпты немесе аздап кемуі (ішектің сілемей қабатының ісінуі нәтижесінде темір аз сіңірілуі мүмкін) тән және қалқанша безі гормондары бар дәрілерді қолданған кезде гемоглабин мен эритроциттерсаны жоғарылайды. Тиреоидты гормондар эритропоэзды ынталандырады, ал гипотиреоз кезінде олардың жетіспеушілігі салдарынан анемия пайда болады. Кейбір жағдайда, әсіресе аутоиммундық тиреодитте B 12 - витаминінің сіңірілуіне қажет гастромукопротеинді синтездейтін асқазанның париетальды жасушасына аутоантадене пайда болып, B 12 - тапшылық анемиясы туындауы мүмкін. [ Анемия қосымша https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F]
Маркиафав-Микел ауруы

Маркиафав-Микел ауруы не пароксизмалды түнгі гемоглобинурия - эритроциттер мембранасы құрылымының өзгеруі салдарынан тамыр ішілік гемолизбен сипатталатын жүре пайда болған гемолиздік анемия. Эпидемиологиясы Пароксизмалды түнгі гемоглобинурия гемолиздік анемиялардың сирек кездесетін түрі. Ол 500 000 сау адамға 1 ауру жиілікпен кездеседі. Патогенезі Пароксизмалды түнгі гемоглобинурияның патогенездік негізінде эритроциттер мембранасы құрылымының ақауы нәтижесінде олардың қан сарысуындағы комплементке сезімталдығының артуы жатыр. Бірақ, осы эритроциттер беткейінде иммуноглобулиндер табылмауы, бұл дерттің аутоагрессивті ауруларға жатпайтынын көрсетеді. Жиналған мәліметтер эритроциттердің патологиялық (жетілуге дейін дамитын) және сау екі популяциялары дербес өмір сүретінін дәлелдеп отыр. Клиникалық көрінісі Дерт басым көпшілік жағдайда біртіндеп басталады, кейде жедел, гемолиздік кризбен жүреді. Оған инфекция, интоксикация, улы заттармен жанасу себеп болуы мүмкін. Науқастар әлсіздікке, ентігуге, жүрек соғуына, бас айналуына, тері жамылғылары мен склераның сырғаюына, несептің қара түске боялуына, бас ауруына, кейде іштің ауырсынуына шағымданады. Оларды мұқият қарағанда әржерде орналасқан тромбофлебиттер табылуы мүмкін. Пароксизмалды түнгі гемоглобинурия кезінде бауыр мен көкбауырда тромбоздар мен инфракттар дамуына байланысты олардың ұлғаюы байқалады. Кейде инфекция мен тромбозды асқынулардың нәтижесінде науқас қайтыс болады.
Германия капитуляциясы туралы келісім

Германия қарулы күштерінің қарсылықсыз тізе бүгу (капитуляция) актісі (; ; ; ) — Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Германия қарулы күштерінің және олардың бөлімдерінің соғыс қимылдары аймағы мен аудандарында, қамалдарында, елді мекендерінде, теңізде және теңіз базаларында т.б. жерлерде жеңуші жақ шарттарына мойын ұсынып, қарсылығын тоқтату туралы заңдастырылған құжат. Сонымен бірге бұл құжат бойынша барлық қару-жарақ, соғыс кемелері мен тікұшақтар, қамалдар мен бекіністі мекендер, соғыс жабдықтары одақтастардың қолына өтіп, әскер күші тұтқынға алынады . Келісім шарт құжатына 7 мамыр 1945 жылы Еуропа уақыты бойынша сағат 2-ден 41 минут кеткенді қол қойылған. Жоғары басшылықтың оперативті штабының басшысы генерал-полковник Альфред Йодль Германия жағынан қол қойды. Капитуляцияны қабылдағандар: ағылшын-америка жағынан АҚШ әскерінің генерал-лейтенанты Уолтер Бедел­л Смит. КСРО жағынан - Жоғары басшылықтың уәкілі - Иван Суслопаров. Актіге куә ретінде қосымша қол қойған - Ұлттық қорғаныс басшысы Франсуа Севез. Нацисттік Германияның Үшінші рейхінің капитуляциясы 1945 жыл 8 мамыр еуропалық уақытымен сағат 23:01 күшіне енді.. Құжат ағылшын тілінде жасалған және тек ағылшын мәтіні ресми түрінде қабылданған. Бірақ Сталиннің ұсынысы бойынша Берлиннің маңындағы Карлсхорстта капитуляция келісіміне екінші мәрте қол қойылды. Содан бері Жеңіс күні Еуропа елдерінде 8 мамыр, ал КСРО-да 9 мамыр тойланатын болды. Капитуляция туралы келісімнің мәтінің дайындауы Сөзсіз капитуляция туралы алғашқы рет АҚШ президенті Франклин Рузвельт 1943 жыл 13 қаңтарда Касабланкадағы конференцияда жариялаған. Еуропалық Консультативтік комиссиясы жасаған мәтіннің жобасын 1944 жылдың қаңтардан бастап одақтас елдердің басшыларының бәрі қолдаған. Бірақ мәтінді жалпы ұсыныс ретінде қабылдаған, сол себепті 1945 жылы 4-5 мамырда штабта бұл мәтінді қолданбай, басқа - қысқа және таза әскери құжат қайтадан жасалынды. Дайындалған алғашқы мәтінді пайдаланбаған себебі - ондағы саяси баптардан дау шығып артыс-тартыс туғыздырады ма деп алдын алу болуы мүмкін. Осы соңғы нұсқаны SHAEF-тың 3-ші оперативтік бөлімшесінің полковнигі Фенимордың (мәтіннің негізгі авторы) басқаруымен америкалық офицерлер тобы жасаған.. Кеңес Одағы Германияның капитуляциясын қабылдап, бірақ бейбітшілік келісіміне қол қоймады. Яғни ресми түрінде соғыс халінде қала берді. Соғысты тоқтату туралы Үкім КСРО-ның Жоғары Кеңесі 1955 жылы 25 қаңтарда қабылдады . Дереккөздер
Метциг

Метциг Курт (25.01.1911 ж. т., Берлин)- неміс кинорежиссері (ГДР) , Германия өнер академиясының мүшесі, профессор.Мюнхеннің Жоғарғы техникалық мектебін бітірді.1933 жылдан кино өнерімен айналысқан. 1939-45 жылдардағы Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде Германия Коммунистік партиясының қатарына өтті. ГДР кино өндірісін ұйымдастырушылардың бірі. 1946 жылдан > киностудиясының көркемдік жағын басқарды. Творчествасы публицистік және антифашистік бағытымен ерекшеленді. > мен > фильмі Германияның фашизм кезеңіндегі және соғыс жылдарындағы оқиғаларға арнады.1945 жылы Жоғары неміс кино мектебін ұйымдастырды. ГДР Ұлттық сыйлығының лауреаты.
Лев Абрамович Кассиль

Кассиль Лев Абрамович (1905-1970). Кез келген кітапхана сөресiнде қалыңды-жұқалы, үлкендi-кiшiлi кітаптар тiзiлiп тұрады. Олардың арасында: «Сенің қорғаушың», «Батырдың iнici - Черемыш», «Кондуит пен Швамбрания», «Ұлы қарсылық», «Республика қақпашысы» атты кітаптар да бар. Міне, осы кітаптардың бәрі, балалар, сендерге арналған және олардың бәрін бір-ақ адам, яғни Лев Кассиль жазған. Балалардың жағдайының жақсы болуы әрі олардың өздерiнiң, де жақсы адам болып шығуы үшiн күресті. Лев Кассильдің «Дайын болыңыз, Мәртебелі тақсыр» деп аталатын повесінде алыстағы Джунгахораның коммунист ақыны Тонгаор өз ұлына мынадай өсиет айтады: «Халық билiri - заң мен әділдік екені, халыққа билiк жүргiзу - заңсыздық пен жауыздық екені естіңде болғай». Лев Кассиль туған Энгельс қаласында оның атына қойылған көше бар. Москваның ол тұpғaн жерiндегi бiр балалар кітапханасы Лев Кассильдің есімімен аталады. Ал оның кітаптарын елiмiздiң барлық балалары бiледі және жанындай жақсы көріп, қызыға оқиды. Дереккөздер
Эксикоз

Эксикоз дегеніміз — ағзаның сусыздануы. Себебі: диарея мен құсулармен өтетін жедел ішек инфекциялары. Клиникалық айқындалуына байланысты 3 түрі бар: *Клетка ішілік (су тапшылықты эксикоз) *Клетка сыртылық (тұз тапшылықты эксикоз) *Клетка ішілік және сыртылық (изотоникалы эксикоз). Су тапшылықты эксикоз. Әдетте, құсу мен іш өту салдарынан су жоғалтудан болады. Сусызданудың бұл түрі, құсудан іш өту басым болғанда дамиды. Бұл жағдайда су клеткадан қан плазмасына ауысып, клетка ішілік сусыздану тудырады.Тұз тапшылық эксикоз әдетте, құсу іш өтуден басымдығында баяу дамиды. Көбіне ем кеш басталғанда немесе бала организміне парентеральді артық глюкоза енгізілгенде , бұрыс регидратациялық ем жүргізілгенде болады. Соның нәтижесінде "судан улану” болады. Тұздың көп мөлшерде жоғалуы не оларды шамадан тыс артық еріту, сұйықты клетка ішіне ығыстырады.Изотоникалы эксикоз құсық және іш өтуден су мен тұздың біркелкі жоғалуымен сипатталады. Эксикоздың бұл түрінің ағымы неғұрлым жеңіл. Клиникалық айқындалуы мен салмақ жоғалтуына байланысты 3 дәрежесі бар: *1-ші дәрежесі- дене салмағының кемуі 5%-тен кем. Бала шөлдегіш, тері түсі боз, тургоры аздап түскен: тері қатпарлары тез орнына келеді. Терісі және шырышты қабатының ылғалдылығы төмендеген. Ерте жастағы балалардың үлкен еңбегі аздап түскен. Мазасызданғанда тахикардия пайда болады. *2-ші дәрежесі- дене салмағының кемуі 6-9%. Науқастың жалпы жағдайы ауыр. Бала қозғыш, тырысуға бейім. Үлкен еңбегі түскен. Терісі және шырышты қабаты құрғақ., ақшыл. Тері қатпары орнына жай келеді. Дауысы қарлыққан. Жүрек тондары нашар естіледі, тахикардия. Қан қысымы жоғары. Ентігу пайда болады. Олигурия дамиды. *3-ші дәрежесі-дене салмағының кемуі 10%-тен жоғары. Науқастың жалпы жағдайы кенет нашар. Қоршаған ортаға немқұрайлы. Тері түсі боз, мрамор суретті, суық. Тері қатпары орнына келмейді. Шырышты қабаттары құрғақ, науқас жассыз жылайды, ашық көзбен ұйықтайды. Жүрек тондары нашар естіледі, тахикардия, қан қысымы төмен, пульсы жіп тәріздес. Жедел бүйрек жетіспеушілігі дамиды. Эксикоз дегеніміз- организмнің сусыздануы.
Темір тапшылықты анемия

Темір тапшылықты анемия - темірдің организмге түсуі мен пайдаланылуы және организмнен сыртқа шығарылуы арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы нәтижесінде организмде оның жеткіліксіздігінен дамитын анемия. Этиологиясы Теміртапшылықты анемияның даму себебеі болып мыналар есептеледі: *Қайта-қайта және ұзақ қансыраулардан (жиі жатырдан, кейде ас қорыту ағзаларынан, бүйректен, өкпеден) нәтижесінде эритроциттермен бірге организмнен темір көптеп шығарылуы; *Темірдің тағаммен бірге жеткіліксіз түсуі (балаларды сиыр және ешкі сүттерімен тамақтандырғанда); *Организмнің өсуі, жетілуі кездерінде, әйелдердің жүкті және бала емізу кездерінде темірге артық мұқтаждығы пайда болуы; *Асқорыту ағзаларының аурулары (гипоадті гастрит, созылмалы энтерит) кездерінде немесе олардың бөліктерін хирургиялық тәсілмен алып тастағанда темірдің сіңірілуінің төмендеуі; *Темірдің тасымалдануы бұзылуы (тұқым қуатын антрансферринемия бауыр аурулары кезіндегі гипотрансферринимия); *Темірдің қорларынан жеткіліксіз пайдаланылуы (жұқпалы уыттанулар, құрттар болған кездерде); *Темірдің қорларына жиналуы бұзылуы (гепатиттік бауыр циррозы)
Қызылсоқ (тау, Алматы облысы)

Қызылсоқ – Самсы және Құтырған өзендерінің аралығындағы аласа тау. Географиялық орны Алматы облысы Жамбыл ауданы, Үңгіртас ауылының шығысында 13 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 948 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 9 км-ге созылған, енді жері 2,5-3 км. Көлбеу беткейі адырлы келген, олар өзен арналарымен, сай-жыралармен тілімденген. Солтүстігінде Тұрағылды қоңысы, солтүстік-шығысында Шилі, батысында Қозыбасы таулары бар. Өсімдігі Таудың шалғынды қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас бетеге, боз, жусан, изен, ебелек, тағы да басқа астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Стеноздаушы ларингит

Стеноздаушы ларингит - көмейдің шырышты қабатының қабынуы, көбінесе риниттен кейін дамиды. Баланың жалпы жағдайы бұзылады, дауысы ққарлығып шығады, құрғақ «ит үрген жөтел» пайда болады, дене қызуы көтеріледі. 4-5 күннен кейін бала жазылып кетеді. Аллергиялық диатезбен ауыратын балалардың дыбыс желбезектері астының клетчаткасы ісініп, тыныс саңлауы тарылып бітеді. Стеноз көбінесе түнде кенеттен дамиды. Баланың тыныс алуы қиындап, сырылды демалыс пайда болады, еріндері, мұрын-ауыз үшбұрышы көгілдір тартады (цианоз дамиды). Стеноздың және тыныс алу жетіспеушілігінің айқындалуына байланысты 4 дәрежесі бар: *1-ші дәрежесінде- «ит үрген жөтел», дауыстың қарлығуы, алыстан естілетін тыныс алу бала жылағанда немесе мазасызданғанда пайда болады. *2-ші дәрежесінде- бала мазасызданады, жөтелі жиілейді, ентігу, терлегіштік және мұрын-ауыз үшбұрышының цианозы айқын. *3-ші дәрежесінде-бала тынымсыз, қорқақ, төсекте мазасыз, терісі бозғылт, ылғалды, ауыз-мұрын үшбұрышының цианозы, акроцианоз. Тыныс алуы-шулы. Тыныс алуда қабырғааралық бұлшықеттері қатысады. Пульсының ритмі бұзылған, жүрек соғысы нашар естіледі. *4-ші дәрежесінде- бала әбден шаршаған, әлсіз, басын артқа тастап, аузымен ауа қармайды, мойнының бұлшық еттері тартылған. Цианоз кенет дамиды, тырысу пайда болуы мүмкін. Пульстің ритмі ретсіз, жүрек тоны нашар естіледі, тыныс алу тоқтап, жүрек соғысы тоқтайды.
Созылмалы тонзиллит

Созылмалы тонзиллит — бадамша безінің созылмалы қабынуы. Дамуына жиі баспа ауруының және созылмалы инфекциялық ошақтардың (кариесті тістер, риниттер, синусит, аденоидит) болуы әсер етеді. Микроорганизмдердің токсикалық әсер етуі лимфоидты ұлпаның өсіп, дәнекер ұлпаға алмасуына әсер етеді. Нәтижесінде жергілікті иммунитет төмендейді. Ауру бадамша безінің қабынуымен, гипертрофиясымен, кейде атрофиясымен және организмнің улануымен айқындалады. Тонзилогенді улануда бала ашуланшақ, тез шаршағыш, өкпелегіш, жылауық болады. Ұйқысы бұзылады, cабаққа үлгерімі нашарлайды, тәбеті төмендейді, көзінің асты көгеріңкі болады. Созылмалы тонзилиттің қабынуында баспаны емдейді. Жергілікті және жалпы УФО, УВЧ, электрофорез, аэрозоль колданылады. Бадамша безді Люголь ерітіндісімен, колларголмен өңдеу қажет. Элеутерококк тұнбасы, алоэ экстракты, Фибс, поливитаминдер, темір препараттары тағайындалады. Тонзилэктомия жасалады.
Гемостаз жүйесі

Гемостаз - ол бір жағынан қан ағымында қанның сұйық күйде ұстап тұру, ал екінші жағынан қан тамыры зақымданғанда қан кетуді тоқтатуға және қан жоғалтуды азайтуға жауап беретін ағзаның маңызды қызметі. Осы қызметке жауап беруге қатысатын мүшелер мен тіндер гемостаз жүйесін құрайды. Гемостаз жүйесі әртүрлі экзогендік және эндогендік әсерлерге белсенді түрде жауап береді. Гемостаз жүйесінің аурулары кезіндегі гемостаздық қызметтің бұзылыстары туа не жүре пайда болады. Гемостаз жүйесінің құрылымдары Гемостаз жүйесінің құрылымын шартты түрде "морфологиялық" және "қызметтік" деп бөлуге болады. Морфологиялық * тамыр қабырғасы; * тромбоциттер және қанның жасушалық элементтері; * плазмалық құрылымы - протеиндер, пептидтер және гемостаздың протеиндік емес медиаторлар, цитокиндер, гормондар; * сүйек миы, бауыр, көкбауыр (олар тромбоциттер және гемостаз жүйесінің плазмалық құрылымын синтездейді) Қызметтік * прокоагулянттар; * коагуляцияны тежегіштері (антикоагулянттар); * профибринолиттиктер; * фибринолизді тежегіштер Гемостаз жүйесінің жұмыс істеу механизмі күрделі болуына қарамастан, оның нәтижесі қарапайым - "жүйе зақынданбаса қан ұю болмайды, ал зақымданған жағдайда қан кетуді тоқтату үрдісі іске қосылады".
Андрей Глебович

Андрей Глебович —рязандық кінәз, ағайындылардың ең үлкені, ата анасы рязандық кінәз Глеба Ростиславич және Евфросинья Ростиславна, ол переяслав кінәзінің Ростислава Юрьевича қызы. Кінәз Андрей туралы жазабалар бір рет қана кездескен, ол 1184 жылы болатын, ол жеңісті аяқталған новгород-солтүстік шайқасының қатысушысы болған, шайқаста көзге ерекше түскен князьдардың бірі Кейбір зерттеушілер Андрей Глебовичті 1186 жылы қайтыс болды деп есептейді. Дереккөздер
Арналдо да Брешиа

Арналдо да Брешиа (; 1100ж.ш. - 18.06.1155) — Италияның шіркеу реформаторы. Брешияда туылып, жастық шағында бірнеше жыл Францияда өткізген. Сол жерде өз заманындағы атақты философ Пьер Абелярдың шәкірті болды. Брешиаға қайтып оралғаннаң соң священник бола тұра епископқа қарсы шыққан. Осы әрекеттері үшін 1139 жылы лауазымынан айрылып, Италиядан қуылған. Францияға барып, Арналдо да Брешиа Абелярмен, Бернар Клервоскиймен бірігіп діннің "тазалығы" үшін күресіп, дін бұзарлардың бірі болып есептеледі. Бұлардың ойынша, дін жолында қызмет етіп жүрген адамдарда байлық пен билік болмау керек. Папаны, епископтарды, аббаттарды астамдылықта, бұзылғандықта кінәләйді, шіркеу қызметтерді сатып алынатынын т.б. қылмыстарды әшкерелейді. 1145 жылы Римде Арналдо да Брешианің ойлары кеңінен таралып, қалалық тұрғындары Рим қалалықреспубликасын жариялап, папа қаладан қуылды. Қозғалыстың идеялық көсемінің бірі Арналдо да Брешиа болды. 1155 жылы папа Адриан IV Римге қайтып оралғанда , бірінші ісі Арналдо да Брешианің мәселесі болды. Папа 18 маусым 1155 ж. Арналдо да Брешиані асылу жазасымен өлтіріп, Денесін отқа жағып жіберіп, күлін Тибрге тастатты. 1882 жылы, папа билігі жойылғаннан кейін, Брешия қаласында Арналдо да Брешиаға ескерткіш орнатылды . Дереккөздер *
Жүрек аритмиялары

Жүрек аритмиялары деп жүректің қалыпты ырғағының бұзылуын айтады. Көптеген жүрек-қантамырларының аурулары жүректің қалыпты ырғағының бұзылыстарымен қабаттасады. Әсіресе бұл бұзылыстар коронарлық қанайналым жеткіліксіздігінде, миокард инфарктісінде жиі кездеседі. Жүрек аритмиялары адамның кенеттен өлуінің себептері болуы мүмкін. Әдетте жүрек ырғағының бұзылыстары жүректің автоматизмдік, қозу және өткізгіштік қасиеттерінің бұзылыстарынан дамиды. Дереккөздер
Жағылан

Жағылан - сандықтың көне түрі. Қазақ даласында ХVІІІ-ХІХ ға- сырда кең тараған. Киім- кешек басқа да бұйым-дарды ішіне салып қояды. Үлгісі әбдіре тәрізді. Оның негізі жұқа тақтайлардан құрастырылады, сырты түгелдей былғарымен қапталады, бет жағы ғана әр түрлі әдіспен көркемделіп, ұзындығы 60-70, ені мен биіктігі 30-35 сантиметр болады. Сыртындағы былғарыға қошқар мүйіз, қос мүйіз, сыңар мүйіз сияқты ою-өрнектер жүргізіледі. Жағланның бетінің дәл ортасынан дөңгелек, екі шетінен жапырақ тәрізді дөңес көздер көксауыр былғарымен ойыстырылады да, төрт бұрышындағы дөңгелек жұлдыз тәрізденіп бастырылған өрнектің ортасына күміс көздер орнатылады. Кейбір жағыландар қызғылт былғарымен де қапталады. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 – X
Гидр отежегіш сұйығы

БСК, Нева және ГТЖ-22М гидротежегіш сұйықтары шығарылады. БСК гидротежегіш сұйықтығы - кез келген маркалы автомобильдің тежегіш жүйелерінің гидравликалық жетектерін және қосылыс жетектердің жүйелерін( Жигули , Нива , және Москвич-2140 автомобильдерінен басқасы) толтыруға арналған. Нива сұйығы кез келген маркалы автомобильдердің тежегіш жүйелері мен қосылыс жетектерінің жүйелеріне құйылады. ГТЖ-22М гидротежегіш сұйығы кез келген автомобильдердің тежегіш жүйелерін толтыруға арналған және оны барлық жерде кез келген ауа райында қолдануға болады Дерекөздер
Қолсандық

Қолсандық – ұзатылатын қыздарға арнап жасалатын, киім-кешек, әртүрлі заттар салынатын бұйым. Ол бұрындары қыз жасауының құрамына кіретінді. Көлемі шағын, ұзындығы – 45-50 сантиметр, ені 20-30 сантиметр, биіктігі – 15-20 сантиметр болып келеді. Ағаштан жасалып, біртүсті бояумен сырланады. Сән қуған адамдар оның беттеріне нұсқалы, бедерлі оюлар ойғызған, түрлі-түсті бояулармен сан қилы ою-өрнектер салғызған. Оны жасатқанда неше түрлі шұға, асыл тастар, сүйек пен күміс әшекейлермен де безендірткен. Көркемдік ерекшеліктеріне қарай қол сандықтар төрт топқа бөлінеді. Оның бірінші топқа жататын ең тәуірі – сырты түгелдей сүйектеліп әсемделгені. Ақтөбеден табылған осындай қол сандықтың бірі төрт жағы тегіс, қақпақтың төрт жиегі мен төбесі толықтай түйе сүйегінен кесіліп жасалған сан алуан әшекеймен өрнектеліпті. Ал, қол сандықтың жиектеріне қиыстырған сүйек әшекейлердің бетіне қос мүйіз оюлары жүргізілген. Алдыңғы бетіне үш үлкен шаршы ойыстырылып, олардың арасында, астыңғы жағында шебер қиюластырылған сүйек әшекейлердің беттерінде әдемі оюлар бар, астына жез, шұға төселген. Қол сандықтың екінші тобы: бет жағы түрлі-түсті бояулармен өрнектелгені, үшінші тобы: алдыңғы беттері өте күрделілері. Онда өсімдік тектес және геометриялық кескіндер бейнесінде бедерлі оюлар ойылады да, түрлі - түсті бояулармен нақыштар салынады, төртінші тобы: алдыңғы беттеріндегі өсімдік және геометриялық кескіндердің бір-бірімен айқасып жататыны, ақ, қызыл, жасыл, сары, қоңыр түсті бояулармен әрлеу арқылы бір жазықта ойылған оюлардың 2-3 қатар деңгейде ойылғандай етіп көрсетілетіні. Қол сандықтың қас беттері, екі жаны, қақпақтарының төбесі тегіс сүйектеледі. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 – X
Степан Петрович Крашенинников

КрашенинниковСтепан Петрович (31. 10. 1711, Москва, — 25. 2. 1755, Санкт-Петербург) — орыс ғалымы, Камчатканы зерттеушi. Академик (1750). 1724–1732 жылдары Москва славяк-грек-латын академиясында, 1732–1733 жылдары Санкт-Петербург университетiнде оқыды, Екінші Камчатка экспедициясына қатысты (1733–1743). 1733–1736 жылдары Сiбiрге саяхат жасады. 1737–1741 жылдары Камчатка түбегiн зерттедi. Осында жинаған материалдары негiзiнде «Оппсание камчатского народа» «О завоевании Камчатской землицы» деген алғашқы ғылми еңбектерін жазды. Бұл еңбектерiнде Камчатка түбегiнiң географиясы, экономикасы, халқы, әдет-ғұрпы, мәдениеті, тiлi жөінде ғылми құнды деректерді келтіредi. Камчаткада Крашенинников есімімен аталатын арал, мүйiс, түбек, тау, көл бар. Дереккөздер
Сүйек төсек

Сүйек төсек – ағаш төсектің жақтауларына сүйектен өрнек салған, әшекейленген түрі. Оған қазақ шеберлері түйенің, жылқының жауырын сүйектерін, қабырғаларын пайдаланған. Ол үшін сүйекті майынан тазартады, жұмсарту мақсатында суға салып әбден қайнатады, сосын барып одан әшекейлер дайындайды. Сүйек төсектің жақтауын шекітіп, күміс, түрлі-түсті асыл тастар орнатады. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 – X
Жайпақ табақ

Жайпақ табақ – ағаштан жасалатын, ет тартуға арналған ыдыс. Көлемі әртүрлі. Оларды көп көркемдемейді. Қазақ шеберлері мұндай ыдыс-аяқтарды жасау үшін алдынала қайың кесінділері мен бездерін нобайлап шауып алып, көлеңкеде кептіріп, тұзды суға салып қайнатады, тағы да көлеңкеге қойып кептіреді. Сосын асықпай өңдеп, ыдыс-аяқ жасайды. Мұндай тұзды суда қайнатылған ағаштан жасалған ыдыс-аяқ ыстық, суыққа төзімді келеді, сәл соққыға жарылмайды. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 – X
Салатты шашыратқы

100 г шашыратқыда – 25 ккал бар. Шашыратқыда кальций, фосфор, темір, магний мен A1, B1, B2, C, E дәрумендері бар. Қоректік құндылығы көбірек Дәстүрлі салатқа қарағанда шашыратқыда дәрумендер мен минералдар анағұрлым көбірек, ал шашыратқы құрамындағы инулин мен интибин тәбетті қоздырады. Сенде шашыратқы бар ма? Қорқынышты білдіретін «шашыратқы бар» деген сөз тіркесі дәл осы өсімдікке байланысты пайда болғанын әркім біле бермейді. Шашыратқының жапырақтары солғын және нәзік, әлсіз сабақтары – ол «қорыққан өсімдік» сияқты көрінеді. Шашыратқы қараңғыда өседі деп айтуға болады, оған көп күн жарығы керек емес, бұл баяғы замандарда әртүрлі күдіктерді тудырған. Шашыратқы таза емес өсімдік және ол қара сиқырда қолданылды деген ұғым болды … Шамалы сау ащылық Шашыратқы жапырақтарының өткір, шамалы ащылау дәмі бар және салаттар үшін қолданылады. Ащы ірімшіктермен, жаңғақтармен, қызылшамен немесе алма және алмұрт түйірлерімен жақсы үйлеседі. Шашыратқы- пайдалы ас Дастархандағы шашыратқы Шашыратқы жапырақтарын зәйтүнмен немесе лимонмен бүркіп қолдануға болады немесе оның жапырақтарында – жұмыртқадан, ірімшіктен, балықтан немесе еттен жасалған әр түрлі тағамдарды беруге болады. Оны пісірмелерге қолдануға, буда, грильде дайындауға, сонымен қатар бұқтыруға болады. Сонымен қатар, ірімшік, сарымсақ және лимон қосылған, шашыратқыдан жасалған сорпа да танымал.
Базар (мағына)

Базар: * Базар - ашық алаңдағы сауда-саттық орны. * Базар - Ертіс алабындағы өзені Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы арқылы өтетін өзен. * Базар - дастан. * Балқы Базар - жырау. Руы – шөмекей ішіндегі Балқы.
Желкек

100 г желкекте – 68 ккал бар. Желкектің құрамында фосфор, күкірт, калий, кальций, темір, натрий, магний және A, B, C және E дәрумендері бар. Бір денсаулық Желкек антибактериалды, антивирусты және фунгицидті әсер етеді. Зат алмасуды ынталандырады, бауырдың, бүйректердің жұмысын реттейді және де ағзаның қарсыласуын күшейтеді. Лимон мен апельсинге қарағанда оның құрамында С дәруменінің мөлшері көп, ал құрамындағы фитонцидтің арқасында пиязбен және сарымсақпен қатар құрметті орынға ие. Ағзаны дәрумендер мен минералды тұздармен қамтамасыз ету мақсатында, өтпелі кезеңдерде (күз-қыс және қыс-көктем) қолдануға кеңес беріледі. Сезімдерді күшейтеді Үккіштен өткізілген өзіндік ащы дәмі бар желкектің тамыры көптеген тағамдар мен салаттрдың құрамдас бөлшегі болып табылады. Сонымен қатар, салқын немесе ыстық етке немесе балыққа қосымша ретінде қаймақпен және лимонмен дастарханға қойылады. Балғындықты сақтайды Табиғи антибактериалды қосылыстардың – фитонцидтердің – арқасында, желкек ерекше қасиеттерге ие. Оның жапырақтарына оралған май, ет немесе балық өз балғындықтарын ұзағырақ сақтайды, өйткені олардың құрамындағы фитонцидтер бактериялардың көбеюіне жол бермейді. Пайдалы ақжелкек көкөністері Жыларман ету Егер желкек жаңа піскен, қатты қаныққан болса, онда оның құрамындағы эфир майлары жыларман етеді немесе түшкіртеді. Осындай жағдайда, оны қолданып болғаннан кейін, иісі тітіркенген шырышты қабықты тыныштандыратын ақ нанның тілімін жылдам иіскеңіз. Дереккөздер
Қан сорғыш терек

Қан сорғыш терек. Ауғанстанда өзгеше қан соратын терек бар. Оның биіктігі 2 метр, жуандығы 10 сантиметр айналасында ғана. Теректің өн бойы толған түйіршік тектес. Қорқыныштысы жапырағына қол тиіп кетсе болды, дереу жабыстырып алып, қанын сорып, ақжемін шығарады екен. Кезінде Германия, Франция, Италия жабайы өсімдіктерді тексеру бірлескен отряды сол жерге барып, зерттеу жүргізеді. Солардың бірі осы ғажайып теректі көріп, таңдана жапырағын ұстайды. Сол-ақ екен, оның алақаны жапыраққа жабысады да қалады. Қалай бұлқынса да, қолын ажырата алмайды. Жапырақ оның қолын мұжып, қанын сора бастайды. Әріптесінің жанын алып қалу үшін, зерттеушілердің бастығы амалсыздан қолын шауып тастайды. Бұл оқиға өсімдік зерттеушілердің назарын ерекше аударады. Олар әрі қалың, әрі мықты жасалған ерекше қолғап киіп, теректі ұстап, оның сырын шешпек болады. Ойламаған жерден ағаш жапырағы адам қолымен қоса, қолғапты жабыстырып алып, дереу тесіп жібереді. Олар қолғаптан қолдарын зорға шығарып үлгереді. Ал ағаш жапырағына жабысқан қолғаптың лезде дал-дұлы шыққанын көреді. Бұл күні бүгінге дейін құпиясы ашылмаған сырлы ағаш. Дереккөздер http://massaget.kz/alemtanu/syrly-alem/4382
Бұршаққынды үрме бұршақ

Бұршаққынды үрме бұршақтың 100 г - 24 ккал Құрамында С дәруменінің елеулі мөлшері, А дәрумен негізі, В тобының дәрумендері, Е дәрумені, фолий қышқылы, минералдар және жасұнық бар. Тіпті басқа Бұршаққынды үрме бұршақты дайындау әдісі (тұтастай, тікелей бұршаққында) оны үрме бұршақтың барлық түрлерінен ерекшелейді. Саулықпен жадыра Бұршаққынды үрме бұршақтың құрамындағы C, A, E дәрумендері, сондай-ақ мырыш бос радикалдармен тиімді күреседі және біздің терімізді жас әрі сау реңмен қамтамасыз етеді. Сау жүрек Бұршаққынды үрме бұршақтың құрамындағы талшықтың, фолий қышқылының, магний мен калийдің үйлесуі инфаркт қауіп-қатерінің туындауын төмендетеді. Жас әрі нәзік Бастапқыды асқа бұл көкөністің тек дәндері ғана қолданылды. Үрме бұршақтың жас бұршаққындарынан ләззат табуды түсінгендердің алғашқылары итальяндықтар болды (XVII ғасыр). Сол заманда ол пісіп кетпеу үшін қамдана отырып, бақшаға күнде қарап, жас үрме бұршақты жинаған. Уақыт өте, бағбандар француз үрме бұршағы (French Beans) деп аталатын нәзік бұршаққынды сұрыпты шығарды. Майлы үрме бұршақ Сары бұршаққынды үрме бұршақты француздар майлы үрме бұршақ деп атайды, мүмкін бұл оның түсіне және ауызда еру қабілетіне байланысты болар. Сары собықты бұршақтар Мінсіз тұлға үшін Жасыл және сары бұршаққынды үрме бұршақ жеуге жарамды жас бұршаққындарды асқа қолдану үшін өсіріледі. Бұл емдәмдік тағамның маңызды кұрамдас бөлігі. Ол басқа үрме бұршақтармен салыстырғанда ағуыздарға аса бай емес, бірақ құрамында көбірек дәрумендер бар. Құрғақ бұршақтармен салыстырғанда құрамындағы талшықтардың азырақ мөлшерінің арқасында, оның нәрлілігі төмен және оңай сіңіріледі. Дерекөздер
Фридрих Рейнхольд Крейцвальд

Крейцвальд Фридрих Рейнхольд (26. 12. 1803, Раквере,- 25. 8. 1882, Тарту) - эстон жазушысы, фольклорисi. Ұлттық әдебиеттiң негiзiн салушы. Крейцвельдтың алғашкы әдеби еңбектерi 1830 жылдан жариялана бастады. Оның көптеген шығармалары эстон тiлiмен қатар неміс тiлiнде де жарық көрді. Крейцвальд 30 жылдай «Пайдалы календарь» басылымына редактор болды. Онда жарияланған шығармаларында әлеуметтік және ұлттық езгiнi сынады. Крейцвальдтың эстон халықтық «Калевипоэг» эпосын құрастырып жариялауда (1857-1861), көне эстон ертегiлерiн жинап бастыруда кыруар еңбегi бар. Оның «Вирус жыршысының жыры» т. б. өлеңдер жинағы эстон поэаиясының дамуына үлкен ықпал жасады. Дереккөздер
Көпгүлді үрме бұршақ

Үрме бұршақтың 100 г – 385 ккал Құрамында ағуыз, жасұнық, В тобының дәрумендері, кальций, фосфор, темір бар. Көп гүлді бұршақ Оңтүстік Америкадан шыққан. Мексикада, Гватемалада және Колумбияда жабайы өседі Мексикандық ару Оның отаны - Мексика, онда ол екі мың жылдан астам уақыт бойы әйгілі . Әдемі гүлдерінің және едәуір ұзындығының (оның бойы 4 метрге дейін жетеді) арқасында, алғашқыда оны XVII ғасырда сәндік өсімдік ретінде өсірген. Үрме бұршақтың осы сұрыбының қызғылт бұршаққындарында онға дейін қызыл дақты дәндер бар. Оны сәкі айналасына егуге және үрме бұршақтың жас бұршаққындарынан ляззат алуға болады немесе ол піскенше күте тұрып, түсті бұршақтар дайындауға болады. Оның гүлдерін де жеуге болады дейді. Әмбебап көкөніс Үрме бұршақты әр түрлі тағамдарға, салаттарға қосуға немесе жеке тағам ретінде де ұсынуға болады. Онымен пияз, қызанақтар және тунец жақсы үйлеседі. Дерекөздер
Ақ үрме бұршақ

Ақ үрме бұршақтың 100 г - 102 ккал Құрамында темір, кальций, магний, ағуыз, Е дәрумені бар. Қуат толы дәндер Үрме бұршақ бұл темірдің көзі. Темір жетіспеуінің салдарынан зардап шегетін адамдар әлсіз әрі енжар бола бастайды. Ең алдымен, темірдің жетіспеушілігінен жүкті әйелдер, жазылып келе жатқан аурулар, балалар және жеткіншек жастар зардап шегуі мүмкін. Темірдің жақсы сіңірілуі үшін үрме бұршақты С дәруменіне бай көкөністермен жеуге кеңес беріледі. Мықты дуэт Ақ үрме бұршақтың құрамында біздің тістеріміз бен сүйектеріміздің мықты болуына қам жасайтын, бір-бірін толықтырып тұратын құрамдас бөліктер - кальций мен магний бар. Патшалық дән Үрме бұршақ дәні Үш Патша немесе Епифания мерекесін тойлау салтында белгілі бір роль атқарады. Көптеген елдерде (мысалы, Франция мен Испанияда) үрме бұршақтың дәнін арнайы қаусырманың ішінде пісіреді. Жергілікті салт-дәстүрге байланысты, жасырылған бұршақ кімге түссе, сол той-думанның патшасы болады немесе... шотты төлеуі қажет! Бұршақ көкөністері 2Ақ үрме бұршақ және футбол Ақ үрме бұршақ құнарлы сорпалардың, мысалы француз Кассулесінің, испан Фабадасының немесе бразилия Фейжоадасының, екінші тағамдардың - мысалы үрме бұршағы бар итальян пастасы, салқын және ыстық салаттардың құрамдас бөлігі болып табылады. Дереккөз
Тарих-и байхаки

ТАРИХ-И БАЙХАКИ, "Байхаки тарихы" - парсы тарихшысы Әбу-л-Фазл Байхакидің (995-1077) шығармасы. Тарихи-и Байхаки сұлтан Масудидің билік құрған тарихы баяндалады. Онда Ғазнауи әулеті және онан бұрынға Ғазнауи сұлтандары мен Қарахан, Самани, Хорезмшаһ әулеттері туралы көптеген тарихы деректер бар. Тарих-и Байхаки X - XI ғасырлардағы Иран, Ауғанстан, Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанның тұрмысын зерттеушілер үшін құнды дерек болып табылады. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
Кәдімгі үрме бұршақ

Кәдімгі үрме бұршақ — бұршақ тұқымдасының үрме бұршақтар тегінің ең кең таралған түрі. Көптеген түршелері және сорттары белгілі. Құрамында ағуыз, темір, кальций, калий, магний, фосфор, мырыш, B1, B2, B6 дәрумендері бар.
Тардуштар

Тардуштар - Түрік қағандығының екі бөлігінің бірін білдіретін ұғым. Қағандықтың саяси құрылымына, тайпалық одақтармен қатар, тайпалардың географиялық белгілеріне қарай екі әскери - әкімшілік бірлестік кірді. Олар: Тардуштар (қағандықтың батыс бөлігін мекендеген тайпалар) және телелер (қағандықтың шығыс бөлігін мекендеген тайпалар). Түрік әскерлерінің оң және сол қанаттары осы әскери - әкімшілік бірлестіктердің жасақтарынан тұрды. Екі бірлестікті де қаған тағайындаған шадтар басқарды. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
Түрік бұршағы

Түрік бұршағының 100 г - 54 ккал Құрамында ағуыз, жасұнық, фосфор, калий, С дәрумені, А дәрумен негізі, кальций, темір бар. Қуат беретін дән Құрамында ас қорытуды жақсартатын жасұнық бар, жүрек жұмысына жақсы әсер етеді, сонымен қатар қан құрамындағы қанттың деңгейін реттейді. Түрік бұршағы ағзаны қан құрамындағы қанттың деңгейін жоғарылатпай, біртіндеп қолданылатын қуатпен қамтамасыз етеді. Түрік бұршағы әлемді жаулап алуда Бізге ноқат Таяу Шығыстан келді, ал оған ол Солтүстік Африкадан және Үндістаннан келді. Финикяндар оны Испанияға алып келді. Оған жылы әрі құрғақ ауа райы қажет болғандықтан, ноқат Еуропа бойынша өзінің салтанатты шеруін Жерорта теңізі бассейнінде аяқтады. Испандықтар оны Америкаға алып келді. Ол мексикан, испан, итальян және үндістан тағамдарында қалып қойды. Бірақ ең алдымен, ол Шығыс тағамдарының белгісі болып табылады. Етті алмастыру Құрамында ағуыз мөлшерінің көп болуының арқасында, ноқат вегетариндық емдәмде етті алмастырушы ретінде қолданылады. Нут бұршақтары көкөністері Әр түрлі жүз әд3с Саяхатшылар мен туристерді түрік бұршағының дайындалу әдісінің әр түрлілігі таң қалдыруы мүмкін. Араб елдерінде ол хумус (езбе), фалафель (кішкені шар түріндегі жылы асарлық) немесе кус-кус сияқты ұлттық тағамдардың басты құрамдас бөлігі болып табылады. Сонымен қатар оны ұнтақтайды, сосын оны тұздықтарға қосады немесе кофені алмастырушыны дайындау үшін қолданады. Түрік бұршағын сорпалар мен салаттарға салады, ал Үндістан мен Пәкістанда ноқаттың жас бұршаққындарын асқа көкөніс ретінде қолданады. Шығыс елдерінде түрік бұршағының пісірілген дәндері жеңсік тағам болып табылады. Дереккөздер
Түменбай Орынтайұлы

Түменбай Орынтайұлы - (XVII ғасырдың соңы - XVIII ғасырдың басында өмір сүрген, қазіргі Райымбек ауданы) - би. Тегі Албан руынан. Ұлы Жүз қазақтарының Ресейдің қол астына кіру жөніндегі өтінішіне қол қою уәкілетіне ие болған беделді тұлғалардың бірі. Ел аузындағы аңыздарда, көбінесе, Түменбайдың көріпкелдік қасиеті жиі ауызға алынады. Оның балалары - Алпар мен Тұлпар, немересі Саурық ұлт азаттығы үшін күрескен батырлар ретінде халық жадында қалған. Ал Саурықтар тарайтын шөбересі - Ұзақ батыр 1916 жылы Қарқара көтерілісі басшыларының бірі болған. Райымбек ауданының орталығы, Кеген ауылының оңтүстігінде Түменбай атындағы ауыл және бұлақ бар. Бұлақтың шығысындағы батыр зиратына биіктігі 3 - 4 метр күмбез тұрғызылған. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
Фрэнсис Крик

{{Ғалым { style="background:transparent" } }} Фрэнсис Крик (; 08.06.1916, Нортгемптон, Англия — 28.07.2004, Сан-Диего, Калифорния, АҚШ) – ағылшын молекулярлы биологы, биофизигi және нейробиолог. Лондон Корольдық қоғамының мүшесi (1959), АҚШ-тьң Fылым және өнер академиясының құрметті мүшесі. 1937 жылы Лондонда университет колледжін бiтiргеннен кейін Кембридж университетінде қызмет істеген. Джеймс Уотсонмен бірге ДНҚ-ның структурасын ашқан және оның молекуласының клетка бөлiнгенде қалай қайталанатыньн анықтаған. Крикке 1962 жылы (Дж. Уотсон, М. Уилькинсонмен бiрге) нуклеин қышқылдарыньң молекулалық құрылымын (структурасын) және оның ағзаның тұқым қуу белгiлерi мен қасиеттерiндегi маңызын ашқаны үшiн Нобель сыйлығы берілген. Фрэнсис Криктің кітаптары * Of Molecules and Men - Prometheus Books, 2004; original edition 1967 * Life Itself: Its Origin and Nature - Simon & Schuster, 1981 * What Mad Pursuit: A Personal View of Scientific Discovery - Basic Books reprint edition, 1990 * The Astonishing Hypothesis: The Scientific Search For The Soul - Scribner reprint edition, 1995. Тағы қараңыз * Фотография 51 Қайнар көзі Сілтемелер * [http://www.nature.com/nature/focus/crick/index.html Фрэнсис Криктың] Nature журналындағы мақалалары * [http://evolution.powernet.ru/library/crick_life_itself.html Фрэнсис Крик. Жизнь как она есть: ее зарождение и сущность. М.: Институт компьютерных исследований, 2002, 160 стр.]
Үбі Үсеуұлы

Үбі Үсеуұлы (1790 ж.ш. - ө.ж.б. , Атырау облысы, Махамбет ауданы, Қараой мекені) - батыр, Исатай - Махамбет көтерілісіне қатысқан. Тегі - Беріш руының Есенғұл атасынан шыққан, белгілі Үсе батырдың жалғыз ұлы. Төрт - бес жасынан әкесі қасынан қалдырмай ертіп жүрген Үбі өжет, қайсар болып өседі. 1829 жылы толқу сәтінде казак - орыс әскерлерінің қолына түсіп, он адаммен бірге Финляндияға жер аударылады. Кейін Исатай мен Махамбеттің соңынан еріп, атақты Ақбұлақ жорығын дайындауға белсене қатысады. 1838 жылы патша үкіметінің қатынас қағаздарында және тыңшылардың ақпаратында оның есімі жиі аталады. Үбі Үсеуұлы Атырау облысының аумағында қайтыс болған. Дереккөздер Қ 18 Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық (толықтырылған 2 - басылым). - Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2010. - 786 б. ISBN 9965 - 26 - 175 - X
Шәдібек хан

Шәдібек хан — Алтын Орданың ханы (1399–1408), Жошы ханның ұрпағы. Шәдібек хан таққа Ноғай әмірінің қолдауымен отырады. Бірақ іс жүзінде билік Едігенің қолында болады. Шәдібек ханның тұсында Алтын Ордада жағдай бірсыпыра уақыт тұрақтанады. Бірақ Алтын Ордаға билікке келе алмаған Ноғай әмірі Едіге өзі билікке қойған Шәдібек ханға күресіп, оны қашып кетуге мәжбүр етеді. Едіге 1408 жылы Темір - Құтлықтың ұлы Болатты хан етіп қойды. Дереккөздер
Криогендік техника

Криогенік техника — криогендік температура (яғни 120 К-тан төменгі температура) шығарып алуға және оны пайдалануға арналған техника. Криогенік техника газ сұйылту, оны сақгау және тасымалдау, төменгi температуралық тәсілдер негiзiнде газды қоспалардан арылту (мысалы, өндiрiстiк тәсiлмен ауадан таза азот, оттек, аргон т. б. бөлiп алу), криогендiк рефрижераторлар мен тоңазытқыштар жасау, асқын өткізгiштiк т. б. элентротехникалық құрылғылар (магниттер, солееноидтар, трансформаторлар, кабельдер, гироскоптар т. б.) мен электрондық приборларды, биологиялық объектiлердi криогендiк температураға дейiн суыту т. б. мақсаттар үшiн пайдаланылады. Дереккөздер