kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жеке бастың құпиясын сақтау құқығы

Азаматтың жеке бас құпиясын, оның ішінде хат алысу, телефон арқылы сөйлесу, күнделіктер, естеліктер, жазбалар, ішкі жан сыры, бала асырап алу, туу құпиясын, дәрігерлік, адвокаттық құпияны, банктік салымдар құпиясын сақтауға құқығы. Жеке бас құпиясы заң құжаттарында белгіленген реттерде ғана ашылуы мүмкін. Күнделіктерді, жазбаларды, естеліктерді және басқа құжаттарды жариялауға - олардың авторының келісімімен, ал хаттарды олардың авторы мен алысушысының келісімімен ғана жариялауға жол беріледі. Олардың қайсыбірі қайтыс болған жағдайда аталған құжаттар қайтыс болған адамның артында қалған жұбайының және балаларының келісімімен жариялануы мүмкін. Дереккөздер sv:Integritet#Personlig integritet
Компания

Компания — заңды тұлға статусына ие сауда, өндіріс, көлік, сақтандыру және т.б.кәсіпкерлердің бірлестіктері. Мұндай бірлестік қатысушыларының жалпылай белгіленуі (хаттағы қысқартылған К°) фирманың ресми басшысының атына қосылады. Дереккөздер
Аю, биржа машығында

"Аю" (; ) - Биржа машығында — төмендету жолын калайтын саудагерді белгілейтін термин («Бұқа» ұғымына қарама-қарсы). «Аю» рөлінде әрекетететін саудагер, өзінің қолындағы акцияларды (немесе келісімшарттары) сату жолымен, биржадағы бағаны төмендетуге арандатып, белгілі бір уақыт аралығы өткен соң, оны барынша пайдалы төмен бағамен сатып алуға ұмтылады. Термин сонымен қатар баға түседі деп күтетіндердің бәріне арналады. Дереккөздер
Банк жарғысы

Банк жарғысы - банкінің қызметін тәртіптейтін құжат. Коммерциялық банк жарғысында банкінің атауы мен орналасқан жері, ол орындайтын операциялардың тізбесі құқықтық жағдайының нұсқауы, жарғы қоры мен банк құратын басқа да қорлардың мөлшері, мүліктің құралу тәртібі, бақылау және басқару органдарының тәртібі мен олардың құзыреті, банкінің ұйымдастыру шарты мен қызметін тоқтату тәртібі баяндалады. Оған банк қызметінің ерекшеліктеріне байланысты қосымша ережелер енгізілуі мүмкін. Банк жарғыға енгізілген барлық өзгертулер туралы ұлтық (орталық) банкіге хабарлап отыруға міндетті. Дереккөздер
Дәлелдемелерді қамтамасыз ету

Дәлелдемелерді қамтамасыз ету (ағыл. evidence security; нем. Beweissicherungf; BeweiserhebungJ) - Заңдарға сәйкес өздері үшін қажетті дәлелдемелерді ұсыну соңынан мүмкін болмайды немесе қиындық келтіреді деп кауіптенуге негізі бар іске қатысушы адамдар соттан осы дәлелдемелерді қамтамасыз ету сұрай алады. Дәлелдемелерді қамтамасыз ету куәлардан жауап алу, сараптама жүргізу, оқиға болған жерді қарап шығу және басқа әдістер арқылы жүргізіледі. Дереккөздер
Кәсіпорын жарғысы

Кәсіпорын жарғысы — кәсіпорынның міндеттерін, оның қызметінің ережелері мен шеңберін, оның шаруашылық органдарының жүйесіндегі жағдайын айқындайтын құжат. Меншік иесіне ол уәкілеттік берген орган бекітеді. Дереккөздер
Пластикалық карта

Пластикалық карта — басылық ақшасыз есеп айырысу нысандарының бірі, дамыған елдер қолма-қол ақша айналысынан бас тартып, акшасыз нысандарға, атап айтқанда пластикалық (кредиттік жеке дебеттік) карталарды пайдалануға көшуде. Пластикалық карталар қоғам және өзара каржы қатынастарының құрылымын елеулі түрде дамытты. Алайда пластикалық карталар төлем айналымының сенімділігін толық өзгежеде қамтамасыз етпейді. Жалғандық жасаудан келтірілетін ал жыл сайын көбейе түсуде, мұның өзі шығынның орнын толтыру үшін банкілерді арнаулы сақтық қорларын ұстауға мәжбүр етуде пластикалық карталардың басқа бір кемшіліктері жеке тұлғалардың арасында есеп айырысудың күрделілігі, осы мақсат үшін қолданылатын банкоматтар тым қымбат тұратын аппараттар. 1993 жылдың соңында Alembank бірінші болып Қазақстанда Visa карточкасымен қызмет көрсетті, ал 1994 жылдан бастап - Master Card карточкасы қолданыла бастады. Карточкамен қызмет көрсету тәжірибесі кеңейген соң, Alembank 1994 жыдың қараша айында жеке Alem Card дебеттік карточкасын шығарды. Alem Card иелері болып корпоративтік карточка алатын заңды және жеке тұлғалар болуы мүмкін. Қазіргі уақытта барлық елдерде шығарылған карточкалардың саны 2 миллиардтан асты. Статистика бойынша дамыған елдерде әр тұрғынға 2-3 карточкадан келеді. Қазақстанда да көбінің, зейнеткерлер, бизнесмендер, шахтерлер мен студенттердің, карточкалары бар. Карточкалардың саны күннен-күнге өсуде және олар біздің өміріміздің ажырамас бөлігіне айналуда. Пластикалық карталардың түрлері Пластикалық карталар шартты түрде: * Идентификациялық карталар: ** Паспорттар ** Жүргізуші куәлігі, автокөліктің тех. паспорты ** Әлеуметтік карталар ** Жеке куәлік * Дисконт картасы * Банктік карталар * Байланыс карталары ** SIM-карталар ** USIM-карталар ** R-UIM-карталар ** Таксофон карталар ** Цифрлық телевидение карталары және т.б. Дереккөздер
Жарғылық капитал

Жарғылық капитал / Жарғы капиталы — құрылатын кәсіпорынның (фирманың, ұйымның) активтеріне құрылтайшылар салған салымдардың құны, яғни оның капиталының бастапқы сомасы. Ол кәсіпорынның жарғысында айқындалады, негізінен акцияларды сатудан түскен ақша есебінен құралады. Қатысушы осы салымдар шегінде фирманың міндеттемелері бойынша жауап береді. Жарғылық капитал фирма теңгерімінде оқшау есептеледі. Дереккөздер de:Genehmigtes Kapital en:Authorised capital lt:Įstatinis kapitalas ru:Уставный капитал sl:Osnovni kapital
Коммерциялық сатып алу

Коммерциялық сатып алу - коммерциялык немесе өзге ұйымда басқару қызметтерін атқаратын адамға заңсыз ақша, бағалы қағаздар немесе басқа мүлік беру, сондай-ақ оның өзінің қызмет бабын сатып алушы адамның мүддесінде пайдалануы үшін оған мүліктік сипаттағы заңсыз қызмет көрсету. Дереккөздер
Патрилинейлік

Патрилинейлік (лат: pater «әке»+ linea «сызық») — әке, ер адам жағынан туыстық және мұрагерлік; тарихи тұрғыдан матрилинейлік кейін пайда болған және қазіргі кезге дейін сақталған; тек қана әкемен балалардың байланысының ұрпақтан ұрпаққа есепке алатын ағайындықтар есептiң ережесi. Дереккөздер
Талапты қамтамасыз ету

Талапты қамтамасыз ету (ағыл. security of claim, securing of suit) - Сот немесе төрелік соттың болашақ шешімін орындаудын нақтылығын қамтамасыз ететін шараларлы қабылдау. Талапты қамтамасыз ету - талапкердің мүддесін қорғау кепілдігінін біреуі және соттық іс жүргізудің кез келген сатысына жіберіледі. Дереккөздер
Қылмыс қаруы

]] Қылмыс қаруы— қылмыстық құқықта және іс жүргізуде қылмыстық жолмен қудаланатын іс-әрекет жасаған кезде, атап айтқанда, құрбанға дене жарақатын немесе жеке адамға қарсы қылмыс үшін қылмыскер пайдаланған кез келген зат. Қылмыс қаруы шаншып-кесетін, атыс қаруы, сонымен қатар құнделікті пайдалану заттары, мысалы, таяқтар, құралдар және т.б. бола алады. Егер белгілі бір қылмыстық жолмен кудаланатын іс-әрекет жасалған кезде (қарақшылық, ұрлық немесе денеге жарақат салу және т.б.), қылмыскердің өзімен бірге атыс қаруы немесе техникалық тағайындалуы жоқ қару болатын болса, онда осының өзі қылмысты қатаң санкцияланатын барынша ауыр қылмыс ретінде бағалатады. Қылмыс қаруы ізді (қанды, саусақтардың ізтаңбасын және жұмсақ ұлпалар бөлігін) анықтау мақсатымен өте мұкият зерттелуі қажет. Дереккөздер
Фьючерстік нарық

Фьючерстік нарық - келешекте белгілі бір уақытта тауарлардың немесе шетел валютасының жеткізіліміне мәміле жасалатын нарық. Бұл нарықта тауарлардың өздері сатылмайды, тек болашақта жеткізу уәдесі ғана сатылады. Фьючерстік нарық ұйымдасқан тауар биржасының бір бөлігі болып табылады. Онда сатушының нақты тауарды келісімшартта тіркелген бағамен жеткізуі көзделеді, ал жеткізу мерзімінің ұзақтығын биржа белгілейді. Дереккөздер
Таза табыс

Таза табыс — міндетті төлемдер (салық, несиесі үшін пайыз, т.б.) шегерілгеннен кейінгі табыс немесе елеген субъектілердің билігіндегі табыс, яғни жалпы табыс пен төленген салықтарды қосқанда өндіріске жұмсалған шығынның арасындағы айырма, яғни субъект есепті кезеңде алған қалдықтық нәтиже. Таза табыс бейрезидент-заңды тұлғаның тұрақты мекемесінің табыс салығы бойынша салық салу объектісі болып табылады. Дереккөздер
Төлем тәртібі

Төлем тәртібі - кәсіпорындардың, бірлестіктердің, ұйымдардың, мекемелердің немесе жекелеген азаматтардың төлемдерді дәл белгіленген мерзімде және толық көлемде төлеу жөніндегі міндеттемесі. Жекелеген кәсіпорындардың, бірлестіктердің және шаруашылық ұйымдардың өндіру мен өткізу, қорлану жөніндегі жоспарлы тапсырмаларды орындамауы төлем тәртібінің бұзылуына апарып соқтырады. Дереккөздер
Ескен Елубаев

Ескен Елубаев — жылы, Жамбыл облысы Қордай ауданындағы Отар — жылы Қазақстан Алматы. 1958 жылы Отар стансасындағы №529 теміржол орта мектебін бітірген. ҚазМУ-дің филология факультетін 1966 жылы тамамдаған. 1966 жылдан бастап «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде, «Жалын», «Өнер», «Балауса» баспаларында, «Балдырған» журналының бас редакторының орынбасары болып қызмет істеген. Өмірбаяны Дулат тайпасының Жаныс руынан. жылы, Жамбыл облысы Қордай ауданындағы Отар стансасында туған. Шығармашылығы Ең алғашқы өлеңі 1958 жылы республикалық «Ара» журналында жариялайды.Қырықтан астам кітаптары қазақ және орыс тілдерінде жарық көрген. «Балабек», «Асар» пьесалары республиканың көптеген театрларында қойылып келеді. «Саған күшік керек пе?» кино-фильмі автордың пьесасы бойынша түсірілген. Шығармалары қазақ және орыс мектептеріне арналған оқулықтарға енген. *Көк жейде. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1967; *Көкпар. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1970; *Баламысың деген. Өлеңдер. А., «Жалын», 1981; *Өжет. Пьесалар, тақпақтар. А., «Өнер», 1984; *Кто сильнее? Стихи. А., «Жалын», 1984. Жетістіктері Негізінде балаларға арнап жазады. Оның «Болатбек» пьесасы республикалық қуыршақ театрында қойылған. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (1994). Ұлттық «Астана-Бәйтерек» конкурсының екі дүркін бірінші жүлдегері (2007 — 2008), Халықаралық «Дарабоз» бәйгесінің екінші жүлдегері (2008). «Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған, Мемлекеттік грант иегері. Қазір зейнеткер. Дереккөздер
Қоныс аударушылар

Қоныс аударушылар (; - вселяющийся) Басқа мемлекет аумағындағы өзінің уақытша немесе тұрақты тұрғылықты жерін өз еркімен тастап, Қазақстан Республикасына: • отбасымен қосылу мақсатында; • бұрынғы тұрғылықты жеріне оралу, оның ішінде бас бостандығынан айыру орындарынан босаған адамдардың қылмыс жасағанға дейін Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұрған жеріне оралу мақсатында; • өзінің тарихи отанына оралу мақсатында (оралмандар); • Қазақстан Республикасының азаматы болып табылатын адаммен некеге отыруға байланысты келген адамдар. Дереккөздер
Шағымдану

Шағымдану (ағыл. appeal; нем. Anfeclitungf einer gericlitliclien Entscheidung; Berufungf, Appellation f ) - Елдің Конституциясы бойынша, әркімге оның құқығы мен бостандығын сотта қорғауға кепілдік беріледі. Мемлекеттік билік органдары, жергілікті өзін-өзі басқару органдары қоғамдык бірлестіктер мен лауазымды адамдардын шешімі мен әрекетіне (немесе әрекетсіздігіне) сотқа шағым беруге болады. Дереккөздер
Нығыздағыш

Нығыздағыш- будың немесе газдың шығуын, сұйықтың ағып кетуін және саңылау арқылы тетіктің арасына шаң, тозаң өтіп кетуін шектейтін құрылғы. Нығыздағыштың түрлері *Түйіспейтін нығыздағыш - нығыздалатын тетіктер арасында түйісу жоқ нығыздағыш. *Сақиналы нығыздағыш -жылжитын және жылжымайтын сақина түлі түйісетін нығыздағыш, мысалы піспектің сақиналы нығыздағыш. *Сырғыма нығыздағыш -нығыздалатын тетіктер арасында түйісу бар нығыздағыш. *Манжеталық нығыздағыш - манжетаның көмегімен сырғыма нығыздағыш. *Өстік нығыздағыш - өстік бағыттағы түйісетін тетіктерге қысатын нығыздағыш. *Тарамадалған нығыздағыш - тарамдалған бағыттағы түйісетін тетіктерге қысатын нығыздағыш. Дереккөздер
Коммерциялық құпия

Коммерциялық құпия - жариялау олардың мүдделеріне зиянын тигізетін фирма, кәсіпорын қызметі туралы мәлімет. Нарықта операция жасайтын фирмалар, өзінің өндірістік, қаржылық, сауда және басқа қызмет түрлерінің кейбір аспектілерін құпияландыруға құқығы бар. Дереккөздер
Ақша айналысының орнықтылығы

Ақша айналысының орнықтылығы - қолма-қол акша айналысының жай-күйі, ол тауар және ақша жиыны қозғалысының сай келуімен, ақшаның тауар айналысының қалыптасқан қатынастарынан туындайтын жылдамдықпен жұмыс істеуімен және ақша жиынының ақша айналысы заңының талаптарына сай келетін деңгейде айналыста болуымен сипатталады. Ақша айналысының орнықтылығы ақша өлшемінін толымдылығын, оның сатып алуға тұрақты жарамдылығын камтамасыз етуді көздейді. Дереккөздер
Комитент

Комитент - белгілі бір уақыт кезеңінде импорт немесе экспорт, фрахт, жалдау, банк операциялары және т.б. жөніндегі бір немесе бірқатар келісім жасауға екінші адамға (комиссионерге) тапсырыс беретін адам. Комитенттің тапсырысын комиссионер өзінің атынан, бірақ комитенттің есебінен жүзеге асырады. Дереккөздер
Хабарды жол-жөнекей ұстау

Хабарды жол-жөнекей ұстау (;) Техникалық, оның ішінде компьютерлік байланыс арналары арқылы берілетін хабарларды жолдан ұстау және компьютерлік жүйелерден тергеліп отырған іске қатысты ақпаратты алу тергеушінін прокурор санкция берген қаулысының негізінде жүргізіледі. Дереккөздер
Смағұл Абатұлы Елубай

{{Жазушы { } Парасат ордені }} Смағұл Абатұлы Елубаев (9 наурыз 1947 жыл, Шаржоу облысы, Түрікменстан) — қазақ жазушысы, кинодраматург. Қазақстанның халық жазушысы (2023), Түркі дүниесі әдеби сыйлығының лауреаты, Т. Жүргенов атындағы Өнер академиясының профессоры, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Өмірбаяны Кіші жүз, Жетіру тайпасының Табын руынан шыққан. Смағұл Елубаев 1947 жылы Түркменстанда өмірге келген. 1961 жылы Қазақстанға қоныс аударған. Алматыдағы 12 мектепте оқыған. 1971 жылы ҚазМУ-дың журналистика факультетін бітірген. 1974-1975 жылдары Мәскеудегі сценаристер дайындайтын жоғарғы курсын бітірген. Еңбек жолы *1976-1992 жылдары "Қазақфильм" киностудиясында бас редактордың орынбасары; *1992-1995 жылдары республикалық "Мәдениет және тұрмыс" (қазіргі "Парасат") журналының бас редакторы; *1995-2004 жылдары Прагадағы "Азаттық радиосының" журналисті; *2008-2010 жылдары "Қазақфильм" киностудиясының бас редакторы; *2010 жылдан бастап Т.Жүргенов атындағы ұлттық өнер академиясының профессоры. Әдеби еңбектері *"Ойсыл-Қара" (1972), Алматы; *"Саттар соқпағы" (1974), Алматы; *"На свете белом" (1982), Москва; *"Жарық дүние" (1978), Алматы; *"Ақ боз үй" (1990),роман, Алматы, бірнеше қайта басылды; *"Одинокая юрта" роман бірнеше рет орысша басылды; *"Мінәжат" (1992) роман, Алматы; *"Жалған дүние" (2000) роман, Алматы; *"Қиямет-қайым ғасыры" (2015) ойтолғау, Алматы; *"Ақ боз үй" (2017) 2 томдық таңдамалы; *"Lonely yurt" (2016) ағылшын тілінде, Нью-Йорк. *"Una yurta solitaria" (2018) испан тілінде, Астана. *"Arasat meidany" (2017) түрік тілінде, Анкара. Көркем фильмдер сценарийілері *"Қызыл отау" (1982); *"Ай астындағы үй" (1983); *"Өтелмеген парыз" (1983): *"Сұрапыл Сұржекей" (1992), Ашхабадта өткен ТМД кинофестиалінің бас жүлдесі; *"Батыр Баян" (1992); *"Кек" (2004); *"Аңшы бала" (2012), Голливудта өткен IFFF кинофестивалінің бас жүлдесі; *"Алмас қылыш" (2016); *"Қазақ хандығы" телесериалы (2016); BRAGACINE халықаралық кинофестиваль 2022. Гран при *"Оазис" (2016); *"Бала ғашық" (2018); *"Алтын тақ" (2019); *"Ақ боз үй" (2021). Халықаралық Қорқыт Ата кинофестивалының жүлдегері. 2022 Түркие. Марапаттары *2013 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді. *2005 жылы президент жарлығымен «Құрмет ордені» нің иегері атанды. *Қазақ "Пен-клубы" сыйлыгы *2018 жылы президент жарлығымен «Парасат ордені» нің иегері атанды. *2022 жылылы Түркі дүниесі әдеби сыйлығының лауреаты. *2023 жылы Қазақстан халық жазушысы Дереккөздер
Жіктеу кестесі

Жіктеу кестесі - жіктеу нұсқатаңбасын анықтау мақсатында: баспасөз шығармалары мен басқа да басылымдардың бір тәртіпте орналасуын, мазмұны қисындалағын, басылым түрінің бағыныштылығын оқырман міндетін білдіретін іс-тәжірибелік құрал; негізгі көмекші кестеден және алфавиттік-пәндік көрсеткіштен тұрады; карточкалық немесе машина оқу түрінде, сондай-ақ, кітап басылым түрінде бола алады. Дереккөздер
Төтенше ахуал

Төтенше ахуал - субъектінің әдеттегі қаржы-шаруашылық қызметінен өзгеше операциялар немесе оқиғалар. Мұндай оқиғалар (ұрлық, өрт, апат, т.б.) немесе операциялар тұрақты түрде, жиі қайталанбайды деген болжам жасалады. Төтенше жағдайлардан келтірілетін табыс немесе залал бөлек есептеледі және есеп саясатында немесе түсіндірме жазбада ашып көрсетіледі. Дереккөздер
Арзандату

Арзандату - 1) активті теңгерімдік құнынан төмен бағалау, яғни тауарды бұрынғы құнынан төмен бағалау; 2) комиссиялық арзандату — комиссияға қабылданып, сатуға койылған, бірақ белгіленген мерзімде сатылмаған заттың комитент бастапкыда белгілеген бағасын темендету. Қайталап және үшінші қайтара арзандатылуы — заттың сатудан алынғанға дейін арзандатыла беруі. Бағалы қағаздың aрзандатылуы — сатушының (дилердің) немесе бағалы қағаз инвесторының оны бұрынғы бағамен сату мүмкін болмауы себепті бағаны арзандатуы. Дереккөздер
Хаиринг

Хаиринг (ағылшын тілінде hiring — жалға беру) — негізгі құрал-жабдықты жалдаудың орта мерзімдік шарты, экспорттың - тауарға меншік құқығын жалгерге табыстамай несиелендіру нысандарының бірі. Қысқа мерзімге арналған жалгерлік - рентинг, қысқа мерзімге арналған жалгерлік - лизинг деп аталады. Дереккөздер
Төлем теңгерімі

Төлем теңгерімі - елдің халықаралық операцияларының валюталық түсімдер мен төлемдер нысанындағы теңгерімдік шоты; төлем түріндегі ақшалай қаражаттың елден елге қозғалуын сипаттайтын кесте, тізімдеме. Төлем теңгерімі елдің шетелде белгілі бір кезең бойына төлеген төлемдері мен осы кезең бойына елге түскен төлемдері сомасының ара салмағын сипаттайды. Сауда теңгерімі Төлем теңгеріміның бір бөлігі болып табылады. Шет елден түскен түсім шетелдегі шығын мен төлемнен асып түсетін төлем теңгерімі актив теңгерім деп аталады, ал қарама-қарсы жағдайда пассив теңгерім деп аталады. Төлем теңгерімі екі бөлімнен тұрады, олар: ағымдағы операциялар (сауда теңгерімі тауарлар экспорт ы мен импортының ара салмағы; көрсетілетін қызметтер мен бейкоммерциялық төлемді қамтитын "көзге керінбейтін" операциялар теңгерімі); капиталдaр мен несиелер қозғалысының теңгерімі (мемлекеттік және жеке меншіктегі капиталдардың кірісі мен шығыны, халықаралық несиенің алынғаны мен берілгенін көрсетеді). Дереккөздер
Шығармашылық еңбек

Шығармашылық еңбек - өндірістік меншіктің нысаналарын құрастыруға бағытталған іс-өрекет. Шығармашылық еңбекті авторға көрсетілген техникалық көмектен ажырата білу керек. Мысалы, сызбалар мен үлгілерді дайындау, құжаттарды рәсімдеу, тәжірибелі тексеріс жүргізу. Дереккөздер
Патристика

Патристика - I-VIII ғғ. Христиандық ілім, христиандық дін догматтарын сақтайтын «шіркеу әкелерінің» апологетикасы. Патристика кейiнгi антикалық және орта ғасырлық қоғамның эстетикасының құрылуына үлкен үлестi қосты. Дереккөздер
Мерзімдік кедендік декларация

Мерзімдік кедендік декларация (; - промежуток времеии; круговращеиие) Бір тұлға бір тауарларды кедендік шекара арқылы тұрақты түрде өткізген кезде кеден органы күнтізбелік отыз күн ішінде Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы өткізілетін барлық тауарға мерзімlік кедендік декларация беруге 0ұқылы. Егер тауарлардың Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы бойынша бірдей жіктеу коды болса, олар бірдей тауарлар ретінде қарастырылады. Егер біртұлға күнтізбелік отыз күң ішінде бір тауардың үш және одан да артық жеткізілімін жүргізсе, ондай тауарлар Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы бір тұлға тұрақты түрде өткізетін тауарлар ретінде қарастырылады. Дереккөздер
Төтенше бюджет

Төтенше бюджет - елде төтенше жағдайдың енгізілуіне байланысты қабылданатын, не жай бюджетке (ағымдағы кіріс пен шығыс бюджетіне) қосымша түрде, не оның орнына жасалатын бюджет, мемлекет кірісі мен шығысының тізбесі. Т.б. негізінен соғыстар кезеңінде немесе дүлей апаттар кезінде жасалады. Алайда кейбір елдерде ол арнаулы сипатта болды. Дереккөздер
Дәнекерлік ұлпа

Дәнекерлік ұлпа (“tissus connectivus”) - жануарлар ағзасының барлық мүшелері құрамына кіретін, денеде ең көп тараған ұлпа. Дәнекерлік ұлпа мезенхимдан дамып, ағзаның ішкі ортасын құрайды. Құрылысы жағынан дәнекерлік ұлпа жасушалардан және жасуша аралық заттан тұрады. Оның кейбір түрлерінде жасушалар басым болады, ал басқа өкілдерінде керісінше жасуша аралық заттар көбірек болады. Дәнекерлік ұлпаның атқаратын қызметі жасушалар мен жасуша аралық заттың арақатынасына тікелей байланысты. Сұйық дәнекерлік ұлпаның қан мен лимфада коректік, және қорғаныш кызметтері басымырақ ал жасуша аралық заттары тығыз қатты ұлпаларда, (шеміршек, сүйек ұлпалары) тіректік және механикалық қызметтер жақсы жетілген. Дереккөздер
Оңдасын Елубай

Оңдасын Елубай - 1950 жылы 22 мамырда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданының Саржыра ауылында туған. 1967 жылы Өскемен қаласындағы Жамбыл атындағы мектеп-интернатты бітірген соң, бір жыл облыстық «Коммунизм туы» (қазіргі «Дидар») газетінде корректор болып жүмыс істеген. 1973 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін, 1986 жылы Алматы Жоғары партия мектебін тамамдаған. 1973 жылы облыстық «Дидар» газетінде, облыстық радио және телекомитетінде редактор, тілші, бөлім меңгерушісі болған. 1990 жылдан бері «Егемен Қазақстан» газетінің Шығыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі болып қызмет атқарады. Шығармашылығы «Алтайым — алтын тамырым», «Аялайық Алтайды», «Жүрегімде жастықтың ізі қалды», «Шымыр келер Шығыстың 9л-қыздары», «Жанарымда — жасыл қүрлық», «Париж-Сидней — саңлақтар саңлауы», «Азиатский аккорд мирового футбола», «На земле древней Эллады», «Уроки Турина», «Турин тағлымы» сияқты бірнеше жинақтар мен кітаптардың авторы. Жетістіктері Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегері және Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасымен, «Қазақстан спортына сіңірген еңбегі үшін» Қүрмет белгісімен марапатталған. Зайсан ауданының Құрметті азаматы. Дереккөздер
Коменданттық сағат

Коменданттық сағат - төтенше жағдайлар уақыты жағдайында (тәртіпке сәйкес, түнгі уақыттарда) тиісті елді мекеннің, қаланың көшелерінде арнайы берілген рұқсат қағазсыз жүруге тыйым салынуы. Дереккөздер
Есеп тіркелімдері

Есеп тіркелімдері - кәсіпорын, (фирма, ұйым, мекеме, т. б.) қаражатының бары-жоғы және ол мен жасалған операциялар туралы есеп деректерін тіркеуге және топтауға арналған құжаттар. Мақсатына қарай— хронологиялық, мазмұнына қарай — жинақтамалы, нысанына қарай — бір жақты, екі жақты, кестелік, шатырашты есеп тіркелімдері түрлеріне жіктеледі. Дереккөздер
Бұлтартпау шарасы

Қылмыстык іс жүргізуде — айыпталушы анықтаудан, алдын ала тергеуден немесе соттан жасырынады, не істі сотта объективті зерттеуге және талдауға бәгет жасайды немесе қылмыстық әрекетпен шұғылдануды жалғастырады деп ойлауға жеткілікті негіздер болған кезде, айыпталушыға іс жүргізуде қолданылатын заңда көзделген мәжбүрлеу шаралары. Бұлтартпау шаралары мынадай болып табылады: *1) ешкайда кетпеу және өзін дұрыс ұстау туралы қол қойдыру; *2) жеке кепілдік беру; *3) әскери кызметшіні әскери бөлім командованиесінің бакылауына беру; *4) кәмелетке толмағанды карауға беру; *5) кепіл болу; *6) үйде қамауда ұстау; *7) қамау. Дереккөздер
Есептік пайыз

Есептік пайыз - орталық (ұлтық) банкінің коммерциялық банкілерге несие беруінің ресми пайыздық мөлшерлемесі; вексельдерді (купондарды, облигацияларды, басқа да бағалы қағаздар мен борышқорлық міндеттемелерді) олар бойынша төлеу мерзімі басталмастан бұрын сатып алу жолымен ақшалай алғытөлем бергені үшін банкілер (өзге де несие мекемелері не мамандандырылған делдалдар) өндіріп алатын төлемақы. Дереккөздер
Құрылтайшы

Құрылтайшы - фирманың негізін қалаушылар, заңи немесе жеке тұлғалар. Құрылтайшы жарғы капиталында белгілі бір үлесті иеленеді, оның қызметіне бақылаушылық ықпал жасайды. Атқарушы билік қызметін қоса атқаруы мүмкін, осы фирмада тікелей жұмыс істемей, кәсіпқой менеджерлерді келісімшарт жағдайында жалдауы да мүмкін. Дереккөздер
Пайданы жоспарлау

Пайданы жоспарлау - кәсіпорынның (ұйымның) қаржы жоспарлауының құрамдас бөлігі. Ол болашақ (жоспарлы) кезеңдердегі пайда көлемін болжауды міндет етеді. Пайданы жоспарлау кәсіпорынның дамуы серпінінің болжамын алу мақсатымен оның кызметіне сапалық талдау жасауға: өнімнің бәсекеге жарамдылығын, шикізат, жиынтықтаушы бұйымдар мен дүмбілзат берушілердің қаржы жөнінен орнықтылығын бағалауға; тұтыну өнімінің, маркетинг стратегиясының орнықтылығын бағалауга; қоймадағы дайын өнімнің есепті жылдың 1 шілдесіндегі нақты қалдығын талдауға; өндіріс шығынында, өнімді өткізуде болатын болжалды өзгерістерді бағалауға, т.б. негізделеді. Осы талдаудың нәтижелері бойынша өндірістік бағдарлама әзірлейді, оның өлшемдік көрсеткіштерін айқындайды. Пайданы жоспарлау кезінде жобалар мен бизнес-жоспарлардың өміршеңдігінің маңызды көрсеткіші - жұмсалған шығынның өзін-өзі өтеуі залалсыздығы көрсеткішін табу. Дереккөздер
Хеджер

Хеджер - фьючерстік биржада хеджерлеу операциясын жүзеге асыратын кез-келген кәсіпорын (банк, фермер, кәсіпкер). Сатып алу арқылы хеджерлеуші тауарды немесе басқа да құндылықтарды болашақта сатып алу кепілдігімен хеджерлейді, ал сату арқылы хеджерлеуші нақты тауарды базарда сатуды көздейді немесе босалқы қор ретінде ұстайды, сөйтіп оны биржада сатып өзін бағаның болашақтағы ықтимал төмендеуінен сақтандырады. Дереккөздер
Қоныс колониясы

Қоныс колониясы - еңбекпен түзеу мекемесінің түрі. Абайсыздықпен қылмыс жасаған адамдарға арналған қоныстану колониясы; қасақана қылмыс жасаған адамдарға арналған қоныстану колониясы;түзелу жолына нық мойын бұрған адамдарға арналған қоныстану колониясы болып бөлінеді. Дереккөздер
Гематосаркома

Гематосаркома (Haematosarcoma: - қан + ет) - гематосаркома, қанның ошақты қатерлі ісігі. Қан түзуші клеткалардан туындайтын ісік. Ол белгілі біз мезгілде, алысқа тарамай өседі, соңғы сатыларда шашыранды дамуы мүмкін. Дереккөздер
Құрылтайшылық пайда

Құрылтайшылық пайда — акционерлік қоғам құрылтайшылары акцияларды сатудан алынған сома мен оның құрылуы кезінде салынған нақты капитал арасындағы айырма түрінде алатын табыс. He акцияларды атаулы құнынан жоғары бағаға сату есебінен, не нақты қуаттаумен қамтамасыз етілмеген қосымша акциялар шығару есебінен құралады. Дереккөздер
Ахмет Елшібеков

Ахмет Елшібеков - 1901 жылы Қарағанды облысындағы Егіндібүлақ ауданында туған. Орыс-қазақ мектебінде екі жыл оқып, хат таниды. Семейдің баспаханасында әріп теруші болады. Губерниялық «Қазақ тілі» газетінде, «Қызыл Қазақстан» журналында, одан соң «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде, «Пионер» журналында, «Жас қанат», «Еңбекші қазақ» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттерінде істейді. Орынбор рабфагінде оқиды, Бүкілодақтық журналистика институтын бітіреді. Одан кейінгі жылдары партиялық басылымдарда, майдан газетінде, Марксизмленинизм институтында, Көркем әдебиет баспасында жауапты-басшы қызметтерде болған. Отызыншы жылдары бірқатар фельетондар, әңгімелері және «Өмір сатысы» очерктер жинағы, 1956 жылы «Қаңбақ шал» ертегісі кітап боп шықты. Шығармашылығы Ол А.Барбюстің «Майлы күйе», Н.Гогольдің «Ив. Иванович пен Ив. Никифоровичтің араздасуы жайындағы повесть», М.Залканың «Тегеурінді тез», А.Немцовтың «Жер астындағы көлеңке» туындыларын, А.Чеховтың таңдамалы шығармаларының үш томын (аудармашылар үжымы), М.Шолоховтың «Тынық Дон» романының 2-кітабын (аудармашылар үжымы) қазақ тіліне тәржімалаған. Жетістіктері Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталған. Дереккөздер
Құрылтайшы акциялары

Құрылтайшы акциялары — акционерлік компаниялардың құрылтайшылары арасында белінетін және оларға кейбір артықшылықтар беретін акциялар. Құрылтайшы акциялары иелерінің үлесіне, әдетте, пайданың неғұрлым көп мөлшері тиеді. Дереккөздер
Гематоцеле

Гематоцеле (Haematocele - қан ісіті, қан ұйығы) - гематоцеле, қан ісігі. Қанның шектелген қуыста гематома типтес жиналуы. Көбіне гематоцеле деп жас туған балалардың енінің қабықтары арасында жиналған гематоманы айтады. Ол негізінен туу жарақатының белгісі. Дереккөздер
Хеджерлеу

Хеджерлеу - сатушы мен сатып алушыны болашақта баға мен валюталар бағамының ықтимал өзгеруі қатерінен сақтандыру мақсатымен жасасылған хедж-мәміле. Ол өнеркәсіптік және сауда фирмаларының жай коммерциялық қызметіне немесе банкілердің, сақтандыру компанияларының, зейнетақы қорларының қаржы операцияларына толықтыру ретінде жүзеге асырылады және фьючерстік келісімшарттарды сатып алумен немесе сатумен аяқталады. Дереккөздер
Тұтынушыларды алдау

Тұтынушыларды алдау (ағыл. consumerfraud; нем. Verbraucherbetrug m) - Экономикалық қызмет саласындағы қылмыс, меншік нысанына қарамастан, тауарлар сататын немесе халыққа қызмет көрсететін дүкендерде немесе басқа кәсіпорындарда не сауда (қызмет көрсету) саласында кәсіпкерлер ретінде тіркелген азаматтардың кем өлшеуі, кем тартуы, кем санауы, тауардың (қызмет көрсетудің) тұтынушылық қасиеттеріне немесе сапасына қатысты шатастыруы немесе тұтынушыларды өзгедей алдауы. Дереккөздер
Ұжымдық еңбек даулары

Ұжымдық еңбек даулары - жұмыс беруші (жұмыс берушілер бірлестігі) мен қызметкерлер (жұмыскерлер өкілдері) ұжымы арасында, ұйымдарда еңбек жағдайы мен төлемді өзгерту мен тағайындау себебі, сонымен қатар қорытынды жайы бойынша, ұжымдық шарттар мен келісімдерді орындау, сондай-ақ қолданыстағы заңнаманың ережелерін, ұжымдық шарттар мен келісімдерді қолдану мәселелері бойынша келісе алмаушылық. Дереккөздер
Ғылыми конференция баяндамаларының тезистері

Ғылыми конференция (симпозиум, сьезд) баяндамаларының тезистері - алдайын ала сипаттағы (баяндамалар, хабарлар тезистер; олардың қысқа мазмұны немесе реферат) конференция басталғанға дейінгі (симпозиум, съезд) жарияланған материалдары бар ғылыми мерзімді емес жинақ. Дереккөздер ar:مؤتمر علمي de:Wissenschaftliche Konferenz en:Academic conference es:Congreso (reunión) fr:Congrès scientifique he:כנס מדעי id:Lokakarya it:Congresso scientifico lt:Mokslinė konferencija nl:Symposium (wetenschap) pl:Konferencja naukowa ru:Научная конференция th:การประชุมทางวิชาการ uk:Наукова конференція zh:學術研討會
Тосқауылға тұру

Тосқауылға тұру (; - сторожевой отряд; охрана) Санкцияланбаған демонстрацияның төнірегіне (жиналыс, митинг, көше шеруі) оған қатысушылардын бір тобын оны қорғау үшін не олар иеленген аумаққа басқа адамдардың еніп кетуіне жол бермеу мақсатында тұрғызып қою, сондай-ақ мемлекеттік билік органдарының, кәсіпорындардың, мекемелер мен ұйымдардын ғимаратына кіретін жолды бекітіп тастау бұзушылық болып саналады және аталмыш санкцияланбаған іс-шараға қатысканы үшін бекітілген жауапкершілікке апарып соғады. Дереккөздер
Сорус

Сорус - қызыл және қара күрең балдырлардың талломының бетінде, шаңжапырақтылар тәрізділердің жапырақтарындағы жыныссыз көбеюдің топталып орналасқан споралардың немесе мүшелердің тобы, сонымен қатар төменгі сатыдағы саңырауқұлақтардың жеміс денелердің тобы. Дереккөздер
Медициналандыру

Медициналандыру - # (медицина контектінде) медицина беделінің, мысалы, медицинаның араласуы мамандардың анамен бала үшін тәуекелді төмендету мақсатымен белсенді қарауына түскен әйелдер жағдайын жеңілдететін бала туу сияқты бұрын кәсіби емес ұғымдар мен процедуралар басым болған салаларға таралуы, мұнда нәтиженің жетістігі техникалық критерийлермен анықталады; # (кең мағынада) медициналық араласуды талап ететін ауру арқылы жағымсыз мінез-құлықты түсіндіру және осы арқылы медициналық пайымдауларды саяси, адамгершілік және әлеуметтік салаға тарату. Дереккөздер
Гемокоагулопатия

Гемокоагулопатия (Haemocoagule: қан + үю) - Қанның қанды ұйыту және ұйытпау жүйелерінің арасындағы өзара байланыстың бұзылуына байланысты патологиялық күй. Онда бір мезгілде көптеген тромбтар (қараңыз) мен геморрагиялар (қараңыз) пайда болады. Бұл күйдің екінші аты - тамыр іші себінді қан ұю синдромы. Дереккөздер
Айырбастау орындары

Айырбастау орындары (ағыл. exchange offices/point; нем. Тіsclistelle f; лат. punc tual - нүкте) - Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісінің лицензиясына сәйкес жүзеге асырылатын шетел валютасымен айырбас операцияларын жүргізетін арнайы жабдықталған орындар. Дереккөздер
Пайдалану құқығы

Пайдалану құқығы — мүліктен оның пайдалы табиғи қасиеттерін алудың, сондай-ақ, одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілу мүмкіндігі. Пайда — кіріс, өсім, жеміс, төл алу және өзге нысандарда болуы мүмкін Дереккөздер
Кешірім жасау құқығы

Әлемнің барлық дерлік елдеріндегі мемлекет басшысының негізгі конституциялық өкілеттіктерінің бірі Кешірім жасау институты әлдебір (әдетте ауыр) қылмыс жасағаны үшін сотпен сотталған адамға жеке рақымшылық жасау актісі түрінде керінеді. Кешірім жасауды қолдану түрліше (сотталушының шың ниетімен опык жеуі немесе карапайым гуманистік гүсінікпен) уәжделуі мүмкін. Көп жағдайларда, кешірім жасау тәртібі барынша қатал жазалауды одан жұмсақтау жазаға ауыстырады. Конституцияға (заңға) сәйкес, кешірім жасау құқығы елдің Президентіне тиесілі. Дереккөздер
Билік ету құқығы

Мүліктің заң жүзіндегі тағдырын белгілеудің заңмен қамтамасыз етілуі. Меншік иесі өзіне тиесілі мүлікке өз қалауы бойынша кез келген әрекеттер жасауға, соның ішінде бұл мүлікті басқа адамдардың меншігіне беріп, иелігінен шығаруға, езі меншік иесі болып қала отырып, оларға мүлікті иелену, пайдалану және оған билік ету жөніндегі өз өкілеттігін тапсыруға, мүлікті кепілге беруге және оған басқа да әдістермен ауыртпалық түсіруге, оларға өзгеше түрде билік етуге құқылы. Дереккөздер
Жерге билік ету құқығы

Мемлекеттін Қазақстан Республикасының аумағындағы жердің заңдық тағдырын айқындаудағы заңмен қамтамасыз етілген құқығы, сондай-ақ жердің жеке меншік иесінің өз жер учаскесіне қатысты Қазақстан Республикасының заң актілерінде тыйым салынбаған мәмілелер жасауға құқығы. Дереккөздер
Куәнің құқығы

Куәнің: *қылмыстық жазаланатын әрекет немесе әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін оның өзі, жұбайы (зайыбы) немесе жақын туыстары үшін ізіне түсуге әкеп соқтыратын айғақ беруден бас тартуға; * өзінін ана тілінде немесе өзі білетін тілде айғақ беруге; * аудармашының тегін көмегін пайдалануға; * одан жауап алуға қатысушы аудармашыға ескерту жасауға; * жауап алу хаттамасына айғақтаманы өз қолымен жазуға; * анықтаушының, тергеушінін, прокурордың және соттың іс-әрекетіне шағым жасауға; * өз құқықтары мен заңды мүдделеріне қатысты өтінішін мәлімдеуге құқығы бар. Куә өз адвокатының қатысуымен айғақ беруге құқығы бар. Қасақана жалған жауап бергені үшін және жауап беруден бас тартқаны үшін куә қылмыстық жауапқа тартылады Дереккөздер
Кітапхана жұмысының ағымдағы жоспары

Кітапхана жұмысының ағымдағы жоспары - белгілі бір уақытқа (ай, тоқсан, жыл) нақты жұмыс мазмұны, көлемі, уақыты, жауапты орындаушысы анықталып алғы жоспардағы, тапсырманы нақты дәлелдеп көсететін ағымдағы жоспарлау құжаты. Жедел (оперативті) жоспар деп те аталады. Дереккөздер
Бекболат Әшекеев

Бекболат Әшекеев (1843/48 ж.ш., бұрынғы Жетісу облысы, Жайылмыс болысы 11-а. - 9.9. 1916, Алматы облысы, Іле ауданы, Боралдай) — ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі. Дулат тайпасының Жаныс руынан. 1916 жылы 7-8 шілдеде Бекболат Алматының батысындағы (шамамен 40 км) Үшқоңыр деген жерде Жайылмыс және онымен көршілес болыстар тұрғындарының басын қосып, Ресей патшасының маусым жарлығын талқылайды. Жақында Бекболаттың ұсынысымен тың жұмыстарына адам бермеу жөнінде шешім қабылданады. Осындай жиын 13 тамызда Верный уезінің Ошақты деген жерінде де өтеді. Үшқоңыр мекені көтеріліс орталығы болды. Бекболат ұста дүкендерін ашқызып, қару-жарақ жасатты, жігіттерді соғыс өнеріне үйретті, Үшқоңырға келетін жолдарға тосқауылдар қойылып, жазалаушы отрядтар өте алмайтын берік қамал жасалды. Көтерілісшілер Верный қаласына шабуыл жасау үшін күш біріктіру ниетімен Пішпек, Тоқмақ уездеріндегі және Ыстықкөл маңындағы қырғыз көтерілісшілерімен байланыс жасады. Тамыз айының ортасында Бекболат бастаған көтерілісшілер жақсы қаруланған жазалаушы отрядпен қақтығысады. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған кетерілісшілер Жасылкөл мен Құмбел асуы арқылы қырғыз жеріне шегініп, одан әрі Қытайға өтпек болады. Бірақ ел-жұртын қорғансыз қалдырмауға бел байлап, барлық кінәні өз мойнына алмақ болған Бекболат көтерілісшілерді таратып, өз еркімен жаудың қолына түседі. 1916 жылы 7 қыркүйекте Ресей армиясының Верный қалалық әскери гарнизонының соты Бекболатты дарға асуға үкім шығарды. Бекболаттың 20-дан астам жақын серіктестері де сотқа тартылып, олардың 12-сі өлім жазасына кесіледі. Тағы қараңыз * Жетісу көтерілісі * Самсы көтерілісі Дереккөздер
Клиникалық өлім

Клиникалық өлім - көрінетін өмір белгілері (жүрек қызметі, тыныс алу) білінбейтін, орталық нерв жүйесінің қызметтері өшетін, бірақ ұлпадағы зат алмасу үдерістері сақталатын, өмір мен өлім арасында шектесетін терминалдық жағдай. Бірнеше минутқа созылып, тіршілік қызметін қалпына келтіру мүмкін болмайтын биологиялық өліммен алмасады. Дереккөздер ar:موت سريري az:Klinik ölüm bg:Клинична смърт de:Kreislaufstillstand en:Clinical death eo:Klinika morto es:Muerte clínica he:מוות קליני nl:Klinisch dood pl:Śmierć kliniczna ro:Moarte clinică sl:Klinična smrt uk:Клінічна смерть yi:קלינישער טויט
Қазақстан республикасының қорғанысы

Қазақстан республикасының қорғанысы (ағыл. defence of the Republic of Kazakhstan; нем. Verteidigung f der Repuhlik Kasachstan) - Республиканың егемендігін, аумақтық тұтастығын және оның шекараларына қол сұғылмауын қорғауға Қазақстан Республикасының әзірлігін қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылатын саяси, әскери, экономикалық, экологиялық және әлеуметтік - құқылық сипаттағы мемлекеттік шаралар жүйесі. Дереккөздер
Геморрагия

Геморрагия ( haemorrhagia - қан+ жырту)- қан кету, гемморагия. Қанның қан арнасынан немесе жүрек қуысынан сыртқа шығуы. қан кетудің үш басты себептері болады. І.Жүрек не тамыр қабырғасының жыртылуы; 2. Тамыр қабырғасының мүжілуі ( аррозия); 3. Диапедез. Дереккөздер en:Haemorrhage ru:Кровоизлияние
Табиғаттың климаттық жағдайы

Табиғаттың климаттық жағдайы- температурамен, ылғалдыкпен, ауа жылжымалығымен, сәулеленген радиация деңгейі аркылы анықталған қозғалыс жағдайы- СНГ-да 10 районға бөлінген өте суықтан, өте құрғақ ыстықка дейін. Дереккөздер Климат
Факсимиле

Факсимиле (латын. fac simile - ұқсас ет) - Көп құжаттарға қол қоюшы лауазымды адамның қойған қолын қайталап көшіретін мөр, клише. Факсимиле түпнүсқаға теңестіріледі, факсимилемен қуатталған қолтаңба мен құжаттардың, әдетте, заңи күші болады. Құжаттарға факсимиле тәсілімен қол қою мүмкіндігі шарттарда, келісімдерде ескертілуге, сондай-ақ есеп саясатында айқындалуға тиіс. Тарихы XIX ғасырға дейін факсимильдер, әдетте, мөлдір қағаз арқылы түпнұсқаны салу, содан кейін металлға немесе ағашқа гравюра жасау және литография арқылы жасалған, ал соңғы уақытта мұндай суреттерді жасау жарық кескіндемесін — фотосуреттерді, фототиптерді, фотогравюраларды, фотоцинотиптерді және фотолитографияны ойлап табу және жетілдіру арқылы айтарлықтай жеңілдеді, бұл таза механикалық жолмен сөзсіз шынайы факсимильдерді алуға мүмкіндік береді. Мұндай ойнатуларды орындау процесі факсимиляция деп аталады Қолжазбаларды немесе басқа дәуірдегі басылымдарды дәл шығаратын басылымдар факсимильді деп аталады. Қолжазбалар мен сирек кездесетін кітаптардың факсимильді басылымдары әдетте ғылыми мақсатта жасалады. Дереккөздер
Клептомания

Клептомания - ұрлауды жаны қалап тұратын, бір демде пайда болатын дертті құмарлық. Жүйкесі тұрақсыз, қай кезде болары белгісіз тітіренушілік-торығушылық көңіл-күйдегі адамдарда кездеседі. Ұрлыққа құмарлық құқық қорғау органдарының назарын көп аудармайтын адамдарға тән. Клептомания кезінде ұрлық материалдық қажеттіліктен тумайды, ал мүмкін болатын жазалау, оны жасауға тосқауыл бола алмайды. Дереккөздер
Шеф

Шеф (бастық) — кәсіпорынның, мекеменің басшысы, бастығы. Кен ауқымда алғанда орта буындағы басқару құрамынын арасында қолданылатын бейресми лексикалық аталым: ізет білдіру, ілтипат көрсету мағынасындағы қаратпа сөз. Дереккөздер
Ұсыным факторы

Ұсыным факторы / Ұсыныс факторы — ресурстың қолда бар мөлшерін ұлғайту, оның сапасын арттыру немесе экономика үшін тауарлар мен қызметтерді көп мөлшерде өндіру мүмкіндігін жасайтын техникалық білімдерді кеңейту. Дереккөздер
Нүсіпбек Әшімбаев

Нүсіпбек Әшімбаев (1910 жылы туған, Райымбек ауданы, Сүмбе ауылы- 2010 жылы Алматы қаласында қайтыс болған) — еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері. 1934-33 жылдары Есекартқан ауылдылдық кеңесінде хатшылық қызмет атқарды, шекараны қорғау үшін құрылған комотрядтың мүшесі болады. Бірақ жазықсыз қуғындалып, әуелі Сарыжаз комендатурасында, кейіннен Алматыда қамауда ұсталды. 1933 жылы 29 қазанда ОГПУ "үштігінің" сырттай шығарылған қаулысымен 3 жылға бас бостандығынан айырылып, Карлагқа айдалды. Түрмеден оралған соң түрлі жұмыстар істеп, 1944-52 жылдары қой фермасын (Райымбек ауданы) басқарды. 1966 жылы ҚазКСР Жоғарғы Соты арқылы ақталды. 1953 жылы ұжымшар басқармасының төрағалығына сайланып, осы қызметті 1985 жылы дейін атқарды. Осы жылдары шаруашылық орталығы Сарыбастау ауылы экономикалық өсіп-өркендеу кезеңінен өтті. Ауылда екі мектеп, Мәдениет сарайы, кірпіш заводы, стадион, 30000 бастық мал бордақылау кешені, инку­батор станциясы, әк күйдіру цехы, т.б. іске қосылды. Бұлардың бәрі мемлекеттік жәрдемінсіз колхоз қаражаты арқылы жүзеге асырылды. Осындай айтулы еңбектері үшін Социалистік Еңбек Ері атанды, 3 мәрте Ленин және Октябрь революциясы, "Құрмет белгісі" ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталды. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. Дереккөздер
Клаузула

Клаузула - халықаралық шарт немесе келісімдегі ерекше ереже. Саудада барынша қолайлы режимді ұсынғаны, шартқа бәрі бірдей қатысу, жағдайды түбірімен өзгерту, халықаралық сот органының міндетті құзыреті жөніндегі әртүрлі ерекше ережелер мен жағдайларды белгілеу үшін қолданылады. Дереккөздер
Қаржы инвестициясы

Қаржы инвестициясы — табыс (пайыз, роялти, дивиденд, жалгерлік төлемақы, капитал өсімін немесе өзгедей пайда алу мақсатымен субъект иеленетін активтер. Қаржы инвестициясына пайдаланылмай тұрған жылжымайтын мүлікке — инвестициялық меншікке жұмсалатын инвестициялар жатады. Мынадай түрлерге бөлінеді: қысқа мерзімді инвестиция — иелену мерзімі бір жылға дейін; ұзақ мерзімді инвестиция — иелену мерзімі бір жылдан астам. Бұл инвестициялар бір-бірімен өзара қайта ресімделуі мүмкін. Инвестициялардың есебін, қайта бағалау әдісін, шектеуді, оларды пайдаланудан түсетін табыс түрін субъект есеп саясатында айкындап, ашып көрсетеді. Дереккөздер
Құжат мұқамы

Құжат мұқамы - жасалу ретін анықтау, орындаушыны анықтау, іздеу және сақтау мақсатымен құжаттарға соғылатын шартты тіркеу белгісі. Субъект есеп саясатын қабылдау кезінде белгілейді. Қазақстанда міндетті сызықшалы кодтау жүйесі 1997 ж. 1 сәуірінен бастап қолданылады. Тауарды дайындаушының (сатушының) коды тек Тауарларды нөмірлеудін халықаралық "EAN" қауымдастығына кіретін ұйымдарға ғана беріледі. Дереккөздер
Факторлық талдау

Факторлық талдау - өткізім шарттарын зерттеу әдісі, оның мәні белгілі бір белгісіне қарай жүйелендірілген факторлардың фирма бөлімшелеріне (қызмет бағытына) ықпал жасау дәрежесі мен шапшаңдығын анықтауда деректерді парықтаудың статистикалық әдістерінің жиынтығы. Әдетте ол деректерді талдау процедурасын оңайлату пайдаланылады. Бұл деректердің кез келген мәнді айқындау сатымен көп өзгерістердің ішкі құрылымға парықтау жолымен жүргізіледі. Мұндай талдаудың неғұрлым ортақ компоненті факторлық дейтін еді. Іріктеп зерттеу материалдарының да алынған деректеріне келсек, салыстырмалы, жуық мәнді және бағалап сипаттаудың бәрі бірге жүретінін жиі қарастырамыз. Мысалы, өлім жазасын қолдап жақтайтын сұралмандардың сонымен бірге негізінен азшылыққа тең мүмкіндік беруге аборт жасауға қарсы шығуы. Бүкіл кәсіподақтар мен ереуіл жасау құқығын заңнан тыс деп жариялануын қолдауы ықтимал, өйткені бұл проблемалардың өзара тәуелді мәселелері сол секілді осынау саяси құндылықтарды ұстанған, сондай-ақ құқық мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру бойынша жәрдемақыларды қысқарту, сондай-ақ ең аз жалақы жөніндегі заңдар тәрізді "оңшыл" экономикалық құндылықтарды да қолдады деп куә аламыз. Осы секілді сипаттар бірге жасасып келе жатқанда, оларды фактор, не негізгі факторға қосымша деп атайды. Мұндай жағдайда оны "авторитарлық консерватизм факторы деп атауға болар еді. Факторлық талдау әдістері толып жатқан кешенді статистикалық бағдарламаларға енеді және олар мейлінше әр түрлі мақсаттар үшін қолданыла алады. Мысалы, олар әр қилы проблемалардың ішінде сол факторлардың нақты сол бір ұтымды немесе өзгерісін анықтау шкаласын пайдалануына баға беру үшін пайдаланыла алады. Үкіметтің қимылына қанағаттану жөнінде әр түрлі аспекттер туралы қойыла алатын бірқатар сұрақтарға қатысты деректермен салыстырғанда, нақты экономикалық, саяси және әлеуметтік-саяси стратегияларға, үкіметке сену дәрежесіне немесе сұралманның Президент қызметіне қаншалық ризашылығына қатысты жекелеген проблемалар өзара байланысты болмай шығуы мүмкін, соның негізінде мұндай түрлі аспектілерді интервью алынушылар тұжырымдамалық тұрғыдан әртүрлі қарастырған деген қорытынды жасауға болады. Осы секілді өзгерістердің кез келген жиынтығы жағдайында факторлық талдауды анықтауға көмектеседі, оның шеңберінде ондай өзгерістер талдауды жеңілдету, сонымен бірге бұл орайда ешқандай айқындаушы непзгі тұжырымдамалар мен өзгерістерден айырылып қалмай-ақ, шағын көлемді жиынтыққа дейін қысқартыла алар еді. Екінші жағынан, зерттеушілер сұралмандардан әлеуметтік тұрпат немесе әлеуметтік тұлға сипаттарын (мысалы, "таптық сана-сезім" немесе көше бойының тонаушысы") жазып беруін өтінуі мүмкін, онда факторлық талдаулар алуан сипаттамалар қалай жинақталатынын түсіну үшін пайдаланылатын тәуелді өзгерістер жөнінде жүргізіледі. Осынау әдістердің бәріне мына мағынада "сынақтық" сипат тән: олар қандай өзгерістердің өзара байланысты екенін анықтауға тырысады, бірақ ондай өзгерістерді нақты үлгі немесе сондай үлгіге енгізу көмегімен зерттеуді көздемейді. Дереккөздер Факторлар теориясы
Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану

Қызмет өкілеттігін теріс пайдалану - мемлекеттік қызметтер атқаруға уәкілетті адамның не оған теңестірілген адамның қызметтік өкілеттігін өзі немесе басқа адамдар немесе ұйымдар үшін пайда мен артықшылық алу не басқа адамдарға немесе ұйымдарға зиян келтіру мақсатында, қызмет мүдделеріне кереғар пайдалануы, азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін не коғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін елеулі түрде бұзуға әкеп соғуы. Дереккөздер
Куәландыру

Куәландыру-адам денесіндегі ерекше белгілерді, қылмыс іздерін, денсаулығына келтірілген зиянның белгілерін анықтау, мас болу жағдайын немесе іс үшін маңызы бар өзге де қасиеттер мен белгілерді анықтау үшін сараптама жүргізу талап етілмесе, сезіктінің, айыпталушыға, жәбірленушіге және куәға куәландыру жүргізілуі мүмкін. Куәландыру жүргізу туралы сезікті, айыпталушы үшін міндетті болып табылатын қаулы шығарады. Жәбірленушінің, куәнің мәжбүрлеп куәландыруы прокурордың санкциясы бойынша жүргізіледі. Куәландыруды тергеуші дәрігердің немесе басқа маманның қатысуымен, ал олар қатыса алмаған жағдайда куәлердің қатысуымен жүргізеді. Бұл тергеу іс-әрекетті куәландырылатын адамды шешіндіруді қажет еткен жағдайларда куәландыру сол жынысты куәлердің қатысуымен жүргізіледі. Егер куәландыруда адамның денесі жалаңаштандырылатын болса, онда тергеуші жынысы басқа адамды куәландыру кезінде қатыспайды. Бұл жағдайда куәландыруды сот медицинасы саласындағы маман немесе куәлердін қатысуымен дәрігер жүргізеді. Дереккөздер
Гемосидероз

Гемосидероз (Haemosiderosis - қандағы темір)- Гемоглобин ыдырауы өнімінің (гемосидериннің) шамадан тыс түзілуі және тіндерге жиналуы. Гемосидероздың жалпы және жергілікті түрін ажыратады. Мыс, косжармалы қақпақ ақауында өкпеде болатын гемосидероз. Дереккөздер
Карт-бланш

Карт-бланш - 1. Бір адамның қол қойып, екінші адамға бланкті мәтінмен толтыруына құқық беретін таза парақ. 2. Карт-бланшты берген сенім білдіруші адам атынан, қандай да бір әрекет пен операцияларды жүзеге асыру үшін өзінің сенім білдірген өкіліне берілетін шектеусіз өкілеттік. Дереккөздер
Қорытындылау

Қорытындылау - қандай да бір белгілері бойынша ұксас заттарды немесе кұбылыстарды ойша біріктіру тұжырымындағы ойлау процесінің ең бастылардың бірі. Қорытындылау - абстракциядан бөлінбейді, себебі объектілерді бірлесу үшін ойдан қажетті көрсеткіштерді жекелеу керек. Дереккөздер
Ауруға шалдығуына байланысты жазадан босату

Ауруға шалдығуына байланысты жазадан босату-қылмыс жасағаннан кейін оның өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғыну не оған ие болу мүмкіндігінен айыратын психиқасынын бұзылуы пайда болған адамды сот жазадан босатады, ал жазасын өтеп жүрген адамды сот оны одан әрі өтеуден босатады. Дереккөздер
Шаруашылық акт

Шаруашылық акт - қандайда болсын шаруашылық операцияның болғанын (жасалғанын) қуаттайтын құжат. Оның нысаны мақсатқа байланысты, баспаханалық әдіспен дайындалуы мүмкін. Шаруашылық операциясы жасалған сәтте немесе одан кейін, кейде одан бұрын да, мысалы, негізгі қорлар жойылғаннан кейін толтырылады. Мемлекеттік, заңи, азаматтық, нормативтік актілер, әкімшілік, сақтандыру актілері т.б. түрлерге бөлінеді. Дереккөздер