kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Құлаққап

тыңдауыры]] Құлаққап, кейде тыңдауыр — музыка және басқа да дыбыстық сигналдарды дербес тыңдауға арналған құрылғы. Микрофонмен жиынтықта телефон арқылы сөйлесу құралы, яғни бас ғарнитурасы (headset) ретінде қызмет атқара алады. Сонымен қатар, құлаққаптар дыбыс жазушы студияларда жазылып жатқан музыкалық композиция тректерін бақылау үшін қолданылады. Құлаққаптың түрлері Құлаққаптар ерекшеліктеріне қарай бірнеше түрлерге бөлінеді: Тағайындалуы бойынша * студиялық - ең жоғарғы және біркелкі жиілігінің арқасында дыбыс сапасы жақсы бұл құлаққаптарды дыбыс жазу студияларында қолданады. Дыбыс жазушы өте кішкентай ақаулар мен шуларды оңай ести алу үшін студиялық құлаққаптарда жоғарғы жиіліктегі дыбыс ажыратушы орнатылады. Алайда бұндай құлаққаптар тұрмыс-тіршілікте көп қолданылмайды, себебі артық шулар естіледі; * қарапайым (тұтынушыларға арналған) - күнделікті қолданыстағы құлаққаптар. Мұндай тыңдауырлар әдетте төменгі және орташа жиілікке арнап жасалады, сондай-ақ олардың сыртқы дизайніне көп көңіл бөлінеді. Сигнал тарату тәсілі бойынша * сымды - ақпарат көзіне сым арқылы қосылады. FM-радиоқабылдағышымен қосқан кезде сым антенна қызметін атқарады; * сымсыз - сигналды ақпарат көзінен радиотолқындардың (оның ішінде Bluetooth т.б.) немесе инфра қызыл сәулелердің көмегімен алады. Каналдар саны бойнша * монофонды - сигнал екі дыбыс шығарғыштардың арасында тек бір канал арқылы жіберіледі, сәйкесінше екі жақтан шыққан дыбыс бірдей болады; * стереофонды - сигнал екі дыбыс шығарғыштан әр-түрлі каналдармен жіберіледі; * көп каналды - әр құлағында екі немесе одан көп дыбыс таратқыш болады. Кабельдің қосылуына қарай * екі жақты - жалғағыш кабель әр құлақшаға қосылады; * бір жақты - жалғағыш кабель тек бір құлақшаға қосылады. Кедергілері бойынша * төмен-омды - 100 Омға жуық кедергімен; * жоғарғы-омды - 100 Омнан көп кедергімен. Қосқыштардың түрі бойынша * Jack (6,3 мм); * Mini-jack (3,5 мм); * Micro-jack (2,5 мм); * РПВ-1, ШП-4 және т.б. (ерекше бір қолданысы бар немесе ескерген); * USB (кейбір жаңа үлгілерде бар); * Lightning қолданылатын модельдер: iPhone 7, iPhone 7 Plus, iPhone 8, iPhone 8 Plus және iPhone X).
Карлос Кастанеда

Ка́рлос Cе́cар Сальвадо́р Ара́нья Кастане́да (исп. Carlos César Salvador Araña Castaneda; қаңтар, 1925 (немесе 1931, не 1935),Кахамарка, Перу (басқа мәліметтер бойынша Майрипоран, Бразилия) — қайтыс болған уақыты: 27 сәуір 1998 жыл, Лос-Анджелес, АҚШ) — американдық жасушы және антрополог(философия және антропология ғылымдарының докторы), этнограф, эзотерия көзқарасының ойшылы, мистик,батыс дүниесіне таныс емес, шаманизм көзқарасын айқындайтын бестселлер кітаптардың авторы. Кастанеда ғажайып, сиқыр деген терминдерді қолданғанымен, өзінің айтуы бойынша, бұл сөздер кітапта айтылатын феноменды толық сипаттай алмайды.Қазіргі таңда автордың кітаптары әдеби шығармашылыққа жатқызылады.
Nur.kz

NUR – қазақстандық интернет порталы. 2009 жылдың 4 наурызынан бастап ашылды. Портал қазақстандық интернеттің ең танымал бетіне айналды. Айына 2 500 000 нан астам қазақстандық уақыттарын порталда өткізеді. Шамамен 250 000 адам сол күнделікті осы интернет бетінде өңдеме жасайды. Соңғы, 2012 жылы потралға 300 000 астам адам тіркелді.
Adam A500

Adam A500 - американдық Adam Aircraft Indutries компаниясы шығарған 6 орынды азаматтық бизнес-ұшақ. Adam Aircraft компаниясы 2008 жылы ақпанда өзін банкрот деп жариялағанға дейін тек 7 ұшақты ғана өндірді. 2008 жылы сәуірде банкрот болған Adam Aircraft-ті AAI Acquisition компаниясы сатып алды. Жаңа компания өзінің басты мақсаты A700 ұшағының сертификаттауы екенін және поршеньді ұшақтар рыногының нашарлауына байланысты A500 ұшағының ендігі шығарылмайтынын жариялады. Алайда 2009 жылы сәуірде AAI бизнестен ешбір ұшақсыз шықты. 2009 жылдың маусымында жаңа сатып алушы - Triton America and Thomas Hsueh өзінің A500 ұшағының дизайнын сатып алып ұшақтың шығарылуын қайта жандандыруға қызығушылық танытқандығының белгілері байқалған. 2011 жылы сәуірде Triton Aerospace (Skagit Regional әуежайы, Берлингтон, Вашингтон штаты, АҚШ) өздерінің Adam компаниясын сатып алығандығын және A500 ұшағының өндірісін қайта жандандыратынын жариялады. Сілтемелер [http://www.adamaircraft.com Өндіруші компанияның ресми сайты]
Клара Цеткин

Клара Цеткин (; 5 шілде 1857, Видерау, Германия — 20 маусым 1933, Архангельское мекенжайы, Мәскеу маңы, КСРО) — неміс саясаткері, неміс және халықаралық коммунисттік қозғалыстың қайраткері, Германия Коммунисттің Партия негізін қалаушыларының бірі, әйелдер құқықтары үшін күрес белсендісі. Клара Цеткин Екінші Интернационал құрылуында және оның құрылтайшы конгрессінде революциялық күрестегі әйелдердің ролі туралы баяндамасы маңызды роль ойнаған деп саналады. Сонымен қоса, ол Халықаралық әйелдер күні идеясының авторы болып табылады деп есептеледі. Дереккөздер
Бёрд дебюті

Бёрд дебюті — 1. f2—f4 жүрісімен басталатын дебют. Атауы бұл дебютті әзірлеп тапқан Хенри Бёрдтің құрметіне қойылған. Қазіргі кезде сирек қолданылады, себебі ақ жақтың патша флангісі ойынның басында әлсірегені тиімді емес. Нұсқалар 1. … e7—e5 2. f4:e5 d7—d6 3. e5:d6 Сf8:d6 4. Кg1—f3 g7—g5 1. … d7—d5 2. Кg1—f3 Кg8—f6 3. e2—e3 g7—g6 4. b2—b3 Сf8—g7 Әдебиет *
Шөптікөл (Ақмола облысы)

Шөптікөл — Ақмола облысы Аршалы ауданы, Ижевск ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол бекеті. Географиялық орны Ижевское ауылынан 11 км, ауданы орталығы – Аршалы кентінен 18 км, Астана қаласынан 46 км жерде, Шөптікөл көлінің батысында орналасқан. Халқы Ауыл жанынан Алматы – Екатеринбург автомобиль жолы өтеді. Дереккөздер
Алғабас

Алғабас: Елді мекендер Абай облысы * Алғабас – Ақсуат ауданындағы ауыл. * Алғабас – Жаңасемей ауданындағы ауыл. Ақмола облысы * Алғабас – Астрахан ауданындағы ауыл. * Алғабас – Ерейментау ауданындағы ауыл. * Алғабас – Жақсы ауданындағы ауыл. * Алғабас – Қорғалжын ауданындағы ауыл. Алматы облысы * Алғабас – Кеген ауданындағы ауыл. * Алғабас – Қарасай ауданындағы ауыл. Батыс Қазақстан облысы * Алғабас – Ақжайық ауданындағы ауыл. * Алғабас – Сырым ауданындағы ауыл. * Алғабас – Теректі ауданындағы ауыл. Жамбыл облысы * Алғабас – Тұрар Рысқұлов ауданындағы ауыл. * Алғабас – Тұрар Рысқұлов ауданындағы ауыл. Жетісу облысы * Алғабас – Көксу ауданындағы ауыл. Қарағанды облысы * Алғабас – Нұра ауданындағы ауыл. Қызылорда облысы * Алғабас – Шиелі ауданындағы ауыл. Павлодар облысы * Алғабас – Ақсу қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. Түркістан облысы * Алғабас – Бәйдібек ауданындағы ауыл. * Алғабас – Келес ауданындағы ауыл. * Алғабас – Сарыағаш ауданындағы ауыл. * Алғабас – Жетісай ауданы, Қазыбек би ауылдық округіне қарасты ауыл. * Алғабас – Жетісай ауданы, Қызылқұм ауылдық округіне қарасты ауыл. * Алғабас – Төле би ауданындағы ауыл. * Алғабас – Түлкібас ауданындағы ауыл. Ұлытау облысы * Алғабас – Жаңаарқа ауданындағы ауыл. Шығыс Қазақстан облысы * Алғабас – Күршім ауданындағы ауыл. * Алғабас – Ұлан ауданындағы ауыл.
Жаңатұрмыс

* Жаңатұрмыс – Ақмола облысы Астрахан ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл * Жаңатұрмыс – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Қостанай облысы Амангелді ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Түркістан облысы Сайрам ауданы, Көлкент ауылдық округіне қарасты ауыл. * Жаңатұрмыс – Түркістан облысы Сайрам ауданы, Қарасу ауылдық округіне қарасты ауыл. * Жаңатұрмыс – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл. * Жаңатұрмыс – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы ауыл.
Жыл күндерінің тізімі

Жыл күндерінің тізімі. Сыртқы сілтемелер және қайнарлар * ҚазAқпарат күнтізбесі: [http://inform.kz/kaz/searchtag/1003 АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР] * [https://web.archive.org/web/20121113135527/http://crufc.wordpress.com/aviation-history-by-day/ Aviation History by Day] * [http://www.thefreedictionary.com/_/archive.htm Daily Content Archive] * [http://www.malc.eu/history/year.index.html World History Database] * History Channel (US): [http://www.history.com/tdih.do This Day in History] * History Channel (UK): [http://www.thehistorychannel.co.uk/this-day-in-history.html This Day in History] * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/index.html The New York Times: On This Day] * [http://www.on-this-day.com/ On-This-Day.com] * The Internet Movie Database: [http://www.imdb.com/OnThisDay This Day in Movie History] * Associated Press: [http://story.news.yahoo.com/news?tmplstory&u/ap/history Today In History] * BBC: [http://news.bbc.co.uk/onthisday/ On This Day] * [http://www.history.navy.mil/wars/dates.htm Dates in American Naval History] * [http://www.today.wmit.net.au Today in Australian History] * [http://www.nzhistory.net.nz/timeline Today in New Zealand History] * [http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/today Smithsonian magazine's Today in History] * [http://www.iranianshistoryonthisday.com Iranians' History on This Day] * Library of Congress American Memory's [http://memory.loc.gov/ammem/today/today.html Today in History]
Жак Ширак

Жак Рене Ширак (, МФА: )(Париж қ. 29 қараша 1932 жылы- 26 қыркүйек 2019 ж.) — француз қоғам қайраткері, 1995-2007 жылдары арасында Франция президенті. Ширак ата-анасы: Абель Франсуа Ширак (1893—1968) және Мари-Луиза Валетт (1902—1973), Францияның оңтүстіндегі департамент Коррез өңірінен, атасының екеуі де мұғалім болған, арғы бабалары —лимузен шаруалары. Білімі және жұмыс мансаптың бастамасы Карно және Людовик атақты лицейлерінде оқып, үш ай тасымалдау кемесінде жұмыс істеген, француз әскерінде қызмет еткен, 1956-1957 жылдарда Алжир соғысына қатысып, жарақатталған. Жоғары білімді, француздың беделді университеттерінде білім алған (1957). Оқуды аяқтаған соң мемлекет қызмет мансабын бастап (1959), одан кейін қоғамдық қызметпен айналаса бастады. Жас кезде коммунист болатын. Оңшылдардың лидері, премьер және мэр Ширак белсеңділік танытып, голлисттік партияларының біреуінің лидеріне айналды. Шарль де Голль және Жорж Помпиду сайлау науқаларында үлкен көмек көрсетті. Соңғысы Ширакқа «Бульдозер» лақабын тиімділігі мен адуынды мінезі үшін берген. 2 рет премьер-министр болған: 1974-1976 жж. және 1986-1988 жж. 1977 жылдан 1995 жылға дейін - Париж мэрі. Мэр болғанда айла-амал жасап (өз партиясына ақша жіберген) – сол үшін 11.12.2011 2 жылға шартпен сотталды.
Калиновка

Қазақстан: * Калиновка – Ақмола облысы Атбасар ауданындағы ауыл. * Калиновка – Қостанай облысы Денисов ауданындағы таратылған ауыл. * Калиновка – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы ауыл. * Калиновка – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл. * Калиновка – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы таратылған ауыл. * Калиновка – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл. * Калиновка – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы ауыл. Башқұртстан: * Калиновка – Башқұртстанның Бижбуляк ауданындағы ауыл. * Калиновка – Башқұртстанның Давлекан ауданындағы ауыл. * Калиновка – Башқұртстанның Ермекеев ауданындағы ауыл. Қала * Калиновка — Украинаның Винница облысындағы қала.
Social media marketing

Social media marketing (SMM) немесе Әлеуметтің медиа маркетингі — брендке, я болмаса өнімге әлеуметтік тұғырлар арқылы трафик немесе көңіл аударту процесі. Бұл компанияларды ілгерілету және басқа да іскерлік тапсырмаларды шешетін арна ретінде әлеуметтік медианы қолданыс шараларының кешені. SMM-нің негізгі қағидасы — аудиториямен өзара әрекеттесу. Яғни, өз брендіңізді ұсынып қана қоймай, әлеуетті клиенттермен диалог құру қажет. Ол үшін аудиторияның назарын аударуға және олардың қызығушылықтарын тудыруға мүмкіндік беретін мәтіндер, суреттер және бейнелер сияқты әртүрлі контент түрлерін қолдану қажет. Әлеуметтік медиа контент құру — бұл мақсатты аудиторияны (целевая аудитория) түсінуді, тануды және олар үшін қызықты да пайдалы контент құруды қажет ететін өнер. Сондай-ақ, пайдаланушылардың пікірлеріне жауап бере отырып, брендтің әлеуметтік медиа беделін сақтай білу өте маңызды. Платформалар Social Media Marketing копманияларға және жеке тұлғаларға клиенттік қызметтін қосымша арнасын ұсынады. Осылайша, жаңа клиенттер тартылады, нарық зерттеледі және фирманың жалпы репутациясы қадағалана алады. Әлеуметтік медиа тұғырларының кейбіреулері: *Facebook *LinkedIn *Myspace *Twitter *XING *YouTube *Google+ *Foursquare Әлеуметтік медиа платформасының мақсаты клиенттерге компаниямен қарым-қатынас ортану тұғырын ұсыну. Бұндай платформалардың маңызы сол, клиенттердің ой-пікірлері бағаланып, назарға алынады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Маркетинг
Қызға қырық үйден тыйым

«Қызға қырық үйден тыйым» деп қазақ салт-дәстүрінде тәрбиелік ұғым, ұстанымды атайды. # Жарыса сөйлеуге # Жалғыз қыдыруға # Жыртақтап күліп, сыпсыңдап сөйлеуге # Орынсыз ұрынуға # Басқаларға қол тигізуге # Өтірік, өсекке # Суық жүріс, сумаң қылыққа # Кісіге қарай керіліп есінеуге # Талтайып отыруға # Шалқайып жатуға # Тамақты обырлана асауға # Ұрлық-қарлыққа # Ұятты мүшелерін ашып жүруге # Бұраңдап қылымсуға # Қызыл іңірде жатуға # Түске дейін ұйықтауға # Кісі алдында киім ауыстыруға # Салт-дәстүрден аттауға # Елді ғайбаттауға # Үлкендердің жолын кесіп, атын атауға # Ішімдік ішу пен шылым шегуге # Ұрыс-керіске # Беттен алып, бет жыртысуға # Қараулыққа, ысырапқа # Рахымсыздық пен қатыгездікке # Түнде суға жалғыз баруға # Жат жыныстылармен араласып жатуға # Күйеуге қашып тиюге # Әдепсіз сөзге # Тарс-тұрс етуге # Адам мен жануарларды тебуге # Кісіні қорлап жәбірлеуге # Тәкаппарлық пен сайқымазақ жасауға # Айқай-сүреңге # Шектен тыс сыланып жасануға # Қызғаншақтық пен күншілдікке # Менмендік пен өзімшілдікке # Алдап-арбауға # Көрсеқызарлыққа # Нәпсі құмарлыққа тыйым Тағы қараңыз * Тәрбие әдістері * Бала психологиясы * Қазақ этикасы Дереккөздер
Октябрьское

* Октябрьское – Ақмола облысы Атбасар ауданындағы Ақан Құрманов ауылының бұрынғы атауы. * Октябрьское – Ақмола облысы Шортанды ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Павлодар облысы Железин ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл. * Октябрьское – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы, Большеизюм ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Октябрьское – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы, Рощин ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Октябрьское – Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданындағы ауыл.
Истихсан

Истихсан (араб. استحسان) — Араб тілінен аударғанда жуық мағынасы "бір нәрсені құптау", ол нәрсені дұрыс деп қабылдауға мағынасы жақын, бірақ бұл құпталатын нәрсенің дәлелі болмауы мүмкін. Дереккөздер * Kamali, Mohammad Hashim. Principles of Islamic Jurisprudence (2) * Nyazee, Imran Ahsan Khan. Islamic Jurisprudence * Kayadibi, Saim. "Istihsan: The Doctrine of Juristic Preference in Islamic law. Islamic Book Trust, Kuala Lumpur. ISBN 978-967-5-06247-6
Тескенсу

Тескенсу — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл, Тескенсу ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 41 км-дей жерде. Белгілі ауыл тұрғындары Жылқы өсіріп оның басын аман сақтауда сіңірген зор еңбектері үшін СССР Жоғарғы Советі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Указы бойынша Тастан Тоқбаевқа, Жамбол Боқбасаровқа «Социалистік Еңбек Ері» атағы берілді. Колхоздың нығаюына үлес қосқан шопандар адал еңбектерімен көрінді. Шопан таяғын алып, отар артынан жайылымға шыққан азаматтардың бірі – Қожанай Ақатаев. Аға шопан Ақатаев Қожанай ауыл шаруашылығы озаттарының слетіне қатысты. 1948 жылы «Ерлік еңбегі үшін» медалімен, 1953 жылы Қазақ ССР Жоғарғы Советінің мақтау қағазымен, 1958 жылы «Ленин орденімен», 1960 жылы Қожанай Ақатаевқа «Қазақ ССР-нің Социалистік мал шаруашылығына еңбек сіңірген шебері» деген атақ берілді. Сыртқы сілтеме * Тарихтан жеткен тағылым [https://mezet.kz/tarikh/item/1576-tarikhtan-zhetken-taeylym.html] Дереккөздер
Садовое

* Садовое – Ақмола облысы Атбасар ауданындағы ауыл. * Садовое – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл. * Садовое – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл. * Садовое – Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. * Садовое – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Макаров ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Садовое – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Мичурин ауылдық округі құрамында болған таратылған ауыл. * Садовое – Қарағанды облысы Абай ауданындағы ауыл. * Садовое – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл. * Садовое – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл. * Садовое – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл. * Садовое – Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданындағы ауыл.
Франциск (рим папасы)

I Франциск}} (, туған есімі — Хорхе Марио Бергольо, Ерте жылдары Хорхе Марио Бергольо 1936 жылғы 17 желтоқсанда, Буэнос-Айрес, Аргентинада туған. Бергольо еді. Марио Бергольо италиялық мигрант, бухгалтер болған. үй шаруасындағы әйел еді, отбасы солтүстік Италиядан болған. Бергольо Буэнос-Айрес университетінде философия және дінтану ғылымдарынан магистратура алған. Кейін, 1958 жылы ол семинарияны бітірген. 1980 жылдардың ортасына қарай ол Майндағы Франкфурт, Германиядағы Әулие Георгий Философия және дінтану жоғарғы мектебінде докторантура алмақ болды. Епископ 1998 жылы Рим папасы II Иоанн Павел Бергольоны Аргентина архиепискобі ретінде тағайындады. 2001 жылғы консистория барысында Бергольоға кардинал титулы берілді. Рим папасы (2013–2025) 2013 жылғы 13 наурызда Бергольо 266-Рим папасы болып сайланды. Бергольо папалық есімі ретінде I Франциск есімін таңдап алды. Францисктің таққа отыру рәсімі сол жылғы 19 наурызда өтті. 2025 жылғы ақпаннан пневмониядан ұзақ ауырған 21 сәуір күні резиденциясында қайтыс болды. ЛГБТ Гомосексуалдылыққа қарсы шықпай, орнына «оны жазғыратындай мен кіммін?» дегені үшін белгілі Франциск Ол, алайда, сонда да гомосексуалдықты қате көреді. Франциск біржынысты некеге қарсы шығады, оны «Шайтанның жұмысы» дейді. Католик еместер жайлы ойы Папа болып сайланғанына үш-ақ күн болғанда Франциск журналистерге былай деді: Рим папалары католик еместерге бата өте сирек береді. Осы әрекеті арқылы Франциск өзге дінділерді қабылдайтынын көрсетті. Өз өмірі Папа Франциск испан, италиян және неміс тілдерінде еркін сөйлейді. 2025 жылғы 24 наурызда Франциск ауруханадан шығарылып, сәуір басында жұрт алдында бой көрсетті, алайда көп ұзамай 21 сәуірде қайтыс болды. Ескертпелер Дереккөздер
Мұхаметжан Түймебайұлы Түймебаев

Мұхаметжан Түймебайұлы Түймебаев - Социалистік Еңбек Ері (1948), совхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 28 желтоқсан 1908 жылы, қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылында туған. Еңбек жолы * 1931-1940 жылдар: ** Алматы облысы Жамбыл ауданы, ҚазССР-інің 30 жылдығы атындағы колхоз председателі; ** Жамбыл ауданы халық депутаттары Советі атқару комитеті председателінің орынбасары; ** "Қастек" қой совхозы директорының орынбасары. * 1950 жыл - КОКП мүшесі. * 1940-1950 жылдары - Еңбекшіқазақ ауданы, "Түрген" қой совхозының директоры. * 1950 жылы Қапланбек малдәрігерлік техникумын бітірген. * 1950-1957 жылдары - Түрксіб темір жолына қарасты №5 совхоздың директоры. * 1957 - 1961 жылдары - Шелек ауданының "Қазақстан" жеміс-жүзім совхозының диркторы. * 1961 жылдан өмірінің соңына дейін Іле ауданының "Алматы" совхозында (қазіргі Түймебаев атындағы) директор болды. * 1966-1976 жылдары - Қазақстан КП ОК-інің мүшесі. * 8 сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) * "Құрмет Белгісі" ордені * Медальдар Дереккөздер
Қыдырәлі Омаров

Қыдырәлі Омаров - Социалистік Еңбек Ері (1966), озат шахтер. 1922 жылы Павлодар облысы Баянауыл ауданында туған. Еңбек жолдары * 1942-1949 жылдары Совет Армиясы қатарында болып, Ұлы Отан соғысына қатысады. * 1946 жылдан КОКП мүшесі. * 1952 жылдан Қарағанды көмір бассейнінде бригадир болып істеген. * 1957 және 1961 жылы ол басқарған бригада көмір өндіру жөнінен дүниежүзілік рекорд жасаған. * 1961-1971 жылдары Қазақстан КП ОК-інің мүшесі. * 7-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болған. Наградалары * Ленин ордені * 1-3 дәрежелі "Шахтер даңқы" белгісі * Социалистік Еңбек Ері (1966) * Медальдар Дереккөздер
Біләл Ықыласов

Біләл Ықыласов - Қазақстанның кен өндірісінде стахановшылар қозғалысын бастаушы. 1905 жылы Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Сырым ауылында туған. Еңбек жолдары * Еңбек жолын 1922 жылы бақташы болудан бастады. * 1929-1931 жылдары Екібастұз көмір кендерінде, Павлодарда жұмысшы болып істеді. * 1931 жылдан Риддер полиметалл комбинатының рудниктерінде жұмыс жасады. * 1935 жылы рудникте стахановшылар қозғалысының алғашқы бастамашысы болып, 29 қыркүйекте сменалық нормасын 485 процентке орындап шыққан. Бұл одақтық жаңа рекорд еді. Оның бастамасын рудниктің басқа да жұмысшылары қолдап, стахановшылар қозғалысы бұқаралық сипат алады. * 1937 жылы бұрғылау ісіне стахановтық жұмыс әдістерін енгізу жөніндегі нұсқаушысы болып тағайындалады. * 1939 жылы - КОКП мүшесі. Жетістігі * Одақтық рекордшы (1935 ). * 1-сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты. Наградалары * Ленин ордені * Медальдар Дереккөздер
Шұбарағаш

Елді мекендер: * Шұбарағаш – Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл. * Шұбарағаш – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл. * Шұбарағаш – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл. Өзен: * Шұбарағаш – Жайық алабындағы өзен.
Шұбарағаш (Ақмола облысы)

Шұбарағаш (2007 жылға дейін – Карамышевка) — Ақмола облысы Бұланды ауданындағы ауыл, Карамышев ауылдық округі орталығы. Іргесі 1907 жылы құрылған. Географиялық орны Аудан орталығы – Макинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 50 км-дей, облыс орталығы – Көкшетау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 185 км жерде орналасқан. Халқы Инфрақұрылымы Орта мектеп, клуб, дәрігерлік пункт, пошта бөлімшесі, 2 дүкен бар. Ең жақын темір жол станциясы – Макинск (65 км). Дереккөздер
Эквадор

Эквадор , ресми атауы Эквадор Республикасы — мемлекет, Оңтүстік Американың солтүстік-батысында орналасқан. Испан тілінен аударғанда «экватор» деген мағынаны білдіреді. Батысында Тынық мұхиты шайып тұр, солтүстігінде Колумбиямен, ал шығыс пен оңтүстігінде Перумен шекаралас. Эквадордың құрамына Галопогостық аралдар кіреді. Халққы 17,8 млн адам (2021). Тарихы Испандық отарлауға дейiн Қазіргі Эквадордың аумағында әр түрлi үндiс тайпалары өмiр сүрдi - кара, киту, тумбе, каньяри және басқа. Оларлар жануарларды аулады, балықшылық және егiншiлiкпен айналысты. Б.з. 1-шi мыңжылдық соңында жағалауда тұрған «кара» үндіс тайпасы, таулы аймақтарға шабуыл жасап, басып алды. Ондағы «киту» және т.б. тайпалардың көзін жойды. Кейіннен олар жаңа мемлекетті ашты, оны латынамерикалық әдебиетінде «Киту патшалығы» деп атайды. Біртіндеп ол нағыз мемлекетке айнала бастады. XV ғасырда(1460 жылдар) «Киту патшалығы» Тауантинсуйу инктер тайпасымен жаулап алынды(жаулап алу 15 жыл созылды). Инктер мемлекетінің көп бөлігін кечуа үндіс тайпасы құрады. Жаулап алу нәтижесінде қазіргі Эквадор аймаіында кечуа тілі үндіс тілінде ең қатты тараған тіл болды. Дереккөздер
Демеулік

Демеулік шылаулар сөзге немесе сөйлемге күшейту, тежеу, шектеу, сұрау, болжалдық, күмән, нақтылау мәнін үстейді. Демеуліктер сөзге не сөйлемге үстейтін мағынасына қарай алты түрге бөлінеді: 1. Сұраулық демеуліктер: ма, ме, ба, бе, па, пе (мы, мі, бы, бі, пы, пі). Мысалы, барасың ба? – барамысың? келесің бе? – келемісің? көріп пе ең? – көріппісің? айтып па ең? – айтыппысың? 2. Күшейткіш демеуліктер: -ақ, -ау, -ай, әсіресе, -да, -де, -та, -те. Мысалы: Осы-ақ, досым-ай, қарағым-ау, Тілек те келді. 3. Шектік (тежеу) демеуліктері: ғана (қана) тек. Мысалы, тек қана, сен ғана. 4. Болжалдық демеуліктер: -мыс, -міс. Мысалы, болыпты-мыс, өмір сүріпті-міс. 5. Болымсыздық немесе қарсы мәнді салыстыру демеуліктері: түгіл, тұрсын, тұрмақ. Мысалы, Ол түгіл, сен тұрмақ. 6. Нақтылау мәнді демеуліктер: қой (ғой), -ды, -ді, -ты, -ті. Мысалы, сол ғой, айтқан-ды, көрген-ді. Және, мен, бен, пен шылаулары сөз бен сөзді, сөйлем мен сөйлемді байланыстыруда қолданылады да, ешқандай тыныс белгісі қойылмайды. Мысалы, Абай мен Мұхтар және Шәкәрім – қазақ әдебиетіндегі біртуар тұлғалар. Мен, бен, пен жалғауы көмектес септік жалғауымен сырт тұлғасы жағынан ұқсас, алайда олардың бір-бірінен жазуда айырмашылығы бар. Көмектес септік жалғауын түсіріп айтуға болмайды. Мысалы: Жақсымен жолдас бол деген сөйлемді Жақсы жолдас бол деп айтуға болмайды. Ал шылауды түсіріп айта аламыз. Мысалы: Жақсы мен жаман дегенді жақсы, жаман немесе жақсы және жаман деп айтуға болады. Да, де, та, те шылаулары сөзден бөлек жазылады. Да, де, та, те жалғаулығы сырт тұлғасы жағынан жатыс септік жалғауымен тұлғалас. Жатыс септік жалғауы сөзге жалғанып, бірге жазылады, оны түсіріп айтуға болмайды. Ал шылау бөлек жазылады және оны түсіріп немесе басқа жалғаулықпен алмастыруға болады. Мысалы: Жасымда ғылым бар деп ескермедім. – Жасым ғылым бар деп ескермедім деп да жатыс септік жалғауын түсіріп айтуға болмайды. Ал Жас та, кәрі де риза дегенді Жас пен кәрі немесе жас, кәрі риза деп айта аламыз. Ма, ме, ба, бе, па, пе шылауы сөйлемге сұрау мәнін үстеп, сұраулы сөйлем жасайды да, өзі тіркескен сөзден бөлек жазылады. Бұл шылау сыртқы тұлғасы жағынан -ма, -ме, -ба, -бе, па, -пе болымсыз етістік жұрнағымен ұқсас келеді. Шылау бөлек жазылады да, болымсыз етістік жұрнағы түбірге қосылып бірге жазылады. Кейде бұл шылау –мы, -мі, -бы, -бі, -пы, -пі түрінде өзгеріп, сөзге қосылып бірге жазылады. Мысалы, – Әкесісіз бе? – Әкесімісіз? -ақ, -ау, -ай, -мыс, -міс, -ді, -ды демеуліктері дефис арқылы жазылады. Мысалы, Өзің-ақ бара бер. Күннің суығын-ай. Ертеде бір балықшы болыпты-мыс. Қарағым-ау, неге кешіктің? Бұл жерде бұрын да болған-ды. т. б.
Салиха Оңғарбаева

Cалиха Оңғарбаева(1899-1958)- Қазақстандағы стахановшылар қозғалысының бастаушысы, сауыншы-жаңашыл. 5 маусым 1899 жылы, Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Ақсу ауданында туған. Еңбек жолдары * 1921-1931 жылдары Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қаратал ауданы, "Көкарық" артелінде сауыншы болады. * 1932-1936 жылдары Қоғалы ауданы, "Киров" ет-сүт совхозында сауыншы, ал 1937-1938 жылдары ферма меңгерушісі, 1939-1951 жылдары совхоз директорының орынбасары болып, 1951-1953 жылдары совхоз сүт лабораториясын басқарады. * Ол жылына әр қазақи сиырдан 3591 л. сүт сауып, озат сауыншы атанды. * Бүкілодақтық стахановшы-малшылар кеңесіне қатысты. * Солтүстік Кавказ сауыншыларын социалистік жарысқа шақырып, Қазақстан делегациясы құрамында Солтүстік Кавказға барып, шарт жасасқан. Жетістігі * 1936 жылы Советтердің Бүкілодақтық төтенше 8-съезіне қатысты. * КСРО Конституциясы тексін әзірлеу жөніндегі Редакциялық комиссияның мүшелігіне сайланды. * 1-2 сайлауларда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. Наградалары * Еңбек Қызыл Ту ордені * "Құрмет Белгісі" ордені * Медальдар Дереккөздер
Анатолий Родионович Никулин

Анатолий Родионович Никулин (1912-1983) - Социалистік Еңбек Ері (1957), алғашқы тыңгерлердің бірі. 11 шілде 1912 жылы Ресейдің Ставрополь аймағы, Красная Поляна қаласында туған. Еңбек жолдары * 1931 жылы Ташкент ауыл шаруашылығы техникумын бітірді. * 1931-1937 жылдар - Жамбыл облысы, "Мерке" қой совхозында агроном, "Луговой" қой совхозында бас агроном, директордың орынбасары, Луговой МТС-нде бас агроном, Луговой ауданы жер бөлімі бастығы, Жамбыл облысы жер бөлімі бастығының 1-орынбасары. * 1947-1955 жылдар - Ақмола облысы ауыл шаруашылығы өнімдері басқармасы бастығының орынбасары, Ақмола облысы Макин аудандық партия комитетінің 1-секретары, Ақмола облысы партия комитеті совхоздар бөлімінің меңгерушісі. * 1955-1965 жылдар - Есіл аудандық партия комитетінің 1-секретары, Целиноград облысы аткомы председателінің 1-орынбасары. * 1965-1973 жылдар - Көкшетау облысы аткомының председателі. * 1973-1982 жылдар - ҚазССР Министрлер Советінің Мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету жөніндегі Мемлекеттік комитеті председателінің орынбасары. Жетістіктері * 1962-1976 жылдары аралығында Қазақстан КП ОК-нің мүшесі болды. * 5-сайлауда - КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. * 4-8 сайлауда - Қазақстан ССР Жоғарғы Советінің депутаты. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * Октябрь революциясы ордені * Қызыл Жұлдыз ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1957) * Медальдар Дереккөздер
Эмоционалды күйіну синдромы

Эмоционалды күйіну түсінігі психологияда ұзақ мерзімді өзіндік дәрменсіздік, қажу, әрекетсіздік, күйін білдіреді. Бұл терминді 1974 ж. американдық психиатр Г .Фрейденбергер кәсіби көмек кезіндегі толық эмоционалды атмосферада клиенттердің пациенттермен қарқынды және тығыз қарым-қатынаста болатын сау адамдардың психологиялық жағдайларын сипаттау үшін енгізген. Дереккөздер
Лоуренс Лессиг

Лоуренс Лессиг (; 3 маусым 1961) — Стенфорд (АҚШ) университетінде құқық саласының профессоры. Халыққа Лессиг авторлық құқық туралы заңға өзгеріс енгізуде, әсіресе Интернетке байланысты мәселелерде белсенділігімен танылған тұлға ретінде белгілі. Гарвард университетіне қарасты Едмонд Дж.Сафра атындағы Этика орталығы мен қорының директоры, әрі осы университет құрамындағы құқықтану мектебінің профессоры. Ол 1989 жылы Иель университетінің құқықтану мектебін тамамдағаннан кейін сот саласында қызмет еткен. 2002 жылы Creative Commons жобасының негізін қалап, АҚШ жоғарғы сотында қаралған Элдред пен Ашкрофт арасындағы істе негізгі кеңесші болған. Л.Лессиг “Код және кибер кеңістіктің басқа да заңдары” (1999), “Еркін мәдениет” (2004), “Ремикс” (2008) және әлемге кең танылған басқа да кітаптардың авторы. Дереккөздер
Қазақ тілінің әмбебап сөздігі

"Қазақ тілінің әмбебап сөздігі" - 15 томдық «Қазақ әдеби тілінің сөздігіне» енген, 92 300 сөз бен 57 856 сөз тіркесі – барлығы 150 156 лексикалық бірлік қамтылатын және түрлі тақырыптағы, сан-алуан саладағы сөздіктердің қорын бір жерге жинақтайтын сөздіктер “агрегаторы”. «Қазақ тілінің әмбебап сөздігі» - "WikiBilim" қоғамдық қоры іске асырып жатқан көптеген жобалардың бірі. Рухани азығын алдымен ана тілінен іздейтін, тегінен ажырамауды қалайтын көпшіліктің «Қазақ тілінің әмбебап сөздігінен» ұлттың төл сөздері жайлы мәлімет алып қана қоймай, сөздік құрамның негізін құрайтын кірме сөздердің мағынасы жайлы ақпарат алу мүмкіндігі артады. Ал сөздің грамматикалық, лексикалық белгісі қоса беріліп, сөз мәнін айқындау үшін баспа бетінде жарық көрген материалдардан мысалдар келтірілуі сөздік құнын арттырмаса, кемітпек емес. Бұл онлайн үлгідегі сөздік болғандықтан, мұнда қолданушылармен кері байланыс орнатылып, талап пен тілектер ескерілетін, пікір алмасу, сұрақтар мен ұсыныстарға жауап беру мүмкіндігі бар. Сондықтан бұл сөздікті техникалық жағынан жетілдіріп, мазмұнын байытуға қалың көпшілік те атсалыса алады. Жобаның ғылыми негізін қамтамасыз ету үшін А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының мамандары арасынан жасақталған ғылыми сараптама тобы құрылды. Топ мүшелері: 1. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы Н.Уәлиұлы (топ жетекшісі) 2. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы Р.Шойбеков 3. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты А.Фазылжанова 4. А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Ж.Исаева Дереккөздер
Қарабұлақ

Қарабұлақ: Елді мекендер Абай облысы * Қарабұлақ – Аягөз ауданы, Ақшәулі ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Қарабұлақ – Аягөз ауданы, Қосағаш ауылдық округі құрамындағы таратылған ауыл. * Қарабұлақ – Аягөз ауданы, Майлин ауылдық округі құрамындағы таратылған ауыл. * Қарабұлақ – Мақаншы ауданындағы ауыл. Ақмола облысы * Қарабұлақ – Алға ауданындағы ауыл. * Қарабұлақ – Бурабай ауданындағы ауыл. * Қарабұлақ – Степногорск қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. Ақтөбе облысы * Қарабұлақ – Мәртөк ауданындағы ауыл. * Қарабұлақ – Шалқар ауданындағы таратылған ауыл. Алматы облысы * Қарабұлақ – Кеген ауданындағы ауыл. * Қарабұлақ – Талғар ауданындағы ауыл. Жетісу облысы * Қарабұлақ – Алакөл ауданындағы ауыл. * Қарабұлақ – Ескелді ауданындағы ауыл. Қарағанды облысы * Қарабұлақ – Қарқаралы ауданындағы ауыл. Түркістан облысы * Қарабұлақ – Сайрам ауданындағы ауыл. * Қарабұлақ – Созақ ауданындағы ауыл. Шығыс Қазақстан облысы * Қарабұлақ – Зайсан ауданындағы ауыл. * Қарабұлақ – Күршім ауданындағы таратылған ауыл.
ГОЭЛРО жоспары

ГОЭЛРО жоспары - елді электрлендіру негізінде КСРО халық шаруашылығын өркендетудің тұңғыш біртұтас мемлекеттік перспективалық жоспары. Тарихы 1917 жылы Октябрь революциясынан кейін В.И.Лениннің нұсқауы бойынша Ресейді электрлендіру жөнінде 21 ақпан 1920 жылы Мемлекеттік комиссия (Государственная комиссия по электрификации России, қысқаша ГОЭЛРО) құрылды. Комиссия жұмысына Г.М.Кржижановский (Ресейдегі революция қозғалысының қайраткері, ғалым-энергетик) бастаған 200-ден астам ірі ғалымдар мен мамандар қатысты. ГОЭЛРО жоспарының мақсаты ГОЭЛРО жоспарында таяудағы 10 жылдың ішінде өнеркәсіп өндірісін қалпына келтіріп, оны 1913 жылғымен салыстырғанда шамамен 2 еседей арттыру, өнеркәсіптің жаңа прогрессшіл құрылымын жасау, жаңадан бірқатар өндіріс орындарын ашу көзделді. Жоспарда жалпы қуаты 1,5 - 1,75 млн. квт болатын 30 ірі электр станцияларын салу белгіленді. Бұл аудандық станциялардың жалпы қуаты жоспар бойынша 1913 жылмен салыстырғанда 10 еседей артуға тиіс болды. Сондай-ақ 10 су электр, 5 шымтезек электр станциясын салу белгіленді. ГОЭЛРО жоспарын В.И.Ленин партияның екінші программасы деп бағалады. Советтердің Бүкіл Ресейлік 8 - съезінде бекітілді. ГОЭЛРО жоспары елдің бұрынғы өнеркәісптік аудандарының электр энергетикалық базасын нығайтумен қатар, оны бұрын артта қалған ұлттық аудандарда дамытуды көздеді. ГОЭЛРО жоспарында Қазақстанда электр станцияларын салудың белгіленуі Минералдық шикізаттары мол және экономикалық энергия ресурстары бар Қазақстанда өнеркәсіп өндірісін өркендетуге қолайлы жағдайлар болды. Қазақстанның энергетика жүйесі Тағы қараңыз * Бесжылдық * Бұқтырма су электр стансасы * Өскемен су электр станциясы * Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстан өнеркәсібінің дамуы (1946-1960) Дереккөздер
Евгений Порфирьевич Антошкин

Евгений Порфирьевич Антошкин - Социалистік Еңбек Ері (1971), өндіріс озаты, Соколов-Сарыбай кен-байыту комбинатының экскаваторшылар бригадасының бригадирі. 1932 жылы Башқұрт АКСР (қазіргі Башқұртстан), Стерлибат ауданы, Борисовка ауылында туған. Еңбек жолдары * Антошкин Е.П. жеке жоспар бойынша еңбек өнімділігін арттыру қозғалысын бастаушылардың бірі болды. * 1953 жылдан КОКП мүшесі. * 1970 жылы ол басқарған бригада 2 млн.800 мың м³, 1975 жылы 9 млн.47 мың т кен тиеді. * 1971-1975 жылдары экскаватордың жобалық өнімділігін 66%-ке арттырды. Жетістігі * Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1975). * 8-сайлауда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Наградалары * Ленин ордені * Октябрь революциясы ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1971) * Медальдар Дереккөздер
Уикимедиа қоры

«Уикимедиа Қоры» (Wikimedia Foundation, Inc.) — әлемдегі барлық тілде ақпарат тарату және тегін мазмұн (контент) қалыптастыруға байланысты құрылған халықаралық коммерциялық емес ұйым. Сонымен қатар, «Уикимедиа Қоры» түрлі уики-жобалардың көмегімен тегін, әрі танымдық контентке қол жеткізу мақсатын көздейді. Әлем бойынша ең көп кірілетін 10 сайттың бірі болып табылатын ғаламдық Уикипедия - аталмыш қордың ірі жобаларының бірі. Штаб-пәтері АҚШ-тың Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласында орналасқан. Қордың құрылуы ресми түрде 2003 жылы маусымның 20-сында, Уикипедия негізін қалаушылардың бірі Джимми Уейлс тарапынан жарияланған болатын. Уикимедиа қорына ең көп қайырымшылықтар * Facebook - $1 млн 22.12.2018 * Павел Дуров (Вконтакте) - $1 млн 24.01.2012 * Google - $2 млн 17.02.2010 * Google - $0.5 млн 19.11.2011 * Amazon - $1 млн 26.09.2018 * Крейг Ньюмарк - $2,5 млн 11.09.2019 Уикимедиа жобалары ы 16 сәуірде тіркелген Уикимедиа жобаларындағы барлық өңдеулер саны]] Дереккөздер
Қуаңшылық

Қуаңшылық - ауа температурасының күрт көтерілуі мен ылғалдың шұғыл азаюы әсерінен туатын күрделі метеорологиялық құбылыс. Ұзақтығы әр түрлі табиғи зонада түрліше болады. Қуаңшылық тудыратын факторлар * Табиғи факторлар: ** жергілікті жердің географиялық орны (көл, теңіз, мұхиттардан алшақтығы), жер бедері ** климаты ** топырағы ** өсімдік жамылғысы ** құрғақ атмосфералық ауа ** жауын-шашын мөлшерінің аздығы немесе болмауы ** желдің үнемі соғуы (жел эррозиясы). * Адамдардың шаруашылық іс-әрекеті (антропогендік фактор). Қуаңшылық зардабы * Егістік, жайылым және шабындықтың өнімі күрт кемиді; * Өзен, бөгендер деңгейі төмендейді; * СЭС қуаты кемиді; * Өрт қаупі күшейеді; * Топырақтың құрғап кетуінен эррозия құбылысы дамиды; * Малдың өсуіне зор нұқсан келтіреді; * Қуаңшылық аймақ тұрғындарын экономикалық күйзеліске ұшыратады. Қазақстандағы қуаңшылықтар Ұлы Октябрь социалистік революциясынан дейін қуаңшылыққа қарсы қолданылатын агротехникалық шаралар кешені болмағандықтан, қуаңшылық аяғының жұтқа айналған кезеңдері (әйгілі Қоян, Мешін, Жылан, 1880, 1892, т.б. жылдар) болды, мал өсіруге зор нұқсан келтіріп, елді қатты күйзелтті. Қазақстанда 1950, 1957, 1961, 1965, 1967, 1968, 1974, 1977 жылдары және 1952, 1953, 1969 жылдары тамыз, 1977 жылы маусым, 1956, 1962, 1974 жылдары шілде, 1980 жылы мамыр айларында қуаңшылық болды. Кейбір жылдары қатарынан бірнеше айға созылды. 1955 жылы - 2 ай (мамыр, маусым), 1975 жылы - 3 ай (маусым, шілде, тамыз). Қазақстандағы қуаңшылық себебі Қазақстанға Иран, Ауғанстан аймақтарында қалыптасатын, қысымы өте жоғары, құрғақ және ыстық антициклон өтіп, жаз бойы сақталады. Сібірден келетін ылғалды салқын ауа жоғары қысымды антициклонды бұзып өте алмай тоқтап қалады. Осылардың салдарынан Қазақстан даласында қуаңшылық болып тұрады. Қуаңшылықпен күрес Қуаңшылық әсерін кеміту үшін атмосфераның жер бетіне жақын қабатындағы ылғал мен жылу балансын реттеу мақсатында жерді арнайы агротехникалық әдіспен жырту, егістікті суару, қар тоқтату, ағаш алқабын жасау, астық тұқымын қолайлы уақытқа себу сияқты шаралар жүргізіледі. Қуаңшылық табиғаттың күрделі құбылысы, сондықтан көрсетілген шаралар кешенін қолдану қуаңшылықтың зиянды зардабын бәсеңдетуге септігін тигізеді. Дереккөздер Дереккөздер * Агрономия негіздері (авторлар: Жаңабаев Қ., Арыстанғұлов С.) Астана - 2010. 352бет. ISBN 978-601-292-059-8
Ким Ман Сам

Ким Ман Сам(1883-1964) - Социалистік Еңбек Ері (1947), күріш өсірудің әйгілі шебері, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лаураеты (1947). 1883 жылы Ресейдің Қиыр Шығыс өлкесі, Уссури уезінде туған. Еңбек жолдары * Қызылорда облысы, Шиелі ауданындағы "Авангард" колхозының күріш звеносының жетекшісі болды. * 1929 жылдан колхозшы. * 1937 жылдан КОКП мүшесі. * 1940 жылы қажырлы еңбегі және озат агротехниканы қолдану нәтижесінде 18 га егістің әрқайсысынан 80 ц, 1942 жылы әр га-дан 150 ц, 1944 жылы 15 га егістен 152 ц, одан кейінгі жылдарда да күріштен жоғары өнім жинады. Наградалары * Ленин ордені * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені * "Құрмет Белгісі" ордені * Социалистік Еңбек Ері (1947) * Медальдар Тағы қараңыз * Қазақстанды жаңғыртудың кеңестік үлгісі Дереккөздер
Қалмақстан

Қалмақстан (Қалмақия) Республикасы — Ресей Федерациясының құрамына кіретін республика, Оңтүстік федералды округінің құрамына кіретін субъект. Елордасы — Элиста қаласы. Еуропадағы жалғыз буддистік аймақ болып саналады. Республика оңтүстігінде Дағыстанмен, оңтүстік-батысында Ставрополь өлкесімен, батысында Ростов облысымен, солтүстік-батысында Волгоград облысымен, шығысында Астрахан облысымен шектеседі. Географиясы Ауданы - 76,100 км² Географиялық жағдай Қалмақ Республикасы Ресейдің еуропалық бөлігінің төтенше оңтүстік-шығысында орналасқан. солтүстіктен оңтүстікке аумағында ұзындығы - батыстан шығысқа 458 км, - 423 км. Оның төтенше координаттары 41 ° 38 құрайды және 47 ° 34 'Е., 48 ° 15' және 44 ° 45 'солтүстік ендік. Облыс дала, жартылай шөл және шөл аймағында орналасқан және 75,900 км² ауданды қамтиды, бұл Батыс Еуропадағы Бельгия, Дания, Швейцария және Нидерланды сияқты мемлекеттердің аумағынан үлкен. Қалмақия аумағында үш табиғи-экономикалық аймақ: Батыс, Орталық және Шығыс аймақтар. Батыс аймақ Городовик пен Язалти аудандарының аумақтарын қамтиды, орталық аймақ Малодербетов, Сарпинский, Кетченеровский, Целинной, Прутнецкий және Ики-Бурул аудандарының аумақтарын қамтиды, ал Шығыс аймағы Октябрь, Юстинский, Яшкуль, Черноземельский және Лаганский аумақтарын қамтиды. Батыс аймағы топырақ-климаттық жағдайлар үшін ең қолайлы болып табылады. Оңтүстіктен Қалмақия аумағы Кұмо-Мече депрессиясы мен Маныш және Қума өзендерімен шектеледі, оңтүстік-шығыс бөлігінде Каспий теңізі жууға болады, солтүстік-шығысында республиканың шекарасы солтүстік-шығысында Волга өзеніне, ал солтүстік-батыста Ерген тауы орналасқан. Республика аумағында Каспий маңы ойпатының солтүстік бөлігі Сарпин ойпаты деп аталады, ал оңтүстік бөлігінде қара жерлер бар. Республика аумағының басым бөлігін иемденіп отырған рельефтің басым түрі - жазықтық. Каспий жағалауы - бұл құмды, тайыз бухталармен кесілген. Тарихы Халқы Мәдениеті Экономикасы Дереккөздер
Мал атаулары

Мал атаулары - төрт түліктің (жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі) жасына, жынысына, жұмысқа пайдаланылуына қарай халықтың малдарға қойған аттары. Кіріспе Мал көшпелі қазақ елінің тұрмысында ғасырлар бойы мінсе - көлік, жесе - тамақ, ішсе - сусын, кисе - киім болды. Сондықтан өмір бойы етіне, сүтіне, терісіне, жүніне, күшіне қараған ел малды бағым-күтімін келістіріп, қастерлеген. Халықтың төрт түлікке байланысты тудырған мақал-мәтелдері мен ән-күйлері де, өлең- жырлары мен аңыз-ертегілері де, мысалдары мен қиссалары да көп. Ертедегі діни сенімдеріне орай қазақтар әр түліктің тәңірісі, иесі, қамқоршысы болады деп түсініп, түйені - Ойсылқара, жылқыны - Қамбарата, сиырды - Зеңгібаба, қойды - Шопаната, ешкіні - Шекшеката деп кие тұтқан. Мал атаулары Жылқыда Ірі қарада * 1 жасқа толмаған төл - бұзау, баспақ, торпақ, одан үлкені - тайынша, тана; * 1,5 - 2 жастағы ұрғашысы - қашар; * 3 жасқа қарағаны - құнажын (құнажын сиыр, құнан өгіз); * 4-ке қарағаны - дөнежін (дөнежін сиыр, дөнен өгіз); * 5 жастан бастап сиыр, өгіз деп аталады. * Жынысы жетілген еркек малды - бұқа, піштірілгенін - өгіз дейді. * Сиыр қоңы мен сүттілігіне т.б. қасиеттеріне қарай ту, тұмса, бітеу, тоқтаған, қашақ, бұзаулы, сауын сиыр болып бөлінеді. * Ірі қараның негізгі түстері: қара, қарала, ала, көк, қызыл, қоңыр, ақбас, тарғыл т.б. Түйеде * 1 жасқа дейінгі төл - бота; * 1 - 1,5 жастағысы - буыршын (ұрғашысы - бұзбаша) деп аталады; * піштірілген еркек түйе - атан, қосөркешті еркек түйе - бура, сыңар өркештісі - үлек; * қос өркешті (айыр) және сыңарөркешті (нар) түйелердің алғашқы ұрпағын - қоспақ (біртума), екінші ұрпағын - балқоспақ, үшінші ұрпағын - мырзақоспақ; * тұңғыш ботайлайтынын - қаймалы, одан әрі боталай беретінін - інген, нардың ұрғашысын - аруана дейді. Қой түлігінде * Қой түлігі негізінен қозы, саулық, еркек қой болып үш топқа бөлінеді. Оның жаңа туған төлі қозы деп аталады. * Туу мерзіміне қарай қозы: арамза, кейе, қауқа, күнтимес, көпей, бөдене деп аталады. Жетіле бастағандарын марқа, бағлан дейді. * Саулық: тұсақ, саулық, бойдақ қой. * Еркек қой: ісек, қошқар, азбан болып бөлінеді. * Жасына қарай қой: тоқты, құнан қой, дөнен қой, ағауыз деп те аталады. Ешкіде * 6 айға дейінгі төл - лақ, сол жылы лақтағаны - шыбыш; * 2 жастағысы (тұңғыш лақтайтыны) - туша; * піштірілген еркегі - серке; * піштірілмегені - теке. Дереккөздер
Қызылағаш

Елді мекендер: * Қызылағаш – Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл. * Қызылағаш – Ақмола облысы Бурабай ауданындағы ауыл. * Қызылағаш – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл. * Қызылағаш – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы ауыл. * Қызылағаш – Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл. * Қызылағаш – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы ауыл. * Қызылағаш – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы ауыл. * Қызылағаш – Павлодар облысы Успен ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Қызылағаш – Қаратал алабындағы өзен.
Николаевка

Қазақстан: * Николаевка – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл. * Николаевка – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл. * Николаевка – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы ауыл. * Николаевка – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы ауыл. * Николаевка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы таратылған ауыл. * Николаевка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл. * Николаевка – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы таратылған ауыл. Башқұртстан: * Николаевка – Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл. * Николаевка – Башқұртстанның Бакалин ауданындағы ауыл. * Николаевка – Башқұртстанның Белорет ауданындағы ауыл. * Николаевка – Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл. * Николаевка – Башқұртстанның Миякин ауданындағы ауыл. Болгария: * Николаевка – Болгариядағы ауыл, Варна облысына қарасты Суворово қауымының құрамына кіреді.
Ынталы

Ынталы: * Ынталы – Ақмола облысы Бурабай ауданындағы таратылған ауыл. * Ынталы – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл. * Ынталы – Жетісу облысы Панфилов ауданындағы ауыл. * Ынталы – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл. * Ынталы – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы ауыл. * Ынталы – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл. * Ынталы – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл. * Ынталы – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл. * Ынталы – Түркістан облысы Сауран ауданындағы ауыл. * Ынталы – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл. * Ынталы – Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл. * Ынталы – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы ауыл.
Патшалық аттың дебюті

Патшалық аттың дебюті — шахматалық дебют, келесі жүрістермен басталады: 1. e2-e4 e7-e5 2. Кg1-f3 Ашық бастамаларға жатады. Негізгі нұсқалар * 2...Кb8-с6 * 2...Кg8-f6 (Орыс партиясы) * 2...d7-d6 (Филидор қорғанысы) * 2...Фd8-e7 * 2...Фd8-f6 * 2...f7-f6 * 2...d7-d5 * 2...f7-f5 Сілтемелер * [http://www.chessgames.com/perl/chessopening?eco=C40 Chessgames.com]
Латыш гамбиты

Латыш гамбиты — шахматалық дебют, келесі жүрістермен басталады: 1. e2-e4 e7-e5 2. Kg1-f3 f7-f5. Ашық бастамаларға жатады. Тарихы XVII ғасырдан белгiлi. Оны Дж. Греко тағы талдады. Бұл марадымсыздың садақасы XIX жүз жылдықта деп атал «екiншi қолда патшалық гамбит», бiрақ сияқты әдебиетке ригалық шахматшыларды толық зерттеуден кейiн К.Бетиньшемнiң бастауымен кiр (атауы 1937 жылда ФИДЕ бекiдi) «латыш гамбит». Дебют үшiн абырой қатерлi қара ие болады, дегенмен оларға практикалық ойында үлкен кедергiлер құруға жиi лажы болды. Латыш гамбиттiң қазiргi турнир тәжiрибесiнде сирек ұшырасады. Негізгі нұсқалар * 3. e4:f5 * 3. d2-d4 * 3. Cf1-c4 * 3. Kf3:e5 Сілтемелер * http://webchess.ru/content/4/ * [fr] [http://www.mjae.com/letton1.html Le gambit letton] a large article (2 parts) by Dany Sénéchaud on [http://www.mjae.com Mieux jouer aux échecs]
Үш атттың дебюті

Үш атттың дебюті — шахматалық дебют, келесі жүрістермен басталады: 1. e2-e4 e7-e5 2. Kg1-f3 Kb8-c6 3. Kb1-c3. Ашық бастамаларға жатады. Тарихы Бұл дебют тiлектiң нәтижесiнде қара тайқақта «төрт атпен бастау» бұл дебют тiлектiң нәтижесiнде қара тайқақта «төрт атпен бастау». Қазiргi турнир тәжiрибесiнде сирек ұшырасады, өйткенi. ағы барлық нұсқаларда бiрнеше жақсы позицияларға жетедi. Қазiргi турнир тәжiрибесiнде сирек ұшырасады, өйткенi. ағы барлық нұсқаларда бiрнеше жақсы позицияларға жетедi. Негізгі нұсқалар * 3…Cf8-b4 . * 3…d7-d6. ** 4. d2-d4 Cc8-g4 5. Cf1-b5 e5:d4 6. Фd1:d4 Cg4:f3 7. g2:f3 . * 3…g7-g6 . * 3…Cf8-c5 4.Кf3:e5! . Сілтемелер * http://webchess.ru/content/20/