kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қабыршық мұз

Қабыршық мұз (Наст) - жылы ауа райынан кейін немесе жаңбырдан соң күн суыған кезде түзілетін қардағы мүз қыртысы. Көптеген жануарлардың қорек табуын, жүруін қиындатады, олардың өлім-жітімін көбейтеді. Дереккөздер
Бақыт Мүрсәлімқызы Мәженова

Бақыт Мүрсәлімқызы Мәженова (9 қараша 1959 жыл Алматы қаласында туған) - «Қазақстан депозиттерге кепілдік беру қоры» АҚ бас директоры. Экономика ғылымдарының кандидаты (1986). * 1980 ж. АХШИ-ды бітірген, экономист. * 1985-93 жж - ҚазМБА доценті. * 1993-98 жж. ҚР Ұлттық банкінің халықаралық қатынастар басқармасының бастығы. * 1998-99 жж. – Орталық Азия банкі төрағасының орынбасары, қазынашылық департаментінің директоры. * 1999-2002 жж. - ҚР Ұлттық банкінің валюталық реттеу және бақылау басқармасының бастығы. * 2002 жылдан - «Қазақстан депозиттерге кепілдік беру қоры» АҚ бас директоры. Марапаттары * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталған (2005). Көзқарастары * Жұмыстагы негізгі ұстанымы: «Барлық істі адал атқару». * Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: «Адалдық, жауапкершілік, көргенділік». * Қазақстан қаржы аясына талдау: «Қазақстанда қаржы секторының түрлі аясының табысты дамуының негізі қаланған. Сонымен бірге, қаржы нарығын дамыған және бәсекеге қабілетті деп бағалау әлі ерте. Заңнаманы, қаржы институттарын реттеу әдістерін одан әрі жетілдіру қажет. Қаржы секторының табысты дамуының келесі маңызды шарты тәуекелдерді басқарудың ішкі рәсімдері жүйесін дамыту жолымен қаржы институттарының менеджменті деңгейін арттыру болып табылады». Дереккөздер
Семиглавый мар

Семиглавый мар Тасқала аудандағы село, Достық селолық әкімшілігінің округінің орталығы. Аудан орталығы — Каменка селосынан солтүстік-батысқа қарай 22 км жерде, бетеге, боз басым, астық тұқымдасты шөптесіндер өскен қызғылт қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан. Тұрғыны 0,8 мың адам (1999). 1975 жылы аудандық мал бордақылау шаруашылығын құруға байланысты қаланды. Оның негізіндеСемиглавый марда және округке қарасты Вавилино, Крутая селоларында бір серіктестік және 20 шаруа қожалығы құрылған. Орта, орталау, бастауыш мектептер, мәдениет үйі, 3 кітапхана, фельдш.-акушерлік және 2 фельдш. пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобильды жолы арқылы қатынасады. Семиглавый мар кендері Тасқала ауданының орталығынан (Каменка селосы) 25 км-де Семиглавый-І бор кені орналасқан. Кеннің пайдалы қабатында ақ бор, жазатын бор бар. Пайдалы қабаттың қалындығы 9,5-тен 45,1 м-ге өзгереді. Категориялық қоры — А-1,6 млн. т, В-29,18 млн.т, С1-52,8 млн.т. Қор қабаты суландырылмаған. Кеннің таулы техникалық жағдайында ашық әдіспен өңдеу қолайлы. Семиглавомар-ІІ саз кені Тасқала ауданы оршлығы — Каменка селосынан батысқа қарай 21 км-де орналасқан. Пайдалы қабаты — сырт сазы (неоген қабаты). Химиялық құрамы біртекті. Ол цемент өндірісінде қолданылады. Категориялық қоры — В-8,06 млн.т., С1-17,91 млн.т, Семиглавый І және Семиглавый II бор, саз кендерінен клинкер алынған. Оны 400 марқалы цемент өндірісі үшін қолданады. 1 т клинкер өндіру үшін 0,32 т саз шығыңдалады. Дереккөздер
Нұрбибі Серікқажықызы Наурызбаева

Нұрбибі Серікқажықызы Наурызбаева (19 тамыз 1963 жыл Жамбыл облысы - «Қазақстан Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ Басқарма төрайымы. * 1984 ж. АХШИ-ды бітірген, экономист. * 1984-88 жж. - КСРО Мемлекеттік банкінің несие бөлімінің бас экономисі. * 1988-92 жж. – Агроөнеркәсіп банкінің несиелеуді ұйымдастыру бөлімі бастығының орынбасары. * 1992-94 жж. - «Азия Дауысы» АК қаржы мәселелері жөніндегі вице-президенті. * 1994-96 жж. - ҚР Ұлттық банкінің банк қадағалауы департаменті директорының орынбасары. * 1996-2003 жж. - ҚР Ұлттық банкінің бақылау және аудит департаменті директорының орынбасары, директоры. * 2003 жылдан - «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ Басқарма төрайымы. Марапаттары * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл » мерейтойлық медалімен марапатталған (2005). * ҚР Президентінің Алғыс хатын алған (2001). * Жұмыстағы негізгі ұстанымы: «Жауапкершілікті басқа біреуге жүктемеу». Көзқарастары * Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: «Көргенділік, адалдық, кәсіпқойлық». * Қазақстан қаржы аясына талдау: «Республиканың қаржы нарығы бүгінгі таңда экономиканың қарқынды дамып келе жатқан салаларының бірі. Қаржы жүйесіне сенімнің нығаюы қаржы өнімдеріне сұраныстың артуына, банк жүйесі өтемпаздығының және экономиканы несиелендірудің өсуіне септігін тигізді. Сонымен бірге, қор, сақтандыру нарықтары сияқты қаржы жүйесінің жекелеген сегменттерінің дамуы әлуетті тұтынушылардың сұранысына жеткілікті түрде барабар еместігін атап кеткен жөн». Үй жағдайы * Тұрмыс құрған. Қызы бар. Дереккөздер
Қазақстанның ерекше қорғалатын аумақтары

Қазақстанның ерекше қорғалатын аумақтары - құрамына 8 мемлекеттік қорық (ауданы 850 мың га), 4 мемлекеттік ұлттық табиғат паркі (ауданы 503 мың га), 59 мемлекеттік зоологиялық және ботаникалық қорықша (жалпы ауданы 5130 мың га) олардың ішінде 40 зоологиялық және 19 ботаникалық қорықша, 22 табиғат ескерткіші, 11 тектік корықтар (38,5 мың га) кіреді. Республиканың жалпы аумағына қатысты ерекше қорғалатын аумақтардың жалпы ауданының үлесі 2,8%. Бұл көрсеткіш халыкаралық нормаларда белгіленген 7%-дан көп төмен. Салыстыру үшін Иранда 4%, Канадада 12% екенін айтуға болады. Дереккөздер
Дәулет Хамитұлы Сембаев

Дәулет Хамитұлы Сембаев (10 тамыз 1935 жыл, Алматы — 15 қараша 2021 жыл) — қазақстандық саясаткер, банкир, мемлекет және қоғам қайраткері. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Өмірбаяны * 1958 ж. Қазақ тау-кен-металлургиялық институтын бітірген, инженер-металлург. * 1958-66 жж. - С.М. Киров атындағы Алматы машина жасау зауытында құю цехының технологы, қара металл құю учаскесінің аға шебері. * 1966-75 жж. - ҚазКСР Мемлекеттік жоспарлау бөлімінің басмаманы, бөлімшесінің бастығы - бөлім бастығының орынбасары, еркін бөлім бастығының орынбасары. * 1975-79 жж. - ҚазКСР Министрлер Кеңесінің төрағасы хатшылығының меңгерушісі. * 1979-83 жж. - ҚазКСР Министрлер Істерін Басқарушысының орынбасары. * 1983-90 жж. - ҚазКСР Мемлекеттік жоспарлау бөлімінің бастығы, еркін бөлімінің бастығы, төрағасының орынбасары. * 1990 ж. - ҚазКСР Президенттік кеңесінің мүшесі * 1990-91 жж. - ҚазКСР Жоғары экономикалық кеңесі төрағасының орынбасары. * 1991-93 жж. - ҚР Премьер министрінің орынбасары, 1-ші орынбасары. * 1993-96 жж. - ҚР Ұлттық банкінің төрағасы - ҚР Министрлер Кабинетінің мүшесі. * 1996-97 жж. - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Экономика, қаржы және бюджет жөніндегі комитетінің төрағасы. * 1997-99 жж. - «АБС-Балқаш» таукен компаниясы» ААҚ Директорлар кеңесі төрағасының орынбасары. * 1999-2002 жж. - «Қазкоммерцбанк» ААҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. * 2002-2011 жж. - «Қазкоммерцбанк» АҚ Директорлар кеңесі төрағасының орынбасары. * Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының президенті (1999-2005). Еңбектері * Қазақстан Президентінің алғашқы экономикалық бағдарламасының қос авторларының бірі. * Қазақстандағы ұлттық валютаны енгізуге қатысқан. * Елдегі қазіргі банк жүйесін қалыптастырудың басында болды. Марапаттары * «Құрмет белгісі » ордені (1976) * «Еңбек Қызыл Ту » ордені (1981) * «Парасат » ордені (1996) * КСРО-ның екі медалі. Отбасылық жағдайы * Үйленген. Жұбайы - Сембаева Мая Ғабдуллақызы. Ұлдары - Данияр (1959 ж. т.), Бахтияр (1963 ж. т.). 4 немересі бар. Дереккөздер
Алғазы Серғазыұлы Секенов

Алғазы Серғазыұлы Секенов (18 сәуір 1970 жыл Балқаш қаласы) - «ГНПФ» жинақтаушы зейнетақы қоры АҚ бас директоры. * 1993 ж. Ленин атындағы ҚазПТИ-ды бітірген, инженер; * 1995 ж. РФ Үкіметі жанындағы Қаржы академиясын бітірген, экономист. * 1993-94 жж. - «Қазметалл» ҰК» АҚ бас директорының көмекшісі. * 1994-2002 жж. - ҚР Ұлттық банкінің алтын және алмас қорымен жұмыс жасау жөніндегі департаментінің аға экономисі, шетелдік операциялар департаментінің жөтекші экономисі, алтын валюталық резервтер және диллинг операциялары басқармасы бастығының орынбасары, бастығы, монетарлық операциялар департаментінің диллинг операциялары және қаржы нарықтарын талдау басқармасының бастығы, монетарлық операциялар департаменті директорының орынбасары. * 2002-04 жж. - «Қазмұнайгаз» сауда үйі» АҚ бас директорының кеңесшісі, активтерді басқару департаментінің директоры. * 2004-06 жж. - «Trade House «Kazmunaigaz» Ltd компаниясы (Лондон) директорының орынбасары. * 2006 жылдан - «ГНПФ» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ бас директоры. Дереккөздер
Ферритинемия

Ферритинемия (Ғеrrum - қанда темір болу) - Қанда ферритин мөлшерінің көбеюі гемохроматозда кездеседі. Ферритин - адреналиннің антогонисті болатындықтан ферритинемия тамыр коллапсын тудырады. Дереккөздер
Нұрлан Кәкенұлы Әміржанов

Нұрлан Кәкенұлы Әміржанов (1966 ж. 5 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы Мақаншы ауылында туған) - «Нефтегаз-ДЕМ» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ Басқарма төрағасы. * 1991 ж. АХШИ-ды бітірген, экономист. * 1991 ж. - ҚР Қор биржасының басқарма бастығы. * 1992 ж. - ҚР валюталық операцияларды жүзеге асыру орталығы директорының орынбасары, ҚР Валюталық биржасының вице-президенті. * 1994 ж. - ҚР Халықтық Жинақ Банкінің басқарма бастығы. * 1995 ж. - «АЛАРН» компаниясының бас директоры. * 1997 жылдан - «Нефтегаз-ДЕМ» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ Басқарма төрағасы. Дереккөздер
Рүстем Есімханұлы Қайдаров

Рүстем Есімханұлы Қайдаров (18.05.1940, Семей облысы Бесқарағай ауданы Сосновка ауылында туған - 27.12.2019, Алматы) — «Қорғау» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ президенті, Профессор (1998). РЖҒА корреспондент мүшесі (2001), ХАА академигі (2002). Милиция генерал-майоры (1990), әділет генерал-майоры (1995). Өмірбаяны * 1970 ж. С.М. Киров атындағы ҚазМУ-ді бітірген, заңгер. * 1956-61 жж. - Семей ауыл шаруашылығын механизациялау училищесінде жүкші, электркесуші, тракторшы, мастер. * 1961-64жж. - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. * 1964-66 жж. - ауылдық ПТУ мастері, директорының көмекшісі. * 1966-76 жж. - Семей облысы атқару комитеті ІІБ оперативтік уәкілі, тергеушісі, аға тергеушісі, Семей қаласы милиция бастығының орынбасары, Киров АІІБ бастығы, облысы атқару комитетінің ІІБ тергеу бөлімі бастығының орынбасары. * 1976-80 жж. - облысы партия комитетінің нұсқаушысы. * 1980-82 жж. - Қазақстан Компартиясы ОК нұсқаушысы. * 1982-85 жж. - Семей облысы атқару комитеті ІІБ бастығының орынбасары. * 1985-90 жж. - Жезқазған облысы атқару комитеті ІІБ бастығы. * 1990-92 жж. - КСРО ІІМ-нің Қазақстан және Қырзызстан бойынша ұйымдасқан қылмысқа және жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі аймақаралық басқармасының бастығы. * 1992-95 жж. - ҚР ішкі істер министрінің орынбасары - бас тергеу басқармасының бастығы. * 1995-96 жж. - ҚР МТК төрағасының 1-ші орынбасары. * 1996-97 жж. - ҚР МТК Жоғары тергеу мектебінің кафедра бастығы. * 1997-99 жж. - ҚазМЗУ кафедра меңгерушісі. * 1999 жылдан - «Қорғау» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ президенті. Қоғамдық қызметі * Республикалық қылмысқа және жемқорлыққа қарсы күресті қолдау қорының президенті (1995) * «Генералдар кеңесі» ҚБ Төралқасының төрағасы (2000). Марапаттары * «Парасат» орденімен (2006) * КСРО, ҚР және РФ-ның 19 мемлекеттік медалімен марапатталған. * КСРО ІІМ еңбек сіңірген қызметкері. Дереккөздер
Темірқан Нұғыманұлы Нұртаев

Темірқан Нұғыманұлы Нұртаев (1944 ж. 5 қазанда Қостанай облысы Әулиекөл ауданы туған) - «ҰларҮміт» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ президентінің кеңесшісі. Өмірбаяны * 1968 ж. АХШИ-ды бітірген, экономист. * 1968 ж. - ҚазКСР Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі Орталық аппаратында жұмыс істеген. * 1991 ж. - КСРО зейнетақы қоры Қазақ республикалық бөлімшесінің 1-ші басқарушысы, КСРО Зейнетақы қоры Басқармасының мүшесі - ҚазКСР министрі. * 1993 ж. - «Сенім» сақтандыру компаниясы» АҚ вице-президенті. * 1997-98 ж. - «Қазақтелеком» және «Қазақтелеком-Үміт» корпоративті жинақтаушы зейнетақы қоры» ЖАҚ-нда басшылық қызметтер атқарған. * 1999 ж. - «Үміт» ЖЗҚ» ЖАҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. * 1999-2005 жж. - «Үміт» ЖЗҚ» ЖАҚ («ҮларҮміт» ЖЗҚ» АҚ) вице-президенті. * 2005 жылдан - «ҰларҮміт» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ президентінің кеңесшісі. Жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі еңбегі * Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің дамуы мәселелері бойынша бірқатар мақалалар мен жарияланымдардың авторы. * ҚР-ның «Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Заңына өзгертулер мен түзетулер енгізу жобаларын әзірлеуге қатысқан. * Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің негізін қалаушылардың бірі, оның қалыптасуы мен дамуына зор үлес қосқан. Марапаттары * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен (2005) * «Әлеуметтік қамсыздандырудың үздігі» белгісімен * КСРО Еңбек және әлеуметтік мәселелер жөніндегі мемлекеттік комитетінің және КСРО мемлекеттік мекемелер қызметкерлерінің кәсіподағы ОК (1988) * ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің (2004) Құрмет грамоталарымен * ҚР Құрмет грамотасымен (2004) марапатталған. Дереккөздер
Фосфат диабеті

Фосфат диабеті (Diabetes phosphaticus) - Фосфордың бүйрек өзекшелерінде реабсорбциясы (қайта сіңуі) бұзылған тұқым қуатын ауру; белгілері - остеопороз, остеомаляция, сүйектер деформациясы, гипофосфатемия, қанда сілтілі фосфатазының активтілігі жоғарыланған; рецессивті типтес тұқым қуады. Дереккөздер
Хаким реакциясы

Хаким реакциясы (Наkim) - син.: малигнолипия. Қатерлі ісіктерді анықтау әдісі. Қатерлі ісік клеткалары тіршілігінің өнімі болуы мүмкін деген фосфолипидтерді қан сарысуында табуға негізделген. Дереккөздер
Харкави синдромы

Харкави синдромы - Организмде тканьдердің эозинофильдік сіңбесі және қанда эозинофилия болатын, коллаген талшықтарының (әсіресе вена қабырғасының) көптеген түйінді некрозы, сонымен қатар бактериялық емес антигендерге (темекі, шаң) көтеріңкі сезімталдық байқалатын себебі белгісіз ауру. Дереккөздер
Қазақстан республикасының "Қоршаған ортаны қорғау туралы" заңы

Қазақстан республикасының "Қоршаған ортаны қорғау туралы" заңы 1997 жылы 5 тамызда қабылданған. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, шаруашылық және басқадай қызметтің табиғи экологиялық жүйелерге зиянды әсеріне жол бермеуге, биологиялық оралуандылықты сақтауға және табиғаттың оңтайлы пайдаланылуын ұйымдастыруға, "ластаушы төлейді" ұстанымы негізінде табиғат пайдалануды кезең-кезеңімен экологияландыруға бағытталған. Дереккөздер
Серғазы Қайыпұлы

Серғазы Қайыпұлы (1770 - 1820) — Хиуа ханы Қайыптың баласы. Ол 1789 жылы барон О.А.Игельстромның бұйрығымен қазақтардың атынан депутат ретінде Санкт-Петербургке жіберілді. Орыс-швед соғысына қатысып, майор атағын алады. 1790 жылы орыс елшілігін Бұхараға ертіп барды. 1793 жылы Санкт-Петербургке қайтып келіп граф П.А.Зубовтың адъютанты болған. 1795 жылы ол Есімджі хан көтерген сайлауға қатысты. Дереккөздер
Тірі қазындылар

]] Tіpі қазындылар (Живые ископаемые) — бір геологиялық дәуірден басқасына елеулі өзгеріссіз өтетін әр түрлі бері тіршілік етіп келеді. Бұндай тектік реликт түрлердің сақталуына мекен ету орнының физикалық-химиялық және биоталық жағдайларының тұрактылығы популяцияның шамалы тығыздығы кезіндегі көбею механизмінің жоғары болуы, тағы басқа жағдай жасайды. Өсімдіктер өлемінің тіpі қазындыларына ерте заман реликті — 130 млн жылға жуық тіршілік етіп келе жатқан гинкгоны, Америка мен Азияның қоңыржай ендіктерінде сөңенәдә кең таралған, құрып біткен (шамамен 60 млн жыл бұрын) деп есептелген ағаш — метасеквойяны жаткызуға болады. Дегенмен, 1941 жылы Сычуань (Қытай) провинциясында метасеквойяның өсіп түрған 4 ағашы табылды. Tіpі қазындылардың ей маңызды мысалына гаттерия (немесе туатара) жатады. Гаттерия — осы заманға дейін тіршілік еткен қабыршакты бауырымен жорғалаушылардың (тұмсық бастылардың) мезозойлық отрядының жалғыз өкілі. Гаттерия тек Жаңа Зеландияда сақталған. Өйда елдің 30 аралында болжам бойынша 300-дей ғана ересек дарақ қалған деп есептеледі. Өте сирек кезедесетін жануар 1895 жылдан бастап заң жүзіңде қорғалады. Дереккөздер
Хорионэпителиома

Хорионэпителиома (Сһоrіоnеріtһеlіоmа - хорион эпителиінің ісігі) - Ұрық жұмыртқасының бүрлі қабығынан дамитын ісік. Кейде еркектің енінде, аралық қуыста, қуықтың қабырғасында өседі. Эктопиялық хорионэпителиома тератоманың варианты. Дереккөздер
Қазақстан республикасының экологиялық қауіпсіздігі

Қазақстан республикасының экологиялық қауіпсіздігі Қазақстанстан Республикасының Президенті 1997 жылғы 30 сәуірде бекіткен бұл тұжырымдамада Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымының субъектісі ретіндегі халықаралық беделін көтеру үшін, егемендік пен мемлекеттілікті нығайту үшін, еліміздің ұлттық қауіпсіздігі мен тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін табиғатты экономикалық өркендеу тұрғысында жалпылама пайдаланудан қазіргі және болашақ ұрпақтардың стратегиялық мүдделерін ескере отырып табиғат пайдалануды кезең-кезеңімен экологияландыруға қошу стратегиясы белгіленген. Дереккөздер
Галина Николаевна Шалғымбаева

Галина Николаевна Шалғымбаева (1961 ж. 13 сәуірде, Свердловск облысы Богданович қаласы (РКФСР) туған) - «GALA Invest Consulting» ЖШС президенті, Экономика ғылымдарының кандидаты (1997). Өмірбаяны * 1983 ж. Н.А. Вознесенский атындағы Қаржы экономикалық институтын бітірген, экономист. * 1983-95 жж. - ҚР Қаржы министрлігі мемлекеттік кіріс басқармасының экономисінен шаруашылық жүргізудің жаңа формалары, ақша айналымы мен бағалы қағаздар басқармасының бастығына дейін қызмет атқарды. * 1995-2001 жж. - ҚР Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясының комиссия мүшесі - атқарушы директоры. * 2001-04 жж. - ҚР Ұлттық банкінің департамент директорының орынбасары. * 2004 ж. - ҚР-ның қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігінің департамент директоры. * 2004-06 жж. - ҚР Ұлттық банкі төрағасының кеңесшісі. * 2006 жылдан - «GALA Invest Consulting» ЖШС президенті. Марапаттары «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталған. Еңбектері Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы проблемалары бойынша 30-дан астам ғылыми мақаланың авторы. Ұстанымдары * Жұмыстағы негізгі ұстанымы: «Кәсіпқойлық». * Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: «Көргенділік, ұқыптылық, жауапкершілік». * Қазақстан қаржы аясына талдау: «Соңғы жылдары қор нарығын мемлекеттік реттеу деңгейі мен оның қажеттіктері (мүмкіндіктері) арасындағы үйлесімсіздік ұлғаюда. Қазақстан посткеңестік кеңістікте бағалы қағаздар нарығының ілгері дамуы мәселесінде көшбасшылықтан айырылды. Отандық эмитенттердің қор нарығына белсенді шығуына жағдай жасау керек, халықты өз қаржысын қаржы институттарына инвестициялауына белсенді қатыстырып, сауда үшін баламалы алаңша құру қажет». Дереккөздер
Бүйрек хризиазы

Бүйрек хризиазы (Сһrуsіаsіs - алтын - ауру) - Организмде алтын тұздарының көбейгенінен туындайтын токсико- аллергиялық ауру, сирек жағдайда улану ауруларына да жатады. Алтын бүйрек тканінде жиналады, басты белгі - нефроз синдромы, ауырлағанда - нефронефроз белгілері болады. Дереккөздер
Серғалиев Қабекес

Серғалиев Қабекес— малшы, Социалдық Еңбек Ері (1966). Өмірбаяны * 1933-1935 жылы Чапаев ауданының «Жас-талап» ұжымшарыңда еңбек епі. * 1936 жылы «Аңқаты» асыл тұқымды мал зауытында жұмысшы. * 1942-1945 жылы Ұлы Отан соғысына қатысқан. Кейін «Аңқаты» зауытында жұмысшы, 1955 жылдан аға бақташы. 1966 жылы төл алуда жоғары жетістіктерге жеткені үшін оған сол кездегі ең мәртебелі атақ берілді. Дереккөздер
Тұқым жарнақтары

Тұқым жарнақтары (cotyledonis) — әлі жіктелмеген ұрықтағы тұқымда дамитын өсімдіктің бірінші жапырақтары. Пішіні анатомиялық құрылысы және қызметтері бойынша өркеннің өсу конусында түзілетін нағыз жапырақтардан жиі қатты ерекшеленеді. Қылқан жапырақтыларда әдетте бірнеше, (2-15), қос жарнақтыларда-2, дара жарнақтыларда-1 тұқым жарнақтары болады. Жер үстінде өну кезінде тұқым жарнақтары жасылданып, фотосинтезге қабілетті болады, жер астында өну кезінде, қоректік заттардың қоры болып табылады, эндоспермасы бар тұқымдарда олар қоректік заттарды өскіннің жер бетіндегі бөлікке береді. Өнуден кейін тұқым жарнақтары өсімдікте кейде бірнеше ай бойы тірі болып сақталады. Дереккөздер
Сұрақ

Сұрақ - сөйлеушіге белгісізді тыңдаушыны хабарлауға итермелейтін сөйлем не сөйлеушінің анықтама алу ұшін талабы. * Алтернативті сұрақ - берілген екі салыстырманың тек біреуін нақтылауды ұсынатын сұрақ түрі (Бұл ақ па, әлде қара ма?). * Лепті сұрақ - лингвостилистикалық мақсатта сұрак формасында берілетін сөйлем. * Қарсы сұрақ - жауап орнына қарсы койылатын сұрақ. * Вторичный сұрақ - сөйлем мұшелерінің біріне арнайы қойылатын сұрақ. * Қосарлы сұрақ - *# Әр септікте келген екі сұрау есімдігі бар сұрақ; *# Алтернативті сұрақ пара-пар. * Делиберативті сұрақ - өз өзіне қойылған сұрак (Не жасасам екен?). * Жанама сұрақ - төлеу сөзде берілген сұрак. * Үстеулі сұрақ - құрамында сұрау есімдігі бар сұрақ. * Тура сұрақ - сөздің өз мағынасындағы сұрақ, акпаратты тыңдаушыға бағытталған сұраулы сейлемнің мазмұны. * Жалпы сұрақ - мақұлдауды не жоққа шығаруды талап ететін сұрақ. * Тура сұрақ - грамматикалық түрде сұраулы сөйлем ретінде жасалған сұрак (Бұл жұмыс қаншаға созылмақ?). * Айырма сұрақ (дизъюнктивті) - *# Алтернативті сұрақ; *# Екі - ашық не қысқа бөліктен тұратын, қысқарған бөлігі ерекшелендіретін соңғысына қарама-қарсы формада берілген эмфатикалық сөйлем. * Риторикалық сұрақ (эротема)- тыңдаушының ерекше назарын аудару үшін не эмоционалдылықты баса көрсету үшін болымды не болымсыз сөйлемге сұрақ формасын беру. * Арнайы сұрақ - тура қандай ақпарат қажет екендігін көрсететін сұрау есімдігі бар сұрақ. * Болымды сұрақ - болымды сөйлем түрінде берілген, бірақ сұраулы сөйлем интонациясымен айтылатын сөйлем. * Анық (толық) сұрақ - сөйлеуші жауаптың қандай болатындығын сезбей сұрау формасында берілген бірақ жай болымды сөйлемге жуықталған сұрақ. * Сұраулы - сұрақты білдіретін, сұрақты білдіруге қолданылатын. Тағы қараныз: * Сұрау белгісі * Леп белгісі Дереккөздер
Қайтарымсыз табиғи игілік

Қайтарымсыз табиғи игілік (Безвозмездное природное благо) — еңбек өнімділігі болып табылмайтын, экономикалық жағынан алғанда бағалы емес, алайда қоғамда тұтыну үшін құны бар, өндірісте және тұтынуда пайдаланылуы мүмкін кез келген заттек немесе күш (мысалы, күн энергиясы, кәсіпшілік ресурстарға жатпайтын жабайы өндіргіштер, тұтынушылар, ыдыратушылар және т.б.). Қайтарымсыз табиғи игілікті шаруашылыққа пайдалану еңбек жұмсауды қажет етеді. Қайтарымсыз табиғи игілік сарқылғанда оны жаңғыртуға — жаңартуға немесе бір қайтарымсыз табиғи игілікті басқасымен не техникалық құрылғымен ауыстыруға шығьш жұмсау қажет (мысалы, судың өздігінен тазаруын жасанды тазалау әдісімен ауыстыру). Дереккөздер
Тұқымұрық

Тұқымұрық, тұқым бүршік (ovulum) - тұқымды өсімдіктердің тұқым дамитын көпжасушалы түзіліс. Тұқымұрық мегаспороциті бар нуцеллустан, жабылған кезде тар каналды, микропилені, (осы канал арқылы тозаң түтігі ұрық қабығына енеді) түзейтін екі не бір интигументтерден, (жабыннан), сонымен қатар тұқымұрығын плацентаға бекітетін фуникулюстен, (тұқым аяқшадан) тұрады. Микропилеге кері тұқымұрығынын бөлігін халаза деп айтады. Жалаңаш тұқымдарында тұқымұрықтары жалаңаш болады, мегаспорофиллде орналасады. Тұқымұрығынын халазды бөлігінде жасушалардың жіктелуі нәтижесінде гипостаза түзіледі. Гүлділердің көбіне тұқымұрықтағы обтураторлар, еміздік пішінді микропилеге қарай өсетін және тозаң түтігінің ұрық қапшығына енуіне, оның өсуіне және қоректенуіне көмектеседі. Дереккөздер
Ценкер некрозы

Ценкер некрозы - Құрғақ некроздың етте көрінетін бір түрі. Некроз аймағы бозғылт-сары түсті, майдай жылтыр, сағызға ұқсас (воск) көбіне сүзек ауруларында, жарақаттарда және сіреспелік жағдайларда кездеседі. Дереккөздер
Мәмбет Сержанов

Мәмбет Сержанов (1890 жыл, Казталов ауданы, Төртпішен aуылы — 1954 жыл) — аға шопан, Социалистік Еңбек Ері. * 1932 жылдан «Жұлдыз» кеңшарында аға шопан болған. Мал шаруашылығын өркендетуге қосқан үлесі үшін оған сол кездегі ең мәртебелі атақ берілген. Дереккөздер
Пердеше септалар

Пердеше септалар (лат. septum, saeptum - қоршау, бөгет) - қуыстарды немесе жасушалардың массасын бөлетін өсімдіктер мен жануарлардың ағзасындағы қоршаулар. Диатомды балдырларда қоршаулар, қоспа шеңберінен жасушаның қуысына кіретін жіңішке кремнийді қоршаулар. Дереккөздер
Синойкия

Синойкия - әр түрге жататын ағзалардың өзара бірлесіп, (селбесіп) тіршілік етуі. Синойкия кезінде бір түр екінші түрге зиян келтірмей, өзіне пайдалы жағдай жасап тіршілік етеді. Мысалы - кейбір теңіз балықтарының шабақтары ірі медузалардың қармалауыштарының арасында тіршілік етеді де - қауіптен қорғанады. Дереккөздер
Цитобиопсия

Цитобиопсия (Сіtоbіорsia - шұғыл биопсия) - Клиницисттер мен морфологтардың практикасында қолданылатын әдіс. Мысалы, операция кезінде немесе процестің мәнін түсіну үшін шұғыл операция кезінде іске асырылатын әдіс. Дереккөздер Көгеру
Ситовидті түтіктер

Ситовидті түтіктер (tubuli cribrosi), - гүлді өсімдіктердің және жалаңаш тұқымдылардың флоэмасының өткізгіш элементтері. Прокамбий мен камбийден түзіледі. Гүлді өсімдіктердің ситовидті түтіктер ұшында ситовидті тақташалары, (ситовидті өрістер) болатын буын-жасушаларының өзара қосылған бірқатарлы қатарларынан тұрады. Осы тақташаларды перфорациялар өтіп кетеді, олар арқылы көршілес жасушалардын цитоплазманың арқаулары бір ортақ жүйеге бірігеді. Жетілген кезде ядролары болмайды және секреторлық қызметті атқаратын бірге ере жүретін ядролы жасушалар болады. Жалаңаш тұқымдыларда ситовидті өрістер өте созылған және ұшында сүйірленген буын-жасушаларының бүйір қабырғаларында шашыраған. Оларда маманданған ере жүретін жасушалары болмайды және жетілген жағдайда ядролары болады. Дереккөздер
Серпер-Прогресс

Серпер-Прогресс — Батыс Қазақстан облыстық қоғамдық саяси газеті. 1992 жылы 15 ақпанда алғашқы нөмірі жарық көрді. Құрылтайшылары Қазақстан социалдық партиясы облысы атқару комитеті және редакция ұжымы болды. Көлемі 2 баспа табақ. Қазақ және орыс тілдерінде шыққан. Қаржы тапшылығына байланысты шығуын тоқтатты. Дереккөздер
Сифоностела

Сифоностела (грек тілінен siphon - түтік және стела) - жоғары сатыдағы өсімдіктердің сабағының орталық цилиндрдің бір типі. Сифоностелада өткізгіш ұлпалар, (ксилема және флоэма) паренхималық өзектің айналасында орналасқан. Шаңжапырақтыларға тән. Дереккөздер
Цитомегалия

Цитомегалия (Суtоmеgа1іа - үлкейген клетка )- Герпес тобына жататын вирустар тудыратын жұқпалы ауру. Сілекей бездер басым зақымданып, тканьдерде алып клеткалар пайда болады, бұл клеткалардың ядроларының түйіршік қоспалары көрінеді. Дереккөздер
Қиыршық жасушалар

Қиыршық жасушалар, склереидтер (грек тілінен skleros - қатты) - өсімдіктердің механикалық ұлпаның құрылымдық элементтері, қиыршықтану нәтижесінде паренхималық, (сирек прозенхималық) жасушалардан пайда болатын тірек жасушалар. Оларға тасты, (брахиқиыршық жасушалар) және бұтақталатын, (астероқиыршық жасушалар) жасушалар жатады. Қиыршық жасушалар сабақтарда, жапырақтарда, жемістерде, (қауыз, сүйектер). Дереккөздер
Цюльцер - Огден ауруы

Цюльцер - Огден ауруы - Тамақта цианокобаламиннің фолий және аскорбин қышқылының жетіспеушілігінен емшек балаларында болатын гипохромдық анемия. Белгілері: геморрагиялық диатез, гемопоэздің мегалобластық түрі, гепатоспленомегалия. Дереккөздер
Скрэб

Скрэб (ағылш. scrub - бұта, қалың бұталы шөп) - Австралияның құрғақшыл аудандарда қуаң жер өсімдіктері, (ксерофильды), көбінесе мәңгі жасыл бұталардың және аласа ағаштардың қалың ормандары. Бұталы эвкалиптердің, (ең құрғақ аудандар), әртүрлі акациялар, казуарин, шөлмекті ағаш кездеседі, (ылғалдылау аудандарда); бұршақ, мирта тұқымдасынан көп бұташалар басым болады. Діңдері майысқан, өте бұтақталған, жапырақтары ксероморфты ағаштар болады. Ормандағы аласа ағаштар тобы көбінесе болмайды, әлсіз дамыған шөптесін жамылғыда, шымқабатты астық тұқымдастар, ащышөптер, кейбір суккуленттер болады. Скрэб деп осыған ұқсас Африканың және Үндістаннын өсімдіктер типін айтады. Дереккөздер
Жануарлардың қорғаныш реңі

Жануарлардың қорғаныш реңі (бояуы, түсі) - Жануарлардың қоршаған орта жағдайларына дене түсінің бояуының сәйкестендірілуі арқылы көлеңкелену әсеріне негізделген сақтануы, жасырыну амалының бір түрі. Дереккөздер
Зәкәрия Жүсіпқалиұлы Сисенғалиев

Зәкәрия Жүсіпқалиұлы Сисенғалиев (23 шілде 1957 жыл, Жаңақала ауданы, Мұқыр ауылы) — қазақ ақын, журналист. Өмірбаяны * 1988 жылы Орал педагогикалық институтын бітірген. * 1991 жылы Алматы саясаттану және басқару институтын бітірген. * 1977-1989 жылы аудандық «Жаңарған өңір» газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы. * 1991-1992 жылы облыстық «Орал өңірі» газетінің меншікті тілшісі. * 1992-1993 жылы аудандық «Жаңарған өңір» газетінің редакторы болды. * 2001 жылдан Жаңақала аудандық әкімінің орынбасары. «Әнім сенсің, Жаңақала» атты өлеңдер жинағы (А., 2001) шыққан. Сисенғалиевтің 30-дан аса өлеңіне Әсет Бейсеуов, Базарбай Жұманиязов, Донеділ Қажымов, Т.Шәмелов, т.б. композиторлар ән жазған. Дереккөздер
Анатолий Маркович Скоробогатов

Скоробогатов Анатолий Маркович(14.10.1906 жыл, Батыс Қазақстан облысы, Тасқала ауданы, 1-Шежіре ауылы - 21.6.1944 жыл, Ресей, Ленинград облысы, Выборг қаласы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия лейтенанты, танкінің аға механик-жүргізушісі, екі мәрте Кеңес Одағының Батыры. Өмірбаяны * 1941 жылы танкшілер даярлайтын қысқа мерзімді курстан өтіп, 26-шы гвардиялық танк полкының құрамында ұрысқа кірді. * Кеңес әскері қатарында 1922-28 жылы әскери борышын өтеді. 1941 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысты. 1943 жылы Челябі танк техникалық училищесін бітірді. 26-гвардиялық ауыр танк полкінің (Ленинград майданы 21-армия) танк жүргізушісі Скоробогатов 1944 жылы 21 маусымда ерекше көзге түсті. Мықты бекінген жау шебін талқандау кезінде Скоробогатов асқан ептілік көрсетіп, жаудың екі зеңбірегі мен минометін жойды. Ұрыс кезінде танкіге оқ тиіп істен шыққан соң Скоробогатов жаудың 30-дан аса әскері мен офицерін жойып жіберді. Оқ-дәрілері таусылғанына қарамастан, жауынгерлер отқа оранған танкілерін тастап кетпей, экипаж құрамында 7 сағат бойы ұрыс жүргізді. Осы шайқаста Скоробогатов қаза тауып, Выборг қаласындағы бауырластар зиратына жерленді. Марапаттары * КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3. 1945). * Ленин ордені * «Қызыл Жұлдыз» орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сламихин шайқасы

Сламихин шайқасы - Азамат соғысы кезінде, 1919 жылы наурызда қазіргі Казталов ауданындағы (Фурманов) болған ұрыс. 1919 жылы көктемде Сламихин станицасы (қ. Жалпақтал) Жайық ақ казактар армиясының қорғаныс орталығы болды. 1919 жылы наурызда қызылдардың 4-армиясының В.Чапаев бастаған әскери тобы (бригада және жеке полк) Сламихин станицасына шабуыл жасап, оны басып алады. Д.А.Фурмановтың «Чапаев» атты романында «Сламихин шайқасы» атты тарау бар. Дереккөздер
Тұратай Иісова

{{Театр қайраткері } { style="background: transparent" } }} Тұратай Иісова (15 қазан 1931, Қарақастек ауылы, Жамбыл ауданы, Алматы облысы, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО – 14 шілде 1994, Семей) – актриса, Қазақстанның халық әртісі; 1960 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі). Өмірбаяны * Қазақ драма театры жанындағы театр студиясын бітірген (1953). * 1956 жылдан өмірінің соңына дейін Семей музыкалық драма театрында актриса болып қызмет атқарды. Театр сахнасында Иісованың жасаған бейнелері ірі де сан қырлы. Солардың ішінде: * М.Әуезовтің “Қара Қыпшақ Қобыландысында” – Қарлыға * “Еңлік-Кебегінде” – Еңлік * “Абайда” – Әйгерім, * Мүсіреповтың “Ақан сері – Ақтоқтысында” – Ақтоқты * “Қозы Көрпеш – Баян-сұлуында” – Мақпал * Ш. Айтматовтың “Жәмиләсында” – Жәмилә * “Ана-Жер анасында” – Әлиман * Б.Майлиннің “Шұғасында” – Күлзипа * А.Штейннің “Толасында” – Тата Нерадова * Д.Исабековтің “Әпкесінде” – Әпке, т.б. көптеген классик., трагедиялық, комедиялық, психол., драм. бейнелер бар. Қызы - режиссер Бахтиярова Гүлбарам Мақсұтқызы. Дереккөздер
Совхоз (село)

Совхоз — Тасқала аудандағы село, Қазақстан әкімшілік округінің орталығы. Аудан орталығы — Каменка селосынан оңтүстік-батысқа қарай 41 км жерде, 1-Шежін өзеннің жағалауындағы боз, бетеге, көкпек өскен қоңыр, сортанды қызғылт қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан. Тұрғыны 1,1 мың адам (1999). Іргесі 1931 жылы қаланған. 1997 жылы дейін Қазақстанның 40 жылдығы атындағы асыл тұқымды қой өсіру кеңша 468 рының орталығы болды. Оның негізінде Совхозда және округке қарасты Қалмақшабын, Киров, Қисықсай, Жұмалы аудандарында серіктестік, акционерлік қоғам және 6 шаруа қожалығы құрылған. Орға, бастауыш мектеп, мәдениет үйі, 4 кітапхана, фельдш,-акушерлікжәне 3 фельдш. пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобильді жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Соғыс және еңбек ардагерлерінің Орал қалалық кеңесі

Соғыс және еңбек ардагерлерінің Орал қалалық кеңесі, 1987 жылы 21 ақпанда құрылды. Оның негізгі міндеті — ардагерлердің әлеуметтік-тұрмыс жағдайларын жақсартып, оларға берілген барлық жеңілдіктердің сақталуын бақылау, сондай-ақ ардагерлерге билік органдары арқылы қосымша жеңілдіктер алып беру. Кеңес 25 адамнан құралған, оның төралқасына 7 адам мүше. Дереккөздер
Соқпа

Соқпа — дәстүрлі бейіт түрі. Батыс Қазақстан облыстық аумағында жиі ұшырасады. Ол сабан араластыра езілген сазбалшықпен (қалынд. 15-20 см) моланы сылап, томпайту арқылы жасалады. Мұндай молаларды «нар өркешті соқпа» немесе «құйма» деп те (Ақтөбе облысы) атайды. Кейде төмпешіктің төбесіне су жиналатын шұңқыр қалдырады. Соқпа, белгілі бір дәрежеде, мұсылман бейіті елеусіз болуы керектігі туралы шариғат талабына сай келеді. Дереккөздер
Солдаттар аналарының комитеті

Солдаттар аналарының комитеті, Орал қаласында 1991 жылы 30 сәуірде құрылды. Оның негізгі міндеті — әскери қызметте жүрген азаматтарды және олардың отбасын әлеуметтік қорғау; әскери қызметте жүрген азаматтарға және олардың отбасына, сондай-ақ әскери борышын өтеу кезінде қаза тапқандардың бала-шағасына материалдық және медициналық көмек көрсету, әскерилердің өмірі мен денсаулығын қорғауға арналған заңдардың орындалуына құқықтық бақылау жасау. Дереккөздер
Штернгеймер - Мальбин клеткалары

Штернгеймер - Мальбин клеткалары - Сафрониннің спиртті ерітіндісіне генциан көгілдірін қосып бояғанда цитоплазмасы көгілдір көк түске, ядросы қоңыр түске боялатын сегментядролы нейтрофильдік гранулоциттер; пиелонефритпен ауыратын адамдардың ертеңгі несебінде табылады. Дереккөздер
Солтүстік-Каспий мұнайлы-газды облысы

Солтүстік-Каспий мұнайлы-газды облысы - Каспий ойпаты мұнайлы-газды провинциясына қарасты бөлігі. Каспий теңізінің солтүстігінде, өзімен аттас ойпатты алып жатқан мұнайлы-газды алқап. Геологиялық құрылымы мезо-кайнозой және жоғарғы палеозойдың платформалық тысымен қапталған шөгінділерден түзілген. Батыс Қазақстан облысы аумағы Солтүстік-Каспийдің екі облысын — Солтүстік-Батыс бортын (мұңда мұнайлы- газды болып тұз асты және тұзаралық шөгінділер) және Opталық Каспий ойпаты облысын (мұнда мұнайлы-газды қабаты және келешегі тұз күмбезінің үстіңдегі шөгіңділермен байланысты) қамтиды. Толығырақ зерттелгені — Солтүстік-Батыс борттық мұнайлы-газды облысы. Бұл облыс мынадай 3 мұнай-газды ауданға бөлінеді: * Сыртқы бортқа таяу, * Борттық * Ішкі борттық (Ішкі борттық аудаңда бірнеше мұнайлы газды зона анықталған. Олар: Шынар (Чинарев), Приграничное, Карпов, Теплов-Токарев, Дария-Деркөл, Межуступное, Қарашығанақ- Қобыланды). Мұнай-газ жинақталу зонасы литол.-стратиграфиялық кешендермен және құрылымдық элементтермен байланысты белгіленген. Сонымен қатар бұл өзінің аймақтағы мұнай-газды балансы ретінде теңдесі жоқ зона болып табылады. Мұнайдың ең мол анықталған УВ қоры Ішкі бортқа таяу мұнай-газды ауданға, яғни Қаршығанақ-Қобыланды мұнай-газды зонасына шоғырланған. Бұл зона бүкіл Солтүстік-Каспий мұнайлы-газды облысындағы өте ірі мұнай-газ конденсат кен орны саналады (қ. Қарашыганақ мұнай-газконденсат кен орны). Дереккөздер
Эвисцерация

Эвисцерация (Еvіsсеrаtіо - ішкі ағзаларды сыртқа шығару) - # Патанатомияда - мүрденің ішкі органдарын тексеру үшін сыртқа шығару. # Акушерлік практикада - ұрықты талқандау операциясының сатысы - ұрықтың ішкі органдарын сыртқа шығару. Дереккөздер
Сот-медицина сараптамасының облыстық бюросы

Сот-медицина сараптамасының облыстық бюросы, 1919 жылы Орал қаласында бөлім ретінде құрылған. 1954 жылы облыстық денсаулық сақтау бөлімінің жанындағыСот-медицина сараптамасының облыстық бюросына айналды. Бюрода 1971 жылдан сот-химия бөлімі, 1974 жылдан биологиялық бөлімі, 1978 жылдан чистол. және физ.-техника бөлімі, ал 1992 жылдан цитол. бөлімі жұмыс істейді. Дереккөздер
Батыс Қазақстан облыстық ЖИТС-ке қарсы күресетін және емдейтін орталық

Батыс Қазақстан облыстық ЖИТС-ке қарсы күресетін және емдейтін орталық - Орал қаласында 1989 жылы ашылған. Ол ЖИТС-ті емдеу және облыс тұрғындарын диспансерлік бақылаудан өткізу жұмыстарын жүргізеді. Оның ұйымдастыру әдістемелік, эпидемиялық бақылау, диспансерлік зертхана және әкімшілік бөлімдері бар. Орталық компьютер-лазер қондырғыларымен, бейне түсіру жүйесімен, фитокалориметриялық және бөлгіш құралдармен жабдықталған. Ай сайын шамамен 15 мың адамды бақылаудан өткізеді. Дереккөздер
Эмболия

Эмболия (Еmboloia - ішке тарту) — қан мен лимфада бірге айналып жүрген, бірақ қалыпты жағдайда кездеспейтін бөлшектердің болуы және олардың тамыр өзегін бітеп тастауы. Бұл аурудың даму себептеріне белгілі бір заттың бөлшектерінің қан ағысымен жылжып келе жатып, бір жерді бітеп қалуы жатады. Осыдан соң қантамыры бітеліп, қан жүрмей қалады және бұл бүкіл қан циркуляциясын бұзады. Бұл ауру қауіптілер қатарына жатады, себебі адам өліп кетуі мүмкін. Қантамырын бітеп қалатын бөлшектерге бекіген жерінен үзілген тромб түгелдей немесе оның кішкентай бөлігі жатуы мүмкін. Сонымен қатар эмболдар (яғни, эмболияны тудыратын бөлшектер) атеромалық бөлшектерден, холестерин нің кристалдары мен жілік кемігі бөлшектерінен түзілуі мүмкін. Егер дәрілік заттардың көмегімен қан ұйындыларын еріту мүмкін болмаса, хирургиялық ем қажеттігі туындайды. Эмболияның жіктелуі Шығу тегіне қарай * экзогендік эмболиялар * эндогендік эмболиялар Ағу бағытына қарай * қан ағысының бағытымен ағатын; * ретроградты - қан ағысының бағытына қарсы ағатын эмболия; * парадоксальды - эмбол қарыншааралық қалқан немесе жүрекшеаралық қалқанда тесіктің болуынан жүректің оң жағынан тікелей сол жағына, яғни кіші қанайналым шеңберіне түспей ауыса алатын жағдай; Орналасқан жеріне қарай Кіші қанайналым шеңберінің эмболиясы Өкпе артерияларының эмболиясы. Өкпе артерияларының эмболиясы кезінде олардың ішіндегі рецепторлардың қоздырылуынан жүйкелік-рефлекстік жолмен денедегі шеткері тамырлардың кеңуіне әкелетіні байқалған. Бұл рефлекстің белгілі бір мөлшерде қорғаныштық маңызы бар. Осы рефлекс бойынша өкпеге келетін қанның мөлшері шектеледі. Содан өкпенің ісініп кетуінен сақтандырады. Бірақ өкпеде газдардың алмасуы бұзылғандықтан жүрек етінің гипоксиясы дамып, оның жиырылғыштық қызметі әлсірейді, артериялық қысым қатты төмендейді де, коллапс дамиды. Кіші қанайналым шеңбері тамырларында эмбол тұрып қалғанда, өкпе артериолаларының рефлекстік жиырылуы болады, өкпе артерияларында қан қысымы көтеріледі. Бұл өз алдына оң жақ жүректің қызметін ауырлатады, қуыс және т.б. көктамырларда қанның іркілуіне әкеліп соғады. Үлкен қанайналым шеңберінің эмболиясы Үлкен қанайналым шеңберінің эмболиясына сол жүрек ішіндегі (тромбэндокардит, миокард инфаркті) және артериялардың ішіндегі құрылған тромбтар, газ немесе май эмболиялары жиі әкеледі. Бұл эмболдар жүрек артерияларында, ми, бүйрек, көкбауыр т.б. ағзалардың тамырларында жиі кездеседі. Қақпа көктамырының эмболиясы Қақпа көктамырының эмболиясы сирек кездеседі. Бұл көктамырдың эмболмен бітелуі іш қуысындағы ағзалардың (асқазан, ішектер, көкбауыр) тамырларында қанның іркілуіне алып келеді. Осыдан іш шемені, іш терісінің астындағы көктамырлардың кеңуі ("медуза басы"), қан қысымының көтерілуіне алып келеді. Көп қанның, шамамен айналымдағы қанның 90 пайызға жуығы іш қуысы ағзаларының көктамырларында жиналып қалуынан, жалпы айналымдағы қан көлемі азаяды, артериялық қысым төмендейді, тыныс алу бұзылады, естен тану, тыныстық және тамыр қозғалтқыш орталықтарының салдануы байқалады, осыдан организмнің жан тапсыруы болады. Дереккөздер
Спорттық-техникалық клуб

Спорттық-техникалық клуб, «Отан», 1974 жылы ашылған. Ол облыста спорттың техникалық және әскери-қолданбалы түрлерін дамыту, жастарды еңбекке және Отанды қорғауға тәрбиелеу және дайындау мақсатын көздеді. Клубта авторалли, мотоцикл кросы, оқ ату, әскери-қолданбалы көп сайыс, радиотехника, картинг, авиамоделв спорты, кеме жасау спорты және қызметші иттерді тәрбиелеу секциялары жұмыс істеді. Клубта көптеген спорт шеберлері (КСРО спорт шеберлері — A.В.Тян, В.М. Марченко, B.Т.Бычков, О.Г. Файзуллин, В.М.Чурилин, А.Н.Савичев, Т.С.Иванов, КСРО спорт шеберіне кандидаттар — Ю.Г.Пантелеев, А.С.Тян, Г.П.Бокаушин, С.К.Борисенков, С.Б. Михеев, Н.Г.Ященко, С.Н.Назаренко, т.б.), жүргізуші, комбайншы, радиотехник, т.б. дайындалып шықты. Клуб түлектері арасынан Ф.С.Шагалеев, Н.Майданов Кеңес Одағының Батыры атанды. Дереккөздер
Юинга ісігі

Юинга ісігі - Цитоплазмасы жіңішке шеңбер сияқты, сопақ немесе дөңгелек ядросы бар ұсақ клеткалардан тұратын сүйектің қатерлі ісігі; қаңқаның кез-келген сүйегін зақымдайды ( ұзын түтікше сүйектерді басым зақымдайды), бас сүйектерге, омыртқаға және өкпеге метастаз береді. Дереккөздер
Иманжан Жылқайдаров

Иманжан Жылқайдаров (1886 жылы Жезқазған облысы, Ұлытау ауданы) - жырау, ақын. Өмірбаяны Балуан Шолақ, Үкілі Ыбырай, Ақан сері, Қүлтума,Тайжан сияқты әйгілі әнші, ақындармен түздас-дәмдес болып, тәлім алған. Он сегіз жасыңда ұлытаулық ақын қыз Бибіғали Оңғарбайқызымен, кейінірек Гүлжәмила, Ибадулла ақындармен айтысқан. « Қазақстан жазушыларының Ш —IV съезінің делегаты болды. Академик Әлкей Марғүлан басқарған тарихи-этнографиялық экспедицияларға қатысты. Халық әдебиетінің нүсқаларын жинап, тапсырды. Шығармалары Әлібек» дастаны мен «Сабыр» толғауы 1916 жылғы ұлтазаттық көтерілісіне арналған. «Сәуле», «Ақ марқа»,«Әліби ерлігі», «Үлытау» «Шақшақ ұлы Жәнібек», «Назымбек» дастандары бар. Таңдамалы шығармаларының жинағы («Жастарым, жайна», 1959) басылды, бірсыпыра өлеңдері «Пернедегі термелер» (1965), «Айтыс» (3-т., 1966) жинақтарында жариялайды."Әділбек" тарихи дастаны, "Сабыр" толғаулары, "Туысқандар қойды қол", "Гүлденген менің Отаным" (1958), "Сәуле", "Ақ марқа", "Үлытау", "Әліби ерлігі", "Ұлытау", "Шақшақ ұлы Жәнібек", "Назымбек" дастандары бар. Академик Ә.Марғұлан басқарған тарихи-этнографиялық экснедициясына (1947) қатысып, ауыз әдебиеті үлгілерін жинаған. "Жастарым, жайна" таңдамалы шығармалар жинағы (1959) жарық корген. Шығармалары "Пернедегі термелер" (1965), "Айтыс" (1966), "Ленин деп халық жырлайды" (1969) жинақтарына енген. Марапаттары Қазақстан Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Амангелді Жылқышиев

Амангелді Жылқышиев - 1940 жылы Атырау қаласында туған. Атырау педагогикалық институтының тарих-филология факультетін бітірген. Институт бітіргеннен кейін Мақат ауданы мектептерінде мұғалім болды. 1966—1988 жылдары Мақат аудандық «Мұнайшы» газетінде әдеби қызметкер, жауапты хатшы, редактордың орынбасары міндетін атқарды. Қазақстан жазушылар одағының Атырау облысындағы әдеби кеңесшісі, қалалық «Қазақ тілі қоғамының» төрағасы және Мақат аудандық әкімшілігінде бас маман болып, аудандық «Мақат тынысы» газетінде қызмет еткен. Шығармашылығы «Жалын» баспасынан «Тұңғыш» (1981), «Туған жер толғауы», «Өлке» баспасынан «Таң самалы», «Шарболаттай шыңдалған» (2004) атты жинақтары шықты. Бір топ өлеңдері «Тоғыз перне», «Мерейлі мекен» ұжымдық жинақтарына енді. 2008 жылы «Атырау — ақпарат» баспаханасынан шыққан «Асыл әнім» ұжымдық жинағына шығармалары енген. Дереккөздер
Қойшығұл Жылқышиев

Қойшығұл Өмірұлы Жылқышиев — қазақстандық ақын, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. 1948 жылы 24 қазанда Атырау облысының Индер ауданындағы Жарсуат ауылдық округіне қарасты Жаманқұдық жайлауында дүниеге келген. 1975 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. Қазақ КСР Мәдениет министрлігінде, Қазақ теледидарында қызмет істеген. «Өнерпаз» қоғамдық қайырымдылық қорының президенті. Республикалық «Махамбет» қорының тете-президенті. Қазір Қазақстан жазушылар одағының Атырау облыстық филиалының директоры. «Тұңғыш» (1978), «Мұң-кітап» (1998), «Асаукер» (2001) жыр кітаптарының авторы. Жетістіктері М. Өтемісұлы туралы публицистикалық мақалары үшін Қазақстан Журналистер одағының А. Байтұрсынов атындағы сыйлығын алған (1996). «Тамаша» ойын-сауық отауын ашқаны үшін (Л.Есеновпен бірге) авторлық куәлік берілген. Махамбет атындағы сыйлықтың лауреаты, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003). Дереккөздер
Кеңесхан Зәкенов

Кеңесхан Зәкенов - 1937 жылы Шығыс Қазақстан облысының Зайсан өңірінде 20 тамызда туған. Орта мектепті тамамдаған соң Қазақтың мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Оқи жүріп, түрлі тақырыптарға мақалалар жазды. Университетті бітіріп шыққан жас талап «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газетінің, одан кейін «Социалистік Қазақстан» («Егемен Қазақстан») газетінің Шығыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі болды. «Социалистік Қазақстан» ғазеті редакциясына қызмет-ке алынып, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып 26 жыл қызмет істеді. Құрмет Грамотасымен, орден, медальдармен марапатталған. Оқырмандарга «Жанартау», «Тау жолы», «Миллионер», «Жұлдызды дәурен» атты әңгіме-хикаят жинақтарын ұсынды. Халық ем-шісі С.Юлдаштың «Емші» кітабын әдеби өңдеп шығарды. Соңғы кітабы — «Сезім сәулелер!» 2001 жылы басылып шықты. Дереккөздер
Ермұрат Зейіпхан

Ермұрат Зейіпхан - 1966 жылы 30 маусымда Қытай Халық республикасындағы Шыңжаң өлкесі, Іле аймағы, Күнес ауданында дүниеге келген. Орта мектепті, өнер институтын сонда тамамдал, 1991 жылы қазанда Атамекенге оралып, Т. Жүргенов атындағы Өнер академиясында актерлік мамандығында оқиды. Содан кейін Абай атындағы опера және балет театрында, М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында актер ретінде қабылданып, сан түрлі образдарды сомдаған. 2000 жылдан өмірінің соңына дейін ҚР Қорғаныс министрлігінің Орталық ансамбльінде негізгі әнші әрі фольклор бөлімінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарды. Сонымен қатар, Дүниежүзі Қазақтары қауымдастығының мәдени орталығын басқарды. Алматы қалалақы Қыздар педагогикалық институтында сабақ берді. «Көк тудың желбірегені», «Күнес-ай», «Дүниеғапыл», «Тәңірім-Тәңіртауым», «Сәбилер-ай», «Екі дүниеде жалғызым – Қазақстан», «Кенесары», «Шырын-ай», «Жанар қыз» секілді 70-ке жуық әннің авторы. Оның «Өзіңе арнадым», «Бұ дүние», «Үшбуырыл» атты жыр жинақтары, «Сыбызғы сарыны» атты прозалық кітабы жарық көрген. 1993 жылы 14 наурыз Алматы қаласында өткен сазгерлер мен әншілердің республикалық «Үкілі үміт» байқауында бас жүлдені, 1994 жылы Алматы қаласында өткен Күләш Байсейітова атындағы 5-республикалық әншілер конкурсының лауреаты, 1999 жылы 13 қарашада Алматыда Әсет Бейсеуов атындағы «Армандастар» атты республикалық байқаудың лауреаты және 1-жүлдесін, 2001 жылы қарашада «Жұлдыз» журналының Артығали Ыбыраев атындағы жыр мүшайрасының арнайы жүлдесін, 2004 жылы республикалық «Еділ-Жайық» атты авторлық кешке қатысып, жоғары алғыс құрметін, 2005 жылы 28 қыркүйекте дүниежүзі қазақтарының 3-құрылтайына арналған халықаралық жыр мүшайрасының жүлдегері қатарлы сыйлықтарды еншілеген. Қорғаныс министрлігі Орталық ансамбльіндегі қажырлы еңбегі үшін майор атағын алған. ҚР Мәдениет қайраткері. 2011 жылы маусымда Қытайдың Үрімжі қаласында өмірден озды. Дереккөздер
Каталондық бастама

Каталондық бастама — шахмат дебюті келесі жүрістермен басталады: 1. d2-d4 Kg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. g2-g3 d7-d5 4. Cf1-g2 жабық бастамаларға жатады. Нұсқалары * 4. … c7-c6 * 4. … d5:c4 - ашық жүйе * 4. … Cf8-e7 - жабық жүйе Атауының пайда болуы Дебют өз атауын 1929 жылы Барселонада, Испания (Каталония), өткен турнир арқылы алды, онда оны Тартаковер қолданды. Әдебиет *
Вакуумды терма қалыптасуы

Вакуумды терма қалыптасуы - термо пластикалық жадығаттың беттерінен бұйымдарды даярлау үрдісі, арнайы вакуум-қалыптық машиналарда вакуумдеу аркылы берілген модель бойынша қалыптанған және жоғары эластикалық жағдайға шейін қыздырылалы. Дереккөздер
Тірі қалу қисық сызығы

Tіpi қалу қисық сызығы — белгілі бір уақыт аралығында тірі қалған түр дарақтарының санын көрсететін график. Ол абсцисса өсінде өмірдің орташа не абсолют ұзақтығы (тіркелетін жастың өмірдің орташа ұзақтығынан ауытқуын) жылмен немесе пайызбен, ал ордината өсінде дүниеге келген 1 мың дарақтың тірі қалғандарының саны көрсетіліп құрылады. Дереккөздер