kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ақпаратты сақтау мен іздестіру

Ақпаратты сақтау мен іздестіру (Хранение и поиск информации; information storage and retrieval). Ақпаратты сақтау дегеніміз — келешекте пайдалану үшін ақпаратты қосалқы сақтауыш құрылғыға — магниттік таспаға немесе магниттік дискіге жазып алу. Сақтау — ақпаратпен жүзеге асырылатын негізгі операциялардьщ бірі жене уақыт аралығы өткеннен кейін оның қайта пайдаланылуын қамтамасыз ететін негізгі тәсіл. Ақпаратты іздестіру дегеніміз — сақталған ақпаратты алу және онымен жүзеге асырылатын негізгі операциялардьщ бірі. Кітапханалық істе «ақпаратты іздестіру» атауы біртектес болғанымен, мәні тұрғысынан мәтіндерді іздеу әдісіне (мысалы, кілттік сөз және индекстердің көмегімен) жатады немесе кейбір тақырып бойынша жұмыс жасауға сілтеме болып шығады. Бұл жағдайда ақпарат машинамен оқылатын тасуышта сақталады және компьютер көмегімен оқылады. «Ақпаратты сақтау мен іздестіру» атауы тек ақпаратты сақтау және ақпаратты іздестіру операциясы ғана емес, осы өзара байланысты операцияларды жүзеге асырудың көптеген әдістері де. Ақпаратты сақтау мен іздестіру пайдалану үшін сақтайды, ал іздестіру мүмкіндігі сол сақтау кезінде қаланады. Ақпаратты сақтау мен іздестіру информатика тарауы ретінде сақталатын ақпаратқа келешекте қатынас құруды жасақтау үшін ақпаратты белгілеудің барлық әдісін қамтиды. Бұл әдістер файлдармен және мәліметтер базасымен, мәтіндік файлдармен, графикалық мәліметтер базасымен және т.б. жұмыс істеуге қолданылады. Дереккөздер
Декомпенсация

Декомпенсация . Тиісті қызметке деген қабілеттен айырылган организм немесе ағзалардың сырқаттық жағдайы. Яғни организмнің функционалдық бұзылуы мен құрылымдық ақауларын қайта қалпына келтірудегі кемшілік. Дереккөздер
Маршруттау

Маршруттау (Маршрутизация; ) — желідегі бағдарды таңдау; хабар жеткізу (мәліметтер жеткізу) үшін оңтайлы жол таңдау процесі, яғни есептеу желісінде маршрутты тандау серверінің жоспарлауышына ақпарат жіберетін баспа үлгісінің сыңары; 2) мәліметтер жеткізудің оңтайлы жолын таңдауға арналған құрылғы (компьютер). Бұл құрылғы желілер арасында мәлімет- терді бағдарлайды. Әдетте, бағдарлауыш бірдей хаттамалы, бірақ әр түрлі желілік жабдықты есептеу желілерін байланыстырады. Бірдей технологиялы желілерді де байланыстырады, бірақ ол әр түрлі технологиялы (мыс., Ethernet, Token Ring сияқты) желілерде жиі қолданылады. Көпірден айырмашылығы — бағдарлауышта өзінің меншікті желілік адресі болады. Компьютер басқа желіге мәліметтер дестесін жеткізу үшін бағдарлауышты аралық орын ретінде пайдалана алады. Егер мәліметтер оған арналып жіберілмесе, бағдарлауыш еш уақытта қабылданған дестені сұрыптамайды. Бағдарлауыштар желінің топологиясы мен қалып-күйі, арналардың жұмыс істеу қабілеті және түйіндерге жету мүмкіндіктері сияқты ақпараттармен өзара алмасу жасап отырады. Дереккөздер
Режім

РЕЖІМ (Пакетный однопрограммный режим; primary control program) тапсырмалардың бір дестесі пайдаланылатын дестелік режім. Тапсырма дестеде орналасу ретімен бір-бірлеп шығарылып оқылады, өңделеді. Егер дестеде бір тапсырма болса, онда кірістік және шыгыстық кезек болмайды, сондай-ақ ресурстарды үлестіру де қажет етілмейді. Дереккөздер
Бақалшықты ( жарғақты ) шөгінділер

Бақалшықты ( жарғақты ) шөгінділер — қазіргі теңіздің саяз сулы окті шөгінділері; негізінен немесе түтастай қосжақтаулы моллюскілер жар- ғақтарынан жоне олардың сынықтарынан тұрады. Түйірөлшемдік қүрамы бойынша гравийлі-тасмалталы шогінділерге жатады. Қайраң ауқымында таралған. Дереккөздер
Бөлім

Бөлім — кәсіпорынның құрылымдық бөлінуі. * Құрылымдық бөлiм — бұйымның жаңа құрылымдарын жасайтын немесе барын жаңғырту жүмыстарын атқаратын бөлім. * Техникалық бақылау бөлімі — техникалық құжаттардың талаптарына сөйкес технологиялық процестің өр түрлі кезеңдерінде бұйым сапасын бақылайтын жөне бұйымға арнаулы белгі салатын бөлім. * Технологиялық бөлім — бұйымды өндеу мен құрастырудың технологиялық процесін және олардың өндіріске енгізілуін бақылайтын бөлім. Дереккөздер
Ақпаратты сыртқа кетуден қорғау

Ақпаратты сыртқа кетуден қорғау (Защита информации от утечки) — ақпаратты жария ету, ақпаратқа рұқсатсыз қатынас құру және қорғалатын ақпаратты барлау көмегімен иелену нәтижесінде қорғалатын ақпараттың қараусыз таралуының алдын алуға бағытталған іс-өрекет. Дереккөздер
Аффинитет

Аффинитет — антиген эпитопы мен антидененің белсенді орталығы арасындағы байланыстың беріктігі. Торшалар мен тканьдердің белгілі химиялық заттарды байланыстыратын қабілеті, торшалар мен тканьдердің бояуларға химиялық жақындығы. Дереккөздер
Иемдену

Иемдену (Захват; trap) - басқаруды беру жүргізілген ұяшықтың адресін сақтап, автоматты түрде орындалатын жадтың берілген ұяшығына программаланбаған шартты өту. Сызықжолды иемдену (Захват дорожки; track hold) — басталған енгізу-шығару амалдарының жұмысы аяқталғанша бір жолға қайта өткізбейтін құрылғы. Жазбаларды иемдену (Захват записей; record locking) - файлдың программа пайдаланып отырған бөлігі ғана жабылатын файлды иемденудің бір түрі. Бұл жағдайда бірнеше программаларға бір уақытта бір файлдың қиылыспайтын бөліктерімен жұмыс істей алады. Байланыс арнасын иемдену (Захват канала связи; bid) - келешекте мәліметгерді жіберу мақсатымен компьютердің немесе терминалдың байланыс торабын иемдену әрекеті. Жазбаларды иемдену (Захват записей; record locking) — файлдың программа қолданып отырған бөлігі ғана бекітілетін файлды қамтудың түрі. Бұл жағдайда бірнеше программа бір уақытта бір файлдың қиылыспайтын бөліктерімен жұмыс істей алады. Файлды иемдену (Захват файла; file locking) — көп есепті жүйелерде немесе жергілікті желілерде — файлдық жүйенің беріктігін арттыру құралы. Мұндай құрал бір уақытта бірнеше есепке бір файлды қолдануға мүмкіндік бермейді. Дереккөздер
Транскапсидация

Транскапсидация — вирустар будандасуының бір түрі. Бұл жағдайда екі түрлі вируспен закымданған торшада бірінің нуклеин кышқылы мен екіншісініц белок қабығынан тұратын вирустар пайда болады. Кейде сырт кабьіғы екі вирус белоктарынан тұратын аралас фенотипті бөлшектер пайда болады. Транскапсидация табиғи инфекция кезінде де, жасанды вирус кұру кезінде де пайда болады. Дереккөздер
Аңғарлардың жіктемесі

Аңғарлардың жіктемесі - аңғарлардың морфологиялық, генетикалық, даму сатысы бойынша және т.б бірқатар жіктемесі бар. І Тек қана эрозиялық проңестер жасаған аңғарлар: # басталған (делли, жырындылар); # жыралар; # сайлар; # шаттар; # каньондар; # V-тәрізді (шатқалдар); # жайылмалық; # көне мүзбасулар алқабындағы көл жыралары; # террасаланған; # көмілген аллювийлік; # террасаланған және көмілге аллювийлік. ІІ Тектоникалық қүрылымдарға бейімделген эрозиялық аңғарлар: #грабен-аңғарлар; #жамылғы синклині-аңғарлары; #негіз синклині-аңғарлары; #ойыстар-аңғарлар; #лықсыма аңғарлары; #инверсиялық; #антиклиндік; #горсттық; #моноклиндік. ІІІ Басқа экзогендік процестер өзгерткен эрозиялық аңғарлар: А.аңғар Мүздықтар өзгерткен: # трогтар; # күрделі немесе салынды трогтар. Б.Жел өзгерткен: # вади; # дөңесакарлар. В. Теңіз өзгерткен: # фиордтық; # көлкіме типті; # риас типті. Г. Тоң өзгерткен: # солифлюкңиялық беткейлі. Д. Карст өзгерткен: # қүрғақ; # соқыр; # қап торізді; # тікжерастылық; # көлбеу жерастылық. Ж. Жанартау орекетінен өзгерген: # барранкостар; # жартылай лавамен толған. ІV Жұрнақ аңғарлар: # құрғақ аңғарлар сайлар # жел өзгерткен(узбойлар-ызбайлар) # гравитациялық процестер өзгерткен (Орталық Қазақстан аңғарлары) # жанартау материалымен көмілген және жартылай көмілген # су асты аңғарлары Дереккөздер
Аудару

Аудару (Трансляция; tranlation) — 1) белгілі бір ереже бойынша бір тілден екінші тілге мағынасын көп өзгертпей аудару; 2) программалау тілдерінің бірінде берілген программаны оған эквивалент басқа тілдегі программаға түрлендіру. Түрлері *Бөлшектеп аудару (Раздельная трансляция; separate compilation) — программа 1 бөліктерін жеке-жеке аударып, соңында біртұтас модульге біріктіру. *Динамикалық аудару (Динамическая трансляция; dynamic translation) — виртуаль адресті жадқа қатынас құру процесінде нақты адреске айналдыру. *Келісімді аудару (Согласованная трансляция; consistent compilation) — бір жалпы сипаттамалы бірнеше программалық модульдерді аудару. Мұнда барлық жеке аудару сипаттамалары бірдей болады. Мәліметтерді аудару Мәліметтерді аудару (Трансляция данных; data tranlation) — бір мәліметтер базасын басқару жүйелері арқылы үйымдастырылған алғашқы мәліметтер базасын басқа жүйенің объектілік құрылымына (мүмкін, басқа компьютерге) айналдыру. Түрлері *Адресті аудару (Трансляция адреса; address translation) - виртуаль жадты жүйелерде — логикалық (математикалық, виртуалъдық) адрестерді негізгі жадтың нақтылы адрестеріне айналдыратын процедура. *Арна программаларын аудару (Трансляция программы канала; channel program) - виртуаль жадты жүйелерде - виртуаль адрестерді негізгі жадтың нақты адрестер арнасы программасына орналастыру процедурасы. Әдісі Аудару әдісі (Метод трансляции; translation method) — алғашқы программаны объектілік модульге түрлендіру ережелері мен тәсілдерінің аударғышта пайдаланылатын жүйесі. Аударудың тура және синтаксистік әдістері бар. Түрлері *Аударудың синтаксистік әдісі (Синтаксический метод трансляций; syntactic translation method) — нақты кірістік тілге икемделген, синтаксистік және семантикалық талдау кезеңдерінің бөлінуі айқын көрсетілген аудару әдісі. *Аударудың тіке әдісі (Прямой метод трансляции; direct translation method) — нақты кірістік тіл мен жеке алгоритмге бейімделген, синтаксистік және семантикалық талдау кезеңдеріне айқын бөлінбейтін аудару әдісі. Реті Аудару реті (Порядок трансляции; compilation order) — программа модулінің аударылуы тиіс реті. Уақыты Аудару уақыты (Время трансляции; translating time) — транслятор жұмысына жұмсалған уақыт; транслятордың бастапқы бағдарламаны объектілік модульге түрлендіруге жұмсаған уақыты. Дереккөздер
Ақпаратты шығарып оқу

Ақпаратты шығарып оқу (Считывание информации) — қандай болса да ақпарат тасуышта жазылған ақпаратты анықтау (шығарып алу). Ақпарат тасуыштың типіне және сақтау принципіне байланысты Ақпарат шығарып оқуды ақпарат тасуышты алғашқы қалып-күйге келтіру арқылы немесе өзгеріссіз-ақ іске асыруға болады. Ақпарат шығарып оқудың бірінші тәсілінде ақпарат жойылады да, қайта-қайта шығарып оқу үшін оны қайта қалпьша келтіру қажет. Ал ақпарат шығарып оқудың екінші тәсілінде ақпарат сақталады. Ақпараты жойылмайтын шығарып оқуды барлық ақпарат тасуышқа қолдануға болмайтындықтан, арнайы жинақтағышты (мысалы, магниттік таспаны немесе дискіні, биакстарды, трансфлюксорларды) пайдалану талап етіледі. Дереккөздер
Бақалшық (қаңқа)

Бақалшық (Теаіа, сопсһа) - көптеген омыртқасыздардың (фораминиферлер, моллюскілер және қарапайым шаянтек- тестер) денесін жауып тұратын сыртқы қорғаныш қаңқасы; моллюскілердің бақалшықтарынан меруерт және оның бір түрі — інжу өндірледі. Бақалшықтардың қорланып шоғырлануынан көптеген шөгінді таужыныстар түзіледі; қазба қалпында жақсы сақталады. Дереккөздер
Деминерализация

Деминерализация , минералсыздандыру. Организмдегі зат алмасу процесінің бұзылуынан минералды тұздардың бөлінуі. Бұл тісжегі кезінде эмальдан минералды тұздардың азайып, беріктігі әлсіреуімен және пародонттың ауруға шалдығуынан байқалады. Дереккөздер
Алеут депрессиясы

Алеут депрессиясы (Алеутская депрессия) — алеуттік ең төмен қысым, Аляска депрессиясы, Тынық мұхиттың солтүстік бөлігінде, Алеут аралдарының аумағында орналасқан атмосфералық төмен қысым аймағы. Орталық циклондардың жиі болып тұруы мен тереңдеуіне байланысты қалыптасады. Дереккөздер
Биттік бейнелеу

Биттік бейнелеу (битовое отображение; bit mapping) — екілік разрядтың көмегімен екі объектінің өзара тәуелділігін көрсету төсілі: 1 — байланыс бар, 0 — байланыс жоқ. Биттік жолдар мен матрицалар кеңінен пайдаланылады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBkQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Feng_rus%2F23112%2F%25D0%25B1%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25B5&eimAULTsuDFoztOfSL5bgB&usg=AFQjCNFKauX5d0cSgIBdJk2xS1-xL0kYiw битовое отображение] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CEUQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fwww.britannica.com%2FEBchecked%2Ftopic%2F67175%2Fbit-mapping&eiugULTvL4OsmXOqnf-bEB&usg=AFQjCNHWeiKbIWIMaMEg8_lfCC7hPLiE4g bit mapping (communications) -- Britannica Online Encyclopedia]
Массив индексі

Массив индексі (Орыс тілінде, Индекс массива; Ағыл. array index) — массив элементіне осы элементті ұқсастыру үшін қосып жазылатын символ. Индекс ретінде өрнек пайдаланылуы мүмкін. Дереккөздер de:Indexstruktur no:Indeks (data-teknologi) pt:Índice (Estruturas de Dados) ru:Индекс (информационные технологии)
Дентикль

Дентикль . Дентиннен немесе дентен тәріздес тканьдерде болатын тіс ұлпасындағы түзіліс. Дентикльдер орналасуына қарай қабырғалас, еркін және клеткааралық болып бөлінеді. Олар құрамына қарай күрделі (каналы бар) және жай (каналы жоқ) болады. Үлкен дентикльдер тіс ұлпасының жүйке талшықтарына қысым түсіріп пульпит кезіндегідей ауырсыну сезімін тудырады. Дереккөздер
Морт сыну

Морт сыну. Пломбалық заттардың физика-химиялық касиеттерінің төмендеуінен қатты тістеген; кездегі морт сынуы. Силицин мен силикат сияқты цементтердің қасиетті де осындай. Сондықтан, тіс сауытының бұзылган бұрышын немесе тістейтін шетін, қырын толык, қалпына келтіру қиынға соғады. Дереккөздер
Ақпараттық анықтамалық жүйе

Ақпараттық анықтамалық жүйе (Информационно-справочная система; directory system) — интерактивті режімде жұмыс істейтін және пайдаланушыларға анықтамалық сипаттағы мағлұматтар беретін автоматтандырылған ақпараттық жүйе. Дереккөздер
Гляциодислокациялар

Гляциодислокациялар - таужыныстар жатысының мұздық қысымынан бүлінуі. Гляциодислокациялар қатпарлар немесе шағын бастырмалар түрінде білінеді, олардың тектоникалық бүзылыстардан айырмашылығы — терең жатқан қабаттарды қамтымайды, таралымы шектеулі болады Дереккөздер
Балқашит

Балқашит — Балқаш көлі жағалау- ларында үшырасатын сапропель түрі. 6- тер көмірсутектермен уланып ыдыраған балдырлар есебінен қалыптасады. Әдетте майысқақ, кейде опырылғыш денелер тү- рінде кездесетін Б-тер ашық сары түстен қою қара түске шейін боялған; орташа қүрамы: С - 76%, Н - 10,5%, О + N + 5 - 13,5%. Дереккөздер
Аффинді хромотография

Аффинді хромотография — иммунды химия әдісі. Белоктарды, пептидтерді, нуклеин қышқылдарын тазарту үшін қолданылады. Бүл хроматографияның тазартуға арналған зат пен лиганда тасымалдағышы арасындағы сай - тәндік қарым-қатынасқа сүйенетін түрі. Мысалы, конканавалин А-сефарозада жасайтын Аффинді хромотография. Онда байлаулы лектин гликопротеидтің көмір сутек қалдықтарымен белгілі бірізділікпен арнайы байланысады.Пайда болған құрамнан оны бөліп алу үшін Кон А-ға өте жақын ингибитор альфаметилманнозид қолданылады. Тағы бір мысал — сефарозаға байланған моноклональды антиденелерді қолданып хроматографиялау, (иммунды-афоринді хроматография). Дереккөздер
Бульдік (логикалық) мәліметтер

Бульдік (логикалық) мәліметтер (Булевые (логические) данные; boolean) - көптеген бағдарламалау тілдеріндегі тек екі мәнді ғана (ақиқат және жалған) қабылдай алатын логикалық мәліметтер типі. Ағылшын математигі Джордж Буль құрметіне осылай аталған. Ішкі сілтемелер *Буль (логикалық) функциясы Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Boolean Boolean] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B8%D0%BF Логический тип] Дереккөздер
Пролин

Пролин— гетероциклді амин қышкылы. Барлық табиғи белоктардың және көптеген биологиялық заттардың — гормондардың, антибиотиктердің т. б. құрамына кіреді. Бұл α-иірім құрмайтын және белоктардың, үшінші сатылы құрылымын жасауға қатынасатын жалғыз амин қышқыл.
Жасырын детерминант

Жасырын детерминант — антигендік арнайы детерминант антиденелермен және иммунокомнетенттік торшалармен жай жағдайларда байланысқа түспейді.Детерминанттық топ(Антигендік детерминант, тәндік детерминант,эпитоп ) — антигенге тән ең кіші молекула. Антиденелердің және иммунокомпетенттік торшалардың рецепторлық аймақтарын таниды және ангиген-антидеде реакциясының тәнділігін көрсетеді. Дереккөздер
Дентин

Дентин (dentinum, лат. dens — тіс) — тістің негізін құрайтын, өзіне тән құрылысы бар сүйек ұлпасы. Дентин жасушалары (одонтобласттар) — денетинді сүйек ұлпасының астында, тіс жұмсағымен (пульпа) шекаралас орналасады. Одонтобласттардың жіпше келген жіңішке өсінділері дентин түтікшелерінде орналасады. Адам мен жануарлар тістерінің түрлеріне байланысты дентинді сыртынан не эмаль (кіреуке), не цемент, бол-маса екеуі де қаптап жатады. Дереккөздер
Массивтің ұқсастырғышы

Массивтің ұқсастырғышы (Идентификатор массива; array identifier) — 1) программада анықталған массив атауы; 2) есептеу желілерінде — басқа мәліметтер ағыны арасынан қарастырылатын мәліметтер жиымын сипаттайтын код. Дереккөздер
Адресті аудару

Адресті аудару (Трансляция адреса; address translation) - виртуаль жадты жүйелерде — логикалық (математикалық, виртуалъдық) адрестерді негізгі жадтың нақтылы адрестеріне айналдыратын процедура. Дереккөздер
Алкалитрофты көл

Алкалитрофты көл (Алкалитрофное озеро; лат. аісаіі – сілті, грек. ігорһе – тамақ, қорек) — суында кальций иондары, биогенді элементтер (азот, фосфор) мол және зат алмасу баяу жүретін көл. Бентосы мол бола түра, планктоны аздығымен ерекшеленеді. Тағы қараңыз * Аллотрофты көл. Дереккөздер
Ацикловир

Ацикловир — вирусқа қарсы дәрі. Нуклеозидке ұқсас ациклдік негіз (аналог). Вирустың ДНҚ-полимеразасының қызметін тежейді, ДНҚ-тізбегін түзуде терминатор орнына жүреді. Герпес вирусының тимидинкиназасымен байланысқандықтан, сол вирус қоздыратын ауруларды емдеуге қолданылады. Дереккөздер
Детерминделген маршруттау

ДЕТЕРМИНДЕЛГЕН МАРШРУТТАУ (Детерминированная маршрутизация; deterministic routing) — есептеу желісіндегі жағдайдың кез келген өзгерісі кезінде сол күйінде сақталатын, жазып алынған ақпаратгың негізінде абоненттер арасында бағдарды таңдау. Дереккөздер
Инфекциялы, стоматогенді ошақтар

Инфекциялы, стоматогенді ошақтар — бұған ауыздағы әр түрлі іріңді қабыну процестері жатады: тіс жегісі, пульпит пен периодентиттен асқынып ауырған тістер, қызыл иек және сүйек қалталары, тіс түбір маңындағы гранулемалар, перикорониттер (ақыл тістің қабынуы); тіс тастары, ауыздағы жарақаттар, дұрыс жасалмаған протездер. Ауыздың созылмалы инфекция ошақтары организм ағзалары мен тканьдерінде әр түрлі сырқаттық процестердің дамуына себеп болады. Дереккөздер
Балқашит диаграммасы

Балқаштық диаграммасы — жүйенің қүрамы мен балқу температурасы байланысының графикалық бейнесі. Петрологияда табиғи жоне жасанды силикатты балқымалардың кристалдану процесін зерттеу үшін қолданылады. Дереккөздер
Иерархиялық (тармақталатын, тармақты, рангілі) құрылым

Иерархиялық (тармақталатын, тармақты, рангілі) құрылым (Иерархическая (ветвящаяся, древовидная, ранговая) структура; hierarchial structure) — элементтері өзара иерархиялық принцип бойынша байланысқан, яғни бір деңгейдің элементтері өзінен жоғары баска деңгейдің элементтеріне бағынатын құрылым. Дереккөздер
Вирустардың ақау геномдары

Вирустардың ақау геномдары — бір не бірнеше гендері өз қызметтерін атқара алмайтын геномдар. Вирустардың ақау геномдары бес топқа бөлінеді: 1) көмекші вирустарға тәуелді ақау геномдар; 2) торша хромосомына енген ақау геномдар; 3) сателитті вирустар; 4) жалған- риондар; 5) шартты ақау геномдар. Дереккөздер
Арна программаларын аудару

Арна программаларын аудару (Трансляция программы канала; channel program) - виртуаль жадты жүйелерде - виртуаль адрестерді негізгі жадтың нақты адрестер арнасы программасына орналастыру процедурасы. Дереккөздер en:Channel I/O#Channel Program
Изаритмдік артықтық

Изаритмдік артықтық (Изаритмическая избыточность; voted redun-dancy) — бұзылған құрылғы автоматты түрде табылып әрі аластатылатын, ал оның қызметі ұқсас резервтік кұрылғыға берілетін резервтеу түрі. Дереккөздер
Пальпация

Пальпация ( «ұстап көру») — ауыз іші тканьдерінің ауыратын-ауырмайтындығын, жұмсақ-қаттылығын, пішінін, қимылдау-қимылдамауын сипалап, ұстап анықтайтьш тәсіл. Мысалы: тістің қозғалуын, лимфа бездерін, жараны, жақ сүйек ұяшығының өткір қырларын ұстап байқау. Дереккөздер
Бөлшектеп аудару

Бөлшектеп аудару (Раздельная трансляция; separate compilation) — программа 1 бөліктерін жеке-жеке аударып, соңында біртұтас модульге біріктіру. *Динамикалық аудару (Динамическая трансляция; dynamic translation) — виртуаль адресті жадқа қатынас құру процесінде нақты адреске айналдыру. *Келісімді аудару (Согласованная трансляция; consistent compilation) — бір жалпы сипаттамалы бірнеше программалық модульдерді аудару. Мұнда барлық жеке аудару сипаттамалары бірдей болады. * Мәліметтерді аудару (Трансляция данных; data tranlation) — бір мәліметтер базасын басқару жүйелері арқылы үйымдастырылған алғашқы мәліметтер базасын басқа жүйенің объектілік құрылымына (мүмкін, басқа компьютерге) айналдыру. Дереккөздер
Барлау қимасы

Барлау қимасы - барлау және өндіру жұмыстарының мәліметтері бойынша кен орынның барлау бөлікшесінің немесе кен өрісінің геологиялық құрылысын тік бағытты, кейде көлбеу жазықтықты сызба түрінде қорытындылау (әдетте, ұңғымалар сызығы, сынамалау нүктелері бойымен және т.б.). Геологиялық картамен және стратиграфиялық бағанамен бірге барлау қимасы бөлікше құрылымын, пайдалы қазба денелерінің кеңістіктегі орны мен арақатынастылығын, олардың құрылысын, қалыңдығы мен пішінін, жатыс жағдайын, пайдалы қазбаның табиғи типтері мен өңдірістік сорттарының арақатынастылығын көрсетеді. Негізгі құрылымдық элементтер мен пайдалы қазба денелеріне қарай барлау қималары көлденең бойлықты және қиғаш болып бөлінеді. Дереккөздер
Барлау торы өсуінің векторлық әдісі

Барлау торы өсуінің векторлық әдісі — пайдалы қазба денесін контурлау үшін барлау қазбаларын орналастыру мен жүргізу кезектілігін айқындайтын әдіс (Зенков бойынша). Әдіс алдымен жалпы геологиялық мәліметтер бойынша кен денелері тараған маңызды бағыттарды анықтау және олардың бойымен белгілі бір кезектілікпен тау-кен қазбаларын жүргізу негізінде орындалады. Бұл жұмыс кен денесінің контуры толық айқындалғанша жүргізіле береді.
Иллюстрациялық графикалық кірме мәліметтер

Иллюстрациялық графикалық кірме мәліметтер (Иллюстративная графическая вставка; clip art) — авторлық шығармаларды безендіру кезінде пайдаланылатын дайын көркем бейнелер (фотографиялар, диаграммалар, карталар, суреттер, схемалар және т.б.); қолданбалы программаларға қосымша ретінде немесе олардан бөлек те сатып алына береді. Соңғы кезде таралып жүрген графикалық редакторлар құрамында CD- ROM-да жазылған көптеген кірістірмелер болады. Дереккөздер
Меркі шипажайы

Меркі шипажайы — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Меркі ауылдық округі құрамындағы елді мекен, шипажай. Географиялық орны Аудан орталығы - Меркі ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км-дей жерде. Халқы Шипажай тарихы 1958 жылы "Меркенка" демалыс үйі болып құрылды. 1960 жылдан бастап шефтік қамқорлыққа алған "Қазсоветкурорт" сауықтыру орнының аяғынан тік тұруына, әрі жұмысын жандандыруыға көп көмегін тигізді. 1981 жылы "Меркенка" демалыс үйі "Меркі шипажайы" болып қайта құрылды. Мұндай өзгеріске осынау таулы өңірдің ерекшеліктері, табиғи емдік қасиеттері себепші болды. Мәселен, географиялық және климаттық жағдайы емдеу-сауықтыру мақсатына қолайлы, аудан орталығынан 12 шақырым асфальтты жол қатынасының болуы. Ең бастысы, мұнда радонға бай минералды су көзі бар. Жер астынан төрт жерден ұңғыма арқылы (тәулігіне 217300 литр) шығып жатқан шипалы судың температурасы 21-23 градус. Судың құрамындағы радон газы (1400-1800 эман), оның емдік қасиеті өте жоғары, суы тұщы, минералдылығы 300 мг/л. Құрамында натрий, хлор, сульфат, фтор, кремний қышқылы бар. Шипалы судың сапасы мұқият зерттеліп, оны еліміздегі өте жоғары шипалы судың қатарына жатқызады. Ғалымдардың анықтауынша, радон адам организміне тері, жұқа шеміршектер арқылы еніп, радон "депосын" құрады. Одан әрі ол ыдыраған кезде пайда болған бөлшектер терідегі нерв нүктелеріне, сол арқылы бүкіл организмге әсер етеді. Шипажайда жылдың қай мезгілінде болмасын емдеу қалыпты өтеді. Мүнда көктем ерте шығады. Қар тез еріп, тау бөктерлері жасыл барқыт жамылады. Жиі-жиі нөсерлі жаңбыр жауады. Жазда жауын-шашын сирек. Шілденің аптапты күндерінде де мұнда ыстық болмайды. Ағып жатқан өзен мен тау самалы ауа райын салқындатып тұрады. Күз құрғақ, ұзақ. Суық кеш түседі. Қыста қар қалың түседі, бірақ аса суық болмайды. Дереккөздер Сыртқы сілтеме [http://smerke.kz/radon.htm Шипажай ]
Желатин

Желатин — малдың сүйегін, терісі мен шеміршегін қайнату арқылы алынатын ақуыз заттардьң қоспасы. Желатин жылы суда жақсы ериді, ал салқындағанда қою дірілдек тәрізді қоспаға айналады. Тамақ өнеркәсібінде, фото эмульсия жасауда, микробиологияда және ағаш желімі есебінде пайдаланылады. Коллоидты ерітіндінің қоюлануы желатиндену деп аталады. Тағы қараңыз *Крахмал *Желе *Ванилин *Цедра Дереккөздер
Желе

Желе — салқын тәтті тағам; жас және жастай тоңазытқан жеміс-жидектен, олардың нәрінен (сөлі), шырынынан, сондай-ақ кілегей мен қаймақтан әзірлейді. Жемістен дайындалатын желе дәмді болуы үшін цедра, ванилин, лимон шырынын, яғни лимон қышқылын қосады. Дайын желе ыдысқа жабысып қалмауы үшін дастарқанға қояр алдында оны ыстық суға салады. Сонымен бірге оның желатині тез және біркелкі жібіп-еруі үшін алдын ала 25—30 минут суға салып қояды. Лимон желесі Кастрөлге су құйыл, оған қант салады да, араластырып қайнатады. Ыстық сиропқа цедра, жарты лимон және алдын-ала суға жібіткен желатин қосады. Содан кейөн сиропты тағы да қайнатып, қасықпен араластыра отырып, лимон шырынын құнды. Ыстық сиропты сүзіп, аздап салқындат ады да, формаларға бөліп құнды. 1 лимонға: жарты литр су, 1 стақан қант ұнтағы, 25 г желатин керек. Мөлдір желе Екі жұмыртқаның ақуызын кастрөлге салып езеді, оған қант, желатин салып араластырады да, үстіне қайнаған су құйыл, бетін жауып, баяу жанған отқа 2—3 минут пісіреді. Содан кейін оттан алып тұндырады да, формаларға құнды. 3 стақан суға: 1 стақан қант, 25 г желатин, жарты стақан шарап керек. Жас жеміс қосқан желені кәдімгі желе әзірлегендей әзірлейді; жемісті вазаға немесе формаға салып, үстіне желе құнды. Апельсин мен мандариннің қабығын аршын, алдын-ала турайды. Ал алма, алмұрт, өрік т.б. жемістерді сүйегінен тазартып алады да, сиропқа салып қайнатыл пісіреді, содан кейін салқындатып, бөлшектен кеседі де, формаға құнды. Мүкжидек желесі Жидекті жуып, тазартыл шырынын сығып алады (2 шай қасық), содан кейін оны желеге қосады. Сығындыға 2 стакан қайнаған су құнды да, пісіреді. Одан соң оны сүзіп, жидек шырынына қант араластырады да, алдын-ала суға салып жібіткен желатинді салып, үнемі араластыра отырып қайнатады. Оттан алып дәкемен сүзеді де, аздап салқындатып, сығыл алған шикі шырынмен араластырады, содан кейін формаларға толтырыл құнды. 150 г жидекке: жарты литр су. 100 г қант, 25 г желатин керек. Сүт желесі Кілегейге қант, цедра араластырады да, қайнатыл алып, салқындатады, одан кейін оған алдын-ала суға салған желатин және лимон шырынын қосады. Барлығын араластырып, формаларға құнды да, салқындатады. 1 стақан кілегейге: 120 г қант, жарты лимондай цедра, толық 3 шайқасық желатин, 1 асқасық лимон шырыны қажет. Қаймақтан жасалған желе Жақсылан салқындатылған қаймақты қант және ванильмен араластырып, көлемі 2 есе ұлғайғанша шайқайды. Содан кейін желатинге, оны үнемі араластыра отырып, жылы желатинді сыздықтатып құнды. Алынған қоспаны жақсылан араластырады да, формаларға толтырыл, салқындатады. Тағы қараңыз *Желатин *Ванилин *Қант *Крахмал Дереккөздер
Желкенді балық

Желкенді балық (Парусник) - алабұға тәрізділер отрядының желкендірер тұқымдасына жататын балық. * Ұзындығы 3,3 м. * Массасы 100 кг дейін. * Жемі — балық, кальмарлар. Жоғары жақ сүйегі найза тәрізді үшкір, арқа қанаты биік, желкен тәрізді. Тез жүзген кезде желкен қанаты арқа жоныны қабысады да, кенет бұрылғанда көтеріліп кетеді. Барлық мүхиттардың тропик, субтропик аймағында кездеседі. Тағы қараңыз *Акула Дереккөздер
Иммерсия

Иммерсия (Immersion) — кәдімгі нақтылықтан виртуальдық нақтылықка (және электрондық делдалдықтың күңгірттік дәрежесін сипаттайтын), өтпелі процестерге кіруші ретінде виртуальдық универсумға қатысушының бастан өткеретін сезімі. Дереккөздер
Геокриологиялық түсіру

Геокриологиялық (тоңдық) түсіру — тоң таужыныстар таралған аудандардағы далалық зерттеулер әдісі; арнайы бағдарлама бойынша маусымдық және көпжылдық тоң тау жыныстардың даму заңдылықтары мен таралуын, олардың құрылысын, құрамы мен олардағы процестерді анықтау мақсатында жүргізіледі Геологиялық түсіруден айырмашылығы, Геокриологиялық түсіру кезінде жылу физикалық жағдайлар мен судың мұзға айналған және керісінше, мұздың су мен буға айналған фазалық өзгерістерінің ылғалдық жағдайлары ескеріледі. Дереккөздер
Импликация

Импликация (Implication) - егер бірінші операнд «жалған», ал екіншісі «ақикат» мәнге ие болса, онда нәтиже «жалған» мәнге ие болатын екі орынды буль операциясы. Импликацияны терістеу (Отрицание импликации; Implication) — тек А ақиқат, ал В жалған болғанда ғана ақиқат мәнді қабылдайтын А және В екі айнымалының логикалық функциясы. Дереккөздер
Инварианттық модуль

Инварианттық модуль (Инвариантный модуль; invariant module) — орындалу процесінде өзгермейтін жүктемелік модуль. Осындай модуль бір мезгілде әр түрлі бірнеше тапсырмада үзілімдер орнына пайдаланылуы мүмкін. Дереккөздер
Инварианттылық

Инварианттылық (мәліметтердің) (Инвариантность (данных) — қандай да бір берілген шаманың немесе жүйенің кейбір сыртқы жағдайларға немесе түрлендірулерге қатысты өзгермей сақталуы, яғни олардың физикалық шарттардан тәуелсіздігі. Релятивистік инварианттылық Релятивистік инварианттылық - лоренц түрлендірулеріне қатысты табиғат заңдарын өрнектейтін теңдеулердің инварианттылығы. Дереккөздер
Индекс (IT)

Индекс (жоғарғы немесе төменгі) (Индекс (верхний или нижний); index) — 1) сілтеме көрсеткіш (салалық, пәндік немесе алфавиттік) — қарастырылып отырған саланың негізгі (толық) мәліметтерінің орналасуын көрсететін түйінді сөздер жиыны; 2) объектінің жазылған орнын көрсететін индекс; құрылымдары күрделі түрде құрастырылған мәліметтерді іздеп тауып, оларды тікелей пайдалануды қамтамасыз ететін скалярлық шама, яғни — объектінің орналасу реттілігін анықтайтын көрсеткіш; жиым атауымен байланысқан оның элементінің нақты нөмірін көрсететін символ немесе өрнек; ол мәліметгер базасы кестесінде — оның элементтерімен жылдам қатынас құруды орындайтын, мәлімет жазбаларымен түйінді сөз бойынша қатынас құруды атқаратын құрылым болып саналады. Программалау тілдері объектісінің өрнектерінде — мәтіндерді өңдеуде дәреже көрсеткіші (жоғарғы индекс) немесе реттік нөмірі (төменгі индекс). Дереккөздер
Гетчинсон тісі

Гетчинсон тісі . Ортаңғы күрек тістердің кесетін шетінің жарты ай тәрізді кетілуі. Оған себеп — алғашқы тіс ұрықтарының, өскіндерінің бұзылу және туа пайда болған мерез ауруында байқалады. Дереккөздер
Жасанды тістер

Жасанды тістер . Медицина ғылымының ерте заманғы жаңалықтарының бірі екендігін археологиялық қазба жұмыстарынан білеміз. Алғашқы жасанды тістер ағаштың кейбір қатты түрлерінен, өгіз, піл сүйектерінен жасалған. Осы күнгі ең әдемі де берік материал — фарфор. Оның эстетикалық қасиеті жоғары әрі гигиеналық талғамға сай. Соңғы жылдары пластмассадан істелген тістер арзандығымен және жасалу жолының ыңғайлылығымен көп қолданылады. Сондай-ақ тот баспайтын болат, алтын қорытпасынан және металды керамикалық тістер әдемілігімен және беріктігімен ерекшеленеді. Дереккөздер
Импрегнация

Импрегнация (сіңдіру). Тіс түбірінің тар каналдарын, резорцин-формалин тәсілін іске асыра отырып, толтыру. Күмістеу тәсілі де осыған жатады. Ем нәтижесінде алынбай қалған ұлпа қалдықтары қатып залалсызданады. Дереккөздер
Тіс инклюзиясы

Тіс инклюзиясы . Белгісіз себептердің жақ сүйектің ішінде орнығып, жарып шыға алмаған тістерді тіс инклюзиясы дейді. Ол көбінесе тістер жаңа шығып келе жатқанда қисаюынан немесе ығысуымен болады. Дереккөздер
Индекстелген файл

Индекстелген файл (Индексированный файл; indexed file) — файл жазбаларына тез қатынас құруды жасақтайтын индекстер жүйесімен жабдықталған файл. Индекс индекстік файл түрінде қалыптастырылады. Дереккөздер
Бөгде заттар

Бөгде заттар . Әр түрлі оқ, ағаш, темір терсек, тіс, сүйек жарықшақтары, тіс протездері, инелер т.б. заттар өзімен бірге ауыз қуыс тканьдеріне, бет-жүз, мойын айналасына инфекция жұқтырып, енген жерде абсцесс және флегмона пайда болуына әкеп соғады. Уақыты жеткенде бөгде немесе бөтен заттар дәнекер тканьдермен қабатталуы мүмкін. Болмаса бөгде зат жатқан қуыс қасында тесік пайда болады. Дереккөздер
Трансляция (биология)

Трансляция — полипептид тізбегінің гендегі аРНҚ негізінде ақпаратқа сай түзілуі. Трансляция болашақ нәруызға тән аРНҚ-на жазылған нуклеотидтер кезегін түзілетін нәруыздардың амин қышқылдарының кезегіне айналдырады. Бұл жұмысқа аРНҚ-нан басқа рибосомалар, тРНҚ, аминоацил синтетазалар, белоктан тұратын инициация, элонгация және терминация факторлары қосылған күрделі құрамдар қатынасады. Трансляция (көшіріп аудару) басталған уакытта а-РНҚ мен т-РНҚ-лар синтездін басталар алдында рибосоманың кіші бөлігіне бекітіледі, одан кейін бұл жиынтық рибосоманың үлкен бөлігімен байланысады. Бұл байланыс берік болады да, ақуыз синтезі аяқталғаннан кейін ол ыдырап кетеді. Полипептид тізбегінің синтезделуі кезінде рибосома а-РНҚ молекуласының бойымен козғалады. а-РНҚ-ның бір молекуласын бірнеше рибосома қатар тұрып синтездеп, полирибосома (полисома) жиынтығын құрайды. Жасушадағы полирибосоманың саны ақуыз синтезінің жиілігін көрсетеді. Көптеген эукариот жасушаларында рибосоманың үлкен бөлігінің ақуызы эндоплазмалық тордың өзекшелері мен шұрықтарына жиналады да, одан кейін түрлі бөлшектері мен органоидтарына жеткізіледі. Эукариоттарда рибосомалар ядрошықта құрастырылады. Ядрошықтағы ДНҚ-да р-РНҚ синтезделеді де қажетті мөлшерге дейін бөлініп, рибосоманың кіші және үлкен бөлімдеріне айналғаннан кейін, цитоплазмаға шығады. Ядрода толық қалыптасқан рибосома болмайды. Дереккөздер
Тістен болатын ойылу

Тістен болатын ойылу . Көбінесе инфекция тіс ошақтарынан пайда болады, оған тіс жегісі, бұзылған тіс, периодонтит, пародонталдық қалталар, тіс тастары, созылмалы тіл, ерін, ұрт, қызыл иек аурулары, олардың жара-жарақаттарға ұшырауы жатады. Мұндай кезде тіс зардабымен бірге науқас адамның хал-ахуалы нашарлап, күші әлсіреп, температурасы аздап көтеріліп, бас ауруы жиілейді. Қан кұрамында лимфоциттер көбейіп, лейкоциттер саны азаяды. Тістен болатын улану бүйрек, жүрек, көз сияқты органдармен бірге буын тәрізді ауруларымен бірге өтуі мүмкін. Дереккөздер
Инфильтрат

.]] Инфильтрат . Қабынудан организм тканінің өзіне тән емес клетка элементтерінен ұлғайып нығыздалуы (қабынуынан) ісік клеткаларының жиналуынан (уытты, уытсыз ісік) т. б. себептермен үлкейіп, нығыздануы. Дереккөздер
Шоғырлану

Шоғырлану . 1) әр түрлі заттардың (гликоген, май), қабынба жалқаяғының тканьге еніп, кернеуі; 2) жансыздандыру кезінде тканьдерге ауыртпайтын дәрілерді сіңдіру. Дереккөздер cs:Infiltrace (rozcestník) de:Infiltration en:Infiltration es:Infiltración fr:Infiltration fy:Ynfiltraasje it:Infiltrazione nl:Infiltratie pt:Infiltração (desambiguação) tr:İnfiltrasyon
Аллотрофты көл

Аллотрофты көл (Аллотрофное озеро; грек, allos — өзге, басқа және tгорһе — тамақ, қорек) — су жинау алабынан биогенді, минералды жөне органикалық заттар алатын (автотрофты көлге керісінше) көл. Тағы қараңыз * Алкалитрофты көл; * Автотрофты көл. Дереккөздер
Индекстеу (IT)

Индекстеу (Индексирование; indexing, subscripting) — 1) индексті қалыптастыру; индекстерді тағайындайтын процесс; 2) құжаттар мен сұратулардың мазмұнын ақпараттық-іздестіру тілі терминдерінде сипаттау процесі; құжаттарға оның мағыналық мазмұнын қамтитын түйінді сөздер жинағын тағайындау; ақпараттың жеке элементтерін іздеп- табуды жеңілдету үшін мәліметтердің алдын ала белгіленген логикалық тізбек бойынша орналасуы; 3) жиым және өрнектер нұсқауларының көмегімен жиым элементіне қатынасу мүмкіндігін жасақтайтын әдіс. Нұсқаулар осы элементтің жиымдагы орнын анықтайды; 4) индекстік регистрдегі бар нәрсені команданың адрестік бөлігімен қосу арқылы ақикат адресті автоматты түрде анықтау. Дереккөздер
Көшірінді иммунитет

Көшірінді иммунитет — бір организмнен алынған торшалар немесе тканьдарды екінші организмге көшіргенде, оның иммундық жүйесінде туатын өзгерістер. Мұндай иммунитеттің дамуы және айқындалуы қабылдаушы мен беруші антигендерінің гисто сәйкестігінің генетикалық алшақтық дәрежесіне байланысты. Көшірінді иммунитет негізін иммунокомпетентті Т-лимфоциттер қызметі қалайды. Дереккөздер
Тіс шірігі, тісжегі

.]] Тіс шірігі (тісжегі, кариес) — микробтардың әсерінен тіс эмалі мен дентиннің тесіліп, сонымен бірге минералдық заттардың жетіспеуінен тісте қуыс пайда болады. Басқаша айтқанда тістің қатты тканьдерінің бүлінуінен болатын кемістігі. Тістің анатомиялық формасы мен физиологиялық тістің қызметін қалпына келтіру үшін пломбамен тіс қуысын бітейді. Дереккөздер
Интерференцияланушы ақау вирустар

Интерференцияланушы ақау вирустар(ди-бөлшектер)- геномның біраз жерін жоғалтқан делециялық мутант вирустар. Жоғалтқан геном бөлігінің мөлшері ең аздан 90%-ке дейін жетуі мүмкін. Мүндай ДИ-бөлшектер көмекші вирустарға тәуелді болады, яғни жоғалтқан қасиеттерін көрсету үшін торшаны туысқан вирустармен қоса зақымдауды тілейді. Бұл жағдайда ДИ-вирустар көмекші вирустардың өсіп-өнуін тежейді де, оның ген туындыларын өзінің өсуіне пайдаланады. Дереккөздер
Пародонт қалтасы

Пародонт қалтасы . Пародонт тканьдерінің бұзылуынан болатын нейро-гуморальдық құбылыс. Қабынудан қызыл иек пен тіс арасындағы физиологиялық байланыс бұзылады, пародонт қалталанып, іріңдеп ақыры тіс қозғалады да пародонтит ауруына шалдығады. Дереккөздер
Аллювиал сулары

Аллювиал сулары (Аллювиальные воды; лат. аlluvіо — үйінде, тасынды) — өзен аңғарларында жиналған борпылдақ шөгінділердің қуыстарында қалыптасқан сулар. Мұндай сулар арынсыз болады да, деңгейі өзендегі су деңгейінің маусымдық ауытқуына байланысты өзгеріп отырады. Аллювиал сулары — халық шаруашылығында пайдаланылатын негізгі су көздерінің бірі. Дереккөздер
Индексті регистр

Индексті регистр (индекс регистрі) (Индексный регистр (регистр индекса, В-регистр); index register, В- register) — ішіндегі барын индекстік адрестелетін командалар пайдаланатын орталық процессордың регистрі. Дереккөздер
Квенке ісігі

Квенке ісігі (домбықпасы, домбығы). Беттің жұмсақ тканьдерінің (қабақ, ерін, мұрын) және ауыз ішінің (тіл, жұмсақ таңдай, көмей шырышты қабаты) жедел ісінуінен пайда болатын аллергиялық немесе тұқым қуалайтын ауру. Бұл дәрі-дәрмектерден, созылмалы инфекциялық аурулардан және түрлі микробтардан болатын аллергиялардан да болады. Дереккөздер
Келоид

Келоид . Коллаген талшықтарынан, фибробластардан тұратын дәнекер тканьнен құралған терінің, ауыз іші шырыш қабаттарының ісік тәріздес ұлғаюы. Ол жарақаттардан, хирургиялық операциялардан және күйіктерден болады. Келоид қызғылт, көк немесе ашық қоңырлау түсті келеді. Дереккөздер
Индекстік файл

Индекстік файл (Индексный файл; index file) — мәліметтер базасының бір немесе бірнеше өрістерінің мәндері бойынша реттелген нұсқағыштар тізімі, ол тізім мәліметтер базасының жазбасында болады. Нұсқағыштар ретінде логикалық немесе физикалық адрестер пайдаланылады. Дереккөздер
Индекстік-тізбекті файл

Индекстік-тізбекті файл (Индексно-последовательный файл; indexed- sequential file) — жазбалары кілтпен жабдықталған файл. Оған тікелей қатынас құру кілтпен іздестіруді пайдаланылу арқылы қамтамасыз етіледі, сондай-ақ тізбекті қатынас құру олардың реттелгендігіне сәйкес кілт мәндері бойынша жасақталады. Дереккөздер
Диагностикумдар

Диагностикумдар— стандартты диагностикалық препараттар. Тиісті вирустың (микроорганизмдердің) культурасынан дайындалады және серологиялық реакцияларда антиген ретінде қолданылады. Диагностикумдарға эритроцитарлық иммунореагенттер де (ЭД) жатады. Бұл үстіне вирус антигені (а н т иг е н д і к Диагностикумдар) немесе антиденелер (антиденелік Диагностикумдар) жабыстырылған эритроциттер жүзбесі. Эритроцитарлы Диагностикумдар ГАТР және ГАТРТ реакцияларында антигендер мен антиденелерді анықтау үшін қолданылады. Дереккөздер
Қосплоидты торшалар культурасы

Қосплоидты торшалар культурасы — хромосомалары қосплоидты қалпында сақталған торшалар культурасы. Олардың өмірі қысқа болады, 40—60 пассаждан соң ыдырап кетеді. Бір пассаж бен екінші пассаждың арасында оларды тоңазытып сақтауға болады. Дереккөздер
Индуктивтік-сыйымдылықтық тор

Индуктивтік-сыйымдылықтық тор (Индуктивно-емкостная сетка; inductance-capacitor grid) — индукгивтілік пен сыйымдылық жүйесінің көмегімен физикалық өрістер модельденетін электрлік модельдеуші тор. Ол потенциалдық және кинетикалық энергияны әлсіздендіруге, сондай-ақ жинақтауға қабілетті элементтермен сипатталады. Дереккөздер
Инкапсуляция

Инкапсуляция (буып-түю, дестелеу, дестені дайындау) (Инкапсуляция (упаковка, пакетирование, оформление пакета); encapsulation) - *1) желі арқылы жеткізілетін мәліметтер дестесіне оның жеткізілуін қамтамасыз ететін қосымша басқару ақпаратын енгізу; *2) әртекті желілер арқылы ақпаратты жеткізуде — транзиттік жеткізу желісі бойынша өтетін дестеге оған сәйкес желілік бас тақырыптардың қосымша енгізілуі. Мәлімет дестесі транзиттік желіден шыққаннан кейін қосымша бас тақырыптар алынып тасталады; объектіні (мысалы, программа модулі, мәліметгер типі) оны пайдаланатын модульден жасырын сипаттау. Жүйенің міндетін (немесе мәліметтер жинағы мен операцияларды) модульдің ішінде орналасқан мәліметтерден бөліп алу және модульдің өзінің нақты сипаттамасынан тұратын программалық жасақтаманы кұрастыру әдісі. Дереккөздер
Дисиммуноглобулинемия

Дисиммуноглобулинемия— бір не бірнеше иммуно-глобулиндер тобының жетіспеуі. Дисиммуноглобулинемия алғашқы, генетикалық және бөгде (басқа аурумен не басқа фактормен туғызылған) болып белінеді. Дереккөздер
Геологиялық байқауларды автоматтандыру

Геологиялық байқауларды автоматтандыру — геологиялық зерттеулер мен кенорындарды барлау кезінде алынған мәліметтерді математикалық әдістер көмегімен компьютер арқылы жинақтау, өңдеу және сақтау операцияларының жиынтығы. Дереккөздер
Инсталляция

Инсталляция (орнату) (Инсталляция (установка); installation) — компьютерге жаңа құрылғыларды немесе программаларды орнату процесі. Аппаратураларды орнату деп оған кабель жалғап компьютерге қосу мен компьютер жүйелік блогына сол аппаратураға сәйкес кеңейту тақшаларын орналастыру ісін айтады. Ал программаларды орнату оның файлдарының көшірмесін қатты дискіге жазудан тұрады. Бүған қоса, сол аппаратураны немесе программаны нақты бір компьютерлік жүйеге бейімдеу үшін оны бұрынғы жұмыс ортасымен үйлестіру (конфигурациялау) қызметін атқару қажет. Дереккөздер
Инсталляцияланған мәселе

Инсталляцияланған мәселе (Инсталлированная задача; installed task) — жүктемелік модульдің параметрлері мен олардың орналасуы туралы ақпарат операциялық жүйе кестесіне енгізілген мәселе; инсталляцияланған мәселені шақыру каталогтардан іздестіруді қажет етпейді. Дереккөздер
Интегралдық микросхема құрауыштары

Интегралдық микросхема құрауыштары (Компоненты интегральной микросхемы) — сынау, қабылдау және жұмыс істеуіне қойылатын талаптар тұрғысынан дербес бұйым деуге болатын кез келген электррадиоэлементтің міндетін атқаратын интегралдық схеманың бөлігі. Дереккөздер
Өлтіру дозасы

Өлтіру дозасы — жұқпалы ауру қоздырғыштарының немесе кейбір улы заттардың тәжірибе жануарларын өлтіретін куші. Өлтіру дозасы абсолюттік түрі жануарлардың 99% дейін өлтірсе, ең аз (минималды) түрі бірнеше, аса сезімтал жануарларға ғана зақым келтіреді. Дереккөздер ca:DL50 da:LD50 en:Median lethal dose es:Dosis mortal 50% et:LD50 fa:ال‌دی ۵۰ fi:LD50 fr:Dose létale 50 he:LD50 hu:LD50 it:LD50 nl:LD50 no:LD50 pl:LD 50 pt:Dose letal mediana simple:LD50 sv:LD50 zh:半數致死量
Диалогтық қолданбалы бағдарлама

Диалогтық қолданбалы программа (Диалоговое приложение; соnsole application) — MS DOS амалдық жүйесінің командалық жолынан бірден орындалатын, графиктік немесе диалогтық интерфейсі жоқ бағдарлама. Ішкі сілтемелер *Қолданбалы бағдарлама Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Console_application Console application] Дереккөздер
Аймақтық металлогения

Аймақтық металлогения - пайдалы қазба кен орындарын олардың таралу заңдылықтарын кенді аудандарының геологиялық тарихымен және геологиялық құрылысымен байланыстыра отырып зерттейтін металлогения бөлімі. Дереккөздер
Геологиялық барлау ұңғымалар торабын құру

Геологиялық барлау ұңғымалар торабын құру - геологиялық барлау ұңғымаларының орнын анықтау және оларды жергілікті жерде белгілеу. Әдетте, бұл жұмыс ұңғыманың топографиялық пландағы жорамал нүктесінің орнын анықтау, нүктелерді планнан жергілікті жерге пикеттерді болу арқылы көшіру, әрбір нүктенің сағалы өзіндік пикетке қарағандағы орнын нақтылау операцияларын қамтиды. Пикеттерді бөлу тек геологиялық барлау ұңғымалары торабын құруда ғана емес, геологиялық, геофизикалық, геохимиялық және т.б бақылаулар орнын анықтауда да қолданылады. Дереккөздер
Интегралды микросхема

Интегралды микросхема — өзара байланысты элементтерден (диод, транзистор, резистор және т.б.) тұратын және жартылай өткізгішті кристалдың ішіне немесе бетіне технологиялық әдістермен біріктіріліп орналастырылған электрондық микросхема; түрлендіру мен сигналдар өңдеудің белгілі бір функцияларын орындайтын, қойылатын техникалық талаптар тұрғысынан қарағанда бір бүтін зат болып саналатын және электрлі қосылған элементтері мен кристалдарын жайғастыруда жоғары тығыздығы болатын микроэлектрондық бұйым. Интегралды микросхемалар ақпаратты сақтау немесе өңдеуге байланысты операцияларды орындайды, олардың төменгі, орта деңгейде біріктірілген түрлері болды, ал қазіргі кезде өте жоғары деңгейде тығыздалып біріктірілген тығыз интегралдық схема (БИС) және өте тығыз интегралды микросхема (СБИС) қолданылады. Дереккөздер
Укуниемивирустар

Укуниеми вирустар — буньявирустар тұкымдастығына жататын туыстық. Адамдарда дене қызуын туғызатын Укуниемия вирустары осы туыстықтың белгілі уәкілі. Укуниеми вирустармын кенелер, масалар таратады. Дереккөздер
Диалогтық орта

Біржақты диск (Односторонний диск; onesided disk) — тек бір беті колданылатын иілгіш Магниттік диск. Жүмысшы диск (Рабочий диск; temporary disk) — тапсырманы орындауда аралық жөне соңғы нөтижелер жазу үшін жұмысшы жад ретінде операциялық жүйемен колданылатын диск. Дереккөздер
Орташа әсерлі доза

Орташа әсерлі доза (ОӘД) — жұқпалы ауру қоздырғышының 50% әсер ететін дозасы. Бұл өлім қауіпін туғызатын (ЬД5о), инфекция туғызатын (ИД50), иммунизациялық (ИмД50), қауызын жармаған тауық балапанын зақымдайтын (ЭИД50), цитопатогендік (ЦПД50) деп бөлінеді. Дереккөздер
Диалогтық режім

ДИАЛОГТЫҚ РЕЖІМ (Диалоговый режим) — пайдаланушының әрбір сұрастыруы компьютер тарапынан дереу жауап әрекетін тудыратын, пайдаланушы мен компьютер арасындағы әрекеттестік режімі. Есептеу жүйесі мен пайдаланушы арасындағы мәліметтер алмасуы оны адам өңдеп үлгере алатын жылдамдықпен жүреді. Дереккөздер
Диалогтық терезе

ДИАЛОГТЫҚ ТЕРЕЗЕ(Диалоговое окно, диалоговый бокс; dialog box, win¬dow) — Windows ортасында — әрекет жасау үшін ақпарат енгізу немесе параметрлерді көрсету қажет болған жағдайда дисплей бетінде пайда болатын терезе; программа керекті мәліметгі сұрарда экранға шығатын тіктөртбүрышты шағын терезе. Әдетте, диалог терезееінде мынадай басқару элементтері: команда батырмалары, тізім төртбүрыштары (box), радиобатырмалар және мәтін төртбүрыштары болады. Қажетгі мәліметтер енгізілген соң, ол жабылады. Дереккөздер
Уотсон-Крик үлгісі

Уотсон-крик үлгісі — ДНҚ-ның құрылым үлгісі. Бұл үлгі бойынша ДНҚ екі қарсы параллальді полинуклеотид тізбегінен тұрады. Олар өзара бұралған оралымдар құрады. ДНК тізбектеріндегі жұп нуклеотид негіздері бір-бірімен сутегі байланысы арқылы қосылған. Үлгіні 1953 жылы Дж. Уотсон мен Ф. Крик жасаған. Дереккөздер
Дигитайзер

ДИГИТАЙЗЕР (Digitizer) - 1) компьютер құрылгылары үшін аналогты кіріс сигналдарын цифрлы мәліметтер түрінде бейнелеу мақсатында колданылатын кодтауыш түрлендіргіш кұрал; 2) сурет- терді, дыбысты, сызбаны немесе басқа бейнелерді цифрлық түрге айналдыратын құрылғы. Дереккөздер