Мадонна Дони

«Мадонна Дони», «Тондо Дони» (итал. Madonna Doni, Il Tondo Doni) — тондо (итал. tondo — дөңгелек), картина, дөңгелек пішінде композицияланған, диаметрі 120 см — Микеланджело Буонарроти жасаған жалғыз толық аяқталған станоктық кескіндеме туындысы, онда Святой Семейство бейнеленген (екі басқа картина толықталмаған: «Погребение» және «Манчестерская Мадонна», Лондондағы Ұлттық галереяда сақталған). Бұл шығарма Флоренциялық банкир Аньоло Донидің тапсырысымен жасалған. Шамамен 1505—1507 жылдарға даталанады. Қазіргі таңда Галерея Уффициде, Флоренцияда сақталады. Картина түпнұсқалық өңделген және алтынмен безендірілген ағаш жақтауда сақталған, ол, мүмкін, Микеланджелонің өз сызбасымен жасалған, онда бес адам бейнесі, арыстанның маскарондары және өсімдік орнаменттері гротеск стилінде айқын көрінеді; бұл өрнек Микеланджело бағалаған Флоренциялық Баптистерийдің Солтүстік қақпаларының (1403 пен 1424 жылдар арасында жасалған) өңдеуімен үндеседі. Резьба Марко мен Франческо дель Тассоға жатқызылады. Бұл — суретшінің «қозғалмалы негіздегі жалғыз жұмысы, толық әрі нақты». Тарихы Тондо жас кезде, Сикстин капелласындағы жұмыс басталғанға дейін орындалған, мүмкін, 1504 жылы флоренциялық аристократтар Аньоло Дони мен Маддалена Строццидің некесіне арналып жасалған. Картина жақтауында жарты айлар, жұлдыздар, өсімдіктер мен арыстандардың басы бейнеленген. Бұл белгілер, мүмкін, Дони мен Строцци отбасының гербтерінен алынған, екі отбасының бірігуін білдіреді. «Жарты айлар таспалармен байланысқан, олар арыстандармен айқасып жатыр», бұл екі отбасының неке тұтастығын білдіреді. Туындылардың тарихы Джорджо Вазари арқылы қызықты оқиғамен баяндалады. Бай банкир Аньоло Дони, «көркем дүниелер жинауға әуес болған, ескі және жаңа суретшілердің шығармаларын ұнататын», Микеланджелодан өзінің жеке үйі үшін Святой Семейство бейнесін жасауды сұраған. Вазари жазғандай, Микеланджело «барлығын соншалықты мұқият және таза аяқтаған, бұл оның ағашқа жазған аз ғана картиналарының ішіндегі ең толық және ең әдемі деп саналады». Жұмыс аяқталған кезде, суретші картинаны жеткізу үшін бала жіберіп, жетпіс дукат төлеуді талап еткен. Алайда, Дони өзінің қаржысын үнемдеуге тырысып, «картинаның бағасы жоғары болса да, қырық дукат жеткілікті болады» деп айтты. Микеланджело картинаны қайтып алып, оны қайтадан жүз дукатқа жеткізуге келіседі. Осылайша дау туып, Дони екі есе қымбат төлеуге мәжбүр болды: жүз қырық дукат. Бұл оқиға, мүмкін, әсіреленген немесе тіпті тарихшы ойдан шығарған (ол бірнеше рет осындай ойдан құрастырылған деректермен ұсталған), дегенмен бұл суретшінің өз туындысының құндылығын түсініп, орта ғасырлық цехтар мен гильдияларға тән тапсырыс берушінің ықпалынан құтылуға ұмтылғанының айқын мысалы болып табылады және шығармашылық тұлғаның ренессанстық еркіндігін көрсетеді. Ол кезде Микеланджело жас болғанына қарамастан, өзінің жетістіктерімен, мысалы, алып «Давид» мүсінімен (1501—1504) және оған өлшемі мен стилі жағынан жақын мәрмәр барельефтерімен: «Тондо Таддеи» (1504—1506) және «Тондо Питти» (1503—1505) мақтана алатын. Басқа бір болжам бұл картинаның 1507 жылы Дони отбасының тұңғышы Марияның (8 қыркүйек) шомылдыру рәсіміне орай жасалғанын айтады. Вазари өз еңбегінің екінші редакциясында даталар бойынша өзіне-өзі қайшы келеді. 1591 жылы Микеланджелоның бұл туындысы әлі де Сан-Никколо көшесіндегі Дони үйінде сақталған еді. 1677 жылы ол Уффици ғимаратындағы «Трибуна» (сегізбұрышты зал) бөлмесінде Тоскана ұлы герцогтарының көркем коллекциясына тиесілі шығарма ретінде тіркелген. Дереккөздер