kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қостеңбілді бозторғай

Қостеңбілді бозторғай - ашық ақ түсті төсіндегі қошқыл теңбілдері үшін осылай аталған бозторғай. Сипаттама Қостеңбілді бозторғай келбеті және дене мөлшері қатар қоныстанатын дала бозторғайына өте ұқсас. Алайда ұшқанда қанатының артқы жиегін көмкерілген ақ көмкерменің болмауы арқылы жақсы ажыратылады. Онда ақ бұлқын қауырсындар да болмайды. Оның орнына құйрығын жазған кезде құйрықтың әрбір қауырсынынан дөңгелек ақ теңбілдер жақсы көрінеді — мұндай белгі бірде-бір бозторғайда жоқ. Өте жақын танысқан кезде дала бозторғайына қарағанда қостеңбілді бозторғайдың құйрығы және тұлғасының қысқарақ екені көзге бірден шалынады. Әуені сыңғырлаған және әдемі, бірақ дала бозторғайының әуезінен төмен. Бұдан басқа, қостеңбілді бозторғай аз ұшады және ұшып жүріп сирегірек сайрайды. Мекені Қазақстанда бүкіл шел зона мен шөлейттің оңтүстік бөлігін мекендейді, сандары да өте көп болады. Африка және Азия, соның ішінде Орта Азияда да қыстайды. Тіршілігі бозторғайлардың көпшілігінің тіршілігіндей. Дереккөздер
Ақтамақ бұлбұл

Ақтамақ бұлбұл - нағыз бұлбұлдардан айтарлықтай ірірек және өте көз тартарлық тұрғыда түрлене боялған құс. Сипаттама Ересек аталықтың жоны-- қошқыл сұр, басының екі жағы және құйрығы - қapa; бауыры — құйрығының астына таман ашық түсті болатын қанық-қызғылт; тамағында ақ түсті үшбұрыш таңдағы болады. Аналығы - бозғылттау реңді, аталығынан гөрі күңгірттеу болып келеді. Мекені Бұл құс Кіші, Алдыңғы және Орта Азияда таралған. Қазақстанда ақтамақ бұлбұл Батыс Тәңіртау жоталарын бойлай Қиыр оңтүстікте ғана байқалады. Африкада және Арабияда қыстайды. Қазақстанға сәуірдің соңында ұшып келіп, тамызда ұшып кетеді. Бұталар өскен теңіз деңгейінен 2000 метрге дейін биіктіктегі тасты тау беткейлерінде ұялауды ұнатады. Ақтамақ бұлбұл күшті және әдемі сайрайды. Сайраған үнінде бұлбұлдың, сандуғаш және қызылтамақ бұлбұлдың әуезіне ұқсастық бар. Аталықтар нағыз сайрау мезгілі қызған кезде құйрық қауырсындарын тарқатады да қанатын кең жайып, өзіне тән құсойнақ жасайды. Ұялауы Бұталарда және жерде тұрақтайды, барлық қылығы алабұлбұлға ұқсас. Беті ашық, тостағанша тәрізді ұясын бұта бұтақтарына салады. Салындыда 3-5 былғаныштау қоңырқай-жасылдау жұмыртқа болады, оны аналығы басады. Ақтамақ бұлбұлдың тұқымтоптық өмірі егжей-текжейлі зерттелмеген. Ересегі де , балапандары да бунақденелілермен қоректенеді. Дереккөздер
Сырбаз қуырдақ

Сырбаз қуырдақ — сірнеге ұқсас жеңсік тағам. Қай малдың болса да жаңа сойған жас етін қазанға салып, бие сүтін құйып, тұз салып ақырын ғана қайнатқан кезде өз буымен піседі. Кей жерлерде мұны "бұқпа қуырдақ" деп атайды. Піскен кезде еті сағыздай созылып тұрады. Аталған дәмі сыйлы кісілер мен қарт адамдарға тартады. Соңғы жылдары ұмытылып бара жатқан халқымыздың осы жеңсік тағамның болғанын оның дәмін татқан Орталық Қазақстанда тұрған бұрынғы ұстаз Рысбала Шалабаева айтып берді. Бұқпа да, сірне де, сырбаз қуырдық та жасалу жолы ұқсас болғанымен әрқайсысының өз ерекшелігі мен орны бар дастарқан мәзірі. Дереккөздер
Газ турбиналы кеме

Газ турбиналы кеме — газ турбина қондырғыларымен жабдықталған кеме. Онда газ турбина, поршеньды газ генераторы болады. Дизельды қондырғылармен салыстырғанда газ турбина қондырғының габатиты шағын, салмағы аз. Оның ілгермелі жасайтын қозғалыс механизмдері жоқ. Оған бу турбинасы сияқты бк қазаны қажет емес. Қуат газ турбиналары кеме қондырғысын жасау бірқатар қиыншылдықтарға (ыстыққа төзімді қорытпалар пйдалану т. б.) кезіктіріп тұр. Соңғы кезде поршінды газ генераторы бар құрама газ турбиналы кеме қондырғылары кеме пйдаланып жүр. Бұл қондырғының тиімділігі дизельды қондырғылардан кем түспейді. Сондай-ақ атом энергиясы арқылы жұмыс істейтін газ турбиналы кеме қондырғыларын пайдалану жолға қойылуда.
FN P90

FN P90 – 1986-1987 жылдары «Fn Herstal» фирамасы жасап шығарған бельгиялық тапанша-пулемет. Бұл қару ең алдымен танк жүргізушілері мен әскери автокөлік жүргізушілеріне арналған. Техникалық мінездемелері * Ұзындығы - 500мм; * Патроны 5,7*28; * Оқтың бастапқы жылдамдығы 71 5м; * Тапаншаның қорабы ұңғы қорбының үстіне орналасқан; * Сыйымдылығы 50 оқ; * Оқтары мөлдір пластиктен жасалған; * Максималды ұзақтық 200 метрге дейін; * Қарудың басты жетістігі – атқыштың өз қалауына орай қаруды икемдеуіне болады: оң иықтанда, сол иықтан да атылады; * Кемшіліктері: жиі атқан кезде дәлдігі кемиді және өте қымбат тұрады. Қаруды қолданған елдер * * . * * * * * * * * . * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * Дереккөздер
Үнді бозторғайы

Үнділік бозторғай - шалғындық бозторғайдың көшірмесі десе де болады. Сипаттамасы Мамандар ұзақ уақыт оны бір түрдің әралуан түршесі деп санады. Әдеттегі шабындық бозторғайынан оның айырмашылығы-- қанаттың артқы жиегін бойлай созылатын ақ жолақтың болмауы. Шалғындық бозторғай да екінші дәрежелі желпуіш қауырсынның әрқайсысының ұшында ақ жолақ түзіледі.Бұдан басқа үнділік бозторғай аздап кішілеу, сымбатты және оның құйрығы келтелеу. Әуезінде де айырмашылық бар, бірақ оны қағазда сипаттап жазу мүмкін емес. Тұтасымен алғанда, жақсы дағдыланған кезде әуездің біркелкілігі, тұрақтылығы назар аудартады. Тіпті ұзақ сайрағанның өзінде бірінен соң бірі жүйелі түрде қайталап, бар болғаны 2—3 шумақты пайдаланады. Мекені Қазақстанда тек қана оңтүстік — Сырдария аңғарынан Зайсан қазаншұңқырына дейін өмір сүреді. Көбіне-көп - дәл сол орыда, шалғындағыдай шөптері аласа өскен, тау - етегінің далалық үлескілерін ұнатады, сөйтіп тауға да (теңіз деңгейінен 2500 метрге дейін жоғары шабындық кездесетін жерге), нағыз шөлге де өтіп кетпейді. Қалған қылықтарының барлығы шалғындық бозторғайға ұқсас, тіпті олардың ұшып келу және ұшып кету мерзімі де бірдейге жуық. Дереккөздер
Hydra 70

Hydra 70 – америкалық 70мм басқарылмайтын авииациялық зымыран. Зымыранды Дженерал Динамикс компаниясы шығарады. НАР Hydra 70 техникалар мен қозғалыстағы қарсыласты жоюға арналған. Түрлері Зымыранның бірнеше түрлері бар. * М151 - қопарылғыш бөлігінің салмағы 3,85 кг, * М229 - қопарылғыш бөлігінің салмағы 7,3 кг, * М255А1 - оқ тәрізді зақымдаушы бөліктері бар, * сондай-ақ түтіндететін, күйдіретін және жарық беретін түрлері бар. Тезникалық сипаттамалары Бұл зымырандар тікұшақтар мен ұшақтардың бірнеше түрлеріне орнатылып, бекітіледі. Стандартты нұсқасында калибрі – 70мм, салмағы 11,9 кг. Hydra 70 зымыранын Ақш авиациясы 1950 жылдардан бастап пайдаланып келеді. Алғашқы түрлері FFAR түріндегі НАР болатын. Оны ең алғаш Навал Орднанс Тест Стейшн фирмасы АҚШ әскери теңіз күштері үшін 1948 жылы жасап шығарды. Қазір АҚШ армиясы Hydra 70 зымыранын тікұшақтардан ұшырады. Олар 19 оқ-дәрілі іске қосу құрылғысы М261 немесе жеті оқ-дәрілі іске қосу құрылғысы М260 қолданады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * http://igvestia.nnm.ru/hydra70_dlya_armii_ssha * http://www.airwar.ru/weapon/anur/hydra70.html
Галил

Галил (, ) - израильдік автомат қаруы. Автоматты ойлап тапқан израильдік құрылымдаушысы Исраэл Галили. Галил финдік Валмет Rk 62 автоматының негізінде жасалған. Ал Валмет Rk 62 автоматы - Калашников автоматының бір нұсқасы. Өңделу тарихы 1967 жылы Израиль әскері арабтармен 6 күндік соғысты ұтса да, бұл соғыс нәтижесінде израиль әскері жабдықталғал FN FAL қаруының арабтардың қаруланған Калашников автоматына қарағанда көптеген жетіспеушіліктері бар екеніне көзі жетті. 1969 жылы инженерлер Галь Узиель және Исраэл Галили Израиль әскери басшылығына өздері ойлап тапқан қарулардың нұсқаларын ұсынды. Нәтижесінде финдік Валмет Rk 62 автоматының негізделген Галилидің нұсқасы тапсырыс берушілердің көңілінен шықты. 1973 жылы Галил автоматы Израиль әскерінің қарулануына қосылды. Автомат өндіруші - «Israel Military Industries» компаниясы қажетті құрал-жабдықты Финлияндиядан сатып алып, автоматты жаппай өндіре бастады. 1980 жылдардың соңына қарай Галил автоматының көптеген жетіспекшілктеріне байланысты Израиль әскерінің жаяу бөлімдерінде қолдануы тоғартылған. 1990-шы жылдары Галил автоматының орнына америкалық M16 автоматы келді. Пайдалануда тек қана Галил автоматының қысқартылған нұсқалары қалды. 2006 жылы Галил автоматы өндірістен толайым шығарылды. Автоматтың нұсқалары * Galil AR (Assault Rifle) — базалық нұсқа ( оқтары - 5,56 мм НАТО және 7,62 мм НАТО ). * Galil ARM (Assault Rifle and Machine gun) (оқтары - 5,56 мм НАТО; 7,62 мм НАТО). * Galil SAR (Short Assault Rifle) - қысқартылған нұсқасы (оқтары - 5,56 мм НАТО; 7,62 мм НАТО). * Galil MAR (Micro Assault Rifle, Micro-Galil) — қысқартылған нұсқасы (оқтары - 5,56 мм НАТО). * Magal — тапанша-пулемет, тек қана 1000 данасы шығарылған. * Galil Sniper немесе Galatz- снайперлерге арналған нұсқасы (оқтары - 7,62 мм НАТО). * Galil Hadar * SR-99 * Galil ACE Автоматты пайдаланушы елдер * * . * * * * . * * . * . * * * . * . * Дереккөздер
Торган Азар

Торган Ганаэль Франсис Азар ( 1993 жылы 29 наурызда Ла-Лувьере қаласында Бельгияда туған) — белгиялық футболшы, «Боруссия Дортмунд » футбол клубының және Бельгия ұлттық құрама командасының жартылай қорғаушысы. Торган Эден Азардың інісі. 2013 жылдың 29 мамырында Торган Бельгия ұлттық командасындағы алғашқы матчын АҚШ-қа қарсы өткізді. 2014 жылдың қаңтарында Азар Бельгияның ең үздік футболшысы аттанып «Бельгиялық Про-лиганың Ең үздік ойыншы» жүлдесін алды Жеке өмірі Торган Ла-Лувьерқаласында туылды, бірақ Брен-ле-Контеде өсті. Оның бірінші аты оның ата-аналарымен Торгалкомиксінің бас кейіпкерінің атына қойылған. Отбасыда барлығы футболмен байланысты. Оның анасы Катрин және әкесі Тьерри де футболмен айналысқан. Әкесі жартылай қорғаушы, ал анасы шабуылшы. Торганда үш ағасы бар. Үлкен ағасы Эден Азармен бірге Челсида ойнады.Қалғандары-Килиан мен Итан. 2017 жылы Килианда Челсиға көшті. Итан Бельгияда Тюбизенің жас құрамасында ойнайды. Мансабы Алғашқы қадамдар Торган өзінің карьерасын 5-6 жасында жергілікті «Royal Stade Brainois» командасында бастаған. 5 жылдан кейін ағасының сонынан «Тюбиз» клубына кетті. 14 жас аралығында оны француздық «Ланс» клубы өз командасына алды. «Ланстың» 16 жасқа дейін жастар академиясында, Жоффрей Кондогбья және Рафаэль Варан сияқты футболшылармен бірге ойнады. 2008/09 жылдары 16 жасқа дейінгі ұлттық чемпионатты женді. Ланс 2010 жылдың 7 сәуірінде Азар алғашқы профессиональдік келісімге қол қойды. Дайындық матчтарында 1 голды «Руселаре» клубы тықты. 8 тамызда алғашқы ойының «Дранси» клубымен 2:0 есебімен женді. 2011-2012 жылдары негізгі құрамаға ілініп жақсы маусым өткізді. Челси 2012 жылы 24 шілдеде Челси ресми сайтында Азардың «Ланс» клубынан сатып алғаны жарияланды. 2012 жылдың 17 тамызында Торган резерв командасында «Манчестер Ситиға » қарсы ойнап алғашқы ойынын өткізді. 30 тамызда Челси Торганды белгиялық «Зюлте-Варегем» клубына арендаға берді. Зюлте-Варегем 2012/13 маусымы 2012 жылы 30 тамызда Торган арендаға берілді. 15 қыркүйекте алғаш ойынында қонақта «Ауд-Хеверле Лёвен» клубымен ойнап, 1:0 есебімен жеңіске жетті. 31 қазанда «Шарлеруа» клубына алғаш голын соқты. 2013/2014 2013 жылдың 15 шілдесінде «Челси» мен «Зюлте-Варегем» аренданы 1 жылға созды. Халықаралық мансабы Жас ұлттық құрамалар Торган Бельгияның 16, 17 және 18 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған. Негізгі құрама 2013 жылдың 16 мамырында Торган алғаш рет негізгі құрамаға шақыру алды. 29 мамырда бірінші ойынына 2 жартысында шықты. 2017 жылдың 4 мамырында бірінше голы соқты Жетістіктері Ұлттық құрама * 2018 жылда Әлем Чемпионатында үшінші орын алды Жеке *Бельгияда жыл ойыншысы:2013/14 *Бельгиялық Про-лиганың үздік ойыншысы:2013/14 Сілтемелер * [http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=59527 Профилі]
Шэнбяо

Шэнбяо (қытайша: 繩鏢|绳镖) немесе Рауп дарт – қытайлардың суық қаруы. Қазақшаға аударғанда найзалы арқан деген мағына білдіреді. Роуп дарт құрлымы жағынан алғанда люсинчуйға ұқсайды. Ол – арқаның басына бекітілген ауыр найзасы бар қару. Найзаның ұшы өткірленіп аяқталады, ол конус пішінді немесе қырлы болуы мүмкін. Заманауи нұсқадағы қару найзасының жалпы ұзындығы – 10 – 14 см, ал тарихы үлгілердің ұзындығы – 20 см, салмағы 300 грамм шамасында болған. Бір немесе бірнеше шығыршықтың арқасында найза арқанға бекітіледі. Оның ұзындығы 3-5 см дейін жетеді. Найзанаң артына ашық түсті орамал немесе әшекей бұйым орнатылады. Ол қарсыласты бағытынан жаңылдыруға және қаруды бақылап отыруға қызмет етеді. Арқанның басқа ұшы ілмекке байланып, қолға киледі. Найзалы арқанмен жұмыс істеу техникасы түрлі әрекеттерді қамтиды. Негізгі әдісі: арқаны тартылған найзаны қарсыласқа лақтыру. Найзаның ұшы неғұрлым өткір болса , әсер ету күші соғұрлым басым болмақ. Рауп дартты дұрыс пайдалана білу үшін көз бен қолды жаттықтып, үйретіп алу керек. Сол кезде ол да қытай тізбегі сияқты тамаша қаруға айналады. Рауп дарт темір немесе құшыр сияқты ауыр материалдан жасалады. Найзалы арқан қаруының тағы бір түрінде найзаның орнына өткір жүз орнатылады. Жапондарда осыған ұқсас кекэцу-сегэ деп аталатын қару бар. Онда сабы бар қанжар арқанға бекітіледі. Рауп дарттың салмағы мен ұзындығы қолданушының қалауына байланысты өзгере береді. Дереккөздер
Ақ қаз

Ақ қаз - Қазтәрізділер отрядының орташа денелі (2-3 кг) қаз. Биологиялық сипаттамасы Қанаттарының ұшы - қара, реңі - таза ақ.Тұмсығы және аяқтары -- қызыл. Басқа қаздардан айырмашылығы --күшті болғандығы, оны жалғыз өкіл ретінде көбінесе жеке туысқа (Сһеп) бөледі. Мекені Ал казір бүкіл Еуропа материгінде олар тек қана Врангель аралында ұялайды. Дегенмен Солтүстік Аме¬рика континентінде олар едәуір мөлшерде сақталып калды. Қазақстанда маусымдық жылыстау кезінде анда-санда аз мөлшерде кездеседі. Бұрынғы уақытта саны өте көп болған және екі жарты шардың да бүкіл тундралық зонасына қоныстанған. Ақ қаздар түлеу кезінде көп, кейде сансыз шоғырлар түзіп, орасан үлкен топқа жиналады. Бұл аңқау құстарды ұялау орындарында, түлеу кезінде және ұшып өткенде шексіз қырғандықтан, олардың саны XVIII ғасырда-ақ апатты жағдайда төмендеп кетті . Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Snow_Goose.html Snow Goose Species Account] – Cornell Lab of Ornithology *[http://www.nature.org/newsfeatures/specialfeatures/animals/birds/snow-goose.xml The Nature Conservancy's Species profile: Snow Goose] Learn more about the conservation of these geese * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1690id.html Snow Goose - Chen caerulescens] – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.mb.ec.gc.ca/nature/migratorybirds/dc00s04.en.html Over Abundant Snow Goose Populations] , Environment Canada * [http://www.qc.ec.gc.ca/faune/sauvagine/html/snow_geese.html Greater Snow Goose] , Environment Canada * [http://www.qc.ec.gc.ca/faune/guide/html/oie_neiges_e.html Greater and Lesser Snow Goose] , Environment Canada * [http://digitalcommons.unl.edu/biosciornithology/50/ Song of the North Wind: A Story of the Snow Goose] by Paul A. Johnsgard (1974, rev. 2009)
Ақжағал қарқылдақ

Ақжағал қырқылдақ - Sternidae тұқымдасының қара қырқылдаққа ұқсас құс. Одан айырмашылығы ақжағал қырқылдақтың тамағы және жағы ақ болғандықтан, жақсы байқалады. Бұдан басқа қара түс оның басында ғана басымырақ, ал бүкіл қалған денесі сұр түсті. Туыстық басқа өкілдерінен айырмашылығы тұмсығы және аяғы қызыл. Мекені Негізінде бұл құс тропиктер мен субтропиктер құсы, қоңыржай белдеуге енуіне алыс емес. Қазақстанда Жайық, Торғай және Сырдария өзендерін бойлай ұялайды. Сирек кездеседі. Өмір сүру дағдысы туыстын басқа өкілдерінлегідей. Қазақстанда мамырдың алғашқы жартысында болып, қыркүйек басталғанға дейін ұшып кетеді . Галерея Дереккөздер
Жартас көктекесі

Жартас көктеке - Sittidae тұқымдасының орман көктекеден екі есе ірі денелі (30-40 г) және әлдеқайда ақшыл құс. Мекені Ол басқа көктекелер секілді орманда емес, Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында - батысында Қызылқұм шөлі мен Сырдария өзендерінен, шығысында Іле өзенінің аңғары және Жоңғар Алатауының оңтүстік-батыс тау етектеріне дейін жартасты құрғақ аласа тауларында қоныстанады. Ұялауы Отырықшы құс. Қылығы және тіпті дауысы орман көктекесін еске түсіреді, алайда айғайы, соған сәйкес жалпы құстардың шуылы әлдеқайда қаттырақ, оның үстіне жартасты жерлерді мекендейтіндіктен, оның дауысын жаңғырық күшейтіп жібереді. Көбеюге ерте кіріседі - наурызда көктеке ұяларында балапандар басып үлгіреді. Жартас көктекенің түбін жартасқа бекіткен жіңішке мойынды ыдыс тәрізді саздан жасаған ұясы басқаларға мүлде ұқсамайды. Көбінесе тостағанша тәрізді ұя жартастың табиғи үңгіленген қуысында болады. Құс содан біртіндеп тарылатын түтіктің қабырғасын жасап шығарады. Ол ұяға енетін ауыз болып саналады. Сазды қабырға қомақты да ауыр (қалыңдығы 4-7 см), салмағы 18 килоға жуық болғанына қарамастан, ұя өте берік және көптеген жылдар бойы қызмет етеді. Оның үстіне ұя ересек адамның салмағын көтере алады. Ал оны жартастан бөліп алу үшін (мысалы, мұражайға алу үшін) арнаулы құрал-сайман қажет, өйткені кәдімгі пышақпен ұя қабырғасын босатып алу мүмкін емес. Көктеке құрылыс жасау үдерісінде, саз әлі кеппей тұрғанда, оған қола коңыздың жылтыр үстіңгі қанатын, ұлудың бақалшағын, шыны сынықтарын, фарфор және басқа безендіретін заттар жапсырады. Ұя айналасындағы жартасты да құстардың әсем қауырсындарымен, кеуіп қалған жыланның терісімен безендіреді. Ұя бөлімінің ішіне кемірушілердің жүнінен қалың төсеніш жасайды. Көктеке оны жыртқыш құстардың былықпасынан алады, сондықтан ұя төсенішінде былықпаның жартысындай көлем алатын шаң үнемі болады. Салындыдағы 4-9, көбінесе 5-7 ақ түсті жұмыртқаларды аналық басады, аталық аналықты қоректендіреді. Ұяның өзін анықтап қарауға мүмкіндік болмағандықтан, балапандардың даму ұзақтығын анықтау өте қиын. Балапандарды аталық пен аналық күніне 197-ге дейін жем үлесін әкеліп, қоректендіреді. Балапандардың ұяда болу үзақтығы туралы нақтылы дерек жоқ. Бір жазда екі рет балапан өргізуі де мүмкін. Балапандар тарап кеткен соң көктекелерді қайтадан жалғыз-жалғыздан көктемге дейін кездестіруге болады. Дереккөздер
Жасымыққұс

Жасымыққұс немесе Қызылқанат құралай - Таушымшықтар тұқымдасына жататын өте жуан тұмсықты, ұзын қанатты және қысқа айыр құйрықты ірі денелі (30-45 г) қунақ. Биологиялық сипаттамасы Жонының жалпы реңі - сары қоңыр, бауыры - қызғылт реңкті ақ, қанаты - қара, қызылдау қызғылт «көзтартары» бар. Аналықтан аталықтың айырмашылығы - басында қара «телпек» болмайды, қанатында қызғылт түстің азырақ болуы және баяу жүретіндей болып көрінеді, ал ұшқанда - шапшаң әрекет етеді. Ұшып жүріп «ти-лиу» деген таза, қанық ызылдаған дыбыс шығарады, әуені де дәл осындай таза дыбыстардан құралады. Мұндай дыбысты әсіресе бірнеше рет жаңғыртатын жартастар маңынан естіп, ләззаттануға болады. Мекені Солтүстік Африка, Алдыңғы және Орта Азияның таулы аудандарында таралған. Қазақстанда Батыс Тәңіртаудың биік тауларында ұялайды, Жоңғар Алатауының аласа таулы жоталарында ұялайды, Жоңғар Алатауының аласа таулы жоталарынан және Зайсан қазаншұңқырындағы Маңырақ жотасынан кездестіруге болады. Ұялауы Ұясын тас астына немесе биік тауға өсетін жастықтәріздес тікенекті балбұршақтың (эспарцет) арасына салады. Салындыдағы 4-6 ұсақ секпілді бозғылт көгілдір жұмыртқаларды аналығы басады. Балапандарын ұяда алғашқы күндері жылытатын да аналығы, ал аталығы жем тасиды. Балапандар ұяны 16-күні тастайды, ал ата- енелері тағы біраз уақыт оларға қамқорлық жасайды және оларды қоректендіреді. Жасымыққұстар балапандары ұшқан соң топқа жиналып, жылдың көп бөлігін топтасып өткізеді. Ол қазан-қарашада ұшып кетеді . Дереккөздер
Жауторғай

Жауторғай - торғайлар тұқымдасының ең кішкене денелі биологиялық түрі. Топтасып ұшатын құс. Биологиялық сипаттамасы Салмағы - 17-28 г, дене тұрқы 12,5 — 14 см.. Біршама ашық реңді, аталығы мен аналығын бірінен-бірін сырттай қарап ажы- рату қиын. Өзге торғайлардан айырмашылығы - басындағы қоңыр реңнің екі жағындағы ашық ақ реңктегі дөңгелек қара түсті теңбілінің болуы. Едәуір ірі денелі үй торғайдан айтарлықтай икемді, ал дауысы әлдеқайда жоғары және сыңғырлап естіледі. Ересек торғайлар аралас жеммен қоректенеді, ал балапандары тек қана бунақденелілерді жейді. Ұяларын ағаш қуыстарына және басқа қуыстарға орналастырады. Шымшықтарға арнап ілінген, кірер аузы едәуір үлкен, қолдан жасалған ұялау орнын пайдаланады. Бір жазда екі, тіпті үш рет балапан өргізеді. Салындыдағы 5-6 шұбар жұмыртқаларды аталығы және аналығы басады, олар балапандарын да бірлесіп қоректендіреді. Жаз соңында жауторғайлар басқа торғайларға қосылып астық егілген далаға барады да, дәнді дақылдар түсіміне айтарлықтай зиян келтіреді. Алайда бұлар-- қалада өте пайдалы құстар. Таралуы Сусыз шөлден және биік таулардан басқа жерлерде бүкіл Қазақстанға кең таралған. Барлық жерде жеке жұптарымен отырықшы өмір сүреді. Дереккөздер
Құмдақшөп

Құмдақшөп немесе Құмбелек (→Құмебелек) - қалампыр тұқымдасына жататын бір, екі не көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Түрлері, өсетін жері мен таралу аймағы Қоңыржай, салқын аймақта 100, Еуропада, Батыс, Шығыс Сібір жазығында таралған 35 түрі бар. Қазақстанда Ақтөбе, Ақмола, Шығыс Қазақстан, Қарағанды облыстарында, Алтай таулары, Тарбағатай жотасы, Ұлытау тауларында, Іле, Күнгей Алатауларында, Зайсан қазаншұңқырында, Балқаш-Алакөл алабында таралған 11 түрі белгілі, оның үшеуі: азиялық құмдақшөп (Arenaria asiatica), тұрлан құмдақшөп (Arenaria turlanica), Потанин құмдақшөбі (Arenaria potanini) - Қазақстанның эндемиктері. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 5-50 см, жапырағы таспа пішінді, қарама-қарсы орналасқан. * Гүлі ақ, кейде қызғылт, қос жынысты. * Гүлшоғыры - жарты шатырша. Мамыр-тамыз айларында гүлдейді. * Жемісі - қауашақ. Қолданысы Өсімдіктен медицинада қолданылатын сапониндер алынады. Әсемдік үшін өсіріледі. Құнарлы мал азығы. Дереккөздер
Құмқы

Құмқы немесе құм көкмарасы - Сүттіген тұқымдасына жататын Көкмарас тегінің өсімдігі. Ботаникалық сипаттамасы Биіктігі 5— 25 см. Бұтақты сабағы тарамданып өседі. Жапырақ тақталары жұмыртқа тәрізді, жиегі тегіс немесе ірі тісті иректелген. Бір үйлі, дара жынысты гүлдері шашақ гүл шоғырына топталған. Аталығы 5, төмен қарай иілген гүлтұғырына 2—6 аналық гүлдері орналасады. Жемісі етжеңді үш ұялы қорапша. Тұқымы ұзынша келген, сырты жеміс. Маусымнан қыркүйекке дейін гүлдеп, кыркүйектің аяғында жеміс береді. Құрамында бояғыш заттар болады. Дереккөздер
Көкмарас

{{taxobox Қазақстанның құмды, шөлейтті жерлерінде: Үстірттің солтүстігінде, Бозащы түбегінде, Мойынқұмда, Қызылқұмда және Түркістанда өсетін 4 түрі бар. Соның ішінде жиі кездесетіні – құмқы немесе құм көкмарасы (Ch. sabulosa). Оның биіктігі 5 – 25 см. Бұтақты сабағы тарамданып өседі. Жапырақ тақталары жұмыртқа тәрізді (ұзындығы 2 – 6 см, ені 1,5 – 4 см-дей), жиегі тегіс немесе ірі тісті иректелген. Бір үйлі, дара жынысты гүлдері шашақ гүлшоғырына топталған. Аталығы 5, төмен қарай иілген гүлтұғырында 2 – 6 аналық гүлдері орналасады. Маусымнан қыркүйекке дейін гүлдеп, қыркүйектің аяғында жемістенеді. Жемісі – етжең, үш ұялы қорапша. Тұқымы ұзынша келген, сырты тегіс. Өсімдіктің құрамында бояғыш заттар болады, одан көк түсті бояу – индиго алынады. Көкморасты қой мен ешкі сүйсініп жейді. Chrozophora tinctoria атты түрі орта ғасырлардан бастап бояу ретінде қолданған. ;Түрлері # Chrozophora brocchiana - Сахара # Chrozophora gangetica -Үндістан # Chrozophora mujunkumi - Өзбекстан # Chrozophora oblongifolia - Шығыс Африка, Үндістан, Пакистан # Chrozophora plicata - Африка, Үндістан, Пакистан, Тайланд,Ява # Chrozophora rottleri - Ауғанстан, Үндіқытай # Chrozophora sabulosa - Ирак, пакистан, Орта Азия # Chrozophora sabulosa - Батыс Африка # Chrozophora tinctoria - Үндістан, Пакистан, Орта Азия ;formerly included moved to other genera (Codiaeum Mallotus) # C. mollissima - Mallotus mollissimus # C. peltata - Codiaeum peltatum Дереккөздер
Steyr AUG

Стеэйр АУГ (АУГ қысқарған сөзі ағылшын тілінен аударғанда – армияның әмбебап винтовкасы деген мағына береді) – 1977 жылы австриялық Стеэйр Дэймлер Пуч компаниясы шығарған атқыштар қару-жарағының кешені. Винтовкаға америкалық 40-мм ұңғылық М203 граната атқышы орнатылады. Винтовка Булл– пап құрастыру сызбасы бойынша құрастырылған. Оқ атудың екі тәртібі бар: жалғыздықтан және автоматты түрде атады. Үш оқтан кейін тоқтап, қайтадан оқ жаудыратын режимі бар. Оқпаны *Негізгісінің салмағы – 508мм *Қысқартылған оқпаны – 350 және 407 мм *Ауыр оқпаны – 621мм Түрлері *Steyr AUG A1 *Steyr AUG A2 *Steyr AUG A3 *Steyr AUG HBAR *Steyr AUG P *Steyr AUG Z Қаруды пайдаланушы елдер * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * . Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *http://gunsite.narod.ru/steyr_aug.htm *http://kollektsiya.ru/strelkovoe-oruzhie/360-steyr-aug-a1-a2-a3-avstrijskaya-armejskaya-universalnaya-vintovka.html *http://www.armoury-online.ru/articles/ar/at/aug/
Ангкор-Ват

Ангкор-Ват - қазіргі Камбоджада кхмерлер салған үндістік храм. 1100 жылдардың басында үндіс құдайы Вишнаның құрметіне арнап салынған бұл храм әлемдегі ең үлкен діни ғимарат болып саналады. Сонымен қатар ол обсерватория ретінде қолданылды, кейіннен Камбоджа королінің моласына айналды. Ангкор-Ват кейіннен қаңырап қалғанымен, оны 1860 жылдары Анри Мюо есімді археолог қайта тауып қалпына келтірді.
Патогенез

Патогенез ( — бүліну, ауру, — даму) — аурудың немесе оның көріністерінің пайда болуы мен динамикасының механизмдері. Патогенезді зерттеп дәрігерлер аурудың қалай пайда болып ,дамыған жолын айқындайды. Патогенез әр түрлі деңгейлерде зерттеледі: молекулярлық деңгейден бастап, жалпы бүкіл ағзаның бұзылымына дейін. Патогенез аурудың этиологиясымен өте тығыз байланысты. Қандай да болмасын этиологиялық әсер әрқашан аурудың даму жолдарының басталуына әкеледі. Бүл үшін дене мүшелерінің кез келген бөлшектерінде алғашқы бүліністер пайда болуы қажет. Алғашқы бүліністер әртүрлі дәрежеде және деңгейлерде болуы мүмкін. Олар кейде қарапайым көзбен байқалатын үлкен дәрежеде болса (мысалы, жарақат, күйік, сынық, қанқүйылу т. б.) көпшілік жағдайларда жай кезбен көрінбейтін, анықтау үшін арнайы тәсілдер қолдануды қажет ететін болады. Олар молекулаішілік, субжасушалық, ағзалық, тіндік, жасушалық, жүйелік деңгейлерде болуы мүмкін. Сондықтан, оларды анықтау үшін әртүрлі биохимиялвіқ, гистологиялық, иммунологиялық және басқа да тәсілдерді қолданады. Бүл бүліністерге организмде жауап ретінде қорғану-икемделу үрдістері дамиды. Мысалвы, атмосфералық ауада оттегі жетіспегенде тыныс алу жиілейді және тереңдейді, жүрек соғысы жиілеп, айналымдағы кан ағымын: жылдамдатады, эритроциттердің, сонымен бірге гемоглобиннің деңгейі көтеріледі т. с. с. Бұлардың барлығы организмге жетіспейтін оттегін толтыруға бағытталған организмнің икемделістік шаралары. Патогенездің негізгі және ең жалпы зандылығы: * өзін-өзі дамыту, * өзін-өзі реттеу принципі болып табылады. Демек, үрдістер бір кезде пайда болып, одан соң «тізбек» принципі бойынша дамиды. Ауру ұдайы дамып, өзгеріп түратын динамикалық үрдіс. Осыған байланыста аурудың әрбір даму сатыларына сәйкес «себеп-салдарлық» арақатынастар пайда болады. Мысалы, жарақаттану тіндердің сезімтал рецепторларын қоздырып ауыру сезімталдығына әкеледі. Ауыру сезімі орталық жүйке жүйесіне беріліп, ондағы қантамырларының қимылдық орталығын әлсіретеді, соңғысы артериялық қан қысымы төмендеуіне әкеледі. Артериялық қан қысымы темендеуі қанмен оттегінің тасымалдануы бүзылуына, тіндерде оттегінің жеткілікзідігіне (гипоксияға) әкеледі. Ары қарай гипоксия зат алмасу үрдістерінің бұзылуына, қышқылдық-негіздік үйлесімнің метаболизмдік ацидоз жағына ауысуына т. с. с. өзгерістерге әкеледі.
Қолтық мұнай кен орны

Қолтық мұнай кен орны — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы Бейнеу темір жол стансасының батысында 90 км жерде, Тұран плитасының оңтүстігіндегі Бозащы ойпаңының солтүстігінде орналасқан. Кен орны 1978 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Жоғарғы және ортаңғы юраның (келловей мен байос ярустарында) түзілімдерінен мұнай қабаттары барланған. 2863 м-ден 3150 м-ге дейінгі тереңдікте екі мұнайлы қабат бөлінген. Иірімдері қабаттық, литологиялық қалқаланған. Келловей иірімінің биіктігі 7,2 м, байос иірімі 28,8 м. Су-мұнай жапсары абсолют белгілерде 2899-3202 м. Өнімді қабаттар терригендік шөгінділерден құралған, коллекторлары кеуекті. Құрамы Мұнайға қаныққан қабатының қалыңдығы 5,7 және 4,9 м, ашық кеуектілігі 18%, өткізгіштігі 0,039 және 0,013 мкм². Мұнайға қаныққан коэффициенті 0,6 және 0,49. Мұнайдың шығымы 3,5-32,6 м³/тәулік. Қабатының қысымы 33,4 МПа, тығыздығы 832 кг/м³. Мұнай аз күкіртті 0,44%, парафині 2,37%, шайыры 5,74%, асфальтендері 1,83%. Кен жұмысы 1986 жылдан игерілмеген. Дереккөздер
Қауынбаймолда жотасы

Қауынбаймолда жотасы – Шардара бөгенінің солтүстігінде оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созыла орналасқан. Географиялық орны Түркістан облысы Шардара ауданы жерінде. Жер бедері Ұзындығы 40 км, ені 5-10 км. Абсолюттік биіктігі 321 м. Жер бедері адырлы, оңтүстік-шығысы тегістеу келген. Шығысы сай-жыралармен тілімделген. Геологиялық құрылымы Оңтүстік бөлігі ортаңғы және жоғарғы төрттік кезеңінің жыныстарынан, солтүстігі олигоцен шөгінділерінен түзілген. Өсімдігі Сұр топырағында өлеңшөпті-қоңырбасты, эфемерлі өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Қатутау жотасы

Қатутау жотасы – Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік сілеміндегі жота. Географиялық орны Жетісу облысы Кербұлақ және Панфилов аудандары жерінде орналасқан. Солтүстігінде Қоғалы тауаралық аңғарына, оңтүстігінде Достар және Ақтау таулары арқылы Іле аңғарына ұласады. Абсолюттік биіктігі 1630 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 45 км-ге созылып жатыр, енді жері 10-20 км. Геологиялық құрылымы, жер бедері мен өсімдігі Қатутау жотасы жоғарғы палеозой және мезо-кайнозойдың құмтас, конгломерат, мергель, әктас шөгінділерінен түзілген. Делювийлі-пролювийлі тауаралық жазығының бозғылт қоңыр топырағында бұта аралас тасбұйырғын, бұйырғын, жусан, ши, т.б. өсімдіктер өседі. Таудың тектоникалық көтерілуге ұшыраған орта бөлігінде бұлақтар көп. Галерея Дереккөздер
Қаржеміс

Қаржеміс – ұшқаттар тұқымдасына жататын бұта. Ботаникалық сипаты тің гүлі]] * Гүлдері қос жынысты, дұрыс пішінді, масақ тәрізді гүлшоғырына жиналған. * Тостағаншалары 4-5 тісті, күлтелері кішігірім қоңырау тәрізді, етті, түсі күлгін немесе ақ. * Жемісі 2 тұқымды, шырынды, қардай аппақ, сирек жағдайда қызыл немесе қара түсті. * Жапырақтары қысқа сағақты, қарама-қарсы орналасқан, шеттері тегіс, қосалқы жапырақшалары болмайды. Өсетін жері мен таралу аймағы Қаржемістің 15-ке жуық түрі белгілі. Солтүстік Америкада таралған, бір түрі Қытайда кездеседі. Қазақстанда бір түрі - ақ қаржеміс (Symphoricarpos albus) өседі. Жеміс салған кезде өте әдемі, сондықтан қалаларда әсемдік үшін де өсіріледі. Дереккөздер
Ирланд сагалары

Ирланд сагалары - ертедегі Кельт тайпаларының тарихи оқиғалар мен мифтік сюжетке құрылған эпикалық шығармалары. Біздің заманымыздан бұрын 1 ғасырында пайда болған. Ирланд сагаларын арнаулы жыршылар ғана айтатын болған. Олардың басқа елдердің дастандарынан ерекшеліктері сол - ирланд сагалары өлеңмен емес, қара сөзбен айтылатын. Ирланд сагаларының бізге жеткен нұсқаларында өлеңмен жазылған бөлімдері де бар. Бірақ ол бөлімдер кейін қосылған. Ирланд сагаларын жинап, жазып алу 8 ғасырдан басталып, 12 ғасырда аяқталды. Жазып алушы монахтар оларды көшіріп жазушы ғана емес, өздерінше қысқа нұсқаларды үлкейтіп, кейіпкерлерді сипаттауға көңіл бөлген өңдеуші де болды. Сондықтан ирланд сагаларының алғашқы түрімен кейінгі нұсқаларын салыстырғанда, өзгешеліктер байқалады (ал ондағы романтикалық толғаныстар орта ғасырда қосылған). Жырда кездесетін мифтік, батырлық сарындар көне дәуірге жатады. Ирланд сагаларының дені ("Куальнгеден өгізді ұрлаудан" басқасы) көлемі шағын, сюжеттік құрылысы қарапайым келеді. Ирланд сагалары кейінгі кездерде халық ертегілері ретінде айтылып жүр. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/6914/%D0%98%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%95 academic.ru ] * [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke3/ke3-1761.htm feb-web.ru]
Ирланд теңізі

Ирланд теңізі (, , ) — Атлант мұхитының шеткі теңізі, шығысындағы Ұлыбритания, батысындағы Ирланд аралдарының аралығында, мұхитпен Солтүстік бұғаз (солтүстік жағынан), Әулие Георг бұғазы (оңтүстік жағынан) арқылы жалғасады. Тереңдігі 272 м-ге жетеді. Түпкі шөгінділері — малта тас, құм, тұнба. Ірі аралдары — Мэн және Англси. Жағалары кішігірім шығанақтармен, қойнаулармен тілімделген. Жыл бойы батыстан жел соғады. Қыста теңіз дауылдары жиі болады. Суының температурасы ақпанда 5—9 °С градустан, тамызда 13—16 °С градусқа дейін жетеді. Тұздылығы 32—34,8 ‰ аралығында өзгереді. Беткі ағысы — айналмалы ағыс. Жарты тәулікте бір көтеріледі (биіктігі 1–2 м-ден 6 м-ге дейін). Теңізден балық (майшабақ, килька, нәлім) ауланады. Ірі порттары — Ливерпуль (Ұлыбритания) және Дублин (Ирландия).
Ирншоу теоремасы

Ирншоу теоремасы - бір-бірінен белгілі бір шекті қашықтықта орналасқан және тыныштықта тұрған нүктелік зарядтар жүйесінің орнықты болмайтындығын тұжырымдайтын электростатиканың негізгі теоремаларының бірі. Мұны ағылшын физигі және математигі С. Ирншоу дәлелдеген (19 ғасырда). Ирншоу теоремасы зарядтардың статикалық жүйесінің потенциалдық энергиясы өзінің ең аз мәніне ие бола алмайды деген тұжырымды негізге алады. Потенциялдық энергияның ең аз мәнінің болуы жүйенің орнықты тепе-теңдігінің шарты болып есептеледі. Ирншоу теоремасы атом теориясының дамуында үлкен роль атқарды. Ирншоу теоремасы атом тек электрлік күшпен байланысқан қозғалмайтын зарядтардан құрыла алмайды, яғни атом - статикалық емес, динамикалық жүйе деп ұйғаруға мүмкіндік береді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.femto.com.ua/articles/part_1/1453.html femto.com.ua]
Никифор Михайлович Ирченко

Никифор Михайлович Ирченко (1884, Мәскеу губерниясында - 1920) - Атбасар уезінде Азамат соғысына белсене қатысушы. Революциялық қозғалысқа қатысқаны үшін әкесі 1889 жылы Атбасар уезінің Мариновка селосына жер аударылды. Ирченко 12 жасында жетім қалып, ағаш ұстасы болып жұмыс істеді. 1914 жылы майданға алынып, онда большевиктер идеясымен танысты. Майданнан қайтып келіп, саяси өмірге белсене араласты. Атбасар уездік аткомының мүшесіне сайланды. Уезде Кеңес өкіметі уақытша құлаған кезде астыртып жұмыс жүргізді. 1919 жылы тамызда колчакшыларға қарсы Мариновка шаруалары көтерілісін басқарушылардың бірі болды. Көтерілісшілер оны селолық Кеңестің және отрядтың бастығына сайлады. Отрядтардан құрылған халықтық армияның командирі болды. Мариновканы ақ гвардияшылар уақытша басып алған кезде Қызыл әскер бөлімшелеріне барып қосылды. Колчак армиясымен ұрыста қаза тапты. Дереккөздер
Исаврий әулеті

, Франк мемлекеті және Араб халифаты 800 жылдар шамасы]] Исаврий әулеті (; емесе Сирия әулеті) - Византия императорларының әулеті (717 - 802). Әулеттің негізін салушы Исаврдың есімімен аталды. Өкілдері: Лев III - "Исавр" (717 - 741), Константин V (741 - 755), Лев IV (775 - 780), Константин VI (780 - 797), Ирина (797 - 802). Исаврий әулеті тұсында Византия едәуір нығайды. Империяның әскери құрамы еркін шаруалар болды. Макендонияға, Грекияға және Пелопеннеске қоныс аударушы славяндардың көпшілігін өздеріне бағындырды. Исаврий әулеті империялары арабтармен, болгарлармен нәтижелі соғыстар жүргізді, көп тайпалы империяның бірлігін нығайтуға ұмтылды. Дереккөздер
Дүниежүзілік көрме (1929)

Дүниежүзілік көрме — 1929 жылы болған дүниежүзілік көрме.Сондай-ақ бұл іс-шара Испан алаңы атауымен Барселона және Севилья қалаларында қатар өткен шара. Лондондағы Хрусталь сарайы және Париждегі Эйфель мұнарасы бой көтергендіктен испан жұрты да әлем назарына ілігуді, өзінше жаңалық әкелуді мақсат тұтты. Және сол мақсатына жетті. 1929 жылы аталмыш қалаларда Иберия-Америка бүкіләлемдік көрмесі өтіп, әлем жұртының көшін Пиреней түбегіне бұрған болатын. Севилья қаласының оңтүстігінде орналасқан Испан алаңының орнында ортағасырларда халықтың қазына сақтайтын қоймасы болған. 1715 жылы бұл жерде Суидадела қамалының іргетасы қаланды. Алайда, бұл қамалды 1905 жылдарға дейін тек көз сүйсінетін, ресми шаралар өткізетін орынға айналдырды. Ал, Испан алаңының салына бастау 1928- 1929 жылдардан басталған еді. Әрине, осында өтетін Экспо бүкіләлемдік көрмесіне орай Барселонада олимпиадалық стадион да салынып үлгерді. Экспоға байланысты бірнеше ғимараттарды бұзуға тура келді. Он жыл бұрын салынған алыстан менмұндалаған биік мұнаралар, зәулім ғимараттар орнын босатты. Екі бірдей Венециялық мұнара тұрғызылып, Экспо павильондарына жол ашатын қақпа есебінде салынды. Қазір бұл ғимараттар Мария-Кристина ханым көшесінде орналасқан. Сондай-ақ, бұл жерде бүгінге дейін көрмелер мен жәрмеңкелер өткізіліп келеді. Осы Испан алаңында салынған субұрқақ әлемде теңдессіз сәулет өнерінің жемісі. Бір субұрқақтың негізінде өрлеуді, сенімді, батырлықты, өнерді, тіпті сауданы да көрсетіп тұр. Сондай-ақ, Испан алаңының жан-жағындағы ғимараттар да көненің көзі, ежелгі тарихи ғимараттар. Мәселен, бұрын бұқалармен өнер көрсететін коррида аренасы тарихи ғимараттардың бірі. Бүгінде сауда орталығына айналып кетті. Қалған бөлігі ұлттық көркемөнер мұражайына және көрме орталығына айналған. Испан алаңын көгалдандыру жұмыстары француз ландшафт сәулетшісі Жан-Клод Форьестенің көмегімен жүзеге асты. Субұрқақтың айналасындағы гүлдер, павильондар, бәрі-бәрі сол маманның қолымен жасалды. Ал, субұрқақты, алаңның айналасындағы доғалдау салынған ғимараттардың барлығы испан сәулетшісі Анибал Гонсалестің шеберлігімен, бас жоспарымен салынды. Сондай-ақ, Анибал Гонсалестің бастамасымен жүзеге асқан ғимараттар 1920 жылдардағы ең танымал арт-деко стилінде бой көтерді. Ал, субұрқақтың айналасында бедерленген дүниелердің барлығы алфабит бойынша рет-ретімен жасалды. Сыртқы сілтемелер * [http://www.nindo.ru/index.php/2011-11-17-14-50-52 nindo.ru] * [http://europuzzle.ru/top/ekspo europuzzle.ru]
Ир Петр Пак

Пак Ир Петр (1912–2001) – 1 мамырда Қиыр Шығыс өлкесі, Янчихэ селосында туған. Ош, Озген, Фрунзе, Алматы қалаларында мектептерде, жоғарғы оқу орындарында сабақ берген. Көркем аударма жасаумен де шұғылданды. Корей және орыс тілдерінен шығармалар аударды. Еңбек жолы * 1930–1937 жж. ұстаздық етті. * 1941 жылы Ленинградтың Н.К.Крупская атындағы педагогикалық институтын сырттай оқып бітірді. * Курск пединститутында кафедра доценті болған. * 1968 жылдан Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті философия және логика тарихы кафедрасының доценті болған. Еңбектері *Корейские шестистишие (1956) *корей өлеңдерінің жинағы – Десэн сидиб (1958) *Пак Инно Пятицветные облака (1962) *Ким Соволь Цветок багульник (М., 1962) *Песня над озером (Лирика Средневековой Кореи (М., 1971) *Багульник в степи (Қазақстан корей ақындарының өлеңдері, 1973). Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.arirang.ru/news/2012/12044.htm arirang.ru] * [http://koryosaram.blogspot.com/2012/04/blog-post_4196.html koryosaram.blogspot.com]
Тхай Дян Чун

Тхай Дян Чун (1911–1960) – 10 қыркүйекте Қиыр Шығыс өлкесіндегі Дяфигоу селосында туған. Владивосток педагогикалық институтының филология факультетінде оқыған. Республикалық корей театрында актер әрі әдеби бөлім меңгерушісі боп істеген. Театр сахнасы үшін бірнеше пьесалар жазған. «Межа» атты алғашқы пьесасы 1934 жылы жазылған. Жалпы әртүрлі тақырыпта толғап, көркем бейнелеген онға жуық драмалық шығармалардың авторы. И. Шток аударған «Южнее 38-й параллели» пьесасы Мәскеу және шетел театрлары сахнасында қойылды. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие болған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.kortheatre.kz/ru/block.php?id=15 kortheatre.kz]
Ивлин Во

Артур Ивлин Сент-Джон Во ; , Лондон — , Сомерсет) — ағылшын сатирик-жазушысы. Автор өзінің «Құлдырау мен күйзелу» (1928), «Қолайсыз дене» (1930), «Бір уыс тозаң» (1934), «Ұмытылмас» (1947) сатиралық романдарымен танымал болған. Католиктік жағдай бейнеленген оның танымал байыпты жұмыстары мыналар: «Брайдсхедке оралу» (1945) және «Құрмет қылышы» трилогиясы («Қаруланған адамдар» (1952), «Офицерлер мен джентльмендер» (1955), «Қарсылықсыз тізе бүгу» (1961). Ивлин Во өзінің көптеген шығармасында жоғарғы қоғам мен британдық ақсүйектерді кейде қатты келемеждейді. Бұдан басқа ол көптеген әңгімелердің, үш биография мен бірінші томы аяқталмаған автобиографияның авторы. Оның саяхат хаттары және кең көлемді күнделіктері сондай-ақ корреспонденциялары да шығарылған. Ивлин Воның жұмыстары - атақты проза стилисті және күн сайын кеңінен елді аузына қаратқан сықақшы ретінде көпшілікті өзіне қарата білді. Оның соңғы шығармалары әлеуметтік консерватизмге, көптеген діни тұрғыда ашық және оның жұмыстары сыншылар арасында қайшылықтар туғызды. Сыншы Мартин Эмис, оның «Брайдсхедке оралу» жұмысында көрсеқызарлық «қиялды қабылдамау мен көркемдік есеңгіреу» болғанын айтқан. Басқа жақтан, американдық әдеби сыншы Эдмунд Вилсон Воның еңбегін «Бернард Шоудан басталған ағылшын әдебиетінің бірінші дәрежелі жалғыз сықақ данышпаны» деп мәлімдеді. Ивлин Во шығармасының кейіпкерлері — алаяқ, мылжың, сандалбай, көлгірсігендерден оған Англияның джентельмендер абсурдты портретімен ұштасатын кейде гротескілік, карикатуралық ретпен және жылпостардың қиқарланған мінезінен шынайы ақкөңілдердің жымиысына дейін автордың ұнатуы мен өзгеріссіз қабылдауы бейнеленген. Еңбектері *«Құлдырау мен күйзелу» (1928). *«Қолайсыз дене» (1930). *«Бір уыс тозаң» (1934). *«Ұмытылмас» (1947). *«Брайдсхедке оралу» (1945). *«Құрмет қылышы» трилогиясы («Қаруланған адамдар» (1952). *«Офицерлер мен джентльмендер» (1955). *«Қарсылықсыз тізе бүгу» (1961). Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/es/12672/%D0%92%D0%BE academic.ru] * [http://esquire.ru/wil/evelyn-waugh esquire.ru]
Джованни Боккаччо

Джованни Боккаччо (; 16 маусым 1313, , Италия — 21 желтоқсан 1375, Чертальдо, Италия) — итальяндық жазушы әрі ақын, бұрынғы Қайта өрлеу дәуірі әдебиеті өкілі. Сонеттер, пасторалдер, «Фьямметта» (1343, 1472 жылы жарияланған) психологиялық повесті антиктік мифологиялар сюжеттері поэмалар авторы. Басты шығармасы - «Декамерон» (1350—1353, 1470 жылы жарияланған) новеллалар кітабы, гуманистік идеяларға жататын, антиклерикализм мен сөз бостандықты рухы бар, аскетикалық моралді қабылдамау, жарқын әзілді және сан қилы италяндық қоғам әдет-ғұрпының көрінісі бейнеленген. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.calend.ru/person/3918/ calend.ru] * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/es/9325/%D0%91%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B0%D1%87%D1%87%D0%BE academic.ru]
Карло Коллоди

Карло Коллоди (, шынайы есімі Carlo Lorenzini — Карло Лоренцини; 1826—1890) - Флоренцияда дүниеге келген италияндық жазушы және журналист. Жазушылықпен қатар саясатпен де айналысқан. 1880 жылы жарық көрген "Пиноккио қызықтары" ертегісі Коллодидің атын әлемге әйгілі етті. Аталмыш шығарма әлемнің 260 тіліне аударылған. Оның ең алғашқы романы 1850 жылы жарық көрген. Карло Коллоди 1890 жылы 26 қазанда Флоренцияда өмірден өтіп, Сан-Миниальто-аль-Монте шіркеуінде жерленген. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.livelib.ru/author/125647 livelib.ru] * [http://www.bk-detstvo.narod.ru/kollodi.html bk-detstvo.narod.ru]
Мот (рэпер)

Матвей Мельников (1990 жылы 2 наурызда Крымск қаласында туылды) немесе МОТ лақап атымен атақты — ресейлик рэп-орындаушы, «Soul Kitchen» музыкалық жобасының бұрынғы орындаушысы, 2013 жылдың 1 наурызынан бастап «Black Star Inc.» лейбілінің әртісі. Биографиясы Матвей Қырымда туылды. 5 жасында отбасысымен Краснодар қаласына көшіп кетті. 9 сыныптан кейін Мәскеуге көшіп кетті. Сол кездері хип-хоппен әуестеніп, би мен өлеңге қызыға басталды. Мектепті алтын белгімен бітіріп, Матвей ММУ-ға экономист-менеджер маманына түсті. 2012 жылы дипломын алып, кейін аспирантураға түсті. Шығармашылығы 2006 жылы Мот алғаш ән жазатын GLSS студиясына келді, кешірек 2011 жылы ресми әртіст атанды. 2009 жылы МОТ «Битва за респект конкурсына қатысып, 2000 қатысушыдан ТОП 40-ке кірді. Ол жерде Лигалайздың кеңесімен BthaMoT2bdabot никкін Мот нигіне ауыстырды. 2011 жылы Моттың алғаш альбомы шығып,«Remote» деген атты алды. Режиссері ретінде Mikkey Vall, Sinima, lvsngh және басқа продюселерлер алға шықты. Альбомда 12 трек болды және тек біреуі ғана өзге әртіспен орындалған еді. Яғни, Илья Кириловпен «Кошки-мышки» өлеңі. 2011 жылы алғаш клипі «Миллионы звёзд» жарық көрді. 2012 жылдың ақпанында екінші альбомы «Ремонт» жарық көрді. Оның ішінде 11 трек болып, оның 4 L’One, LIYA, Катя Нова и Илья Киреев сияқты әртістермен орындалды. Осы жылдың қазанында Моттың «К берегам» (реж. М. Милилян) атты клипі шықты. Ол Матвейдің туған қаласы Крымскыда түсірілді. 5 қазанда клиптің презентациясы «Lookin Rooms» клубында өтті. Rap.ru сайты бойынша клип ТОП 5 ке кірді. 2013 жылдың қаңтарында «Soul Kitchen» шығып, «Black Star Inc.». лейбілінің рэпері атанды. Наурызда Моттың алғаш синглі «#МотСтелетЧоСели» шығады. Кейін оған Рустам Романов жүргізген клип шығады. Одан кейін үшінші альбомы «Чёрточка» шығады. 2014 жылдың 2 наурызында Моттың ең әйгілі альбомы «Azbuka Morze» шығады. Дискографиясы Альбомдары Студиялық альбомдар * 2011 - Remote * 2012 - Ремонт * 2014 - Azbuka Morze * 2016 - Наизнанку Мини-альбомы * 2013-Черточка Синглдері Сыртқы сілтемелер [http://black-star.ru/ «Black Star Inc.» ресми сайты]
Айтақын Әбдіқалұлы

Айтақын Әбдіқалұлы - 1947 жылы 10 қыркүйекте Алматы облысының Нарынқол ауданындағы Қайнар ауылында туған. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. 1966 жылы мектеп бітірген. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. 1966 жылдан аудандық газетте, Алматы облыстық «Жетісу» газетінде, «Алатау» облыстық кәсіподақтар газетінде, Алматы теледидарында, облыстық әкімшілікте (тіл және ономастика саласы бойынша), облыстық «Қазақ тілі» қоғамында, «Қазақстан–1» теледидарында, республикалық «Заң» газетінде жауапты қызметтер атқарған. «Балауса», «Бастау», «Ұшырайын құсымды», «Разбег», «Өміркеме» атты жыр жинақтарының авторы. Сондай-ақ, ол «Мұқағали» деген атпен жарық көрген естелік кітабын, «Мұқағали дастан» зерттеу кітаптарын құрастырған. М.Мақатаев атындағы сыйлықтың лауреаты. Алматы облысы Райымбек ауданының Құрметті азаматы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://writers.kz/ writers.kz]
Океаниядағы Әлемдік мұра нысандары

Океаниядағы Әлемдік мұра нысандарының тізімі: Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/list. ЮНЕСКО-ның ресми сайты. Әлемдік мұра нысандарының тізімі] * [http://www.thesalmons.org/lynn/world.heritage.html. Әр тараптың тізімдері.] Дереккөздер
Нидерланд королдерінің тізімі

Нидерланд патшасы — Нидерланд Патшалығының конституцияға сәйкес билік құратын мемлекет басшысы. Тақ мұрагерлік бойынша отбасындағы үлкен балаға, жынысына қарамастан беріледі. Лауазым 1815 жылы пайда болып, сол кезден бастап Оран әулеті билік құруда. Нидерланд монархтарының тізімі
Apple Watch

Apple Watch — Apple компаниясымен шығарылған, қосымша функциялармен қамтамасыз етілген ақылды сағат. Бұл сағат ең алғаш 2014 жыл 9-шы қыркүйек күні Купертино қаласында таныстырылған болатын. Apple Watch-та қырлары дөңгеленіп келген төртбұрышты дисплей пайдаланылды. Дисплейді басқару сенсор және сағат шетіндегі кіші бұрағыш арқылы іске асады. Басымдық сенсордан механикалық басқару бағытына берілген. Ол құрылғының оң жағында орналасқан. Сағаттың экраны сапфирден істелінген. Қарапайым режимде дисплейде уақыт және сағат иесінің географиялық орны көрсетіледі. Білекті көтерген кезде экран іске қосылып, қосымшалар мәзірі ұсынылады. Сонымен қатар экранда «үшінші кеңістік» бар. Ол кеңістікте адамның сағатты басу күші де ескеріледі. Сенсорда басылған әрекеттер басқа Apple Watch құрылғысына беріле алады. Сезіну қызметі вибрация негізде орындалады. Apple Watch-тың ішкі жағында адам ағзасы туралы ақпаратты жинақтайтын сенсорлар орналасқан. Жүрек қағысы, жүріп өтілген жол, көтерілген биіктік секілді ақпараттар жинақталып отырады. Басқа адамдардың да көрсеткіштерімен салыстырып, ақпарат алмасуға мүмкіншілік бар.Apple Watch компанияның құралдары құратын жүйенің негізгі ортасына айналмақ. Ақылды сағат арқылы үйдің есігін, көлікті ашуға болады және де дәл осындай сағаты бар адамдармен байланыс орнату қызметі бар. Сағатқа арналған белбеулердің дизайны сан алуан. Жалпы сағаттың көлеміне байланысты екі нұсқасы, үлкен және кіші, ұсынылды. Ал құрылымдық айырмашылығына байланысты үш нұсқасы қол жетімді: Watch, Watch Sport, Sport Edition. Алғашқы құны $349 құрайды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.apple.com/watch/ apple.com]