kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Томас Вермален

{{Футболшы 2009 жылдың 19 шілдесінде Томас Вермален Аякстен Арсеналға 4 жылдық келісімге қол қойып, €10 миллион еуроға көшеді (кейіннен 12 миллионға өсті). Ағылшын Премьер-Лигасының бірінші ойынында Робин ван Перси пасынан кейін, Эвертонға қарсы ойынының 37 минутында өзінің бірінші голын соғады (BBC бойынша тур құрамасына кірді). и Sky Sports Томас Арсенал жанкүйерлері шешімі бойынша тамыз және қырқүйектің үздік ойыншысы болып атанды. Маусым нәтижесі бойынша Вермален АПЛ символдық құрамасына еңді. Робин ва Персидің Манчестер Юнайтедке кетуінен кейін "Арсенал" капитаны боп тағайындалды. 2014-19 жылдары "Барелонада" ойнады. 2016 жылы "Ромаға" бір жылға жалға берілді. 2019 жылы шілдеде "Виссел Кобеге" ауысты. 2021 жылы Еуропа чемпионатынан соң футболдағы мансабын аяқтады. Құрама Бельгия құрамасы сатысында 2006 жылдың 1 наурызында Люксембург командасына қарсы ойында дебютін жасады. 2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына, 2016, 2020 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты. 2008 жылғы Жазғы Олимпиадада жартылай финалға жетті. Жетістіктері Командалық ; «Аякс» * Нидерланд чемпионы: 2003/04 * Нидерланд кубогы (2): 2005/06, 2006/07 * Нидерланд суперкубогы (2): 2006, 2007 ; «Арсенал» * Англия кубогы: 2013/14 ; «Барселона» * Испания чемпионы (4): 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19 * Испания кубогы (3): 2014/15, 2015/16, 2017/18 * УЕФА Чемпиондар Лигасы: 2014/15 * УЕФА суперкубогы: 2015 * Клубтар әлем чемпионаты: 2015 Сілтемелер * [http://www.arsenal.com/first-team/players/thomas-vermaelen «Арсенал» сайтындағы профилі] * [http://www.vi.nl/Spelers/Speler/ThomasVermaelen.htm «Voetbal International» сайтындағы статистикасы] * [http://www.eredivisie.nl/subpage.aspx?l11643&playerid451617&action=playerinfo «Eredivisie.nl» сайтындағы профилі] * [http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~31218,00.html Thomas Vermaelen] — www.premierleague.com сайтындағы профилі Дереккөздер
Шахмат олимпиадасы 2012

Шахматтан 40-шы олимпиада Стамбұл қаласында 2012 жылдың 27 тамызынан - 10 қыркүйегіне дейін жалғасты. Қатысушы мемлекеттер саны - 157. Ашық турнир Нәтижелері Әйелдер арасындағы турнир Нәтижелері Сыртқы сілтемелер * [http://www.chessolympiadistanbul.com Ресми сайты]
Бельгия Ұлттық футбол құрамасы

Футболдан Бельгия ұлттық құрамасы — барлық халықаралық турнирлер мен матчтарды Бельгия мүддесін өкілдік ететін ұлттық құрама. Тарихы Бельгия Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі үш әлем чемпионатына да қатысты, бірақ пәлендей жетістікке жете алмады. Оған дейін 1920 жылы Олимпиада чемпионы атанған. Соған қарамастан құрама әлем чемпионаттарындағы алғашқы жеңісін тек 1970 жылы Мексикада ғана тойлады. Турнир дебьютанты Сальвадорды ұтқанымен қалған екі қарсыласынан (КСРО мен Мексика) ұтылып, 1/4 финалға өте алмады. Екі жыл өткен соң Еуропа чемпионатының финалдық турниріне шыққан төрт құраманың бірі болды. Чемпионатқа алаң иелері ретінде қатысқан бельгиялықтар үшінші орын үшін болған ойында мажарларды ұтып, тырнақалды тұңғыш халықаралық жүлдесін иеленді. Арада сегіз жыл өткен соң Италиядағы Еуропа чемпионатында финалға шықты, бірақ ГФР футболшыларынан 1:2 есебімен ұтылып қалды. Мұнан соң құрама әлем және Еуропа чемпионаттарында жүлде ала алмай келеді. 1986 жылғы әлем чемпионатында жартылай финалға дейін жетті. Үшінші орын үшін матчта Француздарға жол берді: 2:4. Арада төрт жыл өткен соң Италия-90 әлем біріншілігінде 1/8 финалда Англиямен кездесіп, 120 минут бойы аянбай айқасты. Ойынның бітуіне санаулы секунд қалғанда (119-минутта) гол жіберіп алды. Осы турнирден соң құраманың 70-80 жылдардағы табысына септігі тиген бапкер Ги Тис құрамамен қоштасты. 1994, 2002 жылдарғы әлем чемпионаттарында Бельгия 1/8 финалда сүрінді. Бұл екі аралықтағы Еуропа чемпионаты (2000 жылғы) Бельгия мен Нидерландыда өтті. Ол турнирде де Бельгия жарқырай алмады, топтық турнирден аса алған жоқ. Араға бірталай уақыт салып құрама 2014 жылы әлем чемпионатына қатысып, ширек финалға дейін жетті, бұл жолы бұларға Аргентина тосқауыл болды: 0:1. 2016 жылғы Еуропа чемпионатында ширек финалда турнир дебьютанты Уэльстен ұтылды - 1:3. 2018 жылғы әлем чемпионатында құрамына Маруан Феллайни, Ромело Лукаку, Дрис Мертенс, Эден Азар, Томас Вермален, Тибо Куртуа секілді мықтыларды топтаған Бельгия жартылай финалға дейін жетті. Топтық турнирде Тунис, Анлия, Панама құрамаларымен бір топқа түсті де, үшеуінде де ұтты. 1/8 финалда 0:2 есебімен ұтылып тұрып, Жапонияға үш доп соқты - 3:2. Ширек финалда Бразилияны 2:1 есебімен ұтты. Жартылай финалда болашақ чемпион Францияға жол берді. Үшінші орын үшін матчта 2:0 есебімен Англияны ұтты. Жетістіктері *Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы: 1920 *Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1900 *Еуропа чемпионатының финалисі: 1980 *Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 1972 *Әлем чемпионатында 3-орын: 2018 *Әлем чемпионатында 4-орын: 1986 Соңғы 20 жылдағы бапкерлері *20. 08. 1999 — 30. 06. 2002: Робер Васеж *21. 08. 2002 — 31. 12. 2005: Эме Антунис *1. 01. 2006 — 30. 09. 2009: Рене Вандерейкен *1. 10. 2009 — 15. 04. 2010: Дик Адвокат *4. 05. 2010 — 13. 05. 2012: Жорж Лекенс *3. 09. 2012 — 15. 07. 2016: Марк Вильмотс *3. 08. 2016 — Роберто Мартинес Құрама ардагерлері 2017, 10 қазан күнгі Дереккөздер Сілтемелер *[http://ru.eu-football.info/_matches.php?id=21 1904 жылдан бергі барлық матчтары]
Ники Минаж

Оника Таня Мараж (; 1982 жылы 8 желтоқсанда туылған), көбінесе Ни́ки Минаж ( атымен танымал) — рэп, автор орындаушы. Оны ашқан, Playtime Is Over, Sucka Free және Beam Me Up Scotty атты микстейптарын естіген және 2009 жылы тамыз айында Young Money Entertainment атты өз лейблы атынан Ники Минажбен келісімшарт жасаған, Lil Wayne болды. Келісім шартқа өз қолын қойғаннан кейін Таня Мараж Pink Friday альбомына өлең жазуға кірісті. Бұл альбом өзінің бірінші аптасында Billboard 200 чартында сатылымынан 2 орынды иеленді. Минаждың қатарынан 7 өлеңі Billboard Hot 100 чартының қатарында болған көрсеткіші ретінде тарихтағы бірінші әртіс болды. Оның «Your Love» атты екінші синглы Billboard Hot Rap Songs чартының басында тұрды. Мұндай көрсеткішке жету 2002 жылындағы ешбір рэп орындаушыларының қолынан келмеді. Минаж MTV Annual Hottest MC List қатарына қосылған ең бірінші рэп орындаушысы болды. Pink Friday шыққанына бір ай өткеннен кейін дыбыс жазатын американдық ассоциациясының компанияларынан (Recording Industry Association of America) платина сертификациясын (RIAA certification) иеленді. Алғашқы жылдар Минаж 1982 жылы 8 желтоқсан Сейнт Джеймс қаласындағы үнді және африкалық нәсілді ата-анадан туылған. Сол жерде, ата-анасы Нью-Йорктағы Куинс ауданында үй іздестірумен айналасып жүрген кезде, әжесінің қолында 5 жасына дейін тұрды. Анасы анда-санда қызын хал-жағдайын біліп жүріп, соңында қызын Куинсқа өзімен алып кетті. Минаждың айтуынша, әкесі ішкіш және нашақор болған және анасын үйін жағу арқылы өлтіргісі келгенін хабарлайды. Минаж Elizabeth Blackwell Middle School 210 мектебінде оқып жүргіненінде, кларнетте ойнап, Fiorello H. LaGuardia мамандырылған мектебін бітірді. Ол ән айтуды жоспарлаған, бірақ тыңдау өтетін күні дауысын жоғалтып алған. Дискография Студиялық альбомдары * Pink Friday (2010) * Pink Friday: Roman Reloaded (2012) * The Pinkprint (2014) * Queen (2018) * Pink Friday 2 (2023) Синглдар Марапаттар/Номинациялар * 2010 BET Awards ** Үздік хип-хоп әртіс (әйел) (Жеңімпаз) ** Үздік жаңа әртіс (Жеңімпаз) ** Үздік топ (Young Money) (Жеңімпаз) ** Үздік жаңа әртіс (Young Money) (Ұсынылған) ** Viewer’s Choice: «BedRock» (Young Money feat. Lloyd) (Ұсынылған) * 2010 Teen Choice Awards ** Choice Breakout Artist — әйелдер (Ұсынылған) * 2010 MTV Video Music Awards ** Үздік жаңа әртіс: «Massive Attack» (feat. Sean Garrett) (Ұсынылған) * 2010 BET Hip Hop Awards ** Жыл жаңа қатысушысы (Жеңімпаз) ** Ерекше стилі үшін марапат (Жеңімпаз) ** Жанкүйерлер ардақтау марапаты (Жеңімпаз) ** Жыл хаслері (Ұсынылған) ** Жылдың сыршыл ақыны (Ұсынылған) * 2010 MOBO Awards ** Үздік шет елдің орындаушысы (Ұсынылған) * 2011 MTV Video Music Awards ** Үздік хип-хоп бейне (Жеңімпаз) ** Үздік әйел бейнее (Ұсынылған) ** Үздік қызметтестік (feat. Drake) (Ұсынылған) * 2012 Grammy Awards ** Үздік R&B альбомы (Ұсынылған) ** Үздік жаңа әртіс (Ұсынылған) Дереккөздер
Нұрлан Секенұлы Орманбетов

{{Мемлекеттік қайраткер - - } { } }} Нұрлан Секенұлы Орманбетов (12 қаңтар 1962, Зайсан қаласы, Зайсан ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — кеңестік және қазақстандық әскери ұшқыш, Қазақстан Республикасы Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2013-2017, 2020 жылдан бастап), авиация генерал-лейтенанты. Өмірбаяны 1983 жылы Харьков жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. 1993-1996 жылдары — Ю.Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясының тыңдаушысы болды. 2008 жылдан 2010 жылға дейін — РФ ҚК Бас штабы академиясының тыңдаушысы болды. Қызметін жойғыш авиация полкінде ұшқыш болып бастады. 1983-2002 жылдар аралығында ұшқыш, аға ұшқыш, бөлім командирі, эскадрилья командирінің орынбасары мен командирі, авиациялық полк командирінің орынбасары, авиабаза командирінің орынбасары қызметтерін атқарды. 2002 жылы әуе базасының командирі болып тағайындалды. 2007 жылдың желтоқсанынан бастап — ҚР Қарулы Күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының орынбасары болды. 2010 жылдың тамызынан 2012 жылдың тамызына дейін — Әуе қорғанысы күштері Бас қолбасшысының бірінші орынбасары — ҚР Қарулы Күштері Әуе қорғанысы күштері Бас штабының басшысы болды. 2011 жылы 6 мамырда оған авиация генерал-майоры атағы берілді. 2012 жылдың тамызынан 2013 жылдың маусымына дейін — Әуе қорғанысы күштері Бас қолбасшысының орынбасары — ҚР Қарулы Күштері Әуе қорғаныс күштері Бас қолбасшысы басқармасының Жауынгерлік даярлық бас басқармасының басшысы болды. 2013 жылғы 27 маусымда Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды. 2016 жылдың 6 мамырында оған авиация генерал-лейтенанты атағы берілді. 2017 жылдың 2 қазанында атқарып жүрген қызметінен босатылды. 2017-2018 жылдары — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары болды. 2018-2019 жылдары — ҰҚШҰ Біріккен штабы басшысының орынбасары болды. 2019-2020 жылдары — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы басшысының орынбасары болды. 2020 жылғы 16 наурызда Президент Тоқаевтың өкімімен Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы қызметіне қайта тағайындалды. Дереккөздер
Орхон түріктері

Орхон түріктері - Орталық Азиядағы түркі тілдес тайпалардың "Ашина" бастаған конфедерациясы. Қытай деректері алғашқы «бес жүз үйлі Ашина» тайпасы Солтүстік Қытайдағы Шэньси аймағының батыс бөлігін мекендегенін айтады. Бұл жерді ғұндар мен егшбилер жаулап алғаннан кейін, 265-460 жылы Орхон түріктері ғұндар мемлекетінің құрамында болады. V ғасырдың ортасында ғұндарды тобастар жеңген соң, Орхон түріктері Алтайдағы жужандарға қашып барды. Мұнда олар темір өндіруді меңгерді де, бірте-бірте жауынгер қауымға айналып, Түрік қағандығын кұрды. Орхон түріктерін VIII ғасырдың ортасына қарай ұйғырлар өзіне бағындырғанымен, олар Х ғасырға дейін өз автономиясы мен аумағын сақтап қалды. Орхон түріктері негізінен мал шаруашылығымен, темір өңдеу кәсіпшілігімен айналысты. Археологиялық деректер қолөнердің де дамығандығын растайды. Олар қалдырған Орхон жазба ескерткіштері адамзаттың баға жетпес мәдени мұралары болып табылады. Дереккөздер
Дәулет Рысқұлбекұлы Оспанов

{{Мемлекеттік қайраткер - - - } }} Дәулет Рысқұлбекұлы Оспанов (24 қараша 1970, Түркістан облысы, Төле би ауданы, Первомай ауылы) — қазақ, генерал-майор (05.05.2011). Орта мектептен кейін Рязань жоғары әскери командалық байланыс училищесін (1992), ҚР ҚК Әскери академиясын бітірген (2000). Рязан ЖӘКБУ тыңдаушысы (1988-92), Жеке гвардиялық десанттық-шабуыл бригадасы байланыс ротасы байланыс взводының командирі, десанттық-шабуыл батальоны взвод командирі - байланыс бастығы, штабтық рота командирі, батальон командирінің орынбасары - штаб бастығы, батальон командирі, жеке десанттық-шабуыл батальонының командирі (1992—98), ҚР ҚК Әскери академиясының тыңдаушысы, Жеке гвардиялық десанттық-шабуыл бригадасы тыл бойынша бастығының (тыл ұйымдастыру-жоспарлау жұмысы бойынша) орынбасары, бригада командирінің тыл бойынша орынбасары - жеке гвардиялық десанттық-шабуыл бригадасы тыл бастығы, Жеке десанттық-шабуыл бригадасы командирінің орынбасары - штаб бастығы, бригада командирі (1998-2008), ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары, қолбасшының әскери дайындық жөніндегі орынбасары - қолбасшы басқармасының жауынгерлік дайындық Басқармасының бастығы (2008-10), 2010 жылы сәуірінеи ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары - Аэроұтқыр әскерлері штабының бастығы. 2022 жылғы 9 маусымда "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы болып тағайындалды. 2-дәрежелі «Айбын » орденімен (2010), медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Отаншылдық

Отаншылдық, отан сүйгіштік, патриотизм (грек, patris - Отан) - адамның Отанына, туған еліне, оның тіліне, салт-дәстүрі мен мәдениетіне деген сүйіспеншілік сезімі. Көшпелі казак өркениетінде отаншылдық ең қасиетті міндеттердің бірі саналды. Ежелгі түркі кагандыгы кезінде тасқа жазылған Күлтегін ескерткішінде ел билеушілерінің отаншылдық үлгісі көрініс тапкан. Төле, Қазыбек, Әйтеке билер, Ақтамберді, Бұқар жыраулар және 20 ғасырдың басындағы А.Байтұрсынов, Ә.Бөкейхан, Ж.Аймауытов, С.Торайғыров, М.Жұмабаев,т.б. ұлт зиялылары мен қайраткерлер отаншылдықты сөзбен ғана емес, іспен де өнеге көрсете білді. Әйтеке би «Өмірім халықтікі, өлімім гана өзімдікі» деп халыққа қызмет етудің, отаншылдықтың айнасы бола білді. Тәуке хан заманынан қазақ қоғамында отаншылдық байлықтан да жоғары бағаланды. Көптеген елдерде отаншылдық халықтың өз ұлтының тілін, ділін, дінін берік сақтауымен және мақтан тұтуымен тікелей байланыстырылды. Ғасырлар бойы басқа халықтарды басып- жаншып, отарлық үстемдік жүргізген алпауыт мемлекеттерде ұлы державалық патриотизм санасы мемлекеттік ұран ретінде насихатталған. Қазіргі батыс зерттеушілері отаншылдық үғымы қоғамдық-саяси феномен ретінде ескіріп тозды, маңызы жоқ деген пікірлер айтады. Планеталық, ғаламдық ойлау жеке елдікті уағыздайтын отаншылдықты жұтып, жоюда.Еуропаның кейбір ғалымдары отаншылдықты «ұлт», «азаматтық» ұғымдармен алмастырды. 1931 жылы неміс социологисті Р.Михельс отаншылдықтың Отанға деген сүйіспеншілік қасиетін кеңейтіп, оған нәсіл мен тек, дін мен тілдің бірлігі, мәдениет пен тағдыр ортақтығы, мемлекет ортақтығы мен мақсаттар бірлігі секілді қасиеттерді қосты. Қазіргі кезде Қазақстан өмірінде «қазақстандық патриотизм» үғымы қалыптаса бастады. ҚР-ның Конституциясы «қазақстандық патриотизмді» қалыптастыру және оны азаматтардың ой-санасына сіңіруді мемлекеттік дәрежеге көтергенімен, отаншылдық ой-сананы қалыптастырудың шешілмеген мәселелері бар. Қазақстандық патриотизм - ел азаматтарының республиканың бүгінгі тұрақты өмірі мен жарқын келешегі жолындағы еңбегі мен күрескерлігі іспетті. Отаншылдық сана - халықты топтастырушы рухани күш бола тұра, халықтың күш-жігерін ,тәуелсіздікті нығайтуға бағыттайды. Сондьқтан елдегі тәлім-тәрбие, идеология мен ақпарат жүйесі ел тұрғындарының бойында өзін республиканың толық азаматы ретінде сезіну көңіл-күйін қалыптастыруы керек. Отаншылдық, елжандылық туған отбасына, туып-өскен ортаға, туған топырағы мен табиғатына деген құрметтен басталады. Сондықтан отаншылдықтың қайнар көзі адамгершілік қасиеттер болмақ. Отаншылдықтың іргетасы – ұлтжандылық. Өз ұлтын сүйіп, оның мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын азамат қана отаншыл болады. Отаншылдықты рухани құбылыс ретінде зорлықпен, нұсқаумен, биліктің басқаруымен енгізу мүмкін емес. Отаншылдық тәрбиеге қатысы бар барлық институттар мақсатты әрі нәтижелі жұмыс істегенде ғана санаға сіңеді. Дереккөздер
Отаршылдық

Отаршылдық - өз елінің шет жағында бос жатқан жерлерді қоныстану және шаруашылық үшін игеру («ішкі отаршылдық»), сондай-ақ басқа елдерде қоныстар салу («сыртқы отаршылдық»). Отаршылдық іс көбіне жергілікті тұрғындарды күшпен бағындыру және ығыстыру саясатымен (кейде қырып-жоюмен) ұштасады және басқа аумақтарды тартып алу үшін қолданылады. Отаршылдық ежелгі заманнан белгілі. Ежелгі Финикия, грек мемлекеттері, Рим отар елдер арқасында үстемдік орнату, өздеріне қажетті азық-түлік және тауарлар алу, басқа аймақтармен сауда қатынастарын орнатуды көздеді. Отаршылдық арқасында гректер Қара және Азов теңізі жағалауларын, Аппенин түбегін, Сицилия, Сардиния, т.б. аралдарды игерсе, финикиялықтар Солтүстік Африкада атақты Карфаген қаласының негізін қалады. Ежелгі қытайлар, түркілер, корейлер Жапон аралдарына қоныс теуіп, Тынық мұхиттағы Оңтүстік аралдардан келгендермен және жергілікті тұрғындармен араласып жапон халқының қалыптасуына қатысты. 11- 13 ғасырларда Таяу Шығысқа жасалған крест жорықтары да белгілі дәрежеде әскери отаршылдық сипатта болды. Ішкі отаршылдық 12-13 ғасырларда феодалдық қоғамның өндіргіш күштерін алға бастырып, Батыс Еуропа елдерінде елеулі табыстарға жетті. 15 ғасырдағы географиялық ұлы жаңалықтар кезінен еуропалықтар жер жүзінің басқа құрлықтарын отарлауды бастады. Әскери-сауда орталықтарын салу, жаңадан ашылған құрлықтарды игеру, бұрынғы дамыған елдермен сауда жүргізу қыза түсті. Испандықтар, португалдар, голландтықтар, ағылшындар, француздар, т.б. отаршылдық саясатын күшпен жүргізді. Олардың қоныстары мен бекіністері Оңтүстік және Солтүстік Америкада, Австралияда, Африкада, Азияның шығысында, кейін Үндістанда, Индонезияда, Араб елдерінің шығысында пайда болды. Көптеген байырғы халықтарды қырып-жою, қалғандарын құлға айналдыру, резервацияларда ұстау, кемсіту кеңінен орын алды. Отаршылдық саясатын қолданған елдер жергілікті халықтарды тонау, қанау арқасында қатты байып, отарларды шикізат көздеріне, өздері шығарған тауарларды үйлестіру базаларына айналдырды. Отарланған елдердің ең құнарлы жерлерін келімсектер иемденіп, Америка, Африка, Азияның байырғы халықтарын, шөл, шөлейт далалар мен тауларға ығыстырды. Ресей патшалығы да бір орталыққа бағынған мемлекет болуды аяқтағаннан кейін 16-17 ғасырларда Еділ бойы, Орал, Қиыр Солтүстік, Сібір, Қиыр Шығыс халықтарын отарлай бастады. 18-19 ғасырларда отаршылдық саясатын әрі қарай жалғастырып, Кавказ, Қазақстан мен Орталық Азия халықтары да басып алынды (қ. Қазақстанды Ресейдің отарлауы). Ресейдің отаршылдық саясатын ұсақ халықтарды жаппай орыстандыру, шоқындыру, бас көтергендерін қатал жазалау және ішкі аймақтардағы орыс, украин, белорус, т.б. халықтардан шыққан шаруаларды күшпен қоныстандыру арқылы жүзеге асты. 20 ғасырда болған аса ipi 2 соғыс: 1 және 2-дүниежүзілік соғыс отар елдерді қайта бөлісу салдарынан туындады. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін отарлық жүйе дағдарысқа ұшырап, ұлт- азаттық котерілістер күрт күшейді. Нәтижесінде Азия, Латын Америкасы, Африка құрлықтарындағы отар елдер тәуелсіздік алды. 1991 жылы КСРО-ның тарауымен бұрынғы Ресей отарлары да егемендікке қол жеткізді. Дереккөздер
Отаршылық соғыс

Отаршылық соғыс - басқа халықтарды саяси, экономикалық дербестігінен айыру және өз үстемдігін орнату үшін шетел мемлекеттері жүргізген әскери қимылдар. Отаршылық соғыс көне заманнан жүргізіліп келді. Мысалы, Ежелгі Египет, Вавилон, Ассирия, Хет, Грекия, Персия, Рим, Қытай, т.б. отаршылық соғыс негізінде құрылды. Орта ғасырларда құрылған араб халифатының, Ұлы Карлдың, моңғолдардың, Ақсақ Темірдің, Таң империясының, т.б. елдердің шапқыншылықтарын да отаршылық соғысқа жатқызуға болады. Отаршылық соғыс 17 ғасырда капиталистік қатынастар пайда болған кезде өрістей түсті. Соғыстар барысында бүкіл Америка құрлығында байырғы халықтардың өркениеті, халқы қырғынға ұшырап, еуропалықтардың үстемдігі орнады. Отаршылық соғысқа қатысқан испандықтар, португалдықтар, ағылшындар, француздар, орыстар аяусыз саясат ұстанды. АҚШ жерінде өмір сүрген байырғы тұргындардан қазіргі кезде не бәрі 40-50 мың әртүрлі тайпалар қалып, олар резервацияларда өмір сүруде. Отаршылық соғыс Азия және Африка халықтарына шексіз зиян келді. 20 ғасырға дейін алдыңғы қатарлы Түркия, Иран, Үндістан, Қытай елдері қарулы қақтығыстар мен отаршылық соғыстарда жеңіліп, тоналды. Үндістан, Индонезия, Қазақстан, Орта Азия, Сібір, Кавказ, Араб елдерінің шығысы, Африка, Тынық мұхит аралдары отарланды. Аталған елдер 2,5-3 ғасырлар бойы қаналып келді. Қаналушы халықтар ұлт-азаттық күрестер жүргізді. Солардың ішінде 19 ғасырдағы үнділер, индонезиялықтар, қытайлар, ирандықтар, арабтар, африкалықтар және кейбір славян халықтарының көтерілістерін айтуға болады. Кавказдағы тау халықтарының күресі 40 жылға, Кенесары Қасымұлының ұлт-азаттық қозғалысы 10 жылға созылды. Поляктардың Ресей патшалығына және Пруссияға қарсы көтерілістері, грек, серб және болгарлардың Осман империясына қарсы қозғалыстары тарихта үлкен орын алды. Қазақ халқының 18-20 ғасырлардағы орыс отаршыларына қарсы көтерілістері ұлт-азаттық күрес тарихында ерекше аталады. Сырым, Исатай-Махамбет, Жанқожа, Амангелді, т.б. батырлар бастаған көтерілістер әлемге халқымыздың ер мінезін танытты. Отаршылық соғыстың өршуі 20 ғасырда да орын алды. Оларды жүргізген Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия, Жапония, Ресей, Голландия, Португалия сияқты империалистік мемлекеттердің отарларға таласуы 1 және 2-дүниежүзілік соғыстардың басталуына алып келді. Өзара қырқыста Германия, Италия, Жапония жеңіліп, отарларынан айырылды. Ал калғандарының 20 ғасырдың 2-жартысында Африка мен Азияда жүргізген отаршылық соғыстары сәтсіздікке ұшырап, отарлары тәуелсіздікке қол жеткізді. КСРО-ның өзі де социал-империалистік мемлекет болды. Оның ыдырауына халықтардың наразылығы өз ықпалын тигізді. Қазіргі кезде әлемде 193 дербес мемлекет өмір сүруде. Әлі де 50-ден астам тәуелді аумақтар бар. Дереккөздер
Борис Тимофеевич Павлов

Борис Тимофеевич Павлов(28.7.1919, Өскемен қаласы - 5.11. 2002, Ресей, Санкт-Петербург қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ага лейтеант, кейіннен l-рангтегі капитан, дивизион командирі, орыс. Орта мектепті Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласында бітіргеннен кейін Әскери-теңіз училищесін үздік бітіріп шықты (1942). 1941 жылы Солтүстік флотқа торпедалық катердің командирі ретінде жіберілді. 1942 жылдың мамырынан Ұлы Отан соғысына қатысты. 1944 жылдың қыркүйегіне қарай Павлов жаудың 2 көлігі мен күзет кемесін жойды. Павловқа ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (5.11.1945). Соғыстан кейін Әскери-теңіз флотында кызметін жалғастырды. 1974 жылы запасқа шығып, Санкт-Петербург қаласында тұрды. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет Қызыл Ту ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Александр Иосифович Парадович

Александр Иосифович Парацовин(14.10.1920 жылы туған, Ресей, Чита облысы, Могатуй ауданы, Бурят темір жолы станциясы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, взвод командирініц көмекшісі, орыс. 1941 жылдың қараша айынан Парацовин З-Украина майданы, 8-гвардиялық армия 39-гвардиялық атқыштар дивизиясы 41-жеке барлау ротасында болды. 1943 жылдың 23 қазанында құрамында 20 жауынгері бар барлау ротасы Днепропетровск қаласы маңында Днепр өзенін кесіп өтіп, плацдармға бекінді. Дивизияның қалған бөліктері келгенше плацдармды ұстап тұрды. 24 қазанға қараған түні өзеннен өтерде қайық жаудың атқылаған оғынан төңкеріліп, рота командирімен бірге 8 барлаушы қаза болды. Қалғандарын аға сержант Парацовин бастап, жауынгерлік тапсырманы орындады. Олар жаудың 9 шабуылын тойтарды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Парацовинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.4.1944). Қазір Парацовин Қостанай қаласында тұрады. Дереккөздер
Патша өкіметі тартып алған жерлерді қазақ еңбекшілеріне қайтарып беру

Патша өкіметі тартып алған жерлерді қазақ еңбекшілеріне қайтарып беру, Кеңес өкіметі жүргізген саясат. Азамат соғысы аяқталған соң қазақ халқын өз жағына шығаруға тырысқан Кеңес өкіметі жер-су реформасын жүргізе бастады. 1920 жылы қыркүйекте өткен Түркістан Республикасы Кеңестерінің IX съезі Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда жер-су реформасын жүргізу қажет деп тапты. 1920 жылы 20-31 қаңтар аралығында Әулиеатада (қазіргі Тараз қаласы) түркістандық қазақ және қырғыз кедейлерінің съезі болып өтті. Съезд еңбекшілерді жер-су реформасын өткізуге белсенді қатысуға шақырып, Қосшы одағын құру жөнінде шешім қабылдады. Қазақстанның оңтүстігінде жер- су реформасын жүргізу және «Қосшы одақтарын» құру мен оның нақты іс-қимылын үйлестіруде О.Жандосов, Ж.Бөрібаев, А.Розыбакиев, т.б. көрнекті қайраткерлер үлкен рөл атқарды. 1921 жылы 2 ақпанда Қазақ АКСР-і OAK 1917 жылғы ақпан айына дейін қоныс аудару мекемелерінің қазақ еңбекшілерінен бөліп алған, сондай-ақ кулактардың заңсыз басып алған жерлерін қайтару жөнінде декрет қабылдады. 1921 жылы 19 сәуірде патша өкіметі Орал-Жайық өзенінің сол жағалауы) және Сібір (Ертіс өзенінің жағалауындағы он шақырымдық алқап) казак әскерлерінің меншігіне берілген жерлерді қазақ еңбекшілеріне қайтару жөнінде жаңа декрет жариялады. Бірақ оларды жүзеге асыру үлкен қиындықтарға соқтырды. Жер үлестерін қайта бөлуге кедейлер мен жалшылар белсене қатысты. Кулактар мен бай шаруалардың дүние-мүлкін ішінара кәмпескелеу арқылы кедейлерге жер, мал мен құрал- саймандар таратылды. Қазақ шаруаларына өздерінен тартып алынған жайылымдар, егіндік алқаптар мен мал айдайтын жолдар қайтарылды. Қоныс аударушылардыц поселкелері, казак-орыстардың қыстағы мен хуторларының кейбіреулері жойылып, олардың халқы өздері бұрын тұрған, өңделетін артық жер қоры бар селолар мен станицаларга қоныстандырылды. Кедейлер мен жалшылардың барлық борыштық, жалға алу міндеттемелері жарамсыз деп жарияланды. Көшпенді қазақ халқыныц егін шаруашылығына деген ынтасы арта түсті. Кеңес өкіметі отырықшылыққа бет бұрған Жетісу мен Сырдария облысының шаруаларын ауыл шаруашылық құралдарымен, ең қажетті заттармен қамтамасыз етті. 1921 жылы көктемде Жетісу шаруалары 15 мың орақ, 13 мың шалғы, 120 соқа, 200 мың аршын мата, шай, сабын, сіріңке, т.б. заттар алды. 20-жылдардың бас кезіндегі аграрлық реформалар ондаған мың қазақ кедейлері мен жалшыларын жермен қамтамасыз етіп, оларды кіріптарлық пен жалға алу ақысының ауыртпалығынан құткарды. Белгілі бір саяси мақсатты көздегендеріне қарамастан бұл реформалар қазақ халқының іс жүзіндегі теңсіздігін жою жолындағы маңызды қадам болды. Дереккөздер
Анисим Павлович Пащенко

Анисим Павлович Пащенко(1.6.1913, Алматы облысы,Панфилов ауданы,Лесновка ауылы - 19.4.1945, Берлин қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушылар взводының командирі,орыс. 8-гвардиялық армияның 39-атқыштар дивизиясы 41-жеке барлаушылар ротасы барлаушылар взводының командирі. Пащенко 1944 жылы 1 тамызда Висла өзенінен өтіп, жауды траншеядан қуып шықты. Жау күшінің басымдылығына қарамастан плацдармды сақтап қалды. Осылайша дивизияның басқа бөлімдеріне өзеннен өтуге мүмкіндік жасады. Пащенкоға осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралкасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Ұрыста қаза тауып, Берлиндегі Тиргартен паркінде жерленген. Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Михаил Романович Перепечин

Михаил Романович Перепечин(24.4.1924 жылы туған, Ресей, Қорған облысы,Петухов ауданы,2-Новогеоргиевка селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, лейтенант,орыс. Соғысқа дейін Первоуральск қаласы зауытттарының бірінде жұмыс істеген. 1942 жылы күзде Кеңес әскері қатарына шақырылған. Жауынгерлер арасында жақсы шыныққандығымен, ширақтығымен ерекшеленген оны барлаушылар даярлайтын бөлімге жіберді. 1943 жылы 163-Ромнен-Киев жаяу әскер дивизиясының 759-полкінде барлаушылар взводы командирінің орынбасары болған. Перепечин 40-армияның құрамында Дала және 2-Украина майдандарындағы ұрыстарға қатысты. Ол 1944 жылы13 наурызда барлаушылар тобы мен Ладыжин қаласы (Винницкий облысы) тұсында алғашқылардың бірі болып Оңтүстік Буг өзенінен өтті. Оң жағалауда жау әскерімен ұрыс жүргізіп, басқа бөлімшелердіц өзеннен өтуіне ықпал жасады. КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (13.9.1944). 3-дәрежелі Даңқ, l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталған. 1945 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, екі жыл әскери қызметте болды. Әскер қатарынан босатылған соң туған еліне келіп, Петухов ауданы комсомол комитетінде нұсқаушы, кейіннен шаруашылықтарда басшылық кызметтерде болды. 1962 жылы Перепечин Алматы қаласына қоныс аударып, коммуналдық шаруашылық саласында бөлім бастығы, кейін Алматы құрылыс-жөндеу тресінде жұмыс істеді. 1968 жылы зейнеткерлік демалысқа шықты. Дереккөздер
Алексей Васильевич Петров

Алексей Васильевич Петров(1907, Краснодар өлкесі, Красноармейск ауданы - 25.1.1945, Польша, Оборники қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, майор, батальон, кейіннен полк командирі,орыс.1909 жылдан Ақмола қаласында (қазіргі Астана қаласы) тұрды. 1925 жылы Түмен қаласындағы (Ресей) жұмысшы факультетінің 3-курсын, 1942 жылы«Выстрел» курсын бітірген. Мұғалім, облыстық партия комитеті білім бөлімінің инспекторы болған (1926-28). 1929-31, 1939-40 жылдары Кеңес әскері қатарында әскери борышын өтеген. Петров 1941 жылдан 8-гвардиялық армияның 35-гвардиялық атқыштар дивизиясы 102-гвардиялық атқыштар полкінің командирі болды. 1945 жылы 25 каңтарда гвардия майоры Петров бастаған бөлім Висла өзенінің сол жағалауындағы жау шебін бұзып өтуге қатысты. Петров басқарған полк Оборники қаласы түбінде 8 сағат бойы ұрыс жүргізіп, каланы жау колынан азат етті. Осы шайқаста Петров ерлікпен қаза тапты. Висла өзенінің сол жағалауындағы ұрыстарға қатысып, керсеткен ерлігі үшін Петровқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Оның есімі Астана қаласының бір көшесіне берілген. Дереккөздер
Валерий Викторович Петров

Валерий Викторович Петров (25.01.1951 жылы туған, Алматы қаласы) - генерал-майор. (2008). * В.И.Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1978) бітірген, инженер-электрик. * Қазақ КСР ҒА сейсмология институтында инженер, аға инспектор, * Қазақ КСР Минстрлер кеңесі Іс басқармасы ақпарат және байланыс пункті бастығы; * Қазақ КСР ТЖ мемлекеттік комиссиясы ақпарат және байланыс бөлімінің, жедел басқарма бөлімінің меңгерушісі; * ҚР ТЖ МК жедел бас басқармасының, жедел іс-қимыл және азаматтық корғаныс бас басқармасының бастығы; * ҚР ТЖ комитеті жедел іс-қимыл департаментінің директоры; * ҚР ТЖ комитеті Төрағасының орынбасары; * ҚР ТЖ агенттігі Терағасының орынбасары, * 2004 жылы наурызынан - ҚР ТЖ агенттігі Төрағасының бірінші орынбасары; * 2004 жылы қарашасынан - ҚР ТЖМ вице-министрі. * РФ Халықаралаық транспорт академиясының толық мүшесі. * Қазақстанның, Ресейдің ТЖМ құрметті қызметкері. * Радио әуесқой,КСРО радиобайланыс спорт шебері, спутниктік байланыс бойынша КСРО чемпионы, Республика дәрежедегі төреші. * ҚР «Айбын» * «Достық» * РФ «Александр Невский» ордендерімен * Азаматтық қорғаныс халқаралық ұйымның белгісімен марапатталған. * ҚР Президенті Алғыс хаттарының, ҚР, РФ, Қырғызстан, Тәжікстан мемлекеттері 14 медальдарының иегері. Дереккөздер
Петр Антонович Плешков

Петр Антонович Плешков(22.8.1904, Ресей, Нижегород облысы,Чернов ауданы,Склягино селосы - 1.2.1961, Шығыс Қазақстан облысы,Семей қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия майоры, 225- гвардиялық атқыштар полкінің командирі,орыс.Орта мектептен кейін Новосібірдегі педагогикалық кооператив курсын, 1927 жылы жаяу әскер мектебін бітірген. 1942 жылдың шілде айынан бастап Ұлы Отан соғысына қатысты. Батальон командирі Плешков Сталинград түбіндегі шайқаста жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс берді. 1943 жылдың тамызынан бастап полк командирі болды. Днепропетровск облысы,Верхнеднепровск ауданы,Домоткань селосы маңында (Украина) Днепр өзенінің бойында ұзындығы 2 шақырым болатын плацдарм құрып, жаудың шабуылына тойтарыс берді. Плешковқа осы ерліктері үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Тералқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10.1943). Сондай-ақ Ленин, Александр Невский, «Қызыл Жұлдыз», 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталды. Соғыстан кейін Семей қаласында тұрып, еңбек етті. Дереккөздер
Василий Федорович Погорелов

Василий Федорович Погорелов (27.2.1925, Ақмола облысы, Сандықтау ауданы, Граниковка ауылы - 22.4.1977, Волгоград облысы, Серафимович қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия лейтенанты, рота командирі, орыс. 1943 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, ақпан айынан майданда болды. 1944 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірді. 183-гвардиялық атқыштар полкінің (2-Украина майданы, 46-армия, 59-гвардиялық атқыштар дивизиясы) рота командирі. Погорелов полк жауынгерлерінен бірінші болып Венгрияның Эрчи қаласы тұсында Дунай өзенінен өтті. Плацдармдағы шайқас кезінде гвардия лейтенанты Погореловтың ротасы жаудың шабуылына тойтарыс беріп, 183-гвардиялық атқыштар полкінің басқа бөлімшелеріне өзеннен өтуге ыкпал етті. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Погореловқа Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды (24.3.1945). «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерінің иегері. 1946 жылы запасқа шықты. Волгоград облысында тұрып, Волга өзенінің балық инспекциясында жұмыс істеді. Дереккөздер
Лоран Косельни

Лоран Косельни (; 10 қыркүйек 1985) — франциялық футболшы, қорғаушы. Көбінесе орталық қорғаушы болып ойнайды, бірақ жағдайға байланысты он жақ қорғаушы да болып өнер көрсете алады. Табанды, агреcсивті, доппен жақсы ойнайтын қорғаушы ретінде бейнеледі. Өмірбаян Лоран Косельни Тюль қаласында туылып, футбол мансабын ЕСА Брив, Tulle Corrèze және Лимож сияқты жергілікті жастар және әуесқой клубтарында бастады. 2011 жылы Францияның солтүстік-батысындағы Бретаньға көшіп Генгам кәсіпқой футбол клубына ойнай бастайды. 2007 жылы Косельни Тур клубымен келісімге келіп, Француз лигасының үшінді дивизионында ойнайды. Келесі жылы Турмен бірге дивизонда бір сатыға жоғары көтеріліп (Лига 2), символикалық Маусымдық Командасына енеді. 2009 жылдың 16 шілдесінде Лига 1-ке көтірілген Лорьян клубы Косельнимен 4-жылдық келісімге қол қояды. Келісім құны €1.7 миллион еуро. Оның сапалы ойыны Арсенал басты бапкері Арсен Венгердің көзіне түсіп, Арсенал мен Косельни 2010 жылдың 7 шілдесінде келісімге қол қойылып, Лоранға 6-ші номер беріледі. Арсенал жанкүйерлері Лоран Косельниді 2010-11 маусымдағы Арсен Венгердің ең жақсы сатып алған ойыншасы деп таңдады. Франция ұлттық құрамасына 2011 жылдың 4 ақпанында шақырылады. Франция құрамасымен қоса Польша ұлттық құрамасына ойнау мүмкіндігі болды (Лоран поляк тамырлары бар француз). Клубтық карьерасы Жастық карьерасы Косельни туған жері - Тюль, Коррезе. Карьерасын 2004 жылы Генгам клубы сатысында бастайды. Генгам әлемге Дидье Дрогба, Флоран Малуда сияқты таңымал футболисттерді таңыстырған. 3 жыл және толық емес 50 ойыннан кейін француз 3-ші дивизионында ойнауға мәжбүр болады. Француз 2004-207 жылдар аралығында Генгам клубы сатысында он жақ қорғаушы ретінде 46 матч ойнады. 2007 жылы Косельни Тур клубына келіп қосылады. Орталық қорғаушы ретінде ойнаға шешеді. Косельни әуе қабiлеттiлiктерiн және позициялық түсінігін жақсартады. Осы арқылы тек қана 3 сары карта алады. 2008-09 маусымында 34 матчқа қатысып 5 гол соғады. 2008-09 маусымынан кейін Лига 2-нің үздік 11 футболшыларының арасынан табылады. Косельни Лорьянге Лига 1-де ойнау үшін 1,7 миллион еуроға көшеді. Лорьян Arsenal клубына қарсы ойында. 2011 жыл, 10 қыркүйек.]] Арсенал мен Косельни 2010 жылдың 7 шілдесінде келісімге қол қойылып, Лоранға Фулхэмге көшкен Филипп Сендеростың 6-ші номер беріледі. Венгер Лоранның клубқа көшуін Арсенал орталық қорғаушыларының бойларының қысқа болуынан деп түсіндіреді. Косельни дебютті ойының 2010 жылдың шілдесінде Барнетт клубына қарсы өткізді (маусымға дейінгі дайындық). Бір айдан кейін Ливерпульге қарсы ойында 94-ші минутта екінші сары қағаз үшін алаңнан қуылады. Екі қағаз 90 минуттан кейін көрсетілді. Ойын 1-1 есебімен бітіп, екі клубтың жаңа ойыншылары ойыннан қуылды. Арсенал үшін алғашкы голын 2010 жылы 11 қыркүйекте Болтон клубына қарсы ойында соқты. Жетістіктері «Арсенал» * Англия кубогы (3): 2013/14, 2014/15, 2016/17 * Англия суперкубогы (2): 2014, 2015 Франция * Еуропа чемпионатының финалисі: 2016 Дереккөздер
Николай Алексеевич Подорожный

Николай Алексеевич Подорожный(15.12.1924 жылы туған, Петропавл қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы. 1930 жылы Махачкала қаласына (Дағыстан) отбасымен көшіп келген. Кеңес әскері катарына 1942 жылы алынып, кіші лейтенанттар курсына жіберілді. 1943 жылдан майдандағы ұрыстарға қатысты. Жау тылына, штабы орналасқан жерлерге өтіп, ондаған «тіл» алып келді. 1945 жылы 22 сәуірде Подорожный жауынгерлер тобын басқара отырып, Врицен қаласының (Германия) солтүстігінде Одер (Одра) өзенінен өтті. Бүл топ жау шебін басып алып, оны 4 сағат бойы қорғап тұрды. Жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс бере отырып, басқа бөлімшелердің өзеннен өтуіне ықпал етті. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1946). Махачкаладағы КСРО ІІМ-нің училищесін (1949), Дағыстан университетін бітірген. 1949-58 жылы шекара әскерінде қызмет атқарды. Запасқа шықканнан кейін Таллин, кейіннен Махачкала қаласында тұрды. 1985 жылы зейнеткерлік демалысқа шықты. Ленин, 1- дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Тимофей Семенович Позолотин

Тимофей Семенович Позолотин (5.2.1908, Солтүстік Қазақстан облысы,Есіл ауданы,Явленка селосы - 9.9.1943, Украина, Харьков облысы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия подполковнигі, 17-гвардиялық танк полкінің командирі,орыс.Мектепті тәмамдағаннан кейін, ауыл клубында киномеханик болып еңбек етті. Ұлы Отан соғысы карсаңында 29-мотоатқыштар дивизиясындағы 47-танк полкінде кызмет атқарды. Батыс Беларусьта болған соғыстарда екі рет жараланды. Кейіннен Мәскеу түбіндегі шайқастарда жау әскерін талқандап, ерлік көрсетті. 1942 жылдың желтоқсанында Позолотиннің полкі Дон өзені бойында румын және 62-неміс жаяу әскер дивизияларының тылына шықты. Кеңес әскерінің танкішілері жаудың екі құрамасын талқандап, 10 мыңдай әскері мен офицерін жойды, біразын тұтқынға алды. 1943 жылы 21 тамызда жараланғанына қарамастан, шайқасты жалтастырды. Бірнеше күннен соң ол жауынгерлік міндетін аткару үстінде қаза тапты. Жасаған ерліктері үшін Позолотинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (26.12.1942). Сондай-ақ ол Қызыл Ту, l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер * [http://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1942/1942_046.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза подполковнику Позолотину Т. С.» от 26 декабря 1942 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 30 декабря (№ 47 (206)). — С. 1.
Семен Трофимович Пономарчук

Семен Трофимович Пономарчук(1922, Украина, Николаев облысы, Первомайский ауданы, 2-Екатериновка селосы - 21.4.1978, Украина, Кировоград облысы, Гайворон ауданы, Сальков кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сержант, бөлімше командирі,украин. Кеңес әскері қатарына Қостанай облысы Обаған ауданы комиссариатынан 1941 жылы шақырылды. Сол жылдан майданда болды (1-Беларусь майданы, 7-гвардиялық атты әскер корпусы, 15-гвардиялық атты әскер дивизиясының 116-гвардиялық жеке сапер эскадроны). 1945 жылы сәуір айының соңында алдыңғы қатардағы бір топ саперлерді бастаған Пономарчук канал арқылы өтіп, миналанған көпірге жетті. Топ көпірді миналардан та- зартып, Кеңес әскерінің қалған күші келіп жеткенше бекіністі қорғап тұрды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Пономарчукке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1946). Дереккөздер
Александр Григорьевич Попов

Александр Григорьевич Попов(24.12.1917, Ресей, Қорған облысы, Макушин ауданы, Степное деревниясы - 30.4.2004, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, 209- гвардиялық атқыштар полкінің штаб бастығы. Орыс. 10 жыл Қазақстанда тұрған. 1941 жылы Алматы мемлекеттік университетін биология мамандығы бойынша бітірген. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың маусымында алынып, 1942 жылдың мамырында майданға аттанды. Попов 1942 жылдың 12 мамырында батальонның адъютанты ретінде Харьков қаласының түбіндегі соғыста болды. Сталинград, Воронеж, Курск шайқастарында ерлігімен көзге түсті. 1943 жылы 25 қыркүйекте Украинаның Верхнеднепровск ауданы Бородаевка селосы маңында жау әскерін талқандауға қатысты. Шайқаста көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тап- сырылды (26.10.1943). Яссы-Кишинев операцияларына, Румыния, Болгария, Венгрия жерлерін, сонымен бірге Белгоград қаласын азат етуге қатысты. Попов соғысты австриялық Альпі тауларында аяқтады. Соғыстан кейін әскери қызметін жалғастырды. М.В.Фрунзе атындағы әскери академияны аяқтап, Алматыдағы Дала әскери округінде, одан соң Түркістан әскери округінде жауапты қызметтер атқарды. 1-дәрежелі Отан соғысы, 3 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Пристав

Пристав - орыс кінәздіктері мен Патшалық Ресейдегі жазаның орындалуын қадағалайтын полицейлік іздеу, тергеу органы. Көне орыс жазба дерегі «Русская правдада», 16 ғасырда жазылған Приставтық сот грамотасында кінәздің қызметшілері әскери приставтар жұмысын атқарғаны туралы жазылады. Бұл деректерде Приставтың шағымданушымен бірге еш кедергісіз бөтен кісінің иелігіне кіруге, борышкерді іздеп және оның мүлкін тәркілеуге, сондай-ақ ұры, борышкер немесе туыстары қарсылық көрсетіп жатса күш қолдануға, тіпті өлтіруге құқықты екендігі айтылады. 1717 жылы Петр I жарлығымен құрылған Урядный Приставтар Ресей мемлекетінің жоғары лауазымды қызметкерлері мен билік органдарының шешімдерін атқарушы болды. Олар қатаң үлгідегі киім киді. 1738 жылы Анна Ивановнаның билік құрған дәуірінде Приставтар департаменттер болып өзгертілді. Осымен бір уақытта Приставтың (урядниктердің) қызмет киімі әскери қара көк түсті униформаға өзгертіліп және күнделікті жұмыста қылыш тағып жүруі міндеттелді. 1786 жылы Екатерина II Приставтарды сот шешімдерін орындаушы полицейлік және күзетші Приставтар етіп екіге бөлді. 1864 жылы 20 қарашада император Александр II жарлығымен Соттық Жарғы қабылданды, мұнда сот шешімдерін орындау сот Приставына жүктелді. 1917 жылы Сот Приставтары институты жойылды. Приставтар қазақ даласында исламдық, түрікшілдік бағыттағы әдебиеттердің тарап кетпеуін қадағалады және осы мақсата ұлт зиялыларын қатаң бақылауда ұстады. 1997 жылы арнайы федералдық заң қабылданып, РФ-нда Приставтар институты қалпына келтірілді. Дереккөздер
Иван Иванович Протопопов

Иван Иванович Протопопов(19.4.1907, Қостанай қаласы - 10.8.1944, Польша, Седлецк әскери аймағы, Осовно деревниясы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ага лейтенант, взвод командирі. Орыс. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы қазан айында шақырылған. Протопопов 1-атқыштар дивизиясының 415-полкі құрамында шайқастарға қатысты. 1944 жылдың наурызында Кулевская деревниясы үшін болған шайқаста Протопопов өз взводымен жаудың қапталын шебер айналып өтті де, тұтқиылдан шабуыл жасап, немістердіц 40 жауынгерін жойды және екеуін қолға түсірді. Брест қаласын азат етуге қатысты, кейіннен «Бресттік» деп аталып кеткен 1-атқыштар дивизиясында Протопопов та болды. 1944 жылдың 28 шілдесіне қараған түні Протопоповтың взводы Брест - Варшава жолын қолға алды. Бұл шайқаста взвод жаудың 16 қарсы шабуылын тойтарып, өздері төрт рет шабуылға шықты. Аға лейтенант Протопоповтың взводы 200-ден аса әскері мен офицерін жойды, 20 автокөлікті қиратып, өздігінен жүретін 3 зеңбіректі қолға түсірді. Осы шайқаста Протопопов ауыр жараланып, ерлікпен қаза тапты. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасыныц Жарлығымен Протопоповқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Дереккөздер
Михаил Семенович Прохоров

Михаил Семенович Прохоров(8.11.1915, Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Қобда ауылы-11.5.1987, Ақтөбе қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант. Орта мектепті бітірген соң Астрахан қаласында (Ресей) есепші, бухгалтер болып жұмыс істеген. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, соғыстың алғашқы күнінен майданда болды. 152-гвардиялық танкіге қарсы ататын артиллериялық атқыштар полкінің зеңбірек командирі Прохоров 1944 жылы 16-24 қазанда Тепи және Надькалло елді мекендері (Венгрия, Дебрецен қаласының маңы) үшін болған шайқаста көптеген жау әскерін, танкі мен қару- жарақтарын жойды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (28.4.1945). Соғыс аяқталғаннан кейін Прохоров әскер қатарынан босап, Ақтөбе қаласында тұрды. Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Иван Максимович Пятковский

Иван Максимович Пятковский(19.1.1913, Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Жаңаталап ауылы - 1.12.1986, Украина, Киев қаласы) - 2-дүние жүзілік соғысқа қатысушы, байланыс ротасының капитаны6jрыс. Орта мектептен кейін Ташкент байланыс техникумын бітіріп, Түрксіб техникум жанында жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1935 жылы шақырылған. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысты. 69-атқыштар дивизиясы құрамында Батыс және Орталық майдандарда жаумен шайқасты. Севск қаласын азат ету кезіндегі ұрыстарда оның ротасы дивизия бөлімдері мен командование арасындағы байланысты қамтамасыз етіп, жауынгерлік қимылдардың табысты болуына баға жетпес пайдасын тигізді. Пятковский Варшава қаласы маңындағы, Курск доғасындағы, Сож және Десна өзендерінен өту кезіндегі шайқастарға қатысты. Днепрдің оң жағалауынан плац- дармды басып алуда ерлігімен ерекшеленді. Капитан Пятковский жараланғанына қарамастан, ерлік пен ұстамдылықтың үлгісін көрсетіп, өз байланысшыларын басқара білді. Осы жасаған ерліктері үшін Пятковскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (30.10.1943). Сондай-ақ ол l-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Жаңаталап атындағы көше мен мектеп батырдың есімімен аталады. Дереккөздер
Хайретдин Шәйхыұлы Расқалиев

Хайретдин Шәйхыұлы Расқалиев(22.01.1951 жылы туған, Волгоград облысы, Лятошенка селосы) - қазақ, генерал-майор (13.12.2003) ӘҚК Дагавпил авиациалық-техникалық училищесін (1971) бітірді. 1971-73 жылы радио-техникалық батальон басқармасы взвод командирі, командалық пункт көздеу штурманы, жойғыш авиациялық полк командалық пунктінің бастығы, әскери басқару штабы бастығының орынбасары, Орта Азия Әскери-әуе күштері Әскери басқару орталығы майданы әскери басқару аға офицері, Әскери басқару орталығы кадр, топ бастығы, Германиядағы Кеңес әскері тобы жойғыш авиация басқармасы әскери орталығы бастығының орынбасары - әскери басқару пункті бастығы, бастықтың орынбасары, әуе армиясы бастығының орынбасары - есептеу орталығының бастығы (1973-93), ҚР Әскери-әуе күштері бастығының орынбасары - есептеу орталығының бастығы, ҚР Әскери-әуе күштері командалық пункт бастығының орынбасары, командалық пункт бастығы - штаб бастығының орынбасары, ҚР ҚК Орталық командалық пункт бастығы, ҚР ҚМ Орталық командалық пункт бастығы, ҚР ҚМ қарамағында, денсаулығына байланысты 59 пп. запаста (2000), 2003 жылы келісімшартпен әскери қызметке қайта шақырылды, 2003-07 жылдары ҚР ҚМ Орталық командалық пункт бастығы, ҚР ҚМ ШБК Орталық командалық пункт бастығы, 2011 жылы ҚР ҚМ қарамағында 2-дәрежелі «Айбын» (1999), «За боевые заслуги» ордендері, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Александр Михайлович Ращупкин

Александр Михайлович Ращупкин(1906, Ақмола қаласы (қазіргі Астана қаласы) - 1958, Алматы қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, қол пулеметінің нысанашысы. 1930 жылы Ращупкиннің отбасы Алматы қаласына көшіп келді. Мұнда ол құрылыста жұмыс істеді. 1941 жылдан Кеңес әскерінің қатарында болды. 3- Беларусь майданы 31-армия 352-атқыштар дивизиясының 1160-атқыштар полкінде пулеметші болды. 1944 жылдың шілдесінде Витебск облысындағы Орша қаласын жаудан азат ету және Минск облысындағы Берзи өзенінен өту кезінде болған кескілескен ұрыста ерлік көрсетті. Осы ерліктері үшін Ращупкинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Соғыстан кейін Алматы қаласында тұрды. Дереккөздер