kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Басқарудың дискреттік жүйесі

Басқарудың дискреттік жүйесі (Дискретная система управления; discrete control system) — ақпарат екі немесе одан да көп элементтер арасында импульстар тізбегімен берілетін жүйе. Мүндай тізбек қандай да бір сигналмен түрлендіруге ұшыраған жағдайда ғана ол пайдалы ақпарат әкеледі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/84754/%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F Дискретная система управления]
Басқарушы автомат

Басқарушы автомат (Управляющий автомат) — операциялық құрылғының операциялық автомат жұмысын басқаратын бөлігі. Ол орындалатын операцияның алгоритміне сәйкес басқарушы сигналдардың керекті тізбегін құрастырады. Дереккөздер
Жаубүйрек

Жаубүйрек— ұлттық тағамның бір түрі. Жаубүйректі малшылар, жолаушылар көп пайдаланады. Қойдың терісін сып ырғай соң құйрық майын білемден кесіп алады. Ішін жарып, өкпе-бауырын суырып алып бауыр мен құйрықты жұқалан жапырақтан, істікке бір май, бір бауыр етіп кезектеп шаншыл, үстіне майда тұз, бұрыш сеуіп отқа қақтал пісіреді. Бауыр қосылған май жүрекке тимейді, әрі бұл аса тоқ болады. Жаубүйректі мал сойған кезде үйде пісіреді. Оны кәдімгі кәуәптың (шашлык) бір түрі деуге болады. Жаубүйректі дайындағанда татымына қарай тұз, бұрыш, жуа, дөңгелектеп туралған пияз қосады. Оны асқан етпен қосып жеуге болады. Тағы қараңыз *Бесбармақ *Қуырдақ *Жая *Жаужұмыр Дереккөздер
Жаужапырақ

Жаужапырақ, мелисса – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы; майлы дақыл. Биіктігі 60 см-ге дейін жетеді. Еуразияда 5 түрі, ал Қырымда, Кавказда, Орта Азияда 2 түрі өседі. Сабағы тік, төрт қырлы,аздап түк басқан. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, шеті тіс тәрізді, жоғары жағы үшкірленген, беткі жағы — қоңыр жасыл, асты — сүр жасыл, айналасында дақыл нүктелері бар. Гүлдері жапырақ түбінде орналасқан, қызғылт немесе ақ түсті болады. Шілде— тамыз айларында гүлдейді. Орта Азияда бал арасын ұстайтын жерде егіледі. Бал шырынды, дәрілік өсімдік және дәмдік-татымдық дақыл ретінде өсіріледі. Онда эфир майы, С витамині, тұтқырлық заттар бар. Жаужапырақ тұнбасы ас қорытуды жақсартады, жүйке жүйесіне жайлы өсер етеді. Түрлері # Melissa axillaris (Benth.) Bakh.f. – # Melissa flava Benth. ex Wall. – # Melissa officinalis L. – Дәрілік жаужапырақ # Melissa yunnanensis C.Y.Wu & Y.C.Huang – Дереккөздер
Басқарушы бит

Басқарушы бит (Управляющий бит; control bit) — басқару регистріндегі разряд. Оның мәні басқару режімін өзгертуге пайдаланылады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.abc-it.lv/dict/informatics/cgi-bin/IBD/sart21d12.html управляющий бит, control bit]
Басқарушы матрица әдісі

Басқарушы матрица әдісі (Метод управляющей матрицы; control matrix method) — басым үзілімдер жүйесі; үзілімнің әрбір желісі басымдылық — принципі бойынша ұйымдастырылған матрицада орналасады. Ең жоғарғы басымдылық шығуға жақын тұрғаны, ал ең төменгісі шығудан алыс тұрғаны болып саналады. Дереккөздер
Баспаға шығару кезегі

Баспаға шығару кезегі (Очередь на печать) — баспа құрылғысына жіберілген файлдар тізімі. Тізімде файлдың қайсысы баспаға шығарылып жатқаны, қайсысы баспа құрылғысын күтіп тұрғаны көрсетіледі. Дереккөздер
Басқарушы оператор

Басқарушы оператор (Управляющий оператор; control statement) — тапсырманы немесе оның бөлімдерін орындауға қажетті басқарушы ақпаратты анықтайтын оператор. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://vslovar.org.ru/comp/1039.html УПРАВЛЯЮЩИЙ ОПЕРАТОР - Визуальный словарь] *[http://solidbase.karelia.ru/edu/zonna/4_basic_3.htm Управляющие операторы]
Бастапқы адрес

Бастапқы адрес (Начальный адрес) — программаны орналастыру үшін белгіленген жедел жадтың бірінші үяшығының адресі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.ai08.org/index.php/term/,9da4ab975b546c395b9c3ba39a8d61988dac9f39ae6c59a86e3daa98418d6c395b9c3cad9a8d609853aa9f39af6c8fa86e3dab98a7606c395b9c3c349a8d61988da99f39af6c8fac649c3ea49a5960988fb19f33416c8da56e3f3f983b616c335d9c3ea59a8f61988fb09fadaf6c8da46ea93d9a9a8d61988aaf9f39af6c8f386e3daa98418e663c716da7a4a75b59a366535b5257b0a5a0a968535b92b0ad63ae6e976571ac9f6ca160636870aea9549260976571a2aa63aa545754.xhtml Начальный адрес - прерывающая программа - Технический словарь Том I]
Басқарушы регистр

Басқарушы регистр (Управляющий регистр; control register) — мәліметті басқару міндеттерін кеңейтуге немесе өзгертуге пайдаланатын программалық жүктелетін регистр. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.psv-cmos.narod.ru/regs.htm Управляющие регистры] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Control_register Control register - Wikipedia, the free encyclopedia]
Бастапқы бет

Бастапқы ("үй ішіндегі бет"), алғашқы бет ("Домашняя (начальная) страница", первая страница; home page) — WWW-серверімен байланыс жасағанда — онда орналасқан кез келген мәліметтердің ең алғашқы, яғни бірінші беті. Web-броузер (көрсеткі бағдарлама) Веб-құжаттарын ашқанда көрсетілетін бірінші бет. Бүл бет жалпы ақпарат тізімінен немесе оның барлық мүмкіндіктерінің тізімінен тұрады. Сервердің алғашқы жеке беті index.htmI деп аталады, ол URL-гe баратын жол толық көрсетілмеген жағдайда да (үнсіз келісім бойынша) көрсетіледі. Дереккөздер
Гетерогенді мультиплекстеу

ГЕТЕРОГЕНДІ МУЛЬТИПЛЕКСТЕУ (Гетерогенное мультиплексирование; heterogeneous multiplexing) — ақпаратты таситын арналардың жеткізу жылдамдықтары бірдей емес мәліметтерді жеткізу арналарын мультиплекстеу құрылымы. Дереккөздер
Жаужұмыр (өсімдік)

Жаужұмыр (жаужұмыр сасыр) — шатыршагүлдер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Мойынқұмда, Қызыл құмда, Бетпақдалада, Балқаш пен Алакөл жағасында, Солтүстік Үстіртте, Торғай ойпатында кездеседі. Құмда, кейде тау-тасты жерлерде өседі. Мамырда гүлдеп, маусымда жеміс береді. Биіктігі 40 см-дей. Сабағы бұтақтанбаған, жіңішке, тік орналасқан. Жапырағы жұмсақ, оның жоғарғы жағы тықыр, төменгі жағы түкті. Жемісі эллипс пішіндес, жиегінде сұрғылт жолағы бар. Тамырын жеуге болады, оның құрамында (құрғақ затына шаққанда) 13,4 % клетчатка, 57,63% крахмал, 10,0% сахароза, 6,76% май, 68,93% көмір су бар. Крахмалы мол тағамдық өсімдік. Тағы қараңыз *Жаужапырақ *Жасымық Дереккөздер
Басқарушы символ

Басқарушы символ (Управляющий символ;, control character, commond character) — 1) команданы белгідейтін бнттер комбинациясы, мысалы, мәліметтер блогының немесе . Басқару символдары мәліметтердің тағайындалған нүктеге жеткізілуін басқару үшін көбінесе мәліметтерге енгізіледі және кадрларды синхрондау, жиектеу, хабарларды бөлу, қателерді бақылау және т.б. үшін де қолданылады; 2) ондық коды 32-ден кіші кодтық кесте символы. Ақпаратты жеткізу үшін компьютер құрылғыларын басқаруға пайдаланылады. Кодтары 0-31 алғашқы 32 символ басқарушылар болып саналады және негізінен баспа құрылғысына басқару командасын жеткізуге, сондай-ақ байланыс желісі бойынша ақпаратты жеткізу процесін басқаруға арналған. Бүл символдардың қызметі алуан түрлі және олармен бірге жұмыс істейтін программалық және аппараттық құралдарға байланысты өзгеруі мүмкін. Дереккөздер
Бастапқы жад

Бастапқы жад (Первичная память; primary storage) — компьютердің (орталық процессор тікелей қатынас құра алатын, жедел сақтайтын құрылғы мен тұрақты сақтайтын құрылғыдан тұратын) бас жады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.mediastoragedevices.com/russian/ru-primary-secondary-storage.html Первичная и вторичная Память]
Гетерогендік желі

ГЕТЕРОГЕНДІК ЖЕЛІ (Гетерогенная сеть;, gcterogeneous computer network) — біртекті емес (эр түрлі типті) компьютерлер негізінде құрылған есептеу желісі. Әр түрлі фирмалар жасаған компьютерлер мен қүрылғылардан тұратын жергілікті есептеу торабы. Дереккөздер
Басқарылатын айнымалы

Басқарылатын айнымалы (Управляемая переменная; controlled variable) — жадты бөлу мен босату жадты динамикалық үлестіру операторларының көмегімен жүзеге асырылатын айнымалы. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%9B%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2/%D0%A3%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F/ Управляемая переменная — Лопатников — Яндекс.Словари] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Control_variable Control variable - Wikipedia, the free encyclopedia]
Басқы ақпарат

Басқы ақпарат (Заглавная информация; headed informated) — құжаттың атауы, кестенің басы және басқа қызметтік мәліметтері бар құжаттың бастапқы бөлігі. Тасуыштарда басты жазбалар түрінде сақталады. Дереккөздер
Жаяу өткел

Жаяу өткел (пешеходный переход) — бір жерден екінші бір жерге өтуге арналған арнаулы орын; бір ғимаратты екінші ғимаратпен жалғастыратын коридор немесе галерея. Мысалы, жолдың екінші жағына өтуге арналған жер. Тағы қараңыз *Жаяужол Дереккөздер
Бастапқы жүктеу блогы

Бастапқы жүктеу блогы (Блок начальной загрузки; boot record) — MS DOS операциялық жүйесі құрамындағы әрбір жүйелік дискінің (дискеттің) бірінші секторында тұратын қысқа (512 байтгай) басқару бағдарламасы. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.lessons-tva.info/edu/e-inf1/e-inf1-3-4.html Операционная система MS DOS] *[http://osys.ru/os/3/blok_nachalnoy_zagruzki_boot_record.shtml СТРУКТУРА DOS | Блок начальной загрузки (Boot Record)]
Бастапқы мәндерді телу операторы

Бастапқы мәндерді телу операторы (Оператор присваивания начальных значений) — DATA A(R),B(S)... мүндағы А,В... — жай айнымалылардан, индекстік айнымалылардан немесе жиым есімдерінен, R,S... тұрақтылар тізімінен тұратын бағдарлама орындалу алдында жай айнымалыларға және жиым элементтеріне бастапқы мен меншіктейтін оператор. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.vpascale.ru/lessons/69-lesson8 Урок 8. Оператор присваивания]
Баспа сервері

Баспа Сервері (Сервер печати) — 1) бірге қолдануға арналған орталық баспа құрылғысына қатынас құруға мүмкіндік беретін есептеу машинасы немесе программа; 2) негізгі қызметі бір немесе бірнеше принтерді басқаруға арналған желідегі компьютер. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.axis.com/ru/products/print_servers/about/what_is_print.htm Что такое сервер печати?]
Бастапқы тіл

Бастапқы тіл (Исходный язык) — аударма жұмысы үшін бастапқы ақпарат көрсетілетін тіл. Мысалы, программалау тілі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/eng_rus/112043/%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9 исходный язык]
Жәшік

Жәшік — пішіні төрт бұрышты, негізінен ағаш тақтайлардан жасалатын, ор түрлі заттар, бұйымдар, өнімдер салынатын, сақталатын сыйымдылық. Жәшік түрлері *Аккумулятор батареясының жәшігі - аккумулятор батареяларын зақымданудан сақтауға және бекітіп орнатуға арналған қақпағы бар жәшік. *Заттар жәшігі - ұсақ-түйек заттар мен көлікте құрал-саймандарды сақтау үшін қолданылатын жәшік. Дереккөздер
Бастапқы файл

Бастапқы файл (Исходный файл; Source file) — алғашқы бағдарлама жазылып сақталған негізгі мәтіндік файл. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://forum.codeby.net/topic5759.html Исходный файл - Форум программистов]
Бастау адресі

Бастау адресі (Адрес старта) — жадтағы программаның бірінші командасының адресі; бірінші команданың алдында мәліметтердің бар-жоғына байланысты бастау адресі бастапқы адреске сәйкес болуы да, болмауы да мүмкін. Дереккөздер
Жедел сурет

Жедел сурет (Срочное фото) - жылдам суретке түсіріп фотосын дайындау. Сыртқы сілтеме * [http://xn--80awam.kz/almaty/337.html Алматы қаласының суретке түсіретін орындары] * [http://myastana.kz/firms/catalog/387/405/ Астана қаласының суретке түсіретін орындары] Тағы қараңыз *Фотоаппарат *Сурет Дереккөздер
Жазу бастиегі

Жазу бастиегі (Головка записи; write head) — тасуышқа мәліметтерді тек жазатын жинақтауыштың бастиегі. Жазу/оқу бастиегі (Головка записи/чтения; read/write head) — тасуышқа мәліметтерді оқи да, жаза да алатын жинақтауыштың бастиегі Дереккөздер Сілтемелер: *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/eng_rus/62211/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0 головка записи]
Магниттік бастиек

Магниттік бастиек (Магнитная головка; I magnetic head) — мәліметтерді тасуышқа жазатын немесе тасуыштан оқитын магниттік диск немесе магниттік таспа жинақтауышының тетігі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.smarthdd.com/rus/head.htm Магнитная головка жесткого диска] *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_tech/658/%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F магнитная головка]
Жез ыдыстар

Жез ыдыстар (Медная посуда) —жылу өткізгіш металдан жасалған ыдыстар. Негізінен су, тосап қайнатуға арналады. Оларды алюминий немесе эмальды темір ыдыстарға қарағанда ұзақ пайдалануға болады. Бұлар көп уақыт пайдаланылмаса, қарайып кетеді және бетіне жасыл жұқа қабат пайда болады. Мұндай ыдыстарға органикалық қышқылдар, сүт, май және көптеген тағамдар өсер етеді. Тамақ пісіруге, су қайнатуға арналған жез ыдыстардың ішкі жағына қола жалатады. Дереккөздер
Оқу бастиегі

Оқу бастиегі (Головка считывания; read head) — тасуыштан мәліметтерді тек оқитын жинақтауыштың бастиегі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/eng_rus/62271/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B0 головка считывания]
Басты индекс

Басты (Бастапқы, үлкен) индекс (Главный (первичный, старший) индекс; master index) — мәліметтердің индекстік үйымдастырушындағы жоғарғы деңгейдің индексі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.mysql.ru/webboard/index.html?n16486&n27 первичный индекс... - MySQL.RU .:. Одобрено лучшими российскими ...] *[http://forum.foxclub.ru/read.php?29,216821,216822,quote=1 Первичный индекс и удалённые записи :: Форум FoxPro Club :: Visual ...]
Басты құжат

Басты құжат (Главный документ; host dokument) — Word бағдарламасында бірнеше жеке файлдарды (қатталған құжаттарды) біріктіретін мүмкіндік. Басты құжат бірнеше бөліктен тұратын күрделі құжаттарды даярлау және олармен жұмыс істеу үшін қызмет етеді, мыс., көптеген тараулардан тұратын кітап жасау басты құжаты. Сондай-ақ бірнеше құжатты қарап шыгу, қайта үйымдастыру, пішімдеу, түзету, баспаға шығару үшін де басты құжат ты пайдалануға болады және олардың тақырыптарын жинастырып, тараулардың орнын ауыстыруға болады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://teachpro.ru/%D0%A3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8?CourseID98c96716-2e76-443b-a210-2f87a576a905&Namewr1208&Title=%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 Главный документ]
Басу құрылғысы

Басу құрылғысы (Печатающее устройство; printing device, printer) — құрылғы алфавитінің баспа символдары ретінде мәліметтерді қағазға басып шығаратын құрылғы. Кейде оны принтер деп те атайды. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.ai08.org/index.php/term/,9da4ab975b546c395b9c3ba39a8d61988dac9f39ae6c59a86e3daa98418d6c395b9c3cad9a8d609853aa9f39af6c8fa86e3dab98a7606c395b9c3c349a8d61988da99f39af6c8fac649c3ea49a5960988fb19f33416c8da56e3f3f983b616c335d9c3ea59a8f61988fb09fadaf6c8da46ea93d9a9a8d61988aaf9f39af6c8f386e3daa98418e663c829b6eb0ae5b5dac5c946a5860a9b069aa686f6260a9ac58666c6d6971a2a85b9c6d705e.xhtml Печатающее устройство - Технический словарь Том II] *[http://bse.sci-lib.com/article088837.html Печатающее устройство]
Басу құрылғысына арналған қағаз

Басу құрылғысына арналған қағаз (, ) — компьютердің басу құрылғысында пайдаланылатын қағаз. Бұл — пішіні әр түрлі болып келетін ақпарат тасушы түрлерінің бірі. *Таспалық қағаз — бұл қағаздың үзіліссіз таспасы. Оны біркелкі параққа бөлетін көлденең қималар бар. Басылым орындалғаннан кейін қималар таспа қағазын қатарлап бүктеуге және оны айтарлықтай қысқа таспаларға немесе жеке парақтарға оп-оңай бөлуге мүмкіндік береді. Қағаздың екі жағында шеттік ойықтар бар. Олардың ара қашықтығы 1/2 дюйм (13 мм), ал қағаздың екі шетінен ара қашықтығы 1/4 дюйм (6,5мм). Бұл шеттік ойықтар қағазды созу тетігінің немесе тісті дөңгелек механизмінің көмегімен басу құрылғысына дәл тарту үшін пайдаланылады. Таспалық қағаздың ені 20 дюймге (508 мм-ге) дейін барады және оны біршама шағын парақтарға бөлуге арналған қосымша көлденең немесе ұзына бойына қималар бар. *Орама қағаз — орам пішіндегі қағаз. Оны басылымды ешқандай тігіндіге тіркемейтін жағдайда пайдаланады. Мұндай қағазды басу құрылғысына беру, әдетте, фрикциялық (қысатын) тетікпен іске асырылады. Алайда кейбір орамаға, таспалық қағаздағыдай, ілінісуге арналған шеттік ойықтар жасалады. Орама қағаз пайдаланылатын басу құрылғысында оны бөлетін қосымша құрал болады. Орамның ені, әдетте, кассалық аппараттағыдай, 2—3 дюйм (50— 76 мм) немесе, орамды қағазды пайдаланатын басқа басу құрылғысындағыдай, 8— 10 дюйм (20—25 мм) болады. Жеке парақ түріндегі қағаз — бұл мөлшері бірдей парақтар топтамасы. Оны басу құрылғысына қолмен немесе басу құрылғысының арнайы құралына парақтарды автоматты түрде кезекпен беріп отыруға арналған құрылғыға — кесілген қағазды беру құрылғысына тұтас топтамасымен береді. Бірқабатгы қағаз басу құрылғысы арқылы ететін қағаздың тек бір ғана қабатынан тұрады. *Көпқабатты қағаз екі немесе бірнеше қабатты қағаздан тұрады. Қабатталған қағаз басу құрылғысынан бірге өтетіндей етіп біріктіріледі де, бір мезгілде соқпалы әрекетті басу құрылғысында басьшымның бірнеше көшірмесін алуға мүмкіндік береді. Көшірмелер алу үшін қағаз қабаттарының арасына көшірме қағаз қойылады немесе көшірме қағазсыз пайдаланылады. Көшірме қағазсыз қабаттардың бетіне арнайы бояу жалатылады да, оны соққан кезде соққы тиген жерге бояу жұғады.Көпқабатты қағаз таспа түрінде де, орам түрінде де немесе жеке парақ түрінде де болады. Этикетгерді басуға арналған қағаз өзі желімденетін жапсырма жапсырылған бір қабатты таспа түріндегі сейкес астардан тұрады. Олар, мысалы, адрестерді басуга пайдаланылады: басылған адресі бар жапсырма содан кейін астардан ажыратылады да, хатқалтаға жапсырылады. Дереккөздер
Лизогенді вирустар

]] Лизогенді вирустар — торша гендерінде сақталып және оларды басқа торшаларға тасымалдай алатын вирустар. Лизогендерге көптеген фактар жатады. Тасымалға торшаның аз ғана (тапшы трансдукция) немесе көптеген гендері (шексіз трансдукция) ілігеді. Дереккөздер
Бейімділік

Бейімділік — организмнің белгілі бір ауруға шалдыққыштығы. Бұл организмге тән қасиет. Оның негіздері: * организмнің ауру қоздырғыштардың өмір сүруіне ыңғайлы орта бола алуында; * организмдерге енген қоздырғыштың өсіп-өне келе, онда ауру тудыруында. Дереккөздер
Тоғыспалы иммуно-электрофорез (тиэф)

]] Тоғыспалы иммуно-электрофорез (ТИЭФ) —[http://www.kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/229-biologia/3116-virustar.html вирустар] және бактериялар тудырған ауруларға иммунологиялық диагноз қою әдістерінің бірі. Бір-біріне сай антиген мен антиденелердің гелді ортада преципат жасауына негізделген. Әдетте қолданылып жүрген иммунодифузия әдістері антидене мен антигеннің кеңістікте барлық бағытта бос жылжуын пайдаланады, ал ТИЭФ-де олар электр күшінің әсерімен кездескенге дейін бір-біріне қарсы жылжиды. Көпшілік антигендерде сілтілік қасиет бар, сондықтан олар анодқа қарай жылжиды, ал антиденелер нейтральды болады да, гель сұйықтығымен қосылып, электроосмостың әсерінен катодқа қарай жылжиды. Дереккөздер
Галактозамин

Галактозамин — қантты амин, галактозаның туындысы. Бос түрде кездеспейді. Ацетил түрінде гликопротеидтерде, хондроитинсульфаттарда, қанның топтық заттарында, ганглиозидтерде, гликолипидтерде кездеседі. Бұл бауырға зиян келтіретін (гепатотоксикалық) зат, кейде бауыр жеткіліксіздігі модельдерін зерттеуде жануарларға қолданылады. Дереккөздер
Гамма-глобулин

]] Гамма-глобулин — қан сарысуының глобулиндер бөлігі. Молекулалар саны өте үлкен, электрофорез жылжымы төмен. Бұл ұғымды 1937 жылы А. Тизелиус кіргізген. Гамма глобулинге иммуноглобулиндер және оған қатынасы жоқ белоктарды да, мысалы гамма-фитопротеиндер, бактериялар мен вирустарға қарсы антиденелері бар препараттар жатады. Оларды иммунды қан сарысуынан бөліп алады. Сау адамдардың және плаценталардың қандарынан алынған Гамма глобулин өте көп ауру қоздырғыштарына қарсы. Дереккөздер de:Gammaglobulin pt:Imunoglobina
Гамма-ингибитор

]] Гамма-ингибитор—термотөзімді мукопротеид. Бір қатар ортомиксовирустарға антигемагглютининдік және вирус бейтараптандыратын әсері бар. Адамның, үй жануарларының, жабайы сүтқоректілердің және құстардың қан сарысуында болады. Гамма-ингибитор жоғарғы температураға төзімді, жоғары молекулалы (а2-макроглобулиндер) және төменгі молекулалы (трансферрин, альбумин) белоктар арасынан табылады. Адам мен жануарлардың қан сарысуынан Гамма-ингибитор калий периодатымен, трипсинмен және риванолмен тазартылады. Дереккөздер
Ганглиозидтер

]] Ганглиозидтер — гликосфинголипидтер тобына кіретін табиғи органикалық қосылыстар, олар азоттық қоспалар, глюкозидтер мен қатты біріктірілген жинақтардың бір түрі. Құрамында нейрамин қышқылының бір, не бірнеше қалдықтары бар. Ганглиозидтер торша мембранасында болады да, тұтас вирус құралғанда оның қабығына кіреді. Молекула саны 1500— 3000. Ганглиозидтердің қазіргі медициналық қолданылуы арасында, бұл молекулярларның бетбағдырлығы, судың қабылдануын және мембраналық функцияларды қайта жасауға көмек көрсету қабілеттері бар. Дереккөздер
Басартық индекстеу

Басартық индекстеу (, ) — құжатты іздестіру амалын ақпараттық іздестіру тілінің сөздерімен толықтыру. Бастапқы іздестіру амалы лексикалық бірліктердің парадигматикалық қатынастарымен байланысты болады. Нәтижесінде құжатты толык іздестіру амалы алынады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://gosisis.narod.ru/otvet/70.htm Индексирование как способ реализации ИПЯ] *[http://www.mysqlperformanceblog.com/2007/08/28/redundant-index-is-not-always-bad/ Redundant index is not always bad - MySQL Performance Blog]
Басылма

Басылма (Распечатка; listing, printout) — 1) компьютерде ақпарат өндеудің нәтижелері (баспа құрылғысында) басылған қағаз. Әдетте, оған программа мәтіні де басылады; 2) программаны аударудың нәтижелері жайындағы ақпарат. Онда бастапқы және объектілік код түріндегі программа, диагностикалық хабарлар және т.б. басылады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://copyltd.kz/services/printing/ Распечатка « CopyLTD]
Басылмайтын символ

Басылмайтын символ (Непечатаемый символ; nonprintable character) — құжатгы принтер арқылы басып шығарғанда қағазға түспейтін басқару символдары (қатардың соңы, азат жол басы және т.б. белгілер). Дереккөздер Сілтемелер: *[http://klavogonki.ru/forum/problems/101/page1/ Непечатаемые символы - Техцентр - Форум - Клавогонки - онлайновый ...]
Басымдылық режімі

Басымдылық режімі (Привилегированный режим; privileged mode) — басымдылығы бар командаларды орындауға рүқсат етілген орталық процессордың жұмыс режімі. Дереккөздер Сілтемелер *[http://v8.1c.ru/overview/Term_000000579.htm Система прав доступа - 1С:Предприятие 8]
Батырма (перне)

Батырма (Кнопка; button, light button; command button) *1) аппаратурадағы перне немесе батырма. Оны басқанда қандай да бір іс-әрекетті шақырады. Мысалы, іске қосу батырмасы құрылғыны іске қосуды шақырады; *2) интерактивті жүйелерде — пайдаланушының графикалық интерфейсін басқару элементі, оны тышқан тетігі көмегімен таңдағанда жүйенің анықталған іс-әрекеті орындалады. Көбіне батырма символдық таңба (пиктограмма) салынған немесе мәтін жазылған бедерлі шығыңқы батырма немесе перне турінде бейнеленеді. Бірақ ол жай ғана символ, сөз немесе мәтін бөлігі, немесе суреттің үзіндісі және т.б. бола алады. Меңзермен батырманы нұсқап және Enter пернесін немесе тінтүір тетігінің батырмаСын басса, онда пайдаланушы лайықты программаны немесе операцияны таңдайды да, орындатуға әрекет жасайды немесе олардың аргументтерін енгізеді; 3) форманың немесе диалог терезесінің тіктөртбүрышты элементі, оны мақсатгың орындалғанын немесе оларды болдырмауды растау ушін, сондай-ақ басқа операцияны жіберу үшін басуға болады. Ең көп тараған батырмалар — " ОК — жарайды" және " Отмена — болдырмау (cancel)". Дереккөздер
Баяндауларды есептеу

Баяндауларды есептеу (Исчисление предикатов; predicate calculus) — айтылымдардың кеңейтілген есептеуі. Оған пәндік символдар (индивидтер), олардың арасындағы қатынастар, бар және жалпыға ортақ кванторлар енгізіледі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://bse.sci-lib.com/article056965.html Исчисление предикатов] *[http://en.wiktionary.org/wiki/predicate_calculus predicate calculus - Wiktionary]
Гидровибрациялық тербеліс белгісі

Гидровибрациялық тербеліс белгісі. Бұл жақ сүйектің сулы кистасында байқалатын құбылыс. Киста үлкейген сайын жақ сүйегі бүлінеді, осы кезде оған перкуссия жасап көргенде қарсы бағытқа берілетін діріл пайда болады. Дереккөздер
Сынған құмыра белгісі

Сынған құмыра белгісі. Бұл белгілі кеңсірік (гайморова) қуысының қабырғалары бүтін болған жағдайда, үстіңгі жақ сүйегінің жабық сынығын анықтауға арналған. Үстіңгі тістерді ұрып көргенде «таза» дыбыс орнына жарылған құмыра тәріздес жарықшақты дыбыс естіледі. Дереккөздер
Куперман белгісі

Куперман белгісі. Вакеза немесе эритермия ауруында байқалады. Ол қанның жасалуына тікелей қатысатын жіліншік майы элементтерінің, яғни қанның қызыл түйіршіктерінің, гемоглобиннің және тромбоциттер санының көбеюімен сипатталады. Бұл жұмсақ таңдайға қарағанда қатты таңдайдың бозаруы арқылы белгілі болады. Дереккөздер
Гемагглютинин

]] Гемагглютинин — кейбір вирустардың (грипп, қызылша, адам және ірі қара мал парагрипі, Ньюкасл ауруларының вирустары) сыртқы құрылымына кіретін гликопротеид. Адам мен жануарлардың қызыл қан түйіршіктерінің агглютинациясын туғызады. Дереккөздер
Аса үлкен интегралдық схема

Аса үлкен интегралдық схема (Сверхбольшая интегральная схема; the superlarge integrated circuit) — астастыру дәрежесі кристалла 1000 элементтен жоғары болатын интегралдық схема; он мыңнан аса элементтер мен құрауыштардан түратын интегралдық схема. Аса үлкен интегралдық схема (АҮИС) (Сверхболылая интегральная схема) — бір технологиялық процеспен жасалып шыққан, өзара электрлік қосылысы бар, ортақ корпусқа салынған, біртұтас бөлінбейтін жүз мыңға жақын активті элементтер (транзисторлар, диодтар) мен пассивті элементтерден (резисторлар, конденсаторлар) тұратын, сигналды түрлендіруге, күшейтуге, өндеуге арналған микроэлектрондық бұйым. Дереккөздер
Көкбауыр түйіндері

Көкбауыр түйіндері - сәулеге түскен тышқандардың талағында көзге көрінетін түйіндер құралуы. Қан жасалынатын бастапқы торшалардыц тез көбеюінен туады. Бастапқы торшалардыц белініп көбею белсенділігін бағалайтын керсеткіш. Дереккөздер
От тілі белгісі

От тілі белгісі. Бұл балалардың тісі созылмалы периодонтит ауруына шалдыққанда байқалады. Тістің төбетүп бөлігін, жақ сүйек тканін қабыну процесі түгел қамтығанда тіс түбір тканьдерін рентгенмен қарағанда көрінетін жалын тәріздес ауруга тән көріпіс. Дереккөздер
Қызыл иектің іріңді тесігі

Қызыл иектің іріңді тесігі, қызыл иектің тесілуі. Қызыл иек төңірегінде жиналған іріңнің сыртқа тесіп шығуы. Созылмалы периодонтиттер, пародонтиттер, шықпай қалған тістер, созылмалы остеомиелиттер т. б. аурулардың зардабынан пайда болған қабыну ошағында шіріген тіс, сүйек, өлі ұлпа шоғырланғандықтан туатын ірің. Дереккөздер
Лефевр — Папийон синдромы

Лефевр — Папийон синдромы. Негізгі белгілері мыналар: пародонт тканінде қабыну — бөліну процесі жүруі салдарынан тістің қозғалуы, қызыл иек қалталарынан ірің ағуы; қозғалган, қисайған тістің түсуі, алақан мен өкшенің мүйізгектенуі. Дереккөздер
Тез балқығыш қорытпалар

Легкоплавкие сплавы — тез балқығыш қорытпалар. Бұлардан штамп, контр штамп, құрастырмалы үлгілер құяды. Металдан жасалған жасанды тіс сауытын, протез бөлшектерін, жақ сүйегі сынғанда оны байлап бекіту үшін каппа жасауға қолданылады. Қүрамы: қалайы, қорғасын, висмут, кадмий, сурьма т. б. заттар. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Робен синдромы

Робен синдромы. Туа пайда болатын ауру. Төменгі жақтың жетілмеуі (микрогения), тілдің нашар дамып кейін қарай лықсуы (глоссоптоз) және таңдай жігінің ашылуы. Мұнда науқастың бет келбеті қушиып көрінеді. Дереккөздер
Сладер синдромы

Сладер синдромы. Қанат таңдай (крылонебный) нерв түйіндерінің невралгиясы. Құлақ, мұрын, көз, жақ сүйектерінсн басталып оқтын-оқтын ұстамалы түрде қайталаныи тұрады. Тұмау тигендей түшкіріп, жасаурагі, адамның беті ісініп, басы айналып, тұншығады. Дереккөздер
Шегрен синдромы

Шегрен синдромы. Мұнда ауыздың шырышты қабығы құрғайды, сілекей безі ұлғаяды, кератоконьюктивит пайда болып, дәнекер қабық қабынады, сөйтіп сырқат созылмалы полиартритке (буындардың қабынуы) шалдығуы мүмкін. Дереккөздер
Блоктық шифрлау

Блоктық шифрлау (Блочное шифрование; block enceyption) — шифрлау тәсілі. Бұл тәсілді пайдаланғанда әрбір берілетін блок бір-біріне тәуелсіз түрде шифрланады. Ішкі сілтемелер *Блок *Шифр Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Блок Блок] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Block_(disambiguation) Block] Дереккөздер
Стивенс — Джонсон синдромы

Стивенс — Джонсон синдромы. Ауыздың шырышты қабығына, жыныс мүшелеріне қызарған жалақтың, жараның, күлдіреуіктің, қабыршақтың, т. б. бөртіп шығуы. Дереккөздер de:Stevens-Johnson-Syndrom en:Stevens–Johnson syndrome fr:Syndrome de Stevens-Johnson it:Sindrome di Stevens-Johnson ja:スティーブンス・ジョンソン症候群 ko:스테븐-존슨 증후군 pl:Rumień wielopostaciowy pt:Síndrome de Stevens-Johnson ru:Синдром Стивенса — Джонсона zh:史蒂芬斯－強森症候群
Блоктық-мультиплекстік арна

Блоктық-мультиплекстік арна(Блок-мультиплексный канал; block-multiplexer channel) — бірнеше сыртқы құрылғыдан мәліметтерді ауыспалы түрде жеткізуге рұқсат беретін немесе бір құрылғысы бар бірнеше алмасу процедурасына арналған енгізу-шығару арнасы. Бұл жағдайда мультиплекстеу байт бойынша емес, блок бойынша жүзеге асырылады. Ішкі сілтемелер *Блок *Арна Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Блок Блок] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Block_(disambiguation) Block] Дереккөздер
Ақпараттық есептеу желісі

Ақпараттық есептеу желісі (Информационно-вычислительная сеть; information computer network) — мәліметтерді жеткізу желісі, дара арна немесе циклдық сақина арқылы бір-бірімен жұмыс істейтін абоненттік жүйелердің жиынтығы. Мұндай желілердің топологиясы (пішін үйлесімі) тармақты, жұлдыз тәрізді, сақиналық, жергілікті, дара арналы, көп торапты, бір торапты, циклдік, ұяшықты, ақпараты маршрутталған және сұрыпталған болуы мүмкін. Дереккөздер
Блоктық-мультиплекстік режім

Блоктық-мультиплекстік режім (Блок-мультиплексный режим; block-multiplex mode) — шапшаң әрекетті (сұрыптайтын немесе блоктық-мультиплекстік) арнаның жұмыс режімі. Бұл режімде құрылғыны және мәліметтер іздестіруді басқару мультиплекстік режімде, ал жеткізу дара өрістік блоктық режімде жүзеге асырылады. Ішкі сілтемелер *Блок *Режім Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Блок Блок] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Block_(disambiguation) Block] Дереккөздер
Ақпараттық есептеу орталығы

Ақпараттық есептеу орталығы (Информационно-вычислительный центр; information computer center) — автоматтандырылған ақпараттық жүйемен жабдықталған және пайдаланушыларға ақпараттық қызмет ететін, сондай-ақ кең ауқымды есептеу мәселелерін шешетін есептеу орталығы. Дереккөздер
Ақпараттық жасақтама

Ақпараттық жасақтама (Информационное обеспечение; information support) — автоматтандырылған жүйеде пайдаланылатын ақпаратты топтастыру мен кодтау жүйелерінің, құжаттаудың үйлестірілген жүйелері мен ақпарат жиымдарының біртұтас жиынтығы. Ол сыртқы және ішкі ақпараттық жасақтама болып екі түрге белінеді. Дереккөздер
Пероксидазалар

Пероксидазалар — оксидоредуктазалар тобына жататын ферменттер. Сутегі тотығы немесе органикалық тотықтардың көмегімен полифенолдардың, аминдердің, майлы қышқылдардың, цитохромдардың т. б. қосылыстардың тотығуын шапшандатады. Тыныс алу процесінде маңызды орын алады. Хромогенді субстраттармен түсті реакция жасауда қолданылады. Цитохимиялық және иммунохимиялық талдауларда негізгі кұрал ретінде қолданылады. Әсіресе коньюгаттар құрамындағы антиденелермен иммуноферменттік талдау жасауда көп қолданылады. Ең жиі қолданылатын Пероксидазалар ақжелкек тамырынан алынады. Дереккөздер
Ақпараттық желі

Ақпараттық желі (Информационная сеть; information network) — 1) негізінен ақпаратты логикалық өңдеу міндетін атқаратын ақпараттық есептеу желісінің дербес жағдайы; 2) жасау, өндеу, сақтау және пайдалану өнімі ретінде қолданылатын ақпараттық қатынас жиынтығы. Ақпараттық желіге бір-бірінен қашық орналасқан желілерге қызмет көрсететін есептеу желілері жатады. Дереккөздер
Бәсеке режімі

Бәсеке режімі (Режим конкуренции; contention mode) — бір арнаға жалғастырылған екі немесе одан да артық сыртқы құрылғылардың орталық процессорға бір мезгілде мәлімет беруге тырысу кезіндегі қалып-күй. Дереккөздер
Ақпараттық (индикаторлық) жол

Ақпараттық (индикаторлық) жол (Информационная (индикаторная) строка; information (display) line) — редакторларда және басқа да аспаптық программалық құралдарда — жүйенің жұмыс режімі мен қалып-күйі, сондай- ақ осы сәтте пайдаланушыға ұсынылатын мүмкіндіктер туралы ақпарат шығарылатын дисплей экранының жолы. Дереккөздер
Селекциялық теориялар

Селекциялық теориялар — антидене құрау теориясы. Селекциялық теориялар негізін Эрлих (1885, 1904) жасаған (бүйір тізбектер теориясы). Осының негізінде (1959) клональды-слекциялық теорияны дамытты. Селекциялық теориялар негізгі ережесі бойынша белгілі антигенге қарсы тек бел- гілі иммунды жауап бере ала- тын қабілеті бар торшалар ғана антидене кұрайды. Клональды-селекциялық теория бойынша организмдегі әрбір антигенге сәйкес алдын-ала жоспарланған аздаған мөлшерде тәнді антидене кұрайтын торшалар (АҚТ) болады. Бұдан басқа да кептеген теориялар (Серхаржа және Купс, Ерне, Свит және Оуэн) бар. Дереккөздер
Ақ таңба

Лейкоплакия ( от - "ақ" және - "пластинка") — ақ таңба. Ауыздың шырышты қабығының созылмалы қабынып ауруы. Алғаш пайда болған ақ нүктелер бірі-бірімен қосылып жайылады, сөйтіп ақ таңбаға айналады. Бұл тіл мен ұртқа, ерін мен таңдайға жиі түседі. Асқынған түрлерін диспансерлік, дәлірек айтқанда онкологиялық бақылауға алу керек. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Бәсекелер әдісі

Бәсекелер әдісі (Метод состязаний) — негізі дара арнаға кездейсоқ қатынас құруға жататын дара – арналық жергілікті есептеу желісін басқару әдісі. Осы әдісітерге жататындары: дара арнаға қақтығыстық қатынаудан қорғанышсыздық, дара арнаны мәліметтерді жеткізуге дейін тыңдау, мәліметтерді жеткізу кезінде тыңдау, соқтығыстарды болжау. Дереккөздер
Ақпараттық инфрақұрылым

Ақпараттық инфрақұрылым (Информационная инфраструктура; information infrastructure) — мемлекеттік ақпараттық қамтамасыз ету жүйесінің құрылымы. Оған ақпараттық-есептеу орталықтары, мәліметтер мен білім банктері, байланыстың бірыңғай автоматтандырылған жүйесінің жиынтығы жатады. Барлық тұтынушыларға сақталатын ақпаратқа жалпы қатынас құру шарттарын жасақтайды және оларға жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану мүмкіндігін ұсынады. Дереккөздер
Ақпараттық модель

Ақпараттық модель (Информационная модель; information model) — 1) басқару жүйесінде — автоматтандырылған өңдеуге жататын ақпарат айналымының процесін параметрлік ұсыну; 2) қ. Мәліметтер моделі; Дереккөздер
Ақпараттық молықтыру

Ақпараттық молықтыру (Информационное насыщение; information saturation) — адам жаңа ақпаратты қабылдауға және қорытуға қабілетсіз болатын қалып-күй. Шамадан тыс тырысу нәтижесінен басқа, үлкен көлемді мәліметтерді қабылдау қажет болғанда және шектеулі уақытта жауапты шешім қабылдау қажет болғанда пайда болады. Дереккөздер
Бод (компьютер)

Бод (Baud) — байланыс арналарындағы ақпарат жеткізу жылдамдығының өлшем бірлігі; бір секундта жөнелтілетін сигналдық элементтер мөлшерімен анықталады. Телефон аппаратын ойлап тапқан француз өнертапқышы Бодтың құрметіне аталған. Модемдер арасындағы мәліметтерді жеткізу жылдамдығының шамасын білдіретін бит/сек бірлігінің эквиваленті ретінде жиі пайдаланылады, бірақ әрбір сигналдық элемент бір биттен тұрғанда ғана 1 бод 1 бит/с-қа тең болады (1 бод Ӏбит/с; ӀКбод 103 бит/с; 1 Мбод =106 бит/с). Әдетте, жоғары жылдамдықты модемдерде бір сигналдық элемент бірнеше биттен тұрады. Мыс., V.22bis және V.32 модемдерінде 4 битті бір сигналмен, ал У.32 bis-m ~ 6 битті, V.34-те — 9 битті де бір сигналмен жібереді. Ішкі сілтемелер *Бод - телеграф ақпаратының берілу жылдамдығының бірлігі. Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%B4 Бод] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Baud Baud] Дереккөздер
Асинхрондық жеткізу режімі

Асинхрондық жеткізу режімі (Асинхронный режим передачи; asynchronous Transfer Mode-ATM) — ATM- технология — бір арна арқылы цифрлык, дауыстық және мультимедиалық мәліметтер ақпаратын жеткізуге мүмкіндік беретін технология. Негізгі ерекшеліктері — шоғырлауыштарды қолдану және дестелердің бекітілген ұзындығы (53 байт). Жергілікті және ауқымды желілерде пайдаланылады. Бір-бірінен қашықта орналасқан жергілікті есептеу желілерін байланыстыру үшін де қолданылады. Diagram of the NNI ATM Cell Дереккөздер
Жұқпалы ауру процесі

Жұқпалы ауру процесі — жұқпалы ауру қоздырғыштарының адам, мал және өсімдіктер организмімен қарым-қатынасы. Вирустық аурулар кезінде инфекциялық процесс негізінен торша деңгейінде өтеді және бұған вирустың торшаға жабысуы, енуі, сезімтал торшада өсіп-өнуі кіреді. Вирус инфекциялары автономдық және интеграциялық түрге бөлінеді. Автономдық вирус инфекциялары кезінде вирус геномы торшадан тәуелсіз түзіледі. Ал, интеграциялық түрінде вирус геномы торша геномына толық не жартылай ену арқылы ғана түзіледі (мысалы, адено-, папо- ва-, онкорна-, гепадна-, ретро- және герпесвирустар). Вирустардың торшамен қарым-қатынасы жіті не созылмалы түрде өтеді. Жіті инфекция кезінде зақымданған торша не өледі не вирустан босап сауығады, ал созылмалы түрде зақымданған торша ұзақ уақыт вирус бөлшектерін немесе құрамаларын түзеді және осы қасиетін торшаның жаңа ұрпағына береді. Инфекцияның екі түрі де вирустың толық түрін де (продуктивті инфекция), ақау түрін де (абротивті инфекция) бере алады. Вирустың торшаға әсерінің түріне байланысты, вирустың инфекциялар торшаны ыдырататын және ыдыратпайтын болып екі топқа бөлінеді. Дереккөздер
Сілекей

Сілекей - тұтқыр, түссіз сұйықтық. Үш түрлі сілекей (шықшыт, тіл асты, жақ асты) бездерден шығатын зат. Сілекейдің сутектік көрсеткіші — рН (6,8—7,0) аралығында, яғни бейтарап реакцияға жақын келеді. Құрамына органикалық және бейорганикалық заттар кіреді. Қалыпты жағдайда сілекей тіс эмаліне минерал тұздардың кіруіне, оның қатты болуына әрі эмаль үстінде рН өзгермеуіне ықмал жасайды. Бактерияға қарсы тұратын қасиеті зор. Cілекейдің аз бөлінуі (гипосаливация), мүлдем бөлінбей қалуы, ауыздын құрғауы (ксеростомия) деп аталады. Ауыз қуысында сілексідің бөлінуінің маңызы зор. Шықшыт сілекей безі сау кезінде мөлдір зат болса, дертке шалдыққанда — сілекейі қоюлана түседі. Осыған сәйкес, сілекей шамадан тыс бөлінсе — гиперсаливация, аз бөлінсе — гипосаливация делінеді. Дереккөздер
Ақпараттық орта

Ақпараттық орта (Информационная среда; information environment) — пәндік сала туралы ақпараттық жүйеде ашық түрде тіркелмеген ақпарат; әр түрлі пайдаланушылар әр алуан мағынада түсінуі және қолдануы мүмкін ақпарат. Дереккөздер
Ақпараттық ресурстар

Ақпараттық ресурстар (Информационные ресурсы; information resources) — 1) ғылыми теорияларымен, процестер мен құбылыстарды зерттеулерімен, өнер табыстарымен, машина жобаларымен, ғимараттарымен, зауыттарымен, табиғат пен қоғам туралы мағлұматтарымен сипатталатын мемлекеттің рухани пәрмені (күш-қуаты); мекеме үшін құнды болып есептелетін және материалдық ресурс ретінде қабылданатын мәліметтер жиынтығы. Оған сыртқы жадта сақталатын негізгі және қосалқы мәліметтер жиымы мен кірістік құжаттар жатады; 2) кітапханаларда, мұрағаттарда, қорларда, мәліметтер банкілерінде және басқа да ақпараттық жүйелерде жеке құжаттар немесе олардың жиымдары түрінде шоғырланған мағлұматтар жиынтығы. Дереккөздер
Ақпараттық сенімділік

Ақпараттық сенімділік (Информационная надежность; information reliability) — 1) алғашқы мәліметтерде әр түрлі қателер болған кезде алгоритмнің немесе программаның өз міндеттерін дұрыс орындау қабілеті; 2) ақпарат жүйелерінің онда сақталған мәліметтердің тұтастығын жасақтау қабілеті. Дереккөздер
Ақпараттық сигналдар

Ақпараттық сигналдар (Информационные сигналы; information signals) — нысан немесе процесс туралы ақпаратты немесе нысанға жеткізуге арналған ақпараты бар сигналдар. Өлшеуіш құралдар үшін — бұл өлшеу нәтижесі (сандық мәні және өлшем бірлігі), өлшеуіш арнаның нөмірі, өлшеу уақыты немесе өлшенген шаманың өңделу нәтижесі туралы ақпарат. Дереккөздер
Ақпараттық тапсырма

Ақпараттық тапсырма (Информационная задача; information task) — мәліметтерді құрастыруға, іздестіруге, таңдауға және оларға өзгерістер (жаңарту, қосу, жою, қайта ұйымдастыру) енгізуге байланысты тапсырма. Дереккөздер
Бойс-Коддтың қарапайым формасы

Бойс-Коддтың қарапайым формасы(күшейтілген үшінші қарапайым форма)(Нормальная форма Бойса-Кодда (усиленная третья нормальная); Boyce-Codd normal form) — мәліметтердің қатынастық модельдерінің қатынастарын ұсыну формасы. Мұнда түйінді емес атрибуттар тәуелділігі болмайтын жаңа төуелділік рүқсат етіледі. Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%B0-%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B0 Нормальная форма Бойса — Кодда] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Boyce%E2%80%93Codd_normal_form Boyce–Codd normal form] Дереккөздер de:Normalisierung (Datenbank)#Boyce-Codd-Normalform (BCNF)
Абоненттік тізім

Абоненттік тізім (Абонентский список; subscriber list) — ерекшеленген көп нүктелік немесе бағытын өзгертетін арналармен жұмыс кезінде қашықтағы бекеттермен байланыс орнату құралы. Дереккөздер Cанат: A
Ақпараттық тізбек

Ақпараттық тізбек (Информационная линия; information line) — компьютердің енгізу-шығару тұрақты интерфейсінде — мәліметтерді арнадан сыртқы құрылғыларды басқару құрылғысына және одан арнаға жеткізуге арналған желі түрі. Дереккөздер
Информосомалар

Информосомалар — эукариоттар торшасының құрам бөлшектері, иРНҚ мен белоктан тұрады. Екеуінің салмақ қатынасы 1:3. Информосомалар көлемі жағынан әртүрлі, тұну қасиеті 15S тен 110S дейін. Информосомалар үш түрге бөлінеді: : 1) ядро ішіндегі; : 2) цитоплазмада бос кездесетіндер; : 3) полирибосома құратындар. Информосомалар цитоплазмада көп уақыт өмір сүре алады, иРНҚ қорын сақтайды. Трансляциядан соң информосомалар ыдырайды. Дереккөздер
Ақпараттық ұйым

Ақпараттық ұйым (Информационный орган; information organ (department) — ақпараттық жұмысты үнемі жүзеге асыратын, сондай-ақ ғылыми- техникалық насихат бойынша жұмыс жүргізетін мекеме немесе бөлімше. Осындай ақпараттық ұйымға ақпарат орталықтары, ақпарат институттары, ақпарат бөлімдері және т.б. жатады. Дереккөздер
Абоненттік ұйым

Абоненттік ұйым (Абонентская организация; subscriber organization) — қашықтан қатынас құру режімінде есептеу желісі көрсететін кызметті пайдалануға заңды мәртебесі бар халықаралық және ұлттық мекеме. Дереккөздер Cанат: A
Ақпараттық шуыл (ақпараттық жүйенің шуылы)

Ақпараттық шуыл (ақпараттық жүйенің шуылы) (Информационный шум (шум информационной системы); information noise) — құжаттық ақпараттық-іздестіру жүйелері сапасының семантикалық көрсеткіші; жүйені пайдаланушының өз сұрауларына алған қатесіз жауаптарының саны арқылы анықталады. Дереккөздер
Ақпараттық іздестіру жүйесі

Ақпараттық іздестіру жүйесі — пішімделген сұраным бойынша мәліметтерді сақтауға және іздестіруге арналған программалық жүйе; информациялық іздестіру жүйесін пайдалануда жүйені жасаушылар жеңілдетілген табиғи тілді пайдалануға ұмтылады. Ақпараттық іздестіру тілі - компьютердің ақпараттық іздестіру жүйелерінде құжаттарды немесе олардың үзінділерін сипаттау үшін арнайы ойластырылған жасанды тіл. Оның көмегімен пайдаланушының сұранысына сәйкес ақпараттық іздестіру жүйесінің жадынан керекті мәліметтерді іздеп табу жұмысы қалыптастырылады. Ақпаратты іздестіру тілінің жалпы жіктелімі # Алдын ала координацияланған ақпарат іздестіру тілі 1.1 Иерархиялық классификация (көбіне кітапханаларда қолд. Кемшіліктері: көпаспектілі индекстеуді қамтамасыз ете алмайды, бөліктеу тереңдігінің жеткіліксіздігі, ғылым мен техниканың дамуынан әрдайым артта қалып отырады) 1.2. Әліпбилі пәндік классификация 1.3. Фасетті кл. (әр элементті (әдетте құжат немесе жазба) фасет деп аталатын бірнеше санатқа жатқызуға болатын ақпаратты ұйымдастыру және жіктеу әдісі) # Соңынан координацияланған АІТ 2.1. Дескрипторлық тілдер (- дескрипторлар және/немесе кілт сөздер арқылы құжаттар мен ақпараттық сұрауларды координаталық индекстеуге арналған ақпараттық-іздестіру тілі) 2.2. Семантикалық тілдер (жеке сөздердің немесе сөз өрнектерінің сөздік мағыналарын қолдануға негізделген ақпаратты іздеу әдісі мен технологиясы) 2.3. Синтагмалық тілдер (синтагма деген семантикалық-грамматикалық-фонетикалық үйлесімділік принципі бойынша біріктірілген бірнеше сөздердің жиынтығы, ал синтагмалық тілдер осы синтагмаларды пайдалана отырып іздеу) Дереккөздер
Геммаглютинация туғызатын бірлік

Геммаглютинация туғызатын бірлік (ГАБ) — қызыл қан түйіршіктерінің 1% жүзбесінде толық агглютинация туғызатын ең аз вирус саны. Оны ГАТР қояр алдында ВОЗ схемасы бойынша 4ГАБ қолдана отырып анықтайды. Дереккөздер
Дәнекер ұлпа

Дәнекер ұлпа. Жасушалар құрамына (фибробластар гистиоциттер т. б.), жасушааралық заттар (мукополисахаридтер, гексозаминдер т. б.) және талшықтар кіреді. Дәнекер ұлпа организмнің қоректік, қорғану және механикалық (тірек) қасиеттерін іске асырады. Дереккөздер cy:Meinwe cyswllt
Абриал моделі

Абриал моделі (Модель Абриаля; Abrial model) — мәліметтердің екілік моделінің бір түрі; процедуралық емес логикалық байланымдар мен жалпылық кванторы бар логикалық айтылымдардың алгоритмдік аудармасы пайдаланылады. Дереккөздер Cанат: A
Ақпараттық іздестіру тілі

Ақпараттық іздестіру тілі (Информационно-поисковый язык; information retrieval kanguage) - компьютердің ақпараттық іздестіру жүйелерінде құжаттарды немесе олардың үзінділерін сипаттау үшін арнайы ойластырылған жасанды тіл. Оның көмегімен пайдаланушының сұранысына сәйкес ақпараттық іздестіру жүйесінің жадынан керекті мәліметтерді іздеп табу жұмысы қалыптастырылады. Дереккөздер
Бедербелгілік жинақ

Бедербелгілік жинақ (таңбалар жинағы) (Литерный набор (набор знаков); ) — элементар таңбалар (бедербелгілер): әріптер, цифрлар және басқа таңбалардың берілген жүйеде баспаға беруге немесе ақпаратты дисплей экранында бейнелеуге пайдаланылатын толық жиынтығы. Дереккөздер nan:Pian-bé]]
Құлахмет Қоңырқожаұлы Қожықов

Құлахмет Қоңырқожаұлы Қожықов (22.11.1914 жылы туған, қазіргі Шымкент облысы, Түркістан ауданы - 1986 жылы қайтыс болды) — суретші. Қорасан қожа руынан шыққан. ҚазССР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері. Қазақтың тұңғыш театр суретшісі, график, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1966), 1934-36 жылы Ленинградтың М.Горький атындағы Үлкен театры жанындағы көркемсурет студиясында (В.М.Ходасобич, А.Г.Тышлер, М.З.Левиннен) оқыды. 1932-1934 жылдары Қазақтың драма театрында, 1943-50 жылдары "Қазақфильмде" суретші болды. 1950-1955 жылдары "Жазушы" баспасында бас суретші. 1970—1973 жылдары Қолөнері мұражайының директоры қызметін атқарды. 1958 жылы ғылыми көпшілік "Қазақ қолөнер шеберлері" фильмін қойды. Көптеген спектакль (Әуезовтің "Еңлік-Кебегі", Майлиннің "Талтаңбайдың тәртібі", Шекспирдің "Отеллосы" т.б.), опера (Жұбанов пен Хамидидің "Абайы") мен фильмдердің ("Жамбыл", "Біз Жетісуданбыз". "Атамекен") декорация эскизі мен киім-кешек үлгілерін жасады. Кітап көркемдеу ісімен шұғылданды. Ол Қазақ драма театрында М. О. Әуөзовтың романы бойынша қойылған «Абай» спектаклін (1940) безендірді. «Абай» операсында 16 костюмнің үлгісін(акварель, 40х25) және 5 декорация (1944, фломастер, темпера), сондай-ақ, «Абай әні» кинофильмінде 22 костюмнің(1945, акварель, барлығы Әуөзовтың музей-үйі қоры) үлгісін жасады. Ол Абайдың «Қыс», «Көктем» атты өлендеріне арнап (1944-1948) шағын иллюстрациялар (сия, қағаз, қалам, автор отбасының қоры), 1954 жылы Абайдың өлеңцер жинағының мүқабасын, бірінші бетін, 6 иллюстрация (акварель), Абайдыңдастаны, өлеңдері, аудармаларына (1953, ксилография), тақырыпттарына суреттер салды. 1-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапаттадған. Дереккөздер
Ақпараттық іздестірудегі түйінді сөз

Ақпараттық іздестірудегі түйінді сөз (Ключевое слово в информационном поиске) — ақпараттық іздестіру көзқарасы тұрғысынан қарағанда айтарлықтай мағыналық жүкті көтеретін сұраныстың немесе құжат мәтінінің сөзі немесе сөз тіркесі. Дереккөздер
Абсолют адрес

Абсолют адрес (Абсолютный адрес; absolute address) — 1) компьютердің жадындағы базалық адреске сілтеме жасамастан мәліметтердің түрған орнын тікелей анықтайтын адрес; 2) Microsoft Office Excel программалық жүйесінде — әрбір ұяшықтың өзгермейтін адресін де осылай атайды, өзгермейтін абсолют адрестің белгісі кестедегі багана атының немесе жол нөмірінің алдындағы $ таңбасы болып саналады. Aбсолют адрес атауында бағана (тік жол) атының және жол нөмірінің алдында $ символы жазылады ($В$4, $С$2). Дереккөздер Cанат: A
Лидаза

Лидаза - лидаза — ірі қара малдың ұрық безінен дайындалаты фермент. Шықшыт буыны тартылып қалғанда, операция және күйіктен соң пайда болатын тыртық кезінде, шектен тыс қызыл иек ұлғайып, өскенде қолданылады. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер