kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Салар-де-Уюни

Салар-де-Уюни — Боливияның оңтүстік-батысында, Анд тауының етегінде орналасқан әлемдегі ең ірі тұзды шөлейт және тұзды жазық. Оның ауданы шамамен 10 582 км², бұл оны Жер бетіндегі ең үлкен тұз қабатының бірі етеді. Салар-де-Уюни Потоси және Оруро департаменттерінің аумағында орналасқан. География Салар-де-Уюни шамамен 3 656 метр биіктікте орналасқан. Бұл аймақ теңіз деңгейінен жоғары кең әрі тегіс тұзды жазықтарымен ерекшеленеді. Жазықтың беті қалың тұз қабаттарынан, тұздықтардан (рассол) және минералға бай тұнба жыныстардан тұрады. Климаттық жағдайлар құрғақ, тәуліктік температура айырмашылығы өте жоғары. Қалыптасуы Салар-де-Уюни плейстоцен дәуіріндегі алып Пальео-Титикака және Миничин көлдерінің біртіндеп тартылуы нәтижесінде пайда болған. Көлдердің булануы тұзға, сульфаттарға және басқа минералдарға бай жазық қалдырды. Геологиялық зерттеулер аймақтың шамамен 30 000–40 000 жыл бұрын қалыптасқанын көрсетеді. Экономикалық маңызы Салар-де-Уюни әлемдегі ең ірі литий қорының бірі болып саналады. Әлемдік литий ресурсының шамамен 50–70 пайызы осы өңірде жатыр деп есептеледі. Литий — батарея өндірісінде, электроника мен электромобильдерде кең қолданылатын стратегиялық металл. Сонымен қатар, тұз өндіру және туризм аймақ экономикасының маңызды бөлігін құрайды. Туризм Салар-де-Уюни Боливиядағы ең танымал туристік бағыттардың бірі. Ең әйгілі кезең — жаңбырлы маусым (қаңтар–наурыз), бұл кезде жазықтың бетінде жұқа су қабаты пайда болып, «алып айна эффектісін» тудырады. Ол аспанды керемет түрде шағылыстырып, әлемдегі ең ерекше табиғи құбылыстардың бірі ретінде танымал. Аймақтағы басты нысандар: * Инкауаси аралы — кактус ормандары бар вулкандық арал. * Поюе аралы * Тұз қонақүйлері (толығымен тұз блоктарынан салынған) * Ежелгі пойыз зираты (Uyuni Train Cemetery) Климат Аймақтың климаты өте құрғақ. Жазда күндіз температура +20–25°C шамасында, ал түнде нөлден төмен түсуі мүмкін. Қыста қатты суық болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері өте аз — шамамен 150–200 мм. Флора және фауна Салар-де-Уюнидің флорасы сирек, шөлейт өсімдіктерге тән. Фауна ішінде Анд фламинголары, лама, викунья және кейбір бауырымен жорғалаушылар кездеседі. Гидрология Салардың астында литийге, магнийге, натрийге және борға бай тұздық (рассол) қабаттары жатыр. Бұл қабаттар бірнеше метр қалыңдықтағы тұз плиталарымен жабылған. Қызықты деректер * Салар-де-Уюни НАСА спутниктерін калибрлеу үшін пайдаланылады, себебі оның беті Жердегі ең тегіс аймақтардың бірі. * Жаңбырлы маусымда жазықтағы айна эффектісі фотография саласында жаһандық танымалдыққа ие. Қараңыз * Анд тауы * Боливия * Тұзды шөлейт Пайдаланылған әдебиеттер * Bolivian National Tourism Information * Geological Survey of Bolivia * NASA Earth Observatory Сыртқы сілтемелер * [https://whc.unesco.org UNESCO ресми сайты] * [https://bolivia.travel Боливия туризм порталы]
Таңқурай мешіті

Таңқурай мешіті — Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданының Таңқурай ауылында орналасқан мұсылман құлшылық орны. Өңірдегі жергілікті тұрғындарға діни-ағартушылық қызмет көрсететін ауылдық мешіт болып саналады. Мешіт жамағаттың қаражатына және демеушілердің қолдауымен салынған. Тарихы Таңқурай ауылындағы мешіттің алғашқы негізі ХХ ғасырдың аяғында қаланды. Сол кезеңде ауыл тұрғындары жаңа құлшылық үйін салу жөнінде бастама көтеріп, құрылысқа қажетті қаражатты өзара жинады. Бірнеше жылға созылған құрылыс жұмыстары нәтижесінде мешіт толық аяқталып, жамағатқа есігін ашты. Мешіттің ашылу рәсіміне жергілікті қоғам өкілдері, аудан имаматы және ауыл ақсақалдары қатысқан. Сәулеті Таңқурай мешіті шағын ауылдық діни ғимараттар үлгісімен салынған. Сәулетінің негізгі ерекшеліктері: * бір мұнаралы құрылым; * дәстүрлі исламдық өрнектер қолданылған ішкі безендіру; * жамағатқа арналған кең намаз бөлмесі; * әйелдерге арналған бөлек намаз орны; * медресе және діни сабақ өткізуге арналған шағын сынып бөлмесі. Ғимараттың сыртқы көрінісі заманауи құрылыс материалдарын қолданумен жасалған, ал интерьері ұлттық нақыштағы элементтермен толықтырылған. Қызметі Мешіт ауыл халқының діни орталығы болып табылады. Онда: * бес уақыт намаз, * жұма намазы, * Рамазан және Құрбан айт мерекелері, * діни дәрістер мен Құран оқу сабақтары өткізіледі. Жергілікті имам ауыл жастарына арналған тәрбиелік және ағартушылық кездесулер ұйымдастырады. Қоғамдағы рөлі Мешіт ауылдағы рухани, мәдени және әлеуметтік өмірдің маңызды орталықтарының бірі. Мұнда қайырымдылық акциялары, зияратшылармен кездесулер, діни сауаттылықты арттыру шаралары жиі өткізіледі. Ауыл ақсақалдары мен белсенділері жамағатпен бірге қоғамдық бастамаларды үйлестіріп отырады. Қараңыз * Мешіт * Ислам * Еңбекшіқазақ ауданы Пайдаланылған әдебиеттер * Еңбекшіқазақ ауданының жергілікті әкімдік материалдары * Діни басқарма өкілдерінің мәліметтері * Ауыл ақсақалдарының ауызша деректері
Яван

Яван — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен (1965 жылдан), Яван ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Тәжікстанның батысындағы қоныс. Ол Хатлон облысының солтүстігінде, Душанбеден оңтүстікке қарай 30 шақырым жерде орналасқан. Елді мекен Яван жотасының етегіндегі (батысқа іргелес) кең аңғардың шетінде орналасқан. Таулар аңғар арқылы ағатын өзеннің атымен аталған. Ауылда аттас теміржол стансасы бар (Бохтар-Яван-Вахдат желісінде). Тарихы Яван мекенінің тарихы ежелгі замандарға, Жібек жолындағы маңызды сауда орталығы болған кезден бастау алады. Орта ғасырларда Яван Орталық Азиядағы ең ірі қалалардың біріне айналды, бай мәдени мұрасы мен сәулет ескерткіштерімен танымал болды. 1991 жылы Тәжікстан тәуелсіздік алғаннан кейін қала даму мен өркендеудің жаңа мүмкіндіктеріне ие болды. Соңғы жылдары 1992-1997 жылдардағы Тәжікстандағы азаматтық соғыс кезінде қала саяси және әлеуметтік сілкіністердің орталығына айналды. Осыған қарамастан, қала өзінің тарихи және мәдени құндылығын сақтай алды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Яван — Яван алқабындағы ежелгі қоныс және аймақтың экономикалық орталығы. Кеңес дәуірінде ауылда электрохимиялық зауыт және жылу электр станциясы, сондай-ақ көптеген екі және үш қабатты тұрғын үйлер салынды. Айналасындағы аумақты тау беткейлеріндегі егістіктер, ауылдар және жайылымдар алып жатыр. Қала үшін тағы бір әлеуетті экономикалық мүмкіндік аймақта кездесетін нефелин минералынан алюминий өндіру болуы мүмкін. Осы мақсатта тәжік алюминий компаниясы TALCO және қытайлық химиялық компания ірі көлемді нефелин өңдеу зауытын салуды жоспарлап отыр. Жаңа білім беру мекемелері, медициналық орталықтар және мәдени нысандар ашылды, бұл Яван тұрғындарының дамуына және көкжиегін кеңейтуіне мүмкіндік берді. Қазір Тәжікстандағы Яван қаласы сәтті дамып, заманауи туризм мен мәдени даму орталығына айналуда. Дереккөздер
Яхтан

Яхтан — Тәжікстанның Соғды облысының Ганчи ауданында орналасқан ауыл. Географиялық сипаттама Яхтан Истаравшаннан 17 шақырым жерде орналасқан, одан да Ганчи жақын орналасқан. Екі елді мекен ұзындығы 10 шақырымнан аспайтын тас жолмен байланысты. Ауыл 1940 жылдары Ганчи ауданына қосылды. Халқы 2303 адам (2017). Атауы Ауылдың топонимі «яхдон» сөзінен шыққан деп есептеледі, яғни суық дегенді білдіреді. Бұл атау жергілікті климатпен байланысты. Мұнда, әсіресе қыста, қатты жел жиі соғады, нәтижесінде ауыл ішіндегі және оның айналасындағы температура аймақтағы басқа елді мекендерге қарағанда бірнеше градусқа төмен болады. Тарихы Яхтан ауылы 1930 жылы Тәжік Кеңестік Республикасының құрамында аудан ретінде құрылған аттас жамағатта орналасқан. Сегіз ауылмен бірге ол Истаравшан қаласымен және Спитамен және Газантараки жамағаттарымен шектесетін жеке әкімшілік-аумақтық құрылымды құрайды. Қазіргі Яхтанның орнында алғашқы қоныс шамамен 1000 жыл бұрын Ұлы Жібек жолының бір тармағында құрылған. Бастапқыда мұнда уақытша құрылыстар пайда болды, онда түйешілер мен сауда керуендерінен келген саудагерлер уақытша баспана тауып, шаршаған сапарлардан демалатын. Уақыт өте келе тозығы жеткен құрылыстардың орнына маңызды сауда жолында орналасқан жаңа қоныстың негізін қалаған үлкен тұрғын үйлер мен керуен сарайлар салынды. 2013 жылы қазіргі ауыл аймақтағы ең үздік қоныс ретінде беделді марапатқа ие болды. Оның танымал тұрғындарының қатарында 1944 жылы Днепрден өту кезіндегі адалдығы мен батылдығы үшін Отан соғысының батыры атағына ие болған Үрімбек Якибов бар. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Ауылдың құрылысында 20 ғасырдың ортасында салынған көптеген саман үйлер бар. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі мал шаруашылығымен айналысады. 2013 жылы мектептердің бірінде жылыжай салынды, оның құрылысы үшін 100 шаршы метр жер бөлінді. Өсірілген дақылдар жыл бойына оқушыларды жасыл және жаңа көкөністермен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Дереккөздер
(170) Мария

(170) Мария — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1877 жылы 10 қаңтарда Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты. Орбитасын Италия астрономы Антонио Абетти есептеп шығарған. Астероид соның қарындасының есімімен аталды. Осының маңайында ұшқан астероидтар Мария жанұясын құрайды. Бұл алғашқы ашылған астероидтар жанұяларының бірі болды (Киёцугу Хираяма, 1918 ж.). Кейбір зерттеулер бойынша, (433) Эрос пен (1036) Ганимед Жерге жақындайтын астероидтары осы жанұядан шыққан болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Ақ-Терек (Қырғызстан)

Ақ-Терек — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы, Жетіөгіз ауданындағы ауыл. Жарғылшақ ауылдық округінің әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Ақ-Терек ауылы Ыстықкөл көлінің жағасында орналасқан және курорттық аймақтың бір бөлігі болып табылады. Ақ-Терек өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ауылдың маңында теректер басым шағын орман өседі. Аудан орталығына дейінгі қашықтық 35 км., облыс орталығы Қарақолға дейінгі қашықтық 180 км., ең жақын теміржол стансасы Балықшыға дейінгі қашықтық 55 км., ең жақын әуежай Шолпаната дейінгі қашықтық 134 км. Теңіз деңгейінен биіктігі 2030 м. Тарихы Қоныстың негізін қалаушы Шербет-ене есімді әйел болған деп есептеледі, ол осы аймақта өзінің даналығымен танымал. Ежелгі қоныс шамамен 3000 шаршы метрді алып жатыр. Археологиялық қазба жұмыстары мәдени қабаттан 10-13 ғасырларға жататын қыш ыдыстардың сынықтары мен жеке тұтас бөліктерін тапты. Ақ-Терек ежелгі қонысы орта ғасырларда Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауымен өтетін Ұлы Жібек жолының бір тармағында салынған деп есептеледі. Жақын маңнан табылған жартас суреттері ғалымдардың пікірінше, бұл жер біздің заманымызға дейінгі 1 ғасырда осы аймақты мекендеген тайпалардың ежелгі қасиетті орны болған. Экономикасы және инфрақұрылымы Ауылдың шеттері емдік бұлақтардың орналасуымен де танымал, олардың суын жергілікті тұрғындар әр түрлі ауруларды емдеу үшін бұрыннан қолданған. Ауылда ағаш кесетін зауыт, диірмен, ұжымдық шаруашылықтар, құм блок шеберханасы, тігін шеберханасы, вулканизация, ағаш шеберханасы, техникалық қызмет көрсету орны, қонақ үй, жанармай құю стансасы, тур агенттіктері т.б. жұмыс жасайды. Дереккөздер
(171) Офелия

(171) Офелия — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1877 жылы 13 қаңтарда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты. Уильям Шекспирдің Гамлет трагедиясындағы кейіпкердің атымен аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200) * Офелия (серік)
(172) Бавкида

(172) Бавкида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1877 жылы 5 ақпанда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты. Ежелгі грекиялық Баукида мен Филемон аңызындағы кейіпкердің атымен аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Әли Құрманов көшесі (Астана)

Әли Құрманов көшесі. Бұрыңғы аты С-190 көшесі. 'Көктал" тұрғын алабы. Жаңақоныс көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 330м. Тарихы Көше 2014 жылдың екінші жартысында салынған көше. С-190 атауын "уақытша" алған. Атау - 9 жыл бойы қызмет еткен. 2014 жылға дейін, көшенің орнында Киров ауылының №4 ағаш отырғызу кеңістігі орналасқан еді. 2023 жылдың, 3 ақпан күні, Астана әкімдігінің жарғысы бойынша тізімдегі көшелердің аттарын өзгерту қажет: ... С-190 көшесін — Әли Құрманов көшесіне.. өзгерту. 03.02.2023.
(173) Ино

(173) Ино — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1877 жылы 1 тамызда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты. Фивы ханшайымы құрметіне орай аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(174) Федра

(174) Федра — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1877 жылы 2 қыркүйекте Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Тесейдің әйелі есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Жамал Омарова көшесі (Астана)

Жамал Омарова көшесі. Бұрынғы аты - С-191 көшесі. "Көктал" тұрғын алабы. Жаңақоныс көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Ешқандай көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 320 м. Тарихы Көше Көше 2014 жылдың екінші жартысында салынған. Киров ауылындағы №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан. 2023 жылдың желтоқсан айында көшенің атын өзгерту туралы жарғы шыққан: С-191 көшесін — Жамал Омарова көшесіне өзгерту.
(175) Андромаха

(175) Андромаха — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1877 жылы 1 қазанда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Гектордың әйелі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
С-192 көшесі (Астана)

С-192 көшесі. "Көктал" тұрғын алабы. Жаңақоныс көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Жаяу Мұса көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 310 м. Дереккөздер Тарихы Көше 2014 жылдың екінші жартысында салынған көше. Аты С-192 көшесі. Киров ауылының бұрыңғы №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан.
(176) Идуна

(176) Идуна — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1877 жылы 14 қазанда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Стокгольмдегі ғылыми клубтың құрметіне орай аталды. Жалпы, Идуна — бұл Скандинавия мифологиясындағы жастық құдайы. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Жаяу Мұса көшесі (Астана)

Жаяу Мұса көшесі "Көктал" тұрғын алабы. Мұхамед Нұрбағандов көшесінен басталып, Естай көшесінде аяқталады. Күршім, Шортанбай ақын көшелерімен және Әсемқоңыр, Шамшырақ, Бәсіре, Найзақоңыр, Алдаспан, Сайгүлік қысқа көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 800 м. Тарихы Көше Бұрыңғы аты — Маяковский көшесі. Киров ауылындағы көшелерінің бірі. 2010 жылы — Жаяу Мұса аты берілген болатын. Тұлға Жаяу Мұса (1835-1929) — қазақтың әйгілі ақыны, жазушысы.
(178) Белисана

(178) Белисана — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1877 жылы 6 қарашада Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Кельттер пантеонындағы құдайдың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(179) Клитемнестра

(179) Клитемнестра — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1877 жылы 11 қарашада Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Агамемнонның әйелі Клитемнестра құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)

Ақыт Үлімжіұлы көшесі. "Көктал" тұрғын алабы. Аспандияр Кенжин көшесінен басталып, Күршім қысқа көшесінде аяқталады. Әлі Құрманов, Жамал Омарова, Мұхамед Нұрбағандов көшелерімен және Әсемқоңыр қысқа көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 624,3 м. Тарихы Көше Бұрынғы атауы - Бұрылыс көшесі (Поворотная). Киров ауылындағы көшелерінің бірі. 2010 жылы - Ақыт Үлімжіұлы атына өзгертілген. Тұлға Ақыт Үлімжіұлы (1868-1940) — қазақтың әйгілі ақыны. Сыртқы сілтемелер
Әсемқоңыр қысқа көшесі (Астана)

Әсемқоңыр қысқа көшесі. "Көктал" ТА. Жаяу Мұса көшесінен басталып, Ақыт Үлімжіұлы көшесінде аяқталады. Басқа көшелермен қиылыспайды. Ұзындығы - 190 м. Әсемқоңыр — 1937 жылғы шығарылған Дина Нұрпейісованың күйі.
Күршім қысқа көшесі (Астана)

Күршім қысқа көшесі - «Көктал» тұрғын алабында орналасқан қысқа көше. Жаңақоныс көшесінен басталып, Жаяу Мұса, Шөже ақын, Ақыт Үлімжіұлы, Мұрат Мөңкеұлы, Майлықожа ақын, Кербезқыз, Болашақ көшелерін қиып өтеді Ұзындығы - 850 м. Тарихы Көше Көше 2001 жылы бұрыңғы Ақмола жасылжасау (Акмолинский Зеленострой) жарғымен салынған. Бұрыңғы атауы — Землянка орамы. (пер. Землянкина) 2007 жылы атауы - Күршім болып өзгертілген. Тұлға Күршім — Шығыс Қазақстан облысындағы ауыл.
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті

Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті — Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің ведомствосы. Тарихы Ішкі істер министрлігінің жанынан Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті ҚР Үкіметінің 2025 жылғы 30 қазандағы № 913 қаулысымен құрылды. Міндеттері Дереккөздер
Ақсу (Ыстықкөл облысы)

Ақсу — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Ақсу ауданының ауылы және әкімшілік орталығы. Сондай-ақ, Теплоключенка айылдық округінің әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Ақсу ауылы облыстың шығысында, Қаракөлден шамамен 9 шақырым жерде орналасқан. Ақсу өзені Ақ-Су шатқалы арқылы ағады, оның түбі ені 30-40 метр, ал беткейлері шамамен 300 метрге дейін көтеріледі. Ауыл өзінің көркем қоршаған ортасымен ерекшеленеді, шатқалдың беткейлері қылқан жапырақты ормандармен көмкерілген. Олар жазда түрлі шөптермен жабылған көркем шалғындармен шектеседі. Тарихы Бұл қоныс Арашан өзені аңғарында орыс және украин қоныстанушыларымен құрылған. Бұрын ол Теплоключенка ауылы деп аталған. Оның аумағында полиомиелиттен айығып, сал ауруына шалдыққан балаларға арналған оңалту санаторийі орналасқан. Ауылда кеңес билігінің орнауы жергілікті халық сенбегендіктен, қиын жағдайда болды. Теплоключенканың бай бөлігінің көтерілісіне себеп болған жер реформасынан кейін жағдай одан әрі нашарлады. Жергілікті тұрғындардың көпшілігінің қарсылығының нәтижесінде революциялық комитеттер құрылды, олар 1923 жылдың қараша айының ортасына дейін жұмыс істеді. Бұрын ауыл Пржевальск ауданына, содан кейін Тюпск ауданына қарады, ал тек 1971 жылы қазіргі әкімшілік орталығы болып табылатын Ақсу ауданының құрамына енді. Экономикасы және инфрақұрылымы Бастапқыда ауылда егіншілік, мал шаруашылығы, ара шаруашылығы және астық өңдеу дамыды. Көптеген тұрғындардың жеке омарталары бар және олар прополис, балауыз, бал сатуға ұсынады. Дереккөздер
Алабұқа

Алабұқа — ауыл, Қырғызстанның Жалалабат облысы Алабұқа ауданының орталығы. Географиялық сипаттама Шатқал жотасының оңтүстік етегінде, Алабұқа өзенінің аңғарындағы (Сырдария бассейнінің бөлігі, Қасан-Сай өзенінің саласы) шағын тау жазығында орналасқан. Ауыл Өзбекстан шекарасынан солтүстікке қарай 6 шақырым жерде. Бұл шалғай бұрышта мемлекеттік шекараның толық белгіленбеуіне байланысты этникалық қақтығыстар жиі туындайды. Ауылдың жанында маңызды экономикалық ресурс және Қырғызстан мен Өзбекстан арасындағы аумақтық даудың нысанасы болып табылатын Қасан-Сай су қоймасы орналасқан. Алабұқаға автомобиль жолымен жетуге болады, оның бірі оңтүстікке қарай Ферғана алқабына апарады, онымен жергілікті халықтың тығыз экономикалық байланыстары бар. Тарихы Ауылдың тарихы 1900 жылдан басталады, ол Ресей империясы аннексиялаған аумақтарды игеру нәтижесінде пайда болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Алабұқа тұрғындарының негізгі кәсібі — ауыл шаруашылығы, шағын бизнес және қызмет көрсету. Ауылда аймақтық рейстерге қызмет көрсететін әуежай бар. Ауылда 3 орта мектеп, балалар көркемсурет мектебі, 3 балабақша, спорт мектебі, балалар шығармашылығы орталығы, орталықтандырылған аурухана, дәріхана, мешіт (1996 жылы салынған), спорт бассейні, спорт клубы, кітапхана, мұражай, мемориалдық кешен, диірмен және т.б. бар. Дереккөздер
Араван (Араван ауданы)

Араван — ауыл, Қырғызстанның Ош облысы Араван ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Қырғызстанның оңтүстік-батысында, Өзбекстан шекарасынан 5 шақырым жерде, Ферғана алқабының ең оңтүстік бөлігінде, Аравай-Сай өзенінің бойында орналасқан. Ош қаласынан батысқа қарай 30 км. жерде. Аравандағы Туя-Моюн тау жотасы үңгірлерге толы. Ең танымалы — Ававай-Сай өзені кесіп өткен тар Дунги каньонында. Каньон 300 метр тереңдікке жетеді. Мұнда Қырғызстанның ең терең үңгірі Ферсман үңгірі орналасқан. Тарихы Ауыл 1870 жылы құрылған. Атауы араб тіліндегі арабан (арабтар қоныстанған жер) немесе парсы тіліндегі абураван (абу - су, раван - таза су) сөзінен шыққан. Араван өзінің айналасымен әйгілі, археологтар мен спелеологтардың сүйікті орны. Қала маңында ежелгі Жібек жолы бойында болған ежелгі қоныс бар. Ол Даван (Дуан) мемлекетінің астаналарының бірі, фермерлер мен жылқы өсірушілердің жері ретінде анықталған. Қоныстың айналасындағы жартастарда үй жануарларының бейнелері мен петроглифтерді табуға болады. Мұндағы жартас өнері өзінің жоғары сапасымен және табиғилығымен ерекшеленеді. Экономикасы және инфрақұрылымы Ауылдық жерлердің тұрғындары жеңіл өнеркәсіп және мал шаруашылығымен айналысады. Дереккөздер
Атбасы (Нарын облысы)

Атбасы — ауыл, Қырғызстанның Нарын облысындағы Атбасы ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Ауыл Атбасы жотасының солтүстік етегінде, Қара-Қоюн мен Атбасы өзендерінің қосылуынан пайда болған кең ойпатта орналасқан. Балықшы-Нарын-Торугарт асуы тас жолының үстінде, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 40 км жерде. Солтүстігінде Нарынтау жотасының үшкір шыңдарымен қоршалған. Айналадағы барлық ашық кеңістікті егістік алқаптар мен жайылымдар алып жатыр. Теңіз деңгейінен 2060 метр биіктікте орналасқан ол Құланақ ауылынан 29 км және Балықшы теміржол стансасынан 226 км қашықтықта орналасқан Тарихы Ауыл 1888 жылы құрылған. Бұрын мұнда керуен сарай болған. Ауыл бір қабатты (кейде екі қабатты) құрылыспен ұсынылған. Атбасы маңында ортағасырлық Кошой-Қорған бекінісінің қирандылары орналасқан. Ауылдың өзінде жерге иілген жылқының басы бейнеленген ескерткіш назар аударарлық, ол қырғыз халқының тау көшпенділері ретіндегі тарихи тамырын білдіреді. Экономикасы және инфрақұрылымы Атбасыда негізінен ауылшаруашылық өнімдері сатылатын қызу базар бар. Бірнеше жалпы білім беретін мектептер, кәсіптік-техникалық мектеп, аурухана, дәріхана, пошта бөлімшесі, қоғамдық орталық, мейрамханалар, жеңіл тамақтанатын орындар, спорттық нысандар, шағын дүкендер және шекара полициясының казармалары бар. Дереккөздер
(180) Гарумна

(180) Гарумна — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1878 жылы 29 қаңтарда Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты. Франциядағы Гаронна өзенінің латынша нұсқасымен аталды. Тулуза қаласы соның бойында орналасқан. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(181) Эвхарида

(181) Эвхарида — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1878 жылы 2 ақпанда Пабло Коттенот Марсель обсерваториясында ашты. Оның жалғыз ашқан астероиды болды. Франсуа Фенелонның шығармасындағы бір нимфаның атымен аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(182) Эльза

(182) Эльза — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1878 жылы 7 ақпанда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(183) Истрия

(183) Истрия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1878 жылы 8 ақпанда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Адрия теңізіндегі Истрия түбегінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(184) Дейопея

(184) Дейопея — Негізгі белдеудегі металды астероид. Оны 1878 жылы 28 ақпанда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Көнеримдік мифологиядағы нимфалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(185) Эвника

(185) Эвника — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1878 жылы 1 наурызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы нереидалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(186) Келута

(186) Келута — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1878 жылы 6 сәуірде Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты. Франсуа Рене де Шатобрианның Атала және Рене хикаяттарындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200) * (152) Атала
Баетов

Баетов — ауыл, Қырғызстанның Нарын облысы Баетов ауылдық округінің және Ақдала ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Қырғызстанның орталығындағы биік таулы ауыл, Нарынтау жоталары мен массивтерімен (Тянь-Шань жүйесі) қоршалған. Елді мекен Нарын өзенінің бір саласында орналасқан шағын оазис аңғарында орналасқан. Аймақтың негізгі өзенінің жақын орналасуы кейде жергілікті тұрғындар үшін көптеген қиындықтар тудырады, қатты және жойқын су тасқындары болады. Бұл аймақ жер сілкінісіне де бейім. Республика астанасы Бішкектен 490 км және облыс орталығы Нарын қаласынан 120 км қашықтықта орналасқан. Тарихы Ауыл бұрын Байгеншек және Дүрбелжің деп аталған. 1981 жылдан қазіргі атауы оның ең танымал тумасы, әнші және Қырғызстанның халық әртісі Мұса Баетовтың құрметіне қойылған. Экономикасы және инфрақұрылымы Баетово аудан орталығы мәртебесіне қарамастан, халқы мал шаруашылығымен айналысатын және шағын жер учаскесінде дәнді дақылдар мен көкөністер өсіретін шалғай провинциялық елді мекен. Ауылда фельдшерлік-акушерлік пункт, дәріхана, емхана, орталық аурухана, монша, клуб, кинотеатр, мәдениет орталығы, орта мектептер, кәсіптік-техникалық мектеп, телефон стансасы, көптеген сауда нүктелері және басқа да нысандар бар. Дереккөздер
(187) Ламберта

(187) Ламберта — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1878 жылы 11 сәуірде Жером Эжен Коджа Марсель обсерваториясында ашты. Физик, математик әрі астроном Иоганн Генрих Ламберттің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(188) Мениппа

(188) Мениппа — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1878 жылы 18 маусымда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Орионның қызы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Беловодское (Шу облысы)

Беловодское — ауыл, Қырғызстанның Шу облысының Мәскеу ауданының және оның құрамындағы Беловодск ауылдық округінің әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Шу алқабының батысында Бішкектен шамамен 42 км жерде орналасқан. Бішкек-Ташкент тас жолында, теңіз деңгейінен 760 метр биіктікте, Беловодское теміржол стансасынан 3 км жерде. Тарихы Ол өз атауын Ақ-Су өзенінен алған, ол аудармада «Ақ су» деп аударылады. ХХ ғасырдың басында Ресей губернияларынан келген қоныстанушылар негізін қалаған ауыл Кеңес өкіметі орнағаннан кейін тез дами бастады. Жаңа ғимараттар қиын тұрмыстық және экономикалық жағдайларда салынды. Оның аумағында республикадағы ең ірі ауыл шаруашылығы кешеніне айналған «Қызыл Октябрь» колхозы құрылды. Жаңа өнеркәсіптік нысандарға кірпіш, қант, сыра және ауылшаруашылық техникасы зауыттары кірді. Дамудың алғашқы кезеңі 1928 жылы, Беловодское Беловодское ауданының орталығы болған кезде басталды. Бұған дейін ауылда шағын қолөнершілер мен шеберлер жұмыс істеді. 1930 жылдан бастап алғашқы шаруа бірлестіктері құрылды, олардың бірі тігіншілер мен аяқ киім тігушілерді жұмыспен қамтыды, ал екіншісі шатыр плиткалары мен кірпіш шығарды. Төрт жылдан кейін құрылыс материалдарын шығаратын зауыт салынып, пайдалануға берілді. Бастапқыда ол бір кірпіш өндіру шеберханасын басқарды. 1936 жылы оның аумағына қосымша пеш қосылды. Келесі жетістік механикалық прес орнату, кірпіш кептіруге арналған коммуналдық ғимараттар және электр станциясының құрылысы болды. Кейінірек зауыт қызметкерлеріне арналған тұрғын үйлер құрылысы басталды. 1940 жылдардың басында кірпіш зауыты өз заманының ірі кәсіпорынына айналды. Дегенмен, осы елеулі жетістіктерге қарамастан, өндіріс процестерінің кейбірі механикаландырылмаған күйінде қалды. Жұмыс әлі де қолмен орындалды. Зауытты жаңғырту Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ғана басталды. Сонымен бірге, сыра қайнату зауыты өз қуатын кеңейте бастады. Ауылдың бұрын болған үш ұжымдық шаруашылығы республикадағы ең ірі бірыңғай агроөнеркәсіптік кәсіпорынға айналды. Инфрақұрылымы Қалада 2 орта мектеп, 1 арнайы мектеп, лицей, спорт мектебі, 4 балабақша, аурухана, емхана, дәріхана, медициналық орталық, кинотеатр, 3 кітапхана, 2 клуб, кафе-барлар және асханалар бар. Дереккөздер
Бөкенбаев

Бөкенбаев — ауыл, Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Тоң ауданының аудан орталығы. Күн-Шығыс ауылдық округінің әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Ауыл Ыстықкөл көлінің оңтүстік жағалауынан 5 шақырым жердегі өзен аңғарында орналасқан. Балықшы-Қаракөл тас жолы, сондай-ақ жергілікті жолдар Бөкенбай ауылы арқылы өтеді. Ауыл орналасқан аңғар — Теріскей Алатауы тауларының жартасты етектерімен қоршалған ерекше оазис. Тарихы Ауыл Орта Азияның (атап айтқанда, Тянь-Шаньның) дамуы кезеңінде, аймақ патшалық Ресейге қосылғаннан кейін пайда болды. Бұл қоныс 1912 жылы Ресей губернияларынан келген иммигранттармен құрылып, қоныстанушылардың бірінің атымен Кольцовка деп аталған. Бұған дейін ауыл Көк-Қотан деп аталған. Кейін Кольцовка Күншығышс деп өзгертілген, ал 1944 жылдан бастап ауылға жол апатынан қаза тапқан қырғыз ақыны Жомарт Бөкенбаевтың есімі берілген. Экономикасы және инфрақұрылымы Олар негізінен мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысады. Ауылда үш орта мектеп, музыка және спорт мектептері, кәсіптік мектептер, мәдениет орталығы, аурухана, емхана, кітапхана, балабақша және басқа да қоғамдық қызмет көрсету мекемелері бар. Дереккөздер
Мұрат Мөңкеұлы көшесі (Астана)

Мұрат Мөңкеұлы көшесі. «Көктал» тұрғын алабы. Аспандияр Кенжин көшесінен басталып, Күршім қысқа көшесінде аяқталады. Сонар көшесімен, және Дайрабай, Перне, Сырғалы қысқа көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 620 м. Тарихы Көше 2014 жылының соңында салынған көше. Бұрыңғы Киров ауылының №4 ағаш отырғызу кеңістігінде орналасқан. 2017 жылдың желтоқсан айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды. ..С-105 көшесін — Мұрат Мөңкеұлы көшесіне өзгерту. Тұлға Мұрат Мөңкеұлы (1843-1906) — ақын, жазушы. «Үш қиян» толғауынын авторы.
(189) Фтия

(189) Фтия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1878 жылы 9 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі Грекиядағы аймақтың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(190) Исмена

(190) Исмена — Хильда тобындағы аса ірі астероид. Оны 1878 жылы 22 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Антигонаның әпкесі Исменаның атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(191) Колга

(191) Колга — Негізгі белдеуде айналып жатқан бір ірілеу астероид. Оны 1878 жылы 30 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Скандинавия мифологиясындағы бір йотунның қызы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(192) Наусикая

(192) Наусикая — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1879 жылы 17 ақпанда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Гомердің Одиссеясында кездесетін Наусикая есімді ханшайымның атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(193) Амброзия

(193) Амброзия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1879 жылы 28 ақпанда Жером Эжен Коджа Марсель обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы жаратылыстың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(194) Прокна

(194) Прокна — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1879 жылы 21 наурызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Арестің келіні есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(195) Эвриклея

(195) Эвриклея — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1879 жылы 19 сәуірде Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Гомер бойынша, Одиссейді бала кезінде күтіп баққан әйелдің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(196) Филомела

(196) Филомела — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1879 жылы 14 мамырда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы күйеуінен қашу үшін бұлбұлға айналған әйелдің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(198) Ампелия

(198) Ампелия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1879 жылы 13 маусымда Альфонс Борелли Марсель обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы сатир мен нимфадан туған жаратылыстың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(197) Арета

(197) Арета — Негізгі белдеудегі өте жарық астероид. Оны 1879 жылы 21 мамырда Иоганн Пализа Пуланың теңіз обсерваториясында ашты. Гомердің Одиссеясында кездесетін Наусикаяның анасы атымен аталды. Әр 18 жыл сайын ол Вестаға 0,04 а. б. қашықтығына жақындайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200) * (192) Наусикая
(199) Библида

(199) Библида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1879 жылы 9 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Төлепбек Балабекұлы Жантай

Жантай Төлепбек Балабекұлы (1875 жыл, №3 ауыл, Ресей империясы – 14 маусым 1938, Омбы облысы) — қазақтың қоғам қайраткері, қазіргі Қорғалжын ауданының тұңғыш болысы. Өмірбаяны Жантай 1875 жылы Ақмола облысының №3 ауылында дүниеге келген. Руы — Арғын, Темеш. 1917 жылы Екінші жалпықазақ съезіне қатысты. 1918 жылдан бастап 1935 жылға дейін ол — Сабынды ауданының басқарушысы. 1936 жылы жаңа конституция қабылданғанды да, ауылдан қуылды. 1938 жылғы 20 мамырда оны Омбы облысының НКВД жұмыскерлерімен ұстады. 10 маусымда ол РКФСР-дың ҚК 58-10-бабы бойынша өлім жазасына кесілген. 14 маусымда Бекіш Құсайыновпен бірге атылған. Кейіннен 1957 жылғы 19 маусымда ақталды. Естелік Астана қаласында Жантаев Төлепбек атындағы көше бар. Тағы қараңыз * Жұмабек Шәбденамұлы Жантаев * Дереккөздер
(138) Тулуза

(138) Тулуза — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1874 жылы 19 мамырда Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты. Францияның оңтүстігіндегі Тулуза қаласы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(139) Жуйхуа

(139) Жуйхуа — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1874 жылы 10 қазанда Джеймс Крейг Уотсон Бейжіңде ашты. Бұл Қытай аумағынан ашылған алғашқы астероид болды. Уотсон ол кезде Венераны бақылау мақсатымен дүниені шарлап жатқан-ды. Астероидқа атау беруді астроном қытайлық регентке ұсынады. Сол адам «Қытайдың бақ жұлдызы» деген атауды таңдайды. Уотсон «жұлдыз» сөзін алып тастап, Жуйхуа деп қалдырады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(147) Протогенея

(147) Протогенея — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1875 жылы 10 шілдеде Липот Шульгоф Вена обсерваториясында ашты. Оның жалғыз ашқан астероиды болды. Грекшеден «тұңғышы» деп аударылатын атауды Аустрия астрономы Карл Людвиг Литров ұсынды. Ол әріптесінің басқа жетістіктеріне қарап, астероидтарды ашуда алғашқы қадамын жасағанын осылай құптаған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(148) Галлия

(148) Галлия — Негізгі белдеудегі ірілеу бір астероид. Оны 1875 жылы 7 тамызда Проспер Анри Париж обсерваториясында ашты. Негізімен қазіргі Францияға саятын Рим империясының Галлия деген аймағының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(149) Медуза

(149) Медуза — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1875 жылы 21 қыркүйекте Анри-Жозеф Перротэн Тулуза обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Горгона Медуза құбыжығының атымен аталды. Ашылған кезде ол Күнге жақындығы бойынша (8) Флорадан асып түсіп, (433) Эрос ашылғанға дейін ең жақын астероид болып қала берді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
Версаль келісімі (1871)

Версаль келісімі (1871) (; — алдында, бұрын + — «босаға» сөзінен туынды, дип. «алдын ала») — Германия мен Франция арасында жасалған екіжақты келісім. Ол 1871 жылғы 10 мамырдағы Франкфурт бейбіт келісімінен екі ай бұрын жасалып, франко-прусс соғысын түпкілікті аяқтаған. Ол Версаль сарайының Айна галереясында, Франция немістер тарапынан оккупацияда тұрған кезде, 1871 жылғы 18 қаңтарда дәл осы басты залда прусс канцлері Бисмарк пен Солтүстікгерман одағының жоғары шенді өкілдері Герман империясын, ал Вильгельмді герман императоры ретінде жариялағаннан бір ай өткен соң қол қойылды. Отто Бисмарк прелиминарлық келісімге император I Вильгельмнің атынан қол қойды, ал Франция тарапынан мәтінге Француз республикасының атқарушы билігінің басшысы ретінде Адольф Тьер қол қойды. Осы алдын ала келісімнің 7-бабына сәйкес, түпкілікті бейбіт келісім жөніндегі келіссөздер Брюссельде жүргізілуі тиіс еді; олар шынында сол жерде басталды, бірақ кейін үзіліп, содан соң Франкфуртте қайта жалғастырылды. Әдебиеттер * Герье В. И. Прелиминарлық келісім // Брокгауз бен Ефронның энциклопедиялық сөздігі : 86 томда (82 том және 4 қосымша). — Санкт-Петербург, 1890–1907. * Халықаралық қатынастар және КСРО-ның сыртқы саясаты — Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат бойынша құжаттар жинағы [Мәтін] : Құжаттар жинағы. (1871–1957) / Сост.: Л. А. Харламова ; КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі. Халықаралық қатынастар кафедрасы. — М.: КОКП ОК жанындағы ЖПМ баспасы, 1957. — Б. 3–5. — 23 000 дана.
Бостері

Бостері — Қырғызстанның Ыстықкөл облысының Ыстықкөл ауданындағы ауыл. Бостері ауылдық округінің әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Шолпаната мен Қарақолды байланыстыратын тас жолдың бойында, Ыстықкөл жағалауынан солтүстікке қарай екі км жерде, Шолпанатадан 8 км жерде, курорттық аймақта орналасқан. Экономикасы және инфрақұрылымы Қала толығымен бұқаралық туризмге арналған. Ол өз аумағына жақын орналасқан көптеген пансионаттарымен танымал. Негізгі көрікті жері - су аттракциондары мен демалыс аймақтары бар су орталығы. Ауыл орналасқан курорттық аймақ көлдің оңтүстік және солтүстік жағалауында орналасқан. Оларға шағын мини-қонақ үйлер мен дамыған инфрақұрылымы бар үлкен демалыс үйлері кіреді. Судың дәл жанында орналасқан айналма дөңгелегінен айналадағы әдемі көріністі тамашалауға болады. Пансионаттардың жанында республикадағы ең ірі курорттардың бірі «Қырғызское Взморье» орналасқан. Оның қолайлы жайлылығы, дәстүрлі және заманауи емдеу әдістерінің үйлесімі, заманауи жабдықтар және жоғары сапалы қызмет көрсетуі республиканың түкпір-түкпірінен тұрғындарды тартады. Мұнда физиотерапия, гидропатия және спелеотерапия курстары, сондай-ақ емдік балшықпен емдеу ұсынылады. Көптеген туристерді Бостериан жәрмеңкесі қызықтырады, онда тауарлардың алуан түрлілігі ұсынылады. Мұнда дәстүрлі қолөнершілер жасаған түпнұсқа кәдесыйлар мен Ыстықкөл аймағында өсірілген шырынды жемістерді сатып алуға болады. Жастар арасында ең танымал шипажай - әйгілі аквапарк орналасқан «Алтын құмдар» болып саналады. Шолу дөңгелегінен қар басқан тау жоталары, көркем беткейлер және ауыл көшелерінің көріністері ашылады. Орта мектеп, екі балабақша, отбасылық дәрігерлік кабинет, дәріхана, қоғамдық орталық, кітапхана, кафе және тұрғын үй кешені бар. Академик А.Мамытов пен жазушы Қ.Ақматов осы ауылда дүниеге келген. Дереккөздер
Гүлше

Гүлше — Қырғызстанның Ош облысындағы қала, Алай ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Ош облысының орталығында, Алай жотасының солтүстік шетінде орналасқан. Қала Кушраб өзенін құрайтын үш тау өзенінен пайда болған кең Гүлше алқабын алып жатыр. Ош қаласынан 150 км жерде, Ферғана алқабын Қырғызстанның оңтүстігімен және Таулы Бадахшанның (Тәжікстан) таулы аймақтарымен байланыстыратын негізгі көлік дәлізі - Памир тас жолы деп аталатын М41 тас жолының бойында орналасқан. Гүлше осы тас жолдағы екі тау асуының арасында орналасқан: батысында Чырдық (2406 метр) және оңтүстігінде Талдық (3615 метр). Климаты континенталды, қоңыржай жаз, жұмсақ қыс және ылғалды көктеммен сипатталады. Тарихы 1640 жылы Абдулла ханның Ош қаласына қарсы жорығы кезінде ауыл маңында Моғол әмірлері мен қырғыз билерінің әскерлері арасындағы Қаплан-Күлкөл шайқасы болды. 1917 жылға дейін ауыл Ресей империясының Ферғана облысының Ош ауданының құрамына кірді. 1936 жылдан 1958 жылға дейін ол Гүлше ауданының орталығы болды. 2025 жылдың 12 қыркүйегінде президент Садыр Жапаров Гүлше ауылына қала мәртебесін беру туралы бұйрық берді. 2025 жылдың 16 қыркүйегінде тиісті заң жобасы Жоғарғы Кеңестің қарауына ұсынылды. 2025 жылдың 25 қыркүйегінде Жоғарғы Кеңес депутаттары «Ош облысының Алай ауданының Гүлше ауылдық аймағын аудандық маңызы бар қала ретінде жіктеу туралы» заң жобасын мақұлдады. Экономикасы және инфрақұрылымы Жергілікті халық егіншілікпен айналысады. Алқапта егістік алқаптар, ал жайылымдар ағашсыз тау беткейлерінде орналасқан. Базар - Гүлшенің қоғамдық орталығы, аудан орталығы ретінде ауылда қажетті әлеуметтік инфрақұрылым бар. Ауыл қазіргі мәртебесін 1928 жылы, кейінірек екіге бөлінген Алай-Гүлші ауданы құрылған кезде алды. Дереккөздер
Дараут-Қорған

Дараут-Қорған — Қырғызстанның Ош облысы, Чоң Алай ауданындағы ауыл. Чоң Алай ауылдық аймағының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Дарауыт-Қорған ауылы Алай алқабының батыс бөлігінің бір бөлігін алып жатыр. Ол Чоң-Алай ауданының әкімшілік және экономикалық орталығы болып табылады. Географиялық тұрғыдан ол Теңіз-Бей шатқалының шыға берісіндегі жотаның беткейлеріне жақын орналасқан. Асу арқылы солтүстікке қарай жол өтеді, содан кейін Үшқорған, кейін Қоқанға барады. Тарихы Тарихи деректерге сүйенсек, орыс зерттеушісі Алексей Павлович Федченко бұл жерлерге 1871 жылы барған. Ол сол кезде Теңіз бей асуы арқылы осында келген алғашқы еуропалық болды. Оның бұл жерлерге бару мақсаты Алай алқабы тұрғындарының табиғатымен, әдет-ғұрыптарымен және мәдениетімен танысу болды. Аттас жотаға барып, оның шыңына шығу үшін оған Қоқан ханының рұқсаты қажет болды. Ханға өтініш бергеннен кейін, ол ақырында қажетті нәтижеге қол жеткізді. Саяхатшы және ол басқарған экспедиция Алай жотасына көтеріліп, одан әрі асуды еңсеріп, Дараут қорғанына тап болды. Ауылда болғаннан кейін оны сол кездегі бекіністің қолбасшысы қабылдады. Бірақ кездесу ол саяхатшыға жоспарланған маршрут бойынша жүруге тыйым салды. Өткен дәуірлерден мұраға қалған тарихи жазбаша дереккөздерге сүйенсек, Дарауыт-Қорған аймағын ежелгі заманнан бері мекендеген. Дегенмен, ежелгі шежірелерде жазылған ақпарат дәл емес және уақыт өте келе әртүрлі. Мысалы, кейбір дереккөздер бұл аймақта 18 ғасырдың басында мекендеген деп мәлімдейді, ал басқалары 19 ғасырда болған деп мәлімдейді. Мұнда бекіністің салынуы соңғы пікірді растайды. Ол аймақты үнемі көшпелі шапқыншылықтардан қорғау үшін салынған. Уақыт өте келе бекініс қиратылып, оның орнында бұрынғы құрылыстардың тек бөліктері ғана қалған. Ауылдың батысында археологтар тапқан қоныс біздің заманымызға дейінгі бірінші мыңжылдықтың ортасына жатады. Сондай-ақ, сауда керуендері жүріп өткен Ұлы Жібек жолының бір тармағы бүгінгі ауылдың аумағынан өткені белгілі. Жарғытал мен Сары-Ташты жалғайтын жол қазіргі ауыл арқылы өтеді. Бұл бағыт Қытай мен Қырғызстан және Тәжікстан республикалары арасындағы байланыстырушы көлік желісі ретінде қызмет ететін халықаралық бағыттың бөлігі болып табылады. Экономикасы және инфрақұрылымы Ауылдың ең маңызды экономикалық саласы — ауыл шаруашылығы. Қой өсіру аймақтағы малдың айтарлықтай бөлігін құрайды, ал ірі қара мал мен құс аз мөлшерде ұсталады. Ауыл шаруашылығынан басқа, туризм де аймақтың таулы ландшафтына байланысты маңызды экономикалық фактор болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта туризм инфрақұрылымы жетіспейді және аймаққа тек аз ғана келушілер келеді. Қалада екі орта мектеп, балабақша, мәдениет орталығы, клуб, қоғамдық орталық және балалар кітапханасы бар. Сондай-ақ аурухана, жедел жәрдем пункті, отбасылық дәрігерлік кабинет және монша орналасқан. Дереккөздер
Жырғалаң

Жырғалаң — Қырғызстандағы ауыл. Ыстықкөл облысының Ақсу ауданының құрамына кіреді. Географиялық сипаттама Қырғызстанның шығысында, Теріскей-Алатау тау жотасының солтүстік-шығыс беткейіндегі жазықта орналасқан. Жырғалаң өзені таулардан ағып, ауылды екіге бөледі. Тау етектері сирек ормандар мен бұталармен жабылған. Ол Қарақолдан 60 шақырым және Рыбачье (Балықшы) теміржол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 285 км жерде орналасқан, онымен автомобиль жолы арқылы байланысады. Тарихы Ол 1964 жылы Жырғалаң көмір кенішінің жұмысын қолдау үшін құрылған. 2021 жылғы жағдай бойынша халық саны 1033 адамды құрады. 2012 жылға дейін ол қалалық үлгідегі елді мекен болды. Соңғы жылдары көптеген тұрғындар экономикалық мүмкіндіктер іздеп Қаракөлге көшіп келді. Көмір кеніші әлі де жұмыс істейді, бірақ салыстырмалы түрде төмен деңгейде. 2013 жылдан бастап ауылдағы қонақ үйлерді дамытуға инвестициялар салынды. 2016 жылы шаңғышылар мен табиғат аясында серуендейтіндерге арналған тағы бірнеше үй жөнделді. Экономикасы және инфрақұрылымы Кеңес дәуірінде Жырғалаң жыл бойы жұмыс істейтін курорттық аймақ болып табылады. Бұған жергілікті климат ықпал етеді: салыстырмалы түрде жұмсақ, құрғақ және өте шуақты қыс және орташа жылы жаз. Дегенмен, Жырғалаң курортының негізгі құрамдас бөлігі - термалды минералды бұлақтар. Олар 1960 жылдардың басында ашылды, ал 1964 жылы санаторий ашылды, бұл Жырғалаңның құрылған күні болып саналады. Бұлақ суының температурасы 40-43 градус Цельсийге жетеді және жүйке және тірек-қимыл аппаратының ауруларын, сондай-ақ гинекологиялық ауруларды емдеуге жарамды. Айналасындағы аумақтан алынған емдік балшық та қолданылады. Дереккөздер
Тернополь қаласына жасалған соққы (19 қараша, 2025)

2025 жылғы 19 қарашада Ресей Батыс Украинадағы Тернополь қаласындағы екі көпқабатты үйге соққы жасады. Шабуыл салдарынан 28 адам (оның ішінде үш бала) қаза тауып, 94 адам (оның ішінде 18 бала) жараланды. Бұл оқиға 2022 жылы басталған Ресей-Украина соғысынан бері Батыс Украинадағы ең көп адам шығынына әкелген соққылардың бірі болды. Оқиға Соққы Ресейдің Батыс Украинаға жасаған кең ауқымды шабуылдарының бір бөлігі болды. Бұл операция барысында Ресей кемінде 470 дрон мен 48 зымыран ұшырғаны, олардың негізгі нысанасы Украинадағы энергетика мен көлік инфрақұрылымы болғаны хабарланды. Осы шабуылдар сериясы Польша мен Румынияда әуе қауіпсіздігіне алаңдаушылық туғызып, екі мемлекет әуежайларын уақытша жабуға және жойғыш ұшақтарын әуеге көтеруге себеп болды. Дереккөздер
Есей Бейсебеков көшесі (Астана)

Есей Бейсебеков көшесі. Бәйбек Жантаев қысқа көшесімен басталып, Бұқар жырау көшесінде аяқталады. Балнұр, Жеделі, Орынбор, Ұшқыштар көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 920 м. Координаталық бойынша: [https://yandex.ru/maps?whatshere%5Bpoint%5D71.44307235218973%2C51.10287483183477&whatshere%5Bzoom%5D17.99551&ll71.44307235218973%2C51.10287483143967&z17.99551&si=33nbwrndd9hwb30m45mw4hhdm4 51.102875, 71.443072] Тарихы 2022 жылдың екінші жартысында салынған. «Даму» және «Сфера» саябақтарына жол беру үшін жасалған. 2025 жылдың наурыз айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды: ".. А-590 көшесін — Есей Бейсебеков көшесі аталсын.." Сыртқы сілтемелер
Қажы-Сай

Қажы-Сай — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Тоң ауданындағы ауыл (1947 жылдан 2012 жылға дейін қалалық типтегі елді мекен). Географиялық сипаттама Ауыл Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауында, Қарақолдан 120 км жерде орналасқан. Ауыл арқылы Балықшы-Қарақол тас жолы өтеді. Қажы-Сай теңіз деңгейінен 1700 метр биіктікте. Тарихы 1947 жылы қоршаған ортаны қорғау экспедициясы аймақта ядролық энергия өндіру үшін маңызды уран қорын тапты. Кенішті игеру үшін жақын маңда жабық типтегі қоныс құрылды. Кейіннен оның шекарасында әскери өнеркәсіпке арналған өнімдер шығаратын, ал кейбіреулері экспортқа шығарылатын тәжірибелік электр жабдықтары зауыты салынып, ашылды. Көмір шахталары мұнда бір уақытта жұмыс істеп, Ыстықкөл аймағын өз өнімдерімен қамтамасыз етті. 1960 жылы уран кеніші радиоактивті элементтердің жеткіліксіз мөлшері анықталғандықтан жабылды, бұл өндірісті тиімсіз етті. Кеңес Одағы ыдырағанға дейін Қажы-Сай ауылы дамып, халық саны 1970 жылдары мұнда 7000 адам тұрса, 20 жылдан кейін халық саны 10 000-нан асты. КСРО ыдырағаннан кейін электротехникалық зауыт пен көмір шахталары жабылды. Күнкөріс көзінсіз қалған жергілікті тұрғындар ауылдан тыс жерде жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Қазір Қажы-Сай біртіндеп қайта жанданып, бұрын қараусыз қалған ғимараттар қалпына келтірілуде. 1990 жылдары мұнда радон бұлағы табылды. Экономикасы және инфрақұрылымы Ауылда орта мектеп, музыка мектебі, екі мектепке дейінгі мекеме, екі кітапхана, аурухана, дәріханалар, пошта бөлімшесі, Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне арналған аллея, клуб, спорт залы, мешіт, дүкендер, кафелер және қонақ үйлер бар. Сондай-ақ, медициналық және санитарлық-гигиеналық мекемелер, тұрмыстық қызмет көрсету бөлімдері, сауда орталықтары қызмет етеді. Қоңыр көмір, шыны құм және көмір Қажы-Сай маңында өндіріледі. Дереккөздер
Балнұр көшесі (Астана)

Балнұр көшесі. "Заречный" тұрғын алабы. Есей Бейсебеков көшесінен басталып, Жиделі көшесінде аяқталып, Ақниет көшесіне айналады. И.Ержанұлы көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 217 м. Тарихы Көше 2022 жылдың екінші жартысында салынған. 2025 жылдың наурыз айында көшенің атын өзгерту туралы шешім қабылданды: .. А-590 көшесін — Балнұр көшесі.. ..болып аталсын. Дереккөздер