kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Марио Болатти

Марио Ариэль Болатти (исп. Mario Ariel Bolatti; 17 ақпан 1985, Ла-Пара, Кордова) — орталық шепте жартылай қорғаушының рөлін атқарған аргентиналық ойыншы. Мансабы Клубтық Марио футболды аргентиналық "Бельграно" футбол клубында 2003 жылы бастаған. Ол команда да Марио 86 ойын өткізіп бір ғана гол соғады. 2007 жылдың шілдесінде Марио португалдық "Порту" командасына ауысады."Порту" командасы Болаттионы "Уракан" футбол клубына жарты жылға жалға (аренда) береді. "Уракан" сапында жақсы өнер көрсетіп, өз командасымен Аргентина чемпионатында бірінші орынға жетеді, бірақ чемпионаттың соңғы күндерін де бірінші орынды "Велес Сарсфилд" тартып алады. 18 қаңтар күні 2010 жылы Марио Болатти итальяндық "Фиорентина" клубына ауысады. Италиялық команда да Марио бір-ақ жыл ойнайды және сол бір жыл ішінде 12 ойынға қатысып бірді-бір гол соқпайды. 2011 жылдың ақпан айында Марио бразилиялық "Интернасьонал" командасымен төрт жылдық келісімге тұрады. Бразилиялық команда Италиялық командадан 4 млн. евроға сатып алады. Ұлттық құрама 2009 жылы 14 қазан күні Әлем Чемпионатына іріктеу кезінде Аргентина ұлттық құрамасы Уругвай ұлттық құрамасына қарсы шықты. Ол ойында Марио Болатти негізгі саптағы бір ойыншыны алмастырып 84 минутта өте маңызды гол соғады. Осы голдың арқасында Аргентина 2010 жылы Әлем Чемпионатына қатысады. Жетістіктері * Португалия чемпиондары: 2007/08, 2008/09 * Португалия Кубогының иегерлері: 2008/09 * Риу-Гранди-ду-Сул штатының чемпиондары: 2011, 2012 Дереккөздер Сілтемелер *[https://ru.wikipedia.org/wiki/Transfermarkt Профилі]
Супрематтық композиция

Супрематтық композиция (қызыл сәле үстінен көк тіктөртбұрыш) - Казимир Малевичтің 1916 жылғы суреті. Тарихы Сурет 1916 жылы салынған. 1919-1920 жылдары Мәскеуде ұсынылған. 1927 жылы Малевич Варшавада суретін сурет көрмелерінде ұсынған, кейін Берлинде. 1927 жылы маусымда Казимир Малевичтің КСРО-ға жедел сапарынан кейін ол суретті Гуго Геринг неміс архитекторына сақтауға берді. Жалпы, сурет көрмесінен кейін Малевич 1927 жылы Берлинде өзінің 200-ден астам суреттерін қалдырды. Кейінірек, Геринг нацистік Германиядан осы суреттерді шығарды, сол жерде олар «азғын өнер» үшін жоюға тиісті болды. 1958 жылы оның мұрагерлері Амстердамдағы Стеделик мұржайына, сол кездегі көп сома ақшаға 120 мың гульденге сатты . XX ғасыр бойы сурет әр түрлі, әсіресе еуропалық сурет көрмелерінде әлденеше рет ұсынылды. 2003-2004 жылдары мұражай АҚШ-та Малевичтің суреттерін ұсынғанда, суретшінің мұрагерлері Генринг құқықтарына, суреттерді иелік етуге қарсы болды. 4 жылдық соттық іс қараудан кейін жақтар бітімгершілік келісімге келді, шарт бойынша мұражай мұрагерлерге өзінің жиынтығынан 5 мәнді суреттер берді. 17 жылдық соттық таластан кейін сурет суретшінің мұрагерлеріне қайтарылды. 2008 жылы 3 қарашада Нью-Йоркта Sotheby's аукционында сурет белгісіз сатып алушыға 60 002 500 долларға сатылды, осылай ол орыс суретшімен салынған, тарихта ең қымбат суреттердің бірі болды. Ғибраты Супрематтық композиция, бірінші қарағаннан-аққа қарағанда, қарапайым емес. Шебер суретті жарыққа шығаруға үшін өзінің түсініктерін, ойларын және мағынасын салды. Суретке қарағанда, әрқайсысы ұлы суретшінің мінезін өзінше көре алады. Кейбіреуі оның ішкі жанын, оның қиял тереңдігін көре алады. Басқалар болса, мүмкін, ең қарапайым нәрселер біздің өміріміздегі үлкен мән білдіретініне көңілін аударады. Барлығы қалай біз барлығына қарауымен байланысты. Дереккөздер
Шақабай Есентайұлы

Шақабай Есентайұлы-1688 жылы дүниеге келген. Қол бастаған әйгілі батыр, сайыскер. Шыққан тегі Орта жүз құрамындағы Керей руының Жәнтекей тармағынан. Ерен ерлігімен, ақыл-қайратымен жоңғарға қарсы соғыста аты шыққан. Қиын-қыстау заманда абақ керейдің елдігін сақтап қалуына ұйытқы болған тұлғалардың бірі. Ер Жәнібекке соғыс өнерінде, ел басқару істерінде ұстаз, ақылшы болған. Шақабай Есентайұлы қазақ елінің Жоңғар шапқыншыларына қарсы соғыс дәуірінде жасаған, елі үшін өшпес еңбек сіңіріп, жұрт көзіне көрінген елеулі батырлардың бірі. Жаудан беті қайтпаған киелі батыр атанған адам. Шақабай батыр күллі орта жүзге аты әйгілі болған, әсіресе, Керей ұлысының Жәнтекей руына ұран болған батыр. Шақабай әулеттері негізінен Алтай аймағы, Санжы хұйзу автомиялы облысы, Құмыл аймағы, Үрімжі қаласы, Гәнсу өлкесінің Ақсай ауданы қатарлы жерлерге бытырап қоныстанған, Қазақстан, Түркия, Моңғолия халық республикасы, Франсия қартарлы елдерде де аздап қоныстанған. 1778 жылы дүниеденн өткен. Қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданының орталығы Ақсуатта жерленген.
Қайрат Болатұлы Тұрлыханов

Қайрат Болатұлы Тұрлыханов (23 қаңтар 1960, Аягөз ауданы, Семей облысы, Қазақ КСР — 12 мамыр 2020) — қазақстандық мемлекет қайраткері. «Вокзал-Сервис» акционерлік қоғамының президенті. Өмірбаяны Қайрат Болатұлы Тұрлыханов 1960 жылы 23 қаңтарда Семей облысы, Аягөз ауданында туған. Білімі: КСРО ІІМ Алматы мектебі (1980), «Қайнар» университеті (1997), Еуразиялық нарық институты (1999), инженер-техник, халықаралық заңгер, қаржыгер-экономист. Бауыры: Дәулет Болатұлы Тұрлыханов Найман тайпасының Қаракерей руының Сыбан тармағынан шыққан. 1995-1998 жылдары "Бақты" кеден бекетін басқарды. 2001-2002 жылдары Семей қаласының әкімі қызметін атқарды. 2006 жылы ҚР Қауіпсіздік кеңесі хатшысының кеңесшісі болды. 2007 жылдан ҚР Көлік және коммуникация министрінің кеңесшісі болып қызмет істеді. 2010 жылдан "Ақпараттық өндірістік орталық" директоры. "Құрмет" ,"Парасат" ордендерімен марапатталған."2М органында 15 жыл қызмет еткені үшін","ҚР Конституциясына 10 жыл" медальдары бар. 2000 жылдан республикалық ауыр атлетика федерациясының президенті. 2011 жылдан Азия ауыр атлетика федерациясының вице-президенті. Дереккөздер
Абсалық Күнқожаұлы

Абсалық Күнқожаұлы - 1859 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысының аумағынды, Ертіс пен Қызылсу өзендерінің тоғысатын жерінде тұрған Орынбай қыстауында дүниеге келген. Есімі көршілес жатқан ауылдардағы Әріп Тәңірбергенов, замандастары Көкбай Жанатайұлы, Баймағамбет Айтқожаұлы, Тайыр Жомартбаев сынды ақындармен қатар аталған. Ақын небәрі 53 жыл өмір сүрсе де, өлеңдері ел арасына ауызша кең тараған. Халқымен етене жақын жүріп, оның мұң-мұқтажын жырлаған,озбыр ұлықтарды әшкерелеген. Абайдың өлеңіне ұқсатып "Ат сыны" өлеңі кезінде ұлы ақынның оң бағасын алған. 1936-1937 жылдары Абайдың туғанына 95 жыл толу қарсаңында жасалған М.Әуезов баяндамасы жоспар-тезисінің жетінші бөлімінде, әдебиеттанушы Е.Ысмайыловтың еңбектерінде Абайдың ақын-шәкірттерінің қатарында аты аталады. Дереккөздер
Тінібай Кәукенов

Тiнiбай Кәукенов, ХIХ ғасырдың бiрiншi жартысында Қазақстанда товар-ақша қатынасы дамып, қанат жая бастаған кезеңде Семей өңiрiнде, қазақ арасында алғаш саудамен айналысып, 2-шi гильдi көпес атағын алған iрi саудагер, бай. Руы — Уақ., Көкен болысының старшинасы. Сонымен бiрге Семей көпестері қоғамына мүшелікке қабылданып, мещанин атанған қазақ. Ол уақытта мещандардың отбасы мүшелері де түгелдей осы атаққа ие болған. Мұндай атақ патшалық Ресейде 1785 жылдан ресми түрде қолданыла бастаған. Мещандар құрамын әлеуметтік тап ретінде ұсақ буржуазия өкілдері құраған. Олар көпестер қауымдастығына мүшелік жарна, ал қала бюджетіне алым-салықтар төлеп тұрған. Сондай-ақ мүдделері заң жүзінде қорғалып, мещан екендіктерін айғақтайтын арнайы төлқұжаттар берілген. Және де бұл мещандық атақ әкеден балаға мұрагерлікке қалдырылған. 1897 жылғы Ресейдегі халық санағы бойынша мещандар саны 13386,4 мыңға жетіп, ең ықпалды әлеуметтік топ болып саналған. Тiнiбай Семей өңiрiнен Меккеге барып қайтқан алғашқы қажылардың бiрi. Оның қажы екенi 1888 жылы жазылған Семейдегi N7 жамиғи мешiттiң имам-хатибi Ахметуәли Мунасыповтың қолжазбасында айтылады. Дереккөздер
Эдуард Виктор Эплтон

Эдуард Виктор Эплтон, сэр (ағылш. Sir Edward Victor Appleton; 6 қыркүйек 1892 — 21 сәуір 1965) – ағылшын физигі, 1947жылғы Нобель сыйлығының иегері, атағы «Эплтон қабатының, яғни атмосфераның ең жоғарғы қабаттарын физикалық мақсаттарда зерттегені үшін» берілген. Өмірбаяны Эплтон Батыс Йоркширде, Брадфорд қалашығында дүниеге келген. Хэнсон мектебінде Грамматикалық сауатын ашқан. Кембридждегі Әулие Ионна колледжінің 18 жасар лауреаты, бұл мекемені жаратылыстану бағытындағы ғалым дәрежесімен аяқтаған. Бірінші дүниежүзілік сағыс кезінде батыс аттылар полкынын қатарында болған, кейіннен патшалық инженерлікке ауыстырылған. 1920 жылы Эплтон Кавендиш зертханасының демонстаратының көмекшісі болады. 1924—1936 Патшалық колледжінде профессор атағына ие болған болса, 1936—1939 Кембридж университетінде натурфилософия профессоры болған. 1939дан 1949 жылдары Ғылыми және өндірістік зерттемелерінің департаментінің бас хатшысы болған. 1941 жылы жауынгерлікке шақырылған. 1947 жылы ионосфераны зерттегені үшін Нобель сыйлығының иегері атанған. 1949 жылдан бастап өзінің өмірінің соңы 1965 жылдары Эдинбург университетінің басшысы болған. 1956 жылы «Би-би-си» бағдарламасына шақырылған болатын. «Ғылым және Ұлт» радиобағдарламасындағы 6 лекциясында Ұлыбританияның сол кездегі ғылыми аспекттері туралы баяндап кеткен. Сілтемелер * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1947/ Нобель комитетінің ақпараттары] * [http://n-t.ru/nl/fz/appleton.htm n-t.ru сайтынан ғалымның өмірбаяны ]
Жереми Менез

Жереми Менез (фр. Jérémy Ménez; 7 мамыр 1987, Лонжюмо, Франция) — жартылай қорғаныш шебіндегі француз ойыншысы. 2012 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. Мансабы Жереми өз мансабын "Сошо" футбол клубында бастаған. 16 жасында өзінің ең алғашқы келісім шартына қол қояды да өзінің алғашқы кәсіби ойынын 27 тамыз күні 2004 жылы өткізеді. 2006 жылы 22 қаңтар күні бір ойында Менез үш бірдей гол соғып Франция чемпионатында ең жас "хэт-трик" әзірлеген ойыншы болады. Ол франция лигасында өте жақсы ойын өнерін көрсетіп ең үздік ойыншы танады. Сонынмен қатар оның өнер стильн атақты франциялық ойыншы Зенедин Зиданмен де салыстырып жатады. 2008 жылы Менез итальяндық "Рома" сапына ауысады. Бұл команданың атынан Жереми Менез өзінің ең алғаш голын 2008 жылы 6 желтоқсан күні соғады. 2014 жыл 25 шілде күні Менез тағы бір итальяндық клуб "Милан" сапына ауысады. Келісім шарт бойынша Минез "Милан" сапында 2017 жылдың 30 маусымына дейін өнер көрсетеді. "Милан" сапында Жереми Менез өзінің алғаш голын пенальтиден салады. Жалпы осы уақытқа дейін Минез "Милан" сапында 2 ойын ойнап 3 гол соқты. Жетістіктері * Италия Кубогының иегерлері: 2008 * Франция чемпиондары: 2013, 2014 * Франция Кубогының иегерлері: 2013/14 Дереккөздер
Эрнан Кортес

Фернандо Кортес де Монрой и Писарро Альтамирано , немесе Эрнан Кортес , кейде Фернандо, Эрнандо, Фернан деп те аталады; 1485—1547) — Мексиканы жаулап алған және Ацтектердің мемлекеттігін жойған испан конкистадоры. Еуропаға XVI ғасырдың бірінші ширегінде алғашқы рет ваниль және шоколадты алып келген адам. Орташа дәулетті, бірақ атақты идальго отбасынан шыққан. Саламанка университетіндегі оқуын тастап, әскери адамның өмірін таңдаған. 1504 жылы Эспаньолаға көшіп, 1510-1514 жылдары Диего де Веласкес бастаған экспедияға (Кубаны жаулап алу) қатысты. 1519-1521 жылдары өз бастамасыменмен Мексиканы бағындыруды іске асырды. 1522-1526 жылдары қайта құрыған Жаңа Испания отарында генерал-капитан шенінде қызмет атқарған. Өзінің дербес саясатын жүргізген Кортес билік үшін тартыстан кейін 1528 жылы Еуропаға қайта оралды. 1529 жылы король Карл V оған Оахака маркизі лауазымын тарту етті. 1530 жылы Мексикаға әскери губернатор болып қайтқанымен, Кортестің қолында нақты билік болмады. 1540 жылы Еуропаға біржолата қайтып, 1541 жылы сәтсіз аяқталған Алжирдегі жорыққа қатысты. Испанияда қайтыс болып, Отанында жерленген Кортестің денесі 1556 жылы Мексикаға жеткізілді. 1560-шы жылдары оның ұрпақтары бастаған Мексикадағы билікті басып алу әрекеттері еш нәтиже бермеді. Мексиканың билеушісі Жаңа Испанияны бағындырғаны үшін император Карл V Кортеске жеке елтаңбаға (шығу тегінінен тыс) ие болу құқығын сыйға тартты. Сол заманның дәстүріне сейкес жаңа елтаңбаны құрастыруда Кортестің ұсыныстары ескерілді. Профессор Хавьер Лопес Медельин елтаңбадағы белгілердің мағынасын жете түсіндірген: * қалқанның сол жақ үсті - екі басты бүркіт Габсбург әулетінің империялық масштабы мен Кортестің императорға тәуелділігінің көрінісін сипаттайды. * қалқанның оң жақ үстіндегі үш тәж - Кортестен жеңіліс тапқан үш билеушіні (Монтесума, Куитлауак, Куаутемок) білдіреді; * қалқанның сол жақ асты - арыстанның бейнесі (ерлік іс); * қалқанның оң жақ асты - Теночтитлана пирамидалары мен Мехикода енді тұрғызылған монастрь мен соборлар. * қалқанның ортасы - Кортестің әкесі шыққан Монро әулетінің елтаңбасы; * 7 үндістің бейнесі - Кортестің вассалдарына айналған 7 қала-мемлекет ( Тлакопан, Койоакан, Истапалапа, Тескоко, Чалько, Шочимилько, Тлателолько); Дереккөздер
Эйвон (Англия)

Эйвон (, немесе Aune) — оңтүстік-батыс Англиядағы Девон графствосындағы өзен. Бұл өзен Дартмур ұлттық паркінің оңтүстік жартысынан бастау алады. Дартмур паркінен өткеннен кейін оңтүстік Брент қалашығынан өтеді, сөйтіп Ла-манш өзеніне құяды. 1957 жылы Дартмур ұлттық паркінің кіре берісінде тоған тұрғызылды, соның салдарынан Эйвон су қоймасы пайды болды.
Тәңірберген Маратұлы Бердіоңғар

Бердіоңғар Тәңірберген Маратұлы - 1976 жылы Алматы қаласында туған. Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін бітірген, халықаралық заңгер. 1994-1995 жж. – «31-канал» ТРК-ның журналисі; 1995-1997 жж. – «31-канал» ТРК-ның жастар бағдарламалары редакциясының басшысы; 1997-1999 жж. - «X television» ЖШС-нің бас директоры; 1999-2000 жж. – «Отан» РСП төрағасының жастар саясаты мәселесі жөніндегі кеңесшісі; 2000-2004 жж. – «Жас Отан» Жастар қанаты Республикалық кеңес төрағасының бірінші орынбасары, «Жас Отан» Жастар қанаты Республикалық штабының басшысы; 2004-2007 жж. – үшінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің мүшесі; 2005-2008 жж. – «Жас Отан» Жастар қанаты Республикалық кеңесінің төрағасы, Қазақстан Республикасы Жастар Парламентінің спикері; 2007-2011 жж. – төртінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің мүшесі. Қазақстан Республикасының Парламентіндегі «Нұр Отан» ХДП фракциясы Әлеуметтік кеңесінің ғылым, білім, мәдениет және жастар саясаты мәселелері жөніндегі комиссиясының теңтөрағасы; 2012-2013 жж. – Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі төрағасының кеңесшісі. 2013 жылғы қарашадан бастап – бесінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Нұр Отан» партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005 ж.); «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» (2006 ж.); «Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігіне 15 жыл» (2007 ж.); «Астананың 10 жылдығы» (2008 ж.); «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011 ж.) мерейтойлық медальдарымен марапатталған. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қолы қойылған «Қазақстан Республикасының президенттігіне кандидатты қолдау жөніндегі қоғамдық штабтағы жұмысы үшін» алғысы. Үйленген, ұлы бар. Дереккөздер
Талғат Файзуллаұлы Ерғалиев

Талғат Файзуллаұлы Ерғалиев - экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі болған. 1966 жылы Целиноград облысында туған. Агротехникалық университетті бітірген, инженер-механик. Оқытушы болып жұмыс істеген және кәсіпкерлік қызметпен айналысқан. 1991-1992 жж. – Қазақ мемлекеттік агротехникалық университетінің оқытушысы, инженерлік-педагогикалық факультеті деканының орынбасары. 1993-1999 жж. – сауда компаниясының директоры. 1999-2002 жж. – Қарашағанақ кен орнында «АксайИнвестСтрой» компаниясының басшысы. 2004 жылы «Стройкласс» ҚК ЖШС-ін құрған, жоба-менеджері. 2010 жылдан бері «Ақ жол» Қазақстан Демократиялық партиясы Орталық кеңесінің өңірлік саясат бойынша хатшысы. 2012 жылғы қыркүйек айынан бастап бесінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Ақ жол» Қазақстан Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. Үйленген, үш баласы бар. Дереккөздер
Сәкен Егінбайұлы Жылқайдаров

Сәкен Егінбайұлы Жылқайдаров (1956 жыл Алматы облысы Көксу ауданы Куйбышев ұжымшары - 13 қазан 2015 жыл, Алматы) - Парламент Мәжілісінің депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі * Қазақ политехникалық институтын және Алматы жоғары партия мектебін бітірген. * 1979-1993 жылдары Алматы қаласы Совет аудандық комсомол комитетінің хатшысы, «Алматы гортеплокомэнерго» партия комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. * 1993-1996 жылдары – Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары. * 1997-1999 жылдары – Алматы облысы Талдықорған қаласы әкімінің бірінші орынбасары. * 1999-2011 жылдары – Алматы облысы Талдықорған қаласының әкімі. * 2011-2012 жылдары – Алматы облысы әкімінің орынбасары. * 2012 жылғы қаңтардан бастап V сайланған Парламент Мәжілісінің депутаты. «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. Марапаттары * «Құрмет» ордені * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» * «Астананың 10 жылдығы» * «50 лет Целине» * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медальдарымен марапатталған. Отбасылық жағдайы Үйленген, үш баласы және алты немересі бар. Дереккөздер
Светлана Хайдарқызы Кадралиева

КАДРАЛИЕВА Светлана Хайдарқызы - Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі. 1955 жылы Омбы қаласында туған, Ресей Федерациясы. Қарағанды кооперативтік институтын бітірген, экономист. 1977 – 1983 жж. – «Кооператор» дүкенінің экономисі, тауар маманы, директоры; 1983 – 1984 жж. – № 34 шаруашылық есеп дүкенінің тауар маманы; 1984 - 1992 жж. - «Заря» көтерме – бөлшек сауда бірлестігінің тауар маманы, директорының орынбасары; 1992 - 1996 жж. – Сыртқы экономикалық байланыс министірлігі жанындағы сауда үйінің жетекші маманы, бас директоры; 1996 – 1998 жж. – «Береке» Мемлекеттік Акционерлік Компаниясының ет-сүт саудасы маманы, президенті. 1993 жылы «Торговый дом Казрос» ЖШС Компаниясын құрды. 2013 жылғы маусымнан бастап – V шақырылған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Ақ жол» Қазақстан Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. Тұрмыста, екі баласы бар. Дереккөздер
Төлеш Әукебайұлы Кенжин

Кенжин Төлеш Әукебайұлы - Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі 1946 жылы 23 шілдеде Қарағанды қаласында туған. 1970-1975 жылдары Алматы халық шаруашылығы институтының толық курсын тыңдады (сырттай оқу бөлімі). Еңбек жолын 1961 жылы бастады. 1961-1965 жж. - ҚКҒЗИ лаборанты 1965-1968 жж. - Кеңес Армиясы қатарында қызмет өткерген. 1968-1971 жж. - № 35 шахта, МШМБ хронометражшы, жерасты электр слесарьларының бригадирі. 1971-1973 жж. - «Северная» шахтасының жерасты электр слесары, комсомол ұйымының хатшысы. 1973-1977 жж. - «Шахтинск» шахтасы директорының көмекшісі, шахта партия комитетінің хатшысы, ауысым басшысы, техникалық кешен шебері. 1977-1979 жж. - «Целиноградэлеватормельстрой» Қарағанды ЖМК жабдықтау бөлімінің бастығы 1979-1981 жж. - «Сарань» шахтасы директорының орынбасары 1981 -1989 жж. - ликер-арақ зауытының дайын өнім экспедиторы 1989-1993 жж. - коммерциялық құрымдарда жұмыс істеді. 2004 жылдан бастап ҚКХП ОК хатшысы 2012 жылғы қаңтардан бастап - Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, ҚР ҚКХП партиялық тізімі бойынша сайланған. Үйленген, екі қызы және үш немересі бар. Дереккөздер
Ким Роман Ухенович

Ким Роман Ухенович - Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі 1955 жылы 8 мамырда Алматы облысының Үштөбе қаласында туған. Ұлты кәріс. Алматы мал дәрігерлік институтын «мал дәрігері» мамандығы бойынша, Экономика және құқық академиясын «заңгер» мамандығы бойынша бітірген. Ташкент метрология және стандарттау институтының, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясының курстарын аяқтаған. Еңбек қызметін 1979 жылы Қазақ КСР Дайындау министрлігінде Алматы аймақтық зертханасы бөлімінің бастығы болып бастаған. 1993-1995 жж. – басқарма бастығының орынбасары, одан кейін маркетинг басқармасының бастығы. 1995-1999 жж. – «Комбикорм» АҚ –ның бірінші вице-президенті. 1999-2002 жж. – Алматы облысы Қаратал ауданының әкімі. 2002-2007 жж. – «Қазақстан кәрістерінің қауымдастығы» РҚБ-нің бірінші вице-президенті. 2007 жылдан бастап «Қазақстан кәрістерінің қауымдастығы» РҚБ-нің президенті. Қазақстан халқы Ассамблеясы кеңесінің мүшесі. 2005-2008 жж. – «Шағын және орта бизнесті дамыту федерациясы» СЮЛ директорлар кенесінің төрағасы. 2007-2010 жж. – «Caspian Group» АҚ директорлар кенесінің төрағасы. 2012 жылдың қаңтарынан бастап – бесінші сайланған Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің депутаты. Қазақстан халқы Ассамблеясынан сайланған. Корея Республикасы Президентінің жаныныдағы Кореяның бейбіт және демократиялы бірігуі жөніндегі Косультативтік комитеттің мүшесі. Корей бизнесмендерінің Әлемдік форумы алқасының мүшесі. ІІ дәрежелі «Достық» орденімен, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы» және «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медальдарымен мараптталған. Корея Республикасы Президентінің белгісімен марапатталған. Қазақстанның хапкидо федерациясының құрметті президенті. Үйленген. Ұлы – Ким Евгений Романович.Қызы – Ким Алина Романовна. Дереккөздер
Николай Алексеевич Кузьмин

Кузьмин Николай Алексеевич - Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі 1956 жылы Өскеменде туған. Өскемен құрылыс техникумын, Қазақ ұлттық техникалық университетін бітірген. 1973-1974 жылдары Өскемен титан-магний комбинатында (бұдан әрі - ӨТМК) слесарь, жүргізуші болып жұмыс істеді. 1974-1976 жылдары Кеңес Армиясы қатарында әскери борышын өтеді. 1976-1987 жылдары - ӨТМК-ның слесары, жүргізушісі. 1987-1991 жылдары - ӨТМК-нің экономисі, бөлім бастығының орынбасары. 1991-2012 жылдары - «Титан» «Өндірістік-коммерциялық фирмасы» ЖШС-нің директоры, бас директоры. 2012 жылғы қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі. «Құрмет» орденімен, «Шапағат», «Білім беру саласының меценаты» медальдарымен марапатталған. Үйленген, екі баласы бар. Дереккөздер
Қазыбекова Меруерт Айтқажықызы

Қазыбекова Меруерт Айтқажықызы - Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің Хатшысы. 1961 жылы Көкшетау қаласында туған. Алматы халық шаруашылығы институтын, «Тұран» университетін, РФ Президенті жанындағы Ресей мемлекеттік қызмет академиясын бітірген. Саяси ғылымдардың кандидаты. 1973 – 1983 жылдары – Алматы халық шаруашылығы институтының студенті. 1983 – 1985 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік сақтандыруда инженер-экономист болып жұмыс істеген. 1986 – 1989 жылдары Көкшетау қалалық атқару комитетінде инженер-экономист, экономист, аға экономист болып жұмыс істеген. 1991 – 1992 жылдары – Көкшетау қаласында шаруашылық есептік-экономикалық топ жетекшісі. 1992 – 2006 жылдары – «Тілектес» ЖШС-нің директоры, «АВЗ – 007» ЖШС-нің қаржылық директоры. 2006 – 2008 жылдары – «Қазақстан темір жолы» ҰК АҚ Қаржы департаментінің басқарма бастығы. 2008 жылдан бастап «Қазақстанның кәсіпкер әйелдер одағы» Қоғамдық бірлестігінің төрайымы. 1998 – 2002 жылдары – Іскер әйелдер қауымдастығының Ақмола облыстық бөлімшесінің төрайымы (қоғамдық негізде). 2000 жылы АҚШ-да тағылымдамадан өткен. 2001 жылы АҚШ-да «SАBIT» бағдарламасы бойынша тағылымдамадан өткен. 2002 – 2006 жылдары – Әйелдер кәсіпкерлігін дамыту орталығының төрайымы (қоғамдық негізде). 2012 жылғы қаңтардан бастап бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің хатшысы. 2002 жылдан «Ақ жол» ҚДП-ның мүшесі. 2002 – 2005 жылдары «Ақжол» ҚДП-ның Ақмола облыстық бөлімшесінің төрайымы. 2012 жылдан Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісіндегі «Ақ жол» ҚДП фракциясының мүшесі. «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған. Қазақ және орыс тілдерін меңгерген. Екі баласы бар. Дереккөздер
Құралай Әнуарқызы Қаракен

Қарекен Құралай Әнуарқызы - Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі 1958 жылы Ақтөбе қаласында туған. И.М. Сеченов атындағы Бірінші Мәскеу медицина институтын бітірген. Институтты бітіргеннен кейін Ақтөбе қаласының СЭС дәрігер-эпидемиологы, Ақтөбе қаласының СЭС тамақтану гигиенасы бойынша санитарлық дәрігер болып жұмыс істеді. 1987-1996 жылдары Ақтөбе қаласының СЭС тамақтану гигиенасы бөлімшесінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1996-1997 жылдары - Ақтөбе облысы СЭС тамақтану гигиенасы бөлімшесінің меңгерушісі. 1997-1998 жылдары - Ақтөбе қаласы мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы бастығының орынбасары. 1998-2001 жылдары - Ақтөбе қаласы мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасының бастығы. 2001-2002 жылдары - Ақтөбе облысы денсаулық сақтау басқармасының бастығы. 2002-2012 жылдары – Ақтөбе облысының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитетінің Ақтөбе облысы бойынша департаментінің директоры. 2012 жылғы қаңтардан бастап V сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Нұр Отан» ХДП мүшесі. «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы», «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» медальдарымен және «Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздігі», «Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін», «Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау қызметкерлері кәсіподағының үздігі» омырау белгілерімен марапатталған. Тұрмыста, екі баласы және үш немересі бар. Дереккөздер
Арман Төлешұлы

Арман Төлешұлы - Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі 1967 жылы Қарағанды облысының Сәтпаев қаласында туған. Қарағанды мемлекеттік университетін, Қазақ мемлекеттік басқару академиясы жанындағы Нарық институтын, Ресей Федерациясы Үкіметінің жанындағы Халық шаруашылық академиясының Жоғары бизнес мектебін бітірген. Университетті бітіргеннен кейін «Жезқазған түстіметалл» АҚ-нда заңгер, заң бөлімінің бастығы болып жұмыс істеген. 1999-2001 жылдары - «Қазақмыс» «Шығысказмедь» корпорациясының филиал басшысының құқықтық мәселелер жөніндегі орынбасары. 2001-2007 жылдары - «Қазақмыс» корпорациясы Заң қызметі департаменті директорының орынбасары. 2007-2012 жылдары - «Қазақмыс» корпорациясы Заң қызметі департаментінің бастығы. 2012 жылғы қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. «КСРО ҚК 70 жыл» (1988 жыл), «Жауынгерлік ерлігі үшін» (1988 жыл), «Кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылғанына 15 жыл» (2004 жыл), «Кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылғанына 20 жыл» (2009 жыл), «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011 жыл) медальдерімен марапатталған. Үйленген, үш баласы бар. Дереккөздер
Айқын Ойратұлы

Айқын Ойратұлы (972 жылы 28 қарашада Көкшетау облысы Куйбышев қала үлгісіндегі кентінде туған) - Қазақ. Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі Өмірбаяны Көкшетау мемлекеттік университетін, «Фемида» Қарағанды заң академиясын бітірген. Еңбек жолын 1989 жылы Куйбышев аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының автобазасында слесарь болып бастаған. 1997 жылдан бастап кәсіпкерлік қызметпен айналысқан. 2004-2011 жж. «News Print» ЖШС жетекшісі («Московский комсомолец в Казахстане» газетін шығару). 2005-2006 жж. – Алматы қалалық комитетінің екінші хатшысы. Партияны тіркеген мезгілден бастап қазіргі уақытқа дейін ҚКХП Орталық комитеті аппаратының жетекшісі. 2007 ж. - ҚКХП Орталық комитеті Бюросының мүшесі. 2004 және 2007 жж. - ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарының сайлауына ҚКХП атынан депутаттыққа кандидат болып қатысты. 2007 және 2011 жж. ҚКХП республикалық сайлауалды штабы жетекшісінің орынбасары. 2012 жылғы қаңтар айынан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі. Үйленген, екі баласы бар. Дереккөздер
Николай Николаевич Логутов

Николай Николаевич Логутов - Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі 1950 жылы 31 қазанда Алматы қаласында туған. В.И. Ленин атындағы қазақ политехникалық институтын бітірген. Институтты бітіргеннен кейін Металлургия және байыту институтында инженер болып жұмыс істеген. 1975 - 1976 жж. – Фрунзе аудандық комсомол комитетінің бөлім меңгерушісі. 1976 - 1977 жж. – Алматы қалалық комсомол комитетінің бөлім меңгерушісі. 1977 - 1981 жж. – Әуезов аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы. 1981 - 1983 жж. – Қазақстан Әуезов аудандық партия комитетінің бөлім меңгерушісі. 1983 - 1985 жж. – Қазақстан Алматы қалалық партия комитетінің бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1985 жылы – халық депутаттары Әуезов аудандық кеңесінің атқарушы комитеті төрағасының орынбасары. 1985 - 1990 жж. – Қазақстан Әуезов аудандық партия комитетінің хатшысы. 1990 - 1992 жж. – халық депутаттары Калинин аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы. 1992 - 1994 жж. – Әуезов аудандық әкімшілігінің басшысы. 1994 - 1998 жж. – «Құрылтай» сауда фирмасының төрағасы. 1996 жылы – Қазақстандағы Тверьуниверсалбанк өкілдігінің (Алматы қ.) директоры. 1998 - 2012 жж. – Алматы облысы Іле ауданының әкімі. 2012 жылғы қаңтардан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі. «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. «Құрмет» орденімен марапатталған. Үйленген, екі баласы, екі немересі (қыз және ұл) бар. Дереккөздер
Анатолий Павлович Маковский

Анатолий Павлович Маковский - Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі 1955 жылы Көкшетау облысында туған. Целиноград ауылшаруашылық институтын бітірген. Институтты бітіргеннен кейін колхоздың төрағасы, Көкшетау ауылшаруашылық институтының оқу – тәжірибелік шарауашылығының директоры қызметтерін атқарған. 1994-1996 жылдары Көкшетау облысы Ленинград ауданы әкімінің бірінші орынбасары болып жұмыс істеді. 1996-1997 жылдары - Көкшетау облысы Ленинград ауданының әкімі. 1996-1997 жылдары – Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы әкімінің бірінші орынбасары, Ауылшарауашылығы департаментінің бастығы. 1997-1998 жылдары - Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы әкімінің міндеттерін атқарушы. 1998-2012 жылдары - Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданының әкімі. 2012 жылғы қаңтардан бастап – Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты, «Нұр Отан» Халықтық - демократиялық патия фракциясы төралқасының мүшесі, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан» ХДП фракциясының жанындағы Аймақтық саясат және маслихаттармен жұмыс істеу кеңесінің мүшесі. «Құрмет» орденімен, «Тыңға 50 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Парлментіне 10 жыл» медальдарымен марапатталған. Үйленген, екі баласы және төрт немересі бар. Дереккөздер
Екілік іздеу (Бинарлық)

Екілік (Бинарлық) іздеу - Сұрыпталған массив элементтерінің классикалық алгоритмделініп ізделінуі. Яғни, х қатарының у берілген санын немесе бөлімін табу үшін, оны жақындаған сайын екіге бөліп отыру болып табылады. C#-та берілген мысал Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title%D0%94%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BA&stable1/Двоичный поиск] * [http://www.cyberforum.ru/csharp-beginners/thread736637.html/Екілік іздеудің кодта берілген түрі] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Binary_search_algorithm/Binary search algorithm] * [http://greatrussianpeople.ru] * [http://www.slovari-online.ru/word]
Сұрыптау әдістері

Сұрыптау (Селекция; selection; Сортировка; sorting) - массив элементтерін белгілі бір заңдылықпен орындарын ауыстырып реттеу процессін айтамыз. Мысалы, сандар массивін өсуі, кемуі бойынша сұрыптау, жолдар массивін алфавит бойынша сұрыптау және тағы басқа. Сұрыптау мақсаты Сұрыптау мақсаты - көптеген сұрыпталған обьектінің ішінен белгілі бір элементті іздеуді оңайлату. Ақпараттық жүйелерде мәліметтерді сұрыптаудың маңызы өте зор. Сұрыптаудың түрлері Бүгінгі таңда сұрыптаудың көптеген тәсілдері белгілі. Олар: * Таңдау арқылы сұрыптау * Алмастыру арқылы сұрыптау * Индекстері арқылы сұрыптау * Енгізу арқылы сұрыптау * Біріктіру арқылы сұрыптау Тізімді реттеу Сұрыптау кез-келген түрдегі кестелерді (массивтерді) өңдеу алгоритміне жатады. Бұның мәні мынада: кесте элементтерін белгілі бір ретпен орналастыру. Сандық кестені сұрыптау - ондағы элементтерді оның нөмірінің өсуі немесе кемуі мәнімен орналастыру. Мысалы Мұндағы жақшада көрсетілген индестер бір мәнді элементтердің ретін көрсетеді. Литерлік кестені сұрыптау - әдетте ондағы мәндерді алфавит бойынша орналастыру дегенді білдіреді. Егер реттеген кезде бірдей мәнді элементтердің реті өзгермесе сұрыптаудың бұл түрі тұрақты болып табылады. Сұрыптау әдістері Сұрыптаудың бірнеше әдістері бар. Бұлардың барлық алгоритмдерден таңдап алыну себебі, біріншіден, жиі қолданылады, екіншіден, көптеген басқа алгоритмдер осылардың түрлі модификациялары болып табылады.Олар: * Сұрыптаудың көпіршікті әдісі * Сұрыптаудың шейкерлі әдісі * Сұрыптаудың хоор әдісі Дереккөздер Қолданылған әдебиеттер * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 * Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А., 2000. * Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных. * Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.,1996. * Кнут Теория алгоритмов. * Матросов В. Л. Теория Алгоритмов. * Семашко Г. Л., Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.,1988. Сыртқы сілтемелер *[http://magister.kz/referat/show/3671/1/1] *[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83] *[http://www.topreferat.com/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82/2840-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82] *[http://www.topreferat.kz/load/kursty_zh_mys/bas_a_p_nder/s_ryptau_disteri/160-1-0-5839] *[http://smsreferat.kz/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80/2147-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.html]
Таңдау арқылы сұрыптау

Таңдау арқылы сұрыптау - бұл сұрыптаудың ең қолайлы түрі. Әдетте бұл әдіс кестені реттеуді қажет еткен адам ойына ең бірінші келеді. Бұның мәні мынада, мысалы n элементтен тұратын А сандар массиві берілген. Оны таңдау әдісін қолданып элементтерінің өсуі бойынша сұрыптау қажет. Алгоритм # Өлшемі n болатын А массивін толтыру және экранға шығару; # i:=1; # Индекс i-ден басталатын массив элементтерінің ішінен ең кішісін (индексі j) таңдап алу; # A[i] және A[j] элементтерінің орындарын ауыстыру; # i:i+1 мәні үшін i:n болғанға дейін 3 және 4 қадамдарды қайталау; # Сұрыпталған А массивін экранға шығару. Программалау Бұл программада берілген массив бөлігінің ең кіші элементінің индексін(рет нөмірін) табатын MinMas(j) функциясы пайдаланылған. Функцияның j параметрінің мәні массив бөлігінің бірінші элементтерінің рет нөмірін (соңғысы n) көрсетеді. Дереккөздер Қолданылған әдебиеттер * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 * Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А., 2000. * Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных. * Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.,1996. * Кнут Теория алгоритмов. * Матросов В. Л. Теория Алгоритмов. * Семашко Г. Л., Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.,1988. Сыртқы сілтемелер *[http://magister.kz/referat/show/3671/1/1] *[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83] *[http://www.topreferat.com/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82/2840-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82] *[http://www.topreferat.kz/load/kursty_zh_mys/bas_a_p_nder/s_ryptau_disteri/160-1-0-5839] *[http://smsreferat.kz/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80/2147-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.html]
Алмастыру арқылы сұрыптау

Алмастыру арқылы сұрыптау - алгоритмдік сұрыптаудың ең жеңіл түрі болып табылады.Бұл алгоритмдік сұрыптау өте жеңіл, әрі оңай, себебі бұл сұрыптау улкен емес массивтерге қолданылады. Алгоритмнің қиындығы: O(n²). Қысқаша мазмұн Қайтсе де сұрыптаудың кез-келген әдісі алмастырумен, яғни жадыда екі элементтін орын ауыстырумен байланысты. Бірақ басқа әдістер үшін бұл әрекет көмекші болса, алмастыру сұрыптауы үшін бұл - процесстің басты сипаты болып табылады. Алмастыру арқылы сұрыптаудың мәні кестенің қатар тұрған элементтерін қос-қостан көптеп салыстырып және осы элементтерді берілген ретпен орын ауыстыруда. Бұның мәні мынада, Мысалы n элементтен тұратын А сандар массиві берілген. Оны алмастыру әдісін қолданып элементтерінің өсуі бойынша сұрыптау қажет. Алгоритм # Өлшемі n болатын А массивін толтыру және экранға шығару; # i:=1; # A[i] >A[i+1] элементтерінің орындарын ауыстыру; # i:i+1 мәні үшін i:n болғанға дейін 3 қадамды қайталау; # Сұрыпталған А массивін экранға шығару. Программалау Дереккөздер Қолданылған әдебиеттер * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 * Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А., 2000. * Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных. * Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.,1996. * Кнут Теория алгоритмов. * Матросов В. Л. Теория Алгоритмов. * Семашко Г. Л., Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.,1988. Сыртқы сілтемелер *[http://magister.kz/referat/show/3671/1/1] *[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83] *[http://www.topreferat.com/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82/2840-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82] *[http://www.topreferat.kz/load/kursty_zh_mys/bas_a_p_nder/s_ryptau_disteri/160-1-0-5839] *[http://smsreferat.kz/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80/2147-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.html]
Уәлитхан Танашұлы

Танашұлы Уәлитхан – көрнекті Алаш қозғалысының қайраткері, заңгер. 1887 жылы Ішкі Бөкей ордасы 2-Теңіз жағалауы округі №3 болысында туған. 1908 жылы Астрахань гимназиясын, 1912 жылы Қазан университетінің заң факультетін бітірген. Оқуын тәмамдаған соң Қазан қаласында адвокаттық жұмысқа тұрған. Осында татар және орыс зиялыларының пікірлес әрі әділеттік жолында күрескер тұлғасы болып қалыптасады. 1917 жылы сәуірде Орынборда өткен Торғай облысы қазақтарының съезіне шақырылып, мәжіліс төралқасына кіреді. Сол айда Ордада Бөкейлік қазақтардың съезін ұйымдастыру және өткізу шараларына тікелей атсалысады. Осы жолы съездің төралқа төрағасы болып сайланады. 1917 жылы 21-26 шілдеде Орынборда өткен бірінші жалпықазақ съезінде Бүкілресейлік құрылтайға депутат ретінде сайланады. 5-13 желтоқсанда өткен екінші жалпықазақ съезінде Алашорда үкіметі – Ұлт Кеңесінің құрамына енеді. Заңгер Алашорда үкіметін құруға байланысты құжаттардың дайындалуына тікелей ат салысты. Сол жылы Мәскеуде өткен бүкілресейлік мұсылмандар съезіне қатысып, атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. 1918 жылдары Алашорда атынан ішкі Ресей мен Сібірде құрылған Комуч, Сібір үкіметі, Уфа директориясы секілді түрлі бағыттағы билік құрылымдарымен келіссөз жүргізуге қатысады. Қайраткер Ж.Досмұхамедұлымен бірге Комучтың даярлық жұмыстарына қатысса, сол шамада өзі Уфа директориясының мәжілісінде болып, сөз сөйлейді. Заңгердің тағы бір батыл саяси қадамы «Ойыл уалаяты» аталып кеткен құрылымды таратып, Алашорданың Батыс бөлімшесін құруға бастамашы болуы еді. Қараша айында Уфа директориясы амалсыз жұмысын тоқтатқанда, заңгер Ә.Бөкейхан, А.Тұрлыбайұлымен бірге Колчак үкіметімен келіссөздер жүргізді. Саяси тактика болып табылатын осы басқосуда ол Алашорданың бейтараптығына кепілдік беретін және түрлі саяси оспадарлықтан сақтайтын билік құрылымын жасақтауды ұсынды. Большевиктер толық жеңгенде қайраткер жаңа биліктің жұмысына тартылды. 1919 жылдан бастап Қазақ әскери ревкомының кеңсесінде, Мемлекеттік баспа ісін ұйымдастыру комиссиясында қызмет атқарды. 1920 жылы Қазақ автономиясын жариялайтын құрылтайға Бөкей Ордасынан өкіл болып қатынасты. Осында Қазақ АКСР Орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланды. Кешікпей Қазақ АКСР Заң халық комиссарының орынбасары болып тағайындалды. 1921-1924 жылдары республиканың Мәскеудегі өкілеттігінің алқа төрағасының орынбасары, Ұлттар комиссариаты жанындағы Қазақстан өкілеттігі төрағасының орынбасары қызметін атқарды. 1924-1937 жылдары Татар АКСР Жоғары сотында жұмыс істеді. 30-40 жылдары екі мәрте репрессияланды. Айдаудан 1955 жылы босатылды. 1968 жылы Алматыда қайтыс болды.
Индекстері арқылы сұрыптау

Индекстері арқылы сұрыптау - сұрыптаудың бірден-бір түрі. n элементтен тұратын А сандар массиві берілген. Массивті индекстері (индекстер массивін жасақтау) арқылы элементтерінің өсуі бойынша сұрыптайық. Алгоритм # Өлшемі n болатын А массивін толтыру және экранға шығару; # i:=1; # Индекс i-ден басталатын массив элементтерінің ішінен ең кішісін (индексі j) таңдап алу; # A[i] және A[j] элементтерінің орындарын ауыстыру; # i:i+1 мәні үшін i:n болғанға дейін 3 және 4 қадамдарды қайталау; # Сұрыпталған А массивін экранға шығару. Программалау Дереккөздер Қолданылған әдебиеттер * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 * Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А., 2000. * Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных. * Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.,1996. * Кнут Теория алгоритмов. * Матросов В. Л. Теория Алгоритмов. * Семашко Г. Л., Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.,1988. Сыртқы сілтемелер *[http://magister.kz/referat/show/3671/1/1] *[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83] *[http://www.topreferat.com/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82/2840-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82] *[http://www.topreferat.kz/load/kursty_zh_mys/bas_a_p_nder/s_ryptau_disteri/160-1-0-5839] *[http://smsreferat.kz/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80/2147-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.html]
Енгізу арқылы сұрыптау

Енгізу арқылы сұрыптау - бұл массивтің сұрыпталмаған бөлігінен сұрыпталған бөлігіне элементтерді енгізу болып табылады. Енгізілген элемент массив бөлігінің сұрыпталуын бұзбау қажет. Ол үшін енгізілген элемент өз орнын тапқанша, сұрыпталған бөлігінің элементтерімен орын ауыстырып отыруы тиіс. Мысалы n элементтен тұратын А сандар массиві берілген. Оны енгізу әдісін қолданып элементтерінің өсуі бойынша сұрыптайық. Алгоритм # Өлшемі n болатын А массивін толтыру және экранға шығару; # i:=2; # j:=i-1; # Егер A[j+1]A[j] болса, онда олардың орындарын ауыстырамыз және j:j-1, әйтпесе j:=0; # j:=0 болғанға дейін 3 және 4 қадамдарды қайталау; # i:=i+1; # i:=n болғанға дейін 3,4,5,6 қадамдарды қайталау; Программалау Дереккөздер Қолданылған әдебиеттер * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 * Бурин Е. А. Программирование на языке Турбо Паскаль. А., 2000. * Вирт Н. Алгоритмы инструктуры данных. * Досмайлов Т. К. Паскаль программалау тілі. А.,1996. * Кнут Теория алгоритмов. * Матросов В. Л. Теория Алгоритмов. * Семашко Г. Л., Салтыков Г. Л. Программирование на языке Паскаль. М.,1988. Сыртқы сілтемелер *[http://magister.kz/referat/show/3671/1/1] *[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83] *[http://www.topreferat.com/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82/2840-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82] *[http://www.topreferat.kz/load/kursty_zh_mys/bas_a_p_nder/s_ryptau_disteri/160-1-0-5839] *[http://smsreferat.kz/%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80/2147-%D0%A1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%83-%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82.html] [[Санат:Математика]
Үмбеталиев Шора

Үмбеталиев Шора — Әнші (бас). Қазақстанның халық артисі. 1941жылы Астрахань облысында туған. 1970 жылы Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының вокальды факультетін, Н. А. Шарипованың класы бойынша бітірген. 1968 жылы – Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік академиялық опера және балет театрының солисі. Оның ең жақсы партиялары: Сырттан (А. Жұбанов пен Л. Хамидидің "Абайы"), Бекежан мен Қожақ (Е. Брусиловскийдің "Қыз Жібек" және "Ер Тарғыны", Жанбота (М. Төлебаевтың "Біржан мен Сарасы"), Мельник (А. Даргомыжскийдің "Русалкасы") және басқалары. Шора Үмбеталиев жасаған сахналық образдарда жоғарғы артистік, көңілдің құбылмалы сәттерін дәл басатын әншілік шеберлігі бар. Шора Үмбеталиев -"Япурай", "Қараторғай", "Бір бала", "Қара кесек" сияқты қазақтың халық әндерін орындайды.
Бағаналы Саятүлеков

Саятүлеков Бағаналы (1895-1986) – күйшілік дәстүріндегі орындаушылардың бірі. Бағаналы Саятүлеков 1895 жылы Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Көкжыра ауылында дүниеге келген. Алты жасынан бастап қолына домбыра ұстаған Бағаналы өзінің тарлан шабысынан, дүл-дүл аяқ алысынан жаңылмай өткен адам. Жас кезінде дауысы зор әнші, әрі домбырашы болған. Майталман домбырашының орындауында Тәттімбет, Тоқа, Раздық, Байжігіт, тағы басқа күйші-композиторлардың туындылары өз ерекшелігімен кейінгі ұрпаққа жетті. Бағаналы Тәттімбеттің «Көкейкесті» күйін алғаш орындаушылардың бірі. Ол 1937 жылы Алматыда өткен халық өнерпаздарының 1-слетіне және Жамбылдың 95 жасқа толу тойына шақырылып, өнер көрсетеді. Күйшінің репертуарында халыққа белгісіз 40-қа тарта күй болған екен. «Қорамжан», «Ащы күй», «Көктөбет», «Шыңырау», «Беласар» сияқты күйлердің нұсқасын бүгінге жеткізген, домбырашылығымен қатар, «Қосішек», «Барина-сударина», «Шопан тойы», «Гагаринге сүйінші», «Ой толғауы», «Қосбасар» сияқты бірнеше күйлер шығарған. Шығыс Қазақстан мен Арқа өңіріндегі халық композиторлары күйлерін шебер орындаған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://tarbagatay.vko.gov.kz/ Тарбағатай ауданы әкімінің ресми сайты ] * [http://kitaphana.kz/ Кітапхана]
Ержан Шегенов

Ержан Шегенов 1968 жылдың 18-ші қазанында Ұлан ауданының Молодежный кентінде дүниеге келген. 1986 ж. Молодежный кентінде орта мектепті тәмәмдап, 1987-1989 жж. кеңес әскері қатарында азаматтық борышын орындайды. 1990-1995 жж. ШҚМУ-нің дене тәрбиесі факультетін бітіріп, «Денешынықтыру пәнінің мұғалімі» деген мамандықты иеленеді. Ержан бокстан КСРО спорт шебері. Кикбоксингтен ҚР еңбек сіңірген спорт шебері. Спорттың осы түрінен ҚР он жеті мәрте чемпионы. Спорттағы жетістіктері: *ҚР 17 мәрте чемпионы – 1992-2007 жж.; *Әлем Кубогінің иегері – 2004 ж.; *Әлем чемпионы – 1995, 2001, 2003, 2005 жж.; *Еуропа чемпионы – 1994, 1998, 2006 жж.; *Азия чемпионы – 1994, 1998, 2003 жж.; ТМД чемпионы – 1993 ж.; *Украина чемпионы – 1994 ж.; *Әлем чемпионатының күміс жүлдегері – 1995, 1999, 2004, 2006 жж.; *Әлем чемпионатының қола жүлдегері – 1997, 2006 жж.; *Ресейде өткен ХТ жеңімпазы – 2006, 2007 жж. Сыртқы сілтемелер # [http://ulan.vko.gov.kz/kz/sport1_22.htm Ұлан ауданы әкімінің ресми сайты]