kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сусындар

]] Сусындар — ертеден сусындарды екі топқа бөлген: (алкогольсіз) салқындатқыш, сусынды қандырғыш немесе алкогольді. Ғылыми және аспаздық-тағамдық түрде құндылығы бірдей емес. Табиғи шикізаттар негізінде дайындалған сусындар: * Табиғи сусындар: * а) су, сүт, минералды сулар, балмен араластырылған сулар, ағаштардың балғын, көкөністердің, жеміс-жидектердің, кокос жаңғағының шырындары; * б) ерекше өңдеу арқылы алынған толық табиғи сусындар (қымыз, чал, айран, шұбат, тарақ, шай, кофе, какао, мате, морстар, квас, қышқыл щилер). * Жоғары сапалы табиғи шикізаттарды өндеу негізінде алынған алкогольді, бірақ құрамында қант жоқ сусындар: * а) құрғақ жүзім шараптары, үй жағдайында дайындалған сыраның ұлттық түрлері, бал және жеміс сусындары; * ә) жоғары сапалы тамақ шикізаттарын (жүзім, алма, қарабидай, арпа, күріш, тұт, қант құрағы) көп рет айдау арқылы алынған алкогольді ішімдіктер (француз коньяктары, арақ, виски, кальвадос, тутовка, саке, ром). Бұл сусындар мен ішімдіктер шағын мөлшерде тағамдардың дәмін, консистенциясын келтіруге, аспаздық мақсатқа да пайдаланылады. Аспаздық өңдеуде тағам жоғары температураға дейін өнделінетін болғандықтан, оған қосылған алкогольді ішімдіктің құрамындағы спирт буға айналып кетеді. * Сақтау, тасымалдау кезінде бұзылмас үшін қосылатын қоспалары бар, табиғи шикізаттардан дайындалынатын алкогольсіз сусындар: * а) өндірісте шығарылған көкөніс және жеміс шырындары; * б) лимонадтар. * Құрамында қант немесе басқа қоспалары бар табиғи шикізаттар негізінде дайындалған сусындар: а) жүзім шараптары, көмірқышқыл газымен қанықтырылған көпіршікті шампан шараптары; б) сапасын тұрақтандыру үшін спирт қосып күшейтілген ішімдіктер (барлық асханалық, десерттік, маркалы немесе жай жартылай құрғақ және тәтті шараптар); в) құрамында қанты бар жеміс-жидек шырындарынан дайындалған құймалар, тұндырмалар, ликерлер; г) барлық арманьяктар, брендилер, екінші сортты коньяктар және «Столичная» арағы; д) құлмақ, мальтоза қосылған дәндерден дайындалған сыралардың барлық түрі. Жасанды сусындар. 1. Жасанды қоспалар көп мөлшерде қосылған сусындар: а) хош иістік альдегидтер эссенциялар негізінде дайындалған газды сулар; б) осы эссенциялар пайдаланылған жеміс сулары; в) табиғи уыт қоспай дайындалған алкогольсіз сыра түрі, "Кока-кола", "Пепси-кола", "Фанта". 2. Күрделі жасанды араласпалар қосылған алкогольді сусындар: а) арзан шараптар, портвейндер, вермуттар, жасанды херестер; б) төмен сортты өнімдерден дайындалған арақ, ром, джин, виски, ханшина, Вьетнам күріш арағы. Бұл ішімдіктер зиянды болғандықтан аспаздықта қолданбаған дұрыс. Араласпа (купажные) сусындар. ішер алдында әр түрлі компоненттерді араластырып дайындалған сусындар: коктейльдер, глинтвейндер, крюшондар, пунштар, грг.тар, флиптер және т. б. Дереккөздер
Моральға жат қылық

Моральға жат қылық - қоғамның қалыптасқан моральды бастауларын қабылдамау, адамгершілік нормаларға нигилистік қатынас, жеке тұлғаның және әлеуметтік топтардың рухани күйзелісі. Моральға жат қылықтың шектен шыққан формасына арсыздық, қоғамның барлық мәдениетіне, оның рухани құндылықтарына жаратпаушылық қатынас, мұраттар мен қалыптасқан әлеуметтік бастауларды келеке ету жатады. Дереккөздер
Медициналық эвакуация

Медициналық эвакуация (Медицинская эвакуация) — жаралылар мен ауруларды ұрыс даласынан ұрыс қимылдары ауданынан немесе терең тылдан емдеу мекемелеріне ұйымдасқан түрде тасымалдау (қолмен, көлікпен). Медициналық эвакуация жаралылардың (аурулардың) жараларының ауырлығына, медициналық көмекті қажетсіну дәрежесіне, денсаулығын қалпына келтірудің мөлшерлі мерзіміне байланысты ұйымдастырылады. Дереккөздер
Калокагатия

Калокагатия - антикалық эстетиканың аударуға келмейтін термині, индивид сұлулығының шарты болатын сыртқы және ішкі үндестікті білдіреді. Калокагатия туралы дерек алғаш рет 7 дананың материалдарында кездеседі. Дереккөздер
Медициналық-санитариялық батальон

Медициналық-санитариялық батальон (Медико-санитарный батальон) — жаралылар мен ауруларды эвакуациялау үшін медициналық пунктте оларға кәсіби медициналық көмек көрсетуге арналған құрамалардың медициналық-санитариялық кызмет көрсету бөлімі. Сонымен бірге медициналық-санитариялық бөлімге медициналық барлау жүргізу, санитариялық-гигиеналық және індетке қарсы шаралар өткізу мен әскерді медициналық-санитариялық құралдармен камтамасыз ету міндеттері де жүктеледі. Дереккөздер
Кепілдік хат

Кепілдік хат - борышқордың шаруашылық шарт талаптарын толық және уақытылы қамтамасыз ететіні жөнінде кепілгердің несиегерге беретін міндеттемесі, сондай-ақ тиесілі соманың уақытылы төленуі қамтамасыз етілетіні жөнінде беретін хаты. Кепілдік хатта кепілгердің үшінші тұлғаға беретін міндеттемесінің сипаты мен көлемі көрсетіледі. Кепілгер Кепілдік хатты өтеусіз немесе өтеулі негізде (кепілдік сомасының пайызы ретінде) беруі мүмкін. Дереккөздер
Шабдарбай Қатжанұлы

Шабдарбай Қатжанұлы — 1936 жылы 8 қазанда Моңғолияның Баян-Өлгей аймағында дүниеге келген. 1963 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. Мектепте мұғалім, Баян-Өлгей аймағы, «Жаңа өмір» газетінің бас редакторы болған. «Аға жолы», «Көрімдік», «Күн ашық», «Қалқатай», «Керім-ау айдай», «Өз қолымен», «Алтай суреті», «Өмір ізі» атты жыр және прозалық кітаптардың авторы. Дереккөздер
Мелинит

Мелинит (пикрин қышқылы) (Мелинит (пикриновая кислота)) — кейбір оқ-дәрілерді жарақтау үшін қолданылатыл орташа күші бар ұсақтағыш жарылғыш зат. Қатты түтіндеп жанады. Ашық ауада 200 кг М., ал бітеу кеңістікте аз мөлшерінің өзі жарылыс жасайды. Дереккөздер
Кюри температурасы

Кюри температурасы - *екінші текті фазалық өту температурасының жалпы аты. *ферромагнетиктің парамагнетикке фазалық өту температурасы. *сегнетоэлектриктегі өздігінен болатын поляризация жоғалатын температура. Дереккөздер
Мемлекеттер достастығының қауіпсіздігі

Мемлекеттер достастығының қауіпсіздігі (әскери аумақта) (Безопасность государств содружества (в военной сфере)) — ТМД-на катысушы мемлекеттердің ұлттық және ұжымдык өмірлік маңызды мүдделерін әскери сипаттағы кауіп-қатерлерден қорғау жағдайы. Ол қорғаныс аумағындағы бірлескен және келісілген шараларды жүзеге асыру нәтижесі болып келеді. Мемлекеттер достастығының қауіпсіздігі әскери аумактағы өзара тиімді ынтымактастық, аймактық негізде, сонымен қатар халықаралық ұйымдар шегінде баянды бейбітшілікті сактау бойынша үжымдық міндеттер мен шараларды бекітетін көп жақтыжәне екі жақты келісімдер кешендерімен негізделеді. 1992 жылдың 15 мамырындағы Ұжымдық қауіпсіздік туралы келісім және ТМД-на қатысушы мемлекеттер арасындағы екі жақты келісімдер негізінде құрылған Достастықтың қауіпсіздік жүйесі ТМД-на қатысушы мемлекеттердің әскери аумақтағы қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды шарты болып табылады. Дереккөздер
Төлен Қаупынбайұлы

Төлен Қаупынбайұлы (06.05.1938 Алматы облысына қарасты Райымбек ауданындағы Қаратоған ауылы — 14.02.2018) — жазушы. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. 1958 жылы Алматыдағы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының ағылшын факультетіне түсіп оқыды. 1965 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген соң, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш»), «Ауыл» газеттерінде, «Парасат», «Жұлдыз» журналдарында, «Жазушы» және «Қазақстан» баспаларында қызмет істеген. Алғашқы туындылары 1956 жылдан бастап республикалық басылымдарда жариялана бастады. * «Жазира» (1972), * «Шұғыла» (1979), * «Ашылмаған аралдар» (1976), * «Кең құлаш» (1989), * «Нан мен тер» (1991), * «Бауыржан батырға барғанда» (2000) деп аталатын көркем очерктері мен эссе кітаптары, * «Маруся асуы», * «Бетегелі бел» дейтін әңгімелер мен повестер жинақтары, * «Қабан жырау» (1993), * «Бабалар аманаты» (1996), * «Албан», * «Суарылған семсерлер» (1999), * «Батыр баба Әлмерек» деп аталатын тарихи тақырыптағы кітаптары, * «Киелі керуен» (1999), * «Аққу саздары» (2001), * «Қыран тағдыр» (2003), * «Тұлға» (2004) атты роман, повестері жарық көрген. Жамбыл атындағы халықаралық сыйлықтың және Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының екі мәрте иегері. Дереккөздер
Жеке дозиметр

Жеке дозиметр — радиоактивтік заттармен зақымдалған жердегі жеке құрамның сыртқы гамма-сәулеленуін дозиметриялық бақылаудан өткізуге арналған құрал. Құрал адамның закымдалған жерде болған кезінде алған сәулесінің жалпы мөлшерін өлшеуге мүмкіндік береді. Ионизациялык камераның формасы автокаламдай және ол әскери қызметшінің қалтасында жүреді. Ол осінде алюминий өзекше орналаскан алюминий цилиндр болып келеді. Камера ішінде қоршаудың бір жағы цилиндрмен, ал екінші жағы алюминий өзекпен жалғасқан конденсатор орналаскан. Камераны зарядтау жеке дозиметр жиынтығынан тұратын зарядты өлшеу құралы аркылы жүзеге асады. Жеке дозиметр аркылы 0-ден 50 р-гe дейінгі сәулелену мөлшерін өлшеуге болады. Дереккөздер
Оқытудағы аномалия

Оқытудағы аномалия ( - сәйкес) - айырмашылықтары бар зертелетін пәндер мен құбылыстар арасында қандай да бір қатынастағы ұқсастықты табатын педагогикалық тәсіл. Негізінен жаңаны, окушыларға белгісіз түсінікті біраз ұксастығы бар, таныс түсініктердің көмегімен, эксперименітік жолмен шығарып түсіндіруде қолданылады. Оқытудағы аномалия көмегімен кейбір анықтамалар мен шамалардың дұрыс және тәл түсінігі қамтамасыз етіледі. Оқыту тәсілі ретіндегі оқытудағы аномалия құндылығы оқу материалын меңгеруді жеңілдетуде, оқушылардың ойлау белсенділігін арттыруда, ізденіске оятуда, дұрыстығын арнаулы зерттеулермен тексеруге болатын болжаулар мен тапқырлыққа итермелеуде. Дереккөздер
Сұлы тағамдары

Сұлы тағамдары — дүние жүзі асханаларында сұлыдан көптеген тағамдар әзірлейді. Сұлы ұнынан тағам дайындар алдында оны күрделі жылулық өңдеуден өткізеді. Сұлы ұнынан Шотландияда майқоспалы нан жабады, ол үшін 350 г бидай ұнын, 100 г сұлы ұнын, 300 г сүт, 100 г май, 2 шай қасық сода, 4 шай қасық кремортара (шарап тас тұзы) қажет. Еуропалық сүлы печеньесі құрамына 250 г сұлы, 50 г бидай ұны, 50 г құмшекер, 60 г сары май, 100 мл сүт, 1 ас қасық аспаз ұнтағын қосады. Дереккөздер
Мемлекеттік резерв

Мемлекеттік резерв (Государственный резерв) — әскер құрамына шақырылуға жасы келген және әскери іске үйретілген адамдар, энергетикалық, стратегиялық шикізаттардың, азық-түліктің, жабдықтардың қоры. Бұл қор әскери өнеркәсіпті үзбей жабдықтауға және әскери күшті қамтамасыз етуге жұмсалады. Стратегиялық және оперативтік резервтердің ұйымдастырылуы, олардың қайтадан қалпына келтіріліп, толықтырылып отыруы, оңтайлы пайдаланылуы қарулы ұрыстың барысына, оның шешуші кезеңдеріне ықпал жасайды және әскери күшті үнемі толықтырып отыру арқылы қарсыласты талқандауды, ұрыс шебінің кең өріс алуын қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Кодталған карта

Кодталған карта (кодированная карта) — әскерлерді жасырын басқарудың арнайы картасы. Жергілікті жер өңірлері мен объектілері шартты атаулармен жазылған ұрыс кимылдары ауданының топографиялық картасы түрінде болады. Дереккөздер
Кепілдікті шарт

Кепілдікті шарт - халықаралық құқық нормаларының сақталуын және халықаралық міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ететін құқықтық қағидаттар мен құралдардың жиынтығы. Халықаралық кепілдіктің негізгі нысаны. Онда, мысалы, бір немесе бірнеше мемлекет үшінші тұлғаға (мемлекетке немесе мемлекеттер тобына) жүктелген міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етуге немесе белгілі бір елдерге басқа елдер тарапынан зиян келтіруден сақтау кепілдігін беруге міндеттенеді. Дереккөздер
Сүйек

Сүйек — тірі ағзаның тірек-қимыл мүшелерінің ішіндегі жұмсақ тіндердің тірегі және бұлшықеттердің қозуы кезінде рычаг қызметін атқаратын маңызды құрылым. Адамның денесіндегі 200-ден астам тақ және жұп сүйек-тер адамның қаңқасын немесе скелетін құрайды. Сүйек коллагені мен аз мөлшерде суда ерімейтін кальций тұздарымен толыққан майдан тұрады. Сүйек сыртқы қатты қабаттан және ішкі кеуекті қабаттан тұрады. Сүйек ұлпасының құрамы Сүйек ұлпасын құрайтын жасушалар остеобласт (osteon - сүйек, blastos - өскін, ұрық деген грек сөздерінен шыққан) деп аталады. Ол жасушаларда коллаген фибриллаларын синтездеп бөліп шығарады. Бөлініп шығарылған заттар жасушааралық кеңістікке жиналады да, жасушадан тыс ағзалық матрикс түзеді. Остеобластар бір-бірімен жасушалық өсінділер арқылы өзара байланысып жалғасады. Матриксте негізінен фосфор қышқыл кальций тұздары Са3 (РО4) 2 қабат-қабат (қалыңдығы 3-5 мкм) болып жиналады. Бұдан өзге оған көмірқышқыл тұздары, фторлы тұздар, аздаған кальций гидроксидтері қатысады. Ақуыздар, күрделі қанттар басқа да ағзалық заттар осы тұздардың бəрін біріктіріп цементтейді. Сөйтіп сүйек ұлпасы пайда болады. Омыртқалылардың сүйек кристалдарының құрамы мынадай гидроксиапатитке жатады: Са10 (РО4)6 (ОН)2. Мықты тығыз сүйек массасы бойынша 20% немесе көлемі бойынша 40% коллагеннен құралады. Ал оның қалған бөлігі минералды заттардың үлесіне тиеді. Басқа ұлпалар сияқты, сүйек ұлпасы да үнемі жаңарып отырады. Ағзаға кальцийдің, фосфордың, стронцийдың изотоптарын енгізіп байқаса, тіпті аз уақыттың өзінде-ақ олар үлкен сүйектің тығыз бөлігінде пайда болады. Мысалы, Са45 жəне Р32 изотоптарымен жасалған тəжірибе мынаны көрсетеді: сүйектің минералды бөлігінен 10-20% шамасы күн сайын жаңарып отырады екен. Сүйектің ортасында қызыл, сары, сұр май бар. Оның құрамында олеин, стеарин, және пальмитин қышқылдары бар. Сүйектен майды алу үшін, алдымен, оларды жуады, майдалайды, содан кейін сүйектерді жылумен өңдеп (сумен немесе бумен өңдеп немесе құрғақтай қыздырып) алады. 100°С жоғары температурада өңделген сүйектерден желім алынады. Сүйек майының түсі ақтан сарыға дейін болады. 1-ші сортында сұр рең болуы мүмкін, дәмі мен иісі өнімнің өзіне тән болады. 1-сортта жағымды қуырылған дәм, балғын сорпа, таңдаулы болуына рұқсат етіледі. Дереккөздер
Сүйрік

Сүйрік немесе Стерлядь (Acipenser ruthenus) - - бекіре тұқымдасына жататын балық, бекіре тұқымдастарының ішіндегі бірден-бір тұщы су балығы. Оны Каспий, Азов, Қара, Ақ, Баренц және Кара теңіздерінен, сондай-ақ Батыс Сібір өзендерінен аулайды. Орташа салмағы 250—800 г. Биологиялық сипаттамасы Тұрқы 100-125 см, салмағы 12-16 кг, тұмсығы сүйір. Жұмыр денесінің сыртында 5 қатарлы сүйекті ірі қабыршақтар бар, екі бүйірі тарақ тіс тәрізді ұсақ пластинкалы. Сүйрік әдетте тұщы өзен суларын мекендейді. Таралуы Қара теңіз, Балтық, Каспий, Ақ теңіздерде, Еділ, Обь өзендерінде, Қазақстанда Жайық, Ертіс өзендері мен Бұқтырма, Зайсан көлінде бар. Түрлері және көбею Сүйріктің еуропа және сібірлік екі нәсілі болады. Жыныстық жағынан еркегі 3-7, ұрғашысы 5-12 жылда жетіледі, 2-3 жылда бір рет сәуірде-маусымда ағыны қатты суларға уылдырық (4-137 мың, диаметрі 2 мм) шашады. Уылдырығы 6-11 тәулікте жамып жетіледі, 22 жылға дейін өмір сүреді. Сүйріктің негізгі қорегі омыртқасыз жәндіктер, насекомдардың (хирономид т.б.) личинкалары. Қыс айларында қоректенбейді, су түбіндегі шұңқырларда қыстайды. Қолданылуы Кәсіпті маңызы зор, еті дәмді, майлылығы 5,6-6,4%. Қоры азайып қалғандықтан соңғы жылдары Сүйрік жасанды су тоғандарында қортпамен будандастырып қолдан өсіріледі. Дереккөздер
Герметик

Герметик - металл құрылғылар, ғимаратардың сыртқы қабырға панельдерінің тойтармалы немесе бұрандалы жапсарларының аражігін бітеуге арналған полимер құрамды зат. Герметик - қою сұйықтан паста түріне дейін әртүрлі жалғанатын, тоғысатын, тігісетін жерлерді тығындау қабілеті бар полимерлық зат. Анаэробты герметик Анаэробты герметик - екі бөлшектің тоғысқан жерін тығыздау немесе олимеризациялау үрдісі арқылы беттерді герметизациялауға кызмет ететін көп компонентті сұйықтық. Нығыздау не үшін қажет Буындар мен буындарды тығыздау бірнеше мәселелерді бірден шешуге мүмкіндік береді: * жылу шығынын минимумға дейін азайтыңыз, бұл жылыту кезеңінде айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік береді; * буындарда, тігістерде, терезе баурайында, балкондарда, шыңдарда конденсацияның пайда болуына жол бермейді; * құрылымдық материалдарды зиянды әсерлерден қорғауға; * тұрғын және өндірістік ғимараттардың қызмет ету мерзімін ұзарту. Дереккөздер
Мәлік Нәдірбеков

Мәлік Нәдірбеков - 1951 жылы 18 желтоқсанда Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданының Бартоғай ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Әндіжанов Нәдірбек, марқұм. Анасы - Әндіжанова Күлімхан, марқұм. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының педагогика факультетін бітіргөн (1973), дене шынықтыру және спорт оқытушысы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. Өмірбаяны *1974 жылдан - Алматы қаласындағы «Қайрат» ОРБЖСМ еркін күрес бойынша жаттықтырушысы. *1984 жылдан - Алматы қаласындағы Республикалық спорт интернатының еркін күрес бойынша оқытушысы. *1992 жылдан - ҚР еркін күрес бойынша бас жаттықтырушысы. *1993 жылдан - Республикалық спорттық бейіндегі мектеп-интернаттың еркін күрес бойынша жаттықтырушысы. *1996 жылдан - ҚР еркін күрес бойынша бас жаттықтырушысы. *1997 жылдан - Алматы қаласындағы Республикалық спорт колледжінің еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы. *2003 жылдан - ҚР Олимпиадағы дайындық орталығының еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы. *2005 жылдан - ҚР еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы, 2006 жылдан - бас жаттықтырушысы. *2010 жылдан бері - Алматы қаласындағы Жоғары спорт шеберлігі мектебінің еркін күрес бойынша жаттықтырушысы. Еркін күрестен жастар арасындағы КСРО чемпионы, жасөспірімдер арасындағы КСРО жастар ойыншыларының жүлдегері Исабаев Талғатты; Азия Кубогының иегері Деңгілбаев Берікті; жасөспірімдер арасындағы Еуропа Чемпионатының жеңімпазы Эрсенов Анзорды; жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы, жастар арасындағы Әлем чемпионатының 2 мәрте жүлдегері Нұрбазалиев Рамзанды; жастар арасындағы Әлем чемпионатының жүлдегері Сабанбай Дәулетті; жастар арасындағы Азия чемпионы Боронбаев Қалсарды тәрбиелеген. ҚР еркін күресінен Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. «Ынтымақтастықты дамытуға қосқан үлесі үшін» ҚР ІІМ медалімен (2008); ҚР Президентінің құрмет грамотасымен (2008) марапатталған. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Нәдірбекова Кенжекей Данапиқызы. Қыздары - Нәдірбекова Әсел (1981 ж. т.), Нәдірбекова Әйгерім (1985 ж. т.), Нәдірбекова Айтолқын (1989 ж. т.). Немересі - Сейдуманов әл-Рахым (2008 ж. т.). Дереккөздер
Мемлекеттік шекарадан өту

Мемлекеттік шекарадан өту — Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы арқылы өту темір жол, автомобиль, теңіз, өзен, әуе арқылы өту және өзге де қатынас Қазақстан Республикасының зандары мен Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына сәйкес Министрлер Кабинеті белгілейтін өткізу пункттерінде жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу пункттерінде шекара әскерлерінің бақылау-өткізу прікттері, Мемлекеттік шекара әскерлерінід бақылауды жүзеге асыратын кеден және басқа мекемелері құрылады. Әскери емес кемелер мен әскери кемелер Қазақстан Республикасынын мемлекеттік шекарасынан Заңға, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің актілеріне, сондай-ақ республикалық құзіретті органдар шығарып, белгіленген тәртіп бойынша жарияланатын ережелерге сәйкес өтеді. Әуе кемелері Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасын Заңға, Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің актілеріне, сондай-ақ республикалық құзіретті орғандар шығарып, белгіленген тәртіп бойынша жарияланатын ережелерге сәйкес арнайы бөлінген әуе дәліздері арқылы үшып өтеді. Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасынан әуе дәліздерінен тысқары ұшып етуге республикалық құзіретті органдардың рұқсаты бойынша ғана жол беріледі. Дереккөздер
Мәтінің жеткізілу деңгейі

Мәтінің жеткізілу деңгейі - аралық репрезентациялар қатары, сол арқылы көп деңгейлі функционалды модельдерде тіл мәтінінің айтылуынан мазмұнына немесе мазмұнынан айтылуына көшеді. Былайша бөлінеді: фонетикалық және морфологиялық, синтаксистік және семантикалық. Дереккөздер
Ырысхан Мұсаұлы

Ырысхан Мұсаұлы - 1933 жылы Семей облысының Абай ауданы ндағы Құндызды ауылында дүниеге келген. 1958 жылы Қазақ Ұлттық университетінің филология факультетін журналист мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолы Еңбек жолын «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде бастады. Университеттің соңғы курсында оқып жүрген кезінде жаза бастаған. 1964 жылдан бастап Семейдің облыстық газетінде қызмет істеді. 1973-1977 жылдары Мангышлақ облысының "Коммунистiк жол" газетiнiң бас редакторы, Шевченко қаласы. «Абай» журналының бас редакторы қызметтерін атқарған. 2000 жылы екі томдық романдар жинағы шықты. 2003 жылы 5-томдық шыгармалар жинағы жарық көрдI. Әскери атағы Әскери атағы - отставкадағы лейтенант. Діни көзқарасы Діни көзқарасы - «Исламды артық көрем, басқа діндерге жақсы ниетпен қараймын». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Болашақта Қазақстан - өркендеген нл болады». Хоббиі Хоббиі - шахмат, шаңғымен серуендеу. Сүйіп оқитын әдебиеті Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық, көркем әдебиет. Отбасы Тұл ер. Жұбайы - Мұқанова Ғазиза, марқұм, оқытушы. Қызы - Кәрібаева Күлғайша Дікенқызы (1954), оқытушы. Еңбектері «Лениншіл жас», «Семей таңы» газеттерінде көптеген әңгіме, новеллалары, очерктері жарияланды. «Аға сұлтан» атты романы, осы романның негізінде жазылған «Тауан» атты пьесасы 2000 жылы жарық көрді. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1979), Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен (1983) марапатталған. Дереккөздер
Жеңіс Қашқынов

Жеңіс Рахметоллаұлы Қашқынов(1942-2005)- 4 наурызда Қарағанды облысының Ақтоғай ауданындағы «Қуаныш» деген колхозда туған. 1964 жылы ҚазМУ-дің тіл және әдебиет факультетін бітірген. Арғын тайпасы Қаракесек руы Сарым бұтағынан шыққан. Алғашқы кезде республикалық «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газетінде істеп, 1965— 1985 жылдары қазақ радиосында әдебиет редакциясын басқарады. Кейін Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде, «Мектеп» баспасында жұмыс атқарады. Алғашқы өлеңдері 1959 жылы республикалық «Пионер» журналы мен «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде жарық көрді. Он шақты жыр жинағының авторы. Өлеңдері орыс, украин, өзбек, молдован,грузин, қырғыз, ұйғыр тілдеріне аударылған. Бірқатар бауырлас елдер ақындарының жырларын аударған. Бірнеше жыр мүшәйраларының жеңімпазы. Ақтоғай ауданының Құрметті азаматы. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Шығармалары *Кешкі күн. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1967; *Тұлпар. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1969; *Ленин ата. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1970; *Достар. Өлеңдер, ертегілер. А:, «Жазушы», 1971; *Қазыбек Нүржанов. Очерк. А., «Жазушы», 1972; *Соқпақтар. Өлеңдер, балладалар. А., «Жазушы», 1975; *Найзатас. Поэмалар, өлеңдер. А., «Жазушы», 1977; *Дихан мерейі. Поэмалар, өлеңдер. А., «Жазушы», 1988; *Қыраулы биіктік. Поэмалар, ертегілер, аңыздар. А., «Жалын», 1989; *Ақжолтай Ағыбай батыр. Очерк. А., «Балауса», 1996; *Алыптар мен арыстар. Өлеңдер мен дастандар. А., «Әуен», 2001; *Атыңнан айналайын, атамекен. Толғаулар, деректі әңгімелер, сапарнама, ой өрнектері. А., «Әуен», 2001. Дереккөздер
Сүт өнімдері

Сүт өнімдері - сүттен дайындалатын әртүрлі тағамдар. Сүттен әртүрлі тағамдық өнімдер дайындалған кезде сүттің сақталу мерзімін ұзарту және оның құрамындағы пайдалы заттар мен жұғымдылық сапасын сақтау мақсаты да көзделеді. Қазіргі кезде мұнымен қатар сүт консервілерін, ашытылған сүт өнімдерін өндіру кеңінен дамып келеді. Сүттің | майлылығы оның негізгі сапа көрсеткіші болады. Әртүрлі мал сүттерінің майлылығы (% есебімен) мынадай: сиыр сүті — 3,9, ешкі — 4,3, қой — 7,2, шошқа — 5,9, түйе — 5,0. Дереккөздер
Дауыс шымылдығы

Дауыс шымылдығы — жұтқыншақтың іиікі жағында орналасқан дауыс шымылдығы өкпеден келе жатқан ауаға тосқауыл жасап, бірде керіліп, бірде жиырылып тұрады. Дауыс шымылдығы керіліп тұруынан діріл пайда болып үн шығады, ал жиырылып тұрғанда діріл болмайтындыктан, үн шыкпайды. Тағы қараныз: * Дауыс * Дыбыс Дереккөздер
Кепілдікті келісімшарт

Кепілдікгі келісімшарт *1)жеткізілетін өнімнің пайдалану сапасын, оның уағдаласылған мерзім немесе жұмыс ресурсы шегінде жөнделуін немесе ауыстырылуын қамтамасыз ету үшін мердігердің жауапкершілігі көзделетін келісімшарт. Мұнда келісімшартгың бүкіл қолданылуы кезеңінде ол бойынша белгілі бір қызмет көрсетуге кепілдік беріледі; *2) жеке немесе заңды тұлға кепілгер рөлін атқаруға міндетгенетін келісімшарт. Әдетте мұндай келісімшарт ғылыми зерттеулер, жобалау-құрастырымдық талдамалар жүргізуге, тәжірибелер жасауға, жаңа өнімді тәжірибелік мақсатпен өңціруге жасалады, онда келісімшартқа қатысушылар арасында жұмыстардың нәтижелерін алысу көзделеді. Дереккөздер
Сағын-герей Байменов

Сағын-герей Байменов (Сағын Герей) 1947 жылы 15 ақпанда Астрахань жерінде туған. Мәскеу мемлекеттік университетінің журналистика факультетінде оқыған, 1975 жылы Мәскеу полиграфиялық институтының редакциялық баспа факультетін тамамдаған. Мектепте математика пәнінің мүғалімі, аудандық баспасөзде әдеби қызметкер, Батыс Сібірде, Закавказьеде әскери тілші, Қарағанды телевидениесінде редактор, Қырғызстан мен Қазақстандағы облыстық және республикалық газеттерде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеді. Облыстық және республикалық басқармаларда жауапты қызметкер, халықаралық тақырыптар жөніндегі дәріскер, аудармашы, «Қазақстан» мен «Наука» баспаларында Бас редактордың орынбасары, Бас редактор, Қазақстан Республикасы «Ғылым» баспасының директоры болды. Қазіргі кезде ҚР Білім және ғылым министрлігі «Ғылым» ғылыми баспа орталығының Бас редакторы. Шығармалары «Время собирать камни» («Жалын», 1986), «Я думал о тебе» («Жазушы», 1988), «Исповедь кентавра» («Ғылым», 1994), «Сезам» («Ғылым», 1999) жыр жинақтарының авторы. Қазақ тілінен орыс тіліне көркем аударма жасаумен айналысады. Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондентмүшесі. Дереккөздер
Андрогиния

Андрогиния ( - ер, gunes - әйел) – америкалық психолог С.Бем енгізген, өз бойында ер адамға да әйел адамға да тән дәстүрлі қаситеттерді қатар үйлестірген адамдарды сипаттау үшін алынған түсінік – термин. А. ер адамға да, әйел адамға да тән психологиялық қасиеттерді қатар үйлестіретін индивидтің жыныстық-рөлдік сәйкестілігі. Бірнеше онжылдықтар бұрын ата-аналар мен мұғалімдерге балалардың мектепке бару кезеңіне қарай өз жынысына тән мінез-құлықты игеруге бар күш-жігерлерін салу ұсынылған. Көптеген зерттеулер ер адамдар мен әйелдер арасындағы психологиялық айырмашылықтар жыныс арасындағы айрмашылықтан гөрі, ер балалар мен қыздардың отбасылық тәрбиесі, сондай-ақ оларға әлеуметтік ортаның әсер етуі салдарынан пайда болып дамитынын көрсетті. Ер адамдарға (маскулиндік) және әйелдерге (фемининдік) тән қасиеттер өзара тәуелсіз сипаттамаларға ие болып, бңрңмен бірі түйіспейтін жекелеген екі континиумдерде ғана орналасуы мүмкін. Фемининділік пен маскулинділік деңгейін өлшейтін көптеген тестілер осы принципке негізделген. Осы тестілердің негізінде әрбір адам өзінің ер немесе әйел екеніне қатыссыз мына төрт топтың біріне жатуы мүмкін: маскулиндік индивидтер (атаққұмарлық, табандалық, батылдық тәрізді дәстүрлі еркектік қасиеттері айқын танылатын адамдар); фемининдік индивидтер (аффективтілік, жұмсақтық секілді әйелге тән қасиеттері басым адам); андрогиндер, өз бойында дәстүрлі әйелдік әрі еркектік қасиетті үйлестіргендер; маскулиндік немесе фемининдік белгілері көмескі, яғни психологиялық жыныстық сәйкестігі айқындалмаған адамдар. Бұдан байқалатыны: андрогинияның адамның жағдайға байланысты мінез-құлқын өзгерте алу қабілетінің психологиялық сипаттамасын айқындауда маңызы зор екендігі. А. стреске (титықтау) қарсы табандылық танытуда, тұрмыс-тіршіліктің әртүрлі саласында табысқа қол жеткізуге септігін тигізеді. Бұл жағдай әрі қарай психологиялық дезадаптация проблемасын болдырмаудан туындаған. Ал өазіргі заманда психологиялық әдебиеттерде тек маскулиндік немесе фемининдік бір жақты екпін жасау әйелдердің де, еркектердің де эмоциялық және интеллектуалдық дамуын шектейтіні жөніндегі көзқарастар көптеп таралуда. Психологтардың тұжырымдауынша, бір адамның өзінде позитивті еркектік және әйелдік қасиеттер де бола алады. Еркектер де, әйелдер де бірдей атаққұмар, сенімді, адал, мейірімді, нәзік, сезімтал бола алады. А. әдеттегіден өзгеше болатын тәрбиенің нәтижесінде қалыптасады, яғни егер отбасында ата-аналар А. тұлғаларға тән мінез-құлық моделін көрсетсе, ал екіншісі оны қолдаса, бала олардың осындай ұстанымын және мінез-құлқын және мінез-құлқын меңгеріп алады. А. адамның треске төзімділігін, мінез-құлық икемділігін, өмірдің түрлі аумақтарында сәттілікке жетуді қамтамасыз етеді. Сондықтан кейінгі кездегі жыныстық психологиялық зерттеулер тек феминдік немесе мускулиндікті қалыптастыру мәселесімен ғана емес, сондайақ А. да қалыптастырудың әдіс-тәсілдерін іздеу жолында. . Дереккөздер
Абай Жақсыбекұлы Нұрғалиев

Абай Жақсыбекұлы Нұрғалиев, (12.12.1956 жылы туған, Сарқан ауданы, Бақалы ауылы) — спортшы, каратэ-додан халықаралық дәрежедегі және еркін күрестен спорт шебері. Жетістіктері * Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы. * Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (1999, Нью-Йорк). Дереккөздер
Мемлекеттік шекараны күзету

Мемлекеттік шекараны күзету — * Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзету Қазақстан Республикасы кауіпсіздігін қамтамасыз етудің жалпы мемлекеттік жүйесінің ажырағысыз құрамдас бөлігі болып табылады және ол мыналарды көздейтін саяси, әскери, құкықтық, ұйымдық, экономикалық, эқологиялық, техникалық, оперативтік және өзге шаралар жүйесін іске асыру үшін жасалады: Қазақстан Республикасының белгіленген Мемлекеттік шекарасының өтуін құқыққа қарсы, күш қолданып өзгертуге, шектес мемлекеттердің немесе олардың азаматтарының Қазақстан Республикасы аумағының шекара өңірлерін заңсыз пайдалануына (игеруіне) жол бермеу; * Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары мен заңдарында белгіленген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасындағы құқықтык қатынастарды занды ұйымдар мен нақты адамдардың сақтауын камтамасыз ету осы құқықтық катынастарға қол сүғатын қылмыстар мен әкімшілік қылықтарга қарсы күресу; * Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында жеке адамның, қогам мен мемлекеттің мүдделерін сыртқы және ішкі қол сүғушылықтардан қорғау. Қазақстан Республикасының құрғақтағы, теңіздегі, өзендер мен өзге де су қоймаларындағы Мемлекеттік шекарасын күзету шекара әскерлеріне, ал әуе кеңістігінде Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлеріне жүктеледі. Мемлекеттік шекараны күзетуге Қазақстан Республикасының зандарында белгіленген құқықтары шеңберінде басқа да министрліктер мен ведомстволар қатысады. Дереккөздер
Жеке қорғану құралдары

Жеке қорғану құралдары — жеке құрамды улағыш заттар, радиоактивті заттар және биологиялық құралдардың организм ішіне, тері қабықтарына және киім-кешекке тиюінен сақтау, сондай-ақ ядролық жарылыс сәулесіне шалдығу зиянын азайту үшін қолданылатын құралдар кешені. Жеке қорғану құралдарына газтұмылдырық, қорғаныш жамылғыштар, шұлық, ерекше құрамдар сіңірілген киім-кешек және т.б., сондай-ақ арнайы қорғаныш киімдері жинағы жатады. Қорғаныш киімдердің бір нұсқасы жалпы әскери қорғаныш жиынтығы (қорғаныш плащ, шұлық, колғап) болып табылады. Дереккөздер
Сылан

Сылан немесе Нельма — албырттар тұқымдасына жататын балық. Құнды өзен балығы, кейде ащылау суда да тіршілік етеді. Сылан негізінен Обь, Енисей, Лена өзендері жүйелерінен, сондай-ақ Ақ теңіз-Печорский бассейнінен аулайды. Қазақстанда Ертісте, Зайсан, Бұқтырма тоғандарынан ауланатын кәсіптік маңызы бар балық. Салмағы 3-12 кг. Оның еті дәмді, өте нәзік, жоғары тағамдық құндылықты. Еті қылтанақсыз, жұмсақ. Сауда орындарына тоңазытылған түрінде және консервіленіп түседі. Сыланды көбінесе қайнатып пісіреді. Мұздатылған, жаңа ауланған нельманы шикілей жеуге болады. Қайнатып пісірілген сылан Дайындалған балықты аздаған тұзды суға қатты қайнатпай пісіріп алады. Егер балықты дастарқанға салғанда салқындай қоятын болса, онда оны сол қайнатқан суынан алмай суытады да, содан кейін бөлек алып, үстіне көк салып, майонез құнды. Сондай-ақ қайнатыл пісірілген ыстық сыланға жұмыртқа— майлы соус құйын, үстіне піскен картоп пен көк петрушка салып береді. Дереккөздер
Мемлекеттік шекараны ұстау

Мемлекеттік шекараны ұстау — Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын ұстау Мемлекеттік шекараны демаркациялау туралы актілерге және оның жер бетінде өтуін айқындайтын басқа да құжаттарға сәйкес жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында белгіленбеген Қазақстан Республикасы Мемлекеттік шекарасын үстау тәртібін шекара әскерлері белгілейді. Дереккөздер
Жақыпжан Мұсабекұлы Нұрғожаев

Нұрғожаев Жақыпжан Мұсабек ұлы (13.3.1946 жылы туған, Райымбек ауданы, Тасбұлақ ауылы) — журналист, Қазақстанның мәдениет қайраткері (2002). Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. 1975 ж. ҚазМУ-ді бітірді. 1975-82 ж. "Лениншіл жас" (қаз. "Жас Алаш") газетінің тілшісі, бөлім меңтерушісі, 1982-87 ж. Шелек аудандық "Еңбек туы" газетінің редакторы, 1987-94 ж. республика баспасөзге көмек көрсету қорының президента болды. 1998 жылдан облыс "Жетісу" газетінің бас редакторы. Дереккөздер
Қанат Мұсахметов

Қанат Мұсахметов - 1948 жылы Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Кіші Диқан ауылында дүниеге келген. 1965 жылы орта мектепті бітірген соң, «Бөдеті» сегіз жылдық мектебінде 2 жыл мұғалім болған. 1972 жылы Алматыдағы Ауыл шаруашылығы институтын инженер-механик мамандығы бойынша тамамдап, инженер, инженер-механик болып жұмыс істеді. 1993 жылы «Қазақ мемлекеті» газетінде, 1994 жылы «Ана тілі» баспасында редактор болып қызмет атқарды. Шығармалары: *Алтынның сынығы. Әңгімелер. «Жалын», 1980; *Қызыл қаздар әні. Әңгімелер, повесть. «Жалын», 1991; *Күре тамыр. Повесть. «Жазушы», 1998. Дереккөздер
Сәбит Баймолдин

Сәбит Баймолдин(1942-2000)5 наурызда Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Қарабұлақ ауылында туған. 1964 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітіріп, өз ауылында мектепте мұғалім, директор болған. Кейін Қазақ КСР Ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын бітірген. «Қазақстан мүғалімі» газетінде Батыс Қазақстан облыстары бойынша меншікті тілші, «Стальная магистраль» газеті редакторының орынбасары, Ақтөбе облыстық кітапқұмарлар қоғамы басқармасына жауапты хатшы, Қазақ КСР Ғылым Академиясының М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер, Қазақ КСР Баспа және полиграфия жөніндегі Комитетте бөлім бастығы, баспалар жанындағы Литоның Бас редакторы, «Егемен Қазақстан» газетінің бөлім меңгерушісі болып істеген. Оннан астам жыр жинағы, таңдамалылары жарық көрді. Шығармалары *Жер - мекен. Тұңғыш кітап. А., «Жазушы», 1966; *Қырда туған. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1967; *Монолог. Дастандар. А., «Жазушы», 1969; *Қызыл іңір. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1971; *Сағыныш. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1976; *Алтын гүл. Өлеңдер, дастан дар. А., «Жалын», 1978; *Сенемін саған. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1980; *Іңкәр күндер. Өлеңдер. А., «Жалын», 1982; *Армия семьясы. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1982; *Бесік жыры. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1985. Дереккөздер
Мемлекеттік шекараның тәртібі

Мемлекеттік шекараның тәртібі — Қазақстан Республикасы Мемлекеттік шекарасының тәртібі Қазақстан Республикасы мен шектес мемлекеттердің шекарадағы өзара қатынастарына байланысты барлық мәселелерді реттеу мақсатымен белгіленеді. Ол Қазақстан Ресиубликасының Мемлекеттік шекарасынан өту, қазақстандық және шетелдік әскери емес кемелер мен әскери кемелердің шекаралық әзендер мен басқа да су қоймаларының қазақстандық бөлігінде жүзу және тұру, олардың Қазақстан Республикасы ішкі суларына кіру және тұру, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын ұстау, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында түрлі жұмыстар, кәсіпшілік және өзге қызмет жүргізу тәртібін регламенттейді. Мемлекеттік шекара тәртібі Заңмен, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің актілерімен және халықаралық шарттарымен белгіленеді. Дереккөздер
Қанат Шынқожақызы Нұрланова

Қанат (Қанапия) Шынқожақызы Нұрланова (1938) — ғалым, философиялық ғылымдары докторы (1991), профессор (2000). 1961 ж. ҚазМУ-ді, 1966 ж. КСРО ҒА Философиялық институтының аспирантурасын бітірген. 196163 ж. Есік қаласында орта мектепте мұғалім болды. 1963 жылдан ҚР ҒА Философиялық институтында кіші, аға, бас ғылыми қызметкер, бөлім меңтерушісі. 70-тен аса ғылыми еңбек, соның ішінде 7 монографиясы жарияланған. Дереккөздер
Жекеленген өрт аймағы

Жекеленген өрт аймағы — аумағында өрт шығуы мүмкін аудандар, құрылыс өнірлері. Жекелеген өрт өңірлеріне ыстықтан қорғайтын арнаулы құралдар пайдаланбай-ақ адамдар мен техниканың өте беруіне болады. Құрылыстардың тығыздығына және үйлердің отқа төзімділік дәрежесіне қарай түтас өрттерге айналуы мүмкін. Дереккөздер
Мемлекеттік шекараның тәртібін бұзушылар

Мемлекеттік шекараның тәртібін бұзушылар. Мыналар Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы тәртібін бұзушылар болып танылады: :— Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын ұстану, Мемлекеттік шекарада түрлі жұмыстар, кәсіпшілік және өзге қызмет жүргізу тәртібін бұзған адамдар; :— шекарада түрлі жұмыстар, кәсіпшілік және Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан өту тәртібін бүзған, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы белгіленген тәртіпке жатпайтын қарым-қатынас жасаған адамдар; :— Қазақстан Республикасының аумақтық теңізінде және ішкі суларында, шекаралық өзендер мен өзге де су қоймаларының қазақстандық бөлігінде жүзудің және тұрудың тәртібін бүзған, Қазақстан Республикасынын Мемлекеттік шекарасында түрлі жұмыстар, көсіпшілік және өзге кызмет жүргізуші Қазақстандық және шетелдік әскери емес кемелер мен әскери кемелер; :— Қазақстан Республикасының ішкі сулары мен порттарында жүзу мен болу тәртібін бүзған шетелдік әскери емес кемелер мен әскери кемелер; :— Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында аэрофотосуретке тусірген және өзге қызмет атқарған кезде ұшу ережесі мен тәртібін бұзған Қазақстан Республикасының және шектес мемлекеттердің әуе кемелері мен басқа да ұшу аішараттары. Дереккөздер
Анкета

Анкета - зерттеудің негізгі міндетімен логикалық түрде байланысты сұрақтар жүйесінен тұратын алғашқы әлеуметтік-психологиялық ақпараттарды алудың әдістемелік құралы. А. сұрау арқылы адамдардың үлкен топтарынан ақпарат алуға мүмкіндік береді. Едәуір шынайы нәтижелер А. сұрақтарының дұрыс құрастырылуы және таңдамалы жинақтың жалпы популяцияны дұрыс бейнелеуі нәтижесінде алына алады. А. құрастыру – зерттеудің негізгі болжамдарын сұрақтар тіліне ауыстыру – күрделі әрі көлемде еңбекті қажет ететін процедура. А. сұралушыға қатысты шынайы және мәселеге орай маңызды мазмұнды алуды қамтамасыз етуі қажет. Ғылыми құнды анкетаны құрастыру – көбінесе ұжымдық жұмыс. Құрастырудың бірінші кезеңі – А. мазмұнын анықтау. Ол сұралушының өмірлік тіршілігінің фактілері (оның білімі, азаматтық күй-ұалпы, оның өткен шақтағы және қазіргі шақтағы әрекеттері және т.б.) жөніндегі сұрақтардың жиынтығы болуы мүмкін. Егер, сонымен қатар, пікірдің қарқындылығын білу қажет болса, онда сұрақтарға бағалау шкаласы қоса беріледі. А. құрастырудың екінші кезеңі – сұрақтардың қажетті түрін таңдап алу. Сұрақтар ашық болуы мүмкін. Ашық сұрақтар мазмұны мен формасы бойынша сұралушының қалауына сай жауапты беруге мүмкіндік мүмкіндік береді. Жабық сұрақтардатек «иә» немесе «жоқ» деген жауаптарды беру талап етіледі. Функциялары бойынша сұрақтар негізгі немесе қосалқы, қадағалаушы немесе нақтылаушы және т.б. болуы мүмкін. Сұрақтың түрі жауаптың толықтығына және шынайылығына әсер етеді. Сұрақтардың құрылымына келетін болсақ, олар қысқа, мағынасы бойынша анық, қарапайым, нақты және бірмәнді болуы қажет. А. құрастырудағы жиі кездесетін қателер: #жауаптың жасырын мәні; # тым қатты детализациялау; # сұрақтардың екімәнділігі; # сұрақтардың бір-бірінен айқын ажыратылу күшінің аздығы. Жақсы сұрақтар сенімділік пен валидтіліктің әдеттегі критерийлеріне сәйкес болуы қажет. А. құрастырудың соңғы кезеңі – қойылатын сұрақтардың саны мен ретін анықтау. Сұрақтардың бірізділіг анкеталық сұраулардың түріне сәйкес әртүрлі болады. Толтырушы туралы қандай да бір мәлімет алу үшін және де кемшіліктің көзқарасын зерттегенде қолданылады. Анкеталардың ашық (толтырушының еркін жауабы), жабық (дайын берілген жауап нұсқаларынан) және аралас түрлері бар. Педагогикалық зерттеулерде кең қолданылады. Дереккөздер de:Enquête en:Inquiry eo:Enketo fr:Enquête he:תחקיר it:Inchiesta ja:探究 nl:Enquête pl:Dochodzenie ru:Анкета
Нұрлыбаев Әшім

Нұрлыбаев Әшім (1889, Қарасай ауданы, - 1963, сонда) - ақын, жыршы, сері. Жасынан өлеңге әуестеніп, ертегі, аңыз, кисса-дастандарды ел арасында насихаттап отырған. Жамбыл ақыннан тәлім алып, Жетісу өлкесінде айтыс акыны ретінде танымал болған. Оның ұлыбай, Нөзипа ақындармен өткен айтыстары кезінде жастар арасына кеңінен таралған. Нұрлыбаев 1909-17 ж. Жетісуда жастарды ұйымдастырып, "Сегіз сал" тобына жетекшілік етеді. Бұл осы өңірдегі соңғы сал-серілердің дәстүрлі мектебі еді. Бұл топ 1909 ж. Хан тауының етегінде әйгілі Балуан кездесіп, екі айдай бірге серілік құрады. Одан үлгі-өнеге алып, өнерін үйренеді. Кеңес дәуірінде ол "Мырқы батыр", "Күзембетсадыр", "Рауан батыр" сияқты дастандар шығарған. Өлендері баспасөз беттерінде, "Пернедегі термелер" жинағында жарық көрді. Дереккөздер
Мемлекеттің әскери ұйымы

Мемлекеттің әскери ұйымы (Военная организация государства) — бейбіт уақытта негізгі іс-әрекеттері мемлекеттің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндеттерін шешуге, ал соғыс уақытында қарсыластың агрессиясын тойтару мен оны жеңуге және соғыстың саяси мақсаттарына жетуге тікелей бағытталған қарулы күштер мен баска әскерлердің, мемлекеттік, әскери және басқа органдар мен ұйымдардың жиынтығы. Дереккөздер
Бақыт Мұстафин

Бақыт Мұстафин (1937 жылы 10 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысы, Ленин ауданы, Еңбек ауылы) - жазушы. Өмірбаяны 1959 жылы Қазақ ұлттық уиверситетінің филология факультетін бітірген. «Ленин туы», «Тың өлкесі», «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газеттерінде жұмыс жасаған. Шығармалары «Өзгерген өлке», «Тәтті сәбіз», «Жалил Қазитов», «Далаға алғыс» атты кітаптары жарық көрген. Дереккөздер
Мемлекеттің қауіпсіздігіне қатер

Мемлекеттің қауіпсіздігіне қатер (Угроза безопасности государства) — мемлекеттің өз тәуелсіздігі, аумақтық тұтастығы, шекараларының бұзылмауы және конституциялық құрылысы үшін барынша қауіп-қатер туғызатын сыртқы субъектілермен қарым-қатынасының шиеленісуі немесе ішкі саяси жағдайдың күрт нашарлауы. Дереккөздер
Сұлушаш Құлжабайқызы Нұрмағамбетова

Сұлушаш Құлжабайқызы Нұрмағамбетова (02.01.1951, Райымбек ауданы, Нарынқол ауылы) — КСРО және қазақ әншісі, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). Өмірбаяны Сұлушаш Құлжабайқызы (Аршабайқызы) Нұрмағамбетова 1951 жылы 2 қаңтарда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Нарынқол ауылында дүниеге келген. * 1968 жылы Нарынқол ауылындағы Абай атындағы орта мектепті, 1973 жылы Алматы республикалық эстрадалық цирк өнері училищесін бітірген. * 1973-1995 жылдары - «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымы» кәсіпорнының әртісі болды. * 1995-1996 жылдары «Жазира» ансамблінің солисті. * 1996-1998 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің солисті. * 1998-2003 жылдары Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясының әншісі. * 2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін шығармашылықпен айналысып, тәжірибесін кеңейту бағытында жұмыс істеп келеді. Шығармашылығы Оның репертуарында қазақ композиторларының әндерімен қатар қырғыз, қарақалпақ, түрікмен, орыс халық шығармалары бар. Ол Алжирге, Өзбекстанға, Қытайға, Польшаға және т.б. ұжымдық гастрольдерге барды. Оның репертуарында 250 ән болса, оның 150-і Қазақ радиосының алтын қорында сақталған. Оның 6 оқушысы бар. 2010 жылы «Алтын топтама» альбомы шықты, оның орындауындағы 109 ән бар. Марапаттары мен атақтары * Қазақстан Республикасы Президентінің 1998 жылғы 22 қазандағы жарлығымен қазақ әні өнерін дамытуға сіңірген еңбегі үшін «Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі» атағы берілді. * «Ерен еңбегі үшін медалі» (Қазақстан) (2008) * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011) * Қазақстан Республикасы Президентінің 2019 жылғы 29 қарашадағы жарлығымен музыка өнерін дамытуға қосқан елеулі жеке үлесі және көп жылғы жемісті шығармашылық қызметі үшін «Құрмет» орденімен марапатталды. * Алматы облысының Құрметті азаматы. * Алматы облысы Райымбек ауданының Құрметті азаматы, т.б.
Қалалық құрылыс

Қалалық құрылыс - елді мекендерді жоспарлау мен салудың теориясы мен практикасы. Дереккөздер ar:تخطيط عمراني be:Гарадское планаванне bg:Градоустройство ca:Planejament urbanístic cy:Cynllunio tref da:Byplanlægning el:Πολεοδομικός σχεδιασμός en:Urban planning es:Planeamiento urbanístico eu:Hirigintza he:תכנון עירוני hi:नगर नियोजन hr:Urbanističko planiranje hy:Քաղաքաշինություն it:Urbanistica ja:都市計画 ko:도시 계획 lt:Miestų planavimas lv:Pilsētplānošana mk:Урбанизам ml:നഗരാസൂത്രണം nl:Planologie nn:Byplanlegging no:Byplanlegging pl:Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego pt:Planejamento urbano ro:Sistematizarea teritoriului ru:Градостроительство sw:Mipango miji ta:நிலப் பயன்பாட்டுத் திட்டமிடல் th:การผังเมือง ur:عُمرانی منصوبہ بندی vi:Quy hoạch đô thị zh:城市规划 zh-min-nan:To͘-chhī kè-oē
Су-санитариясы заңдары

Су-санитариясы заңдары - ауыз судың сапасына, сумен камтамасыз ету гигиенасына және су көздерін санитарлық қорғауға қойылатын сапалық низамдардың және талаптардың құкықтык актілер жиынтығы. Дереккөздер
Сыра

сырасы]] Сыра — арпа, су және құлмақ (хмель) араластырыла ашылатын, күші аз, шөл қандыратын ішімдік түрі. Оның құрамында 4—10%-ға дейін тез сіңетін тағамдық заттар, 0,3—0,4% көмірқышқыл газы мен органикалық қышқылдар, құлмақтың ащы қалдықтары, сондай-ақ 1,8—6% шамасында алкоголь болады. Сыра дайындауда арпаны тазалайды, жуады, суға салып жібітіп қабығынан ажыратады. Осы дәндерді көктетіп ары қарай ыстық бумен кептіріп диірменге тартады да, суға араластырады. Суда біраз ұсталған соң ол қою массаға айналады. Оны сүзіп, үстіне құлмақ салып қайнатады. Осыдан соң массаны қайта сүзіп суытады. Осы масса ашыту аппаратында 5—90°С температурада 7—8 тәул сақталады. Одан соң ары қарай ашыту және дәмі жетілу үшін 0—20°С температурада арнаулы ыдыста сақталады. Сыраның толық ашу уақыты 21—90 тәул. Тарихы Сыра — Ежелгі Мысырда, Вавилон мен Қытайда белгілі болған сусын. Қазба жұмыстары кезінде Мысырда сыра қайнатудың ең көне рецепті табылды. Орта ғасырлық Еуропада сыра өндірісі шіркеулердің қолында шоғырланған болатын. Сыраны біздің дәуірімізге дейінгі 3000 жылы герман және кельт тайпалары бүкіл Еуропаға таратқан, сына, негізінен, үйде қайнатылған. Ертедегі еуропалықтар ішкен өнімді қазіргі таңда адамдардың көпшілігі сыра ретінде мойындамауы мүмкін. Ертеде еуропада қайнатылған сыра құрамында жемістер, бал, өсімдіктердің көптеген түрлері, дәмдеуіштер және есірткі шөптері сияқты басқа заттар болуы мүмкін. Сыраның құрамында құлмақ болмады, өйткені бұл өсімдік кейінірек қосылды, Еуропада 822 жылдары каролинг аббаты оны алғаш рет атап өтеді. 1516 жылы герцог Вильгельм IV Бавариялық сыраның не екенін анықтайтын алғашқы заңды жазып шығады. Осы бір тазалық туралы заң ( Reinheitsgebot ) сыра дайындау үшін тек суды, арпа уытын және құлмақты ғана пайдалануға болатынын атап өтеді. Мұның орнына Англияда Генрих VIII сыра қайнатушылар гильдиясының қысымымен құлмақты пайдалануға тыйым салды; бұл тыйымды оның ұлы Эдвард VI алып тастады және Шотландияда біраз уақытқа жалғасты. Ағылшын сыра қайнатушылары құлмақты пайдалануға асықпады. Ол кезде құлмақ қосылмаған сыраны элем дейтін, ал құлмақ қосылғаны сыра деп аталды. Осы уақытқа дейін арпа қосылған емес, құлмақсыз уытсыз сусындарды белгілеу үшін грюйт-эль таңбасы пайдаланылады. 1912 жылы Милуокидегі (Винконсон штаты, АҚШ) Joseph Schlitz Brewing Company сыра қайнату зауыты қоңыр бөтелкелерді пайдалана бастады. Бұл инновация содан бері бүкіл әлемде қабылданды, мұның өзі зиянды күн сәулесінің алдын алып, сыраның сапасы мен тұрақтылығының бұзылуына жол бермейді. Дереккөздер
Мензулалық топографиялық түсіру

Мензулалық топографиялық түсіру (Мензульная топографическая съемка) — мензуланың (арнайы сызу үстелі), кипрегельдің (оптикалық аспап) және қашықтық өлшегіш төрткілдің көмегі арқылы орындалатын жергілікті жерді түсіру. Жергілікті жердің барлық элементтері мен объектілері геодезиялық пункттерден, түсіру желілерінің нүктелерінен және қосалқы нүктелерден толығымен планшетке түсіріледі. Мензулалық топографиялық түсіру аэрофототүсіру жүргізуге болмайтын, мысалы , инженерлік іздеу кезінде (түсіру масштабы 1:500 1:50000) қодданылады. Дереккөздер
Нұрманов Рамазан

Нұрманов Рамазан (1952 жылы туған, Көксу ауданы, Шымыр ауылы) — спортшы, күрестен халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Жастар арасындағы КСРО біріншілігінің (1973), командалык есепте КСРО Кубогінің, ГДР-да, Испанияда, Болгарияда, Чехославакияда, Монғолияда, Иранда өткен халықаралық турнирлердің жеңімпазы. КСРО чемпионатының (1974) қола, КСРО халықтары жазғы 6-Спартакиадасының (1975) күміс жүлдегері. Иран-КСРО еркін күресі шеберлері арасында өткен (1975) кездесулердің жеңімпазы. Дереккөздер
Аномальды балалар

Аномальды балалар - денесі мен психикасының дамуында мөлшерден біршама ауытқушылығы бар балалар, осының салдарынан дамудағы кемшіліктерді түзетуді және оның орнын толтыруды қамтамасыз ететін арнаулы жағдайларда тәрбие мен окуға мұқтажы бар. Дереккөздер