kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Зайырлы мектеп

Зайырлы мектеп - зайырлы өкіметтер мен ұйымдар қалыптастыратын, қаржыландыратын және бағыттайтын мектеп. Әдетте зайырлы мектеп - мемлекеттік мектеп. Ол діни ұйымдарға тиесілі конфессионалдық мектеппен қатар қызмет етеді. Мемлекеттік бола отырып, зайырлы мектеп мемлекеттің сипатын бейнелейді. Дереккөздер
Авиаспорт клубы

Авиаспорт клубы - Аэро-клуб, 1936 жылы Орал қаласында авиация кадрларын даярлау үшін құрылған. 1950 жылы авиация спортшыларын даярлайтын клубқа айналды. Жаттығу сабақтарына «ПО-2» ұшағы мен калқыма ұшақтар пайдаланылды. Ұлы Отан соғысының басталуына байланысты 1941 жылы өз жұмысын тоқтатты. 1936-41 жылы кубта 350 ұшқыш даярланды. Олардың арасынан Л.Беда, И.Куличев, АЛурилин, К.Малин, Ф.Шагалеев сынды Кеңес Одағының Батырлары шықты. Осы клубта қазақ қыздары арасынан алғаш шыққан ұшқыш Х.Доспанова ұшу шеберлігіне жаттықты, ол Ұлы Отан соғысы кезінде Кеңес Одағының Батыры М.Раскованың полкінде штурман болды. Құрылған уақытынан бастап аэро-клубта мыңға жуық қалқыма ұшақ спортшысы, 5 мыңнан аса парашют спортшысы даярланды. Дереккөздер
Қосымша жауапкершілігі бар серіктестік

Қосымша жауапкершілігі бар серіктестік (ағыл. partnership with additional liability; нем. Gesellschaft mit zusatzlichen Haftung) - Қатысушылары серіктестік міндеттемелері бойынша өздерінің жарғылық капиталға салымдарымен жауап беретін, ал бұл сомалар жеткіліксіз болған жағдайда, өздеріне тиесілі мүлікпен оған өздері еселенген мөлшерде енгізген салымдар арқылы жауап беретін серіктестік. Қосымша жауапкершілігі бар серіктестікке Азаматтық кодекстің жауапкершілігі шектеулі серіктестік туралы ережелері қолданылады. Дереккөздер
Әжес Петрұлы Сейтешев

Әжес Петрұлы Сейтешев (1929) - психология ғылымдарының кандидаты, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, КСРО ПҒА, ҚР ҰҒА академигі, Ресей білім академиясының құрметті мүшесі. Оқу-өндірістік процесіне техникалық эстетиканы, ЕҒҰ және техникалық ойлап тапқыштық іс-әрекетті оқытудың жаңа жүйесін енгізді. Іргелі еңбектері: «Кәсіби педагогиканың ғылыми негіздері мен әдіснамалы принциптері», «Кәсіби педагогика негіздері», «Қазақстан Республикасындағы казіргі білім дамуының теориясы мен практикасы» және т.б. Дереккөздер
Этноәлеуметтану

Этноәлеуметтану - әлеуметтану, этнография, тарих және саясаттанудың түйіскен жерінде қалыптасқан пән. Этноәлеуметтанудың пәні болып әлеуметтік процестердің этникалық процестермен өзара байланысы табылады. Дереккөздер
Референция

Референция - іскерлік ортада үлкен сенімге ие басқа тұлғаның, ұйымның, акционерлік қоғамның, банктің және т.б. адамға немесе кәсіпорынға беретін мінездемесі (сипаттауы). Референция сұралып отырған адамға немесе ұйымға берілетін референцияда, іскерлік қабілеті мен кредитті төлеу қабілеттілігі көрсетіледі. Дереккөздер
Барынша көп қолайлы жағдай жасау

Барынша көп қолайлы жағдай жасау - Халықаралық шарттарда (негізінен сауда) қолданылатын принциптерге сәйкес, келісуші мемлекеттердің әрқайсысы, басқа мемлекетке, оның жеке және заңды тұлғаларына, болашақта кез келген үшінші мемлекетке оның жеке және заңды тұлғаларына (импорттық-экспорттық шектеулерді азайту немесе алып тастау, кедендік режимді жұмсарту және т.т.) ұсынатын немесе көрсететін артықшылықтар, айрықша құқық пен жеңілдік беруге міндеттенуі. Дереккөздер
Этнометодология

Этнометодология - әлеуметтік антропология және этнография әдістерін қолданатын әлеуметтанудағы бағыт. 1960 жылдардың ортасыңдағы ортодокстық консенсус дейтіннің бүзылуы тұсында пайда болған әлеуметтанушынық көзқарас. Терминді теория ретінде де Этнометодологияның негізін калаған американ әлеуметтанушысы Гарольд Гарфинкель ұсынған. Осынау терминнің шығу тегін түсіңціре келіп, ол "эгао" дегеніңіз, тегіне, прақтикалык білімі бар әлеуметтік өмірге қатысушының сол практикалық білімді "жалпы бірдеңеге" катысты қарастыруына байланысты болар деген топшылау жасайды. Егер ол "этноботаника" болса, онда Бұл калай болғаңда да әлеуметтік өмір индивидтерінің ботаника проблемаларын қарастыру әдістеріне сай келетін білімдері мен түсініктеріне катысты болар еді. Дереккөздер
Білім беру мазмұны

Білім беру мазмұны - оқушылардың меңгеруі, олардың жан-жақты дамуы үшін негіз қамтамасыз ететін, олардың ойлауын, танымдық қызығушылығы мен еңбек іс-әрекетіне дайындығын қамтамасыз ететін білім, іс-әрекет тәсілдері, шығармашылық іс-әрекет тәжірибесі, әлемге эмоциялы құнды қатынас жүйесі. Дереккөздер
Этнократия

Этнократия - сан жағынан басым болмауы да мүмкін болатын өз этносының мүддесіне байланысты белгілі бір аймақтын өмірін басқаратын, саяси билік органдарындағы элитаның басымдығы немесе үстемдігі. Дереккөздер
Шаруашылық серіктестік

Шаруашылық серіктестік (ағыл. business unit; нем. Wirtschuftsgenossenschaft ) - Жарғылық капиталы құрылтайшылардың (қатысушылардың) үлесіне (салымдарына) бөлінген коммерциялық ұйым. Құрылтайшылардың (қатысушылардың) салымдары есебінен құрылған, сондай-ақ шаруашылық серіктестік өз қызметі үрдісінде өндірген және алған мүлік меншік құқығы бойынша серіктестікке тиесілі болады. Шаруашылық серіктестікті бір тұлға құра алады, ол оның жалғыз қатысушысы болады. Шаруашылық серіктестіктер толық серіктестік, сенім серіктесгігі, жауапкершілігі шектеулі серіктестік, қосымша жауапкершілігі бар серіктестік нысандарында құрылуы мүмкін. Дереккөздер
Жеке тұлғанның әлеуметтенуі

Жеке тұлғанның әлеуметтенуі - адам индивидінің, оған қоғамның толық құқықты мүшесі ретінде қызмет атқаруға мүмкіндік беретін белгілі бір білім, нормалар, кұндылықтар жүйесін меңгеру процесі. Дереккөздер
Қайталап әлеуметтеу

Қайталап әлеуметтеу -дағдарыстан, зақымнан, өмір жағдайларының өзгеруінен бейтаныс болып қалған мәдениет пен ортаға қосылуға индивидтің дайындығы. Мысалы, мұндай жағдайға арнаулы мектепте болып, кейін оралған жасөспірім тап болады. Арнаулы реабилитациялық мекеме жағдайларындағы балалар да жаңа әлеуметтік ортаны, адамдармен қатынастың жаңа жүйесін, жаңа әлеуметтік формаларды игереді. Дереккөздер
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры АҚ (БЖЗҚ) — зейнетақы реформасының нәтижесінде 2013 жылы 22 тамызда құрылған зейнетақы қоры. Қор «МЖЗҚ» АҚ базасында сол кезде елімізде болған барлық зейнетақы қорларын біріктірді. Қазақстан Республикасының Үкіметі Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті арқылы «БЖЗҚ» АҚ-ның құрылтайшысы әрі акционері болып табылады. «БЖЗҚ» АҚ-ның зейнетақы активтерін Қазақстан Ұлттық банкі басқарады. Басшылық ; Директорлар кеңесі * Жамаубаев Ерұлан Кенжебекұлы — Директорлар кеңесінің төрағасы, ҚР Ұлттық Банкі Төрағасының бірінші орынбасары * Шегай Виктория Вильгельмовна — ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі * Әділбеков Нұрмахан Әбілқасымұлы — ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті төрағасының орынбасары * Құрманов Жанат Бостанұлы — «БЖЗҚ» АҚ Басқарма төрағасы * Елемесов Асқар Раушанұлы — Тәуелсіз директор * Прасад Бхамре — Тәуелсіз директор * Арифханов Айдар Абдразахович — Тәуелсіз директор * Хайруллаев Рахмет Хибадуллаевич — Тәуелсіз директор ; Басқарма * Құрманов Жанат Бостанұлы — Басқарма төрағасы * Егеубаева Сәуле Асқарқызы — Басқарма Төрағасының орынбасары * Төлегенова Жанар Қорғанбекқызы — Басқарма Төрағасының орынбасары * Мухатов Арман Тимурович — Басқарушы директор * Бозжанов Нурсеит Сеилович — Басқарушы директор * Бактыбаев Назым Абдухалимович — Басқарушы директор Қордың басқарма төрағалары ; Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры басшылары * Серік Сүлейменов (1997-1999) * Ерік Сұлтанқұлов (1999-2000) * Серік Сүлейменов (2000-2002) * Жанат Құрманов (2002-2006) * Алғазы Секенов (2006-2009) * Долорес Медеушеева (2009-2013) ; Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры басшылары * Долорес Медеушеева (2013-2015) * Руслан Ерденаев (2015-2017) * Нұрбибі Наурызбаева (2017-2019) * Жанат Құрманов (2019 жылдан бастап) Дереккөздер
Әлеуметтік ауытқулар

Әлеуметтік ауытқулар - ұқсас әлеуметтік жағдайларда белгілі бір бұқаралығымен, тұрақтылығымен және жайылушылығымен сипатталатын әлеуметтік нормалардың бұзылуы. Әлеуметтік нормалардан ауытқу, нақтылы өмір жағдаяттары мен белгілі бір мінез-құлықты ұйғаратын немесе оған тиым салатын әлеуметтік нормалар арасындағы, басқа жолмен субъектің позициясынан шешілмейтін қарама-қайшылықтардың пайда болуымен байланысты. Дереккөздер
Әлеуметтік дағды

Әлеуметтік дағды - әлеуметтік мақсаттарға жетісу мақсатымен басқа адамдармен тиісті байланыс орната білу қабілеті. Түсінікті сөйлеу, анық жазу, уақыт пен қаржыны ұтымды пайдалану, адамдардың аяушылық сезімін тудыра отырып, оларға ықпал ету мысал бола алады. Дереккөздер
Әлеуметтік педагог

Әлеуметтік педагог - Әртүрлі әлеуметтік-мәдени ортада балалармен тәрбие жұмысын ұйымдастырушы маман. Әлеуметтік педагог жеке тұлғаның психологиялық-педагогикалық ерекшеліктері мен оның қызығушылықтары мен қажеттіліктерін, мінез-құлығындағы ауытқуды анықтай отырып, оны қоршаған микроортаны зерттейді және балаға уақытында әлеуметтік көмек пен қолдау көрсетеді. Дереккөздер
Валентина Станиславовна Бучинская

Валентина Станиславовна Бучинская (21.1.1947 жылы туған, Жамбыл ауданы, Ақсеңгір ауылы) — суретші, Қазақстан Суретшілер одағының, ЮНЕСКО Халықаралық суретші-сыншылар ассоциясының мүшесі. 1973 жылы Санкт-Петербург қаласындағы Репин атындағы Көркемсурет, мүсін және архитектура институтын бітірген. Мек¬теп бітірген соң 1965 жылы Ә.Қастеев атындағы мемлекеттік өнер музейіне қызметке қабылданды. Қазір осында бөлім меңгерушісі. Б. Қазақстанның өнері туралы мақалалардың және А.Степанов (1979), П.Зальцман (1983), С.Калмыков (1991) атты монографиялардың авторы. Дереккөздер
Педагогикалық орта

Педагогикалық орта - арнайы, педагогикалық мақсаттарға сәйкес құрылатын олардың әлемге, адамдарға, бір-біріне деген көзқарастарын қалыптастыруға бағытталған балалардың өмір мен іс-әрекетін ұйымдастыру жағдайларының жүйесі. Дереккөздер
Оқыту құралдары

Оқыту құралдары - мұғалімге оқытуда көмектесетін аспаптар мен тұп деректер, яғни оқушылардың танымдық іс-әрекетін ұйымдастыруға көмектесетіндердің бәрі. Оқыту құралдарына мұғалімнің сөзі, оқулықтар, оқу құралдары, кітаптар, анықтамалық әдебиет, оқу жабдығы мен көрнекі құралдар, оқу киносы, радио, дыбыс таспасы, теледидар, т.б. техникалық құралдар, бағдарламалық оқытудың арнаулы құралдары - бағдарламалық оқулықтар, оқу құралы, үйрететін машиналар жатады. Дереккөздер
Педагогикалық процестің құрылымы

Педагогикалық процестің құрылымы - педагогикалық жүйенің компоненттеріне тиісті құрамды бөліктердің жиынтығы. Оның компоненттері: мақсаттық, мазмұндық, операциялық іс-әрекеттік, бағалау-нәтижелік. Дереккөздер
Сабақтың құрылымы

Сабақтың құрылымы - сабақты үйлестірудің әр түрлі нұсқаларында оның негізгі сипаттамаларының сақталуы мен тұтастығын қамтитын сабақ элементтерінің жиынтығы. Бұл элементтерге мыналар жатады: сабақтың басталуын ұйымдастыру, сабақтың мақсаты мен міндеттерін қою, түсіндіру, бекіту, қайталау, үйге тапсырма беру, сабақтың қорытындысын шығару. Сабақтың типі құрылымдық бөліктерінің бар болуымен және олардың дәйектілігімен белгіленеді. Дереккөздер
Автокөлік өндірістік бірлестігі

Автокөлік өндірістік бірлестігі - облыстық кәсіпорын. Қалада 1921 жылы губерния жергілікті көлік бөлімшесі, кейін губерния көлік басқармасы құрылды. Оның қарауында 10 автомашина, 2 мотоцикл болды. 1937 жылдың соңында 3 ГАЗ-АА автомобилі қала ішінде жүргіншілерді тасымалдай бастады. Ал 1938 жылы облыстағы ауыл шаруашылық жүктерін тасымалдау үшін Бударин селасында ауданаралық автоколонна ұйымдастырылды. Ол 1939 жылы «Союззаготтрансты» Орал автоотрядына айналды. Сол жылы құрамыңда жүк-жопаушы автобазасы мен жөндеу шеберханалары біріктірілген Батыс Қазақстан облысы автомобиль басқармасы құрылды. Бұл жылдары облыстағы автокөліктер үш мекемеге — облысы басқармаға, «Союзазаготтранстың» Батыс Қазақстан автотресіне және «Сәюзсовхозтрансқа» бағынатын. 1954 жылы облысы басқарма негізінде Орал қаласы мен «Қазақстан» бекетіндегі 2 автобазаны біріктірген Батыс Қазақстан автотресі ұйымдастырылды. 1994 жылы облыстың автокөлік өндірістік бірлестігіне қарасты 17 жүк, 3 жолаушы тасымалдау кәсіпорындары (3000-дай автомашина, олардың ішінде 600 автобус бар) біріктірген демалыс үйі, қосалқы шаруашылығы, балабақшасы, т.б. мекемелері болған. Дереккөздер
Шығармашылық

Шығармашылық - пайда болған міндеттерді әлдеқашан белгілі болған тәсілдермен шешу үшін талап етілетіндердің тысына шығатын жоғары формадағы ойлау. Ойлау процесінде үстемдік еткенде, шығармашылық елес ретінде көрінеді. Мақсат пен іс-әрекет тәсілінің компоненті бола тура, ол шеберлік пен инициативаның міндетті шарты ретінде шығармашылық іс-әрекеті деңгейіне дейін көтереді. Дереккөздер
Папалардың әлеуметтік энцикликалары

Папалардың әлеуметтік энцикликалары - империализм кезінде негізінен марксизм-ленинизмнің таралуы мен революциялық жұмысшы қозғалысынын дамуы арқасында пайда болған өзгерістер ықпалымен қалыптасты. Дереккөздер
Қанипа Әбдірахманқызы Бұғыбаева

Қанипа Әбдірахманқызы Бұғыбаева (19.3.1942 жылы туған, Ақсу ауданы, Ақын Сара ауылы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағы¬ның мүшесі (1969). "Мамания" мектебін бітіргеннен кейін өзі туып-өскен ауылда мәдениет үйінің меңгерушісі бсшған. Жамбыл қаласындағы мәдени-ағарту училищесін бітірген соң Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтында оқыды. 1964 жылы Райымбек ауданы халық театрында қызмет істеді. 1983 жылы Қазақ мемлекеттік университетін бітірді. Жамбыл аудандық газетінде, мә¬дениет бөлімінде, өлкетану музейінде және орталық кітапханада қызмет істеді. 1990-91 жылдары аудандық көшпелі автоклуб меңгерушісі болды. Ақынның өлеңдері орыс, неміс, езбек, қырғыз, қытай тілдеріне аударылған. Шығармалары "Екінші дәптер" (1965), "Ақ сүт" (1968), "Қара торғай" (1970), "Аруана" (1973), "Ана жыры" (1974), "Жыр және жүрек" (1977), "Қыз дөурен" (1979), "Көк белестер" (1982), "Менің даусым" (1984), "Гүлдер көзін ашқанда" (1989), т.б. өлеңдер жинағы жарық көрген. Бұғыбаева 1993 жылы Абайдың 150 жылдық мерейтойына байланысты ұйымдастырылған Түркі елдері поэзиясының 2-фестивалінің жеңімпазы. 2001 жылы Мемлекеттік рәміздерді насихаттауға арнал¬ған мүшәйраның I дәрежелі дипломымен марапатталған. Жамбыл ауданының Құрметті азаматы (2002). Дереккөздер
Азаматтық жауапкершілік тәуекелдігі

Азаматтық құқықта — басқа адамдардың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне залал келтіру салдарынан пайда болатын, заңмен қарастырылған жағдайларда, сондай-ақ шарттар бойынша жауапкершілік міндеттемелері бойынша жауапкершілік тәуекелі. Дереккөздер
Жеке тұлғалардың мүлік салығы

Жеке тұлғалардың мүлік салығы - меншік құқығы негізінде, салық салынатын мынадай объектілері бар жеке тұлғалар, төте салықты төлеушілер болып табылады: *1) Қазақстан Республикасының аумағындағы тұрған үй-жайлар, саяжай құрылыстары, гараждар және езге де құрылыстар, ғимараттар, үйжайлар; *2) Қазақстан Республикасынын аумағындағы аякталмаған кұрылыс объектілері-қоныстану (пайдалану) кезінен бастап. Жеке тұлғалардың салық салу объектілері бойынша салықты есептеуде белгіленген мерзімде тиісті салық ставкасын салық базасына қолдану арқылы салық төлеушінін тұрғылықты жеріне қарамастан салық салу объектісінің орналасқан жері бойынша салық органдары жүргізеді. Дереккөздер
Филипп де Шампань

Филипп де Шампань, де Шампень (; 26 мамыр 1602 жыл, Брюссель — 12 тамыз 1674 жыл, Париж) — барокко дәуірінің француз суретшісі. Өмірбаяны Брюсселде кедей жанұяда туған, пейзажист Жак Фукьердің тәлібі болған. 1621 жылы Парижге көшкен, және Николя Дюшененің бастауымен Николя Пуссен екеуі Люксембург сарайын безендірген. Николя Дюшене қызын соған күйеуге берген. Қайын-атасы өлгеннен кейін, Шампань ханшайым-ана Мария Медичиге жұмыс істейді, және де кардинал Ришельеге сарайын көркейтіп береді, шіркеу және де басқа ғимараттармен айналысады. 1648 жылы патша суретшілер академиясының мүшесі және негізін қалаушысы болады. Симон Вуэмен бірге сол дәуірдің аса құрметті суретшісі болған. 1654 жылдан Шарль Лебренмен жарысады, соның қоластында Тюильри қамалын әсемдейді. Өмірінің соңында мұғалімдік, үйретушілікпен көп айналысады. Жазба мұра қалдырғаны жоқ, бірақ 1660 жылдар Андре Фелибьен жазған лекциялары мен талқылаулары сақталды. 1640 жылы Шампань янсенизмнің әсерінде қалады. Содан соң, жүре алмай қалған қызы керемет мұғжизамен Пор-Рояль монастырінде, Шампань өзіне сай емес жанрда «Ex-Voto de 1662» (қазір Луврда) атаулы вотив суретінде өзінің қызы мен монастыр қызметкерін суреттейді. Суретші Парижде дүние салған. нің үштік портреті», 1637, Ұлттық Көрме, Лондон]] Жұмыстары Шампань өзінен соң көптеген бейнелеу жұмыстарын қалдырған, әсіресе діни тақырыпқа. Бірақ оның мұрасының ішінде ең атақтысы Ришелье портреті. Оған қоса ол Мазарини портретін салған, XIII Луидің, Жан-Батист Кольбердің, виконт Анри де Ла Тур д'Овернь Тюренннің, II Чарльздің, және де Блез Паскальдің, Вуатюрдің, сәулетшілер Жак Лемерсье мен Франсуа Мансардың, ж-е т.б. тұлғалардың суретін салған. Ертеде Питер Пауль Рубенстен әсерленген, одан соң оның мәнері қатаңдық пен құрғақтыққа ие болады. Оның портреттік туындылары қазір діниден аса бағаланады. Сілтеме * [http://www.artcyclopedia.com/artists/champaigne_philippe_de.html Шампань artcyclopedia.com] * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/c/champaig/index.html Шампань wga.hu] * [http://www.scholarsresource.com/browse/artist/258 Оn line бейнелеу] Әдебиет * Rosenberg P. Philippe de Champaigne. Milano: Fratelli Fabbri, 1966 * Dorival B. Philippe de Champaigne, 1602—1674: la vie, l'œuvre, et le catalogue raisonné de l'œuvre. Paris: L. Laget, 1976 * Lesné Cl. Philippe de Champaigne et Port-Royal. Paris: Seuil, 1995 * Marin L. Philippe de Champaigne, ou, La présence cachée. Paris: Hazan, 1995 * Philippe de Champaigne, 1602—1674: entre politique et dévotion/ Alain Tapie, Pierre-Nicolas Sainte-Fare-Garnot, eds. Paris: Réunion des musées nationaux, 2007.
Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің мүлік салығы

Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің мүлік салығы (; ) - нақты төте салық, оның шамасы төлемшілер мүлкінің кұнына байланысты. Негізгі құрал-жабдық (соның ішінде тұрғын үй қорынын кұрамындағы объектілер) пен материалдық емес активтер заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердін салық салу объектісі болып табылады. Салық салу объектілерінің бухгалтерлік есеп деректері бойынша анықталатын орташа жылдық қалдықтық құны салық салу объектілері бойынша салық базасы болып табылады. Салық төлеушілер, салықты есептеуді салық базасына тиісті салық мөлшерлемесін салык ставкаларын қолдану арқылы дербес жүргізеді. Дереккөздер
Рэкет

Рэкет (, „шантаж“) — әдетте, қауіп-қатер, аяусыз күштеу, кепілдікке адам алуды қолдану арқылы, ұйымдасқан қылмыстық топ нысаны түрінде көрінетін бопсалау. Қылмыстық заңнама "рэкет" сөзін қолданбайды. Рэкеттің мәнін құрайтын бопсалау, іс жүзінде көп жағдайда басқа қылмыстар құрамын құрайтын -Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінде қарастырылған баптардағы бандитизм, қылмысты қауымды (қылмыстық ұйымды) ұйымдастыру, тонаушылық, қарақшылық жасау, адамдарды өлтіру, азаптау, адамдарды ұрлау, зорлық жасау, мүлікті қасақана жою немесе бүлдіру және т.б. әрекеттер бірге ілесе жасалып отырады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Есенбай Ағелеуов

Есенбай Ағелеуов (22.6.1936, Атырау облысы, Махамбет ауданы, Махамбет ауылы - 9.11.1996, Алматы) — ғалым, педагог, биология ғылымдарының докторы (1984), профессор (1985). * Орал педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультін (1959), аспирантурасын (1965) бітірген. * 1959-62 жылы Орал облысы комсомол комитетінің қызметкері, хатшысы болды. * 1965-79 жылы Орал педагогикалық институтының жаратылыстану-географиялық факультінде оқытушы, аға оқытушы, деканның орынбасары, декан, ал 1979-85 ж осы институттың ректоры болып қызмет атқарды. * 1985 жылдан әмірінің соңына дейін ҚазПИ-дің (қазіргі Алматы мемлекеттік университеті) ботаника кафедраның меңгерушісі болды. Ағелеуов — шалғынтану мен өсімдіктану, жалпы геоботаника саласында танымал маман ретінде Қазақстан ботаника ғылымының дамуына елеулі үлес қосты. Негізгі ғылыми еңбектері Батыс Қазақстанның флорасы мен шабыңдықтарын зерттеуге арналған. Ол - жалпы саны 120 ғылыми еңбектің авторы, 4 монография және 2 окулық жазған. Шығармалары * Пойменные луга реки Урал, А.-А., 1982; * Флора поймы реки Урал, А.-А., 1987. Дереккөздер
Көлік құралдары салығы

Көлік құралдары салығы - меншік кұқығында салық, салу объектілері бар жеке тұлғалардан және меншік, шаруашылықты жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар заңды тұлғалардан, олардың құрылымдық бөлімшелерінен алынатын салық Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіркеуден өткізілуге тиіс және (немесе) есепте тұрған көлік кұралдары, тіркемелерді қоспағанда, салық салу объектілері болып табылады. Салык төлеушілер салық салу объектілерін, әрбір көлік кұралы бойынша салық ставкасын және түзету коэффициенттерін негізге ала отырып, салық кезеңі үшін салық сомасын дербес есептейді. Дереккөздер
Экуменикалық қозғалыс

Экуменикалық қозғалыс - протестантизмде XX ғасырдың басында пайда болған христиандық шіркеулерді біріктіру қозғалысы. Осы қозғалыс 1910 жылы Эдинбургте өткен Бүкіләлемдік миссионерлік конференциядан басталған. 1948 жылы Бүкілэлемдік шіркеулер кеңесі құрылды. Дереккөздер Экуменизм
Экспроприация

Экспроприация - 1. буржуазиялық құқықта - мемлекеттік билік жүргізетін жеке мүлікті тегін немесе ақылы шеттету; 2. социалистік революциянын жеңісінен кейін капиталисттер мен помещиктердің өндіріс құралдарына меншігінен мәжбүрлі айыру. Дереккөздер
Өз бетімен салынған құрылыс

Азаматтық заңнама бойынша - заңдарда белгіленген тәртіппен осындай мақсаттарға арнап бөлінбеген жер учаскесінде салынған, сондай-ақ қажетті рұқсат алынбай салынған тұрғын үй, басқа қора-қопсы, құрылыс немесе өзге де қозғалмайтын мүлік өз бетімен салынған құрылыс болып табылады. Өз бетімен құрылыс салуды жүзеге асырған адам оған меншік құқығын алмайды. Оның құрылысқа билік етуге — сатуға, сыйға тартуға, жалға беруге, басқа да мәмілелер жасауға құқығы жоқ. Өз бетімен салынған құрылыс оны жүзеге асырған адамның есебінен бұзылуға тиіс. Дереккөздер
Ишемия

Ишемия (, қан тоқтау) — дене мүшелеріне қанның жеткіліксіз келуіне байланысты немесе қанның келуінің толық тоқтауына байланысты жергілікті қан айналымының бұзылуы. Жүректің ишемиялық ауруы Жүректің ишемиялық ауруы — жүректе қанайналымы толық тоқтағандықтан немесе қажетті шамадан кем болғандықтан дамитын сырқат. Сол себепті ишемиялық ауруы жүректің тәждік (коронарлық) артерияларының ауруы деп те аталады. Бұл сырқаттың әлеуметтік мәнін ескере отырып, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 1965 жылы оны "дербес" ауру деп таныды. Бүгінгі таңда ишемиялық ауру әсіресе экономикасы өркендеген елдерде кең таралған, тіпті оны эпидемиялы аурулар тобына жатқызбақ ой бар. Жүректің ишемиялық ауруы кенеттен қазаға ұшыратуымен қауіпті. Ол жүрек-тамыр сырқаттарынан болатын өлім-жітімнің 2/3-ін қамтиды. Бұл ауруға жасы 40—65-тер шамасындағы ер адамдар жиірек шалдығады. Этиологиясы мен патогенезі Миокард инфарктының тікелей әсерлі себептері: жүрек артерияларының қысылуы; олардың іргесінде тромбылардың түзілуі; саңылауында тромбылық эмболдардың пайда болуы; осы артериялар атеросклероздан тарылып, миокардқа оны зорықтыратындай күштің түсуі. Дегенмен, бұлар жүрек бұлшық етінде некроз бен оның зардаптарын дамытатын жергілікті ғана себептер. Жүректің ишемиялық ауруының атеросклероз және гипертония ауруымен тығыз байланыстылығын ескерсек, оның этиологиясы аталған себептермен шектеліп қана қоймайтыны түсінікті. Атеросклероз бен гипертония ауруын өрістететін этиологиялық факторлардың барлығы, әсіресе психика-эмоциялық зорығу, жүректің ишемиялық ауруының дамуына да себеп болады. Сондықтан атеросклероз бен гипертония ауруы және жүректің ишемиялық ауруы "үзеңгілесе" дамиды. Атеросклероз миокард инфарктының бірен-саранында ғана жүрек артерияларын зақымдамайды. Ишемиялық аурудың, атеросклероздың және гипертония ауруының патогенездік факторлары ортақ. Олардың ішінде ең маңыздылары: 1) гиперлипидемия, 2) артериялық гипертензия; 3) дененің артық салмағы (семіздік); 4) дене қимылының аздығы; 5) темекі шегу; 6) көмірсуларға толеранттылықтың өзгеруі (мысалы, қантты сусамыр); 7) несеп қышқылды диатез; 8) генетикалық бейімділік; 9) еркек жыныстылық. Аталған патогенездік факторларды эпидемиологтар ишемиялық ауруды туындататын қауіпті факторлар деп атап, олардың әсерлілігін елдегі тұрғындардың белгілі бір тобында (әдетте 1000 ер адам алынады) белгіленген мерзім ішінде (әдетте, 10 жыл) жүректің ишемиялық ауруының басты бейнесі — миокард инфарктісін дамыту көрсеткіші арқылы бағалайды. Бұл тұрғыдан, гиперлипидемияның жеке өзінің инфаркт дамытатын "болжамдық" құны 21% болса, гиперлипидемия, артериялық гипертензия, темекі шегу, семіздік сияқты 4 қауіпті фактор қосарланып, 10 жыл бойы әсер еткен кісілердің жарымына жуығында, — 44%-ында, жүректің ишемиялық ауруын дамытатыны анықталған. Дереккөздер
Қылмыстық менмендік

Қылмыстық менмендік - менмендікпен жасалған қылмыс. Адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіп туғызуы мүмкін екенін алдын ала білген, бірақ бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне сенген жағдай. Дереккөздер
Кардиосклероз

Кардиосклероз (Cardiosclerosis - твердый - жүректе дәнекер тканнің өсуі) - Миокардта дәнекер тканнің өсуіне байланысты дамитын патологиялық күй. Кардиосклероздың түйінді (инфарктан кейінгі) және жайылма түрлерін ажыратады. Дереккөздер
Экзистенциалдық қажеттіліктер

Экзистенциалдық қажеттіліктер - адамның ішкі болмысы мен оның адамдық «менінде» танылмайтын өзінің «әлемдегі болмысын» бастан кешіруіне байланысты. Оның салдарынынан адам нақты қайталанбайтын жеке тұлға ретінде көрінеді. Дереккөздер
Ұршықсап кесірткелер

Ұршықсап кесірткелер - кесірткелер тұқымдасы. Кейбіреулерінде кесірткелерге тән дамыған қолаяқтары бар - ал біреулері аяқсыз - денесі жылантәрізді. Дене ұзындығы 1,2 м дейін. Тілі қыска - екі айыр. Қозғалмалы қабақтары жақсы дамыған. 7 туысы - 60-тай түрі белгілі. Көпшілігі Орталық Америкада таралған. 2 туысы: жіпшелілер - (Anguis) - бір түрімен сыңғыш жіпшелі - (А. fragilis) - және тасты жабындысы бар жіпшелі 7 түрімен Еуразия мен Солтүстік Америкада кездеседі. Күрылыкта - жиі казбалы түрде тіршілік етеді. ТМД-да сарықарын және сыңғыш жыланды аяқсыз жіпшелі түрлері кездеседі - (денесінің ұзындығы 60 см дейін - былқылдақденелілер - жауын құрттарымеен - жәндіктермен - қоректенеді; жұмыртқа тірідей туады). Дереккөздер
Кефалогематома

Кефалогематома (керһаіе — бас, һаета — қан, oma — ісік), жаңа туған нәрестенің бас сүйегі (қарақұсы) мен сүйекүсті пердесінің (төбе сүйегі қабығының) арасына қан құйылуы нәтижесінде пайда болған ісік. Бұл жағдай баланың туу кезінде жарақат алуына байланысты болады. Дереккөздер
Айналмалылар

Айналмалылар — ет қоректі отряд тармағы қоңыздар тұқымдасы. Дене ұзындығы 8 мм дейін. Денесінің түсі қара – жылтыр – алдыңғы аяқтары ұстағыш – ортаңғы және арткы – кең желпеуіштәрізді. Көздерінің жоғары бөліктері ауада көруге бейімделген – төменгісі – су астында көруге. 800-дей түрі тропикалық өңірлерде мекендейді – ТМД-да 25 түрі – суаттарда мекендейді – жәндіктердің ішіндегі ең үздік жүзушілер – су бетінде – (жүзеді – жүгірмейді) тез айналады– (осыдан аталуы). Ұсақ жәндіктермен – (оның ішінде маса дернэсілдерімен) және т.б. омыртқасыздармен қоректенеді. Дернәсіл кезінде су тұңбаларында мекендейді де – қуыршақтануы жағада өтеді. Дереккөздер
Ескектұмсықтылар

Ескектұмсықтылар - бекіретәрізділер отряды балықтар тұқымдасы. Денесі жалаңаш. Ганоидты қабыршақтары құйрық жүзбе қанатының жоғары бөліктерінде кездеседі. Тұмсығы есекетәрізді. 2 мұрты бар. 2 туысы бар - әр туысында бір түрден. Американдық ескектұмсық - (Polyodon spathula) Солтүстік Американың өзеңдері мен көлдерінде мекендейді. Дене ұзындығы 2 м дейін - салмағы 75 кг дейін. Планктофаг. Уылдырығын наурыздан мауысымға дейін шашады. Саны аз ХТҚО-ның «Қызыл кітабына» тіркелген. Псефур - (Psephurus gladius) Янцзы өзеңінде- (ҚХР) мекендейді. Ұзындығы 7 м дейін жетеді. Балықтармен қоректенеді. Дереккөздер
Вибриондар

Вибриондар (-бактерия) - бактерия туысы - грам-теріс, үтір немесе майысқан таяқша пішінді. Көбінесе қозғалғыш жасушалар - полярлық хемо-органотрофтық факультативтік анаэроб - тоғандар да - жерде ішкі құрылыста тіршілік етеді. Патогенді түрлері адамда тырысқақ ауруын тудырады. Дереккөздер
Шұбалаң құйрықтылар

Шұбалаң құйрықтылар - жыртқыштар отряды сүтқоректілер тұқымдасы. Кішірек жануарлар. Аяқтары қысқа - көбінде бессаусақты - саусақжүргілілер немесе жартылай сирақжүрмелілер; құйырығы ұзын- (бинтуронгада ол ұстағыш). Кейбір түрлерінің аналь тесігінің манайында мускус шығаратын иісті бездері болады. 71 түрі- 35 туысы белгілі: генеттер, циветтер, мангустар, бинтуронгтар, мунго, сурикаттар, фосстар - (соңғы 4-де бір өкілден) және т.б. Кіші - Алдыңғы және Оңтүстік Азияда- Африкада және Оңттүстік-батыс Еуропада мекендейді. Жер бетінде - кейбіреулері ағаш басында тіршілік етеді. Шұбалаң құйрықтылар көпшілігі түнде белсенді. Жылына бір рет ұрпақ әкеледі - тек кейбіреулері ғана 2 рет. Ұрпақ саны 1-6- көпшілігінде 2-4, ұсақ сүтқоректілер - құстар-бауырменжорғалаушылар - жәндіктермен -кейде жеміс пен жаңғактармен қоректенеді. Шұбалаң құйрықтылар көбі аншылық жануарлары, мускусы ушін. 4 түрі мен 1 түр тармағы ХТҚО-ның «Қызыл кітабына» тіркелген. Дереккөздер
Салық ставкасы

Салық мөлшерлемесі салық базасының өлшем бірлігіне салық есептеулерінің шамасын білдіреді. Салык мөлшерлемесі салық базасынын өлшем бірлігіне пайыздық түрде немесе абсолютті сомамен белгіленеді. Дереккөздер
Коагуляция

Коагуляция - Коллоидты ерітінділердің золь не гель күйіне көшуі, тканьдердің "ұюы". Бұл олардың некрозын тудырады. Жоғары молекулалы заттардың коллоидты ерітінді жағдайынан гельдерге айналуы. Еріген затты коагуляциялауға жеткілікті электролиттің ең аз мөлшері сол заттың дисперсиялық өлшемін анықтайды, бұл өлшем "коагуляциялану табалдырығы" деп аталады. Дереккөздер ang:Ȝerinnung de:Hämostase#Übersicht über Gerinnungsfaktoren und Inhibitoren yi:בלוט קלאטינג
Салық заңдары

Салық заңдары (; ) - Қазақстан Республикасының салық заңдары Салық кодексінен, сондай-ақ қабылдануы Салық кодексінде көздеген нормативтік құқықтық актілерден тұрады. Салык, және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі осы Кодексте көзделмеген міндет ешкімге жүктелуге тиіс емес. Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер Салық кодексінде белгіленген тәртіпте және жағдайларда белгіленеді, енгізіледі, өзгертіледі немесе күшін жояды. Дереккөздер
Юсуп Айсаров

Юсуп Айсаров - 27 мамырда Алматы облысы, Ұйғыр ауданында дүниеге келген. Үрімшідегі мұғалімдер институтының филология факультетін 1952 жылы бітірген. Ұзақ жылдар Құлжа қаласындаммұғалім, Үрімші ағарту департаментінде редактор, облыстық оқу бөлімінде, аудандық, облыстық газеттерде жауапты қызметтер атқарған. «Аяқталмаған ән», «Жауынгер», «Олар қайтадан кездестір», «12 жылға созылған үрей» атты ұйғыр тіліндегі көркем прозалық кітаптардың авторы. Дереккөздер
Батырболат Айтболатұлы

Батырболат Айтболатұлы (19 тамыз 1972, Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Бостандық ауылы) - ақын, филология ғылымдарының кандидаты (2006). * Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың филология факультетін (1995), оның аспирантурасын (2000) бітірген. * 1995—1997 жж. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында кіші ғылыми қызметкер * Қазақ энциклопедиясында жетекші маман * репрессияға ұшыраған Қазақстан зиялыларының мұрасын зерттейтін «Арыс» қорында және «Арыс» баспасында ғылыми редактор (2001) * «Қазақстан» ұлттық телеарнасында стилист-редактор (2002) * «Атлас — 2001» баспасында Бас редактор * «Глобус» Баспа үйі» ЖШС-нің директорының орынбасары (2001 — 2004) * «Жалын» журналында бөлім меңгерушісі (2003) * «Қазақстан теміржолшысы» газетінде тілші (2004 — 2006) * республикалық «Айқын» газетінің Астанадағы тілшілер тобының жетекшісі қызметтерін атқарған. Ғылыми еңбектері * 2006 жылы «Қазіргі қазақ поэзиясының түрлік-бейнелілік ерекшеліктері (1980 — 1990 жылдар лирикасы әдеби үдеріс контексінде)» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған. Шығармашылығы * 1995 жылы «Толқыннан толқын туады» атты студенттер жыр жинағына («Ер-Дәулет») бір топ өлеңі енген. * Өлеңдері «Қазақстан жас ақындарының антологиясына» (А., «Өлке», 2000) енген. * Мен ғашық қыз. А., «Жазушы», 1996; * Көзмоншақ. Астана, «Елорда», 2001. Жетістіктері * Жас ақын-жазушылардың халықаралық «Сорос-Қазақстан-Дебют» конкурсының жүлдесін жеңіп алған өлеңдер топтамасы арнаулы жинақта (1997, «Жібек жолы») жариялайды. * Екі мәрте (1997, 1998) ҚР Президентінің стипендиаты атанды. * Т.Айбергеновтің 60 жылдығына (1997) * Кенесары Қасымұлының 200 жылдығына арналған жыр мүшәйраларының жүлдегері. Дереккөздер
Коллагеноз

Коллагеноз (Collagenoses - дәнекер тканьдер сырқаты - коллагенді тканьдер ауруы) -Дәнекер ткані мен тамырлардың жайылма зақымдануы тән аурулардың жалпы аты. Ол ауруларға жататындар: ревматоидтық артрит, жүйелі склеродермия, жүйелі қызыл жегі, түйінді периартериит. Дереккөздер fr:Maladies héréditaires du collagène
Салық құқығы

Салықтық міндеттемелердің пайда болуы, өзгеруі және тоқтатылуымен байланысты қатынастарды реттейтін және мемлекеттің салық түрлері мен оның салықтық құрылымын бекітетін, олардың ұсталу тәртібін анықтайтын, құқықтық нормалар жиынтығы; қаржылық құқық институты. Салық субъектілері, салық салу объектілері, салык ставкасы (нормасы), салықты есептеу мен ұстау тәртібі. төлеу мерзімі, салық, бойынша жеңілдік, салық төлеушінің жауапкершілігі және т.б. бойынша тағайындайтын, салық құқығының арнайы нормасы. Дереккөздер
Векари туыстас түрлер

Векари туыстас түрлер ( - орыналмастырушы) - туыс түрлер - географиялық немесе экологиялық бір бірін алмастырушы түрлер. Мысалы - кәдімгі шырша және сібір шыршасы әртүрлі ареалды алады. Дала жебіршөбі мен кұм жебіршөбі бір ареалда кездессе де - экологиялық жағдайы әртүрлі немесе бір-бірін уақыт аралығында алмастырады. Бірі көктемде, ал екіншісі жаз мезгілінде. Дереккөздер
Салық патенті

Біржолғы талон - арнаулы салық режимін қолдану құқығын куәландыратын және төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын коспағанда, жеке табыс салығы бойынша бюджетпен есеп айырысу фактісін растайтын құжат. Белгілі бір арнаулы салык режимін колдануға арналған патент нысанын уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді. Дереккөздер
Ашамүйізді киік

Ашамүйізді киік немесе Айырмүйіз — күйіс қайыратын сүтқоректілердің отряд тармағына, Ашамүйізділер тұқымдасына жататын жануар. Биологиялық сипаттамасы Дене тұрқы 1,5 м, биіктігі (шоқтығынан алғанда) 80 см, салмағы 35-60кг, сыртқы бейнесі бөкен тәрізді. Түсі - ақшыл қоңыр, бауыры - ақ, тамғыда ақ "айшық" , текелерінде қара "маска" бар. Айыр мүйіз текесінің қысқа (30 см) және толықша келген мүйізі тік шығып, екі ұшы алшақтау әрі қайқылау болып өседі. Еркектерінің мүйізі қысқа, жуан, аша тәрізді, ал ұрғашыларының мүйізі қыскалау, 5-7 см-ден аспайды. Аша мүйізділердің бұғылардан айырмашылығы - мүйізінің тек сыртқы қабатын ғана тастайды да - сүйекті негізі сақталады. Айыр мүйіздің басқа қуыс мүйізділерден бір айырмашылығы - оны мүйіз қабығы жыл сайын күйлегеннен кейін түсіп, қайта шығып отырады. Айыр мүйіз жыл сайын мамыр-маусымда төлдейді. 60% ұрғашысы егіз бұзау табады. Бұзаудың салмағы 2-4 кг, түсі - сұр, 3 аптада шөп жей бастайды. 3 айда жетіледі. Табиғатта 5-7 жыл өмір сүреді. Түрлері Барлығы 5 түр тармағы бар: * A. americana americana * A. americana mexicana * A. americana oregona * A. americana peninsularis * A. americana sonoriensis Таралуы Солтүстік Американың прерий далаларында мекендеген, Канаданың оңтүстік-батысынан Мексиканың солтүстігіне дейін. Өте көп аулағандықтан 1908 жылғы мәліметпен саны 20 мыңға дейін азайған, кейбір жерлерде мүлдем құрып кеткен. Қазіргі күнде популяциясы 2-3 млн-ға жеткізілді. Пайдалауы Мүйізінен дәрі жасайды Дереккөздер
Мәди Айымбетов

Мәди Айымбетов - 1946 жылы 14 қарашада Қостанай облысы, Аманкелді ауданында туған. 1972 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдағаннан кейін республикалық газет-журналдар басылымдарында қызмет істеді. 1972—1977 жылдары аралығында «Қазақстан пионері» (қазіргі «Улан») газетінде бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарды. 1977—1984 жылдары. «Пионер» (қазіргі «Ақ желкен») журналында, бұдан соң 1986 жылы «Қазақстан коммунисі» (қазіргі «Ақиқат») журналында қызмет істеді. 1986-1993 жж. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінде, 1993 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты Аппаратында бөлім меңгерушісінің орынбасары болып қызмет еткен. Қазір Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты Аппаратына Редакциялық-баспа бөлімінің меңгерушісі. Жазушының «Тәтті мұң» атты алғашқы әңгімесі 1972 жылы «Жұлдыз» журналында жарық көрді. Содан бері жазушының оннан астам кітабы жарық көрді. «Бар болғаны он төрт жас», «Ғашық болу бақыты», «Құм киесі» т.б. повестері балаларға, ауыл өміріне арналған. Орыс тілінде «Плато голубых цветов», «Чаша печали», «На тверди земной» (2001) атты кітаптары шықты. Швед жазушысы Мария Грипенің «Эльвис Карлсон» повесін, В.Шукшин, А.Головко, А.Пацюс, тағы басқа жазушылардың шығармаларын аударған. Жекелеген шығармалары украин, белорус, түркімен, өзбек, қырғыз, ұйғыр, шешен тілдеріне аударылған. Жетістіктері: Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен, ҚР Құрмет Грамотасымен марапатталған. ҚР Парламентінің 10 жылдығы, «ҚР Конституциясының 10 жылдығы» және «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен, ҚР Президентінің алғыс затымен, ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған. Шығармалары: Шілденің күні. Повесть, әңгімелер. А., «Жалын», 1976; Ертегіден келген бала. Повесть. А., «Жалын», 1978; Көгілдір соқпақ. Әңгімелер, повесть. А., «Жалын», 1980; Келте шомылған ай. Повестер мен әңгімелер. «Жалын», 1984; Плато голубых цветов. А., «Жалын», 1985; Шыққа тунған нұр. Повестер. А., «Жалын», 1989; Ол дәурен бір көрген түс. Повестер мен әңгімелер. А., «Жазушы» . 1995; «Наша печали» А., 1977, «Жеті жарғы»; Тылсым. Повестер, «Елорда», 2001; Аспан асты, жер үсті. «Елорда», 2002; На тверди земной. Повести и рассказы. «Аударма», 2004; Құла түздегі үнсіздік. Повестер мен әңгімелер. «Жазушы», 2005; Нәзік жаңғырық. Таңдамалы повестер. «Қазақпарат», 2006; Құмөзек хикаялары. Повестер мен әңгімелер. «Раритет», 2007. Дереккөздер
Бұрандамүйізді теке

Бұрандамүйізді теке кейде Мархур - тау текелері туысының сүтқоректі жануары. Мүйізі жалпақ бұранда, бұрғы тәрізді келеді, сол себепті Иір мүйіз ешкі деп те аталады. Сипаттама Дене ұзындыгы 170 см - шоқтығының биіктігі 90 см - салмағы 90 кг кейде одан көп. Бұрғы тәрізді мүйізі тік - түсі жирен. Аталықтарының мойны мен кеуде жүндері ұзын. Ешкінің мүйізі кішілеу, текесінің мойны, төсі ұзын шудалы. Түсі сарғылт сұр, кәрі текелері сұрғылт-ақшыл. Бұрандамүйізді теке Индияның таулы аймақтары - Иранда- Ауғаныстанда таралған. ТМД-да тек Пяндж өзені бойында - Кугитангтау және Бабатаге сілемдерінде кездеседі. Тау сайларының тік беткейлері мен жартастарын мекендейді. Құруға тақау жануар. ХТҚО мен КСРО-ның Қызыл кітаптарына енгізілген. Еріксіз көбейеді. Дереккөздер
Кондилома

Кондилома (Condyloma, - жұдырық + ісік, жұдырықтай ісік) - Кондилома көп қабатты жазық эпителий мен оған астарлас строманың бүрлі ұлғаюы. Түріне қарай сүйір ұшты және жалпақ кондиломаларды мерез) ажыратады. Дереккөздер
Салық төлеуші

Салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуші болып табылатын тұлға. :Салық төлеуші: * салық кодексіне сәйкес салық міндеттемелерін дер кезінде және толық көлемінде орындауға; *салық кызметі органдарының анықталған салық заңдарын бұзушылықтарды жою туралы заңды талаптарын орындауға, сондай-ақ қызметтік міндеттерін атқаруы кезіндегі заңды қызметіне кедергі жасамауға; *нұсқама негізінде салық қызметі органдары лауазымды адамдарының салық салу объектісі және салық салумен байланысты объект болып табылатын мүлікті тексеруіне жол беруге; *салық есептілігі мен кұжаттарды Салық кодексінде көзделген тәртіппен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының трансферттік бағаларды қолдану кезінде мемлекеттік бақылау мәселелерін реттейтін заңдарында көзделген ақпарат пен құжаттарды табыс етуге; * Салық кодексіне сәйкес қолма-қол ақшамен, төлемдік банк карточкаларымен, чектермен сауда операцияларын жасаған немесе қызметтер көрсеткен кезде тұтынушылармен ақшалай есеп айырысуды фискальдық жады бар бақылау-касса машиналарын міндетті түрде пайдалана және тұтынушының қолына бақылау чегін бере отырып жүргізуге міндетті. :2.Салық төлеуші Салық кодексінде көзделген өзге де міндеттерді орындайды. Дереккөздер
Вирулентті фагтар

Вирулентті фагтар — тек жаңа фактардың пайда болуын қамтамасыз етіп қана қоймай – сонымен бірге бактерия клеткаларының еруін – (лизис) жеделдететін фагтар. Әдетте фагтар бактерия клеткаларында лизоцим ферментіне енеді де – ондағы генетикалық аппаратты бүлдіріп – жасушадағы заттарды пайдалана отырып- өзінше жаңадан кайта кұрады. Дереккөздер
Қылбастылар

Қылбастылар отрядының паразиттік нематодтар туысы. Ұзындығы 3-8 см. Денесінің алдынғы жағы өте жіңішке- жіп тәрізді. Соның нәтижесінде паразит ие ағзаларына еркін енеді. Сүтқоректілердің ішегінде тіршілік етеді. Жұмыртқа салып көбейеді. Жұмыртқалары ие нәжісімен сыртқа шығып- дамуын жалғастырады. Әлемде 62 түрі таралған- олардын 32 түрі ТМД аймағында кездеседі. Адамнын тоқ ішегінде Қылбастылар (Т. trichiurus) ұзындығы 3,5-5 см. Олар ішек кілегей қабатына еніп - қанмен қоректенеді. Ішекте бірнеше жыл бойы өмір сүріп - трихоцефалез ауруын туғызады. Дереккөздер
Жүнжегіштер

Жүнжегіштер - түбітжегіштер тұқымдастары. Ұзындығы 10 мм- қанатсыз - денесі күнгірт қатты хитинмен қапталған. Жалпы 200 түрі белгілі - ТМД-да 100 түрі таралған. Кейбір түрлері белгілі бір жануарлармен тығыз байланысты. Иттің және мысықтың жүнжегіштері таспа құрт Dipilidium caninum-ның аралық иесі. Дереккөздер en:Ischnocera
Мереке

Мереке — мемлекеттік не халықаралық органдар белгілеген, үздік оқиғаларға, дәстүрлі даталарға, белгілі бір мамандық қызметкерлеріне құрмет көрсетуге, жүртшылықты қандай да бір мақсатқа жетуге жұмылдыруға арналған күн. Мереке тарихы Мерекенің пайда болуы адамзаттың уақыт пен күнтізбе туралы түсінігінің пайда болуымен байланысты. Жигульскийге сәйкес, "уақыт есебі, адам мәдениетінің ең үлкен жетістіктерінің бірі — күнтізбе-барлық жерде өз бастауларында мерекелік күндер мен кезеңдерді ретке келтіру, бекіту, алдын ала есептеу нысаны ретінде әрекет етеді". Күнтізбенің өнертабысы уақыт шкаласында табиғат циклдарының немесе қоғамның даму сатыларының өзгеруіне сәйкес келетін ерекше нүктелер бар екенін ұғындыра отырып келді. Бахтин: "...өзінің тарихи дамуының барлық кезеңдерінде тойлаулар табиғат, қоғам және адам өміріндегі ірі, өзгермелі сәттермен байланысты болды". Жыл ішінде бірнеше күн қоршаған ортаны қорғау проблемаларына арналған, олардың ең бастысы — Қоршаған ортаны қорғаудың бүкіл дүниежүзілік күні. Бұдан басқа экология тұрғысындағы атаулы күндер мынадай: * 2 ақпан — Бүкіл дүниежүзілік сулы-батпақты өңірлер күні; * 22 наурыз — Халықаралық су ресурстары күні (Су күні); * 23 наурыз — Бүкіл дүниежүзілік метеорология күні; * 1 сәуір — Халықаралық құстар күні; * 6 сәуір — Геолог күні; * 7 сәуір — Бүкіл дүниежүзілік денсаулық күні; * 22 сәуір — Халықаралық Жер күні; * 26 сәуір — радиациялық апаттар мен алапаттар құрбандарын еске алу күні; * 16 мамыр — Халықаралық отбасы күні; * 24 мамыр — Еуропалық саябақтар күні; * 5 маусым — Бүкіл дүниежүзілік қоршаған орта күні; * 17 маусым — Бүкіл дүниежүзілік шөлдену мен құрғақшылыққа қарсы күрес күні; * 16 қыркүйек — Халықаралық озон қабатын қорғау күні; * 20 қыркүйек — Орман қызметкерлері күні; * 29 қыркүйек — Бүкіл дүниежүзілік теңіз күні; * 4 қазан — Бүкіл дүниежүзілік жануарлар күні; * 14 қазан — Тілсіз қияпаттар қаупін азайту жөніндегі халықаралық күн; * 27 қазан — Бүкіл дүниежүзілік туризм күні; * 29 желтоқсан — Бүкіл дүниежүзілік биологиялық әралуандылық күні. Дереккөздер
Мейірбек Ақынбеков

Мейірбек Ақынбеков - 1939 жылы 19 наурызда Түркістан облысы, Сарыағаш ауданы, «Төңкеріс» колхозында туған. 1965 жылы Шымкент педагогика институтының филология факультетін орыс тілі және әдебиет мамандығы бойынша бітірген. Бірер жыл ұстаз дықтан соң баспасөз саласына қызметке ауысқан. Қазіргі «Сарыағаш» және «Қазығұрт тынысы» аудандық газеттерінде бөлім меңгерушісі, облыстық «Оңтүстік Қазақстан», республикалық «Сұхбат» газеттері мен «Денсаулық» журналында меншікті тілші қызметтерін атқарған. 1983—1990 жылдар аралығында Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында істеген. Республикалық тәуелсіз «Діл» газетінің қызметкері болған. Сарығаш ауданының Құрметті азаматы. «Оңтүстік өңірінде», ^іСарыағаш саздары», «Автограф», «БеЙ^жыры», «Тоғыз перне», «Көктем тЧБгнысы» жинақтарына жырлары енген. «Бүршік»( 1990, «Жалын»), «Із» (1997, «Өлке»), «Азансыз аттар», «Әлди әже», «Сыр шертеді ақындар» (1997, «Өлке»), «Славянтілімен жыр төккен», «Тұран толқындары» (аударма, 2003, «Кітап»), «Шартарап» (1994, «Әлия»), «Туған жер төсінде» (1993, «Әлия»), «Жырларын — өмірбаяным», «Жылдар ізі» атты кітаптары жарық көрген. Пушкин, Есенин, Фет, Надсон, Гейне, Иммерманис, Дмитриева, Ефимов, Мухаммадий, Рысқұлов, Бахниязов, Ақпаевтардың жырларын қазақшаға аударып, «Сыр шертеді ақындар» атты жинақ шығарған. «Әуелі құдай, әруақ...», «Ердәуіт — Шаймерден аңыздары» атты діни, тарихи кітаптары жарық көрген. Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихаттың, Оңтүстік Қазақстан облыстық кәсіподақтар кеңесі президиумының, Бүкілодақтық «Білім» қоғамы Оңтүстік Қазақстан облыстық бөлімінің құрмет грамоталарымен марапатталған. Дереккөздер
Өтепберген Ақыпбекұлы

Өтепберген Ақыпбекұлы - 8 қазанда Қызылағаш ауылы, Қапал ауданы (қазіргі Ақсу), Талдықорған (қазіргі Алматы) облысында туған. Алматы жоғары партия мектебінің журналистика бөлімін бітірген. Еңбек жолын туған ауданындағы Абай атындағы кеңшарда тракторшы, клуб меңгерушісі, комсомол комитетінің хатшысы болып бастайды. 1973-1985 жылдары Қапал аудандық «Қадал еңбеккер!» газетінде тілші, аға тілші, бөлім меңгерушісі, Бас редактордың орынбасары, кейіннен облыстық «Октябрь туы» газетінде жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарады. 1985 — 1995 жылдары республикалық «Қазақ әдебиеті», «Жалын», «Денсаулық», «Жанашыр», «Халық Конгресі» газет, журналдарында аға тілші, бөлім меңгерушісі, бөлім редакторы, жауапты хатшы, Бас редактордың орынбасары болып қызмет істеді. 1995— 1998 жылдары Республикалық «Казгидромет» агенттігінде, ҚР Парламенті Мәжілісінде, ҚР Ұлттық Банкінде аға референт, кеңесші, ҚР Әділет министрлігінің басқарма бастығы қызметтерін атқарды. Бірнеше дүркін Қазақстан Жазушылар одағы, Қазақстан ЛКЖО Орталық комитеті мен «Жалын» баспасының бірлескен дәстүрлі конкурсының және республикалық, халықаралық мүшәйралардың жүлдегері атанды. Әр жылдары: «Доп», «Футболшы боламын», «Жарыс», «Жарыс-тан соң жарыс», «Жылдың төрт мезгілі», «Балабақтың бір күні»,. « Экологиялық әліппе », Қырық қызық», «Балдай тәтті әліппе», «Ажарлы Астана», «Қызықты әліппе», «Алдындағы әліппе», «Керек кітап», «Мен таңдайтын мамандық», т.б. балаларға арналған өлең кітаптары мен кітапшалары жарық көрген. Дереккөздер
Төлеубай Ақшолақов

Төлеубай Ақшолақов - 1915 жылы 4 мамыр да Павлодар облысы, Баянауыл ауданындағы N94 ауылда туған. 1950 жылы Абай атындағы ҚазПИ-ді тамамдаған. Әр жылдарда Павлодар аудандық газ өтін де жауапты хатшы, «Қазақстан» баспасында редактор болып қызмет еткен. Қазақ әдебиетінің мектепте оқытылу проблемасына байланысты жеті монографиялық еңбектердің, қазақ әдебиеті оқулықтарының авторы. Гончаровтың «Обломовын», Шекспирдің «Гамлетін» қазақшаға аударып, Майра Уәлиқызы, Қажымұқан, Жаяу Мұса, Мәшһүр Жүсіп, Сәбит Дөнентаев шығармашылықтары жөнінде көптеген зерттеу еңбектерін жазған. Педагогика ғылымдарының докторы, профессор. Дереккөздер
Сынды кезең

Сынды кезең (Periodus critica) - сынды кезең. Эмбриологияда - организмнің немесе оның бөліктерінің зақымдаушы әсерге ең сезімтал болатын кезеңі онтогенез кезеңі: сүт қоректілер мен адамда организмнің бұл даму кезеңі имплантация мен плацента қалыптасу аралығын алып жатады. Дереккөздер
Қан кету

Қан кету ( - қан кету, ағу) - қан кету. Қан кету деп қанның тканьдерде жиналуын айтады. Оның түрлері гематома, геморрагиялық сіңбе, қан сүйелері, петехия, экхимоздар. Қан тканьдерде жиналады деген ұғым бойынша қанның іге құйылуы, қанның кілегей қабықтарға құйылуы деп айтады. Дұрысында қан кілегей қабықтың астында, эпидермис астында жиналады. Дереккөздер en:Haemorrhage ru:Кровоизлияние
Круп

Круп ( croup - круп) - Кейбір жедел инфекциялық ауруларда болатын жедел ларингит немесе ларинготрахеит, оларға қоса көмейдің спастикалық стенозы болады, басты белгілері - дауыстың қарлығуы, қатты (үрген даусына ұқсас) жөтел және инспираторлық демікпе. Дереккөздер
Өзіне-өзі жала жабу

Құқықта - өз-өзін жалған айыптау, өзіне өзгенің кінәсін алу; қылмыстық іс жүргізуде күдіктінің (айыпталушының) жасалған немесе жасалмаған қылмысқа өзінін алдамшы қатыстылық жайы бойынша қасақана жалған көрсетулер беруі. Дереккөздер
Ксантоматоз

Ксантоматоз (Xanthomatosis - сары ауру күйі) - ксантоматоз. Майлар алмасуы бұзылғандықтан холестериннің триглицеридтердің теріде немесе басқа органдар мен тканьдерде жиналуы болатын дерттік күй, әдетте бұл процестің нәтижесінде ксантома және ксантелазм қалыптасады. Дереккөздер