kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Беретта 38

"Беретта М1938" , "Modello 38", "МАВ" - Тулио Маренгони жүйесі бойынша жасалған итальяндық тапанша-пулемент. 1938 жылы ол итальян әскери қаруының қатарына алынды. Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде "Беретта М1938" үлгісі мен оның кейінгі нұсқалары Италия мен Германияның, Румынияның әскери қаруының құрамында болды. Соғыс аяқталған соң Аргентина мен Пәкістанға тасымалданды. Бұл үлгіні жасап шығару үшін көп қаржы мен уақыт кетті. Сондықтан соғыс кезінде оның жеңілдетілген нұсқасы "Беретта 38/42" үлгісі жарық көрді. "Беретта 38/42" үлгісін жасағанда алдыңғы нұсқаның барлық кемшілігі есепке алынып, жоғарғы сапалы қаруды жасау үшін мамандар көп еңбек етті. "Беретта 38/42" үлгісінің ерекшелігі - дүмі қысқа болуымен қатар, жекелей және автоматты түрде ататын екі шүріппесі бар."38/42" үлгісінің сырт көрінісі ғана өзгертілген "Беретта 32А" үлгісі болғандықтан, оны шығаруға кететін шығын мәселесі ұзақ талданды. Бұл - қарудың влғашқы үлгісі "Беретта 18" бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдаланылған Виллар Пероса тапанша-пулементіне негізделіп жасалған болатын. Беретта үлгілері тактикалық - техникалық тұрғыдан барынша жақсы сипатқа ие . Сенімді әрі пайдалану ережесі қарапайым.Жинап - құрастыру тұрғысынан да ыңғайлы, бірақ өндірістік қасиеті төмен. Бұл қару 1950 жылға дейін қолданылды. 38-ші үлгінің ұңғысы ағаштан жасалған, ұзындығы - 800 метр, салмағы 3,3 келі. Алғашқы "М38" автоматында жиналатын пышақ енгізілген. Бірақ кейінгі үлгілер пышақсыз жасалады. Дереккөздер 1100 қызықты деректер
Крис Келли

Крис Келли (ағылш. Chris Kelly; 1980 жылдың 11 қарашасында туған, Торонто, Онтарио) — профессионалды канадалық хоккеист. Позициясы — орталық шабуылдаушы. 1999 жылғы НХЛ драфт кезінде 3 - раундта 94 нөмірмен «Оттава Сенаторз» командасы таңдап алынды. «Бостон Брюинз» хоккей құрамасына ауысқаннан кейін "Стенли" кубогының жүлдегері атанады. Статистика --- Regular Season --- ---- Playoffs ---- Season Team Lge GP G A Pts PIM GP G A Pts PIM -------------------------------------------------------------------------------------- 1996-97 Aurora Tigers MetJH 49 14 20 34 11 1997-98 London Knights OHL 54 15 14 29 4 16 4 5 9 12 1998-99 London Knights OHL 68 36 41 77 60 25 9 17 26 22 1999-00 London Knights OHL 63 29 43 72 57 -- -- -- -- -- 2000-01 London Knights OHL 31 21 34 55 46 -- -- -- -- -- 2000-01 Sudbury Wolves OHL 19 5 16 21 17 12 11 5 16 14 2001-02 Muskegon Fury UHL 4 1 2 3 0 -- -- -- -- -- 2001-02 Grand Rapids Griffins AHL 31 3 3 6 20 5 1 1 2 5 2002-03 Binghamton Senators AHL 77 17 14 31 73 14 2 3 5 8 2003-04 Binghamton Senators AHL 54 15 19 34 40 2 0 0 0 4 2003-04 Ottawa Senators NHL 4 0 0 0 0 -- -- -- -- -- 2004-05 Binghamton Senators AHL 77 24 36 60 57 6 1 2 3 11 2005-06 Ottawa Senators NHL 82 10 20 30 76 10 0 0 0 2 2006-07 Ottawa Senators NHL 82 15 23 38 40 20 3 4 7 4 2007-08 Ottawa Senators NHL 75 11 19 30 30 -- -- -- -- -- 2008-09 Ottawa Senators NHL 82 12 11 23 38 -- -- -- -- -- 2009-10 Ottawa Senators NHL 81 15 17 32 38 6 1 5 6 2 2010-11 Ottawa Senators NHL 57 12 11 23 27 -- -- -- -- -- 2010-11 Boston Bruins NHL 24 2 3 5 6 25 5 8 13 6 2011-12 Boston Bruins NHL 82 20 19 39 41 7 1 2 3 4 2012-13 Boston Bruins NHL 34 3 6 9 16 22 2 1 3 19 2013-14 Boston Bruins NHL 57 9 9 18 32 -- -- -- -- -- 2014-15 Boston Bruins NHL 21 2 6 8 4 -------------------------------------------------------------------------------------- NHL Totals 681 111 144 255 348 90 12 20 32 37 Сілтемелер [http://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php3?pid=31865 Статистика К. на сайте Internet hockey database] Дереккөздер https://ru.wikipedia.org/wiki/Келли,_Крис
Қараой (Қаратал алабындағы өзен)

Қараой – Қаратал алабындағы өзен. Географиялық орны Жетісу облысының Ескелді ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 69 км, су жиналатын алабы 484 км 2 . Бастауы Бастауын Жетісу (Жоңғар) Алатауының батыс бөлігіндегі мұздықтардан алып, Текелі қаласы тұсында Қаратал өзеніне құяды. Гидрологиясы Аңғары шатқалды, ағыны қатты. Жылдық орташа су ағымы Текелі қаласы тұсында 12 м 3 /с. Суы шаруашылыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Қараоба (Шыңғырлау алабындағы өзен)

Қараоба – Шыңғырлау алабындағы өзен. Географиялық орны Батыс Қазақстан облысы Бөрлі, Теректі аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 61 км, су жиналатын алабы 1000 км 2 -ге жуық. Бастауы Бастауын жонды қыраттардағы бұлақтардан алып, Масайтөбе ауылының тұсында Шыңғырлау өзеніне құяды. Гидрологиясы Төменгі және жоғарғы арнасы кең, ағысы баяу, жайылмасы 50 м-ге дейін жетеді, суы тұщы. Орта ағысындағы жарқабақты жағалауының биіктігі 6-8 м. Өзен бойында бірнеше көлшіктер бар. Жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Жағалауы мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Қараөзек (Ойыл алабындағы өзен)

Қараөзек – Ойыл алабындағы өзен. Географиялық орны Атырау облысының Қызылқоға ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 53 км. Бастауы Қарабау ауылынан солтүстікке қарай 10 км-дей жердегі батпақты көлшіктен басталып, Бөлекаяқ көліне 9 км жетпей жерге сіңіп кетеді. Гидрологиясы Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Жағалауы жайпақ, суы жайылып ағады. Негізгі ағындысы көктемгі қар еру кезінде байқалады, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Аңғары жайылым ретінде, суы мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Марк Шварцер

Марк Шварцер (ағыл. Mark Schwarzer; 6 қазан 1972 жыл, Сидней, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Аустралия) — аустралиялық футболшы, қақпашы. 2004 жылғы ОФК Ұлттар кубогының жеңімпазы. . Клубтық мансабы 2013 жылдың 9 шілдесінде Марк "Челси" футбол клубының сапына келеді. 2014 жылдың 19 сәуірінде "Сандерленд" футбол клубына қарсы ойында ол, ең жасы үлкен ойыншы атанған (41жас). 2014 жылдың 22 сәуірінде Чемпиондар Лигасында ең алғаш ойын өнерін көрсетті. Ол ойында Марк 17-минутта жарақат алған Петр Чехтың орнына кіреді. Чемпиондар Лигасында өзінің екінші ойынында, ең үлкен ойыншы атанады, ол сәтте Марктың жасы 41 жыл 206 күн болады. Жетістіктері Командалық * Футбол Лига Кубогының иегері: 2004 *ОФК Ұлттар кубонының жеңімпазы: 2004 Жеке *Аустралиядағы жыл футболшысы: 2009, 2010 Дереккөздер
Льюис Бейкер

Льюис Ренард Бейкер (; 25 сәуір 1995, Лутон, Англия) — жартылай қорғаныс шебіндегі ағылшын ойыншысы. Қазіргі таңда ағылшындық "Челси" футбол клубында және Англияның жастар ұлттық құрамасында өнер көрсетеді. Клубтық мансабы Льюис Бейкер Лутон қаласында дүниеге келген. Льюис футболды "Лутон Таун" академиясында бастаған және 2005 жылы 10 жасында "Челсидың" академиясына ауысады. 2012 жылы өз командасының жеңіске жетуіне үлес қосады, сонымен қатар Льюис осы жылы өзінің ең алғаш кәсіби келісім шартына қол қояды. 2013/14 жылғы маусымда "Челси" сапының жастар құрамасында өнер көрсетеді. Осы маусымда Льюис Англия лигасының чемпионы атанады. Ол финалда "Манчестер Юнайтед" командасына қарсы ойнап гол соғады, сол голдың арқасында оның командасы жетістікке жетеді. "Челси" командасының негізгі сапында ең алғаш 5 қаңтар күні өнер көрсетеді. 2014 жылы маусымның соңында Льюис Бейкер "Челси" сапының ең мықты жас ойыншысы атанады. 2014 жылы Льюис "Челси" футбол клубымен жаңа 5 жылдық келісім шартқа қол қояды. Ұлттық мансабы Льюис Англияның (17 жастан 19 жасқа дейін) жастар сапында өнер көрсетеді. Англияның 20 жасқа дейінгі сапына ең алғаш 2014 жылдың тамыз айында капитан ретінде шақырылады. 2014 жылдың 5 қыркүйегінде ол ең алғаш Англияның 20 жасқа дейінгі сапында өнер көрсетті. Сол ойында Льюис гол соғып көзге көрінді. Ол ойында Англия Румынияға қарсы ойнап (6-0) есебімен жеңіске жетті.
Серхи Роберто

Серхи Роберто Карнисер (исп. Sergi Roberto Carnicer; 7 ақпан 1992 жыл, Реус, Испания) — жартылай қорғаныс шебіндегі Испаниялық ойыншы. Қазіргі таңда Испаниялық "Комо" футбол клубының сапында өнер көрсетеді. Карьерасы Клубтық мансабы 2010 жылы 10 қараша күні "Барселона" клубының шебінде алғаш рет "Сеута" футбол клубына қарсы алғашқы ойынын өткізді. "Барселона" клубына 7:1 есебімен ұтуға өз үлесін қосты. Сонымен қатар, келесі жылы 27 сәуірде УЕФА чемпиондар лигасының барысында "Реал Мадрид" футбол клубына қарсы ойында соңғы минуттарда Давид Вильямен бірге ойынға қатысты. Өзінің ең алғашқы голын 2011 жылы 6 желтоқсанда "БАТЭ" футбол клубына қарсы ойында салып, өз командасының 4:0 есебімен жеңіске жетуіне өз үлесін қосты. Алғашқы голы "БАТЭ" футбол клубына қарсы ойынныі 35 минутында белгіленіпті. Ұлттық мансабы 2009 жылы қазанда Испания жастар құрама командасына шақырылды. Жетістіктері *Испания чемпионы (7): 2010/11, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2022/23 *Испания Кубогы (6): 2011/12, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21 *Испания Суперкубогы (3): 2016, 2018, 2022/23 *Чемпиондар лигасы (2): 2010/11, 2014/15 *УЕФА Суперкубогы: 2015 *Клубтар әлем чемпионаты: 2015 Дереккөздер Сілтемелер
Савай Джай Сингх

Махараджа Савай Джай Сингх Амбер ( кейінгі Джайпур ) патшалығын басқарды. Ол Кахваханың астанасы Амберде дүниеге келен. Әкесі Махарана Бишан Сингх қайтыс болғаннан кейін, 1699 жылы 11 жасында таққа отырды. Савай Джай Сингх өте білімді адам болған. Оның тарихтан, ғылымнан және математикадан көп хабары бар еді, Осы ақылы мен таланты үшін Моғол императоры Аурангзеб оған "савай", яғни "ғажап" деген атақ берген екен. Савай Джай Сингх күннің тұтылуы мен басқа да астрономиялық зерттеулер жүргізу мақсатында Дели, Матуре Уджайне, Варанам, Джайпур қалаларында бес обсерватория салдырды. Бұл ежелгі обсерваториялар әлі күнге шейін өз құндылығын жойған жоқ. Савай Джай Сингх Раджпуттан моғолдарды қуып шыққан Мевар және Марвар штаттармен одақ құрды. Маратханың әскери жасағына соққы берген соң (1714-1717жж) Джай Сингх Мальва жерінде алғашқы наменгерлік мәртебеге ие болды. Ол алыстан болжайтын мемлекет қайраткері ретінде танылды. Елде болуы мүмкін барлық саяси жағдайды алдын ала болжап отырады. Бұл көрегендігі оның Мальбадағы беделін одан сайын көтере түсті. Джай Сингх - ашвамедханы, яғни Веданың уағызы боцынша құрбандыққа шалу дәстүрін ұстаған алғашқы үнді билеуші.
Тасымал (лингвистика)

Тасымал — сөздің жолға сыймаған бір немесе бірнеше буынның келесі жолға бөлініп жазылуы * Жазып келе жатқанда, жолға сыймаған сөз буын жігіне қарай тасымалданады. Мысалы: ала-қан, ор-на-лас-тыру. Екі дауысты дыбыстың ортасында келген Й мен У дыбыстары бар сөздерді буындағанда, бұл дыбыстар келесі буынның басында келеді және солай тасымалданады. Мысалы: да-уыс (дау-ыс емес), са-уат (сау-ат емес), да-йындық (дай-ындық емес), құ-йын (құй-ын емес). Ал үу, ұу, ый, ій дыбыстар тіркесінің орнына жазылған у, и әріптері бар сөздер тасымалдағанда, тасымал жігі дауысты әріптен басталады және солай тасымалданады. Мысалы: бу-ын, су-ық, қу-а-қы, қи-ын, ти-ын, жи-ын (тасымалданудың бұл түрі қазақ сөздері буындалудың табиғатына қарай емес, қос дыбысты и, у деген жалаң таңбалар мен жазуға байланысты қолданылатын шартты ереже.) Ескерту: Сөз ішінде үш дауыссыз дыбыс қатар келгенде, алдыңғы жолда екі дауыссызды қалдырып, келесі жолға үшінші дауыссыз дыбыс әрпін шығарып тасымалдау керек. Мысалы: құмырс-қа (құмыр-сқа емес), күңгірт-теу (күңгір-ттеу емес), жаңғырт-ты (жаңғы-ртты емес). Жазып келе жатқанда жолға сыймаса, мынадай орындарда тасымал жасауға болмайды. * а) екі, үш не одан да көп әріптерден құралған бір буынды сөздер жеке тұрғанда тасымалданбайды; * ә) сөздің жеке әрпін сол жолдың өзінде қалдыруға да, келесі жолға тасымалдауға да болмайды. Мысалы: ара (а-ра, ар-а емес), аяқ (а-яқ емес), алақан (а-лақан емес); * б) бас әрпітер қысқарған сөздерді бөліп тасымалдауға болмайды. Мысалы: БҰҰ (Б-ҰҰ немесе БҰ-Ұ емес); * в) кісі атының қысқартылып алынған әрпін (инициалдарын) фамилиядан айырылып, сол жолда қалдырмаған да, екінші жолға көшірмеген де дұрыс: А.С. Пушкин, Л.Н. Толстой, М.О. Әуезов; * г) цифр арқылы таңбаланатын сандарды оларға қатысты қысқарған атауларынан бөлмей тасымалданған жөн. Мысалы: 25 га (25-га емес), 50 см (50-см емес), 50% (50-% емес).
Семей қаласындағы метеостанция

Семей қаласындығы метеостанциясының толық атауы Шығыс Қазақстан гидрометеорология орталығы “Семей” метеостанциясы болып табылады.Метеостанция ауданы 572 шаршы метр.Басқа метеорологиялық орталықтарға сәйкес метерологогиялық аймақтың маңайында 1 км аралықта таулар, ғимараттар немесе үйлер орналаспаған және ашық даланы қажет ететіндіктен, қаланың шетінде орналасқан. Метеостанцияда орналасқан құралдар Метеостанцияда күн радиациясын есептейтін құрал,жердің температурасын өлшейтін құрал,қардың қалыңдығын өлшейтін құрал,,температураны өлшейтін құрал,ылғалдылықты өлшейтін құрал,,жауын шашын көлемін өлшейтін құрал және қысым мен желдің электронды құралдары орналасқан. Термометрлар Жердің температурасын өлшейтін құрал - термометрлар.Термометрлер шығыстан батысқа қарап жатады.Қыста жартылай қарда жатады, ал жазда топыраққа толығымен еніп жатады.Термометрлердің арасы 5см дан кем болмау тиіс. Рейка Қардың қалыңдығын өлшейтін құрал - рейка.Метереологиялық станцияда 3 рейка орналасқан.Қардың қалыңдығын үшеуінің орташа көрсеткішімен алады.Қарды 10 балл деп қарастырады. Термограф және гигрограф Температураны өлшейтін құрал – термограф, ылғалдылықты өлшейтін құрал - гигрограф.Күніне 1 рет, яғни түскі 3те лентасы ауыстырылады.Температураның өзгергенін техник-метеорологтар зерттеп, қорытындысын алады. Жауын-шашын өлшегіш Жауын шашын көлемін өлшейтін құрал – жауын-шашын өлшегіш.Таңертеңгі және кешкі 9да шелегі ауыстырылады. 12 сағат ішінде 50мл-ден көп жаңбыр жауса, қауіпті деп есептелінеді және Өскемендегі орталыққа хабарландырылады. Барометр Ауа қысымын өлшейтін электронды құралдардың бірі-барометр.Барометр екі түрлі өлшеммен өлшенеді.Біріншісі-гектоПаскаль және екіншісі-мм сынап бағанасы Сілтемелер Мекен-жайы:Аэрологическая станция, 1 Бастықтың телефоны: 53-90-53 Метеогруппа телефоны: 53-90-52
Қарасай (Балқаш алабындағы өзен)

Қарасай – Балқаш көлінің оңтүстік-батыс алабына қарасты өзен. Географиялық орны Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 80 км, су жиналатын алабы 1960 км². Бастауы Бастауын Майжарылған тауларының солтүстік етегіндегі бұлақтардан алып, Балқаш көлінің оңтүстік-батысындағы Айрық шығанағы маңындағы батпаққа құяды. Гидрологиясы Орташа су ағымы 0,18 м³/с. Өзен арнасының басым бөлігі сайлы-жыралы өңірмен өтеді. Тек төменгі арнасы кеңейіп жазық жермен ағады. Қарасайдың жалпы ұзындығы 95 км болатын 29 саласы бар. Ірілері; Қияқты және Қаракөз (Қарақұс). Ағыны көктемгі қар еру кезінде ғана байқалады. Жаз айларында қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Қарасай (Ойыл алабындағы өзен)

Қарасай – Ойыл алабындағы өзен. Географиялық орны Ақтөбе облысының Мұғалжар ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 56 км. Бастауы Бастауын Қарашоқы тауының солтүстігінен алып, Ойыл өзеніне құяды. Гидрологиясы Арнасы жарлауытты. Негізінен қар және жер асты суларымен толығады. Ағындысының негізгі бөлігі көктемгі қар еру кезінде қалыптасады, жазда қарасуларға бөлініп, кейде құрғап қаолады. Әрқайсысының ұзындығы 10 км-ден астам 11 саласы бар. Суы мал шаруашылығына пайдаланылады. Дереккөздер
Қарасай (Ырғыз алабындағы өзен)

Қарасай, Тастықарасай – Ырғыз алабындағы өзен. Географиялық орны Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 50 км, су жиналатын алабы 1060 км 2 . Бастауы Бастауын Шалқар ауданындағы Обалы тауының шығысынан алып, Шетырғыз өзеніне сол жағынан құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 11 км болатын екі саласы бар. Арнасы сайлы-жыралы, белесті өңірмен өтеді. Сағасын шағын жайылма құрайды. Жазда ағыны қарасуларға бөлініп қалады. Аңғары жайылым ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Қарасай (Жақсыкөң алабындағы өзен)

Қарасай – Жақсыкөң алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Нұра ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 30 км, су жиналатын алабы 284 км². Бастауы Бастауын Қағыл тауының шығыс етегіндегі бұлақтардан алып, Жақсыкөң өзеніне құяды. Гидрологиясы Жонды-белесті өңірмен ағатын өзеннің жағалауы жарлы келген, төменгі ағысында шағын жайылма құрайды. Жаз айларында қарасуларға бөлініп қалады. Аңғары мал жайылымы және шабындыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Қарасай

Қазақстан Елді мекендер: * Қарасай – Ақмола облысы Ақкөл ауданындағы ауыл. * Қарасай – Ақтөбе облысы Ырғыз ауданындағы ауыл. * Қарасай – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл. * Қарасай – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл. * Қарасай – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы таратылған ауыл. * Қарасай – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы ауыл. Өзендер: * Қарасай – Балқаш алабындағы өзен. * Қарасай – Балқаш көлінің батысындағы өзен. * Қарасай – Жақсыкөң алабындағы өзен. * Қарасай – Ойыл алабындағы өзен. * Қарасай – Сарысу алабындағы өзен. * Қарасай – Шарын алабындағы өзен. * Қарасай – Ырғыз алабындағы өзен. Басқа мағыналар: * Қарасай – 16 ғ-да өмір сүрген ноғай мырзасы. Қырғызстан * Қарасай – Талас облысы Айтматов ауданындағы айыл. * Қарасай – Ыстықкөл облысы Жетіөгіз ауданындағы айыл.
Шұбар тоқылдақ

Шұбар тоқылдақ (Dendrocopos major) - орташа денелі (70-100г) тоқылдақ. Иығында ақ теңбілдері бар, денесінің үстіңгі бөлігі қара реңді, қанты ақ шұбар болып келеді. Бауыры - ақ немесе қызғылтсары, құйрықасты - қызыл. Аталығының және жас құстардың шүйдесінде қызы "телпек" болады. Ересек аналықта мұндай белгі болмайды. Еуразияның қылқанды және жапырақты ормандарында қоныстанады. Қазақстада орманды дала зонсында және шығыс және оңтүстік - шығыстың таулы ормандары бойынша Іле - Алатауына дейін кездеседі. Шұбар тоқылдақ ағаш қуысының кірер аузын өзі дөңгелек етіп қашайды. Салындыда 5 - 7 ақ түсті жұмыртқалар болады. Сұр түстес балапандары 2 аптадан кейін пайда болады, тағы 2 аптадай оны ата - енелері қоректендіреді. Жас балапандар ұядан ұша салысымен ұялас балапандар тарқап кетеді. Бұлар - отырықшы құстар, тек қана жас балапандар азық іздестіріп, аздап орындарын ауыстыруға тура келеді. Дереккөздер Қазақстанның құстары, Алматыкітап баспасы
Томпыш шөжешымшық

Томпыш немесе күреңбас шөжешымшық (лат: Parus montanus) — орташа денелі (10-12 грамм), кәдуілгі шөжешымшық. Реңі бойынша: жоны - бозғылт сұр, бауыры - ақшыл, басында күрең телпекшесі бар, тамағы да ақ құба болып келеді. Еуразияның солтүстік жартысындағы қылқанды ормандарда қоныстанады. Қазақстанда солтүстік және шығыс өңірлерде ұялайды., ал батыс Қазақстанда көшпенді түрде байқалады. Сонымен бірге оның сүректі қашай алуы басқа шымшықтарға қарағанда жоғары деңгейде дамыған. Сондықтан ол ағаш қуысын өзі қашап дайындайды. Жылына бір рет қана балапан өргізеді, салындыда қызғылттау қоңырқай секпілді 7 - 8 жұмыртқа болады. Жұмыртқаларды аналығы 13 - 15 күн басады, ал аталығы оған жем тасиды. Балапандар ұяда 17 - 18 күн болады. Жас балапандар ұшқан соң үйірлесіп қоныс аударады. Дереккөздер Қазақстан құстары
Станислав Алексеевич Поздняков

Станислав Алексеевич Поздняков (1973 жылы 27 қыркүйекте КСРО Новосибирск қаласында туған;) - семсермен семсерлесуден көрнекті ресейлік спортшы. Ол төрт дүркін Олимпиада чемпионы, он дүркін әлем чемпионы, он үш дүркін Еуропа чемпионы, әлем кубогының бес дүркін чемпионы және Ресейдің бес дүркін чемпионы (дербес жарыстарда). Станислав Поздняков КСРО - ның еңбегі сіңген спорт шебері (1992), Ресейдің еңбегі сіңген спорт шебері (1996), Подполковник (2007) және педагогикалық ғылымдар кандидаты. Жеке мансабы Жарыстарға өзінің туған қаласы Новосибирск қаласының атынан шығыа тұрған. Ол Новосибирск мемлекеттік техникалық университетін бітірген. 2005 жылдан бері - Новосибирск облыстық халықтар депутаттарының мүшесі, "біртұтас Ресей" фракциясының белсенді мүшесі. 2008 жылдан бері - Ресейдің семсерлесу құрамасының мемлекеттік бапкері (барлық қару - жарақ бойынша) 2009 жылдан бастап - Ресейдің семсерлесу федерациясының вице - президенті, Еуропа семсерлесу федерациясының төреші қауымының төрағасы және вице - президенті. Жетістіктері * Орден «Отан алдындағы ерен еңбегі үшін» IV дәрежелі (19 сәуір 2001) — Дене шынықтыру ме спорт дамуына қосқан үлесі және 2000 жылғы Сиднейде өткен Олимпиада ойындарында көрсеткен жоғарғы жетістіктері үшін * Құрмет ордені (6 қаңтар 1997) — 1996 жылы өткен XXVI жазғы Олимпиада ойындарындағы көрсеткіштері мен мемлекет алдындағы еңбегі үшін. * Достық ордені (18 ақпан 2006) — дене шынықтыру мен спорт дамуына қосқан үлесі және спорттағы жоғары жетістіктері үшін. Сілтемелер * [http://www.rusfencing.ru/cntnt/federaciya/lichnye_st/pozdnyakov.html С. Поздняков на сайте Федерации фехтования России] * [http://www.infosport.ru/xml/t/fullinfo.xml?person=1246 Станислав Поздняков на сайте Олимпийского комитета России] * [http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=POZDNSTA01 Станислав Поздняков на сайте databaseolympics.com] * [http://www.sib-sports.ru/pride/1359.html Биографический очерк о Станиславе Позднякове на сайте Весь Спорт Сибири]
Пьеро делла Франческа

Пье́ро де́лла Франче́ска ( (1420 ж. ш., Тоскана, Сан-Сеполькро,— 12. 10. 1492, сонда жерленді) — Бастапқы қайта өркендеу дәуіріндегі итальян кескіндемешісі. 1439 ж. Флоренциядағы Доменико Венециано шеберханасында жұмыс істеді. Мазанчо, Ф. Брунеллески,Л. Б. Альберти творчествосы ықпалында болды. Басты шығармалары: «Шоқындыру» (1450—55, Лондон Ұлттық галерея), «Делла Мизерикордия мадонна» (1450—62; Сан-Сеполькро, Коммуналды пинакотека) полиптихы, Риминидегі Сан-Франческо (1451), Ареццодағы Сан-Франческо шіркеуінің (1452—1466) фрескалары, Федериго да Монтефельтро мен Баттиста Сфорцтың (1465 ж. ш., Уффици) портреттері. Пьерро Делла Франческа өнері —15 ғасырдағы өмір сүйгіш гуманистік мәдениеттің бірден-бір жоғары жетістігі саналады. Әйгілі математик, әрі «Кескіндемедегі қолданылатын өрістілік туралы», «Дұрыс бітімді бес дене жайлы кітапшалар» атты трактаттардың авторы. Дереккөздер
Анри Пьерон

Пьерон Анри (18 шілде 1881 жыл - 6 қараша 1964 жыл) — француз психологы. Колледжде Франстың құрметті профессоры, Америка мен Еуропа елдерінің бірнеше ун-тінің құрметті докторы. Француздың көрнекті пспхологтары А. Бине мен Пьерон Жаненің шәкірті. Сор-боннаны бітірген. Психологиядан өткізілген бірнеше халықар. конгрестердің — 11 Париж (1937), 14-Монреаль (1954), қолданбалы психологиялық конгресінің (Берн, 1949) президенті болды. Пьеронның зерттеулері психология мен психофизиологияның ең маңызды мәселелеріне, эсіресе психофизиол. түйсіктерді, зерттелетін психикалық құбылыстардың материалдық субетратын дәлелдеуге арналған. Дереккөздер
Пэй Вэнь-Чжун

Пэй Вэнь-Чжун (3. 12. 1904 ж. т., Пекин) —қытай археологы, палеонтологы, антропологы. Қытайдағы тас дәуірін зерттеуші ғалым. 1928—37 ж. Чжоукоудяньға таяу жердегі қазба жұмысына қатысқан, мүнан синантроптардың сүйектерін, төменгі палеолиттегі тас қаруын, синантроптың отты пайдаланғанын білдіретін қалдықтарын (1931) тапқан. 1930—34 ж. жоғары палеолит қонысы Шандиндунды ашып зерттеді. Кейінірек Солтүстік-Батыс Қытайдағы неолитті қарастырды. 1951 ж. жоғары палеолиттегі цзыян маңының болған жеріне, 1956—58 ж. Гуанси аймағындағы үңгір қонысына зерттеу жүргізді. Дереккөздер
Пэк Нам Ун

Пэк Нам Ун ( (17. 3. 1894 ж. т„ Чолла-Пукто провинциясы) — корей саяси қайраткері, тарихшы. 30 жылдары Корея тарихын марксистік методол. негізінде зерттеуді бастаушылардың бірі. Бұл кезеңде оның «Кореяның әлеуметтік-экономикалық тарихы», «Феодалдық Кореяның әлеуметтік-экономикалық тарихы» атты еңбектері жарық көрді. Оңт. Корея Жаңа халық партиясы ОК-нің председателі, Оңтүстік Корея Еңбек партиясы ОК предсадателінің орынбасары, Оңт. Корея Демократиялық ұлттық майданы ОК-нің председателі болды. 1947 ж. Солт. Кореяға қоныс аударды, 1948 ж. депутат болып сайланды, кейін Корей Халың Демократиялық Республикасының (КХДР) Жоғарғы халық жиналысы Президиумының мүшесі. 1953 жылдан КХДР ғылым академиясының толық мүшесі, 1956—61 жылдары оның президенті. 1961 жылдан Корея Еңбек партиясы ОК-нің мүшесі. 1958 жылдан КСРО ғылым академиясының шетелдік мүшесі. Дереккөздер
Пэн Бай

Пэн Бай (彭湃,22. 10. 1896, Хайфын уезі, Гуандун провинциясында,— 30. 8. 1930, Шанхай) — Қытай Коммунистік партиясының (ҚҢП) қайраткері. 1917—20 ж. Васэда (Токно) ун-тінде оқыды. 1921— 22 ж. Мәскеуде Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыды. 1921 жылдан ҢҢП мүшесі. 1923 ж. Хайфында шаруалар одағын құрып, оған басшылық етті. 1925 ж. ҢКП Хайфын және Луфын уездері комитетінің секретары. 1927 жылдан ҚКП ОК-нің мүшесі. 1927 ж. күзде П. Б. басшылығымен Қытайдағы түңғыш Хайлуфын совет ауданы құрылды. 1927 ж. декабрьде Гуанчжоу коммунасының егін шаруашылығы халық комиссары. 1928 жылдан ҢКП ОК Саяси бюросының мүшесі. 1929 ж. 24 сәуірде гоминьдандықтар тұтқынға алды, түрмеде өлтірілді. Дереккөздер
Пяст әулеті

Пяст әулеті — поляктардың князьдық және корольдық әулеті. Әулеттің негізін салушы — шаруа Пяст. Әулеттің тарихта белгілі тұңғыш князы — Мешко I (960 ж. ш,— 992). Оның ұлы Болеслав I Батыл корольдық лауазымды 1025 ж. қабылдады. 1370 ж. Казимир III өлгеннен кейін Пяст әулетінің корольдық ұрпағы жойылды. Дереккөздер
Борис Иванович Равенских

Борис Иванович Равенских (27. 6, 1914 ж. т., Мәскеу) — совет режиссері, КСРО халық артисі (1968). 1954 жылдан КОКП мүшесі. 1935 ж. Ленинград сахна өнері институтының режиссерлік ф-тін бітірді. 1935—38 Ж. Мейерхольд атындагы те- атрда режиссёрдің ассистенті болып қызмет істеді. Мұның өзі кейінгі режиссерлік өнеріне зор ықпал жасады. В. Э. Мейерхолъдтан сахнада публицистикалық бояуға толы әсерлі, жарқын форма жасауды үйренді. 1941— 50 ж. Мәскеудегі К. С. Станиславский атынд. драма студиясында (қазіргі Станиславский атынд. драма театры), 1951—60 ж. Кіші театрда, 1960—70 ж. А. С. Пушкин атынд. драма театрында режиссер болды. Қойған спектакльдері муз. және эмоциялық бояуының молдыгымен ерекшеленеді. 1956—73 ж. Л. Н. Толстойдың «Қараңғылық патшалығын», А. М. Якобсонның «Шие бөрілерін», Г. Д. Мдиванидің «Терезаның туған күнін», Л. Скуарцинаның «Романьоласын», М. А. Шолоховтың «Көтерілген тыныш», Л. М. Леоновтың «Боранын», М. Анчаровтың «Драмалық жырын» (өзі қосалқы автор), А. К. Толстойдың «Патша Федор Иоан- новичын» т. б. қойып, совет режиссурасына елеулі үлес қосты. 1970 жылдан Кіші театрдыц бас режиссері. КСРО (1951, 1972) және РКФСР (1967) Мемл. сыйлыгының лауреаты. Ленин ордені және басқа 2 орденмен марапатталған. Дереккөздер
Сулейман Рагимов Гусейн оғлы

Рагимов Сулейман Гусейн оглы (шынайы есімі , 22. 3. 1900 ж. т., Аин с., қазіргі Кубатлы ауд., Азерб. ССР) — азербайжан совет жазушысы. Азербайжан халық жазушысы (1960), Соң. Еңбек Ері (1975). 1926 жылдан КОКП мүшесі.і Азербайжан пед. институтының тарих ф-тін бітірді (1931). «Шамо» (1—3-т., 1931—64) атты көп томды романында 20 г. басындағы бостандық пен тәуелсіздік үшін күресті бейнелесе, . «Сачлы» (1940—48) романында азербайжанда революцияның жеңуін суреттеді. «Мехман» (1944) повесінде совет заң қызметкерінің бейнесін жасады. «Ақбұлақ тауында» (1954—55) романы азербайжан шаруаларының қилы тағдырын баяндайды. Ұлы Отан соғысы жылдары жазған повесть, әңгімелерінде («Медальон», 1942; «Бауырлас- тар зираты», 1943) совет халқының неміс фашистеріне қарсы күрестегі ерлігін суреттеді. «Кавказ ңыраны» романында (1—2-т., 1971—73) Ресей мен Закавказье халықтарының достығын көрсетті. Ол — Азерб. ССР Жоғ. Советінің депутаты. 2 Ленин орденімен және басқа 2 орденмен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Раден Салех Шариф Бустаман

Раден Салех Шариф Бустаман (1807 немесе 1814, Семаранг,— 23. 4. 1880, Вейтензорг, қазіргі Богор) — индонезия кескіндемешісі, индонезия замани кескіндемесінің негізін салушы. Семаранг билеушілері оемьясынан шыққан. Батавиде А. Пайеннен, 1830 жылдан Гаагада А. Схелфхаут пен К. Крюсеманнан оқыды. Франция, Германия, Италия мен Алжирде жұмыс істеп, 1851 ж. Явага оралды. Р. С.—«Бас тігіп күресу» (Амстердам, Қалалық музей), «Орманшының үйі» «Гаага, Мунициполитен-музей), «Жол- барыс аулау» (ГДР, Гота ңамалы музейі), «Арыстан аулау» (1841, Рига, Бейнелеу өнері музейі), «Дипо Негороны тұтқындау» атты картиналардың авторы. Дереккөздер
Йозеф Радецкий

Радецкий, фон Раден Йозеф (2. 11. 1766, Тршебнице, қазіргі ЧССР,— 5. 1. 1858, Милан) — граф, австриялық фельдмаршал (1836). 1784 жылдан армия қатарында. 1809— 13 ж. Австрия армиясы штабының бастығы. 1831—57 ж. Солт. Италиядағы Австрия армиясының бас қолбасшысы, 1849—57 ж. сонымен қатар Ломбардо — Венеция корольдығының ген.-губернаторы. Австрия-Италия соғыстарында (1848—49) Р. басқарған әскер Кустоц (1848), Новара (1849) маңында итальян армиясын талқандады және Италиядағы 1848—49 жылдардағы революцияны басуға қатысты. Дереккөздер
Раджастхан

Раджастхан (, ) — Үндістанның штаты. Үнді-Ганг ойпатын ала Декан таулы үстіртінде орналасқан. Жері 342 мың км². Халқы 25,7 млн. (1971). Әкімшілік орталығы — Джайпур қ. Экономикасьшда Ауыл шарушылығының үлесі басым. Ауыл шарушылығының негізгі саласы — мал шаруашылығы (ешкі, қой, мүйізді ірі қара, түйе). Мақта, дәнді (бидай, жүгері, джовар т. б.) және майлы дақылдар егіледі. Пайдалы қазындылары — мәрмәр, гипс, асбест, »к тас, слюда, түз, марганец, қоргасын-мырыш рудалары, мұнай. Дереккөздер
Қарасай (Балқаш көлінің батысындағы өзен)

Қарасай – Балқаш көлінің батысындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 27 км. Бастауы Бастауын Үшқара (603 м) тауының шығысындағы адырлы шоқылардағы бұлақтан алып, Сарышаған өзеніне құяды. Гидрологиясы Арнасында су көктемде 10-12 күндей ғана болады. Сарышаған өзенінің сағасына 19 км жетпей жерге сіңіп кетеді. Ұзындығы 24 км болатын шағын 22 жылғасы бар. Дереккөздер
Қарасай (Шарын алабындағы өзен)

Қарасай – Шарын алабындағы өзен. Географиялық орны Алматы облысы Райымбек ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 24 км, су жиналатын алабы 81 км 2 . Бастауы Бастауын Темірлік тауынан алып, Шарын өзенінің оң саласы - Темірлік өзеніне оң жағынан құяды. Гидрологиясы Жоғарғы және орта ағысында жағалауы тік жартасты. Көктемде суы тасиды. Арнасында суы жыл бойы болады. Орта және төменгі ағысының алабы шабындыққа және мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Қарасиыр (өзен)

Қарасиыр, Қарасуыр – Ащымиір алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданында. Ұзындығы 51 км, су жиналатын алабы 341 км 2 . Бастауы Бастауын Ұлытау тауының оңтүстік-батыс беткейіндегі бұлақтардан алып, Ащымиір өзеніне сол жағынан құяды. Гидрологиясы Жағасы жарқабақты, аңғары кең. Қар және жер асты суларымен толығады. Көктемде суы тасиды, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Жылдық орташа су ағымы 0,16 м 3 /с. Кішігірім 2 саласы бар, төменгі ағысында шаруашылық мақсатында бөген салынған. Өзеннің жоғарғы ағысындағы аңғарында Саз, Жарқұдық, т.б. тұщы сулы құдықтар бар. Суы мал суаруға пайдаланылады. Алабы - жайылым. Дереккөздер
Қарасиырсай (өзен)

Қарасиырсай, Асаршық – Сырдария алабындағы өзен. Географиялық орны Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 34 км, су жиналатын алабы 90 км 2 . Жалпы ұзындығы 48 км болатын шағын 19 саласы бар. Бастауы Бастауын Қаратау жотасындағы Теріскей тауының етегіндегі бұлақтардан алып, Елтай қыстауынан 15 км төменде Ақүйек өзеніне жетпей жерге сіңіп кетеді. Гидрологиясы Жоғарғы арнасы шатқалды, орта және төменгі арнасы сайлы-жыралы жерлермен өтеді. Жаз айларында суы тартылып қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Асхат Қыдырбаев

Асхат Қыдырбаев – Шығыс өңірінен шыққан жан-жақты спортшы. Ол - спорттың самбо, дзюдо, қазақша күрес түрлері бойынша спорт шебері. Асхат туған өлкесі – Семейдің құрама командасы сапында он бір мәрте жарысқа қатысып, үнемі жеңіске жетіп, ел құрметіне бөленген күрескер. Ол Шығыс Қазақстан облысындағы КСРО-ның үш дүркін чемпионының да жауырынын жер иіскеткен күрескер. Асхаттың атасы Қыдырбай Қаракерей ішінде Жанайдан. Әйгілі Тана мырзамен аталас. 1920 жылдары, Кеңес өкіметі орнаған кезде ауыл мұғалімі атанған Қыдырбай шәкірттерге білім берумен қатар, спортқа да икемі болса керек. Ол ауыл арасында өтіп тұратын небір күрестерге түсіп, балуан атанса, бір жағынан тақымы мықты көкпаршы да болыпты. Сол жылдары білім берудің үздігі атанған Асхат ≪Еңбек Қызыл Ту≫ орденінің иегері болған, ал әкесі Марат болса – оташы дәрігер еді. Шешесі Кәмаш та білікті дәрігер ретінде ауданға еңбегі сіңген маман. 1983 жылы аудан орталығындағы балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің күрес бөліміне тіркеледі. 1984 жылы Семей қаласында өткен жасөспірімдер арасындағы облыстық біріншілікке қатысты. Алтыншы сыныпта оқи жүріп, 39 келі салмақ дәрежесінде жарысқа түскен ол сол жолы өз салмағы бойынша жеңімпаз атанды. Асхат қатарынан төрт рет жасөспірімдер арасындағы біріншілікте Қазақстан чемпионы атанды. 1985 жылы Арқалық қаласында, 1986 жылы Кентау қаласында өтіп, Ресей Федерациясы, Әзірбайжан, Қырғызстан, Қазақстан, құрама командалары қатысқан үлкен турнирде мерейі үстем болып, І орынды иеленсе, 1987 жылы Қазақстан құрама командасының құрамында Ташкент қаласында өткен Орта Азия біріншілігіне қатысып, КСРО чемпионы, тәжік балуаны Т.Кәримовтан ұтылып, күміс жүлдегер болды. 1987 жылы жазда Ресейдің Рязань қаласында самбо күресінен өткен жасөспірімдер арасындағы тоғызыншы бүкілодақтық турнирде (небәрі 16 жасында) Қазақстан құрама командасының сапында белдесуге шығып, қатарынан жеті балуанды жер қаптырып, жүлделі І орынды иеленеді. 1988 жылы орта мектепті бітірген ол Алматыдағы дене тәрбиесі институтына түседі. 1989 жылы Мәскеуде өткен одақтық ≪Еңбек резервтері≫ біріншілігінде жүлделі ІІ орынды жеңіп алды. 2000-2001 жылдары Семей мен Павлодар қалаларында өткен біріншілікке Семей қаласының атынан қатынасып, үнемі жүлделі бірінші орынды иемденіп отырды. Сол жолы Кеңестер Одағының үш дүркін чемпионы атанған павлодарлық балуан Баптомистің жауырынын жер иіскетті. Сонда жамбылдық Асқар Жақитов та Асхаттан жеңіліп, екінші орынға сырғыған болатын. 2005 жылы Риддер қаласында өткен жарыста түйе балуан атағын жеңіп алса, келесі жылы Қазақстанның екі дүркін түйе балуаны М.Оразбеков атындағы жүлде үшін болған республикалық жарыста ≪Түйе балуан≫ атағын жеңіп алып, абсолюттік чемпион атанады. Оның мұндай жеңіске жетуіне аға жаттықтырушысы Серік Тоқтарғазиннің де қосқан үлесі мол еді. Асхат Қыдырбаев өзінің мол тәжірибесіне сүйене отырып, жастардың бойына салауатты өмір салтын қалыптастыру жолында аянбай еңбек етіп келеді. Дереккөздер
Адамдық, не деген адамдық

"Адамдық, не деген адамдық" (, ) кітабы неміс ойшылы Фридрих Ницше жазған, толығымен нақыл сөздерден (афоризм) құралған философиялық сын кітабы. «Адамдық, не деген Адамдық» кітабының бірінші бөлімі (ішінде 638 нақыл сөз бар) алғаш 1878 жылы басылып шыққан болатын. 1879 жылы «түрлі көзқарастар мен ережелер» делінетін екінші бөлімі (ішінде 408 нақыл сөз бар) жарияланды. 1880 жылы «Сергелдең және оның көлеңкесі» делінетін үшінші бөлімі (ішінде 350 нақыл сөз бар) жарияланды. Сол 1880 жылы Ф.Ницше үш бөлімді қосып «Адамдық, не деген Адамдық - еркін рух кітабы» （Menschliches, Allzumenschliches, Ein Buch für freie Geister）деген атпен жеке кітап етіп бастырып шығарды. Кітаптың алғашқы нұсқаларында Вольтерге ойы еркін ойшыл ретінде айырықша құрмет білдірілген, Р.Декарттың «Әдіс туралы» кітабынан сілтемелер алынған. Кітапта батыстық метафизика дәстүріне, содан нәр алған батыс мәдениетіне жан-жақты сын айтылған. Бұл кітап Ницше шығармашылығының «орталық кезеңінің» басталуы болды. Ол неміс романтизмі мен Вагнердің ықпалынан құтылып, белгілі бір деңгейде позитивизмдік бағыт ұстанды. Ницше бір жағынан өмірдегі мойындауға тиісті нәрселерге құрмет білдіріп, адамның жасырын әлеуетін ашуды, адамды асылдандыруды жақтаса, тағы бір жағынан адам табиғатындағы әлсіздіктер мен кемшіліктерге, әсіресе батыстық мәдениет дәстүрі дарытқан түрлі әлсіздіктерге сын айтып, батыстық қоғамның болымсыз тұсын көрсетіп берген. Автор жүйлеі философияны мазақтап, ойдың тар шанағын бұзып, дәстүрлі этиканың қармағынан босап шыққан ұшқыр ойлы тұлғалардың еркін рухына мадақ айтқан. Ницше өз шығармашылығының орталық кезеңдерінде толық күйдегі философиялық жүйе жасау құштарлығына салынбады, шығармалыры көбінесе неше жүздеген нақыл сөздерден топтастырылып жазылды. Кейбір нақылдары тек бір сөзден ғана тұрса, кейбіреуі бірнеше беттік болды. БҰл кітаптың негізгі мазмұны жалған жорамалдардың құпиясын ашу болғанымен, бірақ арнаулы түсіндірулерге тырыспады. Ол позитивизм мен «Билеу еркі» ұғымын ұштастыру әдісін қолданып түрлі мәселелерге құндық бағалау жүргізді. Дереккөздер
Аққараған

Аққараған - сәндік өсімдік, жапырақтары күрделі қауырсынды, шеті жұмыр да сопақ. Гүлдері ақ, жұпар иісті болады, шоқталып тұрады. Қосалқы жапырақтарының сыртқы бітімі өткір қылтанды,тікен сияқты. Химиялық құрамы Аққараған гүлдерінде эфир майы бар, одан петролей эфирінің сығындысы алынады. Аққараған гүлдерінен алынған майдың құрамында индол, бензилалкоголь, метил эфирі, антранил қышқылы, гелиотропин, линалол кездеседі. Қолданылуы Аққараған гүлдерін онымен тең мөлшерде алынған бозжиде гүлдерімен, түркстан арстан құйрығы, долана гүлдерімен, дәрілік мелисса, жалбыз шөбімен араластырып жасаған қайнатындыны жүрек ауруларынан азап шегетін науқас адамдарға бергенде жақсы әсер етеді. Науқастың демігуі басылады, тахикардия ұстамасы тоқтап, жүректің сыздап ауруы басылады.Оны ішкен кезде демалыстың баяулағаны байқалады. Жоғарыда көрсетілген өсімдіктерден жасалған препарат ұзақ уақытқа қан қысымының қалыпты жағдайына келуіне мүмкіндік береді, сондықтан оны гипертониялық аурулар кезінде ішуге болады. Аққарағанды түркстан арыстанқұйрығымен, доланамен сұр ақбас шөппен, қылшамен, көкемаралмен , құмаймен араластырып жүрек-қан тамырлары ауруларымен сырқаттанғанда(гипертония,миокард инфарктісі, миокардиосклероз, артериосклероз, церебросклероз,стенокардия) қолдануға болады. Халық медицинасында аққарағанның жас бұтақтары қабығының белгілі қоспаға ашытқан тұнбасын асқазан сөлінің қышқылдануы салдарынан пайда болатын запыранды кекірік кезінде тамшы түрінде ішеді. Тағы қараңыз # Өсімдік # Қазақстан өсімдіктері Дереккөздер 1↑ "Дәрілік өсімдіктер"/Бас редакторы М.Қожабеков. "Қазақстан" баспасы,1975.
Таң шапағы

«Таң шапағы» Неміс философы Фридрих Ницшенің уәкілдік туындыларының бірі. Аталған кітап ең алғаш «Таң шапағы – Моральдың алжастыруы туралы толғаныс»（Morgenröte. Gedanken über die moralischen Vorurteile）деген атпен 1881ж. жарияланған. Аталған кітап мораль мен діннің келіп шығу қайнарының мәнді болғанына күмән келтіреді, мораль мен дінге қатысты психологиялық ауру белгілерін айқындауға тырысады. Ф.Ницше гедонизмнің (рахатқұмарлық) адамзат өміріндегі жетектеуші, қозғатушы болу рөліне сенімсіздік білдіреді. Билеу, үстемдік ету, бой ұсындыру, тәуелдеу түйсігінің адамзат тарихы мен өміріндегі айырықша рөліне назар аударады. Өмірдің шынайы мотивациясы түбегейлі мағынада «Билеу еркінен» туады деген идеяны қорғауға тырысты. Ол осы кітабында мораль мен мәдениет саласында бірдей релятивизм (салыстырмалық) идеясын ұстанып, христиан дініне қарата соған дейін де жасалған шабуылын одан сайын үдетті. Таң шапағы адам өміріндегі көптеген салалар туралы толғанады, үйленуден христиан дініне дейін, тәрбиеден патриоттыққа дейін, этикалық құлдықтан рухани азаттыққа дейін жанды шымырлатар пікірлермен айшықты түрде талдау жасалады. Кітапта позитивизмдік сананың ізі де айқын байқалады. "Мәңгілік қайталаным" идеясы да мұнда өз өрнегін табады. Қарсы жақты сүю мен аялау оған өз күшіңді көрсету амалы; қарсы жаққа тиісу, қорлау, залал жеткізу де өз күшіңді көрсету амалы; сен қайсысын таңдамақшысың? ("Таң Шапағы") Ф.Ницше бұл кітабында жазған нақылдарының («Таң шапағында» 575 нақыл сөз бар) айтар ойы тұнық, пікір жүйесі байсалды, көркемдік стилі жетілген, оқыған адамға өзгеше сезім сыйлайды. Шығарма бойында оқырманды мәжбүрлеген идеялар аз, ақталулар мен түсіндірулер лайықты мөлшерде. Бұл кітабы оның кемел шағына жеткенінің белгісі болды. «Таң шапағын» алғаш рет ағылшын тіліне аударған J.M. Kennedy оны «психологтарға арналған кітап» деп бағалаған екен. Дереккөздер
Ғабит Мүсіреповтің музей-үйі

Ғабит Мүсіреповтің музей-үйі - қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданының Жаңажол ауылындағы үйде орналасқан. Бұл әдеби-мемориалдық музей 1991 жылы ашылды. Жазушы туралы Қазақстанның халық жазушысы, академик, Социалистік Еңбек Ері Ғабит Махмұтұлы Мүсіреп тегі – XX ғасырдағы аса көрнекті сөз зергерінің бірегейі болды. Оның шығармалары еліміздің және шетел оқырмандарының ыстық ықыласына бөленген. Музей-үй туралы Ғабит Мүсірепов 1968-1985 жылдар аралығында тұрып, жемісті еңбек еткен үйінде, яғни қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданының Жаңажол ауылындағы үйде 1991 жылы әдеби-мемориалдық музей ашылды. Музей экспозициясынан 1932 жылдың 4 шілдесінде жазылған атақты "Бесеудің хатын" көре аласыздар. 1932 жыл (аштық )мен 1937 жыл (Сталиндік репрессия) - Ғ. Мүсірепов үшін ең бір ауыр жылдар еді. "Бесеудің хатын" жазғандар республикаға танымал адамдар болатын: Ғабит Мүсірепов, Мансұр Ғатаулин, Мүташ Дәулетқалиев, Емберген Алтынбеков, Қадір Қуанышев. Жеке кітапханасы. Кітапханасының мол бөлігін жазушы көзі тірісінде туған ауылының мектебіне сыйлапты. Қазақ жазушыларың ғана еңбектері емес, Шекспир, Марк Твен, Оноре де Бальзак, Гете, Ромен Роллан сияқты көптеген шетел классиктерінің де туындысын көре аламыз. Музей экспозициясы Ғ. Мүсіреповтің қоштасу хатымен аяқталады. 1985 жылы 28 желтоқсанда ауыр халде жатқан жазушы жас ұрпаққа арнаған өзінің соңғы сөздерін жаздырды: "... Қойны суық қасиетті қара жер құшағына, міне, мен де кеткелі жатырмын. Үмітпен, күреспен, сеніммен өткізген ұзақ ғұмырымды қорыта қарасам қуанышым да, ренішім де мол екен..." 1985 жылы 31 желтоқсан күні жазушы дүниеден өтеді. Музей бөлімдері Музей екі: әдеби және мемориалдық бөлімдерден тұрады. Әдеби бөлімінде жазушының өмірі шығармашылық жолынан сыр шертетін экспонаттар қойылған. Екінші мемориалдық бөлмеде жұмыс кабинеті мен демалатын бөлмесі , көзі тірісінде тұтынған, қажетіне пайдаланған , Ғабиттың қолы тиген заттары сол қалпында сақталған. Ғ. Мүсіреповтің мемлекеттік әдеби-мемориалдық музей-кешені Халықаралық әлем музейлерінің каталогына енген. Тағы қараңыз Ғабит Мүсірепов Дереккөздер Қазақстан музейлері. Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2009.-280., суретті, 156 бет.
Жак-Луи Давид

Жак-Луи Давид (; 30 тамыз 1748, Париж — 29 желтоқсан 1825, Брюссель) — француз суретшісі. Париж бен Римде оқыған (1766-1780). 1800 жылдары классицмнің басты өкілі ретінде көрінді. Осы тұстағы картиналары негізінен көне замандағы ерлік рухқа, драматизмге толы азаматтық пафосқа, жігерлікке құрылған. Көбіне портреттерінен табиғи шыншылдық еседі. Франция буржуазиялық революция кезінде Конвенттің белсенді мүшесі болып, Франция көркемөнеріне басшылық етті. Луврде ұлттық музей ұйымдастырды, көркемөнер саласынан білім беру мен көркемөнердің халықтық болуына ат салысты. Кейіннен ол термидориан төңкерісінен кейін екі рет қамалға алынды. 1990 жылдары өзінің ек керемет порттреттерін салды. Ол сонымен қатар 19-шы ғасырдың басында Франция академизмнің көрнекті өкілі болды. Танымал жұмыстары Дереккөздер
Қайталама қос сөздер

Бір түбірдің екі рет кайталануынан жасалған қос сөздер қайталама қос сөздер деп аталады. Олардың жасалу жолдары мынадай: 1) қосымшасыз және қосымшалы түбірдің түгелдей қайталануы, мысалы тау-тау астып, көре-көре көсем боласың, сөйлей-сөйлей шешен боласың, үсті басы су-су болып жатыр, алпамсадай-алпамсадай жігіттер, т. б.; 2) бір сыңары қосымшалы, бір сыңары қосымшасыз бір түбірдің қайталануы, мысалы: көзбе-көз айтту, ауыл- ауылды аралады, өз-өзінен қысылды, жүзбе-жүз көрісті, т. б.; 3) бір түбірдің әр түрлі қосымша жалғанып қайталануы, мысалы: өз-өзіне айтты, қолды-қолына, ерні-ерніне жұқпады, айтып-айтпай не керек, орынды- орынсыз күлме, барар-бармасымды кім біледі, т. б.; 4) екінші сыңары бірінші сыңарына еліктеу мәнінде келіп, дауыссыз дыбыстан басталатын сөздің бірінші дауыссыз дыбысының орнына және дауысты дыбыстан басталатын сөздің алдына м, п, с дыбыстары қосылып жасалуы, мысалы: ет-мет, шай-пай, түйе-мүйе, ат-мат, т. б.; 5) еліктеуіш сөздің екінші сыңары кейбір дыбыстық өзгерістерге ұшырап қайталануы, мысалы: тарс-турс дыбыс шықты, жалт-жұлт етті, найзагай жарқ-журқ етті, т. б.; 6) түбір сөздің алдынан күшейткіш буын қосылып айтылуы, мысалы: үп-үлкен, қып-қызыл, теп-тегіс т. б.
Түрішілік күрес

Түраралық күрес бір түр мен екінші түрдің арасында жүрсе, түрішілік күрес — бір түрге жататын даралардың қорек, орын, жарық, ылғал үшін күресі. Түрішілік күресті орманда кез келген бір түрге жататын ағаштардың калай өскендігінен оңай байқауға болады. Бір ортада, бір жерде егілген (өскен) қайың, емен, қарағаш, үйеңкі жөне т.б. ағаштардың өсу қарқыны бірдей болмайды. Қайыңды орманда бірі биік, діңі жуан болып өссе, екіншісі аласа, діңі жіңішке болып өседі. Демек, кайыңдардың арасында жарық, қорек үшін бәсеке туындайды, бір түрге жатса да қорек, жарық үшін түрішілік күрес жүреді. Бір түрге жататын кез-келген ағаштардан да осындай өзгешелікті байқауға болады. Жарық мол түсіп, қорек жеткілікті жерде өскендері өлді болып, түрішілік күресте жеңіп әрі қарай өсіп-өңіп көбейеді. Түрішілік күресте, әсіресе бәсекелестік басым болады. Қыс айларында қорек табу қиындайды, осы кезде бір түрге жататын даралардың арасында бәсекелестік күшейеді. Көктемде бір түрге жататын құстар, сүтқоректілер және т.б. орынға таласады. Тиісті орын белгілеп оны басқалардан корғауы, түрдің өмір сүруі үшін пайдалы биологиялық шекарасы болып есептеледі. Кейде қорек жетіспей қатты ашыққанда ұрпағын жалмап жеп қоятындары да кездеседі. Түрішілік күрес көбейер кезде бір түрге жататын даралардың аталықтарының арасында да (құстар, сүтқоректілер және т.б.) жүреді. Ч. Дарвин мұны жыныстық сұрыпталу деп атады. Жыныстық сүрыпталудың биологиялық мәні Ч. Дарвин жыныстық сүрыпталуды түрдің кебеюі жөне үрпақтарының өрі қарай оніп-осіп көбеюін қамтамасыз ететін табиги сүрыпталудың бір формасы деп есептеді. Шын мөнінде, тіршілік үшін күресте реңдерінің одемілігімен, өрекеттерінің белсенділігімен, тіршілікке икемділігімен и үштілері жеңеді. Жыныстык сұрыпталудың организмге зиянды жері до бар. Оған мысал, жұмак кұсы мен кыргауылдың аталыктарының одемі, ұзын кауырсындары ұшуына кедергі жасайды өрі жауларына тоз байкалады. Бұғы аталығының ұлкен мұйізі катты жұгіруіне кедергі іселтіреді. Жыныстык сұрыпталудың нөтижесінде жетілген мұйіздері, ит тістері, иісті бездері, жарык шыгаратын мүшелері жыныстык и ііырмашылықтарын көрсетеді. Бір түрге жататын даралардың арасында түрішілік күреспен бірге ікіара көмектестікті байкауға болады. Өзара кәмекті каскырлардың, арыстандардың, коркау каскырлардың және т.б. ірі аңдарға үйір күрып шабуыл жасауынан көруге болады. Егер бір каскыр өлексе тапса әбден тойғанша жеп, қалғанын баскалары тауып жейтіндей етіп иісті із қалдырады. Отырықшы қүстар күзде балапандарын үшырған соң, қорегі мол жаңа орын іздеу жөне жауынан қорғану үшін топ күрады. Жануарлар да жауынан қорғану және қыстап шығу үшін топтанады. Ч. Дарвин түрішілік күресті — тіршілік үшін күрестің ең бастысы деп бағалады. Бәсекелестіктің тіршілік үшін күрестің екеуіне де қатысы бар.
Давид Эдуард

Давид Эдуард (11 маусым 1863 - 24 желтоқсан 1930)– герман социал-демократиясының қайраткері, ревизионист. Давидтің Социализм және ауыл шаруашылығы және т.б еңбектері маркцизмге ревизионистік тұрғыдан шабуылға шығудың басты теориялық негіздерінің бірі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде социал-шовинистердің бірі. Германиядағы қараша революциясынан (1918) соң министрлік қызметтерде болды. Дереккөздер
Джон Фостер Даллес

Джон Фостер Даллес (; 25 ақпан 1888, Вашингтон&nbsp;— 24 мамыр 1959)&nbsp;— дипломат, АҚШ-тың мемлекет қайраткері, АҚШ монополиялық бірлестігінің өкілі, ірі қаржыгер. 1919-1920 жылдары Париж білім конференциясында американ делегациясының кеңесшісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Маршалл жоспарын және Солтүстік Атлантикалық одақты құруға белсене қатысты. Даллес 1950-1952 жылдары мемлекеттік департаменттің кеңесшісі, 1953-1959 жылдары АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы, конференциялар мен кеңестерге қатысушы болған. Дереккөздер
Алма Бектұрсынқызы Құнанбаева

Алма Бектұрсынқызы Құнанбаева (1949 жылы Алматы қаласында туған) - музыкатанушы ғалым, өнертану ғылымдарының кандидаты. АҚШ-тың атақты Стэнфорд университетінің профессоры. Өмірбаяны Алма Құнанбаева Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын, П.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын, Санкт-Питербург мемлекеттік театр өнері академиясының түлегі. 1984 жылы Изалий Земцовскийдің ғылыми жетекшілігімен "Қазақ эпикалық дәстүрінің проблемалары" тақырыбында өнертану ғылымдарының кандидаттық диссертациясын қорғаған. Көп жылдар бойы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында дәріс оқыған. 1993 жылдан бастап АҚШ-та тұрады және Висконсин–Мадисон, Вашингтон Сиэтл, Айова, Калифорния Беркли университеттерінде сабақ берген. Қазіргі таңда Калифорния штатының Пало Альто қаласында орналасқан атақты Стэнфорд университетінің профессоры. Сонымен бірге, Беркли қаласындағы Орта Азия елдерінің мәдениеті мен тарихын насихаттауға арналған "Silk Road House" атты орталықтың президенті. Алма Құнанбаева 2014 жылы АҚШ эммигранттарына арналған "Ellis Island Medal of Honor" медальымен марапатталған. Медаль жеке және кәсіби өмірдегі жетістіктері үшін және өз мәдениетін сақтауға қосқан үлесі үшін беріледі. Дереккөздер Тағы қараңыз Сыртқы сілтемелер [http://www.silkroadhouse.org/contact.php Silk Road House]
Далоа

Далоа — Піл сүйегі Жағалауы Республикасының жағалауында орналасқан қала. Нзерекоре – Абиджан тас жолы бойында. Халқы 35 мың (1965). Кофе, какао, күріш сияқты ауыл шаруашылығы өнімдері саудасының орталығы. Далоа жанынан алтын өндіріледі. Дереккөздер