kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шонбай Балапанұлы

Шонбай Балапанұлы (1817–1895) — Арғын руының Қаракесек-Сарым бөлімінен шыққан белгілі болыс. Тоқырауын өңірінде 9 рет болыс болған. Шонбай ел жағдайын күні бүрын ойластырып, болыстыкта ауызбірлік пен татулықты орныктыруға күш салған. Патшалык Ресейдің 1888-1889 жылдары жүргізген санақ мәліметі бойынша болыстықта жеті мыңнан аса халық болған, 12 ауылға белінген.Орыс патшасының орыс шаруаларын қазақ жеріне орналастыру саясатына қарсы болған. қазақ жерінің бүтіндігі үшін халықтық көтеріліске шыққан Кенесары қозғалысын колдаған. Ағыбай батырды, Бабеке Қармысұлын қуғын-сүргіннен қорғап, Ағыбай батырды біраз уақытта дейін паналатып, кейін жер әперген. Балалары Белкенбай, оның баласы Жағыпар да болыс болған. Олар 50 жылдан астам Тоқырауын болысын басқарып келген. Болыстықта мал шаруашылығын жүргізіп, езен, бұлақтардың суларын пайдаға асырып, суармалы егін егу жұмысы да біршама үлғайтылған. Билайдын қожа бидай жөне ақбидай деген енімді түкымдарын егіп, одан қажетінше азық-түлік өндіруге көңіл бөлген. Дереккөздер
Рымбек Мұратұлы Жұмашев

Рымбек Мұратұлы Жұмашев (1960 ж. т.) - Қазақстан мәдениетінің тарихы, Қазақстан тарихы тарихнамасы мен деректануы саласындағы маман, тарих ғылымдарының докторы (2005). Өмірбаяны * Е.А.Бөкетов атындағы ҚарМУ-ды бітірген (1983). * 1983-2004 ж. ҚарМУ тарих кафедрасынын оқытушысы, аға оқытушысы, доценті, деректану, тарихнама кафедрасының меңгерушісі, тарих факультетінін деканы. * 2004 жылдан ҚарМУ-дын бірінші проректоры. Ғылыми жұмыстары 48 ғылыми енбектің, онын ішіңде 3 монографияның авторы. Дереккөздер
Қанат Қуанышұлы Нұршин

Қанат Қуанышұлы Нұршин 1976 жылы 22 қазанда Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Ойыл кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Нұршин Қуаныш Мақуұлы, Ақтөбе облысы Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілерді сақтандыру агенттігінің директоры. Анасы - Өтеғалиева Әнет Өтеғалиқызы, Ақтөбе облысы Жилянка кенті емханасының көз дәрігері. М. Тынышбаев атындағы қазақ көлік және коммуникация академиясының теміржол, жолдар салу және жол шаруашылығы факультетін (1998) бітірген, жол қатынасы инженері- құрылысшысы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1998 жылдың қыркүйегінен 1999 жылдың қазанына дөйін - «Ақтөбе геофизикалық экспедициясы» АҚ жұмысшысы. 2000 жылдың сәуірінен 2001 жылдың қаңтарына дейін - Ақтөбе қаласы «№5 құрылыс-монтаж поезі» ААҚ өндірістік- техникалық бөлімінің технигі. 2001 жылдың сәуірінен қазанына дейін - Ақтөбе қаласы «Азимут Энержи Сервисез» ААҚ 3-ші разрядты жұмысшысы. 2002 жылдың тамызынан - Ақтөбе қаласы «Теміржолқұрылыс» ААҚ Хромтау филиалының өндірістік-техникалық бөлімінің инженері. 2005 жылдың мамырынан - Ақтөбе облысы қала салу және қурылыс сәулеті департаменті техникалық бөлімінің бастығы. 2006 жылдың қаңтарынан - Ақтөбе облысы құрылыс департаменті техникалық бөлімінің бастығы; 2008 жылдың маусымынан - департамент директорының орынбасары. 2009 жылдың мамырынан бері - Ақтөбе облысы құрылыс басқармасының бастығы. құрылыс істері агенттінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2009). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - спорт, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. Үйленген. Жүбайы - Нуршина Елена Александровна, кәсіпкер. Ұлдары - Нұршин Жарас Қанатұлы (2003 жылы туған); Нұршин Олжас Қанатұлы (2005 жылы туған). Дереккөздер
Құрметті металлург

«Құрметті металлург» - құрметті атақ, металлургия өнеркәсібі озаттарын ынталандырудың бір формасы. КСРО Министрлер Кеңесінің 10.12.1947 жылғы қаулысымен тағайындалған. Құрметті атақ домна, болат балқыту, прокат цехтарындағы ыстық жердегі агрегаттарда кемінде 10 жыл мінсіз жұмыс істеген және жоғары өндірістік көрсеткішке қолы жеткен, өнім өндіру мен өндірістік жоспарды артығымен орындаған, озық еңбек үлгісін көрсеткен, өндіріс технологиясын жақсартуға және жоғары техникалық және экономик, көрсеткіштерге қолы жеткен жұмысшыларға, бригадир мен мастерлерге беріледі және белгіленген үлгі бойынша кеудеге тағатын «Құрметті металлург» белгісі тапсырылады. Қ. м. атағын беру тәртібі бойынша белгі кеуденің оң жағына тағылады. Алғашқылардың бірі болып бұл құрметті атақты Қарағанды металлургия комбинатында Ф. И. Вагденко, А. Жүнісов (1956), Е. Байғазиев, М. Мүслімов (1959) т. б. алды. Дереккөздер
Марал Қазкенұлы Томпиев

Марал Қазкенұлы Томпиев - 1963 жылы 11 қаңтарда Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Әкесі - Томпиев Қазкен Қалиұлы, ҚР Еңбек сіңірген құрылысшысы, Еңбек сіңірген зейнеткер. Анасы - Томпиева Роза Бекенқызы, ҚР Еңбек сіңірген дәрігері, Еңбек сіңірген зейнеткер, жеке кәсіпкер. Алматы сәулет-құрылыс институтының құрылыс факультетін үздік бітірген (1985), мамандығы - «Өндірістік азаматтық құрылыс», инженер-құрылысшы. Оксфорд университетінде (Англия), Лимерик университетінде (Ирландия) білім алған. Оңтүстік Кореяда стратегиялық басқару және менеджмент бойынша тәжірибе жинақтаған. Тәуелкелді басқару, бақылау ұйымдарының жүйелері мен шағын және орта кәсіпкерлікке еңбекақы төлеу саласының маманы. Экономика ғылымдарының кандидаты (1994). PhD. ¥лттық (2002 жылдан) және Халықаралық (2006 жылдан) инженерлік академиялардың корреспондент-мүшесі. «Әкімшілік кедергілер және Қазақстанның жартылай заңды экономикасы» (2004) кітаптарының тең авторы. Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бойынша 100- ден астам жарияланымның авторы. «Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне жиынтық салық салу үшін Алматы мегаполисі аумақтарының экономикалық картасын жасау әдіснамасы» (2001), «Қазақстан Республикасы сауда нарқының жасырын әрекеттерін заңдастыру әдіснамасы» (2003), «Кәсіпкерлердің жасырын активтері мен мүліктерін заңдастыру» (2003) мемлекеттік куәліктерінің иегері. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1985 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1987 жылдан - ҚазКСР ІІМ ҚМБ шебері, жумыстарды атқарушысы (Алматы қ.). 1988-1990 жылдары - темір бетон бұйымдарды жасайтын «Береке» жекеменшік өндірістік кооперативінің құрылтайшысы. 1991 жыл- дан - «Возрождение» халықаралық концерні жанындағы «Казкомсервис» жекеменшік коммерциялық орталығының (Мәскеу қ.) қүрылтайшысы, директоры. 1995 жылдан бері - «Медина» шағын кәсіпорындар кешені» жекеменшікбизнес-инкубаторы және құрылыс материалдары дүкендері желісінің құрылтайшысы, президенті. Алматы кәсіпкерлер бірлестігінің құрылтайшысы, вице- президенті (1998 жылдан). ҚР табиғи монополияны реттеу агенттігі, Алматы қаласы Кеден және Салық комитеттерінің сарапшысы. Алматылық «Алтын-жебе» садақпен ату ұлттық федерациясының вице-президенті. Қазақстан кәсіпкерлері кеңесінің мүшесі. Қайырымдылық шараларымен айналысады. Кәсіпкерлер форумының, сауда кәсіпорындары конгресінің қатысушысы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2010), Алматы қаласы әкімінің құрмет грамоталарымен, ҚР табиғи монополия- ны реттеу агенттігі, ҚР туризм және спорт министрлігі, ҚР кәсіпкерлері форумының грамоталарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - саяхат жасау, автотуризм, аңшылық, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - Еуразия көшпелі халықтарының экономикалық даму тарихы. Үйленген. Жұбайы - Томпиева Гүлнәр (1970 ж. т.), бас есепші. Қызы - Томпиева Мәдина (1992 ж. т.), Пекин мемлекеттік университетінің студенті; ұлы - Томпиев Қазыбек (1996 ж. т.), қазақ-түрік лицейінің оқушы. Дереккөздер
Жұмыртқынов Абайділдә

Жұмыртқынов Абайділдә (1883-1975), шопан, Соц. Еңбек Ері (1948). Ұлытаудың түлегі. Өмірін Сарысу мен Шу аралығында мал бағумен өткізген. 1959 жылғадейін Бірлестік ұжымшарында, кейін кеншарында мал бақты. 1947 ж. 440 бас саулықтан 541 қозы алып, салмағын 40-45 кг-ға жеткізген. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Нұрлан Сақтапбергенұлы Тілеубаев

Нұрлан Сақтапбергенұлы Тілеубаев - 1966 жылы 2 шілдедө Ақтөбе облысы Хазретовка ауылында туған. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің бітірген (1992), заңгер. 1983 жылдан - «Красный партизан» ұжымшарының механизаторы (Ақтөбе облысы). 1984 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1986 жылдан - «Красный партизан» ұжымшарының механизаторы. 1987 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеттің (әл-Фараби атындағы ҚазМУ) студенті. 1992 жылдан - «Сеймар» концернінің бас директоры (Алматы қ.). 1994 жылдан- «Әліби» АҚ президенті. 1998 жылдан бері - «Қазақстан Астық Одағы» ЗТБ президенті. «Құрмет» (2006) орденімен, «Ерен еңбегі үшін» (2001) медалімен марапатталған. Үйленген. 4 баласы бар. Дереккөздер
Сергей Георгиевич Хван

Сергей Георгиевич Хван - 1975 жылы 16 ақпанда Алматы қаласында туған. Корей. Әкесі - Хван Георгий Сергеевич, зейнеткер, бизнесмен. Анасы - Ким Эльвира Михайловна, зейнеткер, дәрігер- физиотерапевт, косметолог болып жұмыс істейді. Қазақ мемлекеттік басқару академиясының «Бизнес жәнө менеджмент» факультетін бітірген (1996), экономист. Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі. 1996 жылдан - «Соман» ЖШС директоры. 2004 жылдан бері - «Glory company» ЖІІІС бас директоры. Діни көзқарасы - христиан. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның қарқынды өсу үшін қажетті барлық алғышарттары бар. Мен жылдан жылға бізде бәрі жақсырақ, өркениеттірек болатындығына сенемін». Хоббиі - теннис. Сүйіп оқитын әдебиеті - Библия. Үйленген. Жұбайы - Хван Надежда Эдуардовна, Мәскеу қаласындағы «Glory company» ЖІІІС филиалының директоры. Қыздары - Хван Анна Сергеевна (1999 ж. т.), Хван Анастасия Сергеевна (2002 ж. т.), Хван Мария Сергеевна (2008 ж. т.). Дереккөздер
Құрметті шахтер

«Құрметті шахтер» - атақ, көмір өнеркәсібі және шахта құрылысы озаттарын ынталандырудың бір формасы. КСРО Министрлер Кеңесінің 10.9.1947 жылғы қаулысымен тағайындалған. Құрметті атақ жер астында кемінде 10 жыл мінсіз жұмыс істеген және жоғары өндірістік керсеткішке қолы жеткен, көмір өндіру жоспарын артығымен орындаған, кен өндірудің жылдам төсілін меңгерген, озык еңбек үлгісін көрсеткен, өндіріс технологиясын жақсартуға, жоғары техникалық және экономикалық көрсеткіштерге қолы жеткен жұмысшыларға, бригадирлер мен тау-кен мастерлеріне беріледі және белгілі үлгі бойынша кеудеге тағатын «Құрметті шахтер» белгісі, шахтерлердің парад мундирі тапсырылады. Қарағанды көмір бассейнінде 4441 жұмысшыға Құрметті шахтер атағы берілді (тек 1985 ж. дейін). Алғашқылар болып бұл құрметті атақты 1947 ж. көмір құлатушылар бригадирі С. Шоманов (№18 бис шахтасы), Б. Сиқымбаев (№31 шахта), көмір құлатушы М. Антқұлов (№68 шахта), А. Ахметов (№18 шахта), С. Мұсабеков (№44-45 шахта), О. Қырықбаев (№19 шахта), П. С. Назаров (№3 шахта), С. Сқаков (№ 20 шахта), А. Д. Скрыльник (№1 шахта), проходчиктері В. Н. Богриенко (№33/34 шахта), И. А. Бендин (№26-бис шахтасы), тіреу қоюшы И. Ф. Туркин (№17 шахта), комбайн машинисі Л. Т. Ивин (№55-57 шахта), тау-кен мастерлері М. И. Қориженко (№42-43 шахта), С. Нүркенов (№31 шахта), И. Серікбаев (№28 шахта), Ф. Т. Логвинов (№54-41 шахта) және т. б. (барлығы 20 адам) алды. Дереккөздер
Сарай

Сарай - сәулет өнерінің әсем де салтанатты, бірін-бірі қайталамайтын көркем ғимараты. 13 - 15 ғасырлардан мемлекеттік өкімет орындарының маңызды қүрылыстарын, ал 19 ғасырдағы әр түрлі қоғамдық маңызы бар үйлерді де Сарай деп атады. Сарайларлар құрылысына әр дәуірдің көрнекті сөулетшілері мен бейнелеу өнері шеберлері ат салысты. Жастар, мәдениет, неке, окушылар мен спорт, т.б. Сарай түрлері болады. Қазақстанда Сарай ғимараттарын салу ісі 2-дүниежүзілік соғыстан кейін қолға алынды. Республикадағы Сарай ғимаратын тұрғызу барысындағы ірі жетістік Алматы қаласында Республика сарайының (1970) салынуы болды. Алматы қаласында Неке Сарайы (1972), Оқушылар Сарайы (1983), Астана қаласында Жастар Сарайы (1974), Ақтау қаласында Мәдениет арайы. (1977), т.б. Сарайлар бар. Дереккөздер
Абдулазиз Ильхамджанұлы Эрметов

{{Ambox }} Абдулазиз Ильхамджанұлы Эрметов - 1977 жылы 5 шілдеде Шымкент қаласында туған. Өзбек. Әкесі - Эрметов Илхамжан Халмурадұлы, жеке кәсіпкер, газдалған су сауда автоматтарының механигі болған. Анасы - Эрметова Мукарам Рахматуллақызы, зейнет- кер, Шымкент қаласы №42 ОМ неміс тілі пәнінің жоғары дәрежелі оқытушысы болған. Ташкент мемлекеттік экономика университетінің халықаралық экономикалық қатынас факультетін (1999 халықаралық студент алмасу бағдарламасы бойынша жоғары білім алу мемлекеттік гранты) дипломат, экономист-халықаралық саясат білгірі мамандығы бойынша; «Microsoft» компаниясының авторластырылған курстарын (АҚШ, 2001), «Microsoft Windows 2000» факультетін жүйелік инженер, мағлұмат қорының әкімшісі үздік мамандығы бойынша бітірген. Экономика ғылымдары кандидаты дәрежесінің ізденушісі. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Халықаралық кедендік реттеу және саудалық контрабанданың мәселелері». Өзбек, орыс, қазақ және ағылшын тілдерін біледі. 1999 жылдан - тәуелсіз кәсіпкер (халықаралық сауда), 2004 жылдан - «ALEDIA» ЖІІІС директорының орынбасары. 2005 жылдан - «E.D.A.» ЖШС бас директоры. 2007 жылдан бері - «Lemonadoff Food» ЖШС директоры. Діни кезқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлем еркениетіне лайықты үлес қосып жатқан жоғары дамыған мемлекет» Хоббиі - оқу, өзіне және қоғамға пайдалы дүние жасау. Сүйіп оқитын әдебиеті - психологиялық, діни және ғылыми әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Мирончик Кира Борисовна, «E.D.A.» ЖШС қаржы директоры. Қыздары - Эрметова Диана Аб- дулазизқызы (2004 ж. т.), Эрметова Эмилия Абдулазизқызы (2007 ж. т). Дереккөздер
Шоң Телғозыұлы

Шоң Телғозыұлы (1828-1901), Арқа өңіріне есімі белгілі болған болыс. Руы Тоқа ішінде Сатыбалдыдан тарайтын Ерназар ұрпағы. Ақмола түбіндегі бастауыш мектепте орысша дәріс алған. Хангелді болысқа тілмаш болған. 1843 ж. Сібір қазақтарының (қырғыздарының) шеқаралық басқарма бастығына өтініш білдіріп, Ақмола дуанының ағасұлтаны Қонырқұлжа Құдаймендінің қарамағына хат-іс жүргізуші қызметіне қабыдданады 1857 жылында Қараағаш болысының басқарушысы болып сайланады. Осы қызметті отыз жылдан астам атқарады. Шоң мейлінше адал, әділ, жарлы-ақыбайға қамқорлығы мол болған адам. Ол патша үкіметінің де марапатына: құрмет шекпені (1859), Станислав ленталы күміс (1862) және алтын (1866) медальдары, Анна ленталы алтын медальға (1870), «Айрықша құрметті азамат» (1879) атағына ие болған. А. Жұмаділдиннің «Сен бұзылғанда» (1972) атты тарихи деректі повесінде Шоң және оның 1916 жылдың халық көтерілісін басқарған Оспан деген баласы жөнінде айтылады. Халқының ақылгөйі болған Шоң Телғозыұлы адамның ала жібін аттамай, адалдыққа қиянат жасамаған, билікте жүргенде «Тура биде туған жоқ, бұрған биде иман жоқ» деген қағидамен өмір сүрген екен. Шоң мырза орта жүздің ішіндегі Арғын-Қуандықтан тараған, қазақтың талай жақсы-жайсаңдары шыққан, өскен, өркен жайған белді рулардың бірі Алтай-Қарпықтың тоқа руынан шыққан. Уақытында Алтай-Қарпықтың жақсы-жайсаңдары бас қосып, келелі мәселелер талқылағанда көп жағдайда ақырғы сөзді Шоңкең айтып, сол кісінің тұжырымы өтеді екен. Өйткені, Шоңкең ешкімнің байлығына, батырлығына, немесе атағына қарамай, істің әділін айтып, дұрыстығына қарап шешетін болған. Алтай-Қарпықтың ұрпақтары Қазіргі Қарағанды облысының Жаңаарқа, Нұра аудандарының, бұрынғы Ақмола облысының Теңіз ауданында және Қарағанды қаласында шоғырланған. Телғозының Шоңы уақытында 40-50 жыл болыстық қызмет атқарып, Ақмола уезінің жер комитетінің төрағасы болып қызмет істеген уақытында адалдықты ту қылып көтерген адам екенін Шоңкең өмір сүрген, Шоңкең қоныстанған, жұмыс істеп, туып-өскен елінде тұратын сол елдің көзі көрген батагөй қариялары жыр қылып айтып өтсе, олардан естігенін кейінгі жастары да осы уақытқа дейін еске алып отырады. Дереккөздер
Діни қоғамдар

Діни қоғамдар Қарағанды облысында 382 діни бірлестіктер бар, солардың ішінде 122-сі мұсылмандық, 23-і православие, 16-сы католик, 206-сы протестант, 3-cі иудейлік, 10-ы дәстүрлі емес бағытта, 2 діни қор құрылған (2006). Қарағанды католик шіркеуінің Қарағандыдағы діни-мәдени орталығы болып табылады. Облыста діни бағытта 6 баспасөз және 1 электронды БАҚ тіркелген. ҚР «Діни бірлестіктер және ождан бостандығы» заңына сәйкес облыста жаңа мешіттер, храмдар мен ғибадатханалар салынуда, мұның өзі азаматтардың, дінге сенушілердің діни қажеттілігін өтеуге қолайлы жағдай жасайды. Діни бірлестіктер қоғам еміріне белсене қатысады, ірі діни бірлестіктердің басшылары Қазақстан халықтары кіші ассамблеясы мен діни бірлестіктермен байланыс жөніндегі кеңес құрамында. Облыстағы түрлі конфессиясының діни бірлестіктері қоғамда дінаралық және ұлтаралық келісімді онан әрі нығайтуға лайықты үлес қосуда. Облыстың діни бірлестік басшылары: Қазақстан мұсылмандары Діни басқармасының Қарағанды және Жезказған аймақтары бойынша уәкілдері Қ. Сансызбай және Т. Әсембай, Орыс православие шіркеуі Астана және Алматы епархиясы Қарағанды және Абай шіркеу округтерінің благочинниі М. Патрикеев және А. Угольков; Рим-Католик Карағанды епархиясының архиепископ-епископы Ян Павел Ленга; Қазақстан евангельдік христиан-баптистер шіркеуі одағының төрағасы Ф. Тиссен, «Грейс-Рақым» республикалық Миссионерлік Христиан орталығы» діни бірлестігінің архиепископы И.Ким (2006). Дереккөздер
Зере Қалиқызы Нүсіп

Зере Қалиқызы Нүсіп 1962 жылы 4 қарашада Алматы облысының Қаракемер кеңшарында туған. Қазақ. Әкесі - Нүсіпов Қали, марқұм, білім беру жүйесінде жетекшілік қызметті атқарған. Анасы - Шәкенова Шолпан Шәкенқызы, зейнеткер, филолог, білім беру жүйесінде қызмет еткен. В.И. Ленин атындағы қазақ политехникалық институтының «қысыммен металдарды өңдеу машиналары мен технологиялары» факультетін бітірген (1984), инженер-механик. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан). 1984 жылдан - Шымкент ұсталық-баспақтау жабдығы өндірістік бірлестігінің инженер-нұсқаушысы. 1986 жылдан - Маңғыстау политехникалық колледжінің оқытушысы, әдістемешісі, 1998 жылдан - колледж директорының орынбасары, оқытушы. 2001 жылдан - Маңғыстау облысының әкімі аппаратының бас маманы - Әлеуметтік сала және құрылыс бөлімінің отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссиясының хатшысы. 2002 жылдан - Маңғыстау облысының әкімі аппаратында қоғамдық-саяси және әлеуметтік сала бөлімінің бас маманы - отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссиясының хатшысы. 2003-2004 жылдары - Маңғыстау облыстық Білім беру басқармасы бастығының орынбасары, басқарма бастығының м.а. 2005 жылдан бері - Маңғыстау облыстық Тілдерді дамыту басқармасының бастығы. Діни көзқарасы - ұстамды. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мен мемлекетімнің гүлденетініне сенімдімін». Хоббиі - поэзия, аспазшылық. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Нұрет Бүркітбай (1964 жылы туған), «Бозащы Оперейтинг» БК механигі. Қыздары - Нұретова Бақыт Бүркітбайқызы (1984 жылы туған), Нұретова Диана Бүркітбайқызы (1989 жылы туған). Немерелері - Жандос (2005 жылы туған), Айбар (2008 жылы туған). Дереккөздер
Нұрлан Нұрқаұлы Ақпаров

Нұрлан Нұрқаұлы Ақпаров - 1959 жылы 12 ақпанда Алматы облысы ¥йғыр ауданының Үлкен Кетпен ауылында туған. Әкесі - Ақпаров Нұрқа, марқұм, бас бухгалтер болып жұмыс істеген. Анасы - Ахметова Рахилям, зейнеткер, әмбебап дүкен меңгерушісі болып жұмыс істеген. Алматы мемлекеттік медициналык университетінің педиатрия факультетін бітірген (1982), мамандығы «Педиатрия». Жалпы хирургия бойынша (Нью-Йорк қ., АҚІІІ, 2004), балалар колопроктологиясы бойынша (Цинцинати қ., АҚШ, 2006) машықтанудан өткен. Медицина ғылымдарының кандидаты (1997), докторы (2007). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Тоқ ішек қабырғасының гипоганглиозымен ауыратын балалардың созылмалы колостазын хирургиялық емдеудің патогенетикалық негіздемесі». 129 жарияланған ғылыми еңбектің, оның ішінде әдістемелік нұсқамалардың, журнал мақалалары мен ғылыми мақала жинақтарының авторы. 13 өнертабыс пен алдын ала берілетін патенттердің, 2 рационализаторлық ұсыныстың авторы. ¥йғыр, қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі. 1983 жылдан - Алматы облыстық балалар клиникалық ауруханасының дәрігері, балалар хирургі. 1990 жыл- дан - Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында кпиникалық ординатор. 1992 жылдан - Алматы облыстық балалар клиникалық ауруханасындағы балалар хирур- гиясы бөлімшесінің меңгерушісі. 1993 жылдан - Алматы облыстық денсаулық сақтау бөлімінің бас балалар хирургі. 1994 жылдан - ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығындағы балалар хирургиясы бөлімшесінің меңгерушісі. 2008 жылдан бері - ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығындағы балалар хирургиясы бөлімінің жетекшісі. «Педиатрия және балалар хирургиясы» мамандығы бойынша кандидаттық және докторлық диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшесі (2008 жылдан). Түрлі ғылыми форумдарға қатысқан (Ресей, АҚШ, Түркия, Испания). «Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі» белгісімен марапатталған (2005). Қазақстан меценаттар клубының «Ильхам» сыйлығының республикалық сыйлығының (2008) лауреаты. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткөр ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Дамыған экономикалық мемлекет». Хоббиі - музыка. Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми-танымал, медициналық әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Илиева Дильбара (1960 ж. т.), бизнес орталығының әкімшілік директоры. Қызы - Ақпарова Саяра (1983 ж. т.), «Меркурий Сервис Компани» ЖШС заңгері, ұлы - Ақпаров Алмас (1988 ж. т.), UIB студенті. Дереккөздер
Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов

{{Мемлекеттік қайраткер } { } }} Қажымұрат Ыбырайұлы Нағманов (1 маусым 1948, Карповка ауылы, Омбы облысы — 2 шілде 2022, Астана) — қазақстандық саясаткер. Жезқазған, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан облыстарының бұрынғы әкімі және бұрынғы Көлік және коммуникация министрі. Керей тайпасның Тарышы руының Ақсары бөлімінен шыққан. Еңбек жолы Ленинград темір жол транспорты инженерлерінің институтын бітірген (1971). 1973-1987 жылдары Павлодар облыстық комсомол, партия, кеңес ұйымдарында жұмыс істеген. 1987-1993 жылдары КСРО Энергетика және электрлендіру министрлігі бас басқармасы бастығынын орынбасары, Қазақстан КП ОК нұсқаушысы, Семей қалатком төрағасы. * 1992-1994 жж. Қазақ мемлекеттік атом энергетикасы және өнеркәсібі кәсіпорындары корпорациясының вице-президенті. * 1994-1996 жж. Жезқазған облысының әкімі. * 1996-1997 жж. Шығыс Қазақстан облысының әкімі. * 1997-1999 жж. «Қазэнергосервис» компаниясының президенті. * 1999-2002 жж. Солтүстік Қазақстан облысының әкімі. * 2002-2005 жж. ҚР Көлік және коммуникация министрі. * 2005-2006 жж. ҚР Президентінің кеңесшісі. * 2006-2008 жж. «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ вице-президенті. * 2014-2020 жж. ҚР Автожолшылар қауымдастығының басшысы. ҚазКСР Жоғары Кеңесінің депутаты. Жезқазған қаласының құрметті азаматы. Дереккөздер
Сабыржан Ахметұлы Ахметов

Ахметов Сабыржан Ахметұлы - 1947 жылы 15 мамырда Қостанай облысының Қайыңды ауылында туған. Қазақ. Ленин орденді Қазақ кеңшар-техникумының ауыл шаруашылығын электрлендіру факультетін (1982) техник-электрик мамандығы бойынша; Ақмола ауылшаруашылық институтының ауыл шаруашылығын механикаландыру факультетін (1995) инженер-механик мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1998 жылдан). 1966 жылдың тамызынан - Торғай облысы Амангелді ауданының Сарытоғай жылқы зауытында электрмонтер; Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1969 жылдан - Торғай облысы Амангелді ауданының Сарытоғай жылқы зауытында электрмонтер, инженер-электрик. 1975 жылдан-Торғай облыстық «Торғай электр желілері» кәсіпорнының электрмонтері, шебері, кәсіпорын бастығы. 1989 жылдан-Торғай облысы Амангелді автокөлік кәсіпорнының бастығы. 1993 жылдан - Торғай облысы Арқалық қалалық әкімшілігі бастығының орынбасары. 1995-1997 жылдары - Қостанай облысының Амантоғай, Амангелді аудандарының әкімі. 1998 жылдан - Арқалық қаласының әкімі. 2000 жылдан - Қостанай облысы Ұзынкөл ауданының әкімі. 2004 жылдан бері - Қостанай облысы Амангелді ауданының әкімі. «Құрмет» орденімен (2006), «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Тыңға 50 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. ҚР білім беру саласының құрметті қызметкері (2005). Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан - ашық және гүлденген ел, онда жыл сайын қазақстандықтардың әл-ауқаты жақсара түседі; саяси тұрақты және өз азаматтарының қауіпсіздігін қамтамасыз ететін мемлекет. Қазақстан - қуатты және әлемде беделге ие мемлекет». Хоббиі - спорт, аңшылық. Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық қазақ әдебиеті, детективтер. Үйленген. Жұбайы - Менкина Захан Қайыркенқызы (1948 ж.т.), зейнеткер. Қыздары - Ахметова Қарлығаш Сабыржанқызы (1971 ж.т.); Ахметова Жанар Сабыржанқызы (1976 ж.т.); ұлдары - Ахметов Арман Сабыржанұлы (1973 ж.т.); Ахметов Ербол Сабыржанұлы (1980 ж.т.). Дереккөздер
Бәшір Нұрмағамбетов

Бәшір Нұрмағамбетов - Социалистік Еңбек Ері (1948), озат шахтер, Қазақстан көмір өнеркәсібінде стахановшылар қозғалысын бастаушылардың бірі, Қарағанды көмір комбинатының комбайн машинисі. 1914 жылы қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында туған. Еңбек жолдары * 1941 жылдан КОКП мүшесі. * Еңбек жолын 1928 жылдан бастаған. * Қарағанды көмір өнеркәсібінде 1937 жылдан бастап істеген. * Ұлы Отан соғысы жылдары жанқиярлықпен еңбек етіп, күн сайын 3 нормадан, соғыстан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңіндегі социалистік жарыста 2 нормадан орындап, еңбек даңқына бөленді. * Коммунистік еңбек бригадасын басқарды. * 2-4 сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты болды. * 1949-1956 жылдары ҚазССР Жоғарғы Советінің Президиум мүшесі болды. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * Октябрь революциясы ордені * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Дереккөздер * Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
Шахтер даңқы монументі

Шахтер Даңқы монументі – Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші. Орналасқан жері Қарағанды қаласы, Бұқар жырау даңғылы, Орталық мәдениет және демалыс саябағынын кіре берісіңде орнатылған. Кезеңі, авторы 1974 жыл, мүсінші – А. Билык, сәулетші – А. Малков. Деректер, сипаты «Шахтер даңқы» мүсіндік мемориалы Қарағандының құрылысшылары, металлургтері, кеншілерінің еңбек даңқына арналған өзіндік әнұран болып табылады. Композицияның жалпы салмағы – 20 тонна, биіктігі – 11 м. Тұғыр бетоннан жасалған және жер асты гранит блоктарымен қапталған. Ескерткіш басынан жоғары мақтанышпен тас көмірді асырып ұстап тұрған орыс және қазақ шахтерлерін бейнелейді. Екі шахтердің бейнелері жинақтама. Ескерткіштің құрамы А. Билыктың барлық туындылары сияқты серпінді болып келеді. Оның идеясы суретшінің тау-кен жұмыстарының әсерінен туылды. Шахтерлердің мүсіндері қоладан құйылған. Мүсінші Анатолий Билыктың есімі Қарағанды қаласының қалыптасу тарихымен тығыз байланысты. Ол Қазақстан Республикасының Суретшілер одағының мүшесі, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері, Қазақстан Республикасы өнер академиясының академигі. 1999 жылы А. Билыкке Қарағанды қаласының құрметті азаматы атағы берілді. Мүсіншіге II дәрежелі «Достық» ордені табыс етілді. Дереккөздер
Данияр Бақытұлы Аманғалиев

Данияр Бақытұлы Аманғалиев - 1969 жылы 18 ақпанда Алматы қаласында туған. Қазақ. Өмірбаяны Алматы мемлекеттік медициналық институтының емдеу факультетін бітірген (1992), дәрігер-хирург. Мамандандырылған медициналық журналдардағы 10-ға жуық мақаланың авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1992 жылдан - Алматы мемлекеттік медициналық институтының госпитальдік хирургия кафедрасының машықтанушы-зерттеушісі. 1993 жылдан - Алматы қаласындағы Қалалық жедел медициналық жәрдем клиникалық ауруханасы қабылдау бөлімшесінің дәрігер-хирургы, 2000 жылдан - қабылдау бөлімінің жауапты дәрігер-хирургы. 2007 жылдың қаңтар айынан - Алматы қаласындағы №4 Қалалық клиникалық аурухананың жауапты дәрігер-хирургы. 2007 жылдың мамыр айынан бері - «Қазақстан шипажайы» АҚ (бұрынғы ҚР ІІМ госпиталі) медициналық жұмыс жөніндегі вице-президенті. Отбасы Әкесі - Аманғалиев Бахытжан Әжіғалиұлы, марқұм. Анасы - Аманғалиева Гүлбану Орманқызы, зейнеткер, ҚазКСР Балық шаруашылығы министрлігінің инженер-сметашысы болған. Үйленген. Жұбайы - Аманғалиева Анаргүл Мәсімжанқызы (1972 ж. т.). ¥лы - Аманғалиев Санжар (2007 ж. т.). Дереккөздер
Асқар Нариманұлы Есенбаев

Асқар Нариманұлы Есенбаев 1959 жылы 28 сәуірде Апматы қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Есенбаев Нариман Халилұлы, марқұм, ҚазКСРТамақ өнеркәсібі министрлігінің бас басқармасы бастығының орынбасары болып қызмет атқарған. Анасы - Әмірханова Т.М., Микробиология институтының аға ғылыми қызметкері. Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін (1978); В.И. Суриков атындағы Мәскеу мемлекеттік көркем-сурет институтын (1985) мүсінші мамандығы бойынша бітірген. Профессор (2006 жылдан). ҚР Көркемөнер академиясының академигі (2006 жылдан). Мүсінші. 150 мүсіндік туындының авторы, оның ішінде «Балалар» (1985), «Батыр» (1987), «Адам» (1988), «Космогония» (1989), «Нұх кемесі» (1989), «Переславль жазы» (1989), «Автопортрет», «Вечный кумир» (1992), «Өмір ағашы» (1994), «Түс көруші» (1995), «Патшаны ерткен періште» (2002-2003), «Сарра» (2009), «Сендер - менің достарым» (2009). 50-ден астам республикалықжәне халықаралық көрмелердің, оның ішінде жеке көрмелердің қатысушысы. Орыс, қазақ және ағылшын тілдерін біледі. КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1988). «Ротари» клубының мүшесі (1995 жылдан), «Мост» арт-қауымдастығының мүшесі (1996 жылдан), ҚР Суретшілер одағының басқарма мүшесі (2003 жылдан). КСРО CO стипендиаты (1988-1989). Мемлекеттік сараптама комиссиясының (1989 жылдан), Сыйлықтарды тағайындау жөніндегі мемлекеттік сараптамалық комиссияның (1998 жылдан), Ескерткіштер мен монументтерді орнату жөніндегі мемлекеттік сараптамалық комиссияның (2009 жылдан) мүшесі. КСРО Суретшілер одағының стипендиаты (1988-1989). «Шебер» номинациясындағы «Платина Тарлан» сыйлығының лауреаты (2005). «Ерен еңбегі үшін» (2000) медалімен марапатталған. 3-ші дәрежелі мүсін реставраторы біліктілігіне ие. Діни көзқарасы - христиан. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Құқықтық, дамыған, әлемдік ынтымақтастыққа интеграцияланған мемлекет. Білімді, мәдениетті қоғам». Хоббиі - кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - классика. Үйленген. Жұбайы - Бақбергенова Дана Қайратқызы, үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Сара, Мирьям; ұлы - Ілияс. Дереккөздер
Николай Иванович Наковник

Николай Иванович Наковник (20.05.1895, Верхнедвинск ауданы - 1975, Санкт-Петербург) - геолог-петрограф, геология-минералогия ғылымдарының докторы (1946), профессор. * Ленинград мемлекеттік университетін бітірген (1930). * 1923 жылдан Орталық Қазақстанда жұмыс істеген. М. П. Русаковпен бірге Семізбұғы кен орнын ашты. 1941-45 жылдары Оралдағы колчеданды кен орындарын барлап, Алтай мен Салаирдың пайдалы қазбаларын зерттеді. 80-нен астам ғылыми еңбектің авторы. Негізгі ғылыми-зерттеген еңбектері қайтара түзілген кварцит пайдалы қазбаларына арналған. * Еңбек Қызыл Ту ордені * «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Ғазиз Ағзамұлы Ешкенов

Ғазиз Ағзамұлы Ешкенов 1961 жылы 6 желтоқсанда Талдықорған облысы Кировский ауылында туған. Әкесі - Ешкенов Ағзам Рахымұлы (1932-2002), экономист болған. Анасы - Ешкенова Айман Махмүдқызы (1935-2010), педиатр болған. Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін (1981); Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет институтын бітірген (1991), монументалды кескіндеме суретшісі. Суретші-монументші. ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті (2007 жылдан). Мемлекеттік және халықаралық бейнелеу өнерлері көрмелерінің қатысушысы (1986 жылдан). «Отқа табыну», «Суырып салма» жұмыстарының (ҚР Мәдениет министрлігінің Көркемсурет көрмелер дирекциясында сақталуда), «Жерұйық» гобеленінің (Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайында сақталуда) авторы. «Нұр Астана» Ислам мәдениет орталығының (2005); «Шұбар» шағын ауданындағы мешіттің (2006) (Астана қаласы); Президенттік мәдениет орталығының көрме залының (2008) интерьерлерін безендіру жобаларының авторы әрі жетекшісі; Алматы метрополитенінің «Райымбек», «Алатау», «Жібек жолы» стансаларына арналған монументалды паннолардың авторы (2008-2010); Б. Момышұлы гүл бағындағы «Уақыттар әуені» тақырыбындағы саябақтық мүсіндердің біріккен авторы. 1991-2000 жылдары - Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет институтының «Монументалды кескіндеме» кафедрасының оқытушысы. ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1995 жылдан). Халықаралық сәулетшілер одағының грамотасымен марапатталған. Әскери атағы - сержант. Үйленген. Жубайы - Бүлешова Шара Сағымбекқызы. Қызы - Лаура, ұлы - Данияр. Дереккөздер
Шахтер күні

Шахтер Күні - көмір өнеркәсібі жұмысшыларының кәсіби мерекесі. 1947 жылдың 10 қыркүйегінде тағайындалған, тамыздың соңғы жексенбісінде мерекеленеді. Қарағанды көмір бассейнінде Шахтер Күні 1948 жылы атап өтілді. 1948 жылы 27 тамызда бассейн шахтасында кәсіби мерекеге арналған салтанатты жиналыс болып, онда соғыстан кейінгі бесжылдык қорытындысы шығарылды (Қарағанды шахтерлері оны 4 жылда орындады). 1948 жылы 28 тамызда Қарағанды көмірін өндірудегі жетістіктері, шахта құрылысына еңбектің озық тәсілдерін енгізгені үшін қарағандылық 10 шахтерге (Ж. Әбдірахманов, М.Айтқулов, Ф.Акулов, Т.Кузембаев, Б.Нурмагамбетов, Д. Кобухов, Г. Хаирумин, В. Т.Шибаев, С.Шоманов) Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Көмір өнеркәсібі мекемелерінін 500-ден аса шахтерлері мен қызметкерлері ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Кұрмет грамотасымен марапатталды. Әдетте Шахтер Күні барлық қала еңбекшілерінің жаппай мерекесі түрінде тойланады. Қалада спорт жарыстары өткізіліп, концерттер қойылады. Дереккөздер
Рымбек Жүнісов

Рымбек Жүнісов (1941 жылы туған) — агроном. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын бітірген (1967). Арғын тайпасы, Қаракесек руының Әлтеке бұтағынан шыққан. Еңбек жолын 1961 жылы қазіргі Ақтоғай ауданы 22-съезд атындағы кеңшардың бас агрономы болып бастаған. Одан кейін «Қоңырат» кеңшарында бас агроном, аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, аудандық ауыл шаруашылық басқармасы бастығының орынбасары, «Қызыл-арай» кеңшарында директор, аудандық кеңес атқару комитегі төрағасының 1-орынбасары болып қызмет атқарған. 1985 жылдан Ақтоғай аудандық, партия комитетінің 2-хатшысы, 1987 жылдан 1-хатшысы болды. 1990 жылы ҚазКСР халық депутаты болып сайланған. Дереккөздер
Денелердің ауырлық күші әрекетінен қозғалуы

Денелердің ауырлық күші әрекетінен қозғалуы - Галилео Галилей өзінің жүргізген тәжірибелерімен барлық еркін денелер, өздерінің массаларына тәуелсіз жерге бірдей үдеумен түсетінін тағайындады. Ал Ньютон тұжырымдаған қозғалыс заңдары мен бүкіләлемдік тартылыс заңы еркін түсудің, яғни денелердің ауырлық күші әрекетінен қозғалуының негізгі ерекшеліктерін түсіндіруге мүмкіндік берді. Бүкіләлемдік тартылыс күші көрінісінің бірі—денелердід Жерге тартылу күші. Бұл күшті ауырлық күші деп атайды. Бүкіләлемдік тартылыс заңына сәйкес денелердің Жерге тартылу күші формуласымен өрнектеледі, мұндағы m — дененің массасы, М ж —Жердің массасы, R—Жердің радиусы, һ—дененің Жер бетінен биіктігі. Ауырлық күші денеге еркін түсу үдеуін тудырады. Ньютонның екінші заңына сәйкес: формуланы ескере отырып, Жер бетінен һ биіктіктегі еркін түсу үдеуінің модулі үшін: өрнегін аламыз, ал Жер бетінде (һ = 0) болады. формуладан еркін түсу үдеуінің дененің m массасына тәуелсіздігі, ал оның шамасының дене Жер бетінен көтерілген сайын азая беретіні байқалады. Алайда, егер дененің Жер бетінен көтерілу биіктігі 100 км-ден аспаса, онда Жер радиусымен салыстырғанда бұл биіктікті ескермеуге болады. 100 км-ге дейінгі биіктікте еркін түсу үдеуін шамамен 9,8 м/с 2 -ка тең деп есептеуге болады. Әйтсе де Жер бетіндегі еркін түсу үдеуі барлық жерде бірдей емес. Жер дәл шар пішіндес болмағандықтан және оның өз осінен айналуы себепті, еркін түсу үдеуі Жердің географиялық ендігіне байланысты болады. Мысалы, полюсте еркін түсу үдеуі 9,83 м/с 2 , экваторда 9,78 м/с 2 , ал 45° ендікте 9,81 м/с 2 . Ал біз есептеулерімізде еркін түсу үдеуін шамамен 9,8 м/с 2 -ка тең деп аламыз. Дереккөздер
Рымбала Кенжебалиқызы Омарбекова

Рымбала Кенжебалиқызы Омарбекова 1943 жылы 9 ақпанда Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында туған. Қазақ. Қарағанды мемлекеттік педагогика институтының филология факультетін (1965) орыс тілі мен әдебиетінің оқытушысы мамандығы бойынша, КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясының аспирантурасын (Мәскеу қаласы, 1980) бітірген. Тарих ғылымдарының кандидаты (1980). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Дамыған социализм кез- еңінде ауыл мәдениетін дамытудағы Кеңестөрдің қызметі». Облыстық және республикалық бұқаралық ақпарат құралдарындағы мәдениет мәселелері жөніндегі мақалалардың авторы. Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1960 жылдан - Қарағанды облысы Қарқаралы аудандық байланыс кеңсесінің телеграфист-морзисі. 1961 жылдан - Қарағанды мемлекеттік педагогикалық институтының студенті. 1965 жылдан - «Қырғыз» кеңшарының №23 ОМ орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі (Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы). 1966 жылдан - Қарағанды облысы Қарқаралы қалалық №1 орта мектепте орыс тілінің мұғалімі. 1967 жылдан - Қарағанды облысы Қазақстан ЛКЖО Қарқаралы аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, бірінші хатшысы. 1971 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Қарағанды облыстық комитетінің хатшысы - студенттер, мектеп жастары мен пионерлер бөлімінің меңгерушісі. 1973 жылдан - Қазақстан Компартиясының Қарқаралы аудандық комитетінің хатшысы. 1977 жылдан - КОКП ОК жанындағы қоғамдық ғылымдар академиясының аспиран- ты (Мәскеу қаласы). 1980 жылдан - Компартияның Қарағанды облыстық комитетінің дәріскерлер тобының жетекшісі, 1982 жылдан - үгіт және насихат бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1985 жылдан - Қарағанды облыстық атқару комитеті Мәдениет басқармасының бастығы. 1987 жылдан - Қарағанды облыстық Халық депутаттары кеңесінің атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1992 жылдан - Қарағанды облыстық Мәдениет комитетінің төрағасы. 1999 жылдан - Қарағанды облыстық мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім департаментінің бастығы. 2000 жылдан - Қарағанды облыстық Мәдениет департаментінің директоры. 2005 жылдан - Қарағанды облысы Мәдениет департамөнтінің директоры. 2008 жылдан 2011 жылдың ақпанына дейін - Қарағанды облысы Мәдениет басқармасының бастығы. Қарағанды облыстық Халық депутаттары кеңесінің депутаты (1986-1992). Қарағанды облысы әкімдігі жанындағы Отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссияның мүшесі. «Парасат» орденімен (2007), «Еңбек үздігі үшін» медалімен (1976), ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен (1975) марапатталған. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (1998). Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының Құрметті азаматы (1999). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан экономикалықжәне рухани дамыған елдер көшбасшылары қатарында болатынына сенемін». Хоббиі - тау соқпақтарымен қыдыру, табиғат аясында болу. Сүйіп оқитын әдебиеті - поэзия, А. Құнанбаевтің «Қара сөздері», А.С. Пушкиннің, Қ. Аманжоловтың поэзиясы. Дереккөздер
Сағадат Жапабайұлы Дүйсебеков

Сағадат Жапабайұлы Дүйсебеков (1938 жылы туған), партия, кеңес қызметкері. Ақтоғайдың түлегі. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Сарым бұтағынан шыққан. Қарағанды педагогикалық институтын (1961), Алматы Жоғары партия мектебін бітірген (1972). Мектепте мұғалім, облыстық комсомол, партия комитеттерінде нұскаушы, аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, Ұлытау аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, халық депутаттары Жезқазған облыстық Кеңесі төрағасының орынбасары қызметтерін ажарды. 1992-1997 жылдары Ақтоғай ауданының әкімі болып істеді. Облыста және аудандағы басшы қызметте жүргенде езінің білімін, тәжірибесін, ұйымдастырушылық жұмыстарға байланысты пайдалана білді. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Ақтоғай ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Серік Жамбылұлы Шәпкенов

Серік Жамбылұлы Шәпкенов (29 шілде 1979 жыл, Қаратөбе, Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2022 жылғы 7 сәуірден бергі Атырау облысының әкімі. Бұрын Шәпкенов Қазақстан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі (2021–2022) және Атырау қаласының әкімі (2016–2018) болған. Өмірбаяны Серік Шәпкенов 1979 жылғы 29 шілдеде қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданының Қаратөбе кентінде дүниеге келді. Ол — 2000 жылы М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің экономикалық кибернетика факультетін бітірген экономист-математик. 2000 жылдан Шәпкенов М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің оқытушысы. 2001 жылдан ол — Батыс Қазақстан облыстық қоршаған ортаны қорғау қорының жетекші маманы. 2002 жылғы маусымнан ол — Батыс Қазақстан Қаржы басқармасының жетекші маманы, 2003 жылдан ол — оның бас маманы. 2006 жылғы қаңтардан ол БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті шынайы секторлы дамыту бөлімінің бастығы болған. 2006 жылғы наурыздан ол БҚО Ауыл шаруашылық департаменті әкімшілік бөлімінің бастығы, 2007 жылғы қаңтардан директорының орынбасары еді. 2007 жылғы қазаннан Батыс Қазақстан облысы Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті бастығының орынбасары болған ол 2009 жылғы қыркүйектен БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы болды. 2014 жылдан ол Президент Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2016 жылдан бастап Шәпкенов Атырау қаласының әкімі еді. 2018 жылдан бастап Шәпкенов Атырау облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарса, 2020 жылдан ол Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің орынбасары болған. 2021—2022 жылдары аралығында ол Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болған. 2022 жылғы 7 сәуірден бастап Атырау облысының әкімі болып тағайындалды. Өз өмірі Серік Шәпкенов үйленген, жұбайы — Шәпкенова Анар Асыланбайқызы, үй шаруасымен айналысады. Екеуінің екі ұлы бар: Жамбыл Темірлан Серікұлы мен Жамбыл Әлібек Серікұлы. Дереккөздер
Сапар Қайратұлы Ахметов

Ахметов Сапар Қайратұлы - 1965 жылы 27 қазанда Солтүстік Қазақстан облысы Сергеев ауданында туған. Қазақ. Целиноград инженерлік-құрылыс институтын (1990) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; Еуразия гуманитарлық институтын (2001) экономист-қаржыгер мамандығы бойынша бітірген. Саяси ғылымдардың кандидаты. Қазақ, орысжәне ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1984-1986 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1990 жылдың тамызынан - «Петропавл ауыл құрылысы» №5 Марьев жылжымалы механикаландырылған колонна жұмыстарының 2-ші разрядты тас қалаушысы, 1990 жылдың қыркүйегінен - шебері, 1991 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейін - аға өндірушісі (Петропавл) 1993-1996 жылдары - «Ғимарат» өндірістік коммерциялық фирмасының коммерциялық директоры (Петропавл). 1997 жылдың қаңтарынан - Ақмола ЕЭА әкімшілік кеңесінің ғылыми-техникалық даму және аумақтық құрылыс пен байланыс бөлімінің 1-ші санатты маманы. 1997 жылдың мамырынан - «Ақмола-Жылжымайтын мүлік» күрделі құрылыс басқармасыныңтехникалық бақылаушы инженері. 1998 жылдың қаңтарынан - Астана қаласы әкімі аппараты экономикалық реформалар бөлімінің жетекші маманы, 1998 жылдың ақпанынан - бас маманы, кеңес берушісі. 1998 жылдың қыркүйегінен - Астана қаласы әкімі орынбасарының кеңесшісі. 1999 жылдан - Астана қаласы әкімі аппараты туризмді және сыртқы экономикалық байланыстарды дамыту бөлімінің меңгерушісі, 2001 жылдан - экономикалық талдау және сыртқы байланыстар бөлімінің меңгерушісі. 2002 жылдың сәуірінен - Астана Сыртқы экономикалық байланыстар комитеті төрағасының міндетін уақытша атқарушы, 2002 жылдың мамырынан - төрағасы. 2002 жылдың қарашасынан - Астана Сарыарқа ауданы әкімінің орынбасары, 2004 жылдан - әкімі. 2007 жылдан - Астана қаласы әкімі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдың сәуірінен бері - Астана қаласы «Алматы» ауданының әкімі. «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Нүркен Әбдіров атындағы спорт комбинаты

Нүркен Әбдіров атындағы спорт комбинаты (Қарағанды, Бұқар жырау д., 53), жарыстар, оқу-жаттығу сабақтарын және ойын сауық өткізуге арналған спорт ғимараттары кешені. Іргесі 1975 ж. каланган. Құрамында «Ақжолтай» спорт сарайы, Н. Әбдіров атындағы спорт сарайы, жеңіл атлетикалык манеж бар. Манежде 3 жүгіру жолы (200 м-ден), биіктікке, ұзындыққа секіруге, сырықпен секіруге, ядро итеруге арналған секторлар бар. Спорт кешенінде спорттың әр түрінен 140-тан астам секция жұмыс істейді. Жыл сайын дәстүрлі турнирлер (Н. Әбдіров жұлдесі, Жарылғапов жүлдесі), боқстан, жүзуден, су добынан, суға секіруден және басқа да спорт түрлерінен респ., ведомстволык жарыстар өткізіліп тұрады. Н. Әбдіроватынд. спорт сарайы ғимараты архитектур. ескеркіш болынпдбылады. 1958 ж. салынған (архитектуралық И. И. Райкин). Сарай каланың басты жол торабы Бұкар жырау данғылы мен Әбдіров даңғылының түйіскен жерінде орналасқан. Ғимарат және Әбдіров ескерткіші спорт кұрылыстарының архитектуралық кешеніне кіреді. Аландар жүйелі орналаскан. Қарапайым пішіндегі монументті ғимараттың архит. шешімі бас қасбетіндегі керамика плитасы бетінің шығыңқы бөлігіндегі әшекейленген үлкен оюлар болып табылады. Бас және бүйірлік қасбеті сүйірленген иілмелі металға салынған ою-өрнекпен безендіріліп ғимараттың ажарлығын бейнелейді. Сарайдың бояулы сылағы ашық сұр түсті, вестибюлі мәрмәрдан жасалған, жүзу бассейні ғимараттын 2-бөлігімен негізгі баспалдакарқылы жалғасқан. 2-кабаттағы көпшілік жұмыстарын еткізетін зал металл витражбен сәулеттендірілген. Төбесі мен бағана үстіндегі архитрав ұлттык ою-өрнектермен әшекейленген. Дереккөздер
Шахтёр демалыс үйі

Шахтер демалыс үйі «Миттал-Стил Теміртау» АҚ «Энергиякөмір» ӨБ-не қарайды. Самал-көлдің жағасында, Қарағандыдан оңтүстік-шығысқа қарай 218 км, Қарқаралы қаласынан 15 км жерде орналасқан. 1967 жылы ашылған, жыл бойы жұмыс көлдің жағасында істейді. 200 орынға арналған. Ересектерді және ата-аналарымен бірге балаларды қабылдайды. 2 және 3 орындық бөлмелері бар 2 ғимараттан тұрады. Демалыс үйі аумағында тынығатын орындар, би алаңы, кафе-бар, жазғы жабдықтарды жалға беру орны, теннис корты, футбол алаңы, баскетбол-волейбол аланқайы орналаскан. Спорттық-сауықтыру кешені іске қосылды (2002). Тынығушыларға спортзал, фитобар, бильярд, бассейн, сауна ұсынылады. «Шахтер демалыс үйі» 2 км жерде тау шаңғысы кешені орын тепкен, ол аспалы жолмен жарақталған, спорт жабдыктарын: тау шаңғысы, шана т. б. жалға беріледі. Дереккөздер
Төлеген Жүнісов

Төлеген Жүнісов (1895-1974), малшы, Социалистік Еңбек Ері (1949). Жастайынан байдың малын баққан. 1929-1963 ж. Қарқаралы аудандағы Совет ұжымшарынын (Фрунзе атынд. кеншар) малшысы. 1947-48 жылы бағымындағы әр ірі қараның тәуліктік орташа салмақ қосуын 1090 г-ға, өгізшелердің орт. салмағын 450-500 кг-ға жегкізді. Дереккөздер
Мүслім Оңдағанұлы Оңдағанов

Мүслім Оңдағанұлы Оңдағанов 1967 жылы 3 сәуірде Орал облысы, Тайпақ ауданы, Қызылжар кентінде туған. Қазақ. Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің спорт және дене шынықтыру факультетін (2002) дене шынықтыру және спорт мұғалімі мамандығы бойынша; Батыс Қазақстан инженер-технологиялық университетінің қаржы факультетін (2005); Қазақ-орыс халықаралық университетінің заң факультетін (2007) бітірген. «Ақжайық саңлақтары» (2004), «Тайпақ ауданы» (2008) тарихи-деректі кітаптардың; республикалықжәне облыстық басылымдарда жарияланған мақалалардың авторы. Самбодан Қазақстан Республикасы спорт шебері. Қазақша күрестен Қазақстан Республикасы спорт шебері. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан). 1985 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1987 жылдан - Тайпақ ауданы Балалар-жасөспірімдер спорт мектебінің жаттықтырушысы, 1989 жылдан - директоры. 1993 жылдан - Қазақстан Республикасы Самбо федерациясы жанындағы Қазақстан Республикасы Самбо күресінен жастар арасындағы құрама командасында аға жаттықтырушы. 1998 жылдан - Қазақстан Республикасы Самбо федерациясының президенті (Алматы қаласы). 2002 жылдан - Батыс-Қазақстан облыстық жастар ісі, туризм және спорт басқармасының бастығы. 2005 жылдан - Батыс-Қазақстан облыстық спорт және дене тәрбиесі басқармасының бастығы. 2008 жылдан - Орал қаласы әкімінің орынбасары. 2009 жылдың наурызынан - Самбо күресі бойынша Қазақстан Республикасы Федерациясының президенті (Орал қаласы). 2009 жылдың қазанынан бері - Батыс Қазақстан облысы Туризм, дене шынықтыру және спорт басқармасының бастығы. Марапаттар * «Құрмет» ордені (2008); * «Астанаға 10 жыл » медалі (2008), * «Қазақстан Республикасының Құрметті спорт қайраткері» белгісі (2005). * Самбо бойынша Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1997). * Еркін күрес бойынша Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2008). * «Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері» (2005) белгісі. * Қазақстан Республикасы самбодан Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1997). Отбасы Үйленген. Жұбайы - Отарбаева Ләззат Жетебайқызы, «Батыс Қазақстан ТЭК» АҚ жоспарлау және бағаның құрылу бөлімінің бастығы. қыздары - Оңдағанова Кәмилә Мүслімқызы (1999 жылы туған); Оңдағанова Әнел Мүслімқызы (2007 жылы туған), Оңдағанова Әлмина Мүслімқызы (2009 жылы туған).