kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Рауан Ерланұлы Сариев

Сариев Рауан Ерланұлы (, , Қазақстан) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, шабуыл шебінде де ойнаған. Карьерасы Балалық шағы "Жетісу" клубының түлегі. 2009 жылы Қазақстаннан бірнеше баламен бірге Бразилияға аттанып, "Оле Бразил" академиясына қабылданды. 2013 жылға дейін бірнеше бразилиялық клубтардың жастар командасында доп тепті. Кәсіпқой карьерасы 2013 жылы Қазақстанға оралып, "Қайрат" клубына қабылданды. 2014 жылы "Жетісу" сапында ойнады. 2015 жылы "Ордабасы" сапында ойнап жүріп, бос агент ретінде бірнеше жыл бойы клубсыз қалды. 2019 жылы қайта карьерасын жаңғыртып, "Жетісу" жастар клубында ойнады. Сілтемелер * [http://www.kerekinfo.kz/blog/4674.html Біздің мақтаныш !!! Рауан Сариев Бразилияның «Атлетико Минейросында» доп тебеді.] * [http://www.sports.ru/tribuna/blogs/kazakhstan/235611.html Самородок из глубинки - Рауан Сариев!]
Таған

Таған — Қарғалар тұқымдасына жататын құс. Тағанның түсі көмірдей қап-қара, тек қана көк бурыл мойнағы бар. Оның таған екенін сол мойнағына қарап ажыратуға болады. Тағанды ауылдық жерден де, қалалық жерден де кезіктіруге болады. Ертеректе олар елді-мекендерден, адам көзінен аулағырақ жерде жүргенді қалайтын. «Адам жатырқағыш» мұндай тағандар Орал мен Волга өңірінде де әлі кездеседі. Әйтсе де , олардың көпшілігі адам мекен-жайларына үйірсек келеді. Өйткені ұя салатын орын көп (шатыр, шіркеу, су мұнаралары), әсіресе, қыстыгүні жем табу да оңай. Таған – жыл құсы емес, тек кейбір өңірлерде қыс мезгілінде оңтүстікке қарай 200-300 шақырымдай қоныс аударатыны бар. Көктем шығысымен тағандар өздерінің үйреншікті мекендеріне қайта оралып, ағаш кеуектеріне, қора-қопсы қуыстары мен үй шатырларына салған ұяларын қайта жөндеуге кіріседі. Таған бір ұяны бірнеше жыл бойы паналайды. Оған қара шұбар секпілі бар, 3 – 8 көкшіл жұмыртқа салады. Одан 16 күн дегенде балапан басып шығарады. Таған оншама тамақ талғап жатпайды. Кей кездері ғана бау-бақшаларды қарақтағаны болмаса, көбінесе, әр түрлі қалдықтарды жеп күнін көреді. Таған жапырақ жегі, зауза, бізтұмсық, зерқоңыз сияқты ауыл шаруашылығына зиянды насекеомдарды теріп жеп пайда келтіреді. Дереккөздер
Байтал (жылқы)

Байтал - үш жасқа толған ұрғашы жылқы малы. Жалпы төрт жасқа шыққан жылқының еркегі дөнен, ал ұрғашысы дөнежін, дөнежін бие немесе дөнежін байтал аталады. Дәстүрлі ортада жыныстық жағынан толық жетіліп, әбден толысқан соң байталды айғырға қосады немесе таңдаулыларынан қысырақ матайды. Қазақ ұрғашы жылқыны бәйгеге қоспаған, «Байтал шауып бәйге алмас, құнан шауып құр қалмас» деген мәтел осыдан қалса керек. Дереккөздер
Байтал матау

Байтал матау - дәстүрлі шаруашылықта сәурікті үйірге қосу. Қысырақ байталдардың ұрықтануы үшін бес-он байталдан бөлектеп алып, оларға жас сәурік айғырды әкеліп қосу қарекеті. Дәстүрлі ортада кең таралған атауы - қысырақ матау Дереккөздер
Байтесе (ағаш)

Байтесе - киіз үй шаңырағын дайындауға арналған ағаш қалып. Шаңырақ екі тоғаннан (жарты шеңбер) құралады. Байтесеге салынып, дөңгелек пішінге салынған екі бөлігі біріктіріліп бекітіледі. Байтесені шаңырақтың диаметріне сай етіп, жерге кірпіштен қалап та жасайды. Дереккөздер
Бақ-дәулет

Бақ-дәулет — дәстүрлі мәдениетте жеке адамның, ұжымның, қоғамның материалдық игілігі жөнінде түсініктер мен ұғымдар жүйесін қамтитын категория. Бақ пен дәулет туралы түсінік бір-бірімен өзара байланысты айтылып, байлық ұғымымен астасып жатады. Алайда байлық ұғымының мазмұн ауқымы кең: байлық тек заттық игіліктердің (мал, дүние-мүлік, қазына т.б), молшылығын ғана емес, денсаулық, ақыл, білім, өнер т.б. тәрізді абстракты ұғымдар жүйесін қамтиды. Этномэдени ұжымның когнитивтік санасында бақ, дәулет, бақ-дәулет ұғымы құс кейпінде метафораланып, бақ құсы, дәулет құсы деген орнитониммен объективтеледі. Қазақ мақал-мәтелінде «Бақ, керек десе, батпаққа да қонады», «Бақ пұшптың мұрнына да қонады»; «Бақ / дәулет құсы Қыдырдың (Қызырдың) көзі кездейсоқ түскен адамға да қонады» дейді. Бұдан бақтың, дәулеттің (бақ-дәулеттің) адам таңдамайтынын, тіпті кез-келген адамға қонатынын, үріксе, бастан ұшып кететін киелі нәрсе түрінде ұғынылғаны аңғарылады. Қазақтың бақ / дәулет туралы дүниетанымдық пайымдауын «Қыдыр, Бақ, Ақыл» туралы байырғы ертегіден айқын аңғаруға болады. Бірде «Қыдыр», «Бақ», «Ақыл» бірге жолаушылап келе жатып «қайсысының күшті» екеніне таласып қалады. Сөйтіп, жер жыртып жүрген бір бейшара, жынды адамды көреді де күш сынаспақ болады. Алдымен әлгі жындыға Қыдырдың назары түсіп, жыртқан жерлері кесек алтынға толып кетеді. Шөліркеген жынды алыст а кетіп бара жсатқан керуеннен су сұрап ішпек болады. Керуеннің итінен қауіптеніп үлкен бір кесекті қолына ала жүреді, кесектің алтын екеніне мән бермей, керуенге келіп су ішіп, үрген итке кесек алтын лақтырып жібереді. Таң қалған керуеншілерге жыртқан жерінде кесегімен алтын жатқанын айтады. Керуеншілер жігіттің ешнәрсенің қадірін білмейтін, парықсыз екенін білсе де, әйтеуір, бір керекке жарар деп, өздерімен ала жүреді. Сонымен «Қыдырдың» сынағы аяқталып, ендігі кезек «Баққа» келеді. Бір кезде керуен келіп кірген шаһарды тұтқиылдан жау шабады. Жындының мінген аты өзінен-өзі анталаған жауға қарай шабады. Қорыққаннан жол шетінде өсіп түрған ағаштан ұстай алып, түсіп қалмақшы болғанда алып ағаш түбірімен қопарылып, жындының қолында кете барады. Анталаған жау мұны көріп бет-бетіне қаша жөнеледі. Сөйтіп, жауды қашырған жігітке хан қызын, дүние-мүлкімен береді. Бірақ ештеменің парқын білмейтін жынды қызды теуіп, тісін сындырады. Мұны көрген хан жындыны аспақ болып дарға әкелдіреді. «Бақтың» күші осымен аяқталады. Дәл осы ажал алған сәтте жындыға «Ақыл» келіп қонады да қызды тепкені «арам еті барлығынан», ал тісін сындырғаны «арам сор емгеннен» деп себебін айтады. Сөгітіп, жігітті ажалдан тек «Ақыл» арашалап қалады. Сонымен, халық өзінің дүниетанымдық пайымдауында ақылды бәрінен жоғары қояды да және ақыл болмаса, бақ та, дәулет те адамның сорына айналады деп ескертеді. Шындығында, өмір тәжірибесінде адамның ақылсыздығынан басқа қонған бақтың сорға айналғандығы аз кездеспейді. Дереккөздер
Бақ жұлдызы

Бақ жұлдызы - қазақтардың сәттілікті аспан әлемімен байланыстыруына орай қалыптасқан ұғым. Ел арасында «бақ жұлдызы» деген түсінік болған . Ол бір орында тұрмайды. Ай күнтізбесі бойынша әр айдың 2, 12, 22-і күндері шығыстан шықса, 3, 13, 23-і күндері оңтүстік-шығыстан шығады. 4, 14, 24-і күндері оңтүстікте пайда болса, 5,15,25-і күндері оңтүстік-батыста, 6,16,26-і күндері батыста, 7, 17, 27-і күндері солтүстік-батыста, 8, 18, 28-і күндері Термірқазық жұлдызы төңірегінде пайда болады. Ал 9, 19, 29 және 10, 20, 30-ы күндері белгісіз. Жұлдыздың шығуы белгісіз күндері, әсіресе 9 санына аяқталатын күндері жолға шығуға мүлдем болмайды. Дәстүрлі ортада қалыптасқан түсінік бойынша, осы жұлдызға қарсы бағытта жүруге болмайды, себебі ол бақытсыздық әкелуі мүмкін, ал айдың 10-күндері жұлдыздың әсері жоқ деген наным бар. Айдың, аптаның кейбір күндерін сәтті немесе қырсық шалатын күндерге бөліп, тергейтін әдет әлі күнге дейін жалғасын тауып келеді Дереккөздер
Бақан салу

Бақан салу - киіз басуда қолданылатын амалдың бірі. Шабақталып, тартылып су себіліп, тізгін жіп салып шиыршықталған жүнді ыспалау үшін арқанмен байлап домалатып тебеді. Мұндайда үш қанат шиді қатарластыра салып, үлкен көлемді киіз болса, киіздің өзегіне ұзын бақанды салып шиыршықтайды. Шиді ту сыртынан буып, шиден шыгьш түрган бақанның екі басына жіп салып, қаңтарып байлайды. Бақан салу амалы қатарластыра салған шидің сыртқа сусып шықпауын қамтамасыз етеді, әрі киізді атпен, түйемен тартуға қолайлы жағдай туғызады. Мұндайда бақанның екі басына ерден таралғысымен суырылып алынған үзеңгі кигізіліп, оған арқан байланып, атқа мінген адам тақымдап баяу, еппен сүйретеді Дереккөздер
Жемшөп өндіру

Жем-шөп өндіру - мал азығын өндіру туралы ғылым. Мал азығына табиғи және екпе жайылым мен шабындық оты, көк азыққа және сүрлем, пішендеме салуға өсірілген техникалық дақылдар, азықтық тамыр-түйнек жемістілер мен бақшалық дақылдар, мал азығына жұмсалатын астық пен бұршақ тұқымдастар дәні, олардың өңдеу қалдықтары мен сабаны, түрлі техникалық өңдірістің азықтық жем, сірне, кебек, күнжара, шрот секілді қалдықтары жататын білім саласы табиғи жөне мәдени жайылым отын жақсарту, шабындық өнімділігін ұлғайту, сапалы пішен мен шөп ұнын дайындау, пішендеме мен сүрлем салу технологиясын жетілдіру, дайындалған жемшөп қоректілігі мен құнарлылығын ұзақ мерзім сапалы сақтау жағдайларын зерттейді. Дереккөздер
Жемшөп ашыту

Жемшөп ашыту — жемшөпті ашытқылармен өндеуге негізделген биологиялық тәсіл. Алдын ала бөлек дайындалған ашытқы ұйытқысын туралып, араластырылып, ылғалдандырылған жемшөп қоспасына араластыра отырып қосады да, жылы жерде бөктіріп ұстайды. Нәтижесінде жұмсарып, жаңа піскен нан иісті хош иістенген, мал сүйсініп жейтін азық дайындалады. Ондағы көбейген ашытқылар, яғни дрожжылардың дене белогінің аминқышқылдық құрамы өсімдік белогінің аминқышқыл кұрамынан биологиялық тұрғыдан құндырақ, яғни ауыспайтын аминқышқылдарына қанығу дәрежесі жоғары болғандықтан, ашытқыланған азықта құнды протеин деңгейі жоғарылайды. Сонымен қатар ашытқылар азықты бірқатар, атап айтқанда В тобымен және К витаминдерімен байытады. Дереккөздер
Жемшөп консервілеу

Жемшөп консервілеу - (консервирование кормов) мал азығын сақтау жағдайын туғызу. Жемшөп қорын толықтыру үшін дайындалған азықты бұзылмайтындай жағдайда сақтау қажет. Органикалық заттар түрлі микроорганизмдер тіршілігінің салдарынан ыдырап бұзылатындықтан, дайындалған жемшөпті сақтау үшін сол микроорганизмдер тіршілігін тежеу қажет. Оны бірнеше жолмен іске асырады. Мысалы, пішенге кептіріліп, сусызданған шөп торшасының сыртқы қабығы қатайып, ішкі шырынын бактериялардың сорып, пайдалануынан сақтайды. Сүрлемге салынған азықта сүт қышқылы жиналып, орта реакциясы рН 4-4,2 көрсеткішіне дейін қышқылдануынан, микроорганизмдер тіршілігі тежеліп, сүрлем ұзақ мерзімде сапалы сақталады. Пішендемеге салған жемшөпте мұңдай қышқылдық орнамағанмен (пішендеме рН 5-5,5 тұщы мал азығы), көмірқышқылы газы жиналған анаэробтық ортада 45-55% ылғалдылықтағы «физиологиялық қүрғақтық» жағдайындағы өсімдік торшасының ылғал ұстаушы күші бактериялардың 50-52 атмосфераға тең сору күшінен басым түсіп, пішендеме сақталуын қамтамасыз етеді. Сайып келгенде, ж.к. - сақталатын жемшөпті бұзатын бактериялар тіршілігін тежейтін орта орнатуға бағытталған. Ол ортаны жасанды түрде орнатуға болады. Айталық, жемшөпті химиялық әдіспен консервілеуде бактерияларға қолайсыз кышқыл ортаны әр түрлі тұз, күкірт секілді анорганикалық және сірке, құмырысқа, пропион секілді органикалық қышқылдар не олардың қосындысының ерітінділерімен орнатуға болады. Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы . Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы:
Жемшеп қоректілігі

Жемшеп қоректілігі - (питательность кормов) азықтың мал организмінің мұқтаждығын қамтамасыз ету қасиеті. Желінген азықтың қоректік заттары алдымен малдың тіршілік мұқтаждығын, одан кала берді тиісті өнім өндіру мұқтаждығын қамтамасыз етуге жұмсалады. Желінген азық осы мұқтаждықтарды неғұрлым толық қамтамасыз етсе, соғұрлым оның қоректілігі жоғары болмақ. Бұл алдымен азық пен малға жеткізілген энергетикалық, құрылымдық және биологиялық пәрменді қоректік заттардың көлеміне байланысты болғандықтан, азықтың химиялық құрамы ж.қ.-нің алғашқы көрсеткіші болып табылады. Бірақ азықпен ас қорыту жолына енген қоректік заттар энергия айналып, мал денесінің құрылымдарына енуі үшін қорытылулары, яғни қарапайым қосындыларға ыдырап, қанға сіңіріліп, зат алмасуындағы өзгерістерде игеріледі де, алмасу нәтижесінде дене жылуы мен құрылысына, өнім түзуге, қара жұмыс пен өнім өндіруге жұмсалған энергия шығынына айналады. Демек, ж.қ. желінген азық қоректік заттарының малддан алынатын өнім заттарына айналу, яғни конверсиялану дәрежесімен бағалануы керек. Іс жүзіне ж.қ. мал азығына жұмсалған 1 азық өлшеміне өндірілген өнім мөлшерімен бақыланады. Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы . Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы
Жемшөп құндылығы

Жемшөп құндылығы - (полноценность кормов) азық қоректілігінің толыққандығы, жан-жақтылығы. Ж.қ. мал азығының жалпы энергетикалық қуаттылығымен, протеинінің биологиялық құндылығымен, минералдық элементтері мен витамиңдерінің жеткіліктілігімен бағаланады. Азық энергетикалық қуаттылығы алдымен жеңіл қорытылатын қанттар мен крахмал типтес, ал күйісті мал үшін қиын қорытылатын клетчатка тобындағы көмірсулармен, қажетті жағдайда қорытылған протеин бөлігімен айқындалатын болса, протеиннің биологиялық құндылығы алдымен ауыспайтын аминқышқылдар дәрежесімен айғақталатын аминқышқылдық құрамымен, ал минералдық және витаминдік құндылығы - маңызды макро- жөне микроэлементтер деңгейі әрі өзара арақатынасымен, витаминдердің мөлшерімен бағаланады. Жалпы энергетикалық куаттылығына, протеиндік, минералдық және витаминдік қоректілік деңгейі үйлескен ж.қ. жоғары болып есептелінеді. Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы . Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы
Жұмыртқалағыштық

Жұмыртқалағыштық — құс өнімділігін сипаттайтын басты көрсеткіштердің бірі. Бұған, әсіресе, тауық өсіргеңде үлкен мән беріледі. Жұмыртқалағыштық тауықтың белгілі бір уақыт ішіңде берген жұмыртқа санымен анықталады. Алға қойған мақсатқа байланысты нақтылы бір жеке тауықтың немесе құс өсіретін шаруашылық бойынша құстың орташа жұмыртқалағыштықты анықтайды. Алғашқыда жүргізу тауықтың тұқымын асылдандыру үшін қажет, орташа көрсеткіш әр түрлі экономикалық есептерде пайдаланылады. Дереккөздер *Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6
Жүннің беріктігі

Жүннің беріктігі - (крепость шерсти) жүннің тоқыма өнеркәсібі үшін шикізаттық құндылығын анықтайтын қасиеттерінің бірі. Ж.б.-н абсолюттік беріктік көрсеткіштерімен сипаттайды. Абсолютік ж.б.-н жеке бір жүн талшығын немесе жүн тұлымын үзуге жұмсаған күшті г-күш, кг-күш бірлік өлшемдерімен анықтайды. Меншікті ж.б.-н жүн талшығы енінің (көлденең қиғандағы) әр өлшем бірлігіне шаққандағы абсолютік ж.б.-мен анықтайды. Жүн зерттеу ғылымы тәжірибесінде меншікті ж.б.-нің орнына жүн талшығының км- мен есептелінетін үзілу ұзындығын анықтау қолданылады. Үзілу ұзындығын арнайы құрал - динамометрмен анықтайды. Бұл көрсеткіш ж.б.-н басқа заттардың беріктігімен салыстыруға мүмкіншілік туғызады. Биязы жүннің үзілу ұзыңдығы - 6,5-7 км-ден, биязылау жүндікі - 8 км-ден, ұяң жүндікі - 9 км-ден, қылшық жүндікі - 10 км-ден кем болмаса Ж.б. қалыпты жағдайда деп есептелінеді. Шаруашылық жағдайында ж.б.-н қолмен жобалап анықтайды. Ол үшін жүннің шағын (бірнеше тал) тұлымын алып, екі шетінен басбармақ, сұқ саусақпен қосып ұстап, керіп, керілген тұлымның ортасынан бос саусақтың бірімен ұрып, шертеді. Егер тұлым үзілмесе, жүннің беріктігі қалыпты, үзілсе - жүн кемшін, ақаулы топқа жатады. Ж.б. қойдың тұқымына, жеке басының ерекшелігіне, азықтану қоректілігіне, күтіміне, денсаулығына байланысты өзгереді. Дереккөздер Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы
Жүннің көтерілуі

Жүннің көтерілуі - (подрунивание) қылшық жүнді қой жүнінің терімен байланысының әлсіреуі, кейбір жүн талшықтарының теріден өздігінен бөлініп шығуы. Ж.к. ауа-райының өзгеруіне байланысты малдың денесіндегі ішкі жылуды реттеуге бағытталған көктемдегі түлеуге негізделген. Ж.к. көктемгі түлеудің бастапқы кезеңі. Ж.к.-нің дәрежесі жүн талшықтарының теріден ажырап бөлінуі немесе тек олардың төменгі жағының жіңішкеруі - қойдың өнімдік бағытына, бағып-күтілу жағдайына байланысты. Ж.к. қылшық жүнді қойларда анық білінеді және оларды қырқуды ж.к. басталғаннан кейін жүргізіледі. Биязы және биязылау жүнді қойларда көктемгі түлеу негізіндегі жүннің көтерілуі болмағанмен, қыс аязыңда өскен жүн талшықтарының жіңішкеруі, ал көктемгі жайылымның құнарлы оты жүн шайырын молайтуға байланысты оларды да қырқудың қолайлы уақыты болады. Әдетте, биязы жүнді қой өсіретін шаруашылықтарда да қой ж.к.-н анықтап жатуы осыған байланысты. Дереккөздер Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы
Жүннің түсуі

Жүннің түсуі - (облезть, облысение) - жүн талшықтары өсуінің тоқтауына байланысты дене түгінің теріден өздігінен бөлініп түсуі. Малдың ж.т.-нің 4 түрін ажыратады: жасына байланысты ж.т., маусымдық ж.т., патологиялық (кеселді) ж.т. және тұрақты (үздіксіз) ж.т. Жасына байланысты Ж.т. көбінесе малдың төлінде алғашқы 4-6 айлығында болады. Мысалы, биязы жүнді қой қозыларында іштен туа кездесетін ұзын да ірі қылшықтар олардың 4-6 айлығында өздігінен теріден ажырап, түсіп қалады. Маусымдық ж.т. мал түгінің көктемде ауысуы - ескі жүннің түсіп, жаңа түктің шығуы жатады. Бұл жануарларда ауа-райының маусымдық өзгерістеріне қарай денесіндегі жылудың тұрақтылығын сақтау үшін бейімделуге байланысты қалыптасқан табиғи құбылыс. Түгі бағалы үй жануарларында бұл қүбылыс адамның мақсатты сұрыптау мен жүн тандауы, қолайлы бағып күту жағдайларын туғызуы нәтижесінде толық тежелген. Малдың патологиялық ж.т. белгілі бір аурудың салдарынан болуы мүмкін. Мысалы, қойда патологиялық ж.т. қотыр түскенде пайда болады. Тұрақты ж.т. жекелеген жүн талшықтары өсуінің малдың жасына, жыл мезгіліне байланыссыз өздігінен толық тоқтауына байланысты жүріп тұрады. Бұл сырт көзге білінбейді. Салалы да мол жүн өндіру үшін малды бағып күтуді, қырқуды аталған ж.т. түрлерінің себептерін ескере отырып ұйымдастыру қажет. Дереккөздер Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы
Жүннің ұйысуы

Жүннің ұйысуы - (сваляемость шерсти) - жүннің шикізаттық құнын төмендететін ақауларының бірі. Жүннің ұйысуы деп жүн талшықтарының бір-бірімен оңайлықпен ажыраспайтындай шатысып бірігіп, байланысуы. Жүннің ұйысуы әсіресе қылшық жүнді және кейбір биязылау жүнді қой тұқымдарында жиі кездеседі. Жүннің ұйысуы қойдың бағып күтуі, азықтандыруы нашар болғанда, ауруға шалдыққанда пайда болады. Сонымен қатар малдың Жүннің ұйысуына бейімділігі тұқым қуалайтын қасиет екенін де ескеру керек. Дереккөздер Мал шаруашылығы
Жүннің шайыры

Жүннің шайыры - (жиропот шерсти) тері ішіндегі тер мен май бездерінен бөлінген заттардан (тер мен жүн майынан) түзілген жаңа химиялық қосылыс. Ж.ш. жүнді қоршаған орта әсерлерінен сақтайды. Бұл қызметті негізінен жүннің шайырының құрамыңдағы жүн майы атқарады. Ж.ш. қойдың тұқымына, өзіндік ерекшелігіне, жынысына, қоректенуіне және ауа-райына байланысты. Биязы жүңді қойларда ж.ш. көп, биязылау жүнді қойларда - орташа, ал қылшық жүнді қойларда - аз болады. Ж.ш. пайдасы көлемінен гөрі, сапасына байланысы. Сапалы ж.ш.-ның түсі ақ және ақ құрамындағы жүн майының йодтық саны және балқу температурасы жоғары болады. Мұндай ж.ш. аз көлемде болса да, жүннің сапасын сақтап, таза жүн шығымының жоғары болуын қамтамасыз етеді. Сапасы төмен ж.ш.-ның түсі сары, қошқыл сары болып келеді. Шамадан тыс көп бөлінген ж.ш. малға зиянды, ондай қойлар суыққа шыдамсыз, таза жүн шығымы өте төмен болады. Қой тұқымын асылдандыру ісінде Ж.ш. сапасына үлкен мән беріледі. Ж.ш.-ының ланолині құнды медициналық косметикалық шикізат болып табылады. Дереккөздер Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6 Мал шаруашылығы
Жылқы жүрісінің түрлері

Жылқы жүрісінің түрлері (аллюры) — жылқының жүргендегі аяқ тастауының түрлері. Табиғи жылқы жүрісінің түрлеріне аяң, желіс, шабыс, жорға жатады. Аяң – жылқының жай жүрісі. Мұнда ол алдыңғы оң аяғы мен артқы оң аяғын, алдыңғы сол аяғы мен артқы сол аяғын кезек алға басады. Жылқы аяңымен сағатына 7-8 км жүреді. Аяңнан біршама өнімдірек жылқы жүрісі – желіс. Ол бүлкіл желіс, бөкен желіс, сар желіс болып бөлінеді. Бүлкіл - сағатына 13-15 км жүріп тастайтын желістің ең жай түрі, одан сағатына 20 км-дей жүретін бөкен желіс ұзақ жолға ұтымды, ал сағатына 50 км-ге дейін жүретін желістің әсем де ең шапшаң түрі сар желіс. Сар желіс арнайы шығарылған желісті жылқы тұқымдарына тән. Жылқының желістен де тез жүрісі – шабыс. Шабыста жылқы артқы және алдыңғы қос аяқпен кезек, күшпен бірдей алға басады. Жылқы бар мүмкіншілігіне қарқынды шабыспен қысқа кашықтықты өте тез алады, бірақ тым ұзаққа шыдамайды. Қысқа қашықтыққа өте ұшқыр, түр-тұрпаты сұлу да сымбатты, ат спортына лайықты арнайы шығарылған жылқы тұқымдары болады. Жылқының өзгеше жүрісіне жорға мен қарғу жатады. Қарғуға жылқыны әр түрлі спорттық ойындар үшін жаттықтырады. Жаттыққан жылқы 2,5 м биіктіктен, 8,5 м ордан қарғи алады. Дереккөздер
Жылқы шаруашылығы

Жылқы шаруашылығы — мал шаруашылығының жылқы өсіретін саласы. Жылқы шаруашылығы бағалы азық-түліктік ет пен сүт өңдірумен қатар өнеркәсіпке – тері, қыл, ауыл шаруашылығы жұмыстарына – күш-көлік береді, жылқы қанынан емдік вакцина, сарысу, гамма-глобулин жөне қой мен сиырдың төлділігін арттыратын буаз бие қанының сарысуын дайындайды. Кең байтақ жайылымы бар Қазақстанның көптеген аудандарында жылқы шаруашылығымен айналысу тиімді. Қазақстанда жылқы шаруашылығы асыл тұқымды жылқы өсіру, ет, сүт өндіру, спортта пайдалану бағыттарында дамуда. Сонымен қатар жылқыны кез келген шаруашылықтың күнделікті қажетін өтеу үшін салт мінуге, жүк тасуға т.б. жұмыстарды аткаруға пайдаланады. Асыл тұқымды жылқы өсірумен арнайы мемлекеттік жылқы зауыттарымен қатар, соңғы уақытта жеке азаматтар мен шаруашылықтар да айналысады. Қазақстан жағдайында табиғи жайылым отын мейлінше толық пайдалануға негізделген ет, сүт өндіру бағытындағы жылқы шаруашылығын дамыту мүмкіншілігі зор. Осы ретте жекелеген аймақтардың табиғи жақсы бейімделген етті-сүтті бағытағы көшім, "Мұғалжар" атты жаңа жылқы тұқымдары мен қазақы жылқының таза етті бағыттағы жабы атты жаңа түрі шығарылды. Соңғы кезде жылқы саны Қазақстанда қайтадан көбеюде. Дереккөздер
Әже

немесе шөбересімен]] Әже - баланың әкесінің, сондай-ақ, анасының шешесін атайтын, туыстық қатынасты білдіретін атау. Одан арғылары үлкен әже немесе ұлы әже деп аталады. Қазақ отбасындағы әже орны ерекше әрі қадірлі. Әже - отбасының ғана емес, әулеттің де ұйытқысы, ағайын- абысындардың бірлігін, татулығын сақтайтын сыйлы анасы, кейінгі жастардың, келіндердің тәрбиешісі әрі ақылгөйі Қазақ қоғамында әдетте жас отау иелерінің тұңғыш баласын әжесі бауырына салады. Бала ата-әженің кенжесі саналып, немерені әжесі тәрбиелеп, бағып-қағады. Әже мен немере арасындағы туыстық байланыс өте нәзік әрі берік. Балажан қазақ үшін ата мен әжеге жас сәби жай ғана ермек емес, тәрбиеленуші ерекше субъект. Тарихта күллі рулы елге ана болып саналған Айпара әже, Домалақ ене, Зере, Айғаным секілді әжелердің бейнесі аңыз-әңгімелерде, әдеби шығармаларда сомдалған. Алдымен әже тәрбиесі арқылы бала жақсы-жаманды ажыратып, үлкен-кішіні тани бастайды. Мінез-құлық, тіл тәрбиесі қалыптасып, бала үй шаруасына бейім, елгезек тілалғыш, мейірімді болып өседі. Әженің алдын көрген балаға былайғы жұрт тәрбиелі бала деп баға береді. Әже тәрбиесі көбіне «олай істеме, былай істе», «бүйтсең жаман, өйтсең жақсы» деген вербалды сипатта, ақылгөйлік мазмұнда болып, әженің мейірімі мен жүрек жылуына бөленіп өседі. Осылайша, жас бала қазақы ортадағы моральдық-этикалық нормалармен таныса отырып, адами тұлғаның қалыптасуына ғана емес, дәстүрлі ырым-тыйымдар жүйесінің қағидаттарын біртіндеп бойына сіңіре бастайды. Жеті-тоғыз жастан әрі қарай тұңғыш немере ұлдың тәрбиесі атасының қолына өтеді, Ал қыз немеренің негізгі тәрбиесі әженің қарамағында болады. Бұл кездегі тәрбиенің мазмұны атаға ілесе жүріп, көрген-білгенін көңілге тоқудан құралады. Атасына ілескен бала алыс жерлерді, ел жақсыларын, сыйлы ауылдарды көріп, жиын-тойға т.б. қатысып, соларды ұғынуға, білуге тырысады. Атаның «визуалды» тәрбиесінен өткен баланы былайғы жұрт көргенді бала деп атайды. Қазақ паремеологизмі Атың бар да жер таны желіп жүріп, атаң барда ел таны еріп жүріп деп кеңес береді. Ел тану, жер тану көргенділікке жатады. Қазақтың дәстүрлі бала тәрбиесінде көргенділік тәрбиенің ең жоғарғы формасы болып табылады. Әже мен атадан тәлім алған немеренің рухани жағынан тәрбиелі, көргенді азамат болып, ержетуінің, елдің аузына ілігер көшелі азамат болып қалыптасуының негізі осылайша қаланады. Дереккөздер az:Nənə hak:Â-phô ja:おばあさん la:Avia nds-nl:Oma nl:Grootmoeder ru:Бабушка tt:Әби uk:Баба (родина)
Әжетке жарау

Әжетке жарау - баланың қолқабыс етуге, кішігірім шаруаға жұмсауға жарап қалған шағы. Әдетте қазақ отбасында баланы 6 жасынан бастап қолға су құю, қозы-лақ қайыру, бесік тербету сияқты ұсақ-түйек жұмысқа баули бастайды. Баланың көмек беріп, қолғабыс тигізуі әжетке жарап қалғандығы болып саналады. Сондай-ақ, бала ғана емес, ересектер арасындағы қарым-қатынаста да бір-біріне септігі, жәрдемі тиген жағдайда бір әжетке жарадың де¬ген этикет арқылы ризашылығын білдіреді. Қазақы ортада категориялық сипаты бар бұл ұғым көбіне ұл балаларға қатысты айтыла отырып, дәстүрлі сенім-нанымға бай¬ланысты туындайтын ғұрыптарда көрініс береді. Атап айтсақ, көшпелі тірліктің қым-қуат қарекетімен кошіп-қону, жаугершілікте босу кезінде үйде, ауылда ересек ер адамдар болмаса ұл баланы еркек кіндікті ретінде «мал бауыздатқан»: ұл баланың қолына пышақ ұстатып әйел адам оның ту сыртынан қабаттай ұстап, бауыздау қанын шығарған. Ұл баланың әжетке жарап, елін қорғауы қауымның мүддесін қорғайтындығын ескере отырып жаугершілікте, ашаршылық кезендерінде ұл балаларды сақтап қалғандығы ауыз әдебиеті мен аңыздарда молынан ұшырасады . Дереккөздер
Әмбебап шот

Әмбебап шот - ағаш шабу, жер өңдеу жұмыстарында қолданылатын шаруашылық құралы. Әмбебап шоттың бір жағы қуыс құлақтанып келген шот тәрізді болса, екінші жағы балғаның рөлін атқарады. Кейде шоттың шүйде жағынан да жүз шығарып, онымен ағаштың қабығын аршып жонуға болатындай етіп қайрап қояды. Оның екінші атауы - керкі. Қазақтың қолөнер шеберлері әмбебап шот, балта шот сияқты өткір құралдарға талдырып басқан жұқа киізден, былғарыдан немесе қалың кенептен арнаулы қап тігіп, жұмыс істемейтін кезде жүзін соған орап, байлап қояды. Бұл өткір құралдарға арандап қалудан, жүзі бөгде заттарға тиіп мұқалудан сақтайды . Дереккөздер
Әмеңгер

Әмеңгер - көшпелі қазақ қоғамындағы некелік- отбасылық қатынас институттарының бірі. Әмеңгер деп қайтыс болған туған ағасының немесе інісінің жесіріне үйленген адамды айтады. Қазақтың ғұрыптық салтында үйленетін адамның жасы мен дәулеті, отбасылық жайы ескеріліп, кейде жесір әйелге тандау да беріледі. Алайда қайтыс болған жігіттің әкесі келініне әмеңгер бола алмайды . Көшпелі ортада бұл ғұрыптың өзіндік әлеуметтік және шаруашылық маңызы болды. Расында да, жесір әйел панасыз қалмайды, ал жесірдің баласы шетқақпай көрмей, өз ағайын-туыстарының ортасында өседі, яғни, туысқандарына жат болмайды . Балалы үйрек көлден кетпес, балалы әйел елден кетпес немесе әйел ерден кетсе де, елден кетпейді деген мақалдар осы жайтқа байланысты айтылса керек. Әмеңгер тек дәстүрлі некелік-отбасылық қатынас қана емес, бүкіл туыстық-рулық байланыстар жүйесінің де ілкімді нормаларының бірі болды . Дереккөздер
Сары шымшық

Сары шымшықты ауылдан да, қаладан да кездестіруге болады. Қыс күндері ол терезенің алдына келіп алып: «Далада сақылдаған сары аяз, талғажау етер ештеңе жоқ. Құсқа жем шашар жәшік жасап ілуің керек еді, достым» - деп, өтініш айтқандай болады. Мұның есесіне жаздыгүні ол оңайлықпен көзге түсе қоймайды. Жақ жүндері аппақ осы бір тинемдей құс жаздың ұзақ күндері бір тыным таппайды, шиқылдаған балапандарына жем тасиды. Сары шымшықтың он беске дейін балапаны болады. Бір жазда екі рет жұмыртқа басып шығарады. Ол ұясы мен алма ағашының арасында ерсілі-қарсылы ұшады да жүреді. Құрт таба қалса, балапандарына алып барады. Күн суытқан кездері оларға күнбағыс, кендір, асқабақ, қарбыз дәндерін беруге болады. Қабығы қатты дәндерді балғамен қатты жаншып берген абзал, әйтпесе, оның дәнін өздігінен шоқып жей алмайды. Сары шымшықтарға сүйекте қалған ет қалдықтары мен тұздалмаған еттің майлары да қатты ұнайды, тұздалғанын жесе, өліп қалуы да мүмкін. Сарышымшықтың түрлері өте көп, олардың кейбіреулері өзі мекен еткен өңірдің атымен аталып кеткен. Оған қоса, көгілдір сары шымшық, үлкен сары шымшық, шөжеторғай сияқты түрлері де бар. Шөжеторғай түсі бозамық тартқан кішкентай мамық допқа ұқсас болып келеді. Негізінен, орманда тіршілік етеді. Шиқ-шиқ етіп, бұтақтан-бұтаққа қонып, құрт-қоңыздарды, көбелек жұмыртқаларын теріп жейді. Көбінесе, тоқылдақпен бірге жүргенді ұнатады. Тоқылдақтың жанында болса, «көңілі де шат», қарны да тоқ. Тоқылдақ бүкіл орманды басына көтеріп, ағашты тұмсығымен тоқылдатқанда, ағаштың қабығы мен үгінділері жан-жаққа борап ұшып жатады. Тоқылдақ қабық жегіш құрттардың барлығын жеп үлгермейді де, одан қалғандары шөжеторғайға бұйырады. Тоқылдақты орман дәрігері деп атайды, ал шөжеторғайды санитары деуге әбден болады. Дереккөздер
Дәуренбек Шахитбекұлы Тәжімбетов

Дәуренбек Тәжімбетов (2 шілде, 1985, Жаңақорған, Қазақ КСР, КСРО) — Қазақстан футболшысы, шабуылшы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Жетістіктері Командалық ; «Қайсар» * Бірінші лига жеңімпазы (1): 2005 ; «Ордабасы» * Қазақстан кубогы (1): 2011 * Қазақстан суперкубогы (1): 2012 ; «Шахтёр» * Қазақстан суперкубогы (1): 2013 ; «Астана» * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2013 Клубтық карьера кестесі Сілтемелер * [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=48055 Сайтындағы профиль]
Уимблдон жарысы

Уимблдон — әлемдегі ең байырғы теннис жарысы, әрі теннис жарыстарының ең беделдісі деп те танылады. Жарыс Лондонның маңындағы Уимблдон атаулы жерде 1877 жылдан бастап жыл сайын өткізіліп келеді. Төрт Үлкен дулыға жарыстарының бірі, басқалары: Австралия, Франция және АҚШ ашық біріншіліктері. Басқа Үлкен дулыға жарыстарынан ерекшелігі - сайыстар шөпті корт үстінде өтеді. Жарыс маусым-шілде айларында 2 аптаға созылып, бәсекенің шарықтау шегі — соңғы сенбі-жексенбі күндерінде болатын жекелей сындағы әйелдер мен ерлер финалымен аяқталады. Бұдан басқа әйелдердің жұп сайыстары, ерлердің жұп сайыстары және аралас жұп сайыстар да орын алады. Уимблдон жарысының жеңімпаздары: * 1884 жыл Мод Уотсон (Англия) * 1885 жыл Мод Уотсон (Англия) * 1886 жыл Бланш Бингли (Англия) * 1887 жыл Лотти Дод (Англия) * 1888 жыл Лотти Дод (Англия) * 1889 жыл Бланш Хильярд (Англия) * 1890 жыл Хелен Райс (Англия) * 1891 жыл Лотти Дод (Англия) * 1892 жыл Лотти Дод (Англия) * 1893 жыл Лотти Дод (Англия) * 1894 жыл Бланш Хильярд (Англия) * 1895 жыл Шарлотта Купер (Англия) * 1896 жыл Шарлотта Купер (Англия) * 1897 жыл Бланш Хильярд (Англия) * 1898 жыл Шарлотта Купер (Англия) * 1899 жыл Бланш Хильярд (Англия) * 1900 жыл Бланш Хильярд (Англия) * 1901 жыл Шарлотта Стери (Англия) * 1902 жыл Мюриэл Робб (Англия) * 1903 жыл Дороти Дуглас (Англия) * 1904 жыл Дороти Дуглас (Англия) * 1905 жыл Мэй Саттон (Англия) * 1906 жыл Дороти Дуглас (Англия) * 1907 жыл Мэй Саттон (Англия) * 1908 жыл Шарлотта Стери (Англия) * 1909 жыл Дора Бутби (Англия) * 1910 жыл Дороти Ламберт-Чемберс (Англия) * 1911 жыл Дороти Ламберт-Чемберс (Англия) * 1912 жыл Этель Ларкомб (Англия) * 1913 жыл Дороти Ламберт-Чемберс (Англия) * 1914 жыл Дороти Ламберт-Чемберс (Англия) * 1919 жыл Сюзанна Ленглен (Франция) * 1920 жыл Сюзанна Ленглен (Франция) * 1921 жыл Сюзанна Ленглен (Франция) * 1922 жыл Сюзанна Ленглен (Франция) * 1923 жыл Сюзанна Ленглен (Франция) * 1924 жыл Кетлин Мак-Кейн (Англия) * 1925 жыл Сюзанна Ленглен (Франция) * 1926 жыл Кетлин Годфри (Англия) * 1927 жыл Хелен Уиллс (АҚШ) * 1928 жыл Хелен Уиллс (АҚШ) * 1929 жыл Хелен Уиллс (АҚШ) * 1930 жыл Хелен Муди (АҚШ) * 1931 жыл Цилли Ауссем (Германия) * 1932 жыл Хелен Муди (АҚШ) * 1933 жыл Хелен Муди (АҚШ) * 1934 жыл Дороти Раунд (Англия) * 1935 жыл Хелен Муди (АҚШ) * 1936 жыл Хелен Якобс (АҚШ) * 1937 жыл Дороти Раунд (Англия) * 1938 жыл Хелен Муди (АҚШ) * 1939 жыл Элис Марби (АҚШ) * 1946 жыл Полайн Бец (АҚШ) * 1947 жыл Маргарет Осборн (АҚШ) * 1948 жыл Луиза Браф (АҚШ) * 1949 жыл Луиза Браф (АҚШ) * 1950 жыл Луиза Браф (АҚШ) * 1951 жыл Дорис Харт (АҚШ) * 1952 жыл Морин Коннолли (АҚШ) * 1953 жыл Морин Коннолли (АҚШ) * 1954 жыл Морин Коннолли (АҚШ) * 1955 жыл Луиза Браф (АҚШ) * 1956 жыл Ширли Фрай (АҚШ) * 1957 жыл Алфея Гибсон (АҚШ) * 1958 жыл Алфея Гибсон (АҚШ) * 1959 жыл Мария Буэно (Бразилия) * 1960 жыл Мария Буэно (Бразилия) Дереккөздер
Ашу сұрау

Ашу сұрау - араздасқан адамдарды бітімге шақыру рәсімі. Араздасқан адамдар, тіпті, жақын ағайын-туыстар да болуы мүмкін. Осы орайда, ауылдың беделді адамдары «Бір жолғы ашуларыңызды маған беріңіздер!» деп ұрыс-керісті ушықтырмай басып тастайды. Қазақ салтында «ашуыңызды мағап беріңіз» деп бір адам араша сұрағанда, оған дереу көніп, ашуынан қайту - этикалық мәнді принцип. Өйткені, ашу сұрағанда райдан қайтпау өте жағымсыз, жаман қылық саналады. Ашуланған адам қатты қызынып, оғаш қылықтарға барса, араша түседі . Дереккөздер
Ашымал

Ашымал, Ашымық, Айран көже —бидай, тары, күріш, арпа тәрізді астық қайнатылған көжеге айран қосып дайындалатын ұлттық тағам түрі. Суға салынған дән жарылып піскен соң суытып барып, ағарған қосады. Жылы жерде тұрып бір-екі күнде ашып, «ашыған көже» дайын болады. Айран мен дәнді дақыл қосылып аши келе жағымды қышқыл дәм береді. Оны ашымал деп атайды. Ашымал - ішкен кезде шөл қандыратын сусын, әрі тоқ басатын тағам. Ішіліп азая бастағанда жарманы суға қайнатып, тұзын татытып, суыған соң айран қосып үстемелеп отыра¬ды. Осылайша үстемелеп отырмаса екі-үш күннің ішінде тым ашып кетеді. Ашымал құнарлы болуы үшін оған ұн қосып та жасайды. Ақ қоспай суға ұн сеуіп дайындаған түрін қара көже дейді. Көжені ішер алдында піспекпен, шөмішпен жақсылап араластырады. Ыдысын арша, тобылғы, қайың қабығымен ыстап отырмаса, күбінің ағаш дәмі шығып кетеді. Ыстың иісі мен дәмі көжеге «шауып», көженің сусындық маңызы күшейе түседі. Ашымалды түрлі жұмыс басына апарып қойып, сусын әрі жеңіл тамақ ретінде пайдаланды. Кейбір өңірлерде мұны айран көже, ашымық, ашытпа, ашыған деп түрліше атайды . Дереккөздер
Аяң

АЯҢ - ағаштан ойылып жасалған, сұйық, сусын ас ішуге арналған, көлемі шағын, кеседен үлкен шұңғыл, дөңгелек ыдыс. Сыйымдылығы бір литрдей, оны пошымы мен өңделуіне қарай саптыаяқ, сырлы аяқ, қолдануына қарай кесе-аяқ, қымыз аяқ деп атай береді. Оның түбі орнықты, жиегі тік, жүқа болады. Көбінесе қымыз, шұбат құйылып, сыйлы кісілерге ұсынады. Сыртын оюлап түрлі-түсті сырмен сырлайды. Балаларға лайықталған шағын түрін тостаған дейді. Шеберлер ағаш ыдыстарын көбінесе аршадан жасаған, өйткені, аршадан жасалған ыдысқа шыбын-шіркей әуес болмайды дейді. Бұрын ағаштан ойып аяқ жасаушыларды ел ішінде қырғышы деп атаған. Бұл атау ыдысты ағаштан қырып жасайтынын білдіреді. Ерекше бір түрі қымыз ішуге арналған қымызаяқ, оған қосымша қымыз ожау, қымыз тегене, керсен сияқты ыдыстар қымыз ыдысының кешенін кұрайды. ҚР MOM қорындағы аяң (КПД 279) қайыңның тошынынан түтас ойылып жасалған. Іші шұңғыл, ернеуі сәл қайқы, мұқият өңделген. Белін бойлата қобылап, білеу жүргізіп, қара түске бояган. Ернеуіне қара түсті бояумен көгеріс өрнегі салынып, мыс шегелермен безендірілген. Ал қымыз кешені құрамындағы (КП 21950/3) аяңтар кішілеу, бірақ тостағаннан үлкен. Тұтас ағаш кескіндісінен ұңғып, ойылған. Ернеуі сыртына шалқақ, сыртына оймыштап көгеріс өрнегі салынған. Дереккөздер .
Дэнни Сауседо

Дэнни, Дэнни Сауседо (Danny, Danny Saucedo) - белгілі швед әншісі. Толық аты - Даниэль Габриэль Алессандро Сауседо Гржеховский. Өмірбаяны Дэнни 1986 жылдың 25 ақпан күні Стокгольмда дүниеге келді. Швецияда әкесімен, анасымен және ағасымен өсті. Әкесі Польшадан , ал анасы Боливияның тумасы. 16 жасында өзінің «Raggabousch» деп аталатын музыкалық тобын құрып, мектептегі ең танымал топ болған. Дискографиясы Альбомдары * Heart Beats (2007) #1 * Set Your Body Free (2008) * In the Club (2011) Синглдері * 2006 — Öppna Din Dörr * 2006 — Tokyo * 2007 — Play It For The Girls * 2007 — If Only You (feat. Therese) * 2008 — Hey (I’ve Been Feeling Kind of Lonely) * 2008 — Radio * 2009 — All on You * 2009 — Emely * 2009 — Intimacy * 2010 — Just Like That * 2010 — In Your Eyes * 2011 — In the Club Бейнеклиптері * Girl Next Door * Play It for the Girls * Tokyo * Radio * Emely (feat. Sasha Strunin) * In Your Eyes * If Only You (feat. Freja) Сыртқы сілтемелер * [http://www.danny.nu The New Official Website] * [http://www.dannysaucedo.se Danny Saucedo — Official website]
Аяқтоғыз

Ақтоғыз - әдеттік құқықтағы айып төлемінің атауы . Сондай-ақ, ас-жиындарда тартылатын «тоғыздардың» соңғы тоғызының атауы да. Әдет-ғұрып құқығында ақсақалдар мен билер соты жеңіл деп таныған қылмыс үшін аяқтоғыз айыпқа кескен. Оның мөлшері шамамен 7-8 қойға тең болды. Оны кейбір деректер бойынша қасқа тоғыз деп атаған. Айып үшін бірнеше тоғыз «кессе», әдетте бас тоғыз бен аяқтоғыз анық көрсетілу керек. Үлкен ас-жиындарда белгіленген сый-тарту, бәйгелер бірнеше атқа, балуанға, ақындарға берілетін бәйге немесе «тоғыздың» төменгі шегі, «тоғыз» заттан тұрады және ондағы аяқтоғыздың көлемі бас тоғыздың сипатына байланысты анықталады Дереккөздер
Силлобограмма

Силлобограмма дегеніміз - буындық жазу. Зерттеушілер буындық жүйенің кескіндерін білдіретін мағыналық жағынан үш топқа бөліп қарастырған. Онда: 1. Қандай бір фонетикалық құрылымды, бірлікті білдіретін кескін таңбалар. Оған ассирвавилон жазуын енгізген. 2. Ашық буынды белгілеген кескін таңбалар және жекелеген дауыстыларды, дауыссыз-дауысты (С) қосындысын беретін кескіндер, таңбалар. Бұған критмикон және жапон жазуын енгізген. 3. Жекелеген дауыстыларды және дауыссыз-дауысты қосындыларын білдіретін лигатуралық емес кескіндер. Бұл топқа Үнді брахми жүйесі, кхарошти, девенагари жазуларын енгізген . Буындық жазудың кескін таңбаларын зерттеушілер төмендегі үш категорияға бөліп қарастырған. Онда: 1. Бүкіл бүтін сөздің мағынасын білдіретін таңбалар. Бұл категорияға енетін жазулар семантикалық жағынан да, фонетикалық жағынан да алып қарастырғанда нағыз логограммалық жазудың сипатын береді. Бұған ежелгі және қазіргі қытай иероглифі жатады. 2. Сөздің мағыналық бөлшегін білдіретін екі немесе бірнеше дауыссыздардың қосындысын таңбалайтын кескіндер. 3. Жекелеген дауыссыздарды таңбалаған кескіндер. Бұл нағыз консононттық дыбыс кескіндері. Сөйте тұра осындай консоноттық дыбыс кескіндерін буындық жазуға енгізген. Демек, осы категориядағы жазуларды ары қарай тереңдете зерттей отырып әріптік-дыбыстық жазу категориясын енгізген. Бұған корей жазуы кіреді Дереккөздер
Фонограммалар

Фонограммалар /фонемограмма/ фонография- дыбыс белгілейтін әріптер, кескіндер жекелеген дыбыстарды таңбалайды. Дыбыстық әріп кескіндер жүйесін зерттеушілер төмендегі 2 топқа бөліп қарастырады. Онда: #Консананттық-дыбыстық жүйесі. Мұнда жазу кескіндері тек қана дауыссыз дыбыстарды белгілейді. Ондай жазу жүйесіне финика, угарит, көне еврей, арамей, араб жазулары жатады . #Дауысты дыбыстар жүйесі. Мұнда дауысты, дауыссыз дыбыстар бірдей белгіленеді. Бұл жүйеге грек, латын, ұйғыр, байырғы түрік бітіг т.т. с.с. жазулар жатады. Әлем халықтарының жазу жүйесі тарихи кезеңдерді басып өтіп бір ізге түсіп реттеліп қалыптасқанын зерттеушілер еңбектерінде көрсетіп келді . Әлем халықтарының жазу жүйесінің тарихи қалыптасу ерекшелігі төмендегідей болады. Онда: # Пиктографиядан бастау алып, логограмма, морфемограма, силлабограмма (буындық), консонанттық-дыбыстық, дауысты-дыбыстық және аралық деген кезеңдерді рухани даму барысында басып өтеді екен. Ал түрік бітіг жазуы пиктограммадан басталып, фонограммаға дейін даму барысында морфемограмманы аттап өткен сияқты. Морфемограммаға сай келетін сипатын біз көре алмадық. #Қолданған жазу кескіндерінің құрылымы (пиктографиялық, логографиялық, әріптік-дыбыстық) тілдік мағынасы жағынан да (ішкі формасы), сыртқы графикалық кескіні жағынан да өзін-өзі анықтап тұруға тиісті. Бұл жағынан байырғы түрік бітіг кескіндері (логограммадан фонограмма аралығында) тарихи даму барысында реттеліп, сұрыпталып отырған. Әрі жазу кескіндерінің құрамы көп өзгеріске түспей тұрақты болған. Бұл ерекшелік түрік бітіг жазуының ондаған ғасыр бойы тарихи сұрыптаудан өткенін көрсетеді. # Жазу жүйесінің негізгі қағидаты (принципі) сол тілдің табиғатына, болмысына сай болып шыққан болуы шарт. Байырғы түрік бітіг жазуы реформаға енгеннен кейін бұл қағида бұлжымай орындалған. Ол туралы кейінгі үшінші бөлімде сөз етіледі. Міне, осы ерекшеліктер Еуразияның аймағында б.з.б. ІІ ғасырынан б.з. V ғасыр аралығында түркі халықтарының қалдырған тарихи жазба деректері арқылы фонограммалық жүйенің алғашқы кезеңінде қаншалық дәрежеде болғанына көз жеткізуге болады. Дереккөздер
Аяқты мал

Аяқты мал — қыста тебіндеп өздігінен жайылатын, алысқа айдауға жарайтын жылқы түлігінің атауы . Сондай-ақ жылқыны айтұяқ (күйіс қайыратын малды ашатұяқ дейді) деп те атайды. Қыста өздігінен тебіндеп жайылатын қой, ешкі, тәрізді түлік түрлерін де оңтүстік өңірлерде аяқты малға санайды. Басқа өңірлерде аяқты малға жылқыны жатқызады. Аяқты мал туралы Мұхтар Әуезовтің әйгілі «Абай жолы» романында төмендегідей жолдар бар: «Байланған байлауын көп ырғап, көп көпсіте бермейтін Құнанбай сол жерде баратын кісілер жайын, апаратын аяқты мал, жыртыс жайын, ақша пұл, күміс қазына жайын кесіп-кесіп, өзі айта бастады». Дереккөздер
Аяқ киім

Аяқкиім - аяққа киетін киімнің жалпы атауы, бұйым. Аяқкиім және оның түрлері Аяқкиім түрлері олардың жасалған материалына, тұтынушысының жасы мен жынысына, әлеуметтік жағдайына байланысты жасалады. Аяқ киімнің өңделуі мен әшекейленуі жоғарыда аталған жайттарға байланысты болады. Аяқ киімнің қыстық, жаздық, еркектер мен әйелдерге, балаларға, жұмысқа, салтанатты шараларға, қарттарға, жастарға арналған түрлері болады. Дәстүрлі ортада аяқ киім тігумен тері, қайыс өңдеумен айналысқан маманданған адамдар айналысқан. Олардың атадан балаға беріліп отыратын өзіндік технологиясы, яғни тәсілдер жүйесі болды. Жылқышылар, отардағы малшылар, шанамен жолға шыққан жолаушы жылы аяқ киімінің сыртынан киеді. Өкшелі аяқ киімдерге саптама етік, мөкі (киіз қонышты саптама), сырма киіз етік тәрізді өкшесі әртүрлі пішінді етіктер жатады. Әйел мен еркектер киюіне ыңғайластырылып тігіледі. Оларды өкшесіне қарай жуан өкше, қазық өкше, биік өкше, жез (тойнақпен қапталған) өкше, шоңқайма, мықшима деген түрлерге де бөледі. Жергілікті тілде жұмыс aяқ киімдерінің бір сұқпай (шәркей), көн шабата (кебіс орнына киетін аяқ киім), қайыс етік, қалың, қатты көннен тігілген шоқай - шоқай, шабата, шәркей, шәтиөр, шәрке, шепік, мөкі кебіс (кебістің шарық сияқты түрі) секілді жеңіл түрлерінің атаулары кездеседі. Былғарыдан етік киюге шамасы келмейтіндер, әсіресе, жасы үлкендер жазда, қыста сірімен қаптаған киіз байпақпен жүрген. Көн шабата, шабата, көн шарық, көн шоқай жазда киетін жұмыс aяқ киіміне жатады. Дәстүрлі қазақы ортада аяқ киімдердің мынадай негізгі түрі таралған: етік, кебіс, мәсі, саптама, байпақ, шоқай және т.б. Кебіс пен мәсінің сан алуан ыңғайлы да, әдемі түрлері тігілген. Кебіс көбінесе малдың сауыр терісінен тігіліп, қалыпқа қатырылады. Аяқкиімге байланысты ырымдар Қазақ aяқ киімнің табанына қарамайды. Өйткені оның бармайтын жері, баспайтын тауы «қалмағандықтан» былғанышты болады дейді. Оны көрген адамның көзі ұшынады-мыс. Ал аяқ киімінің табанына жазатайым көзі түссе, табанға үш мәрте түкіру керек. Яғни көзім ұшынбасын, аяғым ақсамасын деп ырымдағаны. Аяқ киімді төңкеріп қоймайды. Шешкеннен кейін қатарлап қояды. Төңкеріліп қалса, қайтадан оңдап орналастырады. Бытыратып шашып тастауға да болмайды. Аяқ киім төңкеріліп қалса иесі қайғыға ұшырайды, шашылып жатса жолы кесіледі деп санаған. Аяқ киіміңді сол аяқтан бастап кимейді. Қазақта басқа кісілерге қаратып аяқ киім шешпейді. Әйелдер аяқ киімді тасаланып киеді немесе шешеді. Иен түзде, жаугершіліктен босып-көшкенде немесе түрлі жағдайларға байланысты түнде ұйықтаған кезде басына жастанатын ештеңе болмаса аяқ киімді жастануға рұқсат етілген. Ол туралы қазақта «етік жолға бастайды, шалбар сорға бастайды» деп етікті жастануға болады дейді. Ал шалбарды жастануға мүлдем тыйым салынады. Аяқ киімнің табанына салынатын ұлтарақты маңдайынан тіліп қояды. Мұны ұлтарақтың жолын ашу дейді. Дереккөздер
Фарадей заңы

Фарадей заңдары — электролиздер арқылы электр тогы өткенде электродтарда бөлінетін не ыдырайтын заттардың мөлшерін (массасын) анықтайтын электролиз процесінің негізгі заңдары. Ол заңдарды 1833 — 34 ж. ағылшын ғалымы М.Фарадей ашқан. Фарадейдің 1-заңы былай тұжырымдалады: Электролит арқылы ток өткенде электродта бөлініп шыққан заттың массасы (т) ток күшіне (Қ) және ток жүрген уақытқа (t) пропорционал, яғни тkҚt, мүндағы k — электролиттегі заттың электрхимиялық эквиваленті деп аталатын пропорционалдық коэффициент Фарадейдің 2-заңы электрхим. эквиваленттің шамасын анықтайды: k1M/FnA/F, мұндағы п — ионның заряды (валенттігі), AkFz, электролиттегі заттың химиялық эквиваленті, яғни элементтің электрхимиялық эквиваленті оның химиялық эквивалентіне пропорционал. Фарадей заңының математикалық өрнегі электролиз кезінде бөлінетін заттың массасын, электрхимиялық және химиялық эквиваленттерін дәл анықтау үшін пайдаланылады.
Аяз би (ертегі)

Аяз би - қазақ ертегісі. Ертегідегі Жаман – қазақ ауыз әдебиетіндегі ел басшысының үлгілі бейнесі. Ол – қарапайым, парасатты, адал, шыншыл, көреген, тапқыр, кішіпейіл, іззетті, көпшіл, қайырымды, қанағатшыл. Бұл қарапайым халық бұқарасының «елді осындай адам басқарса» деген арманынан туған бейне. Аяз би туралы айтылатын ертегі-аңыздардың бәрінде дерлік Жаман қойшының Мадан хан сынынан өтуі, үйленуі, ханның күншіл, ақылсыз қырық уәзірін өлімнен құтқаруы, оның даналығын, достыққа адал, сертке беріктігін, әділдігін мойындаған хан өз тағын беруі сөз болады. Жаман хан болғаннан кейін де жыртық тоны мен жаман тымағын хан сарайы босағасына ілдіріп қояды. «Кей-кейде хандық тақтың буымен көңілім тасып, асып бара жатқандай болсам, соған көзім түседі де, тез тәубама келемін» дейді екен. Сөйтіп ол жыртық тоны мен жаман тымағын көрген сайын тәубасынан жаңылмай, өзіне-өзі: «Аяз би әліңді біл, құмырсқа жолыңды біл» деп отыратын болған. Өмірдегі реалды нәрсенің өзін әдейі өзгертіп көрсету – ертегі жанрының өзіндік қасиеті болғандықтан, ертегіші де оның мазмұнын барынша әсірелеп көрсетуге, сырлы да ғажайып етіп көрсетуге күш салады. Мәселен, «Аяз би» ертегісіндегі ханның әлсіз, жоқ-жітік, жаман қойшының ақыл-парасатын мойындап, оған хандық тағын сыйлап беруі өмірде әсте болуы мүмкін емес жағдай. Бірақ ертегіші осылай баяндайды, тыңдаушы оған иланады. Өйткені ертегіні айтушы да, тыңдаушы да өмірде бір рет болса да солай болғанын қалайды, соны армандайды. Қысқасы, Аяз биді өмірде болған тарихи тұлға дегеннен гөрі, халықтың «ел басқаратын адам осылай болу керек» деген арманынан туған Арман ханы, ел билеушіге тым ертеде ескерткен халық даналығы мен асқақ мұратының көрінісі деген орынды.