kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сейітқасым Ниязбекұлы Байбеков

Сейітқасым Ниязбекұлы Байбеков (22.4.1955 жылы туған, Жамбыл облысы Талас ауданы Ақөзек ауылы) – техника ғылымның докторы (2003). Ленинград мемлекеттік университетінің физика факультетін (1977, қазіргі Санкт-Петербург университеті) және осы университеттің жанындағы Физика ғылыми-зертеу институтының аспирантурасын (1986) бітірген. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтында (1978–1986, қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) ассистент, оқытушы, аға оқытушы, доцент; Қазақстан Республикасының Жоғары Кеңесінің Ғылым, білім және жаңа технологиялар жөніндегі к-тінде кеңесші, Қазақстан Республикасының Үкіметі аппаратының әлеуметтік-мәдени даму бөлімінде аға референт, Қазақстан Республикасының Парламенті Сенатының аппараты басшысының орынбасары (1994–2000), Еуразия ұлттық университетінде ф-т деканы (2000), Алматы технология және бизнес университеті бөлімшесі директорының орынбасары (2000–2001), аға ғылыми қызметкері (2001–2002), Ақмола технология және бизнес университетінің президент-ректоры (2002–2003), Еуразия ұлттық университетінің оқу ісі жөніндегі проректоры (2003–2005) қызметтерін атқарды. 2005 жылдан Қазақ метеорология институтының бас директоры, атқарушы директоры. «Теория и практика системного анализа, моделирования и прогнозирования выборных процессов» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Б. 100-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Подстёпный ауылдық округі

Подстёпный ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Подстёпное, Лесопитомник, Тұқпай, Юбилейное ауылдары кіреді. Орталығы – Подстёпное ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 10983 адамды (5372 ер адам және 5611 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кекештік

Кекештік, тұтығу – сөйлеу қалпының бұзылуы, жеке дыбыстар мен сөз буындарын айтқанда немесе оларды қайталағанда еріксіз мүдіру. Кекештіктің жедел (эволюциялық) және созылмалы (невротикалық) түрлері ажыратылады. Жедел түрінде – кекештік біртіндеп дамиды. Әдетте, 2 – 5 жас аралығындағы балаларда (көбіне ер балаларда) кездеседі. Мұндай жағдайда баланың жүйке жүйесі орнықтылығын төмендеуін туғызатын факторлардың (тұқым қуалаушылық немесе жүре пайда болған ашушаңдық, ызақорлық, т.б.) салдары үлкен. Сондай-ақ, баланы тәрбиелеуші адамның тілінің мүкістігі, баланың туған-туыстарының тез сөйлеуі, баланы қалыптан тыс көп оқыту, т.б. кекештіктің пайда болуына әкеледі. Созылмалы түрі – қатты шошынудан, әр түрлі жарақаттардың әсерінен орт. жүйке жүйесі қызметінің бұзылуынан, отбасындағы келіспеушілік жағдайлардың салдарынан пайда болады. Мұндай балаларда сөз сөйлегенде бірте-бірте тілдің дірілдеп, қалтырауы, сіресуі байқалады. Сөйтіп, баланың мінезінде өзгеріс (ашуланшақтық, әлсіздік) пайда бола бастайды. Кейде неврозға ұқсас кекештікті байқауға болады. Мұндай кезде баланың қозғалысы баяулап, денесінің сіресіп қатып қалуы жиі қайталанады. Мінезінде селқостық пайда болады. Бірақ сөйлеу алдында оларда қорқыныш болмайды. Мұндай балалардың жүйке жүйесін тексергенде, онда күрделі өзгерістердің бар екендігі анық байқалады. Баланың сөйлеу кезінде тұтығуына байланысты кекештіктің ерте басталатын жеңіл формасы – дыбыс немесе буынды бірнеше рет қайталауы (па – па – па – паровоз), ауыр формасы – сөйлегенде сөздің басында не аяғында тұтығуы (авт----обус) және аралас формасы ажыратылады. Кейде тілі кешігіп шыққан балалар да кекештенеді. Кекештеніп сөйлейтін бала өсе келе қорқақтау, ұялшақ, көңілсіз болады. Өзінің бойындағы кемшілікке еркінен тыс қолын ербеңдетіп әрекет жасауы, бет-әлпетінің, денесінің оғаш қимылы қосылады. Сөйлегенде беті қызарып, терлеп кетеді, бір сөзді бірнеше рет қайталауы мүмкін (мыс., “керек болса”, “міне осындай”, т.б.). 11 – 13 жаста қиын сөздерден қашып, мүдіріс кезінде басқа бір сөзді қосып жіберу арқылы кемістігін байқатпауға тырысады. Бірақ, бұлай істеудің де зиянды жағы бар. Қосымша сөз қосып сөйлеу әдетке айналып кетсе, бала өмір бойы таза сөйлей алмай қалуы мүмкін. 25 – 30 жасқа келгенде, әдетте, кекештік басыла бастайды, ал жасы ұлғайған адамда өте сирек кездеседі. Баланың тілінде мүкістік білінісімен дәрігер-логопедке көріну керек. Кекештікті дәрі-дәрмекпен (миорелаксант, транквилизаторлар), физиотерапиямен және психотерапиямен емдейді. Дереккөздер:
Бадауишылдық

БАДАУИШЫЛДЫҚ, әл-бадауийа, әл-ахмадийа — Бадауи (әл-Бадауи) негізін салған сопылық мектеп. Бастауын Әли Әбу Талибтен алатын 12 бауырластықтың құрамына енеді. Орталығы Танте қаласында орналасты. 1333 жылы Салих Абд әл-Ала қайтыс болғаннан кейін Бадауишылдық басшылары мұрагерлік тәртіппен тағайындалды. 14—15 ғасырларда Египетте билеген мәмлүк сұлтандары Бадауишылдықты ұстанушылармен байланыс орнатты. Бадауишылдық 20 ғасырдың 50-жылдарына дейін Египетте өз ықпалын сақтап келді. Бадауишылдық кейін 15 бөлікке бөлініп, Египет, Ливия, Сирия, Тунис, Палестина, т.б. елдерге таралды. Бадауишылдық ежелгі әдет-ғұрып қағидаларына да сүйенді. Оны ұстанушылар қызыл шекпен (хирқа), 12 жолақтан тұратын конус тәрізді қалпақ киді. Сәрсенбі күндері Танте қаласында, Каирдегі әл-Хусейн мешітінде діни рәсімдер тұрақты өткізіліп тұрды. Дереккөздер
Сұрым

Сұрым — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы Күркіреусу және Қазбастау темір жол айырмалары аралығындағы темір жолы бекеті, Қызыларық ауылдық округі құрамында. Сұрым арқылы сол маңдағы елдерге тауарлар әкелінеді және сол жердің ауыл шаруашылығы өнімдері сыртқа шығарылады. Атауы кезінде (1930 жылдар шамасында) темір жолы айырмаларын нөмірлеген кезде Шанышқылы руының Сұрым тайпасы атынан қойылған. Географиялық орны Аудан оралығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 16 км-дей жерде. Халқы Түркістан-Сібір темір жолы Жуалы жерімен өткен 1910 жылдары шағын бекет, яғни №110 разъезд болып салынған. Алғаш төрт пәтерлі 10 шақты үй салынса, кейін оның төңірегіне ел қоныстана бастайды. 1962 жылы №110 разъезд пойыз тоқтайтын стансаға айналып, оған Сұрым стансасы деген атау берілді. Дереккөздер
Қарағайлы ауылдық округі

Қарағайлы ауылдық округі – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы әкімшілік бірлік. 2004 жылға дейін Октябрь ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Коллективное, Крещеновка, Қарағайлы, Окольное, Святогоровка ауылдары кіреді. Орталығы – Қарағайлы ауылы. Дереккөздер
Мәдімар Райымбекұлы

Мәдімар Райымбекұлы (1864 – 1923, Әулиеата уезі Көшеней болысы) – қоғам қайраткері. Өмірбаяны Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан. Әулиеатада молдадан, Ташкентте медреседе оқыған. 19 жасында Көшеней болысы болып сайланған. Мәдімар әділдігімен, тазалығымен аты шыққан. Көрші қырғыз елінен, Оңтүстік Қазақстаннан, Арқадан келіп Әулиеатадан әділдік іздегендер Мәдімар болыстың алдына баратын болған. Ел ішінде Мәдімар айтты деген өлеңдер, шешендік сөздер көп. Олардың бірсыпаралары жинастырылып бастырылды (Я.Шынәсілұлы. «Мәдімар болыс», М.Райқұлов «Бестерек шежіресі», т.б.). Райымбекұлы – реформаторлығымен аты шыққан болыс. Байзақ датқаның ісін жалғастырып, көптеген каналдар қаздырып (Райымбек бөгеті, Белқожа каналы т.б.) елді отырықшыландырған, егіншілікке, басқа да кәсіпке үйреткен. Жалғыз атты атанған кедей болыс өзі үй-жай салдырған. Кейіннен ол мектеп үйі болған. Жетістіктері Райымбекұлының ақ тамы аталған бұл үйді бүгінгі ұрпақтары қайта жөндеп, мешітке айналдырды. Қазір бұрынғы Ынтымақ ауылы Мәдімар аталып, онда Райымбекұлына ескерткіш орнатылды. Сілтемелер * Қоғам қайраткерлері * Мешіт * Әулие Ата Дереккөздер
Баден мектебі

Баден мектебі— 19 ғасырдыңсоңғы ширегі — 20 ғасырдың 30-жылдарындағы батыс философиясындағы жаңакантшыл бағыттардың бірі. Баден мектебінің басты өкілдері: В. Виндельбанд (1848 — 1915), Г. Риккерт (1863 — 1936). Бұлар Кант трансцендентализмін жаңаша түсіндіріп, оның “өзіндік зат” (вещи в себе) жөніндегі қағидасын мойындаудан бас тартты және әрбір заттың болмыстығы санадағы да болмыстық деп есептеді. Ғылымды табиғат (жаратылыстану) және мәдениет (тарихи ғылымдар) туралы ғылым деп екіге бөліп қарастырады. Олар жаратылыстану мен тарихи ғылымдары әдісінің айырмашылығы ғылымды осылай бөлуді қажет етеді деп санады. Алғашқысына номотетикалық (жалпы заңдылықтарды қалыптастыратын), екіншісіне — идиографикалық (жеке дара оқиғаларды баяндайтын) әдіс тән. Олардың пікірінше, құндылықтар субъекті мен объектіден тыс жатқан трансцендентті мән әлемін құрайды. Баден мектебінің кейінгі Батыс философиясына ықпалы зор болды. Баден мектебі өкілдерінің филос. көзқарастарын кейін Г. Мюнстерберг (1863 — 1916), Э. Ласк (1875 — 1915), эстетика саласында И. Кон (1869 — 1947), Б. Христиансен, социологияда М. Вебер дамытты. Дереккөздер
Покатилов ауылдық округі

Покатилов ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Покатиловка ауылы кіреді. Орталығы – Покатиловка ауылы. Округ құрамында болған Таран ауылы 2007 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 961 адамды (464 ер адам және 497 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кек қайтару

Кек қайтару (франц. revanche, revachіsme, орыс. реваншизм – кек алу, кек қайтару) – 1) соғыста жеңілген мемлекеттегі саяси топтардың соғысқа дейінгі мемлекетаралық қатынастар жүйесі мен бұрынғы шекараларды қалпына келтіруді сылтау ете отырып, жеңген мемлекетке қарсы соғыс ашу мақсатында жүргізетін саяси іс-қимылдары. Соғыс алдындағы және соғыстан кейінгі саяси жағдайларға байланысты бұл топтар: шын мәнінде әділетсіз соғыстан жапа шеккен елдердегі мемлекеттілікті сақтап қалуға ұмтылушылар және бұрынғы үстемдікті қалпына келтіру үшін елді күреске шақыратын жалған отаншыл, ұлыдержавашыл пиғылдағы топтар деп жіктелінеді. Мұндай топтардың алғашқысының Кек қайтару жолындағы бастамашылдық қимылдары бүкілхалықтық мүддемен сай келсе, соңғысының әсірешіл ой-пікірлері мен жасаған іс-әрекеттері биліктегі кейбір топтардың саяси мақсатын жүзеге асыру мақсатында тобырды желіктіруге бағытталады; 2) белгілі бір мемлекеттің саяси жүйесін құлату немесе әлсірету, экономикасына ірі көлемде нұқсан келтіру, халқына психол.-моральдік зардап шектіру мақсатында қарақшылық іс-әрекет жасаған лаңкес топтарға қарсы бағытталған соққы қабылдаушы мемлекеттің жоспарлы соғыс саясаты.Лаңкестікке қарсы күрес саясатының аса қатал және ашық түрі ретінде кек қайтару кезеңінде қару мен тәсілдің қандай түрімен болса да тез арада қарсы жауап шара қолданылады. Мыс., Палестинадағы лаңкестік ұйымдарға қарсы Израиль мемлекеті қолданып отырған іс-шаралар (лаңкестік ұйымдардың басшыларына қастандық жасау, Палестина аумағына жаппай әскер кіргізу, т.б.); 2001 ж. 11 қыркүйектегі АҚШ-тағы лаңкестік оқиғаға байланысты АҚШ-тың “әл-Кайда” ұйымына қатысты кек қайтару. саясаты; қ. Лаңкестік. Дереккөздер:
Ыбырайым Сүлейменов

Ыбырайым Сүлейменов (1908, Сарысу ауданы, Ұйым ауылы – 15 қазан 1943, Ресей, Невель қаласы) – 2-дүниежүзілік соғыс қаһарманы. Өмірбаяны Орта жүз Тарақты руынан шыққан. * Сарысу ауданының «Қызыл Күншығыс» кеңшарында еңбекке араласады. * 1939 жылы Жамбыл ауданындағы Жамбыл МТС-нде тракторшы болып істейді. * 1941 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылып мергендікке баулынады. * Калинин майданының сапындағы алғашқы шайқастардың өзінде №470000 мергендік винтовкасымен 79 фашисті жер жастандырады. * Великие Луки қаласы үшін болған шайқаста 60 жаудың көзін жояды. 1943 жылы күзінде Невель қаласы үшін болған кескілескен шайқаста Сүлейменов 102 фашисті өлтіріп, өзі де асқан ерлік көрсетіп қаза табады. Ержүрек жауынгердің денесі Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметовамен бірге Невель қаласының орталығына қойылған. Марапаттары * Ленин ордені * Қызыл Жұлдыз ордені * «Ерлігі үшін» медалі Есте сақтау Оның ерліктері жайлы 3-ші тегеурінді Армияның командирі болған генерал К.Н. Галицкийдің * «1941 – 44 қаһарлы жылдар шежіресі» Ә.Нұршайықовтың * «Невель түбінде» * «Автопортрет», Қ.Шәріповтің * «Қатардағы қаһарман» * «Қаруластар» атты кітаптарында Б. Адамбаевтың * «Ыбырайым батыр» атты поэмасында академик С.Бәйішевтің * тағы басқа естеліктерінде кеңінен баяндалады. Есімімен аталады: * Невель қаласында көше * Сарысу ауданындағы Ұйым ауылында орта мектеп * Тараз қаласындағы орталық көшелердің бір Дереккөздер
Мансұр Сағатов

Мансұр Сағатов (2 қаңтар 1939 жыл, Ұзынкөл, Жәнібек ауданы, Батыс Қазақстан облысы – 29 тамыз 2002 жыл, Алматы) — кеңестік және қазақстандық сазгер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1983), Қазақстанның халық әртісі (1990). Өмірбаяны Сағатов К.Байсейітова атындағы республикалық музыка мектебінің флейта класында оқыған. 1963 жылы ол Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын (профессор В.В. Великановтың композиция класы бойынша) бітірген. 1963–1974 жылдары Сағатов Қазақ радиосы музыкалық редакциясының редакторы, бас редакторы, директоры қызметтерін атқарды. 1974–1986 жылдары ол Қазақстан Мәдениет министрлігі жанындағы репертуарлық-редакциялық бөлімнің музыка жөніндегі аға редакторы болды. 1974 жылдан ол Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясында педагогтік қызметті қатар атқарды (1984 жылдан доцент). Шығармашылығы Сағатовтың шығармашылық жолы студенттік кезден басталады. Сол жылдары ол шекті аспаптар квартеті үшін сюита; виолончель мен фортепианоға арналған экспромт; қазақтың халық әні «Ләйлімнің» негізінде вариациялар жазды. Алғашқы үш бөлімді симфониялық шығармасымен дипломдық жұмысын қорғаған (кейін бұл шығармаға Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілген, 1967). Скрипка мен оркестрге арналған концерті (1967), симфониялық оркестрге арналған «Мерекелік увертюрасы» (1972), «Мерген» симфониялық күйі (1976), «Мемориал» атты симфониялық сюитасы (1979), «Диалогтар» поэмасы, «Ақын толғауы», (1972, Ж.Жабаев өлеңіне жазылған), «Мерекелік кантата» (1980), «Достық елі» кантаталары (1982, өлеңдері Қ.Мырзалиевтікі) «Әлия» атты екі актілі балеті (1978, либреттосы Ж.Байдаралиндікі), т.б. көркемдік деңгейі жоғары шығармалар жазды. Cағатовтың «Туған ел», «Алматым менің», «Бақыт құсы», «Той кеші», «Мені ізде», «Кел биле», «Кешегі арман — он жеті» сияқты көптеген әндері мен романстары халық арасына кең тарап, жұртшылықтың көңілінен шыққан туындылар. Дереккөздер
Бадр әд-Дин әл-Айни

БАДР әд-ДИН әл-АЙНИ (1360, Сирия, Айнтаб қаласы — 1451) — тарихшы, заңгер. Жастайынан түрік тілін жетік меңгерген. Кейінірек Каирге қоныс аударып, онда бірқатар жоғары қызметтер атқарған. Шығармаларының ең көрнектісі — “Иқд әл-джуман фитарих ахл әз-заман” (“Өз заманындағы адамдар тарихы жөніндегі маржан алқа”). 4 томнан тұратын жалпы тарихқа арналған бұл еңбекте дүниенің жаратылысынан бастап, 1446 жылға дейінгі тарихи оқиғалар баяндалады. Шыңғыс хан шапқыншылығы кезеңі мен Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан тарихын зерттеуде Бадр әд-Дин әл-Айни еңбектерінің маңызы зор. Оларда Дешті Қыпшақ түріктерін ислам дініне бағындыру мезгілі мен себептері, қыпшақтардың орыстармен одақ құрып, Шыңғыс ханға қарсы күресуі, тұтқынға түскен Дешті Қыпшақ түріктерінің Сирия мен Египетке сатылуы жөнінде құнды деректер бар. Алтын Орда хандары туралы мәліметтер беріліп, Дешті Қыпшақтың ішкі саяси және шаруашылық жағдайы, 1302 — 1305 жылдардағы жұт жайлы айтылады. Египетпен одақ құрып, өзара достық, сауда қатынасының орнатылуы жөнінде деректер келтірілген. Бадр әд-Дин әл-Айни шығармаларының кейбір үзінділері орыс және Еуропа тілдеріне аударылған. Дереккөздер
Қарағанды ауылдық округі (Абай ауданы)

Қарағанды ауылдық округі – Қарағанды облысы Абай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Восход, Жартас, Поливное ауылдары кіреді. Орталығы – Жартас ауылы. Округ құрамында болған Қарақоға ауылы 2023 жылы таратылған. Дереккөздер
Ардақ ауылдық округі

Ардақ ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы әкімшілік бірлік. 2018 жылға дейін Полтава ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Ардақ ауылы кіреді. Орталығы – Ардақ ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 330 адамды (170 ер адам және 160 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кекіл

Кекіл – маңдай тұсында шаш қою рәсімі. Мұндай рәсім ежелгі дәуірлерде көптеген халықтарда болған. Олар, көбінесе, ғұрыптық мән иеленген. Қазіргі кекіл жас балаларға қойылады. Жас балалардың шашын тегіс ұстарамен алып тастайды да, маңдайына бір шөкім шаш қалдырып, оның жиегін тегістеп қиып қояды. Кекіл балаларға жарасымды ажар береді. Дереккөздер:
Қаражар ауылдық округі

Қаражар ауылдық округі – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Асыл, Волковское, Геологическое, Қаражар ауылдары кіреді. Орталығы – Қаражар ауылы. Дереккөздер
Еркін Лутфуллаұлы Бекмұхамедов

Еркін Лутфуллаұлы Бекмұхамедов (1934 жыл, Ақтөбе облысы, Шалқар қаласы) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1992). Өмірбаяны * Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын (1959, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. * Бетпақдала тәжірибе станциясының мал азығын өндіру бөлімінде кіші ғылыми қызметкер. * Мойынқұм құмдарында шөп егу, зерттеумен (1959–1963) айналысты. * Қазақ қой шаруашылығы ғылыми-зерттеу технологиялық институтының жайылымын жақсарту бөлімінің кіші ғылыми қызметкері (1963–1969). * Алматы облысының шөл аймағын зерттеумен айналысты (1965–1968). * Қазақтоғай-жайылым ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер (1969–1991). * Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтында (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) мал азығын өндіру, агрономия мен ботаника кафедрасының доценті (1991–1993). * Куба Республикасында мал азығы және жайылым тәжірибе станциясында ғылыми кеңесші қызметін атқарған. Ғылыми еңбектері * «Қазақстанда шөп өндірудің агробиологиялық ерекшеліктері мен оны егудің технологиясы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. * 60-тан астам ғылыми еңбегі жарияланған. Дереккөздер
Мұрат Сыздық

Сыздық Мұрат (1956, Алматы – 1996) – жазушы, журналист. * Қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (1979). * «Шу өңірі» аудандық газетінде тілші болып жұмыс істеген. * Жамбыл облыстық «Еңбек туы» (қазіргі «Ақ жол») газетінің бөлім меңгерушісі * Жамбыл облыстық партия комитетінің нұсқаушысы * республикалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің Жамбыл облысы бойынша меншікті тілшісі * Баспасөз министрлігінің баспа бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. * 1996 жылы дейін Жамбыл облысы әкімінің баспасөз хатшысы болды. Шығармалары * «Әйбат бала» * «Қуатым менің» атты кітаптары жарық көрген. Сыздықтың шығармалары оқырмандар, әдебиет сыншылары тарапынан жоғары бағаланды. Дереккөздер
Қаракеңгір ауылдық округі

Қаракеңгір ауылдық округі – Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бозтұмсық ауылы кіреді. Орталығы – Бозтұмсық ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 564 адамды (317 ер адам және 247 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Мұсабек Рақманбердиев

Мұсабек Рақманбердиев (1951, Жуалы ауданы – 1998, Тараз қаласы) – белгілі қаламгер, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Өмірбаяны Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (1978). Жамбыл облысы «Еңбек туы» («Ақжол») газетінде еңбек жолын бастап, «Жазушы» баспасында редактор, «Қазақстан» баспасында бас редактордың орынбасары, «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, Жамбыл облысы телерадио компаниясының бастығы, Республикалық Телерадио корпорациясының Алматы орталығы бас директорының орынбасары, «Қазақтелефильм» акционерлік қоғамының президенті қызметтерін атқарды. Шығармалары Оның «Ақ тілеу», «Үкілі сай», «Жылы жел», «Қарқаралы», «Мезгіл әуендері», т.б. шығармалары оқырман тарапынан жоғары бағаланды. Рақманбердиев Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. Сілтемелер * Қаламгер * Редактор * Президент Дереккөздер
Қаракөл ауылдық округі

* Қаракөл ауылдық округі – Ақмола облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қаракөл ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қаракөл ауылдық округі – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Зәуреш Қанашқызы Ахметжанова

Зәуреш Қанашқызы Ахметжанова (2.12.1947 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Бесқарағай ауданы) – филология ғылыми доктор (1989), профессор (2000). Павлодар педагогика институтының филология факультетін (1970) және Алматы мемлекеттік шет тілдері институтының аспирантурасын (1976) бітірген. Павлодар педагогика институтында орыс тілі кафедрасының ассистенті (1970–73), Қазақстан ғылым академиясының Тіл институтында аға, жетекші ғылыми қызметкер (1976–90), Алматы мемлекеттік университетінде декан (1991–93), кафедра меңгерушісі (1990–2002), диссертация кеңестің төрайымы (1999–2001), Қазақ халықар. қатынастар және әлем тілдері университетінің ғылыми жұмыстары жөніндегі проректоры (2002–08) қызметтерін атқарады. «Қазақ және орыс тілдерінің функционалды-салыстырмалы зерттеулері» деген тақырыпта доктор диссертация қорғаған. Ғылым жұмыстарының бағыты – тіл теориясы, типология және салыстырмалы тіл білімі, әлеуметтік лингвистика, екі тілді лексикография, шет тілдері дәрісханасында қазақ тілі мен орыс тілін оқыту әдістемесі, аударманың лингвист. және лингводидакт. мәселелері. А. 100-ден аса ғыл. жарияланымның авторы. Дереккөздер
Көктонды

Көктонды асар қалашығы (б.д. V-ІХ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Жалағаш ауданы, Қаракеткен ауылынан оңтүстікке қарай 10,5 км жерде орналасқан. Сипаты, деректер Ескерткішті 2006 жылы Шірік Рабат археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ж.Қ. Құрманқұлов) барлау жүргізіп, географиялық координаттарын анықтаған. Жоспарында сопақтау болып келген обаның аумағы – 35х42 м, биіктігі – 8-10 м. Оба орман қоршалған. Көктонды туралы алғашқы мәліметті Ресей әскерінің офицері, зерттеуші А.И. Макшеев қалдырған. "Описание низовья Сырдарьи" (1910) кітабында, ол осы қорымды былайша спаттайды: "Көктонды Жамандарияның оң жағалауына жақын, №3 форттан №2 фортқа барар жолдың бойында орналасқан. Қазақтардың айтуынша, бұл жерде кезінде қамал болған". Көктонды жөнінде нақты деректер жоқ. Қазіргі кезде оның үстіне ағаштан белгі қойылған. Академик Ә.Х. Марғұлан "Ежелгі жыр-аңыздар" атты кітабында былай деп жазған: "Қаңлы тайпасы бір кездері Жетісуда, Іле өзені мен Арал теңізінің аралығын, солтүстігінде Қарақұмға дейінгі аралықты мекендеген. Сол кезде Қаңлы ханын Көктонды деп атаған”. Дереккөздер
Приречный ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Приречный ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Приречное ауылы кіреді. Орталығы – Приречное ауылы. Округ құрамында болған Алексеевка ауылы 2007 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 640 адамды (331 ер адам және 309 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақсары бөгені

‎ Ақсары – Бестоғай өзенінің бойына салынған бөген. Географиялық орны Кентау қалалық әкімдігі аумағында, Қаратау жотасының оңтүстігінде орналасқан. Батысында Көксарай өзенінде Бабайқорған бөгені салынған. Ақсары маңында артезиан құдықтары мен қыстаулар бар. Дереккөздер
Қарақойын ауылдық округі

Қарақойын ауылдық округі – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы әкімшілік бірлік. 1992 жылға дейін XXII партсъезд атындағы ауылдық кеңес деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққолқа, Жанбөбек ауылдары кіреді. Орталығы – Жанбөбек ауылы. Дереккөздер
Бадырақ (ру)

Бадырақ — Қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Ұлы жүздегі қаңлының сарыбота (қарақаңлы) тармағының оңбайынан өрбіген. Оңбай—Қозы— Жасмырза. Жасмырзадан Бадырақ тарайды. Тарихи деректерде, аңыздарда Бақа — Бадырақ екі ру қатар айтылып, іргелес жүреді. Арғы ата-бабалары Жейхұн (Сейхұн) өзені алабын (біздің заманымыздан бұрын 5 — 8 ғасырларда) мекендеген. Көне Хорезм, Соғды, Кушан мемлекеттерінің негізін қаласқан рулардың бірі болған. Көне парсы және моңғол деректерінде Іле өзенінің бас жағын қоныстанған Қаңлы хандығы туралы айтылып, оның құрамында Бадырақ руы да аталады. Кейіннен Бадырақ Ұлы жүз тайпалар бірлестігіне енген. Ұраны — Бәйтерек, таңбасы — шылбыр. Дереккөздер
Раузат ар-Ризуан уа Хадикат әл-Ғилман

“РАУЗАТ АР-РИЗУАН УА ХАДИКАТ ӘЛ-ҒИЛМАН” (“Періштелер бағы және жын-шайтан тоғайы”) — тарихи шығарма. Оны Бұхар шейхтары Қожа Мұхаммед Ислам мен оның баласы Қожа Са’ду сарайының хатшысы Бадр әд-Дин әл-Кашмири парсы тілінде жазған (1589 — 91). Еңбек 7 тараудан тұрады. Кіріспеде автор мен оның шығармалары туралы айтылған. 1 — 2-тараулар Қожа Мұхаммед Исламға арналған. Онда Шайбани сұлтандары мен Шығыс Түркістан билеушілерінің Қожа Мұхаммед Исламға жазған 24 хатының көшірмесі берілген. 3 — 4-тарауларда Іожа Са’ду тұсындағы саяси оқиғалар, 5-тарауда осы екі билеуші атына жазған шайбанилық хандар мен сұлтандардың, қашқарлық, бадахшандық билеушілердің 100-ден аса хаты, түрлі бұйрықтар мен жарлықтар (40-тан аса), 6-тарауда Мауераннахр, Хорасан, т.б. елдердің ақындарының өлеңдер жинағы, 7-тарауда Мауераннахр тарихы (1589 — 91) баяндалған. Шығармада 16 ғасрдағы Орталық Азия мен Қазақ хандығының байланысы туралы мәлімет молынан қамтылған. Абдолла ІІ-нің қазақ хандарымен қарым-қатынасы, оның Ташкент, Түркістан және бүкіл Ферғана өңірі үшін басқа шайбани ұрпақтарымен күресте қазақ хандары мен сұлтандарының көмегіне сүйенгені айтылған. Абдолла ханның Шығай хан мен Тәуекел сұлтанға Мауераннахрдан иеліктер бергені, олардың көмегімен өз қарсыластарын жеңгені туралы мәлімет берілген. Сондай-ақ қазақ халқының әлеум.-экон. және мәдени өмірінен құнды мағлұматтар береді. Қолжазбаның Уәли Мұхаммед ибн Маулана Хашим жазған жалғыз нұсқасы Өзбекстан ҒА Шығыстану ин-тында сақтаулы. Дереккөздер
Ұзақбай Сыздықбаев

Ұзақбай Сыздықбаев Сыздықбайұлы (22.9.1925, Сарысу ауданы – 1997, Байзақ ауданы) – соғыс және еңбек ардагері, қоғам қайраткері. Кировоградтағы танк-техникалық училищесінде оқыды (1947). ҚазМУ-дің (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) философия факультетін (1954), Мәскеу КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін оқып бітірді (1961). 2-дүниежүзілік соғыста, 1943 – 45 жылы 2-Украин майданында шайқасты. 1947 – 59 жылы Сарысу және Свердлов (қазіргі Байзақ) аудандарында Қазақстан Компартиясы ауданы комитетінің нұсқаушысы, ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі үшінші, екінші хатшысы қызметтерін атқарды. 1961 – 63 жылы Жамбыл ауданы кеңесі атқару комитетінің төрағасы, 1963 – 67 жылы Қордай ауданы партия комитетінің 2-хатшысы болды. 1967 – 83 жылы ҚКП Сарысу және Свердлов ауданы комитеттерінің бірінші хатшысы болып істеді. 1983 жылдан ардагерлер қатарында қоғамдық қызметке белсене ат салысты. Екі рет Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі», «Халықтар достығы», «Отан соғысы» ордендерімен, көптеген медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталды. Сарысу ауданында ауылға, көшеге, Байзақ ауданында көшеге Сыздықбаев есімі берілді. Дереккөздер
Қарақұдық ауылдық округі

* Қарақұдық ауылдық округі – Ақтөбе облысы Алға ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарақұдық ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарақұдық ауылдық әкімдігі – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қарақұдық ауылдық округі – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік.
Пугачёв ауылдық округі

Пугачёв ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Пугачёво, Бесағаш ауылдары мен Сұлусай теміржол айрығы кіреді. 2013 жылы округке қарасты Аралтал ауылы Ақсай қалалық әкімдігіне берілген. Округ құрамында болған Бестау ауылы 2019 жылы таратылған. Орталығы – Пугачёво ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2489 адамды (1258 ер адам және 1231 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қараменде би ауылдық округі

Қараменде би ауылдық округі – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2006 жылға дейін Қуаныш ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақтас, Қуаныш ауылдары кіреді. Орталығы – Ақтас ауылы. Дереккөздер
Серікбек Мұқашұлы Байболов

Серікбек Мұқашұлы Байболов(5.6.1937 жылы туған, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Маловодное ауылы) – инженер-құрылысшы, техника ғылымның докторы (1983), профессор (1984), Қазақстан Республикасының Инженер академиясының академигі (1997). Бүкілодақтық сырттай оқытатын инженер-құрылыс институтын бітірген (1966). Қазақ физкультура институтында (қазіргі Қазақ спорт және туризм академиясы) аға инженер (1961–1966), проректор (1966–1973), кафедра меңгерушісі (1973–1974), Қазақ КСР-і Жоғары және орта арнаулы оқу министрінің орынбасары (1974–1979), Алматы архитектару-құрылыс институтының (1980–1987, қазіргі Қазақ Бас сәулет-құрылыс академиясы) ректоры, профессор (1987–1991), Қазақ КСР-і Мемлекеттік табиғат к-тінде бас басқармасының бастығы (1991), Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тұрғын үй құрылыс мин-лігі төрағасының орынбасары (1991–1996), Баға ин-тының директоры (1997–1998), Кәсіби бағалау одағының президенті (1999) болды 2004 жылдан Орта Азия сараптама және бағалау ЖШС-нің бас директоры қызметтерін атқарады. Байболовтың негізгі ғылыми еңбектері мен өнертабыстары әр түрлі өнеркәсіптік үйлердің еденін, сондай-ақ спорттық құрылыстарды салуға пайдаланылатын полимерлер негізінде жаңа құрылыс материалдарын жасауға және оны өңдеу мәселесіне арналған. Ол 20 өнертабыс пен 9 патент және бірқатар кітаптардың [«Спортивные сооружения», 1976; «Вяжущие вещества для производства отделочных теплоизоляционных материалов», 1983; «Композиционные строительные материалы», 1996 (телавт.)] авторы. Халықтар достығы, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Сыртқы сілтемелер * [http://www.almaty.kz/page.php?page_id493&lang3&parent_id=489] Дереккөздер
Рақымбай Оразалыұлы

Рақымбай Оразалыұлы (1870, қазіргі Шу ауданы Оразалы ауылы – 1933, сонда) – би, халық қамқоршысы. Өмірбаяны Әкесі Оразалы қоқандықтар езгісіне қарсы күресте қол бастаған батыр атанған. Рақымбай да әкесі секілді Шу өңірінде өзінің батылдығымен және шешендігімен халық құрметіне бөленген. Бішкек уездік басқармасында қызмет еткен және би болған. Патша өкіметінің отарлық езгісіне қарсы ашық наразылық танытып, жергілікті халықтың мүддесін қорғау жолында белсенділік танытты. 1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси ахуалға сай қазақтардың саяси белсенділігін арттыру жолында нақтылы іс-әрекеттер жасап, ұлттық ұйым құруға үндеді. 1926 ж. БК(б)П қатарына мүшелікке өтіп, халық мүддесі жолында еңбек етті. Еңбектері 1928 жылы өз қаржысына мектеп үйін салдырды. Сол кезде сырты қызыл сырмен сырланғандықтан «қызыл мектеп» атанған бұл мектепте әлі күнге жас жеткіншектер білім алуда. Сілтемелер * Би * Қамқоршы * Мектеп Дереккөздер
Асқар Абдулхалықұлы Беков

Асқар Абдулхалықұлы Беков(1948 жылы туған, Алматы қаласы) – физика-математика ғылым докторы (1995). ҚазМУ-ды (1971, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. ҚазМУ-дың физкультура факультетінің лаборанты (1973–1974), Қазақ КСР-і ғылым академиясының Астрофизика институтында аспирант (1974–1977), осы институтта кіші, аға ғылыми қызметкер (1977–1995) болды. 1996 жылдан Астрофиз. ин-тында бас ғыл. қызметкер. Бековтың 90-ға жуық ғыл. еңбегі жарық көрген. Дереккөздер
Пятимар ауылдық округі

Пятимар ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Пятимар, Аққұс, Борық, Плантация ауылдары кіреді. Орталығы – Пятимар ауылы. Округ құрамында болған Әлімбек ауылы 2003 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1389 адамды (723 ер адам және 666 әйел адам) құрады. Географиялық орны Батыс Қазақстан облысының оңтүстік аймағында орналасқан. Орал қаласынан 235 км, Жаңақала ауданынан 45 км қашықтықта орналасқан. Негізгі қатынас автокөлік. 200 км асфальтталған жол. Шаруашылығы Округте 144000 гектар жердің 136,0 мың гектары ауыл шаруашылық жері, соның ішінде 32 мың гектар шабындық, 104 мың гектар жер жайылым, 5982 гектар суармалы көлдіктер. Пятимар ауылдық округінде 64 шаруа қожалығы, 8 жеке кәсіпкер және жеке тұрғындар мал шаруашылығымен айналысады. Дереккөздер
Салтанат Бурақызы Ахметжанова

Салтанат Бурақызы Ахметжанова (1964 жылы туған) – экономика ғылымдарының докторы (2003). Қарағанды кооператив институтын бітірген (1985). 1985–2004 ж. Қазтұтынуодағы Қарағанды экономика университетінің аға оқытушысы, тауартану және сертификаттау кафедрасының доценті, бизнес және құқық факультетінің деканы қызметтерін атқарған. 2005 жылдан экономика және менеджмент кафедрасының профессоры 35 ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Сыпатай батыр

Сыпатай Әлібекұлы (1781/82 – 1867/68) – қазақ халқының батыры. Ұлы жүздің Дулат тайпасының Ботбай руынан. Әкесі Әлібек момын, етік тігіп, өрім өрумен аймағына аты танылған адам болған. Бірақ балалары – Андас та, Сыпатай да намысқой, өр кеуделі жігіт болып өседі. Көз көрген кескінін К.Әзірбаев: «зор денелі, құлағы сүйемдей, омырау жүні бір түп қамыстай, құлағына тұрған қырауды қамшысымен қағып түсіреді екен. Сөзге де шешен, тапқыр болыпты», – деп суреттейді. XIX ғасырдың 1-жартысында қоқандықтардың елге көрсеткен зорлық-зомбылығын көріп өскен Сыпатай батыр Қоқан хандығынан елін азат етуді өз өмірінің басты мұраты етеді. Атқа мініп, қол жинап, салық жинап жүрген Қоқан ханының жасауылдарын айдап шығады. Міне, осы кезде оның ұйымдастырушылық қабілеті жарқырай көрініп, ерлік істерімен ел құрметіне бөленеді. Арқадан ығысқан Кенесары хан оңтүстікке келіп, Қоқан бекіністеріне шабуыл жасаған соң ел азаматтарын бастап, Сыпатай батыр Кенесары ханға қосылып, оның сенімді батырларының біріне айналады. Бірақ Кенесары хан қырғыздарға соғыс жасағанда, Сыпатай батыр одан бөлініп, өз әскерін бастап кетіп қалады. Оның өзіндік себебі де бар еді. Жиырмадан жаңа аса берген албырт кездерінде өз елінің жуандары ағайынды екі батырды – Андас пен Сыпатайды сыйғызбай қуып жібергенде, олар көрші қырғыздарға барып паналаған болатын. Қырғыз ағайындар елін Қоқан басқыншыларынан қорғасқан екі батырға риза болып, өз ұлдарындай көріп, алдарына мал салып, үстеріне үй тігіп, қоныстығына жер береді. Қырғыздардың солто тайпасының манабы Қанай Сыпатайдың екінші әкесіндей болып, үлкен қамқорлық көрсетеді. Өзін баласындай етіп өсірген елге Кенесары шабуыл жасамақ болғанда, не істерін білмеген ол қатты қиналады. Ақыры өздеріне адамгершілікпен соншалық жақсылық жасаған елге шабуыл жасауға ұжданы жібермейді, әрі ата жұртының ежелгі көршісі бауырлас елмен қарым-қатынасты бұзғысы келмейді. Сөйтіп екі жақтың арасындағы қантөгіске қатысудан бас тартады. Кейіннен 1860-жылдары Черняев бастаған орыс әскерінің Қоқан хандығына қарсы жорығына Сыпатайдың балалары қатысады. Сыпатай батыр қайтыс болған соң оның асы 1870 жылы Меркіге таяу жерде Сарыкемерде берілді. 1992 жылы С. б-дың 210 жылдығы аталып өтілді. Мазары жаңғыртылып, қайта салынды. 2002 жылы Сыпатай батырға Меркі ауданының іргесінен үлкен ескерткіш тұрғызылды. Дереккөздер
Сағди Ширази

Муслихаддин Әбу Мұхаммед Абдуллах ибн-Мушрифаддин, Сағди Ширази (1203 — 10 ж. ш., Шираз қаласы — 9.12.1292, сонда) — парсы-тәжік әдебиетінің классигі. Шираз қаласында дін қызметкерінің отбасында өмірге келген. Сағди 13 жасында әкесінен айырылып, өмір тауқыметін ерте тартқан. Бағдадқа келіп, Низамия медресесінде оқыды, кейін Мустанмирияда білім алды. Аталмыш оқу орнында ислам дінінің негізі, Құран және оған түсініктеме, медицина, филология, математика, тарих, логика, поэзия, т.б. пәндерді оқыды, әсіресе араб поэзиясынан мейлінше сусындады. Сағди Меккеде мінажат етіп, Үндістан, Хаджаз, Орта Азия мен Шығыс Түркістан, Солтүстік Африка елдерін аралады. Иерусалимде крестшілдермен соғыста тұтқынға түскен Сағдиды Алепоның саудагері сатып алып, өзінің қызына үйлендірген. дағы кесенесі]] Сағди бұл қаладан қашып шығып, Шамға келіп орнығады. 1257 ж. туған жеріне оралып, “Бустан” дастанын (алғашқы аты “Сағдинаме”) жазды. Оны бітірісімен, 1258 ж. “Гүлстан” атты шығармасын жариялады. Ақын екі шығармасын да Шираздың билеушісі Әбу Бәкр ибн Сағдиге (1226 — 60) сыйға тартты. Сағдидің қара сөз бен өлең үлгілері кезектесе жазылған “Бес мәжіліс” және ғазалдардан тұратын “Торжибанд” жинақтары бар. Сағди есімі Шығыс поэзиясында лирикалық ғазал жанрының негізін салушы ретінде аталады. Сағди шығармашылығының әлем әдебиетіне ықпалы мол болды. Оның шығармалары Еуропаға 17 ғасырда жиһангез Адам Олеари арқылы мәлім болды. “Гүлстан” туындысы француз (1634), неміс (1635), латын (1951) тілдеріне аударылды. Ресей ақыны А.С. Пушкиннің “Бақшасарай фонтаны”, “Ескерткіш” атты туындыларынан Сағди шығармаларының әсері байқалады. Сағди өлеңдерін Л.Н. Толстой жоғары бағалап, “Гүлстан” шығармасынан үзінділер мен афоризмдер аударған. Қазақ арасында Сағди шығармалары ерте кезден белгілі. “Бустан” дастанындағы адамгершілік идеялар Абайдың “Алла деген сөз жеңіл”, “Әсемпаз болма әрнеге” өлеңдері мен 38-қара сөзіндегі ойлармен үндескен. Ақын М.Майлыкентидің “Тухфа уа жусхурият” атты өлеңмен жазылған шығармасы мен “Бустан” дастанының композициялық желісінің ұқсастығын аңғаруға болады. Сағдидің “Бустан” дастанының үзінділері қазақ тілінде (1966, 1973) басылып шықты. Дереккөздер:
Рубёжин ауылдық округі

Рубёжин ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Рубёжинское ауылы кіреді. Орталығы – Рубёжинское ауылы. Округ құрамында болған Чулпан ауылы 2011 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1482 адамды (737 ер адам және 745 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Есентай Рақымов

Есентай Рақымов (1941, Көктерек ауданы Мыңарал ауылы – 2 қаңтар 2003, Алматы) – ғалым, техника ғылымы докторы (1988), профессор (1988), Қазақстан Жаратылыстану ғылыми академиясының академигі. *1965 ҚазМУ-ді *1971 КСРО ҒА Машинатану институты аспирантурасын (Мәскеу) бітірген. *1965 – 1968 жылы ҚазМУ-де ассистент, аға оқытушы, *1972 – 1977 жылы аға оқытушы,доцент *1977 – 1983 жылы декан *1983 – 1986 жылы кафедра меңгерушісі қызметтерінде болған. *1997 жылы ҚазМУ-де профессор. Марапаттар 8 ғылым кандидатын тәрбиелеп шығарған. 124 ғылыми еңбек, оның ішінде 4 монография, 6 оқу құралының авторы. Шығармалары * Колебания и устойчивость роторных машин. А.-А., 1986. * Приложение основных положений и законов, шарнирнорычажных нелинейной механики деформируемого твердего тела к задачам динамического анализа плоских – упругами звеньями. механизмов с гибкими и – упругами звеньями А., 1995. Сілтемелер * Ғалымдар * Техника * Ассистент Дереккөздер
Көктерек (Сарыағаш ауданы)

Көктерек — Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы 1981 жылы құрылған кент, Көктерек ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыағаш қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде, Келес өзенінің сол жағасында. Халқы Көктеректе 1101 м тереңдіктен шығатын ыстық, минералды сумен емдеу курорттары бар. Кентте орта мектеп, клуб, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Ауыл көріністері Дереккөздер
Сайқын ауылдық округі

Сайқын ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сайқын, Мәмбет, Жәрмеңке, Шонай ауылдары кіреді. Орталығы – Сайқын ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4789 адамды (2376 ер адам және 2413 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Бадырақкөз

Бадырақкөз, экзофтальм ( — сыртқы және — көз) — көздің ұясынан сыртқа ығысуы түрінде байқалатын сырқат. Бадырақкөз шын және жалған болып ажыратылады. Шын бадырақкөзге көз бен көз ұясының аурулары, ал жалған бадырақкөзге көздің нашар көруінен болатын аурулар жатады. Шын бадырақкөз тұрақты, ауыспалы, солқылдақ болып үшке бөлінеді. Тұрақты б-дің басты себептері: жалпы организм аурулары (лейкемия, тиреотоксикоз, т.б.), бас аурулары (ми ісігі, қан тамырларының кеңеюі), мұрын қуысы ісігінің немесе қабынуының көзге шабуы. Ауыспалы бадырақкөз тамырдың варикозды кеңеюінің салдарынан пайда болады. Венадағы қан қысымы көбейгенде көз ұясынан алға қарай ығысып, қайтқанда — ішіне түсіп, шүңірейіп тұрады. Солқылдақ бадырақкөз кезінде ішкі ұйқы артериясы мен көз қуысының арасында қосымша қан тамыры (жалғама) пайда болады. Мұндай жалғама іштен немесе қан тасу аурулары, бастың жарақаттануы салдарынан пайда болады. Бадырақкөзді негізінен операция жасау арқылы емдейді. Дереккөздер
Раузат әс-Сафа

“РАУЗАТ ӘС-САФА”, “Раузат әс-Сафа фи сират әл-анбийа уа-л-мулук уа-л-хулафа” (“Әулиелердің, патшалардың және халифтердің өміріне байланысты тазалық бағы”) — тарихи шығарма. 1498 жылы парсы тілінде жазылған. Авторы — Мирхонд атанған Мұхаммед ибн Хавандшах. Шығарма әлем жаралған күннен бастап, Сұлтан Хусеин-и Байқараның билік құрған (1469 — 1506) кезеңіне дейінгі тарихты қамтиды. Еңбек 7 томнан тұрады. Автор алғашқы кітабында өз еңбегінің негізіне алынған тарихи шығармаларды (араб, парсы тілдеріндегі) атап өткен. Кейінгі томдарда: 4-том Иран, Орталық Азия мен Үндістандағы Аббас әулетінің билік құрған кезеңін, 5-том Шыңғысхан және оның ұрпақтарының тарихын, 6-том Әмір Темір әулетінің тарихын, географиялық қосымшасы бар 7-том Сұлтан Хусеиннің тарихын баяндайды. Соңғы томды Мирхондтың немересі, “Хабиб ас-сийардың” авторы, тарихшы Хондемир аяқтаған. Бұл еңбек ұзақ уақыт еуропа ғалымдары үшін Иран мен Орталық Азия тарихын зерттейтін бірден-бір дерек көзі болды. Мирхонд өз шығармасында Жувейни, Рашид әд-Дин, Шараф әд-Дин Әли Йезди, Низам әд-Дин Шәми, Абд әр-Раззақ Самарқанди, Хафиз-и Абру, т.б. еңбектерін негізге алған. Сондай-ақ ол тарихшылардың еңбектерінде қамтылмаған деректерді де тапқан. РАУЗАТ ӘС-САФАда 14 — 15 ғ-лардағы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның тарихы, Моғолстанның ішкі саяси жағдайы, Әмір Темір әулетінің Жетісу мен Шығыс Түркістанға жорығы жайындағы дәйекті материалдар бар. Бұл қолжазба кеңінен тарап, әлденеше рет қолдан көшірілді, кейінірек литогр. тәсілмен Тегеранда (1854), Бомбейде (1849), Лакнауда (1891) басылды. 1960 жылы Тегеранда 9 том болып шықты. Орыс тілінде оның жекелеген үзінділері Орталық Азия мен Қазақстанға байланысты материалдар жинағында жарық көрді. Дереккөздер
Саралжын ауылдық округі (Бөкей ордасы ауданы)

Саралжын ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Саралжын ауылы кіреді. Орталығы – Саралжын ауылы. Округ құрамында болған Бескөл ауылы 2020 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 997 адамды (514 ер адам және 483 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Садық Көлбаев

Садық Көлбаев (14.10.1903, Төле би ауданы Қазақстан ауылы) – Социалистік Еңбек Ері. Дулат тайпасының Жаныс руынан. Еңбек жолын 1929 жылы Қазақстан ұшымшарында коллективтендіру кезеңінен бастап, 1943 жылы осы ұжымшардың егіншілер бригадасының звено жетекшісі болды. Егін өсіруде жоғары көрсеткіштерге жетті. КСРО Жоғары Кеңесі Президиумы 1948 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын берді. Сілтемелер
Титрлік талдау

Титрлік талдау, титриметрлік талдау, титриметрлік әдіс (франц. tіtre – сапа, сипат) – сандық талдау әдістерінің жиынтығы. Титрлік талдауда зерттелетін құраушының мөлшері онымен әрекеттесуге жұмсалатын реактив (титрант) көлеміне сәйкестендіріліп есептелінеді. Титрлік талдауда химиялық реакцияны жүзеге асыру – талдаудың соңғы сатысы болып табылады. Титрлік талдау кезінде реактивті сыналатын ерітіндіге біртіндеп қосады. Реактив ретінде концентрациясы нақты арнайы ерітінділер және стандартты титрленген ерітінділер (СТЕ) пайдаланылады. Титрлік талдау орындау әдісі бойынша тура, кері, жанама, ал химиялық реакциялардың түрлеріне қарай қышқыл-негіздік, тотығу-тотықсыздану, кешенді, т.б. титрлеу әдістері болып бөлінеді. Титрлік талдаудың соңғы нәтижесін білу үшін индикаторлық және аспаптық әдістер қолданылады. Бұл әдістердің барлығында да нәтижелерді есептеу титрлеуді эквивалентті нүктеге дейін жүргізуге негізделген. Дереккөздер
Қалима Дәулетиярқызы Көлбатшаева

Қалима Дәулетиярқызы Көлбатшаева(5.5.1941 ж. т., Еңбекшіқазақ ауданы Алматы облысы) – еңбек ардагері. ҚР Жоғары Кеңесінің депутаты (1994). Жамбыл технологиялық институтын (1970), ҚР Мемлекеттік қызмет академиясын бітірген (2000). 1960 – 1982 жылы облыстық нан пісіру бірлестігінің лаборатория меңгерушісі, бас инженері және директоры, 1982 – 1990 жылы облыстық тағам комбинатының директоры, 1990 – 1999 жылы Шымкент қаласындағы Абай ауданы атқару комитетінің төрағасы, қала әкімінің орынбасары, шағын және орта бизнес комитетінің төрайымы, 1999 – 2003 жылдары Қатынкөпір ауылдық округінің әкімі қызметтерін атқарды. Қазір облыс іскер әйелдері федерациясының президенті, облыс бойынша үкіметтік емес ұйымдар конфедерациясының үйлестірушісі және т.б. қоғамдық жұмыстар атқаруда. «Құрмет белгісі» (1971), Еңбек Қызыл Ту (1976) ордендерімен, «Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығы» мерекелік медалімен марапатталған. Сілтемелер
Саралжын ауылдық округі (Қаратөбе ауданы)

Саралжын ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қарақамыс, Сәуле ауылдары кіреді. Орталығы – Қарақамыс ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1473 адамды (754 ер адам және 719 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Көлкент

Көлкент — Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл, Көлкент ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Ақсукент ауылынан солтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде. Халқы Тарихы 1965 жылы Денсаулық сақтау министрлігінің дәрілік шөптер дайындайтын Фрунзе атындағы кеңшарының орталығы болып, 2000 жылға дейін Қызылқыстақ ауылы аталып келді. Инфрақүрылымы Орта мектеп, мәдениет үйі, емхана, шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Дереккөздер
Бажа

Бажа— туыстықты білдіретін ұғым. Апалы-сіңлілі немесе туысқан қыздарға үйленген жігіттер бір-біріне бажа болады. “Төрт аяқтыда бота тату, екі аяқтыда бажа тату” деген мақал Бажалардың көңіл жақындығын танытады. Түсіндірме сөздік Бір кісінің (кейде бір ауылдың, бір елдің) қыздарына үйленген адамдар арасындағы жақындық, іліктік осылай аталады. «Екі аяқтыда бажа тату, төрт аяқтыда бота тату» (мақал). Осындай дыбыстық тұлғада бүл сөзді кейбір түркі тілдерінде кездестіреміз. Қырғызша — бажа; түрікмен тілінде — бажа; өзбекше — божа; тува тілінде — бажа. моңғол тобына жататын тілдерде де «бажа» мағынан сәйкес келіп жатады: моңғол тілінде — баз; Қалмақша да дәл осы тұлғада; Бурятша — база. Тунгус-маньчжур тобындағы кейбір тілде де «баца» сөзі біздегі «бажа» мағынасын береді. Түркі тілдерінің ішінде якут тілінің дерегі басқаша мәлімет береді. Мұнда «база» тұлғасы «келін» мағынасын ұғындырады. Осы сөз арқылы «бажаның» түпкі төркініне жол табуға болады. Маньчжур тілінің дерегі сөз төркініне бір табан жақындата түседі: «баша» бұл тілде біздегі «балдыз» мағынасында қолданылады. Ол маньчжур тілінде моңғол тілі әсерінен пайда болғанын байқаймыз. Жазба моңғол тілінде — бачаган, қазіргі моңғолша — бацган, бурят тілінде — басага(н) тұлғалары «қыз», «қыз бада» мағыналарында көрінеді. Келтірілген деректерді ой елегінен өткізіп, зер сала қараған адамға «бажа» сөзінің тууына себепші болған моңғол тілінде «қыз» мағынасын беретін «бачаган» сөзі болуы лайықты. Бұл тұлға басқа тілге өткен сайын өзінің мағынасына өзгеріс кіргізіп отырғанын маньчжур тілінің дерегінен көрініп отыр. Біреудің балдызына үйленген адамға «баша» сөзі қолма-қол ауысқан деп айтсақ, қоғам дамуына байланысты сөз мағынасының өзгеріп отыратын зандылыққа теріс, кереғар бола да бермейді. Сөйтіп, «бажа» сөзінің төркіні моңғол тілі екен де, тұңғыш мағынасы «қыз» дегенді білдіріп, одан кейінгі кездерде «балдыз» ұғымын, басқа тілдерге ауысқанда балдызға үйленген ер адамдарға «бажа» аты ауысқан деуге болады. Дереккөздер
Кекіре себетбасы

Кекіре себетбасы – астралылар тұқымдасы себетбас туысына жататын көп жылдық шөптесін монотипті өсімдік. Жетісу (Жоңғар) Алатауынан Кетпен тауына дейінгі аймақта, Күнгей, Іле Алатауында кездеседі. Кекіре себетбасының биіктігі 20 – 60 см. Жуан тамырынан тік, дара сабағы өсіп шығады. Етженді жапырағының шеттері тілімденіп келеді. Қызғылт-күлгін түсті себет гүлдері шашақ гүлшоғырына топтасқан. Тұқымынан көбейеді. Маусым – шілде айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жеміс береді. Тұқымы сырты тегіс, ұзынша келеді (ұзындығы 5 – 6 мм), оның айдаршасы ақ түсті. Кекіре себетбасы – өте сирек кездесетін өсімдік. Жылдан жылға таралу аймағының азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.amaranthus.ru/rasteniya/v/centaurea.php/ кекіре] * [http://www.plantarium.ru/page/view/item/42431.html/ галерея] * [http://gardenika.ru/trebuyut_10_minut_v_nedelyu/vasilek_centaurea.html/ Василек]
Сарыой ауылдық округі

Сарыой ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шағырлой, Көздіқара ауылдары кіреді. Орталығы – Шағырлой ауылы. Округ құрамында болған Жаңақоныс, Қызылтаң ауылдары 2024 жылы таратылған. Округте 2 мектеп бар: Абай орта мектебі мен Көздіқара негізгі мектебі. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 786 адамды (413 ер адам және 373 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сарытоғай ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Сарытоғай ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жанама, Сарман ауылдары кіреді. Орталығы – Жанама ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 941 адамды (468 ер адам және 473 әйел адам) құрады. Дереккөздер