Ирактың Кувейтке басып кіруі

Ирактың Кувейтке басып кіруі —1990 жылы тамызда Ирак пен Кувейт арасындағы әскери қақтығыс, ол 2 күнге созылды және Ирак армиясының жеңісіне және кейіннен Кувейтті Ирактың басып алуына әкелді, нәтижесінде Парсы шығанағындағы соғыс басталды. Қақтығыс тарихы 1990 жылы 18 шілдеде Саддам Хусейн Кувейтті соңғы 10 жыл ішінде румайла шекара кен орнынан Ирак мұнайын заңсыз өндірді деп айыптады. Өтемақы ретінде Кувейт Ирактың 14 миллиард долларлық қарызын есептен шығарып, тағы 2,5 миллиард төлеуі керек еді. Кувейт Әмірі шейх Джабер әл - Ахмед әл-Джабер Ас-Сабах қойылған талаптарды орындаудан бас тартты. Келесі күндері Ирак әскерлері Кувейт шекарасына қарай тартыла бастады, дегенмен Саддам Хусейн содан кейін Кувейтпен келіссөздерде делдал болған Египет президенті Хосни Мүбаракқа дауды бейбіт жолмен шешуге дайын екенін айтты. 1990 жылы 1 тамызда Ирак тарапы Сауд Арабиясының Джидде қалаларының бірінде Кувейт делегациясымен әрең басталған келіссөздерді тоқтатты. Ирак тарапының талаптары өтеусіз материалдық көмекке және Кувейттің аумақтық жеңілдіктеріне дейін қысқарды. Ирак көшбасшысы сол күні Кувейт әмірімен болған келесі әңгімеге ие болды. Аңыз бойынша, түстен кейін Әмірге қоңырау шалып, Хусейн: "қалайсың, о, Шейх Джабер?"Аллаға шүкір, өзімді жақсы сезінемін, қазірдің өзінде тамақтандым", — деп жауап берді. "Аллаға ант етемін, - деді Саддам, - сіз енді Кувейтте таңғы ас ішпейсіз!» Тараптардың күштері Кувейт: 27200 әскери қызметші (резервте тағы 20300 адам). Сондай-ақ, Кувейт аумағында Сауд Арабиясынан және басқа үшінші елдерден (бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін) белгісіз жалдамалы әскерлер, АҚШ келісімшарттары және 220-ға жуық ағылшын әскери мамандары болды. Кувейттің құрлықтағы күштері 16000 тұрақты әскер сарбаздары мен 7200 Ұлттық гвардия сарбаздарынан тұрды: * 281-ден 339-ға дейінгі танктер: 165-тен 213-ке дейін "Чифтен", 70 "Викерс", 40 "Центурион" және 6 M-84. * 1034 БМП және БТР: 100 "Саладин" барлау бронетранспортері, 90 "Феррет", 245 БМП-2, 231 m113 бронетранспортері, 56 m901 ITV, 130 "Сарацен", 100 TH-390, 62 V-300 және 20 V-150. * 200-ге жуық артиллерия: 36 M109A2 sau, 20 (немесе 80) MK F3, 40 ауыр 120 мм RTF 1 минометтері, 16 сүйретілетін M101 зеңбіректері және кем дегенде 48 жеңіл 81 мм минометтер. * 3750 PTUR TOW, 200 PTRK Vigilant, 120 PTRK "fagot" және 20 PTRK HOT. * 12 "Луна-М" ОТРК. Кувейт армиясының бөлімшелері: 15-ші танк бригадасы (Кувейт Сити), 35-ші танк бригадасы (Мутла асуы), 6-механикаландырылған бригада (Мутла асуы), Әмір гвардиясы (Кувейт Сити), 25-ші командо бригадасы (Мутла асуы) және шекара әскерлерінің бригадасы (тірек шекарадағы пункттер). Кувейттің әуе күштері 1800 Кувейт әскери қызметшісінен тұрды, сонымен қатар басқа елдерден, соның ішінде Пәкістан мен Иорданиядан келген келісімшарттар осы түрдегі әскерлерге қызмет етті. Олардың қызметінде болды: * 79 жауынгерлік және жаттығу ұшақтары: 20 Mirage F1CR, 4 Mirage F1BK, 24 A-4KU, 3 TA-4KU, 12 Lighthing, 4 Hawker Hunter және 12 Hawk Mk.64; * 8 көлік ұшағы: 4 L-100-30, 2 DHC-4 және 2 DC-9; * 33 тікұшақ: 17 Sa.342, 10 Sa.330 және 6 AS.332B. Кувейт Әскери-теңіз күштері 2200 Әскерден тұрды және 54 түрлі сыныпты әскери кемелер болды, оның ішінде 6-сыныпты 8 TNC-45 зымыран қайығы және 2-сыныпты TPB-57. Ирак: тұрақты армия мен Республикалық гвардияның 88000 сарбазы. 690 танк, 556 өздігінен жүретін және сүйретілетін мылтық, 120 ұшақ, 96 тікұшақ және екі теңіз тобы. Шапқыншылық 1990 жылы 2 тамызда таңғы сағат 2:00-де 88 мың сарбаз бен 690 танкі бар Ирак тобы Кувейт территориясына басып кірді. Шапқыншылық екі бағытта болды: бір броньды және бір механикаландырылған дивизия Эль-Кувейтке дейінгі негізгі тас жол бойында және бір броньды және бір механикаландырылған дивизия Кувейт астанасын елдің оңтүстік бөлігінен кесу мақсатында Эль-Кувейттен оңтүстікке қарай. Ирак теңіз жаяу әскерлері қайықтардан түсіп, Эль-Кувейтке жағалаудан шабуыл жасады. Ирак авиациясы Эль-Кувейтке шабуыл жасады. Бірінші болып Ирактың арнайы күштері Кувейт аумағына кіріп, негізгі күштерге жол ашты. Түнгі сағат 01:00-де Ирактың арнайы күштері Ирак-Кувейт шекарасындағы Сидерия бекінісін, полиция бекеттерін және Абдали кеден бекетін басып алуға кірісті. Арнайы күштердің байланыс тораптарын басып алуы екі мемлекет арасындағы бүкіл шекарадағы байланысты бұзды. Ирактың X-25 зымыранмен басқарылатын су-22 бомбалаушысы Кувейт-Ситидегі "Умм әл-Кайман" байланыс орталығын қиратты және Кувейт армиясының қолбасшылығы жағдайды бақылауды мүлдем жоғалтты. Ирактың негізгі күштері шабуыл басталғанға дейін жарты сағат бұрын, сағат 01:30-да Ирактың арнайы күштері Кувейт әмірлігін басып алу мақсатында тікұшақтардан ulgi:Np5-ке қонуға тырысты, бірақ м-84 танктері қолдаған Әмір гвардиясы бұл шабуылды бұзып, ирактықтарға айтарлықтай шығын келтірді.Бұл әмірлікке жақын маңдағы Сауд Арабиясына эвакуациялау арқылы қашуға мүмкіндік берді. Сағат 5:00-де Сарайға Ирак армиясының негізгі күштері тартылды. Осы уақытта Ирактың арнайы күштері ақпарат министрлігінің ғимаратын басып алды. 2 тамыздың соңына дейін жалғасты.Нәтижесінде бүлінген сарайды Ирак бөлімшелері басып алып, тонап кетті. Бұл шайқаста Әмірдің інісі Фахд әл-Ахмед әл-Джабер қаза тапты, ол 1982 жылы Ливанда Палестинаны ерікті ретінде азат етуді ұйымдастыру үшін күрескен. Түнгі сағат 02:00-де Ирактың ереуіл авиациясы Кувейт әмірлігінің әскери және азаматтық нысандарына соққы берді. Елордада Ми-25 жауынгерлік тікұшақтары Кувейт броньды машиналарын жойып, атыс позицияларын баса бастады. 06: 00-де Митла асуының жанында соғыстың алғашқы танк шайқасы болды. Я нәтижесінде 17-ші танк бригадасының Ирак Т-72 бөлімшелері Кувейттің 6-шы механикаландырылған бригадасының Викерс танктерін жойды; 6-бригаданың командирі полковник тұтқынға алынды. Жауап алу кезінде ол Ирак танк күштерінің шабуылын 48 сағат ішінде тоқтатуға бұйрық бергенін, бірақ олардың қорғаныс позицияларынан тез өтеді деп күтпегенін мәлімдеді. Үлкен Нп5 деп аталатын үлкен шайқас 2 тамызда Эль-Кувейттің батыс маңындағы Эль — Джахрада, Эс-Салмиде (араб.: السالمي) - Эль-Джахра. Таңертеңгі сағат 04:30-да полковник Салем аль-Масуд басқарған Кувейт армиясының 35-ші танк бригадасы Ирак әскерлерінің Эль-Кувейтке шабуылына жол бермеу үшін әл-Джахра аймағына көтерілуге бұйрық алды. Сағат 05:00-де 35-ші бригаданың бөлімшелері номинацияны бастады, бірақ уақыттың жетіспеушілігінен бригада толық емес құрамда шайқасқа шықты. Британдық "Чифтен" танктерімен жабдықталған бригаданың екі танк батальонының ішінде БМП-2 ротасының қолдауымен және 155 мм мылтықтың аккумуляторымен бір ғана танк батальоны шайқасқа қатысты. Сағат 05:30-да Ирактың Республикалық гвардиясының "Хаммурапи" танк дивизиясы Т-72 танктерімен және жаяу әскердің жауынгерлік машиналарымен жабдықталған Эль-Кувейтке кірді. Дивизия жаяу бағанамен қозғалды, ал Кувейт танктерімен кездесу ирактықтар үшін тосын сый болды. Сондықтан кувейттер оларды ұстай алды және джахра қаласындағыевые 4 тамыздың екінші жартысына дейін жалғасты. Сонымен бірге, Кувейт мәліметтері бойынша, бірінші қақтығыста 25 ирактық Т-72 жойылды (қазіргі мәліметтер бойынша, ирактықтар бұл шайқаста бірде-бір танк жоғалтқан жоқ), ал Кувейт жағынан 2 "Чифтен" жоғалды. Екінші шайқаста Джахра қаласынан бес шақырым жерде орналасқан көпірдің жанында танк шайқасында 8 Чифтен танкі мен 3 m113 бронетранспортері жойылды.Осы шайқастардан кейін 35-ші бригаданың қалдықтары жанармай мен оқ-дәрілердің жетіспеушілігінен ұрыстан шығып, Сауд Арабиясының аумағына шегінуге мәжбүр болды. Танк шайқастарының тәжірибесі көрсеткендей, Чифтен танктері жаяу әскерді жеңуге арналған снарядтармен де істен шыққан. Теңізде Ирактың зымырандық және десанттық қайықтары Эль-Кулая мүйісінен және Файлака аралынан шабуылға ұшырады. Эль-Кулая мүйісіндегі Әскери-теңіз базасында көптеген шетелдік әскери қызметкерлер тұтқынға алынды. 3 тамызда Кувейт аумағында әлі де жеке қарсыласу ошақтары болды. Али Әл-Салем әуе базасында Кувейт әуе күштерінің тікұшақтары "Супер Пума" Кувейт армиясының қоршалған бөліктерін қамтамасыз етуге тырысты. Тікұшақтардың бірі жерге соқтығысып, оның бортындағы оқ-дәрілер жарылып, қатты жарылыс пен өрттің салдарынан Кувейттің соңғы үш "Супер Пума"тікұшағы жойылды. 4 тамызға қарай Кувейт әскері толығымен жеңіліп, Ирак әскерлері елдің аумағын бақылауға алды. Тек 5 мың Кувейт сарбазы елден Сауд Арабиясына қашып үлгерді. Жеке қарсыласу ошақтарын басу 6 тамызға дейін жалғасты. Шығындар Адам шығыны Ирактың шығыны: тұтқындау Иракқа 295 адам қаза тауып, 361 адам жараланды. Кувейттің шығыны: Кувейт дереккөздерінің хабарлауынша, Кувейт Қарулы Күштерінің 4200 әскері қаза тауып, 12000-ы тұтқынға алынды. Басқа елдердің шығындары: басқа мемлекеттерден бірнеше сарбаз өлтірілді, атап айтқанда Кувейт Әуе қорғанысы/әуе күштерінің құрамында шетелдік әскери қызметші Раад Сабри өлтірілді, бірнеше жүз адам тұтқынға алынды (тек Эль-Кулая мүйісіндегі Әскери-теңіз базасында 213 шетелдік әскери қызметші тұтқынға алынды). Еуропа елдері мен АҚШ-тың 800-ге жуық азаматы да ұсталды. Броньды машиналардың жоғалуы Ирактың шығыны: 120 бірлік бронетранспортер жоғалды; * 1 Boeing 727-200; * 1 Hawker HS-125 . Кеңестік әскери авиацияның кішігірім қалдықтары Сауд Арабиясына қоныс аударуға үлгерді, оның ішінде 15 Mirage F-1 және 19 A-4. Ұлыбританияның Шығындары * 1 Boeing 747 G-awnd жолаушылар лайнері (ирактықтар экипажымен және жолаушыларымен бірге басып алды) * Флоттың шығындары Ирак операциясының нәтижесінде Кувейт қолда бар 54 әскери кеме мен қайықтың 52-сінен айырылды. Олардың ішінде 8 зымыран қайығының 6-сы болды (1 Ирак әскери-теңіз күштері қатарына қосылды). Сондай-ақ кем дегенде 105 сауда және жеке әскери-теңіз кемелері алынды. Ирактың шығындары нақты белгісіз. Ирак дереккөздерінде шапқыншылық кезінде бір "ара" зымыран қайығы зақымдалғаны туралы ақпарат бар. Кувейттер соғыс кезінде Ирактың белгісіз типтегі 4 қайығын жойды деп мәлімдеді. Басқа шығындар Сонымен қатар олжа ретінде Иракқа қолға түсті: * 3750 танкке қарсы басқарылатын TOW зымырандары; * ~600 басқарылатын әуе-әуе зымырандары (шамамен 200 R. 550 Magic, 174 S. 530 және 207 AIM-9H); * 12 тактикалық-зымыран кешені және оларға 120 баллистикалық зымыран; * 100-ден астам кемеге қарсы басқарылатын MM-40 Exocet зымырандары; * 4 i-Hawk зениттік зымыран кешендерінің батареялары; * 1 SKYGUARD ҚРЗ; * толық емес мәліметтер бойынша әр түрлі ҚРЗ үшін кемінде 875 зениттік басқарылатын зымыран; * 332 жоғары жарылғыш 245 кг MK авиациялық бомбалары.M2, 840 кассеталық 222 кг MK-20 бомбалары және бірнеше мың инертті және практикалық жауынгерлік бомбалар; * Британдық өндірістегі танкке қарсы миналар, олар кейінірек Иракқа қарсы коалицияның танктеріне қарсы сәтті қолданылды. Кувейтті аннексиялау Шапқыншылық кезінде Ирак күштері Кувейт әскери күштері құрған революцияға ықпал етіп, Кувейт Республикасын жариялады. Құрылған "Еркін Кувейттің уақытша Үкіметіне" 9 Кувейт офицері кірді, олардың басында Алаа Хусейн Али, номиналды Мемлекет басшысы (Rais al-Wuzara), бас қолбасшы, қорғаныс және ішкі істер министрі болды. Республикалық режим монархистерді халыққа қарсы, антидемократиялық, империалистік және сионистік саясатқа, сондай-ақ ұлттық ресурстарды иемдену арқылы байытуға айыптады. 8 тамызда Ирак үкіметі Кувейттің Иракпен бірігуі туралы жариялады. Ирактың революциялық қолбасшылық кеңесі: "еркін уақытша Кувейт Үкіметі Ирактағы рыцарь арабтар мен олардың жорық жетекшісі Президент фельдмаршал Саддам Хусейн басқарған тайпалардан оларды үлкен отбасына ұл ретінде қабылдауды, Кувейтті ұлы Ирактың, ана Отанының құрамына қайтаруды және Ирак пен Кувейттің толық бірлігін қамтамасыз етуді сұрауға шешім қабылдады"деп мәлімдеді. Хуссейн Алиге Ирак Премьер-Министрінің орынбасары лауазымы берілді. 28 тамызда Кувейт Ирактың 19-шы провинциясы болып жарияланды, Али Хасан әл-Маджид губернатор болып тағайындалды. Кувейттің бейбіт өмірге оралуы Кувейт аумағында действий қимылдары аяқталғаннан кейін, келесі екі айда тәртіпсіздіктер, тонау және диверсиялық әрекеттер болды. Ирак шенеуніктері оларды тек кувейттер ғана емес, сонымен қатар Кувейттің палестиналық және ирандық тұрғындары жасағанын атап өтті, Ирак басшылығы олардың кейбір сарбаздарын да өршітті деп айыптады. Қазан айының басында жағдай негізінен тұрақтанды. Құқықтық тәртіп орнату барысында Кувейттің "Аль-Фухуд" террористік тобы бейтараптандырылды. Оның барлық 28 содыры жойылды. Халықаралық реакция 1990 жылы 2 тамызда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Ирак әскерлерін Кувейттен дереу шығаруға шақырған № 660 қарар қабылдады. Соғыс араб әлемінде бөлінуге әкелді. Американдық тарихшылар Егер Сауд Арабиясы мен кейбір Парсы шығанағы елдері Ирактың әрекеттерін өздерінің қауіпсіздігіне қауіп төндіретіндіктен айыптаса, Ирактың Египет пен Сириядан жасаған әрекеттерін айыптау аймақтық көшбасшы мәртебесі үшін бәсекелестікке байланысты екенін атап өтті. Екінші жағынан, Иордания, Йемен, Палестина, Судан, Мавритания және Ливия сияқты елдер Ирактың әрекеттерін айыптай алмады. АҚШ, Ұлыбритания және Франция Ирактың банктеріндегі шоттарын қамауға алып, Иракқа қару-жарақ эмбаргосын енгізді. Кувейт халқының Палестина бөлігі Ирак армиясын азат етушілер ретінде қарсы алды. 2 тамызда Вашингтондағы Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында АҚШ президенті Джордж в. Буш, Орталық қолбасшылықтың басшысы Норман Шварцкопф пен Біріккен штаб бастықтарының төрағасы Колин Пауэллдің ықпалымен Парсы шығанағы аймағына әскер жіберуге шешім қабылдады. Саддам Хусейн Кувейттен кейін Сауд Арабиясына басып кіруге шешім қабылдауы мүмкін еді. АҚШ-тың Ғарыштық барлауы Ирак армиясының кем дегенде жеті дивизиясының Сауд Арабиясының шекарасына көтерілуін анықтады. Бағдад радиосы тоғыз жаңа жаяу әскер, бір танк дивизиясы және бір Республикалық гвардия дивизиясының құрылғанын хабарлады. 6 тамыздан бастап Сауд Арабиясының құрлық әскерлерін солтүстікке, басып алынған Кувейтпен шекараға көшіру басталды. 3 тамызда КСРО эмбаргоға қосылды. 4 тамызда Саддам Хусейн жеңістен кейін бірден басқа мемлекеттің бірінші басшысын қабылдады. Үлкені: дәйексөздің басталуы: Кувейт-Ирак жері... Мен екіұшты мәлімдеме жасамаймын, біз мүмкін үндемей, сөйлегіміз келмеді, бірақ егер біз біреуге айтсақ, онда біз өз сөзімізде шын жүректен боламыз. Бізде Кувейтке қарсы жоспарлар болған жоқ, бірақ біз көргенде қастандық және бізге қарсы... бұл біздің аймақта алауыздықты тудырады... біз бұл мәселенің шешімін жоспарлап, іздей бастадық.Үлесі: дәйексөздің соңы 4 тамызда Қытай Иракқа қару-жарақ жеткізуді тоқтату туралы жариялады. 6 тамызда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Иракпен сауда эмбаргосын енгізуді көздейтін № 661 қарар қабылдады. 8 тамызда АҚШ президенті Джордж Буш Саддам Хусейнге ешқандай келіссөздер мен шарттарсыз Кувейттен әскерлерді шығару туралы талап қойды. Сол күні Алғашқы американдық әскерлер (82-ші десанттық дивизия) "шөл қалқаны"операциясы аясында Сауд Арабиясына келе бастады. 9 тамызда Саддам Хусейн АҚШ президенті Джордж Бушқа Сауд Арабиясына қарсы агрессивті жоспарлары жоқ деп жауап берді. 11 тамызда Сауд Арабиясына қосымша шетелдік қарулы күштер келе бастады. 12 тамызда Ирак парламенті егер Иракқа шабуыл жасалса, әскери жауап Жер шарының кез келген жерінде болады деп ескерту жасады. Сол күні Саддам Хусейн Ирак армиясының Кувейттен кетуіне келісім берді: израильдіктердің Палестина аумағынан, Сирия армиясының Ливаннан және Америка армиясының аймақтан кетуі. Иран Президенті Хашеми Рафсанджани осы күні АҚШ пен басқа елдердің осы аймаққа араласуын айыптады. 13 тамызда Иордания Королі Багдадқа келді (Ирак жеңісінен кейін Иракқа келген екінші шетелдік көшбасшы). 28 тамызда Саддам Хусейн барлық ұсталған әйелдер мен балаларды босатуға бұйрық берді. 9 қыркүйекте АҚШ пен КСРО президенттері, Джордж Буш және Михаил Горбачев, Хельсинкиде Иракқа әскерлерді шығаруды талап етті. 10 қыркүйекте Иран Иракпен дипломатиялық қарым-қатынасты бастады (ол Иран-Ирак соғысына байланысты тоқтады). 29 қарашада БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1991 жылдың 15 қаңтарына дейін Ирак әскерлері Кувейттен шығарылмаған жағдайда Иракқа қарсы күш қолдануға рұқсат беретін № 678 қарар қабылдады. Кейінгі оқиғалар Ирактың әскери инженерлері шапқыншылықтан кейін бірден Кувейттің мұнай өнеркәсібінің нысандарын қазып, оны жою жоспарларын жасай бастады. 1991 жылы 19 қаңтарда коалициялық күштердің әуе күштерінің шабуылына жауап ретінде Ахмади портында мұнай терминалының клапандары ашылды және Парсы шығанағына мұнайдың көп мөлшері келді. Мұнай ұңғымаларын өртеу басталды, Ирак артиллериясы Әл-Джафра аймағындағы мұнай цистерналарына оқ жаудырды, ал 21 қаңтардан бастап сарбаздар Шуэйба мен порт-Абдалла порттарындағы мұнай өңдеу орталықтарын өртей бастады. 1991 жылдың ақпан айының аяғында, Ирак әскерлерінің шығарылуы уақыт мәселесі болған кезде, ирактықтар күніне жүз мұнай ұңғымасын жарып жіберді. Ирактың Кувейтті басып алуы 7 айға созылды. 1991 жылдың ақпан айының соңында Кувейт АҚШ бастаған халықаралық коалиция жүргізген әскери операция нәтижесінде босатылды. Ирактықтар кеткеннен кейін және Кувейтке Аль-Сабах корольдік әулеті оралғаннан кейін елде этникалық тазарту жұмыстары жүргізілді. Қырғын кезінде Кувейттің 628 Палестина азаматы қаза тапты. 2002 жылы Саддам Хусейн Кувейттен басып кіргені және басып алғаны үшін ресми түрде кешірім сұрады. Кувейт жағы кешірім сұраудан бас тартты. 2019 жылдың ақпанындағы жағдай бойынша Ирак елдің әскери шапқыншылығы мен оккупациясы үшін өтемақы ретінде, сондай-ақ жеке тұлғаларға, компанияларға, үкіметтік және Халықаралық ұйымдарға келтірілген шығындар мен залал ретінде Кувейтке жалпы сомасы 47,9 миллиард доллар төледі.тағы 4,5 миллиард қарыз. Дереккөздер