kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Үдету

Үдету ( - өсіру деген мағынада) - шешендік сөз қолдану тәсілі, бейнелі сөздерді, бірыңғай эпитеттерді, ұқсас теңеулерді, мәндес сөздерді (синоним) тізбектеп келтіріп, ойды өзгеше әсерлі етіп жеткізеді. Қазақтың шешендік сөздеріне толғау, терме үлгісіндегі жыр-өлеңде де осы тәсіл жиі қолданылады. Қазақ поэзиясында кейде бірыңғай ұйқастар осы тәсілмен жасалады. Мысалы, "Қимылда, тіл, қимылда Қимылдайтын күн бүгін!". Бұл Ілиястың "Дала" поэмасының "Той бастар" бөліміндегі үдету тәсілін қолданудың бір үлгісі. Мұндағы ағыл-тегіл құйылып келетін жырға лайық үстемелеу сөздер поэманың шаттық сезіміне толы көтеріңкі пафосына да сай келеді. Кейде көркем прозада, М.Әуезовтің "Абай жолы" эпопеясында, Ж.Аймауытовтың "Ақ білек" романында да үдету тәсілін қолдану, мысалы, сипаттама сөздерді тізбектеп беру кездесіп отырады. Бірақ, көркем прозада үстемелеу, бейнелі, мағыналас сөздерді, эпитеггерді еселеп қолдану түрінде көрінеді. Дереккөздер
Кабина

Кабина - жұмыс істеу үшін немесе жүргізушімен оның әріптестерін орналастыру үшін арнайы қоршалып, оқшауланған орын. * Жүргізушінің кабинасы - жүргізуші мен жолаушыларды орналастыру үшін қызмет ететін жүк автомобиль шанағының бөлшегі. * Қозғауыш үстіндегі кабина - қозғауыштың үстінде орнатылған жүк автомобиль шанағы. * Аударылатын кабина - топсадағы жүк автомобиль кабинасы, әдетте оның астында орналасқан қозғауышқа жетуді қамсыздандыру үшін сол топсалардың айналасымен ол айналады. * Жататын орны бар кабина - жүргізуші орнының артында кабинаның көлденеңінен жату үшін орны бар жүк автомобилінің ұзартылған кабинасы. Дереккөздер
Нысанбек Төреқұлов

Төреқұл Нысанбек (28 Тамыз 1921 жылы туған, Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Алғабас ауылы) – филология ғылымының докторы (1984). Ысты руынан шыққан. Қысқаша өмірбаяны: 1960 Алматы жоғары партия мектебін бітірген. Ұжымшарда бухгалтер, Түркістан облысы Арыс қаласында Халық соты, «Оңтүстік Қазақстан», қазіргі «Егемен Қазақстан» газеттерінде қызметкер болды. 1961 жылдан Қазақстан ғылым академиясының Әдебиет және өнер институтында, «Қазақ Совет энциклопедиясы» редакциясында қызметтер атқарды. «Қазақтың қазіргі ауызша және дербес шығармашылығы (жанрлық құрамы және құрылымдық-функционалдық ерекшеліктері)» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған. Нысанбек Төреқұлов жұрттың кең ауқымына оның еңбектері арқылы белгілі, маңызды үлеспен қазақ әдебиеттанудың дамуына болып табылдым. оның кітабы, мағына, нешінші переоценить қиын,, көп күшті қазақ халықтың және из Жабаева Жамбыла оның ашық түсті өкіл деген бір шығармашылық фольклор байқау тапсыр- үлкен ғалым қайсар жанқиярлық қызмет нәтиже болып табылған. Негізгі туындылар # Қазақтың қанатты сөздері «Жазушы» . – 1960, 1970. # Современный казахский фольклор. – «Мектеп». – 1982. # Откешү. – «Қазақстан». – 1982. # Қырық хикая. – «Жалын». – 1985. # Жүз жасаған бәйтерек. – «Жалын». – 1989. # Сырлы семсер (акад. М.Қаратаев 80 жаста). – «Жазушы». – 1990. # Алатау асқарынан жыр асырған. – «Ғылым». – 1996. # Қазақтың жүз шешені. – (1 кітап). «Алтын адам». – 1992. # Қазақтың жүз би-шешені. (2 кітап). – «Жалын». – 1993. # Қазақтың жүз би-шешені. (3 кітап). «Қазақстан». – 1995. # Билер сөзі – ақылдың көзі. (4 кітап). «Қазақстан». –1996. # Даланың дара ділмарлары екі кітап, 587 бет. – «Қазақстан», Алматы, 2001., переизд. – 2005. # Ғұмарнамалық баян. – Кумбез. – 2006
Руфь Тамарина

Руфь Тамарина (Р.Морозова 14.6.1921. Украина, Николаев қаласы.) ақын, аудармашы. Мәскеудегі Әдебиет институттың бітірген. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Кітапханашы "Қазақфильм" киностудиясыны сценарийлік бөлімінде редактор "Казахстанская правда", "Огни Алтау" газеттерінде әдеби қызметкер ,орыс драма театрының бөлім меңгерушісі болған. Бірнеше жыр жинақтарының авторь "1941 - 1945 жылдардағы Ұлы Отна соғысындағы Жеңістің 30 жылдығы", "Еңбек ардагері" медальдарымен марапатталған Дереккөздер
Қаныбек Қасымханұлы Сарыбаев

Қаныбек Қасымханұлы Сарыбаев (13.03.1938, Түркістан облысы Түркістан ауданы Күш-Ата ауылы - 2002) — ақын. Өмірбаяны Қаныбек Сарыбаев 1938 жылы 13 наурызда Түркістан қаласында дүниеге келген. 1956 жылы кешкі мектепті бітірді. Еңбекке ерте араласты. Кентау, Арыс, Түркістан қалаларындағы аудандық, қалалық газеттер редакцияларында аудармашы, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарды. Өндірістен қол үзбей оқып, 1963 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін тамамдады. Өлеңдері он бес жаснан бастап баспасөзде жарияланып келеді. 1986 жылдан КСРО және Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. 1958 жылдан қашан тарап кеткенше КОКП қатарында болған. Ащысай руднигі комсомол комитетінің хатшысы, Фариш аудандық (Өзбекстан) партия комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы болғаны бар. Екі дүркін: 1967 жылы драмадан, 1987 жылы поэзиядан Бүкілодақтық халық шығармашылығы фестивалінің лауреаты атанды. В.И. Лениннің 100 жылдығына орай «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Отырар ауданының және Түркістан қаласының Құрметті азаматы. Он алты жыл Отырар ауданында автоклубты және ақындар мектебін басқарды. Сарыбаев Қаныбек 2002 жылдың 12 қазанында өмірден озды. Шәкірттері Тәушен әбуованы, Жәкен Омаровты, Бекарыс Шойбековты, Айгүл Асаеованы, Маржан Есжанованы, Мақсат Айтжановты айтыс әлеміне алып келген - осы Қаныбек Сарыбаев. Өзі де – белгілі айтыскер ақын. Үйлі-баранды: төрт ұл, төрт қыздың әкесі, немерелерінің атасы. Шығармашылығы Оның «Тұңғыш кітап», «Отырар оттары», «Сезімдер сарайынан репортаж», деген кітаптары мен «Қазақия», «Меккеге тете мекенім» жыр жинақтары бар. Туркияның Анкара қаласында «Отан » деп аталатын тағы бір кітабы жарық көрген. Сілтемелер "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
Мағира Дәулетбайқызы Қожахметова

Мағира Дәулетбайқызы Қожахметова (5.2.1945 ж.т., Көкшетау облысы Зеренді ауданы Қошқарбай ауылы) - жазушы. Көкшетау кітапхана техникумын, Қаз¥У-ды бітірген (1969). Ауыл мектебінде, кітапханада жұмыс істеген. 1969 - 81 жылдары респ. "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде қызмет атқарған. 1981 - 92 жылдары "Қазақстан әйелдері" журналында, 1992 - 94 жылдары "Денсаулық" журналында, 1996 жылдан "Ақ желкен" журналында қызмет істеген. 2002 жылдан бастап балаларға арналған "Балбұлақ" журналын шығарады. "Күннің алтын сынығы", "Әлем-әуен", "Жылы шырай", "Адам қүпия", "Жантәсілім" кітаптары жарық көрген. Дереккөздер
Үйгентас

Үйгентас - тарихи аңыз. Талдықорған өңіріндегі жер атауына байланысты туған халық аңыздарында Қабанбай бастаған қолдың жоңғарларды қалай тұтқынға алғандығы жайлы әңгімеленеді. Қазақ батырлары кеңесіп, жоңғарларды қазақ жеріне қайта келместей етуді ұйғарады. Оларға үлкен бір шұңқырға өздері көтере алатын бір-бір тасты тастап, енді қайтып осы шекарадан өтпеуге ант берсін деп шешім жасайды. Жоңғарлардың көп болғандығы соншалық, үйілген тас тауға айналады. Содан бұл жер "Үйгентас" деп аталған. Аңызды Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті қазақ әдебиеті кафедрасының фольклорлық экспедициясы Тарбағатай өңірі қазақтарынан жазып алған. Ел арасында аңыздың бірнеше нұсқасы бар. Қолжазба нұсқасы аталған оқу орнының қазақ әдебиеті кафедрасының арнайы қоры мен Әдебиет және өнер институтының қолжазбалар орталығында сақтаулы. Дереккөздер
Айн Атасов

Айн Атасов Тәужи (1891, Қарағанды облысы, Нұра ауданы,- 1962,сонда) - ақын. "Бекбосын", "Койтасбайдың баласы", "Жаңа кала жайнаған" атты өлеңдері "Қарағанды жүмысшыларының әңгіме-жырлары жинағында" жарияланған (1961). Дереккөздер
Эрнест Төреханов

Эрнест Төреханов (12 қараша 1943 жылы, Алматы облысы, Кеген ауданы, Жалаңаш ауылы) — жазушы. ҚазҰУ-ды бітірген (1967). 1960-1962 жж. "Алматы құрылыс" тресінде құрылысшы болып жұмыс істеген. 1962 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің орыс филология факультетіне тускен. 1963-1966 жылдары әскер қатарында болған. Одан оралған соң оқуын сырттай жалғастырып, "Лениншіл жас" ("Жас Алаш") газетінде корректор, әдеби қызметкер, жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі болған. Маңғыстау, Торғай облыстары ашылғанда өз еркімен Маңғыстауға коныс аударып, мұнайшылар мен кеншілер (уран кеншілері) өмірімен жете танысты. Ұзақ жылдар "Жазушы", "Жалын" баспаларында, "Қазақфильм" киностудиясында жұмыс істеді. "Наука и высшая школа Казахстана" газетінің бас редакторы болған. 1990 жылдан бері Халықаралық "Қазақ тілі" коғамының вице-президенті, осы қоғамның "Ак Жарық" - "Белый Свет" атты газетінің бас редакторы қызметін қоса атқарады. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. Еңбек жолы *1967 - 76 ж. "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде әдеби қызметкер, жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі қызметін атқарған. *1976 - 79 ж. Маңғыстау облыстық "Коммунистік жол" газетінде тілші, *1979 - 84 ж. "Жалын", "Жазушы" баспаларында редактор болып жұмыс істеген. Шығармалары 1984 жылдан шығармашылық жұмыста повесть, әңгімелері жарық көрген. *"Хантәңірі" (1978) *"Алтын шеңбер" (1982) *"Ер кезегі" (1983) *"Таудан түскен із" (1984) Дереккөздер
Темірше Сарыбайұлы

Темірше Сарыбайұлы (20.10.1941 жылы Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Мырзабай ахун ауылы) - ақын. Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген (1968). 1968 - 1976 жылдары Жалағаш ауданындағы "Жаңадария", Сырдария ауданындағы "Сырдария" газеттерінде бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1982 - 1988 жылдары Қазақ телеарнасында, "Заман-Қазақстан" республикалық газетінде, халық шығармашылық үйінде қызмет істеген. Қазақстан жазушылар одағы жанындағы әдеби қорда бөлім меңгерушісі болды. Қазір республикалық "Балдырған" журналының бөлім меңгерушісі 2000-2005. Дереккөздер
Фархат Фаритұлы Тамендаров

Фархат Фаритұлы Тамендаров (18.6.1959 жылы туған, Алматыда) - ақын. Алматы энергетикалық институтын бітірген (1981). 1983 - 90 жылы." Алматы облысы комсомол комитетінде бөлім меңгерушісі, Алматы қаласындағы Әуезов аудандық партия кызметінде бөлім менгерушісінің орынбасары, 1990 - 91 жылы. "Түсті металл" ғылымында- өндірістік бірлестігінің директоры қызметтерін атқарған. 1991 жылдан "Ал-Афи лтд" кұрылыс компаниясының директоры. "Үш меруерт" (1990), "Солнце светлого сияние" (2002), "Алакандағы айна" кітаптарының авторы. Дереккөздер
Балташ Ысқақов

Балташ Ысқақов (1.1.1915 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Жаңасемей ауданы Жоламан ауылы - 29.11.1987, Алматы) - ғалым, фольклортанушы, сазгер, филология ғылым кандидаты (1960). *Семейде Қазақ педагогика техникумын (1932), ҚазҮПУ-ды (1937) бітірген. *1931 - 1932 жылдары Сол кездегі Семей облыстық "Социалды Шығыс" газетінде, *1932 - 1933 жылдары Ташкентте қазақ тілінде шыққан "Алға" газетінде әдеби қызметкер, *1939 - 1945 жылдары Семей педагогика институтында оқытушы, *1941 - 1942 жылдары Семей облысы "Екпінді газетінде бөлім меңгеруішісі, *1942 - 1943 жылдары Абайдың әдеби мүражайының ғылым хатшысы қызметтерін атқарған. *1945 - 1952 жылдары Семей педагогика институты тіл- әдебиет факультетінің аға оқытушысы, кафедра меңгерушісі, деканы, *1952 - 1954 жылдары Өскемен педагогика институтының аға окытушысы. *1954 - 1958 жылдары Шығыс Қазақстан облысы Тароағатай ауданы Акжар ауылындағы орта мектеп директоры, *1958 - 1959 жылдары Семей облыстық халық ағарту бөлімінің инспекторы. *1959 - 1978 жылдары Әдебиет және өнер институтының аға ғылым кызметкері, *1978 - 1980 жылдары Қазақстанның тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамы Орталық Кеңесінің бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 200-ден астам ғылыми мақалалардың авторы. 3 томдық "Айтыс" (1965 - 66), 3 томдық "Қазақ ертегілері" (1962,1964), "Пернедегі термелер" (1965), "Қазақ қолжазбаларының ғылыми сипаттамасы" (1-3 томдар) кітаптарын қүрастырушылардың бірі. Ауыз әдебиетінің жүздеген үлгілерінің текстологиясын жасап, жинақтарда, баспасөзде жариялаған. "Қорқыт ата кітабын" түрік тілінен аударған (1994). Бірнеше әндері бар. Дереккөздер
Айтқали Нұрышқалиұлы Нәдіров

Нәдіров Айтқали Нұрышқалиұлы (20.6.1940 ж.т., Батыс Қазақстан облысы Таскала ауданы Ширяев а.) - ақын. Орал педагогикалық институтын бітірген (1968). 1968 - 88 ж. Батыс Қазақстан, Маңғыстау облысы газет редакцияларында қызмет істеген. 1988 - 92 ж. Қа- зақстан Жазушылар одағы көркем әдебиетті насихаттау бюросының Орал, Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау облысы бойынша уәкілі, 1992 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы "Аққұс" қауымдастығы Батыс Қазақстан облысы бөлімшесі басқармасының төрағасы қызметтерін атқарған. Қазір облыстық теледидарда жұмыс істейді. Тырнақалды туындылары респ. жас ақындардың "Жас керуен" үжымдық жинағында жарияланған (1969). "Жүрек толқындары", "Көк майса" (1970), "Еркін есейіп келеді" (1975), "Тыныштықты тілеймін" (1980). "Еңбек зейнеті" (1985), "Самал" (1990), т.б. кітаптары жарық көрген. Респ. жастар поэзиясы фестивалінің дипломанты (1972). Тасқала ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Хасен-Жәмилә

Хасен-Жәмилә - жыр. Шыңжаңды мекендеген қазақтардың өмірінен туған нақты тарихи жырдың бірі - "Xасен - Жәмилә". Жырдың кері (1976). Көкшетау қаландағы педогогикалық училищені (1954), Қаз¥У-ды (1961) бітірген. 1954 - 1955 жылдары Зеренді ауданы- Алтай аймағында болған оқиға негізінде шығарылған жыр. 1954 жылы осы сюжет негізінде "Xасен - Жәмилә" атты фильм түсіріліп көптеген елдерде көрсетілген. Окиғанын болған жері, мезгілідебелгілі. Басты-басты кейіпкерлері де өмірде болған адамдар. Жырда сүйіспеншілік мәселесі ғана емес, қазақ ауылының салт-дәстүрі де көрініс тапкан. Жыр мен тарихи шындық арасындағы бірлік орайлас келіп отырады. Жырдын екі нұсқасы да тарихи шындықтан ауытқымаған. "Xасен - Жәмилә" халыктың гоминдан үстемдігіне карсы күресінің көркем ескерткіші. "Xасен - Жәмилә" бір жағынан айнымас адал сүйіспеншілікті, екінші жағынан XX ғасырдың бірінші жартысындагы Шыңжаң өлкесіндегі қазақ халқының қоғамдық әлеуметтік хал-жайын шыншылдықпен бейнелеген. Дереккөздер
Залман Танхимович

Залман Танхимович (28.8.1908, Ресей, Сретенск қаласы) - жазушы. Иркутск құрылыс институттын бітірген (1939). Отыз жылға жуық ірі құрылыс трестерінде жұмыс істеген. Тұңғыш романы "Забайкалье даласында" 1953 жылы жарық көрген. "Баргузин" (1955), "Ертіс үстінде" (1959), "Қатерлі тапсырма" (1964), "Іздеу" (1965) деректі повестері, "Тізе бүгуші" (1960), "Жомарттық" (1967) очерктер жинақтары, "Қашуға әрекет" (1970) романдары, "Нулевая отметка" (1984) повесінің авторы. А.Лекеровтыц "Ақ қайың туралы жыр" повесін, Ә.Сәрсенбаевтың, С.Омаровтың әңгімелерін орыс тіліне аударған Дереккөздер
Мұхаметқали Сарымсақов

Мұхаметқали Сарымсақов (1878, Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы "Жиделі құм" ауылы - 1957, сонда) - ақын. 1920 - 1930 жылдары ауылдық, аудандық Кеңес қызметінде істеген. Өлең, жырды жазып шығарып, кейін жасы егде тартқанда тосыннан төгілте жырлауға машықтанады. "Қызыл тіл айтар сөзге жалықпаған", "Дүмшелер жайында" деген бірлі-жарым өлең, термелерінен басқасы ("Пернедегі термелер", 1965) жарияланбаған. Дереккөздер
Шәрібек Алдашев

Алдашев Шәрібек (2.3.1940, Өзбекстан, Науай облысы Тамды ауданы Киров а. - 11.8.1996, Алматы) - әдебиет зерттеуші. Ташкент педогогикалық институтын бітірген (1971). 1971 - 1979ж. Өзбекстанның Тамды ауданы мектепте мұғалім болған. 1979 - 1980 ж. Қазақстан оқу министірінің ғылым-әдістемелік орталығында қызмет атқарды. 1986 ж. "Базар жырау" кітабы жарық көрді. Дереккөздер
Төрт буынды өлең

Төрт буынды өлең - қазақ поэзиясындағы өлең өлшемінде қолданылатын, бір бунақтан тұратын ең қысқа өлең жолы. Тым қысқа болғандыктан көбінесе өлең өлшемінде басқа ұзындау тармақтармен араласып келеді. Мысалы, :"Кетті бірлік, :Сөнді ерлік, :Енді кімге беттемек? :Елің - ала. :Оты шала, :Тайса аяғың, кім көмек?" (Абай) Төртбуынды тармақғы бірыңғай қолдану халық поэзиясында қысқалау өлеңдерде кездеседі. Мысалы, балаларға арналған санамақ өлең: :Бірім - бірім. :Екім - екім. :Үшім - үшім... :Қырқылдауық, :Қырман тауық :Олпық-солпық, :Сен кір, сен шық". Ахмет Байтұрсынұлының "Жұбату" атты өлеңін де осы төртбуынды өлшеммен жазылған деуге болады. Олең тармағы төртбуынды болып қысқа келетіндіктен, жеке бір ойды білдіретін сөйлем, яки сөйлемшелер (фраза) қатар екі тармақты қамтып отырады да, мағынасы жағынан да, айтылғандағы дауыс толқыны (интонация) жағынан да тармақтар екі-екіден топтасып келеді. Сондықтан төртбуынды өлең ырғағы, сегізбуынды өлшеммен жазылған өлеңге өте жақын болады. Дереккөздер
Дәуір баспасы

«Дәуір» баспасы — Қазақстандағы ірі полиграфиялық кәсіпорын. Алма­ты қаласында орналасқан. Газет-журнал, кітап, т.б. баспа өнімдерін көп дана­мен басып шығаруға маманданған. 1918 жылы қалалық "Заря свободы" га­зетінің тұңғыш саны жарық көрген шағын баспахана негізінде 1932 жылы құрылған. Ұзақ жылдар бойы Қазақ­стан КП ОК-нің газет-журнал баспаханасы аталып, республикалық газет-журналдарды басып шығаратын негізгі өндірістік база міндетін атқарды. 1991 жылдан «Дәуір» республикалық газет-журнал баспасы аталды. Баспа 2000 жылы «Дәуір» жабық акционерлік коғамға айналды. «Дәуір» 4 тілде - қазақша, орысша, ағылшынша және түрікше шығатын 44 газет пен 22 журнал редакцияларына қызмет көрсетеді. Мұнда мерзімді басылымдармен қатар қалың мұқабалы кітаптар, түрлі түсті басы­лымдар, мектепке арналған өнімдер, көрнекілік құралдары басылады. 1998 жылы Парижде өткен көрмеде үздік өндірістік-технологиялық көрсеткіштері үшін «Дәуір» халықаралық "Алтын жұл­дыз" белгісімен марапатталды. Дереккөздер
Сарышолақ Боранбайұлы

Сарышолақ Боранбайұлы (1866, Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Қопасар ауылы - шамамен 1928 - 1929) - ақын. Жастайынан өнерге әуес болған. Жүйрік ат, қыран, бүркіт, құмай тазы ұстап саятшылық құрған. Актөбе, Орынбор, Ор қалаларын аралап, Көкжар (Ойыл), Қарақамыс (Темір) жәрмеңкелерінде болып өнер көрсетіп айтысқа түскен. Оның айтыс шебері екенін "Сынаптай сырғып су жұқпас, қара сөзге ілдірмес" деп Әбубәкір Кердері де айтып кеткен. Сарышолақ шығармаларының дені патша отаршылдығын әшкерелеуге, елді оған қарсы көтеріліске шығуға үгіттеуге арналған. Н.Байғанин "Ақын" толғауында Сарышолақтың өмірі жан-жақты баяндалады. Сарышолақтың жиырмаға жуық өлең, толғаулары, "Қарақай", "Қалқам-ай", т.б. әндері бар. Соңғы шәкірті - Әли Төлемісұлы. Дереккөздер
Юрий Васильевич Тарасов

Юрий Васильевич Тарасов (7.2.1940 жылы туған, Новосібір облысы Каинск қаласы - 9.6.2008, Новосібір) - сатирик, жазушы. Өмірбаяны * ҚазҰУ-ды бітірген (1967). * Ақтөбеде жұмысшы * "Ара - Шмель", "Жалын", "Здравохранение" журналдарында бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Шығармалары * "Сұлба" * "Шынжырдағы бедел" * "Орман мен өзеннің ортасында" сатиралық * "Әке өсиетіне берік бол" прозалық кітаптардың авторы. * Не та фигура. - Юмористические рассказы. - Казахстан, Алма-ата, (1976); * Слепой Мерген. - Повесть. - Казахстан. Алма-Ата: Изд-во "Кайнар". (1976); * Фортуна на цепи. Юмористические рассказы. - Алма-Ата: Жалын, (1977); * Когда расцветает багульник. Очерки и рассказы. - Казахстан. Алма-Ата: Изд-во "Кайнар". (1978); * Можно доложить инстанции. - Детективная повесть. - Алма-Ата: Изд-во "Казахстан", (1979); * За рекой за лесом. Повесть. - Казахстан, Алма-Ата: Изд-во "Жазуши". (1979); * Еще один отпуск на три дня. Роман. - Казахстан, Алма-Ата: Изд-во "Пламя", (1980); * Страж человеческий. Повесть. - Казахстан, Алма-Ата: Изд-во "Жазуши". (1981); * С объектом в контакт не вступать. - Детективная повесть. - Алма-Ата: Изд-во "Казахстан", (1981); * Хан-барон на сезон. - Сатирические рассказы. - Алма-Ата: Жалын, (1982); * Не нарушь заповедь отца своего. - Казахстан, Алма-Ата: Изд-во Жазуши. (1983); * Балалайка. - Повесть. - Казахстан, Алма-Ата: Изд-во Жазуши. (1984); * Осенний рейс отменяется. Повесть. - Казахстан. Алма-Ата: Изд-во "Кайнар". (1988); * Возвращение к истине. Роман. - Астана: Изд-во "Наука", (2001). * Жианқтардағы жарияланымдары: ** "Горький запах полыни". - Сборник рассказов. Том 1. Серия "Сибирская проза. Век двадцатый - век двадцать первый". - Новосибирск, (2005) ** журналдарда: "Новосибирск" (2002, 2005). Дереккөздер
Төлеубай Үркімбаев

Төлеубай Үркімбаев (1889-1956) - ақын. 16 жасынан Жосалы, Жалағаш темір жолы стансасында жұмыс істеген. Шығармалары мерзімді баспасөзде 1929 жылдан жарияланған. Ақынның өлеңдері ("Халық ақындары", 1953; "Ақын жырлары", 1958) әр жылдары жарық көптеген жинақтарға енгізілген. "Құрмет белгісі" орденімен (1945), бірнеше медальдармен, грамоталармен марапатталған. Ұлы Отан соғысы кезінде өлеңдері майдандық газеттерде жарияланып тұрды. Аудандық, облыстық ақындар айтысына белсене қатысқан. «Қазақстанның XV жылдығы» белгісімен (1935), «Құрмет Белгісі» орденімен (1945) және «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған (1945). Туған ауылы мен Жалағаш аудандық орталығында көшеге Т.Үркімбаев есімі берілген. Дереккөздер
Камера

Камера - арнайы мақсаттағы жабық көлем. * Акустикалық камера - еніммен, мысалы, автомобильмен шығарылатын ішкі және сыртқы шуды өлшеуге арналған камера. * Дымқылдық камерасы - жабылғылар мен материалдардың дымқылдыққа шыдамдылығын сынауға арналған камера. * Шуы басылған камера - еркін ашық кеңістік жағдайларына жақын жағдайларда акустикалық өлшемдерге арналған камера. * Климаттық камера - әр-түрлі табиғи-климатты аймақтарға сәйкес жағдайларда өнімдерді сынауға арналған камера. * Бояу камерасы - гидрофильтрмен және сорғыш ауа тазартқыш жүйемен, бояу құрылғылармен жабдықталған, өнімдерді бояуға арналған камера. * Қалтқылы камерасы - жанармайдың деңгейін қалтқымен реттелуі бар шашыратушыларға келетін жанармайды сактауға арналған карбюратордағы камера. * Серіппе-пневматикалық камера - тежегіш камера, оның пневматикалық бөлшегі доңғалақтың тежегіш механизмдерін іске қосу үшін жұмыс тежегіш жүйесінің құрамында пайдаланылады, ал серіппе аккумулятор - сол тежегіш механизмдерді қысылған ауаның жоқ болу кезінде, қорлык тежегіш жүйелердің немесе тұратын жүйелер құрамында іске қосу үшін пайдаланылады. * Ревербациялық камера - акустикалық камера. Оның барлық нүктелерінде дыбыстық қысым бірдей, бұл қоршайтын беттерден дыбыстың толықтау шағылысуымен жетіледі. * Жану камерасы - газ түріндегі, сұйық немесе қатты отынды жандыруға арналған, жылу козғауышындағы кеңістік. Тағы қараңыз * Көпіршікті камера * Сандық камера * Люминесценттік камера Дереккөздер de:Kammer en:Chamber eo:Kamero es:Cámara fr:Chambre gl:Cámara it:Camera nl:Kamer pt:Câmara
Мағзұм Тиесов

Мағзұм Тиесов (1904 жылы туған қазіргі Ақмола облысы Қорғалжын ауданы №4 ауыл - 1973) - жазушы. Мәскеу университетін бітірген. 1932 - 1941 жылы "Қаратау кеншілері" газетінің редакторы, орта мектеп директоры, 1943 жылы сол кездегі "Советтік Қарағанды" газеті партия бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқарған. Кейін "Жұлдыз" журналының бас редакторы, "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "Егемен Қазақстан"), "Казахстанская правда" газеттерінде әдеби қызметкер болған. Мағзұм Тиесовтің "Отарды аман сақтап", "Шопан ата" (1965), "Дала перзенті" (1968), "Бақытты бозторғай" (1974), "Қаз дауысты Қазыбек" (1979) повестері мен әңгімелері және очерктер жинағы жарық көрген. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Роман Константинович Трофимов

Роман Константинович Трофимов (8 қыркүйек 1912, Ресей, Калуга - 27 маусым 1996) - ақын. 2-дүниежүзілік соғысқа катысқан. Батыс Қазақстан геологиялық барлау экспедициясында, Ақтөбе облыстық "Путь к коммунизму" газетінде әдеби қызметкер болып жұмыс істеген. Алғашкы өлеңі облыстық "Коммуна" газетінде 1928 ж. жарияланған. Тұңғыш жеке жинағы 1957 ж. жарық көрген. Он шақты кітаптың авторы. Медальдармен марапатталған. Шығармалары: *Весна в пустыне. Стихи. A .-A 1957; *По новым дорогам. Стихи. А.-А 1960; *Почта осени. Стихи. А.-А., 1963; *3 околицей. Стихи. А.-А., 1969; *Люди добрые. Стихи. А.-А., 1976; *Свидетели живые. Стихи. А., 1983. Дереккөздер
Тарихилық

Тарихилық - әдеби шығарманың тарихи әлеуметтік ортамен, белгілі бір халықтың мәдени тарихы, салт дәстүрі, ырым-нанымдары, ұлттық мінезі, ойлау ерекшеліктері, аңсаған арманы, тамырлас болып келетін құбылыс. Осы ұғым суреткер дүние танымының шартараптылығына, асқан білімдарлығына яғни мынадай таным кезеңдерінің 1) өткенді "ретрогноз", 2) бүгінгі "пре- зентогноз", 3) болашақты "прогноз" жетік, жан-жақты меңгергеніне тікелей қатысты. Әдебиеттегі тарихилық және зерттеу саласындағы методикалық әдіс ретіндегі тарихилық өмірдегі, ақиқат болмыстағы әрбір құбылысты тексеру мен бейнелеу жалпы тарихи процестің бір бөлшегі, яғни тарихи сабақтастық негізінде қарастырылуы тиіс. Соныменен, тарихилық белгілі бір заманның нақты тарихи жағдайларын, қайталанбас келбеті мен өзіндік қасиеттерін, мән-мағынасын, болмысын, ұлттық тарихи және өмір шындығын, идеялық танымдық тереңдігін көркемдік тұрғыдан баяндап, тарихтың көркемдік философиясын шеберлікпен жеткізу Дереккөздер
Қашаф Айтжанұлы Туғанбаев

Қашаф Айтжанұлы Туғанбаев (20.5.1924, Шығыс Қазақстан облысы Абралы ауданы Қайнар ауылы - 1993) - ақын. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. * 1945 - 50 ж. аудандық мәдениет үйінде бөлім меңгерушісі, * 1950 - 56 ж. сол кездегі Семей облыстық лекциялық бюросының лекторы, * 1956 - 66, 1974 - 79 ж. "Семей таңы" газетінде бөлім меңгерушісі, * 1966 - 74 ж. Абайдың республикалық әдеби-мемлекеттік мұражайында директор, * 1980 - 90 ж. Семей облысы драма театрында әдебиет бөлімінін меңгерушісі қызметін аткарған. Алғашқы туындылары 1952 жылдан жариялана бастады. Тұнғыш өлеңдер мен дастандар жинағы "Партбилет" деген атпен (1958), кейін "Ақбұлақ" атты жыр топтамасы жарық көрді (1979). "Қызыл Қатыран" пьесасы (1973) Семей облыстық драма театрының сахнасында қойылды. I дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Амантай Рақымжанұлы Сатаев

Амантай Рақымжанұлы Сатаев (25.10.1933, Ақмола облысы Ерейментау ауданы, "Ленинский" кеңшары, Шәкей ауылы - 18.07.2003, Алматы) - жазушы. Мәскеудің тарихи архив институтын бітірген. Ол әр жылдары "Советтік Қарағанды", "Жұлдыз", "Қазақ әдебиеті" сияқты газет-журналдарда қызмет еткен. "Қазақфильм" студиясының сценарий бөлімінде редактор болған. 1963 - 1967 жылдары Тың өлкесіндегі әдеби-драмалық редакцияның аға редакторы, 1967 - 1969 жылдары М.Горький атындығы әдебиет институты жоғары әдебиет курсында тыңдаушы, Қазақстан жазушылар одағында драматургия және кинодраматургия секциясының меңгерушісі қызметін атқарған. 1957 жылы "Жұлдыз" журналында "Дала күйлері" киносценарийі жарияланды. "Ақбөпе", "Белгілі белестер" (киносценарийі Қ.Мұхамеджановпен бірге), "Ақбала" (1959), "Ботагөз" тарихи драмасы (С.Мұқановпен бірге), "Бір шаңырақ астында" (1971), "Ажал вагонының тұтқыны", "Күй құдіреті" (Х.Ерғалиевпен бірге) пьесаларының сондай-ақ, "Сары жайлау", "Біздің Сәбит", "Сахна ақсақалы", "Достық әні" фильмдер сценарийінің авторы. Пьеса, новелла, ғылыми зерттеу мақалалары шет ел тілдеріне аударылған. Дереккөздер
Денсаулық (журналы)

"Денсаулық" - қазақ тілінде ай сайын шығатын республикалық ғылыми-көпшілік журнал. 1-саны 1990 ж. каңтарда Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі мен Республикалық кәсіподақтар кеңесі­нің басылымы ретінде жарық көрді. 1999 ж. "Денсаулық" жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне айналды. Журнал қазіргі заманғы медицина мәселелеріне, әсіресе аса көп тараған аурулар мен қауіпті індеттерге баса назар аударып, олардың алдын алу, емдеу шараларын дер кезінде көтеріп келеді. Қоршаған ортаны қорғау мен сауықтыру, судың, ауаның, топырақтың ластануы, биосферада экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуы, Қазақ­станның әскери сынақ алаңдарына айналған аймақтарындағы (Семей, Батыс Қазақстан, Қызылорда) ради­ация кесапаты - журналдың негізгі тақырыбына айналды. "Денсаулық" елімізде медицина мекемелерінің жұмысын, дәрігерлердің кәсіби мамандығын жетілдіру, емдеу сапасын жақсарту мәселелерімен қатар еңбек етудің, тамақтанудың, демалыстың ыңғайлы режимі, оңтайлы психологиялық ахуал жасау, дене шынықтырудың бұқаралық түрлерін дамыту шараларына ұдайы көңіл бөледі. Медицина тари­хына, дәрігерлердің еңбек жолына арналған, дәрі-дәрмектерді қолдану туралы материалдар арнаулы айдарлармен берілді. Журналдың көлемі 4 баспа табақ, таралымы 9000 дана (2000). Дереккөздер
Картинг

Картинг, Картиң - арнайы миниавтомобиль-карттарда ұйымдастырылатын жарыс. Карт - спорттық шағын машина. Оның ұзындығы жиі 1.6 м, ені 70 см, биіктігі 50 см болып келеді. Жарыс асфальт жолдарда өткізіледі. Карттар сағатына 100 км жүреді. Картиң(картинг) спорты адамды машинаны жақсы жүргізе білуге, батылдық пен ер жүректілікке баулиды. Картиң(картинг) спорты Қазақстанда 1967 ж. басталды. Ол кезде не бары 3 машина болатын. Картиң(картинг) Алматы, Шымкент, Қарағанды, Петропавл қалаларында біршама жақсы дамыған. 1972 ж. Картиң(картинг) тұңғыш ДОСААФ-шылардың республикалық жарыс бағдарламасына енді. Дереккөздер Сурет:enduros.jpg| Сурет:Ben Willshire GP1.jpg|
Байұзақ Рахымұлы Қожабеков

Байұзақ Рахымұлы Қожабеков (12.11.1929, Алматы облысы Райымбек ауданы Кіші Жалаңаш ауылы - 20.10.2001, Алматы) - өлкетанушы, аудармашы. Қазақстан жазушылар одағының мүшесі (1994). Қаз¥У-ды (1951), Бузулық қаласындағы (Ресей) ұшқыш-штурман курсын (1954) бітірген. 1957 - 67 жылдары "Қазақфильм" киностудиясында аға ғыл. редактор, 1967 - 68 жылдары Баспасөз жөніндегі мемл. к-тте бөлім бастығы, 1968 - 89 жылдары "Қазақ энциклопедиясында" редакция меңгерушісі, 1992 жылдан "Ататек" баспасының дирек- торықызметін атқарған. Қожабеков оқырман қауымға алғаш аудармашы ретін- де танылған. Болгар жазушысы И.Вазовтың "Алтын тау" (1952), А.Чулышенконың "Айдан түскен адам" (1956) повесін, "Араб жазушыларының әңгімелерін" (1958) Захир ад-дин Бабырдың "Бабырнама" 1993 ж. Уильям Теккерейдің "Күйкі тірліктің жәрмеңкесі" кітабын 1999 жылы аударды. 1952 - 85 жылдары "Қазақфильм" киностудиясында 100-ден аса көркем фильмдерді аударуға қатысқан. "Қазақия" (1999), "Мұхаммед Хайдар Дулати" (2001) "Тарихи таным" 1994ж,"Тарихтан сұхбат" 1999ж, "Немереме хат" 2000ж кітаптары жарық көрген. Қайтыс болғаннан кейін "Ғұмыры ұзақ Байұзақ" атты замандастарының естілік кітабы жарық көрді. Дереккөздер
Еркеш Ибраһимұлы Ебекенов

Еркеш Ибраһимұлы Ебекенов (7.11.1930, Ақмола облысы, Балқаш ауылы - 18.10.1986, Қарағанды қаласы) - ақын. * ҚазҰУ-ды бітірген (1955). * 1955-1961 жылдары Көкшетау облысы, "Көкшетау правдасы" газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі. * 1961-1986 жылдары "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "Егемен Қазақстан") газетінің Көкшетау, Қарағанды облыстары бойынша меншікті тілшісі болған. * Алғашқы өлеңдері баспасөз беттерінде 1954 жылдан жариялана бастаған. Дереккөздер
Мұхамметқали Хасенов

Мұхамметқали Хасенов (1927, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Науалы ауылы - 1987) - драматург, сценарист. Өмірбаяны 1953 жылға дейін Павлодар облысы "Қызыл Ту" газетін, Атырау облысы "Прикаспийск коммунасы" газеттерінің меншікті жауапты хатшысы, Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша ТАСС тілшісі болған. 1953 - 1962 жылдары мемлекеттік Көркем әдебиет баспасының аға редакторы. 1959 жылы - Бүкілкеңестік мемлекеттік кинематография институтының сценарий факультетін бітірген. 1962 - 1963 жылдары Қазақстан мемлекеттік министірлігінің репертуар-редакция коллегиясының Қазақстан Жазушылар Одағының қенесшісі болған. 1968 - 1986 жылдары Жастар республикалық театры бөлімінің бастығы болды. 1986 жылы - Қазақстан Жазушылар Одағында қызметін атқарды. Шығармалары мен марапаттары "Жоғалған құс" (1962), "Тағы да махаббат" (1970), "Махаббат неге оянбайды "Тергеуші" (1972), "Пай, пай жас жұбайлы" (1978), "Қайсар" (1980) жинағы жарық көрген. Қазақстан Жоғары Кеңесінің грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Түйдек

Түйдек - қазақ поэзиясында қолданылатын тармақтарды топтастырудың еркін түрі. Егер шумақты өлеңдерде тармақтар белгілі тәртіппен, өзіндік ретімен топтасатын болса, жырда олар еркін, әр мөлшерде алына береді. Мұнда тармақтар түйдек-түйдегімен түсіп, әр көлемде топтасып, үзынды-қысқалы синтаксистік оралымдардың ыңғайымен әрқалай топтаса береді. Кейде жырды шұбыртпалы деп атайтыны сондықтан. Алайда, жыр әйтеуір созылып, шұбатыла бермейді. Әр жерден бір қайырылып, тармақтар тобы синтаксистік оралым (пернод) көлемінде тиянакталып одан әрі басқаша топтасып отырады. Түйдек көлемінде көптеген тармақтарды біркелкі үйлестіретін желілі ұйқас қолданылады. Ал қатар тұрған. жақын тармақтар қосымша жанама ұйқасты көп рет еселеп қайталап, бір ойды ұзақ дамытып, сөйлемдерді тізбектеп созып әкетуге ерекше лайық. Сондықтан оны өлеңді ағылтегіл айтатын суырыпсалма ақындар көп қолданған. Жыр өлшемі, түйдек үлгісі жазба поэзияда да кеңінен қолданылып келеді. Мыс., Абайдың "Жаз", "Сабырсыз, арсыз, еріншек", "Көжекбайға" (Бөтен елде бар болса) секілді өлеңдерін атауға болады. Дереккөздер
Гротеск

Гротеск (- таңғажайып, өзгеше келбетті, итал. grotta - үңгір) - шынайы, нақтылы өмір мен фантастиканың шарпысуынан, әдепкі және таңғажайып оқиғалардың, кейіпкерлердің тоғысуынан тұратын, жақсы мен жаманды, қайғы мен күлкіні, т.б. шендестіруге құрылатын, әжуа, күлкіге ерекше мән берілетін көркемдік бейнелеу тәсілі. Түпкі мағынасы грот (үңгір) деген сөзден шыққан, себебі, ескі заманнан қалған үңгірлерде кездесетін, адамның келбетін, жануарлар мен өсімдіктердің әлпетін батыстырып, бір-бірімен араластыра бейнелеген әшекейлі өрнек-суреттер осылай аталған. Кейін гротеск "комедиялық шығарманың бір түрі" деген мағынаны да беретін болды. Гротеск тәсіл ретінде әр түрлі жанрдағы шығармаларда орын алып, жан-жақты дамып, өрістей түсті. Тура мағынасында ақиқаттан алшақ кету болғанымен, өмірде болатын шындық жағдайды айрықша тапқырлықпен, есте қаларлықтай әсерлі етіп жеткізеді. Гротеск өнер шығармасы (карикатура, достық әзіл). Онда асыра көрсету элементтері болады. Сондай-ақ газет немесе кітап баспа әріпінің аты. Ол бас тақырыптарды, айдарларды, тақырыпшаларды теруге пайдаланады. Гротескалық баспа әріптердің тобына шабылған, журналдық шабылған, байырғы және плакаттық баспа әріптер жатады. Олардың бәрі де баспа әріптік стандарттың бесінші тобына қосылады. Дереккөздер
Нұркенже Хасенов

Нұркенже Хасенов (30.12.1943 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Шолпан ауылы) - ақын. 1961 жылы Семей қаландағы мектеп-интернатта оқыған. 1968 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Алғашқы жыр жинағы "Сырлы толкын" 1969 жылы жарық көрген. Бірнеше жыл "Қазақ әдебиеті" газетінде қызмет істеген. Қазір шығармашылығы жұмыспен айналысады. Дереккөздер
Федор Егоров

ЕГОРОВ Федор (24.9.1913, Ресей, Волгоград облысы Калмыцкая Балка е. 1975, Алматы) - жазушы. Жеті жасында жанұясымен бірге Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылына көшіп келген. 1932 - 33 ж. Атыраудағы аудандық "Рабочая правда" газетінің редакциясында, 1933 - 35 ж. окр. "Прикаспийская коммуна" газетінде бөлім меңгерушісі болып кызмет аткарған. 2-дүниежүз. соғысынан оралғаннан кейін респ. "Казахстанская правда" газетінде тілші, Алматы жоғары партия мектебінде аға оқытушы болған. "Қызыл жұлдыз" орденімен, медальдармен марапаттаған. Дереккөздер бас әріп
Каток

Каток - грунттарды және жол бетінің жабуын тегістеп тығыздауға арналған машина. Тіректік каток Шынжыр табан тізбегі бойынша трактордың тірегін көтермелейтін жэне орның ауыстыратын шынжыр табан катогі Демеуш каток Шынжыр табанның үстінгі бұтағын тым сабыраудан көтермелейтін шынжыр табан катогі. Дереккөздер
Түменбай Қуандық

Түменбай Қуандық (22.8.1955 ж.т., Қызылорда облысы Шиелі ауданы Ы.Жақаев атындағы ауылы) - жазушы. Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан. ҚазҮУ-ды (1977), Мәскеудегі Әдебиет инcтитуттын бітірген (1990). 1990 - 98 ж. "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш"), "Жетісу", "Алматы ақшамы" газеттерінде тілші, бөлім меңгерушісі, бас редакторының орынбасары болып жұмыс істеген. "Жалын", "Жұлдыз" журналында бөлім меңгерушісі, "Қазақстан" баспасының бас редакторы қызметтерін атқарған. Қазір Алматы Халыкар. мамандыктар инcnbnenтында окытушы. Түменбай "Қайың сапты кетпен", "Жүфдек поезд", "Каникулды күткен қыз", "Жігіттің Көктөбесі", "Қанаты күйген қызғыш құс", "Сотталған домбыра", "Біздің үйдің солдаттары", "Тұңғиық", "Тіршілік планетасының тентектері", "Қой мен қойшы" (2004), "Ар мен дар" (2005), т.б. прозалық кітаптардың авторы. Шығармалары араб, орыс, неміс тілдеріне аударылған. Халықар. "Алаш" әдеби сыйл. иегері (1999). Дереккөздер
Хат өлең

Хат өлең арнау өлеңнің бір түрі. Қазақ өмірінде өлеңмен хат жа- зысу ертеден орын алған. Кейін бұл үлгі поэзияға келді. Абайдың "Мен сәлем жазамын" деп басталатын өлеңі хат үлгісінде берілген. "Жігіт сөзі", "Айттым сәлем Қаламқас", "Қыз сөзі", "Қиыстырып мақтайсың" ән-өлеңдері де осы дәстүрмен жалғас. Абай Пушкиннің "Евгений Онегин" шығармасын таныстырмақ болғанда, оның түйінді жерлерін бірнеше хат өлеңдері арқылы жеткізеді. Мысалы, "Татьянаның Онегинге жазған хаты, Онегиннің Татьянаға жазған хаты", т.б. хат өлең романдарда (Мысалы: "Қамар сұлу", "Мөлдір махаббат") көркем әңгімеде ("Шұғаның белгісі") кездеседі. "Хаты деп ашық жазған ғашық жардың, Есіңе ал, дұғаңа мен ынтызармын. Қош, сау, бол, ойнап-күліп жолығайық, Астында ақ туының пайғамбардың..." Шұғаның бейнесін, қайғылы тағдырын ашып көрсету, бүкіл шығарманың мазмұнын түйіндегі беру жағынан да оның ғашығына жазған осы хат өлеңнің мәні айрықша. Дереккөздер
Төлеужан Мұхамеджанұлы Ысмайылов

Қазақ поэзиясының көрнекті өкілінің бірі Төлеужан Ысмайылов бұрынғы Социалистік Қазақстан совхозының Аққора деген жерінде дүниеге келді. Арғын тайпасы Қаракесек руы Байбөрі бөлімінен шыққан. Әкесі Мұхамеджан колхоз басқармасы бола жүріп, 1942 жылы әскерге алынып, майданнан оралған жоқ. Қаршадайынан жетім қалған Төлеужан Шоң деген жерде бастауыш класты бітіріп, кейін Қайнар орта мектебінде оқыды. Төлеужанға ақындық нағашы жұртынан дарыды. Шешесі де домбырашы, әнші болған. Арғы тегі атақты жыршы Жанақтан бастау алатын Төлеужан орта мектепті 15 жасында аяқтаған. КазМУ- дің журналистика бөлімінде оқыды. Оқып жүрген кездерінде тұңғыш өлеңдері жариялана бастады. 1951 жылы университетті тәмамдаған соң, "Жазушы" баспасында редактор болып, соңынан Қазақстан жазушылар одағында кеңесші қызметін атқарды. Павлодар, Қызылжар қалаларының облыстық газеттерінде, сонымен бірге "Лениншіл жас" газетінде жемісті еңбек етті. Төлеужанның таланты жөнінде белгілі қаламгер Т. Ахтанов : " Мен көрген ақындардың ішіндегі кесек талант - Төлеужан Ысмайылов еді" - дейді. Төлеужан шығармасының кең қанат жаюына жазушы Ә.Нұршайықов қол ұшын берді. Ол талантты ақын ғана емес, талантты журналист те еді. Оның қаламынан туған көркем очерктер мен мақалаларды жұрт қызыға оқыды. Өкінішке орай, ол әдебиет үшін он шақты жыл ғана еңбек етті. Тіршілігінің соңында ауыр дертпен, өкпе ауруымен арпалысты. Ақынның көзінің тірісінде үш кітабы жарық көрді : "Әлдекімге бір шапалақ","Есіл", "Америка трагедиясы". Ақынның әдеби мұрасының бір саласы - аударма. Т.Драйзердің "Америка трагедиясы" романының көркем тілмен аударылуына ерекше көңіл бөлді. 1972) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1951). Қазақстан жазушылар одағы басқармасында әдеби кеңесші, "Қызыл ту" (қазіргі "Кереку"), "Ленин туы" (қазіргі "Қызылжар") облысы газеттердің редакцияларында әр түрлі қызметтер аткарған. Бірнеше жыл "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш) газетінде еңбек еткен. 1951 - 1961 жылдары "Есіл", "Дала министрі", "Жылқышы", "Үгітші" поэмаларын, қырыққа жуық өлең, отыздан астам сатира жазған. Ысмайылов орыс ақындары А.С.Пушкиннің "Батыс славьяндар жырларын", М.Ю.Лермонтовтың "Мцыри" поэмасын, В.В. Маяковскийдің өлеңдерін, Американ жазушысы Т.Драйзердің "Америка трагедиясын" қазақ тіліне аударған. Шығармалары *Әлдекімге шапалақ. Өлеңдер мен сатиралар. А., 1958; *Есіл. Поэма. А., 1959; *Сырымды айтам. Өлеңдер мен сатиралар, поэмалар. А., 1984. * Төлеужан Ысмайылов естеліктер, өлеңдер мен поэмалар, сатиралар, мақалалар. Алматы 2012 жыл. Дереккөздер
Баймағамбет Қанапияұлы Ізтөлин

Баймағамбет Қанапияұлы Ізтөлин (25.9.1809, Ақмола губерниясы Петропавл уезі. Шәліңке ауылы (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы) - 12.4.1921, Петропавл) - ақын. 1916 - 1917 жылдары Пресновка мектебінде, "Уазифа" медресесінде оқыған. 1919 жылы Петропавлда уездік ревкомға орналасады. Онда мектептер ашып, мүғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырады. Петропавл қаласында мұсылман бюросы мен қазақ-татар клубында жүмыс істеген. Феодоров ауданы оқу бөлімінің нұсқаушысы болған. Шығармашылығы "Жалғыз жілік", "Ала торпақ" (1913), "Өкпеге жауап", "Жәкі мен Құла ат" (1915), "Соғыс", "Өмірім" (1916), "Айым мен күніме" (1917) өлеңдері жарық көрген. Iзтөлин өзінің "Отарба", "Туғаныма", "Қалқамшырақ" (үшеуі де 1917), "Пысылдақ Омар" (1918), "Күн мен түн" (1919). І-нің "Көк теке", "Маймыл мен түлкі", т.б. мысалдары бар. Ақынның шығармалар жинағы бірнеше рет(1926,1935,1957,1981) басылып шыққан. Кейбір жеке туындылары оқулықтарға енгізілген. С.Мұқанов "Өмір мектебі" трилогиясында І-нің туралы жазған. *Өмірі мен шығармалары А., 1957; *Таң сәулесі. Өлеңдер. А., 1981. Дереккөздер Дереккөздер
Рахметолла Сүйіндікұлы Ерубаев

ЕПЗБАЕВ Рахметолла Сүйіндікүлы (1924, Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы Камысты а. - 1983, Орал қ.) - акын. 2-дүниежүз. соғысы жылдарында Тынық мұхит әскери-теңіз флотында қызмет еткен. 1949 - 77 ж. Жәнібек ауданы партия к-тінің хатшысы, Приурал ауданынын 2-хатшысы, Жымииты, Жәнібек және Орда ауданы партия к-ттерінің 1-хатшысы. 1977 - 83 ж. облысы кәсіподақтар кеңесінің төрағасы болган. "Қараша қаздар қайтқанда" (1975), "Дала бүлбүлдары" (1980), "іздедім сені" (1985) өлеңдер жинағы және "Шешуші күш" (А, 1970) очерктері жарык көрген. Дереккөздер бас әріп
Байтұрсын Ілияс

Байтұрсын Ілияс (1939, Торғай облысы Торғай елді мекені - 6.11.2003) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1963). 1963 жылы Қарағанды облысы "Орталық Қазақстан" газетінде еңбек еткен. Көп жылдар "Социалистік Қазақстан" (􀀃азіргі "Егемен Қазақстан") газетінің Қостанай облысындағы арнаулы тілшісі, Қостанай университетінде доцент қызметтерін аткарған. "Тың түлектері", "Тоғыз перне" кітаптары жарық көрген. Бірнеше топтамалық жинақтарға өлеңдері мен очсрктері енген. *Өлеңдер мен поэмалар. А., 1990; *Алтын бесік - Қостанай. А., 1998. Дереккөздер
Танакөз Ілиясова

Танакөз Толқынқызы — 1977 жылы 2 қарашада Алматы қаласында дүниеге келген. Алматы қаласындағы республикалық қазақ тілі мен әдебиетін тереңдетіп оқытатын №2 мектепті, 1999-жылы Әлем тілдері университетін үздік тамамдағаннан кейін «Болашақ» стипендиясын иеленіп, 1999-2000ж.ж. Францияның Страсбург қаласындағы Роберт Шуман университетінде халықаралық құқық факультетінде дәріс алған. Өлеңді мектеп қабырғасында жүріп жаза бастаған. Алғашқы өлеңі 1988-жылы республикалық «Пионер» журналында басылған. «Поэзия көктемі», жыл сайын өтетін «Жас толқын» фестивалінің әдебиет номинациясы бойынша, «Қазақтың ақын қыздары» атты республикалық мүшәйраларда бас жүлденің иегері. Артығали Ыбыраевқа арналған республикалық мүшәйрада , халықаралық «Шабыт» фестивалінде және «Менің атым - Махамбет» атты телемүшәйраларда жүлделі орын алған. ТМД мемлкеттері арасындағы «Дебютанттар достастығы» атты халықаралық поэязия конкурсының лауреаты, Ресей президенті Д.Медведев тағайындаған поэзия номинациясы бойынша халықаралық стипендияның иегері. ҚР президенттік және мемлекеттік стипендияның иегері. Өлеңдері «Толқыннан толқын туады», «Қыз ғұмыр – жыр ғұмыр», «Жас ақындар жырларының антологиясы», «Жыр – десте», «Махамбетке тағзым» және «Мәртебелі поэзия» сияқты бірнеше жыр жинақтарына енген. Тұңғыш жеке жинағы 2001-жылы «Біз – таулықпыз» деген атпен «Елорда» баспасында жарық көрді. Екінші жеке жыр жинағы 2008 жылы «Жалын» баспасынан «Сағынып жүрмін» деген атпен жарыққа шықты. Шығармалары Өлеңдері "Толқыннан толқын туады", "Қыз ғүмыр - жыр ғүмыр", Жас акындар жырларының антолопиясына" енген. Түңғыш жинағы "Біз - таулықпыз" 2003 жылы жарық көрген. Дереккөздер
Қажытай Ілиясұлы

Қажытай Ілиясұлы (1939 жылы туған, Тарбағатай. Дөрбілжін ауданы) - ақын, сатирик. ҚХР-дың Шыңжаң Тіл институтын бітірген. "Шыңжан" газеті редакциясында аудармашы, сол газеттің Іле, Тарбағатай аймағындағы меншікті тілшісі болып кызмет істеген. Қазақстанға 1962 жылы қоныс аударған. ҚазҰУ-ды бітірген (1969). "Ара" - "Шмель" журналында, "Лениншіл жас" газетінде фельетонист, бөлім бастығы, қазақ теледидарында аға редактор, Қазақстан Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінің бас редакциясында, "Жазушы" баспасында редактор, "Азамат", "Астана", "Астана дауысы" - Голос Астаны" газеттерінде бас редактор қызметін атқарған. Қазір Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер. "Дастарқан" атты алғашқы өлеңі "Шыңжан" газетінде 1959 жылы жарияланған. Лирикалық, сатиралық өлеңдері республикалық баспасөз беттерінде 1965 жылдан жарияланып келеді. 2001 жылдан халықаралық "Сорос - Қазақстан" қорының жыр мүшәйрасының жүлдегері. 21 ән мен 3 күйдің авторы. Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты (2003). Шығармашылығы *Қайран жастық. Өлеңдер мен поэма. А., 1974; *Усойқы. Сықақ өлеңдер мен мысалдар. А., 1978; *Маймылдың мәдениеті. Сықақ өлеңдер мен мысалдар. А., 1981; *Биле билсең. Сықақ өлеңдер. А., 1985; *Қалақай қамшы. Бір томдық сатиралық өлеңдер. А., 2001; *Тас жарған. Өлеңдер. А., 2001. Дереккөздер
Ілияс Ғабдіұлы

Ілияс Ғабдіұлы (21.2.1906, Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қаратоғандай ауылы - 28.4.1990, Қарағанды қаласы) - ақын, әнші, күйші. Iлияс шығармашылығының дені толғаулардан тұрады. "Өсиет", "Мақсат", "Кәрілік", т.б. толғаулардың, «Өмір-өзен» дастанының авторы. Ақын туындыларының бір тобы түрлі тақырыптағы мақал-мәтелдер болып табылады. *Шет өңірі ақындарының антологиясы. Қарағанды, 1998. Дереккөздер
Диар Асқарұлы Қонаев

Диар Асқарұлы Қонаев (05.02.1961 ж.т., Алматы) - ғалым, филология ғылымының кандидаты (1987). Ұлы жүз Ысты руының Ойық тармағынан. Қаз¥У-ды (1983), Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын бітірген (1986). 1987 - 93 жылдары осы институттың ғыл. қызметкері. 1993 жылдан "Әуезов үйі" ғылыми-мәдени орталығының аға ғылыми қызметкері. "Мухтар Ауэзов и русская литература" монографиясы (1992) жарық көрген. 2000 жылдан - мәдениет саясаты сараптамалық орталығының директоры. «Мұхтар Әуезов және орыс әдебиеті» атты кітабы жарық көрген. Дереккөздер
Ішкі монолог

Ішкі монолог — кейіпкердің ішкі ойы, өзіне өзі қарата айтылған арнауы. Көңіл-күй сырын білдіретін, эмоциялық әсерді байқататын көркемдік құралдардың бір түрі. Ішкі монолог Шекспир драмаларында жиі кездеседі. Кейіпкер сахнада жалғыз қалатын кездерде — ішкі монолог арқылы өз ойын жеткізген. Бүл ретте кейіпкер автордан тыс "ішкі сөзін" өзі ашып берген. Ал жаңа кезең әдебиетінде баяндау тәсілдерінің жетілуіне байланысты ішкі монологты түрлендіріп қолдану кең орын ала бастаған. Л.Толстойдың Анна Каренинасы мен М.Әуезовтің Абайы арқылы ішкі монологтың еркін қолданылғанын көреміз, олардың тебіреніс-толғанысы толық ашылады. Формасы мен мәні адам психикасындағы ғылыми және эстетикалық ойлау жүйесінің дамуына байланысты өзгеріп отырған. Сондықтан да ол әсіресе әлеуметтік-психологиялық романдарда жиі кездеседі, автордың көрінбей араласуы арқылы жүзеге асады, психологиялық анализ түрінде беріледі. Ол шығармалық әдіске орай әр алуан көркемдік әсер туғызады. Дереккөздер
Қапан Сатыбалдин

Қапан Сатыбалдин (25.12.1917, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы "Бесоба" кеңшары - 10.01.1969, Алматы) - жазушы. ҚазҰПУ-ды бітірген (1939). Москва мемлекеттік кинематогрофы институтында оқыған (1940 - 1942). 1937 - 1959 жылдары "Егеменді Қазақстан", "Жас Алаш" газеттерінде әр түрлі қызмет істеген және "Қазақ әдебиеті" газетінің бас редакторы болған. "Қазақфильм" киностудиясында директордың орынбасары, "Жұлдыз" журналында бас редактордың орынбасары, Қазақстан жазушылар одағында хатшы қызметтерін атқарған. Сатыбалдинның алғашқы өлеңдер жинағы "Мен жырлаймын" (1938) деген атпен шықты. Сатыбалдин "Сілтенген семсер" (1943), "Аягөз ару" (1956), "Махаббат машақаты" (1961), "Ұзақ жол" (1969), т.б. драмалық шығармалардың авторы. "Ән шақырады" (1961), "Дина Нүрпейісова" көркем суретті және деректі фильмдердің сценарийін жазды. Сондай-ақ, орыс жазушылары И.А. Крылов, Н.А. Некрасов, Н.Асеев, В.Горбатов шығармаларын қазақ тіліне аударған. Дереккөздер
Эпифора

Эпифора — өлеңнің әр тармақтарында бір сөздің немесе сөз тіркесінің жол аяғында немесе әр ой ағымының аяқ жағында бірнеше рет қайталануы. Бұл қажетті бір ойға, құбылысқа ерекше назар аударып, сөз әсерін арттыру үшін қолданылады. Қазақ өлеңінде эпифора сөздің кезекті қайталау үлгісіне жатады. Мысалы: Атадан туған мен бір шоқ, Садаққа байлар сайман жоқ. Балталыдай көлім жоқ, Бақалыдай көлім жоқ, Алдымда менің ағам жоқ, Артымда менің інім жоқ. («Қозы Көрпеш −Баян сұлу »жырынан) Дереккөздер
Сүбебек Нұрбаев

(3.1.1898, Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы, Қандыағаша - 10.3.1974, Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы) - ақын. Найман тайпасы Қаракерей руы Ақымбет бөлімінен шыққан. Жастайынан өлең шығарып, айтысқа түскен. "Октябрь таңы", "Шындық", "Жас өмір", "Алтай тауына", "Өмір", "Шопандар туралы", "Домбыра туралы", "Ақын туралы", "Халқыма", т.б. өлеңдердің авторы. Ақынның көлемді шығармаларының бірі - "Батырлар жорығы". Ақынның "Сарыарқама", "Ой толқыны", "Жан сырым" т.б. күйлері бар. Шығармалары "Еңбек күйі" (1972), "Шүғыла" (1977) топтама жинақтарында, "Қорқыт күйі" (1987) атты жеке кітабында басылып шықты. Дереккөздер