Рим императорларының тізімі

Октавиан Августтың Прима-Портадан табылған мүсіні (Билік құруы б.з.б. 27 ж. – б.з. 14 ж.)]] Рим императорлары — б.з.б. 27 жылы Рим сенаты Октавианға «Август» есімі мен лауазымын берген сәттен бастап Рим империясын басқарған билеушілер. Август монархиялық лауазымдардан бас тартып, өзін «princeps senatus» (Сенаттың бірінші адамы) және «princeps civitatis» (мемлекеттің бірінші азаматы) деп атау арқылы республикалық басқару формасының көрінісін сақтап қалды. Кейінірек «Август» лауазымы оның тақтағы мұрагерлеріне де беріліп отырды, ал уақыт өте келе императорлардың билігі монархиялық әрі авторитарлық сипатқа ие болды. Тізімге енгізу критерийлері Рим империясында конституциялық легитимділік (заңдылық) ұғымы маңызды болмағанын және императорлардың «заңдылығы» тек олардың бүкіл империя аумағында мойындалу деңгейімен ғана өлшенгенін ескере отырып, бұл императорлар тізімі келесідей іріктеу критерийлеріне негізделген: * Империя аумағында билігі абсолютті болған немесе басынан бастап еш талассыз билік жүргізген үміткерлер заңды императорлар ретінде қарастырылады. 284 жылдан бастап, императорлық билік әдетте Шығыс пен Батыстағы екі әріптестің арасында бөлінген кезде, империяның тиісті жартысына бақылау орнату жеткілікті болды. Тіпті үміткерді империяның екінші жартысы мойындамаса да (Батыстағы соңғы бірнеше императорлардың жағдайындағыдай), ол билеуші болып есептелді. * Басқа заңды аға император (Август) тарапынан жарияланған немесе соның тануына ие болған үміткерлер заңды императорлар болып есептеледі. Көптеген билеушілер бір немесе бірнеше бірлескен императорлармен бірге билік жүргізген. Дегенмен, әсіресе IV ғасырдан бастап, олардың көбі өз бетінше билік жүргізбеген балалар (кіші императорлар — Цезарьлар) болды. Кеш кезеңдегі империяны зерттеуші ғалымдар мұндай билеушілерді әдетте тізімге қоспайды, бірақ бұл қағида ерте империя кезеңіне әрдайым қолданыла бермейді. Жүйелілікті сақтау мақсатында, кейінгі аға императорлардың (Августтардың) кезіндегі кіші бірлескен император (Цезарь) болған уақыты олардың жеке билік мерзіміне есептелмейді. Сондай-ақ, бұл тізімде барлық бірлескен императорларға тек IV ғасырға дейін ғана жеке жазба берілген. * кезеңдер мен азаматтық соғыстар уақытында Рим Сенатының тануына ие болған үміткерлер, Сенаттың номиналды түрде болса да сайлаушы орган ретіндегі рөліне байланысты, заңды императорлар ретінде қарастырылады. Кейінгі кезеңдерде, әсіресе императорлар басқа қалалардан билік жүргізген кезде, бұл критерий Рим қаласының өзіне иелік ету және оны бақылау қағидасына ауысты. Әулеттің билігі кезінде немесе одан кейін билікке келген әулеттік емес императорларды тарихшылар сол әулеттің билеушілерімен бірге топтастыруды әдетке айналдырған; бұл тізімде де осы тәсіл қолданылады. Әулеттік сабақтастықтың үзілуі және әулетке жатпайтын билеушілердің пайда болуы жуан көлденең сызықтармен көрсетілген. Принципат (б.з.б. 27 ж. – б.з. 284 ж.) Юлий-Клавдий әулеті (б.з.б. 27 ж. – б.з. 68 ж.) Төрт император жылы (68–69 жж.) Флавийлер әулеті (69–96 жж.) Нерва-Антонин әулеті (96–192 жж.) Бес император жылы (193 ж.) : Северлер әулеті (193–235 жж.) III ғасырдағы дағдарыс (235–284 жж.) Доминат (284–476 жж.) Тетрархия (293–324 жж.) Константин әулеті (306–363 жж.) Валентиниан әулеті (364–392 жж.) Феодосий әулеті (379–457 жж.) Соңғы батыс императорлары (455–476 жж.) Тағы қараңыз * Византия императорларының тізімі * Қасиетті Рим империясы императорларының тізімі Ескертпелер Дереккөздер Әдебиеттер * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *