kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тыйым мен ырым

Тыйым сөздер – психологиялық мағынасы зор, адамды қолайсыз, зиянды әрекеттерден тартынуды талап ететін ерлі-зайыптылар мен үлкен кішінің, әке мен баланың, ұл мен қыздың, нағашы-жиеннің, ағайын-туыс, жекжат-жұрағаттың қарым-қатынасын реттестіруде өзіндік орны бар, сондай-ақ денсаулық, тазалық, әртүрлі жағдайда тәртіп сақтау, жол-жоба, жөн-жосық т.б. осы секілді әдет-ғұрыптарды бұлжытпай орындау мақсатында пайда болған рәсім. Мәселен, дос-туыс, құда-жекжатқа ит, пышақ, балта сыйламау, некелі төсекке басқа адамның отырмауы, ит аспанға қарап ұлыса жамандық шақырады деп қорқу, бос бесікті тербетпеу, жас босанған әйелдің қолын суық суға салдырмау, қыз баланың қатты сөйлемеуі, кіндігін көрсетіп жүрмеуі, қыз-келіншектің шашын, аттың құйрығын кеспеу т.с.с. ::Ырымдар да психологиялық тұрғыдан ойлаудың қарапайым түрінен туындайтын наным-сенімнің бір түрі. Бұлар өмір сүру барысында біртіндеп қалыптасқан этностық топқа ортақ, көшпенділер санасынан орын алған психологиялық ерекшеліктер. Тыйым мен ырым этностық қауымдастықтағы ер мен әйелге, үлкен-кішіге, ұл мен қызға т.б. осы секілді әртүрлі топтарға байланысты айтылған. Мәселен, бөбек психологиясына байланысты бесіктің үстіне жеті нәрсе (шапан, кебенек, тон, жабу, жүген, қамшы, бесік, көрпе) жабылады. Мұндағы түйін кебенек пен қамшы нәрестені ел қорғайтын, ер болсын деген ниеттен туған. Осынау наным-сенімдердің, әсіресе, жас ұрпақтың санасына ұлттық рухты сіңіру, оның дәстүрі мен салтын, әдет-ғұрпын қастерлеп ардақтай білуге, баланың ұлттық дүниетанымын қалыптастыруға да алатын орны ерекше. Өйткені бұлар халқымыздың ғасырлар бойы тірнектеп жинастырған тәліми тәжірибесінің қорытындысы, ұлттық тәлім-тәрбиеміздің қайнар көзі мен мүмкіндігі. Бір әттегенайы – осындай тамаша психологиялық жайттар күні бүгінге дейін ғылыми тұрғыдан жіктелмей, бір жүйеге түспей келеді. Дереккөздер Психология
Эос

Эос (көне грекше Ἕως, немесе Ἠώς, микен. a-wo-i-jo)[1] — ежелгі грек мифологиясындағы таңның Құдайы, Гиперион мен Тейя алыптарының қызы, Гелиос пен Селенаның әпкесі немесе қарындасы (басқа нұсқалары бойынша, ол Гелиостың қызы болатын, ал анасы болса кейде Түн деп саналады). Оны Паллантиада деп те атайды. Күйеуі Астрей, оның балалары: Анемалар (желдер) және Астралар (жұлдар). Эос таңертен, мұхиттың алыс жағынан, әсем де сұлу жылқылар тартып жүрген екі аяқты күйме арбамен аспанға құлпырып шығады. Гомерден басталған ақындар, Эостың сұлулығы мен асқын әсемділігін сипаттап жазған, оны «әдім бұйра шашты», «алтын тақты», «қызғылт сары түске боялған пеплосқа киініп тұрған әйел». Оның эпитеттерін былай түсіндіреді: «Күн шығуынан бұрын, аспанда ортадан шығып тұрған, адам қолының саусақтарының бүкіл әлемді ұстап тұрғанын еске түсіретін, сызықтар пайда болады. Гомер айтатындай, қызғылт ақ түсті саусақтары бар Құдай, таңертен бүкіл бөлмесінен шығып, өзінің құдайшыл Лампос пен Фаэтон жылқыларымен теңіз ішінен шығып бүкіл әлемді өзінің сәулесәмен жаулайды. Гомердің өзінде де, Аврораны күндіз Құдайы деп атап, Гемерамен (күндізбен) ұқсастырады. Дереккөздер * Обнорский Н. П.,. Эос // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Энциклопедия античной мифологии: Эос *
Мариан Андерсон

Ма́риан А́ндерсон (ағыл. Marian Anderson; 1897 ж. 27-ақпан, Филадельфия — 1993 ж. 8-сəуір, Портленд) — ХХ ғасырлық америкалық əнші, жарқын контральто. Өмірбаяны Алты жасынан баптисттік шіркеудің хорында əн айтты. Кейінірек жеке əн сабақтарын алды. Себебі, ресми оқыту оған, афроамерикандыққа сол кезеңде қол жетімсіз болды. 1925 жылы сахнаға алғашқы рет шықты, ал 1928 жылы Карнеги-холлда алғаш өнер көрсетті. Кең танымалдылық алып келген гастрольдік сапарын Андерсон Еуропа елдері мен КСРО-дан бастады. Ян Сибелиус осы аруға өзінің «Жалғыздық» пьесасын арнаса, Артуро Тосканини мұндай дауысты «ғасырда бір рет қана естуге болады» деген. 1935 ж. оның импресариосы атақты Сол Юрок болды. 1939 ж. «Американдық революция қыздары» американдық қоғамдық қауымдастығы Мариан Андерсонға өзінің мерекелік концертіне қатысуға тыйым салды. Себебі, сол кезеңдегі қауымдастық ережелері қара жəне ақ нəсілді əртістердің бірге өнер көрсетуіне қарсы шығатын. Қауымдастықтың бұл шешіміне қарсылық ретінде бұл ұйымнан АҚШ Президентінің əйелі Элеонора Рузвельт шығып кетеді. Оның орнына Андерсонның концерті Линкольнның мемориалды орталығында ұйымдастырылды, бұл концерт радио арқылы жарияланды, кинопленкаға түсірілді (ағыл. Marian Anderson: the Lincoln Memorial Concert). Бұл қойылымның үлкен жетістікке жеткені соншалық, «Американдық революция қыздары» қауымдастығы өз ережелерін қайта қарастыруға мəжбүр болды. 1955 ж. Андерсон афроамерикандық əртістердің арасында бірінші болып Метрополитен-операда өнер көрсетті. 1958 ж. БҰҰ-ның «жағымды ерік елшісі» болып қызмет етті, ал 1972 жылы БҰҰ-дан Бейбітшілік сыйлығын алды. 1991 ж. «Өнердегі өмірі үшін» номинациясымен Грэмми сыйлығының лауреаты атанды. 2005 ж. оның есімі мен суреті салынған пошта маркасы шығарылды. Дауыс жазу индустриясына қосқан үлесі үшін Голливудтағы «Даңқ аллеясында» əншінің өзіндік, № 6262 жұлдызы бар. Андерсон репертуарына И. С. Бах, Шуберт, Верди, Сен-Санса, Брамс, Сибелиус пен Малердің еңбектері енді, сонымен қатар, афроамерикандық рухани əндер (спиричуэлс) репертуарда маңызды орын алады. Дереккөздер * Marian Anderson. My Lord, What a Mornin’. — New York: The Viking Press, 1956. (автобиография) * Vehanen K. Marian Anderson, A Portrait. — New York; London: McGraw-Hill Book Company; Whittlesey House, 1941. * Albus H.J. The 'Deep River' Girl: The Life of Marian Anderson in Story Form. — Grand Rapids : W.B. Eerdmans Publishing Co, 1949. * Stevenson J. Marian Anderson: Singing to the World. — Chicago: Encyclopedia Britannica Press, 1963. * Newman S.P. Marian Anderson: Lady from Philadelphia. — Philadelphia: Westminster Press, 1966. * Tobias T. Marian Anderson. — New York: Ty Crowell Co, 1972. * Sims J.L. Marian Anderson: An Annotated Bibliography and Discography. — Connecticut: Greenwood Press, 1981. * Ferris J. What I Had Was Singing: The Story of Marian Anderson. — Minneapolis: Carolrhoda Books,1994. * Keiler A. Marian Anderson: A Singer’s Journey. — New York: Scribner, 2000. * Broadwater A. Marian Anderson: Singer and Humanitarian. — Berkeley Heights: Enslow Publishers, 2000. * Freedman R. The Voice that Challenged a Nation
Фредерик Аштон

Фредерик Аштон (; 1904 ж. 17-қыркүйек; Гуаякиль — 1988 ж. 18-қазан, Суффолк) — 1963—1970 жылдары аралығында Лондондағы Патшалық балет труппасының британдық балетмейстері. Сол кезеңдегі Батыс Еуропадағы алдыңғы қатарлы хореограф. Өмірбаяны Эквадордағы Гуаякиль қаласында дүниеге келген, үш жасында oтбасымен бірге Перуға көшеді. 1917 жылы 13 жасында Аштон Лиманың муниципальды театрында Анна Павлованың ойынын көріп, балетке ғашық болады да, биші болуды мақсат етіп қояды. 1919 жылы ата-анасы оны Ұлыбританиядағы Доверлік колледж ге оқуға жібереді, бірақ ол оны аяқтаған жоқ. Колледжді тастағаннан кейін, Аштон Лондонға көшіп барып, испан жəне француз тілін білуінің арқасында Ситиден жұмыс таба алды. Жалақысының басым бөлігін Орыс балетінің бишісі Леонид Дягилев өткізетін би сабақтарына жұмсайды. Аштон Лондоннан кетіп бара жатқанда Дягилев оған Рамберден білім алуға кеңес береді. Дягилев труппасының Лондондағы гастрольдік сапары кезінде Аштон «Ұйқыдағы ару» қойылымын көріп, классикалық балетті одан да қатты жақсы көріп қалады. Оның арманы биші болу еді. Алайда оның физикалық қабілеттері оның биші болуына кедергі келтірді. Рамбер Аштонның бойындағы хореографияға деген қабілетін танып, оған өзінің алғашқы балеті «The Tragedy of Fashion» 1926 жылы қоюға мүмкіндік береді. Бұл балет үлкен жетістікке жетіп, Аштон табысты балетмейстердің мансабын бастады. 1930 жылдары, негізінен, көңіл көтеретін балеттер қойса, Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде қойылымдарының тақырыптары түнере түседі. 1963 жылдан 1970 жылға дейін бірнеше фильм, қойылым мен операның хореографы ретінде танымал болды. 1959 жылы Патшалық би академиясының атынан ІІ Елизавета сыйлығымен марапатталса, 1962 жылы балетке қосқан үлесі үшін рыцарь атағын алды. Дəл осы жылы Францияның Құрметті легион марапатын алады. Ал 1963 жылы шведтік Данеброг орденін алады. Дереккөздер
Екатерина Федоровна Сперанская

Екатерина Федоровна Сперанская (27.11.1919 ж.т., Өскемен қаласы) — қазақстандық химик-аналитик; химия ғылымдарының докторы (1968), профессор (1970). Өмірі 1942 ж. Қазақтың С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетін бітірген. 1942 жылдан осы университеттің аналитикалық химия кафедрасының кіші ғылыми қызметкері, ассистентті, 1970 жылдан профессоры. Сперанская жұмыстарының негізге ғылыми бағыты - көп электронды электорхимиялық процестерді зерттеу. Сынапты және амальгалы электродтардағы электорхимиялық процестер жөнінде,көптеген ғылыми жұмыстар жүргізді. Еңбектері Оның 120- дан астам ғылыми еңбегі бар. Дереккөздер
Алексей Дмитриевич Сперанский

Алексей Дмитриевич Сперанский(11.1.1888, Уржум, қазіргі Киров облысы.,-23.7.1961.,Мәскеу)- совет патологы және - физиологы. КСРО ғылым академиясының (1939) және КСРО Медицина ғылым академиясының акдемигі (1944), РСФСР-дің еңбек сіңірген жақын шәкірттерінің бірі. Өмірі 1943 жылдан КПСС мүшесі. Сперанский Қазан университетінің медициналық факультетін бітірген (1911), село дәрігері, Қазан, кейін Иркутск университетінің қалыпты анатомия кафедрасының прозекторы. 1914-1919 ж. әскери хирург, Иркутск университетінің топографиялық анатомия кафедрасының профессоры (1920-1922), Ленинград эксперименттік медицина институтында И.П.Павловтың аға ассистенті (1923-1928), осы институтта пато-физиологиялық бөлімінің (1928-1934),1934 жылдан Мәскеуде Бүкіл Одақтық эксперименттік медицина институтының жалпы патология бөлімінің меңгерушісі. 1945 жылдан КСРО Медицина ғылым академиясының Жалпы және эксперименттік патология институтының директоры, 1954 жылдан КСРО Мемлекеттік ғылым академиясының қалыпты және патология физиология институтының жалпы патология бөлімін меңгерді. Сперанский патология процесс кезіндегі нерв жүйесінің маңызы жөнінде көптеген жаңалықтар ашып, кеңестік медицина дамуына үлес қосты. Сыйлықтары Сперанский-Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1943), КСРО ғылым академиясының И.П.Павлов атындағы сыйлығының лауреаты (1937),2 рет Ленин орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 386 бет
Николай Александрович Спешнев

Николай Александрович Спешнев(1821, Курск губерниясы.,-17.03.1882, Петербург)-орыс революционері. Тегі- дворян. Царскосельск лицейінде (1839) және Петербург университетінде оқыды. 1842-1846ж. шетелде тұрып, Швейцарияда азаттық қозғалысына қатысты. Спешнев царизмді құлатуды, халық революция[[сы арқылы шаруаларды азат етуді жақтады. Ол- [[петрашевшілер басшыларының бірі. Петрашевшілер ісіне байланысты ату жазасына кесілді, кейіннен 10 жыл катогтармен ауыстырылды. 1857-1859 жылы «Иркутские губернские ведомости» газетінің редакторы болды. 1861-1862 ж. Псков губерниясында дау- жанжалды бітістіруші қызметін атқарып, шаруалар мүддесін қорғады. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 387 бет
Виктор Иванович Спицын

Виктор Иванович Спицын (25.04.1902 ж.т., Мәскеу) - кеңес химигі. КСРО ғылым академиясының академигі (1958; корр. Мүшесі, 1946), Социалистік Еңбек Ері (1969). 1941 жылдан КПСС мүшесі. Өмірі 1922 ж. Мәскеу мемлекеттік университетінің профессоры, 1942-1948 ж. директордың орынбасары. 1949 ж. КСРО ғылым академиясының Физика химия институты директорныың орынбасары, 1953 жылдан директоры. Спицынның негізгі жұмыстары сирек металдар (вольфрам, молибден, тантал, ноибий, берилий т.б.) химиясы мен технологиясына, комплекскті қосылыстар, радиоактивті элементтер химиясына арналған. Ол техникада қолданылатын металдарды өндірудің теориялық негіздерін анықтап, көптеген қосылыстар алды. Атом өндірісінің қалдығынан технецийді алу технологиясын дәлелдеді. ГДР ғылым академиясының мүшесі, Поляк химия қоғамының құрметті мүшесі. Сыйлықтары 4 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, Қазан Революциясы ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Спондилоартрит

Спондилоартрит(грек spondylos-омыртқа және arthron-буын)-омыртқа аралық буындардың қабынуы. Спондилоартрит- созылмалы инфекциялы ауру. Ауру клиникалық белгілеріне қарай дизентерния, мерез, ревматизм Спондилоартрит болып бірнеше түрге бөлінеді. Ауру жамбас пен сегізкөз буындарынан басталып, біртіндеп омыртқа аралық буындарға таралады. Осы кезде тиісті ем қолданылмаса асқынып буын аралығындағы шеміршекті зақымдайды да, шеміршектер қатаяды, иіледі, адамның белі бүкірейеді. Белгілері Спондилоартрит кезінде адам еңкейіп, шалқайғанда, белі қатты қатты ауырады, қимыл, қозғалысы қиындайды. Науқас тез шаршағыш келеді, тағамға тәбеті шаппайды. Емі антибиотиктер, гормонды препараттар қолданылып, аурудың асқынған түріне хирургиялық операция жасалады, сылау, емдік гимнастика қолданылады. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 389 бет
Измаил Иванович Срезневский

Измаил Иванович Срезневский(01.06.1812.Ярославль,-09.02.1880. Петербург)- орыс филологы, этнограф, Петербург ғылым академиясының академигі (1851). Харьков университетін бітірген (1829), сол университеттің профессоры (1842).Петербург университетінде (1847 жылдан), пединститутта сабақ берді (1848-1859). Негізгі еңбектері орыс тілі тарихы («Орыс тілі тарихы туралы ойлар, 1849, 2- бас., 1959») мен диалектологиясы, көне славян жазба ескерткіштері, палеография, археология, библиография, орыс тілін оқыту методикасына, көне орыс әдебиеті мәселелеріне арналған. Н.Г.Чернышевский, Н.А.Добролюбов Срезневскийдің шәкірттері болған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 391 бет
Сталагмит

Сталагмит (грек,. Stalagma-тамшы)- жоғарыдан аққан минералданған су тамшыларының төменнен жоғары қарай қабаттаса өсуінен, үңгірлер түбінде қалыптасатын әк, гипс, тұз құрамды, іркінді минералдық түзілімдер. Сталагтитке қарама- қарсы өсіп кейде онымен жалғасады. Карбонатты жыныстарда жақсы дамиды. Қаратаудағы қарст үңгірлерінде Сталагмиттер көп кездеседі. Әдебиет * Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 402 бет
Виктор Яковлевич Станицын

Виктор Яковлевич Станицын (шын тегі Гезе)(02.05.1897 қазіргі Днепропетровск - 25.12.1976, Мәскеу) - орыс кеңес актері, режиссер, профессор КСРО халық әртісі (1948). 1945 жылдан КОКП мүшесі. Өмірі 1918 ж. Мәскеу Көркем театырының 2- студиясында оқыды. 1924 ж. осы театрдың негізі құрамына қабылданды. Таңдаулы рольдері: Андрей Позоров (Чеховтың «Апалы-сіңлілі үшеуінде»), Курослепов (А.Островскийдің «Ыстық жүрегінде»), Репетилов (Грибоедовтың «Ақыл азабында»), Стива Облонский (Л.Толстойдың «Анна Каренина» романы бойынша), инспектор Мич (Загарадниктің«Қоңыраулы сағат солосында»)т.б. Спектакльдер қойды. Киноға түскен В.И.Немирович-Данченко атындағы мектеп-студияда педагогикалық қызметпен шұғылданды. Гастрольдік сапармен 1965 ж. Алматыда өнер көрсетті. Сыйлықтары КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1947,1949,1951,1952) және РСФСР Мемлекеттік сыйлығының (1974) лауреаты. 3 орденмен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Николай Владимирович Станкевич

Николай Владимирович Станкевич(27.09.1813, Воронеж губерниясы., Острожск уезі., Удеревка селосы.,-25.06.1840,Нови-Лигуре,Италия )-орыс қоғам қайраткері, философ. 1834 ж. Мәскеу университетін бітірді. Университет студенттерінің үкіметке қарсы тобымен байланысты болғаны шін Станкевич 1833 жылдан бастап полиция бақылауына алынды. Оның әдеби және эстетикалық көзқарастары Н.И.Кольцовтың ақындық талантын ашты; Н.Г.Чернышевский мен Н.А.Добролюбов оны жоғары бағалады. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 409 бет
Василий Петрович Стасов

Василий Петрович Стасов (04.08.1769, Мәскеу, - 05.09.1848, Петербург) - орыс архитекторы, бертінгі классицизм өкілі. 1802-08 жылдары Франция мен Италияда сәулет өнері саласынан тәлім алды. 1808 жылдан Петербург Көркемсурет академиясында қызмет атқарды (1811 жылдан академигі). 1817 жылы император сарайы құрылсын басқарды. Петербургтегі Павлов полкінің казармасы, Марс алаңы ансамбліндегі монументті ғимараттар, Патша селосындағы (қазіргі Пушкин қаласы) шойын қақпалар, манеж т.б. құрылыстар Стасов қолынан туды. Қысқы сарайдың салтанат залдары мен шіркеулерін, қасбетін 1837 жылы өрттен кейін қалпына келтірді. Стасов орыс классицизмі соңғы кезеңінің негізгі идеялары мен композициялық әдістерін ілгері дамытты. Дереккөздер
Владимир Васильевич Стасов

Владимир Васильевич Стасов (14 қаңтар 1824, Санкт-Петербург, - 23 қазан 1906, Санкт-Петербург) - орыстың көркемсурет және музыка сыншысы, өнер тарихшысы, археолог. Құрметті академик (1900). Археолог В.П.Стасовтың баласы. 1833 - 43 жылдары Петербургтегі Құқық тану училищесінде оқыды. Көпшілік кітапханада зерттеу жұмыстарын жүргізу және халық өнерін, орыс, Шығыс және Батыс Еуропа өнерін, ою - өрнекті зерттеумен қатар негізінен сыншылықпен айналысты. Стасовтың эстетикалық көзқарасы революцияшыл демократтар эстетикасы негізінде қалыптасты. Стасов орыс көркем мәдениетінің ұлттық және халықтық ерекшелігімен өмірге тікелей қатысты сыншыл реализмнің идеялық демократиялығы үшін, сондай - ақ реакциялық академизмге қарсы күресті. Алдыңғы қатарлы суретші, музыкант, жазушылармен достық байланыста болумен бірге әрі олардың сенімді көмекшісі болды. Передвижниктерге игі көмек жасады. Орыс өнері туралы көптеген мақалалар, зерттеулер, күрделі еңбектер ("Орыс өнерінің 25 жылы" ,1928-83) жазды. Алғашқылардың бірі болып М.И.Глинка, М.П.Мусоргский, А.П.Бородин және шетел композиторлары өнерін зерттеп, насихаттады. "Құдіретті топтың" өнерлік прициптерін жүйеледі. Орыс музыка тарихын жүйе[[лі зерттеудің, тарихи - [[документті материалды жинақтаудың негізін қалады. Дереккөздер
Томас Стаффорд

Томас Стаффорд(17.09.1930 жылы туған, Уэтерфорд, Оклахома штаты) — АҚШ-тың ұшқыш-космонавты, бригадалық генерал. Әскери - теңіз академиясын бітіріп (1952), ғылым бакалавры дәрежесін алды. Әскери ауа күштерінде қызмет етті. 1959 жылы Эдуардс авиация базасындағы сынаушы - шқыштар мектебін бітіргеннен соң, осы базадағы аэрокосмостық зерттеулерге ұшқыштар даярлайтын мектептің басшыларының бірі болды. 1962 жылдан АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобында. 1965 жылы 15 - 16 желтоқсанда "Джемини - 6" косомс кораблімен 2 - ұшқыш ретінде (У.Ширрамен бірге), ал 1966 жылы 3 - 6 шілдеде "Джемини - 9" космос кораблімен корабль командирі ретінде (Ю.Сернанмен бірге) космосқа ұшты. 1969 жылы 18 - 26 маусымда корабль командирі ретінде (Дж. Янг және Ю.Сернанмен бірге) "Аполон - 10" космос кораблімен Айды орағыта ұшып, 24 маусымда Айдың жасанды спутнигі орбитасында ауысты. Стаффорд және Ю.Сернан мінген ай кабинасы корабльден бөлініп, Ай бетіне 15 километр жақындады. Стаффорд 1975 жылы 15 - 21 шілдеде В.Бранд және Д.Слейтонмен бірге кеңестік "Союз" және америкалық "Аполлон" космос корабльдерінің топтасып әрі бір - бірімен түістіріліп ұшуына қатысты. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 414 бет
Владимир Андреевич Стеклов

Владимир Андреевич Стеклов (28.12.1863, 9.01.1964, Нижний Новгород қаласы - 30.05.1926, Қырым, Ленинградта жерленген) - кеңес математигі, академик (1912). 1919-26 жылдары КСРО ғылым академиясының вице-президенті. Харьков университетін бітірген (1887). 1889 - 1906 жылдары Харьков университетінің механика кафедрасында (1896 жылдан профессор), ал 1893 - 1905 жылдары Харьков технология институтында жұмыс істеді. 1906 жылы Петербург университетінде қызметке ауысты. Оның инициативасымен ҒА - ның жанынан физика - математика институты (1921) ашылды. Бұл институт 1934 жылы екіге бөлініп, оның біріне (КСРО ғылым академиясының Матем институтына) Стеклов есімі берілді. Дереккөздер
Михаил Афанасьевич Стельмах

Михаил Афанасьевич Стельмах(24.05.] 1912 жыл, Винницк облысы, Дьяковцы селосы) - украин кеңес жазушысы, Социалистік Еңбек Ері (1972). Өмірі Кедей шаруа отбасысында туған. Винницк педагогикалық институтын бітірген (1933). 1945 - 53 жылдары УССР ҒА Өнер тану, фольклор, этнография институтында жұмыс істеді. 1936 жылдан шығармалары жариялана бастады. Оның * "Өсіп - өнген туыс" (1949 - 50, КСРО Мемлекет сыйлығы, 1951), * "Адам қаны - су емес" (1957), * "Нан және тұз" трилогиясы (1959, Лениндік сыйлық,1961), * "Шындық пен өтірік" (1961), * "Өзің туралы ой" (1969) романдары бар. 7-ші шақырылған КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. Сыйлықтары 3 рет Ленин ордені және басқа 4 орденмен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Эрик Брун

Эрик Белтон Эверс Брун (; 1928 ж. 3-қазан, Копенгаген — 1986 ж. 1-сəуір, Торонто) — дат бишісі жəне хореографы. Өмірбаяны ]] 1937 жылдан бастап Данияның Патшалық балетінде оқыды. 1946 жылы Харальд Ландердің «Торвальдсен» балетінде Адонис рөлін сомдап, дебюты болды. 1949 жылдан — театр солисті. 1949 жылы Американдық балет театры труппасына қабылданып, осында 9 жыл еңбек етті. 1955 жылы Алисия Марковамен бірге «Жизель» балетінде билейді, бұл қойылым халық арасында орасан зор танымалдылыққа ие болды. Карла Фраччимен бірге жиі дуэтте билейтін, ал 1969 жылы «Жизель» фильм-балеті түсіріліп, осы дуэт оның негізгі жаңалығына айналды. Əсіресе, «Сильфида», «Жизель», «Аққулар» көлі балеттеріндегі рөлдерді ерекше танымалдылыққа ие. Швецияның Патшалық балетін 1967—1973 жылдар аралығында, ал Канаданың Ұлттық балетін 1983—1986 жылдар аралығында басқарды. 1961 жылдан 1986 жылға дейін Рудольф Нуреевтың сырлас досы болды. 1986 жылдың 1 сәуірінде 57 жастағы балет әртісі өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. ХХ ғасыр классикалық балетінің ең ұлы бишілерінің бірі болып есептеледі. 1988 жылдан бері жыл сайын осы бишіні еске алу мақсатында Торонто қаласында Эрик Брун атындағы сыйлыққа Халықаралық конкурс ұйымдастырылады. Жеке өмірі ]] Эриктің қалыңдығы сұлулығымен елге танымал Мария Толчиф (1925—2013) болды. Бірақ 1961 жылы ол атақты биші Рудольф Нуреевпен (1938—1993) кездеседі. Брун мен Нуреев жұп болып, өз қарым-қатынастарын Брун дүниеден өткенге дейін 25 жыл бойы сақтап келді. Дереккөздер * Gruen J. Erik Bruhn, danseur noble. New York: Viking Press, 1979 (датское изд. — 1981)
Ортодокс

Ортодокс — асбоксинг, кикбоксинг, бокс, каратэ, аралас жекпе-жекте қолданылатын аяқ пен қолды айқасқа оңтайландыру тәсілі. Бұл дәстүрлі тәсілде боксы ең алдымен сол аяғын оң аяғынан ілгеріге қояды да, өзінің әлсіз тұсын қарсыласына жақындатып, қаратады. Боксшылардың көбісі оңқай болғандықтан, оңжақ тұсы мықты болады. Сол себепті бұл стиль кең таралған деп айтуға болады. Оны әрдайым оңқай боксшылар пайдаланады. Бокстың чемпиондарының көпшілігі: Джек Джонсон, Марко Антонио Баррера, Рокки Марчиано, Роберто Дюран, Флойд Мейуезер кіші, Мұхаммед Әли, Амир Хан, Питер Бакли, Джонни Тапиа, Майк Тайсон, Ларри Холмс, Леннокс Льюис, Владимир Кличко, Джо Фрейзер, Карл Фрамптон, Шугар Рэй Робинсон және Шугар Рэй Леонард бұл танымал стильге жүгінген. Басқа да тұрыстар Солқай тұрысты қолданатын атақты боксшылар: Марвин Хаглер, Султан Ибрагимов, Назим Хамед, Джо Кальзаге, Мэнни Пакьяо және Лучиан Буте. Франциско Палациосис оңқай тұрысты боксшы болса да, кейде қарсыласын шатастыру үшін солқай тұрысқа ауысатын болған. Ал кейбір боксшылар оңқай тұрыстан солжақ жылдам әрі ауыр соққылар жасайтын болған. Оған мысал ретінде Оскар Дела Хойя, Мигель Анхел Котто, Марко Антонио Барьероның жұдырақтасу мәнерлерін алып қарауға болады. Көптеген жаттықтыру залдарында солқай боксшыларды дайындайтын тәжірбиелі мамандар жоқтың қасы. Сондықтан олар оңқай аралас солқай боксшыларды дайындап шығарады.
Джеймс Тони

Джеймс Натаниэль Тони , 24 тамыз 1968, Гранд-Рапидс, Мичиган, АҚШ) — американдық кәсіпқой боксшы, онымен қоса аралас жекпе-жекте өнер көрсеткен. Үш салмақ дәрежесінде IBF тұжырымы бойынша әлемнің 12 дүркін чемпионы. «Ринг» журналының тұжырымы бойынша 1991 және 2003 жылдардағы «Жыл боксшысы», онымен қоса осы тұжырымдағы «Жыл оралымы» марапатының иегері. Өмірбаяны Джеймс Тони 1968 жылы 24 тамызда Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Джеймс пен анасы Шерри ол дүниеге келген кезде некеде болмаған. Әкесі Джеймс өте ашуланшақ адам болған, сонымен қоса жүйкесіне байланысты қиындықтары бар еді. Соның кесірінен түрмеде бірнеше рет отырған. Джеймс-кіші дүниеге келгенде анасы мен әкесі үйленеді, алайда неке сәтсіз болады. Әкесі Джеймс әйелін үнемі ұрып-соғатын. Сол үшін де олардың үйлеріне полиция қызметкерлері келіп тұратын. Некелескеннен кейін төрт ай өткен соң Шерри ажырасуға шағым берді. Әкесі Тони Джеймс үш жаста болған кезде отбасынан кеткен. Содан кейін анасы ұлымен бірге Детройтқа көшуге шешім қабылдайды. Жаңа қалада Джеймс жаман ортаға тап болды. Ол өзімен бірге қару алып жүретін, онымен қоса есірткі саудалаумен айналысқан. Өзінің сөзіне қарағанда ол есірткіні мүлдем қолданбаған. Сол уақытта Тони болашағынан үміт күттірер спортшы болатын. Ол мектепте американдық футболмен және бокспен шұғылданған.
Футболдан Қазақстан Кубогы 1993

1993 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы - Қазақстан кубогы үшін жарыстың екінші маусымы. 1/16 финал 1/16 финалының ойындары 1993 жылдың 24 наурыз - 5 сәуір аралығында өтті. 1/8 финал 1/8 финал ойындары 1993 жылдың 6 сәуір - 23 мамыр аралығында өтті. 1/4 финал 1/4 финал ойындары 1993 жылдың 11 маусым - 20 шілде аралығында өтті. 1/2 финал 1/2 финал ойындары 1993 жылдың 11 маусым - 20 шілде аралығында өтті. Финал Турнир бомбардирлері Дереккөздер
Джо Кальзаге

Джо Кальзаге (; 23 наурыз 1972, Хаммерсмит, Англия, Ұлыбритания) — британдық кәсіпқой боксшысы. Екінші орта салмақ дәрежесінде өнер көрсетеді. 2-ші орта (WBO тұжырымы, 1997— 2008; IBF тұжырымы, 2006; WBC тұжырымы, 2007— 2008; WBA тұжырымы, 2007— 2008) салмақ дәрежесі бойынша әлем чемпионы. Кәсіпқой мансабы 1993 жылы қазанда алғашқы айқасын өткізген. Кальзаге барлық айқастарын Ұлыбританияда өткізген. 1997 жылы қазанда суперорта салмақта иесіз WBO белбеуі үшін айқаста танымал боксшы Крис Юбенкты тізе бүктірді. 1997 жылдан 2002 жылға дейін көптеген боксшыларды, онымен қоса жеңіліс көрмеген Марио Файта мен Чарльз Брюерды жеңіп өзінің атағын қорғап қалған. 28 маусым 2003. Джо Кальзаге —Байрон Митчелл * Өткен орны: Интернэшнл Арена, Кардифф, Уэльс, Ұлыбритания * Нәтиже: Кальзаге 12 раундтық айқастың 2 раундында техникалық нокаутпен жеңіске жетті. * Статусы: 2-ші орта салмақтағы WBO белбеуін қорғау. (Кальзагеның 13-ші рет қорғауы) * Рефери: Дэйв Пэррис * Салмақ: Кальзаге 75,70 кг; Митчелл 76,20 кг * Трансляция: Showtime 2003 жылы маусымда Джо Кальзаге Байрона Митчелла қарсы рингке шықты. 2-ші раундта Митчелл солжақ жанынан соққы жасап Кальзагеның жағына соққысын өткізді. Кальзаге мансабында тұңғыш рет нокдаун алды. Ол бірден аяғынан тұрды. Митчелл британдықты төпелей жөнелді. Кальзаге қарымта шабуыл жасап қарсыласын нокдаунға жіберді. Митчелл көтеріле алды. Енді керісінше Кальзаге төпелеуге көшті. Ол бірнеше тура соққылар жасаған соң, Митчелл есеңгіреп барып арқанға сүйеніп қалды. Рефери айқасты тоқтатты.
Карло Блазис

Карло Паскуале Франческо Рафаэле Бальдассаре де Блазис (, 1797 ж. 4 қараша, Неаполь —1878 ж. 15 қаңтар, Черноббьо) — итальяндық биші, хореограф жəне би теоретигі. Өмірі мен шығармашылығы Карло де Блазис дворяндық отбасында дүниеге келген. Карло өнер түрлерін үйренуден бөлек, математика, анатомия мен əдебиетті тамаша меңгерді. Ұстаздары Ж. Ж. Новерра мен Пьера Гардель болды. 1817 жылы Блазис Бордо мен Париж сахналарында өнер көрсетеді. 1818—1834 жылдары аралығында итальяндық театрларда биші болып қызмет етіп, үлкен танымалдылыққа ие болды. Алайда, аяғын жаралап алғаннан кейін Блазис биін тоқтатып, өзін хореографияға арнайды. Бұл жұмыспен Блазис тек Италияда айналысып, осы кезеңде Лондонға (1847 жылы), Варшаваға (1856—1857 жж.), Лиссабонға (1857—1858 жж.), Париж (1860 жылы) бен Мəскеуге (1860—1863 жж.) гастрольдік сапарға шығады. 1837 жылдан бастап ол Миландағы Патша балеті академиясының директоры болып қызмет етті. Блазис академияны басқарған кезеңде, бұл академия Еуропадағы ең үздік балет мектебіне айналды. Блазис енгізген сабақ кестесі бойынша сабақта алдымен жаттығулар орындалып, кейін ол лекциялық жалғасын табады. Бұл оқыту əдістемесі əлі күнге дейін балет оқуының негізі түрінде сақталған. Карло де Бласис Пьера Рамодан (1725) кейін алғашқы болып бидің жалпы теориясын жазды (француз тілінде). XVIII ғасырда кең таралған балеттік сызбаларға қарағанда, Бласис теориясының негізінде халық биі емес сценалық би жатты. Ол хореографиялық тақырыпқа көптеген еңбектерін жазады. Солардың арасында «Traité élémentaire, théorique, et pratique de l’art de la danse» (Париж, 1820 ж.) үлкен танымалдылыққа ие болды жəне жақын арада ағылшын тіліне аударылды. Ол аттитюданы Джованни да Болоньидің Меркурийінде көріп, теориялық түрде дамытты. Таңдамалы еңбектері * Traité élémentaire, Théorique et Pratique de l’Art de la Danse contenant les développemens, et les démonstrations des principes généraux et particuliers, qui doivent guider le danseur. Bologna 1820. * The Code of Terpsichore: a Practical and Historical Treatise on the Ballet, Dancing, and Pantomime; with a Complete Theory of the Art of Dancing (Üb.: R. Burton), London: J. Bulcock, 1828. * The Young Ladies Book. London 1829. * Studi sulle arti imitatrici. Milano 1844. * Notes upon Dancing. London: Delaporte, 1847. * Dello stato attuale del ballo, mimica e della coreografia. Torino 1852. * Charles Villeneuve. в: Gazetta dei teatri. 18 maggio 1854. * Del Carattere della Musica sacra e del sentimento religioso. Milano 1854. * L’Uomo fisico, intellettuale e morale, opera di Carlo Blasis. Milano 1857. * L’Uomo fisico, intellettuale e morale, opera di Carlo Blasis. Milano 1857. * Leonardo da Vinci per Carlo Blasis. Milano 1872. Сыртқы сілтемелер * Блазис Карло // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * Elizabeth Souritz: Carlo Blasis in Russia (1861—1864). A Capella Books, Pannington (NJ) 1993. * Flavia Pappacena: Il Trattato di Danza di Carlo Blasis (1820—1830). Carlo Blasis' Treatise on Dance (1820—1830). Libreria Musicale Italiana, Lucca 2005, ISBN 88-7096-422-1.
Puttin’ on the Ritz (ән)

«Puttin’ on the Ritz» — америкалық джаздың үздік шығармасы, оны 1929 жылы Ирвинг Берлин жазды. Голливудтың сəн үйлеріне сілтейтін əн 1930 жылы «Puttin' on the Ritz enru» атты фильм шыққаннан кейін атақты болды. Бұл фильмде басты рөлдерді Гарри Ричман мен Джоан Беннетт сомдады. Бұл əн Голливудтың бейресми гимні болып есептеледі, американдық эстраданың классикалық репертуарына кіреді. Жазылу тарихы 1929 жылы Ирвинг Берлин «Puttin’ on the Ritz» өлеңінің əні мен сөзін жазды, ал 1930 жылы əнмен аттас фильм түсірілді. Дəл осы жылы «Puttin’ on the Ritz» əнін алғаш рет Фред Астер орындады. 1930 жылдары АҚШ-тағы нәсілшілдікке қарсы қозғалыстар əлсіз болғандықтан, əннің түпнұсқасы негрлердің кедейлігі мен өмір сүру салты жайлы сөздерге толы болатын. 1946 жылы Берлин өлеңнің сөзіне өзгерістер енгізді: ондағы «high browns» секілді расизммен байланысты ойлар алып тасталып, Ленукс-авеню Парк-авенюге ауыстырылды. Сонымен қатар, əнге сол кезеңдегі атақты Голливудтық актер Гэри Купер мен əлемдегі алғашқы миллиардер Джон Рокфеллердің аттары қосылды. Кейінірек əннің жаңа нұсқасын 47 жастағы Фред Астер «Көгілдір аспан» (1946) филмінде орындады. Айта кетерлік жайт, əн айтылатын эпизод фильм түсіріліп болғаннан кейін дайындалды, билейтін актерлар бұл эпизодқа 5 апта бойы дайындалған болатын. Нəтижесінде Фред Астер чечётканың керемет үлгісін көрсетіп, осы қойылым классика қатарына қосылды. Аранжировкалары жəне каверлері Өзінің ерекше музыкалық құрылымы мен лирикалық құрамына сəйкес, «Puttin’ on the Ritz» көптеген əншілер орындаған əн болып табылады. Джаз бен свинг жанры əншілерінің қатарынан əннің жаңа нұсқаларын Бенни Гудмен, Элла Фицджеральд, Джуди Гарленд, Руфус Уэйнрайт, Нил Даймонд, Кенни Болл, Pasadena Roof Orchestra, The Clevelanders, The Swingle Singers, Mad Band, Beegie Adair секілді əншілер мен топтар жазып шығарды. Өзге жанр музыканттарынан Майкл Джексон, Leningrad Cowboys, Shiny Toy Guns, Брет Отри жəне тағы басқа əншілерді айта кеткен жөн. Дереккөздер Дереккөздер
Аста Нильсен

Аста Нильсен (дат. Asta Nielsen, толық аты Аста Софи Амалия Нильсен(Asta Sofie Amalie Nielsen); 1881 ж. 11 қыркүйек, Копенгаген - 1972 ж. 25 мамыр, Фредериксберг) — Германияда аты əйгілі болған мылқау киноның актрисасы. 1914 жылға дейін Ресейдегі ең əйгілі əртіс ретінде есептелген. Аста Нильсен Швеция мен Данияда өсті. Бала кезінде-ақ театр əлемімен танысты. 1902 жылдан бастап Копенгагенде жұмыс жасады. «Терең тұңғиық» (Afgrunden, 1910) атты алғаш түскен фильмі Аста Нильсеннің жəне режиссері Урбан Гадтың 1915 жылға дейін созылған Германияда фильм түсіруге мүмкіндік беретін шартқа қол қоюына əкелді. Алғашында Аста Нильсен өз күйеуі Урбан Гадтың фильмдерінде ғана түсетін жəне осы кезеңде ол көбінесе қоғамдық əдеп ережелеріне қарсы шығатын, ерекше күшті əйелдердің рөлін ойнады. Сонымен қатар, Нильсен күлкілі рөлдерді ойнауда да зор талантқа ие еді: «Періштем» (Engelein, 1914) фильміндегі рөлінің танымал болғаны сонша, У. Гад фильмнің жалғасын түсірген болатын. 1916 жылы Аста Нильсен Данияға көшіп кетіп, Германияға тек Бірінші Дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін оралды. Енді ол уақытының басым бөлігін əдеби жəне драмалық шығармалардың желісі бойынша түсірілген фильмдерге арнады. 1920—1922 жылдар аралығанда продюсер қызметін атқарып, өзінің үш фильмін түсірді. Солардың біреуі, «Гамлет» фильмінде өзі бас рөлді сомдады. Аста Нильсен ойнаған төменгі тап əйелдерінің образдары көрермен көзайымына айналды: Георг Вильгельм Пабстың «Көңілсіз қиылыс» (Die f reudlose Gasse, 1925), Бруно Ранның «Қызметшілер трагедиясы» (Dirnentragödie, 1927) фильмдері оның айқын дəлелі бола алады. 1923—1930 жылдар аралығында орыс əртісі Григорий Хмараның жұбайы болды. Аста Нильсен мылқау киноның жұлдызы əрі алғашқы секс-символдардың бірі болып есептелген. Оның кинодағы мансабы дыбысты киноның пайда болуымен аяқталды, дыбысты кинода əртіс тек бір рет түсті. Кейінірек Нильсен театрда еңбек ете бастады, ал 1946 жылы ол «Мылқау муза» (Die schweigende Muse) атты автобиографиясын жарыққа шығарды. Дереккөздер
Каролинг әулеті

ы Каролинг әулеті билігі тұсындағы жер территориясы]] Каролинг әулеті - Франк мемлекетіндегі король әрі император әулеті. Әулет тарихы Ұлы Карлдың (768-814) атынан шыққан. 751 жылы Меровингтердің орнына келді. Каролинг әулеті тұсында Франк мемлекетінде феодализм құрылыстары аяқталды. Каролинг әулеті Ұлы Карлдың империясы ыдырағаннан кейін (843) құрылған жаңа мемлекеттерде: Италияда 905 жылға дейін, Германияда 911 жылға дейін, Францияда 987 жылға дейін билік құрды. Дереккөздер
Футболдан Қазақстан Кубогы 1994

1994 жылғы Футболдан Қазақстан кубогы — Қазақстан кубогы жолындағы турнирдің үшінші мәрте ойнатылуы. Өскеменнің "Восток" клубы жеңімпаз атанды. 1/16 финал 1/16 финал ойындары 1994 жылдың 31 мамыр - 30 шілде аралығында өтті. 1/8 финал 1/8 финал ойындары 1994 жылдың 3 тамыз - 20 қыркүйек аралығында өтті. 1/4 финал 1/4 финал ойындары 1994 жылдың 5 - 25 қазан аралығында өтті. 1/2 финал 1/2 финал ойындары 1994 жылдың 29 қазан - 3 қараша аралығында өтті. Финал Турнир бомбардирлері Дереккөздер
Психодиагностика және оның әдістері

Психодиагностика және оның әдістері (жан және diagnosticos) – адамның психикалық қасиеті мен күйін ғылыми дәлелді тәсілдер арқылы сандық сипатта бағалайтын және нақты сапалық тұрғыдан талдайтын, сөйтіп адам психологиясының көрінісі туралы дұрыс болжамдық мәлімет беретін ізденіс аумағы. Зерттеу міндеттеріне байланысты диагностикалық белгілер адамның жасы, жынысы, білімі, мәдениеттік деңгейі, психикалық қалпы, психо-физиологиялық ерекшеліктері сияқты психологиялық айырмашылықтар кіреді. ::Диагностика – зерттелетін объект немесе үрдіс туралы алдын ала ақпарат алудың жалпы тәсілі. Жеке тұлғаның психологиялық даму саласында диагностиканың мәні медицинадағы аура сипаты туралы дұрыс қойылған диагноздың мәнімен бірдей: егер оның белгілері, шығу себептері уақытында және дұрыс анықталған болса, емдеу нәтижесі оң болатындығына сенім мол. Дұрыс қойылмаған диагноз аурудың жазылуына деген үміттің үзілуіне әкеп соқтырады. Осы аталғандардың барлығы тән денсаулығы саласы психикасына қатысы бар, сондықтан да диагностика даму саласында ерекше мәні бар іс, жоғары біліктілікті және жауапкершілікті қажет етеді. Күнделікті педагогикалық тәжірибеде мектеп психологтары және мұғалімдер жеке тұлғаның жекелеген сапаларын зерттейді, бірақ осы зерттеулердің нәтижесіне қарап, дамудың салаларына жалпы баға беруге болмайды. Мектеп мұғалімдері мен тәрбиешілер үшін ең бастысы – оқушылардың ақыл-ой әрекетінің диагностикасы, мінез-құлық ерекшеліктері, әлеуметтік сипаттарының мінез-құлық дамуы және тағы басқа да осы секілді мәселелер болып табылады.
Плацеболық-эффект

Плацеболық-эффект (лат.plasebo – сауығамын) – қандай да бір дәрі деп тағайындалатын зиянсыз препарат – плацебоны ішкізгенде субъектінің физиологиялық не психологиялық күйінде болатын өзгеріс. П.-э. дәрі қабылдау фактісінің өзінің психотерапевтік әсер-әрекетін көрсетеді және жаңа препараттың әсеріне иландырудың қатыстылығы дәрежесін анықтау қажет болғанда қолданылады. Бұл орайда сынаушылар тобына жаңа құралмен емдейміз деп хабарланады да, бұдан соң топтың жартысына плацебо беріледі. Екі кіші топ бойынша нәтижелерді салыстыру дәрінің шын мәніндегі нәтижелілігі туралы пайымдауға мүмкіндік береді. П.-э., сондай-ақ психотерапияда психологиялық міндеттерде пайдаланылады. Дереккөздер
Темза

Темза (ағылш: Thames; лат: Tamesis) — Ұлыбританиядағы ең үлкен өзен. Ұзындығы 334 км, су жиналатын алабы 15,3 мың км². Котсуолд-Хилс қыратынан басталып, ағысының біршама бөлігі Лондон алабы арқылы өтіп, Солтүстік теңіз ге эстуарий жасап құяды. Жаңбыр суымен толығады. Орташа су ағымы 260 м3/с. Аязды жылдары ғана қатады. Төменгі ағысы үнемі теңіздік толысу ағыстарына (Лондонда биіктігі 6 – 6,5 м) ұшырайды. Лечлейд қаласына дейін (атырауынан 311 км) өзен кемесі, Тилбери қаласына дейін теңіз кемесі жүзеді. Жағалауында Ұлыбританияның астанасы – Лондон, Оксфорд, Рединг қалалары орналасқан. ]] , in rural Oxfordshire]] ]] Сілтемелер
Ипполит

Ипполи́т (ежелгі грек Ἱππόλυτος) — грек батыры, афиндік патша Тесей мен амозонкалар патшайымы Антиоптың ұлы (немесе Ипполит; Еврипид анасының аты айтылмайды). Эфирдің бауырларында тәрбиеленеді. Трензенде Ликиалық Артемида храмын тұрғызған. Ипполит махаббатты суқаны сүймейтін, жеккөретін, (өзінің өгей шешесі Федрдің махаббатын қабыл алмады) және аңшы мәртебесі артып, әйел құдайы – аңшы Артемиданы ардақтап, Афродитаның қаһарына ілікті. Ипполит Афинадағы элевсиндік мистерияға\ діни ұйымға\ қатысамын деп келгенде Федра оны сүйіп қалады. Басқа нұсқа бойынша Трезенде Федра алғаш ет Ипполитті көреді. Оның трагедиялы өлімі туралы миф белгілі. Тесейдің екінші жұбайы , Федра- ол оның махаббатынан бас тартып, әкесінің алдында оған жала жабады. Тесей Ипполитті қарғайды және , ашуға мінген Посейдон құдай күтпеген жерден Ипполит өтіп бара жатқан жағалауға толқын жіберген толқын оны атымен бірге ағызып, құзға соғылып өледі. Не теңізден Посейдон жіберген бұқа шыққанда аттар қорқып Ипполиттің дал-дұлын шығарады. Ипполиттің делбесі жабайы зәйтүн ағашына ілінеді. Федра өзін-өзі өлтіреді. Аңыз бойынша Ипполиттің туған қаласы Трезенде, қыздар некелесер алдында өздерінің бұрымдарын құрбандық еткен. Ипполиттің зираты Афинадағы Аскепия ғибадатханасы маңындағы Фемида ғибадатханасында; басқа зираты Трезенде өз үйі. Диомед Трезенде Ипполиттің құрметіне ғибадатхана тұрғызады. Трезендіктер оның аттың кесіріне қаза болғанын жоққа шығарады, ол аспандағы Возничий шоқжұлдызына айналған. Артемиданың қалауымен жерасты патшалығынан қайтып келеді, оны Вирбий деп атайды. Асклепий қайта тірілткен ( «Навпактики» авторы негізінде ). Стафилу бойынша , Асклепия сүйіктісі болған.Асклепия ғибадатханасындағы ертедегі тастардағы жазуда Ипполит құдайға 20 ат арнаған. Италиядағы Ариция тұрғындары бойынша Ипполитті оларға Пеан \Асклепий\ тірілткен соң оны Диана Эгерия тоғайына Вирбия деген атпен апарады. Рим мифі нұсқасында Ипполит Эскулап пен Диана тірілткен соң өмірде олардың сүйіктісі болады. Содан соң Лациумдағы Ариция тоғайына алып келіп, Вирбия деген атты иемденеді. После этого он был приведён в рощу Ариции в Лациуме, где почитался под именем Вирбия (лат. Virbius, ертедегі этимологияда лат. vir — адам және лат. bis — екі мәрте).Ескерткіштерде, әсіресе тас табыттарда Ипполит туралы мифтар бейнеленген. Дереккөздер
Майкл Баффер

Майкл Баффер (; 2 қараша 1944, Филадельфия, Пенсильванияда туған) — бокс әлеміндегі кәсіпқой конферансье. Ол өзінің әр айқас сайын айтатын: «Let’s get ready to rumble!» («Төбелеске дайындалыңдар») атты фирмалық сөзімен танымал. Онымен қоса боксшыларды ерекше таныстыруымен танылған. Ол спортшының есімін айтқанда белгілі бір дыбыстарды созады. Сондықтан оның дауысын кез келген бокссүйер қауым жазбай таниды. «Let’s get ready to rumble!» сөз тіркесін Баффер 1980-ші жылдардан бастап қолдана бастады. 1992 жылы ол бұл сөз тіркесін патенттеп алған. Қазір Баффер оның әртүрлі нұсқаларын жарнамалық мақсатта қолданады, мысалға компьютерлік ойындарда. Қызықты деректер *.Өзінің бүкіл мансабында ол $ 400 млн табыс тапқан. *.Майклдың туысы Брюс Баффер UFC айқастарында ринг-анонсер қызметін атқарады. *.Майкл Баффер Рокки Бальбоа фильмінде өз-өзін сомдаған. *.«Зоханмен әзілдеспеңдер» фильміне түскен. *.«Симпсоны» мультсериалында кішігірім эпизодта өз-өзін дыбыстаған. *.WCW Monday Nitro ұйымдастырған реслинг кештеріне басты айқасты таныстыру үшін бірнеше рет шақырылған. *.Майкл Баффердың дауысы AksBand тобының «Бір соққыдан» әнінде қолданылған. *.2014 жылы 1 маусымда халықаралық II «THEGOLDEN GLOVES 2: BLACK ENERGY» сыйлығының лауреаты атанды, сонымен қатар "Бокс дауысы" атты номинацияда эксклюзивті алтын қолғапты иеленді
Лазар Никола Карно

Лазар Никола Карно (1753 жыл 13 мамыр, Ноле (Кот-д'Ор) - 1823 жыл 2 тамыз, Магдебург) - француз мемлекет және әскери қайраткері, инженер, математик. 1796 жылдан Париж ғылым академиясының мүшесі. Өмірбаяны 1791-1792 жылдары Заң шығару жиналысының және 1792-1795 жылдары Конвент мүшесі. Якобин диктатурасы кезінде Қоғамдық құтқару комитетінің мүшесі болып, ірі әскери ұйымдастырушылығымен көзге түсті. Замандастары оны «Жеңісті ұйымастырушы» деп атады. 1795-1797 жылдары Директорияның мүшесі болды. 1804 жылы Наполеон Бонапарттың империя құруына қарсы шықты, «Жүз күн» ішінде онымен жақындасып, ішкі істер министрі болды. Бурбондар үкімет басына қайта келгеннен кейін Франциядан қуылып, өмірінің соңғы шағын Магдебургте өткізді. Дереккөздер
Карлос

Карлос, Үлкен дон Карлос (; 1788 жыл 29 наурыз, Аранхуэс — 1855 жыл 10 наурыз, Триест) - карлосшылардың көсемі, король Карл IV пен Мария-Луиза Пармскаяның ұлы. Король Фердинанд VII өлген соң, Карлос V деген атпен испан тағына дәмеленуші. 1833-1840 жылдардағы бірінші карлосшылар соғысын бастады, жеңіліске ұшырағаннан кейін 1839 жылы Франциядан қашты. Дереккөздер
Ардебил (остан)

Ардебил останы (, Остан-е Ардебил, ,Ərdəbil) — Иранның 31 останының бірі. Иранның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, Әзірбайжанмен, Шығыс Әзірбайжан, Занжан және Гилян остандарымен шекаралас. Остан 1993 жылы Шығыс Әзірбайжанның шығыс бөлігінен және Гилян останның солтүстік бөліктерін құрылды. Әкімшілік орталығы — Ардебил қаласы. Аумағы — 17 800 км 2 . Халқы — 1,248,488 (2011). Этимологиясы Ардебил атауы зороастризмдегі «Артавил» сөзінен алынған (Авеста аталған) және қасиетті орын дегенді білдіреді. Тарихы Ардебил останы 1993 жылы құрылды. Жаңа остан құрамына Шығыс Әзірбайжан останының шығыс жерлері мен Гилян останының солтүстік бөліктері кірді. Исламдық жаулап алу кезінде және моңғол шапқыншылығына дейін Ардебил Иранның ең үлкен қаласы болды. 13 ғасыр басындағы моңғол шапқыншылығы және 13 ғасырдағы Әмір Темір жорықтарынан кейін қазіргі Иран жері бірнеше шағын тәуелсіз хандықтарға бөлініп кетті. 16 ғасырдың басында Сефевидтер әулетінің аумағы осы жерге дейін жеткен болатын. Сефевидтер әулетінің бірінші патшасы және оның негізін қалаушы I Исмаил шах бірнеше жыл ішінде барлық Иран жерін біріктіріп, орталық үкіметі мықты ел құрды. Географиясы Әкімшілік бөлінісі Остан құрамына 10 шахристан кіреді: Ардебил, Билесевар, Герми, Халхал, Коусар, Мешгиншахр, Намин, Сареин, Нир және Парсабад. Халқы Мәдениеті Ардебил останы Сефевидтер әулетінің кезінде салынған Сефи әд-Дин шейхтың кесенесімен әйгілі. Сефи шейхтің кесенесінде порталды кірберісі бар (1648, сыртқы әрлеуін Ардебилден шыққан Исмаил шебер жасаған) үлкен бақ (ұзындығы 120 м), 8-бұрышты үлкен мешіті, үлкен алаң және оған апаратын кіші алаң, тік бұрышты бата оқитын мешіт, цилиндрлы күмбезі бар Сефи шейхтың мазары және фарфор сақталатын 8-бұрышты шыныхана орналасқан. Тағы қараңыз Сыртқы сілтемелер Дереккөздер
Устим Якимович Кармалюк

Устим Якимович Кармалюк (1787 жыл 10 наурыз - 1835 жыл 22 қазан) - Подольск губерниясында басыбайлылыққа қарсы шыққан шаруалар қозғалының басшысы. Өмірбаяны Басыбайлы шаруа отбасында туған. Бағынбағаны үшін помещик орны 1812 жылы әскерге жіберген. Одан қашқан Кармалюк 1813 жылы көтерілісшілер отрядын ұйымдастырып, шаруаларды барщинаға шықпауға, қанаушыларды аяусыз жазалауға шақырды. Көтерілісшілер помещиктердің үйілерін талқандап, мүліктері мен ақшаларын тартып алды да, оларды басыбайлы шаруаларға бөліп берді. 1832-1835 жылдары көтеріліс кең етек алды, оған 20 мыңдай адам қатысты. Бірнеше рет патша үкіметінің қолына түсіп, Сібірге айдалса да, Кармалюк еліне әрқашан қашып келіп, күресті жалғастыра берді. Ол басқарған шаруалар қозғалысы көп жерді қамтып, басыбайлылықтың іргетасын шайқалтуда зор рөл атқарды. Кармалюк жаудың тасадан атқан оғынан қаза тапты. Кармалюк туралы естеліктер Ол туралы халық өлең шығарып, оның есімі аңызға айналды. Украина әдебиеті мен бейнелеу өнерінде Кармалюк образы кең бейнеленген. Дереккөздер
Карльстад келісімдері

Карльстад келісімдері - 1814-1905 жылдардағы швед-норвег униясының жойылуы және дербес норвег мемлекетінің құрылуымен байланысты Норвегия мен Швеция арасында 1905 жылы 23 қыркүйекте Карльстадта қол қойылған келісімдер. Келісім туралы Карльстад келісімдерін норвег стортингі 1905 жылы 9 қазанда, швек рикстагы 1905 жылы 13 қазанда бекітті. 1907 жылы 2 қарашада Норвегия территориясының біртұтастығына Ресей, Ұлыбритания, Германия және Франция кепілдік берді. Дереккөздер
XI Карл

XI Карл (1655 жыл 24 қараша - 1697 жыл 5 сәуір) — швед королі (1660-1697). 1672 жылдан өзі басқарған. Саяси өмірі Ол абсолютизмді нығайту, дворяндар олигархиясының өктемдігін тежеу саясатын жүргізді. 1680 жылы Карл XI аристократияның тірегі - мемлекеттік кеңестің уәкілдігіне шек қойды, 1680-1982 жылдары ақсүйектіктің қолындағы бұрынғы корольдық жерлерді күшпен тартып ала бастады. Сыртқы саясатта басқыншылық бағыт ұстады. 1680 жылдардың ортасына дейін Голландияға қарсы күресте Франциямен одақтасты, ал Францияның позициясы әлсіреген кезде, Голландия жағына шықты.
Алексей Григорьевич Стаханов

Алексей Григорьевич Стаханов(3.1.1906 ж.т., Орлов губерниясы., Луговая деревнясы.)- көмір өндірісінің жаңашылығы, Кеңес Еңбек Ері (1970). 1936 жылдан КПСС мүшесі. Өмірі 1927 жылдан Донбасстағы «Центральная-Ирмино» шахтасында тежеуші, кейінен ат айдаушы, қопарушы, 1933 жылдан забойшы болып жұмыс істеді. 1935 ж. шахтада забойышлар курсын бітірді. Стаханов 1935 жылдың 30 тамызынан 31 тамызына қараған түні бір сменде (5 сағат 45 минут) 102 т көмір өндіріп (14 нормаға тең), рекорд жасады. Оның жаңа техниканы игеруі және забойшы мен бекіткіштің еңбек бөлінісі бір өзінің бірнеше кертпеште көмір қопаруына мүмкіндік берді. 1935 ж. 19 қыркүйекте Стаханов бір сменде 227 т көмір өндіріп, жаңа рекорд жасады. Стахановтың еңбек ерлігі Догбасста, ізінше бүкіл елімізде қызу қолдау тауып, стахановшылар қозғалысына ұласты. 1936-1941 ж Мәскеуде Өнеркәсіп академиясында оқыды. 1941-1942 ж. Қарағандыда №31 шахта бастығы. 1941-1942 ж. Қарағандыда № 31 шахта басты5ы7 1943-1957 ж. КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігінде жұмыс істеді. 1957-1959 ж. «Чистяковантрацит» тресі меңгерушісінің орынбасары, 1959 жылдан «Торензантрецит» №243 тресі шахта басқармасында бас инженердің көмекшісі. 1974 жылдан зейнеткерлікке шықты. 1-саулай КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Сыйлықтары 2 рет Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 414 бет
XII Карл

королі Карл XII]] XII Карл (1682 жыл 17 маусым - 1718 жыл 30 қараша) - швед королі (1697-1718), ірі қолбасшы, XI Карл-нің баласы, оның абсолюттік және ұлы державалық саясатын жалғастырды. Өмірбаяны Карл XII-нің өмірінің негізгі белесі оның Солтүстік соғысқа (1700-1721) қатысуына байланысты. Онда ол Данияны тізе бүгуге мәжбүр етті (1700), орыс әскерлерін Нарва түбінде жеңіліске ұшыратып (1700), Польша мен Саксонияға басып кіріп, поляк тағына өзінің әміршісін отырғызды (1706). 1708 жылы Ресейге басып кірді, алайда 1709 жылы Петр I бастаған орыс әскерінің негізгі күшінен Полтава шайқасында (1709) толық жеңіліс тауып, жарақаттанып, Түркияға қашты. Карл XII-нің Швецияның ұлттық мүддесіне қарама-қайшы басқыншылық авантюристік саясаты Швецияны мейлінше күйзелтті. 1715 жылы Карл XII Швецияға оралды. Норвегияға қарсы басқыншылық соғыс кезінде өлтірілді. Дереккөздер