kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Николай Николаевич Чушкин

Николай Николаевич Чушкин(03.12.1906 жылы туған, Мәскеу) - орыс кеңес театр зерттеушісі, РСФСР -дің еңбек сіңірген өнер қайраткері, өнер тану ғылымының докторы (1966). Өмірбаяны 1931 жылы Мәскеу университетінің әдебиетп пен өнер факультетін (театр зерттеу циклі бойынша) бітірді. 1937-41 жылдары МХАТ музейіндегі К.С.Станиславский кабинетінің аға ғылыми қызметкері әрі меңгерушісі болып қызмет етті. Ұлы Отан соғысына қатысты. 1942 - 51 жылдары КСРО Министр Кеңесі жанындағы Театрлар бас басқармасының аға инспекторы, 1951 жылдан К.С.Станиславский мен В.И.Немирович - Данченко еңбектерін зерттеу және жарыққа шығару жөніндегі Мемлекеттік комиссияның аға ғылыми қызметкері болды. 1940 жылдан КСРО Мемлекеттік сыйлықтар жөніндегі комитетте референт, ал 1956 жылдан Лениндік сыйлықтар жөніндегі комитетте театр мен кинематография бөлімігің меңгерушісі. Оның зерттеу еңбектері негізінен спектакльдерге, театр суретшілері мен актерлер өнернамасына арналды. Сыйлықтары Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 156 бет
Николай Семёнович Чхеидзе

Николай Семенович Чхеидзе(1864, Тифлис қаласы, - 1926, Париж) - меньшевиктер партиясы басшыларының бірі, журналист. 3-,4- Мемлекеттік думаның депутаты, 1 - дүниежүзілік соғыс кезінде - центрист. 1917 жылы Ақпан революциясынан соң Петроград Кеңесінің председателі, кейін 1 - шақырылған БОАК председателі. 1917 жылы тамыздағы Мәскеудегі мемлекеттік кеңесте буржуазиялық өкіметті нығайтуды қолдады. Қазан революциясынан кейін Грузиядағы Құрылтай жиналысының председателі. 1921 жылдан эмиграцияда болды, Парижде өзін - өзі өлтірді. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 156 бет
Мәмбетбай Шабатов

Мәмбетбай Шабатов(1864, қазіргі Целиноград облысы, Атбасар ауданы, - 1916, Жезқазған облысы) - Орталық Қазақстандағы ұлт - азаттық қозғалысының күрескері. Қарсақбай , Байқоңыр, Жезқазған жұмысшыларынан, Қарақойын, Қашырлы бойындағы елдердің шаруаларынан құрылған отрядты бастап, Аманкелді қолына қосылды. Шабатов отряды ақ гвардияшылардың Атбасардан шыққан жазалаушы отрядына Қаражарда, Қыпшақ өзені бойында соққы берді. Бірақ күші басым жауға төтеп бере алмай, Терісаққан бойында бірнеше жолдастарымен ерлікпен қаза тапты. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 158 бет
Шабындық қоңырбас

Шабындық қоңырбас (шалғын қоңырбасы, Poa pratensis) - астық тұқымдасына жататын тамырсабақты, қалың шым түзетін, көп жылдық шөптесін өсімдік. Биологиялық сипаттамасы Биіктігі 30-90 см, вегетативті өркендері көп және жақсы жапырақтанған. Жапырақтары ұсақ, жұмсақ. Гүл шоғыры - шашыраңқы сыпыртқы. Таралуы Жер шарының қоңыржай аймағында, Еуропада, Кавказ, Орта Азия, Батыс және Шығыс Сібірде, Қиыр Шығыста, Қазақстанда шөлді жерден басқа жерде өзен аңғарлары, тау шабындықтарында өседі. Сипаттамасы мен қолданылуы Тұзға төзімсіз, қуаңшылыққа, суыққа төзімді. Көктемде ерте көктейді, тез дамиды, мал отағаннан кейін тез қалпына келеді. Сыпыртқы салғанға дейін барлық мал түлігі жақсы жейді. Гектарынан 25-28 центнер пішен түзеді, 100 кг пішенінде (екпе түрі) 54 азық өлшемі, 5,3 кг қорытылатын протеин, 100 кг көк шөбінде 24 - 25 азық өлшемі, 3,5 кг қорытылатын протеин болады. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 159 бет
Николай Романович Шагов

Николай Романович Шагов(04.03.1882, Кострома губерниясы, - 09.06.1918, Кострома қаласы) - Ресейдегі революциялық қозғалысқа қатысушы. 1905 жылдан Компартия мүшесі. Өмірбаяны Жұмысшы - тоқымашы отбасысында туған. 1905 - 07 жылғы революцияға Иваново - Вознесенскіде қатысты. 1912 жылы Кострома губерниясы жұмысшыларының атынан Мемлекеттік 4 - думаға депутат болып сайланды. 1913 жылдан Мемлекеттік 4 - думадағы большевиктік фракцияның мүшесі. "Правдаға" мақала жазып тұрды. РСДЖП ОК-нің Краков пен Порониндағы кеңесіне қатысты (1913). 1914 жылы тұтқынға алынып, 1915 жылы Турухан өлкесіне жер аударылды. 1917 жылдан Ақпан революциясынан кейін ауыр науқастанып, Петроградқа қайтып оралды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 160 бет
Аполлон Иннокентьевич Шадаев

Аполлон Иннокентьевич Шадаев(15.12.1902, қазіргі Иркутск облысы,- 15.06.1969,Улан - Удэ) - бурят кеңес жазушысы. 1941 жылдан КПСС мүшесі. Өмірбаяны Шаруа отбасысында туған. Педагогикалық техникумды бітірді (1928). Улан - Удэде педагогикалық институтта оқыды (1934-35). Мұғалім болып жұмыс істеді. Шығармалары 1925 жылдан астап жарияланды. Еңбектері "Лимбе"(1935), "Баир" (Г. Цыдынжановпен бірігіп жазған, қойылуы 1938), "Көктемгі қуаныш" (1947), "Қанатты балық" (1956), "Эрхэт ұстаның қатесі" (1965) т.б. пьесаларын жазды. Бурятиядағы колхоз құрылысының қалыптасуы туралы жазылған "Мерген" комедиясы (1938) Шадаев есімін кең танымал етті. Ол бурят халық ертегілерін жинап бастыруда да еңбек сіңірді. "Будамшу" (1949), "Сиқырлы тас" (1958) т.б. ертегілер жинақтарын бастырып шығарды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 163 бет
Кемелхан Асламбекұлы Шайбеков

Кемелхан Асламбекұлы Шайбеков (24.09.1926 жылы туған, Жамбыл облысы,Жуалы ауданы, Боралдай селосы) - қазақ кеңес заңгері, заң ғылымының докторы (1969), профессор (1970). 1957 жылдан КПСС мүшесі. Алматы заң институтын (1948) бітірген. Мәскеу заң институтының аспирантурасын бітіріп (1951), кандидаттық диссертация қорғады. 1952 - 55 жылдары Алматы заң институтында, 1956 жылдан Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, профессор. Шайбеков ауыл шаруашылығы құқығы және табиғат қорғау кафедрасының меңгерушісі болып істеді. 1969 жылы колхоз құқығы тақырыбына докторлық диссертация қорғады. Ол колхоз, совхоз, жер және табиғат қорғау құқықтарының маманы және бұл мәселелер туралы заң жобаларын дайындауға қатысқан, осы тақырыптардан 100 - ден астам ғылыми еңбектің авторы. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 165 бет
Григорий Абрамович Шайн

Григорий Абрамович Шайн (07.04.1892, Одесса - 04.08.1956, Қырым) - кеңес астрономы, КСРО ҒА - ның академигі (1939). Пермь университетін бітірген (1919). 1921 - 25 жылдары Пулков обсерваториясында, 1925 -45 жылдары осы обсерваторияның Симеиз бөлімінде жұмыс істеді. 1945 - 52 жылдары КСРО ҒА -ның Қырым астрофизика обсерваториясының директоры болды. Еңбектері Шайнның ғылыми еңбектері негізінен жұлдыздық спектроскопия мен газ тұмандықтарының физикасына арналған. Ол В.А.Альбицкиймен біріге отырып, 800 - дей жұлдыздың сәулелік жылдамдығын анықтады. Ұзақ периодты айнымалы жұлдыздардың спектріндегі өзгерістерді зерттеп, олардан шығатын сәулелерді бақылады. Кейбір спектрлік кластағы жұлдыздардың шапшаң айналатындығын (американ астрономы О.Струвемен бірге) дәлелдеді. 150 - дей тұмандықты ашты. Жұлдыздар атмосферасындағы изотоптарды, кіші планеталарды, метеорлар ағынын, күн тажын зерттеді. Ол көптеген шетелдік ғылыми мекемелердің құрметті мүшесі. Сыйлықтары 2 рет Ленин орденімен марапатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 166-167 бет
Қарасор (көл, Қорғалжын ауданы)

Қарасор — Нұра алабындағы ағынсыз көл. Географиялық орны Ақмола облысы Қорғалжын ауданының шығысында орналасқан. Гидрографикасы Аумағы 20 км 2 . Теңіз деңгейінен 322 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 5,6 км, енді жері 3,5 км, жағалау бойының ұзындығы 16,5 км. Су жиналатын алабы 276 км 2 . Жағалауы жайпақ, нашар тілімденген. Шығыс бөлігінде солтүстікке қарай бағытталған және суы мол жылдары Тұзащы көлімен қосылатын жіңішке шығанақ орналасқан. Табаны лайлы. Еріген қар суымен толысады. Суы ащы, мал суаруға жарамсыз, жазда кеуіп қалады. Дереккөздер
Евгений Иванович Исаков

Евгений Иванович Исаков (14 ақпан 1937, Рузановка ауылы, Сурское ауданы, Ульянов облысы, КСРО — 9 мамыр 2021) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1984; 1970 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі). Мәскеу консерваториясын бітірген (1964). 1964 жылдан Қазақ опера және балет театрының әншісі. Таңдаулы партиялыра: Борис (М. П. Мусоргскийдің "Борис Годуновында"), Рене (П. И. Чайковскийдің "Иолантасында"), Кончал, Галицкий (А. П. Бородиннің "Князь Игорінде"), Нокс (С. Слонимскийдің "Мария Стюартында"), Мельник (А. С. Даргомыжскийдің "Су перісінде"), Филипп ІІ (Дж. Вердидің "Дон Карлосында"), Мефистофель (Ш. Гуноның "Фаустында"), Базилио (Дж. Россинидің "Севиль шаштаразында"), т.б. Гастрольдік сапармен шет елдерде (Германияда, Въетнамда, Гвинеяда, Данияда, т.б.) болды. 1963 жылы Ивиккауда (Германия) өткен әншілердің Р. Шуман атындағы халықаралық конкурсының лауреаты болды. 1965 жылдан Қазақ ұлттық консерваториясында (1970 жылдан доцент) дәріс береді. Дереккөздер Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
Жалғау Шәкірұлы Исалиев

Жалғау Шәкірұлы Исалиев (21.6.1933 жылы туған. Батыс Қазақстан Облысы, Орал қаласы) - дәрігер, денсаулық сақтау ісінің ұйымдастурышысы, медицина ғылымының кандидаты (1972). 1957 жылы Қазақ мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ Ұлттық Медицина Университеті) бітірген. 1957 - 62 жылы Ақтөбе облысы Қарабұлақ ауданында туберкулез диспансерінің, аудан ауруханасының бас дәрігері, 1962 - 73 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Ұлттық Медицина Университеті) ассистент, 1973 - 76 жылы Қазақстан Денсаулық сақтау министірлігінің бас акушер-гинекологы, 1976 - 83 жылы Акушерлік-гинекология ғылыми-зерттеу институтының (қазіргі Ана мен бала Ғылыми-зерттеу орталығы) директоры, 1983 - 88 жылы Қазақстан Денсаулық сақтау министірлігінің орынбасары, 1988-93 жылы "Алматы" санаторийінің бас дәрігері қызметтерін атқарған. 1993 жылдан зейнеткерлік демалыста. Исалиев Жалғау Шәкірұлының негізгі ғылыми жұмыстары перинатальдік медецина проблемаларын шешуге арналған. Ол - ұрықтың перинатальдік кезеңдегі шетінеу себептерін анықтап, одан алдын-ала сақтандыру жолдарын негіздеген ғылыми-зерттеу бағдарламасы авторларының бірі. Дереккөздер Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
Ирек тігісті машина

Ирек тігісті машина, зигзаг-машина (франц. zigzag - сынық сызық) - ирек тігіс жасайтын тігін машинасы; тігін, аяқкиім және галантерея өндірісінде қолданылатын тігін машиналарының бір түрі. Маталарды бір-бірімен қабыстырып тігүде, шілтер, әйелдер пальтосы астарларының ішкі, төменгі жағын, т.б. тігуде жай ирек тігісті тігін машиналары (26, 1026 класты) қолданылады. Өңдеу жұмыстары барысында күрделі суреттерді тігіп салу операцияларын, ине ауытқу мен тігілетін заттың (дайындаманың) тура не белгілі бір бағыт бойынша жылжуын түрліше үйлестіре орнатады. Ирек тігісті машинада 13 түрлі өрнекті алу бір не екі инемен орындалады. Ирек тігісті тігінді орындауда ине екі түрлі қозғалыс: жоғары және төмен, сондай-ақ тігіс сызығына көлденең оңға және солға, машина платформасының бойымен тербеледі. Жоғары және төмен қозғалысты ине кривошипті-шатунды механизмнен алады, тербелісті қозғалыс - иненің ауытқу механизмі арқылы іске асырылады. Дереккөздер Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
Turkvizyon ән байқауы 2013

Turkvizyon ән байқауы 2013 (; ) Түркияның Ескішеһир қаласында 2013 жылдың 19-21 желтоқсан күндері аралығында өтті.Түркия байқауды өткізу құқығына Түрік тілдес мемлекеттер арасындағы мәдениет астанасы ретінде ие болды. Әзірбайжандық әнші «Turkvizyon 2013» байқауының жеңімпазы атанды. Фарид Гасанов орындаған «Yaşa» әні кәсіби сарапшылардың ықыласын ерекше аударды. Екінші орынды «Son Hatiralar» әнін шырқаған беларустық Гюнеш Абасова еншіледі. Үшінші орын украиналық өкілі Фазиле Ибраимоваға бұйырды. Келесі 2014 жылғы байқау Татарстан елінде өтті. Жартылай финал Жартылай финал 19 желтоқсанда өтті. Финалға үздік 12 орындаушы жолдама алды. Кесте анықтауы: Финал Финал 2013 жылдың 21-ші желтоқсанда өтті. Кестеге түсініктеме: , , және {| class="sortable wikitable" * Алтай Республикасы СТРК "Алтайские горы" * Azerbaijan&nbsp;– ATV Azerbaijan * Башқұртстан&nbsp;– Курай ТВ * Босния және Герцеговина&nbsp;– Hayat TV * Қырым&nbsp;– Крым ТВ * Гагаузия&nbsp;– GRT TV * Грузия&nbsp;– Төменгі Картлия телеарнасы * Ирак&nbsp;– Türkmeneli TV * Қазақстан&nbsp;– Astana TV * Косово&nbsp;– RTK TV * Қырғызстан&nbsp;– Piramida TV * Македония&nbsp;– MRT 2 * Солтүстік Кипр&nbsp;– GENC TV * Румыния&nbsp;– Alpha TV Media * Татарстан&nbsp;– Майдан ТВ * Түркия&nbsp;– TMB TV, TRT Muzik, TRT Avaz Дереккөздер
Иравади жазығы

Иравади жазығы - Оңтүстік-Шығыс Азияда, Мьянма еліндегі ірі жазық. Ол Иравади өзенінің орта және төменгі ағысы өтер аймақта орналасқан. Батысында оны Аракан-Йома (3053 м) тауы, шығысында Шан таулы қыраты (2519 м) шектеп жатыр. Жазықтың орташа биіктігі 200-300 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай еңістеніп 385 м-ден 100-50 метрге дейін төмендейді. Тектоникалық тұрғыдан, Иравади жазығы - төрттік кезеңнің аллювийлік және теңіз шөгіндерімен толтырылған ойыс. Жер бедері Иравади өзені және оның көптеген салаларының әрекетімен тілімденген. Жазықтың ұзындығы шамамен 600-800 км, ені 200-300 км. Климаты - муссонды, тропиктік. Жауын-шашыны мол. Оның орташа жылдық мөлшері 1000 мм-ден 300 мм-ге дейін. Жауынның ең көп мөлшері тамыз айында түседі. Иравади жазығы ауыл шаруашылық мақсатында кең пайдаланады. Жазықтың құнарлы топырағында күріш, жүгері, темекі, қос жарнақтылар, т.б. өсімдіктер өсіріледі. Жазықта орналасқан ірі қалалар: Янгон, Печу, Хензада, Мачве, Чаук, т.б. Дереккөздер Қазақстан Ұлттық Энциклопедия. 4 том. ISBN 5-89800-157-3
Қылыштасу

Қылыштасу — қылыш қолдану өнері. Ұрыс кезінде қаруды ойнату, жарақаттау, қорғану тәсілдерін қамтиды. Қылыштасудың сермеу, толғау, үйіру сияқты ойнату тәсілдері, кесу, шабу, түйреу сияқты жарақаттау тәсілдері, қарсыласының қаруын қағу, қармау, ілу, қайыру, жұлу сияқты қорғану тәсілдері бар. Қоян-қолтық айқастарда жеңіске жету үшін бұл тәсілдерді жауынгерлер жетік меңгеруге міндетті болды. Орта ғасырларда бұл өнерді шебер меңгерген жауынгерлер қылышкер атанып, олардан арнаулы қосындар құрылған. Дереккөздер Тағы қараңыз *Семсерлесу
Валькамоника петроглифтары

Валькамоника петроглифтары (, ) — 1979 жылдан бері Италиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұралар нысаны. Ломбардия провинциясының оңтүстік Альпы аймағындағы Валь-Камоника жазығындағ Брешия және Бергамо провинцияларының арасында орналасқан.. Тағы қараңыз * Италиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі * Әлемдік мұра * Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО
Turkvizyon ән байқауы 2015

Turkvizyon ән байқауы 2015 (; ) - Түркияның Ыстанбұл қаласында 2015 жылғы 19 желтоқсанда өтті. Қырғызстандық әнші «Turkvizyon 2015» байқауының жеңімпазы атанды. Жийдеш Ыдырысова орындаған «Ким билет» әні кәсіби сарапшылардың ықыласын ерекше аударды. Екінші орынды «Олай емес» әнін шырқаған қазақстандық Орда тобы еншіледі. Үшінші орын түркиялық әнші Горкем Дурмазға бұйырды. Бұрын өнер көрсетіп көрген орындаушылар * : Джоана Бейко (Turkvizyon 2014 — финалға өтпеді) * : Исмаил Матев (Turkvizyon 2014 — финалға өтті, онда 10 орынға ие болды) * : Каан Мазхар (Turkvizyon 2014 — финалға өтті, онда 14 орынға ие болды) * Солтүстік Кипр: Ипек Амбер (Turkvizyon 2014 — саяси және құқықтық себептермен, Ресей бұл елді егемен мемлекет ретінде танымайтындықтан қатыса алмады.) Қатысудан бас тартқан елдер * Түрікменстан Су-24 ұшағы инцидентінің кесірінен бас тартқан елдер: * Алтай Республикасы * Башқұртстан * Қабарда-Балқария * Қарашай-Черкесия * Қырым * Құмықия * Мəскеу * Ставрополь өлкесі * Татарстан * Тыва * Хакасия * Саха Республикасы Финал Финал 2015 жылғы 19 желтоқсанда өтті. Төменде финалға өнер көрсеткен 21 қатысушы көрсетілген. Кестеге түсініктеме : Жеңімпаз : Екінші орын : Үшінші орын : Соңғы орын Жюрилер тізімі * - Авни Кахили * - Иса Меликов * - Волкан Гючер * - Ахмед Швракич * - Гюнеш Шингоз * - Эрхан Хусейн * Гагаузия - Петр Петкович * - Афик Новрузов * - Месут Бариш * - Ялман Хаджаров * - Болат Мажағұлов * - Қанатбек Құлтаев * Македония - Седат Азизоглу * Косово - Решид Исмет Кюрези * Солтүстік Кипр - Эртан Биринчи * - Ченгиз Эрдем * - Неджат Сали * - Чокай Кочир * - Маврич Дениз * Сирия - Омер Гуркан * - Надежда Маленкова Хабар таратқан арналар * – Tring TV * – ATV Azerbaijan * – Hayat TV * Гагаузия – ГРТ * – Marmueli Television * – Türkshow * – Turkmenli Television * – Хабар - 19 Желтоқсан сағат 21:00де (17:00 CET) * – КТРК * Македония – МРТ 2 * Солтүстік Кипр – Kibris Genc Television * – Alpha Media TV * – TMB TV, ATV, Ordu Boztepe TV, Kral TV * – ОДТРК Одесса, Южная Волна Дереккөздер
Экономика саласында Нобель сыйлығы

Альфред Нобель құрметіне арналған экономика ғылымдарынан швед мемлекеттік банкінің сыйлығы , сондай-ақ, Экономика саласында Нобель сыйлығы ретінде белгілі, — экономикалық ғылымдар саласындағы ең беделді марапат, 1968 жылғы Швецияның банкінің 300 жылдығына орай негізделген. Сыйлық бірінші рет 1969 жылы ұсынылды. Лауреаттар тізімі Дереккөздер
Экономика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі

Экономика ғылымдары бойынша Нобель мемориалдық сыйлығы, ресми түрде Альфред Нобельді еске алуға арналған экономикалық ғылымдар бойынша Швеция мемлекеттік банкінің сыйлығы 1968 жылы Швеция банкі (Sveriges Riksbanks) өзінің 300 жылдық мерейтойына орай құрған экономикалық ғылымдар саласындағы ең беделді сыйлық. Сыйлық алғаш рет 1969 жылы берілді. Жыл сайын қазан айында, Корольдік швед ғылым академиясы Альфред Нобель құрметіне сыйлықты ұсыну комитетінің ұсынған кандидаттарының ішінен лауреатты таңдағаннан кейін лауреат есімін хабарлайды. Сыйлықты лауреаттарға тапсыру рәсімі жылда Альфред Нобельдің қайтыс болған күні басқа салалары жеңімпаздарымен бірге 10 желтоқсанда жүреді. Әрбір лауреатқа медаль, диплом және ақшалай сыйлық беріледі. Экономика саласында бірінші Нобель сыйлығының лауреаттары норвегиялық Рагнар Фриш және нидерландтық Ян Тинберген. 1969 жылдан 2013 жылға дейін жалпы жүлдемен 45 рет марапатталған, және оның 74 ғалым лауреат атанып отыр. Бір жүлде бірнеше жеке тұлғаларға берілу фактісі сыйлықақыларының сомасы және оның лауреаттарының арасындағы айырмашылық болуы мүмкін. Барлық берілген 45 награданың ішінде бір ғалым 22 рет алған, екі ғалым - 17 рет, үш зерттеуші алты рет алған : # Корольдік Швед ғылым академиясының мүшелері; # экономика саласындағы А. Нобель еске алу сыйлығының комитетінің мүшелері ; # экономика саласы бойынша Нобельді еске алу сыйлығының лауреаттары; # Швеция, Дания, Финляндия, Исландия және Норвегия жоғары оқу орындары мен колледждердің тиісті пәндер профессорлары болып тұрақты жұмыс істейтіндер; # Ғылым академиясы арқылы таңдалған кем дегенде алты жоғары оқу орны немесе орындарында тиісті кафедралардың басшылары; # Академия ұсыныстары қабылдануға тұрарлық деп есептейтiн басқа ғалымдар. 5 және 6-тармақтарында аталған оқытушылар мен ғалымдардың таңдауға қатысты шешімдер, қыркүйек айының соңына дейін жыл сайын қабылданады. Лауреаттар тізімі 1960-ші 1990-шы 2000-шы 2020-шы Дереккөздер Сілтемелер * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics Нобель сыйлығының ресми сайты] * [http://www.nobel-winners.com/Economics/ Экономика саласы бойынша Нобель сыйлығының сыйлығының лауреаттары тізімі] * [http://www.riksbank.com/templates/Page.aspx?id=20286 Альфред Нобель құрметіне арналған экономикалық саласындағы швед мемлекеттік банкінің ресми сайты] * [http://www.kva.se/en/ Швед корольдік ғылым академиясының ресми сайты]
Иондауыш камера

Иондауыш камера, иондау камерасы - жұмыс әрекеті зарядталған бөлшектер ағынының газды иондауына негізделген бөлшектер детекторы. Иондауыш камера газбен не ауамен толтырылған электр конденсаторы түрінде құрастырылған. Оның электродтарына потенциалдар айырмасы түсіріледі. Электродтар арасындағы кеңістік Иондаушы камераның жұмыстық көлемі деп аталады. Жұмыстық көлемдегі газға иондауыш бөлшектер түсірілген кезде, электродтар арасындағы кеңістікте газдың электрондары мен иондары түзіледі. Олар электр өрісінде қозғала отырып, электродтарға жиналады. Сөйтіп камера тізбегінде электр тогы пайда болады және ол тіркегіш құрылғымен өлшенеді. Иондаушы камера ең көне едетектордың біріне жатады. Оны өз тәжірибесінде ағылшын физигі Э. Резерфорд да (1871-1973) қолданған. Әдетте, иондаушы камера екі электроды (жазық, сфера не цилиндр) бар, қандай да бір газбен толтырылған, герметикалы жабық ыдыс түрінде жасалып, оның электродтарына 100-1000 В кернеу түсіріледі. Иондаушы камераның көмегіне не иондалу нәтижесінде пайда болған электрондар мен иондардың жасайтын ток күші (токтық иондаушы камера) не иондау тогы өткен кезде омдық кедергісі жоғары резисторда пайда болатын кернеу ипульсі (импульстік иондаушы камера) өлшенеді. Бәріне де параллель жазық электродтары (дискілері бар) иондаушы камера қарапайым болып келеді. Цилиндрлі Иондаушы камера Цилиндрлі Иондаушы камераның электродтары екі коаксиал цилиндрден тұрады. Онда электродтың біреуінің рөлін жермен жалғастырылған иондаушы камераның қорабы атқарады. Ал сфералық Иондаушы камера екі сферадан (ішкі электроды, кейде, стержнь түрінде болады) құралады. Иондаушы камераның қолданылуы Иондаушы камера өзінің қарапайымдылығына байланысты, әсіресе, дозиметрияда, сондай-ақ, үдеткіштер мен ядролық реакторлардың жұмысын бақылауда, ғарыштық сәулелерді зерттеуде, т.б. әлі де қолданылып келеді. Дереккөздер
Фарид Гасанов

Фарид Гасанов (; 1992 жылдың 9 сәуірінде Әзірбайжанның Баку қаласында туған) - әнші, бұрынғы гандбол ойыншысы. Биографиясы Фарид Гасанов 1992 жылдың 9 сәуірінде Баку қаласында туған. 12 жастан бастап Гасанов вокал мектебіне барып жүрді. 10-сынып оқып жүргенде "Yeni Ulduz" музыкалық телепроектке қатысып, финалист атанды. Бұдан кейін Next тобына солист ретінде шақырылды. 2010 жылы мектепті бітіріп, Әзірбайжан мәдениет пен өнер университетінің эстрада шеберлігі факультетіне түсті. 2011 жылы жеке музыкалық карьерасын бастап, 2013 жылы "Eurovision" байқауының ұлттық іріктеу кезеңіне қатысты. Сол уақытта Гасанов гандболдан Әзірбайжан жастар құрамасына шақырылады. Бірақ музыкалық карьерасының кесірінен Гасанов кәсіпқой спортты тастайды. Қазіргі уақытта Гасанов университеттің 4 курс студенты. Дереккөздер
Гюнеш Абасова

Гюнеш Абасова (;; 1979 жылдың 2 қыркүйегінде Беларусьтың Барановичи қаласында туған) - әнші. Биографиясы Абасованың бала кезі Барановичи қаласында өтеді. Гюнеш бала кезінен музыкаға қызығады. Мектеп оқығанда мектеп хорының басты солисті болады. Абасованың алғашқы ұстазы боп Федор Жиляк саналады. 2000 жылы Минскідегі Мемлекеттік жастар эстрада театрында жұмыс жасауға шақырту алады. Ол жақта Абасова «Сябры» студиясында жұмыс жасайды. 2005 жылы Витебскте өткен "Славянский базар" байқауына қатысады. 2006 жылы белгілі беларусьтық авторлардың әні кірген алғашқы жеке альбомын шығарады. Сол жылы "Песня года" телепроектісіне қатысуға шақырту алады. Оның нәтижесінде көрермендер дауысымен "Үздік ән" номинациясына ие кетеді. 2005, 2006, 2008, 2009, 2010 және 2012 жылдары Абасова «ЕвроФест» ұлттық теледидарлық іріктеу проектіне қатысты. Ол сол проектілерде 2 (2009), 4 (2006) оынға және 4 рет финалист (2005, 2008, 2010, 2012) атанған. Марапаттары * 2000 — "Мальва-2000" конкурсының көрермендер таңдауы жүлдесіне ие кетті (Польша). * 2001 — "Море друзей" конкурсында дипломға ие кетті (Украина). * 2001 — Ивасюк атындағы ән байқауында 1-інші орынға ие кетті (Украина). * 2002 — "Золотой Скиф 2003" ән байқауында дипломға ие кетті (Украина). * 2003 — "Discovery 2003" ән байқауында дипломға ие кетті (Болгария). * 2003 — "Янтарная звезда 2003" ән байқауында гран-приге ие кетті (Латвия). * 2003 — "Ялта-2003" ән байқауында 1-інші орынға ие кетті (Украина). * 2005 — "Славянский базар 2005" ән байқауында 2-нші орынға ие кетті (Беларусь). * 2010 — "Istanbul Songs 2010" ән байқауында 2-нші орынға ие кетті (Түркия). * 2013 — "Turkvizyon 2013" ән байқауында 2-нші орынға ие кетті (Түркия). Дереккөздер
Фазиле Ибраимова

Фазиле Ибраимова (;;1994 жылдың 10 қыркүйегінде Украинаның Белогорск қаласында туған) - әнші. Биографиясы Фазиле Ибраимова 1994 жылдың 10 қыркүйегінде Белогорск қаласында туылды. 5 жасынан бастап Фазиле музыкамен айналыса бастады. Әннен басқа Фазиле хореографиямен қызығады. Қазіргі уақытта "Джемиле" қырымтатар ансамблінің вокалисты. 2010 жылдан бастап Фазиле Қырым Мәдениет өнер және туризм университетінің студенті. Марапаттары * "Южный экспресс" телеконкурсында дипломға ие кетті (Украина). * "Юный виртуоз" конкурсында дипломға ие кетті (Украина). * "Юный дирижер" конкурсында дипломға ие кетті (Украина). * "Turkvizyon 2013" ән байқауында 3-нші орынға ие кетті (Түркия).
Айдар Сулейманов

Айдар Сулейманов (; ;1988 жылдың 15 наурызында Ресейдің Заинск қаласында туған) - әнші. Биографиясы Айдар 1988 жылдың 15 наурызында Заинск қаласында туылды. 4 жасынан бастап вокалмен айналысып, балалар музыка мектебін үздік бітірді. Заинск қаласында орналасқан «Сэлэт» республикалық интеллектуалдық лагерінің негізін салушылардың бірі. Татар тіліндегі гимназияны бітірген соң И.В. Аухадеев атындағы Қазан музыкалық колледжіне түсті. 2008 – 2009 жж. аралығы Н.Г. Жиганов атындағы Қазан ұлттық консерваториясының вокал өнері факультетіне оқыды. 2009 жылдан бастап – Мәскеуде орналасқан Ресей театр өнері академиясының (РАТИ) эстрада факультетінің студенті. Марапаттары *«Созвездие-Йолдызлык» конкурсының жеңімпазы («Вокал-соло» номинациясы, 2007 ж.). *«Созвездие-Йолдызлык» конкурсының гран-при иегері (2009 ж.). *«Turkvizyon» ән байқауының 2-нші орын (2014 ж.).
Заман тобы

{{Ambox }} Заман (қаз. Заман) — Башқұртстанда (Ресей) 2013 жылы құрылған этникалық топ. Тарихы Башқұрт музыкасының ансамблі «Заман этно-проекты» атымен 2013 жылы құрылды. Коллектив басшысы боп Радмир Муфтахин саналады. Алғашқы әнін топ 2014 жылы «Тыуган Йер» (Туған жер) атымен шығарды. Ансамбль 10 адамнан тұрады. Коллектив қатысушылары негізінен Башқұртстан музыкалық оқу орындарының түлектері. «Заман этно-проектының» басты мақсаты - башқұрт дәстүрлі музыкасын сақтау және оны әлемге таныту. Қатысқан фестивальдары 2014 жыл *«Навруз – 2014» бүкілқалалық мерейтой. *«Қазан – Азия» концерті. *«Салават Низаметдинов атындағы башқұрт музыкасының фестивалі». *«Сабантуй» халық мерейтойы. *Малайзия мәдениетіне арналған фестиваль. *«Октябрь – Этно» концерті. *«Таткызы – 2014» бүкілресейлік конкурс. *«Turkvizyon – 2014» ән байқауы. Дереккөздер
Снеллиус заңы

Снеллиус заңы немесе Снелль заңы екі ортаның шекарасындағы жарық сәулесінің сынуын сипаттайды. Дыбыс толқындарының сынуын сипаттауға да қолданады. Тарихы Снеллиус заңы Виллеброрд Снеллиус атты голландық математикпен XVII ғасырда ашылған. Кейін, Рене Декартпен қайта ашылған. Формуласы Жарық сәулесінің құлау бұрышы жарық сәулесінің сыну бұрышымен осы арақатынаспен байланысты: : Мұнда: * — бөлу шекарасына жарық құлайтын ортаның жарық сәулесінің сыну көрсеткіші; * — жарық сәулесінің құлау бұрышы; * — бөлу шекарасын өтіп, жарық кіретін ортаның жарық сәулесінің сыну көрсеткіші; * — жарық сәулесінің сыну бұрышы; Қорытынды Егер болса, ішкі шағылуы байқалады (Сынық сәуле жоқ, құлайтын сәуле бөлу шекарасында шағылады). Векторлық формула Егер мен құлайтын мен сынатын жарық сәулелерінің бағыттарын көрсететін және мен ұзындығы бар векторлар болса: Сілтемелер * [http://elementy.ru/trefil/21086 Үлкен ғылым элементтері: Снеллиус заңы] (орыс.)
Габдулла Рухулұлы Шамуков

Габдулла Рухулұлы Шамуков (24 желтоқсан 1909 жыл, Уфа - 1981) - татар, башқұрт кеңес актері. РСФСР халық әртісі (1957). 1944 жылдан КПСС мүшесі. Өмірбаяны 1930 жылы Башқұрттың өнер техникумын, одан кейін Қазандағы педагогикалық институтты бітірді. 1930-46 жылдары Башқұрттың М.Н.Ғафури атындағы драма театрында актер болып, Тоқай (Файзидің осы аттас пьесасында) және Подколесин (Гогольдің "Үйленуінде") рөлін орындады. Ол башқұрт (1940) пен татар (1947) театрында тұңғыш рет В.И.Лениннің сахналық тұлғасын жасады. 1946 жылы Татар драма театрының труппасына ауысты. Рөлдері Балтаев (Исанбеттің "Зифасында"), Дормидонт, Телятев(А.Островскийдің "Кешіккен махаббаты" мен "Құтырған ақшасында), Труффальдино (Гольдонидың "Екі мырзаға бір қызметкерінде") т.б. 1933 жылдан педагогикалық қызметпен және көркем сөз оқумен шұғылданады. У.Шекспирдің, Ф.Шиллердің, Эсхилдің, А.С.Пушкиннің трагедияларын, А.С.Грибоедовтың комедиясын татар тіліне аударды. Балаларға арнап бірқатар пьесалар мен актерлер туралы мақалалар жазды. 1964 жылы және 1972 жылы гастрольдік сапармен Алматыда өнер көрсетті. Сыйлықтары 1966 жылы Ленин ордені, 1957 жылы РСФСР Халық артисі,1980 жылы КСРО Халық артисі және басқа медальдармен марапатталған Дереккөздер
Мари Демаре

Мари Демаре (лақап аты Шанмеле) (18 ақпан 1642, Руан, - 15 мамыр 1698, Париж) - француз актрисасы. Сахналық өнер жолын Руан театрынан бастады. 1668 жылы Парижге қоныс аударды. 1669 жылдан осындағы "Маре", "Бургундия отель" (1670-79) және "Комеди Франсез" (1680-97) театрларының труппасында қызмет етіп, Гермиона, Федра, Береника (Расиннің осы аттас трагедияларында), Ариадна (Корнельдің осы аттас трагедиясында) т.б. рөлдерді орындады. Шанмеле - Жан Расиннің шәкірті. Франция театры тарихында актриса есімі Расин трагедияларының басты кейіпкерлерін тұңғыш орындаушы ретінде белгілі. Оның өнері сахналық шартты қимыл мен өлең жолдарын мәнерлеп оқу секілді класцистикалық ойын ережесін тұжырымдады. Сахна өнерінен 1697 жылы қол үзді. Дереккөздер
Карл Христиан Фридрих Шаппер

Карл Христиан Фридрих Шаппер(Schapper)(30.12.1812-29.04.1870) - неміс және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Жастайынан революцияға араласты. "Жас Германия" атты республика - демократиялық қастандық қоғамына, Парижге келгеннен кейін "Аласталғандар одағына" кірді. 1836 - 37 жылдары "Аласталғандар одағынан" бөлінген "Әділеттілер одағы" ұйымын құрушылардың бірі болды. 1839 жылы 12 мамырда Франциядан кетіп, Лондонда И.Молль және Г.Бауэрмен бірге Неміс жұмысшыларының ағарту қоғамын құрды. "Бауырлас демократтар" (1845) қоғамын құруға қатысты. "Әділеттілер одағының" басшы органына (Халық палатасы) кірді. Коммунистер одағының I және II - конгрестерінің председателі, Одақ ОК- нің мүшесі болып сайланды. Германиядағы 1848 - 49 жылдары революция кезінде "Жаңа Рейн газетін" шығаруға көмектесіп, Маркс ұстанған бағытты қолдады. 1849 жылы 28 ақпан - 25 мамыр аралығында Кельн жұмысшы одағының председателі. 1850 жылы бірнеше рет түрмеге жабылып, сотталды. 1850 жылы жазда Лондонға эмиграцияға кетті. 1865 жылы Шаппер 1 - Интернационал Бас кеңесінің мүшесі болды, Лондон конференциясына қатысты. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 181 бет
Амир Шарифуддин

Амир Шарифуддин(Sjarifuddin)(1907 - 19.12.1948) - Индонезия ұлт - азаттық және коммунистік қозғалысының қайраткері. Партиндо ұлттық - революциялық партиясы (1931 жылы негізі қаланды) басшыларының бірі. Өмірбаяны 1933 жылы оны Голландия отарлау өкіметі тұтқынға алып, 1935 жылға дейін түрмеде ұстады. Гериндо ұйымын құруға (1937) қатысты, оның председателі, сонымен бірге Индонезия саяси одағының бас секретары болды. Жапон оккупациясы кезінде (1941-1945) Қарсыласу қозғалысы басшыларының бірі, 1943 жылы тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді, кейін ол өмір бойы түрмеде отыру жазасымен ауыстырылды. Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін (1945) түрмеден босатылып, Индонезия Республикасы алғашқы үкіметінің құрамына ақпарат министрі болып кірді. 1945 жылдың аяқ шенінен 1948 жылдың қаңтарына дейін қорғаныс министрі, 1947 жылы шілдеден 1948 жылдың қаңтарына дейін үкімет басшысы. Шарифуддин Социалды партияның председателі және вице - председателі (1945-48), ал ол компартиясымен біріккеннен кейін компартия Саяси бюросының мүшесі болды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 186 бет
Лорен Луис Шарки

Лорен Луис Шарки(Sharkey)(06.08.1898-13.05.1967) - Австралия және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1924 жылы Австралия Коммунистік партиясына (АКП) кірді. 1928 жылдан АКП ОК- нің, 1930 жылдан АКП ОК Саяси комитетінің (Саяси бюро) мүшесі. 1930 - 48 жылдары АКП ОК председателі, 1948 - 65 жылдары бас хатшысы, 1965 - 67 жылдары председателінің орынбасары. Шарки революциялық қызметі үшін бірнеше рет қуғынға ұшырады. 1935 жылы Коминтерннің 7 - конгресіне қатысты. Коминтерн Аткомының мүшелігіне кандидат болып сайланды. Шарки АКП - нің делегацияларын басқарып, Мәскеуде өткен Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (1957,1960) қатысты. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 186 бет
Анджей Дуда

Анджей Себастьян Дуда (, 16 мамыр 1972 жыл, Краков) — польшалық саясаткер, 2015 жылғы тамыздан бергі Польша президенті. Өмәрбаяны 1996 жылы Краковтағы Ягеллон университетінің құқық және әкімшілік факультетін бітірген. 1997 жылғы ақпанда Ягеллон универститетінің сот өндірісі кафедрасында өзінің ғылыми және оқытушылық жұмысын бастады. 2001 жылғы қазанда ол Ягеллон универститетінің әкімшілік құқық бөлімінің штатына кірді. 2006 жылдан 2007 жылға дейін Дуда Әділет министрлігі мемлекеттік хатшысының орынбасары болды. 2008–2010 жылдары ол Польша президенті Лех Качинский кеңсесінде хатшы, 2011–2014 жылдары Польша Сеймінің Польша Құқық және әділет партиясынан сайланған мүшесі болды. 2014 жылғы 25 мамырда өткен Еуропа парламентінің Польшадағы сайлауы нәтижесі бойынша Сеймдегі депутаттық өкілеттігін өткізіп, Еуропарламент мандатына ие болды. Сол жылғы 6 желтоқсанда партия атынан Польша президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 2015 жылғы 30 наурызда оның өтініші Ұлттық сайлау комиссиясында тіркелді. Сайлау барысында «Пяст», «Бірлескен Польша», «Тәуелсіздік Қорғауы Лигасы», «Польша —Бірге» партиялары және «Ынтымақтастық» кәсіподағы тарапынан да қолдау тапты. 2015 жылғы 10 мамырдағы Польша президенті сайлауының 1-айналымында ең көп дауыс (34,76 %) алып, қазіргі президент Бронислав Коморовскиймен бірге екінші турға өтті. Екінші айналым нәтижесі бойынша Анджей Дуда 53% дауыс алып, Польша президенті болып сайланды. Отбасы Әкесі Ян Тадеуш Дуда — техника ғылымдарының кандидаты. Анасы Янина Милевская-Дуда — химия профессоры. Дуда әдебиетші Юлиан Корнхаусердің қызы Агате Корнхаусер-Дудаға үйленген. Жұптың бір қызы бар. Сыртқы сілтемелер * [http://andrzejduda.pl/ Ресми сайты] Дереккөздер
Футшток

Футшток - өзендердің, көлдердің, теңіздердің су өлшеу постарында су деңгейін байқап отыру үшін орнатылған бөлшектері бар рейка (тақтайша). Сонымен қатар теңіздің негізгі футштогы оның орташа деңгейін анықтау үшін және биіктіктер мен терендіктерді есептеп шығару үшін оның бастапқы деңгейін анықтауға қолданылады. Дереккөздер
Аттик

Аттик — карниздің жоғарғы бөлігінде орналасқан сәндік қабырға. Алғашқыда көне римдіктер триумфельді аркада оның аяқталуы ретінде қолданған. Аттикті көбінесе рельефтермен немесе жазбалармен сәнделеді. Неоклассицизм мен арт деко сәулет өнерінде аттик төмен орналасқан қабат немесе жабық, биік, негізгі карниз үстінде орналасқан парапет. XIX ғасырдың француз сәулет өнерінде тұрғын қабаттары да аттик деп атала бастады.
Шиқылдауық жармасқы

Шиқылдауық жармасқы – жармасқылар тұқымдасына жататын кесіртке. Таралуы Шиқылдауық геккон Арал өңірінің барлық аумақтарында кездеседі. Барсакелмес қорығының екі учаскелерінде тіркелген. Денесінің ұзындығы 15 мм болса, құйрығының ұзындығы 13 мм. Олардың бұл аймақта кездесу жиілігі басқа дарақтарға қарағанда азырақ. Себебі, олардың адаптациялық белгілері басқа түрлермен салыстырғанда ерекшеленеді. Экологиясы Көктемгі алғаш кездесуі сәуір айының үшінші декадасында тіркелген. топырақ температурасы 10-120С шамасында кездесе бастайды. Шиқылдауық геккондар негізінен түнде жүретіндіктен толық бақыланбаған түр. Олардың түнде белсенді әрекет етуі- олардың қараңғы түске бейім екенін анық түрде дәлелдейді. Дереккөздер
Өндіріс бригадасы

Өндіріс бригадасы - өндірістік тапсырманы бірлесіп атқаратын біріңғай және әр алуан мамандықтағыжұмысшылар коллективі. Еңбек бөлінісі мен кооперациясының формасына, сондай-ақ жұмысшылар құрамының мамандануына қарай мамандандырылған және комплексті өндіріс бригадасы болып бөлінеді. Мамандандырылған өндіріс бригадасы бір тектес технологиялық процесті атқаратын бір мамандықтағы жұмысшылардан құралады. Комплексті өндіріс бригадасы технологиялық жағынан әр текті жұмыстар комплексін орындайтын түрлі мамандықтағы жұмысшылардан ұйымдастырылады. Дереккөздер
Эрвин Шарф

Эрвин Шарф (29.08.1914 жылы туған-1994) — Австрия жұмысшы және коммунистік қозғалысының қайраткері. 1934 жылы социал - демократиялық партияға кірді. Австрияны фашитік Германия аннексиялаған жылдары (1938-45) Югославия халық азаттық әскерінің құрамындағы австриялық "бостандық батальонының" қатарында фашист басқыншыларына қарсы күреске қатысты. Шарф прогресшіл социалистер бірлестігін ұйымдастырды, ол кейіннен Австрия социалды жұмысшы партиясы (АСЖП) деп аталды. Шарф оның председателі болып сайланды. 1956 жылы шілдеде АСЖП Австрия Коммунистік партиясымен (АКП) біріккеннен кейін, ол АКП ОК Саяси бюросының мүшесі болып сайланды. 1957 - 65 жылдары Компартияның орталық органы "Volksstimme" газетінің бас редакторы. 1965 жылы мамырдан АКП ОК - нің хатшысы. 1974 жылы ақпаннан Компартияның теориялық органы "Weg und Ziel" журналының бас редакторы. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 195 бет
Михаил Андреевич Шателен

Михаил Андреевич Шателен(01.01.1886, Петербург, - 31.01.1957, Ленинград) - кеңес электротехнигі, КСРО ҒА-ның корреспондент мүшесі (1931 жылдан). Социалды Еңбек Ері (1956). РСФСР-дің (1934) және Өзбекстан КСР- інің еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (1943). Өмірбаяны Петербург университетін бітірген (1888). 1891 жылдан осы университетте және Петербург тау - кен институтында педагогикалық жұмыспен айналысты. 1893 жылдан Петербург электротехника институтының профессоры. Ол 1901 жылы Петербург политехнология институтын құруға қатынасып, өмірінің соңғы күніне дейін сол институттың профессоры болды. ГОЭЛРО жоспарын жасауға қатынасты. 1929 жылдан КСРО Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі Бас палатасының президенті. 1929-49 жылдары Өлшеуіштер мен таразылар жөніндегі халықаралық комитетінің мүшесі (1948 жылдан оның құрметті мүшесі) болды. Еңбектері Негізгі еңбектері электротехника, жарық техникасы метрология және технология тарихының мәселелеріне арналған. Шателен шетелдегі көптеген ғылыми қоғамдардың мүшесі болды. Сыйлықтары КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1949). 4 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Владимир Сергеевич Шатов

Владимир Сергеевич Шатов(желтоқсан 1887, Киев, - 07.08.1943) - Қазан революциясына, Азамат соғысына қатысушы, кеңес шаруашылық қызметкері Киев политехникалық институтында оқыған, социал - демократиялық үйірмелерге қатысқан. Өмірбаяны 1906 жылы патша үкіметінің қуғындауына ұшырап, АҚШ - қа кетеді. Мұнда "Әлемнің индустриялық жұмысшылары" қоғамына енді. 1917 жылы Ресейге қайтып оралды да, Қазан революциясы күндері "Анархо - синдикалистік насихатшылар одағы" атынан Петроград соғыс ревкомының құрамына кірді. 1918 - 21 жылдары Петроград әскери округы бойынша Петроград темір жол күзетінің төтенше комиссары, Петроград орталық комендатурасының бастығы, Батыс майданы 7 - әскерінің соғыс ревкеңесінің мүшесі. 1921 - 22 жылдары Қиыр Шығыс республикасының соғыс министрі, одан соң жол қатынасы мнистрі. 1922 жылдан жауапты шаруашылық қызметтерде болды. 1927 - 30 жылдары Түркістан - Сібір темір жол құрылысының бастығы. 1932 - 36 жылдары Жол қатынасы халкомының орынабсары, Темір жол басқармасының бастығы. 1936 - 37 жылдары Нілді - Жезқазған темір жол құрылысының бастығы. Сыйлықтары Шатов Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 196 бет
Елена Митрофановна Шатрова

Елена Митрофановна Шатрова(31.05.1892, Мәскеу, - 15.07.1976, сонда) - орыс кеңес актрисасы, КСРО халық артисі (1968). 1949 жылдан КПСС мүшесі. Өмірбаяны 1912 жылы жеке меншік сахна өнері мектебін бітірді. Сахна өнері бойынша А.П.Петровский, А.А.Санин және С.И.Яковлевтен сабақ алды. 1912 - 32 жылдары Харьков, Краснодар және Мәскеу театрларында қызмет етті. 1932 жылдан өмірінің соңына дейін Кіші театр труппасына ойнап, Купавина , Лидия, Кукушкина (А.Островскийдің "Қасқырлар мен қойлар", "Құтырған ақша" және "Түсім орнында"), Анна Андреевна (Гогольдің "Ревизорында"), Матрена (Л.Толстойдың "Қараңғылық патшалығында"), Панова (Треневтің "Любовь Яроваясында"), Малягина (Ромашовтың "Ұлы күшінде"), Потапова (Софроновтың "Москва салтында") т.б. рөлдерді орындады. 1968 жылы гастрольдік сапармен Алматыда өнер көрсетті. 4- 5 сайлауда РСФСР Жоғары Кеңесінің депутаты. Сыйлықтары КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1947,1948). 2 рет Ленин орденімен, Қазан революциясы және Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марпатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 196 бет
Николай Сергеевич Шатский

Николай Сергеевич Шатский(28.08.1895, Мәскеу, - 01.08.1960, Мәскеу) - көрнекті кеңес геологы. КСРО ҒА - ның академигі (1953, 1943 жылдан корреспондент мүшесі), геология - минерология ғылмының докторы(1940). Мәскеу тау - кен академиясын бітірген (1929), Мәскеу геология - барлау институтының профессоры (1932). Кеңестік тектоника ғылымының мектебін құрушы және ғылыми бағытын дамытушы. Еңбектері Шатский геосинклинальдық формациялар туралы ілімді дамытты, рифей тобын, байқал қатпарлығын, көне платформалардағы авлакоген құрылымдарын анықтады. КСРО - нің бірінші тектоникалық картасын жасады, Еуропаның бірінші тектоникалық картасының редакторы болды. Шатский - Лондон, Венгр, Франция, Чехословакия геологиялық қоғамдарының мүшесі. Сыйлықтары КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1946), Лениндік сыйлықтың лауреаты (1957). 2 рет Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту орденімен марпатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1978 жыл, Алматы,12 том, 196 бет
Интертекст

Интертекст — бір мәтіннің өзге мәтінге кіруі, мәтіндердің кірігуі. Бұл ұғымды әдеби мәтінді көп дауысты құрылым ретінде қарастырған М. Бахтиннің ықпалымен Ю. Кристева кіргізген. Ю. Кристева үшін мәтін дегеніміз мәтіндер мен таңбалар өрімі, өзге мәтіннің өзгеріске түскен нұсқасы. Интертекст - мәтін шекарасын бұлдыратып, оны жаңаша пайымдауға жол аша түседі. Интертексттің негізгі қасиеті оның ішкі әрекеттілігі, ашықтығы, көпнұсқалығы. Мәтін өзге мәтіндерден, өзге мәтіндерге қатысты шығарылады, және тек бұрынғы мәтіндерге қатысты емес. Интертекстілік аталатын құбылысқа шығармадан кейін жазылған мәтіндерді енгізу керек. «Мәтіннің қайнар көздері тек мәтіннен бұрын емес, онан кейін де тірлік етеді»,- дейді Р. Барт. Бұл тұрғыда кез келген мәтін өзге мәтіндер кеңістігінде жанданып, қосымша мағына тудырады. Интертекстілік симиотикалық жүйе ретінде бүкіл мәдениетті қамтиды. Интерекст тұрғысынан мәтін мен оқырман, оқу мен хат арасындағы айырмашылық пен қарсы тұру жоққа шығарылады. Дереккөздер
Өндіріс бірлестігі

Өндіріс бірлестігі - мамандандырылған біртұтас өндірістік-шаруашылық комплекс. Оның құрамына өндірістік жағынан өзара байланысты, өндірістік жағынан өзара байланысты, қосалқы және қызмет көрсететін өндірісі бар фабрикалар, заводтар, ғылми-зерттеу, конструкторлық технологиялық т.б. ұйымдар кіреді. СССР-де өндірістік бірлестік фирма түрінде 60 жылдары құрыла бастады. Олар көбіне бас кәсіпорынның басщылығымен бір текті өнім шығаратын және өндірістік жағынан өзара байланысты ұсақ кәсіпорындар негізінде құрылды. Дереккөздер
Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы

Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы - жұмысшылардың еңбек өнімділігін арттыру және техниканы дұрыс пайдалану жолындағы жаппай қозғалысы. Өндіріс жаңашылдарының қозғалысы социалистік жарыстың жаңа, жоғары сатысы ретінде тұңғыш рет Доннбасста туды. Жарысты А.Г.Стаханов бастады. Ол халық шуының барлық саласына тез тарап, қолдау тапты. Өндіріс жаңашылдарының қозғалысының қарлығаштары: көлік өнеркәсібінде Горький автоздының ұстасы. А.Х.Бусыгин, аяқ киім өндірісінде Ленинградтың «Скороход» фабрикасының жұмысшысы Н.С.Сметанин, тоқыма өнеркәсібінде М.И. және Е.В.Виноградовалар, темір жолда машинист П.Ф.Кривонос т.б. болды. Дереккөздер
Өндіріс запастары

Өндіріс запастары - тұтынушы кәсіпорынға келіп түскен, бірақ әлі жұмыс орнына берілмеген шикізаттар, материаладр, сатып алынған шала фабрикаттар, және комплектеуші бұйымдар, отын, аспатар т.б. өндіріс құралдары. Материалдық ресурстардың бір бөлігі үнемі өндіріс запастары түрінде болады. Өндіріс запастарын жоспарлау және реттеу өндірістің бір қалыптылығын қамтамасыз ету және айналым қаржыларының айналымдылығын шапшандату үшін қажетті запас мөлшерін азайту мақсатын көздейді. Дереккөздер
Өндіріске жұмсалған шығын есебі

Өндіріске жұмсалған шығын есебі - бухгалтерлік есептің маңызды саласы, өндіріске жұмсалған барлық шығынды дер кезінде толық көрсетіп, оны калькуляция объектісі бойынша бөліп отырады. Өзіндік құнды кеміту тапсырмасының орындалуын, шикізаттың, материалдың, отынның, энергияның т.б. жұмсалу мөлшерін сақтауға бақылау жасайды. Өнім мен жұмыстың өзіндік құнын кеміту резервтерін табады, үнемдеу тәртібін жүргізуге, шаруашылық есепті нығайтуға көмектеседі. Дереккөздер
Өндіріс қуаты

Өндіріс қуаты - белгілі бір уақыт өлшемі ішінде барынша көп сапалы өнім шығаруы. Социалистік елдерде өндіріс қуаты жоспармен белгіленетін номенклатурамен және сандық арақатынаспен анықталады. Мұнда өндіріс жабдығын, алаңын, озат технологияны және еңбекті ұйымдастыруды неғұрлым толық пайдалану ескеріледі. Кәсіпорынның өндіріс қуатын есептеу жоспарда қабылданғанөнімдерді өлшеу бірліктері арқылы іске асырылады. Дереккөздер
Өндіріс қуатының балансы

Өндіріс қуатының балансы — жабдықтарды немесе еңбек құралдарының түрлерін пайдалану дәрежесіне және ұдайы өндірістің ерекшелігіне байланысты қуаттардың өзгеруін сипаттайтын арнаулы баланс. Өндіріс қуатының есепті және жоспарлы балансы жасалады. Өндіріс қуаттары кәсіпорындар және салалар бойынша есептеледі. Қуат көлемі жаңа жаңа техниканы енгізуге, өнімнің номенклатурасы мен ассортиментінің және жұмыс режимінің өзгеруіне байланысты дүркін-дүркән қайта есептелініп отырады. Дереккөздер
Өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру

Өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру - капитализмнен социализмге өтпелі кезеңде капиталистік жеке меншіктегі жолмен социалистік меншікке айналдыру өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастыру негізінде қоғамның барлық мүшелерінің әл-ауқатын жоспарлы түрде жақсартады және олардың жан-жақты еркін дамуын қамтамасыз ететін жаңа тұрпатты қоғамдық өндіріс ұйымдастырылады. капиталистік қоғам топырағында-ақ машиналы өндірістің қоғамдық сипатының күшеюіне-өндірістің шоғырлануы мен орталықтануы дәрежесінің артуына, қоғамдық сипатының күшеюіне - өндірістің шоғырлануы мен орталықтануы дәрежесінің артуына, қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне өндіріс құрал-жабдығын қоғамдастырудың объективті алғы шарттары жасалады. Дереккөздер
Сүйіндік

Сүйіндік: Ру бөлімдері * Сүйіндік (Орта жүз) * Сүйіндік (Адай) Топонимика * Сүйіндік ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы ауылдық округ. * Сүйіндік — Сүйіндік ауылдық округінің орталығы. Тұлға * Сүйіндік Кенжетайұлы Айсақов
Бодо

Бодо — талшықты ағзалар типінің өкілі. Бұл – талшықтарының жәрдемімен қозғалатын біржасушалы жәндік. Талшықты жәндіктердің бірнеше отрядтары бар. Құрылысы Бодо – біржасушалы, талшықты жәндік. Тұрқы 10 – 20 мкм. Өте ұсақ болғандықтан, бодоны микроскоп арқылы көре аламыз. Оның денесін плазмалы жарғақша қаптайды. Жарғақша цитоплазманы қаптайтын икемді пелликуламен астарланады. Сондықтан бодо пішінін әр түрлі қалыпқа өзгерте алады. Дене пішінінің өзгеруіне жарғақша мен пелликуладағы тілкемшелер, талшықтар және цитоплазмадағы жиырылғыш талшықтар әсер етеді. Бодоның ядросы бар. Ядро цитоплазмадан қабықшасы арқылы бөлініп тұрады. Бодо денесінің құрылымын, өзге де түрлі жағдаяттарды ядро реттейді. Бодо цитоплазмасында денені қуатпен қамтамасыз етеін органоид – митохондрия бар. Қозғалуы Бодо денесінің алдыңғы жағынан бірі ұзын, бірі қысқа екі талшық көрінеді. Алға созылған талшық тез ширатылып бұралған кезде бодоның денесі өз осінен айналады. Сөйтіп талшықтар суға бұрғыша бұралып, бодоны алға тартады. Бодо талшық қимылының жәрдемімен жайлап қозғалады. Артқа қараған талшық бодоның алға қозғалуына бұлқын тәрізді бағыт береді. Талшықтар қозғалысының әсерінен судағы ұсақ ағзалар бодоның аузына қарай ағылады. Ас қорытуы Бодоның ауыз төңірегінде ас қорытатын вакуоль түзіледі. Вакуольге түскен қорек асқорыту сөлінің әсерінен қорытылып, цитоплазмаға өтеді. Қорек цитоплазмада зат алмасу кезінде бодо денесін құрастыруға жұмсалады. Қорытылмай қалған қажетсіз заттар бодоның аузы арқылы сыртқа шығарылады. Қажетсіз заттардың бөлінуіне дененің алдыңғы жағындағы жиырылғыш вакуоль қатысады. Тыныс алуы Бодо суда еріген оттегімен тыныс алады. Оттегінің денеге таралуы бодоның бүкіл денесі арқылы осмостық жолмен реттеледі. Бодо денесіндегі цитоплазма оттегінің әсеріне күрделі заттарды қарапайым заттарға ыдыратады. Соның нәтижесінде бодоның тіршілік әрекетіне қажетті энергия түзіледі. Бөлінуі Бодо денесінің алдыңғы жағында бір ядро болады. Қолайлы жағдай болғанда ядро бөліне бастайды. Бодо жыныссыз жолмен көбейген кезде ядродағы хромосомалар саны екі еселенеді. Бодо жасушасы ұзынынан бойлай екіге бөлінеді. Бөліну барысында ядро және жасушадағы барлық тірі заттар жаңадан түзілетін жасушаларға тең бөлініп таралады. Дереккөздер http://worldofschool.ru/biologiya/stati/mikro/org/prost/zhgut/bodo-tipichnoe-zhivotnoe-zhgutikonosec http://www.myshared.ru/slide/957196/ Биология 7-сынып