Светлояр (көл)

Светлояр — суға батқан Китеж қаласы туралы аңызбен байланысты көл. Төменгі Новгород Поволжье аймағында, облыс орталығынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 130 км және Воскресенск ауданы Владимирское ауылынан батысқа қарай 1–1,5 км жерде орналасқан. Федералдық маңызы бар табиғат ескерткіші. Воскресенское поветлужье табиғи саябағының аумағында орналасқан. Төменгі Новгород облысы Үкіметінің 2015 жыл 20 қаңтардағы № 17 қаулысымен көл Ресей Федерациясы халықтарының Мәдени мұра объектілерінің (тарихи және мәдени ескерткіштердің) Бірыңғай мемлекеттік тізіліміне «Селовеческий Ландшафть» және «Ландшафтық» кешенінің мәдени мұра объектісі ретінде енгізілді және Владимирское ауылы». Сипаттама Көл Еділдің сол жақ салалары Керженец және Ветлуга өзендерінің арасында орналасқан. Алып жатқан жер аумағы: 0,1483 км². Солтүстік-оңтүстік бағыттағы ұзын осі бар өлшемдері 470×350 м сопақ пішінді және көрші көлдерден үлкен тереңдігімен ерекшеленеді, 33,4 м жетеді. Ең терең жері көлдің оңтүстік бөлігінде, оның түбіндегі ойпаң шұңқыр тәріздес, тік оңтүстік жағалаулардың жалғасы болып табылады. Бұл ойпаттың солтүстігінде түбінде 22—24 м тереңдікте жазық жер бар. Көлдің солтүстік, салыстырмалы түрде таяз бөлігінде оңтүстік бөлігімен салыстырғанда тереңдік айырмашылықтары тегіс. Көл бетінің теңіз деңгейінен биіктігі 109 м. Көлдің жағасы сәл көтерілген, ал көлдің өзі алапта орналасқан; Көлді қоршап тұрған төбелер оңтүстікте ең айқын көрінеді, олар доғаны құрайды. Төбелердің биіктігі теңіз деңгейінен 122—124 м-ге жетеді (көлдің су сызығынан 13-15 м биіктікте), төбелер терең (7—8 м) жыралармен бөлінген. Суы ерекше мөлдір, гидрокарбонатты-кальцийлі, 5 м-ден астам тереңдікте мөлдір. Көл суық және көптеген төменгі бұлақтармен қоректенеді. Жағалаулар аздап батпақты. 0,5 км солтүстік-шығысқа қарай көлді ағынмен байланыстыратын шағын тайыз Люнда өзені ағып жатыр. Кеңес Одағы кезінде жол салу кезінде ішінара бұзылған (оның салдарынан көл батпақты бола бастаған) ағын арқылы көлден ағып кету 1990 жылдары қалпына келтірілді. Көл алабынің көлемі (көлдің өзі емес) шамамен 1,5 км³, су бетінің ауданы 14,83 га. Төменгі шөгінділердің қалыңдығы шамамен 8 м. 2009 жылы 3,0—3,2 мың жыл бұрын көлдің метеориттердің пайда болуы туралы гипотезаны растайтын далалық зерттеулердің нәтижелері жарияланды. Көлдің метеориттік пайда болуын келесі фактілер растайды: оның қалыпты пішіні, тереңдігі, қоршаған төбелердің геологиялық құрылымы, түбіндегі шөгінділердің стратиграфиясы, балқыған жыныстардың көптеген сынықтары, импактиттерге ұқсас қара көбік тәрізді шыны массасының домалақ тамшы тәрізді түзілімдері. Светлоярды жасаған аспан денесі солтүстіктен оңтүстікке төмен траектория бойынша Жер бетіне 30-40° бұрыш жасай алды. романында Светлояр пұтқа табынушылықтың жарқын қалдықтары бар халықтық мерекелерді тойлайтын көне орын ретінде сипатталған, «ежелгі тақуалық жанкүйерлерінің» күш-жігерімен көршілес дәуірден келген діндарлар мен ізашарлардың күш-жігерімен жойылған. «Китеж қаласы» аңызымен ауыстырылды: Қосымша атаулар * Төменгі Новгородтың Сормовский ауданындағы Светлоярское көлімен шатастырмау керек. Соңғысы 1970 жылдары зауыт құрылысының нәтижесінде пайда болды және «Светлоярское» (Светлояр емес) деп аталады, бұл оның қайталама сипатын көрсетеді. Дереккөздер