kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қарағанды ісі

«Қарағанды ісі», «Қарқаралы ісі» - Кеңес өкіметінің 1937-38 ж. жаппай саяси қуғын-сүргін тұсында ұйымдастырған ашық сот процесі. Қазақстан К(б)П ОК бюросының 1937 ж. 10 қыркүйектегі каулысы негізінде қараша айында Қарағанды қаласында өткізілді. Сот ісінжүргізу Қазақ КСР Жоғарғы Сотының төрағасы Ш. Бектұрғановқа тапсырылды. Алайда Бектұрғанов тұтқынға алынып, істі Жоғ.арғы Соттың арнаулы алқасы жүргізді. 12 қарашада газеттерде жарияланған «Айыптау қорытындысында» Абдолла Асылбековке (Қарағанды облаткомының бұрынғы төрағасы), Нұрғали Нұрсейітовке (Қазақстан К(б)П Қарағанды обкомының бұрынғы екінші хатшысы) және Мансұр Ғатаулинге (Қаз К(б)П Қарқаралы округкомының бұрынғы екінші хатшысы) 1934 ж. жаңадан ұйымдастырылған Қарқаралы округіндезиянкестік әрекет істеген қонтррев. ұлтшыл ұйым құрды деген айып тағылды. Ұйымды Мәскеуде Т. Рысқұлов, Н. Нұрмақов, С. Қожанов, Алматыда С. Сейфуллин, Ұ. Құлымбетов, Ж. Сәдуақасов жетекшілік еткен кеңеске карсы орталықтар басқарды делінді. Айыптаушылардың тұжырымдауынша ұйымның негізгі мақсаты — Қазақстанда Кеңес өкіметін құлату, КСРО құрамынан шығарып, буржуазиялық мемлекет құру болған. Осы мақсатқа сәйкес ұйым Қарқаралы округі мен Қарағанды облысында жасырын және ашық түрде компартияның ұлт саясатына карсы күресті, партияның кадр саясатын бұзып, жауапты қызмет орындарына өз адамдарын қойып, ұжымшар, кеңшар, МТС-тарды бүлдіруге бағытталған жұмыс жүргізді, егін және мал ш-тарында зиянкестік жасады, серіктестерді ауыл шаруашылығы артельдеріне көшіру шараларын нәтижесіз жүргізді, қаржы, салық, құрылыс т. б. салалардағы жоспарлардың орындалуына кедергі жасады, саяси-экономикалық, әлеуметтік науқандар аяғына дейін жеткізілмеді, табы жат идеологиялық ықпал жүргізді деп қараланды. Ұйымдағылар өздерінің кеңеске қарсы күресіне оңшыл-солшыл оппортунистік топтар троцкистер мен бухариншілер, жер ауып келген «халық жауларымен» бірлесе кимыл жасаған болып шықты. Тергеу үстінде айыпталушылардың Ж. Сұлтанбеков, 3. Төреғожин, Ә. Мақатов, Н. Байсалықов (Қоңырат аупорткомының хатшысы), Тоқтаров (Шет аупарткомының хатшысы), Мұхаметшин, Бірмұхамбетов т. б. қайраткерлермен байланыс жасағандығы «анықталып», есімдері аталғандар қамауға алынды. Жасанды айыптар бойынша КСРО Қылмыстық Қодексінің 58-бабының 2, 7, 10 және 11-тармақтары негізінде А. Асылбеков, Н. Нұрсейітов, М. Ғатаулин және ұйым мүшелері делініп, жауапқа тартылған партия-кеңес қызметкерлері Ә. Ізбасаров, М. Ордабаев, П. Шамсудинов ату жазасына кесілді, Ж. Баймолдин (кеңес-партия мектебінің директоры) 15 жылға бас бостандығынан айрылды. 1957 ж. Қарағанды ісі бойынша сотталғандар ресми ақталды. Дереккөздер
Қарағанды экономика университеті

Қарағанды экономика университеті, (Академиялық к., 9), 1966 ж. Қарағанды кооператив институты болып құрылды. 1991 ж. ҚазТұтОдағ. бұйрығымен Қазақтұтыну кооперациясы институты аталды. 1997 ж. Қарағанды экономикалық университеті деп аталады. Университетте 5 факультет, 17 кафедра, 14 бөлімше және 5 филиал бар. Ғылыми потенциалы - 22 профессор, 168 ғылым кандидаты. Университет оқу жүйесіндегі жана технологиялық стандартқа сай кредиттік жүйеге көшірілген. Сырттай оқу бөлімінде оқу кашықтыктан оқыту арқылы жүзеге асырылады. Қарағанды экономика университеті ТМД елдерінің тұтыну кооперация жүйелерімен және т. б. Сент-Джон университетімен (Нью-Йорк қ., АҚШ) халықаралық байланыста. Қарағанды экономика университеті 1966 жылдан бері 9300-ден астам маман даярлады. Ректорлары П. Ф. Котляров (1966-1978), Т. Ә. Әбдіразаков (1978-87), В. Яганцев (1987-88), В. Ли (1977-1988), 1997 жылдан Е.Б. Аймағамбетов. Дереккөздер
Ілиясхан Тұрсынханұлы Шертаев

{{Ambox }} Ілиясхан Тұрсынханұлы Шертаев - 1952 жылы 18 наурызда Түркістан облысы Сайрам ауданының Белые Воды ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Шертаев Тұрсынхан, марқұм. Анасы - Шертаева Жаңыл, марқұм. Алматы темір жол көлігінің инженерлері институтының «Д» пойыздардың қозғалысын ұйымдастыру факультетін бітірген (1982), мамандығы - «Темір жолдарды пайдалану». «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1970 жылдың наурыз айынан - Шымкент облысы Сайрам ауданының Белые Воды ауылында БЖСМ еркін күрес жөніндегі жаттықтырушысы. 1970 жылдың қараша айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1973 жыл- дан - Шымкент стансасының тепловоз ауыстыру пунктінде машинистің көмекшісі, 1974 жылдан - станса кезекшісінің операторы. 1975 жылдың наурыз айынан - Шымкент облысы Манкент стансасының кезекшісі. 1975 жылдың қараша айынан - Шымкент темір жолы бөлімшесінің пойыз диспетчері, 1983 жылдан - қозғалыс тексерушісі, 1986 жылдан - бөлімше бойынша кезекші, 1991 жылдан - аға диспетчер. 1993 жылдан - Түркістан темір жолының тасымал бөлімі бастығының жедел жұмыс жөніндегі орынбасары, 1997 жылдан - тасымал қызметі бастығының автоматты басқару жүйелері жөніндегі орынбасары. 1998 жылдан - «Қазақстан темір жолы» ¥К» АҚ «Шымкент жол бөлімшесі» филиалының аға диспетчері, 2002 жылдан бері - жедел-тарату бөлімінің бастығы. «Адал еңбегі үшін» төс белгісімен (2004) марапатталған. Құрметті теміржолшы (1991). Әскери атағы - запастағы старшина. Діни көзқарасы - «Барлық діндерге құрметпен қараймын». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тіршілік деңгейі жоғары, экономикадағы, саясаттағы, мәдениеттегі, спорттағы көшбасшы». Хоббиі - құрылыс. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. Үйленген. Жүбайы - Ағыбаева Нұрсұлу Асылбекқызы, балабақша меңгерушісі.Шертаев Сәкен Ілиясхан- ұлы (1975 ж. т.), Шертаев Мәден Ілиясханұлы (1990 ж. т.); қыздары - Шертаева Майя Ілиясханқызы (1979 ж. т.), Шертаева Жанар Ілиясханқызы (1985 ж. т.). Дереккөздер
Қарағанды эмблемасы

«Қарағанды эмблемасы», 1983 ж. Қазақстан Суретшілер одағының Қарағанды облыстық ұйымы Қарағандының негізі қаланғанына 50 жыл толуына арналған белгілер сериясын жасау жөнінде конкурс жариялады. График-суретші Н. Растопчиннің еңбегі неғұрлым сәтті деп танылды. Қаланың эмблемасы белгілердің мүшелтойға арналган кешенін қарағандылықтар мақұлдады, ол 1984 ж. шағын басылыммен дайындалды. Эмблеманың негізгі бейнелілік элементі көтергіш шахта құрылғысының (қопердің) тісті доңғалақпен композицияланған бейнесі. Бұл Қарағандының пайда болып, тарихи даму негізі жәле экономикалық базасының символы болып табынады. Белгі тік төрт бүрыштың ішіне салынған геральд қалқан пішінде орындалған. Дереккөздер
Ольга Павловна Актаева

Ольга Павловна Актаева - 1952 жылы 25 қазанда Алматы қаласында туған. Орыс. Өмірбаяны * С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін (1976) «Орыс филологиясы» мамандығы бойынша; * М.Ю. Лермонтов атындағы Мемлекеттік орыс академиялық драма театры жанындағы актерлік студияны (1978) театр және кино актері мамандығы бойынша бітірген. * «Сауда психологиясы» көмекші оқу құралының (1986); * «Жарнама» журналындағы жарнама және сауда психологиясы туралы мақалалардың (1985-1986), * «Vogue», «Космополитен», «Рандеву», «Я - путешественник», «Акватория роскошной жизни», «Евразия», «Деловая женщина» журналдарындағы шетелдік саяхаттар туралы мақалалардың авторы. * 1975-1976 жылдары - Алматы Округтық офицерлер үйінің көркем өнерпаздық жөніндегі нұсқаушысы. * 1979-1980 жылдары - Қазақ ауылшаруашылық институтының орыс тілі кафедрасында әдістемелік кабинет меңгерушісі, орыс тілінің мұғалімі. * 1981 жылдан - «Контакт» жастар театры пьесаларының авторы және режиссері. * 1983 жылдан - Қазақстан сауда жарнамасы жөніндегі агенттігінің психологы («Одақсаудажарнама» ББ). * 1988 жылдан - «РЕККО» («Жарнама және коммерция») жарнама кооперативінің құрылтайшысы. * 1990 жылдан - «РЕККО» АҚ (Қазақстандағы алғашқы жеке туристік компаниялардың бірі, халықаралық круиздерді ұйымдастыру) құрылтайшысы. * 1992 жылдан - «РЕККО-ПРИМЭКСПРЕСС» ЖШС (Халықаралық дегдар туризм) құрылтайшысы және директоры. * 2006 жылдан бері - «ТА НАП» ЖШС («ПРИМЭКСПРЕСС» халықаралық туристік агенттігінің) және Ольга Ақтаеваның продюсерлік орталығының (телевизиялық авторлық жобалар) құрылтайшысы және директоры, «СТВ» ТА («Рахат») продюсері. Отбасы * Әкесі - Круглыхин Павел Александрович, марқұм, геологболған, геологиялық партия бастығы қызметін атқарған. * Анасы - Круглыхина Галина Кузьминична, зейнеткер, химик-биолог, ҚазКСР ҒА Химия институтында, ҚазКСР Геология министрлігі Волков экспедициясының зертханасында жұмыс істеген, өмір бойы фармакологиямен айналысқан, оның әдістері Шымкент химфарм зауытында ендірілген. * Ажырасқан. Ұлы - Ақтаев Тимур Талғатұлы (1980 ж. т.). Дереккөздер
Роза Әзімбекқызы Әбсәметова

Роза Әзімбекқызы Әбсәметова - 1949 жылы 5 сәуірде Жамбыл қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Исмаилов Әзімбек Исмаилүлы, марқұм, Социалистік Еңбек Ері, партия қызметкері болған. Анасы - Исмаилова Рашида Қадиқызы, зейнеткер, орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі болған. Мәскеу тоқыма институтының механика-технология факультетін бітірген (1971), инженер-технолог. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1971 жылдан - Қарғалы шұға комбинатының шебері, 1973 жылдан - цех бастығы. 1975 жылдан - Алматы кілем фабрикасы техникалық белімінің аға инженері, 1977 жылдан - инженері; 1980 жылдан - тоқыма бөлімінің бастығы; 1984 жылдан - фабрика бас инженерінің орынбасары, 1985 жылдан - бас инженері. 1995 жылдан бері - «Алматы кілем» ЖШС директоры. Алматы қалалық мәслихатының 2-ші және 3-ші шақырылым депутаты (1999-2007), Алматы қалалық Өнеркәсіпшілер одағынан ұсынылған. ҚР Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығының мүшесі. «Аруана» клубының мүшесі (2008 жылдан). «Құрмет белгісі» (1986), «Құрмет» (2005) ордендерімен; «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2001) марапатталған. Тұрмыс құрған. Жүбайы - Әбсәметов Сләм Құдысұлы (1947 ж. т.), ҚР ¥ҚК академиясы бастығының орынбасары. ¥лы - Санжар (1975 ж. т.), ҚР ¥ҚК офицері; қызы - Дана (1982 ж. т.), «Эйр Астана» АҚ заңгері. Дереккөздер
Гүлшат Тельманқызы Әйтиева

Гүлшат Тельманқызы Әйтиева (19.07.1958 жыл, Алматы қаласы) - Физика-математика ғылымдарының кандидаты (1988). Қазақ. Әкесі - Тельман Абдрахманұлы Әйтиев, марқум, В.И. Ленин атындағы ҚазПТИ тарих кафедрасының доценті болған. Анасы - Раушан Бақытқызы Әйтиева, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің кітапхана меңгерушісі. С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің физика факультетін (1980) физик, физика пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; А. Иоффе атындағы Физика-техника институтының аспирантурасын (1986) бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Капиллярлық гетероэпитаксия әдісімен GaAs және GaAIAs аса жұқа қабаттарын құру». 10 ғылыми мақаланың авторы. 2 авторлық куәлігі бар. 1980 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің машықтанушы-зерттеушісі. 1982-1986 жылдары - А. Иоффе атындағы Физика-техника институтының аспиранты (Ленинград қ.). 1987 жылдан - В.И. Ленин атындағы ҚазПТИ ғылыми қызметкері, 1988 жылдан - физика кафедрасының оқытушысы, доценті. 1990 жылдан - «Каз-Олив» ШК бухгалтері. 1991 жылдан бері - «Дәстүр» ЖШС жиһаз фабрикасының бас директоры. Қызмет атқару барысында Қазақстанның көптеген қалаларындағы мемлекеттік және жеке нысандар салынып, безендірілді, атап айтқанда: Абай атындағы МАОБТ, ҚР Әділет министрлігі. ҚР Президенттігінө үміткер Н.Ә. Назарбаевтың бастамашы тобының мүшесі (1998); үкіметаралық Қазақстан-румын комиссиясының мүшесі. КСРО өнертапқышы (1987). Тұрмыс құрған. Жұбайы - Батырбаев Эдуард Мәукенұлы, «Инновация XXI» ЖШС Директорлар кеңесінің төрағасы. Қызы - Жиенбаева Мәдина (1982 ж. т.); ұлы - Батырбаев Асан (2003 ж. т.). Немересі бар. Дереккөздер
Роза Исламқызы Әлиева

Роза Исламқызы Әлиева - 1963 жылы 1 маусымда Армян КСР-інде туған. Әзірбайжан. Кооперативтік техникумды (Павлодар қ., 1991) тауар- танушы мамандығы бойынша; Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін (1995), «Тауар жәнe қызмет нарығындағы коммерциялық қызмет» мамандығы бойынша бітірген. Әзірбайжан, орыс, армян, түрік, қазақ және ағылшын тілдерін біледі. 1991 жылдан - Павлодар облысының Ильичев аудандық тағам саудасы мекемесінде гастроном - мекеме директоры. 1993 жылдан бері - «Азор» фирма» ЖШС бас директоры (Павлодар қ.). ҚР Іскер әйелдер қауымдастығының, Қазақстан Кәсіпкерлер форумы кеңесінің мүшесі. Белсенді қайырымдылық қызметпен айналысады, атап айтқанда «Мұрагер» пансионатына, балалар үйіне, жалғыз басты зейнеткерлерге, қариялар үйіне көмек көрсетеді. Павлодар қаласының іскер әйелдері арасында ең үздігі деп танылған (2004). Ол басшылық етіп отырған кәсіпорын «Сібір-Шығыс» халықаралық көрмесінде «Үздік өндіруші» дипломымен (Новосібір қ., 1999), «Қараөткел-2002» халықаралық көрме-жәрмеңкесінде «Шығарылатын өнімнің жоғары сапасы үшін» дипломымен; республикалық сайыста «2004 жылдағы Қазақстанның үздіктауарлары» сертификатымен; «Тиімді дамушы кәсіпорын» номинациясындағы «Алтын жамбы» сыйлығымен (Цюрих қ., 2005-2006); «Сапа үшін» халықаралық Еуропа сыйлығымен (2008 жыл, қараша, Мадрид қ.) марапатталған. Діни көзқарасы - мұсылман. Хоббиі - йога, антикварлық заттарды жинау. Сүйіп оқитын әдебиеті - О. Хайям, Н. Гянджеви, Физули. Қызы - Сафура (1982 ж. т.); ұлы - Орхан (1983 ж. т.). Дереккөздер
Экономайзер

Экономайзер - жанармай үнемдеуге арналған құрылғы. Экономайзер түрлері *Карбюратор экономайзері - тиімділігінің нашарлануының есебінен, қозғалтқыш қуатының ұлғаюын қамтамасыз ететін, максималды үстеме жұмыс режиміндегі қозғалтқыштың жұмысы кезінде, жану қоспасын ауқаттандыратын, әдетте қақпақтан тұратын құрылғы. *Тасымалдаушы құралының үнемділігі - тасымалдаушы құралды пайдаланудың жалпыланған тиімділік көрсеткіші, ол жалпы шығынның тонна-километрге немесе жолаушы километрге қатынасына тең. *Отын үнемділігі - қозғалысқа жұмсалған кедергі кезінде, отынның аз мөлшерін жұмсау қабілеттілігін анықтайтын, тасымалдаушы құралдың пайдалану қасиеті. Дереккөздер
Илья Владимирович Бахарев

Илья Владимирович Бахарев - 1975 жылы 24 қаңтарда Алматы қаласында туған. Орыс. Әкесі - Бахарев Владимир Николаевич, «Медеу» СК спорттық-көпшілік бөлімінде жұмыс істейді. Анасы - Бахарева Ольга Сергеевна, «Спешиал Олимпикс Қазақстан» директоры. Туризм және спорт академиясының велоконьки спорты бөлімшесін (1999); Қазақ-Американ университетін (2001) іскерлік әкімгерлік магистрі мамандығы бойынша бітірген. Орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1995 жылдан - «Арх-Интернешнл» БК экспедиторы (Алматы қ.). 1996 жылдан - «Эси Эс Казахстан» ЖШС менеджері, маркетинг бөлімінің директоры (Алматы қ.). 1998 жылдан - «Спешиал Олимпикс Казахстан» ҮЕ¥ Алматы филиалының директоры. 2000 жылдан - «ZAMAN» ЖШС бизнесті дамыту жөніндегі директоры (Алматы қ.). 2002 жылдан бері - «EVENT DISCOVERY» ЖШС бас директоры (Алматы қ.). «Спешиал Олимпикс Казахстан» ҮЕҮ Директорлар кеңесінің, қамқоршылар кеңесінің мүшесі. ҚР коньки спорты бойынша спорт шебері. Хоббиі - тау шаңғысы, коньки, тауға жорыққа шығу, велосипедпен серуендеу. Сүйіп оқитын әдебиеті - М. Лермонтов, А.С. Пушкин, Д.Г. Байрон, У. Шекспир, О. де Бальзак, Л.Н. Толстой және т.б.; түрлі бағыттағы білім беруші әдебиет (астрономиядан менеджментке дейін). Үйленген. Жұбайы - Бахарева Виктория Эдуардовна. Ұлдары - Бахарев Илья, Бахарев Максим; қызы - Бахарева Кристина. Дереккөздер
Нәзира Сәрсембайқызы Табелдинова

Нәзира Сәрсембайқызы Табелдинова - 1962 жылы 22 желтоқсанда Ақтөбе облысы Хромтау ауданының Никелтау стансасында туған. Қазақ. Анасы - Табелдинова Нұрлыхан Жақайқызы, зейнеткер, теміржолшы болған. Әл-Фараби атындағы Шымкент педагогикалық мәдениет институтының мәдени-ағартушылық жұмыс факультетін бітірген (1993), мәдени-ағартушылық жұмыстың ұйымдастырушы-әдіскері. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан). *1983 жылдан - Ақтөбе облыстық филармониясының әртісі. *1985 жылдан - А.С. Пушкин атындағы қалалық мәдениет және демалыс саябағы мәдени-көпшілік бөлімінің меңгерушісі. *1991 жылдан - Ақтөбе облыстық Халық шығармашылығы үйінің аға әдіскері. *1993-2008 жылдары - Ақтөбе облыстық «Алақай» қуыршақ театрының директоры. *2009 жылдан бері - Ақтөбе облысы Мәдениет басқармасының бастығы. 2-ші шақырылған Ақтөбе қалалық мәслихатының депутаты (2004-2007, 2007-2012). ҚР Театр қайраткерлері одағының мүшесі (1997 жылдан), Халықаралық «УНИМА» қуыршақ ойнатушылар одағының мүшесі (2004 жылдан). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалімен, «Мәдениет қайраткері» (2008) белгісімен, ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің 3 грамотасымен марапатталған, ҚР Президентінің Алғыс хатымен ескерілген (2005). Ақтөбе облысы әкімінің «Жыл адамы» сыйлығының лауреаты (2004). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық және тұрмыстық игілік». Хоббиі - балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - А. Құнанбаев, М. Әуезов, Д. Донцова, П. Коэльо және басқалар. Ұлы - Махметов Олжас Сансызбайұлы (1996 жылы туған). Дереккөздер
Мұратбек Шәмілұлы Тақамбаев

Мұратбек Шәмілұлы Тақамбаев - 1963 жылы 15 қазанда РКФСР Омбы облысы Есілкөл ауданының Каскат ауылында туған. Қазақ. Ленин орденді С.М. Киров атындағы Омбы ауыл шаруашылығы институтын (1985) «Шаруашылық қызметтің бухгалтерлік есебі және талдауы» мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. *1981 жылдан - Ленин орденді С.М. Киров атындағы Омбы ауыл шаруашылығы институтының студенті. *1985 жылдан - Омбы облыстық қаржы басқармасының тексеруші-инспекторы, 1986 жылдан - аға тексеруші-инспекторы, *1989 жылдан - 1-ші санатты экономисі, 1990 жылдың шілдесінен - жетекші экономисі, 1990 жылдың тамызынан - қаржы бюджеті және ақша айналымы бөлімінің жетекші экономисі, 1990 жылдың қарашасынан - агроөнеркәсіптік кешен қаржысы бөлімінің жетекші экономисі, 1992-1995 жылдары - мемлекеттік кірістер және салық саясаты бөлімінің бастығы. *1998 жылдың наурызынан - ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі қаржы-несие басқармасы бастығының орынбасары, 1998 жылдың қыркүйегінен - қаржы департаменті директорының орынбасары, 1999 жылдың наурызынан - қаржы, несие және салықтық саясат департаменті директорының орынбасары. *1999 жылдың шілдесінен - Ақмола облыстық қаржы басқармасы бастығының орынбасары. *2005 жылдан - Ақмола облысы Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті директорының орынбасары, 2006 жылдан - директоры. *2008 жылдың сәуірінен бері - Ақмола облысы Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы. «Астананың 10 жылдығы» (2008) медалімен марапаттаған. ҚР Президентінің алғысымен ескертілген (2001). Дереккөздер
Марат Иманбайұлы Тасмағанбетов

Марат Иманбайұлы Тасмағанбетов (20 тамыз 1971 жылы, Андреевка ауылы, Рузаев ауданы, Көкшетау облысы ) - экономист. Әкесі - Тасмағанбетов Иманбай (1947 жылы туған), зейнеткер. Анасы - Тасмағанбетова Мәрияш (1948 жылы туған), зейнеткер. Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының агрономия факультетін (1994) «Агрономия», ғалым-агроном мамандығы бойынша; Алматы экономика және статистика институтының «Бухесеп және аудит» факультетін (2002) «Бухгалтерлік есеп және аудит», экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1988 жылдан - Көкшетау облысы Рузаев ауданының «Привольный» кеңшары бидай диірменінің жұмысшысы. *1989 жылдан - Көкшетау ауыл шаруашылығы институтының студенті. *1994 жылдан - Көкшетау облысы Рузаев ауданының «Привольный» кеңшары №2 бригадасының есепшісі. *1995 жылдан - СҚО Целинный ауданы «Батыс» кеңшарының №1 бригадасының агрономы, тұқым зерттеуші-агрономы, басагрономы. *1998 жылдан -СҚО Целинный ауданы «Батыстық-Қазақстан» ЖШС директоры. *2000 жылдан - «Вест» ЖШС директоры (СҚО Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов атындағы ауданының Батыс ауылы). *2006 жылдың қазанынан бері - Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов атындағы ауданының әкімі. «Құрмет» орденімен (2007), «Тыңға 50 жыл» медалімен (2004) марапатталған. ҚР Президентінің Алғысымен ескерілген (2001). Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлеуметтік-экономикалық дамудың барлық аспектілері бойынша әріқарай өсу. Бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайту, әлемдік қауымдастықта шешуші ұстанымдар иелену». Хоббиі - волейбол. Сүйіп оқитын әдебиеті - денсаулықты нығайту, сондай-ақ ауыл шаруашылығы туралы әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Тасмағанбетова Дина Қалымтайқызы (1976 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қызы - Иманбаева Әйгерім (1997 жылы туған); ұлы - Иманбаев Әлішер (2002 жылы туған). Дереккөздер
Серік Шәуенұлы Тәукебаев

{{Мемлекеттік қайраткер } }} Серік Шәуенұлы Тәукебаев — (26 ақпан 1961, Түркістан, Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық саяси қайраткер, Өскемен қаласының әкімі (2012-2013). Өмірбаяны Қазақ. Әкесі - Тәукебаев Шәуен (1934-2002). Анасы – Маханова Алмагүл (1938-2000). Қазақ химия-технологиялық институтының құрылыс-инженерлік факультетін (1983) құрылыс инженері мамандығы бойынша; Шымкент университетінің заң факультетін (2004) заңгер мамандығы бойынша; Қарағанды экономикалық университетінің экономика факультетін (2005) экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. *1978 жылдан - Қазақ химия-технологиялық институтының студенті (Шымкент қаласы). *1983 жылдан - «Қазболатконструкция» тресінің №2 Жамбыл облыстық басқармасының шебері. *1984 жылдан - «Средазтрансстрой» тресінің инженер-экономисі, құрылыс шебері, прорабы, аға прорабы, бас инженерінің орынбасары, бас инженері, СМП-194 бастығы (ОҚО Түркістан қаласы). *1996 жылдан -«Түркістанкөлікқұрылысмонтаж» АҚ бірінші вице-президенті, директоры. 1999 жылдан - Түркістан қаласы әкімінің орынбасары. 2001 жылдан - Түркістан облысының құрылыс, сәулет және аумақтар құрылысы департаментінің бастығы. *2002 жылдан - Түркістан облысындағы Жер инспекциясының бастығы. *2005 жылдан - Түркістан облысындағы Жер қатынастары басқармасының бастығы. *2006 жылдан - ОҚО Арыс қаласының әкімі. *2008 жылдың наурызынан қарашасына дейін - ҚР Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы. *2009 жылдың ақпанынан - ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік Қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті төрағасының орынбасары. *2010 жылдың қазанынан бері - Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары. «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. *2012 жылдың ақпанынан бері- Өскемен қаласының әкімі Дереккөздер
Электролит

Электролит - белгілі бір мөлшердегі концентрацияда, электрлік тоқты өткізетін иондары бар, сұйық немесе қатты зат. Электролит түрлері *Қышқылды электролит - дистилденген судағы, күкірт қышқылы ерітіндісінен тұратын электролит. *Сілтілі электролит - дистилденген судағы, улы калий ерітіндісінен тұратын электролит. Дереккөздер
Қарағанды-Теміртау агломерациясы

Қарағанды-Теміртау агломерациясы, экономикалық және әлеуметтік өмірді ортақтығы мен бірбіріне жуық орналасқан к-ларды жаппай қала тәріздес өңірлерге айналу бағытымен сипатталатын елді мекендер шоғыры. Қарағанды-Теміртау агломерациясы Қарағанды көмір бассейнін игеру және еліміздегі ірі көмір металлургия орталығын жасау барысында, шахталардың, байыту ф-қаларының, жылу электр стансаларының, қара металлургия, химия, машина жасау, құрыныс индустриясы, транспорт, жеңіл және тамақ өнеркәсібі кесіпорындары құрынысының кең ерістеуіне байланысты халықтың қоныс аударуының нәтижесінде 20 ғ-дың 30-50 жылдарында Қарағанды тенірегінде калыптасты. Агломерацияға Қарағанды, Теміртау, Абай, Саран, Шахтинск қалалары, Топар, Ақтас, Ақтау, Долинка, Қарабас, Қушоқы, Жаңа Долинка, Токаревка (Ғ. Мұстафин), Шақан, Южный кенттері кіреді. Қарағанды-Теміртау агломерациясына тән ерекшелік оның ендірістік базасының халық аз тұратын жерде калыптасқандығы және оған ұқсас жағдайдың бұрын болмауы. Қарағанды-Теміртау агломерациясына кірегін қалалар мен кенттер орнаған еңірлердің бір-біріне жуықғығы және олардың бір-бірімен өзара сабақшс байланысы ішкі агломерациядық өндірістік, коммуналдық шаруашылық, мәдени-тұрмыстық, жұмысаралық байланыстар қарқындылығын алдын ала анықтады. Агломерация ауданы өнеркәсіп өнімі өндірісінің 80%-дан астамы облыстың негізгі өндіріс қоры, барлық жоғ. және арнаулы орта білім берегін оқу орындары, ғылыми-зерттеу жобалау қонструкторлық мекемелер, мөдениет пен спорт мекемелерінің басым бөлігі шоғырланған. Мұнда 1988 ж. бұрылғы Қарағанды облысы аумағындағы бүкіл халқының 83%-дайы, облыстағы қала халқының 95%-дан астамы тұрды. Агломерация өндіргіш күштерді тиімді орналастыруға, жаңа орындарды қоныстануды реттеуге, облыстық еңбекшілерінің еңбек және тұрмыс жағдайларын жақсартуға мүмкіндік туғызды. Облыстағы орташа және шағын к-лар мен кенттердің дамуына, Абайда, Саранда, Шахтинскіде, Ақтаста, Ақтауда, Қарабаста т. б. орындарда бірсыпыра өндірістің кәсіпорындары құрылысын жүргізу есебінен олардың экономикалық базасын айтарлықтай кенейтуге ерекше назар аударылды. Қала маңында аграрлық өнеркәсіп өңірін жасау, су шаруашылығын және мәдени-тұрмыстық орындар салу арқылы агломерация кеңейіп келді. Дереккөздер
Қарағанды-Мәскеу

Қарағанды-Мәскеу, 1935 ж. өткізілген велосипед жарысы. 8 өндірістік екпінді спортшылар қатынасты. Жарыс 30.7.1935 ж. көміршілердің орталық клубының жанынан басталып, Қарағанды—Ақмола—Петропавл—Челябинск—Магнитогорск—Уфа—Ульяновск—Рязань—Мәскеу маршруты бойынша жүріп өтті. Осы жолда жарыска катысушылар жұмысшы ұжымдарының спортшы қауымдарымен кездесті, баспасөз жарыс барысы жайында, еліміздің 3-көмір базасына арналған Қарағандының жетістіктері жайында материалдар жариялап тұрды. Велосипед жарысына катысушылар 29.9.1935 ж. Мәскеуге келіп жетті. Көп күндік жол жүріп өткен Қазақстан велосипедшілерін Мәскеу кәсіпорындарының, спорт және шығармашылық ұйымдардың өкілдері карсы алды. Дереккөздер
Эталондар дамуының болашағы

Соңғы жылдары кванттық эффекттерді пайдалану негізінде жасалынған эталондардың дәлдігі мен сенімділігінің жоғарғы нәтижелері алынды. Ол болашақта жаңа эталондарды жасау мүмкіндігінің бар екендігіне сенімділік тудырады. Кванттық эффектілерді пайдалану арқылы ампер мен омның қазіргі заманғы эталоны жасалды. Кванттық эталондар шама бірліктерін жаңғырту қателіктері мәнінің тұрақтылығының жоғарғы деңгейімен сипатталады. Өлшеудің жаңа әдістері мен құралдары көмегімен іргелі физикалық тұрақтылар тексерілуде, сондықтан кванттық эталондардың дәлдігі өсе береді. Ғалымдардың ойынша, кванттық эталондарды «мәңгі эталондар» деп санауға болады, өйткені бұл эталондардың физикалық шамалардың бірліктерін жаңғырту қабілеті сыртқы жағдайлардың, географиялық орналасу мен уақыттық әсеріне ұшырамайды. Егер ядролық физика мүмкіндіктері негізінде масса эталоны жасалса, онда көптеген маңызды эталондар «мәңгі» разрядқа көшеді, өйткені олардың шамаларының өлшемдері массамен байланысты болады. Мұндай жағдайларда мемлекеттік эталондарға келтірілген салыстырып тексеру және калибрлеу жүйесі де өзгереді, яғни оның орталықсыздануы болады, ол өз кезегінде экономикалық эффектті қамтамасыз етеді. Жоғары температурадағы аса өткізгіштік эффектті тәжірибеде қолдану негізінде салыстырмалы қымбат емес кванттың эталондар мен өлшеулердің жұмысшы құралдарын жасау мүмкіндігінің пайда болуы күтілуде. Ол іргелі және тәжірибелі метрологияның дамуында жаңа кезеңнің бастауы болады. Тағы қараныз * Эталондар, олардың классификациясы * Өлшем құралдарының түрлері * Физикалық шамалар өлшемдер объектісі ретінде Дереккөздер
Қарағандының әкімшілік-аумақтық аудандастырылуы

Қарағандының әкімшілік-аумақтық аудандастырылуы, Соғыс қарсаңындағы жылдары Қарағанды көмір бассейнін игеру кезінде шахта төңірегіндегі көптеген ауындарда тұрғын үйлер мен қоғамдық ғимараттар салылған, кейіннен Ескі қаланы құрды. 30-жылдардың 2-жартысында жаңа қаланың іргесі қаланып, көп қабатты ондаған үй бой көтерді. Алайда Жаңа қаланың құрылысы баяу жүргізілді, көзделген ірі шахталардың орнына аудан жерінде шашыраңқы орналасқан ұсақ шахталар көбейіп кетті. Өндіріс орындарының қызметіне кеңес және партия басшылығын жақсарту, қала ішіндегі көптеген ауылдарда тұратын еңбекшілердің тұрмыс және еңбек жағдайдарын түзеу үшін ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1938 ж. 29 маусымдағы Жарлығымен Қарағандыда 3 аудан: Киров (орталығы С. М. Киров атындағы шахта пос.), Ленин (орталығы Жаңа қала), Октябрь (бұрынғы Сталин, орталығы Ескі қала) аудандары құрылды. Ұлы Отан соғысы жылдарында бассейнде көмір өндіру күрт артты, елдің батыс аудандарынан көшірілген зауыттар іске қосылды. Өздігінен, жүйесіз салылған поселкелер есебінен қала аумағы кеңейді. 1945 ж. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Теміржол және Шахта (1963 жылға дейін) аудандары құрылды. 1950-1960 жылдары қалада отын-энергетика, машина жасау өнеркәсібінің, құрылыс индустриясының, жеңіл және тамақ өнеркәсібінің, транспорт пен байланыстың, халыққа коммуналдық және тұрмыстық қызмет көрсетудің жаңа кәсіпорындары қатарға қосылды. Халық саны өсті, тарихи түрде қалыптасқан, қайта құрылып және салынып жатқан өнеркәсіпті және қалалық аймақтарды біріктіретін бас жоспар негізінде осы заманғы қала құрылысы шапшаң жүргізілді. Әсіресе материалдық өндіріс және қызмет көрсету салаларының кәсіпорындары, мекемелері мен ұйымдары көбейе түскен. Жаңа қала халқының саны жедел өсті. Ленин ауданына енетін Ужен Михайловка, Федоровка поселкелері жаңадан дамып, ірі Оңтүстік-шығыс тұрғын аймағының құрылысы басталды, Степной тұрғын аймағын салу жоспарланды. Шаруашылығының кеңейіп, күрделенуіне байланысты 1969 ж. мамырда ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Ленин ауданының күрамынан бөлінген Совет ауд. құрылды, 1988 ж. Теміржол ауд. таратылды. 1997 ж. 23 мамырда жергілікті өкімшілік-аумақтық бөліністі ретке келтіру мақсатында Қарағанды қаласының Ленин және Киров аудандары таратылды. 2001 ж. Совет ауданына Қазыбек би есімі берілді. Қазір (2006) Қарағандыда 2 қалалық аудан: Қазыбек би және Октябрь аудандары бар. Қалалық аудандардағы Мемлекеттік өкімет органдары - аудан әкімі. Дереккөздер
Қарағандының бас жоспары

Қарағандының бас жоспары. Қаланың алғашқы бас жоспарын 1939 ж. «Мособлпроект» Мемлекеттік жобалау институты, жетекшісі А. И. Кузнецов 300 мың тұрғылға арнап жасады: оған аздаған өзгерістермен Қарағандының жоспарланған бөлігінің бірі - Жаңа қала қосылды. Каланың одан әрі ұлғаюында оның кәмір алабында орналасқандығы 2-бас жоспарда (Мәскеу қаласындағы қала құрылысы Орт. ғыл.-зерттеу және жобалау институты, 1968, жетекшісі арх. А. С. Хохлов) ғылыми тұрғына алдағы 25 жылда халық санының 650-670 мың түрғылға өсетінін есепке алып жоспарлауды кажет етті. Қала жерінің ұлғаюы және оның негізгі тұрғын аудандарының қарқынды дамуына байланысты тұрғын үй құрылыстарын кен орындары мен шахталардан толықтай шеткері қоныстандыру қарастырылды. Негізгі бас жоспарды іске асыруда Қарағанды қаласының біртұтастығы сақталып, жоспарланған ірі 4 аймақтан — Майқұдық, Шығыс, Оңтүстік-шығыс, Жаңа қаладан тұрады. Олардың бірбірімен транспорт торабы демалыс, мәдени-тұрмысына инфрақұрылымымен біртұтас байланыста болуы қарастырылады. Қ-ның оңтүстік-шығыс жағын әкімшілік кешендері, ғылым, мәдениет, сауда, тұрмыстық қызмет көрсету орындары бар жалпы қалалық орталық ету ойластырылды. Сондай-ақ Соқыр өзені жағасындағы көмір алылған ойыстағы жасанды бөгеннің негізінде демалыс аймағын жасау көзделінген. Демалыс аймағында парк және жалпы ауд. 1,5 мың га жиекжайда орманды алқап жасалыну белгіленген. Қазіргі және келешекте салынатын аудандар мен қаланың жаңа оргалықтары арқылы каналдар тартылып, Федоров бөгенін сумен толтырып, құрылыстарға, канал бойындағы жасыл желектерге, фонтандарға су жіберіледі. Қарағандының бас жоспары бойынша нақғылы есеппен Майқұдық және Оңтүстік-шығыс аймақтарында қаланың жаңа орталық объектілері қарқынды салынып, бөген алабы абаттандырылуда. Дереккөздер
Афтомобильдің электрлік құрылғысы

Афтомобильдің электрлік құрылғысы - әдетте электрлік энергия көзі: генератор және аккумуляторлық батарея болып табылады, ал тұтынушылар қозғалтқыштың электрлік құрал-жабдықтары (құрылғылар),сыртқы және ішкі жарықтандыру жүйесі мен сигнализация, бақылаушы - өлшеуіш құрылғы болып табылатын автомобильде орналасқан электрлік құрал-жабдықтар. Дереккөздер
Central Asia Cement

«Қарағандыцемент», «Орталық Азия Цемент» АҚ (Ақтау кенгі). Қарағанды цемент зауытының негізінде 2000 ж. құрылған. 1980 жылдан «Қарағандыцемент» ӨБ. Құрамында Қарағанды, Жаңа Қарағанды цемент зауыттары, электр цехы, аспирациялау цехы тазарту орны, бу қазаны орнатылған жер, бу қысатын машина, технологиялық процестерді басқарудың автоматтандырылған жүйесі, жөндеу-құрыныс, механизация учаскелері, даяр өнімдері қоймасы және т. б. бар. Республиканың ең түңғыш Қарағанды цемент зауытының құрылысы 1946-1954 ж. жүргізілді. Цемент өндірісіне Қажетті шикізаттар - әктас пен саз топырақтар Астахов кен орнынан, огарқалар Ақтөбе облысының Алға, Ақмола облысының Степногорск қалаларынан, гипс Жамбыл гипс зауытынан, домна шлактары Қарағанды металлургия комбинатынан әкелінеді. Өндірісте ЭКГ-4,6 және Ш-5145 экскаваторлары, балғалы ұнтағыш қондырғылар. «Хацьемиг» АРГ 6/11 уатқыш-кептіргіштер, өтпелі айырғышты желдеткіші бар барабан диірмендер, екі камералы барабандық цемент диірмені қолданылады. Жаңа Қарағанды цемент зауыты (1-кезегі 1975, 2-кезегі 1983) елімізде бірінші болып цементті құрғақ әдіспен шығаруды игерді. Технологиялық процесте ГДР-де шығарылган экскаваторлар мен штабель төсегіште пайдаланылады. 11-бесжылдықта (1981-85) бірлестіктің кәсіпорындарында 40 құрал-жабдықтар ауыстьфылды. Құрылыс жұмыстарыныңазаюына байланысты цемент зауыттары кейінгі жылдары мардымды жұмыс істемеді. «Орталық Азия Цемент» АҚ құрғақ тәсілді цемент өндірісін калпына келтіріп, жаңартуды және құргақ өндірістің бір пешін іске қосуды жоспарлап отыр. Бұл кәсіпорынның жұмыс істеп тұрған қуатын жылына 1500 т-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді (2006). Дереккөздер
Серік Серғалиұлы Тәшенов

Серік Серғалиұлы Тәшенов - 1948 жылы 16 қарашада Көкшетау облысы, Айыртау ауданының, Комаровка ауылында туған. Қазақ. Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1971), ғалым-агроном. Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1966 жылдан - Целиноград ауыл шаруашылығы институтының студенті. *1971 жылдан - Көкшетау облысы Уәлиханов ауданының «Комсомол» кеңшарының №1 бөлімшесінің агрономы. *1972 жылдан - Көкшетау облысы Володар ауданының «Карасевский» кеңшарының №3 бөлімшесінің агрономы, тұқым өсіруші-агрономы. *1977 жылдан - Көкшетау облысы Володар ауданы «Қаратал» кеңшарының бас агрономы. *1983 жылдан - Көкшетау облысы Володар ауданының «Сырымбет» кеңшарының директоры. *1990 жылдан - Көкшетау облысы Ленин ауданының Ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы. *1995 жылдың қаңтарынан - Көкшетау облысы Айыртау ауданының Ауыл шаруашылығы басқармасының бас инженер-инспекторы. *1995 жылдың желтоқсанынан - Көкшетау облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының жетекші маманы, 1996 жылдан - маркетинг және сыртқы экономикалық байланыстар бөлімінің бастығы, 1997 жылдан - жер шаруашылығы жөніндегі бастықтың орынбасары (Көкшетау қаласы). *1997 жылдың шілдесінен - СҚО Уәлиханов аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, СҚО Уәлиханов ауданы әкімінің бірінші орынбасары. *2004 жылдан - СҚО әкімінің Жер шаруашылығы және жер қатынастары департаменті бастығының бірінші орынбасары. *2006 жылдың сәуірінен бері - Солтүстік Қазақстан облысы Ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы. «Тың жерлерді игергені үшін», «Ерен еңбегі үшін» (2006), «Астананың 10 жылдығы» (2008), «Бірінші ұлттық ауыл шаруашылығы санағы», 1-ші дәрежелі «Еңбек даңқы» медальдарымен марапатталған. Діни көзқарасы - дәстүрлі ұстанымдар. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бәсекеге қабілетті экономикасы бар, қоғамдағы тұрақтылығы және Қазақстандықтардың ауқатты тұрмысы қамтамасыз етілген өркенді Қазақстан». Хоббиі - саятшылық. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Тәшенова Ғалия Саквальдқызы (1952 жылы туған). Қыздары - Тәшенова Айнаш Серікқызы (1973 жылы туған), Тәшенова Әлия Серікқызы (1987 жылы туған); ұлдары - Тәшенов Ербол Серікұлы (1975 жылы туған), Тәшенов Руслан Серікұлы (1981 жылы туған).
Қарағандыэнерго

«Қарағандыэнерго», Қарағанды энергетика жүйесі барлық өнеркәсіп орындарын, халықтың тұрмыс кажеттерін, әлеуметтік-мәдени және тұрмыстық қызмет мекемелерін энергетикалық және жылу қуатымен камгамасыз ететін энергия көздерінің және оны беру мен бөлу қондырғыларының жиынтық торабы. Энергетика жүйесі Қарағанды Орт. электр ст. пайдалануға берілгеннен бері жұмыс істейді (1931). 1941 ж. Шторов Мемлекеттік аймақтық электр стансасының (Луганск облысы, Укр. КСР) бөлшектеліп алылған турбогенераторлары мен бу қазандары Қарағандыга тасып өкелінді, бұлар соЛ кезде салынып жатқан 1-Қарағанды Мемлекеттік аймақтық стансасының қарамағына берілді. Алылған жабдық құрастырылганнан кейін қуаты 25 мың кВт. 1-Қарағанды Мемлекеттік аймақтық электр стансасы 1942 ж. қазаша салынып болды. Қарағанды орт. электр стансасы 1-Мемлекеттік аймақтык электр стансасы және осы мандағы электр желілері негізінде 1943 ж. Қарағанды энергетикалық комбинаты құрылды. 1945 ж. энергет. комбинат «Қарағандыэнерго» аймақтык энергет. басқармасы болып қайта құрылды. Ақмола, Павлодар, Екібастұз, Қостанай және Алтай энергет. жүйелерімен бірге «Қарағандыэнерго» Солтүстік Қазақстан біріккен энергет. жүйесіне енді. Оған кіретін электр стансаларының орнатылғанқуаты 1,6 мың кВт. Кернеуі 220-500 кВ электр беретін желілердің жалпы ұзындығы 3,5 мың км шамасында, ап барлық кернеулі электр желілерінің жалпы ұзындығы 33 мың км-ден астам. 1-Қарағанды Мемлекеттік аймақтық электр стансасын кеңейту (1942-56), Балқаш ЖЭО-н (1937-64), Жезқазған ЖЭО-н (1952-70, Балқаш электр жұйелері кәсіпорнын ұлғайту және жоғары в-тты Жезқазған электр жүйелері кәсіпорнын құру, энергетика жүйесін онан өрі дамытуға жәрдемдесті. Электр энергиясына деген кажеттің өсуіне байланысты 2-Қарағанды Мемлекеттік аймақтық электр стансасы (1962-68). 1-Қарағанды ЖЭО (1960-69) мен 3-Қарағанды ЖЭО (1977-1980), Қаражал ЖЭО (1960-63), Тентек ЖЭО (1964-65) салынды, сондай-ақ ЖЭО-ПВС (1960-72), 2 ЖЭО (1973-82) пайдалануға берілді. «Орталық Қазэнергожөндеу» өндірістік жөндеу кәсіпорындары, «Қарағандыэнерго жөндеу» арнаулы кәсіпорны, Қарағанды электр жүйелері кәсіпорындары (жоғары в-тті, солтүстік бөлу жүйелері), «Қарағанды жылу» ЖШС, кәсіпорындары мен энергетикалық бақылау мекемелері, энергетика кәсіпорындарын жөндеу, жағу және электр энергиясын тарату ісімен және т. б. айналысады. Дереккөздер
Ақтоты Көлкенқызы Смағұлова

Ақтоты Көлкенқызы Смағұлова (27.04.1966, Алматы облысында туған) - кескіндемеші. Қазақ. Албан тайпасының Қызылбөрік руынан шыққан. Еңбек жолы * Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр және көркемөнөр институтының көркемөнер факультетін бітірген (1993), суретші. 200-ден аса кескіндеме туындыларының авторы. Еркін суретші. Қоғамдық жұмысы ҚР Суретшілер одағының мүшесі. Жетістіктері * Қазақстан жастар сыйлығының лауреаты. * ҚР Президентінің стипендиаты (1998). Отбасы * Әкесі - Қырғызбаев Көлке Қырғызбайұлы, зоотехник болып жұмыс істеген. Анасы - Төлегенова Күлбала Төлегенқызы, зейнеткер, мұғалім болып жұмыс істеген. * Тұрмыста. Жұбайы - Сембіғали Абзалбекұлы Смағұлов, суретші. * Ұлдары - Олжас, Марғұлан. Дереккөздер
Анатолий Васильевич Твердохлебов

Анатолий Васильевич Твердохлебов - 1954 жылы 18 сәуірде Якут АКСР Орджоникидзе ауданындағы Покровский кентінде туған. Орыс. Анасы - Твердохлебова Нина Григорьевна, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген. Целиноград ауыл шаруашылық институтының Қостанай филиалын бітірген (1976), мамандығы - «Агрономия», ғалым-агроном. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. *1976 жылдан - Қостанай облысы Фёдоров ауданының «Кеңарал» кеңшарының агроном-тұқым өсірушісі; 1977 жылдан - бөлімше агрономы. *1980 жылдан – Қазақстан Компартиясы Қостанай облысының Федоров аукомының ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы; 1985 жылдан - ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. *1988 жылдан – Қазақстан Компартиясы Қостанай облысының Федоров аукомының ауыл шаруашылық бөлімінің нұсқаушысы. *1988 жылдан - Қазақстан Компартиясы Қостанай обкомының ұйымдастыру-партиялық жұмыс бөлімінің нұсқаушысы, жауапты ұйымдастырушысы. *1991 жылдан - Қостанай облыстық Халық депутаттары кеңесінің тұрақты комиссиялар жұмысы жөніндегі бөлімінің аға кеңесшісі. *1992 жылдан – Қостанай облыстық Халық депутаттары кеңесінің тұрақты комиссиялар жүмысы жөніндегі сектор меңгерушісі. *1993 жылдан - Қостанай облыстық әкімшілік басшысы аппаратының ішкі саясат және әлеуметтік сала бөлімінің бас маманы. *1995 жылдан - Қостанай облыстық әкімшілік басшысы аппаратының қоғамдық-саясат бөлімінің бас маманы. *1996 жылдан - Қостанай облысы әкімі орынбасарының кеңесшісі. *1997 жылдан - Қостанай облысы әкімі аппаратының ұйымдастыру және кадр жұмысы бөлімінің кадрлар секторының меңгерушісі. *1997 жылдан - Қостанай облысы әкімі аппаратының ұйымдық-бақылау және кадрлық жұмыс бөлімінің меңгерушісі. *2000 жылдан - Қостанай облысы әкімінің аппарат басшысының орынбасары - ұйымдастыру-бақылау және кадрлық жұмыс бөлімінің меңгерушісі. *2002 жылдан бері - Қостанай облысы әкімі аппаратының басшысы. Федоров аудандық Халық депутаттары кеңесінің депутаты (1986-1988). «Құрмет» (2007) орденімен, «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы капитан. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономиканы бекіту». Хоббиі - балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - фантастика. Үйленген. 2 баласы, 2 немересі бар. Дереккөздер
Қаражар ұрысы

Қаражар ұрысы, 1916 ж. Жезқазған-Ұлытау өңіріндегі жергілікті халықғың патшалық тәртіпке қарсы көтерілісі. Көтерілісті басу үшін 1916 ж. 14 тамыз күні Атбасардан сапында 400-дей әскері бар полковник Иванов Ұлытауға қарай шықғы. Әскер Терісаққанды бойлай жүріп сегіз күннен кейін Қоскөлге, одан әрі Қарсақбайға жетті. 12 қыркүйекте Қарсақбайдан шығыска таман 60 км жерде жазалаушы әскер барлаушылары мен сарбаздар арасында алғашқы қақтығыс болды. Қазақтар 2 адамынан айырылды. Жазалаушы өскердің негізгі күші Жезқазғанға келіп, 6-7 күн тынығуға тоқтады. Қазақ сарбаздары ауылдарын Сарысу, Баятсай, Бетпақдала, Қызылжыңғыл жаққа суыт кешіріп жіберіп, жауды Қаражарда күгіп алмаққа бекінді. Қаражарды тандап алынуында оның стратегиялық маңыздынығы жапы. Осы ұрысқа қатысқан Жандәулет Ахметов «Қаражарды тандап алуымыздың өзінде мән бар еді. Бүйраттау екі өзенінің қосылған жері, қаулап ескен ну орман, калың камыс, біздің тұтқиылдан айқасқа араласуымызға қолайлы еді» деп есіне алады. Осы шайқаска 1500-дей қазақ сарбаздары әзірленді. Көтерілісшілердің жоспарынан хабардар болған Иванов әскерімен 19 қыркүйекте Қаражарды бетке алды. 23 қыркүйек күні таң ата екі қол Қаражарда кездесті. Иванов 20 қазақты пулеметпен ортаға калдырып, қалған өскерін екіге бөліп, қазақтарды қос қапталдан қоршауға алмаққа бекінді. Ұрыс бірнеше сағатқа созылды. Әскер саны аз болғанымен қаруы мықты өскердің кардай боратқан оғына төзбей сарбаздар шегініп кетті. Сарысуды бойлай он шақырымдай сарбаздардың ізіне түскенімен ешкімді таба алмай жазалаушылар кейін қайтты. Омбы Әскери округінің штаб бастығы А. Таубе Бас пттаб бастығы П. Аверьенковка 4.10.1916 ж. жөнелткен жеделхатында Қаражар ұрысы туралы айта келіп қазақтар жағынан: :«80 адам өліп, 49-ының денесі ұрыс алаңында калған, олар 30 шақғы ауыр жаралынарын өздерімен бірге алып кетті. 14 атөлген, 17-сі қолға түскен. Ал патша әскері жағынан 1 қазақ басынан жараланған, 1-і із-түссіз жоғалып кеткен, 2 ат жараланды», — дейді. Осы ұрысқа катысқан сарбаздар Ш. Далабаев, Ж. Үстабаев, Ж. Ахметовтер естеліктерінде 17 сарбаз ғана ажал құшты деп жазады. Қаражардан оңтүстік-батысқа таман Жариін деп аталатын жерге осы ұрыста қаза тапқан сарбаздар жерленіп, халық ол жерді «Шейіт» атап кеткен. Қаражар ұрысы Жезқазған мұражайындағы диорамада бейнеленген. Дереккөздер
Электрөткізгіштік

Электрөткізгіштік — электр өрісі өзгермеген жағдайда заттың тұрақты электр тогын өткізу қабілеті. Оның өлшемінің бірлігі: См (сименс) электр өткізгіштік түрлері келесі: электрондық (металдар және жартылай өткізгіштер); иондық (электролиттер); аралас (электрон-иондық өткізгіштік). Электр өткізгіштік қасиетіне қарай заттар өткізгіштер, жартылай өткізгіштср және өткізбейтіндер (диэлектриктер) болып бөлінеді. Дереккөздер
Қаракеңгір

Қарақеңгір, Кеңгір – Сарысу өзенінің ірі саласының бірі, Ұлытаудың Жақсы Арғанаты сілемдерінен басталып, бағытын өзгертпей, солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып өтеді. Биік және дара шоқылар арасымен өткенде аңғарлары таралып, каньон тәрізді тар шатқалды, терең арналы келеді. Өзеннің төменгі ағысында Жезқазған қаласы орналасқан. Қала маңында Кеңгір су қоймасы салынған. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 295 км. Су жиналатын алқабы 18,4 мың км 2 . Бастауы Ұлытау ауданындағы Барақкөлдің шығысында 7 км жердегі бұлақтан басталып Сүргіті қыстауы тұсында Сарысу өзеніне оң жағынан құяды. Негізгі салалары: Сарыкеңгір, Жыланды, Жезді. Гидрологиясы Арғанатының ені 0,3-0,5 км, тік жарлы, арнасы 1-30, кейбір жерлер 70-80 м. Жауын-шашын суынан толысады. Жылдық орташа су шығыны секундына 3,51 м 3 . Суы өнеркәсіп мұқтажыла, халық кажетіне, мал, егін суаруға пайдаланады. Дереккөздер
Элемент

Элемент — тұтас денеден бөлінетін бөлік. Элемент түрлері *Гальваникалық элемент - токтың химиялық көзі. *Гидропневматикалық элемент - автомобиль аспасының серіппелі элементі, мұнда серіппелі қасиеті сығылған газбен камтамасыз етіледі, бұл газдың қысымы су аккумулятор немесе сораппен әсер ететін су қысымы есебінен, резеңке диафрагма арқылы ауысып отырады. *Оптикалық жарық шам элементі - шағылыстыру мен шашыратудан тұратын жарық шоғырын қалыптастыру жүйесі. *Пневматикалық элемент - сығылған ауамен қамтамасыз етілетін, серіппелі элемент. *Резеңкелі-металды элемент - айналмалы бөлшекті қосу үшін арналған, резеңкеленген металл төлкесі. *Отын элементі - отынның тотығу реакциясының энергиясын, электрлік энергияға айналдыратын гальваникалық элемент. *Сүзгіш элемент - бөгде бөлшектерден отын немесе майды, ауаны тазарту үшін пайдаланылатын, сүзгінің ауыстырмалы бөлігі. Дереккөздер
Жақсыбек Тілеуұлы Үншібаев

Жақсыбек Тілеуұлы Үншібаев (14.10.1922, Сәтбаев - 1994) - соғыс және еңбек ардагері. Ұлы Отан соғысына қатыскан. 1941 жылдың желтоқсанында Армия қатарына шақырылды. Воронеж, Степной 2, 3-ші Украина майдандарында болды. Үш рет жараланды. КОКП мүшелігіне майданда қабылданды. 1943 жылы 18 желтоқсанда Кривой Рог қаласы маңындағы 142,2 биіктік үшін қиян-кескі арпалыс болды. Гвардия аға сержанты Үншібаев атуға қажетті мәліметтерді тез әзірлеп, атыс позициясын өзгерту жөнінде команданы мезгілінде беріп, көзге ілінген нысананы құртып отырды. Бұл күні Үншібаевтың расчеты минометпен дәл атып, жүк артқан екі автомашинаны қиратып, жаудың екі взводқа жақын жаяу әскерлерін құртып, қалғандарын тоз-тоз етті. Немістер біздің полктардың әрі қарай жылжуын бөгемек болып 27 ақпанда өршелене қарсы шабуыл жасады. Олардың жаяу әскерін танктер мен өздігінен жүретін зеңбіректер сүйемелдеді. Гитлершілер екі атқыштар батальонының қосылар жерінен біздің қорғанысымызға сұғынуына мүмкіндік алды. Жау автоматшылары минометшілердің позициясына таянып келіп қалды. Өз жолдастарынан бөлініп қалу қаупі төніп тұрса да, біздің расчет шабуылдаушыларға оқ жаудыруды тоқтатпады. Ерлік пен табандылық жеңіп шықты. Гвардия старшинасы Үншібаевтың омырауына II дәрежелі Даңқ ордені тағылды. Осы ұрыста ол жараланды. 1944 жылы күзде госпитальдан шыққан соң Ж.Т. Үншібаев барлаушылар взводы командирінің көмекшілігіне тағайындалып, талай рет батыл барлаулар жасады. 1945 жылғы 17 ақпанда жау екі сағаттық артиллериялық әзірлік жасағаннан кейін 150 танк пен өздігінен жүретін зеңбіректер сүйемелдеген екі дивизияға жуық жаяу әскерлерімен Будапешттің солтүстік-батысынан шабуылға шықты. Үншібаев бастаған бір топ барлаушылар Грон өзенінен өтетін жерді жауып тұрған Кеменди хуторына аттанды. Гвардияшылар алғы шепке жетісімен-ақ жаудың 30-ға жуық танкі мен екі батальон жаяу әскері оларға қарсы жүрді. Күш тең емес еді. Жақсынбек жауды жақындатып алып, бұлтартпай ұруға бұйрық берді. Жау екі жүз-үш жүз метр қалғанда барлаушылар оларға пулеметтен оқ жаудырды. Гитлершілдер алдымен жата қалды, содан кейін тайқып кетті. Бұл кезде қираған үйлерді тасалап тұрған гвардиялық танкистер жаудың танктерін атқылады. Гвардия старшинасы Үншібаев бастаған взвод жаудың 200-ге жуық солдаты мен офицерін құртып, 17 гитлершіні қолға түсірді. Үншібаев майдандағы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1946 жылы 16 мамырдағы жарлығымен 1-дәрежелі Даңк орденімен марапатталды. Даңқ орденінің толық иегері Ж.Т. Үншібаев соғыстан кейін үзақ жылдар Сәтбаев қаласында тұрды. Ленин орденді Қ.И. Сәтбаев атындағы Жезқазған кен-металлургия комбинатында азаматтық қорғаныс бойынша аға инженері болып қызмет атқарды. Соғыс және еңбек ардагерлері кеңесінің төрағасы бодды. Одақтық дәрежедегі дербес зейнеткер, Данқ орденінің толык иегері, Сәтбаев қаалсының құрметті азаматы. Дереккөздер
Қаракөлболды

Қаракөлболды, Қарақұлболды – Ханқашты тауының солтүстігіндегі тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының батысында, Нұра өзенінің қайнар көзінің солтүстік -шығысында 10 км жерде. Солтүстік -шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, ені 2,5 км, ең биік жері 1,1 мың м. Геологиялық құрылымы Тас көмір және пермь граниттерінен түзілген. Өсімдігі Қызыл қоңыр топырағында боз, сұлыбас, селеу өседі. Дереккөздер