kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шай мұражайларының тізімі

Шай тарихына және мәдениетіне арналған мұражайлар тізімі: * Цейлон шайы мұражайы, [http://www.ceylonteamuseum.com сайты] * Муннар қаласындағы шай мұражайы (Оңтүстік Үндістан) * Ассам штатының Токлаи өзені бойындағы мұражай * Ханчжоудағы Қытай ұлттық шай мұражайы, [http://www.teamuseum.cn/ сайты] * Гуйчжоу провинциясындағы Мейтан шай мұражайы (ең үлкен шәйнек пішінді ғимаратта, биіктігі 73,8 метр) * Фуцзянь провинциясындағы Тенфу шай мұражайы * Гонконгтегі шай ыдысы мұражайы, [https://www.lcsd.gov.hk/CE/Museum/Arts/en_US/web/ma/tea-ware.html сайты] * Тайбэйдегі Пин-Лин шай мұражайы * Макаодағы шай мұражайы * Тибет шайы мұражайы * Сеулдағы шай мұражайы * Чеджудағы шай мұражайы * Посондағы жасыл шай мұражайы * Токиодағы шай мұражайы * Кимура шай ішу рәсімінің мұражайы, [http://sadoukan.jp/index.html сайты] * Симаданың Әлемдік шай мұражайы, [https://www.tokyocreative.com/sights/5149-ocha-no-sato-world-tea-museum сайты] * Германияның Нордендегі шай мұражайы, [https://www.teemuseum.de/home/ сайты] * Түркияның Ризедегі шай мұражайы * Мәскеу шай фабрикасының мұражайы, [http://moschay.ru/museum сайты] * Амстердамдағы шай мен кофе мұражайы * Лондондағы шай мен кофе мұражайы, [http://www.teaandcoffeemuseum.co.uk/ сайты]
Theobroma bicolor

Мокамбо ағашы, немесе Ягуар ағашы, немесе Pataxte — Құлқайыргүлділер тұқымдасының Теоброма тегінің жемісті талы, какаоның туысы. Оңтүстік және Орталық Америкада өседі. Сипаттамасы Theobroma bicolor орташа биіктігі 3–8 метр болады, бірақ кейде 25 метрге дейін өседі. Амазонка алабында өскен ағаштар наурыздан қарашаға дейін жеміс әкеледі. Қолданылуы Жеміс пен бұршақтарын жеуге болады, олар протеин мен жасұныққа бай, кофеинді қамтиды. Ежелде ацтектер оны какаомен қатар шоколад дайындауға пайдаланған. Бірақ қазіргі кезде оның сапасы какаодан төмен деп танылады. Таксономия Өсімдікті 1808 жылы Александр Гумбольд пен Эме Бонплан суреттеген. Дереккөздер
Зелёнов ауылдық округі

Зелёнов ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Зелёное ауылы кіреді. Орталығы – Зелёное ауылы. Округ құрамында болған Асерчево ауылы 2011 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1381 адамды (704 ер адам және 677 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кванттық айналым гравитациясы

ндегі (LHC) CMS бөлшектер детекторының ұқсатылған моделді мәліметтерінің бір мысалы. Мұнда екі протон соқтығысқан соң Хиггс бозоны пайда болып, ол екі хадрон ағынына және екі электронға ыдырайды. Мұндағы сызықтар детектордағы протонмен протон соқтығысудан пайда болған бөлшектердің жолдарын көрсетеді, ал бұл бөлшектердің энергиясы көк түспен көрсетілген.]] Кванттық айналым гравитациясы (КАГ, , (LQG)) — Кванттық механика мен жалпы салыстырмалылықты біріктіруге тырысатын кванттық гравитацияның бір теориясы болып, ол стандартты моделдегі материяны таза кванттық гравитацияға арналған қалыпқа (framework) енгізеді. Кванттық айналым гравитациясы (КАГ) Кванттық гравитация теориясына үміткер ретінде Струна теориясымен (string theory) бәсекелеседі. Альберт Эйнштейн бойынша, гравитация күш емес, ол уақыт-кеңістіктің өзіне тән қасиеті. Осыған дейін гравитацияны электромагнетизм мен ядролық күштермен бірдей маңызға ие басқа бір кванттық күш ретінде қарастыру әрекеттері сәтсіз болды. Ал кванттық айналым гравитациясы теориясы гравитацияны ауырлық күш ретінде түсінбейді, қайта Эйнштейннің геометриялық формуласына негізделген кванттық гравитация теориясын жасауға талпынады. Бұл үшін КАГ теориясында кеңістік пен уақыт кванттастырылып, кванттық механикасындағы энергия мен импульс секілді шамалардың кванттасуына теңестіріледі. Бұл теория уақыт-кеңістіктің физиикалық көрінісін бейнелеп береді, онда кеңістік пен уақыт квантталудың тіке әсерінде түйіршікті әрі дискретті (discrete) болады, бейне электромагнетизмнің кванттық теориясындағы фотондар секілді және атомдардың дискретті энергия деңгейі секілді. Кванттасқан кеңістіктің мәні - ең аз қашықтықтың болуын (exist) білдіреді. Дереккөздер
Футболдан Ресей суперкубогы 2020

2020 жылғы Футболдан Ресей суперкубогы (орыс. Суперкубок России по футболу 2020) 7 тамызда Мәскеуде өтіп, "Зенит" 2:1 есебімен "Локомотивті" жеңді. Қатысушылар * "Зенит" — 2020 жылғы Ресей чемпионы. * "Локомотив" — 2020 жылғы Ресей күміс жүлдегері. "Зенит" Ресей кубогын жеңіп алғандықтан, суперкубокқа қатысуға рұқсат алды. Матч Протокол Дереккөздер Сілтемелер *[http://rfpl.org/rfpl/supercup/ Турнирдің ресми сайты]
Lunar Precursor Robotic Program

Lunar Precursor Robotic Program — НАСА-ның бағдарламасы. Роботтандырылған станцияларды Айға жіберу арқылы келешекте адамы бар миссияларға дайындалуды көздеген. Миссиялары Басты миссиясы Канаверал мысынан 2009 жылдың 18 маусымында ұшқан. Atlas V зымыран-тасығышы Айға келесі аппараттарды жеткізген: * LRO (Lunar Reconnaissance Orbiter, Ай зонды) бір жылдың ішінде Айды айналып, фото түсіру арқылы егжей-тегжейлі 3D-карталарды жасауға бағытталған. Бортында жеті құрылғысы бар: Cosmic Ray Telescope for the Effects of Radiation (CRaTER), Diviner Lunar Radiometer Experiment (DLRE), Lyman-Alpha Mapping Project (LAMP), Lunar Exploration Neutron Detector (LEND), Lunar Orbiter Laser Altimeter (LOLA), Lunar Reconnaissance Orbiter Camera (LROC), and Miniature Radio Frequency radar (Mini-RF). * LCROSS (Lunar Crater Observation and Sensing Satellite, Ай кратерлерін бақылау және өлшеу серігі) Айдың жарық түспейтін жағындағы аймақты зерттеуге бағытталған. 1000-килограмдық зымыран соңғы сатысының кратерге 9000 км/сағ жылдамдықпен құлағандағы жарылысты бақылау үшін арналған тәжірибелік аппарат. 2013 жылдың 7 қыркүйегінде бағдарламаның тағы бір миссиясымен LADEE (Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer) ғарыш аппараты ұшырылды. Ол жеті айдың ішінде Айдың экзосферасын және ұшқан шаңның іздерін зерттеуге бағытталған. Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20080421120647/http://moon.msfc.nasa.gov/ Бағдарламаның ресми сайты]
Топтық ұшқарылану

сөзін, психологиялық зерттуді білдіреді. Ψ Психология Ψist Психолог. Ψ биологияда биологиялық су потенциялын (water potential); Ψ астрологияда Нептунды; Ψ физикада кванттық механиканың толқындық функциясын білдіреді]] Топтық ұшқарылану (, кейде Топтық поляризация) — әлеуметтік психологияның ұғымы: мәлім бір топта жекелердің шешім шығаруы топтың әсеріне ұшырайды; мүшелер өзінің бастапқы бейіміне қарағанда топ ішінде тіпті де әсіре (extreme) шешім қабылдайды; жеке адамға қарағанда топ тіпті де ұшқары болады. Егер жеке тұлғалардың бастапқы бейімі қауіпті болса, онда топқа айналған соң пайда болған әсіре шешімі тіпті де қауіпті болады; ал, егер жеке тұлғалардың алғашқы шешімі сақтыққа құрылса, онда топтық әсіре шешім де барынша сақтыққа құрылады. Бұл құбылыс бойынша, жекелердің алғашқы мінезі топтық талқылаудан соң қатайып, күшейе түседі, сөйтіп топтың мәлім бір жағдайға байланысты мінезі өзгеруі мүмкін; бұл жағдай әдетте "Мінездік ұшқарылану" деп аталады. Қалыпты жағдайда, бір адам жеке шешім шығарғанда түрлі қауіптердің қыспағына тұрғандай сезімге бөленіп, абайлап іс көреді. Қарапайым ақылды шешім қашанда қауіптен қашатын, аз шығын шығаратын, өзіне де қауіпсізін таңдау есептеледі. Ал, бір адам топқа енгенде, топтың күшіне жаңа күш қосылғандай, өзі де күшейе түскендей болады, жекелер жеке қалғанға қарағанда топта өзін қауіпсіз сезінды. Топтағы белсендінің әрбір әсіре қимылы оларды да солай істеуге жігерлендіріп тұрғандай болады. Егер біреу топтың жалпы эмоциясына әсер ететін жаңа бастама көтерсе, қалғаны соны қолдай жөнеледі және қауіптен қорықпай орындауға кіріседі. Көбінесе бүлікке айналған ереуіл, төңкеретін революция, құлататын, шағатын вандализмдер осындай әлеуметтік психологияның әсерінде шарықтау шегіне жетеді. Дереккөздер
Абай күні

Абай күні — Қазақстан Республикасының мерекелік күнтізбесіне енген күн. Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысымен 10 тамыз Абай күні болып белгіленді. Бұл мереке 2020 жылы аталып өтілетін Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойының қарсаңында бекітілді. Мереке ресми демалыс күні болып саналмайды. Тарихы «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы №689 қаулысына толықтыру енгізу туралы «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 1. «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2017 ж., № 53, 343-құжат) мынадай толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесі: мынадай мазмұндағы 22-1-тармақпен толықтырылсын: «22-1. Абай күні – 10 тамыз». Әдебиеттер тізімі
Динамо Брест

«Динамо-Брест» — Беларусь футбол клубы, Брест қаласынан. 1960 жылы құрылған, өз алаңындағы ойындарын "Брестский" стадионында өткізеді. Қазіргі таңда Беларусь жоғары лигасында ойнайды. Атаулары * «Спартак» (1960—1972) * «Буг» (1973—1975) * «Динамо» (1976—2012) * «Брест» (2012) * «Динамо-Брест» (26 қараша 2012 —) Жетістіктері КСРО * КСРО кубогының 1/16 финалы. Беларусь Чемпионат * Чемпион: 2019 * 3 орын: 1992 Кубок * Жеңімпаз (3): 2006/2007, 2016/2017, 2017/2018. * Финалист: 2019/2020 Суперкубок * Жеңімпаз (3): 2018, 2019, 2020. Дереккөздер Сілтемелер *[http://dynamo-brest.by/ Клубтың ресми сайты]
Кавасаки ауруы

Кавасаки ауруы (, кейде Шырышты лимфа түйіні синдромы, — себебі толық анықталмаған сирек кездесетін синдром болып, негізінен 5 жасқа дейінгі балаларда кездеседі, әрі қызуды тудырады. Ол бүкіл денедегі қан тамырлары қабынатын васкулиттердің бір түрі. Диагнозы әдетте адам денесіндегі белгілері мен симтомдарына негізделеді. Бұдан басқа жүректің ультрадыбысы (ultrasound) және қан анализі секілділер де диагнозды растауы мүмкін. Диагностиктер ұқсас белгісі бар басқа жағдайларды, мысалы Қызамық пен жасөспірімдік ревматоидты артриттерді де толық ескеруге тиіс. COVID-19-бен уақытша байланысты деп есептелген Кавасаки-тәрізді ауру кезекте зерттелу үстінде. Негізінен Кавасаки ауруының алғашқы емдеуі жоғары дозадағы аспирин мен иммуноглобулиннен тұрады. Кавасаки ауруынан кейін коронарлық артериялық аневризмасы бар адамдарға мамандандырылған медициналық топтар өмір бойы кардиологиялық бақылау жасауға тиіс. Кавасаки ауруы сирек кездеседі. Каваски ауруы қыз балаларға қарағанда ұл балаларда жиі кездеседі. Кавасаки ауруын 1967 жылы Токиода жапон балалар дәрігері Томисаку Кавасаки алғаш сипаттаған болатын. Бұл ауру соның есімімен аталды. Белгілері және симтомдары Кавасаки ауруы көбінесе жоғары әрі тұрақты қызудан басталады, оған парацетамол (ацетаминофен) немесе Ибуфен дегендер онша әсер етпейді. Бұл Кавасаки ауруының ең көрнекті симптомы және аурудың өткір кезеңінде екенінің айғағы; қызу әдетте жоғары (39–40 ° C жоғары) әрі толқымалы күйде жалғасып, жағдайға аса сезімтал болады. Таяуда типсіз (atypical) немесе толық Кавасаки ауруы емес пациенттер де кездесті; бірақ ол толық 100% жағдай емес. Бірінші күнгі қызба аурудың бірінші күні делінеді, [20] Ол қызу қайтаратын антипиретик дәрілерге ішінара жауап береді, бірақ антибиотиктерді енгізгенге бола тоқтай қалмайды. Қызбадан қалса, ең көп кездесетін симптом - қостараптық (Bilateral) конъюнктивті қабыну есептеледі. Ол әдетте іріңдемейтін және ауырмайтын қарашық Конъюнктивитін қамтиды. Конъюнктивит әдетте қызба басталған соң көп ұзамай аурудың өткір кезеңіне өткенде пайда болады. Сосын, көз қанталауы (Iritis) пайда болуы мүмкін. Кератикалық тұнба (Keratic precipitate) - бұл көздегі тағы бір құбылыс (өте кішкентай болғандықтан жай көзге көрінбейді, тек қысық-лампа арқылы анықталады, ). Кавасаки ауруы ауыздағы белгілерден де байқалады, олардың ең типтік түрлері "Тілдің қызаруы", "вертикал тілініп ісіген ерін" және "қанау" есептеледі. Ауыз қуысы мен жұтқыншақтың (oropharynx) шырышты қабаты ашық қызыл түске өзгеруі мүмкін, ал тіл типтік түрде "Бүлдірген тілге" айналуы мүмкін: қатты қызару, дәмсезу бүртіктерінің (gustative papillae) дүрдиюі. Ауыздағы бұл симтомдар фибриноидты некрозы бар некроз микроаваскулитінен туындайды. Дереккөздер
Фибриноидты некроз

жағдайында (полиангиит пен эозинофильді грануломатоз) көрінген (аса қызғылт) фибриноидты некроз (үлкен қантамырлар, оң жақта). H&E дақтары.]] Фибриноидты некроз (, — өлі, шірік, өлі еттену) - қайтымсыз, басқарылмайтын жасуша өлімінің ерекше түрі болып, ол қан тамыр жақтауларына антигендер мен антиденелер кешені фибринмен бірге шөккенде пайда болады. Ол иммун-жетектеуіш (immune-mediated) васкулиттерде жиі кездеседі, олар III типтегі гиперсезімталдықтың нәтижесі болып табылады. Гематоксилинмен және эозинмен боялған кезде олар жарқын эозинофильді және дақтармен көрінеді. Ауру Фибриноидты некроз иммун-жетектеуіш васкулиттермен шектелмейді; көптеген патологиялық процестер фибриноидты некроз аймағын туғызуы мүмкін. Жүйелі қызылша эритематоздың ішінде дермаға (dermis) көбінесе терідегі ұсақ тамырлардың айналасына сұйықтық жиналуы мен қабынуы әсер етеді, ал ол айтарлықтай фибриноидты некрозды білдіруі мүмкін. Дереккөздер
Васкулиттер

Васкулиттер ( — тамыр, -itis — жалғау, мағынасы қабыну)) —- қабынудың (inflammation) қан тамырларды бұзуынан болатын дерттер (disorders) тобы. Артериялар мен веналардың екеуі де қабынады. Лимфангиттер (лимфа тамырларының қабынуы) де кейде васкулиттің бір түрі болып саналады. Васкулит негізінен Лейкоциттердің (Ақ қан түйіршіктері) көшіуінен және содан зақымданудан туындайды. Екеуі де васкулитте туындайтын болса да, көктамырдың қабынуы (флебиттер, phlebitis), немесе күретамырның қабынуы (артериттер, arteritis)) өз алдына жеке құбылыстар болып табылады. Белгілері мен симтомдары Мүмкін болған белгілері мен симтомдарына мыналар жатады: * Жалпы белгілері: Қызба, еріксіз салмақ жоғалту * Тері: Ап-айқын пурпура, Торша көкбөрткен (livedo reticularis) * Бұлшықеттер мен буындар: бұлшықет ауыруы немесе қабынуы, буындардың сырқырауы немесе буындардың ісінуі * Жүйке жүйесі: мононеврит мультиплексі, басауру, инсульт, құлақ шуылдау (tinnitus), көрудің нашарлауы, тез көре алмау * Жүрек пен артериялар: жүрек ұстауы (Heart attack), жоғары қан қысымы, гангрена * Тыныс жолдары: Мұрын қанау, қанды жөтел, өкпе инфильтраттары * GI трактісі: Іш ауыру, қанды дәрет, перфорация (GI трактіндегі тесік) * Бүйректер: бүйрек сүзгісінің қабынуы (гломерули) Дереккөздер
Футболдан Англия кубогының финалы 2020

Толық мақаласы: Футболдан Англия кубогы 2019/20 Футболдан Англия кубогының 2020 жылғы финалы — 2020 жылы 1 тамызда Лондондағы "Уэмбли" стадионында өтіп, "Арсенал" 2:1 есебімен "Челсиді" ұтты. "Арсенал" өз тарихында 13-ші рет аталмыш кубокты ұтып алды. Матч Протокол Статистика Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.thefa.com/TheFACup Турнирдің ресми сайты]
Луна-1

Луна-1 — Айды және ғарыштық кеңістікті зерттеуге арналған кеңестік планета аралық автомат станция. Бұл станция (зымыранның соңғы сатысымен бірге) екінші космостық жылдамдықты бағындырып, Жердің өзіне тарту аймағын артта қалдырған әлемдегі тұңғыш ғарыш аппараты болды. 1959 жылдың 2 қаңтарында Луна-1 Байқоңырдан ұшырылды, бірақ мақсатына жетпеді. 4 қаңтарда ол Айдан 6000 шақырым қашықтықта өтіп, гелиоцентрлік орбитаға көшті, яғни Күннің серігіне айналды. Дегенмен, аппарат Айда елеулі магнит өрісінің жоғын анықтап алды. Қазір Луна-1 Жер мен Марс арасындағы орбитамен Күнді айналуда. Бортындағы ғылыми құрылғылар: магнитометр, Гейгер санауышы, сцинтилляциялық санауыш, микрометеориттер анықтағышы. Галерея Дереккөздер Сілтемелер *
Луна-2

Луна-2 — Ай бетіне жеткен адамзаттың алғашқы ғарыш кемесі. Бастапқыда оны екінші ғарыш зымыраны деп атаған, кейде Лунник-2 деген атау да кездескен. Құрылысы мен бортындағы құрылғылары Луна-1 аппаратындағыдай болды: магнитометр, Гейгер санауышы, сцинтилляциялық санауыш, микрометеориттер анықтағышы. Хронологиясы Луна-1 Айдан едәуір қашықтықта өтіп, ғарышқа ұшқаннан соң, ОКБ-1 ол типтес аппаратты қайтадан ұшыруға тырысты. 1959 жылдың 18 маусымында ұшырылған зымыран-тасығыштың басқару жүйесінде ақау пайда болып, ол тез апатқа ұласты. 1959 жылдың 12 қыркүйегінде сағат 09:39:42 (UTC+3) старт сәтті өтті. 1959 жылдың 14 қыркүйегінде сағат 00:02:24 (UTC+3) Луна-2 Ай бетіне 3,3 шақырым/секунд жылдамдықпен ұшып соғылды. Құлаған жері — Жаңбырлар теңізіндегі Аристилл, Архимед, Автолик кратерлері маңы. Мұра * Бортында болған және Айға жеткізілген, КСРО елтаңбасы салынған екі вымпелдің көшірмесі америкалық Абилин қаласының мұражайында сақтаулы тұр. Оны Хрущев президент Дуайт Эйзенхауэрге 1959 жылдың 15 қыркүйегінде сыйлаған. * Жаңбырлар теңізінің бір бөлігіне Лунник шығанағы деген ат берілді. Дереккөздер Сілтемелер *
Кеуде каналы

Кеуде каналы — адам анатомиясы бойынша, лимфа жүйесіндегі екі лимфа каналының үлкен біреуі. Ол сондай-ақ Солжақ лимфа каналы, Алиментарлы канал", chyliferous каналы, Van Hoorne-нің каналы деген секілді аттармен белгілі. Бұл каналдан басқа канал - оңжақ лимфа каналы. Кеуде каналы хилусты (chyle) тасиды, ол таза лимфа емес, лимфа мен эмульсияланған майларды қамтыған сұйықтық. Ол оң жақ кеуде, білек, бас және мойын секілді бөліктерден (оларға оңжақ лимфа каналы құяды) басқа қалған денелердегі лимфаның көп бөлігін жинайды. Кеуде каналы он екінші арқа омыртқасынан (T12) басталып, мойын астына дейін созылады. Ол солжақ субклавиялы көктамыры мен ішкі кеңірдек көктамырларының түйіскен жеріндегі, яғни брахиоцефалды көктамырдың басындағы Қанайналым жүйесіне хилус құяды. Кеуде каналы жарылса, одан пайда болған көп мөлшердегі сұйықтық плевра қуысына құйылады, ол хлоторакс деп аталады. Дереккөздер
Оңжақ лимфа каналы

Оңжақ лимфа каналы — адам анатомиясы бойынша, лимфа жүйесіндегі екі лимфа каналының кіші біреуі, ол мойын түбіндегі алдыңғы скален бұлшықеттерінің орталық шекарасын бойлайды, ұзындығы 1.25см. Бұдан басқа канал - Кеуде каналы. Оңжақ лимфа каналы оңжақ субклавиялық көктамырмен және оңжақ Мойынның ішкі көктамырымен әртүрлі комбинация жасайды. Оңжақ лимфа каналының мойын іші мен субклавиялық көктамырлар түйіскен тұсқа тікелей еніп тұратын жағдай сирек кездеседі. Бұл құрылымның ашылуы Нильс Стенсенге қатысты. Дереккөздер
Скален бұлшықеттері

Скален бұлшықеттері — мойын айналасындағы үш жұп бұлшықеттер тобы болып, атап айтқанда, Алдыңғы скален (scalenus anterior), Ортаңғы скален (scalenus medius) және Артқы скален (scalenus posterior) қатарлылар. Олар төртінші, бесінші және алтыншы мойын омыртқа нервтері арқылы басқарылады (C4-C6). Алдыңғы және орта скален бұлшықеттері бірінші қабырғаны көтеріп, мойынды ұқсс жаққа қарай бұрады; артқы қабыршақ екінші қабырғаны көтеріп, мойынды ұқсас жаққа қарай бұрады. Бұл бұлшықеттер көне (skalenos) деп аталады, бұл «ретсіз, біркелкі емес» деген мағынаны білдіреді. Құрылымы Скален бұлшықеттері C2-ден C7-ге дейінгі мойын омыртқасы және бірінші және екінші қабырғалар көлденең процестеріне (transverse processes) қатысты. Алдыңғы скален Алдыңғы скален бұлшықеті - мойынның екі жағындағы, стерноклеидомастоидты бұлшықеттің артында орналасқан. Ол үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы мойын омыртқаларының көлденең процесстерінің алдыңғы бүртікшелерінен (tubercles) басталады, сосын төменге қарай тік түсіп, тар, жалпақ сіңір арқылы бірінші қабырғаның ішкі жақтауындағы скален бүртікшесіне тұтасып, субашасүйектік ойығының алдындағы екінші қабырғаның жоғарғы бетіндегі қырға енгізіледі. Ол 5-ші және 6-шы мойын нервтерінің алдыңғы тамырымен басқарылады. Ортаңғы скален Орта скален бұлшықеті - үш скален бұлшықеттері ішіндегі ең үлкені және ең ұзыны. Ортаңғы скален төменгі алты мойын омыртқасының көлденең процестерінің артқы бүртікшесінен басталады. Ол омыртқа бағанасын бойлай төмендеп, кең жалғаным (?broad attachment) арқылы субашасүйек ойығының артындағы бірінші қабырғаның жоғарғы тұсына енеді. Брахиальды плексус және субашасүйек күретамыры оның алдынан өтеді. Артқы скален Артқы скален бұлшықеті - скален бұлшықеттері ішіндегі ең шағыны әрі терең жайласқаны. Ол екі-үш дербес сіңір арқылы төменгі екі, не үш мойын омыртқаларының көлденең процестерінің артқы бүртікшелерінен басталады және жұқа сіңгір арқылы екінші қабырғаның сыртқы бетіне енеді, ол алдыңғы скален жалғамының артына орналасқан. Оны C5, C6 және C7 мойны нервтері басқарады. Ол өте сирек жағдайда орта скаленмен араласқан күйде болады. Өзгеріс Төртінші бұлшықет, scalenus minimus (Сибсонның бұлшықеті) - кейде алдыңғы скаленннің төменгі артқы жағынан байқалады. Функциясы Алдыңғы және ортаңғы cкален бұлшықерттері бірінші қабырғаны көтеруге және мойынды июге қызмет етеді. Ал, артқы скален екінші қабырғаны көтеруге, мойынды бұруға көмектеседі. Олар жоғарғы қабырғаларды көтеретіндіктен, олар сондай-ақ төс-бұғана-емізік бұлшықетімен (Sternocleidomastoid muscle) бірге Қосалқы тыныс бұлшықеттері (accessory muscles of respiration) ретінде де жұмыс істейді Дереккөздер
Лимфа каналы

Лимфа каналы — бұл лимфаны субклавиялық көктамырлардың біріне құятын лимфа тамырларының бірі. Денеде екі лимфа каналы бар - оңжақ лимфа каналы және кеуде каналы. Оңжақ лимфа каналы лимфаны оңжақ жоғарғы қабырғадан, кеуденің оң жағынан және бас пен мойынның оңжақ жартысынан сорып алады. Кеуде каналы лимфаны солжақ брахиоцефалиялық көктамырдағы қанайналыс жүйесіне құяды, ол солжақ субклавия мен сол жақ ішкі мойындырық көктамырлары арасында орналасқан. Жалғасты қара * Лимфа жүйесі * Оңжақ лимфа каналы * Кеуде каналы Дереккөздер
Луна-3

Луна-3 — Айды айналып, оның көрінбейтін жағын алғаш рет фотоға түсірген ғарыш кемесі. Сондай-ақ Луна-3 тәжірибеде алғаш рет гравитациялық маневрды орындады. Айдың көрінбейтін жағын оңтүстігінен солтүстігіне қарай айналып, гравитация әсерінен өзінің ұшу орбитасын өзгертті. Зымыран-тасығыштың соңғы сатысы мен ішіндегі станцияның жалпы алғандағы массасы 1553 кг болды. Ғарыш кемеде радиотехникалық пен фототелеметрикалық бағдарлау жүйелері, температураны реттеу жүйесі, күн батареясынан істейтін тоқ көзі және ғылыми аппаратура (фотолаборатория) болды. Хронологиясы 1959 жылдың 4 қазанында аппарат Байқоңырдан ұшырылды. 7 қазанда Айдан 66800 шақырым қашықтықта болып, Луна-3 фото түсіріп, оны өңдеуден шығарып, фототелевизиялық жүйенің көмегімен Жерге жіберді. 18 қазанда күшейтілген сигналмен 17 фотосурет жіберілді, ал 22 қазанда станциямен байланыс үзіліп қалды. Станция Айды 14-ке жуық рет айналып, 1960 жылдың 20 сәуірінде Жерге қарай қайтып ұшты. Атмосфераға кіргенде, жанып кетті. Мұра Айдың ар жағының алғашқы суреттерін түсірген КСРО ондағы объектілерге атауын беруге құқығын иемденді. Сөйтіп, Ай картасында Циолковский, Джордано Бруно, Менделеев, Склодовская-Кюри кратерлері, Арман теңізі мен Мәскеу теңізі пайда болды. Дереккөздер Сілтемелер * [https://gagarin.energia.ru/past-future/213-55-let-uspeshnym-poletam-k-lune-kosmicheskikh-apparatov-luna-2-luna-3.html 55 лет успешным полетам к Луне космических аппаратов «Луна-2», «Луна-3»]
Скален бүртікшесі

Скален бүртікшесі — кішкентай бұлтиған зат болып, ол бірінші қабырғаның ішкі жақтауындағы екі ойыс арасын бойлайды, оның алды жағы субклавиялық көктамыр, оның артқы жағы субклавиялық күретамыр. Ол іштен сыртқа қарай бұлтиған, әрі алдыңғы скаленнің тұтасатын тұсы. Тағы қараңыз * Скален бұлшықеттері * Бірінші қабырға Дереккөздер
Бүртікше (анатомия)

Бүртікше ( - мағынасы 'кішкентай бүртік', латын тілінде 'кертпек') — анатомия бойынша, өсімдіктер мен жануарлардың ішкі-сыртқы органдарында кездесетін домалақ бұдыр, ұсақ бүртік, немесе қожырмақ өспе. Өсімдіктерде Бүртікше негізінен қожыр секілді бұдыр болғанымен, бірақ ол өсімдіктер мен жануарлардың қай тұқымына қаратылғанына қарай біраз өзгеше мағынаға ие болады. Белгілі орхидеялар мен кактустар туралы болғанда, ол еріншеде (Labellum) орналасқан дөңгелек түйін, кішкентай бүртік немесе қожырмақ өспені білдіреді. Олар сондай-ақ Подера ретінде белгілі. Бұршақ тұқымдасының кей мүшелері туралы сөз болғанда, тамырларда кездесетін қожырмақ асқынулары (the wart-like excrescences) айтылады. Саңырауқұлақтарда Микологияда бүтікше саңырауқұлақты қалыптастырған топты гифаны (hyphae) көрсетеді. Хайуанаттарда , арқасындағы сары бүртікшелер анық көрінген]] Егер бүртікше Теңіз лимоны (Peltodoris nobilis) секілді белгілі бір нудибранкке (nudibranch) қатысты қолданылса, онда ол жануардың арқасындағы бүртікшелерді білдіреді. Нудибранктердегі бүртікшелер әртүрлі көрінеді: әр бүртікше дара, домалақ, конусты немесе бұрышты формада болады, , немесе 2 не одан көп қабаттардың құрама формасында болады, бүртікшелер қосылып шоғырлы бүртікшелер қалыптастырады, тб. Бүртікше өркешті киттің басы мен алдыңғы қапталынан байқалатын бүртікшелер сұйықтық динамикасындағы бүртікшелер әсерін көрсетіп, ескекшелері (flipper) бетіндегі сұйықтық ағынын жақсартуға көмектеседі. Edmontosaurus annectens динозаврының қарын терісіндегі бүртікшелі қабыршақтар]] Динозаврларда бүртікшелер тері қабыршақтарына қаратылатын жалпылық термин. Мысалы, үйректұмсық динозаврларда бүртікшелердің негізгі үш түрі байқалады: анық тәртібі жоқ ұсақ бүртікшелер (таған бүртікшелері); диаметрі 1см дейін баратын үлкенірек полигонды бүртікшелер (төсеніш бүртікшелері), олар таған бүртікшелері бойынша бөлініп, кластерлерге топтасады; және үшіншісі жарғақ (limpet) тәрізді конус қабыршақтар (scutes). Дереккөздер
Гутилер патшалығы

Гутилер патшалығы (кейде Кути, немесе Кутилер, (Шумер: 𒄖𒋾𒌝𒆠, гу-ти-ум ки ) — б.з.д. 2199–2119 ж.ж., немесе б.з.д. 2135—2055 ж.ж. Аккад империясының орнын басып, Месопотамияда билікке келген әулет. Олар шамамен бір ғасыр бойы билік еткенімен, кейбір Шумер патшалары тізімінде қысқа уақыт етіп көрсетіледі. Гутилер әулеті билігінің аяқтауы Ұр-Наммумен байланысты, ол Месопотамияны бірлікке келтіріп, б.з.д. 2112 ж. (бәлкім б.з.д. 2055 ж.) Ұрдың үшінші патшалығын құрады. Гутилердің (Гути халқы) арғы тамыры белгісіз, олар Гутиум (Gutium) тумалары болып, шамамен Загрос (Zagros) тауының орталық өңірінде жасаған. Дереккөздер
Теңіз лимоны

Теңіз лимоны (немесе Пелтодорис нобилис, , кейде Жалған теңіз лимоны, Дорд мырза) — Discodorididae тұқымдасына жататын, алуантүсті теңіз жалаңаш шырышы бір түрі, доридті нудибранк, теңіз бауыраяқтыларының бақалшақсыз жұмсақденелілері. Бұл түр бұрын Анисодорис (Anisodoris) тұқымына жатқызылған болатын және ұзақ уақыт бойы Анисодорис нобилис ретінде белгілі болған. Кейіннен ол Диаулула нобилис (Diaulula nobilis) ретінде белгілі болды. Бұл жануарға қол тиген кезде жағымды цитрус (citrus) иісін тарқатады, және бұл (оның сары түсімен бірге) «Теңіз лимоны» деген атынынан хабар береді. Оның диетасына күлгін бақалшақты губкалар - Микале жабысқағы (Mycale adhaerens). Таралуы үстінде]] , Калифорния]] Теңіз лимоны Шығыс Тынық мұхиттағы Аляскадан бастап Калифорнияға дейін кездеседі. Ол губкаларды жейді. Сипаттамасы Бұл нудибранктердің түсі өзгерісшең, яғни өте сарғылтымнан қою сарыға дейін, тіпті қошқыл қоңырға дейін өзгереді. Желбезек розеткасының ұштары аздап ақ түске боялады. Арқасы (dorsum) бүртікшелермен жабылады. Арқада бірнеше қара дақтар болады, бірақ ешқашан бүртікшелерде дақ болмайды. Бұл қара дақтар бірінен екіншісіне қарағанда әр түрлі болады. Теңіз лимоны теңіз жануарларында әдетте 200мм-ге (8 дюймге) дейін өседі. Сыртқы сілтемелер * Behrens D.W., 1980, Тынық мұхиты жағалауындағы нудибранктер: Тынық мұхитының солтүстік-шығысындағы опистобранктерге нұсқаулық (Pacific Coast Nudibranchs: a guide to the opisthobranchs of the northeastern Pacific), Sea Challenger Books, Washington * [https://web.archive.org/web/20100615181514/http://campillos.ucmerced.edu/%7Ebdayrat/PDF%20of%20Papers/Dayrat%202010%20PCAS%20HR.pdf Dayrat B. 2010. A monographic revision of discodorid sea slugs (Gastropoda, Opisthobranchia, Nudibranchia, Doridina). Proceedings of the California Academy of Sciences, Series 4, vol. 61, suppl. I, 1-403, 382 figs.] * Теңіз жалаңаш шырыштары форумы, түрлер шындығы дерегі (Sea Slug Forum, species fact sheet): [https://web.archive.org/web/20110926222325/http://www.seaslugforum.net/factsheet.cfm?base=anisnobi] * Жалаңаш шырыш сайты (Slug Site): [http://slugsite.us/bow/nudwk533.htm] Дереккөздер
Луна-4

Луна-4 — Айды және ғарыштық кеңістікті зерттеуге арналған кеңестік ғарыш аппараты. 1963 жылдың 2 сәуірінде Луна-4 Байқоңырдан ұшырылды. Ол Ай бетіне қонып, зерттеулер жүргізеді деп жоспарланған еді. Бірақ 5 сәуірде аппарат есептелген ұшу траекториясынан ауытқып, Айдан 8336 шақырым қашықтықта өтеді. Аппарат Жерді айнала бастайды, бірақ орбитасы тым созыңқы және тұрақсыз болғандықтан, біраздан кейін Күннің жасанды серігіне айналады. Дереккөздер
Нудибранк

Нудибранктер — денесі жұмсақ, теңіз бауыраяқты жұмсақденелілеріне жататын теңіз жануарлары тобы болып, олар личинка сатысынан кейін қабықтарын тастайды. Олар өздерінің ерекше түстерімен және өзгеше формаларымен ерекшеленеді; соған сәйкес келу үшін түрлі-түсті лақап аттар берілді: "клоун", "алтынгүл", "салтанат", "биші", "айдаһар", сондай-қ "теңіз қоян" деген секілді. Қазіргі уақытта нудибранктердің 3000-ға жуық түрі белгілі. "Нудибранк" сөзі латынның "nudus" - "жалаңаш" сөзі мен көне гректің "βράγχια" (bránkhia) - "желбезектер" (gills) сөзінің бірігуінен жасалған. Нудибранчтар көбінесе "теңіз жалаңаш шырышы" деп аталады, өйткені олар жұмсақденелілер (моллюскалар) типінің ішіндегі опистобранктер (теңіз жалаңаш шырыштары) тұқымдасына тән. Бірақ көптеген теңіз жалаңаш шырыштары нудибранктермен жақын байланысы жоқ бірқанша таксономиялық топтарға жатады. Фотосинтезді Қапшықтілдер (Sakoglossa) және түрлі-түсті Аглажида (Aglajidae) тәрізді басқа теңіз жалаңаш шырыштарының көбі нудибранктермен шатастырылады. Галерея Бұл галерея аса әртүрлі түстегі және формадағы нудибранктерді, сондай-ақ нудибранк жұмыртқа ленталарын көрсетеді. Дереккөздер
Көрінбейтін қонақ (фильм, 2016)

{{Кино The Invisible Guest Триллер Рөлдерде Ремейктер Табысты болуына байланысты фильм үш рет қайта түсірілді: 2018 жылы Италияда «Көрінбейтін куәгер» "Il testimone invisibile" деп аталады, бір жылдан кейін Үндістанда хинди тілінде Кек (Badla) және телугу тілінде "Кім"(Evaru). Барлық фильмдер коммерциялық табыстарға жетен. Сыртқы сілтемелер * [https://www.youtube.com/watch?v4HOrjGQhpV4&listPLxTNzjUrlfoGAzbhh6BjJGnb0JRPnUwpG&index11&appdesktop Contratiempo - Tráiler Oficial Castellano HD] * [https://www.youtube.com/watch?v=epCg2RbyF80 Көрінбейтін адам - Трейлер] Дереккөздер
12 ашулы кісі (фильм, 1957)

12 ашулы кісі — 1957 жылғы АҚШ-тың сотзалы фильмі болып, режиссеры Сидни Лумет, ол бұл фильмді 1954 жылы Регинальд Роуздың дәл осындай телехикаясына негізделген. Бұл сотзалы драммасында 12 алқаби жеткілкті күмән негізінде 18 жастық сотталушыны, қылмыскер, не жазықсыз деп үкім шығару мәселесін талқылау барысында, өз моралдары мен құндылықтарына сұрақ қоюуға мәжбүр болады.
Бұғанаасты көктамыр

Субашасүйек көктамыры (, кейде Субклавиялық көктамыр) — ағызаның екі жағында бір-бірден орналасқан, жұптасқан үлкен көктамыр (вена) болып, ол жоғарғы қол-аяқтан (the upper extremities), яғни екі тұтас қоллан қанның ағып шығып, жүрекке қайта оралуына жауапты. Солжақ субашасүйек көктамыры майлар мен липидтердің (lipid) сорылуында шешуші рөл атқарады, лимфа арқылы өткізілген нәрлердің қанайналысына енуіне мүмкіндік береді, әрі сонда бауырдың портал көктамырына құяды. Субашасүйек көктамырларының диаметрі шамамен 1-2 см болып, адамға қарай әртүрлі. "Субашасүйек" атауы латынның субклавиялық (subclavian) сөзінен шыққан болып, Sub - "төменгі" және clavian - Ашасүйек сөздерінің бірігуінен жасалған. Құрылымы Әрбір субашасүйек көктамырлары аксиллярлы көктамырдың жалғасы болып, бірінші қабырғаның сыртқы жағынан бастап алдыңғы скален бұлшықеттерінің ішкі жағына дейін созылады. Сол жерде ол мойынның ішкі көктамырларына (internal jugular vein) қосылып, "атаусыз көктамыр" деп те аталатын Иық-бас көктамырын (brachiocephalic vein) қалыптастырады. Тұтасқан бұрышы көктамыр бұрышы деп аталады. Субашасүйек көктамыры субашасүйек күретамырына ілеседі, ол алдыңғы скаланге енер тұста субашасүйек күретамырдан бөлініп кетеді. Осылайша, субашасүйек көктамыры алдыңғы скаленнің алдында жатады, ал субашасүйек көктамыры алдыңғы скаленнің артында, орта скаленнің алдында орналасады. Функциясы Кеуде каналы солжақ мойынның ішкі көктамырымен түйіскен тұстағы солжақ субашасүйек көктамырына құяды,ол түседі. Ол лимфа жүйесінен лимфаны (су мен ерітінділерді), сондай-ақ ішекте пайда болған диеталық майлардан және липидтерден хиломикрон, немесе хилус алады, әрі олардың қанайналысына қосылуына мүмкіндік береді; майлар мен липидтер өнімдері қанайналым арқылы бауырдың портал көктамырына жеткізіледі, сосын ақыры бауырға жетіп барады, осылайша солжақ субашасүйек көктамыры майлар мен липидтердің қорытылуында маңызды рөл атқарады. Оңжақ лимфа каналы өз лимфасын оңжақ мойынның ішкі көктамыры мен оңжақ субашасүйек көктамыры түйіскен тұсқа ағызып апарады. Клиникалық маңызы субашасүйек көктамыры ірі, орталықтық және салыстырмалы беткірек болғандықтан, орталық көктамыр катетерін қоюда жиі пайдаланылады. Дерттер Пагет-Шреттер ауруы (Paget–Schroetter disease) субашасүйек көктамырларының тромбозын да қамтиды, бұл ауруда ол (тромбоз) әдетте физикалық жаттығулар тудыратын қалжыраудан (strains) пайда болады. Тағы қараңыз *Субашасүйек күретамыры Галерея Дереккөздер
Луна-5

Луна-5 — Ай бетіне жұмсақ қонуға және оның бедерін зерттеуге арналған ғарыш аппараты. 1965 жылдың 9 мамырында Луна-5 Байқоңырдан сәтті ұшырылды. Бірақ келесі күні оның басқару жүйесінен ақау шығып, басты қозғалтқышы қосылмай қалды. 12 мамырда басқарусыз қалған аппарат Ай бетіне құлады. Сілтемелер * [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-036A Luna 5] НАСА сайтында
Луна-6

Луна-6 — Ай бетіне жұмсақ қонуға және оның бедерін зерттеуге арналған ғарыш аппараты. 1965 жылдың 8 маусымында Луна-6 Байқоңырдан сәтті ұшырылды. Бірақ ол траекториядан ауытқып, 11 маусым күні Айдан 160 мың шақырым қашықтықта өтті. Гелиоцентрлік орбитаға ауысып, Күннің серігіне айналды. Соңғы байланыс маусымның 18-нде, аппарат Жерден 600 мың шақырым қашықтықта болғанда, орын алды. Луна-6 ғарыштағы радиацияның мөлшері туралы мәлімет жіберген еді. Сілтемелер * [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-044A Luna 6] НАСА сайтында
Луна-7

Луна-7 — Ай бетіне жұмсақ қонуға және оның бедерін зерттеуге арналған ғарыш аппараты. 1965 жылдың 4 қазанында Луна-7 Байқоңырдан ұшырылды. 7 қазанда ол миссиясын орындай алмай, Айға соғылды. Ай бетіне дейін 4000 шақырым қалғанда, аппараттың басқару жүйесі жұмыс істемей қалып, Луна-7 Дауылдар мұхиты аймағына құлады. Дереккөздер
Луна-8

Луна-8 — Ай бетіне жұмсақ қонуға және оның бедерін зерттеуге арналған ғарыш аппараты. 1965 жылдың 3 желтоқсанында Луна-8 Байқоңырдан ұшырылды. 6 желтоқсанда ол жылдамдығын тежей алмай, Айға соғылды. Ай бетіне дейін 800 шақырым қалғанда, қона бастаған аппарат биіктіктің өлшеуін кенеттен тоқтатты. Бұл КСРО-ң Айға жұмсақ қонуды орындай алмаған 12-ші аппараты болды. Келесі жылдың басында ұшырылған Луна-9 ғана осы миссияны орындай алды. Дереккөздер
Луна-9

Луна-9 — Ай бетіне жұмсақ қонған әлемдегі тұңғыш ғарыш кемесі. Ол Айға Автоматты ай станциясын (ААС) жеткізді. ААС алғаш рет Ай бетінің телепанорамасын түсіріп, оны Жерге трансляциялады. Луна-9 станциясының ұзындығы 2,7 метр, ал Автоматты ай станциясының диаметрі 58 сантиметр болды. ААС-ң екі жағынан оны қорғайтын амортизаторлық баллондар орнатылған еді, төрт антеннасы қонғаннан кейін автоматты түрде ашылатын. ААС аккумулятормен, температураны реттеу жүйесімен, радиолық, бағдарламалық және ғылыми құрылғыларымен жабдықталған еді. Хронологиясы Бұған дейін Ай бетіне жұмсақ қонуға бағытталған Кеңестердің 12 ғарыш кемесі сәтсіз ұшырылған болатын. Луна бағдарламасын жүзеге асыруды бастаған ОКБ-1 кейінгі жұмыстарын Лавочкин атындағы конструкторлық бюроға тапсырды. Жаңа бюро негізінен амортизаторлардың сапасын және қосылуын реттейтін өзгерістерді енгізіп, бағдарламаны жалғастырды. 1966 жылдың 31 қаңтарында сағат 14:41:37 (UTC+3) Луна-9 Байқоңырдан ұшырылды. 3 ақпанда сағат 21:44:52 (UTC+3) аппарат Айға қонды. Бұл тарихи оқиға Дауылдар мұхитында, Кавальери кратерінің солтүстік-шығысында орын алды. ААС-пен 8 сағаттан артық жалғасқан 7 байланыс сеансы өткізілді. Ол Ай бетінің панорамалық суреттерін түсіріп, оны Жерге жіберді. Әр панорамасының жетуіне 100 минуттай уақыт кететін. Галерея Сілтемелер * [http://selena.sai.msu.ru/Home/Spacecrafts/Luna-9/Luna-9.htm АМС "Луна 9"] * [https://web.archive.org/web/20100212215236/http://www.laspace.ru/rus/luna9.html Луна-9] Лавочкин ҒӨБ сайтында * [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1966-006A Luna 9] НАСА сайтында
Зақым

Зақым (кейде Лесион, - "жарақат", ) — медицинада ағзадағы ұлпалардың қалыпсыз өзгерісі мен бұзылуы болып, ол әдетте дерттен немесе травмадан туындайды. Зақым өсімдіктерде де, жануарларда да пайда болуы мүмкін.
Бейімделген иммунды жүйе

і]] Бейімделген иммунды жүйе (, кейде Қабылданған иммунды жүйе деп аталады, ) — иммунды жүйенің тармақ жүйесі болып, ол арнаулы жүйелік жасушалардан және патогендердің өсімін тосу арқылы патогендердің өзін жою процесстерінен құралады. Омыртқалыларда болатын екі негізгі иммунитет стратегиясының бірі осы кейін қабылданған Бейімделген иммунды жүйе, ал екіншісі Тума иммунды жүйе). Бейімделген иммунды жүйе арнайы бір патогенге алғашқы реакциядан соң иммунологиялық жады қалыптастырады да, кейін осы патогенмен байланысқан кезде қарсыжауабын (response) күшейтеді. Бейімделген иммунды жүйенің бұл процесі вакцинацияның негізі болып табылады. Тума жүйе секілді, кейін қалыптасқан жүйе гуморалдық иммунитет құрамдарын да, жасушалық иммунитет құрамдарын да қамтиды. Тума иммунды жүйеден өзгеше түрде бейімделген иммунды жүйе арнаулы бір патогендерге жоғары деңгейде арнайы бағытталады. Бейімделген иммунитет ұзақ жалғасатын қорғаумен қамдай алады; мысалы, қызылшадан айыққан адам қызылшадан өмір бойы қорғалған болады. Кей жағдайларда өмір бойы қорғаумен қамтамасыз етпейді; мысалы, желшешек. Бейімделген иммунды жүйенің қарсыжауабы шабуылдаған патогендер мен олар шығарған барлық улы молекулаларды жояды. Кейде бейімделген иммунды жүйе бөгде молекулалардың зияндылары мен зиянсыздарын ажырата алмайды; оның салдары ретінде поллинозды, астманы және кез-келген басқа аллергияны айтуға болады. Антигендер - бейімделген иммунды қарсыжауапты (response) алып шығатын кез-келген заттарға (мейлі ағзаға бейімделгіш болсын, немесе бейімделмес болсын) қаратылады. Бейімделген иммунды қарсыжауапты іске асыратын жасушалар лимфоциттер деп аталатын ақ қан жасушалары есептеледі. Антиденелер қарсыжауабы және жасушалық иммундық қарсыжауабы сынды екі негізгі белсенділік В жасушалары және Т жасушалары деп аталатын ұқсаммайтын екі түрлі лимфоциттер арқылы жүзеге асады. Антидене қарсыжауаптарында В жасушалары иммуноглобулиндер деп аталатын ақуыздарды антиденелер ретінде бөліп шығаруға белсендіріледі. Антиденелер қанайналасы арқылы ағып, бөгде антигенмен қосылады да, оны белсенсіздендіріп (inactivate), антигеннің денеге қосылуына жол бермейді. Қабылданған иммунитетте арнайы патогендік қабылдауыштар (receptor) ағзаның бүкіл ғұмыры барысында "қабылдап отырады", ал тума иммунитетте арнайы патогендік қабылдауыштар сызықты жыныс жасушасында (Germline) әлдеқашан кодталған болады. Қабылданған иммунды жүйенің қарсыжауабы "бейімделгіштік" деп аталады, өйткені ол ағзаның иммунды жүйесін болашақ қиындықтарға дайындайды (дегенмен, ол автоиммунитет қалыптастырғанда ол "бейімделмейтін" болуы да мүмкін). Дереккөздер
Тума иммунды жүйе

Тума иммунды жүйе — салыстырмалы түрде көне эволюциялық қорғаныс стратегиясы болып, өсімдіктерде, саңырауқұлақтарда, жәндіктерде және қарапайым көпжасушалы организмдерде кездесетін негізгі иммунды жүйе реакциясы. Омыртқалыларда болатын екі негізгі иммунитет стратегиясының бірі осы Тума иммунды жүйе, ал екіншісі - Бейімделген иммунды жүйе.
Луна-10

Луна-10 — кеңестік ғарыш станциясы, Айдың алғашқы жасанды серігі. Аппараттың биіктігі 1,5 метр, диаметрі 0,75 метр. Отынмен санағандағы салмағы 1350 кг, өз массасы 245 кг. Хронологиясы 1966 жылдың 31 наурызында Мәскеу уақытымен сағат 13:46:59 Луна-10 Байқоңырдан ұшырылды. 3 сәуірде сағат 21:44 станция Айдың орбитасына енді. Бастапқы апоцентр және перицентрі, сәйкесінше, 1015 және 349 шақырым болды. Айналу периоды — 2 сағат 58 минут. Зымыранның соңғы сатысынан бөлінгеннен кейін, станция химиялық батарейдің қуатымен Айды айналып, 460 айналым жасайды. Байланысқа 219 рет шығып, соңғы сигналын Жерге 30 мамыр күні жібереді. Құрылғылары Станция бортында магнитометр, гамма-спектрометр, бес газразрядты санауыш, екі иондық санауыш, микрометеориттер анықтағышы, рентгендік фотон анықтағышы және инфрақызыл детектор болды. Мәселен, магнитометрдің көмегімен Ай магнит өрісінің кернеулігі Жердікінен шамамен 1000 есе кем екені анықталды. Микрометеориттер анықтағышы олардың Ай төңірегінде планетааралық кеңістіктен гөрі екі есе жиі кездесетінін көрсетті. Айдың гравитациялық өрісінде алғаш рет әртектілік табылып, оның станция орбитасына әсері зерттелді (кейін бұл құбылысты маскон атап кетеді). Дереккөздер Сілтемелер * [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1966-027A Luna 10] НАСА сайтында
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2020

УЕФА Чемпиондар лигасының 2020 жылғы финалы 23 тамызда Лиссабондағы "Эштадиу да Луж" стадионында өтіп, "Пари Сен-Жермен" және "Бавария" клубтары кубокты сарапқа салды. Қатысушылар Матч Қысқаша шолу "Бавария" футболшылары 1:0 есебімен жеңіске жетті. Ойын тағдырын шешкен жалғыз голды 59-минутта Кингсли Коман соқты. Айта кетейік, Коман "Пари Сен-Жермен" клубының түлегі болатын. "Бавария" сапында одан бөлек тағы бір француз — Корантен Толиссо алаңға шықты. Сондай-ақ париждіктер сапында да отандастарына қарсы ойнаған екі германиялық футболшы алаңға шықты: Тило Керер мен Юлиан Дракслер. Бұл "Баварияның" тарихтағы алтыншы жеңісі. Әлемді жайлаған COVID-19 індетінің кесірінен матч көрерменсіз өтті. Осы жеңістен соң "Бавария" УЕФА Суперкубогына жолдама алды. Протокол ---------------------------- Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ Ресми вебсайт]
Иммун қабылдауыш

(Pathogen), антидене (Antіbody), Fc қабылдауыш (Fc receptor) және эффекторлы жасуша (effector cell).]] Иммун қабылдауыш (кейде Иммун рецепторы, ) — жасуша мембранасында орналасқан (мысалы, цитокин), иммунды жүйеде қарсыжауап ( response) туғызатын қабылдауыш (рецептор). Түрлері Иммундық жүйенің негізгі қабылдауыштары: * Үлгі сезу қабылдауыштары (PRRs), * Толл тәрізді қабылдауыштар (TLRs), * Киллер белсендірген қабылдауыштар (KARs) * Киллер ингибиторлы қабылдауыштар (KIRs), * Толықтама қабылдауыштар, * Fc қабылдауыштары, * B жасушалы қабылдауыштар, * Т жасушалы қабылдауыштар. Дереккөздер
Алвин Фортес

Элвин Фортес (; 25 мамыр 1994, Роттердам, Нидерланд) — нидерландтық және кабо-верделік футболшы, "Қайсар" клубының жартылай қорғаушысы. Карьерасы Клубтық 2013 жылы карьерасын Финляндияның "Кеми" клубында бастады. Кейін Нидерланд, Түркия, Грекия, Чехия клубтарында доп тепті. 2020 жылдың басында "Дила" (Грузия) командасынан "Қайсар" клубына ауысты. 2020 жылы 29 ақпанда Қазақстан суперкубогында "Астанаға" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Ойынның 60 минутында Режиналдоның орнына алаңға шықты. Бұл ойында "Қайсар" 0:1 есебімен ұтылып қалды. Ұлттық құрама 2018 жылы 1 шілдеде Алжирге қарсы жолдастық ойында Ұлттық құрама сапында алаңға шықты (3:2). Дереккөздер Сілтемелер *[https://int.soccerway.com/players/-/313828/ Профилі]
Александр Колев

Александр Любомиров Колев (; 8 желтоқсан 1992, София, Болгария) — болгариялық футболшы, шабуылшы. 2020 жылдың ақпанында "Қайсар" клубына ауысты. Оған дейін Бельгия, Болгария, Польша клубтарында ойнады. Жетістіктері Командалық ; «Ботев» * Болгария суперкубогының финалисі (1): 2014 ; «Арка» * Польша кубогы (1): 2018 "Қайсар" * Қазақстан суперкубогының финалисі (1): 2020 Дереккөздер Сілтемелер *[https://int.soccerway.com/players/alexander-kolev/170992/ Профилі]
Алексей Алексеевич Мулдаров

Алексей Алексеевич Мулдаров (24 сәуір 1984, Цхинвали, Оңтүстік Осетия, КСРО) — ресейлік және қазақстандық футболшы, қорғаушы. Қазақстанның бірнеше клубтарында ойнаған. Мулдаровтың Қазақстаннан бірнеше туысқандары табылды да, 2013 жылы Қазақстанның азаматтығын алды. Құрама бапкері Мировлав Беранек оны Қазақстан құрамасында ойнауға шақырды. 2013 жылы 4 маусымда Алматыда Болгарияға қарсы жолдастық кездесуде (1:2) тұңғыш рет алаңға шықты. Жалпы, құрамада үш кездесу өткізді. Жетістіктері Командалық * Ресей бірінші лигасының жеңімпазы: 2011/12 * Қазақстан чемпионы: 2013 * Қазақстан вице-чемпионы: 2014 * Қазақстан суперкубогы: 2014 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/52480.html Профилі]
Ай бетіндегі ғарыш аппараттары тізімі

Ай бетіндегі ғарыш аппараттары тізімі — Айға құлаған немесе қонған жасанды объектілердің тізімі. Бұған автоматты станциялар, станциялардың қону мен ұшу сатылары, роверлер, миссиясын аяқтаған орбиталық аппараттар, зымыран-тасығыштардың сатылары және басқа объектер кіреді. Ұсақ объектілер бұл тізімге кірмеді (ғарыштық қоқым, бұрғылар, камералар, жалаулар, т.с.с.). Ай бетіндегі барлық аппараттардың жалпы массасы 180 тоннадан асады. Олардың ең ірісі — S-IVB зымырандық сатысы. Ай координаталары бойынша, батыстың не шығыстың 90 градустан асатын нүктелері Айдың көрінбейтін жағында орналасқан. Тізім Сілтемелер * [https://history.nasa.gov/FINAL%20Catalogue%20of%20Manmade%20Material%20on%20the%20Moon.pdf Айда қалған жасанды объектердің НАСА каталогы] * [https://lunarlitter.com/ Айда қалған объектер туралы қысқа фильм]
Аздрен Лулаку

Аздрен Лулаку (; ; 15 ақпан 1988, Исток, Косово) — албаниялық және италиялық футболшы, шабуылшы. Карьерасы 2016 жылы Албания Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде бірнеше кездесуде алаңға шықты. 2017 жылдың басында "Газ Метан" клубынан "Астанаға" ауысып екі жылдық келісім шарт жасасты. Қазақстан чемпионатының бірінші айналымында 16 рет алаңға шығып, бір гол ғана енгізді. Маусымның екінші жартысын "Тобыл" сапында өткізді. Сол жылдың соңында-ақ "Астанадан" кетті. 2018 жылдың басында Италияның В сериясында ойнайтын "Виртус Антелла" клубына ауысты. Жетістіктері Жеке * Румыния чемпионатының үздік мергені: 2016/17 (16 гол) Дереккөздер Сілтемелер *[https://int.soccerway.com/players/azdren-llullaku/252037/ Профилі]
Виталий Александрович Ли

Виталий Александрович Ли (13 наурыз 1994, Сәтпаев, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Қыран" клубының шабуылшысы. Карьерасы "Шахтер" (Қарағанды) клубының түлегі. Карьерасын 2010 жылы бірінші лигада ойнайтын "Қазақмыс" сапында бастады. 2012 жылы "Шахтерға" қайта оралды. Сол жылы 10 тамыз күні "Оқжетпеске" қарсы ойында тұңғыш рет Қазақстан чемпионатында алаңға шықты. Маусым соңында Қазақстан чемпионы атанды. 2013 жылы "Қайратқа" жалға берілді. Жетістіктері ; «Шахтёр» * Қазақстан чемпионы (1): 2012 * Қазақстан суперкубогы (1): 2013 ; «Қайрат» * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2015 * Қазақстан кубогы (2): 2014, 2015 * Қазақстан суперкубогы (1): 2016 ; «Ертіс» * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2016 ; «Ордабасы» * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2017 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/232159 Профилі]
Петр Климентьевич Бадло

Пётр Климентьевич Бадло (; , Тернополь, Украина) — украиналық және қазақстандық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Футболшылық карьерасының 15 жылын Қазақстанда өткізіп, "Тобыл", "Ақтөбе" клубтарында ұзақ жылдар бойы доп тепті. Осы аралықта төрт рет Қазақстан чемпионы атанды. Тек 2014 жылы ғана 38 жасында отанына оралды. 2015 жылы бапкерлікке кірісті. Жетістіктері Командалық * Қазақстан чемпионы: 2007, 2008, 2009, 2013 * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2003, 2005, 2010, 2014 * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2002, 2004, 2006, 2011, 2012 * Қазақстан кубогы: 2008 * Қазақстан кубогының финалисі: 2003 * Қазақстан суперкубогы: 2008, 2010, 2014 * Достастық кубогының финалисі: 2010 Жеке * Қазақстан чемпионатының үздік футболшысы (УЕФА сауалнамасы бойынша): 2013 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/72362 Профилі]