kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Төлеутай Еламан Талғатұлы

Төлеутай Еламан Талғатұлы - 1998 жылы 20 шілдеде Қарағанды облысы, Шет ауданы, Ақжал кентінде дүниеге келген. Павлодар облысы, Екібастұз қаласы «Зерде» дарынды балалар мектебінің түлегі. Республикалық «Ақберен» байқауының «Поэзия» аталымы бойынша жеңімпаз атанып, Халықаралық Қожа Ахмет Яссауи атындағы қазақ-түрік университетінің грантын жеңіп алған. Қызмет жолы *2020-2021 жылдары Түркістан облыстық «Жастар ресурстық орталығының» маманы; *2022 жылы Сауран ауданы әкімдігінің баспасөз хатшысы; *2023 жылдан "Түркістан" телеарнасында редактор, жүргізуші. Шығармашылығы *"Көбелек қанат қаққанша..." (2014 ж.) *"Аспан - Əке ..!" (2015 ж.) *"Ол қайтып келеді бүгін .." (2016 ж.) *«Құдай жайлы ойланатын қала» жыр антологиясына жинақтары енген.
Шырындар (ру)

Шырын — Қырым татарларының түркітектес руы, Қырым хандығының төрт күшті би руының бірі - Қараша-бектер, Қырым хандарын тағына бекіте алатын және осы мемлекеттің сыртқы саясатын шешетін мемлекеттік кеңесінде болған . Шырындар Қырым ұлысының бек руларының арасында болды, олар кездесу нәтижесінде Литвадан Шыңғыс ханның мұрагері - I Қажы Герейді шақыруға шешім қабылдады, ол Жанике қайтыс болғаннан кейін және оның әлсіреуінен кейін сонда жасырынып жүрді. Жәніке тұсында Ордадан толығымен бөлініп кеткен Қырымдағы ұстанымы. Сөйтіп, Литваның ұлы князі Касимирге Ширин мен Барын руларынан елшілік келді. Олар Касимирге Қажы Гирайды хан ретінде көргісі келетіндерін түсіндірді. Қажы-Герайды Казимир Лидадан Киевке шақырып, сол жерде би елшілерімен кездесіп, солармен бірге Қырымға барады. Қажы Герай Қырымға жеткенде Тегене бастаған барлық билер мен мырзалар оған билеуші ретінде ант берді . Ширин билерінің атақоныс иелігі - Қарасубазар. Қырымда 18 ғасырдың соңына дейін олар «ең атақты және күшті» болды және «халық жиналысында бірінші дәрежені құрады». Ширин Мырзалары Қырым хандығының барлық қырым руларының алдында Қырым хандарының қыздарына үйленуге айрықша құқығы бар бірінші фамилия болды . 1555 жылы I Дәулет Герайдың тұсында Сот шайқасында И.В.Шереметев олжалар арасында Ширинский Мырзалардың туын алды. Шежірелерде «Ноғай мен Шірінскийдің мурзалары келді» деп айтылады. 1594 ж Ширинский Мырза Иши-Махмет Мәскеуге Қырым елшісі болып келді. 1768-1774 жылдары Қырымды орыс әскерінің жаулап алуы кезінде Шириндер Қырым хандарына опасыздық жасап, бұрын хандар таққа отырған Ақ-Қаяға, орыс императрицасына ант беріп, дворяндық атақ алды. Осыған байланысты Қырымның соңғы ұлы ханы Қырым Герай Кареценовтен татарлардан олардың қандай негізде «ант бергенін» сұрауды өтінді, оған Караценов: «Маған керегі жоқ, өйткені мен толық білемін, татарлардың өздері де біледі» деп жауап берді. Бүкілресейлік мемлекетке адал болуға ант берген! «Ең жақсылар», Қараценовтің сөзімен айтсақ, қырым татарлары сөйлеп, өздерінің қожайын ханына қызмет еткісі келетіндіктерін шынайы мойындады; қалғандары үнсіз қалды. Қырым Герай тағы да хан оларды өзінің қол астындағылар санайтынын айтты, өйткені олар Ресейдің бодандығы емес, ант берді. Қалға сұлтан Әли аға шынында да олардың өздері ант бермей, тек ант бергенін растады . 1769 жылы Қырым Гирай Каусениде кенеттен қайтыс болды. Қасақана уланудың барлық белгілері болды, бірақ билер белгісіз себептермен тергеуді бастаудан бас тартты . 1784 жылы Потемкин Мехметші би Ширинскийге жылына 2000 рубль жалақы тағайындады, императрица Екатерина II Шырындар отбасынан Қырым дворяндарының губерниялық маршалдарын сайлауды бұйырды. Ширинскийдің атымен бір бөлігі православие дінін қабылдай бастады. Дереккөздер Әдебиет * Олекса Гайворонский. Повелители двух материков. — Киев-Бахчисарай: Оранта, Майстерня книги, 2007. — Т. 1. — 368 с.
Бакве

Бакве — кру тобына жататын халық. Кот-д’Ивуардың оңтүстік-батысында және Либерияның оңтүстік-шығысында оларға жақын гване, уби, пайя, абринья, плапи, ба, тэви халықтарымен бірге тұрады. Жалпы саны 900 мың. Либерия (500 мың адам, 1992 ж.) және Кот-д'Ивуар (400 мың адам). Тілі Олар гване-бодо, омелокве, абри, обва диалектілерінен тұратын бакво тілінде (бакуэ, бакве) сөйлейді. Діні Олардың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды сақтайды, кейбіреулері христиандар. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (азық дақылдары – тары, маниок, құмай, ямс, т.б. тауарлы дақылдар – майлы және кокос пальмасы, күріш), аңшылық, терушілік. Олар майлы пальма, қант қамысы, күріш, гевеа плантацияларында жұмыс істейді. Жағалауда көптеген баквелер балық аулаумен айналысады, теңізшілер мен порт тасымалдаушылары болып жұмыс істейді. Ағаш оюлары (мүсін, маскалар), қыш ыдыстар, тоқу дамыған. Өмір салты Негізгі дәстүрлі әлеуметтік институттар: рулық ұйым, старшындар басқаратын ауыл және көпбалалы қауымдар, ерлер одақтары (поро және т.б.), олардың мүшелері қорқынышты бетперде киіп ғұрыптық билер ұйымдастырады. Туыстық есеп патрилинейлік, неке келісімі вирилокалдылық, полигиния, сорорат, левират кең таралған. Елді мекендері ықшам, дәстүрлі тұрғын үйі – домалақ пішінді, шөптен немесе сабаннан жасалған конустық төбесі бар. Дәстүрлі киімдері, денені орайтын мата, еуропалық киіммен ығыстырылды. Негізгі тағам - балық және көкөністер (әртүрлі жарма, бұқтырылған тағамдар, пальма майы және ащы дәмдеуіштер қосылған, қуырылған және пісірілген түйнектер). Дереккөздер
Баланте

Баланта (өз атауы балант, буланда, брасса) — Гвинея-Бисау, Кабо-Верде және Сенегалдағы халық. Жалпы саны 690 мың адам. Гвинея-Бисауда 600 000 адам, Кабо-Вердеде 60 000 адам, Сенегалда - 30 000 адам тұрады. Баланталарды алты руға бөлуге болады: нхакра, ганджа (мане), нага, патч, софа және кентохе. Олардың ішіндегі ең үлкені - баланта Кентохе. Тілі Батыс Атлант тобындағы баланта тілінде сөйлейді. Португал тілі де кең таралған. Діні Баланталардың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері мұсылмандар. Кәсібі Негізгі кәсібі - тропикалық егіншілік. Еңбек құралдары – күрек, соқа, кетмен. Күріш, жүгері, жержаңғақ, маниок, тәтті картоп, ямс, тары-фонио өсіріледі. Май зәйтүн ағашының жемістерінен жасалады. Ірі қара және ұсақ мал, шошқа өсіріледі. Аралдар мен теңіз жағалауының тұрғындары балық аулаумен айналысады. Қолданбалы өнер дамыған. Қызыл, көк және сары түстер басым болатын тоқу және көркем кесте тоқу жиі кездеседі. Өмір салты Әлеуметтік ұйымның негізін шағын және үлкен отбасылар тобын біріктіретін ауыл қауымдастықтары құрайды. Туыстық есеп матрилинейлік, неке негізінен вирилокалды болып табылады. Көп әйел алу жиі кездеседі. Баланталар негізінен шағын ауылдарда тұрады. Қабырғалары қамыстан қаланған, сазбен сыланған, биік төбесі бар төртбұрышты тұрғын үйлер басым. Үйлер биік қоршаулармен қоршалған. Папельдерде сопақ және дөңгелек тұрғын үйлер бар. Киімі негізінен еуропалық. Дәстүрлі тағамдары - күріш, фонио, пальма майы қосылған бұқтырылған тағамдар мен ботқалар. Дереккөздер
Әзірбайжан жанартауларының тізімі

жанартауы]] Дереккөздер * Siebert L, Simkin T (2002–present). [http://www.volcano.si.edu Volcanoes of the World: an Illustrated Catalog of Holocene Volcanoes and their Eruptions] . Smithsonian Institution, Global Volcanism Program Digital Information Series, GVP-3 (http://www.volcano.si.edu ).
Халықаралық теннис федерациясы

Халықаралық теннис федерациясы (, ITF) — теннисті әлемдік деңгейде насихаттауды және дамытуды көздейтін халықаралық ұйым, теннис ережелерінің беріктігін және заманға сай болғанын қадағалайды. Бұл ұйым ірі жарыстардың ұйымдастыруымен айналысады, олардың ішінде Үлкен дулыға турнирлері, ерлердің топтық жарысы (Дэвис кубогы), әйелдердің топтық жарысы (Билли Джин Кинг кубогы), аралас топтық жарыс (Хопман кубогы), сондай-ақ Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындарындағы жарыстар. 1913 жылы Парижде өткен 12 ұлттық ассоциацияның кездесуі нәтижесінде құрылды.
Майя Төлегенқызы Бекбаева

Майя Төлегенқызы Бекбаева (12 ақпан 1979, Семей, Абай облысы) — қазақстандық журналист, тележүргізуші, редактор және продюсер. Қазақстан тарихы туралы көптеген танымал бағдарламалар мен деректі фильмдердің авторы. Ол 2019-2022 жылдар аралығында «Jibek Joly» (бұрынғы Kazakh TV) халықаралық спутниктік телеарнасының бас директоры қызметін атқарған. Өмірбаяны Майя Бекбаева 1979 жылы 12 ақпанда Абай облысы (бұрынғы ШҚО аумағы), Семей қаласында дүниеге келген. Орта мектепті үздік бітіріп, орыс тілі мен әдебиеті пәнінен көптеген қалалық, республикалық олимпиадаларға қатысып, мектептің үлгісі мен мақтанышы болды. Майя өз мамандығын бала кезінде 12 жасында «Пульс времени» жергілікті газетінде жас тілші болып жұмыс істей бастағанда шешті. 2000 жылы «Шаһар» телеарнасында алдымен журналист, содан кейін жаңалықтар жүргізушісі болып жұмыс істеді. 2002 жылы ҚазҰУ-дың халықаралық журналистика факультетін үздік бітірді. 2005 жылы Майя журналист және Алматы «Таң» телеарнасының бас редакторы болды. 2009 жылы «Қазақстан» телеарнасында 2011 жылға дейін жаңалықтар бағдарламасын жүргізді. 2010 жылы ол «Мәртебелік астана», «Жеке аумақ» бағдарламаларының авторы және жүргізушісі, кешкі жаңалықтар блогы болды. 2012 жылы «Жетінші арнада» жаңалықтар жүргізушісі, «Басқаша айтқанда», «Шешім бар» және «Менің оқиғам» ток-шоуларында жұмыс істеді. 2016 жылы «Хабар» телеарнасындаға «Құпиялар. Тағдырлар. Есімдер» деректі фильмдер тізбегінің авторы әрі жүргізушісі болды. 2019 жылдан бастап «Kazakh TV» телеарнасының бас директоры болып тағайындалды. Сілтеме * [https://youtube.com/@mayabekbayeva Майя Бекбаеваның youtube видеохостингіндегі жеке арнасы] Дереккөздер
Бамилеке

Бамилеке — Камерундағы Мбам және Нун өзендерінің арасындағы биік таулы аймақтарды мекендейтін халықтар тобы. 20 ғасырдың аяғында халық саны 2,1 млн.-нан астам адамды құрады. Тілі Бамилек тілі шығыс банту тілдеріне жатады. Ең маңызды диалектілері – банджун, банганте, джанг, бафусам, фефе, бафанг. Діні Дінге сенушілер дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбірі сүнниттік мұсылмандар, христиандар. Тарихы Шамамен 15 ғасырда Бамилек ата-бабалары Орталық Камерунда бірнеше шағын мемлекеттер құрды, олардың бірігуі 19 ғасырда еуропалық отарлаушылардың шапқыншылығымен үзілді. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, ямс, кофе, майлы пальма, банан, кола, жүгері және т.б.). Олар мал өсіреді, бірақ саумайды. Бір бөлігі Дуала кәсіпорындарында және теңіз портында жұмыс істейді. Ағаш ою (адамдардың, жануарлардың, құстардың фигураларымен безендірілген ыдыстар, қызыл және қара ағаштан жасалған мүсіндер), геометриялық ою-өрнектермен кілемдер, бетперделер жасау дамыған. Өмір салты Қоғамдық ұйымның негізін ақсақал басқаратын ауыл қауымы құрайды. Тайпалық топтарды көсемдер басқарады. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады; Неке патрилокальды. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қаңқалы, бамбуктан жасалған, сабаннан, бұтақтардан және жапырақтардан жасалған жоғары конустық төбесі бар. Есіктер мен төсеніштер оюлармен безендірілген және ашық түстермен боялған. Күнделікті киімдері негізінен ақ түсті, мерекелік киімдер әшекейленген. Азық-түлікте дәнді дақылдар, шелпек, көкөністер басым. Дереккөздер
Бамум (халық)

Бамум (мум, мом, шупамен) — Камерундағы, Мбам мен Нун өзендерінің аралығында тұратын халық. Халқы 375 мың адам (2000 ж.). Бамилектер жақын, кейбір аймақтарда олармен араласқан. Тілі Олар нигер-кордофандық отбасының бенуэ-конго тобының бамум тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар. Тарихы Бамумның ата-бабалары қазіргі Нигерия аумағында өмір сүрді, 17 ғасырдың аяғында фулбенің шабуылымен Мбам мен Нун өзендерінің аралығына қоныс аударды, онда 18 ғасырдың басында 18 көсемдікті, соның ішінде автохтонды халықтарды (бамилеке, тикар және т.б.) біріктірген бамум басшыларының одағы құрылды. Билеушінің (мфу) билігін басшылар кеңесі басқарды, оның анасы басқаруға қатысты. Мфу қайтыс болғаннан кейін оның жаны маскаға айналады деп сенген. 19 ғасырдың аяғында бамумдардың бір бөлігі исламды қабылдады, 20 ғасырдың басынан бастап христиан діні тарады. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатынмтропиктік егіншілік (тауарлы дақылдар – кофе, майлы пальма, азық-түлік дақылдары – жүгері, тары, маниок, ямс және т.б.). Бамумдар сонымен қатар кофе мен банан плантацияларында жұмыс істейді. Мал шаруашылығы нашар дамыған. Ағаш оюы кеңінен таралған. Өмір салты Қоғамдық ұйымның негізін ақсақал басқаратын ауыл қауымы құрайды. Ірі тайпалық топтарды көсемдер басқарады. Туыстық есеп матрилинейлік болып табылады, көп әйел алу жиі кездеседі. Үлкен ауылдары көшелермен жоспарланған. Қабырғалары балшықпен сыланған және пирамида тәріздес биік сабан төбесі бар, төртбұрышты үйлер басым. Күнделікті жұмыс киімдері – кеудеге оралған мата, мерекелік киімдер – үйден тігілген, әшекейлері мол (ерлер үшін – кең көйлек, әйелдер үшін – кеудеге оралған мата). Азық-түліктері - көкөністерден, ямстерден, тародан, сондай-ақ жармалардан, шелпектерден тұрады. Дереккөздер
Төлеуғали Мұхамеджанұлы Тайтөлеев

Төлеуғали Мұхамеджанұлы Тайтөлеев (1960 жылы 2 мамырда Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласы) - Қазақстан футзал ассоциациясының президенті, Қазақстан бокс федерациясының вице-президенті, Алматы қаласы Мәслихатының депутаты, Алматы энергетика колледжінің директоры . Өмірбаяны 1960 жылы 2 мамырда Шығыс Қазақстан облысында (бұрынғы Семей облысы) Аягөз қаласында дүниеге келген. 1983 жылы Семей педагогикалық институтын тарих және қоғамтану мамандығы бойынша бітірген. 2008 жылы Қазақ қатынас жолдар университетін транспорт эксплуатациясы мен қозғалысы, тасымалдауды ұйымдастыру магистрі. Техника ғылымдарының кандидаты. Еңбек жолын Аягөз қаласы №5 орта мектебінің сыныптан тыс және мектептен тыс тәрбие жұмысын ұйымдастырушы ретінде бастады. 1989-1996 жылдар аралығында Алматы машинақұрылыс техникумында оқытушы, бөлім меңгерушісі қызметін атқарады. 1996-2007 жылдары Алматы политехникалық колледжінде бөлім меңгерушісі, директордың оқу-өндірістік ісі жөніндегі орынбасары, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары. 2007 жылдың маусымынан бастап Алматы мемлекеттік энергетика және электронды технологиялар колледжінің директоры. Қоғамдық жұмысы * Алматы қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі (2017-2019); * «Нұр Отан» партиясы қалалық филиалының партиялық бақылау комиссиясының мүшесі; * Қазақстан кәсіпқой бокс федерациясының вице-президенті; * Қазақстан Республикасының NSL колледждерінің төрағасы; * Алматы қалалық Мәслихатының депутаты; * Қазақстан футзал ассоциациясының Президенті (2022-2023); * Алматы қаласының футбол федерация басшысы. Қазақстан футзал Ассоциациясы 2022 жылы Қазақстан футзал ассоциациясы Қазақстан футбол федерациясымен келісім-шарт жасасып футзалдан Қазақстан чемпионатын, Футзалдан Қазақстан кубогы мен Суперкубогын өткізу туралы келісімге келеді. Футзал Ассоциациясы 4 жылдан бері қызметін тоқтатқан болатын. Дереккөздер
АҚШ Мемлекеттік хатшыларының тізімі

Бұл тізім АҚШ Мемлекеттік хатшысы қызметін атқарған саяси қайраткерлер туралы ақпаратты, олардың осы лауазымға тағайындалу ретімен ұсынылған. Мемлекеттік хатшы АҚШ Мемлекеттік департаменті, АҚШ сыртқы саясат ведомствосының басшысы (1789 жылдан бастап). 2021 жылдың 26 ​​қаңтарынан бастап Мемлекеттік хатшы қызметін Энтони Блинкен атқарып келеді. Дереккөздер Сілтемелер * http://www.state.gov/secretary/former/index.htm Мемлекеттік департамент сайтындағы АҚШ Мемлекеттік хатшыларының тізімі
Олимпиада ойындарындағы дзюдо

Дзюдо алғаш рет Олимпиада ойындарында 1964 жылы Токиода таныстырылды. 1972 жылдан бастап дзюдо сайыстары барлық Олимпиадаларда өткізіліп жүр. Әйелдер арасындағы сайыстар 1992 жылы енгізілді. 2021 жылдан бастап топтық сайыстар да өткізілетін болды. Салмақ дәрежелері Алғашқы сайыстар 4 салмақ дәрежесі бойынша өткізілген. Бүгінгі күндері ерлер үшін 7 және әйелдер үшін 7 салмақ дәрежесі белгіленген. Ерлер Әйелдер Медальдар санағы Бүгінгі күнге 56 мемлекеттің спортсмені Олимпиада ойындарында дзюдодан медаль жеңіп алған. Қазақстан атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 8 атлет, 2000 жылы — 8 атлет, 2004 жылы — 8 атлет, 2008 жылы — 10 атлет, 2012 жылы — 9 атлет, 2016 жылы — 6 атлет, 2021 жылы — 6 атлет, 2024 жылы — 8 атлет қатысқан. Төрт Олимпиадада олар 1 алтын, 2 күміс, 3 қола медаль жеңіп алған: Дереккөздер
Бангилер

Бангилер — Конго өзенінің орта ағысында, Конго Республикасында (Браззавиль) және Конго Демократиялық Республикасында (Киншаса) тұратын банту халықтарының тобы. Көпшілігі (2,1 млн адам) Конго Демократиялық Республикасында, қалғаны – 30 мың адам Конго Республикасында тұрады. Тілі Ең көп қолданылатын тілдер - мбанги-нтумба және лингала тілдері. Діні Дәстүрлі нанымдар сақталған (ата-бабалар культі, табиғаттың жанды күштері, фетишизм, сиқыршылық пен бақсылыққа сену), бангилардың едәуір бөлігі христиан дінін ұстанады (көпшілігі католиктер, протестанттық баптистер бар). Тарихы Банги этникалық қауымдастығы 19 ғасырдың басында қалыптаса бастады. Отарлауға дейінгі кезеңнің өзінде лингала тілі Солтүстік Конгода тайпа аралық сипатқа ие болды. 20-ғасырдың екінші жартысында Бангилердің едәуір бөлігі қалаларға қоныстанып, өнеркәсіп пен саудада жұмыс істеді. Кәсібі Негізгі кәсіптері Конго өзенінде балық аулау және тропикалық қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, ямс, таро, жержаңғақ, асқабақ). Көптеген бангилер қалаларда өнеркәсіп пен саудада жұмыс істейді. Ағаш өңдеу, өру, тоқыма, ыдыстарды бояу дамыған. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін бірқатар үлкен отбасыларды біріктіретін ауыл қауымдастықтары құрайды, туыстық есеп патрилинейлік. Неке вирилокальды, көп әйел алу жиі кездеседі. Ауылдары ықшам, әдетте өзен бойында 1-2 қатардан тұратын тұрғын үйлерден тұрады. Баспаналары тік бұрышты – ағаштан, ағаш қабығынан, пальма жапырақтарынан жасалған, төбесі биік. Дәстүрлі киімдері қазір ығыстырылған. Негізгі тағамдары - көкөністер (маниок ұнынан жасалған шелпектер - чихванга, жарма, жержаңғақ, банан), кептірілген және ысталған балық. Дереккөздер
Байтақ (партия)

«Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы» қоғамдық бірлестігі, қысқаша атауы — «Baytaq» Жасылдар партиясы — Қазақстандағы жасыл саяси партия, ресми түрде тіркелген 7 партияның бірі. Партия оппозициялық болып есептелмейді. Оның тұңғыш съезінде олар Тоқаев саясатын қолдайтынын мәлімдеді. Тарихы Құрылуы және тіркелуі Партия басшысы Азаматхан Әміртай айтуынша, партияны тіркеу жұмыстары 2015 жылдан бері жүргізіліп келген. 2022 жылдың 24 қыркүйегінде партияның тұңғыш съезі жүргізілді. Оның барысында партия басшылығы және бағыты таңдалды. 2022 жылдың 30 қарашасында партия ресми түрде тіркелген партиялар тізіміне енді. Ол соңғы 20 жылда алғаш рет тіркелген партия болды. 2023 жылғы парламент сайлауы 2023 жылы 20 қаңтарда Байтақ партиясы сол жылғы парламент сайлауына қатысатынын мәлімдеді. Партиядан тізім бойынша 20 кандидат ұсынылды, оның ішінде әйелдер квотасы бойынша 4 кандидат, жастар квотасы бойынша – 1 кандидат және мүгедектер квотасы бойынша – 1 кандидат бар. Партия төрағалығы үшін күрес (2023) 6 мамыр күні Алматыда партияның 3-съезі орын алды. Оның барысында Әміртай өзінің партиядағы мүшелігі мен төрағалығынан айырылды. 2023 жылдың 10 мамырында партия төрағасы Азаматхан Әміртайдың айтқан сөзінше партияны «олигархтар мен бизнесмендер» басып алғысы келеді, және оны сондықтан партия мүшелері тізімінен алып тастаған. Әміртай Алматыда өткен съезді мойындамады. Алматы мәслихатының депутаты және «Байтақ» партиясының алматылық саяси бюросының төрағасы Бейбіт Әпсенбетов «конференция өткізбей-ақ филиал директорларын тағайындап, партияға қатысы жоқ тұлғалардан саяси бюро құрып жүргеніне сүйеніп оның мүшелігі тоқтатылды» деген. Дереккөздер
Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков

{{Мемлекеттік қайраткер } }} Әубәкір Әбдірайымұлы Арыстанбеков (7 қаңтар 1908, № 2 ауылы, Қарабалық болысы, Қостанай уезі, Торғай облысы, Ресей империясы — 13 наурыз 1970, Алматы, Қазақ КСР) — кеңестік мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қайраткері, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК төрағасы (1960-1963). Генерал-майор (14.01.1956). Өмірбаяны Батырақ отбасында дүниеге келген. 1931 жылдың желтоқсанынан бастап БК(б)П мүшесі. 1929 жылы Қостанай педагогикалық техникумын, 1953 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген. 1929-1930 жж. — БЛКЖО Қостанай аймақтық комитетінің есеп бөлімі меңгерушісі, 1930-1931 жылдары — БЛКЖО Семиозер аудандық комитетінің хатшысы. Одан кейін БМСБ-ға жұмысқа жіберілді. 1931 жылдың қарашасынан бастап мемлекеттік қауіпсіздік органдарында: * 1931-1934 жж. — тәжірбеден өтуші, одан кейін жедел уәкілдің көмекшісі, Семиозер аудандық бөлімі МСБ тәжірибеленушісі, * 1934-1936 жж. — Ақтөбе облысы бойынша ІІХКБ Мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының уәкілетті экономикалық бөлімнің көмекшісі, * 1936-1937 жж. — Ақтөбе облысы бойынша ІІХКБ Амангелді аудандық бөлімнің басшысы, * 1937-1939 жж. — Қостанай облысы бойынша ІІХКБ мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының 3-бөлімі басшысының көмекшісі, * 1939-1940 жж. — Қостанай облысы бойынша ІІХК басқармасының тергеу бөлімінің басшысы, * 1940-1941 жж. — Қазақ КСР ІІХК тергеу бөлімінің аға тергеушісі, Қазақ КСР ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының 5-бөлімі аға жедел уәкілі, * 1941-1944 жж. — Қазақ КСР МҚХК (сосын ІІХК және қайтадан МҚХК) бірінші бөлімі басшысының орынбасары. Содан соң ол мемлекеттік қауіпсіздік органдарында басшы қызметтерінде болды: * 1944-1947 жж. — Жамбыл облысы бойынша Қазақ КСР МҚХК-МҚМ басқармасының басшысы, * 1947-1951 жж. — Семей облысы бойынша Қазақ КСР МҚМ басқармасының басшысы, * 1951-1952 жж. — Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша Қазақ КСР МҚМ басқармасының басшысы, * 1952-1953 жж. — Қазақ КСР мемлекеттік қауіпсіздік министрінің орынбасары, * 1953-1954 жж. — Қарағанды облысы бойынша Қазақ КСР ІІМ басқармасының басшысы, * 1954-1956 жж. — Қарағанды облысы бойынша Қазақ КСР Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК басқармасының басшысы, * 1959-1960 жж. — Қазақ КСР Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК төрағасының бірінші орынбасары, * 1959 ж. мамыр-тамыз — төраға м.а., * 1960-1963 жж. — Қазақ КСР Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК төрағасы. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылым депутаты. 1963 жылы 19 желтоқсанда денсаулығының нашарлауына байланысты МҚК-ден зейнеткерлікке шықты. 1967-1970 жж. Қазақстан ҒА кадр бөлімі басшысының м.а. болды. 1970 жылы 13 наурызда қайтыс болып, Алматының Орталық зиратына жерленді. Атақтары * Мемлекеттік қауіпсіздік аға лейтенанты (6 қараша 1942) * Мемлекеттік қауіпсіздік майоры (11 ақпан 1943) * Мемлекеттік қауіпсіздік полковнигі * Генерал-майор (14 қаңтар 1956) Әдебиет * Петров Н. Кто руководил органами госбезопасности, 1941—1954: Анықтамалық. — М.: Звенья, 2010. ISBN 5-7870-0109-9. Сілтеме * [http://www.status-karabalyk.ru/view_post.php?id=1270 Сенің генералдарың, Қарабалық!] Дереккөздер
Банди

Банди — жалпы саны 60 мың адамды құрайтын ұлт. Негізгі қоныстанған елдері: Либерия – 35 мың адам, Гвинея – 25 мың адам. Тілі Тілі - банди тілі , 2 диалектіге ерекшеленеді: нақты банди және оңтүстік-шығыс явиазу диалектісі (явуйахун), фонетикасы жағынан лоомаға жақын. Лоома тілі тай құпия қоғамдарының, сиқырдың және т. б. тілі; Көптеген әйелдер менде тілін жақсы меңгерген. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егін шаруашылығы (құрғақ күріш, жүгері, маниок, ямс, таро, тәтті картоп, кофе ағашы, банан). Балық аулауды ерлер де, әйелдер де айналысады, бірақ әртүрлі тәсілдермен. Кола жаңғақтарын, майлы пальма жемістерінің жинайды. Ұсақ мал мен құс өсіріледі. Сиырлар ұстайды, бірақ саумайды. Негізгі қолөнері – тоқымашылық, ағаш ою, ұсталық, тоқымашылық (ерлердікі), қыш бұйымдары (әйелдердікі). Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік құрылымның негізгі ұяшығын ақсақал басқаратын үлкен, көбінесе көп әйелді патрилинейлік отбасы құрайды. Әкесінің аты. Неке вирилокалды. Көп әйелді отбасылардағы әйелдердің жеке үйлері бар. Ауылдары үлкен, көбінесе 250-ден астам үй (1000 адамға дейін) бар, тұрғын үйлері рафия жапырақтарынан жасалған конус тәрізді төбесі бар дөңгелек болып келеді. Елді мекеннің орталығында үлкен «әңгімелесу, сұбхаттасу үйі» бар. Киімдері ХХ ғасырдан бастап американдық либериялықтардың әсерімен манинк, менде қолданысқа енді. Тамағы негізінен көкөністер (жарма, дәмдеуіштері бар бұқтырылған тағамдар), еттің барлық түрлерін жейді. Дереккөздер
Галкин ауданы

Галкин ауданы — 1944-1957 жылдары болған Қазақ КСР Павлодар облысының әкімшілік бөлінісінің бірлігі. Орталығы — Галкино ауылы. Тарихы Галкин ауданы 1944 жылы 8 мамырда Цюрупин ауданының шағындалуынан Павлодар облысының құрамында құрылды. Аудан құрамына Александровка, Алексеевка, Бөрібай, Галкин, Еленовка, Жаңаауыл, Николаевка, Ниязовка, Радужный, Тайбағар, Тереңкөл, Өндіріс, Чигириновка ауылдық кеңестері кірді. 1951 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына 13 ауылдық кеңес кірді: Александровка, Алексеевка, Бөрібай, Галкин, Еленовка, Жаңаауыл, Николаевка, Ниязовка, Радужный, Тереңкөл, Өндіріс, Чигирин және Шоқтал. 1952 жылы Радужный ауылдық кеңесі таратылды. 1954 жылы Еленов ауылдық кеңесі Галкин ауылдық кеңесіне, Николаев ауылдық кеңесі Александров ауылдық кеңесіне, Ниязов ауылдық кеңесі Өндіріс ауылдық кеңесіне, Тереңкөл ауылдық кеңесі Чигирин ауылдық кеңесіне қосылды. 1956 жылы «Қарабидай» астық кеңшарының орталығында Қарабидай ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 25 қазанда Галкин ауданы таратылып, аумағы Цюрупин ауданына берілді. Дереккөздер
Михайлов ауданы

Михайлов ауданы — 1944–1957 жылдары болған Қазақ КСР Павлодар облысының әкімшілік бөлінісінің бірлігі. Орталығы — Михайловка ауылы. Тарихы Михайлов ауданы 1944 жылы 8 мамырда Өрлітөбе ауданын бөлу арқылы Павлодар облысының құрамында құрылып, Ілияс, Қазақстан, Партизан, Есқара, Ворошилов, Михайлов, Будённый, Благодатный, Ново-Кузьмин, Жамбыл, Жаңа Жұлдыз, Краснов ауылдық кеңестері берілді. 1951 жылы 1 қаңтарда аудан құрамына 12 ауылдық кеңес кірді: Благодатное, Будённый, Ворошилов, Жамбыл, Жаңа Жұлдыз, Ілияс, Есқара, Қазақстан, Красновка, Михайлов, Ново-Кузьмин және Партизан. 1954 жылы Қазақстан ауылдық кеңесі Ворошилов ауылдық кеңесіне, Будённый ауылдық кеңесі Есқара ауылдық кеңесіне, Ілияс және Благодатный ауылдық кеңестері Михайлов ауылдық кеңесіне қосылды. Жаңа Жұлдыз ауылдық кеңесі таратылды. 1957 жылы 7 қаңтарда «Озёрный» астық кеңшарының орталығында Озёрный ауылдық кеңесі, ХІХ партсъезд атындағы астық кеңшарының орталығында Алакөл ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 30 шілдеде Есқара, Ворошилов ауылдық кеңестері Ново-Кузьмин ауылдық кеңесіне, Жамбыл ауылдық кеңесі Озёрный ауылдық кеңесіне қосылды. Ново-Кузьмин ауылдық кеңесі Қазақстан ауылдық кеңесі болып өзгертілді. «Михайлов» астық кеңшарының орталығында Совхозный ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 16 тамызда Петропавл ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 25 қазанда Михайлов ауданы таратылып, аумағы Өрлітөбе ауданына берілді. Дереккөздер
Маринов ауданы

Маринов ауданы — Целиноград облысының 1973-1988 жылдары болған әкімшілік-аумақтық бірлігі. Әкімшілік орталығы — Мариновка ауылы. Тарихы Аудан Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1973 жылғы 25 желтоқсандағы Жарлығымен құрылған. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1988 жылғы 9 шілдедегі Жарлығымен Маринов ауданы таратылды. Аудан аумағы Астрахан, Атбасар, Балкашин, Макин аудандары арасында бөлінді: Ескi Қалқұтан ауылдық кеңесі Астрахан ауданына, Адыр, Мариновка, Новоалександровка ауылдық кеңестері Атбасар ауданына, Бірлік, Гвардия ауылдық кеңестері Балкашин ауданына, Журавлёв, Красноводск, Новобрат, Острогор ауылдық кеңестері Макин ауданына қосылды. Бірнеше жылдан кейін Острогор ауылдық кеңесі Макин ауданынан Астрахан ауданына қосылды. Әкімшілік бөлінісі 1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 10 ауылдық кеңес пен 23 елді мекен болған: Тұрғыны 1979 жылғы Бүкілодақтық халық санағы бойынша Маринов ауданында 22 554 адам немесе облыс халқының 2,79%-ы тұрған. Жынысына қатысты құрамында ерлер 10 839 адамды немесе 48,06%, әйелдер — 11715 адам немесе 51,94% құрады. Қала халқы болмады. Дереккөздер
Барбалар

Барбалар (берба, бариба, баргу, боргава, богунг) — Бениннің солтүстігіндегі халық. Бениндегі саны 495 мың адам. (2005), Нигерияда – 62 мың адам, Тогода – 14 мың адам. Жалпы саны 571 мың адам. Халықтың бірнеше атаулары бар. Кейбір жерлерде берба, баргу, богунг немесе бариба сияқты атауларды көруге болады. Бірақ қалай аталса да тұрмысы, мәдениеті бір. Тілі Тілі - нигер-кордофан отбасының гур тобының берба тілі. Діні Барбалар дәстүрлі нанымдарды сақтайды, шамамен 10% мұсылмандар. Тарихы Болжам бойынша, бұл халық 14-15 ғасырларда Боргу деп аталатын ерте саяси формация құрылғаннан кейін қалыптасқан. 16 ғасырда ол Бариба деп аталатын басқа ерте мемлекеттік формацияның бөлігі бола бастады. Дәл осы уақыт олардың Африкада қалыптасуының басы болып саналады. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын ауыспалы егіншілік (күріш, фонио, құмай, жүгері, жержаңғақ және т.б.). Кен орындары елді мекендердің айналасында шоғырланған. Ірі қара және ұсақ мал өсіріледі, олар тыңайған жерлерде немесе орылған егістіктерде жайылады. Қолөнерден - ағаш ою, керамика, тоқыма, кілемше тоқу дамыған. Өмір салты Билеушілердің күрделі иерархиясы болды. Тайпалық жіктелу сақталған. Дәстүрлі қоғамдық ұйым көп балалы отбасылардан тұратын ауылдық қауымдастықтарға негізделген. Туыстық есеп аналық жақтылық элементтері бар патрилинейлік болып табылады. Неке вирилокалды, яғни күйеу мен әйел күйеуінің ата-анасымен немесе оларға өте жақын тұрады. Еркектер бірден бірнеше әйел алған кезде полигиния да қолданылады. Сорорат одан да сирек кездеседі. Бұл жағдайда ер адам өзінің қарындасына үйленеді. Барбалардың тұрғын үйлері, олардың пішіні орналасқан жеріне байланысты. Мәселен, оңтүстік орман аймағында олардың пішіні дөңгелек және конус тәрізді шатыры бар. Ал солтүстікте кәдімгі шатырлы төртбұрышты үйлер бар. Бұл ерекшеліктер бір ғасырдан астам уақыт бойы жалғасып келеді және бүгінгі күнге дейін сақталған. Ерлердің киімдері әртүрлі және олардың әлеуметтік жағдайын көрсетеді. Олардың күнделікті киімдері Туру - әдетте жеңсіз туника. Дансиги- тізеге дейінгі көйлек кейде іш киім ретінде пайдаланылады. Сокото - мата белдігі бар конустық шалбар. Негізгі тағам - көкөністер (жарма, бұқтырылған ботқа) және ет. Дереккөздер
Зада Сепсекенов

{{Тұлға } { style="background: transparent" } { style="background: transparent" } }} Зада Сепсекенов (14 тамыз 1914, Жаңаталап ауылы, Зайсан уезі, Семей облысы — 17 қазан 1996, Шілікті ауылы, Зайсан ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақстан) — КСРО кеңшарлар министрлігі, Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, «Шілікті» қой өсіру кеңшарының аға бақташысы. Социалистік Еңбек Ері (1948). Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-шақырылым депутаты. Өмірбаяны 1914 жылы Семей облысы, Зайсан ауданы, Жаңаталап ауылында кедей шаруа отбасында дүниеге келген. 14 жасынан бастап батырақтықпен айналысқан. 1932 жылдан Тарбағатай ауданындағы «Шілікті» кеңшарында еңбек етті. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысқан. 8-гвардиялық атқыштар дивизиясында сапер болып қызмет еткен. Үш рет жараланып, үшінші ауыр жарақаттан кейін демобилизацияланып, еліне оралып, 1944 жылдан «Шілікті» кеңшарында аға бақташы болып жұмысын жалғастырды. 1947 жылы Зада Себсекеновтің бригадасы 50 биеден 50 құлын өсірді. Кеңшардың мемлекетке мал шаруашылығы өнімдері мен егістік дақылдарын тапсыру жоспарын орындап, мал шаруашылығының барлық түрі бойынша мал шаруашылығын дамытудың мемлекеттік жоспарын орындағаны үшін 1947 жылы мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағы Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге берілді. Кейін «Шілікті» кеңшарының жылқы шаруашылығын басқарды. Оның басқаруымен 1948 жылы жылқы фермасында 120 биеден 118 құлын өсірілді. Оның басшылығымен кеңшардың мал басы он жылда 11 есе өсіп, бір жарым мың басқа жетті. 1959 жылдан — Шілікті ауылдық кеңесі атқару комитетінің төрағасы. Тарбағатай сайлау округінен, Шығыс Қазақстан облыстық және Тарбағатай аудандық халық депутаттары кеңестерінен Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі (1951-1955) шақырылым депутаты болып сайланды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Зайсан ауданы Шілікті ауылында тұрды. 1996 жылы дүниеден өтті. Ол жергілікті ауылдық зиратқа жерленді. ;Марапаттары * Социалистік еңбек ері * Ленин ордені * 1 дәрежелі Отан соғысы ордені * Ерлігі үшін медалі * Жауынгерлік еңбегі үшін медалі * Тың жерлерді игергені үшін медалі Әдебиет * Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін]: энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Сепсекенов Зада: б. 695. * Герои Социалистического Труда — казахстанцы [Текст]. Т. 1. — Алма-Ата : Казахстан , 1969. Сілтеме * Темір Кәрімов. [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=27269 Зада Сепсекенов]. «Герои страны» сайты. * [https://imena.pushkinlibrary.kz/kz/social-hero-kz/1741-.html Сепсекенов Зада], Шығыс Қазақстан: танымал есімдер/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы Дереккөздер
Тұрабай Тұраров

{{Тұлға } { style="background: transparent" } }} Тұрабай Тұраров (1876 жылы — 1949 жылы тамыз) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы «Қызыл Жеменей» ұжымшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1949). Өмірбаяны 1876 жылы Қарақұмда көшпелі отбасында дүниеге келген. 1896 жылдан бастап батырақшылықпен айналысты. 1925 жылдан бастап байларға қарсы күрескен қазақ кедейлерінің «Кедей тобы» қоғамының қызметіне қатысты. 1929 жылы Семей облысы Зайсан ауданындағы №2 ауылда «Жаңа Тірлік» ұжымшарын (1932 жылдан бастап Қара Ертіс кеңшары) ұйымдастырушылардың бірі болды. 1939 жылдан бастап Зайсан ауданындағы «Қызыл Жеменей» кеңшарында шопан болды. Ұлы Отан соғысы жылдарында әр биеден бір төлден алуды өз мойнына алған. Кейін сол кеңшарға аға шопан болып тағайындалды. Тұрабай Тұраровтың бригадасы 1945 жылы 70 биеден 67, 1946 жылы 83 биеден 79 құлын өсірді. 1947 жылы бригада 93 биеден 92 құлын өсірді. Мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін 1947 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1948 жылы бригада 105 биеден 105 құлын алып, толық алынған төлді сақтап қалды. 1948 жылы ауыр науқастанып, бір жылдан кейін 1949 жылы тамызда қайтыс болды. ;Марапаттары * Социалистік Еңбек Ері * Ленин ордені * 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі Әдебиет * Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін]: энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Тұраров Тұрабай: б. 757. Сілтеме * Сергей Каргапольцев. [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=21886 Тұрабай Тұраров]. «Герои страны» сайтында. * [http://imena.pushkinlibrary.kz/ru/social-hero-ru/508-.html Тұраров Тұрабай], Шығыс Қазақстан: белгілі аттар/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы * [http://www.veteran-vko.kz/ru/home_front01_20.htm Тұраров Тұрабай], Шығыс Қазақстан облысының ардагерлері
Оспан Байсейітов

{{Тұлға } { style="background:transparent" } { style="background:transparent" } }} Оспан Байсейітов (1910 жылы, Жарсу ауылы — 17 қаңтар 1977) — Қазақ КСР, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, «Правда» ұжымшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1948). Өмірбаяны 1910 жылы Жарсу ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1920 жылдары Зайсан ауданындағы «Правда» ұжымшарына қызметке орналасады. Шопан болып жұмыс істеді. 1943 жылдан бастап Ұлы Отан соғысына қатысқан. Демобилизациядан кейін Қазақстанға оралып, «Азаттық» ұжымшарында жылқышы, кейін «Правда» ұжымшарында шопан қызметін жалғастырады. Аға шопан болып тағайындалды. Кейін Зайсан ауданындағы «Мичурин» кеңшарында еңбек етті. 1947 жылы Оспан Байсейітов бригадасы 74 биеден 74 құлын өсірді. Мал шаруашылығының жоғары өнімділігін алғаны үшін 1947 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ленин ордені және «Орақ пен Балға» алтын медалімен бірге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1949 жылы 80 биеден 80 құлын өсіріп, сол үшін екінші рет Ленин орденімен марапатталды. 1977 жылы көз жұмғанша «Мичурин» кеңшарында еңбек етті. ;Марапаттары * Социалистік Еңбек Ері * Ленин ордені — екі рет (23.07.1948; 22.10.1949) * Қызыл жұлдыз ордені * Ерлігі үшін медалі Әдебиет * Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с. * Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Байысқақов Т.: б. 242. Сілтеме * Сергей Каргапольцев. [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=21887 Байсейітов Оспан]. «Герои страны» сайтында. * [http://imena.pushkinlibrary.kz/en/heroes-of-socialist-labor/478-.html Байсейітов Оспан], Шығыс Қазақстан: белгілі аттар/ А.С.Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан кітапханасы
Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті

Қазақстан КП Павлодар облыстық комитеті — Қазақстан КП Павлодар облыстық партия ұйымының басқару органы (1938-1991). Павлодар облысы 1938 жылы 15 қаңтарда Қазақ КСР құрамында Шығыс Қазақстан облысының құрамынан құрылды. Орталығы — Павлодар қ. 1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Көкшетау, Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды. Қазақстан КП Павлодар облыстық комитетінің бірінші хатшылары ;СТАЛИННЫҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 жж.) * 02-06.1938 Александр Онишин * 06.1938-1939 Сайдахмет Ысқақов * 1939—1940 Георгий Колмогоров * 1940—1941 Анатолий Мойсеев * 1941—1943 Михаил Арменков * 1943—1944 Джек Кулитов * 1944—1950 Иван Ивандаев * 1950—1954 Михаил Золотухин ;ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 жж.) * 02.1954-1957 Иван Афонов * 04.1957-03.1961 Семен Елагин * 03.1961-1962 Василий Шишонков * 12.1962-1963 Иван Слажнев * 1963-12.1964 (ауылдық) Иван Слажнев ;БРЕЖНЕВТІҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 жж.) * 12.1964-1965 Иван Слажнев * 1965—1975 Иван Буров * 12.1975-01.1982 Борис Исаев * 01.1982-22.10.1988 Петр Ерпилов ;ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 ж.) * 22.10.1988-6.01.1991 Юрий Мещеряков * 01.1991-09.1991 Борис Исаев Тағы қараңыз * Облыс әкімі Әдебиет * РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.
JFK

«» — Оливер Стоунның 1991 жылы түсірген процедуралық драмасы. Президент Кеннедидің өлімінің зерттелуі жайындағы бұл фильм екі кітаптың негізінде түсірілген: Джим Гаррисонның «Өлтіргендердің ізімен» (On the Trail of the Assassins) және Джим Маррстың «Айқаспалы атыс: Кеннедиді өлтірген қаскүнемдік» (Crossfire: The Plot That Killed Kennedy). Кей елдерде фильм атауы «Далластағы атыс» деген түсініктемемен бірге беріледі. Сюжеті Президенттің өлімі жайында суық хабар жетісімен прокурор Джим Гаррисон бұл қылмыстың шешілуіне жанталасарлық үлес қосумен әлек болады. Бірнеше күннен кейін негізгі күдікті Ли Харви Освальд та қастандықпен өлтіріледі. Прокурор сонымен байланыста болған Дэвид Ферриден жауап алуға тырысады және оны Федералдық тергеу бюросына тапсырады. Бірақ олар бұл адамды жібереді. Енді Джим Гаррисон өз тергеуін өзі жалғастырады. Рөлдерде * Кевин Костнер — аймақтық прокурор Джим Гаррисон * Сисси Спейсек — әйелі Лиз Гаррисон * Майкл Рукер — Билл Бруссард * Томми Ли Джонс — Клэй Шоу * Джо Пеши — Дэвид Ферри * Гэри Олдман — Ли Харви Освальд * Джей Сандерс — Лу Айвон * Лори Меткалф — Сьюзи Кокс * Шон Стоун — Джаспер Гаррисон * Кевин Бэйкон — Уилли О’Киф * Брайан Дойл-Мюррэй — Джек Руби * Джек Леммон — детектив Джек Мартин * Эдвард Аснер — детектив Гай Баннистер * Дональд Сазерленд — полковник Икс * Джон Кэнди — адвокат Дин Эндрюс * Джим Гаррисон — АҚШ жоғарғы соты Эрл Уоррен * Винсент Д’Онофрио — Билл Ньюман * Уэйн Найт — Нума Бартел * Беата Позняк — Марина Освальд * Стив Рид — Джон Кеннеди * Джоди Фарбер — Джеки Кеннеди * Уолтер Маттау — сенатор Расселл Б. Лонг * Мартин Шин — фильмнің басындағы кадрдан тыс дауыс Марапаттары Рейтингі «Rotten Tomatoes» сайтындағы сауалнамаға қатысқандардың 84 пайызы фильмді жақсы деп бағалады. Алайда The New York Times, The Washington Post сияқты басылымдар өз рецензияларында режиссерлік көзқарасты қолдамады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Парклэнд
Бари (Африка)

Бари — негізінен Суданда, Джуба маңындағы Ніл жағасында тұратын халық. Жалпы саны 690 мың адам. Суданда шамамен 450 мың, Угандада 50 мың, Конго Демократиялық Республикасында 20 мың адам тұрады. Тілі Бари тілі - нилот тілдеріне жатады. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер, көпшілігі христиандар Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, маниок, жержаңғақ). Ірі қара мал шаруашылығы (зебу, қой, ешкі) қосалқы маңызға ие (бұрын басым болған). Олар құс өсірумен де айналысады. Дәстүрлі қолөнері: теріні алғашқы өңдеу, ағаштан, сүйектен ыдыс жасау, қамыстан тоқу. Ата-бабалардың ойылған ағаш мүсіндері (басқа нилоттардан айырмашылығы) тән. Өмір салты Тайпалық жіктелу сақталған, туыстық есеп патрилинейлік. Неке вирилокалды. Көп әйел алу жиі кездеседі (полигамия). Елді мекендер шағын, шоғырланып орналасқан. Аулалары аласа саман қоршаумен қоршалған, жақтауы бұтақтардан тоқылған және саз, көң қоспасымен сыланған дөңгелек қосалқы құрылыстар, астықтың бүлінуіне жол бермейтін тас немесе ағаш едені бар астық қоймасы және мал қоршаулары бар. Ер адамдар киім кимеген, денелерін қызыл бояумен бояған. Әйелдер өсімдік талшықтарынан жасалған қысқа белдемше киген. Қазіргі уақытта Бари еркектері былғарыдан, өсімдік талшығынан немесе матадан жасалған денені орайтын мата, немесе еуропалық шалбар, жейде киеді, әйелдер - ұзын көйлектер киіп, әшекей бұйымдар - темір және мыс білезіктер, сақиналар, шаш қыстырғыштар, тұмарлар пайдаланады. Негізгі тағамдары әртүрлі дәнді дақылдардан, көкөністерден, қуырылған жаңғақтардан, жемістерден және сүт тағамдарынан тұрады, етті сирек жейді. Дереккөздер
Камару Усман

Камарудин Усман (; 11 мамыр, 1987 жылы туған) - UFC құрамында айқасатын нигерия-америкалық аралас жекпе-жек жауынгері. The Ultimate Fighter 21 жауынгерлік реалити-шоуының жеңімпазы. UFC орта салмағының бұрынғы чемпионы. Салмақ дәрежесіне қарамастан (ағылш. pound-for-pound) ең үздік жауынгерлер арасында ресми UFC рейтингінде 5-ші орында . Бүгінгі таңда UFC жартылай орта салмағының ресми рейтингісінде 1-ші орында. Өмірбаяны Камару Усман 1987 жылы 11 мамырда Нигерияның Аучи қаласында дүниеге келген. Сегіз жасында ол ата-анасымен бірге АҚШ-қа біржола көшіп кетті. Орта мектепте оқып жүргенде күреспен дендеп айналысқан, мектепішілік түрлі жарыстарда барлығы 53 жеңіске жетіп, үш рет жеңіліске ұшыраған. Университетке түсіп, студенттік жарыстарда күресуді жалғастырды, үш рет жалпы американдық спортшы мәртебесін алды, 2010 жылы Ұлттық Колледж Атлетикалық Ассоциациясының екінші дивизионының чемпионы болды . Мансабы Кәсіби мансаптың басталуы Ол 2012 жылдың қараша айында кәсіпқой аралас жекпе-жегіндегі дебютін жасап, екінші раундта қарсыласын техникалық нокаутпен жеңді. Ол АҚШ-тың әртүрлі шағын промоушендерінде айқасты, 2014 жылы ол Legacy FC турнирлерінде үш жеңіске жетті, соның ішінде өте күшті жауынгер Маркус Хиксті жеңді. The Ultimate Fighter 2015 жылы Усман бес жеңісімен және рекордында бір ғана жеңіліспен әйгілі The Ultimate Fighter жекпе-жек реалити-шоуының 21-ші маусымының қатысушысы болды - осы маусым Флоридадағы екі ең үлкен жаттығу залы American Top Team және Blackzilians арасындағы тартысқа негізделді. Блэкзилиялықтардың мүшесі ретінде Усман ширек финалда Майкл Грейвстен сәтті өтіп, оны көпшілік шешімімен жеңді , содан кейін жартылай финалда WSOF жартылай орта салмақтағы бұрынғы чемпионы Стив Карлды бірауыздан шешіммен жеңді . Ақырында, Лас-Вегастағы финалдық турнирде ол Хардер Хасанмен шешуші жекпе-жекте кездесті - екінші раундта оны қолмен «үшбұрыш» тәсіліне түсіріп, берілуге мәжбүр етті. Осылайша, ол TUF жеңімпазы атанды және сонымен бірге кешті үздік көрсеткені үшін бонус алды . Жекпе-жек бойынша соңғы чемпионат TUF шоуындағы сәтті өнерінің арқасында Камару Усман Ultimate Fighting Championship әлемдегі ең ірі жекпе-жек ұйымымен келісімшартқа отыру мүмкіндігіне ие болды. Сол 2015 жылы ол ағылшындық Леон Едварсқа қарсы жекпе-жек өткізіп, оны бірауыздан шешіммен жеңді. 2016 және 2017 жылдары Александр Яковлев, Варли Алвис, Шон Стрикленд, Серхио Морайс сияқты атақты жауынгерлерді жеңді. Титулдары мен жетістіктер * Жекпе-жек бойынша соңғы чемпионат ** Орта салмақтағы UFC чемпионы (бір рет, бұрынғы) ** Бес сәтті титулды қорғау ** The Ultimate Fighter 21 шоуының жеңімпазы ** Түнгі сыйлығының лауреаты (бес рет) Хадер Хасан, Рафаэль дос Анжус, Гилберт Бернс, Хорхе Масвидал және Колби Ковингтонға қарсы қойылымы ** «Түнгі жекпе-жек» жүлдесінің иегері (бір рет) Колби Ковингтонға қарсы ** Орта салмақтағы UFC тарихындағы 15 жеңісімен ең ұзақ жеңіс сериясы * MMAjunkie.com ** 2019 жылғы айдың жекпе-жегі (желтоқсан) Колби Ковингтонға қарсы ** 2021 жылғы айдың жекпе-жегі (ақпан) Гилберт Бернске қарсы ** 2021 жылғы ай нокауты (сәуір) Хорхе Масвидалға қарсы ** 2021 үздік аралас жекпе-жек әртісі (ММА) Дереккөздер
Баса (халық)

Баса (коко, мвеле) - Камерундағы банту халықтарының тобы. Жалпы саны 130 мың адам. Олар Санага өзенінің орта ағысының бойында тұрады. Тілі Тілі - банту тілдері, басаа тілі Диалектілері: солтүстік коко немесе солтүстік бакоко, оңтүстік коко немесе оңтүстік бакоко, мбене. Діні Бастардың көпшілігі христиандар (католиктер мен протестанттар), кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды сақтайды. Кәсібі Негізгі кәсіптері — қолмен атқарылатын егіншілік (тары-элеусин, жержаңғақ, жүгері, маниок, ямс, бұршақ дақылдары), майлы пальма өсіріледі. Ер адамдар даланы орманнан тазартады. Әйелдер дән сеуіп, егін жинайды. Қалаларға көші-қон дамуда. Дәстүрлі қолөнерден - ағаштан ою (ыдыс-аяқ, жиһаз, маскалар), геометриялық ою-өрнектері бар қызыл және қоңыр керамика жасау дамыған. Өмір салты Тайпалық жіктелу сақталған, туыстық есеп патрилинейлік. Басалардың көпшілігі шашыраңқы орналасқан ауылдарда тұрады. Қаңқасын пальма бұтақтары мен жапырақтары жауып тұратын төртбұрышты тұрғын үйлер басым. Қабырғалары ағаштан немесе саздан жасалған, жақтаулы. Дәстүрлі киімдері – денені орайтын мата, белдік және зергерлік бұйымдар, мақта матадан тігілген заманауи еуропалық киімдер де жиі кездеседі. Тағамның негізі - өсімдік тектес (тарыдан жасалған ботқа, көкөністер, жемістер). Балықтан жасалған тағамдар да кең тараған. Дереккөздер
Сарықамыс каналы

Сарықамыс каналы – Шідерті алабындағы су жүйесі. Географиялық орнығ сипаты Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағымен ағады. Ұзындығы шамамен 70 км-дей. Бастауын Шідерті каналының (Үлкен Бетқұдық жайлауынан батыста) сол жағалауынан алып, Шүрексор (Шөрексор) көліне құяды. Сарықамыс ауылынан төменде канал Көкөзек деп аталады. Көкөзектің суы жазда қарасуларға бөлініп қалады. Каналдың суымен маңындағы елді мекендердің егістігі мен шабындығы суғарылады жəне суландырылады. Дереккөздер
Сарыой каналы

Сарыой каналы – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы Қособа ауылы аумағында орналасқан. Гидрологиялық сипаты Ұзындығы 39,5 км. Өлеңті көлтабанды суландыру жүйесінен 2 м 3 /с су алынып, Қособа ауылының 21,9 мың га жайылым жерін суландырады. Дереккөздер
Сәмбет каналы

Сәмбет каналы – Талас өзені бойындағы суғару-суландыру жүйесі. Географиялық орны Жамбыл облысы Байзақ ауданы жерімен ағады. Каналдың ұзындығы 26,5 км. Бірнеше гидротехникалық құрылысы салынған су жүйесі ауданның 2,2 мың га егістігі мен шабындығын суғарады жəне суландырады. Дереккөздер
Ташкент уезі

Ташкент уезі — Ресей империясындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Сырдария облысының оңтүстік-шығыс бөлігін алып, оңтүстігінде Самарқан және Ферғана облыстарымен шектесті. Ояздағы орыс отарлауы біршама табысқа жетті: 1895 жылы 3 408 тұрғыны бар 10 орыс ауылы және 21 525 десе (десятина) жер телімі болды. Ташкент оязының оңтүстік бөлігі 1895 жылы Ташкент қаласында аяқталып, алайда Шымкент пен Орынборға дейін жалғастыру жоспары болған Орта Азия теміржолының солтүстік шеті арқылы кесілетін. Жер бедері Ташкент уезі жер бедеріне қарай екі бөлікке бөлуге болады: солтүстік-шығыс, үлкен — биіктік және оңтүстік-батыс, кішірек — жазық. Уездің таулы бөлігі солтүстікте Талас Алатауымен бүйіртіректер, жоталар мен қыраттарды құрайтын Тәңір тауының орталық қатпарының батыс шетімен шектелген, ал оңтүстік-шығысында Шоқал тауларымен Сырдарияның өзіне дерлік жетіп, осындағы далада жоғалады. Шомбал таужыныстарынан тұратын тау шыңдары кей жерлерде 10-12 мың футқа дейін, ал Шыршық өзенінің жоғарғы ағысында 16 мың футқа дейін көтеріліп, көптеген мұздықтар мен мәңгілік қарлармен жамылады. Уездің жазық бөлігі — кең, орманды және шаң-топырақты саздармен көмкерілген кеңістік терең шығанақ түрінде тауларға жаншылып, Сырдың оң жақ тармақтары Шыршық, Ангрен және Келес аңғарларын құрайды. Сулары Дереккөздер