Нестеров атындағы Башқұрт өнер мұражайы

Нестеров атындағы Башқұрт өнер мұражайы — Уфадағы өнер мұражайы, Башқұртстан, Ресей. 1919 жылы 5 қаңтарда құрылған. Мұражайға орыс суретшісі, Уфа қаласының тумасы Михаил Нестеровтың есімі берілді. Тарихы М.В.Нестеров атындағы Башқұрт мемлекеттік өнер мұражайы Уфадағы адам ең көп келетін мұражайлардың бірі болып табылады. 1919 жылы 7 қарашада Уфадағы губерниялық революциялық комитет арнайы қаулымен қалада Октябрь революциясы атындағы Пролетар өнер мұражайының негізін қалады. Ал Аксаковтың халық үйі әлі аяқталмағандықтан, мұражайдың орны ретінде ағаш саудагері М.А.Лаптевтің үйі таңдалды. Мұражай 1920 жылдың қаңтарында жұртшылық үшін ашылды. Мұражайдың негізгі коллекциялары 1930 жылдары қалыптасты. Сол жылдары мұражай тіпті Ресейдің шығысындағы ежелгі орыс өнері коллекцияларының көрмесін ұйымдастырды. Бұл топтаманың ең құнды жәдігерлері ретінде 1921 жылы Мемлекеттік мұражай қоры арқылы мұражайға келіп түскен 16 ғасырдағы Құдай Ана мен Иоанн Предтеча иконалары, сонымен қатар Симон Ушаков жасаған бірегей иконкалар болды. Михаил Васильевич Нестеров өмірінің соңғы күндеріне дейін туған қаласындағы мұражайдың қажеттіліктерімен айналысуды тоқтатқан емес. Оның күш-жігерінің арқасында 1929 жылы Ресей мұражайынан Уфаға бірқатар атақты картиналар, соның ішінде орыс кескіндемесінің інжу-маржандарының бірі – Айвазовскийдің «Венециядағы түн» картинасы берілді. 1954 жылы Башқұрт мемлекеттік өнер мұражайына оның негізін қалаушы М.В.Нестеровтың есімі берілді. Мұражай қызметкерлерінің күш-жігерімен бүгінде мұражайда Нестеровтың 108 картинасы орналасқан. Нестеровтың шығармашылығына арналған көрмеде картиналардың көпшілігі 1919 жылға дейін салынған оның жұмысының ерте кезеңіне жатады, бірақ мұражайда кейінгі жұмыстар да бар. 1929 жылдан – Башқұрт мемлекеттік өнер мұражайы, 1954 жылдан – М.В.Нестеров атындағы Башқұрт мемлекеттік өнер мұражайы, 1994 жылдан – М.В.Нестеров атындағы Башқұртстан Республикасының Мемлекеттік өнер мұражайы, 1998 жылдан – М.В.Нестеров атындағы Башқұрт мемлекеттік өнер мұражайы. Театр ғимараты Мұражай 1913 жылы «модерн» стилінде Самара сәулетшісі А.А.Щербачев салған бұрынғы ағаш саудагері М.А.Лаптеваның үйін алып жатыр. Ғимарат қаланың тарихи бөлігінде орналасқан. Бұрынғы бақтың аумағымен бірге ол 20 ғасырдың басындағы ресейлік кешеннің үлгісін көрсетеді. Тарихи ғимарат 7 бір қабатты бөлмеден (залдан) тұрады, оң жағында екі қабатты қосалқы бөлмелер (қазіргі кеңселер) бар, олардың биіктігі залдардың бір қабатты деңгейінен ерекшеленеді. Үйдің жанындағы екі қабатты кірпіш ғимаратта 1986 жылы салынған қойма және шеберханалар орналасқан. Ғимарат пен қосымша құрылыс фойе және екі көрме залын біріктіреді. *Мұражай аумағының жалпы ауданы — 0,4 га, *Мұражайдың жалпы ауданы - 1517,3 шаршы метр, *Экспозициялық ауданы - 359,1 шаршы метр, *Қор ауданы — 460,3 шаршы метр. Мұражай экспозициялары «Өз жерлестерінің көркемдік тәрбиесін ілгерілетуді» қалаған суретші туған қаласына ХIХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басындағы орыс кескіндеме және графика жинағын сыйға тартты. 102 жұмыс, оның ішінде И.Е.Репина, И.И.Шишкин, Н.А.Ярошенко, В.Д.Поленов, В.Е.Маковский, И.И.Левитан, К.А.Коровин, А.Я.Головин, А.Н.Бенуа, Н.К.Рерих және басқа да танымал суретшілердің туындылары бар. Сыйлық ерекше құнды болды, өйткені оған өзі жасағап сиға тартқан 30 жұмыс: портреттер, пейзаждар, жанрлық композициялар кірді. Мұражай коллекциясында «орыс футуризмінің атасы» Давид Давидович Бурликтің (1882–1967) бірегей картиналар жинағы бар. 1915–1918 жылдар, суретшінің Башқұрт елінде өмір сүрген кезеңіне жататын 37 жұмысы (портреттер, пейзаждар, натюрморттар, куб-футуристік композициялар) бар. Саны мен сапасы жағынан бұл Ресейдегі Бурлик шығармаларының ең үлкен мұражай жинағы. Ескі орыс өнерінің коллекциясы ХV–ХVII ғасырлардың соңындағы Мәскеу және Новгород иконографиялық мектептерінің бірегей ескерткіштері, ХVI ғасырдың Солтүстік хаттары, ХVIII ғасырдың аяғындағы Палех хаттары, ХІІ–ХІХ ғасырлардағы мыс құйылған шіркеу пластикасы және ХVIII–ХІХ ғасырлардағы шіркеу күмісі бар. ХVIII – ХХ ғасырлардағы орыс өнерінің жинағы әрқайсысы дербес құндылыққа ие және тұтас хронологиялық кезең контекстінде органикалық мәдени-тарихи буын болып табылатын бірқатар жинақтардан тұрады. ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы орыс өнерінің коллекциясы — М.В.Нестеровтың сыйы және 1920-1930 жылдардағы Н.Н.Ге, В.Г.Перов, Г.М.Хруслов, А.К.Саврасов, И.П.Стефановский, А.И.Куинджи, И.Е.Репин, В.И.Суриков, В.Е.Маковский, В.В.Верещагин, Ф.А.Рубо, С.В.Иванов, С.А.Виноградов, П.П.Похитонов, И.С.Остроухов, Н.А.Касаткина т.б. суретшілер туындылары. ХVI–ХІХ ғасырлардағы Батыс Еуропа өнерінің коллекциясында — Ф.Вауверманның кескіндемесі, Дж.-П.Паннини, Д.Каналетто, Н.Пуссин, Ф.Жерар, Ж.Верне, Н.Ланкре, Л.Бакхейзен, А.Сторк, А.Бегейн және басқалар, ХV-ХІХ ғасырлардағы гравюралар жинағы кіреді. Башқұртстанның бейнелеу және сәндік өнерінің коллекциясында ХVIII-ХХ ғасыр басындағы башқұрттардың тоқу, кестелеу, ағаш ою, зергерлік бұйымдары мен костюмдерінің, ХХ–ХХI ғасырдың басындағы кескіндеме, графика, мүсін, керамика, тоқыма өнерінің бірегей үлгілері бар. Мұражай қорындағы сақтау бірліктерінің жалпы саны 12 000-нан астам жәдігерді құрайды. Мұражай бөлімшелері Михаил Нестеров атындағы Башқұрт мемлекеттік өнер мұражайы бірегей коллекциялардың сақтаушысы ғана емес, сонымен қатар оларды ғылыми өңдеу орталығы болып табылады. Мұражай қызметінің басым бағыттарының бірі — Башқұртстанның қалалары мен облыстарында орыс және ұлттық бейнелеу өнерінің тарихын ғылыми түрде насихаттау. Оны іс жүзінде жүзеге асыру үшін қалалық және ауылдық көркем галереялар түріндегі мұражай филиалдарының тұтас желісі құрылды. Барлығы сегіз филиалы бар: Белорецк көркемсурет галереясы (Белорецк), Воскресенская сурет галереясы (Воскресенское ауылы, Мелеуз ауданы), Ишимбай сурет галереясы (Ишимбай), «Эрмитаж» сурет галереясы (Миякин ауданы, Киргиз-Мияки ауылы), «Мирас» сурет галереясы (Нефтекамск), (Уфа), Салават сурет галереясы (Салават), Стерлитамак сурет галереясы (Стерлитамак). Галерея Дереккөздер