kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қазақстан — Нидерланд қатынастары

Қазақстан — Нидерланд қатынастары — Қазақстан мен Нидерланд арасындағы екіжақты қатынастарға жатады. Нидерландның Астанада елшілігі бар. Қазақстанның Гаагада елшілігі бар. Тарихы 1992 жылы 10 қыркүйек дипломатиялық қарым-қатынастың орнауы. 2000 жылы 20 желтоқсан Атырау қаласында Нидерландтың Құрметті консулдігінің ашылуы. 2002 жылы Қазақстан Республикасында Нидерланд Елшілігінің ашылуы. 2002 жылғы 27–28 қарашада Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Нидерланд Корольдігіне мемлекеттік сапар жасады. Сапар барысында ол Нидерланд Королевасы Беатрикспен, Премьер-министр Ян Петер Балкенендемен, сондай-ақ Сенат төрағасы Геррит Бракс және Өкілдер Палатасының спикері Франс Вейсгласпен кездесті. Президент сонымен бірге Нидерландта жұмыс істейтін жетекші компаниялардың өкілдерімен жұмыс таңғы асына қатысты, «Қазақстан: инвестициялар мен сауда үшін тартымды нарық» атты бизнес-форумға қатысып, сүт фермасына барды. 2003 жылы 17 маусым Амстердам қаласында Бас консулдықтың ашылуы. 2005 жылы 18 ақпан Амстердам қаласында Бас консулдық ҚР Нидерландтағы Дипломатиялық миссиясы болып ауыстырылды. 2019 жылы қазанынан бастап, Нидерланд Корольдігінің ҚР Елшісі болып Андре Карстенс тағайындалды (2019 жылы 11 қарашада ҚР Президентіне Сенім грамотасын табыс етті). 2020 жылы 30 қыркүйекте ҚР Нидерланд Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі болып Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев тағайындалды. Экономикалық қатынастар Екі ел арасында ауыл шаруашылығы, мұнай өнеркәсібі, химия өнеркәсібі және машина жасауда айтарлықтай сауда көлемі бар. Нидерланд Қазақстанға тікелей шетелдік инвестициялардың ең ірі көзі болып табылады. 1991 жылдан 2019 жылға дейін Нидерланддан Қазақстанға 90,4 миллиард доллар сомасына тікелей шетелдік инвестициялар жіберілді. Голландиялық компаниялар 2019 жылы Қазақстан экономикасына 7 7,3 млрд инвестициялады, бұл биылғы жылы тікелей шетелдік инвестициялардың жалпы көлемінің 30,2% құрады және Орталық Азия еліндегі ірі инвесторлар болып қала береді. 2002 жылы қол қойылған екіжақты инвестициялық шарт тікелей шетелдік инвестициялар мен сауданы ынталандыратындай тиісті инвестициялар мен капиталды әділ өңдеу үшін негіздеме белгілейді. Саяси қарым-қатынас Жоғары деңгейдегі байланыстар: ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Н.Ә.Назарбаев Нидерланда 2 мәрте болды (бірінші рет - 2002 ж. Беатрикс патшайымның шақыруымен ресми сапармен, 2015 жылы Нидерланд премьер-Министрі Марк Рютте Нұрсұлтан Назарбаевпен Астанада кездесіп, Еуропалық Одақ пен Қазақстан арасындағы Кеңейтілген әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімді растады. Дереккөздер
Қазақстан — Польша қатынастары

Қазақстан — Польша қатынастары — Қазақстан Республикасы мен Польша Республикасы арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Қазақстанның Варшавада елшілігі бар, сондай-ақ Польшаның Астанада елшілігі бар. Елдер Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының мүшелері болып табылады. Тарихы Польша мен Қазақстанның өзара қарым-қатынасы этникалық поляктардың Қазақ КСР аумағына, КСРО-ға жаппай жер аударылуынан басталады. Польша мен Қазақстан 1992 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты. Сапарлар ҚР Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Польшаға үш рет сапармен барды (ресми сапарлар 1997 ж. қарашада, 2002 ж. мамырда, мемлекеттік сапар – 2016 ж. 23 тамызда). Польша Президенттері Қазақстанға үш рет сапармен барды (ресми сапарлар – Александр Квасьневский 1999 ж. қазанда, Лех Качиньский 2007 ж. наурызда және мемлекеттік – Анджей Дуда 2017 ж. 6-8 қыркүйек). Польша президенті Анджей Дуда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевты Польшада 2016 жылы Поляк-Қазақстан экономикалық форумында қабылдады. Поляк президенттері Квасьневский мен Качинский Қазақстанға тиісінше 1999 және 2007 жылдары келді. Экономикалық қатынастар 2014 жылы елдер арасындағы тауар айналымы 2,2 миллион АҚШ долларынан асты. Қазақстанда Қазақстанға шамамен 130 миллион доллар инвестиция салған 200-ден астам поляк кәсіпорны бар. Екі елдің сыртқы сауда агенттіктері кәсіпорындар арасында коммерциялық байланыстар орнату үшін үкіметаралық Польша-Қазақстан экономикалық ынтымақтастық комиссиясын құрды. Көлік қатынасы Поляк LOT авиакомпаниялары Варшава мен Астана арасында ұшады. Қазақстанның Польшадағы елшілері # И. Тутеволь (1999-2000) # Т. Айтмұхамбетов (2000-01) # Қ. Жигалов (2000-03) # Т. Сүлейменов (2003-05) # А. Волков (2005-12) # Е. Өтембаев (2012-2016 жыл) # А. Әбибуллаев (05.2016-02.2017) # М. Баймұхан 7 маусым, 2017 Польшаның Қазақстандағы елшілері # Селим Хазбиевич (пол. Selim Chazbijewicz) (2017—қазіргі уақыт); # Мачей Ланг (пол. Maciej Lang) (2015—2016); # Яцек Ключковский (пол. Jacek Kluczkowski) (2011—2015); # Павел Чепляк (пол. Paweł Cieplak) (2007—2010); # Владислав Соколовский (пол. Władysław Sokołowski) (2004—2007); # Здислав Новицкий (пол. Zdzisław Nowicki) (2000—2004); # Марек Гавенцкий (пол. Marek Gawęcki) (1994—2000). Дереккөздер
UzAutoMotors

UzAutoMotors (1996-2008), UzDaewooAuto (2008-2019), GM Uzbekistan – Оңтүстік Кореяның Daewoo және Өзбекстанның UzAvtoSanoat компанияларының жылдық қуаттылығы 200 мың автомобильді құрайды. Қазақстанда және Әзірбайжанда өндірістік филиалдары бар. 2021 және 2022 жылдары Қазақстан автокөлік сату бойынша абсолютті көшбасшы болып табылады. Бұған дейін ол ішінара General Motors-қа тиесілі болды және оны 2019 жылы Өзбекстан үкіметі сатып алып, UzAuto Motors атауын өзгертті. 2023 жылдың ақпан айына дейін компания Ташкент қор биржасында IPO өткізді. Дереккөздер
Испания — Қазақстан қатынастары

Испания — Қазақстан қатынастары — Қазақстан мен Испания арасындағы екіжақты қатынастарға жатады. Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымыны ң мүшелері. Тарихы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан 1991 жылғы желтоқсанда тәуелсіз мемлекет болды. 1992 жылы 11 ақпанда Қазақстан мен Испания дипломатиялық қатынастар орнатты. 1999 жылы Испания 2006 жылы елшілікті Астанаға көшірмес бұрын бұрынғы ел астанасында тұрақты елшілік ашты. Сол жылы Қазақстан Мадридте тұрақты елшілік ашты. Дипломатиялық қатынастар алғашқы орнатылғаннан бері екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы сияқты көпұлтты форумдарда тығыз жұмыс істеді. 2017 жылы Испания Астанада өткен EXPO 2017 көрмесіне қатысты. Жоғары деңгейдегі сапарлар Қазақстаннан Испанияға дейінгі жоғары деңгей * Президент Нұрсұлтан Назарбаев (2008, 2013) Испаниядан Қазақстанға дейінгі жоғары деңгей * Король Хуан Карлос I (2007) * Премьер-министр Хосе Луис Родригес Сапатеро (2011) * Премьер-министр Мариано Рахой (2013) Келісім 1992 жылдан бастап екі ел де бірнеше екіжақты келісімдерге қол қойды, мысалы, Инвестицияларды өзара ынталандыру және қорғау туралы келісім (1995); экономикалық және өнеркәсіптік ынтымақтастық туралы келісім (1997); мәдени, білім беру және ғылыми ынтымақтастық туралы келісім (1997); Испанияны тұрақтандыру үшін жабдықтар мен әскери персоналды Қазақстан аумағы арқылы тасымалдау туралы келісім және қалпына келтіру Ауғанстанда (2009); дипломатиялық төлқұжат иелеріне визаны алып тастау туралы келісім (2009); туризм саласындағы ынтымақтастық туралы келісім (2009); Экстрадициялау туралы келісім (2012) және әскери ынтымақтастық туралы келісім (2013). Сауда 2015 жылы Қазақстан мен Испания арасындағы тауар айналымы 1,3 миллиард еуроны құрады. Қазақстанның Испанияға экспортының негізгі баптары: жанар-жағармай материалдары, мыс негізіндегі бұйымдар, бейорганикалық химия өнімдері, болаттан жасалған бұйымдар және электр жабдықтары болып табылады. Испанияның Қазақстанға негізгі экспорты: көлік құралдары, аэронавигациялық жабдықтар, Құрылыс жабдықтары, киім және аяқ киім болып табылады. Қазақстанда Obrascón huarte Lain, Repsol, Talgo және Zara сияқты бірнеше испандық Трансұлттық компаниялар жұмыс істейді. Дипломатия * Қазақстанның Мадридте елшілігі және Барселонада консулдығы бар. * Испанияның Астанада елшілігі бар. Дереккөздер
Сантомеліктер

Сантомеліктер (тонгаш) — жалпы саны 120 мың адам болатын Сан-Томе және Принсипи Республикасының негізгі халқы. Тілі Олар португал және банту тілдерінен шыққан лингва сантоме тілінде сөйлейді. Португал тілі де кеңінен таралған. Діні Дінге сенушілер: католиктер, кейбіреулері сүнниттік мұсылмандар және дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Тарихы Туысқан креолдармен бірге Пагалу аралдары (аннобондықтар немесе тонгаштар) 17-18 ғасырларда бір-бірімен және еуропалықтармен араласқан банту тілінде сөйлейтін халықтардың (овимбунду, мбунду, конго, фанг) ұрпақтарынан пайда болды (негізінен португалдар, сондай-ақ француздар мен голландтар) Кәсібі Олар саудамен, балық аулаумен, бау-бақшамен, мал шаруашылығымен айналысады. Шошқа, ешкі, тауық өсіреді. Өмір салты Құрылымының негізінде моногамдық шағын отбасылар бар. Неке қонысы вирилокалды. Туыстық шот патрилинейлік болып табылады. Дереккөздер
Аустралия — Қазақстан қатынастары

Аустралия — Қазақстан қатынастары — Аустралия мен Қазақстан арасында халықаралық қатынастар . Екі ел де 1992 жылы 22 маусымда дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Аустралия Қазақстанда Ресейдің Мәскеудегі елшілігінде аккредиттелген. Қазақстан Аустралияда Сингапурдағы елшілікте аккредиттелген және Сиднейде Бас консулдығы бар. Саяси байланыс Аустралия 1991 жылы Қазақстанның тәуелсіздігін мойындаған Океаниядағы Жаңа Зеландиядан кейінгі екінші ел. Алматыда Аустралия елшілігі 1995 жылы ашылды, бірақ 1999 жылы бюджеттік шектеулерге байланысты жабылды. Қазақстанның Аустралиядағы елшісі Сингапурда тұрақты тұрады. 2015 жылы Қазақстан Сиднейде Бас консулдығын ашты. Дипломатиялық қатынастар 1992 жылы 22 маусымда орнады. Аустралия елшілігі Қазақстан Республикасында 1995 жылдан 1999 жылға дейін жұмыс істеді. 1996 жылдан 2003 жылға дейін Қазақстан Республикасының Аустралиядағы консулдығы жұмыс істеді. 2009 жылғы қарашадан бастап Батыс Аустралия штатының Перт қ. Қазақстан Республикасының Құрметті Консулы, Джейсон Стирбинскис, «Drake Resources» компаниясының басқарушы директоры. 2014 жылғы 6 тамыздан бастап Қазақстан Республикасының Мельбурндағы Құрметті консулы «Australasia Pacific Pty Ltd» компаниясының Президенті Эндрю Фернихоу болды. 2014 жылғы 18 қарашада Сидней қаласында Қазақстан Республикасының Бас консулдығының ашылуы туралы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына қол қойылды. 2019 жылғы 26 мамырынан бастап Қазақстан Республикасының Сидней қаласындағы Бас консулы Марат Қалижанов болып табылады. 2019 жылдың 28 маусымынан бастап Аустралияның Ресей Федерациясындағы және Қазақстандағы елшісі қызметін қоса атқаратын Грэм Михан (Graeme Meehan). 2020 жылдың 22 мамырынан бастап Қазақстан Республикасының Сингапур Республикасындағы және Аустралиядағы елшісі қызметін қоса атқаратын Аркен Арыстанов. 2020 жылғы 28 қазанда Қазақстан Республикасының Сингапур Республикасындағы және Аустралиядағы елшісі қызметін қоса атқаратын Аркен Арыстанов Аустралияның Генерал-губернаторы Дэвид Херлейге сенім грамоталарын тапсырды. Аустралия мен Қазақстан арасында жоғары деңгейде бірқатар сапарлар болды. Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі Сергей Терещенко 1993 жылы Аустралияда болды. Аустралия Генерал-губернаторы Билл Хейден 1994 жылы Қазақстанға, ал Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 1996 жылы Аустралияға барды. 2010 жылы Аустралияның Сыртқы істер министрі Кевин Радд Қазақстан ұйымға төрағалық еткен уақытта өткен ЕҚЫҰ Саммитіне қатысу үшін Астанаға барды. Сыртқы істер министрі Радд Астанада ИЫҰ Сыртқы істер министрлерінің кездесуіне қатысу үшін 2011 жылғы маусымда Қазақстанға тағы да барды. Экономикалық байланыс Қазақстан Аустралияның Орталық Азиядағы жетекші сауда серіктесі болып табылады. Екі ел де 2004 жылы 2 маусымда ратификацияланған экономикалық және сауда ынтымақтастығы туралы келісімге қол қойды. Екі ел арасындағы сауда қатынастары қарапайым. Екі жақты тауар саудасы 2014 жылы 22 миллион долларды құрады. Дереккөздер
Сара (халық)

Сара (нсара) — Чадтың оңтүстік-батысындағы (Шығыс Логон және Батыс Логон, Мандуль және орта Чари префектуралары, елдегі ең үлкен халық) және Орталық Африка Республикасының солтүстігіндегі (Уам-Пен­де, Уам, Ба­мин­ги-Бан­го­ран және Ва­ка­га) халық. Жалпы саны 4 миллион адамға дейін. (2014, бағалау). Чадта 3 млн., Орталық Африка Республикасында 205 000 адам тұрады. Олар Судан мен Камерунда да тұрады. Сар, Мбай, Кабу, Гулай, Дай және Нгамбай сияқты 12 этникалық топқа бөлінеді. Олар Логоне өзені мен Иро көлі аралығында елдің оңтүстік аймақтарын алып жатыр. Тілі Олар Ніл-Сахара макроотбасына кіретін Орталық Судан отбасына жататын сара тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілер: дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбірі сүнниттік мұсылмандар. Христиандар да бар (католиктер, аздаған бөлігі протестанттар) Кәсібі Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, тары, жүгері, бұршақ, мақта, ямс, тәтті картоп, маниок), мал шаруашылығы (қой, ешкі және т.б.), балық аулау, аңшылық және терушілік. Ең көп тараған қолөнер – ұсталық, керамика, тоқымашылық, ағаш ою, балық аулау торы мен қақпан жасау. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін ауылдық және көп отбасылық қауымдастықтар, рулық ұйым және құпия одақтар құрайды (йо және йондо). Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Неке қонысы вирилокалды. Полигиния, әмеңгерлік, сорорат, сатып алынған неке жиі кездеседі. Татуировкалар, бетті скарификациялау, тістерді аралау, сүндеттеу қолданылады. Олар әлі күнге дейін дененің әртүрлі бөліктерін безендіру әдет-ғұрпын сақтайды. Әйелдер диаметрі 20-40 см жететін және салмағы 110 грамм болатын ағаш тақтайшалар мен табақтарды («сунду») ерніне салады. Елді мекендер – шашыраңқы орналасқан үйшіктер тобы. Үйлері дөңгелек пішінді, ағаш еденді, сабан немесе шөп төбесі бар конустық төбесі бар. Қабырғалары бұтақтардан жасалып, ішінен саз балшықпен сыланған. Дәстүрлі ерлер киімі – былғарыдан, ағаш қабығынан немесе өсімдік талшықтарынан тігілген киім, әйелдер киімі – жапырақтан немесе жамбасқа оралған мата. Тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (ботқа, бұқтырылған тағамдар) және балық. Негізгі фольклорлық жанрлар – әндер, ертегілер, мақал-мәтелдер. Дереккөздер
Бразилия — Қазақстан қатынастары

Бразилия — Қазақстан қатынастары — Бразилия Федеративтік Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы ағымдағы және тарихи қатынастарға жатады. Екі ел де Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелері. Тарихы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін көп ұзамай Бразилия 1991 жылы 26 желтоқсанда Қазақстанның тәуелсіздігін мойындады. Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылы 22 қыркүйекте құрылды. Бастапқыда екі ел арасында дипломатиялық байланыстар аз болды және екі елдің өкілдері Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты халықаралық форумдарда ғана кездесті. 2006 жылдың тамызында Бразилия Астанада елшілік ашты. 2007 жылы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Бразилияға ресми сапармен барды. Жауап сапары Бразилия президенті Луис Инасиу Лула да Силваның 2009 жылы Қазақстанға келуі болды. 2012 жылдың қазан айында Қазақстан Бразилияда тұрақты елшілігін ашты. Бразилия мен Қазақстан қоршаған ортаны тұрақты дамыту мен сақтауға қатысты мәселелер сияқты жаһандық мәселелер бойынша ұқсас ұстанымдарды ұстанады. Бразилия Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруін қолдады және Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде тұрақты орын алуға ұмтылысында Қазақстанның қолдауына ие болды. Қазақстанда бірнеше Бразилиялық компаниялар жұмыс істейді және бірнеше басқа бразилиялық компаниялар Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы елдердің нарықтарына шығару және экспорттау үшін елде қатысуды құруға ұмтылады. Негізгі қазақстандық "Air Astana" әуекомпаниясы Бразилияда шығарылған оннан астам Embraer ұшағын иеленеді және пайдаланады. Сапарлар Бразилиядан Қазақстанға жоғары деңгейдегі сапарлар * Президент Луис Инасио Лула да Силва (2009) * Сыртқы істер министрі Алоизио Нуньес (2018) Қазақстаннан Бразилияға жоғары деңгейдегі сапарлар * Президент Нұрсұлтан Назарбаев (2007) * Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов (2013) Екіжақты келісімдер 2018 жылы екі ел де экстрадициялау, сотталған адамдарды беру және қылмыстық істер бойынша өзара көмек туралы келісімдерге қол қойды. Тұрақты дипломатиялық өкілдіктер * Бразилияның Астанада елшілігі бар. * Қазақстанның Бразилиада елшілігі бар. Дереккөздер
Қазақстан — Мексика қатынастары

Қазақстан — Мексика қатынастары — Қазақстан мен Мексика арасындағы екіжақты қатынастар. Екі ел де Біріккен Ұлттар Ұйымының және Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшелері. Тарихы Қазақстан мен Мексика 1992 жылы 14 қаңтарда, Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін көп ұзамай ресми түрде дипломатиялық қатынастар орнатты. Содан бері екі ел арасында дипломатиялық байланыстар аз болды және екі елдің өкілдері тек Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты халықаралық форумдарда кездесті. 2014 жылдың қыркүйегінде Қазақстанның Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Мексикаға ресми сапармен барды, ол қазақстандық ресми тұлға Мексикаға жасаған ең жоғары сапары болды. Оның сапары кезінде екі ел де бір-бірінің астаналарында сәйкесінше тұрақты елшіліктер ашу жоспарын жариялады. Сапар барысында Сыртқы істер министрі Ыдырысов өзінің мексикалық әріптесі Сыртқы істер министрі Хосе Антонио Мидпен кездесіп, экономика министрі Ильдефонсо Гуахардо Вильярреалмен, Сенат төрағасы Мигель Барбоза Хуэртамен және бұрынғы президент Висенте Фокспен жеке кездесулер өткізді. Осы сапардан кейін екі ел де өз аймақтарының ядролық қарудан азат аймақтарға айналуына мүмкіндік беретін тетіктерді құрудағы ынтымақтастықты кеңейтті. 2015 жылдың мамырында бортында мексикалық спутнигі бар ресейлік зымыран Қазақстаннан ұшырылды және бірнеше минуттан кейін техникалық ақауларға байланысты апатқа ұшырады.2016 жылы Қазақстан Мехикода тұрақты елшілік ашты. 2017 жылы Мексика Астанада өткен EXPO 2017 көрмесіне қатысты. Көрме барысында екі ел де дипломатиялық қатынастардың 25 жылдығын атап өтті. 2023 жылдың қаңтарында Мексика 2023 жылы Астанада елшілік ашатынын мәлімдеді. Сапарлар Қазақстаннан Мексикаға жоғары деңгейдегі сапарлар * Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов (2014) * Сыртқы істер Вице-министрі Ержан Ашықбаев (2015) Мексикадан Қазақстанға жоғары деңгейдегі сапарлар * Сыртқы істер министрінің орынбасары Карлос Де Икаса Гонсалес (2017) Екіжақты келісімдер Екі ел де бірнеше екіжақты келісімдерге қол қойды, мысалы, ресми, қызметтік және дипломатиялық төлқұжаттарға визалық талаптарды жою туралы келісім (2014).; Екі елдің Сыртқы істер министрліктері арасында өзара қызығушылық тудыратын салаларда консультациялар тетігін құру жөніндегі өзара түсіністік туралы Меморандум (2014) және Қазақ мемлекеттік басқару академиясы мен дипломаттар дайындайтын Мексика Матиас Ромеро институты арасындағы ынтымақтастықтағы өзара түсіністік туралы Меморандум, сондай-ақ екі елдің жаһандық мәселелер бойынша екіжақты мәселелері мен ұстанымдарын көрсететін бірлескен мәлімдеме қабылданды (2014). Сауда 2018 жылы екі ел арасындағы екіжақты тауар айналымы 23 миллион АҚШ долларын құрады. Мексиканың Қазақстанға экспорты мыналарды қамтиды: металл құбырлар, электр қозғалтқыштары мен генераторлар, медициналық жабдықтар, ауа және вакуумдық сорғылар, тракторлар, жеңіл автомобильдер және басқа да автокөлік құралдары, Молибден кені, алкогольдік сусындар, тамақ өнімдері және химиялық өнімдер. Мексика Қазақстанның Латын Америкасындағы Бразилиядан кейінгі екінші ірі сауда серіктесі болып табылады. * Мексика Қазақстанда Түркияның Анкара қаласындағы Елшілігінде аккредиттелген және Алматыда Құрметті консулдығы бар. Дереккөздер
Қазақстан — Мадагаскар қатынастары

Қазақстан — Мадагаскар қатынастары — Қазақстан мен Мадагаскар арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Тарихы Қазақстан Республикасы мен Мадагаскар Республикасы арасындағы екіжақты қатынастар 1992 жылғы 10 сәуірде ноталармен алмасу жолымен белгіленді. 2012 жылы Қазақстан-Мадагаскар қатынастарының 20 жылдығы атап өтілді. 2012 жылғы 12-13 қарашада Мадагаскардың Сыртқы істер министрі Пьеро Раджаонаривелоның Астанаға алғашқы ресми сапары өтті. 12 қарашада Қазақстан Сыртқы істер министрі Пьан Ыдырысовтың Пьеро Раджаонаривеломен кездесуі өтті. Кездесу барысында сыртқы саяси ведомстволардың басшылары Қазақстан мен Мадагаскар арасындағы екіжақты ынтымақтастықтың, сондай-ақ халықаралық ұйымдар аясындағы ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын талқылады. Ерлан Ыдырысов өзінің шетелдік әріптесін "ЭКСПО-2017" халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу құқығына астананың кандидатурасымен таныстырды. Сондай-ақ, экономикалық даму және сауда министрі Ерболат Досаевпен, ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбековпен екіжақты және көпжақты форматтағы Қазақстан-Мадагаскар ынтымақтастығының қазіргі жағдайы мен одан әрі даму перспективаларын талқылау мақсатында кездесулер өткізілді. Келіссөздер барысында тараптар екі елдің сыртқы саяси ведомстволары арасында ақпарат алмасу туралы уағдаласты. Кездесу қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасы мен Мадагаскар Республикасы арасында өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қойылды. 2021 жылғы 2 сәуірде ТМД Сыртқы істер министрлерінің кеңесіне қатысу шеңберінде Қазақстан премьер-Министрінің орынбасары және сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді Қазақстанда қоса аккредиттелген шет мемлекеттердің дипломатиялық өкілдіктерінің 52 басшысымен Мәскеуде резиденциясымен кездесу өткізді. Олардың арасында сыртқы істер министрі Элуа Альфонс Максим Дуву бастаған Мадагаскар өкілдігі болды. Дереккөздер
Халықаралық Ташкент әуежайы

Ислам Каримов атындағы Ташкент халықаралық әуежайы - Өзбекстанның ең заманауи және ірі әуежайларының бірі болып табылады. Оның тағы бір үлкен жетістігі – әуежай әлемнің барлық ірі және коммерциялық қалаларымен дерлік әуе байланысын орнатып, кез келген ұшақ түрін қабылдай алады. Әуежайдың қазіргі жолаушы өткізу қабілеті сағатына 1300 жолаушыға жетеді және ол ИКАО II санатына жатқызылған. Тарихы Халықаралық атауы бар бұл әуежайдың тарихы 20 ғасырдың басынан басталады. 1924 жылы алғаш рет осы әуежайдан ұшақ көтерілді. Ол кезде жолаушылар Ташкент - Пішпек - Алматы бағыты бойымен діттеген жерлеріне жеткізілді. Сол жылдың соңында ұшақ 1000-ға жуық жолаушыны тасымалдап, 200 келі пошта мен тағы бес тонна жүкті тасымалдады. Содан бері компания тарапынан көптеген өзгерістер енгізілді, жаңа ұшақтар мен басқа да техникалар алынды. 2017 жылы 25 қаңтарда Өзбекстанның Тұңғыш Президенті Ислам Каримовтың есімі берілді Қызметтері * Жүк сақтау * Жүктерді өңдеу * Жүк иелеріне хабарлама * Жүк туралы ақпаратпен танысу Дереккөздер
Самарқан қағазы

Самарқан қағазы – Самарқандта өндіріле бастаған көптеген ғасырлар бойы әлемдік сапа стандартын белгілеген Орталық Азиядағы қағаз түрі. Саманидтер дәуірінен бастап ол ұзақ уақыт бойы бүкіл Ескі дүние үшін эталон қызметін атқарды. Самарқан қағазы туралы ең құнды мәліметтерді бізге бірінші болып Әл-Саалиби айтты. Ол былай деп жазады: «Самарқандтың бір ерекшелігі – [оның] қағазы Мысыр қағазын және олар бұрын жазған былғарыны ығыстырып шығарады. Бұл өте әдемі, нәзік, жұқа және [жазу үшін] өте ыңғайлы». Одан әрі ол Самарқанд қағазы әлемнің барлық жерінде қолданылғанын жазады. Ұзақ уақыт бойы Орта Азияда 751 жылғы Талас шайқасына дейін қағаз жасалмаған деп есептелді. Тұтқынға алынған қытайлардың арасында Самарқандқа өз өнерлерін әкелген қағаз шеберлері болған деген болжам бар. Бірақ археологтар 3 ғасырға қарай Шығыс Түркістанның Тұрпан, Хотан және Дунхуан сияқты қалаларында өндірілгенін дәлелдеді. Бұл қалалар соғдылық сауда үйлерінің қызметі арқасында Тянь-Шаньның батысындағы Орта Азиямен тығыз сауда байланысында болды. Трейдерлер жаңа өнертабысқа құлшыныспен қарап, оны үйде қайталай алу үшін оны өндірудің егжей-тегжейлерін тез біліп алды. Өз бетінше қағаз шығаруды қолға ала отырып, орталық азиялықтар түпкілікті өнімді айтарлықтай жақсартты. Ерте қытай қағазы тұт немесе бамбук талшығынан немесе екеуінің комбинациясынан жасалған. Нәтиже қатты және сынғыш парақ болды. Орталық Азиялықтар өздерінің ұзын штапельді мақта талшықтары қытайлықтар сататын қағазға қарағанда берік, икемді қағаз шығара алатынын бірден түсінді. Олардың мақта жеткізуі іс жүзінде шексіз болғандықтан, олар жақсартылған өнімін де төмен бағамен сата алатын. Көптеген ғасырлар бойы әлемдік сапа стандартын белгілеген Қытайдан емес, Самарқаннан келген қағаз болды. Шынында да, қағаз Орталық Азия өнімі болып саналды. Көп ұзамай Бағдад, Дамаск, Каир, Фес және Кордовадағы қолөнершілер де өздерінің қағазын жасай бастады, бірақ Орталық Азия қағазы ұзақ уақыт бойы танымал болды. Кітаптың таралуы, демек, сауаттылық ауқымды қағаз өндірісінің арқасында мүмкін болды деп жалпы қабылданған, өйткені қағаз қымбат шетелдік пергаментке қарағанда арзан және практикалық нұсқа болды. Осылайша, әл-Хорезми өзінің хабарламаларының бірінде досын хат жазбағаны үшін ренжітті, өйткені ол Самарқандтан алыс тұрады және оған қағаз өте қымбат. Бұл ретте тарихшылар Шираз билеушісінің кітапханашысы осы жазу қазынасының қоймасы үшін ең жақсы қағазды – Самарқанд пен Қытайдан жинағанын жазды. Өзбекстаннан келген бір топ қолданбалы өнер шеберлері осы қолөнерді жаңғырту мақсатында тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар жүргізді . Дереккөздер Әдебиеттер * Абдуллаев И. Ибн Синаның замандасы әл-Салибидің «Ләтаиф әл-маариф» еңбегі туралы // Өзбекстандағы әлеуметтік ғылымдар. — 1980. — № 8—9. * Старр С. Ф. Жоғалған ағарту: Араб жаулап алуынан Темірлан заманына дейінгі Орталық Азияның алтын ғасыры. — М.: Альпина паблишер, 2017. — 560 б.
Алекс Хирш

Александр Роберт Хирш ( (1985 жыл; 18 маусымда туған, Пьемонт, Калифорния) — американдық аниматор, продюсер және дубляж актёры. Ол Disney XD шығарған Gravity Falls анимациялық телехикаясының жасаушысы ретінде танымал. Бала кезі және алған білімі Хирш 1985 жылы Калифорнияның Пьемонт шағын қаласында дүниеге келген. Сол жерде орта мектепті бітірген. 2002 жылы Алекс мектептің жыл сайынғы құстарды шақыру байқауында жеңіске жетті , содан кейін ол Девид Леттерманмен кешкі шоу бағдарламасына шақырылды. Алекстің Ариэль атты егіз әпкесі бар . Әкесінің ұлты еврей және агностицизмді ұстанады . Ол Калифорния өнер институтында оқыды, онда ол көптеген жобалар мен қысқаметражды фильмдерді жасады, оның ішінде анимация мен жанды әрекетті біріктіретін «Қабырғадан тыс» атты алғашқы фильмі. Хирш 2006 жылдың жазын Портлендте өткізді, онда ол анимациялық студиясы үшін аяқталған фильмде жұмыс істеді. 2007 жылы колледжді бітірген. Мансап Өнер институтын бітіргеннен кейін Хирш Cartoon Network-тің «Флепджектің таңғаларлық қателіктері» фильмінде жазушы және сюжеттік суретші болып жұмыс істеді, онда ол өнер институтының басқа түлектері Джеймс Гарландпен, Пендлтон Уордпен (оның шоудың жазушы серіктесі болған) және Патрикпен жұмыс істеді. МакХейл. Ол Максвелл атомдарымен және болашақ Рик пен Морти сериясының жасаушысы Джастин Ройландпен бірге Disney Channel анимациялық сериясының Балықологияәзірлеуге кірісті. 2012 жылы Хирш көптеген сілтемелер мен шифрланған хабарламалары бар Gravity Falls анимациялық сериясын жасады. Ол Disney Channel үшін үшінші маусымды жасағысы келмейді, өйткені бұл жобаның толықтығын бұзады. Орегон штатындағы Гравити-Фоллс деген ойдан шығарылған қалашықта өткен сериал 2012 жылы 15 маусымда көрсетілді. Кейіпкерлерді э Джейсон Риттер мен Кристен Шаал айтты. Стэнли Пайнс, Зус, қарт МакГукет, Билл Шифер және басқа да көптеген кіші кейіпкерлер Хирштің дауысымен сөйлейді. 2014 жылы шоу Disney XD арнасында көрсетіле бастады. Сериал 2015 жылы BAFTA балалар сыйлығын және Энни сыйлығын жеңіп алды және бірнеше басқа марапаттарға, соның ішінде 2016 жылы Пибоди сыйлығына ұсынылды. 2016 жылдың ақпан айында Хирш Gravity Falls жұмысын аяқтап, басқа жобаларды бастады. Фильмография Дереккөздер
Лео Джеймс Рейнуотер

Лео Джеймс Рейнуотер (; 9 желтоқсан 1917, Каунсил, Айдахо, АҚШ — 31 мамыр, 1986, Нью-Йорк, АҚШ) — американдық физик, 1975 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты «ұжымдық қозғалыс пен жеке атом ядросындағы бөлшек қозғалысы арасындағы байланысты ашқаны және осы қатынасқа негізделген атом ядросының құрылымы теориясының дамытқаны үшін» (О. Бор және Р. Моттельсонмен бірге). АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1968). Өмірбаяны Рейнуотердың әкесі 1918 жылы испан тұмауынан қайтыс болды. 1939 жылы Калтехтен физика бойынша бакалавр дәрежесін алды. Осыдан кейін ол Колумбия университетінде (АҚШ) докторантураға түсіп, 1946 жылы докторлық дәрежесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол атом жобасында жұмыс істеді. 1949 жылы ол барлық атомдық ядролардың сфералық симметрияға ие емес екендігі туралы теориясын жасай бастады. Бұл теорияның тезистері кейінірек Бор мен Моттельсон тәжірибелерінде тексеріліп, расталды. Рейнуотер рентген сәулелерінің табиғатын түсінуге де ықпал етті. Атом энергиясы жөніндегі комиссияның жұмысына және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ғылыми жобаларына қатысты. 1952 жылдан бастап Колумбия университетінің физика факультетінде жұмыс істеді, онда 1982 жылы физика профессоры атағы берілді. Дереккөздер Сілтемелер * Дж. Рейнуотер. [http://ufn.ru/ru/articles/1976/12/a/ «Сфероидты ядролардың моделі қалай пайда болды». Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 120 том, 4 шығарылым, желтоқсан 1976 * Храмов Ю. А. Рейнуотер Лео Джеймс // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Ред. 2-ші, рев. және қосымша — М. : Ғылым, 1983. — Б. 231. — 400 б. — 200 000 дана. * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1975/rainwater/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат])
Сэмюэл Тинг

Самуэль Чжаожун Тинг (Дин) (丁肇中;; пиньинь: Dīng Zhaozhōng; Уэйд—Дайлс: Ting¹ Chao⁴-chung¹; 27 қаңтар 1936, Энн Арбор) — қытайдан шыққан американдық ядролық физик, Рихтер Бертонмен бірге «ауыр элементар бөлшектердің жаңа түрін ашуға қосқан іргелі үлесі үшін» 1976 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1977), КСРО Ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1988), Қытай Ғылым академиясының (1994) мүшесі. Алғашқы жылдары және білімі Қытай ғалымдарының отбасында дүниеге келген. Самуэль дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай олар Қытайға, кейінірек Тайваньға кетті. 20 жасында Сэмюэл Тинг Америка Құрама Штаттарына оралды. Жоғары білімді Мичиган университетінде (1962 жылы физика ғылымының докторы) алды. Колумбия университетінде, 1967 жылдан Массачусетс технологиялық институтында (1969 жылдан профессор) сабақ берді. Жеке өмір 1985 жылы Сьюзан Марксқа үйленді. Олардың 1986 жылы туған Кристофер есімді ұлы бар. Сонымен қатар, Самуэльдің бұрынғы некеден Жанна және Эми есімді екі қызы бар. Әлеуметтік белсенділік 1992 жылы «Адамзатқа ескертуге» қол қойды. Дереккөздер Сілтемелер * С. Тинг. [http://ufn.ru/ru/articles/1978/6/b/ «J бөлшектің ашылуы (Жеке әсерлер)» Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 125 том, 2 шығарылым, маусым 1978. * Храмов Ю. А. Тинг Самуэль // Физиктер: Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Ред. 2-ші, өңд. және тол. - М. : Наука, 1983. — Б. 261. — 400 б. — 200 000 дана. * [http://n-t.ru/nl/fz/ting.htm Тинг, Самуэль К.Ч].// Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: М — Я — М.: Прогресс, 1992. - Б.491—493. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]
Сахо (халық)

Сахо — Солтүстік-Шығыс Эфиопия мен Эритреяда тұратын халық. Саны 150 мың адам. Олар тиграян, афар және араб текті топтарын қоса алғанда идда, иддифер, ироб, манифере, меля, тероа, хазу, асаорта бес тайпасының одағы, т.б. бөлінеді. Тілі Негізгі тілі - кушит тілдер тобына жататын сахо тілі, бірақ араб, тигринья, тигре және кейбір аралас тілдер де кеңінен қолданылады. Діні Діні бойынша көпшілік сахолар мұсылмандар және монофизиттік христиандар. Кәсібі Негізгі кәсібі – жартылай көшпелі мал шаруашылығы (негізінен қой, ішінара ірі қара). Таудағы сахоның бір бөлігі егіншілікпен (бидай, теф, бұршақ дақылдары), Зула шығанағында балық аулаумен айналысады. Өмір салты Сахолар патриархалдық отбасына негізделген тармақталған тайпалық құрылымдармен сипатталады. Ауыл қауымдарын ұйымдастыруда ақсақалдар мен жергілікті дін өкілдерінің рөлі зор. Кез келген мәселе туындаған кезде, сахо жиналыс немесе конференция шақырады, оны рахбе деп атайды. Мұндай басқосуда сахо халқы су, жайылым немесе жерге, рулық дауларға қатысты мәселелерді қалай шешуге болатынын және бұл мәселелерді қалай жеңілдетуге болатынын талқылайды. Дәстүрлі сахо тұрғын үйлері - бұтақтар мен сабаннан жасалған тегіс шатыры бар тікбұрышты тас үйлер. Ерлер мен әйелдер дәстүрлі киімдері - шалбар, белбеулі туника тәрізді көйлек және кестемен безендірілген шамма плащ киеді. Сахо негізінен бидайдан және басқа заттардан жасалған ашытқысыз нанды тұтынады, сондай-ақ буға пісірілген және шикі бидай дәндерін жейді. Дереккөздер
Махабатта мен соғыста

Махабатта мен соғыста — 1996 жылы түсірілген биографиялық мелодрама. Фильмде Эрнест Хемингуэйдың жас шағы, Италиядағы соғысқа қатысқаны жайында баяндалады. Сценарий «Хемингуэй махабатта мен соғыста» (Hemingway in Love and War) атты 1989 жылғы кітап негізінде жазылған. Кейіпкерлер * Крис О'Доннелл — Эрни * Сандра Буллок — Агнес фон Куровски * МакКензи Астин — Генри Виллард * Эмилио Бонуччи — Доменико Кораччиоло Дереккөздер
Қазақстан — Латвия қатынастары

Қазақстан — Латвия қатынастары — бұл 1992 жылғы 10 желтоқсанда құрылған Қазақстан мен Латвия арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Латвия елшілігі Астанада 2004 жылдың 13 желтоқсанынан бастап жұмыс істей бастады. 2019 жылдың шілдесінен бастап Қазақстанды Ригадағы елшілік жұмыс жасауда. Бүгінде елдер Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы, Дүниежүзілік сауда ұйымы және басқа да халықаралық құрылымдар аясында ынтымақтасады. Тарихы Бұрын екі ел де Кеңес Одағының құрамындағы республикалар болған. Қазақстан 1991 жылғы 23 желтоқсанда Латвияның тәуелсіздігін, ал Латвия 1992 жылғы 8 қаңтарда Қазақстанның тәуелсіздігін мойындады. Сапарлар 1994 жылдан бастап кейбір министрлік және мемлекеттік сапарлар өткізілді 2006 жылғы 9-12 қаңтар аралығында Премьер-Министр Айгарс Калвитис Президент Нұрсұлтан Назарбаевты ұлықтау рәсіміне қатысты. 2006 жылғы шілде Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Латвияға мемлекеттік сапары. 2006 жылдың қараша айы Министрдің электрондық басқару істеріндегі Ерекше тапсырмалар бойынша Ина Гудельдің Қазақстанға сапары. 2008 жылғы 2-5 қазан аралығында Латвия президенті Валдис Затлерстің Қазақстанға мемлекеттік сапары. 2010 жылғы 3 желтоқсанда Латвия президенті Валдис Затлерс ЕҚЫҰ-ның Қазақстан астанасындағы конференциясына қатысты. 2011 жылдың 20-21 мамыры аралығында Латвияның Қаржы министрі Андрис Уилкс Еуропалық Қайта Құру және даму банкінің сенімді тұлғаларының жылдық жиналысына қатысты. 2013 жылғы 2-4 маусым аралығында Латвия Президенті Андрис Берзиньштің Қазақстанға сапары. Қазақстанның Латвиядағы елшілерінің тізімі # Тимур Владимирович Примбетов (01.11.2019 - қазіргі уақыт) Латвияның Қазақстандағы елшілерінің тізімі # Ретс Плезумс (Rets Plēsums) 2005 – 2009 # Альбертс Сарканис (Альбертс Сарканис) 2009 – 2010 # Юрис Маклаковс (Juris Maklakovs) 2011 – 2015 # Юрий Погребнякс (Jurijs Pogrebņaks) 2015 – 2020 # Ирина Мангуле (Irina Mangale) 2020 жылдан бері Дереккөздер
Қазақстан-Чили қатынастары

Қазақстан-Чили қатынастары — Бұл Чили Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы халықаралық қатынастар. Тарихы XX ғасыр Чили мен Қазақстан арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылы 19 тамызда орнатылды. XXI ғасыр 2019 жылдың қыркүйегінде Астанада екі ел арасындағы саяси консультациялар бойынша екінші кездесу өтті. Кездесу барысында сауда, инвестициялар, тау-кен өнеркәсібі және энергетика сияқты түрлі салалардағы екіжақты қатынастарды тереңдетуге жалпы қызығушылық атап өтілді, ол үшін Чили мен Қазақстан арасындағы сауда диалогын ресми түрде белгілеу ұсынылды. 2022 жылы 15 маусымда Қазақстан Eлшісі Чили Президентіне сенім грамоталарын тапсырды 2023 жылғы 21–24 тамыз аралығында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Қайрат Омаровтың Аргентина, Бразилия және Чилиге сапары өтті. Чилиге сапар аясында Сантьягодағы сімаралық саяси консультациялардың үшінші раунды өткізілді. Келіссөздер барысында Тынық мұхиты альянсы шеңберіндегі өзара тиімді ынтымақтастық мәселесі, Қазақстанның Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына кіру перспективалары, елдер арасындағы визалық режим, сондай-ақ екіжақты сауда және инвестициялар тарту мәселелері талқыланды. Дипломатия * Ресейдегі Чили елшілігі Қазақстандағы дипломатиялық өкілдікпен ынтымақтасады. Чилидің Астанада да құрметті консулдығы бар. * Қазақстанның Бразилиядағы Елшілігі Чилидегі дипломатиялық өкілдікпен ынтымақтасады. Сонымен қатар, Қазақстанның Витакура коммунасында Сантьяго-де-Чилиде құрметті Бас консулдығы бар. Дереккөздер
Гватемала — Қазақстан қатынастары

Гватемала — Қазақстан қатынастары — Қазақстан мен Гватемала арасындағы халықаралық қатынастар. Екі ел 2009 жылдың 2 сәуірінде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Дипломатия Гватемала мен Қазақстан 2009 жылғы 2 сәуірде дипломатиялық қатынастар орнатты. Гватемала Expo Astana 2017 көрмесіне қатысты. Дереккөздер
Ватикан — Қазақстан қатынастары

Ватикан — Қазақстан қатынастары — Папалық тақ пен Қазақстан Рсепубликасының арақатынасы Дипломатия 1992 жылы 17 қазанда Папалық Тақ пен Қазақстан Республикасы ресми түрде дипломатиялық қатынастар орнатты. Мемлекеттердің дипломатиялық өкілдері "ad personam" дипломаттары мәртебесіне және Апостолдық Нунция және Төтенше және Өкілетті Елші дәрежесіне ие. 1992 жылдың мамыр айының ортасында Мәскеудегі папалық Нунция архиепископ Франческо Коласуонно және оны ертіп келген Р. Чемус өкілдігінің атташесі Қазақстан Республикасына барды. Олар Қарағанды мен Алматыда болып, Сыртқы істер министрлігінде қабылданды, Ратбек қажы Нысанбайұлы мүфтиімен, православиелік діни қызметкерлермен кездесті. Архиепископ шағын баспасөз мәслихатын берді, жаппай қызмет етті. 1998 жылғы 24 қыркүйекте Президент Нұрсұлтан Назарбаев бастаған Қазақстан Республикасының ресми делегациясы Ватиканға сапары барысында Қазақстан Республикасы мен Папалық Тақ арасындағы өзара қатынастар туралы келісімге қол қойды. 2022 жылдың 13-15 қыркүйегінде Рим Папасы Францисктің Апостолдық сапары өтті. Сапар аясында Франциск әлемдік және дәстүрлі діндердің VII съезіне қатысып, Астанада Папалық масса жасады. Саяси ынтымақтастық Негізгі шарттар мен келісімдер # ҚР мен Ватикан арасында дипломатиялық қатынастар орнату туралы Нота, 15.02.92 ж. # Қазақстан Республикасы мен Папалық Тақ арасындағы өзара қатынастар туралы келісім, 24.09.98 ж. (18.10.12 ж. ратификацияланған). # Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Папалық Тақтың Мемлекеттік Хатшылығы арасындағы Папалық Тақтың дипломатиялық паспорттарының иелерін Қазақстан Республикасының визалық талаптарынан босату туралы ноталар алмасу нысанындағы келісім, 31.01.13 ж. (19.09.13 ж. күшіне енді). Нунциялар # Мариан Олес (9 сәуір 1994 — 11 желтоқсан 2001); # Юзеф Весоловский (2002 жылғы 16 ақпан — 2008 жылғы 24 қаңтар); # Мигель Маури Буэндиа (2008 жылғы 19 мамыр — 2015 жылғы 5 желтоқсан); # Фрэнсис Ассиси Чулликатт (2016 жылғы 30 сәуір — 2022 жылғы 1 қазан); # Джордж Панамтхундил (2023 жылғы 16 маусым — қазіргі уақытқа дейін). Дереккөздер
Фархад Наилевич Фаткуллин

Фархад Найлевич Фаткуллин (; 1979 жылы 2 қарашада дүниеге келген, Қазан) — Уикимедиа қозғалысының Татарстандағы ресейлік мүшесі, «Уикимедиа РУ» коммерциялық емес серіктестігінің мүшесі. 2018 жылы «Жыл Уикимедиашысы» құрметті атағын алды. Өмірбаяны Фархад Фаткуллин 1979 жылы 2 қарашада Қазан қаласында дүниеге келген. 1986—1993 жылдары Қазан қаласындағы №123 француз тілін тереңдетіп оқытатын орта мектепте білім алып, 1997 жылы Ертугрул Гази атындағы татар-түрік лицейін бітірген. 1995—1997 жылдары АҚШ-тың Миссури штатындағы Клейтон қаласындағы орта мектепте оқыды. 2002 жылы Қазан мемлекеттік қаржы-экономикалық институтында кәсіпорынды басқару (қаржылық менеджмент) бакалавры дәрежесін, 2008 жылы Әлеуметтік-гуманитарлық білім институтында мәдениетаралық коммуникация мамандығын бітірді. Барлығы алты тілді (орыс және татар тілдерінен басқа, француз, ағылшын, итальян және түрік) білетін Фаткуллин аудармашы болып жұмыс істейді, атап айтқанда, Татарстан Республикасы Президентінің Мемлекеттік хаттама басқармасының аударма секторында. Татарстан (2006—2013), мемлекеттен тыс Дүниежүзілік банкте (2009 жылдан бастап), фрилансер ретінде. Сонымен қатар, Қазан мемлекеттік қаржы-экономикалық институтының (РФ) және Нью-Йорк мемлекеттік университетінің (АҚШ) қос дипломдық бағдарламасы аясында ағылшын тілі курсынан сабақ берді (2010—2012). 2012 жылы Фаткуллин татарша Уикипедияға мүше болды. Ол бұл жобадағы басты міндеті, өз сөзімен айтқанда, татар тілін сақтау және дамыту деп есептейді. 2018 жылға қарай оның есіміне жүз мыңнан астам өзгертулер енгізіп, ол Ресейдегі ең белсенді Уикипедияшылардың бірі болды. 2018 жылғы 22 шілдеде Кейптаун қаласында (Оңтүстік Африка) Уикимания 2018 халықаралық Уикимедиа қоры конференциясының жабылу салтанатында Уикипедия негізін қалаушы Джимми Уэлйлс Фаткуллинді «Ресейдің аймақтық тілдерде сөйлейтін қауымдастықтар өкілдері арасындағы қоғамдық ұйымдастыру жұмыстары үшін» «Жыл Уикимедиашысы» деп жариялады. Уэйлстің пікірінше, Фаткуллиннің еңбегі - ол «көп жылдар бойы оқшауланғаннан кейін осы қауымдастықтар мен үлкен қозғалыс арасында көпір тұрғыза алды». Сарапшылар Фаткуллиннің құрметті атақ алуын татар тілінің дамуы үшін өте маңызды деп атады. 2020 жылы Татарстан президентінің жарлығымен Фаткуллин татар тілін сақтау және дамыту жөніндегі республикалық комиссияның құрамына енді. Жанұясы Фаткуллин үйленген, бір қыз, бір ұлы бар. Дереккөздер
Албания — Қазақстан қатынастары

Албания — Қазақстан қатынастары — Қазақстан мен Албания арасындағы қатынастар. Екіжақты саяси байланыстар Қазақстан Республикасы мен Албания Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастАлбания 1993 жылы 21 қыркүйекте орнатылды. 2017 жылы шілдеден бастап Абзал Сапарбекұлы Қазақстанның Албаниядағы Елшісі лауазымына кірісті. (Анкара қ. орналасқан резиденциясымен). 2020 жылы қаңтардан бастап Албанияның Қазақстандағы Елшісі болып Кастриот Робо тағайындалды (Анкара қ. орналасқан резиденциясымен). Жоғары деңгейдегі байланыстар # 2010 жылы 15 наурызда ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары К.Жигалов Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) қолданыстағы Төрағасының Арнайы өкілі ретінде Албанияғы сапармен барды; # 2010 жылы 16-17 шілдеде ЕҚЫҰ Сыртқы істер министрлерінің бейформал кеңесінің аясында ҚР Мемлекеттік хатшысы — Сыртқы істер министрі Қ. Саудабаевтың Албания Вице-Премьері — Сыртқы істер министрі И.Метамен кездесуі өтті; # 2011 жылы 28-30 маусымда Ислам ынтымақтастық ұйымы 38-ші СІМК отырысына Албания Сыртқы істер вице-министрі С. Белортаджа қатысты; # 2014 жылы 21-23 мамырда Астана экономикалық форумының 7-ші жұмысына Албанияның Вице-Премьер-Министрі Н. Пелеши қатысты; # 2014 жылы 23-25 мамырда Албания Премьер-Министрі Э.Раманың Қазақстанға тұңғыш ресми іс-сапары өткізілді. СапАлбания барысында Э. Рама ҚР Президенті мен Премьер-Министрімен кездесті; # 2014 жылы 24-25 маусымда ҚР Қоршаған ортаны қорғау және су ресурстары министрі Н.Қаппаровтың Албанияға сапары ұйымдастырылды; # 2018 жылы 20-22 қарашада Албания Еуропалық одақ және сыртқы істер министрі Д. Бушатидің Қазақстанға тұңғыш сапары ұйымдастырылды. # 2019 жылы 8 шілдеде Словакияда өткен ЕҚЫҰ СІМК шеңберінде ҚР Сыртқы істер министрі Б. Атамқұловтың Албания Еуропалық одақ және сыртқы істер министрінің міндетін уақытша атқарған Ж.Сакаймен кездесуі ұйымдастырылды; # 2019 жылы 24-25 қыркүйекте Нұр-Сұлтан қ. Албания Парламентінің Вице-спикері В. Хюс Еуразиялық елдері парламенттері спикерлерінің отырысына қатысты; # 2020 жылы 3-4 желтоқсан кезеңінде ҚР Сыртқы істер министрі М.Тілеуберді Албанияның төрағалығымен өткен ЕҚЫҰ СІМК онлайн Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы Сыртқы істер министрлері отырысына қатысты. Екіжақты сауда айналымы Екіжақты сауда 1995 жылы 18 мың долл. басталып, 2021 жылы қорытындылары бойынша бұл көрсетікш 326 есе өсіп, 5,8 млн. долл. астам деңгейіне ұласты. 2021 жылы сауда айналымы 5,8 млн. долл. құрады. Қазақстандық экспорт 5,4 млн. долл., импорт 0,4 млн. долл. 2020 жылы ұқсас мерзімімен салыстырғанда жалпы сауда айналымы +242% (1,7 млн.долл.) қазақстандық экспорт +286%, (1,4 млн. долл.), ал импорт +100% (0,2 млн.долл.) өсті. Шарттық құқықтық базаны нығайту 2018 жылы 20-22 қараша кезеңінде Албания Еуропалық одақ және сыртқы істер министрі Д. Бушатинің Қазақстанға сапары шеңберінде Қазақстан мен Албания сыртқы саяси мекемелері арасындағы ынтымақтастық туралы және екі мемлекеттердің сауда-өнеркәсіптік палаталары арасындағы ынтымақтастық туралы Хаттамаларға қол қойылды. Қазіргі уақытта тараптардың ынтымақтастығы басқа да секторлары бойынша екіжақты құжаттарды келісуде. Дереккөздер
Невилл Франсис Мотт

{{Ғалым { style="background:transparent" } }} Сэр Невилл Фрэнсис Мотт (; 30 қыркүйек 1905, Лидс, Англия — 8 тамыз 1996, Милтон Кейнс, Англия) — ағылшын физик. Филип Андерсон және Джон ван Флекпен бірге 1977 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының, «магниттік және ретсіз жүйелердің электрондық құрылымына іргелі теориялық зерттеулері үшін» лауреаты. Лондон корольдік ғылыми қоғамының (1936), АҚШ Ұлттық ғылым академиясы (1957) мүшесі. Өмірбаяны Невилл Мотт Лидсте дүниеге келген және Бристолдағы Клифтон колледжінде және Кембридждегі Сент-Джон колледжінде оқыған. 1929 жылы Манчестер университетінде дәріс оқи бастады. Осыдан кейін ол 1930 жылы Кембриджге Гонвилл және Кэйс колледжінде оқытушы және оқытушы ретінде оралды. 1933 жылы Бристоль университетіне теориялық физика профессоры ретінде ауысты. 1948 жылы физика профессоры және Бристолдағы физика зертханасының директоры болды. 1954 жылы Кембриджде Кавендиш физика профессоры болды. Ол бұл лауазымда 1971 жылға дейін қалды. Мотт сонымен қатар 1959 жылдан 1966 жылға дейін Гонвилл және Кеуз колледжінің басшысы болды. 1992 жылы «Адамзатқа ескертуге» қол қойды. Жетістіктер Мотттың ғылыми жетістіктері фотографиялық эмульсияға жарықтың әсерін теориялық тұрғыдан түсіндіруді, заттың металдан бейметалл күйге өтуін түсіндіреді. Мотт диэлектрик тұжырымдамасы оның атымен аталған. 1936 жылы Мотт Лондон корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 1956—1958 жылдары Лондон физиктер қоғамының президенті болды. 1960 жылдардың басында ол Пагуош қозғалысының британдық бөлімшесінің төрағасы болды. 1962 жылы рыцарь атағы берілді. Ол шамамен 90 жасқа дейін жұмысын жалғастырды. 1995 жылы «Құрмет кавалерлері» орденімен марапатталды. Марапаттау және тану * 1941 — Хьюз медалі * 1949 — Кельвин дәрісі (сондай-ақ 1973 ж.) * 1951 — Гутри медалі және сыйлығы * 1953 — Корольдік медаль * 1953 — Бейкер лекциясы * 1956 — * 1972 — Копли медалі * 1973 — Фарадей медалі * 1973 — * 1977 — Физика бойынша Нобель сыйлығы 2000 жылдан бері физика институты оның құрметіне аталған. Отбасы Руфь Элеонора Хордерге үйленді. Екі қызы бар — Элизабет пен Алиса. Милтон-Кинсте, Букингемширде қайтыс болды. Дереккөздер Әдебиет * Храмов Ю. А. Мотт Невилл Фрэнсис (Mott Nevill Francis) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 191. — 400 б. — 200 000 дана. * Мотт Н., Снеддон И. Волновая механика и её применения. — М.: Наука, 1966. — 428 б. Сілтемелер * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1977/summary/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] * Н.Ф.Мотт. [http://ufn.ru/ru/articles/1979/1/c/ «Шыны тәрізді материалдардағы электрондар». Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 127 том, 1 шығарылым, қаңтар 1979. * [http://www.phy.bris.ac.uk/history/11.%20Mott’s%20Memories.pdf Моттың естеліктері]
Свазилер

Свазилер (ама-свази, ама-нгвани) — Солтүстік Нгони тобының халқы, Эсватинидің негізгі халқы. Халқы 1,1 миллион адам. (2015, бағалау). Олар сондай-ақ Оңтүстік Африка Республикасының солтүстік-шығысында (1,2 миллион адам-​​2011 жылғы халық санағы), Зимбабведе, Лесотода және Мозамбикте тұрады. Тілі Тілі – свази тілі, банту тілдер отбасына жатады. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, кейбірі баптистер. Тарихы Свазилердің этногенезі зулу, суто, шона, т.б. тығыз байланысты. Олар оңтүстіктен ығыстырылып, 1830 жылдардың аяғында үлкен тайпалық бірлестік құрады. 1894 жылы Свази жерлері Трансваалға қосылды. 1903-68 жылдары Свазиленд Ұлыбританияның протектораты болды. Кәсібі Халықтың негізгі бөлігі ауылдық жерлерде тұрып, егіншілікпен айналысады. Олар жүгері, бұршақ, бидай, құмай өсіреді. Свазилер мал шаруашылығымен де айналысады, негізінен ірі қара мен қой ұстайды. Дәстүрлі қолөнерден - ұсталық (тас құралдарды пайдалану), керамика, тері өңдеу және т.б. дамыған. Кейбірі еуропалықтарға тиесілі кофе мен мақта плантацияларында жалдамалы жұмыс істейді. Өмір салты Олардың тармақталған тайпалық ұйымы болды. Жоғарғы басшы — нгвеньяма, ықпалды көсемдер мен ықпалды свазилер — либандла кеңесі және ликоко кіші кеңес басқарды. Свазилерде көп әйел алушылық, әмеңгерлік, сорорат, неке төлемі (лоболо) сақталған. Дереккөздер