kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Саша (әңгіме)

Авторы: Бердібек Соқпақбаев (1924-1992) - Жазушы. 1924 жылы Алматы облысының қазіргі Райымбек ауданына қарасты Қостөбе ауылында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген (1949). Еңбек жолын Нарынқолда мұғалім болудан бастаған. Әр жылдары «Балдырған», «Жұлдыз» журналдарында, Жазушылар Одағында қызмет атқарған. Алғашқы жинағы 1950 жылы жарық көрген. «Бұлақ» деп аталатын ол жинақта балаларға арналған өлеңдері топтастырылған. Араға жеті жыл салып, әйгілі «Менің атым – Қожа» повесін жарыққа шығарған. Балалар әдебиетінің классигі саналатын Бердібек Соқпақбаевтың «Балалық шаққа саяхат», «Он алты жасар чемпион» повестері мен «Өлгендер қайтып келмейді» романы – қазақ әдебиетінің қорына қосылған сүйекті шығармалардың қатарында. «Алыстағы ауылда», «Гауһар» повестері де қалың көрерменнің көңілінен шықты. «Менің атым – Қожаның» желісімен түсірілген көркем фильм француздың Канн халықаралық фестивалінде арнайы сыйлыққа ие болды. Повесть орыс, украин, француз, литва, латыш, өзбек тілдеріне аударылды. «Өлгендер қайтып келмейді» романы да орыс тіліне аударылған. Бүгінде туған жерінде және Алматы қаласында Бердібек Соқпақбаев атындағы көше бар. Кейіпкерлер Саша − 5–6 жасар бала Бердібек Соқпақбаев − балалар жазушы Қысқа Мазмұны Бұл әңгіме жас балалар жазушының тын алуға Павлодар қалалық қонақ үйіне келіп, Саша деген баламен туралы қалай кездескенін айтып береді. Дәйек көз − kitap.kz
Интарсия

Интарсия (итал. intarsio – инкрустация) – инкрустяцияның ағаштан жасалатын түрі. Интарсия ағаш бетін ойып, түсі мен түрі әр түрлі ағаш тақталарынан түрлі ою-өрнек, т.б. бейнелерді қондырып, бекіту арқылы жасалады. Интарсияның жекелеген элементтерін қатты қыздырылған құмға батыру (күйдіру) әдісі арқылы да жасайды. Жұмыс аяқталғанда интарсия бетін жылтыратып тегістеп өңдейді, сонда пайдаланылған қондырма әшекей заттар бір жазықтық та әдемі көрінеді. Интарсия тәсілі – Шығыста, Орталық Азия халықтарында, оның ішінде қазақ халқы арасында ежелден қолданылып келе жатқан өнер түрі (кебежел, асадал, төсек, т.б.). Ал Еуропада 16–17 ғ-ларда өркендеп, интарсияның ірі шеберлері шақты. Шығыс елдерінде интарсияның бедерлі түрі кең тараған. Дереккөздер
Пышан Жәлмендеұлы

Пышан Жәлмендеұлы (1884, Қаратал ауданы, Байшегір ауылы – 1921) — Жалайыр руының Арықтыным-Байшегір бөлімінен шыққан ақын, әнші. Әкесі – Жәлменде Байшығашұлы. 18 жасында болыс болған. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін де ел басқарды. 1921 жылы жаламен абақтыға қамалып, өлім жазасына кесілді. Оның артында қалған сырлы, сазды әндері ел аузынан жиналып, нотаға түсірілген. ("Қайша", "Дүние-ай", "Ала қарға", "Қыз Балқия", "Дүние, шіркін, өтеді бір күн", "Әшіргүл-Зейнеп", т.б.) Сондай-ақ, абақтыда жатқанда айтқан "Баласы Жәлменденің Пышан едім", т.б. өлеңдері бар. Талдықорған қаласындағы "Шәйқорған" деген жерге жерленген. 1995 жылы ұрпақтары Жәлменде мен Пышан болысқа ас берді. Дереккөздер
Гидротежегіш сұйығы

Гидротежегіш сұйығы. «БСК», «Нева» және «ГТЖ-22М» гидротежегіш сұйықтары шығарылады. «БСК» гидротежегіш сұйығы – кез келген маркалы автомобильдердің тежегіш жүйелерінің гидравликалық жетектерін және қосылыс жетектердің жүйелерін («Жигули», «Нива» және «Москвич–2140» автомобильдерінен басқасы) толтыруға арналған. Оны жазда еліміздің барлық аймағында, қыста оңтүстік аймақтың орталық алқабында (ауаның температурасы — 20°С-тан төмен болмаған кезде) қолдануға болады. «Нива» сұйвғы кез келген маркалы автомобильдердің тежегіш жүйелері мен қосылыс жетектерінің жүйелеріне (ауаның температурасы — 40°С-тан — 50°С-қа дейін болған кезде) құйылады. «ГТЖ-22М» гидротежегіш сұйығы кез келген маркалы («Жигули» мен «Нивадан»басқасы) автомобильдердің тежегіш жүйелерін толтыруға арналған және оны еліміздің барлық территориясында жылдың барлық маусымында (—40°С-тан төмен емес температурада) қолдануға болады. Дереккөздер
Тоқым

Тоқым — ердің ат арқасына батпауы үшін салынатын төсеніштін бірі. Ол көбінесе киізден сырып жасалады. Кейде киіз тоқымның жиегін шұға не барқыт сияқты маталармен көмкеріп, сыртын түгелдей қалың былғарымен қаптайды. Сырма тоқым мен көмкерілген тоқымдарды көбінесе әйелдер жасайтын да, ал былғары тоқымдарды шебер ершілер ғана жасайды. Тоқымның көлемі де, пішілу үлгісі де әр түрлі болады. Әйелдерге арналған көн тоқымдар үлкен, әшекейі көп, ал еркектердің тоқымдары шағын болады. Дереккөздер
Тепкіншек

Тепкіншек — жас баланы атқа мінгізгенде қолданылатын ертоқым әбзелдерінің бір түрі. Қазақ халқында 5–6 жастағы баланы алғаш атқа мінгізгенде аяғы үзенгіге жетпейтін болғандықтан, оған арнайы тігіліп, ою-өрнекпен әсемделген тебінгі-тепкіншек қолданылады. Тепкіншекті түрлі-түсті жүн жіппен термелеп тоқылған өрнекті басқұрдан немесе шұғадан т.б. қалын матадан астарлап қоржын сияқты етіп тігеді де, бетін кестелейді. Оны ердің үстіне салады, екі басына бала екі аяғын салып отырады. Дереккөздер
Бижамал Рамазанова

Бижамал Рамазанова (21.6.1927, Алматы облысы, Ақсу ауданы, Қызылағаш ауылы - 8.11.2020, Алматы) - қоғам қайраткері, ғалым, философия ғылымдарының кандидаты (1970). Өмірбаяны * 1942 жылы Түрген педагогикалық училищесінің қысқа мерзімді курсын бітірген. * 1959 жылы ҚазПИ-ді бітірген. * Еңбек жолын 1942 жылы бұрынғы Гвардия ауданының Шанханай орта мектебінде бастауыш сынып мұғалімі ретінде бастаған. * Қаратал ауданы комсомол комитетінде (1945-1959) лауазымды қызметтер атқарды. * Талдықорған қалалық комсомол комитетінде (1945-1959) лауазымды қызметтер атқарды. * Талдықорған қалалық, Талдықорған облыстық атқару комитеттерінде лауазымды қызметтер атқарды. * Алматы облысы партия комитетінде (1959-1963) лауазымды қызметтер атқарды. * Қазақ ҚСР Жоғарғы Кеңес Төралқасында (1963-1975) лауазымды қызметтер атқарды. * республикалық Министірлер Кеңесінде (1975-1982) лауазымды қызметтер атқарды. * Зейнет демалысына шыққан соң Мәдениет қызметкерлерінің білім деңгейін көтеру институтында, Алматы жол құрылысы институтында дәріс оқыды. * Өмірінің соңына дейін Алматы облысы Ардагерлер кеңесі төралқасының мүшесі болды және Алматы қалалық жастарды патриоттық тәрбиелеу секторын басқарды. Қоғамдық қызметтері * 1963–76 жылдары аралығында Азия және Африка елдері ынтымақтастығы Қазақ комитеті төрағасы, Кеңестік ынтымақтастық комитеті төралқасының мүшесі болды. * 1964-76 жылдары Кеңес әйелдері комитетінің мүшелігіне сайланды. * Бірнеше рет Кеңес Одағы қоғамдық ұйымдарының Азия және Африка елдеріне делегациясын бастап барып, халықаралық форумдарға қатысты. Ғылыми жұмыстары * 4 монографияның авторы. Марапаттары 2 мәрте "Қызыл Ту" және 2 мәрте "Құрмет белгісі" ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталған. Дереккөздер
Спорт алаңы

Спорт алаңы (ауладағы) физкультура және спортпен үзбей шұғылдануға қолайлы жағдай жасайды. Ауладағы шағын стадион көп орын алмайды, микроауданды көріктендіре түседі. Алаңның жобасы 42×26 м мқлшерінде болады. Алаңға төселетін төсемнің құрамы 40% – майда топырақ, 50% – құмқайрақ, 10% майда әк топырақ болуға тиіс. Спорт алаңына қойылатын снарядтар негізінен металл құбырлар мен ағаштан жасалады. Негізгу снарядтар айналмалы барабан, өрмелейтін сырықтар, гимнастикалық снарядтар, бөренелер мен штангалар. Онда сондай-ақ волейбол, баскетбол және басқа спорт ойындарын ойнауға арналған алаңдар белгілінеді. Дереккөздер
Жол (әңгіме)

Жол - Бердібек Соқпақбаев жазған балаларға арналған әңгімесі. Қысқаша мазмұны Бес жасты Балғынды Бәзіл жылқының алдында міңгізіп алғанда, ата мен бала жіңішке жалғыз аяқ жолмен жүрген. Балғын атадан қайда жол баратын көп сұраған, ал оған ата жол аулға барады содан кейін Алматыға одан темір жолмен Мәскеуге жетеді. Осы сөзден кейін Балғын Мәскеуді көруді армандайды. Кейіпкерлер *Балғын - Бес жасты бала. Мәскеуді көруді армандайды. Өте қызыққұмар бала. *Бәзіл - Балғынның сүюші атасы. Дереккөздер #[http://kitap.kz/reader/zhol_kura1#]
Сорғыш құрттар

Сорғыш құрттар. Осы топтағы гельминттерден көбірек кездесетіні — сібірлік (мысық) қос мұртты құс пен фасциола (бауыр құрт). Сібірлік қос мұртшалы құрт — описторхоз ауыруының қоздырғышы; ұзындығы 4-13 мм; ол өтте, өт жолында, ұйқы безінде кездеседі. Амамға шикі, тоңазыған, шамалы тұздалған не шала піскен балықты жегеннен жұғады. Сырқатқа шалдыққан адамның бірден қызыуы жоғарылап (39-40°С), 2 айға дейін төмендемеуі мүмкін; бұлшық еттері мен буындары ауырады, жөтеледі, терісі бөртеді, іші өтіп, кейде — сары ауруға айналады. Дереккөздер
Шампунь

Шампунь (Сусабын) — шампунь жасау үшін негізгі шикізат ретінде тибиғи кокос майын арнайы тәсілмен өңдеу арқылы алынатын заттар пайдаланылады. Жасалу әдісіне қарай шампуньдер сұйық, қоймалжың және крем тәріздес болады да, олар бірқалыпты, құрғақ және майлы шаштарға арналады. Сұйық шампуньдер — жоғары активті заттардан және әр түрлі пайдалы үстемелер қосылған су мен спирттің ерітіндісінен тұрады. Дереккөздер
Шашты сәндеу

Шашты сәндеу (прическа). Әйелдердің шашын сәндеуі. Шашты әсемдеген кезде сән қуып кетпей, бет әлпеті мен адам тұдғасының ерекшеліктерін әскеру керек. Шашты сәндеу әсірісе бет әлпетінің әсемдігі мен ерекшеліктерін айқын көрсетіп, кемістіктерін байқатпауы тиіс. Шашты сәндеу сәндеушінің қандай ортада және қай кезде болатынына сәйкес келіп, киіммен үлесім табуы, әйелдің жеке өзіне және ұстанған стиліне орайлас болуы тиіс. Дереккөздер
Шағу

Шағу, улы жылан, насекомдардың шағуы — жылан шаққан адамды тыныш жатқызып, шаққан жерді қолмен қысып тұрып, уын сорып тастайды (кемінде 15 минут сору керек); содан кейін жарақатты дезинфекциялайды (йод, иіс су, арақпен) да, жақтаулап, қозғалтпай таңып тастайды. Жыланның уы өте тез жайылады, сондықтан зардап шеккен адамға дереу алғашқы жәрдем көрсеткен дұрыс. Дереккөздер
Шойырылу

Шойырылу — жұлын түбірінің зақымдануы. Әдетте ол әлсін-әлсін қабынып, созылмалы науқасқа арналады. Жұлын тармақтары — нервтің сезімтал (артқы) және қозғалыс (алдыңғы) талшықтарынан тұрады. Осыған сәйкес жұлынның артқы талшығы қабынғанда адам қатты ауырсынады да, ал алдыңғы талшық ауруға шалдыққанда бұлшық етте әлсіздік пайда болып, массасы кемиді, өйткені қабынған талшықтар арқылы нерв жүйесі зақымданады. Дереккөздер
Ағай (фильм)

«Ағай» (, Аджосси, ) — Оңтүстік Кореялық фильм. Басты рөлді екі жылдық үзілістен кейін оралған актёр Вон Бин ойнады. Фильм - 2010 жылғы Кореядағы түсімі бойынша, рекорд жасаған фильм. 2010 жылдың 1 қазанында АҚШ пен Канада елінде айналымға жіберілді. Қазақстанда ресми түрде кинотеатрларға шықпады. Сюжеті Чха Тхэ Сик — тыныш аудандағы кішігірім ломбард иесі. Оның өмірі тыныш өтіп жатты. Оның араласатын жалғыз адамы Со Ми атты кішкентай қыз еді. Со Мидың анасы Хё Джон жаман іс жасап, нашақор досымен қылмескерлерге тиесілі затты ұрлап әкетеді. Қылмыскерлер адам мүшелерін саудалаумен айналысатын. Олар Хё Джонды өлтіріп, мүшелерін сатып, Со Миды ұрлап кетеді. Ағайынды Мансук пен Ченсук қылмыскерлердің басшысы болатын. Олар Тхе Сикке телефон арқылы бұйрық беріп отырады. Олардың бұйрығы бойынша Тхе Сик Мансуктің жауы Оха Мен Кюге есірткі алып барады. Мансук дәл сол уақытта полицияға Оха Мен Кю есірткі сақтайды деп хабар беріп, оны ұстап беруге тырысады. Оха Мен Кю полициядан қашуға әрекет жасайды. Тхе Сик оның соңынан қуамын деп, жан түршігерлік көрініске куә болады. Ол мінген көлікте Хё Джонның мүшелері алынған жансыз денесі жатады. Ал Со Миды құтқаратын жалғыз адам Чха Тхе Сик еді. Ол Со Миды құтқарып, Мансук пен Ченсуктің көзін құртады. Басты рөлдерде * Вон Бин — Чха Тхэ Сик * Ким Сэ Рон — Со Ми * Ким Тхэ Хун — Ким Чхи Гон * Ким Хи Вон — Ман Сок * Ким Сон О — Чжон Сок * Танаёнг Вонгтракул — Рамрован * Ким Хё Со — Хё Джон, Со Мидың анасы * Ли Джон Пхиль — тергеуші Но Сыншылардың мойындауы «Ағай» 2010 жылғы корей киномаусымының марапаттау рәсімінде ең көп марапат (7) алған фильм, онымен қоса ең үздік ер адам рөлі марапатын алды (Вон Бин). Экшн-фильм, Ли Джон Бомның еңбегінің арқасында үздік ер адам рөлі, үздік әйел адам рөлі, үздік операторлық жұмыс, үздік музыка, үздік жарық, үздік визуалды әсерлер, және үздік монтаж номинацияларының иегері болды. Фильм жылдың ең танымал фильміне айналды, оны тамашалағандар саны 6 млн адам болды. Қызықты деректер * Фильмнің сценарийі бастапқыда 60 жастағы қарт адамға арналып жазылды. Алайда, ол кейіннен өзгертіліп, 40 жастағы ер адамға арналып жазылды. * Актёр Вон Бин - таэквондо бойынша қара белбеу иесі. * Вон Бин фильмнің сценарийін кездейсоқ оқып, режиссёрге бірден, өзін басты рөлге қою жөнінде өтініш білдіреді. * Фильмдегі қоян-қолтық төбелес эпизодтарында актёр Вон Бин режиссёрдің қарсылығына қарамастан өзі ойнады * Чха Тхе Сик терезеден секіретін эпизодта, оператор актёрмен бірге терезеден секірді. Дереккөздер
Түктілік

Түктілік — әйелдердің бетіне, жағына, иегіне, мойына түк шығуы. Ол көбіне жыныстық жетілу немесе климакс кезеңінде ішкі секция бездері қызметінің жиі бұзылуының салдарынан болады. «Түк басушылық» табиғи ерекшеліктерге ле байланысты (оңтүстік халықтары көбінесе түкті болып келеді). Түктің қаулап өсуі механикалық және химиялық тітіркеністерге де (түкті үнемі пинцетпен жұлу, қыру немесе пензамен ысқылау) байланысты болуы ықтимал. Түк күрт өскен жағдайда дәрігерге қалалу керек. Түктілікті тек электр эпиляциямен емдейді. Оны дәрігерлік — косметологиялық кабинет жағдайларында ғана жүргізуге болады. Дереккөздер
Сибағат (Сиғуатолла) Мәкәрімұлы

Сибағат (төл есiмi Сиғуатолла) Мәкәрiмұлы — 1888 жылы бұрынғы Бөкей Ордасы, қазiргi Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Үштаған ауылында дүниеге келiп, сол жерде 1976 жылы дүниеден озған. Қазақтың дiни ағартушысы. Шыққан тегі Кіші жүз, Байұлы, Алаша руы. Әкесi Мәкәрiм Мұсылманұлы есiмi ел арасында медресе ашып, дiни және емшiлiк қызметiмен кең таралған. 1916 жылдары Меккеге 2-шi мәрте қажылық сапарына аттанып, сол жерде дүние салған. Сибағат Мәкәрiмұлы 20-шы ғасырдың басында Уфа қаласындағы әйгiлi "Ғалия" оқу орнын тәмамдап, Стамбул, Қазан, Астрахан шаһарларында дiни және медицина бағытында iлiм алған. 1918 жылдардан бастап елге оралып медресе ашып, медицина және ағартушылық бағытта қызмет еткен. Сибағат Мәкәрiмұлының тылсым күштерi және көрiпкелдiк қасиеттерi мен терең дiни iлiмнiң ие болуына байланысты ел арасында оны Сибағат Әулие деп атап кеткен. Халық жадында Сибағат Әулие сопылық дәрежедегi қарапайымдылығы мен жұпыны өмiрi, көптеген шипагерлiк қасиеттерi мен ағартушылық жұмыстары жақсы сақталған. 1975 жылы Ботахан ауылында халық ақыны Әбу Сәрсенбаев пен Сибағат Мәкәрiмұлы арасында қоғамдық, әлеуметтiк, рухани сұрақтарды қамтыған үлкен сұхбат болып, оған көптеген ауыл халқы қатысқан.
Терінің іріңді аурулары

Терінің іріңді аурулары (пиодермия) әр түрлі іріңдеткіш микробтардан (стрептококк, стафилококк т.б.) пайда болады. Сырқат ауру адамнан да, киімкешек пен тұрмыстық заттардан да жұғуы мүмкін. Іріңді аурулар жеке гигиеналық тәртіпті сақтамағанда, теріні дұрыс күтпегенде, жарақаттанғанда, тершең болған кезде, созылмалы ауруға шалдығып, организм әлсіргенде де пайда болады. Кейде бұдан басқа аурулар өршіп, емдеуді қиындатады. Ең көп кездесетін іріңді тері аурулары: фолликулит (көпіршік бездің қабынуы) импетиго (іріңді бөртпе), сикоз (шаш түбінің қабынуы), безеу, сыздауық, көошиқан т.б. Пиодермия, әдетте, кенет басталып, бірнеше күннен, не бірнеше аптадан кейін басылады; әлсіз адамдарда жара ұзаққа созылуы, сөйтіп оңайлықпен жазылмайтын ауруға айналуы мүмкін. Дереккөздер
Терінің грибокты аурулар

Терінің грибокты аурулар дерматомикоздар) — ауру тудыратын грибоктардан пайда болады.; ең көбірек тарағаны — кебек тәрізді теміреткі, шап эпидермофитиясы, табан мен башпай микоздары, микроспория мен трихофития. Кебек тәрізді теміреткіге шалдыққанда теріде қызғылт-күрең түсті майда қайызғақ таңдақтар пайда болады. Олар бірте-бірте ұлғайып, денеге жайылады. Кейде ауру адам күнге күйгенде денесіне көптеген ақ таңдақтар шығады. Дереккөздер
Тер бөртпе

Тер бөртпе (п о т н и ц а) — тым тершеңдіктен және оның өте баяу құрғауы салдарынан терінің зақымдануы. Күн жылыда қалың киіндірген емшектегі нәрестелер мен кішкентай балалардың терісі бөртіп кетеді. Ал ересектер денесіндегі бөртпе инфекциялықауруға шалдығып, қызуы көтеріліп ұдайы терлей бергенде, қыздырғыш компресс жасағанда, сондай-ақ денесі толық адамдарға пайда болады. Тер бөртпенің бір ерекшелігі — дененің көбіне шап, тақым, бөксе, емшек асты, қолтық асты сияқты жерлерінен, ішінара арқа мен мойыннан да шыға береді. Оның іріңді жараға айналатыны да болады. Дереккөздер
Сарыхан

Сарыхан (орыс деректерінде Шарукан)- Дон өзенінің жағасына қоныс тепкен қыпшақ тайпасының ханы. Әкесі Әсен хан, атасы әйгілі Құнан Әбыз. Сарыханның туған жылы белгісіз, шамамамен XI-XII ғасырларда өмір сүрген. Ол өзі ел бастап көшкенде және жорық кезінде ақыл-парасатымен көзге түскен. Сары хан қыпшақтарды 40 жылдай (1068-1107) басқарып, шашырап жүрген ұсақ ру-тайпаларды біріктіре білген. Жалпы, Сары ханның әулеті 150 жылдай билік жүргізген. Өздерін шығу тегі бойынша, «айдаhардан» таратып, «айдаhарға» табынатын кимек тайпасынан шыққан. Сондықтан оларды көрші тайпалар «ұранқайлықтар» деп жиі атайтын болған. Сары хан көршілес орыс князьдерімен жақсы қарым-қатынас жасаған. Бірақ, бірін-бірі күндеген орыс князьдерінен мезі болған Сары хан, 12 мың қол жинап, 1068 жылы Киевке аттанады. Мұздай қаруланған қыпшақ әскерінен қорыққан Киев князінің жасағы тым-тырақай қашып кетеді. Ол Киев қаласын алса да, өзінің даладағы өміріне қайта оралады. 1105 жылы Сары хан Бунақ ханмен бірігіп, Переяславльге қарсы соғыс ашып, Тұғырыл ханның кегін қайтаруды көздейді. Ұрыс алдында барлық әскерін жиып, оларға демалуға бұйрық береді. Осы жәйтті қыпшақ арасында жүрген қаны түркі, ал діні иудей бедекші Русь тыңшысына жеткізеді. Орыс әскерлері ұрымтал тұсты пайдаланып кетіп, Лубна деген жерде демалып жатқан қыпшақ әскеріне бас салады. Ұрыс тәсілдерін жетік қолдана білген Сары хан мен Бунақ батырдың арсында Мономах әскерінің шабуылы тойтарылады. Араға бір жыл сала екі жақ, 1107 жылы қайта қырқысты. Осы шайқаста Сары хан да, Бунақ та қаза тапты.
Қаныша Мұсабайқызы Райысова

Райысова Қаныша Мұсабайқызы (10.5.1956 ж.туған, Алматы облысы Бұрынғы Қапал ауданы Қоңыр ауылы) — айтыскер ақын. Республикалық айтыстардың бірнеше мәрте жүлдегері, Халықаралық ЮНЕСКО сыйлығының лауреаты, ақындар мектебінің ұстазы, Алматы облысының құрметті азаматы. Алматыдағы білім беру университетінің "Бухгалтер-аудит" мамандығын тәмамдап, сол оқу орнының қазақ әдебиеті бөлімін бітірген. 1989 жылдан әр түрлі деңгейдегі жыр сайыстарына қатыса бастаған. Талдықорған қаласындағы "Балалар өнер мектебінің" ақындық, шеберлік, шешендік сөздер пәнінен дәріс беретін ұстаз. Жүлделері мен марапаттары: 1991 жылы "Қазақ тілі" қоғамының бас жүлдесі, 1993 жылы Қаракерей Қабанбайдың 300 жылдығында ІІІ-орын, Қабылиса жыраудың 300 жылдығында - Бас бәйге, 1996 жылы ЮНЕСКО бойынша өткен Абайдың 150 жылдығында, лауреат, ІІІ-орын, Абылай ханның 280 жылдығында ІІІ-орын, Мұхтар Әуезовтің 100 жылдығында І-орын, Доскей ақынның тойында Бас бәйге, Жезқазғанда Ұлытау күнінде ІІ-орын, Ахмет Байтұрсынұлы мен Міржақып Дулатовтың тойында ІІ-орын, Сұлтанмахмұт Торайғыровтың 100 жылдығында І-орын, Ілияс Жансүгіровтің 100 жылдығында І-орын, Қажымұқан Мұңайтпасовтың 120 жылдығында ІІ-орын, Бақтыбай Жолбарысұлының 155 жылдығында ІІ-орын, 2001 жылы - "Аңырақай - тарихым, Тәуелсіздік - тағдырым" атты республикалық айтыста ІІІ-орын, 2003 жылғы Ә.Қосбасаровтың 80 жылдығында Бас бәйге, 2005 жылы Шоқан Уәлихановтың 170 жылдығында ІІІ-орын иеленді. Қытай Халық Республикасында, Ресейде, Өзбекстанда, сондай-ақ облыс ауқымында өткен айтыстарда бірнеше рет арнаулы жүлделерге ие болды. 2001 жылы Тәуелсіздіктің 10 жылдығына байланысты Елбасының мақтау грамотасымен марапатталды. Дереккөздер
Сіңір созылуы

Сіңір созылуы — буын сіңірінің жарақаттанып зақымдануы. Жіліншік тобығының сіңірі жиі созылады (аяқты қырынан басып қалғанда, әсіресе, шаңғы тепкенде т.б. жиі кездеседі). Сіңір созылуының белгісі — зақымданған жер қатты ауырады (көбінесе келесі күні), ісіп кетеді; сондай-ақ сіңірі созылған жеоге қан ұйиді. Сіңірі созылған аяққа салмақ түсіруге болмайды; тобықтың немесе тізенің сіңірі созылса, сырқатты сіңірі созылған аяғын жоғары көтеріп жатқызу керек. Сіңірі созылған жерге алғашқы сағатта мұз басады, оған грелка қоюға, жылы компресс жасауға болмайды, өйткені жылу қан құйылуын ұлғайтып, ауруды күшейтеді, ауруды асқындырып жібереді. Дереккөздер
Пұсырман

Пұсырман (туған, өлген жылдары белгісіз) – жоңғар шапқыншыларына қарсы соғыста ерлік көрсеткен батыр. Әлмеректің ұрпағы. Қытай тарихындағы деректерге қарағанда, 1758 жылы Пұсырман Райымбек батыр дың атасы Хангелді батырмен және Төле би дің ұлы Жоланмен (Жәулен) бірге Қытай еліне барған. Олар Чиандұң патшамен келіссөз жүргізіп, шекараларға қатысты мәселелерді шешкен. «Қазақтың көне тарихы» кітабында осы туралы жан-жақты айтылған. Дереккөздер
Перепяткин Михаил Георгиевич

Перепяткин Михаил Георгиевич (1949ж.т., Алакөл ауданы Үшарал ) –ғалым, физика-математика ғылымының докторы (1984), профессор (1991). 1971 жылы ҚазМУ-ді, 1974 жылы Қазақстан ғылым академиясы ның математика және механика институтының аспирантурасын бітірген. 1974-1986 жылдары ҚазМУ-де аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, 1986 жылдан Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының теориялық және қолданбалы математикалық институтында лаборатория меңгерушісі, 50-ден астам ғылыми еңбегі жарияланған. Дереккөздер
Фарангиз ханша

Талай ғасырлар бұрын ежелгі Тұран мен Иран жерлерінде скифтер (сақтар) мен парсылар арасында қиян кескі соғыстар жүріп жатты. Тұран патшасы Афрасиаб пен оның мәңгілік жауы Хұсрау жеңіс үшін өз жауынгерлерін аямай, бірінен соң бірін соғыс майданына аттандырды. Бір күні парсы ханзадасы Сияуыш серуен құрып жүрген қыздар арасынан Афрасиабтың қызы Фарангизді көріп, оған ес түссіз ғашық болып қалады. Қыз да сол сәтте тек ханзада Сияуыш қана өзіне лайықты жар бола алатынын түсінеді. Афразиаб екі халық арасындағы татулық пен тыныштықты ойлап, өзінің сүйікті қызы мен парсы ханзадасының қосылуына келесім береді. Өздерінің махаббатына ешкім бөгет болмауы үшін Сияуыш ізгілік пен мейірімділік, әділеттілік пен ақиқат, теңдік пен еркіндік өркендейтін «Сияуыш қаласын» салуға шешім қабылдайды. Осы қаланы тұрғызу үшін сақ пен парсы әскерлері араларындағы ғасырлық жауыздықты ұмытып еңбек етеді.Нәтижесінде құрылысшылар ақ мәрмәрдан қала көтереді. Оның қабырғалары мен қақпасын шебер ойылған өрнектермен әшекейлеп, төрт тарабынан төрт биік мұнара тұрғызады.
Аралағаш

Аралағаш — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданындағы ауыл, Аралағаш ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Смирново ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 740 адам (380 ер адам және 360 әйел адам) болса, 2009 жылы 465 адамды (239 ер адам және 226 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қыз ұзату салттары

Қызды ұзатар кезінде мынандай салт - дәстүрлер жасалады: Құдалар келе жатқан кезде есік алдына екі адам арқан тартады, арқан тартқан адамдарға құдалар жағы өз жоралғысын (орамал, мата, ақша) береді. Құдалар есіктен кіріп амандасқаннан соң қыздың екі жеңгесі жігітті отқа май құйғызуға алып кетеді. Отқа май құйғызғанан соң жігіт жоралғысын (көбіне ақша, моншақ анау-мынау ұсақ түйектер) береді. Құдалар жайғасып алғасын, болашақ келіндерін таныстырады. Оған құдағи көрімдігін беруге міндетті. Жастарға бір бөлек үлкендерге бөлек дастарқан жасалады. Тамақтарын ішіп алғасын қоржын ашуға кіріседі. Бірінші кезекте, өлілер риза болсын деп босағаға ер адамның костюмін қыстырады. Сонан соң қызға әкелінген сырға салынады. Оның қыздың құлағына енесі салады. Қыздың өлі тірісі деп бір мал әкеледі. Көбіне қой немесе жылқы әкелінеді. Әкелінген киіттер беріледі, негізі алдын ала келісіп алынса аттарын атап береді. Көбіне алтын заттарын береді. Қыздың анасына "ана сүтінің" ақысы мен құдағи қоржын табыс етіледі. "Ана сүтінің" ақысына көбіне анасына жеке алтын зат алып береді. Құдағи қоржынның ішіне піскен ет, тәттілер, арақ-шарап салады. Қоржынның сырты сақина, білезік, моншақтармен көмкеріледі. Оларды қоржынды ашқан қыз жақтың кісілері бөлісіп алады. Соңында қыздың анасына "қыздың қалыңы" деп ақша беріледі. Бұл ақшаны бұрындары қалың мал деп атаған. Ары қарай той жалғасады. Етке отырған кезде күйеу бала сыбағасы төс тартылады. Төс тартылған табақты қайтарып берген кезде жігіт ішіне ақша салып береді. Үлкендер жағына бауыр асату басталады. Құда, құда дегізген, Құйрық бауыр жегізген. Айналайын баладан, Құдасы бар дегізген, - деп құдаларға бауыр асату басталады. Бауыр асатуда бауыр мен құйрық май ортасына қатық жағып бір бірден құалардың бәріне таратып шығады. Бауырдан жеген құдалар табаққа ақша салады. Дастарқанда отырыс біткесін қыз жақтары құдаларына киіттерін кигізеді. Сонан кейін, қызды алып кетерде қыздың аяқ кимін тығып қояды. Қыздың аяқ кимін күйеу бала жеңгелерінен сатып алады. Ары қарай той көбіне той залында жалғасады. Қызды соңында үлкендердің батасын беріп ақ мата бойы мен шығарып салады. Қызды артына қаратпай алып кету керек. Көп қыздар қоштасарларында сыңсу айтады. Сыңсы- қыздың ата-анасымен, туыстарымен қоштасу жыры. Бірақ, қазір көп ешкім айтпайды. Мында толығырақ танысуға болады екен. Осылай қызды ұзатып салады. Менің жазғаным сырға салу, құда күту мен ұзату тойын бір күнде жасалғанда жасалатын салт- дәстүр. Жалпы қыз ұзату осы ретпен іске асады. Айтпақшы, бұл дәстүр Алматы мен Алматы облысына тән жазылған. Шымкент жақта басқаша болуы мүмкін. Нақты анықтамалар мен барлық дәстүрді мына жерден көрсеңіздер болады екен.
Капитан Америка: Бірінші кек алушы

Капитан Америка: Бірінші кек алушы − Джо Джонстон түсірген Marvel Comics баспасының комикстеріне негізделген шытырман филім. Негізгі рөлдерді сомдағандар − Крис Эванс, Хьюго Уивинг, Хэйли Этвелл және Томми Ли Джонс. Филімді түсірумен Marvel Studios компаниясы айналысты, ал оны таратумен − Paramount Pictures. Сюжеті Филім сюжеті Екінші дүниежүзілік соғыс кезін бейнелейді және өз еліне қызмет еткісі келген Бруклиндік жас жігіт Стив Роджерс туралы суреттейді. Ол әскери дайындықтың тәжірибелік бағдарламасына қатысуға келісімін береді. Оған "супержауынгер" сарысуын енгізеді де витасәулелендіреді. Нәтижесінде әлсіз Стив Роджерс адамзатқа тән емес суперкүшке ие болады. Капитан Америка деген лақап атқа ие болған Роджерс ұлтшыл әрі лаңкестік ұйымның басшысы − Иоганн Шмидті тоқтатуға тиіс. Иоганн Шмид тессерактты (текше формалы тылсым қуат қайнары) қолданып, бүкіл әлемді өз қол астына қаратуға тырысады. Алайда бұл жоспары іске аспай қаза табады, ал Стив Роджерс мұзды судың астына құлап сол жерде 70-жылға ұйқыға кетеді.
Аарон Рэмзи

Аарон Джеймс Рэмзи (ағыл. Aaron James Ramsey; 26 желтоқсан 1990 жыл, Кайрфилли, Уэльс) – Уэльстік футболшы, "Кардифф Сити" футбол клубының жартылай қорғаушысы. Клубтық мансабы «Кардифф Сити» Аарон 8 жасында "Кардифф Сити" ФК-ның мүшелігіне кірді . 8 жылдан кейін өзінің клубының негізгі құрамында сынға түсу алғашқы мүмкіндігіне ие болды. Бұл 2006-2007 жылдары болған Футбол лигасы чемпионатындағы Кардиффтың өзінің стадионындағы соңғы ойынында «Халл Сити»-ға қарсы ойынының соңғы минутында 16 жастағы Аарон Рэмзи Пола Перринмен ауыстырылып "Кардифф Сити"-дің негізгі құрамында ойнаған ең жас футболшы болып атанды . 2007 жылдың маусымында "Кардифф Сити" өкілдері халыққа Аарон Рэмзиді Лондонда орналасқан Ағылшын премьер лигасының негізгі бір клубына 1 миллион фунт стерлингке бермеуі туралы, сонымен қатар Ливерпуль қаласындағы "Эвертон" клубына бермеуі туралы ақпарат жариялады. Аарон өзінің клубпен бірінші кәсіби келісім-шартына 2007 жылдың желтоқсанында қол қойды. Ол өзінің бірінші профессионалды ойынын 2008 жылдың 5 қаңтарында "Чейзтаун" деген клубқа қарсы матчта өткізді. Стивенд Макфайлды ауыстырып, Рэмзи керемет ойынын көрсетті және "Чейзтаунның" қақпасына "Кардифф Сити"-дің екінші голын салып, ойынды 3:1 шотымен аяқтаған beating the previous record holder John Toshack. Маусым 2007, Cardiff City turned down a bid of over £1m for Ramsey from a London-based Premier League club.. "Арсенал" in 2008]] 2008 жылдың 10 маусымында келіссөздердің нәтижесінде "Кардиффтың" өкілдері Ааронды "Арсенал"-ға 4.8 миллион фунт стерлинг ақшаға сатып жіберді . Арсеналдың құрамындағы өзінің толық ойынын Рэмзи тек 23 қыркүйекте Англияның кубогының үшінші шенберінде «Шеффилд Юнайтед»-ке қарсы матчында өткізді. Осы ойында екі голдық пас берді. Ал 2010 жылдың 27 ақпанында Аарон «Сток Сити»-ге қарсы матчында өте кауіпті жарақат алды: аяқтың ашық сынығы. Бұл жарақат Ааронның мансабына қатты әсер етті. Тек 2013-2014 мезгілінде Аарон Рэмзи жарақатты толығымен жеңіп, жаңа одан да жақсы деңгейде ойнай бастады. Әзірге оның ағылшын перемьер-лигасындағы шотында 8 гол бар болды. Ал 2013 жылдың қыркүйегінде Аарон Рэмзи айдың ең үздік ойыншысы болып атанды. Дереккөздер Сілтемелер
Афонт тауы

Афонт тауы - Красноярск қаласы төңірегіндегі Енисейдің сол жағалауынан табылған кеш палеолит дәуірінің төрт менкен-жердің аты. Одан 1884 ж. археолог Иван Тимофеевич Савенков алғашқы адамдардың мекен-жайын тапқан. 1914 ж., 1923-25 ж. жүргізілген зерттеулерде палеолиттік Мадлен мәдениетіне жататын жертөлелер мен құрал-саймандар қалған бірнеше қоныстың жұрты табылған. Қабырлерде сақталған адам сүйектерінің қалдықтарына қарап, антрополог Г.Ф.Дебец Сібірдің бұл алабын монол нәсілді жалық жайлағанын анықтады. Олар мамонттар мен бұғыларын ит қосып аулауды кәсіп еткен. Дереккөздер
Афрасиаб (мағына)

Афрасиаб : * Афрасиаб — Өзбекстандағы қала; * Афрасиаб — іргесі б.з.б. 1-мыңжылдықта қаланған көне қала; * Афрасиаб — Тұран патшасы, қолбасшы, түркі жұртының ұлы тарихи тұлғасы; * Afrosiyob — Ташкент - Самарқанд темір жолында жүретін электопоезд.
Ахаггар

Ахаггар (, тамашек Ahaggar) немесе Хоггар — Орталық Сахарадағы (Алжир) Таманрассет қаласының шығысында орналасқан тау сілемі. Ең биік шыңы Тахаттың биіктігі - 2918 м, бұл - Алжирдың да ең биік орны. Төбесі тегіс, беткейлері сатылы келген жоталар мен (орта биіктігі 800 м) базальтты үстірттер (орташа биіктігі 2000 м). Негізінен кембрий алдындағы жыныстарынан (гранит, гнейс, тақта тас) түзілген. Платина, уран, алмас, никель кендері бар. Жылдық орта жауын-шашын мөлшері 100 мм шамасында. Флорасы: сауырағаш, мирта, пальма, қараған өседі. Фаунасы: муфлон, гепард, арыстан мекендейді. Галерея тауының көрінісі.]] Дереккөздер
Григорьевка (Аққайың ауданы)

Григорьевка — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы, Григорьев ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Смирново ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 13 км-дей жерде, Обалы көлінің шығысында орналасқан. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 311 адам (167 ер адам және 144 әйел адам) болса, 2009 жылы 87 адамды (43 ер адам және 44 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кенжеғалы

Кенжеғалы — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы, Григорьев ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Смирново ауылынан шығысқа қарай 8 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 201адам (105 ер адам және 96 әйел адам) болса, 2009 жылы 127 адамды (65 ер адам және 62 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қаратау ұшқаты

Қаратау ұшқаты – ұшқаттар тұқымдасы, ұшқат туысына жататын сирек кездесетін реликт өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 3 - 5 м болатын бұта. * Жас өркендері сарғыш түсті, сыртын түк басқан және бездері болады. * Эллипс немесе қандауыр тәрізді жапырақтарының ұзындығы 1,5 - 2,5 см. * Гүлсидамы ойық келген, гүл жапырағы түйінінен үлкенірек, жіңішке қандауыр тәрізді. Гүл тостағаншасы тісшелі, түйінінен екі еседей кіші. Күлтесі түтік тәрізді ақшыл түсті, ұзындығы 7 - 9 мм, сырты тегіс жіне ішкі жағы түкті келеді. * Жемісі қызғылт сары түсті, диаметрі 4 - 5 мм, шар тәріді. * Тұқымынан және тамыр өркені арқылы көбейеді. Мамыр - маусым айларында гүлдеп, шілде - тамызда жеміс береді. Өсетін орны мен таралуы Басқарқара (Теріскей Алатауы, Алматы облысы Райымбек ауданы) мен Қаратау жотасының (Түркістан облысы) шығыс жағындағы Берікқара тауының тасты баурайында, жартастар мен ойыстарда, сай түбінде өседі. Қаратау ұшқатының таралу аймағы өте тар. Қорғалатын аймақ болып саналатынына қарамастан, туризмнің дамуына байланысты күннен-күнге азайып бара жатыр. Берікқара ботаникалық қорығында жеке түр ретінде өсіріледі. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Компас (әңгіме)

Компас (әңгіме) Бердібек Соқпақбаев Бердібек Соқпақбаевтың "Компас" әңгімесі. Қысқаша мазмұны Осы әңгімеде Қанаттың жаңа компасы мен адамның қызғаншақтығы туралы баяндалады. Басты кейіпкейлер * Қанат-кәдімгі бала. Оның қолдарына әкесінен сыйлық болып компас түседі. Балалардың алдында мақтанып жүреді. *Бодан -Қанаттың қызғаншақ досы. Қанат компасын түсіргенде оны өзіне алып кетеді одан кейін ғана ойланып өзінің қатесін ұғады.
Азия мәдениеті

Азияның мәдениеті — көптеген ұлттардың, қоғамдардың, діндер мен этникалық топ мұраларының көркем жиынтығы. Азия мәдениетінің маңызды бөлігі — көркемөнері, музыкасы, асханасы мен әдебиеті. Мұнда буддизм, индуизм, ислам және христиан діндері дамыған, түрлі өркениеттер қалыптасқан. Азияның түкпір — түкпірінде әркелкі мәдениет дамып өркендеген. Оңтүстік Азиядағы ең маңызды мәдениет Үнді субконтиненті деп аталатын аймаққа тиесілі. Үнді жазығы өркениеті мен Маурия, Кушан, Гупта және әрі Моғол империялары мәдениетіне Оңтүстік Үндістанның бірнеше штаты және Пәкістан, Ауғанстан ұлттарының мұралары жатады. Дравит тілінің үстемдігіне байланысты Оңтүстік Үндістанның төрт штаты және Шри-Ланка Дравит мәдениетіне бөлінді. Бенгал тілінің негізінде Бангладеш пен Батыс Бенгал штатының жеке мәдениеті мен мұрасы қалыптасқан.Азияның көркемөнері мен мәдениеті сан алуан. Қазіргі заманғы көптеген көркемөнер шеберлері өз стильдерін ежелгі Азия туындыларымен сабақтастыруға ұмтылады. Қытай суретшісі Конг Бай Ли осы сабақтастықтың жарқын көрінісін жасады. Ол алғашқылардың бірі болып дәстүрлі қытайлық күріштен жасалған қағазға майлы бояу арқылы салатын сурет өнерінің батыстық стилін қалыптастырады. Сондай — ақ Конг Бай Ли Будданың қазіргі заманға лайықталған бейнелерін жасады. Дереккөздер *Континеттер энциклопедиясы
Қара сопа

Қара сопа - Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының оңтүстік батысында 10 шақырым жерде зираттарда орын тепкен. Ескерткіш екі үлкен бөлмеден тұратын күмбезді құрылыс. Құрылымның квадрат жоспарында кәбірхана және зиаратхана. Конструкция күйген кірпіштен созылған тік бұрышты жоспардағы 13,9х9,6 м биіктігі күмбез ұшына дейін 9 м портал 6,2 м жан- жақты мөлшердегі ғимарат.Кесененің тұрғызылған уақыты XIX ғ. жатады.1983 жылы есеп бойынша зерттеу кезінде конструкцияда қателіктер орын алған: *күмбез тура және вертикальды жарықшақтары негізіннен солтүстік батыс секторында орын алған. Жарықшақтар күмбездің орта тұсынан басталып барабанға дейін жеткен, нәтижесінде күмбез биіктігі аласарған; *батыс жақ қабырғасының орта тұсы 10 см-ге шалқайған және орта тұсына таман тігінен жарықшақ пайда болған. Дереккөздер http://www.madenimura.kz/kk/culture-legacy/region/kyzylorda_oblast/memorial/kara-sopa
Сеппе

Сеппе (присыпка) тері нің қабынып ауруына қарсы қолданылатын, дезинфекция лаушы және құрғатушы дәрі-дәрмек; теріде қабыну құбылыстары пайда болғанда, сондай-ақ тер көп шыққанда және тері майланғанда қолданылады. Бұл дәрілер құрамына қарай: минералды сеппе (онда мырыш тотығы немесе тальк болады) және өсімдік сеппесі (құрамында крахмалы бар) болып бөлінеді. Кейде аралас қоспалы сеппе пайдаланылады. Емдік сеппе құрамында әр түрлі емдік препараттар — анестезин, формалин, бор қышқылы, уротропин, дерматол т.б. болуы мүмкін. Сеппені пысынауда, терлеуді, тершеңдікті болдырмау және оларды емдеу мақсатында пайдаланады: сеппеге мақтаны тигізіп алып тері қатпарларын сүртеді. Дереккөздер
Соғылу

Соғылу (соққы тию) тканьдер мен органдардың әлденеге соғылып (ұрылып) теріні жараламай механикалық зақымдануы. Мұндай да көбінесе тек үстінгі ткань ғана зақымданады (тері, тері асты клеткасы, бұлшық ет, сүйек қабығы). Соғылған жер ауырып, ісінеді. Соғылған дердің көгерген ісігі бірден байқалмай, 1-3 күннен кейін білінеді. Ауырғанын басып, қан құйылуын азайту үшін соғылған жерді ағынды суық суға тосады, не мұз басады. Кейін қанның тарауына жылылық жақсы әсер етеді (жылыту компресі). Сондай-ақ соғылған жерді таңып, қол болса мойынға асып қояды, аяқтың астына жастық салып биіктетеді. Дереккөздер
Стенокардия

Стенокардия (жүректің ауырсынуымен жүретін ұстамалы ауруы) — төстің артында, кеуде клеткасының ортасында (кеуденің ішкі жағында) немесе жүрек тұсында болатын басып немесе қысып ауратын ұстамалы ауруы. Ол коронарлық артерия арқылы жүректің бұлшық еттерінің оттегіге қажетігін өтей алмауы салдарынан болады, яғни коронарлық қан айналымының жеткіліксіздігінен болады. Оның басталуы көбінесе физикалық күштемемен байланысты, аяқталуы тыныштық қалыпта байқалады, өйткені ауру ұстағанда кеуде қатты қысады; ауырсыну сол жақ қолға, жауырын мен көк желке таралады, сонымен қоса науқас адамның бойында үрейленушілік пен жалпы әлсіздік пайда болады. Стенокардия ұстамасының ұзақтығы — бірнеше минутқа созылады. Дереккөздер
Кір сабын

Кір сабын (қатты кептірілген) тұрмыста пайдалану үшін 70 және 72 проценттік майлы қышқылдар қосылып дайындалады. Бұл сабын күнбағыс, мақта, соя т.б. өсімдік майларын өңдеуден алынған қатты май — саломас қоспасынан, синтетикалық майлы қышқылдардан, сұйық өсімдік майларынан, шайырдан жасалады. Сабын ерітіндісінде жүн, жібек (табиғи және жасанды) маталарды бүлдіретін күйдіргіш заттар болады, сондықтан жүн және жібек маталарды синтетикалық қоспалармен жуу керек. Кір сабынды қолды, денені, шашты жууға пайдаланбаған жөн. Дереккөздер
Иіс сабын

Иіс сабын (қ а т т ы с ы) 74-78 проценттік майлы қышқылдар қосылып, ірі қараның, шошқаның жоғары сапалы майынан, кокос майынан, саломастан және синтетикалық майлы қышқылдарға хош иісті заттар араластырып жасалады. Иіс сабының сулы ерітіндісінде қүйдіргіш реакция болғандықтан, қол жуған кезде теріні майсыздандырып, тітіркендіреді. Сондықтан бұлардың кейбір сорттарына теріні майсыздандырудан сақтап, тітіркенуден қорғайтын заттар (ланолин, күзен майлы, нәрлі крем т.б.) қосылады. Дереккөздер
Қанау

Қанау, қан кету. Қанаудың сыртқы және ішкі түрлері болуы мүмкін. Қан кетіп тұрған қарай, қанау артериялық, веналық (аралас), капиллярлық болып бөлінеді. Қанаудың ең көп кездесетіні — жарақаттан болатыны. Қанды көп жоғалту қауіпті болғандықтан қан кету қарай түрде болса да, оны тез тоқтатуға тырысу керек. Сыртқы қанау жарақаттанудан болады да, ол ауыз ішінің, мұрынның терісі немесе шырышты қабығының зақымдануымен жалғасады. Дереккөздер
Қажалу

Қажалу, о й ы л у — терінің іш киімге, киімге, аяқ киімге т.б. қажалып қабынуы, күлдіреп ойылуы. Қажалудан тері қызарады, көлкілдеп ісінеді, күлдірейді. Егер ол жарылып, терісі сыдырылса, ауру шақырады, әрі сол жергеинфекция түсіп, іріңдейді (терінің іріңді аурулары мақаласын оқыңыз). Тершеңдіктен, теріні дұрыс күтпеуден, гигиенаны дұрыс сақтамаудан, аяқ киімнің дәл еместігінен көбінесе аяқтың бақайлары мен өкше жиі қажалады. Дереккөздер
Косметика

Косметика (грек тілінде «κοσμητικός» — "әдемілеу, әрлеу өнері") — адамның сыртқы келбетін жақсарту және теріні күту тәсілдері мен құралдары. Косметика сонау көне дәуірлерде-ақ кең тараған. Египеттіктер, римдіктер, арабтар бетін, кірпігін, қабағын бояп, шашын бұйралап, әтірлердің орнына хош иісті майлары пайдаланған. Олар құрамына қазіргідегідей мал және өсімдік майлары, эфир майлары, түрлі шайырлар, бояулар және т.б. енгізілген хош иісті майларды әтір орнына қолданған. Косметика дәрігерлік және сәндік болып екіге бөлінеді. Дереккөздер
Зооноз

Зооноз — малда және адамда кездесетін жұқпалы аурулар. Бактериялар (бруцеллез, түйнеме) және вирустар арқылы жұғады, қоршаған ортада ұзақ уақыт сақталады. Бұл аурулар сиыр, ешкі қой, шошқа және басқа да кейбір хайуанаттарға жұғады. Қоздырғыштар сүт, сілекей, несеп, дәрет арқылы және өзге де бөліністер арқылы тарайды. Малға ол жарамсыз жем-шөп жеген кезде, сондай-ақ ауру малдың қи-несебімен ластанған қорадан, жайылым топырағы т.б. арқылы жұғады. Дереккөздер
Қаракие ойпаты

Қарақия ойпаты - Маңғышлақтың солтүстік жазығында, Ақтаудан шамамен 50 шақырым жерде солтүстік батыстан оңтүстік мұхит деңгейінен 132м төмен әлемдегі ең терең ойпат орналасқан. Қаракие деген аты түрік тілінен аударғанда «қара аран» (жыртқыш ауыз) деген мағына береді. Ойпаттың етектері жайпақ болғандықтан, одан төменге түсу оңай. Көктемде бұл жерден қозықұйрық саңырауқұлақтарын көптеп теріп алуға болады, Маңғышлақта одан басқасы өспейді. Бұл жерді әдемілігі ғажап жыландар, қоян, түлкі, қарсақтар мекендейді; Аспанның шырқау биігінде жіті көзбен олжа аңдыған тазқара, маңайды бағдарлап, өткен-кеткенді қалт жібермейтін жабайы үстірт арқары осы жердің кең тараған хайуандары. Бағзы замандарда осы жерде «Батыр» деп аталған көл болған екен деседі. Кейін оның орнында ұзындығы 40 шақырым, ені 10 шақырымдық ойпат пайда болған. Ойпаттың пайда болуын ғалымдар тұзды жыныстардың сілтісіздендірілуімен, Каспий теңізінің жағалауында болып жататын ойылу және карстық процесстермен байланыстырады. Карст астында табиғи жерасты суларының шаймалау және еріту үдерістері үнемі жүріп жатады. Жерасты сулары әктастың, доломит пен гипстің жарылған жықпыл – жылғаларымен өтіп тау жыныстарын біртіндеп езіп отырып, жықпылдарды барған сайын кеңейтіп, терең де тар шыңырау құздардың пайда болуына себеп болады. Бұндай шыңыраулардың қабырғалары мен табаны кеңейе келіп, алып шұңғыма мен үңгірлерге айналды. Үңгірлер кеңіген сайын жоғары қабаттардың салмаған көтере алмаған үңгір төбелері мен қабырғалары опырлап құлап отырған. Бұл үрдіс ұдайы қайталанып отыратын және жердің тұзды, әктасты жыныстары жатқан қалың қабатқа беттеп үңги беретін болған. Нәтижесінде, ұсақ тау-тас жыныстарымен толып қалған алып кеуектер, шұңғымалар, шұңқырлар, жымдасып қалған жазықтар, қуыс текшелер мен үңгірлер, жыралар, ұңғыма қуыстар, соқпақтар мен табиғи құдықтар пайда болды. Қаракие ойпаты қазіргі кездегі кескінге келгенінше осылай дамып отырды. Қаракиедегі өзгеріс үрдістері әлі де тоқтаған жоқ, ойпаттағы рельеф түзуші үрдістері жалғасып жатқандығына ені жалпақ әрі терең сайлар мен бөлініп кеткен құз жартастар мен тау кертпештері дәлел болмақ. Қазақстан ғалымдары бірнеше жыл бойы мұқият зерттеу жұмыстарын жүргізген болатын. Нәтижесінде, сусыз Қаракие ойпатының жаңбыр бұлттарын бір жерге шоғырландырып отыратын табиғи генератор қызметін атқаратындығы мәлім болды. Жаз кезінде жоғары көтерілген ауа ойпаттың үстіне үйіріліп, ондаған шақырымға баратын қара бұлт көшкіні түзеді. Бұл айтылып отырған деректерге жерден жүргізілген бақылаулар мен жасанды жер серіктерінің түсірген фотосуреттері де айғақ. Егер жазық еңіспен төмен түссеңіз, бір кездерде бұрғыланған ұңғымадан шығып жатқан «Салқын» деп аталып келген бұлақ пен суы ағынды шағын су қоймасына тап боласыз. Суы ащылау. Бұлақ суы арна табанын бауырлап ағып отырып, ойпаттың оңтүстік бөлігінде жеткенде, құмға сіңіп кетеді. Ойпаттың оңтүстік батысында кеберсіген көл бар. Ал Қаракиенің орталық тұсында жербетілік қирау процессінің салдары- түпкіліті тау жыныстарының сілемдері көп. Бұл да кімнің де болса көруіне тұрарлық табиғаттың тамаша көрінісі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.visitkazakhstan.kz Қазақстанның табиғаты]
Ахайя

Ахайя (Ахея; , , ) — Пелопоннестің солтүстігінде, Балкан түбегінің оңтүстігінде орналасқан аймақтың жалпы аты, Грекияның аймақтық бөлімшесі. Астанасы - Патры, халық саны 2011 ж. - 309694 адам болды. Әкімшілік құрамы мен халқы Ахайя муниципалитеттері Аймақ 5 муниципалитетке бөлінеді: * Патры (Patras) - 1 * Айгиалея (Aigialeia) - 2 * Батыс Ахейя (West Achaea) - 3 * Эримантос (Erymanthos) - 4 * Калаврита (Kalavryta) - 5 Провинциялары *Айгиалея провинциясы - Aigio *Калаврита - Kalavryta *Патры - Patras Note: Provinces no longer hold any legal status in Greece. Ірі қалалары 2011 жылғы мәлімет бойынша, Ахайяның ірі қалалары: *Патры - 169,034 тұрғын *Айгио - 20,664 тұрғын *Қато Ахайя - 6,880 тұрғын *Паралия - 6,336 тұрғын *Оврия - 6,308 тұрғын *Рио - 4,664 тұрғын Тарихы Аймақтың аты алғашқы тұрғандардың аты - ахейлықтардың атымен қойылған. Ахайя жерінде Дима, Олен, Хары, Тритея т.б. қауымдар болған. Эллинизм дәуірінде Ахайя қалаларының өз ара одағы едәуір саяси роль атқарған. Олар дорийлықтардан қорғану үшін құрылған. Б.з.б. 4 ғ-дың соңғы ширегінде одақ ыдырады. 280 ж.ш. қайта жанданды да, македондықтарға қарсы тұрды. 3 ғ-дың 2-ші жартысында одақтың құрамына 60 шақты қала кіірді. Оның белгіліайраткерлері: Арат, Фелопемен болды. Рим жаулап алғаннан кейін (б.з.б. 46 ж.) одақ жойылды. Галерея Дереккөздер
Ахалтеке (мағына)

Ахалтеке: * Ахалтеке - түрікмен халқының арғымақ түрі. * Ахалтеке жорығы - Ашғабадтан ауған-парсы шекарасына дейінгі аралықта тұратын түрікменнің ахал, теке тайпаларын бағындаруға бағытталған жорық. * Ахалтеке экспедициялары - орыс әскерлерінің Ахал алқабын (Түрікменстан) иемдену мақсатымен Орта Азияға жасаған жорықтары.
Ахернар

Ахернар '(α Eri / Эридандағы α / Эридандағы Альфа ) - 0,5-визуаль жұлдыздық шамада көгілдір болып жалтырап көрінетін, оңтүстік аспанның Эридан шоқжұлдыздарындағы ең жарық жұлдызы. Аты араб сөзінен (ākhir an-nahr) - "өзеннің соңы" алынған. Салмағы 6-8 күн салмағына тең. Оның жарқырауы Күннің дарқырауынан 980 есе артық. Күннен қашықтығы 13 парсек. Қазақстанда көрінбейді. Тағы қараңыз * Жұлдызды аспанның жылжымалы картасы * Парсек Дереккөздер
Ахилл

Ахилл немесе Ахиллес (; ; ) — Гомердің "Иллиада" поэмасының каһарманы. Трояны қоршаған гректердің бас батыры. Денесіне оқ, қылыш дарымайды. Өкшесі ғана осал. Осал жерді "Ахиллес өкшесіндей" деу содан қалған. Тағы қараңыз * Троя соғысы * Ежелгі грек мифологиясы Дереккөздер
Қашыралы

Қашыралы - Желдіадыр тауларының солтүстік-шығысындығы шоқылар. Қарағанды облысы Нұра ауданы Жанбөбек ауылының оңтүстік-батысында 9 км жерде орналасқан. Биіктігі 528м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысықа қарай 25 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Беткейі тіктеу, 10-нан астам тізбектелген шоқырлардан тұрады. Оңтүстік беткейіндегі таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Силур кезеңінің жыныстарынан түзілген. Қашырлы тауларының бойында Әбілда, Бижан, Қойтас және т.б. қыстаулар орналасқан. Баурайындағы бұлақтардан Керей өзенінің салалары бастау алады. Бозғылт қоңыр топырағында жусан, бетеге, ажырық, т.б. өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Болашақ

Болашақ немесе келешек — алдағы уақыт, көп нәрселер болмаған, бірақ болатын қазіргі шақтан кейінгі уақыт кезеңінің бір бөлігі. Болашақ уақытпен қатар мекенмен де сипатталуына байланысты уақыт-кеңістіктік континуум облысын қамтиды. Философияда Дінде Дереккөздер
Болашақ (айрық)

Болашақ – уақыт бөлігі. Білім: * Болашақ стипендиясы – Қазақстан Республикасындағы жас түлектерді шетелде оқытуға мүмкіндік беретін бағдарлама, халықаралық стипендия. Телевидение: * Болашақ бағдарламасы * Болашақ телехикаясы Елді мекендер: * Болашақ – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл. * Болашақ – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл. * Болашақ – Маңғыстау облысы Қарақия ауданындағы ауыл. Көшелер: * Болашақ көшесі (Астана) * Болашақ көшесі (Алматы)
Жәлеләддин хан

Жәлеләддин хан (1380–1412) — Алтын Орда ханы, Тоқтамыс ханның үлкен баласы. Шешесі Тоғай-Қажы бектің қызы. Жалеләддин Алтын Ордадағы дүрбелең жылдары 3 рет билік басына келді. Ол Едігемен күресінде Литва князі Витовттың қолдауына сүйенді. Жалеләддин 1407 жылы Шәдібекті Алтын Орда тағынан ығыстырып, алғаш рет билікті өз қолына алады. Едіге Хорезмге жасаған жорығынан оралғаннан кейін Жалеләддин Бұлғарларға қашып, өзін онда хан етіп жариялайды. Бірақ Едігенің ықпалымен ол жақтан да қуылып, Жалеләддин інісі Керімбердімен Ресейге, қалған бауырлары Сығанақ қаласына кетеді. 1408 жылы Едігенің Руське жорығы кезінде Жалеләддин Витовтты паналап, алғашқында Торн қаласына, кейін Грондоға қашады. 1408 жылдың аяғында Витовттың қолдауымен Болат ханға қарсы шығып, екінші рет билік басына келеді. Едіге Русьтен оралғаннан кейін Жалеләддин қайтадан Литваға қашып барып, 1409 жылы Витовтпен Тевтон орденіне қарсы бірлесіп күрес жүргізу жөнінде келісім жасайды. 1410 жылы Жалеләддин 40 мың адамдық әскерімен Грюнвалбд шайқасына қатысады. Бұл соғыста Витовт бастаған одақтастар әскері тевтондарды жеңеді. Осыдан соң Жалеләддин Қырымды алып, Болат ханға қарсы күрес жүргізеді. Алтын Орданың жаңа ханы, Болат ханның ұлы Темірден жеңілген Жалеләддин Литваға қашады. Бірақ Темір хан мен Едіге арасындағы кикілжің нәтижесінде 1411 жылдың соңында Жалеләддин үшінші рет билікке келеді. Темір өлгеннен кейін өз ықпалын күшейткен Жалеләддин Бұлғар, Қажы-Тарханды (Астрахан) өз иелігіне қосып алады. 1412 жылдың аяғында інісі Керімбердінің, ал басқа бір деректерде бауырлары Сұлтан Мұхаммед пен Кебектің қолынан қаза табады. Жалеләддиннің Аманбек, Әбд Сайид есімді екі баласы болған. Тағы қараңыз