kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Лазерлік технология

Лазерлерді көптеген материялдарды өңдегенде пайдаланады: бетон, айна, темір және т.б. Лазерлық технологиялық процесті екіге бөлуге болады. * Біріншісі өте жұқа фокусировканы және нақты энергияның дозерованиесін импульсті түрде де қажет етеді. Мұндай кезде күші қатты емес лазерді қажет етеді. * Ал екіншісі өте қатты лазерлерді қажет етеді.1 квт немесе одан да көп. Лазерлерді машина құрастырғанда, автомобильдер мен құрылыс материялдарын өңдегенде қатты түрін қолданады. Дереккөздер
Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі

Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі — спектріндегі айырмашылықтары бойынша анықталған жұлдыздар жіктелуі. 19-шы ғасырдың 2-ші жартысында жұлдыздарға жасалған спектрлік жіктелулерінің ішіндегі ең сйтті шыққаны - Гарвард жіктелуі. Оны 19 және 20 ғасырларды америкалық астроном Э.Кеннон жасаған. Бұл жіктелудің негізіне атлмдық спектрлік сызықтардың немесе молекулалық жолақтардың интенсивтігі алынған. Мұнда жұлдыздардың үздіксіз спектіріндегі энергияның таралуы ескеріледі. Жұлдыздардың спектріндегі ерекшіліктер негізінен олардың беттерінің температурасымен анықталады. Әр түрлі жұлдыздардың жарқырауы мен спектрлік кластары арасында (немесе бетінің температурасы), Герцшпрунг — Рассел диаграммасында көрсетілгендей белгілі бір тәуелдік байқалады. Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі әріптермен белгіленіп, температураның кемуіне қарай мына тәртіпте орналастырылады: Жұлдыздар бір кластан екінші класқа үнемі ауысып отырады. Спектрлік кластардың ішінде ондық бөліктер де болад, мысалы, В0, В1, В2,..., В9, А0.... Барлық жұлдыздардың 99 %-ы В-М спетрлік кластарына жатады, O, R, N, S класындағы жұлдыздар сирек кездеседі. O-класы O-класы (t ≈ 40 000&nbsp;°C - 25 000°С). Бұл класқа спектірінің ультракүлгін бөлігі күшті дамыған өте ыстық жұлдыздар жатады. Бұл жұлдыздардың спектрі, негізінен иондалған гелий сызықтарынан тұрады. Бейтарап гелийдің, бірнеше рет иондалған азоттың, көміртектің, кремнийдің сызықтары да көрінеді. В-класы В-класы (t ≈ 25 000&nbsp;°C - 12 000°С). Бұл класқа жататын жұлдыздардың спектрлерінде бейтарап гелийдің, иондалған оттектің және азоттың сызықтары кездеседі. А-класы А-класы (t ≈ 11 500&nbsp;°C - 7 700°С). Спектрлерінде Бальмер сериясына жататын сутек сызықтары көп кездеседі. Ғ-класы Ғ-класы (t ≈ 7 600&nbsp;°C - 6 100°С). Спектрлердегі сутек сызықтары өте интенсивті болады, бірақ оның құрамында иондалған металдар мен бейтарап металдардың көптеген сызықтары байқалады. Иондалған кальцийдің Н және К сызықтары өте интенсивті болады. G-класы G-класы (t ≈ 6 000&nbsp;°C - 5 000°С). Металдардың күшті спектрлік сызықтарының ішінде сутек сызықтарыайрықша көзге түспейді. Н және К сызықтары өте интенсивті болады. Күн G 3 класына жатады. K-класы K-класы (t ≈ 4 900&nbsp;°C - 3 700°С). Н және К сызықтары, толқын ұзындығы 4227 Å сызық және G жолағы өте күшті дамыған сызық. M-класы M-класы (t ≈ 3 600&nbsp;°C - 2 600°С). Бұл класқа жолақ сызықтары бар қызыл жұлдыздар жатады. Әсіресе, титан тотығы жолақтары ерекше көзге түсіп тұрады. R-класы R-класы (t ≈ 5 000&nbsp;°C - 4 000°С). Бұл кластың спектрлері көп жағынан G 5 - К 5 спектрлеріне ұқсас. N-класы N-класы (t ≈ 3 000&nbsp;°C - 2 000°С). С 2 және CN спектрінің қызыл жағы шектелген жолақтарын жұту күшейе түсетіні байқалады. S-класы S-класы (t ≈ 3 000&nbsp;°C - 2 000°С). Бұл кластың жұлдыздары М және N кластарының жұлдыздарына ұқсас келеді. Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі жиі өзгереді. Жұлдыздардың спектрлері спектрофотометрлік әдістерінің көмегімен анықталады. Дереккөздер
Аса алып қызыл жұлдыз

]] Аса алып қызыл жұлдыз (Red supergiant, RSG) — Жұлдыздардың спектрлік жіктелуі (Йерктік спектр бөлу, МКК) бойынша жіктегенде бірінші түрдегі жұлдызға жататын Аса алып жұлдыз түрі. Олар салмағы ең үлкен жұлдыз емес, бірақ көлемі бойынша ғаламдағы ең үлкен жұлдыз есептеледі. Пайда болуы Массасы 10 күн массасына ие жұлдыздың өзегіндегі сутегі жанып таусылған соң гелийлік жануды бастан кешіреді де аса алып қызыл жұлдызға айналады. Ерекшелігі Мұндай жұлдыздардың беткі температурасы өте төмен болады （3500-4500 K）. Құс жолы жүйесінде белгілі болған төрт Аса ауыр қызыл жұлдыз Цефей μ, Мерген кВА, Цефей V354 және Аққу KY қатарлылар. Олардың радиусы күннің 1500 есесіндей ұзын (шамамен 7 астрономиялық бірлік, немесе жердің күнмен арақашықтығының 7 есесіндей). Көп санды аса алып қызыл жұлдыздардың радиусы күннің 200-800 есесіндей. Мұндай алып жұлдыздардың айқын емес жарық шеңбері болады және ол соншылық қалың болмайды. Оларда баяу жұлдыз бораны болады. Мұндай жұлдыздар кішірейіп Алып көк жұлдызға айналуы мүмкін. Алып көк жұлдыздың жылдамдығы жоғарырақ және жұлдыз бораны да келсін-келмесін болады. Көптеген алып қызыл жұлдыздың өзегіндегі соңғы қалдық көбінесе темір болып келеді. Өмірінің соңғы сәтінде (басқа түрге айналар сәтінде) олар туғызған элемент барған сайын ауырлап, өзегіне өте ауыры жиналады. Сақталу мерзімі мен өзгеруі Салыстырмалы айтқанда Аса алып қызыл жұлдыз болу сатысы соншылық ұзақ емес, шамамен ондаған мың жылдан миллиоандаған жылға ұласады. Әлем үшін бұл соншылық ұзақ уақыт емес. Көптеген ірі көлемдегі Аса алып қызыл жұлдыздар Вольфа - Райе жұлдыздарына (Wolf–Rayet star) айналады. Ал көлемі кішіректері екінші деңгейлі жұлдызға айналады. Бетельгейзе мен Антарес аса алып қызыл жұлдыздың жарқын мысалы есептеледі. Фантазия «Суперман» (Superman, Еренадам) киносы мен «Суперманнің оралуы» (Superman Returns) киносында Криптон планетасыда көрінген қызыл күн дәл осы аса алып қызыл жұлдыз есептеледі. Ғаламатжұлдыздық жарылысты бастан кешіргендіктен бұл тұрақты жұлдыздың өлуі туғызған толқын Криптон планетасының күйреуіне алып келген делінеді. (Аталған киноның комиксінде планета өзегіндегі тұрақсыздық Криптон планетасын күйреткен делінеді.
Төлеген Әнуарбекұлы Үмбетбаев

Төлеген Әнуарбекұлы Үмбетбаев (8 шілде 1948, Ленинград қаласы - 21 шілде 2006, Алматы қаласы), генерал-майор (1993). КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті Ф.Э.Дзержинский атындағы Алматы жоғары шекара училищесін (КСРО Министрлік кеңесі жанындағы мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің жоғары командалық училищесін (1970ж), М.В.Фрунзе атындағы Әскери академияны (1979 ж) , РФ ҚК Бас штабы Әскери штабын бітірген (1992 ж). Еңбек жолы КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті Қызыл Тулы Шығыс шекаралық округының шекара отрядының ақпарат бойынша офицері (1970-72 жылдар); КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті Алматы жоғарғы шекара училищесінің курс офицері (1972-76 жылдар) ; М.В.Фрунзе атындағы Әскери академиясының тыңдаушысы (1976-79 жылдар); Қызыл Тулы Шығыс шекаралық округы барлау бөлімінің офицері, штаб аға офицері, штаб бастығы, 130 шекара отрядының командирі (1979-84 жылдар), округтық бөлім бастығының орынбасары (1984-90 жылдар), РФ ҚК Бас штабы әскери академиясының тыңдаушысы (1990-92 жылдар); Қызыл Тулы Шыңыс шекаралық округы әскерлері қолбасшысының орынбасары - әскерлерді даярлау бөлімінің бастығы (1992 жыл); ҚР Шекара әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы (1992-93 жылдар); ҚР республика Ұланның қолбасшысы (1993-95 жылдар); ҚР Мемлекеттік шекараны қорғау бойынша мемлекеттік комитетінің төрағасының бірінші орынбасары - штаб бастығы (1995-96 жылдар); ҚР Шекара әскерлерінің РФ Шұғыл әрекетті тобының бастығы (1996-98 жылдар); ҚР-ның РФ-дағы елшілігінің әскери атташесі (1998-2003 жылдар). Марапаттары * ҚР-ның құрметті шекарашысы, * Қызыл жұлдыз, * 3-ші дәрежелі "КСРО Қарулы Күштерінде Отанға қызмет еткені үшін" ордендері, * медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Жұлдыздың жарқырауы

Жұлдыздың жарқырауы — жұлдыздың белгілі уақыт аралығында шығаратын энергия мөлшері, яғни жұлдыздың жарық күші. Бұл көрсеткіш жұлдыздың маңызды сипаттамаларының бірі болып келеді. Жұлдыздың одан келетін сәулеге перпендикуляр орналасқан бірлік ауданды жарықтандыратын жарық мөлшері. Жұлдыздың жарқырауы жұлдыз спектрінің жеке аймағына (жұлдыздардың визуалдық жарқырауы, фотографиялық жарқырауы т.б.) немесе оның шығаратын сәулесінің қосындысына (жұлдыздардың болометрлік жарқырауы) байланысты анықталады. Жұлдыздың жарқырауы Күннің жарқырау бірлігімен өрнектеледі ( = 3,86 эрг/с).. Дереккөздер
Артур Макдональд

Артур Брюс Макдональд (; 29 тамызда 1943 жылы туған, Сидней, Жаңа Шотландия, Канада) — канадалық физик. 2015 жылы Физика саласындағы Нобель сыйлығын Такааки Кадзитамен бірге нейтрондық осцилляцияны ашқаны үшін алды. Марапаттаулары мен танылуы * Канада Корольдік қоғамының мүшесі (1997) * Том Боннер сыйлығы (2003) * Бруно Понтекорво атындағы сыйлық (Біріккен ядролық зерттеулер институты, Дубна; 2004) * Бенджамин Франклин медалі (2007) * Лондон Корольдік қоғамының мүшесі (2009) * Физика саласындағы Нобель сыйлығы (2015). Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2015/mcdonald-facts.html Артур Макдональд] Нобель комитеті сайтында
Такааки Кадзита

— Жапон физигі. 2015 жылы Физика саласындағы Нобель сыйлығын Артур Макдональдпен нейтрондық осцилляциясын ашқаны үшін бөлісті. Мансабы Сайтам университетітін 1981 жылы бітірген. 1986 жылы докторлық дәрежесін Токио университетінен алды. 1988 жылдан Токио университетінің Ғарыш сәулелерінің зерттеу институтында (ICRR) жұмыс істеді, онда 1992 жылы адъюнкт-профессор қызметін алды, ал 1999 жылы — толық профессорлықты. Сол 1999 жылы ICRR ғарыш нейтрино орталығының директоры болып тағайындалды. Қазіргі уақытта 2015 жылы Такааки Кадзита Токио университетінің Ғаламдық Кавли физика және математика институтында (Kavli IPMU) және ғарыш сәулелерінің зерттеу институтының директоры (ICRR). 1988 жылы Камиоканде тәжірибеде мюондық нейтринолардың атмосфералық нейтринолардың қатарында жетіспеушілігін байқады, ол «атмосфералық нейтриноның аномалиясы» деп аталды. 1998 жылы Супер-Камиоканде тәжірибесінің нәтижесінде Такааки Кадзита қатысты, осы жолы нейтрондық осцилляциялардың барын растады. Марапатары * Асахи сыйлығы (1987, командалық Камиоканде эксперименті қатарында) * Американдық Астрономиялық қоғамының Бруно Росси сыйлығы (1989, командалық Камиоканде эксперименті қатарында) * Асахи сыйлығы (1998, Супер-Камиоканде командалық эксперименті қатарында) * Американдық Физикалық қоғамының В. К. Г. Пановский сыйлығы (2002) * Физика саласындағы Нобель сыйлығы (2015) Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2015/ Информация] на сайте Нобелевского комитета * Андрей Борисов [http://lenta.ru/articles/2015/10/06/nobelprizeinphysics/ Заколебали. Почему за превращения нейтрино присудили Физика саласындағы Нобель сыйлығы] // Lenta.Ru, 6 қазан 2015
Мүйізді кесіртке

Мүйізді кесіртке — бауырымен жорғалаушылар класы қабыршақтылар отрядының кесірткелер тармағының Игуанатәрізді кесірткелерінің бақа тәрізді кесірткелер тұқымдасына жатады. Таралуы Солтүстік Америкада мүйізді кесірткелердің 14 түрі бар. Олардың сегізі - Америка Құрама Штаттарының эндемигі. АҚШ- та мекендейтін кесірткелердің ішіндегі ең ірісі және ең көп тарағаны. Канаданың оңтүстігі мен Гматемалаға дейінгі жерлерден және Солтүстік пен Орталық Американың шөл және шөлейт аймақтарынан мүйізді кесірткенің ондаған түрін кездестіруге болады. - Техас мүйізді кесірткесі. Биологиялық сипаттамасы Денесінің ұзындығы 10 -15 см-ге дейін өседі. Мүйізді кесірткенің арқасы мен бауыры эволюция барысында жұқарып, жұмсақ қабыршаққа айналған. Бірақ басындағы мүйіздері нағыз сүйектен тұды. Олардың денесі ирелеңдеп, құмға батып кететін қабілеті бар. Мүйізді кесірткелердің кей түрі көзінің ұшынан дұшпанына қарай қан шашыратады. Соңғы жылдары мүйізді кесірткелердің саны азайып барады. Реңі қоршаған ортасындағы топырақтың түсіне байланысты өзгеріп отырады. Дегенмен қауіп төнгенде денесін күжірейтіп, дұшпанының жұтып жіберуіне қиын болу үшін мүйізді қапшықтарын тікірейтеді. Қорегі - құмырсқалар. Бейқам кетіп бара жатқан құмырсқаны күтіп отырады, тілін шығарып, жапсырып алып шайнамай жұтады. Соңғы жылдары мүйізді кесірткелерді азайып барады.. Сыртқы сілтемелер * [http://www.reptilesofaz.org/Lizards-Subpages/h-p-solare.html Photos at reptilesofaz.org] Дереккөздер
Күзем шай

Күзем шай — қазақ халқында ұлттық тағамына, дастарқанына байланысты қалыптасқан салт-дәстүрлердің бірі. Істің басталар сәтінде де, ол аяқталған соң да халық оны атау, ескерту үшін малды ауылдарда күзем алынып болған соң әр үй бір бірін шайға шақырып көңілді кеш өткізген. Мысалы, күзем алынып болған соң, әр үй бір-бірін шайға шақырып көңілді кеш өткізеді. Дереккөздер
Қазындылар

дың қазынды қалдықтары]] Қазындылар немесе Фоссилиялар — жер қабатының шөгінділерінде сақталып қалған ежелгі хайуанаттардың және өсімдіктердің қазып алынған қалдықтары немесе бұрынғы геологиялық кезеңдердегі тіршілік иелерінің қалдырған таңбалары. Геологиялық кезеңнің құрамдас бөлігі - дәуір. Дәуір жер қыртысы дамуының геологиялық кезеңі барысында қалыптасып үлгерген тау жыныстар қабаты. Осы тау жыныстары қабатынан табылған қазындылар бізге жер тарихы туралы көп мағлұмат береді. Қазындылардың өлшемдері шағын іздерден үлкен қаңқаларға дейінгі аралықта әртүрлі болады. Қазба жұмыстары барысында анықталған іздер, Таңбалар - бұрынғы өмір құпиясын ашудың кілті. Мысалы: аяқ іздері , індер және жерасты жолдары. Қазынды қалдықтарды зерттеу ісімен палеонтология шұғылданады. Қазындыларды үлкен бүлігін қаңқалар толықтырады.Қаңқалардың ең үлкендері - Триас, Юра, Бор кезеңдерінен тұратын Мезозой заманында өмір сүрген динозаврлардікі болған. Қазындылардың пішіні бастапқы қалпындай тасқа айналып тасқа айналып сақталғанымен , түсі , тығыздығы және құрылымы өзгерген. Қазынды қалдықтарды зерттеу ісімен палеонтология шұғылданады Дереккөздер
Со Джу Хён

Со Джу Хён, лақап аты Сохен (서주현; ; 28 маусым 1991 жыл, Сеул, Оңтүстік Корея) — кәріс әншісі, моделі, бишісі және жүргізушісі. «Girls’ Generation» тобының кіші қатысушысы. Өмірбаяны Сохен 1991 жылдың 28 маусымында Оңтүстік Кореядағы Сеул қаласында дүниеге келген. Бастауыш сыныптарда оқып жүргенде, SM Entertainment компаниясындағы тыңдатуға қатысқан. 2003 жылы тыңдатудан өтіп, компанияға қосылды. Тыңдатуда балаларға арналған өлеңді орнаған үшін танымал болып кетті. Сохен Сеулдың орта мектебінде, «Daeyoung» деген үлкен мектебінде және 2010 жылдың 9 ақпан айында «Jeonju» өнер мектебін бітірген. Өз оқуын «Dongguk» университетіндегі актерлік оқуда жалғастырды. 2012 жылы Сохен «экспо Yeosu 2012» әлемдік қойылымында елші болды. 2011 жылдан бастап, Сохен ЮНИСЕФ-тің елшісі. Алдыңғы жылы «Африкадағы балаларға көмек берейік» жобасына қатысқан. 2014 жылдың тамыз айында «Dongguk» университетін бітірді. Мансабы Girls' Generation 2007 жылы Сохен «Girls' Generation» тобының мүшесі атанды. 2007 жылдың 5 тамызында SBS «Inkigayo» шоуында 9 қыздан құралған топ танымал болды. 2012 жылы Сохен өзінің топ құрбылары Тхэен және Тиффанимен жеке топ құрды. 2012 жылы 30 сәуірде «Twinkle» атты дебютті альбомдерін шығарды. Сохен топтарының «I got a boy» атты төртінші үнтаспасының екі өлеңінің авторы болды. Жеке мансаптары 2004 жылы – «SmartUniform» мектеп формасының моделі болды. 2010 жылы – 29 ақпанда «Nintendo DSi» консолыныңТхэён, Юри, Юна және Суёнмен бас моделі болды. Наурыз айының басында «f(x)» тобының бас вокалисті Кристалмен бірге«Clean & Clear» компаниясының моделдері атанды. Сәуір айында «Everland Caribbean Bay» аквапаркінің жарнамасында түсті. 2011 жылы – 15 қырқүйекте «The Face Shop» косметикалық марканың моделі атанып, Ким Хенджунмен бірге бірнеше жарнамада түсті. 2013 жылы– Сохен актриса ретінде «Алғашқы махаббат» дорамасында басты рөлдерді сомдады. Осыдан басқа «Айдың құшағындағы Күн» мюзиклында «Super Junior» тобының қатысушысы Кюхенмен бірге басты рөлдерді ойнады. Ақпан айында Суен екеуі «Tommy Hilfiger» джинсы жасайтын компанияның моделдерінің санына кірді. ТВ – шоулар Сохен «We got married» шоуының екінші маусымында түсті. Оның әріптесі «CNBlue» тобының вокалшысы Чон Енхва болды. Бірінші сериясы 2010 жылдың 11 ақпанында шықты. Ал, соңғы эпизод 2011 жылдың 14 наурызында шықты. 2011 жылдың 2 сәуірінде жұп келісім шарт бойынша шоудан шықты. 2012 жылдың 4 ақпанынан бастап, 2013 жылдың сәуіріне дейін Сохен, Тиффани және Тхэен «Show! MusicCore» концертінің жүргізушілері болды. Мультфильмдердің тыңдалымы Сохён менТхэён«Жексұрын мен» мультфильмінің кәріс нұсқасын дыбыстады. Сохен Эдит атты қыздың дыбысын салды. Ал, Тхэен Маргоны дыбыстады. Жақында шыққан «Жексұрын мен2» мультфильмідеде Эдитті дыбыстады. Дереккөздер
Олимпия

Олимпия — Антикалық Олимпиада ойындары өткізілетін Пелопоннестегі Ежелгі Грекияның қасиетті жерлерінің бірі, Грекиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұраның нысаны. Жүздеген жылдар бойы Олимпияны қадірлеушілер Альтис деп атаған. Зевстің қасиетті тоғайына құрбандықтар әкелген. Б.э.д 5-ші ғасырда бұл орын қасиетті жерге айналып, төрт жылда бір рет мейрамдардың бір бөлігі ретінде олимпиадалық ойындар өткізіліп отырылған. Ойындардың ішінде бірнеше жарыс түрлері:жүгіру, секіру, снарядтар лақтыру, күрес, бокс және екі аяқты күймелі арбалар жарыстары енген. Жарыстың маңыздылығы соншалық, қалалар жарысып жатқан кезде уақытша өзара соғыстар тоқтатылған. Жарысқа тек басы ерікті болып туған гректер ғана қатыса алатын болған және жарыстарға ерте, бала кезінен бастап дайындалған. Жеңіп шыққанға 0құдайлардың мүсіндерін тұрғызуға рұқсат берілген. Соңғы олимпиадалық ойындарда Зевс пен оның жұбайы Гераның шіркеулерінің құрамына кіретін қасиетті жапсаржайға 3 мың мүсін тұрғызылды. Соңғы ойындары б.э.д 393 ж өткізіліп, тек 1500 жылдан жаңғыртылды. Дереккөздер
Со Ин Гук

Со Ин Гук (кор. 서인국, 23 қазан, 1987 жыл, Ульсан) — корей әншісі әрі танымал жас актері. Өмірбаяны Со Ин Гук 1987 жылы 23 қазанда Оңтүстік Кореяның Ульсан қаласында туған жас әртіс. Негізінде кедей отбасынан шыққан Ин Гуктың әкесі мен анасы арасында 7 жас айырмашылық бар екен. 1986 жылы кездескен олар, бұл туралы Ин Гуктың туу туралы куәлігіне қол қоюға барғанда білген. 10 жаста болғанда ол Ким Джон Минның рок әндерін тыңдап өсіп, әнші болуды шешкен. Ұялшақ болғандықтан, Ин Гук тек отбасы ортасында ғана ән айтқан, сол кезден бастап өнері ояна бастайды. Daebul университетін жақсы нәтижиелермен бітіріп, ірі ойын-сауық агенттігіне тыңдалымға барады. Артық салмақтың кесірінен бірнеше рет тыңдалымнан өтпей қалады, содан соң арықтап, өз қалпына келеді. Бірақ, ол кезде ода булимия (тамақ немесе дауыс байламдарының бұзылуы) ауруы пайда болады. Арықтаса да оны бірнеше компания қабылдамай қалады. Бірақ, үзбей қатысып жүрген сабақтарының арқасында 2009 жылы ол «Superstar K» шоуына қатысып, бағдарламаның бірінші маусымын жеңіп, рекордтық мәмілені алды. Мансабы Күн тәртібі фотосессия, интервью және теледидар бағдарламаларына, ән-хит шараларына, сингл және альбомдарға байланысты толуына байланысты, Со Ин Гук жұлдыздар әлемінде бірден танымал болды. Бірақ 2011 жылғы «Ин Гуктың пластикалық ота жасатты» деген жалған хабардан кейін дәрежесі түсе бастады. 2012 жылы Со Ин Гук әртіс атымен «Махаббат жаңбыры» атты фильмде ойнаған болатын. Жапонияда өз мансабын дамыту үшін, Irving Entertainment агенттігінің келісім шартына қол қойды. Сол жылы, Со Ин Гук «1997 Жылға оралу» бойынша ностальгиялық дорамада өзінің алғашқы жетекші рөлін алды. Жасөспірімдердің имиджі, үмітсіз баланың рөлін ойнады. Оның балалық шағы ең жақсы досы, ғашық, көрермендер мен сыншылардың екі тану тапқан. Кейін Со Ин Гук «Өңшең ұлдар» дорамасында ойнады. Фильм туралы пікір қалдыруда «Мен әріптестерімді байқауға және олардың тәжірибиелерімен бөлісуге келдім. Осы отбасылық драма маған үлкен сабақ болды» деді. Марапаттары * 2012 жылдың 1-ші Star Award K-драма: Jeon Ji-Eun жұптастырылған сыйлығы ең үздік (1997 жылға оралу) * 2012 1-ші жұлдызы марапат K-драма: Rising Star Award (1997 жылға оралу) * 2012 Стиль Icon Awards: (Jeon Ji-Eun жұптастырылған) Top 10 стилі белгішелері (1997 жылға оралу) * 2012 5-шы корей драма Марапаттары: Jeon Ji-Eun жұптастырылған сыйлығы ең үздік (1997 жылға оралу) * 2012 5-шы корей драма Марапаттары: Үздік жаңа актер Award (1997 жылға оралу) * 2013 2-ші сыйлығының K-поп графика Gaon: Жыл әні (қыркүйек) («Сіз үшін Барлық») (Jeon Джи-Eun отырып) * 2013 49-шы Peksan өнер сыйлығы: Ең үздік жаңа теледидарлық актер 1997 жылы - ұсынылды * Драма Марапаттары 2013 SBS: New Star - БОҒ Seo (Күн билеушісі) * 2014 3- ші жүлде K-поп графика Gaon: Жыл әні (желтоқсан) («Сіз ұнады») (Зия бар)
Анкарадағы лаңкестік акт (2015)

Анкарадағы террорлық акт — 2015 жылдың 10 қазан күні жергілікті уақыт боынша сағат 10:04 Түркияның астанасы Анкара қаласында болған террорлық акт. Түркия денсаулық сақтау Министірлігінің соңғы мәліметі бойынша террорлық акт нәтижесінде 97 адам мерт болып, 200-ден астам адам түрлі жарақаттар алды. Құрбандардың көбісі Түрік дәрігерлерінің қауымдастығы (Türk Tabipleri Birliği, TTB) және Халық демократиялық партиясы (Halkların Demokratik Partisi, HDP) екі сол жақ кәсіподақтарының шақыруы бойынша түрік әскерлері мен Күрдістан жұмыс партиясыннан (Partiya Karkerên Kurdistan, PKK) шыққан көтерісшілер арасындағы зорлықтың өсіп келе жатқанына жиналған бейбіт шерушілер. Жарылыстар Алдын ала мәліметтер бойынша жарылғыш құрылғыларды өлімші-лаңкестер әрекетке келтірді. 97 адамның өмірін қиған екі жарылыс, бірнеше секунд аралықпен, орталық теміржол вокзалының маңында түрік-күрд жанжалын тоқтату жөнінде үкіметпен келісілген түрде соғысқа қарсы кәсіподықтық митингке қатысушылар жиналған жерде орын алды. Бұл террорлық акт Түркия тарихындағы ең жойқынды теракт болып саналады. Дереккөздер
Созақбай Исаұлы Әбдіқұлов

Созақбай Исаұлы Әбдіқұлов — 1954 жылдың 12 тамызы күні Түркістан облысы, Созақ ауданы, Созақ ауылында дүниеге келген. Шолаққорғандағы Ы. Алтынсарин атындағы мектепті тәмамдаған соң, Алматы қаласындағы Қазақ ауыл шаруашылығы институна түсіп, оны 1975 жылы ғалым-агроном мамандығы бойынша бітірген. Кейіннен Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде геология және пайдалы қазбалар кен орындарын барлау балавры бойынша білім алған. Еңбек жолы Еңбек жолын 1975 жылы қараша айынан Ленгір ауданының Победа колхозына аға агроном болып бастаған. 1976-1981 жылдары аралығында Созақ ауданы, Жартытөбе совхозында аға агроном, 1981-1982 жылдары облыстық ауыл шаруашылық басқармасында аға агроном, бөлім бастығы болған. Болат Әбжаппарұлы Жылқышиев: - деп сипаттама берген. {{Ambox }}
Геометриялық орта шама

Геометриялық орта шама — , , ..., сандарының геометриялық ортасы — , , ..., сандарының көбейтіндісінің дәрежелі түбіріне тең санын айтады. : Есептелуі сан тізбегінің геометриялық орташа мәнін келесідей табады: : Мысалға және екі санының геометриялық ортасы: : Екі санның - геометриялық ортасы а және b арасандағы орта пропорциналдық деп аталады. Геометриялық орта арифметикалық ортадан кіші болады. Тағы қараңыз * Арифметикалық орта шама
H II өңірі

жаңа жұлдыз пайда болатын қараңғы H II өңірі]] H II өңірі — жарқырайтын газдар мен плазмалардан құралған тұмандықтар өңірі болып, кейбірінің диаметрі жүздеген жарық жылы болған, жаңа жұлдыз пайда болу өңірлері есептеледі. Бұл газдардан пайда болған жас және өте ыстық көк жұлдыздар айналасына күшті ультракүлгін сәуле шашып, тұмандық газдарын айнала қозғалады. H II өңірі өзінің миллион жылдық тарихында миллиардтаған ірілі, ұсақты жұлдыз туғызады. Соңында ғаламатжұлдыз жарылысы мен үйіржұлдыздар арасындағы массасы ең үлкен жұлдыздан соққан жұлдыз бораны әсерінде H II өңірінің газдары тарқап, соңында бейне Үркер секілді үйіржұлдыз қалады. H II өңірі өте көп сутегі атомдарының еркін қозғалу, үйірілуі бойынша аталған болып, мұнда H I өңірі еркін сутегі атомдары аймағын, ал H2 молекулярлық сутегі аймағын көрсетеді.
Сұр шыбыншы

Сұр шыбыншы — шыбыншылар тұқымдасының өкілі. Сұр шыбыншы орташа денелі 15-20 г құс үйреншікті және көп таралған шыбыншылардың бірі. Бұл орғайдай ғана көріксіз реңді қоңырқай сұр кішкене құста түсі қара тұмсығынан бүкіл төсімен жөнін бойлай созылған қошқыл аламыш жолақтары бойынша тану оңай. Ұшып өтетін бунақденені күтіп, бұтақта еш ауытқымай қонақтауы соңынан әуелеп ұшуы және жемін аулап, бұрынғы орынға немесе көршілес орынға ұшып келуі өте ғажап. Дауысы көптеген шыбыншылар тәрізді мәнерсіздеу әуенді құлақ тұндыратын "ци-че" деген дыбыс. Таралуы Еуропа мен Батыс Азияда таралған. Африка мен оңтүстік-батыс Азияда қыстайды. Қазақстандағы солтүстіктегі орманды үлескілерде қоныстанады, сондай-ақ батыс Тәңіртауда және Қазақстанның шығысында тау ормандарында орын тепкен. Сұр шыбыншылар қылқанды немесе жапырақты болғанына қарамастан жарығы мол, сирек ормандардың Дереккөздер
Ғаламдық су тапшылығы

Ғаламдық су тапшылығы — күрделі экологиялық мәселе. Қазіргі таңда ғаламдық жылынудың нәтижесінде жаңбырдың жаууы, оның құрамы, жаңбырдың жүйелі жаумауына жерасты суларының күрт азаюына, ал теңіз деңгейінің шамадан тыс көтерілуі жағалаулардың және теңіз жағалауларындағы аймақтарындағы судың ластануына алы келуде. Оған жаңбыр да әсер етеді. Ал жаңбырға атмосфера тікелей әсер етеді. Атмосферадағы озонның мөлшері бар болғаны 0,004%-ды құрайды. Стратосферада (10-50 км биіктіктегі) қалыңдығы 2-4 мм-ді құрайтын қабат. Атмосферада электр зарядтарының, Күннің ультракүлгін радиацияларының әсерінен оттегінің молекуласынан (02) озон молекуласы (О3) түзіледі. Озон қабаты биосфераның жоғарғы шекарасы болып есептеледі. Одан жоғары орналасқан қабаттарда тіршілік нышаны білінбейді. Жер бетіндегі барлық организмдердің тіршілігіне қауіпті Күннің өте қысқа ультракүлгін сәулелерін сіңіріп отыруына (6500 есе) байланысты озон қабатын «қорғаныш қабаты» деп те атайды. Озон қабатының 50%-ға бұзылуы ультракүлгін радиацияларды 10 есеге көбейтеді. Озон қабатынан күннің ұзын толқынды ультракүлгін сәулелері (290-380 нм) өтіп кетеді. Біраз мөлшерде тіпті бұл сәулелер адам үшін пайдалы да: терімізді қарайтып күйдіреді, организмнің қорғаныштық қызметі артады. Тал түсте ультракүлгін сәулелердің концентрациясы көп болғандықтан, күнге күйіп қыздырыну процесін шаңқай түске дейін жүргізген жөн. Озоносфераның бұзылуы орны толмас жағдайларға, тері ісік ауруының күрт көбеюіне, көз катарактасына, жүйке жүйесінің әлсіреуіне, мұхиттағы планктонның жоғалуына, өсімдіктер мен жануарлар әлемінің мутациясына алып келеді. Экожүйедегі тепе-теңдіктің бұзылуына және белгілі бір территориядағы органикалық тіршіліктің барлық формаларының деградацияға ұшырауына алып келетін табиғи және антропогендік процестердің жиынтығы, яғни, адамның қатысуынсыз табиғи экожүйенің орнына қайта келмейтіндей өсімдіктер жамылғысын жоғалтуы шөлейттену деп аталады. Шөлейттену негізінен ылғалы тапшы аудандарда табиғи және көбіне антропогендік факторлардың әсерінен (орман ағаштарын Қырқу, жайылымдарды үздіксіз пайдалану, суғару жұмыстары кезінде су ресурстарын үнемсіз пайдалану және т.б. пайда болады. Шөлейттену әлемнің барлық табиғи аймақтарында жүруде. Қазіргі таңда әлемнің әртүрлі елдеріндегі шөлейттенудің басты себебі — табиғи ресурстарды шаруашылықта пайдалану құрылымының сол ландшафтың табиғи мүмкіншілігіне сәйкес болмауы, халық санының өсуі, антропогенді қысымның артуы, кейбір елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайының төмендігі. БҰҰ-ның 1985 жылғы мәліметтері бойынша, сол кездің өзінде антропогенді шөлейттенудің көлемі 9 млн км²-ге жеткен және жыл сайын 7 млн гектар жер пайдаланудан шығып қалуда. Шөлейттену процесі жалпы жер көлемінің Азияда — 19%, Африкада — 23%, Австралияда — 45%, Оңтүстік Америкада — 10%-ын құрайды. Сахара шөлі оңтүстікке қарай жылына орташа 6 км жылдамдықпен жылжуда. Дереккөздер
Шығанақ соғысы

Шығанақ соғысы немесе Парсы шығанағындағы соғыс — 1990 жылдың 2 тамызымен 1991 жылдың 28 ақпаны аралығында болған соғыс. Бұл — АҚШ-қа сенім білдірген 35 ұлттың өкілінен құралған коалиция күштері мен Ирактың арасындағы Кувейтті азат ету мақсатында болған соғыс. Ирак әскерінің 1990 жылғы 2 тамызда Кувейтке күшпен басып кіруі АҚШ-ты Сауд Арабиясының аймағында әскери күштерін орналастыруға мәжбүр етті. Ирак Президенті Саддам Хусейн Ирак әскерінің баса-көктеп кіру себебі — ол елдің мұнай өндіру мөлшері Ирактың мұнай өндіруінен 14 млн долларға артық болғандығынан деп жариялайды. Әуеден шабуыл жасау кезінде озық қару-жарақ қолданылғандықтан Ирак құрал-жабдықтарының үштен бірі істен шықты. Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік кеңесінің 1990 жылғы тамыздағы шешіміне сай Ирак әскеріне наразылық білдіріп, оларды қайтару керектігі ескерусіз қалғандықтан мұнай саудасына тыйым салу және бөгет жасауға жол берілді. Кейінірек, жерде жүргізілген 100 сағаттық соғыс барысында, Кувейтте және сол елге жақын жерде орналасқан 500 мың адамы бар қуатты Ирак әскеріне күйрете соққы берілді. Ақпан айының соңына қарай Ирак әскері жеңіліп, Кувейт қайтадан тәуелсіздікке ие болды. Бұл соғыс кезінде АҚШ елінің шығыны - 61 млрд доллар болды. Соғыс синдромы - Шығанақ соғысы ардагерлердің түрлі психологиялық және тән азабынан зардап шегуі. Алғашқы Шығанақ соғысына қатысқан АҚШ-тың 700 мың ер және әйел адамнан тұратын әскери қызметкерлердің 30 пайызы Шығанақ соғысы аурулары жайындағы мәлімет бөліміне тіркелген. Генерал Томми Франкстің басшылығымен 2003 жылы Иракқа басып кірген әскер Саддам Хусейнді тұтқынға алды, ал 2006 жылдың 30 желтоқсанында дарға асу жазасына кесілді. Дереккөздер
Клод Шеннон

{{Ambox }} Клод Элвуд Шеннон (; 30 сәуір 1916 жыл, Петоцки, Мичиган, АҚШ&nbsp;— 24 ақпан 2001 жыл, Медфорд, Массачусетс, АҚШ)&nbsp;— америкалық математик, әрі инженері, ақпараттардың математикалық теориясын жасаушылардың бірі. Негізгі ғылыми жұмыстары логикалық алгебраға, ақпарат теориясына, кибернетикаға арналған. Дереккөздер
Таксономия (биология)

Таксономия — қазіргі заманда өмір сүріп жатқан және бұрын өмір сүрген, бірақ жойылып кеткен тірі ағзалардың жіктелу жүйесі. Ғалымдар жердегі тірі ағзалардың шамамен 1,75 млн түрін анықтады. Бұл түрлерге бір жасушалы эукариотты ағзалардан бастап көк китке дейін кіреді. Таксономия тірі ағзаларды, олардың құрылымы немесе шығу тегі, және де басқа ерекшеліктеріне қарай топтарға бөлетін жіктеу ғылымы болып табылады. Тіршілік Домен Тірі ағзалар өздерінің генетикалық ұқсастықтарына байланысты домендер деп аталатын үш топқа бөлінеді: # Архебактериялар - өте ежелгі бактериялар # Бактериялар - біршама жетілген прокариот текті микробтар # Эукариоттар - эукариотты жасушасы бар барлық тірі ағзалар, оған жануарлар да, өсімдіктер де кіреді. Патшалық * Бір жасушалылар * Қарапайымдылар * Саңырауқұлақтар * Жануарлар * Өсімдіктер Тип Класс Жасақ Тұқымдас Туыс Түр Дереккөздер
Практикалық ойлау

Практикалық ойлау — ойлау түрлерінің бірі, әдетте, ол теориялық ойлаудың қолданыстағы түрі. Практикалық ойлау мақсат қоюмен, жоспармен, жоба жасаумен байланысты көбінде уақыт тапшы болған жағдайда өрістейді, сол себептен ол теориялық ойлауға қарағанда анағұрлым күрделі болып келеді. Б.М.Теплов өзінің "Қолбасшының ақыл-парасты" (1944) атты еңбегінде Суворов пен Наполеонның соғыс кезіндегі осындай ойлау түріне шебер талдау жасаған.
Шақылдақ дельфин

Шақылдақ дельфин қара түсті, жүзбеқанаттары үшкір болып келеді. Шақылдақ дельфин қара жолақты дельфиндер ретінде танымал. * Шақылдақ дельфиндер туысы-жалпақ тұмсық дельфиндерге қарағанда танымал емес,дегенмен олар суық жағалауларда көп кездеседі. * Шақылдақ дельфиндердің баласының ұзындығы 1 метр, ал ересектері 2,1 метр болады. * Құйрығы қара түсті және құйрық жағына дейін созылған бір ақ жолағы бар. * Арқа қанаты үлкен және орақ тәрізді. * Кеуде жүзбеқанаттары кішкентай және үшкір болады. * Бұл дельфиндерді Оңтүстік Америка, Чили, Тынық мұхиты жағалауларында, Сан Джорж шығанағында, Атлант мұхиты жағалауларыда кездестіруге болады. * Ересек дельфиндердің қанатының тұсында өсінділері болады. * Шақылдақ дельфин тез ағатын суларда және қауіпсіз шығанақтарда тіршілік етеді. Дереккөздер
Баспа тақша

Баспа тақша (БТ) - бұл микросхемалар және басқа да электронды бөлшектер орналастырылған жұқа пластина. Компьютерлер бір немесе бірнеше БТ-дан тұрады, сонымен бірге оларды карталар немесе адаптерлер деп те атайды. Баспа тақшасына аналық тақша, кеңейту тақшасы, ішкі тақша, бақылау тақшасы, желілік адаптерлер және видеоадаптерлер жатады. Қолдануы Вакуумда және салмақсыз күйде қолдануға арналған БТ-да электр тетіктерін бөлінетін жылуды қайтаратын мыс немесе алюминий ядролар болады. Иілмелі тақшалар толық немесе жартылай майысқыш болып жасалады. Камераларда және тыңдау аппараттарында қолданылатын БТ шектелген кеңістікте орналастыру үшін майыстыру болатындай иілмелі тақшалардан жасалады.
Аққыш заттар

Аққыш заттар немесе Флюид ( — «аққыш») — кез келген әсерінен үнемі деформацияға ұшырайтын затты аққыш зат деп атайды. Оларға газдар да, сұйықтар да жатады. Барлық газдар аққыш заттар болып табылады, ал сұйықтардың барлығы аққыш болып есептелмейді. Жылдам қозғалатын бөлшектердің арқасында олар өздеріне тиесілі ыдыстың пішінің немесе кеңістікті алады.
Көкшіл шымшық

Көкшіл шымшық — шағын денелі, жоны-жасылдау көкшіл, басы-көгілдір, басы мен жонын қоқшыл көк жолақ бөледі және жасылдау сарғыш реңді болып келеді. Таралуы Еуропаның, Батыс Азияның және Солтүстік-Батыс Азияның субтропикалық, қоңыр және субарктикалық климатында кең таралған. Қазақстанда тек қана солтүстік-батыста - Жайық өзенінің аңғарларында өмір сүреді. Сол жердегі жайылмалы ормандар мен бұталарда қоныстанады. Биологиялық сипаттамасы Қылығы нағыз шымшық типтес,тек қана дауысы көптеген шымшықтардан ерекше. Дауысы: «тии-тии-ти-ти-ти». Кейде сықырлап-шиқылдап аяқталады. Ұялары ағаш қуысында, немесе шіріген түбірдң жоғарғы жағында орналасады. Салындыдағы 9-11 теңбіл жұмыртқаларды аналығы 13-14 күн басады. Ұсақ құстар. Дене ұзындығы 8-12 см. Қауырсыны жұмсақ үлпілдек. Еуразия мен Солтүстік және солтүстік, батыс Америкада 7 түрі таралған. ТМД кеңістігіңде, шымшықтардың 2 түрінің бірі әсем шымшық кездеседі. Оның құйрығы ұзын, қауырсыны көкшіл және қызғылтым, көкшіл түсті. Тянь-Шань және Памир Алтайда аршаны мекендейді. Осы Жайық аңғарларында қыстайды. Дереккөздер
Торино

«Торино» — Торино немесе Торо, Grande Torino, Италияның Турин қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. Тарихы Клуб 1906 жылы құрылған. "Ювентус" клубының бірнеше ойыншысы өз алдына клуб құрды да, Альфред Дик президент боп тағайындалды. Италияның жеті дүркін чемпионы. Клуб 1942-49 жылдар арасында ерекше жарқырады. Жеті чемпиондығының бесеуін сол аралықта жеңіп алды. 1949 жылы 4 мамырда Лиссабоннан ұшып келе жатып апатқа ұшырады да, ұшақта отырған клуб мүшелері түгел қаза тапты. Осы трагедиядан соң «Grande Torino» деп аталған алтын дәуірі мәреге жетті. Осы дәуірден соң тек 1976 жылы ғана Италия чемпионатында топ жарды. Жетістіктері * Италия Чемпионаты ** Чемпион (7): 1927/1928, 1942/1943, 1945/1946, 1946/1947, 1947/1948, 1948/1949, 1975/1976 ** 2-орын (10): 1898, 1899, 1900, 1906/1907, 1914/1915, 1928/1929, 1938/1939, 1941/1942, 1976/1977, 1984/1985 * Италия кубогы ** Жеңімпаз (5): 1935/1936, 1942/1943, 1967/1968, 1970/1971, 1992/1993 ** Финалист (8): 1937/1938, 1962/1963, 1963/1964, 1969/1970, 1979/1980, 1980/1981, 1981/1982, 1987/1988 * Италия Суперкубогы ** Финалист: 1993/1994 * УЕФА кубогы ** Финалист: 1991/1992 Атақты футболшылары * Фернандо Гидисели * Сильвио Пиола * Валентино Маццола * Денис Лоу * Жуниор * Дино Баджо * Энцо Шифо * Валтер Казагранде * Энцо Франческоли * Роберт Ярни Сілтемелер * http://www.torinofc.it/
Ашина Мише шад

Ашина Мише шад — 657 жылдан 662 жылға дейін билік еткен Батыс Түрік қағанатының қағаны. Биографиясы 645 жылы ол Тай-цзунның Когурё еліне қарсы жорығына қатысты. Қолында іс жүзінде билік болмаған ол Тан елінің қолшақпары болды. Нушеби ханы Ашина Бучжень-шад Мишеның бауыры бола тұра, оған қызғанышпен қарап, нушебиліктерді оған қарсы айдап салды. Мише қолынан ешнәрсе келмейді деп шешіп, чуюэ мен чумиді ертіп Қытайға кетті. Қытайда оған әскери шен берілді. Тан Гао-цзунның Когурёмен соғысы кезінде, Мише майданда ерлік көрсетіп Бои атағын иемденді. Осылайша оның шені өсті. Ышбара Жағбу ханмен Қытай жағында соғысқан. Адалдығы үшін дулулардың ханы болып тағайындалды. Десе де ол онсызда түріктердің заңы бойынша ханның мұрагері еді. 657 жылы император Мишеге байрақ пен грамота жіберді. Құжатта оның қаған болып тағайындалғаны айтылды. Мишенің қиын жағдайдан елді алып шығар қабілеті мен абыройы болмады. Мише Тоқарстанға шауып Шуанхэ өзенінде тәуелсіз Юкук Ирбис-Дулу ханның ұлы Дженчу ханды талқандады. Сиюде қашғарлық Сыгйедуманьның көтерілісі басталды. Дереккөздер Тағы қараңыз
Томас Кристиан Зюдхоф

Томас Кристиан Зюдхоф &nbsp;— неміс-американ биохимигі және нейробиологы, синапстерге қатысты зерттеулерге маманданған. Стэнфорд университетінің Профессоры, медициналық мектептегі Зюдхоф лабораториясынының басшысы. 2013 жылы Джеймс Ротманмен және Рэнди Шекманмен бірге Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды. Марапаттар * Кавли сыйлығы (2010) * Негізгі медициналық зерттеулері үшін Альберт Ласкер сыйлығы (2013) * Медицина саласындағы Нобель сыйлығы (2013) Қайнаркөзі Сілтемелер * [http://www.nobelprize.org/soundfiles/interview_2013_med_sudhof_01.mp3 Нобель сыйлығының алған Томас Зюдхофтан хабарлама] *
Рэнди Шекман

Рэнди Уэйн Шекман (; 30 желтоқсанда 1948 ж.т.) — америкалық цитолог, 2013 жылғы Джеймс Ротман және Томас Зюдхофпен Медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты «жасушалардағы везикулярлы трафикті реттейтін маңызды тасымалдау жүйесінің тетігін ашқаны үшін» алды. Ғалымның басты еңбегі бірінші кезекте жасушадағы белоктарды кодтайтын негізгі гендерді ашуында. Қайнаркөзі Сілтемелер *
Джеймс Ротман

Джеймс Ротман (; 3 қараша 1950, Хейверхилл, Массачусетс, АҚШ)&nbsp;— америкалық биохимик, 2013 жылы Рэнди Шекманмен және Томас Зюдхофпен бірген Медицина саласында Нобель сыйлығы «жасушадағы везикулярлық трафикті реттейтін, маңызды тасымалдау жүйесінің тетігін» ашқаны үшін лауреаты. Қайнаркөзі Сілтемелер *
Синъя Яманака

— жапондық ғалым, Киото университеті Жетілдірілген медицина ғылымдарының институтының (Institute for Frontier Medical Sciences) профессоры, Киото университетінің IPS-жасушаны зерттеу және қолдану орталығының директоры (Center for iPS Cell Research and Application (CiRA)), Жүрек-қан тамырлары аурулары Глэдстоун институтының жетекші зерттеуші , Сан-Франциско. 2012 жылғы Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Қайнаркөзі Сілтемелер * [http://www.frontier.kyoto-u.ac.jp/rc02/frame1552996.html Яманака лабораториясы] * [http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1725112_1723512_1723571,00.html Синъя Яманака в числе 100 финалистов среди самых влиятельных людей в мире] * [http://www.pnas.org/content/109/24/9223.fulll Яманака өмірбаяны]
Джон Гердон

{{Ғалым } { style="background: transparent" Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (2012) } }} Сэр Джон Гердон (; ж.т. 1933) — британдық биолог, 2012 жылғы Медицина саласында Нобель сыйлығының лауреаты жапондық ғалым Синъя Яманакамен бірге) «даму биологиясы саласындағы жұмыстары және индуцияланған бағаналы жасушаларды ашқаны үшін». Қайнаркөзі
Ральф Стайнман

Ральф Марвин Стайнман (, тегі, сондай-ақ қазақ тіліндегі қайнарларда беріледі Стейнман, Штейнман; 14 қаңтар 1943 — 30 қыркүйек 2011) — американдық иммунолог және цитолог, шығу тегі канадалық, 2011 жылғы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (Брюс Бетлер және Жюль Хоффманмен) «дендритті жасушалар ашқаны және жүре пайда болған иммунитетті зерттеудегі маңызы». тарихта қайтыс болған соң берілген үшінші лауреат. Марапаттар * 1998 — Уильям Коли атындағы сыйлық * 2003 — Гайрднер Халықаралық сыйлығы * 2007 — Негізгі медициналық зерттеулері үшін Альберт Ласкер сыйлығы * 2009 — Премия медицинского центра Олбани совместно с Чарльзом Динарелло и Брюсом Бетлером * 2010 — Хейнекен сыйлығы * 2011 — Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы совместно с Жюлем Хоффманом и Брюсом Бетлером (посмертно) Қайнаркөзі
Брюс Бетлер

Брюс Бетлер (ж.т. 29 желтоқсан 1957, Чикаго) — американдық дәрігер және ғалым-медик, оған 2011 жылғы физиология және медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (Ральф Штейнман және Жюль Хоффманмен) «туа біткен иммунитет жандандырылуын зерттегені үшін» берілді. Марапаттар * 2004 Роберт Кох сыйлығы Жюл Хоффман және Шидзуо Акирамен бірге * 2006 Уильям Кори атындағы сыйлық Шидзуо Акирамен бірге * 2006 Шарль Леопольд Майер бас жүлдесі * 2007 Бальцан сыйлығы Жюл Хоффманмен бірге * 2009 Олбани медицина орталығының сыйлығы * 2009 жыл сайынғы Уилл Роджерс институтының зерттеулер саласындағы сыйлығы * 2011 Шао сыйлығы Жюль Хоффман және Руслан Меджитовпен бірге * 2011 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы Жюл Хоффман және Ральф Штейнманмен бірге Қайнаркөзі
Ойва Тойкка

Ойва Тойкка (; 29 мамыр 1931, Выборг, Финляндия) — фин суретшісі, түрлі-түсті шыны маманы, Финляндиядағы өнер қайраткерлеріне берілетін ең жоғарғы мемлекеттік марапатқа ие («Pro Finlandia» медалі, 1980), стокгольмдік Konstfack өнер және дизайн мектебінің профессоры. Суретші көптеген танымал дизайнерлік фирмалармен жұмыс істеді, соның ішінде «Arabia» (1956—1959) және «Iittala». Халықаралық тандымалдылықты суретшіге ондаған жылдар бойы коллекциялау заты болып табылатын шыны құстар және «Шықтар» атты дизайнерлік ыдыстың топтамасы әкелді.
Жолбасшы (Түркістан облысы)

Жолбасшы — Түркістан облысы Келес ауданы, Біртілек ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Абай ауылынан солтүстікке қарай 4 км-дей жерде. Қос Келестің, яғни, Құркелес пен Сулы Келестің ортасында орналасқан. Ағашы көп, ауасы таза, жазымен егістігі көгеріп тұратын ауылардың бірі. Халқы Суармалы егіншілікпен айналысады халқының 99 пайызы диханшылықпен шұғылданып Қазақстан мен Ресейді картоп, қызанақ, шалғам, пияз, орамжапырақ, т.б. көптеген көкөністер түрлерімен қамтамасыз етіп отыр. Дереккөздер
Тура тәуелділік

Тура тәуелділік - бір шама қанша есе артса басқа шама да сонша есе артатын болып өзара байланысу х пен у шамалары: қатынасымен байланысқан. Бұл тәуелділік кейде тура пропорционал тәуелділік деп те аталады. Дереккөздер
Чева теоремасы

Чева теоремасы - үшбұрышты қиятын түзу кесінділернің ұзындықтары арасындағы қатынасты анықтайтын теорема. Үшбұрыштың АС, СВ, АВ қабырғаларының бойында сәйкес түрде B', A' және C' нүктелері жатсын дейік. АА, ВВ және СС түзу кесінділерінің бір нүктеде қиылысу немесе бұлардың параллел болуы үшін мына қатынастың орындалуы қажет және жеткілікті: :: :: Осы түзулер - Чева түзулері немесе чевиана деп аталған. Бұл теореманы 1678 жылы итальян математигі Джованни Чева (1648-1734)дәлелдеген. Үшбұрышты биіктерінің, биссектрисаларының және медианаларының бір нүктеде қиылысуы осы Чева теоремасының салдарлары болып табылады.
Келін көңілі

Келін көңілі — қазақ ұлтының ертеден бері қалыптасқан салт. Әр отбасы әр адам екіқабат келіннің көңіл-күйі көтеріңкі болуы үшін қызмет етеді. Ол үшін ауыл-аймақ жастары мен келіндері „келін көңілі“ деген кеш ұйымдастырады. Мал сойылады, бауырсақ пісіріледі, қымыз сапырылады. Әнші, кұйші қыз-жігіттер жиналады. Әзіл-қалжың, ойын-күлкінің оты дуылдай түседі. Кешке жиналғандардың бәрі екіқабат әйелдің көңілін табу үшін өнері мен қызметін аянбай жұмсайды. Мұны көрген келін де жадырап, көңіліне үлкен сенім ұялайды, денсаулығы да жақсара түседі. Мұндай жағдай іштегі балаға да әсер етеді, тез жетіледі, денсаулығы да берік болады. Т.Тілеубекұлы Көңілі күпті жүретін екіқабат әйелдің қас-қабағына қарау, оның көңілін орта түсірмей, аялап ұстау - қазақ ұлтының қашаннан бергі қалыптасқан қасиетті қағидасы. „Келін көңілі“ тек келін ғана емес, оның жанындағыларға игі әсер етеді.Үлкен-кішілеріде жақсы ән, сөз тыңдап бір жасап қалады. Кешті ұйымдастырғандарға қарт әжелер, аналар, ене кәдесін, жол - жораларын ұсынып, ақ батасын береді. Аталған дәстүрлі салт халық мәдениеті мен өнерінің бір көрінісі. Дереккөздер
Жюль Хоффман

Жюль Альфонс Хоффман (; 2 тамыз 1941, Эхтернах, Люксембург) — француз иммунологы және цитологы, физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының 2011 жылғы лауреаты (Брюс Бетлер және Ральф Штейнманмен бірге) «туа біткен иммунитеттің жандандырғаны үшін». Өмірбаян Жюль Хоффман Люксембуртің Эхтернах қаласындағы 1941 жылы 2 тамызда дүниеге келген. 1969 жылы Страсбург университетітінде биологиядан docteur ғылыми дәрежесін алды. 1973—1974 жылдары Германияның Марбург университетінде постдокторлық жұмыспен айналысты. 1964 жылдан 1968 жылға дейін Хоффман француз Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығында ғылыми жұмыспен айналысты. 1974 жылы Орталықтың ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысты. 1978—2005 жылдары 9022 «Иммундық жауаптар және оларға жәндіктердің ағыны» бөлімі директоры болып қызмет етті. 1993 жылдан 2005 жылдары ол сондай-ақ Страсбургте молекулалық және клеткалық биология институтын басқарды. Жюль Хоффман бірнеше академиялардың мүшесі, оның ішінде ол неміс Леопольдинаның, Француз ғылым академиясы, Еуропалық Академия, EMBO, Америка өнер және ғылым академиясы. Сонымен қоса, Хоффман 2006 жылдан Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшесі. Марапаттар * 2003 — Уильям Кэри атындағы сыйлық * 2004 — Роберт Кох сыйлығы * 2007 — Бальцан сыйлығы Брюс Бетлермен бірге * 2010 — Медицина бойынша Кейо сыйлығы * 2010 — Розенстил сыйлығы (Руслан Меджитовпен бірге) * 2011 — Шао сыйлығы (Брюс Бетлермен және Руслан Меджитовпен бірге) * 2011 — Ғылыми зерттеулер ұлттық орталығының алтын медалі * 2011 — Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы Брюс Бетлер және Ральф Штейнманмен бірге Қайнаркөзі
Роберт Джеффри Эдвардс

{{Ғалым { style="background: transparent" } }} Ро́берт Дже́ффри Э́двардс (; 27 қыркүйек 1925 — 10 сәуір 2013) — британ ғалым-физиологы, 2010 жылғы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы лауреаты, оған «жасанды ұрықтандыру технологияларды дамытқаны үшін» берілді. Өмірбаян 1925 жылы 27 қыркүйекте Манчестерде, Англияда дүниеге келген. Мектепті бітіргеннен кейін ол британ әскері қатарына алынды. Ол Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Демобилизации кейін ол Бангор университетінде (Бангор қаласы, Гвинед графтығы, Солтүстік Уэльс) оқыды, кейін — Эдинбург университетінде. 1955 жылы тышқандардың эмбриондық дамуы саласында диссертациясы жұмысы үшін философия докторын алды. 1958 жылдан бастап, ол Лондондағы Ұлттық медициналық зерттеулер институтында жұмыс істеп, онда адамның ұрықтандыру проблемаларын зерттеуде бастамашы. 1963 жылы Кембриджге көшті. Онда, бірге Патрик Стептопмен әлемдегі ұрықтандыру алғашқы орталығын ашты. 2013 жылы 10 сәуірде Ұлыбританияда 87 жасында дүниеден өтті. Марапаттар * 1989 — Халықаралық Король Фейсаль сыйлығы * 2001 — Ласкер сыйлығы «бедеулікке қарсы күресте төңкеріс жасаған — экстракорпоральдық ұрықтандыру технологиясын дамытқаны үшін» * 2007 — ол «Daily Telegraph» өмір сүріп жатқан ең үлкен 100 ғұлама нұсқасы тізімінде 26 орынға ие болды * 2010 — Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы Қайнаркөзі Сілтемелер * A. Abbott. [http://www.nature.com/news/2010/101004/full/467641a.html Baby boom bags Nobel prize] // Nature. — Vol. 467, P. 641—642 (2010). * П. Петров. [http://elementy.ru/news/431426 Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы — 2010] // «Элементы.ру», 11.10.2010
Джек Шостак

Джек Шо́стак (, 1952 жыл 9 қараша, Лондон) — америкалық ғалым-цитогенетик, 2009 жылғы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты, Кэрол Грейдермен және Элизабет Блэкбернмен бірге Алексей Оловниковтың 1971 жылы ұсынған теориясына сәйкес «теломерлер хромосомалары және теломеразалық ферменттің қорғау тетіктерін ашқаны үшін» берілді. Өмірбаян Джек Шостак Канадада өсіп, Макгилл университетітін бітірген, онда бакалавр дәрежесін жасуша биологиясы саласында алған. Диссертацияны Корнелль университетінде қорғаған, осыдан кейін Гарвард университетінің медицина мектебінде өзінің лабораториясын ашты. Ғылыми жұмыс Шостак негізінен генетикамен жұмыс істейді. Ол әлемде бірінші болыпашытқы хромосомасының жасанды салу қабілетін алды. Ол «Адам геномы» жобасына белсенді қатысты. Осыдан басқа, Шостак жұмыстары хромосомалардың рекомбинациясы механизмін түсінуге көмектеседі. Библиография * Hanczyc MM, Fujikawa SM, Szostak JW. Experimental Models of Primitive Cellular Compartments: Encapsulation, Growth and Division. Science, 2003; 302:618-622. * Chen IA, Roberts RW and Szostak JW. The Emergence of Competition Between Model Protocells. Science, 2004; 305:1474-1476. * Mansy SS, Schrum JP, Krishnamurthy M, Tobé S, Treco D, and Szostak JW. Template-directed Synthesis of a Genetic Polymer in a Model Protocell. Nature, 2008; 454:122-5. * Zhu TF and Szostak JW. A robust pathway for protocell growth and division under plausible prebiotic conditions. J. Am. Chem. Soc., 2009, 131: 5705-5713. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.hms.harvard.edu/dms/bbs/fac/szostak.html Гарвард университетінің веб-сайтында бет Джек Шостак]
Кэрол Грейдер

Кэрол Грейдер (, 15 сәуір 1961 жылы т., Сан-Диего) — америкалық ғалым, молекулалық биолог, 2009 жылғы Элизабет Блэкберн және Джек Шостакпен бірге Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты, Алексей Оловниковтың 1971 жылы ұсынған теориясына сәйкес «теломерлер хромосомалары және теломеразалық ферменттің қорғау тетіктерін ашқаны үшін» берілді. Қайнаркөзі Сілтемелер * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2009/ Нобель комитетінің веб-торабынан ақпарат]