kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Біріккен Ұлттар Ұйымының төлқұжаты

Біріккен Ұлттар Ұйымының төлқұжаты (ағылш. United Nations Laissez-Passer) — Біріккен Ұлттар Ұйымы ның 1946 жылғы 13 ақпандағы артықшылықтар мен иммунитеттер туралы Конвенциясының VII бабына сәйкес, Нью-Йорк пен Женевадағы өкілдіктерінде және Халықаралық еңбек ұйымында Біріккен Ұлттар Ұйымы беретін ресми жол жүру құжаты. Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты Біріккен Ұлттар Ұйымы және Халықаралық еңбек ұйымы қызметкерлеріне, сондай-ақ басқа ұйымдардың қызметкерлеріне беріледі: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, МАГАТЭ, Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюта қоры, Химиялық қаруға тыйым салу ұйымы, Дүниежүзілік Сауда Ұйымы, Дүниежүзілік туристік ұйым. Төлқұжат ағылшын және француз тілдерінде жазылған. Тек Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми миссияларында төлқұжат жеке куәлік ретінде пайдаланылуы мүмкін (ұлттық төлқұжат ретінде). Жеке мемлекеттің төлқұжаты сияқты, кейбір елдерде Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты болған кезде (мысалы, Қазақстан, Түрікменстан, Кения, Ұлыбритания, Ирландия, Германия, Люксембург, Ливан және басқалар) виза алуға болмайды немесе оны дереу сұрау бойынша алуға болады. Халықаралық ұйымдардың қызметкерлерінің көпшілігінде көк Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты (D-1 деңгейіне дейін) бар, ол заңды мәртебесі бойынша қызметтік паспорттың аналогы болып табылады. Әсіресе жоғары лауазымды адамдар қызыл Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты-ге ие (D-2 деңгейі және одан жоғары) және олардың мәртебесіне байланысты олар белгілі бір артықшылықтарға ие болуы мүмкін, сондықтан қызыл Біріккен Ұлттар Ұйымы төлқұжаты дипломатиялық паспортқа ұқсас (құқықтық мәртебесі бойынша) (Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы, халықаралық құқық бойынша). Мазмұны Негізгі бетте иесінің графикалық мәліметтері және машинада оқылатын жазба бар. Төлқұжат мыналарды қамтиды: * Фотосурет * Құжат түрі * Құжат нөмірі * Тегі * Аты * Мамандық * Туған күні * Жыныс * Берілген күні * Қолданылу мерзімінің аяқталу күні * Кім берді (Женева үшін GVA сияқты аймақ Коды) * Қолтаңба (қарама-қарсы бетте) Электронды төлқұжат 2012 жылдан бастап ИКАО белгілеген халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетін электрондық төлқұжат беріледі. Олар иесі туралы биометриялық ақпаратты қамтиды. Барлық электронды төлқұжат белгіленген бес жылдық мерзімге және қызметкермен келісімшарттың аяқталу мерзіміне қарамастан беріледі. Электронды төлқұжат жарамдылық мерзімі виза туралы қосымша мәліметтерді қамтуы және ұзартылуы мүмкін емес. Дереккөздер
Қытай азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Қытай азаматтарына арналған визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Қытай азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Тарих 2014 жылдың ақпанына дейін Қытайдың иммиграциялық билігі, әдетте, материктік Қытай азаматтарына баратын елге жарамды визасыз ұшатын рейстерге отыруға рұқсат бермеді, тіпті егер баратын ел келген кезде Қытай төлқұжаттарының иелеріне виза берсе де, егер кетуді қоғамдық қауіпсіздік министрлігі мақұлдамаса. Егер саяхатшының үшінші елдің визасы және бастапқы баратын елден үшінші елге қосылатын рейсі болса, ерекшеліктер болуы мүмкін. 2000-ші жылдардың онжылдығында елдің төлқұжат индексі тұрақты түрде жақсарды - 2010 жылғы 42-ден 2023 жылы 85 елге/аумаққа дейін, бұл оның 12 жылдағы ұтқырлығын екі есеге арттырды. Бұрын көрсетілгендей, соңғы жылдары көбірек елдер материктік Қытайдың төлқұжат иелері үшін визалық шектеулерді алып тастады және көптеген елдер материктік Қытайдан келген туристер ұсынатын үлкен туристік нарықты тарту тәсілі ретінде шектеулерді алып тастауды жалғастыруда. Виза талаптарының картасы Дереккөздер
Ұлыбритания азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Ұлыбритания азаматтарына арналған визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Ұлыбритания азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Ұлыбритания азаматтары (шетелде), Шетелдегі Ұлыбритания азаматтары, Шетелдегі британдық азаматтар, Ұлыбританияның қорғауындағы адамдар немесе Ұлыбритания азаматтары сияқты Ұлыбритания азаматтарының басқа санаттарына визалық талаптар әр түрлі. Виза талаптарының картасы Ұлыбритания азаматтарына арналған визалық талаптар Дереккөздер
Еуропалық Одақ азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Еуропалық Одақ азаматтарына арналған визалық талаптар-бұл басқа елдердің билігі Еуропалық Одақ азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Олар әртүрлі елдерде ерекшеленеді. Еуропалық Одақ кейбір елдермен толық өзара қарым-қатынасқа қол жеткізді. Еуропалық Одақтың қазіргі мүшелері: Мүше мемлекеттердің азаматтары бір-бірінің аумақтарында жүріп-тұру еркіндігін пайдаланады. Еуропалық Одақ пен Еуропалық еркін сауда қауымдастығының (, , , ) азаматтары визадан босатылып қана қоймай, бір-бірінің елдеріне кіруге және тұруға заңды құқығы бар. Қозғалыс еркіндігі туралы ережелер шет елдер мен аумақтарға (Сент-Бартелемиден басқа) және Фарер аралдарына қолданылмайды. Виза талаптарының картасы Дереккөздер
КСРО халық санағы (1939)

1939 жылғы Бүкілодақтық халық санағы — бүкілодақтық халық санағы нәтижелері ақаулы деп танылған 1937 жылғы халық санағының орнына 1939 жылғы 17 қаңтарда жүргізілді (КСРО ХКК 1937 жылғы 25/IX қаулысы). Жүргізілуі Тек нақты халықты есепке алған 1937 жылғы халық санағынан айырмашылығы, 1939 жылғы халық санағы тұрақты және нақты халықты есепке алды. 12-16 қаңтар аралығында есептегіштер алғаш рет өз аумақтарында алдын ала аралап жүрді. Сауалнама әдісімен санақ парақтарын толтыру 17 қаңтарда басталып, қалалық елді мекендерде 7 күнге (17 қаңтардан 23 қаңтарға дейін) және ауылдық жерде 10 күнге (17 қаңтардан 26 қаңтарға дейін) созылды. Санақ бағдарламасы 16 тармақты қамтыды: * отағасымен қарым-қатынасы * уақытша немесе тұрақты тұру сипаты * тұрақты тұрғылықты жері және болмаған уақыты (тек уақытша тұрғандарға ғана) * санақ жүргізілетін жерде болмаған уақыты (тек уақытша болмағандарға ғана) * жынысы * жасы * некедегі жағдайы * ұлты * ана тілі * азаматтығы * сауаттылығы * оқу орнының атауы және оқу дәрежесі (тек оқығандар ғана) * жоғарғы немесе орта мектепті бітіргендігі * кәсібі немесе күнкөріс қаражатының басқа көзі * жұмыс орны * қоғамдық тобы Санақ аяқталғаннан кейін 10 күн ішінде үздіксіз бақылау мақсатында аралады. Ресей және кеңестік халық санағының тарихында алғаш рет белгілі бір ғимаратта тұратын, бірақ санақ жүргізілген кезде болмаған адамдар үшін толтырылған бақылау парағы енгізілді. Бланкіде санақ парағының сұрақтары болды. Уақытша тұрып жатқан немесе кетейін деп тұрғандардың барлығына санақтан өткені жайлы анықтама берілді. Санақ нәтижелері Халық санағы бойынша одақ халқының саны 170,6 млн адамды құрады, оның ішінде қала тұрғындары — 56,1 млн адамды (33%) құрады. Санақ материалдарын әзірлеу механикаландырылды және 15 ай ішінде үш арнайы машиналық санау бекетінде жүргізілді. Қысқаша нәтижелер 1939-1940 жылдары жарияланды. Соңғы нәтижелер 1947-1949 жылдары жеке көрсеткіштер бойынша шығарылды. Санақтың толық нәтижелері 1990 жылдардың басында жарияланды. Санақ қорытындысын шығарған кезде халықты кем есептеуі мүмкін жағдайға байланысты түзетім енгізілді: осылайша, нақты есептелген азаматтардың санына тағы 3 миллион адам қосылды. Сарапшылардың көпшілігі кем есептелудегі түзетудің бұл мәнін тым жоғары деп санайды. Шындығында, И.В.Сталин де сол пікірді ұстанды, ол БК(б)П ОК Саяси бюросының мүшелеріне КСРО-ның бастапқы шекарасындағы (яғни бұрынғы поляк аумақтарын есепке алмағанда) 1939 жылдың аяғында нақты халық саны 169,5 млн адамды құрады деп санау керек екендігін хабарлады. Санақ ұрандары: «Толықтырылған санақ парақшаларының әрқайсысы тамаша кеңес адамдарының өмірі туралы қысқа да жарқын оқиға болады», «Санаққа қатысу және санақ парағындағы барлық сұрақтарға дұрыс жауап беру - әрбір азаматтың борышы». Ұлттық құрамы КСРО халқының ұлттық құрамы (1926, 1939 — алдын ала мәліметтер, 1959, 1970, 1979, 1989 ж. санақтары бойынша). Әкімшілік-аумақтық құрамы Сілтеме * [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=5 1939 жылғы Бүкілодақтық халық санағы. КСРО республикалары бойынша халықтың ұлттық құрамы] — «Жоғарғы экономика мектебі» Ұлттық зерттеу университетінің Демография институты
Ходжа Карим

Ходжа Карим ФК (тәж. Худжа Каримов) — тәжікстандық футбол клубы, 1994 жылы құрылып, 2004 жылы таратылды. Тарихы "Тәжікстан халық майданы" ұйымының командирі, 90-жылдарда Тәжікстан футбол федерациясын басқарған Ходжа Каримовтың ықпалымен де, базасы Хатлон облысы, Хуросон (бұрынғы Гозималик) ауданы, "Обикиик" (бұрынғы "Правда) селосында құрылған команда. 2000 жылдардың басында Ходжа Каримов қудалауға ұшырады да, клуб иесіз қалды. 2003 жылы Сафарбек Каримов деп атауы өзгертілді. 2004 жылы Тәжікстан чемпионатында бірнеше ойын өткізді де, жарыстан шығарылды. Жетістіктері Ұлттық * Тәжікстан кубогының финалисі: 1998 Сілтемелер * [https://asiaplustj.info/news/tajikistan/laworder/20190814/hudzha-komandir-karimov-i-ego-podvigi-vo-vremya-grazhdanskoi-voini-v-tadzhikistane Худжа Каримов и егі "подвиги"]
Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2023

Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2023 (тәжікше: 2023 Лигаи Олии Тоҷикистон) — Тәжікстан жоғары лигасының 32-ші маусымы. 10 команда Тәжікстан чемпиондығы үшін сынға түседі. Қорытынды 1 раунд 2 раунд Чемпионшип Төменгі топ Мергендер Сілтемелер * http://fft.tj/
Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2022

Футболдан Тәжікстан чемпионаты 2022 (тәжікше: 2022 Лигаи Олии Тоҷикистон) — Тәжікстан жоғары лигасының 31-ші маусымы. 10 команда қатысып, Душанбенің "Истиклол" клубы 11-ші рет Тәжікстан чемпионы атанды. Қорытынды Бірінші айналым Екінші айналым Чемпионшип Лигада қалу Сілтемелер * http://fft.tj/
Манджак

Манджак (мандьяк) — Гвинея-Бисауда, Кабо-Верде, Сенегал, Гамбияда тұратын халық. Жалпы саны 210 мың адам. Қоныстанған негізгі елдері: Гвинея-Бисау 140 мың адам, Кабо-Верде 40 мың адам. Басқа қоныстанған елдер: Сенегал 20 мың адам, Гамбия 10 мың адам. Тілі Тілі - мандьяку тілі. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – католиктер. Кәсібі Құрлықтағы негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, сонымен қатар тәтті картоп, ямс, фонио, мақта, банан, цитрустық жемістер, көкөністер, соңғы иммиграция аймақтарында – тауарлық дақылдары – жержаңғақ). Сулы-батпақты жерлер егістіктерді теңіз суынан қорғау үшін егістіктердің айналасына топырақ бөгеттерін салу арқылы игеріледі. Еңбек құралы - кайендо (ұзындығы 3 м-ге жететін күрек). Кабо-Вердеде оларр негізінен плантацияларда жұмыс істейді. Манжактар мал шаруашылығымен де айналысады (негізінен шошқа, аз дәрежеде ешкі мен сиыр), май мен кокос пальмасының жемістерін жинайды. Теңіз және өзен балық шаруашылығымен айналысады. Қолөнерден – қыш, тоқыма, ағаш өңдеу дамыған. Көптеген манжактар ​​теңіз және өзен кемелерінде матрос болып жұмыс істейді. Өмір салты Отбасы үлкен болып келеді. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Құпия одақтар, жас кластары жүйесі сақталған. Ауылдары үлкен, шоғырланып орналасқан. Тұрғын үйлерінің диаметрі 5-6 м, қабырғалары балшықпен сыланған, пальма жапырақтарынан жасалған биік конустық шатыры бар дөңгелек үйшіктер. Португалдықтардың әсерінен төбесі екі еңісті шатыры бар төртбұрышты тұрғын үйлер тарай бастады. Дәстүрлі киім (жұмыс киімі ретінде сақталған) әйелдер үшін белдемше, ер адамдар үшін денені жауып тұратын шүберек . Азық-түліктері – негізінен өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған ботқа, пюре). Танымал спортшылары *Ансу Фати - испан футболшысы *Ансумане Фати - гвинея футболшысы *Альфред Гомис - сенегал футболшысы *Бафетимби Гомис - француз футболшысы *Кафетьен Гомис - ұзындыққа секіруден француз спортшысы *Александр Менди - Гвинея-Бисау футболшысы *Арно Менди - гвинея футболшысы *Бенжамен Менди - француз футболшысы *Бернар Менди - француз футболшысы *Эдуар Менди - сенегал футболшысы *Эммануэль Менди - гвинея футболшысы *Ферлан Менди - француз футболшысы *Фредерик Менди - гвинея футболшысы *Нампалис Менди - сенегал футболшысы Дереккөздер
Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты 2023/24

Футболдан Сауд Арабиясы чемпионаты 2023/24 (Saudi Professional League 2023/2024) — Сауд Арабиясы кәсіпқой лигасының 48-ші маусымы. 16 команда чемпиондық үшін бақ сынасады. "Әл Иттихад" клубы чемпиондық атағын қорғайды. 1-2 орын алған командалар АФК Чемпиондар лигасына жолдама алады. Дереккөздер
Аманат кәсіподақтар достастығы

{{Партия 2018 жылдың наурызында "Аманат" құрамына ҚРКФ құрамынан шығып кеткен біраз денсаулық сақтау жұмысшылары кірді. Оған себеп болған ҚРКФ-та кәсіподақ жайлы көп біле бермейтін шенеуніктердің бар болуы, федерация қаржысының бұрыс қолданылуы және т.б.. Сайлау нәтижесінде Мейрам Қажыкен тек 200,907 дауыс жинап, жеңіске жете алмады. Саяси ұстанымы Реформа жасау ұсынысы Достастық төрағасы Андрей Пригорьдің ойынша елдегі кәсіподақтар реформа қажет етеді: мысалы жұмыс беруші тұрғысынан алаяқтыққа жол бермеу үшін «жеке тұлғаның барлық қатынастары тек Еңбек кодексімен реттелуі тиіс». Достастық аутсорсингке қарсы шығады. Аутсорсинг дегеніміз, Пригорьдің айтуынша, компания жұмысшыларды басқа компанияға ауыстыра салып, еңбек құқықтарының немесе жұмыс орындарының сақталуына ешкімнің жауап бермеуі. Осы техниканы Атамекен Ұлттық кәсіпкерлер палатасы қолданады деп санайды Пригорь. Сайлаудағы нәтижелері Президент сайлауы Дереккөздер
Екібастұз ауданы

Екібастұз ауданы — 1972-1997 жылдары болған Қазақ КСР-нің Павлодар облысының әкімшілік бірлігі. Орталығы — Екібастұз қаласы. Тарихы Екібастұз ауданы 1972 жылы 10 наурыздағы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен құрылды. Құрамына Краснокутск, Ермак және Баянауыл аудандарының бөліктері енді. Ауданның алғашқы басшысы Печняков Владимир Иванович болды. Аудан аумағы 19 мың шаршы шақырымды және халқы 22 мың адамды құрады. Шаруашылықтың негізгі бағыты мал өсіру болды, оның ішінде жылқы, қой және ірі қара мал өсірілді. Егістік жерлер 100 мың гектарды қамтыды, онда бидай, арпа, тары өсірілді. 1997 жылы 7 мамырда Екібастұз ауданы таратылып, аумағы Екібастұз қаласының қарамағына өтті. Әкімшілік бөлінісі 1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 10 ауылдық, 2 кенттік кеңес пен 32 елді мекен болған: Халқы Дереккөздер
Хорхе Эдуардо Санчес Рамос

Хорхе Эдуардо Санчес Рамос (; 10 желтоқсан 1997 жыл) — мексикалық футболшы, Мексика Ұлттық футбол құрамасы мен "Аякс" клубының қорғаушысы. Жетістіктері Командалық «Сантос Лагуна» * Мексика чемпионы — Клаусура 2018 «Америка» * Мексика чемпионы — Апертура 2018 * Мексика кубогы — Клаусура 2019 Халықаралық * КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2023 Сілтемелер
Ангус Килколли

Ангус Килколли (; 18 сәуір 1996 жыл, Жаңа Зеландия) — Жаңа зеландиялық футболшы, Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы мен "Окленд Сити" клубының шабуылшысы. Жетістіктері Командалық * ОФК Чемпиондар лигасының жеңімпазы: 2023 Дереккөздер Сілтемелер *https://football-fun-live.com/player/angus-kilkolly
Либертадорес кубогының финалы 2023

Либертадорес кубогының финалы 2023 — 2023 жылғы Либертадорес кубогының финалы 6 қараша күні Бразилия астанасы Рио-де-Жанейродағы "Маракана" стадионында өтті. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.infobae.com/deportes/2023/03/09/la-conmebol-definio-las-sedes-de-las-finales-de-las-copas-libertadores-y-sudamericana/ https://www.infobae.com/deportes]
Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2022/23

Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2022/23 (әзерб, Misli Premyer Liqası 2022/2023) — Әзірбайжан Премьер лигасының 31-ші маусымы. "Қарабақ" клубы оныншы рет чемпион атанып, рекорд жасады. Қорытынды Статистика Мергендер Сілтемелер * http://www.pfl.az/cat2/21
Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2023/24

Футболдан Әзербайжан чемпионаты 2023/24 (әзерб. Azərbaycan Premyer Liqası 2023/2024) — Әзербайжан чемпионатының 32-ші жарысы, 10 команда қатысады. "Қарабақ" клубы чемпиондық атағын қорғайды. Қатысушылар Турнир Мергендер Дереккөздер Сілтемелер *http://www.uefa.com/memberassociations/association=aze/domesticleague/standings/index.html
Мандинго (халық)

Мандинго (малинке, малинка, маненка, манденка, манденга, мандинко) — Батыс Африкада тұратын халықтар тобы (оңтүстік Гамбия, Гвинеяның солтүстік және солтүстік-шығысы, батыс Мали, Кот-д’Ивуар, Сенегал және Гвинея-Бисау). Жалпы саны 4,2 миллион адам. Тілі Манде тілдерінің Солтүстік тобына жататын тілдерде сөйлейді. Діні Діні бойынша көпшілігі мұсылмандар, кейбір аймақтарда ежелгі анимистік нанымдар мен ата-бабалар культі сақталған. Тарихы 1 мыңжылдықта қазір мандинго халықтары мекендеген аумақта бірқатар мемлекеттер болды. Араб деректеріне сүйенсек, Малинка құрған Мали мемлекеті 14 ғасырда жоғары өркендегені белгілі. Кейіннен Сонгай мемлекетінің құрамына енді. 17-18 ғасырларда бірқатар бамбара мемлекеттері болды. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. Дәнді дақылдарды (тары, құмай, фонио, жүгері, күріш) ерлер, бақша, дәмдеуіштерді әйелдер өсіреді. Сонымен қатар құс өсіріледі, ірі қара өсіреді. Қолөнерден – ұсталық, керамика, тоқымашылық дамыған. Көптеген мандинголар қалаларда тұрады, өнеркәсіпте және қызмет көрсету саласында жұмыс істейді, зиялы қауым қалыптасты. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік бөлініс – тотемизм белгілері бар патрилатералды рулар, 2 эпигамдық топқа біріктірілген. Халықтың ерекше әлеуметтік топтары (касталар) - жауынгер егіншілер, темір ұсталары, тері илеушілер, гриот әңгімешілері бар. Жас класстары, құпия, аңшылық одақ белгілері сақталған. Дәстүрлі елді мекендері - көп балалы отбасылар тұратын кварталдары бар ауылдар. Тұрғын үйлері саман, дөңгелек немесе тікбұрышты, конустық немесе тегіс төбесі бар. Дәстүрлі киімі - бубу (кең жеңді халат). Негізгі тағамдары – ет, балық және көкөніс соустары қосылған күріш, маниок және тары ботқасы. Халық ауыз әдебиеті өте бай: ертегілер, мақал-мәтелдер, ғұрыптық және тұрмыстық әндер мен билер, тарихи эпос. Дереккөздер
Күзужіп

Күзужіп, күзіпжіп – өрмектің астыңғы жібі ерсісін (ұрғашы жіп) күзуағашқа жалғастырып тұратын жіптің атауы. Күзужіп қызметі Күзужіп боялмаған ешкінің, түйенің жүнінен ширақ етіп, екі тіндеп иіріледі. Күзужіп өрмек желісінің қарсы және ерсіжіптерінің (еркек және ұрғашы) арасын шатастырмай, бөліп көтеріп тұратын үлкен «технологиялық» қызмет атқарады. Күзужіп өрмектің астыңғы әрбір жібін тұйықтай іледі де, екінші ұшы күзуағаш пен күзушыбығына шалыс оралып бекітіледі. Күзуағаштың екі шетіне жіп байланып, мосыға көтеріп ілгенде өрмек желісінің астыңғы жіптерін көтеріп тұрады. Өрмек жіптерінің ерсі жібін күзуге шалу тәсілдері Өрмек жіптерінің ерсі (ұрғашы) жібін күзуге шалудың екі түрлі тәсілі бар: * Бірінші тәсілі: тоқылатын бұйымның ұзындығы айқындалған соң, үшбұрыш жасай үш қазық қағылады. Оның бірі бас өріс қазық қалған екеуі ен өріс қазық деп аталады. Осы бас өріс қазық пен ен өріс қазықтың бірінің орта тұсынан термені қағатын ағаш қылышты және оған қатарластыра күзуағаш мен күзушыбығы қағылады. Осы қазықтар қағылып болған соң, өрмек жіптерін жүгірту ісі басталады. Жүгіртілетін домалақ жіптің ұшын бас өріс қазыққа байлап алып, бірінші қатарын қылыштың оң жағынан, екінші қатарын сол жағынан алып, үш бұрыш жасай, үш қазыққа айналдыра жүгіртіледі. Осылайша, келесі қатарлары осы жолмен қайталанып жүгіртіліп отырады. Тәжірибелі бір шебер өрмек қазықтарының орта тұсына қағылған күзуағаштың жанына отырып, ұшы күзуағашқа байланған күзужіпті қолына алып, қылыштың сыртынан өткен жіптердің әрқайсысын бір орап күзуағаштан оңға, күзушыбығынан солға қарай шалып айналдырып отырады. Осыдан кейін қазықтар жерден суырылып алынады. Сонда өрмек жіптерінің екі ұшынан тұйық пайда болады. Осы тұйықтардың арасынан жұмыр ағаш өткізіп, жерге көлбеу жатқызылып, екі басы қазықтарға керіліп байланады. Орта тұсындағы күзужіптің көмегімен байланған күзуағаш мосыға көтеріліп ілінеді. Сонда, күзу жіпке шалынған ерсіжіп (ұрғашы жіп) жоғары көтеріліп, өрмек жіптерінің айқас түсу қызметін атқарады. * Күзужіпке шалудың екінші тәсілі қарапайым болып келеді. Ол жоғарыда аталған үш өріс қазықтарының орта тұсынан қосымша күзу қазық және 25-30 см алшақтықта ішке қарай көтерме қазық деп аталатын қазықтар қағылады. Өрмек жіптері жоғарыда аталғандай бірінші қатары орта қазықтың оң жағынан екінші қатары сол жағынан келесі қатарлары осы тәртіппен қайталанып жүгіртіліп отырады. Көтерме қазықтың сыртынан жүгіртілген жіпті күзужіппен шалып бастыра күзуағашқа айналдыра бекітеді. Осы шалынған өріс жібі күзужіпке ілінеді. Дереккөздер Әдебиеттер * Муканов М.С. Казахские домашние художественные ремесла. Алма-Ата: Казахстан, 1979; * Шобай Қ. Қазақ, урианхай халықтарының ұлттық қолөнері. Өлгий, 1980; * Жақыпов Ә. Түйе өсірушінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Қайнар, 1989; * Кенжеғалиева Қ. Терме және қақпа алаша. Жүннен жасалатын бұйымдар. Құраст. К.Мұқанов. Алматы: Қайнар, 1990; * Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнерi. Алматы: Қазақстан, 1995.
Барлығы бір уақытта, барлық жерде

Барлығы бір уақытта, барлық жерде — 2022 жылы жарыққа шыққан америкалық фантастикалық экшн комедиясы, тәуелсіз фильм. Режиссёрлері Куан және Шайнерт Дэниелдер және продюсерлері болған бұл фильмде түрлі жанрлардың элементтері бар: абсурдизм, комедиялық драма, ғылыми фантастика, фэнтези, жекпе-жек, анимация және т.б.. Мишель Йео қытайлық-американдық иммигрант Эвелин Куан Уәңнің рөлін сомдайды, оны АҚШ Салық басқармасы тексерген кезде күшті тіршілік иесінің көп әлемді бұзуына жол бермеу үшін өзінің параллель ғалам нұсқаларымен байланысуы керек екенін біледі. Фильм бүкіл әлем бойынша 141 миллион доллардан астам табыс тауып, A24-тің ең көп табыс әкелген фильмі болды. Ол кеңінен танымал болды және қазіргі уақытта 95-Оскар сыйлығында он бір номинацияның ішінде жетекші жеті жүлдені жеңіп алғандықтан тарихтағы ең көп марапатталған фильм болып саналады: Үздік фильм, Йеоға берілген Үздік актриса, Куанға берілген Үздік қолдаушы актёр, Кёртиске берілген Үздік қолдаушы актриса, Дэниелдерге барілген Үздік режиссёр, Үздік түпнұсқа сценарий және Үздік монтаж үшін Оскарлар берілген. Дереккөздер
Мано (халық)

Мано (маа, мамиа) — Либериядағы және Гвинеяның шекаралас аймақтарындағы халық. Жалпы саны 220 мың адам. Либерия 190 мың адам, Гвинея 30 мың адам. Тілі Тілі - мано (ма) тілі, манде тілдер тобына жатады. Діні Діні – табиғат күштеріне табыну, ата-баба культі, бір бөлігі ислам дінін ұстанады. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, маниок, тәтті картоп, таро, жүгері, құмай, тары, фонио, жержаңғақ, шаруашылықта - пальма, банан, қауын). Маусымдық жұмыс гевеа, кофе және какао плантацияларында дамыған. Дәстүрлі қолөнерден - ағаш ою, бетперде және культтік мүсінше жасау, тоқу және қыш бұйымдарын жасау дамыған. Өмір салты Әлеуметтік құрылымның негізін қауымдастықтар құрайды, үлкен отбасылардың туыстық топтары экзогамдық линидждерді құрайды. Неке патрилокалды, полигиния дамыған. Елді мекендер шоғырлы, шағын, биік жерде орналасқан. Дөңгелек үйшіктер тобы балшықпен сыланған, қоршаумен қоршалған. Қабырғалары бұтақтардан тоқылған және саз балшықпен сыланған, рафия пальма жапырақтары мен шөптен жасалған биік конустық шатыры бар. Дәстүрлі киімдері - әшекейленген туника киімі. Дәстүрлі тағамдары - өсімдік тектес азықтар. Дереккөздер
Марги (халық)

Марги (марраги, мирки) — Нигериядағы халық. Едсерам өзенінің жоғарғы ағысында, Борно штатының оңтүстігінде және Гонгола штатының солтүстігінде тұрады. Саны 60 мың адам. Олар жазық, таулы және батыс болып бөлінеді. Тілі Тілі - биу-мандар тілі. Діні Маргалардың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сүнниттік мұсылмандар бар. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (тары, жержаңғақ), мал шаруашылығы, бал жинау. Қолөнерден – ұсталық және керамика жасау. Өмір салты Негізгі әлеуметтік-экономикалық институт – үлкен отбасы қауымдастығы. Неке патрилокальды. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Тұрғын үйлері – төбесі конустық шөптен жасалған, саман үйлер. Киімдері - жамбасты жауып тұратын былғары белдік. Азық-түліктері – негізінен сүт және көкөніс (дәнді және ащы көкөніс дәмдеуіштері бар бұқтырылған тағамдар). Дереккөздер
Маса (халық)

Маса (бана, банана, масана) — Камерунда (Логоне өзенінің жағасында), сондай-ақ Чад Республикасының іргелес аймақтарында тұратын халық. Музгу (мулви), сигил, мусей, марба, дари және т.б. туысқан халықтармен бірге саны 300 мыңға жуық адамды құрайды. Тілі Тілі - маса тілі, афроазиялық макросемьяның Чад отбасына жатады. Діні Діні – сунниттік ислам, бір бөлігі жергілікті дәстүрлі наным-сенімдерді сақтайды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері – мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал), қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, фонио, жержаңғақ, күнжіт, бақша және мақта), балық аулау және аңшылық. Қолөнерден – керамика, кілемше, қоржын тоқу дамыған. Өмір салты Негізгі әлеуметтік бірлік – үлкен отбасы қауымдастығы, ауылдағы бір топ қауымды ақсақал басқарады. Неке патрилокальды, көп әйел алу жиі кездеседі. Елді мекендері шоғырланып орналасқан, тікенді бұталардың қоршауымен қоршалған. Тұрғын үйлер дөңгелек пішінді, қабырғалары сазбен сыланған, сырық пен сабаннан жасалған биік конустық төбесі бар. Тұрғын үйдің жанында үлкен астық қоймалары мен малға арналған үй-жайлар бар. Тұрғын үйлердің ішінде үйде үлкендер ұйықтайтын тақтай төсектер бар, суық мезгілде жылытылады (кептірілген көң отын ретінде қызмет етеді). Ерлердің дәстүрлі киімі жамбасты жабатын белдік немесе кішкентай «құйрықша» (көршілер кейде масаны «құйрық» деп атайды), әйелдер - белдік. Тағамдары – тары ботқасы мен ыстық дәмдеуіштер мен өсімдік майы қосылған бұқтырылған тағамдар. Сүтті тек балалар мен жас жігіттер тұтынады. Музыкалық фольклор дамыған, масалар – шебер бишілер мен әншілер. Дереккөздер
КСРО халық санағы (1959)

1959 жылғы КСРО халық санағы 1959 жылы 15 қаңтарда жүргізілді. Санақты жүргізу 1959 жылғы санақ әдістемесі мен ұйымдастыру мәселелері 1957 жылғы маусымда Бүкілодақтық статистика отырысында талқыланды. Санақ бағдарламасына 15 тармақ кірді. Санақтың ұраны — «Табысты санақты жүргізуге барынша септік тигізіңіз! Бүкілодақтық халық санағы — бүкілхалықтық іс. Бұл санақта нәтижелерді өңдеу үшін арнайы ЭЕМ пайдаланылған КСРО-дағы алғашқы санақ болды. Бұл Ереван математикалық машиналар ғылыми-зерттеу институтында жасалған «Санақ» ЭЕМ болды. Нәтижелері Санақ нәтижелері бойынша КСРО халқы 208,8 млн адамды құрады. Қала халқының үлесі 48% құрады. Сілтеме * [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg1.php 1959 жылғы 15 қаңтардағы жағдай бойынша қалалар мен басқа елді мекендер, аудандар, аудан орталықтары және ірі ауылдық елді мекендердің тұрақты халқының саны республикаларда, өлкелерде және облыстарда] * [http://demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/nacionaln_1959.html 1959 жылғы санақ ұлттарының сөздігі] * Ұлттық құрамы: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php одақтас республикалар] мен [http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php РКФСР аймақтары] бойынша * Жынысы, жасы және некедегі жағдайы бойынша үлестіру: [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_mar_59.php одақтас республикалар], [http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_mar_59.php РКФСР аймақтары] мен [http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_mar_59_r.php басқа республикалардың аймақтары] бойынша
Сарахс атырабы

Сарахс атырабы — Түрікменстандағы Ахал уәлаятының атырабы. Тарихы 1925 жылы қаңтарда орталығы Серахс кентінде болған Түрікмен КСР Мерв округінің Серахс ауданы болып құрылды. 1926 жылы тамызда Мерв округі жойылып, Серахс ауданы Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына өтті. 1939 жылы қарашада Серахс ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді. 1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Мары облысына берілді. 1963 жылдың қаңтарында Серахс ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-нің тікелей бағынысында бола қалпына келтірілді. 1970 жылы желтоқсанда аудан Мары облысына, 1973 жылы желтоқсанда Ашхабад облысына берілді. 1988 жылы Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1992 жылы 14 желтоқсанда Серахс ауданы Сарахс атырабы болып өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді. 2018 жылғы 5 қаңтарда Түрікменстан Парламенті Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жоюына байланысты, оның құрамына кірген Балықшылық кеңесшілігі Сарахс атырабына берілді. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227170743/http://wwhp.ru/ahals.htm Дүниежүзілік тарихи жоба] Дереккөздер
Тежен атырабы

Тежен атырабы — Түрікменстандағы Ахал уәлаятының атырабы. Тарихы 1925 жылы қаңтарда орталығы Тежен қаласы болған Түрікмен КСР-і Мерв округінің Тежен ауданы болып құрылды. 1926 жылы тамызда Мерв округі жойылып, Тежен ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1939 жылы 21 қарашада Тежен ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді. 1959 жылы 25 мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан Мары облысына берілді. 1963 жылы 10 қаңтарда Тежен ауданы Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына берілді. 1970 жылы 14 желтоқсанда аудан Мары облысына, 1973 жылы 27 желтоқсанда Ашхабад облысына берілді. 1988 жылы 25 тамызда Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1992 жылы 14 желтоқсанда Тежен ауданы Тежен атырабы деп өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді. 2016 жылдың 29 сәуірінде Түрікменстан Министрлер кабинеті Бабадайхан атырабын жойып, аумағын Тежен атырабына беру туралы шешім қабылдады. Алайда 2018 жылдың 5 қаңтарында Түрікменстан парламентінің қаулысымен Бабадайхан атырабы қалпына келтірілді. Оған Тежен атырабынан Бабадайхан қаласы, Ақалтын, Ақуәкіл, Алты Гарлыев атындағы, Қарауәкіл, Захмет, Тәзел, Хасыл және Жарықкөкше ауылдық кеңестері (кеңесшіліктер), Көкті, Мамыр және Шілі ауылдары берілді. Дәл осы қаулымен Түрікменстан Парламенті Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жойып, құрамындағы Алтынасыр қаласын, Уаһарман, Құрбантұрлы, Дәулетті және Лұқман ауылдық кеңестерін, Ақалтын, Бидайлы және Малдаршылық ауылдарын Тежен атырабына қосты . Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227170743/http://wwhp.ru/ahals.htm Дүниежүзілік тарихи жоба] Дереккөздер
Уиллис Юджин Лэмб

Уиллис Юджин Лэмб (; 12 шілде 1913, Лос-Анджелес, АҚШ — 15 мамыр 2008, Тусон, АҚШ) — американдық физик, 1955 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты («сутегі спектрінің жұқа құрылымына қатысты ашылымдары үшін» сыйлықтың жартысы). АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1954). Өмірбаяны Кіші Уиллис Юджин Лэмб телефон техникі Уиллис Юджин Лэмб пен оның әйелі Мэри Хелен Меткалфтың отбасында дүниеге келген. 1930 жылы Берклидегі Калифорния университетінде физиканы оқи бастады. 1934 жылы университетті бакалавр дәрежесімен бітірді. 1938 жылы Роберт Оппенгеймердің жетекшілігімен ядролық жүйелердің электромагниттік қасиеттері туралы кандидаттық диссертациясын қорғады. Қорғағаннан кейін Колумбия университетінде жұмыс істеді және 1945 жылы доцент, 1947 жылы ассоцияланған профессор, 1948 жылы профессор болды. 1951 жылы Калифорниядағы Стэнфорд университетіне ауысты. 1954/55 оқу жылында Гарвард университетінде шақырылған оқытушы болды. 1956 жылдан 1962 жылға дейін Оксфорд университетінде, содан кейін Нью-Хейвендегі Йель университетінде физика профессоры болды. 1974 жылдан кейін Лэмб Аризона университетінің профессоры болды. 1939 жылы Лэмб неміс студенті Урсула Шэферге үйленді. Жетістіктер Лэмб нейтрондардың затпен әрекеттесуін, атом ядросының өріс теориясын, бета-ыдырау теориясын, ғарыштық сәулеленуді, бөлшек-антибөлшек жұптарын құруды, реттілік құбылысын, молекулалардағы квадрупольды эффектілерді, ядролық резонанстағы диамагниттік түзетулер бойынша эксперименттерді қарастырды. Сонымен қатар, ол магнетрон теориясын, микротолқынды спектроскопия теориясын әзірлеуге және құруға, сутегі, дейтерий және гелийдің жұқа құрылымын зерттеуге, сондай-ақ электродинамикалық әсерлерден энергия деңгейлерінің ығысуына қатысты. Ол көбінесе «Лэмб теориясы» деп аталатын газ лазерінде мультимодалы генерацияның жартылай классикалық теориясын құруға шешуші үлес қосты. Лэмб ауысымы мен Лэмб шұңқыры да Лэмбның атымен аталған. 1955 жылы Лэмб «сутегі спектрінің жұқа құрылымына қатысты ашқан жаңалықтары үшін» физика бойынша Нобель сыйлығының жартысын алды. Сыйлықтың екінші жартысын «электронның магниттік моментін дәл анықтағаны үшін» Поликарп Куш алды. Ол 2008 жылы 15 мамырда АҚШ-тың Тусон қаласында қайтыс болды. Марапаттары * Румфорд сыйлығы, Америка өнер және ғылым академиясы, 1953 * Физика бойынша Нобель сыйлығы, 1955 * Гутри медалі және сыйлығы, 1958 * АҚШ Ұлттық ғылым медалі, 2000 Лэмб АҚШ Ұлттық ғылым академиясының, Халықаралық ғылым академиясының және Америка физикалық қоғамының мүшесі болды. Естелік Лэмбның құрметіне Уиллис Лэмб сыйлығы тағайындалды. Дереккөздер Сілтемелер * [http://ufn.ru/ru/authors/lemb_u_e/ У.] [http://ufn.ru/ru/authors/lemb_u_e/ Е.] [http://ufn.ru/ru/authors/lemb_u_e/ қозы] « Успехи физических наук » журналында * Храмов Ю. А. Лэмб Уиллис Юджин (Lamb Willis Eugene) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М.: Наука, 1983 ж. — Б. 172. —400 б. — 200 000 дана. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] )
Ақтепе атырабы

Ақтепе атырабы — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы — Ақтепе қаласы. Тарихы 1937 жылы мамырда орталығы Ақтепе ауылында болған Түрікмен КСР Ташауыз округінің Ленин ауданы болып құрылды. 1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Ленин ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына қосылды. 1963 жылы қаңтарда Ташауыз облысы таратылып, Ленин ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді. 1992 жылы Ленин ауданы Ақтепе атырабы болып өзгертіліп, Дашоғыз уәлаятының құрамына енді. 2022 жылдың 9 қарашасында Ақтепе атырабына Құрбансұлтан әже атындағы атырап берілді. Белгілі тумалары * Нұрмұхаммед Андалып — XVIII ғасырдағы түрікмен поэзиясының классигі. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227170350/http://wwhp.ru/dasho.htm Дүниежүзілік тарихи жоба] Дереккөздер
Полторацк округі

Полторацк округі — 1924 жылдың желтоқсанынан 1926 жылдың тамызына дейін болған Түрікмен КСР-нің әкімшілік бөлініс бірлігі. Әкімшілік орталығы — Полторацк қаласы. 1924 жылы Красноводск және Полторацк уездерін біріктіру арқылы құрылды. Бастапқыда: Красноводск және Полторацк деген 2 уезге бөлінді. 1925 жылы қаңтарда уездердің орнына 5 аудан: Гинцбург, Қазаншық, Қызыларбат, Красноводск, Полторацк құрылды. 1925 жылы мамырда Атрек ауданы құрылды. 1926 жылы қаңтарда Қарақала және Бәһерден аудандары құрылды. Полторацк ауданы Безмейін болып өзгертілді. 1926 жылы тамызда округ таратылып, оның аудандары Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына берілді. 1926 жылғы халық санағы бойынша 264,4 мың адам болды. Соның ішінде түрікмендер — 73,2%; орыстар — 15,8%; армяндар — 3,1%; парсылар — 1,6%; украиндар — 1,2%; әзербайжандар — 1,1%. Әдебиет *
Масаи

Масаи — Кенияның оңтүстігі мен Танзанияның солтүстігіндегі саваннада тұратын жартылай көшпелі африкалық байырғы халық. Масаилар Шығыс Африкадағы ең танымал тайпалардың бірі. Жалпы саны 1 млн. адамға жуық. Кениядағы саны 660 мың адам, Танзанияда 340 мың адам. (2009, бағалау). Тілі Тілі - масаи тілі. Олардың көпшілігі ағылшын және суахили тілінде сөйлейді. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Тарихы Олардың ата-бабалары алғаш рет Африканың солтүстігінде пайда болды, кейінірек олар оңтүстікке, Ніл аңғарының бойына қоныс аударды және XV ғасырдың ортасында Солтүстік Кенияға келген деп есептеледі. Олар оңтүстікке қарай жылжып, жолындағы барлық тайпаларды жаулап алды. Сапарының соңында Маасайлар Рифт алқабындағы барлық дерлік жерлерді және Марсабит пен Додома тауларының арасындағы іргелес аумақтарды иеленді. Мұнда олар қоныстанып, мал шаруашылығымен айналысты. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері - көшпелі мал шаруашылығы (зебу, есектер), ара шаруашылығы, аң аулау, балық аулау. Масаидың арнайы топтары (квави, аруша) егіншілікпен айналысады (элеусина, асқабақ, маис), бірақ бұл беделді емес кәсіп болып саналады. Сиырлар (жергілікті тұқым зебуға көбірек ұқсайды) масаи өмірінің негізі болып табылады. Жалпы алғанда, бұл халықтың бүкіл жауынгерлік тәжірибесі олардың малдарын қол сұғушылықтан қорғауға тырысады. Өмір салты Масаилар жайылымдық жерлерді иемденетін аумақтық қауымдастықтарға бөлінді. Патрилиндік рулар некедегі және мұрагерліктегі маңыздылығын сақтап қалды. Неке патрилокальды. Көп әйелділік кең таралған, әйелдердің саны рудың байлығына қарай анықталды. Әйелі үшін малмен төлем төленді (бұл маасайлар үшін басты құндылық). Жас класстарының, инициациялардың дамыған жүйесі болды. 12-17 жастан 25-30 жас аралығындағы үйленбеген жастар жауынгерлер отрядтарын құрады (олар мал баққан, мал ұстау үшін көршілес тайпаларға шапқыншылық жасаған). Қоғамды басқаруды ақсақалдар кеңесі басқарды. Соғыс бастықтары мен лейбондар (старшындар) маңызды рөл атқарды. Дәстүрлі қоныстары 20-дан 50-ге дейін үйшіктерден тұратын - краал, дуалмен қоршалған. Шөппен жабылған жалпақ шатырлы және бұтақтардан тоқылып балшық пен тезек араластырып сыланған үйшіктері бар. Дәстүрлі киімдері — былғарыдан жасалған жамылғы мен таңғыш, жауынгерде түйеқұс қауырсындарынан жасалған бас киім, теріден жасалған зергерлік бұйымдар, әйелдерде — көбінесе моншақтардан жасалған зергерлік бұйымдар. Бастары қырылған, төменгі жақтан екі алдыңғы тіс алынып тасталады, құлақтары тесілген. Негізгі азығы – сүт және сүт өнімдері, сүтке араласқан қан (сирек жағдайда мал сойылады). Балалар мен үйленген ер адамдар көкөністерді жейді. Дереккөздер
Ақсақ құлан (мультфильм)

«Ақсақ құлан» — Қазақфильм студиясында шығарылған екінші мультфильм. Режиссёр мен сценарийші — Әмен Әбжанұлы Қайдаров. Ізашар туынды сияқты бұл мультфильм де фольклорға негізделген, нақтысын айтқанда «Ақсақ құлан мен Жошы хан» аңызы желісімен түсірілді. Желісі Дала аңызы бойынша, Шыңғыс ханның үлкен баласы Жошы хан құландарды аулау кезінде мерт болған. Суық хабарды ұлы ханға айтуға ешкімнің де батылы жетпеді. Қаралы хабаршыны қатал өлім жазасы күтіп тұрды. Сонда бір күйші болған жайтты домбыра әуенімен жеткізеді. Бәрін ұққан Шыңғыс хан домбыраның ішіне қорғасын құюды бұйырады. Бірақ домбыра сынбай, бәрімізге белгілі түрге келеді. Марапаттары * 1969 жылы Орта Азия республикалары және Қазақстан киноматографистерінің көрме–сайысында ең таңдаулы мультипликациялық фильм ретінде марапатталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Ақсақ құлан күйі Сілтемелер *
Мары облысы

Мары облысы — Түрікмен КСР аумағында 1939-1963 және 1970-1992 жылдары болған әкімшілік бірлік. 1992 жылы облыс аумағында Мары уәлаяты құрылды. Жер аумағы — 86,8 мың км². Халқы — 771 мың адам (1987 ж.), оның ішінде қала тұрғындары – 31%. Әкімшілік жағынан 10 ауданнан тұрды, оған 4 қала, 16 кент кірді (1987). Әкімшілік орталығы – Мары қаласы. Тұран ойпатының оңтүстік-шығысында, Қарақұмның шегінде орналасқан. Әкімшілік бөлінісі Облыс КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 21 қарашадағы [https://ru.wikisource.org/wiki/Указ_Президиума_ВС_СССР_от_21.11.1939_об_образовании_Ашхабадской,_Красноводской,_Марыйской_…_и_Ташаузской_областей_в_составе_Туркменской_ССР Жарлығымен] құрылды. 1939 жылы Мары облысы 9 ауданға: Байрамалы, Уәкілбазар, Йолөтен, Куйбышев, Мары, Сақаршаға, Сталин, Тақтабазар және Түрікменқала бөлінді. 1955 жылы Куйбышев ауданы, екі жылдан кейін Уәкілбазар ауданы таратылды. 1959 жылы жойылған Ашхабад облысынан Киров, Серахс және Тежен аудандары Мары облысына ауыстырылды. 1961 жылы Сталин ауданы Мұрғаб ауданы болып өзгертілді. 1963 жылы 10 қаңтарда облыс таратылды. Сонымен бірге Киров, Сақаршаға, Серахс және Түрікменқала аудандары таратылды. Қалған аудандар республикалық бағыныстылыққа өтті. 1970 жылы 14 желтоқсанда облыс қалпына келтірілгенде Байрамәлі, Йолөтен, Каахка, Мары, Мұрғаб, Сақаршаға, Серахс, Тақтабазар, Тежен және Түрікменқала аудандарына бөлінді. 1973 жылы Каахка, Серахс және Тежен аудандары Ашхабад облысына берілді. 1975 жылы Уәкілбазар ауданы, 1977 жылы Құшқы, 1978 жылы Қарақұм аудандары құрылды. 1988 жылы Парахат ауданы құрылып, Байрамәлі және Құшқы аудандары таратылды. Табиғаты Климаты күрт құбылмалы. Негізгі өзені – Мұрғап. Су қоймалары желісі. Облыс аумағында Бадхыз қорығы бар. Тұрғындары 1939 жылы облыста 290,3 мың адам тұрды. Соның ішінде түрікмендер – 69,1%; орыстар – 17,1%; қазақтар – 2,7%; белудждер – 1,7%; украиндар – 1,6%; татарлар – 1,6%; армяндар – 1,4%. 1987 жылға қарай халық саны 771 мың адамға дейін өсті. Экономикасы * Табиғи газ өндірілді (кен орындары: Шатлық, Советабат, Дәулетабат және т.б.), газ құбырлары салынды: Майское — Ашхабад — Безмейін, Шатлық — Хиуа және т.б. * Мары СЭС * Азот тыңайтқыштарын өндіру, машина жасау және металл өңдеу. Жеңіл өнеркәсіп (мақта тазалау, мақта, тігін, былғары өнеркәсібі, жүнді бастапқы өңдеуі, кілем тоқу), тамақ өнеркәсібі (оның ішінде ет-сүт, май айыру және май шығару) және басқа да салалар дамыған. * Негізгі өнеркәсіп орталықтары: Мары, Байрамалы, Йолөтен. * Суармалы егіншілік (Қарақұм каналы). Ірі мақта егетін аудан. Сондай-ақ бидай, арпа, жүгері, сондай-ақ көкөніс-бақша және мал азығы дақылдарын өсіреді. Жеміс шаруашылығы. Жүзім шаруашылығы. Мал шаруашылығында қаракөл шаруашылығы басым. Жібек шаруашылығы. * Шипажай — Байрамалы. Дереккөздер
Мерв округі

Мерв округі — Түрікмен КСР-нің 1924 жылдың желтоқсанынан 1926 жылдың тамызына дейін болған әкімшілік бөлініс бірлігі. Әкімшілік орталығы — Мерв қаласы. Округ 1924 жылы Мерв және Тежен уездерін біріктіру арқылы құрылған. Бастапқыда: Мерв және Теджен деген 2 уезге бөлінді. 1925 жылы қаңтарда уездердің орнына 5 аудан: Байрамәлі, Мерв, Пенде, Серахс, Тежен құрылды. Көп ұзамай Пенде ауданы Тақтабазар ауданы болып өзгертілді. 1926 жылы қаңтарда Жолөтен ауданы құрылды. 1926 жылы тамызда округ таратылып, оның аудандары Түрікмен КСР-нің тікелей бағыныстылығына берілді. 1926 жылғы халық санағы бойынша 265,4 мың адам болды. Соның ішінде түрікмендер – 79,9%; орыстар – 7,5%; белудждер - 3,8%; армяндар – 1,8%; ауғандықтар – 1,5%. Әдебиет *
Болдымсаз атырабы

Болдымсаз атырабы — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы атырап. Тарихы 1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Ташауыз округінің Порсы ауданы болып Порсы аудандық шуросының негізінде құрылды. 1930 жылы шілдеде Ташауыз округі таратылып, Порсы ауданы Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1932 жылы ақпанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз округіне берілді. 1935 жылы қарашада Порсы ауданы Калинин ауданы болып өзгертілді. 1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Калинин ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді. 1963 жылы қаңтарда Ташауыз облысы таратылып, Калинин ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді. 1992 жылы Калинин ауданы Дашогуз уәлаятының құрамына еніп, Болдымсаз атырабы деп өзгертілді. 2022 жылдың 9 қарашасында Болдымсаз атырабына Құбадақ атырабы қосылды. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227170350/http://wwhp.ru/dasho.htm Дүниежүзілік тарихи жоба] Дереккөздер
Көроғлы атырабы

Көроғлы атырабы — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы — Көроғлы қаласы. Тарихы 1925 жылы қаңтарда Тахта аудандық шуросының негізінде Түрікмен КСР Ташауыз округінің Тахта ауданы болып құрылды. 1930 жылы шілдеде Ташауыз округі таратылып, Тахта ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1932 жылы ақпанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз округіне берілді. 1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Тахта ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді. 1963 жылы қаңтарда Ташауыз облысы таратылып, Тахта ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді. 1992 жылы Тахта ауданы Тақта атырабы болып өзгертіліп, Дашоғыз уәлаятының құрамына кірді, содан кейін Көроғлы атырабы атауын алды. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227170350/http://wwhp.ru/dasho.htm Дүниежүзілік тарихи жоба]
Көнеүргеніш атырабы

Көнеүргеніш атырабы — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы — Көнеүргеніш қаласы. Тарихы 1925 жылы қаңтарда Көнеүргеніш аудандық шуросының негізінде Түрікмен КСР Ташауыз округінің Көнеүргеніш ауданы болып құрылды. 1930 жылы шілдеде Ташауыз округі таратылып, Көнеүргеніш ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1932 жылы ақпанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз округіне берілді. 1939 жылы қарашада Ташауыз округі таратылып, Көнеүргеніш ауданы жаңадан құрылған Ташауыз облысына берілді. 1963 жылы қаңтарда Ташауыз облысы таратылып, Көнеүргеніш ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1970 жылы желтоқсанда аудан қалпына келтірілген Ташауыз облысына берілді. 1992 жылы Көнеүргеніш ауданы Көнеүргеніш атырабы болып өзгертіліп, Дашоғыз уәлаятының құрамына кірді. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227170350/http://wwhp.ru/dasho.htm Дүниежүзілік тарихи жоба]
Поликарп Куш

Поликарп Куш (; 26 қаңтар 1911, Бланкенбург, Германия империясы — 20 наурыз 1993, Даллас, АҚШ) — американдық физик, 1955 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Жүлденің жартысын «электронның магниттік моментін дәл анықтағаны үшін» алды. Сыйлықтың екінші жартысын Уиллис Юджин Ламб алды. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1956) . Өмірбаяны Куштың отбасы 1912 жылы АҚШ- қа қоныс аударды. 1936 жылы Куш Иллинойс университетінде молекулалардың оптикалық спектроскопиясы саласындағы тақырып бойынша кандидаттық диссертациясын қорғады. 1937 жылы сол университетте ғылыми еңбек жолын бастады. Ол бөлшектердің магниттік моментін өте дәл анықтай алатын магниттік резонанс әдістерімен жұмыс істеді. Натрий, галлий және индий атомдарындағы электронның магниттік моментін анықтауға арналған кейінгі тәжірибелер теориялық болжанған мәннен ауытқуды көрсетті. Мұның түсіндірмесі, кейінірек тағы бір рет расталды, магниттік моменттегі айырмашылық кванттық механиканы қайта қарауға әкелді. Куш 1955 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алды. Дереккөздер Сілтемелер * Храмов Ю. А. Каш Поликарп (Kusch Polykarp) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — 2-ші бас., өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 128. — 400 б. — 200 000 дана. * [http://n-t.ru/nl/fz/kusch.htm КУШ (Kusch), Поликарп] // «Наука и техника» электронды кітапханасының сайтындағы өмірбаяны * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1955/kusch/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]
Халықтың қызметшісі (партия)

«Халық қызметшісі» (, қысқ.: ХҚ) — Украинадағы либералдық, центристік, еуропашыл саяси партия. 2019 жылғы президенттік және парламенттік сайлаулардан бері елдің билік етуші партиясы болып саналады. Партия Украина президенті Владимир Зеленскиймен тығыз байланысты және оның бастамасымен құрылған. Атауы Зеленский басты рөлді сомдаған «Халық қызметшісі» атты танымал телехикаядан алынған. Партия 2017 жылдың соңында құрылып, бұрын тіркелген «Шешуші өзгерістер партиясы» негізінде 2018 жылғы 31 наурызда ресми түрде қайта тіркелді. 2019 жылғы парламенттік сайлауда ол жалпыұлттық партиялық тізім бойынша 124 мандат және бір мандатты округтерден 130 орын иеленді. Дереккөздер
Мба (халық)

Мба (мбайи, мбае, манга) — Конго Демократиялық Республикасының халқы. Халық саны 60 мыңға жуық адамды құрайды (2010 ж.). Тілі Олар Нигер-Конго макроотбасының мбa тілінде сөйлейді. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, бұршақ, тамыржемістілер, көкөністер), мал шаруашылығы (ұсақ мал), балық аулау және аңшылық. Дәстүрлі қолөнерден – балқыту және металл өңдеу, керамика, ағаш ою, төсеніш, қоржын тоқу, т.б. сақталған. Өмір салты Рулық жіктелу сақталған. Неке патрилокальды. Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Дөңгелек пішінді үйшіктер тобын (бұтақтан тоқылған, балшықпен сыланған, төбесі биік конустық, шаруашылық құрылыстары бар) туысқан отбасылар құрайды. Дәстүрлі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (бәліштер, жармалар, бұқтырылған тағамдар, көкөністер, жемістер), балық. Музыкалық және би фольклоры бай. Дереккөздер