kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Халықаралық балалар күні

Бүкіл әлемде 1 - ші маусым Балаларды қорғау күні ретінде аталып өтіп, ескі халықаралық мейрамдардың бірінен саналады. Оны өткізу жөнінде шешім 1949 жылдың қараша айында Халықаралық демократиялық әйелдер федерациясының арнайы сессиясында қабылданды. Алғашқы халықаралық балаларды қорғау күні 1950 жылы өткізілді БҰҰ аталған бастаманы дер кезінде қолдап, балалардың өмірін, құқығын, денсаулығын қорғауды өз қызметінің басты бағыттарының біріне айналдырды. Балаларды қорғау күні олардың өмірін соғыстан қорғау, денсаулығын сақтау, болашақ ұрпаққа демократиялық негізде білім мен тәрбие беру жөніндегі барша әлемдегі озық пікірлердің тоғысқан арнасы десек, артық айтқандық емес. Дәл осы күні болашақта адамгершілікке, әділдікке, баянды өмірге толы қоғам құру үшін оның негізі - балаларға барлық жағдай жасау керектігі тағы да паш етіледі. БҰҰ-ның жүргізген сауалнамасына жүгінсек, бүгінгі таңда әлемде әрбір оныншы бала үлкендер тарапынан жасалатын зорлық пен зомбылыққа ұшырайды екен. Әлемде өмірі қатерге толы балалар да баршылық. Аш-жалаңаштық, соғыс өрті, терактілер балалар ғана емес, үлкендердің де психикасына кері әсерін тигізеді. Бұл- қорғансыз балалардың басына түскен үлкен ауыртпалық екендігі шындық. Жасөспірімдер арасында нашақорлар саны өсуде, олардың жартысынан астамы ішімдік ішуден де кет әрі емес. Осылайша, Балаларды қорғау күні мереке ғана емес, сонымен қатар, болашаққа бағдар жасайтын маңызды шараның бірі. Адамзаттың алдында тұрған зор міндет - болашақ ұрпақтың бақытты өмірін қалыптастыру.
Теннис

Теннис — бірге бір (жекелей сын) немесе екіге екі ойналатын (жұптық ойын) спорт түрі. Тарихы *XIII- XIV ғасырда Италия, Франция мен Англия тұрғындары себет арқылы допты алақандарымен лақтырып теннис ойнаған. XVI ғасырдың бас кезінен бастап ракетка қолданысқа енгізілген. *Ал, қазіргі қолданыстағы теннистың тарихы 1873 жылдан Ұлыбританияда басталды. 1874 жылы британ әскери бөлімінің офицері Уолтер Уингфилд теннистің жүйесін жинақтап, ойынның шарттарын жарыққа шығарды. Ағылшындық Уингфилд ойлап тапқан әлгі ойынға «сферистик» деген ұғым берді. 1875 жылы аталмыш ережелер «лаун-теннис» деп аталды. *Кішкентай ғана допты сетка арқылы лақтыру ойыны антикалық кезеңде алғаш рет Ежелгі Грекия, Ежелгі Мысыр елінде дамыған. Ғасырдың орта шенінде Еуропа халқы тенниске ұқсас ойынды санаға сіңірді. Ойын "филд-теннис", "корт-теннис", сондай-ақ "лонг-пом" және "курт-пом" деген атпен Франция, Испания мен Италияға аса қарқынды дами берді. Бүгінде әлемде теннисті танымайтын ел жоқ. Ірі халықаралық турнирлерге халық жаппай жиналады. Халықаралық ірі турнир біріншілігі Аустралия, Франция, Англия мен АҚШ та үнемі өтіп тұрады. 1877 жылдан бастап Уимблдонда теннистің алғашқы турнирі өтті. *ХІХ-XX әлемнің әр түкпіріне етене танылды. 1913 жылы құрылған Халықаралық теннис федерациясы ITF (International Tennis Federation) 1977 жылға дейін «Лаун-теннис халықаралық федерациясы» ILTF (International Lawn-Tennis Federation) деген дәрежені иеленді. Бұл 1998 жылы өз қанатына 190 ұлттық федерацияны топтастырды. *Теннис Олимпиада ойындары бағдарламасына 1896 жылы енгізілді. 1896 жылы ерлер арасында біріншілік ұйымдастырылса, 1900 жылдан бері әйелдер арасында жарыс үздіксіз өткізілуде. Алайда, 1928 жылы теннис спорт ретінде Халықаралық олимпиада комитеті бағдарламасынан аластатылып, тек олимпиада ойындары қатарына қосылды. *Тек 1968 жылы ғана Мехикода өткен XIX олимпиада ойындарына теннис турнирі көрсеткішке ілікті. *1977 жылы халықаралық олимпиада комитеті Прагада өткен 79-сессиясында ITF халықаралық теннис федерациясын Олимпиада хартиясының талаптарына сай келетін жетекші спорт түрі деп мойындады. Алайда, бұл жеткіліксіз деп есептелінді. *1980 жылы Мәскеуде ұйымдастырылған XXII олимпиадасында теннис жарысы тізімге ілікпеді. 1984 жылы Лос-Анжелестегі XXIII олимпиада ойындарында теннис бәсекесі көрсетілді. *Теннис ойыны тек қана 1988 жылы XXIV олимпиадасында олимпиада ойындарының ресми бағдарламасынан 64 жылдық үзілістен кейін қайта орын алды. Олимпиада турниріне ресми команда құрамында өз елінің намысын Дэвис пен Федерация Кубогында өнер көрсетіп, шебер спортшылар ғана жіберіледі. Теннис ойынына керекті құралдар *Ракетка Ракетканың ұзындығы 81,3 см-ден аспауы керек. Ал ені болса 31,75 см-ден аспауы керек. *Доп Доптың түсі ақ немесе сары түсті болады. Доптың салмағы 56,7 – 58,5 г болуы керек. *Корт Теннис ойнайтын корт шөппен жабылған немесе асфальтталған болады. Теннис алаңының ұзындығы - 23,77 метр, ал ені – 8,23 метр. Қосымша оқыңыз *Үлкен дулыға турнирлері (теннис) *Теннистен Аустралияның ашық біріншілігі *Теннистен Франция ашық біріншілігі *Уимблдон жарысы *Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі
Сілез тілінің Нимодлин диалекті

Сiлез тілінің Нимодлин диалекті (сілезше: djalykt ńymodliński ślůnskij godki, ) — сiлез тілінің Нимодлин қаласындағы бір бөлім тұрғындар сөйлейтін диалект. Ол өлшемді сiлез тілімен бірнеше әріптердің дыбыстылу өзгешелігі арқылы парықталады. Дыбысталудағы бұл өзгешелік құбылысты олар mazuřyńy деп атасады, мұнда č š ž dž белгілері ісжүзінде c, s, z, dz болып оқылады. Нимодлин диалектіндегі фонетикада кейде мұрын дауыстылық y ( деп оқылады) кездеседі, бұл дыбыстың Прудник диалектімен тығыз қатысы бар. Диалекіттік мысал
Мұса Мұстафұлы Жәлел

Мұса Жәлел (; Араб тілі: موسا ﺟﮫليل; Жаңәліп: Musa Çəlil; кирилше: Муса Җәлил; толық аты: Musa Mostafa ulı Cälilev, кирилше: Муса Мостафа улы Җәлилев; орысша: Муса Джалиль, Муса Мустафович Залялов; 1906 жылғы ақпанның 15 – 1944 жылғы тамыздың 25) — кеңес татар ақыны және қарсыласу күрескері. Ол кеңес үкіметінің екі ең жоғарғы марапатын: Кеңес Одағы Батыры атағын (жеке басының ерлігі үшін) және Ленин сыйлығын (Моабит дәптерлері шығармасы үшін) (екеуімен де қайтыс болғанынан кейін марапатталды). Өмірінің бастапқы кезеңі Мұса Жәлил Орынбор губерниясындағы Мустафино ауылында ескі заттарды сатумен айналысатын кәсіпшінің отбасында дүниеге келді. Ол Орынбордағы Хұсайния медресесін бітірген. Алғашқы өлеңдері революция тақырыбына арналды. Жәлилдің ең алғашқы еңбектерінен түркі ақындық өнеріне тән «аруз» дәстүрінің әсерін байқауға болады. 1919 жылы ол сол кездері ақтардың билігінде болған Орынбордың астыртын комсомол ұйымына мүше болды. Содан соң Жәлил азамат соғысына қатысты, бірақ жасы келмегендіктен майданда әскери қимылдарға қатысқан жоқ, ақтарды жақтайтын қарулы топтармен күресуге атсалысты. 1920 жылы Жәлил өзінің туған ауылына қайтып оралып, онда «Қызыл гүл» атты жас коммунист ұйымын ашты. Ол Мустафинода комсомол белсендісі болды. Губерниялық комсомол конференциясында өз ауылынан делегат болып барды. Ұлы Отан соғысы басталғанда Мұса қатардағы жауынгер ретінде майданға аттанды. 1942 жылы немістердің қолына түсіп, концлагерьге, содан кейін Берлиндегі Плетцензее түрмесіне жіберілді. "Моабит дәптері" деп аңызға айналған ғажайып жырлары осы түрмеде дүниеге келеді. Ол екі өлең дәптерден тұрады. Біріншісінде 60, екіншісінде 33 өлең болған. Дәптердің бірін түрмеден босап, 1944 жылы Францияға жөнелтілген Ғаббас Шарипов деген тұтқынның Нығмет Тқреқұловқа береді. Ал Төреқұлов оны ақын еліне табыс етеді. Екінші дәптерді Мұсаның камералық досы бельгиялық Андре Таммерманс табыс етеді. 1944 жылы 25 ақпанда Плетцензее түрмесінде дарға асылды. 1956 жылы еленген ерлігі үшін, қайтыс болғанынан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы және Ленин орденімен марапатталды. Марапаты әйелі мен қызының қолына тапсырылды. Мұса Жәлел-татар халқының ұлттық ақын-қаһарманы, ақындық-батырлық нышаны. Естелік Астана қаласының Агроқалашық тұрғын алабында Мұса Жәлел атындағы көше орналасқан. Тағы қараңыз * Мұсағалиев Асхат Ерболатұлы Sources * * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Plotzensee.html Plötzensee Prison] * [http://www.poesis.ru/poeti-poezia/djalil/photos.htm Free images from Cälil's archive] External links * [http://kitapxane.noka.ru/authors/caelil/?en Musa Cälil's poetry] * [http://shigriyat.ru/autors/author.aspx?name=djalil Musa Cälil's poetry] Дереккөздер
Жер атмосферасы

Атмосфера ( — бу және — шар) - Жерді қоршаған газ қабықшасы. Атмосфера 78% азоттан, 21% оттегіден және болымсыз мөлшердегі басқа газдардан тұрады. Атмосфераның төменгі қабаты тропосфера деп аталады, ол 10-12 км биіктікке дейін (орта ендіктерде) созылып жатады. Одан биіктеген сайын температура төмендейді. Онан жоғары стратосферада температура тұрақты дерлік болып қалады (-40С маңында). Ал шамамен 25 км-дей биіктіктен бастап бұл қабат Күннің ультракүлгін сәулелерін жұтатындығынан температура баяу артып отырады. Жер атмосферасының жоғарғы қабаттарында күн сәулелері күшті иондану туғызады. Атмосфераның ионданған қабаты ионосфера деп аталады. Атмосфера ғарыш кеңістігінен Жерге келетін сәулелерден басым бөлігін шағылдырады немесе жұтады. Мысалы, ол Күннің рентген сәулелерін жібермей, ұстап қалады. Атмосфера бізді микрометеориттердің үздіксіз атқылауынан және ғарыш сәулелерінің – жедел қозғалатын бөлшектердің ағынының бүлдіру әрекетінен де сақтайды. Атмосфера Жердің жылу балансында ерен маңызды рөл атқарады. Көрінетін Күн сәулелері атмосфера арқылы ешбір бәсеңсімей өте алады. Оларды Жер беті жұтады, осыдан келіп ол жылынады да , инфрақызыл сәуле шығарады. Осы күнгі көзқарастар бойынша гидросфераның және атмосфераның болуы арқасында ғана жерде тіршілік пайда болған. Міне, сондықтан да экология мәселесі, біздің бірегей ғаламшарымыздың табиғатын қорғау - ерекше маңыз алуда. ku:Hewa sq:Ajri tg:Ҳаво to:ʻea
Отан соғысы

Отан соғысы сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Отан соғысы (1723—1730) — қалмақ шапқыншылығына қарсы қазақ халқының ұлт-азаттық күресі; * Отан соғысы (1812—1814) — Ресей империясы мен Наполеон басқарған Француз империясы арасындағы соғыс; * Ұлы Отан соғысы — Кеңес Одағының нацистік Алманияға және оның еуропалық одақтастарына қарсы жүргізген соғысы; * Азаттық Отан соғысы — Солтүстік Кореяда қолданатын Корей соғысының (1950—1953) атауы; * Отан соғысы (1991—1995) — Хорватияда қолданатын ел тәуелсіздік соғысы.
Гравитациялық тұрақты

G, гравитациялық тұрақты - Бүкіл әлемдік тартылыс заңындағы пропорционалдық коэффициент: : G - тұрақтысының мәнін анықтау үшін ең алғаш ойдағыдай өлшеу жүргізген ағылшын ғалымы Генри Кавендиш (1798ж.) болды. СИ жүйесі мына мәнді пайдалануды ұсынады, 2006 КОДАТА: : Дереккөздер
Кавендиш тәжірибесі

Бүкіл әлемдік тартылыс заңындағы гравитациялық тұрақтыны анықтау мақсатында 1797 – 1798 жж аралығында Генри Кавендиш жасаған тәжірибе. Гравитация тұрақтысының мәнін анықтау үшін ең алғаш ойдағыдай өлшеу жүргізген ағылшын ғалымы Генри Кавендиш болды. Ол күшті өлшеу үшін өте сезгіш иірілмелі таразы әдісін қолданды. Жеңіл стерженнің ұштарына бекітілген екі қорғасын шар m (әрқайсысының массасы 729 г) симметриялы орналастырылған М шарларының (әрқайсысының массасы 158 кг) жанына қойылған. Стержень серпімді жіпке асып қойылған, шарлардың бір-біріне тартылу күшін осы жіптің бұралуы арқылы өлшеуге болады. Жіптің жоғарғы ұшы орнату бүркеншігіне бекітілген, ал осы бүркеншікті бұру арқылы m және М шарларының ара қашықтығын өзгертуге болады. Кавендиштің (СИ жүйесіне аударғаннан кейін) тапқаны G = 6.74&nbsp;&times;&nbsp;10 &minus;11 &nbsp;m 3 &nbsp;kg &minus;1 &nbsp;sec &minus;2 - қабылданған мәннен 1% ғана беттеспедi. Сыртқы сiлтемелер * [http://www.sas.org/tcs/weeklyIssues_2005/2005-07-01/feature1/index.html Sideways Gravity in the Basement, The Citizen Scientist, 1 шілде 2005] , retrieved Aug. 9, 2007. Homebrew Cavendish experiment, showing calculation of results and precautions necessary to eliminate wind and electrostatic errors. * [http://www.physicscentral.com/action/2001/bigg-measure.html Measuring Big G, Physics Central] , retrieved Aug. 9, 2007. Recent experiment at Univ. of Washington to measure the gravitational constant using variation of Cavendish method. * [http://www.npl.washington.edu/eotwash/experiments/bigG/bigG.html The Controversy over Newton's Gravitational Constant, Eot-Wash Group, Univ. of Washington] , retrieved Aug. 9, 2007. Discusses current state of measurements of G. * [http://www.scienceandsociety.co.uk/results.asp?image=10314095 Model of Cavendish's torsion balance], retrieved Aug. 28, 2007, at Science Museum, London.
Қызғалдақ (фильм)

«Қызғалдақ» фильмінің 70 пайызы қазақ тілінде түсірілді. Онда қазақ өмірі, қарапайым ауыл тұрмысы суреттеледі. Фильмді Францияның халқы ерекше қабылдап, жоғары бағалады. Ал, Қазақ көрермендер оны биылғы жылдың күз айларында тамашалай алады», дейді С.Дворцев. Режиссердің айтуынша, фильмнің түсіріліміне Қазақстанмен қатар Ресей, Швейцария және Германия елдері қатысқан. Түсірілімге кеткен қаржының жалпы бағасы екі миллион еуроны құраған. Мараппаттары Қазақ режиссері Сергей Дворцевтің «Қызғалдақ» фильмі Канн фестивалінің «Ерекше көзқарас» сыйлығына ие болды.
Ауылым-әнім

«Ауылым-әнім» - Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильмнің» базасында 2008 жылы ақпанда түсіріп біткен толықметражды көркем туынды. Жаңа фильмнің режиссерлері – Қанымбек Қасымбеков пен Сәбит Құрманбеков. Продюсері Әубәкір Сүлеев. Түсірілімге бюджеттен 60 млн теңге бөлінген. Режиссер Қанымбек Қасымбековтің есімі көрермендерге «Шоқ пен Шер» фильмі арқылы көпшілікке танымал. Бұл фильм 1972 жылы Монте-Карлода өткен халықаралық кинофестивальде «Күміс нимфа» сыйлығына ие болған. Сәбит Құрманбеков те көркем фильмдерімен көрермендерге белгілі. Ол бұдан екі жыл бұрын қысқаметражды «Трасс» бейнефильмін экранға шығарған болатын. Қос режиссердің жаңа картинасы белгілі жазушы Нұрғали Ораздың әңгімелері бойынша жасалған. Сценарийін жазғандар – Зауреш Ерғалиева мен Қанымбек Қасымбеков және Нұрғали Ораз. Фильмдегі оқиға Фильмдегі оқиғаға ауыл өміріндегі комедиялық көріністер арқау болған. Ауылда әкім сайлауы өтіп, онда жас әйел жеңіске жетеді. Билік басы өзгеріп, бұрынғы әкім кітапханашы, ал механик Гиннестің рекордтар кітабына кіруге әрекет жасайды. Фильмнің түсірілімі Алматы облысы Жамбыл ауданының Ұзынағаш ауылында өткен. Туындының премьерасы көктем айында болмақ.
Розуэлл (фильм)

«Розуэлл» — 1994 жылы түсірілген фантастикалық фильм. Сюжеті Әскери барлау қызметіндегі офицер 1948 жылы өзге планетадан келген әуе кемесінің қираған қалдықтарын тауып, зерттейді. Бірақ оның бұл ісін елдің бәрі күлкіге айналдырады. Тіпті оны «бұл-ғарыш кемесінің қалдықтары емес екен, мен оны метезонпен шатыстырыппын» деген сөзді айтуға зорлап көндіреді. Бірақ ол алған бетінен қайтпай, бүкіл ғұмырын осыны зерттеуге арнайды. Рөлдерде Кайл МакЛаклэн, Мартин Шин. Сыртқы сілтемелер *
Он үшінші жауынгер

«Он үшінші жауынгер» — 1999 жылы түсірілген шытырман оқиғалы фильм. Сюжеті Ахмед Ибн Фахдлан тумысынан ақсүйек және ақын. Ол-махаббаты үшін жаза тартып, өркениетті Шығыстан жабайы Сібірге, викингтер мекендейтін өлкеге қоныс аударады. Ал бұл өлкенің ержүрек жауынгерлері елді мекендерді қынадай қырып, соңында тау-тау өліктер қалдырумен келе жатқан жұмбақ тайпаға қарсы соғысқа дайындалып жатыр екен. Ежелгі сенім бойынша аң тәріздес дұшпанды жеңу үшін оған он үш жауынгер қарсы тұруы керек екен де, ал оның біреуі міндетті түрде жатжерлік болуы тиіс екен. Рөлдерде * Антонио Бандерас * Омар Шариф * Владимир Кулич * Деннис Сторхой * Дэниэл Саузерн * Нил Маффин * Джон Десантис * Клайв Рассел * Миша Хауссерман * Оливер Свейнэлл * Асбьерн Рийс * Ричард Бреммер * Мария Бонневи * Дайан Венора Сыртқы сілтемелер *
Император вальсі

Император вальсі — режиссер Билли Уайлдердің 1948 жылы жарық көрген музыкалық комедиясы. Фильмде басты рөлдерді Бинг Кросби мен Джоан Фонтейн сомдады. Бұл фильм Уайлдердің шығармашылығындағы ерекше туынды, себебі ол көбіне драма («Жоғалған демалыс») немесе нуар («Қос сақтандыру») жанрларымен танымал болған еді. Осындай күрделі жанрлардан кейін жеңіл, музыкалық, түрлі-түсті (Technicolor) комедияға ауысуы сол кездегі киносүйер қауым мен сыншылар үшін күтпеген жаңалық болды. Фильм 1949 жылы екі бірдей «Оскар» номинациясына ие болып, Paramount Pictures студиясының сол жылдардағы ең табысты жобаларының біріне айналды. Сюжеті Фильмдегі оқиға 1901 жылы Аустрия-Мажарстан империясында өрбиді. Америкалық саудагер Вирджил Смит (Бинг Кросби) өзінің фонограф деп аталатын жаңа өнертабысын император Франц Иосифке таныстырып, нарыққа шығаруды армандайды. Ол сарайға бара жатқан жолда графиня Джоанна фон Штолценбергпен (Джоан Фонтейн) кездесіп қалады. Сюжеттің қызығы — бұл тек адамдар арасындағы емес, олардың үй жануарлары арасындағы қарым-қатынас. Вирджилдің «төменгі текті» американдық фокстерьері мен графиняның «ақсүйек» пуделінің арасындағы хикая иелерінің арасындағы әлеуметтік кедергілерді жеңуге көмектеседі. Фильм сол кездегі Еуропаның қатаң этикеті мен Американың еркін рухының соқтығысуын әзілмен жеткізеді. Рөлдерде * Бинг Кросби — Вирджил Смит * Джоан Фонтейн — графиня Джоанна Августа Франциска * Роланд Калвер — барон Холения * Люсиль Уотсон — ханшайым Битоцка * Ричард Хэйдн — Император Франц Иосиф * Зиг Руман — доктор Цвибак * Гарольд Вермилия — Камергер * Джулия Дин — эрцгерцогиня Стефания * Берт Привал — Шофёр * Алма Макрори — Қонақ үй иесі * Роберта Джоней — Қызметші * Джон Голдсуорси — Оберстхофмейстер * Сирил Делеванти — Дипломат (титрда көрсетілмеген) * Фрэнк Мейо — Саясаткер (титрда көрсетілмеген) Дереккөздер
Қазақстандағы грек-рим күресі

Қазақстандағы грек-рим күресі XX ғасырдың екінші жартысынан бастап жаппай дами бастады. Бірақ одан бұрын да Қ.Мұңайтпасов, В.Ярков сияқты жекелөнген балуандар болды. Көз көргендердің айтулары бойынша республиканың алғашқы чемпионаты 1934 ж. өткізіліпті. Алматыда күрестен спорт мектебі 1936 ж. ашылған. Қазақстандықтар Бүкілодақтық жарысқа тұңғыш рет 1947 ж. қатысты. Сонда Б. Елқондиев, А. Сыздықов т.б. балуандар республиканың спорттық намысын қорғады. 1948 жылдан Қазақстан чемпионаты өткізіліп келеді. Қазақстандағы грек-рим күресінен қазақстандық А. Колесов тұңғыш рет КСРО чемпионы болды (1959).... 1966 ж. Эссен қаласында еткізілген жарыста В. Бакулин Еуропа чемпионы атанып, 1968 ж. Мексика олимпиялық ойындарда күміс медальды жеңіп алды. А. Назаренко мен В. Резанцев КСРО-ның, Еуропаның және дүниежүзінің чемпионы атанды. Бұлар 1972 ж. Мюнхен олимпиялық ойындарда алтын және күміс медальдармен оралды. Сондай-ақ, 1970 ж. Жапонияда еткізілген дүниежүзінің жастар арасындағы Әлем чемпионатында чемпионатында Н. Лященко, Қ. Ахметов, А. Бытков жеңімпаз атанды. Ал алғашқы чемпиондардың есімдері 1937 жылдан белгілі. 2003 ж. Алматыда Әлем кубогы үшін жарыс өтті. 2003 ж. Азия кубогын республиканың құрама командасы жеңіп алды. Республиканың атақты балуандарының қатарына А.Колесов, В.Анесимов, В.Ракулин, В. Резанцев, А.Назаренко, А. Быков, Ш.Серков, Ж.Үшкемпіров, Д. Тұрлыханов, Қ.Байсейітова, М.Манукян, Ю.Мельниченко, Г.Цурцумия және т.б. жатады. Олимпиадалардағы халықаралық көрсеткіштері * 1964 жыл, Токио - Анатолий Колесов (алтын) * 1968 жыл, Мехико -Владимир Бакулин (күміс) * 1972 жыл, Мюнхен - Валерий Резанцев (алтын) * 1976 жыл, Монреал - Валерий Резанцев (алтын), Анатолий Быков (алтын) * 1980 жыл, Мәскеу - Анатолий Быков (күміс), Жақсылық Үшкемпіров (алтын), Шәміл Серіков (алтын) * 1988 жыл, Сеул - Дәулет Тұрлыханов (күміс) * 1992 жыл, Барселона - Дәулет Тұрлыханов (қола) * 1996 жыл, Атланта - Юрий Мельниченко (алтын) * 2000 жыл, Афина - Георгий Цурцумия (күміс), Мкхитар Манукян (қола) Дереккөздер Тағы қараңыз * Қазақстандағы еркін күрес * Қазақстандағы сумо күресі
Александр. Нева шайқасы

Александр. Нева шайқасы — 2008 жылы көктемде шыққан фильм (Ресей). Продюссерлері – Борис Чердабаев (Қазақстан), Игорь Каленов, Рустам Ибрагимбеков (Ресей). Фильмде ресейлік актер Антон Пампушный (басты роль Александр Невскийді), қазақстандық актер Тұнғышбай Жаманқұлов (моңғолдар елшісінің ролі) сомдайды. Сюжет 1237 жыл. Шығыстан славян қалаларын күлге айналдырып өлімнің жаршылары сияқты моңғол шабармандары келеді. Батыстағы көршілер орыс жерлерінің бөлігін өздеріне алу үшін өз сағатын күтуде. Батыс пен Шығыстың арасындағы шекарада Псковтан Ақ және Балтық теңізіне дейін өзінің иелігімен Ұлы Новгород орналасқан. Новгородта 17-жасар Александр княздік етеді. Ол үш жылдан кейін өзінің бірінші шайқасын жеңіп алады және Невский деген даңқ алады. Әңгіме 1983 жылы түсірілген Эйзенштейннің классикалық совет туындысында емес, ал жаңа кино туралы. Бұл америкалық, француздің қалыпты формасы сияқты емес, бұл мүлде қазіргі заманғы фильм. Сценариі жақсы, жеңілістер, шайқастар, тыңшылар, сатқындар, достар, нәзік дипломатия және қатаң шешімдер. Көңіл жібітетін махаббат жолы. Нағыз еркектер достығының елұраны. Еуропалық түсіру деңгейінің жұмысы, ғасырды шынайы бейнелеу, шайқастарды түсіру, қару-жарақты ұршықша иіру. Алаңда кәсіби реконструкторлар – түсіру тобының сөзсіз сәттілігі.
Негізгі кілт

Негізгі кілті қатысты дерекқорларда әр жол үшін ерекше анықтауышты қамтамасыз ететін кестедегі өріс немесе өрістер жинағы. Office Access 2007 сияқты қатысты дерекқорда, мәліметті бөлек, тақырып негізіндегі кестелерге бөлесіз. Кесте байланыстары мен негізгі кілттерді мәліметті қайта бірге топтау жөнінде Access бағдарламасына жеткізесіз. Access негізгі кілт өрістерін бірнеше кестелердегі деректермен жылдам байланыс орнату үшін қолданады және сол деректерді мәнді түрде біріктіреді. Негізгі кілттің жақсы талапкері бірнеше сипаттамаларға ие болады. Біріншіден, ол әр жолды ерекше анықтайды. Екіншіден, ол ешқашан бос немесе нөл болмайды — ол әрдайым мәнді қамтиды. Үшіншіден, ол өте сирек (негізінде, ешқашан) өзгереді. Access негізгі кілт өрістерін бірнеше кестелердегі деректерді бір жерге жылдам тоғыстыру үшін қолданады. Дұрыс таңдалмаған негізгі кілттің мысалы ретінде атау немесе мекенжайды атауға болады. Екеуі де уақыт өте өзгеруі мүмкін мәліметті қамтиды. Кестенің негізгі кілтін әрдайым көрсетуіңіз қажет. Access сұраулар мен басқа амалдарды жылдамдатуға көмектесетін негізгі кілттің индексін өзіндік түрде жасайды. Access, сондай-ақ, әр жазбаның негізгі кілт өрісінде мәнге ие болуын және әрдайым ерекше болуын қадағалайды.
Отбасылық психотерапия

Отбасылық психотерапия - отбасын зерттеп білуге және алдын алу мақсатында оған ықпал жасауды, сонымен қатар кейінгі әлеуметтік-еңбек құқығын қалпына келтіруді қамтитын психотерапия саласы боп табылады. Отбасылық психотерапияның әдісі бәрінен бұрын маскүнемдік, нашақорлық, психопатия, психоздық және психосоматикалық аурулар кезіндегі психотикалық емес психогендік бұзылу кезінде (жүйкенің тозуы, аса қызбалық және өзіне өзі қол жұмсаушылық реакциялар, мінез-құлықтың патологиялық бұзылушылық жағдайы) қолданылады. Отбасылық психотерапияға психотерапияның басқа салаларымен қарастырылмайтын қосымша аспектілердің тобы кіреді - бұл дегеніміз отбасылық мөлшерде қызмет ету, отбасылық бұзылушылық түрлері, оларды алдын алу, отбасы мүшелерінің психикалық және соматикалық денсаулығына әсер ету, отбасы тіршілігінің бұзылу диагностикасы. Отбасылық психотерапиямен бір мезгілде дәрігер және медициналық психолог қызметі ретінде педагогикалық, заңгерлік, экономикалық ықпал етеді. Олардың айырмашылықтары бәрінен бұрын өз мақсаттарымен анықталынады. Педагогикалық ықпал ету отбасының тәрбиелік және білім беру мәселелерін шешуге бағытталған. Отбасылық қарым-қатынас мөлшерінде ерлі-зайыптыларға көмек көрсететін психологиялық консультацияны және медициналық мақсатты алдына қоймайды. Отбасына және оған ықпал етуге арналған ғылыми әдебиеттерде кейде отбасылық психотерапияны алдына медициналық мақсат қоймайтын отбасымен психологиялық жұмыс жасау сияқты атайтынын көрсету қажет. 20 ғ. 70-80 жж. отбасына көмек көрсетудің барлық мүмкіндіктегі түрлерінің маңызды саны қалыптасты. Бұл отбасылық консультациялар, танысу қызметтері, отбасылық жаңару және білім берудің әртүрлі түрлері (отбасылық университеттер, дәріс оқытушылар және т.б.), сексологиялық, педиатриялық, педагогикалық кабинеттер болып табылады. Іздеу процесі барлық осы үлгілер арасындағы өзара байланыс және өзара қарым-қатынас жолдарында іске асады.
Ройбұш

Ройбұш ( — қызыл бұта; ) — шай сияқты тұнба жасап пайдаланылатын бұршақты дақылдардың түрі. Ройбұш дақылы тек Оңтүстік Африка Республикасындағы Седерберг ( — самырсынды тау) өңіріндегі шағын жерінде өседі. Шөп шай тұнбасының бір шыныда (3 г ройбұш, 200 мл су) мынадай құрамдастары бар: * 0,07 мг темір; * 1,67 мг магниум; * 0,22 мг фтор; * 0,04 мг марганец; * 7,12 мг калиум; * 6,16 мг натриум; * 1,09 мг кальциум; * 0,04 мг цинк; * 0,07 мг мыс. Сыртқы сілтемелер * [http://www.rooibos.ru/ Ройбос - Оңтүстік Африкадағы бірегей шай] * [http://www.rooibosltd.co.za/ Rooibos Limited - Оңтүстік Африкадағы ірі ройбұш өндіруші]
Саумал

Саумал — толық ашы­маған немесе бие сүтін қосып, пісіп-пісіп тұщы­тылған қымыз. Сарысаумал – күзде шөп әбден пісіп-жетілгенде сауатын саумал. В. Радловтың сөздігінде саумал тек алғашқы қымыз деген мағынада ғана емес, сонымен қатар қымыздың жалпы атауы ретінде де қолданылған. Емдік қасиеті Бие сүті құрамына қарай ана сүтіне өте жақын, альбумин тобына жатады. (Салыстыра кетсек басқа үй жануарларының сүті казеин тобына жатады). 500мл бие сүті ағзаға қажетті С дәруменінің тәуліктік мөлшерін қамтамасыз етеді. Саумалдың құрамында белок, амин қышқылы, тез еритін май, оттегі және организмге керек кальций, натрий, фосфор, калий, темір, магний, бром сияқты минералдар, С, А, В1, В2, В6, В12, Е, РР дәрумендері бар. Жалпы саумалдың құрамында 80-ге жуық биологиялық белсенді қоспалар бар екендігі анықталып отыр. Сауылғанан кейін 2 сағаттан асқанға дейін саумалдың ешқандай қасиеті жоғалмайды. Саумалдың құрамындағы көп сұйық оттегі әр жасушаға жетеді. Адам организіміне тез сіңіп қана қоймай, түрлі асқазан жараларына, ісік ауруларына ем. Өкпе, бауырды қуаттандырады, қан құрамын реттеп, қантты теңгереді. Сонымен бірге белсіздікті жойып, генді қалпына келтіру ролі бар деп есептейді мамандар. Шұбат пен саумалдың салыстырмасы Көркем әдебиеттен мысалдар Батпақты сайға түссе, Атың арып келгенде, Өткел бермес көшерге. Қайырсыз итке мал бітсе Аңқаң құрып келгенде Саумал бермес ішерге. Бұқар жырау (Қара арғымақ арыса) Түрулі тұрған іргеден самиян самал еседі Қулық бие сүтіндей саумал аңқып кетеді. Күлтеленіп бас жарған көк жүгері шайқалған Көк теңіздей толқиды желді күні шайқалған. (Әбіш Кекілбаев) Мақал: саумал ішсең – қымыз жоқ, бие мінсең – құлын жоқ. Әдебиет * Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: «Дайк-Пресс» баспасы.Т.Жанұзақов, 2008. * Қазақ дәстүрлі мәдениетінің энциклопедиялық сөзігі. Алматы: «Сөздік-Словарь» баспасы. 2007. * Қазақ тілінің аймақтық сөздігі. Алматы: «Арыс» баспасы. Ғ.Қалиев, Ш. Сарыбаев, А. Үдербаев. 2005. Дереккөздер
Меңдуана

Меңдуана – алқалар тұқымдасына жататын бір жылдық не екі жылдық шөп тамырлы өсімдік, биіктігі 30-70 см айналасында, өн бойында жұмсақ түгі болады. Маусым, мамыр айларында гүлдеп, тамыз, қыркүйек айларында жемістенеді. Жемісі қоңырау тәрізді,ішінде ұсақ домалақ ұрығы болады, улы келеді. Улылығы Меңдуана төмен улы өсімдік, тауық қатарлы үй құстары жеп жойса ұзақ уақыт сенделіп, аузынан су ағып өледі. Адам жесе басын бұлғаңдата береді, албаты сөйлейді, көзі шұбартады да өзін рахат сезінеді. Өзге дәріліктермен аздап қосып пайдаланады, безгектік секілдеуге, тыныштандыруға істетеді. Емдік рөлі Өзге дәріліктермен аздап қосып пайдаланады, безгектік секілдеуге, тыныштандыруға істетеді. Дереккөздер
Анатомия

ескі баспасынан.]] Анатомия ( - үстінен + - кесем — бөлшектеу, кесу, іреу) — тірі организмдердің үлкейткіш аспаптардың көмегінсіз көзге көрінетін құрылысын зерттейтін іргелі (фундаментальды) биологиялық морфологиялық ғылым. Анатомия — зерттеу бағыттарына байланысты жануарлар және өсімдіктер анатомиясы болып екіге бөлінеді. *Жануарлар анатомиясынан адам анатомиясы жеке ғылым саласы ретінде бөлінді. Зерттеу бағыттарына сәйкес анатомия өз кезегінде бірнеше салаларға бөлінеді: # жүйелі анатомия — адам мен жануарлар дене мүшелерінің құрылысын, олардың атқаратын қызметтерімен байланыстырып, мүшелер жүйелері ретінде (тері жабыны, сүйектер, бұлшық еттер, ас қорыту, тыныс алу, зәр бөлу, көбею, тамырлар, эндокринді бездер, жүйке жүйелері) зерттейді; # мүсіндік (пластикалық) анатомия — адам мен жануарлар организмдерінің сыртқы дене бітімі мен дене бөліктерінің тұрақты жағдайдағы немесе қозғалыстағы пропорциялық арақатынасын зерттейді. Мүсіндік анатомияның негізін қалаған италиян ғалымы Леонардо да Винчи; # топографиялық анатомия — адам мен жануарлар организмдерінің белгілі аумақтары мен бөліктеріндегі әртүрлі жүйелер мүшелерінің орналасу орындары мен сол аймақтағы олардың арақатынастарын зерттейді; # салыстырмалы анатомия — әртүрлі типтер мен кластарға жататын жануарлардың белгілі бір мүшелерінің немесе мүшелер жүйелерінің құрылыстарын салыстырып зерттейді; # түр анатомиясы — жануарлардың түрлеріне байланысты, олардың дене құрылысындағы ерекшеліктерді анықтайды; # тұқым анатомиясы — мал тұқымдарына сәйкес, олардың дене құрылысындағы салыстырмалы айырмашылықтарды зерттейді; # жас анатомиясы — жануарлардың жасына байланысты, олардың дене мүшелері құрылысындағы құрылымдық өзгерістерді анықтайды; # қалыпты анатомия — ересек адам мен жануарлар организмдерінің дертсіз қалыпты жағдайдағы құрылысын анықтап зертгейді; # патологиялық анатомия — ауырған организм дене мүшелерінің құрылысын қалыпты анатомия мөліметтерімен салыстыра отырып зерттейді; # Жеке гистология немесе микроскопиялық анатомия — жануарлар организмі мүшелерінің микроскоппен ғана көрінетін құрылысын зерттейді. Адам мен жануарлардың қалыпты анатомиясы көптеген ғылыми салалардан тұрады: * остеология — сүйектер жүйесі туралы ілім * синдесмология — сүйектер байланыстары туралы ілім * миология — бұлшықеттер туралы ілім * дерматология — тері жабыны және онын туындылары туралы ілім * спланхнология — ішкі ағзалар туралы ілім * эндокринология — ішкі секреция бездері туралы ілім * ангиология — тамырлар жүйесі (қанайналым, лимфаайналым, қантүзу мүшелері) туралы ілім * неврология — жүйке жүйесі туралы ілім * Сезім мүшелері (эстезиология) — сезім мүшелері туралы ілім. #Анатомия ғылымының негізін көне грек ғұламалары: Алкмеон Кротонский, Гиппократ, Аристотель, Герофил, Эразистрат. #Ертедегі Рим ғалымдары: А.К. Цельс, К.Гален. #Орта ғасырдың шығыс ғұламасы: Әбу Әли ибн Сина. #Қайта өрлеу дәуірінің ғалымдары: Леонардо да Винчи, А.Везалий және т.б. ғалымдар қалады. Дереккөздер
Амфотерлік

Амфотерлық ( грек. amphoteros - екеуі де) – жағдайға байланысты кейбір заттардың негіздік те, қышқылдық та қасиеттерін танытуы. Мысалы, су диссоциациаланғанда Н+ және ОН− (Н2О = Н+ + ОН−) иондарын түзеді.Амфотерлық гидроксидтер: Al(OH)3, Cr(OH)3, Zn(OH)2 және т.б. Ерітіндіде олар жағдайға байланысты H+ немесе ОН- түзеді. Мысалы: Сr(ОН)3 = Сr3+ + ЗОН−( негіздік қасиет) Сr(ОН)3 = H+ + CrO2− + Н2О( қышқылдық қасиет). Амфигендер – амфотерлық қосылыс түзетін элементтер.
Сардар (фильм)

Әртістер: - С. Шандыбаева, К. Қыстықбаев, Н. Ықтымбаев. Режиссер - Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов. Өндіріс - "Қазақфильм", 2003 ж. Жанр - тарихи драма. Фильмдегі оқиға Бұл – қазақ пен қытайдың аңыздарына құрылған дүние. Сценарийін жазған Адильша Огишев деген мәскеулік кинодраматургтың бір таныс қытайы бар екен. Содан естігендері бар, өзінің білетіні бар, сол негізде жазып шықты. Негізінде, басты кейіпкер қытай қызы болуы керек болған. Әуелде Қытаймен бірігіп түсіреді деп жоспарланған. Енді «бастаймыз» деген кезде Қытай киностудиясының басшылығы ауысты да келісім жайына қалды. Мұнда жалпы, қақтығыс сценасының өзі үшеу. Біріншісі – қалмақтар өкшелеп келе жатқан қазақтардың құзға келіп тірелген кезі. Әрі қарай жол жоқ. Сонда Құлжа «соғысамыз» дейді. Екіншісі – қалмақтардың кішкентай Бөлекті ат құйрығына байлап сүйреткен кезіндегі тұтқындағы қазақтардың ереуілі. Үшіншісі – Құлжаның қалмақтардың басшысы Шонаймен жекпе-жекке шығып, оны өлтіретін тұсы. Рас, қалмақтар – қалың қол. Қай көріністе де қазақтарды қырып жіберуіне болатын еді. Бірақ Шонай айтады ғой: «Біз де ата-бабаларымыздың салтын құрметтейміз» деп. Сөйтіп, өзі жекпе-жекке шығады. Мысалы, неміс екен деп немісті де жамандай беруге болмайды ғой. Сол сияқты, бұл да ірілігін көрсетіп тұр. Шындығында, Шонай – үлкен сарбаз. Құлжа бала болса да оны айлакерлігімен «алып» тұр. Оның «Сен нағыз сарбазсың. Бірақ маған құдай көмектесті» деп айтатыны да содан. Мараппаттары Және кинематографиялық туындыларға арналған «Бәйтерек – 2004» байқауында «Сардар» фильмі «үздік операторлық жұмыс», «үздік суретші» номинациялары бойынша және режиссер Болат Қалымбетовтың өзі әділқазылар алқасының арнайы жүлдесімен марапатталды. Дереккөздер
Альфред пен Агата

Өндіріс: Франция, 1972 ж. Әртістер: Пьер Ришар, Анни Дюперей, Жан Карме Фильмдегі оқиға Альфред Дюментейдің туғаннан бері жолы болған емес. Аттаған сайын сәтсіздік алдын орайды. Кейде өзін-өзі қол жұмсағысы келген кездері де болады. Ол өзін-өзі өлтірмек болып ниеттенген жерде Агата Бодар есімді қыз да өзіне- өзі қол жұмсамаққа бел байлаған еді. Бірақ ол ойлағандары болмай қалды. Осы кезде полицейлер келіп жетеді. Агата Альфредті өзінің үйінде тұруға шақырады. Аңқау қыз өмірде ешқашан жолым болмайды деп ойлап жүруші еді...
Дөңтұмсық тұрпан

Дөңтұмсық тұрпан - қазтәрізділерге жататын, өте сирек кездесетін және сирек ұялайтын түр. Шығыс Сібір мен Солтүстік Америкада таралған. Қазақстанда бұл тұрпанның ұялары өткен ғасырдың басында Алтайдың Ресеймен шектес аудандарынан табылған еді. Терең, жағалауы қалың бұталы көлдерді мекендеген. Қазіргі уақытта ол тек көктем мен күзде, онда да жыл сайын емес, ұшып өту кезінде ғана кездеседі. Егер Рахманов бұлақтарында сақталған болса, онда оны қорғау шараларын үйымдастыру қажет. Статусы 3-ші санат. Қазақстанда мекендейтін ауданы шектелген өте сирек кездесетін түр. Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы Солтүстік Евразияда мекендейтін тұрпандардың бес түрінің бірі. Таралуы Солтүстік Америка, Шығыс және Орта Сібірде, Оңтүстік Сібір тауларында, Орталық және Оңтүстік Алтайдың қазақстандық бөлігін қоса мекендейді. Солтүстік Американың мұхит жағалауларында, Қытай, Корея, Жапония мен Қиыр Шығыстың теңіз жағалауларында қыстайды. Қазақстанда бұрында Қалбы тауының шоқ орманды бөлігіндегі көлдерде ұялаған, ол жерлерден XX ғасырдың 60-шы жылдары кеткен. Қазір негізгі ұялайтын жерлері Бұқтырма және Қара-Қаба өзендерінің алаптарында, Рақманов және Үшкөл көлдерінде, Листвяга жотасының солтүстік-шығысында шоғырланған. Марқакөлнде миграция кезінде кездеседі. Алакөл көліне ұшып келгені де белгілі. Мекендейтін жерлері Жағалаулары тасты және суы мөлдір, теңіз деңгейінен 1800-2400 м биіктікте орналасқан тайгалық, субальпі және альпілік көлдерде мекендейді. Саны Алтайдың қазақстандық бөлігінде 2001-2007 жылдары 150-200 құс болған. Көлдерде әдетте біреу, сирек екі жұбы және көбеюге қатыспайтын 10-20 құс мекендейді. Негізгі әсер ететін факторлар Қаскерлік жолмен аулау, көлдерді шаруашылық мақсатта игеру, рекреациялық маңызы бар су қоймаларында мазалау факторы, балықшылар ауларында өлім-жітімге ұшырау. Көбеюінің ойдағыдай өтуіне ауа-райының жағдайлары (көктемгі-жазғы қарлатып күн суыту, нөсер жаңбыр, бұршақ жауу) және жыртқыштар (бұралқы иттер, түлкілер, су күзені және басқалар) әсерін тигізеді. Биологиялық ерекшеліктері Көктемде мамырдың аяғында – маусымның басында тау көлдерінде мұз еріген соң ұшып келеді, қыстауға қазанда ұшып кетеді. Аталығы мен мекиені көбею маусымында жұп құрып бірге болады. Ұясын жағалаумаңы шөптердегі тастардың арасына салады және мамық төсейді. Ұяда 6-9 жұмыртқа маусымда пайда болады. Балапандары көлдерде шілдеден қыркүйекке дейін бірге болады, кейде бір жерге 20-ға дейін шоғырланады. Су насекомдарының дернәсілдері және майда балықтармен қоректенеді. Қолда өсіру Қазақстанның хайуанаттар парктерінде өсірілмейді. Қабылданған қорғау шаралары Қатон-Қарағай ұлттық паркінде, ал миграция кезінде Марқакөл қорығында қорғалады. Қажетті қорғау шаралары Жаңа ұялау орындарын анықтау және оларды қорғауға алу. Демалыс зоналарында, әсіресе Рақманов көлдерінде мазалау факторын азайту. Зерттеу жөніндегі ұсыныстар Ұялау биологиясына зерттеу, Қатон-Қарағай ұлттық паркінің суқоймаларында мониторинг ұйымдастыру. Дереккөздер
Қазақстания

Қазақстания (не Қазақстан блогы) — ерте палеозойда құрылған кіші құрлықтық өңір. Бұл Арал теңізі солтүстігінде мен шығысында, Сиберия кратонының оңтүстігінде және Алтай мен Балқаштың батысында орналасқан. Көбінесе жанартаулы аралдар доғалардың және террейндердің жиынтығы болған. Бұлар бір-біріне ордовик кезеңінде қосылды. Сол кезде бұл оңаша құрлық болды. Бор кезеңі мен карбонда Қазақстаниямен Сиберия кратоны түйісіп Алтай тауларын құрды, сосын Балтика құрлығы Орал тауларымен қақтығысып қазіргі күндегі Еуразияны құрды.
Швед тілі

Швед тілі — Солтүстік герман тілдеріне жататын, Швецияда және Финляндияның кейбір бөліктерінде, мысалы жағалау мен Аланд аралдарында таралған, шамамен 10 миллион адам сөйлейтін тіл. Швед тілі норвег тілі және азырақ дәрежеде дан тілімен өзара түсінікті тіл. Басқа солтүстік герман тілдерімен бірге ол викинг заманында Скандинавияда тұрған герман халықтарының тілі болған көне норвег тілінен өрбіп шыққан тіл болып табылады. Әдеби швед тілі орталық Швеция диалектілерінен 19-шы ғасырда өрбіп шыққан, 20-шы ғасырдың басында толығымен орныққан тіл. Ауылдық жерлерде тараған диалектілермен айырмашылығы әлі де сақталып отырса да, ауызекі және жазба тіл біркелкі және стандарттанған. Кейбір диалектілердің әдеби тілден грамматикасы және сөз қоры жағынан елеулі айырмашылықтары бар, кейбір кездері олар бір-біріне түсініксіз де. Бұл диалектілерде сөйлейтіндер көбінесе ауылдық жерлерде тұрып, бар өмірлерін сол өңірлерде өткізеді. Бұл диалектілерге жоғалып кету қаупі төнбесе де, олардың қолданылуы соңғы бір ғасырдың ішінде азайып отырды. Сөйлемдегі сөз тәртібі көбінесе бастауыш-баяндауыш-толықтауыш түрінде болып келеді, бірақ кейде кейбір сөздер не фразаларға баса назар беру үшін сөз тәртібі өзгеріп отырады. Швед тілінің морфологиясы ағылшын тілінікіне ұқсас, яғни сөздердің жалғаулары онша көп емес. Швед тілінде екі грамматикалық род категориясы бар, септіктер жоқ (алайда бұрынғы талдау бойынша атау және ілік септіктері болған), зат есімдер жекеше және көпше түрде бола алады. Сын есімдер ағылшын тіліндегідей қолданылады, олар сонымен бірге род, сан және нақтылық бойынша септеледі. Есімнің нақтылығы сөздің соңына нақты және нақсыз артикль-жалғаулардың жалғануы арқылы білдіріледі. Сөз ырғағы онда екпіннің және диалектілердің басым көпшілігінде тонның болуымен ерекшеленеді. Тілде дауысты дыбыстардың түрлері басқаларға қарағанда көп. Дереккөздер
Гот Киелі кітабы

Гот Киелі кітабы немесе Вульфиланың аудармасы — Вульфиланың мәсіхшілердің Киелі кітабын шығыс германдық гот тайпалары сөйлеген гот тіліне жасаған аудармасы. Қолжазбалары Вульфиланың аудармасы Жаңа келісімнің басым бөлігін және Көне келісімнің кейбір бөліктерін қамтитын, көбінесе 6-8 ғасырлар арасында Италияда жасалған қолжазбаларда сақталған. Қалған қолжазбалар мыналар: Уппсалада сақтаулы Codex Argenteus (яғни «Күміс кодекс»), «Codex Ambrosianus A»-дан «Codex Ambrosianus E»-ге дейін Skeireins («Скейрейнс») хаттары, «Codex Carolinus»-те Римдіктерге арналған хат, «Codex Vaticanus Latinus 5750»-те Skeireins, «Codex Gissensis»-те Лұқа жазған Ізгі хабардың бөліктері және қалыңдығы 1 мм металл тақташада Жохан жазған Ізгі хабардың кейбір аяттары. Пайда болуының тарихи жағдайы Үшінші ғасырда готтар Рим империясының солтүстік-шығыс шекарасында қазіргі заманғы Украина, Болгария және Румыния жерлерінде тұрып жатқан болатын. Төртінші ғасырда негізінен епископ Вульфиланың әрекеттерінің арқасында готтар жаппай мәсіхшілікке өтті. Вульфила гот әліпбиін жасап шығарып, Киелі кітапты гот тіліне аударды. Сол аударманың кейбір бөілктері біздің заманымызға дейін сақталып, қазір гот тілі бойынша басты дерек көзіне айналып отыр. Гот мәсішілігі католик тәлімінен Иса Мәсіхтің құдайлық болмысына деген көзқарасына қатысты айырмашылықтары болды. Гот мәсіхшілері Исаны Құдайдан төмен дәрежеге ие деп қарастырды. Готтар Үшбірлікті де қабылдамады. Бесінші ғасыр кезінде готтар Батыс Рим империясын жаулап, Испания, оңтүстік Франция және солтүстік Африкаға дейін жетті. Католик шіркеуі қайтаорнығып, кейін ислам діні таралғанға дейін гот мәсіхшілігі осы аймақтарда бірнеше ғасыр бойы салтанат құрды. Қазіргі замандағы маңызы Вульфиланың аудармасы көне шығыс герман тілінде жазылған, қазір сақталып отырған жалғыз ғана құжат. Оның осы тілдерді зерттеудегі маңызы орасан зор. Аспандағы әкеміз мінажатының Вульфиланың Киелі кітабындағы аудармасы :atta unsar þu ïn himina :weihnai namo þein :qimai þiudi nassus þeins :wairþai wilja þeins :swe ïn himina jah ana airþai :hlaif unsarana þana sin teinan gif uns himma daga :jah aflet uns þatei skulans sijai ma :swaswe jah weis afletam þai skulam unsaraim :jah ni brig gais uns ïn fraistubnjai :ak lau sei uns af þamma ubilin :unte þeina ïst þiudangardi :jah mahs jah wulþus ïn aiwins :amen Сыртқы сілтемелер * [http://www.wulfila.be/gothic/browse/ Вульфиланың аудармасының толық мәтіні] * [http://www.gotica.de Кішірек гот үзінділері]
Қоңыр кептер

Қоңыр кептер - соңғы жылдары саны күрт кеміп бара жатқан оңтүстікте ғана аздап кездесетін түр. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның шөлді жазықтары мен тік жарлары немесе ағаштары бар тау бөктерлерін (ұяларын індер мен ағаш қуыстарына салады) мекендейді. Саны анықталмаған, бірақ жылма-жыл қонысын аударатын құстарға бақылау жасау, оның санының кеміп бара жатқанын көрсетеді. Қазақстанда бұл түрдің ұялайтын жерлерінде қорғалатын территориялар жоқ. Ең алдымен тіршілік ететін ортасы әлі де болса сақталған Іле өзенінің бойынан қорғалатын территориялар құру қажет. Сипаттамасы Қоңыр кептер- көк кептерден айырмашылығы денесі аздап шағындау (200-250г ) кептер түрі. Үй көгершіндерінің барлық қолтұқымдары шыққан көк кептерден айырмашылығы – ұшқанда құйрығының қысқа болып көрінуі, ал түз кептерден құйрықүстінің ақ түсті болуымен ерекшеленеді. Екі ұқсас кептерлерден айырмашалағы. Жонының алдыңғы бөлігі қошқыл, қоңырқай болуы және көзінің айналасы ашық сары түспен шеңберленген. Қоңыр кептер Орта Азия және Таяу Шығыстың эндемигі болып саналады. Қазақстанда ол тек қана шөлде – Арал теңізінен Зайсан көліне дейін таралған. Ағаш қуысында, құрылыстар мен құдықтардың қираған орындарында , жардағы індерде ұялайды. Барлық кептерлер тәрізді салындыда екі ақ түсті жұмыртқа болады. Бір жазда екі рет балапан өргізеді. Екінші ұялас балапандар ұшқанда топқа жиналады да астық даласына кетеді. Қазақстанға сәуірдің бірінші жартысында ұшып келіп, қарашада ұшып кетеді. Соңғы онжылдықта қоңыр кептерлердің саны ұдайы төмендеуде, сондықтан да ол Қазақстан Қызыл кітабына тіркелеген. Дереккөздер мектеп энциклопедиясы "Құстар", қазақстан жануарлар сериясы, А.Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь
Қара тұрпан

Қара тұрпан - қазтәрізділердің бір түрі. Сирек кездесетін түр. Қазақстанның Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының кейбір орманды және орманды даласындағы қалың қамысты терең көлдерінде ұялайды. Қазақстандағы саны өте аз. Санының кемуіне әсер ететін факторлар анықталмаған, оны қорғау шаралары белгіленбеген. Сирек кездесетін түр. Қазақстанның Солтүстік Қазақстан және Көкшетау облыстарының кейбір орманды және орманды даласындағы қалың қамысты терең көлдерінде ұялайды. Қазақстандағы саны өте аз. Санының кемуіне әсер ететін факторлар анықталмаған, оны қорғау шаралары белгіленбеген. Жалпы санын анықтап, биологиясын, тіршілік ортасын зерттеу қажет. Статусы 3-ші санат. Сирек кездесетін ұялайтын түр. Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы Евразияда мекендейтін туыстың бес түрінің, оның ішінде Қазақстанда кездесетін үш түрдің бірі. Таралуы Евразияның тундра, тайга және далалы зоналары. Балтық және Солтүстік теңіздерінің жағалауларында, ары оңтүстікке қарай Бискай бұғазында, сол сияқты Жерорта, Қара және Каспий теңіздерінде қыстайды. Қазақстанда ертеректе ұялайтын жерлері Көкшетау және Ақмола облыстарында ғана белгілі болған , ал 1977-1979 жылдары, сонымен қатар Павлодар (Майлыбай көлі) және Солтүстік Қазақстан (Лебедянка көлі) облыстарында да кездескен . Мекендейтін жерлері Үлкен ашық айдындары бар орманды, орманды-дала және тундра көлдері не теңіз жағалаулары. Қазақстанда ашық айдындары және қалың қамыс өскен үлкен терең (2 м-ге жуық) көлдер. Саны Тұтас Евразия бойынша саны біршама жоғары, бірақ Қазақстанда белгісіз. 60-шы жылдарға дейін Каспийде, қыстауда, көп болған . Қазақстанның орманды далаларында бірнеше ондаған жұп ұялайды. 1971-1976 жылдары күзгі ұшып кетуі кезінде 12 құс ғана есепке алынған , ал 1977-1985 жылдары жылма-жыл 1-ден 25-ке дейін кездескен және балапандары табылған Батыс Қазақстан облысында Орысқопа көлінде 1970 жылы көктемде 93 тұрпан, ал Шалқар көлінде жазда – бір ғана құс кездескен Негізгі әсер ететін факторлар Белгісіз. Биологиялық ерекшеліктері Қазақстанда зерттелмеген. Жыл құсы. Қыстау кезінде-ақ жұптаса бастайды, бірақ ұялауға кеш түседі: Көкшетау және Ақмола облыстарында ұясы маусымда пайда болады , аулауға тиым салынған. Қажетті қорғау шаралары Дайындалмаған. Зерттеу жөніндегі ұсыныстар Республика территориясында нақты санын бағалау, ұялау биологиясын зерттеу және миграция бағыты мен қыстайтын жерлерін анықтау. Дереккөздер Сыртқы сiлтемелер * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/White-winged_Scoter.html White-winged Scoter Species Account] - Cornell Lab of Ornithology * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1650id.html White-winged Scoter - Melanitta fusca] - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.sdakotabirds.com/species/white_winged_scoter_info.htm White-winged Scoter Information] - South Dakota Birds and Birding
2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары

Бұл ойындардың бағдарламасына спорттың 41 түрі еніп, онда 302 медальдар комлектісі сарапқа салынды. Ер адамдар - 165, әйелдер - 127 комлекті медальдары үшін сынға түсті. Пекиндегі ойындарға ҚР-дан 132 адам (61 - еркек, 71 - әйел) қатысып, республикамыздың құрамасы спорттың 22 түрімен күш сынасты. Нәтижесінде жерлестеріміз 13 медальға, оның ішінде 2 алтын (И.Ильин - ауыр атлетика, Б.Сәрсекбаев - бокс) ие болып жалпыкоманда- лық есепте 29 орынга ие болды. Қытай астанасы Бейжің қаласында өтетін XXIX жазғы олимпиада ойындары 2008-ші жылғы тамыздың 8-і мен 24-і аралығында өтеді. Онда 41 спорт түрінен 302 медаль жиынтығы сарапқа салынады. Бұл олимпиада ойындарына әлемнің 203 елінен 10500-ден астам спортшы қатысады деп жоспарлануда. * Бейжің Олимпиадасының ашылу салтанатына 100-ге жуық елдің басшылары қатысады деп күтілуде. * Қытай Үкіметі Олимпия ойындарына 23 миллиард АҚШ долларын бөліп отыр. Бұл – 2000 жылы Сиднейде өткен жазғы Олимпиада мен 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен қысқы Олимпия ойындарына бөлінген қаржыдан 7 есеге, 2004 жылы Афина Олимпиадасымен салыстырғанда 5 есеге, ал 1984 жылы Лос-Анджелестегі бәсекеге қарағанда 32 есеге көп. * Олимпиадада ең көп алтын медаль сарапқа салынатын спорт түрі – жеңіл атлетика. Одан 47 медаль үлестіріледі. Бұдан кейін суға жүзуден – 34, мылтық ату мен ауыр атлетикадан 15 алтын жүлде сарапқа салынады. * Олимпиада медальдары осы айдың соңына дейін жасалып бітеді. Медальдар куньмун нефритінен жасалып жатыр. Бейжің Олимпиадасының бағдарламасына 9 жаңа жарыс түрі енгізілген. Олар – әйелдердің 3000 метрге кедергілер арқылы жүгіруі, үстел теннисінен командалық бәсекелер, ерлер және әйелдер арасында 10 шақырымдық жүгіру марафоны және тағы басқалары. Спорт түрлері 2008 жылдың жазғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына 28 спорт түрлері кіреді. * Академиялық есу * Бадминтон * Баскетбол * Бокс * Күрес * Велоспорт * Су добы * Волейбол * Қол добы * Байдаркада және каноэде есу * Гандбол * Гольф * Спорттық гимнастика * Көркем гимнастика * Дзюдо * Ат спорты * Жеңіл атлетика * Үстел теннисі * Желкенді спорт * Жүзу * Суға секіру * Синхронды жүзу * Қазіргі бессайыс * Нысана көздеу * Регби-7 * Садақтан ату * Теннис * Триатлон * Тхэквондо * Ауыр атлетика * Семсерлесу * Футбол * Көгалдағы хоккей Медальдар санағы Қазақстан Қайта тексерілген соң Тағы қараңыз Қазақстан Бейжің 2008 Олимпиадасында Дереккөздер
2008 Жазғы Олимпиада ойындарындағы Қазақстан

XXIX жазғы олимпиада ойындарындағы Қазақстан ұлттық құрамасы — Қытай елордасы Бейжің қаласында өтетін Ойындарға қатысу үшін бүгінгі күні спорттың 22 түрінен 132 лицензияны жеңіп алды. Қазақстан үкіметі алтын медаль алғандарға - 250 мың, күміске - 150, қолаға - 75 мың АҚШ долларын уәде етуде (алдыңғы олимпиада ойындарында сәйкесінше - 100, 50 және 30 мың АҚШ доллары болды). Медальдар Дисквалификация Спорт түрлері бойынша жолдамалар саны Қазақстан құрамасы спортшылары Жеке түрлері Бокс Таэквондо Стендтік ату Нысана көздеу Грек-рим күресі Көркем гимнастика Үстел теннисі Есу слаломы Садақпен ату Ауыр атлетика Дзюдо Үшсайыс Академиялық есу Жүзу Еркін күрес Күрес (әйелдер) Қазіргі бессайыс Велоспорт Жеңіл атлетика Топтық түрлері Синхронды жүзу Байдарка және каное есу Гандбол (әйелдер) Волейбол Дереккөздер
Мұхаммед Юнус

Мұхаммад Жүніс – микроқаржышы, Бангладеш қоғам қайраткері. 30-жылдан астам бұрын Жүніс туған елінде барлығы 27 доллар ақшаны ондаған кедей құрастырушы, жаңа нәрсе ойлап тапқандарға қарыз ақша берген. Бұл оның микроқаржыландыру арқылы кедейлікпен күреске арналған өмірінің басы еді. Осы еңбегі үшін 2006 жылы Нобель сыйлығының иеігері атанады. Осы уақытқа дейін оның әлемнің 100-ден астам елдерінде істейтін Грамиин Банкі $7 миллиардтай қаржыны 7 миллионнан астам адамдарға, 97 пайызы әйелдер, берген. Бұл соманың 98 пайызы кері қайтарылған. 2008 жылы ForeignPolicy.com торбетінің сауалнамасына сәйкес ол Әлемнің ең танымал 20 оқымыстылары тізіміне кірген.