kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Өмірсерік Қалиұлы Қалиев

{{Кинематограф { } }} Өмірсерік Қалиұлы Қалиев (1947 жылы 1 мамырда Алматы облысы, Ақсу ауданы Басқан ауылы - 2017 жылы 16 қыркүйек Алматы облысы) – актер, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1992). Ақсу ауданының Құрметті азаматы. Бикен Римова атындағы Талдықорған қалалық қазақ драма театрының жоғарғы санаттағы артисі. Толығырақ Құрманғазы атындағы консерватория жанындағы театр бөлімін бітірген (1974). Ақсу ауданы "Өмір нұры" газетінде, Діңтек ауылындағы орта мектепте, Қаракөз ауылындағы клубта жумыс істеген. 1975 ж. бүр. Талдықорған облыс драма театрының құрамына қабылданды. Қ. М.Әуезовтің "Абайында" — Абайдың, "Қарагөзінде" — Асанның, "Түнгі сарынында" Тәнекенің, "Еңлік-Кебегінде" — Еспенбеттің, Ғ.Мүсіреповтің "Ақан сері-Ақтоқтысында" — Мынқаудың, "Қозы Көрпеш-Баян сұлуында" — Қарабайдың рөлдерін ойнады. Қ. 80-нен аса образ жасаған актер. Марапаттары *1992 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі» құрметті атағы; *2000 жылы президент жарлығымен «Парасат ордені» нің иегері атанды. * «Ақсу ауданының Құрметті азаматы» құрметті атағының иегері. Дереккөздер
Төңірберген Қалилаханов

Қалилаханов Төңірберген (10.4.1916, Сарқант ауданы, Кесік құмы) — жазушы, драматург. Талғар қаласындағы ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. "Ленин жолы" газетінде әдеби қызметкер, Ақсу театрында директор болды. ұлы Отан соғысы жылдары алған жарақаттардың салдарынан қос жанарынан айырынса да зерттеу жұмыстарынан қол үзбеген. Ақсу ауданы газетінде редактор болды. Қалилаханов ақын Сара шығармашылығын зерттеушілердің бірі. "Ақын Сара" кітабының авторы. Жазушы қаламынан туған "Абылай аманаты", "Алтын бесік" пьесалары облыс қазақ драма театрының сахнасында қойынған. Тарихи тақырыпта жазылған "Қазақ каганаты", "Қара шаш" пьесалары бар. Қ. "Қыпша" ертегі драмасының, "ӘсетМақпал" либреттосының, "Ақын Сара" киносңенарийінің авторы. Тарихи-танымдық мақалалары мерзімді басылымдарда жарияланған. Жазушының "Түп төркін", "Хандар шыққан Қазақстан" тарихи хикая өңтімелер ңиклі, "Қош, қонақжай дүние", "құдақұрмет", "Балаларыма" деген өлең-поэмалары бар. Қалилаханов Талдықорған қаласында, Қосағаш ауылында, Жансүгіров кентінде акын Сараға ескерткіштің орнатылуына ұйытқы болған азаматтардың бірі. Дереккөздер
Найманхан Қамбаров

Найманхан Қамбаров (19 ғдың 1-жартысыңда өмір сүрген) — Жалайыр руын басқарған сұлтан, ұлы жүз қазақтарын билеген Әділ төренің немересі, Абылай ханның шөбересі. 1891 ж. Ресей тағына мұрагер II Николай патшазада Шығыс елдерін аралау барысында Омбыға аялдағанда қазақ елінің игі жақсыларын жинайды. Солардың арасынан Шыңғыс сұлтан Уәлиханов, Өскемен уезіндегі Саржомарт руының басшысы, хоружний Ісләм Әлихановпен бірге Найманхан төре де патшазаданы пароходтан түсер сөтте қарсы алу құрметіне ие болған. Сол жылы Қамбаров қазақтың игі жақсыларымен бірге суретке түскен. Дереккөздер
Дене салмағы

Дене салмағы - адам денесінің дамуын керсететін негізгі белгілердің бірі. Ол көптеген спорт түрлерінде спорттық нәтижелердің жетістіктерін анықтайтын шешуші фактор бола алады. Салмақ категорияларына бөлінетін күресте, бокста, ауыр атлетикада спортшыларға өз салмағына ерекше мұқияттылықпен қарауға тура келеді. Дененің оңды (нақты) салмағы жөнінде түсінік бар, ол арнайы дайындалған кесте, номограмманың көмегімен анықталады, оларды пайдалана отырып өзінің денесінің нақты салмағын белуге болады. Дене салмағына әсер ететін негізгі факторлар тамақтану мен адамның қозғалыс белсенділігі болып табылады. Дереккөздер
Таразы

Таразы - дененің массасын оған әсер етуші ауырлық күшінің көмегімен анықтайтын құрал. Таразының үй жағдайында пайдалану үшін қолға ұстайтын, қабырғала ілетін және стол не еденге қоятын түрлері шығарылады. Пайдалануға ыңғайлы, ықшам, құрылымы қарапайым келеді. Дегенмен, лаборатория немесе дүкен таразыларымен салыстырғанда дәлдігі төмендеу болады. Тұрмыстық таразылардың серіппелі және иінді түрлері көбірек тараған. Серіппелі таразының негізіне жазық не цилиндр спиральді серіппе алынады. Оның қызметі өлшенетің заттық салмағы мен сығылған не созылған серіппе күшін теңестіруге негізделеді; таразының көрсетуін шкала бойынша есептейді. Ал, шкала бойымен серіппе арқылы жалғасқан көрсеткіш жыл жын отырады. Серіппелі қол таразысы 6 немесе 10 килограмдық (шкаласы 200 г және 250 г-дық бөліктерге бөлінген) болып шығарылады. Тамақ дайындағанда не қайнатпа әзірлегенде қажетті өнім мөлшерін білу үшін серіппелі стол немесе қабырға тарамысы. Таразы- әсер ететін ауырлық күші бойынша дененің салмағын немесе массасын анықтауға арнапған аспап. Серіппелі таразы Серіппелі таразы - серіппенің серпімді деформациялануын тудыратын күшке байланысты дене салмағын өлшейтін құрал. Дереккөздер
Поль Анри Гольбах

Поль Анри Тири, барон д'Гольбах (фр: Paul-Henri Thiry, Baron d'Holbach; шынайы есімі: Paul Heinrich Dietrich Baron von Holbach – Пауль Генрих Дитрих фон Гольбах; 8 желтоқсан 1723 жыл – 21 қаңтар 1789 жыл) — неміс шыққан француз философы. Француз материалистерінің ілімін жүйелеуші. Материя дүниенің себебі, мәңгі қозғалыста. Дүниеде кездейсоқтық жоқ, барлығыда қажеттіліктен туындайды. Дінді сынағандығы үшін оның «Табиғат жүйесі» атаулы еңбегін отқа жағып жіберген. Ұлты неміс болғанымен, бүкіл өмірін Францияда өткізген ол- француз энциклопедиясының белсенді өкілі. Ол "адам табиғаты жағынан не кең пейілді, не іші тар болып тумайды, оны солай ететін объективтік дүние" дейді. Сондықтан сол замандағы феодалдық қатынастарды сынға алады. Дүниені материалистік тұрғыдан түсіндірді. "Табиғаттан тыс рухани күш бар деп сену-қиял" деп қорытты. Сондықтан Гольбах теология мен идеализмге қарсы шықты. "Материя мен қозғалыс мәңгі. Материяның өмір сүруі -факт, қозғалыстың өмір сүруі де дәл осындай факт" Бірақ ол механикалық детерменизмді жақтады. "Дүние біртекті дамиды" деді. Кездейсоқтықты Гольбах мойындамады. Мәселен, "Фанатиктің өтіндегі удың шектен тыс көбеюі, монархтың асқазанының бұзылуы, басқыншының жүрегіндегі қанның тасуы, кейбір әйелдердің тәкәппарлығы - соғыс ашуға, миллиондаған адамдарды қырғынға айдап, қамалдарды қиратып, қалаларды күл талқан етіп, халықтарды қайыршылық пен қайғыға душар етугк, аштық пен жұқпалы ауруларды туғызып, ұзақ ғасырлар бойы түңілу мен жоқшылық көруге себепкер бола алады" деді. "Шындықты тану дегеніміз - табиғатты материалистік тұрғыдан түсіну" дейді. Ал, "саналылық дегеніміз идея мен заттар бірлігі" дейді. "Ойлау сезімнен туады" деген пікір айтты. Діннің пайда болу себептерін айтып Гольбах "оның себебі-надандық" деді. "Надандық, үрей, ауыр тұрмыс адамдарды Құдай туралы ойлауға мәжбүр етті"- деп жазды ол. "Қалта Құдайшылық" деген кітабында Гольбах дін туралы өте өткір сын мен уытты пікірлер айтып, еркін ойдың үлгісін көрсетті. Оның еңбектерінен атеистік көзқарастарды байқауға болады. Дереккөздер
Мырзагелді Кемел

Мырзагелді Кемел (15 қаңтар, 1949 жыл, Түркістан облысы, Мақтарал ауданы — 18 шілде 2020) — жазушы, қоғам қайраткері. Өмірбаяны Қоңырат тайпасының Байлар-Жандар руынан шыққан. 1971 жылы Ташкент ирригация және ауыл шаруашылығын механикаландыру инженерлері институтының ауыл шаруашылығын электрлендіру мамандығын, 2000 жылы М.Х.Дулати атындағы Жамбыл университетінің құқықтану факультетінің заңгер мамандығын тамамдаған. Еңбек жолын 1971 жылы Мақтарал ауданындағы «Октябрьдің 30 жылдығы » совхозында аға инженер болып бастаған. 1975 — 1992 жылдары Мақтарал ауданында партия, кеңес қызметінде болды. 1992—1994 жылдары кеңшар директоры, 1994—1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 1995 жылы Қазақстан Республикасы Минис-трлер Кабинеті жанындағы шетел инвестициясы жөніндегі комитетінің сектор меңгерушісі болып қызмет атқарған. 1995 — 2004 жылдары бірінші, екінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты. Шығармашылығы Руханият саласында 10 кітап шығарған, олардың ішінде өзі жазған ізгілікке, имандылыққа, білім-білікке, ақыл-парасатқа үндейтін танымдық-көсемсөздік еңбектерге қоса, қытай ақылмандары Лао Цзы мен Конфуцийді, испан пәлсапашысы Бальтасар Грасиан, ежелгі үрім және грек ақылмандарының афоризмдерін, қазіргі ілімдерді насихаттаушы Луиза Хей, бүгінгі күннің ең атақты жазушыларының бірі Пауло Коэлъолардың таңдаулы еңбектерін қазақ тілше тәржімалаған. «Дүние» және «Экология и устойчивое развитие» журналдарын шығаруға. «Абзалдық әліппесі», «Өзіме сабақ» сияқты кітаптары оқырман қауымнан жоғары бағасын алған. Марапаттары 2004 жылы экономика ғылымдарының докторы ғылыми атағын алған. Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының профессоры, 14 монографияның, 100-ге жуық ғылыми мақалалардың авторы. Дереккөздер
Қапал-Арасан минералды қайнарлары

Қапал-Арасан минералды қайнарлары - қайнар бұлақтар. Талдықорған қаласынан 83 км, Қапал ауылының солтүстік шығысында (35 км), Арасан ауылының маңында орналасқан. Бұлақ сулары Арасан интрузиялык массивке қарасты биотитті граниттердің жарықшақтана тілгіленген белдеміне шоғырланған. Бұлақ суларының дебиті 1,5-7,4 л/с, минералд. 0,57-0,59 г/л, хим. құрылымы хлоридті-сульфатгы натрийлі суға жатады. Су құрамында өте аз мөлшерде ортакремнилі қышқын, фтор, родон ұшырасады. Бұлақ сула-рының орташа жұмсақсы 3343°С аралығында, шипалық қасиеттері мол. Жүрек-қан тамыр жүйесі, қозғалыс органдары, гинекол., асқазан, тері ауруларын емдеуде пайдаланылады. Дереккөздер
Вибрация

Вибрация - діріл, тербеліс. Вибрация (-тербеліс, діріл). Діріл-механикалық тербеліс, сызықтағы кернеулер мен деформациялар таңбалары айнымалы болғанда басталады. Вибрациялық түйсіктер қозғалған дененің ауаны толқытуын бүкіл өн бойымызбен сезінген кезде пайда болады. Негізгі талдағыштары (түйсіну мүшелері) сау адамда көбінесе өздерінде бұл түйсіктердің болуын байқамайды. Көзі, құлағы, тілінен бірдей айырылған американдық Елена Келлер мен орыстың ғылыми қызметкері Ольга Скороходованың өмірі мен шығармашылық әрекеті талдағыштардың адам таңқаларлық жағдайда бір-бірімен байланысатындықтарын, әсіресе мұнда вибрациялық түйсіктердің маңыздылығын көрсетеді. Дереккөздер Дереккөздер
Қапал-Арасан

"Қапал-Арасан" - санаторий. Ақсу ауданындағы Бүйен өзені бөліп тұрған Қаракүнгей және Баянжүрек тауының аралығында, теңіз деңтейінен 975 м биіктікте, Талдықорған қаласынан 100 км қашықтықта орналасқан. "Қауылы" мекенінің адам ағзасына шипалылығы 1848 ж. белгілі болған. 1850 ж. алғаш сауықтыру үйі салынып, 1853 ж. оның төңірегіне 53 га бақ отырғызынған. Орташа жұмсақсы 35 С. Қапал минералды қайнарларының емдік қасиеті 1840 ж. доктор Светаев, 1868 ж. И.Соболевский, 1951 ж. ауылыАлғазин зерттеген. 1899 ж. емдеу орны ресми түрде жабылған. 1930 ж. Пятигорск бальнеол. ҒЗИ экспедициясы "Қапал-Арасан" мекенін кешенді түрде тексерген. Соның қорьггындысы бойынша 1931 ж. "Қазақкурорт" тресі емдеу-сауықтыру орны қайтадан ашуға шешім шығарды. 1959 және 1973 ж. жаңа ғимараттар салынды. 1982 ж. 500 орындық 5 қабатты корпус пайдалануға берілді. 1992 ж. республика Автомобиль жолдары мин-гі 150 орындық шипажай кешенін салып, осы кезге дейін "Аксу-Арасан" профилакторийі жұмыс істеді. Кейін еліміздегі экономикалық-әлеум. қиыншылықтарға байланысты санаторий жабылып қалды. Тек 2000 ж. белгілі бизнесмен Еркін Қалиевтің күшімен санаторий ғимараттарын қалпына келтіру, күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2002 жылдан санаторий демалушыларды қабылдай бастады. Қазір мұнда буын, бүйрек, бауыр және ас корыту органдарының, несеп жодарының кеселдерін, гинеколия және урологиялық ауруларды емдейді. Ол үшін табиғи минералды, хлорды-сулырат-натрийлі термалды су көздері пайдаланылады. Сондай-ақ, санаторийде бальнеолдеу және физиоемдеу бөлімдері, арнаулы ванналар мен шипалы балшық, т.б. кабинеттер жұмыс істейді. Олар осы заманғы медицина аппараттармен, арнаулы дәрмектермен жабдықталған. "Қапал-Арасан" санаторийі емделіп, тынығуға қолайлы, климаты қоңыржай, қалыпты белдемде орналасқан. Дереккөздер
Қапал қорғандары

Қапал қорғандары - тарихи-архитектуралық ескерткіштер орны. Қапал ауылының күнгей жағына орналасқан. Кейбір деректер бойынша, ол 6-7 ғ-ғы Қимақ мемлекетінің қорғаны болған. Қорғанның маңайында сол кезенде өмір сүрген тайпалардың көне зираттарының орны сакталған. 2-тобы Қапал ауданы Абай ауылынан (шығыс бағытында) 3 км жерде. Тас пен топырактан салынған қорғаңдар б.д.б. 4 ғ. мен б.д. 2 ғ-на жатады. 3-тобы Қапал ауылынан (батыс бағытында) 1,5 км жерде. Тас пен топырақтан салынған қорғандар б.д.б. 3 ғ. мен б.д. 3 ғ-на жатады деген болжам бар. 4 тобы негізі қалана бастаған (1847) Қапал ауылының айналасына Ресей патшасының әскерлері бекініс ретінде жасаған қорғандар. Қорғанның қалдықтары, оның ішінде казармалар күні бүгінге дейін сақталған. Казарма өте биік, ат үстінде отырған адам оған еркін кіре алады. 5 тобы Қапал ауылының маңындағы Қарасай сайына орналасқан қорғандар. Қорған ішіндегі Қарасай зираттары (3 топ) б.д.б. 11-9 ғ-да салынған. 6-тобы Қапал ауылының оңтүстік бағытында, 3-6 км жерде. Қорған ішіндегі Жылысай зираттары (3-топ, б.д.б. 3 ғ. мен б.д. 3 ғ-нда салынған деген болжам бар. 7-тобы Қапал ауданындағы Түлкі асуының оңтүстік-батыс жағында. Тас пен топырактан Түркі дәуірінде салынған Бұл зираттар (3 топ) б.д.б. 4-2 ғ-да салынған. 8-тобы Қапал ауылының (оңт. және оңтүстікбатыс бағытында) 4-5 км жерде. Үкілі (4 топ) және Қызыл (3-топ) зираттары б.д.б. 3 ғ. мен б.д. 4 ғ-да салынған деген болжам бар. Тас пен топырақтан жасалған үйіндінің диаметрі 30-40 м, биіктігі 1,5-3 м. Дереккөздер
Құсайынбек Әміров

Құсайынбек Ахметұлы Әміров (1903-1989)18 қаңтарда Верный (қазіргі Алматы) қаласында туған. 15 жасын да жүкші, ат айдаушы, темекі плантациясында жұмыскер, большевиктердің «Заря Свободы» газетін таратушы болып істеген. *4-ші Түрікмен атты әскер полкінің саяси қызметкері, 16-шы Қазақ атты әскер полкінің саяси қызметкері және комиссары, азамат соғысының Ферғана майданында Өзген аудандық революциялық комитетінің төрағасы және Өзген гарнизонының әскери комиссары болған. *1922 жылы комсомол жұмысына ауысқан: бөлім меңгерушісі, Жетісу губерниялық комсомол комитетінің, Түркістан комсомолы Орталық Комитетінің хатшысы, көп уақыт Алматы, Жаркент, Қарағанды қалаларында, Қостанай және Қызылорда облыстарында басшы партия қызметтерін атқарады. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті ұйымдастыру бюросының төрағасы болған. *1971 жылы оған Қарағанды қаласының Құрметті азаматы атағы берілді. Ленин орденімен марапатталған. Шығармалары *В бурные годы. Очерки. А., Казгосиздат, 1958; *Хороша ты, жизнь. Очерки. А., «Қазақстан», 1965; *Өмір шақырады. Очерктер. А., «Қазақстан», 1967; *Крылья крепнут в полете. Повесть. А., «Жазушы», 1969; *Утро Караганды. Очерки. А., «Қазақстан», 1972; *Қызыл гүл дер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978; *Құтты қоныс. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1981; *Көңіл нүры. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1983; *Жақсылық кезек күтпейді. А., «Жалын», 1983. Дереккөздер
Қапал педагогтік училищесі

Қапал педагогтік училищесі, Қапал ауылы шаруашылығы мектебінің (1915 ж) негізінде 1925 ж. ашылған. Училище 1944 жылға дейін жұмыс істеді, кейін Жар-кент қаласына көшірілді. Қапал пед. училищесін Кеңес Одағының Батыры Будник, белгілі этнограф Х.Арғынбаев бітірген. 1950 жылдардың соңында таратылды. Дереккөздер
Қапал таспасы

Қапал таспасы - бұршақ тұқымдасына жататын бұта. Сирек кездесетін эндемикалық Биіктігі 50 см. Бұтақтарының түсі күрең сұр. Бір жылдық, бұтақтары қысқа, ақ үлпілдек түкті болады. Жапырақтарының Ұзындығы 10 см, 6-7 жүп жіңішке қандауыр тәрізді жапырақшалардан тұрады. Гүл шоғыры тығыз шоқпарбас. Кіршең сары түстес гүлі 15 мм. Бұршағы сопақша келген, 1 см-дей қалың түбі бар. Маусымда гүлдейді. Тастақ тау беткейлерінде, шалғындарда, бұта арасында өседі. Жетісу Алатауының батыс бөлігінде мал жайылымдарында кездеседі. Дереккөздер
Витраж

Витраж(, - шыны) - металл (көбінесе қорғасын) өзек арқылы бекітілген түрлі-түсті әйнектерден жасалатын ою-өрнекті немесе сюжетті-декоративті композиция. Әдетте, терезеге, есікке, арқалық қабырғаға дербес панно түрінде салынады. Витраж түрлі-түсті шыны арқылы өтетін жарық сәулелерінің құбылуы арқылы интерьерге көркем түр береді. Құрылыс тәжірибесінде ғимараттың түгел немесе ішінара әйнектелген қасбеті де Витраж деп аталады. Витраждың қарапайым түрлері Ежелгі Мысырда б.з.б. 2 - мыңжылдықтан бастап жасалған. Орта ғасырлардағы Батыс Еуропа сәулет өнерінде ғибадатханалардың интерьерлерін безендіруде Витраж өнері шарықтау шегіне жетті. Витраж Қазақстанда 20 ғ-дың 60 - 70 жылдары қоғамдық ғимараттар, театр, кафе, бар, мектеп, кинотеатрлардың интерьерлері мен экстерьерлерін безендіру арқылы белгілі бола бастады. Оның қызғылықты бір үлгісі -"Медеу" мейманханасындағы холл Витражды. Галерея Дереккөздер
Бұрандалы қозғалыс

Бұрандалы қозғалыс - қатты дененің түзу сызықты ілгерілемелі қозғалысы мен ілгерілемелі қозғалыс жылдамдығының векторына параллель осьтің маңайындағы айналмалы қозғалыстың қосындысынан тұратын күрделі қозғалыс. Дереккөздер
Спектрлік тығыздық

Спектрлік тығыздық-сәулеленудің толқын ұзындығы, жиілігі немесе толқындық сан бойынша сипаттайтын қандай да бір шаманын туындысы. Дереккөздер ca:Densitat espectral de:Spektrale Leistungsdichte eo:Spektra povuma distribuo es:Densidad espectral fr:Densité spectrale de puissance ja:スペクトル密度 nl:Trillingsanalyse pt:Densidade espectral simple:Power spectrum sv:Effektspektrum uk:Спектральна густина zh:谱密度
Әміре Әрін

Әміре Әрін 1957 жылы 21 тамызда Алматы облысы (бұрынғы Талдықорған), Қаратал ауданындағы Дөңши ауылында туған. Қазақ Мемлекеттік ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Жұмыс баспалдағы 1978 жылы Қаратал аудандық газетінде тілші, редактордың орынбасары, 1988 жылы Талдықорған облыстық «Жерұйық» газетінде аға тілші болып жұмыс істеген. 1992 жылы Қаратал аудандық әкімшілігінде әкімнің орынбасары, 1996 жылы республикалық мемлекеттік «Спорт» газеті Бас редакторының орынбасары, жауапты хатшы, 1998 — 2000 жылдары Алматы облысы Мәдениет басқармасы бастығының орынбасары болып еңбек еткен. 2000 жылдан бері Алматы облыстық «Жетісу» газеті Бас редакторының бірінші орынбасары болып қызмет атқарады. Жинақтары Ақынның «Тамызық» атты жыр жинағы жарық көрген (2004). «Тылсым тыныс» (1999), «Кенен жерім — Көксуым» (2004) сияқты прозалық, публицистикалық жинақтардың авторы. 2006 жылы «Ауғанның от-жалыны» зерттеу кітабы, 2007 жылы «Маздақ» жыр жинағы мен «Томирис» әңгімелер жинағы жарық көрген. Шығармалары төрт ұжымдық жинаққа енген. Жетістіктері 1997 жылы Сейдахмет Бердіқұлов атындағы сыйлықты, 1998 жылы «Қазақстан Республикасы Спортына еңбегі сіңген қызметкер» атағын алған, 2003 жылы ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен, ҚР Құрметті журналисі (2009), Елбасының Алғыс хатымен марапатталған. Қаратал ауданының Құрметті азаматы. Қазақстанның Құрметті жазушысы, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты, Бүкіләлемдік Шыңғысхан Академиясының академигі, Қазақстанның Журналистика академиясының академигі, Алматы облысының Құрметті азаматы. Дереккөздер
Ахмет Кендірбекұлы

Ахмет Кендірбекұлы - 1956 жылы 25 қарашада Алматы облысы, Алакөл ауданы, Бұлақты ауылында дүниеге келген. Абай атындағы ҚазПИ-дің филология факультетін 1977 жылы бітірген. Алакөл ауданындағы Көктұма орта мектебінде мұғалім, директордың оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары, 1981—1985 жылдары мектеп директоры болып қызмет атқарған. 1990 жылға дейін Алакөл аудандық «Жаңа өмір» газеті редакторының орынбасары, аудандық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы, 1992—1997 жылдары Алакөл ауданы әкімінің орынбасары, 1999 жылға дейін Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасында редактор, Қазақ мемлекеттік ақпарат институтында аға редактор. 1999 жылдан бастап Алматы облысы әкімінің аппаратына бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. Алматы облысы әкімдіғінің мемлекеттік тілді дамыту бөлімінің бастығы. Қазір Алматы облысы әкімдігінің Тіл басқармасының бастығы. Өлеңдері басылымдарда жиі жарияланады. Ойтұмар («Талдықорған», 1991); Көкпар («Жазушы», 1996); Зер («Арыс», 2003), «Жылдар сөйлейді» атты жыр кітаптары бар. Сондай-ақ республикалық баспалардан «Аққулы айдын», «Армысың, ата тарих — Аңырақай» және «Жетісу жауқазындары» кітаптарын құрастырып шығарған. Ақынның сөздеріне жиырма шақты ән жазылған. «Халық батырлары» жылының лауреаты. Қазақстан Журналистер одағының Құрмет Грамотасымен, «Тәуелсіздіктің он жылдығы», «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен, Қазақстан Республикасы Құрмет грамотасымен (2009) марапатталған. Алматы облысы, Алакөл ауданының Құрметті азаматы. Дереккөздер
Спектрофометр

Спектрофометр - өлшенетін сәулелену ағынын сэулелену толқынының үздіксіз немесе дискретті қатарына арналған эталондығымен салыстыру жүргізетін спектрлік кұрал. Дереккөздер en:Spectrophotometer ru:Спектрофотометр
Ырым Кененбай

Ырым Кененбай - 1947 жылы 19 маусымда Алматы облысы Талдықорған ауданының Жетісу Алатауы бөктерінде туған. 1969 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. «Лениншіл жас» газетінде 11 жыл бойы қызмет жасап, газеттің мәдениет және ғылым, шаруа жастар, насихат бөлімдеріне жетекшілік етіп, редколлегия мүшесі болған. 1979—1985 жылдар аралығында «Қазақстан» баспасында аға редактор, «Мектеп» баспасында бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары болып қызмет еткен. «Ана тілі» баспасы айтылғанда, оның алғашқы ұйымдастырушыларының бірі (1985—1994), бас редактордың орынбасары, директордың бірінші орынбасары, директоры болды. Жоғары оқу орындарында дәріс қазақ тілінде жүріп, ана тіліміздегі оқулықтарға зәрулік туғанда Үкімет шешіміне сәйкес «Білім» баспасын ұйымдастырып (1994 — 1995), оған басшылық етті. Қазір «Алатау» баспа-полиграфиялық корпорациясының Президенті. Көптеген мемлекеттік Грамоталармен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі, «Құрмет» орденімен марапатгалған. Бірнеше көркемсөз, аударма кітаптарының авторы: «Лабасы етегінде» («Қайнар», 1971); «Қырда өскен қызғалдақтар» («Мектеп», 1977); «Жас шопандар ауыды» («Қайнар», 1978); «Інжу-маржандар»(«Жалын», 1980), «Бір уыс дән» («Жалын», 1983), «Қолғанат» («Жазушы», 1987); «Ержүрегі» («Жалын», 1988); «Мәңгі жаз елі» («Рауан», 1989). Таңдамалы шығармалар жинағы., І-ІІ том («Алатау», 2007). Дереккөздер
Гуманитарлық ғылымдар

Гуманитарлық білім - адамның әлеуметтік табиғаты жөнінде, сонымен бірге көркем мәдениет негіздері мен оның тілі туралы ғылыми білімдер негізін баяндайтын оқу пәндерінің кешенін қамтитын жалпы білімнің үш құраушысының бірі. Дереккөздер
Жанат Әскербекқызы

Жанат Әскербекқызы 1966 жылы 1 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Қарасу ауылында дүниеге келген. 1987 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1987–1995 жылдары Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы Құйған ауылындағы орта мектепте қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ береді. 1995–2000 жылдары Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің қазақ әдебиеті кафедрасында аға оқытушылық қызметте болады. 1999 жылы «Оралхан Бөкей прозасындағы мифологизм мәселесі» тақырыбына кандидаттық диссертация, 2010-шы жылы "Мифтің поэтикадағы қызметі" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. 2000 жылдан бастап Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің қазақ әдебиеті кафедрасында қызмет етеді. «Әлем әдебиеті» журналында поэзия бөлімінің меңгерушісі. Шығармашылығы 1995 жылы «Қарлығаш» жас ақындар жинағына өлеңдері енген. «Ғарыш билер ғүмырымды» (1999), «Қаракөз бұлақ» (2001), «Қаңтардағы қызыл гүл» (2001), «Көктүріктер әуейі» (2002), «Қаз қанатындағы ғұмыр» (2007) жыр жинақтары шыққан. «Миф дүниесі және көркемдік әлем» (2004), «Көркемдік өріс» (2008), "Мифтің поэтикадағы қызметі" (20010) ғылыми-зерттеу кітаптарының авторы. Орыс ақындары М.Лермонтовтың, Н.Гумилевтің, жапон ақыны Сай-генің, Басенің, тәжік ақыны Фарзонаның өлеңдерін қазақ тіліне аударған. Өз өлеңдері қырғыз тілінде шыққан «Қазақ поэзиясының антологиясы» жинағына енген. Жетістіктері 1993 жылы ұйымдастырылған республикалық «Аққұс» ақындар мүшәйрасының жүлдегері. Республикалық «Шабыт» шығармашылық жастар фестивалінің бас жүлдегері. Қасым Аманжоловтың 90 және 100 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының жүлдесін иемденді. Қазақстан Тәуелсіздігінің 10 жылдығына ұйымдастырылған бәйгеде «Көктүріктер әуені» өлеңдер топтамасы үшін үшінші жүлдені жеңіп алды. Әбдіраштың Жарасқаны атындағы сыйлықтың лауреаты (2004), "Шығыс шынары" Халықаралық жыр мүшәйрасының екінші жүлдегері. Дереккөздер
Эдмунд Гуссерль

Эдмунд Гуссерль (, 1859 - 1938) - неміс философы, идеалисті, феноменологияның негізін қалаушысы. Оның пікірінше философия сана құбылыстары туралы ғылым. Интенционалдық (бір затқа бағытталғандығы) ұғымы арқылы субъект және объект арасындағы байланысты шешуге талпынды. Дереккөздер
Сапабек Есіпұлы

Сапабек Есіпұлы 1925 жылы 21 қарашада қазіргі Қостанай облысының Амангелді ауданындағы Қабырға ауылына қарасты Сарының Алакөлі деген жерде дүниеге келген. Еңбек жолын он екі жасыңда шығырға құлақты болудан бастады. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылғы қыркүйектен бастап 1972 жылғы маусымға дейін журналистік жұмыспен шүғылданды: Қостанай облыстық «Большевиктік жол» (қазіргі «Қостанай таңы») газетінің редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Бас редактордың орынбасары, Амангелді аудандық «Социалистік шаруа», Жангелдин аудандық «Социалистік ауыл» (кейін «Жаңа өмір» — «Новая жизнь») газетінде жауапты хатшы, редактор болған. 1965—1967 жылдары Жангелдин аудандық партия комитетінің хатшысы қызметін атқарған. 1972 жылдан 1986 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Қазақ Совет Энциклопедиясының Бас редакциясында аға ғылыми қызметкер, Бас редактордың бірінші орынбасары, редакция меңгерушісі болып істеген. Шығармалары «Қазақ қасіреті» (1994), «Қатерлі дерт, қалжыраған халық» (1998), «Танталовы муки степи» (2001) кітаптары бар. Жетістіктері «Нұрхан Ахметбековтың поэтикалық әлемі» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады (1973). Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1995). Дереккөздер
Құрлық әскерінің артиллериясы

Құрлық әскерінің артиллериясы — Құрлық әскерлерін күшейтуге арналған артиллерияның бөлімшелері мен бөлімдері. Олардың соққылары аз уақыттың ішінде қарсыластардың бөлімшелері мен бөлімдерін жойып жіберуі мүмкін. Артиллериялық бөлімдер мен бөлімшелердің қару-жарағында артиллериялық зеңбіректердің түрлері, реактивтік артиллерия, мақсатына қарай снарядтар мен миналар болады. Құрлық әскерінің артиллериясыда зеңбіректер, келте зеңбіректер, реактивтік снарядтар болады. Артиллерияның бөлімшелері мен бөлімдерінің болуы құрлық әскерлерін дереу күшейтті. Олардың дәл соққылары қысқа уақыттың ішінде қарсыластың түгел бөлімшелері мен бөлімдерін жойып жіберуі мүмкін. Құрлық әскерлерінің артиллериясында зеңбіректер,[гаубицалар, реактивтік қондырғылар, жойғыш танкке қарсы қолданатын зеңбіректер, минометтер және де ұзақ қашықтықта әрекет ететін танкке қарсы қолданылатын басқармалы реактивтік снарядтар болады. Бұл құралдардың барлығы моторландырылған, қысқа уақыт ішінде дайындалады және оқ атуға қабілетті. Дереккөздер
Дамокл ceмcepi

Дамокл ceмcepi - көне грек аңызы бойынша, Сиракуздың жауыз патшасы Дионисийдің өзімен бәсекелес болған Дамоклдің төбесінен төндіріп, бір тал қылға байлап іліп қойған өткір семсері, сәл қозғалса семсер үзіліп түсіп, Дамоклді өлтіретіндей еткен. Қәзір дамокл ceмcepi дегенді үнемі төніп тұратын қауіп - қатер мағынасында айтады. Дереккөздер
Данай сыйы

Данай сыйы - гректер данайлықтар өздерімен соғысқан троялықтарға ағаш ат сыйлаған. Осы аттың ішіне жасырынған грек жауынгерлері қақпаны ашып өз әскерлерін кіргізеді де, Трояны басып алып, қиратады. Дереккөздер
Құрлықаралық баллистикалық ракета

Құрлықаралық баллистикалық ракета — 5-7 мың км және одан да ұзақ қашықтықтарға ұша алатын баллистикалық ракета. Жіберілген кезден бастап жерге түскенге дейінгі құрлықаралық баллистикалық ракетаның ұшу уақыты ұшу қашықтығына тікелей байланысты болады: 1000 км-ді — 9 минутта, 2000 км-ді — 12 минутта, 5000 км-ді — 21 минутта және 10000 км-ді — 33 минутта ұшу белгіленген. Жер үстімен 1000 — 10000 км қашықтықта ұшатын құрлықаралық баллистикалық ракетаның ұшу траекториясының биіктігі шамамен қашықтықтың 15-25%-ын құрайды. Америкалық, үш басқышты "Минитмен" құрлықаралық баллистикалық ракетасының старттық салмағы 27-32 т., ұрыс зарядының күші 2 мгт тротил, кемерінің ұзындығы — 18,3 м, диаметрі — 1,8 м, ең үлкен ұшу жылдамдығы 280000 км/сағат (7,7 км/ сек.), ең биік траекториясы — 1110 км, атыс қашықтығы — 10000 км-ге дейін, барлық басқыштардың қозғалтқыштары әрқайсысы 60 секундта қатты отынмен жұмыс жасайды, ұрысқа әзір болу уақыты — 1,5 мин. Дереккөздер
Деизм

Деизм – құдайды бейнесіз әлемнің алғы шарты ретінде мойындайтын ілім. 17-18 ғасырларда тараған құдайды дүниенің тек алғашқы бейнесіз жасаушысы ретінде қарастырады. Деистердің көпшілігі Құдай жаратылғаннан кейін оқиғалардың сеніміне араласпайды деп санайды; басқа деисттер Құдай оқиғаларға әсер етеді, бірақ оларды толығымен басқармайды деп санайды. Деизмнің ішінде көптеген философиялық бағыттар бар. Деизмнің нақты шеңберін анықтау мүмкін емес, өйткені деизм тұжырымдамасының өзі нақты критерийлерді, қатаң шекаралар мен ережелерді қамтымайды. Сонымен қатар, деизм ақыл-ойды, логиканы және табиғатты бақылауды қамтиды. Деизм адамның ақыл-ойы мен бостандығын жоғары бағалайды. Сондай-ақ бар политеистік деизм (политеизм), ол сенеді әлем белгілі бір құдайларды жаратты, олар кейіннен ғаламмен өзара әрекеттесуді тоқтатты. Деизм Киелі кітаптың, Құранның, Таураттың және Құдайдың аяндары деп саналатын басқа кітаптардың құдайлығын жоққа шығарады. Деизм тарапынан дәстүрлі діндердің негізгі сыны дәл негізсіз догматизмді айыптау болып табылады. Деизмнің ізбасарлары жазбалар, қазіргі заманғы стандарттар бойынша, өте қарама — қайшы және даулы, тек құдайдың сөздері емес, адам ойының жемісі деп санайды, сондықтан оларға дүниетаным құру мүмкін емес. Сынның тағы бір қыры-дәстүрлі діндер өлімнен кейінгі бақыттар мен тозақ азаптары туралы шамадан тыс алыпсатарлық жасайды, бұл олардың отарын ұстап, оны ой мен ар-ождан бостандығынан айырады. Дереккөздер
Құрлықтағы әскердің әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлері

Құрлықтағы әскердің әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлері (Войска ПВО сухопутных войск) — Құрлықтағы әскердің құрамаларын және бөлімдерін, бөлімшелерін және олардың тылын әуе қарсыласы қимылынан бой тасалауға арналған әскер түрі. Құрлықтағы әскерді әуе шабуылынан қорғау әскері зениттік, ракеталық, зениттік артиллериялық және радиотехникалық бөлім және бөлімшелерден тұрады. Жойғыш авиациямен өзара тығыз қимыл жасай отырып, бұл құрамдар мотоатқыштар, танкілік, ракеталық бөлім мен бөлімшелерді сенімді және тұрақты түрде қарсыластың әуе шабуылынан бойтасалауға қабілетті және олардын дер кезінде ұйымдасқан түрде ұрысқа кіріп, алға қойған міндеттерді орындауына жағдай жасайды. Дереккөздер
Мырзан Кенжебай

Мырзан Кенжебай - 1947 жылы 31 тамызда Қызылорда облысының Арал ауданындағы Құланды ауылында туған. Қазақ мемлекеттік университетін тамамдаған.Әр жылдарда «Жұлдыз» журналында бөлім меңгерушісі, «Заман-Қазақстан», «Алматы ақшамы», «Қазақ мемлекетт, «Аманат» газеттерінде тілші, республикалық «Қайнар» баспасында редактор, «Таң-Шолпан» журналында жауапты хатшы қызметтерін атқарған. Қазір «Мәдениет» журналында редактор болып қызмет атқарады. Ақынның өлеңдері «Мерейлі мекен» ұжымдық жинағына енген. «Жоғалған өлең», «Жазым өтіп барады» жыр жинақтары жарық көрген. Дереккөздер
Оңалбек Кенжебеков

Оңалбек Кенжебеков(1953-2007) - 3 қаңтарда Түркістан облысы, Қызылқүм (қазіргі Отырар) ауданында туған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген соң, бірер жылдай ауылдық мектепте мұғалім болып істейді. 1980 — 1995 жылдары «Жазушы» баспасында қызмет атқарған. Алғашқы сын-сықақтары «Арман қанатында» (1984) атты ұжымдық жинаққа енген. «Жазушы» баспасынан жарық көрген «Шыжбық» (1987), «Әңгіртаяқ» (1993) кітаптарының авторы. Қожанасыр туралы күлкілі әңгімелерінің басын біріктіріл, «Рауан» баспасынан (1999) «Қожанасыр қақпасы» деген кітап шығарған. Дереккөздер
Демиург

Демиург (грек - шебер кәсіпші, басқа мағынада - жасаушы) - Платонның және оның ізбасарларының ілімі, дүниені, әлемді жасаушы. Ол көбінесе қайырымды Жоғарғы Құдайға қарама-қайшы келетін жауыз құдай ретінде қарастырылады. Дереккөздер
Құрлықтағы әскерлердiң оперативтік бастамасы

Құрлықтағы әскерлердiң оперативтік бастамасы (Оперативная инициатива сухопутных войск) — әр түрлі жағдайда шабуыл және қорғаныс операцияларының аумағы мен құрамы бойынша еткізілуін, оперативтік кайта топтастыруды жүзеге асыруын, әуе-десанттық және теңіз-десанттық операцияларға катысуын камтамасыз ету бастамасы. Құрлықтағы әскердің операциясы Ұлы Отан соғысы жылдарына қарағанда едәуір кеңістік ауқымын, динамикалығы мен жылдамдығына ие болды. Олардың мақсатына Қарулы Күштер түрлері, әскерлер түрлері және бірлескен арнайы әскерлер күштерімен, қару мен әскери техниканың ұрыс мүмкіндігін толық қолданумен, сондайақ әрекет тәсілдерінің ұтымды пайдалана алуымен жетілдіреді. Егер агрессиялық мемлекеттермен ядролық соғыс басталса, қарсыласқа уақытымен ядролық соққы берудің және оның нәтижесін әскерлермен қолданудың үлкен мәні болмақ. Дереккөздер
Нарбин Кенжеғұлова

Нарбин Кенжеғұлова (26 қаңтар 1948 жыл, Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы, Алексеевка селосы) - жазушы, аудармашы, филология ғылымдарының кандидаты. * 1974 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультеті тамамдаған. * «Сельское хозяйство Казахстана» — «Қазақстан ауыл шаруашылығы» журналында бөлім меңгерушісі (1978 — 1986) * Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде жетекші маман (1987—1988) * республикалық Кітап палатасында директордың орынбасары (1988 — 1989) * Жазушылар одағында көркем аударма және әдеби байланыстар алқасында бөлім меңгерушісі (1989—1994) болып қызмет істеді. * 1994 жылдан бері қарай Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетінде ұстаздық қызметте. Филология ғылымының кандидаты. Шығармашылығы Шығармаларын қазақ және орыс тілдерінде жазады. Фантастикалық шығармалары бойынша «Білім және еңбек» (қазіргі «Зерде») журналының 1978 жылғы жүлдегері, фантаст-жазушылардың 1987 жылғы Бүкілодақтық кеңесіне (Юрмала, Дубылты) қатысушы. Көркем аудармамен де шұғылданады. Бірқатар қазақ жазушыларының шығармаларын орыс тіліне аударған. * М.Каддафидің «Жасыл кітабын» қазақ тілше аударған (1992, «Дәуір»). * Мойылқара (1983) * «Қиын шешім» (1984) * «Жерұйыққа саяхат» * «Қызыл сәуле», т.б. фантастикалық шығармалар жинақтарында әңгіме-повестері жарияланған. * Кейінгі жылдары «Дорогу осилит идущий» ғұмырнамалық хикаяты * Т.Айтбайұлынан тәржімалаған «Тысяча одна ночь и тысяча один день» романы жарық көрді. Дереккөздер
Деонтология

Деонтология ( - қажеттілік және logos ілім; қажеттілік туралы ілім) - этиканың парыз, жалпы қажеттілік туралы (ізгілік талаптары білдіретіннің барлығы) қарастыратын бөлімі. Терминді алғаш Бентам жалпы ізгілік теориясын белгілеу ұшін қолданған. Деонтология - парыз, міндет мәселелерімен айналысатын этиканың бір бөлігі. Деонтология әлеуметтік-тарихи, мәдени дәстүрлерге қажетті адамдардың мінез-құлқын зерттейді. Этимология Терминдер грек тілінен аудврғанда «кезекші, борыш» және логотиптер сөзінен шыққан. Алғаш рет «деонтологиялық» ұғымы оның қазіргі мағынасында Чарли Данбар Броды 1930 жылы айлап тапқан. «Бес түрдің этикалық теориясының» кітабында пайдаланған. Дереккөздер
Құрметті әскери күзет

Құрметті әскери күзет (Почетный эскорт) — әскери қызметшілерді жерлеу кезінде әскери құрмет көрсету үшін жасақталған әскер. Солдат (матрос) пен сержанттарды (старшиналарды) жерлеуде — бөлім, взвод; ал офицерлерді жерлеуде — взвод, рота; бөлім (құрама) командирлерін, генералдарды (адмиралдарды), сондай-ак, Кеңес Одағының батырын (Еңбек Ерін) жерлеуде — гарнизон бастығының (әскери комиссардың) ерекше нұсқауы бойынша қара таспалы тумен шығады. Дереккөздер
Табылды Кенжетаев

Табылды Кенжетаев (1935-1998) - 20 тамызда Көкшетау облысы, Володарский ауданы, Сарыөзек ауылында дүниеге келген. 1971 жылы Қарағандыдағы Жоғары милиция мектебін бітірген. Арғын тайпасы Атығай руынан шыққан. Ұзақ жылдар бойы ішкі істер саласында жұмыс істеген. Айыртау, Щучье аудандарында ішкі істер басқармасының бастығы болған. Алматыдағы Алатау, Фрунзе аудандық ішкі істер басқармасына саяси бөлім бастығының орынбасары, бастығы секілді жауапты жұмыстар (1961 — 1986 ) атқарған. Милиция подполковнигі. Шығармалары *Көңіл көктемі. А., «Жалын», 1982; *Сырымбет. А., «Жазушы», 1986; *Сенбі ден сенбіге дейін. А., «Жалын», 1988. Дереккөздер
Құрметті қарауыл

Құрметті қарауыл (Почетный караул) — гарнизон бастығының, құрама немесе жеке әскери бөлім командирлерінің бұйрығымен әскери құрмет керсету үшін тағайындалатын бөлім (взводтан ротаға дейін). Ол тек мемлекеттік ескерткіштер ашу кезінде, мемлекет басшыларын күтіп алу және шығарып салу, мемлекет алдында еңбегі зор азаматтарды жерлеу құрметіне тағайындалуы мүмкін. Дереккөздер
Жәлел Кеттебек

Жәлел Кеттебек - 1945 жылы 10 наурызда Түркістан облысы, Отырар ауданы, Қожатоғай ауылында дүниеге келген. 1979 жылы Мәскеуде М.Горький атындағы әдебиет институтын бітірген. Шардара аудандық газетінде жұмыс істейді. «Жекпе-жек», «Отыз алтыншы тәулік», «Жетісайдың ландшафты» кітаптары жарық көрді. Дереккөздер
Құтқарушы жарылыс

Құтқарушы жарылыс (Спасательный взрыв) — шабуылға ұшыраған немесе қирау қаупі бар ракетаның детонациясын іске асыратын жарылғыш жүйе. Құтқарушы жарылыс әдетте баллистикалық жүйеге қарсы әрекет сияқты ұсынылады. Өйткені ракеталарды ұстап алу кезінде оқтұмсық детонациясы қиратуды жүзеге асырып, келесі ұстап қалу операцияларын қиындатады. Дереккөздер
Ким Кван Хен

Ким Кван Хен (1919-2002) - 27 желтоқсанда Ресейдің При-морье өлкесіндегі Уссурийск облысы, Путиловка селосында туған. Ол КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. «Ленин кичи» газетінің әдеби қызметкерінен редакторына дейінгі қызмет жолынан өткен. 1956 жылы газет бетінде «Окнан» поэмасын, кейін «Думы идущего на работу» (1964), «Ростки» (1976), «Глядя на звезды» (1970), кітаптарын «Наша гордость» баллада сын, «Аежащий на дороге», «Выяснилось» әңгімелерін жариялады. Республикалық корей драма театры оның аударған бірқатар пьесаларын қойды. А.Шатровтың «Именем революции», В.Катаевтың «Синий платочек», Қ.Байсейітов пен Қ.Шаңғытбаевтың «Беу, қыздар-ай» пьесаларын, А.Твардовскийдің, Жамбылдың, тағы басқа ақындардың жекелеген өлеңдерін корей тіліне аударған. Шығармалары *Цветызимы. Стихи. А., «Жазушы», 1982; *Ростки. Стихи. А., «Жазушы», 1985. Дереккөздер
Вячеслав Вячеславович Кихтенко

Вячеслав Вячеславович Кихтенко (1.05.1952, Алматы) - кеңес, орыс жазушысы. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетіне түскен. Оқуды толық аяқтауға мүмкіндігі болмай, 1971 — 1975 жылдары электр-дәнекерлеуші, сахна жұмысшысы, поезда жолсерік сияқты жұмыстар атқарған. 1980 жылы М.Горький атындағы әдебиет институтын бітірген соң, «Жалын» баспасында редактор, сосын аға редактор болып істеген. Шығармалары мерзімді баспасөз бетінде 1968 жылдан көріне бастады. Республикалық «Жігер», 1982 жылы Львовта өткен Бүкілодақтық жастар поэзиясы фестивальдеріне қатысқан. Төл туындыларымен бірге, қазақ ақындары шығармаларын орыс тіліне аударумен де шұғылданып келеді. Шығармалары *Росла трава. Стихи. А.,»Жалын», 1980; *Город. Стихи. А., «Жазушы», 1982. Дереккөздер
Қызметтік құжаттар

Қызметтік құжаттар (Служебные доқументы) — әскердің күнделікті басқару жұмыстарын жүргізуге арналған іс-қағаздары. Оған нұсқаулар, бұйрықтар, жарлықтар, карым-қатынас қағазы, баяндамалар, хабарламалар, есептер, актілер, анықтамалар т.б. жатады. Дереккөздер
Андрей Кияница

Андрей Кияница (1911-2002) - 23 қазанда Украинаның Киев облысы, Обухов ауданы, Деревинс селосында туған. Еңбек жолын он жеті жасыңда тракторшы болудан бастаған. Мәскеудегі журналистер курсын, Петропавл оқытушылар институтын және КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. Аудандық газеттің редакторы, «Карагандинский комсомолец» газетінің редакторы, Петропавл облыстық «Ленинская знамя» газті редакторының орынбасары, «Известияның» тілшісі, «Казахстанская правда» газеті редакторының орынбасары, редакторы, Алматы Жоғары партия мектебі журналистика кафедрасының меңгерушісі болып істеген. Тарих ғылымының кандидаты. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Қызыл Ту орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған. Шығармалары *Степь и люди. Очерки. А., ҚМКӘБ, 1957; *Половодье. Повесть. А., ҚМКӘБ, 1960; *Ковыли седые. Повести, рассказы, очерки. А., «Қазақстан», 1981. Дереккөздер
Қыр көрсету әрекеттері

Қыр көрсету әрекеттері (Демонстративные действия) — :1) Қауіп төндіру сипатындағы әрекеттер, мысалы, қарсыласқа әсер ету мақсатында флоттың топталуы, құрлықтағы әскер бөлімдерінің бірігуі; :2) Таңдалған басты соққы беру пунктінен қарсыластың назарын басқа жаққа аудару немесе қарсыластың белгілеген өңіріндегі атыс жүйесін анықтау мақсатында әскердің қосымша бағытта жүргізетін ұрыс әрекеттері. Стратегиялық бүркемелеу әдістерінің бірі, жасыру, арандату, жалған ақпарат беру шараларымен кешендестіре жүргізіледі. Дереккөздер
Василий Копытин

Василий Копытин (1910—1975) — Ресейдегі Алтай өлкесінің Змейногорск қаласында туған. Жас кезінде темір ұстасы болып жұмыс істеген. 1932 жылы басталған әскери қызмет жылдарында оның «Атака» (Ташкент) журналында «Месть», «В песках Бухары» поэмалары мен көптеген өлеңдері шықты. Қазақстан халық ақындарын, әсіресе, С.Керімбаев пен Н.Байғаниннің өлеңдерін орыс оқырмандарына таныстырды. Бірнеше жыр кітабы, балаларға арналған кітапшалары шыққан. Қызыл Жұлдыз орденімен және екі медальмен марапатталған. Шығармалары *Родные края. А., ҚМ КӨБ, 1948; *Алма-Атинский зоопарк. А., ҚМКӘБ, 1949; *Кузнецы. А., ҚМКӘБ, 1957; Золотые торы. А., ҚМКӘБ, 1960; *Вечная волна. Стихи. А., «Жалын», 1978. Дереккөздер
Николай Корсунов

Николай Корсунов - 1927 жылы 27 желтоқсанда Батыс Қазақстан облысы, Приурал ауданының Красноармейск қыстағында туған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1950—1965 жылдары облыстық радио тілшісі болған. 1965 жылдан бастап зейнетке шыққанға дейін Қазақстан Жазушылар одағының Орал облыстық бөлімшесінің жауапты хатшысы болып істеді. Көптеген очерк, фельетон, репортаждар жазған. 1961 жылы алғашқы повесі «Родник рождает реку» деген атпен жеке кітап боп шыққан. Бүдан соң бірнеше повесть, әңгіме, романдары жарық көрді. М.Шолоховтың өмірі мен шығармашылығы жайлы очерктері көптеген тілдерге аударылған. Шығармалары *Родник рождает реку. Повесть. А., «Казгосхудлитиздат», 1961 ; *Подснежники. Роман. М., «Молодая гвардия» 1962; *Повесть, рассказы. А., «Жазушы», 1967; *Несносный характер. Повесть. А., «Жазушы», 1969; *Штурман с «Застрельщика», А., «Жазушы», 1970; *Мирный год. Повести. А., «Жазушы», 1974; *Без свидетелей. Роман. А., «Жазушы», 1984. Дереккөздер
Лабораториялық бақылау

Лабораториялық бақылау (Лабораторный контроль) АҚ жүйесінде объектілердің, сыртқы ортаның радиоактивтік, химиялық және биологиялық зақымдануын және азық-түліктің, судың, жемшөптің пайдалануға жарамдылығын анықтауға арналған бақылау. Лабораториялық бақылау қорытындысы бойынша АҚ-тың аға бастығы профилактикалық шараларды және құтқару жұмыстарын жүргізу үшін тиісті шешім қабылдайды. Дереккөздер
Лаг

Лаг (голл. logg) — кеменің жұру жылдамдығын және ағысты ескермей, суға қатысты алғандағы жүрілген қашықтықты анықтауға арналған навигациялық құрал. Неғұрлым кең таралған Лагқа гидравликалық Лаг пен айналма Лаг (кемер сыртындағы және электромеханикалық) жатады. Дереккөздер
Суменжабдықтау

Суменжабдықтау - керекті мөлшерде және қажетгі сапамен әр түрлі тұтынушыларды (халықты, өнеркәсіп кәсіпорындарын, көлікті, ауыл шаруашылығын) сумен қамтамасыз етуге арналған шаралар жиынтығы. Дереккөздер
Павел Косенко

Павел Косенко - 1930 жылы 24 желтоқсанда Омбы қаласында туған. 1953 жылы Омбы педагогикалық институтын, 1961 жылы М.Горький атындағы әдебиет институтын сырттай оқып бітірген. Он бес жыл бойына Сібір мен Қазақстан газеттерінде, «Простор» журналында қызмет істеді. 1948 жылдан бастап газеттер мен журналдарда көптеген мақалалары мен рецензиялары жариялайды. Достоевский мен Шоқан достығы туралы, жалпы қазақ жазушыларының шығармашылығы жайлы сын мақалалары жиі жарияланып тұрды. С.Қирабаевтың «Сәкен Сейфуллин» (1966) монографиясын, М.Мағауиннің «Қобыз сарынын», С.Шәкібаевтың «Үлкен Түркістанның күйреуік» (1972), С.Шәріповтің «Бекболатын» орыс тілше аударған. Шығармалары *Своелицо. Литера-турно-критические статьи. А., ҚМ КӨБ. 1962; *Павел Васильев. Литературно-критические статьи. А., «Жазушы», 1969; *Иртыш и Нева. Литературно-критические статьи. А., «Жазушы», 1971; *Свеча Дон-Кихота. Литературно-критические статьи. А., «Жазушы», 1973; *След. Литературно-критические статьи. А., «Жазушы», 1980; *Вчера, сегодня, завтра. Дневник критика. А., «Жазушы», 1983; *Скрещение судьбы. Исторические хроники. А., «Жазушы», 1985. Дереккөздер
Лагерь

Лагерь — тұрғын жерлерден тыс, белгілі бір міндеттерді орындауға арнайы таңдалған және жабдықталған әскерлердің орналасқан жері. Әскери лагерьлерді бекіністі атыс позициялары ретінде өте ерте заманда-ақ парсылар, гректер, римдіктер және басқалар сала бастаған. Лагерьді салу және оларды бекіту өнері (қорғау) Киев Русінде жоғары дәрежеге жетті. Мұнда князь дружиналары алыс жорықтарға шыққан әскерлері үшін стандар жабдықтаған. Әскери лагерьлер жорыктық, тұрақты болып бөлінген. Жорықтық лагерьлер әскерлердің бір немесе бірнеше күн болуына есептелінген, ал тұрақты лагерьлер ұзак көлдануға арналған. Сәңғылары жақсылап қоршалып, бекітілген. Олардың айналасына дуалдар, мұнаралы мықты қабырғалар салынған. Қақпалар (шығу есіктері) мен зеңбірек орналасқан жерлер ерекше нығайтылатын. Ұрыс қимылдарын жүргізуде Лагерьлер бекінісі әскерлердің ұрыс позициясы, азық-түлікті, жабдықты сақтау орны болатын. Кейбір тұрақты лагерьлер біртебірте қамалдарға айналып, маңына калалар соғыла бастады. 19 ғасырдың 2жартысында артиллерияның алысқа ату күшінің өсуіне және басқа да жою құралдарының дамуына байланысты әскерлерді ұрыста бытыратып әрналастыру кажеттігі туды. Сондыктан Лагерьлер бекіністі аудан ретінде мәнін жоғалтты. Лагерьлер әскерлерді далалық жағдайда жаттықтыру үшін сақталып қалды. Дереккөздер
Мүмкінді орын ауыстыру

Мүмкінді орын ауыстыру - виртуал орын алмастыру - механикалық жүйе нүктелерінің осы мезетте алып тұрған орнынан, жүйеге түсірілген байланыстарды бұзбай шексіз аз орын алмастыру жасай алу мүмкіндігі. Дереккөздер
Қатты дененің айналмалы қозғалысы

Қатты дененің айналмалы қозғалысы - берілген санақ жүйесінде денемен өзгермейтіндей болып бекітілген түзудің бойында жатқан барлық нүктелері тыныштық қалпын сақтайтын дене қозғалысы. Осы түзуді айналу осі дейді. Дереккөздер
Лазерлік қашықтық өлшегіш

Лазерлік қашықтық өлшегіштің күмбезі]] Лазерлік қашықтық өлшегіш (Лазерный дальномер) — белсенді, жарық-қашықтық өлшегіштің бір түрі. Импульсті Лазерлік қашықтық өлшегіште тез айналған айна анық бір жағдайда қысқа импульс сәулелендіреді. Ол объектіге (нысанаға) жетіп, шағылысқан соң, қабылдағыш бөлімнің оптикалық жүйесіне түседі. Импульстің ұшқан уақыты бойынша автоматты түрде ара кашықтық анықталып, арнайы таблода көрсетіледі. Дереккөздер
Лақтырылатын жарылғыш заттар

Лақтырылатын жарылғыш заттар (Метательные взрывчатые вещества) — оқ, мина, снарядтарды лақтыру үшін қолдануға мүмкіндік беретін жарылғыш заттар. Лақтырылатын жарылғыш заттарға ракета қозғалтқыштарында, артиллериялық және атқыш каруларда, тұтанғыш және техникалық қондырғыларда қолданылатын оқ-дәрілер (түтінді, түтінсіз) жатады. Дереккөздер
Дефиниция

Дефиниция - ұғымның немесе заттың нақты белгілерін және басқадай ерекшеліктерін мазмұнын логикалық нақты анықтау. Мынадай дефинициялар болады: *номиналдық (ол создің мәнін түсіңдіріп, оның қолдану аясын көрсетеді); *нақты (анықталатын нәрсенің мәнән сипаттайды); *дескрипциялық (дефиниция нәрсені көрнекі түрде және мұмкіндігінше жан-жақты суреттейді); *генетикалық (нірсенің шығу тегін және оның құрылу әдісін көрсетеді); *нақтылы (анықталатын нәрсені оның қарама-қайшылығымен, мүмкіндіндігінше диалектикалық қарама-қайшылығымен салыстырады) және т.б Дереккөздер
Артроз

Артроз (Arthrosis - артроз, син. Остеоартроз- буын сырқаттары) — буынның дистрофиялы созылмалы зақымдануы. Деформациялы артроз буын шеміршегіндегі дистрофиялық процестердің буын беттерін деформацияға ұшыратуы; сүйек эпифиздерінің зақымдануы остеоартроз, омыртқа аралық дискінің зақымдануы- дискартроз деп аталады. Біртіндеп оның бұзылуына және қозғалғыштығының жоғалуына әкелетін буындардың дегенеративті өзгерістері тұқым қуалайтын патологиялардың, алынған аурулардың және сыртқы факторлардың әсерінен болады. Дереккөздер