kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Нұрияш Ниязова Нұрбергенқызы

Нұрияш Ниязова Нұрбергенқызы (1941 жылы туған, Түрікменстан, Қошоба кенті) – ұлттық киім тігудің шебері. Маңғыстау өңіріне 1967 жылы келіп, қазақтың ұлттық киімін тігумен айналысады. 1983 жылы Ақтау қаласында тұңғыш ұлттық киімдер салонын ашқан. Қазір мұндай салондар Астана, Жаңаөзен қалаларында жұмыс істейді. Ниязованың қолынан шыққан сәнді ұлттық киімдер ҚР Президентінің оркестрі, «Наз» ансамблінің, т.б. өнер ұжымдарының концерттік киімі болып саналады. «Технология» оқулығы (телавт.), «Сұлулық академиясы» кітабының авторы. Еңбек даңқы орденімен (1976), «Ерен еңбегі үшін» медалімен (1970) марапатталған. Дереккөздер
Федор Афанасьевич Новиков

Федор Афанасьевич Новиков (1935 жылы туған) – партия, кеңес қызметкері. Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтын, КОКП Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебін және КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірген. Экономика ғылымының кандидаты 1953–1961 жылдары кірпіш қалаушы, тракторшы, 1961–1972 жылдары Алматы қалалық сүт заводының компрессор цехының машинисі, Жамбыл ет комбинаты компрессор цехының бастығы, бас механигі, Қаратау және Көкшетау ет комбинаттарының директоры, 1972–1979 жылдары Көкшетау қалалық кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары, 1979–1982 жылдары Қоғамдық ғылымдар академиясының аспиранты, 1982–1990 жылдары Көкшетау облыстық партия комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібі бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақ КСР ет және сүт өнеркәсібі министрі, Атырау облысы кеңесі атқару комитетінің төрағасы болды. 1990 жылы Маңғыстау облысы қайта құрылған кезде облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы, облыстық кеңес төрағасы, кейін облыстық әкімшіліктің бастығы қызметтерін атқарды. Дереккөздер
Қайырбек Дәлетқалиұлы Нұғыманов

Қайырбек Дәлетқалиұлы Нұғыманов (1946 жылы туған, Атырау облысы Мақат ауданы Байшонас ауылы) – мұнайшы. ҚазПТИ-ді (қазіргі ҚазҰТУ) бітірген (1969). 1969 – 77 жылдары Байшонас мұнай өндіру басқармасында жөндеуші-слесарь, Қарсақ кен орнында оператор, мұнай және газ өндіру мастері, «Доссормұнай» басқармасында аға инженер, 1977 жылдан «Өзенмұнай» басқармасында ауысым бастығы, цех бастығының орынбасары, аға технолог, аға инженер, басқарманың өндіріс бөлімінің бастығы, 1998 – 2000 жылдары мұнай өнімдерін сыртқа шығару және жабдықтау бөлімі басқармасы бастығы, 2000 – 04 жылдары «Өзенмұнайгаз» ААҚ өндіріс жөніндегі вице-президенті болды. 2004 жылдан «Қазмұнайгазбарлау» АҚ «Өзенмұнайгаз» өндірістік бөлімшесі директорының орынбасары. «Құрмет» орденімен марапатталған. Дереккөздер
Өмірзақ Нұрбаев

Өмірзақ Нұрбаев(1917, Форт-Шевченко қаласы – 1979) – партия, кеңес қызметкері. 1941 – 45 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945 – 49 жылдары Форт-Шевченко қалалық партия ұйымында қызметкер, 1949 – 51 жылдары жоғары партия мектебінің тыңдаушысы, 1951 – 55 жылдары Гурьев (қазіргі Атырау) облыстық партия комитеті үгіт-насихат бөлімінде меңгеруші, Форт-Шевченко ауданы партия комитетінде 2-хатшы. 1955 – 79 жылдары Ералиев ұжымшарында төраға, «Ильич» кеңшарында директор, Ералиев, Ақсу кенттік кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған. Еңбек Қызыл Ту орденімен, Бүкілодақтық ХҚҚҚЖК-нің алтын, күміс, қола медальдарының иегері. Дереккөздер
Бенмари

Бенмари — үлкен жалпақ, бірақ шұңғыл емес кастрюль немесе қақпағы жабылатын бак. Бенмариге ыстық күйінде қақталуы қажет, бірақ қайта қыздыруға болмайтын тағамдар, соустар, көжелер бар ыдыстарды салып қояды. Дереккөздер
Бергамот

Бергамот - Италияда және тропикалық Азияда өсетін цитрусты дақыл. Дәмі мен хош иісі апельсин, лимон және киви тәріздес. Жемісі алмұрт тәріздес, түсі сары. Жеміс қабығынан, гүлінен, жапырағы мен балғын өскінінен ми жұмысының қабілетін арттыратын, бергамот майын алады. Кейбір деректер бойынша, атауы түрікше «beyarmudu» (қаз. «бектің алмұрты») сөзінен алынған. Дереккөздер
Берн үстелі

Берн үстелі — өзіндік швейцар тағамы. Арша немесе жасыл қынды үрме бұршақ пен сары май қосылған ашытылған қырыққабат үстіне әр түрлі ет өнімдері мен ыстамалары — корейка, төс, шұжықтар, пісірілген сиыр төсі салынады. Пісірілген картоппен қосылып беріледі. Дереккөздер
Берси

Берси — француз аспаздығының ет пен балыққа берілетін нәзік, жағымды соусы. Ақ шараптан, шарапта пісірілген шалот пияздан тұрады, сәл пісірілген сүйек майы, ақжелкек, қара бұрыш, лимон, тұз және аздап май қосылады; ет пен балық тағамдарымен берілетін ақ шарап, лимон шырыны, шалот-пиязын қосып қоңыр соустан дайындалған соус. Дереккөздер
Қызуға төзімділік

Қызуға төзімділік (Жаростойкость) 1) металл материалдар үшін қызуға беріктік отқабыршықтануға төзімділік; 2) басқадай құрылымдық материалдар үшін жоғары температура кезінде механикалық қасиеттерін сақтау не болмашы ғана өзгерту қасиеті. Қызуға төзімді болаттардың сыртқы беті ыстық газдың және қызу ауаның химиялық әсерінен бұзылмайды. Мұндай болаттардың құрамында мынадай легирлеуші элементтер Cr, Аl, Si болады. Дереккөздер
Бефстроганов

Бефстроганов ( — сиыр еті және Строганов) — сиыр етінен дайындалатын тағам. Бефстроганды екі әдіспен дайындауға болады. Бірінші әдіс Алдан-ала бөлшектенген етті жаныштайды да, жіңішкелеп кеседі. Алдымен ұсақтап туралған пиязды табада құырады. Етті 6—7 минут қуырып, оған жаңағы пиязды салып, томат немесе томат соусын қосып тағы да 5—7 минут қуыру керек, содан кейін ұн сеуіп, үстіне қаймақ және сорпа құяды. 2-3 минут қайнағаннан кейін тұз, бұрыш салады. Екінші әдіс Бір жарым — екі сағат бұрын етті кесіп, тұз бен бұрыш сеуіп, ұсақтап туралған пиязбен араластырып даярлап қою керек. Май мен ұнды араластырып, аздап қуырғаннан кейін оған сорпа немесе су құйып, содан кейін бір шай қасық дайын қыша қосып, араластыра отырып қайнатып, үстіне қаймақ және алдын-ала қуырылған томат-пюре қосады. Дереккөздер
Бигос

Бигос (бигус, бикус, пигос) — поляк және беларусь тағамы, ыстық окрошка, кастрюльде шошқа еті бөліктерін, пияз, қияр, қырыққабат қоспасын сумен емес, кваспен бұқтырады. Негізгі көкөніс компоненті — қырыққабат (үштен екі бөлігі). Бигосты баяу отта екі бөліп бұқтырады; алдымен шошқа етін аз мөлшерде суда пісіреді, содан соң көкөністер мен ыстық квас қосып, дайын болғанша бұқтырады. Дереккөздер
Қылауық

Қылауық (Надфиль; нем. nadelfeile) 1) беттерді тазалауға және ұсақ жұқа тетіктерді өңдеуге арналған ұсақ бедері бар кіші өлшемді егеу; 2) ұсақ бедерлері бар кішігірім өлшемді егеу. Беттерді тазалау, металдан, ағаштан және т.б. материалдардан жасалған ұсақ дәл тетіктерді өңдеу үшін қолданылады. Қылауықтың дөңгелек, жалпақ, жартылай дөңгелек, ромб тәрізді және үшжақты түрлері бар. Дереккөздер
Джекфрут

Джекфрут — Оңтүстік Азия мен Бразилияда өсірілетін тропикалық жеміс.Джекфрут Могасеае тұқымдасына жатады, отаны Үндістан мен Бангладеш. Бұл Бангладештің ұлттық тағамы. Джекфрут — ең ірі жеуге жарамды жеміс. Жеміс, әдетге, қант шырынында консервіленген түрде сатылады. Одан тәтті чипсылар дайындайды. Піспеген джекфрутты көкөніс ретінде қуырады немесе бүтіндей жейді. Ол белокқа бай. Джекфрут тұқымдарын көмбелеп пісіреді, дәмі каштанға ұқсас. Дереккөздер
Джин

Джин — арша жидегіне әр түрлі дәмдеуіштер (апельсин қабықтары, ангелика және т.б.) қосып тұндырылған сулы-спиртті сұйықты айдау арқьшы алынған күші 45% күшті алкогольді ішімдік. Ағылшындар бұл ішімдікті нан суы деп те атайды. Алғашқы рет бұл ішімдікті Нидерландия дөрігерлері емдік дәрі ретінде дайындаған. Амстердамда 1575 жылдан бастап Лукас Бола фирмасы ішімдік ретінде шығара бастады. Дереккөздер
Жазықтықтың моделі

Жазықтықтың моделі - жазықтықты бір мәнді анықтайтын геометриялық элементтер мен олардың арасындағы қатынас. Монж эпюріндегі жазықтықтың моделі ретінде тектес сәйкестілік алынады. Тектес сәйкестілік бір түзудің бойында жатпайтын үш нүктенің немесе нүкте мен осы нүкте арқылы өтпейтін түзудің, немесе параллель екі түзудің немесе қиылысатын екі түзудің фронталь және горизонталь (профиль) проекцияларымен анықталады. Дереккөздер
Бискю

Бискю — оңтүстік Францияның, каталондық және корсикандық тағам. Сары май және өсімдік майы қоспасында ақ шарап және тоғыз түрлі татымды (пияз, порей, балдыркөк, тимьян, майоран, паприка, лавр жапырағы, базилик, қара бұрыш) қосылып пісірілетін шаянтәрізділерден (омар, таңқышаян, асшаян, лангуст) дайындалатын тағам. Дереккөздер
Қылшақ

Қылшақ (Щетка) - міндетті түрде жинағышпен немесе түйіспе сақиналармен жанасатын ток өткізгіш элемент. Қызметі — электр машинасының жылжымалы және жылжымайтын бөліктерін электр байланысымен қамтамасыз ету. Машинаның куаты мен пайдалану жағдайларына байланысты қатты және жұмсак қылшықтар қолданылады. Қатты қылшықтардың материалы ретінде байланыстыратын компоненттері бар көміртек қолданылады. Бұларды баспақпен қорамалаудан кейін термиялық өңдеуден өткізіледі. Бұл қылшықтар үшін жоғары емес электрлік, механикалық және термиялық орнықтылықпен және де үлкен өтпелі кедергілермен сипатталады. Қатты қылшықтар арқылы түр өзгеру процесі жақсарады. Қатты қылшықтардың электрлік және механикалық беріктілігін жоғарылатудың бір тәсілі босандату болып табылады. Графиттен жасалған жұмсак қылшықтар үлкен токты жүктемені өткізе алады. Мыс және кола ұнтақтары қосылған қылшықтар ең аз өтпелі кедергі бере алады. Олар үлкен тогы бар және кернеуі төмен электр машйналарында қолданылады. Дереккөздер
Радиациялық химиялық бомба

Авиациялық химиялық бомба (АХБ) (Химическая авиационная бомба (ХАБ) — жергілікті жерді және ауаны бүлдіретін, адам күшін улағыш заттармен зақымдайтын бомба түрі. 1925 ж. Женева хаттамасында улағыш затгарды қолдануға тыйым салынса да, Авиациялық химиялық бомба кейбір мемлекеттердің армия кару-жарағының құрамында бар. Бомба әр түрлі улағыш заттармен жабдыкталады және қашыктан (200 м биіктіктегі жарылыс) немесе түйіспесіз (50 м биіктіктегі жарылыс) жарғыштармен жарақталады. Дереккөздер
Қылшақ ұстатқыш

Қылшақ ұстатқыш (Щеткодержатель) — қылшықтың жинағышпен немесе түйіспе сақинасымен түйісуін қамтамасыз ететін электр машинасының құрылым элементі; оның құрамына құрсама, басу жүйелері, ұстату элементтері кіреді. Дереккөздер
Бифштекс

Бифштекс ( - ет және steak — кесек) — ағылшындардың ұлттық тағамы, барлық Еуропа аспаздығында кең таралған. Сипаттама Бифштекс-таза еттен немесе фарштан жасалатын қою тағам. Дереккөздер id:Bistik vls:Bustik
Диета

Диета немесе Емдәм ( — тұрмыс салты) - тамақтың құрамы, өңделуі, дайындау тәсілдері, тамақ ішу мезгілдері және уақытына қарай тамақ қабылдау әдісі. Диета түрлері * Нөлдік диета — адам организміндегі қоректік қорын зат алмасу процесіне қатыстыру үшін қолданылатын толық ашықтыру курсы. Бұл диетаны ұстаған адамдар күніне үш литр сұйықтықтан басқа еш нәрсе қабылдамауы қажет. Дәрігерлердің қадағалауымен жүргізілетін диета. * Аткинс диетасы — XX ғасырдың 60-жылдары дәрігер Роберт Аткинс жасаған жоғары ақуызды, төмен көмірсулы диета. * Вегетариандьіқ диета — ет, балық, құс еттерін жемейтін диета. Вегетариан диетасының бірнеше деңгейі бар: ** вегетариандық — балық пен еттен басқаның барлығын жейтіндер; ** веганизм — мал өнімдерінің ешқайсысын дажемейді; ** шикілей жейтіндер: тағамдағы барлық энзимдер 46°С-та жойылатын бол- ғандықтан, тағамдарды жылытпай жейді; ** жеміс және жаңғақтар: экологиялық таза жемістерді жейтіндер; ** фрукториандықтар: тек жемістер ғана жейтіндер. * Зона диетасы — адам организміндегі инсулин деңгейін реттеу үшін 40% көмірсулардан, 30% ақуыздан, 30% майдан тұратын Барри Сире деген дәрігер жасаған диета. * Микробиотикалық диета — барлық тамақ өнімдерін инь (салқын, тәтті, бейтарап) және янь (ыстық, түзды, белсенді) деген категорияларға бөледі. Тек екі өнімдердің (көкөністер мен бұл жармалар) қасиеттері ерекшеленбеген. Бұл диета бойынша жоғарыдағы айтылган қасиеттері жоғары болса, ондай тағамдарды азырақ жеу қажет. * Қырыққабат сорпасы диетасы — әртүрлі қырыққабаттан дайындалған сорпалар ішілетін диета. * Орниш диетасы — жүрек ауруларының алдын алу үшін Дина Орниш деген дәрігердің жасаған диетасы. Бұл диетада аспаздық майлар мен мал өнімдерін жеуге болмайды. Бұлардан басқа қан типіне байланысты, майдың, тұздың, көмірсудың мөлшерлері аз болатын диеталар болады. Емдік диета Емдік диета— тағамдық өнімдер мен қоректік заттектердің мөлшерлік және сапалық ара қатынасын, аспаздық өңдеу тәсілдерін, тамақтану тәртібін ескере отырып құрастырылған мерзімдік тамақ мөлшері мен құрамы. Тағам құрамындағы қоректік заттектер организмге жеткілікті мөлшерде түсіп тұрмаса, адамның қуат-қарымы кеміп, дертке шалдығады. Науқасты емдеу барысында қолданылатын шипалы әсері мол заттектердің басым көпшілігі тағам құрамына кіреді. Аурудың ағымына, ауырлығына, т.б. белгілеріне сәйкес арнайы құрастырылған емдік диета түрлері бар: * құрамындағы қоректік заттектердің басымдығына байланысты: ** ақуызды; ** майлы немесе көмірсулы; ** тұзсыз т.б.; * химиялық құрамына қарай: ** жеңілдетілген; ** ықшамдалған; ** элиминациялық; ** гипоаллергенді т.б., кейде авторының атымен: Карел, Лейбе емдік диетасы, т.б. деп аталады. Емдік диетаның мақсаты — қоректік заттектердің мөлшерлік қатынасын өзгерте отырып, организмдегі зат алмасуды ретке келтіру. Аурудың өршіген кезеңінде функциясы әлсіреген органға жеңілдік туғызу үшін белгілі мерзімге аялауыш емдік диета беріледі, кейде арнайы емдік диета орган функциясын арттыру үшін де береді. Әрбір емдік диетаның әр түрлі нұсқалары болады. Оларды аурудың ауырлық деңгейінің өзгеруіне байланысты сәйкестіре отырып тағайындайды. Диеталық тағамдар Дереккөздер
Әскери атақтар

Әскери атақтар — қарулы күштер қатарында қызмет етіп жүрген азаматтарға әскери мамандығына, атқаратын қызметіне, сіңірген еңбегіне, әскери және арнаулы дайындығына, қызмет ететін қарулы күштер түріне қарай беріледі. Дереккөздер
Қымтақ

Қымтақ (Герметик) — металл құрылымдарының бұрамдама немесе тойтарма қосылыстарының өткізбеушілігін қамтамасыз ететін полимерлік композиттер (полисульфидтік немесе кремний органикалық сұйық каучуктердің негізінде). Авиация, машинажасау, кемежасау жә¬не құрылыс салаларында қолданылады. Дереккөздер ar:مادة سادة de:Dichtstoff en:Sealant es:Sellador fa:درزگیر ja:コーキング wuu:密封剂
Динема

Динема — ақшыл түсті, жағымды дәмі бар балық. Құрамында 1,2% май, 20,9%белок бар. Негізгі жинаққа басқа құрамдас бөліктер де қосылуы мүмкін, мысалы, ет фрикаделькалары. Динеманың ерекшелігі ашыған сүт қайнау барысында ұйымай, эмульсияға жақын консистенцияға ие болуында. Ол ерекше әдістермен орындалады: 1) Динеманы даярлау барысында, яғни 1 сағ бойы және піскен соң да (10 мин) үздіксіз араластыру; 2) жұмыртқа-сүт қоспасын бұлғау; 3) крахмалды (күріш) және өсімдіктекті - татымды (пияз, жалбыз) элементтердің қатынасы; 4) Динема сұйықтығына дайындау барысында ағаш таяқшалар (шамамен отыз-қырық) косу. Дереккөздер
Бламанже

Бламанже (дұрысы бланманже; — ақ және manger — жеу) — мөлдір емес (жемістерден жасалмаған) желелердің барлық түрі осылай аталады. Сүт, жұмыртқа, жарма немесе ұн қосылып желатинде жасалады, қант, татымдықтар, хош иістендіргіштер қосылады. Бламанже, әдетте, ақ, крем немесе ақшыл түсті болады. Бламанже тойымды тәтті тағамдарға жатады, сондықтан жеңіл түскі асқа (балық немесе көкөніс тағамдары) жалпы калориялығын теңестіру үшін беріледі. Дереккөздер
Авиацияны бағыттау

Авиацияны бағыттау — ұрыс әрекеті кезінде авиацияны басқару әдістерінің бір түрі. Мұнда ұшақты немесе ұшақтар тобын берілген нысанаға бағыттау радиотехникалық кұралдардың (жер үсті, кемерлік), көрінетін сигналдар (артиллериялық снарядтар, прожекторлар, жаркырауық авиация бомбалары) және баска да құралдардың көмегімен жүргізіледі. Дереккөздер
Долма

Долмa — голубцыға жақын тағам, яғни өсімдіктекті қабықшадан (әдетте, жүзім жапырағы) және ет- дақылды салмадан (көбінесе күріш, пияз, сиыр еті турамасы) тұрады. Үстіне соус құйылып беріледі. Бұл Шығыс-Жерорта теңіз елдердегі ең танымал тағам. Өсімдіктекті қабығы көкөніс дақылдары (қырыққабат жапырағы) ғана емес, жеміс-жидектер — жүзім, қара қаракат жапырақтары қолданылуы мүмкін. Салмамен толтырылған көкөністер мен жемістер де долма деп аталады, алма, айва, алмұрт, баклажан, қызанақ, картоп, пияз ішкі жағы алынып тасталады да, күріш, пияз, татымдықтар қой етінен тұратын салмамен толтырылады. Долманы пісіреді, не болмаса көмбелеп пісіреді. Дереккөздер
Авиацияның орналасу ауданы

Авиацияның орналасу ауданы — әскери-әуе күштерінің аэродромы (әуежайы) орныққан аумақ. Оған аэродром тораптары желісі мен әскери қимылдар ауданында орналасқан әр түрлі авиация түрлерінің жекелеген аэродромдары енеді. Дереккөздер
Қымтау

Қымтау (Герметизация) — аппараттардағы, машиналардағы, құрылыстардағы немесе сұйықтар мен газдарды сақтауға арналған сыйымдылықтардағы қабырғалар мен қосылыстардың өткізбеушілігін қамтамасыз етуге арналған. Қымтау тәсілдеріне қосылыстарды дәнекерлеу мен пісіру, газ өткізбейтін құйма тетіктерді, арнайы вакуум материалдарды, қымтақтарды, қымтағыштарды және тағы басқаларды қолдану жатады. Дереккөздер be:Герметызацыя ru:Герметизация
Бомба тастау шебі

Бомба тастау шебі — белгіленген сызыққа жеткен кезде ұшу аппараттарынан бомба тастау жүзеге асырылатын жергілікті жердегі шартты желі. Ол ұшу аппараттарының биіктігі мен жылдамдығын, бомбаның баллистикалық сипаттамасын, ұшу биіктігіндегі желдің жылдамдығы мен нысанаға шығу бағытын ескере отырып анықталады. Дереккөздер
Әскери атташе

Әскери атташе (Военный атташе) — қызмет бабындағы адам. Өзі барған елде өз мемлекеті армиясының ресми әскери-дипломатиялық өкілі болып табылады. Ол екі елдің әскери ведомостволары (министрліктері) арасындағы әскери сипаттағы шерулерде, маневрлер мен өзге де рәсімдерде тұрақты байланыс ұстап отырады. Сонымен қатар әскери атташе елшінің /дипломатиялық өкілдік басшысының/ кеңесшісі қызметін атқарады. Үлкен мемлекеттерде әскери атташе әскери-әуе және әскери-теңіз атташесі болуы мүмкіи. Олар да өз елдерінің қарулы күштерінің ресми өкілдері болып табылады. Егер елде бір ғана әскери атташе болса, (әскери-әуе, әскери-теңіз), ол бүкіл қарулы күштердің өзге елдегі өкілі болады. Дереккөздер
Драник

Драник — беларусь аспаздығының ұлттық тағамы. Үгілген картопқа үн қосылып, күнбағыс немесе зығыр майында пісірілген құймақтар. Драникгерге аздап сүзбе немесе жұмыртқа дәмін жақсарту және қамыр тұтқырлығын жоғарылату үшін қосуға болады. Дереккөздер
Орташа квадраттық ауытқу

Орташа квадраттық ауытқу - тербелістің өлшемі стандарт δ, ол жиынтық көлемі n мәлім кезіндегі арифметикалық ортаның х варианттарының ауытқуларынан орташа квадраттық болып есептеледі: : Орташа квадраттық ауытқу варианттар бірлігінде білдіріледі және абсолюттік шама болады. Дереккөздер ca:Desviació típica hu:Szórás it:Standard deviation lt:Vidutinis kvadratinis nuokrypis
Бланкеттер

Бланкеттер ( — таза, ақ) — пирожный, пряник, печенье дайындауға арналған жартылай дайын өнім ретінде дұрыс, параллель сызықтармен кесілген қамыр немесе пісірме (бисквитті, қатпарлы) бөліктерді білдіретін кондитерлік термин. Дереккөздер
Авиацияның шабуыл қимылдары

Авиацияның шабуыл қимылдары — авиацияның аласа биіктік пен аз қашықтықта көзбен көрінетін жер үсті немесе теңіз нысаналарын шабуылдауы. Маневрдің қарапайым және күрделі түрлерін қолдана отырып, авиация қарсыластың зениттік кұралдарының немесе жойғыш авиациясының қарсы тұрғанына қарамастан, адам күштері мен кұрлықтағы және теңіздегі ұрыс техникасын жоюы мүмкін. Дереккөздер
Драчена

Драчена — ұннан, жұмыртқадан және сүттен дайындалатын орыс, беларусь және украин тағамы. Драченаның құрамы 1/2 стақан бидай үны, 10 жұмыртқа сарыуызы, 5 жұмыртқаның ақуызы, 1 стақан кілегей, 1 ас қасық сары май, 1/2 шай қасық тұз, 3 ас қасық қант ұнтағынан тұрады. Қантты сарыуыздармен бұлғайды, қоспаға біртіндеп кілегей құйып, созылмалы массаға дейін араластырады. Осы массаға біртіндеп ұн қосып, қамыр илейді. Тұздап, қамырды 30 мин бүлғайды. Қамырға бұлғанған ақуыздарды қосып, қамыр ақырын араластырылады. Қыздырылған майы бар шұңғыл табаға қамырды құяды да жақсы қыздырылған, бірақ баяу оттағы тұмшапешке салып 15—20 мин пісіреді. Долма көлемі екі — екі жарым есе ұлғаюы керек. Сондықтан оны түмшапештің жоғарғы емес, ортаңғы бөлігіне қояды. Дереккөздер
Күзет жасағы

Күзет жасағы — қарсыласты уақытында байқауға, ол туралы күзет әскерлеріне ескертуге, олардың ұрысқа жазылуы мен кірісуін қамтамасыз етуге арналған, бір орынға орналаскан күзет әскерлерінің бөлімі. Әдетте Күзет жасағына рота тағайындалады. Оған күзет алқабы, қорғаныс шебі және барлау жүргізетін өңір шегі корсетіледі. Қарсыластың әрекет жасауы ықтимал бағыттарға Күзет жасағы күзет заставасын қояды және бақылау мен барлау ұйымдастырады. Қарсыластың ірі күштерінің шабуылы кезінде Күзет жасағы өз күзетіндегі әскерлердің ұрысқа жайылуы мен кірісуін қамтамасыз ете отырып, ұстап тұрған шебін табанды қорғайды. Дереккөздер
Бланширлеу

Бланширлеу, шарпыту ( — ағару) - өнім түрін сәндеу немесе ащы дәмін кетіру үшін өнімді шамалы уақыт қайнату немесе шарпыту; жемістер, көкөністер, балықтар, еттер, кез келген тамақ өнімдерін жылдам ыстық сумен шарпытып алу. Соның әсерінен олардың түсінің өзгеруі (ағаруы). Термин асхана және кондитер мекемелерінде тараған. Шарпыту өнімді жабық ыдыс ішіне салып үстіне ыстық су құю немесе өнімді қайнап жатқан ыстық суға (1 мин-тай) малып алу. Шарпыту нәзік тамақ өнімдерін қайнату немесе зарарсыздандыру және өнімнің сөлі сыртқа шықпайтындай етіп қабықша түзі үшін қолданылады. Француз асханасында етті салқын сумен жуған кезде оның құрамындағы етке дәм және жұғымдылығын арттыратын белоктық және желімдік заттар суға тарап кетпеу үшін оны қайнату алдында шарпытып алады. Дереккөздер
Достакан

Достакан — XVIII ғ. Ресейде стақанның алғашқы аталуы. Немістің "дозе" (порция) және "канне" (кружка) сөзінен шыққан, яғни дәл порциялы кружка. Достакан алғашқыда 16 золотникке, яғни шамамен 65–70 г-ға тең болды, кейіннен стопка деп аталды, ал стакан болып үш стопка — 210–225 г саналды. Қазіргі кездегі стақан екі түрлі болып шығарылады — 200 және 250 мл. Дереккөздер
Блё

Блё — сәл қуырылған немесе сырты қуырылған, ал іші шикі тағам. Еуропа аспаздығында қуырудың алғашқы кезеңін білдіру үшін қолданылады. Блё дәрежесінде тек еттің жоғары сорттарын, жұмсақ көкөністерді, мысалы, гүлді қырыққабатты қуырады. Дереккөздер
Авиацияның эшелонданған қимылы

Авиацияның эшелонданған қимылы — авиацияның шағын бөлімшелерінің, бөлімдерінің, құрамаларының бір немесе бірнеше объектіге бірыңғай ұшақтармен немесе шағын топпен бірден соққы беру немесе дүркін-дүркін шабуылдау тәсілі. Бұл тәсіл әскерді қалжырату және жеңіліске ұшырату мақсатында объектіге жүйелі ықпал жасау үшін қолданылады. Дереккөздер
Жануыш

Жануыш (оселок) * 1) кескіш құралдардың (кескіштердің, аралардың, қайшылардың және тағы басқа) жүздерін қайраған соң бабына жеткізуге арналған ұсақ түйіршікті қайрақша; * 2) жануыштауға арналған ұсақ түйіршікті қажақ қайрақшалары өңдеу барысында өз диаметр өлшемін өзгерте алатын құрал. Дереккөздер
Ангар

Ангар — ұшу аппараттарын сақтайтын, оларға техникалық қызмет көрсететін және жөндейтін ғимарат. Қоймалық және шеберханалық ангар, сонымен қатар ядролық және жай қарулардың зақымдануынан сақтайтын ангар болады. Ангардың күрделі түрімен қоса, құрастырмалы, бөлшектелмелі металл түрлері және үрлемелі қаңқалы түрлері қолданылады. Дереккөздер
Дуриан

Дуриан – құлқайырлар тұқымдасына жататын Малайзияда, Иңдонезияда, Тайландта және Оңтүстік Филиппинде өсетін тропикалық жеміс. Жақсы дуриан бананға, мангоға, ананасқа, піскен папайя мен ванильге ұқсас дәмге ие. Кейбіреулер оны жемістер патшасы деп атайды. Өткір иісті тікенекті қабығынан шығады. Футбол добына сай өлшемі бар, ауыр жемістің жасыл тікенекті қалың қабығы бар, іші ақ қабырғалармен беліктерге бөлінген, әр бөліктің ішінде үш-төрт ірі жылтыр ашық қоңырдан ашық сары түсті тұқымы бар. Дурианды тосап, балмұздақ және кәмпит жасауда қолданады. Дереккөздер
Күзет кемесі

Күзет кемесі — ұрыс кемелері мен көліктерді теңіздегі сүңгуір қайықтардың шабуылынан теңізде және аялдау сотінде қорғау міндетін атқаруға арналған шағын әскери кеме. Су сыйымдылығы 2000 т. дейін болады. Бұндай кемелердің міндеті — құрамаларды қайықтардың шабуылы мен әуе шабуылынан қорғау, өз жағалаулары мен базаларының жақын маңын шолғыншылау қызметін атқару, т.б. Күзет кемесі жақсы гидроакустикалық және радиолокациялық аппараттармен, сүңгуір қайыққа қарсы мықты қару-жарақпен, кіші калибрлі зешптік автоматты зеңбіректермен және торпедалық аппаратгармен жабдықталады. Дереккөздер
Қырғыш

Қырғыш, (, ) — қыруға арналған бір жағы үшкірленген тікбұрышты немесе үшжақты тұтқалы білеу түріндегі теміршебер құралы; бір жағы ұшталған өткір төртбұрыш немесе үш қырлы брус іспетті қырып тазалауға арналған слесарлық құрал. Дереккөздер
Әскери әлеует

Әскери әлеует (Военный потенииал) — еллің экономикалық, ғылыми-техникалық, әлеуметтік, моральдық-саяси әлеуеттерінен туындайтын мемлекеттің (коалицияның, одақтың) мүмкіндіктері. Әскери әлеует қарулы күштердің жетілдірілуін камтамасыз етеді; ол мемлекеттің (коалицияның) әскери қуатының басты элементі. Әскери әлеует көрсеткіштері: мемлекеттің әскери-экономикалық және ғылыми мүмкіндіктері; жұмылдырылған қорларының бары: халықтың моральдық-саяси жағдайы; жеке құрамның саны мен жауынгерлік әзірлігінің деңгейі және оның моральдық-саяси, психологиялық дайындығы; далалық, теңіз және әуе машығы; қару-жарақтың және әскери техниканың саны мен сапасы; әскерлердің материалдық-техникалық құраддармен қамтамасыз етілуінің дәрежесі; әскери доктрина мен әскери теорияны жетілдірудің деңгейі, командалық кадрлардың дайындығы. Дереккөздер
Бомбалау

Бомбалау — жер үсті немесе теңіз нысаналарын бомба лармен жою. 17 ғасырдан бастап объектілерді жер үсті және кемелік артиллериямен атқылау бомбалау деп саналды, өйткені бомба деп аталатын оқ дәрілермен атыс жүргізді. Әскери авиацияның пайда болуымен бірге бомбалау термині тек авиациялық бомбалармен соққы беруде колданыла бастады. Әуеден бомбалау тұңғыш рет 1911-12 жылдары италян-түрік соғысында жүзеге асырылған. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында соғысушы жақтардың авиацияларымен 5 миллион тоннаға жуық бомба тасталды. 1945 ж. Жапонияның Хиросима және Нагасаки қалаларында атомдық бомба тасталды. Дереккөздер
Бляшка

Бляшка — кішігірім нан өнімдерін: тоқаш, бөліш, бриош, крендель, қатпарлама, плюшка пісіруге арналған темір беттің орысша атауы. Халықаралық терминологияда пісіру беті ретінде қолданылады. Дереккөздер
Аврал

Aврал 1) Кемедегі бүкіл команданың тұтас немесе көп бөлігінің қауырт кірісіп, жұмыс істеуі. 2) Шұғыл тапсырманы орындау үшін барлық кызметкерлерді жұмылдыру, бүкіл ұжым орындайтын шұғыл жұмыс. Мысалы, стихиялық апат жағдайында, т.б. Дереккөздер
Антенналы түйіспелі мина

Антенналы түйіспелі мина — антеннасы кеме корпусымен жанасқан кезінде минаны жаратын жарылғышпен және антенналармен жабдықталған теңіз минасы. Бұл миналар сүңгуір кайыққа қарсы миналық бөгеттер қою кезінде пайдаланылады. Дереккөздер
Жануыштау

Жануыштау (Хонингование; ) — дайындама беттерін арнайы қажақ құрал — жануышпен түпкілікті өңдеуге арналған операция майда дәнді қажақты қайрақтармен қамтамасыздырылған арнайы құрал-хонмен дайындамалардың беттерін таза өндеу. Хон-құрал айналумен қатар ось бойынша ілгерімелі — қайтымды қозғалыс жасайды. Әдетте цилиндр пішінді және сатылы тесіктерді таза өңдеу үшін қолданылады. . Әдетте, дайындама мен құралдың айналмалы және қайтымды-ілгерілемелі қозғалысымен жүзеге асады. Дереккөздер
Дюшпара

Дюшпара - әзірбайжан тұшпарасы. Қарапайым "орыс тұшпарасьшан" өлшемімен ерекше- ленеді — олар екі есе кішкентай. Қамыр өте жұқа жайылады (бір миллиметрге дейін). Салмасы пияз, сарымсақ, жалбыз, базилик, бұрыш және барбарис қосылған қой етінен жасалады, сондықтан ол өте хош иісті және қышқылдау келеді. Дюшпара қарапайым тұшпара сияқты пісіріледі, бірақ екі бөліп пісіріледі: алғашқыда тұзды суда шала пісіріліп алынады, ал содан кейін майлы сорпада пісіріледі. Дереккөздер
Сәйдім Тумышев

Тумышев Сәйдім (1912, Бозащы түбегі, Шат қыстауы – 1991) – еңбек ардагері. Есепшілер курсын бітірген (1932). 1932 – 1939 жылдары Қызылқорған ұжымшарында есепші, Форт-Шевченко қалалық «Ұжымшаржолы» газетінде корректор, Шевченко ауданы атқару комитетінің нұсқаушысы, 1940 – 1941 жылдары Н.Крупская атындағы өндіріс комбинатының меңгерушісі, 1948 – 1956 жылдары қалалық кеңестің төрағасы, аудандық жол бөлімінің, сауда бөлімінің меңгерушісі, 1956 – 1962 жылдары Шевченко ауданы Қызылөзен ауылы кеңестің төрағасы, Форт-Шевченко қалалық паркінің директоры қызметтерін атқарған. Тумышев Форт-Шевченко қаласы мен Сенек елді мекенінің арасына жол салу ісіне басшылық еткен. Қазір ұзындығы 400 км болатын бұл жол Сәйдім жолы деп аталады. Бірнеше рет Құрмет грамоталарымен марапатталған. Дереккөздер
Күзет қарауылы

Күзет қарауылы — бөлшдер мен құрамалардың зат және азық-түлік қоймаларын, казармалық жиһаз, отын, кемір, көкөніс сақтайтын, тұрмыстық-сауда кәсіпорындары қоймаларын қорғауға арналған күзет қызметі органы. Бұл объектілерді тікелей күзетуді қарауылдық күзет постылары жүзеге асырады, оларға "сақшы" аты берілмейді. Күзет қарауылы кемінде екі посты біріккенде тағайындалады. Күзет посты жеке болуы да, карауылдар құрамьша кіруі де мүмкін. Олар тоуліктік немесе тек түнгі болады. Күзет қарауылына (жеке күзет постысына) бастық (сержант, старшина) және сарбаздардан (матростардан) қарауылдар тағайындалады. Объектіні түнде күзету ушін 2 ауысым, ал тәулік бойына 3 ауысым карауыл белгіленеді. Күзет қарауылы жеке құрамы карауылдың киім үлгісінде, автоматпен немесе сүңгілі карабинмен, бірақ оқ-дәрісіз қарулануы керек. Дереккөздер
Әскери база

, АҚШ]] Әскери база Қарулы Күштердің контингенттері, әскери техникасы мен оқ-дәрінің қажетті қорлары, жанармай, азық-түлік және басқа материалдық құралдар әскери жағдайға қарай тиімді ыңғайластырылып, арнайы жабдықталған аудан. Әскери база авиациялық, әскери-теңіздік және ракеталық болып бөлінеді. авиациялық әскери база — #бір немесе бірнеше ұшу-қону жолағымен және басқа құрылыстармен жабдықталған ірі аэродром (кейде аэродромдар тобы). Ол тұрақты және уақытша, әрекеттегі және қордағы болып бөлінеді; #авиациялық құралдардың ұрыс кимылдарын және орналасуын, сондай-ақ авиацияның негізгі әуе жолдарымен ұшуын камтамасыз ететін аэродромдар, тыңдағы авиациялық бөлімдер, жөндеу органдары және қоймалар жүйесі. Ракеталық әскери база деп АҚШ-та және басқа елдерде старттық позициялар кешені, басқару пункттері, ракеталық құрамаларды (бөлімдерді) ракеталық және материалдық-техникалық камтамасыз ету құралдары орналасқан ауданды атайды. СОҒЫС БАЗАСЫ, әскери база — жағдайында және күнделікті қызмет бабында қажетті қару-жарақ, әрі, азық-түлік т. б. материалдық құралдар қоры бар территория (стратегиялық немесе саяси жағынан маңызды пункт, аудан) және сол жерге орналасқан әскерлер. Капиталисттік мемлекеттерде соғыс базасы өз елінің территориясында, кей жағдайларда экспансиалдық (басып алушылық) мақсаттарына байланысты басқа елдердің территориясында да құрылады. соғыс базасын салу мақсатында басқа елдердің маңызды аудандарын басып алу капиталисттік мемлекеттердің ежелгі отаршылдық бағытына тән. 2-дүние жүзілік соғыстан кейін империалистік мемлекеттер, әсіресе АҚШ әр түрлі елдерде көптеген соғыс базасын құрды. СССР-дің басқа мемлекеттер территориясында соғыс базасы жоқ. Қазіргі кездегі соғыс базасы ракеталық, авиациялық, әскери-теңіздік және жалпы мақсаттық болып бөлінеді. Ракеталық базаларда ұшу позициясының жинағы (комплекеті), басқару пункті, ракета-техникалы және материалдық-техникалы жағынан жабдықтайтын бөлімдер болады. Авиациялық база стратегиялық, тактикалық және транспорттық самолеттерді шоғырландыруға, соғыс қимылдарына қажетті материалдық және тех. жабдықтардың қорын орналастыруға пайдаланылады. Бұған АҚШ-тың: Рабат (Марокко), Милденхолл (Ұлыбритания), Торрехон (Испания); ГФР-дің Битбург, Шпангдалем, Хан, Висбаден т. б. авиабазалары жатады. Әскери-теңіз базалары әскери флот күштерінің орналасуы үшін пайдаланылады. Жалпы мақсаттық базалар жаяу әскерлерді, әскери-әуе күштерін, флот әскерлерін орналастыруға арналады. Дереккөздер
Орташа салмақ

Орташа салмақ - қайсыбір шаманың тең дәлдікті емес мәндерінен осы мәндердің салмақтарын ескере отырып табылған арифметикалық ортасы. Егер - тең дәлдікті емес нәтижелер және — осы нәтижелердің сәйкес салмақтары болса, онда орташа салмақ мына формуладан анықталады: : Дереккөздер
Лазарь Сәйдімұлы Тумышев

Тумышев Лазарь Сәйдімұлы (1939, Форт-Шевченко қаласы – 1999, Ақтау қаласы) – инженер-механик. Астрахан балық өндірістік-техникалық институтын (1960) және Мәскеудегі С.Орджоникидзе мұнай-газ барлау институтын бітірген (1976). 1961 жылы Қарағанды тоңазытқыш цехында аға машинист, компрессор цехының бастығы, 1962 – 1973 жылдары Баутин балық комбинатында компрессор цехының механигі, бас инженер, директордың орынбасары болды. 1973 – 1978 жылдары «Жетібай» мұнай-газ өндіру басқармасында басқарманың құрылыс жөніндегі орынбасары, 1978 – 1980 жылдары Иракта іссапарда болған. 1981 – 1990 жылдары «Маңғышлақмұнай» бірлестігінде басқарма бастығының орынбасары, басқарма бастығы, бірлестіктің өндіріс бөлімінің бастығы, 1990 – 1995 жылдары Ақтау қаласындағы «Маңғыстаумұнайөңдеу» зауытытында директордың орынбасары, 1995 – 1999 жылдары «Маңғыстаумұнайгаз» Акционерлік Қоғамы бірлестігінде бөлім бастығы қызметтерін атқарған. Бірнеше Құрмет грамоталарымен марапатталған. Дереккөздер
Автожанаржағармай-құюшы

Автожанаржағармай-құюшы — әскери техникаға жанар және жағармай құятын арнайы автомобиль (автопоезд). Автожанармай құюшыдан айырмашылығы, Бұл автомобильде қосымша жағар май (базалық шассидің қозғалтқышынан шыққан түтінмен қыздырылатын май құйылған бак) жүйесі бар. Дереккөздер
Бомбо

Бомбо- XVIII - XIX ғасырлардың бас кезінде белгілі, көбіне тарихи және көркем әдебиеттерде жиі айтылатын америка сусыны. Ром (1/3), мускат типті десертті жүзім шарабы (2/3) және аз мөлшерде күйдірілген (карамельденген) қант қоспасынан тұрады. Дереккөздер
Тұзбайыр

Тұзбайыр – Ақтау жотасының Батыс Үстіртпен шектесетін тұсындағы тұзды көл. Орналасқан жері Маңғыстау ауданында орналасқан. Сипаттамасы Ендік бағытта созылып жатқан көлдің ұзындығы 20 – 22 км, енді жері 5 – 6 км. Көлдің Ақтау жотасына қараған жағы жарқабақты келген. Осындағы ең биік қырқалар Қаратөрткіл (285 м) және Қаратөбе (272 м) деп аталады. Олардан батысқа қарай Қасқыржол жотасы жатыр. Қайдақ сорына қараған жағында көл деңгейінен көтеріңкі келген аңғар орналасқан. Тарихы 1825 жылы полковник Ф.Берг экспедициясының жолбасшысы Қ.Тигенов өз сілтемесінде ежелгі Әмудария арнасы ежелгі Үзбай (Өзбай) өзен арнасымен келіп, Оңтүстік Үстіртті жиектеп отырып Тұзбайыр арқылы Каспийге құйған деген дерек береді. Гидрографиясы Көктемгі және күзгі жауын-шашын кезінде көл суға толады. Жылдың қалған кезінде көл табанын әр түрлі қалыңдықтағы ас тұзы шөгіп жатады. Дереккөздер
Күзет қызметі

Күзет қызметі — әскери-шаруашылық объектілерін сенімді күзетуге арналған әскердің ерекше қызметі. Күзет қызметі жүргізу үшін күзет қарауылдары немесе күзет постылары жасақталады. Кей жағдайда Күзет қызметі жүргізу үшін гарнизон бастығының (бөлім командирінің) өкімімен командирі бастаған күрамында екі ауысымды күзет қарауылын (жеке күзет постысын) қамтамасыз ететін бөлімше тағайындалуы мүмкін. Бұл бөлімшелер 7 тәулікке дейін өзге бөлімшелердің ауыстыруынсыз объектілерді қорғау қызметін атқарады. Дереккөздер
Сынық-қирақ

Сынық-қирақ (Лом-бой (брак))— металөңдеу зауыттарының дайындау және механикалық өндеу цехтарында технологиялық процестердің бүзылуы нөтижесінде пайда болатын ақаулар. Мундай металл сынықтары мен ақаулары екінші рет металлургиялық цехтарда өнделетін қүнды шикізат болып табылады. Электрпештерінде балқыту шикізатының 75—100%-ын болат сынықтары қүрайды. Дереккөздер
Орташа температуралар

Орташа температуралар - ауаның жер бетіне таяу кабатындагы температура тәулік, ай, жыл бойына өзгеріп тұратындықтан, осы мерзімдердегі орташа температуралар есептеп шығарылады. Метеорологиялық стансаларда ауаның температурасы тәулігіне 4 рет өлшенеді. Өлшеу нәтижелерінің арифметикалық ортасы орташа тәуліктік температура болып шығады. Орташа айлық температура Орташа айлық температура – осы айдағы орташа тәуліктік температуралардың жиынтығьш тәулік санына бөлу арқылы, ал орташа жылдық температура барлық орташа айлық температура жиынтығын 12-ге бөлу арқылы анықталады. Кез келген айдың орташа температурасы жыл сайын өзгеріп тұрады. Сондықтан коп жыл ішіндегі орташа температура алынады. Дереккөздер
Автожолдық карта

Автожолдық карта (Автодорожная карта) — әскерлер мен әскери техниканы автомобильмен тасымалдауды ұйымдастыру және жүргізу, сонымен бірге тылды ұйымдастырумен байланысты іс-шараларды жүргізу кезінде қолданылатын карта (әдетте, масштабы 1:1000000, 1:500 000). Автожолдық картада қара жол немесе жол жамылғының ені, класы, бұрылыстар мен еңістер сипаты, жолдық құрылыстар, өткелдер, елді мекендер арасындағы қашықтық және т.б. мәліметтер беріледі. Дереккөздер
Әскери байланыс

Әскери байланыс (Войсковая связь) — бұйрықтарды, жарлықтарды, хабарларды, белгілерді, т.б. қабылдай алатын және кері жеткізе алатын жабдықтар мен тәсілдердің жиынтығы. Әскери байланыс — ұрыста әскерлерді дұрыс басқарудың негізі. Ұрыс жағдайында әскери байланыс жасай алмау — әскерлерге басшылық етуден айрылу деген сөз. Әскери байланыстың негізгі міндеттері: командирдің өз қарамағындағы әскерлерге үздіксіз басшылық жасауын және олардан хабар алып отыруын қамтамасыз ету; Қарулы Күштер түрлерінің белгілі бір мақсатқа арналған әскерлерінің және көршілес әскер бөлімдері мен бөлімшелерінің өзара бірлесіп ұрыс жүргізуін камтамасыз ету; әскерлерге қарсыластың атом қаруын қолдануы мен әуе шабуылы туралы дер кезінде хабарлау; тылға үздіксіз басшылық жасау және әскерлерді техникамен жабдықтауды ұйымдастыру. Дереккөздер
Бомбалаушы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ауыр бомбалаушы .]] Бомбалаушы — жер үсті және теңіздегі қарсылас объектілеріне бомбалар мен ракеталар тастауға арналған ұшақ. Бомбалаушы тұңғыш рет Бірінші дүниежүзілік соғыстың алдында жасалды. 1920-30 жылдары бомбалаушылардың ұшу қасиетгері жақсарып, қару-жарағы жаңарды. Шүйіліп бомбалаушылар пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында әсіресе (алыс) қашықтықтан Бұның ұрыс касиеттері жақсарып, радиолокациялық бомба көздеу және бағыттау жүйелері, ал соғыстың аяғына таман атом бомбалары пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан соң реактивтік двигательдері бар бомбалаушы жасалды. Олардың каруына ядролық бомбалар, басқарылатын ракеталар кіреді. Бомбалаушы жетілдірілген борт кұралдарымен жабдықталған. Қазіргі кездегі бомбалаушы кедергі жасайтын түрлі кұралдармен жабдықталады. Радиотехникалық және басқа да арнайьт жабдықтар кешені кез келген метеорологиялық жағдайда, күндіз-түні тұрақты және жылжымалы объектілерге соққы беруге мүмкіндік тудырады. бомбалаушы орындау міндеттерінің сипатына карай майдандық және кашықтықтан бомбалаушы болып бөлінеді. Дереккөздер
Жаңғырту

Жаңғырту (Модернизация; ) — жекелеген тетіктер мен түзілімдердің құрылымдарын өзгерту арқылы білдектің функционалдық және басқа да қасиеттерін жақсарту, сенімділігін арттыру және пайдалану мерзімін ұзарту. Жаңғырту өнеркәсіптік жабдықтарды, аспаптарды, тұрмыстық бұйымдарды, оларды жасаудың технологиялық процесіне күрделі өзгеріс енгізбей-ақ жетілдірудің барынша тиімді тәсілі. Жаңғырту негізгі жаңғырту және жабдықты жаңғырту тағы басқа болып бөлінеді. Дереккөздер
Күмісті алтындау

Күмісті алтындау (Золочение серебра) — зергерлік күміс бұйымдардың сыртына оны әшекейлеу, әдемілеу, жылтырату жөне тоттанбайтын ету мақсатымен жұқалап алтын жалату процесі. Алтын ерітіндісі фарфор бұйымдарға да жалатылады. Дереккөздер
Кемел Тұманбаев

Тұманбаев Кемел (1926 жылы туған, Кендірлі ауылы) – партия, кәсіподақ қызметкері. Алматы жоғары партия мектебін бітірген (1967). 1967 – 1969 жылдары Маңғыстау ауданы кеңес атқару комитетінде жоспарлау комиссиясының төрағасы, 1972 – 1973 жылдары аудан партия комитетінің ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі болды. 1973 жылдан Маңғыстау ауданы кәсіподақтары кеңесінің төрағасы, бейбітшілікті сақтау қорының төрағасы. Бірнеше марапаттаулардың иегері. Дереккөздер
Гаптен

Гаптен (грек. ἅπτω — жапсыру) немесе жартылай антиген — төмен молекулалы зат, молекулалық салмағы артқан жағдайда (мысалы, басқа ақуызға жабысқанда) антигендік қасиетке ие бола бастайды. Гаптен ұғымын 1923 жылы Карл Ландштейнер енгізді.
Кәделі қорлар

Кәделі қорлар - Өндіріліп алынуы бүгінгі таңның өзінде экономикалық тұрғыдан тиімді болып табылатын пайдалы қазба (мұнай, газ, конденсат, т.с.с.) қорларының жиынтығы. * Бастапқы кәделі қорлар. Мұнай (газ) жатынын (кенорынын) игеруді бастағанға шейінгі оның кәделі қоры. * Қалдық кәделі қорлар. Нақтылы мерзім тұрғысынан анықталған бастапқы кәделі қорлар мен игеріліп алынған өнім арасындағы айырма. Синонимі — "өтпелі кәделі қорлар" * Өтпелі кәделі қорлар. "Қалдық кәделі қорлар" терминінің синонимі. Дереккөздер ca:Jaciment geològic de:Lagerstätte es:Yacimiento geológico ru:Запасы полезных ископаемых uk:Родовище
Автокөлік қызметі

Автокөлік қызметі — автокөлік мекемелері мен шаруашылықтарының негізінде құрылған, эвакуация шараларын жүзеге асыру кезінде зақымданған адамдар мен материалдық құндылықтарды тасымалдауды, зақым ошағына күштер мен құрал-жабдықтарды тасып жеткізуді қамтамасыз ететін және автокөлік қызметі басшылығы қойған басқа да міндеттерді орындайтын қызмет. Дереккөздер
Күзет посты

Күзет посты - жергілікті жерде орналасқан бөлімшені тікелей қорғауға арналған, бөлімшеден тұратын күзетпен қорғау органы. Күзет постын әдетте белгіленген позицияны иемденіп, оны айналдыра бақылау мен атыс жүргізуге жабдыктайды. Күзет посты бақылауды күндіз-түні жүргізеді. Қарсыласты тұтқынға алып немесе жояды. Ал қарсыластар шабуылдаса, өз бекінісін қорғап, командирдің бүйрығынсыз шегінбейді. Күзет посты ауыстыру 1 тәуліктен соң жүргізіледі. Дереккөздер
Күзенбай Тұманшаев

Тұманшаев Күзенбай (1929 жылы туған, Маңғыстау ауданы Ақшымырау ауылы) – ауыл шаруашылығы саласының маманы. 1952 – 1965 жылдары Мақтаарал ауданында мақта теруші болған. 1966 жылы Маңғыстауға келіп, 1995 жылға дейін облыстың әр түрлі ауыл шаруашылығы салаларында жұмыс істеді. 2 рет Социалистік жарыстың жеңімпазы (1973, 1974), «Еңбектегі ерлігі үшін» (1982), «Еңбек ардагері» (1988), т.б. медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Күмісше

Kүмісше (Серебрянка) — көлденең қимасының диаметрі 0,2—25 мм, өлшем дәлдіктері жоғары, беті таза, тегіс және жылтыратылған шыбықтардың атауы, одан, негізінен, көміртекті және легирленген аспаптық болаттар жасалады. Күмісшеден бұрғылар және басқа да кескіш аспаптар, дәлдігі жоғары машинажасау бұйымдары дайындалады. Дереккөздер
Әскери басылым

Әскери басылым (Военная печать) — әскери тақырыптағы әр түрлі мәселелерге арналған басылымдар. Олар, негізінен, әскери оқырмандарға арналған маііызды жаппай ақпарат пен үгіт-насихат құралы. Әскери басынымдарға: мерзімді басылымдар (баспасөз): әскери газеттер мен журналдар, кезеңді жинақтар, бюллетеньдер, жыдцық жинақтар және жалғаспалы басылыадцар; кезеңсіз басылымдар: кітаптар, кітапшалар, үндеулер және т. б. әскери басылымдар жатады. ҚР Қорғаныс министрлігінің басылым органдарына: "Қазақстан сарбазы" ("Воин Казахстана") газеті және "Бағдар" ("Ориентир") әскери-теориялық журналы жатады. Дереккөздер
Сырғанау

Сырғанау (Скольжение) - белгілі бір кристаллографиялық жазықтық және бағытпен жүретін, кристалдың бір бөлігінің екінші бөлікке қатынасты орын ауысуы. Сырғанау жазықтығы Сырғанау жазықтығы (Плоскость скольжения) — кристалдың бір бөлігін екінші бөлігімен салыс- тырғанда қозғалу жүретін кристаллографиялық жазықтық. Дереккөздер
Әскери басымдылық

Әскери басымдылық (Военное превосходство) — қарсылас жақтардың бірінің әскери куаттылығы жағынан, ең алдымен қарулы күштер мен қару-жарақтың саны мен сапасы, қарулы күштердің үйретілуі немесе оның ұрыстық және жұмылдырулық дайындығын алдын ала өсіру мен стратегиялық жағдайды өзгерту мүмкіндігі жағынан басымдылығы. Дереккөздер
Гемадсорбция реакциясы

Гемадсорбция реакциясы — зерттейтін материалдан вирус іздеу әдісі. Кейбір вируспен зақымданған торшалардың бетіне көптеген малдар қанының қызыл түйіршіктерінің жабысуына негізделген. Көбінесе цитопатогендік әсері жоқ вирустарды іздеу және санау үшін қолданылады. Дереккөздер
Қыру

Қыру, шабрение — жонумен алдын ала өңделген және жинау процесінде қиылыстырылған беттердің кей жерлерін қырғыштың көмегімен қолмен немесе механикалық жолмен жұқа жоңқа арқылы тазалай өңдеу; қолмен немесе механикалық тәсілмен алдын-ала жонып кесілген, өңделіп дайындалған тетіктерді жинап құрастырған кезде бір-біріне дәлдеп киюластыру үшін қырғышпен әр жерін қырып, жұқалап, жоңқалап өңдеу. Тағы қараңыз * Қырнау * Қырлау * Қырдықысу Дереккөздер
Автоматты атыс

Автоматты атыс — автоматты қарудан кезекпен, сериямен (атыстар мөлшері арнайы құрылыммен автоматты түрде шектеледі) немесе үздіксіз (барлық оқтар атылып болғанша) шығарылатын атыс. Атыс қарқыны бойынша (қарудың жылдам атылуымен) анықталатын қандай да бір уақыт аралығында бірінен соң бірі шығарылатын атыстар. Дереккөздер
Ортогональды проекция

Ортогональды проекция (сызба геометрияда) — кеңістіктегі нысанды жазықтықта проекциялау жазықтығына перпендикуляр проекциялық сәулелер арқылы бейнелеу. Техникада кеңінен қолданылады. Топографиялық карталар мен пландарды жасауда ортогональды проекцияда жүргізіледі, осының өзінде карта парағының шегіндегі деңгейлік бет жазықтық ретінде, ал тік сызықтар оған перпендикуляр болып қабылданады. Топографиялық картаға (планға) жергілікті жердегі өлшенген еңістік қашықтықтар емес, олардың горизонталь ізбелері түсіріледі, демек, 1:100 000 не одан ірірек масштабты топографиялық картаның (планның) жеке парағы — онда бейнеленген жер бетінің ортогональды проекциясы болып табылады. Ортогональды проекция негізгі екі қасиетімен (графикалық құрылымдардың дәлдігі шегінде) сипатталады: 1) картадағы (пландағы) қашықтықтар жергілікті жердегі тиісті қашықтықтардың горизонталь ізбелеріне пропорционал және 2) ұшы картаның (планның) кез келген нүктесіндегі бұрыштар жергілікті жердегі тиісті горизонталь бұрыштармен тең. Дереккөздер de:Parallelprojektion en:Graphical projection eo:Paralela projekcio fi:Yhdensuuntaisprojektio hi:प्रक्षेप it:Proiezione (geometria) pl:Rzut (geometria) pt:Projeção (matemática) ro:Proiecție (geometrie) ru:Проекция (геометрия) ta:வீழ்ப்பு வரைபடங்கள் zh:射影
Күзету

Күзету — жер үсті қарсыласының басты күштерге түтқиылдан тап беруіне, оның барлауының кіріп кетуіне жол бермеу, басты күштердің ұрысқа ұйымдасып алып кіруіне қолайлы жағдай жасау мақсатында ұрыстың барлық түрлерінде, ілгерілеу не бір жерге жайғасу кезінде жүргізілетін шаралар кешені; ұрыстық қамтамасыз етудің бір түрі. Күзету — ұрыстык, жорықтық, күзет корғауы болып бәлінеді. Бөлімшелерде және әскери объектілерде тікелей қорғау күзеті ұйымдастырылады. Әскери-теңіз флотында кемелердің базада тұрғанында, теңізбен жүргенде және теңіз ұрысында күзет қорғауы ұйымдастырылады. Дереккөздер
Әскери билет

кезіндегі әскери билет ]] Әскери билет — тұрғылықты жердегі әскери комиссариат тарапынан әскери қызметтен запасқа босап шықкан немесе кезекті шақырудан өтіп запасқа өткен әскери міндеттілерге берілетін құжат. Құжаттың мазмұны Әскери билетте әскери есепке алу мәліметтері, әскери қызметті өткені, жиын мен қайта дайындықтан өткені, денсаулығы туралы, жұмылдыру бойынша шақыру туралы мағлұматтар, сондай-ақ билет иесінің білуі және орындауы тиіс әскери міндеттілер үшін есепке алу ережесі жазылған. Дереккөздер
Ағын суларды жіктеу

Ағын суларды жіктеу (Классификадия водотоков) — ағын сулардың белгілі бір топтарын сипаттайтын, оның ағу ұзақтығы мен кезеңін, гидрологиялық решмін, мөлшері мен су жиналу дәрежесін көрсететін шамалар тізбесі. Дереккөздер
Ұқсастық реакциясы

Ұқсастық реакциясы — иммунологиялық тест. Антигендердің ұқсастығын қос диффузия реакциясынан Оухтерлони жолымен анықтайды. Егер агар қатырған табақшада төрт ұя жасап оның ортаңғысына антиденесі бар қан сарысуын, ал үш бұрыштап орналасқан сыртқы үш ұяға зерттегелі отырған антигендердің ерітіндісін құйса, олардың арасында пайда болатын преципитация сызығы бір-бірімен әртүрлі қиылысады. Антигендердің серологиялық қасиеттерінде айырмашылық болмаса, сызықтар бір-біріне жалғаса, ұзара түседі, ал олар бір-бірін кесіп өткен жағдайда — антигендер өзара ұқсамайды. Кейде созылыңқы жалғасқан екі сызықтың біреуінде тармақтар пайда болса, бұл зерттеліп отырған екі антигеннің жартылай ұқсастығын және олардың құрамында ортақ детерминанттар бар екенін көрсетеді, ал тармақ жасауға қатынасқан антиген кұрамында тағы бір қосымша детерминант болуға тиіс. Дереккөздер
Атмосфераны барлап білу

Атмосфераны барлап білу (Зондирование атмосферы) — арнайы құралдар (шарұшқыштар, радиозондтар, метеорологиялық ракеталар, лазерлер, Жердің жасанды серіктері, радиолокациялық және т.б. құралдар) арқылы атмосфера температурасының тік және көлденең таралуын, желдің бағыты мен жылдамдығын, қысымын және т.б. параметрлерін анықтау. Атмосфераны барлап білу нәтижелері артиллерия атысына даярлық жасау үшін (ракета жіберу), желді есепке ала отыра, авиация ұшуын қамтамасыз ету үшін және т.б. мақсаттар үшін қолданылады. Дереккөздер