kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Көңілдің күйі тағы да...

«Көңілдің күйі тағы да...» - Абайдың 1900- 01 жылдар аралығында М. Ю. Лермонтовтың «Из- майл-бей» дастанынан тәржімелеген үзінді өлеңі. Аударма әрқайсысы 4 тармақты 4 шумақтан тұрады, көлемі 16 жол. Өлеңнің соңғы шумағы түпнұсқада жоқ, Абайдың өзі қосқан сияқты. Өлең 8-9 буынды шалыс ұйқас өрнегімен кестеленген. Алғашқы рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Туынды басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1909 жылғы жинақта 1-шумақтың 1-жолы «Көңіл күйі тағы да» болса, кейінгі басылымдарда бұл жол «Көңілдің күйі тағы да» ретінде алынған. 1939 жылғы басылымда 1-шумақтың 2- жолы «Өмірдің жанның алды ішің» болып берілсе, қалған басылымдарда - «Өмірсіз жанның алды ішін». 1945 жылғы Абай шығармаларының толық жинағында осы өлеңге берілген түсініктемеде: Сөз болсын ескі ер сөзі, Кейінгіге қалынсын, - дегендегі Абайдың «ескі ер» сөзі деп отырғаны «Ескендір» дастаны болуы керек» деген жорамал айтылған. Олай десек, дәл осы екі жолдың алдында: «Жанымның жарық жұлдызы, Жамандық күнде жарымсың», - деген сөздер тағы бар. Сонда «жарымсың» деп кімді айтып отыр дейміз? Лермонтов суынған көңлімді шабыт билеп, өтіп кеткен махаббаттан қалған елес-сағымды өлең қылмақпын дейді ғой («превращает в песнопенье тоску, развалину страстей»). Лермонтов осы сезімін Измаилдың жақсы көрген, бірақ қолынан шығарып алған черкес қызы Бараны сағынуын бейнелеу арқылы аңғартады. Абайдың өлеңіндегі «жарымсың» деген сөз Лермонтовтың бұрынғы махаббатын сағынған сезімін білдірген сөздерге сәйкес шығады емес пе? Олай болса, «ер сөзі» дегені сол Измаилдың ерлігі дастан болып кейінгіге жетсін деген мағына береді. Ендеше бұл жерде ойда жоқтан «Ескендір» дастанын әкеліп қыстырудың және оның өзін атамай, жұмбақтап айтып отыр деудің ешбір қисыны жоқ. Дереккөздер
Қазіргі континент шөгінділері

Қазіргі континент шөгінділері — алуан түрлі. Мұз типті литогенезде — мореналар, камдар, таспа саздар, флювиогляциялық құмдар және т.б. Гумидтік жағдайда: а) делювий; о) аллювий; б) көл шөгінділері; в) батпақ түзілімдері (шымтезек, сидерит және вивианит). Гумидтік белдемнің солтүстік бөлігінде солифлюкциялық құбылыстар дамиды. Аридтік типті литогенезде а, о, б типтілерден басқа тақырлар мен эолдық түзілімдер жаралады. Тұзды көлдерде әр түрлі түздар тұнады. Дереккөздер
Жай айнымалылар сипаттамасы

Жай айнымалылар сипаттамасы (Описание простых переменных) — 1) әмбебап программалау тілдерінде — программада пайдаланылатын жай айнымалылардың атауын және олардың қандай ұсынылым түріне жататындығын анықтайтын жазба. Мыс., REAL М, BOOLEAN J; 2) жай айнымалыларды бейнелеу негізі INTEGER немесе REAL, BOOLEAN символдарынан кейін үтір арқылы орналасқан идентификаторлардан тұрады. Дереккөздер
Батпақтар жіктемесі

]] Батпақтар жіктемесі — батпақтарды олардың кейбір жалпы сипаттарына қарай топтарға бөлу. Су-минералдық қоректену сипатына, жер бедеріне, орналасу жағдайына байланысты және негізгі өсімдік құрамына қарай батпақтар негізгі үш экологиялық түрге бөлінеді: Ойпандық батпақтар Oйпандық батпақтар жер бедерінің ойыс бөліктерінде орналасады. Әдетте, батпақ беті тегіс немесе көтеріңкі (дөңестеу) болып келеді. Атмосфералық жауын-шашын мен қоршаған жыралар арқылы түсетін ағындымен қоса минералды тұздары мол жер асты суларымен қоректенеді. Ойпаңдық батпақтарда минералды қоректі көп қажет ететін өсімдіктер өседі. Синонимі: эвтрофты немесе шөптесін батпақтар; Беткейлік батпақтар Беткейлік батпақтар негізінен атмосфералық жауын-шашынмен қоректенеді, сондықтан оларда минералды тұздар аз болып келеді. Бұл батпақтарда топырақтағы қоректік заттарды көп қажет етпейтін олиготрофты өсімдіктер (сфагналық мүктер) өседі. Батпақтың орталық бөлігі шеттеріне қарағанда 7-8 м-ге көтеріңкі болып келеді. Синонимі: олиготрофты немесе мүкті батпақтар; Өтпелі батпақтар Өтпелі батпақтар өсімдік жамылғысына және оларды қоректендіретін сулардың минералдылығына қарағанда ойпаңдық және беткейлік батпақтардың екі ортасындағы аралық сипатқа ие. Синонимі: мезотрофты немесе орманды батпақтар. Бет бедерінің геоморфологиялық ахуалына байланысты батпақтар суайрық кеңістіктерінің батпақ массивтері және өзен аңғарлары мен көл қазаншұңқырларының батпақты массивтері болып екі топка бөлінеді. Дереккөздер an:Turbera ang:Mōr ay:Juqhu az:Bataqlıq bat-smg:Liūns be:Балота be-x-old:Балота br:Taouarc'heg ca:Torberes cs:Rašeliniště cv:Шурлăх cy:Cors da:Mose de:Moor en:Swamp eo:Torfejo es:Pantano et:Raba eu:Zingira fi:Suo fr:Tourbière fy:Fean gn:Yno'õvu hr:Tresetište hu:Láp is:Mýri it:Torbiera ja:ボグ lt:Pelkė lv:Purvs nds-nl:Vene (grondsoorte) nl:Veen (grondsoort) nn:Myr no:Myr pl:Torfowisko pt:Paul (ecossistema) ro:Smârc ru:Болото sah:Бадараан sr:Тресава stq:Foan sv:Myr th:พรุ tr:Turbalık uk:Болото
Көшірмелеу

Көшірмелеу (Копирование; copying) ( — Көптік) * Алғашқы мәліметтерді сақтай отырып олардың көшірмесін алу; * Көшір менің физикалық формасы алғашқыдан айрықша болуы мүмкін; * Графикалық пайдаланушылық интерфейсте — объектіні таңцау. Мысалы, мәтіндер блогын және кейіннен Сору командасын қолдану. Тағы караныз: * Көшіргіш Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CC4QFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fwww.thefreedictionary.com%2Fcopying&eiflQNToCTBYygOuiE0bwL&usg=AFQjCNGEBOZWAIO8XFhh2SG_GF_ZFtUfBQ copying - definition of copying by the Free Online Dictionary ...]
Қазіргі темір-марганецті тасберіштер

Қазіргі темір-марганецті тасберіштер - қазіргі суқоймалардың түбіндегі шар тәрізді, эллипсоидті шелпек торізді, шоқ тәрізді және т.б. пішінді Fе мен Mn гидрооксидтерінің аутигендік минералдык жиырылымдары: мөлшері 0,01 мм-ден оншақты см-ге жетеді. Кен заттары негізінен псиломеланнан, гетиттен және гидрогетиттен тұрады; мұхиттарда, теңіздер мен көлдерде кездеседі. Дереккөздер
Бітеме

Бітеме (французша: colmage, италиянша colmata — толу, үйінді) — # лайлану; # тұнбалы немесе ұсақ тозаңды бөлшектердің тау жыныстардың қуыстарын табиғи немесе жасанды жолмен жабуы (толтыруы). Нәтижесінде тау жынысытардың ылғал сыйымдылығы мен су өткізгіштігі нашарлайды; грунттар мен сүзгілердің (ішкі К.) немесе олардың беттері (беттік К.) қуыстарының сүзілу процесі әкелген ұсақ бөлшектер мен химиялық қосылыстармен бітеліп қалуы. Бұл әдетте грунттар мен сүзгілердің су өткізгіштігін азайтады. Кәріз тұнбалануының, оның әрекеті тиімділігінің жеткіліксіздігіне немесе толық істен шығуына әсер ететін негізгі себептердің бірі. Кольматаждың механикалық (грунттар мен сүзгілердің қуыстарына немесе олардың беттеріне ыза су немесе жер беті су ағындары әкелген грунттың үсақ бөлшектерінің шөгуі), химиялық (грунттар мен сүзгілердің қуыстарын немесе олардың беттерін темірдің, марганецтің, аллюминийдің химиялық қосылыстарының бітеп қалуы), биологиялық (грунтгар мен сүзгілердің қуыстарына немесе олардың беттеріне балдырлардың биологиялық массаларының, микроорганизмдердің немесе олардың тіршілік әрекетгері енімдерінің шөгуі (кольматаж) деп аталатын түрлері бар. Кольматажды пайдалы және бұған кері факторға жатқызуға болады. Судағы жүзбе тасындылардың өзендердің, каналдардың және бөгендердің түбіне шөгуі барысында арна табанының кольматажы орын алады да, сүзілуге жұмсалатын су шығыны азаяды (пайдалы құбьлыс). Көктемде, қар ерігенде және жазғы нөсер кезінде суөткізгіштігі нашар топырақта жердің біршама еңістігі жағдайында ағыңды грунтты жуып-шаяды және ұсақ белшектерді ойыс жерлерге тасымалдайды. Бөлшектердің шөгуіне байланысты ойыстардағы топырақ беті кольматажға ұшырайды. Кольматаждалған қабат арқылы астыңғы қабатгарға судың сүзілуі іс жүзінде тоқтайды да, ойыстардағы су түрып қалады, осыньң саддарынан егістік суға тұншығады (кері әсер). Жасанды кольматажды (грунт қуыстарын сазды бөлшектермен бітеу) канал табанының су өткізгіштігін төмендету үшін оны қаптауға пайдаланады. Дереккөздер
Абаза

Абаза - дала Генерал-губернаторының кеңсе қызметкері. Семейде қызмет істеген. Ол Абайдың жүрген-тұрғанын, кіммен сөйлесіп, кімнен хат алғанына дейін мәлімет жинап, жоғарғы жаққа хабарлап отырған. Атақты әнші-композитор Мәди Бәпиұлының барымташы, мал ұрлаушы деп есептеліп, 5 жылға жер аударылуына себепші болған да осы Абаза Дереккөздер
Мәліметтерді сегменттеу

Мәліметтерді сегменттеу (сегментация данных; data segmentation) — аударғыштарда — жедел жадқа сыймайтын мәліметтер жиымын автоматты түрде сегменттерге бөлу және ол сегменттердің жеке бөліктерін сыртқы жадқа орналастыру. Дереккөздер
Тығыздық (қаныққандық)

Тығыздық (қаныққандық) (Плотность (насыщенность); density) — # мөліметтерді жазу кезіндегі үзындық бірлігіне немесе аудан бірлігіне орнала- сатын битпен берілген мөліметтердің жазылу тығыздығы; # мультимедиа жүйесінде — бейнелер түстерінің қанық- қандық деңгейі. Дереккөздер
Астмоатидты синдромы

Астмоатидты синдромы — ауру белгісінің жиынтығы, тыныстың демікпесіндегідей дерттің қозуын еске түсіреді, бірақ ауру пайда болғанда және асқынғанда аллергиямен байланысты болмайды, мысалы тыныс жолдарының қабынып, қызарып, созылмалы түрде ауруында өңеште диафрагма жарығының тесігі болғанда байқалады. Дереккөздер
Туберкулез мәселелері ұлттық орталығы

Туберкулез мәселелері ұлттық орталығы – Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ғылыми-зерттеу мекемесі. Тарихы * 1932 жылы Алматы туберкулез диспансерінің негізінде құрылған. * 1998 жылдан Туберкулез мәселелері ұлттық орталығы деп аталады. * 2017 жылдан Ұлттық ғылыми фтизиопульмонология орталығы Орталық құрамы Орталықтың құрамында: # туберкулезге қарсы шараларды ұйымдастыру мен жоспарлау; # бастапқы және созылмалы туберкулез; # рецидив (аурудың қайталануы) және дифференциалды диагностика; # балалар мен жасөспірімдердегі өкпе туберкулезі; # фтизиохирургия; # өкпеден тыс туберкулез (остеохирургия, гинекологиялық және урологиялық топтармен); # эпидемиология және микробиология, зертханалық диагностика (патоморфология, иммунология мен клиникалық және экспресс тобымен) бөлімдері бар. Орталықта туберкулез ауруына шалдыққандарды емдейтін 10 клиникалық бөлімше жұмыс істейді, онда бір мезгілде 465 адам емделеді (2005). Сондай-ақ диссертациялық кеңес (докторлық және кандидаттық диссертациялар қорғалады) пен фтизиатрия саласына мамандарды сараптайтын арнайы комиссия бар. Ғылыми бағыттары Негізгі ғылыми бағыттары: * Қазақстанның жеке өңірлеріне тән туберкулез эпидемиологиясын зерттеу; * туберкулезден арылу шараларын бір жүйеге келтіріп, одан әрі жетілдіру; * туберкулездің дәріге төзімді түрін емдеу жолдарын, туберкулез дертіне ішектің дисбактериозының әсерін анықтау; * туберкулез микобактериясының бета-лактамазаға бейімделу белсенділігі негізінде балалар мен жасөспірімдердегі туберкулез түрінің дәріге төзімділігін емдеудің жаңа жолдарын жетілдіру; * дәрімен, хирургиялық жолмен, дерттің патогенезіне қарай емдеу әдістерінің тиімділігін арттыру. Орталықта республика бойынша туберкулезбен ауыратын науқастарды есепке алу және оларды бір орталықтан бақылап отырудың автоматтандырылған жүйесі ұйымдастырылған. Туберкулез мәселелері ұлттық орталығында өкпе туберкулезі, сүйек-буын, бүйрек және жыныс органдарының ауруларына хирургиялық операция жасалады. Орталығы облысы, ауданы денсаулық сақтау мекемелеріне әдістемелік және тәжірибелік тұрғыдан көмек көрсетіп отырады. Орталықта 10 медициналық ғылыми докторлық, 29 кандидаттық, 58 тәжірибелі дәрігерлер жұмыс істейді (2006). 50-ден астам ғылыми еңбектер жинағы, 35 монография шығарылып, орталығы ғалымдарына 60-тан астам авторлық куәлік берілді. 2002 жылдан бастап “Фтизиопульманология” журналы шығарылып, ол Қазақстанның барлық облысы орталықтарына таратылады. Орталықта Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері В.И. Зюзин және Ә.А. Терлікбаев, алғашқы қазақ хирургтарының бірі Т.Қараменде жұмыс істеген. Қазіргі кезде орталықта 600 ден астам қызметкер жұмыс істейді. Орталықта жоғары білікті медициналық кадрлардың әлеуеті зор. Институтта 88 практикалық дәрігер жұмыс істейді, олардың 4-і медицина ғылымдарының докторы және 16-сы медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесіне ие болған. Дәрігерлердің жартысынан көбі жоғары және бірінші медициналық санатты дәрігерлер. Дереккөздер
Қазіргі шөгінділер

Қазіргі шөгінділер - қазіргі геологиялық заманның шөгінді жаралымдары. Қазіргі шөгінділер литологиялық ерекшеліктері, негізінен заттық және түйірөлшемдік кұрамы бойынша жіктеледі. Қазіргі шөгінділердің ірі фациялық типтері олардың физикалық-географиялық жағдайлары бойынша бөлінеді. Барлық қазіргі шөгінділер үшін шөгінді таужыныстар арасында балама табылады. Бұл қазіргі шөгінділер қазіргі шөгінділер туралы деректерді салыстырмалы-литологиялық зерттеулер үшін қолдануға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Жай таңдау әдісімен сұрыптау

Жай таңдау әдісімен сұрыптау (Сортировка методом простого выбора; sraight selection sort) — сұрыптау кілтінің ең үлкен мәні бар жазбаны іздестіруге және оны файлдағы тиісті орынға орналастыруға негізделген сұрыптау, содан кейін кілттің келесі ең үлкен мәнінің шамасы бойынша келесі жазба және т.б. осы процесс аяқталғанша жалғаса береді. Дереккөздер
Жентектік құрылым

Жентектік құрылым — карбонатты таужыныстарда пелитоморфты кальциттің домалақ, сопақ пішінді жентектерімен сипатталады. Жентектер жәндіктердің экскременттері, көк-жасыл балдырлардың, бактериялардың тіршілік әрекетінің өнімдері болуы мүмкін. Дереккөздер
Жүректе көп қазына бар, бәрі жақсы...

«Жүректе көп қазына бар, бәрі жақсы...» - Я. Полонский өлеңінің 1899 жылы Абай еркін аударған нұсқасы. Бұл өлең алғашқы жинақтар мен қолжазбаларда М. Ю. Лермонтовтан аударылған деп көрсетіліп келді. Шынында өлең Лермонтовтың 1891 жылғы бір жинағында жаңылыс басылған. Өлеңнің Я. Полонскийден аударма екендігін абайтанушы 3. Ахметов анықтады. Өлең орысшасында да, Абайда да алты шумақ, 24жол. Бірақ орысша нұсқада З- шумақпен б-шумақ түгелдей бірін-бірі қайталайды. Ал Абай болса, өлеңнің соңында алдыңғы шумақты қайталамай, «адам тағдырға көнбек» деген ойды басқаша айтып, нақтылай тұскен. Бірақ, әрине, одан өлеңдегі мұңды сарын кемімейді. Сонымен бірге Абай өмірге құштарлық идеясын да күшейте тұскен. Жүректегі көз - қазына деген ұғымды Абай өлеңінің басында жылылық пен достық деп айқындай тұседі. Орысша түпнұсқаның басты сарынын Абай өте шебер және бұлжытпай жеткізгенін мына екі шумақтан көруге болады: «Жан шөлдер өзіңдеймен танысқанша, Бірінен бірі үлесіп алысқанша. Құмарланар, сүйісер жүрек тауып, Қыйтықсыз қызықпенен бас қосқанша... Жүрегін пайдасы үшін жұрт ұсатпақ. Кірмен өлшеп базарға ұстап сатпақ. Оны сатып, ол кімді уатады? Оның өзін тағы да кім уатпақ? Бүл жолдарды Полонскийдің: «И жаждет душа поделиться В избытке с другой душой И сердцу влюбленному биться Привольно в груди молодой... И сердцу богатства я взвешу, На рынок пойду их менять. Кого же я этим утешу? Что будет меня утешать?.. - деген шумақтарымен салыстырсақ, аударма дәлдігін ап-анық көре аламыз. Өлең 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Алғаш 1909ж. Санкт.- Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайүғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1909, 1954 жылғы басылымдарда 2-шумақтың 4-жолы «Қыйтықсыз қызықпенен бас қосқанша» делінсе, басқа басылымдарда бұл жол «Қытықсыз қызықпенен бас қосқанша» болып алынған. Ал 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда соңғы шумақтың 1-жолы «Жұрт айтқан сол ант мезгіл келсе керек» болса, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909жылғы басылым негізінде «Жұрт айтқан сол ант мезгіл келсең керек» деп берілген. Дереккөздер
Хадалиттер

Хадалиттер — жанартау көмейінен төгілген лава құрамындағы әр түрлі қатты кірікпелер; құрамы жағынан олардың арасынан лаваға мүлдем жат не жанартау көмейі жақтауларына қатысты таужыныстардың кесектері және сол лавамен тектес кесектер ұшырасады. Дереккөздер
Альфред Густавович Кениг

. Кениг Альфред Густавович (1939 ж. т.) - суретші. Қондырғылы және монументті кескіндеме. Саласында жұмыс істейді. Мұражай тапсырмасы бойынша «Абай портреті» және ақынның туған жерінің табиғатын бейнелейтін «Абай даласы» полотносын (екеуі де 1991, кенеп, майлы бояу, Абайдың мемлекеттік мұражайы қоры) жазды. Дереккөздер
Тістерді пломбалау

Тістерді пломбалау. Салынатын пломба сапалы болуы үшін мына принциптерге көңіл бөлген жөн: материал дайындарда белгіленген нұсқау талабын орындау керек, кариес қуысын дұрыстап егеп, қуысқа материалды мұқият нығыздап. пломбаны матрицаны қолдана отырып салады, ылғалдан аулақ болып, материалды арнаулы аспаппен енгізу керек. Дереккөздер
Мәліметтерді сұрыпталған желілер

Мәліметтерді сұрыптайтын желілер (сети с селекцией данных; network with data selection) — әрбір абоненттік жүйесі мәліметтер бөлшегін іріктейтін қатынастық желі. Бұл желіде коммутациялау түйіні болмайды. Барлық абоненттік жүйе бір арнаға немесе арналар тобына қосылады. Бір бекеттен жіберілген мәлімет барлық абоненттік жүйеге жетеді. Бірақ әрбір абоненттік жүйе кел- ген мәліметтер бөлшегі адрестерін тексере отырып, тек өзіне ғана бағытталғанын қабылдайды және өңдейді. Дереккөздер
Көңілім менің қараңғы. Бол, бол, ақын...

«Көңілім менің қараңғы.Бол, бол, ақын...» - М. Ю. Лермонтовтың «Еврейская мелодия» атты өлеңінің 1892 ж. Абай тәржімелеген туындысы. Көлемі 8 жол. Абай түпнұсқаның: «Душа моя мрачна. Скорей, певец, скорей! Вот арфа золотая: Пускай персты твои, промчавшися по ней, Пробудят в струнах звуки рая. И если не навек надежды рок унес, Они в груди моей проснутся, И если есть в очах застывших капля слез – Они растают и прольются...» деген алғашқы сегіз жолын ғана тәржімелеген. Лермонтов өлеңі Джордж Байрон шығармасының ізімен жазылған. Тақырыбы Тәураттан алынған («Саул патшаның Дәуітке айтқаны»). Өлеңнің «Еврей сарыны» («Еврейская мелодия») деп аталуы да сондықтан. Түпнұсқаға сай «бейістің үні шығар» деген сөз де діни сарынға байланысты. Ал шығарманың басты идеясы – ақынның өлеңді кеудеге толған қайғыны, зарды жас етіп төгіп, бойды жеңілдетіп, сөнген үмітті қайта тұтандыратын зор қуат-күші бар деп қарауы - өлең сөзді қастерлеуі. Туынды 11 буынды қара өлең ұйқасы өрнегімен кестеленген. Алғашқы рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1945 жылғы басылымда 2-шумақтың 2-жолы «Керек қой көңілді үміт тербентпесе» делінсе, кейінгі басылымдарда 1909 жылғы жинақ бойынша бұл жол «Керек қой көңілді үміт тебірентсе» болып түзетілген. Дереккөздер
Тувайк

Тувайк, Джебел-Тувайк – Арабия түбегінің орталық бөлігінде орналасқан куэсті таулы қырқа. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 1000 км-ге созылған. Абсолюттік биіктігі 1143 м. Жер қыртысы әктастардан түзілген; карсттану процесі дамыған. Жер бедерінде уақытша пайда болатын көптеген құрғақ өзен арналары (уәди) кездеседі. Шөлге төзімді өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Джордж Кеннан

Джордж Кеннан (16.2. 1845, АҚШ, Огайо штаты, Норуолк қаласы – 10.5.1924, сонда) – американ саяхатшысы, зерттеуші, публицист. 1865 – 68 ж. Орыс-Америка телеграф қоғамының тапсырмасымен Солт.-шығыс Азияны Беринг бұғазына дейін аралап, 1870 – 71 ж. Кавказдың шығыс бөлігінде, 1885 – 86 ж. Сібір мен Ресейдің солтүстік-шығыс аймақтарында, Семейде болып, орыс революционерлерінің жер аударылған орындары мен түрмелеріне зерттеу жұмыстарын жүргізді. Кейін Кубада, Мартиникада, Жапонияда репортер болған. 1870 жылы Нью-Йоркте Кеннанның “Сібірдегі көшпелі өмір” аталатын кітабы жарыққа шықты. Еңбек Америкада 20 реттен астам қайта басылып, бірнеше тілдерге аударылды. Америка журналдарында Сібір халықтары туралы мақалалары жарық көріп, кәсіпқой журналист ретінде де танылды. Кеннан Семей қаласының өмірімен, ондағы жер аударылып келген орыс революционерлерімен жақын танысып, Ресей үкіметінің саясатына сын пікірлер жазды. “Сібір және жер аудару” (1891) деген еңбегінде Семей кітапханасы туралы, Абайдың сол кітапханада жиі болатынын, Льюис, Милль, Дрепер шығармаларының орыс тіліндегі аудармасын оқитынын, ағылшын философиясына тереңірек үңілетінін А.Леонтьев деген жер аударылып келген орыс азаматынан естігенін баяндайды. Кеннанның бұл кітабы барлық Еуропа тілдеріне аударылды, Ресейде бірнеше рет жарық көрді. Кеннанның Ресей империясының отарлау саясатын әшкерелеген еңбектері әлі күнге өз құндылығын жоғалтқан жоқ. Дереккөздер
Жақсартылған графикалық адаптер

Жақсартылған графикалық адаптер (Улучшенный графический адаптер; Enhanced Graphics Adapter (EGA) — бұрынғы кезде қолданылған стандартқа сәйкес жұмыс істеген бейнеадаптер. Бірнеше мәтіндік және графикалық режімдері бар. Дереккөздер
Мәліметтерді сұрыптау

Мәліметтерді сұрыптау (сортировка данных; sort) — белгіленген ережелерге сәйкес, мысалы мәтіндерді алфавит бойынша, сандар жиынын көлемі (өсуі, кемуі) бойынша, жиын элементтерін индекстеріне қарай қайта іріктеп орналастыру. Жұмыс істеу принципі мен алгоритмдері әр түрлі көптеген сұрыптау программалары бар. Дереккөздер
Кербабаев Берді Мұрадұлы

Кербабаев Берді Мұрадұлы (1894-1974) – тұрікменнің көрнекті жазушысы, ақын. Түрікменстанның халық жазушысы, Түрікменстан ғылым академиясының академигі, Социалистік Еңбек Ері, Түрікменстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Оның «Қыз дүниесі», «Әдет құрбаны», «Жаңа өмірге» т. б. өлеңдер, дастандар жинақтары, «Көзергенерін», «Құрбан Дурды», «Ақалтынды аймақтың Айсолтаны» т. б. повестері, «Алып адым», «Небит-Дағ», «Ғайыптан туған» романдары жарық көрген. Кербабаев Абай шығармаларын зер сала оқып, ұлы ақынды жоғары бағалады, оның өлеңдерін адамзат игілігі деп есептеді. «Біз Абайды ұлы ақын және ұлы адам болғаны үшін қанымыз бір, жанымыз бір өз туысымыздай емірене сүйеміз. Оның өлеңдерінің шебер қолдан шыққан шымыр жолдары бүгінде бізбен бірге күреске шығады», - деп жазды («Қазақ әдебиеті», 1971, 26 мамыр). КСРО Мемлекеттік сыйлық (2 рет), Түрікмен КСР-і Мемлекеттік сыйлық лауреаты. Дереккөздер
Хасен Сейілханұлы Абаев

Хасен Сейілханұлы Абаев (14 наурыз 1942 жыл, Баянауыл ауданы, Павлодар облысы,Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы, КСРО) - Кеңестік және қазақ суретші, кескіндемеуші, график-суретші, мүсіндемеуші. Кітап графикасы, ішінара қондырғылы графика саласында жұмыс істейді. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. 1989 ж. Г. Бельгердің «Жалын» баспасынан шыққан «Гете мен Абай» атты кітабын безендірді. Онда әдеби теңеу тәсілін пайдалана отырып, поэтикалық көзқарастары бір-біріне ұқсас И. В. Гете, Абай және М. Ю. Лермонтовтың асқақ рухта бейнеленген портреттерін бір бетке ұтымды тоғыстырған. Абаев республикалық көркемсурет көрмесіне (1990 ж., Алматы) кітаптың ішкі мұқабасына салған Абай мен Гете бейнесін ұсынды (1989, аралас техника, автордың жеке Қоры). Дереккөздер
Организмде көмір қышқылы шамадан тыс шоғырланып, оттегі жетіспеуінің синдромы

Организмде көмір қышқылы шамадан тыс шоғырланып, оттегі жетіспеуінің синдромы — жаңа туған баланың және емшектегі нәрестенің организмінде көмір қышқылы шамадан тыс шоғырланып, оттектің жетіспеуі мен қан қозғалысының бұзылуы сай келеді, іштен болған жалған диафрагма жарығынан сірі қабық қуысында ішектердің ауысуы нәтижесінде ішкі кеудедегі қысымның жоғарылауы себепші болады. Дереккөздер
Бітпеген ирелең

Бітпеген ирелең — өзендегі су деңгейінің құбылмалылығы жағдайында және салыстырмалы түрде алғанда тасындылардың шығыны аз болған кездегі жайылмада аздаған жұқа шөгінділер пайда болып, жайылма деңгейінің біртіндеп болымсыз өсуі және оны тасқын су басуы. Суға толған жайылмада едөуір күшті жергілікті ағыстар пайда болады және бағыттаушы салалар қалыптасады. Алғашқыда бүл арналар тек су тасығанда ғана біртіндеп ұлғая келе төменгі деңгейдегі ағындыны, өзіне баяу тартып алады. Жаңадан пайда болған арна тұрақты дамуда болады, өйткені оның еңістігінің көлемі үлкендеу болады. Уақыт өткен сайын жаңа арна өзен ағындысының мол бөлігін өзіне тартып алады да, ескі арна біртіндеп, "істен шыға" бастайды. Сөйтіп басты арнаға айналган жаңа арнада өзен ирелеңденуі процесі басталады. Жаңа жайылма сілемдері пайда болады. Жаңа салалар, өзектер қалыптасады да, белгілі бір уақыт мерзімнен кейін бәрі қайтадан басталады. Бітпеген өзен ирелеңі екі саланың (арнаның) пайда болуымен сипатталады, жаңасы дамыса, ескісінің маңызы жойылады. Осылайша арналардьң толық алмасу процесі ондаған жылдарға созылады. Дереккөздер
Нигглидің тетраэдрлік диаграммалары

Нигглидің тетраэдрлік диаграммалары — төбелеріне петрохимиялық параметрлер ниггли сандары аі, аік, /т, с салынған теңжақты тетраэдр қималарының жазықтықтағы проекциялары ретінде жасалған диаграмма. Бұл қималар рим цифрларымен нөмірленген және тетраэдр қабырғасындағы с-fт нүктелеріне сәйкес келеді. Нигглидің тетраэдрлік диаграммаларында магмалык, химиялық және сазды жыныстардың өрістері көрсетілген. Дереккөздер
Бейзоналылық

Бейзоналылық — қарастырылып отырған аумақтың зоналық ерекшеліктеріне бағынбайтын кейбір табиғат құбылыстарының таралуы, басты физикалық-географиялық заңдылықтардың бірі. Б. зоналылықпен бірге аймақтың табиғат кешендерінің негізгі қалыптасу құрылымын да анықтайды. Әдетте, геологиялық құрылым литологиялық ерекшеліктерімен, тектоникалык режімімен, жер бедерінің сипатымен және т.б. эндогендік факторлармен айқындалады. Осы себептерден болған ландшафттың зоналылық сипаттарының өзгерістері климаттағы, су режіміндегі, топырақтардағы және органикалық әлемдегі кеңістіктік айырмашылықтарға жеткізеді. Б. әсіресе таулар мен оған іргелес аумақтарда айқын көрініс табады. Кейде Б. интрозоналылық атауымен де беріледі. Дереккөздер
Жүректе қайрат болмаса...

«Жүректе қайрат болмаса...» — Абайдың 1898 ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 5 шумақтан тұрады. Көл. 20жол. Абай бұл туындысында жүректің асылдығы мен нәзіктігін жырлаған. Ақын адамның адамдығы, ғұламалығы, кісілігі тек бір ғана «ақыл мен сезімінде» дейді. Жан мен тән малда да бар, адамзат сенімінің, яғни жүректің қалауынша жүрсе, соның тілегенін істесе, ешқашан қателеспес еді дегенді айтады. Өз пайдасынан басқаны ойлап көрмеген қара ниеттер тек қана суық ақыл мен қайраттың ісін қару етіп ұстаған. Осы себепті ел ішінде надандар көп, олар айналамды қоршап, қамалап тұрған соң мен қалай адам болайын. Туғанда құранға қарап атымды қойып, халайық - қауым жиналып «адам болсын» деген соң, енді қалай ғана ел қамын ойламайын, отты жүрегіме, қасиетті жүрегіме қалай салмақ салмайын дейтіндей ұлы Абай! Туынды шалыс ұйқаспен жазылған. Алғаш 1909 ж. С. Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайүғылының өлеңі» деген жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында бір ғана текстологиялық өзгеріс бар. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда 3-шумақтың 4-жолы «Әдет етер таласып» делінсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол 1909 жылғы басылым негізінде «Үміт етер таласып» болып берілген. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған. Дереккөздер
Вильямс-Кембелл синдромы

Вильямс-Кембелл синдромы — кеңірдек тарамдарының топтанып, үлкейіп ауруы, кеңірдек тарамдарындағы шеміршектердің іштен толық дамымай пайда болуы себепші болады. Демді ішке жұтқанда, субсегментті кеңірдек тарамдары баллон тәрізді ұлғаяды және демді шығарғанда басылады. Дереккөздер
Жақтау

Жақтау (Рамка; frame) — құжаттарды дайындаудың интерактивтік жүйелерінде — мәтіннен, кестеден, графиктен немесе бірнеше қатталған жақтаудан тұратын және дисплей экранында жеке терезеде бейнеленетін құжат құрылымының бөлігі. Дереккөздер
Зақымдану

Зақымдану. Сыртқы әсерден жақ-бет сүйек тканьдерінің анатомиялық бүтіндігі| мен функциялық қызметінің бұзылуы. Бетке зақым механикалық, температуралық, электр тогы, радиациялық және т. б. факторлардан тиеді. Дереккөздер
Владимир Владимирович Тузиков

Тузиков Владимир Владимирович (8.2.1951 жылы туған, Қытай, Құлжа қаласы) – әскери қайраткер, генерал-майор (1995). Қырғыз Мемлекеттік университетін (1973), Алматы жоғары жалпы әскери командалық училищесін (1977), Тыл және көлік әскери академиясын (1986) бітірген. Әскери қызметті Ақтөбе қаласы әскери комиссариатының бөлімше бастығының көмекшісі болып бастады. (1973 – 77). Орта Азия және Түркістан әскери округтерінде тыл қызметі лауазымдарында қызмет етті (1977 –91). Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін армия қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары және Бас штаб бастығының тыл жөніндегі орынбасары болып (1992 – 99) қызмет атқарды. 2003 жылы Оңтүстік әскери округі әскерлері қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары болып тағайындалды. 2004 жылы “Оңтүстік” өңірлік әскері қолбасшысының тыл жөніндегі орынбасары – тыл басқармасының бастығы қызметін атқарды. 2005 жылдан демалыста. Тузиков бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Қайта кристалдану

Қайта кристалдану - алдында деформацияланған жеке кристалдар мен агрегаттар бойынша деформациясыз, кернеусіз торлы жаңа тұрақты кристалдардың қайта кристалдану процесі. Мұнда қайта кристалдану қатты күйде жүреді Дереккөздер
Кроссассемблер

Кросс-ассемблер (Cross assembler) бір дербес компьютердің машиналық кодтағы командасын басқа дербес компьютерге өзгертетін аударғыш. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd9&ved0CFoQFjAI&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Feng_rus%2F504206%2Fcross&eiu1cNTq-vH8roOZe4ibEL&usg=AFQjCNH0DiW4xjgLfITMrbuCji2U3r-1mg cross-assembler]
Ішкі кеудедегі күштеудің синдромы

Ішкі кеудедегі күштеудің синдромы — тыныс алу мен қан айналымы бұзылуының сай келуі, көкірек қуысының қарама-қарсы жаққа қарай жылжуы және өкпенің сығылуы себепші болады; сірі қабық қуысында газ бен (немесе) сұйық зат жиналғанда, өкпе ісінгенде немесе ірің кернеп ісінгенде, сондай-ақ дамудың кейбір ауытқуында (мысалы туғаннан өкпе альвеолалары жайылман кеңейгенде, диафрагма жарығында) байқалады. Дереккөздер
Жақшалар, индекстік жақшалар

Жақшалар, индекстік жақшалар (Скобки, индексные скобки; brockets, subscript brockets) — жиым мазмұнындағы шекаралық жұптар тізімін және индекстер немесе индекстері бар айнымалылар жазбасындағы индекстік өрнектердің тізімін шектейтін жақша. Дереккөздер
Кешегі Оспан...

«Кешегі оспан...» - Абайдың 1892 ж. жазған өлеңі. Көлемі әрқайсысы 6 тармақтан тұратын 6 шумақ. Інісі Оспан қайтыс болғанда шығарған топтамасына кіреді. Абайдың барлық жоқтау өлеңдері сияқты бұл шығармасы да қазақтың байырғы жыр-жоқтауларына мазмұны жағынан да, түрі жағынан да ұқсамайды. Абай жырында адамгершілік, адалдық, жомарттық сияқты ізгі қасиеттер алдыңғы орынға шығарылған. Және сол Оспанның жақсы қасиеттерін айта отырып, жалпы әлеуметтік, қоғамдық мәселелерге ауысады. «Енді осындай жақсыны қайдан табасың, бақташың, шопаның кетіп, ұры-қары қалды, ендігінің сырты абыз, желқабыз, алты ауыз» деген өкінішін, өз айналасындағы екі жүзді, қырық пышақ ортаға деген өкпесін білдіреді. Ақын шығармаларына арқау болған қоғамдық сыны бұл жерде де белгі берген. Өлеңнің жазылу түрі де өзгеше, қазақ поэзиясында бұрын көздесе қоймайтын алты аяқ үлгісімен жазылған. Алғашқы екі тармақ, 3-6 тармақтар, 4-5 тармақтар жеке-жеке ұйқастырылған (а, -а, -ә, -б, -б, -ә). Өлең алғаш рет ақын шығармаларының 1933 жылғы толық жинағына енгізілді. Аздаған текстологиялық өзгөрістерге ұшыраған. 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарында, Мүрсейіт қолжазбаларындағы «Келді қаптап» деген 2-шумақтың 4-жолы 1957, 1977 жылғы жинақта «Кетті қаптап» болып өзгертілген. «Кетті» деген сөз осы шумақтың 6- жолында қайталанып келеді. 4-шумақтың З-жолы барлық басылымдарда Мүрсейіттің 1907, 1910 жылғы қолжазбаларына сәйкес «Жеке тартқан кетті гүл» деп алынған. Бұл жол Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында «Жеке тартқан өтті гүл» болып жазылған. Өлең қарақалпақ, орыс тілдеріне аударылған. Дереккөздер
Қайта тереңдеген аңғар

Қайта тереңдеген аңғар- мұздық терең қазған басты трогтағы аңғар, ал бүйірлік трогтар саяздау қазылады. Мұздық еріп кеткен соң бүйірлік аңғар биікте қалғандықтан түбін басты аңғар деңгейіне дейін қайта тереңдетіп қазады. Бүйірлік аңғарларда сарқырамалар жиі кездеседі. Дереккөздер
Жер үсті сулары

]] Жер үсті сулары— жер бетінде таралған түрақты, не уақытша қалыптасқан сулардың барлық түрлері (өзен, көл, мұхит т.б.).Жер шарының әр түрлі аймақтарының сумен қамтамасыз етілуі көрсеткіштері -ондағы орналасқан халықтың санымен жөне табиғи қорлардың орналасуымен, өнеркәсіп пен ауыл шарушылығының қажеттілігімен әркез үйлесе бермейді. Еуропа мен Азияда әлем халықтарының 77%-ы орналасқан, ал осы аумаққа жылма-жыл айналымға түсетін өзен, көл жөне бөгендердің ғана суларын есепке алатын болсақ, онда жер бетіндегі әрбір адамға орташа есеппен жылына 11,6 мың м3 су тиесілі. Дереккөздер
Кроссбар

Кроссбар (Crossbar) — матрицалы коммутатор. Кроссбар процессорлар мен енгізу шығару арналары жиынынан жадтың ішкі жүйесіне өзаралық тос-қауылсыз қатыныс құруды жүзеге асырады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CCUQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FCrossbar&eiV1gNTtvkAomcOqP22KgL&usg=AFQjCNEUrutfl3UPKgIsB-kn4J7do5EIsw Crossbar - Wikipedia, the free encyclopedia]
Ауа көп алмастырудың синдромы

Ауа көп алмастырудың синдромы — 1) тыныштықта өкпедегі күштейтілген ауа тазартқыш; жүрек, орталық нерв жүйесі ауырғанда байқалады; 2) қанмен ауа алмастыруда байқалатын метаболды алкалоз бен гипокапния ауруы белгісінің сай келуі. Дереккөздер
Тули хан

Тули, Тули-хан Нибу Ше (610 – 639) – бірінші Шығыс Түрік қағандығының билеушісі (634 – 39). Қағандықта 608 – 19 жылы билік жүргізген Шиби Дучидің (Шиби-хан Дучи) ұлы. Ағасы Хели Дучи (Хйели-хан Дучи) 620 – 34 жылы билік еткен тұста ол ел басқару ісіне тартылды. Ер жеткен кезінде қағандықтың шығыс бөлігін басқарды. Қол астындағы халықтан заңсыз салық жинауды күшейтті. Ағасының заңсыз салық жинауды тоқтатуын талап еткен әміріне құлақ аспады. Керісінше өз ағасына қарсы күрес жүргізіп, оны биліктен тайдырып, өзін қағандық билеушісі етіп жариялады. Ол өз билігін нығайту мақсатында Қытай императорымен тығыз байланыс орнатып, онымен жақсы қарым-қатынаста болды. Тули 29 жасында ауыр науқастан дүние салған. Дереккөздер
Таңғыш

Таңғыш. Жақ-бет сүйектері сынғанда таңғыш арқылы сынған жерді қимылдамайтын жағдайға келтіреді. Үсік, күйік, қанжел т. б. ауруларды емдерде қажетті дәрі-дәрмектерді керек жерге таңады. Ол үшін таңғыш ретінде бинт, орамал, лигатура, желім т. б. заттар қолданылады. Дереккөздер be:Бінт ca:Embenat cs:Obvaz de:Bandage en:Bandage eo:Bandaĝo es:Vendaje fr:Bandage he:תחבושת hi:पट्टी io:Bandajo it:Fasciatura ja:包帯 pl:Bandaż pt:Ligadura (medicina) simple:Bandage sv:Bandage tr:Sargı bezi
Жүрек - теңіз, қызықтың бәрі - асыл тас...

«Жүрек - теңіз, қызықтың бәрі - асыл тас...»- Абайдың 1902ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 3 шумақтан тұрады. Ұлы ақын қызықта, қызу қандылық та бір ғана жүректе дейді. Әсіресе «жүрек - теңіз, қызықтың бәрі - асыл тас» деген жолда өмірдің терең философиясы жатыр. Теңізде не болмайды, асыл маржан да, інжу таста, меруерт те - бәрі сонда. Жүректе жасық, жаман нәрсенің болуы мүмкін емес. Өйткені ол асылдың асылы, қаси еттінің қасиеттісі. Жалыны оттай жайнаған достық та, амал-айласы бұқпантайлап жасырынған қастық та бір ғана жүректің әмірімен болмақ. Жүрек - адам мүшесінің патшасы, ол - шындықты сүйетін әділ патша. Оған жалған көлгірсу, өтірік сөйлеу, уәдені бұзу, жазықсыз жанның сыртынан өсек айтудың бәрі жат. Соңдықтан жүрекке шын берілген көңіл, шынайы достық, айнымас махаббат, нәзік сөзім, сүттей ұйыған ауыз бірлік, ағайын арасының балдай татулығы қажет. Жүрек - тау бұлағыңдай таза, аспан жүддызындай мөлдір. Бір сөзбен айтқанда.жүрек дегеніміз шыңдықты шырқырап жырлайтын әлсіз, қорғансыз бұлбұл. Туынды 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Алғаш 1909ж. С.-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайүғылының өлеңі» деген жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында бір ғана текстологиялық өзгеріс бар. 1909,1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда 2-шумақтың З-жолы «Ар мен ұят сенбесе, өзге қылық» деп берілсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол Мүрсейіттің 1905, 1907 жылғы қолжазбалары негізінде «Ар мен ұят сынбаса, өзге қылық» деп алынған. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған. Өлең Жүрек — теңіз, қызықтың бәрі — асыл тас, Сол қызықсыз өмірде жүрек қалмас. Жүректен қызу-қызба кете қалса, Өзге тәннен еш қызық іс табылмас. Достық, қастық, бар қызық — жүрек ісі, Ар, ұяттың бір ақыл — күзетшісі. Ар мен ұят сынбаса, өзге қылық, Арын, алқын — бұл күннің мәртебесі. Қартаң тартқан адамнан от азаймақ, От азайса, әр істің бәрі тайғақ. Шаруаң үшін көрінген ақыл айтып, Жолың тайғақ, аяғың тартар маймақ. Дереккөздер
Судың физикалық-химиялық қасиеттері

Судың физикалық химиялық қасиеттері - оның сілтілік қышқылдық және тотығу-тотықсыздану жағдайларынан туындайды. Судың сілтілік-кышқылдық ерекшелігі оның сутектік көрсеткішімен (рН) анықталады. Бұл көрсеткіш сан жағынан температурасы 22°С 1 дм3 таза судағы сутек иондары концентрациясының теріс таңбамен алынатын логарифміне тең. cH + cH - (10-14) 1/2 = 10 −7 моль. Бұдан pH -lg c H + 7 және OH pH -lg c OH + = 7. Ерітінді реакциясында қарай *pH 7 pOH - бейтарап реакция *pH > 7 > pOH - сілітілік реакция көрсетеді. Судың тотығу - тотықсыздану потенциалы (Eh) әр элементтің валенттілігінің өзгеруімен байланысты. Ол арнайы аспаптармен(потенциометрлер) өлешенеді. Табиғи сулардың құрамын зерттегенде pH пен Eh-тың нақты шамасын білудің маңызы зор. Дереккөздер
Псиломелан

Псиломелан — mMnO • MnO 2 • nН 2 О . Формуласы дұрыс белгіленбеген. Грекше псилос — қасқа , мелас — қара деген сөз («шыны қара бас» десе де болады). Химиялық құрамы тұрақсыз. МnО және МnO 2 ара қатыстары әр мелшерде, орта есеппен МnО 2 60—80%, МnО 8—25%, Н 2 О 4—6% болады. Қоспалары: Ғе 2 О 3 , Аl 2 О 3 , SiО 2 , СаО, MgO, ВаО, К 2 О, Na 2 О, СоО тағы басқа. Сирек те болса 1—8% тунгомелен (WО 3 )кездеседі. Қаттылығы 4—6, меншікті салмағы 4,4—4,7. Түсі қара, қара сұр. Дағы қызғылт қара; жылтырлығы металл тәрізді. Жымдастығы болмайды. Сингониясы ромбылық; көпшілігі аморфтық . Кристалдық бейнесі. Әдетте кристалы срітіндіден жиналған іркінді формаларда қабат-қабат зоналы құрылыста немесе жұқа кристалдық агрегаттарда байқалады. Кристалл түрі тек шлифтерде микроскоппен анықталынады. Сонымен қатар оның кристалдары шар тәрізді домалақ түрде де таралған (оолиттер және конкрециялар). Дендрит түрінде құрылғандары да көп кездеседі. Жаратылысы. Псиломелан ең алдымен экзогендік жағдайларда: марганец руда кендерініц тотықтану зоналарында және шыққан тегі шөгінді кендерде пайда болады. Сонымен қатар оныд гидротермалық генезисі марганец рудаларында шамалы минерал ретінде кездеседі. Тотықтану зоналарында марганец сулы тотықтары қуыстарда іркіліп жиналған формалар түрінде және тығыз массалар түрінде пайда болады. Марганецтің шөгінді кендерінде псиломелан тығыз руда қабаттар немесе оолиттер түрінде және қабаттасқан құрылысты, шар тәрізді конкрецияларда кездеседі. Шығу тегі — гидротермалық рудаларда псиломелан көпшілігінде баритпен және кварцпен бірлесіп минералдардыд акырғы желілері есебінде байқалады. Табиғи өзгеріске ұшырау әсерінен псиломелан тотықтанады, сусызданады, сөйтіл онан суы аз вернадит, суы жоқ пиролюзит пайда болады. Псиломелан пиролюзитпен және марганецтің басқа минералдарымен қатар ферромарганецті қорытып алуда қара темір металлургиясына пайдаланылатын басты руда болып табылады. Марганеці аз рудалар, темір рудаларынан шойын қорытқан кезде шихта есебінде қолданылады. КСРО-дегі псиломеланы бар марганецтің шөгінді кендері Закавказьедегі Чиатурада (Грузия) және Украинадағы Никопольскіде кездеседі. Орталық Қазақтанның көп кендерінің (Жезді, Қаражал ) марганецқа қапақтарында псиломелан браунитті рудаларының тотықтану және сусыздану жағдайында пайда болады. Марганец кендері қайда болса, псиломелан соның тотығу зонасында кездеседі. Дереккөздер
Мәліметтерді тізбекшелі ұйымдастыру

Мәліметтерді тізбекшелі ұйымдастыру (орыс. цепочечная организация данных; ағылш. data chaining) — жазбалары бір-біріне байланысты болатындай етіп мәліметтер файлын ұйымдастыру. Бір жазбаның өзі екі не одан да көп тізбекшеге жатады. Тізбекшелі ұйымдастыру әр түрлі тізбектегі мәліметтерге қатынас кұруға мүмкіндік береді. Мәліметтер базасының желілік жүйесінің қызмет етуі мәліметтерді осылай ұйымдастырудың мысалы бола алады. Дереккөздер
Жалаң таңба

Жалаң таңба (Холостой знак; character) — уақытша сирету үшін байланыс желісі бойынша берілетін хабарға үстемеленетін (қосымша берілетін) таңба. Ол басылымға шықпайды және қабылдау терминалында бейнеленбейді. Дереккөздер
Анри де Тулуз-Лотрек

Анри Мари Раймон де Тулуз-Лотрек-Монфа графы Анри Мари Раймон де (24 қараша 1864, Алби – 9 қыркүйек 1901, Мальроме, Жиронда, Бордо маңы) – француз графикашы-суретшісі, кескіндемеші, постимпрессионизм өкілі, 19 ғасырдағы айтулы суретшілердің бірі. Әуесқой суретші, ақсүйек отбасында дүниеге келген Тулуз-Лотрек негізінен Париж қаласында (1881 жылдан) тұрып, әуелі Л.Боннан (1883), одан кейін Ф.Кормоннан (1884 жылдан) дәріс алған. Импрессионизм, постимпрессионизм, “модерн” ағымдары, суретші Э.Дега және жапон гравюрасы ықпалында болды. Бастапқы шығармашылығы кезеңінде спорттық сюжетке негізделген картиналар салумен қатар портрет жанрына да (Э.Бернар портреті, 1885, Лондон қаласындағы Тейт галереясы) бой ұрды. Оның қылқаламынан туған туындыларының негізгі тақырыбы цирк, мюзик-холл, кабаре мен эстрада өмірі сюжетіне негізделген. Кескіндемеші жалаң, сыртқы сұлулыққа ден қоймай, көбіне сахна шымылдығы сыртындағы алуан сырлы өмір дүниесін есте қаларлықтай етіп, бояу тілімен жарқын бейнелер жасауға ұмтылды; әрі өз кейіпкерлеріне гротескілік экспрессия бере отырып, имперссионистер қалыптастырған тәсілден өзгеше өзіне тән стильді іздестіруге талпыныс жасады. Ол қарапайым адамдар өмірі мен тұрмысын өз шығарм-на өзек етті. Тулуз-Лотрек – “Фернандо циркі” (1888), “Мулен-де-ла-Галеттегі бал” (1889), “Мулен-Ружде” (1892, үшеуі де Чикаго қаласындағы Өнер интернатында), “Өз сүйіктіммен” (1891, Бостон қаласындағы Сән өнері мұражайы), “Мулен-Руждегі би” (1892, Прага қаласындағы Ұлттық галерея), “Әнші Иветт Гильбер” (1894, Мәскеу қаласындағы Бейнелеу өнері мұражайы), “Де Мулен көшесіндегі салонда” (1894), “Модашы қыз” (1900, екеуі де Альбидегі Тулуз-Лотрек мұражайында) картиналарын салған. Кескіндемелік туындыларымен қатар ғажайып суреттер мен литографиялар, жарнамалық плакаттар мен театр афишаларын жасауда зор шеберлік танытқан Тулуз-Лотрек шығармашылығы кейінгі экспрессионистер шабытының бастау көзіне айналды. 1922 жылы суретші мұрагерлері Тулуз-Лотректің 600-ге тарта туындысын туған қаласына тарту етті; кейін осы картиналар үшін суретшінің туған Альби қаласында Тулуз-Лотрек мұражайы ашылды. Дереккөздер
Жеода

Жеода — ішкі өңірі көбінесе қуыс болып келетін (бұл жеодаларда жамырай өскен кристалл друзалары жиі ұшырасады), әр түрлі жәндік бездері бөліп шығарған заттар есебінен қалыптасатын біршама ірі кесек түзілімдер. Кейбір кварцты және халцедонды жеодалардың ішкі құрылыс ерекшеліктерін зерттеу нәтижелері олардың көбінесе түрпітерілі жәндіктер калдығы есебінен қалыптасып, аз-мұз өзгерістерге ұшыраған түзілімдер екендігін көрсетті. Дереккөздер
Бэр заңы

Бэр заңы — меридиан және субмеридиан бағытында ағатын өзендер жағасының шайылып, жарқабақтану себебін түсіндіретін қағида. Бэр заңы бойынша, Солтүстік жарты шарда өзендердің оң жағасы, ал Оңтүстік жарты шарда сол жағасының шайылып жемірілуі байқалады. Бұл заңдылықты 1857 жылы орыс жаратылыстанушысы К.М. Бэр ұсынды. Бұл құбылыс Жер өз осінен айналғанда осыған байланысты су жөне ауа массалары қозғалысынан Кориолис күшінің өсерінен болады деп түсіндіріледі, Кориолис күші Солтустік жарты шарда қозғалыстың негізгі бағытынан оңға, ал Оңтүстік жарты шарда солға бағытталады. Кориолис күшінің шамасы экваторға карай кеми отырып, экваторда нөлге тең болады, ал полюстерге қарай ең үлкен шамаға жетеді. Бэр заңының осері ағынды су массасына тура пропорционал. Сондықтан ол ірі өзен аңғарларында анық байқалады. Өзен жағасының шайылып жемірілуі өзен орналасқан жер бедерінің еңістігіне, аңғарының геологиялық имаратына және т.б. байланысты болады. Дереккөздер
Буынның жартылай таюы

Буынның жартылай таюы. Буын тайса да ұршық басының жартылай орнында сақталып қалуы. Мысалы, жақ сүйегінің шықшыт буыны алға қарай жартылай буыннан шығады. Оған себеп ревматизм, артрит, подагра, эпилипсия аурулары бола алады. Дереккөздер
Гудпасчер синдромы

Гудпасчер синдромы (тұқым қуалаудағы өкпе мен бүйрек ауруларының жинақты белгісі) — өкпедегі қан өзгерісімен гломерул бүйрек ісінуінің үйлесуі (геморрагиялық иптерстициальды өкпенің қабынуы бүйректің ісінуімен үйлеседі. Өкпеден қан кеткенде, қан түкіргенде, бүйректің бұзылуы қан тамырларындағы ісікпен араласқанда, протеинурияда және бүйректе жетіснеушілік болғанда пайда болады. Дереккөздер
Тулун әулеті

Тулун әулеті – Мысырды 868 – 905 жылы билеген түркі текті әулеттің негізін қалаушы Бағдат халифатын билеген Аббас әулетінің Египетке жіберген өкілі – Ахмед ибн Тулун болды. Ол 868 – 84 жылы Мысырды билеп, елді Бағдат халифатынан бөліп алды. Тулун әулеті тұсында Мысыр тәуелсіз мемлекетке айналып, өзіне Сирияны бағындырды. Тулун әулетінен шыққан билеушілер салықты жеңілдету арқылы Мысыр халқының қолдауына ие болды әрі ел экономикасының көтерілуіне ықпал етті. Астанасы қазіргі Каир қаласына таяу жерде орналасқан Катай қаласы болды. Дегенмен, 903 жылы Арабия түбегінен келген карматтардан күйрей жеңілген Тулун әулеті 905 жылы Аббас әулетіне қайтадан бағынуға мәжбүр болды. нің күмбезі сол Тулун дәуірінің ең үлкен ескерткіші.]] Сілтеме
Мәліметтерді тіркеу

Мәліметтерді тіркеу (регистрация данных; data logging) — жүйенің берілген нақты нүктесі арқылы өтетін өзара әрекеттердің нәтижелері мен барлық мәліметтердің жазбасын қамтитын процедура. Бұл нүкте, әдетте, мәліметтерді уақытша сақтауға қызмет ететін кейбір құрылғыдан (мысалы клавиатурадан немесе дисплейден) келетін мәліметтер шинасында немесе байланыс арнасында тандап алынады. Егер жүйе істен шықса немесе алынған нәтижелер дұрыс болмаса, онда істен шыққанға дейінгі болған жағдайды қайта қалпына келтіруге болады. Мәліметтерді жедел тіркеу журналдары әдетте архивке енбейді, бірақ қандай да бір тапсырманы орындағаннан кейін тағы да пайдалануға болады. Дене жаттығулар тіркеуіштің үлгіcі: [https://odrive.info odrive.info] Дереккөздер
Кешегі Оспан ағасы

Кешегі оспан ағасы - Абайдың 1895 ж. жазған өлеңі. Көлемі 18 тармақтан тұратын бір шумақ. Інісі Оспан қайтыс болғанда шығарған топтамасына кіреді. Сүйікті баласы Әбдірахман өліп, аза шөккен ақын осыдан 2-3 жыл бұрын қайтқан інісін еске алып, «адамзаттың» жомарты, досына жаз, жауына аяз болып, әрқашан әділдік таразысын тең ұстаған кешегі Оспанды да алған жоқ па еді бұл өлім» деп, өзіне-өзі сабыр айтады. Өлең композициялық құрылысы, жазылу түрі, айтпақ тұжырымы жағынан ақынның Әбдірахман қазасына арнаған топтамасына енетін: «Арғы атасы қажы еді...», «Кешегі өткен ер Әбіш», «Бермегенкүлға кайтесің ірген..» «Жылағанды тоқтатып...» жұбату жырларын еске тұсіреді. Бұлардың барлығында да әрісі Мүхамбет Расулдан бастап, бөрісі Оспанға дейінгі дүниеден өткен белгілі адамдардың асыл қасиеттерін атай отырып: «Оны да алды бұл елім, сабырлық қылсаң керек-ті» деген жазмышқа еріксіз кенген дәрменсіз пенденің жұбанышын білдірген. Өлең 7-8 буынды, -а, -ә, -б, -ә түріндегі шұбыртпалы ұйқаспен жазылған. Алғаш рет Абай шығармаларының 1933 жылғы толық жинағына енгізілді. Аздаған текстологиялық өзгерістерге ұшыраған. Өлеңнің 8-жолы 1933 жылғы басылымда «Алысқанын демепті», 1939 жылғы жинақта «Алысқанды демепті» болса, қалған басылымдарда бұл жол Мүрсейіт қолжазбалары бойынша «Алысқанды демепті» түрінде алынған. Дереккөздер
Домарацкий диаграммалары

Домарацкий диаграммалары — метаморфтық таужыныстардың бастапқы табиғатын анықтауға арналған петрохимиялық диаграммалар. Домарацкий диаграммаларында метаморфизмнің қарқыны ескеріліп,бастапқы таужыныстың құрамы салғырт кұрамбөліктердің қатынасы бойынша анықталады. Домарацкий диаграммаларының бес түрі бар. Олар барицентрлік координаталарда жасалған,осьтерге петрогендік элементтер тотықтарының мөлшері (масса %) мен олардың қосындысы көрсетілген. Диаграммада магмалық ультранегізді, негізді, орта,қышқыл және сілтілі таужыныстардың,шөгінді таужыныстардың және анық емес жыныстардың өрістері көрсетілген. Дереккөздер
Қайтадан кристалдану

Қайтадан кристалдану - нақтылы минерал кристалдарының кристалдану жағдайларындағы өзгерістер (термодинамикалық өзгерістер, кристалдану ортасына тән кұрам өзгерісі және т.б.) әсерінен, олардың құрамы мен құрылысын өзгертпей-ақ қайтадан түзілуі. Бұл процесс заттың газ, сұйық және қатты түрлерінің бәрінде болуы мүмкін. Қайтадан кристалдану барысында кристалл бұрынғы қоспаларынан арылуы, өзінің мөлшері мен сырт пішінін өзгертуі ықтимал. Дереккөздер
Мәліметтерді ұйымдастыру

Мәліметтерді ұйымдастыру (организация данных; data organization) — белгілі бір келісімдерге сәйкес мәліметтерді ұсыну және оларды басқару. Мәліметтерді ұйымдастыру логикалық және физикалық болып бөлінеді. Дереккөздер