kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Крикет

Крикет — ұрғыштың көмегімен ойнайтын доп ойыны. Екі команданың 11ойыншылары кезек-кезек қақпаларды қорғайды. Ол үшін қақпалардың жанында екі қорғаушы(бэтсмендер) тұрады. Қалған 9 ойыншы ойын барысында оларды ауыстырып отырады. Шабуылдаушының командасы беруші(боулер), күзетші және 9 алаң ойыншыларынан тұрады. Ұпай жинау үшін қорғанушылар мүмкіндігінше көбірек жүгіріп орын ауыстыруға, ал шабуылдаушылар-қорғанушыларды ойыннан шығарып жіберуге тырысады. Бір қақпашадан екінші қақпашаға көп гол салған команда жеңіске жетеді. Ережелері Ойын 11 адамнан тұратын екі команда арасында өтеді. Ойын мақсаты — көбірек ұпай жинау (жүгіру арқылы). Матч инниң (innings) деп аталатын бір неменесе бірнеше бөлімнен тұрады. Әр инниңде бір реттен бір команда ұрса, екіншісі допты қағып тұрады. Крикет әдетте шөп үстінде ойналады. Ойын алаңы овалды (cricket field) келеді, ал ортасында ұзындығы 22 ярд (20,12 метра) (cricket pitch) болатын жер жолағы болады. Допты беру, соғу және ұпайды есептеу Бір қақпашада тұрып, боулер қарсы қақпаға алты рет лақтырғаннан кейін алаңдағы өз позициясына қайтып оралады. Мұнан кейінгі боулер басқа қақпаға алты рет лақтырады. Егер доп жерге тимей ойын алаңының шекарасынан асып кетсе, онда кері соғушы алты рет өткізді деп саналады, онда оған қақпалардың ортасында жүгірмеуіне болады. Егер доп алаңның шетіне шығып кетпей жерге тисе, бэтсмен төрт рет өткізді деп есептеледі. Лақтыру техникасы барынша сан алуан. Тәжірибелі боулердің допты беру шеберлігі сондай, ұшып келе жатқан доп бағытын өзгертіп, кері соғуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан допты қабылдаудың да ерекше техникасы ойластырылған. Жақсы бэтсмендер ұрғышты көлбеу қойып, допты оп-оңай үйіріп әкетеді. Бэтсменді қайтіп сындыруға болады Арбитр допты кері соғушыны алаңнан мына жағдайларда шығарып жібере алады: -Боулер жіберген доп қақпашаның жоғарғы көлденең салмасына соғылып барып енсе; -Кері соғушы доп ұшып келе жатқанда қақпашаны аяғымен көлегейлесе; -Алаңдағы ойыншы допты ұшып келе жатқанда қағып алса; -Егер бэтсмен допты кері соғарда не орын ауыстыру кезінде қақпашаны ұрғышпен немесе денесімен қағып кетіп құласа; -Алаң ойыншыларының біреуі қолындағы добымен қақпаша ауыстырған кезде қақпашаға тиіп кетсе не құлатып кетсе; -Егер «күзетші» бэтсмен өз орынына жүгіріп жеткенше қақпашаны бұзып кетсе; Дереккөздер "Әлемдік және ұлттық спорт ойындары"-кітабы
Notepad++

Notepad++ - Windows амалдық жүйесіне арналған GPL рұқсатқағазымен азат таратылатын мәтін өңдеуіші. Бұл бағдарлама STL кітапханасын пайдаланып C++ бағдарлау тілінде жазылған, негізгі құраласы - Scintilla өңдеу модулі. Мәтін өңдеуіші өздігенен бөлектеп бірталай бағдарлау телдері мен белгілеу жүйелерін қолдайды. Бағдарламаның негізгі жетелігі кеңейтімдер (plugins) арқылы, не сыртқы модулдер арқылы кеңейте алынады. Қолдаудағы бағдарлау тілдер ASP, Ada, ASCII art, Assembler, AutoIt, BAT, C, C#, C++, Caml, CSS, doxygen, FORTRAN, HTML, Haskell, Java, JavaScript, KiXtart, Lisp, Lua, makefile, Matlab, Objective-C, Pascal, Perl, PHP, PostScript, Python, Ruby, Scheme, Unix Shell Script, Smalltalk, SQL, Tcl, TeX, Verilog, VHDL, VB/VBScript, XML. Бұдан тыс пайдаланушылар басқа тілдер үшін бөлектеу және қайыру өз ережелерін келтіруі мүмкін.
Ақжал (тау)

Ақжал – Талды өзенінің оң жағалауында орналасқан тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Қарағайлы кентінің оңтүстік-шығысына қарай 45 км жерде. Ең биік жері 1063 м. Солтүстіктен оңтүстікке және солтүстік-батыстан шығысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр. Жер бедері, геологиялық құрылымы Түпкі жыныстары жалаңаштанған, солтүтік беткейі тік, жыра-сайлармен тілімденген. Батыс және шығыс беткейлері жатаған келеді. Элювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан тас көмір гранитоидтарынан түзілген. Өсімдігі Таудың қызыл қоңыр сазды және саздауыт топырағында бетеге мен тобылғы түрлері, шөп, кей жерлерінде қараған кездеседі. Шоқыаралық ойыстарында шалғын өседі, бұлақ көп, сортаңдар ұшырасады. Дереккөздер
Аюлы (тау, Қарағанды облысы)

Аюлы – Нияз тауының батысындағы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Осакаров ауданы Осакаровка кентінің оңтүстік-шығысында 35 км жерде орналасқан. Ең биік жері 796 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 13 км-ге созылып жатыр, ені 5 км. Есіл, Қарғалы, Шортанды өзендерінің салалары осы таудан басталады. Геологиялық құрылымы Протерозой жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Карбонатты қара топырағында бетеге, селеу өседі. Аңғарларында көктерек, қайың шоқ тоғайлары кездеседі, тау ішінде бұлақ көп. Дереккөздер
Талды (Шет ауданы)

Талды — Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл, Талды ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Талды өзенінің бойында, аудан орталығы – Ақсу-Аюлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 36 км-дей жерде. Тарихы Іргесі 1961 жылы «Путь коммунизму» совхозының бөлімшесі негізінде кеңшар болып қаланды. Округ аумағында өткен ғасырдың 34-50 жылдары аралығында «Жаңа-Жұрт», «Шаруа теңеу» колхоздары болған. 50 жылы Роза Люксембург колхозы ірілендірілген уақытта соған берілген. Шаруашылықтың негізгі мамандандырылған бағыттары-ірі қара мал шаруашылығы, егін шаруашылығы. Жерінің жалпы ауданы 125 мың га. Кеңшар негізінде 64 шаруа қожалығы, 1 ЖШС құрылған (2006). Халқы Инфрақұрылымы Округтің елді мекендерінде (Жаңажұрт, Берекеші ауылдары) 3 мектеп, фельдшер-акушерлік пункт, отбасылық дәрігерлік амбулатория, мәдениет үйі, кітапхана, бар. Округ жерінде Қаз ОАК-тің алғашқы мүшелерінің бірі Қойшыбаев Шаян, ақын Жәкен Байтуов, Смағұлов Зейнекеш (ауданның әйелдер Кеңесінің төрайымы 1941-1945 ж.ж), 1946 жылы Ленин орденін алған белгілі шахтер Кішкентаев Ілияс тұрып, өмір сүрген. Ауыл басқа елдермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Қарағанды темір жол станциясы 110 км. Әдебиеттер * [https://ortalyq.kz/tarihi-syr-a-tabi-aty-toly-taldy-auyly/ Тарихи сырға, табиғаты толы ТАЛДЫ ауылы] Дереккөздер
Ақадыр (Қарағанды облысы)

Ақадыр — Қарағанды облысы Шет ауданындағы кент. Географиялық орны Екатеринбург-Алматы темір жолының бойында, аудан орталығы Ақсу-Аюлы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 82 км-дей, Қарағанды қаласынан оңтүстікке қарай 167 км-дей жерде орналасқан. Тарихы Іргесі өткен ғасырдың 30 жылдары Қарағанды-Мойынты теміржол құрылысының бойында Ақадыр стансасының ашылуына байланысты қаланған. Кентте 1937 жылдан бастап паровоз депосы ашылып, ол 1957 жылы тепловоздары, ал 1982 жылдан бүгінгі күндері электровозды жөндейтін ірі кәсіпорын болып есептеледі. 1973-1997 жылдары Ақадыр ауданының орталығы болған. 1997 жылы Ақадыр ауданы жабылып, Шет ауданының құрамына берілген. КарЛАГ 1931 жылы атылған бір топ азаматтар сүйегі жатқан жері болып атанды. Халқы Инфрақұрылымы Ақадыр кенті мен оған әкімшілік бағынысты елді мекендер (Подхоз ауылы, Тағылы, №906 разъезддері) дамыған инфрақұрылымымен ерекшеленеді. Мұнда білім беру, медицина, мәдениет және көлік салаларына қатысты маңызды мекемелер орналасқан. Білім және мәдениет * 4 мектеп * Балабақша * Балалар өнер мектебі * Балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі * Оқу-өндірістік комбинаты * Мәдениет үйі * Кітапхана * Кинотеатр Денсаулық сақтау * Аудандық емхана * 4 отбасылық дәрігерлік амбулатория * Фельдшерлік-акушерлік пункт (ФАП) Көлік және байланыс «Қазақстан темір жолдары» мекемелері: * Ақадыр электр жабдықтау (ЭЧ-12) * Темір жол дистанциясы (ПЧ-26) * Белгі беру және байланыс дистанциясы (ПЦЧ-21) Байланыс қызметтері: * «Қазақтелеком» бөлімшесі * «Қазпошта» бөлімшесі Әлеуметтік және құқықтық мекемелер * №2 Ақадыр аудандық соты * №2 Аудандық АХАЖ бөлімі * Кенттік полиция бөлімшесі Шаруашылық және экономика * 46 шаруа қожалығы ауыл шаруашылығымен айналысады (2006 жылғы дерек) Көлік қатынасы Ақадыр кенті басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады, бұл оның аймақтағы маңызды көлік торабы екенін көрсетеді. Ақадыр таӊы редакциясы Ақадыр ауданыныӊ газеттері 1975 жылдан бастап аптасына бір рет, қазақ және орыс тілдерінде 5 мыӊ таралыммен шығып тұрды. Оныӊ редакторлары: * Марал Хасен (1975-1990) * Рымқұл Сүлейменов (1990) * Төрехан Майбас (1991-1997) Дереккөздер
Нұра (Шет ауданы)

Нұра, Кеңшоқы — ауыл, Қарағанды облысы Шет ауданындағы Кеншоқы ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Нұра өзенiнiң анғарында, Түйетас тауының етегiнде, аудан орталығы – Ақсу-Аюлының шығысында 30 км, Қарағанды қаласының оңтүстік шығысында 150 км жерде орналасқан. Тарихы Іргесі колхоздастыру кезеңінде 1953 жылы қаланған. 1960-90 жылдары Кеңшоқы атындағы кеңшардың және ауылдық кеңестiң орталығы. Шаруашылықтың мамандандырылған негiзгi бағыттары қой шаруашылығы, қосымша саласы- жылқы шаруашылығы. Жерiнiң жалпы ауданы 250 мың га. Кеңшар негiзiнде 61 шаруа қожалығы құрылған (2006).. * Кеншоқы обалары Халқы Тұлғалары * Дәулет Ырысбайұлы Сәтибеков Инфрақұрылымы Округтің елді мекендерінде (Нұра, Батыстау ауылдары) мектеп, дәрігерлік пункт, мәдениет үйі, кiтапхана бар. Ауыл басқа елдi мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын Сәкен Сейфуллин темір жол стансасы 100 км жерде. Дереккөздер
Шіркеу

Николай Әулиенің шіркеуі]] Шіркеу – діни ғұрыптары мен ғибадаттарын атқаруға арналған ғимарат. Қаланың не монастырьдің басты шіркеуін «собор» (жиын шіркеуі) деп атайды; собор деп бас епископтың кафедрасы орналасқан шіркеуді атайды. Христиан дінінің көпғасырлық даму тарихында әр халықта әр алуан шіркеу түрлері қалыптасқан. Жалпы шіркеуге ортақ белгі Шығысқа бағытталған михрабтық бөлігі және оған жалғас ғибадат етушілерге арналған бөлмесі болады. Шіркеу одан басқа Капелла, Крипта, Придел, Трапезная, тағы басқа бөліктерден құралады. Лютерандық шіркеу – кирха, поляктарда католик шіркеуі – костёл деп аталады. Христиан шіркеуі Дереккөздер
Ақшатау

Елді мекендер: * Ақшатау – Ақтөбе облысы Ойыл ауданындағы ауыл. * Ақшатау – Қарағанды облысы Шет ауданындағы кент. * Ақшатау – Қызылорда облысы Арал ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Ақшатау – Қызылорда облысы Арал ауданындағы Бекбауыл темір жол станциясынан батысқа қарай 24 км жерде орналасқан көл. * Ақшатау – Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Көктоғай ауылының оңтүстігі-батысында 16 км жерде орналасқан тау. * Ақшатау (жота) * Ақшатау вольфрам-молибден кен орны * Ақшатау орамы (Астана)
Мешіт

қаласында орналасқан мешіт]] Мешіт - ( - мәсджід «сәжде ететін жер») Мұсылмандар құлшылық ететін ғимарат. Діни аңыздарға қарағанда алғашқы мешіт XVII ғасырдың 1-ширегінде Медине қаласаның жанындағы Құбыла деген елді мекенде салынған. Төбесі құрма ағашының жапырақтарымен жабылған төртбұрышты үй болған. Мешітке мұсылмандар намаз оқу, діни өсиеттерді тыңдау және қоғамдық мәселерді талқылау үшін жиналатын болған. Мешіттің ашық аулалы және төбесі күмбезделіп жабылған екі түрі кең өріс алған. Ашық аулалы түрі, негізінен, араб елдерінде, күмбезді мешіттер Орта Азияда жиі кездеседі. Мешіттің Меккеге қараған қабырғасында мінажат ету үшін жасалған қуыс - михраб, оның оң жағын ала құран немесе аят оқу мақсатында орнатылған мінбер болады. Әлем мешіттері Сауд Арабиясындағы Меккеде орналасқан бұл мешіт 1570 жылдан бері белгілі. Ол уақыттардан бері бірнеше жөндеу жұмыстары жүргізіліп, нәтижесінде мешіт бүгінде әлемнің ең көрікті, ең үлкен ғимараттарының қатарынан орын алып келеді. Мешітте соңғы рет құрылыс жұмыстары 1980 жылдардың соңында, оңтүстік-батыс жағынан үлкен екі мұнарасы бар тұрық салған уақытта жүргізілді. Қазіргі таңда мешітке кіретін басты есік дәл осы тұрықта орналасқан. Ол – Фахд королдің қақпасы. Мешіт құрылысы 309 мың км² жер алып жатыр. Ғимараттың 95 метр биіктікке жететін 9 мұнарасы және төрт қақпасынан бөлек мешітке кіретін 44 есігі бар. Мешітке бір уақытта 700 000 мың адам сыйып кетеді. Әл-Набави мешіті Көлемі жөнінен Мәдина қаласындағы мешіттен кейінгі үлкен мешіт 622 жылы тұрғызылған. 400-500 шақырымды алып жатқан мешітке бір мезгілде 600 мың адам сыйып кетеді. Қажылық кезінде бұл көрсеткіш 1 миллион адамға жететін көрінеді. Кешенде 105 метрлік 10 шақты мұнара бар. Мешітте бүгінге дейін, яғни 400 жылдан астам уақыт бойы бірнеше рет жөндеу жұмыстары жүргізілген. Омейядтар мешіті Дамаскідегі Омейядтар мешіті әлемдегі ең әдемі мешіттердің бірі саналады. Ол Омейядтар әулетінің алтыншы билеушісі әл-Валиданың бұйрығымен түрғызылған. Құрылыс жұмыстары 709-715 жылдар аралығында жүргізілген екен. Мешіттің біршама бөлігі алтынмен жалатылған және түрлі-түсті мәрмармен қапталған. Шейх Зайед мешіті Шейх Зайед мешіті – әлемдегі үшінші үлкен мешіт. Мешіттің атауы - Біріккен Араб Әмірлігінің негізін қалаушы шейх Зайед ибн Сұлтанның құрметіне берілген. Салтанатты ғимарат өзінің үлкендігмен және әсемдігімен ысылмаған көрерменнің өзін таңқалдыра алады. Өйткені мешіттің дизайнерлік және материал таңдау жұмыстарымен өз ісінің ең үздік шеберлері айналысқан болатын. Олар Италиядан, Германиядан, Мароккодан, Үндістаннан, Түркиядан, Ираннан, Қытайдан, Грекидан шақырылды. Мешіттің құлшылық жасалатын залына әлемдегі ең үлкен кілем төселген. Қолөнердің бұл озық үлгісі 5627 шары метрлік көлемге арналып жасалған және салмағы 45 тоннаны құрайды. Құны 6 миллион долларды құрайтын кілемді екі бірдей ұшақпен әкелген. Кілемді тоқуға екі жылдай уаықт кеткен. Мұнда бір мезгілде 40 000 адам құлшылық жасай алады. Дереккөздер Сілтемелер * [http://azan.kz Алматы қаласының мешіттері]
Сарысу (өзен)

Сарысу – Телікөл алабындағы өзен. Сөз төркіні Атаудың Сарысу аталуы "оның суының молдығы мен ұзақ жерге ағуына байланысты" болса керек. Топонимдер құрамындағы сары сөзі негізгі ("түр", "түс" мағынасынан бөлек) "үлкен, ірі, зор" мәнінде қолданылатыны белгілі. Осыған ден қойсақ, Сарысу "үлкен, ірі өзен" деген мағынаға сай келеді. Географиялық орны Қарағанды, Қызылорда облыстары жерімен ағады. Ұзындығы 800 км. Су жиналатын алабы 81,6 — 99,1 мың км². Бастауы Сарыарқадағы Бұғылы тауының етегінен басталатын Жақсы Сарысу, Байназар мен Жақсы Тағылы таулары маңынан басталатын Жаман Сарысу өзені қосылысынан пайда болатын Сарысу Сыр өңіріндегі Телікөлге құяды. Гидрологиясы Қуаң жылдары Телікөл-Ащыкөл ойысына жетпей құмға сіңіп кетеді. Салалары: Жаман Сарысу, Жақсы Сарысу, Атасу, Талдысай, Құрманақа, Талдыманақа, Құмдыеспе, Қаракеңгір. Сарысудың орташа жылдық су ағымы 7,5 м 3 /с, сағасында 0,10 м 3 /с. Ағысының жылдамдылығы 0,6 — 0,8 м/с. Негізінен қар суымен толығады, сондықтан да жылдық су ағынының 96,6%-ы сәуір — мамыр айларында, 3,1%-ы күзде, 0,3%-ы қыста өтеді. Сәуірдің аяғында, мамырдың алғашқы онкүндігінде қатты тасиды. Суы бастауында тұщы, орта және төм. ағыстарында тұздылау келеді. Өзен желтоқсанда қатып, наурыздың аяғында мұзы түседі. Арнасының ені бастауында 15 — 20 м, орта бөлігінде 40 — 60 м, саға жағында 150 — 200 м-ге дейін кеңейеді; бас жағында тар болып келетін аңғары төм. ағысында 10 км-ге дейін ұлғаяды. Көне арнасының түбі және жағалауы құмды және құмды-малтатасты шөгінді жыныстардан түзілген. Мұндағы ашық қызыл қоңыр топырақта жусанды-бетегелі-шытырлы өсімдікті шөлейт ландшафтысы қалыптасқан, сағалық бөлігінде шөлдік ландшафт басым. Көктемгі Сырдария суының біраз бөлігі Телікөл каналы арқылы Сарысу сағасына қосылады. Дереккөздер
Ақжар ауданы

Ақжар ауданы — Солтүстік Қазақстан облысындағы аудан. Аудан орталығы — Талшық ауылы. Тарихы Аудан алғаш рет Ленин ауданы болып 1973 жылы 25 желтоқсанда Көкшетау облысының құрамында құрылды. 1997 жылы 2 мамырда Ленин және Ленинград аудандарының қосылу нәтижесiнде Ақжар ауданы болып қайта құрылды. Ал 3 мамырда Көкшетау облысы таратылып, аудан Солтүстік Қазақстан облысына берілді. 2000 жылы Айсары, Кеңащы, Қулыкөл, Май ауылдық округтері құрылды. Сипаттамасы Аудан аумағы - 8,04 мың шаршы километр. 2010 жылғы 1 қаңтарға халқының саны 21,4 мың адамды құрады. Халықтың тығыздығы (бiр шаршы километрге) 2,7 адам. Әкiмшiлiк орталығы - Талшық ауылы, облыс орталығынан 285 шақырым қашықтықта орналасқан. Ауданда - 12 ауылдық округ, 25 ауылдық елдi мекен бар. Географиясы Солтүстiгiнде Ресей Федерациясымен, солтүстік-батысында Мағжан Жұмабаев ауданымен, батысында Тайынша ауданымен, оңтүстiгiнде Ақмола облысының Біржан сал ауданымен, шығысында Уәлиханов ауданымен шектесiп жатыр. Аудан өсiмдiк жамылғысынан дала зонасында орналасқан, бетең, бiркелкi бетең және құрғақ дала зонасында. Аудан аумағының негiзгi топырақ түрлерi: қара топырақ, оңтүстiк қара топырақ, шалғынды, шалғынды қара топырақты, шалғынды-батпақ, сортаң болып келедi. Аудан аумағымен бастауын тыс жерден алатын аудан арқылы өтетiн ұзындығы 80 километр Ащысу өзенi ағып жатыр. Сонымен қатар бiрнеше кiшкене көлдер бар, олар жаңбыр, қар және жер асты суларымен толықтырылады. Экономикасы 2009 жылдың қорытындылары Ауданда 2010 жылғы 1 қаңтарға 221 кәсiпорын тiркелген, оның iшiнде 1 - iрi, 12 - орта, 208 - шағын кәсiпорындар. Олардан 93 заңды тұлға мемлекеттiк меншiк нысанына, 126 жеке меншiк , 2 - заңды тұлға шетел меншiгi нысанына жатады. Ауданда облыстың ауыл шаруашылығының жалпы өнiмiнiң 5,8%-ы өндiрiлген (13 876,4 млн.теңге). Өнеркәсiп кәсiпорындарымен (қаржылық емес корпорация секторы) 262,7 млн.теңгенiң өнiмi өндiрiлдi, облыстағы үлесi 0,4%. Өнеркәсiп өнiмiнiң физикалық көлемiнiң индексi 121,1% құрайды. Бөлшек тауарайналымының көлемi (қоғамдық тамақтандырусыз) 319,0 млн.теңге сомасын құрайды. Тауарайналымның физикалық көлемiнiң индексi 82,4% құрады. 2009 жылдың басына аудан кәсiпорындарының негiзгi құрал-жабдықтары 5 926,1 млн.теңге сомасын құрап, тозу деңгейi 22,2% болды. Негiзгi капиталға салынған инвестиция көлемi 708,4 млн.теңге құрады. Пайдалануға 3,2 мың шаршы метр тұрғын үй берiлдi. Ауданның экономикасында 11,9 мың адам жұмыс iстейдi. Орташа айлық жалақы (кәсiпкерлiк қызметпен айналысатын шағын кәсiпорындарсыз) өткен жылмен салыстырғанда 22,6% өсiп, 36 047 теңгенi құрады. Нақты жалақы 14,6% өстi. Орташа жан басына шағып есептегенде атаулы ақшалай табыс 24 247 теңге құрады. Орташа жан басына шаққандағы күн көрiстiң ең төменгi деңгейiнiң шамасы жыл аяғына 11 113 теңге құрады. Халқы Ауылдық округтер Аудандағы 24 елді мекен 12 ауылдық округке біріктірілген: Ірі елді мекендері Дереккөздер
Агра

Агра - Үндістандағы қала. (Уттар-Прадеш штаты, Үндістан) — моғолдық билеушілердің екінші астанасы. Акбардың тұсында (1556—1605) қызыл сарай мен қамал салынды; , Шаһ-Жаһанның тұсында (1627—1658) Диван-и-ааз, Моти-Мазджид, Итимад-уд-Даула және олардың бәрінен артық Таж-Маһал салынды. Аурангзебтің түсында (1658—1707) астана қайыра Делиге көшірілді. Дереккөздер
Калининград

Калининград (бұрынғы Көнигсберг) — Ресейдегі қала. Калининград облысының әкімшілік орталығы. Машинажасау ісінің ірі орталығы, металлургия, жеңіл, полиграфия өнеркәсібі, балық өнеркәсібі дамыған. Тарихы Географиясы Климаты Халқы Экономикасы Білім жүйесі Мәдениеті Бауырлас қалалар Тағы қараңыз * Кёнигсберг Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.klgd.ru/ Калининград мэриясының ресми сайты] * [http://www.gov39.ru Калининград облысы үкіметінің ресми сайты]
Хромтау

Хромтау — Ақтөбе облысындағы қала, Хромтау ауданының орталығы (1967 жылдан бері). Географиялық орны Облыс орталығы - Ақтөбе қаласынан шығысқа қарай 86 км жерде, Мұғалжар тауының солтүстік етегінде, Ойсылқара (Сарымырза) өзені бастауындағы дөңесті жерде орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 21740 адам (10211 ер адам және 11529 әйел адам) болса, 2009 жылы 24089 адамды (11630 ер адам және 12459 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 29579 адамды (14532 ер адам және 15047 әйел адам) құрады. Тарихы Іргесі 1940 жылы Дөң хромит кен орнының игерілуіне байланысты жұмысшы кенті ретінде қаланған. Кәсіпорындары Қаладағы негізгі кәсіпорындар: «Дөң кен байыту комбинаты» және «Дөң мұнайбаза» АҚ-дары. Одан басқа қалада «Керамика» АҚ, «Рахат-21», «Сауда орталығы», «Әділ фирмасы» ЖШС-тері, «Бек» ӨК, т. б. шағын жеке кәсіпкерліктер («Егізбаев», «Наурызбаев», т. б.) жұмыс істейді. Инфрақұрылымы Әлеуметтік салада жалпы білім беретін 6 мектеп, 1 кәсіптік-техникалық мектеп, 3 балабақша, Кеншілер мәдениет үйі, клуб, пошта, телеграф жүйелері, 100 орындық шипажай және т.б. бар. Хромтау арқылы республикалық маңызы бар Қандыағаш — Алтынсарин — Жітіқара — Қостанай темір жол және Қарабұтақ — Темірбек Жүргенов — Денисовка — Қостанай автомобил жолы өтеді. Дереккөздер
Нұра (Талғар ауданы)

Нұра — Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл, Нұра ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Талғар қаласынан солтүстікке қарай 65 км жерде, Талғардың тармағы - Тереңқара өзенінің жағалауында, Қапшағай бөгеніне таяу жердегі жусан, ши басым бетеге, боз, селеу, теріскен өскен бозғылт сұр, сортаңды сұр топырақты шөлейт белдемде орналасқан. Халқы Тарихы 1973-1995 жылдары "Жетіген" мал бордақылайтын кешенінің орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Нұрада және округке қарасты Қаратоған, Өстемір және Туғанбай ауылдарында өндірістік кооператив, ЖШС және бірнеше шаруа қожалығы құрылды. Ауыл 1995 жылға дейін "Октябрь" деп аталып келген. Дереккөздер
Есіл (айрық)

Өзен: * Есіл – Ертіс өзенінің сол саласы, Обь өзені жүйесіне жатады. Елді мекендер: * Есіл – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл. * Есіл – Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы ауыл. * Есіл – Ақмола облысы Есіл ауданындағы қала. * Есіл — Ақмола облысындағы аудан. Басқа мағыналар: * Есіл– Торғай үстірті мен Көкшетау қыратының солтүстігіндегі жазық. * Есіл – Батыс Сібір жазығының оңтүстігінде, Ертіс және Тобыл өзендерінің аралығында жатқан орманды жазық.
Клери Куок

Клери Куок Тайвань елінің поп әншісі. Ол 1980 жылы Гонг Конгта туған, бірақ жастайынан Тайваньда өсті. Альбомдары Сиңылдары # 3 Кісі (仨人） (Анжела Чаң мен Кристин Фанмен бірге) # Күлімсіреудің Басталуы (微笑的起點) (Анжела Чаң мен Кристин Фанмен бірге)
Атырау мұз айдыны

Атырауда мұз сарайының құрылысы 2008 жылы қазан айында басталды. Ол 2009 жылы маусымда тапсырылды. Нысанның құны 1,5 млрд теңгеге бағаланып отыр. Мұз айдынының жобасы алматы жобалаушыларымен дайындалған. Мұз айдынының жалпы көлемі 6 мың шаршы метрді құрайтын болады. Ғимараттың негізгі бөлігінде ауқымы 61 де 30 шаршы метрге жететін 800 көрерменге арналған зал және мұз айдыны орналасты. "Қосымша бөліктер спортсмендер мен көрермендерге қызмет көрсету бөлмелерінен құралады. Онда киім-ауыстыру, шайыну бөлмелері, медициналық, баптаушылар, қазылар бөлмелері салынады. Сонымен қатар, ғимараттың бірінші және екінші қабатында фойелер, 40 орынға лайықты асхана, бильярдтық зал жұмыс істейтін болады ", - деп хабарлады облыстық құрылыс департаментінде. Атырауда алғаш рет "Бейбарыс" хоккей командасы құрылып, олар биыл алғаш рет Қазақстан чемпионатына қатысып, өнер көрсетеді. Қазірдің өзінде мәнерлеп сырғанаудан спортшылар дайындығы басталды. "Халық қаһарманы" Х.Доспанова атындағы мұз айдыны сарайы маңында болашақта спорт қалашығы бой көтереді.
Таутеке

Таутеке – қуысмүйізділер тұқымдасына жататын жұптұяқты жануар. Таутекелер Гиндукуш тауы мен Бадхызда, Гиссар мен Дарбазада, Памир – Алтай жоталарында, Саян мен Моңғолияның таулы аймақтарында тараған. Қазақстанда Тянь-Шань, Жетісу (Жоңғар) Алатауы мен Оңтүстік Алтайда құз жартастар арасында мекендейді. 1995 – 2006 жылдар аралығында “Алтынемел” ұлттық табиғи саябағында Таутекенің 3500 – 4000 басы тіршілік еткені белгілі. Текелерінің дене тұрқы 140 – 167 см, салмағы 59 – 82 кг болса, ешкілері кішірек. Түсі сұрғылт, біркелкі. Қысқа қарай ірі текелерінің жотасы мен мойнында, қапталында ақ түсті жолақ пайда болады. Текесінің семсер тәрізді, көлденең бунақты, ұзындығы 140 см-дей мүйізі болады, ешкісінің мүйізі 40 см-дей. Текесінде ұзын сақал бар. Топтанып жүреді. Маусым сайын таудың басынан етегіне, етегінен басына дейін ауысып, қоныс аударып отырады. Шөптесін өсімдіктермен, ағаш өркенімен қоректенеді, су ішіп, қар жалап, шөлін қандырады. Организмінде минералды заттар жетіспесе, тұзды топырақ пен ащы сорды жалайды. Қазан – қарашада күйекке түседі, 6 ай буаз болып, сәуір – маусымда жалқы, кейде егіз лақ табады. Жаңа туған лақтарының салмағы 2,5 – 3 кг болады. 10 күннен кейін төлдері көк шөптің басын шалса, 1,5 айда ересектерімен бірге жайыла бастайды. Табиғатта таутекелер 13 – 14 жылдай тіршілік етеді. Таутекелердің негізгі жауы – барыс, сілеусін, қасқыр. Таутекелерді еті, терісі үшін аулайды, мүйізінен әсемдік бұйымдар жасайды. Дереккөздер
Кірпітәрізділер

Кірпітәрізділер – сүтқоректілер класының жәндікқоректі аңдар отряды. Бір кірпіде 7-8 мың ине болады. Қазақстанда 3 түрі мекендейді: кәдімгі кірпі, құлақты кірпі және қара кірпі. Арқасын, бүйірлерін тікенек (ине) басқан. Тұрқы 13 – 27 см, салмағы 700 – 800 г. Орманда, бұта арасында, бау-бақшада, тіпті елді мекендерде тіршілік етеді. Жемін, әдетте іңірде және түнде аулайды. Жәндіктермен, көлбақамен, жыланмен (улысымен де) қоректеніп, орман шаруашылығына пайда келтіреді. Қараша айында ұйқыға кетеді де, көктемде күн жылынысымен оянады. Жыныстық жағынан 2 жасында жетіледі. 35 – 42 күнде жылына 1 рет көктемде 3 – 4-тен балалайды. Орта есеппен 6 жыл тіршілік етеді. Мал пироплазмозы ауруын таратады. Аяқтары бессаусақты. Бірінші үстінгі күрек тістері ірі, азу тіске ұқсас. Тері асты бұлшық еттері, әсіресе сақина бұлшық еттері жақсы жетілген және олар қысқарғанда кірпі денесі дөңгеленіп, шар тәрізді болады. Екі тұқымдас тармақтары: гимнурлар және кірпілер бар. Еуразия мен Африкада таралған. Кірпілердің арқасы мен екі жақ жаны тікенекті. Қауіпті жағдайда домаланып қалады. 12-15 түрі бар. ТМД-да 7 түрі таралған: кәдімгі кірпі, (Erinaceus europaeus), оңтүстік, (Е. rumanicus), кавказдық, амур кірпісі, (Еamurensis), даур, (Е. dauricus), құлақты кірпі, (Н. hypomelas). Орманды, далалық және шөлді жерлерді мекендейді. Кейбір түрлері кысқы ұйқыға кетеді. Жылына 1-ден 7-ге дейін ұрпақ береді. Ауылшаруашылық және орман зиянкестерін құртады. Кейбір түрлері аса қауіпті ауру қоздырушыларын тасымалдайды. Даур кірпісі КСРО Қызыл кітабында, 1 түрі ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Мысық

Мысық немесе үй мысығы — Мысықтәрізділердің биологиялық түрі, типпен бірдей кең таралған үй жануары. Биологиялық сипаттамасы Асыранды мысықтың арғы тегі — ливиялық мысық болып саналады. Африка тұрғындары оны шамамен 5 мың жыл бұрын қолға үйреткен. Қолға үйретілген басқа жануарларға қарағанда мысық арғы тегінен онша алыстамаған, сондықтан мысық тұқымдарының саны көп емес. Мысықтың денесінен бас, мойын, тұлға, құйрық, алдыңғы және артқы аяқтарды ажыратуға болады. Аяқтары тұлғасының екі жағына тарбимай, тік көтеріп тұрады. Дене ұзындығы 46-191 см , құйрығы 15-91 см. Құйымшағы шоқтығынан жоғары. Тырнақтары тартылған (Суматра мысығынан басқаларында). Еркектері мауығу кезінде қатты таласып, ұрысып, шулайды. Кейбір түрлері жылына 2 рет тұқым береді. Марғаулары (3-4 ұялас балалары болады) дәрменсіз, соқыр туады. Жыртқыштар ұсақ омыртқалылармен, балықпен қоректенеді. Мысықтың басында екі құлақ қалқаны көрінеді. Бұл - оған тән ерекшелік. Қарашығы жарық сәулесінің күшіне қарай өзгеріп тұратын бадырайған үлкен көз, қабағы мен үстіңгі ерніндегі ұзын қылшық, ешқандай түгі жоқ тақыр мұрыннан екі танау тесіктері көзге түседі. Мысық - өте саққұлақ жыртқыш. Қорегін аулағанда дыбысын сездірмей, саусақтарының ұшындағы тырнақтарын майлы табанына жасырып алып, білдіртпей жүреді. Ол алдымен жер бауырлап, лезде арқасын бүгеді және аяқтарымен қатты серпіле олжалайтын қорегіне қарай атылады. Осы тұста саусақ ұшындағы жасырылған өткір тырнақтар тарбия ашылып, құйрығы керіледі, құйрық мысықтың бағытын реттейтін бұлқын қызметін атқарады. Дереккөздер
Карелия Республикасы

Карелия Республикасы, Карелия, Карьяла — Ресейдің солтүстік-батысындағы республика, Ресей субъекті. Астанасы — Петрозаводск қаласы. Солтүстік Батыс федералды округінің құрамына кіреді. Географиясы Карелияның батыс шекарасы Ресей Федерациясының Финляндиямен шекарасымен сәйкес келеді, ұзындығы 798,3&nbsp;км, бұл шекара сонымен қатар Ресейдің Еуропалық одақпен шектесетін бөлігі болып табылады. Карелия шығысында Архангельск облысымен, оңтүстігінде&nbsp;— Вологда және Ленинград облысымен, солтүстігінде&nbsp;— Мурманск облысымен шектеседі. Тарихы Халқы Дереккөздер
Таз

Таз (calvіtіes) – негізінен бастағы шаштың сиреуі, кей жағдайда терінің жекелеген бөліктеріндегі түктердің толықтай түсіп қалуы. Жасы ұлғайған сайын адамның терісінде болатын өзгерістер мен организмнің қартая бастауы егде тартқан адамдарда шаштың ағарып, түсе бастауына әкеледі. Шаштың ерте түсе бастауы адамның жасына емес, денсаулық жағдайына байланысты. Таз ауруына шалдыққанда бастағы шаш қана емес, адамның қасы, кірпігі, сақал-мұрты, т.б. түсе бастайды. Аурудың пайда болуына жүйке жүйесі қызметінің бұзылуы, эндокриндік және асқазан-ішек жолдарының аурулары, созылмалы инфекция ошақтары (тұмау, дизентерия, т.б.) әсер етеді. Таз ауруының белгілі бір анықталған бірыңғай классификациясы жоқ, алайда шартты түрде тотальды (шаштың толықтай түсуі), диффузды (шаштың сиреуі), ұялы (шаш бастың белгілі бір жерінде ғана түсуі) болып бөлінеді. Сонымен қатар аурудың дамуы мен клиникалық ерекшеліктеріне қарай бірнеше түрі: туа пайда болған Таз, симптоматикалық Таз, себориялық Таз, жүре пайда болатын Таз және ұялы Таз болады. Мысалы, ұялы Таз жүйкелік-эндокриндік аурулардың салдарынан, организм уланғанда (тіс кариесі, тонзиллит, гайморит, т.б. аурулары кезінде) және терінің жарақаттануынан болады. Ауру басталғанда Таз ошақтары пайда болады, оның диаметрі 1 см-дей болып, шаштың түбінде фолликула қапшықтары көрінеді, бірақ бас терісінің түсі өзгермейді. Ауру асқынғанда ошақтардың көлемі үлкейіп, бірнешеуі пайда болады, кейін олар бір-бірімен қосылып, шаштың толықтай түсуіне әкеледі. Таздың мұндай түрін емдеу қиынға түседі. Кейде емдегеннен кейін де шаштың қайта түсіп қалуы мүмкін. Емі: аурудың пайда болу себебіне қарай әрбір науқасқа ем жеке тағайындалады; құрамында микроэлементтер, мырыш, темір бар препараттар, шашты өсіру үшін гормонды препараттар (глюкокортикоидтар, тиреоидин, соматропин, т.б.) беріледі; витаминдерге (А, С, Е, В, РР) бай, калориясы жоғары тамақ ішу қажет; сұйық азотпен криомассаж, вакуумдық массаж жасау, дарсонвализация (токпен емдеу), хлорлы этилмен тітіркендіру қолданылады. Тағы қараңыз * Таз руы Дереккөздер
Приштина

Приштина (; ) — тәуелсіздігі жартылай мойындаған Сербияның құрамынан шыққан Косово деген елдің астанасы. Косовоның тәуелсіздігін мойындамаған мемлекеттерінің көзқарасы бойынша Сербияның территориясында орналасқан қала.
Дяочань

Дяочань (қытайша 貂蝉) - ежелгі Қытай тарихы туралы мәліметтер беретін Үш патшалық кезеңі туралы романының кейіпкері, Қытайдың төрт аруының бірі. Біздің дәуіріміздің екінші ғасырының екінші жартысында өмір сүрген. "Ай тұтынған Дяо Чань" (闭月貂蝉) ретінде белгілі еді. Он төртінші ғасырында жазылған Үш патшалық кезеңі туралы романы бойынша Дяо Чань сұлу үш патшалық кезеңінің алдында болған Шығыс Хань әулетінің белгілі мемлекет қайраткері Вань Юньның тұсындағы болған. Вань Юнның жоспары бойынша Дяо Чань жауыз Дун Цзо менен оның тұсында жүріп қызмет еткен Люй Бу деген жауынгердің арасында жанжалтуғызған. Хань әулетінің жоғары деңгейлі мемлекет қайраткері Дун Цзо да оған қызмет еткен жауынгері Люй Бу да сұлу Дяо Чаньға ғашық болып, бір - біріні жек көруге бастады. Ақырында Люй Бу өз мырзасын өлтіріп, Вань Юнның жоспарын өзі білмей өз қолымен орындады. Аңыз бойынша "Дяо Чань керімнің сұлулығын көріп, ұят болғаннан айдың өзі тұтылды" деп, Дяо Чаньды солай сипаттайды.
Қызыл (қала)

Қызыл (тыв. Кызыл, ) — Ресей Федерациясының құрамындағы Тываның елордасы. Ресей Федерациясының ең ірі экономикалық, саяси, ғылыми және мәдени орталықтарының бірі. Этимологиясы 1914 жылы Белоцарск атымен құрылды. Бұл атау шығыс халықтарына сай болды, өйткені кезінде моңғол мен түркі халықтары орыс патшаларын "ақ қаған", "ақ царь" деп атайтын. Революциядан кейін (1917 жылдың Ақпан мен Қазан төңкерістері) 1918 жылы Хем-Белдир (Хем-Белдір) деп аты ауысты. Бұл топоним қаланың географиясымен байланысты: тыва тілінде «хем» — «өзен» және «белдир» — «қосылу жері», бұл ірі Бий-Хем өзені мен кіші Каа-Хем өзендерінің қосылуын білдіреді. Қазақ тілінде олар Малый Енисей мен Большой Енисей деп аталады, және олардың "қосылуынан" Енисей өзені пайда болады. 1926 жылы Тыва Халық Республикасы КСРО-мен бірлік келісімін жасайды да, елорданың аты "Қызыл"ға ауысады. Географиясы Орналасуы Қала Тыва қазаншұңқырында, Кіші Енисей мен Үлкен Енисей маңайында орналасқан. Қаланың сол жағалауында, Минусинск станциясынан 390 км қашықтықта Енисей қосылу жері бар. Қызыл Азияның географиялық орталығында орналасқан. Уақыт белдеуі Қызыл қаласының уақыт белдеуі халықаралық нұсқада UTC+7:00 болып келеді. Қаланың орташа тапа-талтүсі 12:42-де болады. Климаты Қаланың климаты қоңыржай. Климатқа қаланың қазаншұңқырда орналасуы үлкен әсер етеді. Сібір антициклонының әсерінен температуралық инверсия байқалады, қысының (қараша-наурыз) қары аз (10—20 см) және желі жоқ. Қаңтардағы орташа температурасы — -28,6°С (аязда -53°С-ке дейін жетеді). Көктемі қысқа. Сәуірдің өзінде де түнде температурасы -20°С-ға дейін де жете алады. Наурыз айында ауа-райы жылдам ыстықтап кетеді. Жаздары ыстық және құрғақ, кейде құрғақшылықтар да болады. Тарихы Урянхай өлкесі құрылғасын, орыстар сол аймаққа қоныс аударады. 1914 жылы "Белоцарск" атымен аталып кеткен елді-мекеннің негізі қалынады. 1918 жылы анти-монархиялық төңкеріске байланысты оның аты "Хем-Белдыр" деп өзгереді, және 1926 жылы қайта өзгеріп, аты "Қызыл" болады. 1944 жылдан бастап РКФСР құрамындағы Тыва Автономиялы Облысының, және 1961 жылдан бастап Тыва АКСР-ның мен 1991 жылдан бастап Тываның елордасы.
Қорған

#Қорған — Ресей Федерациясындағы қала. Қорған облысының орталығы. #Қорған — ежелгі қабірлер үстіндегі тас немесе топырақ үйінділері. Халық арасында мұндай ескерткіштер төбе немесе оба (Қарауылтөбе, Жуантөбе, Үштөбе, т.б.) деп те аталады. Археологиялық қорғандар неолит және энеолит (б.з.б. 4-3 мыңжылдықтар) дәуірлерінен белгілі. Қорғандар Қазақстанда темір дәуірінде кең тараған. Алматы облысындағы Бесшатыр, Есік, Түрген, т.б. қорғандар - өзі тектес ескерткіштердің үздік үлгілері. Қорғандардың пішіндері шар тәрізді, табаны дөңгелек, сопақ және тік төртбұрышты болып келеді. Қорғандардың өлшемі әр түрлі: биіктігі 0,3 -0,6 м, диаметрі 3 - 4 м, кейбіреулерінің биіктігі 20 м және одан да биік, диаметрі 100 м-ге дейін жетеді. Қорғандардың көлемі ішіне қойылған адамдардың тегіне, дәрежесіне, тұрмыс күйіне сай жасалады. Қабір үстіне қорған салу Қазақстанда 14 - 15 ғасырлырға дейін сақталып келген. Қорған астындағы қабірлер катакомба, сағана түрінде жасалады. Көне қорғандар - тарихи деректемелер үшін маңызы зор археологиялық құнды ескерткіштер. Дереккөздер
Фред Хойл

Фред Хойл (20 маусым, 1915 жыл - 20 тамыз, 2001 жыл) — ағылшын астрономы және математигі. Йоркширдегі Бинглиде 1915 жылы дүниеге келген. Ол салыстырмалылық теориясының теңдеулері мен қазіргі физиканы космологияға қатысты алғаш рет қолданған. Хойл квазарлардың болуға тиіс екендігін теория жүзінде дәлелдеп шықты, кейінірек олардың табиғатта бар екендігі анықталды. Оның ғылымға жасаған тағы бір үлесі — химиялық элементтердің барлығы сутегіден дамып шыққаны туралы теория. Ол Үлкен жарылыс деген ұғымды алғаш ұсынған. Дереккөздер
Қарағанды (Бөрлі ауданы)

Қарағанды (2020 ж. дейін – Кирово) — Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы ауыл, Қарағанды ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Ақсай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 35 км-дей жерде, бетеге, боз басым әр түрлі шөптесін өскен қоңыр, сортаңды-қызылқоңыр топырақты қуаң 318 далалық белдемде орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 889 адам (447 ер адам және 442 әйел адам) болса, 2009 жылы 785 адамды (400 ер адам және 385 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 612 адамды (299 ер адам және 313 әйел адам) құрады. Тарихы 1936-1997 жылдары аралығында Киров атындағы астық кеңшарының орталығы болып келген. Оның негізінде 1997 жылдан Кировта «Қарағанды» серіктестігі, ірі «Махмет» және «Мақсат» шаруа қожалықтары құрылған. Инфрақұрылымы Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, дәрігерлік амбулатория бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Екатеринбург

Екатеринбург — Ресейдегі қала. Свердлов облысының әкімшілік және ірі өндіріс, ғылыми-білім, мәдени орталығы . 1924 – 91 ж. Свердловск аталған. Географиялық орны Мемлекет астанасынан Мәскеу қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 1769 немесе 1788 км жерде орналасқан. Халқы Тұрғыны: * 1 444 439 адам (2016). * 1 332 264 адам (2009); * 1 272 900 адам (1999). * 1 375 000 адам (1991). * 1 211 172 адам (1979). * 1 163 000 адам (1977). Суреттер Дереккөздер Тағы қараңыз *Екатеринбург-Сити *Екатеринбургтің ең биік ғимараттарының тізімі Сыртқы сілтемелер * [http://екатеринбург.рф/ Екатеринбург қ. әкімшілігінің ресми сайты] * [http://its.ekburg.ru/ Екатеринбург ақпараттық-туристтік қызметі] * [http://1723.ru/ Екатеринбург туралы сайт (суреттер, топонимика, сілтемелер)]
Өзбекстан Әуе Жолдары

Өзбекстан Әуе Жолдары — Өзбекстанның ұлттық әуе тасымалдаушысы. Тарихы Кеңес Үкіметінің құлауынан кейін, өзбек президенті Ислам Каримов жылы 1992 мемлекеттік әуе тасымалдаушыны құру туралы жарлық шығарды. Өзбекстан Әуе Жолдары елдің көлік және әуежай инфрақұрылымын дамыту мен жаңарту мақсатымен құрылған болатын. Компанияның халықаралық тасымалдар нарығында мықты орын бекіту де мақсаттардың арасына кірді. Сондықтан компания жасаған ең алғаш рейсі аймақтағы Алматы не Бішкекке емес, Ташкенттен Лондонға орындалды. Бұрынғы Аэрофлоттың иесінде болған ұшақтар ішкі бағыттарға ұша бастады. Халықаралық бағыттар алдыңғы қаратға шықанда, 1993 жылдан бастап Airbus ұшақтары лизингке алынды. Компанияның халықаралық әуепаркі кәзір Boeing пен Airbus ұшақтарынан құралған. Өзбекстан Әуе Жолдары 50дей бағыттарға қызмет етеді. Әуе компанияның 11 әуежайы бар. Соның бесеуі халықаралық статусқа ие. Өзбекстан Әуе Жолдары ешқандай альянс пен қауымдастыққа кірмейді. Дегенмен ол SkyTeam Alliance-қа кіру жайында келіссөздер жүргізуде. Өзбек Әуе Жолдарының басты атқарушы директоры Валерий Николаевич Тян. Өзбекстан Үкіметі әуе компанияның 49% бөлігін приватизациялауды мақұлдады. Жоспар бойынша стратегиялық шетел инвесторлар табылғаннан кейін, оларға компанияның басқарылуы толығымен берілетін болады. Ұшу Бағыттары to Алматыға бағытталған халықаралық рейс)]] Құрылымынан бері Өзбекстан Әуе Жолдары өзінің приоритеті ретінде Батыс Еуропа мен басқа халықаралық бағыттарға қызмет етуді қолға алды. Халықаралық бағытарға ұшатын рейстердің басым бөлігі Ташкент әуежайы арқылы орындалады. Код Бөлісу Өзбекстан Әуежолы төмендегі әуе жолдармен код бөлісу шартына отырған: *Air Baltic *Indian Airlines *Korean Air *Malaysia Airlines Әуепаркі Өзбекстан Әуежолдары паркі келесі ұшақтардан тұрады (2009 жылдың маусым айы) Түсініктемелер Сыртқы сілтемелер *[http://www.uzairways.com/ Өзбекстан Әуе Жолдары ресми сайты] *[http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?searchset&airlineHY&al_op=1 Өзбекстан Әуе Жолдары әуепаркі]
Lufthansa

Lufthansa — Германияның ұлттық әуетасымалдаушысы. Ол жолаушы саны бойынша Еуропадағы ең үлкен тасымалдаушы болып саналады. Компанияның атауы екі сөзден құралған Luft (неміс тілінен "ауа"), және Hansa (Ханзалық Лига, ежелгі ортағасырлық сауда тобы). 18 ішкі және 78 елдегі 183 бағытты қамтитын компания, жолаушылардың айналымы бойынша әлемдегі бесінші тасымалдаушы болып табылады. Люфтганза әлемдегі ең ірі Star Alliance әуекомпаниялар одағын ұймдастырушысы болып табылады. Star Alliance 1997 жылы Thai Airways, United Airlines, Air Canada және Scandinavian Airlines Systemның қатысуымен құрылды. Тарихы Компания Берлинде 1926 жылдың 6 қаңтарында "Deutsche Aero Lloyd" (DAL) пен "Junkers" компанияларының қосылуынан құрылды. Компания алғашында Deutsche Luft Hansa Aktiengesellschaft деген атқа ие болды. Әуепаркі ]] ]] ]] .]] ]] Код бөлісу Люфтганза келесі тасымалдаушылармен де код бөлісу келісімдеріне отырған: * Star Alliance мүшесі Сыртқы сілтемелер *[http://www.lufthansa.com/ Ресми Сайты] *[http://www.lufthansa.com/online/portal/lh/kz/homepage?len&cid1000288/ Люфтганза Қазақстан] Түсініктемелер
Түрік Әуе Жолдары

{{Әуе компаниясы * Есенбога Халықаралық Әуежайы * Аднан Мендерес Халықаралық Әуежайы Ұшу бағыттары Толығырақ: Түрік Әуежолдары Бағыттары Түрік Әуежолдарының AnadoluJet атты Low-Coster компаниясы бар. Ұлтық Әуекомпанияның басты бәсекелестері болып Atlasjet, Onur Air және Pegasus болып табылады. Түрік Әуежолдары Бағыттарының интерактивті картасын осы сайтта қарай аласыз [http://www.thy.com/en-INT/services/destination_guides/route_map.aspx] Код бөлісу Түрік Әуежолдары келесі тасымалдаушылармен код бөлісу келісіміне отырған: * Aegean Airlines * Air Algérie * Air Astana * Air Canada * Air China * Air Europa * Air India * Air Malta * Air Moldova * Air New Zealand * Air Serbia * All Nippon Airways * Asiana Airlines * Avianca * Air Albania * Azerbaijan Airlines * Azul Brazilian Airlines * Bangkok Airways * Belavia * Copa Airlines * Croatia Airlines * EgyptAir * Ethiopian Airlines * Etihad Airways * EVA Air * Garuda Indonesia * Gulf Air * Hawaiian Airlines * Hong Kong Airlines * IndiGo * JetBlue * Kuwait Airways * LOT Polish Airlines * Lufthansa * Luxair * Malaysia Airlines * Malindo Air * Middle East Airlines * Oman Air * Pakistan International Airlines * Philippine Airlines * Royal Air Maroc * Royal Brunei Airlines * Royal Jordanian * RwandAir * Scandinavian Airlines * Singapore Airlines * TAP Air Portugal * TAROM * Thai Airways * Ukraine International Airlines * United Airlines * Utair * Uzbekistan Airways Әуепаркі Түрік Әуежолдарының паркі 132 ұшақтан құралған (2009 жылғы маусым айына сәйкес): Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.turkishairlines.com/ Ресми Сайты] * [http://www.anadolujet.com/ Anadolujet (THY-дың Low-Coster компаниясы)]
Исфаһан

Исфаһан қаласы ( — Эсфеһан) – Иранның орталық бөлігіндегі қала. Зайендеруд өзенінің жағасында, Тегеран нан 340 км қашықтықта орналасқан. Исфаһан останының әкімшілік орталығы. Халқы 700 мыңдай (1995). Тегераннан кейінгі өнеркәсіп-сауда орталығы. Тоқыма, тамақ, цемент, аяқ киім, т.б. өнеркәсіп орындары бар. Тарихы Көне әдебиеттерде Исфаһан (мысалы, Птоломейде) Аспадана деген атпен кездеседі. Сасани әулетінің тұсында Иранның ірі шаруашылық әрі әкімшілік орталығы болды. 7 ғасырда арабтар жаулап алған. 8 – 13 ғасырларда Таяу және Орта Шығыстың ең ірі қолөнер және сауда орталығы болды. 1237 жылы Шыңғыс хан империясы шапқыншылығына ұшырады, көп ұзамай қалпына келтірілді. 1387 жылы Әмір Темір жаулап алып, ауыр соғыс салығын салды. Сефеви әулеті үстемдік құрған кезде (16 ғасырдың аяғы мен 17 ғасырдың басы) қала өсіп өркендеді. Аббас Қ шаһтың тұсында қайта жоспарланып, іргелі құрылыстар салынды. 17 ғасырда Исфаһан 600 мың халқы бар қалаға айналды. 1722 жылы қаланы ауғандар жаулап алып, талан-таражға ұшыратты, халқы азайып кетті. 18 ғасырдың аяғында Тегеран астанаға айналғаннан кейін Исфаһан бұрынғы маңызынан айрылды. Географиясы Халқы Атақты тұрғындары Өнеркәсібі Исфаһан – кілем тоқу мен қол өнерінің сондай-ақ, ортағасырлық миниатюра өнерінің (қ. Исфаһан мектебі) ертеден келе жатқан орталығы. Оқу орындары Тарихи ескерткіштері Исфаһандағы архитектуралық ескерткіштер, негізінен, ескі қала бөлігінде. Олар: Үлкен мешіт (9 – 20 ғасырлар), мұнаралар (12 ғасыр және 17 ғасыр), Жафар (14 ғасыр) мен Харуне – Велайдың (1512, сәулетші Хосейн; 1656 жылы жөнделген) кесенелері. Сефеви әулетінің тұсындағы шаһ мешіті (1612 – 30, сәулетші Әбу-л-Казем; 18 – 20 ғасырларда жөнделген), Лотфолла шейһтың мешіті (1603 – 18); Әли-Капу сарайы (15 ғасыр; 17 ғасырда кеңейтілген), т.б. Исфаһанда Аллаберді хан (1600 жыл шамасы) мен Поле-Қажының (1641 – 1666) көпірлері бар. Тағы қараңыз * Иран қалаларының тізімі Сілтемелер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том
Язд

Йезд немесе Язд ( – Yazd) — Ирандағы ең ежелгі қалалардың бірі, Йезд провинциясының әкімшілік орталығы. Заратуштрашылдық мәдениетінің орталығы. Исфахан қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 270 км жерде орналасқан. Тарихы Географиясы Халқы Атақты тұрғындары Өнеркәсібі Оқу орындары # Йезд университеті (1988 ж. құрылған) # Shahid Sadoughi University of Medical Sciences and Health Services # [http://www.yazdjdu.ac.ir/ Yazd Institute of Higher Education - ACECR] # [http://www.bafgh-iau.ac.ir/ Islamic Azad University of Bafq] # [http://www.iaumaybod.ir/ Islamic Azad University of Maybod] # [http://www.iauyazd.ac.ir/ Islamic Azad University of Yazd] # [http://www.sampad.info/ Yazd Sampad Information Center] # [http://www.ystp.org/ Yazd Science and Technology Park] # University of Jame Elmi_Karbordi of Yazd # [http://www.iju.ir/ Imam Java University College] # [http://www.ssampad.ir/c/portal/layout?p_l_id=PUB.3506.1/ Shahid Sadoughi High school(Tizhooshan)] # [http://www.derakhshan2.gigfa.com/ Shahid Sadoughi Middle school(Tizhooshan)] # [http://www.fsampad.ir/ Farzanegan Middle school(Tizhooshan)] # [http://www.derakhshan1.parniansis.com/ Farzanegan High school(Tizhooshan)] Mohammad hossein papoli yazdi (shazdah hamam) Тарихи ескерткіштері Фотосуреттер Бауырлас қалалар * Ясберень, Мажарстан * Джакарта, Индонезия * Хомс, Сирия * Орталық мухафаза, Бахрейн Дереккөздер Тағы қараңыз * Иран қалаларының тізімі Сыртқы сілтемелер * [http://www.yazdportal.com/ Йезд ақпараттық порталы پرتال جامع اطلاعات استان يزد] * [http://www.ebtekarat.persianblog.ir/ Little Scientist] * [http://www.yazdia.com/ Yazd news and ads site] * [http://www.yazdcity.ir/ Yazd Cultural Heritage & Tourism Organization] * [http://www.yazd.com/ Yazd.com] * [http://yazdchto.ir/ Cultural Heritage Organization Bureau of Yazd Province] * [http://www.ghoolabad.com/ GhoolAbad.com] * [http://www.yazdtourism.com/ YazdTourism.com] * [http://www.letsgoiran.com/yazd/yazd-travel-guide Yazd Photos & Videos] * [http://www.yazdivf.org/ Yazd Research & Clinical Center for Infertility] * [http://www.yazduni.ac.ir Yazd University] * [http://tehran.stanford.edu/imagemap/yazd.html Yazd on stanford.edu] * [http://www.yazdrollingmill.com/ The Largest private sector steel plant in Iran] * [http://www.ekhteraat.persianblog.ir/ Ganjinehe Elmo Fan] Scientific&Technological Views. * [http://homepages.tesco.net/~m_w_fenrych/wlodek_fenrych/yazd.htm Yazd - the everlasting flame (the Zoroastrians in Yazd)] * [http://www.irpedia.com/iran/best/365/ Yazd, Bride of Desert] * [http://wznn.org/ World Zoroastrian News Network (WZNN)] * [http://www.hamsayeh.net/travel%20and%20tourism%20Dakhmeh.htm] Yazd Tower of Silence Revisited *[http://www.yazdsaf.ir website Yazd Sport Aerobics & Fitness]
Халықаралық Алматы әуежайы

Халықаралық Алматы Әуежайы Қазақстандағы ең үлкен әуежай. Ол Алматы Орталығынан 18 километр қашықтықта орналасқан. Әуежай арқылы Қазақстан бойынша жолаушылардың жартысы және жүктердің 68% өтеді. 2011 жылы әуежай 3,665,538 жолаушыға қызмет көрсеткен (2010 жылмен салыстырғанда 19%-тік өсім). Әуежайды «Алматы халықаралық әуежайы» АҚ басқарады, акцияларының 100% түрік TAV Airports Holding компаниясына тиесілі. 17 ақпанда Мәскеуде Мемлекетаралық авиация комитетінің Авиация және әуе кеңістігін пайдалану жөніндегі кеңестің 32 сессиясы өтіп, Алматы әуежайының әуеайлағы ең үздік әуеайлақ атағына ие болды Тарихы Әуежай 1935 жылы салынған. 1990 жылға дейін ол Кеңес Азаматтық Авиация Департаментінің бөлігі болып, 1991 жылы "Алматы Әуежайы" болып қайта құрылды. Сол кезден бері әуежай тәуелсіз бизнес бірлік ретінде өз жұмысын жалғастырды. Кейін ол Халықаралық Алматы Әуежайы ЖШС болып қайта аталды. 1998 жылы әуежай ұшып-қону жолағы (ҰҚЖ) жөндеуден өткеннен кейін, Алматы Әуежайы II категорияға ие болып, Халықаралық Әуежай статусын алды. 1999 жылдың 9 шілдесінде әуежай ресторанында өрт басталып, бүкіл әуежай терминалы жанып кетті. Жаңа терминалдың құрылысы 2004 жылы аяқталды. Алматы Әуежайы Air Astana ұлттық тасымалдаушының хабы болып табылады. Сонымен қатар Орталық Азиядағы жүк тасымалдау хабы. 2008 жылдың қыркүйек айында екінші ұшып-қону жолағы ашылды. Жаңа ұшып-қону жолағына ICAO сертификаты беріліп, оған III категория берілді. Жолақ сапасы мен онда орнатылған заманауи құрал жабдықтар ұшу қарқыны бойынша әуе кемелерінің барлық түрін ешбір шектеусіз қабылдауға мүмкіндік береді. Жаңа ұшып-қону жолағы Орталық Азияда ең ұзын болып табылады. Әуекомпаниялар мен бағытар Ішкі Халықаралық Note: : Although BMI's flight to London-Heathrow has a stop in Amritsar. It has no rights to transport passengers solely between Almaty and Amritsar. Жолаушылар тасымалы Жолаушылар тасымалы бойынша Алматы әуежайы Қазақстандағы ең ірі ауежай болып табылады. Төменгі кесте әуежайдың жылдық жолаушылар масымалын көрсетеді: Болашағы Қазіргі уақытта, әуежайда жаңа терминал салынуда. Жаңа терминалды 2024 жылдың жаз мезгілінде іске қосу жоспарланған. Жаңа терминалдың басты артықшылығы advanced EDGE стандартына (экологиялық таза ғимараттарды сертификаттау жүйесі) сай болады. Айталық, энергияның 40%-дан астамын, судың 20%-дан астамын көлемін, сондай-ақ құрылыс кезінде материалдардың 20%-дан астамын үнемдеу көзделген. Бұдан бөлек салынып жатқан терминал Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының (IATA) стандарты бойынша Optimum деңгейіндегі сервиспен қамтамасыз етіледі. Әуежайға қызмет көрсетудің жаңа тұжырымдамасы жылдам, сапалы қызмет көрсетуді қамтып, шығындарды оңтайландыруға бағытталған. TAV Airports Holding Алматы әуежайын Орталық Азиядағы ірі жүк хабына айналдырып, Алматы облысын ілгерілетумен бірге Қазақстанға жаңа авиакомпанияларды тартуды жоспарлап отыр. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.alaport.com/ Халықаралық Алматы әуежайы] (ресми сайты) * [http://www.flightradar24.com/43.26,76.93/7 Халықаралық Алматы әуежайынан ұшықып шыққан ұшақтар мен қонып жатқан ұшақтардың радарлық бағылаулары]