kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Николай Дмитриевич Сафьянов

Николай Дмитриевич Сафьянов (18.07. 1937) - журналист, спорт фото тілшісі. 12 жастан бастап бокспен шұғылданды. ҚазДТИ-ді (1963), ҚазМУ-ді бітірген. "Ленинская смена" республикалық жастар газетінің фототілшісі болып істеді. Республикалық баспасез беттерінде боксты белсенді насихаттады. Бокс федерациясының президиумына сайланды халықаралық және қазақстандық фотокөрмелерге қатынасушы, суреттері 40-тан астам спорт түрлеріне арналған. Шығармашылығы: "Звезды Казахстанского ринга" (1998). Дереккөздер
Бағзама

Бағзама - жуылған кір суының атауы. Кір суы кез келген жерге төгілмейді. Ол үшін үйден аулағырақ жерден су төгуге арналған шұңқыр қазылады. Бұл кір суы төгілген жер лас және ондай жерге жын-шайтан үйір болады деген түсінікпен байланысты. Сондықтан кір суы төгілген шұңқырдың маңайында бала-шағаның ойнауына және кешқұрым әйел адамға қайталай кір суын төгуге тыйым салынған. Дәстүрлі орта ұғымында әйел адам кешқұрым кір суын төксе және түн мезгілінде кір жайса, оған күл-қоқыс, лас жерлерде жүретін жын-перінің салқыны тиеді-мыс. Дереккөздер
Бағымшы

Бағымшы - той күтушісі, той қызметшісі. Үлкен той өткізу үшін бірер күн бұрын ауыл адамдары шақырылып, мәслихат өткізілген. Сол мәслихатта тойдың басталар, аяқталар уақыты, қонақтарды күтудің тәртібі, тойға сойылар мал саны, қонаққа қанша үй дайындалатындығы, шақырушылар, хабаршылар, соның ішінде бағымшы тағайындау сияқты мәселелер егжей-тегжейіне дейін ойластырылып белгіленеді. Бағымшылар күтіп алушылар, қонақ көліктерін күтушілер, ошақ қазушылар, отыншылар, табақ тасушылар, қолға су құюшылар деген категорияларға бөлінеді. Дереккөздер
Баданаз

Баданаз - жаңғақ жемісті өсімдіктерге жататын жеміс ағашы, бұта және сол ағаштың жемісі. Баданаз тау беткейлерінде өседі. Баданазның жемісі ірі, етті, ішінде сүйегі болады. Шыбық күйінде отырғызылган баданазның күтімі жақсы болса, 5-6 жылда биіктігі 2 м-ге дейін жететін ағаш болып жетіледі. Баданазның жемісін жеуге болады, ал тамырынан бұрынғы кезде бояу алған. Баданаз жемісінің үлкендігіне байланысты дөңгелек үлкен көзді адамды баданаз көз, үлкен «көзді» (қасты) жүзікті баданаз көз жүзік, ал кейбір тұрмыстық тұтыныс заттардың көлеміне байланысты оларды баданаздай деген анықтауыш арқылы сипаттаған. Мысалы, баданадай бұршақ, баданадай жүгері деген сияқты. Дереккөздер
Базарлық

Базарлық - алыс сапарға, сауда жолына шыққан адамдардың үйіне, көрші-қолаң, сыйлас адамдарына, жас балаларға, жерлестеріне әкелетін ірілі-ұсақты сыйлықтары, тарту-таралғысы. Базарлық әдетте өз елінде сирек кездесетін таңсық зат, бұйым түрінде болады. Дәстүрлі ортада базардан келе жатқан кісіден базарлық сұрау салты болған. Ескеріп базарлық әкелу - жақсы көрудің, сыйластықтың белгісі, қауым мүшелерінің арасында дәнекер, әлеуметтік, моральдық қатынастарды жүзеге асырудың бір тетігі ретінде де бағамдауға болады. Дереккөздер
Базарнай

Базарнай - базар басқарушы. Базарнайдың міндеті базардағы тәртіпке, сауда-саттыққа, тазалыққа, сатушылардың орналастырылуына, олардың тауарларының сақталуына бақылау орнату, яғни базар жұмысын толық қадағалау кіреді. Дереккөздер
Базаршы

Базаршы — базардан керек-жарағын алушы, яғни базарға сауда жасауға келген адам. Көшпелі тіршілік салтын ұстанған қазақтар әредік қалалар мен уақытша ашылатын базар, жәрмеңкелерге келіп, тұтынуға қажетті керек-жарағын сатып алып тұрған. Мұны дәстүрлі ортада базарлай келу, ал базарлаушы адамды базаршы деп атаған. Базаршы сауда-саттық жасауды кәсіп етпейді, пайда табуды көздемейді. Өзінің және ауылдастарының өндірген шаруашылық өнімдерін керекті бұйымдарға айырбастап, қажетін өтейді. Қазақта базаршыдан базарлық алу салты бар. Дереккөздер
Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов

Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов (11 мамыр 1969, Мақаншы селосы, Шығыс Қазақстан облысы — 16 тамыз 2021) — қазақстандық тележүргізуші, телекомментатор. Өмірбаяны 1991-1994 жылдары «Спорт » газетінде істеп, 1994 жылы «Қазақстан » телерадиокорпорациясында «Тұғыр» атты бағдарлама ашып, жүргізушісі болған. Ол телеарнадағы спорт бөлімінде бас редактордың орынбасары қызметін де қатар атқарды. Кейін «Құмсағат» бағдарламасының спорттық ақпараттар бойынша продюсері атанды. 1997 жылы «Хабар » арнасына ауысып, осы күнге дейін аталған агенттікте жұмыс істеп келді. Футболдан 1998 жылы Франциядағы Әлем чемпионатында қазақ тілінде комментатор болды. Одан кейін 1999 жылы Бангкоктегі Азия ойындарын, 2000 жылы Сиднейдегі Олимпия ойындарын, 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситидегі ақ Олимпиаданы «Хабар» арнасының эфирінде қазақша сөйлетті. 2019 жылы түсірілген "Бекзат" фильмінде өз-өзін сомдады. 2021 жылы 16 тамызда ауырып көз жұмды. Марапатттары 2000 жылы еліміздегі спорт журналистеріне берілетін Сейдахмет Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.facebook.com/aman.seytkanov Фейсбуктегі профилі]
Спорт газеті

"Спорт", Республикалық спорт газеті 1959 жылдан бастап қазақ және орыс тілдерінде Алматыдан шығады. Мерзімдігі - аптасына 1 рет. 1991 жылға дейін көлемі жарты баспа табақ болып жарыққа шықты да, 1992 жылы көлемі екі есе ұлғайды. Тәуелсіздік жылдары бірнеше жылдай жарық көрді де, жабылып қалды. Дереккөздер
Ғалым Қамашұлы Сүлейменов

Сүлейменов Ғалым Қамашұлы (28.04.1975, Алматы қаласы) Абай атындағы АГУ-дің филология факультетін бітірді (1994). 1996-2004 "Егемен Қазақстан" газетінің спорт шолушысы. 2004 жылдан бастап "Спорт KZ" газетінің бас редакторы. ҚР президенті сыйлығының стипендианты. С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты Дереккөздер
Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков

Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков (1.09.1930, Алматы облысы Ақсу селосы) Тоғызқұмалақ ұлттық ойыны бойынша, орыс және халықаралық дойбы бойынша СШ-і, КСРО Журналистер одағының мүшесі, тоғызқұмалақ пен дойбыдан Республика бірлестігінің президенті (1994-75), республикалық спорттық журналистиканың негізін салушылардың бірі. Мәскеудегі бірінші Бүкілодақтық физкультурашылар шеруіне қатысушы (1964). Республикалық ғылыми- көпшілік жастар журналы "Білім және еңбекте" бас редакторының орынбасары (1959-62), бас редакторы (1962-69) болып қызмет істеді. Дене тәрбиесі мен спортты белсенді насихаттады. Р.Ақмамбетов секілді тоғызқұмалақтың тамаша ойыншыларының, Абайдың немерелерінің ойын партияларын жазып қалдырды. Халықаралық дойбыдан (1984,1951), тоғызқұмалақтан (1961, Қарағанды) командалық есептегі (Алматы қаласының командасының құрамында Ш.Ибраев, Т.Сұлтанбеков, Р.Кәрімбаев) командалық есепте республиканың қаламын ғылыми фантастика саласында ұштады. Шығармашылығы: "Көшпеліалтын", "Лұқпан Хакім". Спорттық тақырыптағы "Дойбы ойыны" (1954), "Шахмат ойнай білесің бе?" (1959), "Шах¬мат, дойбы, тоғызқұмалақ" (1967) кітаптардың авторы. Дереккөздер
Бахтияр Тайжанов

Бахтияр Тайжанов(13.08. 1962, Жамбыл облысы Сарысу ауданы Байқадам селосы) - спорт журналисі, 1996 жылы бері республикалық жастар газеті "Жас Алашта" бөлім меңгерушісі. Спортшылар туралы көптеген көркем деректер мен келелі мақалалардың авторы. "Қазақ балуандары" және "Қазақ боксшылары" жинағын құрастыруға қатысты ("Ер Даулет" агенттігі). С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты ( 1991 және 1997). Дереккөздер
Сүгірәлі Тайжанов

Сүгірәлі Тайжанов (15.11. 1939, Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Кептабан ауылы) - дене тәрбиесінің жоғары санатты мұғалімі, ҰД төреші. 5-11 сыныптардың дене тәрбиесі оқулықтарының, олардың әдістемелік, дидактикалық құралдарының, Мемлекеттік стандарт пен оқу бағдарламасының авторы (1998-2008). "Қаз КСР білім ісінің үздігі", "ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері", "ҚР спортының құрметті қайраткері", Ы.Алтынсарин белгісімен марапатталған. 2001 жылдан бері ДТҰҒПО-ның аға ғылыми қызметкері. Шығармашылығы: Бастауыш сыныптардағы дене тәрбиесі (2004), Өмір қауіпсіздігі негіздері (2004), "Мектеп жасына дейін және кіші мектеп жасындағы балалардың дене тәрбиесі" (2008), "Дене тәрбиесін үйрету әдістері" (2008) және басқалар. Дереккөздер
Мұратхан Тәнекеев

Мұратхан Тәнекеев (1.01. 1928, Жамбыл облысы Қордай ауданы Талапты ауылы 28.12.2000) - педагогика ғылыми докторы, профессор, дене тәрбиесі мен спорт тарихы Бүкіл дүниежүзілік комитетінің корреспондент мүшесі 200-ден астам ғылыми еңбектердің, оның ішінде 28 кітап пен монографияның авторы. Оның жекелеген еңбектері ағылшын, француз, неміс және моңғол тілдерінде жарияланды. Ұзақ жылдар бойы отандық спорт ғылымының ірі өкілі ретінде халықаралық симпозиумдарда, дүниежүзілік конгрестерде өкілі болды. Шығармашылығы: "Қажымұқан", "Бәйгеден Олимпиадаға дейін", "Дене тәрбиесі мен спорт тарихы" және т.б. Дереккөздер
Ғазизбек Тәшімбаев

Ғазизбек Тәшімбаев (10.05. 1938, Жамбыл облысы Талас ауданы Майтөбе ауылы). Журналист-публицист. 1964- 2001 ж.ж. республикалық "Спорт" газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, "Қазақстан" баспасы бас редакторының орынбасары, ҚазТАГ редакциясының меңгерушісі. Президент аппаратының кеңесшісі, Үкімет аппаратының баспасөз секторының меңгерушісі. Шығармашылығы: "Топжарғандар" (очерктер жинағы, 1968), "Күш атасы (1979) және атақты балуан Кажымұқан жөнінде естелік әңгімелердің үш жинағын шығарды", "Тамаша адамдардың өмірі" топтамасынан Сальвадор Алвенде және Геваре туралы деректі повестерді қазақ тіліне аударды. Дереккөздер
Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі

"Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі", ғылыми-теориялық журнал. 2000 жылдың қаңтарынан бастап үш айда бір шығады. Мақсаты - көпшілікті сауығу мен спортқа баулуда оқытушыларға, спортшыларға, жаттықтырушыларға көмек беру. Құрылтайшылары: Білім және ғылым министрлігі, Спорт және туризм министрлігі. Дереккөздер
Валида Ескендірова

Валида Ескендірова (4.10. 1974, Шымкент қаласы) ХДСШ-і (1995). 1993-1996 жылдары республиканың, 1995-1996, 1999 жылдардағы Азияның чемпионы әрі рекордшысы. 1996 жылғы Әлем чемпионатына қатысушы (Кейптаун, ОАР-сы, 2-орын). Дереккөздер
Виктор Сергеевич Ким

Виктор Сергеевич Ким (1963, Шымкент қаласы) - ХДСШ-і. Ауыр атлетикадан және поуэрлифтингтен республиканың (1993-1996) чемпионы. Штангыны екі қолмен көтеруден Азия және Әлем чемпионатының (1996) күміс жүлдегері. Дереккөздер
Татьяна Кудрявцева

Татьяна Кудрявцева (, Атырау қаласы), ЕССШ-І (2003). Республиканың, Азияның (2001-2004), Әлемнің (2003-2004) чемпионы. Зілтемірді кеудеден сығымдай кетерудегі Әлемнің (160 кг - 2004) рекордшысы. Кудрявцева Республиканың, Азияның рекорттарын 30-дан астам рет жаңартты. Дереккөздер
2012 жылғы Олимпиада және Паралимпиада нысандары

2012 жылғы Жазғы Олимпиада және Паралимпиада ойындарына арналған спорттық нысандардың басым көпшілігі Лондон қаласында орналасқан. Бірақ та кейбір спорттық шаралар қаладан тыс жерлерде өтеді. Ойындар өткізіліп болғаннан кейін, белгілі бір нысандар қайта бұзылады, ал қалғандары күрделі жөндеуден өткізіледі. Нысандар және инфрақұрылым ]] ]] стадионы]] 2012 жылы Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындар жаңа орындарда, әлдеқашан бар және тарихи нысандардарда, сонымен қатар заманауи құрылыстарда өткізілетін болады, соның ішіндегі ең танымалы — Гайд Парк пен Атты Гвардия. Үлкен Лондонның маңында үш аймаққа бөлінген алып спорттық нысандар орналасады: #Олимпиадалық аймақ — Олимпиадалық қалашық орналасқан жер; #Өзендік аймақ — қала шығысындағы Темза өзінінің айналасы; #Орталық аймақ — қаланың орталығы мен батыс аймағы. Олимпиадалық аймақ * Олимпиада стадионы — жеңіл атлетика, ашылу және жабылу салтанаты. * Сулы орталық — ашық суда жүзуден басқа барлық суға қатыстқы спорт түрлері. * Лондондық велопарк — велотрек және BMX. * Ривербанк арена — көгалдағы хоккей. * Баскетболдық арена — баскетбол, гандбол. * Коппер бокс — гандбол, қазіргі бессайыс. * Олимпиада қалашығы (Лондон) Өзендік аймақ * Көрме орталығы (Лондон) — бокс, семсерлесу, дзюдо, үстел теннисі, таэквондо, ауыр атлетика мен күрес. * O 2 аренасы мен Гринвич аренасы — бадминтон, баскетбол, гимнастиканың барлық түрі. * Гринвичтік парк — ат спорты және қазіргі бессайыстың кейбір бөліктері. * Казармы королевской артиллерии — нысана көздеу Орталық аймақ * Уэмбли — футбол. * Уэмбли аренасы — бадминтон, көркем гимнастика. * Лаун-теннис пен крокеттің Бүкілағылшындық клубы — теннис. * Лордс крикет граунд — садақ ату. * Риджентс-парк — велошоссе. * Хорс Гардс Пэред — жағажай волейболы. * Гайд-парк — триатлон мен ашық суда жүзу. * Эрлс Корт — волейбол. Лондоннан тыс аймақтар Қаладан тыс аймақтарда бірнеше спорттық стадиондар орналасады. Ұлыбританияның бес қаласында футбол бойынша іріктеу сындары өткізіледі: * Хэмпден Парк, Глазго; * Миллениум, Кардифф; * Олд Траффорд, Манчестер; * Сент-Джеймс Парк, Ньюкасл; * Ковентри қаласының стадионы, Ковентри. Сонымен қатар Лондонның сыртында мынадай нысандар орналасады: * Броксбурнның ескекпен кедергілер арқылы өту орталығы, Уэлтэм Кросс; * Дорни Лейк, Дорни — академиялық есу мен байдаркада және каноэде есу; * Уэймут пен Портлендтың желкенді спорттының Ұлттық академиясы, Портленд аралы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://archive.is/20120906204358/www.london2012.com/games/venues/index.php Olympic Park venues] [http://www.london2012.com/ London 2012] сайтында * [http://maps.google.com/maps?fq&hlen&tk&ll51.545601,-0.008197&spn0.008153,0.018475&om1 View the Olympic Park] Google Maps арнайы картасында * [http://www.inclusivelondon.com/search/what/0/37523/921/0/London/Olympic%20And%20Paralympic%20Venues/0/0/0/0/0/search.aspx?tbclr=1 Olympic And Paralympic Venues in London — accessibility] Inclusive London сайтында
Надежда Мир

Надежда Мир (3. 08.1970, Абай қаласы, Карағанды облысы) ЕСШ-і (1991), республиканың (1991- 1996), Азияның (1996), Әлемнің (1994-1995) чемпионы әрі рекордшысы. КСРО кубогінің (1991) жеңімпазы. Дереккөздер
Серік Нұрғалиев

Серік Нұрғалиев (1974, Ақмола облысы) ХДСШ-і (2002). Республиканың әлденеше дүркін, КСРО-ның, Полицейлер арасындағы Ә-нің (2002-Оттава, Канада) чемпионы. Ол бірнеше рет КСРО чемпионатында, кубогінде, Азов теңізі кубогінде жеңімпаз атанды. Жаттықтырушысы: К.Шүкенов. Дереккөздер
Есқара Тоқтасынұлы

Есқара Тоқтасынұлы (15.11. 1943, ОҚО. Туркістан қаласы ), ҚазПИ-дің филология факультетін 1965 жылы бітірді. Бапкер В.У.Ургениновтың басшылығымен грек-рим куресімен шұғылданды. Шығармашылығы: "237-километр" (повестер мен әңгімелер, 1981), "Бауырым-ай" романы (1992), "Сахара мұңы" (1997), "Елім-ай, елім" (2000). Дереккөздер
Владимир Давыдович Толчинский

Владимир Давыдович Толчинский (8.06.1935, Мелитополов қаласы Украина - 16.09.1996, Алматы) - белгілі спорт комментаторы. Мамандығы - экономист. 1971-78 жылдары ҚазКСР Мемлекеттік телерадио комитетінде спорт және әскери патриоттық хабарлар таратудың бас редакторы болып істеді. Дереккөздер
Саматбек Төребеков

Төребеков Саматбек (1930, Жамбыл облысы Меркi кентi - 1979 жылы Қордай селосында қайғылы қазаға ұшырады). Спорт журналисті, 1962-79 жылдары Республикалық "Спорт" газетінің бас редакторы. 1975-79 жылдары республикалық спорт комитетінің алқа мүшесі. Дереккөздер
Базарбек Орынбайұлы Төтенай

Базарбек Орынбайұлы Төтенай (1.05.1942, ШҚО. Зайсан ауданы Қаратал селосы - 21.04.2004, Алматы қаласы). Қазақ дене тәрбиесін ҚазМУ-ді бітірді. Тарих ғылымы (2002). Ауыр атлетикамен шұғылданды. ҚР Білім беру ісінің үздігі. Ұлттық ойындар жөніндегі т.б. еңбектердің авторы. Дереккөздер
Ғани Қазбекұлы Төлегенов

Ғани Қазбекұлы Төлегенов (1.05.1962, Қостанай қаласы) — КСРО және қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, спорт журналисі. Өмірбаяны ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірді. Футболшы "СКИФ", "Монтажник", "Жетісу", "Намыс" шеберлер командасының ойнаған. СҚО "С" құрама командасының қатарында кәсіподақтардың ЕСҚ-да арасындағы КСРО біріншілігінің жеңімпазы (1981). Футболдан журналистердің "Пас от Озерова" халықаралық турнирінің жеңімпазы (1992, Мое.). Журналистика 1997 жылдан бастап Қазақ радиосы мен теледидарында "Спорт полюс Планета", "Планета - футбол" бағдарламасын ұйымдастырушылардың бірі, 2000 жылдан бері "Pro Спорт" газеті мен журналының тілшісі, халықаралық футбол бірлестігі (ФИФА) мақұлдаған "Айла- піарғылар" банкін құрудың авторы. Дереккөздер Сілтемелер [https://footballfacts.ru/person/93580-tulegenovgeniykazbekovich Профилі]
Сайын Сүлейменұлы Тұрсынов

Сайын Сүлейменұлы Тұрсынов (25.01.1936, Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарғалы селосы) - ҚазМУ- дің журналистика факультетін бітірді (1959). 1959 жылдан республикалық "Спорт" газетінде тілші, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың бірінші орынбасары. "ҚазКСР дене тәрбиесінің еңбек сіңірген қайраткері" (1992). С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты (1999). Дереккөздер
Игорь Анатольевич Федоренко

Игорь Анатольевич Федоренко (27.10.1964, Алматы қаласы), Қазақ политехникалық институтын бітірген (1978), техника ғылымы кандидаты, Қазақ радиокомитетінің тілшісі (1994), 1995 жылдан бері "Караван" апталық газетінің спорт шолушысы, баспасөз көптеген халықаралық жарыстардан, оның ішінде О.о-дан (2004 Афины) хабарлар берді, "Олимп" газетін ұйымдастырды (2000). Дереккөздер
Борис Константинович Цыбин

Борис Константинович Цыбин (11 наурыз 1935 жыл, Саратов, РСФСР, КСРО) — КСРО-лық волейболшы, футболшы, спорт журналисі. Өмірбаяны Волейболдан "Динамо" (Алмаы) командасында ойнаған, республикалық чемпионатының бірнеше дүркін күміс жүлдегері. Саратов университетінің физика жене геофизика факультетін бітірген, Туланың көмір кен орындарында жұмысшы, бұрғылау шебері болып істеді. Волейболдан КСРО жасөспірімдер командасының мүшесі (1954), "Сокол" (Саратов) футбол командасының қақпашысы, "Б" класы командалары арасындағы КСРО чемпионатына қатысушы. КСРО Журналистер одағының мүшесі. Спорт тақырыбы бойынша 12 деректі кинофильмдердің авторы. 1974- 90 жылдары Қазақстан бойынша "Советский спорт" газетінің меншікті тілшісі, Қазақстан халықтары Ассамблеясы кеңесінің мүшесі. ҚР-дағы славян қозғалысының жетекшісі, "Достық" орденінің, "Астана" медалінің иегері. ҚР Ішкі істер министрлігі үздігі, Ішкі істер қызметінің полковнигі. Дереккөздер
Павел Валерьевич Цыбулин

Павел Валерьевич Цыбулин (8.07.1976, Алматы қаласы) - Футболдан СШ-і (1993). ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген (1997). 1997 жылдан бері теледидардың 31 арнасының спорт шолушысы. Қазақстан Журналистер одағы С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты (1994-97). Дереккөздер
Михаил Григорьевич Чекуров

Михаил Григорьевич Чекуров (27.07.1947, Алматы қаласы.), спорт журналисі ALPS мүшесі (1994). "Вечерний Алматы","Республикалық Спорт KZ", "С понедельника", "Немецкая волна", "Футбол", "Советский спорт", "Спортивные игры" газеттері және журналдарында қызмет атқарды. Өз мақалаларында спорт статистикасына көп көңіл аударды. Допты және кегалдағы хоккей, волейбол, баскетбол және регби бойынша спорттық бағдарламаны құрастырушы-автор, 1996 жылы спорт бөлімдерінің телевизиялық конкурсын жеңіп алып, Атлантадағы жазғы О.о-ға берілген жалғыз жолдаманың иесі болды. С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты. Дереккөздер
Совет Оспанқалиұлы Шманбаев

Совет Оспанқалиұлы Шманбаев (28.12.1938, Карағанды облысы Ақтоғай поселкесі - 12.03.2000, Алматы қаласы), спорт журналисі. "Социалистік Қазақстан" (1992 жылдан бері "Егемен Қазақстан") республикалық газетінде қырық жыл шамасындай спорт шолушысы болып істеді. Газет беттерінде Қазақстан спортының көкейтесті мәселелерін жиі көтерді, спортшылар туралы очерктердің, суреттемелердің үлкен шебері, Әлемнің түрлі елдеріндегі спорттық жарыстардан жазылған жедел суреттемелері оқырмандардың арасында зор қызығушылығын тудырды "Олимпиада оттары" (Алматы 1978, Т.Жанузақовтың серіктес авторлығымен). Дереккөздер
KZ және спорт айдыны

"KZ және спорт айдыны", аптасына бір рет шығатын республикалық газет. Алғашқы нөмірі Алматыда 1959 жылы 1 желтоқсанда жарық керді. "С." еңбекшілердің денсаулығын жақсарту женіндегі құжаттарды, дене тәрбиесі және спорт мәселелерін насихаттайтын мақалалар әлемі, Азия, Еуропалық чемпионаттар, біріншіліктер, жарыстардан мақалалар жариялайды. Бүкілқазақстандық спартакиадаға, республикамызда өткізілетін сайыстар мен бәсекелерге газет бетінен кең орын беріледі. Қазақстанда дене тәрбиесі саласындағы көпшілік- ұйымдастыру туралы жазылады. Дереккөздер
Спорттық бәсеке

Спорттық бәсеке, жекпе- жек түрінде (күрестің әртүрінде - грек-рим, ерікті, дзюдо және бокс, семсерлесу т.б.) спортшылардың. Оның ішінде спорттық Снарядтарды (теннистен, стол теннисінен, бадминтоннан жекелей кездесу) пайдаланып, сондай-ақ шахмат пен дойбыдан (тақтадағы жүрістер жүйесінде байқалатын идеялардың қарсылығы есебінде) жарысу. С.с.баскетбол, волейбол, қол добы, секілді командалық спорттық жарыстардағы ең негізгі бөліктердің бірі болып табылады. Дереккөздер
Спорттық биоритм

Спорттық биоритм, қоршаған ортаның өзгеруіне байлаысты адамның мінез-құлқында кездесетін жағдай. Спортшының биоритмі бірқалыпты болған жағдайда оның нәтижелері де біркелкі тұрақты болады. Биоритмнің көтерілу деңгейі әр спорт түрлерінде әрқилы. Шеберлік деңгейі жоғары спортшылар ерлер арасында екінші жылдан үшінші жылға өткенде, әйелдер арасында екінші жылға өткенде бірқалыпқа түседі. Қысқа қашықтыққа жүгіруде 16- 22 жастың теміршар серпу мен балға лақтырудан 22 жастан кейін, тіпті 30-дан аса, жүзуде 13-14, гимнастикада 17-20 жаста биоритм күшті болады және жоғары көрсеткіштерге жетуге ықпал жасайды. Дереккөздер
Спорт бірлестіктері

Спорт бірлестіктері (федерациялары), ерікті, қоғамдық спорт ұйымдары. Спорт бірлестіктер елімізде жеке спорт түрлерін дамытып, басқарады. Мысалы, республикалық бірлестік өзінің спорт түрі бойынша аудандық, облыстық, өлкелік секцияларын біріктіреді. Біздің елімізде спорттық медицина және баспасөз бен радио және спорттық кино, телевизия, спорт журналистерінің дене тәрбиесі мен спортты насихаттау жөніндегі республикалық бірлестіктері бар. Бірлестікте пленумдар, семинарлар, кеңестер өткізіліп тұрады. Дереккөздер
Спортта есеп жүргізу

Спортта есеп жүргізу, спорт ойындарындағы, семсерлесудегі, спорттың өзге де түрлеріндегі бәсеке барысындағы шартты ауыспалы керсеткіш. Баскетболда қарсылас шығыршығында түскен әр доп үшін-2 ұпай, ойын алаңынан лақтырылған доп үшін - 1 ұпай есептеледі. Ұпай санының көп болуы жеңімпазды анықтайды. Дереккөздер
Ұпай есептегіш

Ұпай есептегіш, ойынның кейбір түрлері (баскетбол, волейбол, теннис және т.б.) бо¬йынша командалық немесе жеке қатысушылық ұтқан ұпай санын керсететін аспап. Ұпай есептегіш механикалық және электрлік болады. Соңғысы, әдетте арақашықтықтан басқарылатын болып шығарылады. Ұпайларды есептейді әдетте керсеткіш қалқандарға орнатады. Сандардың көлемі олардың 100 метрге дейінгі қашықтықтан көрінуін қамтамасыз етеді. Механикалық есептегіштерден ең көп тарағандары теннис пен үстел теннисіне арналған есептегіштер. Электрлі көрсеткіш тақтадағы керсеткіштері терешілер апқасының үстелінде болатын тетік (пульт) арқылы төрешілерді өзгертеді. Есептегіштер 1-ден 9 және 0-ге дейінгі сандардың тиісті үйлесімділігін бейнелейтін электр шамдарының жиынтығы бар, тік бұрышты бірнеше жарық желісінен тұрады. Осындай бірнеше жарық желісі кез келген есепті құрастыруға мүмкіндік береді. Гимнастика, суға секіру және мәнерлеп сырғанау бойынша жарыстардың есебін керсету күрделі болып келеді. Мұнда бірнеше т-ші беретін ұпайларды бір мезгіле көрсету қажет. Бұл жағдайда төрешілер өз сандарын жинақтайды. Бас тілшінің пәрмені бойынша сандар бірнеше жарық желілерінде бір мезгілде жарқырап көрінеді. Дереккөздер
Спорт жарыстары

Спорт жарыстары, дене тәрбиесі жүйесіндегі педагогикалық процестің дене дамуының жан-жақтылығы мен еркі күшті шыныққан адамдарды тәрбиелеуге бағытталған шара. Алдына қойған мақсаты мен жеңімпаздарды анықтауға байланысты Спорт жарыстары былайша жіктеледі: жекелей есеп бойынша Спорт жарыстары қорытындысында қатысқан барлық спортшылардың орындары; жекелей-командалық есеп бойынша Спорт жарыстары жекелей нәтижелермен қатар, барлық командалардың алған орындары анықталады, командалық есеп бойынша тек қана командалардың алған орындары анықталады. Комплексті Спорт жарыстары бағдарламасына спорттың көптеген түрлері енген спартакиадалар, ойындар, универсиадалар да жатады. Олар: ресми чемпионаттар мен біріншіліктерде - ауданның, қаланың, облыстың, республиканың, құрлықтыңжәне Әлемнің чемпионы мен жеңімпаздарының (жас¬тар, жасөспірімдер арасында), жүлдегерлерінің атақтары сарапқа салынады; дәстүрлі Спорт жарыстары, мұнда тағайындалған жүлделер сарапқа салынады. Жолдастық немесе матчтық Спорт жарыстары алдын ала шақырылған командалар мен ұйымдардың құрамалары катысады, Спорт жарыстарына қатысушылардың спорттық дәрежелерін анықтау мақсатында өтеді. Дереккөздер
Картингпен жарысу

Картингпен жарысу, қорабы жоқ ашық кішкентай машиналармен жарысу техниканың дамуына байланысты шыққан спорт түрлерінің бірі. Мұнымен көбінесе балалар мен жасөспірімдер, жастар айналысады. Картингтің құрылысы, басқарылуы автобильге ұқсас, бензиннің жеңу күшімен жүреді, шапшаңдығы баяу. Жарыстар арнайы салынған тректерде, тректе, уақытша тректе және машиналар жүрмейтін асфальт төселген кең алаңдарда өтеді. Картингтің өз алдына жеке бірлестігі (федерация) жоқ, автоспорт бірлестіктеріне немесе техникалық спорт клубтарына бағынады. Жарысқа қатысушыларға сынға түсер алдында бәсеке ететін жолмен танысуға уақыт берілген. Дереккөздер
Кептер жарыстыру

Кептер жарыстыру, спорттың бұл түрі көптеген елдерде кептер өсіруші әуесқойлардың әсіресе балалар мен жасөспірімдердің арасында тараған. Әр адам өзі бағып отырған кептерді төрешілер белгілеген жерге алып келеді де барлықтары бір мезетте қолдарындағы құстарын ұшырады. Ұшқан кептер иесінің үйін табуға тиісті. Ең аз уақытта өз ұясын тапқан кептер жеңіске жетті деп есептелінеді. Кептерді күтіп алушы оның ұшып келгендігі туралы төрешілер орталығына телефонмен хабарлайды. Дәл осындай ережемен кең далада иесін тез табатын, бүркіт, сұңқар және тағы басқа жарыстарды өткізуге болады. Дереккөздер
Жарысқа дайындық

Жарысқа дайындық, мұқият жоспарланады. Оның барысында спортшы күн тәртібін қатаң сақтайды. Жарысқа катысу қарсаңында әр адам өзінің мүмкіндігін байқап көреді. Жарыс қарсаңында қатты қобалжымау керек, оның алдында бір күн демалу, салмағын үйреншікті жағдайда бірқалыпты ұстау керек. Ұйқы қанық болуға тиіс. Жарысқа дайындық күндері күн ге қыздырынуға болмайды, тамақтану режимін дұрыс ұстаған жөн. Дереккөздер
Жолдастық немесе матчтық кездесулер

Жолдастық немесе матчтық кездесулер, онда белгілі бір алдын ала белгіленген қатысушылар немесе ұйымдардың қатысуымен өткізілетін жарыстар. Спорттың кейбір түрлеріндегі осы Спорт жарыстар (Мыслы, шахматтағы) кейде сырттай да болуы мүмкін, яғни қатысушылардың тікелей қатысуынсыз болады. Дереккөздер
Жарыстық әдіс

Жарыстық әдіс, біріншілік немесе жоғары жетістікке жету үшін күрес, жарыс жағдайларында дене жаттығуларын орындау. Жарыс шұғылданушыларға талаптар қояды, кейде дене және рухани күштің қиын да, қатаң сынағы болып табылады. Жарыстың барысында ерік қасиеттері мен сезім айқын көрініс береді. Жарыс өтетін күні, спортшы өзін сергек, қандай қиындық болса да оны жеңуге дайын сезінуге тиіс. Жарыс өтетін жерге барар алдында спорт құрал- жабдықтарын, киімдерін мұқият тексереді, сосын асықпай жарыс басталудан 1 сағат бұрын келеді. Асықпай жеткілікті дәрежеде қыздырынып бәсекеге түседі. Қатты қобалжыған жағдайда жаттықтырушысымен, психологпен ақылдасады, ауырыңқырып тұрса дәрігерден көмек сұрайды. Дереккөздер
Спорт жабдықтары

Спорт жабдықтары, спорт түрлерін жабдықтау үшін құрылғылар: қақпалар, торлар, қалқандар, бағандар, тосқауыл, кедергілер және басқалар. Боксшылардың шаршы алаңы, гимнастикалық және күрес кілемдері, тұғырлар және с.с.; жаттығу сабақтары мен спорт жарыстарына қызмет ететін арнайы техника (мәреде суретке түсіру аспабы, ақпараттық электро-көрсеткіш тақтасы, түрліше тренажерлер және т.б. Олимпиялық жарыстар үшін спорттық снарядтар мен жабдықтар ХСФ-ры ережелер мен талаптарға сәйкес дайындалады, оны ХСФ-на сәйкес келетін спорт түрлері бо¬йынша, ресми халықаралық жарыстар үшін, өнімдері мақұлданған фирмалар жасайды. Жеке пайдаланатын спорттық снарядтарды (Мысалы, жеңіл атлетикалық, шаңғылар, қайықтар және т.б.) спортшылар өзінің жеке мүлкі есебінде О.о-ға әкелуге құқылы және төрешілер алқасынан бақылау-тексеруден өткізіледі, егер халықаралық стандарттарға сәйкес келсе рұқсат белгісін алады. О.о-дың ұйымдастыру комитеті (ХСФ-мен алдын ала келісім бойынша). Спорттық снарядтар мен жабдықтарды шығаратын белгілі бір фирмаларды бекітіп, осы фирмаларға арнайы жабдықтаушы атағын береді. О.о-ды арнайы жабдықтаушылардың арасына төмендегідей ірі шетелдік фирмалар бар: "L.F. Adoltt AC" - көгалдағы хоккей алаңы үшін "Полиграс" синтетикалық жамылғыны; "AMPRO Corportlon" (АҚШ - сырықпен биіктікке секірудегі жерге түсу үшін орынды; "Anti Manutactuing СО" (АҚШ - жүзу үшін толқынды бөлетін жапсарды; "Asics Corporation" (Жап.) - антенналары бар волейбол торларын; "ВАТ - Taratlex" (фр.) - волейбол және гандбол алаңдары үшін "тарафлекс" синтетикалық жамылғысын; "Ernst К Spicth" (Герм.) - стенд ату үшін жабдықтарды; "Elektroimpex" (Венг.) - электронды ақпараттық көрсеткіш тақтаны; Cantabrain eta" (Ұлыб.) – жеңіл атлетикалық снарядтар мен жабдықтарды; "Hans Raj Mahajan & Sone PVT, ltd" (Үндістан) - көгалдағы хоккей үшін доптарды; "Carmilli S.P.A." (Ит.) - өсушілер үшін тренажерлерді; эргометрлерді; "The Cooper Group tnc" (Канада) - өлшейтін рулетка; балуандарды "Misuno sporting guds" (Жап.) - желкенді регата мен олимпиялық алау эстафетасы үшін спорт формасын; "Mono Rubber S.P.A." (Ит.) - мұнара жамылғысын (суға секіру) "Motokov" - (Чехия) - газондарды күту үшін машиналарды; "Myojyo Rubber Lndastry Co, Ltd" (Жап.) - волейбол доптарын ; "Wavimor" (Польша) - көмекші яхталарды, "Торнадо" - катомаранын; "Sarneige" (Фр.); - гимнастикасы төсеніштерді; "Schelde International" (Нндер.); волейбол мен баскетбол үшін жабдықтарды; "Swiss timin & Ltd" (Швеция); хронометражды радиоаппаратураларды; "Tachikara Со, Ltd" (Жап.); баскетбол доптарын; "3M Company" (АҚШ- Швейцария) – жеңіл атлетикалық стадиондар үшін "тартан" синтетикалық жамылғысын. "VEB Lehrgerate und Reparturwerk Mittenwalde" (Германия); Дереккөздер
Жаттықтырушы

Жаттықтырушы — спорт түрлерінің қыр-сырына мақыштандыратын спорт маманы. Бұрын дене тәрбиесі жоғары оқу орындарындағы спорт жоғары жаттықтырушылар мектептерінде дайындалды. Мұндай факультет Қазақ дене тәрбиесі институтында 1958 жылы ашылды, Мәскеу, Киев, Ленинград қалаларында жоғары жаттықтырушылар мектептері болды. Шеберлік деңгейі жоғары (Ә., Азия О.о- дардың чемпиондарын) тәрбиелеу ұстаздан асқан білімдарлықты, жан-жақтылықты қажет ететін күрделі жұмыстардың бірі. Сондықтан спорт өнеріне үйреткендердің бәрін жаттықтырушы деп атауға болады. Оларды былай жіктеуге болар еді: үйретуші, тәрбиелеуші және жаттықтырушы. Нағыз кемелденген жаттықтырушының адам анатомиясынан, физиологиясынан, патологиялық физиологиядан, генетикадан, биофизикадан, биохимиядан, психологиядан, дене тәрбиесі мен спорттық ілімнен мол хабары болуы керек. Сонымен қатар ол тәрбиелі, парасатты, білімі жан-жақты, ұлтжанды, ин¬тернационалист, тәрбиелі, өз шәкірттерінің арасында, қоғамда беделді де адам болуға тиісті. Кез келген қоғам, мемлекет, үкімет басшылары жас ұрпақтың, саңлақ спортшылардың ұстазы "КСРО-ның еңбек сіңірген жаттықтырушысы", "ҚазКСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушысы", "Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы" құрмет атақтарды тағайындаған. Атақты чемпиондары мен спорт жұлдыздарын тәрбиелеген көптеген жаттықтырушылар өз мемлекеттерінің жоғары наградаларымен, ордендерімен, медальдарымен басқа да құрметті атақтармен марапатталған. Дереккөздер
Жаттығу жоспарлары

Жаттығу жоспарлары, әрбір ұстаз езінің шәкірттерінің жаттығулары жоспарлай білуге тиіс. Алдымен ең үлкен жоспар 4 жылға жасалады. Бұл Олимпиялық аралық (Олимпиялық цикл) деп аталады. Бұл бір Олимпиядалық ойындар аяқталғаннан кейінгі екінші ойындар басталғанға дейінгі уақыт. Мұнда негізгі мақсат айқындалып оған жетудің жолдары белгіленеді. Осы негізгі жоспарға сәйкес жылдық жоспар жасалынады, одан барып әр тоқсанға, айға, аптаға, әрбір жаттығуға жоспар құрылады. Осы жоспарларда белгіленген межелерді спортшы өзінің жаттығу күнделігіне толтырып отырады. Жаттықтырушы алға қойған мақсаттары мен жоспарларды спортшымен бірігіп отырып жасайды. Дереккөздер
Жаттығу кезеңдері

Жаттығу кезеңдері, әрбір үлкен жарыстардан (ел, Олимпиядалық ойындардан) кейін жаттығушы қайтадан жоспар жасайды, онда спортшының қолы жеткен табыстары есепке алынып соның негізде алдағы уақытта шығатын жаңа биіктер белгіленеді. Әр сынның спортшы үшін үлкен куш пен қуатты талап ететіні белгілі. Әрине қалыпқа келу үшін жүйке мен бұлшық еттерді демалдыру қажет. Демалған соң жаттығу кезеңдері басталады. Оның алғашқысы дайындық кезеңі, екіншісі, жарыстарға катысу, үшіншісі ауыспалы кезең. Дайындық кезеңі Дайындық кезеңінде, спортшы үлкен жүктемелерді орындауға бейімделе бастайды, айналысатын спорт түрлерінің әдістері мен тәсілдерін дұрыс орындауды жетілдіреді. Бұл кезең екі - жалпы дайындық және арнайы дайындық бөліктерден тұрады. Әр бөліктегі мерзім шамамен 2-2,5 ай. Жарыстарға қатысу 2 айдан 4,5 айға созылады. Осы уақыттар спорт¬шы "спорттық бапқа" бірте-бірте жақындап, жауапты жарыстарға қатысады. Осы кезеңде спорт түрлерінің әдістері мен тәсілдерін үйрену тереңдеп, жаттығулар күрделене түседі. Бұл кезеңдегі жарыстар әр спорт түрі үшін әртүрлі. Мысалы, футболшылар, көгалдағы хоккейшілер үшін негізгі ойындар жаз, күз айларында өтеді. Шаңғы, конькишілер, хоккейшілер жарыстары негізінен қыс айларында. Гимнасттар, ауыр атлеттер, ұзақ қашықтықтарға жүгірушілерге жарыстар жиі қатысу тиімсіз. Осыған байланысты жаттығу кезеңдері толқын тәрізді бірде жоғары көтеріліп, бірде төмен түсіп өзгеріп отырады. Ауыспалы кезең Ауыспалы кезең, бір жылдық жоспарда 1,5 айға, жарты жылдық жоспарды 3-4 аптаға созылады. Бұл негізінен жауапты жарыстардан кейін маусымды аяқтап жаңа жоспарларға көшу уақыты. Мұнда футболдан чемпионат, баскетболдан, волейболдан, гандболдан турлар, спорттың жаздық түрлерінен жаз, қыстық түрлері үшін маусымдар аяқталады. Бұл кезеңде жүктелердің көлемі азаяды, спортшы негізінен белсенді түрде демалуға ауысады. Қайткен жағдайда да спортшы негізінен белсенді түрде демалуға ауысады. Белсенді демалу таза ауада, табиғат аясында етсе өте дұрыс. Жаттығу кезеңдерін дұрыс ұйымдастыру, бірінен екіншісіне дұрыс ауысып жоғары көрсеткіштер мен үздік нәтижелерге жетуге мүмкіндік туғызады. Дереккөздер
Хан ван Мегерен

Меегерен Хан ван (шын аты Хенрикус Антониус ван Меегeрен) (Meegeren, Han van Henricus Antonius van Meegeren) (10 қазан 1889 жыл, Девентер, Нидерландия — 30 желтоқсан 1947 жыл, Амстердам), голландиялық өнер бұрмалаушысы (фальсификаторы). Кем дегенде бұрынғы 14 шебердің танымал туындыларына көшірме жасап, оларды сату арқылы табыс тапқан; сыншылар оның «Христос и ученики в Эммаусе» картинасын Ян Вермеердің өнер туындысы ретінде қабылдаған. Екінші Дүниежүзілік Соғыстан кейін нацистік басшылар ұрлап әкеткен өнер туындыларын иелеріне қайтару жөніндегі комиссия құрылған кезде оның қызметі әшкереленді. Г.Геринг жинаған суреттердің ішінен Вермеердің жұмысын тауып алған комиссия Меегреннің ізіне түседі. Оған коллаборационист деген айып тағылып, ол туындыларға көшірме жасағанын мойындады. Меегерен үкім шығарылғанға дейін жүрек талмасынан қайтыс болады. 1889 жылы 10 қазанда католиктер отбасында дүниеге келген. Ол бала күнінен картиналарға әуестенген. Әкесі ұлының коркем онерге махаббаты бар екенін біле тұра, Ханды Дельфтский атындағы техникалық университетке сәулетші мамандығы бойынша оқуға жіберді. Ван Меегерен бейнелеу өнеріне деген махаббаты бар екенін көрсетіп және білімін жетілдірді.Ван Меегеран білімін жетілдіргеніне байланысты көркемөнер және сәулетші бөлімшесіндегі оқытушының көмекшісі болып орналасты. Ол шіркеудің суретін акварельмен салғаны үшін Алтын медальмен марапатталды. Отбасы жайлы Меегерен Анне де Вогтқа үйленді. Көп ұзамай екі баланың әкесі атанды: Жак және Паулин.Меегерен өзінің шығармаларын көркем әдебиет көрмелеріне қоя бастады. Содан кейін суретшінің отбасында қиындықтар басталды. Осыған байланысты ол ішімдікке салынды. Ол 1925 жылы 3 ай бойы Италияда саяхаттап жүрді және Итальяндық шеберлердің суреттерін зерттеді. 1922 жылы Библия тақырыбында көрме өткізді және барлығы сатылып кетті. Ол 1923 жылы ресми түрде Анна мен ажырасты. Дереккөздер
Спорт классификациясы

Спорт классификациясы, спортшының керсеткіштеріне қарай разрядтар және атақтар беру жүйесі. Қазақстанда спорттың 58 түрінен жасөспірімдер мен ересектер үшін 3, 2, 1-разрядтары, спорт шеберлігіне кандидат, спорт шебері, халықаралық дәрежедегі және еңбек сіңірген спорт шебері, дойбы мен шахматтан гроссмейстер атақтары беріледі. Сонымен қатар Президенттік кепсайысынан спорт шебері және кейбір ұлттық спорт түрлерінен разрядтар мен республикалық спорт шебері атағы беріледі. Дереккөздер
Спорттық клубтар

Спорттық клубтар, олардың қайсыбір спорт қоғамына қатыстылығы немесе спорттық қызығушылығы, жас топтары бойынша спортты сүйетіндерді біріктіретін қоғамдық ұжымдар. Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің спорт комитеті 1997 жылы құрылды. Әскери қызметшілердің дене дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығын жеделдіру, жоғары жетістіктер спортын дамыту мәселелерімен айналысады. Барлық кезде де ЦСКА-ның негізгі міндеттері халықаралық жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындаудың ілімі мен тәжірибесі болады, кейінгі уақытта таулы-шөлді далалық жерлердің күрделі жағдайларында жауынгерлік-жаттығу міндеттерін шешуге қабілетті ҚР Қарулы Күштерінің бүкіл адам құрамы дене дайындығының күн сайынғы жауапты міндеттері де қосылады. Әскердің дене дайындығы-халықаралық жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындау жөніндегі Спорттық клубтар жұмысының сан-салалы, ерекше, өзгеше бөлігі. Қарулы Күштердің дене дайындығын нығайту мен әскер спортшыларының спорттағы табыстарына әртүрлі уақыттарда: А. Красенко, Г. Брушко, М. Бычков, М. Оленин, Н. Попов, Г. Александров, В. Мокроносов, Н. Пуч- канев, В. Гаенко, А. Глухов, Рыбников және өзге де көптеген спортшылар елеулі үлес қосты. Қорғаныс Министрлігінің ЦСКА спорт комитетінде АДК-нің оқу спорттық базасы, тау шаңғы базасы мен қала маңындағы шаңғымен түғырдан секіру кешендері бар, Тамаровский кеңшарында, Баянкөл шатқалында, Атырау қаласы мен Ыстықкөлдегі Тамға поселкесінде де оқу-жаттығу орталықтары бар. Дереккөздер
Спорт құрал-саймандары

Спорт құрал-саймандары, спорттың әр түрінен жаттығуларды, жарыстарды ұйымдастырып, өткізу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз ететін бұйымдар. Спорттық жабдықтар мен құрал-саймандарға жататындар спорт снарядтары, спорт киімдері, аяқкиімдері, төрешілердің ақпараттар беретін, медициналық-биологиялық аппараттар және басқалар. Спорттық снарядтар - спорттың кейбір түрлерінің негізгі заттары: доптар, имек таяқтар, спорт ойындары үшін қалақшалар; нысананы көздеп ататын спорттық құралдар (винтовкалар, пистолеттер, мылтықтар), садақтар, семсерлесу (шаншитын, семсерлесетін қылыштар) құралдары, және атлетикалық найза, диск, балға, сырық; гимнастикалық қоссырық, шығыршық, бөрене, белтемір; ауыр атлетикалык штанга, коньки (жүгіретін, мәнерлеп сырғанайтын, хоккей ойнайтын), шаңғылар (жүгіретін, тау спорты, секіру үшін) және басқалар. Снаряд-аппараттар ерекше топты құрайды: су (академиялық, байдаркалар, каноэлар) және желкенді қайықтар, шаналар (оның ішінде шана-бобслей), велосипедтер және т.б. Дереккөздер
Алматыдағы ипподром

Алматыдағы ипподром, 1930 жылы ашылған. Ат спорты жарыстарын және мейрамдарды ұйымдастырады, желісті және міністі жылқылар сыналады. Аумағы 40 гектардан астам. Міністі және желісті аттар ушін 2 жүрделі және 2 жүріс жолы, түрлі ойындар мен ат спорты жарыстарын өткізу үшін алаң, 3 мың орындық трибунасы бар. Желісті жылқылар үшін жолдардың жасанды жамылғылары бар, бұл жаттығуды жыл бойы жүргізуге мүмкіндік туғызады. Ипподромда аумағындағы 500 орындық атқора, малдәрігерлік емдеу орталығы, аттарды шомылдыратын бассейн, ұстахана, аттарды жалдайтын пункт, "Тұлпар", қонақүйі, жылқы шаруашылығы мұражайы орналасқан. Ипподромда ат спортынан ойындар, Ауыл шаруашылығы министрлігінің жүлдесі үшін ат спортынан дәстүрлі жарыстар мен мерекелер өткізіледі. Дереккөздер
Алматы үй құрылысы комбинатының спорт комбинаты

Алматы үй құрылысы комбинатының спорт комбинаты, спорт кешенінің негізінде 1987жылы құрылды, АДК спорт клубының орталығы болып табылады. Аумағы 4,8 га. бола-тын стадионда 10 мың орындық трибуна футбол, баскетбол, волейбол, гандбол алаңдары, теннис корты (7), жеңіл атлетикалық, ядро серпу секторлары, ату тирі, спорт ойындары үшін спорт залдар, гимнастика, ауыр атлетика, дзюдо күресінің залдары, шахмат-дойбы клубы, жүзу бассейні (ұзындығы 25 м.) бар. Мұнда күн сайын 30 денсаулық сақтау тобы шұғылданады, спорттың 21 түрі бойынша секцияларда мыңнан астам адам жаттығады. Жарыстар, қысқы және жазғы спартакиадалар, спорт мерекелері өткізіледі. Стадион -3 БЖСМ-ның 2 - спорт гимнастикадан және волейболдан әйелдер олимпиялық ізбасарлар мектебі, 1 - кешенді (аралас) базасы болып келеді. Дереккөздер
Атырау спорт кешені

Атырау спорт комплексі Атырау қаласында 1997-1999 жылдар арасында салынған төрт қабатты спорт ғимараты. Жалпы 6160 шаршы м., ғимараттың көлемі 3200 шаршы м. Ғимаратта ойын залы, бассейн, басқа да спорт түрлеріне арналған 6 зал бар. Барлық залдар ERXARD sport каталогына сәйкес еуропалық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Ғимаратта ауа тазартқыш, су жылыту, өз алдына АТС, VIP-ложа, телестанциямен, радио байланыс жүйесі, кафе, төрешілерге, жаттықтырушыларға, спортшыларға арнал¬ған бөлмелер, пресс-клуб жұмыс істейді. Мұнда бокстан Азия чемпионаты, волейболдан президент кубогы үшін халықаралық турнир, шағын футболдан, баскетболдан, таэквандодан, күрес түрлерінен республикалық чемпионаттары өтіп келеді. Дереккөздер
Гому Қошанұлы Бәсенов

Гому Қошанұлы Бәсенов (12.09.1909, Ақтөбе облысы Шалқар ауданы - 4.05. 1996 Алматы қаласы.) - сәулетші, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы (1966), КСРО Сәулет академиясының корреспондент-мүшесі. (1950). Алматы қаласындағы ірі спорт құрылыстарының Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы, "Медеу" спорт кешені архитектурасын дайындауға белсенді түрде атсалысқан. Орталық бассейнде, жүзу айдыны, 1967 жылы салынған кешенді қысқы жүзу бассейні (50 х 21 метрлік, 8 жолды), жүзу үйретуге арналған балалар бассейні (3,5 х 2 м.), секіру трамплині сүңгитін ванна (20 х20 м), қыздырыну залы, ашық ойын алаңы бар, Орталық бассейн - жүзуден, суға секіруден, су полосынан, су астына жүзуден, қазіргі бессайыстан республикалық құрама командасын дайындайтын негізгі база. Мұнда халықаралық, республикалық, жарыстар өткізіледі. Дереккөздер
Нұрлан Сәкенұлы Ақүрпеков

Нұрлан Сәкенұлы Ақүрпеков (25.11.1966, Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданы, Әбжаппар ауылы) - бокстан спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, халықаралық Д. Шопоков турнирінің жеңімпазы (1994 ж.), КСРО-ның қарулы күштерінің біріншілігінің жеңімпазы (1986 ж.). Нұрлан Ақүрпеков бокспен 1983–1994 жылдар аралығында шұғылданған. 1992 жылдан бері Тараз қаласындағы Гидромелиоративті институтында жатықтырушылықпен айналысады. Атақты шәкірттері Бақтияр Артаев Нұрлан Ақүрпеков Афинада өткен Олимпиада чемпионы, Баркер кубогының иегері, Қазақстанның жеті дүркін чемпионы - Бақтияр Артаевтың жеке бапкері. Нұрлан Ақүрпеков Бақтияр Артаевты 11 жасынан бастап (1995) бастап жатықтырған. Олжас Сәттібаев Ғани Жайлауов Дереккөздер
Динамо шаңғы базасы

"Динамо" шаңғы базасы. Орал қаласындағы ірі спрот құрылыстарының бірі. Шаған өзенінің жағасында орналасқан. Осы базада 1987 жылдан 1993 жылға дейін байдарка мен каноэ өсуден республикалық жарыстар, Өзбекстан, Әзірбайжан, Қазақстан командаларының арасында (1989) аймақтық жарыстар өткізілді. Дереккөздер
Тамара Владьевна Падерова

Тамара Владьевна Падерова (1969 жылы туылған) ХДСШ-і. Апдымен 15 жасында ауыр атллетикамен, кейін пауэрлифтингпен айналысты. Республиканың, Азияның, зілтемірмен отырып-тұрудан Әлемнің чемпионы (1996-183 кг.) Шсивоконь Пауэрлифтинг маэстросы, жасөспірімдер арасындағы Әлем біріншілігінің екі дүркін (1993- 1994) жеңімпаз. Республиканың, Азияның, Әлемнің чемпионы әрі зілтемірді сығымдап көтерудегі рекордыысы (1993- Джеколинг, Швеция 1994- Финляндия, 1997-Прага, 1998-Черкаск, Украина; Васса,Финн; 1998- Амберг, Германия; 1999-200р Актио, Жапония). Өзінің спорттық жолында Әлем рекордтарын 25 рет жаңартты. Дереккөздер
Динамо (жүзу бассейні)

"Динамо", Алматы қаласындағы ашық жүзу бассейні. "Динамо" спорт кешенінің құрамына кіреді. 1963 жылы салынған 25x12,5 метрлік негізгі ваннасын, жүзуге үйрететін (12 х 6 м.) балалар ваннасы, қыздырыну залы бар. "Динамо" бассейні су полосы мен жүзгіштер командаларын даярлау базасы болып табылады. 2008 жылы бұзылды "Динамо", Өскемен қаласындағы спорт кешені. Спорт залы 36x18 м. Салынып біткен уақыты - 1972 жылы Барлық жас топтары бойынша оқу-жаттығу сабақтарын, спорт- көпшілік шараларын өткізу үшін салынған. Өткізілген жарыстар: rip көтеруден дүниежүзілік 11 чемпионат, көркем гимнастикадан, еркін, самбо, дзюдо күрестерінен, каратэ, дзюдодан, ҚР чемпионаты, көркем гимнастикадан "Шығыс сұлулары " халықаралық және т.б. турнирлер өтті. Дереккөздер
Федор Тусуниди

Федор Тусуниди (1964, Қарағанды қаласы), ХДСШ-і. Республикада пауэрлифтинг спортының негізін қалаушылардың бірі. Республиканың (1988-1992), КСРО-ның (1989), Азияның (1992) чемпионы. 1992 жылғы Әлем, Еуропа чемпионаттарының күміс жүлдегері. Дереккөздер
Пентатлон

Пентатлон, көне заманғы (байырғы гректердің) Олимпиялық ойындардың бағдарламасына енген бессайыс. Бұл жарыс жүгіру, секіру, дискі және найза лақтыру, күрестен, кейбір мәліметтер бойынша жұдырықтасудан да өткен. Дереккөздер
Жасыбай спорттық-сауықтыру кешені

"Жасыбай", спорттық- сауықтыру кешені, Жасыбай спорттық-сауықтыру кешені ( Павлодар облысы Екібастүз қаласы.) 1988 жылы пайдалануға берілді. Жасыбай спорттық-сауықтыру кешенінде электр таблоны 18 дм. 2 балконды, 120 орындық жылжымалы орындар бар, бұдан бөтен де 33 м 2 балконы бар, 289 м2 күрес, 207 м 2 дзюдо, аумағы 47,3 м2 балконды 508 м2 гимна¬стика, 294 м2 бокс, 190 м2 ауыр атлетикалық залы; аумағы 30 м2 балконы, алты жүзу жолы бар 25 х14 м көлеміндегі ваннасымен 516 м2 жүзу бассейні, аумағы 30 м2 балконы, 12,5 х5м көлемінде ваннасы бар 144 м2 балалардың жүзу бассейні бар. Жасыбай спорттық-сауықтыру кешенінде: 1) Кешенді балалар және жасөспірімдер спорт мектебі (акробатика, бокс, жүзу, атлетика, самбо, дзюдо күрестері); 2) Еркін күрестің арнайы олимпиялық ізбасарлар мектебі; 3) "Этюд" шахмат-дойбы клубы; 4) авиа- техникалық мектеп жұмыс істейді. Спорт кешенінің негізгі міндеті - қаланың ересек түрғындарын, жастарды, жеткіншектер мен балаларды дене тәрбиесі және спортпен шұғылдануға тарту және осы арқылы сауықтыру. Спорт кешенінің базасында спорттың әр түрі бойынша халықаралық, республикалық, облыстық және қалалық жарыстар өткізеді. Дереккөздер
Пиндар

Пиндар, (518 ж.ш., Беотия, - 442 не 438 б.з.б.), көне грек ақыны. Ақсүйек семьясында туған. Пиндар мерекелерде айтылатын хор үшін лирикалық өлеңдер жазған. Александрия филологтары жинаған Пиндар шығармалары 17 том болған, қазір оның сақталғандары тек эпиникилер деп аталатын 4 кітап қана.Өлеңдерінің көпшілігі грек халқының діни мерекелеріндегі түрлі жарыс жеңімпаздарына арналған. Сондай-ақ Пиндар шығармаларында құдайдың құдіреті, адамдарға оның рақымы негізгі орын алған. Пиндар ұлы істерді ұрпаққа жеткізуші деп ақын рөлін, поэзияны жоғары бағалады. Өлеңдерінің кепшілігі грек халқының мерекелеріндегі түрлі жарыс жеңімпаздарына арналған. Шығармалары: Оды, "Вестник древней истории", 1973, N2-4. Дереккөздер
Президенттік сынама

Президенттік сынама, 24.06. 1996 ж. Қазақстан Үкіметінің №774 қаулысымен Қазақстан халқының денсаулығын сақтау мен қорғау үшін күнделікті емірге енгізген дене тәрбиесінің нормативтері. Президенттік сынама бірнеше жас топтарына бөлінген. Одан жарыстар сол жас топтары бойынша жыл сайын өтіп тұрады. Дереккөздер
Психикалық шыдамдылығы

Психикалық шыдамдылығы, жаттығулар мен жарыстар кезінде тәнге түсетін әжептәуір ауыртпашылықтың әсерінен пайда болатын қалжырау, шаршау белгілерін байқатпай спортшының өзіне тән мінез- құлқының психикалық қалпын сақтай алу қасиеті. Дереккөздер
Пульсометрия

Пульсометрия (лат. pulsus + metreo соғу, дүрсіл - өлшеу), тамырдың (жиілігіне, өзгешелігіне қарап) тәннің жағдайын бақылау тәсілі. Тамыр соғысының жиілігі жүректің жиырылу жиілігіне сәйкес келеді. Дереккөздер