kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Одиссея (фильм, 2026)

Одиссея (ағылш. The Odyssey) — сценарист әрі режиссер Кристофер Ноланның Гомердің аттас поэмасына негізделген алдағы уақытта шығатын эпикалық фэнтези жанрындағы экшн-фильмі. Троя соғысынан кейін үйіне қайтар жолда ұзақ әрі қауіпті сапарға аттанған Итака патшасы — Одиссейдің рөлін Мэтт Деймон сомдады. Фильмге сонымен қатар Том Холланд, Энн Хэтэуэй, Роберт Паттинсон, Люпита Нионго, Зендея, Шарлиз Терон және басқа да актерлер түсті. Нолан мен оның жұбайы Эмма Томас өздерінің Syncopy компаниясы арқылы фильмнің продюсері болды. «Одиссея» — «Оппенгеймерден» (2023) кейінгі Ноланның Universal Pictures туы астында түсірілген екінші жобасы.Нолан сценарийді жазуды 2024 жылдың наурызында бастап, қазан айында жобаны студияға таныстырды. Көп ұзамай актерлерді іріктеу процесі басталып, 2025 жылдың ақпанында басты рөлді Деймонның сомдайтыны ресми түрде расталды. Түсірілім жұмыстары 2025 жылдың ақпан-тамыз аралығында әлемнің бірнеше елінде, соның ішінде Марокко, Грекия, Италия, Шотландия, Исландия және Батыс Сахарада өтті. Бюджеті 250 млн долларды құраған «Одиссея» Ноланның мансабындағы ең қымбат фильм және толығымен 70 мм-лік кинопленкалы IMAX камераларына түсірілген алғашқы жобасы болды. Фильм Америка прокаттарына 2026 жылдың 17 шілдесінде шығады. Сюжеті Сюжеттің толық мәліметі әзірге құпия сақталып отыр, бірақ фильмнің әдеби негізі Гомердің аттас поэмасы екені белгілі. Туынды желісі бойынша, Итака патшасы Одиссей Троя соғысы біткен соң еліне қайтуға аттанады. Ол өз жолында сан түрлі қауіп-қатерге толы сапарды бастан кешіріп, циклоп Полифем, сиреналар және әйел құдай Кирка сияқты мифтік кейіпкерлерге кезігеді. Ал үйінде оны адал жары — патшайым Пенелопа күтеді. Рөлдерде * Мэтт Деймон — Одиссей, Итака аралының патшасы * Том Холланд — Телемах, Одиссейдің ұлы, әкесін іздеуші * Энн Хэтэуэй — Пенелопа, Одиссейдің жары, күйеуі жоқта өзіне сөз салушылардан бас тартушы * Роберт Паттинсон — Антиной, Пенелопаға сөз салушылардың бірі * Люпита Нионго * Зендея — Афина, даналық, соғыс стратегиясы және қолөнер құдайы, Одиссейдің көмекшісі * Шарлиз Терон — Кирка, әйел құдай әрі сиқыршы * Джон Бернтал — Менелай, Спарта патшасы * Бенни Сафди — Агамемнон, Микен патшасы * Джон Легуизамо — Евмей, Одиссейдің адал қызметшісі * Химеш Патель — Еврилох, Одиссейдің оң қолы * Уилл Юн Ли — Одиссейдің серіктерінің бірі * Миа Гот — Меланфо (Долийдің қызы), Одиссей мен Пенелопаның қызметшісі * Джимми Гонсалес — Кефей, Одиссейдің серіктерінің бірі * Билл Ирвин * Эллиот Пейдж * Саманта Мортон * Джесси Гарсия * Рафи Гаврон * Шайло Фернандес * Кори Хокинс * Ник Тарабей * Морис Компти * Майкл Вламис * Идо Голдберг * Джош Стюарт * Райан Херст * Энтони Молинари * Джован Адепо * Логан Маршалл-Грин * Джеймс Ремар Дереккөздер
Асхат Ғалымұлы Хасенов

Асхат Ғалымұлы Хасенов (13 қазан 1983 жыл, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық мемлекет және қоғам қайраткері, мұнай-газ саласының маманы. 2024 жылдың мамыр айынан бастап «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ Басқарма төрағасы. 2026 жылдың қаңтарынан бастап Қазақстан жеңіл атлетика федерациясының президенті. Білімі 2005 жылы Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетін «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» мамандығы бойынша инженер біліктілігімен бітірген. 2013 жылы Халықаралық бизнес университетін «Менеджмент» мамандығы бойынша аяқтап, Іскерлік әкімшілендіру магистрі дәрежесін алды. Еңбек жолы Еңбек жолын 2005 жылы мұнай-газ саласында бастаған. 2005–2006 — «Торғай Петролеум» АҚ мұнай және газ өндіру цехының 3-разрядты операторы (Қызылорда қ.). 2006–2010 — «Мұнай және газ өнеркәсібінің бас диспетчерлік басқармасы» АҚ-да жетекші маман, бас маман, кен орындарын игеру бөлімінің бастығы, департамент директорының орынбасары, техникалық реттеу департаментінің директоры, вице-президент. 2010–2011 — ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Техникалық реттеу және метрология комитетінің Мемлекеттік бақылау мониторингі және талдау басқармасының бастығы. 2011–2014 — ҚР Мұнай және газ министрлігі Мұнай-газ кешеніндегі мемлекеттік инспекциялау комитетінің мемлекеттік инспекциялау және рұқсат беру басқармасының басшысы. 2014–2019 — ҚР Энергетика министрлігі Мұнай-газ химиясы өнеркәсібін дамыту және техникалық реттеу департаментінің директоры. 2019 — «ADA Energy» ЖШС Басқарушы директоры (наурыз-тамыз). 2019–2022 — «KLPE» («КейЭлПиИ») ЖШС Басқарма төрағасының мемлекеттік органдармен байланыс жөніндегі орынбасары. 2022–2024 — Қазақстан Республикасы Энергетика вице-министрі. Бұл қызметте жер қойнауын пайдалану және мұнай-газ химиясын дамыту мәселелеріне жетекшілік етті. 2024 жылғы мамырдан — «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы» АҚ Басқарма төрағасы (2024 жылғы 15 мамырдан міндетін атқарушы, 28 мамырдан бастап төраға). «ҚазМұнайГаз» басшылығындағы қызметі 2025 жылғы тамыз айында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қабылдауында болып, 2025 жылдың 7 айында атқарылған жұмыстар бойынша есеп берді. Атап айтқанда: * Мұнай мен конденсат өндіру көлемі 15,3 млн тоннаға жетті (2024 жылмен салыстырғанда 9%-ға жоғары). * Газ өндіру 6,7 млрд текше метрді құрады (+19%). * Отандық МӨЗ-дерде 10,4 млн тонна мұнай өңделіп, жанар-жағармай өндірісі рекордтық 7,8 млн тоннаға жетті. * Жаңаөзен қаласын ауызсумен қамту үшін Кендірлідегі су тұшыту зауыты іске қосылды. * Полиэтилен шығаратын ірі зауыт құрылысы (жоба құны 7,4 млрд доллар) басталды. Қоғамдық қызметі * 2026 жылғы 9 қаңтардан бастап — Қазақстан жеңіл атлетика федерациясының президенті болып сайланды. Марапаттары * Құрмет ордені (2023) * Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы (2015) * Мерекелік медальдар: «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011), * «Қазақстан мұнайына 120 жыл», * «KAZENERGY» қауымдастығының және «Атамекен» ҰКП медальдары. Отбасы Үйленген. Сыртқы сілтемелер * [https://www.kmg.kz/kk/company/management/ ҚазМұнайГаз басшылығы] Дереккөздер
Шайқас артынан шайқас

«Шайқас артынан шайқас» — режиссер және сценарист Пол Томас Андерсонның 2025 жылы шыққан америкалық атыс-шабыс және қара комедия жанрындағы фильмі. Сюжеті Томас Пинчонның «Вайнленд» (1990) романына негізделген. Басты рөлдерде: Леонардо Ди Каприо, Шон Пенн, Бенисио дель Торо және Реджина Холл. Сюжеті Фильмнің басты кейіпкерлері — «Гетто Пэт» пен Перфидия — «Франс-75» атты радикалды солшыл топтың мүшелері. Олар иммигранттарды ұстау пункттеріне шабуыл жасап, диверсиямен айналысады. Осындай операциялардың бірінде Перфидия офицер Стивен Локджоны қорлап, оның өшпенділігін тудырады. Кейінірек Локджо оны қылмыс үстінде ұстағанымен, құпия кездесуге келіскеннен кейін босатып жібереді. Пэт пен Перфидияның Шарлин есімді қызы дүниеге келеді. Пэт тыныш өмірді армандаса да, Перфидия қылмыстық әрекетін тоқтатпайды. Банк тонау кезінде кісі өлтірген ол түрмеден қашу үшін өз серіктерін сатып кетеді. Соның салдарынан топ мүшелерінің көбі қаза тауып, Пэт пен Шарлин Боб және Уилла Фергюсон деген жалған есімдермен Бактэн-Кросс қаласында жасырынуға мәжбүр болады. Арада 15 жыл өткенде, Уилла анасының өліміне Локджоны кінәлап, каратэмен айналысып өседі. Ал әкесі Боб ішімдік пен есірткіге салынғанымен, қызына деген қамқорлығын жоғалтпайды. Осы кезде Локджо ақ нәсілділердің үстемдігін көздейтін құпия «Рождестволық авантюристер» қоғамына мүше болады. Ол өзінің Перфидиямен өткен байланысын жасыру үшін Уилланы тұтқындауға бұйрық береді. Боб қашып үлгеріп, каратэ сенсейі Серхионың көмегімен қызын құтқаруға тырысады. Уилла монастырьді паналап, сол жерде анасының опасыздығы туралы шындықты біледі. Монастырьді басып алған Локджо ДНҚ-тесті арқылы Уилланың өз қызы екенін анықтайды. Ол көмекшісі Авантиге қыздан құтылуды тапсырады, бірақ Аванти соңғы сәтте райынан қайтып, қызды құтқару жолында қаза табады. Сонымен қатар, Локджоның аралас нәсілді қызы барын біліп қойған «Авантюристер» клубы екеуінің де көзін жоюға адамды жібереді. Уилла киллерді өлтіріп, әкесі Бобпен қауышады. Финалда ауыр жараланған Локджо клуб мүшелерінің қолынан қаза тауып, денесі өртеледі. Боб қызына анасының кешірім сұраған хатын табыстайды. Соңғы көріністе Уилла наразылық акциясына қатысу үшін Оклендке аттанып, әкесімен қоштасады. Рөлдерде Дереккөздер
Гела Дуэ

Гела Махо Льюис Дуэ (; 22 қазан 2002, Анже, Франция) — ивуарлық және франциялық футболшы, қорғаушы. 2025 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысты. Інісі Дезире Дуэ де футболшы. Статистикасы Халықаралық Дереккөздер Сілтемелер * [https://national-football-teams.com/player/94463/Guela_Doue.html Guéla Doué (Player) | National Football Teams]
Көңдіқұдық

Көңдіқұдық — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, қоныс. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау көңді (сын есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «бұрын мал қыстауы, мекен болған жерден қазылған құдық». Дереккөздер
Көпқұдық (құдық)

Көпқұдық — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық мағынасы Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Көп (сын есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «бір жерде көп құдықтың бар екенін білдіретін атау». Дереккөздер
Күшелектің соры

Күшелектің соры — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы сор. Атаудың сөзжасамдық сипаты Иран тілінде куче – «үлкен емес жіңішке өткел, жол» -лек бір нәрсенің молдылығын білдеретін аффикс. Сонда атаудың мағынасы: «жіңішке өткелдегі сор, тұзды жер». Дереккөздер
Қазанкеткен (бұлақ)

Қазанкеткен — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы бұлақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты «Осы жұртта әлде бала сүндеттеу, әлде бесікке салар шағын той болып жатқанда нөсер жауын жауып, ошақтағы асулы тайқазанды қарғын алып кетулі. Бұлақ атауы содан шыққан деседі». Дереккөздер
Қайырлы (Маңғыстау ауданы)

Қайырлы — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, қыстау. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қайыр (зат есім) және –лы (бір нәрсенің молдылығын білдіретін аффикс) жұрнағының жалғануынан жасалған. Мағынасы: «ұсақ тас қиыршық құмды жер». Дереккөздер
Қарасу (бұлақ)

Қарасу — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы бұлақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қара (сын есім) және су (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «тегіс жердің астынан шығып аққан су, бұлақ». Дереккөздер
Қаратай (құдық)

Қаратай — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қара (сын есім) және тай (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Э.Мурзаев түркі тілінде тай – «тау» деп көрсетеді. Мағынасы: «тасы қара түсті таудағы құдық». Дереккөздер
Қарашқазған (құдық)

Қарашқазған — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қараш (зат есім) және қазған (етістік) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Ру атынан қойылған атау. Адай атадан Тобыш, одан – Ораз, одан – Шегем, одан Қараш тарайды. Атаудың мағынасы «Қараш руының адамы қазған құдық», яғни Қараш Бейнеубай Құлшарұлы қазған құдық. Дереккөздер
Қарқын (бұлақ)

Қарқын — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы бұлақ, этногидроним. Атаудың сөзжасамдық сипаты Қарқын – ортағасырлық түрікмен тайпасының бірі. Қарқын – Жұлдызханның төртінші ұлы, Оғызханның немересі. Оның мағынасы, Әбілғазының түсіндіруінше «іскер». Атаудың мағынасы: «Қарқын руының бұлағы, суы». Дереккөздер
Нафталан (қала)

Нафталан — Әзербайжанның батысында орналасқан республикалық бағыныстағы қала. Нафталан халқының саны 2026 жылы 7 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ол Кіші Кавказдың етегінде, Бакуден 330 км және елдің екінші ірі қаласы Гәнджәдан оңтүстік-шығысқа қарай 58 км, Геран теміржол стансасынан 18 шақырым жерде, аттас өзеннің жағасында орналасқан. Тарихы Нафталан атауы «мұнай орны» дегенді білдіреді. Бұл сондай-ақ қала мен оның айналасында кездесетін ерекше мұнай түрін білдіреді. Марко Поло кезінде адамдар емдік мақсатта шомылатын мұнай ұңғымалары туралы айтқан. Нафталан таяз, қолмен қазылған ұңғымалардан алынып, керуенмен көрші елдерге жеткізілген. 1890 жылы неміс инженері Йегер келіп, жергілікті майды өнеркәсіптік өндіруді бастады. Дегенмен, нафталан жанбайтын және отын немесе майлау материалы ретінде жарамсыз болып шықты. Дегенмен, Йегер заттың емдік қасиеттерін анықтап, нафталан жақпа майын өндіруді бастады. Ол танымал болып, бүкіл әлемге сатылды. Сол кезеңде дәрігерлер бұл ерекше майдың қасиеттерін мұқият зерттеп, оны қолданудың бірнеше жолын тапты. 1926 жылы жақпа май зауыты салынды. Содан кейін, 1926 жылы, нафталинмен емдеуге мамандандырылған Нафталан курорты ашылды. Кен орындарының айналасында дамыған ауыл курортқа айналды. 1967 жылы Нафталан қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Бұл аймақта Кеңес Одағында танымал демалыс орындары болған мұнай курорттары (немесе «мұнай спалары») орналасқан. Ұлттық дәстүрлерді насихаттайтын екі мәдени орталық, Нафталан мұражайы мен музыка мектебі орналасқан. Нафталан қаласында төрт саябақ бар. Қалада үш жалпы білім беретін мектеп және балаларға арналған бір шығармашылық орталығы бар. Бүгінгі таңда Нафталан қаласында оннан астам денсаулық сақтау қонақ үйлері мен санаторийлері жұмыс істейді. Танымал орындары Нафталанның көрікті жерлерінің бірі — әлемдегі жалғыз «Балдық мұражайы». Мұнда әртүрлі дизайндағы және өлшемдегі жүздеген балдақтарды көруге болады. Оларды шипажайға келгенде балдақсыз жүре алмайтындар қалдырған. "Гей-Гель" мемлекеттік қорығы Әзербайжанның алғашқы қорығы болып табылады, 1925 жылы Кіші Кавказдың орта таулы орман және жартылай субальпілік белдеулерінің экожүйелерін, сондай-ақ Гей-гель және Марал-гель, Зал-гель және т.б. таулы көлдерін қорғау және зерттеу мақсатында құрылған. Дереккөздер
Венаны алғаны үшін медалі

«Венаны алғаны үшін» медалі — Ұлы Отан соғысы барысында Венаны алу құрметіне 1945 жылғы 9 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен тағайындалған медаль. Медаль туралы ереже «Венаны алғаны үшін» медалімен Қызыл Армияның, Әскери-Теңіз Флотының және НКВД әскерлерінің әскери қызметшілері — 1945 жылғы 16 наурыз бен 13 сәуір аралығында Венаны шабуылдау мен алуға тікелей қатысқандар, сондай-ақ осы қаланы алу кезіндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырған және басқарған тұлғалар марапатталады. «Венаны алғаны үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медальдары болған жағдайда «Кёнигсбергті алғаны үшін» медалінен кейін орналастырылады. 1995 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша «Венаны алғаны үшін» медалімен шамамен 277 380 адам марапатталған. Медальдің сипаттамасы «Венаны алғаны үшін» медалі жезден жасалған және диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медаль жобасының авторы — суретші Зворыкина. Медальдің алдыңғы бетінде: ортасында «ЗА ВЗЯТИЕ ВЕНЫ» деген жазу, жоғарғы бөлігінде бесбұрышты жұлдызша, төменгі бөлігінде лавр бұтағы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен қоршалған. Медальдің артқы бетінде Венаның алынған күні — «13 апреля 1945» деген жазу бар, күннің үстінде бесбұрышты жұлдызша орналасқан. Дереккөздер
(1149) Волга

(1149) Волга — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 1 тамызда Евгений Фёдорович Скворцов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ол ашқан үш астероидтың біріншісі. Еуропадағы ең ұзын өзен Еділдің құрметіне орай оның орысша атауымен аталды. Бұл атау 1967 жылы 1 маусымда бекітілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1129) Неуймина

(1129) Неуймина — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 8 тамызда Прасковья Георгиевна Пархоменко Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың біріншісі. Кеңестік астроном Григорий Николаевич Неуйминнің (1885–1946) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * Неуймин (кратер)
(1128) Астрид

(1128) Астрид — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 10 наурызда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Бельгия патшайымы болған Шведтік Астридтің (1905–1935) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1127) Мими

(1127) Мими — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 13 қаңтарында Сильвен Арен Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Өз әйелінің құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1126) Отеро

(1126) Отеро — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 11 қаңтарда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Испаниядан шыққан франциялық әнші әрі биші Каролина Отероның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1125) Чайна

(1125) Чайна — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1957 жылы 30 қазанда Цзыцзиньшань обсерваториясынан ашқан болатын. Ашылу тарихы Бастапқыда Америкада оқыған қытай астрономы Чжан Юйчжэ Йеркс обсерваториясында істегенде, 1928 жылы жаңа астероид ашады. Бірақ жуық арада ол жоғалған нысан болып қалады. 1957 жылы аталмыш астроном Цзыцзиньшань обсерваторияның директоры болады. Сол жылы ашылған астероидқа қытайлықтар жоғалып кеткен нысанның нөмірін және атын береді: Чайна — бұл Қытайдың ағылшынша атауы. Ал 1986 жылы астрономдар жоғалып кеткен болып саналған астероидты қайта ашады. Оған кейін (3789) Чжунго деген атау беріледі: Чжунго — бұл Қытайдың қытай тіліндегі аталуы. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Будапештті алғаны үшін медалі

«Будапештті алғаны үшін» медалі — 1945 жылғы 9 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен тағайындалған кеңестік медаль. Ол 1945 жылы Будапештті алуға қатысқан әскери қызметшілерді марапаттау үшін белгіленді. Медаль жобасының авторы — суретші А. И. Кузнецов. Медаль туралы ереже «Будапештті алғаны үшін» медалімен Қызыл Армияның, Әскери-Теңіз Флотының және НКВД әскерлерінің әскери қызметшілері — 1944 жылғы 20 желтоқсан мен 1945 жылғы 15 ақпан аралығында Будапештті ерлікпен шабуылдап алуына тікелей қатысқандар, сондай-ақ осы қаланы алу кезіндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырған және басқарған тұлғалар марапатталды. «Будапештті алғаны үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медальдары болған жағдайда «Жапонияны жеңгені үшін» медалінен кейін орналастырылады. 1995 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша «Будапештті алғаны үшін» медалімен шамамен 362 050 адам марапатталған. Медальдің сипаттамасы «Будапештті алғаны үшін» медалі жезден жасалған және диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медальдің алдыңғы бетінде: ортасында «ЗА ВЗЯТИЕ БУДАПЕШТА» деген жазу, жазудың үстіңгі жағында — бесбұрышты жұлдызша, ал төменгі жағында — екі айқастырылған лавр бұтақтарының үстінде бейнеленген орақ пен балға орналасқан. Медальдің артқы бетінде Будапешттің алынған күні — «13 февраля 1945» деген жазу бар, күннің үстінде — бесбұрышты жұлдызша бейнеленген. Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі (шығыңқы) түрде жасалған. Медальдің алдыңғы және артқы беттері жиекпен қоршалған. Медаль құлақша мен сақина арқылы ені 24 мм болатын сарғылт түсті жібек муар лентамен қапталған бесбұрышты тағанға бекітіледі. Лентаның ортасында ені 8 мм көгілдір жолақ бар. Мәдениетте Медаль «Жаулар менің үйімді өртеп жіберді» әнінде айтылған. Дереккөздер
(1124) Стробантия

(1124) Стробантия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 6 қазанда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Аталмыш обсерваториянің директоры болған астроном Пауль Стробанттың (1868–1936) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1123) Шеплия

(1123) Шеплия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 21 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Гарвард обсерваториясының директоры болған астроном Харлоу Шеплидің (1885–1972) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * Шепли (кратер)
(1122) Нейт

(1122) Нейт — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 17 қыркүйекте Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Ежелгі Мысыр мифологиясындағы аңшылық пен соғыс құдайының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Кенигсбергті алғаны үшін медалі

«Кёнигсбергті алғаны үшін» медалі — 1945 жылғы 9 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен тағайындалды. Медаль жобасының авторы — суретші А. И. Кузнецов. Медаль туралы ереже «Кёнигсбергті алғаны үшін» медалімен Қызыл Армияның, Әскери-Теңіз Флотының және НКВД әскерлерінің әскери қызметшілері — 1945 жылғы 23 қаңтар мен 10 сәуір аралығында қала-қамал Кёнигсбергті ерлікпен шабуылдап алуына тікелей қатысқандар, сондай-ақ осы қаланы алу кезіндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырған және басқарған тұлғалар марапатталды. «Кёнигсбергті алғаны үшін» — астананы алу немесе азат етуге байланысты емес, қала-қамалды алғаны үшін тағайындалған КСРО-дағы жалғыз медаль. «Кёнигсбергті алғаны үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медальдары болған жағдайда «Будапештті алғаны үшін» медалінен кейін орналастырылады. 1987 жылғы дерек бойынша «Кёнигсбергті алғаны үшін» медалімен шамамен 760 000 адам марапатталған. Медальдің сипаттамасы «Кёнигсбергті алғаны үшін» медалі жезден жасалған және диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медальдің алдыңғы бетінде: ортасында «ЗА ВЗЯТИЕ КЕНИГСБЕРГА» деген жазу, жазудың үстіңгі жағында — сәулелері таралған бесбұрышты жұлдызша, төменгі жағында — лавр бұтағы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен қоршалған. Медальдің артқы бетінде Кёнигсбергтің алынған күні — «10 апреля 1945» деген жазу бар, күннің үстінде — бесбұрышты жұлдызша орналасқан. Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі (шығыңқы). Медаль құлақша мен сақина арқылы ені 24 мм болатын жібек муар лентамен қапталған бесбұрышты тағанға бекітіледі. Лента кезектесіп орналасқан бес жолақтан тұрады: үшеуі қара, екеуі жасыл. Лентаның шеттері жіңішке жасыл жолақтармен көмкерілген. Дереккөздер
Жапонияны жеңгені үшін медалі

«Жапонияны жеңгені үшін» медалі — КСРО-ның мемлекеттік наградасы. 1945 жылғы 30 қыркүйекте КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «„Жапонияны жеңгені үшін“ медалін тағайындау туралы» Жарлығымен бекітілді. Суретінің авторы — суретші М. Л. Лукина. Медаль туралы ереже «Жапонияны жеңгені үшін» медалімен төмендегілер марапатталды: * Қызыл армияның, Әскери-Теңіз Флотының және НКВД әскерлерінің құрамындағы барлық әскери қызметшілер мен еркін жалданған штаттық құрам өкілдері — жапон империалистеріне қарсы ұрыс қимылдарына 1-Қиыр Шығыс, 2-Қиыр Шығыс және Забайкаль майдандары, Тынық мұхиты флоты мен Амур өзен флотилиясы құрамында тікелей қатысқандар; * НКО, НКВМФ және НКВД орталық басқармаларының Қиыр Шығыстағы кеңес әскерлерінің ұрыс қимылдарын қамтамасыз етуге қатысқан әскери қызметшілері. «Жапонияны жеңгені үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медальдары болған жағдайда «1941—1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске қырық жыл» юбилейлік медалінен кейін орналасады. Бастапқыда ереже бойынша бұл медальді «1941—1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Германияны жеңгені үшін» медалінен кейін тағу көзделген. Сипаттамасы «Жапонияны жеңгені үшін» медалі диаметрі 32 мм болатын, екі жағынан да жиекпен қоршалған дұрыс дөңгелек пішінді. Қалыңдығы — 2,5 мм. Медаль жезден жасалған. Барлық жазулар мен бейнелер бедерлі (шығыңқы). Медальдің алдыңғы бетінде оңға қаратылған Кеңес Одағының генералиссимусы И. В. Сталиннің қырынан берілген кеуде тұсынан бейнесі орналасқан. Жоғарғы бөлігінде шеңбер бойымен «ЗА ПОБЕДУ НАД ЯПОНИЕЙ» деген жазу бар. Медальдің артқы бетінде екі жолмен «3 СЕНТЯБРЯ 1945» деген жазу, оның үстінде бесбұрышты жұлдызша бейнеленген. Медаль құлақша мен сақина арқылы ені 24 мм болатын жібек муар лентамен қапталған бесбұрышты тағанға бекітіледі. Лентаның ортасында кең қызыл жолақ орналасқан, оның екі жағында бір-бірден ақ жолақ, бір-бірден қызыл жолақ және бір-бірден жіңішке ақ жолақ бар. Лентаның шеттері жіңішке сары жолақтармен көмкерілген. Марапатталғандар Әртүрлі дереккөздерге сәйкес, «Жапонияны жеңгені үшін» медалімен марапатталғандардың жалпы саны 1 700 000 адамнан асты. Дереккөздер
Жұлдыз той

Жұлдыз той — Қазақтың ежелден келе жатқан салт-дәстүрі. 3—5—7—9 жасқа толғанда оның құлағын тесіп сырға тағу тойы. Тарихы Ежелден келе жатқан қазақи салт-дәстүр. Үлкен жастағы қызға құда түскенде, келін болатын қызға арналған баскиім төбесіне үкі қадап басына кигізеді, құлағына сырға салады. Балиғатқа толмаған немесе 9 жасқа толып, құлағына тарымен тесіп, сырға тағу „Сырға тойы“ деп аталған. Тұрмысқа шыққалы тұрған қызға „Сырға салынса“, кішкентай қызға „сырға тағылады“. Құлағына сырға салған қыз өзінің қыз екенін, сырға салып, сәнденіп, әдеміденіп әдеп-ибамен жүру керегін сол күннен бастап сезінеді. Тіл-көз қуыршақтай қызға емес, сырғаға тисін деген оймен тұмар ретінде, одан соң көркемдік, сұлулық, әдемілік үшін тағады. Ал әкесінің „сырға тағу тойын өткізуі“ — жұрт алдында қызының беделін көтеруі. Отбасында жалғыз қызы болса, онда тойды тек туыс-туғандар арасында жасаған. Басқа деректерде егер әулетте қатарынан қыз туылса, ата-анасы ниет етіп „Жұлдыз“ той берсе, артынан ұл туылады деп ниеттенген. Дереккөздер
Дархан Еркінұлы Қызайбаев

Дархан Еркінұлы Қызайбаев (3 наурыз 1990 жыл, Алматы облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық спорт менеджері, кәсіпкер. 2026 жылдың қаңтарынан бастап Қазақстан бокс федерациясының бірінші вице-президенті. «Asian Boxing» Азия бокс конфедерациясының қаржы және аудит комиссиясының төрағасы (2025 жылдан). Білімі 2009–2014 жылдары Болашақ бағдарламасы бойынша АҚШ-тағы Пенсильвания штатының университетінде (Penn State University) білім алған. Мамандығы: «Экономика және халықаралық қатынастар». Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген. Еңбек жолы Еңбек жолын 2016 жылы коммерциялық және өндірістік ұйымдарда басшылық қызметтерден бастаған. 2016 – 05.2018 — Коммерциялық және өндірістік секторда басшылық лауазымдарда қызмет етті. 2018 жылғы мамырдан — «Innotrack» ЖШС Бас директорының кеңесшісі. 2020 жылғы қыркүйектен — «IST Group Co» ЖШС Бас директорының кеңесшісі. 2022 жылғы тамыздан — «EMC» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. 2022 жылдан — «NORD Production Group» ЖШС директоры. 2023 жылғы қаңтардан — «Todini Costruzioni Generali S.p.A.» АҚ Бақылау кеңесінің мүшесі және стратегиялық даму жөніндегі кеңесшісі. 2024 жылғы қаңтардан — «Ақтөбе рельс-арқалық зауыты» ЖШС Бақылау кеңесінің төрағасы. Спорттық қызметі Дархан Қызайбаев бокс саласындағы менеджментте белсенді қызмет атқарады. 2024 жылғы ақпан – 2026 жылғы қаңтар — Қазақстан бокс федерациясының халықаралық байланыстар жөніндегі вице-президенті. 2024 жылғы желтоқсан — «Asian Boxing» ұйымының уақытша кеңесіне сайланды. 2025 жылғы 2 тамыз — Бангкокта өткен конгресте «Asian Boxing» Азия бокс конфедерациясының Директорлар кеңесінің мүшесі және Қаржы және аудит комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. 2026 жылғы 10 қаңтардан бастап — Қазақстан бокс федерациясының бірінші вице-президенті. Бұл лауазымда ол федерацияның ішкі және сыртқы қызметін, кадрлық тағайындаулар мен құрамаларды жасақтау мәселелерін қадағалайды. Отбасы Үйленген. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://kapital.kz/dossier/kyzaybayev-darkhan-yerkinovich Капитал.kz сайтындағы досье]
(1111) Райнмутия

(1111) Райнмутия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылы 11 ақпанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бірнеше жылдан кейін осы астрономның құрметіне орай аталды. Райнмут (1892–1979) жалпы 395 астероидты ашқан. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1110) Ярослава

(1110) Ярослава — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 10 тамызда Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Сол жылы туған Ярослав деген өз ұлының атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1109) Тата

(1109) Тата — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. (10) Гигеянің жанында ұшатын астероидтар жанұясының бір бөлігі болып келеді. Оны 1929 жылы 5 ақпанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1108) Деметра

(1108) Деметра — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 31 мамырда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы құнарлылық құдайы Деметраның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1107) Ликтория

(1107) Ликтория — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид. Оны 1929 жылы 30 наурызда Луиджи Вольта Турин обсерваториясында ашты. (10) Гигеянің жанында ұшатын астероидтар жанұясының бір бөлігі болып табылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1106) Кидония

(1106) Кидония — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 5 ақпанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Айва өсімдігінің латын тіліндегі атау нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * Кидония (Марс)
(1105) Фрагария

(1105) Фрагария — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 1 қаңтарда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бүлдірген өсімдігінің латын тіліндегі атау нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1104) Сиринга

(1104) Сиринга — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 9 желтоқсанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Мамыргүл өсімдігінің латын тіліндегі атау нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1103) Секвойя

(1103) Секвойя — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 9 қарашада Вальтер Бааде Гамбург обсерваториясында ашты. Калифорниядағы Секвойя ұлттық саябағының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1102) Пепита

(1102) Пепита — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 5 қарашада Хосе Комас Сола Барселонадағы Фабра обсерваториясында ашты. Атауы ретінде ашқан адамның лақап аты таңдалды, бірақ астероидтарды атау дәстүріне сәйкес әйелдік нұсқаға келтірілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * (1655) Комас Сола
(1101) Клематида

(1101) Клематида — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 22 қыркүйекте Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Жібілген өсімдігінің латын тіліндегі атау нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Қоңырорпа (құдық)

Қоңырорпа — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қоңыр (сын есім) және орпа (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «шөппен бекіген құмды жерден қазылған орпалы құдық». Дереккөздер
Қоңырінген (құдық)

Қоңырінген — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қоңыр (сын есім) және інген (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «қоңырқай бұталы шөп ұйыса өскен жердегі құдық». Дереккөздер
Қосқазған (құдық)

Қосқазған — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қос (сан есім) және қазған (етістік) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «қазылған қос құдық». Дереккөздер
Қосқұлақ (құдық)

Қосқұлақ — этногидроним, Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық, қорым. Адай атасынан Мұңал, одан – Жаулы, одан – Қосқұлақ тарайды. Мағынасы: «Қосқұлақ руының құдығы, қорымы». Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қос (сан есім) және құлақ (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. Дереккөздер
Қоссоқыршилі (құдық)

Қоссоқыршилі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық маңызы Атау қос (сан есім) және соқыр (сын есім), шилі (сын есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «ши өскен жердегі суы аз қос құдық». Дереккөздер
Құмбелексор

Құмбелексор — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы сор. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Құм (зат есім) және белек (зат есім), сор (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Көне түркі тілінде белек – «биік, төбе» деген мән береді. Атаудың мағынасы «биік құмды жердегі сор». Дереккөздер
Нефтчала

Нефтчала — Әзербайжанның Нефтчала ауданындағы қала және ауданның әкімшілік орталығы. Халқының саны 2026 жылғы есеп бойынша 20 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Каспий теңізінің жағалауында, Кура өзенінің сағасынан 12 км оңтүстікте орналасқан. Бакумен ұзындығы 180 км автомобиль жолы арқылы байланысады. Тарихы Нефтчала «мұнай кеніші» дегенді білдіреді. Бұл аймақта мұнай көздері жер бетіне шығып, ойпаттарды толтырған. Әзербайжан тіліндегі «нефт» (мұнай) және «шала» (жазық, жабық бассейн немесе қуыс, жер бедерінде әрең көрінетін) яғни "мұнай бар бассейн (қуыс)" дегенді білдіреді. 1920 жылдары бұл аумақта өнеркәсіптік мұнай өндіру басталды. Нәтижесінде мұнайшылар қоныстары пайда болды. Болашақ Нефтчала 26-шы қоныс немесе Трест деп аталды. Жергілікті халық Ноютхана атауын да қолданды. Сол кезде бүкіл мұнай өндіретін аймақ Нефтчала деп аталды. 1940 жылы Нефтчала ауданы құрылып, оны Салян ауданынан бөліп шығарды. Қоныс қазіргі атауын 1952 жылы алды, ал 1959 жылы ол қалаға айналды. Нефтчала бірнеше рет аудан орталығына айналды, соңғысы 1973 жылы. Экономикасы және инфрақұрылымы Мұнай өндіру қондырғыларынан басқа, қалада йод-бром зауыты да бар. Ол жергілікті минералды суларды пайдаланып жұмыс істейді, олардан йод алынады. Бүгінде Нефтчала ТМД елдеріндегі ең ірі йод өндірушісі болып табылады. Одан басқа балық аулау өнеркәсібі, көлік және қызмет көрсету салалары жұмыс істейді. Нефтчаладағы ең ірі жұмыс беруші - Нефтчала индустриалды паркі, оның ішінде AzerMash компаниясының Хазар автомобиль зауыты. Дереккөздер
Оғыз (қала)

Оғыз — Әзербайжандағы қала, Оғыз ауданының әкімшілік орталығы. Оғыз қаласының халқы 2026 жылы 7000 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Оғыз қаласы Шекидің шығысында, Кавказ тауларының оңтүстік беткейінің етегінде, шамамен 594 метр биіктікте орналасқан, оның сілемдері қонысты шығыс пен батыс жағынан шектейді, оңтүстігінде жазық жазық созылып жатыр. Елджиган өзені қаланың шығыс жағымен ағып, көптеген иілулер жасайды. Тарихы Ежелгі замандарда да бұл жерлер тығыз қоныстанған. Мұны қала мен оның маңында орналасқан археологиялық ескерткіштер дәлелдейді. Ежелгі замандарда Шығыс Кавказ халқы удилер мұнда ұзақ уақыт өмір сүрген. Олар өздерін «Агван халқы» деп атаған. 1807 жылы Варташен армяндары Ресей императоры Александр I-ге өтініш жазды. Олар өз хатында Шеки ханы Джафар Кули ханның талаптарынан қорғауды және қорғауды сұрады. Ертеде Варташен Елизаветполь губернаторлығының құрамына кірді. Онда удилер, әзербайжандар, армяндар және тау еврейлері мекендеген. Әрбір этникалық топ белгілі бір аймаққа маманданған. Мысалы, армяндар саудамен айналысса, тау еврейлері кәсіпкерлікпен және темекі шаруашылығымен айналысқан. Армяндар мен әзербайжандар жеміс-жидек, көкөніс және дәнді дақылдар өсірген. Олардың кейбіреулері жібек шаруашылығымен айналысқан. 1922 жылы Варташенде 1500 үй шаруашылығы болған, олардың көпшілігі армяндарға тиесілі болған. 1980 және 1990 жылдардың тоғысында удилер мен армяндар бұл аймақтан кетіп, ішінара Армения, Грузия, Ресей, Қазақстан, Өзбекстан және Түрікменстанға қоныстанды. 1961 жылғы 4 қыркүйектегі жарлықпен Варташен ауылы қалалық үлгідегі елді мекенге айналды, ал 1968 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1991 жылға дейін қала Варташен деп аталды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада кілем тоқу өнеркәсібі, тамақ өңдеу зауыттары, асфальт зауыты бар. Дереккөздер
Ордубад

Ордубад — Әзербайжандағы қала, Ордубад ауданының әкімшілік орталығы және Нахшыван Автономиялы Республикасындағы екінші үлкен қала. Ордубад қаласының халқы 2026 жылы 10 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ол Иранмен мемлекеттік шекараны құрайтын Аракс өзенінен 1,5 шақырым жерде, Зенгезур жотасының етегіндегі Ордубад жазығында орналасқан. Нахшываннан 74 шақырым жерде орналасқан. Тарихы Ордубад V ғасырдан бері белгілі. Тарихы бойында ол Иран әулеттерінің, армян мемлекеттерінің және Селжук сұлтандығының құрамында болды. Оны моңғол-татарлар және Шыңғысханның ұрпақтары жаулап алды. 1747 жылдан 1828 жылға дейін ол Нахшыван хандығының құрамында болды. Топонимі «әскер қаласы» дегенді білдіреді. Қала бұл атауды моңғол жаулап алуы кезінде алған болуы мүмкін. Ордубад XIII және XIV ғасырларда Илханидтер (Хулагудтар) әулетінің билігі кезінде гүлденді. Сол кезде ол Үндістан мен Қытайдан Еуропаға керуен жолдары өтетін сауда қаласы болды. Ордубад жасыл желекке толы болды, ал жергілікті жемістер, көкөністер және жібек базарда сатылды. Соғыстардан туындаған қысқа мерзімді құлдыраудан кейін Ордубад XV және XVI ғасырларда жоғалған сауда позициясын қалпына келтірді. Қала салық жеңілдіктерін алды, ал қолөнері дамыды. Алайда, 1635 жылғы түрік-иран соғысы кезінде Ордубад қирады, ал қала бұл күйзелістен толықтай айыға алмады. Қаланың тарихи ғимараттарының көпшілігі 18 және 19 ғасырларда, салыстырмалы түрде бейбітшілік кезеңінде салынған. 1828 жылы Ордубад Ресей империясына қосылып, Эриван губернаторлығының Нахичеван ауданының құрамына кірді. 19 ғасырда біраз уақыт аудан орталығы болды. 1920 жылы қала Нахичеван КСР құрамына кірді, ол төрт жылдан кейін автономиялық республикаға айналды. Ордубад 1930 жылы аудан орталығы болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада піллә орау фабрикасы, агроөнеркәсіптік жеміс өсіру зауыты және дәнді дақылдар зауыты орналасқан. Танымал орындары Ордубад — Әзербайжандағы жақсы сақталған тарихи орталығы мен сәулет ескерткіштері бар қалалардың бірі. 1977 жылы Ордубадтың тарихи орталығы мәдени қорық болып жарияланды. 2001 жылы қаланың тарихи ғимараттары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра нысандарының кандидаттар тізіміне енгізілді. Қаланың тарихи ауданының орталық көрнекті жері — 1608 жылы салынған Жұма мешіті. Ескі қалада екі қабатты медресе (18 ғасыр) және Дилбер мешіті (18 ғасыр) ерекше көзге түседі. Аймаққа тән вестибюльдері бар тұрғын үйлер (18-19 ғасырлар) тарихи орталықтың көшелері бойымен кездеседі. 13 ғасырдағы армян монастырі бар. Дереккөздер
(1221) Амур

(1221) Амур — Жерге жақын нысандардың бірі. Оны 1932 жылы 12 наурызда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Сол кездерде ол Жерге ең жақын нысан болып саналды. Орбиталары бұған ұқсас басқа астероидтар одан кейін Амурлар деп аталатын болды. Бұл топқа жалпы 7 мыңнан аса астероид кіреді. Көнеримдік мифологиясындағы махаббат құдайы Амурдың құрметіне орай аталды. XX ғасырда осы астероидтың Жерге ең жақын ұшуы 1940 жылдың наурызында орын алды. Ол кезде екі аспан денесінің арақашықтығы 0,1052 астрономиялық бірлікті (15,7 миллион шақырымды) құрды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * (433) Эрос
(1222) Тина

(1222) Тина — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1932 жылы 11 маусымда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Әуесқой астроном болған досының есімімен атады. Бұл 17-89 аспан денесінен тұратын астероидтар жанұясына атау берді. Тина жанұясындағы нысандар орбиталарының жоғары қиғаштығымен ерекшеленеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1121) Наташа

(1121) Наташа — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид. Оны 1928 жылы 11 қыркүйекте Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Бұл ол ашқан 19 астероидтың төртіншісі болды. Өз әріптесі, астроном Григорий Николаевич Неуйминнің қызы есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1120) Каннония

(1120) Каннония — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылы 11 қыркүйекте Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Бұл ол ашқан 19 астероидтың үшіншісі болды. Америкалық астроном Энни Джамп Кэннонның (1863–1941) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * Кэннон (кратер)
(1112) Полония

(1112) Полония — Негізгі белдеу тобының астероиды. Бұл әйел астроном ашқан алғашқы астероид болды. Оны Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында 1928 жылдың 15 тамызында ашты. Астероид Польша мемлекетінің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * (1190) Пелагея
(1113) Катя

(1113) Катя — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылдың 15 тамызында Пелагея Фёдоровна Шайн Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Сол түні ол сондай-ақ (1112) Полония астероидын ашты. Бұл астероид аталмыш обсерваторияда істеген Екатерина Лоськоның есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1213) Алжир

(1213) Алжир — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 5 желтоқсанда франциялық астроном Ги Рейсс Алжир обсерваториясында ашты. Бұл оның 5 ашқан астероидтың ішіндегі біріншісі болды. Осы обсерватория орналасқан мемлекеттің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1212) Франсетта

(1212) Франсетта — Хильда тобына кіретін ірілеу бір астероид. Оны 1931 жылы 3 желтоқсанда франциялық астроном Луи Буайе Алжир обсерваториясында ашты. Бұл оның үшінші ашқан астероиды болды. Осы астероидқа өз әйелінің есімін берді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1211) Брессоль

(1211) Брессоль — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 2 желтоқсанда франциялық астроном Луи Буайе Алжир обсерваториясында ашты. Бұл оның екінші ашқан астероиды болды. Осы астероидқа астроном өз жиенінің есімін берді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1200) Императрикс

(1200) Императрикс — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 14 қыркүйегінде неміс астрономы Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Атауы латын тілінен «патшайым» деп аударылады. Ол (10) Гигеянің жанында ұшатын астероидтар жанұясының бір бөлігі болып табылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1201) Стренуя

(1201) Стренуя — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 14 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Атауды неміс астрономы Густав Старкенің жеке қасиетін елеп қойған болатын. Латын тілінен бұл «ұқыпты» деп аударылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Ғайындынбор

«Ғайындынбор» — Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия империялық флотының әскери крейсері. Неміс әдебиетінде ол Дәріфұлланғыр класты ұрыс крейсерлері сериясындағы үшінші кеме болып саналады. Сол кездегі ресми неміс жіктеуінде линкорлар болған жоқ,ал Ғайындынбор брондалған крейсерлермен бірге ірі крейсерлерге . Оның дизайнында бірқатар айырмашылықтар болды, сондықтан ол ағылшын тілді әдебиетте жеке түр болып саналды. Дәріфұлланғырмен салыстырғанда, оның сауыты сәл ұлғайтылған болатын. Ол 2 метрге ұзынырақ және 300 тонн су ығыстырғыштық болды. Сыртқы жағынан, Ғайындынбор Дәріфұлланғырдан казематтағы қосымша 150 мм зеңбірек жұбымен және бүйірлік тіректерінің кішірек таралуы бар штатив діңгегімен ерекшелген. Суға батуы «Ғайындынбор» әскери қимылдарға қатысып үлгермеді. Бітім шарттарына сәйкес крейсер интернирлеуге жатқызылып, 1918 жылғы 19 қарашада Ашық теңіз флотының құрамында Британияның Ферт-оф-Форт базасына өтті, ал 1918 жылғы 24 қарашада Скапа-Флоу айлағына жеткізіліп, сол жерде интернирленді. 1919 жылғы 21 маусымда «Ғайындынбор» басқа да неміс кемелерімен бірге өз экипажы тарапынан әдейі суға батырылды. Британдықтардың суға батырылуды болдырмауға тырысып, пулемёттен оқ жаудырғанына қарамастан, кеме сағат 17:00-де Кава аралынан батысқа қарай жарты миль қашықтықта ең соңғы болып теңіз түбіне кетті. Алайда басқа кемелердің көпшілігінен айырмашылығы, ол аударылмай, шамамен 22 метр тереңдікте дерлік түзу кильмен жатты. Толысу кезінде ют үстіндегі су қабатының қалыңдығы шамамен 9 метр, ал тұмсық бөлігінің үстінде 3 метр болды, әрі қондырмасының бір бөлігі қайық палубасына дейін судан шығып тұрды. Әрі қарайғы тағдыры Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аяқталған. Ол Қайсарлахмәрді теңіз флотының соңғы ірі әскери кемесі болды. Басқа неміс линкорларымен шайқастарға қатысу үшін тым кеш қызметке кірген. Соғыстың соңында ол интерндік қызметке қабылданды, 1918 жылы Ашық теңіз флотының басқа кемелерімен бірге Оркни аралдарындағы Скапа Флоуға ауыстырылды және кейіннен 1919 жылы экипажымен жойылды . 1930 жылы Эрнест Кокстың компаниясы теңіз түбінен көтеріп, металл сынығына сатылды. Дереккөздер
(1202) Марина

(1202) Марина — Хильда тобына кіретін астероид. Оны 1931 жылы 13 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Пулково обсерваториясында істеген әріптесі Марина Давыдовна Лаврова-Бергтің (1898–1943) құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1210) Морозовия

(1210) Морозовия — Негізгі белдеуге жатқызылатын металды астероид. Оны 1931 жылы 6 маусымда Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Орыс революционері және ғылымды насихаттаушы Николай Александрович Морозовтың (1854–1946) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Қарақыз (Маңғыстау ауданы)

Қарақыз — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, жота. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қара (сын есім) және қыз (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Топонимикалық еңбектерде қыз – қыр мағынасындағы сөз, з мен р дыбыстары ауыспалы дыбыстар деп аталады. Сонда атаудың мағынасы «тасы, топырағы қара түсті созылып жатқан биік жер». Дереккөздер
Қарақұз (бұлақ)

Қарақұз — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы бұлақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қара (сын есім) және құз (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «үлкен таудың биік шыңынан аққан бұлақ». Дереккөздер
Қараның соры

Қараның соры — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы сор. Атаудың сөзжасамдық сипаты XVIII-XIX ғасырларда өмір сүрген, Беріш руынан шыққан, Есполай ұрпағы Қара есімімен байланысты аталған. Мағынасы «Қараның тамының маңындағы сор». Дереккөздер
Қараңғыбұлақ

Қараңғыбұлақ — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы бұлақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қараңғы (сын есім) және бұлақ (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. «Суы аз бұлақ» мәніндегі атау. Дереккөздер
Қарсақ (құдық)

Қарсақ — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қары (сын есім) және сақ (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Көне түркі сөздігінде сағ – «таза, ауызсуы» деген мағынаны білдіреді. Мағынасы «ескі ауызсулы құдық». Дереккөздер
Қарымсақ (құдық)

Қарымсақ — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қарым (зат есім) және сақ (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Көне түркі сөздігінде сағ – «таза, ауызсуы» деген мағынаны білдіреді. Мағынасы «қарымды, мол ауызсулы құдық». Дереккөздер
Қожыққұдық

Қожыққұдық — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қожық (зат есім,адам аты) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. Мағынасы «Қожықтың қаздырған құдығы». Дереккөздер
Микеланджело (айрық)

Микеланджело сөзінің мәндері: * Микеланджело Буонарроти — XV-XVI ғасырларда өмір сүрген ұлы италиялық мүсінші әрі суретші * (3001) Микеланджело — Негізгі белдеудегі астероид * Микеланджело — Меркурий кратерлерінің бірі * Микеланджело — ниндзя тасбақаларының бірі * Микеланджело — Италияның мұхит кемесі
Саатлы

Саатлы — Әзербайжандағы қала, Саатлин ауданының әкімшілік орталығы. Саатлы қаласының халқы 2026 жылғы мәліметтер бойынша 17 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Аракс өзенінің оң жағалауында, Бакуден оңтүстік-батысқа қарай 189 км жерде орналасқан. Тарихы Атаудың шығу тегінің бірнеше нұсқасы бар. Біреуі ежелгі түркі тайпасы «Саадлы»-ға негізделген, екіншісі араб тілінен аударғанда «үш атты» дегенді білдіретін «ся адлы»-ға негізделген. Саатлы ауылы Баку губерниясының Джавад ауданының құрамына кірді. 1943 жылы 25 мамырда жаңа аудан Сабирабад ауданынан бөлініп, орталығы Саатлы болды. 1947 жылы 24 қыркүйекте Саатлы ауылы қалалық үлгідегі елді мекен, ал 1971 жылы қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада азық-түлік өңдеу зауыттары мен мақта тазалау зауыты орналасқан. Саатлыда Әзербайжанның жібек шаруашылығын бұрынғы дәрежесіне қайтару жұмыстары жүргізілуде, ал жемшөп базасын нығайту үшін жібек құрттарын азықтандыруға арналған жаңа тұт бақтары құрылуда. Дереккөздер