kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Иван Михайлович Дьяченко

Иван Михайлович Дьяченко(1921, Ақмола облысы, Атбасар ауданы,Новопетропавл селосы - 1962, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, звено, кейіннен командирі, подполковник, кейіннен полковник.1940 жылғы тамызда Орск аэроклубының оқуын бітірген соң Кеңес әскері қатарына шақырылып, Чкалов авиация училищесіне, 1942 жылдың тамыз айында штурман қызметінде Батыс майданға жіберілді. Кейін звено және эскадрилья командирі болып, Оңтүстік-Батыс, З-Украина және З-Прибалтика майдандары әскерлерінің қатарында шайқасты.1943 жылы 6 шілдеде Дьяченко басқарған «Ил» ұшақтары Харьков Белгород тас жолындағы неміс автоколоннасын жоюга бұйрық алды. Колоннаны зениттік қарудың корғауына қарамай бомбалап, тапсырманы ойдағыдай орындап шьщты. Дьяченко жаудың Бондаревка елді мекені жанындағы аэродромына карай бет алып, «Хейнкель-ІІІ» ұшағын құлатып, қонып тұрған екі ұшағын жойды. 1943 жылы 9 қыркүйегіндегі Барвенково Близнецы жолы бойындағы Дьяченко жаудың 4 паровоз, вагон және 2 автокөлігін жойды. Дьяченко 1944 жылдың карашасына дейін ұрысқа 100 рет шығып, жаудың 3 ұшағын, 6 танкісін, 5 дала зеңбірегін, бензин, оқ-дәрі коймасын, согыс техникасын және 1 ротаға жуық әскерін жойды. Эскадрильяны шебер басқарғаны және ерлігі үшін Дьяченкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағыныц Батыры атағы берілді (18.8.1945). Сондай-ақ ол Ленин ордені, Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы, Александр Невский ордендерімен және медальдармен марапатталған. Соғыс аяқталған соң Әскери академияда оқып, оқытушы қызметін атқарды. 1962 жылы полковник Дьяченко запасқа шықты. Дереккөздер
Алексей Семенович Егоров

Алексей Семенович Егоров(22.11.1914, Өзбекстан, Әндіжан қаласы - 16.4.1970, Украина, Кировоград қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, подполковник, партизан құрамасы командирінің орынбасары. Соғысқа дейін Алматы қаласында жұмыс істеген. 1942 жылы Чернигов- Волынь партизан құрамасында диверсиялық жұмыстар жөніндегі командирдің орынбасары болды. Құрама партизандары 1944 жылы наурызына қарай жаудың 683 эшелонын, 47 көпірін, 35 шақырымдық темір жол бойын жойып жіберген. 1944 жылы тамыз айында Словакия тауларында 22 адамнан кұралған топ 3 мың адамнан тұратын партизандар бригадасын құрды. Егоровтың басшылығындағы I-бригада 57 әскери жорық ұйымдастырып, жаудың 44 танкісін, 20 эшелонын жарып жіберді. Егоровқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (2.5.1945). 1945 жылы запасқа шықты. Кировоград қаласында ескерткіш, мемориалдық тақта орнатылып, №9 орта мектеп пен бір көшеге есімі берілген. 2 Ленин, 2 Қызыл Ту, 2 Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және көптеген шетелдік медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Едіге Танашұлы

Едіге Танашұлы (XIV ғасыр) — қазақ батыры. Ресейдің қазіргі Омбы қаласы орнындағы «Керей тоғайы» деген мекенде дүниеге келген. Орта жүз Найман руының Балталы тармағынан. Едіге ағалары Балға, Балта батырлар сияқты Алтын Орда хандарының әскербасы болған. Кейін Әмір Темірге қызмет етіп, оның әскерімен бірге ауыр шайқастарға қатысқан. Сол шайқастардың бірінде Едіге ауыр жараланып, қасындағы серіктері Самарқанға жеткізбек болып әкеле жатқан жолда, Ұлытау бөктерінде қайтыс болады. Дереккөздер
Жәнібек Ақатұлы Елеуісов

Жәнібек Ақатұлы Елеуісов(1925 жылы туған, Ресей, Алтай Республикасы, Усть-Кан ауданы,Тұрат ауылы) - 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, пулеметшілер бөлімшесінің командирі. Қазақстанда 1942 жылы мектепті бітірген. Мергендердің 6 айлық курсын бітірген соң 1943 жылы шілдеде Елеуісов 6-гвардиялық атқыштар дивизиясының 25- гвардиялық атқыштар полкі құрамында Воронеж майданында ұрыстарға қатысты. Алғашқы ұрыстың өзінде пулеметшілер бөлімшесі жаудың 40-қа жуық әскерін жойып, 95 әскерін тұтқынға алды. Елеуісов жаудың 5 әскерін жойды. Ол Десна, Днепр және Припять өзендерінен өтудегі жойқын ұрыстарда ерекше көзге түсті. Елеуісов алғашқылардың бірі болып плацдармды құтқаруға жағдай жасады. Осындай ерліктері үшін Елеуісовке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). Елеуісов 1946 жылы запасқа шықты. Атырау облысы ДОСААФ (Армия, авиация және флотқа көмек көрсетудің ерікті қоғамы) комитетінде спорттық-атқыштар клубының бастығы болып қызмет істеген. Дереккөздер
Сергей Алексеевич Елистратов

Сергей Алексеевич Елистратов(1923, Шығыс Қазақстан облысы,Бесқарағай ауданы,Кіші Владимирова селосы - 1947, Ресей, Дағыстан Республикасы,Буйнакск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, сержант, бөлімше командирі. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылды. Кіші командирлер дайындайтын мектепте оқып, әскери дайындықтан өткен соң майданға аттанды. Ол 69-атқыштар дивизиясының 20-жеке барлаушылар ротасында Сталинград, Орталық, 2-Украина майдандарында ұрыстарға қатысты. 1943 жылдың қазанында Днепр өзенінің жағалауына шықты. 20- жеке барлаушылар ротасындағы Елистратов бір топ барлаушылармен өзеннен өту, жаудың қорғаныс шебіне барлау жасау, дивизияның десантшылар отряды түсетін плацдарм әзірлеу жөнінде жауынгерлік тапсырма алды. Барлаушылар жаумен соғыса отырып, Днепр өзенінен қайықпен өтіп, жау әскерлерін кейін шегіндірді. Шағын плацдарм жаудан алынды. Осы ұрыста Елистратов жауынгерлермен бірге жауды тойтарып, құнды құжаттары бар бір офицерін тұтқындады. Көрсеткен ерлігі үшін Елистратовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943). Елистратов согыстың соцында Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург қаласы) артиллериялық училищеге жіберілді. 1947 жылы қызмет бабымен жүріп, қайғылы қазаға ұшырады. Дереккөздер
Елтебер

Елтебер - Түрік қағанаты тұсындағы 28 дәрежелі әскери-әкімшілік шеннің ең төменгі лауазымы. Елтебер сөзінің этимологиясы жөнінде нақты дерек жоқтың қасы. Ол ел және тебер (немесе табар) создерінің бірігуінен жасалған туынды сөз болса керек. Қытай тарихшыларының пайымдауынша, елтебер, негізінен, қағанат аумағындағы ең шет аймақтарды билеуге жіберілген тұтықтардың қарамағындағы руларды басқаруға қойған әскери адамға берген шені. Елу жылдай Таң патшалығына бодан болған түріктердіңбасын қайта қосып, 682 жылы Екінші Шығыс Түрік қағанатын құрған Құтлұқтың қаған атағы елтеріс елді теру, жинау, басын құрау, нақтырақ айтқанда, елді ел етуші Құтлұқ қаған дегенді білдіреді. Осыған қарағанда, елтебердің дұрыс оқылуы - елтабар болса керек. Елтебер,негізінен, Түрік қағанаты тұсында қолданылған шен атауы. Түркеш, Қарлұқ, Қарахан, Қимақ, Қыпшақ және одан кейінгі мемлекеттік бірлестіктер тұсында кездеспейді. Дереккөздер
Еменәлі Жалбырұлы

Еменәлі Жалбырұлы - батыр. 15 ғасырдың 2-жартысында өмір сүрген. Орта жүз құрамындағы ашамайлы керей тайпасынан шыққан. Өзінің аталас туысы Жаңбыршы биден тәлім-тәрбие алған. Бұрындық ханмен, Жаңбыршы бимен бірге қазақ жұртын сыртқы жаулардан қорғап, ел тыныштығын сақтауға атсалысқан батырдың Сырлыбай, Күнту есімді ұлдарынан тараған ұрпақтар кейіннен бір руға айналған. Еменәліден тараған ұрпақтар қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Ресейдің Түмен, Омбы облыстарында тұрады. Дереккөздер
Петр Кузьмич Емцов

{{Әскери қайраткер - } }} Петр Кузьмич Емцов (16 мамыр 1909, Ресей, Алтай өлкесі, Рубцовск ауданы, Георгиевка селосы - 16 қараша 1941, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер. Өмірбаяны Алтай темір жолы желісінде Новосібір станциясында, 1936 жылы есепшілер курсын бітіріп, Алматыда есепші болып жұмыс істеген. 1941 жылдың шілде айында Кеңес әскері қатарына шақырылып, майданға аттанды. Сол жылы 16 қарашада Мәскеу облысы ,Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасында танкіге қарсы шайқасатын топтың құрамында (саяси жетекші В.Г.Клочков бастаған) жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс беруге және 18 танкісін жоюға қатысты. Осы шайқаста Емцов ерлікпен каза тапты. Волоколам ауданыны Нелидово деревнясындағы бауырластар зиратына жерленді. Бұл ерлік 28 батыр-панфиловшылар ерлігі деген атпен тарихқа енді. Марапаттары мен естелік КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Емцовқа Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (21.7.1942). Батырдың құрметіне Мәскеу қаласы Северное Тушино ауданындағы бір көше Батыр-панфиловшылар көшесі аталып,мемориал орнатылған. Дубосековода мемориал, Нелидово деревнясында (Дубосеково темір жол айырмасынан 1,5 шақырым жерде) батыр-панфиловшыларға еекерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Алматы қаласында 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақ бар, онда оларға арналып монумент қойылған. Туған жеріне Емцовтың есімімен бюст орнатылған. Дереккөздер
Ер Қабанбай (жыр)

«Ер Қабанбай» — тарихи жыр. Қазақ халқының дарабоз батыры Қаракерей Қабанбай (шын аты — Ерасыл) туралы жырлар 18 ғасырда туып, 19 ғасырда хатқа түсе бастаған. «Ер Қабанбай» жырының ертеректегі қолжазбалары Санкт-Петербург (Березин мұрағаты), Омбы (Потанин мұрағаты), Қазан (Қазан университеті қоры, Б. Тәуекелұлы өткізген) қалаларында сақталған. Қабанбай батыр туралы жырлардың кейінірек жазылып алынған мәтіндерінің саны оннан асады. Жырларды сақтап жеткізушілер: Қ. Әбжанұлы, Қ. Омарұлы, Н. Байматайұлы, Мергенбаев, Ә. Құрманов, Е. Ахметбеков, Қ. Әділбеков, Т. Магзиев, т. б. Қабанбай батыр туралы жырлардың көлемділері — «Қабанбай батыр», «Қаракерей Қабанбай батырдың әңгімесі», «Қисса Қабанбай», «Ер Қабанбай» жырлары. «Ер Қабанбай» жырының Нұғыман нұсқасы (1936), Потанин нұсқасы (1972) жарық көрсе, Қ.Әділбеков нұсқасы (1976) күйтабаққа жазылған. Жырдағы оқиғалар үш ірі қақтығыс төңірегінде шоғырланған: Қабанбай мен жоңғар батырларының жекпе-жегі, Қабанбай мен Дәулетбай, Қабанбайдың қайта айналып шапқан жаумен шайқасы. «Ер Қабанбай» жыры Қабанбай батырдың туысы Дәулетбайға жорықта алып жүретін ақ туын тапсырып тұрып, «еліңе ие бол, жауыңнан сақтан, Қабанбай өлді дегізбе» деп айтқан өсиетімен тү- йінделеді. Қабанбай батырдың өлімі жырдың шарықтау шегі болып табылады. Жыр Қабанбай сүйегінің моладан ұшып кетуі сияқты аңыздық-мифтік сарынмен аяқталады. Жырда тарихта болған адамдар есімі мен географиялық атаулар да кездеседі. Бұл жырдың нақты тарихи деректерге негізделгенін дәлелдейді. Жырдың негізгі идеясы — атажұртының бостандығын ардақ тұту, туған жердің тыныштығын қорғау. Қабанбай батыр туралы дастан-жырлардың нұсқалары Орталық ғылыми кітапхананың қолжазбалар қорында сақтаулы тұр. Дереккөздер
Ер Қосай (ру)

Ер Қосай - қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Орта жүз құрамындағы уақ тайпасынан таратылады. Ер Қосай-тарихта болған адам есімі. Ол Ер Көкше батырдың баласы. Ер Қосай Қаракөз, Көкшекоз, Қарабас, Қаракерей, Шоқа, Әжібек, Абрай, Бидалы, Жансары, Баржақсы, Шайкөз, Есен, Қазы, Жауқашар аталарына болінеді. Ұраны - Жаубасар. Таңбасы-бақан, ашамай Дереккөздер
Эмирейтс (стадион)

Эмирейтс стадионы ; УЕФА эгидасымен өтетін матчтарда коммерциялық атаулар тыйым салынған сон, Эшбертон Гроув, және Арсенал Стэдиум, ) деп те аталады — Лондондық Арсенал футбол клубының стадионы. Сыйымдылығы - 60 361 көрермен. 2006 жылдың шілдесінде салынып «Арсеналдың» ескі стадионы - «Хайбериді» ауыстырды. Құрылысқа 390 млн. фунт стерлинг £ қаражат жұмсалды. «Эмирейтс» - Ағылшын Премьер-лигасында үлкендігі бойынша Манчестердегі Олд Траффордтан кейінгі екінші стадион. Сипаттама 4 мінбесі (трибуна) бар, әр мінбе 4 қабаттан тұрады (орташа - ең кішкентай), бүкіл көрермен орындарының үстінде шатыр бар, екі видеотабло, мінбе астындағы бөлмелерде дүкендер, мейрамханалар бар. Стадион алаңының бір қызығы, қақпашы бөлігіндегі газонда оңай ауыстыруға болады. Жаңа «Уэмбли» салынбай тұрып стадионда футболдан Англия құрамасы бірнеше ойының өткізді, сондай-ақ футболдан Бразилия құрамасы бірнеше жолдастық ойын өткізді. Аты Жаңа стадион клубтың басты спонсоры - Emirates Airline авиакомпания атымен аталады. Авиакомпаниямен клуб 2006 жылы рекордты 100 миллион еуро келісімге қол қойды. Келісімнің 2012 жылға дейін күші бар, стадион «Эмирейтс» деп минимум 2019 жылға дейін аталады. Зеңбіректену 2009 жылдың тамызында форумдағы жанкүйерлердін ойларын естіген сон, Арсенал Эмирейтске 'Зеңбіректену' проектісін бастады. Клуб директоры Иван Газидистың мақсат стадионды "әр-түрлі артистік және креативті заттар арқылы Арсеналдың көрінерлік қамалына" айналдыру болды.. Алғашқы өзгерістердің бірі, төменгі жиектегі кіре-беріске қарсы орналасқан орындықтарды клубтың сауда таңбасы зеңбірек ретінде орналастыру болды. Стадион экстерьерінде 8 ірі фрескалар орналасты, әр қайсысында қолдарын құшып тұрған 4 Арсенал аңызы суреттелді, нәтижесінде бүкіл стадионды Арсеналдың 32 аңызы құшақтап тұр: Стадионда тағы да Арсенал тарихындағы 12 "ағзам моменті" фрескасы бар, суреттер клуб сайтында дауыс беру нәтижесімен таңдалды. 2010-11 маусымының алдында Арсенал түсті орындарды East Stand, West Stand, North Bank, және Clock End деп жаңадан атады. Блэкпулға қарсы ойында Clock End үстінде Хэйбериде тұрған сағатқа ұқсас үлкен сағат орнатылды. 2011 жылы Арсенал, стадион жанындағы екі көпірді клубтың екі директоры Кен Фрайар және Дэнни Физман аттарына ауыстырды. 125 -жылдық мерейтой қарсанында Арсенал Эмирейтс сыртында үш мүсін пайда болды: экс-капитан Тони Адамс, рекордсмен бомбардир Тьерри Анри және жаттықтырушы Герберт Чепмен мүсндері. Стадион панорамасы Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.arsenal.com/thestadium Ресми сайт]
Еркін

Елді мекендер: * Еркін – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл. * Еркін – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл. * Еркін – Жетісу облысы Талдықорған қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. Басқа мағыналар: * Еркін – Түрік қағанаты тұсындағы 28 дәрежелі әскери-әкімшілік қызмет шенінің төменгі лауазымдарының бірі.
Әлімжан Қанағатұлы Ерниязов

{{Мемлекеттік қайраткер { - } }} Әлімжан Қанағатұлы Ерниязов (9 сәуір 1955, Қазалы, Қызылорда облысы, Қазақ КСР) — генерал-майор. (2011). Өмірбаяны Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесін (1977), Мәскеу қаласы М.В.Фрунзе атындағы Әскери академиясын (1987), РФ ҚК Бас штаб Әскери академиясы Жоғары академиялық курсын бітірген (2001). Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесінің курсанты (1973-77), Орта Азия ЭО мотоатқыштар взводының командирі, пулемет взводының командирі, жалпы әскери мотоатқыштар взводының командирі, рота командирі, Орта Азия ЭО мотоатқыштар ротасы командирі, батальон командирінің орынбасары - штаб бастығы, М.В.Фрунзе атындағы Әскери академиясының тыңшысы (1979-87), Орталық батальон командирі, Жезқазған облысы,Балқаш қаласы әскери комиссары, сақтау базасы полкінің командирі, дивизия командирінің орынбасары, сақтау базасы бастығы, ҚР ҚК арсеналдар мен қару қоры базасы Бас басқармасының бастығы, ҚР Құрлық әскері гвардиялық оқу орталығы бастығының орынбасары - бөлім бастығы, оқу орталығы бастығы, ҚР ҚМ қарамағында (1987-2006), АҚШ ҚК ОЦК Коалициясы координациялық орталығындағы аға ұлттық өкілі (1977-06), «Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының орынбасары, бірінші орынбасары - штаб бастығы, қолбасшы, ҚР ҚМ қарамағында (2006-09), 2009 жылғы тамызынан ҚР ҚМ Бас инспекциясының Бас инпекторы. Қызыл Жұлдыз, 3-дәрежелі «За службу Родине в СССР» ордендері, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Бақытжан Ертайұлы Ертаев

{{Мемлекеттік қайраткер } { - - - - - - - } }} Бақытжан Ертайұлы Ертаев (25.07.1952 жылы туған, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Кеңес ауылы) - қазақ, әскери қайраткер, генерал-лейтенант. (1998), Халық қаһарманы (2008). Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесін (1973), М.В. Фрунзе атындағы Мәскеу Әскери академиясын (1985), РФ ҚК Бас штаб Әскери академияның 4 айлық курсын бітірген. 1969-70 жылы Ташкент жоғары жалпыәскери командалық училищеде курсант болып бастап, ол оқу орны Алматыға көшірілгеннен кейін сондағы жоғары жалпыәскери командалық училищесін 1973 жылы бітірді. 1980 жылға дейін Орта Азия ЭО мотоатқыштар взводы, рота командирі, 1980-82 жылы Түркістан ЭО (Кеңес әскерлерінің Ауғанстандағы шектеулі контингент жеке мотоатқыштар бригадасы мотоатқыштар батальоны командирінің орынбасары - штаб бастығы, батальон командирі, Орта Азия ЭО мотоатқыштар полкі батальонының командирі, одан кейін М.В. Фрунзе атындағы Әскери академияның тыңдаушысы (1982- 85), Германиядағы Кеңес әскерлері тобында мотополк командирінің орынбасары, Батыс әскери тобы полк командирі міндеттерін атқарды (1985-92), ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрамындағы әскери оқу орындары және шақыруға дейінгі даярлық бөлімшесінің бастығы, мотоатқыштар дивизиясы командирінің орынбасары, дивизия командирі (1992-96), РФ ҚК Бас штаб Әскери академияның тыңдаушысы болып жүргенде ҚР Президентінің шешімімен кері шақырылып, армия корпусының командирі болып тағайындалды (1976-97), ҚР Қорғаныс министрінің 1 орынбасары -ҚР ҚК Бас штабының бастығы, ҚР ҚК Бас штабы бастығының 1 орынбасары (1997— 2000), Шығыс ЭО әскерлерінің қолбасшысы, ҚР ҚК Әскери академиясының бастығы (2000-02), ТМД қатысушы-мемлекеттер әскери ынтымақтастығын реттеу бойынша ҚР ҚК-нің өкілі (2002-03), ҚР ҚК Құрлық әскерлері Бас қолбасшысының әскери дайындық бойынша орынбасары, әскери дайындық бас басқармасының бастығы, әскери дайындықты ұйымдастыру және бақылау Бас инспекциясының Бас-инспекторы (2002-08), ҚР ҚМ ШБК төрағасының орынбасары, ҚР ҚМ ШБК Бас инспекциясының бастығы (2008- 11). Қазір ҚР ҚМ және Ауған соғысы ардагерлері Кеңесінің төрағасы. ҚР «Халық Қаһарманы» мен Алтын Жұлдыз белгісі, Отан орденінің иегері және Қызыл Жұлдыз ордені, «Үздік жауынгерлік қызметі үшін», «Интернационалист жауынгерге ауған халқы атынан», т.б. медальдермен марапатталған. Дереккөздер
Александр Матвеевич Ершов

Александр Матвеевич Ершов (11 қыркүйек 1908 жыл, Спасский уезі, Рязань губерниясы – 21 ақпан 1980 жыл, Күршім ауданы, Шығыс Қазақстан облысы) — кеңестік әскери қайраткер, сержант, Ұлы Отан соғысының ардагері, бөлімше командирі. Өмірбаяны Александр Ершов 1908 жылдың 11 қыркүйегінде, шаруалар отбасында Ресей империясының Рязань губерниясының Спасский уезіндегі Лукмос ауылында (қазіргі Рязань облысының Сапожковский ауданы) дүниеге келген. Бала кезінде отбасымен бірге Ақмола облысының Көкшетау уезіндегі Славянка ауылына (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Есіл ауданы) көшті, бастапқы білім алған және колхозда жұмыс істеген. 1941 жылдың маусымында Қызыл әскерге шақырылды, сол жылдың тамызынан бастап Ұлы Отан соғысына, соның ішінде Сталинград шайқасына, я Украина, Литва мен Беларусьті азат етуге қатысты. Екі түрлі рет жарақат алды. 1944 жылдың шілдесіне қарай сержант Александр Ершов 3-Беларусь майданының 5-армиясының 371-атқыштар дивизиясының 1233-атқыштар полкінің бір бөлігін басқарды. Дереккөздер
Нарсұтбай Есеболатов

{{Әскери қайраткер - } }} Нарсұтбай (Нұрсұлтан) Есеболатов (1913, Алматы облысы, Ақсу ауданы, Есеболатов ауылы - 16 қараша 1941, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер. Өмірбаяны 1938—41 жылы Алматы трамвай тресінде жұмыс істеген. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылған. Осы жылы 16 қарашада Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасында танкіге қарсы шайқасатын топтың құрамында (саяси жетекші В.Г.Клочков бастаған) жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс беруге және 18 танкісін жоюға қатысты. Осы шайқаста Есеболатов ерлікпен қаза тапты. Волоколам ауданының Нелидово деревнясындағы бауырластар зиратына жерленді. Бұл ерлік 28 батыр-панфиловшылар ерлігі деген атпен тарихқа енді. Марапаттары мен естелік КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Есеболатовқа Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (21.7.1942). Олардың құрметіне Мәскеу қаласының Северное Тушино ауданындағы бір көше Батыр-панфиловшылар көшесі аталып, онда мемориалдық тақта орнатылған. 1975 жылы Дубосековода мемориалдық тақта, Нелидово деревнясында (Дубосеково темір жолы айырмасынан 1,5 шақырым жерде) батыр-панфиловшыларға ескерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Алматы қаласында 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақ бар, онда оларға арналып монумент койылған. Алматы облысы,Ақсу ауданы, Жансүгіров кентінде көше мен мектепке Есеболатов есімі берілген. Дереккөздер
Есбосын Жәментікұлы

Есбосын Жәментікұлы (1876, Қытай, Шыңжаң өлкесі, Іле аймағы, Нылқы ауданы Қас өзені бойындағы Ластай деген жерде — 1928) — Қытай қазақтарының ұлт-азаттық күресіне қатысқан батыр. Есбосынның бесінші атасы Есенгелді — жоңғар шапқыншылығына қарсы шайқасқан Қабанбай батыр мен Абылай ханның жақын серіктерінің бірі. Есбосын ішкі Қытайдағы Чинихай төңкерісінің дүмпуімен Іле аймағында 1912 ж. етек алған көтеріліске қатысқан Жергілікті Яң Зиң Шин әкімшілігінің қыспағына қарсы сарбаздар жинап, елді ұлт-азаттық көтеріліске шақырады. Бірақ Қытай үкіметі Есбосынды қамауға алып, кейін дарға асады. Дереккөздер
Есен, Есентай

Есен, Есентай (туған - өлген жылы белгісіз) батыр, ұста. Қанжығалы Ніпенбет бидің баласы. Есік еліне (қазіргі Башқұртстан) көршілес қоныстанып келген Есен үлкен ұлы Құдайберді батырмен бірге Тоқтамыс ханның жорықтарына қатысқан. Олар жайында «Ер Едіге» жырында айтылады. Тоқтамыс ханның қызы Жәникені алған күйеу баласы Едіге қайын атасына қастандық жасамақ болып, Әмір Темірге жансыздар жібергенде, оның бұл әрекетіне ренжіген Есен мен Құдайберді Ұлытауды тастап, Сарысу бойына көшеді. Ақтау мен Ор тау аралығын қоныстанған Есеннің Оқшаутас деген жерде ұстаханасы болған. Есеннің балалары мен кейінгі ұрпақтары арасынан Құдайберді, Қайқы, Бөгембай, Үмбетей батырлар мен Киікбай, Саққұлақ, Асаубай, Шәңгі секілді шешен, би, ақындар шыққан. Дереккөздер
Сәт Есенбаев

Сәт Есенбаев(1893, қазіргі Қостанай облысы,Амангелді ауданы- 1975, сонда) - ақын. 1916 жылы ұлт-азаттық көтеріліске қатысып, оның жалынды жыршысы болды, көтерілістің мәнін, елдің ахуалын, халықтың мұңын бейнелейтін өлең-жырлар шығарды. 1944—50 жылы Амангелді ауданы,Сартал ауылдық кеңесінің төрағасы болды. 2-дуниежүзілік соғыс жылдарында патриоттық жырларымен ел еңсесін көтеруге атсалысты. Отанды, туған жерді жырлаған өлеңдері «1916 жыл» (1940), «Ақын жырлары» (1958), «Пернедегі термелер» (1965), «Айтыс» (3-том, 1966) жинақтарында жарияланған. Халық батыры А.Имановтың өмірі мен қаһармандық күресін бейнелейтін «Амангелді» (1944) дастанын жазды. Халық акыны Н.Ахметбековпен 2 рет (1943, 1958) айтысқан. Ақын қазақ ауыз әдебиеті нұсқаларын жинауға елеулі үлес қосты. Дереккөздер
Расул Есетов

Расул Есетов (25.6.1924, Түркістан облысы, Түркістан калалық әкімдігіне қарасты Теке ауылы - 2.6.2009, сонда) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, бөлімше командирі. Арғын руының Қаракесек бөлімінен шыққан. Кеңес әскері қатарына 1943 жылы алынып, 138-атқыштар дивизиясының құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. 1944 жылы 11 қазанда Есетовтің бөлімшесіне аты жоқ биіктіктегі позициядан жауды қуып шығу туралы бұйрық берілді. Оның бөлімшесі жау бекінісіне басып кіріп, жаудың 50 әскері мен офицерін жойып, қару- жарақтарын, оқ-дәрі қоймасын қолға түсірді. Есетов және оның тобының батыл қимылы арқасында шабуыл жасап келе жатқан жаяу әскерге жол ашылды. Есетовтің өзі осы ұрыста жаудың 33 әскерін тұтқынға алды. Жау дзотын талқандаушы қаһарман атанған Есетовтің даңқы полкке, бүкіл дивизияға тарады. Есетовке ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Карпат үшін болған соғыста осындай жоғары атақтың иегері болған 2 қазақстандық жауынгердің бірі. Соғыстан кейін Түркістанда қызмет етті. Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Саптар Естемісов

Саптар Естемісов(1919, Жамбыл облысы,Шу ауданы,Көкқайнар ауылы - 19.9.1943, Ресей, Смоленск облысы,Пречистень ауданы,Коноплянка деревнясы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сержант, пулеметшілер бөлімшесінің командирі.Мектеп бітірген соң ауылдағы комсомол ұйымын басқарды. Соғыс басталғанда алғашқылардың бірі болып майданға аттанды. Естемісовтің әскери өмірі 1942 жылы 26 маусымда басталды. Ол бірнеше ұрыстарға қатысып, өзінің үздік пулеметші екенін көрсетті. 1942 жылы 2 рет жараланып, госпитальға түсті. Ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. 1943 жылы тамызда 134-атқыштар дивизиясы жау корғанысын бұзып өтіп, Смоленск облысының Пречистень ауданындағы 261,1 биіктігі маңында шабуыл ұрыстарын жүргізді. Бөлімшелер шығынға ұшырай бастады. Естемісов команданы өз қолына алып, жаудың пулемет расчетімен жекпе-жек ұрысқа кірісті. 1943 жылы 9 қыркүйекте ауданның Дольшино деревнясы түбінде болған ұрыста Естемісов ерекше көзге түсті. Осы ұрыста ол 40-қа жуық гитлершіні жойды. Естемісов 1943 жылдың 14 қыркүйегінде Коноплянка деревнясы үшін болған ұрыста жаудың тылына өтіп, Кеңес әскерлерінің ілгері басуын бөгеген жаудың станокты пулеметін танкіге қарсы қолданылатын гранатамен жойды. 19 қыркүйекте кезекті ұрыстардың бірінде Естемісов өз пулеметімен 20-ға жуық гитлершіні жойды. Жауынгерлік тапсырманы ойдағыдай орындап, батырлық пен ерлік көрсеткені үшін Естемісовке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (4.6.1944). Шy ауданының Көкқайнар атындағы мектеп батырдың есімімен аталады. Дереккөздер
Қожабай Жазықов

Қожабай Жазықов (1920 жылы туған, Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Көктүбек ауылы) - Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия лейтенанты, барлаушылар взводының командирі.Мектеп бітірген соң Ақтөбедегі педагогикалық училищені сырттай оқып бітіріп, Амангелді ауылында мұғалім болды. 1942 жылы қаңтарда Жазықов Темір ауданы әскери комиссариаты арқылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. Жазықовтың барлаушылар взводына Воронеж қаласы маңындағы Старый Оскол станциясына таяу тұрған Набокино темір жолы айырмасын қирату міндеті жүктелді. Бірнеше күннен соң Волье деревнясы маңында жаудың шегініп бара жаткан бөлімдеріне тосқауыл жасап, немістердің 120 әскері мен офицерін жойды. 1943 жылы 5 қарашаға қараған түні Жазықовтың взводы Днепропетровск облысының Тегеловка деревнясы маңында жаудың бірнеше есе басым қорғаныс бөлімін жойды. Осы ұрыста жау 200-дей әскері мен офи- церінен, оқ-дәрі тиеген екі автокөлігінен айырылды. 1944 жылдың 28 тамызында Яссы қаласы маңында (Румыния) Жазықовтың барлаушылары 60-қа жуық гитлершіні тұтқындады. 1944 жылы желтоқсанның 24-інен 25-іне қараған түні оның барлаушылары Дунай өзенінен өтіп, жаудың взвод командирі бастаған 6 әскерін қолға түсіріп, 26 желтоқсанда Дунай өзенінің арғы бетінде барлаушылар жаудың ротасына тұтқиылдан шабуыл жасап, бірнеше әскерін жойды. Рота командирі және үш офицері бар 70-тен аса адам қолға түсірілді. Барлаушылар Киш-Орош, Тотфалу, Сигети-оноштар деревняларын алып, Дунай өзенінің ортасындағы аралды түгелдей жаудан азат етті. 25-гвардиялық атқыштар дивизиясы 22-жеке гвардиялық барлаушылар ротасының взвод командирі Жазықовтың ерліктері мен тапқырлығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (28.4. 1945). Соғыстан кейін Жазықов Ақтөбе педагогикалық институтының тарих факултетін бітіріп, мектепте мұғалім болып қызмет атқарды. Дереккөздер
Alibaba.com

Alibaba Group (Alibaba.com) — Интернет бизнесімен айналысатын мекемелер тобы. Alibaba Group Қытайдың Ханчжоу қаласында орын тепкен. B2B бизнес түрімен айналысады (онлайн-сатылым). 2012 жылдың мамыр айында Alibaba.com Ресей нарығына QIWI Group пен келісіп шықты. Примечания Сыртқы сілттемелер * [http://alibaba.com/ Ресми сайты] en:Alibaba.com
Руслан Фатихұлы Жақсылықов

Руслан Фатихұлы Жақсылықов (4 наурыз 1966 жыл, Қаскелең, Алматы облысы) — қазақстандық мемлекеттік және әскери қайраткер, генерал-полковник, педагогика ғылымдарының кандидаты, 2022 жылғы 19 қаңтардан 2025 жылғы 8 маусымға дейінгі елдің Қорғаныс министрі. 2025 жылғы 30 маусымнан бастап қызметтегі Қауіпсіздік кеңесі хатшысының бірінші орынбасары. Өмірбаян И.С.Конев атындағы Алматы жоғары жалпы әскери училищесін (1987), М.В.Фрунзе атындағы Әскери академияны (1996), РФ ҚК Бас штаб Әскери академиясының Жоғары академиялық курсын (2004) бітірді. Әскери училищеден кейін мотоатқыштар және барлау взводының, ротасының командирі, Алматы қаласы әскери бөлім барлаушыларының бастығы. * 1996–2006 жылдары ҚР ИМ ІӘ жеке құрама бастығының орынбасары — штаб бастығы, жеке жедел, арнайы моторландырылған полк, құрама командирі сияқты әртүрлі кызметтер атқарды. * 2006–2007 — ІІМ Ішкі әскерлер қолбасшысының орынбасары. * 2007–2008 — Ішкі әскерлер қолбасшысының бірінші орынбасары – ІІМ Ішкі әскерлер Бас штабының бастығы. * 4 қыркүйек 2008 жылы — ІІМ Ішкі әскерлер қолбасшысы. * 22 қаңтар 2013 — ІІМ Ішкі әскерлердің бас қолбасшысы. * 2014 — генерал-лейтенант атағын алып, Ұлттық ұланының Бас қолбасшысы міндетін атқарды. * 2022 жылғы 19 қаңтарда Президент жарлығымен Қорғаныс министрі болып тағайындалды. 2025 жылғы 8 маусымда қызметінен босатылды. * 2025 жылғы 30 маусымда қайтадан пайда болған лауазым — Қауіпсіздік кеңесі хатшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды. Марапаттары 2017 жылы Қазақстан І, ІІ дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталды КСРО, ТМД және Қазақстанның медальдарымен марапатталған Сын Жақсылықов өзінің оғаш, «біртүрлі» пікір мен тұжырымдары үшін белгілі, мысалы өзін сынағандарға оның «өкпелесең көшіп кет!» дегені бар. Жақсылықовтың «патриот болу үшін қазақ тілін білу міндет емес» дегені бар. Дереккөздер
Жалаңқат сауыт

Жалаңқат сауыт- бұрынғы батырлар киген сауыттың бір түрі. Қалың металдан тұтастай соғылып, екі бөліктен (кеуделік пен арқалық) тұрады. Жеңсіз кеудеше пішіндес, белден сәл ғана түсетін қысқа болады. Екі бөлігі бір- біріне бүйірінен топсалар арқылы, иық тұсынан бау, ілгек арқылы бекітіледі. Кейде белінен белбеумен буылады. Қалың теріден де сомдап жасалуы мүмкін. Ондай жағдайда арқа, кеуде тұстарына қосымша болат айналар, мойын мен белге келетін тұстарына темір таспалар жапсырылады. Сақ сарбаздары қабірлерінен осындай сауыттардың тұтас бөліктері шыққан. Әсіресе Жалаңқат сауытты сақтар, сарматтар, кыпшақтар көп қолданған. Мысалы: «Қобыланды батыр» жырында: «Денеге оқты дарытпас, Дәуіт соққан жалаңқат», - деп суреттейді. Еуропалықтар Жалаңқат сауытты «кираса» деп атап, беріктігіне бола ату қаруы жетілгенге дейіп, яғни 18-19 ғасырларға дейін қолданады. Жалаңқат сауыт түркі халықтары арасында 13 ғасырдан кейін қолданыстан шығып қалды. Дереккөздер
Жалаңтөс батыр (хикая)

«Жалаңтөс батыр» - хикая. Онда Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлының ерлік істері баяндалады. Хикая нұсқасы толық емес, қарасөз үлгісімен жазылған. Ел аузынан жазып алған Шайхы Ғалихайдарұлы. Хикаяның қолжазбасы Орталық ғылыми кітапхана қорында сақтаулы тұр. Дереккөздер
Қашаған Жаманқараев

Қашаған Жаманқараев (8 мамыр 1910 жыл, Қаракемер ауылы, Еңбекшіқазақ ауданы, Алматы облысы – 22 қыркүйек 2001 жыл, Алматы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, зеңбірек командирі. Шапырашты руынан шыққан. Майданға өз еркімен аттанып, резервтегі 1-гвардиялык артиллерия құрамында Сталинград түбінде, Днепр өзені, Курск доғасындағы шайқастарға қатысты. 1-гвардиялық артиллериялық зеңбірек бригадасының (Воронеж майданы, 60-армия, 1-гвардиялық артиллериялық дивизия) зеңбірек командирі аға сержант Жаманқараев 1943 жылы 26 тамызда Романово (Курск облысы,Рыльский ауданы) деревнясындағы шайқаста жау шабуылына тойтарыс берді. 2 танкіні жойып, қалғандарын кері шегінуге мәжбүр етті. 1943 жылы 7 қазанда Губи], Медвин (Киев облысы, Чернобыль ауданы) селоларының жанында Днепрдің оң жағалауындағы плацдарм үшін болған соғыста жаудың 1 взводқа жуық әскерін, 2 танкісін жойды. Осы ерлігі үшін Жаманқараевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (17.10.1943). Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін туған ауылына оралып жұмыс істеген. Дереккөздер
Жауынгерлік бұйрық

Жауынгерлік бұйрық — әскери құрама, бөлім, бөлімше командирінің өзіне бағынышты әскер құрамына өз шешімін жүзеге асыру үшін беретін бұйрығы. Онда қарсы жақ тобының күші мен қимыл-әрекеті, әскери бөлімдердің (бөлімшелердің) ұрыс кезіндегі қару-жарақтарды қолдану тәртібі, көрші әскери бөлімдердің міндеттері және олармен шекара шебі, бағынышты бөлімшелердің жауынгерлік міндеті, дайын болу мерзімі, әскерді басқару пункттерінің орналасқан жері, т.б. қажетті мәліметтер көрсетіледі. Жауынгерлік бұйрық өте қысқа және түсінікті баяндалады. Бөлімше командирі Жауынгерлік бұйрықты, әдетте, ауызша береді. Командир Жауынгерлік бұйрықтың мүлтіксіз орындалуы үшін күш пен қару-жарақты тиімді пайдалануға барлық қабілетін жұмылдыруға тиіс. Дереккөздер
Жауынгерлік «Қайсар» кеуде белгісі

Жауынгерлік «Қайсар» кеуде белгісі - ҚР ІІМ ІӘ қолбасшысының 1994 жылы 19 желтоқсанындағы бұйрығымен (№274) бекітілді. Жауынгерлік «Қайсар» кеуде белгісі - 2 дәрежелі. Ол ұлы ақын Абайдың 150 жылдық мерейтойының құрметіне шығарылған. Жауынгерлік «Қайсар» кеуде белгісімен қызметтік-әскери істе, жауынгерлік қызмет барысында тапқырлық және батылдық танытқан жауынгерлер, тәрбие және әлеуметтік-құқықтық жұмыстарда ерекше белсенділік көрсеткен әскери қызметкерлер марапатталады. Жас жауынгерлерімізді интернационалдық және отансүйгіштік бағыттағы тәрбиелеп, рухын көтеруге араласқан азаматтардың да марапатталу мүмкіндіктері қарастырылған. Жауынгерлік «Қайсар» кеуде белгісі идеясының авторы әрі алғашқы нұсқасын 1994 жылы ПТЗ-да жасатушы полковник С.Қ.Көшімбаев және А.В.Парнура Дереккөздер .
Ғұбайдолла Жәңгіров

Fұбайдолла Жәңгіров(19 мамыр 1840, Бөкей ордасы - 14 наурыз 1909, Ялта) — қазақ халқы арасынан шыққан тұңғыш кавалерия генералы. Бөкей ордасының ханы Жәңгірдің отбасында дүниеге келген. 1856 жылы Санкт-Петербургтегі императорлық паж корпусын бітіргеннен кейін, корнет шенінде лейб-гвардиялық казак полкінде қызмет етті және князь атағына ие болды. Келесі жылы Орынбор қаласына ауысып, генерал-губернатор кеңсесінде қазақ, башқұрттар және қалмақтар жөніндегі істерді қарайтын арнайы офицер қызметіне тағайындалды. 1866 жылы ротмистр Жәңгіров Дон казактары атаманының қарамағына жіберіліп, бір жылдан кейін Ресейдің солтүстік-батыс жағына ауыстырылды. 1877-78 жылы орыс-түрік соғысына қатысып, генерал-майор(1878) атағына ие болды. Соғыс аяқталғаннан кейін ІІМ телеграф департаментін басқаруға жіберілді. Кейін осы министрліктің қазақтар мен қырым татарлары істері жөніндегі бөлімін басқарып, 1888 жылы генерал-лейтенант, ал 1894 жылы кавалерия-генералы (қазіргі генерал-полковник, шенімен дәрежелес) атақтарын алды. Осы қызметте жүріп, ол «Түркістан өлкесін басқару жөніндегі ереже ні» дайындауға қатысты. Қоғамдық жұмыстармен айналысып, қазақ даласында емдеу орындарын, көпірлер жасауға басшылық жасады. Қазақ жастарының Орталық Ресейдегі жоғары оқу орындарына түсуіне көмектесті және Ақмолда ақынның түрмеден босап шығуына себепші болды. Ресейдегі мемлекеттік думаға сайлау жөніндегі жобаны жасауға атсалысты, әрі сайлауға қазақтардың да қатысуына көп көңіл бөлді. Қызметтегі табыстары үшін Ресей және шетел мемлекеттерінің көптеген ордендерімен марапатталды. Отставкаға шыққаннан кейін (1902-03) император сыйға тартқан Ялта дағы иелігіне көшіп барды. Осы жерде 1909 жылы 1 наурызда қайтыс болды. Дереккөздер
Жекей Қалидолдаұлы

Жекей Қалидолдаұлы (1959 жылы туған, Моңғолия) - қазақ, бригада генералы (2007). Сухе батыр атындағы Әскери жоғары оку орнын (1983), Мәскеу қаласы Шекара әскери мамандық жетілдіру курсын (1990), Мәскеу қаласы Шекаралық әскери басқару академиясын (1997) бітірді. 1967-75 жылдары орта мектепті бітірісімен, Қобда қалалық ауыл шаруашылық техникумында оқиды. 1979 жылы әскери борышын өтейді. Улан-Удедегі қаладағы Сухе Батыр атындағы әскери жоғары оқу орын бітірісімен, 1983 жылы Батыс шекарасы «Бұлғын» отрядына қызметке тағайындалады. Әскери қызметін взвод командирлігінен бастап, он шақты жыл аралығында жылжымалы топ жетекшісі, штабтың әзірлік бөлімінің бастығы, отряд командирі. 1990 жылы Мәскеу қаласында шекара әскерлері мамандығын жетілдіру курсын аяқтаған соң, бұрынғы қызметіне қайта кіріседі. Мәскеу қаласы Шекаралық әскери басқару академиясында оқып жүріп, 2000 жылы әскери ғылым саласында докторлық диссертациясын қорғайды. Осы жылы Моңғолия мемлекетінің Ұлы Құрылтайына депутат болып сайланады. Жекей Қалидолдаұлы Моңғолияның жогары наградалары «Алтын жұлдыз», «Майдан даңқы» орден-медальдарымен марапатталған. 2004 жылы депутаттық-мандаттық уақыты аяқталғаннан кейін, Моңғолия шекаралық әскері Бас қолбашысының бірінші орынбасары лауазымдық кызметке тағайындалады. 2007 жылы 27 шілдесінде Моңғолия Президентінің Жарлығымен бригада генералы атағы беріледі. Дереккөздер
Петр Филиппович Железняков

Петр Филиппович Железняков(17.11.1918, Семей қаласы - 25.9.1951) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия майоры, эскадрилья командирі, ұшқыш. Қаржы-экономикалық техникумын бітірген. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылған.1941 жылы Орынбор әскери ұшқыштар мектебін бітіріп,1942 жылдың тамызында майданға жіберілді. 108-гвардиялық шабуылдаушы авиация полкінің (1-Украина майданы, 2-әуе армиясы, 2-гвардиялық шабуылдаушы авиациялық корпус, 6-гвардиялық шабуылдаушы авиациялық дивизиясы эскадрилья командирі Железняков 1945 жылдың мамыр айына дейін 125 жауынгерлік тапсырмамен жаудың 16 ұшағын, 87 автокөлігін, 16 танкісін өртеп, 5 зениттік батареясын қиратты және 3 оқ-дәрі мен жанармай коймасын жарып жіберді. Осы ерліктері үшін Железняковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.6.1945). Ленин, 3 рет Қызыл Ту, Александр Невский, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталды. 1945 жылы Жоғары авиациялық офицерлер мектебін бітірді. 1951 жылы ұшағы апатқа ұшырап, қаза тапты. Семей қаржы-экономикалық колледжінің ғимаратына мемориалдық тақта орнатылып, мұражай ашылған. Дереккөздер
Анатолий Павлович Живов

Анатолий Павлович Живов(1925, Ресей, Калуга облысы, Таруса ауданы, Кузьмищево селосы - 4.4.1944, Украина, Тернополь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, байланысшы, Кеңес Одағының батыры. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылып, бір топ мәскеулік жұмысшылармен бірге Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Жезді кеніші құрылысына жұмысқа жіберілген. Қорғаныс өнеркәсібіне қажетті маңызды стратегиялық нысан - Жезді марганец кен орны 38 күнде салынып бітті. Осы кеніште жұмыс істеп жүрген Живов өз еркімен 1943 жылдың мамырында майданға аттанды. Тернополь қаласы көшелерінде болған кескілескен ұрыстарда жау амбразурасын өз денесімен жауып, ерлікпен қаза тапты. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Живовқа ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (23.9.1944). Ол туралы өлеңдер жазылып, әндер шырқалды. Мәскеудің «Трехгорная мануфактурасы» және Тернополь қаласының мақта-мата комбинатында оның есімімен аталатын бригадалар мен ауысымдар бар. Мәскеу мен Тернополь қалалары көшелерінің біріне Живовтың есімі берілген. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Иван Макарович Журба

Иван Михайлович (Макарович) Журба (13.9.1915, Қостанай облысы,Федоров ауданы,Белояровка селосы - 12.7.1962) - 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы,лейтенант, рота командирі.Педагогикалық институтты бітірген (1941). Осы жылы күзде Қызылорда ауданы әскери комиссариатынан Кеңес әскері қатарына шақырылған. 1943 жылы офицерлер құрамын жетілдіру курсын бітірді. 23-гвардиялық мотоатқыштар бригадасы (1-Украина майданы, 3-гвардиялық танк армиясы, 7-гвардиялық танк корпусы) атқыштар ротасының командирі гвардия кіші лейтенанты. Журбаның ротасы 1943 жылы қарашаның басында Днепр өзенінен алғашкылардың бірі болып өтті. 1943 жылдың 4-5 қарашасында жау қорғанысын бұзып, Святошино селосын (Киев қаласының маңы) азат етті де, жау тылындағы Киев - Житомир тас жолын басып алды. Бекіністі негізгі күш келіп жеткенше қорғады. Осы ерлігі үшін Журбаға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (3.6.1944). Соғыс аяқталған соң запасқа шығып, Қызылорда қаласында жұмыс істеді. Ленин, Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Павел Павлович Журба

Павел Павлович Журба (1916, Шығыс Қазақстан облысы,Күршім ауданы,Дарственное селосы – өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сержант, бөлімше командирі. Ол «Золотопродснабтың» Манка кенішінде, одан соң «Алтай алтын» тресінің Алқабек кенішінде (Шығыс Қазақстан облысы,Күршім ауданы) жұмыс істеген. 1937-39 жылы Қиыр Шығыста (Ресейдің Тынық мұхит жағалауы) Кеңес әскері қатарында қызмет атқарған. 1938 жылы Хасан көлі маңында (Қиыр Шығыс, Приморье өлкесі) болған ұрысқа катысқан. Журба Ұлы Отан соғысы басталысымен майданға аттанып, 38-атқыштар дивизиясы 12-жеке сапер батальонында ұрыстарға қатысты. 1943 жылдың 12 қазанында жаудың берік қорғап, жасырып қойған танкілерінің қайда екенін табу керек болды. Журба жасырған танкілерді тауып, оларды жойды. Днепр өзенінен өтер кезде Журба ерекше көзге түсті. Ол өз тобындағы 6 адаммен бірлесіп, танкіге қарсы ататын 15 зеңбіректі, 6 азық- түлік пен 26 көлікті Днепр өзенінің оң жағасына жеткізді. Көрсеткен ерліктері мен тапқырлығы үшін Журбаға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.1.1944). 1944 жылы Журба ауыр жараланып, ұзақ уақыт госпитальда болды. Кейін туған жеріне оралып, Өскемен қаласында нұсқаушы, «Бурабай» кенішінің бастығы, «Нарынқалайы» кен басқармасын басқарды. Кейіннен Ішкі істер органдарында қызмет істеген. Дереккөздер
Азамат Тілеуханұлы Жұмәділов

Азамат Тілеуханұлы Жұмәділов(14.01.1984 жылы туған, Алматы облысы,Бөрілітөбе ауданы,Лепсі станциясы) - қазақ, капитан (2010), Қазақ еңбек және әлеуметтік академиясын (2006), Қаз МЗА әскери дайындық (2004) бітірген. 2006-07 жылы уақытша жұмыссыз, 55078 әскери бөлімінің денешынықтыру дайындығы және спорт бастығы (03. 2007-12.2007), 32363 әскери бөлімі Т және ӘҚЖ бойынша рота командирінің орынбасары (ҚР ҚК әскери қызметшісі, 2007-10), 32363 әскери бөлімі Т және ӘҚЖ бойынша дивизион командирінің орынбасары (2010-11), Ұлттық қорғаныс университеттің тыңдаушысы (2011 жылы тамызынан). Халық Қаһарманы (2007). Дереккөздер
Ғали Закирұлы Закиров

Ғали Закирұлы Закиров (1910 — 1944) — екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия кіші сержанты, бөлімше командирі. Татарстаннан 1940 жылы Закиров отбасымен Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы, Ильинка ауылына көшіп келіп, жергілікті МТС- та жұмыс істеді. Ұлы Отан соғысы басталарда бір айдан кейін Закиров Солтүстік-Батыс майданы 8-гвардиялық әуе-десанты атқыштар полкінің 3-батальонында ұрыстарға қатысты. 1943 жылы 9 қазанда Днепр өзені бойындағы Ясногородка селосы (Киев облысы, Вышгород ауданы) түбінде плацдармды кеңейту үшін Закиров бөлімшесі 1257-биіктіктегі плацдармды ұстап тұруға тапсырма алды. Закиров жаудың траншеясына бірінші болып басып кіріп, 14 жау әскерін жойды. Биіктік үстіндегі қызу ұрыста Кеңес әскерінің 10 жауынгері жаудың 120 әскеріне қарсы тұрып, 70-ке жуығын жойды. Көрсеткен ерлігі үшін Закировке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.1.1944). Дереккөздер
Юрий Федорович Зарудин

Юрий Федорович Зарудин(1923 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы,Бородулиха ауданы,Бородулиха селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенанты, рота командирі, кейіннен генерал-майор. 1941 жылы тамызда Ұлы Отан соғысына шақырылған. Ол 49-армияның 459-атқыштар полкі құрамында Беларусь жеріндегі ұрыстарға қатысқан. 2-Беларусь майданының әскерлсрі Днепр өзеніне жетіп, Зарудиннің ротасы Могилев облысы,Горец ауданындағы тактикалық маңызы бар 192,2-биіктігін басып алды. Биіктікті қайтарып алмақ болған жаудың қарсы шабуылына тойтарыс берді. Келесі күні Зарудиннің ротасы Жевань деревнясын азат етуде жау қоршауында қалып, қосымша күш келгенше берілмеді. Оның бөлімшесі алғашқылардың бірі болып Днепр өзенінен өтті. Олар көпір салып жатқан саперлердің қимылын бүркемелеп отырды. Жасаған ерлігі үшін Зарудинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3. 1945). Зарудин соғыстан кейін генерал-майор шенінде Кеңес әскерінің Қарулы Күштері қатарында қызмет атқарды. Дереккөздер
Владимир Алексеевич Засядков

Владимир Алексеевич Засядков (24.4.1919, Украина, Харьков қаласы - 1.3.1944, Украина, Кировоград облысы, Петрово кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия капитаны. 1935 жылы Алматы қаласына қоныс аударған. Қазақ тау-кен металлургия институтын, Алматы жаяу әскер училищесін бітірген. Семей қаласындағы оқыған мектебіне мемориалдық тақта орнатылып, мұражай ашылған. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Аркадий Иванович Зенковский

Аркадий Иванович Зенковский(9 ақпан, 1920, Ресей, Түмен облысы, Аромаш ауданы - 31 қаңтар 1945, Польша) - 2-дүниежүзілік соғысқа] қатысушы, кіші лейтенанты, рота командирі. Соғыс қарсаңында Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Қарсақпай кентінде тұрып, сонда жұмыс істеген. Осы жерден 1943 жылы 13 ақпанда майданға аттанып, 6-гвардиялық атқыштар дивизиясы 10-гвардиялық атқыштар полкі 5-рота құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Таңдаулы пулеметші Зенковскийдің айрықша ерлігі, әсіресе, Курск доғасындағы ұрыстар мен Днепрден өткенде байқалды. Зенковский кіші лейтенанттар курсынан кейін 1944 жылдың ақпанында Ровно қаласы (Украина) үшін болған ұрыста атқыштар взводын басқарды. 1944 жылдың шілдесінде ол басқарған 5-рота Висла өзенінен (Польша) алғашқылардың бірі болып өтіп, жаудың Зенковский шабуылын тойтара отырып, 40 әскері мен офицерін жойды. 1945 жылдың қаңтарында Зенковскийдің ротасы Одер (Одра) өзенінен бірінші болып өтіп, Зенковский тәулік бойы жау шабуылын тойтарып отырды. 31 қаңтарда жаудың жаяу әскері мен танкілерінің қайта шабуылына тойтарыс беру кезінде Зенковский ерлікпен қаза тапты. Осы ұрыстарда ерлік пен батылдық көрсеткені үшін Зенковскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10 сəуір, 1945). Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Зере (сауыт)

Зере – орта ғасырлардағы түркілердің ұрыста жау жебесін денесіне дарытпау үшін киіп шығатын шынжыр сауытының бір түрі. Оны бір қабат киім сыртынан киген. Атауы парсы тiлiндегi темiр шығыршықты сауытты бiлдiретiн зириһ, зирх, зереһ атауының қазақ тілінде тілдің өз заңдылығына сәйкес өзгерген түрі. Көшпелі түркі халықтарында бұл сауыт түрі ХIV ғасырда, Алтын Орда заманы кезінде қолданысқа еніп, ХV-ХIХ ғасырларда ең жиі қолданған сауыт түрі болды. Бұл сауыт түрі шығыршықты сауытта адам денесінің қарудан қорғайтын ең маңызды тұстарында шығыршықтарды темір, болат пластиналармен ауыстыру арқылы пайда болды. Бұл әдіс сауыттың қорғаныс қасиетін де күшейтіп, жасалуын да жеңілдетіп, сауыттың қозғалмалы мүмкіндігін де сақтады. Зере сауыт арнайы тапсырыспен жасалып қымбат бағаланған. Жасалуы күрделі бұл сауыт түрін атақты батырлар, әскербасылар киген. Дереккөздер Әдебиеттер * Будагов Л.З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, со включением употребительнейших слов арабских и персидских и с переводом на русский язык. Т.1. СПб.: Тип. ИАН, 1869; * Военный энциклопедический словарь. М.: Военное издательство, 1983; * Ахметжан К.С. Этнография традиционного вооружения казахов. Научный редактор и автор предисловия Нурсан Алимбай. Алматы: Алматыкітап, 2007
Иван Петрович Зрелов

Иван Петрович Зрелов(20.1.1924, Ресей, Тверь облысы,Ржев ауданы,Появилово деревнясы,- 18. 4.1983, Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы, Федоровка ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенанты.1941 жылдың тамызында Ұлы Отан соғысына аттанган Зрелов Одесса облысының Константиновка ауылы тұсында Оңтүстік Буг өзенінен өтіп, сол аумақты жаудан босатуға қатысты. Осы ұрыстардағы айрықша ерлігі үшін оған КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (3.6. 1944). Соғыстан кейінгі жылдары Батыс Қазақстан облысы,Теректі ауданы,Федоровка ауылында тұрып, сонда жұмыс істеді. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Александр Михайлович Иванников

Александр Михайлович Иванников (26.12.1913, Украина, Ворошиловград облысы, Славяно-сербск ауданы, Зимогорье қаласы - 16.3.1974, Алматы қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, полковник. Кеңес әскері қатарында 1935 жылы болып, Харьков жаяу әскер училищесін (1938), кейін командалық құраманың курсын бітірген. 1941 жылдың қарашасынан З-Беларусь майданы 11-гвардиялық армия 1-гвардиялық атқыштар дивизиясы 169-гвардиялық атқыштар полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945 жылы Шығыс Пруссия операциясы барысында Калининград облысын жаудан азат етуде полк бөлімшелерін шебер ұйымдастырғаны үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (5.5.1945). Соғыстан кейін әскери қызметін жалғастырып, «Выстрел» курсын тәмамдаған (1947). 1955 жылы запасқа шықты. Калининград қаласындағы Оңтүстік вокзалдың ғимаратына мемориалдық тақта орнатылып, бір көшеге есімі берілген. Ленин, 3 Қызыл Ту, Александр Невский, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер