Ыдырыс Ноғайбаев

Ыдырыс Ноғайбаев (15 мамыр 1931 жылы, қазіргі Алматы облысы, Талғар қаласы — 1 қыркүйек 1989) — қазақ актері, педагог, Қазақ КСР халық әртісі (1966). Өмірбаяны Профессор И.М.Раевскийдің шәкірті. 1954 жылы Мәскеудің А.В.Луначарский атындағы Мемлекеттік театр өнері институты жанындағы қазақ студиясын бітірді. Сол жылдан қазақ драма театрының құрамында қызмет етеді. 1958 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. Гастрольдік сапармен Қазанда, Уфада, Нүкісте, Ширазда (Иран) өнер көрсетті. 1970 жылдан Алматы мемлекеттік өнер институтының (қазіргі Қазақ консерваториясы) актерлер факультеті мен республикалық эстрада студиясында педагогтық қызметпен шұғылданады. Ойнаған рөлдері Сахналық дебютін М.Горький драмасы бойынша қойылған спектакльдерде Тетерев пен Егор Булычов ("Тоғышарлар" мен "Егор Булычов және басқаларында") рөлін ойнаудан бастады. М.Горький қаһармандарының тағдырымен байланысты өзінің актерлік творчествосының өн бойынан өтетін өзекті бір тақырыпты ашты. Ол — қоғамдық ауыр тұрмыстан ғұмырлық ой-мұраты мен бақытын таппай, өмірдің тұйық тұңғиығынан биік тұғырға ұмтылған өрелі жандар тағдыры, жалғыздықтан қайғылы өмірге тап болған жандардың шиыршық атқан ой арпалысы. Осы тақырыпта сахналық бояуын тапқан кейіпкерлер қатарында М.Әуезовтің "Еңлік—Кебегіндегі" Есенді, Ғ.Мүсіреповтің "Ақын трагедиясындағы" Мылқауды (Балуанды), Э.Раннеттің "Адасқан ұлындағы" Март Туйскіні, Қ.Мұхамеджановтың "Жат елдесіндегі" Құрбанды, Қ.Бекхожиннің "Ұлан асуындағы" Абылайды, Ә.Нүрпейісов пен Ә.Мәмбетовтің "Қан мен теріндегі" Кәленді т.б. атауға болады. Бүдан басқа актер ойынында сахналық шешімі күрделі характерлер болып шыққан — Абай, Қобыланды (Әуезов пен Соболевтың осы аттас трагедиясы мен "Қара Қыпшақ Қобыландысында"), Қарабай (Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуында"), Отелло, Петруччио (Шекспирдің осы аттас трагедиясы мен "Асауға түсауында"), Теодоро (Лопе де Веганың "Қызғаныштан махаббатында"), Агабо (Иоселианидің "Арбаң аман болсынында") өзара мүлдем ұқсамайтын өскен ортасы мен туған топырағы бір-бірінен тым шалғай жатқан қилы-қилы тағдырлар. Осындай адам бойындағы қым-қиғаш сезім иірімдері мен күрделі ой-толғаныстарын көрермендерге терең ашып өткізу — оның актерлік өнеріне тән қасиет. 1955 жылдан фильмдерде ойнап, ұлттық кино өнерінің дамуына елеулі үлес қосты. Ыдырыс ("Мазасыз көктемде", 1955), Амантай ("Ботакөзде", 1958), Оспан ("Өмір жолында", 1959), Данияр ("Асуда", 1963), Нармағанбет ("Алғашқы мүғалімде", 1964), Сағит ("Шыңдағы шынарда", 1965), Бәйтенов ("Қилы кезеңде", 1966), Сырлыбай ("Қыз Жібекте", 1970) т. б. Фильмографиясы *1955 - Бұл Шұғылада болған еді - Телғара Темірбеков *1956 - Мазасыз көктемде - Ыдырыс *1956 - Біз осында өмір сүреміз - Қуаныш Қорқытов *1957 - Ботакөз - Амантай *1958 - Жерге оралу - Ыдырыс *1959 - Өмір жолында - Оспан *1959 - Бір түні - жүргізуші *1961 - Асу - Данияр *1965 - Алғашқы мұғалім - бай Нармағамбет *1965 - Шыңдағы шынарда - Сағит Шеңгелбаев *1966 - Менің арманым - Болат Асанов *1966 - Қилы кезеңде - Тоқтар Бәйтенов *1969-1970 - Қыз Жібек - Қаршыға *1970-1971 - Жұлдыздар сөнбейді - Тоқтар *1971 - Муслима - эпизод *1978 - Қан мен тер - Қален *1979 - Нанның дәмі - Кемелов *1979 - Қала қалқаны - мемлекеттік комиссияның председателі *1980 - Суыт жортқан жаушылар - Бөгенбай *1983 - Оның домбырасында адал дыбыс болды - эпизод *1985 - Толқындар жағада өледі - эпизод *1986 - Айқай - эпизод *1989 - Нокдаун - Абаев Марапаттары КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974). "Құрмет Белгісі" орденімен жөне медальдармен марапатталған. Дереккөздер