kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
(762) Пулкова

(762) Пулкова — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1913 жылы 3 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Санкт-Петербургке жақын орналасқан Пулково обсерваториясының құрметіне орай аталды. Симеиз обсерваториясы соның қарамағында жұмыс істеді. 2000 жылдың 22 ақпанында Гавайиде орналасқан Мауна-Кеа обсерваториясы қызметкерлері осы астероидтың серігі бар екенін ашты. Оның өлшемдері шамамен 15 шақырымды құрайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(763) Купидон

(763) Купидон — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1913 жылы 25 қыркүйекте Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Көнеримдік махаббат құдайының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * (433) Эрос
(764) Гедания

(764) Гедания — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1913 жылы 26 қыркүйекте Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Польшадағы Гданьск қаласының латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * (1419) Данциг
(765) Маттиака

(765) Маттиака — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1913 жылы 26 қыркүйекте Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз туған қаласы Висбаденнің латынша атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * (717) Визибада
(766) Могунтия

(766) Могунтия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1913 жылы 29 қыркүйекте Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Майнц университетінде оқыған астроном сол қаланың латынша атын пайдаланды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
Қазан (құдық)

Қазан — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Бозащы түбегіндегі құдық. Ә.Спан: «Құдық Сырымбетұлы Мұрат (Кеще) атасының шөбересі Қазанның есімімен аталған» деп түсінік береді. Сондай-ақ Т.Жанұзақов: «қазан сөзі «ас пісіретін шұңғыл шойын ыдыс» деген тура мағынасынан басқа «ой, ойдым, ойпат» деген географиялық, яғни топонимдік мәнде де қолданылатынын айтады. Осы пікірге сүйенсек, атау «ойыс жерден қазылған құдық» мағынасын беруі де мүмкін. Дереккөздер
Көкжаңғақ

Көкжаңғақ — Қырғызстан Республикасының Жалалабат облысындағы облыстық бағыныстағы қала. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Көкжаңғақ халқының саны 11 786 адамды құрады. Географиялық сипаттама Көкжаңғақ — Қырғызстанның батысындағы кеншілер қаласы. Ол Жалалабаттан 30 шақырым жердегі таулы аймақта орналасқан. Көкжаңғақ-Ош-Көк-Жаңғақ теміржол желісінің соңғы нүктесі болып табылады. Тарихы Көкжаңғақ тарихы 1910 жылы жергілікті жер өңдеушілер «қара жанғыш тас» көмірді тапқан кезде басталады. Қаланың атауы қырғыз тілінен «жасыл жаңғақ» деп аударылғанымен (жаңғақтар мұнда мол өседі), көмір өндіру елді мекеннің негізгі саласы. Бастапқыда бұл шағын бригадалармен, содан кейін 1930 жылдардан бастап өнеркәсіптік ауқымда жасалды. Соңғы онжылдықтарда кен өндіру азайды, дегенмен Көкжаңғақта көмір өндіру жалғасуда. Сонымен қатар, көмір өндірудің белсенді дамуы қалаға жақсы қызмет етті, оның қоғамдық және әлеуметтік инфрақұрылымы жақсы дамыған. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада көмір кеніші, тігін фабрикасы (1968 жылдан бері жұмыс істейді), Жетіген (1972 жылы іске қосылған Профиль зауыты), Қорғанташ акционерлік қоғамдары, Тұлпар акционерлік қоғамдары, Гүлазық наубайханасы, банк бизнесі, байланыс бөлімі, тұрмыстық техника зауыты, баспахана, дүкен, асхана, шайхана, мейрамхана және басқалары бар. Көлік және экономикалық байланыс теміржол және автомобиль жолдарымен қамтамасыз етіледі. Көкжаңғақ автобекеті 1979 жылы салынған. Қалада кәсіптік-техникалық мектеп, 5 орта мектеп, музыка мектебі, спорт мектебі, қалалық кітапхана, 5 балабақша, аурухана (1935 жылдан бері жұмыс істейді), дәріхана, жедел жәрдем бөлімі, мұражай, мәдени орталық, кинотеатр және басқа да мекемелер бар. Кеңес Одағында және Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға ескерткіш орнатылған. Дереккөздер
Қарасу (қала, Ош облысы)

Қарасу — Қырғызстандағы қала, Ош облысы Қарасу ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Қарасудың халқы 25 469 адамды құрады. Географиялық сипаттама Қала көлік жолдарының — Ош-Жалалабат тас жолы мен теміржолдың маңында,ең жақын әуежай 24 шақырым жерде орналасқан. Бішкек-Үрімші тас жолы, аймақаралық тас жол және Еуропаны, ТМД елдерін және Шығыс Азияны байланыстыратын теміржол қала шекарасын кесіп өтеді. Тарихы Қара су туралы алғашқы деректі дереккөздер 1917 жылдан басталады. Бұл көпұлтты елді мекен, онда тұрғындардың негізгі санын өзбектер мен қырғыздар құрайды. Басқа ұлт өкілдерінің қатарында тәжіктер, ұйғырлар, орыстар, қазақтар, дүнгендер, корейлер, армяндар – революцияға дейінгі кезеңде және кеңес дәуірінде келген қоныс аударушылардың ұрпақтары бар. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар, соның ішінде өңдеу, көлік және тамақ өнеркәсібі, сондай-ақ сауда, жөндеу және құрылыс компаниялары жұмыс істейді. Тұтынушылық қызмет көрсететін және азық-түлік пен өнеркәсіптік өнімдерді көтерме жеткізуге мамандандырылған шағын бизнестер де белсенді. Қала шекарасында Қазақстан, Өзбекстан, Қытай және Қырғызстанның орта бизнесі орналасқан «Шарихан-Сай» кеден бекеті, автовокзал, теміржол вокзалы және «Қырғызстанның сауда бірлігі» халықаралық базары орналасқан. Өнімнің үлкен көлемі нарыққа жүк көлігімен жеткізіледі. Білім беру жүйесіне балабақшалар, музыка мектептері, орта мектептер және мектеп-интернат кіреді. Дереккөздер
Науқат

Науқат — Қырғызстандағы қала, Ош облысы Науқат ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Науқат қаласының халқы 17 242 адамды құрады. Географиялық сипаттама Қала Ош облысының солтүстік-шығыс бөлігінде, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 43 км жерде орналасқан. Ең жақын теміржол вокзалы Ошта, 46 км қашықтықта орналасқан. Ош-Баткен-Исфана тас жолы қала арқылы өтеді. Тарихы Тарихи деректерге сүйенсек, қала орнында бір кездері көл болған. 1928 жылдан бастап Ескі-Науқат қонысы, ал 2003 жылдан бастап Няш қаласы деп аталды. Қоқан хандығының билігі кезінде қала бастапқыда Маргилан хандығына қарады. Кейінірек ол Навкат губернаторлығына, Няш қаласы мен оның айналасындағы ауылдар, сондай-ақ оңтүстік Алай таулары кірді. 2003 жылы елді мекенге қала мәртебесі беріліп, жаңа атау — Науқат аты берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада сауда орындары, 2 ұстахана, 8 тігін цехы, диірмен, 11 наубайхана, макарон цехы, жиһаз дүкендері, 9 дәріхана, 3 банк, 3 базар, пошта бөлімшесі және кинотеатр қызмет етеді. Науқатта 2 балабақша, 4 жалпы білім беретін мектеп, мектеп-интернаты, «Атаназар қари» медресесі (Ислам мектебі) жане Осин атындағы педагогикалық институт филиалдары бар. Дереккөздер
Бокстан Қазақстан чемпионаты 2024

Бокстан Қазақстан чемпионаты 2024 – Қазақстан бокс федерациясының ұйымдастыруымен 2024 жылғы 18-24 желтоқсан аралығында Қарағанды қаласында өткен ұлттық спорт шарасы. Қатысушылар ерлер құрамасының бас бапкері Қайрат Сәтжанов, Азия чемпионатының жеңімпаздары мен жүлдегерлері Қазақстан чемпионатына дайындалуға уақыттың болмауына байланысты республикалық турнирге қатыспайтынын айтты. Чемпионатқа жалпы саны 500 спортсмен қатысып, 25 салмақ дәрежесі бойынша жарысқа түсті. Чемпиондар Төрехан Сабырхан (67 кг), Нұрлан Сапарбай (+92 кг) және Назым Қызайбай (50 кг дейін) қарсыластарының жекпе-жекке шығудан бас тартуына байланысты мерзімінен бұрын чемпион атанды. Кейін Сабырхан мен Қызайбай Қазақстан чемпионатының үздік боксшылары деп танылды. Рингтегі биімен танымал болған Талғат Сырымбетов Серік Теміржановпен өткен жекпе-жекте көз жарақатына қарамастан 60 кг дейінгі салмақта алтын медаль жеңіп алды. Ірі жеңістерге Римма Волосенко, Жайна Шекербекова, Ертуған Зейнуллинов, қарсыласын нокдаунға жіберген Тимур Қабдешов, Карина Ибрагимова және Алуа Балқыбекова қол жеткізді. Жақын әрі тартысты жекпе-жектерді Сабыржан Ақхалықов, Тимур Нұрсейітов және Теміртас Жүсіпов өткізді. Спортқа қайта оралуын жарқын жеңіспен атап өткен Надежда Рябец болды. Барлық жүлдегерлер Қорытынды Қарағандыда бокстан республикалық чемпионат аяқталды. Бұл додада ең көп алтын медальді елордалық тері қолғап шеберлері жеңіп алды, деп хабарлайды Sports.kz Zakon.kz-ке сілтеме жасап. Астананың боксшылары бес рет жеңіс тұғырының ең биік сатысына көтерілді, сонымен қатар олардың еншісінде екі күміс жүлде бар. Медальдар кестесінің екінші сатысында – Алматы спортшылары (3 алтын, 5 күміс, 10 қола), үздік үштікті Шымкент боксшылары (3 алтын, 5 күміс, 2 қола) түйіндеді. 2022 жылмен салыстырғанда, ерлер турнирінде чемпиондық атағын тек Теміртас Жүсіпов пен Талғат Сырымбетов сақтап қалды. Қазақстан чемпионы атанған 11 боксшы: Тимур Кабдешов, Даулет Молдашев, Торехан Сабырхан, Сабыржан Аккалыков, Тимур Нурсеитов, Темірлан Мукатаев, Азамат Бектас, Данияр Рахимбердинов, Анита Адишева, Лаура Есенкельды және Жасмин Кизатова алғаш рет чемпион атанды. Әйелдер жарысында Қазақстан құрама мүшелері өз мәртебесін тағы бір мәрте дәлелдеді: Назым Қызайбай, Алуа Балкибекова, Жайна Шекербекова, Карина Ибрагимова, Римма Волосенко, Мадина Нуршаева, Валентина Хальзова, Надежда Рябец және Ляззат Күнгейбаева үздіктер атанды.​ «Алтын» иегерлері ұлттық құраманың бірінші нөмірлі спортшылары мәртебесіне ие болады. Командалық есеп (ерлер) Дереккөздер
Кіші асар қалашығы

Кіші асар қалашығы (б.д. VІ-ІХ) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Сырдария ауданы, Шаған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5,3 км жерде орналасқан. Сипаты Ескерткішті 2006 жылы ҚР ҰҒА АИ ШРАЭ (Ж. Құрманқұлов) ашып, зерттеген. Қалашық жоспарында дөңгелек пішінді. Ең биік солтүстік-шығыс бөлігі (3 м-ге жуық) диаметрі 30 м дөңгелек төбе түрінде болып келген. Төбенің жалпы диаметрі 85-90 м, кіреберіс қақпасы шығыс жағында орналасқан. Қалашықты қоршап жатқан ордың ені 20-25 м, тереңдігі 0,5 м. Екінші қақпасы оңтүстік жағында болуы мүмкін. Қалашықтың үстінде қыш ыдыс сынықтары сирек кездеседі. Ескерткіш Шығыс асар қалашықтарының тобына жатады. Дереккөздер
2024 жылғы бокстан Азия чемпионаты

Бокстан Азия чемпионаты 2024 – құрлықтағы ең үздік былғары қолғап шеберлерін анықтайтын беделді турнир. 2024 жылғы Азия чемпионаты 29 қараша мен 11 желтоқсан аралығында Тайландтың Чиангмай қаласында өтті. Тарихы Бұл жарыс алғаш рет 1963 жылы Таиландтың Бангкок қаласында өткен. Қазақстан өз тарихындағы алғашқы құрлықтық чемпионатқа 1990-жылдардың басында қатысты. 1994 жылы Иранның Тегеран қаласында өткен жарыста қазақстандық боксшылар бес салмақ дәрежесінде жеңіске жетіп, медальдық есепте жалпы командалық бірінші орынды иеленді. 1995-те, қазақстандықтар бұл жетістікті қайталап, алты алтын медаль жеңіп алды. Бұдан кейін тағы үш рет Азия чемпионатында командалық жеңіске жетті — 2004 жылы (3 алтын), 2013 жылы (7 алтын) және 2015 жылы (5 алтын). 2019 жылы алғаш рет ерлер мен әйелдер бір мезгілде қатысқан біріккен Азия чемпионаты ұйымдастырылды — бір локацияда екі турнир қатар өтті. 2021 жылы әйелдер құрамасы сегіз алтын медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық есепте бірінші орынды иеленді. Ал ерлер арасында Қазақстан мен Өзбекстанның алтын медаль саны тең (6-дан) болса да, қазақстандықтардың күміс медалі көбірек болды (7 қарсыластарда – 3), сол себепті жеңіс Қазақстанға берілді. Қатысушылар Ерлер Әйелдер Дереккөздер
Үлкен асар қалашығы

Үлкен асар қалашығы (б.д. VІ-ІХ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Сырдария ауданы, Шаған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 6,3 км жерде орналасқан. Сипаты Ескерткішті 2006 жылы ҚР ҰҒА АИ ШРАЭ (Ж. Құрманқұлов) ашып, зерттеген. Үлкен асар қалашығы екі қабаттан тұрады, жоспарында шаршы пішінді. Биіктігі 6-8 м болатын төменгі қабаттың көлемі үстіңгі қабатпен қосып есептегенде 130х100 м. Жоспарында шаршы пішінді төбе іспетті болып келген екінші қабаттың көлемі 70х50м, биіктігі айналасындағы жерден 10-12 м. Қабаттың шығыс бөлігінде үйлер алабы (цитадель) бар. Қалашыққа кіретін қақпа оңтүстік батыс бөлікте орналасқан. Қоршап жатқан ордың ені 60-70 м. Дереккөздер
Заңғарқала қалашығы

Заңғарқала қалашығы (ІХ-ХІ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Сырдария ауданы, Іңкәрдария ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 22 км, Сырлытам қалашығынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км-де жерде орналасқан. Сипаты Ескерткішті 1960 жылы Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (С.П. Толстов) ашып, зерттеген. Қалашық құрылымы жағынан Сырлытам қалашығына ұқсас. Жоспарында дөңгеленіп келген, диаметрі 300 м-ге жуық. Қалашық құрамына атыс ойықтары бар дөңгелене келген бекініс қабырғаларымен қоршалған шаршы пішінді цитадель және оның солтүстік қабырғасына жалғасып жатқан қала маңы құрылыстары кіреді. Сонымен қатар, оның суландыру жүйесі мен егістік алқаптары бар кең жазықтықты қоршап жатқан екінші сыртқы қабырғасы бар. Қалашықтың барлық қабырғалары шайылып кеткен; беткі қабатынан жиылып алынған қыш ыдыстардың көпшілігі сырлытамдық ыдыстарға ұқсас, қолдан жапсырылып және шарықта жасалған қыш ыдыстардың ара қатынасы сырлытамдікіндей; табылған сырлы ыдыстардың сынықтары X-XI ғасырларға мерзімделеді. Дереккөздер
(767) Бондия

(767) Бондия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1913 жылы 23 қыркүйекте Джоэл Меткалф Уинчестерде ашты. Америкалық астрономдар Уильям Крэнч Бонд пен оның ұлы Джордж Филлипс Бондтың құрметіне орай аталды. Екеуі де әр кезеңде Гарвард обсерваториясын басқарған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * У. Бонд (Ай кратері) * Дж. Бонд (Ай кратері)
(768) Струвеана

(768) Струвеана — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1913 жылы 4 қазанда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Орыс-неміс астрономы Василий Яковлевич Струве, орыс астрономы Отто Васильевич Струве және оның ұлы Герман Оттович Струвенің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(769) Татьяна

(769) Татьяна — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1913 жылы 6 қазанда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Пушкиннің Евгений Онегин атты шығармасындағы протагонист Татьяна Ларинаның атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(770) Бали

(770) Бали — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1913 жылы 31 қазанда Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Индонезиядағы Бали аралының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(771) Либера

(771) Либера — негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1913 жылы 21 қарашада Йозеф Реден Вена обсерваториясында ашты. Астрономның досының есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(772) Танета

(772) Танета — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1913 жылы 19 желтоқсанда Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Индонезиядағы бір елді мекеннің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(773) Ирминтрауд

(773) Ирминтрауд — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1913 жылы 22 желтоқсанда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Көне неміс сагалар мен әндерде кездесетін әйел есімімен аталды. 2000 жылдың қаңтарында Канада аумағында құлаған Тагиш Лейк метеориті осы астероидтың жарқыншағы болып табылады деген пікір бар. Спектрлік қасиеттердің сирек кездесуіне байланысты осы екі дененің тікелей байланысы туралы ой қалыптасты. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(774) Армор

(774) Армор — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1913 жылы 19 желтоқсанда Шарль ле Морван Парижде ашты. Оның жалғыз ашқан астероиды. Францияның солтүстік-батысында орналасқан Арморика атты көне замандағы аймақтың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(775) Люмьер

(775) Люмьер — негізгі белдеудегі астероид. Оны 1914 жылы 6 қаңтарда Жоанни-Филипп Лагруа Ницца обсерваториясында ашты. Астрономияға қажетті фототехникалық пленканы шығарумен айналысқан әйгілі ағайынды Люмьерлердің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(776) Бербериция

(776) Бербериция — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1914 жылы 24 қаңтарда Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Атын әріптесі Макс Вольф неміс астрономы Адольф Берберихтің құрметіне орай қойған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(777) Гутенберга

(777) Гутенберга — негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 24 қаңтарда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Еуропада кітап басу ісін бастаған Иоганн Гутенбергтің (ш. 1400–1468) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(778) Теобальда

(778) Теобальда — негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 25 қаңтарда Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз әкесінің есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(779) Нина

(779) Нина — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 25 қаңтарда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Математик болған қарындасының атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(780) Армения

(780) Армения — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1914 жылы 25 қаңтарда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Армения мемлекетінің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(781) Картвелия

(781) Картвелия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 25 қаңтарда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Грузияны мекендейтін халықтың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(782) Монтефиоре

(782) Монтефиоре — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 18 наурызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Ротшильдтер өкілінің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(783) Нора

(783) Нора — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 18 наурызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Генрик Ибсеннің Қуыршақ үйі шығармасындағы кейіпкердің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * (330) Адальберта
(784) Пикерингия

(784) Пикерингия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1914 жылы 20 наурызда Джоэл Меткалф Уинчестерде ашты. Америкалық Эдуард Чарлз Пикеринг пен Уильям Генри Пикеринг ағайынды астрономдардың құрметіне орай аталды. Олар сәйкесінше Гарвард обсерваториясы мен Арекипа обсерваториясын басқарған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * Пикеринг (Ай кратері) * Пикеринг (Марс кратері)
(785) Цветана

(785) Цветана — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1914 жылы 30 наурызда Адам Массингер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Болгар астрономы Кирил Поповтың қызының есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(786) Бредихина

(786) Бредихина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1914 жылы 20 сәуірде Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Пулково обсерваториясының бастығы болған Федор Александрович Бредихиннің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * Бредихин (Ай кратері)
(787) Москва

(787) Москва — Негізгі белдеудегі астероид, Мария жанұясының бір бөлігі. Оны 1914 жылы 20 сәуірде Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Мәскеу қаласының атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
Нара (префектура)

Нара префектурасы (, Nara-ken) — Жапония префектурасы, Кансай аймағында, Хонсю аралында орналасқан. 2020 жылғы ақпарат бойынша префектурада 1 321 805 адам тұрды, жер аумағы 3 691 шаршы километр болды. Нара — префектураның астанасы және ең ірі қаласы. Өзге ірі қалалар қатарында Касихара, Икома мен Яматокорияма бар. Географиясы Нара префектурасы солтүстігінде Киото префектурасымен, солтүстік-батысында Осака префектурасымен, оңтүстік-батысында Вакаяма префектурасымен және шығысында Миэ префектурасымен шектеседі. Нара префектурасы Жапонияның Тынық мұхитқа қараған Кии түбегінде орналасқан. Ол — теңізге шыға алмайтын сегіз префектураның бірі. Префектурада басқа Жапонияның префектураларына қарағанда ең көп Әлемдік мұра нысанасы бар. Галерея Дереккөздер
Нидерландтағы парламент сайлауы (2025)

Нидерландта екінші палатаның барлық 150 депутатын сайлау үшін мерзімінен бұрын парламенттік сайлау 2025 жылдың 29 қазанына жоспарланған. Алдыңғы сайлау 2023 жылдың 22 қарашасында өтті. Депутаттар сайланған мерзім 2027 жылы аяқталады. Ұзақ келіссөздерден кейін Бостандық партиясы (PVV), Бостандық пен демократия үшін халықтық партия (VVD), «Жаңа қоғамдық келісім» (NSC) және «Фермерлік-азаматтық қозғалысы » (BBB) коалиция құрды. Премьер-министр Дик Схофтың басшылығымен үкімет 2024 жылдың 2 шілдесінде жұмысын бастады. Коалиция 2025 жылдың 3 маусымында Бостандық партиясы шыққаннан кейін тарады. Дереккөздер
Орловка (Шу облысы)

Орловка — Қырғызстанның Шу облысы Кемин ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Орловка халқының саны 6111 адамды құрады. Географиялық сипаттама Қырғыз жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. Бұған дейін бұл елді мекен қалалық типтегі елді мекен болған. Шекарасынан тоғыз шақырым жерде Бішкек-Балықшы желісіне қызмет көрсететін теміржол стансасы орналасқан. Қаланың жанынан шағын, тыныш Талдыбұлақ өзені ағып өтеді. Тарихы Бүгінгі қаланың тарихы 1910 жылы Ресей губернияларынан келген иммигранттар құрған шағын қоныс ретінде басталды. Кейінірек Солтүстік Кавказдан иммигранттар келді. Үш жыл ішінде бос жерде бақша учаскелерімен қоршалған 110-нан астам үй салынды. Патшалық автократия құлатылғаннан кейін 1917 жылы жергілікті тұрғындардың өмір салты түбегейлі өзгерді. Кеңес билігінің орнауымен ауыл жаңа өмір мен дамуды бастан кешіре бастады. Оның шекарасында екі ұжымдық шаруашылық құрылды, кейін олар біртұтас кешенге біріктірілді. Мал шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы өнімдері өркендеді, аумақ жақсартылып, кеңейтілді. Балабақша мен мектеп, фельдшерлік пункт және дүкендер құрылды. Кеңес дәуірінде шағын ауыл экономикасы дамыған өркендеген қауымдастыққа айналды. Орловка қалалық типтегі кентіне 2012 жылдың 27 қыркүйегінде қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қазір қазіргі қалада тау-кен байыту комбинаты, химия-металлургия және кірпіш зауыттары жұмыс істейді, олар қала құраушы кәсіпорындар болып табылады. Қаланы сумен және жылумен қамтамасыз ететін өндірістік бірлестік жұмыс істейді. Мектептер мен аурухана, дүкендер мен сауда кешендері ашылды. Қала маңында тау шаңғысы базасы орналасқан, онда қыс мезгілінде әрдайым адам көп болады. Көркем пейзаждар, биік жасыл шыршалар, жұмсақ климат, емдік ауа мұнда көптеген туристерді тартады. Дереккөздер
Сырлытам қалашығы

Сырлытам қалашығы (X-XII ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Сырдария ауданы, Іңкәрдария ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-дей жерде, Заңғарқала қалашығының оңтүстік-батысына қарай 3 км-дей жерде орналасқан. Сипаты Ескерткішті 1960 жылы Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (С.П. Толстов) ашып, зерттеген. Қалашық кешеніне қамал, оған жалғасып жатқан қоныс және қамалдың жанындағы биік құм төбеде орналасқан мазар (Сырлытам кесенесі) кіреді. Сырлытам қалашығы жоспарында дұрыс емес дөңгелек түрінде болып келген, диаметрі шамамен 250 м. Оның солтүстік бөлігінде кіреберісі оңтүстікке бағытталған шаршы пішінді (70х70 м) цитадель бар. Оны үш жағынан, екі шеті цитадельдің солтүстік қабырғасына жалғасып жатқан қалашық қабырғасы қоршап жатыр. Цитадельдің қабырғалары мұнаралармен күшейтілген: екеуі кіреберісте, төртеуі бұрыштарында орналасқан; сонымен қатар, әрбір қабырғаның ортасында бір-бір мұнарадан (тек кіреберісі бар қабырғадан басқа) бар. Цитадельдің солтүстік қабырғасындағы мұнара өзінің үлкендігімен ерекшеленеді, оның қазіргі кездегі жер бетінен деңгейінен биіктігі - 5 м. Цитадельден үш ғимараттың жоспары анық аңғарылады. Үлкен үйінді жал түрінде сақталған қабырғасының орташа биіктігі 3 м-ге жуық, онда 26 мұнараның қалдығы бар: қақпа қабырғасының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Қалашықтың, сондай-ақ цитадельдің ішінен үстінде қыш ыдыс сынықтары молынан шашылып жатқан құрылыс қалдықтары анықталды. Қалашыққа солтүстіктен жеті мұнарасы бар қабырғамен қоршалған қала маңы құрылысы жалғасқан. Құрылыс нобайы бойынша жарты шеңберге ұқсас. Оның қабырғалары қалашықтың солтүстік қабырғасына нық жалғаспаған, қақпа құрылысының қалдықтары бар. Табылған артефактілерге қарағанда, қалашық X-XII ғасырлармен мерзімделеді. Дереккөздер
Қайыңды (Шу облысы)

Қайыңды — Қырғызстанның Шу облысындағы қала, Панфилов ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Қайыңды халқының саны 9265 адамды құрады. Географиялық сипаттама Бішкектен батысқа қарай 77 км жерде, EM-03 Қара-Балта-Чалдыбар тас жолында орналасқан. Оған 2012 жылы қала мәртебесі берілді. Бұрын Молотовский деп аталған бұл аймақтағыларға ұқсас шағын елді мекен болған. Қала ішінде Бішкек-Чалдовар желісінде жолаушыларға қызмет көрсететін теміржол стансасы орналасқан. Тарихы Қоныс 1917 жылы Түрксіб теміржолы құрылысы кезінде құрылған. Алғашқы жұмысшылардың тұрғын үйлері шатырлардан тұрды, кейінірек үлкен бөлмелерге бөлінген ұзын ағаш казармалар пайда болды. Сол кездегі жалғыз су көзі болған Чон-Қайыңды өзенінің маңында шағын қоныс салу туралы шешім қабылданды. Теміржол желісіне жақын орналасқан қолайлы орналасуы шағын қоныстың Кеңес дәуірінде дамуына мүмкіндік берді. Сол кезде мұнда кабель өндірісі, құрылыс материалдарын өндіру және астық өндіру сияқты ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар салынды. Мектептер мен балабақшаларды қоса алғанда, бірнеше бөлшек сауда орындары мен әлеуметтік нысандар да салынып, ашылды. Қала айналадағы елді мекендермен жолаушылар мен жүк тасымалдайтын автомобиль жолдары арқылы байланысқан. Теміржолдар оны республиканың аймақтарымен және шетелдермен байланыстырады. 1998 жылға қарай қаланың жеке меншіктегі ғимараттарында жеке учаскелерде орналасқан 4366 үй шаруашылығы болды. Көптеген тұрғындар отбасыларын қажетті азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін өз фермаларында мал мен құс өсірді. Артық ет пен сүт өнімдері жергілікті базарларда сатылды. 2000 жылдардың басында қаланың кезең-кезеңімен дамуын ілгерілету үшін әлеуметтік бағдарлама әзірленді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада 1963 жылы пайдалануға берілген «Қайыңды-Қант» зауыты және 1960 жылы ашылған «Қайыңды кабель» зауыты (бұрынғы Қырғызкабель) орналасқан. Қалада 3 мектеп, 1 музыка мектебі, 3 балабақша, 5 кітапхана, 2 мәдениет орталығы, аудандық орталық аурухана және 1 отбасылық дәрігерлер тобы халыққа қызмет көрсетеді. Дереккөздер
(788) Гогенштейна

(788) Гогенштейна — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1914 жылы 28 сәуірде Франц Кайзер Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гессен жерінде орналасқан туған өлкесінің құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(789) Лена

(789) Лена — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1914 жылы 24 маусымда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Анасының атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(790) Претория

(790) Претория — Кибела тобына кіретін ірі астероид. Оны 1912 жылы 16 қаңтарда Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Оңтүстік Африка Республикасы астанасының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(791) Ани

(791) Ани — Негізгі белдеудегі ірі астероид. Оны 1914 жылы 29 маусымда Григорий Николаевич Неуймин Симеиз обсерваториясында ашты. Армения патшалығының астанасы болған Ани қаласының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(792) Меткалфия

(792) Меткалфия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 20 наурызда Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Соның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(793) Аризона

(793) Аризона — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 9 сәуірде америкалық бизнесмен және ғалым Персиваль Лоуэлл өзі қалаған обсерваторияда ашты. Астероид сол обсерватория орналасқан штаттың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
Сұлутөбе қалашығы

Сұлутөбе қалашығы (ХІ-ХІV ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Шиелі ауданы, Сұлутөбе ауылынан солтүстікке қарай 2 км жерде, Сырдария өзенінің оң жағалауында, құм шағыл тізбегінде орналасқан. Сипаты Ескерткішті 1990 жылы ҚазКСР ҒА-ның қалаларды зерттейтін археологиялық экспедициясының тобы (П.Е. Қаратаев]]) ашып, зерттеген. Өлшеу жұмыстарын жүргізіп, жоспары түсірілді. Көтерме материалдар жиналып алынды. Қазба жұмыстары жүргізілмеген. Жоспарында сопақтау болып келген қалашық солтүстік-оңтүстік бағытында созылып жатыр. Шағыл құмның әсерінен ескерткіштің нақты шекарасын анықтау мүмкін емес. Биіктігі 3-тен 5-6 м-ге, диаметрі 45 м шағыл құмдарда қыш ыдыстармен безендірілген құрылыстардың қалдықтары көрініп жатыр. Әсіресе, өзінің көлемімен оңтүстік бөлігі ерекшеленеді. Кейбір жерлерде тікбұрышты бөлмелердің жоспары анық байқалады. Айналасында ені 14-18 м өзен-каналдардың іздері сақталған. Солтүстік-оңтүстік сызығы бойынша тіркелген ұзындық – 30 м. Ғимараттардың қалдығы болып табылатын төбешіктердің диаметрлері 12-15 м-ге жетеді. Дереккөздер
(794) Иренея

(794) Иренея — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 27 тамызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Сол обсерваторияның директоры болған Эдмунд Вейстің қызының есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800) * (722) Фрида
(795) Фини

(795) Фини — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 26 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Жозефина деген есімнің кішірейтілген нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(796) Сарита

(796) Сарита — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 15 қазанда Карл Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Оның 395 ашқан астероиды ішіндегі алғашқысы. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(797) Монтана

(797) Монтана — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 17 қарашада Хольгер Тиле Гамбург обсерваториясында ашты. Гамбургтағы Бергедорф ауданы атауының латынша нұсқасымен аталды. Обсерватория осы ауданда орын тепкен. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(798) Руфь

(798) Руфь — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1914 жылы 21 қарашада неміс астрономы Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Көне келісімде кездесетін кейіпкер есімімен аталған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(799) Гудула

(799) Гудула — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 9 наурызда Карл Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Әйелдердің сирек кездесетін есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(800) Крессмания

(800) Крессмания — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 20 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Мекеме демеушілерінің бірі есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(511) Давида

(511) Давида — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1903 жылы 30 мамырда Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Америкалық астроном Дэвид Пек Тоддтың құрметіне орай аталды. Массасы бойынша ол барлық Негізгі белдеу астероидтарының ішінде бесінші не алтыншы орында тұр. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600) * (510) Мабелла
(512) Тауриненсида

(512) Тауриненсида — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1903 жылы 23 маусымда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Италиядағы Турин қаласының латынша атымен аталды. Марс-кроссерлер арасындағы төртінші ең үлкен астероид. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(513) Центезима

(513) Центезима — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1903 жылы 24 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бұл оның жүзінші ашқан астероиды болды, сондықтан ол осы реттік санды латынша нұсқасымен ресми атау ретінде ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(514) Армида

(514) Армида — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1903 жылы 24 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Торквато Тассо шығарған поэмадағы бас кейіпкерлердің бірі Армиданың есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(515) Аталия

(515) Аталия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1903 жылы 20 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Иудея патшалығының патшайымы есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(516) Амхерстия

(516) Амхерстия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1903 жылы 20 қыркүйекте Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өзі оқыған Амхэрсттегі колледждің құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(517) Эдит

(517) Эдит — Негізгі белдеуде айналып жатқан бір ірілеу астероид. Оны 1903 жылы 22 қыркүйекте Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз қарындасының есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(518) Халва

(518) Халва — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1903 жылы 20 қазанда Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Азияда кеңінен таралған кондитерлік тағамның атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(519) Сильвания

(519) Сильвания — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1903 жылы 20 қазанда Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бұл астероидтың аты латыншадан «орманды алқап» деп аударылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(521) Бриксия

(521) Бриксия — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1904 жылы 10 қаңтарда Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Италиядағы Брешиа қаласының көне атауымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(523) Ада

(523) Ада — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 27 қаңтарда Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Мектептен бері дос болған Ада Хельменің есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(524) Фиделио

(524) Фиделио — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 14 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Аты Людвиг ван Бетховеннің сол аттас операсына сілтеп қойылған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(525) Аделаида

(525) Аделаида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 21 қазанда Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Ұлыбритания мен Ганновер патшасы IV Уильямнің жұбайы құрметіне орай аталды. Алғашқыда (525) Аделаида деген атау Макс Вольфтің 1904 жылы ашқан астероидына берілді. Кейін бельгиялық Сильвен Арен 1930 жылы (1171) Руставелия деп аталған астероидты ашады. 1958 жылы бұл екі атау бір аспан денесіне қатысты қойылғаны туралы белгілі болып шыққанда, ғалымдар (525) Аделаида атауын Джоэл Меткалфтың 1908 жылы ашқан аспан денесіне бекітіп қойған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(550) Сента

(550) Сента — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 16 қарашада Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Рихард Вагнердің Ұшатын голландтық операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(551) Ортруд

(551) Ортруд — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 16 қарашада Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Рихард Вагнердің Лоэнгрин операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(553) Кундри

(553) Кундри — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 27 желтоқсанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Рихард Вагнердің Парсифаль операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(554) Перага

(554) Перага — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1905 жылы 8 қаңтарда Пауль Гёц Гейдельберг обсерваториясында ашты. Италиядағы Вигонца елді мекеніне қарайтын бір ауданның атымен аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(552) Зигелинда

(552) Зигелинда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 14 желтоқсанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Рихард Вагнердің Валькирия операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(555) Норма

(555) Норма — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1905 жылы 14 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Винченцо Беллинидің сол аттас операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
Шопоков (қала)

Шопоков — Қырғызстанның Шу облысы, Соқылық ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Шопоков қаласының халқы 9 971 адамды құрады. Географиялық сипаттама Шопоков қаласы Қырғыз тауларының етегінде, жазық жерде орналасқан. Бішкектен батысқа қарай 20 км және «Манас» халықаралық әуежайынан 38 км қашықтықта орналасқан. Қаланың солтүстік бөлігі арқылы Бішкек пен Ошты байланыстыратын тас жол, ал оңтүстік бөлігі арқылы Шопоковтың орталық бөлігінен 3 шақырым жерде орналасқан стансасы бар теміржол желісі өтеді. Қала қоңыржай континенталды климатта орналасқан. Қыста ең төменгі температура -7°C, ал жазда, ең ыстық кезде +40°C дейін көтерілуі мүмкін. Жылдық жауын-шашынның жартысынан көбі жазда түседі. Тарихы Шопоков қала мәртебесін және қазіргі атауын 1985 жылы алды. Бұған дейін елді мекен Новотроицкое ауылы, содан кейін Краснооктябрьский қалалық типтегі елді мекені ретінде белгілі болды. Жаңа топоним елді мекенге Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Мәскеуге жақындауды қорғап, қаза тапқан Панфилов батыры Дүйшенқұл Шопоковтың құрметіне берілді. Қалада 30-дан астам ұлт өкілдері тұрады. Халықтың басым бөлігін қырғыздар, орыстар және украиндар құрайды. Аз санды немістер, татарлар, өзбектер, түріктер, тәжіктер және Оңтүстік Азия этникалық тобына жататын басқа да халықтар құрайды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада 10 зауыт және үш шағын диірмен бар. Сонымен қатар кәсіптік-техникалық мектеп, екі жалпы білім беретін мектеп, спорт зал, аурухана, екі емхана, үш дәріхана, үш монша, екі клуб, кітапхана және мұражай қызмет етеді. Дереккөздер
Айдаркен

Айдаркен — Қырғызстанның Баткен облысы, Қадамжай ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Айдаркен қаласының халқы 11 759 адамды құрады. Географиялық сипаттама Ол Ақ-Су өзенінің бір саласынан пайда болған тау жазығында (биіктігі шамамен 2000 метр) орналасқан. Бассейн Алай жотасының тауларымен қоршалған. Ферғана алқабынан шығатын жол Айдаркенге апарады, ол жерден Каннибадамға қарай жалғасады. Аудан орталығы Айдаркеннен шығысқа қарай 45 шақырым жерде орналасқан. Тарихы Қаланың құрылған күні 1941 жыл болып саналады. Сол кезде 1920 жылдары табылған сынап кен орнының жанында Хайдарқан жұмысшылар қонысының құрылысы басталды. Хайдарқан қырғыз тілінде «үлкен кеніш» дегенді білдіреді. Дегенмен, кеніш игерілмес бұрын да осы жерде аттас қырғыз малшыларының қонысы болған. 2016 жылы қоныстың атауы Айдаркен болып өзгертілді, ал алты жылдан кейін оған қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы «Айдаркен сынап зауыты» АҚ жұмыс істейді. Қалада үш мемлекеттік мектеп (қырғыз, орыс және тәжік тілдерінде), музыка мектебі, төрт кітапхана, аурухана, отбасылық медициналық орталық, дәріхана және мәдени орталық бар. Қала маңында сынап кені өндіріледі. Көрнекі орындары Айдаркен Сел-Үңкүр үңгірімен әйгілі. 1985 жылы сол жерден Орталық Азиядағы адам қызметінің ең көне іздері табылды. Тас құралдар мен адам бас сүйектері 1-1,5 миллион жыл бұрынғы кезеңге жатады. Сел-Үңкүр қазір туризм нысаны болып табылады. Дереккөздер
Қадамжай

Қадамжай — Қырғызстандағы қала. Баткен облысы Қадамжай ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Қадамжай халқының саны 7152 адамды құрады. Географиялық сипаттама Ферғана алқабының ең шетінде, Алай жотасының тауларының арасында, Ақ-Су өзенінің кең шатқалында, Өзбекстанмен шекарада орналасқан. Қаланың символы - Жидалық көлі. Қадамжайдан 3 шақырым жерде, 1000 метр биіктікте орналасқан ол таудан астынан ағып шығады. Тарихы Қаланың шығу тегі 1930 жылдары осы ауданда сурьма зауытының және металлургтер қонысының салынуымен байланысты. 1941 жылға қарай ол Фрунзе ресми атауын және қалалық қоныс мәртебесін алды. 1992 жылы оған қазіргі атауы берілді, ол «киелі жер» дегенді білдіреді. 2012 жылы Қадамжай аудан орталығы Пульгон ауылын қоса алғанда, айналасындағы елді мекендерді біріктіріп, қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қадамжайда сурьма зауыты, тігін фабрикасы, отбасылық дәрігерлік кабинет, медициналық және денсаулық сақтау мекемелері, кафелер мен барлар, тамақтандыру орындары және сауда нүктелері бар. Қалада сондай-ақ үш орта және балалар музыка мектебі, кітапханалар, қоғамдық орталық, үш балабақша, аудандық орталық аурухана, дәріханалар және басқа да қызмет көрсету орындары бар. Дереккөздер
Қызылтам қалашығы

Қызылтам қалашығы (ХІІ-ХІХ ғғ.) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Шиелі ауданы, Жансейіт ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде орналасқан. Сипаты Ескерткіш Ақтөбе қалашығынан шығысқа қарай 3-4 км жерде орналасқан. Қабырғаларының қалыңдығы – 3 м, биіктігі 4-5 м, жалпы аумағы – 70х70 м. Төртбұрышты болып келген қабырғасының кейбір жерлері бұзылған. Бұл жерде ешқандай қазып тазалау және қалпына келтіру жұмыстары жүргізілмеген. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, қалашық кезінде қалмақ ханы Тоқбураның ордасы болған. Деректерде Бестам туралы былай деп айтылған: "Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама" кезінде бұл бекініс қалмақ қоңтайшысы Үнжінің қол астында болды. Бестамға көңіл аудармаған ол, Шиелі өзенінің жанынан Қызылтам қамалын салуды бұйырады және онда жиі тұрған. Ақтөбеде оқ-дәрі өндіруді ұйымдастырған". Қызылтам мен Ақтөбені байланыстырып тұрған жер асты жолы бар деген сыбыс бар. Он жыл бұрын жергілікті бағбандар осы жермен бау-бақшаға су жіберген. Жол-жөнекей су бір шұңқырға құйылған. Нәтижесінде ол шұңқыр тереңдей түскен. Сол кезде бағбандар суды тоқтатып, шұңқырды мұқият жерттей бастайды. Біраз зерттегеннен кейін олар шұңқырдың айналасынан күйдірілген кірпіштен қаланған туннельді көреді. Осы оқиғадан кейін ешкім туннельді зерттемеген. Дереккөздер
(526) Йена

(526) Йена — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 14 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астрономиялық қоғамның съезі өткен Германиядағы Йена қаласының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(527) Эврианта

(527) Эврианта — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 20 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Карл Мария фон Вебердің сол аттас операсындағы бас кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(528) Реция

(528) Реция — Кибела тобындағы ірі астероид. Оны 1904 жылы 20 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Карл Мария фон Вебердің Оберон операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(529) Прециоза

(529) Прециоза — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 20 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Мигель де Сервантестің Ғибратты новеллаларындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(530) Турандот

(530) Турандот — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 11 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Джакомо Пуччинидің Турандот операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(531) Церлина

(531) Церлина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 12 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Волфганг Амадей Моцарттың Дон Жуан операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(532) Геркулина

(532) Геркулина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ең ірі астероидтардың бірі. Оны 1904 жылы 20 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Ол кезде астероидтарды әйелдердің есімдерімен атау дәстүрі қалыптасқандықтан, ежелгі гректердің қаһарманы Гераклдың есімін әйелдікше түрлендірген нұсқасын пайдаланған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
Аламан (көпшілік)

Аламан — тәртіпке, жолға, низамға көнбейтін, өз дегені болмаса басқаны елемейтін топ. Батырлар жырында бұл сөз жиі кездеседі. Әскери топ, әскери әрекет деген мағынаға саяды. Аламан атауы әскер мағынасын білдірумен бірге, әскери даярлығы жоқ, тек қажеттіліктен соғысқа аттанған, араласқан әскери топты да аламан, әскер, қол деп атаған. Түрколог Э.Севортян "Аламан сөзі көне жазба ескерткіштерде кездеспейді, кейін пайда болған" деген пікір айтады. Ал Т.Байжановтың пікірінше, аламан сөзі әскери топ деген мағынаны білдіреді, бірақ бүгінгі күнде әскери термин мағынасын жоғалтқан. Жаңа мағынаға ие болған. Басқа түркі тілдерінде аламан сөзінің екі мағынасы бар. Бірі – көпшілік, екіншісі – талау, тонау, шабу мақсатында жиналған адамдар. Аламан, аламанчы сөздері түркімен, әзербайжан, шағатай тілдерінде "тонау, талау, тонаушы, алаушы отряд" деген мағыналарды береді. М.Қашқаридің сөздігінде мұны "шабылдау мақсатымен жиналған топ" мағынасында берілген. Қазіргі тілімізде ала көз, ала ауыз болу сынды тіркестер бар. Бұларға да "келіспеушілік, қастық, дұшпандық ету" мағыналарын бергенде ала сөзінің семантикасы негіз болған. Бұрынғы әдебиетпен танысқанда, қазақтың бойына біткен мінездің бірнеше түрі орасан көрініп тұр. Қазақ арасында болып өткен бірнеше әлеумет қимылдар да көрініп тұр. Ел әдебиетімен танысқанда осындай бадырайып көрінгеннің бірі — аламандық. Көптің пайдасын ойлай тұрса да, бүтін жұрттың қамын жей тұрса да, өзінің мен-мендігін, көп күшін құрбан қыла алмайтын, өз дегенін күшпен орындайтын, өз басын артыққа санап, сөзін сөйлеп соңына ермегендерді, қарсы тұрғандарды түсінбегендігінен, ақылсыздығынан қылды деп білетін, көңіліне жақпаса өзі қойған бастығының бұйрығына, өзі қалаған тәртіптің жолына бас ұрмайтын, Отан сезімі, мемлекет сезімі кем, менмендік сезімі өте күшті құлықты аламандық дейді. Он тоғызыншы ғасырдың ортасына дейін қазақтың мәдениеті ақсақал дәуірінде болды. Әр рудың, әр тайпаның адамдары өзінің ақсақалына ерді. Ру бастықтарын жүгендейтін мықты кіндік, берік күш болмады. Рудың ішіндегі әрбір тайпада өзінің тайпа бастығын бүтін ру бастығынан көрі жақын, сенімді көрді. Сананы салт туғызады. Құмды, сорлы кең далада өсіп-өнген қазақтың көшпелі күйі, ру салты аламандық туғызды. Ру салтының түбін басып, ру ақсақалдарының кәдірі кете бастап еді, аламандық та бәсеңси бастады. Осы күнгі қазақта аламандық бар ма? Жоқ деп айтуға болмайды. Қалың қазақтың арасында аламандық мінез толып жатыр. Бірақ түрлі себептерден аламандық өзгерген күйге енді. Дереккөздер
(533) Сара

(533) Сара — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 19 сәуірде Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз досы Сара Мундшайнның атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(534) Нассовия

(534) Нассовия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 19 сәуірде Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Принстон университетінің ең көне ғимараты Нассау-Холл құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(535) Монтегю

(535) Монтегю — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 7 мамырда Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өзінің туған қаласының атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(536) Мерапи

(536) Мерапи — Кибела тобындағы ірі астероид. Оны 1904 жылы 11 мамырда Джордж Генри Питерс Вашингтонда ашты. Индонезиядағы жанартаудың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(537) Паули

(537) Паули — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 7 шілдеде Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Телескоптар үшін линзаларды шығарған бизнесменнің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(539) Памина

(539) Памина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 2 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Волфганг Амадей Моцарттың Сиқырлы флейта операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(540) Розамунда

(540) Розамунда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 3 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Франц Шуберттің сол аттас увертюрасындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
(541) Дебора

(541) Дебора — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1904 жылы 4 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Библияда кездесетін кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)