kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Фресно

Фресно (испан тілінен аударғанда "Күл ағашы") - АҚШ-тың Калифорния Штатындағы Сан-Хоакин Алқабындағы қала. Ол Фресно Округінің округтік орны және үлкен Орталық Алқап аймағындағы ең үлкен қала, сонымен қатар Калифорнияның Орталығындағы ең көп қоныстанған қала. Ол шамамен 114,7 шаршы мильді (297 км²) алып жатыр және 2020 жылғы халық санағы бойынша оның халқы 542 107 адамды құрады, бұл Оны Калифорниядағы халқы ең көп бесінші қала, Калифорниядағы халқы ең көп ішкі қала және елдегі халқы ең көп 34-ші қала етеді. Қала - Калифорния алқабындағы екінші үлкен метрополитеннің мәдени және экономикалық орталығы, оның халқы 972,297 адамды құрайды. Климаты Климаты - Жерорта теңізі Фресно, жұмсақ, ылғалды және өте ұзақ, ыстық және құрғақ жазы бар. Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері шамамен 292 мм, бұл анықтама бойынша ауданды шөлейт деп жіктейді. Күн сәулесінің орташа жылдық мөлшері 3564 сағатты құрайды. Дереккөздер
Огаста

Огаста - Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығысындағы қала, Мэн штатының астанасы және Кеннебек округы. 2010 жылғы санақта халық саны 19 136 адамды құрады, 2000 жылы ол 18 560 адамды құрады. Бұл Монпелье мен Пирдан кейінгі адамдардың саны жағынан үшінші штат. Огаста Кеннебек өзенінде орналасқан. Қала Мэн университетінің үйі болып табылады.[https://web.archive.org/web/20070106133129/http://www.ci.augusta.me.us/ Қаласның сайты] Климат Огасты қоңыржай континенталды климатта орналасқан. Жаз жылы, жаңбырлы, көбінесе қыста, қысы суық, желді және қарлы. Көктем мен күзде желдің бағытына байланысты - мұхиттан немесе материктен ауа райының күрт өзгеруі жиі болады Дереккөздер
Рүстемов

Рүстемов сөзі мынадай мағыналар білдіреді: * Жәкен Рүстемов - кенші, тау-кен технигі, тау-кен ісі шебері, Социалистік Еңбек Ері. * Зиябек Рүстемов - Орта Азия мен Қазақстанның партия, совет қызметкері, журналист. * Лениншіл Рүстемов – ғалым, филология ғылымдарының кандидаты, профессор. * Мұхамеджан Рүстемов - әнші, термеші, композитор, жазушы. * Нұрбах Тұрарұлы Рүстемов – заңгер, экономика ғылым кандидат Қазақстан Республикасы Парламенті мәжілісінің депутаты.
Джамейка

Джаме́йка - Нью-Йорк штаты Квинсаның орталық бөлігінде орналасқан, өте бай әрі бай аймақ. Джаме́йканың солтүстік жағында, Бриарвуд, Ямайка Хиллзі және Ямайка штатында, шығысында Холлис округі, оңтүстік-шығыста Сент-Албанс Сурсон, оңтүстік жағында Ямайка ауданының оңтүстігінде, оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. 2011 жылғы мәліметтер бойынша аудан тұрғындарының саны 76 579 адамды құрады. Халықтың орташа тығыздығы 11,098 адам / км² құрады, бұл Квинс штатындағы халықтың орташа тығыздығынан шамамен 1,4 есе жоғары. Үй шаруашылығының орташа кірісі қаланың орташа деңгейінен шамамен 1,2 есе төмен болды: $ 47 944. 80-ші жылдардан бастап Джамайка халқының басым көпшілігін Африка-Американдық және Испандықтар, сондай-ақ Қытай, Үндістан, Филиппин және Кариб бассейнінен келген иммигранттар құрайды.
Льюис-энд-Гаррис

Льюис-энд-Гаррис, Льюис-энд-Харрис, Льюис және Гаррис (, ) — Британ аралдарының арасында ұлкендігінен үшінші аралы (Ұлыбритания және Ирландия аралдарынан кейін). Шотландияның солтүстік-батыныдағы Сыртқа Гебрид аралдарының құрамына кіреді. Уэстерн-Айлс облысының әкімшілік бөлігі.Аралдың солтүстік бөлігі Льюис деп, ал оңтүстік бөлігі Гаррис деп аталады. Тарихи тұрғыдан Льюис Инвернессшир округіне кірді, ал Харрис Росширге тиесілі болды. Льюис пен Гаррис Сыртқы гебридтердің құрамына кіреді және ішкі гебридтердің солтүстік бөлігінен және солтүстік Норт-Минч бұғазы (немесе жай Минч) арқылы таулы аймақпен бөлінген. Льюистің ауданы 1770 шаршы метр. км құрайды солтүстік аралдарды алып жатыр. Бөліктер арасындағы шекара Лох-Ресорт шығанағы мен Лох-Сифорт шығанағының шығыс шекарасын жалғайтын сызық бойымен өтеді. Дереккөздер
Норт-Минч

Норт-Минч (көне-шотл. an Cuan Sgìth, an Cuan Sgitheanach, Cuan na Hearadh, an Cuan Leòdhasach) — Шотландияның солтүстік-батысындағы таулы, солтүстік-батыс таулы Льюис пен Гаррис аралдарынан бөліп тұрған (Сыртқы гебридтік архипелаг) бұғаз. Кішкентай Минч оңтүстігінде орналасқан және Скай аралын сыртқы гебридтердің қалған бөлігінен бөледі: Солтүстік Уист, Бенбекюла, Оңтүстік Уист, Барра және т.б. Кіші Минт бұғазының оңтүстігінде орналасқан. Солтүстік Минчтің ені 23-тен 72 км-ге дейін, ұзындығы 110 км. Төменгі Минчтің ені 24-25 км құрайды. Тереңдігі - 129 м дейін. Соңғы кездері ай сайын екі жарым миллион тонна теңіз жүктері өтетін бұғаздың экологиялық жағдайы алаңдаушылық туғызуда. Галерея Дереккөздер
Епископ

епископы]] Епископ ( — «қадағалаушы», «бақылаушы»; ) немесе Архиерей (: — «үлкен, жоғары» + — «қызметкер») — Христиан дінінде ең жоғары (үшінші дәрежедегі) лауазымды діни қызметкерлердің (архиепископтардың, митрополиттердің, патриархтардың) жалпы атауы. Епископ лауазымы әуелде діни қызметкер деген ұғымды ғана білдірген. “Көне өсиет” кітабында (Левит) да осы мағынада қолданылады. Қазіргі Архиерей епархияны (діни әкімшілік аймақты) басқарады, священниктерді, дьякондарды қызметке тағайындайды, діни лауазым иелерінің және қатардағы христиандардың күнәсі мен күмәнін талқылайды, шіркеуде құдайға құлшылық ету, шоқыну, шоқындыру т.б. діни жол-жоралғы, рәсімдер өткізеді. Бастапқыда, апостол дәуірде, «епископ» деген сөз, елші Пауылдың хаттарында Иса Мәсих ізбасарларының жеке қоғамының аға тәлімгерін білдірген. Епископтар елшілерден айырмашылығы белгілі бір қалада немесе провинциядағы христиандарды бақылап отырды (көбінесе кезбе уағыздаушылар). Кейіннен, бұл термин діни қызметтердің ең жоғарғы дәрежесінің - пресвитер мен диканаттың неғұрлым нақты мағынасын алады. Дереккөздер
Пресвитер

Пресвитер (, — «ақсақал», «көсем», сондай-ақ «діни қызметкер») — ежелгі канондық (яғни ежелгі шіркеу заңдарымен үйлескен - елшілердің, экумендік және жергілікті кеңестердің ережелері) христиан дініндегі екінші дәрежелі діни қызметкердің атауы. Ареопагит Дионисий төрағалық етушіні «орындаушы» деп атайды, өйткені «ол діни қызмет атқарады: қарым-қатынас, шомылдыру рәсімі және бата, бірақ оның діни қызмет рақымын беруге құқығы жоқ, яғни басқа діни қызметкерді тағайындауға болмайды». Дереккөздер
Солтүстік Дакота

Солтүстік Дакота (, ) — АҚШ-тың солтүстік орталық бөлігіндегі әкімшілік бірлігі, солтүстік-батыс орталықтың штаттарының бірі. Халқы — 723 393 адам (2013 жылғы мәлімет бойынша штаттар арасында 48-орында; АҚШ халқының 0,21%). Оның ішінде әйелдер — 50,1%, ер адамдар — 49,9%. Этникалық құрам: немістер – 43,9%, норвегиялықтар – 30,1%, ирландиялықтар – 7,7%, үндістер, шведтер, британдық және француздардың әрқайсысы – 5%. Кейбір қалалар мен аудандарда 10–30% дейін. Мемлекеттік астанасы — Бисмарк. Штаттағы ең үлкен қала — Фарго, басқа ірі қалалары қатарында Гранд Форкс, Мино бар. Штат аумағында АҚШ әскери-әуе күштерінің екі базасы бар: Миноттан 21 километр солтүстікте орналасқан Мино және Гранд Форкстан батысқа қарай 26 километр жерде. Дереккөздер
Фарго (Солтүстік Дакота)

Фарго — 1871 жылы құрылған АҚШ-тағы қала, Солтүстік Дакотадағы ең ірі қала және Касс округінің әкімшілік орталығы. Климаты Фарго қоңыржай континентальдан жерде орналасқан, оны Орынбордағы климатпен салыстыруға болады. Қаладағы қыс өте суық (әсіресе американдық стандарттар бойынша), бірақ ұзақ емес, ал жаз, керісінше, өте ыстық. Климаттың континенталды болғаны соншалық, рекордтық жоғары (+45,6 ° C) және төмен (−44,4 ° C) температуралар арасындағы айырмашылық 90 ° C құрайды (салыстыру үшін Мәскеуде ол “тек” 80 ° C). Сілтемелер [http://fargond.gov/ Қаланың ресми сайты]
Ақтөбе ауданы

Ақтөбе ауданы - 1921 жылдың сәуірінен 1922 жылдың шілдесіне дейін, 1928 жылдан 1933 жылдың қазанына дейін және 1970 жылдан 1997 жылдың маусымына дейін болған Ақтөбе губерниясының, Ақтөбе уезінің, Қазақ АКСР-нің және Ақтөбе облысының әкімшілік бөлінісі. Тарихы Ақтөбе уезі 1921 жылы 12 сәуірде Орынбор-Торғай губерниясының Ақтөбе уезінің болыстарынан құрылды. 1922 жылы 5 шілдеде Ақтөбе уезі Ақтөбе ауданы болып қайта құрылды. 1928 жылы Ақтөбе ауданы Ақтөбе округі құрамына енді. 1930 жылы округтік бөліністің жойылуына байланысты Ақтөбе ауданы тікелей Қазақ АКСР-на бағынады. 1932 жылы Ақтөбе ауданы Ақтөбе облысының құрамына кірді, бірақ 1933 жылдың қазан айында ол таратылды. Ақтөбе ауданы 1970 жылы қайтадан құрылды. 1986 жылы ауданда 11 ауылдық кеңес болған: Александров, Благодар, Берёзов, Қарғалы, Қурайлы, Маржанбұлақ, Новый, Петропавл, Пригородный, Родников, Хлебодар. 1997 жылы 17 маусымда Ақтөбе ауданы қайтадан таратылды. Ауданның Маржанбұлақ ауылдық округі Алға ауданына, Желтау ауылдық округі Қарғалы ауданына, Берёзов, Родников ауылдық округтері Мәртөк ауданына, Благодарный, Қарғалы, Қурайлы, Новый ауылдық округтерi Ақтөбе қалалық әкімдігіне берілді. Халқы Дереккөздер
Дакота (айрық)

Дакота (, Lakota) — америкалық Үндістер тайпасының және олардың тілдерінің атауы, сонымен қатар АҚШ-тағы топонимдер: * Дакота — санти-сиссетон, янктон-янктонаи (накота) және тетон (лакота) тілдерден құралған сиу тілінің басқа атауы,. * Дакота тілдері — сиу, ассинибойн тілдерін және стони тілдері кіретін тілдер тобы. Штаттар * Солтүстік Дакота * Оңтүстік Дакота Қалалар * Дакота (Иллинойс) * Дакота (Висконсин) * Дакота (Миннесота) Тұлғалар * Дакота Джонсон — америкалық актриса * Дакота Блю Ричардс (1994) — ағылшын актриса * Дакота Гойо (1999) — канада актёрі * Дакота Фэннинг (1994) — америкалық актриса * Дакота — Маргариты Герасимович (1990) ресейлік әнші * Дакота — немеіс диджей және электрондық музыка продюсері Маркус Шульцатің лақап аты Басқасы * Дуглас ДС-3 «Дакота» — америкалық самолёт. * Dakota — сингл Stereophonics.
Анттасу

Анттасу Анттасу – екі адамның бір-біріне уәде беруі, серттесуі, сөз байласуы. Сөзге тоқтаған, сөзді, уәдені бағалап, намысты қадірлеген қазақтар үшін анттасудың, ант берудің жөні бөлек. Оны тілдегі басқа да осы мағынадан өрбіген сөз тіркестерінен көреміз. Мыс., ант етті [айтты, берді], ант атты, ант бұзды, анттан тайды, ант ұрды т.б.. Анттасудың түрлері: Ала жіпті аттамауға анттасу – өзінің сыйлас адамдарының, туыс жақын тумаларының арасында тіпті жолда жатқан асыл затты да алмаймын деп анттасуы. Қолына Құран ұстап анттасу – қазақ арасында ешкімге қиянат қылмауға немесе бұрынғы істеген арамдықтарын қайталамауға, жауласпауға, ұрлық жасамауға Құдай алдында ант етіп, қолдарына Құран ұстап ант беру дәстүрі болған. Осыған орай нан ұстап ант беру салты да кездеседі. Кейде «нан ұрсын», «тұз ұрсын», «анамның ақ сүті ұрсын» деп, ант-су ішіп жатады. Мысалы: Бұдан соң бұл жаппаға қалай келгенін кім білсін, ақ орамалмен мұқият түйіншектелген қалың Құранды алып, жігіттер жаппай кеудесіне басысты. Бұл – «Құран ұстайын» дейтін анттың белгісі еді (С. Жүнісов «Ақан сері»). Төбеге тас қойып анттасу – ертеректегі дәстүр бойынша ұрлықты бірлесіп істеген топ ол жайында жан адамға тіс жармауға серттескенде анттасушылар уағдаласып, төбелеріне тас қойып тұрып сол сертті айтуға тиісті болған. Осылайша ант берген адамдардың біреулері ұсталып қалып, ұрлығын мойындатып, ұрлық қылғандарды айтқызу үшін оны қалай қинаса да (мәс., қыстың күні жалаңаштап, жалаң денесіне мұздай суық су құйып қинаса да) ләм-мим деп тіс жармайтын болған. Сондағы бір себеп – құдіретті күш оны «төбесінен таспен ұрады» деп қорқуы. «Тас төбеңнен ұрғыр!» деген қарғыс осыдан қалса керек. Сілтемелер
Шақалақ

Шақалақ – [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D3%99%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5 нәресте], сәби – О, қаным, мен сені шақалақ күніңнен білемін (Т.Бердияров, Солдат) [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 Бала], сәби, [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D3%99%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5 нәресте], [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BD бүлдіршін], балдырған, шақалақ сөздері синоним болғанымен, жас ерекшеліктеріне байланысты айырмашылықтары бар. 1 жасқа дейін – шақалақ, нәресте; 1 жастан 2 жасқа дейін – балдырған, балауса, [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BD бүлдіршін]; 1 жастан 10 жасқа дейін – сәби т.б. Қазақ тілінде бала-шаға сөзі бар. Мұндағы шаға көне түрік тілінде бала мағынасын білдіреді де, шақалақ сөзі де шағамен этимологиясы бір болып саналады. Жаңа туылған , қырқынан шықпаған нәрестені – шақа, шақалақ деп атайды. Нәрестенің алғашқы күнінде шашы алынбаған, қызарып құс еті қатаймаған кезіндегі болмысына қарай қызыл шақа, шүйкедей шақа деп атайтын жағдайлар кездеседі. Дереккөздер:
Сүмек

Сүмек Жылқыда «уа», түйе жануарында «сүмек» аталатын буын аурулары кездеседі. Ол - толарсақ буынының қабынуы. Оны негізінен толарсағының тұсынан, яғни асық жіліктің төменгі басының ішкі жағынан теcіп емдейді. Алайда оны емдеудің түрі бірнешеу: Торғай қазақтары аттың арт жағына таяу келіп мылтық қаруымен аспанға атып шошытса оқыс қимылдағаннан көп кешікпей жазылып кетеді деп есептеген. Сүмек: - қара сүмек болды. Қара суға түскендей терледі. Мыс., Тұра ұмтылған оның алдына кеп тоқтай қалған торы ат қара сүмек боп тер басып, ыңырана барып «ыңқ» етіп сұлай кетті. (C.Ғаббасов) Күнде таңертең көрсем, тұлпарымның бірі қара сүмек болып тұрғанын көремін (Бозінген). Сілтемелер
Сүлей

Сүлей — зат е.,этнографизм, тынысы кең, суырып салма т.б. өнері жоғары деңгейде қалыптасқан ақын-жыраулар. Олар, әсіресе, Сыр бойынан көп шыққан. Оларды «Сыр сүлейлері» деп атаған (Нысанбай Жаманқұлұлы, Базар Оңдасұлы, Тұрмағамбет Ізтілеуұлы, Ешнияз Жөнелдікұлы, Әзілкеш Шымырұлы, Омар Жүсіп, Қаңлы Жүсіп,Шораяқ т.б.). Жалпы, Сыр бойындағы қисса айту дәстүрінің өкілдері болып есептелетін ақын-жыраулар халық арасында «сүлей» атымен танылған. Сыр сүлейлерінің бір ерекшелігі, олар негізінен Құрандағы адамға психологиялық-интуициялық тұрғыдан әсер ететін, ішкі әлемдегі өте нәзік сезімдерді қозғайтын, бірақ сол арқылы сарқылмас күш-қуат беріп, қажыр-қайратын жанитын қиссаларды жырларына арқау еткен. «Қиссаларды жырлаушы адам» деген мағынаны да білдіреді. Сыр бойынан мен келдім, Сүлейлердің мекені (М.Көкенов). Сыр бойындағы небір сүлейлерді есімізге түсірдік («Қаз.әдеб.»). Сүйінбай, Жамбыл,Өмірзақ, Үмбетәлі, Әбдіғали... дәл осылай саралай берсе, жыр сүлейлері бұл елде тым көп («Лен.жас»). Үлкен баласын өңкей бірөң сүлік сұлу ат мінген мың қаралы сүлей жігітпен қадірлі мейманның алдынан жіберетін күнді асыға тосқан (Ә.Кекілбаев, Үркер).
Батырдың жүрегі (фильм)

«Батырдың жүрегі» (, сөзбе-сөз атауы: «25 Жота») — 2011 жылғы америкалық драма фильмі. Бұл фильм әлемдік жастардың жарысы "Дерби сабын қорабы" туралы. Бұл жарыстың чемпионаты әр жылдың шілде айында, Акрон қаласында, Огайо штатында өткізіледі. Режиссёр Корбин Бернсеннің жұмысы. Басты рөлдерде Натан Гэмбл, Корбин Бернсен, Морин Фланниган, Ральф Уэйт. Сюжет 12 жастағы Трей Колдуэлл әкесі Ауғанстандағы соғыста қайтыс болғаннан кейін өмірінің мәнін жоғалтты. Әкесі оған жазылмас жара мен аяқталмаған сабынды қорапты қалдырып кетті. Бұл оқиғадан кейін Трейдің сабақ үлгерімі төмендеп кетті. Трей оқитын мектептің директоры оны өрт сөндіру бекетінде жұмыс істейтін Рой Гиббсқа жібереді. Өр сөндіру бекетінің басшысы Ройдың өміріндеде үлкен қайғы орнаған. Оның ұлы 911 қызметінде жұмыс істеп жүріп оқыс қайтыс болған. Екеуінің кездесуінен кейін жаңа өмір басталғандай. Екі адамнан құралған кішігірім топ сабынды қораптың, яғни көліктің жұмысын аяқтайды және алда келе жатқан Дерби жарысына дайындалады. Рөлдерде Өндіріс Түсірілім Акрон қаласында, Огайо штатында 2010 жылғы 7 сәуірде басталып, пост-продакшнға 13 тамыз жіберілді. Сілтемелер * *
Қансоқта (тағам)

Қансоқта – малдың қанынан дайындалатын тағам, шұжық түрі. Дайындалуы және пайдаланылуы Дәстүрлі ортада малды бауыздаған соң алғашқы аққан қан "бауыздау қан" деп аталады. Ол арам қан деп есептелетіндіктен азық ретінде пайдаланылмайды. Осыдан кейінгі ағып жатқан қанды ғана таза ыдысқа құйып алады. Сондай-ақ, қансоқтаны ішкі қаннан да жасайды. Бүйрек майын көкбауыр, іш майымен (жылқыда шажырқайымен) қоса ұсақ етіп турап, бүйеніне тұздап тығып пісіреді. Оған алдын-ала шала пісірілген күріш қосып та әзірлейді. Қансоқтаның шыж-мыж деген де аты бар. Ислам шарты бойынша қанды азыққа тұтынуға тыйым салынған. Алайда, қазақ арасында қансоқтаны азыққа пайдалану сирек болса да әлі күнге кездеседі. Дәстүрлі ортада жаңа босанған әйелдің тез әлденуі үшін ең әуелі қалжаға сойылған малдың қанын іш майына қуырып беретін болған. Соғымға сойған малдың қанын қатырып қойып арықтаған, көктемде көтерем болған малды тыңайту үшін жылы суға салып жібітіп, сұйылтып ішкізген. Яғни, қан езіп берген. Әбден арықтап, титықтаған мал қан езіп бергеннен кейін жылдам көтеріліп кетеді екен деседі. Дереккөздер Әдебиеттер * Қатран Д. Қазақтың дәстүрлi ас-тағам мәдениетi. Ғылыми редакторы және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Анжы

Анжы – малдың іріңдеген жерін әр жерден тесіп, сол жерден ірің ағып тұру үшін өткізіп қоятын қыл жіп. Оның білем білем болын желі тартып кеткен мандамын неше жерден қиып, анжы өткіздім, тоқтамады. (Саятшылық, 180). Анжы дәріге малынған қыл. Анжы мандам болған жылқының терісін әр жерден тесіп, жіңішкелеп есілген құйрық қылмен жаңағы тесіктерден өткізіп байлап қояды. Оны анжы дейді. (Н. Қазыбеков 11) Анжы малдың ірің кеулеген жарасының ауызын ұдайы ашық ұстау үшін де анжы өткізіледі. (Ер қанаты, 261). Анжы ертеректе адамға жаза ретінде де қолданылса керек. Тарихы Х-ХІІ ғасырларда моңғолдар кісі өлтірген, ұрлық және басқа сол сияқты айып істегендерге құн (штраф) төлететін болған. Ондай құн (anju) деп аталған. Сол анжыны төлегеннен кейін айыпкер ешбір жаза шекпейтін болған. Ал анжыға көбінесе мал, кейде дүние мүлік те төлеп отырған. Айып-анжысымен дәл жуандардан әперемін деп кетті. (М.Әуезов) Этимологиясы Қазақ тіліндегі анжы және моңғол жазба тілінде кездесетін анжы сөзі мағыналық жағынан да, тұлғалық жағынан да үйлесімді. Көне түркі тілінде айыптау, жазалау мағыналарында аныт сөзі кездеседі. Бұл сөзді әркім әртүрлі оқып келеді. Малов оны якут aja сөзімен синонимдес ajы, ajыm (ажым), ajын сөздері кездеседі. Э.К. Пекарский бұл сөздің якут тілінде «айып,күнә» мағыналарынан басқа, «айып төлеу» деген де мағынасы барлығын айтады. Көне ұйғыр жазба тілінде «айып,кінә» мағыналарында ajyү (ажуғ) сөзі кездеседі. Ал Күлтегін, Тоныкөк ескерткіштерінде анығ сөзі ұшырасады. Көне түркі, ұйғыр, көне моңғол, якут тілдерінде қолданылатын т.б сөздердің тегі бір сияқты. Тілдің дамуы барысында әр тіл бұл сөзді өз қалыбына салып, өзгерткен тәрізді. Қазақ тілінің аймақтық сөздігінде: Анжы (Шығ.Қаз.Тарб.) жауырға өткізетін қыл. Мысалы: Бұрын жауыр жылқының жарасынан анжы өткізетін едік. Анжы (Жамб.Шу) құйысқан байланатын темір. Дереккөздер 1. Т.Жанұзақов.Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі / Жалпы редакциясын басқарған Т.Жанұзақов. -Алматы: Дайк-Пресс, 2008.- 968б. 2. Жауапты редакторы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, профессор Ш.Сарыбаев. Қазақ тілінің аймақтық сөздігі /-Алматы: Арыс, 2005. 3. Б. Қалиев. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі/ Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты, 2014. – 728б.
Халықаралық Петропавл әуежайы

Халықаралық Петропавл әуежайы — Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласынан оңтүстікке қарай 11 км жерде орналасқан халықаралық әуежай. «Airport Management Group» ҚТЖ компаниясы басқарады. 2018 жылдың қорытындысы бойынша әуежай 18 410 жолаушыға қызмет көрсетті . Қазіргі уақытта әуежай Алматыға, Астана және Шымкентке тұрақты рейстердің орындалуын қамтамасыз етеді . Тарих 1935 жылдың соңына қарай Петропавл жұмысшы кенті ауданында топырақты әуеайлақ пайда болды. По-2 типті ұшақтардағы алғашқы пошта-жолаушылар рейстері 1935 жылдың ақпан айында орындала бастады. Техникалық деректер 2016 жылда ұшу-қону жолағын қайта жаңартқаннан кейін Петропавл әуежайы әуе кемелерінің қазіргі заманғы түрлерін шектеусіз қабылдай алады: Airbus A320, Airbus A321, Airbus A330, Airbus A350, Boeing 737, Boeing 757, Boeing 767 және тағы басқа 3-4-классты әуе кемелерінің түрлері, барлық үлгідегі тікұшақтар. Әуе кемесінің ең жоғары ұшу салмағы 171 тонна. ҰҚЖ (PCN) жіктеу саны 28/R/B/X/T. Әуежайды қайта жаңарту 2014 жылдан бастап 2016 жылдың 16 желтоқсанына дейін республикалық бюджет есебінен жолаушылар кешені жаңғыртылды. Бұған дейін ұшу-қону жолағын қайта жаңарту аяқталды. Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде қалыңдығы 10 см асфальтбетонмен жолақтың төсемі күшейтілді, жолақ 2800 м дейін созылды және 45 м дейін кеңейтілді. Бұдан басқа, жермен жүру жолы мен перронды қайта жаңартып, халықаралық стандарттардың талаптары бойынша жарық сигналдық жабдықтар орнатылды. Әуекомпаниялар және бағыттар Жолаушылар рейстері 2020 жылғы жағдай бойынша әуежай келесі әуекомпаниялардың рейстеріне қызмет көрсетеді: Тағы қараңыз * Халықаралық Көкшетау әуежайы (195 км) Дереккөздер
Талыс

Талыс ( Ыдыс) Талыс зат. этн. – тері ыдыс, шеберлік аспаптарын салатын сірі-көн ыдыс. Талысты жылқының, сиырдың бас терісін бітеу сойып алып, шикі күйінде түгін сыртына қаратып жасайды. Оның түбі кеңдеу, ауыз жағы ықшамдалып, ашылып-жабылатындай екі ағаш жақтауға бекітіледі. Бұған балға, ыңғыру, таспа, шеттік, қанжыға, қайрақ сықылды күнделікті қажет нәрселер салынады. Терісі шүберектей етіп иленген бұл ыдысты қазақ көбінесе жүкаяқтың астына – белгілі жерге қояды. Кереге басында жылқының бас терісінен істеген талыс, желқом ер, босағада бір-екі қақпан жатыр (Ғ. Мұстафин, «Дауыл»). Қайдан табары мәлімсіз, Күсемістің сірі талысынан түйген тарының қоры еш уақытта үзілмейді. (С. Мұқанов, «Жұлдыз»). Талыстай (Теңеу) Талыстай сын. Үлкен, зор, дәу. Табалдырықта талыстай болып, кесе-көлденең түсіп, қарауыл жатыр екен, оянған жоқ (Ш. Мұртаза, «Қызыл жебе»). Әп-сәтте дастарқан жайылып, мен өзіміздің талыстай сумкадан дәмтағам, ішімдіктерді самсата бастадым (Ғ. Қайырбеков, «Ақ желкен»). Аяғымда қорбиған қонышты, кепкен талыстай үлкен ботинка (Ғ. Сапаев, «Гүлдана»). Талыс (Қазақ тілінің аймақтық сөздігінде) Талыс 1. (Қ. орда: Сыр., Жал., Қарм.; Жамб.: Шу, Мойын.; Ақт., Ырғ., Шығ. Қаз., Зайс.) шеберлердің аспап салатын ыдысы. Далабайдың талысы толған аспап (Қ.орда, Сыр.). Талысты жылқының, сиырдың бас терісінен істейді ( Ақт., Ырғ.). 2. (Орал: Орда, Жән.) мес, торсық. Кейбір талысқа 3-4 шелек қымыз сыяды (Орал, Орда). Көне жырларда талыс жылқының сиырдың бас терісінен істелген көн дорба. Бұл сөздің қолданысын қазақтың ұлы жырауы, 18 ғ. жоңғар басқыншыларына қарсы Қазақ-жоңғар соғысының бастаушысы әрі ұйымдастырушысы атақты Абылай ханның ақылшысы - Бұқар жырау жырында қолданған. Мен арғын деген арыспын, Азуы керек қарыспын. Сен бұзау терісі шөншіксің, Мен өгіз терісі талыспын (Бұқар жырау). Дереккөздер
Мыршым

Мыршым - жастардың алқа-қотан отырып жүзікті аузына жасырып ойнайтын ұлттық ойын. «Мыршым-мыршым» ойыны өте ертеден қалыптасып келе жатқан, көбінесе ойын-сауық кештерде ойналатын ойын.Ойыншылар қаншалықты көп болса, ойын соншалықты қызықты болады. Ойынға қатысушылардың жас мөлшеріне қарамай қатыса беруге болады. Ойын жүргізуші ойыншыларды жайғасып отырғаннан кейін бір ойыншыны шығарады. Отырған ойыншылардың біреуінің аузына тиын салынады. Қалған ойыншылардың ауыздарында еш нәрсе жоқ болады. Ойында жүргізуші айтқан «Мырым-мырым» деген сөзді қайталайды. Ойыншының аузында тиын бар екенін табу керек. Бұл ойынның негізгі мақсаты байқампаздық пен тапқырлықты даму. Мыршым ойыны кейбір сөздіктерде «мыршалай – мыршыл», «мыршым-мыршым» деп аталады. Яғни бұл ойынның атауы нақты бір ғана атауды иемденбей, ойын барысындағы қолданысы бойынша да аталады. Семей, Ақсуат, Көкпекті, Аягөз өңірлерінде солай аталады. Сонымен қатар, «мыршым» ойынының ойналуында аймақтық жерлерге байланысты ерекшеліктер болып тұрады. Мысалы, Қазақ тілінің аймақтық және диалектотгиялық сөздіктерінде мыршым ойынына мынадай анықтама берген. Мыршым - көзді байлап ойнайтын ойын (Түркістан облысы). Мыршым - (Түркістан облысы) көзді байлап ойнайтын ойын. Қазақ халқының дәстүрлі ойындары өте көп, олардың біразы халық жадынан ұмыт болған , дегенмен қазіргі күнге дейін сақталып, қолданыста жүрген ойындар саны 750-дей екен. Ғалым Ә.Қайдар өз еңбегінде ұлттық ойындардың жалпы тізімін келтіріп, олардың негізгілеріне анықтама беріп өтеді. Ұлттық ойындардың жалпы тізімі А: Абойы, Ағала, Ағаш аяқ; Қ: Қазақша күрес , Қазан, Қазан доп; М: Мыршалай мыршыл, Мыршым-мыршым. Ұлттық ойынның бұл түрін Оралхан Бөкейдің «Өз отыңды өшірме» романынан кездестіре аламыз. -Жолдастар! – деді Қамбар қамшысын сарт еткізіп. – Енді ақсүйек ойыны басталды. Содан соң, «Мыршалай-мыршым», «Бел-беу соқ»... [5, 32б] (О. Бөкей «Өз...»). Дереккөздер
Кербұлақ (өзен)

Кербұлақ – Шу алабындағы өзен. Географиялық орны Жамбыл облысы Шу ауданы жерінде. Ұзындығы 65 км, су жиналатын алабы 780 км 2 . Бастауы Бастауын Шу-Іле тауларының оңтүстік-шығыс сілемі – Кіндіктас тауындағы бұлақтардан алады. Гидрологиясы Жоғарғы ағысында арнасы тар, жағасы тік жарлы болып келген. Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Алабы жайылымға пайдаланылады. Еспе бекетінен өткен соң Белқұрақ шатқалы маңында құмға сіңіп кетеді де, Шу өзеніне жете алмайды. Дереккөздер
Қара Бетперде (DC Comics)

Қара Бетперде — DC Comics ғаламының суперзұлымы, Бэтменнің жауларының бірі. Комикстегі негізгі кейіпкер Роман Сайонис (Roman Sionis) алғаш рет 1985 жылы тамызда Batman #386 комиксінде пайда болды. Авторлары - Даг Монч және Том Мандрейк. Batman: Battle for the Cowl комиксінің сюжетінің оқиғаларынан кейін Қара Бетперде II рөлін доктор Джеремайя Аркхэм (Jeremiah Arkham) алды. Кейіпкер IGN нұсқасы бойынша «Бэтменнің үздік және осал 10 жауы» тізімінде 9-орын алды. Listverse.com сайты Қара Бетпердені Бэтменнің экранизациялауға ыңғайлы 10 жауының арасында алтыншы орынға қойды. Биографиясы Бала кезі Роман Сайонис ауқатты отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы ұлына көңіл бөлмей, өздерінің байлық, дүние-мүлкіне көп мән берген. Романның анасын босандырған дәрігер сәби Романды құлатып алады. Оның ата-анасы баласының жай-күйіне мән бермей, тек қалайда бұл жағдайды жұрттан жасыруды ойлайды. Кейіннен бала Роман жекежайда ойнап жүрген кезінде оған құтырған жанаттар шабуыл жасайды. Сайонис әулеті бұл оқиғаныда жасыруға тырысты. Романға бұл жайлы тіс жаруға тыйым салынды. Дереккөздер
Ағама арналған қалыңдық

«Ағама арналған қалыңдық» — толық метражды көркем фильм. 1979 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Қазіргі заманғы ауылдағы ебедейсіз қыздың алғашқы махаббаты туралы лирикалық комедия. Бас кейіпкердің інісі ағасына оның кейіпінде жалғыз лайықты қалыңдықты көріп, олмен оның орнына хат-хабар алмасып, жеке тұлға қасиеттерін жетіктіруді талап етеді. Нәтижесінде қыз сұлуға ғана емес, інісі қалағандай ағасының махаббатына қол жеткізеді. Рөлдерде *Бәтима — Қамар Адамбаева *Батырбек — Жан Байжанбаев *Аян — Мейірлан Бұрғымбаев *Қасымбек аға — Таңат Жайлыбеков *Күлшетай — Күләй Мұратәлиева *Айша — Раиса Мұхамедиярова *Раушан — Венера Нығматулина *Сәкен — Құман Тастанбеков *Сапар — Сұлтан Тұрәлиев *Абдолла — Мұхтар Бақтыгереев Дереккөздер
Шешуші айқас

«Шешуші айқас» — толық метражды көркем фильм. 1979 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Өз қателіктерін мойындау қиын, кейде оларды түзету тым кеш, бірақ уақыт жас кейіпкерге оқиғалар ағымын өзгертуге мүмкіндік беруде. Нәтижесінде, ол шешуші спорттық айқаста жеңіліс тапты, бірақ ол фильмдегі өткен жол - өз ымыраларын ұғынып, алдағы рухани жандануға апарар жол. Дереккөздер
Дельфин оқиғасы

«Дельфин оқиғасы» — 2011 жылғы режиссёр Чарльз Мартин Смиттің отбасылық драма фильмі. Фильмде Уинтер атты дельфиннің тағдыры жайлы айтылған, фильм шынайы оқиғаға негізделген. Фильмнің тұсаукесері 2011 жылғы 23 қыркүйекте болды. Продюсерлері — Брэд Аренсмен, Дэвид Йэтс. Фильмді түсіруге және кітапты жазуға шабыттандырған «Уинтер» дельфинінің шынайы оқиғасы, ол 2005 жылы Флорида штатының жағажайында құтқарылып, «Clearwater Marine Aquarium» акуариумына жеткізілді және әлі күнге дейін сол жақта бағып — күтілуде. Уинтер теңіз шаяндарына арналған тұзақтың жібіне байланып, құйрығын жоғалтады. Бірақ, оның құйрығын протез, яғни жасанды құйрық алмастырды. Сюжет *Сойер Нельсон, 11 жастағы жалғыздық зардабын тартып жүрген бала. 5 жыл бұрын оны әкесі тастап кеткелі бері мектеп үлгерімі өте нашар. Оның жалғыз досы оның бөлесі Кайл. Кайл жүзу чемпионы, оның арманы Олимпиада ойындарына қатысу. *Бір күні Сойер мектепте өз велосипедімен бара жатқанда, жаралы дельфинге көмектеспек болып жүрген балықшыны көреді. Балықшы баладан 911 қызметіне қоңырау шалуға телефон сұрайды. Дельфин теңіз шаяндарына арналған тұзақтың жіптеріне байланып, жараланған. Оқиға орнына Clearwater Marine Aquarium (CMA) қызметкерлері келіп оны CMA ауруханасына алып кетеді. Сойер өзіне жаңа дос тапқанын сезеді. Ал CMA-да өзіне көптеген дос табады. Рөлдерде Жалғасы 2013 жылғы 18 маусымда Warner Brothers бұл фильмнің жалғасын түсіруге ниетті екенін жариялады. Жалғасы «Дельфин оқиғасы 2» деген атпен 2014 жылғы қыркүйек айында шықты. Фильм мен шынайы өмірдегі оқиғалар арасындағы айырмашылықтар #Фильмде Уинтерді Данидендегі бал айы аралында балықшының көмегімен табылып, кейін Сойер оны босатты. Ал шын өмірде Уинтер Москит Лагунсутта, Нью-Смирна жағажайында табылды. #Фильмде Уинтердің құйрығын жіп арқылы тараған инфекцияның кесірінен алып тастады. Ал шын өмірде оның құйрығын құйрығындағы қан айналымы бұзылғандықтан алып тастады. #Фильмде жасанды құйрықтың өндірісі бірнеше апта алса, шын өмірде өндіріс бірнеше айды алған. Өндіріс Дельфин оқиғасы 2010 жылдан бастап түсіріле бастады. Бұл фильм Флорида штатында Клируотер қаласында түсірілді. Дельфиннің оқиғасы фильмі қазіргі таңдағы жалғыз теңіз сүтқоректілер туралы, Джастин Шерберттің қатысуынсыз фильм. Саундтрек *«World Gone Crazy» - орындаушы: Doobie ағайындылары *«Knee Deep» - орындаушы: Zac Brown Band, Jimmy Buffett қатысуымен *«Sh-Boom» - орындаушы: The Chords *«Everything Happens To Me» - жазушы: Tom Adair және Matt Dennis *«Ride of the Valkyries» - орындаушы: Будапешттік симфониялық оркестрі *«I'm Yours» - орындаушы: Jason Mraz *«Line Dance» - орындаушы: Michael Wells және David Fowler *«Second Guessin» - орындаушы: Jerry King және the Rivertown Ramblers *«Kings Road A» - жазушы: Jens Funke және Josef Peters *«Made for Dancing» - орындаушы: Ron Keel *«Safe» - орындаушы: Westlife Марапаттар Сілтемелер * [http://www.dolphin-tale.ru Фильмнің ресми сайты] * [http://www.seewinter.com Winter дельфині] Дереккөздер
Паневежис (футбол клубы)

«Паневежис» — Литваның Паневежис қаласындағы футбол клубы. 2015 жылы "Паневежис" деген атаумен Паневежис қаласында құрылып. 2019 жылы тұңғыш рет Литва А лигасында ойнады. Жетістіктері Литва чемпионаты * Чемпион (1): 2023 * 3-орын (1): 2022 Кубок * Жеңімпаз (2): 2020, 2025 * Финалист (0): 2021 Суперкубок * Жеңімпаз (2): 2021, 2024 * Финалист (1): 2026 Маусым (2015—) Формасы Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.fk-panevezys.lt/ Ресми сайт] * [http://www.toplyga.lt/panevezys ТОПЛИГА вебсайты]
Судува

«Судува» — Литваның Мариямполе қаласындағы футбол клубы. 1968 жылы "Судува" деген атаумен Мариямполе қаласында құрылып. 2002 жылы тұңғыш рет Литва А лигасында ойнады. Жетістіктері Литва чемпионаты * Чемпион (3): 2017, 2018, 2019 Кубок * Жеңімпаз (3): 2006, 2009, 2019 * Финалист (2): 2002, 2016 Маусым (2000—) Формасы Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.fksuduva.lt/ Ресми сайт] * [http://www.toplyga.lt/suduva ТОПЛИГА вебсайты]
Кауно Жальгирис

«Кауно Жальгирис» — Литваның Каунас қаласындағы футбол клубы. 2004 жылы «Спирис» деген атаумен Каунас қаласында құрылып. 2015 жылы тұңғыш рет Литва А лигасында ойнады. Жетістіктері Литва чемпионаты * Чемпион (1): 2025 * 2-орын (1): 2022 * 3-орын (3): 2020, 2021, 2024 Кубок * Жеңімпаз (0): * Финалист (0): Суперкубок * Жеңімпаз (1): 2025 * Финалист (0): Маусым (2004— ...) ;2013—2015 — «Спирис» ;ФК Каунo Жальгирис (2016—) Формасы Дереккөздер Сілтемелер * [https://zalgiris.lt/komandos/fk-kauno-zalgiris Ресми сайт] * [http://www.toplyga.lt/k-zalgiris ТОПЛИГА вебсайты]
Элгужа Лобжанидзе

Элгуджа Лобжанидзе (; 17 қыркүйек 1992) — грузиялық футболшы, Грузия ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы. Карьерасы Қазақстан, Ресей, Грузия клубтарында ойнаған. 2012 жылы карьерасын "ВИТ Джорджия" клубында бастады. Үш маусымда 78 рет Грузия чемпионатында алаңға шықты. 2015, 2016 жылдары "Шукурада" ойнап, 2016 жылдың ортасында "Динамо" (Батуми) клубына ауысты. 2017 жылы "Орынбормен" келісім шарт жасасты. Бұл командада көп ойнай алмады, жарақатының кесірінен маусымның біраз бөлігін өткізіп алды. 2019 жылы "Таразға" ауысты. 2020 жылы "Қайсарға" ауысты. Дереккөздер Сілтемелер *[http://fctaraz.kz/ru/club-news/intervyu-s-elgudzhej-lobzhanidze Эльгуджа Лобжанидземен сұхбат]
Африкалық жайын

Африкалық клариялық жайын, немесе мәрмәр клариялық жайын, немесе нильский клариас (лат. Clarias gariepinus) - барлық Африкада, Сахара су қоймаларын қоса алғанда, Иордан өзенінің бассейнінде, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін балық түрі. Атмосфералық оттегімен тыныс алу үшін арнайы орган дамиды. Жабер қуысынан қабырғалары қан тамырларының көптігімен еніп, өте үлкен беті бар, ағаш тәрізді тарамдалған өрілген орган кетеді. Басқаша айтқанда, бұл балық судан тыс болған кезде жабырды ауыстыратын нақты жеңіл. Арнайы зерттеулер кларияның жиналмалы органы тек ауадан тұрады және 81% ауа ылғалдылығында ең тиімді екенін көрсетті. Тыныс алудың толық өшірілуі 14-47 сағаттан кейін өлімге әкеледі. Ең жақсы кларий суда ерітілген оттегінің концентрациясы 4,3 мг/л-ден асқанда және бетке қол жеткізу мүмкін болғанда сезінеді. Егер су айдынындағы жағдай осы талаптарға сай келмесе, ол басқасына жіберіледі. Африкалық сомның оңтайлы тіршілік ету ортасы pH 6,5–8,0 және температурасы 25-30 °C болатын су болып табылады, бірақ ол 12-18 °C температурасын жақсы ұстап, температураның құбылуына төзімді, суда тұздың деңгейін 10 промиллге дейін көтереді. Бұл түр өте сирек: ол су қоңыздары, моллюскалар, балық, өсімдік тағамдары және тіпті органикалық жолмен алынған тастаулар жеуге болады, бірақ табиғи жағдайларда, негізінен, жыртқыш болып табылады. Дене пішіні сұр сом мен безеуге ұқсайды. Бұл балықтар ұзындығы 5-тен 260 мс-ге дейінгі электр сигналдарын жасайды, бірақ тек сол түрдегі бөтен адамның қатысуымен ғана. Жауап ретінде бөтен адам наутек жіберіледі немесе шақыру қабылдайды және разрядтарды шығарады. Тістеуге сирек келеді-көп бөлігі жауынгерлер тарайды. Олар бір-бірін 30-40 см қашықтықта жоғалтса, электр сигналдарын генерациялау тоқтатылады. 4 жұп "құлақ", еуропалық сом сияқты тістері бар. Қабыршақтар жоқ, терінің түсі судың түсіне байланысты, әдетте сұр-жасыл түсті мәрмәр. Уылдырық (жыныстық жетілу) жасқа 1-1,5 жылдан кейін жетеді, оның салмағы осы уақытта 400-500 г, ал ұзындығы — 300-400 мм. Африкалық кларии сынығы дигенетикалық сорғыштардың бірнеше түрлерімен зақымдануы мүмкін. Өнеркәсіптік балық өсіру объектісі. Дереккөздер
Фелипе Маттиони

Фелипе Матити Роде (Бразилия порты. Felipe Mattioni Rohde; 15 қазан 1988 ж., Ижуй) - бразилиялық футболшы, қорғаушы. Мансабы Фелипе өзінің мансабын 2004 жылы «Гремио» клубында бастаған, бірақ ол команданың негізін 3 жыл өткеннен кейін бастап, 20 жасқа дейінгі Бразилия жастар чемпионатында ойынның жоғары дәрежесін көрсетті. Гремио үшін ресми матчта Маттити алғаш рет 2008 жылы «Наутико Ресифи» командасымен ойнады, онда Гремио 2: 0 есебімен жеңіске жетті. 2008 жылғы 29 қарашада кәсіпкер Мино Райола футболшыға құқықтардың бір бөлігін қайтарып алды, оны Еуропаға тиімді сатады деп үміттенді. 2009 жылдың 7 қаңтарында Фелипе Милан клубына жалға берілгенін мәлімдеді, сол сұхбатында бразилиялық итальяндық төлқұжат алғанын айтты, өйткені ата-анасының тамыры Италияда және ол өзін итальяндық сезінеді, 14 қаңтар Фелипе мен Милан арасындағы келісім аяқталып, расталды. Маттити «Милан» клубымен «Рейнджерс» клубымен жолдастық матчта бірінші ойынын өткізді - 2: 2 . Миландағы А сериясының бір ғана матчына қатысты. 2009 жылдың 26 ​​тамызында Испанияның Мальорка клубы Маттониді 2 миллион еуроға келісімшартын өтеу құқығымен бір жылға жалға алды . Бұл клуб үшін футболшы 20 матч өткізіп, 1 гол соқты. 2010 жылдың 28 шілдесінде Матити Эспаньолға қосылып, 5 жылға келісімшартқа отырды. 4 қыркүйек 2011 ж. Фелипе тізедегі критикалық байламның сынуы пайда болды және алты ай бойы жарамсыз болды. Дереккөздер
Сәнби

Сәнби немесе сәнбей (Сәнбиліктер; Сүмбе, Сианби , қытай транскрипциясында - «Сианби», ) - Ішкі Монғолия аумағында өмір сүрген көшпенді ежелгі моңғол тайпалары. Біздің дәуірімізге дейінгі III ғасырда Дунху одағынан шыққан. Қазақтардың, моңғолдардың этногенезіне қатысты. Шын аты-жөні белгісіз. Қытай транскрипциясында бұрмаланған «сянби» этнонимі - бұл конвенция. «Сирби», «Сирви», «Сарби» деген атпен әртүрлі қытай дереккөздерінде аталған . 93 жылы Қытай коалициясы, сәнбилер, динлиндер және чешистер (Тұрпан оазисі тұрғындары) бірігіп ғұндарды Их Баян шайқасында жеңді. 155 жылы сәнби көшбасшысы Таңшығай ғұндарды тас-талқан етіп, олардың төрт бөлікке ыдырауына әсер етті. Бірінші бөлігі жеңімпаз сәнбилерге қосылды, екіншісі Қытайға қоныс аударды, үшіншісі Тарбағатай тау ормандары мен шатқалдары және Қара Ертіс бассейнінде қалды; Төртіншісі ( ғұндар ) батыс жаққа шегініп, 158 жылы Еділ мен төменгі Донға жетті. Олардың келуі туралы ежелгі географ Дионисий Перигет хабарлады . Дереккөздер
Карлос сарқырамасы

Карлов сарқырамасы, Сучурум (болг. Карлов сарқырамасы) - Балқан тауларының орталық бөлігіндегі сарқырама. Старара өзенінің бойында, ол Карлово қаласына дейін, электр станциясының жанында орналасқан Васил Левский. Су құлауының биіктігі шамамен 8 метр, рельефтің биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 480 метрге дейін. Аудармадағы «Сукурум» «ұшатын су» дегенді білдіреді. Сарқырамаға асфальт жол бар. Дереккөздер
Магнитокалориялық әсер

Магнитокалориялық эффект (АЭМ) - адиабатикалық жағдайда оған әсер ететін сыртқы магнит өрісінің өзгеруімен магнит затының температурасының өзгеруі. FEM магниттік фазаның ауысу температурасына жақын температурада анағұрлым айқын болады. Қазіргі уақытта төмен температураға жету үшін, тіпті деп аталатын температура деңгейіне жету үшін FEM қолдану әдістері жасалады «Магниттік» тоңазытқышта - бұл дәстүрлі сығу тоңазытқыш машинасының сығымдау-кеңейту циклы бу-газ салқындатқышының аналогының өзіндік рөлін атқаратын магниттік корпустың магниттеу-демагнетизациясымен ауыстырылатын құрылғылар Дереккөздер
Тиберг-Тален құрылғысы

Тален-Тиберг магнитометрі - Жердің магнит өрісінің күшінің (индукциясының) үш компонентін өлшеуге арналған құрылғы, магниттік іздеуде қолданылатын магнитометр. Тарихы XIX ғасырдың 80-ші жылдары Швецияда ойлап табылды. Ресейде оны алғаш Евгений Николаевич Барбот де Марни қолданған. Оларды профессор Дмитрий Львович Ортенберг Оралда магнитометриялық түсірулерде белсенді қолданды. Тиберг-Тален теодолитінің магнитометрлері Курск магниттік аномалиясын профессор Эрнест Егорович Лейстің зерттеулерінде қолданған. Магниттік зерттеуде ол XX ғасырдың 30-жылдарына дейін қолданылды. Жұмыс принципі Бұл құрылғының негізі - магнит өрісінің компоненттерін өлшеуге бейімделген қарапайым компас. Дереккөздер
Асхат Қанатұлы Аймағамбетов

Асхат Қанатұлы Аймағамбетов (14 маусым 1982, Ақсу-Аюлы, Шет ауданы, Қарағанды облысы) — қазақстандық мемлекеттік және қоғамдық қайраткер, 2019–2022 жылдары Білім және ғылым министрі. Өмірбаян Асхат Аймағамбетов 1982 жылдың 14 маусымында Қарағанды облысы, Шет ауданы, Ақсу-Аюлы ауылында дүниеге келген. Қызметі 2003 жылы «тарихшы, тарих пәні мұғалімі» мамандығымен Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін (ҚарМУ) бітірді. 2006 жылы «Болашақ» Қарағанды актуальды білім беру институтын заңгер мамандығы бойынша бітірді. 2002-2004 жж. Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің қызметкері. 2003-2012 жж — Қарағанды қалалық мәслихатының ІІІ және IV шақырылымдарының депутаты, қалалық мәслихаттың әлеуметтік мәселелер жөніндегі тұрақты комиссиясының төрағасы. 2004-2005 жж — «Жас Ансар лигасы» ҚБ төрағасы. 2005-2006 жж — «Медиа СП» ЖШС директоры. 2006-2012 жж — ҚарМУ, саясаттану және әлеуметтану кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доцент. 2012-2014 жж — әлеуметтік мәселелер бойынша Нұра ауданының әкімнің орынбасары. 2014 жылғы ақпан — 2017 жылғы тамыз — Қарағанды облысының білім басқармасының бастығы. 2017 жылғы тамыз — 2019 жылғы 17 қаңтар — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым вице-министрі. 17 қаңтар - 13 маусым 2019 жыл — Қарағанды облысы әкімінің орынбасары. Білім және ғылым министрі 2019 жылдың 13 маусым күні Қазақстан Республикасының Білім және ғылыми министрі болып тағайындалды. Асхат Аймағамбетов тәуелсіз Қазақстан тарихында 16-шы білім министрі, кей тұлғалардың бұл қызметке бірнеше рет тағайындалғанын ескерсе 11-ші министр. Министр қызметі әдетте 2,6 жыл атқарады. Оқу-ағарту министрі 2022 жылдың 11 маусымынан бастап — Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрі. 2023 жылғы 4 қаңтар күні Президент Жарлығымен қызметінен босатылды. Дереккөздер
Әбілда Жынысбаев

Әбілда Жынысбаев (1892, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы – 1954, Шымкент облысы, Созақ ауданы, Шолаққорған ауылы) - Социалистік Еңбек Ері. Ұлты – қазақ. Өмірбаяны * 1934 жылдан бастап әкесі Жынысбай бірге мал шаруашылығымен айналысқан. Кейінгі кезде Шымкент облысы, Созақ ауданы, "Қызыл әскер" колхозында шопан болып қызмет атқарған. * 1953 жылдан Калинин совхозында бас шопан болып жұмыс істеген. Өз біліктілігімен колхоз бен совхоздың малын көбейтіп отырған. 1947 өзінің білікті жігерлі еңбегінің арқасында 470 бас қойдан, 573 қозы өсірді. Әр қозының салмағы – 40 кг-нан болған. Өмірінің соңына дейін колхоз бен совхозда жұмыс істеген. Ол жастарға тәрбиесімен, еңбек шеберлігін үйрете білді. Марапаттары * Партия мен билік өкілдері еңбегін бағалап, 1946 жылы 3 маусымда «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған. * 1948 жылғы 23 шілдеде Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. * 1948 жылы 22 қыркүйекте «Ленин» орденімен марапатталған. Есте сақтау * Шолаққорған кентінде көше атауы берілген. * Шолаққорған ауыл округінде орналасқан «Тәуелсіздік» саябағында Жынысбаев Әбілданың бюсті қойылған. Дереккөздер
Атырау қалалық әкімдігі

Атырау қалалық әкімдігі – Атырау облысындағы әкімшілік бірлік. Географиялық орны Солтүстігі мен батысында Махамбет, шығысында Мақат, Жылыой аудандарымен шектессе, оңтүстігін Каспий теңізі шайып жатыр. Әкімдік аумағын Жайық өзені екі бөлікке бөліп ағып өтеді. Әкімшілік құрамы Қалалық әкімдікке 6 ауылдық округке біріктірілген 15 елді мекен қарайды: Ірі елді мекендері Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 385193 адамды (186581 ер адам және 198612 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Демерара Харбор көпірі

Демерара Харбор көпірі -Ұзындығы 1885 м болатын ақылы көпір. 1978 жылдың 2 шілдесінде пайдалануға берілді. Көпір Гайана астанасы Джорджтаунның оңтүстігінен 6,4 шақырым қашықтықта Демерара өзенін кесіп өтіп, Демерара Махайканы (4-аймақ) батыс жағалаудағы Эссексибо-Батыс Демерара (3-аймақ) аралдарымен байланыстырады. Көпір астынан шағын және үлкен кемелерге өтуге мүмкіндік жасалған, сонымен қатар жаяу жүргіншілерге арналған жол бар. Көпір небары 10 жылға есептелгенімен, бірақ ол әлі де берік. Көпір әр бағытта қызмет етсе де, жол ақысы тек бір бағытта жиналады. Батыстан шығысқа қарай көлік ақы төлемейді. 2015 жылға қарай Демерара Харбор көпірі арқылы күн сайын 9000 көліктер өтеді, бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 4,8 пайызға артық. Тарихы Дамуға бағыт алып келе жатқан елге өз халқын тасымалдау мен байланыстыратын жол қажет болды. Ел тұрғындарының көпшілігі Джорджтауннан 130 шақырым қашықтықта тұрады, сондықтан бұл адамдарды бір-бірімен байланыстырудың маңызы зор еді. Үкімет дамып келе жатқан бизнес пен сауданы қамтамасыз ету үшін Демерера өзені арқылы өтетін қалқымалы көпір салуға шешім қабылдады. Басқару Демерара айлағындағы көпірді басқару және мониторинг бөлімі тобы басқарады. Демерара айлағының көпірін қайта құру жобасы (MMU-DHB-RP), Қоғамдық жұмыстар министрлігінің еншілес компаниясы (MPW). MMU, алайда, MPW компаниясы тәуелсіз жұмыс істейді және техникалық қызмет көрсету, басқару, құрылыс және пайдалану үшін жауапты қызметкерлердің барлығын қолдайды. MMU, сондай-ақ, қаржылық тәуелсіздікті қолдайды, жол жүру ақысынан (көлік құралдары және су кемелері) алынған кірістерге негізделген. Оларда 60-қа жуық адам жұмыс істейді. Демерара өзені арқылы өтетін жаңа көпір 2015 жылғы желтоқсанда порт арқылы жаңа көпір салу үшін жиырма үш халықаралық және жергілікті компаниялар тендерге қатысты. 2017 жылдың тамыз айында Демерара өзені арқылы шығыс жағалаудағы Хьюстон мен батыс жағалаудағы Версалемді байланыстыратын жаңа көпір құрылысының жоспары туралы жарияланды. Құрылыс 2018 жылы басталып, 2020 жылы аяқталады деп күтілуде. Дереккөздер
Кариб қауымдастығының хатшылығы

Кариб қауымдастығының Хатшылығы - Кариб қауымдастығының (CARICOM) негізгі әкімшілік органы болып табылады және оны бас хатшы басқарады, ол қауымдастықтың бас атқарушы директоры болып табылады. Хатшылықтың миссиясы мыналардан тұрады: өмір сүруге қабілетті, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті және барлық адамдар үшін өмір сүру сапасы жақсартылған тұрақты қоғамдастыққа қол жеткізу үшін қоғамдық институттармен және топтармен әріптестікте басшылықты және қызмет көрсетуді қамтамасыз ету . CARICOM Хатшылығының бастапқы үйі (және оның алдындағы CARIFT Хатшылығы) Колгрэйн-Хаусе үйінде орналасқан (атап айтқанда ғимараттың оңтүстік жартысында, ал солтүстік жартысы Бас хатшының резиденциясы ретінде пайдаланылды). 1998 жылы 25 ақпанда Лилиендалда / Түркияда CARICOM Хатшылығының жаңа кеңсесінің негізі қаланды. CARICOM Хатшылығының штаб-пәтері ғимаратының құрылысы 2001 жылдың мамыр айында басталып, 2005 жылғы 19 ақпанда ғимарат ресми түрде пайдалануға берілді. Ғимарат ресми түрде CARICOM хатшылығына 2005 жылдың 15 шілдесінде берілді, ал хатшылық ғимаратта 2006 жылдың 26 шілдесінен бастап жұмыс істей бастады. Үкіметаралық ұйым Хатшылық құрамына мыналар кіреді: Кеңселер *Бас хатшы *Бас хатшының орынбасары *Бас консул дирекциялар *Сыртқы және қоғамдық қатынастар *Адам және әлеуметтік даму *Өңірлік сауда-экономикалық ықпалдастық Осы аталған лауазымдар ұйымның атқарушы басшылығын құрайды және ұйымның стратегиялық басқаруы мен басшылығына жауап береді, сондай-ақ шешімдерді жүзеге асыруға жәрдемдесу мақсатында кеңестермен және олардың төрағаларымен тығыз жұмыс жасайды. Функциялары Хатшылықтың негізгі функциялары: *Қоғамдастықтың мақсаттарына қол жеткізу мақсатында тиісті органдардың қарауы және шешім қабылдауы үшін ұсыныстарға ықпал жасау немесе әзірлеу *Зерттеуді әзірлеуді ұйымдастыру және жүргізу *Мемлекеттердің сұранысы бойынша қоғамдастыққа қатысты мәселелер бойынша қызметтер көрсету *Қоғамдастық пен қауымдастық жиналыстарына қызмет көрсету, қабылданған шешімдер бойынша тиісті шаралар қолдану *Мүше мемлекеттер арасында тиісті ақпаратты жинау, сақтау және тарату. *Мемлекеттік органдарға ұсыныстар мен бағдарламаларды әзірлеуге және іске асыруға көмектесу *Бюджеттік комитеттің қарауы үшін Хатшылықтың жұмыс бағдарламасы мен бюджеттің жобасын дайындау *Қоғамдастықтың шешімдерін орындауға жәрдемдесу үшін ұлттық билік органдарына техникалық көмек көрсету Дереккөздер
Үркер (айрық)

Үркер — Торпақ шоқжұлдызындағы алып және жарық үйіржұлдыз шоғыры. *Үркер — қазақтың этно-поп стилінде өнер көрсететін музыкалық ұжым. *Үркер — қазақ жазушысы Әбіш Кекілбайұлының романы. *Үркер көшесі — Алматыдағы көше. *Үркер — Үркер шоқжұлдызының Аймен тоғысуы.
Такуту өзені арқылы өтетін көпір

Такуту өзені арқылы өтетін көпір - Бразилиядағы Бонфиммен Гайандағы Летемді байланыстыратын көпір. Ол 2009 жылы аяқталып, 2009 жылдың 31 шілдесінде ашылды. Оның ресми ашылуы 2009 жылдың 14 қыркүйегінде екі ел көшбасшыларының қатысуымен өтті. Оған 5 миллион доллар қажет болды және оны Бразилия төледі. Көпір Оңтүстік Американың аймақтық инфрақұрылымын ықпалдастыру бастамалары шеңберіндегі жоба болды. Дереккөздер
Қатынадыр (тау)

Қатынадыр – Ор және Қатынадыр өзендерінің суайрығындағы тау. Географиялық орны Ақтөбе облысы Хромтау ауданы Құдықсай ауылының солтүстігінде 18 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 380 м, салыстырмалы биіктігі 80 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі көлбеу келген. Өсімдігі Құрғақ дала белдемінің сұр, қоңыр топырақ жамылғысында боз, бетеге, жусан, бұталы өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Трипофобия

ұрықтары]] Трипофобия (кластерлік тесіктерден қорқу) — термин 2004 жылы ұсынылды - τρυπῶ «тесіктеу» және -фобия. Бұл кластерлік, яғни бір жерде шоғырланған тесіктерден қорқу дегенді білдіреді. Органикалық нысандарда шоғырланған кіші тесіктер, мысалы - лотос жемістері мен қамырдағы көпіршіктер, адам қалтырауын, жүрек айнуын, терінің қышуын және жалпы ыңғайсыздық сезімін тудырады. Трипофобияны Американдық психиатриялық қауымдастығында және психикалық бұзылулардың статистикалық нұсқаулығында танымайды, алайда мыңдаған адамдар бұл фобиядан зардап шегеді деп мәлімдейді. Дереккөздер
Бесікті (шоқы)

Бесікті – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданының батысындағы шоқы. Ботақара ауылынан солтүстікке қарай 40 км, Шыбынды көлінен оңтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде. Жер бедері Ең биік жері 575 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3 км-ге созылған, ені 1 – 1,5 км. Беткейі жайпақ келген. Геологиялық құрылымы Делювийлі-пролювийлі шөгінділермен жабылған девон жыныстарынан түзілген. Топырағы қызыл қоңыр, тас аралас орта саз балшықты, ши, бетеге өседі. Дереккөздер