kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Саламат Ғұмарұлы Ахметжанов

Саламат Ғұмарұлы Ахметжанов (22.8.1936 ж.т., Батыс Қазақстан облысы, Бөкей ордасы ауданы, Лабай ауылы) – медицина ғылымының докторы (1994), Халықаралық патология академиясының толық мүшесі (1996). Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын бітірген (1964). Осы институтта оқытушы (1964), кафедра меңгерушісі және оқытушылардың білімін жетілдіру орталығының деканы (1982) болған. Оның негізгі ғылыми жұмыстары қоршаған ортаның адам денесіне тигізетін әсері мен ықпалын зерттеуге арналған. Саламат 80-нен астам ғыл. еңбек пен 2 авторлық куәліктің авторы. Дереккөздер
Келбет

Келбет – 1) бет-әлпет, пішін, түр-тұлға, кескін, мүсін; 2) ауыспалы поэтикалық, көркемдік мағынада қолданылғанда бейнелік ұғым. Мысалы, өмір келбеті, сұлулық келбеті, ел келбеті. Бірақ, мұндағы келбет жай ғана бейне ұғымында емес – көркем, көрікті, сымбатты, ажарлы бейне ұғымында қолданылады. Геологияда Келбет — минералогияда және кристаллографияда: кристалдардың дербес пішіндері дамуының нәтижесінде қалыптасатын сырт келбеті. Бұл келбет кристалдың үш бағыттағы осьтері бойымен өсу дәрежесі тұрғысынан анықталып, басты-басты үш түрге бөлінеді: :1) тең өлшемді келбет (кристалдың үш бағыттағы да өсу дәрежесі шамалас мөлшерімен сипатталады); :2) бағаналы, призмалы, сырықтүр-қылас, инетүрқылас, талшықтүрқылас келбеттер (кристалдың екі бойындағы мөлшерлері бірдей, ал үшінші осі бойымен ол әлдеқайда каркынды өскен); :3) кестелі,тақташалы, парақты, қабыршақты келбеттер (кристалдың екі осі бойындағы мөлшерлері шамалас, ал үшінші осі бойымен баяу өскен). Дереккөздер:
Раушаннық жасыл биті

Раушаннық ЖАСЫЛ БИТІ (Macrosіphum rosae) — өсімдік зиянкесі; ірі, жасыл түсті, жылтыр, кейде күрең түсті, құйрығы ұзынша келген қылыш тәрізді жәндік. Қазақстанда кең таралған. Жұмыртқалары бір жылдық өркендерде қыстайды. Дернәсілдері көктемде, сәуір айында шығып, жас бүршіктерді зақымдаса, ересек биттері жапырақтардың, гүл шанақтарының, өркендердің сөлін сорып, зиян келтіреді. Зақымданған жапырақтар ширатылып, өркендері бұратылып, гүл шанақтары ашылмай қалады. Биттердің саны жаздың 2-жартысында күрт көбейеді, жылына 4 — 7 ұрпақ беріп дамиды. Күресу шаралары: өсімдіктерге 4 пайыздық сабын ерітіндісін немесе қолдануға рұқсат етілген инсектицидтер бүркеді. Дереккөздер * Толықтыру
Тайпақ ауылдық округі

Тайпақ ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тайпақ, Томпақ, Шабдаржап ауылдары кіреді. Орталығы – Тайпақ ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 5131 адамды (2633 ер адам және 2498 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Нелли Владимировна Ким

Ким Нелли Владимировна (, Тәжікстан, Шураб қаласы) – кеңестік гимнаст, бірнеше дүркін Олимпиада чемпионы. Карьерасы Спорттық гимнастикадан олимпиялық ойындардың бес дүркін чемпионы, еңбек сіңірген спорт шебері (1976), КСРО чемпионы (1974), КСРО халықтары спартакиадаларының екі мәрте абсолютті чемпионы (1975, 1979), КСРО Кубогінің жеңімпазы (1977, 1978), екі мәрте Еуропаның абсолютті чемпионы (Прага), дүние жүзінің үш мәрте абсолютті чемпионы (Варна, Страсбург, Форт-Уэрг), олимпиялық ойындардың чемпионы (командалық есепте, еркін жаттығудан, секіруден; Монреаль, 1976), олимпиалық ойындардың чемпионы (командалық есепте, еркін жаттығу, Мәскеу, 1980). Спорттық жолын Шымкент қаласында бастады. Жаттықтырушылары ерлі-зайыпты В.Б. Байдин мен Г.В. Баркова болды. Екі рет Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған (1976, 1980). Жетістіктері Дереккөздер
Шолаққарғалы ауылдық округі

Шолаққарғалы ауылдық округі — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қасымбек, Үмбетәлі Кәрібаев, Шолаққарғалы ауылдары кіреді. Орталығы – Үмбетәлі Кәрібаев ауылы. Дереккөздер
Талдыапан ауылдық округі

Талдыапан ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Талдыапан, Бейістерек, Қайшақұдық, Қособа, Сарықұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Талдыапан ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1110 адамды (607 ер адам және 503 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қаракөз Ақжігітқызы Ақдәулетова

Қаракөз Ақжігітқызы Ақдәулетова (3.3. 1956, Сырдария ауданы Иіркөл а. - 03 шілде 2020) – әнші, ұстаз. Қазақстанның еңбек сіңірген артисті (1996). Өмірбаяны * Қызылорда педагогикалық институтын (1977) бітірген. * Алматы мемлекеттік консерваториясын (профессор Б.Төлегенованың класы бойынша) бітірген (1985). * 1985 жылдан Қызылорда музыка училищесінде «Ән салу» бөлімінің меңгерушісі. Шәкірттері Ақәулетова тәжірибелі ұстаз. Ол басқаратын балалар студиясының шәкірттері дүниежүзінің Эстония (1996), Түркия (1997), Франция (1998), Армения (2000), Болгария (2000, 2005), Қырғызстан (2001), Ресей (2001), Америка (2003), т.б. елдерінде еткен өнер сайыстарында жүлделі орындарға ие болды. * «Super Star KZ» мегапроектісінің алғашқы жеңімпазы А. Кішкенбаев та Ақәулетованың шәкірті. Марапаттары * Білім және ғылым министірлігінің Құрмет грамотасы (1997) * Президенттің алғысхаты (2001). * «Құрмет» орденімен (2019) Дереккөздер
Көктыран

Көктыран – тұқы тәрізділер отрядына жататын балық. Каспий теңізі атырабындағы өзен, көл, бөгендерде кездеседі. Тұрқы 25 – 35 см, кейде 45 см-ге дейін, салмағы 150 – 200 г (600 г-ға дейін). Аузы жоғары қарай біткен, қабыршағы ұсақ, бүйір сызығы бойында 70-ке жуық қабыршақ болады. Арқасы көкшіл, бүйірі, бауыры ақшыл. Арқасында 1, алқымы мен бауырында 3 қанаты бар. Негізінде тұщы су балығы, бірақ кейде ащы суларда да мекендейді. 4 – 5 жылда ұзындығы 18 – 20 см-ге жеткенде, сәуірдің аяғынан (су температурасы 14 – 16°С-қа жеткенде) маусымның ортасына дейін уылдырық шашады (4,2 – 25,4 мың). Бөгендерде планктон организмдерімен, өзенде су түбіндегі организмдермен қоректенеді. Кәсіптік маңызы онша емес, бірақ ауланады. Дереккөздер
Талдыбұлақ ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Талдыбұлақ ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Талдыбұлақ, Қазақстан ауылдары кіреді. Орталығы – Талдыбұлақ ауылы. Округ құрамында болған Аққұдық, Арайлы ауылдары 2003 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 632 адамды (330 ер адам және 302 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Талдықұдық ауылдық округі

Талдықұдық ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Талдықұдық, Хайруш ауылдары кіреді. Орталығы – Талдықұдық ауылы. Округ құрамында болған Құрман, Таскүтір ауылдары 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 612 адамды (326 ер адам және 286 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Обсерватория

, шамамен 7,5 мың жыл бұрын салынған.]] Обсерватория (лат. observatіo – бақылаушы) – астрономиялық, физикалық, метеорологиялық, т.б. зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекеме. Обсерватория астрономиялық бақылау жүргізуге және оның нәтижесінде алынған мәліметтерді өңдеуге арналған аспаптармен, арнаулы лабораториялық құралдармен жабдықталады; мұнаралар мен павильондардан тұрады. Мұнара үстінде цилиндр немесе көпбұрыш пішіндес күмбез, павильонда астрономиялық аспаптарға арналған ысырылмалы қақпақ болады. Оптикалық астрономия аспаптардан үлкен радиотелескоптар ашық далада, ал бақылау аспаптары көбінесе қаладан тыс, теңіз деңгейінен едәуір биік тауларда орнатылады. Обсерваториялар адам баласының уақытты есептеу, құрлық пен теңізде жол табу қажеттілігіне байланысты ежелгі заманда пайда болған. Ежелгі обсерваториялар құрылыстарының қалдықтары Армения мен Өзбекстанда (Ұлықбек обсерваториясы), Вавилонда, Мексикада, Перуде, Англияда, т.б. жерлерде сақталған. Қазіргі заманғы обсерваториялардағы көру түтігі (Г.Галилей жасаған телескоптан кейін) 17 ғасырдың басында Еуропада жасала бастады. Астрономдар Т.Браге, В.Гевелиж, В.Гершель ашқан О-лардан кейін Еуропада Париж (1667), Гринвич, т.б. жерлерде жаңа обсерваториялар ұйымдастырылды. 20 ғ-дың ортасында дүние жүзінде обсерваториялардың саны 500-ге жетті, олардың 90%-ы Жердің Солтүстік жарты шарында орналасқан. Елімізде Қазақстан ҒА Астрофизика институтына қарасты Асы-Түрген обсерваториясы, Күн обсерваториясы бар. Күн обсерваториясы Іле Алатауындағы Үлкен Алматы көлі маңында, теңіз деңгейінен шамамен 3000 м биіктікте, Алматы қаласынан 30 км жерде орналасқан. Обсерватория әр түрлі типтегі күн телескоптарымен, лабораториялық жабдықтармен, бақыланған материалдарды өлшейтін және өңдейтін есептеу техникасымен жабдықталған. Негізгі аспаптары: айнасының диаметрі 50 см-лік көлденең күн телескопы және ажыратқыштық күші жоғары спектрограф, Б.Лио жүйесіндегі 53 см-лік және 20 см-лік коронографтар; объективінің диаметрі 20 см-лік фотогелиограф. Бұл обсерваторияда Күн дақтарының физикасы, Күн оталысы мен Күн тәжінің физ. құрылымы жөніндегі жұмыстар орындалды. Дереккөздер
Сағындық керей

Сағындық керей — Орта жүз ашамайлы керейден тараған рулар бірлестігі. Шежіре деректері бойынша Сағындық керейден: тоқсары, аю, тұрлыбек, көтеней, есбол, қамысбай, қамшыбай, қалпақ, тамшыбай, жолаушы рулары тарайды. Петропавл уезін, Еменалы болысын, Көлденең Есілдің теріскей бетін, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданындағы Айымжан ауылын, Қайраңкөл темір жол стансасын, Пресновканы, Мамлют темір жол стансасын мекендеген. Дереккөздер:
Базар өзені

Базар – Ертіс алабындағы өзен. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы арқылы өтеді. Ұзындығы 182 км, су жиналатын алабының ауданы 15,2 мың км 2 . Бастауы Батыс Тарбағатай баурайындағы бұлақтардан бастау алып, Зайсан көліне құяды. Гидрологиясы Салалары: Талдыбазар, Құлынбұлақ, Ахметбұлақ, Қарабұқа. Көктемде қар және жаңбыр суымен толығады. Базар алабы тұсындағы жылдық орташа ағыны 2,52 м 3 /с. Суы тұщы, егін мен шабындық суғаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Шырғанақ ауылдық округі

Шырғанақ ауылдық округі — Алматы облысы Кеген ауданы ндағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Кеңсу, Көкпияз, Қарқара, Қызылжар, Талды, Шырғанақ ауылдары кіреді. Орталығы – Шырғанақ ауылы. Дереккөздер
Талов ауылдық округі

Талов ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Таловка, Майтүбек ауылдары кіреді. Орталығы – Таловка ауылы. Округ құрамында болған Бірлік ауылы 2003 жылы, Аманат, Комсомол ауылдары 2011 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 589 адамды (314 ер адам және 275 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Әшірбек Құнанбаев

Әшірбек Құнанбаев (22.11. 1938, Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Үкілі Ыбырай ауылы. – 24.11.2003) – техника ғылымдарының кандидаты (1985). Арғын тайпасы Қарауыл руынан шыққан. Еңбек жолы * Қазақ политехникалық институтын (1965, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. * Жезқазған, Сәтбаев қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары, төрағасы (1974–76) * Жезқазған облысы (қазіргі Қарағанды) атқару комитетінің төрағасы (1982) * Қазақстан Түрлі түсті металлургия министрлігінде басқарма бастығы (1986) * КСРО Металлургия министрлігі жұмыспен жабдықтау бірлестігінің қазақстандық бөлімшесінің Бас директоры (1989) қызметтерін атқарған. Ғылыми жұмыстары «Разработка гидроэлеваторных систем для транспортирования пульпы в условиях шахт Джезказганского горнометаллургического комбината» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған. Марапаттары «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Тасқала ауылдық округі

Тасқала ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тасқала, Бірлік, Жігер ауылдары кіреді. Орталығы – Тасқала ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 8446 адамды (4141 ер адам және 4305 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шағырлы

Шағырлы сөзі келесі ұғымдарды білдіреді: Өзендер * Шағырлы — Ұлы Жыланшық алабындағы өзен. * Шағырлы Жыланшық — Ұлы Жыланшық алабындағы өзен. Елді мекен * Шағырлы — Құрманғазы ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар * Шағырлы (қамалдар) * Шағырлы қалыптық құм кен орны Тағы қараңыз * Шағырлой
Тау ауылдық округі

Тау ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тау, Жігер, И. Жұмаев ауылдары кіреді. Орталығы – Тау ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1006 адамды (519 ер адам және 487 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сағындық қорымы

Сағындық қорымы — Маңғыстау облысының Форт-Шевченко қаласынан шығысқа қарай 30 км қашықтықта шоғырланған кесенелер тобы. Тарихы Ол 18 ғасыр мен 20 ғасырдың басында бой көтерген дәстүрлі бейіт құрылысының бір түріне жатады. Сипаттамасы Сағындық қорымы кешенінің алып жатқан аумағы үлкен болмағанымен, мұнда сәулет өнерінің түрлері тығыз орналасқан. Әсіресе Сағындық қорымындағы әрбір сағанатамның төрт қабырғасындағы тақта тас ойығына орналасқан көтеріңкі жұмыр, доғалдау жасалған бұрыштары оларды басқалардан ерекше етіп көрсетеді. Сағындық қорымындағы кейбір құлпытастар кесене ескерткішінің батысы мен шығыс жағынан да қойылып отырған; қорымда жан-жағы қойтастармен қоршалған құлпытастар молынан ұшырасады. Сыртқы бітімі төрт бұрышты сандық тәрізді сағанатам мен оған таяу тұрғызылған құлпытастарға және тұғыртасқа бір-бірінің үстіне қойылған текшелі қойтастарға көбіне жерленген кісінің аты-жөні жазылған, бояулы ою-өрнектермен (кейде фантастикалық құстар мен жануарлардың нобай суреттерімен) өрнектелген. Дереккөздер
Тереңкөл ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Тереңкөл ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Нұрсай, Беспішен, Мереке ауылдары кіреді. Орталығы – Нұрсай ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 798 адамды (425 ер адам және 373 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақтөбе облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы

Ақтөбе облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы – 1896 жылы құрылған. Кітапханаға 1924 ж. қалалық, 1932 ж. облыстық мәртебесі берілді. Ақтөбе облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы жанында әліпбилік және жүйелік каталогтар, өлкетану картотекалары, диссертация, автореферат енетін жедел ұйымдастырылған анықтамалық аппараттар бар.[1999 жылдан Ақтөбе облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы С.Бәйішев есімімен аталады. Дереккөздер
Азғыр ауылдық округі

Азғыр ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Балқұдық, Азғыр, Қоңыртерек ауылдары кіреді. Орталығы – Балқұдық ауылы. Жер көлемі 275246 га. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1999 адамды (1049 ер адам және 950 әйел адам) құрады. Батыр аналар — 16, алтын алқа иелері — 1, күміс алқа иелері — 18. Тарихы Бұл жерге XVIII ғасырдан бастап адамдар қоныс тепкен. 1924 жылы Азғыр өз алдына аудан болып құрылды. Оның құрамына Ноғайбай, Лаубай, Сүйіндік, Азғыр, Батырбек ауылдық кеңестері кірген. 1929-1930 жылдары Таубұйрат, Сүйіндік, Ноғайбай,Азғыр, Лабай, Батырбек ауылдық кеңестерінде Қоңыртерек, Сталин атындағы, Жас буын, Жас жігер, Серік, Мойынқос, Қарабұлақ тағы басқа серіктестіктер құрылады. 1931-1932 жылдары серіктестіктер негізінде «Тегіс», «Стаханов», «Жас буын», «Екпінді құрылыс», «Екпінді», «Алғабас», Сталин, Чкалов атындағы ұжымшарлар өмірге келді. 1930 жылы Азғыр ауданы тарап, Жаңақала ауданына қосылды. Бұдан кейін Азғырда бірнеше ұжымшарлар жұмыс істеді. Олар кейіннен біріктірілді. 1957 жылы алты ұжымшар қосылып, ірі ұжым -Балқұдық кеңшары құрылды. Кеңестер мен округ әкімдері Кеңестер мен округтерге жетекшілік жасағандар: М.Лұқпанов, Ә.Мәрсәлімов, Ө.Дайынов, М.Қуанышәлиев, Н.Әубекеров, Ж.Таңатаров, Н.Мұханбетов, Нүфтолла Хайруллин, А.Әбілғазиев, М.Кендіров, Н.Ахмурзин. Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер * Ұлы Жеңістің 30 жылдығына арналған обелиск Дереккөздер
Ақжайық ауылдық округі (Атырау облысы)

Ақжайық ауылдық округі — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Ақжайық ауылы. Құмшығанақ ауылы 2007 жылы Ақжайық ауылының құрамына енгізілді. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1128 адамды (569 ер адам және 559 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сәлима Сағиқызы Құнанбаева

Сәлима Сағиқызы Құнанбаева (11.11.1943 ж.т., Алматы облысы Үштөбе қ.) – филология ғылымдарының докторы (1992), профессор (1996), Халықаралық жоғары мектеп ғылым академиясының академигі (1997). ҚР Білім беру ісінің үздігі, ҚР Білім беру саласының құрметті қызметкері. Алматы шет тілдері институтын (1965, қазіргі Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) және аспирантурасын (1975) бітірген. Орта мектепте мұғалім (1965–67),Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) оқытушы (1967–70), Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінде кафедра меңгерушісі (1972–86), проректор (1992–98) қызметтерін атқарды. 1998 жылдан осы университеттің ректоры. 1991 ж. «Қазақ көркем мәтініндегі қарқындылық мәселесі» деген тақырыпта доктор диссертация қорғады. 100-ден астам ғылым жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның, 5 оқу құралының авторы. «Құрмет» орденімен марапатталған. Дереккөздер
Адош Коккозович Валиев

Адош Коккозович Валиев (1935 ж. туған, Грузия, Азпадзия ауданы Базархана ауылы) – КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1997 ж.). Ұлты түрік. 1944 ж. Сарыағаш ауданының Қапланбек ауылдық кеңесіне қарасты Горное ауылына көшіп келген. Еңбек жолын 1951 ж. Қапланбек кеңшарында жұмысшы болып бастаған. 1960 – 1980 ж. жүзімшілер бригадирі болды. Осы жылдары шаруашылығындағы жүзімнен мол өнім жинап жоғары көрсеткіштерге жеткені үшін КСРО Халық шаруашылық жетістіктері көрмесінің алтын медалін жеңіп алды. 1971 ж. «Октябрь революциясы» орденімен, 1973 ж. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Дереккөздер
Обухов титанды кен-қайраңдар тобы

.]] Обухов титанды кен-қайраңдар тобы – Ақмола облысында, Көкшетау қаласынан солтүстікке қарай 35 км жерде Қазақстан қалқанының солтүстік еңісінде орналасқан. Құрамы 3 телімнен (Горьков, Обухов және Березов) тұрады. Жоғарғы эоцен жасындағы обухов свитасының құмды түзілімдеріндегі шашырандылар палеогендік аккумулятивті жазықтың шеткі бөлігінде орналасқан. 28 м қалыңдықтағы өнімді түзілімдер үгілу қыртысында қалыптасып, үш бөлікті құрылым құрайды. Жоғары концентрациялы титан мен цирконийдің минералдары төменгі және жоғарғы свиталардың астындағы ұсақ түйірлі құмтастарда кездеседі. Төменгі свита астында олар бірінші өнімді горизонтты, ал жоғарыда – екінші және үшінші горизонтты құрайды. Екінші горизонттың өнімділігі жоғары, ол 75% кенді минералдардан тұрады, оның ішінде ильменит – 36%, цирконий – 26%, рутил – 8%, лейкоксен – 9%. Бұл горизонттың созылуы Горьков телімінде – 9,4 км, Обуховта – 12,8 км, Березовта – 4,2 км-ге жетеді. Бұл телімдерде едәуір байыған кендер ұзындығы 8 км-ге дейін және ені 1,5 км-ге дейін шоғырларды құрайды. Сипатталған шашырандылар – сирек металды титан өндірісінің шикізат базасы. Сілтемелер *Титан *Свита Дереккөздер
Шолпан Иманбаева

Шолпан Иманбаева (1904, Майбалық ауылы, Қорғалжын ауданы, Ақмола уезі, Ақмола облысы, Ресей империясы – 18 қыркүйек 1926, Ақмола, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО) – қазақ ақыны. 1923 жылы Ақмола қаласында сауат ашу курсында оқыған. Оны бітірген соң қаладағы балалар коммунасында тәрбиеші болып қызмет істейді. Осы кезден бастап шығармашылыққа ден қойып, өлкелік әйелдер курсында өз өлең-жырларын жиі оқып жүреді. “Жолаушы мен жұмыскер” деген алғашқы өлеңі 1923 жылы “Еңбекші қазақ” (қазіргі “Егемен Қазақстан”) газетінде жарияланды. Кейін “Қызыл Қазақстан”, “Әйел теңдігі” журналдары мен “Жас қайрат” газетінде саяси-әлеум. тақырыптағы өлеңдері жарық көрді. Шығармалары 1927 жылы “Таңдамалы өлеңдер” деген атпен Қызылорда қаласында басылып шықты. Иманбаева өз тұсындағы қазақ әйелдерінің мұң-мұқтажын, арман-тілегін жырлады (“Қоңыр қаз”, “Қазақ әйеліне”, “Жолдасыма”, “Апайға” т.б.), жастар мен ғылым-білім тақырыбына өлеңдер арнады (“Жеттік міне”, “Біздің Сәуле”, “Жас ініме”, “Жас қайратқа” және “Жастарға” т.б.), қоғамдағы ұнамсыз құбылыстарды өткір сынға алды (“Бұлбұл мен қарға”, “Зейнепке”, “Жәкең жаман сасады”). Иманбаева өлеңдері мазмұнының өткірлігімен, тілінің көркемдігімен ерекшеленеді. Астана қаласындағы орталық көшенің біріне Шолпан Иманбаева есімі берілген. Ол туралы естелік Ақынның өмірі мен өлеңдері туралы алғашқы зерттеу еңбегін Нәзипа Құлжанова жазды. Ол ақын қайтыс болғанына жеті ай болғанда, 1927 жылдың наурыз айында «Әйел теңдігі» журналына «Ақын Шолпан» деген мақала жариялады. Онда Нәзипа: «Шолпан ақын еді. Көбіне әйел мұңын жырлады. Ойына алған сөзді еркін жазатын түрі бар еді. Тәлім-тәжірибесі аздығы өрісін кеңейттірмей келді. Ол кездері қазақ кітабы тіпті аз. Орыс жазушыларына тілі жетпей, Шолпанның ақындығы арманда кетті», деп өкінішін білдірген. Өлеңдер жинағы Сара Есова 1927 жылы «Әйел теңдігі» журналының редакторы болып қызмет істеп жүргенде ақынның еңбектерін жинақтап, алғы сөз жазып, Нәзипа Құлжанова екеуі «Таңдамалы өлеңдер» деген атпен Қызылорда қаласында кітап етіп бастырып, жарыққа шығарған. Сол кітапқа Сәкен Сейфуллин «Таныстыру» деп аталатын шағын ғана беташар мақаласында: «Үзілген қызғалдақ, қиылған көк шыбық қалды көміліп топырақ астында, Өзі өлсе де Шолпанның сөзі қалды артында» деп жазыпты. Ақын қыздың кітабы 1950 жылы екінші рет басылады және 1971 «Жазушы» баспасынан қайта басылып шығады. Естелік Қазақ КСР халық жазушысы Дихан Әбілевтің «Шолпан» поэмасы қазақтың тұңғыш қыз-ақынына арналған. Дереккөздер
Байқоныс ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Байқоныс ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы әкімшілік бірлік. 2023 жылға дейін Трёкин ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Байқоныс, Володарское, Жайық, Новенькое ауылдары кіреді. Орталығы – Байқоныс ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 6596 адамды (3297 ер адам және 3299 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақкөл ауылдық округі (Ақмола облысы)

Ақкөл ауылдық округі — Ақмола облысы, Зеренді ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақкөл, Ивановка, Қазақстан, Молодёжное, Туполевка ауылдары кіреді. Орталығы – Ақкөл ауылы. Тарихы 2009 жылы округ құрамына таратылған Самарбай ауылдық округінің Молодёжное (орталығы), Туполевка ауылдары енді. Дереккөздер
Сағындықов Абхан Әбдірашұлы

Абхан Әбдірашұлы Сағындықов (21.3.1947 ж.туған, Түркістан облысы Түркістан ауданының Ащысай кенті) — ғалым, химия ғылымының докторы (1993), профессор ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ-ті) бітірген (1970). 1972 — 80 ж. ҚазҰУ-де ғылыми-педагогикалық қызметтер атқарды. 1980 — 84 ж. ҚазҰТУ-дың аналитикалық және физикалық химия кафедрасында меңгеруші, 1984 — 86 ж. Қазақстан ғылым академиясының Мұнай және табиғи тұздар институтында лаборатория меңгерушісі болды. 1986 — 97 ж. Қазақ салааралық ғылыми-техникалық орталығы және жану мәселелері институтында жұмыс істеді. 1997 — 2000 ж. ҚазҰУ-дың Мұнайөндіру химиясы институтында директор. 2000 жылдан “A Core Laboratorіes” компаниясы құрамындағы “Сейболт-Қазақстан” біріккен қазақ-голланд кәсіпорнының бас директоры. Сағындықовтың негізгі ғылыми еңбектері өнеркәсіптік мақсатта өндірілетін сутек пен табиғи отынның (табиғи газ, мұнай, көмір) жану процестерінің физикалық-химиялық заңдылықтарын зерттеуге, қойнауқаттардың мұнай қайтаруын жоғарылатудың жаңа ғылыми жолдарын жасауға арналған. Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын алған (1992). Сағындықов 100-ден аса ғылыми еңбектің, оның ішінде 15 авторлық куәліктер мен патенттердің авторы. Дереккөздер:
Успен ауылдық округі (Бөрлі ауданы)

Успен ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Успенка, Жаңаталап, Қаракемпір ауылдары кіреді. Орталығы – Успенка ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 851 адамды (430 ер адам және 421 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қасымбек датқа

Қасымбек датқа (2010 жылға дейін – Көмешбұлақ) — Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл, Қайнарбұлақ ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Ақсукенттен солтүстік-батысқа қарай 23 км жерде, Қызылсу өзенінің бойында орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 1929-1930 жылдары ұжымдастыру кезінде қаланды. 1950 жылы Қайнарбұлақ, К. Маркс атындағы ұжымшарлар қосылды. 1962 жылы аса ірі шаруашылық «Қайнарбұлақ» сүт кеңшарына біріктірілді. 1995 жылы кеңшар таратылып, оның негізінде «Қайнарбұлақ» ӨК, шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. 1998 жылға дейін "Советское", 2010 жылға дейін "Көмешбұлақ" ауылы болып келді. Инфрақұрылымы Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер жұмыс істейді. Дереккөздер
Аққыстау ауылдық округі

Аққыстау ауылдық округі — Атырау облысы Исатай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққыстау, Өркен ауылдары және №17-темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Аққыстау ауылы.. Есіркеп, Шыныбек ауылдары 2007 жылдан бастап Аққыстау селосының құрамына енгізілген. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 10267 адамды құрайды. Географиялық орны Солтүстігінде Тұщықұдық, батысында Жанбай, шығысында Қамысқала ауылдық округтерімен шектессе, оңтүстігін Каспий теңізі шайып жатыр. Тарихы 1990 жылғы ҚР «Әкімшілік-аумақтық құрылым туралы» Заңына сәйкес Аққыстау селолық округі болып, Аққыстау қала типтес поселкесі статусын қабылдады. Алайда арада аз уақыт өткенде Қазақстан Республикасы әкімшілік-аумақтық бөлінісі мәселелерін шешудің тәртібі туралы Ереже негізінде 1993 жылғы 3 наурыз күні Аққыстау қала типтес поселкесін селолық елді мекен жүйесіне жатқызу туралы облыс әкімі С.Түгелбаевтың шешімі жарық көрді. Сипаттамасы Аққыстау ауылдық округі жер көлемі 30 000 га. Ауылдағы 10 610 тұрғын Аққыстау, Өркен және Томан елді мекендеріне топтастырылған. Олардың 875-і зейнеткерлер, 275-і мүгедектер категориясын құрайды. Ауыл тұрғындары мұнай кәсіпшілігінде, теміржол саласында, сондай-ақ мемлекеттік басқару жүйелерінде қызмет жасайды. Әлеуметтік нысандары Округ бойынша 4 мектеп, 5 балабақша, саз және спорт мектептері, 2 мәдениет үйі, 5 кітапхана, емхана, 2 спорт кешені, т.б. әлеуметтік нысандар халыққа қызмет жасап келеді. Шаруа қожалықтары мен кәсіпкерлік Кәсіпкерлік салада 104 нысан тіркелініп, онда еңбек жасайтындар саны 1000 адамға жетті. 6 мейрамхана, 3 жанар-жағармай стансасы, 2 сауда орталығы, дәріханалар мен дүкендер, техникалық қызмет көрсету стансалары да халық сұранысына сай қызмет жасауда (2018). Округ бойынша 18 шаруа қожалығы тіркелініп, халықты ет пен сүт тағамдарымен қамтып келеді. Село орталығындағы «Зейнеден Ата» мешіті тұрғындарды имандылық пен руханиятқа тәрбиелеуде белсенді қызметімен танылуда. Округ территориясында мемлекет қорғауындағы Таскран тарихи ескерткіші орналасқан. Селолық кеңес төрағалары, округ әкімдері: * Дәулет Әбілхайыров; * Меңсұлу Кемелова; * Сәндібек Ғұбайдуллин; * Боранбай Халидуллин; * Рахметқали Жұбанов; * Мәди Тахаев; * Қамария Танауова; * Насыр Дауылбаев; * Ғаділ Боранбаев; * Махамбет Ғилимов; * Таупих Маштахов; * Мүтиғолла Насиханов; * Әліби Хайдаров; * Ғаділ Боранбаев. Аққыстау ауылдық округінің жер-су атаулары * Айғана — Нарын құмының жиегінде орналасқан алқап. Аудан орталығы Аққыстау ауылының солтүстік-батыс жағында 70 км жерде, №12 теміржол бекетінің арқа тұсында. * Байшақа — өзек. Атырау қаласы мен Аққыстау ауылы аралығындағь жолаушылардың аялдап, демалып өтетін мекен-тұрағы. Жері майсалы, көктемде арнасына су толады. Ұзын көпірі бар. Атырау-Астрахан автомобиль жолы салынғанша Байшақаның бекеттік маңызы зор болды. Дереккөздер
Василий Федорович Варнавский

Василий Федорович Варнавский (1910 ж. туған, Ресей, Башқортостан Республикасы) – Социалистік Еңбек Ері (28.3.1948). Отбасы 1919 ж. Келес ауданына көшіп келген. 1926 – 1932 ж. механизатор-тракторшы, Келес МТС-нда учаскелік механик болды. 1932 – 1935 ж. Қызыл Армия қатарында қызмет етті. 1935 – 1943 ж. облыстық МТС-тарда учаскелік механик, шеберхана меңгерушісі, аға механик, 1943 – 1956 ж. Ленгер МТС-нда аға механик, 1957 жылдан жылжымалы шеберхананың механигі қызметтерін атқарды. Ленин орденімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Ақсай ауылдық округі

Ақсай ауылдық округі: * Ақсай ауылдық округі — Атырау қалалық әкімдігі аумағындағы таратылған әкімшілік бірлік. * Ақсай ауылдық округі — Ақмола облысы, Есіл ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік. * Ақсай ауылдық округі — Ақтөбе облысы, Темір ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік. * Ақсай ауылдық округі — Алматы облысы, Қарасай ауданы аумағындағы таратылған әкімшілік бірлік. * Ақсай ауылдық округі — Алматы облысы, Іле ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік. * Ақсай ауылдық округі — Жамбыл облысы, Жуалы ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік. * Ақсай ауылдық округі — Қостанай облысы, Амангелді ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік.
Орынкүл Көпбаева

Орынкүл Көпбаева (1902, Георгиевка ауданы – 1978, Қазығұрт ауданы) – Социалистік Еңбек Ері (25.9.1948). 1930 – 1960 жылдары Ленин ауданы «Қызыл әскер» ауыл шаруашылық артелінде жұмысшы, егіс бригадасының жетекшісі болып істеді. Ленин орденімен, медальдармен марапатталған. Сілтемелер
Ұзынкөл ауылдық округі (Теректі ауданы)

Ұзынкөл ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ұзынкөл ауылы кіреді. Орталығы – Ұзынкөл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 869 адамды (443 ер адам және 426 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Объект

Объект – # адамзат санасына тәуелсіз өмір сүретін кез келген кұбылыс; субъектінің танымдық және өзге де қызметі бағытталған. Әмбебап объектісі табиғат, қоғам мен адам болып табылады. Адам таным мен өздігінен тану объектісі ретінде - ғылымның (ең алдымен психологияның) ең киын тарауы, өйткені зерттеу объектісі регінде субъектінің өзі болады. # информатиканың негізгі ұғымдарының бірі. Ол информатиканың әр саласына байланысты әр түрлі ұғымды білдіреді: :2.1. Ақпарат көзі бола алатын кез келген түсінік (зат, құбылыс, абстракция). Объекті анықтау үшін оның аты және басқаларынан ажыратып алуға болатын өзіндік қасиеттері болуы тиіс; :2.2. Объект реляц. мәліметтер базасында сақталатын нақты процесс, құбылыс, зат жайлы мәліметтік элемент. Оған кесте, сұраныс, форма, басылым түсініктері кіреді; :2.3. Операция жүйелердегі (Wіndows, DOS) объектер – бума (папка), файл, бағдарлама, құжат, жарлық, т.б.; :2.4. Компьютер бағдарламаларындағы объект – өңделуге тиіс мәлімет элементі. Оған айнымалылар, сандар, жиымдар (массивтер) кіреді. :2.5. Математикалық объект — кез келген математикалық теорияда, мәселелерде, есептерде немесе пайымдауларда қарастырылатын жиын, кеңістік, дене, пішін, нүкте, түзу, т.б. Сілтемелер *Информатика *Компьютер Дереккөздер
Ақтоғай ауылдық округі (Атырау облысы)

Ақтоғай ауылдық округі — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік. 2000 жылға дейін Исатай ауданы құрамында болған. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақтоғай, Бала Ораз, Кеңөріс, Өтешқали Атамбаев ауылдары кіреді. Орталығы – Ақтоғай ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1038 адамды (527 ер адам және 511 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Көпбай Әлімбетұлы

Көпбай Әлімбетұлы (1904, Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Шалдар ауылы – 1985) – халық ақыны. Ақындық өнерімен жастай танылған. Оңтүстікке аты жайылған ақын Нұралы Нысанбайұлының шәкірті. Дастан-қиссалары «Алмас – болат» Арнау, толғаулары * «Туған өлкем», * «Алатау – ырыс аймағым», * «Арыс – Түркістан каналы», * «Ер шопан», * «Ақ бидай». Ауыл өмірі, бейбіт тұрмыс, достық, бейбітшілік тақырыбын жырлады. Көпбай – айтыскер ақын Ол Айнабек Нысанұлы (1943), Мыңбай Сұлтанбеков (1945), Желеу Жақыпұлы (1957), Әбдіғаппар Айтақов (1964), Құлжабай Төлеуов (1965), т.б. ақындармен айтысты. Айтыстары мен өлеңдерінің біразы «Айтыс» (3-т., А., 1966), «Ақындар жырлайды» (1968) жинақтарында жарияланған. Дереккөздер
Ақтөбе облыстық ғылыми-техникалық кітапханасы

Ақтөбе облыстық ғылыми-техникалық кітапханасы – 1957 ж. құрылған. 1964 ж. Қазақстан мемлекеттік жоспарлау комитетіне қарайды, 1965 ж. облыстық ғылыми-техника кітапхана болып құрылды. 1999 жылдан республикандық ғылыми-техника кітапхана мемлекеттік қазыналық кәсіпорнының бөлімшесі. Кітапхана қорында 1 млн-нан астам құжаттар сақталған. Олар – ғылым, техника, экономика, құқық саласында әдебиеттер, мерзімді баспасөздер, нормативтік-техникалық кұжаттар, патенттер, өндірістік каталогтар, қолжазбалар, ақпараттар, библиографиялық және анықтамалық басылымдар болып табылады. Дереккөздер
Алға ауылдық округі (Атырау облысы)

Алға ауылдық округі — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Алға ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2051 адамды (1036 ер адам және 1015 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Владимир Әбдуәліұлы Васильев

Владимир Әбдуәліұлы Васильев (1949 ж. туған, Теректі ауылы) – Ресейлік генерал-полковник, қазақ. 8-сыныпқа дейін аты-жөні Алик Әбдуәліұлы Асанбаев болып жазылған. Әкесі Әбдуәлі Сарыағаш аудандық білім бөлімінің меңгерушісі қызметінде жүріп қайтыс болған соң, анасымен бірге нағашы атасының қолында тәрбиеленген. Васильев фамилиясын алған. Ресей Федерациясы Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары лауазымына дейін көтерілген қазақ азаматы. Қазір Ресей Мемлекеттік Думасының депутаты – халық қалаулысы. «Единство России» партиясының құқық қорғау органдарымен байланыс фракциясының жетекшісі. Дереккөздер
Орынбек Көпжасаров

Орынбек Көпжасаров(1888, Отырар ауданы Байырқұм ауылы – 1963) – Социалистік Еңбек Ері, озат шопан. Өмірбаяны 1930 – 1944 жылдары Дарбаза кеңшарында шопан, кейін Сырдария кеңшарында аға шопан болды. 1948 жылы әр жүз саулықтан 112 қозы алып, қаракөл елтірісінің 85%-ын бірінші сортпен тапсырды. Марапаттары КСРО Жоғары Кеңесі Президумы 1949 жылы 3 желтоқсандағы Жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағын берді. Бұдан кейінгі еңбегі үшін 2-рет Ленин орденімен марапатталды. Сілтемелер
Мырзағали Ақжолов

АҚЖОЛОВ Мырзағали (1916, қазіргі Жалағаш ауданы Жаңаталап а. – 1989, Жалағаш кенті) – жырау. Жасынан өлеңге құмар болып, Сыр сүлейлерінің жыр-термелерін, қисса-дастандарын жаттап өскен. Кейіннен өзі де өлең шығарған. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Балқы Базардың ұмытылып бара жатқан жырларының қайта жаңғыруына көп үлес қосты. Ақжолов әрі жырау, әрі суырыпсалма айтыскер ақын. 1958, 1963, 1980 ж. облыстық, аудандық айтыстарға қатысып, жүлдегер атанған. Ол кезінде Ә.Жүргенбаев, З.Ибадуллаев, т.б. ақын-жыраулармен айтысқан. «Көроғлы», «Қақпандағы киік», т.б. дастандарды жырлаған. Дереккөздер "Қазақ Энциклопедиясы"
Ләззат Кемербекқызы Байболова

Ләззат Кемербекқызы Байболова(19.1.1967 жылы туған, Алматы қаласы) – инженер-технолог, техника ғылымның докторы (2007). Жамбыл технол. институтының Алматы бөлімшесін қоғамдық тамақтанудың инженер-технологы мамандығы бойынша (1989, қазіргі Алматы технологикалық университеті) бітірген. Алматы қаласындағы көпшілік тамақтану кәсіпорындарында инженер-технолог (1989–1994), Алматы технология университетінде оқытушы, доцент (1994–2008) болды. 2009 жылдан Қазақ ұлттық аграрный университетінде бас ғылыми хатшы қызметтерін атқарады. «Бүтін үлесті және комбинирленген ет өнімдері технологиясының ғылыми-практикалық негіздері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Байболова 130-дан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 7 өнертабыс пен 3 патенттің авторы. Дереккөздер
Тифлопедагогика

Тифлопедагогика ( – соқыр және педагогика) – педагогика ғылымының көру қабілеті бұзылған балаларды оқыту және тәрбиелеу жөніндегі саласы. Ғылым саласы ретінде 19 ғасырдың басында дами бастады. Кеңес Одағы кезінде әр түрлі ауытқуы бар балаларға арналған оқыту-тәрбиелеу мекемелері ашылып, олар жалпы білім беру жүйесіне кірді. Көру кемістігі бар балалар арнайы оқыту мекемесінде білім алып, жоғары оқу орындарына түсуге жағдай жасалды. Олардың арасында акад. Л.С. Понтрягин және А.Г. Витушкин, проф. В.И. Зубов, жазушылар Н.Островский, Э.Асадов, Н.Силков, А.Притчина, сазгерлер В.Никитин, Н.Поликарпов секілді көрнекті тұлғалар да бар. Тифлопедагогика саласында мол еңбек қалдырған Б.И. Коваленко мен В.С. Сверлов болды. О.Скороходованың еңбектері дефектология ғылымында ерекше орын алады. Оның “Мен қалай қоршаған ортаны қабылдаймын және түсінемін” атты еңбегінің дефектология үшін маңызы зор. Тифлопедагогика жалпы педагогиканың саласы ретінде философияға, гуманистік тәрбие мен жалпы-дидактикалық оқыту принциптеріне, көру қабілетінің (КҚ) кемістігі бар адамдардың өсу ерекшеліктеріне негізделіп дамиды. Тифлопедагогиканың жаратылыстанудағы сүйенетін негізі И.М. Сеченев пен И.П. Павловтың жоғарғы жүйке іс-әрекеті туралы ілімі. Сондай-ақ тифлопедагогика тифлопсихология, патофизиология, педиятрия, психоневрология ғылымдарымен де тығыз байланысты. Тифлопедагогика ғылымының міндеттері: көру қабілеті бұзылған тұлғаларды психологиялық-педагогикалық және клиникикалық тұрғыдан зерттеу; КҚ бұзылу кезіндегі психологиялық, физикалық даму аномалиясының типологиясын анықтау; КҚ кемістігі салдарынан дамымаған немесе бұзылған функцияларды түзету, жетілдіру, орнын толтыру жолдары мен жағдайларын қарастыру; КҚ бұзылу түрлеріне байланысты тұлғаны жан-жақты дамыту, қалыптастыру жағдайларын анықтау, зерттеу. Бүгінде тифлопедагогикада көру кемістіктерін алдын алу, түзету жолдары, механизмдер мен кемшілігі бар функциялардың орнын толтыру жағдайы, саралап оқыту түрлері, мазмұны мен әдістері ашып көрсетіледі. Балаларды мектепке дайындыққа, мектеп көлемінде жалпы және орта кәсіптік білім алуға, рухани өсуге, эстетикалық, тәрбиеге, дене тәрбиесіне әлеум.-психологиялық және еңбекке қалыптастырады. Көру кемістігі бар ересектерді оқытудағы мақсат – өмірлік тәжірибесі мен жалпы біліктілігін, білімін және әлеум. дәрежесін көтеру. Оқыту мен тәрбиелеудің әдістеріне арнайы нұсқау, бағдарлама, методика, тифлотех. жабдықтар, т.б. жатады. Қазақстанда соқырлардың алғашқы мектебі 1932 ж. Алматыда ашылған. Қазір зағиптарға арналған 9 арнайы мектеп, бала-бақшаларда арнайы топтар бар. Дереккөздер
Алмалы ауылдық округі

Алмалы ауылдық округі: * Алмалы ауылдық округі — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. * Алмалы ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. * Алмалы ауылдық округі — Жетісу облысы Сарқан ауданындағы әкімшілік бірлік. * Алмалы ауылдық округі — Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. * Алмалы ауылдық округі — Түркістан облысы, Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік.
Базаршолан

Базаршолан — Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл, Базаршолан ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Чапаев ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 134 км-дей жерде, Жайық өзенінің сол жағасында, жусан, астық тұқымдас шөп өскен қызғылт қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 2082 адам (1063 ер адам және 1019 әйел адам) болса, 2009 жылы 1597 адамды (821 ер адам және 776 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1197 адамды (627 ер адам және 570 әйел адам) құрады. Базаршолпанда бұрынғы кеңшар негізінде ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіретін шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Дереккөздер
Александр Фёдорович Карушин

Карушин Александр Феодорович (7 тамыз 1923, Петропавл қаласы – 7 қаңтар 1994, Мәскеу) — авиация генерал-майоры, Кеңес Одағының Батыры (1944). Троицк әскери авиациялық ұшқыштар мектебін (1941) және Әскери әуе академиясын (1951) бітірген. 1941 жылдан Қызыл Армия қатарында, 1943 жылдың наурыз айынан Ұлы Отан соғысы шебінде болып, ұрыстарға қатысқан. Соғыстан кейін Әскери Қарулы күштерінде әскери қызметін жалғастырған. Ленин, 2 мәрте Қызыл ту, Александр Невский, Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медалдермен марапатталған.
Шора Көпешұлы

Шора Көпешұлы(12.5. 1930 ж. т., Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Қазақбай ауылы) – ғалым, экономика ғылымдарының докторы (1986), профессор (1992). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын бітірген (1954). 1954 жылдан Оңтүстік Қазақстан ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер, кейіннен экономика бөлімінің меңгерушісі. Қорқыт-Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде диссертациялық кеңестің мүшесі. Одақтық, республикалық басылымдарда 200-ге жуық ғылыми еңбектері жарияланған. Халықаралық ғылыми-тәжірибелік және өндірістік конференцияларға қатысып, ғылыми жетістіктерін өндіріске ұсынған. Көпешұлы Қазақстанда мақта шаруашылығының экономикасын көтеру жолдарын көп зерттеген ғалым. *1954 - Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. *1954-1992 - Шымкент ғылыми-өндірістік бірлестігінде бөлім меңгерушісі болып істеді. *1992 жылдан Қазақ химия-технологиялық институтында кафедра меңгерушісі. Көпешовтің 140-тан астам ғылыми жарияланымы, 3 кітабы бар. Дереккөздер Сілтемелер
Ұзынкөл ауылдық округі (Жәнібек ауданы)

Ұзынкөл ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ұзынкөл, Еңбекші ауылдары кіреді. Орталығы – Ұзынкөл ауылы. Округ құрамында болған Мұратсай ауылы 2003 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 701 адамды (334 ер адам және 367 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Атырау ауылдық округі

Атырау ауылдық округі – Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қызыл балық, Жаңаталап, Құрманғазы ауылдары кіреді. Орталығы – Қызыл балық ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 10494 адамды (5191 ер адам және 5303 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Бөкейхан ауылдық округі

Бөкейхан ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылға дейін Байда ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бөкейхан ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1789 адамды (892 ер адам және 897 әйел адам) құрады. Байда аталу тарихы Шортанбай ауылының шығысында 10 шақырым шамасында орналасқан. В.А.Иночкин, Р.Х.Сариева, М.Ж.Хасанаевтан «История Букеевского ханства 1801-1852гг» кітабының 325 бетінде 1829 жылғы жазбада Байда кордоны деп келтірілген. Байда атауы жөнінде ғалымдардың тұжырымы бір-бірінен алшақтау. Жергілікті өлкетанушы ғалым Мақсот Жолжановтың «Байда- түбек аты, Ноғайлардың файда - пайда, яғни, тұрғындар не шеттен келіп - кетушілер үшін пайдалы кіріс беретін орын» деген. Қиғаштың саласының тарамдарыңың арасында түбек сияқты ұзындығы 3 шақырымдай жергілікті елдің айтуынша «биіктөбе». Тұрғындар төбенің ұзына бойына өзенді жағалай тұрғын үй салып қоныстанған. Қалыптасу кезеңі Өткен ғасырдың отызыншы жылдары Астрахан қаласынан келетін жолдың аңғарындағы, Қиғаш өзенінің жағасындағы Котяев (1922 ж.) атанған ауылға Байдадағы елді көшірген. Жергілікті билікті Байда селолық кеңесі атағанда оның қамтуында Көптоғай, Мұхамбет, Жасталап, Рожок, Байғара, Күйген т.б, шағын ауылдар болған. 1930 ж. алғашқы ұжымдастыру кезінде «Коллективный труд» ұжымшары құрылған. Шаруашылық балық аулау, мал бағу, егін егумен айналысқан. 1965 жылы «Еңбекші таң» ұжымшары қосылып, іріленіп, «Память Ильича» ұжымшарына айналған. Тәуелсіздік алғаннан кейін «Еділ», соңында «Ш.Сүлейменов» ӨК-не айналған. Инфрақұрылымы Округте орта мектеп, балалар бақшасы, мәдениет үйі, кітапхана, спорт кешені, сауда дүкендері, тұрмыстық қызмет мекемелері жұмыс істейді. Котяев ауылында Кұрманғазы шекаралық кеден бекеті жұмыс істейді, округте 20-дан аса шаруа қожалықтары, 50-дей кәсіпкерлік құрылымдар бар. Байда ауылдық кеңесінің төрағалары, округ әкімдері Байда ауылдық кеңесінің төрағалары, округ әкімдері болып Ш.Алмағанбетов, Т.Салықбаев, И.Ғатауов, Ф.Титанова, С.Мендалиев, Я.Исмагулов, З.Ертаева, Ж.Төреғалиев қызмет істеген. Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер * Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі * Кенжеғали Боқанов тұрған үйдегі мемориалдық тақта Дереккөздер
Ұялы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Ұялы ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2005 жылға дейін Искра ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Ұялы, Кеңой ауылдары кіреді. Орталығы – Ұялы ауылы. Округ құрамында болған Науша ауылы 2013 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1084 адамды (588 ер адам және 496 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Вера Ивановна Ващенко - Екатеринчева

Вера Ивановна Ващенко-Екатеринчева(1924 жылы туған, Түркістан облысы, Ленгер ауданы Георгиевка (қазіргі Көксаяқ) ауылы) – Социалистік Еңбек Ері (20.5.1949). * 1938 – 1941 жылы «Победа» ұжымшарында жұмысшы болды. * 1941 – 1944 жылдары тылда еңбек етті. * 1944 жылдан егін звеносының жетекшісі, Шымкент қалалық «Зеленстрой» басқармасында жауапты қызмет атқарды. Дереккөздер
Бақсай ауылдық округі

Бақсай ауылдық округі — Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Таңдай, Есмахан, Көздіқара, Томан ауылдары кіреді. Орталығы – Таңдай ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2189 адамды (1149 ер адам және 1040 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Расымбеттөбе қарауыл мұнарасы

Расымбеттөбе қарауыл мұнарасы – 8 – 10 ғасырларда салынған кешен. Байзақ ауданы Ботамойнақ ауылының аумағында орналасқан. Расымбеттөбе қарауыл мұнарасын 1978 жылы Жамбыл облысы тарихи-өлкетану музейінің экспедициясы ашып, зерттеді. Шеңберге сәл келіңкірейтін ескерткіштің диаметрі 5,5 м, биіктігі 3,2 м. Маңынан бекініс іздері табылмаған. Расымбеттөбе қарауыл мұнарасы үстінен жинастырылған материалдардың көбін сырланбаған қыш ыдыстар сынықтары құрайды. Ілкіде мұнарада қарауылдар орналасып, төңіректі шолып, бақылап отырған. Сілтемелер * Мұнара * Кешен Дереккөздер
Базаршы хан

Базаршы, Базарджибек — Алтын Ордадағы “дүрбелең жылдары” (1359 —1379) билік құрған хандардың бірі. Жошы ханның Таңғұт есімді ұлының ұрпағы. “Шыңғыснамада” келтірілген дерек бойынша, Алтын Орда тағына Келдібек ханнан соң, шамамен 1362/63 жылы Жәнібек ханның жесірі Тайдула бегімнің көмегімен отырады. Ол Алтын Ордада ұзақ билік құра алмаған. Алтын Орда хандарының бірі шайбанилық Хызыр ханмен болған Сарай түбіндегі ұрыста жеңіліп, тақтан айрылды. Низам әд-Дин Шами мен Шараф әд-Дин Йаздидің мәліметтеріне қарағанда, Базаршы Алтын Ордада Келдібек, Наурыз, Черкес, Хызыр хан, Мурудтан кейін билік еткен. Дереккөздер
Теректі ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Теректі ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. 2022 жылға дейін Фёдоров ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Теректі, Тақсай, Жайық, Қабылтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Теректі ауылы. Округ құрамында болған Шарақап ауылы 2011 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 5791 адамды (2834 ер адам және 2957 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Балықшы ауылдық округі (Атырау облысы)

Балықшы ауылдық округі – Атырау қалалық әкімдігі аумағында болған бірлік, 2018 жылы таратылған. 2013 жылы Балықшы кентінің Атырау қаласына қосылғанына байланысты Балықшы кенттік әкімдігі Балықшы ауылдық округі болып қайта құрылған. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақжайық, Водниково, Көкарна, Құрсай ауылдары кірді. Орталығы Балықшы кенті болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 21370 адамды құрайды. Дереккөздер
Базилика

Базилика ( — патшаның үйі) — колонналар қатары арқылы бірнеше өтпелі галереяларға бөлінген, жобасы тік төртбұрышты ғимарат. Өтпелі қатарлар (неф) әдетте тақ болады және әрқайсысының төбесі дербес жабылады. Ортаңғы қатар шеттегілерден биіктеу келеді де, қабырғасының жоғарғы жағынан терезе шығарылады. Базилика ежелгі дәуірде — қоғамдық-әкімшілік ғимарат болған. Орта ғасырларда мұндай типті ғимараттар шіркеу ретінде пайдаланылған. Базилика қайта өрлеу дәуіріндегі архитектурада да кең қолданылған. Базилика ( — салтанат үйі) — ұзына бойына бағаналармен немесе колонналармен үш не бес нефке (кемелерге) бөлінген ұзын төрт бұрышты ғимарат; ортаңғы (бас) неф қапталдағыларынан биік, еңселі келеді. Ежелгі Римде базилика сауда келісімін жасайтын, сот мәжілістерін өткізетін орын болған. Орта ғасырлық дәуірде базилика формасы христиан храмдарына кеңінен пайдаланылды. Дереккөздер
Сәмет Көшеков

Сәмет Көшеков(1888, Түркістан облысы, Отырар ауданы Сүткент ауылы – 1978, Жамбыл облысы) – Социалистік Еңбек Ері (1.12.1949). Өмірбаяны 1930 – 1950 жылдары Қызылқұм ауданының «Сүткент» ұжымшарында шопан, аға шопан болды. 1951 жылдан Жамбыл облысының Шу кеңшарында аға шопан болып істеді. 1948 ж. Ор 100 саулықтан 132 қозы алып, Қаракөл елтірісінің 88%-н 1-ші сортпен өткізді. Дереккөздер
Тихама

Тихама – Арабия түбегінің оңтүстік-батыс жағалауын бойлай орналасқан жазық. Қызыл теңіз бен Аден шығанағы аралығында 1500 км-ге созылған, енді жері 80 км. Жер бедері құмдақты, тасмалталы шөл, сордан тұрады. Тихама – дүние жүзіндегі ең ыстық өңір болып саналады. Онда ауа температурасы 55°С-қа дейін жетеді. Өсімдік жамылғысы шетен, жыңғыл, галофиттерден тұрады. Жазықта Сауд Арабиясының Асир атты ұлттық саябағының бір бөлігі орналасқан. Қрі порттары: Джидда (Сауд Арабиясы), Ходейда, Аден (Йемен). Дереккөздер
Чапаев ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Чапаев ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Чапаев, Жайық ауылдары кіреді. Орталығы – Чапаев ауылы. Тарихы 2013 жылы таратылған Жайық ауылдық округі (орталығы Жайық ауылы) қосылды. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 10201 адамды (5017 ер адам және 5184 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шағырлышөл

Шағырлышөл – Атырау облысының шығысындағы қырқалы құм. Жем өзенінің төменгі ағысы мен Үстірттің солтүстік аралығында жатыр. Жер бедері Ауданы 260 км 2 . Ұзындығы 37 км, ені 11 км-ге жетеді. Тұщы грунт су 3 – 8 м тереңдікте кездеседі. Құм төбешіктерінде жусан, изен, теріскен өседі. Дереккөздер