Империя

Империя (латын. іmperіum – билік, үстемдік) – 1) император басқарған монархиялық мемлекет құрылымының түрі; 2) жер жүзінің әр түрлі бөліктерінде кең-байтақ аумақтарды басып алған ірі отаршыл мемлекет. Мұндай империя отар елдерге қарағанда метрополияның, орталықтың, билеуші ұлттың ерекше артық жағдайларда болуымен сипатталады. Бағынышты аймақта ұлы державалық, шовинистік саясат жүргізеді. Мысалы, бұрынғы Британия, Франция, Ресей және Кеңес Одағы империялары. Ең әйгілі империялар * Араб халифаты (VII ғ.) * Жаңа Ассирия империясы (б.з.д. X—VI ғғ.) * Британ империясы (1606—1997) * Ұлы Моғолдар патшалығы (1526—1858) * Испан империясы (1492—1976) * Инктер империясы (XV ғасырдың басы — 1532) * Темір империясы (1370—1507) * Қытай империясы (б.з.д. 221 — 1912) * Македон империясы (шамамен б.з.д. 338 — б.з.д. 309) * Моңғол империясы (1206—1368) ** Алтын Орда (1224—1483) ** Юань Империясы (1271—1368) * Осман империясы (1299—1922) * Португалия империясы (1415—1999 ғ.) * Парсы империясы (шамамен б.з.д. 550—330) * Рим империясы (б.з.д. 27 — 395) ** Батыс Рим империясы (395—476) (480) ** Византия (Шығыс Рим) империясы (395—1204; 1261—1453) *** Латын империясы (1204—1261) *** Никея империясы (1205—1261) *** Трапезунд империясы (1204—1461) * Ресей империясы (1721—1917) * Ұлы Карлдың Франк мемлекеті (800—843) * Қасиетті Рим империясы (962—1806) * Габсбург монархиясы (1526—1804) ** Австрия империясы (1804—1867) *** Австро-Венгрия империясы (1867—1918) * Германия империясы (1871—1918) ** Нацистік Германия (1933—1945) * Француз империясы ** Бірінші француз империясы (1804—1815) ** Екінші француз империясы (1853—1871) ** Француз отарлық империясы (шамамен 1605—1960-шы жылдар) * Жапон империясы (1868—1945) Тағы қараңыз * Империализм * Отаршылдық * Тәуелді аймақ Империялардың хронологиясы ImageSize = width:1350 height:550 PlotArea = width:1250 height:450 left:50 bottom:50 DateFormat = yyyy Period = from:-550 till:2009 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-500 # there is no automatic collision detection, # so shift texts up or down manually to avoid overlap Colors= id:red value:red Define $dx = 25 # shift text to right side of bar Define $dy = -5 # adjust height BarData= bar:Persian text:Персия bar:Alexandrian text:Македония bar:Mauryan text:Индия bar:China text:Китай bar:Roman text:Рим bar:Byzantine text:Византия bar:Arabian text:Арабы bar:Holy-Roman text:Св. Римская bar:Ajuran text:Монголия bar:Ottoman text:Турция bar:Spanish text:Испания bar:Russian text:Россия bar:Swedish text:Швеция bar:French text:Франция bar:Austrian text:Австрия bar:German text:Германия bar:British text:Британия PlotData= bar:Persian color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:-550 till:-330 shift:($dx,-2) color:red from:226 till:651 shift:($dx,-2) color:red bar:Alexandrian color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:-336 till:-323 shift:($dx,-2) color:red bar:Mauryan color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:-321 till:-185 shift:($dx,-2) color:red from:1674 till:1820 shift:($dx,-2) color:red bar: China color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize: 7 from:-221 till: 220 shift:($dx,-2) color: red at:206 mark:(line,white) from:265 till: 420 shift:($dx,-2) color: red at:280 mark:(line,white) from:581 till: 907 shift:($dx,-2) color: red at:589 mark:(line,white) at:618 mark:(line,white) at:907 mark:(line,white) from:960 till: 1279 shift:($dx,-2) color: red at:960 mark:(line,white) at:907 mark:(line,white) at:1125 mark:(line,white) at:1279 mark:(line,white) at:1271 mark:(line,white) from:1368 till: 1911 shift:($dx,-2) color: red at:1644 mark:(line,white) bar:Roman color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:-27 till:476 shift:($dx,-2) color:red at:68 mark:(line,white) at:69 mark:(line,white) at:96 mark:(line,white) at:192 mark:(line,white) at:235 mark:(line,white) at:284 mark:(line,white) at:364 mark:(line,white) at:392 mark:(line,white) at:455 mark:(line,white) bar:Byzantine color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:306 till:1204 shift:($dx,-2) color:red at:363 mark:(line,white) at:364 mark:(line,white) at:457 mark:(line,white) at:518 mark:(line,white) at:602 mark:(line,white) at:610 mark:(line,white) at:711 mark:(line,white) at:717 mark:(line,white) at:803 mark:(line,white) at:813 mark:(line,white) at:820 mark:(line,white) at:867 mark:(line,white) at:1056 mark:(line,white) at:1057 mark:(line,white) at:1059 mark:(line,white) at:1081 mark:(line,white) at:1185 mark:(line,white) from:1261 till:1453 shift:($dx,$dy) color:red bar:Arabian text:Арабы:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:632 till:945 shift:($dx,-2) color:red from:1124 till:1258 shift:($dx,-2) color:red bar:Holy-Roman color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:962 till:1024 shift:($dx,-2) color:red from:1027 till:1125 shift:($dx,$dy) color:red from:1133 till:1137 shift:($dx,$dy) color:red from:1155 till:1197 shift:($dx,$dy) color:red from:1209 till:1215 shift:($dx,$dy) color:red from:1220 till:1250 shift:($dx,$dy) color:red from:1312 till:1313 shift:($dx,$dy) color:red from:1328 till:1347 shift:($dx,$dy) color:red from:1355 till:1378 shift:($dx,$dy) color:red from:1433 till:1437 shift:($dx,$dy) color:red from:1452 till:1740 shift:($dx,$dy) color:red from:1742 till:1806 shift:($dx,$dy) color:red at:1745 mark:(line,white) at:1765 mark:(line,white) bar:Ajuran color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1206 till:1368 shift:($dx,-2) color:red bar:Ottoman color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1453 till:1918 shift:($dx,-2) color:red bar:Spanish color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1492 till:1898 shift:($dx,-2) color:red at:1808 mark:(line,white) at:1809 mark:(line,white) at:1810 mark:(line,white) at:1811 mark:(line,white) at:1812 mark:(line,white) at:1813 mark:(line,white) bar:Russian color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1547 till:1917 shift:($dx,-2) color:red at:1605 mark:(line,white) at:1606 mark:(line,white) at:1610 mark:(line,white) at:1611 mark:(line,white) at:1612 mark:(line,white) bar:Swedish color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1611 till:1718 shift:($dx,-2) color:red bar:French color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1804 till:1814 shift:($dx,-2) color:red at:1815 mark:(line,red) from:1852 till:1870 shift:($dx,-2) color:red bar:Austrian color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1804 till:1918 shift:($dx,-2) color:red bar:German color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1871 till:1918 shift:($dx,-2) color:red bar:British color:red width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:7 from:1707 till:1998 shift:($dx,-2) color:red Дереккөздер