kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қисықсызықты қозғалыс

Көкжиекке бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалысы, Жердің Күнді айнала қозғалысы кисықсызықты болып табылады. Велосипед немесе автомобиль доңғалақтарындағы нүктелер де кисық сызық бойымен қозғалады , т.с.с. Дененің қисық траектория бойымен қозғалысы қисықсызықты қозғалыс деп аталады. Дененің қисықсызықты қозғалысы, оның түзусызықты қозғалысы кезіндегі орын ауыстыру, жылдамдық және үдеу сиякты кинематикалық шамалар арқылы сипатталады. Мысалы, дене қайсыбір қисықсызықты траекторияның бойымен, оның А нүктесінен В нүктесіне қарай қозғалады делік. Сонда дененің жүрген жолы АВ доғасының ұзындығына тең болады. Ал хорда бойымен бағытталған АВ векторы дененің орын ауыстыруын көрсетеді. Түзусызықты қозғалыс кезінде жылдамдық векторының бағыты әркашан орын ауыстыру векторының бағытымен бағыттас болатыны белгілі. Ал біз қарастырып отырған жағдайда, дененің жылдамдық векторы АВ орын ауыстыру векторының бойымен бағытталған деп айта алмаймыз. Оның бағыты бұл жағдайда ʌt уақыт интервалына тәуелді болады. ʌt уақыт интервалы азайған сайын дененің бастапқы А нүктесінен орын ауыстыруының шамасы ғана өзгеріп қоймай, олардың бағыттары да өзгеретінін көруге болады. ʌt неғұрлым азайған сайын S 1 , s 2 және т.с.с. орын ауыстыру векторлары траекторияның берілген А нүктесіне жүргізілген жанаманың бағытына соғұрлым жақындай түседі. At мейлінше аз болған кезде орын ауыстыру векторының бағыты жанаманың бағытымен сәйкес келеді (22, ә-сурет). Бұдан шығатын қорытынды: дененің қисықсызықты траекторияның кез келген нүктесіндегі қозғалыс жылдамдығы траекторияның осы нүктесіне жүргізілген жанаманың бойымен бағытталады. Қисықсызықты қозғалыс кезіндегі дене жылдамдығы шынында да траекторияға жанама бойымен бағытталатынына қайрақ тастан шыққан ұшкын, автомобиль доңғалақтарынан ұшқан саз балшық дәлел бола алады. Алайда кисықсызықты қозғалыстың траекториясына жүргізілген жанаманың бағыты нүктеден-нүктеге өткен сайын үздіксіз өзгеріп отырады. Бұдан қисыксызықты қозғалыс жылдамдығының бағыты бір уақыт мезетінен екінші уақыт мезетіне еткен сайын үнемі өзгеріп отыратыны шығады. Олай болса, қисықсызықты қозғалыс әрқашан айнымалы қозғалысына жатады. Егер қозғалыс жылдамдығының модулі тұрақты болса, мұндай қозғалыс бірқалыпты қисықсызықты қозғалыс деп аталады. Қисыксызықты қозғалыстың қарапайым түріне материялық нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысы жатады. Өйткені кез келген қисықсызықты қозғалысты шеңбер бойымен, дәлірек айтқанда, шеңбердің бөліктері бойымен қозғалысы деп карастыруға болады. Шеңбер бойындағы бірқалыпты қозғалыста нүкте белгілі бір уақыт аралығында өзінің бастапқы орнына ауық-ауық қайта оралып отырады. Сондықтан нүктенің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сипаттау үшін айналу периоды және айналу жиілігі деп аталатын шамалар енгізіледі. Айналу периоды (Т) деп нүктенің шеңбер бойымен бір айналым жасауға кеткен уақытын айтады, яғни Т = t/n. Айналу периоды секундпен (с) өлшенеді. Периодқа кері шама жиілік деп аталады. Дереккөздер
Сейсмоқабылдағыштарды топтастыру

Сейсмоқабылдағыштарды топтастыру. Сейсмобарлау барысында пайдалы толқындар мен бөгеуіл толқындарды олардың бағдарлылығы тұрғысынан даралау және пайдалы сигналарды күшейту, ал кездейсоқ бөгеуілдерді тұмшалау мақсатында қолданылатын интерференциялық жүйе. Дереккөздер
Жақыпбек Бейсенбаев

Жақыпбек Бейсенбаев (1896-1961) - шопан, Социалистік Еңбек Ері (1948). Еңбек жолы мен жетістігі * Еңбек жолын 1929 жылы Үштөбе ұжымшарында (Қарқаралы ауданы Фрунзе атындағы кеңшар) шопан болып бастады. Бейсенбаев жайылымдықтардың жағдайын, онда әсетін шөптердің қоректік қасиеттерін жетік білді, мұның өзі оған қой шаруашылығы өнімділігін арттыруда үлкен табыстарға жетуге кәмектесті. Бірнеше жыл қатарымен бағымындағы отарларды шығынсыз сақтап, төл өсіруде және жүн қырқуда жоғары көрсеткішке ие болды. ** 1947 жылы әрбір жүз саулықтан 125-тен қозы алған. Наградалары * 3 мәрте Ленин ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) * "Орақ пен Балға" алтын медалі Дереккөздер * Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.
Еркін аймақ

Еркін аймақ - сыртқы сауда аймағы, шет ел тауарларын еркін және алымсыз ішке әкелу үшін елдің кеден аумағынан бөлінген ірі теңіз портының, теміржол торабының, әуе жайының (немесе соған жапсарлас ауданның) ерекше аумағы. Еркін аймақтагы тауарлар қоймаларда шексіз мерзімге сақталады, көрмелерге қойылады, сортқа бөлініп, буып-түйіледі, қайтадан өңделеді, ал содан соң ақысы төленіп, елдің ішкі рыногына жөнелтіледі. Дереккөздер
Ұңғыма деректемесі

Ұңғыма деректемесі. Ұңғыма бұрғылау барысында жасақталатын басты-басты құжаттарды (бұрғылау журналы, каротаждық қисық сызықтар, ұңғыманың геологиялық қимасы) және кенорынды игерудің бүкіл тарихын сипаттайтын құжаттарды (ұңғыма төлқұжаты, жұмыстың жылдық көрсеткіш карташалары, тәуліктік әрекеттер мен көрсеткіштер тіркелген игеру журналы, ұңғыманы зерттеу нәтижелері карташалары т.б.) біріктіретін ұңғыманың техникалық және геологиялық-кәсіби құжаттарының жиынтығы. Дереккөздер
Маңдайқақ

Маңдайқақ – Сарысу алабындағы өзен. Ұзындығы 56 км. Бастауы Борсеңгір (401 м) тауының солтүстік беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Біройнақ (350 м) тауы маңында Сарысу өзеніне оң жағынан құяды. Гидрологиясы Жағасы жайдақ, құмдауытты. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында қарасуларға белініп кетеді. Өзен алабында жайылымдық жерлер, қыстаулар бар. Суы мал суаруға пайдаланынады. Өзеннің орта ағысындағы аңғарда суы тұщы Ақабай құдығы бар, терендігі 10 м, суының өнімділігі 1000 л/сағ. Дереккөздер
Абай Сабыржанұлы Масалимов

Абай Сабыржанұлы Масалимов (1952 ж. т.), физикалық және кванттық химия, еркін радикалдардың ЭПР-спектроскопиясы саласының маманы, химия ғылымдарының докторы (1993), профессор (1996), ЖМ ХҒА академигі (2005). С. М. Киров атындағы ҚазМУ-ды бітірген (1974). 1974-77 ж. КСРО ҒА Элементті-органикалық қосылыстар институтында тағылымдамадан өтті (Мәскеу қ.), КСРО ҒА академигі М. И. Кабачниктің зертханасында жұмыс істеді. 1978 ж. ҚазКСР ҒА Химия ғылымдары институтының ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. 1980 жылпан Е. А. Бекетов атындағы ҚарМУ-да аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, химия ф-тінің деканы және университеттің ғылыми жұмыс жөніндегі проректоры, физикалық және аналитикалық химия каф-сының меңгерушісі қызметтерін атқарды. 200 ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Әли Тойжігітов

Әли Тойжігітов (1954 жылы туған), тележурналист. *ҚарМУ-ді бітірген (1976). *Облыстық мәдениет басқармасында, облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде жұмыс істеген. *1978 жылдан облысы телерадикомитетте облыстық радионың редакторы, облыстық телевизияның аға, бас редакторы. *1988 жылы Бүкілодақтық телевизиялық «Жігер» фестивалінің лауреаты, *2005 жылы «Ауылым — алтын бесігім» хабары үшін республикалық теле байқаудын жеңімпазы, басқа да байқаулардың жүлдегері. *ҚР Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісінің иегері. Дереккөздер
Гуминокериттер

Гуминокериттер. Таушайыр түрі. Гуминокериттер мұнайлы және мұнайтекті қаушайырлардың жаппай морылуы нәтижесінде қалыптасады. Кейде шымыр да қатты, кейде кеуек, ал кейде борпылдақ массалар қүрайтын гуминокериттер әдетте қоңыр- қошқыл немесе қара түсті болып келеді, олар органикалық еріткіштерде нашар риді, сілтілердің сулы ерітінділерін бояу қабілеті де мардымсыз. Осы қабілеті мен құрамы жағынан гуминокериттер гуминдерге ұқсас. Дереккөздер
Матақ батыр

Матақ батыр — (1735-1824), Қазақ елінің бостандығы үшін күрескен, Абылай ханның мыңбасы, Қарқаралы өнірінің әкімі болған. Матақ батыр туралы дерек көзін алғаш ашқан өлкетанушы С. Даулетбаев. Матақ батырдың есімі тарихта Есіл-Нұра жорығы деп аталатын (1752) жорық кезінде белгілі болады. Матақ батыр Қарқаралыда әкім болған оны растайтын мөрі басылған құжаттар табылып мұражайда сақталып тұр. Тоғалақұлы Матақ Абылай ханның бұйрығымен мыңбасы етіп тағайындалады, Бұл 1754 жылдың қыркүйек айы делінген. Матақ батырдың жасы 89-ға келіп, Матақ өзенінің бойында қайтыс болған. Мовзолейі сол төбенің үстінде қойылған. Осы кісінің киелілігінен болуы керек бір кездері бұл манда Қарағанды -Қарағайлы жолаушы тасымалдайтын поезы аударылған. Мовзолейден 200 метр жерде поездың жылдамдығын тежеу туралы арнайы белгі қойылған.Матақ батырдың күмбезі Қарағанды-Қарағайлы темір жолының бойында, батыр есімімен аттас өзен жағасында орналасқан. Дереккөздер
Тоқай

Тоқай – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысында, Егіндібұлақ ауылынан 40 км жерде. Батыстан шығысқа қарай 9-10 км-ге созылып жатыр, ені 2-3 км. Ең биік жері — 933 м. Жер бедері Беткейлері тік (әсіресе, шығыс бөлігі), өзен аңғарлары жыра-сайлармен тілімделген. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Таудың солтүстік етегінде бұлақтар бастау алады. Геологиялық құрылымы Силур жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Қоңыр қызыл топырағын да жусан, сұлыбас, тырбыққараған өседі. Дереккөздер
Контейнер (Көлік)

Контейнер - жүк сандық-кебеже көлік үстінде бекітілген құрылғысы бар, оңай шешілетін, жеңіл алынып салынатын, әдетте пломбаланып жабылатын жүк салынытын кебеже. Дереккөздер da:Container de:Container (Begriffsklärung) el:Κοντέινερ en:Container fr:Conteneur (homonymie) nl:Container no:Container pl:Kontener pt:Container sk:Kontajner zh:容器
Барлау торабының жиілігі (тығыздығы)

Барлау торабыныңжиілігі (тығыздығы). Барлау ауданының белгілі бір бірлігінде (мәселен, км 2 ) орналасқан барлау қазындыларының ара қашықтығымен немесе сол аудан ауқымындағы олардың қалпы санымен сипатталатын шама. Дереккөздер
Тоқалсай

Тоқалсай – Байқоңыр алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Бастауы Дүйсенбек тауының (Оңтүстік Ұлытау) беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Ащылы ауылы тұсында Ащылы өзеніне сол жағынан құяды. Ұзындығы 28 км. Гидрологиясы Жағасы біршама биік, ирелең. Көктемгі еріген қар суы және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекеленген қарасуларға бөлініп кетеді. Өзен алабында шабындық жерлер, қыстаулар бар, ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Зәуреш Әбдешқызы Ерғалиева

Зәуреш Әбдешқызы Ерғалиева 1944 жылы 9 тамызда Алматы қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Ерғалиев Әбдеш, техника ғылымдарының докторы, профессор. Анасы - Алманова Роза, орыс тілі пәнінің оқытушысы. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1967). Көптеген көркем фильмдер мен деректі фильмдер сценарийлерінің авторы, халықаралық кинофестивальдарда сыйлық алғандары: «Шөптің ішкі тәтті шырыны» (БКФ әділ-қазыларының сыйлығы, Минск қаласы , 1985; Екінші сый- лық, Португалия), «Мутанттар», «Соның ішінде» (2000),«Тұрмағанбет ақын» (1989), «Періште» (2004). Қазақстанның бірінші «Тоғысқан тағдырлар» телесериалының бас редакторы және сценарийдің авторы (1999). «Шегіртке» танымал телесериалының сюжеттік линиялары мен сценарийлерінің авторы (2000). 70-тен аса фильмдердің авторы. Қазақстанның бірінші «Тағдыр ұршығы» атты мерзімді баспасөз әдеби сериалының авторы, 60 серия (Малика Саид бүркеншік атымен). Кино туралы мақалалардың, сонымен қатар көркем әңгімелердің тұрақты авторы. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.1972 жылдан - Одесса киностудиясында бас редактордың орынбасары. 1977-2010 жылдары - «Қазақфильм» киностудиясының жетекші редакторы. Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ «Бағындыру» картинасының редакторы (2010). КСРО Кинематографистері одағының мүшесі (1985). ҚР Кинематографистері одағы басқармасының мүшөсі (1995- 2005). «Тың жерлерді игергені үшін» (1966) медалімен, «Соцжарыс Жеңімпазы» (1976) белгісімен, ҚР Құрмет грамотасы- мен (2005) марапатталған. Халықаралық кинофестивальдің лауреаты (Томар, 1986). Діни көзқарасы - «Құдай барлық ұлт пен халықтар үшін бір». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.Н. Назарбаева. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біреудің табысына қызғанушылықты жоғалтқан жағдайда өркендеу. Жақыныңның, қызметтесіңнің, көршіңнің жетістігіне қуана білу». Хоббиі - аспаздық, детективтер. Сүйіп оқитын әдебиеті - А.С. Пушкин, сопы-ақындар (Руми). Ұлы - Тимур (1970 жылы туған). Дереккөздер
Рустан Хамзаұлы Мателин

Рустан Хамзаұлы Мателин (1946 ж. т.), партия кеңес қызметкері, инженер-механик. Қарқаралының түлегі. Алматы ауыл шаруашылығы институтын бітірген. Еңбек жолын Егіндібұлақ ауданында бастап, қатардағы инженерден аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, аудандық кенес төрағасының бірінші орынбасары, ауатком терағасы (1987-1992), аудан өкімінін 1-орынбасары (1992-93) қызметтерін атқарған. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалімен марапатталған. Аудандық және облыстық кеңестердің депутаты болған. Дереккөздер
Василий Федорович Шепотько

Василий Федорович Шепотько 1945 жылы 1 қаңтарда туған. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген (1984). *1973-1977 жылдары - АҮҚК спорт клубының жаттықтырушысы. *1974 жылдан - ≪Зенит≫ спорт клубының жаттықтырушысы. *1975 жылдан - ОРМБЖМ жаттықтырушысы (Алматы қаласы). *1976 жылдан - «Қайрат≫ ЕСҚ аға жаттықтырушысы. *1988 жылдан - ОРМБЖМ атыс түрлері бойынша директоры. *1993-2004 жылдары - садақпен ату және стендке ату бойынша мемлекеттік жаттықтырушы. *2005 жылдан бері - ОРМБЖМ садақпен ату бойынша жаттықтырушысы (Алматы қаласы). ЕСҚ жасөспірімдер арасындағы чемпионы, КСРО Халықтары спартакиадасының қола жүлдегері. Ауылдық ойындардың абсолюттік чемпионы, Қазақстанның бірнеше мәрте чемпионы. ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. Жоғары дәрежелі төреші. 5 спорт шеберін дайындаған. Дереккөздер
Ыбырай Тоққожин

Ыбырай Тоққожин (1889-1974), малшы, Социалистік Еңбек Ері (1948). Еңбек жолын 1903 жылы бастады. Қаркаралы ауданының М. И. Калинин атындағы ұжымшарына кірді, мұңда 25 жыл жылкышы болып істеді, еңбекте жоғары кәрсеткіштерге жетті, өз тәжірибесін жастарға үйретгі. 4-бесжылдыкга (1946-1950) мал шаруашылығын дамытуға үлкен үлес косты (60 биеден 60 кұлын алды; 1947). 2 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Қадыр Маткенов

Қадыр Маткенов (1935-2006 ), Қазақ политехникалық институтын инженер-металлург мамандығы бойынша бітірген (1957). Жолдамамен (1957ж.) Қарсақбай мыс қорыту зауытына келіп, еңбек жолын катардағы жұмысшыдан басгаған. Ауысым шебері (1958-1% 1), металлургия цехының бастығы (1962-1972), зауыттың бас инженері (1972), 1973 ж. бері зауыт директоры болды. Карсақбайда табан аудармай 47 жыл еңбек етеді. Еңбек Қызыл Ту (1966), «Құрмет Белгісі» (1974) ордендерімен марапатталған. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген металлургі (1978), Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1998). Жезді және Ұлытау ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Ғарыштық түсірімдерді бажайлау

Ғарыштық түсірімдерді бажайлау. Ғарыш кемелері мен автоматтандырылған ғарыштық станциялардан, яғни шамамен алғанда 150-1000 км биіктіктерден түсірілген бейнесуреттер мен теледидар суреттерін зерттеу арқылы сол суреттерде бейнеленген өңірлердің өзіңдік ерекшелікгерін анықтау тәсілі. Мейілінше ауқымды аймақтарды зерттеудің бұл тәсілі ғылым мен шаруашылықтың көптеген келелі мәселелерін тиімді шешуге мүмкіндік береді. Ғарыштық түсірімдерді бажайлау көмегімен аймақтық және жаһандық тектоникалық құрылымдардың ерекшеліктерін, тектоникалық процестер динамикасын, терең қойнаулар құрылысын, пайдалы қазба кенорындары таралуының құрылымдық ерекшеліктерін, т.с.с. геология ғылымы мен іс-тәжрибесінің маңызды мәселелерін табысты түрде шешуге болады. Дереккөздер
Әлия Ұнайқызы Жақсыбаева

Әлия Ұнайқызы Жақсыбаева 1952 жылы 18 қазанда Гурьев қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Жақсыбаев ¥най Жұмағазыұлы, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі. Анасы - Ибрагимова Жәмилә Шаймерденқызы, Махамбет атындағы Атырау облыстық Қазақ драма театрында актриса. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1972 жылдан бері - Махамбет атындағы Гурьев облыстық Қазақ драма театрында актриса (қазіргі - Махамбет атындағы Атырау облыстық Қазақ драма театры). «Мөлдір Махаббат» (Бәтес), «Болашаққа аманат» (Торғын), «Тосқауыл» (Әмина), «Асауға-тұсау» (Бьянка), «Үш әйел алған еркек» (Пішту) спектакльдерінде ойнайды. Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері (2002). Діни көзқарасы - дінге сенеді. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеуші». Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем әдебиет. Ұлы - Берішбаев Қайрат (1991 жылы туған); Қыздары - Берішбаева Гүлсара (1975 жылы туған), Берішбаева Гүлмира (1976 жылы туған), Берішбаева Эльмира (1978 жылы туған), Берішбаева Гүлнар (1986 жылы туған), Берішбаева Айгүл (1988 жылы туған). Дереккөздер
Сельский труженик

Сельский труженик - Осакаров аудандық газеті, 1942 жылдың желтоқсанынан бастап орыс тілінде шығады. 1942-1961 ж. «Колхозная правда», 1962 - 1963 ж. Осакаров аумақтық - өндірістік бірлестігі басқармасының «Сельский труженик» аудан аралық газеті. (Қазақ тілінде «Ауыл еңбеккерлері», 122 нөмірі шықты); 1963 жылдан қазіргі атымен аталады. Газет соғыс жылдары аудан еңбекшілерін Отанның қорғаныс қабілетін арттыруға жұмылдырылды. Соғыстан кейінгі кезенде аудан өмірін жан-жақты көрсетіп отырды. А-3 форматымен аптасына 1 рет шығады. Бас редакторы С . Груничев (2006). Дереккөздер
Тежегіш жетегінің контуры

Тежегіш жетегінің контуры - тежегіш механизмдерінің бөліктерін өзара қосатын құбырлар желісінің жүйесін құратын тежегіш бөлшек; мысалы, тек алдынғы немесе тек артқы тежегіштер бөлшегі тежегіштің басқа желісі істен шықса аталған желіс жұмыс қалпында болады. Дереккөздер
Петр Петрович Матюшин

Петр Петрович Матюшин (1914-1985), инженер-металлург, Социалистік ЕңбекЕрі (1971), Свердловск тау-кен институтының механикалық байытубалімшесінбітірді(1939 ж). 1941-42 ж. Қарсақбай кен-байыту фабрикасының техникалық жетекшісі болып еңбек етеді. Ұлы Отан соғысына катысқан. 1956-58 ж. Жезқазған мыс зауытының директоры. 1949-1956,1958-1962 ж. Балкаш КМК байыту фабрикасы, үсақтау цехы ТББ, мыс зауыты техникалық бөлімінің бастығы, комбинаттың бас инженері, 1962-1971 ж. комбинат директоры. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 1971 ж. наурыз айында ол Мәскеуге мыс өнеркәсібі бас басқармасының бастығы болып ауысты. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1%9). Ленин, 1,2-дәрежелі «Отан соғысы, «Александр Невский», Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Қойнауқатты гидравликалық жарғылау қысымы.

Қойнауқатты гидравликалық жарғылау қысымы. Ұңғыма оқпанының өнімді қабылдау мүмкіндігінің күрт өсуімен (кейде қысымның күрт төмендеуімен) сипатталатын сумен әсер ету қойнауқатының болмысында жарықтардың пайда болуына байланысты ұңғыма оқпанында қалыптасатын қысым. Дереккөздер
Досжан Әбдірәліұлы Жанботаев

Досжан Әбдірәліұлы Жанботаев (10.01.1949, Алматы облысы Кеген ауданы (қазіргі Райымбек ауданы) Жалаулы ауылы) - әртіс. Қазақ. Әкесі - Іргебаев Әбдірәлі, марқұм. Анасы - Шалағызова Күлсін, марқұм. КСРО Мемлекеттік академиялық Ленин орденді Кіші театры жанындағы М.С. Щепкин атындағы Мәскеу театр училищесінің актерлік факультетін бітірген (1972), театр және кино актері. 1972 жылдан бері - С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі. 2001 жылдан - С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық- драмалық театрының көркемдік жетекшісі, 2010 жылдан бері - директоры. «Құрмет белгісі» (1978) орденімен марапатталған. «Үздік ер рөлі» сыйлығының лауреаты (1997, 1998); «Жыл актері» (2000) атағына ие. Қарағанды облысы әкімінің «Алтын қобыз» сыйлығының лауреаты (2008). «Үздік ер адам рөлі үшін» номинациясындағы республикалық театр байқауларының жеңімпазы (1996, 1998, 2009). ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1980). ҚР Халық әртісі (1992). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2008). Үйленген. Жұбайы - Ибраева Райхан Жұмабайқызы (1948 жылы туған), С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі. Ұлы - Жанботаев Теміржан Досжанұлы (1973 жылы туған), С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі; қызы - Жанботаева Мируана Досжанқызы (1983 жылы туған), С. Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театрының әртісі. Дереккөздер
Шұғайбек Тілеубекұлы Тоқмағамбетов

Шұғайбек Тілеубекұлы Тоқмағамбетов (1928-1994), кен инженері, көмір өнеркөсібін ұйымдастырушылардың бірі. *Қазақтың кен-металлургия институтын бітірген (1949). *1949-1961 жылдары Қарағандыда шахталарында учаске бастығы, бас инженердің орынбасары, бас инженері. *1961-1970 жылдары Қарағанды кемір бассейніндегі аса ірі №22 шахтаның директоры, *1970-79 жылдары және 1992-94 жылдары «Қарағанды көмір» өңдірістік бірлестігінің техникалық директоры, *1979-1988 жылдары Қарағанды облыстық партия комитетінің хатшысы, *1970- 1988 жылдары КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігінін коллегия мүшесі болды. *КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1972),3 мәрте Еңбек Қызыл Ту,2 рет «Кұрмет Белгісі» ордендерімен, 4 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Құрмет грамотасымен марапатталған. «Шахтер данқы» белгісінің толық иегері. Дереккөздер
Каротаж диаграммасы

Каротаж диаграммасы. Бұрғылау ұңғымасы қимасындағы таужыныстардың физикалық параметрлеріндегі өзгерістерді әр түрлі арнаулы аспаптар көмегімен жазып алу нәтижесінде алынатын қисық сызықтар жиынтығы. Бұл сызықтар бұрғылау ұңғымаларын геофизикалық тұрғыдан зерттеу қорытындыларының басты құжаты болып табылады. Дереккөздер
Жұмат Әмзеұлы Махамбетов

Жұмат Әмзеұлы Махамбетов (1945 ж. т.), әнші (баритон). ҚР-ның еңбек сіңірген артисі (1992). Құрманғазы атындағы Қазақтың мемлекеттік консерваториясын (1972; ҚР халық артисі Мұрат Мұсабаевтың класы бойынша) бітірді. Жамбын атындағы мемлекеттік филармониясының солисі болды. Т. Жүргенов атындағы Театр және кино институты эстрада әншілері кафедрасының доценті. М. Қазақ композиторларының лирикалық, патриоттык әндерін нақышына келтіріп, ерекше сезіммен, жүрекке жылы тиетін қоңыр дауыспен орындайды. М-тың репертуарынан еуропа және орыс композиторларының классикалық туындылары, романстар (Туноның «Фауст» операсынан Валентиннің каватинасы, Моцарттың «Дон-Жуан» операсынан Дон-Жуан ариясы, Вердидің «Травиата» операсынан Жермонның ариясы, Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсынан Онегиннің ариясы т. б.) орын алған. Дереккөздер
Магниттеллурлық зондылау

Магниттеллурлық зондылау - көріністі меншікті электрлік кедергі мен Жердің магниттеллурлық өріс жиілігі арасындағы байланысты зерттеуге негізделген электрбарлау әдістерінің бірі. Магниттеллурлық өрістің жер қойнауларына ену терендігі оның жиілігіне тікелей байланысты. Өрістің төменжиілі құрамдас бөліктері жоғарыжиілі құрам бөліктеріне қарағанда тереңірек бойлауға қабілетті, сөйтіп ол тереңірек горизонттардың геологиялық құрылысы жайлы мәліметтер бере алады. Сөз болып отырған әдіс әсіресе көлбей қат-қабатталған немесе аз-мұз еңістенген шөгінді қабаттармен сипатталатын тектоникалық құрылымдардың тік бағыттағы қимасын зерттеуде тиімді. Дереккөздер
Депозиттер

Депозиттер - #банкілерге салым салу. Айырмашылығы: талап еткенге дейінгі депозиттер; шартты депозиттер. #несие мекемелеріне сақтауға тапсырылатын бағалы қағаздар (акциялар және облигациялар) және басқалар. Дереккөздер ar:حساب إيداع be:Дэпазіт be-x-old:Дэпазыт de:Bankguthaben en:Deposit account eu:Ageriko gordailu fa:دپو io:Jaceyo ja:預金 lt:Indėlis no:Depot pl:Depozyt bankowy ps:د سپما ګڼون pt:Depósito ru:Депозит simple:Deposit account sr:Депо tr:Mevduat uk:Депозит zh:存款
Терең сейсмикалық зондылау

Терең сейсмикалық зондылау (ТСЗ). Жер қыртысының және жоғарғы мантияның құрылыс ерекшеліктерін зерттеуге қолданылатын сейсмобарлау әдістерінің бірі. Терең сейсмикалық зондылау әдісі әр түрлі жарылыстар мен қопарылыстардан немесе табиғи жерсілкінулерден туындайтын қойнаулық шағылысқан және сынған сейсмикалық толқындарды тіркеп отыруға негізделген. Заряд массасы 100-1000 кг аралығындағы жарылыстан туындай отырып, жер қыртысының терең қабаттарынан шағылысқан сейсмикалық толқындарды тіркеу жұмыстары ұзындығы бірнеше км-ге созылатын әдейі жасақталған кескін бойына орналасқан сейсмикалық станциялар көмегімен жүргізіледі. Бұл станцияларда өте сезімтал төменжиілі сейсмикалық аппараттар орнатылған. Толқын тудыратын жарылыстар көбінесе табиғи су алаптарында, сирегірек бұрғылау ұңғымаларында ұйымдастырылады. Дереккөздер
Маут Махметов

Маут Махметов (1935 ж.т.), түсті металдар және сирек элементтер химиясы саласының маманы, химия ғылымдарының докторы (1994), профессор (1998). ҚарПТИдыбітірген(1962). 1%2-1997 ж. ХМИ-далаборант, аға лаборант, инженер, аға инженер, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, жетекші ғылыми қызметкер, бас ғылыми қызметкер қызметтерін атқарды. 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Жиілік электрмагниттік зондылау (ЖЭЗ).

Жиілік электрмагниттік зондылау (ЖЭЗ). Өзгермелі электрмагниттік өрістің электрлік және магниттік бөліктері мен олардың жиілігінің арасындағы байланысты зерттеуге негізделген электрбарлау әдістерінің бірі. Бұл әдіс жер қыртысының әр түрлі тереңдікгеріндегі көлбей көсілген немесе аз-мұз ғана еңістенген тау жынысы қабаттары қимасының геологиялық ерекшеліктерін нақтылауға мүмкіндік береді. Аталған зерттеулерді жүргізу үшін жер қойнауларына қарай өзгермелі электр тогының түрлі-түрлі жиілікгегі импульстары жіберіледі де, осы импульстар тудыратын электрмагниттік өріс ток көзінен бірнеше км қашықтықта орналасқан нүкгелерде өлшеніп отырады. Алынған мәліметтерді саралау жоғарыда көрсетілген мақсат-мүдделерді жүзеге асыруға көмектеседі. Дереккөздер
Тұрлаулы және тұрлаусыз қорлар

Тұрлаулы қорлар — мұнай мен газ кен орнының (жатынының) игерілуге берілген немесе жақын жылдарда игерілуі тиіс қорлары. Тұрлаусыз қорлар — кен орынның, жатынның, немесе олардың жеке-дара бөліктерінің кәделі қорына кіретін, бірақ белгілі бір себептермен (экономикалық, технологиялық, т.б.) игерілуге жатпайтын, жақын жылдарда игерілуі де екіталай қорлар. Дереккөздер
Барымбек Сәрсенұлы Бейсенов

Барымбек Сәрсенұлы Бейсенов (11 желтоқсан 1923, Саудакент ауылы, Сарысу ауданы, Жамбыл облысы — 26 қыркүйек 1997, Алматы) — заңгер, генерал-майор. Ұлы Отан соғысына қатысушы. Алматы заң институтын бітірген (1952). Заң ғылымдарының кандидаты. Алматы қаласы прокуратурасында тергеуші, аға тергеуші, прокурордың көмекшісі болып істейді. 1969-1985 жылдары Бейсенов КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің негізін қалаушылардың бірі және алғашқы бастығы. Қыска мерзімде мектептің оқу ғимараттары іске қосылып, материалдық базасы нығайды, оқытушылар құрамы қалыптасты. 1985 жылдан ІІМ Алматы мектебінің профессоры. Бейсенов көптеген монографиялардың, оку-әдістемелік кұралдардың авторы. Ол ҚР Жоғарғы соты, Конституциялық соты, Бас прокуратура, ІІМ ғылыми-консультациялық кеңесінін, Жоғарғы Кеңестің қылмыстық кодекс жасау жөніндегі комиссиясының мүшесі болып, елімізде құқықтық мемлекет құруға көп еңбек сіңірді. 2001 жылы Үкімет қаулысымен ол негізін қалаған казіргі ҚР ІІМ Қарағанды заң институтына Бейсенов есімі берілді (бюст орнатылған). Дереккөздер
Электрлік зоңдылау

Электрлік зоңдылау. Жер бетіндегі зондылау нүктесіне тиесілі электрмагниттік өріс элементтерін сол өрістің бірте-бірте тереңдеу жағдайында өлшеу арқылы геоэлектрлік қиманы тік бағытта саралау мүмкіндігін қамтамасыз ететін электрбарлау әдісі. Электрлік зоңдылау әдістері екі класқа жіктеледі, олар - қалыпты тоқты немесе төменжиілі өзгермелі тоқты пайдаланып жүргізілетін геометриялық Электрлік зоңдылау әдістері (тік бағытта электрлік зондылау және қос өрісті электрлік зондылау) және индукциялық зондылау әдістері. Дереккөздер
Жанабек Ибайраханұлы Жетіруов

Жанабек Ибайраханұлы Жетіруов 1958 жылы 15 қарашада Қызылорда облысы Қазалы ауданының Байқожа стансасында туған. Қазақ. Әкесі - Жетіруов Ибайрахан, марқұм. Анасы - Жетіруова Бибіхан, марқұм. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін (1986) қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы, филолог мамандығы бойынша; 2-жылдық жоғары сценарийлік-режиссерлік курстарды (Мәскеу қаласы ,1993) ойындық емес кино режиссері мамандығы бойынша бітірген. 30-дан астам деректі фильмнің, атап айтқанда: «Минус Ре» (1992), «Телқара» (1995), «Қазақстан тарихына саяхат» (1997), «Атамекен» (2002), «Сырмен сырласу» (2003), «Махамбет» (2003), «Кенесары» (2004), «Желтоқсан алауы» (2006), «Болашаққа бастайтын жол» (2006) фильмдерінің; «Жол тексерушісінің жазбалары» (2006) көркем фильмі сценарийінің авторы және режиссері. Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1975-1989). 1975 жылдан - Қызылорда облысы Қазалы ауданы Байқожа стансасы Батыс Қазақстан темір жолының 48-ші дистанциялық үзігінің темір жол монтері. 1979 жылдан - Киров атындағы зауыттың слесарі (Алматы қаласы ). 1986 жылдан - Жамбыл облысы Қордай ауданы Жаңа Александровка ауылындағы 3. Космодемьянская атындағы ОМ қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі. 1988 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің деректі фильмдер жөніндегі әкімшісі. 1996 жылдан - «Хабар» телеарнасының редакторы (Алматы қаласы ). 1998 жылдан - ҚР Президентінің телерадиокешені ойындық емес кино шығармашылық бірлестігінің жетекшісі (Астана қаласы ). 2002 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» ҰК РМҚК (қазір - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ) ойындық емес кино шығармашылық бірлестігінің жетекшісі. «Еуразия-2006» (Баку қаласы, 2007; Мәскеу қаласы , 2007);«Сенімді жүрек» (2007); «ФИПРЕССИ» (Италия, 2006) халықаралық байқалуларының бас жүлделерінің; Ханты-Мансийск қаласындағы халықаралық байқаудың «Қола тайга» сйылығының (2007) иегері. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Шоқай, М.К. Ататүрік. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мен өз елімнің болашағына сенемін». Хоббиі - әдеби сценарийлер, әңгімелер, өлеңдер жазу. Үйленген.Жұбайы-Абдульдина Базар Шәріпқызы (1964 жылы туған),авиация колледжінің директоры, доцент. Ұлы - Жетіруов Арман (1990 жылы туған); қызы - Жетіруова Айжан (1998 жылы туған). Дереккөздер
Мәден Махметов

Мәден Махметов (1921-1968) партия-кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қарқаралы зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын, Киев артиллерия училищесін, ҚОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын 1941 ж. Қарағанды облыстық комсомол комитетінде бастаған. Ұлы Отан соғысына катысқан. 1947-1968 ж. аралығында Қарағанды облыстық партия комитегінің ауыл шаруашылығы бөлімінің нұсқаушысы, Жаңаарка аудандық партия комитетінің 2-, 1-хатшысы, Қазақстан КП ОК жауапты ұйымдастырушысы, Жамбыл облыстык атқару комитегінің төрағасы, Қу аудандық атқару комитетінің төрағасы, облыстық жоспарлау комиссиясы төрағасының орынбасары, «Қарағандыкөмірқұрылыс» тресі басқарушысының орынбасары қызметтерін атқарған. Жауынгерлік Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, II дәрежелі Отан соғысы, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Жекеленген қысым

Жекеленген қысым. Мұнай геологиясынла: мұнай мен газ жатындарының соларды кіріктірген қойнауқаттар өңірінен бұрғылау ұңғымасына қарай жылжу процесін қамтамасыз ететін қысым; оның мөлшері гидродинамикалық қысым мен қойнауқаттық қысым мөлшерлерінің айырмасына тең. Дереккөздер
Оспан Әлібаев

Оспан Әлібаев (1908-1971) шопан, Социалистік Еңбек Ері (1949). Жаңаарқаның түлегі. 1936 жылдан бастап. Карл Маркс атындағы қой кеңшарында ұзақ жыл еңбек атқарған Соғыстан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру науқаны қолға алынған кезде Әлібаев аудан бойынша ең үздік көрсеткіштерге жетті. Әр 100 саулықтан 120-125-тен қозы алып, мал басын шығынсыз аман өсірді. Ол ұжымшардың жылқы шаруашылығын басқарып, бұл жұмыста да абыройлы еңбегімен көрінді. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Людмила Григорьевна Шумилова

Людмила Григорьевна Шумилова (2 тамыз 1969, Алматы облысы) - Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері. Мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген. Спортшы-нұсқаушы. КСРО, ТМД кубоктары және чемпионаттарының бірнеше мәрте жеңімпазы және жүлдегері (1984-1993); Су астында бағдарлау бойынша әлем чемпионы; Еуропа чемпионы (1991); Қазіргі бессайыс ойындары бойынша Азия чемпионы (2002); Азияның 3 мәрте чемпионы. ҚР 25 рекордын қойған. Су астында бағдарлау және қазіргі бессайыс ойындарынан Еңбек сіңірген спорт шебері. ҚР Шекара әскерінің үздігі (1998). ≪Құрмет≫ (1999), ≪Парасат≫ (2010) орденімен марапатталған. Тұрмыста. Дереккөздер
Биогендік (органогендік) әктастар

Биогендік (органогендік) әктастар. Жәндіктердің карбонатты заттардан тұратын қаңқалары, өсімдік қалдықтары, немесе сол организмдер тіршілігінің әр түрлі өнімдері есебінен көбінесе теңіз түптерінде, сирегірек көлді алаптарда түзілетін шөгінді таужыныстар. Дереккөздер
Биогермдік әктастар

Биогермдік әктастар. Қаңқалары әкті заттардан тұратын, су алаптары түбіне жабыса тіршілік ететін организм кэддықтары есебінен қалыптасатын әкті таужыныстар. Сөз болып отырған таужыныстар өздерін қалыптастыратын жәндік және өсімдік қалдықтары сол организмдердің тірі кезіндегі орны мен қалпын еш өзгеріссіз сақгайтындығымен ерекшеленеді. Дереккөздер
Ардақ Сембаев

Ардақ Сембаев (1974 ж.т.), тай боксынан халық аралық дәрежедегі спорт шебері. ТМД елдері чемпионатының (1995) күміс жүлдегері , Әлем чемпионы (1997, Бангкок), Әлем кубогының иегері (1997, Дубровник) , Еуропа біріншілігінің қола жүлдегері (1998, Киев), Әлем чемпионатының қола жүлдегері (2002, Родосаралы, Грекия) . Жаттықтырушысы — Т . Есентаев. Дереккөздер
Әміржан Ботбайұлы Тоқсанбаев

Әміржан Ботбайұлы Тоқсанбаев (1959 жылы туған), дипломат, заңгер, Қарқаралы түлегі. Алматының шеттілдер институтын бітірген (1983). Кейін Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін тәмамдаған. Қазақстан халықаралық кылмыстық полиция үйымына мүше боп қабылданған. 1992 жылдан бері Интерполдың қызметкері. Қазақстан Интерпөлының бастығы. Дереккөздер
Тангенциялық дислокациялар

Тангенциялық дислокациялар. Жер радиусына перпендикуляр, яғни көлбеу бағыттағы күштер әсерінен таужыныстарда туындайтын тектоникалық деформациялар. Синонимі — "көлбеу тектоникалық қозғалыстар" Дереккөздер
Николай Алексеевич Зайцев

Алексеевич Николай Зайцев 1947 жылы 17 мамырда РКФСР Челябинск облысы Орал ауданының Карағай кентінде туған. Әкесі - Полянцев Леонид Петрович, марқұм, жұмысшы болған. Анасы - Зайцева Наталья Яковлевна, марқұм, шаруа болған. Өскемен педагогикалық институтын бітірген (1979), тарих мұғалімі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1978 жылдың қыркүйек айынан бері - Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафттық мұражай-қорығының директоры. Лениногор қаласы Үлбі ауылдық кеңесінің 3-ші шақырылым депутаты (1967-1969). ИКОМ (Халықаралық мұражайлар кеңесі) Қазақстан ұлттық комитетінің вице-президенті; Шығыс Қазақстан облысы қолөнершілер ресурстық орталығының жетекшісі (2008 жылдан); «Шығыс Қазақ- стан Орыс мәдени орталығы» ҚБ төрағасы (2010 жылдан). «Мұражай ісі» номинациясындағы Шығыс Қазақстан облысы әкімінің «Мәдөниет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» сыйлығының лауреаты (2006). ҚазКСР Еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1988). «Құрмет» орденімен (2007); «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен (2000); ҚР мәдениөт министрінің (1993, 1999, 2003), ҚР Президентінің (2000) құрмет грамоталары- мен марапатталған. Өскемен қаласының Құрметті азаматы (2005). Діни көзқарасы - православ дінін ұстанады. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік». Хоббиі - ландшафттік дизайн. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи публицистика. Бойдақ. Дереккөздер
Қанығу қысымы

Қанығу қысымы. Мұнайдың немесе қойнауқаттық су массаларының изотермалық көмпиюі салдарьшан олар сіңіріп алған газдардың бөліне бастауын қамтамасыз ететін қысым мөлшерінің ең жоғары дәрежесі. Дереккөздер
Край Жүнісұлы Тоқсанбаев

Край Жүнісұлы Тоқсанбаев (1935-2003), фармакология саласы қызметеері, облыстық фармакология ісінің негізін салушылардың бірі, ҚазКСР еңбегі сіңген формацевты (1983), жоғары категориялы провизатөр-ұйымдастырушы (1968). Карағандының түлегі. Алматы мемлекеттік медицина институтын бітірген (1958). Қарағанды қаласында алғаш облыстық дәріхана басқармасы бастығының орынбасары (1965), 1966-1996 облыстық дәріхана басқармасының бастығы болды. Тоқсанбаев облыстың фармакология саласының бір жүйеге түсіп, дамуына елеулі үлес қосты. Бүкілодақтық фармацевтер коғамы басқармасының мүшесі. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер
Ерік Қалиұлы Жолжақсынов

{{Кинематограф { } }} Ерік Қалиұлы Жолжақсынов (15 мамыр 1959 жылы, Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Қарақас ауылы) — танымал кино және театр актері. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). Астана Циркінің бас директоры. Өмірбаяны 1959 жылы 15 мамырда Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Қарақас ауылында дүниеге келген. Әкесі — Жолжақсынов Қали, марқұм, ұжымшардың төрағасы болған. Анасы — Жолжақсынова Жазира, марқұм, мұғалім болған. Ағасы Досқан Қалиұлы Жолжақсынов. 1977 жылы Луначарский атындағы Мәскеу мемлекеттік театр өнері институтын тәмәмдаған. 1982 жылы Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында еңбек етті. 1989 жылдан бері Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің актері (қазіргі — Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ). 2011 жылдан «Астаналық цирк» МКҚК бас директоры Фильмдері * 1980 — Ойлануға кеткен ай ; * 1980 — Невозможные дети; * 1982 — Қош бол, Медеу ; * 1984 — Ақ барыстың ұрпағы ; * 1986 — Жәбірленушілерде шағым жоқ ; * 1986 — Махаббат сағымдары ; * 1988 — Таудан асып ; * 1989 — Кек ; * 1990 — Қараңғылық әміршісі ; * 1994 — Қара балықтың іздері; * 1998 — Заман-ай; * 1998 — Омпа; * 2000 — Чек; * 2000 — Тоғысқан тағдырлар ; сериал; * 2003 — Күнә / Қасиетті күнә; * 2004 — Түнгі блюз; * 2005 — Көшпенділер; * 2005 — Күнә; * 2005 — Сағым; * 2006 — Хоккайдо полициясы ; * 2006 — Кек; * 2007 — Мангазейге жол; * 2008 — Махамбет / Махамбеттің қылышы ; * 2008 — Уылдырық-өмір; * 2008 — Күміс ; * 2009 — Прыжок афалины; * 2009 — Ағайынды ; сериал; * 2009 — Лавэ; * 2010 — Махаббат тәлкегі (, Қазақстан, Ресей); * 2010 — Хоккайдо полициясы. Орыс бөлімі ; аяқталмаған; * 2012 — Ведьмин ключ (Ресей); * 2012 — Жаужүрек мың бала; * 2012 — Испытание (Ресей). * 2015 — Қазына. Марапаттары * ҚазКСР Кинематографистер одағының мүшесі (1985); * КСРО Кинематографистер одағының мүшесі (1989); * ҚР Еңбек сіңірген әртісі (1998). * 2016 жылғы президент жарлығы бойынша "Парасат" орденімен марапатталды. *2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" мерекелік медалі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://kinostan.kz/people/view?id=44 Киностан сайтында]
Ұңғыма ернеуіндегі қысым

Ұңғыма ернеуіндегі қысым. Бұрғылау ұңғымасы бойындағы сұйық бағанының қысымынан артығырақ көрсеткішпен сипатталатын қойнауқаттық қысым мөлшерін қамтамасыз ететін горизонтты ұңғыма оқпаны тесіп өткен жағдайда пайда болатын артынды қысым. Өндірісті қамтамасыз ететін немесе шегендеу тізбегінің ернеуіне орнатылған "монометр" көмегімен өлшенеді. Қойнаукаттық қысым мөлшеріне, ұңғыма жұмысыиың режиміне және сұйық (газ) бағанының салмағына тәуелді. Дереккөздер
Тоқсанбай тауы

Тоқсанбай – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 км-ге созылып жатыр, ені – 0,5 км. Ең биік жері – 391 метр. Геологиялық құрылымы Ордовик жүйесіндегі жыныстардан түзілген. Өсімдігі Ашық қызыл қоңыр сортаң топырағында жусан, көде, бетеге, сүлыбас, бидайық, тобығы өседі. Дереккөздер
Сынықты әктастар

Сынықты әктастар. Карбонатты түйірлерден (карбонатгы қаңқалы организмдердің, оолиттердің карбонатты таужыныстардың сынықтарынан) құралған, көмірқышқылды әкпен керіштенген (дәнекерленген) механика пікшетінділерден тұратын таужыныстар. Синонимдері- "кластикалық әктастар кластогендік әктастар Дереккөздер
Сара Камалқызы Жорабаева

Сара Камалқызы Жорабаева - 1929 жылы 25 қыркүйекте Ақтөбе облысының Ырғыз қаласында туған. Отбасы Әкесі - Жорабаев Камалбай, марқұм. Анасы - Жорабаева Шәмсікамал, марқұм. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Қарсақбаев Ыдырыс Есенғалиұлы, кино суретшісі. Қыздары - Жорабаева Жайран (1953 жылы туған), Әшімова Айжан (1958 жылы туған), Қарсақбаева Мәдина (1964 жылы туған). Білімі Алматы көркем-театр училищесін (1949) актер мамандығы бойынша; Мемлекеттік театр өнері институтының актерлік факультетін (1953) актер мамандығы бойынша; жоғары режиссерлік-сценарийлік курстардың аспирантурасын(Мәскеу қаласы , 1979) кино режиссері мамандығы бойынша бітірген. Жұмысы 1954 жылдан - Алматы драма театрының актері. 1958 жылдан - Алматы хореография училищесінде актер шеберлігі пәнінің оқытушысы. 1959 жылдан бері - «Қазақфильм» киностудиясында режиссердің ассистенті, режиссер (қазіргі - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ). «Тыныштық», «Қараш-Қараш оқиғасы», «Қан мен тер»,«Ағам менің», «Балалық шаққа саяхат», «Қаралы сұлу», «Әпкем менің Люся» және тағы басқа кинофильмдердің режиссері. КСРО Кинематографистер одағының мүшесі. «Еңбек ардагері» (1985), «Парасат» (2009) ордендерімен марапатталған. Кинематографистер одағының озаты (1980). Дереккөздер
Мұнайды дистиллаттау

Мұнайды дистиллаттау (дестиллаттау). Мұнай айырупетен ұғымның синонимі. Мұнайды дистиллаттау (дестиллаттау) процесі үш түрлі әрекет жиынтығын құрайды, олар: # буландыру; # буларды аластау; # конденсаттау. Мұнай айыру немесе дистиллаттау процесі негізінен алғанда екі түрлі мақсат-мүддені көздейді: # мұнай құрамыңдағы ажырауға икемді заттарды ұшпайтын қоспалардан тазарту; # қайнау температурасы әртүрлі қоспаларды бір-бірінен айырып алу. Соңғы әрекет мұнайды түрлі фракцияларға жіктеу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Ерғали Сыздықұлы Жүніспеков

Ерғали Сыздықұлы Жүніспеков (22.03.1936 жыл, Қарағанды қаласында туған) - Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі (1998). Қазақ. Білімі * №4 кәсіптік-техникалық училищенің бұрғылау факультетін (1958) бұрғылау шебері мамандығы бойынша бітірген. * Сәкен Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театры жанындағы Театр студиясын (1972) актер мамандығы бойынша бітірген. * 1954 жылдан - «Советтік Қарағанды» редакциясының корректоры. * 1958 жылдан - Қарағанды геологиялық-түсірім іздеу экспедициясында 4-ші разрядты аға бұрғылаушы жұмысшы. * 1959 жылдан бері - С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық Қазақ драма театрының әртісі. М. Әуэзовтың «Айман-Шолпан», «Бозторғай», «Абай»; Ш. Айтматовтың «Ана - Жер Ана»; Ә. Әбішевтың «Сәкеннің аманаты», С. Жүнісовтың «Жаралы гүлдер», А. Чеховтың «Шағала» спектакльдерінде ойнайды. Марапаттары * Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі (1998). * ҚР Президенті сыйлығының лауреаты (2006). * «Еңбек ардагері» медалі (1984) * ҚР Мәдениет министрлігінің Құрмет грамотасы (2002) марапатталған. Отбасы * Үйленген. Жұбайы - Алдажұманова Рауза Тойбөкқызы (1949 жылы туған), Е. Бөкетов атындағы ҚарМУ инженер-технологы. Дереккөздер
Тоқсумақ бөгені

‎ Тоқсумақ бөгені (1939 жылға дейін Тоқсумақ көлі) — Қарағанды облысы Осакаров ауданының Озёрное ауылы жанында орналасқан бөген. 1939 жылы судың көктемгі ағысын бөгеу мақсатымен Тоқсумақ көлінің солтүстік жағалауының өн бойына топырақ үйіп бөгет арқылы жасалды. Гидрологиялық сипаты Бөгеннің көлемі - 9,2 млн м³, айдынының ауданы - 4,6 км², ұзындығы - 3,2 км-ге жуық, ендірек жері - 2,8 км. Ең терең жері - 4 м. Қар және жер асты суымен қореқтенеді. Жағалауы жайпақ, түбі құмдауытлайлы. Суы тұщы, бірақ аздап кермектеу, суару үшін пайдаланылады. Балықтары: мөңке, қарабалық, шортан. Дереккөздер
Таужыныстың адсорбциялық сиымдылығы (сорып алу сиымдылығы)

тау жынысытың адсорбциялық сиымдылығы (сорып алу сиымдылығы) тау жынысытың электрхимиялық белсенділігін сипаттайтын шама. Бұл көрсеткіш 1 грамм тау жынысы сорып алған яки адсорбциялаған заттың миллиграм-эквивалент санымен өлшенеді. Т.А.С. тау жынысытың дисперсиялану дәрежесін анықтайды, оның мөлшері тау жынысытағы иондық ауысуға қабілетті иондардың табиғатына және қоршаған ортаның температурасына байланысты өзгеріп отырады. Дереккөздер
Наум Григорьевич Шафер

Наум Григорьевич (Нахман Гершевич) Шафер (13 қаңтар 1931, Кишинев — 11 қазан 2022, Павлодар) — кеңестік және қазақстандық музыкатанушы, коллекционер-филофонист, композитор және әдебиеттанушы. Еврей. Әкесі - Шафер Герш Лазаревич (1903-1974), қызметкер болған. Анасы - Шафер Гита Соломоновна (1905-1957), қызметкер болған. С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін (1955) филолог мамандығы бойынша бітірген; сонымен қатар Е.Г. Брусиловскийден композиция бойынша дәріс алған; С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университеті жанындағы аспирантураны бітірген (1963). Филология ғылымдарының кандидаты (1965). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Бруно Ясенскийдің романдары». Павлодар педагогикалық институтының профессоры (1994 жылдан). «И. Дунаевский бүгін» (Мәскеу, 1988), ноталық қосымшасы бар «Михаил Булгаков. Оперлық либретто» (Павлодар, 1998), «Когда душа горит творчеством (И. Дунаевскийдің Р. Рыськинаға жазған хаттары)» (Астана, 2000), «Пошта романы (И. Дунаевскийдің Р. Райнльмен хат жазысуы)» (Мәскеу, 2001), «Если Вам нужны мои письма... (И. Дунаевскийдің Л. Вытчиковамен хат жазысуы)» (Павлодар, 2005) кітаптарының; «Дворняги, друзья мои...» ноталық қосымшасы бар әңгілемер мен очерктер жинағының (Павлодар, 2001); И. Дунаевский мен Н. Гитиннің шығармаларының бірнеше ноталық басылымдарының құрастырушысы және баспашысы; Қазақстанның, Ресейдің, Германияның, Израильдің ұжымдың жинақтарындағы, газеттері мен журналдарындағы 400-ге жуық мақаланың авторы. И. Дунаевскийдің, Н. Гитиннің және т.б. шығармалары жазылған 2 грампластинка және 8 лазерлік күйтабақты шығарған. Орыс, еврей (идиш), неміс (сөздікпен) және румын (ауызекі) тілдерін біледі. 1955 жылдан - Шығыс Қазақстан облысы және Целиноград қаласының мектептерінде әдебиет пәнінің мұғалімі. 1960 жылдан - С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің аспиранты. 1964 жылдан - Целиноград педагогикалық институтының аға оқытушысы. 1968 жылдан - Павлодар педагогикалық институтының доценті. 1996-2006 жылдары - С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің профессоры. 2001-2010 жылдары - «Шафер үй-мүражайының» аға ғылыми қызметкері. 2006 жылдан Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының профессоры. 2010 жылдың сәуір айынан бері - «Шафер үй-мұражайы» директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. «Еңбек ардагері » медалімен (1984); көптеген грамоталармен, оның ішінде ҚазКСР Жоғарғы Кеңес төралқасының грамотасымен (1959) марапатталған.Қазақстанның өнер қайраткері. Қазақстан Республикасы Ағарту ісінің үздігі. Әскери атағы - қызметінен босатылған аға сержант. Сүйіп оқитын әдебиеті - А.С. Пушкин, А. Құнанбайұлы, Л. Фейхтвангер. Үйленген. Жұбайы - Капустина Наталья Михайловна (1932 жылы туған), зейнеткер. Қызы - Олейник Елизавета Нахмановна (1957 жылы туған). Дереккөздер