kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ағиба Дүйсімбекова

Ағиба Дүйсімбекова (22 тамыз 1939 жыл – 19 қаңтар 2025 жыл) — кеңестік шаруа және саясаткер, Алматы облысы Қаскелең ауданындағы «Ақсай» асыл тұқымды мал зауытының сауыншысы, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Еңбек Даңқы» орденінің толық иегері (1983). Өмірбаяны 1939 жылы 22 тамызда Кеңестік Қазақстанда туған. Орта мектепті бітірді. 1957–1972 жылдары ол — Алматы (1967 жылдан бастап — Талдықорған, қазіргі Жетісу) облысының Андреев ауданындағы «Ленин жолы» кеңшарында сауыншы болып жұмыс істеді. 1972 жылдан бастап Қазақ КСР Алматы облысы Қаскелең ауданындағы «Ақсай» мемлекеттік асыл тұқымды мал зауытында сауыншы қызметін атқарды. Мал шаруашылығының шебері озық тәжірибені пайдаланып, еңбекті жоғары ұйымдастырудың әдіс-тәсілдерін меңгеріп, асыл тұқымды сиырлар тобын құру арқылы әр сиырдан 4900 келі сүт саууға қол жеткізіп, облыстағы ең жоғары көрсеткішке қол жеткізді. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1975 жылғы 14 ақпандағы және 1976 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлықтарымен III және II дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордендерімен марапатталды. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1983 жылғы 7 қаңтардағы Жарлығымен жанқиярлық, жоғары өнімді еңбегі, КСРО-ның құрылғанына 60 жыл толуына арналған бүкілодақтық социалистік жарыста қол жеткізген зор табыстары және бір шаруашылықта көп жылғы мінсіз еңбегі үшін Дүйсімбекова Ағиба I дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденімен марапатталды. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері атанды. Жастарға тәлімгер болып, 5 жас сауыншыны дайындады. 1980 жылдары өзінің туған кеңшарында жұмысын жалғастырды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылым депутаты болып сайланды (1980-1984). Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Алматы қаласында тұрды. 2025 жылы 19 қаңтарда о дүниеге аттанып кетті. Алматыда Ақбұлақ зиратында жерленді. Марапаттары * III дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (14 ақпан 1975) * II дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (24 желтоқсан 1976) * I дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (7 қаңтар 1983) * Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1980) * Ерен еңбегі үшін медалі (8 сәуір 1971) * Еңбек ардагері медалі Әдебиет * Дереккөздер
Айова (халық)

Айова (, самоназвание Bah-Kho-Je) — Америка Құрама Штаттарындағы сиу тобындағы үндіс халқы (Оклахоманың солтүстігіндегі резервациялар, 280 адам және Канзастың солтүстік-шығысында, 1520 адам). Тілі Олар ючи-сиу тобының чивере тілінің диалектісінде сөйлейді, негізінен ағылшын тіліне ауысты. Діні Сенушілер баптистер мен методистер. Тарихы 18 ғасырдың басында олар Ұлы көлдердің солтүстігіндегі аймақтан Айова өзенінің сағасына дейін қоныс аударып, виннебаго тайпасынан бөлініп шықты. 19 ғасырдың ортасында олар Канзас пен Оклахомадағы резервацияларға қоныстандырылды. Олардың дәстүрлі мәдениеті шығыс Ұлы жазықтардағы үндістерге тән. Кәсібі Олар ат үстінде бизон аулап, қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысқан. Салдар (плот) мен дөңгелек былғары қайықтар жасап, темекі шегетін түтіктер кесіп жасады. Әйелдер тамырларды, әртүрлі тұқымдарды және жабайы жемістерді жинады. Қазіргі уақытта жалдамалы ауыл шаруашылығы жұмыстарымен айналысады. Тұрмыс салты Омаха типті туыстық жүйесі бар. Отбасы шағын және патрилокалды. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Бұрын Айова ауылдары Миссуриде Платт өзеннен жоғары орналасты. 1804 жылға қарай олар бір ғана Платт ауылы қалды. Онда 800 адам, оның ішінде 200 жауынгер болған. Тарихи тұрғыдан үйлеріне ағаш қабығынан жасалған үйлер (чакирутан), кейде топырақпен жабылған үйлер. Дәстүрлі киімдері Айова штатындағы ер адамдар дәстүр бойынша шаштарын қырып, бұғы терісімен безендірді. Әйелдер жануарлардың терісінен киім тіккен. Фольклоры Ауызша халық шығармашылығы, оның ішінде тарихи аңыздар мен ертегілер, дәстүрлі флейта музыкасы, халық билері сақталған. Дереккөздер
2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

XXX Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 3–12 тамыз аралығында өтті. Барлығы 47 медаль комплектісі сарапқа салынды. Бұл сайыстарға 201 елдің 2231 спортшысы қатысты. Сайыстардың көбісі Лондонның шығыс жақ бөлігінде орналасқан Олимпиада стадионында өткізілді. Спорттық жүру сайыстары және марафон әйгілі Мэлл көшесінде басталып, сонда аяқталды. Медальдар санағы Медалистер Ерлер Әйелдер Сілтемелер *
1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

V Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 6–15 шілде аралығында өткізілді. Бағдарламаға ерлер арасындағы 30 сайыс түрі енген. Оларға 27 елден келген 556 спортшы қатысқан. Медальдар санағы (Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны қалың қаріппен жазылған) Медалистер Қатысқан елдер
Олимпиада ойындарындағы 20 шақырым жүру

20 километр жүру ерлер арасында 1956 жылғы Олимпиада ойындарынан бастап өткізіледі. 2000 жылдан бастап әйелдер арасындағы жарыс та бағдарламаға қосылды. Бұған дейін спорттық жүру сайысы басқа дистанцияларға да болып ұйымдастырылған-ды. Бұл дисциплинадан олимпиялық рекордты 2012 жылы қытайлық спортшылар жаңартқан болатын: ерлер арасында — Чэнь Дин, ал әйелдер арасында — Цеян Шэньцзе. Медальдар санағы Ерлер Әйелдер Бірнеше дүркін чемпиондар Бұрынғы дистанциялар Алғаш рет спорттық жүру жарыстары 1908 жылғы Олимпиадада өткізілді. Ол кезде екі дистанция болды: 3500 метр және 10 миля. Бұл дистанциялар бойынша сайыс кейінгі Олимпиадаларда ойнатылмады. 1912–1924 және 1948–1952 жылдары ерлер арасындағы 10 км жүру сайысы өткізілетін-ді. Бұған қоса 1920 жылы ерлер арасындағы 3 км жүру сайысы да болған. Әйелдер арасындағы 10 км жүру сайысы 1992 және 1996 жылғы Олимпиадаларда өткізілді. Кейіннен ол дәстүрлі дистанцияға ауысты. Сілтемелер *Mallon, Bill (2012). [http://www.webcitation.org/6OU97GUCM?url=http://www.trackandfieldnews.com/images/stories/tfn_pdfs/2012_athletics_stats5.pdf TRACK & FIELD ATHLETICS - OLYMPIC RECORD PROGRESSIONS].
Израиль-Иран соғысы

2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранның әскери және ядролық нысандарына тосын шабуыл жасап, екі ел арасында толыққанды қарылу қақтығыс басталды. Бұл қақтығыста Иранды хуситтер, Израильді Америка Құрама Штаттары қолдайды. Соғыстың бастапқы сағаттарында Иранның басты әскерилері, ядролық энергетиктері және саясаткерлері (соның ішінде АҚШ-пен келіссөз жүргізген Әли Шамхани) өлтірілген еді, елдің ядролық, әскери нысандарына соққы жасалған болатын. Осыған жауап ретінде Иран Израильдің әскери нысандарына, қалаларына ракета атқан. Америка Құрама Штаттары соғыс басталғалы Израильді қорғап жүретін де, 22 маусымда Иранның үш ядролық нысанын бомбалап, осылайша қақтығысқа тікелей кірді. Йемендегі хуситтер осы кездері Израильге бірнеше ракета атқан болатын. Қақтығыс онжылдықтар бойы жалғасқан екі ел арасындағы жағымсыз қатынастардың шиеленісі деп сипатталады. Иран Израильдің егемендігіне күмән келтіріп, ыдырағанын талап етіп жүрсе, Израиль Иранның ядролық бағдарламасын қауіп-қатер деген. Газа соғысына әкелген 7 қазан шабуылы мен кейінгі Таяу Шығыстағы дағдарыс барысында екі ел арасындағы бәсеке тікелей қақтығысқа айналды. Соққыларын Израиль Иранның одақтас жасақтарын, соның ішінде Хамас пен Хезболланы аса әлсіреткесін бастаған. Екі ел 2024 жылғы сәуір мен қазанда бір-біріне соққы жасаған болатын. Иранның ядролық қаруға ие болуына жол бермейтін келісім жасалуына АҚШ президенті Дональд Трамп екі ай берген еді. Израильдің шабуылы осы мерзімнің аяқталғанынан кейін орын алған. Израиль соққысына бір күн қалғанда Атом қуаты халықаралық агенттігі (АҚХА) 20 жылда тұңғыш рет Иранның ядролық шарттарына бағынбайтынын хабарлады. Израиль шабуылдары нәтижесінде Иранның бірнеше әскери қолбасшысы, Ислам төңкерісі қорғаушыларының корпусы (ИТҚК) басшылығының бөлігі, елдің кем дегенде 10 басты ядролық энергетигі және Иран денсаулық сақтау министрлігі мен оппозицияшыл HRANA ақпаратынша 200-ден астам Иран бейбіт халқы қаза тапқан. Иранның бірінші жауап шабуылында шамамен 100 ракета мен 100 дрон қолданылды. 24 маусымда АҚШ президенті Дональд Трамп Израиль мен Иран бейбітке келді деп хабарлады, бастапқы бағынбауға қарамастан 25 маусымдағы жағдай бойынша бейбіт жалғасып жатыр. Реакция Заң сарапшылары Израильдің соққысын халықаралық заңға қайшы деп бағалаған. Бұл бағамен Боливия, Бразилия, Қытай, Ресей, Куба мен Оңтүстік Африка Республикасының үкіметтері келісті. Израильдің бастапқы соққыларын Мұсылман әлемінің елдері де сынға алды, оларға Мысыр, Иордания, Пәкістан мен Түркия енді. Израиль әрекеттерін Германия мен АҚШ қолдаған, Иранның ядролық қару жасамағанын талап еткен болатын. Ескертпелер Дереккөздер
Ортқали Қасымжанов

{{Тұлға } { } }} Ортқали Қасымжанов (1940 жылы, Арқат ауылы, Абай ауданы, Семей облысы, Қазақ КСР — белгісіз) — Абай ауданы, З. Белібаев атындағы кеңшарының аға шопаны. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері. Өмірбаяны 1940 жылы Қазақ КСР Семей облысындағы Шыңғыстау ауданының (қазіргі Абай облысы, Абай ауданы) Арқат ауылында туған. Жастайынан мал шаруашылығында еңбек етіп, 1960 жылдардың басында Кеңес Әскері қатарында әскери борышын өтеп, туған ауылы Арқатқа оралып, жергілікті «Арқат» кеңшарының (1983 жылдан бастап — Зәкәрия Белібаев атындағы кеңшар) 1-бөлімшесінде қой бағып, шопан болып еңбек етті. Ол басқарған шопан бригадасы бірнеше жыл бойына төлді көбейтіп, жүн қырқуының тұрақты жоғары көрсеткіштеріне қол жеткізді. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1975 жылғы 14 ақпандағы Жарлықтарымен Бүкілодақтық социалистік жарыста қол жеткізген табыстары және 1974 жылы мал шаруашылығы өнімдерін өндіру мен мемлекетке сатуды арттыру жөніндегі халық шаруашылық жоспарлары менен міндеттемелерін орындаудағы еңбек ерлігі үшін Қасымжанов Ортқали III дәрежелі Еңбек Даңқы орденімен, 1976 жылы жоспарлы тапсырмаларды мерзімінен бұрын орындағаны үшін 1976 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлығымен — II дәрежелі Еңбек Даңқы орденімен марапатталды. Қой шаруашылығындағы тұрақты жоғары көрсеткіштер үшін КСРО Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің (ХШЖК) бас комитеті озат шопанға қола медалмен және бағалы сыйлықпен, 1984 жылы «Москвич-412» жеңіл автокөлігімен марапаттады. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1986 жылғы 7 шілдедегі Жарлығымен он бірінші бесжылдықтың (1981–1985) тапсырмаларын және ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру мен өңдеу жөніндегі социалистік міндеттемелерді орындауда қол жеткізген табыстары үшін Қасымжанов Ортқали I дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденімен марапатталды. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері атанды. Абай аудандық халық депутаттары Кеңесінің депутаты болып сайланды. Туған ауылы Арқатта өмір сүрді. Марапаттары * III дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (14.02.1975) * II дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (24.12.1976) * I дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (07.07.1986) * ХШЖК қола медалі (20.04.1983) Дереккөздер
Зәмзә Қадылшанұлы Қырықбаев

{{Тұлға } }} Зәмзә Қадылшанұлы Қырықбаев (16 мамыр 1942, Ақбұлақ ауылы, Марқакөл ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР — 31 мамыр 2024) — Өскемен қаласының №1 автобус паркінің автобус жүргізушісі, қоғам қайраткері. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері. Өмірбаяны 1942 жылы 16 мамырда Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданы Горное ауылында дүниеге келген. Ол ата-анасынан ерте айырылып, ағасы мен апайының талабымен Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласына қоныс аударады. Сол жерде Жамбыл мектеп-интернатын, 1960 жылы №1 автобус паркі қарамағындағы жүргізушілер курсын бітіріп, одан кейін 47 жыл жүргізуші болып Қазақстандағы ең атақты автокөлік кәсіпорнының еңбек даңқын лайықты көтеріп, арттырды. Бір жарым жыл бойы 7-бағыттағы жиырма орындық «КАВЗ» автобусында жүрді, содан соң № 8, 10, 24, 25 бағыттарда жұмыс істеді. Бірақ оның ең сүйікті бағыты қалалық өзен бекеті мен «Защита» теміржол станциясы арасында жүретін № 19 бағыты болды. 1964-1967 жылдары Кеңес Әскері қатарында әскери борышын өтеді. Қарулы Күштер қатарынан босатылғаннан кейін бұрынғы жұмыс орнына оралды. Ол үнемі озат жұмысшылардың қатарында болып, жылжымалы құрамның жөндеусіз жүрісін ұлғайту жолындағы жарыстың бастамашысы болып, бағыттардың апатсыз жұмыс істеуіне өз үлесін қосты. Ұзақ жылдар бригадирдің орынбасары қызметін атқарып, кейін 19-бағыттық бригаданың басшысы болды. 20 жылдай ұжымды басқарып, өзінің алғашқы бригадирінің абыройы мен даңқын одан әрі нығайтты. Көп жылдар бойы рөлде үздіксіз жұмыс істеген ол қаланың автобус бағыттарында 5 миллионнан астам адамды тасымалдады. Осы жылдар ішінде жүріп өткен жолдың ұзындығы жер шарын төрт рет қоршап алатын шексіз таспаның ұзындығына тең болар еді. 100-ден астам жүргізушіні кәсіби жұмысқа дайындады. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1975 жылғы 22 сәуірдегі және 1981 жылғы 2 сәуірдегі жарлықтарымен III және II дәрежелі «Еңбек Даңқы» ордендерімен марапатталды. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1986 жылғы 14 ақпандағы Жарлығымен Зәмза Қадылшанұлы Қырықбаев I дәрежелі «Еңбек Даңқы» орденімен марапатталды. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері атанды. 2007 жылдан бастап — лайықты демалысқа шықты. Қоғамдық қызметпен айналысады: облыстық, қалалық соғыс және еңбек ардагерлері кеңесінің мүшесі, облыс ақсақалдар кеңесінің мүшесі. Өскемен қаласында тұрды. Марапаттары * III дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (22.04.1975) * II дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (02.04.1981) * I дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (14.02.1986) * Өскемен қаласының Құрметті азаматы (27.12.2001) * Автомобиль көлігінің құрметті қызметкері Дереккөздер
Осетин тілі

Осетин тілі (Ossetin language) — үндіеуропалық тілдер отбасының иран тармағының солтүстік шығыс иран тобына кіреді, тілдердің қопарылма (флективті) түріне жатады (агглютинация элементтері бар). Осетин тілі – Солтүстік Осетия-Алания Республикасының мемлекеттік тілі (орыс тілімен қатар) (Конституция 1994) және Оңтүстік Осетия Республикасының мемлекеттік тілі (грузин тілімен қатар) (Конституция 1992109 ). Референтті халық Референтті халық: осетиндер; өз атауы – ирон, дигорон. Географиялық таралуы Осетиндер Солтүстік Осетия мен Оңтүстік Осетияның негізгі халқын құрайды. Сонымен қатар, осетиндердің едәуір бөлігі Қабарда-Балқарияда, Ставрополь және Краснодар өлкесінде, сондай-ақ Ресей Федерациясы мен ТМД-ның әртүрлі қалаларында тұрады. Ресей Федерациясынан тыс Түркияда, Грузияда және кейбір Батыс Еуропа елдерінде осетин диаспоралары бар. Диалектісі Оның бірнеше аумақтық үстеулері бар, олар 2 диалектіні құрайды - дигор (Батыс Солтүстік Осетия және Қабарда-Балкария) және ирон (Солтүстік Осетия мен Оңтүстік Осетияның қалған бөлігі). Түркиядағы мұсылман осетиндер сөйлейтін осетин тілінің варианты түрік тілінің әсерінен пайда болған бірқатар ерекшеліктерге ие. Жазуы Реформаланған кириллицаға негізделген осетин тілінің жазуы 1923 жылға дейін пайдаланылды, содан кейін латын тіліне аударылып, қайтадан орыс (кириллица) графикасының базасына қайтарылды (1938). 1938 жылы Оңтүстік Осетияда осетин тілі үшін қысқа уақыт ішінде грузин графикасы енгізілді. 1954 жылы орыс (кириллица) графикасына негізделген бірыңғай осетин жазуы қалпына келтірілді. Қазіргі осетин әліпбиі: Дереккөздер
1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

нацисттік салютті бермеген кезі]] тың чемпиондық секіруі]] XI Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 1936 жылдың 2–9 тамыз аралығында өткізілді. Бағдарламаға ерлер арасындағы 23 сайыс және әйелдер арасындағы 6 сайыс түрі енген болатын. Оларға 43 елден келген 776 спортшы қатысқан. Медальдар санағы Медалистер Ерлер Әйелдер Қатысқан елдер
Қайролла Бақтыбаев

Қайролла Бақтыбаев (25 қаңтар 1925, Покровка ауылы, Семей губерниясы, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО — 27 шілде 2020, Өскемен) — КСРО Түсті металлургия министрлігі Шығыс Қазақстан облысы В. И. Ленин атындағы Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының балқытушысы. Ұлы Отан соғысының қатысушысы әрі Социалистік еңбек ері. Өмірбаяны Қайролла Бақтыбаев 1925 жылы 20 қаңтарда Қырғыз АСКР Семей губерниясының Покровка ауылында (қазіргі Қазақстан, Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Маңырақ ауылы) дүниеге келген. 1941 жылдың шілде айында туған ауылында шопан болып жұмысын бастады. 1942 жылы қыркүйекте әскер қатарына шақырылып, Ташкент қаласындағы (Өзбек КСР) кіші қолбасшылар даярлайтын жаяу әскер училищесіне жіберілді. 1943 жылы кіші сержант Қайролла Бақтыбаев 1-Украина майданы 60-армиясындағы 100-атқыштар дивизиясы 454-атқыштар полкінің 6-атқыштар ротасында бөлімше қолбасшысы болды. Украинаның Киев, Житомир, Каменец-Подольский сияқты қалаларын азат ету ұрыстарына қатысқан. Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды. 1944 жылы 3-Украина майданының БМ-13 гвардиялық миномет есептабының қолбасшысы болып, Румыния, Мажарстан, Аустрияны азат етуге қатысты. 1947 жылы әскерден қайтты. 1947 жылы Қайролла Бақтыбаев «Ильичтің өсиеті» ұжымшарында шопан болып жұмысқа орналасты. 1951 жылы Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласындағы В. И. Ленин атындағы Өскемен қорғасын-мырыш комбинатында (қазіргі Қазмырыш) құюшы, содан соң балқытушы қызметін атқарды. Ол көп ұзамай зауыттың үздік балқытушылардың біріне айналып, жоспарды орындау бойынша өз міндеттемелерін бірнеше рет асыра орындады. Ол сегізінші бесжылдықта ерекше жоғары көрсеткіштерге қол жеткізіп, жоспардан тыс 667 мың сомдық өнім шығарды. 1971 жылы 30 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының Жарлығымен түсті металлургияны дамытудағы ерекше жетістіктері үшін Қайролла Бақтыбаевқа Ленин ордені мен «Орақ пен балға» алтын медалін табыстау арқылы Социалистік еңбек ері атағы берілді. 1962 жылы Кеңес Одағы Коммунистік партиясының қатарына қабылданды. Өскемен қалалық халық депутаттары Кеңесінің депутаты болып сайланды, сонымен қатар КОКП облыстық комитетінің және металлургия өнеркәсібі қызметкерлері кәсіподағының Орталық комитетінің мүшесі болды. 1975 жылы зейнеткерлікке шықты. 2015 жылдың 1 шілдесінде Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының шешімімен Қайролла Бақтыбаевқа «Шығыс Қазақстан облысының Құрметті азаматы» атағы берілді. Марапаттары * Қызыл жұлдыз ордені, 1944 жыл 12 тамыз * Еңбек Қызыл Туы ордені, 1961 жыл 9 маусым * Ленин ордені, 1971 жыл 30 наурыз * Орақ пен балға медалі, 1971 жыл 30 наурыз * II дәрежелі Отан соғысы ордені, 1985 жыл 11 наурыз * «Құрмет» ордені * «Құрметті металлург» белгісі Әдебиет * Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Бақтыбаев Хайролла: б. 244. * Герои Социалистического труда — казахстанцы [Текст]. — Алма-Ата : 1985. Дереккөздер
Бапан Мұхамеджанов

Бапан Мұхамеджанов (1925 жылы, Бірлік ауылы, Өскемен уезі, Семей губерниясы, Қазақ АКСР, РКФСР, КСРО) — КСРО Түсті металлургия министрлігі Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысы В. И. Ленин атындағы Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының катодшысы. Ұлы Отан соғысы және Кеңес-Жапон соғысының қатысушысы, Социалистік еңбек ері. Өмірбаяны 1925 жылы Қазақ АКСР Семей губерниясы Өскемен уезі Бірлік ауылында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы) туған. 1938-1943 жылдары Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданына қарасты «Бірлік» ұжымшарында шопан көмекшісі болды. 1943 жылдың ақпанынан бастап – Қызыл Әскер қатарына жазылды. Жапониямен соғысқа қатысушы. 1945 жылы – 2-Қиыр Шығыс майданы 15-армиясындағы 34-атқыштар дивизиясының 75-жеке танкке қарсы жойғыш дивизиясының нысанашысы, кіші сержант. «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Қарулы Күштерден қайтқаннан кейін 1950-1975 жылдары Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласындағы Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының (қазіргі Қазмырыш) №1 гидрометаллургиялық цехының электролит бөлімшесінде катодшы болып жұмыс істеді. Оның алғашқы тәлімгері тәжірибелі катодшы, болашақ Социалистік Еңбек Ері В. Д. Дегтярев жас жұмысшыға шеберліктің қыр-сырын үйретіп, оның бойына сол кәсіби шеберлікті сіңіріп, оны көп ұзамай комбинаттың көрнекті адамдарының біріне айналдырды. Кейін өзі де көптеген металлургтерге тәжірибесімен бөлісті. Оның әдіс-тәсілдерін меңгерген ондаған шәкірттер өз ісінің нағыз шебері атанды. Ол өндірісте белсенді жаңашыл болды. Олар сегіз рационализаторлық ұсыныс енгізіп, іске асырды. Ол 1960 жылы қорғасын-мырыш комбинатында алғашқылардың бірі болып коммунистік еңбектің екпіндісі атанды. Есімі комбинаттың Құрмет кітабына жазылды. 1967 жылы КОКП қатарына қабылданды. 1973 жылы 29 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының Жарлығымен көрсеткен еңбек ерлігі және 1973 жылға қабылданған социалистік міндеттемелерді орындаудағы ерекше табысы үшін Бапан Мұхамеджановқа Ленин ордені және «Орақ пен балға» алтын медалін табыстау арқылы Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1975 жылы қарашада зейнеткерлікке шықты. Марапаттары * «Ерлігі үшін» медалі, 1945 жыл 12 қыркүйек * «Жапонияны жеңгені үшін» медалі * «Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл» мерекелік медалі, 1970 жыл * Ленин ордені, 1973 жыл 29 желтоқсан * «Орақ пен балға» медалі, 1973 жыл 29 желтоқсан * Қазан төңкерісі ордені, 1971 жыл 30 наурыз * «Құрметті металлург» атағы Әдебиет * Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Мұхамеджанов Бапан: стр. 553. * Герои Социалистического труда — казахстанцы. — Алма-Ата, 1985. Дереккөздер
Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева

Макеева Әлия Нұрмұхаметқызы (, Абай облысы, Аягөз қаласы) — Қоғам қайраткері, кәсіпкер: «Bal-Balam» балабақшалар желісінің құрылтайшысы. «Luxury Home» перде салонының негізін қалаушы «Nolte» неміс ас үй жихазының Қазақстандағы ресми өкілі. Өмірбаяны 1984 жылы 11 сәуірде Абай облысы Аягөз қаласында көпбалалы отбасында алты баланың ішінде тұңғышы болып дүниеге келген. 2000-2004 жылдары Алматы Технология және Бизнес Университетінде оқыды. 2004-2009 жылдары RFK перде және дизайн компаниясында жетекші дизайнер қызметін атқарды. 2010 жылы алғаш жеке кәсібін ашты. 2015 жылы «Luxury Home» ЖШС және тігін цехын ашты. 2019 жылы Астана қаласында «Luxury Home» компаниясының филиалын ашты. 2022 жылы премиалды неміс ас-үй жихазының эксклюзивті серіктестігін алып, «Nolte Kuechen» брендінің Орталық Азиядағы бірінші флагмандық шоу-румының негізін қалады. 2022 жылы Алматы қаласының Алатау ауданында 320 балаға «Bal-Balam» балабақшасын ашты. 2022 жылы күзде 25 кәсіпкердің арасындағы сайысқа түсіп, Қазақстанның 1-ші «Missis Globe» номинациясының иегері атанды. 2024 жылы «Bal-Balam VIP» және «Bal-Balam Premium» 360 балаға балабақшалар филиалын ашты. 2025 ж. Алтын Ханым сайысының финалисті атанды. Марапаттары * «Алтын Адам 2025» * -Бауыржан Момышұлы атындағы «Батыр Шапағаты» медалі * «Абай Ұлттық Опера және Балет театрының» арнайы төсбелгісі Дереккөздер Сілтемелер * https://luxury-home.kz/
Нормандия — Неман

Нормандия — Неман — 1943—1945 жылдары Кеңестердің 1-ші әуе армиясы құрамында фашистік күштерге қарсы шайқасқан Францияның авиациялық полкы. Бұл әскери құрылым басында франциялық провинцияның құрметіне орай «Нормандия» деп аталып, 1942 жылдың күзінде эскадрилья ретінде құрылған еді. Кейін оның атына Неман сөзі қосылып (КСРО-ның батысындағы өзен атауы), құрылымның дәрежесі және құрамы артты. Францияның ұшқыштары Иваново қаласына 1942 жылдың 28 қарашасында ұшып келді. Алғашқы әскери ұшақтары Як-1 болды. Бастапқы құрамында 14 ұшқыш пен 58 механик болған. Полк 1943 жылы Курск шайқасына, 1944 жылы Беларусь операциясына, 1945 жылы Шығыс Пруссия жерінде (қазіргі Калининград өңірінде) орын алған шайқастарға қатысты. Жалпы есеппен полкта әр жылдары 96 пилот болды, оның ішінде 42-і шайқастарда қайтыс болған. Полк күштері 1943 жылдың наурызынан 1945 жылдың мамырына шейін немістердің 273 ұшағын жойып түсірді. Соғыстан кейін аиваполк Францияға оралып, сол елдің әскери әуе күштерінде қызметін атқаруды жалғастырды. Тарихи ықпалы 1960 жылы Франция мен КСРО бірлесіп «Нормандия — Неман» атты көркем фильмді түсірді. Әртүрлі қалаларда бұл әскери құрылымның атымен аталған көшелер бар, оның ішінде Астанада және Смоленскіде. Ле-Бурже коммунасында, Мәскеуде және басқа да елді мекендерде эскадрильянің/полктың құрметіне қойылған ескерткіштер бар. Дереккөздер Тағы қараңыз * Моңғол араты эскадрильясы
Футболдан Украина чемпионаты 2024/25

Футболдан Украина чемпионаты 2024/25 — турнирдің 34-ші маусымы. Турнир кестесі Плей-офф *Ворскла - Кудровка - 2:1, 0:1, пенальти - 3:4. Кудровка жоғары лигаға жолдама алды. *Левый Берег - Металлист 1925 - 0:1, 0:1. Металлист 1925 жоғары лигаға жолдама алды. Дереккөздер
Футболдан Украина кубогының финалы 2025

Футболдан Украина кубогының финалы 2025 — турнирдің 33-ші маусымының финалдық ойыны. 2025 жылы 14 мамырда Житомир қаласындағы Орталық стадионда өтіп, "Шахтер" және "Динамо" (Киев) клубтары кездесті. Шолу 44-минутта Ярмоленко есеп ашып, "Динамоны" алға шығарды. Бірақ 64-минутта "Шахтер" футболшысы Кауан Элиас есепті теңестірді. Осы есеп ойын соңына дейін өзгермеді. Пенальтилер сериясында "Шахтер" 6:5 есебімен басым түсті. "Шахтер" он бесінші рет турнир жеңімпазы атанды. Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.upl.ua/ua/news/view/9983 Пенальтилер сериясында "Шахтер" 6:5 есебімен басым түсті.]
Футболдан Ресей кубогының финалы 2025

Футболдан Ресей кубогының финалы 2025 — турнирдің 33-ші маусымының финалдық ойыны. 2025 жылы 1 маусымда Мәскеуде "Лужники" стадионында өтті. Финалда ЦСКА және "Ростов" клубтары кездесті. Негізгі және қосымша уақыттарда есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында ЦСКА 4:3 есебімен жеңіске жетті. ЦСКА тоғызыншы рет турнирде топ жарды. Дереккөздер Сілтемелер *[https://rfs.ru/news/222473 Ростов - ЦСКА. 1 маусым 2025 жыл]
АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққылары

пен вице-президент Вэнс Ситуациялық бөлмеде 21 маусымда соққылар кезінде]] ]] 2025 жылғы 22 маусымға қараған түні АҚШ Әскери-әуе және Әскери-теңіз күштері Ирандағы бірнеше ядролық нысанға қарсы «Түн ортасындағы балға» атты әскери операция жүргізді. Олардың қатарында уранды байыту зауыты Фордо, Нетенздегі ядролық қондырғы және Исфахан ядролық технологиялар және зерттеу орталығы бар. Бұл ядролық нысандар Ирандағы уранды байытудың маңызды орталықтарының бірі болды. Шабуылда Northrop B-2 Spirit жасырын бомбалаушылары жеткізген он төрт GBU-57 бункерге қарсы әуе бомбасы, сондай-ақ сүңгуір қайықтан ұшырылған 30 «Томагавк » зымыраны қолданылды (Иранға АҚШ-тың Уайтмен әуе базасынан бірнеше әуе отынымен жеткен жеті B-2 ұшағы және бір сүңгуір қайық, сондай-ақ Иранның әуе қорғанысы нысандарына соққы берген АҚШ Қарулы Күштерінің Орталық қолбасшылығының жауынгер-бомбалаушыларынан жанармай құю; жанармай құю және барлау ұшақтарын ескере отырып, операцияға 125-тен астам ұшақ тартылды). Оқиға 13 маусымда басталған Израильдің Иранға қарсы әскери операциясы және Иранның Израильге қарсы шабуылдары аясында болды. Талдауы Халықаралық қатынастар жөніндегі кеңестің аға ғылыми қызметкері Рэй Такей бұл соққыларды «жаңа, әлеуетті қауіпті кезең» деп атап, Иран «қалай да бір жолмен ұлттық намысын қалпына келтіруге тырысады» деді — бұл, оның айтуынша, АҚШ-тың әскери нысандарына немесе делдал күштер арқылы шабуыл жасау жолымен жүзеге асуы мүмкін. The New York Times газетінің хабарлауынша, Құрама Штаттары Иранның көптеген ядролық нысандарына соққы берген болуы мүмкін, өйткені олар Израильдің соққылары одан да көп зиян тигізбейтінін және Иранның ядролық бағдарламасын шамамен алты ай бұрын ғана тастайтынын анықтады. CNN сарапшысы АҚШ-тың «қазір ирандықтар кері соққы береді деген нақты алаңдаушылық бар» екенін ескере отырып, қосымша нысандарға шабуыл жасауы мүмкін екенін атап өтті және Иран өз кезегінде Қатардағы, Біріккен Араб Әмірліктеріндегі, Сауд Арабиясындағы және Бахрейндегі американдық базаларға шабуыл жасап, Ормуз бұғазын жабуы мүмкін деп болжады. Демократияны қорғау қорының Бас директоры Марк Дубовиц былай деп жазды: «бұл аймақ үшін айтарлықтай өзгерісті білдіреді, америкалық пен израильдік қауіпсіздікке негізгі қауіп айтарлықтай төмендеді». Клиффорд Мэй былай деп жазды: «президент Трамп Иранның қатыгез исламшыл билеушілерінің тістерін алып тастау арқылы оны тоқтату туралы шешім қабылдағанға дейін бұл „шексіз соғыс“ болды». The New York Times басылымының хабарлауынша, Иран АҚШ-тың әскери базасына жасалуы мүмкін соққы туралы Қатарға алдын ала ескерту жасаған. Ақ Үйдің мәлімдеуінше, әскери база алдын ала эвакуацияланған, сондықтан бұл соққы ешқандай зақымға немесе адам шығынына алып келмеген. Дереккөздер
Рутул тілі

Рутул тілі (Rutulian language) — иберия-кавказ отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (флективтілік белгілері бар). Дағыстан Республикасының мемлекеттік тілі (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998). Референтті халық Референтті халық: рутулдықтар, рутулдар; өз атауы – мых абдыр, мыхадар. Географиялық таралуы 2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша Ресейде рутул тілінде сөйлейтіндердің саны 30 360 адамды құрады (Дағыстанда – 25 947 адам). Рутул тілінде сөйлейтіндер Дағыстанның келесі ауылдарын қамтиды: Рутул (МыхаIд), Шиназ (Сыназыр), Ихрек (Йирек), Мюхрек (МыIхрек), Лучек (Лычекды), Амсар (Амцурды), Борч (Быджед), Кина (Къинад), Вуруш (Вырышдед), Нацма (НацIма), Фартма (ФартIма), Джилихур, Кала (КIаIълидед), Пилек, Уна, Куфа (Гухьада), Фчох (Фучухъ//Хьучухъ), Хнюх (ХыIныIхъ), Киче (Хьичед), сондай-ақ Әзербайжанның Шеки және Ках аудандарындағы бірнеше ауылдар (Шин, Гейбулах, Хырса, Шор-су, Даш-юз т.б.). Диалектісі Негізгі диалектілері: мухад, шиназ, мюх­рех (шығыс диалектісін құрайды, будух тілі мен крыз тіліне жақын); ихрек, борчи-хнов (оңтүстік-батыс диалектіні құрайды, цахур тіліне жақын).[] Жазуы Қазан төңкерісіне дейін рутульцы араб жазуын қолданған. Араб графикасында (аджам) XVIII ғасырдағы ашуг Кюр Раджабтың рутул тіліндегі ән мәтіні белгілі. Кириллицаға негізделген заманауи рутул әліпбиі 1990 жылы енгізілді. Дереккөздер
1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

тің Олимпиялық стадионы]] X Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 1932 жылдың 31 шілдесі мен 7 тамызы аралығында өткізілді. Бағдарламаға ерлер арасындағы 23 сайыс және әйелдер арасындағы 6 сайыс түрі енген болатын. Оларға 34 елден келген 386 спортшы қатысқан. Медальдар санағы Медалистер Ерлер Әйелдер Қатысқан елдер
Қысқы жауынгер

Баки Барнс – Marvel кинематографиялық әлемі ндегі кейіпкер. Оның толық аты Джеймс Бьюкенен Барнс, ол әдетте Қысқы жауынгер деген лақап атымен белгілі, және «Ақ қасқыр» есімі де бар. Ол Стив Роджерс тің балалық шағындағы ең жақын досы, Екінші дүниежүзілік соғыста онымен бірге қызмет етті, бірақ «Гидра» ұйымы оны тұтқындап, жадын өшіреді және басына «Қысқы солдат» бағдарламасын енгізеді. Солай ол кемелдендірілген солдат болады. Баки Барнс рөлін MCU әлемінде американдық актер Себастьян Стэн ойнайды. Барнс алғаш рет «Капитан Америка: Бірінші кек алушы » (2011) фильмінде пайда болды және кейін тоғыз фильмде көмекші фигураға айналады, оның ішінде «Ант-Адам » (2015) және «Қара пантера » (2018) фильмдеріндегі титрден кейінгі көріністерде. 2021 жылы «Сұңқар және Қысқы жауынгер» сериалында пайда болады. 2025 жылы Капитан Америка: Жаңа әлем және Найзағай атқыштар фильмінде пайда болады. Қысқы жауынгерді 1940 жылы Джо Саймон ойлап тапқан. Оны Капитан Американың Баки есімді серігі ретінде салады. Кейіпкердің дебюті «Captain America Comics» #1 (1941 жылдың наурызы) журналында болды. Дереккөздер
Селькуп тілі

Селькуп тілі (Selkup language) — орал тілдері отбасының самодий тобына кіреді, тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады. Референтті халық Референтті халық: селькуптер; өз атауы – селкуптер (ескір. самойедтер). Географиялық таралуы Ресейдің Томск облысында, Краснояр өлкесінде және Ямал-Ненец ұлттық округінде тұрады. Диалектісі Диалектілер солтүстік (таз) және оңтүстік топтарға бөлінеді, кейде оңтүстік тобы орталық, об, кет және қазір жойылған оңтүстік тобы болып бөлінеді. Солтүстік диалектілер 20 ғасырдың басында жойыла бастаған оңтүстік диалектілерге қарағанда әлдеқайда жақсы сақталған. Жазуы 1930 жылдары латын әліпбиіне негізделген жазу жасалды. Кейін кириллица нұсқасы пайда болды. 1950-1980 жылдар аралығында селкуп жазуы іс жүзінде қолданылмаған. Бүгінгі қолданылып жүрген әліпби 1980 жылдары жасалған. Солтүстік селкуп әдеби тілінің әліпбиі (ортатаз диалектісі): Дереккөздер
Футболдан Қырғызстан суперкубогы 2025

Футболдан Қырғызстан суперкубогы 2025 (қырғ. Кыргызстандын футбол суперкубогу 2025) — Қырғыз суперкубогының 13-ші жарысы. Қырғызстан чемпионы "Абдыш Ата" мен кубок иегері "Мурас Юнайтед" кездесті. Негізгі және қосымша уақытта есеп ашылмай, пенальтилер сериясында "Абдыш Ата" 4-3 есебімен жеңіске жетті. 2024 жылы да Қырғызстан суперкубогында осы екі клуб кездескен болатын. Ол жолы да "Абдыш-Ата" жеңіске жеткен — 1-0. Қатысушылар Матч Детальдар Құрамдар * «Абдыш-Ата» (Қант): Чомоев, Браузман, Имамович, Карич, Баррето, Камолов, Талович, Саннех, Атабаев, Абдужапаров, Соуса Силва. * «Мурас Юнайтед» (Джалал-Абад): Костик, Яскович, Нагиев, Жапаров, Кошибхонов, Гончар, Мате, Артем, Грачев, Джумашев, Марчук. Дереккөздер Сілтемелер
Шанкхаус Блэкуотч

«Шанкхаус Блэкуотч» (;) — Англияның Крэмлингтон қаласында орналасқан футбол клубы болды. Өз алаңындағы ойындарын "Action Park" аренасында өткізді. Тарихы Клуб 1883 жылы жергілікті методист шіркеуінің Інжіл сабағына қатысушылар тарапынан құрылды. Бұл бастама жақын маңға шатыр тігіп орналасқан Шотландияның "Хайленд Блэк Уотч" полкі жергілікті кеншілермен футбол ойынын ұйымдастырғаннан кейін пайда болды. Бұл оқиға жергілікті жұмысшыларды осы спорт түрімен айналысуға шабыттандырды. Клуб 1885–86 жылғы маусымда Northumberland Senior Cup кубогының бірегей иегері деп жарияланды. Жартылай финалда Шанкхаус Блэкуотч клубы Морпет Харриерс клубымен кездесіп, үш ойында қатарынан 1:1 есебімен тең түсті. Алғашқы екі ойында Морпет соңғы жеті минутта есепті теңестірген еді. Төртінші ойында, яғни үшінші қайта ойында, Шанкхаус соңғы минутта гол соғып, жеңіске жеткендей болды. Алайда Морпет бұл голға шағым жасады: олардың айтуынша, гол соғылған сәтте жанкүйерлер арасынан біреу ысқырып, ойыншылары тоқтап қалған, нәтижесінде Шанкхаус оңай гол соққан. Футбол қауымдастығы бұл жағдайды жанкүйерлердің араласуы ретінде танып, голды есептен алып тастады. Сондықтан командалар бесінші рет ойнауға мәжбүр болды және ойын толық аяқталғанша жалғасуы тиіс еді. Алайда үш мәрте 30 минуттық қосымша уақыттан кейін де есеп ашылмады, әрі қарай ойнауға жарық жетпей қалды. Алтыншы ойынды өткізудің орнына, финалда Ньюкасл Вест Энд командасына кім қарсы ойнайтынын анықтау үшін жеребе тартылды, және Шанкхаус жеңімпаз болып шықты. Бірақ бұл жеребе тек финалда екі клубтың да атынан кім ойнайтынын анықтауға арналған болатын. Финалда Шанкхаус 3:2 есебімен жеңіске жетті, нәтижесінде Шанкхаус пен Морпет Харриерс Northumberland Senior Cup кубогының бірге иегерлері деп танылды. 1887 жылы клуб алғаш рет Англия Кубогына қатысты және төртінші кезеңге дейін жетті, бірақ сол турда Астон Вилла клубынан 9:0 есебімен жеңіліп қалды. 1891–92 маусымында клуб Солтүстік Футбол Альянсына (Northern Football Alliance) қосылып, бірден лига чемпионы атанды. Клуб бұл лигада 1905–06 маусымының соңына дейін ойнап, кейіннен Блайт және Аудандық Лигаға (Blyth and District League) ауысты. 30 жылдан астам уақыт өткен соң, 1989–90 маусымында клуб Солтүстік Альянс лигасына үшінші рет оралып, Екінші дивизионнан бастады. 1994–95 маусымында клуб Бірінші дивизионға көтерілді, екінші орын алып, жоғары лигаға жолдама алды. Үш маусымнан кейін клуб Бірінші дивизионда чемпион атанып, Премьер дивизионға жолдама алды. 2004–05 маусымында клуб лига чемпионы атанды. 2021–22 маусымының алдында клуб лига құрамынан шықты. Жетістіктері *Northern Football Alliance ** Премьер дивизион чемпионы (2): 1891–92, 2004–05 ** Дивизион 1 чемпионы (1): 1997–98 ** League Cup жеңімпазы (2): 2004–05, 2013–14 ** Challenge Cup жеңімпазы (2): 2000–01, 2001–02 ** Division Two Amateur Cup жеңімпазы (1): 1993–94 *Northumberland Senior Cup ** Жеңімпаз (4): 1885–86, 1892–93, 1893–94, 1894–95 *Northumberland Challenge Cup ** Жеңімпаз (1): 1886–87 Дереккөздер
1928 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

ның Олимпиялық стадионы]] IX Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 1928 жылдың 29 шілдесі мен 5 тамызы аралығында өткізілді. Бағдарламаға ерлер арасындағы 22 сайыс және әйелдер арасындағы 5 сайыс түрі енген болатын. Оларға 40 елден келген 706 спортшы қатысқан. Медальдар санағы Медалистер Ерлер Әйелдер Қатысқан елдер
Бұтақсай

Бұтақсай өзені – Торғай алабындағы өзен. Қостанай облысының Амангелді ауданы, Тасты ауылдық округі жерімен ағады. Ұзындығы 21 шақырым. Сипаттамасы Географиясы Қарынсалды аулының оңтүстігінен 10 шақырым жердегі бұлақтардан бастау алады. Бастауының биіктігі — теңіз деңгейінен 265 метр. Өзен негізінен бастысқа қарай ағады. Арнасы тар, кей жерлері 7-8 метрге жетеді. Жағалауы шалғынды, бұталар, шөптесін өсімдіктер өседі. Қорегі жауын-шашын. Көктемде арнасы тасып-толады. Төменгі ағысында Қарынсалдыға қатынайтын автомобил жолын кесіп өтеді. Горняк ауылынан төменде Қарынсалды өзеніне сол жағынан құяды. Сағасының биіктігі — 173 метр. Ұсақ 5-6 саласы бар. Оның көбі жаз айларында тартылып қалады. Суы егін және мал шаруашылығына пайдаланылады. Кеңес дәуірінде Қарынсалды кеңшарының егіс даласындағы бригадаларының №1 бекеті Бұтақсай өзенінің жағасында орналасты. Дереккөздер Әдебиет * КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 1 шығарылым. Орталық Қазақстан / ред. К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 168 бет
Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева

Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева (3 қазан 1978 жыл, Есіл қаласы) — қазақстандық журналист, 2019 жылдан бастап Президент телерадиокешенінің директоры. Өмірбаяны Раушан Қажыбаева 1978 жылғы 3 қазанда бұрынғы Торғай облысының Есіл қаласында дүниеге келген. 1999 жылы Л.Н. Гумилёв атындағы Еуразия университетін журналист мамандығы бойынша тәмамдаған. 2021 жылы Швейцариядағы халықаралық бизнес мектебінде адам ресурстарын басқару бойынша Advanced Studies магистрі дәрежесін алған. Еңбек жолын 1999 жылы КТК арнасының Астанадағы корреспонденттік бекетінде репортёр болып бастаған. Кейін 2007 жылға дейін Қазақстан арнасының ақпараттық-сараптамалық бағдарламалар дирекциясы директорының орынбасары, орыс редакциясының бас редакторы болып жұмыс істеген. 2007—2008 жылдары Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың кеңесшісі, 2008—2012 жылдары Сенаттың баспасөз хатшысы болды. 2012—2014 жылдары Премьер-министр Серік Ахметовтің баспасөз қызметінің басшысы және баспасөз хатшысы, 2014 жылы Қорғаныс министрлігінің Бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс департаментінің басшысы болып қызмет атқарды. 2014—2016 жылдары Қазақстан темір жолының Қоғаммен байланыс департаментінің директоры, 2016—2019 жылдары Премьер-министрдің бірінші орынбасары және 2019 жылы Премьер-министр болған Асқар Маминнің кеңесшісі болды. 2019 жылғы 26 тамызда Президент телерадиокешенінің бас директоры болып тағайындалды. 2023 жылдың қыркүйегінен бастап Президент телерадиокешенінің директоры лауазымында қызмет атқаруда. Қазақстан журналистер одағының, Қазақстан шайбалы хоккей федерациясының атқарушы комитетінің, Президент жанындағы Әйелдер істері және отбасы-демографиялық саясат жөнiндегi ұлттық комиссия мүшесі. 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды. Отбасы Тұрмыста, 3 баласы бар. Қажыбаева бұқаралық ақпарат құралдарының мәліметі бойынша кәсіпкер Гаджи Гаджиевке тұрмысқа шыққан. Гаджи Шапиевич 1974 жылы Дағыстанның Буйнакск қаласында туған, бала кезінде Жаркент қаласына қоныс аударып, сол жерден мектепті бітірген. Гаджиев 2024 жылдан бастап Қазақстан ауыр атлетика федерациясын басқарады. Марапаттары 8 медальмен, оның ішінде «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2009) марапатталған. «Құрмет» және «Парасат» (2024) орденінің иегері. Дереккөздер
1924 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

тағы Олимпиялық стадион, Париж маңайы]] VIII Олимпиада ойындарында жеңіл атлетика сайыстары 1924 жылдың 6–13 шілдесінде өткізілді. Бағдарламаға ерлер арасындағы 27 сайыс түрі енген. Оларға 40 елден келген 657 спортшы қатысқан. Медальдар санағы Медалистер Ерлер Қатысқан елдер
Сағындық Омаров

{{Тұлға } { style="background: transparent" } { style="background: transparent" } { style="background: transparent" } }} Сағындық Омаров (1913, Қызылтас ауылы — 1979) — Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР Энергетика және электрлендіру министрлігі Өскемен жылу электр орталығында аға турбомашинист. Социалистік еңбек ері (1971). Өмірбаяны 1913 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Қызылтас ауылында туған. 1930 жылдан бастап Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысы Риддер (1941-2002 ж. — Лениногорск) кентінде (1934 жылдан бастап – қала) құрылысшы болып жұмыс істеген. 1939-1941 жылдары Риддер тау-кен металлургия комбинатының турбина цехының жүргізушісі. 1941-1947 жылдары — Қызыл Әскер қатарында әскери борышын өтеді. Ұлы Отан соғысының қатысушысы. 2-теміржол батальонының құрамында соғысты. Әскери медалдармен марапатталды. 1947-1973 жылдары Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласындағы Өскемен жылу электр орталығының аға жүргізуші болды. 1949 жылы Өскемен жылу электр орталығына электр пойыздарын орнатуға және басқаруға жіберілді. Кеңейіп жатқан Өскемен қорғасын-мырыш комбинатына электр қуатының тапшылығын біліп, электр пойыздарын тез арада іске қосу үшін барын салды. Өскемен жылу электр орталығын кеңейтуге байланысты тәжірибелі мамандардың бірі ретінде жаңадан енгізілген жабдықтарды әзірлеуге және пайдалануға ауысты. Ол 1961 жылы ЖЭО-да алғашқылардың бірі болып коммунистік еңбек екпіні атағын алды. Турбина цехының жабдықтарын қайта құру мен жаңартуға белсене қатысты, бұл сегізінші бесжылдықта (1966-1970 жылдары) тиімділікті 35 пайыздан 71,8 пайызға дейін арттыруға, отынның үлестік шығынын бір киловатт-сағатқа 450 граммнан 297,9 граммға дейін төмендетуге мүмкіндік берді. Оның апатсыз, жоғары үнемді жұмыс істеуі Өскемен жылу электр орталығы ұжымының жоспарларын ойдағыдай орындауына ықпал етті. Мәселен, сегізінші бесжылдықта ғана кәсіпорынның жалпы өнімі 189,1 пайызға, жылу энергиясын өндіру 134,1 пайызға, еңбек өнімділігі 144,5 пайызға өсті. Өскемен жылу электр орталығында ширек ғасыр бойы еңбек еткен ол 25 рационализаторлық ұсыныс жасап, 20 жас білікті турбина жүргізуші дайындады. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1971 жылғы 20 сәуірдегі Жарлығымен елдің энергетика саласын дамытудың бесжылдық жоспарының тапсырмаларын орындаудағы ерекше еңбегі үшін Сағындық Омаровқа Ленин орденімен және «Орақ пен балға» алтын медалін табыстау арқылы Социалистік еңбек ері атағы берілді. 1973 жылы зейнеткерлікке шықты. Шығыс Қазақстан облысында тұрды. 1979 жылы қайтыс болды. Үлбі ауылдық кеңесінің депутаты, Шығыс Қазақстан облыстық кәсіподақтар кеңесінің мүшесі, кәсіподақтардың республикалық және Бүкілодақтық съездеріне делегат болып сайланды. Марапаттары * Ленин ордені (20.04.1971) * Құрмет Белгісі ордені (04.10.1966) * «Еңбектегі ерлігі үшін» медаль (23.02.1955) * «Ерен еңбегі үшін» медалі (12.04.1952) * «Кенигсбергті алғаны үшін» медалі * «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медалі Әдебиет * Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. — Омаров Сағындық: б. 590. * Герои Социалистического труда — казахстанцы [Текст]. — Алма-Ата : 1985. Дереккөздер
Сыған тілі

Сыған тілі (Gipsy / Romany language) үндіеуропалық тілдер отбасының үнді (үнді-арийлік) тобына кіреді, тілдердің қопарылма (флективті) түріне жатады (агглютинацияға бейімділікпен). Референтті халық Референтті халық: сығандар; өз атауы – рома (адамдар). Географиялық таралуы Сығандардың ата-бабалары Үндістан жерінен шыққан. Бастапқыда олар Иран мен Египетте қоныстанып, ΙΙ мың. басында Балқан түбегі мен Африканың солтүстігіне қарай жылжыды. ХІІ-ХV ғғ. сығандар Еуропаға, ХІХ ғ. Солтүстік және Оңтүстік Америка мен Аустралияға қоныстанды. Сығандар әлемнің барлық дерлік елдерінде үлкен немесе шағын топтар болып, кезбе өмір салтына байланысты есепке алу өте қиын. Сыған тілінде сөйлейтіндердің саны шамамен: Диалектісі Сыған тілі шет тілдік ортада қолданылып және дами отырып, онымен байланыста болатын тілдер өз ықпалын тигізетініне қарамастан, үндіарийлік сөздік қорын және байырғы белгілерін сақтап қалды. Ерекше қарқынды лингвистикалық байланыстардың нәтижесінде, ең алдымен, құпия тілдер ретінде қолданылатын бірнеше аралас сыған диалектілері (Ұлыбритания, Испания және Португалия, Скандинавия елдерінің және басқалардың диалектілері) қалыптасты. Соңғы онжылдықтарда лингвисттердің бірнеше топтары тарихи дамуға негізделген лингвистикалық тұрғыдан сыған диалектілерінің жаңа классификациясын жасады. Осы жіктеу бойынша диалектілер мынадай топтарға бөлінеді: *Солтүстік сыған диалектілері; *Орталық еуропалық сыған диалектілері; *Балқандық сыған диалектілері; *Влах диалектілері. Жазуы Сығандардың алғашқы жазбалары 16 ғасырға жатады және олар Батыс Еуропа гуманистерінің еңбектеріндегі шағын сөздіктер мен жеке сөз тіркестерінің аудармалары болып табылады. Стандарттаудың бірінші әрекеті 1920 жылдары КСРО-да жасалды, әдеби тілдің негізі ретінде солтүстік орыс диалектісі қолданылды. 1927–38 жылдары 250-ден астам кітап жарық көрді. 1927 жылдан бастап КСРО сығандары Ґ ґ әрпін қосып, Щ щ және ъ (орыс сығандарының диалектісі) әріптерін алып тастау арқылы орыс тілінің негізіндегі әліпбиді қолданды. Орыс сығандарының алфавиті: Дереккөздер
Форос

Форос (грекше: φόρος) — Ежелгі Грекияда Делос одағына мүше мемлекеттердің Афинаға төлейтін мүшелік жарнасының атауы болды. Бұл одақ Парсы күштерінен қорғану мақсатында құрылған. Жарна әскери жабдықпен (мысалы, триремалармен) немесе ақшамен төленуі мүмкін еді, бірақ көбінесе ақшалай төленетін. Осыған байланысты Афинаға әскери бастамалар үшін қомақты қаржы аударылып отырды. Афина өз әскери күштерін арттыра отырып, басым әрі бай алпауыт мемлекетке айналды. Парсы соғыстарынан кейін Делос одағы өзара қорғаныс келісімі ретінде құрылды және алғашқы 25 жыл ішінде оның орталығы қасиетті Делос аралында орналасты. Бұл кезеңде ірі әскери қақтығыстар болмағанымен, Грекия мен Парсы арасында бірқалыпты қырғи қабақ соғыс жағдайы орын алды — бұл дипломатиялық әрекеттер мен қарсы әрекеттермен, қорқытулармен және шабуылдармен ерекшеленді, әсіресе екі алпауыттың шекаралас аймақтарында. Одақтың мүшелерінің саны шарықтау кезеңінде шамамен 200-ге дейін жетті. Афинаның қорғауына айырбас ретінде әр мемлекет салық (форос) төлеп отырды — ол әдетте күміс талант түрінде болған. Ал Самос, Хиос және Лесбос сияқты ірі әрі қуатты одақтастар өз салықтарын әскери кемелермен өтеген. Форос көлемі уақыт өте ұлғая түсті: бастапқыда, б.з.д. 477 жылы, ол 460 талантты құрады, кейінірек, б.з.д. 437 жылы — 600 талантқа, ал б.з.д. 425 жылы — 1300 талантқа жетті. Форос жыл сайын Ұлы Дионисия мейрамына орай төленетін. Форос Пелопоннес соғысын қаржыландыру үшін Афиналықтар оны екі, тіпті үш есе арттырған кезде келіспеушіліктің көзіне айналды. Форос төлемеу жағдайлары көбінесе Афинаның шұғыл әскери шаралар қабылдауына алып келетін — мысалы, Делос аралы жарнасын төлеуден бас тартқан кезде Афинаның әскери күшімен бетпе-бет келуге мәжбүр болған. Дереккөздер
Валентина Алексеевна Кузьменко

Валентина Алексеевна Кузьменко (1 сәуір 1940, Алматы облысы, Қазақ КСР) — Алматы облысы Қаскелең ауданындағы «Каменский» асыл тұқымды мал зауытының сауыншысы, Еңбек Даңқы орденінің толық иегері (1991). Өмірбаяны 1940 жылы 1 сәуірде Қазақ КСР Алматы облысы Қаскелең ауданы Қаскелең ауылында (қазіргі Алматы облысы, Қарасай ауданындағы қала) дүниеге келген. 1973 жылдан бастап Алматы облысы Қаскелең ауданындағы «Каменский» асыл тұқымды мал зауытында сауыншы болып жұмыс істеді. Жыл сайын сүт алуда жоғары көрсеткіштерге қол жеткізді. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1978 жылғы 30 наурыздағы Жарлығымен III дәрежелі Еңбек Даңқы орденімен марапатталды. 1980 жылы өзіне бекітілген 23 сиырдан 1099 жоспардың орнына 1206 центнер сүт сауған. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1986 жылғы 7 шілдедегі Жарлығымен II дәрежелі Еңбек Даңқы орденімен марапатталды. КСРО Президентінің 1991 жылғы 18 желтоқсандағы Жарлығымен үлкен өндірістік жетістіктері және жұмысындағы жоғары кәсібилігі үшін Валентина Алексеевна Кузьменко I дәрежелі Еңбек Даңқы орденімен марапатталды. Еңбек Даңқы орденінің толық иегері атанды. Қазақстан КП ОК мүшесі (1986-1990), Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бюро мүшесі болып сайланды. КОКП XXVI (1981) съезінің, Қазақстан КП XV (1981) және XVI съездерінің делегаты, Қазақстан КП Тексеру комиссиясының мүшесі. 1991 жылы зейнеткерлікке шықты. Алматы облысы Қарасай ауданындағы Красный Восток ауылында (1996 жылдан бастап – Ақжар) тұрады (қазіргі Алматы қаласы Наурызбай ауданындағы шағын аудан). Марапаттары * III дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (30.03.1978) * II дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (07.07.1986) * I дәрежелі Еңбек Даңқы ордені (18.12.1991) * медалдарымен, оның ішінде КСРО ХШЖК медальдарымен, «Бесжылдықтың екпіндісі» және «Социалистік жарыстың жеңімпазы» белгілерімен марапатталған. Әдебиет * Документы Государственного архива Российской Федерации * Орденская книжка, награжденного орденами Трудовой Славы трех степеней * * «Казахстан». Национальная энциклопедия: Том 1; Дереккөздер