kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Дотация, демеу қаржы

Дотация, демеу қаржы (; дар, пожертвование, вклад) Мемлекеттің кәсіпорындар, ұйымдар мен жекелеген өндірушілерге шығындарын, олардың шығындары мен пайдалары арасындағы алшақтықты жабуға қайтарымсыз тәртіппен беретін ақшалай қаражаттар; қосымша ақы төлеу, материалдық кемек. Дереккөздер
Дәрменсіздік

Дәрменсіздік (ағыл. insolvency (bankruptcy); нем. Insolvent f (Bankroll m)) - Банкроттық — борышкердің соттын шешімімен танылған, оны таратуға негіз болып табылатын дәрменсіздігі. Борышкердің — жеке кәсіпкердің немесе заңды тұлғаның ақшалай міндеттемелер бойынша несие берушілердің талаптарын қанағаттандыра алмауы, еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін адамдармен еңбегіне ақы төлеу жөнінде есеп айырыса алмауы, сондай-ақ бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдерді қамтамасыз өте алмауы. Дереккөздер nl:Volwassene th:อายุที่บรรลุนิติภาวะ
Саяси әлеуметтену үлгілері

Саяси әлеуметтену үлгілері - # жүйелік - билікке, құқықтық тәртіпке, дәстүрлі институттарға позитивті қатынасты қалыптастырумен сипатталады. Әлеуметтенудің негізгі агентуралары болып мектеп пен отбасы, сондай-ақ, тұлғаның қоршаған ортасы, оның құрбылары табылады; # гегемониялық -«өзінікінен» басқа кез-келген әлеуметтік және саяси жүйеге дұшпандық көзқарастағы жастарды қалыптастырады. Бұл үлгідегі жетекші агентуралар болып бұқаралық ақпарат құралдары табылады; # плюралистік - азаматтардың өз саяси мүдделері туралы көзқарасын, оларды жүзеге асыруға қатысу тілегін, азаматтық белсенділіктің жоғарғы деңгейін қалыптастыру. Дереккөздер
Сақтандыру нарығы

Сақтандыру нарығы - сақтандыру бойынша қызметтер көрсету саласы, яғни сақтандыру қызметтерін көрсетуге сұраныс пен ұсыныстың қалыптасу аясы. Көрсетілетін тиісті қызметтерді ұсынатын түрлі сақтандыру ұйымдары (сақтандырушылар) арасындағы, сондай-ақ сақтандыру қорғанышына мұқтаж заңи және жеке тұлғалар арасындағы қатынастарды көрсетеді. Сақтандыру нарығы тәуелсіз сақтандыру ұйымдарының сақтанушыларды тарту, ақшалай қаражатты сақтандыру қорларына жұмылдыру үшін бәсекелесуін көздейді. Әлемдік практикада сақтандыру нарығы мемлекеттік (ұлттық), аймақтық және халықаралық сақтандыру нарығы түрлеріне бөлінеді. Ұлттык сақтандыру нарығы елдің заңнамасымен реттеледі. Аймақтық сақтандыру нарығы (Мысалы, ЕҚ, араб елдері шеңберінде) не жалпы заңнама негізінде немесе тиісті сақтандырушылардың келісімдері негізінде жұмыс істейді. Халықаралық сақтандыру нарығы әдетте, сақтандырудың елдердің сыртқы экономикалық ынтымақтастығымен байланысты түрлері бойынша қалыптасады. Сақтандырудың мұндай түрлерінің ғалами мәселелерін шешу үшін одақтар (қауымдастықтар) құрылады, Мысалы, Халықаралық теңіз сақтандыруы одағы (1874), Халықаралык әуе сақтандырушылары одағы (1934). Дереккөздер
Демеуші

Демеуші — бірінші болып ұсыныс жасайтын немесе оған кепілдік беретін, радио уақытын немесе теледидар уақытын сатып алатын, қамқоршы (қорғаншы) болатын, қайсыбір шараны қаржыландыратын, оны өткізу кезінде өз өнімін жарнамалайтын жеке немесе заңды тұлға; біреу үшін жауапкершілікті өз мойынына алушы тұлға. Демеушілік, әдетте, алынған табысқа қатыспай жүзеге асырылады. Дереккөздер
Тепе-теңдік

Бара-барлық / тепе-теңдік - 1) түрлі елдердің ақша өлшемдері арасындағы осы ақша өлшемдерін алтын мөлшері бойынша не оның сатып алу қабілеті бойынша көрсететін ара салмағы; 2) мәмілеге (шартқа) қатысушылардың құқықтары мен міндеттерінің тепе-теңдігі. Алтын тепе-теңдік Әр түрлі елдердің ақша бірліктерінің ресми түрде белгіленген алтын құны бойынша ара қатынасы. Алтын стандартында алтын тепе-теңдігі валюта бағамдарын қалыптастырудың негізі ретінде қызмет етеді. Дереккөздер
Сигнификат

Сигнификат ( - белгіленуші) — тілдік таңбаның ұғымдық мазмұны . Сигнификат термині бір мағыналы емес. Гносеологиялық ( философиялық таным теориясы) тұрғыдан алғанда Сигнификат адам санасындағы қайсыбір денотат қасиеттердің белгісін білдіреді. Демек, "Сигнификат" термині екі мағынада қолданылады: # Санада қалыптасқан құбылыс ретінде заттық ұғымға негізделген психикалық денотатқа қарама-қарсы қойылып қаралады; # Тілдегі сөздердің номинанты (атауы) ретінде қабылданады. Осы тұрғыда тілдегі создер әр түрлі Сигнификаттармен денотативті тендестікте болуы мүмкін. Мысалы: Сигнификатты сипаттағы "омыртқалылар", "бас сүйегі бар тірі жәндіктер" сияқты сөздер бір ғана денотативті мағынаға (сөйлеу үстіндегі нақты мағына) ие. Тағы қараныз: * Сигнификативтік функция * Семантика Дереккөздер cs:Znak da:Tegn de:Zeichen (Begriffsklärung) en:Signification eo:Signo fr:Signe io:Signo nl:Sein pl:Znak pt:Signo ru:Сигнификат sl:Znak zh:表意文字
Кандидаттық минимумның тапсырылуы туралы анықтама

Кандидаттық минимумның тапсырылуы туралы анықтама - арнайы пән бойынша емтихан тапсырғаны туралы қысқаша мәліметтер берілген құжат; емтихан тапсырылған ұйыммен беріледі (кандидаттық емтихандардың бағасы он жылға дейін жарамды). Дереккөздер
Субстрат

Субстрат ( — астыңғы, stratum — қабат, қатпар) — екі тілдің тоғысуы кезінде жеңген тілдің құрамында сақталып қалған жеңілген тілдің іздері. Субстрат жергілікті байырғы тұрғындардың келімсектермен этникалық араласуы нәтижесінде қостілділік арқылы туған тілдік ықпалды білдіреді. Субстратты тудыратын тіл жеңілген тілге туыс болуы да, болмауы да мүмкін. Субстрат құбылыстары тіл жүйесінін барлық деңгейінде кездеседі. Субстрат теориясы 19 ғасырдың басында пайда болған (Я. Бредсдорф), оны кейін 19 ғасырдың 60—80 жылдырында Г. И. Асколи, Г. Шухардт, В. Брёндаль, А. Мейе, О. Есперсен т. б. дамытқан. Дереккөздер
Шағын жүйелер үлгісі

Шағын жүйелер үлгісі - (іс-әрекет жүйелері және әлеуметтік жүйелер) - Бейлз негіздеген (1950) және Парсонс (1953) идентификациялаған функциялық «мәселелердің» төртқырлы жиынтығы, олармен кез-келген іс-әрекет жүйесі және барлық әлеуметтік жүйелер мен қоғамдар күресе алуы керек. Дереккөздер
Ұлтаралық компания

Ұлтаралық компания қызметін өзі тіркелген елден сырт жерде жүзеге асыратын фирма. Негізінен қызмет бір не бірнеше шетелдің аумағындағы тәуелді немесе бақыланбалы заңи тұлғалардың ұйымы арқылы жүзеге асырылады. Ел аумағында шетелдік инвесторлардың қатысуымен құрылған барлық заңды тұлғалар, біріккен кәсіпорындар дейтіндер ұлтаралық фирмалар болып табылады. Дереккөздер
Туу алдындағы педагогика

Туу алдындағы педагогика - кұрсақ ішіндегі ұрық психикасының дамуына әсер ететін эртұрлі факторларды басқара оқи- тын педагогика. Туу алдындағы педагогика - даму ұстіндегі урыкка (пренатальды даму психикасы) сыртқы орта септігін тигізеді деген фактіні мойындау негізінде пайда болды. Дереккөздер
Еншілес қоғам

Еншілес қоғам (;) — жарғылық капиталынын басым бөлігін басқа заңды тұлға қалыптастырған немесе олардың арасында жасалған шартқа сәйкес негізгі ұйым еншілес ұйымның қабылдайтын шешімдерін айқындай алатын занды тұлға. Нақтырақ айтқанда негізгі ұйымнан бөлініп шыққан не оның құрылтайшылығымен құрылған, заңды тұлға құқын иеленуші дербес ұйым. Ол, көбінесе, бас фирманың бөлімшесі ретінде жұмыс жүргіуі мүмкін. Мұндағы ұйым деген компания, корпорация, кәсіпорын немесе кей жағдайларда үкімет не мемлекеттік кәсіпорын болуы мүмкін. Еншілес ұйым өзінің негізгі ұйымының борыштары бойынша жауап бермейді. Негізгі ұйымның кінәсінен еншілес ұйым банкротқа ұшыраған жағдайда негізгі ұйым оның борыштары бойынша субсидиарлық жауапты болады. Дереккөздер
Жазатайым оқиға

Жазатайым оқиға (ағыл. accident; нем. Ungliicksfall т, Ungliickn; Unfallm) - Зардап шегуші тарапынан қаскөйлік ниеті болмаған кезде, сыртқы күштің адам ағзасына бір рет оқыстан және зиянды әсер етуі. Дереккөздер
Сигнификативтік функция

Сигнификативтік функция — дыбыстардың мағына айырғыштық қызметі. *Мысалы: тал, жал, бал, қал, сал сөздерінің мағыналық ерекшеліктері бірінші дыбыстарына, ал тал, так,, тac, тар, тay сөздерінің мағыналық ерекшеліктері соңғы дыбыстарына байланысты болып тұр. Тағы қараныз: * Сигнификат * Семантика Дереккөздер cs:Znak da:Tegn de:Zeichen (Begriffsklärung) en:Signification eo:Signo es:Signo et:Märk fi:Merkki fr:Signe io:Signo ja:記号 lt:Ženklas nl:Sein pl:Znak pt:Signo simple:Sign sl:Znak sv:Tecken yi:צייכן zh:表意文字
Банкінің пассив операциялары

Банкінің пассив операциялары - банкілердің өз ресусртарын жасақтайтын операциялары: меншікті капиталын көбейту, салымдар (депозиттер) тарту, басқа да көздер табу, ақша шығару. Кредит және басқа актив операцияларын жүргізу үшін банкілер осы операциялар арқылы меншікті, қарамағына тартылған, эмиссияланған т.б. қаражатын құрайды. Банкінің пассив операциялары түрлерінің шамасы, құрамы, құрылымы активтердің көлемін, құрамы мен құрылымын, банкінің орнықтылығы мен өтемпаздығын алдын ала айқындайды. Пассив және актив операцияларды жүргізудің негізгі шарттарының арақатынасы, өтеу мерзімі мен пайыздық мөлшерлемелер сияқты банк тиімділігінің (табыстылығының) деңгейін көрсетеді. Ресурстардың елеулі бөлігін банкінің өзі жасауы банкінің пассив операцияларының ерекшелігі болып табылады. Меншікті ресурстар акциялар шығару, пайдадан сақтық қорға аударым жасау жолымен, басқа да көздерден жасақталады. Дереккөздер
Дедуктивті номологиялық түсінік және жетектеу моделі заңы

Дедуктивті номологиялық түсінік және жетектеу моделі заңы - ғылыми түсіндіру моделі. Мұнда ғылыми түсінік анықтамасы ерекшеленеді, бастапқы шарттарда бекітіліп ғылыми заңдарда тыным табады, артынан а. заңдарды, б. бастапқы шарт бекітілімдерді, таңдап алынған заңдардың көрсетілген жағдайаттарға сілтеме жасалынган в. құбылыс түсінік (немесе болжам) дедукция жолымен а. және б. таңдап алынған заңдар - универсалды шартты бекітілімдер. Дереккөздер
Сақтандыру қоры

Сақтандыру қоры - дүлей апаттар мен басқа да төтенше уақиғалар келтірген зиянның алдын алуға, жоюға және орнын толтыруға арналған заттай және қаржы қорлары нысанында құрылатын қаражаттың босалқы қоры. Қоғамның сақтық қорларының құрамдас бөлігі болып табылады. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру бюджеті, мемлекеттік сақтандыру қорлары,кооперативтік ,акционерлік және басқа қорлар.сондай-ақ әлеуметтік қамсыздандыру қорлары ерекше сақтандыру қоры ретінде әрекет етеді. Сақтандыру әдісімен құрылатын сақтандыру қоры тіркелген сақтандыру төлемінің түсімі есебінен құралады және тек сактандыру өтемі мен сақтандыру сомасын төлеу үшін ғана пайдаланылады. Дереккөздер
Копирайт

Копирайт - авторлық құқық; әдебиет, өнер шығармалары және т.б. пайдалану мен шығаруға байланысты қатынастарды реттейтін құқықтық нормалар; © белгісі аталмыш шығарма авторлық құқықпен қорғалатынын және оның кімге тиесілі екендігін көрсетеді. Дереккөздер
Ұлтаралық корпорация (ҰAK)

Ұлтаралық корпорация (ҰAK) шетелден тікелей инвестициялайтын корпорация, БҰҰ-ның анықтамасы бойынша жылдық айналымы 100 млн. доллардан асатын және алты елден астам елде филиалдары бар корпорациялар. Капиталы бойынша, ұлттық және ықпал жасау аясы бойынша интернационалдық аса ірі компаниялар халықаралық ауқымда әрекет етеді және дүниежүзілік өнеркәсіптік өндіріс пен сауданың елеулі үлесін бақылайды. Сондай-ақ оның халықаралық мәртебесін компания орналасқан елден тыс жерлерде өткізілетін тауарлары пайызының мөлшері сияқты көрсеткіш сипатгайды. ҰАК-нің қай елге жататыны оның штаб-пәтері қай ejire °Рналасқаны бойынша айқындалады. Дереккөздер
Сыртқы экономикалық саясат

Сыртқы экономикалық саясат — елдің үкіметі экспорт пен импорт, кеден бажы, тарифтер, шетел капиталын шектеу, тарту және капиталды шетке шығару, сыртқы қарыз, басқа елдерге экономикалық көмек беру, бірлескен экономикалық жобаларды жүзеге асыру саласында жүргізетін саясат. Дереккөздер
Достық вексельдер

Достық вексельдер (;) Негізі нақты коммерциялық мәміле болып табылмайтын векселдер; кәсіпкерлер бір-бірінен ақша алу мақсатымен, бұл векселді банкке есепке қою аркылы беріледі. Векселге қол қоятын адам, оның кепілгері болады. Егер акцептант мұндай вексель бойынша төлей алмаса, тәлем үшін жауап кершілік кепілгерге өтеді. Дереккөздер
Анықтамалық аңдатпа

Анықтамалық аңдатпа - құжаттың айқын емес бас тақырыбын нақтылай және (немесе) анықтамалық мақсатты көз деп, библиографиялық сипаттамада жоқ қосымша мәліметтерді (көбіне нақтылы) хабарлай отырып беретін андатпа (қысқаша мазмұндама). Дереккөздер
Пассив шоттар

Пассив шоттар - бухгалтерлік есептің кәсіпорын қаражатының көздерін, олардың өзгеруін есепке алуға, жай-күйін бақылауға арналған шоттары (мыс., "Жарғылык қор", "Несиегерлер", т. б.). Олардың несиесі бойынша қалдык (сальдо) қаражаттың осы көзінің белгілі бір күнгі жай-күйін бейнелейді және бухгалтерлік теңгерім пассивінде көрсетіледі. Дереккөздер
Лидия Егембердиева

Лидия Егембердиева - 1951 жылы 15 наурызда Талдықораған облысы, Ақсу ауданы, Жансүгіров атындағы ауылдың «Қарашілік» бөлімшесінде туған. 1986 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Еңбек жолын Шымкент облысы, Алғабас аудандық баспаханасынан бастаған. «Қазақ әдебиеті» газетінде, 1996—1999 жылдары үлт саясатын үйлестіру комитеті мен ҚР Әлеуметтік қорғау министрлігінің жанындағы зейнетақы агенттігінде қызмет еткен. 1999 жылы Талдықорғанға қоныс аударып, онда Алматы облыстық драма театрында труппа меңгерушісі болған. «ҚазАҚ» қоғамының Алматы облысы бойынша уәкілі қызметін атқарды. Шығармашылығы Қаламгердің әңгімелері «Арман қанатында» атты жас жазушылардың жинағында жарияланған. 1991 жылы «Жолы ауыр жігіт» атты повестер мен әңгімелер жинағы жарық көрген. 1998 жылдан «Әріптестер» комедиясы Алматы облыстық драма театрында, Н.Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық саз драма театрында, 2001 жылдан «Рэкеттің махаббаты» атты екі бөлімді психологиялық драмасы С.Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрында, 2001 жылдан «Қалталы күйеу, қайдасың» атты комедиясы Алматы облыстық Б.Римова атындағы драма театрында, 2004 жылдан «Егіздер» комедиясы Н.Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық драма театрында қойылып жүр. 2006 жылы Қырғызстанда өткен Орта Азия театрлар фестиваліне қатысып пьесалары халықаралық сертификатқа ие болды. 2001 жылы Мәдениет министрлігінің Қүрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Сотты құрметтемеу

Сотты құрметтемеу (ағыл. contempt of court; нем. Mibiaclitung des Gerichtes) - Қылмыстық заңнама бойынша - сот төрелігіне қарсы қылмыс. Сот талқылауына қатысушыларды қорлаудан көрінген сотты құрметтемеу, сондай-ақ судьяны қорлаудан көрініс табатын осындай әрекет қылмыстық жазалануға жатады. Дереккөздер
Дубликат

Дубликат (lang-en| dublicate, rescript}}; -удвоенный) Тұпнұсқамен бірдей заңдык, күші бар құжаттың екінші данасы. Дубликат — құжатты жоғалткан жағдайда беріледі. Банк тәжірибесінде, клиентгің дербес шотынан дубликат көшір- месін беруге рұқсат етіледі. Дереккөздер
Жоғары жүйке қызметінің зақымдануы және оның алдын алу шаралары

Жоғары жүйке қызметі адам ағзасындағы күрделі психикалық іс-әрекеттер жүзеге асырады. Ағза күнделікті өзгеріп тұратын орта жағдайларына жоғары жүйке қызметі арқылы бейімделеді. Жоғары жүйке қызметі тікелей ми қыртысындағы рефлекс орталықтарымен тығыз байланысты. Жоғары жүйке қызметінің қалыпты жүруі үшін гигиеналық шараларды естен шығармау қажет. Ми кыртысының қажуынан ағзадағы көптеген мүшелер жүйесінің қызметтері бұзылады. Есте сақтау қабілеті нашарлайды. Ағзаның жұмыс істеу белсенділігі төмендейді. Сырткы ортаның әсерлеріне төзімділігі нашарлайды. Біркелкі дене еңбегі бұлшықеттердің ми қыртысындағы жүйке орталықтарының қажуына әсер етеді. Сондықтан ой еңбегі мен дене еңбегін алмастырып отыру қажет. Бұл кезде өндірістік және дене шынықтыру жаттығуларын жасаудың маңызы зор. Таза ауада серуендеуге, табиғат аясында тынығуға уақыт бөлуді ұмытпаған жөн. Жоғары жүйке кызметінің бұзылуына дұрыс тамақтанбау, аз қозғалу жөне т. б. жағдайлар да әсер етеді. Адамдар арасындағы түсініспеушілік психиканың зақымдануына әсер етеді. Сондықтан адамдар шыдамдылық, қайырымдылық көрсетуге ұмтылу қажет. Қоршаған ортаның колайсыз жағдайлары ми қыртысының қозу және тежелу үдерістерінің бұзылуына әкеп соғады. Бүдан ұйқысыздық, есте сақтаудың нашарлауы, ішкі мүшелердің жұмысының бұзылуы және т. б. байқалады. Ішімдіктің жүйке жүйесіне және мінез-құлыққа әсері Ішімдік ми қыртысының жұмысын тежейді. Бұл кезде ми қыртысы мидың қыртысасты бөлігіндегі жүйке орталықтарына бақылау жасай алмайды. Ішімдік ауыз қуысында және қарында бірден қанға өтеді. Ішімдікті ішкеннен кейін 2 минут ішінде қанға өтіп, бүкіл ағзаға таралады. Ішімдіктің әсерінен жүйке жасушаларындағы майлар тез еріп, улы заттар пайда болады. Жүйке жүйесіндегі қозу мен тежелудің үйлесімдігі бұзылып, қозғалыс әрекеттері адам еркіне бағынбайды. Ішімдікті үнемі пайдаланатын адамдар маскүнемдік ауруына шалдығыды. Маскүнемдікке шалдыққандардың ішімдікке ынтасы ауып тұрады. Маскүнемдік ауруының 3 кезеңін ажыратады: бірінші бастапқы кезеңінде - ағзада ерекше өзгерістер байқалмайды; екінші кезеніңде ішкі мүшелердің қызметі бұзылады, психикалық өзгерістер байқалыды; үшінші кезеңінде адамның әрдайым ішімдік ішкісі келеді, жүйке жүйесі бұзылады. Ішімдіктің әсері ағзада 1-2 тәулік бойы сакталады. Маскүнемдік ауруы адамның жеке басына, отбасына және ұжымдағы еңбегіне кері әсерін тигізедію Күнделікті кездесетін қылмыстардың 50%-ы ішімдікпен байланысты екені дәлелденген. ішімдікті көп пайдаланған отбасылардың балалары жүйке жүйесінің ауруымен жиі ауырады. Маскүнемдер отбасы, қоғам алдындағы жауапкершілікті сезінбейді. Ұрпақ тәрбиесіне көңіл бөлмейді, еңбек ету ережелерін орындамайды. Маскүнемдіктің адам өмірін 15 жылға қысқартатыны анықталған. Дереккөздер
Назарбек Әмірғалиев

Назарбек Әмірғалиев (1932 жылы туған, Саркант ауданы, Бақалы ауылы) - актер, әнші, әуесқой компози­тор, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1970), Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1985). 1948 жылы Бақалы орта мекгебін бггірген. Еңбек жолын 1949 жылы Ақсу халық театрында актер болудан бастады. Кейін Ақсу ауданының Ойтоған клубында меңгеруші, ал 1954 жылы аудандық мәдениет үйінің меңгерушісі болды. Аудандық мәдениет үйінің жанынан драма үйірмесін құрып, оған жетекшілік етгі. 1959 жылы Ақсу мәдениет үйіндегі драма үйірмесіне "халық театры" атағы беріліп, Әмірғалиев оның режиссерлығына тағайындалды. Ол М.Әуезовтің "Еңлік-Кебегінде" Кебек, "Абайында" Айдар, Ғ.Мүсіреповтің "Қыз Жібегін- де" Төлеген, "Ақан сері — Ақтоқтысында" Ақан, Ш.Айтматовтың "Жәмиласында" Данияр, С.Сейфуллиннің "Қызыл сұңқарларында" Еркебұлан, І.Жансүгіровтің "Кегінде" Бейсенбай, т.б. рөлдерін сахналады. 1975 жылы Талдықорған (қаз. Б.Римова атындағы) облыстық драма театрына қызметке ауысты. Дереккөздер
Анықтамалық басылым

жинағы]] Анықтамалық басылым - тез тауып алатындай етіп баяндалған, безендірілген және орналастырылған ғылыми, ғылыми көпшілік, үгіт-насихаттық немесе қолданбалы сипаттағы қысқаша мәліметтері бар басылым. Дереккөздер
Кондуктивтік педагогика

Кондуктивтік педагогика - мүгедек, мүмкіншіліктері шектеулі балалармен жұмыс істеуге бағдарланған педагогикалық іс-әрекеттік бағыт. Оның авторы - венгерлік ғалым Пето-да баланың дербес белсенділігінің және тәуелсіздігінің өндірілуіне бағытталған медициналық-педагогикалық түзетулерге негізгі көңіл бөлінеді. 6-7 баладан тұратын бір топта сабақты бір адам жүргізеді. Оны кондуктор деп атайды. Оның медицинадан, педагогикадан, емдік гимнастикадан, исихологиядан, психотерапиядан т.б.-дан негізгі білімдермен жабдықталған болу керек. Дереккөздер
Орташа тарифтік коэффициент

Орташа тарифтік коэффициент - тарифтік мөлшерлемелер бойынша ақы төленетін қызметкерлер біліктілігінің орташа деңгейінің керсеткіші; тарифтік коэффициенттердің орташа арифметикалық шамасы. Дереккөздер
Суперстрат

Суперстрат ( - үстінгі,stratum - қабат, қатпар) — байырғы тұрғындардың тілінде сақталып қалған келімсектер тілінің іздері. Суперстрат ұғымын субстратқа антоним ретінде В. фон Вартбург енгізген. Субстрат сиякты суперстрат тілдін ең алдымен фонетикасы мен грамматикасында, аз дәрежеде лексикасында кездеседі. Тілдік ықпалдың бұл екі түрін ауысқан кірме элементтерден айыру қиын. Субстрат ұғымына қарағанда Суперстрат тіл білімінде сирек қолданылады. Дереккөздер en:Stratum (linguistics)#Superstratum
Кітапханатану зерттеулеріндегі салыстырмалы әдіс

Кітапханатану зерттеулеріндегі салыстырмалы әдіс - танымдық міндеттерді орындауды салыстырмалық әдісті жүйелі мақсатты пайдалану; бұл әдіс зерттелетін құбылыстың мәнін немесе заңдылықтарын табуға жәрдемдеседі. Дереккөздер
Ролан Барт

Ролан Барт (1915-1980) - француз әлеуметтік теоретигі, семиологияның бастаушы өкілдерінің бірі. Ол мәтінді зерттеуге ерекше көңіл бөлді. Барт күнделікті өмір, имиджтер және әрекеттер туралы жаза отырып, қоғам өмірінің кейбір салаларында идеологияның үстемдігін көрсетеді. Барт сонымен қатар мифтің антропологиялық анықтамасын беруге тырысты. Мәдениет әртүрлі белгілер жүйесінен тұрады. Барт мәдени формалардың біркелкі емес екенін және әртүрлі бағытта түсіндірілетінін дәлелдейді. Еңбектері: * "Мифология", * "Основы семиологии". Дереккөздер
Қоғамдық қатынастар

Қоғамдық қатынастар - белгілі қоғам немесе қоғам қалыптасу қатынастарының барлық түрлерінін жиынтығы. Қоғамдық қатынастар саяси, экономикалық қатынастармен бірреттік болмай, олармен тек пен түр ретінде қатынасады. Осындай қатынастардың жалпы жүйесінде өзіне белгіленген ролін ойнайды. Қатынастар жүйесінде қоғамдық экономикалық қатынастар, басқа қоғамдық қатынастардың сипаты мен мазмұнына қарай басым роль атқарады. Экономикалық қатынастармен қатар әлеуметтік, идеологиялық, саяси қатынастар да бар. Дереккөздер uk:Соціальні відносини
Емдік педагогика

Емдік педагогика - қиын және анамальды балалардың тұлғаларын және мінез-құлықтарын түзету мақсаттағы медициналық және оқу-тәрбиелік әдіс-тәсілдер мен шараларды өңдейтін педагогиканың саласы. Ең бірінші болып бұл терминді еңгізген - В.П. Кащенко. Дереккөздер
Ойлау әрекетінің педагогикасы

Ойлау әрекетінің педагогикасы - ойлау эрекеті жүйесінің шектерінде эзірленеді- және жергілікті педагогикалык алаңшаларда іске асады. Оның негізінде ұйым ойлау эрекетінің түсінігі жатыр. Бұл уғымды енгізгсн Г.П. және П.Г. Щедровицкилер. Дереккөздер
Везикула

Везикула (Vesicula - көпіршік) — тері бөртпелерінің бірінші ретті морфологиялық элементтерінің бірі. Экссудаттың эпидермисте жиналып, кішкене қуыс құрауы нәтижесінде қалыптасады. Орнына қарай эпидермис іші және эпидермис астына орналасқан көпіршік болады. Дереккөздер
Сингармонизм

Сингармонизм ( - бірге, - үндесу) — үндестік заны. Үндестік заңы түркі тілдерінің дыбыстық жүйесіндегі басты заң. Сингармонизм тілдің бүкіл фонетикалық бейнесін, дыбыс жүйесі мен буын жүйесінің ерекшелігін, сөйлеу нормасын айқындайтын құбылыс. Сингармонизм бойынша сөздер не бірыңғай жуан, не бірынғай жінішке, не еріндік, не езулік болып айтылады. Түбірге жалғанатын қосьімшалар да осы заңдылыққа бағынады. Мысалы: далалық, еңбекшілер, жұлдұзым (жұлдызым), күлкүлі (күлкілі). Сингармонизмнің басты касиеті, оның сөзайырымдық және сөзтанымдық қызметінен көрінеді. Сингармонизмнің жоғарыда айтылған қасиеттеріне қарай, үндес дыбыс, үндес белгі, үндес сөз, үндес буын, үндес әуен сияқты терминдер қолданылады. * Ерін үндестігі (губная гармония) — сөйлеу тілінде алғашқы буындағы еріндік дауыстының әсерімен кейінгі буындардағы дауыстылардың еріндікке айналуы. Мысалы: бұрынғы — бұрұңғұ, өрік — өрүк, күрек — күрөк, көлеңке — көлөңкө. Жалпы тіл білімінде "лабиалды сингармонизм" терминімен аталады. * Езу үндестігі (гармония негубных) — тіл үстінің қатты таңдайға көтерілуі арқылы жасалатын дауысты дыбыстардың бірынғайласуы: даладағылар, кемедегілер, ақындық. Сингармонизм қалыбы — сингармонизм бойынша сөздердің не біркелкі жуан, не біркелкі жінішке болып айтылу қалыбы. Мұндай қалып сөздердің басым көпшілігіне тән. Тағы қараныз: * Дыбыс үндестігі * Дауыссыз дыбыстар * Дауыссыздар үндестігі * Дауысты дыбыстар * Дауыстылар үндестігі * Ассимиляция * Грамматика * Дыбыс * Фонетика Дереккөздер Дауыссыздар үндестігі
Сақтандырушы

Сақтандырушы - сақтандыру қызметін жүзеге асыру үшін құрылған және заңда белгіленген тәртіп - яғни сақтандыру қызметке лицензия алған сақтандыру ұйымы, заңи тұлға, яғни сақтандыруды жүзеге асыратын, сақтанушыға шартта уағдаласатын сақтандыру уақиғасы басталғанда келтірілген зиянды өтеуге немесе сақтандыру сомасын төлеуге міндеттенген мамадарылған ұйым (мемлекеттік, акционерлік, кооперативтік аралас ұйым). Коммерциялық негізде әрекет ететін, сақтандыру ұйымдары (сақтандыру компаниялары, сақтандыру қоғамдары, т.б. және бейкоммерциялық ұйымдар (өзара сақтандыру қоғамдап сақтандырушы болып табылады. Сақтандыру шартын жасасу кезінде және осы шарттың қолданылуы кезеңінде сақтандырушы өз есебінен сақтандыру объек тісінің сақтандырылуын бағалауға: мүлікті тексермелеп қарауға оның шын құнын сараптауға, сақтанатын тұлғаның денсаулығын анықтау үшін оған медициналық зертгеу жүргізуге құқылы. Сақтандырушы сақтандыру жарнасының мөлшерін айқындау кезінде сақтандыру объектісін және сақтандыру тәуекелін ескере отырып, өзі әзірлеген сақтандыру тарифтерін қолдануға құқылы. Дереккөздер
Бартер және бартерлік экономика

Бартер және бартерлік экономика - тауарлар ақшаға емес, баска тауарларға айырбасталатын экономикалық айырбас түрі және осыдан туындайтын экономиканын түрі. Кейбір қоғамнын тұйық түрлерінде айырбас құралы ретіндегі ақша мүлдем болмайды. Бартер - саудада тауар айырбастау операцияларының бір түрі. Бартер мәмілесі бойынша тауарлар ақша қаражатын аудармастан, соның балама сомасына айырбасталады. Әдетте, бартер операциясы бір экспорт-импорт келісімшартының негізінде жүзеге асырылады, онда келісілген мерзімдерде ұсынылатын тауарлардың мөлшері, сомасы (келісімді бағалар бойынша) және түр-түрі атап көрсетіледі. Екі жақтың бартер келісімшарттары бойынша қабылдаған міндеттемелерінің орындалуын қамтамасыз ету үшін банк кепілдіктері, үстеме аккредитивтер немесе «эскроу» есепшоттары қолданылады (шартты есептесу бірлігіне негізделетін арнайы есепшот, келісімшарт жағдайларының орындалу барысына орай тараптардың қай-қайсысы да оны пайдалана алады). Дереккөздер el:Ανταλλακτική οικονομία
Орташа тарифтік разряд

Орташа тарифтік разряд - тарифтік разрядтардың қызметкерлер санымен немесе жұмыстардың еңбекті көп қажетсінуімен өлшенген орташа арифметикалық шамасы. Ол орташа тарифтік коэффициент сияқты қызметкелердің біліктілігі деңгейін сипаттайды. Қызметкерлерді тарифтендірудің орындалатын жұмыстарға сай келуін айқындауға, олардың біліктілігі бойынша дұрыс орналастырылуына мүмкіндік береді. Дереккөздер
Теріске шығару

Теріске шығару - # (логика) басқа пікірді теріске шығаратын ой, екіншісі қате болған кезде ғана шын болып саналады; # (марксизм) шешімге әкелетін («теріске шығаруды») алғашқысын теріске шығаратын диалектикалық үрдістегі «сәт». Дереккөздер
Сақтандыру сақтық қорлары

Сақтандыру сақтық қорлары — сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының актуарлық есеп айырысулар негізінде бағаланатын сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары бойынша міндеттемелері. Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының сақтандыру түрлері бойынша алдағы сақтық төлемдері бойынша алынған сақтық жарналарынан құралады. Құралу және арналу әдістемесіне қарай өмірді сақтандыру бойынша жарналардың сақтық қоры, сақтандырудың өзге түрлері бойынша сақтық қоры болып бөлінеді. Сақтандыру ұйымдарының бұл бос қаражаты олардың пайдасына жатпайды және бюджетке алынуға тиіс емес. Дереккөздер
Басинг

Басинг - мектептерде «нәсілдік» немесе этникалық тепе-тендікке жету мақсатында каланың бір тұрғын ауданынан 2-ші ауданына белгілі бір этникалық топтың балаларын автобус тасымалдау. Термин америкадан шыққан, оның тәжірибеде пайдалануы белгілі бір деңгейде АҚШ-тың аумағында ғана. Дереккөздер
Халықтық педагогика

Халықтық педагогика - халық арасындағы тәрбиенің мақсаты мен міндетін халық арасында үстем болған көзқарастардан, тәрбие мен оқытудың халықтық құралдары мен іскерлік, дағдыларының жиынтығынан керінетін эмпириялық педагогикалық білімдер мен халық бұқарасы тәжірибесінің алаңы. Халықтық педагогикалық зерттеудің көзі педагогика мазмұнды және сол бағыттағы ауыз әдебиеті, этнографиялық материалдар, халықтық тәрбие материалдары, ойындар, ойыншықтар, халықтық және жастар мерекелері, отбасылық тәрбие тәжірибесі т.б. Халықтық педагогика - ойыншықтарда, ойындарда, дәстүр, әдет, ырымдарда, тәрбие және мінез-құлық жиынтыктарының ережелерінде, батырлық дастандарда, халық ауыз шығармашылығында сақталған тәрбиелік және педагогикалық мәліметтер жиынтығының тарихи пайда болуы. Халықтық педагогикаға кемшіліксіз тәрбиелеумен қатар, оған қол жеткізудің жолдары мен құралдары енеді. Халықтық педагогика құндылықтары өсіп келе жатқан ұрпақтың бойында ұрттық сананы қалыптастыруға жаңа оку-тәрбие үдерісіне бағыттауға, оның бойында әлемдік мәдениетте өз ұлтының, этностың рөлі туралы тусінігін дамытуға көмектеседі. Халықтық педагогика (этнопедагогика) білім жиынтығы және тәрбие дағдысы этномәдени дәстүрде сақталып қалған, халық этникасында және көркемдік творчествасында, тұрақты ұлттық спецификалық қарым-қатынас формаларында және уәкілдердің әртүрлі нәсілдермен және ең маңызды болып келетіні бірлік және этностық бүтіндігі. Халықтық педагогика - ол ұлттың мәдени сызығын өзінде сақтаған, әдістері және тәрбие дағдысы, өзіндік халықтың жиналу және басқа этностардың салты. Оқылудың көз бұлағы халық-педагогика фольклор-этнографиялық және антропологиялық материалдар, археологиялық, табыстар, мемуарлық әдебиеттер және т.б. нормативті талаптар болып табылады. Халықтық педагогика - көбінесе халық шығармашылығынан шығарылып тастау керек (фольклорлық педагогикалар). Фольклордың мәтіні және салттары көрсетілген. Халықтық педагогика - толық тәрбиелік концепцияны құрайды. Дереккөздер
Зорлықсыз педагогика

Зорлықсыз педагогика - бұл педагогика өсіп келе жатқан ұрпақты оқыту және тәрбиелеу саласында зорлықсыз ұстанымын (яғни, адам және оның өмірнің құндылықтарын мойындау, саяси, өнегелі, экономикалық, тұлға арасындағы мәселелер мен жанжалдарды шешу тәсілі ретінде еріксіз көндіруді жоққа шығару) бекітеді. Дереккөздер
Орташа жалақы

Орташа жалақы - кәсіпорынның (фирманың, ұйымның, мекеменің), саланың немесе жалпы халық шаруашылығының бір қызметкеріне тиесілі жалақының мөлшерін сипаттайтын көрсеткіш. Бір айға, тоқсанға, жылғы шағып айқындалады. Дереккөздер
Алшақтау

Алшақтау - # индивидтін жағдайдан, топтардан, мәдениеттен және т.б. алшактануы сезімі; # Маркс өзінің ертерек жұмыстарында капиталистік өндірістін негізгі қатынастарына және олардың адамзаттық және психологиялық салдарына қатысты қолданған ұғымы. Дереккөздер
Құяң

Құяң - ауырсыну және жүйке түбіртектері түріндегі сезгіштігі бұзылуын, сирегірек шетжақтылы шала салдану (парез) туындауымен сипатталатын, омыртқа-ми жүйкелері түбіршіктерінің қабынуы. Диска тәріздес құян омыртқа остеохондрозы жағдайында, омыртқа дискасының орнынан жылжуынан, омыртқа-ми жүйкелері түбіршіктерінің тітіркенуімен немесе қысылуымен байланысты туындайтын кұяң. Дереккөздер en:Radicular pain it:Radicolite pl:Rwa kulszowa sv:Radikulit uk:Радикуліт
Көне басылым кітабы

Көне басылым кітабы - бір елде кітап басылу тарағынан кейін белгілі бір уақыт ішінде шығарылған қатарға кіретін кітап (КСРО-да, мәселен, 16-17 ғасырлар) Сондай-ақ, бұған ежелгі кітаптар, палеотиптер жатады. Синоним: Алғашқы басылған кітап. Дереккөздер
Синкопа

Синкопа ( - кыскару) — негізінен жабысынқы (шұғыл) дыбыстардың әсерімен сөз ішінде бір немесе бірнеше Дыбыстың түсіп қалуы. Мысалы: тағылым — тәлім, бағана — мана, балалар — балдар, тарихи: бұлұт — бұлт, әлік//елік — елі (бір елі, екі елі), керек ету — керегу т.б., сөйлеу тілінде кездесетің қабыртқа сезі құрамындағы т дыбысы түсіп қалып, қабырға болып айтылады. Тағы қараныз: * Фонетика Дереккөздер
Сақтандыру тарифтері

Сақтандыру тарифтері - сақтандыру жарналарының (төлемдерінің) мөлшерлемесі, сақтандыру қызметінің көрсетілгені үшін осы мөлшерлеме бойынша ақы алынады. Сақтандыру тарифтері сақтандыру өнімінің бағасы ретінде қолданылады және шарттың сақтандыру сомасының немесе сақтандырылатын объекті құнының үлесі (%-ы) түрінде белгіленеді. Сақтандыру тарифтері құрамы бойынша сыныпталады және құрылымы, айқындау тәсілдері мен қолданылу шарттары бойынша міндетті және ерікті түрлерге ажыратылады. Сақтандырудың міндетті түрлері бойынша сақтандыру тарифтерінің мөлшері немесе құрылымы міндетті сақтандыру туралы заңға сәйкес белгіленеді, ал ерікті түрлері бойынша сақтандырушы дербес есептейді. Дереккөздер
Қажеттілік педагогикасы

Қажеттілік педагогикасы (Авторитарлық педагогика) - есіп келе жатқан адамның кажетті нәрселерге, танымдық немесе өнегелік нормапарға катыстыру жолдары мен құралдарын қарастыратын педагогикадағы бір бағыты. Оның оқытудың және тәрбиелеудің нақты айқындалған мақсаттары, ұстанымдары, мазмұны, әдістері және формалары, бағалау шкаласы бар әзірленген жүйесі бар. Бала бұл педагогиканы «тәрбиелеу объектісі», әсер ету объектісі. Баланың оқу-тәрбие үдерісіндегі белсенділгі, икемделу белсенділігі, кажетті нәрселерді меңгеру белсенділігі. Дереккөздер
Контрофакция

Контрофакция - Алакол бәсекелестік пен сатып алушыларды адастыру максатында, фирмалардың өз тауар белгілерінде, басқа фирмалардың көпшілікке танымал тауарларында қолданылатын белгілерді заңсыз пайдалануы. Дереккөздер
АИТВ жұқпалы дертін жұқтыру

АИТВ жұқпалы дертін жұқтыру ( — портить, заражать) - қылмыстық құқық. Басқа адамды біле тұра АИТВ жұқпалы дертін жұқтыру қаупінде қалдыру, өмір мен денсаулыққа қарсы қылмыс болып саналады. Өзінде АИТВ жұқпалы дерті бар екендігін білетін адамның, оны басқа адамға жұқтыруы; осы әрекетті екі немесе одан көп адамға қатысты не біле тұра кәмелетке толмағанға қатысты жасауы; медицина қызметкерінің, сол сияқты тұрмыстық немесе өзге халыққа қызмет көрсету ұйымы өздерінің кәсіптік міндеттерін тиісінше орындалмауының салдарынан басқа адамға АИТВ жұқпалы дертін жұқтыруы осы қылмыстың түсінікті белгілері болып табылады. Дереккөздер
Бастилия

Бастилия - Париждегі ортағасырлық каземат, тұйық камал және абақты, онда ең бастысы саяси тұтқындар, монархия қарсыластары қамауда болған. Қазіргі таңда бұл жерде ондаған көшелер мен бульварлар қиылысып, жер астында үш метро жолымен байланысып жатыр. 1789 жылы 14 шілдеде Ұлы француз революциясында революционерлер Бастилияны басып алады, ал бір жылдан соң Пьер-Франсуа Паллой (Pierre-François Palloy) мердігер оны бұзып орнына «Осы жерде билейді және бәрі жақсы болады» (ici l'on danse, ah ça ira, ah ça ira!) деген тақта жазып кетеді. Дереккөздер
Жалпы педагогика

Жалпы педагогика 1. Адам тәрбиесінің жалпы заңдылықтарын зерттейтін, барлық оқу-тәрбие мекемелеріндегі оқу-тәрбие үдерісінің жалпы негіздерін әзірлейтін негізгі ғылыми пән; 2. барлық жастағы топтарға және оку-тәрбие мекемелеріне ортақ болып саналатын оқытудың және тәрбиелеудің ұстанымдарын, формаларын және әдістерін зерттейтін және қалыптастыратын педагогика; 3. оқыту мен тәрбиелеудің негізгі заңдарын зерттейтін педагогикалың білімдердің бір саласы. Жалпы педагогиканың құрастырушы бөлшектері мыналар болыр табылады: тәрбиелеу теориясы, оқыту теориясы (дидактика) және білім беру жүйесіндегі ұйымдастыру және басқару теориясы. Дереккөздер
Өсімпұл

Өсімпұл (; - наказание)- төлемдер мен жарар төлеу мерзімін бұзғаны үшін заң жүзінде белгіленген қаржы үшін сыяқы каржы міндеттемелерін мерзімінде орындамағаны бір тықпалшара ретінде қолданылатын тұрақсыздық айыбының салықтар мен салыққа жатпайтын төлемдерді төлеу қаражаты, өткізіп алғанда, сондай-ақ, алынған тауар-материалдық көрсетілген қызметтер мен орындалған жұмыстарын төлеуді кешіктіргенде қолданылады. Міндеттемелерді орындау мерзімі кешіктірілген жағдайда ақшалай айыппұл қолданылады. Оның мөлшері әдетте уақыты өтіп кеткен сомасының пайызы есебімен айқындалады. Қазақстан Республикасында салықтарды төлеу мерзімі кешіктірілген жағдайда өсімпұл ұлттық банк төлеу күнін белгілеген қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің кешіктірілген әр күн үшін 1,5 еселенген мөлшеріңде өндіріп алынады. Дереккөздер
Әдепсіз жарнама

Әдепсіз жарнама (ағыл. unethical advertising; нем. unethische Werbungf; лат. ethica - дәстүр) - Лайықсыз жарнама түрлерінің бірі: * азаматты қорлайтын сөздерді пайдалану жолымен, жалпы қабылданған әдептілік пен гуманизм нормаларын бұзатын салыстыруларды, нәсіліне, ұлтына, кәсібіне, әлеуметтік тобына, жас ерекшелігіне, жынысына, тіліне, діндарлық, пәлсапалык, саяси және басқа сенімдеріне нұқсан келтіретін мәтіндік, көзбен көретін, дыбыстық акпарат түріндегі жарнама; * өнер объектілеріне күйе жағу, мемлекеттік рәміздерді жамандау, ұлттық валютаны қаралау, діни белгілерді даттау: қандай да бір жеке немесе заңды тұлғаны, кәсіпті, тауарды жаман атқа қалдыру. Өз құқығын, қадір-қасиеті мен абыройын қорғау үшін сотқа немесе төрелік сотқа және т.б. жүгіну қажет. Дереккөздер
Педоцентристік педагогика

Педоцентристік педагогика - бұл педагогиканың ортасында бала өзінің ерекшеліктерімен және жеке бостандығымен орналасқан; педагогикалық үдеріс балалардың табиғи дарындарының дамытуға, ішкі қабілеттерін ашуға бағытталган. Тәрбиеге осылайша қатынау авторитаризмді жояды, педагогты жеке тұлға қалыптасатын ортаны ұйымдастыратын баланың көмекшісіне айналдырады. Педоцентристік педагогика доценртристік көзқарастың жарқын және жүйелі өкілі Джон Дьюи болып табылады. Дереккөздер
Қосалқы шот

Қосалқы шот - банк өз қызметінің ауданына кірмейтін елді мекендердегі бірлестікке, кәсіпорынға немесе ұйымға ашатын көмекші шот. Әдетте коммерциялық есепте тұрған бөлемшелердің тұрған жерінде ашылады. Қосалқы шотқа түскен қаражат толық коммерциялық есепте тұрған ұйымдардың негізгі шоттарына дүркін-дүркін аударылып тұрады. Дереккөздер
Қарсы талаптарды есепке алу

Қарсы талаптарды есепке алу - азаматтық құқықта - шарттық міндеттемелерді тоқтату түрлерінін бірі. Өзара талаптарды толық немесе жеке өтеу түрінде көрінеді. Бірқатар талаптар бойынша есепке алуға тыйым салынады. Бұл денсаулықты бұзу немесе өлімге себепші болу, сондай-ақ өмір бойы асырау және т.б. талаптарды тудырып, залалды өтеумен байланысты куыным мерзімінің өтіп кетуі бойынша талаптар. Дереккөздер
Күштік беріліс

Күштік беріліс - қозғауыштан алынатын айналдырушы иінді күшті көлік күралының қозғалтқышына беруге арналған механизмдер мен агрегаттардың (тіркес, беріліс қорабы, карданды беріліс, дифференциалдық және жартылай естердің) жиынтығы. Күштік беріліс түрлері *Өзін өзі басқаратын күштік беріліс- өздігінен баскарылатын беріліс қорабы бар күштік беріліс. *Сатысыз күштік берілісліс - сатысыз беріліс қорабы бар күштік беріліс. *Бүйірліқ күштік беріліс-көліктің доңғапағының күшік берілісі, айналмалы момент біріншіден сол және оң жак бортқа, содан кейін әр бортты бойлай жетекші доңғалакка беріледі. *Гидромеханикалық күштік беріліс - гидромеханикалық беріліс корабы бар кұрама күштік беріліс. *Гидрокөлемдік күштік беріліс- қозғауышка косылған сараптан және жетекші доңғалактарға орнатылған гидроқозғауыштардан тұратын күштік беріліс. *Құрама күштік беріліс-келік кұралының механикалық және сонымен бірге гидравликалық немесе электрлік кұрылымдардан тұратын күштік беріліс. *Механикалық күштік беріліс- көлік құралының механикалық құрылымдардан тұратын кұштік беріліс. *Мосттық күштік беріліс- доңғалактық, келіктік күштік беріліс, айналдырушы иінді күшті бірінші әр жетекші белдікке, содан кейін әр жетекші белдіктің сол және оң жағындағы дөңгалақтарына береді. *Электрлі күштік беріліс- козғауышка косылған генератордан және жетекші доңғалактарға орнатылған электр қозғауыштардан тұратын күштік беріліс. *Электромеханикалық күштік беріліс - көлік кұралының механикалық және электрлік кұрылымдардан тұратын кұрама күштік беріліс. Дереккөздер
Михаил Бахтин

Михаил Бахтин (1895-1975) - орыс ойшылы, диалог сипаты туралы идеялары бірқатар салаға: психологияға, лингвистикаға, антропологияға, әлеуметтік теория мен әдебиет теориясын қоса есептегенде елеулі ықпал етті. Ол полифонизм, күлкі мәдениеті, хронотоп, карнавализация, мениппея, рухани жоғарғы және тәндік төменгі сияқты әдеби ұғымдарды шығарған. Бахтин жалпы теориялық мәселелерге, сөйлеу жанрларының стилистикасы мен теориясына арналған бірнеше лингвистикалық еңбектердің авторы. «Бахтин шеңбері» деп аталатын ғылыми-философиялық үйірменің интеллектуалды жетекшісі. Дереккөздер
Қосалқы шоттар

Қосалқы шоттар - бухгалтерлік есеттгің неғүрлым ірі және ортақ талдамалы шоттары, кәсіпорын, фирма бөлімшесі өзінің негізгі шоттарының бөлігі, тармағы ретінде ашатын, жинақтамалы шоттардың деректеріне толықтыру ретінде қорытындыланған көрсеткіштерді алу үшін қолданылатын көмекші шоттар. Талдамалы шоттардың, II және одан кейінгі реттегі шоттардың санатына жатады. Оларды субъект шаруашылық операциялардың алуан түрлілігін және олардың есебінің егжей- тегжейлілік дәрежесін басшылыққа ала отырып дербес ашады. Дереккөздер
Индустриалдық қоғамнан кейінгі педагогика

Индустриалдық қоғамнан кейінгі педагогика - ақпараттық коғамды жаңа өмір сүру және даму шарттарында қалыптасатын педагогика, мұнда барлық әлеуметтік құбылыстардың өлшемі, қоғамдық біртұтастылықтың өндірісі және кайта өндірілуінің негізгі шарты адам интеллектінің, шығармашылық энергияның, рухани-өнегелі күштердің дамуы және толығуы. Тәртіп, басқару, ұйымдастыру, маман діні идеялары екінші ретте болады, екпін қатар өмір сүру ,басқалардың көзқарасын түсіну, диалог, әріптестік, бірге қызмет жасау, жеке тұлғаны, оның құқықтарын сыйлау идеясына түседі. Адам бойында нақты өнегелі бағдардың, өз ретімен дамып жатқан қоғамдағы мәселелерді өздігінен шеше алу қабілетінің дамуына әсер ететін шарттарды кұру міндеті қойылады. Дереккөздер
Экономикалық қатынастар субъектісі

Экономикалық қатынастар субъектісі — 1) тармағынада – шаруашылық жүргізуші субъект, яғни кәсіпкерлік қызметгі жүзеге асырушы. Заңи тұлға да, жеке тұлға да болуы мүмкін. Соңғысын- да жеке кәсіпкер айтылып отыр, алғашқысында коммерциялык ұйымдар: шаруашылық серіктестіктер мен қоғамдар (соның ішінде акционерлік қоғамдарда), өндірістік кооперативтер, мемлекеттік және муниципалдық біртұтас кәсіпорындар, сондай-ақ кәсіпкерлік қызметті тек қана жарғылық мақсаттар шеңберінде жүзеге асыруға құқылы бейкоммерциялық ұйымдар — тұтыну кооперативтері мен қорлары; кең мағынада — тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер нарығында қалыптасатын өзара байланыстарға қатысушы. Бұл санатқа, атап айтқанда, шаруашылық субъектілерінің кәсіпкерлік қызметті жүргізуге құқығы жоқ қоғамдары, қауымдастықтары мен өзге де бірлестіктері жатады. Қызметінің түрше қарай Экономикалық қатынастар субъектісіне түрлі қаржы институтгары, сақтандыру ұйымдары. биржалар, т. б. жатады. Дереккөздер
Корғау (құқықтарды)

Корғау (құқықтарды) Сот қорғауы, заңнамалық, экономикалық, ұймдық-техникалық және басқа құралдар мен іс-шаралар, сондай-ақ азаматтық құшқтарды өзі қорғауды біріктіретін, субъективті құқықты еркін және тиісті түрде жүзеге асыруды қамтамасыз ету үшін қолданылатын кешенді шаралар жүйесі. Рұқсат етілген тәсілмен айыпталушы немесе күдіктінің арыз бен кепілдеме, заңды құқықтарын қолдану және т.б. пайдалану арқылы, сондай-ақ іс жүргізудің кез келген деңгейінде қорғаушының қатысуы мен болуын талап ететін, айыптаудан қорғану құқы. Дереккөздер
Синонимия

Синонимия ( - аттас, мәндес) — тіл бірліктерінің мағыналары толық немесе жартылай сәйкес келетін семантикалық қатынастардың түрі. Синонимия тілдің лексикалық фразеологиялық, грамматикалық, сөзжасамдық жүйесіне тән. Синонимия шындық өмірдегі қасиеттерді бейнелейтін, эр түрлі типтегі тілдердің қай-қайсысында болсын болатын құбылыс. Синонимияның табиғаты тіл бірліктерінің семантикалық жақындық дәрежесімен анықталады, ол жайында зерттеушілердің бір тобы Синонимиялық бірліктерінің арасында толық сәйкестік болатынын, енді бір-қатары олардың бірліктерінің арасында сәлде болса айырмашылықтар (мағыналық, стилистикалық) болатынын айтады. Алғашқылары — ой-пікірді парапар денгейде өзгертіп басқаша айту да, кейінгілері — белгіленетін нысанның әр жақты сипатын, мән-мазмүнын ашуда аса құнды болып табылады. Синонимияның қызметіндегі неғұрлым көрнектісі лексикалық синонимдер болып табылады. Тағы қараныз: * Синоним * Антоним * Омоним * Гипероним * Пароним * Орфография * Грамматика Дереккөздер
Инцест

Инце́ст ( — қылмыс, күнә) — қан араласу, өте жақын туыстардың(ата-анасы мен балалары, ағалары мен қарындастары және т.б.) жыныстық байланысы немесе іс жүзіндегі неке қатынастары. Инцест кейбір елдерде рұқсат етілген, соның ішінде Еуропа елдері де бар. Франция, Нидерланд, Швейцария, Румынияда ересектер арасындағы қан араласу қылмыс емес. Дереккөздер
Әлсіздердің кедейлігі

«Әлсіздердің» кедейлігі бұл еңбекке жарамсыз және еңбекке жарамдылығы аз адамдардың, мүгедектердін, аурулардың, физикалық және психикалық тұрақсыз адамдардың, сондай-ақ, шамадан тыс үлкен жүктемені алып жүруге мәжбүр адамдардың кедейлігі (Л.А. Гордоннын термині). Дереккөздер
Мемлекетсіз қоғамдар

Мемлекетсіз қоғамдар - нақты белгіленген мемлекеті жоқ қоғамдардың түрлері. Бұл анықтамаға көбінесе; а. алғашкы орталықтандырылған мемлекеттердін пайда болуына дейін өмір сүрген; б. мемлекеттік құрылыстың нақты белгіленген машинасының (мысалы, лидердін «әкімшілік» және әскери қолдауы) болмауымен қоса тұрақты лидерлігі жоқ - мысалы, ацефалия (сөзбе-сөз «бассыздық») қоғамдар жатады. Дереккөздер
Кулуар, қалтарыс

Демалу, ресми емес кездесуге арналған (парламентте, съезде және т.б.) үй-жай; ауыспалы мағынада — қабылданатын ресми құжаттар, заңдар және т.б. мазмұнына түсінік берілетін ресми емес кездесулер мен келіссөздерді сипаттау үшін қолданылатын айтылулар. Дереккөздер
Баспанасыздық

Париж, Франциядағы баспанасыз адам (үстіде), Баспанасыз отбасы, Колката, Үндістан]] Баспанасыздық - тұракты тұрғылықты жерінің немесе қандай да бір баспанасының жоқтығы. Бұл жағдайда адамдар көшеде, жатақханаларда немесе тұрақты иесі болуға құқығы жоқ уақытша тұрғын-жайларда, заңсыз кірген баспаналарда өмір сүреді. Дереккөздер
Аймақтық қауіпсіздік

Аймақтық Қауіпсіздік -экономикалық және әскери қауіптен, сондай-ақ, мемлекеттің тәуелсіздігі мен егемендігіне залал келтіріп, қол сұғушылықтан, баса көктеуден нақты бір әлемдік қауымдастықтағы халықаралық қатынастар жағдайы. Дереккөздер
Мәдениет және мәдени құндылықтар

Қоғамның, шығармашылық күштер мен адам қабілетінің, адам өмірінің өзара қатынастары мен өмірді ұйымдастыру түрлері және пішімінде білдірілген, сондай-ақ олар жасаған материалдық және рухани құндылықтар дамуының тарихи белгілі бір деңгейі. Мәдени құндылықтарға құлықтылық және эстетикалық идеалдар, өзін ұстаудың нормалары мен үлгілері, тілдер, жергілікті тіл ерекшеліктері мен сөйленістер, ұлттық дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар, тарихи жер аттары, ауыз әдебиеті, көркемдік кәсіп пен қолөнер, мәдениет пен өнер шығармалары,тарихи-мәдени маңызы зор мәдениет қызметінің ғылыми зерттеу тәсілдері мен нәтижелері, аумақтың тарихи-мәдени қатынасында ғажайып болып табылатын ғимараттар, құрылыстар кіреді. Дереккөздер cv:Этеплĕх nds-nl:Monument
Сатып алу-сату

Сатып алу-сату — азаматтық құқықта сатушы сатып алушының меншігіне мүлікті сатуға, ал сатып алушы — мүлікті қабылдауға және ол үшін белгілі бір соманы төлеуге міндеттенетін барынша кеңінен таралған шарттардың бірі. Сатып алу-сату шарты Сатып алу-сату шарты — біртарап (сатушы) мүлікті (тауарды) екінші тараптың (сатып алушының) меншігіне беруге міндеттенеді, ал сатып алушы бұл мүлікті (тауарды) қабылдауға және ол үшін белгілі бір ақша сомасын (бағасын) төлеуге міндеттенетін азаматтық-құқықтық шарт. Сатып алушылық қабілеттің бара-барлығы Сатып алушылық қабілеттің бара-барлығы - екі валютаның тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің белгілі бір жиынына қатысты сатып алушылық қабілеті бойынша арасалмағы; әдетте, ол нарықтық валюта бағамымен үйлеспейді. Сатудан кейінгі қызмет көрсету Сатудан кейінгі қызмет көрсету - нарықтық стратегия нышаны, оны өнеркәсіптік жабдық, автомобильдер, тұрмыстық техниканы шығарушы компаниялар сатып алушылардың оларды сатып алғаннан кейін пайдалануы барысындағы қолайлылығын жақсарту мақсатымен қолданады. Дереккөздер
Ақылсыздық

Ақылсыздық - «қалыпты» әлеуметтік индивидуумның жұмыс істеуін бұзатын және түсініксіз, болжауға жатпайтын мінез-құлыққа әкелетін естің абыржуы (естен ауысу). Әлеуметтік әдебиетте бұл термин көбінесе әлеуметтік стигмация және әлеуметтік бақылаудың кең құбылысы ретінде талданады. Фуко үшін, мысалы «ақылсыздықты» емдеудің жаңа тәсілдеріне әлеуметттік өкімет және бақылаудың, сонымен бірге, қоғамнан әлеуметтік шығарудың бір аспектісі жатады. Ақылсыздықтың әлеуметтік сипатын танып білу үшін, оның әлеуметтік негіздеріне және мағыналарына талдау жасау, сонымен бірге, автоматты басымдығы бола алмайтын медициналық және психиатриялық тұжырымдамалар қажет. Дереккөздер
Ульрих Бек

Ульрих Бек (1944) - неміс социологы; «Қазіргі заманға қарай катер қоғамы», «Катер ғасырындағы ақыншылдық» атты кітаптарында айтылған катер қоғамы және рефлексивті модернизация туралы ойлары кең назарды өзіне қаратты. Бектің ойларын жаңа заман қоғамының модернистік және постмодернистік теорияларынын арасында «үшінші жол» жобасы ретінде қарастыруға болады. Негізгі еңбектері: *"Общество риска - к новой современности", *"Поэтика в век риска". Дереккөздер
Говард Беккер

Говард Беккер (1928)- американдық социолог, онын символдық интеракнионизм дәстүрлеріндегі шығармашылығы студенттер мәдениетінін оқудағы стигмация кінә тағу және әлеуметтік өнер теориясына маңызды үлесін қосты Дереккөздер