kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сабирабад

Сабирабад — Әзербайжанның Сабирабад ауданының қаласы және әкімшілік орталығы. Сабирабад қаласының халқы 2026 жылы 28 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Кура өзенінің оң жағалауында, Бакуден 170 км жерде орналасқан. Кура өзенінің оң жағалауындағы айлақ (Аракс өзенінің құяр жерінде) бар. Тарихы Сабирабад қаласының тарихы 1868 жылдан басталады. Петропавловка ауылы қазіргі Сабирабад аумағында 19 ғасырдың соңында салынды, онда украиндар 1887 жылы қоныс аударды. 1901 жылға қарай мұнда 87 шаруашылық болды. 20 ғасырдың басында ауыл дами бастады, ал 1930 жылы 8 тамызда Петропавловка аудан орталығына айналды. 1932 жылы 1 шілдеде Петропавловка ақын Мырза Алакбар Сабырдың құрметіне Сабирабад болып өзгертілді. 1952 жылдың қарашасында ауыл елді мекен мәртебесін, ал 1959 жылы 4 желтоқсанда қала мәртебесін алды. 1931 жылы Петропавловка атауы Сабирабад болып өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы ХХ ғасырдың басынан бастап қалада мақта тазалау зауыты, диірмендер және мал шаруашылығы мен бау-бақша өсіруге мамандандырылған бірнеше шағын кәсіпорындар жұмыс істеді. Қазіргі қалада мектепке дейінгі мекемелер, жалпы білім беру мекемелері, ауруханалар мен емханалар бар. XVI ғасырдағы Баба Самит ескерткіші, қаладан алыс емес жерде XIII ғасырға жататын ежелгі Галагайнин мешіті орналасқан. Дереккөздер
(1300) Марсель

(1300) Марсель — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1934 жылдың 10 ақпанында франциялық астроном Ги Рейсс Алжир обсерваториясында ашты. Оның 5 ашқан астероиды ішіндегі төртіншісі болды. Астроном бұған және (1237) Женевьева мен (1376) Мишель астероидтарына өзінің үш қызының есімдерін берді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1234) Элина

(1234) Элина — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 18 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Доңызсырт өсімдігінің кейбір елдерде қолданылатын атау нұсқасымен аталды. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
(1233) Кобрезия

(1233) Кобрезия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 10 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Доңызсырт өсімдігінің латын тіліндегі атау нұсқасымен аталды. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
(1232) Кортуза

(1232) Кортуза — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 10 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Наурызшешек тұқымдасы өсімдіктерінің латын тіліндегі атау нұсқасымен аталды. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
(1231) Аврикула

(1231) Аврикула — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 10 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Аюқұлақ өсімдігінің латын тіліндегі атау нұсқасымен аталды. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
(1230) Рицея

(1230) Рицея — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 9 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
Анастасия Павелқызы Федько

Настя Федько (; 1 желтоқсан 2000 жыл, Тольятти, Самара облысы, Ресей) — театр мен киноның ресейлік актрисасы, дубляж актрисасы, сондай-ақ блогер. Өмірбаяны Настя Федько 2000 жылғы 1 желтоқсанда Тольятти қаласында дүниеге келген. 17 жасында Санкт-Петербургке көшіп, А. С. Пушкин атындағы Ленинград мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне оқуға түсті, алайда жарты жылдан кейін өз еркімен оқудан шықты. Бұдан кейін Санкт-Петербург мемлекеттік кино және телевидение институтына продюсер мамандығы бойынша қабылданып, төртінші курстан кейін Neighborhood Playhouse School of the Theatre оқу орнына түсуіне байланысты оқудан шығарылды. 2022 жылғы 8 наурызда сүйіктісімен бірге уақытша Тбилисиге қоныс аударды. 2023 жылдың күзінде Neighborhood Playhouse School of the Theatre оқу орнына қабылдануына байланысты Нью-Йоркке көшіп, қазіргі уақытқа дейін сол жерде тұрады. Анастасияның Neighborhood Playhouse School of the Theatre-дегі оқуын аяқтауы Кейт Гамильдің «Дракула» пьесасының премьералық қойылымымен қорытындыланды. Бұл спектакльде ол Ренфилд рөлін сомдады. Қойылым 4 рет көрсетілді: 2025 жылғы 2, 5, 8 және 10 мамыр күндері, барлығы кешкі 19:30-да өтті. 2021 жылы Санкт-Петербургтегі Н. П. Акимов атындағы Мемлекеттік академиялық театрда «У каждого свои недостатки» спектаклінде ойнады. Кинодағы дебюті — START ресейлік онлайн-кинотеатры Интернетті дамыту институтының қолдауымен түсірген «Новенькие» сериалында Кристинаның құрбысы рөліндегі эпизодтық көрініс болды. Жеке YouTube арнасын, Telegram арнасын, VK қауымдастығын, сондай-ақ TikTok парақшасын жүргізеді. 2022 жылы «Моя песня.mp3» атты әнін шығарды. Оның әлеуметтік желілердегі негізгі контенті — сөйлесу форматындағы видеолар, влогтар және түрлі тақырыптағы скетчтер. Қазіргі уақытта АҚШ-та, Нью-Йорк қаласында тұрады. «Алтын глобус» Анастасияның қызыл кілемге шыққаны туралы оның жазылушылары мен бүкіл ел 11 қаңтар күні білді. Сол күні қыз Леонардо Ди Каприомен амандасып, әңгімелесіп тұрған сәті түсірілген видеоны жариялады. «Майли Сайрустың анасы менің көйлегімнің өте әдемі екенін айтты, мен Дженнифер Лоуренспен қол алыстым, Селена Гомеспен құшақтастым, Charli XCX-ке оның фанаты екенімді айттым, ал ең соңында Тимоти Шаламенің өзін көрдім. Кеше ғана мұның бәрі мен үшін ақылға сыймайтын нәрсе болып естілер еді, ал бүгін — бұл менің өмірім». Фильмография «Жаңадан келгендер» (; 2020) — Кристина досы Қойылымдары * «Ешкім мінсіз емес, бірақ бұл сізді күштірек етеді» * «Граф Дракула» Дубляжы Дубляж актрисасы ретінде келесі кейіпкерлерді орыс тілінде дыбыстады: * Пэтти — «Флэш»; * Барби-заңгер — «Барби»; * Лилли Хорнинг — «Оппенгеймер». Дереккөздер
(1130) Скульд

(1130) Скульд — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді. Оны 1929 жылдың 2 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Скандинавия мифологиясындағы норналардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * (621) Верданди * (167) Урда
(1131) Порция

(1131) Порция — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1929 жылдың 10 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Уильям Шекспирдің Юлий Цезарь трагедиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1132) Голландия

(1132) Голландия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 13 қыркүйегінде голланд астрономы Хендрик ван Гент Оңтүстік Африкада орналасқан Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Голландияның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1133) Лугдуна

(1133) Лугдуна — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 13 қыркүйегінде голланд астрономы Хендрик ван Гент Оңтүстік Африкада орналасқан Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Нидерландтағы Лейден қаласының құрметіне орай оның латынша атау нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Мәһір

Мәһір ( — сөзбе-сөз «неке сыйы») — ислам отбасылық құқығында некеге тұру кезінде ер адамның әйеліне беретін мүлкі. Мәһір некенің негізгі шарттарының бірі болып табылады. Мәһірді төлеу тойдан кейін тараптардың келісімі бойынша кейінге қалдырылуы мүмкін. Жесір қалу немесе күйеуінің талақ (ажырасу) талабы бойынша неке бұзылған жағдайда, мәһір әрдайым әйелдің өтемақысы ретінде өзінде қалуы кепілдендіріледі. Мәһірды қандай да бір түрде төлеу дәстүрі қазіргі уақытқа дейін барлық мұсылмандарда сақталған. Посткеңестік кеңістікте мәһірды қате түрде қалыңмалмен теңестіріп жатады. Қалыңмал қалыңдықтың отбасына төленіп, қалыңдық үшін төлем ретінде қарастырылса, мәһірды күйеу тікелей әйеліне береді және оның заңды меншігінің бір бөлігіне айналады. Малики мазһабы бойынша, күйеу махрдың бір бөлігін әйелдің, мысалы, үйді жабдықтауға (жиһаз сатып алуға) жұмсауы туралы шарт қоя алады. Мәһірдың міндеттілігі «ән-Ниса» сүресінің төртінші аятында көрсетілген, және сол аятқа сәйкес, әйел мәһірды алудан бас тартуға да құқылы. Исламға дейінгі Арабияда болған «мәһір» Еуразия халықтарындағы архаикалық қалыңмал дәстүріне ұқсас болған, яғни некені қиюдың шарты ретінде қалыңдықтың әулетіне төленетін төлем болып есептелген. малики мәзһабта — үш дирхам; джафариттік мәзһабта болса, құны тым аз болса да, кез келген зат мәһір бола алады. Белгіленген мөлшерден аз мәһір төлеуге тыйым салынады, тіпті неке қиылғанға дейін келісілген болса да. Мәһірдің ең жоғарғы мөлшері шектелмейді. Кейбір елдерде мәһірді ақылға қонымды шектерде шектеу үшін заңнамалық шаралар қабылданады. Сунниттік құқықтық мектептердің (мәзһабтардың) барлығында, малики мәзһабтан басқа, мәһір некені қию үшін міндетті (парыз) шарт болып саналмайды. Егер малики емес адам қандай да бір ерекше себептермен мәһірді төлей алмаса, оның некесі бұзылмайды. Қазақстанда 2024 жыл 18 қарашада Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы баспасөз хатшысы Ағабек Қонарбайұлы қалың мал мен мәһірге қатысты мәлімдеме жасады. Мүфтияттың шешімін жария етті Қазақ дәстүрінде қалыңмал — қалыңдық үшін берілетін мал-дүние. Егер екі жас ажырасқан жағдайда қалыңдық малы қыздың иелігінде қалатын болған. Осы тұрғыдан қалыңмалды мәһір деп санауға болады. Қалыңмал берілмейтін өлкелерде мәһірді беру тиіс. Мәһір белгіленбеген жағдайда некесі дұрыс болады. Бірақ күйеуі мәһір-мисл береді. Садақ Құда түсу (хитба) немесе үйлену тойы (урс, уәлима) кезінде күйеу жігіт қалыңдықтың үйіне садақ деп аталатын сыйлық әкеле алады (араб. «шынайы сый»). Бұл сыйлық мәһір мүлкінің есебіне кіреді және оның құнының төрттен біріне дейін жетуі мүмкін. Әдетте садақ ретінде әшекей бұйымдар, зергерлік заттар, қымбат киім-кешек және ақша беріледі. Садақтың құны, құрамы және берілу мерзімі неке шартында (сиға) келісіліп көрсетіледі. Садақ әйелдің жеке меншігіне айналады және тек соған ғана тиесілі болады. Әйел садақты өз қалауынша пайдалануға ерікті. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Қолтыққұдық

Қолтыққұдық — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қолтық (зат есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «теңіздің құрлыққа ішкерілей жіңішкере кірген жерінен қазылған құдық». Дереккөздер
Қолшар (құдық)

Қолшар — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қол (зат есім) және шар (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. «Шар» – «тез, қарқынды ағыс» мағынасындағы сөз. Атау «ойдан қазылған, ағысы қатты құдық» мәнін береді. Дереккөздер
Қырыққұдық (Бейнеу ауданы)

Қырыққұдық — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Қырық (сан есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Атаудың мағынасы «көп құдық». Дереккөздер
Қырықсегізтеппе (құдық)

Қырықсегізтеппе — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, оңтүстік Үстірттегі құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау қырық сегіз (сан есім) және теппе (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Теппе – «шыңырау құдық ішіне түсіп-шыққан адамның аяғын тіреу үшін жасалатын ойық». Сонда атаудың мағынасы: «қырық сегіз ойықты, теппелі құдық». Дереккөздер
Салиан

Салиан — Әзербайжандағы қала, Салиан ауданының әкімшілік орталығы. Салиан халқының саны 2026 жылғы мәліметтер бойынша 36 100 адамды құрйды. Географиялық сипаттамасы Ол Бакуден оңтүстік-шығысқа қарай 130 шақырым жерде, елдің оңтүстік бөлігінде, Кура өзенінің оң жағалауында орналасқан. Тарихы Қоныстың нақты құрылған күні әлі күнге дейін белгісіз. Дегенмен, мұнда 13 ғасырда қоныс болған. Өткен ғасырларда Салиан қаласы елдің батыс және солтүстік елді мекендерін оңтүстік қалалармен және Таяу Шығыс елдерімен байланыстыратын ежелгі керуен жолының шетінде салынған. Ширваншахтардың Тембрис, Муган және Иранға баратын барлық сауда жолдары Салян арқылы өткен. Қала атауының шығу тегі Сал тайпасымен байланысты. Аңыз бойынша, Салиан қаласын осы тайпаның өкілдері құрған. 18 ғасырда қала Салиан сұлтандығының астанасы болған. 19 ғасырдың екінші жартысында аудан орталығына айналды. 1916 жылғы Қазан төңкерісіне дейін Салиан қала мәртебесін алды. 1930 жылдары, Кеңес дәуірінде, қала аудан орталығына айналды. Қаланың жанында елдің әйгілі табиғи қорығы - Ширван ұлттық саябағы орналасқан. Бүгінгі күнге дейін сақталған тарихи мұраға 19 ғасырда салынған ежелгі мешіттердің ғимараттары жатады. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада ірі, орта және шағын компаниялар мен фирмаларды қоса алғанда, табысты өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Оларға пластмасса зауыттары, электр дәнекерлеу жабдықтары зауыттары, мақта тазалау зауыты, сыра және алкогольсіз сусындар зауыты кіреді. Қазіргі қалада көптеген белсенді спорт нысандары орналасқан, олардың ішіндегі ең маңыздылары - балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және қалалық стадион. «Муган» футбол клубы ұлттық Премьер-лигада ойнайды. Гейдар Алиев саябағы қала орталығында, жергілікті тұрғындар мен қонақтар үшін танымал демалыс орнында орналасқан. Жақын жерде жайлы бөлмелері мен тамаша қызметі бар әйгілі «Кур» қонақ үйі орналасқан. Дереккөздер
Pathfinder: Wrath of the Righteous

Pathfinder: Wrath of the Righteous (Жолтапқыш: Әділдердің қаһары) — ресейлік Owlcat Games студиясы әзірлеген және META Publishing компаниясы шығарған изометриялық рөлдік видео ойын. Оның желісі Pathfinder үстел ойынының әлемі аясында өрбиді. 2020 жылдың ақпан айында Kickstarter науқаны арқылы жарияланған ойын Windows және macOS үшін 2021 жылдың 2 қыркүйегінде, ал PlayStation 4, Xbox One және Nintendo Switch (бұлттық нұсқасы) үшін 2022 жылдың 29 қыркүйегінде шығарылды. Әзірлеу Ойын сол әзірлеушінің бұрын шыққан Pathfinder: Kingmaker рөлдік ойынының жалғасы, бірақ басқа оқиғаны баяндайды. Жалғасы сыншылар мен ойыншылар көтерген мәселелерді шешу үшін Kingmaker қозғалтқышына негізделген және үстел ойынының қосымша ережелер жиынтығын, соның ішінде жаңа кейіпкер кластарын және мифтік прогрессия жүйесін кеңейтеді. 2020 жылдың ақпан айында Owlcat Games ойынды әзірлеуге қосымша қаражат жинау үшін Kickstarter сайтында краудфандинг науқанын бастады. Сұраған долларға қарағанда 2 миллион доллардан астам сәтті жиналды, бұл әзірлеу кезінде бірнеше қосымша мақсаттарды қосуға мүмкіндік берді. Алдыңғы ойын сияқты, Wrath of the Righteous бастапқыда 2013 жылдың тамыз айында жарық көрген сол атаудағы шытырман оқиғалы жолмен жүреді. 2021 жылдың қарашасы мен 2022 жылдың қаңтары аралығында әзірлеушілер негізінен косметикалық сипаттағы төрт шағын тегін қосымшаны шығарды. Пікірлер Metacritic шолу агрегаторының мәліметі бойынша, ойын сыншылардан жалпы алғанда оң пікірлер алды. 32 шолуға негізделген рейтинг 100-ден 83-ті құрайды. 2022 жылдың наурыз айында ресейлік Kanobu және Igromania веб-сайттары ұйымдастырған жыл сайынғы LUDI марапаттау рәсімінде ойын «Біздің жыл ойыны» санатында 1-ші орынды, «Жылдың RPG» санатында 2-ші орынды және «Ең үздік саундтрек» санатында 1-ші орынды иеленді. 2023 жылдың қаңтарында ойынның сатылымы 1 миллион данадан асқаны жарияланды. Дереккөздер
Тольятти

Тольятти (1964 жылға дейін — Ыстауырпол) — Ресейдің Самара облысындағы қала, Ставрополь ауданының әкімшілік орталығы. Облыстық маңызы бар қала бола отырып, құрамында бір ғана елді мекені бар Тольятти қалалық округі муниципалдық құрылымын құрайды. Самара–Тольятти агломерациясының құрамына кіреді. Қала Еділ өзенінің сол жағалауында, Жигули тауларына қарсы бетте орналасқан. Халқы — 662 683 адам (2025). Ресей Федерациясы субъектісінің орталығы болып табылмайтын қалалардың ішінде халқы ең көп қала, халық саны бойынша Ресейде 19-орында тұр. Қала туралы Тольятти — ірі автомобиль жасау («АвтоВАЗ», «Лада Запад Тольятти») және химия өнеркәсібінің («Тольяттиазот», «Куйбышевазот», «Тольяттикаучук») орталығы. Сонымен қатар теміржол, өзен және автомобиль көлігі жақсы дамыған. М5E30 / AH6 автожолы Жигулёв СЭС-інің бөгеті арқылы Еділ өзенінен өтіп, қала аумағымен шамамен 2 км бойы өтеді. Ең жақын әуежай — Күрміш. Қала Еділ өзенінің бойымен шамамен 30 км-ге созылып жатыр және үш ауданнан тұрады: Автозавод, Орталық және Комсомол аудандары. Тольяттиде бес жоғары оқу орны бар, олардың ішіндегі ең көнесі — Тольятти мемлекеттік университеті. Бірнеше ғылыми-зерттеу институттары жұмыс істейді. Қалада мұражайлар, театрлар, қалалық симфониялық оркестр, консерватория және филармония бар. Қала күні маусым айының бірінші жексенбісінде аталып өтеді. Қаланың маңында жыл сайын жүздеген мың қатысушыны жинайтын Грушин фестивалі өткізіледі. Дереккөздер
Самух

Самух — Әзербайжанның солтүстік-батысындағы Самух ауданындағы қала. Самух ауданының әкімшілік орталығы. Самух қаласының халқы 2026 жылы 9 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Гәнжа-Казах жазығының шығыс бөлігін және солтүстік Аджинохур жазығының шағын бөлігін алып жатыр. Климаты субтропикалық, жазғы температура +30°C-тан +35°C-қа дейін, ал қысқы температура 0°C-тан -10°C-қа дейін. Тарихы «Samonis» термині біздің заманымызға дейінгі II ғасырдағы Птолемейдің картасында кездеседі, бұл Кавказдың осы аймағын білдіреді деген теория бар. «Самух» топонимінің өзі албан тілінде «аңшылық үй» дегенді білдіреді. Бұл аймақ пен қаланың өзі ежелгі уақытта Кавказ Албаниясының құрамына кірді. Самух кейінірек алдымен Иранның сасанидтері, содан кейін Араб халифатының, содан кейін Селжук түріктерінің билігі астындағы Арран аймағының құрамына кірді. Ақырында, ол 19 ғасырда Ресей империясына қосылған хандықтардың (Гянджа) құрамдас бөлігіне айналады. Самух қаласы 2008 жылы екі біріктірілген ауылдың орнында құрылған: 1992 жылы Нәбиғали болып өзгертілген Сафаралиев (революционердің құрметіне) және Күләйр ауылдары. 2008 жылы Әзербайжан президенті Нәбиғали ауылының атауын Самух деп өзгертіп, оған қала мәртебесін беру туралы заңды бекітті. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада ағаш өңдеу зауыты бар. Дереккөздер
Самара облысы

Самара облысы — Ресей Федерациясының субъектісі, Еділ федералдық округінің құрамына кіреді. Әкімшілік орталығы — Самара қаласы. Батысында Сарытау және Ульянов облыстарымен, оңтүстік-шығысында Орынбор облысымен, солтүстігінде Татарстан Республикасымен, ал оңтүстігінде Қазақстанмен бір нүктеде шектеседі. Қазақстанның Батыс Қазақстан облысына жақын орналасуына байланысты Большечернигов ауданның бір бөлігі шекара маңы аумағы мәртебесіне ие. Физикалық-географиялық сипаттама Географиялық орны Облыс Ресейдің еуропалық бөлігінің оңтүстік-шығысында, Еділ өзенінің орта ағысында, өзеннің екі жағалауында орналасқан. Поволжьедегі аумағы жағынан бесінші орында. Солтүстіктен оңтүстікке — 335 км, батыстан шығысқа — 315 км-ге созылады. Ең оңтүстік нүктесі Қазақстанмен шекарада, ең солтүстік нүктесі Татарстанмен шекарада орналасқан. Климат Климаты — қоңыржай континенттік. Жылдың шамамен 58 %-ында антициклондық ауа райы басым. Қысы суық, көктемі қысқа, жазы ыстық әрі құрғақ, күзі салқын және жаңбырлы. Шілденің орташа температурасы +20,7 °C, қаңтарда –13,8 °C. Жылдық орташа температура +3,8 °C. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 372 мм. Жер бедері мен геологиясы Самара облысы Шығыс Еуропа платформасында орналасқан. Жер бедері жағынан аймақ Оң және Сол Солтүстік сол жағалау, сондай-ақ Правобережье (Жигули таулары) болып бөлінеді. Облыстың ең биік нүктесі — Жигули тауларындағы Бақылаушы тауы (381,2 м). Гидрография Ең ірі су артериясы — Еділ өзені. Тольятти қаласы маңында Жигулёв ГЭС-і орналасқан. Сонымен қатар Самара, Сок, Чагра, Чапаевка, Безенчук, Үлкен Иргиз, Үса өзендері ағады. Облыста шамамен 220 өзен мен су арналары, 100-ге жуық көл бар. Табиғи ресурстар Негізгі пайдалы қазбалар: мұнай, табиғи газ, жанғыш сланецтер, битум, сондай-ақ құрылыс материалдары (әктас, саз, құм, гипс). Самара облысы Ресейдегі мұнай қоры мен өндіру көлемінде маңызды орын алады. Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі Аймақ орманды-дала және дала табиғи зоналарында орналасқан. Флорада 1800-ден астам өсімдік түрі, фаунада ондаған сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар, балықтар мен жәндіктер түрлері бар. Тарихы Облыс 1928 жылғы 14 мамырда Орта Еділ облысы ретінде құрылды. 1929 жылы Орта Еділ өлкесі, 1935 жылы Куйбышев өлкесі, 1936 жылы Куйбышев облысы деп аталды. Бұл атау 1936 жылдың 5 желтоқсанынан 1992 жылдың 16 мамырына дейін, яғни 55 жыл қолданылды. 1991 жылғы 25 қаңтарда облысқа тарихи Самара облысы атауын қайтару туралы шешім қабылданды. Тарихи тұрғыда бұл өңірге 1850 жылы құрылған Самара губерниясы (1928 жылы таратылған) негіз болған. Дереккөздер
Берлинді алғаны үшін медалі

«Берлинді алғаны үшін» медалі — КСРО-ның мемлекеттік наградасы. 1945 жылғы 9 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «„Будапештті алғаны үшін“, „Кёнигсбергті алғаны үшін“, „Венаны алғаны үшін“ және „Берлинді алғаны үшін“ медальдарын тағайындау туралы» Жарлығымен бекітілді. Медаль эскизінің авторы — суретші А. И. Кузнецов. Бұл награда Ұлы Отан соғысының соңғы кезеңінде нацистік Германияның астанасы Берлиннің алынуына орай тағайындалды. Медаль туралы ережеге сәйкес, оны Берлинді шабуылдап алуға тікелей қатысқан кеңестік әскери қызметшілер, сондай-ақ осы қаланы алу кезіндегі әскери операцияларды ұйымдастырған және басқарған тұлғалар алды. Әртүрлі деректер бойынша, «Берлинді алғаны үшін» медалімен шамамен 1 100 000 адам марапатталған. «Берлинді алғаны үшін» медалі — соғысқа дейінгі КСРО аумағынан тыс жерлердегі қалаларды алғаны үшін тағайындалған жеті кеңестік награданың бірі. Медаль туралы ереже Медальмен Қызыл Армияның, КСРО Әскери-теңіз флотының және НКВД әскерлерінің әскери қызметшілері — Берлинді «қаһармандықпен шабуылдап алғаны» үшін, сондай-ақ осы қаланы алу операцияларын ұйымдастырып, басқарған тұлғалар марапатталды. Медаль КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының атынан, Берлинді шабуылдау мен алуға нақты қатысқанын растайтын құжаттар негізінде тапсырылды. Марапаттау Қызыл Армия мен Әскери-теңіз флоты бөлімдерінде қызмет етушілерге — әскери бөлім командирлері арқылы, ал әскер қатарынан шығарылғандарға — тұрғылықты жері бойынша облыстық, қалалық және аудандық әскери комиссариаттар арқылы жүргізілді. Медаль кеуденің сол жағына тағылады, ордендер мен басқа медальдар болған жағдайда «Венаны алғаны үшін» медалінен кейін орналасады. Сипаттамасы «Берлинді алғаны үшін» медалі — диаметрі 32 мм болатын дөңгелек пішінді, латуньнан жасалған. Медальдағы барлық бейнелер мен жазулар бедерлі. Медальдың алдыңғы бетінде ортасында «ЗА ВЗЯТИЕ БЕРЛИНА» деген жазу, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз, төменгі бөлігінде емен жапырақтарынан тұратын жартылай шеңберлі венок бейнеленген. Шеті жиекпен көмкерілген. Артқы бетінде Берлиннің алынған күні — «2 МАЯ 1945» деген жазу қашалған, оның астында бесбұрышты жұлдыз орналасқан. Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын қызыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында бес жолақ бар: үшеуі қара, екеуі қызғылт сары (гвардиялық лента). Шеткі қара жолақтар жіңішке қызғылт сары жолақтармен көмкерілген. Дереккөздер
Белградты азат еткені үшін медалі

«Белградты азат еткені үшін» медалі — КСРО-ның мемлекеттік наградасы. Ол 1945 жылғы 9 маусымда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен тағайындалды. Медальдың жобасын суретші А. И. Кузнецов жасаған. Медальдың сипаттамасы «Белградты азат еткені үшін» медалі латуньнан жасалған, диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медальдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ» деген жазу, ортасында «БЕЛГРАДА» деген жазу орналасқан. Жазудың жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдыз, ал шеңбер бойымен лавр веногы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен көмкерілген. Медальдың артқы бетінде Белград қаласының азат етілген күні — «20 октября 1944» деген жазу бар, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз орналасқан. Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі түрде орындалған. Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын жасыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында ені 8 мм болатын қара жолақ бар. Дереккөздер
Сиазан

Сиазан — Әзербайжандағы қала, Сиазан ауданының әкімшілік орталығы. Сиазан халқының саны 2026 жылғы мәліметтер бойынша 24 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Сиазан - Гилгильчай мен Атачай өзендерінің арасында орналасқан. Батысында Үлкен Кавказ таулары, ал шығысында Каспий жағалауымен шектеседі. Сиазан орналасқан Самур-Дивичи ойпаты қалаға жақын жерде Самур-Абшерон каналы кесіп өтеді. Қала арқылы ұлттық тас жол мен теміржол магистралдары өтеді. Тарихы Қала атауы бір нұсқа бойынша «қара әйел» деген мағынаны, siyə («қара») және zən («әйел») білдіреді. Дегенмен, кейбір аудармаларда «siyahzən» - «аңшы» (немесе «гаравуран», «қара аңшы») делінген. Аңыз бойынша, бұл аймақ жыландарға толы болған, сондықтан да осы атау берілген. Сиазан маңындағы аймақ ежелгі сауда жолдарының бойында орналасқан. Дегенмен, бұл аймақ ежелгі сәулет ескерткіштеріне бай болғанымен, тұрақты қоныстану орнының бар екендігі туралы ешқандай дәрек жоқ. 1954 жылға дейін қазіргі қаланың орнындағы шағын ауыл Қызыл-Бурун деп аталған. 1959 жылы қарқынды дамып келе жатқан қала Дивичи ауданына қосылды. 1992 жылы Сиазан ауданның орталығы болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Сиазан мұнай өндірісінің орталығы болып табылады, ал Кеңес дәуірінде қалада газ өңдеу зауыты мен асфальт зауыты орналасты. Балық шаруашылығы да жақсы дамыған. Сиазан қаласы және оның айналасында бірнеше маңызды мәдени орындар бар. Қаланың өзі кеңестік жоспар бойынша салынған қалалық үлгідегі қоныс. Оның көрікті жерлері — бірнеше саябақтар, әзірбайжан қайраткерлеріне арналған ескерткіштер және аймақтың қазіргі тарихына арналған ескерткіштер. Сонымен қатар, Чирах-Қала бекінісі (4-6 ғасырлар). Оның қирандылары бір кездері қуатты болған Каспий (Гилгилчай) қорғаныс шебінің қалдықтарын білдіреді. Ол 18 ғасырға дейін күзет және сигнал мұнарасы ретінде пайдаланылды. Сиазанның оңтүстігіндегі Беш-Бармаг (Бес саусақ) тауы бар. Ежелгі заманда саяхатшылар мен саудагерлер үшін ескерткіш болумен қатар, бұл жер аңызға да бай. Шыңында тілектерді орындайтын бұлақ бар делінеді. Беш-Бармагтың етегінде қажылар үшін қасиетті орын «Пир Хидыр Зунджа» орналасқан. Хурсангала қаласының қирандылары да осында. Дереккөздер
(1134) Кеплер

(1134) Кеплер — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1929 жылдың 25 қыркүйегінде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Атақты астроном Иоганн Кеплердің (1571–1630) атымен аталды. Бұл атау оның қайтыс болуына 300 жыл толғанына байланысты 1930 жылы берілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1144) Ода

(1144) Ода — Хильда тобына жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 28 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ол атау ретінде неміс тілінде шыққан Der Lahrer hinkende Bote күнтізбе анықтамалығынан алынған қыз есімін таңдады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1143) Одиссей

(1143) Одиссей — Юпитердің орбитасына саятын траекториямен айналып жүрген астероид. Ол L 4 Лагранж нүктесінде орналасады, яғни Юпитердің алдынан жүріп қозғалады. Оны 1930 жылдың 28 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гомердің Илиада және Одиссея жырларындағы бас кейіпкерлердің бірі атымен аталды. Бұл аспан денесі 10 ең ірі Троян астероиды қатарына кіреді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1142) Этолия

(1142) Этолия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 24 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі Грекиянің аймағы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1141) Бомия

(1141) Бомия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді. Оны 1930 жылдың 4 қаңтарында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс филантропы Катарина Бом-Вальцтың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1140) Крымея

(1140) Крымея — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 30 желтоқсанда Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Обсерватория орналасқан түбектің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Құздықара (көл)

Құздықара — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы көл. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Құзды (сын есім) және қара (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. Мағынасы «биік жартасты тау, шоқы жанындағы көл». Дереккөздер
(1204) Ренция

(1204) Ренция — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1931 жылдың 6 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Орыс-неміс астрономы Франц Ренцтің (1860–1942) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1214) Рихильда

(1214) Рихильда — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді. Оны 1932 жылдың 1 қаңтарында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1114) Лорен

(1114) Лорен — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эос жанұясына кіреді. Оны 1928 жылдың 17 қарашасында Александр Шаумассе Ницца обсерваториясында ашты. Франциядағы Лотарингия тарихи аймағының французша атауымен аталды.. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1244) Дейра

(1244) Дейра — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1932 жылдың 25 мамырында Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Англиядағы көне қалашықтың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1224) Фантазия

(1224) Фантазия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылы 29 тамызда Сергей Иванович Белявский және Николай Иванов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Адамның фантазия деген психикалық әрекетінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Алтын глобус (2025)

«Алтын глобус» сыйлығының 81-марапаттау рәсімі — 2024 жылғы кинематограф пен телевизия саласындағы үздік жетістіктерді марапаттау рәсімі. Жеңімпаздардың есімдері 2025 жылғы 5 қаңтарда CBS телеарнасының тікелей эфирінде жарияланды. Салтанатты шараны комедияшы Никки Глейзер жүргізді. Ол «Алтын глобус» тарихында рәсімді жалғыз өзі жүргізген алғашқы әйел атанды. Үміткерлер тізімі Кино Жеңістер мен номинациялар саны * 4/10: «Эмилия Перес» * 3/7: «Бруталист» * 1/6: «Конклав» * 1/5: «Субстанция» * 1/4: «Үміткерлер», «Нағыз ауырсыну», «Уикед» * 1/2: «Мен әлі осындамын» * 0/5: «Анора» * 0/4: «Жабайы робот» * 0/3: «Толықтай беймәлім» * 0/2: «Біз жарық деп санайтын нәрсенің бәрі», «Шәкірт», «Дөң: Екінші бөлім», «Гладиатор 2», «Ойжұмбақ 2», «Шоугёрл» Телевизия Жеңістер мен номинациялар саны * 4/4: «Сёгун» * 2/3: «Хакс», «Кішкентай бұғы» * 1/3: «Пингвин», «Нағыз детектив» * 1/5: «Аю» * 0/4: «Ғимараттағы тек қана кісі өлтірулер» * 0/3: «Барлық сәйкестіктер кездейсоқ емес», «Дипломат», «Құбыжықтар: Лайл мен Эрик Менендес хикаясы», «Мистер мен миссис Смит», «Мұны ешкім қаламайды», «Рипли», «Баяу тұлпарлар» * 0/2: «Эбботт бастауыш мектебі», «Терапия», «Шибөрі күні» Арнайы марапаттар Тағы қараңыз * Оскар 2025 Дереккөздер
Сикхиодағы пойыз апаты (2026)

2026 жылғы 14 қаңтарда Үндіқытай уақытымен (UTC+7) сағат 09:13-те Алғышарттар 2020 жылы Italian-Thai Development (ITD) компаниясына берілген Бангкок-Нонгкхай жоғары жылдамдықты теміржолының Лам-Тахонг пен Сикхио арасындағы учаскесінде құрылыс жұмыстары жүріп жатқан. Осы жоба аясында пайдаланылған көпірлі кран Бангкок Апиват орталық вокзалынан Убонратчатхани қаласына қатынайтын 21-маршруттағы жедел жолаушылар пойызының үстіне құлаған. Кранның құлауы Пойыз Бангкоктан 06:10-да (ICT) жолға шықты, Бангкоктағы Крунг Тхеп Апхиват станциясынан шығып, Солтүстік-шығыс желісі арқылы Убонратчатхани провинциясына бағыт алды. Сағат шамамен 09:00 кезінде, Нонг Нам Кхун станциясы мен Сикхио станцияларының арасында, Бан Тханон Кхот ауылында, ITD компаниясы Бангкок-Нонгкхай жоғары жылдамдықты теміржолын салу үшін бетон плитасын көтеріп тұрған үстіңгі кран бұрыннан бар теміржол желісімен өтіп бара жатқан пойыздың үстіне құлады. Апат сәтінде пойыз шамамен сағатына 120 км жылдамдықпен жүрген. Кранның салмағы 20–30 тонна болатын тірек негізі мен жүгi 1, 2 және 3-вагондарға соғылып, 3-вагон өртенді. 4-вагон рельстен шығудың салдарынан пойыздан ажырап қалды. Пойызға келген бастапқы залал 100 миллион баттан (31 млн АҚШ доллары) асады деп бағаланды. Салдары Солтүстік-шығыс теміржол желісіндегі қатынас ішінара тоқтатылды, ал Тайланд мемлекеттік теміржолдары (SRT) басқа пойыздарды апат болған учаскені айналып өтетін бағыттарға бұрды. ITD компаниясы қаза тапқандардың отбасыларына өтемақы төлеуге уәде берді. Кейінірек ведомство мердігер компания Көлік министрлігінің пойыз немесе кез келген көлік астынан өтіп жатқан кезде эстакадада жұмыс істеуге тыйым салатын қауіпсіздік бұйрығын орындамағанын, сондай-ақ нысандағы апаттық қауіпсіздік тетігі механизмі іске қосылмағанын хабарлады. Дереккөздер
Алтын глобус (2026)

«Алтын глобус» сыйлығының 83-марапаттау рәсімі — 2025 жылғы кинематограф пен АҚШ телевизиясы саласындағы үздік жетістіктерді марапаттаған жыл сайынғы салтанатты шара. Жеңімпаздардың есімдері 2026 жылғы 11 қаңтарда Беверли-Хиллз қаласындағы «Беверли-Хилтон» қонақ үйінде өткен тікелей эфирде жарияланды. Салтанатты кешті екінші жыл қатарынан комедияшы Никки Глейзер жүргізді. Кино санаттарында «Хамнет» (үздік драма) және «Шайқас артынан шайқас» (үздік комедия немесе мюзикл) фильмдері басты жүлделерді иеленді. Телевизия саласында «Питт» үздік драмалық сериал, ал «Студия» үздік комедиялық сериал деп танылды. Ең көп жүлде санын «Шайқас артынан шайқас» фильмі мен «Бозбала шақ» мини-сериалы (әрқайсысы 4 марапаттан) жинады. Үміткерлер тізімі Кино Жеңістер мен номинациялар саны * 4/9: «Шайқас артынан шайқас» * 2/7: «Күнәһарлар» * 2/6: «Хамнет» * 2/3: «K-Pop сайтан аулаушылары», «Құпия агент» * 1/8: «Сентименталды құндылық» * 1/3: «Марти Суприм» * 1/1: «Аяғым болса, сені тебер едім» * 0/5: «Уикед: Жақсылық үшін», «Франкенштейн» * 0/4: «Бұл жай ғана кездейсоқтық» * 0/3: «Бугония», «Басқа таңдау жоқ» * 0/2: «Аватар: От пен күл», «Көгілдір ай», «Джей Келли», «Аңдар шаһары 2», «Қирататын машина», «Қарулар», «Сират», «Пойыз түстері», «F1» Телевизия Жеңістер мен номинациялар саны * 4/5: «Бозбала шақ» * 2/2: «Питт», «Студия» * 1/3: «Хакс» * 1/2: «Плюрибус» * 1/1: «Секс үшін өлу», «Рики Джервейс: Өлім-жітім» * 0/6: «Ақ лотос» * 0/4: «Ғимараттағы тек қана кісі өлтірулер», «Бөліну» * 0/3: «Аю», «Мендегі хайуан», «Қара айна», «Мұны ешкім қаламайды» * 0/2: «Бәрі оның кінәсі», «Дипломат», «Сүйікті қыз», «Ақсақ тұлпарлар» Сандық аудио (Digital Audio) Арнайы марапаттар Тағы қараңыз * Оскар 2026 Дереккөздер
Онқұдық

Онқұдық — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Он (сан есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Осы жерде бір-біріне жақын жатқан он құдыққа байланысты қойылған атау. Дереккөздер
(1225) Ариана

(1225) Ариана — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді. Оны 1930 жылдың 23 сәуірінде Хендрик ван Гент Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Франциялық философ әрі драматург Габриэль Марсельдің пьесасындағы бас кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1235) Шоррия

(1235) Шоррия — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1931 жылдың 18 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Рихард Шоррдың (1867–1951) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Шорр (кратер)
(1215) Бойер

(1215) Бойер — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эвномия жанұясына кіреді. Оны 1932 жылдың 19 қаңтарында Альфред Шмит Алжир обсерваториясында ашты. Франциялық астроном Луи Буайенің (1901–1999) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Оңқауынды

Оңқауынды — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы бұлақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Оң (сын есім) және қауынды (туынды сын есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «оң жақтағы басына қауын егілген бұлақ». Дереккөздер
(1115) Сабауда

(1115) Сабауда — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид. Оны 1928 жылдың 13 желтоқсанында Луиджи Вольта Турин обсерваториясында ашты. Франко-италиялық аристократиялық Савой үйінің құрметіне орай аталған болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Тертер (қала)

Тертер — қала, Әзербайжанның Тертер ауданының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы мәліметтер бойынша, Тертер қаласының халқы 19 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Тертер қаласы Тертер өзенінің екі жағалауында Қарабақ жазығында орналасқан. Тарихы Тертер қаласының атауының этимологиясы нақты түсіндірілмеген. Қаланың өзеннің топонимі бойынша аталғаны, оның жағасында ауыл пайда болғаны, содан кейін қала өскені ғана анық. Көптеген нұсқалардың бірі — мифологиялық, яғни топонимияда көрініс тапқан ежелгі хтоникалық жер асты құдайына сілтеме жасайды. Қазіргі этимологияда Орта ғасырлардағы еуропалық шежірешілер бұл жерлерді "татар" деп атады. Тертер ауылына 1949 жылы Мир-Башир (әзірбайжандық партия қайраткері Мирбашир Касумовтың атымен) атауы берілді. Өткен ғасырдың 90-жылдарынан кейін Тертер атауы қалпына келтірілді. Қала ежелгі керуен жолында орналасқан, оның тарихи атауы - Чапархана. Экономикасы және инфрақұрылымы Қала мақта өңдеу зауыты және тамақ өнеркәсібі бар ауылшаруашылық аймағының орталығы болып табылады. Дереккөздер
(1135) Колхида

(1135) Колхида — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 3 қазанында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Қазіргі Грузиянің аумағында орналасқан ежелгі Колхида мемлекетінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1145) Робельмон

(1145) Робельмон — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 3 ақпанда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Өз әріптесі Сильвен Ареннің туған жері Робельмон елді мекенінің атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1153) Валленбергия

(1153) Валленбергия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Флора жанұясына кіреді. Оны 1924 жылы 5 қыркүйекте Сергей Иванович Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Неміс математигі Георг Валленбергтің (1864–1924) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1154) Астрономия

(1154) Астрономия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 8 ақпанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Аспан денелерін және жалпы ғарышты зерттейтін астрономия деген ғылымның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1155) Аэнна

(1155) Аэнна — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылдың 26 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероид Astronomische Nachrichten деген халықаралық астрономиялық журналдың құрметіне орай оның алдыңғы әріптерінің қосылуы арқылы аталған болатын. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1151) Итака

(1151) Итака — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 8 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Одиссейдің туған жері Итака аралының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * (1143) Одиссей
(1150) Ахайя

(1150) Ахайя — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 2 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Грекиянің батыс бөлігінде орналасқан Ахайя аймағының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1205) Эбелла

(1205) Эбелла — Негізгі белдеуге жатқызылатын кішігірім астероид. Оны 1931 жылдың 6 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Карл Вильгельм Эбеллдің (1871–1944) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Үздік режиссер көмекшісі үшін Оскар сыйлығы

Үздік режиссер көмекшісі үшін «Оскар» сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1934 пен 1938 жылдар аралығында берілген арнайы марапаты. Сыйлық түсірілім алаңындағы жұмысты жоғары деңгейде ұйымдастырғаны, өндірістік процесті тиімді басқарғаны және режиссерге көрсеткен кәсіби көмегі үшін берілді. Дереккөздер
Үздік хореография үшін Оскар сыйлығы

Үздік хореография үшін «Оскар» сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1936 пен 1938 жылдар аралығында берілген арнайы марапаты. Сыйлық фильмдегі би нөмірлерін сахналаудағы жоғары шеберлік, хореографиялық шешімдердің ерекшелігі және бишілердің үйлесімді қимылын ұйымдастырғаны үшін берілді. 1936–1938 жылдар Дереккөздер
Академияның балалар сыйлығы

Академияның балалар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1935 пен 1961 жылдар аралығында берілген арнайы құрметті марапаты. Сыйлық киноматография саласында ерекше жетістік көрсеткен, экранда өзіндік шеберлігімен көзге түскен 18 жасқа толмаған үздік жас актерлер мен актрисаларға табыс етілді. Бұл марапаттың басты ерекшелігі — жеңімпаздарға дәстүрлі «Оскар» мүсіншесінің орнына оның кішірейтілген миниатюралық нұсқасы берілетін. Сыйлық тұрақты номинация ретінде емес, Академияның Басқармалар кеңесінің шешімімен лайықты үміткерлер болған жағдайда ғана тапсырылып отырды. 1962 жылдан бастап бұл категория жойылып, жас актерлер ересектермен бірдей жалпы номинациялар бойынша бақ сынау мүмкіндігіне ие болды. Дереккөздер
Үздік титрлер үшін Оскар сыйлығы

Үздік титрлер үшін «Оскар» сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 жылы (тұңғыш марапаттау рәсімінде) ғана берілген арнайы номинациясы. Сыйлық дыбыссыз фильмдердегі диалогтар мен сюжетті түсіндіретін титрлердің (жазбаша мәтіндердің) жоғары көркемдік деңгейі мен шеберлігі үшін табыс етілді. Бұл номинация кинематографтың дыбыссыз дәуірінен дыбыстық кезеңге өтуіне байланысты өз маңыздылығын тез жоғалтты. Сыйлық тарихындағы жалғыз жеңімпаз — Джозеф Фарнэм, ол бұл марапатты нақты бір фильм үшін емес, жыл бойы атқарған жұмыстарының жиынтығы үшін алды. Кейінгі рәсімдерде дыбысты киноның пайда болуына байланысты бұл номинация тізімнен біржола алынып тасталды. Дереккөздер
Үздік әдеби негіз үшін Оскар сыйлығы

Үздік әдеби негіз үшін «Оскар» сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 мен 1957 жылдар аралығында берілген сценарийлік марапаты. Сыйлық арнайы сценарий жазылғанға дейінгі фильмнің қаңқасы болып табылатын түпнұсқалық сюжеттің (әңгіменің) авторына табыс етілді. Бұл марапат «Үздік бейімделген сценарий» және «Үздік түпнұсқалық сценарий» номинацияларымен қатар өмір сүрді. «Үздік әдеби негіз» үшін берілген «Оскар» сыйлығы қазіргі кинодағы фильм тритменттеріне — яғни диалогтары жоқ, бірақ сюжет пен кейіпкерлер толық сипатталған прозалық құжаттарға көбірек ұқсайды. Содан кейін жеке сценарист бұл оқиғаны толыққанды сценарийге айналдыратын. Бұл номинация ертедегі Голливудтағы «сюжет авторлары» мен «сценарий авторларының» еңбегін бөліп көрсету үшін енгізілген болатын. 1957 жылдан бастап Академия бұл категорияны жойып, оны «Үздік түпнұсқалық сценарий» номинациясымен біріктірді. Сыйлық тарихындағы қызықты оқиғаның бірі — 1957 жылы соңғы марапатты «Роберт Рич» деген лақап атпен Далтон Трамбоның жеңіп алуы (ол кезде автор «қара тізімде» болғандықтан өз есімін қолдана алмаған). 1920 жж 1931—1940 1941—1950 1951—1957 Дереккөздер
Ғылыми-техникалық жетістіктері үшін Оскар сыйлығы

Ғылыми-техникалық жетістіктері үшін «Оскар» сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясымен киноиндустрияны дамытуға елеулі үлес қосқан құрылғылардың, технологиялар мен әдістердің авторларына берілетін марапат. 1931 жылдан бастап (4-ші марапаттау рәсімі) табысталып келеді. Бұл марапаттың негізгі ерекшелігі — ол нақты бір жылдың жетістігі үшін емес, кино өндірісіне ұзақ мерзімді және маңызды әсер еткен инновациялар үшін беріледі. Сондай-ақ, бұл сыйлықтар негізгі «Оскар» салтанатынан бірнеше апта бұрын өткізілетін арнайы кеште табысталады. Марапат маңыздылығына қарай үш деңгейге бөлінеді: * Академияның мақтау қағазы (Technical Achievement Award) — техникалық жетістіктер үшін берілетін сертификат. * Ғылыми-инженерлік марапат (Scientific and Engineering Award) — Академияның қола тақташасы түрінде беріледі. * Еңбегі сіңген марапат (Academy Award of Merit) — ең жоғары деңгей, иегерлеріне Оскардың алтын мүсіншесі табысталады. Бұл сыйлықтар кинематографияның техникалық мүмкіндіктерін (дыбыс жазу, жарықтандыру, арнайы эффектілер, камера линзалары) жаңа деңгейге көтерген мамандардың еңбегін айқындайды. Дереккөздер
Ерекше жетістіктері үшін Оскар сыйлығы

Ерекше жетістіктері үшін «Оскар» сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының сол жылғы тұрақты номинациялар тізіміне кірмейтін, бірақ фильмге қосқан ерекше еңбегі үшін жеке тұлғаларға немесе шығармашылық топқа берілетін арнайы марапаты. Бұл сыйлық жыл сайын берілмейді. Ол тек Академияның Басқарушылар кеңесі белгілі бір фильмдегі жетістікті (көбінесе дыбыстық эффектілер, визуалды эффектілер немесе грим саласындағы) ерекше деп таныған жағдайда ғана табысталады. Көбіне бұл марапат сол салада тұрақты номинация әлі ашылмаған кезде қолданылған. Мысалы, «Үздік визуалды әсерлер» немесе «Үздік дыбыс монтажы» жеке номинация болып бекітілгенге дейін, үздік жұмыстар осы «Ерекше жетістік» сыйлығымен марапатталатын. Тарихи маңызы бар марапаттар: * «Жұлдызды соғыстар» (1978): Бен Бертт фильмдегі роботтар мен жат планеталықтардың дауысын жасағаны (дыбыстық эффектілер) үшін алды. * «Робокоп» (1988): Дыбыс эффектілерінің редакторы Стивен Флик пен Джон Поспишил марапатталды. * «Ойыншықтар хикаясы» (1996): Джон Лассетерге алғашқы толық метражды компьютерлік анимациялық фильмді жасағаны үшін берілді. Соңғы рет бұл сыйлық 2018 жылы режиссер Алехандро Г. Иньярритуға «Ет пен құм» (Carne y Arena) атты виртуалды шындық (VR) жобасы үшін табыс етілді. Жеңімпаздар тізімі Дереккөздер
Гордон Сойер атындағы сыйлық

Гордон Сойер атындағы сыйлық — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының Ғылыми-техникалық марапаттар комитетімен берілетін ерекше сыйлық. Бұл марапат киноөндірісі саласындағы технологиялық жетістіктерімен индустрияның дамуына зор үлес қосқан және оның кәсіби деңгейін көтерген жеке тұлғаларға табысталады. Сыйлық дыбыс жазу саласының көрнекті маманы, «Оскар» сыйлығының үш дүркін лауреаты және «Samuel Goldwyn Studio» студиясының дыбыс жазу бөлімінің жетекшісі Гордон Сойердің құрметіне, оның киноиндустрия алдындағы ерекше еңбегін есте сақтау мақсатында аталған. Марапат Сойер қайтыс болғаннан кейінгі жылы, яғни 1981 жылы тағайындалды. Ерекшеліктері: * Бұл марапат жыл сайын берілмейді. * Жеңімпазға «Оскардың» толыққанды алтын мүсіншесі табысталады. * Марапаттау рәсімі негізгі салтанаттан бөлек өтетін «Ғылыми-техникалық марапаттар» (Scientific and Technical Awards) кешінде өтеді. Лауреаттар тізімі Дереккөздер