kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Амауака

Амауака — Перудің оңтүстік-шығысындағы үндіс халқы, Бразилияның көршілес аймақтарындағы шағын топ (Укаяли, Журуа және Пурус өзендерінің су алабы). 1998 жылы олардың саны 520-ға жуық болды. Амауаканың ең үлкен қауымдастығы Перу-Бразилия шекарасындағы джунглиде орналасқан. Тілі Пано-Кариб отбасының орталық тобының амауак тілі. Диалектілері: инуваке, виуивакеу. Испан тілі де кеңінен таралған. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сондай-ақ протестанттар мен католиктер бар. Кәсібі Амауака экономикасының негізі – қолмен жұмыс істейтін ауыл шаруашылығы (жүгері, тәтті маниок, т.б.) және аңшылық, соның ішінде иттермен, қосалқы кәсібі – балық аулау. Дереккөздер
Амбелаундар

Амбелаундар — Индонезияның Амбелау аралының амбон-тимор халықтарының бірі. Олар Шығыс Индонезия антропологиялық тобына жатады. Буру аралында және Малай архипелагының кейбір басқа аралдарында тұрады. 2000 жылдардың соңындағы есеп бойынша саны 6 000 адамды құрады. Этнографиялық тұрғыдан олар Буру аралдарының жергілікті халықтарының көпшілігіне жақын. Тілі Тілі – амбелау тілі (сонымен қатар амбелауан), ол орталық малай-полинезия тілдерінің орталық молуккан тармағына жатады. Бұл тілді амбелаулықтар күнделікті өмірде және қоғамдық өмірде Амбелауда да, Буруда да белсенді қолданады. Сонымен қатар, олардың айтарлықтай бөлігі Индонезияның ресми тілінде немесе Молукка аралдарында Мелайу Амбон деп аталатын кең таралған малай тілінің амбон диалектісінде сөйлейді. Діні Амбелаундардың басым бөлігі, 94%-ы – сунниттік мұсылмандар, қалғандары – протестанттық христиандар. Сонымен бірге олардың кейбіреулерінде дәстүрлі жергілікті наным-сенімдердің қалдықтары сақталған. Тарихы 16-17 ғасырларда дәмдеуіштер өндірісімен және саудамен айналысады. 17 ғасырдың 1 жартысында қоғамның экономикалық құрылымын голландиялық отаршылдар қиратып, амбелауандардың көпшілігі қуылды немесе жойылды. Кәсібі Амбелаундардың негізгі кәсібі – көршілес Буру аралында саго өндіру. Индонезияның таулы жері мен тасты топырағы осы бөлігінде дәстүрлі күріш өсіруді дамытуды қиындатады. Құнарлы топырақтың салыстырмалы түрде шағын учаскелерінде, негізінен жағалауда жүгері, саго, тәтті картоп, какао, кокос пальмасы, сондай-ақ дәмдеуіштер - қалампыр және мускат жаңғағы өсіріледі. Көбінесе жабайы шошқа бабируссалар үшін аң аулау жиі кездеседі. Балық аулау барлық жерде дамымаған (ең маңыздысы — Масавой және Улима ауылдарында), негізгі кәсіптік түрі — тунец. Өмір салты Амбелаундар жағалаудағы 7 ауылды (бена) мекендейді. Олар экзогамдық тектерге бөлінетін 22 патрилинейлік топтарды құрайды. Дәстүрлі тұрғын үйлері - бамбуктан жасалған қаңқалы үйлер, көбінесе қадаларда орналасқан. Төбелері пальма жапырақтарымен немесе қамыспен жабылған, 20 ғасырдың ортасынан бастап жабынқыш кең таралған. Амбелаундардың ұлттық киімі Индонезия халықтарының көпшілігінің киіміне стилі жағынан ұқсас - ерлерге арналған саронг пен ұзын жеңді көйлек, әйелдерге арналған саронг және қысқа күртеше. Дегенмен, киімдегі дәстүрлі түстері - мерекелік көйлектерде қызыл түстің әртүрлі реңктері басым. Дереккөздер
Әли Фатхи Оқиар

{{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі|Азаматтығы Осман империясы |Туған күні29.04.1880|Туған жеріПрилеп, Манастир уәлаяты (; , Прилеп, Манастир уәлаяты, Осман империясы — , Ыстамбұл, Түркия) — түрік мемлекеттік және саяси қайраткер, Осман империясының өмір сүрген соңғы оң жылдығының әскери офицері және дипломат. Екі рет Түркияның премьер-министрінің (1923; 1924—1925), және Ұлы халық мәжілісінің (парламенттің) төрағасы қызметтерін атқарған. Өмірбаяны 1880 жылдың 29 сәуірінде Монастир уәлаятының (қазіргі Грекия және Сербия) Прилеп қаласында черкестер немесе албандар отбасында дүниеге келген. 1913 жылы Оқиар «Иттихат» (, ) партиясы комитетінің Генералдық секретары болып сайланды. Сол жылы Болгарияда елші болып тағайындалды. 1922 жылдың қазанында Түркияның ішкі істер министрі болып тағайындалды. 1923, 1924—1925 жылдары — Түркия премьер-министрі. Онымен қатар Ұлттық қауіпсіздік министрі қызметін атқарған (1924—1925). Осы тағайындаулар арасында ол Ұлы Ұлттық мәжілісінің төрағасы болды (парламент). , 1930 тамыз]] 1925—1930 жылдары Түркияның Франциядағы елшісі. Ялова қаласында кездесу кезінде, Оқиар Ататүріктен көппартиялы жүйе құру үшін оппозициялық Либералдық республикалық партияны ұйымдастыруды сұрады. Алайда, оппозициялық партияны исламисттер мен Ататүрік реформаларының қарсыластары қолдай бастаған кезде, партия заңсыз болып жарияланып жойылды. 1939—1941: Түркияның юстиция министрі. Сондай-ақ * Премьер-министр * Мұстафа Кемал Ататүрік Дереккөздер Әдебиет * W. F. Weiker, Political tutelage and decocracy in Turkey: the Free Party and its afternath, Leyde 1973. Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20140227165219/http://www.msb.gov.tr/anasayfa/html/Bakanlar/BakanPotre/AFOkyarB.htm Ali Fethi Okyar'ın Biyografisi, Millî Savunma Bakanlığı] * [http://www.worldstatesmen.org/Turkey.html Primers ministres de Turquia (llista)] * https://web.archive.org/web/20150329001308/http://www.freebase.com/m/026tgct
Қоңыршәулі

Қоңыршәулі – Тарбағатай жотасының батысындағы таулар. Географиялық орны Абай облысы Аягөз ауданы жерінде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1085 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 20 км-ге созылған, енді жері 12-13 км. Көлбеу беткейінде бірнеше шағын таулар орналасқан. Сай-жыралармен қатты тілімденген. Таудан Қарасу, Нарын, т.б. өзендердің салалары бастау алады. Дереккөздер
Амбунду

Амбунду (мбунду, кимбунду) — Анголадағы банту халқы. Олар Данде, Бенго, Кванза өзендерінің бассейнінде және Луандаға жақын жерде тұрады. Жалпы саны 3 млн. (2000 ж.). Тілі Олар кимбунду немесе донго тілдерінде сөйлейді, португал тілі де кең таралған. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сонымен қатар христиан католиктер. Тарихы Ауызша деректер бойынша амбунду XV ғасырдың аяғы мен XVI ғасырдың басынан Кванго өзенінің шығысындағы аудандардан қоныс аударды. XV-ғасырда амбунду Ндонго мемлекетінің қалыптасуын құрады. XVI-ғасырдың аяғынан бастап олар португалдықтармен белсенді сауда жүргізді. 1624 жылы билеушісі Анна Нзинга Мбанди Нгола португал экспансиясына қарсы қарулы соғысты басқарды, ол қайтыс болғаннан кейін XVII-ғасырдың аяғына дейін оның мұрагерлері, Матамба руының билеушілерімен жалғасты. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері (16 ғасырдан бастап) қолмен атқарылатын ауыспалы егіншілік, онда тары мен құмайдың басымдығы болды, сондай-ақ аң аулау және ұсақ мал өсіру. Қолөнер (темір балқыту және өңдеу, керамика, тоқу, т.б.) және темір мен тұздың ішкі саудасы біршама дамыды. Ауыл шаруашылығында Америкадан әкелінген маниок пен жүгері басым рөл атқарады. Амбундулардың көпшілігі коммерциялық маңызы бар қант қамысы, кофе, банан, күріш, темекі өсіреді. Қалалардың тұрғындары, ең алдымен, Луанда, өнеркәсіп өндірісімен және қызмет көрсету секторымен айналысады. Өмір салты Еуропалықтармен ұзақ мерзімді байланыстар амбундуларға, әсіресе қала тұрғындарына, еуропалық сәулет, киім, тамақ және әдет-ғұрыптардың таралуына қатты әсер етті. Отаршылдыққа дейінгі дәуірдің кейбір мерекелері сақталған: Луанда балықшыларының жыл сайынғы мерекесі, еске алу рәсімдері («күл сыпыру») және т.б. Дереккөздер
Қарасу (тау)

Қарасу – Тарбағатай жотасының солтүстік-батыс бөлігіндегі тау. Географиялық орны Абай облысы Аягөз ауданы Тарбағатай ауылының оңтүстігінде 26 км жерде, Қарасу өзенінің суайрығында орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1250 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі көлбеу келген. Солтүстігінде Борлы, оңтүстігінде Түлкілі таулары, батысында Қоғалы, шығысында Үшарал қыстаулары орналасқан. Таудың түпкі жыныстары эрозиялық процесстерге ұшыраған. Өсімдігі Қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас бетеге, селеу, т.б. дала өсімдіктері өседі. Мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Амусго

Амусго (өз атауы мусго, амучко) — Мексикадағы үндіс халқы. Олар Сьерра-Мадре-де-Чьяпастың оңтүстігінде (Герреро штатының оңтүстік-шығысында, Оаксака штатының батысындағы екі елді мекен) тұрады. Саны 30 мың адам. Тілі Тілі амусго тілі. Амусголардың жартысына жуығы испан тілінде сөйлейді. Діні Діни ұстанымдары: католиктер. Тарихы Амусголар қай жерде пайда болғаны нақты белгісіз. Негізінен олар Мексикадағы Пануко өзенінің бойында (Мексика таулары мен Пуэбла) өмір сүрген болуы керек. Содан кейін олар қазіргі Оаксако және Герреро штаттарының аумағына қоныс аударды. Амусголардың өздері туралы аңыздарына сүйенсек, олар Тынық мұхитының аралдарында өмір сүрген. 1457 жылы ацтектер Амусго аймағын басып алды, ал келесі елу жыл ішінде Амусго екі рет көтеріліс жасады. Олардың тұрғылықты жерін 1522 жылы испандаржаулап алды, ал 1582 жылдың өзінде бұл аймақта 20 мың адамның 200-і ғана қалды. Олардың барлығы континентке, жағалаудан алыс жерлерге қоныс аударды. Кейінірек халықты белсенді христиандандыру басталды, аймаққа Африкадан қашып келген құлдар да орналасты. 18-19 ғасырларда. Амусго жерлерін бай жер иелері басып ала бастады, бұл амусголардың қарсылығына әкелді. 1934 жылы олар өз жерлерін қайтарып, шаруалар қауымын құруға қол жеткізді. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – жұмысы қолмен атқарылатын ауыл шаруашылығы (жүгері, бұршақ, асқабақ, чили, қызанақ, күріш, қант қамысы мен кофе). Егістік егін шаруашылығы кең өріс алуда. Сондай-ақ ірі қара мал шаруашылығымен (ешкі, қой, шошқа, сиыр, құс шаруашылығы), аңшылық (бұғы, қоян, игуана, құстар), балық аулау, асшаяндарды өндірумен айналысады. Тоқыма станоктарында өрнек тоқу, агава талшығынан кілемшелер мен сөмкелер тоқу, сылақ қыш бұйымдарын жасау дамыған. Ауылдары гамак тоқуға маманданған. Тұрмыс салты Ауылдық қоғамдастықты муниципалды органдардың бақылауындағы ақсақалдар кеңесі басқарады. Көбінесе эндогамиялық. Үлкен (6-12 адам) отбасы бірнеше үйшіктерде тұрады. Мұрагерлік патрилинейлік, неке қонысы патрилокалды. Елді мекендері тұрақты. Дәстүрлі тұрғын үйлері дөңгелек пішінді, сырық пен саздан жасалған, төбесі шөптен немесе пальма жапырақтарынан жасалған. Тік бұрышты үйлер де кездеседі, қосалқы ғимараттарда дөңгелек пішін сақталған. Әйелдер қызыл, көк немесе қып-қызыл белдемше, кестеленген ақ уипиль киеді, олар шаштарын басына орап өріп, жалаң аяқ жүреді. Ерлер тізеге дейін жететін шалбар киеді, мақта көйлек, тоқылған биік қалпақ, сандал киеді. Негізгі тағамы шелпек, бұршақ, етті тек мереке күндері жейді. Дереккөздер
Кубалық қолтырауын

]] Кубалық қолтырауын - (Крокодил ромбифері) - Тек Кубада табылған қолтырауынның кіші орта түрі . Әдеттегі ұзындығы 2,1–2,3 м (6,9–7,5 фут) және салмағы 70-80 кг (150–180 фунт). Ірі еркектердің ұзындығы 3,5 м-ге жетеді және салмағы 215 кг-нан (474 ​​фунт) асады. Қарапайым мөлшеріне қарамастан, бұл өте агрессивті жануар және адамдарға қауіпті. Сыртқы түрі Ересек дарақ Кубалық қолтырауынның оны басқа қолтырауындардан ерекшелейтін бірқатар ерекшеліктері бар: ашық түсті, ұзын және күшті аяқтар, үлкен таразылармен жабылған. Сары және қара дақтардан тұратын теріге тән болғандықтан, бұл түрді кейде інжу-қолтырауын деп атайды. Іші жеңіл, қара дақтары жоқ. Тұмсығы өте қысқа және кең, көздің артында сүйек қыртысы бар. Кубалық қолтырауындардың бас сүйегінің ұзындығы 66 см және 67,7 см, плейстоценде тұратын осы түрдің өкілдеріне тиесілі. Тістерінің саны - 66-68. Артқы тістері алдыңғы жағынан кеңірек және қысқа, бұл тасбақа қабығын оңай тістеуге мүмкіндік береді. Кубалық қолтырауын биологтарға физикалық және мінез-құлық ерекшеліктері үшін қызығушылық тудырады. Бұл қолтырауындардың ұзын және мықты аяқтары бар. Оның таңдаулы тіршілік ету ортасы тұщы су батпақтар мен өзендер сияқты орталар. Онда ересектер балықтармен, тасбақалармен және ұсақ сүтқоректілермен қоректенеді, ал жас балалары омыртқасыздар және ұсақ балықтармен қоректенеді. Жұптасу мамыр мен шілде аралығында болады. Тұтқындағы жануарларға ақыл-ойды ұсына отырып, фокустарға үйретуге болады. Олар Кариб теңізінде таралған, адамдардың аң аулауына байланысты оның ауқымы азайып, тек Сапата батпағын және Исла-де-ла-Ювентудты ғана қамтиды. Түрлерді қалпына келтіруге көмектесетін асыл тұқымды асылдандыру жобалары жүзеге асырылуда, қазба түрлері бойынша, Багамада қазба қалдықтары табылған кезде бір уақытта оның ауқымы Доминикан Республикасы және Кайман аралдарында едәуір көп болды. Өмір салты Кубалық қолтырауындар тұщы су қоймаларын жақсы көреді, бірақ басқа нағыз қолтырауындар сияқты олар да тұзды суда өмір сүре алады. Сонымен қатар, олар қазіргі заманғы қолтырауындар болып саналады. Кубалық қолтырауындар құрлықта көп уақыт өткізеді, көбінесе "жоғары қолтырауын" деп аталады (асқазан жерге тимеген кезде) және тіпті жерден секіріп, өте жоғары секіре алады. Ұзын аяқтарында олар 17 км/сағ жылдамдықпен жүре алады және аз уақыт ішінде жәбірленушіні немесе жауды қуып жетеді Кубалық [қолтырауын]дар – бұл нағыз қолтырауындардың стандарттары бойынша да өте агрессивті жануарлар. Мүмкін, бұл тарақ тәрізді крокодилмен бірге отбасының ең агрессивті өкілі шығар. Бірге тұтқында болған кезде немесе жабайы табиғатта қиылысқан кезде [куба]лық қолтырауындар әлдеқайда үлкен өткір қанатты қолтырауындарға үстемдік етеді, олардан тамақ алады немесе тұщы су аймақтарынан шығарылады. Ұзындығы 1,83 м болатын жас кубалық қолтырауынның ұзындығы бойынша екі есе және салмағы бойынша сегіз есе болатын өткір қанатты қолтырауынды қалай қуып, ауыр жарақаттағаны сипатталған . Алайда, агрессияның жоғары деңгейіне қарамастан, кубалық қолтырауын қазіргі қолтырауындардың ішіндегі ең "ақылды" түр болып табылады, ол өте күрделі ұжымдық өзара әрекеттесуге қабілетті. Дереккөздер
Либертадорес кубогы 2015

Либертадорес кубогының 56-шы жарысы. Бірінші кезең Топтық турнир 1 топ 2 топ 3 топ 4 топ 5 топ 6 топ 7 топ 8 топ 1/8 финал 1/4 финал Порядок матчей основан на посеве команд — команда с большим посевом проводит ответныматч дома. 1/2 финал Финал Бірінші матч ---- Қарымта матч
Либертадорес кубогы 2022

Либертадорес кубогының 63-ші жарысы. Финалға Бразилияның екі клубы — "Фламенго" мен Атлетико Паранаэнсе" шығып, "Фламенго" 1:0 есебімен жеңіске жетті. 1 кезең 2 кезең 3 кезең Топтық турнир A тобы B тобы C тобы D тобы E тобы F тобы G тобы H обы Плей-офф 1/8 финал 1/4 финал Жартылай финал Финал Дереккөздер
Лиза Қожаққызы Есбосынова

Лиза Қожаққызы Есбосынова — 1978 жылы 3 маусымда Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Әйтеке би кентінде туған. Педагогика ғылымдарының магистрі. Білімі * 1995–1998 жж. М.Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжін бітірген. * 2004–2006 жж. Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген. * 2012 жылы РФ-ның тестолог-ғалымы В.С.Аванесовтың авторлық курсынан өткен. * 2012 жылы «ТОМЕР» орталығының оқыту әдістемелері мен тілдік білімді бағалау ерекшеліктері тақырыбындағы арнайы курсынан өткен. * 2017 жылы ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында ағылшын тілінде оқу мен жазу дағдылары курсынан өткен. * 2017 жылы Мәскеу қаласындағы «MY ACADEMY» мектебінде Веб-аналитика бағыты бойынша білімін жетілдірген. * 2019–2020 жж. Магистратура, «Болашақ» академиясы (Қарағанды қаласы). Еңбек жолы * 1998–2004 жылдары Қызылорда облысы, Қазалы ауданындағы №170 қазақ орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі; * 2005–2009 жылдары Б.К.Мергенбаев атындағы №226 гимназия директорының орынбасары, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі; * 2009–2010 жылдары Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті жанындағы «Қабілет» мектеп-гимназиясының оқытушысы; * 2010–2014 жылдары Қызылорда облыстық тілдерді оқытудың өңірлік орталығының оқытушысы; оқу-әдістемелік, ғылыми-әдістемелік бөлім меңгерушісі; * 2014–2017 жылдары ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыс комиеті Ш.Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының оқу-әдістемелік бөлім басшысы * 2017–2018 жылдары Ш.Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы директорының орынбасары; * 2018 жылдың шілдесінен «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы» КеАҚ атқарушы директорының орынбасары Қызметі * Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттарына сәйкес қазақ тілін оқытуға арналған типтік бағдарламасының, Қазтест» жүйесі бойынша жазылым бөлігінің құрастырушысы, * «Асыл сөз» кешенінің, «Қазақ сөзі» (137, 500, 900, 1200, 1500 сөз) оқу құралдарының телавторы, * «Әліпби» энциклопедиясының, Қазақстандағы этнос тілдерін оқытуға арналған «Мәтіндер жинағы» (А1, А2, В1,В2 деңгейлері) оқу-әдістемелік құралдарының құрастырушысы, * бірнеше жинақтың редакциялық алқа мүшесі Жетістігі * Облыстық «Қазақ тілінің үздік оқытушысы-2011» байқауының бас жүлдегері; * Қазақстан Республикасының Мәдениет және (ақпарат-2011ж.) спорт (2017ж.) министрлігі Тіл комитеті төрағасының Құрмет грамотасы (2011,2017,2018 ж.ж.); * Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің Құрмет грамотасы (2016, 2017, 2018, 2019 ж.ж.) * «Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы Бас қолбасшысының «Қазақстан Республикасы құқық қорғау әскеріне 25 жыл» кеуде белгісі (2019 жыл); * «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалі (2020 жыл)
Бие сүті

Бие сүті — биенің сүт бездерінен шығатын биологиялық сұйықтық. Сиыр сүтіне қарағанда, бие сүтінде лактоза 1,5 есе көп болып, ақуыз бен май 1,5-2 есе аз болады. Ауыл шаруашылығында бие сүтін қымызды дайындау үшін пайдаланады. Биенің сүттілігі Сүтті жылқы шаруашылығының көп жылғы тәжірибесі бие неғұрлым жиі сауылса, одан сүтті соғұрлым көп алуға болатындығын, яғни сүттің көп бөлінуі сауу жиілігіне байланысты екендігін көрсетіп отыр. Биенің сүттілігі сауым маусымының ұзақтығына, сүт беру барысына және оның жасына байланысты. Қазақтың мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының қымыз фермасындағы жүргізілген тәжірибелік жұмыстарға қарағанда, сауу аралығының ең қолайлы мерзімі — 2 сағат, демек күні бойы 4-6 рет сауу. Сүт құрамы Бие сүтінің құрамы, демек, оның сапасы тұрақты емес. Мәселен, қазақ жылқысы биесінің және желгіш тұқымдардан алынған буданының сүтіндегі ақуыз бен майдың мөлшері сауын айына байланысты өзгеріп отырады. Қазақ жылқысы биесінің сүтінде ақуыздың ең көп болатын мерзімі үшінші сауын айы — 2,17%, ал желгіш жылқы мен қазақ жылқысының буданында төртінші сауым айы — 2%. Бие сүтінде шамамен 1,3-2,0% май бар, бұл сиыр сүтіндегіден екі еседен астам кем. Сауым маусымының аяғында сүтте едәуір мөлшерде май көп болатындығы байқалды. Жүргізілген зерттеулерде, сиыр сүтіндегі май түйіршіктеріне қарағанда, бие сүтіндегі май түйіршіктері кішілеу келетіндігі анықталды, сондықтан ол жақсы сіңеді. Бие сүтінде 6,7% лактоза бар (сиыр сүтінде едәуір төмен — 4,7%), ол сауым кезеңіне қарай онша көп өзгере қоймайды. Дереккөздер
I Әл-Хәкім

I Әл-Хәкім (әл-Мұзаффар Әбіләс Хәкім ибн Хишам, ) — Кордоба әмірі (796-822), I Хишамның ұлы, Умейя әулетінің өкілі. Өмірбаяны ]] I Әл-Хәкім Хишам қайтыс болғаннан кейін Кордоба әмірі болды. Ол мүмін мұсылман болған, бірақ кейбір исламдық әдет-ғұрыптарды сақтамаған (шарап ішіп, бос уақытын аң аулаумен өткізетін). Оның тұсында үкімет істеріне фақиһтар тобының қатысуы айтарлықтай шектелді. Бұған жауап ретінде діни жанкештілер халықты әмірге қарсы айдап салып, қастандықтар мен көтерілістерді ұйымдастыра бастады. Әмірге деген құрметсіздікдің деңгейі әл-Хәкім Кордоба көшелерімен жүріп өткенде оған тас лақтыруға дейін жетті. Оппозиция орталығы уестгот мемлекетінің ескі астанасы – Толедо болды. Әмір жауларына қарсы қуғын-сүргін бастады. 797 жылы Толедоның барлық ақсүйектері (негізінен ислам дінін қабылдаған испандар) мұрагерге құрмет көрсету деген желеумен, қулықпен қамалға алдап шақырып, сол жерде барлығының бірінен соң бірін басы кесілді. Өлім жазасына кесілгендердің мәйіттері орға лақтырылды. 814 жылы фақиһтар қайтадан бүлік шығарып, әл-Хәкімді өз сарайында қоршауға алды. Ұрыс өте қиын болды. Біраз уақыт оның нәтижесі күмәнді болып көрінді, бірақ бірте-бірте әмір әскерлері басымдыққа ие болды. Көтеріліс басылғаннан кейін үш жүз арандатушы өлім жазасына кесілді. Көтеріліске қатысушылардың қалған бөлігін әл-Хәкім кешірді, бірақ оларды Испаниядан қуды. Нәтижесінде кордобалықтардың екі үлкен тобы елден кетті: 15 мың отбасы Мысырға және 8 мыңға дейінгі отбасы Феске (Марокко) көшті. Мысырға қоныстанған испан арабтары үш жылдан кейін Александрияны басып алып, Аббас халифінен тәуелсіздігін жариялады. Алайда 825 жылы Бағдат халифасы Мысырға әскер жіберіп, оны қайтадан бағынуға мәжбүрледі. Осыдан кейін испан арабтары Критке көшуге шешім қабылдады. Олар өздері таңдаған көсем Әбу Хафстың басшылығымен және халифаның келісімімен Криттегі Суда шығанағына түсіп, еш қарсылыққа тап болмай, Крит қалаларын басып алып, қорғансыз жерлерге шабуыл жасап, қиратуға кірісті. Барлық бекіністі жерлер арабтардың қол астына өткенде, жиырма тоғыз қаланың тұрғындары құлдыққа түсіп, жергілікті халықты зорлықпен исламдандыру басталды. Тек бір қалада христиандарға өздерінің діни рәсімдерін орындауға рұқсат берілді. Византия империясы тарапынан аралды қайтару үшін бірқатар шаралар қолданылды, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Арабтар 961 жылға дейін Византия империясы аралды қайтаруға күш тапқанға дейін Критте үстемдік етті. Дереккөздер
Ангас

Ангас (өз атауы керанг, каранг) — Орталық Нигериядағы халық, Панкшин қаласының маңында. Жалпы саны 400 мың адам. Тілі Тілдері - ангас тілі - чад тобының батыс топшасы тілі, көптеген ангас хауса тілін жақсы біледі. Діні Ангастардың көпшілігі мұсылман-сүнниттер, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Негізгі кәсіптері – егіншілік (құмай, тары, күріш, жүгері, батат, маниок, ямс, мақта, жержаңғақ) және мал шаруашылығы (тау маңында). Қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, керамика жасау дамыған. Тұрмыс салты Олар шағын ауылдарда тұрады. Дәстүрлі тұрғын үйлері - бұл конустық шөптен жасалған төбесі бар дөңгелек саман үйшіктер. Киімдері Хаусадан алынған. Негізгі тағамы — өсімдік тектес тағамдар, Ангас тауында сүт және көкөніс. Дереккөздер
Түйе сүті

Түйе сүті — інгеннің сүт бездерінен шығатын биологиялық сұйықтық. Түйе сүті дәмді, әрі өте қоректі. Оны сол күйінде де, ашытып та пайдалануға болады. Сүттің түсі ақ, қышқылтым дәмі бар, қою, қотарғанда қатты көбіктенеді. Бие мен сиыр сүтіне қарағанда, түйе сүті едәуір майлы, ақуызы мен минералдық заттары да көп. Түйе сүтінде лизоцим, агглютинин, антитоксин, бактериолизин, иммундық денешіктер сияқты қорғаныш заттар болады да, бұлар сүтке бактерицидтік қасиет береді. Біраз уақыт осы заттар сүттегі микроорганизмдердің көбеюіне мүмкіндік бермейді де, ол ұйымайды. Дереккөздер
Ион Николаеску

Ион Николаеску (; 7 қыркүйек 1998, Кишинёв, Молдова) — молдовалық футболшы, Молдова Ұлттық футбол құрамасы мен "ДАК 1904" клубының шабуылшысы. Жүлделері Командалық * Белорусь чемпионатының күміс жүлдегер: 2018 * Белорусь чемпионатының қола жүлдегер: 2019 * Беларусь Кубогы: 2018/19 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/71826.html Профилі]
Вячеслав Николаевич Посмак

Вячеслав Николаевич Посмак (молд. Veaceslav Posmac; 7 қараша 1990 жыл, Вулканешты) — молдовалық футболшы, Молдова Ұлттық футбол құрамасы мен "Шериф" клубының қорғаушысы. Жүлделері Клубтық ; Шериф * Молдова чемпионы: 2017, 2018, 2019, 2020–21 * Молдова кубогы: 2018–19 Дереккөздер Сілтемелер *https://www.national-football-teams.com/player/52620.html
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2022

2022 жылы наурыз айында Талғат Байсуфинов баперліктен кетіп, орнына бас бапкер қызметін атқарушы боп Қазақстан құрамасының бұрынғы ойыншысы Андрей Карпович тағайындалды. Ол Молдовамен екі ойын өткізгеннен кейін, оның орнына ресейлік маман Магомед Адиев келді. Матчтар УЕФА Ұлттар лигасы 2020/21, плей-офф УЕФА Ұлттар лигасы 2022/23 Жолдастық ойындар Сілтемелер * [https://www.sports.kz/news/perelomili-ipobedili-video-golov-matcha-moldova-kazahstan-vlige-natsiy 24 наурыз 2022. Молдова-Қазақстан]
Андоке

Андоке — Колумбияның оңтүстік-шығысындағы үндіс халқы. Нақты саны белгісіз – 610 адам (2000), 370 адам (2007). Тілі Андоке тілі классификацияланбайды, солтүстік және оңтүстік диалектілерге бөлінеді. Кауфман андоке тілін бора-уитот тілдер тобына жатқызды. Қазіргі андокелер испан тілінде сөйлейді, кейбіреулері тупи тілінде сөйлейді. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Тарихы 20 ғасырдың басында андокелердің саны (әртүрлі бағалаулар бойынша) 2-10 мың адам болды. Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. 20 ғасырдың басында андокені резеңке жинаушылар түгелге дерлік жойды. 1932 жылы Перу мен Колумбия арасындағы соғыс кезінде қалған 300 андоке Икитос аймағына қуылды. Соғыстан кейін андокелер бірігіп, өздерінің этникалық территориясына көшті. Кәсібі Қазіргі андокелер тауар-ақша қатынастарына (сату үшін каучук алу) қатысады, олардың мәдени қайта жандану, санының өсуі тенденциясы байқалады. Дереккөздер
Қарасу (Аягөздің сол саласы)

Қарасу – Аягөз алабындағы өзен. Географиялық орны Абай облысы Үржар және Аягөз аудандары жерімен ағады. Гидрологиясы Ұзындығы 45 км, су жиналатын алабы 655 км 2 . Арнасы жонды-төбелі жерлермен өтеді. Онда жыл бойы су болады. Алабы жайылымға және шабындыққа пайдаланылады. Бастауы Түлкілі таулары етегіндегі бұлақтардан алып, Аягөз өзеніне Малтүгел ауылынан төменде сол жағынан құяды. Дереккөздер
Қарасу (Аягөздің оң саласы)

Қарасу – Аягөз алабындағы өзен. Географиялық орны Абай облысы Аягөз ауданы ауданы жерімен ағады. Гидрологиясы Ұзындығы 39 км, су жиналатын алабы 899 км 2 . Арнасының жағалауы толығымен дерлік жарқабақты келген. Онда жыл бойы су болады. Қар, жер асты суларымен толығады. Алабы мал жайлымына пайдалынылады. Бастауы Бастауын Ақшал-Сарышоқы тауының оңтүстік етегінен алып, Аягөз өзеніне оң жағынан құяды. Дереккөздер
Антигуандар

Антигуандар — Антигуа және Барбуда халқы. Саны шамамен 86 мың адам (2009). Тілі Олар антигуандық креол тілінде сөйлейді (ағылшын тіліне негізделген). Діні 2001 жылғы халық санағының нәтижелері бойынша ең көп таралған топ англиканизмді ұстанушылар болып табылады (елдің жалпы халқының шамамен 25%). Антигуа мен Барбуда халқының діни құрамы Христиандықтың әртүрлі бағыттарымен ерекшеленеді. Басқа діндерді халықтың 2%-ы ұстанады. Атеистер жалпы халықтың шамамен 6% құрайды. Тарихы Антигуандықтардың басым көпшілігі 17 ғасырдың екінші жартысы мен 19 ғасырдың басында Африкадан әкелінген (негізінен Батыс Африкадан) құлдардың ұрпақтары (креолдар). Мулаттардың саны шамалы, ақ түстілер (көбінесе ағылшын текті) шамамен 3%. Кәсібі Негізгі кәсібі: егіншілік. Ауыл шаруашылығында келесі дақылдар өсіріледі: банан, бұршақ, орамжапырақ, қырыққабат, сәбіз, шалқан, маниок, чили бұрышы, мақта (мақта тұқымы және мақта майы), қияр, баклажан, пияз, асқабақ, қызанақ және жүгері. Антигуандықтар өздерінің қолөнерімен танымал. Халық керамикасының шығармашылығы 18 ғасырда, құлдар жергілікті саз балшықтан ас ыдыстарын жасаған кезден басталады. Бүгінгі күні әдемі керамикалық бұйымдарды Антигуа мен Барбуданың әртүрлі жерлерінен табуға болады. Тұрмыс салты Мәдениеті Кариб теңізінің басқа креол халықтарының мәдениетіне жақын. Американдық поп-мәдениет пен сәннің де әсері басым. Елдегі бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілігі американдық ірі желілердің бөлігі болып табылады. Антигуандар американдық сән үрдістерін мұқият қадағалап отырады. Музыканың танымал стильдері - калипсо және сока. Жүгері мен тәтті картоп антигуандық асханада маңызды рөл атқарады. Танымал антигуандық тағам дукунаг - үгітілген тәтті картоптан, ұннан және дәмдеуіштерден жасалған буға пісірілген тұшпара. Дереккөздер
Қонақ келді

«Қонақ келді» — қазақ кескіндемешісі Салихитдин Айтбаевтың 1969 жылы салған суреті. Суретте киіз үйдің алдында қымыз ішіп жатқан бір топ адамға аттан жаңа түскен қонақтың қосылып, дастарқан алдына жайғасуы бейнеленген. Жастардың біреуі тұрып, қонаққа отыратын орын ұсынғалы жатыр, ал бала соның атын шаужайынан ұстап, әрі қарай жетектеп жатыр. Сол жақ шетте қазанның пісіп тұрғаны, ал артқы жақта келіншектің биені сауғаны көрініп тұр. Айтбаев осы туындыда қонақжайлылықтың кәдімгі бір мысалын әмбебап әрі мәңгі нышанға түрлендіреді. Әр кейіпкердің қимылынан дәстүрлі өмірдің тұрмысы жалпы болмыспен мәндес болғаны суретте айқын байқалады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Бір кесе қымыз
Антильдіктер

Антильдіктер — Антиль аралдарының негізгі халқы (Нидерланды — Кюрасао, Аруба, Бонайре және т.б.). Саны Антиль аралдарында 185 мың, Нидерландта 35 мың адам. Жалпы саны 260 мың. Негізінен негр нәсіліне жатады. Тілі Тілі - папьяменто тілі (испан, голланд, португал және ағылшын тілдерінің қоспасы), сондай-ақ ағылшын және испан тілдері. Папьяменто тілі екі диалектіге бөлінеді - Аруба аралында, Кюрасао және Бонайр аралдарында. Айырмашылықтары негізінен айтылуында, әртүрлі емле жүйелері қолданылады, Арубада этимологиялық, Кюрасао мен Бонайреде фонетикалық. Аруба тілінде «o» әрпімен аяқталатын сөздер көп кездессе, Кюрасао мен Бонайреде көпшілігі «u» әрпімен аяқталады, мысалы: Пало/Палу (ағаш). Кейбір лексикалық және интонациялық айырмашылықтары да бар. Діні Антильдіктер негізінен католиктер (85%), протестанттар (8%). Тарихы Антильдіктер этносының негізін 17-19 ғасырларда Африкадан әкелінген, жергілікті үндістермен (аравак, кариб теңізі), голландтармен, испандықтармен араласқан қара құлдардың ұрпақтары құрайды. Олар негізінен негрлер мен мулаттар (85% - ға дейін), үндіс халықтарының өкілдері (5% - ға дейін), голландтар, испандар, португалдар және Еуропа құрлығынан келген басқа иммигранттар (6% - ға дейін), сондай-ақ Шығыс Азия мен Таяу Шығыстан келген эмигранттар. Кәсібі Олар негізінен туристік бизнесте қызмет көрсету саласында, мұнай өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді. Дереккөздер
Ануак

Ануак (аньивае, жоанива (өз аты), ямбо, нуро (эфиоп.)) — Луо тобындағы нилот халқы Эфиопияның солтүстігінде (Акобо және Гило өзенінің жағалауы) және Суданда (Акобо өзенінің сол жағалауынан Пибор өзеніне дейін). Жалпы саны 98 мың адам, оның 46 мыңы Эфиопияда, негізінен Гамбела аймағында, 52 мыңы Оңтүстік Суданда тұрады. Тілі Ануак тілінде сөйлейді. Қостілділік кең таралған: Оңтүстік Судан халықтары қарым-қатынас тілі ретінде араб тілінің судан диалектісін пайдаланады. Діні Олар дәстүрлі нанымдарды ұстанады, бірақ христиандық пен сунниттік исламды ұстанатын өкілдер де бар. Тарихы Халық аңыздарына қарағанда, олар соңғы жүз жыл бойы, 20 ғасырға дейін аңғарларда, Ніл өзенінің жоғарғы ағысында өмір сүрген көшпелі малшылар болды. Басқа мал өсірушілермен қатар жерге отырықшылық қоныстану Шығыс Африкадағы солтүстіктен оңтүстікке қарай қозғалған халықтың көші-қоны кезінде орын алды. 19 ғ-дың ортасынан бастап Эфиопияның құрамына кіреді, Ануак халқының есебінен негізінен биік таулы тайпалардың құлдары қатары толықты. 20 ғасырдың 70-ші жылдардан бастап «Дерг» марксистік тобының билікке келуімен ануакка қысым күшейіп – бұл тіпті әскер бөлімдерінің тікелей күшімен тұтас ауылдарды жоюға дейін жетті. Осы кезде бірнеше ондаған мың ануак АҚШ-қа қашып кетті (онда босқындарға көмек көрсету бағдарламасы болды). 1991 жылдары коммунистік режим құлаған кезде өзгерістер болып, Ануак өкілдері Эфиопияның саяси алаңына кіре алды, дегенмен кемсітушілік болып тұрды және 2000-шы жылдары Эфиопияның көтерілісшілері мен әскери бөлімдерінің үнемі қақтығыстары болды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, жүгері, бұршақ дақылдары), балық аулау (бөгеттерді пайдалану), жабайы жемістерді жинау. Мал шаруашылығында ұсақ малдарды, әсіресе ешкілерді ұстау басым. Дәстүрлі қолөнері қайық, моншақ және т.б. жасау болып табылады. Өмір салты Әлеуметтік ұйым патриархалдық-тайпалық байланыстарға негізделген, неке патрилокалды. Әрбір қауымдастықтың басында оның төл символы және әрбір бірлестіктің бірегейлігі мен бірлігінің бейнесі болып табылатын көсемі тұрады. Көсемдер мен олардың ұлдары арасында билік үшін талас жоқ. Жаңа басшы ерлер арасынан қазіргі басшы қайтыс болған жағдайда ғана сайланады. Осы сәттен бастап жаңа билеуші ​​үшін өкілеттік мерзімі басталады, оған бұрынғы басқарушысының қорғауындағы мүліктер өтеді. Дәстүрлі киімі - белдемше немесе алжапқыш. Дәстүрлі тағамы - өсімдік тектес тағамдар, балық. Дереккөздер
Кадьяк аюы

Кадьяк аюы немесе аляскалық қоңыр аю – ең үлкен қоңыр аю. Оның үлкендігі ақ аюдың үлкендігіне кішкене ғана жетпейді. Бұл аю – Америка Құрама Штаттарының Аляскаға қарасты Кадьяк аралының жергілікті аңы. Сыртқы белгілері Кадьяк аюларының ұзындығы 2,8 метрге дейін және құрғақ жерлерде биіктігі 1,6 метрге дейін жетеді. Ең массивті үлгілердің салмағы жарты тоннадан асады. Ең үлкен кадьяк аюының салмағы 780 кг болады. Олардың мекендейтін жерлерінде қысқа қыс және азық-түлік мол. Олар жинақы және бұлшықет денесі, ұзын және күшті аяқтары және массивтік басы бар қоңыр аюдың әдеттегі дене бітіміне ие. Кең көздері қоңыр түске ие. Артқы аяқтарының табаны дөрекі терімен жабылған, сондықтан олар аюды ылғал мен суықтан қорғайды. Кадьяк аюларының құйрығы, барлық аюлар сияқты, өте қысқа. Дереккөздер
Апайо

Апайо (апайау, иснаг, иснег) – Филиппиндегі халық. Лусон аралының солтүстік-батысындағы Апайо аймағында. Саны 36 мың адам. Тілі Олар аустронезиялық отбасының батыс тармағының Филиппин тобының апайо тілінде сөйлейді. Диалектілер бар. Илокано және тагалог тілдері де кең таралған. Діні Көбінесе дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіре бөлігі христиандар, католиктер және протестанттар. Тарихы Апайо Филиппинге бірнеше мың жыл бұрын, ең алдымен солтүстіктен келген, содан кейін аралдың ішінедегі жерлерге көшкен. Олармен алғашқы кездескен адамдар жергілікті тауарларды фарфор моншақтарына сататын қытай көпестері болды. Олармен алғашқы кездескен адамдар жергілікті тауарларды фарфор моншақтарына ауыстырып жүрген қытай көпестері болды. 1610 жылдан бастап испандықтар аралға еніп, христиандық миссияларды орната бастады, бірақ олар қиындықпен табысқа жетеді, сонымен қатар жергілікті тайпалармен күресте жеңіліске ұшырайды. 1660-1661 жылдардағы көтеріліс кезінде, христиандық миссиялар жойылды. Кәсібі Олар қолмен атқарылатын егін шаруашылығымен (жүгері, күріш, темекі, таро) айналысады. Өзендерден балық аулау дамыған. Қолөнері – ұсталық, тоқымашылық. Киім-кешек, ыдыс-аяқ көрші халықтармен балға, балауызға, қоржынға, кілемшеге айырбасталды. Еңбек бөлінісі: ерлер – егістіктерді тазарту және дайындау, отын жинау, аңшылық, балық аулау, сауда және қорғау; әйелдер – егін егу, бағу, жинау, су беру, тамақ пісіру, бала өсіру. Өмір салты Олар: бай (ба-нанг), орташа (сибуд) және кедейлер (накимрут) болып бөлінеді. Өзара көмек көрсету дәстүрі болған (пинта), қалыңдық үшін төлем төленеді. Татуировка жасаумен, беталь жапырағын шайнаумен танымал. Елді мекендері (барангай, бабалай) өзен жағасында орналасқан, саны 3-8 үйден 30 үйге дейін болды. Тұрғын үй қадаларда, тік бұрышты, киль тәрізді төбесі бар, екі жағы да құламалы шатырды құрайды. Дәстүрлі ерлер киімі – тізеге дейін созылатын шалбар, қысқа кеудешелер, әйелдердікі – қара түсті блузкалар, кең белдіктері бар белдемшелер. Қалпақтарын кулондармен безендіреді. Әйелдер көбінесе білектен иыққа дейін қолдарының сыртқы бетіне татуировка жасайды. Зергерлік бұйымдар кең тараған, моншақтар ең жоғары бағаланады. Тағамдары - күріш, көкөністер, жемістер, балық кіреді. Ет (тауықтар, иттер, шошқалар) тек мерекелер мен салт-жораларда дайындайды. Фольклоры - Апайоның бай музыкалық және әдеби фольклоры бар (мифтер, ертегілер, аңыздар, мақал-мәтелдер). Музыкалық аспаптары – сыбызғы (балинг), волынка (орибао). Дереккөздер
Абай (Айтбаев)

«Абай» — Абай Құнанбайұлының Салихитдин Айтбаев салған портреті. Айтбаевтың шығармашылығында портрет маңызды орын алады. Портреттерді салу кезінде ол өз-өзімен бетпе-бет еркін болатын, тақырыптық композицияда әйтеуір бір қырынан қосарлана жүретін идеологиялық міндеттен құтылатын. Ол өзі портретін салып жатқан адамының тартымдылығына еріксіз әсерленетін де осы әсерін кенеп бетіне түсіруге, кескіндеменің түр-түс жасау құрылымына шығаруға ұмтылатын. Сурет 1994 жылы салынған. Одан бұрын, яғни 1980-ші жылдардың орта тұсында салынған нұсқа да бар. Мұнда Абай еш фонсыз бейнеленген. Дереккөздер Сілтемелер * [https://abay175.semeylib.kz/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96-%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5/ Абай бейнесі бейнелеу өнерінде]
Аргоббалар

Аргоббалар — Шығыс Эфиопияны мекендейтін халық. Олар негізінен Аддис-Абебаның солтүстігінде орналасқан тарихи Йифат аймағында тұрады. Саны 15 мың адам (1983). Тілі Амхар тілінің диалектісінде сөйлейді. Діні Аргобба халқы діні бойынша сунниттік мұсылмандар. Халықтың бір бөлігі христиандар. Кәсібі Негізгі кәсібі – жасанды суару арқылы егіншілік, мал шаруашылығымен айналысады. Бау-бақша шаруашылығы дамыған. Өмір салты Немере туыстар бойынша неке ең тиімді болып саналады. Басқа этникалық топтардың өкілдерімен неке (экзогамия) қабылданбайды, өйткені аргоббалар өздерінің мәдени болмысын сақтауға мүдделі. Көп әйел алуды бай тайпа өкілдерінде. Дәстүрлі киімдер - сәлде, мундир және орамалдарды кейбір адамдар өздерінің діни ерекшеліктерін және этникалық топтарын көрсету үшін киеді. Дереккөздер
АФК Чемпиондар Лигасы 2022

АФК Чемпиондар Лигасы 2022 — турнирдің 41-ші жарысы. Жапонияның "Урава Ред Даймондс" клубы үшінші рет жарыс жеңімпазы атанды. Іріткеу кезеңі Бастапқы раунд Екінші раунд Топтық турнир А тобы В тобы С тобы Д тобы Е тобы Ғ тобы G тобы Н тобы Плей-офф 1/8 финал 1/4 финал 1/2 финал Финал
Бригада жиналысы

«Бригада жиналысы» немесе «Түскі ас» — қазақ кескіндемешісі Салихитдин Айтбаевтың 1972 жылы салған суреті. Жанры — кубизм. Айтбаевтың суреттерінде бояу қанықтығы мен композиция құры­лымы ешкімге ұқсамайды деуге болады. Оның Пабло Пикассо мен Анри Матисс туын­дыларының түпнұсқасымен танысуы суретшінің шығарма­шы­лығына айтарлықтай ықпал еткен. Суреттің алғашқы нұсқасы (осы тақырыпта, бірақ басқа техникада) 1960-шы жылдары салынған. Оның аты — «Тың игеру. Түскі ас». Кейін суретші сынға ұшыраған соң оны қайта салып шыққан. Сыншылар суретте «Жасырын кешкілік» сюжетімен ұқсастық, «пикассизм», «буржуазиялық сарын бар» деген еді. Дереккөздер
Асуралар

Асурлар (асура, асур) — Үндістанның орталық және солтүстік бөлігіндегі мунда тобының халқы (Бихар және Мадхья-Прадеш). Саны 33 мың адам (2011). Шағын бөлігі Батыс Бенгалияда тұрады. Этнонимі Асура этнонимі Солтүстік Үндістанның протомундан халқынан бастау алады, оны Ведаларда асуралық жындармен сәйкестендіреді. Олар Джархандтағы Ранчи мен Хазарибаг қалаларының маңында ежелгі қалалар құрған деп есептеледі. Нәсілі Олар үлкен аустралоидтық нәсілдің веддоидтық тобына жатады. Тілі Олар мундари тілінің асури диалектісінде, агария - негізінен гонди және басқа да дравид тілдерінде, сондай-ақ хинди диалектілерінде сөйлейді. Діні Жергілікті дәстүрлі діни нанымдарды ұстанады. Асуралар басқа мунда халықтары сияқты құдайлар мен рухтарға табынады - Сингбонга, Маранг Буру, су, орман рухтары және ауылдың қамқоршы рухтары. Ата-баба культі, магия, бақсылық дамыған. Тарихы Асурлардың шығу тегі протомунд тайпаларымен байланысты. Асурлар Чотанагпур үстіртінің алғашқы қоныстанушыларының бірі болды және олар Инд аңғары өркениетінің негізін салушылар болып саналады. Бихар (Ранчи және Хазарибаг) аудандарында ежелгі асураларға жататын ежелгі ауылдар мен қалалардың қирандылары табылды. Кәсібі Асурлар егіншілікпен, ішінара аңшылықпен, терушілікпен айналысқан. Соңғы уақытқа дейін көптеген топтардың негізгі кәсібі ұсталық болды, дәстүрлі түрде темір балқытумен айналысады. Асуралар дәстүрлі түрде темір балқытатын. Олардың жергілікті темір балқыту технологиясы оларға ерекше сәйкестік береді, оларды металл жасау өнерімен байланысты болған ежелгі Асуралардан шыққан деп мәлімдейді. Бірақ қазіргі таңда халықтың едәуір бөлігі тау-кен өндірумен де айналысады. Өмір салты Асурлар қоғамы 12 руға бөлінген. Бұл асур рулары әртүрлі жануарлардың, құстардың және дақылдардың атымен аталған. Отбасы – рудан кейінгі екінші маңызды құрылым. Олардың дауларды шешетін өздерінің қоғамдық кеңесі (джати панч) бар. Олар раджпуттардан, ораондардан, харварлардан, тхакурлардан, гасилерден және басқалардан тамақ алады және харвар, мунда және басқа көрші тайпалармен туыстық қатынасты сақтайды. Олар жерлеу орнынан басқа барлық қоғамдық орындарды көршілерімен бөліседі. Дәстүрлі баспаналары - қабырғалары қаңқалы-бағаналы немесе тоқылған, сабанмен жабылған шағын үйлер. Дәстүрлі ерлердің киімі - дхоти, ал әйелдер әшекей ретінде денелерін татуировкалайды (тотемдік заттарды бейнелейтін). Әйелдер басқа да металл және металл емес зергерлік бұйымдарды, сондай-ақ шыны білезіктер тағады. Тамақ пісіруге және сақтауға арналған ыдыстар темірден, алюминийден және қыштан жасалған. Дереккөздер
АФК Чемпиондар Лигасы 2016

АФК Чемпиондар Лигасының 35-ші маусымы. Квалификация 1 раунд 2 раунд Плей-офф Топтық турнир А тобы B тобы С тобы D тобы E тобы F тобы G тобы Н тобы Плей-офф 1/8 финал 1/4 финал 1/2 финал Финал Бірінші матч Қарымта матч
АФК Чемпиондар Лигасы 2015

АФК Чемпиондар Лигасының 34-ші маусымы. Квалификация Шығыс Азия 1 раунд 2 раунд Плей-офф Батыс Азия 2 раунд Плей-офф Топтық турнир А тобы B тобы C тобы D тобы E тобы F тобы G тобы H тобы Плей-офф 1/8 финал 1/4 финал 1/2 финал Финал Бірінші матч Қарымта матч
Атони

Атони — Индонезия (Тимор аралының батысы) және Шығыс Тимордағы Амбон-Тимор халықтарының бірі. Халқы 605 мың адам, оның 600 мыңы Индонезияда тұрады. Тілі Атони халқы даван тілінде сөйлейді. Діні Халықтың жартысына жуығы христиандықты (протестантизм) ұстанады. Кейбіреуі мұсылмандар (сунниттік наным), қалғандарының дәстүрлі діндерді ұстанады. Кәсібі Негізгі кәсіптері қолмен атқарылатын егін шаруашылығы (жүгері, күріш, бұршақ, бұрыш, көкөніс, жемістер), мал шаруашылығы (буйвол, ұсақ мал, шошқа, жылқы), бал, балауыз өндіру және сатуға арналған бағалы ағаш түрлері, шайырлар, табиғи бояулар. Олар сондай-ақ аңшылықпен, өзендерде балық аулаумен, қолөнермен (тоқымашылық, өру, ағаш өңдеу) айналысады. Мәдениеті Атонилер өздерінің фольклорын сақтайды, ауызша тарихты, ертегілерді, аңыздарды ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп отырады. Отбасылары әдетте шағын. Туыстық, мұрагерлік аналық жағы арқылы жүзеге асады. Киімдерден атонилер саронгтарды киеді (Шығыс Азия мен Океанияда кең таралған киім түрі). Мереке күндері олар кебая, өрнекті орамал, ұлттық бажу жемпірін кие алады. Дереккөздер
Қослықты

Қослықты – Байғұл тауларының солтүстігіндегі шоқылы тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Жаңаарқа кентінің батысында 47 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 655 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км шамасында. Беткейі көлбеу, көптеген тізбектелген шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Жаманадыр тауы, шығысында Қараөзен қонысы, оңтүстігінде Тоқта (Тоқты) таулары, батысында Құдайменде өзені ағып өтеді. Өсімдігі Сұр қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас астық тұқымдас шөптесіндер, қылқан селеу, бетеге, т.б. өседі. Шөбі шүйгін бұлақтардың бойы мал жайылымы ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Афридилер

Афридилер — Батыс Пәкістан мен Ауғанстандағы пуштун тайпалық бірлестіктерінің бірі. Олар негізінен Хайбер асуы аймағын, сондай-ақ Сүлеймен тауының солтүстік сілемдерін (Тираха) (маликдинхель, кокихель, камархель, акахель т.б.) мекендеген тау тайпаларына және Бара өзенінің аңғарын және оның салалары Кохат ауданын мекендеген ойпат тайпаларына (Адамхел) бөлінеді. 1958 жылғы мәліметтер бойынша афридии тайпаларының саны 400 мыңға жуық, 1967 жылы 500 мыңға жуық адам. Нәсілі Олар үлкен европеоид нәсілінің үнді-жерортатеңіздік тобына жатады. Тілі Олар пушту тілінің афридилік диалектісінде сөйлейді, иран тілдері отбасының тілі. Діні Діни ұстанымдары - мұсылман-сүнниттер. Тарихы 16-17 ғасырларда Афридилер рошандардың моғолдарға қарсы антифеодалдық қозғалысына қатысты, бұл олардың этникалық консолидациясына ықпал етті. 1850 жылдан бастап олар Ұлыбританияның отаршылдық жаулап алуларына табанды қарсылық көрсетті, 1930 жылы Пешавар мен оның аудандарындағы ағылшындарға қарсы көтеріліске белсенді қатысты. 1947 жылы Үндістанды ағылшындар екіге бөлген кезде пуштун аймақтары Пәкістанның бір бөлігі болды. Бүгінде олар Пуштунстанды құру үшін күресіп жатыр. Кәсібі Негізгі кәсібі егіншілік пен мал шаруашылығы. Сілтеме * Дереккөздер
Қаратас (тау, Шошқакөл көлі)

Қаратас – Шошқакөл көлінің оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ынталы ауылының солтүстігінде 13 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 705 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылған. Енді жері шамамен 1-2 км. Беткейі жатық көптеген тізбекті шоқылардан тұрады. Солтүстік бөлігінде Белқараған бұлақтарынан Сүртке (Сыртқы) өзенінің салалары бастау алады. Геологиялық құрылымы Девон, тас көмір жүйелерінің жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Қоңыр топырақ жамылғысында қараған аралас сұлыбас, боз, селеу, т.б. өседі. Дереккөздер
Қаратас (тау, Мұңлы тауы)

Қаратас – Мұңлы тауының солтүстігіндегі оқшауланған шоқылы тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы Ақтау ауылының батысында 47 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 627 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай 5 км шамасында созылған. Енді жері 2 км-ге жуық. Беткейі көлбеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Жанай, шығысында Қаратөбе, оңтүстігінде Қу, солтүстік-батысында Шұбароба таулары орналасқан. Түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Өсімдігі Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында боз, жусан, бетеге аралас астық тұқымдас, бұталар өседі. Дереккөздер
Қаратас (тау, Қарқаралы ауданы)

Қаратас – Қаратау тауларының солтүстік-шығыс бөлігіндегі шоқылы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылының шығысында 20 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 864 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 10,5 км созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі жайпақ, көптеген ұсақ шоқылардан тұрады. Етегіндегі жартастардың биіктігі 4-6 м-ге жетеді. Батысында Серікбай, солтүстігінде Жамантас, шығысында Ақшоқы таулары бар. Геологиялық құрылымы Девон жыныстары және элювийлі-делювийлі шөгінділерінен түзілген. Өсімдігі Тауалдының қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында сұлыбас, жусан, боз, бетеге аралас әр түрлі бұталар өседі. Дереккөздер
Ачоли

Ачоли (аколи, ганг, шули, макшдуру) — Уганданың солтүстігі мен Суданның оңтүстігінде тұратын этникалық топ. 2002 жылғы халық санағы бойынша Угандада 1 145 357 адам тіркелген. Сонымен қатар Суданда 20 мың адам тұрады. Тілі Тілі ачоли тілі – батыс нилот тілі, луо топтары (оңтүстік луо). Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, мұсылман-сүнниттер бар. Тарихы Ачоли - Уганданың солтүстігіне Суданның оңтүстігіндегі Бахр-эль Газал аймағынан келген луо халқы. 17 ғасырдың аяғынан бастап Уганданың солтүстігінде тұратын лоу халықтары арасында жаңа қоғамдық-саяси жүйе дамып, ол негізінен рводи басқаратын тайпа басшысы лауазымының қалыптасуымен сипатталды. 19 ғасырдың ортасына қарай Ахолилендтің шығысында шамамен 60 шағын елді мекен болды. 19 ғасырдың екінші жартысында солтүстіктегі араб тілінде сөйлейтін көпестер оларды Шооли деп атай бастады, бұл термин ачолиге айналды. Кәсібі Қазіргі заманғы ачолидің негізгі кәсібі - мал шаруашылығы және қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай жүгері, бұршақ дақылдары, күнжіт). Ұсталық және басқа да қолөнер түрлері дамыған. Өмір салты Ачолидің тұрғын үйлері дөңгелек пішінді (негізі сырықтар мен шыбықтардан құрастырылып, балшықпен сыланған), төбесі жұқа бұтақтармен және сабанмен жабылған. Еуропалық киімдер кең таралған. Негізгі тағамы тары ботқасы және сүт, маниок, көкөністер, жабайы жемістер мен балық пайдаланылады. Тарыдан сыра жасалады. Дереккөздер
Қаратас (тау, Балқаш көлі)

Қаратас – Балқаш көлінің батысындағы төбе. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Сарышаған кентінің солтүстігінде 10 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 405 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі жатық келген. Геологиялық құрылымы Девон кезеңінің жыныстарынан түзілген таудың жер беткейін денудациялық шөгінділер жапқан. Өсімдігі Тақыр бозғылт қоңыр топырағында сұр жусан, баялыш, күйреуік, т.б. өседі. Дереккөздер
Қаратас (тау, Сарықұм құмы)

Қаратас – Сарықұм құмының оңтүстік-батысындағы оқшауланған төбе. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Тасарал ауылының солтүстігінде 31 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 402 м. Батыстан шығысқа қарай 2,5 км созылып жатыр, енді жері 1 км. Беткейі жайпақталып жазыққа ұласады. Солтүстігі мен шығыс бөліктерінде Мыңшұңқыр қонысы, батысында Ақмая құдығы орналасқан. Өсімдігі Сортаңды бозғылт топырақ жамылғысында шөл өсімдіктері өседі. Дереккөздер