kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Арна маңы үймегі

Арна маңы үймегі - өзен арнасы бойындағы көтерілім; су тасыған кезде өзеннің арнасынан шығып, жайылманы басып қалуынан пайда болады. Су қайтып, ілестіру қарқыны күрт азайғанда, ірі материал бірден жаға маңында қалып, арна маңы үймегін түзеді. Табиғи бөгеттер деп аталып, қорланған мүндай үймектердің биіктігі 5—6 метрге жетеді. Дереккөздер
Бөгеннің өлі көлемі

]] Бөгеннің өлі көлемі — өлі көлем белдеуінен төмен орналасқан, тұнба, шөгінділер жиналатын көлем. Бөгеннің өлі көлемі — экологиялық жағынан өте қолайсыз, су шаруашылығына тікелей қатысты термин. Суқоймалардың бұл бөлігінің планктоны мен су түбі организмдерінің құрамы оның пелагиялық ауданымен бірдей болады. Дереккөздер
Машиналық команда

Машиналық команда (Комавда машинная; computer instruction) — 1) ешбір қосымша нұсқаусыз және түсіндірмесіз автоматты түрде орындалатын машиналық қарапайым нұсқау; 2) есептеуіш машинаның орталық процессоры танитын және сол үшін әзірленген команда; 3) бір машиналық операцияны анықтайтын машиналық тілдегі жарлық; компьютердің командалар жүйесінің қүрамына кіретін команда. Дереккөздер
Бөгеннің пайдаланылмайтын көлемі

]] Бөгеннің пайдаланылмайтын көлемі — тайыздану деңгейінен төмен жатуына байланысты ағындыны реттеуге қатыспайтын су көлемі. Бұл су көлемінің су шаруашылық қондырғысы үшін практикалық маңызы зор. Бөгеннің пайдаланылмайтын көлемі оның пайдалану ұзақтығы мен СЭС-тің тегеурін деңгейін анықтау үшін қажет. Дереккөздер
Транссудат

Транссудат —(син.: ісікті сұйық)—ісіну кезінде, дененің қуыстарында және тканьнің саңылауларында жиналған құрамында белок аз (жетіспейтін) сұйық. Экссудат пен транссудаттың айырмашылығы Эффузияның дифференциалды диагностикасында экссудат пен транссудатты ажырату маңызды. Транссудат қабыну емес, гидростатикалық немесе коллоидты-осмостық қысымның бұзылуына байланысты пайда болады. Құрамында серозды экссудат транссудатқа жақын. Трансудат экссудатпен салыстырғанда аз мөлшерде ақуызды қамтиды. Транссудат пен экссудат арасындағы айырмашылықты сұйықтықтың үлес салмағын өлшеу арқылы анықтауға болады, бұл оның құрамындағы ақуызды жанама түрде көрсетеді. Сонымен қатар, Ривальта сынағы сұйықтықтың табиғатын анықтауда пайдалы болуы мүмкін. Тағыда қараңыз * Экссудат Дереккөздер
Мультипроцессор

Мультипроцессор (Multiprocessor) — 1) программаларды келісе отырып бірігіп орындау үшін бір-бірімен байланысқан бірнеше орталық процессорлар жиыны; 2) бірнеше орталық процессорлары бар компьютер. Дереккөздер
Машиналық конфигурация байты

Машиналық конфигурация байты (байт машинной конфигурации; computer configuration byte) — компьютерлердің бірыңгай жүйесінде — ауыстырып-қосқыштар жинагы. Ол супердидардың жұмыс істеуі кезінде тағайындалады және операциялық жүйеде кейбір міңдетті емес құралдардың: жад қорғаушысының, таймердің және т.б. бар-жоғын анықтайды. Дереккөздер
Конфигурация файлы

Конфигурация (жүйелік пішін үйлесімі) файлы (Файл конфигурации (системной конфигурации); configuration file) — операциялық жүйені жүктеу кезінде автоматты түрде орындалатын оның файлы, ол операциялық жүйенің стандартты параметрлерін өзгертуге және стандартты емес Құрылғылардың драйверлерінің атауын беруге арналған. Дереккөздер Сілтемелер: * [http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCYQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fcomp.site3k.net%2Fibmpc%2Fchaptr12.html&eiQwsMTv38As6bOp_tlLwL&usg=AFQjCNEPPnEQk6CNDhN49irSbdH6NDQ6cA Файлы конфигурации Windows. Config.sys Autoexec.bat Win.ini Sistem ...]
Арналық шашылымдар

Арналық шашылымдар - тікелей арна су ағыстарында орналасқан аллювийлік шашылымдар. Аңғарлық шашылымдардан айырмашылығы, олар ұдайы қайта шайылып, кейде ағыс бойынша төмен қарай жылжиды, құрамында ұсақ, жақсы жұмырланған пайдалы құрамбөлік болады. Дереккөздер
Гроссуляр

Гроссулярref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 (латынша grossularium - қарлыған) — силикаттар класының гранаттар тобына жататын минерал. *Химиялық формуласы: Са 3 А1 2 [SiO 4 ] 3 . *Сингониясы — текшелік, кристалдары ромбододекаэдр, агрегаттары түйірлі. *Түсі — сары, ашық жасыл *жылтырлығы — шыныдай *қаттылығы — 6,5-7 *жіктілігі жоқ *меншікті салмағы — 3,53. Метасоматоздық жолмен пайда болады, скарндардың басты минералы. Дереккөздер
Бөгеннің пайдалы көлемі

]] Бөгеннің пайдалы көлемі (Полезный объем водохранилища) — ағындыны реттеуге тікелей қатысты сыйымдылық. Бөгеннің пайдалы көлемі (V) қалыпты тежеу деңгейі мен пайдаланылмайтын көлем деңгейі арасындағы бөгеннің призмасында орналасқан. Дереккөздер
Диагенез геохимиясы

Диагенез геохимиясы - қалыптасатын шөгінді таужыныстарда болатын химиялық элементтер миграциясының (сейілу мен шашырау) процестері.Бүл процестер бастапқы және соңғы диагенез сатылары үшін әр түрлі болады.Бастапқы диагенез сатысында геохимиялық процестер негізінен гипергендік типті сақтайды: оттектік тотығу, еру және қайта кристалдану басым болады. Соңғы диагенезде бос оттектің ыдыраған органикалық затқа толық жүмсалуынан, тотықсыздану жағдайы басым болады, Еh мәні минус 500 mv мөлшеріне дейін төмендейді. Бүл процестер нотижесінде фосфаттар, темірлі рудалар жоне т.б. жаралады. Дереккөздер
Мультипроцестеу

Мультипроцестеу (Мультипроцессирование; multiprocessing) — 1) бір программалық қоспаны орындауда процессор ресурс ретінде қатысатын көп процессорлық жүйені басқару; 2) бір- бірімен жалғастырылған бірнеше дербес процессорлар арасында тапсырмаларды үлестіру. Дереккөздер
Алюмототық

Алюмототық - алюминийдің тотығы. Үш модификациясы белгілі: альфа — түрі, тригондық — корунд; (3 — түрі, гексагондың, тұрақсыз, жасанды минерал, 1600°с-тан жоғары қыздырғанда корундқа айналады; бетта — түрі, текшелік, тұрақсыз, алюминий гидроксидін сусыздандырғанда пайда болады, 500—900°с қыздырғанда корундқа айналады. Дереккөздер
ИГМ

ИГМ — қан сарысуында және кейбір лимфоциттер мембранасының бетінде кездеседі. Алғаш рет онтогенез кезінде пайда болады. ИГМ жартылай ыдырау уақыты 5 күн, мысалы өте үлкен (900 000) тұну көрсеткіші 195 және құрамында 9-дан 13% дейін углеводтар бар. ИГМ-нің қан сарысуындағы қоюлығы 50—250 мг/100 мл жетеді. ИГМ молекуласының құрылымы өрмекші тәріздес пентамер түрінде болады, мұнда бес бөлшектің әрқайсысының пішіні Ү әрпі сияқты Ц-тізбектің антигендік касиеттеріне және комплементті байланыстыру қабілетіне байланысты ИГМ-ді екі топқа бөледі. ИГМ агглютининдерге, опсониндерге және лизиндерге тән қасиеттерге ие. ИГМ-ге резус-фактор, ревматоид факторлары және қызыл қан түйіршіктеріне, бактерияларға, вирустарға қарсы антиденелер жатады. Дереккөздер
Арнаулы болжамдық карта

Арнаулы болжамдық карта - перспективалы аудандар мен кен орындарда жеке металл (минерал) немесе оның тектес топтарына жүргізілетін геологиялық іздеу жүмыстарының бағытын көрсететін болжамдық карта. Жеке металдар болжамдық картасының синонимі. Дереккөздер
Бөгеннің су ысырабы

]] Бөгеннің су ысырабы (Потери юды из водохранилища) — су шаруашылық есептеулерде ескерілуі тиіс бөгеннің айдынынан булану мен сүзілуге шығындалатын су ысырабы. Бөгеннің су ысырабы көп ретте бөген құрылғысына байланысты болады. Кейбір жағдайларда судың мұзға айналудағы ысырабы да ескеріледі. Көрші алаптарға шығындалатын буланған және үзілген су нақты өзен үшін түгелдей шығындалады. Төменгі бъефке сүзілген су тек жоғарғы бъефтен су пайдаланушыларға ғана шығын әкеледі, ал бұған керісінше, төменгі бъефтен су пайдаланушылар ешбір су ысырабына ұшырамайды. Дереккөздер
Жанартаулық-тектоникалық көтерілімдер

Жанартаулық-тектоникалық көтерілімдер - тектоникалық даму бағыты дөңестеле көтерілуімен ғана сипатталатын жер үсті немесе су асты жанартауларының жүйесі немесе жекелеген жанартау блоктары. Дереккөздер
Антиателектатикальқ фактор

Антиателектатикальқ фактор (син: өкпелік сурфактант беттік)— өкпе альвеолының кілегейлі қабатын бет жағынан жетілуді ретке келтіретін табиғаты фосфолипидтік, өкпенің активті заты, ппевмоциттерде (альвеолдық кенерелер клеткаларымен) түзіліп жасалады. Дереккөздер
Қос процессорлық режім

Қос процессорлық режім (Двухпроцессорный режим; dual-processor mode) — екі процессорлы есептеу желісінің жүмыс режімі. Екі процессор да өздерінің жедел жадтарымен және еңгізу-шығару қүрылғыларының жинағымен өзара әрекеттеседі, яғни өзара тәуелді болып саналады. Ішкі сілтемелер *Режім Дереккөздер
Электрұйықтатқыш

Электрұйықтатқыш. Орталық нерв жүйесін тұракты тоқтын ырғақты импульсімен әсер ету арқылы ұйкымеп ауруларды емдеу. Невроз, қан қысымының құбылмалылыгын қалпына келтірумен қатар, стомалгия, глоссалгия кеселдерін емдеуде белгілі бір нәтиже береді. Дереккөздер
Бөгеннің тұнбалануы

]] Бөгеннің тұнбалануы (Заиление водохранилища) — жер беті суларының топырақ қыртысын шаюы әсерінен су қоймасының лайлануы артып, оның жұмыс істеу мерзімінің қысқаруы. Бөгеннің тұнбалауына (лайлануы) қарсы қолданылатын шаралар су қоймасының гидрологиялық режімін зерттеу нәтижелері бойынша белгіленеді. Дереккөздер
Конфигурациялау

Конфигурациялау (Конфигурирование; configuration) — дербес компьютердің жабдықтарын нақты бір құрамға баптау; аппараттық жабдықтарды, жеке құрылғыларды немесе қолданбалы программаны дербес компьютердің нақты құрамына бейімдеп, оның дүрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ету процесі. Ол өрбір жолыңда конфигурация командасы бар CONFIG.SYS мәтіндік файлы арқылы орындалады. Компьютер іске қосылысымен, операциялық жүйе осы файлды негізгі дискінің (С:) түпкі каталогынан тауып алып, соның командаларын орындау барысында нақты құрылғылар құрамы анықталады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd6&ved0CD0QFjAF&urlhttp%3A%2F%2Fwww.70mb.ru%2Fphp42%2Fconfiguration.html&eiPAwMTv2tMIiBOurd_a0L&usg=AFQjCNFvfkLjDacxZpuQwtb7p3zC_31DYA Конфигурирование] lt:Konfigūracija pt:Configuração
Диагенездік минералдар

Диагенездік минералдар - таужыныста кристалданудан кейін физикалық-химиялық жағдайдың өзгеруіне байланысты пайда болған минералдар.Мүндай минералдардың бір полиморфтық модификациясы екіншіге (тридимит кварцқа) айналады, қатты ерітінділер ыдырайды (калишпат микрөпертитке)физикалық қасиеттері өзгереді (санидин ортоклазға айналады). Дереккөздер
Геохимиялық типтер

Геохимиялық типтер — геохимиялық процестер эволюциясы барысында оқшауланып, нақтылы геохимиялық ассоциацияны ғана біріктіретін элементтердің тектік топтары; 1) магмалық; 2) гипергендіқ; 3) метаморфтық типтер болып үш түрге бөлінеді Дереккөздер
Машиналық операция

Машиналық операция (машинная операция; computer operation) — компьютерде автоматты түрде орындалатын және машиналық программаның бір командасымен анықталатын элементарлық әрекеттер тізбегі. Дереккөздер
Люголь ерітіндісі

Люголь ерітіндісі. Йод пен йодты калийдің судағы ерітіндісі. Стоматологияда тіс ауруын (периодонтит) емдеуде жиі қолданады. Қолдану әдісі — электрофорез. Шиллер — Писарева сынама құрамына кіреді. Дереккөздер
ИГО

ИГО — адам және жануарлар қан сарысуындағы барлық ИГ-діц негізгі бөлігі (900— 1 800 мг/100 мл). ИГО иммунитеттің маңызды эффекторына жатады. Мысалы 160 000, жартылай ыдырау уақыты 18—23 күн, тұну көрсеткіші 75 және кұрамында 2,9% углеводтар болады. Адамның ИГ-нің жануарлар ИГ-нен айырмашылығы болады. Олар планцентадан 1800 мг/100 мл)(мысалы өтіп, жаңа туған нәрестені алғашқы апталарда жұқпалы аурулардан сақтайды. Н-тізбектің соңғы С-бөлігі құрылысының азғантай өзгешеліктерінің, негізінде ИГО бірнеше топқа бөлінеді. Адамның, шошқаның, тышқанның қан сарысуынан осы белоктың төрт түрі (ИГО1—ИГ04); сиыр қан сарысуынан — үш; қой, ешкі, қоян, теңіз шошқасы және ақ егеуқұйрық қан сарысуларында екі түрі табылған. Теңіз шошқалалары сарысуының грипп, ауыздың шырышты қабығының күлдіреп қабынуы, полиовирус және сондай парагрипп вирустарына қарсы вирусбейтараптағыштығы негізінен ИГОг тобымен байланысты. Дереккөздер
Арнаулы металлогения

Арнаулы металлогения - жеке бір металдың немесе өзара генетикалық байланысты металдардың шағын тобының кеңістіктегі орналасуы мен пайда болуы мерзімінің заңдылықтарын қарастыратын бөлімі. Мысалы, Au,Pb,Zn,Fe және т.б металлогениясы. Дереккөздер
Машиналық өңдеу

Машиналық өңдеу (Машинная обработка; machine processing) — компьютердің немесе мәліметтерді өңдеудің басқа құрылғылары арқылы мәліметтермен операциялар орындау. Машиналық өңдеу автоматтандырылған және автоматтық, жергілікті және қашықтық және т.б. болуы мүмкін. Дереккөздер ar:الحوسبة (عام) bn:গণনা fa:محاسبات fi:Komputaatio he:חישוב (מדעי המחשב) hr:Računanje id:Komputasi mn:Тооцоолол pt:Computação su:Komputasi tr:Berim
Әлсіреу

Әлсіреу (Ослабление; attenuation) - электроникада бұл термин, әдетте, сигнал кабельден өткенде оның амплитудасының өзгерісіне қатысты қолданады. Егер әлсіреу өте жоғары болса, онда сигналды пайдаланудан бұрын ол күшейтілуі тиіс. Сигналдарды өте ұзын желілер бойынша тарату кезінде әлсіреу айтарлықтай маңызды рөл атқарады. Дереккөздер
Қатты ерітінді

Қатты ерітінді - бір-бірімен химиялық косылыстар түзбейтін екі немесе одан көп құрам бөліктерден тұратын біртекті қатты заттар жиынтығы, құрамбөліктердің химиялық құрылыс ерекшеліктері ұқсас болуы шарт емес, алайда бұлай болуы да мүмкін. Мыс, изоморфтық коспалар қатты ерітінділердің жекелеген өкілдері болып табылады, бұларда еріткіш пен еріген құрам бөліктер бір-біріне ұқсас химиялық құрамдармен және пішіндермен сипатталады. Дереккөздер
Электрофорез

Электрофорез . Гальваникалық ток күшімен иондалған дәріні емдейтін тіндерге жеткізу. Қызыл иек электрофорезі мен тіс электрофорезі физиотерапиялық әдістердің ішіндегі шипалысы болып есептеледі. Дереккөздер
Әмбебап дыбыстағыш

Әмбебап дыбыстағыш (Универсальный проигрыватель; universal player) — мультимедиалық компьютерлерде мультимедиа файлдарын жаңғыртуға арналған Windows қосымшасы. Әмбебап дыбыстағышты аудиодискілерді жаңғыртуға пайдалануға болады. Лазерлік дыбыстағыш сияқты көптеген міндеттер атқармағанымен, барынша әмбебаптығы нетижесінде дыбыстык жазбаларды жаңғыртумен қатар, алуан түрлі көптеген пішімде ұсынылған бейнежазбаларды да жаңғыртады. Электрондық мәтіндік Құжаттарда мультимедиалық объектілер кездескен жағдайда олар осы Windows-98 стандартты құралымен жаңғыртылады. Дереккөздер
Кагаловский бекіткіш қысқышы

Кагаловский бекіткіш қысқышы — плевраның өкпе плеврэктомиясы және декортикаңиясын жасауға арналған қысқаш, көптеген пирамидалық тісшілері бар Т тәріздес еріндері болады, мүның өзі плевраны едәуір көлемде бекітуге мүмкіндік береді. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Әмбебап есептеуіш машина

Әмбебап есептеуіш машина (Универсальная вычислительная машина; main fraim) — дестелік режімде де жұмыс істей алатын және терминал арқылы бірнеше пайдаланушының бір мезгілде қатынас құруына мүмкіндік беретін көп мақсатты үлкен компьютер. Дереккөздер
Мультиплекстеу

Мультиплекстеу — бірнеше мәліметтер көзінің мәліметтерді жеткізудің ортақ құралын пайдалануға мүмкіндік беретін процесс. Осының нетижесінде мәліметтер көзінің әрқайсысы мәліметтерді жеткізудің жеке меншік арнасына ие болады; бір физикалық арна бойынша бірнеше құрылғылар бағынышты арналар үшін мәліметтерді жеткізу; бір физикалық арнада бір мезгілде берілетін бірнеше хабарламаны үйлестіру процесі. Дереккөздер
Геоэволюция

Геоэволюция - әр түрлі ретті(геологиялық "циклдерге" сәйкес келетін)геологиялық уақыт аралықтары; олардың әрқайсысының ішінде эволюция процесcі табиғи тұтас бірлік ретінде қарастырылады. Әр түрлі Геоэволюция ауқымындағы даму бір бағыттылығымен сипатталады. Минерал жаралу процесіне қатысты шартты түрде 8 Геоэволюция ауқымы белгіленген; олардың біріншісінің (Жер дамуы тарихындағы жалпы эволюцияға сәйкес келеді) ұзақтығы млрд жыл болса, ең соңғысы — мыңдаған жыл және одан да аз уақытты қамтиды. Дереккөздер
Әмбебап компилятор

Әмбебап компилятор (Универсальный компилятор; universal compiler) — негізін кіріс тілінің синтаксисі мен семантикасының формальны жазбасы құрайтын компилятор. Мұндай компилятордың құрамды бөліктеріне ядро, синтаксистік және семантикалық жүктегіштер жатады. Дереккөздер
Эндодент

Эндодент. Тіс каналдарын толтыратын, пломбалайтын материал. Құрамында эпоксид смоласы, су жұқтырмайтын қасиеті бар қатырғыштар және толтырғыштар (рентген суретінде көрінгіш — барий сульфаты) болады. Дереккөздер
Диагенетикалық кен орындары

Диагенетикалық кен орындары - өндірістік кендері диагенез сатысында қалыптасқан шөгінді кен орындары. Шөгінділердің диагенезденуі кезінде шөгінделіп, жинақталған металдар грунттық ерітінділерден алынады. Диагенетикалық кен орындар негізінен шөгінді металдардың азды-көпті седиментациялық шоғырлануынан және су түбінде металл мөлшерінің көптігінен пайда болады. Дереккөздер
Иммунды құрамалы аурулар

Иммунды құрамалы аурулар — организмде иммунды құрамалардың (антиген-антидене) жиналып қалуымен байланысты аурулар. Жұқпалы аурулардың жіті және ошақты түрлерінде сүзгіш негізді мембраналары бар мүшелерде (мысалы бүйрек гломерулаларында, буын қуыстарында, хороид өрімінде) антиген-антидене құрамасы жиналады. Антигендер үздіксіз түзіліп тұратын созылмалы жұқпалы ауруларда мұндай комплекстер көп уақыт жиналуы мүмкін (мысалы гломерулонефрит, васкулит). Мұндай жиналымдары көбінесе вирус ауруларынан кейін кездесетін болғандықтан оларды вирус туғызады деген ой айтылып жүр. Иммунды аурулар мысалы ретінде В гепатит ауруы кезінде қабаттасып бірге жүретін гломерулонефрит пен васкулит ауруларын айтуға болады. Дереккөздер
Амфибол-асбест

Амфибол-асбест - жіңішке берік талшықтарға ажырайтын, амфиболдар тобына жататын минералдардың жинақтама аты. Амфибол-асбесттер хризотил-асбестерге қарағанда қышқыл мен теңіз суына өте төзімді келеді. Өнеркәсіпте олардың басқа қасиеттері — абсорбциялық активтілігі, иірілу қасиеті пайдаланылады. Амфибол-асбесттың беріктігі 900— 1000°с-ка дейін, яғни құрамындағы конституциялық су кеткенше сақталады. Амфибол-асбест ромбылыққа (анто- филлит-а., амозит-а.) және моноклиндікке (крокидолит-а., родусит-а., режикит-а., куммингтәнит-а., тремолит-а., актино- лит-а.) бөлінеді. Осындай қасиеттеріне байланысты а-а. Отқа төзімді маталар, бояулар мен материалдар, сүзгіштер, тежеуші таспалар, асборезиналық бүйымдар өнеркәсібінде қолданылады. Кендері Оралда, Қазақстанда, Канадада, Кипрде белгілі. Дереккөздер
Оттегінің калориялық эквиваленті

Оттегінің калориялық эквиваленті — организмнің 1 л оттегін қабылдауға жұмсаған жылулық мөлшерін көрсетеді. Мыс: белок тотыққанда оның О.К.Э —4,60 ккал, май —4,69 ккал, көміртегі —5,05 ккал тең болады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Конфигурациялық файл

Конфигурациялық файл (Конфигурационный файл для DOS систем; config.sys. DOS) — операциялық жүйе жүктелген мезетте "config.sys" файлын оқып, онда жазылған барлық I командаларды орындайтын файл. Бір мезгілде ашылатын файлдардың санын мүмкіндігінше көбейту, жедел жадты басқару CDROM драйверлерін жүктеу және т.б. командаларды орындайды. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd10&ved0CF8QFjAJ&urlhttp%3A%2F%2Fcomp.site3k.net%2Fnoframe%2Fibmpc%2Fchaptr13.html&eiUQ4MTu_oI87tOaWm-J4L&usg=AFQjCNEatYPe_WpDrsJkSqFXUgKif9ZD4A Config.sys. Windows DOS Команды Buffers Files Stacks LastDrive ...]
Әмбебап компьютер

Әмбебап компьютер (Универсальный компьютер; general purpose computer) — әр түрлі мәселлерді шешуге арналған компьютер. Әмбебап компьютерлер көп қолданылады. Оларды программалық оқу, редакциялау, дисплейге графиктерді шығару, жай оқу процесінде аппаратураны басқару және көптеген т.б. мәселлерді шешуге пайдалануға болады. Дереккөздер en:General purpose computer
Жанартаулы-плутонды ассоциациялар

Жанартаулы-плутонды ассоциациялар — жанартаулар әрекетін қамтамасыз ететін балқымалар есебінен қалыптасқан тектес таужыныстар бірлестігі. Бұл бірлестіктің бір бөлігі жанартау әрекеті нәтижесінде жер бетінде қалыптасатын болса (эффузиялық таужыныстар немесе жанартаулық таужыныстар), екінші бөлігі жанартау балқымаларының жер қойнауларында кристалдануы нәтижесінде түзіледі (интрузиялық немесе плутондық таужыныстар). Таужыныстардың бұл ассоциациясы нақтылы тектоникалық құрылымның нақтылы даму сатысына тәуелді. Ассоциацияны құрайтын таужыныстар өздерінің петрохимиялық, петрoграфиялық және металлогендік ерекшеліктері тұрғысынан мейлінше ұқсас болады. Дереккөздер
Эндодонтия

Эндодонтия . Ұлпа мен периодонт ауруларына қатысты терапевтік стоматология тарауы. Тіс каналдарында қолмен жасалатын емдік өдістерді жетілдіру, түбір каналдарды толық зарарсыздандыру жолдарын қарастыру, каналды тазалайтын және пломбалайтын арнайы саймандарды ойлап табу, канал толтыратын жаңа зиянсыз әрі сапалы материалдарды іздестіруді қарастырады. Дереккөздер
Машиналық сөз

Машиналық сөз (Машинное слово; Machine word; computer word) — 1) компьютер жадында сақталатын және өңдеген кезде машина құрьшғылары оны біртүтас сөз (команда) ретінде қабылдайтын әріптер, цифрлар және осы сияқты басқа символдардың реттелген жиынтығы. Машиналық сөздегі негізгі символдардың саны оның ұзындығы деп аталады. Әдетте, машиналық сөздегі байттардың саны бүтін санға тең болады; 2) біртұтас бүтін ретінде компьютердің апараттық бөлігімен қарастырылатын биттер немесе таңбалар тізбегі; мөтіннің мағыналық бөлігінде есептеуіш машинамен өңдеу біртүтас бүтін ретінде қарастырылатын биттер тізбешесі. Дереккөздер
Артезиан сулары химиялық құрамының белдемділігі

Артезиан сулары химиялық құрамы белдемділігі — артезиан алабының жер асты суларының химиялық құрамының жекелей алынған сулы кешендердің таралу аудандары бойынша (қоректену аймағынан алаптың орталығына қарай) және алаптың тік қимасы бойынша өзгеруі. Гидрохимиялық белдемдер жер асты суларының минералдылығы, иондық-тұздық және газдық құрамы бойынша бөлінеді. Артезиан алаптарында әдетте төрт гидрохимиялық белдем ажыратылады: * минералдылығы 1 дм 3 -ге дейінгі тұщы, көбінесе гидрокарбонатты кальцийлі сулар белдемі (А); * минералдылығы 1-ден 35 г/дм 3 -ге дейінгі тұзды, көбінесе сульфатты жоне хлоридті-натрийлі сулар белдемі (Б); * минералдылығы 35 г/дм 3 -ден артық, көбінесе хлоридті-натрийлі, кальций-натрийлі, кальций-магнийлі тұздықтар белдемі (В) * құрамы мен минералдылығы әртүрлі жер асты сулары белдемі (Д). Белдемдер өз тарапынан кіші белдемдерге бөлінеді. Дереккөздер
Амфибол-талшықтас

Амфибол-талшықтас (грекше Аmрһіһоііа — екіұштылық) — амфиболдар тобына жататын талшықты минералдар топшасы. Бұл минералдардың өзіне тән ерекшелігі олардың бір-бірінен оңай дараланатын, қышқылға төзімді және өте берік кендір пішіндес талшықтар жиынтығынан тұратындығы; жеке талшықтардың тоқу ісіне қолайлылығы, талшықтас шоғырларының тұтқыштық қасиеті өте жоғары болуы оларды өнеркәсіпте, техникада және тұрмыста жиі қолдануға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Бөгет имараттары

Бөгет имараттары - өзен арнасындағы судың деңгейін көтеру мақсатында арнаға көлденең салынған гидротехникалық имараттар кешеніне су электр станциясы, су қашыртқы және т.б. имараттар кіреді. Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет өзегі; * Бөгет түрлері; * Бөгет тісі; * Бөгетсіз бас тоған; * Бөгет қырының ені; * Бөгетті бас тоған; * Бөгеттік су электр станциясы; Дереккөздер
Машиналық код

Машиналық код (Машинный код; computer (machine) code) — 1) жоғары деңгейлі программалау тілін аудару арқылы алынған машиналық тілдегі программа; компилятордың немесе ассемблердің көмегімен алынган, микропроцессор қабылдайтын және орындайтын Дереккөздер
Концепциялық модель

Концепциялық модель (Концептуальная модель; conceptual model) — ғылым саласын талдау нәтижесінде анықталған ақпараттық объектілердің, олардың атрибуттары мен объектілердің арасындағы өзара байланыстардың жиынтығын қамтитын модель; *негізгі үғымдар мен тілден төуелсіз және кейбір пөн саласының мағыналық құрылымы болып саналатын үғымдар топтамасын құрастыру ережелерінің жүйесі. Дереккөздер
Мультиплекстік арна

Мультиплекстік арна (Мультиплексный канал) — бір уақытта бірнеше шалғай құрылғының жұмыс істеуін жасақтайтын мәліметтер жеткізу арнасы. Мультиплекстік арнаға аз жылдамдықты сыртқы құрылғылар қосылады (көбінесе енгізу-шығару құрылғылары). Кейде бұл арна алдын ала таңдалған жоғары жылдамдықты бір сыртқы қүрылғымен ақпарат алмасу үшін қолданылуы мүмкін. Дереккөздер
Герциндік қатпарлық

Герциндік қатпарлық - негізінен ортаңғы және соңғы палеозой эрасында болып өткен қатпарлық; девон кезеңінің аяқ шенінде басталып, карбон кезеңінде шарықтау шегіне жеткен, соңғы фазасы палеозой эрасының аяғы — мезозой эрасының бастапқы кезеңіне сәйкес келген деп есептелінеді. Қазақстан аумағының бірсыпыра бөлігіне Герциндік қатпарлық тән. Дереккөздер
Артезиандық бет

Артезиандық бет — арынды артезиан суларының бұрғыланған ұңғымалар бойымен көтерілу деңгейін көрсететін жорамалдағы бет. Ол картада изопъездермен бейнеленеді. Артезиандық бет жер бетінен (не суқойма бетінен) жоғары да, төмен де орналасуы мүмкін. Дереккөздер
Бағдарлау (информатика)

Бағдарлау (Ориентация; orientation) *1) шағын баспа жүйесінің программасында бетті орналастыру; басылымның түпжиегі жолақтың ұзына бойына, тіпті ені бойына да орналасатындай формада болуы мүмкін. Құжатты басу кезінде, әдетте, бетті бағдарлаудың екі тәсілінің бірі пайдаланылады: кітаптық (тік, портреттік *2) portrait және альбомдық (көлденең, өсем көріністік — landscape). Кітаптық бағдарлауда мәтіннің жатық жолы беттің қысқа жағымен сәйкес келеді. Парақты 90°-қа бұрсаңыз, альбомдық бағдарлауды аласыз, бұл жерде мәтін парақтың ұзына бойына орналасады.
Көшірме-үлгі алатын материалдар

Көшірме-үлгі алатын материалдар. Қатты немесе жұмсақ протез орындарынан дәлме-дәл көшірме-үлгі алуға «стомальгин-70», «Новальгин», «Сиэласт», «Дентол—С» т. б. икемді, созылмалы заттар жатады. Дереккөздер
Диагенетикалық кендену белдемділігі

Диагенетикалық кендену белдемділігі - диагенез сатысында пайда болған шөгінді кенденудің әр түрлі минералдық типтерінің белдемді орналасуы. Әдетте, Fe, Mn, Cu жоне т.б. металдар шөгінді кен орындарына тон. Мұнда қабаттың созылымы мен құлау бағытында Cu сульфидтерінінің Fe сульфидтерімен алмасуы, ал регресивті бағытта дамыған шөгінділерде керісінше пирит, халькопирит, борнит халькозин белдемділігі байқалады. Дереккөздер
Машиналық тасуыштармен алмасу

Машиналық тасуыштармен алмасу (Обмен машинными носителями) — бір есептеу орталықтарының, мекемелердің, кәсіпорындардың басқаларга мәліметтер мен программалар жазылған ақпарат тасуыштарды (магниттік таспаларды, магниттік дискілерді, иілгіш магниттік дискілерді) беруі. Дереккөздер
Бөгет өзегі

Бөгет өзегі (Ядро плотины) - жер бөгет денесінің ішінде сүзілу шығынын азайту, бөгет грунтын ыдыратпау және төменгі беткейдің орнықтылығын күшейту үшін жасалатын құрылым. Жер бөгетінің сүзілуіне қарсы имарат арқылы сүзіліп ағып өтетін су шығынын кеміту, төменгі жақтаудың тұрақтылығын арттыру және грунттың мұз болып қатып жарылмауы үшін депрессиялық қисық сызықты тереңдету, бөгет денесіндегі грунттардың ыдырауын болдырмау үшін еңістігін кеміту арқылы сүзілу ағынын азайту амалдары қолданылады. Бөгет денесіндегі сүзілуге қарсы колданылатын құрылғыны су өткізгіш өзек арқылы жасайды. Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет имараттары; * Бөгет түрлері; * Бөгет тісі; * Бөгетсіз бас тоған; * Бөгет қырының ені; * Бөгетті бас тоған; * Бөгеттік су электр станциясы; Дереккөздер
Кеңірдекпен тыныстау

Кеңірдекпен тыныстау . Мысалы: кейбір жәндіктер өкпе орнына күрделі түзілген кеңірдекпен тыныстайды. Кейде түрлі аурулардың салдарынан тыныс мұрынмен емес кеңірдекті тесу арқылы жүзеге асырылады. Дереккөздер
Бағдарланған граф

Бағдарланған граф (Ориентированный граф; directed graph) - әр түрлі төбелер жұбын жалғастыратын қабырғалармен бірге түйіндердің (немесе төбелердің) құр ақырғы жиыны. Егер е қабырғасы Vl және V2 төбелерін жалғастырса, онда Vl мен И,-ні инцидент деп атайды және бұл төбелер көршілес болып саналады, е — реттелмеген жұп (К, и V2). Әдетте, граф көрнекті формада ұсынылады, сонымен бірге төбелері нүктелермен немесе кейде ұқсастыру мақсатымен ен-таңбаланған басқа мүсіндермен, ал қабырғалары сәйкес нүктелерді жалғастыратын сызықтармен кескінделеді. Егер әрбір қабырғаға бағыт көрсетілсе, онда мұндай граф бағдарланған граф деп аталады. Бұл жағдайда қабырға әр түрлі төбелердің реттелген жұбының жиынын ұйымдастырады және оларды көбінесе доға деп атайды. Бағдарланған граф көрнекті түрде ұсынылған кезде әрбір доға жебелікпен жабдықталады. Дереккөздер
Анатексистiк граниттүзiлу

Анатексистiк граниттүзiлу - таужыныстардың балқуынан гранитоидтердің қалыптасу процесі. Мұнда таужыныстардың жалпы құрамы сақталады, тек диффузиялық жолмен химиялық элементтер ішінде қайта таралады. Анатексистік гранитоидтердің құрамы бастапқы жыныстардың құрамына және балқу процесінің максимал температурасына байланысты. Таужыныстың бастапқы құрамына байланысты анатексистiк граниттүзiлуде температураның өсуімен граниттік балқыма гранодиориттікке ауысады. Анатексистiк граниттүзiлуде анатексистік граниттер, гранодиориттер, плагиограниттер, кварцты диориттер қалыптасады. Анатексистiк граниттүзiлу жапсар-анатексистік және ультраметаморфогендік болады. Дереккөздер
Қызару

Қызару . Шырышты қабықтың қабынудан қызарып таңбаланып өзгеруі. Көлемі 1,5 см үлкен болса эритема, одан кіші болса ротеола деп аталады. Қызаруға күйік, қытылша, скарлатина т. б. аурулар кезіндегі ауыз қуысында байқалатын қызыл дақтар, қызарған таңбалар жатады. Дереккөздер
Машиналық тәуелсіздік

Машиналық тәуелсіздік (Машинная независимость; computer-independent program) — компьютердің бір типі үшін әзірленген программаны басқа типті компьютерде өзгеріссіз орындауға мүмкіндік беретіндей программалық құралдарды жасау принципі. Дереккөздер
Тыныс алу аритмиясы

]] Тыныс алу аритмиясы — тыныс алған кезде жүректің жиырылуының ұлғаюымен, дем шығарғанда оның кішіреюімен сипатталатын және баланың сәби кезіндегі кезеген нервтің тонусының өзгеруі себепші болатын синустық аритмияның түр өзгешілігі. Дереккөздер
Машиналық тіл

Машиналық тіл (машинный язык; machine language; computer language) — 1) есеп шығаруды бейнелейтін және мазмұны мен ережелері нақты компьютердің аппараттық құралдары арқылы жүзеге асырылатын формальды тіл. Машиналық тілге аударылған программа әрбір операцияны орындауға жарайтын белгілі бір командалардан тұрады. Кейде компьютердің командалар жүйесін де машиналық тіл деп атайды; 2) компьютерде белгілі бір әрекеттер мен операцияларды екілік сан түрінде кодтау, жазу ережелерінің жинағы. Дереккөздер
Гетероморфизм

Гетероморфизм - химиялық құрамы бірдей (ұқсас) таужыныстардың түрліше жағдайда қалыптасу нәтижесінде минералдық құрамының әр түрлі болуы. Мыс., базальт пен габбро немесе амфиболит пен эклогит — гетероморфтық таужыныстар. Дереккөздер
Этакрил

Этакрил. Толық және жартылай протездердің түбін (негізін) дайындайды, сонымен қатар ортодонтиялық мақсаттар үшін пайдаланылады. Ұнтақ құрамына полимети-метакрилат, сұйықтық құрамына акрилді мономер кіреді. Дереккөздер
Кеңірдектің қабынуы

Кеңірдектің қабынуы немесе трахеит (tracheіtіs; грек. tracheіa – кеңірдек және іtіs – қабыну) — кеңірдектің шырышты қабығының қабынуы. Трахеиттің дамуына жұқпалы аурулар (тұмау, жедел респираторлы аурулар, қызылша, көкжөтел, т.б.), организмнің салқындауы (ауаның құрғақ және салқын болуы), ауада шаң-тозаңның, улы газдардың жиналып қалуы, сондай-ақ жүрек және өкпе аурулары, ал балаларда рахит, экссудативтік-катаралдық диатез әсер етеді. Трахеит көбінесе көктем мен күзде байқалады. Трахеиттің жедел және созылмалы түрлері болады. Жедел түрінде дем алғанда, күлгенде, жылағанда, науқас адамды қатты жөтел қысады (түнде, әсіресе, таңертеңгілікте). Жөтелге байланысты жұтқыншақ пен көкірек (әсіресе арқа тұсынан) ауырып, тыныс алу қиындайды, даусы қарлығып, көмекейдің қабынуы байқалады. Аурудың 3 – 4-күндері әуелі құрғақ, кейін шырышты-іріңді қақырық түсе бастайды. Науқастың жалпы жағдайында көп өзгеріс болмағанымен, кейде басының ауруы, әлсіздік білініп, дене қызуының көтерілуі мүмкін. Жедел Трахеиттің қауіптілігі – қабыну процесінің кеңірдек тарамдарына (бронхқа), кейін өкпеге өтіп кету ықтималдылығы. Созылмалы Трахеит тыныс алу органдарында қанның ұйып қалуы әсерінен туындайтын аурулардың салдарынан болады. Созылмалы Трахеитте кеңірдектің шырышты қабатында атроф. (жұқару) немесе гипертрофтық (қалыңдау) өзгерістер дамиды. Дерттің негізгі белгісі – ұстамалы жөтелдің болуы. Науқас оқтын-оқтын көкірегінің ішкі жағын тырналағандай қиналып жөтеледі. Алдыңғы түрімен салыстырғанда, қақырық аз түседі. Емі: мойынды жылы ұстап, компресс қою; ингаляция жасау; қақырық тастау қиын болған жағдайда, оны жұмсартатын дәрілер беріледі; антибиотиктер сирек қолданылады. Созылмалы түріне климотерапия пайдалы. Дереккөздер
Әріптік-цифрлық пернетақта

Әріптік-цифрлық пернетақта (Буквенно-цифровая клавиатура; alphanumeric keyboard) — символдық акпаратгарды, яғни әріп, сан және басқа таңбаларды енгізуге арналған сыртқы құрылғының (дисплейдің, басу машинкасының, перфокарта дайындайтын құрылғының) пернетақтасының бөлігі. Дереккөздер en:Alphanumeric keyboard
Кардиограф

Кардиограф — жүрек жүмысын жазуға арналағн құрал Кардиограф ұшы жұқа резеңкемен қапталған зат жабыстырылған капсулаға ұқсас адамның немесе мал жүрегінің соғысы сезілетін жеріне бекітіледі және оны арнаулы резеңке түтікке — Марел капсуласына жалғайды. Сонда екі капсула тәрізді ыдыс ауасы резеңке орналасқандықтан, жүректің соғуынан қозғалып, жасалған қаламұш арқылы қағазға жазады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Иммунды депрессанттар

Иммунды депрессанттар — иммундық жауапты емес жолмен тежейтін химиялық қосылыстар мен физикалық факторлар. Клиникада әртүрлі иммунопатологиялық жағдайларды емдеу үшін, сондай-ақ бөтен трансплантантарға қатысты иммундық төзімділік құру үшін қолданылады. Иммунодепрессант ретінде алкилдеуші заттар (циклофосфан), пуринды және пириминді негізді антиметаболиттер (6-меркаптопурин, имуран), фолиев қышқылының антогонистері (метотрексат), әртүрлі кортикостероидтар (гидрокортизон, кортизон, преднизалон), антибиотиктер (С және Д актнномициндері), антилимфоцитарлық қан сарысуы, рентген сәулесі және т. б. қолданылады. Дереккөздер
Мультиплекстік (байттық) режім

Мультиплекстік (байттық) режім (Мультиплексный (байтовый) режим; multiplex (byte) mode) — алмасуды басқару құралдарын уақыт бойынша бөлуге негізделген саны өте көп абоненттердің арнаны бір мезгілде пайдалану тәсілі. Дереккөздер
Машиналық уақытты жоспарлау

Машиналық уақытты жоспарлау (Планирование машинного времени) — пайдаланушыларга тиімді қызмет ету мүддесінде есептеуіш техниканы барынша жүктеуді ескере отырып компьютер жұмысының кестесін жасау. Дереккөздер
Жанартаутекті белдеу

Жанартаутекті белдеу - әр текті, көнелігі тұрғысынан да бір-бірінен өзгеше құрылымдық элементтердің өзара жапсарласу өңірлерінен көрініс беретін, негізінен жанартаутекті таужыныстардан тұратын, ұзақ қашықтықтарға (жүздеген, тіпті мындаған километр) түзу бағытта немесе аз-маз иіле сағаланған белдемдер жиынтығы. Дереккөздер
Иммунды тапшылық

Иммунды тапшылық — иммундық жауаптың арнайы құрамдарының жоғалуы. Иммунды тапшылық белгілері Т-және В-торшаларының қызметінің бұзылуынан туады. Осының салдарынан организмнің антидене түзу қабілеті бұзылады. Дереккөздер
Қос өрісті транзистор

Қос өрісті транзистор (Биполярный транзистор; bipolar transistor) — үш электроды: эмиттері, базасы және коллекторы бар жартылай өткізгіштік құрал. Бұл аспап екі типті тозаңдатылған жартылай өткізгіштен қалыптастырылған "сэндвич" типті құрылымнан, яғни екі р-п-өтуі бар р-п-типті кремнийден тұрады. Ортаңғы қабат р-типті жартылай өткізгіш болғаңда п-р-п-транзистор қалыптасады, ал ортаңғы қабат ретінде п-типті жартылай өткізгіш пайдаланылғаңда р-п-р-транзистор қалыптасады. Осы ортаңғы орталық қабат транзистордың базасын жасайды. Қос өрісті транзистордың бұлай аталуы зарядты тасуыштың екеуі де: электрон да, кемтік те электр тоғының пайда болуына өз үлесін қосады. Ішкі сілтемелер *Транзистор Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Bipolar_junction_transistor Bipolar junction transistor] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 Биполярный транзистор] Дереккөздер id:Transistor pertemuan dwikutub
Грунт сулары химиялық құрамының белсенділігі

Грунт сулары химиялық құрамының белдемділігі - табиғаттағы климаттық және ландшафтық белдемділікке байланысты жер асты суларының химиялық құрамының ендік және бойлық бағыттарда белгілі бір заңдылық пен өзгеруі. Биік таулы аймақтарда мүны- мен қатар жер бедерінің биіктігі мен климаттың өзгеруіне сәйкес тік бағыттағы осыңдай белдемділік болады. Дереккөздер
Карнификация

Карнификация — өкпе тканінің патологиясы, бүл жағдайда ол ет түріндегі консистенке ие болады және пневмонияның соңында дамиды. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Машиналық ұқсаттыру

Машиналық ұқсаттыру (Машинная имитация; computer simulation) — тәжірибелер, зерттеулер, сынақтар жүргізу мақсатында процестер мен кұбылыстарды компьютерде модельдеу. Дереккөздер uk:Імітаційне моделювання
Өкпедегі (ішекқұрт) аскаридоз

]] Өкпедегі (ішекқұрт) аскаридоз — ішекқұрт личинкалары өкпеге жиналып қоздырады және зақымдайды. Дереккөздер de:Spulwurm es:Ascaris lumbricoides hu:Orsóférgek ja:回虫 nl:Spoelworm ps:اسکاريس لومبريکويډېس sk:Hlísta detská tr:Bağırsak solucanı
Әріптік-цифрлық мәліметтерді салыстыру

Әріптік-цифрлық мәлімет- терді салыстыру (Сравнение буквенно-цифровых данных; comparison of the alphanumeric data) — солдан оңға карай байт бойынша орындалатын екі әріптік- цифрлық өрістің ішіндегісін салыстыру (бірінші байт біріншімен, екінші байт екіншімен және т.б.). Бұл процесс салыстыру операциясымен берілген I қатынастың жалғандығы анықталғанша I ("=" жағдайы үшін салыстыру — бірінші сәйкессіздікке дейін) немесе жолдардағы- операндтардағы салыстыру біткенше жалғасады. Дереккөздер
Бөгет түрлері

Бөгет түрлері - өзен арнасындағы су деңгейін көтеру, су ағынын арттыру, бөген жасау және т.б. жұмыстары үшін ағынды суды кесе-көлденең қоршай салынған гидротехникалық имарат түрлері. Ағынды суды бөгеуге арналған бітеу ,өгет және өзен арнасына жиналған артық суды (су қашыртқыны) реттеуге арналған бөгет болып бөлінеді. Жасалынған материальна қарай: * грунтты (топырақты) бөгет; * тасты бөгет; * бетонды бөгет; * темірбетонды бөгет. Ығысу күшіне қарсылық білдіруіне карай: * гравитациялық бөгет; * аркалық бөгет; * контрфорстық бөгет. Биіктігіне қарай: * [[төмен арынды бөгет (10 м-ге дейін); * орташа арынды бөгет (10 м-ден 50 м-ге дейін); * жоғары арынды бөгет (50 м-ден биік). Дүние жүзіндегі ең биік Бөгет — Вахш өзеніндегі (Тожікстан) Рагун бөгеті (335 м). Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет өзегі; * Бөгет имараттары; * Бөгет тісі; * Бөгетсіз бас тоған; * Бөгет қырының ені; * Бөгетті бас тоған; * Бөгеттік су электр станциясы; Дереккөздер
Грунт суларының алабы

Грунт суларының алабы- гидродинамикалық шекара, немесе белгілі бір стратиграфиялық-литологиялық шөгінділер кешендерінің таралу ауданы бойынша бөлінген грунт сулары ағындарының жүйесі (мысалы, құмды өңірлердің грунт сулары алабы). Дереккөздер
Мультипрограммалау

Мультипрограммалау (Мультипрограммирование; multiprogramming) — бір компьютерде әр түрлі мәселелердің немесе бір есептің әр түрлі тармақтарының екі немесе одан көп программаларын бір уақытта орындау. Есептеу жүйесінің қорын бір мезгілде бірнеше процесс (программа) пайдаланатын мәліметтер өңдеу режімі. Мультипрограммалаудың негізгі ерекшеліктері * Бірнеше бағдарламаның бір уақытта орындалуы: Мультипрограммалау кезінде бірнеше бағдарлама жедел жадта сақталып, процессор оларды кезекпен орындайды. * Процессордың тиімді пайдаланылуы: Бір бағдарлама кіріс/шығыс операцияларын орындап жатқанда, процессор басқа бағдарламаны орындауға көшеді. * Жүйенің өнімділігін арттыру: Бұл әдіс жүйенің жалпы өнімділігін арттырып, ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Координаттық индекстеу

Координаттық (пост координаталық) индекстеу (Координатное (посткоординатное) индексирование; coordinate (postcoordinate) indexing) — ақпаратты дөлірек іздестіруді 9йымдастыруға қажетті кез келген қатынастарды көрсету үшін дескрипторлар байланыстырылатын немесе құрам дастырылатын құжаттарды индекстеу жүйесі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.gpntb.ru%2Fwin%2Fbook%2F1%2FDoc20.HTML&eiUxIMTuHVNc2UOtDivZ0L&usg=AFQjCNEzsoebRj-S6McUlTX0bplznUC1gQ КООРДИНАТНОЕ (ПОСТКООРДИНАТНОЕ) ИНДЕКСИРОВАНИЕ] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBoQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.answers.com%2Ftopic%2Fcoordinate-indexing&eieBIMTqaJJsSVOsbCwL0L&usg=AFQjCNGGuIDbyya_7YY6RdOBZQYGaON2NQ coordinate indexing: Definition from Answers.com]
Трахеобронхомаляция

Трахеобронхомаляция Кеңірдек пен кеңірдек тарамындағы шеміршектердің араласып және ошақты жұмсаруы. Кейбір іштен пайда болган ауруларда, сондай-ақ ісікті басып жаншу нәтнжесінде қап тамырларының мелшерден ауытқыи орналасуынан және т. б. пайда болады. Дереккөздер
Архей эонотемасы

Архей эонотемасы (тобы) (грекше: archaios — көне) — Жер қыртысына тиесілі тау жынысытардың ең көне қат-қабаттарын біріктіретін эонотема. Жердің геологиялық дамуының бастапқы эраларын қамтитын архей жаралымдары жоғары дәрежеде метаморфтанған гнейстерден, кристаллы тақтатастардан, кейде амфиболиттерден, мәрмәрлардан және кварциттерден тұрады. Олардың қүрамында ішінара темірлі кварциттерден (джеспилиттер) мен кристаллы тақтатастар да ұшырасып қалуы мүмкін. Архей эонотемасына тиесілі тау жынысытар метаморфтық түрғыдан қатты өзгерген оларда органикалық қалдықтар кездеспейді, бірақ бүл тау жынысытар құрамында графит атомдарының кезігіп қалуы архей эонында да тіршілік белгілері болғандығын көрсетеді. Архей эонотемасының бүгінгі жіктемесіне сәйкес, ол төрт бөлікке жіктелген: *эоархей *палеоархей *мезоархей *неоархей Архей атауы геология ғылымына енгізілген сәтте архей жаралымдары тобына (архей эонотемасына)кембрийге дейін қалыптасқан тау жынысы қатқабаттары түгел жатқызылған болатын. Бүгінгі таңда Архей эонотемасына кембрий кезеңіне шейін жаралған тау жынысытар тобының ең төменгі бөлігі ғана, яғни ең көне тау жынысытар бірлестігі жатқызылады. Архей тобы - Кембрий кезеңіне шейін түзілген тау жыныстарының ішіндегі ең көнелері. Олар негізінен қайта өзгерген жыныстардан — гнейстерден, кристалды жіктастардан, сирегірек амфиболиттерден, мәрмәрлардан және тақтатастардан (кварциты) тұрады. Дереккөздер
Диагностикалық белгі

Диагностикалық белгі (диагнема) - геологиялық нысандарды тануға пайдаланылады. Диагнемалар мағыналық жүктемесі бойынша әр түрлі геологиялык пондердің нысандарына қарайтындығы, қүрылымы, бейнелеу тәсілі, сипаттау тәсілі, мондерінің саны, көлемі, салыстырмалылығы, өгергіштігі,ретгілігі, диагностикалық мәнділігі және пәндік алқап пен таксондық бірліктерге қатысы бойынша жіктеледі. Дереккөздер
Жанартаукластикалық материал

Жанартаукластикалық материал — жанартау әрекеті кезінде қатты немесе сұйық зат күйінде аспанға атылған тау жынысы кесектері; екі топқа бөлінеді: :*а) атқылама тау жыныстар есебінен қалыптасқан кесектер мен түйірлер (қождар, пемзалар, күлдер); :*ә) жанартау көмейіне жапсарлас өңірлердегі "ескі" тау жыныстардың жанартау әрекеті кезінде сынып дараланған кесектері. Синонимдері: эксполозиялық материал, тефра. Дереккөздер
Грунт суларының типтері

Грунт суларының типтері - орналасу жағдайларына қарай грунт суларының мынадай негізгі типтері ажыратылады: өзен аңгарларының, мұздықтар шөгінділерінің, далалардың, шөлейттер мен шел далалардың, таулы аймақтардың, құмды теңіз жағалауларының грунт сулары. Олардың әрқайсысының жергілікті жердің бедеріне, таужыныстарына, климатына, гидрографиясына және тағы басқабайланысты өз ерекшеліктері болады. Дереккөздер
Қос өрісті сигнал

Қос өрісті сигнал (Биполярный сигнал; bipolar signal) — элементтері оң және теріс кернеу болатын сигнал. Қос өрісті сигналдар мәліметтерді жеткізу жүйелерінде пайдаланылады. Ішкі сілтемелер *Сигнал Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Bipolar_signal Bipolar signal] Дереккөздер
Бөгет тісі

Бөгет тісі (Зуб плотины) - бөгет табаны іргетасының бір элементі, трапециялық бітімдегі көлденең қимасы; негізгі атқаратын міндеті: бөгеттің беріктігін нығайту және табаны астынан сүзілу процесін болдырмау. Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет өзегі; * Бөгет түрлері; * Бөгет имараттары; * Бөгетсіз бас тоған; * Бөгет қырының ені; * Бөгетті бас тоған; * Бөгеттік су электр станциясы; Дереккөздер
Иммунологиялық есте сақтау

Иммунологиялық есте сақтау (Жады) — иммундық жүйенің ерекше қасиеті. Организмнің иммундық жүйесінің, тәнді немесе туыстас антигенмен екінші рет қайталап кездескенде антиденелердің титрінің тез өсуімен немесе сезімталдығы күшейтілген лимфоциттердің тез көбеюімен жауап беру қабілеті. Иммунологиялық есте сақтау көп жағдайларда жылдарға созылады және бұл қасиет қандағы да, торшадағы да иммунитетке тән. Иммунологиялық есте сақтауды иммунды қан берушіден иммунсыз қан алушыға тірі лимфоциттерді құю немесе қүрамында «тасымалдау факторы» бар лимфоциттер сығымдарын немесе иммунды РНҚ енгізу арқылы беруге болады. Дереккөздер
Грунттардың жабысқақтығы

Грунттардың жабысқақтығы — грунттардың өзге заттарға жабысу қасиеті; әсіресе сазды таужыныстарға тән; аймақтың өткелдік мүмкіндігін анықтауда, жол құрылысы жұмыстарын жүргізуде грунттардың жабысқақтығы н анықтау үлкен рөл атқарады; кг/см 2 өлшемімен белгіленеді (грунтқа жабысқан затты одан ажыратып алуға жұмсалатын күш мөлшері). Дереккөздер
Мұрагерлік иерархиясы

Мұрагерлік иерархиясы (Иерархия наследования; interitance hierarchy) — білімдерді ұсынуда — ұсыну бірліктерін иерархиялық ұйымдастыру; бейнелік ұғымның немесе нұсқасының кейбір қасиеті туралы ақпарат жоқ болған жағдайда туынды ұғым үшін осы қасиеттің сипаттамасы пайдаланылады. Дереккөздер
Машиналық (атқарушы) цикл

Машиналық (атқарушы) цикл (орталық процессордың циклі) (Машинный (исполнительный) цикл (цикл центрального процессора); machine (execution) cycle, CPU cycle) — бір машиналық команданы таңдау мен орындауға қажетті уақыт. Дереккөздер
Трахеобронхомегалия

Трахсобронхомегалия(син.: Мунье-Кун ауруының синдромы, кеңірдек пен кеңірдек тарамындағы дивертикулез, трахеобронхомаляция, трахеоңеле)— жинақты белгісі: Мунье-Куп ауруының жинақты белгісі) Дамудағы ауытқу: кеңірдек пен кеңірдек тарамы диаметрлерінің өте үлкеп болуы. Кеңірдек пен кеңірдек тарамының кенересіндегі созылғыш тканьнің, бұлшық ет тканьнің және (немесе) шеміршек тканінің толық жетілмеуінен болады. Дереккөздер
Координаттық сызғыш

Координаттық сызғыш (Координатная линейка) — Word жүйесінде — азат жол шекарасын тағайындауға арналған, сантиметр немесе дюйммен таңбаланған, экранның горизонталь не вертикаль жолы. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBoQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.testent.ru%2Fpubl%2Finformatika%2Fkoordinatnaja_linejka_word%2F33-1-0-793&eiIBMMTpmgHcHtOfS8ob0L&usg=AFQjCNEo--gO2qysaELGvgW_lAcJuuK8yA Координатная линейка Word - Информатика - Предметный раздел ...] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd4&ved0CC8QFjAD&urlhttp%3A%2F%2Fbnaibz.2itb.com%2Fkoordinatnaya-lineyka.html&eiIBMMTpmgHcHtOfS8ob0L&usg=AFQjCNGH1zRk3Jld2Rt6-YHZ860axHibLw Координатная линейка]
Әріптік-цифрлық кодтық жинақ

Әріптік-цифрлық кодтық жинақ (Буквенно-цифровой кодовый набор; alphanumeric character set) — әріптер мен цифрлардан тұратын және басқарушы элементтер мен арнайы бедербелгілер кіруі мүмкін кодтық жинақ. Дереккөздер
Микрогения

Микрогения ( + - төменгі жақ). Төменгі Микрогениянің жетілмеуі. Бұл кезде иек пен төменгі ерін түсіп кетеді де, ауытқу әжептеуір болса, адам пішінін өзгертуі мүмкін. Дереккөздер ru:Список генетических пороков развития и заболеваний#М
Аспирация

Аспирация — 1. Жұтылған ауа ағынының сорылуы нәтижесінде бөтен денелердің тыныс жолдарына енуі; 2. Қуыстағы немесе патологиялық ошақтағы нәрсенің сорылуы. Аспирация, сорып алу — жұмыс орындарының ауасын тазарту үшін шаңды және өндіріс процесінде пайда болатын ұсақ қоқымды сорып алу.. Дереккөздер
Архей эоны

Архей эоны — Жер тарихының ең көне эоны. Индексі — АК. 2000 жылы Бразилияда өткен Бүкіл дүниежүзілік геологиялық конгресте бекітілген жер-жылнамалық шкалаға сәйкес, Архей эоны бүгіннен санағанда шамамен 4500—2500 млн жылдар бқрынғы уақыт аралығын қамтып, еоархей, палеоархей, мезоархей, неоархей эраларына жіктеледі. Дереккөздер
Грунттардың (таужыныстардың)тығыздалуы

Грунттардың (таужыныстардың)тығыздалуы — таужыныстардың сырткы жүктеме әрекетінен кеуектілігінің азаюы арқылы тығыздығының артуы. Көлемдік массасы мен көтеру қабілеті артады, судың сүзілуі, су сіңіру қабілеті азаяды және тағы басқа өзгерістерге түседі. Дереккөздер