kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сарқан жотасы

Сарқан жотасы – Жетісу Алатауының солтүстігінде, Сарқан жəне Басқан өзендері аралығында, батыс, оңтүстік-батыстан шығыс, солтүстік-шығысқа қарай 60 км-ге жуық созылып жатыр. Географиялық орны Жетісу облысының Ақсу, Сарқан аудандарының Қытаймен шекаралас бойында орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 4622 м (Жетісу Алатауының ең биік жері – Бесбақан тауы). Жотаның қар сызығы солтүстік беткейде 3200 м, оңтүстігінде 3800 м биіктіктен өтеді. Мұнда 200-ге жуық мұздықтар бар. Ірілері: Абай, Авсюк, Берг, Сапожников, т.б. Жотаның солтүстік беткейінен Сарқан, Басқан өзендерінің салалары (Ақшығанақ, Талдыбұлақ, Ақсу, т.б.) бастау алады. Оңтүстік беткейінен Қытай еліне ағатын Боротала өзенінің салалары ағып өтеді. Геологиялық құрылымы Жота төменгі палеозой дəуірінің герцин тау жасалу кезінде пайда болған. Одан кейін ол бірнеше рет (неоген жəне төменгі төрттік кезеңдерде) көтеріліп, денудацияға ұшыраған. Жота Жетісу Алатауының солтүстік бөлігінің торабы саналады жəне бұл аймақ сейсмикалық қауіпті (белсенді аймақ) ауданға жатады. Тектоникалық тұрғыдан тау жыныстары метаморфтанған кристалды тақтатастан, сондай-ақ интрузивті гранит, гранодиорит, құмтас, саздақ, əктастардан тұрады. Тауаралық аңғарларын палеоген, неоген жəне төрттік кезеңнің шөгінділері жауып жатыр. Климаты Жотаның жоғарғы белдеміндегі климат тым континенттік. Қаңтар айындағы жылдық орташа температурасы -14 –21°С, төменгі белдеуде -11–14°С, шілде айында биік белдеуде 14 –18°С, төменгі белдеуде 18 –21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 750 мм-ден (тау етегінде) 1000 мм-ге дейін (тау басында). Топырағы, өсімдігі мен жануарлары Негізінен таудың қызғылт қоңыр, орманының қара жəне күлгін топырағы қалыптасқан. Мұндағы 2000 м-ден астам биіктікте Сібірдің самырсыны мен балқарағайы аралас Тянь-Шаньның кəдімгі қарағайы мен шыршасы өседі. 1400–1800 м биіктік аралығында ақтерек, қайың, қарағай орманы мен тобылғы, арша, итмұрын, т.б. бұта аралас тоғай алқабы кездеседі. Таудың далалық ландшафтысын бұта, тал, шілік аралас астық тұқымдас əртүрлі өсімдіктер құрайды. Жануарлардан арқар, таутеке, барыс; құстардан тау бастарында мекен ететін ұлар, тазқара, альпі сауысқаны, т.б. кездеседі. Тауаралық аңғар мен беткей етектері шабындық жəне мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Бесбақан тауы

Бесбақан тауы – Жетісу Алатауының оңтүстік сілеміндегі Сарқан жотасындағы тау. Кіші Басқан асуының оңтүстік-батысында орналасқан. Географиялық орны Жетісу облысы Ақсу ауданы жерінде. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 4622 м. Жетісу Алатауының ең биік жері. Таудың биік белдеулерін мұздықтар басып жатыр. Мұздықтардың көпшілігі дерлік таудың солтүстік беткейлерінде. Осы беткейден Кіші Басқан өзені бастау алады. Геологиялық құрылымы, өсімдігі Жер қыртысы төменгі палеозойдың кристалды тақтатас, кварцит, гнейс, әктас, мәрмәр жыныстарынан түзілген. Таудың жоғарғы бөлігінде палеозой граниттері кездеседі. Солтүстік белдеуінде субальпілік шалғындар және Тянь-Шань шыршасы мен самырсын ағаштары өседі. Дереккөздер
Сатылы асуы

Сатылы асуы – Жетісу Алатауының оңтүстік бөлігінде, Тоқсанбай жотасының батысындағы асу. Географиялық орны Жетісу облысы Кербұлақ ауданында орналасқан. Жер бедері Теңіз деңгейінен 3304 м биіктікте. Ең биік жері 2863 м. Сатылы өзенінің аңғарымен Көксу өзенінің бастауына қарай соқпақ жол өтеді. Асудан салт атты адам маусым–қыркүйек айлары аралығында өте алады. Дереккөздер
Бадам ауылдық округі (Сайрам ауданы)

Бадам ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданында болған әкімшілік бірлік. 2014 жылы құрамындағы барлық елді мекенімен бірге таратылып, Шымкент қаласына қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Бадам, Айкөл, Ақтас, Орманшы ауылдары кірді. Орталығы – Бадам ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3 496 адамды құрады. Дереккөздер
Етік киген мысық 2: Соңғы тілек

«Етік киген мысық 2: Соңғы тілек» – DreamWorks Animation шығарған американдық компьютерлік анимациялық шытырман оқиғалы фильм, Шрек мультфилмінің спин-оффы және «Етік киген мысық» (2011) фильмінің жалғасы. Фильмнің режиссері Джоэл Кроуфорд және Януель Меркадо. Пол Фишердің сценарийі бойынша түсірілген. Антонио Бандерас пен Сальма Хайек етіктегі Мысық пен Китти жұмсақ табан рөлдерін қайталады. Олардан басқа Оливия Колман, Харви Гильен, Самсон Кайо, Вагнер Моура, Энтони Мендес, Джон Мулани, Флоренс Пью, Давайн Джой Рэндольф және Рэй Уинстоун дыбыстау актерлері қатысты. Таңдаулы кинотеатрларда мультфильмнің бір күндік көпшіліккке көрсетілімі 2022 жылдың 26 қарашасында өтті, мультфильмнің премьерасы 2022 жылдың 21 желтоқсанында өтті. Сиквел оқиға желісіне, графикаға, және жаңа кейіпкерлерді көрсетуге қатысты сыншылардан оң пікірлер алды. Етік киген Мысық 2 бүгінгі таңда 373 миллион доллардан астам табыс тапты. Мультфильм 95-ші Оскар сыйлығында «Үздік анимациялық фильм» номинациясына ие болды . Рөлдерді дыбыстаған * Антонио Бандерас - Етік киген Мысық * Салма Хайек Пино - Китти Жұмсақтабан * Харви Гильен - Перрито ** Кейли Кроуфорд - Кішкентай Алтыншаш * Оливия Колман - Ана аю * Бернардо де Паула - Дель Мар губернаторы * Бетси Содаро мен Артемис Пебдани Джо мен Жан Серпент рөлінде * Конрад Вернон - дәмдеуіштер * Коди Кэмерон - Буратино Музыка Мен жексұрын фильм сериясының композиторы Гейтор Перейра фильмнің музыкасын жазды, бірінші бөлімнің композиторы Генри Джекманды ауыстырды. 2022 жылдың 29 маусымында оның музыкамен жұмыс істеп жатқаны белгілі болды . Маркетинг Фильмнің алғашқы трейлері 2022 жылдың 15 наурызында шығады деп жоспарланған болатын, әлеуметтік медиа жарнамалары 7 наурызда басталады, трейлердің шығуына сегіз күн қалдырылады, бұл кейіпкердің тоғыз өмірінің сегізінен айырылуының әртүрлі тәсілдерін ашады; күніне бір кадр . Трейлер жоспарланғандай 2022 жылдың 15 наурызында шығарылды . Дереккөздер
Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті

Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитеті — Қазақ АКСР (1932-1936) және Қазақ КСР (1936-1991) партиялық басқарманың аймақтық органы. Орталығы Петропавл қаласында болған Қарағанды облысы 1932 жылы 10 наурызда Қазақ АКСР-нің алғашқы 6 облысының қатарында құрылды; 1936 жылы 29 шілдеде бөлшектеу барысында облыс аумағынан Солтүстік Қазақстан және Қостанай облыстары бөлініп, орталық Петропавлдан Қарағандыға көшірілді. 1936 жылдың 5 желтоқсанынан бастап — Қазақ КСР құрамына кірді. Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің бірінші хатшылары ; СТАЛИННЫҢ ЗАМАНЫНДА (1924-1953 ж.) * 1932-03.1934 Исаак Беккер * 02.1934-07.1936 Максим Аммосов * 1936-20.05.1937 Гдалий Пинхасик (БК(б)П ОК Қарағанды облысы бойынша ұйымбюросының бірінші хатшысы) * 05.1937-22.03.1938 Гдалий Пинхасик * 1938 Николай Садовников * 1938-10.1942 Хабир Пазиков * 10.1942-02.1944 Леонид Мельников * 02.1944-1947 Григорий Галайдин * 1947—1952 Тихон Абабков * 1952-01.1958 Сергей Яковлев ;ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1954 ж.) * 01.1958-[22.10.]1959 Павел Исаев * [22.10.]1959-12.1962 Михаил Соломенцев * 01.1963-12.1964 (өнеркәсіптік) Николай Банников * 01.1963-12.1964 (ауылдық) Бәйкен Әшімұлы ;БРЕЖНЕВТІҢ ЗАМАНЫДА (1964-1982 ж.) * 12.1964-19.02.1968 Николай Банников * 19.02.1968-6.08.1979 Василий Акулинцев * 6.08.1979-15.11.1986 Александр Коркин ;ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 ж.) * 15.11.1986-6.10.1989 Валерий Локотунин * 6.10.1989-19.05.1990 Евгений Башмаков * 19.05.1990-7.09.1991 Виталий Гаркуша Тағы қараңыз * Облыс әкімі Әдебиет * РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.
Қазығұрт ауылдық округі (Төле би ауданы)

Қазығұрт ауылдық округі – Түркістан облысы Төле би ауданында болған әкімшілік бірлік. 2014 жылы құрамындағы ауылдарымен бірге таратылып, Шымкент қаласына қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Тоғыс, Елтай, Жыланбұзған, Маятас ауылдары кірді. Орталығы – Тоғыс ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 12 794 адамды құрады. Дереккөздер
Жан Пиаженің мораль дамуы туралы теориясы

Адам баласында мораль қалай пайда болады деген сұрақ философтар мен психологтарды ғасырлар бойы мазалады. Кейбір адамдар моральсіз болып өссе, кейбір балалар кішкентай жастан бұзық және моральге қарсы әрекеттер жасайтын кездер болады. Психолог Пиаже Жан балалардың заң ұғымын зерттеу арқылы осындай сұрақтарға жауап беруге тырысады. Ол балаларға “Заңдар қайдан пайда болады?”, “Барлығы заңға бағыну керек пе?”, “Заңды өзгертуге бола ма?” деген сұрақтар қояды. Баларға екі хикая айтып, қайсы бала жаман деп сұрайды. Бірінші хикаяда бала ата-анасы жоқта тарелкелермен ойнағысы келіп бірін сындырып алса, екінші хикаяда бала ата-анасына дастархан жинауға көмектескісі келіп, алты ыдысты жууға апара жатып сындырып алады. Пиаженің мораль дамуының кезеңдері: 1. Мораль реализмі (5-9 жас аралығы) Заңдар сырттан келеді (Құдай, әке-шеше, мұғалімдер) және абсолют, оларды өзгерте алмайсың. Балалар әрекеттерді ниет тұрғысында емес салдары тұрғысында бағалайды. Заңдарға бағыну жақсы, ал қарсы келу жаман. 2. Автономды мораль( салыстырмалы) 7 жастан бастап дамиды. Балалар заңдар абсолют болмағанын түсінеді және әрекеттердің ниеті де маңызды екенін қабылдайды. Ненің дұрыс немесе қате болғаны қоғамдық конструкция және бұл ұғымдарды өзгертуге болады. Заңдарды уақыт талабына сай бірлесіп өзгертуге болады және салыстырмалы түрде көбірек жақсылық әкелсе жаман әрекеттер жақсы болатын кездер болады. Бұнымен қоса, жазаны да бүкіл жағдайға қарай бейімдеуге болады деп, балалар автономды мораль иесі болып дамиды. Ата-анаға психологтан кеңес: балаларға бір нарсені жақсы немесе жаман деп қоймай, неге олай болғанын түсіндірсе ғана бала өскен кезде бүл ұғымдарға сай әрекет жасайтын болады. Ал түсіндірмей авторитарлы тәрбие берсеңіз, бала тұлға болып қалыптасып, сізден алыстағанда бойына сіңбеген құндылықтарды түсінбегендіктен, сіз жаман санайтын әрекеттерді емін-еркін жасай беруі ықтимал. Дереккөздер Gergely, G. and Csibra, G. (2003): Teleological reasoning in infancy: The naive theory of rational action. Trends in Cognitive Sciences, 7 287-292.
Таңат ауылдық округі

Таңат ауылдық округі – Абай облысы Жаңасемей ауданында болған әкімшілік бірлік. 2017 жылы таратылып, Ақбұлақ ауылдық округінің құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Таңат, Социалистік Қазақстан ауылдары кірді. Орталығы – Таңат ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 246 адамды құрады. Дереккөздер
Жазық ауылдық округі

Жазық ауылдық округі – Абай облысы Жаңасемей ауданында болған әкімшілік бірлік. 2017 жылы таратылып, Көкентау ауылдық округі құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Жазық ауылы кірді. Орталығы – Жазық ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 371 адамды құрады. Дереккөздер
Қарағандыкөл ауылдық округі

Қарағандыкөл ауылдық округі – Абай облысы Көкпекті ауданы аумағында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Мамай ауылы Үлгілі Малшы ауылдық округінің, Қарағандыкөл ауылы Көкжайық ауылдық округінің құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Қарағандыкөл, Мамай ауылдары кірді. Орталығы – Қарағандыкөл ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 787 адамды құрады. Дереккөздер
Уба-Форпост ауылдық округі

Уба-Форпост ауылдық округі – Абай облысы Бородулиха ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Краснояр ауылдық округі құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Уба-Форпост, Девятка ауылдары кірді. Орталығы – Уба-Форпост ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 319 адамды құрады. Дереккөздер
Жайма ауылдық округі

Жайма ауылдық округі – Абай облысы Жарма ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Суықбұлақ кенттік әкімдігі құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Жайма ауылы кірді. Орталығы – Жайма ауылы болды. Округ құрамында болған Қорғанбай ауылы 2007 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 463 адамды құрады. Дереккөздер
Терістаңбалы ауылдық округі

Терістаңбалы ауылдық округі – Абай облысы Жарма ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Суықбұлақ кенттік әкімдігі құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Терістаңбалы, Ұзынжал ауылдары кірді. Орталығы – Терістаңбалы ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 459 адамды құрады. Дереккөздер
Делбегетей ауылдық округі

Делбегетей ауылдық округі – Абай облысы Жарма ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік. 2017 жылы таратылып, Қарасу ауылдық округі құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Қоңырбиік ауылы кірді. Орталығы – Қоңырбиік ауылы болды. Округ құрамында болған Суықбұлақ ауылы 2013 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 498 адамды құрады. Дереккөздер
Берёзов ауылдық округі (Алтай ауданы)

Берёзов ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Маяк, Подорлёнок ауылдары Соловьёв ауылдық округінің, Ландман ауылы Малеевск ауылдық округінің, Шығыс ауылы Чапаев ауылдық округінің, Берёзовское ауылы Алтай қалалық әкімдігінің құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Берёзовское, Ландман, Маяк, Подорлёнок, Шығыс ауылдары кірді. Орталығы – Берёзовское ауылы болды. Округ құрамында болған Алтынсай ауылы 2007 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1655 адамды құрады. Дереккөздер
Гагарин ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)

Гагарин ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының құрамында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Таврия ауылдық округінің құрамына енгізілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Гагарино, Южное ауылдары кірді. Орталығы – Гагарин ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 924 адамды құрады. Дереккөздер
Меновный ауылдық округі

Меновный ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қалалық әкімдігі аумағында болған әкімшілік бірлік, 2013 жылы таратылған. Әкімшілік құрамы Құрамына Меновное, Прудхоз, Ахмер, Жаңа Ахмер, Ново-Троицкое, Ново-Явленка, Самсоновка ауылдары кірді. Орталығы – Меновное ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 11233 адамды құрады. Дереккөздер
Ури Бронфенбреннер

Ури Бронфенбреннер (, 29 Сәуір 1917, Мәскеу, Ресей - 25 Қыркүйек 2005, Нью-Йорк, АҚШ) — психолог, бала психологиясы ғалымы. Ол магистратурасын Гарвард университетінде оқып, Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ әскерлеріне психолог болып істеген. Соғыстан кейін Корнелл университетінде ассистент-профессор болып жұмыс істеген. Бронфенбреннер 300 ден аса ғылыми жұмыс, 14 кітап жазған, және Американың психологтар ассоциациясынан марапат алған. Оның танымал Экологиялық Жүйелер Теориясы баланың дамуындағы қоршаған орта мен айналасындағы адамдардың рөлін бірінші орынға қояды. Бұл теорияда адамның қоршаған ортасы, яғни адам психикасының экологиясы 5 жүйеге бөлінген. Экологиялық Жүйелер Теориясы Микросистема- баланың дамуына тура әсер ететін құрылымдар мен топтар жинақтығы. Мысалы, отбасы, мектеп, дін, көршілер және достар. Уридің ойынша бұл ең әсерлі және адам баласына ең жақын жүйе. Мезосистема- баланың микросистемасындағы элементтердің өзара әрекеті мен қарым-қатынасы. Мысалы, отбасы мен мұғалімдер арасында, ата-ананың үй жұмысына көмектесуі немесе достарын үйге шақыру. Мезосистема құбылмалы болып келеді және бір микросистемада алынған тәжірбие екіншісіндегі баланың әрекетіне әсер етуі мүмкін. Мысалы, ұрсыса беретін ата-анасы бар бала басқа балалармен достасуға талпынып, басқаларға қарсы шықпай, қарым-қатынастарының тыныш болғанына ұмтылады немесе үйде көргенін басқа адамдармен қарым-қатынасында қайталайды. Экзосистема- баланың активті рөлі жоқ, яғни тура қатынаста емес, бірақ бәрібір оған әсер ететін жүйелер. Мысалы, ата-ананың жұмысын жоғалтуы, социумдағы әртүрлі бірлестіктер(мешіт), медиа. Макросистема- адамдардың өмір сүретін жеріндегі мәдениеттің балаға әсері. Мысалы, экономикалық жағдайы, этносы, тегі, құндылықтары, әйел, бала жайлы көзқарастар және т.б. Әр келген ұрпақ заманға сай макросистеманы өзгертіп отыруы мүмкін, сондықтан бұл жүйе де тұрақты емес. Хроносистема- уақыт өте келе адамзаттың жалпы және жергілікті мәдениетінің, көзқарастарының т.б. өзгеріске ұшырауы немесе уақыттың балаға және жалпы адамға әсері. Мысалы, ата-анасы ажырасқан бала үшін бірінші жыл ең қиын кезең немесе соңғы 30 жылдағы әйелдердің құқықтарының дамуының социумға, бала дамуына әсері. Әдебиетте * Bronfenbrenner, U. (1994) Ecological models of human development. In International Encyclopedia of Education, Vol.3. (2nd Edition) Oxford: Elsevier. http://www.psy.cmu.edu/~siegler/35bronfebrenner94.pdf * Bronfenbrenner, U. and Evans, G., W. (2000) Developmental Science in the 21st Century: Emerging Questions, Theoretical Models, Research Designs and Empirical Findings. Social Development, 9(1), 115–125. DOI: 10.1111/1467-9507.00114
Арийон Ибрахимович

Арийон Ибрахимович (; 11 желтоқсан, 2005) — неміс футболшысы, Бавария футбол клубының шабуылдайтын жартылай қорғаушы. Клубтық мансабы Бавария Нюрнбергтің тумасы Ибрахимович Нюрнберг футбол клубы және Гройтер Фюрт жастар командаларында ойнаған. 2018 жылы «Бавария» футбол академиясының ойыншысы атанды. 2022 жылдың қыркүйегінде The Guardian ағылшын газеті оны 2005 жылы туылған әлемдік футолдың ең үздік жас таланттарының қатарына енгізді. 2022 жылдың 1 қарашасы УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңінің Интернационалеге қарсы ойынына «Баварияның» өтінімге енгізілді. 2023 жылдың 17 қаңтары Арийон «Бавариямен» контрактты 2025 жылға дейін ұзартты және негізгі командаға өтінімге енгізілді. 2023 жылдың 11 ақпанында Бундеслигада Бохумға қарсы матчта Лерой Санемен ауысып, дебют жасады. Фрозиноене 2023 жылдың 1 қыркүйеігі Фрозиноене клубына маусым соңында сатып алу құқығымен, жалға берілді. Ұлттық құрамадағы мансабы Германияның 16, 17, 18 жасқа дейнгі құрамадаларда ойнаған. 2022 жылдың маусымында Израильде өткен қатысып, 19 мамырда Люксембургқа қарсы өткен матчта бір гол салды. Ойын стильі Шабуылдайтын жартылай қорғаушы позициясында ойнайды, бірақ айып доптан айып допқа дейін әрекет етеді. Шабуылдада, қорғаныстада жақсы қасиеттерге ие. Стильі бойынша оны Леон Горецкамен салыстырады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * Kicker.de сайтындағы [https://www.kicker.de/arijon-ibrahimovic/spieler футболшы профильі] * Бундеслига ресми сайтындағы [https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/arijon-ibrahimovic футболшы профильі]
Қарадария

Қарадария (, ) — Қырғызстанның Ош облысындағы, Өзбекстанның Әндіжан және Наманған облыстарындағы Сырдария өзенінің сол жақ саласы. Сырдарияға ағып құятын ең ірі өзендердің бірі. Гидрологиялық сипаттамасы Қарадарияның ұзындығы 180 км, сол жақ саласы Тармен бірге 318 км құрайды. Су алабынның ауданы 30 100 км². Қарадария қар мен мұздықтардың суымен қоректенеді. Орташа жылдық су шығыны — 136 м³/с, осы нүктеде байқалған ең жоғары шығын — 265 м³/с (1969 ж.), осы нүктедегі ең аз шығын — 68,4 м³/с (1975 ж.). Жылдық ағынның 55% наурыздан шілдеге дейінгі кезеңге келеді. Өзен суының мол болатын кезеңі маусым, суы аз болатын кезеңі қыс. Судың лайлылығы 1 кг/м³. Кейде қыста Қарадария жағалау жақтан аз уақытқа қатып, сең жүруі байқалады. Өзен ағысы Қарадария Ферғана жотасының оңтүстік-шығыс беткейі мен Алай жотасының солтүстік беткейінен бастау алатын Тар және Қарақұлжа өзендерінің қосылуынан қалыптасады. Қарадарияның бастауы шамамен 1150 м биіктікте, Қырғызстанның Ош облысындағы Кеңес ауылына жақын жерде орналасқан. Қарадария жалпы батыс бағытта ағып жатыр. Әндіжан суқоймасына дейін Қарадария ені 0,5-тен 4-5 км-ге дейінгі алқап арқылы өтеді. Содан кейін аңғар күрт тарылып, қазір су басқан Кемпірабат шатқалын құрайды. Мұнда өзенді бөгет бөгеп, Әндіжан суқоймасын құрайды. Төменірек Қарадария Өзбекстанның Әндіжан облысы жеріне өтіп, Ферғана аңғарына кіреді. Әндіжан мен Наманған облыстарының шекарасы Қарадарияның сағаға дейінгі аумақта жүргізілді. Балықшы қаласынан тысқары жерде 396 м биіктікте Нарын өзенімен қосылады. Сол жағында Қарадария, оң жағында Нарын бірігіп, Сырдария өзенін құрайды. Шаруашылықта пайдалануы Ферғана аңғарының жерлеріне енген соң Қарадария сулары суаруға қарқынды түрде пайдаланылады. Оның суы Шаһрихансай, Әндіжансай және Пахтаабат ірі арналарына құйылады. Өзеннен Үлкен Ферғана арнасының Қарадария жолы басталады. Салалары Қарадарияның бірнеше ірі салалары бар: (оң жақта) Жазы, Көкарт, Қараүңгір және Майлысу, (сол жақта) Құршап, Ақбура, Арабансай. Дереккөздер
Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)

2023 жылдың 19 наурызында Қазақстанда кезектен тыс Мәжіліс депутаттарының сайлауы өтті, оның нәтижесінде Мәжілістің 8-сайланым депутаттары сайланды. Бұл сайлаумен қатар барлық деңгейдегі (аудандық, қалалық, облыстық) мәслихаттар депутаттарының сайлануы өткен еді. Сайлау нәтижесінде ресми тіркелген жеті партияның алтауы мандат алды: Байтақ Жасылдар партиясы Мәжілісте өкілеттік ала алмады. Бұл сайлау — тәуелсіз Қазақстан тарихындағы тоғызыншы парламент сайлауы. Жүргізілуі 2022 жылғы референдум қорытындысы бойынша Қазақстан Конституциясына енгізілген өзгерістерден кейін Мәжіліс депутаттарының 70 % партиялық тізім бойынша, 30 % бір мандатты округтерден сайланатын болады. 2023 жылдың 20 қаңтарында елдің Орталық сайлау комиссиясы (ОСК) сайлауды тағайындауға, күнтізбелік жоспарды бекітуге, сайлау құжаттарының нысандарын белгілеуге қатысты бірқатар мәселелерді талқылады. ОСК төрағасының орынбасары Константин Петровтың сөзінше 2023 жылғы 1 қаңтар санағы бойынша Қазақстанда белсенді сайлау құқығы бар 11 976 406 азамат бар. Бағдарламасы 2023 жылдың 20 қаңтарында Орталық сайлау комиссиясының (ОСК) отырысында төрағаның орынбасары Константин Петров 2023 жылғы сайлаудың күнтізбелік жоспарын жариялады. Партиялары Қатысушы партиялар және олардың төрағалары 2023 жылы 21 қаңтарда Орталық сайлау комиссиясы (ОСК) жалпы тіркелген саяси партиялардың жетеуі сайлауға қатысатыны туралы хабарлады. Партиялар және үміткерлер саны Дереккөздер
Әндіжан ауданы

Әндіжан ауданы (түмені) — Өзбекстандағы Әндіжан облысының (уәлаят) орталық бөлігіндегі әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — Құйғанжар кенті. Тарихы Аудан 1926 жылы 29 қыркүйекте құрылған. 1939 жылы 10 ақпанда Әндіжан ауданының 7 ауылдық кеңесі жаңа Алтынкөл ауданына берілді. Географиясы Жер бедері ойпаттар, қыраттар және адырлармен бейнеленеді. Оңтүстік-шығысында Әндіжан-Атшабар, Тесіктас адырлары мен Қарабек, Бұтақара, Жарбасы таулары орналасқан. Ауданның солтүстік-шығысында Қарадария және Әндіжансай өзендері, Суықбұлақ бұлағы, Үлкен Ферғана және Нижнелугнор арналары ағады, Құйғанжар және Құтарма сорғы станциялары, Шыңабат және Асака скидтері бар. Климаты Климаты биік субтропиктік таулы. Шілдеде орташа температура +27,3˚С, ақпанда -3˚С. Өсімдік өсетін мезгіл 160-180 күн. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 225 мм-ге дейін жетеді. Табиғаты Адыр бөлігіндегі топырақтар байытылған, қалғандары — боз топырақтар. Көктемде адырлар эфемерлі өсімдіктермен жабылады. Тың жерлерде жусан мен көкпек өседі. Жабайы жануарлар сирек кездеседі. Кеміргіштер, бауырымен жорғалаушылар, құстар кездеседі. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі Аудан 18 қалалық мекеннен (шаһарша; ) және 9 ауыл бұқаралары жиыны (оның ішінде 54 ауыл) тұрады: ;18 қалалық мекен: # Құйғанжар (орталығы), # Айырылыс, # Бұтақара, # Гүлістан, # Күмбез, # Запрақ, # Қарақалпақ, # Күнжі, # Құсарық, # Намуна, # Оғылық, # Ақер, # Раббат, # Хартум, # Жылан, # Күнбағыс, # Егінтіккен, # Жаңабат. ;9 ауыл бұқаралары жиыны: # Ақжар, # Арал, # Бұтақара, # Күнжі, # Найман, # Хақан, # Хартум, # Хирабек, # Жарбасы. Сілтеме * [http://andijan.uz/towns_districts/andtuman Әндіжан түмені Әндіжан уәлаяты хәкімдігінің ресми сайтында] Дереккөздер
Шаһрихансай

Шаһрихансай — Әндіжан (Өзбекстан) және Ош (Қырғызстан) облыстарындағы басты арна. Сипаттамасы Шығыстан батысқа қарай Ферғана аңғарын кесіп өтеді. 1887 жылы салынған. Кемпірабат су торабынан басталып, шамамен 20 км Өзбекстан мен Қырғызстан арасындағы мемлекеттік шекара болып табылады. Шаһрихан қаласындағы Үлкен Ферғана арнасына қосылуымен аяқталады. Арнадан Сабай, Ақбурасай, Оңтүстік Ферғана арналары шығады. Арна бойында Қарасу, Қарасу, Қорғантепе, Қожабат, Асака қалалары орналасқан. Арнаның ұзындығы 120 шақырымды құрайды. Арна су алабының ең биік нүктесі 400-680 метр, Әндіжан облысының шығыс бөлігінде орналасқан. Арна сағасында максималды су шығыны (жоба бойынша) 240,0 м3/с, өзекті өткізу қабілеті 190,0 м3/с. Шаһрихансай су алабының барлық суару жүйесінің жалпы ұзындығы 563,2 км-ге жетеді және 850 су нысаны мен 365 су есепке алу қондырғысынан тұрады. Шаруашылық маңызы Шаһрихансай арнасы Әндіжан облысының Қорғантепе, Жалаңқудық, Қожабат, Бұлақбасы, Асака, Шаһрихан және Мархамат аудандарындағы 59,487 мың гектар суармалы алқапты сумен қамтамасыз етуге арналған. Арнадан Ферғана облысының Қуа, Қостөбе, Ташлақ, Алтыарық аудандары мен Қуасай қаласының 55,5 мың гектар егістік алқабын суаратын Оңтүстік Ферғана арнасы да шығады. 2018 жылғы мәлімет бойынша Шаһрихансай су алабының халқы 1 393,2 мың адамды құрайды (Әндіжан облысының жалпы халқының 49%-ы, тығыздығы бір шаршы шақырымға 639,7 адам бола тұрып, арна Ферғана алқабының халық ең тығыз орналасқан аумағы арқылы өтеді). Арнада Шаһрихансай СЭС каскады бар, оның құрамына ГЭС-6 (5А) (1949 жылы пайдалануға берілген), СЭС-7 (6А) (1953 жылы), Оңтүстік Ферғана каналының ОФК-1 СЭС (1957 жылы) кіреді. Дереккөздер
Әндіжансай

Әндіжансай — Өзбекстандағы Әндіжан облысының Қорғантепе, Жалаңқұдық және Әндіжан аудандарындағы арна. Көбінесе өзен деп аталады, географ А.Л.Рингард Әндіжансайды (Шаһрихансаймен бірге) оған арналған арнаның жасалуына байланысты жасанды түрде пайда болған өзен ретінде сипаттайды. Қарадария өзенінің суымен қоректенеді. Гидрографиялық сипаттамасы Әндіжансайдың жалпы ұзындығы 76,7 км, өткізу қабілеті 45,0 м³/с. Әндіжан-Оңтүстік теміржол вокзалы аймағындағы ағыс жылдамдығы 0,5 м/с. Әндіжансай — көне арна, оның салынуы б.з.б. II мыңжылдыққа жатады. Әндіжан адырларын көлденеңнен кесіп өтетін аңғар арқылы өтеді. С.Богатырев арналар атауындағы -сай түбірінің ескі өзендердің және құрғақ өзен арналарының негізінде құрылысты білдіретінін көрсетеді. Қазіргі Әндіжансай алқабының аумағы арқылы бұрын табиғи Ақбура өзені ағып өтетін, кейін өзен арнасы Әндіжансайға қосыла бастаған (қазіргі уақытта Ақбура ағыстан жоғары қарай сарқылуда). Су ағыны болған кездегі тектоникалық көтеріліске байланысты Әндіжансайда үш террасалы алқап игерілді. Сағаға дейінгі аумақта Әндіжансай Қарадарияға кішкене ғана тәуелді дербес өзенге айналады. Мұнда Әндіжансай негізгі құрылыстың шлюзі жабық болса да құрғамайды және ешқашан қатпайды (Қарадарияның өзінде жағалауда қысқа мерзімді мұз түзілуі мүмкін). Арна ағысы Әндіжансай шамамен 800 м биіктікте Әндіжан суқоймасының пайда болуымен Қарадария өзенін бөгеп тұратын Кемпірабат бөгенінен бастау алады. Арна жалпы батыс бағытта ағады, Әндіжан қаласынан жоғары солтүстік-батысқа бұрылып, одан әрі солтүстік бағытта қала аумағы арқылы өтеді. Қаладан төменірек қайтадан батысқа бағытталады, арнада қалған су көп ұзамай Үлкен Ферғана арнасына, шамамен 460 м биіктікте құйылады. Шаруашылықта пайдалану Әндіжансай Әндіжан облысының Қорғантепе, Жалаңқұдық, Әндіжан және Алтынкөл аудандарындағы егінді сумен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, Әндіжан қаласында арнаның суы Әндіжан биохимиялық зауытының қажеттіліктеріне және гүлзарларды суаруға пайдаланылады. Салыстырмалы түрде Әндіжансайдан 10-ға жуық ірі арналар Ишқал, Жұрабай, Диқан, Жаңақұтарма, Қатартал, Көккүмбез, Хотан, Қосарық, Деривационный және 30-ға жуық шағын арналар басталады. Ағыс бойымен 6 ірі суүлестіргіш нысан салынды, оның үшеуі телемеханикалық жүйемен жабдықталған. Егінді суару үшін, соның ішінде Әндіжан қаласының аумағында (Жаманадыр жиымы) су алуға бірқатар сорғылар жұмыс істейді. Дереккөздер
Жазы (Қарадария тармағы)

Жазы — Орта Азиядағы өзен. Қырғызстандағы Өзген ауданының аумағы арқылы ағып өтеді, Қарадарияның оң жақ ірі саласы болып келеді. Өзеннің ұзындығы 122 км, су алабының ауданы 2620 км², орташа көпжылдық шығыны (Өзгенде) 33,5 м³/с, су шығыны көбіне мамырда болады 418 м³/с, қыста ең аз шығыны болады 6,4 м³/с. Су жиналатын орынның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 2150 метрді құрайды. Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейінен басталып, Шілбелеу асуының батысында Шабай деген атпен жалпы батыс бағытта ағып жатыр. Орта ағысында өзен жағасында үйеңкі-жаңғақ орманы бар. Теңіз деңгейінен 889 метр биіктіктегі Кемпірабат суқоймасына құяды. Өзен аймағының шегінде Жазы өзеніне көптеген, негізінен оң жақ салалары құяды. Оның ішінде ең ірілері Зергер, Доңызтау, Зындансу өзендері. Ұзындығы 50 шақырымнан асатын Зергер өзені Өзген қаласының маңында Жазы өзеніне құяды. Өзен бойында Саламалық, Еркінтау, Қызылшарба, Қызылтау, Мырза Әке, Ильичевка, Өзген елді мекендері орналасқан. Өзен жағасында шамамен б.з.б. 4-1 ғасырларда салынған Шоробашат қалашығы орналасқан. Дереккөздер
Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті

Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитеті — Қазақстан Компартиясы Талдықорған облыстық партия ұйымының басқарма органы (1944-1959, 1967-1991). Талдықорған облысы 1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР құрамында Алматы облысының бір бөлігінен құрылды. 1959 жылы 6 маусымда жойылып, аумағы Алматы облысының құрамына енді. 1967 жылы 23 желтоқсанда Алматы облысының бір бөлігінен қайта құрылды. Орталығы — Талдықорған қаласы. Қазақстан КП Талдықорған облыстық комитетінің бірінші хатшылары ;СТАЛИННІҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 ж.) * 1944 Александр Дубровский * 1944-01.1950 Андрей Кондратенко * 1950-01.1951 Шолақ Артығалиұлы * 1951-1956 Шәкір Қарсыбайұлы ;ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 ж.) * 1956-06.1959 Ғұбайдолла Ілиясов 06.1959-12.1967 Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті (аумақ Алматы облысының құрамына кірді). ;БРЕЖНЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 ж.) * 1968-04.1970 Бәйкен Әшімұлы * 04.1970-1972 Бименде Садуақасұлы * 1972-1978 Әріпбай Әлібайұлы * 1978-1981 Сәкен Құсайынұлы * 1981-1986 Әбубәкір Тыныбаев ;ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1985-1991 ж.) * 1986-25.11.1988 Владислав Ануфриев * 25.11.1988-19.05.1990 Анатолий Жигулин * 19.05.1990-7.09.1991 Сағынбек Тұрсынов Тағы қараңыз * Облыс әкімі Әдебиет * РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.
Қазақстан КП Көкшетау облыстық комитеті

Қазақстан КП Көкшетау облыстық комитеті — Қазақстан КП Көкшетау облыстық партия ұйымының басқарма органы (1945-1991). Көкшетау облысы 1944 жылы 16 наурызда Қазақ КСР құрамында Қарағанды облысының бір бөлігінен құрылды. Орталығы — Көкшетау қаласы. 1960 жылдың 26 желтоқсанынан 1965 жылдың 16 қазанына дейін Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Целиноград облыстарымен бірге Тың өлкесінің құрамында болды. Қазақстан КП Көкшетау облыстық комитетінің бірінші хатшылары ;СТАЛИННІҢ ЗАМАНЫНДА (1925-1953 ж.) * 03.1945-1948 — Алексей Купаев * 1949-1952 — Айып Орашұлы * 1952-1954 — Мәсімхан Бейсебайұлы ;ХРУЩЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1953-1964 ж.) * 1954-1955 — Михаил Рогинец * 1955-1960 — Алексей Клещев * 1960-1962 — Семен Новиков * 1963-12.1964 (ауылдық) — Александр Брыжин ;БРЕЖНЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (1964-1982 ж.) * 12.1964-03.1968 — Александр Брыжин * 03.1968-01.1978 — Еркін Әуелбеков * 01.1978-29.01.1985 — Оразбек Қуанышев * 29.01.1985-7.06.1989 — Мақтай Сағдиев ;ГОРБАЧЕВТЫҢ ЗАМАНЫНДА (4.1985-1991 ж.) * 7.06.1989-11.05.1990 — Қасым Тәукенов * 11.05.1990-7.09.1991 — Жапай Әбутәліпов Тағы қараңыз * Облыс әкімі Әдебиет * РСДЖ(б)П, РК(б)П, БК(б)П, КОКП орталық комитеті: Тарихи-өмірбаяндық нұсқаулық / Құрас. Ю. В. Горячев. М., 2005.
Әзербайжан географиясы

Әзербайжан жер аумағы 86,6 мың шаршы шақырымды құрайды, ол солтүстіктен оңтүстікке қарай 400 шақырымға, батыстан шығысқа қарай 500 шақырымға созылған. Ел аумағының негізгі бөлігі Үлкен Кавказ бен Кіші Кавказдың оңтүстік-шығыс бөлігінің және Талыш тауларының аралығында орналасқан. Шығыс жақтан шектеп тұрған жағалау сызығы 713 шақырымға созылған. Абшерон, Кура, Сара ірі түбектері бар. Каспий теңізінің Әзербайжанға қарасты жағалары қатты жырымдалмаған. Таулары Әзербайжан аумағының жартысынан көбін солтүстігінде Үлкен Кавказ жүйесіне жататын таулар, ал батысында және оңтүстік-батысында Кіші Кавказ алып жатыр. Талыш тауларымен бірге олар солтүстік, батыс және оңтүстік-шығыстан Кура-Арас ойпатын қамтиды. Үлкен Кавказдың оңтүстік-шығыс бөлігінде екі тау жотасы бар: Базардүзу шыңы (4466 метр) негізгі немесе бөлінген, Шахдаг шыңы (4243 метр) үлкен немесе бүйір. Оңтүстік-батысқа қарай тау жоталары біртіндеп 1000-700 метрге азаяды. Кіші Кавказ республиканың оңтүстік-батыс және батыс бөліктерін қамтиды, салыстырмалы түрде кішкентай төбешікке ие және күрделі құрылымы бар таулы аймақ болып табылады. Негізгі тау жоталары - Муровдаг, Шахдаг және Зангезур. Муровдагтың оңтүстігінен Арас өзеніне дейінгі Қарабақ үстірті жойылып кеткен жанартаулар мен төрттік кезеңге жататын доғалы лава конустарында орналасқан. Өзендері Әзербайжанда 8400-ге жуық өзен бар. Оның 850-нің ұзындығы 5 шақырымнан асады, ал 100 шақырымнан асатын 24 өзен бар. Өзендердің көбісін үш топқа бөлуге болады: * Кураға құятын өзендер (Ганых, Габырры, Тюрян, Акстафа, Шемкир, Тертер, т.б.); * Арасқа құятын өзендер (Арпа, Нахичевань, Охчу, Акера, Кенделен, т.б.); * тікелей Каспийге құятын өзендер (Самур, Кудиал, Велвеле, Виляш, Ленкорань, т.б.). Дереккөздер
Билли Джин Кинг кубогы

Билли Джин Кинг кубогы — теннистегі әйелдер арасында өткізілетін негізгі топтық жарыс. Алғашқы рет 1963 жылы, Халықаралық теннис федерациясының 50-жылдығына орай өткізілді. Бастапқы атауы — Федерация кубогы . 1995 жылдан бастап Fed Cup деген қысқа нұсқасы қолданыла бастады. 2020 жылы жарыстың атауы әйгілі теннисші Билли Джин Кинг құрметіне арнап тағы да өзгертілді. Жеңімпаздары Heart Award сыйлығы 2009 жылдан бастап жарысқа қатысқан әйел теннисшілер арасында өз елінің абыройы үшін кортта барын салып, командаға деген адалдығын танытқан үздік ойыншыларға Heart Award сыйлығы берілетін болды. Қазақстандық атлеттер арасында осы жүлдеге Галина Воскобоева, Юлия Путинцева, Зарина Диас ие болды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дэвис кубогы
Билли Джин Кинг

Билли Джин Кинг (1943 жылы 11 қарашада туған) — америкалық кәсіпқой теннисші. 1966, 1967, 1968 және 1972 жылдары әлемнің бірінші ракеткасы болды. 39 Үлкен дулыға турнирінің жеңімпазы (12-сі жеке сайыстарда, 16-ы жұп сайыстарда, 11-і миксте). Федерация кубогының 7 мәрте иегері. Бұл кубоктың өзі 2020 жылы оның құрметіне Билли Джин Кинг кубогы деп атала бастады. Әйелдердің теннис ассоциациясының негізін қалауға қатысқан адам. Ол womenSports журналын және бірнеше қайырымдылық қорды құрған. 1973 жылы Жыныстар шайқасы деп аталып кеткен әйгілі жарысқа қатысып, 55 жасар Бобби Риггсті жеңді, өзі 29-да болған. Марапаттары * 1967 және 1973 жылдары Associated Press оны үздік спортсмен әйел деп таныды. * 1975 жылы Time журналы оны және тағы 11 әйелді «Америкалық әйел» деген номинациямен жыл адамы деп таныды. * 1987 жылы оның есімі Халықаралық теннис даңқ залына енгізілді. * 1990 жылы Life журналы оны «XX ғасырдың 100 атақты америкалық адамы» тізіміне кіргізді. * 2003 жылы Халықаралық теннис федерациясы оған Филипп Шатрие сыйлығын берді. * 2006 жылы оның есімі Калифорнияның даңқ залына енгізілді. * 2009 жылы Барак Обама оған Президенттік Азаттық медалін табыстады. * 2022 жылы Эммануэль Макрон оған Құрметті легион орденін табыстады. Мәдениетке ықпалы Теннисшінің досы Элтон Джон 1974 жылы оған арнап Philadelphia Freedom әнін жазды. 2001 жылы ABC арнасында Билли Боббині қалай жеңді телефильмі шықты. 2017 жылы Жыныстар шайқасы фильмі шықты, бас рөлді Эмма Стоун сомдады. Дереккөздер
Команда капитаны

Команда капитаны — спорт командасының құрамындағы басты тұлға: * Капитан — футболда команда капитаны * Капитан — шайбалы хоккейде команда капитаны. * Капитан — баскетболда команда капитаны. * Капитан — киберспортта команда капитаны.
Капитан (футбол)

Футбол командасының капитаны — команданың алаңдағы ойыншыларының ресми лидері. Әдетте капитан команданың ең үлкен, әрі ең тәжиірбелі мүшесі әлде ойың соңына қатты әсер ете алатын ойыншы. Капитан әдетте лидерлік қасиеттерге ие. Команда капитаның басқа ойыншылардан қолындағы таңғыш арқылы ажыратуға болады. Функциялары Команда бір турнир финалын жеңген кезде әдетте команданы капитан жетектеп, алып шығады. Команда бір кубокты алған кезде ол бірінші кезекте тек капитанға беріледі, сосын капитан сол кубокты алғаш көтереді. Соған қоса, капитан ойын басталмастан бұрын команданы киіну бөлмесінен шығарады. Команда капитаның әдетте жаттықтырушымен тағайындалады, соған қоса футбол маусым басталмай тұрған кезде ойыншылармен таңдалуы мүмкін . Вице-капитан Егер белгілі бір себептерден капитан матчта ойнай алмайтын болса, капитан міндеттері вице-капитанға өтеді. Капитан сияқты, вице-капитандыда футбол маусымның басында тағайындалады. Капитан жоқ кезде, ол оның рөлін толықтай өзіне алады . Дереккөздер
Айбек Арқабайұлы Дәдебай

Айбек Арқабайұлы Дәдебай (бұрын — Дәдебаев; 1 сәуір 1980 жыл, Алматы) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2024 жылдан бастап Президент Әкімшілігінің басшысы. ІІ класты кеңесші дипломатиялық дәрежесі бар. Өмірбаяны 1980 жылғы 1 сәуірде Алматы қаласында дүниеге келген. Ысты руынан шыққан. 2001 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің магистратурасын аяқтаған, магистр-аймақтанушы. Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастады. 2008—2011 жылдары — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың көмекшісінің міндетін атқарушы. 2011—2013 жылдары — Женева қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе. 2013—2019 жылдары — Парламент Сенаты Төрағасының Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, меңгерушісі. 2019—2021 жылдары — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары. 2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалды. 2022 жылға 11 қаңтардан бастап — Президенттің Іс Басқарушысы. 2022 жылғы Президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды. 2024 жылғы 6 ақпанда Президент Жарлығымен Президент Әкімшілігінің Басшысы болып тағайындалды. Марапаттары «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Отбасы жағдайы Үйленген, 4 баласы бар. Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы. Атасы Дәдебай Байқонысов Социалистік еңбек ері атағын алған. Әкесінің бауыры Жанғара Дәдебаев (1948 ж. туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, Қазақ ұлттық университетінің бұрынғы проректоры (2001—2008). Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 ж. туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер. «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Оған дейін Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген. Дереккөздер
Ботагөз ауылдық округі

Ботагөз ауылдық округі – Маңғыстау облысы Қарақия ауданында болған әкімшілік бірлік, 2001 жылы таратылған. Әкімшілік құрамы Құрамына Ботагөз ауылы кірді. Орталығы – Ботагөз ауылы болды. Халқы 1999 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 165 адамды құрады. Дереккөздер
Ботагөз (ауыл)

Ботагөз — Маңғыстау облысының Қарақия ауданы құрамында болған таратылған ауыл. Ботагөз ауылдық округінің орталығы болған. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 165 адам болған. [http://kzgov.docdat.com/tw_files2/urls_1/3/d-2808/7z-docs/1.pdf Итоги Национальной переписи населения 1999 года. Численность и размещение населения в Республике Казахстан (том 2)] Дереккөздер
Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2022-23

Футзалдан Қазақстан Чемпионаты 2022-23 - 2022 жыл дың 25 қыркүйегінен бастап 2023 жылдың 25 наурыз аралығында өтті. Чемпионатқа Қазақстанның 9 қаласынан 10 команда қатысты. Ақтөбе қаласынан Ақтөбе және Рахмет клубтары. Осы маусымнан бастап біріншілікке шымкенттік Ордабасы футзал клубы қосылды. Ал қызылжарлық Оқжетпес футзал клубы таратылғандықтан Чемпионатқа қатыспады. Қатысушылар Формат Трансферлер Қорытынды кесте Үздік ойыншылар Маусымның үздік қақпашысын анықтау клубтардың бапкерлері мен капитандары арасындағы сауалнама негізінде анықталды. Барлығы 55 маман қатысқан сауалнама қорытындысында 16 ұпаймен Ақтөбе клубының қақпашысы Дмитрий Бондарев үздік болып танылды. Турлар кестесі U-19 U-17 U-15 U-13 Футзалдан U13 Қазақстан біріншілігі екі айналымда өтті. Бірінші айналым 2023 жылғы 3-6 қаңтар күндері Рудный қаласында «Аят Арена» негізінде өтті. Ал екінші айналым 19-26 наурыз аралығында Алматы қаласында Қайрат клубының негізгі базасында өтті. Бұл жас категориясына 2010 жылдың 1 қаңтарынан кейін дүниеге келген 13 жасар балалар қатысты. Жарысқа жалпы саны 15 команда қатысты. Турнир жеңімпазы Қайрат U-13, 2 орын Ақтөбе, ал 3-орынды қарағандылық Тұлпар командасы жеңіп алды. Қосымша сілтемелер Дереккөздер
Төле би (айрық)

Төле би — қазақтың қоғам қайраткері, шешен, Ұлы жүздің бас биі, Қазыбек пен Әйтеке бидің қолдауымен үш жүзге төбе би болып сайланған. Тағы мағыналары: * Төле би — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы елді мекен * Төле би — Алматы облысы Іле ауданындағы елді мекен * Төле би — Жамбыл облысы Шу ауданындағы елді мекен * Төле би — Алматыдағы көше
Tennis for Two

Tennis for Two — графикалық интерфейсі бар компьютерлік ойындар арасындағы алғашқылардың бірі. 1958 жылы Нью-Йорк штатындағы Брукхейвен лабораториясында өткізіліп жатқан ашық есіктер күндеріне арналып жасалынды. Ойын екі ойнаушыға арналған, олар контроллерлер арқылы доптың қызметін атқаратын жарық нүктесін экранның шетіне ығыстыруы керек, яғни теннис ойынының бастапқы ережелері қолданылады. Экранда сондай-ақ жер сызығы және оған перпендикуляр келетін, торды білдіретін тағы бір сызық көрсетіледі. Жарық нүктесі «торға» тимеуі керек. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.bnl.gov/about/history/firstvideo.php The First Video Game?]
Офри Арад

Офри Арад (; 11 қыркүйек 1998, Ха-Хотрим, Израиль) — израиль футболшысы, қорғаушы. Клубтық маңсабы Офри «Маккаби» Хайфа футбол клубның академиясының оқушысы. 2017 жылдың 2 шілде «Хапоэль» Рамат-Ган Израиль клубымен арендаға алынды. 2018 жылдың 23 қаңтары «Хапоэль» Беэр-Шевағп қарсы матчта Израиль кубогында дебютын жасады. 2018 жылдың жазында «Маккаби» Хайфаға оралды. Чемпионатта алғашқы голын 2019 жылдың 4 желтоқсанында «Ашдодқа» қарсы ойында салды. 2021 жылдың 30 мамыры Офри командасымен бірге Израиль чемпионы атанып, алғашқы футболдағы алғашқы жетістігіне ие болды. Ол лигада 32 рет ойнап, 1 гол салды. 2021 жылдың 14 қыркүйегінде Конференциялар лигасындағы және жалпы Еурокубоктардағы алғашқы ойының «Фейеноордқа» қарсы ойнады. 2022 жылдың 25 қазаны «Маккаби» Хайфаның «Пари Сен-Жерменға» қарсы ойыныңда алғаш рет чемпиондар лигасында ойнады. 2023 жылдың 23 ақпаны аренда құқығында «Қайрат» ойыншысы болды. Негізгі ұлттық құрама үшін дебюттық ойының УЕФА Ұлттар Лигасының Б группасында 2020 жылдың 10 қазаныңда ойнады. Жалпы есеппен құрамада 8 ойын ойнады. Жетістіктері ;«Маккаби» Хайфа * Израиль чемпионы: 2020/2021, 2022/2022 * Израиль Кубогының иегері: 2015/2016 * Израиль Кубогының финалисі 2021/2022 * Израиль Суперкубогының иегері: 2021 * Израиль Суперкубогының финалисі: 2016, 2022 * Тото Кубогінің иегері: Тото Кубогі 2021 * Тото Кубогінің финалисі: Тото Кубогі 2018 Қайрат * Қазақстан чемпионы: 2024, 2025 * Қазақстан суперкубогы: 2025 Дереккөздер
Дәурен Тұрсағұлов

Дәурен Бейсенғазыұлы Тұрсағұлов (16 қаңтар 1996 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласында дүниеге келген) — қазақ спортшысы, Футзалдан Қазақстан ұлттық құрама командасы мен алматылық «Қайрат» футзал клубының ойыншысы. Футзалдағы амплуасы - шабуылшы. Аягөздегі спорт мектебі футбол бөлімінің түлегі. ҚР спорт шебері, Қазақстан чемпионы, ҚР Суперкубогының иегері. 2018 жылы студенттер арасында өткен әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Аталған чемпионаттың үздік шабуылшысы. Өмірбаяны Дәурен Тұрсағұлов 1996 жылы 16 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласында дүниеге келген. Мектеп жасында Аягөз қаласындағы футболдан спорт мектебінде жаттыққан. Алматы энергетика және электрондық технологиялар колледжінде оқып жүрген кезінде «Энергоколледж» мини-футбол командасында ойнай бастады. 2018 жылы студенттер арасындағы мини-футболдан әлем чемпионатының күміс жүлдегері атанды. Астанадағы «Сайран» мини-футбол командасының сапында өнер көрсетті. Қайрат Еуропа чемпионатынан кейін АФК «Қайрат» командасына ауысты. Дәурен Тұрсағұловқа Португалия мен Испанияның жетекші командалары қызығушылық танытты, алайда 2023 жылдың сәуірінде ол АФК «Қайрат» командасымен келісімшартын 2025 жылға дейін ұзартты. 2020/21 маусымында ел чемпионы және Қазақстан Кубогының иегері болды. 2024 жылғы 11 қазан күні Астанада өткен Футзалдан Қазақстан суперкубогында Семей мен Қайрат ойнады. Қайрат командасы 3:1 есебімен жеңіске жетіп, 8-рет Супер кубок иесі атанды. Еуропаның мықты чемпионаттарына ауысқым келеді. Мысалы Испания, Италия біріншіліктерінің деңгейі аса жоғары. Сондай-ақ Ресей чемпионатына да доп тебуге барар едім Ұлттық құрама Қазақстанның футзалдан ұлттық құрамасының ойыншысы. 2021 жылы Литвада өткен футзалдан әлем чемпионатында (FIFA Futsal World Cup 2021) төртінші орын алды. Дереккөздер
Процедуралық драма

Процедуралық драма (немесе процедурал) — әлдебір мамандықтың сырларын терең үңіліп қарастыратын шығарма, көбінесе телехикаяларға қатысты айтылады, сондай-ақ кинода және әдебиетте қолданылады. Тележанрлар арасында әсіресе полицейлік, дәрігерлік немесе соттық драмалар көп кездеседі. Ондай телехикаялардың әр сериясы әдетте жалғастыруды талап етпейтін, басы-аяғы бар сюжетті ұсынады (мысалы, әр серияда жеке бір қылмыс қарастырылуы мүмкін). 2011 жылға қарай процедуралық драма телевидениеде ең көп тараған формат болды. Мысалдары * CSI * 9-1-1 * Law & Order * Дәрігер Хаус * Батл Крик * Коломбо * Касл Дереккөздер
Қасым Шәріпұлы

{{Мемлекеттік қайраткер } }} Қасым Шәріпұлы Шәріпов (1912 — 13 желтоқсан 1984) — кеңестік шаруашылық, мемлекеттік және саяси қайраткер. Өмірбаяны 1912 жылы Қараөзек стансасында дүниеге келді. КОКП мүшесі. 1927 жылдан бастап - шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмысқа кірісе бастады. 1927-1974 жж. – «Лениншіл жас» комсомол газеті редакциясының хатшысы, «Партиздат» редакторы, ғылыми аудармашы-қызметкер, Қазақстан КП ОК партия тарихы институтының сектор меңгерушісі, Ұлы Отан соғысына қатысушы, 316-атқыштар дивизиясы 23-атқыштар полкі 8-ротасының саяси нұсқаушысы, 100-жеке қазақ атқыштар бригадасының «Алға» қазақ газетінің редакторы, 8-гвардия атқыштар дивизиясының «Отан үшін!» дивизиялық газеті редакторының орынбасары, Партия тарихы институты директорының орынбасары, «Социалистік Қазақстан» республикалық партия газетінің редакторы, Партия тарихы институтының аға ғылыми қызметкері, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің ғылым және мәдениет бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі қарамағындағы Ақпарат агенттігінің директоры. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 3-5 шақырылым депутаты болып сайланды. 1984 жылы Алматыда қайтыс болды. Сілтеме * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 11-е изд., доп.. — Алматы: Credo, 2010. — С. 1091. — 1192 с.
Баде (халық)

Баде (беде, боде) — Нигерияда тұратын халық. 650 мыңға жуық өкілдері бар. Тілі Олардың көпшілігі баде тілінде сөйлейді. Диалектілер: Батыс (баде), шығыс (дувай), Оңтүстік (адо). Хауса тілі де кең тараған. Діні Ислам дінін ұстанады. Дәстүрлі наным-сенімдерді (ата-баба культі мен табиғат күштерін) ұстанушылар бар. Тарихы Бұл халықтар туралы алғашқы деректер XIV ғасырда кездеседі. Аңыз бойынша, бір кездері бұл адамдар Канем қаласында тұрған, бірақ олар бұл жерді тастап, Гонголаның жағасына көшіп, әлі күнге дейін сол жерде тұрады. Африканың көптеген халықтары сияқты, баделердің де өз культтері бар. Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік (құмай, тары, жүгері, маниок, ямс, тәтті картоп, мақта, жержаңғақ), мал шаруашылығы (малшылық), ұсталық, тоқымашылық, былғары өңдеушілер, темір ұсталары мен балықшыларды да кездестіруге болады. Өмір салты Отарлауға дейінгі кезеңде саяси құрылым – Бедде әмірлігі құрылды. Әлеуметтік ұйымның негізін көп балалы отбасылар мен патрилинейлік рулар құрайды. Неке вирилокалдылық. Олар ықшам ауылдарда, төбесі тегіс ағаш үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдерді хаусандық және еуропалық костюмдер алмастыруда. Тамағы негізінен көкөністер (жарма, бұқтырылған, пісірілген түйнектер) және сүт, азырақ ет. Дереккөздер
Егор Алексеевич Ткаченко

Егор Алексеевич Ткаченко (15 сәуір 2003; Алматы, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, Кайрат футбол клубының және Қазақстан 21 жасқа құрамасының қорғаушысы. Клубтық маңсабы Алғашқы футбол клубы "Қайрат-Жастарда" 2020 жылы ойнай бастады. 2021 жылдың жазында мәскеулік Қайрат клубына өтті. 2021 жылдың 18 маусымында Ресейдің үшінші дивизионыңда Ленинградец клубына қарсы ойында дебютын жасады. Қайратқа 2022 жылы оралып, сол жылдың 23 сәуірінде "Тұранға" қарсы матчта премьер-лигадағы алғашқы ойының ойнады (0-1). Ұлттық құрамадағы маңсабы 2021 жылдың 9 қазаны 19 жасқа дейінгі Қазақстан құрамасында дебютін жасады (2-5). 2021 жылдың 12 қарашасы 21 жасқа дейінгі Қазақстан құрамасында дебютін жасады(1-2). Дереккөздер