kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жетібай кен орны

Жетібай — Оңтүстік Маңғыстау ойысымындағы аса ірі мұнай-газ-конденсат кен орны. Құрылым 1952-1956 жылдары белгілі болып, 1956-1960 жылдары сейсмобарлау жұмыстары және құрылымдық бұрғылау жүргізілді. Іздестіру бұрғылауы 1959 жылы басталды. Кен орны 1961 жылы ашылды. Географиялық орны Маңғыстау облысында, Ақтау қаласының оңтүстік-шығысында 80 км жерде орналасқан. Геологиялық құрылымы, сипаттамасы Кенорын Өзен-Жетібай антиклин өңірінің ауқымында құрылымдық тұрғыдан алғанда солтүстік-батысқа созылған брахиантиклиннен орын алған. Юра қабатының бірінші беті (-1620 м-лік изогипса) бойынша құрылымның өлшемдері 22,5x6,5 км, амплитудасы 60 м. Жоғарғы және ортаңғы юраның шөгінділері өнімді болып саналады. Бұларда кезектесе қабаттасқан құмтастардан, алевролиттерден және саздардан құралған 13 жатын анықталды. Өнімді қойнауқаттардағы құмтас қабатшаларының саны 2-ден 8-ге дейін өзгеріп отырады. Қиманың өнімді бөлігінің жалпы қалыңдығы 700 м-ден артады. Стратиграфиялық орны жағынан өнімді қойнауқаттар жоғарғы юраның келловей, ортаңғы юраның бат, байос және ааяен жікқабаттарына жатады. Бұларда 2 газ, 11 мұнай, 7 мұнай-газ (олардың біреуі газ-конденсат) жатыны орналасқан. Мұнай мен газ тұтқыштары түрліше болып келеді: көпшілігі қойнауқаттық, күмбездік, бірақ бұлармен қатар шомбал қойнауқаттық және қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан қалқаланғандары да ұшырасады. Тығыздығы, құрамы Өнімді қойнауқаттардың жатыс тереңдігі 1700-2500 м. Жинауыштары кеуекті, ашық кеуектілігі 16%-дан 22%-ға дейін, өтімділігі 0,06-дан 0,234 мкм 2 -қа дейін жетеді. Мұнайға қаныққаны 1,3-21,2 м-ге, газға қаныққан қалыңдығы 2 -14,4 м-ге дейінгі шамаларды қамтиды. Барлық қойнауқаттардың мұнайы жеңіл және орташа тығыз (830-870 кг/м 3 ), шайырлы (4,53-15,5%), парафині мол (17,2-25%), күкірті аз (0,2-0,28%). Асфальтендер мөлшері 0,9-3,4%. 300°С-қа дейін қайнатқанда бөлінетін фракциялар 25-42%-ға дейін жетеді. Еріген газдың құрамы: метан - 58,86-76,4%, ауыр көмірсутектер - 22-37%, азот - 1,3-5,8%, көмір қышқыл газы - 0,3-1,1%. Газды тақияның еркін газында метандық құраушы 78,6%-ға, ауыр көмірсутектер 11-18%-га тең. Азот мөлшері 0,3%-ды құрайды, тереңдеген сайын оның мөлшері азая түседі, 0,23-1,2% көмірқышқыл газы бар. Келловей горизонтында тығыздығы 689-704 кг/м 3 келетін тұрақты конденсат бар. Хлоркальцийлі типті қойнауқат суының тығыздығы 1010-1080 кг/м 3 , минералдылығы 150 г/л-ге жуық. Суда йод, бор және бром бар. Үш жатынның режимі газарынды, қалғандарынікі - суарынды. Кен орны 1967 жылдан бері өнеркәсіптік игерілуде. Дереккөздер
Жұмағали Жанаев

Жұмағали Жанаев (1914-1992, Атырау облысы). 1938-1977 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі Доссор, Қошқар, Сағыз мұнай кәсіпшіліктерінде бригаданың ағаш шебері, бригадир, прораб, мұнай өндіру операторы. Құлсары ұңғымаларды күрделі жөндеуден өткізу кеңсесі дайындама бригадасының ағаш шебері. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалімен марапатталған (1952). Пайдаланғанәдебиет
Бағыт Жанәбілов

Бағыт Жанәбілов (1930-1988, Атырау облысы) - мұнайшы. Өмірбаяны * 1950-1957 жылдары - «Қосшағылмұнай» тресі Құлсары бұрғылау кеңсесінде бұрғылау жұмысшысы, бұрғышының оқушысы. * 1957-1963 жылдары - Құлсары бұрғылау кеңсесінде бұрғышы. * 1963-1987 жылдары - Прорва бүрғылау кеңсесінде бұрғышы, бұрғылау шебері. Марапаттары * Еңбек Қызыл Ту ордені * медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сүлеймен Жанбатыров

Сүлеймен Жанбатыров (1896-1952, Атырау облысы). Ембінің ардагері. 1911-1952 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Доссор, Бекбике, Қосшағыл, Құлсары, Қаратон МКБ-лары бүрғылау цехында бұрғышының оқушысы, бүрғышы. Батыс Қазақстан стахановшыларының I съезінің делегаты (1935). Ленин орденімен (1952) және «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалімен (1948) марапатталған. Пайдаланғанәдебиет
Оңтүстік Жетібай кен орны

Оңтүстік Жетібай — Оңтүстік Маңғыстау ойысымындағы мұнай-газ-конденсат кен орны. Көтерілім 1962-1964 жылдары табылып, 1968 жылы нақтыланып ашылды. 1972 жылы триас шөгінділеріндегі жатындар белгілі болды. Географиялық орны Маңғыстау облысында, Ақтау қаласынан оңтүстік-шығыста 75 км-де, Жетібай кен орнының оңтүстігінде 4,5 км жерде орналасқан. Геологиялық құрылымы Кен сиыстырушы құрылым, ірі тектоникалық тұрғыдан алғанда, батысында Оңтүстік Жетібай, шығысында Нормауыл көтерілімдерімен күрделіленген ендікке жуық бағыттағы ассиметриялы брахиантиклиналь қатпар. Аален жікқабатының табаны (-2640 м-лік тұйықтаушы изогипса) бойынша көтерілімнің өлшемдері 4,8x1,1 км. Тереңдеген сайын оның өлшемдері өсе түседі, триастың анизий жікқабатының табаны бойынша 12x2,5 км-ге, амплитудасы 450 м-ге жетеді. Көтерілімнің оңтүстік қанаты біраз тік және аален шөгінділерінде байқалмайтын лықсымамен күрделіленген. Ортаңғы және төменгі юра, триас шөгінділерінің өнеркәсіптік мұнай-газдылығы анықталған. 15 горизонт бөлінген, өнімді қабат қалыңдығы 2000 м-ге жетеді. Стратиграфиялық бағанада бұлардан 7 горизонт ортаңғы юраның бат, екеуі - байос, үшеуі - аален жікқабатына, біреуі - төменгі юраға және екеуі - төменгі триастың оленек жікқабатының шөгінділеріне жатқызылған. Қанығу сипаты Қанығу сипаты бойынша төрт горизонт мұнайлы, екеуі газды, екеуі газ-мұнай-конденсатты және екеуі газ-конденсатты. Табиғи қорқоймасының типі жағынан төрт қойнауқаттың жатындары шомбал, екеуінікі қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, қалғандары қойнауқаттық. Жинауыштардың кеуек және аралас (кеуекті-ұралы-жарықшақты) типтері бөлінген. Екі қойнауқаттың пайдаланудағы ұңғымалары бойынша мұнай шығымы 10 мм-лік штуцерде 192 м 3 /тәу, ал бір горизонтта 9 мм-лік штуцерде 27,5 м 3 /тәу болды. Тығыздығы, құрамы Мұнайының тығыздығы 855-868 кг/м 3 , тек бір ғана жатынның мұнайы жеңіл (841 кг/м 3 ). Мұнайлардың газға қанығу дәрежесі 64 м 3 /т-дан 99 м 3 /т-ға дейін өзгереді. Ортаңғы юра жатындарының газы өзінің құрамы жағынан ауыр, этан ұстаушы. Таулардағы ауыр көмірсутектердің үлес салмағы 14%-дан 39%-ға дейін жетеді. Газдың метандық құраушысы тереңдеген сайын 56%-дан 80,1%-ға дейін өседі. Бір жатын газының құрамында азоттың жоғары мөлшері (16,15%) байқалды, өзге жатындарда оның мөлшері аз, 1,3-4,4% шамасында, кейде 1,4%-ға дейін көмірқышқыл газы ұшырасады. Еркін газдағы ауыр көмірсутектер 18,2%-га дейін жетеді. Триас жатындарының газы жеңіл, метандық құраушысы 91%-ды құрайды. Тұрақты конденсат мөлшері юра жатындарында 108 г/м 3 , триас шөгінділерінде 125 г/м 3 болды. Хлоркальцийлі типгі қойнауқат суларының тығыздығы 1074-1110 кг/м 3 . Сулардың жалпы минералдылығы юра горизонттарында 132-152 г/л, триас суларынікі 102,2 г/л. Суларда йод, бор, бром бар. Бұл кен орны 1973 жылдан игерілуде. Дереккөздер
Алмас Бисембаев

Алмас Бисембаев (1946 жылы Атырау облысында тулыған. 1969-1979 жылдары — «Орталық Азия - Орталық» құбыржолында машинис, инженер-электрик, жетекші инженер. 1980-1991 жылдары — Ембі аудандық халықты бақылау комитетінің инспекторы, аудандық партия комитетінде нұсқаушы, бастығтың орынбасары, «Промқұрылыс» басқармасында партия комитеті хатшысы. 1991—2004 жылдары — «Теңізмұнай газ» акционерлік қоғамында әлеуметтік даму бөлімінің бастығы, «Құлсарымұнай газ» басқармасында мамандар бөлімі бастығы. 1999-«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған . Дереккөздер
Ибаш Жанболатова

Ибаш Жанболатова (1920-1986, Маңғыстау облысы). Алматы Жоғары партия мектебін бітірген (1960). 1950-1980 жылдары - Баутино ауылында кітапханашы, Маңғыстау, Форт-Шевченко аудандық партия комитеттері әйелдер бөлімінің меңгерушісі, Форт-Шевченко, Шевченко қалалық партия комитеттерінің хатшысы, 2-ші және 1-ші хатшысы, Маңғыстау аудандық атқару комитетінің төрағасы, Ақтау қалалық атқару комитетінің төрағасы, облыстықәлеуметтікқамсыздандырубөлімініңмеңгерушісі. ЕңбекҚызылТу, "ҚұрметБелгісі" ордендеріменжәнемедалдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Пайдаланғанәдебиет
Жақсылық Смағұлұлы Жанғазиев

Жақсылық Жанғазиев (1947, Маңғыстау облысы). Қазақполитехникалық институтын бітірген (1971). 1971-1985 жылдары - «Өзенмұнай» МГӨБ-да мұнай өндіру операторы, шебері, аға инженер, ауысым бастығы, мұнай өндіру цехы бастығының орынбасары, цехбастығы, басинженер. 1985- 1994 жылдары - «Жетібаймұнай» МГӨБ ОИТҚ бастығы, Қазақстан Республикасы Отын және энергетика министрлігінде басқарма бастығы. 1994-1999 жылдары - «Өзенмұнай» ӨБ-гің бас директоры, «Өзенмұнай» ААҚ-ы президенті. 1999-2002 жылдары - «ҚазақОйл» ¥МК-ның вице-президенті. 2002-2004 жылдары - бас директордың Амангелді жобасы бойынша орынбасары. 2004 жылдан «ҚазТрансГаз» АҚ-ы бас директорының орынбасары. «Құрмет» орденімен марапатталған (1998). Пайдаланғанәдебиет
Көбе Жанғалиев

Kөбе Жанғалиев (1914-2005, Атырау облысы). 1931-1936 жылдары - Доссор МК-де мұнай өндіру операторы, экономист. 1936-1950 жылдары - Сағыз және Байшонас МКБ-де жоспарлау бөлімінің бастығы. 1950-1963 жылдары - Құлсары барлау бұрғылау кеңсесінің жоспарлау бөлімінің бастығы. 1963-1975 жылдары - Қазақ КСР Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі ЖЭБ-і бастығының орынбасары. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдарымен марапатталған. КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі. Дереккөздер
Солтүстік-Батыс Жетібай кен орны

Солтүстік-Батыс Жетібай кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысымындағы мұнай кен орны. Құрылым 1965-1968 жылдары анықталды. 1970-1971 жылдары нақтыланды. Іздестіру жұмыстары 1969 жылы басталды. 1974 жылы ортаңғы және төменгі юраның шөгінділерінде мұнайдың шағын жатындары ашылды. Өнеркәсіптік өнімділік 1984 жылы төменгі триастың оленек жікқабатының шөгінділерінде анықталды. Географиялық орны Маңғыстау облысында, Жетібай кен орнының солтүстік-батыста 25 км-де орналасқан. Геологиялық құрылымы Солтүстік-батыс бағытта созылған брахиантиклиналь қатпардағы көтерілімнің өлшемдері 4100 м-лік тұйықтаушы изогипса бойынша 5х2,5 км, амплитудасы 150-200 м. Бір жатын жинауыштарының беті бойынша қатпар өлшемдері 1,5x4,5 км, басқа жатындардікі 2x0,4 км. Жатындардың екеуі де мұнайлы. Бір жатын қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан қалқаланған, екіншісі - қойнауқаттық күмбезді. Қуысты және қуысты-ұралы, аралас типті жинауыштардың ашық кеуектілігі екі жатын үшін 9%-дан аспайды, өтімділігі 0,00-1/ мкм 2 . Жатындардың биіктігі 18 және 34 м. Қанығу сипаты Жалпы қалыңдығы 11,8 және 19,6 м, тиімдісі 2,1 және 10,4 м, мұнайға қаныққаны 2,1 және 7,6 м. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,55 және 0,57. Су-мұнай жапсарлары -3126 және 3220 м-лік белгілерде қабылданған. -994 және -796 м динамикалық деңгейлердегі мұнайдың бастапқы шығымдары 3,6-8,6 м 3 /тәу дейін жетті. Қойнауқаттық мұнайдың газға қаныққандығы 24,1 м 3 /т. Жатындардың температурасы 118°С. Тығыздығы, құрамы Мұнайдың тығыздығы 867 кг/м 3 . Мұнайы аз күкіртті (0,2%), мол парафинді (24,2%-ға дейін), 10%-дан астам силикагель шайырлар мен асфальтендер бар. Еріген газдың метаны - 44%, этаны - 16,6%, пропаны - 20,4%, изобутаны - 3,9%. Азот мөлшері 1,1%-дан аспайды. Хлоркальцийлі типті қойнауқат суларының минералдылығы 39,7 г/л, құрамында йод, бром, бор, литий, стронций бар. Кен орны барлануда.
Шығыс Жетібай мұнай кен орны

Шығыс Жетібай мұнай кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысымындағы мұнай кен орны. Құрылым 1963-1964 жылдары анықталып, 1965 жылы іздестіру жұмыстары басталды. 1967 жылы кен орны ашылды. Географиялық орны Маңғыстау облысында, Ақтау қаласының оңтүстік-шығысында 110 км жерде орналасқан. Геологиялық құрылымы Кен сыйыстырушы көтерілім Өзен-Жетібай антиклин өңірінде орныққан. Сеноман жікқабатының табанымен (тұйықтаушы изогипса -400 м) құрылымының өлшемдері 2,8x1,4 км, амплитудасы 10 м; неоком жікқабатының табаны бойынша оның өлшемдері 4,2x1,6 км-ге, амплитудасы 25 м-ге дейін жетеді. Ортаңғы юра таужыныстарында 7 өнімді горизонт бөлінген, олардың 5-еуі байос, 2-еуі аален жікқабатының шөгінділерінен орын алған. Қанығу сипаты Жинауыштары кеуекті, литологиялық құрамы жөнінен құмтастар мен алевролиттерден құралған, ашық кеуектілігі 17-18%, өтімділігі 0,059-0,118 мкм 2 . Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 3,2-68 м-ге дейін өзгереді, тиімді қалыңдығы 2,1-37 м-ге дейін, мұнайға қаныққаны 1,3-2,5 м-ге дейін жетеді. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,58-0,63-ті құрайды. Газға қанығу коэффициенттері 0,5-0,59. Бір жатын шомбал, екіншісі - қойнауқаттық, литологиялық тұрғыдан қалқаланған, қалғандарынікі - қойнауқаттық күмбездік. Төрт жатын мұнайлы, үшеуі - газды мұнайлы (газ бүркемесімен үстемеленген). Мұнайлы бөлік жатындарының биіктігі 10-12 м-ден 31-38 м-ге, газды жатындардың биіктігі 7-9 м-ге дейін ауытқиды. Су-мұнай жапсарлары -1952-2195 м-ге дейінгі абсолют белгілерде орналасқан, бір су-мұнай жапсары көлбеу екені анықталды. Бастапқы қойнауқаттық қысым 21,5 МПа-дан 24,5 МПа-га, температура 89-98°С-қа дейін жетеді. 7 мм-лік штуцердегі мұнайдың бастапқы шыгымдары 1,1-20 м 3 /тәулікке, газдыкі 32-49 мың м 3 /тәулікке дейінгі шаманы құрайды. Бір өнімді горизонттың бастапқы газдық факторы 57 м 3 /м 3 , өзге жатындарынікі 90 м 3 /м 3 болды. Тығыздығы, құрамы Жоғарғы горизонттардың мұнайы ауыр, тығыздығы 895 кг/м 3 , аз күкіртті (0,15%), мол парафинді (19%), силикагель шайырлардың мөлшері жоғары (32,4%-га дейін), асфальтендер 3,8%-ды құрайды. Тереңірек орналасқан жатындар мұнайының тығыздығы 862-865 кг/м 3 , бұларда парафин мөлшері жоғарылап, 28,3%-ға жетеді, силикагель шайырлардың мөлшері төмендеп, 19,3%-ға дейін кемиді, сонымен қатар асфальтендер мөлшері жоғарылап, 18,9%-ға дейін өседі. Еріген газдар құрамында метан басымырақ, тереңдеген сайын оның мөлшері біраз төмендейді (81,05-84,68%-дан 79,04%-ға дейін). Ауыр көмірсутектер 13,3%-дан 16,7%-ға дейін. Тереңдеген сайын этан мен пропан мөлшерінің жоғарылауы байқалады, 2-4% азот, 0,12-0,86% көмір қышқыл газы және бейтарап газдар бар. Газды тақиялардың газдарында 85% метан, 8,6-15% ауыр көмірсутектер бар. Хлоркальцийлі типті қойнауқат суларының тығыздығы 1110 кг/м 3 , минералдылығы 160 г/л. Су құрамында аз мөлшерде йод, бром, бор бар. Жатындардың режимі серпінді суарынды. Кен орны 1978 жылдан бері игерілуде.
Қожағали Бисембиев

Қожағали Бисембиев -1922 жылы Атырау облысында туған Ұлы Отан соғысына қатысушы. 1940-1941 жылдары — Құлсары мұнай кәсіпшілігінде электр монтері. 1945-1982 жылдары — «Құлсарымұнай » мұнай-газ өндіру басқармасында электр монтері, жүргізуші. 1982 жылдан зейнеткер. Қызыл Жұлдыз орденімен (1945) және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Орынбасар Бисенгалиев

Орынбасар Бисенгалиев-1928 жылы Атырау облысында туған. 1945-1987 жылдары — Доссор мұнай кәсіпшілігінде операторды. көмекшісік, оператор, мұнай жабдықтарын жөндеу слесары, облыстық газ шаруашылығыны. газ жабдықтарын жөндеу слесары. 1987 жылдан бастап зейнеткер. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Жетібай мұнай барлау экспедициясы

Жетібай мұнай барлау экспедициясы - «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресінің құрамында 1962-1975 ж. жұмыс істеген, Жетібай кен орнын барлауға мамандандырылған кәсіпорын. Кенорынды нақтылы барлау, сынама игеру, қорларды есептеу жұмыстарын жеделдетіп жүргізді, мұнайды шығарып алудың жоғарғы коэффициента негіздеді. КСРО-ның Қорлар жөніндегі Мемлекеттік комиссиясында қор есептеудің есепнамасын ойдағыдай қорғады. Дереккөздер
Алла Жандауова

Алла Жандауова (1936, Атырау облысы) - мұнайшы. Өмірбаяны Алматы мал дәрігерлік институтын бітірген (1959). *1964-1970 жылдары - «Өзенмұнай» МКБ-да техник, инженер-химик, мұнайға анализ жасау лабораториясының меңгерушісі. *1970-1972 жылдары - Өзен қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары. *1972-1988 жылдары - Маңғышлақ газ өндіру басқармасы мұнай және газ дайындау бөлімінде инженер-химик, кадрлар бөлімінің бастығы. *1988-1995 жылдары - «Қаражамбасжылумұнай» МГӨБ-да инженер-химик, мұнай-газға анализ жасайтын сынақ - тәжірибелік лабораториясының бастығы. *1995 жылдан - зейнеткер. Марапаттары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Пайдаланған әдебиет
Байбол Бисенқұлов

Байбол Бисенқұлов-1926 жылы Атырау қаласында туған. 1944-1964 жылдары — «Қазмұнай геофизика» тресі перфоратор отрядында жүргізуші, моторшы, отрядбастығы, Доссор геофизика кеңсесіндегі перфоратор отрядының бастығы. 1964-1992 жылдары — ұңғымаларды геофизикалық зерттеудің Маңғышлақ экспедициясында отряд бастығы, аға геофизик, геологиялық-зерттеу қызметі Жетібай партиясының бастығы. 1992 жылдан зейнеткер. «Құрмет белгісі» орденімен (1970) және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Жолдыбай кен орны

Жолдыбай — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс ернеуі маңындағы мұнай кен орны. Құрылым 1932-1947 жылдары дайын болып, барлау жұмыстары 1941 жылы басталған. Сол жылы кен орын ашылды. Барлау 1947 жылы аяқталды. Географиялық орны Атырау облысында, Мақат станциясының солтүстік-шығысында 18 км жерде. Геологиялық құрылымы Кен сыйыстырушы құрылым солтүстік-батыстан оңтүстік-шығыс бағытта созылған тұз күмбез 720-750 м тереңдіктерде ортаңғы юра таужыныстарында орныққан екі мұнай жатыны анықталды. Бірінші жатын қойнауқаттық, тектоникалық және литологиялық тұрғыдан қалқаланған, екінші жатын қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Жатындардың биіктігі, тиісінше, 22 және 10 м, мұнайға қанығу коэффициенті 0,65. Су-мұнай жапсарлары -540 және -560 м белгілерде. Жинауыштары терригендік, кеуекті, ашық кеуектілігі 39%. Құрылымның солтүстік жартысының ауқымындағы бірінші горизонт жинауыштары белгілі дәрежеде саздалған. Тығыздығы, құрамы Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 7 м, тиімдісі 6 м және 5 м, мұнайға қаныққан қалыңдығы 6 м және 4,7 м. Мұнайдың шығымдары бірінші горизонтта 20 м 3 /тәулік, екіншіде - 5 м 3 /тәулік. Мұнайы ауыр, тығыздығы 892,1 кг/м 3 , қойнауқаттық жағдайларда аз күкірт ті(0,2%), аз парафинді (0,68%), мол шайырлы (18%). Табанасты сулары хлоркальцийлі типті күшті тұздықтар, тығыздығы 1153 кг/м 3 , жалпы минералдылығы 177 г/л. Жатындардың жұмыс режимі суарынды. Кен орында жұмыс 1955 жылы бастап тоқтатылған болатын, ол 2002 жылдан игеріле бастады.
Солтүстік Жолдыбай газ-мұнай кен орны

Солтүстік Жолдыбай газ-мұнай кен орны — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс ернеуі маңындағы газ-мұнай кен орны. Атырау облысы жерінде орналасқан. Құрылым 1980-1983 жылдары дайындалып, 1982 жылы ашылған. Барлау бұрғылауы 1984 жылы басталып, 1986 жылы аяқталды. Геологиялық құрылымы Кенорын тұзкүмбезді құрылымның солтүстік-шығыс қанатында орналасқан антиклин көтерілімге жайғасқан. Ортаңғы юра таужыныстарында мұнай, газ-мұнай және газ горизонттары, ал пермь-триас шөгінділерінде бір газ горизонты бөлінеді. Юра горизонттары 623,6-848 м, пермь-триас горизонты 1134 м тереңдіктерде. Жатыс сипаты Мұнай жатындарының биіктігі 4-28,7 м, газды жатындар биіктігі 3,8-40,6 м. Су-мұнай жапсары -657-840 м, газ-су жапсары -857,5-11-63,4 м белгілерде орналасқан. Жатындар қойнауқаттық күмбездік және қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Терригендік таужыныстардан құралған жинауыштары кеуекті. Мұнайға қаныққан қалыңдығы 5,8-6 м, газға қаныққан қалыңдығы 1,4-1,9 м. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,54-0,6, газға қанығу коэффициенттері 0,46-0,54 аралығында. 5 мм-лік штуцердегі бастапқы шығымдар: мұнайдікі -2,5-40,3 м/тәу, газдыкі -10,6-77,6 мың м 3 /тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым 6,27-10,35 Мпа, температура 36-42°С. Қойнауқат жағдайындағы мұнайдың тығыздығы 881-885 кг/м 3 . Құрамы Мұнайлары аз парафинді (1,47%), аз Шайырлы (9,03%), 0,4-0,57% күкірт, 0,24% асфальтендер бар. Еркін газдың құрамы: метан - 79,74-87,64%, этан - 0,49-6,18%, пропан - 0,65-2,31%, т.б. Жатындардың режимі суарынды. Кенорын 1992 жылдан игерілуде.
Жұбантам мұнай кен орны

Жұбантам мұнай кен орны — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы өңіріндегі мұнай кен орны. Кен орны 1986 жылы ашылған. Географиялық орны Атырау облысында, Құлсары станциясынан солтүстік-шығыста 90 км жерде орналасқан. Геологиялық құрылымы Мұнайлы құрылым бойлыққа жуық бағытта созылған тұз күмбезімен байланысты қалыптасқан. Күмбездің төбесі 500 м тереңдікте. Үш сәулелі (үш тармақты) грабен арқылы көтерілім оңтүстік-шығыс, батыс және оңтүстік қанаттарда дараланған. Ең түсіңкі келген моноклинді оңтүстік қанатта мұнай жатындары орналасқан. Триас, юра және бор шөгінділерінен құралған тұз бетіндегі таужыныстар жиынтығы саздардың, алевролиттердің, құмтастардың кезектесе қабатасқан қойнауқаттары мен будаларынан тұрады. Төменгі бордың баррем және готерив шөгінділерінің мұнайлылығы анықталды. Бұлардың құрамында 8 өнімді горизонт бөлінді. Жатындардың жатыс тереңдігі 390-560 м-ге дейін өзгереді. Терригендік таужыныстардан құралған қуысты жинауыштардың кеуектілігі 27%. Қалыңдығы 5 м-ден 12 м-ге дейінгі саз қабаты жапқыш рөлін атқарады. Қанығу сипаты Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 4,8-18,9 м, тиімді және мұнайға қаныққан қалыңдығы 1,8-4,7 м. Мұнайға қанығу коэффициенттері 0,5-063. Табиғи қорқоймасының типі жағынан жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, кейде литологиялық тұрғыдан шектелген. Су-мұнай жапсары -310 және -472 м-лік белгілерде орныққан. Қойнауқаттық қысым көрсеткіштер 0,78-5,7 Мпа, температурасы 22-33°С. Өнімді горизонттардан мұнай шығымдылығы 2,2-6,6 м 3 /тәу. Барлық горизонттардың мұнайы түгелге дерлік ауыр. Тығыздығы, құрамы Олардың тығыздығы қойнауқаттық жағдайда 870-928 кг/м 3 . Екі горизонттың мұнайы аз күкіртті (011-0,17%) қалған горизонттардағы күкірт мөлшері 0,5-1,63% парафиндері-3,7%, шайырлары -7,5-13%, аз мелшерде асфальтендер бар (0,39-0,88%). Жатындардың режимі серпінді суарынды. Кен орны барлануда.
Параметрлік бұрғылау

Параметрлік бұрғылау - іздестіру жұмыстарын жүргізуге тиімді деп табылған мұнай-газ жиылу өңірлерінің геологиялық-геофизикалық параметрлерін айқындау мақсатында ұңғыма бұрғылау. Негізгі міндеттері: қиманың, әсіресе аймақтық мұнайлы-газды қатқабаттардың стратиграфиялық жіктелуі жөніндегі деректері нақтылау; геофизикалық бөліктердің литологиялық-стратиграфиялық беттері үшін геологиялық-геофизикалық параметрлер алу; геофизикалық жұмыстардың деректерімен ұштастыра отырып таужыныстардың жатыс жағдайларын айқындау және мұнай мен газ жиылуға қолайлы терең құрылымдарды арши отырып, өңірдің тектоникасын нақтылау; жинауыш қатқабаттарды және флюидтік кедергілерді бөле отырып, таужыныстардың жинауыштық және термофизикалық қасиеттерін зерттеу; қимадағы таужыныстардың мұнайлы-газдылығының тура және жанама белгілерін анықтау, ықтимал өнімді свиталар мен горизонттарды белу, мұнайлылық-газдылылық келешегін сапалық және сандық турғыдан бағалау. Дереккөздер
Жүзбелі мұнай жинауыш

Жүзбелі мұнай жинауыш - су бетінен мұнай мен мұнай өнімдерінің қалқыған үлпектерін жинайтын кеме немесе арнайы жүзуші құрылғы. Қолдану орнына қарай - өзендік және теңіздік, қозғалу тәсіліне қарай - өздігінен жүзетін және тіркемелі болып ажыратылады. Өздігінен жүзетін Қ.м.ж. мұнай құятын порттарды, көл айдындарын, басқа да біршама терең, ағысы жоқ бөгендерді тазарту үшін қолданылады. Тіркемелі Қ.м.ж.-ны өзендер мен бөгендерде ауа райы желді, су беті қозғалмалы кезеңдерде пайдаланады.
Парафинді мұнай

Парафинді мұнай - құрамында айтарлықтай мөлшерде еріген парафині бар мұнай. Мұнайдағы парафиндер мөлшері оның массасының 0,2-30%-ға дейінгі немесе одан да жоғары шамасын құрайды. Құрамындағы парафиннің мөлшері жөнінен мұнай аз парафинді (1,8%-ға дейін), парафинді (1,5-6%), жоғары парафинді (6%-дан жоғары) мұнайлар болып жіктеледі. Парафиндер мұнайда шектеулі мөлшерде ғана ериді және бұлардың еруіне температура айырықша әсер етеді, температураның көтерілуімен парафиннің еру қарқыны да жоғарылайды. Парафиндердің еру қарқынына қысым, мұнайдың құрамы, еріген газдың мөлшері мен құрамы, парафиндердің құрамы әсер етеді. Мұнайдың басты сипаттамасының бірі болып оның парафинмен қанығу температурасы саналады, осы температурадан бастап мұнайдан парафин кристалдары бөліне бастайды. Мұндай кристалдарда шайырлар, асфальтендер, майлар т.б. тұнады. Дереккөздер
Жыланқабақ мұнай кен орны

Жыланқабақ мұнай кен орны — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс ернеуі маңындағы мұнай кен орны. Құрылым 1960 жылы дайындалды. 1980 жылы іздестіру бұрғылауы кезінде ашылып, барлау 1981 жылы аяқталды. Географиялық орны Атырау облысында, Мұқыр станциясының оңтүстігінде 35 км жерде орналасқан. Геологиялық құрылымы Кенорын үшқанатты тұзкүмбезді құрылымынан орын алған. Ортаңғы юрада екі мұнайлы горизонт бөлінген. Олар 203-610 м тереңдіктерде. Жатындардың биіктігі 3-94 м. Су-мұнай жапсары -166-580 м абсолют белгілерде. Қанығу сипаты Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Горизонттер терригендік таужыныстардан құралған жинауыштары кеуекті. Мұнайға қаныққан қалындығы 3-29 м. Жинауыштардың ашық кеуектілігі 27-30,5%. Мұнайға қанығу коффициенттері 0,55-0,72. Бастапқы шығымдары 4,8-17,4 м 3 /тәулік. Бастапқы қойнауқаттық қысым 1,3-15,5 Мпа, температурасы 23-28°С. Тығыздығы, құрамы Мұнай тығыздығы 918-920 кг/м 3 . Мұнайда 0,09-0,9% күкірт, 0,56% парафин бар. Хлоркальций типті судың минералдылығы 232 г/л. Бұл шағын кен орнының 2001 жылдан бастап сынама игерімі басталды.
Мұнай геологиясы

Мұнай геологиясы - мұнай мен газдың жер қойнауындағы шоғырлану пішіндерін, олардың пайда болу, түрлену, бұзылу және орналасу заңдылықтарын зерттейтін геология бөлімі. Мұнай геологиясының ғылыми және практикалық мақсаттары: мұнай түзілу теориясын, мұнай мен газ кен орындарын іздестіру мен барлаудың әдістерін жасақтау, ашылған мұнайлы-газды және ықтимал мұнайлы-газды нысандардың келешегіне баға беру. Тектоникамен, құрылымдық, тарихи жене аймақтық геологиямен, литологиямен, геохимиямен, геофизикамен, гидрогеологиямен тығыз байланысты. Зерттейтін негізгі теориялық меселелері: жер қыртысындағы көмірсутектердің пайда болуы және түрленуі; осы пайдалы қазба жатындарының қалыптасуы мен ыдырауы; мұнай мен газ шоғырларының орналасу заңдылықтары.Мұнай геологиясының негізінде мұнай мен газ кен орындарын іздестіру мен барлау туралы ілім, мұнай кәсіпшілік геологиясы, мұнай және газ кен орындарын игеру меселелерімен айналысатын арнаулы ғылым салалары дамыды. Дереккөздер *Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Парафинсіздеу

Парафинсіздеу - мұнай фракцияларында жоғарғы (С8-ден бастап) алифатикалық шектік көмірсутектердің мөлшерін төмендету үшін жүргізіледі. Бұл арқылы мұнай өнімдерінің тұтқырлығы мен қоюлану температурасын төмендетуге мүмкіндік туады. Мұнайдың тұтқыр өнімдерін П. оларды іріктеуші еріткіштерде немесе бинарлы еріткіштерде төмен температура жағдайында кристалдау арқылы жүзеге асырылады. Тұтқырлығы нашар майлар мен дизельдік фракцияларды П. үшін қалыпты парафиндік көмірсутектерімен (ҚПҚ) клатраттар түзуші карбамидтер қолданылады. Мұнай өндіру барысында ұңғымаларға түсірілген, өзі арқылы қойнауқаттан мұнайды жоғары көтеретін құбырларға жабысқан парафин осы П. әдістері көмегімен аласталады. Дереккөздер
Жылу жұрыны әдісі

Жылу жұрыны әдісі - өнімді қойнауқатта жоғарылаған температураның ауыспалылығын қамтамасыз етуге негізделген мұнай шығымын көбейту әдісі. Температураның жоғарлауы мұнайдың сұйылуына және оның жинауыштан ығысуына себепші болады. Мұнайды жылулық әдіспен өндірудің жекелеген түрі. Ауыр және тұтқыр мұнай кенорындарын игеру барысында пайдаланылады. Жылу жұрыны қойнауқатқа тоғыту ұңғымалары арқылы жылу жеткізгіштерді (ыстық суды, уды) жоғары қысыммен айдау арқылы қалыптастырылады.
Мұнай тазартушы

Мұнай тазартушы(дистилляттары) - айдау немесе тазарту жолымен мұнайды көп сатылы фракцияларға бөлу өнімдері. Бөлудің әр сатысында да жеңіл фракция (дистиллят) мақсатты өнім болып табылады, ауыр өнім (қалдық) одан әрі өңделуге түседі. Жанармайлық, жанар-жағармайлық тағыда басқа болып ажыратылады. Әуелгісінде мұнайдан бензиндік, керосиндік, дизельдік, газойлдық және мазут дистилляттары бөлінеді. Жанар-жағармайлық дистилляттарды бастапқы айдау нәтижесінде жанармайлық дистилляттар мен мазут алынады. Мазутты вакуумдық айдау арқылы май дистилляттары мен гудрон алынады. Дереккөздер *Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Мұнай жатыны

Мұнай жатыны (мұнайлы жатын) - жинауыш қойнауқат пен жапқыштан құралған, су-мұнай жапсарымен шектелетін мұнайдың табиғи жеке шоғыры. Бір ғана қойнауқаттан тұратын аралас жатындардың шекарасы су-мұнай жапсары деңгейінің өзгеру сызығы арқылы жүргізіледі. Мұнай жатыны шектеусырттық немесе табанасты сулармен төселеді. Негізгі өлшемдері: ауданы, тиімді қалыңдығы, жинауышының кеуектілігі мен өтімділігі, мұнаймен қанығу дәрежесі, қойнауқаттық температурасы мен қысымы, су-мұнай жапсарының биіктік орны. Мұнай жатыны тұтқыштағы жинаушының құрылысымен, жинаушының және тұтқыштағы қалқалаушының типімен, мұнайының сапасымен, оның тығыздығымен тұтқырлығымен сипаттапады. Дереккөздер *Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Пионер газ кен орны

Пионер газ кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысының Өзен-Жетібай антиклин өңіріндегі газ кен орны. Жаңаөзен қаласының батысында 30 км жерде орналасқан. 1985 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Құрылым өлшемдері 7x2 км, солтүстік-батысқа созылған, солтүстігінен бұзылыспен шектелген брахиантиклин. Газ жатыны доломиттерден, туфты құмтастардың қабатшаларын кіріктіретін доломиттенген әктастардан құралған ортаңғы триас шөгінділеріннен орын алған. Жатыс сипаты Жатын қойнауқаттық, тектоникалық және литологиялық тұрғыдан қалқаланған. Жарықшақты жинауыштарының ашық кеуектілігі 0,85, газға қаныққандығы 85%. Өнімді горизонттардың жатыс тереңдігі 4074 м, су-мұнай жапсарының абсолют белгісі -4088 м. Жатынның биіктігі 170 м, горизонттың жалпы және тиімді қалыңдығы 30 м, газға қаныққан қалыңдығы 24,7 м, қысымы 50,4 МПа. 15 мм-лік штуцердегі газдың шығымы 38 мың м 3 /тәу, конденсаттікі 11 м 3 /тәу. Құрамы Газ құрамында метан (83,6%), ауыр көмірсутектер (16,2%-ға дейін), азот (0,2%), көмірқышқыл газы (0,2%) бар. Тұрақты конденсаттың бастапқы мөлшері 22,76 г/м 3 , оның тығыздыгы 762 кг/м 3 . Кондесат құрамында 11,3% парафин бар. Сульфат-натрийлі типті қойнауқаттық суының тығыздығы 1012 кг/м 3 , минералдылығы 24,84 г/л, аз мөлшерде йод, бор, бром, стронций бар. Кен орнында жұмыс 1987 жылдан бері тоқтатылған. Дереккөздер
Полимерлік сумен тоғыту

Полимерлік сумен тоғыту - концентрациясы 0,015-0,7%-дық молекулалық массасы жоғары полимерлердің судағы ерітіндісімен қойнауқатты тоғыту арқылы мұнай қайтарымын жоғарылататын физикалық-химиялық әдіс. Мұнайлы қойнауқатты полимерлердің сулы ерітінділерімен жұрындар түрінде тоғытады, мұның өзі жұрындардың қозғалу өңіріндегі судың қозғалысын төмендетеді, ал осы жайт, өз кезегінде, мұнайлы қойнауқаттық қарпу коэффициенты ұлғайтады, сөйтіп мұнай қайтарымы коэффициенттің артуын қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Жыңғылды мұнай кен орны

Жыңғылды мұнай кен орны — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы белдемінің мұнай кен орны. Құрылым аймақтық геологиялық-геофизикалық жұмыстар нәтижесінде 1939 жылы ашылған. Географиялық орны Атырау облысында Мақат станциясының солтүстігінде 20 км жерде орналасқан. Геологиялық құрылымы Кенорын дөңесі солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған, жасырын жарылған тұзкүмбезді құрылымнан орын алған. Галогендік таужыныстардың орналасу тереңдігі күмбез дөңесінде 400 м, баурайларында 1000 м-ге дейін жетеді. Енсіз грабендер арқылы күмбез солтүстік, солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс қанаттарға бөлінген. Оңтүстік-батыс қанаттың өнеркәсіптік мұнайлылығы анықталған. Бұл қанат, лықсымалар арқылы батыс, орталық және шығыс алаңшаралға дараланған. Көлденең лықсымалармен тілгіленген орталық алаңша ауқымында апт, неоком жікқабаттары мен ортаңғы юраға тиесілі мұнайлы горизонттарды кіріктіретін блок дараланады. Шығыс алаңшада апт шөгінділері өнімді. Барлығы 10-ға жуық мұнайлы горизонттар анықталған. Жатыс сипаты Жатыс сипаты жөнінен барлық жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, жатыс тереңдіктері 135 м-ден 500 м-ге дейін. Құмтастардан құралған жинауыштары қуысты, ашық кеуектілігі 29-34%-ға дейінгі шамада. Жатындардың жапқыштары рөлін сазды таужыныстар атқарады. Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы апт жатындарында 5-10 м-ге, неоком жатындарында 5,6-13-ге, юра жатындарында 4,3-7 м-ге дейін, тиімді қалыңдығы, тиісінше, 4-8,5 м-ге, 4-9 м-ге және 3-4 м-ге, мұнайға қаныққан қалыңдық осы ретпен 2,2-5 м-ге, 3,8-5,2 м-ге және 1,3-2,9 м-ге дейін жетеді. Жатындардың су-мұнай жапсарлары -139-472 м-ге дейінгі белгілерде. Дөңдік бөліктегі мұнайлы горизонттардың жатыс тереңдіктері апт жікқабаты үшін 125-170 м-ге, неоком жікқабаты үшін 209-253 м-ге, ортаңғы юра шөгінділері үшін 330-465 м-ге дейін. Жатындардың мұнайлы бөліктерінің биіктігі 7-31 м-ге дейін өзгереді. Қанығу сипаты Мұнайға қанығу коэффициенті 0,55-0,68. Апт жатындарындағы мұнайдың шығымы 0,5-3 м 3 /тәу, ортаңғы юрада 0,4-12 м 3 /тәу болды. Тығыздығы, құрамы Төменгі бор шөгінділерінің мұнайы ауыр, тығыздығы 895-906 кг/м 3 , аз күкіртті (0,34%), аса мол шайырлы (13-34%) аз парафинді (1,05%). Ортаңғы юра жатындарының мұнайлары айтарлықтай жеңіл, тығыздығы 875-881 кг/м 3 , аз күкіртті, аз парафинді (1,67-1,77%). Бұлардағы силикагель шайыларының мөлшері 10%-14,5%-ға дейін. Жатындардың режимі гравитациялыққа ауысатын әлсіз суарынды. Хлоркальцийлі типті табандық сулардың тығыздығы 1095-1163 кг/м 3 . Кен орнында 2004 жылы бұрғылау жұмыстары басталды.
Полипропилен (Атырау химия зауыты)

Полипропилен (Атырау химия зауыты) - мұнай химиясы саласындағы кәсіпорын, акционерлік қоғам. Құрылысы 1950 ж. басталып, 1966 ж. алғашқы полиэтилен шығара бастады. Негізгі шығаратын өнімдері: полиэтилен мен төменгі қысымды полипропилен, халық тұтыну тауарлары, пиролиз шайыры т.б. 1977 ж. тұңғыш рет полипропилен өндіру жүзеге асырылды. 1966-95 ж.ж. өндіріске полимерлі композицияның жаңа 30 түрі енгізілді. Дереккөздер
Забұрын (Забурунье) мұнай кен орны

Забұрын (Забурунье) мұнай кен орны — Каспий маңы ойпатының оңтүстік-батыс ернеуі маңы өңіріндегі газ-мұнай кенорны. Құрылым 1966-1979 жылдары дайындалып, 1981 жылы іздестіру жұмыстары басталады. Кен орны 1982 жылы ашылып, барлау 1984 жылы аяқталған. Географиялық орны Атырау облысында, Атырау қаласының оңтүстік-батысында 170 км жерде, Каспий теңізінің солтүстік жағалауына таяу орналасқан. Геологиялық құрылымы Кенді сыйыстырушы құрылым күмбезаралық көтерілімнен орын алған. Апт-неокомдық және неокомдық мұнайлы, неокомдық газды-мұнайлы горизонттар бөлінген. Олардың жатыс тереңдігі 851-905,6 м. Мұнай жатындарының биіктігі 7,2-53 м, газ жатындарының биіктігі 9,3 м. Су-мұнай жапсары -900-943 м белгілерде. Жатындар қойнауқаттық күмбездік, тектоникалық және литологиялық тұрғыдан қалқаланған. Терригендік таужыныстардан құралған жинауыштары кеуекті. Қанығу сипаты Мұнайға қаныққан қалыңдық 0,8-10,8 м, газға қаныққаны -7,1 м. 7 мм-лік штуцердегі бастапқы шығымдар - мұнайдікі 14-72 м 3 /тәу, газдікі 43,4 мың м 3 /тәу. Газдық фактор 47 м 3 /м 3 . Бастапқы қойнауқаттық қысым 9,1-10,05 Мпа, температура 36-39°С. Тығыздығы, құрамы Мұнайдың тығыздығы 892 кг/м 3 , құрамында 0,26-1,26% күкірт, 1,75% парафин, 11,8-13,7%, шайырлар, 0,57-0,85%, асфальтендер бар. Газдың құрамы: метан -84,88-93,26%, этан -0,27-1,79%, пропан -0,43, изобутан -0,66%, азот -5,59%. Жатындардың режимі суарынды. Кен орны 1982 жылдан бері игерілуде. Дереккөздер
Порт-Артур газ кен орны

Порт-Артур газ кен орны — Орталық Каспий маңы аймағындағы газ кен орны. Орал қаласынан оңтүстік-батыста 215 км-де, Жалпақтал кентінен солтүстік-батыста 25 км жерде орналасқан. Кен орны 1961 жылы белгілі болды. 697 м тереңдіктен газ атқылады, оның тәуліктік шығымы 2,5 млн.м 3 -ге жетті. Геологиялық құрылымы Қалыңдығы бірнеше м-ден ондаған м-ге жететін апшерон және ақшағыл жікқабаттарының ауқымында құм қабаты газды болып табылады. Оның тиімді газға қаныққан қалыңдығы 10,5 м, орташа қалыңдығы 3,8 м. Газды құрылым Порт-Артур күмбезаралық мульдадағы аз амплитудалы (10-15 м) екі брахиантиклин көтерілім болып табылады. Олардың өлшемдері 2x3 км. Көтерілімдердің табиғаты біржолата анықталған жоқ, бірақ төмендегі горизонттардың әркелкі тығыздалу есебінен қалыптасқандағы жорамалданады. Көтерілімдердің жаралуын былайша түсіндіру олардың біраз күрделі пішінін және кең көлемді газдылығын болжамдатады. Кен орны терең және қүрылымдық іздестіру бұрғылауымен зерттелді. 22 ұңғыманың жетеуі құрылым ауқымында бұрғыланды. Осылардың тек 2-уі өнімді болып шықты. Іздестіру бұрғылауының төмен тиімділігіне құрылымдық негіздің жоқтығы, газды көтерілімдердің табиғаты жөніндегі қате түсініктер себепші болған. Жатыс сипаты, құрамы 213-223 м тереңдіктерде жатқан кеуектілігі 35-40% цементтелген құмтастар газға қаныққан жинауыштар болып табылады. Газ-су жапсарының орны -207-208 м белгілерде анықталған. 35,1 мм-лік шайбада газдың шығымы 220 мың м 3 /тәу болды. Бастапқы қойнауқаттық қысым 2,56 МПа, температура 19°С. Газы метаннан (93,7-95,9%) тұрады, аз мөлшерде азот (4-5,9%), көміртектің қос тотығы (0,1-0,4%) бар. Хлоридті-кальцийлі табанасты суларының тығыздығы 1020 кг/м 3 , минералдылығы 110 г/л. Кен орны барлануда. Дереккөздер
Зайсан шөгінді алап

Зайсан шөгінді алабы - Қазақстанның шығысындағы ендікке жуық бағытта созылған, жоғарғы палеозой-мезозой-қайназойдың шөгінді қатқабаттарымен көмкерілген тауаралық ойыс. Шығыс Қазақстан облысының жерінде. Ауданы 30 мың км 2 -ге жуық. Алап солтүстік-шығысында Оңтүстік Алтаймен, оңтүстік-батысында Сауыр-Тарбағатай жоталарымен шектелген. Шығысқа қарай Сауыр жотасы темен қарай қүлдилай төмендейді де Зайсан алабы Қытайдағы Жоңғар ойысымен тұтасып кетеді. Мұның өзі көптеген зерттеушілердің оларды біртұтас құрылым ретінде қарастыруына, сөйтіп олар ортақ мұнайлылықпен сипатталады деп қателесуіне себеп болды. Терең жарылымдар.(Шығыс Арқалы, Маңырақ т.б.) арқылы алаптың ішкі бөлігі мұнайлылығы мен газдылығы жағынан әркелкі бағаланатын солтүстік-шығыс, орталық және оңтүстік-батыс белдемдерге дараланады. Кристалдық іргетас ретінде қаралатын ортаңғы-жоғарғы карбонның эффузиялық таужыныстары бетінде жатқан орталық белдемдегі шөгінділер қатқабатының жалпы қалыңдығы 5-6 км-ге жетеді. Осындағы Маңырақ маңы ойысында шөгінді қатқабат құрамында жанғыш тақтатастардың көптеген қабатшалары бар, қалыңдығы 4,0 км-ге жуық терригендік палеозой, 1,0 км-ге дейінгі мезозой, 1,0 км-ден аспайтын қайнозой шөгінділері ажыратылады. Жанғыш тақтатастар мұнай мен газ бөлуші (шығарушы) қатқабат ретінде қарастырылады. Қарабұлақ мульдасы арқылы күрделіленген орталық белдемді сейсмобарлау Сарыбұлақ брахиантиклинін анықтап, терең бұрғылау жүргізуге дайындады. Мұнда 4849 метрге бұрғыланған параметрлік терең ұңғыма кайнозой, мезозой және жоғарғы пермнің беткі таужыныстарынан тұратын қиманы аршыды. Сынамалау жүргізгенде, 3,0 км-ден астам тереңдіктегі триас және пермь қүмтастарынан, талдау деректері бойынша малталарга жататын ауыр, тұтқыр, қойнауқаттық жағдайда баяу қозғалатын мұнайға ұқсас таушайырлар алынды. Бұл кейбір зерттеушілерге Зайсан ойысында Сарыбұлақ мұнай кенорны ашылды деп мәлімдеуге түрткі болды. Зайсан ойысының батыс бөлігінде сейсмобарлау нәтижесінде анықталған және бұрғылауға дайындалған оқшау құрылымдардың тобы мұнай іздестіру жұмыстарын бұдан әрі жүгізуге жол ашады. Қолда бар геологиялық-геофизикалық деректерді талдау мен жинақтау, бірсыпыра зерттеушілерге (ГЖолтаев, Х.Парагульгов) солтүстік ернеудің орталық бөлікке қарай, солардың ішінде жеке будалары оңтүстік бағытта, 15 км-ге дейін қаусырма түрінде ығысқаны жөніндегі идеясын ұсынуға мүмкіндік берді. Аталған зерттеушілердің деректері бойынша, осы аймақта, қаусырма жазығының астында үміттенерліктей мұнайлы-газды саналатын юра-триас және жоғарғы пермь түзілімдеріне тиесілі қалың қатқабаттардың бар болуы әбден мүмкін. Сондықтан кристалдық іргетасы саяз орналасқан алаптың оңтүстік-батыс бөлігіндегі едәуір жері мұнай мен газға деген келешегі бар аймақтар болып шығуы әбден ықтимал.
Зондылау (геофизикада)

Зондылау (геофизикада) - негізінен жасанды жолмен тудырылған өрістер арқылы жер қойнауының вертикаль қимасын нақтылау мақсатында жүргізілетін геофизикалық зерттеулер зерттеулер әдістемесі. Жер бетінде және ұңғымаларда жүргізіледі. Өрісті тудыру кезі мен қабылдағыш арасындағы қашықтық 3. кезіндегі байқаулардың негізін анықтайды, ол бірнеше м-ден жүздеген км-ге дейін жетеді. Нүктелік, бағыттық, алаңдық болып 3. болып бөлінеді. 3-ды геологиялық-барлау жұмыстарының аймақтық сатысында жер қойнауының құрылысын, геологиялық-геофизикалық параметрлерді, таужыныстардың жай-күйін зерттеу, құрылымдарды іздестіру, тектоникалық жарылымдарды анықтау мақсатында жүргізеді.
Мұнай жатынының сарқылуы

Мұнай жатынының сарқылуы - мұнайды өндіруге байланысты оның өнімді қойнауқатындағы бастапқы қорының азаюы. Қойнауқаттық энергияның азаюымен ерекшеленеді. Сарқылудың серпінді суарынды, газданған сұйықтық, гравитациялық, газарынды режимдері ажыратылады. Серпінді суарынды режим жағдайында қойнауқаттан мұнай алу процесі таужыныстардың және оларды тоғытқан сұйықтардың серпінді сығымдалу энергиясы және қойнауқаттық шеткі суларының серпіндік энергиясы есебінен жүзеге асады. Газданған сұйықтық режім жатындағы қойнауқаттық қысымның төмендеу мөлшері мұнайдың газға қанығу қысымынан аз болғанда пайда болады. Мұнайдың ағып келуіне бөлінген газдың көмпию энергиясы себепші болады. Гравитациялық режим ауырлық күшінің әсерінен қойнауқаттан мұнайдың ағып шығуымен сипатталады, ол жатынды газданған сұйықтық режимде пайдаланғаннан кейін пайда болады. Газарынды режим табиғи бастапқы немесе қайталама газды тақиясы бар жатындарда байқалады. Дереккөздер *Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Игерімдік бұрғылау

Игерімдік бұрғылау-кенорынды игеру кезінде жүргізіпетін геологиялық барлау жұмыстарының сатысы. Жатындардың құрылысы, таралу мөлшері, ішкі құрылысы, мұнайдың, газдың құрамы физикалық-химиялық қасиеттері жөнінде нақты барлау кезінде алынған деректерді дәлдейді, толықтырады.
Инверттік эмульсия

Инверттік эмульсия - дисперсиялық ортасы мұнайдан, дизель отынынан, мазуттан т.б., ал дисперсиялық фазасы натрий, кальций, магний хлоридтерінің ерітінділерінен тұратын бұрғылау ерітіндісі. Жоғарғы температуралы және борпылдақ таужыныстарды бұрғылғанда, сондай-ақ өнімді қойнауқаттарды алғаш рет аршығанда олардың табиғи өтімділігі мен кеуектілігін сақтау мақсатында қолданады. И. э-лардың түзілуі жүйеде беткейлік белсенді заттардың - эмульгаторлардың(эфирлердің, амидтердіңт.б.) болуына байланысты. Бұрғылаудың жағдайына қарай жоғарғы концентрациялы, 100°С-қа дейінгі жылуға төзімді инвертті эмульсиялық ерітінді және 180°С-қа дейінгі температураға төзетін эмульсиялар ажыратылады.
Мұнай және газ кенорындарын игерудің бірыңғай ережелері

Мұнай және газ кен орындарын игерудің бірыңғай ережелері.Мұндай ережелер Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылдың 17 сәуірінен бастап заң күшіне енген №2200 "Лицензиялау туралы", 1995 жылдың 28 маусымынан бастап күшіне енген №2350 "Мұнай туралы", 1996 жылдың 27 қаңтарынан бастап заң күшіне енген №2828 "Жер қойнауы және кен қазып шығару туралы" жарлығына сәйкес дайындалған. Ереже Қазақстан Республикасындағы мұнай мен газ кен орындарын игерудің барлық сатыларына, қорды анықтауға және есепке алуға, кен орынды геологиялық зерттеуге, өндірудің тиімді жүйелерін жобалауға және жасақтауға, ұңғыманың әр түрлі категорияларын тұрғызуга және пайдалануға, кен шығару процестеріне басшылық етуге, жер қойнауын және қоршаған ортаны қорғауға қатысты шарттарды белгілейді және осы шарттардың мүлтіксіз орындалуын талап етеді. Дереккөздер *Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
Әзімғали Бисенов

Әзімғали Бисенов-1929 жылы Атырау облысында туған. 1971-жылы Доссор оқу комбинатын бітірген . 1944-1964 жылдары — «Қазмұнай барлау» тресі Мұнайлы, Оңғар, Қарашұңғыл, ұшқын мұнай барлау алаңдарында бұрғышының көмекшісік, бұрғышы. 1964-1985 жылдары — Қаратон, Мұнайлы, Құлсары мұнай кәсіпшіліктерінде мұнай өндіру операторы, аға оператор, ұңғымаларды жер асты жөндеу бригадасында машинист. 1985 жылдан зейнеткер. Медальдармен марапатталған 1970 жылы КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі Дереккөздер
Инклинометрия

Инклинометрия - инклинометрмен үздіксіз өлшеу арқылы бұрғылау ұңғымасының кеңістіктегі орнын анықтау. Анықталған зениттік бұрыш және қисаю азимуты көрсеткіштері, сондай-ақ өлшеу нүктесіндегі оқпан түбінің тереңдік деректері бойынша инклинограмма тұрғызылады. Бұрғылау ұңғымаларының нақты координаталарының белгілі болуы бұрғылау сапасы жөнінде мағұлматтар алуға және геологиялық қиманың әр түрлі кесінділеріндегі ұңғыма қиып өтетін бөлікшелерді және ұңғыма оқпанының кеңістіктегі орнын дәл анықтауға мүмкіндік береді.
Іштей жану

Іштей жану - aya оттегін айдау арқасында көмірсутек экзотермикалық қышқылдар реакциясын негізге ала отырып, мұнай кен орны әзірлеу түрлері (aya оттегі). Жылу генерация зонасына көмірсутек газ бен су келеді. Пласт бойынша жылжыған экзотермикалық реакциялық зона оның басқа бөліктерінің үзіндісін көбейтеді және пласттық мүнайдың жану жүйесін жеңілдендіреді. Мүнайдың технологиялық мінездемесінің өзгеруі пласттан оның ажырауын жасайды.
Бәтима Бисенова

Бәтима Бисенова - 1950 жылы Атырау облысында туған. 1971-жылы Атырау политехникалық техникумын бітірген. 1967-1973 жылдары — «Ембімұнай» бірлестігі Байшонас мұнай кәсіпшілігі басқармасы Қарсақ мұнай кәсіпшілігі автоматика цехының диспетчері. 1973 жылдан Байшонас мұнай кәсіпшілігі басқармасында мұнай өндіру оператор, қабаттың қысымды ұстап тұру бригадасының шебері. 1970 жылы Қазақстан ЛКЖО-ның XII съезінің делегаты. «Ерен еңбегі үшін» , «Еңбек ардагері» медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Қания Бисенова

Қания Бисенова -1926-1994 жылдары Атырау облысында өмір сүрген. 1962 жылы Саратов мұнай техникумын бітірген. 1941-1986 жылдары — Сағыз, Қосшағыл]], Құлсары мұнай кәсіпшілігі басқармасында бухгалтер, бас бухгалтердің орынбасары, экономист, аға экономист, жоспарлау бөліміні. бастығы, Батыс Қазақстан геологиялық басқармасының аға инженер-экономисті. Медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Казгеокосмос

Казгеокосмос - мұнай-газ жобаларының тиімділігін арттыру үшін бүгінгі таңдағы зерттеудің әуе-ғарыштық әдістері мен ақпараттық технологияларын енгізу мақсатында 2003 жылы "ҚазМұнайГаз" АҚ құрылтайшылығымен құрылған акционерлік қоғам (АҚ). Бүгінгі күнге тиесілі материалдық-техникалық базаға, ақпараттық және мамандық ресурстарға иелік ететін бұл акционерлік қоғам бір топ маңызды мәселелерді шешуге маманданған, олар: * мұнай-газ инфрақұрылымдары нысандары жағдайының, көмірсутек шикізатын барлау, жасақтау, тасымалдау және өңдеу шараларының әуе-ғарыштық мониторингі; * мұнай операцияларының қоршаған ортаға тигізер әсерінің экологиялық мониторингі; * төтенше жағдайларды болжау, анықтау және олардың мониторингі; * Жерді қашықтан зондылау мәліметтері мен геологиялық-геофизикалық мәліметтерді талдау негізінде мұнайлы-газды аумақтарды анықтау; * мұнай және газ кенорындарын 3-өлшемдік моделдеу т.с.с. Акционерлік қоғамның Атырау қаласында орналасқан жер серігі ақпараттарын қабылдау орталығы бар. Бұл орталық Унискан-24 радиоқабылдау антендік кешенмен, Terra, Aqua, Radarsat, IRS-1C, IRS-1D, Метеор-ЗМ жер серіктерінен деректер алуға және оларды өңдеуге қажетті аппаратурамен және бағдарламамен жабдықталған. Бұкіл қабылданған ақпарат Алматы қаласында орналасқан орталық кеңсеге келіп түседі, осында ол арнаулы бағдарламалық жарақтар көмегімен өңдеуден өтеді. Дереккөздер
Казгипронефтетранс

Казгипронефтетранс - жобалау институты. 1974 жылы негізі қаланған. Арналы мұнай және мұнай өнімдері құбырын, шикізат күйіндегі мұнайды сақтайтын қорқойма парктері құрылыстары мен ғимараттары кешендерін және мұнай өнімдері қоймасын, сонымен қатар мұнайды өндіруге, дайындауға, сақтауға, тасымалдауға қажетті қосалқы нысандарды жобалайтын мамандырылған мекеме. Институттың ауқымды ғылыми-техникалық және өндірістік базасы бар. Дереккөздер