kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Берни Сандерс

Берни Сандерс (; 8 қыркүйек 1941 жыл) — АҚШ тәуелсіз саясаткері және қоғам қайраткері, 2007 жылдан бастап Вермонт штатынан сенаторы. 2016 жылы Берни Сандерс президенттік кампанияға Демократиялық партия атынан қатысқан. 2020 жылы өтетін президент сайлауына Вермонт штатынан кандидат ретінде қатысатынын мәлімдеді. Дереккөздер
Темірлан Ерланұлы Ерланов

Темірлан Ерланұлы Ерланов (9 шілде 1993 жыл) — белгілі қазақ футболшысы, Үржар ауданының тумасы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Тобыл" клубының қорғаушысы. Мансабы Клубтық Темірлан Ерланов мансабын "Сұңқар" клубында бастады. 2011 жылы оны алғашқы бапкері Асқарбек Еңсебаев Алматы қаласына жібереді. Ол Алматыда "Қайраттың" футболшылар дайындайтын қосынында болды. Қорғаушы "Сұңқарда" көп ойын өткізген жоқ. 2012-15 жылдары "Восток" клубында доп теуіп, 2015 жылдың соңында "Ордабасыға" ауысты. Клуб құрамында 80 матч өткізіп, 10 гол соқты. Тағы 2 голға мүмкіндік жасады. Айта кетейік, ол грузиндік «Торпедо » командасымен кездесуде жеңісті голдың авторы атанды. 2019 жылы шымкенттіктермен бірге «қола» жүлдеге қол жеткізді. Ұлттық құрамада Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2019 жылы 21 ақпанда Молдова құрамасына қарсы алаңға шықты. Ерланов Қазақстан ұлттық құрамасының сапында 7 матчқа алаңға шығып,1 гол соққан. Қазір Темірлан Ерланов ұлттық құраманың белді қорғаушысы саналады. Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/583067-erlanov-temirlan-erlanuly Профилі]
Рауан Талғатұлы Орынбасар

Рауан Орынбасар (1 наурыз 1998 жыл)— қазақ футболшысы, Қазақстан Ұлттық құрамасы мен "Жетісу" клубының жартылай қорғаушысы. 2019 жылы 21 ақпан күні Молдавиямен бейресми жолдастық ойында тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/1736822-orynbasar-rauan Профилі]
Сағадат Досболұлы Тұрсынбай

Сағадат Тұрсынбай (26 наурыз 1999 жыл) — қазақ футболшысы, Қазақстан Ұлттық құрамасы мен "Мақтаарал" клубының қорғаушысы. Карьерасы Клубтық Шымкент футболының түлегі. "Ордабасы" командасының фарм-клубында біраз ойнап, 2017 жылы бас командаға ауысты. Алайда алаңға тұрақты шыға алмай, тек қосалқы құрамда отырды. 2018 жылы "Тараз" клубына өткен соң ғана негізгі құрамда ойнай бастады. Ұлттық құрамада Ұлттық құрамадағы алғашқы ойыны 2019 жылы 21 ақпанда Антальяда Молдова құрамасына қарсы бейресми жолдастық кездесусе өтті. Сағадат 66 минуттай ойнады да, орнына Бекзат Шадманов шықты. Бұл ойында Қазақстан 1:0 есебімен жеңіске жетті. Жетістіктері Ордабасы * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2017 Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/1736859-stursynbaj Профилі]
Игорь Валерьевич Шацкий

Игорь Валерьевич Шацкий (11 мамыр 1989) — қазақстандық футболшы, "Ақтөбе" клубы мен Қазақстан құрамасының қақпашысы. Карьерасы Қарағанды футболының түлегі. 2007 жылы "Шахтер-Юность" сапында карьерасын бастады. Келесі жылы облыстың бас командасы "Шахтерға" ауысты. 2012-13 жылдары "Астана-64" клубында ойнады. 2014 жылы "Шахтер-Болат" футболшысы атанды. 2015 жылы "Шахтерға" қайта оралды. 2021/22 жылғы еурокубоктерде Шацкий өте жақсы ойнады, УЕФА Конференциялар лигасының екінші кезеңінде "Шахтер" "Стяуамен" ойнап, кездесу пенальтилер сериясына дейін созылды. Шацкий бір пенальтиді қайтарып, команданы келесі кезеңге алып шықты. Келесі кезеңдегі "Колос" клубымен кездесуде пенальтилер сериясына дейін жалғасты. Бұл жолы Шацкий үш пенальтиді қайтарды да, "Шахтер" плей-офф кезеңіне жолдама алды. Жетістіктері Клубтық ; «Астана-1964» * 1 лиганың қола жүлдегері: 2012 Дереккөздер Сілтемелер * [https://int.soccerway.com/players/-/134759/ Soccerway сайтындағы профилі]
Бекзат Ергашұлы Шадманов

Бекзат Ергашұлы Шадманов (12 тамыз 1997 жыл) — қазақ футболшысы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы мен " Қызылжар" клубының жартылай қорғаушысы. Ұлттық құрамада 2019 жылы 21 ақпан күні Қазақстан құрамасы сапында тұңғыш рет ресми емес жолдастық кездесуде Молдова құрамасына қарсы кездесуде алаңға шықты. 66 минутта өзі секілді құрама дебютанты Сағадат Тұрсынбайдың орнына ойынға қосылды. Бұл ойында Қазақстан 1:0 есебімен жеңіске жетті. Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/1479977-shadmanov Профилі]
Марат Вячеславович Быстров

Марат Вячеславович Быстров (19 маусым 1992, Қостанай облысы, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. Карьерасы Қостанай облысында дүниеге келген, әкесі орыс, анасы Ресейде өмірге келген қазақ. 2006 жылы отбасымен Ресейге көшіп өтті де, "Магнитогорск" клубының мектебіне қабылданды. Кейін Қазақстан және Ресей клубтарында өнер көрсетті. 2018 жылы Қостанайдың "Тобыл" клубына келді де, Қазақстан азаматтығын алып, 2019 жылы ақпан айында Қазақстан құрамасы сапында алаңға шықты. Жетістіктері *Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2018 Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/1374480-bystrov Профилі]
Еркін Олегұлы Тапалов

Еркін Олегұлы Тапалов (3 қыркүйек 1993, Каменка, Тасқала ауданы, Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық футболшы, "Қайрат ФК" клубы мен Қазақстан құрамасының жартылай қорғаушысы. Байұлы тайпасы Шеркеш руынан шыққан. Мансабы Ақжайық 2011-18 жылдары "Ақжайық" сапында ойнады. Клубтағы тұңғыш ойынын 2011 жылы 13 сәуір күні "Ақтөбеге" қарсы өткізіп, негізгі құрамда алаңға шықты да, 67-минутта алмастырылды. Тұңғыш голын 2013 жылы 2 қараша күні "Атырау" қақпасына енгізді (3:0). Жетісу 2019 жылғы Қазақстан чемпионаты басталардан алдын "Жетісуға" ауысты. Ұлттық құрамада 2019 жылы 21 ақпан күні тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Ол Антальяда өткен Молдова құрамасына қарсы бейресми жолдастық кездесу болатын. Бұл ойында құрама 1:0 есебімен жеңіске жетті. Жетістіктері Тобыл *Қазақстан суперкубогы; 2024 Қайрат *Қазақстан суперкубогы; 2025 *Қазақстан чемпионы: 2025 Дереккөздер Сілтемелер * [http://footballfacts.ru/players/583935-tapalov Профилі]
Рафкат Асланұлы Аслан

Рафкат Асланұлы Аслан (2 ақпан 1994, Ақтөбе) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Каспий" клубының ойыншысы. Карьерасы Клубтық "Бәйтерек" клубының түлегі. 2011-13 жылдары осы клубта доп тепті. 2014-18 жылдары "Тобыл", "Ақтөбе", "Атырау" секілді клубтарда ойнады. "Тобыл" сапында екі маусым ойнады, "Ертісте" бір маусым, ал "Атырауда" жарты маусым ғана өнер көрсетті. 2018 жылы "Ертіске" ауысты. "Ертіс" сапында екі маусымда 27 рет алаңға шықты. 2020 жылы сәуірде "Каспийге" ауысты. Тұңғыш ойынын 18 тамызда "Қайрат" клубына қарсы өткізді. Ұлттық құрама Қазақстан жастар құрамасында бірнеше кездесу өткізді. 2019 жылы ақпан айында Молдоваға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/582749-aslan Статистикасы]
Геворг Арсенович Наджарян

Геворг Арсенович Наджарян (6 қаңтар 1998 жыл, Ереван, Армения) — Арменияда туған Қазақстандық футболшы «Атырау » футбол клубының жартылай қорғаушысы. Карьерасы Клубтық Наджарян Арменияда дүниеге келген. 2000 жылы отбасы Қазақстанға көшіп өтті. Геворг 2014 жылы қарағандылық «Шахтер » футбол клубының жастар құрамасыңа тіркелген. Келесі маусымда Геворгты басты құрамаға енгізді. «Шахтер » футбол клубында бірінші кездесуін Қазақстан Премьер Лигасында 2015 жылы 11 наурыз күні "Ордабасыға" қарсы ойнады. Қарағандыда 8 ойын көрсетіп 1 гол соқты. 2015 жылы қыркүйекте ЦСКА футбол клубымен жаттыққан, бірақ келісім шарт жазылмады. 2015 жылы қарашада Геворг «Астана » футбол клубымен келісім шартқа отырды. Бірақ бұл клубта да, бұдан кейін "Астана" сапында да негізгі құрамға ілігуге жастық қылды да, қосалқы құрамда қап кете берді. Тек 2017 жылғы маусымнан бастап тұрақты алаңға шыға бастады. Ұлттық құрама Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында доп тепті. 2019 жылы 21 ақпан күні Молдоваға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Қазақстан құрамасы сапында алаңға шықты. Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/722310 Профилі]
Ана туралы аңыз

«Ана туралы аңыз» — толық метражды көркем фильм. 1963 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Өз ұлын соғыста жоғалтқан, бұған қарамастан айналадағы адамдарға көмектесуге күш тапқан қарапайым әйел - ана туралы фильм. Фильм Ұлы Отан соғысы кезінде өрбиді. Ана оқуды, не жазуды білмейді. Майданнан хабарды хаттарды оқумен ғана білуге болатындығынынан, ана өзін-өзі оқытумен айналысып, поштаға пошташы болып жұмысқа тұрады. Әлденеше рет оған отбасыларға қайғылы хабар әкелуге тура келеді, және ол олардың қайғысын түсініп, соны жеңілдету үшін, ана өзіне аналарға деген жанашырлық жүгін алады. Рөлдерде *Ана — Әмина Өмірзақова *Асан — Мұхтар Бақтыгереев Дереккөздер
Еңлікгүл шешек атқанда

«Еңлікгүл шешек атқанда» — толық метражды көркем фильм. 1965 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Жоғары тауларда шекара заставасы. Сол жерде шын мәнінде еңлікгүл гүлдейді. Бір күні сол тау гүлі жалған дабылдың себебі болды – ол сынақты сержант Сүндетбаев және барлық застава байсалды өтті. Бірақ дабылдар әрқашанда жалған болған жоқ... Рөлдерде *Петр Соловьев — Валерий Косенков *Вера Соловьева — Лилия Шарапова *Дуся тәте — Любовь Калюжная *Алдаберген Сүндетбаев — Көбей Хұсайынов *Альберт Пушкарев — Валерий Носик *Жүнісов — Қапан Бадыров *Барсамбек — Елубай Өмірзақов *Варвара Макарова — Галина Чигинская *Иван Громобой — Иван Косых *Бубнов — Анатолий Тарасов Дереккөздер
Шыңдағы шынарда

«Шыңдағы шынарда» — толық метражды көркем фильм. 1965 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Жоғары тауларда, жартаста жалғыз шынар өсіп тұр. Аңыз бойынша, бұл жартастан өзі сүймеген жігітке тұрмысқа шығудан бас тартқан Айсұлу секірген. Сол қыз туралы естелік ретінде жартаста әдемі шынар өсіп шыққан. Рөлдерде *Карпов — Сергей Папов *Айсұлу — Гүлбаһрам Әділова *Ілияс — Нұрмұхан Жантөрин *Сағит Шеңгелбаев — Ыдырыс Ноғайбаев *Молда — Елубай Өмірзақов *Прокурор — Зәмзәгүл Шәріпова Дереккөздер
Қилы кезең

«Қилы кезең» — толық метражды көркем фильм. 1966 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті 1918 жыл. Қазақстан мен Қытай арасында беймаза қатынас. Комиссар Тоқтар Бәйтенов көп емес чекисттер отрядын басқарады. Фильм оқиғасы тез өрістейді, бұл әдеттегі «остерн» — шығыс боевигі: атыс, қуғын, сұлу қыздар биі, бірақ сонымен бірге, фильм желісі бойында кейіпкеркердерлі құпия өсектер мен репрессия иісі сезіледі. Рөлдерде *Тоқтар Бәйтенов — Ыдырыс Ноғайбаев *Кострома — Евгений Попов *Тәжібай — Әнуар Молдабеков *Берген — Асанәлі Әшімов *Жүніс — Ахмет Шәмиев *Сүйіндік — Әлімғазы Райымбеков *Күрішбай — Бәйділда Қалтаев *Қапан — Нұржұман Ықтымбаев *Сымет — Мәкіл Құланбаев Дереккөздер
Арман-атаман

«Арман-атаман» — толық метражды көркем фильм. 1967 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Мектеп жасындағы үш дос ешкімге тіс жармастан Африкаға қашып кетпекші болады. Сол үшін ағылшын тілін үйреніп тіпті олардың тұрмысын, мәдениетін зерттейді. Ұйқыға жатқанда түстерінде Африка халқын құлдықтан құтқару үшін басқалармен күресіп жүреді. Саяхатқа аттанатын күні олар вокзалдан нағыз африкалықтарды кездестіреді... Рөлдерде *Арман — Архимед Ысқақов *Мұрын — Мұхтар Ішмұхамедов *Теміртон — Мұрат Әбусейітов *Қортық — Сапар Базарбаев *Арманның әкесі — Мұхтар Бақтыгереев *Керімбек — Кәукен Кенжетаев *Мұрынның анасы — Бикен Римова *Арманның анасы — Лидия Ашрапова Дереккөздер
Архимед Ысқақов

Архимед Мыңбайұлы Ысқақов (1 ақпан 1953 жыл, Көкшетау, Қазақ КСР-інде туған) - ұстаз, актер. Өмірбаяны 1953 жылы 1 ақпанда Көкшетау қаласында дүниеге келген. 1975 жылы Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің физика математика факультетін бітіріп, Алматы, Ресей мектептерінде математика пәнінен сабақ беріп мол тәжірибе жинақтаған, жаңашыл ұстаз. 1988-1989 оқу жылынан бастап ерекше тәрбиені қажет ететін жоғары сынып оқушыларына арналған эксперименттік мектептің директоры қызметін атқарды. 1991 жылдан «Архимед» жекеменшік мектебінің жетекшісі. 1967 жылы «Арман-атаман» фильмінде, 1988 жылы «Игла» фильмінде ойнаған. Марапаттары Білім саласы бойынша "Тарлан-2000" сыйлығының иегері. 2008 жылы «Парасат» орденімен марапатталды. Дереккөздер
Керегетас

Елді мекендер: * Керегетас – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл. * Керегетас – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл. * Керегетас – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл. Таулар: * Керегетас – Ерейментау тауларының солтүстік-шығыс тізбегінде орналасқан тау. * Керегетас – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жеріндегі тау. * Керегетас – Қарағанды облысы Шет ауданы жеріндегі тау. * Керегетас – Сарлытаң тауының солтүстік-шығысында орналасқан тау. * Керегетас – Сауыр жотасының оңтүстік-батыс сілемдері Жүрек және Шағаноба тауларының аралығындағы асу.
Могиканның соңғы тұяғы (кітап)

«Могиканның соңғы туяғы» — 1826 жылы алғаш рет жарияланған америкалық жазушы Джеймс Фенимор Купердың тарихи романы. Былғары Шұлық туралы пенталогиядағы екінші кітап болып табылады (жарияланған күні бойынша да, эпопея хронологиясы бойынша да), онда Купер америкалық фронтирде өмір туралы баяндайды және алғашқылардың бірі америкалық үндістердің рухани әлемі мен әдет-ғұрыптарының өзіндік ерекшелігін бейнелейді. Романның орыс аудармасы 1833 жылы жасалды. Қазақ тілінде 2011 жылы аудармасы шықты. Сюжеті Романның әрекеті 1757 жылдың тамыз айында Нью-Йорк Британдық колониясында, Франко-Үнді соғысы қызған кезде орын алады. Романның бір бөлігі форт Уильям-Генриге шабуылдан кейінгі оқиғаларға арналған, француздардың үнсіз келісімімен олардың Үнді одақтастары бірнеше жүз берілген ағылшын солдаттары мен қоныстарын қиған кезде. Аңшы және ізші Натти Бампо «Аңшы» романының бірінші (іс-әрекеттің даму реті бойынша) оқырманға ұсынылған, могикан — Шыңғысғұқ тайпасының түрік достарымен және оның ұлы Ункаспен бірге — екі апалы-сіңлілерді, британдық командирдің қыздарын құтқаруға қатысады. Кітап соңында Ункас, соңғы моғикан, қыздардың үлкені қабығын құтқаруға сәтсіз әрекеттен өледі. Бұқаралық мәдениетте Роман бірнеше рет түсірілді, оның ішінде 1992 жылдың ең танымал нұсқасы, режиссер Майкл Манн түсірген. Басқаша айтқанда, романның атауы әлеуметтік құбылыстың немесе топтың соңғы өкілін сипаттау үшін қолданылады. Дереккөздер
Мың шақырымдық жол

«Мың шақырымдық жол» — толық метражды көркем фильм. 1968 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Қазақстандағы азаматтық соғыстың ерлік ісінің бір беті туралы. Ақтөбе фронтына қару жеткізу үшін мың шақырымдық жолды өз отрядымен комиссар Әли-Ақбар өтеді. Рөлдерде *Әліби Жангелдин — Сәтімжан Санбаев *Сардарбек — Нұрмұхан Жантөрин *Төлеген — Нұржұман Ықтымбаев *Курт — Алфонс Калпакс *Вера — Вера Лапшукова *Пан Дулемба — Николай Пастревич *Тарас — Евгений Попов *Көбеев — Мұратбек Рысқұлов *Ырымғали — Елубай Өмірзақов *Сардарбектің анасы — Әмина Өмірзақова Дереккөздер
Балалық шаққа саяхат

«Балалық шаққа саяхат» — толық метражды көркем фильм. 1968 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Ұжымдастыру жылдарындағы класстық қарсыластармен болған қиян-кескі ұрыс пен Қазақстандағы кеңшар құрылысының жеңісі үшін күресі туралы фильм. Рөлдерде *Бала кезіндегі Бектас — Болат Қалымбетов *Бектас — Мұхтар Бақтыгереев *Шорманов — Қасым Жәкібаев *Бақшабай — Құрманбек Жандарбеков *Сағатбай — Нұржұман Ықтымбаев *Жантай — Ыдырыс Қарсақбаев *Ұзақбай — Кәукен Кенжетаев *Әспет — Тамара Қосыбаева *Ыдырыс — Мәкіл Құланбаев *Өкімбай — Матан Мұраталиев *Күлімбала — Раиса Мұхамедиярова *Сенбай — Қанабек Байсейітов Дереккөздер
Жаңақоныс

* Жаңақоныс – Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты таратылған ауыл. * Жаңақоныс – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы ауыл. * Жаңақоныс – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы таратылған ауыл. * Жаңақоныс – Қызылорда облысы Арал ауданындағы ауыл. * Жаңақоныс – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы ауыл. * Жаңақоныс – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл.
Көгілдір маршрут

«Көгілдір маршрут» — толық метражды көркем фильм. 1968 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Маңғышлақ облысына практикаға келген, жұмысқа, ұжымға, алғашқы өмірлік қиындықтардан өткен студент-геолог туралы фильм. Рөлдерде *Көрік — Марат Дуғанов *Өмірзақ — Әубәкір Ысмайылов *Жол — Әбдісалан Нұрмаханов *Мәке — Қанабек Байсейітов *Момыш — Әлімғазы Райымбеков *Көкжал — Борис Кулиев *Сатушы — Шолпан Алтайбаева Дереккөздер
Уақыт машинасы (роман)

«Уақыт машинасы» — Герберт Уэллстың романы, оның алғашқы ірі ғылыми-фантастикалық жұмысы. 1888 жылы «Уақыт аргонавттары» әңгімесінен қайта өңделіп, 1895 жылы шығарылды. «Уақыт машинасы» уақытпен саяхат идеясын фантастикаға енгізді және осы машина үшін қолданылатын уақыт, олар кейінірек көптеген жазушылармен қолданылған және хронофантастика бағытын құрды. Тарихы Романның жұмысы Уэллстің естеліктері бойынша, үлкен еңбегімен берілді. «Пікірталас қоғамының» мәжілістері өткен Оңтүстік Кенсингтондағы тау мектебінің жертөле бөлмесіндегі Хэмилтон-Гордон тегі бойынша студент Ч. Хинтон «Төртінші өлшем дегеніміз не» (1884) кітабының желісі бойынша евклидтік емес геометрияның мүмкіндіктері туралы баяндама жасады . «Уақыт машинасы» техника көмегімен адамның уақыт саяхаты сипатталған алғашқы әдеби шығармалардың бірі болды (1881 жылы жарияланған Э. Митчеллдің «сағат, олар артқа қарай жүрді» әңгімесі бұған дейін белгілі). Дереккөздер
Мәншүк туралы дастан

«Мәншүк туралы дастан» — толық метражды көркем фильм. 1969 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Кеңес Одағының батыры Мәншүк Мәметованың ерлігі туралы фильм. Фильмде неміс танкыларымен тең емес шайқасын қабылдаған Мәншүк пен оның жолдастарының соғыстағы бір күні көрсетілген. Осы шайқаста ержүрек Мәншүк қаза табады Рөлдерде *Мәншүк Мәметова — Наталья Арынбасарова *Валерий Ежов — Никита Михалков *Капитан Иван Самсонов — Иван Рыжов *Суков — Виктор Авдюшко *Нұржұман Жарқынбаев — Нұржұман Ықтымбаев *Ломов — Юрий Саранцев *Ана — Фарида Шәріпова *Есалаң — Олеся Иванова *Әке — Кәукен Кенжетаев *Владимир Максимов — Иван Дмитриев *Инженер — Николай Сергеев *Омар Қажыбергенов — Ескендір Өмірзақов *Степа Кикин — Виктор Баженов Дереккөздер
Сәрке батыр Шоңмұрынұлы

Сәрке батыр Шоңмұрынұлы (1690-1772 ж.) — қазақ батыр, кіші жүздің Тәуке және Әбілхайыр хан басқарған Өмірбаяны 1690 жылы туған, шын есімі Меңдібек Шонмурынұлы. Сәрке батырдың әкесі Шонмурын баба IX ғасырдың басында он бір мың жылқысы бар ең ықпалды және бай адамдардың бірі болды. Шонмұрынның 6 Ұлы - Бегетей, Ұлан, Асан, Сарке, Рысбай және Түкібай болды. Орынбор, Ақтөбе және Қостанай облыстарының аумағында тұратын Биліс жағалбайлы руынан шыққан. 1726 жылы Әбілхайыр хан мен Тайлақ батыр бастаған қазақ армиясының құрамында Орал өзеніндегі 30 мыңнан астам қалмақ жауынгерлері бар үш күндік шайқасқа қатысты. 1726 жылдың күзінде Ырғыз мен Торғай өзендері арасындағы маңайдағы "Қара сиыр" деген атпен орналасқан жерде жоңғарлармен шайқаста қазақ әскерінің авангардында тұрған адамдардың бірі болды, ол үшін", Алмас қылыш" деген лақап атқа ие болды." 1729 жылы Балқаш көлінің маңында Әбілхайыр хан бастаған қазақ әскері болған, Сәрке-батыр жағалбайлы руынан әскердің басында болған. Орта және Кіші жүз қазақтарының Ресей империясына қосылуы туралы грамотада айтылған, онда Әбілхайыр хан, сұлтан Ералы, сондай-ақ орта және Кіші жүздің 56 қазақ руларының ақсақалдары мен батырларының қолдары қойылған. Жағалбайлыдан Сәрке батыр қойылған. Башқұрт көтерілісі кезінде 1755 жылы патша тәртібіне қарсы башқұрт тайпалары, башқұрт тұтқындаған казактар мен Еділ қалмақтарынан тұратын жасақтар Сарке батыр басшылығымен Жетыру руларының қазақтары тоқтады. Қазіргі кезде бұл орын Орынбор облысы Беляев ауданының аумағында аудан орталығынан 15 шақырым жерде Сарке төбе (Сарке тауы) деп аталады. Сәркебатыр темір өзенінің жанында, Ембі өзенінің оң жақ ағысымен, оның өлімінен кейін 82 жасында жерленді. Бейіт Ақтөбе облысы Темір ауданы Кеңқияқ ауылының жанында орналасқан. Дереккөздер
Хинкали

Хинкали (груз. ხინკალი) — грузин асханасы ның дәстүрлі тағамы, Пшави, Мтиулети, Хевсурети атты Грузия елінің таулы аймағынан шыққан. Кейін Кавказға мен КСРО-ға таралған. Тағамның құрамы Хинкалиді әдетте шошқа немесе сиыр етімен толтырады, кейде қой еті де қолданылады. Бірақ-та басқа ет ешқашан хинкалиге қосылмайды, Оны кесілген немесе фарш түрінде қосады. Оған міндетті түрде түрлі дәмдеуіштер мен көкөністер қосылады. Хинкалиді дайындаған кезде аса маңызбен оларға пішін беруге қарайды. Дәстүрлі грузин әйелдері оларды кішкентай "құйрық" болатындай етіп мүсіндейді, Әдетте, құйрық жағына келгенде 18 бүктеуден кем емес болу керек. Ол арқылы оларды ынғайлы ұстауға және жеуге болады. Құйрық ішінде шикі болғандықтан, оны тамақтанғаннан кейін лақтырып тастайды. Хинкалиді қайнатылған суда пісіруге немесе қуыруға болады.
Келес ауданы

Келес ауданы — Түркістан облысының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, 2018 жылдың 5 маусымы күні төртінші рет қайта құрылған әкімшілік-аумақтық бөлік. Орталығы – Абай ауылы. Географиялық орны Батысы мен оңтүстігінде Шардара, солтүстігінде Сарыағаш аудандарымен, шығысында Өзбекстанмен шектеседі. Тарихы Келес ауданы алғаш рет 1928 жылы 17 қаңтарда Қазақ АКСР-ның Сырдария губерниясына қарасты Бағара және Ақжар болыстары жерінде құрылған. 1932 жылы 10 наурызда жаңадан құрылған Оңтүстік Қазақстан облысы құрамына кіреді. 1939 жылы 16 қазанда Келес ауданынан Сарыағаш ауданы бөлініп шығады. 1963 жылы 2 қаңтарда аудан таратылып, аумақ Сарыағаш ауданына беріледі. 1969 жылы 13 қаңтарда Келес ауданы екінші рет құрылып, 1988 жылы Сарыағаш ауданы құрамына қайтадан өтеді. 1989 жылы 13 қазанда орталығы Абай ауылы болып Келес ауданы үшінші рет құрылады, 1997 жылы сәуір айының 24-де таратылып, Сарыағаш ауданы құрамына өтеді. 2018 жылы маусым айының 5-де аудан төртінші рет қайта құрылды. Халқы Әкімшілік бөлінісі Аудандағы 83 елді мекен 12 ауылдық округке біріктірілген: Әкімдері * Ақментай Үсенұлы Есбаев (07.2018-12.2022 ж.). * Жәнібек Есенұлы Ағыбаев (12.2022 жылдан). Дереккөздер
Жаңаарық

* Жаңаарық – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл. * Жаңаарық – Түркістан облысы Сарыағаш ауданы, Қабланбек ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Жаңаарық – Түркістан облысы Сарыағаш ауданы, Құркелес ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Көрінбейтін адам

Көрінбейтін адам (англ. The Invisible Man) — 1897 жылы жазылған Герберт Уэллстің романы. Сюжет Бұл роман адамның көрінбейтін (және, сонымен бірге, препарат, ағартқыш қан) жасайтын құрылғыны ойлап тапқан ағылшын ғалымының тағдырын және кейіннен физик Гриффинді сипаттайды. Рас, толық көрінбейтін адам үшін адам альбинос болуы керек еді. Ал Гриффин альбинос болып табылытын.Гриффин кейінірек көбірек сенсация жасау үшін өзінің ашылуын алдын-ала ашқысы келмеді. Алайда, материалдық қиындықтар салдарынан ол өз жұмысын жалғастыра алмады. Содан соң, ол «жоғалып кету» және мүлдем жаңа өмірді көзге көрінбейтін адам ретінде бастау идеясына ие болды. Гриффин тұрып жатқан үйдің иесінің шағымдануынан қорыққандықтан,Гриффин пошта арқылы эксперименттер туралы жазбаларын тергеу бастплмай жатып жіберді ,айғақтардың көзін құрту үшін, өзін көрінбейтіндей етіп жасап, аппаратты бұзып, өмір сүрген үйін өртеп жіберді. Алғашында ол өзін «соқырлардың арасындағы көзі ашық» деп есептеді. Алайда көп ұзамай оның ұстанымы соншалықты көре алмайтындай жағдайда болмады. Аппаратсыз, ол тамағын және киімін көрінбейтін етіп жасай алмады, сондықтан ол жалаңаш жүріп, суықтан зардап шегеді және басқа адамдардан сирек және тығылып отырып қана тағам қабылдауға мәжбүр болды. Ол сондай-ақ, өз бостандығынан айырылып, торда көрсетілетіндігі туралы қорқып, өзін жариялай алмады. Мұның бәрі оған адамзат қоғамынан аулақ жүріп, шеттетілген жағдайға тап болды. Гриффин Айпинг ауылына қоныстанды және өзін-өзі қарапайым «көрінетін» нысанда қайтып оралу қамына кірісті (бұл жерде әңгіме басталады, яғни жоғарыда айтылғандар оқырманға финалға жақындады). Біраз уақыттан кейін оның ақшасы таусылып, тағы да жасырынуына тура келді. Гриффин бір кездері бірге оқыған Кемп деген ғалымнан өзін қолдауды сұрайды. Гриффин халықты қорқыту және иеррор кампаниясын ашуды ұсынып, ақыр соңында оның түпкі мақсаты билікті басып алғысы келді. Бірақ Кемп көрінбейтінмен серітестіктен бас тартты және оның үстінен полицияны шақырды. Содан кейін Көрінбейтін адам Кемпке өлім тілеп, оның артынан аңди бастадыі, бірақ нәтижесінде ол өзінің өліміне әкеп соқты. Оны шулы топ арасынан ұсталып, өлтірілді. Өлгеннен кейін оның денесі қайтадан көрінді. Көрінбейтіндіктің сыры ешқашан қалпына келтірілмеді, өйткені Гриффин өз машинасын жойды, ал оның жазбалары Гриффин көмекшісі ретінде жұмыс жасаған Томас Марвелмен (Марвел мырза құпияны ашуға үміттенген және көрінбейтін болуға үміттенген) ұрланған болатын. Гриффин әлем әдебиетіндегі «зұлым генийдің» танымал бейнесі болды. Экрандалуы * Көрінбейтін адам (фильм, 1933) және оның жалғасы Көрінбейтін адамның оралуы (1940) * Көрінбейтін кек алушы — 1954 жылы түсірілген жапондық фильм * Көрінбейтін адам (фильм, 1984) — КСРО-да түсірілген, мұнда Кемп теріс кейіпкер, ал Гриффин аңқаулау ғалым ретінде көрсетілген * Көрінбейтін адам (телехикая, 1984) — роман мазмұнына неғұрлым жақын жасалған, Би-Би-Си, 6 серия * Көрінбейтін адам (телехикая, 2000) — Sci-Fi Channel, 46 серия * Көрінбейтін адам (фильм, 2020) Сілтемелер * [https://gutenberg.org/files/5230/5230-h/5230-h.htm The Invisible Man]
Көктал

Елді мекендер: * Көктал – Абай облысы Мақаншы ауданындағы ауыл. * Көктал – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы ауыл. * Көктал – Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл. * Көктал – Алматы облысы Балқаш ауданындағы ауыл. * Көктал – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл. * Көктал – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл. * Көктал – Жетісу облысы Панфилов ауданындағы ауыл. * Көктал – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы ауыл. * Көктал – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл. * Көктал - Астана қаласындағы тұрғын алаб. Өзендер: * Көктал – Талас өзені алабындағы өзен. * Көктал – Қаратал алабындағы өзен. * Көктал – Алматы облысы Ескелді ауданы мен Талдықорған қалалық әкімдігі аумағына қарасты өзен. * Көктал – Ащымиір алабындағы өзен. * Көктал – Нұра алабындағы өзен (Жарлы өзенінің бір саласы).
Ғаламшарлардың Біріккен Федерациясы

Ғаламшарлардың Біріккен Федерациясы — "Жұлдызды жол" фантастикалық әлемінде Альфа квадранттағы түрлі ғаламшарлар мен расалардың біріккен саяси құрылымы. Федерация негізі 2161 жылы қаланды. Үкімет басшысы - Президент. Астанасы - Сан-Франциско мен Париж қалалары, Жер ғаламшары, Күн жүйесі, 001 Сектор.
Футболдан КСРО бірінші лигасы 1989

1989 жылғы КСРО чемпионатының бірінші лигасында 22 команда ойнап, ЦСКА және "Гурия" клубтары бірінші-екінші орын алды да, жоғары лигаға жолдама алды. "Қайрат" клубы ұзақ уақыт бойы екінші орында келе жатты да, маусымның соңғы жағында үшінші орынға түсіп қалып, жоғары топқа жолдама ала алмады. Қорытынды кесте "Қайрат" командасының матчтары Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/turnir/159661-chempionat-sssr-1989 1989 жылғы КСРО чемпионаты. Бірінші лига]
АФК Чемпиондар Лигасы 2019

АФК Чемпиондар Лигасы 2019 — 5 ақпан және 24 қараша күндері өтетін АФК Чемпиондар Лигасының 38-ші маусымы (Чемпиондар Лигасы аталғалы бергі 16-шы). Іріктеу турнирі 1 раунд Батыс Азия Шығыс Азия 2 раунд Батыс Азия Шығыс Азия Плей-офф Батыс Азия Шығыс Азия Топтық турнир А тобы В тобы С тобы Д тобы Е тобы Ғ тобы G тобы Н тобы Плей-офф 1/8 финал Батыс Азия Шығыс Азия 1/4 финал Жартылай финал Финал
Мардан Тіленұлы Төлебек

Мардан Тіленұлы Төлебек (18 желтоқсан 1990, Шымкент, КСРО) — қазақ футболшысы, "Оқжетпес" клубының жартылай қорғаушысы. Карьерасы Клубтық Шымкент футболының түлегі. 2008 жылдан "Ордабасы" клубының жастар командасында ойнай бастады. Көп ұзамай негізгі команданың мүшесі болды. 2010 жылы 11 қыркүйек күні "Жетісуға" қарсы ойында тұңғыш рет негізгі құрамда алаңға шықты. Бірақ ол маусымда тек екі ойынға ғана қатыса алды. 2011 жылдың бірінші жартысын екінші дивизиондағы "Тарлан" клубы сапында өткізіп, 14 кездесуге қатысты. Маусым ортасында "Ордабасыға" қайта оралды. 2011 жылы Қазақстан кубогының иегері атанды. 2015, 2016 жылдары УЕФА Еуропа Лигасының іріктеу кезеңдерінде ойнады. 2015 жылы Израильдің "Бейтар" клубымен ойында еуротурнирлердегі тұсауы кесілді, келесі маусымда Сербияның "Чукарики" клубына қарсы бірінші іріктеу раундында екі кездесуде де алаңға шықты, сырт алаңда өткен бірінші ойынның 58-минутында ескерту алып, келесі минутта алмастырылды. Бұл спаррингте "Ордабасы" жеңіліп қалды (0:3, 3:3). 2021 жылдың басында премьер лига дебьютанты "Тұранға" ауысты. Ұлттық құрамада Қазақстанның 21 жасқа дейінгі құрамасында доп тепті. 2014 жылы негізгі құраманың бапкері Юрий Красножан құраманың оқу-жаттығу жиындарына шақырғанымен, алаңға шыға алмады. Жетістіктері *Қазақстан кубогы: 2011 *Қазақстан суперкубогы: 2012 *Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2017 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.facebook.com/mardan.tolebek?__tn__%2CdK-RH-R-R&eidARDzmhctXjed1bOc4YEu4xjusVTbBWGzB9JVclO--zUwweJ5hqPepRvGcmwlr0cUItVmb2AmZm1Sy6Yk&fref=mentions Фейсбуктегі парақшасы]
Футболдан КСРО бірінші лигасы 1990

Футболдан 1990 жылғы КСРО біріншілігі (Бірінші топ) — КСРО чемпионатының бірінші лигасы, оған 20 команда қатысты. Маусым қорытындысында "Спартак" (Владикавказ) жеңімпаз атанды. Онымен бірге "Металлург" (Запорожье), "Пахтакор" (Ташкент) жоғары лигаға жолдама алды. Қорытынды кесте Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/turnir/159662-chempionat-sssr-1990 Футболдан 1990 жылғы КСРО біріншілігі (Бірінші топ)]
Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)

Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы орталық стадион (немесе Орталық стадион) — Шымкент қаласындағы футбол стадионы. Сыйымдылығы 25000 адам. Тарихы 1969 жылы салынып бітті. Кеңес кезінде "Октябрдің 50 жылдығы" деп аталды. КСРО чемпионаттарында Шымкенттің "Мелиоратор" клубы өз алаңындағы матчтарын өткізіп жүрді. Кейін "Ордабасы" клубының негізгі аренасы болды. 2007 жылы тұңғыш рет халықаралық жарыс — "Алма-ТВ" турнир і өткізіліп, оған Өзбекстан, Қазақстан, Қырғызстан, Әзірбайжан футбол құрамалары қатысты. 2018 жылы стадионға жарықтандырушы бағандар орнатылды.
Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі, І тобы)

Турнир жеребесі 2018 жылы 2 желтоқсанда Дублинде тартылып, І тобына Қазақстан, Шотландия, Ресей, Кипр, Бельгия, Сан-Марино құрамалары түсті. Матчтар 2019 жылы 21 наурыз - 19 қараша күндері өтті. Бірінші және екінші орын алған құрамалар (Бельгия мен Ресей) финалдық турнирге жолдама алды. Ал Шотландия жолдама үшін күресті плей-офф кезеңінде жалғастырады. Турнир кестесі Матчтар ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ----
Бәйтерек (футбол клубы)

"Бәйтерек" футбол клубы — 2012 - 2016 жылдары Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында ойнаған футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Астана Аренада" өткізді. Тарихы 2009 жылы Қазақстаннан 26 бала Бразилияның "Оле Бразил" футбол академиясына аттандырылды. 2012 жылға дейін оқып келді де, олар келген соң оларды бір клубта топтау үшін ҚР спорт істері жөніндегі агенттігінің қолдауымен "Бәйтерек" клубы құрылып, бірінші лигада ойнай бастады. Ол жастармен бірге клубта Қазақстанның тәжірибелі футболшылары да өнер көрсетті. 2016 жылғы маусымнан соң клуб қайтадан бас қоспады. Статистикасы Атақты футболшылары * Данияр Кенжеханов * Рафкат Аслан Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20121103164320/http://kff.kz/kaz/clubs/127 Құрамы]
Сарыжаз

Елді мекендер: * Сарыжаз – Алматы облысы Райымбек ауданындағы ауыл. * Сарыжаз – Түркістан облысы Созақ ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Сарыжаз – Тянь-Шаньның солтүстік-шығыс бөлігіндегі таулы жота. * Сарыжаз – ежелгі қорған.
Шаға

Елді мекендер: * Шаға – Түркістан облысы Сауран ауданындағы ауыл. * Шаға – Түркістан облысы Созақ ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Шаға – Шетпе-Жармыш жолы бойында, Қаратау жотасында орналасқан қойнау.
Нико Ковач

Нико Ковач (; 15 қазан 1971, Батыс Берлин, ГФР) — хорват футболшысы, бапкер, жартылай қорғаныста ойнаған. "Боруссия Дортмунд" клубының бас жаттықтырушысы. Карьерасы Клубтық және бапкерлік Хорватия футбол құрамасының өкілі болғанымен, Германия футболының түлегі, карьерасын «Рапиде Веддинг» клубында бастады. 1989 жылы «Герта » клубының орынбасарлары сапында біраз ойнап, 1991 жылы негізгі клубқа ілікті. 1996 жылы «Байерге» шақырылып, үш жылдай доп тепті. Одан соң екі маусым «Гамбургте» ойнады. 2001 жылы «Баварияға» қосылды. Мұнда өзінің інісі Роберт Ковачпен бірге ойнады. Бірақ негізгі құрамға іліне алмай, 2003 жылы туған клубы «Гертаға» оралуға мәжбүр болды. 2006 жылғы әлем чемпионатынан соң «Ред Булл Зальцбург» клубына ауысты да, 2009 жылы карьерасын аяқтады. Карьерасын да осы клубтан бастады. Кейін 2013-15 жылдары Хорватия Ұлттық құрамасын жаттықтырды. 2018 жылдан бері "Бавария" жаттықтырушысы. Ұлттық құрама 1996-2009 жылдары Ұлттық құрама сапында 83 ойын өткізді. Жетістіктері Ойыншы ретінде Бавария * Германия чемпионы: 2002, 2003 * Құрлықаралық кубок: 2001 Ред Булл Зальцбург * Аустрия чемпионы: 2007 Бапкер ретінде Айнтрахт * Германия кубогы : 2017/18 Бавария * Германия суперкубогы: 2018 Сілтемелер * [http://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur3823.html Статистикасы ]
Жабағылы (өзен)

Жабағылы – Арыс алабындағы өзен. Географиялық орны Түркістан облысы Түлкібас ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 36 км, су жиналатын алабы 222 км 2 . Бастауы Бастауын Талас Алатауының солтүстік батыс беткейіндегі бұлақтардан басталатын Сарқырама, Құрсай, Көксала жылғаларының қосылған жерінен алады. Азаттық (Азаттылық) ауылы маңында Арыс өзеніне құяды. Гидрологиясы Алатау, Кіші Ақсу таулары аралығындағы арнасы тік жарлы тар шатқалмен ағып, Жабағылы ауылы тұсында ағысы баяулап, бірнеше салаларға тармақталады. Қар, жер асты суларымен толығады. Егін, мал суаруға пайдаланылады. Атау сыры Жабағылы өзені туралы аңыз: Ертеректе, жаугершілік заманда тау аңғарларын паналап жаудан тығылған елден бір жылдан соң хабар алмақ болып шыққан іздеушілердің алдынан жабағы кездесіпті. Содан сол жердің де, өзеннің де аты "Жабағылы" атанып кеткен деседі. Дереккөздер
Жігер (стадион, Арқалық)

"Жігер" — Арқалық қаласындағы футбол стадионы. КСРО дәуірінде іргесі қаланған. Сипаттамасы Сыйымдылығы 5000 адам. Арқалықта құрылған "Горняк", "Торғай" клубтары өз алаңдарындағы ойындарын өткізіп тұрған. Кейін бұл клубтардың бәрі жабылды да, стадионда республикалық дәрежедегі турнир ойындары өткізілмей қойды. Мекен-жайы Арқалық қаласы, Жәнібек Шақшақ көшесінде орналасқан. Тағы қараңыз *Горняк (футбол клубы) *Торғай (футбол клубы)
Горняк (футбол клубы, Арқалық)

Горняк футбол клубы — Арқалық қаласында 1980 жылдары құрылған футбол клубы. Қысқаша тарихы 1980 жылы Футболдан Қазақ КСР біріншілігіне қатысты да, бірнеше кездесу өткізіп, 14 команданың арасында 13-ші орын алды. Бұдан кейін республикалық деңгейдегі турнирлерге тек тәуелсіздік кезеңінде ғана, 1993 жылы әуесқойлар лигасында (қазіргі бірінші лига) бір жыл ойнады. Бұл жолы он кездесудің бәрінде де ұтылды. Бұдан соң ірі турнирлерге қатыспады. Дереккөздер
Хаким Фузайлов

Хаким Каюмович Фузайлов (; 12 тамыз 1964, Қорғантөбе, Тәжік КСР, КСРО) — тәжік футболшысы, қорғаушы, бапкер. Карьерасы КСРО, Тәжікстан клубтарында және Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Кейін бапкерлікпен айналысып, Өзбекстан, Ресей клубтарында жаттықтырушы, бапкер селекционер болып қызмет атқарды. Соңғы рет 2016-18 жылдары Тәжіктан құрамасының тізгінін ұстады да, 2019 жылғы Азия кубогына жолдама ала алмай, ол қызметтен кетті. Туыстары Рахматулло мен Хикмат та футболшы. Жетістіктері Ойыншы ретінде * КСРО бірінші лигасының жеңімпазы: 1988 * Тәжікстан чемпионы: 1992 * Ресейдің үздік 33 футболшысының бірі (1): № 2 (1992) * Ресей чемпионатының қола жүлдегері: 1994 Бапкер ретінде * Өзбекстан кубогының финалисі: 2000 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.bronepoezd.ru/players/fuzailov.htm Профилі] *[http://footballfacts.ru/players/29538 Профилі]
Рахматулло Фузайлов

Рахматулло Каюмович Фузайлов (16 тамыз 1978 жыл, Душанбе) — тәжікстандық және ресейлік футболшы. Кейін бапкерлікпен айналысты. Ағасы Хаким Фузайлов та футболшы. Карьерасы Карьерасында Тәжікстан, Өзбекстан, Ресей клубтарында ойнады. Футболшылық ғұмырында команданы өте көп ауыстырды, әсіресе, 2004 жылы "Шинниктен" (Ярославль) кеткен соң ешқандай клубта бір жылдан артық тұрақтай алмады. Карьерасын 2012 жылы ЦСКА-Памир клубында ойнап жүріп аяқтады. 2016 жылы азырақ уақыт осы ЦСКА-Памир клубына бапкерлік жасады. Тәжікстан Ұлттық құрамасы сапында 1997-2010 жылдары ойнады. Жетістіктері Командалық *Ресей бірінші дивизионынң жеңімпазы: 2001 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.varzish-sport.tj/index.php?optioncom_content&taskview&id5922&Itemid2 Рахматулло Фузайлов: «бұл менің бірінші покерім» (2012)]
Машат

Елді мекендер: * Машат – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл. * Машат – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Машат – Арыс алабындағы өзен. * Машат – Талас Алатауының батыс бөлігіндегі тау.
Майтөбе (бекініс орны)

Майтөбе – ежелгі бекініс орны. Бабата ауылының батыс жағында 7 км жерде. М-ні 1953 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Е.И. Агеева) зерттеген. Бекіністің айналасы дуалмен қоршалған. Қазір дуалдың құлаған орны төбе болып жатыр. Төбе үстінен теріп алынған құты, сапты аяқ, керсен, көзенің сынықтарына қарағанда Майтөбе тұрғындары 11–15 ғасырларда өмір сүрген. Сілтемелер {{wikify}
Маттео Гендузи

Маттео Гендузи (; 14 сәуір 1999 жылы, Пуасси, Франция) — жартылай қорғаушы шебінде ойнайтын француз футболшысы.«Пари Сен-Жермен» және «Лорьян» футбол клубтарының түлегі. Қазіргі уақытта «Арсенал» футбол клубы сапында өнер көрсетеді. Карьерасы «Лорьян» Гендузи «Лорьян» футбол клубының түлегі болып саналады. Клуб академиясын 2016 жылы бітірді. 2015/16 жылғы маусымда екінші командада өнер көрсете бастады. Екінші командадағы алғашқы ойынын 2016 жылдың 2 сәуірінде «Роморантина» футбол клубына қарсы өткізді. Бұл уақытта Маттео 16 жаста болды. 2016/17 жылғы маусымда бірінші команданың дайындықтарына қатыса бастады. 2016 жылы 15 қазанда Франция футбол чемпионатында алғашқы ойынын өткізді. Француз ойынның «Нант» футбол клубына қарсы ойынның 76 минутында Валид Меслубты ауыстырды «Арсенал» 2018 жылы 11 шілдеде Маттео 8 миллионов евроға «Арсенал» сапына ауысты . Бұрын Граниту Джакаға тиесілі болған 29 нөмірді алды. 2018 жылы 14 шілдеде «Арсенал» сапындағы алғашқы ойынын «Борэм Вуд» командасына қарсы өткізді. 2018 жылы 12 тамызда Англия Премьер-лигасында алғашқы ойынын өткізді. Ойын «Манчестер Ситиге» қарсы өтті. Жанкүйерлер дауысы бойынша Маттео «Арсеналда» тамыз айындағы үздік ойыншы атанды. 68 % дауыспен, Генриха Мхитарян мен Петр Чехті артта қалдырды. Статистика Сілтемелер * [http://www.arsenal.com/ Арсенал ФК ресми сайты]
Қожамберді

Елді мекендер: * Қожамберді – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы ауыл. * Қожамберді – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы Үшбастау ауылының бұрынғы атауы. * Қожамберді – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл. Өзен: * Қожамберді – Басқан алабындағы өзен.
Орталық стадион (Өтеген батыр)

Орталық стадион (толық аты: Өтеген батыр атындағы орталық стадион) — Алматы облысы, Өтеген батыр кентінде салынған футбол алаңы. Сыйымдылығы 2500 адам. 2007-13 жылдары Қазақстан бірінші лигасында ойнаған "Іле-Сәулет" клубы өз алаңындағы матчтарын өткізген. Стадионның үш құбыласы ашық, көрермендерге арналған трибуна батыс жағына тұрғызылған. Стадионның жанында жаздық бассейн салынған. Стадион Іле трактісі бойына жақын жердегі Титов көшесінің бас жағында, Кіші Алматы өзеніне жақын жерде орналасқан.
Жастар (стадион, Петропавловск)

Жастар — Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласындағы кішігірім футбол стадионы. Сипаттамасы 1960 жлы құрылған. 2009 жылға дейін "Локомотив" деп аталды. Жиегінде жүгіру жолдары бар. "Қызылжар" футбол клубы әредік өз алаңындағы матчтарын осында өткізіп тұрады. 2006-08 жылдары Қазақстан бірінші және екінші лигасында ойнаған "Авангард" футбол клубы да көптеген кездесулерін осы стадионда ойнады. Стадионда қалалық, мектепаралық турнирлермен қатар футболдан да басқа іс шаралар өткізіліп тұрады. Орналасуы Қаланың оңтүстігінде, темір жол вокзалына жақын жерде Сәтбаев көшесінде орналасқан. Сілтемелер http://footballfacts.ru/stadiums/416618-stadion-lokomotiv
Қарасай (стадион)

Қарасай стадионы — Петропавл қаласында орналасқан футбол аренасы. Іргесі 1967 жылы қаланған. Сыйымдылығы 11 мың адам. Бұрынғы атауы — "Авангард". "Қызылжар" футбол клубы өз алаңындағы кездесулерін өткізеді. 2006-08 жылдары Петропавлдағы тағы бір футбол клубы — "Авангард" та осы алаңда бірнеше кездесу өткізді. Көрермендерге арналған трибуна шығыс және батыс қапталында ғана. Оңтүстік және солтүстік жиектері ашық. Айналасында жүгіру жолдары бар. Қыс мезгілінде стадионда мұз айдындары іске қосылады. Сілтемелер * [http://polis.mypiter.kz/move_sko_petro/2017/01/09/katok-na-stadione-avangard.html Стадиондағы мұз айдыны] * [https://www.rutraveller.ru/place/97762 Рутравеллер сайтында] * [http://www.sports.kz/news/v-petropavlovske-perejivayut-za-stadion-karasay]
Зепто-

Зепто- (белгілеу: қазақ «з», халықаралық «z») — мәннің 10 -21 санына көбейтілгендікті немесе секстиллион есе кішірейгендікті көрсететін қосымша. Атауы француздың sept немесе латынның septem — жеті сөзінен шыққан, өйткені ол 1/1000 7 санына тең. СИ қосымшасы ретінде 1991 жылы XIX Салмақтар мен шаралар бойынша бас конференцияда қабылданды. Тағы қараңыз * Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі * Бірлік (мөлшер) Дереккөздер
Зетта-

Зетта- (белгілеу: қазақ «З», халықаралық «Z») — мәннің 10 21 санына немесе секстиллионға көбейтілгендікті көрсететін қосымша. Атауы француздың sept немесе латынның septem — жеті сөзінен шыққан, өйткені ол 1000 7 санына эквивалентті. СИ қосымшасы ретінде 1991 жылы XIX Салмақтар мен шаралар бойынша бас конференцияда қабылданды. Зетта префиксінің қабылдануына дейін практикаға гепта префиксі енді. Оның атауы да жетіні білдіретін гректің ἑπτά сөзінен шықты. Гепта қосымшасы ресми түрде мойындалмады және қазіргі таңда қолданылмайды. Тағы қараңыз * Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі * Бірлік (мөлшер) Дереккөздер
Орталық стадион (Хромтау)

Орталық стадион — Ақтөбе облысы, Хромтау қаласындағы футбол стадионы. 1990-2008 жылдары Қазақстан чемпионаттарында ойнаған "Горняк" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізді. Стадион қаладағы орталық саябақта орналасқан.
Жетісай ауданы

Жетісай ауданы — Түркістан облысы құрамындағы аудан. Халқының саны 187 384 адам. Орталығы — Жетісай қаласы. Географиялық орны Түркістан облысының қиыр оңтүстігінде Сырдария өзенінің сол жағалауында орналасқан. Шығысында Мақтаарал ауданымен, оңтүстігі мен батысында Өзбекстанмен, солтүстігінде Шардара ауданымен шектеседі. Шардара ауданынан Шардара су қоймасы бөліп жатыр. Тарихы Аудан Өзбек КСР Сырдария облысының құрамында 1964 жылы сәуір айында құрылған. 1971 жылы Қазақ КСР Оңтүстік Қазақстан облысы құрамына қайтарылды. 1997 жылы сәуір айының 24-інде аудан таратылып, аумағы Мақтаарал ауданына берілді. 2018 жылы 5 маусым күні Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен Жетісай ауданы қайтадан жеке әкімшілік бірлік болып Мақтаарал ауданынан бөлініп шықты. Халқы Халқының басым көпшілігі қазақтар. Одан басқа орыс, өзбек, тәжік, қырғыз ұлтының өкілдері қоныстанған. Әкімшілік бөлінісі Аудандағы 106 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 11 ауылдық округке біріктірілген. Экономикасы Тұрғындарының көбі мақта шаруашылығымен айналысады Әкімдері * Жамантай Қанайұлы Бейсенбаев 07.2018-03.2021 * Мұрат Болатұлы Қадырбек 04.2021-01.2023 * Серік Үсенұлы Мамытов 01.2023 бастап Дереккөздер Сілтемелер
Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі, Н тобы)

Бұл топта Франция мен Түркия финалдық турнирге тікелей жолдама алды. Исландия құрамасы плей-оффта сынға түсіп, жолдама тағдырын анықтайды. Турнир кестесі Матчтар ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- Дереккөздер Сілтемелер
Тасарық

Елді мекендер: * Тасарық – Абай облысы Үржар ауданындағы ауыл. * Тасарық – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы ауыл. * Тасарық – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл. Өзен: * Тасарық – Талас алабындағы өзен.
Майбұлақ

Елді мекендер: * Майбұлақ – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл. * Майбұлақ – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл. * Майбұлақ – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл. Өзен: * Майбұлақ – Қусақ алабындағы өзен.
Найдангийн Тувшинбаяр

Найдангийн Тувшинбаяр (; 1 маусым 1984 жыл, Сайхан, Булган, МХР) — моңғолиялық дзюдошы, 2008 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы, 2012 жылғы Жазғы Олимпиада күміс жүлдегері. 2014 жылғы Азия ойындарының чемпионы. Екі бірдей Олимпиада жүлдегері атанған тұңғыш Моңғолия спортшысы. Сондай-ақ Моңғолиядан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы. Дереккөздер
Джеймс Босуэлл

Джеймс Босуэлл ( ағыл . &nbsp; James Boswell,, 29 қазан 1740 , Эдинбург - 19 мамырда 1795 , Лондон ) -есімі екі томдық «Самуил Джонсонның өмірі » (1791 ) атты кітаппен атақты болған шотланд прозашы. Осы кітапты ағылшын тіліндегі бірден бір ерекше өмірбаян деп атайды. Өмірбаяны және шығармашылығы Қатал кальвинист болып табылатын судьяның ұлы. Эдинбург университетінде, содан кейін Глазгода оқыды, онда Адам Смит мұғалімдерінің қатарында болды. Ол католицизмге бет бұрады, содан кейін монах болуға шешім қабылдайды. Бұны естіген әкесі Джеймсті үйінен қуып жібереді. Босуэлл Лондонға көшіп келеді. Ол Гаррик , Голдсмит , Берк , Рейнольдс , Джонсонмен араласып, олардың «Клубына» кіреді. 1768 жылы ол Еуропаға саяхат жасап, Вольтер және Руссо мен кездеседі. Соңғысының ұсынысы бойынша ол Корсика қаласына аттанып, онда бірінші демократиялық республиканың көшбасшысы Паскуал Паолимен байланыс жасады . Ол Корсика туралы баяндаманы жазды ( 1768 ), әрі осы туындысы еуропалық бестселлер болды. 1920 жылы Босуэллоның жасөспірімдік күнделігі табылған және ол 1950 жылы жария болады. Босуэлл кінделігін 1762 - 1763 аралығында толтырған. Онда ол бірінші рет Лондонға келіп, ондағы жабайы өмірді сипаттайды. Бұл басылым әдеби сыншылар тарапынан көп шу тудырады, соған қарамастан Босуэлл күнделік прозасының керемет шебері ретінде танымал болды. Қызықты фактілер Владимир Набоков өзінің «Бледное Пламя» романының эпиграфы ретінде «Самуил Джонсонның өмірі» кітабынан үзінді қолданған. Басылымдар * Boswell, 1757-1763. Эдинбург: Эдинбург UP, 2006 Орыс тіліндегі басылымдар * Сэмюэль Джонсонның өмірі. М .: Мәтін , 2003. ISBN 5-7516-0366-4 Әдебиет * Босвел, Джеймс / / Энциклопедиялық сөздік Brockhaus және Efron : 86 тонна (82 тонна және 4 қосымша). - СПб. , 1890-1907 жж. * Дэйсес Д.Босвелл және оның әлемі. Нью-Йорк: Scribner, 1976. * Блум Х. Д. Сэмюэль Джонсон және Джеймс Босвел. Нью-Йорк: Челси үйінің баспасы, 1986 * Мартин П. Джеймс Босвелдің өмірі. Жаңа Haven: Yale UP, 2000 Ескертулер
Левски (футбол клубы)

Левски футбол клубы (болг. Професионален футболен клуб Левски София) — Болгарияның Софья қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. 1914 жылы құрылған. Болгарияның 26 дүркін чемпионы, 27 дүркін кубок иегері. Жетістіктері Ұлттық * Болгария чемпионаты * Чемпион (26): 1933, 1937, 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1953, 1965, 1968, 1970, 1974, 1977, 1979, 1984, 1985, 1988, 1993, 1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2006, 2007, 2009 * Вице-чемпион (32): 1925, 1929, 1940, 1943, 1948, 1956, 1958, 1960, 1961, 1964, 1966, 1969, 1971, 1972, 1975, 1976, 1981, 1982, 1983, 1987, 1989, 1992, 1996, 1998, 1999, 2003, 2004, 2005, 2008, 2011, 2013, 2016 * 3 орын (12): 1924, 1951, 1957, 1959, 1962, 1967, 1978, 1980, 2010, 2012, 2017, 2018 * Болгария кубогы (рекорд) * Жеңімпаз (26): 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1956, 1957, 1959, 1967, 1970, 1971, 1976, 1977, 1979, 1982, 1984, 1986, 1991, 1992, 1994, 1998, 2000, 2002, 2003, 2005, 2007 * Финалист (11): 1953, 1965, 1969, 1974, 1985, 1987, 1988, 1996, 1997, 2013, 2015 * Суперкубок * Жеңімпаз (3): 2005, 2007, 2009 * Финалист (1): 2006 * «Алтын дубль» * Жеңімпаз (13): 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1970, 1977, 1979, 1984, 1994, 2000, 2002, 2007 * София чемпионы * Чемпион (11): 1923, 1924, 1925, 1929, 1933, 1937, 1942, 1943, 1945, 1946, 1948 * Вице-чемпион (7): 1922, 1926, 1927, 1928, 1931, 1932, 1947 * 3 орын (2): 1930, 1944 * София кубогы * Жеңімпаз (4): 1926, 1930, 1931, 1932 Еуропалық * Чемпиондар лигасы * 1/8 финалист (4): 1966, 1978, 1985, 1994 * Еуропа лигасы * 1/4 финалист (2): 1979, 2006 * Кубок иелері кубогы * 1/4 финалист (3): 1970, 1977, 1987 Атақты ойыншылары Сілтемелер * [http://www.levski.bg/ Ресми сайт] * [http://levskisofia.info LevskiSofia.info] * [https://web.archive.org/web/20080611112124/http://site-forum.levski.com/ Крупнейший форум о Левски] * [http://www.pfclevski.eu/ Үздік бейресми сайт] * [https://web.archive.org/web/20090506055500/http://www.sector-b.com/ Ультрас Левски]