kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Айгүл Есенғалиева

Айгүл Есенғалиева (1972 жылы) - социология ғылымдарының кандидаты, доцент, Жапон үкіметінің жөне қайта құру мен дамудың Еуропалық Банкісінің қолдауымен жүргізілетін іскерлік кеңес берулер бағдарламасының Батыс Қазақстан бойынша жобалардың . 2000 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Этникалық топтардың нарық жағдайларына әлеуметгік бейімделуі" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Дереккөздер
Флексографиялық басу

Флексографиялық басу (,от гибкий, эластичный - иілімді, от — сгибание - ию... және графия) эластикалық резина, немесе серпінді (упругий) фотополимерлік материалдан жасалған басу формаларын және синтетикалық (анилинді) сұйық, тез кебетін бояуды пайдаланатын шығыңқы ротациялық басу тәсілі. Кез келген тегістікті (любой гладкости) материалдарда шағын қысыммен басуға болады. Кейде оны анилинді басу деп те атайды. Негізінен этикеткалық орамалау-қаптау өнімдерін шығаруға қолданады. Машиналары секциялық және планетарлық типте құралады. Дереккөздер
Айгүл Бегенқызы Есімова

Айгүл Бегенқызы Есімова (1971 жылы) - тарих ғылымдарының кандидаты. 12-ден астам ғылыми еңбектердің авторы Солардың ішінде: *«Оңтүстік Қазақстан облысындағы тұрғындардың демография-мінез-кұлық ерекшеліктері" / / Қазақстандағы және оған жақын жерлердегі этнодемографиялық процестер, Өскемен, 2001. *Оңтүстік Қазақстан облысының әйелдері: репродуктивтік және некелік мінез-кұлыққа байланысты социологиялық зерттеу// Қазақстандағы әйелдердің құқықтарын жүзеге асыру. 2001. *Қазақстан қоғамындағы оралмандар (Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жүргізілген социологиялық зерттеулердің нәтижелері бойынша). Шымкент, 2004. *Оңтүстік Қазақстан облысының тұрғындарының демографиялық мінез-құлқы // Еуразиялық кеңістіктегі демографиялық дамудың бүгінгісі мен болжамдары. Алматы, 2005. *Қазақстан әйелдерінің репродуктивтік мінез-құлқы және репродуктивтік құқықтарын жүзеге асыру ерекшеліктері. Шымкент, 2006. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының, Ресей әлеуметтанушылары Қоғамының, Қазақстан демографтарының Ассоциациясының мүшесі. Дереккөздер
Будың негізгі көрсеткіштері

Будың негізгі көрсеткіштері Қаныққын будың қасиеті, екі негізгі көрсеткіштерімен сипатталады: қысым Р немесе температура t н және құрғақтық дәрежесі х. Қысым немесе оның температурасына сәйкес, құрғақ қаныққан бу көлемімен V анықталады. Белгілі құрғақтық дәрежесі х бойынша, берілген қаныққан будың меншікті көлемін Vx табу үшін, ізделінетін меншікгі көлем, құрғақ будың меншікті көлемімен xV және қайнаған сұйықтың (1-х) V меншікті көлемдерінен тұрады, яғни: :V x =(1-x) V'+xV. Меншікті көлемдері V және V", сол белгілі қысымға арналғанын кестеден алады. Аз қысым кезінде және жоғарғы шамадағы құрғақтық дәрежесін х, сұйық орналасқан сұйықтың келемін есепке алмаса да болады. Онда шамамен былай анықтайды: :V х +xV немесе құрғақтық дәрежесін: :х = V х /V". Сонымен, қаныққан будың жағдайы болып, берілген қысым бойынша, құрғақтық дәрежесі жатады, сонымен қатар, екі басқа бағынышсыз көрсеткіштердің ішіндегі өзгергіштер р, t, v, х, олардың бір біріне байланыстығыларынан басқа р, t жатады да олар анықталуы мүмкін. Дереккөздер
Мүлипа Дүйсебаева

Мүлипа Дүйсебаева (15.1.1923 жылы туған, Талдықорған облысы, Киров ауданы — 1995, Алматы қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1966). Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітірген (1947). Алматыдағы Қыздар педагогика институтында оқытушы, доцент. ҚазКСР ғылым академиясының корр.-мүшесі, профессор А. Ысқақовтың жетекшілігімен "Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының негізгі мәселелері" деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады. Қазақ тілін оқыту әдістемесі және қазақ әдеби тілінің орфоэпиясы мәселелерімен шұғылданды. Он шақты ғылыми еңбек жариялады. Шығармасы Основные вопросы орфоэпии казахского литературного языка. АКД., А., 1966; Қазақ тілі окулығы. 5 класс үшін. А., 1969 (авт. бірі); Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының кейбір мәселелері. А., 1973; Жоғары оқу орындарының дайындау кұрстары үшін қазақ тілінен кәмекші құрал мен бақылау жұмыстарының тақырыптары. А., 1971; Әліппе сабағы. А., 1979 (авт.бірі). Дереккөздер
Электроанализ

Электроанализ. Электроанализ негізіне электр тоғының әсерінен заттардың химиялық айырылысу реакциясы жатады. Сандық байланыстары мен заңдылықтарын Фарадей ашқан. # Электролиз кезінде бөлінетін зат массасы ерітінді арқылы өткен электр зарядтарының мөлшеріне тура пропорционал. # Ерітінді арқылы электр зарядының бірдей мөлшері өткенде, электродтарда заттың бірдей эквиваленттік мөлшері бөлінеді. Бұл зандылықтарды математикалық өрнек түрінде көрсетуте болады: :: мұндағы m - электролиз кезінде бөлінген немесе электродта реакцияға түскен зат массасы, г; M э - талданушы заттың эквивалентік массасы Бұл молярлық массаның электродтық реакцияға қатысатын электродтар санына қатынасына тең, г/моль; Q = I*t - ерітінді арқылы өткен ток мөлшері, Кл; F - Фарадей саны (96500 Кл/моль). Электрогравиметрия және кулонометрияны электроанализ тәжірибесінде электродтық механизмге тәуелділік реакциясы арқылы ажыратады. Электрогравиметрияда анализденетін зат электродқа қатты түрде бөлінетін электродтық реакция қолданылады. Мысалы: Zn 2+ + 2e → Zn 0 (катодта тотықсызданады) Pb 2+ + 0H 2 O - 2e → PbO 2 + 4H + (анодта тотығады) Мұнда аналитикалық сигнал - бөлінген заттың массасы болып табылады, оны электролизге дейінгі және кейінгі электрод массасының айырымымен анықтайды. Кулонометрияда анализденетін зат процесіндегі электродтық реакция электродта қатты түрдегі бөлінбейді. Мысалы: Fe 3+ + e → Fe 2+ (катодта тотықсызданады) 2Cl - - 2e → Cl 2 (анодта тотығады) Бұнда аналитикалық сигнал анализденетін ерітінді арқылы өтетін ток мөлшері болып табылады, оны кулонометр немесе кулонометрлік титрлеу көмегі арқылы өлшейді. Дереккөздер
Қобалжу шағы

Қобалжу шағы — спортшыларда жарыс қарсаңында пайда болатын көңіл-күй жағдайы. Оның белгілері жарысқа дейінгі біраз күндері, тіпті бір айга жуық уақыт бұрын, ал дәл жарыстың алдында ерекше айқын байқалады.
Органикалық қосындылар

Органикалық қосындылар - Органикалық қосындылардың түрлері едәуір көп. Жоғарыда сипатталған минерал заттар ішінде де осы органикалық қосындыларға жататын түрлері бар, мысалы, карбонаттар қатарындағы органикалық кальцит түрлері (маржан, ынжу-меруерттер, «ақтана» садап заттар т. б.). Олардың бәрін біз химиялық құрамына қарай басқа тиісті топтарына бөлдік. Екінші жағынан органикалық қосындылар табиғи жағдайда кебінесе күрделі түрде кездеседі, яғни олардың көбісі химиялық бір тектес болмайды. Сол себепті оларды минералдар қатарына қоспай, тау жыныстары қатарына қосқ ан дұрыс. Мысалы, мұнайлар, көмірлер, бор сияқ ты заттар органикалық болғанымен олар жеке минералдар емес, тау жыныстары, сондықтан оларды кейінгі петрография бөлімінде қарастырамыз. Сонымен, органикалық қосындылар көи, бірақ олардық барлығы жеке минерал заттар қатарында емес, химиялық қосындылар мен тау жыныстары қатарында болады. Бұл жерде тек мысал үшін бірлі-жарым минералды сипаттай кетейік. Солардың бірі янтарь. Янтарь Химиялық құрамы орта мөлшермен алғанда C 12 H 20 O. Қаттылығы 2, меншікті салмағы 1. Түсі әдемі жылтыр сары. Электр тогын өткізбейді. Жаратылысы органикалық — үштік дәуірдің қылтанды ағаштарының шәйірінен пайда болған (топырақ астына түсіп нығыздалып қатайған). Янтарь электротехникада изолятор ретінде, көркемдік әшекейге қолданылады. Янтарь кені Балтық теңізі жағаларында кездеседі. Дереккөздер
Фотополимерлік басу формасы

Фотополимерлік басу формасы ФБФ — фотополимерлік материалда (металл бетіне орналасқан қатты не сұйық композициялар қабаты) жасалған басу формасы. Ондай материал жарық сәулесі әсерінен өзінің химиялық және физикалық қалпын өзгертіп ерімейтін полимер қабатын (басу элементін) қалыптастырады. Полимерленбеген, өзінің алғашқы ерігіштік қабілетін сақтап қалған жерлерін жуып-еріту арқылы бедерлі басу формасы дайындалады. ФБФ-ның құнды артықшылықтары: жоғары айқындық қабілеті; басу элементтерінің орнықтылығы; жасалуының лездігі, оңайлығы; бояуды жақсы қабылдауы және беруі; бояудың ерітпесіне тұрақтығы; қалыңдығының біркелкілік дәлдігі; иілу қабілетінің жоғарылығы; форма жасау процесінің тұрақтылығы мен залалсыздығы және қандай да болса тиражға төзімділігі. Дереккөздер
Еуроазияшылдық

Еуроазияшылдық — XX ғасырдың 20-жылдары ресейлік эмигранттар арасында пайда болған тарихи-мәдени концепция және оның негізінде қалыптасқан қоғамдық-саяси ағым. Еуроазияшылдық Ресей мәдениетінің өзіндік ерекшеліктеріне басты назар аударады. Оның басты өкіддері Л.П. Карсавин, Н.С. Трубецкой, П.Н. Савицкий, Н.А. Алексеев, Г.В. Флоровский. Ресей болашағының даму жолдары мен сипаты жөнінде батысшылдармен және славянофильдермен пікірталас жүргізген (бағдарламалық жинақ: "Шығысқа ауысу. Сезімдер және жасалымдар. Еуроазияшылдық тұжырымдары"). Еуроазияшылдық Ресей орыс этносының ерекшеліктерін славянофильдерден өзгеше дәлелдеген. Бұл ерекшелік, дейді олар, орыс этносының синтетикалық табиғатымен сипатталады. Ресей Батыстан да, Шығыстан да өзгеше, айрықша өркениет типі болып табылады. Бұл еуразиялық мәдени типке, Ресей тарихы мен орыс діліне шығыс "тұрандық", негізінен татар-моңғол жаугершілігінен қалған түркі-татарлық ықпал зор болған. Еуроазияшылдықтар азиялық мемлекеттермен тығыз қарым-қатынасты орнықтыруды жақтаған. Олар Батыс мәдениетіне еліктеуге қарсы шығып, оны "Еуропаға бас ию", "руханисыз штернационализм" деген. Кеңес Одағы тарағаннан кейін еуроазияшылдық идеясы кейбір жаңа тәуелсіз мемлекеттерде де қайтадан жанданды. Мұны бұрынғы тұтас өркениеттілік типке (Кеңес Одағы) тән құндылықтарды аңсау немесе ұлтаралық келісімді тұрақты етуге бағытталған саяси идея деп бағалауға болады. Дереккөздер
Цифрлы басу

Цифрлы басу — басу машинасында басу жүйесі кешенінің электронды-есептеу машинасының басқарумен өзгеріп отыратын басу формасын пайдалану арқылы өнім шығару технологиясы. Жарнамалық немесе коммерциялық басылымдар шығаруға қолданылады. Формаға өзгерістерді басу процесі кезінде де енгізуге болады, кейбір машиналарда бірінші данадан кейінде өзгертулер енгізіледі. Дереккөздер
Шмуцтитул

Шмуцтитул (қосымша титул), басылымның құрылымдық элементі. Жеке парақ не беттен тұрады. Онда шығарманың атауы ие көлемді айдары (рубрикасы) эпиграмма, бейнесурет, кітап өрнектері беріледі. Дереккөздер
Экономикалық теорияның қалыптасуы және дамуы

Экономикалық теорияның құрылымында бұл тақырыптың алатын орны ерекше. Өйткені бұл тақырып біз зерттеп танысатын курс үшін ерекше методологиялық кіріспе болып табылады. Мұнда экономикалық теория нені зерттеп талдайды, бұл үшін қандай әдістер пайдаланылады, оның қоғам дамуында атқаратын рөлі қандай және т.б. маңызды мәселелер анықталады. Бүгінгі адам, егер ол қоғамдық дамудың заңдарын зерттеп түсінбесе, экономикалық теорияны меңгермесе, ол адам өзін білім мен мәдениетке қол жеткіздім деп айта алмайды. Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың өзара әсер етуімен байланысты мәселелерді шешуге бейімделген мақсатты талаптарының (әрекеттерінің) нәтижесінде пайда болады. Бұны толығынан экономиканы зерттейтін ғылым кешеніне жатқызуға болады. Адамдар көне заманнан бастап адамзат қоғамының дамуы немен байланысты, экономика қандай заңдармен дамиды деген сұрақтарға жауап іздеген. Адамдар өмірі құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол өмір. Бұл өмір экономиканы, саясатты, мәдениетті және т.б. қамтиды. Қоғам өмірінің әр салаларын жекелеген ғылымдар зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі болып табылады. Тұңғыш экономикалық ой-пікірлер көне заманда пайда болған. Ертедегі Грекия, Рим, Қытай, Үндістан ғалым-философтары экономиканың жекелеген мәселелерін: бағанын негізінде не жатады, байлық қалай көбейеді, т.б. шешуге талаптанған. Ксенофонт (б.д.д. 430—354 жж.), Платон (б.д.д. 427—347 жж.), Аристотель (б.д.д. 384—322 жж.) пайдалылық туралы экономикалық теорияның бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан. Көне Рим ойшылдары Сенека (4—65 б.д.д. жж.), Лукреций Кар (39~55 б.д.д. жж.) құлиеленушіліктің құлдырап күйреуінің экономикалық себептерін зерттеген. Осының басты себебі материалдық ынтаның болмауы, дейді олар Сенеканың көзқарастары христианствоның экономикалық концепцияларының қалыптасуына ықпал еткен. Осы концепциялар соңынан адамзат дамуының тарихи процесінде шаруашылық өмірге көзқарасты мүлде өзгертеді. "Егер кімде-кім еңбек еткісі келмесе, ол тамақ жемесін" деп, христиандық ойшылдар және уағызшылар жабайы шаруашылық еңбекті қажетті және киелі іс деп жариялаған. Христиандық ілім әділетті баға белгілеу принципін дәлелдейді, еңбек шығындарымен есептесе отырып, мүліктер индивидуалдық емес, әлеуметтік бағаланғаны жөн дейді. Бірақ ерте дүниеде, орта ғасырларда экономикалық ой-пікірлер ғылым болып қалыптаспаған болатын. Сол замандардың ойшылдары экономикалық құбылыстарды жалпы қоғам өмірінің процестерінен бөліп алып жеке талдаған жоқ, экономика туралы ілімді жүйеге келтіріп қалыптастыра алмаған. Экономикалық теория қолданбалы ғылым болып шаруашылық жүргізуде құлиемдену құрылыста пайда болды. Экономикалық теория ғылым болып тек ХVІ-ХVІІ ғасырларда ғана қалыптасады. Алғаш бұл теория "саяси экономия" деген атқа ие болды (грекше: "политейя"— қоғам, "ойкос"— үй, шаруашылық, "номос" — заң). Сонымен. саяси экономия — қоғамдық шаруашылықтың заңдары туралы ғылым болып табылады. XVII ғ. басында саяси экономия дербес ғылымға айналды. Дереккөздер
Зәуре Жолдасбекқызы Жаназарова

Зәуре Жолдасбекқызы Жаназарова (1950 жылы ) - социология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің әлеуметтану кафедрасының профессоры. 70-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Қазіргі отбасының заманына сәйкес модельдерін зерттеп көрсеткен. Әлеуметтанулық зерттеулердің методологиясы, әлеуметтік жұмыс мәселелеріне, гендерлік әлеуметтану және әлеуметтік жұмысқа арналған 5-тен аса ғылыми жобаға катысты. Дереккөздер
Міндетті резервтер нормасы

Міндетті резервтер нормасы — коммерциялық банктің жалпы міндеттемелеріне (немесе банктің тартқан ақшалай қаражат сомасына) катысты белгіленетін, коммерциялық банктің Орталық банкте міндтті түрде сактауға тиісті міндетті ақшалай резервтер сомасы. Міндетті резерв нормасы бұл коммерциялық банктердің клиенттер алдындағы міндеттемесін тұрақты орындауын қамтамасыз ететін кепіл қорының шамасын белгілейді. Мұндай норма Орталық банк тарапынан коммерциялық банктердің қызметін реттеу құралы ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Жүйелік әдіс

Жүйелік әдіс — әлеуметтік тәжірибе мен ғылыми таным методологиясындағы кдндай да бір нысанды белгілі бір жүйе ретінде қарастыратын әдіс. Жүйелік әдіс принциптері нақтылы ғылымдардағы ұқсас мәселелерді дайын үлгімен зертгеуге және оларды зерттеу үшін тиімді бағытты алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар арнаулы зерттеулерді күрделі нысандардың тұтастығы мен оны қамтамасыз ететін тетіктердің сондай-ақ, олардың құрамдас бөліктерінің көптүрлі типтік байланыстарының кейпін теориялык тұрғыдан қарастырады. Дереккөздер
Сәбит Ебентайұлы Жүсіпов

Сәбит Ебентайұлы Жүсіпов (1947 - 2007 жылдары өмір сүрген) - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің биология, философия факультеттерін бітірген. Қазақстанда эмпирикалық әлеуметтанудың негізін қалаушылардың бірі. Қазақ мемлекеттік университетінде әлеуметтанулық лаборатория ашып, студенттердің жағдайын зерттеп, көптеген ұсыныстар жасаған. Бұдан кейін қоғамдық пікірді зерттейтін Республикалық Орталық ашқан. Соңғы кезде Қазақстанның әлеуметтік экономикалық ақпарат жөне болжам институтын құрып республикадағы әлеуметтік мәселелерді зерттеп, көптеген кітаптар мен мақалалардың авторы болды. Жүсіпов әлеуметтану ғылымдарының методологиясы мен әдістемелеріне арналған 12 кітап 46 мақала жазып, дүниежүзі әлеуметтанушыларының конгресінде 15 баяндама жасаған. Дереккөздер
Айгүл Тілеубайқызы Забирова

Айгүл Тілеубайқызы Забирова(1962 жылы туған) - әлеуметтану ғылымдарының докторы, [http://www.enu.kz/kz/#.UKNmEIcz3JM Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетінің] [http://www.fsn.enu.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id73:2011-07-06-14-15-24&catid14:2011-07-08-22-37-35&Itemid42&langkz әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі]. 2003 жылдан Еуразия ұлттық университетінде жұмыс атқарады. 3абирова 1991 жылы Мәскеудегі Жастар институтын бітірген. 2003 жылы Ресей Ғылым академиясының Әлеуметтану институтында әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақтардың Астана және Алматыға миграциясының этноәлеуметтік факторлары және оның этносаяси салдарлары" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Қоғамдық пікір және БАҚ мониторингі саласының маманы. 4-тен аса ғылыми жобаларға қатысқан. 2001 жылы Орта Еуропалық университетте (Варшава, Польша), 2002 жылы Индиан университетінде (АҚШ), Орта Еуропалық университетте (Будапешт, Венгрия) академиялық стажировкадан өтті.. [http://www.enu.kz/kz/zhanalyktar/7459/ "ЕҰУ-дың Әлеуметтану кафедрасының профессоры А.Т. Забирова Черчиль колледжінде өткен XII ESCAS биеннале-конференциясында баяндама жасады"]. Дереккөздер
Татьяна Ивановна Заславская

Татьяна Ивановна Заславская (1927 жылы) - орыс әлеуметтанушысы, Ресей Ғылым академиясының академигі. Көптеген шығармалары экономикалық әлеуметтануға арналған Рывкинамен бірге жазған "Социолог экономической жизни" деген кітабында экономикалық әлеуметтанудың объекта пәні және категориялары қарастырған. Әсіресе, экономикалық мәдениет мәселелеріне көңіл бөлген. Экономикалық мөдениттің екі деңгейін анықтаған. Қоғамдық экономикалық мөденитпен жеке тұлғаның экономикалық мәдениетінің байланыстарын, олардың бір-біріне деген әсерлерін көрсеткен. 3аславская зерттеген проблемалардың ішінде көзге көрінетіні - қоғамның әлеуметтік құрылымы, әлеуметтік стратификация мөселелері болып табылады. Ол кәсіби мобильділікті әлеуметтік мобильлділіктің бір формасы ретінде қарастырады. Дереккөздер
Сұйық-қатты фазалы хроматография

Сұйық-қатты фазалы хроматография. Сұйык-қатты фазалы хроматографияныц екі түрі кобірек дамыған: полюсті сорбентте полюссіз шаймалықты пайдаланып хроматографиялау (айналмаған фазаның тура түрі) және полюссіз сорбентте полюсті шаймалықты пайдаланып (екінші түрі. айналған фаза) хроматографиялау. Біріншісінде сынама құрамдас бөліктерінің ұсталып тұруы, сорбенттің гидросильді тобындағы адсорбциямен байланысты. Полюсті молекулалар полюссізден гөрі күштірек тұрақтанады және сыйымдылық коэффициентінің өсуі бойынша есептегенде шаймалаудың, әдетте, мына реттілігі байқалады: дұрыс көмірсутектер олифиндер ароматты көмірсутектер — органикалық галогенидтер
Жылжымайтын фаза

Жылжымайтын фаза - ион алмасуға кабілегп кейбір минерал материалдарды атауга болады: цеолиттер (анальцит, фозажит, стильбит), балшықталынған (каолинит, монтмориллионит, силикаттар, жапырақ тастар), алюминий мен церкониге негізделген бейорганикалық қосылыстар, арнайы сульфирленіп әзірленген көмір. Бұлардың қолданылуы шектеулі де синтетикалық полимерлі ион алмастырғыштар кеңінен колданылады. Олар екі бөліктен тұратын сияқты: біріншісі - негізгі каңқа (орын тепкен ол ион алмасуға катынаспайды), екіншісі - оған тиісті қасиеті бар және белгілі құрылымдық топтармен байланысқан ионогенді топ. Әр түрлі қатынаста дивинилбензол мен полистиролдың сополимерін қалып, ұя ретінде пайдаланады. Мұндағы дивинил бензол, өзінен байланыстарымен иолистирол тізбегін көлденеңінен көктеп, тігетін сиякты. Дереккөздер
Сұйық-сұйык хроматографиясы (ССХ)

Сұйық-сұйық хроматографиясы (ССХ). Сұйық-сұйықтық хроматографияны бөліп тарату деп те атайды, мұндағы қатты түйіршікті материал қозғалыссыз сұйық фазаға төсеніш қызметін атқарады. Бұл екі сұйық полюстік дәрежесі жағынан түрліше болып, өзара араласпауы керек. Осы екі сұйықты да бірдей қозғалыссыз бір фазаға орнықтыруға болады. Әдетте, полюсті еріткішті силикагель, алюминий тотығы, магний силикаты сияқты кеуекті төсенішке салады. Қалыпты және айналған фазалары бар ССХ сұйық-сұйықты хроматограмма көмегімен фталь қышқылы эфирлері қоспасын талдаудың екі хроматограммасы бар. Онда шаймалау реті ескеру мақсатымен, уақытты кері бағытта орналастырған. Ондағы қозғалыссыз сұйық фазаны бағананы қайтадан толтырмай-ақ ауыстыруға болады. бұл, әрине, оның артықшылығы. Алайда оның жеңіл ауыстырылуы, жуылып кету қаупін де болдырмай қоймайды. Бұл әдіс те белгілі хроматографиялық бағаналар пайдаланылады. Демек бағаналардың бөлу қабілеті бірдей де бағасы қымбаттау суретте, ішінде химиялық егілген сұйық фазасы бар бағанада бөлінген кезде алынған хроматограмма келтірілген. Газды хроматография көмегімен, жүргізілетін сапалық және сандық талдау сұйықтық хроматофафияға ұқсас. Заттын жеке де таза түрде бөлінуі, тұтылу уақыты немесе көлемі бойынша жүргізіліп, ал заттың сандық мөлшерін анықтау шоқтықтар биіктігін немесе ауданын өлшеуге негізделген. Мұнымен қатар қандай болмасын сандық талдау әдістерімен жүзеге асырылған бөлу нәтижесінен алынған бөлік бойынша талдау да пайдаланады. Сұйықтық хроматография органикалық химиядан синтетикалық, технологиялық немесе зерттеулік жұмыстарда жиі қолданылады. Мысалы. бұл әдіспен мұнай, бензин және басқа да мұнайды айдағаннан алынатын көмірсутектердің, түрлі изомерлердін құрамын жеткілікті де жемісті талдайды. Сондай-ақ бұл әдіс ұшпайтын, және тұрақсыз қосылыстардың, полюссіз және әлсіз полюсті т.б. заттардың талдауын жеңілдетті. Соңғы кезде сорбенттерді сәл түрлендіріп, ептеп өзгертіп пайдалануда. Мұндай сорбенттер өзгелерді ығыстыруда. Ондағы басты себептердің бірі - химиялық тұрақтылық. Ол үшін силикагельдің беткі қабатындағы силанолды топтарды түрлі органикалық топтарға ауыстырып, олардың активтігі мен сұрыптаушылығын едәуір арттырады: Si-0-Si-(C 2 H 3 )CH 3 ; Si-0-Si-(CH 2 ) 17 CH 3 ; Si-0-Si-CH 2 -; Si-O-Si- (CH 2 ) 3 -NH 2 , Si-O-Si- (CH 2 )n-(-CN) және басқалар. Егер силикагель-құрамына цианопропильді -(СН 2 ) 3 - CN, аминопропильді -(CH 2 ) 3 -NH 2 және оксипропилді - (СН2) 3 -ОН 2 топ сияқтыларды еңгізсе, полюсті силикагель пайда болады. Өзгеріске түскен полюсті сорбенттерде шаймалықты ауыстыр- ғандағы тепе-теңцік силикагельден тезірек орналасады да, оларда нәтиженің қайталанылуы едзуір жақсарады. Ал, мүндай түрленген, өңделген полюссіз сорбент ретінде мысалы, алғашқы үш қүрылым пайдаланылады. Көмірсутектердің радикалында көміртек атомдары- ның эр түрлі саны болуы мүмкін. Мүндай сорбенттер гидрофобты- суды итеретін молекулаларга жақындау болады. Дұрыс шар пішінді қүрылымдағы сорбенттерді пайдалангандағы нэтиже жақсы шығады. Дереккөздер
Сополимер

Сополимер — қуыстың өлшемін өлшейді. Олардың шамасына құрылым беріктіліп, ісіну қабілеті сияқты касиеттер тәуелді болады. Тіплу дәрежесі дивинилбензолдың массалық мәнімен өрнектелінеді. Мұндай ен кіші дәреже 4% және ол тұрақсыз, козғалысты фаза оны жеңіл ыдыратады. Ал 12% болса, онда алмасу қиындайды. Ең тиімді көрсеткіш 8% Мұндайда ион күллі көлем бойынша алмасады. Синтетикалық айырлардың кемшіліп жоғарғы қысыммен бағананы толгырған кезде ион бөліктерінің ыдырауына әкелетін механикалық беріктіліпнің нашарлыгы. Мұны арттыру үшін силикагель түйіршіп шыны ұнтағы сияқты бейтарап га қатты денелерді сополимердің беткі қабатына жұқа етіп орналастырған беті кеуекті шайырларды пайдаланады. Шайырлар көбіне суда ерімегенімен, олардағы белсенді топтар суды ұнатады (гидрофилді) және ерітіндідеп иондарға әр түрлі дәрежедеп ынтықтықта болады. Ендеше, ерітіндідеп рН шамасының жүмысшы аралыгының маңызы зор. Иондық хроматографияның кеп кырлы мүмкіндіпн көрсету үшін мына мысалды келтіруге болады. Бір зарядты кагиондар қатарының салыстырмалы ынтықтык өзгерісі Li + + 4 + _ + + + + , яғни шайырдан ең нашар ұсталатын литий катионы екен. Ал екі зарядтыларға Мұндай катар: Uo + 2+ 2+ 2+ 2 2+ 2+ 2+ 2+ 2+ Қышқылды ортада аниондық кешенді түзепн катиондар бір-бірінен және баска да катиондардан бөліне алады. Әдістеме мынадан тұрады: баганага 12 М тұз қышқылымен өңделген сынаманы енпзеді. Шаймалауды онын концентрациясын біртіндеп бір қалыпты төмендете отырып, тұз қышқылының ерітіндісімен жүрпзеді. Күрделі қосылыстарды түзе алмайтын катиондар күшті негізді анион алмастырғыш әсерінен тұрақтамайды. 6 М-ге дейін сұйытылган түз қышқылы Mn (II), Co (II) (4М); Си(ІІ) (2,5 М); Fe (III) (0,5 М); Z/2 (II) (0.005 М) ерітіндіде шаймаланады. Бұл металл хлоридтері кешенді қосылыстардағы салыстырмалы тұрақтылықты көрсетеді. Әр түрлі ион алмастырғыштардың қолданылуы. Дереккөздер pl:Kopolimeryzacja
Ионды хроматография

Ионды хроматография - Бұл жоғары карастырылған бөлінудің ионалмасу әдісінен басқа ионитте жүрпзілетін аса жоғарғы эффекті түрі. Ол Мұнымен қатар кіші көлемдеп ( 1 0 - - 10"z моль • экв/г) ұсак бөлшектерді (5-50 мкм), бағанадан шығу қысымы жоғары (2-5 мПа) кезде өте тез әрі сезімтал детектормен анықтап, сигналды автоматты түрде өзі жазатын соны тосіл. Демек, ионды хроматографияға тән нәрсе аса жоғарғы бөлушілік қабілет пен дұрыс жолға койылған жұмыс жүйесінің болуы. Детекторлар шаймалықтагы талданатын иондарды тіркеуі керек. Көбінесе, ерітіндідеп барлык иондарды сезетін әмбебап кондуктометрлік өлшепштерді пайдаланады. Сондай-ақ, полярография, кулонометрия сияқты электрохимиялық детектормеи катар спектрофотометриялык детекторлар да пайдаланады. Кондуктометрлік сияқты электрохимиялық құбылыстарға негізделген детекторларда талдау кезінде аналитикалық тұрғыдан арта түсетін аялық сигналды теңестіретін қосымша құрал-жабдық болуы қажет. Мұндай теңестірушілерді электрондық схема арқылы жүзеге асырады. ІІІ аймалықтың электр әлсіретіп, үлгі өткізгіштігін күшейту үшін, оларды екінші баганаға беріи және сонда қайтадан хроматографиялауды жүргізуге болады. Сондықтан ионды хроматографияда бір және екі бағаналы хроматографиялауды да пайдалана береді. Бір бағаналы анион Бір бағаналы аниондмқ хроматогуафияда электр өткізгішін төмен шаймаларды пайдаланады, мысалы, натрий бензатының немесе фталагының сұйытылған (10 - 10 моль/л) ерітіндісін қолданады. Хлорид, нитрат және баска да көптеген аниондардың электр өткізі іштіп шаймалыктың электр өткізгішпен арттырады. (X.c NOj=71 CM • см2/моль • экв) Бұл жалпы электр өткізпштікті арттырып, хроматографня кезінде сэйкес шоқтыктар тіркеледі. Сілтінің күшті сұйытылған ерітіндісін шаймалаушы ретінде пайдаланады. Мұндайда іштей теңесіп, шоқтықтар дұрыс жазылады. Бір бағаналы катион Бір бағаналы катиондық хроматографияда азот не басқа да минералды қышқылдардың сұйытылған ерітіндісімен шаймалайды. Бұлардың арасында азот қышқылын тұтыну тиімді, өйткені ол таттанбайтын болатқа зиянсыз. Мұны да теріс шоқтықтар алынады. Екі бағаналы әдіс Екі баганалы әдісте бөлетін және теңестіретін бағыналар пайдаланылады. Бөлу үшін көлемі бағананы қолданады. Аниондарды талдағанда шаймалаушы ретінде сілтілер мен әлсіз қышқыл тұздарының ерітіидісін, ал катиондарды талдағанда - минералды қышқылдар ерітінділерін пайдаланады. Анионды теңестіруші бағананы күшті кышкылды катионитпен, ал катионды бағананы күшті теңестіретін рН ортаны сілтілі анионитпен толтырады. Дереккөздер
Флориан Витольд Знанецкий

Флориан Витольд Знанецкий (15.11.1882, Свентники, Польша - 23.3.1958, Урбана АҚШ) - әлеуметтанушы. Польшадағы әлеуметтік институттың (1921) және "Przeglad socjologiczny" (1930) журналдың негізін қалаушы. Знанецкий эмпирикалық социологияның негізін қалаушылардың бірі. Ол тұңғыш рет нақты материалдар жеке құжаттар, өмірбаяндар, интервью, сауалнамалар, бақылаулар негізінде толық талдау өткізіп, сандық нәтижелерін ол Томаспен бірлесіп жазған "Еуропа мен Америкадағы поляк шаруасы" (1818-1920) деген негізгі еңбегінде баяндады. Жеке құжаттарын зерттеу процесінде Знанецкий шаруалар хаттарын қарастырып, Польша эмиграциялық ұйымдарының он мың данадан астам газеттерін талдаған. Знанецкий аталған бес томдық еңбегінде материалдарды іріктеу, орналастыру жүйесі арқылы индивид психикасының, оның көзқарастарының рөлін сондай-ақ әлеуметтік ортаның өзгеруімен байланысты олардың эволюциянын дәлелдеді. Знанецкий әлеуметтік іс-әрекет теориясының негізін қалаушылардың бірі. Ол қоғамды кіші жүйелерден тұратын мәдени жүйе деп қараған. Әлеуметтік жүйелерді ол төрт шағын жүйелерге бөлген. Олар: әрекет, қатынас, тұғалар және топтар. Знанецкий әр индивдке балалық және жастық шақты қалыптасып , өмірдегі экономикалық, әлеуметтік және ғұмыры бйында сақталып қалатын тұрақты әлеуметтік мінез-құлық үлгісінің тән екендігін көрсетеді. Осылайша түп негізінде тұрақтылық индивидуум ұмтылысындағы өзгермеушілік жататын "әлеуметтік мінез-құлықтың тұрақты үлгісі" тұжырымдамасы жасалды. Бұл "әлеуметтік мінез-құлықтың тұрақты бейнесі" тұжырымдамасы АҚШ-та қылмыс, нашақорлық, ішімдікке салыну сияқты құбылыстарды түсіндіру үшін кеңінен қолданылады. Дереккөздер
Талдаудың радиометрлік әдістері

Радиометрлік талдау әдістеріне изотоптық сұйылту, радиометрлік титрлеу, радиоактивтік немесе жайғана активтік талдау және т.б. осы сияқты әдістер жатады. Бұлардын бәрі де а \ (3", ү" және п - сәуле шығаруды өлшеуге непзделген. Радиоактивті сәуле шығаратын заттармен жұмыс істеген кезде ерекше қауіпсіздік ережесін сақтай отырып, радиометрлік талдауды арнайы жабдықталған лабораторияда жүргізеді. Изотоптық сұйылту әдісі Бұл әдіс бойынша құрамында зерттелетін элементі бар талданатын затқа белплі бір меншікті активтілігін радиоактивті изотоптың өлшеулі мөлшерін қосады. Мұнан кейін анықталатын элементті тұнбаға түсіру, шаймалау, электролиз, сорбция сиякты белгілі әдістердің бірін қолданып, талданатын заттан бөледі де, оның активтігін анықтайды. Кейде бұл әдіс изотопты қосу, изотоппен сұйылту не гацбалау әдісі делінеді. Радиометрлік титрлеу әдісі Бұл әдісті екі түрлі жағдайда пайдаланады. Біріншісінде, анықталатын ионмен нашар еритін тұнба тұзетін радиоактивті изотопы бар ерітіндімен титрлейді. Титрлеу процесінде ерітіндінің активтілігін өлшейді. Екіншісінде, ерітіндіге анықталатын элементтің радиоактивті изотопын индикатор ретінде шамалы қосады. Титрленуіне қарай анықталатын ион изотоппен бірге тұнбага түседі де, ерітінді активтіп төмендей келіп тұрактанады. Радиоиктив әдісі Бұл әдіс зерттелетін затты а-бөлшекпен. нейтрондардың. протондардың ағымымен сәулелендіруден тұрады. Мұндай сәулеленген заттардың құрамында тұзілген ортүрлі элементтердің радиоактивті изотоптарын гамма-спектроскопиялық немесе басқа әдістермен анықтайды. Радиоактивтік құбылыстың ашылуы 1896 жылдың үлесіне тиесілі, бұл А. Беккерельдің фотографиялық жолакша көмегімен ашқан кезінен басталады. Табиғатта кездесетін уран қосылыстарының өздіпнен сәуле шығаратыны байқалды, Бұл радиоактивтілік деп атады. Радиоактивтілік - атом ядросы өздігінен ыдыраған кезде пайда болатын кұбылыс. Табиғатта кездесетін элементтердің бәрін де дерлік бірнешеден изотоптары бар. Aтом ядросының заряды бірдей, бірақ массасы әртүрлі болып келетіндерді изотоп дейді. Көптеген элементтердің изотоптары табиғатта кездесе бермейді, әйтсе де оларды сол элементтің тиісті изотоптарынан жасанды тәсілмен әзірлеуге болады. Мұнымен қатар көптеген изотоптар тұрақсыз болып келеді және олар әр түрлі бөлшектер мен ү-кванттарды болумен өздіпнен ыдырауға кабілетті. Дереккөздер
Радиометрияда қолданылатын физикалық шамалар

Радиациялық химия мен гигиенада мына шамалар қолданылады: иондаушы сәуле шығару деп ортаның тікелей немесе қосалқы жолмен иондайтын сәуле шығаруды атайды. Бұған радиоактивті ядролардын (нуклидтердің) барлык сәуле шығару түрлері, сондай-ак рентген сәулесін шығару жатады. құрамында радионуклиді болатын берілген В затының радиоактивтілігін берілген бірлік уақыт ішінде ыдыраған атомдардың санымен өлшейді. Оны Бк деп белгілейді, бір Бк (Беккерель) секунд ішінде бір ыдырауға сәйкес. Радиоактивтіліктің жүйеден тысқары өлшемі - Кюрри-Ки. Қолданылмалык жағдайда:1 Ки = 3,7 • 10ю Бк, яғни бір кюри, бір еекундтағы 37 миллнард радиоактивтік ыдырауға сәйкес немесе 1 г радий элементінің ыдырау санына тең, ол 2^Ra (To. 5=1590 жыл). Радиоактивті заттың боліп шығаратын болшек саны (а, (З.ү, ), онын акгивтігіне пропорционал. Берілген В затының радиоактивтігін А„ таңбасы арқылы белгілейді. Заттың меншікті радиоактивтігі Заттың меншікті радиоактивтігі зат активтігінің онын массасына қатынасымен анықталады. Әрбір радионуклидтерге жартылай ыдырау кезеңі тэн және оны Ті/2, Т0/2 деп белгіленеді де, уақыт бірлігімен өлшенеді, әрі ол радиоактивті изотоптың жартысы ыдырайтын уақытқа сәйкес келеді. Радиоактивтік ыдырау тұрақтысы Радиоактивтік ыдырау тұрақтысы (ʎ) уақыт бірлігінде ыдырайтын радиоактивті атомдардың үлесіне тен шамамен анықталады: dN=-X-Ndt, мұндағы dN - ыдыраған атом саны, Т - атом саны, dt - ыдырау уақыты. Жартылай ьідырау кезеңімен келесі қатынас арқылы байланысқан: ХТ,Һ5 1п2 0,6931 кері уақытпен өлшенеді: с1, мин1, тәулік1. сәтке1, жыл сәуле шығару үлесі - 1 кг заттың сіңірген кез келген сәуле шығару энергиясы. Оны оптикалық тығыздық сияқты D әрпімен белгілейді, бірлік өлшемі - грей: 1 грей - 1 Дж Кг ' - Басқаша айтқанда, бір грей - иондаушы сәуле шығарудың энергиясы мен түріне тәуелсіз массасы 1 кг заттан 1 Джоульге тең энергия бөлінетін сәуле шығару үлесі. Жүйеден тысқары бірлікке іс жүзінде пайдаланылатын бірлік өлшем, үлесі- pad: 1 Гр 100 pad; 1 pad 0,01 Дж • кг" 1 = 10э Дж • г" 1 Сәулелендіру мерзімі артқан сайын оның үлесі өседі, ал бірдей жағдайда сәулелендіргендеп үлесі, сәулелендіретін заттың құрамына тәуелді. Сәуле ауруына душар болған адамда 1-2 Гр үлесіне сәйкес болса, мұны жеңіл түрі деп есептейді, әдетте, бұл аурудан ешбір емсіз-ақ айығып кетуге болады. Бөлшектер ағынының тығыздығы Бөлшектер ағынының тығыздығы ионданушы белшектер санының өздері қиып өтетін аудан көлеміне катынасымен аныкталады, ол ф символымен белпленеді, [3-бөлектің немесе фотоннын бірліпмен м2 с өлшенеді. Иондаушы сәуле шығарудың энергия ағыны - (Ғ н символымен белгіленеді, өлшемі Вт) иондаушы сәуле шығарудың қандай да бір қима аркылы алып өткен энергиясының dE осы энергияны өткізуге кеткен dt уақытқа катынасы: dF„ =dE/dt. Дереккөздер
Анжела Алвановна Инджиголян

Анжела Алвановна Инджиголян (1973 жылы) - социология ғылымдарының кандидаты, Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік университетінің саясаттану және социология кафедрасының аға оқытушысы. *1990 — 1995 жылдар аралығында Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік үниверситетінің тарих факультетін бітіріп, "Тарихшы.Әлеуметтік-саяси пәндер оқытушысы" мамандығын алып, *1992 — 1997 жылдар аралығында аталған оқу орнының заң факультетін бітірген. *1997 - 2000 жылдары Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік университетінің саясаттану және социология кафедрасы жанындағы аспирантурада оқып, *2004 жылы "Посткеңестіктегі әлеуметтік білімнің дамуы (Ресей, Кдзақстан)" атты тақырыпта "Мәдениет, рухани өмір әлеуметтануы" мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. 6-дан астам ғылыми жобаға қатысқан. Интернет пен ақпараттық технологиялардың Қазақстандағы теңсіздікке әсерін зерттейді. Central Eurasian Studies Society-дің, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының, Коволевский атындағы Ресей әлеуметтанушыларының қауымдастығының мүшесі. Инджиголян 20-дан астам ғылыми еңбектердің авторы. Солардың ішінде: *Интернет әлеуметтануы. Оқу құралы. Алматы, 2006. *Қазақстандық Интернет аудиториясының дамуы мен құндылықтық таңдау динамикасы / Интернет пен жаңа ақпараттық технологиялардың Қазақстандағы әлеуметтік теңсіздік құрылымына әсері / Қазіргі Қазақстанның әлеуметтік құрылымына. Астана, 2004. Дереккөздер
Будың негізгі жылудинамикалық процесстері

Будың негізгі жылудинамикалық процесстері. Ts - диаграммасындағы, су буы жағдайының өзгеруіндегі, жеке жағдайын қарастырамыз. Ылғалды бу облысындағы изобар (Pconst), Tconst изотермамен бірдей беттеседі (7.4 сур.). Изобарлы немесе изотермиялық кеңею в-с (стрелка оңға) жылулықты жеткізуге байланысты, бұл процесс булану. Солға бағытталған с-в процессі изобарлы немесе изотермиялық сығылуды көрсетеді. Мұнда, жылулық алып кетіледі. Бұл процесс шықтану деп аталады. Қатты қыздырылған бу аймағындағы, изотермиялық кеңею, горизонталды с-е, тік сызығымен бейнеленеді, сол кезде, изобара c-d қисық сызығы бойынша, жоғары бағытталады. 7.5 суретте дәл сондай изоэнтропиялық кеңеюі (5=const), в-а қайнаған судың Р 1 қысымынан Р 2 аз қысымға дейінгісі көрсетілген, суретте көрінгендей, қайнаған сұйықтың изоэнтропиялы кеңеюі кезінде, кейбір булану жүреді, себебі соңғы нүкте а ылғалды бу аймағында болуынан. а-в изоэнтропиялық сығылудың кері процессі, ылғалды бу күйінен, қайнаған сұйық күйіне өтуі жүреді. c-f құрғақ қаныққан будың изоэнтропиялы кеңеюі, оның ылғалдануына әкеліп соғады. Қатты қыздырылған бу аймағының процессі дәл сол сияқты газдарға да сондай. is - диаграммасындағы изоэнтропиялы процесс (S=const), дәл осындай вертикалды тік сызықпен бейнеленеді (7.5 сурет). 7.5 суретте, бастапқы нүктенің орналасуы (қатты қыздырылған бу кезінде) P 1 const, берілген изобарлы қысыммен Т 1 const берілген изотермияның қиылысуында орналасқан. Кеңею кезіндегі, соңғы нүктенің орналасуы Sconst берілген, соңғы изобараның P 2 const, қиылысу сызығында орналасқаны, қаралған будың кеңею процессі, сондықтан, будың қатты қызған күйінен, қаныққан бу күйіне өту процессі жүреді. Қаныққан бу кезіндегі, нүкте жағдайының орналасуы, берілген изобарлы қысым Р және берілген құрғақтық дәрежесі x 1 =const, сызықтарының қилысуында орналасқан. Әдетте, is - диаграмманы қолдана отырып, буға арналған процесстерді есептейді. Дереккөздер
Татьяна Анатольевна Морозова

Татьяна Анатольевна Морозова (1972 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті. 1994 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің "Қолданбалы әлеуметтану" бөлімін бітірді. 1994 - 1995 жылдары Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының стажеры, 1995 — 1998 жылдары осы кафедраның аспиранты. 1999 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Студент жастардың құқықтық әлеуметтенуін талдаудың методологиялық мәселелері" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 15-тен астам ғылыми еңбектің авторы. Морозова өзінің зерттеулерінде тұлғаның құқықтық әлеуметтену мәселелеріне, құқықтық мәдениет концепциясын дамытуға, студент жастардың кұқықтық санасының қалыптасуы мәселелеріне көңіл бөледі. Жастар саясатын жетілдіруге байланысты ұсыныстар береді. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Дереккөздер
Зәуреш Арыстамбекқызы Нағайбаева

Зәуреш Арыстамбекқызы Нағайбаева (1971 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. 1994 жылы Абай атындағы Алматы ұлттық педагогикалық университетінің тарих факультетін бітірді. 1999 жылы "Кәсіпкерлер әлеуметтік топ ретінде" атты тақырыпта кандидаттык диссертация қорғады. 20-дан астам ғылыми еңбектері бар. 9-дан астам ғылыми жобаларға қатысқан. Дереккөздер
Елена Никетенко

Елена Никетенко (1972 ж.) - социология ғылымдарынын кандидаты. 1997 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Ұйым басшысы: баскарушылық кызметтің үлтілеріне әлеуметтанулық талдау" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Дереккөздер
Найля Мұхаммедқызы Нысамбаева

Найля Мұхаммедқызы Нысамбаева (1961 жылы туған) - социология ғылымдарының кандидаты, Жезқазған университетінің әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының доценті. 2000 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақ жастарының индустриаддық еңбекке құндылықтық бағдары" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 11-ден астам ғылыми еңбеқтің авторы. Инженерлік еңбектің әлеуметтік жактарымен айналысады. Қазақстан әлеуметтанушылары ассоциация мүшесі. Дереккөздер
Интервью

Интервью— көсемсөз жанры, журналистің бір не бірнеше адаммен қандай да бір өзекті мәселе төңірегінде сұхбат жүргізуі. Интервью барысында белгілі бір оқиғаның, құбылыстың мән-мазмұны маман әңгімелесушінің түсіндіруі, айтуы бойынша терең ашылады. Интервью жанры, негізінен, хабарламалы интервью және түсіңдірмелі интервью болып екіге бөлінеді. Олардың өзі іштей жіктеледі. *Хабарламалы интервью түріне — тілші мен әңгімелесуші екеуінің сұрақ-жауап түріндегі диалог интервью тілшінің бір ғана сұрау беріп, оған әңгімелесушінің ұзақтау жауабы монолог интервью, әңгімелесуші айтқанының мазмұны ғана түйіліп берілетін мазмұндама интервью жатады. Бұларда түсіндіру талдау болмайды, сұхбаттың есебі ретінде ғана танылады. *Түсіндірмелі интервью түрлеріне — интервью суреттеме, баспасөз маслихаттық дөңгелек үстел басыңдағы әңгіме, брифинг, анкета жатады. Бұларда дерек, оқиға, құбылыс хабарланып қана қоймайды, олардың қыр-сыры кеңірек түсіндіріліп, күрделі жайттарға түсіндірме беріледі. Брифинг сұхбат берушілердің ұсынымен, жұртқа қажетті нәрсені түсіндіріп қою ниетімен өткізіледі. Баспасөз мәслихатында көптеген бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) өкілдері қатысуымен бір сала немесе әлденеше маманмен қатар сұхбат жүргізіледі. Журналистер кезекпен сұрау қойып, сұхбаттаушыпар оған жауап береді. Дөңгелек үстел басындағы әңгімеде нақты бір проблемамен айналысатын мамандар шақырылып, оларға қатар сұрақтар қойылады да, жауаптары тыңдалады. Дереккөздер
Орта Деңгей Теориясы

Орта Деңгей Теориясы - ортақтық деңгейі бойынша теоретикалық және эмпирикалық зерттеулер арасында орналасқан және әлеуметтанудың белтілі бір бөліктері шекарасына олардың арасындағы өзара байланысын камтамасыз ететін әлеуметтану теориялары. Дереккөздер
Геннадий Васильевич Осипов

Геннадий Васильевич Осипов (27.06.1929, Рузаевка) - Ресей әлеуметтанушысы. Кеңес Одағы кеңістігінде алғашқы әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуді ұйымдастырды. Әлеуметтанудың теориялық-методологиялық мәселелерімен, әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуде математикалық әдістерді қолдану мәселелерімен айналысқан. Технократия мен менеджеризм, құрылымдық функционализм және әлеуметтік қақтығыстар теориясын зерттеуде елеулі үлес қосты. Еңбектері: "Рабочая книга социолога", "Социология в СССР. Т. 1 — 2", "Методы измерения в социологии", "Социология и политика". Дереккөздер
Сапар Иманғалиұлы Оспанов

Сапар Иманғалиұлы Оспанов (1949 ж.) - философия ғылымдарының кандидаты, Қазақтың Мемлекеттік Қыздар педагогикалық институтының философия және саясаттану кафедрасының доценті. 1972 жылы А.А. Жданов атындағы Ленинград философия университетін бітірген. 1974 — 1979 жылдар аралығында КСРО FA-ның социология институтының жанындағы аспирантураны бітіріп, философия мамандығы бойынша "Әлеуметтік күрылым түсінігі (әлеуметтік қатынастарды жүйелік талдау мәселелері)" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 90-нан астам ғыными еңбектің авторы. Солардың ішінде: құқық социологиясы. Алматы, 2003. Социология деген не? Алматы, 1984. Қазақстан Республикасындағы күқықтық мемлекеттін қалыптасуы және конституциялық процесс, (авторлар ұжымы). Алматы, 2001. Жаратушы өлде Заратуштра қалай деді? Алматы, 2003. Әлеуметтану. Алматы, 2005. (Авторлар үжымы) Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. 11-ден астам ғылыми жобаларға қатысты. Дереккөздер
Отындардың құрамы

Әрбір, органикалық отынның құраушысы (компаненттері) болып, жанғыш элементтері және жанбай қалған қалдықтар немесе балластар жатады. Органикалық қатты және сұйық отындардың жанғыш элементтеріне мыналар жатады: көмірқышқыл газы С, сутегі Н және органикалық күкірттер S ор және колченданды жанғыш S к , оттегімен О және азотпен N құрылатын күрделі химиялық қосылыстар. Осы отындардың баллас тасын күл А және ылғал W құрайды. Отын құрамдарын пайызбен анықтайды. Отынның сол түріндегісі, олар тұтынушыларға қалай түсуін жұмысшы массасымен сипатталады. Отын элементтеріне жататын құрамына, жұмысшы массасына (жұмысшы отынға), оның белгілеріне индекс «Р» жалғанады: :С р + Н р + О р + 5 р jh+k + А Р + W p = 100%. Отын құрамын, оның жұмысшы массасы бойынша әдетте, қазандық агрегаттардың өндірістік пештерді және басқаларының жылулық есептері кезінде пайдаланады. Отынды топтастыру үшін (классификация), оның жалпы қасиеттерін зерттейді, осыған байланысты - құрғақ жанғыш отын массасы ұғымын қолданады. Осы, шартты отын массаларына сәйкес, индекс «С» және «Г» белгілейді. Отын массасында, тольщ ылгал болмаган кездегісін, құрғақ деп атайды да мына теңдеумен шешеді: :С с + Н с + O c + N c + A c = 100%. Жанғыш құрамды, яғни, сусыз және күлсіз отын массасы, ондағы көміртегі, сутегі және жанғыш күкірттен басқа, олар шартты түрде қосылады да, мына теңдеумен шешіледі: :С Г + Н Г + S Г jh+k + O Г + N Г = 100%. Жанғыш массалар болып, отынның, өте тұрақты құрамы ғана саналады. Егер, отынның жанғыш массасы құрамынан, колчеданды күкіртті (S г к ) алып тастаса, онда отынның органикалық массасын былай анықтайды: :С 0 + Н 0 + 0 0 + N о + S с op+k = 100%. Отын құрамының бір массасынан, отынның басқа түріне қайта есептеуін, көбейткіштердің көмегімен жүргізеді. Дереккөздер
Өнеркәсіптік Жанжал

Өнеркәсіптік Жанжал - жұмыспен қамтылу қатынастары саласындағы, әсіресе жұмысқа алу келісімшарты мен еңбек уағдаластығына қатысты қанағаттанбаушылықтың барлық жақтарын қамтитын термин, өнеркәсіптік жанжалдың толып жатқан түрлеріне, кеңею типін — бейресми және типтерін жатқызуға болады. Бейресми өнеркәсіптік жанжалдың мұндай атауға ие болуының себебі, оның әлдене бір жүйелі Ұйымға негізделмей, тікелей наразылық сезімінен туындап, табиғаты жағынан оқыс көрінуі. Түптеп келгенде пайдасыз болып шығатын өнеркәсіптік көптеген пайымдары тура мағынасындағы өнеркәсіптік жанжал болып шығады. бұған сондай-ақ жұмыстағы бақытсыздық оқиғалары, секция тазалығы, тіпті санасыз қарсылық пайымдары да жатады. Өнеркәсіп мәселелерімен айналысатын әлеуметтанушылар оқыстан көшеде бой көрсету мен ереуілдерді бейресми Өнеркәсіптік Жанжалдың мысалы ретінде қарастырады, бұған сондай-ақ өндірісті реттейтін жұмыс топтарының нормаларынан, шектеу тәжірибесінен, кұпиялылықтан немесе жоғарыдағылар күзетілетін баска да қатынастардан, басшылықтағы тұрақты оппозиция да жатқызылады. Демек, бейресми өнеркәсіпте жанжал идеясы, басқару тұрғысынан назар аудартады. Ресми Ө. Ж. термині кәсіподақ немесе жұмысшылардың басты бір өкілдерді білдіретін жанжалдың ұйымдасқан көріністерін анықтау үшін пайдаланылады. Дереккөздер
Қатты және сұйық отындардың жану көрсеткіштері.

Қатты және сұйық отындардың жану көрсеткіштері. Қазандық агрегаттардың (булық қазандар) жылулығын есептеу кезіндегі - өндірістік пештер, іштен жанатын қозғалтқыштар, сонымен қатар, оларды сынақтан өткізу нәтижелерін, өңдеу кезіндегісін, анықтау қажет: * 1 килограмм қатты және сұйық отындарды немесе 1 м 3 газ түріндегі отындардың жануы үшін, қажетті V 0 және V a теориялық және нақтылы ауа шығынын; * өнімнің жану көлемін V г (түтінді газдар) және қажетті температурадағы және ауаның артықтық коэффициенті кезіндегі, олардың энтальпиясын. Отынның элемениарлы құрамын және отынның жанғыш құрамдарының жануының, жиынтықты реакциясының материалды балансын білгеннен кейін, барлық шамаларын есептеу жолымен анықтауға болады. Дереккөздер
Раушан Балтабайқызы Италмасова

Раушан Балтабайқызы Италмасова (1975 жылы ) - философия ғылымдарының кандидаты, Тынышпаев атындағы Қазақтың көлік және коммуникация Академиясының Ақмола филиалының әлеуметтік-гуманитарлық пәңдер кафедрасының меңгерушісі. 1992 - 1996 жылдар аралығыңда Қорқыт-Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірді. 1996 — 1999 жылдары Абай атындағы Алматы Мемлекеттік университетнін аспирантурасын бітіріп, философия мамандығынан кандидаттық диссертация қорғады. 30-дан астам ғылыми еңбектердің авторы. Солардың ішінде: *Ауысу процестері социологиялық талдау пөні ретінде. / / әл-Фараби атындағы Қазактың Ұлттық университетінің Хабаршысы. Психология және социология сериясы. 2004,1 1. *Аймақтардағы инвестициялық процестер / / Мысль, 2005,1 6. *Қызылорда аймағының әлеуметтік жағдайы. / / Қазақстан жоғары мектебі. 2005,1 5. *Транзит және жаһаңцану қоғамы / П.Сорокин окулары. М.; 2003. Дереккөздер
Томазо Кампанелла

Томазо Кампанелла (1568 - 1639 жылдары) - угопист-социалист. Оның ең жақсы қоғамдық құрылым туралы идеялары "Күн қаласы" атты еңбегінде жақсы жазылған. Кампанелла да Платон сияқгы некелік жанүялық қатынастарды ортақтандыру принципін таратуға тырысты. Ол Күн қаласында өндіріс үясы жанүя емес, бригада немесе үстаханалар болады деп есептеді. Кампанелла еңбекті барынша дәріптеп қүлдықгы сынады, сондықган да Күн қаласында қылмыскерлер қоғамдық жұмысқа тартылмайды. Кампанелланың ойынша, ортақ меншікке негізделген қоғамда мемлекет сақталады. Алайда ол суреттеген мемлекет саяси ойлар мен мемлекеттік мекемелер тарихында белгілі болып келген мемлекеттен мүлдем өзгеше еді. Күн қаласында билік пен басқару үш принципке негізделеді: *жаңа мемлекеттің басты міндеті өндіру мен бөлуді ұйымдастыру, азаматтарды тәрбие арқылы басқару; *мемлекеттің бүл міндеті билік пен басқаруды жүзеге асыруда ғалымдардың елеулі рөлі болатынын көрсетеді; *жаңа қоғамдық құрылым мемлекетті басқаруға халықтың қатысуын талап етеді. Күн қаласында құқық, әділ сот және жаза бодцы. Зандар көп емес, қысқа әрі нұсқалы жазылды. Заңдардың мәтіндері сот жүргізілетін ғибадатханалардың колонналарына ойылып жазылған. Сот процесі ашық, ауызша және тез өтеді. Феодадцық процестерге төн азаптау мен сот тартыстарына жол берілмеген. Жазалау әділеттілік принципімен және қылмысына сәйкес жүргізіледі. Кампанелла саясаткерлер мен тирандар ойлап тапқан "мемлекеттік қажеттілік" ұғымын моральға жат нәрсе деп есептеді, оның ойынша, билікке қол жеткізу және оны сақтап қалу үшін кез келген заңды бұзуға болады деген қағида тек соларға ғана тиімді деп есептеген. Дереккөздер