Афрасиаб мұражайы (Самарқан)

Афрасиаб мұражайы — Самарқандағы қаланың құрылу тарихына арналған мұражай. Мұражай ғимараты Самарқан қаласының солтүстік бөлігінде, ірі археологиялық ескерткіш саналатын ежелгі Афрасиаб қалашығына жақын жерде орналасқан. Сипаттама Мұражай Самарқанның солтүстік бөлігінде, орталық базардың артында, ежелгі Афросиаб қонысының төбешіктерінің жанында орналасқан. Кезінде көне Самарқанның қақ ортасында орналасқан Афросиаб қонысын 13 ғасырдың басында моңғолдар қиратты. Мұражай экспонаттары Самарқан қаласының Ескендір Зұлқарнайынның жаулап алуынан бастау алған даму тарихын айқын көрсетеді. 1989 жылдан бастап Афрасиабта өзбек-француз археологиялық экспедициясы жұмыс істейді. Ал 2010 жылдан бастап Самарқанд мемлекеттік қорық-музейінің экспедициясы өз жұмысын бастады. Экспедиция жұмысы елді мекеннің солтүстік қамалындағы бірінші құрылымның бір бөлігін қамтыды, оның шығыс бөлігінде археологтар VIII ғасырға жататын алып ғимаратты зерттеді. Батыс бөлігінде біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырлар мен VIII ғасырдың ортасына жататын ғимараттарға да қазба жұмыстары жүргізілді. Афрасиабтың археологиялық олжалары елді мекеннің шығыс бөлігінде орналасқан Самарқанд қаласының тарихы мұражайында сақтаулы. Самарқанд тарихы мұражайы 1970 жылы ашылды. Ол кеңестік модернизм стилінде салынған екі қабатты ғимаратта орналасқан. Кең баспалдақ мұражайдың негізгі кіреберісіне апарады, ал қасбеті құстар бейнеленген барельефтермен безендірілген. Сәулетшісі ежелгі қалашықты қазуға қатысқан армян сәулетшісі Багдасар Арзуманян, ол жоба жасап, оған сәйкес археологиялық қазбалар орнында табылған көптеген жәдігерлерді қамтитын құрылым тұрғызды. Мұражайдың ашылуы Самарқанд қаласының құрылғанына 2500 жыл толуына орай ұйымдастырылды. Дүние жүзіндегі көптеген тарихи мұражайлар сияқты, Афрасиаб мұражайы да ежелгі қала тұрғындарының бірегей мәдениеті мен тұрмысы туралы таныстырады, бұл ежелгі қалашық аумағында жүргізілген археологиялық зерттеулерден кейін мүмкін болды. Археологтардың қажырлы да тынымсыз еңбегінің арқасында қоныстың сыртқы келбетін де, ішкі рухын да егжей-тегжейлі қайта жаңғыртуға мүмкіндік туды. Мұражай экспонаттары Мұражай экспозициясының маңызды бөлігі — VII ғасырға жататын фрескалар. Бұл егжей-тегжейлі суреттер 655-690 жылдары Соғдиананы басқарған Вархуман патшаның қабылдау бөлмесінің қабырғаларын безендірді. Корольдік қабылдау залының төрт қабырғасында орналасқан фрескаларда Самарқан билеушісіне дүниенің түкпір-түкпірінен тартулар мен сыйлықтармен келген шерулердің тұтас тізбегі бейнеленген. Фрескалардың сақталған бөліктері Самарқандтың құнды мәдени жәдігері және тарихи мұрасы болып табылады. Мұражайда оссуарийлер жинағы — өлгендердің сүйектері сақталған шағын урналар немесе қораптар бар. Өлгендердің қаңқалы қалдықтарын жинау дәстүрі ежелгі Самарқанда зороастрлық әдет-ғұрыптардың әсерінен пайда болды. Тұрғындар мәйіттерді құстарға жеуге берді, ал кемірілген сүйектер жиналып, әртүрлі мөлшердегі бөлек ыдыстарда сақталды. Оссуарийлер керамикадан жасалған және ою-өрнектермен, пұтқа табынушы құдайлардың бейнелерімен, қасиетті отпен, сондай-ақ салттық билерді орындайтын адамдармен безендірілген. Мұражай залдарында сонымен қатар патша сарайы қабырғаларының қираған бөліктері, цитадельдің құрамына кірген кірпіштер, құрбандық отын жағу ошағы, диірмен тастар мен жақсы сақталған керамикалық бұйымдар бар. Бұл экспонаттардың барлығы тарихтың әртүрлі кезеңдеріне жатады, өз дәуіріндегі қоғамның жоғары мәдени дамуының жарқын мысалдарын көрсетеді. Мұражайдың жеке залы қазба жұмыстары мен көне қонысты зерттеуге қатысқан ғалымдар туралы баяндайтын стендтерге толы. Галерея Дереккөздер