kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Мераль Мендерес

Мераль Мендерес (; 1933, Ыстанбұл – 27 желтоқсан, 2011, Малтепе, Ыстанбұл) — дауыс түрі сопрано түрік опера әншісі. Өмірбаяны Мераль Мендерес 1933 жылы Айдында Кушадасы қаласында дүниеге келген. Алғашқы ән сабақтарын Стамбул қалалық консерваториясында Мунир Джейханнан алды. Содан кейін ол жаңадан құрылған опера студиясында білім алды. Оның тәлімгерлері әртүрлі шетелдік және түрік вокал жаттықтырушылары болды. Мераль 1960 жылы 19 наурызда 1959 жылы негізі қаланған Стамбул қалалық операсында қойылған Джакомо Пуччинидің «Тоска» спектаклін орындап, өзінің сахналық дебютін жасады. Оның келесі спектаклі «Мадам Баттерфляй» операсында болды. Оның келесі рөлдері: Сантуца («Құрмет Рустикана»; Пьетро Маскани) және «Ла Богеме» фильмінде,Анкарада қойылған «Турандот» операсында; «Гофманның ертегілері» ( Жак Оффенбах) фильмінде Антония рөлін ойнады. Ол сонымен қатар «Макбет» (Джузеппе Верди), «Машерада» (Джузеппе Верди), «Бартерлік қалыңдық» (Бедрич Сметана) және «Иль Троваторе» сияқты операларда өнер көрсетті. Ол жоғарғы вокалдық диапазондағы табиғи және керемет дауысы бар сопрано ретінде танымал болды. Мераль Мендерес Республика дәуіріндегі алғашқы опера әншілерінің бірі болды. Ол 30 жылға жуық сахнада өнер көрсетті. 2010 жылы Түркия мемлекеттік опера және балет театрының бас директоры Ренгим Гёкмен берген Ыстанбұл операсының 50 жылдығына арналған «Өнер сыйлығына» ие болды. Ол 2011 жылы 27 желтоқсанда Ыстанбулда Малтепедегі үйінде 78 жасында қайтыс болды. Ол Сүрейя опера театрында өткен еске алу рәсімінен және Малтепе мешітіндегі діни жерлеу рәсімінен кейін Күчүкялы зиратында жерленді. Дереккөздер
Биргуль Огуз

Биргуль Огуз (1981, Ыстанбұл) — түрік жазушысы. Биругль 1981 жылы Ыстанбұлда дүниеге келген. Біраз уақыт музыкамен айналысқаннан кейін ол бұл қызығушылығын тастап кетті. Бакалавриат білімін Ыстанбұл Билгі университетінің салыстырмалы әдебиет бөлімінде аяқтады. Университетте оқып жүрген жылдары театрға қызығушылық танытып, драматург болып жұмыс істеді. Көркемөнерпаздар үйірмелеріне поэзия, театр, роман тарихы сабақтарын берді. «Интеллектуалдық үмітсіздіктің қысқаша тарихы: Түрік романындағы зиялылардың ақылсыздығы мен өз-өзіне қол жұмсауы» атты диссертациясымен сол университеттің мәдениеттану бағдарламасы бойынша магистратураны аяқтады. 2006 жылы ол Эдинбург университетіндегі Модернизм-Постмодернизм бағдарламасына Хейзель Хьюган қорының стипендиясымен қатысты. Биргульдің Beans Known ( Varlık, 2007) және Hah ( Metis, 2012) атты екі хикаялық кітабы бар, сондай-ақ көптеген әңгімелері, мақалалары және аудармалары Birikim және Felsefe Logos сияқты басылымдарда жарық көрді. 2015 жылы Айова университетінің халықаралық жазу бағдарламасына қабылданды. Бүгінде ол Богазичи университетінде докторлық дәрежесін алуда, сонымен қатар Назым Хикмет академиясында және сән сахнасында дәрістер оқиды. 2014 жылы «Ха» үшін Еуропалық Одақтың әдеби сыйлығымен (EUPL) марапатталған оғыз осы сюжеттік типтегі шығармада психологиялық және меланхолиялық баяндау арқылы аза тұтуға назар аударды. 1968 жылғы ұрпақ және 12 қыркүйектегі төңкеріс сияқты мерзімді тақырыптар жұмыстың саяси атмосферасын құрады. Varlık журналына берген сұхбатында ол Вирджиния Вулф, Джеймс Джойс, Итало Кальвино, Хулио Кортазар, Федор Достоевский, Габриэль Гарсиа Маркес, Фернандо Пессоа, сондай-ақ Ахмет Хамди Танпынар, Огуз Атай, Юсуф Атылган, Бильге Карасу, Сема Кайгусуз және басқада оған әсер еткендердің бар екенін айтты. 2020 жылы оның «Истанция» еңбегін Metis Publications басып шығарды. Дереккөздер
Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Солтүстік Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің 2020 жылғы 12 мамырдағы № 111 қаулысымен бекітілген. Айыртау ауданы Ақжар ауданы Аққайың ауданы Ғабит Мүсірепов ауданы Есіл ауданы Жамбыл ауданы Қызылжар ауданы Мағжан Жұмабаев ауданы Мамлют ауданы Тайынша ауданы Тимирязев ауданы Уәлиханов ауданы Шал ақын ауданы Петропавл қаласы Дереккөздер
Чилер Ильхан

Чилер Ильхан (, 1972 жылы Денизлиде туған) — түрік жазушысы, аудармашы, журналист және құқық қорғаушы. 2011 жылғы әдебиет бойынша Еуропалық Одақ сыйлығының иегері. Үш кітаптың авторы. Оның кітаптары әлемнің 20-дан астам елінде жарық көрген. Өмірбаяны Чилер Ильхан 1972 жылы Денизлиде дүниеге келген және Измирде өскен. 1979 – 1983 жылдар аралығында Денизли Меркезефенди бастауыш мектебінде оқыды. Содан кейін 1983 – 1990 жылдар аралығында Измир жеке колледжінің студенті болды. Ол Босфор университетінде халықаралық қатынастар және саясаттану бойынша оқыды және Швейцариядағы Glion Hotel мектебін бітірген. Түрлі уақыттарда Ыстанбұл қонақүйінде қоғаммен байланыс менеджері, жазушы, редактор, аудармашы және әдебиеттанушы болып жұмыс істеді. 2017 жылдан бастап Чилер Нидерландыда тұрады. Ол Condé Nast Traveller Türkiye журналының бас редакторы. Чилер Ильхан түрік және голландиялық ПЕН клубтарының мүшесі. Ол құқық қорғаушы ретінде көптеген қоғамдық жұмыстарды атқарады. Түркиядағы сөз бостандығын, адам құқықтарын және әйелдер құқығын қорғаушы. Түркиядағы әйелдерге қатысты тұрмыстық зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке қарсы белсенді күресуші. Шығармашылығы Чилер өзінің алғашқы өлеңдерін 10 жасында жаза бастаған. Колледжде оқып жүргенде ол өзінің алғашқы күнделіктері мен театрлық пьесаларын жазды. Оның әдеби таланты Босфор университетінде оқып жүргенде айқын көрінген, өзінің айтуынша, ол өз сөзімен «саналы түрде» әңгіме жазып бастаған. 1993 жылы Чилер Ильхан Яшар Нәби атындағы Жастар сыйлығының «Көрнекті қысқа әңгіме» жүлдесін алды. Чилердің әңгімелері, эсселері, кітап шолулары, саяхат мақалалары және түрік тіліне аудармалары әртүрлі журналдар мен газет қосымшаларында жарияланған. 2011 жылы ол «Жер аудару» атты қысқа әңгімелер жинағы үшін әдебиет бойынша Еуропалық Одақтың сыйлығын жеңіп алды. Кітап 20-дан астам елде, соның ішінде Ұлыбританияда, Италияда, Францияда, Нидерландыда және Мексикада басылған. Сондай-ақ, «Жер аудару» жинағы Prix Du Livre Lorientales 2017 әдеби сыйлығының қысқа тізіміне енді. Чилер Ильхан 15-тен астам ұлттық және халықаралық антологияларға үлес қосқан. 2005 жылы «1002 түнгі әңгіме» жинағында «Вульгата» («Vulgata») әңгімесі жарық көрді. Кітаптары * 2006 ─ «Арман саудагерлерінің бөлмесі» / Rüya Tacirleri Odası (әңгімелер жинағы); * 2010 ─ «Жер аудару» / Қуғын ( Сүргүн) (қысқа әңгімелер жинағы). Дереккөздер
Теа Лафонд

Теа Ноэлива Лафонд (, 5 сәуір 1994 жыл, Розо, Доминика) — доминикалық жеңіл атлет, үш қарғып секіруден 2024 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы. Доминикадан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы. 2016, 2020 жылдары жазғы Олимпиадаға қатысты. 2024 жылы наурызда Глазгода өткен әлем чемпионатының жеңімпазы. Дереккөздер
Джулиен Альфред

Джулиен Альфред (; 10 шілде 2001 жыл, Кастри, Сент-Люсия) — сент-люсиялық жеңіл атлет, желаяқ. Сент-Люсиядан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы. 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында 100 метрге жүгіруде алтын жүлде иеленді. Дереккөздер
Демет Эвгар

Демет Эвгар (18 мамыр 1980 жылы туған, Маниса) — түрік театр, телехикая және кино актрисасы және Біріккен Ұлттар Ұйымының Түркиядағы әйелдер ізгі ниет елшісі. Алғашқы жылдары Демет 18 мамыр 1980 жылы Маниса қаласында албан текті отбасында дүниеге келген. Ол 17 жасында Манисадағы Афсем театрында өнерпаздық өнерді бастады. Ол өзінің сахналық дебютін Рэй Кюнидің «Қаш, әке, қаш» пьесасында жасады. Ыстанбұл университетінің мемлекеттік консерваториясының театр факультетін бітірген. Консерваторияда оқып жүрген кезінде достарымен бірге «Театр Сүйегі» атты топ құрды. Ол осы труппада актер, драматург болып жұмыс істеді. Кентер театрында «Махаббат шеңбері», «Таққандар мен таққызғандар», «Айшегюль Үндістанда» пьесаларына қатысты. 2009 жылы Мехмет Биркиенің жетекшілігімен Кент актерлер театрында қойылған «Чимри» спектаклінде «Элис» кейіпкерін сомдады. Осы рөлімен ол 2010 жылы өткен 8-ші конгреске қатысты. Театр марапаттау рәсімінде оған «Жыл актрисасы» сыйлығы берілді. Мансабы Демет «Аслы мен Керем» , «Менің барлық балаларым» және «Эмрет комендант» телехикаяларында, сондай-ақ «Баньо» және «Бейзаның әйелдері» фильмдерінде ойнады. 2007 жылы ол Джемиль Топузлу ашық театрында қойылған рок-мюзиклде ойнады. 2009 жылы Махсун Кырмызыгюльдің «Мен күнді көрдім» фильмінде «Хавар» рөлін ойнады. 2010 жылы Чилер «Yahşi Batı» фильмінде Джем Йылмаз және Озан Гювенмен басты рөлдерде ойнады. Осыдан кейін ол «Вай Достым» фильмінде Мете Хорозоглу, Али Атай және Фырат Танышпен бірге ойнады. Алдымен Turkmax арнасында көрсетіліп, кейін Star TV- ге ауысқан 1 Erkek, 1 Kadın телехикаясында «Зейнеп Йылдырым» кейіпкерін сомдады. Өзгю Намал қазылар алқасының мүшесі болған «Талант сен Түркиясың» бағдарламасында Намалдың орнында аз уақыт болды. 2012 жылы олар модель Дидем Сойданмен бірге GQ журналының мұқабасына түсті. 2015 жылы түрік киносының 100 жылдық тарихын атап өту және тойлау мақсатында Бейоглу муниципалитеті және TÜRSAK қорының қолдауымен ұйымдастырылған «Түрік киносының 100 жылдығында үздік ондық» жобасы аясында Мәдениет және туризм министрлігі мен Премьер-Министрлік таныту қорының ұйымдастыруымен түрік киносы тарихындағы ең жақсы фильмдер ұсынылды. 2017 жылы Энгин Гүнайдынмен бірге басты рөлді сомдаған «Отбасы арасында» фильмін 5,3 миллион көрермен көріп, Түркияда билет сату рекордтары сақтала бастаған 1989 жылдан кейінгі кезеңде ең көп қаралған 10 фильмнің бірі болды. 2018 Avlu телехикаясымен тағы да назар аударған Демет Эвгар Ceren Moray, Kenan Ece, Shebnem Donmez, Teoman Kumbaracıbaşı сияқты есімдермен басты рөлдерді сомдады. Ол 2020-2021 жылдары Show TV- да көрсетілгеy «Жалын жалын» телехикаясында «Джемре» кейіпкерін ойнады. Жеке өмірі Демет Эвгар 2022 жылы 17 наурызда 6 жыл бірге болған Левент Бабаташпен отбасын құрды. Осы некеден ол 2022 жылдың 18 тамызында Мави деп атаған сәбиін дүниеге әкелді. Дереккөздер
Леман Алтынчекич

Леман Бозкурт Алтынчекич (1 қараша 1932 – 4 мамыр 2001) – түрік ұшқышы. Ол Түркия Әуе күштері мен НАТО- да аккредиттелген алғашқы әйел реактивті ұшқыш болды. Леман Бозкурт 1 қараша 1932 жылы Карс провинциясының Сарықамыш қаласында әзербайжан отбасында дүниеге келген. Ыстанбұлдағы қыздар орта мектебін бітіргеннен кейін ол планер ұшқышы мамандығын алу үшін Эскишехир провинциясының Инону ауданындағы Түрік аэронавигациялық қауымдастығының Инону оқу орталығына құжат тапсырады. Әскери қызметі 1954 жылы Түрік әуе күштері әйелдерді тіркеуге шешім қабылдағанда, Леман әуе күштеріне өтініш береді. Ол Измирдегі әскери училищедегі ең алғашқы қыз студент болды. Ол 1955 – 1957 жылдар аралығында винттік ұшақтарда оқытылды. Сұхбатында ол алғашында мектепте студент қыздарға арналған интернат болмағанын және офицер отбасының үйінде қонақ болып тұруға мәжбүр болғанын айтады. 1957 жылы 30 тамызда әскери ұшқыш мамандығын бітіреді. Кейінірек мектепке тағы бес студент қыз қабылданғанымен, ол Эскишехир әскери базасындағы авиация бөліміне қосылған жалғыз студент қыз болады. Леман Эскишехирде реактивті ұшқыш ретінде дайындалып, 1958 жылы 22 қарашада екінші лейтенант шенін алады. 1967 жылға дейін ол Республика F–84 Thunderjet және Lockheed T-33 ұшақтарында ұшты. Кейінгі жылдары ол кадрлық қызметті атқарды. Аға әуе полковнигі болып зейнетке шықты. Жеке өмірі 1959 жылы Леман Бозкурт Эскишехирдегі әріптесі Тахир Алтынчекичке тұрмысқа шықты. Ол 2001 жылы 4 мамырда Измирде қайтыс болды және Қарабағлар зиратында жерленді. 1984 жылы 1 желтоқсанда түрік әйелдерінің толық сайлау құқығының 50 жылдығында ол «кәсіптегі алғашқы әйел» болғаны үшін тақта алу үшін түрік парламентіне шақырылды. Дереккөздер
Семиха Берксой

Семиха Берксой (; 24 мамыр 1910 жыл – 15 тамыз 2004 жыл) — түрік опера әншісі, театр және кино актрисасы, суретші және Түркияның мемлекеттік әртісі (1998). Ол Түркияның алғашқы опера әншісі болып саналады. Өмірбаяны Семиха Ыстанбұлдың Ченгелькёй ауданында дүниеге келген. Оның анасы — суретші, әкесі — ақын және есепші болған. Семиха Берксой Ыстанбұл консерваториясында музыка мен бейнелеу өнерін оқыды. Семиха Берксойдың мансабы 1931 жылы режиссер Мухсин Эртуғрул түсірген алғашқы түрік дыбыстық фильмі «Ыстанбұл көшелерінде» Семиха рөлімен басталды. Содан кейін Ыстанбұл театрларында оперетталарда ойнады. 1934 жылы «Озсой» атты тұңғыш түрік операсын қойды. Сол жылы ол Германия мен Португалияда өнер көрсетіп, халықаралық сахнада дебют жасады. 1939 жылы Семиха Берксой «Ариадна на Наксосе» операсынан Ариаднаның ариясын орындады. 1972 жылы ол опера әншісі ретінде мансабын аяқтады, бірақ театрда ойнауды жалғастырды. Фильмография * Ыстанбұл көшелерінде (1931); * Сөз бір, Құдай Бір, (1933); * Үлкен құпия, (1956); * Жылан ертегісі, (1993); * Био Бульвары, (2002). Дереккөздер
Жоламан Назарбекович Шаршенбеков

Жоламан Назарбекович Шаршенбеков (20 қыркүйек 1999, Талас облысы) — қырғызстандық грек-рим күресі шебері. Әлем және Азия чемпионы. 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. Сілтемелер * https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=3B08BD9209EC47169D7DD681C3F5020A
Мээрим Рахмадиловна Жуманазарова

Мээрим Рахмадиловна Жуманазарова (9 қараша 1999 жыл, Талас облысы) — қырғызстандық еркін күрес шебері, 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. 2021 жылғы Әлем және Азия чемпионы. 2018 жылғы Жазғы Азия ойындарының қола жүлдегері. Дереккөздер Сілтемелер *https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=F70AA16B94CE486D9268AAFD8F67260A
Михаин Лопес Нуньес

Михаин Лопес Нуньес (, 20 тамыз 1982) — кубалық грек-рим күресі шебері, бес дүркін Олимпиада чемпионы. Бес дүркін әлем чемпионы. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=6482C7F879D8471D86FA27AF1143FBB4 Профилі]
Эмине Семие Онасья

Эмине Семие Онасья (Эмине Вахиде деп те танымал, 28 наурыз 1866 жыл, Константинополь – 1944, Ыстанбұл) — түрік жазушысы, мұғалім, белсенді және алғашқы феминисттердің бірі. Өмірбаяны Эмине 1866 жылы 28 наурызда Константинопольде дүниеге келген. Ол Ахмед Джевдет пашамен Адвие Рабия Ханымның екінші қызы және жазушы Әлие Фатманың әпкесі. Эмине Семие жеті жыл бойы Франция мен Швейцарияда психология мен әлеуметтануды оқыды. Ол Еуропада білім алған алғашқы Осман империсының мұсылман әйелдерінің бірі болды. Эмине «Пікір» және «Ханымдарға арналған газет». Эмине Семиенің ең танымал шығармалары – «Кедейлік» және «Тозақ шұңқыры». Ол бірнеше қайырымдылық ұйымдарын құруға қатысты, олардың мақсаты әйелдерге көмектесу болды. Эмине әйелдердің құқықтарын кеңейту үшін де күресті. Ол «Бірлік және прогресс» партиясының, сондай-ақ Осман Демократиялық партиясының мүшесі болды. 1920 жылы Эмине Семие Түрік баспасөз қауымдастығының басқарма құрамына кірді. Жеке өмірі Эмине ұзақ уақыт бойы Парижде тұрды. Ол екі рет тұрмыста болды. Бірінші күйеуінің аты Мұстафа бей, екіншісі Решит паша. Екі неке де ажырасумен аяқталды. Эминенің Джевдет Лагаш деген ұлы болды. Эмине Семие 1944 жылы Ыстанбұлда қайтыс болды . Дереккөздер
Ақжол Махамаджанович Махмудов

Акжол Махамаджанович Махмудов (15 сәуір 1999, Ош облысы) — қырғызстандық грек-рим күресі шебері. 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. 2022, 2023 жылдары әлем чемпионы, 2018, 2022, 2023 жылдары Азия чемпионы, 2022 жылы Азия ойындары чемпионы атанды. Сілтемелер * [https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=7635A577BD1C4929B0827E5D25CE7DAF Профилі]
Сидоров, Алексей Леонидович

Алексей Леонидович Сидоров (22.08.1968, Северодвинск) — ресейлік кинорежиссер, сценарист және продюсер. Өмірбаяны Алексей Сидоров 1968 жылы 22 тамызда Северодвинск қаласында дүниеге келген. Петрозаводск университетінің филология факультетін «орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша бітірді, содан кейін сценарийшілер мен режиссерлердің жоғары курстарында оқыды, оны 1999 жылы бітірді. 2000 жылы ол «Рыцарлар романсы» фильмінің монтаж режиссері болып жұмыс істеді (сонымен бірге сценарийдің авторы болды). Режиссер ретіндегі кинодағы алғашқы ірі дербес жұмыс — көп бөлімді «Бригада » телефильмі. 2003 жылы осы телехикаясы «Телевизиялық көркем сериал» номинациясы бойынша «ТЭФИ» сыйлығына және «Үздік сериал (10 сериядан астам)» номинациясы бойынша «Алтын қыран» сыйлығына ие болды. 2020 жылы Алексей Сидоровтың «Т-34» фильмі екі «Алтын қыран» сыйлығымен марапатталды: үздік сценарий және үздік режиссер. Фильм жылдың ең көп табыс әкелген фильмі болды. 2021 жылы ол кеңестік гроссмейстер мен сол кездегі әлем чемпионы Анатолий Карпов пен гроссмейстер-үміткер Виктор Корчной арасындағы әлем чемпионы атағы үшін өткен шахмат кездесуі туралы «Әлем чемпионы» фильмін түсірді. Фильм 21-ші «Алтын бүркіт» сыйлығында 12 номинация бойынша ұсынылып, «Үздік фильм» және «Үздік режиссер сияқты бес сыйлықты жеңіп алды. Фильмография Дереккөздер
Нұрбек Рахатұлы Оралбай

Нұрбек Рахатұлы Оралбай (11 маусым 2000 жыл, Алматы) — қазақстандық әуесқой боксшы, Әлем чемпионы (2023), Жазғы Олимпиада ойындарының (2024) күміс жүлдегері. Ауыр салмақта өнер көрсететін Айбек Оралбайдың егізі. Спорттық мансабы 2018 жылы алдымен жастар арасындағы Азия чемпионатында күміс жүлдегер атанды. Сол жылы тамыз айында Венгрияның Будапешт қаласында жастар (18 жасқа дейін) арасындағы әлем чемпионы атанып, финалда ресейлік Даниил Тетеревті жеңді. 2019 жылы Қазақстан Республикасының 5 жылдық Спартакиадасында жеңімпаз болды. 2020 жылы Қазақстан чемпионатында күміс жүлдеге ие болса, 2021 жылы Қазақстан чемпионы атанды. 2022 жылы Амман қаласында өткен Азия чемпионатында қола жүлдені иеленді. Әлем чемпионаты (2021) Әлем чемпионаты (2023) Өзбекстанның Ташкент қаласында бокстан әлем чемпионатында Нұрбек Оралбай 80 келі салмақта сынға түсті. Ол әлем чемпионы атағы үшін финалдық кездесуде Қытай елінің атынан сынға түскен этникалық қазақ Тоқтарбек Таңатқанды жеңіп әлем чемпионы атанды. 2024 жылғы Жазғы Олимпиада Жеке өмірі Нұрбек Оралбайдың егіз бауыры Айбек Оралбай да әуесқой бокспен айналысады. Марапаттары «Парасат» Ордені (2024 жылғы 14 тамыз) Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы велоспорт

Велоспорт сайыстары барлық Олимпиада ойындарында өткізілді. Алайда алғашқы заманауи Олимпиадада сайыстар трек пен шосседе қатарынан өткізілсе, 1900-1908 жылдары шоссе жарыстары өткізілмей қалған, ал 1912 жылы трек жарыстары бағдарламаға енбеген. Сондай-ақ алғашқыда сайыстар ерлер арасындағы ғана өтті. Ал әйелдер арасындағы сайыстар тек 1984 жылдан бастап өткізіле бастады. Маунтинбайк жарысы Олимпиадаға 1996 жылы енгізілді. BMX жарысы (веломотокросс) 2008 жылдан бастап өткізілетін болды. Соңғы өткен Олимпиадада 22 медаль комплектісі сарапқа салынды. Сайыстар Ерлер Трек Шоссе Маунтинбайк BMX Әйелдер Трек Шоссе Маунтинбайк BMX Қазақстан атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 7 атлет, 2000 жылы — 7 атлет, 2004 жылы — 8 атлет, 2008 жылы — 3 атлет, 2012 жылы — 2 атлет, 2016 жылы — 3 атлет, 2021 жылы — 5 атлет, 2024 жылы — 3 атлет қатысқан. Бүгінгі күнге қарай бұл спорт түрінен екі медаль қоржынға түсті: Тағы қараңыз * Тур де Франс * Джиро ди Италия
Несрин Сипахи

Несрин Акчан Сипахи (29 қараша 1934 жылы, Ешилькёй) — түрік тіліндегі музыкаға маманданған түрік әншісі. Түркияның мемлекеттік әртісі (1998). Өмірі Несрин Сипахи 1934 жылы 29 қарашада Түркияның Ыстанбұл қаласының Бакыркёй ауданында дүниеге келген. Оның ата-анасы қырымдық болған. Екі ағасы Нихат пен Четин театр актерлері болған. Бакиркёй орта мектебін бітірген. 1950 жылы қысқа некеден кейін ол 1957 жылы 23 қаңтарда Хасан Алдемир Сипахимен отбасын құрды. Екі ұлы бар: Юнус Эмре 1957 жылы және Кандемир 1968 жылы дүниеге келген. Музыкалық мансабы Жасөспірім кезінде ол музыкаға қызығушылық танытып бастаған. Ол алғашында батыс музыкасын орындағанымен, кейін түрік музыкасымен айналысып бастады. 1953 жылы Несрин сол кездегі басты музыкалық оқу орталығы саналған Анкара радиосына қосылды. 1960 жылы Несрин Сипахи Анкарада сахналаушы болып жұмыс істей бастады. Түркиядағы концерттерінен кейін көптеген шет елдерде де өнер көрсетті. 1971 жылдан бастап Кеңес Одағына гастрольдік сапарында ол түрік, әзірбайжан, орыс және армян тілдерінде ән шырқады. Несрине Сипахи АҚШ, Германия, Франция, Канада, Австралия, Марокко, Тунис, Сирия, Египет, Испания және Кипрде өнер көрсетті . Ол төрт жүзге жуық сингл шығарды. 1974 жылы ол Фенербахче ФК үшін «Yasha Fenerbahçe» («Live Live Fenerbahçe») жекпе-жек әнін, «Y Viva España» мұқабасын шығарды. Актриса ретінде Несрин Сипахи «Жүрегімдегі алаяқ» 1965 жылғы фильге түскен. Марапаттары Несриннің бірнеше алтын жазбалары бар. 1998 жылы Түркияның мемлекеттік әртісі атағын алды. 2017 жылы ол Президенттік кешендегі салтанатты рәсімде арнайы марапатқа ие болып, марапатын Режеп Тайып Ердоғанның қолынан алды. Дискография 1970 жылдан бастап ол LP және CD шығарды: * 1970 — La Chanson D’Amour En Turquie * 1970 — «Суат Сайн» * 1970 — Ve İkinci Dünyası * 1970 — Добавить «Юсуф Nalkesen’in Eserleri» * 1970 — Добавить"Nesrin Sipahi" * 1970 — Avni Anıl'ın Eserleri * 1971 — Bir Bahar Akşamı * 1972 — Türk Sanat Müziğinden Seçmeler * 1973 — Ve Türk Sanat Müziğinin 12 Pırlantası * 1973 — «Осман Нихат Акинин Сечме Эсерлери» * 1983 — Aşk Mevsime Bakmaz * 1991 — «Несрин сипахи и Ансамбль Кудси Эргунер-Шарки (Love Songs Of Istanbul)» * 2009 — «Несрин Сипахиден Тюркюлер» Сілтемелер * [http://www.dailymotion.com/video/xbgzth_nesrin-sipahi-siytosman_music Сиыт Осман] // dailymotion.com * [https://www.biyografya.com/biyografi/21567 Несрин Сипахи -] Biyografya.com сайтында * [https://www.tatar-inform.ru/news/culture/19-03-2007/krymsko-tatarskoy-pevitse-nesrin-sipahi-ispolnilos-80-let-5226747 Қырым татарларының әншісі Несрин Сипахи 80 жасқа толды] // наурыз 2007 ж * [https://www.youtube.com/watch?v=K2mtGjvPowE (14) Әнші Несрин Сипахи - Қырым татар ларк] - YouTube * [https://www.youtube.com/channel/UCkqXLubgu_kIb1WIEWpRHcw (14) Несрин Сипахи - тақырып] - YouTube Дереккөздер
Сабри Улькер

Сабри Улькер (; 1920 – 2012 ж. 12 маусым) — әлемге әйгілі тәттілер мен сусындар өндіретін Ülker компаниясының негізін қалаған түрік кондитері. Өмірбаяны Сабри Улькер Алушта Қырым маңында Корбек ауылында қырым татарларының отбасында дүниеге келген. 1929 жылы оның отбасы Түркияға біржолата қоныс аударады. 1944 жылы Сабри Улькер ағасы Асиммен бірге ауданы 100 м 2 шағын наубайхана сатып алып, күлше пісіре бастайды. 1974 жылы Улькер күлшелері әлемдік нарыққа шықты. Дәл осы жерден табысты кәсіпкер және меценат, діндар мұсылман және YILDIZ холдингінің құрметті президенті Сабри Улькердің өрлеуі басталды. 2000 жылдан бастап холдинг ісін ұлы Мұрат басқарады. Түркияның ең бай адамдарының бірі болған Сабри Улькер өмірінің соңғы жылдарында тек қайырымдылық және әлеуметтік жобалармен айналысқан. Ол жаңа кітапханалар ашуға, мектептерге компьютерлер сатып алуға және түрік студенттеріне көмектесуге ақша салды. Сабри Улькер 2012 жылы 12 маусымда 92 жасында дүниеден өтті. Сабри Улькер Ыстанбұлда жерленді, оның жерлеу рәсіміне Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған, Ыстанбұл губернаторы Хусейн Авни Мутлу, Ыстанбұл мэрі Кадир Топбаш, Түркия үкіметінің бірнеше министрлері, сондай-ақ басқа да бірқатар көрнекті түрік саясаткерлері қатысты. Қырым татар халқы мәжілісінің төрағасы Мұстафа Джемилев атақты кондитерлік магнаттың дүниеден өтуіне қатысты:{{Cquote|Түркияның қалыптасуы мен дамуына үлкен үлес қосқан және барлық Қырым татарлары есімін үлкен құрметпен және мақтанышпен айтқан Сабри Улькердің қайтыс болғаны туралы хабарды естіп қатты қайғырдым. Бүкіл Қырым татар халқының атынан Улькер отбасына Сабри Улькердің қайтыс болуына шын жүректен көңіл айтамыз, ол өзінің қайырымдылық қызметімен көпшілікке үлгі болды. Дереккөздер
Мұрат Улькер

Мұрат Улькер (; 21 наурыз 1959 ж.) — қырым татарларынан шыққан түрік кәсіпкері, кондитер, орталық және шығыс Еуропадағы, Таяу Шығыс пен Африкадағы ең ірі азық-түлік компаниясы Yıldız холдингінің басқарма төрағасы. Yıldız құрамында Godiva Chocolatier, Pladis және Sok сияқты компаниялар бар. 2018 жылы Улькер 4,8 миллиард долларды құрайтын жеке байлығымен Түркиядағы ең бай кәсіпкер атанды. Өмірбаяны Алғашқы жылдары және білімі Мұрат Улькер 1959 жылы 21 наурызда Түркияның Ыстанбұл қаласында «шоколад патшасы» Сабри Улькер мен оның әйелі Гюзиде Иманның отбасында дүниеге келген. Ыстанбұлдағы Эркека Лизеси орта мектебінде оқып, Босфор университетін іскерлік басқару мамандығы бойынша бітірген. 1982 жылы Америка нан пісіру институтында (AIB) және Германияның кондитерлік өнеркәсібінің Орталық техникалық мектебінде (Zentralfachschule der Deutschen Süßwarenwirtschaft, ZDS) шетелде оқыды. Содан соң АҚШ-тағы Continental Baking компаниясында тағылымдамадан өтті. Улькер сонымен қатар Халықаралық атқарушы қызмет корпусының түрлі жобаларына қатысқан. Yıldız холдингтегі мансабы 1984 жылы Улькер Yıldız холдингінің құрамына кіретін Ülker компаниясына бақылау координаторы ретінде қосылды. Одан кейінгі жылдары бас директордың кәсіпорындар бойынша көмекшісі, кейін бас директор қызметін атқарды. 2000 жылы Улькер Yıldız холдингінің атқарушы директоры болды, ал 2008 жылы ол бас директор қызметін атқарды. Оның төрағалығымен Yıldız кәсібін кеңейтіп, бірнеше сатып алулар жасады, соның ішінде 2008 жылы GODIVA Chocolatier және 2014 жылы United Biscuits бар. 2016 жылы Yıldız өзінің үш брендін біріктіретін pladis атты жаңа жаһандық ұйымды құрды: Ülker, United Biscuits және DeMet's Candy Company. Қайырымдылықпен айналысуы 2009 жылы Улькер отбасы азық-түлік тұтыну саласында қоғамдық денсаулықты нығайтуға бағытталған Сабри Улькер қорын құрды. 2014 жылы Улькер отбасы 24 млн. доллар Гарвард университетінің пайдасына жұмсады. 10 жыл бойына тараған қаржыландыру Т.Х. Чан атындағы қоғамдық денсаулық сақтау мектебінде «Сабри Улькер» қоректік заттар, генетикалық және метаболикалық зерттеулер орталығын құру үшін берілді. Орталық қант диабеті және жүрек-қан тамырлары аурулары бар адамдарға көмектесу үшін созылмалы және күрделі ауруларға бағытталған. Улькер 1993 жылы «Улькер» баскетбол клубын құруға атсалысты. Клуб алты рет Президент кубогын, үш рет Түркия кубогын жеңіп алған. Сондай-ақ Улькер Еуролига Кубогы мен Корач Кубогының ширек финалына дейін жетті. Улькер Фенербахче Шүкрү Сарачоглу стадионының атау құқығын он жыл бойы сатып алды. Сондай-ақ Улькер спорт аренасына демеушілік жасады. Кәсіпкер бұрын басқа футбол клубтарын қолдаған, бірақ кейін демеушілік қызметін тоқтатқан. 2014 жылы Улькердің қаражатына әкесі мен атасы, осы мешіттің соңғы имамы Девлет-қажы Ислам шыққан ауылдағы Корбек Джами собор мешіті қалпына келтірілді. Мұрат Улькер – өнер коллекционері. 2012 жылы оның қолдауымен Ыстанбұлда қазіргі түрік суретшілерінің жұмыстарының көрмесі өтті. Жеке өмірі Мұрат Улькер үйленген, үш баласы бар, қазіргі таңда Ыстанбұлда тұрады. Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы гимнастика

Спорттық гимнастика сайыстары барлық Олимпиада ойындарында өткізілді. Алайда алғашқыда сайыстар ерлер арасында ғана өтті, ал әйелдер арасындағы сайыстар тек 1928 жылы бағдарламаға кірді. Соңғы өткен Олимпиадада спорттық гимнастикадан 14 медаль комплектісі сарапқа салынды. Көркем гимнастика сайыстары 1984 жылдан бастап өткізіле бастады. Олар тек әйелдер арасында өтеді. Батутта секіру Олимпиада бағдарламасына 2000 жылы енгізілді. Сайыстар Спорттық гимнастика Ерлер Сондай-ақ ерлер арасында бұрын келесі сайыс түрлері өткізілген еді: арқан бойымен өрмелеу (1896, 1904, 1924, 1932), командалар арасындағы керме (1896), командалар арасындағы қоссырық (1896), жеті снаряд (1904), тоғыз снаряд (1904), ұршықпен ойнау (1904), командалар арасындағы еркін жүйе (1912, 1920), командалар арасындағы швед жүйесі (1912, 1920), кесе-көлденең қойылған ат (1924), үндістер ұршығы (1932), акробатикалық жүріс (1932). Әйелдер Сондай-ақ әйел командалары арасында 1952, 1956 жылдары затпен жаттығулар сайысы өтті. Көркем гимнастика Батутта секіру Қазақстан атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 3 спорт гимнасты, 2000 жылы — 2, 2004 жылы — 1, 2012 жылы — 2, 2021 жылы — 1, 2024 жылы — 2 спорт гимнасты қатысқан. Көркем гимнастикаға 2004 жылдан бастап әр Олимпиадаға 1 гимнаст қыз барып қайтады. Батутта секіруге алғашқы қазақстандық 2016 жылы қатысқан. Бұл спорт түрінен алғашқы медаль 2024 жылы қоржынға түсті: Тағы қараңыз * Гимнастикадан әлем чемпионаты
Марсты терраформалау

терраформалаудағы консепциясы]] Марсты терраформалау (терраформинг) – планеталық деңгейдегі инженерлік жобалар мен басқа да Марсты тіршілік етуге қолайлы планетаға айналдыруға қатысты жобалардың жиынтығын қамтитын гипотетикалық процедура. Бұл процесс әртүрлі ресурстарды қажет ететін бастамалар арқылы планетаның қазіргі климатын, атмосферасын және бетін өзгертуді, сондай-ақ жаңа экологиялық жүйені немесе жүйелерді орнатуды қамтиды. Басқа ғарыштық нысандарды емес, Марсты таңдаудың себептері ол ғаламшар бетінде судың болуы және ғаламшардың бір кездері Жерге ұқсас тығыз атмосфераға ие болғанын көрсететін геологиялық тарихында жатыр. Десе де, Марсты толық терраформалауға кері әсерін тигізетін жағдайлар ретінде – ғаламшардың гравитациясының төмендігі, лас топырағы, Жерге қарағанда жарықтың төмен деңгейі және магнит өрісінің болмауы деп айтуға болады. Ғалымдар мен сарапшылар қазіргі технология планетаны өмір сүруге жарамды ете алады ма деген сұраққа дауласып жатады. Терраформалауға қарсылық білдіру себептеріне этикалық алаңдаушылықтар мен мұны жүзеге асыруға қатысты шығындар жатады. Ал керісінше ғаламшарды терраформалауды қолдайтындардың айтулары бойынша Марсты терраформалаудың басты себептеріне Жердегі сарқылып бара жатқан ресурстар туралы алаңдаушылықтарды азайту мен басқа ғаламшарларда колония құру арқылы адамдардың жойылып кетуінің алдын алу жатады. Адамдарға пайдасы мен кері әсері Адам санының өсуі, Жердегі ресурстардың сарқылуы, және мүмкін болатын Ақыр Заманның болуына байланысты альтернативті шешім адамзатқа Жерден басқа да Марс, Ай сынды ғарыштық нысандарға колонияларды салуды талап етуі мүмкін. Ғарышта колониялар құру Күн жүйесінің энергетикалық және материалдық ресурстарын жинауды барынша ұлғайтады әрі жеңілдетеді. Марс – Күн жүйесіндегі басқа планеталардың ішінде Жерге ең ұқсасы. Ғалымдар Марс ғаламшарының геологиясын зерттей отыра планетаның бұрындары Жерге ұқсас екендігін анықтады. Мысалы, Марстың атмосферасы бұрындары қалың әрі демалуға қолайлы деседі. Сондай-ақ ғалымдар ғаламшар бетінде жүздеген миллион жылдар бойы планетарлық атмосфераның диссипациясы, немесе оңай сөзбен айтқанда ғаламшар бетінің кеуіп кетуі, арқылы жоғалған су қоры мол болған деп болжайды. Егер Марста жатғаламшарлық өмір бар болатын болса, онда терраформалау кезінде жойып жіберуіміздің мүмкіндігі Марсты терраформалаудың кері әсері ретінде қарастырылады. Дереккөздер
Якуп Сатар

Якуп Сатар (11 наурыз 1898 жыл, Қырым, Ресей империясы – 2 сәуір 2008 жыл, Эскишехир, Түркия) — Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы түрік ардагері. Өмірбаяны Якуп Сатар 1898 жылы 11 наурызда Қырымда дүниеге келген. 1915 жылы Осман армиясына қосылды. Алғашқы әскери дайындық курсында оған неміс нұсқаушылары химиялық шабуыл жасау әдістерін үйретті. 1917 жылы 23 ақпанда шабуыл аяқталғаннан кейін Кутаны британ әскерлері басып алды. Соғыс біткенше тұтқында болды. 1919–1923 жылдары Түркияның азаттық соғысына қатысты. Өмірден өтерден аз уақыт бұрын ол Эскишехир қаласындағы әскери емханада емделді. 2008 жылы 2 сәуірде 110 жасында дүниеден өтті. Естелік 2007 жылы Якуп Сатар, Өмер Куюк және Вейсел Тұранның естеліктері негізінде «Соңғы кездесу» деректі фильмі түсірілді. Дереккөздер
Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Түркістан облысы әкімдігінің 2023 жылғы 12 сәуірдегі № 58 қаулысымен бекітілген. Бәйдібек ауданы Ордабасы ауданы Отырар ауданы Сайрам ауданы Сарыағаш ауданы Сауран ауданы Созақ ауданы Төле би ауданы Түлкібас ауданы Шардара ауданы Арыс қаласы Түркістан қаласы Дереккөздер
Шериф Мардин

Шериф Мардин (1927, Ыстанбұл – 6 қыркүйек 2017 ж.) – түрік әлеуметтанушысы. Өмірбаяны Шериф Мардин 1927 жылы Ыстанбұлда дүниеге келген. Әкесі түрік дипломаты —Шемсеттин Мардин. 1944 жылы Мардин АҚШ мектебінен білім алды. 1948 жылы Стэнфорд университетінде саясаттану мамандығы бойынша өнер бакалавры дәрежесін алды. 1950 жылы Шериф Мардин Джонс Хопкинс университетінде халықаралық қатынастар бойынша өнер магистрі дәрежесін алды. 1958 жылы Стэнфорд университетінде саясаттану ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. 1962 жылы Мардиннің диссертациясын Принстон университетінің баспасы басып шығарды. Мардиннің ғылыми мансабы 1954 жылы Анкара университетінің саясаттану факультетінде жұмыс істеуден басталып, 1956 жылға дейін жұмыс істеді. Одан кейін 1958 – 1961 жылдар аралығы Мардин Принстон университетінің шығыстану кафедрасында жұмыс істеді. Бір жыл (1960 – 1961) Мардин Таяу Шығыс университетінде — Гарвард университетінде жұмыс істеді. 1961 жылы Шериф Мардин Түркияға оралып, Анкара университетінің саясаттану факультетінде жұмыс жасай бастады. 1964 жылы доцент, 1969 жылы толық профессор болды. Мардин 1973 жылға дейін Анкара университетінде жұмыс істеді. 1973 жылдан 1991 жылға дейін Босфор университетінің саясаттану кафедрасында сабақ берді. 1999 жылдан бастап Сабанжы университетінің өнер және әлеуметтік ғылымдар факультетінде сабақ берді. Бірқатар кітаптары жарық көрді. * Religion and Social Change in Modern Turkey: The Case of Bediuzzaman Said Nursi, Албания, НЬЮ-ЙОРК: Нью-Йорк Мемлекеттік Университетінің Баспасы, 1989 ж. * The Genesis of Young Ottoman Thought: A Study in the Modernization of Turkish Political Ideas, Сиракуз, НЬЮ-ЙОРК: Сиракуз Университетінің Баспасы, шілде 2000 ж. * Laicism in Turkey, Ыстанбұл: Конрад Аденауэр Қорының Баспасөзі, Наурыз 2003 ж. * Center and periphery in the Ottoman Empire, Нью-Йорк: Сиракуз Университетінің Баспасы 2005 ж. * The nature of nation in the late Ottoman Empire, Лейден: ISIM 2005ж. * Religion, society, and modernity in Turkey, Сиракуза, НЬЮ-ЙОРК: Сиракуз Университетінің Баспасы, шілде 2006 ж. Дереккөздер
Ахмет Ихсан Кырымлы

Ахмет Ихсан Кырымлы (; 23 сәуір 1920 ж. – 11 желтоқсан 2011 ж.) — түрік дәрігері, саясаткер, ақын және Қырым татар тектес қайырымдылық жасаушы, Түркия Министрлер Кабинетінің мүшесі, Түркияның Ұлы Ұлттық жиналысының төрт дүркін мүшесі және 1987-2011 жылдары Түркиядағы Қырым татар қауымдастығының президенті. Ахмет Ихсан Кырымлы атындағы әдеби байқау бар. Медициналық туризм, термалды туризм, балаларды сауықтыру және отбасын жоспарлау мәселелері бойынша ғылыми еңбектердің авторы. Сондай-ақ өлеңдер мен естеліктер кітабын жазған. Өмірбаяны Ахмет Ихсан Кырымлы Түркияға қоныс аударған қырым татарларының отбасында дүниеге келген. Оның арғы атасы Бақшасарайдағы жамағаттың мүфтиі болған. 1947 жылы Ыстанбұл университетінің медицина факультетін бітірген. Лондонда тағылымдамадан өткен. Ол АҚШ-тың кейбір ауруханаларында дәрігер болып жұмыс істеді. Ол доктор Зухал Чичек Кырымлыға үйленді және ерлі-зайыптылардың екі баласы болды. Саяси қызметі Ахмет Ихсан Кырымлы алты жыл Әділет партиясы төрағасының орынбасары болды, сонымен қатар 1962-1976 жылдар аралығында партияның басқарма мүшесі болды. 1961 жылдан 1977 жылға дейін Ұлы Ұлттық Мәжілістің депутаты болды. Түркияның туризм министрі қызметін атқарған. 1980 жылдың 12 қыркүйегінде Кенан Эврен басқарған төңкерістен кейін ұлтшыл-демократиялық партияның негізін қалаушылардың бірі болды. Ұлттық қауіпсіздік және сыртқы істер комиссиясының мүшесі, Ұлттық денсаулық комиссиясының төрағасы және Түрік Қызыл Жарты Айы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған. Қайырымдылық қызметі Қырым татарларының жер аударылғаны туралы біліп, Англия мен АҚШ-та бірнеше лекциялар оқыды. Ол сондай-ақ 1960 және 1970 жылдардағы Дүниежүзілік антикоммунистік лига конференцияларында көптеген пікірталастарға жетекшілік етті. 1987 жылы саяси мансабын аяқтағаннан кейін ол бар өмірін қайырымдылыққа арнады. Ол 1987-2011 жылдары Түркиядағы Қырым татар қауымының президенті, сондай-ақ болгар, әзірбайжан және қырым түріктері федерациясының президенті болды. Ахмет Ихсан Кырымлының әдеби байқауы бар. Марапаттары * ІІІ дәрежелі «Құрмет белгісі» ордені ( 2004 жылғы 2 наурыз, Украина ) — Украина мен Түркия Республикасының гуманитарлық саладағы ынтымақтастығын дамытуға қосқан елеулі жеке үлесі, Украинадағы қырым татарларын орналастыруға практикалық көмек көрсеткені үшін. * Қырым инженерлік-педагогикалық университетінің құрметті профессоры, 2000 ж. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20150923220516/http://www.drkirimli.org/index.php?saife0010&til011 Доктор Ахмет Ихсан Кырымлы кім?] Дереккөз
Айбек Рахатұлы Оралбай

Айбек Рахатұлы Оралбай (11 маусым 2000 жыл, Алматы) — қазақстандық әуесқой боксшы, Әлем чемпионы (2025), Азия чемпионатының жеңімпазы (2022). Бокстан Қазақстан ұлттық құрамасының капитаны. 2025 жылғы Ливерпульде өткен әлем чемпионатында ең ауыр салмақтағы тұңғыш қазақстандық чемпион атанды. Мансабы 2018 жылы Будапештте өткен жастар арасындағы әлем чемпионатында күміс медаль еншіледі. 2018 жылы Аргентина астанасы Буэнос-Айрес қаласында өткен жастар арасындағы Олимпиада ойындарында алтын медаль еншіледі. Әлем чемпионаты (2021), Белград Азия чемпионаты (2022), Амман Әлем чемпионаты (2023), Ташкент Азия чемпионаты (2024), Чиангмай Жазғы Олимпиада ойындары (2024) Айбек Оралбай 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, ширек-финалына дейін өнер көрсетті. Әлем кубогы World Boxing 2025, Астана Әлем чемпионаты (2025), Ливерпуль Жеке өмірі Айбек Оралбайдың егіз бауыры Нұрбек Оралбай да әуесқой бокспен айналысады. Марапаттары Құрмет ордені (2025) Дереккөздер
Летсиле Тебого

Летсиле Тебого (; 7 маусым 2003 жыл, Канье, Ботсвана) — ботсваналық жеңіл атлет, қысқа қашықтықта жүгіруші. 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Ботсванадан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы. 2023 жылы Бужапеште өткен әлем чемпионатында күміс және қола медаль иеленді. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.tilastopaja.eu/db/at.php?Sex1&ID343821 Профилі]
Молли О’Каллаган

Молли О’Каллаган (; 2 сәуір 2004 Квинсленд) — аустралиялық жүзгіш, Бес дүркін Олимпиада чемпионы (2020, 2024), сегіз дүркін әлем чемпионы (2022, 2023), бес дүркін Достастық ойындарының чемпионы (2022). 2024 жылы Парижде өткен Олимпиада ойындарында ол Аустралия құрамасы сапында 4х100 және 4х200 метрге еркін стильде эстафетада, сондай-ақ 200 метрге еркін жүзуде алтын жеңіп алды. 100 метр қашықтықта еркін стильде күтпеген жерден 4-орын ғана қалды. Дереккөздер
Эмма Маккеон

Эмма Дженнифер Маккеон (ағылш. Emma Jennifer McKeon; 24 мамыр 1994, Вуллонгонг, Оңтүстік Жаңа Уэльс) — аустралиялық жүзуші, алты дүркін Олимпиада чемпионы (2016, 2020, 2024), бес дүркін әлем чемпионы. Олимпиада ойындарында жалпы 20 медаль ұтқан.
Мег Харрис

Мег Харрис (^ 7 наурыз 2002, Жаңа Оңтүстік Уэльс) — аустралиялық жүзуші, 4×100 метрге еркін стильде эстафетада әлем рекордсмені. 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында өнер көрсетті, онда ол 4×100 метрге еркін стильде жүгіруде алтын медаль және 4×200 метрлік еркін стильде эстафетада қола медаль жеңіп алды, сонымен қатар 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алды. 4×100 метрлік еркін стильде эстафетада. Сондай-ақ Харрис 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында 50 м қашықтыққа еркін жүзуде жеке күміс жүлдеге ие болды.
Мұнарбек Сейітбек Ұлы

Мұнарбек Сейітбек Ұлы (1 қаңтар 1996, Ош, Қырғызстан) — қырғызстандық боксшы, 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. Олимпиада финалына шыққан қырғызстандық тұңғыш боксшы. Өмірбаяны Ош қаласында туған. Ол бокспен сегіз жасында айналыса бастады. Ош мемлекеттік университетінің дене шынықтыру факультетін бітірген. 54 кг салмақ дәрежесінде 2012 жылғы Қырғызстан жастар чемпионатының жеңімпазы 2017 жылдан Қырғызстан құрамасының мүшесі. 2023 жылы әлем чемпионатында қола жүлде иеленді. Жыл соңында Қырғызстанның үздік спортшысы атанды. Дереккөздер Сілтемелер * https://olympics.com/ru/athletes/munarbek-seiitbek-uulu * https://boxrec.com/ru/boxer/893243
Мартин Фукса

Мартин Фукса (чех. Martin Fuksa; 30 сәуір 1993, Нимбурк, Чехия) — чехиялық ескекші, конэ есуден 2024 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы. 2015, 2017 жылдары әлем чемпионы атанды. 10 дүркін Еуропа чемпионы. 2016 жылы да Жазғы Олимпиадаға қатысты.
Евгений Степанович Золотой

Евгений Степанович Золотой (9 қыркүйек 1999 жыл, Могилев облысы) — беларусьтік ескекші, академиялық есуден 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. Дереккөздер Сілтемелер * https://olympics.com/ru/paris-2024/athlete/yauheni-zalaty_1538160
Виктор Аксельсен

Виктор Аксельсен (дат. Viktor Axelsen; 4 қаңтар 1994, Оденсе) — даниялық бадминтоншы, 2020, 2024 жылдарғы Олимпиада чемпионы. Екі дүркін әлем чемпионы (2017, 2022). 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері.
Джорджия Тейлор-Браун

Джорджия Тейлор-Браун (ағыл. Georgia Taylor-Brown; 15 наурыз 1994, Манчестер) — британиялық триатлоншы, Әлем чемпионы, 2018 және 2019 триатлон әлемдік сериясының қола жүлдегері. Джорджия Тейлор-Браун Лидсте тұрады және Лидс триатлон орталығында жаттығады. Ол Манчестерде дүниеге келген. Токиодағы Олимпиада ойындарының чемпионы және күміс жүлдегері.
Киган Палмер

Киган Палмер (ағыл. Keegan Palmer; 13 наурыз 2003, Сан-Диего, Калифорния) — аустралиялық скейтбордингші, екі дүркін Олимпиада чемпионы (2020, 2024). Палмер АҚШ-та туған, бірақ 13 жасынан бері Аустралияда тұрады.
Мехди Букамир

Мехди Букамир (; 22 қаңтар 2004, Бельгия) — бельгиялық және марокколық футболшы, Бельгяның бірнеше жастағы құрамында ойнады. Бірақ 2023 жылы Марокко Олимпиада құрамасында ойнауға шешім қабылдады. Дереккөздер
Никлас Ларсен

Никлас Ларсен (; 22 наурыз 1997 жыл, Слагельсе, Дания) — даниялық велошабандоз, 2016 жылғы Еуропа чемпионы. 2016, 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері, 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері.
Никола Йович

Никола Йович (; 9 маусым 2003, Лестер, Англия) — сербиялық баскетболшы, 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. 2023 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Сілтемелер * https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/bf7parulhswpmf6l/belgrade-angt-mvp-jovic-values-being-a-leader * https://www.eurobasket.com/player.asp?PlayerID=470504
Биргит Фишер

Биргит Фишер (; 25 ақпан 1962 жыл, Потсдам) — ГДР-лік және германиялық байдарка ескекшісі. Сегіз дүркін Олимпиада чемпионы (1980, 1988 (екі рет), 1992, 1996, 2000 (екі рет), 2004), 26 дүркін әлем чемпионы. Сеул-1988, Сидней-2000 олимпиадаларынан соң екі рет спортпен қоштасты, бірақ қайта оралды. Ағасы Франк Фишер де ескекші. 2004 жылы Германияда жыл сплртшысы атанды
Франк Фишер

Франк Фишер (; 1960 жыл, Бранденбург) — ГДР-лік байдарка ескекшісі. 1983, 1985, 1986 жылдары әлем чемпионы атанды. 1984 жылы Лос Анжелестегі Жазғы Олимпиада ойындарына қатысуы тиіс еді. Бірақ социалистік елдердің бойкот жасауына байланысты, Фишер Олимпиадада өнер көрсете алмады.
Райан Мерфи

Райан Мерфи (; 2 шілде 1995, Флорида) — америкалық жүзгіш, бес дүркін Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. 11 дүркін әлем чемпионы. Рекордтары Сілтемелер * [https://www.usaswimming.org/meet-the-team/national-team-bios?personid=4ae48e09-260b-49ca-9873-9d2a202a4917 https://www.usaswimming.org]
Узур Даниярович Джузупбеков

Узур Данияр улуу Джузупбеков (12 сәуір 1996, Бішкек) — қырғызстандық боксшы, 2019 жылғы Азия чемпионы, 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. 2020 жылғы Олимпиадаға қатысты. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrestling/daten.php?spid=90E61E9C050E41D297859B97C8A5BE63 Профилі]
Мэттью Ричардс

Мэттью Ричардс (ағылш. Matthew Richards; 17 желтоқсан 2002, Англия) — британиялық жүзуші, еркін стильде жүзуден екі дүркін әлем чемпионы және екі дүркін Олимпиада чемпионы. Жүлделері Сілтемелер * https://www.olympedia.org/athletes/143200
Хулуси Бехчет

Хулуси Бехчет ( ; 20 ақпан 1889 ж., Ыстанбұл – 8 наурыз 1948 ж., Ыстанбұл) — түрік дерматологы, оның атымен Адамантиадис-Бехчет ауруы аталды; 1910 жылы Ыстанбұлдағы Гюльхане медициналық академиясын бітірген; 1914 жылы Киркларелидегі әскери аурухананың бас дәрігерінің орынбасары болып тағайындалды. Өмірбаяны Хулуси Бехчет 1889 жылы 20 ақпанда Ыстанбұлда дүниеге келген. 1910 жылы Ыстанбұлдағы Гюьлхане медициналық академиясын бітіріп, академиядағы дерматологиялық клиникада жұмыс істей бастады. 1914 жылы шілдеде ол Киркларелидегі әскери ауруханаға тағайындап, бас дәрігердің орынбасары болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Эдирнедегі әскери ауруханада дерматолог болып жұмыс істеді, ал соғыстың соңында – 1918 жылдың тамызынан бастап – Будапештте және Берлиндегі Шарите клиникасында жұмыс істеді. 1919 жылы қазанда Осман империясына оралды. Біраз уақыт өз клиникасында жұмыс істегеннен кейін, 1923 жылы Бехчет жыныстық жолмен берілетін ауруларға маманданған Хаской ауруханасының бас дәрігері болып тағайындалды; алты ай ішінде Гураба ауруханасының дерматологиялық клиникасының аға дәрігері болды. 1933 жылғы университет реформасынан кейін ол дерматология және мерез кафедрасының профессоры болып тағайындалды. Даңқ оған кейінірек «Бехчет ауруы » деп аталатын ауру бойынша жұмысына байланысты келді (1947 жылы Женевада өткен медициналық конгрессте). 1939 жылы Ыстанбұл университетінің медицина факультетінің профессоры болды; 1948 жылы 8 наурызда қайтыс болды. Жұмыстары * Behçet H, Hodara M. Etude histologique expérimentale sur le sublimé appliqué sur la peau normale. Keçecian Matb., Istanbul, 1921. * Behçet H, Hodara M. Recherches sur la pathogénie de la dermatose produites par les poussiéres d’orge altérées. Istanbul, 1921. * Behçet H, Hodara M. Un cas de iodide noduleuse, pustuleuse, ecthymateuse et vegétante ou ioderma tubéerosum. Istanbul, 1921. * Behçet H. Emrazı Cildiyede Laboratuarın Kıymet ve Ehemmiyeti. Istanbul, 1922. * Behçet H. Halep veya Şark Çıbanlarının Diatermi ile Tedavisi. Orhaniye Matb., Istanbul. 1922. * Behçet H. Frengi tedavisi hakkında beynelmilel anketlerim. 1923. * Behçet H. Wassermann Hakkında Noktai Nazar ve Frengi Tedavisinde Düşünceler. Istanbul, 1924. * Behçet H. Frengi iptidai karhası ve hurdebini teşhisi. 1926. * Behçet H. Halep veya Şark Çıbanlarının Diatermi ile Tedavisi. Kader Matb., Istanbul. 1926. * Behçet H, Hodara M, Süreyya. Memleketimizde Arpa Uyuzlarının Menşei Hakkında Etüdler. Istanbul, 1927. * Behçet H. Frengi Niçin Ayıp Görülür, Frengiyi Neden Gizli Tutmak Adet Olmuştur. Tabiatta Ayıp Denilen Hastalık Var mıdır?, Belediye Basımevi, Istanbul, 1935. * Behçet H. Frengi Dersleri. Istanbul, Akşam Matbaası, 1936. * Behçet H. Frengi tarihi ve geçirdiği devirler. Üniv. Haft. Ist. Üniv. Yayın., No : 47, Ist. 1937. * Behçet H. Klinikte ve Pratikte Frengi Teşhisi ve Benzeri Deri Hastalıkları. Istanbul, Kenan Basımevi, 1940. Дереккөздер
Карпат Кемаль

Карпат Кемаль (; 15 ақпан 1923 – 20 ақпан 2019) — түрік тарихшысы. Өмірбаяны Румынияда Қырым татарларының отбасында дүниеге келген. Әкесі Хашим саудагер әрі имам, анасы Зүбейде үй шаруасындағы әйел болған. Әкесі Кемаль жас кезінде қайтыс болды. Ол Межидиядағы педагогикалық лицейде оқыды, бірақ әкесі қайтыс болғаннан кейін Ыстанбұлға көшіп, Хайдарпаша лицейін бітірді. Содан кейін Ыстанбұл университетіне түсіп, оны 1948 жылы заңгер бакалавр дәрежесімен бітірді. Университетті бітіргеннен кейін ол АҚШ-қа көшіп, 1950 жылы Вашингтон университетінде магистр дәрежесін алды. 1952–1953 жылдары БҰҰ хатшылығында, 1954–1955 жылдары түрік армиясында қызмет етті. Ол 1957 жылы Нью-Йорк университетінде PhD дәрежесін алды, содан кейін АҚШ пен Түркияның бірнеше университеттерінде тарих пәнінен сабақ берді. Бірқатар кәсіптік бірлестіктер мен қоғамдардың мүшесі болды. Ол «International Journal of Turkish Studies», «The Central Asian Survey» және «Journal of Muslim Minority Affairs» ғылыми журналдарының редакторы болды. 2019 жылы 20 ақпанда Висконсин штатында қайтыс болды. Фатих мешітінде жерленген. Ульянова И.Н. атындағы Чуваш университетінің құрметті докторы. 2019 жылы «Қырым татар халқына сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісімен марапатталды. Таңдаулы басылымдары * Элиталар мен дін: Осман империясынан Түркия Республикасына дейін (Times, 2010); * Гекеконду: ауылдық көші-қон және урбанизация (Кембридж университетінің баспасы; 2009); * Исламды саясаттандыру (Оксфорд университетінің баспасы, 2001); * Осман империясының өткені және қазіргі Түркия (Брилл, 2000); * Қазіргі Таяу Шығыстағы саяси және әлеуметтік ой (Praeger, 1968); * Түркия саясаты: көппартиялық жүйеге көшу (Принстон университетінің баспасы, 1959); * Жапония мен Түркиядағы саяси модернизация (Принстон университетінің баспасы, 1964); * Осман мемлекетіндегі ұлтшылдықтың әлеуметтік негіздерін зерттеу (Принстон Университеті, 1973); * Түркиядағы әлеуметтік өзгерістер және саясат (Брилл Лейден, 1973); * Өтпелі кезеңдегі Түркияның сыртқы саясаты (Брилл Лейден, 1975). Дереккөздер
Ұлытау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Ұлытау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Қарағанды облысының әкімдігінің 2020 жылғы 17 қарашадағы № 73/01 қаулысымен бекітілген. Жаңаарқа ауданы Ұлытау ауданы Жезқазған қаласы Сәтбаев қаласы Дереккөздер