Қырым татарларының асханасы

Қырым татарларының асханасы — бұл шығыс және түркі халықтарының аспаздық дәстүрлерімен тығыз байланысты бай әрі ерекше тағамдар жиынтығы. Оның ішінде еттен, қамырдан, сүттен жасалатын тағамдар кең таралған. Қырым татарларының асханасы — бұл ең алдымен Қырым түбегінде өмір сүретін қырым татарларының асханасы. Қырым татарларының дәстүрлі тағамдары гректердің, италиялықтардың, Балқан халықтарының, ноғайлардың, Солтүстік Кавказ халықтарының және Еділ бойы татарларының асханасына ұқсас, алайда әртүрлі аймақтық топтардың арасында ұлттық тағамдар мен тамақтану дағдылары бойынша айырмашылықтар бар. Мысалы, балық пен теңіз өнімдері таулы аймақтардағы қырым татарларының тағамдарында көбірек кездессе, ал ет пен сүт өнімдері дала татарларының асханасында кең таралған. 1944 жылғы Орта Азияға жер аудару кезінде көптеген өзбек тағамдары қырымтатар ұлттық асханасына енді, және бұл тағамдар Қырымға қайта оралғаннан кейін кеңінен таралды. Өзбек самсасы, лағман және палау (пилаф) қазіргі таңда Қырымдағы татар асханаларында ұлттық тағам ретінде сатылады. Өз кезегінде, чебурек сияқты кейбір қырымтатар тағамдарын Қырымнан тыс жерлердегі халықтар, мысалы, Түркия мен Солтүстік Кавказда қабылдап, өз асханаларына енгізген. Дәстүрлі тағамдары Чибөрек (Çiberek / Чебурек) — тартылған немесе майдаланған ет пен пияздан тұратын салма салынып майға қуырылатын бәліштер. Дөңгелек қамырдың ішіне салма салып, жарты ай тәрізді етіп бүктеп дайындалады. Бұл — қырым татарларының ұлттық тағамы. Чибөрек сондай-ақ Түркия, Румыния, Ресей және Өзбекстандағы қырымтатар диаспорасы арасында да танымал. Бурма/Сарбурма (Burma) — дәстүрлі қырым ет бәліші. Қырым татар тілінде sarmaq сөзі "орау", ал burmaq "бұйралау" дегенді білдіреді. Қамыр жұқалап жайылады, ішіне ет салмасы салынады (ет, пияз, дәмдеуіштер). Орама түрінде орап, пешке пісіріледі. Янтык (Yantiq) — чибөрек тәрізді тағам, қамыр мен ет салмасы бірдей, бірақ маймен қуырудың орнына грильде пісіріледі. Көбете (Köbete) — екі қабат қамырдың арасында күріш пен тауық етінен салма жасалып салынатын дәстүрлі бәліш. Негізгі тағам ретінде ұсынылады. Сонымен қатар, күріш пен ет, ет пен картоп және пияз, немесе картоп пен ірімшік сынды басқа да салмалармен дайындалуы мүмкін. Пешке пісіріледі. Табақ бүрек (Tabaq börek / Qashiq börek) — ет салмасы бар шағын тұшпаралар, сорпада қайнатылып, негізгі тағам немесе сорпа ретінде (қасық бүрек) ұсынылады. Гөбәде (Göbädiä / Gubadia) — үйлену тойында берілетін қабатталған бәлішбәліш, қабат-қабат етіп жасалады: ет, күріш, туралған жұмыртқа, мейіз және құрғатылған ақ ірімшік (құрт) салынады. Шорба (Shorba)— ірі кесілген сиыр немесе қой еті, пияз, сәбіз және басқа көкөністерден дайындалатын ет сорпасы. Бақла аш (Baqla ash) — жасыл бұршақ немесе фасольден жасалатын сорпа, вегетариандық тағам. Шекер қиық (Sheker qiyiqs) — дәстүрлі десерт. Қамырдан дайындалатын тәтті шелпек немесе печенье. Қантпен, кейде жаңғақпен безендіріледі. Долма (Dolma) — ет салынған бұрыш. Бұрышқа тартылған ет, күріш, пияз салып, бұқтырып дайындалады. Сарма (Sarma) — жүзім жапырағына оралған ет тағамы. Жүзім жапырағына тартылған ет пен күріш салып орап, бұқтырып пісіреді. Бешбармақ (Beshbarmaq) — Қазақ тағамына ұқсас: ет (қой, сиыр), сорпа, жайылған қамыр, пияз. Қырым татарларының дала субэтникалық тобы арасында танымал. Айран (Ayran) — ұлттық сусын. Су мен айран араластырып, тұз қосып дайындалатын салқын сусын. Пите (Pite) — дәстүрлі нан. Қалың әрі жұмсақ ашытылған нан. Пеште пісіріледі. Кейде үстіне кунжут себіледі. Татар (қасық) аш (Tatar ash / Qashiq ash) — қасықпен ішетін ет пен қамырдан дайындалған қою сорпа немесе көже. Ұсақ тұшпара немесе кеспемен беріледі. Сілтемелер