kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Джей-Джей Окоча

Августин (Огустин) Азука (Джей-Джей) Окоча (; 14 тамыз 1973, Энугу) — нигериялық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы Қатысқан турнирлері * Африка Ұлттары Кубогы: 1994, 2000, 2002, 2004, 2006 * Олимпиада ойындары: 1996 * Конфедерациялар кубогы: 1995 * Футболдан әлем чемпионаты: 1994, 1998, 2002 Жетістіктері Командалық «Боруссия» * Саар кубогы: 1989/90, 1991/92 * Оберлига чемпионы: 1990/91 «Фенербахче» * Премьер-министр кубогы: 1998 * Ататүрік кубогы: 1999 «Пари Сен-Жермен» * Франция суперкубогы: 1998 * Интертото кубогы: 2001 «Халл Сити» * 3 дивизион чемпионы: 2007/08 Халықаралық * Африка ұлттары кубогы: 1994 * Афро-Азия ұлттары кубогы: 1995 * Олимпиада чемпионы: 1996 Жеке * Нигерия жыл футболшысы (7): 1995, 1997, 2000, 2002, 2003, 2004, 2005 * Африка жыл футболшысы (2): 2003, 2004 * ФИФА 100 Дереккөздер
Олег Геннадьевич Беляков

Олег Геннадьевич Беляков (2 ақпан 1972 жыл, Өзбек КСР) — өзбекстандық футболшы, қақпашы. 1998 жылғы Жазғы Азия ойындарына қатысты. Жетістіктері Командалық * Өзбекстан чемпионы: 1996, 2004, 2008 * Өзбекстан чемпионатының күміс жүлдегері: 1995, 2007 * Өзбекстан чемпионатының қола жүлдегері: 1997, 1998, 1999 * Өзбекстан кубогы: 2008 * Өзбекстан кубогының финалисі: 2007 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/88678
Тракай тарихи ұлттық саябағы (Литва)

Тракай тарихи ұлттық саябағы — Литваның оңтүстік-шығысында Тракай аймағында орналасқан ұлттық саябақ. Негізгі қаласы – Тракай. Бұл Еуропадағы жалғыз тарихи ұлттық саябақ. Тарихы Қазіргі тарихи ұлттық саябақтың аумағында Литва тарихы үшін өте маңызды құндылыққа ие Тракай қаласы мен ескі Тракай ауылы орналасқан. Тракай тарихи ұлттық саябағы 1992 жылы Литваның тарихи мемлекеттілігінің мәдени ескерткіштерін, сондай-ақ шынайы табиғи ортаны сақтау мақсатында құрылған. Бұл Еуропадағы жалғыз тарихи ұлттық саябақ. 2003 жылы 8 шілдеде ұлттық саябақ ЮНЕСКО-ның мәдени мұра нысандарының тізіміне енді. География Ұлттық саябақ Литва Республикасының оңтүстік-шығыс бөлігінде, ел астанасы Вильнюстен батысқа қарай 25 км жерде орналасқан. Саябақ Дзукия таулы аймағында теңіз деңгейінен 102–228 м биіктікте орналасқан. Дзукияның шығысында, тарихи Тракай қаласының орталығында орналасқан. Саябақтың аумағы 8200 гектарды құрайды. Саябақта 1400 гектар аумақты алып жатқан 32-ден астам көл бар. Олардың ең ірілері: Гальве (361 га), Скайстис (286 га), Бернардину (88 га) және Тоторишкю (76 га). Флора мен фауна Қала шығысы батпақтар мен төбелерге, солтүстік пен батыста аңғарларға жол беретін аралас ормандармен (3900 га) қоршалған. Бұл ландшафт флора мен фаунаның алуан түрлілігі үшін тамаша жағдай жасайды, соның ішінде жалпыеуропалық маңызы бар түрлер, сондай-ақ сирек кездесетін түрлердің Литва және Еуропалық тізімдерінде кездесетін көптеген өсімдік түрлері бар. Көрнекті орындар Ұлттық парк аумағында көптеген көрікті жерлер бар, олардың негізгілері: * Тракай ескі қаласы; * Тракай аралының қамалы; * Тракай түбегі сарайы; * Ужутракис; * Ескі Тракай – Литва Ұлы Герцог Витовттың туған жері. * Данилишкес – Вильнюс аймағындағы ең көне ескі діндар қауымы бар ауыл. Туризм Тарихи ұлттық саябақтың ең ірі туристік тартымды орыны – 1962 жылы Тракай аралының қамалында негізі қаланған, 1955-1987 жылдары қирандылардан қалпына келтірілген мұражай. Сондай-ақ туристер ең жиі баратын орындардың қатарында Тышкевич сарайы Ужутракис, Тракай ескі қаласы (соның ішінде түбек қамалы) және Варникай білім беру жолы бар. Суреттер Дереккөздер
Андрей Витальевич Фёдоров

Андрей Витальевич Фёдоров (; 10 сәуір 1971 жыл, Марғылан) — өзбекстандық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Жетістіктері Футболшы * Азия ойындары: 1994 * Өзбекстан чемпионы (4): 1992, 1993, 1994, 1995 * Ресей чемпионы: 2008 * Өзбекстан кубогы: (2): 1994, 1996 * Ресей 1 дивизионы: 2002 Жеке * Өзбекстандағы жыл футболшысы: № 3 — 1997 Бапкер * Өзбекстан чемпионы: 2018 * Өзбекстан суперкубогы: 2019 Дереккөздер
Фарход Абдуалиевич Магометов

Фарход Абдуалиевич Магометов (; 11 қаңтар 1962 жыл) — КСРО-лық және өзбекстандық футболшы, қорғаушы. Карьерасы 1994 жылы Азия ойындарына, 1996 жылы Азия кубогына қатысты. Жетістіктері Халықаралық * Азия ойындары жеңімпазы: 1994 Клубтық * Өзбекстан чемпионы (2): 1992, 1996 * Өзбекстан кубогы (2): 1993, 1995 Марапаттары * «Шухрат» медалі
Андрей Захаров

Андрей Захаров (6 тамыз 1973 жыл) — өзбекстандық футболшы, қорғаушы. Өзбекстан Ұлттық құрамасы сапында 9 ойында алаңға шықты. Статистикасы Сілтемелер * https://footballfakts.ru/person/113014-zaharovandrey
Геннадий Денисов

Геннадий Анатольевич Денисов (; 20 тамыз 1960 жыл, Сырдария, Сырдария облысы, Өзбек КСР, КСРО) — КСРО және өзбекстандық футболшы, қорғаушы. Қатысқан турнирлері *Футболдан Азия кубогы 1996 Жетістіктері * Өзбекстан чемпионы 1995/96 *Өзбекстан чемпионатының қола жүлдегері: 1994/95, 1996/97 * Ресей чемпионатының күміс жүлдегері: 1992 * КСРО 1 лига кубогы: 1988
Владимир Валерьевич Радкевич

Владимир Валерьевич Радкевич (31 наурыз 1976, Ферғана) — өзбекстандық футболшы, қорғаушы. Жетістіктері «Семетей» * Қырғызстан чемпионатының күміс жүлдегері: 1994 * Қырғызстан чемпионатының қола жүлдегері: 1995 «Нефтчи» * Өзбекстан чемпионы: 2001 * Өзбекстан кубогы: 1996 «Орал» * Ресей кубогының жартылай финалисі: 2007/08 Дереккөздер
Ресей уақытша үкіметі

Ресейдегі уақытша үкімет (орысша: Временное правительство) — 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін құрылған, Ресей империясының құлауынан кейін билікке келген уақытша басқару органы. Ол 1917 жылғы наурыз (ақпан) мен қараша айлары аралығында жұмыс істеді. Құрылуы және мақсаты Ақпан төңкерісінің нәтижесінде Романовтар әулеті биліктен кетіп, монархия құлады. Осыдан кейін елді уақытша басқару үшін Уақытша үкімет құрылды.Үкіметтің мақсаты: Мемлекеттік басқару жүйесін қалпына келтіру.және Кеңестердің және басқа да қоғамдық ұйымдардың ықпалын шектеу. Уақытша үкіметтің қызметі Ресейдегі саяси тұрақсыздық пен төңкеріс кезеңін сипаттайды. Тарихы Ресей уақытша үкіметінің тарихы 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен басталып, сол жылығы Қазан төңкерісімен аяқталады. Император Николай II-нің тақтан кетуімен басталды. Төңкеріс соғыстың қиындықтарына, әлеуметтік-экономикалық проблемаларға және императордың әлсіз басқаруына байланысты болды. Уақытша үкімет патшалық билікті уақытша басқару үшін құрылды. Ол Дума мүшелерінен құрылды, негізінен либералды-консервативті саяси партиялардың өкілдері болды. Князь Георгий Львов алғашқы премьер-министр болды. Уақытша үкімет екі негізгі кезеңге бөлінеді: алғашқы уақытша үкімет пен Александр Керенскийдің басшылығындағы екінші уақытша үкімет. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу мәселесі үкімет үшін үлкен проблема болды. Соғысты жалғастыруды қолдай отырып, үкімет халықтың көп бөлігінің наразылығын тудырды. Әлеуметтік-экономикалық проблемалар: Жер мәселесі, жұмысшылардың құқықтары және басқа да әлеуметтік мәселелер шешілмеген күйінде қалды, бұл Уақытша үкіметтің халықтың сенімін жойды. Кеңестердің ықпалы: Жұмысшылар мен солдаттардың кеңестері (советтер) уақыт өте келе ықпалын арттырды. Большевиктер, оның ішінде Владимир Ленин, Кеңестердегі ықпалын күшейту арқылы уақытша үкіметке қарсы шықты. 1917 жылы 7 қарашада большевиктер уақытша ұкіметті біржола басып алды. Дереккөздер Сілтемелер * http://www.magister.msk.ru/library/history/xx/suhanov/suhan000.htm * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/03_17.htm Документы об отречении императора Николая II и образовании Временного правительства] * Оберучев К. М. Что сделало Временное Правительство для введения демократического управления на местах? // «Советы и Советская власть в России»
Ильхом Шарипов

Ильхом Халимович Шарипов (; 24 ақпан 1968 жыл) — өзбекстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 1996 жылы Азия кубогына қатысты. Жетістіктері Ойыншы ретінде * Өзбекстан чемпионы (3): 1992, 1996, 2001 * Өзбекстан кубогы (1): 1993 * Өзбекстан суперкубогы (1): 1997 * Азия ойындарының чемпионы (1): 1994 Марапаттары * «Шухрат» медалы Дереккөздер
Дилмурод Назаров

Дилмурод Назаров (; 12 сәуір 1976, Ташкент — қазан 2015) — өзбекстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы 1996 жылы Азия кубогына қатысты Жетістіктері Командалық * Өзбекстан чемпионы: 1992, 1998 * Өзбекстан кубогы: 1993, 1997 Сілтемелер * https://national-football-teams.com/player/19260.html
Равшан Бозоров

Равшан Бозоров (Базаров) (; 10 мамыр 1968) — өзбекстандық футболшы, шабуылшы. 1996 жылы Азия кубогына қатысты. Өмірбаяны Карьерасын 1985 жылы «Сурхан » клубында бастап, 1990 жылға дейін өнер көрсетті. 1990-1991 жылдары «Памир » сапында КСРО чемпионатының Жоғарғы лигасында өнер көрсетті . 1991 жылы «Нефтяник» командасына ауысып, ол жерде өзінің мансабындағы ең үлкен жетістікке қол жеткізіп, үш дүркін чемпион және Өзбекстан кубогының жеңімпазы болды. 1995 жылдан бастап «Пахтакор», «Динамо», «Машал», «Тупаланг», «Локомотив» сияқты түрлі клубтарда ойнады . Жетістіктері Командалық * Өзбекстан чемпионы (3): 1992, 1993, 1994 * Өзбекстан кубогы: 1994 * Өзбекстан чемпионатының үздік мергені: 1994 (26 гол) Дереккөздер
Улугбек Рузимов

Улугбек Икрамович Рузимов (; 15 тамыз 1968, Ташкент — 8 мамыр 2017, сонда) — өзбекстандық футболшы, қорғаушы. 1994 жылы Азия ойындарына, 1996 жылы Азия кубогына қатысты. Өмірбаяны Карьерасы 1985 жылы Янгиарықтың Хорезм клубында бастады . Карьерасының көп бөлігін Ташкенттің «Пахтакорында » өткізді «Навбахор » және «Хорезм » клубтарында да ойнаған. Ол өзінің мансабын «Металлургте » аяқтады . 1994 жылы Өзбекстан құрамасына шақырылып, Азия ойындарының чемпионы атанды. Өзбекстан құрамасы сапында 23 ойын өткізіп, 2 гол соққан. Жаттықтырушы болып жұмыс істеді , ардагерлер арасындағы жарыстарға қатысты. 2017 жылы 8 мамырда бауыр ауруынан қайтыс болды. Жетістіктері * Азия ойындарының чемпионы: 1994 * Өзбекстан чемпионатының қола жүлдегері: 1993 Дереккөздер
Александр Дмитриевич Иванков

Александр Дмитриевич Иванков (17 қазан 1949 жыл, Шыршық — 6 маусым 2004 жыл, Ташкент) — КСРО-лық футболшы, өзбекстандық футбол жаттықтырушысы. Карьерасы Футболшы Бала кезінде суға секіруге қызыққан, бірақ кейін футболды таңдаған. Иванковтың алғашқы жаттықтырушысы Вадим Терещенко болды. Будапештте әскерде қызмет етті. Онда оны Всеволод Бобров байқап, жас футболшыны «Пахтакорға » қабылдауға кеңес берді. Бастапқыда ол шабуылда ойнады, бірақ көп ұзамай клубтың сол кездегі бас бапкері Михаил Якушин оны қорғанысқа ауыстырды Иванков Ташкент клубында 8 жыл өнер көрсетті. Командада жүргенде ол КСРО спорт шебері атағын алды . «Пахтакордан» кеткеннен кейін қорғаушы Өзбекстанның басқа клубтарында ойнады: «Шахриханец», «Хорезм» және «Наримановец». Жетістіктері Футболшы ретінде * КСРО халықтары спартакиадасының финалисі: 1986 Бапкер ретінде * Өзбекстан вице-чемпионы: 1994. * Өзбекстан кубогының финалисі: 1996. Сілтемелер
Аллойсиус Агу

Аллойсиус (Аллой) Узома Агу (; 12 шілде 1967) — нигериялық футболшы, қақпашы. Карьеарсы Агу 1989 жылы 27 тамызда Камерунға қарсы Италияда өтетін әлем чемпионатының іріктеу турнирінің соңғы топтық матчында Нигерия ұлттық құрамасының негізгі сапында тұңғыш рет алаңға шықты (0:1). Ол алаңға жарақат алған Дэвид Нгодигтің орнына шықты. Осы жеңіліске байланысты Нигерия құрамасы топта 2-ші орын алды және 1990 жылғы әлем чемпионатына Италияға бармады. Сол жылы нигериялықтар Африка ұлттар кубогына қатысты, Агу команданың негізгі қақпашысы қызметін атқарды. Бірінші ойында «супер қырандар» турнир қожайындары Алжир құрамасына қарсы матчта 1:5 есебімен жеңіліс тапты. Алайда бәрібір команда финалға шығып, онда тағы да алжирліктерден 1:0 есебімен жеңіліп қалды. 1992 жылы Агу тағы да Африка ұлттар кубогында ұлттық құраманың негізгі қақпашысы ретінде ойнады. Нигерия жартылай финалға шықты, бірақ Ганадан 1:2 есебімен жеңілді. Осыдан кейін команда Камерунды 2:1 есебімен жеңіп, 3-орынға ие болды. 1994 жылы Клеменс Вестерхофтың жетекшілігімен Нигерия құрамасының негізгі қақпашысы Петер Руфай болды, ал Агу қосалқы құрамда қалды. Ұлттық құрама сапында бар болғаны 7 жыл ішінде Аллойсиус Агу алаңға 28 матчта шықты . Қатысқан турнирлері *Африка Ұлттары кубогы: 1990, 1992, 1994 *Футболдан әлем чемпионаты: 1994 Жетістіктері *Африка чемпионы: 194
Августин Эгуавон

Августин Оуэн Эгуавон (; 19 сәуір 1965, Бенин-Сити) — нигериялық футболшы, қорғаушы; жаттықтырушы. Карьерасы 1994, 1998 жылдары әлем чемпионатына қатысты. 1994 жылғы әлем чемпионатында Италиямен матчта Джанфранко Дзола Эгуавонға қарсы бұзғаны үшін алаңнан қуылды. Жетістіктері * Мальта кубогының иегері : 2000 ж * 1994 жылғы Африка кубогының жеңімпазы * 1988 жылғы Африка кубогының күміс жүлдегері * 1992 жылғы Африка кубогының қола жүлдегері * 1994 және 1998 жылдардағы әлем чемпионатының қатысушысы Дереккөздер
Уче Окафор

Уче Кизито Окафор (; 8 тамыз 1967 — 6 қаңтар 2011) — нигериялық футболшы, қорғаушы. 1994 және 1998 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Клубтық мансабы Окафор өзінің мансабын Лагос клубында бастады. 1986 жылы 19 жасында Нигерия Премьер-лигасында тұңғыш рет алаңға шықты. 1989 жылдың басында Уче екінші лигада ойнап, бельгиялық «Расингке» (Мечелен) ауысты. 1991 жылы Бельгияның үшінші дивизионының "Намур" командасымен келісімге қол қойды, бірақ көп ұзамай оны франциялық "Ле Тукеге" ауыстырды. 1993 жылы Окафор Германияның "Ганновер-96" клубына ауысты . 31 шілдеде Теннис Боруссиясына қарсы матчта ол екінші Бундеслигада тұңғыш рет алаңға шықты. Осыдан кейін ол қысқаша португалиялық «Униао Лейрия» және «Фаренсе» , сондай-ақ израильдік «Маккаби Ирони» командаларында ойнады. Жетістіктер Командалық «Канзас-Сити Узардс» * MLS кубогының жеңімпазы - 2000 ж Халықаралық Нигерия * Африка ұлттар кубогының чемпионы – 1994 ж * Африка ұлттар кубогының финалисі – 1988 ж Сілтемелер
Уилсон Орума

Уилсон Орума (; 30 желтоқсан 1976 жыл, Варри, Нигерия) — нигериялық футболшы, жартылай қорғаушы. Жетістіктері Клубтық «Бендел Иншурэнс» * Батыс Африка кубогы — 1994 «Ланс» * Франция чемпионы — 1997/98 «Сошо» * Франция кубогы — 2003/04 «Генгам» * Франция лига кубогы — 2008/09 Халықаралық Нигерия * Олимпиада чемпионы — 1996 * Африка Ұлттары кубогының қола жүлдегері — 2002 * Африка Ұлттары кубогының қола жүлдегері — 2006 Дереккөздер Сілтемелер
Васю Ипайе

Васю Ипайе (6 шілде 1968) — нигериялық футболшы, қорғаушы. 1990 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты. Жалпы Нигерия Ұлттық футбол құрамасы сапында 1989-95 жылдары 3 ойын өткізді. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.national-football-teams.com/player/41541/Wasiu_Ipaye.html Wasiu_Ipaye]
Паскаль Ожигве

Паскаль Ожигве (; 11 желтоқсан 1976) — нигериялық футболшы, қорғаушы. 2002 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысып, қола жүлдегер атанды. Жалпы Нигерия құрамасы сапында 1994-2002 жылдары 17 ойында алаңға шығып, екі гол соқты. 1997 жылғы "Кайзерслаутерн" сапында Германия чемпионы. Дереккөздер
Уче Окечукву

Уче Окечукву (; 27 қыркүйек 1967, Лагос) — нигериялық футболшы, жартылай қорғаушы. "Фенербахче" мен Нигерия ұлттық құрамасындағы ойынымен танымал. Карьерасы 1996 жылы Атлантада өткен Олимпиада ойындарының жеңімпазы. 1994 және 1998 жылдардағы әлем чемпионатына қатысты. 1992 жылы Окечукву Африка ұлттар кубогына қатысты. Бұл жолы қола жүлдеге ие болды, оның командасы үшінші орын үшін ойында Камерун құрамасын ұтты. 1994 жылы Уче үшінші рет Африка ұлттар кубогына қатысып чемпион атанды. Сол жылы ұлттық құрама сапында АҚШ-та өткен әлем чемпионатына қатысты. Турнирде Уче негізгі құрам ойыншысы болды, Болгария, Аргентина, Грекия және Италия құрамаларына қарсы ойындарда алаңға шықты. Құрама 1/8 финалға шықты, онда «Супер қырандар» қосымша уақытта Италиядан жеңіліп қалды Жетістіктері Командалық «Флэш Фламинос» * Нигерия чемпионы — 1987/1988 «Хартленд» * Нигерия чемпионы — 1988/1989 «Брондбю» * Дания чемпионы — 1990 * Дания чемпионы — 1991 «Фенербахче» * Түркия чемпионы — 1995/96 * Түркия чемпионы — 2000/01 Халықаралық Нигерия * Олимпиада чемпионы — 1996 * Африка чемпионы — 1994 Сілтемелер
Джо Бонфрере

Йоханнес (Джо) Бонфрере (; 15 маусым 1946, Эйден, Нидерланд) — нидерландтық футболшы, футбол жаттықтырушысы. Жартылай қорғаушы боп ойнаған. 1996 жылы Нигерия Олимпиада құрамасын жаттықтырып, Олимпиада чемпионы атанды. Жетістіктері Бапкер ретінде Нигерия * Олимпиада чемпионы: 1996. * Африка ұлттары кубогының күміс жүлдегері: 2000. * Афро-Азия ұлттары кубогы (Нигерия): 1995. Әл-Ахли Каир * КАФ суперкубогы: 2002. * Мысыр чемпионы: 2002/03. * Мысыр кубогы: 2002/2003. Сілтемелер
Алиреза Бейраванд

Алиреза Бейраванд (; 21 қыркүйек 1992, Сараб-э Яс) — ирандық футболшы, қақпашы. Карьерасы Қатысқан турнирлері * Африка Ұлттары кубогы: 2015, 2019, 2023 * Әлем чемпионаты: 2018, 2022 Жетістіктері Клубтық «Персеполис» * Иран чемпионы (3): 2016/17, 2017/18, 2019/20 * Иран суперкубогы: 2017 Дереккөздер
Эхсан Хажсафи

Эхсан Хаджсафи (; 28 ақпан 1990, Исфаһан) — ирандық футболшы, қорғаушы. Төрт рет Азия кубогына (2011-2023), үш рет әлем чемпионатына (2014-22) қатысты. Жетістіктері «Сепахан» * АФК чемпиондар лигасының финалисі: 2007 * Иран чемпионы (3): 2009/10, 2010/11, 2014/15 * Хазфи кубогы (2): 2006/07, 2012/13 «Трактор Сази» * Иран чемпионатының күміс жүлдегері: 2011/12
Мухаммад Канани

Канани Хоссейн Задеган Мохаммад (23 наурыз 1994) — ирандық футболшы, жартылай қорғаушы. 2019, 2023 жылдары Азия кубогына, 2022 жылы әлем чемпонатына қатысты. Жетістіктері «Персеполис» * Парсы шығанағы Про-лигасы ** Чемпион (2): 2019/20, 2020/21 * Иран суперкубогы ** Жеңімпаз (2): 2019, 2020 Дереккөздер
Мухаммад Мохеби

Мохаммад Мохеби (; 20 желтоқсан 1998, Бушир, Иран) — ирандық футболшы, жартылай қорғаушы. Жетістіктері Командалық * Иран суперкубогы: 2022 Жеке * Ресей чемпионатында үздік 33: № 1 — 2023/24 Дереккөздер
Пайам Ниазманд

Саед Пайам Ниязманд (; 6 сәуір 1995) — ирандық футболшы, қақпашы. 2019, 2023 жылдары Азия кубогына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. Карьерасы Иран жастар құрамасы сапында 2014 жылы жастар арасындағы Азия кубогына қатысты. 2019 жылғы Азия кубогында Иран ұлттық құрамасы сапында болды, бірақ турнирдің бірде-бір матчына қатысқан жоқ. 2020 жылы Иран ұлттық құрамасындағы дебютін Өзбекстан құрамасына қарсы (2:1) өткізді. 2022 жылғы әлем чемпионатында ұлттық құрама тізімінде, бірақ турнирде алаңға шықпады. Жетістіктері Халықаралық * Азия кубогының қола жүлдегері: 2019, 2023 Сілтемелер
Вахид Амири

Вахид Амири (; 2 сәуір 1988 жыл) — ирандық футболшы, шабуылшы. 2015, 2019 жылдары Азия кубогына, 2018, 2022 жылдары әлем чемпионатына қатысты. Карьерасы Амири «Датис Лурестан» және «Ковсар Лурестан» клубтарының түлегі. 2010 жылы Гахар Загрос клубына ауысып, бір маусым ойнады. 2011 жылы "Нафт МИС" клубына ауысты, 48 матч өткізіп, 2 гол соқты. 2013 жылы «Нафт Тегеран» клубына ауысты. 2013 жылдың 25 шілдесінде «Фаджр Сепаси» клубына қарсы матчта тұңғыш рет алаңға шықты. 2013 жылдың 6 тамызында «Дамаш Гилан» клубына қарсы матчта команда сапындағы бірінші голды соқты. 2015 жылы 17 ақпанда АФК Чемпиондар лигасында Катардың «Әл-Джаиш» клубына қарсы матчта тұңғыш рет алаңға шықты. Жетістіктері * Азия кубогының қола жүлдегері: 2019
Саид Карими

Саид Карими (31 қаңтар 2000) — ирандық футболшы, шабуылшы. Карьерасы "Зоб Ахан" клубының түлегі. Карими «Персеполиске » 2018 жылдың жазында қосылды да, 2022 жылға дейін келісімшарт жасасты. "Персеполис" сапындағы тұңғыш ойынын 2019 жылдың 1 ақпанында "Сепидрудқа" қарсы ойында өткізді, бұл матчта "Персеполис" 1-0 есебімен жеңды, Карими матч барысында Сиамак Нематидің орнына шықты және клуб сапындағы алғашқы голын соқты. Жетістіктері Персеполис ; * Парсы шығанағы про-лигасы (1): 2018–19 * Иран кубогы (1) : 2018-19 * Иран суперкубогы (2): 2018, 2019
Сарыкөл қорғандары

Сарыкөл қорғандары – Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қола, ерте темір, көне түркі және қимақ-қыпшақ дәуірлеріне жататын археологиялық ескерткіштер шоғыры. Орналасқан жері Абай ауданы, Қарауыл ауылынан оңтүстікке қарай 45 км жерде орналасқан. Қазба жұмыстары, қорғандар сипаты 2007–2008 жылдары "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасы аясында Сарыкөл маңындағы Шыңғыстау жайлауында археологиялық зерттеулер кезінде түрлі мәдени-хронологиялық кезеңге жататын жерлеулер кешені табылды. Қола, ерте темір, көне түркі және қимақ-қыпшақ дәуірлеріне жататын мол ескерткіштер шоғыры анықталды. Барлау жұмыстары барысында Сарыкөл жағалауында бір қатарда орналасқан үш қоршауға қазба жұмыстары жүргізілді. Олардан шығысқа қарап тұрған ежелгі түрік кезеңінің монғолоид типті ер адамының тас мүсіні табылған. Оның бетінде – көзі, тік қыр мұрыны, қияқ мұрты мен сақалы анық аңғарылады. Мойнына үшбұрышты әшекей, арқасына бірнеше әдемі бұйраланған бұрым оймышталған. Мұндай стела типі түріктер мен кимек-қыпшақ орталарында кең тараған. Тас мүсіннің астынан құмыра мен алтын бұйымдар табылды. Тас мүсін көлемі әртүрлі түрлі-түсті гранит тақталардан қаланған қоршаулары бар ғұрыптық кешенге жатады. Бірнеше қоршаудың аралығындағы алаңқайда мүсінді айнала П түріндегі шұңқырда арнайы дайындалған от жағатын орын табылған. Тереңдігі жарты метр ошақ түбі аңызда айтылатын тұлпар тұяғының ізі сияқты. Ошақ пен оның ортасынан құрбандыққа шалынған аттың төменгі жақ сүйегі, құйрық-жалының қалдықтары шықты. Ғұрыпты жасаушылардың нанымы бойынша бұл ат қайтыс болған адамды басқа дүниеге жеткізуі керек. Құрбандық шалу барысында жалпақ тастар пайдаланылғаны байқалады. Тас мүсін мен ошақ арасында 4–5 м кеңістік бар. Бұл орынды аршыған кезде қызыл ақық моншақ пен гүл тәрізді жапырақтармен безендірілген дөңгелек әшекейлер табылды. Үлкен және кіші қоршаулар арасындағы алаңқай ошақ орны болғандығы анықталды. Қалыңдығы 15–20 см күл аралас топырақ қабаты соның дәлелі. Екі қоршауды зерттеу нәтижесіне қарағанда бұл жерде қайтыс болған адамды өртеу ғұрпы жүргізілгенге ұқсайды. Қазба жұмыстары кезінде үлкен қоршауынан ешқандай зат табылмаған. Орташа қоршаудың оңтүстік-шығыс бөлігінен сынған темір ауыздық, жақсы сақталған күміс құмыра, мысық тұқымдас аң бейнеленген, қалайымен қақталған екі жалпақ темір ілгек табылған. Екі ілгек те нашар сақталған. Біреуінің тек бедері, ал екіншісінің темірі мен қола қабаты ғана қалған. Ең кіші қоршау бәрінен де көп зардап шеккен. Тек екі қатар тас қаландылары ғана сақталған. Қабір ортасында тоналған іздер анық байқалады, тонаушылар қоршаудың өзін де қатты бүлдірген. Жалпы алғанда, Сарыкөл кешенінің үш қоршауы да бір уақытта орнатылған және көне түрік кезеңдегі басқа ескерткіштермен ұқсастығы жағынан VII–VIII ғасырларға сай келеді. Кешеннің солтүстік-шығысындағы көне түрік балбал тастары және табылған заттар Дереккөздер
Маджид Хоссейни

Маджид Хоссейни (; 20 маусым 1996 жыл) — ирандық футболшы, қорғаушы. 2019, 2023 жылдары Азия кубогына, 2018, 2022 жылдары әлем чемпионатына қатысты. Жетістіктері «Эстегляль» * Иран кубогы: 2017/18 «Трабзонспор» * Түркия кубогы: 2019/20 * Түркия суперкубогы: 2020 Дереккөздер Сілтемелер *https://national-football-teams.com/player/71148.html
Амир Галеной

Амир Галеной (; 22 қараша 1963, Тегеран, Иран) — ирандық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Жетістіктері Ойыншы ретінде Рахахан * Тегеран кубогы: 1980 (финалист) Шахин * Тегеран лигасы: 1985 (2 орын), 1986 (2 орын) ; Эстегляль * Азия чемпиондар кубогы (1): 1990/91, 1991/92 (финалист) * Иран чемпионаты (1): 1989/90, 1991/92 (2 орын), 1994/95 (2 орын) ; Әл-Садд * Катар чемпионы (1): 1987/88 Жаттықтырушы ретінде ; Эстегляль * Иран чемпионы (3): 2005/06, 2008/09, 2012/13 * Иран кубогы (2): 2001/02, 2003/04 ; Сепахан * Иран чемпионы (2): 2009/10, 2010/11 Жеке * Азия жыл жаттықтырушысы: 2007 * Иран жыл жаттықтырушысы (5): 2006, 2010, 2011, 2013, 2018 Дереккөздер Сілтемелер
Нұрғәлі Алмасбайұлы Арыстанов

Нұрғали Алмасбайұлы Арыстанов (31 мамыр 1978, Қызылорда облысы) — қазақстандық дипломат, елші. І сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл. Өмірбаяны 1978 жылы 31 мамырда Қызылорда облысында дүниеге келді. Білімі 1999 жылы Қазақ ұлттық университетін және 2014 жылы Джонс Хопкинс университетін тәмамдады. Мансабы * 1999—2000 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің Екіжақты ынтымақтастық департаментінің референті: * 2000—2004 — Қазақстанның Пәкістандағы Елшілігінде референт, атташе, үшінші хатшы: * 2004—2005 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Азия және Африка департаментінің екінші хатшысы; * 2005—2009 — Үндістандағы Қазақстан Елшілігінің екінші, бірінші хатшысы; * 2009—2010 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Америка департаментінің бірінші хатшысы, кеңесшісі; * 2010—2017 — Қазақстанның АҚШ-тағы Елшілігінің бірінші хатшысы, кеңесшісі; * 2017—2019 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Америка департаментінің басқарма басшысы, директордың орынбасары; * 2019—2019 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Жалпыазиялық ынтымақтастық департаментінің директоры; * 2019—2021 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Азия-Тынық мұхиты өңірі департаментінің директоры; * 2021—2023 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Америка департаментінің директоры; * 2023 — Қазақстанның Корея Республикасындағы елшісі. Жеке өмірі Үйленген, 2 ұл және 1 қыз тәрбиелеуде. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін меңгерген. Марапаттары * Қазақстанның дипломатиялық қызметіне 20 жыл медалі (2012); * Қазақстанның дипломатиялық қызметіне 25 жыл медалі (2017); * Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі (2020); * Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі (2021); * Қазақстанның дипломатиялық қызметіне 30 жыл медалі (2022); * Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары бойынша кездесулеріне 30 жыл медалі (2022); * Қорғаныс министрлігінің Халықаралық дамуға қосқан үлесі үшін ынтымақтастық медалі (2022); * Ерен еңбегі үшін медалі (2022); * І сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл.
Владислав Кирьян

Владислав Кирьян (6 шілде 1979) — өзбекстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Жетістіктері «Пахтакор» * Өзбекстан чемпионы (6): 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007 * Өзбекстан кубогы (6): 2001/02, 2002/03, 2004, 2005, 2006, 2007
Боб Хафтон

Роберт Дуглас Хафтон (; 13 қазан 1947 жыл) — англиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. Жартылай қорғаныста ойнаған. 25 жасынан бастап бапкерлікпен айналысты. Жетістіктері Бапкер ретінде Мальмё * Швеция чемпионы: (3) 1974, 1975, 1977 * Швеция кубогы: (4) 1973/74, 1974/75, 1977/78, 1979/80 * Чемпиондар кубогының финалисі: 1978/79 Әл-Иттихад * Сауд Арабия кубогы: (1) 1985/86 Қытай * Азия ойындарының қола жүлдегері: 1998 Үндістан * АФК президенті кубогы: (1) 2008 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/trainer/2709
Лука Перузович

Лука Перузович (; 26 ақпан 1952 жыл, Сплит, Югославия) — югославиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. Карьерасы "Хайдук" және "Андерлехт" клубтарында доп тепті. 1974 жылы әлем чемпионатына, 1976 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. 1990 жылдан бастап бапкерлікпен айналысты. Жетістіктері Командалық «Хайдук» (Сплит) * Югославия чемпионы (4): 1971, 1974, 1975, 1979 * Югославия кубогы (6): 1972, 1973, 1974, 1976, 1977, 1987 «Андерлехт» * Бельгия чемпионы (3): 1981, 1985, 1986 * Бельгия суперкубогы: 1985 * УЕФА кубогы: 1982/83 Сілтемелер * https://int.soccerway.com/players/-/220890/
Сафа Герей (нұреддин)

Сафа Герей (; 1640 қай.) — Қырым нұреддині (1637-1640), Қырым ханы I Саламат Герейдің (1608-1610) ұлы. Өмірбаяны 1610 жылы әкесі І Саламат Герей хан қайтыс болғаннан кейін Сафа Герей аға-бауырларымен бірге Қырымды тастап, түрік иелігінде өмір сүрді. 1620 жылдары Сафа Герей бірнеше ағайындарымен бірге Топқапыдан Қырымға келіп, Жәнібек Герей ханның сарайында тұрады. 1632 жылы маусымда Сафа Герейдің үлкен ағасы, қалғай Азамат Герей Жәнібек Герей ханның бұйрығымен өлтірілді. Содан кейін хан нөкерлеріне ағайынды Мүбарак Герей мен Сафа Герейді өлтіруді бұйырды. Дивеев уәли-мырзаның ескертуімен Мүбарак пен Сафа түріктердің Орқапы мен Кефе бекіністеріне қашып кетеді. Осыдан соң Мүбарак пен Сафа Осман иелігіне кетуге мәжбүр болды. 1637 жылдың жазында Осман сұлтаны IV Мұрат жаңа Қырым ханы етіп Сафа Герейдің ағасы I Баһадүр Герейді тағайындады. I Баһадыр хан тағына бекіп, інілері Ислам Герей мен Сафа Герейді қалғай және нұреддин етіп тағайындайды. Сол 1637 жылдың қыркүйегінде I Баһадүр Герей хан Ресей патшалығына үлкен жортуыл ұйымдастырды. Қырым әскерінің қолбасшысы болып нұреддин Сафа Герей тағайындалды. Сафа Герай басқарған 40 мың адамдық қырым татарларының әскері Үзім соқпағындағы Яблонов маңында салынған оңтүстік шекара сызығы арқылы шайқаспен бұзып кірді. Қырымдар мен ноғайлар Ливенский, Орловский, Карачевский, Болховский, Кромский, Новосильский уездері мен Комарицкий болысын ойрандады. 2281 адам тұтқынға алынды. 1639 жылдың көктемінде I Баһадүр Герей ханның бұйрығымен Сафа Герей әскерін бастап көтерілісші Мансұр билер әулетінің Қырым ұлыстарын талқандап, олардың барлық өкілдерін қырды. 1640 жылы нұреддин Сафа Герей Украинаның оң жағалауына қарсы Қырымның ірі жорығына қатысып, сол кезде қайтыс болды. Сафа Герейдің артында екі ұлы қалды: Тоқтамыс Герей (1682 қай.) — қалғай (1678-1682) және Сафа Герей (1637-1703), нұреддин (1671-1678), қалғай (1682-1683) және Қырым ханы (1691-1661). Әдебиет * Новосельский А. А. Борьба Московского государства с татарами в 17 веке. — —: Издательство Академии наук СССР, 1948. * Гайворонский Олекса. Повелители двух материков. — Т. 2. — Киев—Бахчисарай, 2009. — ISBN 9789662260038 Дереккөздер
Мүбарак Герей (Жәнібек Герейдің ұлы)

Мүбарак Герей (; 1635 ж. қаңтар қай.) — Қырым нұреддині (1632-1635), Қырым ханы Жәнібек Герейдің (1610-1623, 1628-1635) ұлы. Өмірбаяны 1631 жылы қыста Осман үкіметінің бұйрығымен Қырым ханы Жәнібек Герей Поляк-Литва одағының құрамындағы Украинаның Сол жағалауына үлкен жорық ұйымдастырды. 1631 жылдың желтоқсанында — 1632 жылдың ақпанында Мүбарак Герей ханзаданың басшылығымен 15 мыңдық татар-ноғай әскері Лубный және Пирятин қалаларына жорық жасады. Жорық сәтсіз аяқталды. Көптеген татарлар мен ноғайлар тұтқындарды алмай, тоңып, аттарынан айырылды. 1632 жылы маусымда Жәнібек Герей өзінің өгей інілерін жазалады. Қалғай Азамат Герейді өлтіріп, ал оның бауырлары нұреддин Мүбарак Герей мен Сафа Герей түрік иелігіне қашып кетеді. Жәнібек өгей інісі Мехмет Герейді жаңа қалғай, ал өзінің ұлы Мүбарак Герейді жаңа нұреддин етіп тағайындады. 1633 жылдың жазында нұреддин Мүбарак Герей оңтүстік орыс жерлеріне ірі жойқын жорық жасады. Мүбарак бастаған 30 мыңдық Қырым әскері Үзім соқпағы бойындағы Ресей патшалығының оңтүстік уездеріне басып кірді. 17 шілдеде әскер Ливныйға жақындады. Мүбарек Герей өз әскерін шағын жасақтарға бөлді, олар жақын маңдағы болыстарды талқандап, шайқаса бастады. Қырымдықтар, тіпті, жолға шыққан қала тәрізді қыстақтар мен қалалардың шеткі жерлеріне шабуылдады. 22 шілдеде олар Тулаға жақындап, екі рет қаланы басып алуға тырысты, бірақ орыс жауынгерлері тойтарыс берді. Әскер Туладан өтіп, Мәскеу иелігіне тереңірек жылжыды. 24 шілдеде Мүбарак Герей Окадағы Серпуховқа жақындады. Әскердің бір бөлігі Окадан өтіп, Серпуховты қоршауға алып, Мәскеу уездерінің бір бөлігін қиратты. Мүбарак Герейдің өзі әскердің басқа бөлігімен Кашираға қарай жылжып, оның айналасын ойрандады. Жекелеген жасақтар Рязань, Кашир, Коломна, Зарайск, Серпухов, Таруса, Калуга, Алексин, Пронск, Оболенск, Воротынск, Болхов, Белев, Ливны уездерін қиратты. А.А.Новосельскийдің есептеулері бойынша тек осы уездердің өзінде 6 мыңға жуық тұрғын тұтқынға алынған. 1635 жылы қаңтарда нұреддин Мүбарак Герей Шеркестанға бара жатып, Жаңақалаға келіп, сол жерде қайтыс болды. Ал сол 1635 жылдың көктемінде түрік сұлтаны IV Мұрат (1623-1640) Қырым ханы Жәнібек Герейді тақтан түсіріп, Ыстанбұлға шақырып, Родос аралына айдауға жіберді, ол сол жерде келесі 1636 жылы қайтыс болды. Әдебиет * Новосельский А. А. Борьба Московского государства с татарами в 17 веке. — —: Издательство Академии наук СССР, 1948. * Гайворонский Олекса. Повелители двух материков. — Т. 2. — Киев—Бахчисарай, 2009. — ISBN 9789662260038 * Хәлім Герей-сұлтан. Розовый куст ханов, или история Крыма. — Симферополь, 2008. — ISBN 978-966-8518-91-1 * Смирнов В. Д. Крымское ханство под верховенством Оттоманской империи. — Т 1. — Издательский дом «Рубежи Х Х I», 2005. — ISBN 5-347-00008-2 Дереккөздер
Шыршық (қала)

Шыршық — Өзбекстандағы Ташкент облысының солтүстік-шығыс бөлігінде, Ташкенттен 35 шақырым жерде орналасқан қала. Қала Шыршық өзенінің жағасында орналасқан. Халқы Шыршық қаласының халқы көпұлтты. Мұнда өзбектермен қатар орыстар, татарлар, қазақтар және басқа да ұлт өкілдері тұрады. 2022 жылғы санақ бойынша 164 мың халық мекендейді. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шыршық — үлкен қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 11-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) көшбасшы. Оның жаһандық рейтингі шамамен 3268-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ескендір (12 км), Қыбрай (15 км), Ғазалкент (17 км), Жаңабазар (20 км), Паркент (22 км), Салар (23 км), Келес (32 км), Шарбақ (33 км), Ташкент (34 км), Сарыағаш (35 км, Қазақстан), Красногорск (38 км), Бурчмулла (44 км), Нұрафшан (53 км), Жаңажол (60 км), Ахангаран (64 км), Гүлбахар (65 км), Піскент (68 км), Алмалық (70 км), Ангрен (70 км). Тарихы Шыршық қаласының тарихы 1930 жылдардан басталады. Ол кезде мұнда электрстанциясының және азот-тық тыңайтқыш зауытының құрылысы басталған. Қаланың негізі 1934 жылы қаланған, ал 1936 жылы қала мәртебесін алды. Экономикасы Қазіргі уақытта Шыршық — Өзбекстанның ірі өнеркәсіп орталықтарының бірі. Мұнда химия, металлургия, машина жасау және құрылыс материалдары өндірісі кәсіпорындары жұмыс істейді. Мәдениеті Шыршықта бірнеше мәдени-білім беру мекемелері бар, оның ішінде Өзбек Ұлттық университетінің филиалы, бірнеше колледждер, мектептер, кітапханалар, мәдениет сарайлары және спорт кешендері бар. Қаланың көрікті жерлеріне бірнеше ескерткіштер кіреді: Бабыр, Вальдемар Шаландин, интернационалист-жауынгерлер, Әлішер Науаи, сондай-ақ қала мен оның айналасы туралы қызықты экспонаттары бар тарихи-өлкетану мұражайы және Тырна стелласы, “Шыршық” саябағы. Сондай-ақ, қаланың айналасында таулы аймақтар бар, мұнда туризм мен демалыс үшін жақсы жағдай жасалған. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.chirchik.uz Ресми сайты] * [http://www.chirchiknews.uz "Шыршық" газетінің сайты] * [http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/122/507.htm Шыршық]
Бахтиар Абдраманов

Абдраманов Бахтиар (27 қыркүйек 1961 жыл туған, Шиелі ауданы, Қызылорда облысы, Қазақ КСР, КСРО) – инженер-механик, мұнай-газ саласының маманы. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (1984), Казақ-Қытай институтын (2011) бітірген. Өмірбаяны Шиелі ауданының тұтынушы кооперациясында жұмысшы (1978), «Свердловск мелиорация» бірлестігінде бас инженер (1984-88, Свердловск облысы Режь қаласы), Қызылорда такси қызметі паркінде автоколонна, эксплуатация бөлімінің басшысы (1991), «Оңтүстік мұнай-газ» бірлестігінде бас инженер, басшының орынбасары, «ХаррикейнҚұмкөлмұнай» АҚ-да бөлім басшысы (1991-98), «ҚұмкөлКөлікҚызметі» АҚ құрылтайшысы, президенті, бас директоры (2000-15) қызметтерін атқарды. Қазіргі уақытта «Орта АзияКөлігі» ЖШС-ның құрылтайшысы. Сарыбұлақ, Қайнар кеніштерін ашып, жас мамандарды жұмыспен қамтуға, өңірдің экономикалық дамуына елеулі үлес қосты. Қызылорда облысы мәслихатының 3-ші, 4-ші шақырылған (2003, 2007) депутаты болып сайланған. Марапаттары * «Ерен еңбегі үшін » (2012) * Шиелі ауданының құрметті азаматы (2020). Дереккөздер
Жангентхан Абылайұлы

Абылайұлы Жангентхан (24 сәуір 1949 жыл туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Жанкент ауылы) – медицина ғылымының докторы (1990), профессор (1998). Қазақстанда кәсіби эндокринологияның негізін қалаушылардың бірі. ҚР ҰҒА-ның биология-медицина бөлімінің мүшесі. Семей мемлекеттік медицина институтын (1972, Семей мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 1973-76 ж. еңбек жолын Қызылорда облысы Байқоңыр қаласындағы ауруханада интерн-дәрігер болып бастады. 1976-90 ж. 1-ші Мәскеу медицина институтының аспирантурасында, КСРО Медицина ғылымдары академиясының докторантурасында оқып, ғылыми зерттеулермен айналысқан. Еңбек жолы ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Гигиена және кәсіби аурулар ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары (1994-98), Эпидемиология және микробиология ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары (1998-2001), Кардиология мен ішкі ағзалар аурулар ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары, бөлім меңгерушісі (2001-12) қызметтерін атқарған. 2010-16 ж. ҚазҰМУ-да эндокринология кафедрасының меңгерушісі, 2017 жылдан профессор қызметін атқарды. Ғылыми еңбектері мен зерттеулері Негізгі ғылыми еңбектері эндокринология, тирсоидология, лимфология, профпатология, радиациялық экология және медицина, экспериментология, психологияның әр түрлі мәселелеріне арналған. Абылайұлы Жангентхан 300-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 8 монография, 30 патенттің авторы. 4 ғылым докторы, 36 ғылым кандидатын, 2 РһD дайындаған. Марапаттары * ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (1997) * Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (2003) * Қазалы ауданының құрметті азаматы * «Құрмет» ордені (2025) Дереккөздер
Құндыз Жәмиқызы Аганина

Құндыз Жәмиқызы Аганина (24 желтоқсан 1957 жылы туған, Аққұм ауылы, Жалағаш ауданы, Қызылорда облысы, Қазақ КСР, КСРО) — педагогика ғылымының докторы (2004), профессор, Халықаралық педагогика ғылымдары академиясының координатор мүшесі. Педагогика саласындағы көптеген ғылыми еңбектердің авторы. 1979 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының (қазіргі Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті) физика-математика факультетін бітірген. Еңбек жолы Еңбек жолын Алматы қаласы №112 орта мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып бастады. Сонымен қатар, мектепте директордың тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. Бұл қызметте ол мектептің тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру мен дамытуда маңызды рөл атқарды (1979-1991). 1991-2004 жылдары Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ ұлттық білім академиясында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Оның ғылыми жұмыстары педагогика саласында жаңа тәсілдер мен әдістерді енгізуге бағытталған болатын. Сонымен қатар, ол академияда ғылыми зерттеулерді жүргізу мен ғылыми жобаларды ұйымдастыруда белсенді роль атқарды. 2005 жылдан 2008 жылға дейін ҚР Білім және ғылым министрлігінің Алматы қаласындағы Республикалық ғылыми-педагогикалық орталығының өкілдігінің басшысы қызметін атқарды. Бұл кезеңде ол білім беру саласындағы реформаларды жүзеге асыру, педагогикалық кадрларды дайындау мен біліктілігін арттыру мәселелерімен айналысты. 2008-2009 жылдары Ы. Алтынсарин атындағы Қазақ ұлттық білім академиясының 12 жылдық білім беру орталығының басшысы болды. Бұл кезеңде Құндыз Жәмиқызы 12 жылдық білім беру жүйесіне қатысты зерттеулер жүргізіп, жүйелі реформаларды енгізуге қатысты маңызды жұмыстар атқарды. 2009 жылдан бастап Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде профессор болып қызмет атқарып келеді. Ол педагогика ғылымының дамуына үлкен үлес қосып, көптеген жас ғалымдарды тәрбиеледі. Ғылыми қызметі Педагогика ғылымы саласындағы 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Оның ішінде 2 монография, 4 оқулық, 5 оқу құралы, 15 әдістемелік құрал және 1 авторлық куәлік бар. Оның ғылыми еңбектері педагогика саласындағы теориялық және практикалық мәселелерді шешуге бағытталған, оның ішінде мектепке дейінгі және орта білім жүйесіндегі инновациялық тәсілдер мен әдістерді зерттеуге ерекше назар аударылған. Құндыз Жәмиқызының жетекшілігімен 3 ғылым кандидаты мен 4 PhD докторы дайындалды. Оның ғылыми жұмыстары педагогика саласындағы білімді жаңарту мен дамытуға бағытталған. Марапаттары мен жетістіктері * Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің үздігі (1991) * ҚР БҒМ-ның "Алтынсарин" медалі (2018) * Педагогика саласындағы зерттеулері үшін мемлекеттік сыйлықтың иегері Ол сондай-ақ Халықаралық педагогика ғылымдары академиясының мүшесі ретінде әлемдік деңгейде білім беру мәселелерін шешуге үлес қосып келеді. Дереккөздер
Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев

Болат Қабдылхамитұлы Нұрғәлиев (25 шілде 1951, Ақмола облысы) — қазақстандық дипломат, АҚШ-тағы (1996—2000), Оңтүстік Кореядағы (2000—2003), Жапониядағы елші (2003—2006) және Шанхай ынтымақтастық ұйымының бас хатшысы (2007—2009). Өмірбаяны 1951 жылы 25 шілдеде Благодатное ауылы, Ерейментау ауданы, Ақмола облысында (қазіргі Олжабай батыр ауылы) дүниеге келді. Білімі 1972 жылы Целиноград педагогикалық институтын “ағылшын тілі мұғалімі” мамандығы бойынша және 1975 жылы КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің Қызыл Ту институтын тәмамдады. Мансабы * 1972—1973 — Целиноград педагогикалық институтының оқытушысы; * 1973—1981 — КСРО Қорғаныс министрлігінде қызмет; * 1981—1985 — КСРО-ның Пәкістандағы Елшілігінің үшінші хатшысы, атташесі; * 1985—1990 — КСРО Сыртқы істер министрлігінің екінші, бірінші хатшысы; * 1990—1992 — Үндістандағы КСРО Елшілігінің бірінші хатшысы, Кеңес Одағының шет елдермен достық және мәдени байланыс қоғамдары өкілінің орынбасары; * 1992—1994 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық қауіпсіздік және қару-жарақты бақылау басқармасының кеңесшісі, бастығы; * 1994—1996 — Қазақстан Сыртқы істер министрінің орынбасары; * 1996—2000 — Қазақстанның АҚШ, Канада және Мексикадағы елшісі; * 2000—2003 — Қазақстанның Корея Республикасындағы елшісі; * 2003—2006 — Қазақстанның Жапониядағы елшісі; * 2007—2009 — Шанхай ынтымақтастық ұйымының бас хатшысы; * 2010—2012 — ЕҚЫҰ Төрағасының жанжалдар жөніндегі арнайы өкілі: * 2012—2014 — Қазақстанның Кипрдағы елшісі; * 2014 — “Қазақстандық дипломаттар бірлестігі” РҚБ мүшесі. Жеке өмірі Үйленген, әйелі Алма Шұғайқызы Нұрғәлиева (1955 туған). Балалары қызы Алмагүл (1978 туған) мен ұлы Ерден (1988 туған) Нұрғәлиевтер. Дереккөздер
Қазақстан Парамаунт Инжиниринг

Қазақстан Парамаунт Инжиниринг (KPE) — Қазақстандағы дөңгелекті құрышталған техника өндірушісі. Компания 2014 жылы Қазақстан мен Оңтүстік Африка компанияларының бірлескен кәсіпорны ретінде құрылған. KPE-нің негізгі бағыты – миналардан қорғалған және тұтқиылдан шабуылдан қорғайтын MRAP (Mine-Resistant Ambush Protected) броньды көліктерін өндіру және жаңғырту. Қызметі KPE дөңгелекті броньды көліктер мен түрлі әскери техника түрлерін әзірлеу және жинаумен айналысады. Компанияның Қазақстанның климаттық және географиялық жағдайларына бейімделе алатын мүмкіндіктерін бар. 2022 жылдан бастап Түркиямен серіктестікте KPE құрышталған көліктерге арналған интеграцияланған байланыс және қорғаныс жүйелерін жасау бойынша жобаларға қатысуда. KPE «Арлан» сияқты бірнеше құрышталған көлік моделін өндіру құқығын алған, олардың дизайны арнайы қажеттіліктерге бейімделген. 2024 жылы KPE Сингапурлық ST Engineering компаниясымен серіктес болып, Қазақстанда жаңа 8×8 амфибиялық көпмақсатты құрышталған көлік шығару мүмкіндігін жасау бойынша жұмыс істеуді бастады. Сыни пікірлер Қазақстанның интернет сегменті KPE мен Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі арасындағы жанжал кеңінен талқыланды. Өндіруші жергілікті өндірістің елдің қорғаныс қабілеті мен экономикалық әлеуетін нығайтудағы маңыздылығын атап өтті. Ал министрлік тестілеу және сатып алу рәсімдерін қатаң сақтау, сондай-ақ шетелдік аналогтармен баға мен сапаны мұқият салыстыру қажеттілігіне назар аударды. Сонымен қатар, KPE мемлекеттік қорғаныс тапсырысын орындамады деген айыптарға тап болды. 2023 жылы жанжал шешіліп, 2024 жылдан бастап Қорғаныс министрлігі зауыт өнімдерін, соның ішінде «Арлан» 4x4 және «Барыс» 8x8 көліктерін жеткізу бойынша KPE-мен келісімшарттар жасай бастады. KPE құрышталған көліктері Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Мариупольдегі әскери іс-қимылдарда қолданылды. Өндірушінің айтуынша, 2019 жылы бір көлік Ресей Ұлттық гвардиясына қаруы жоқ және базалық конфигурацияда сынақтан өткізу үшін берілген. Бұл көліктерді Қазақстан үкіметі 2022 жылы Алматы қаласындағы наразылықтар кезінде тәртіпті қамтамасыз ету үшін пайдаланды. Дереккөздер
Лұқпан Есенов

Лұқпан Есенов Досжанұлы — Қазақстандық мәдени қайраткер , режиссёр, продюсер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003). Өмірбаяны Туған жері Батыс Қазақстан облысы. Музыкалық білім алған және 10 жасында «Гүлдер» эстрада ансамблінің солисі болған . Әріптестері айтуынша, оның дауысы топты танымал еткен. Режиссерлікке Лұқпан Еспанов 70-жылдардың ортасында келген. 1969-1976 жылдары Лұқпан Еспанов ұлттық «Гүлдер» ансамблінде қызмет еткен. 1976-92 жж. ұлттық арнада. 1977 жылы ол әзіл-ысқақ шоу «Тамаша» бағдарламасын жасайды, телеарнаға қазақ тілінде шыққан. Лұқпан Еспанов қазақ мәдениетіне көп үлесін қосады, ұлттық юмор жанрында миниатюра театрын жасайды . Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, танымал продюсер және режиссер «Алтын Жұлдыз» телевизиялық премиясымен марапатталған. 13 қазан 2007 жылы қайтыс болған. Дереккөздер Сілтемелер *
Русс Фарвелл

Русс Фарвелл (; 1956 жылы 20 сәуірде Канаданың Альберта штатында туған) — Батыс хоккей лигасындағы (WHL) Сиэтл Тандербёрдз командасының иесі, басқарушысы және бас менеджері. Ол 1990–1994 жылдар аралығында Филадельфия Флайерз командасының бас менеджері қызметін атқарғанымен танымал. Осы кезеңде ол Квебек Нордикспен келісімге келіп, Эрик Линдросты алу үшін екі драфт таңдау құқығы мен бірнеше ойыншыны, соның ішінде Хоккей Даңқ Залының орталық ойыншысы Питер Форсбергті қамтитын ірі айырбас жасады. Алайда, Фарвелл бас менеджер болған кезеңде Флайерз плей-оффқа бірде-бір рет шыққан жоқ. Жалпы рекорды 136 жеңіс, 150 жеңіліс және 42 тең ойын болды. Дереккөздер Сілтемелер *[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE5DE103AF935A35755C0A966958260 Flyers Consider Farwell (6/6/1990)] *[http://www.seattlethunderbirds.com/team/staff/index.html?staff_id=7 Seattle Thunderbirds profile]
Теректі жартас суреттері

Теректі жартас суреттері – Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Марқакөл ауданы, Марқакөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 3-6 км аралықтарында, Күршім жотасының оңтүстік-шығыс тау сілемінде, Теректі өзені аңғарында орналасқан. Сипаты Қызыл, сары және қаратүсті бояумен жасалған суреттері бар жақпар тас жергілікті тұрғындарға баяғыдан таныс. Күмбездің астындағы кең қабырғаға салынған панно (сурет) бұғының және әлдебір жануардың, сондай-ақ қайықта отырған адамдардың бейнелері салынған суретті түрлі-түсті нүктелерден тұратын көлденең сызықтармен бірнеше бөлікке бөліп тұрғанын көрсетеді. Өкініштісі, жақпар тастағы бұл сурет бүгінде жойылып кеткен. Осы жерге жақын жатқан әдемі сайдағы сағада тағы бір жақпар тас бар. Оның гранит күмбезінің астында ертедегі анималист суретші жасаған тамаша композиция сақталған. Кескін суретте суретші аңшылық көріністі бейнелемек болған. Мұнда тастың тік бетіне қызыл бояумен екі аттың, бір бұғының, екі қабанның, антропоморфты бейнемен түсініксіздеу тағы да бірнеше мүсіндердің сыртқы пошымдары салынған; барлық жануарлар оңнан солға қарай қозғалып барады. Композицияның бірінші бөлігіндегі гранит тастың шетінде көлемі мен жасалу мәнері әртүрлі, бояу түсі жағынан да бір-бірінен өзгеше екі антропоморфтық бейне тұр: қоңыр бояулы кішісі басқа суреттерден кейін салынғанға ұқсайды. Антропоморфты бейнелерден солға қарай регистрмен ат пен екі қабанның бейнесі көрсетілген. Жоғарыдағы жануардың арқа сызығын дәл сондай қоңыр бояумен салынған және өткір ұшты қысқа найза секілді тік сызық кесіп өтеді. Суретке кейін қосылған қосымшаның іздері композицияның сол жақ бөлігінен де байқалады: қоңыр бояумен салынған үш кішкене крест мүсін аттардың артқы аяқтарын ішінара жауып тұр. Өкінішке қарай, панноның сол жағы уақыт табына көп ұшыраған: гранит бетінің кей жерлері қатпарланып кеткен, сол себепті көптеген бояулы мүсіндердің үзіктері ғана қалған. Теректі үңгіріндегі суреттер Қытай аумағы мен Қара Ертіс бастауындағы жартас суреттеріне өте ұқсас, бәлкім, бұл ежелгі жартас сурет өнерінің мәдени бірлігін көрсететінде шығар. Шығыс Қазақстан жартас суреттерінің мерзімін қазір тек жорамалдап қана айтуға болады. Жануарларды бейнелейтін сызықтар бұл суреттерді Еуразияның алғашқы анималистері жасаған шығармалардың ең тәуірлерінің қатарына жақындатады. Дәстүрлі аңшылық сюжет жартас сурет өнерінің барлық кезеңдеріне тән, алайда Теректі композициясынан садақ пен жебе бейнесін кездестіре алмайсыз. Осыдан кейін бұл суреттердің салыну мерзімі қола дәуірі мен неолит кезеңінен де ертерек деп айтуға бола ма, болмай ма? Бұл сұрақтың жауабын тек алдағы зерттеулер көрсетеді. Алайда, бұл ғылыми проблеманың қалай шешілетіндігіне қарамастан, Теректі суреттері Қазақстанның жартас суреттері жауһарларының қатарынан ойып орын алатынына шүбә жоқ. Жартас суреттері Дереккөздер
Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай

Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай (1 ақпан 1998, Ұзын Ата, , Оңтүстік Қазақстан облысы) — логопед-дефектолог. 300 қайраткер энциклопедиясының кейіпкері. Өмірбаяны “Ұзын-ата” орта мектебін аяқтап, Алматы қаласы Қазақ Ұлттық Қыздар Педагогикалық Университеті “Дефектология” бакалавр бөлімін бітірген. Алматы қаласындағы есту қабілеті бұзылған №5 арнайы (түзету) мектеп-интернатында дефектолог маманы (2018-2021). Шымкент қаласындағы А.Бөкейханов атындағы №2 Жалпы орта білім беретін мектептің логопед маманы (2021-2024) Марапаттары 300 қайраткер энциклопедиясының кейіпкері. Дереккөздер Сілтемелер * https://bilimainasy.kz/02-10-02/