kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Байқоңыр баспалдақтары

Байқоңыр баспалдақтары — Жұбан Молдағалиев жазған поэма, 1977 жылы жарияланды. Поэма бес бөлімнен тұрады: 1) Исақұл мен ақын; 2) Байқоңыр таңы; 3) Космоста — Гагарин! 4) Исақұл мен Қорқыт ата; 5) Бұл жолдың басы бар да, жоқ ақыры. Алғаш рет республикалық «Жұлдыз» журналының №7-8 сандарында жарияланған. Сол күзде жеке кiтап болып шыққан. Ал 1979 жылы орыс тiлiне аударылып, бiр топ өлеңдерімен бiрге «Жалын» баспасынан жарық көрген. Ақын космос Меккесi атанған Байқоңыр космодромын, ондағы «Гагарин үйiн» өз көзiмен көрудi, космонавтика төңiрегiндегi әскери мамандар және ғалымдармен тiлдесудi мақсат тұтқан. Сырдарияның бойын жайлаған, күй атасы Қорқыт бабаның қобызының сарыны қалған жердi ғасырлар бойы мекендеп келе жатқан елдiң арғы-бергi тарихымен кеңiнен танысқан. Ал басты кейiпкер ретінде сол өңiрдiң көнекөз қариясы, кейiнгi жиырма жылда бой көтерген ғарыш айлағының жанды куәгерi Исақұл деген кісіні алады (прототипі — Ишанқұл Дәулетов). — Сезсем де жылдар жолды еңсеруін, Мың шүкір, — дедің — әлі еңселімін. Пыр еткен бозторғайдай табан асты, Мен көрдім, — дедің — тұңғыш жер серігін. Мен көрдім Гагаринді, Көргенмін мен... — Деп кеттің шалқи түсіп, көл көңілмен, — Айтпақшы, күңіреніп Қорқыт ата Аттанған осы арада көрге өмірден... Поэманың басында Исақұлдың осы сөздерін келтіреді. Кейін Королев ұшырған «Восток» ғарыш кемесінің сапарын суреттейді. Бортында болған «космостың тұңғыш жиһангезi» Гагарин жайында да, оның Жерді айналып келуі, сапарының дүниеге әсері де жырланады. Соңғы бөлімде Аполлон — Союз деген америкалық пен кеңестік аппараттардың бірлесіп ұшуы бейнеленеді: Космоста қол алысты қос корабль. Санасаң, бес кісілік қос қана бұл. Қос емес, парасаттың зор одағы ол, Сабақтай досқа да бір, қасқа да бір. Тағы ашты Галактика бір түндігін, Танытты Жер әзірге бүтіндігін. Жер ұлы, адам ұлы келеді деп, Шолпан мен сонда, бәлки, күтінді күн. Жер ұлы! Осы есте ұстар ат та. Тасталсын тағы да одақ старт артта. Жер ұлы — космонавт Леонов, Жер ұлы — астронавт Стаффорд та. Космонавтика тақырыбына алғашқы түрен салған жаңашылдығымен, қазақ даласының өткенi мен бүгiнгi тарихына терең бойлай бiлуiмен, эпикалық кең ауқымдылығымен, көркемдiк шеберлiгiмен ерекшеленген бұл туынды қазақ әдебиетіндегi ерекше құбылыс болды. Дереккөздер Сілтемелер * [https://kitap.kz/book/bajqongyr-baspaldaqtary Байқоңыр баспалдақтары] Kitap.kz сайтында * [https://bilim-all.kz/olen/7182-Baiqonyr-baspaldaqtary Байқоңыр баспалдақтары] Bilim-all.kz сайтында
Ұлы біртұтастық дәуірі

Ұлы біртұтастық дәуірі — Физикалық космологияда Ұлы біртұтастық теориясы сипаттаған ғалам хронологиясының бір дәуірі болып, ол алғашқы ғаламның Планк дәуірінен кейінгі эволюциясы кезеңі, яғни Жойқын жарылыс басталғаннан кейін шамамен 10 −43 секундтан соң басталады, ондағы ғарыш температурасы Ұлы біртұтастық теориясында сипатталған температурамен ұқсас. Егер ұлы біртұтастық энергиясы 10 15 GeV болса, онда қатысты температура 1027 К-ден жоғары болады. Осы кезеңдегі төрт фундаменталды әсерлесудің үшеуі - яғни Электромагниттік әсерлесу, күшті әсерлесу және әлсіз әсерлесу қатарлылар электроядеролық күш ретінде біртұтас болды. Ал, өртінші фундаменталды күш болған гравитация Планк дәуірінің соңында электроядеролық күштен бөлінді. Үлкен біртұтастық дәуірінде масса, заряд, леп және түсті заряды секілді физикалық қасиеттер мәнсіз болады. Ұлы біртұтастық дәуірі Жойқын жарылыстан кейін шамамен 10 −36 секундта аяқталды. Осы кезде бірнеше маңызды оқиғалар болды. Күшті күш басқа фундаменталды күштерден бөлініп шығады. Мүмкін, бұл ыдырау процесінің бір бөлігі барион санының сақталуын бұзып, материяның антиматериядан шамалы асып кетуіне себеп болуы мүмкін (бариогенезді қараңыз). Бұл фазалық ауысу сондай-ақ келесі инфляциялық дәуірде ғалам дамуында үстемдік еткен ғарыштық инфляция процессін туғызуы мүмкін. Тағы қараңыз * Ғалам хронологиясы * Жойқын жарылыс * Жойқын серпіліс
Жеңіс жырлары

Жеңіс жырлары — Жұбан Молдағалиевтің алғашқы өлеңдер жинағы, 1949 жылы жарық көрді. Ұлы Отан соғысының отты жылдарын өз басынан кешірген ақын «Әлия», «Ер қабірі», «Батыр туралы баллада», «Біз жеңеміз» өлеңдерінде ерлікті, отансүюшілікті, жеңіске деген сенімді жырлаған. Жалпы жинаққа 52 өлеңі кірген. Ақынның жары София Молдағалиева кітаптың тарихы туралы мынандай естелік қалдырған: «Ол кезде біз жер үйде тұрдық. Жазуға, жалпы шығармашылыққа ыңғайлы орта болды деу қиын. Кітап 1949 жылы, соғыстан кейінгі қиын уақытта жазылды. Кейде жарық болмай қалатын. Ондай кездерде шамның жарығымен отыратын. Қателеспесем, Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсіреповтер жақсы пікір айтты. Шығармашылық әлеміне деген махаббатын арттыра түсті.» Соғыстағы жауынгердің жастық, адамдық жылы сезімдерін танытуда «Жауынгер хаттарынан», «Солдат сыры», «Солдат қызға» атты өлеңдері мен туған жерді еске салатын тартымды лирикалары едәуір маңызды: Сарғайып жетер бұл қағаз, Сағынышым тәрізді. Сақтаулы жүрді ол біраз, Сатпағын салды тер ізі. Жолшыбай тағы кім шалар, Сонда да, сәулем, жерінбе! Қадыры мол қасиет бар — Солдаттың ащы терінде. Ал, «Сағындым, Жайық!», «Ән», «Шығыста туған елім бар», «Туған елді жырлаймын», «Менің халқым» өлеңдерінде туған жер сағынышы тербеген ақынның жан толғанысы байқалады. «Азамат қуанышы» және басқа өлеңдерінде ақын бейбіт еңбекті жырлай бастайды: Ер жігіт күні кеше болып солдат Елі мен Европаны еткен азат. Бұл күнде еңбек ері, егінші ол, Біткендей қуанады ұшқыр қанат. Жол қылып жорықтарда көп жерлерді, Ауылға Берлиннен биыл келді. Тоздырып талай етік шарласа да, Таба алмай өз еліндей ешбір елді. Дереккөздер Сілтемелер * [https://kitap.kz/book/6363/read Жеңіс жырлары] Kitap.kz сайтында
Ұлы біртұтастық теориясы

Ұлы біртұтастық теориясы (ҰБТ, , GUT) — бөлшек физикасындағы бір модел болып, ол бойынша жоғары энергия күйінде стандартты моделдің үш калибрлы әсерлесуі (gauge interactions) болған әлсіз әсерлесу, күшті әсерлесу және электромагниттік әсерлесу қатарлылар жеке бір күшке бірігеді. Бұл біртұтастанған күш тікелей байқалмағанымен, көптеген GUT модельдері оның өмір сүруін теорияластырды. Егер осы үш әсерлесудің бірігуі мүмкін болса, бұл ең алғашқы ғаламда осы үш негізгі әсерлесу әлі айқындалмаған ұлы біртұтастық дәуірі болған деген болжамды растайды.
Қасым Аманжоловтың аудармалары

Қасым Аманжоловтың аудармалары — ақынның шығармашылығында елеулі орын алады. Түпнұсқа көркемдігіне еркін бойлауымен, рухани терең сезінуімен ерекшеленетін Аманжолов аудармалары ақын ізденістерінің өрнектері іспеттес. Аманжолов келесі әдеби шығармаларды қазақ тіліне аударды: * Пушкин — Қыскы кеш, Ақын, Чаадаевқа, Арыстанды тырнағынан таниды, Тұтқын, Ақынға, Аракчеев туралы, Еркіндік, Дастарқан жыры, Жазушы мен ақын, Полтава (поэма) * Лермонтов — Еврей сазы, Ақын ажалы, Тұтқын, Қанжар, Аттанып жылы шуақ, Теректің сыйлықтары, Отан, Тамара, Мейлі ақынды сөге берсін, Желкен, Күн, Маскарад (драма) * Байрон — Чайльд Гарольд, Чайльд Гарольдтің елімен қоштасуы, Романс, Альбомға * Некрасов — Сұрқия жыл, Ақынға, Таңертеңгі саяхат, Саша (поэма) * Белинский — Н.В.Гогольге хат * Шевченко — Жел қияққа сыбырлап, Тұрсам да Украинада, Жалғызбын мен, жалғызбын, Даламен жүріп, Туысқандық махаббат, Өтеді күндер * Маяковский — Лениншілдер, Марш, Муссолини, Мәжілісқорлар, Бөріктен без, Қоштасу, Бар дауыспен, Аламыз жаңа винтовка, Ұрыс ұрандар * Твардовский — Василий Теркин (поэма) * И. Шухов — Теміртау туралы әңгіме * Руставели өлеңдері * Мирсаид Миршакар — Алтын қыстақ (поэма) * Низами Гәнжауи — Ләйлі - Мәжнүн дастаны
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2007/08

2007/18 жылғы еурокубоктерге Қазақстаннан төрт клуб бақ сынады. Бұл маусым қазақстандық клубтар үшін алдыңғыға қарағанда сәттілеу болды: "Астана" бірінші боп УЕФА Чемпиондар лигасының екінші іріктеуіне өтті, "Тобыл" Интертото кубогының барлық сатыларынан өтіп, жеңімпаз 11 клубтың бірі атанды, пост кеңестік елдер арасында топ жарған бірінші де соңғы клуб ретінде тарихта қалды. Осы жетістігі арқылы "Тобыл" УЕФА кубогының екінші кезеңіне жолдама алды. УЕФА Чемпиондар лигасы Бірінші іріктеу кезеңі Екінші іріктеу кезеңі УЕФА кубогы Бірінші іріктеу кезеңі Екінші іріктеу кезеңі Интертото кубогы Бірінші кезең Екінші кезең Үшінші кезең Сілтемелер *[http://kaz-football.kz/07/intcup/index.shtml Қаз.футбол.кз сайтында]
Фундаменталды әсерлесу

Фундаменталды әсерлесу (, кейде Фундаменталды күштер, ) — физикадағы ең негізгі әсерлесу болып, оларды тіпті де қарапайым әсерлесулерге қысқарту мүмкін еместей көрінеді. Мұнда төрт фундаменталды әсерлесу бар екені белгілі: гравитациялық әсерлесу және электромагниттік әсерлесу, (бұлардың әсері күнделікті өмірде тікелей байқалады, олар ұзақ қашықтыққа әсер ететін күш туғызады), сондай-ақ күшті әсерлесу және әлсіз әсерлесулер, (бұлар болымсыз, субатомдық өлшемдегі күштер туғызады және ядролық әсерлесуді басқарады. Кейбір ғалымдар бесінші күш болуы мүмкін деген болжам жасайды, бірақ бұл гипотезалар жорамалдық болып қалуда. Әрбір танылған фундаменталды әсерлесуді өріс ретінде математикалық сипаттауға болады. Альберт Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясы бойынша, гравитациялық күш уақыт-кеңістіктің иілуімен байланысты. Қалған үшеуі дискретті кванттық өрістер болып, олардың әрекеттесуін бөлшек физикасының стандартты моделімен сипатталған қарапайым бөлшектер іске асырады. Дереккөздер
Субатомдық өлшем

атомы (схемалық сурет): Екі протон (қызыл), екі нейтрон (жасыл) және екі электрон (сары)]] Субатомдық өлшем — атомнан кіші объекттің физикалық өлшем домені. Ол протондардан, нейтрондардан және ядроның айналасында сфералық, не эллипс тәрізді айналатын электрондардан құралған атом ядросы секілді атомдық компоненттердің өлшемі. Субатомдық өлшем мыңдаған есе кіші субядролық өлшемді де қамтиды. Субядролық өлшем - протондар, нейтрондар, әсіресе кварктер секілді компоненттердің физикалық өлшемі.
Ақын өлімі туралы аңыз

Ақын өлімі туралы аңыз (кей басылымдарда Абдолла) — Қасым Аманжоловтың поэмасы, майдангер ақын Абдолла Жұмағалиевке арналған. Ұлы Отан соғысы жылдары жазған бұл поэмасы — қазақ поэзиясындағы осы кезеңдегі елеулі құбылыстың бірі. Майданда қаза тапқан қазақ ақынының Отанға деген сүйіспеншілігі, жарқын тұлғасы отты сезіммен бейнеленеді. Өмірдің мәнін, ез тірліктен ерлік өлімнің қасиеттілігін көркем образ арқылы бейнелеген бұл поэма — нағыз оптимистік трагедия. Арқалап сол майдан жүгін, Қырғын соғыс ортасында, Көкірегінің кекті зілін, Қоса түйіп қорғасынға — Қанды қырғын қапылыста Айырылып бар жолдасынан Жараланған жолбарыстай, Өрт жанарлы бір жас ұлан Ырғып бұлттан түсер жайдай. Өзі оқ боп атылғандай, Ерегіске жанын тігіп, Күтті жауын, Тас бекініп. Ғабит Мүсірепов поэманы келесідей сипаттады: «Қасым ақын жанының бар толғауын, кек күшін, сезім тереңін түгел бере алған. Жалынды сөзбен жауға аттандырар, жан сезімімен жас тамшылатар ақын сөзі өзегін, жүрегін тербей шыққан. Қасым поэмасы майданнан соққан жаңа леп сияқты». Дереккөздер Сілтемелер * [https://kitap.kz/audio-book/aqyn-olimi-turaly-angyz-amanzholov Ақын өлімі туралы аңыз] Kitap.kz сайтында * [https://massaget.kz/okushyilarga/uy_tapsyirmasyi/22580 Поэмаға талдау] Massaget.kz сайтында
Александр Викторович Сучков

Александр Викторович Сучков (29 ақпан 1980) — ресейлік және қазақстандық футболшы. 2003-2008 жылдары қазақстандық клубтарда ("Ақтөбе", "Астана") доп тепті. Жетістіктері * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2006 * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2003 * Қазақстан кубогы: 2005 Дереккөздер Сілтемелер *http://footballfacts.ru/players/28173
Алексей Викторович Косолапов

Алексей Викторович Косолапов (, Пушкино, Мәскеу облысы, КСРО) — ресейлік футболшы, қорғаушы, Ресей футбол жаттықтырушысы. Карьерасы "Спартак" (Мәскеу) клубының түлегі. 2003 жылы Қазақстанға келіп, "Тобыл" сапында ойнады. 2004 жылы "Жеңіске" ауысты. Ең көп тұрақтаған жері — "Ақтөбе" клубы. 2006 жылы ауысып, бапкер көмекшісі қызметін де атқарды. 2009 жылы футболмен қоштасқан соң да бірнеше жыл "Ақтөбе" клубында бапкер көмекшісі болды. Жетістіктері Командалық * Ресей чемпионатының күміс жүлдегері: 1995 * Ресей чемпионатының қола жүлдегері: 1994, 1998 * Ресей кубогы (2): 1995/96, 1996/97 * Ресей кубогының финалисі: 1997/98 * Израиль чемпионатының күміс жүлдегері: 1998/99 * Қазақстан чемпионы (2): 2007, 2008 * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (2): 2003, 2006 * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2004 * Қазақстан кубогы (2): 2005, 2008 * Қазақстан суперкубогы: 2008 * Кубок иелері кубогының жартылай финалисі: 1997/98 Жеке * Ресей чемпионатындағы үздік 33 (4): № 1 — 1997; № 2 — 1993, 1994; № 3 — 1995 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/21553.html Профилі]
Андрей Анатольевич Богомолов

Андрей Анатольевич Богомолов 11 сәуір 1977, Семей, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы Клубтық Семей футболының түлегі. 1993 жылы "Елім-ай" сапында өнер көрсете бастады. Тоғыз маусым ойнап, үш рет Қазақстан чемпионы атанды. 2002 жылы астаналық "Жеңіске" ауысып, бір маусым ойнады да, келесі жылы қайтадан туған клубына оралды. 2004 жылы "Қайратқа" ауысты. "Қайрат" сапында жүріп УЕФА Чемпиондар лигасының іріктеуіне қатысты. 2007-2009 жылдары "Ақтөбеде" ойнады. 2007 жылы 2 тамызда еурокубоктердегі жалғыз голын сырт алаңда "Маттерсбург" қақпасына енгізді. Бұл ойында "Ақтөбе" 2:4 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. Ұлттық құрама 2002 жылы 7 шілдеде Алматыда өткен Эстонияға қарсы жолдастық кездесуде ұлттық құрамадағы дебютін өткізді (1:1). 2003-04 жылдары Леонид Пахомовтың кезінде жолдастық кездесуге шақырту алып, төрт ойында құрама намысын қорғады. Пахомов кеткесін құрамада ойнаған жоқ. Соңғы ойынын 2004 жылы 21 ақпанда Кипрге қарсы өткізді (1:2). Жетістіктері ; «Елім-ай» * Қазақстан чемпионы (3): 1994, 1995, 1998 ; «Қайрат» * Қазақстан чемпионы: 2004 ; «Ақтөбе» * Қазақстан кубогы (3): 2007, 2008, 2009 * Қазақстан кубогы: 2008 * Қазақстан суперкубогы: 2008 Дереккөздер Сілтемелер *[https://footballfacts.ru/players/154515-bogomolov-andrej-anatolevich Профилі]
Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда 2018/19

2020/21 жылғы Еурокубоктарға Қазақстаннан төрт клуб қатысты. "Астана" чемпиондар лигасында бақ сынаса, "Қайрат", "Ертіс", "Тобыл" клубтары Еуропа лигасында ойнады. "Астана" үшінші іріктеуден соң жарыстан шығып қалып, Еуропа лигасында жалғастыды да, топтық кезеңде ойнады, ал "Қайрат" Еуропа лигасының үшінші іріктеуіне дейін жетті. "Тобыл" мен "Ертіс" тиісінше, екінші, бірінші іріктеулерде сүрінді. УЕФА Чемпиондар лигасы Бірінші іріктеу кезеңі Екінші іріктеу кезеңі Үшінші іріктеу кезеңі УЕФА Еуропа лигасы Бірінші іріктеу кезеңі ---- ---- Екінші іріктеу кезеңі ---- Үшінші іріктеу кезеңі Плей-офф Топтық кезең К тобы ---- ---- ---- ---- ---- Дереккөздер Сілтемелер
Ажырау (космология)

Ажырау — физикалық космологияда ғалам дамуының бір кезеңін білдіреді, онда әртүрлі типтегі бөлшектер жылу тепе-теңдігінен бір-бірінен ажырайды. Бұл ғаламның кеңеюі нәтижесінде пайда болады, өйткені олардың өзара әрекеттесу шамасы төмендеп (және орташа еркін жолы өсіп), ажырау сыни нүктесіне дейін жетеді . Жойқын жарылыс кезінен бастап ажыраудың екі расталған жағдайы фотонның ажырауы және нейтриноның ажырауы болып, олар сәйкесті түрде "ғарыш микротолқынды фоны" мен "ғарыш нейтрино фонын" қалыптастырған. Фотонның ажырауы рекомбинациямен тығыз байланысты, ол Жойқын жарылыстан шамамен 378 000 жыл өткен соң (z = 1100 қызылға ығысуында) жүз берді, ғалам ол кезде ыстық күңгірт ("тұманды") плазма еді. Рекомбинация кезінде еркін электрондар протондармен (сутек ядросымен) байланысып, бейтарап сутек атомдарын құрады. Сутегінің алғашқы күйіне (энергиясы ең төмен) тіке рекомбинациялар еш өнімсіз болғандықтан, бұл сутегі атомдары әдетте электрондармен бірге жоғары энергетикалық күйде қалыптасады, ал электрондар фотондар шығару арқылы тез төмен энергия күйіне ауысады. Қалыптасқан бейтарап сутегі жарық жолағы үшін мөлдір болғандықтан, басқа сутегі атомдары ұстап қалмаған фотондар ғалам тарихында тұңғыш рет ұзақ қашықтыққа сапар шеге алды (сәле болып кеңістікте шашырай алды). Олар қазір де анықталады, дегенмен олар қазір радиотолқыны түрінде шығып, ғарыш микротолқынды фонын ("CMB") құрайды. Олар ғалам қалай пайда болғаны туралы маңызды деректерді ашып береді.
Әліп Дүсіпов

Әліп Дүсіпов (1936, Гурьев облысы, Новобогат ауданы, Таскран ауылы — 10 қыркүйек 2004, Атырау) — кәсіптік білім беру саласының мұғалімі. Қазақ КСР Кәсіптік-техникалық білім беру саласының үздігі. Өмірбаяны Дүсіпов Әліп 1936 (болжам бойынша) жылы Гурьев облысы Новобогат ауданы, Таскран ауылында дүниеге келген. Беріш руының тумасы, тармағы Құлкеш, Кіші жүз. 1955 жылы Гурьев ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. 1957 жылы Гурьев мұғалімдер институтын бітірген. 1968 жылы Мәскеу политехникалық институтын сырттай бітірген. 1957-1960. Еңбек жолын Есіркеп мектебінде мұғалім болып бастаған. 1960-1962 жылдары Новобогат аудандағы №37 училищесінде оқытушы. 1963-1998 жылдары Гурьев ауыл шаруашылығы техникумында оқытушы, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары болып ұзақ жыл еңбек етті. 1998 жылы ұзақ жылдар жұмыс істегеннен кейін зейнетке шықты. Жеке өмірі мен отбасы Әкесі - Дүсіп Әбикеров (1893-1979), өте білімді, өз уақытында беделді адам болған. Ол Орпа медресесінде діни білім алған. Балаларын жоғары білім алу үшін бар күшін салған. Дүсіптің бірінші әйелі Зира Оразақ кызы. Ол 1946 жылы дүниеден өткен, 1950 жылы екінші әйелі Нұржамал Нығмет кызымен (1908-1999) отау құрған. Отбасында қыздары Наху (-1945), Жария (1927-2011), Мубарак (1929-2011), Рижа (1932-2011), Нәсіп (1934-2003) және ұлдары Әліп (1936-2004), Әрші (1938-1952) тәрбиелеп өсірген. Зайыбы – Злиха. Балалар: Мәлікаждар (1963), Махмуд (1964), Әнес (1968) және Мұрат (1973). Марапаттары * Қазақ КСР Кәсіптік-техникалық білім беру саласының үздігі. * Қазақстан Республикасы Презідентінің Құрмет грамотасының иегері (1991). Дереккөздер
Будучност (футбол клубы, Подгорица)

«Будучност» (серб. Фудбалски клуб Будућност Подгорица) — Черногорияның Подгорица қаласындағы футбол клубы, 1925 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Под Горицом" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 17 мың адам. Югославия жоғары лигасында ойнаған бірінші черногориялық клуб, 1946 жылғы маусымда тұңғыш рет аталмыш лигада ойнады. Құрамында әр жылдары Бранко Брнович, Деян Савичевич, Предраг Миятович Симон Вукчевич секілді танымал футболшылар ойнады. Жетістіктері Ұлттық * Бірінші лига ** Чемпион (7): 2007/08, 2011/12, 2016/17, 2019/20, 2020/21, 2022/23, 2024/25 ** Вице-чемпион (9): 2006/07, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2012/13, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2021/22 * Черногор республикасының чемпионаты ** Чемпион (4): 1932, 1933 (көктем), 1933 (жаз), 1934 ** 2 орын (2): 1931, 1935 * Югославия кубогы ** Финалист (2): 1964/65, 1976/77 * Черногория кубогы ** Жеңімпаз (5): 2012/13, 2018/19, 2020/21, 2021/22, 2023/24 ** Финалист (3): 2007/08, 2009/10, 2015/16 * Черногор республикасының кубогы* ** Жеңімпаз (7): 1949, 1955, 1955/56, 1956/57, 1966/67, 1967/68, 2003/04 Еуро турнирлерде 31 желтоқсан, 2024 Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.fk-buducnost.me/ Ресми сайты]
Рапид (футбол клубы, Вена)

«Рапид» — Аустрияның Вена қаласындағы футбол клубы, 1898 жылы Erster Wiener Arbeiter-Fußball-Club деген атаумен құрылған, қазіргі күнде Аустрия Бундеслигасында ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын "Альянц" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 28 345 адам. Венада құрылған тұңғыш футбол клубы. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Германия чемпионатында ойнады. Стадиондары * Pfarrwiese (1912—1977) * Герхард Ханаппи (1977—2013) * Эрнст Хаппель (2013—2016) * Альянц (2016—) Жетістіктері Ұлттық ; Аустрия чемпионы (32) : 1912, 1913, 1916, 1917, 1919, 1920, 1921, 1923, 1929, 1930, 1935, 1938, 1940, 1941, 1946, 1948, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1960, 1964, 1967, 1968, 1982, 1983, 1987, 1988, 1996, 2005, 2008 ; Аустрия кубогы (14) : 1919, 1920, 1927, 1946, 1961, 1968, 1969, 1972, 1976, 1983, 1984, 1985, 1987, 1995 ; Аустрия суперкубогы (3) : 1986, 1987, 1988 ; Германия чемпионы : 1941 ; Германия кубогы : 1938 Халықаралық ; Кубка Митроп кубогы (2) : 1930, 1951 ; Интертото кубогы : 2007 Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20100620054837/http://www.skrapid.at/ Ресми сайты]
Cogito ergo sum

философы Рене Декарт]] Cogito, ergo sum — латын тілінде Рене Декарт жасаған философиялық тұжырым болып, әдетте (кейде "Ойлаймын, демек менмін") деп аударылады. Бұл фраза латын тіліне қарағанда кең аудиторияны қамту үшін бастапқыда деген атпен шыққан болатын, өзінің әдіс туралы дискурсында. Бұл оның кейінгі философия қағидаларында латын тілінде пайда болды. Декарт түсіндіргендей, "біз өз өмірімізге күмән келтіре алмаймыз". Антуан Леонард Томас айтқан толығырақ нұсқа Декарттың ниетін орынды түрде бейнелейді: dubito, ergo cogito, ergo sum («мен күмәнданамын, сондықтан ойлаймын, сондықтан менмін»). Кейде диктумға да сілтеме жасалады cogito ретінде.
Бауыржан Нұрланұлы Байтана

Бауыржан Байтана Нұрланұлы (6 маусым 1992, Жамбыл, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Тараз" клубының жартылай қорғаушысы. Мансабы Клубтық Жамбыл футбоының түлегі. 2010 жылы "Тараз" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. 2013 жылға дейін "Атырау", "Сұңқар", "Тобыл" клубтарына жалға берілсе де, "Тараз"сапында 50 рет чемпионат ойындарында алаңға шығып үлгерді. 2014 жылы жазда Алматының "Қайратына" ауысты. 2015 жылы туған клубы "Таразға" оралды. Бірақ ол маусымда Қазақстан чемпионатында алаңға шыққан жоқ. 2017 жылғы маусымды "Ақтөбеде" өткізді. 2018 жылы тағы да тараздық клубқа қайта келді. 2019 жылы "Шахтер" футболшысы атанды. 2020 жылдың ортасында төртінші рет "Тараз" клубына оралды. Құрама Қазақстан құрамасы сапында екі ойын өткізді. 2014 жылы 12 тамызда Тәжікстанға қарсы жолдастық кездесудің 90-минутында Аслан Дарабаевтың орнына алаңға шықты. Келесі ойынға арада жеті салып шықты (2021, Солтүстік Македонияға қарсы). Жетістіктері * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2014, 2015 * Қазақстан кубогының иегері: 2014 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.worldfootball.net/player_summary/baytana-bauyrzhan/ Профилі]
УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, А лигасы

Толық мақаласы: УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21 2020/21 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының А лигасындағы құрамалар төрт топқа бөлініп күш сынасады. А тобы ---- ---- ---- ---- ---- В тобы ---- ---------- ---- ---- ---- С тобы ---- ---- ---- ---- ---- ---- Д тобы ---- ----------- ---- ---- ---- Плей-офф Толық мақала: УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, плей-офф Жартылай финал * 2021, 6 қазан. Италия - Испания - 1:2 * 2021, 7 қазан. Бельгия - Франция - 2:3 Үшінші орын * 2021, 10 қазан. Италия - Бельгия - 2:1 Финал * 2021, 10 қазан. Испания - Франция - 1:2 Дереккөздер
УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, В лигасы

Толық мақаласы: УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21 2020/21 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының В лигасындағы 16 құрама төрт топқа бөлінді. 1 топ --------- ---- ---- ---- ---- 2 топ -------------------- ------------ ----- ---- ---- 3 топ -------- ------ ---- -------- -------- --------- 4 топ ---- ---- ---- ---- ----
УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, С лигасы

2020/21 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының С лигасында 16 құрама күш сынасады. 1 топ --------------------------------------- ---- ---- -------- ---- 2 топ ----------- ---- ---- ---- ------- 3 топ -------- ---- ---- ---- 4 топ ---- ---- ---- ------ -------- Лигааралық плей-офф Дереккөздер
УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21, Д лигасы

2020/21 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының Д лигасында сегіз құрама күш сынасады. 1 топ --------------- ------- ---------- ---- ---- ------ 2 топ --------------- ------ -------- Мергендер Дереккөздер Сілтемелер
Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері

«Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері» төсбелгісі – 2011 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы № 1539 қаулысымен бекітілген Толығырақ "Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері" төсбелгісімен химия өнеркәсібі саласында кемінде 10 және одан да көп жыл еңбек өтілі бар химия өнеркәсібі саласындағы ұйымдардың басшылары, инженерлік-техникалық қызметкерлері, жұмысшылары, кәсіподақ белсенділері және мамандары жемісті және көп жылдық жұмысы, өндірістің тиімділігін және еңбек өнімділігін арттыруға белсенді қатысқаны, кәсіби қызметтегі жоғары көрсеткішке қол жеткізгені үшін, ерекше сіңірген еңбегі мен химия өнеркәсібін дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін марапатталады. Құрметті белгінің сипаттамасы "Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері" төсбелгісі ені 40 мм, ұзындығы 40 мм сегіз қырлы пішінде, сегіз қырының шетінен шығып тұратын элементтері жоқ. Төсбелгінің ортасында химиялық ерітіндісі бар колба мен масақ түріндегі элементтерден, сол жағында химиялық элементтердің әріптік белгісінен тұратын химия саласын сипаттайтын таңба орналасқан. Символ ұлттық нақыш беретін ұлттық өрнектермен қоршалған. Химия өнеркәсібін білдіретін белгінің астында бас әріптермен "ҚАЗАҚСТАН" деп жазылған ілініп тұрған транспарант түріндегі төсеме орналасады. Төсбелгі тікбұрыш нысанындағы қалыбы бар металдан жасалады, қалыптың бетінде төсеме бар, онда қазақтың ұлттық стилінде безендіріліп өрнектелген және жіңішке рамкамен жиектелген "Химия өнеркәсібінің үздік қызметкері" деген мәтін орналасқан. Қалыптың өзі ортасында жалпақ ақ жолағы бар көк лентаның бір бөлігі болып табылады, жолақ қалыпта тігінен орналастырылады. Төсбелгі қалыпқа құлақша мен шығыршықтың көмегімен бекітіледі. Төсбелгі және қалып қою көгілдір эмальмен боялған сары түсті металдан дайындалады, төсбелгі қалыбының биіктігі 30 мм, ал ені 34 мм.
Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы

Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы (Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат) — Әбу Насыр Әл-Фарабидің негізгі еңбектерінің бірі. Ғұламаның бұл шығармасы ағылшынның атақты утопист-социалисі Томас Мордың еңбегіне негіз болғаны белгілі. Трактатта тарихи дәлдігі жағынан сирек кездесетін өз заманындағы қоғамның көрінісін ерекше әлеуметтік утопиямен көрсетіп, әділетті әкімнің бейнесін суреттейді. Әл-Фараби бұл кітаптың алғашқы нұсқасын «Китаб ас-сийаса ал-маданиййа» (Азаматтық саясат кітабы) деген атпен 942 жылы жазған. Ал «Китаб ‘ара’ ‘ахл ал-мадйна ал-фадила» деп аталған толық нұсқасын 948 жылы Мысырда аяқтап шығарған. Кітап алты тараудан тұрады. Бірінші бөлімде Алланың болмысы және оның сипаттары қарастырылады. Екінші бөлімде рухани жандар мен періштелер болмысы және аспан денелері туралы айтылады. Үшінші бөлімде аспан денелерінің өзара байланысы туралы айтылады. Төртінші бөлімде адам және оның жан, тән қуаттары туралы сөз қозғалады. Бесінші бөлімде «қайырымды қала тұрғындары» кімдер, олардың ерекшелігі туралы баяндалады. Алтыншы бөлімде надан көзқарастар мен қоғамдар, қайырымсыз қалалар мен басшылар, олардың іс-әрекеттерінің салдары жайында айтылады. Бақытқа жету мақсатымен бір-біріне көмектесіп отыратын халық — қайырымды халық. Егер халықтар бақытқа жету мақсатымен бір-біріне көмектесіп отырса, бүкіл әлем қайырымды болмақ. Дереккөздер Сілтемелер * Әбу Насыр Әл-Фарабидің он томдық жинағы, [https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file/upload/1/2017/06/01/0b069ca758aaac68af4f1fa1c45c273f.pdf&lnkz 4-том] * [https://abai.kz/post/119561 Әл-Фараби философиясындағы бақытты адам концепциясы]
Мемлекеттік қайраткерлердің нақыл сөздері

Мемлекеттік қайраткерлердің нақыл сөздері — Әбу Насыр Әл-Фарабидің еңбегі. Бұл еңбекте дүние, қоғам, мемлекет, адамдардың қатынастары туралы заманнан озық тұрған пікірлер, пайымдаулар айтылады. Әл-Фарабидің қоғамдық-саяси көзқарастары анық байқалады. Оның мемлекет, ел басқару жөніндегі тұжырымдары, әлеуметтік-этикалық, саяси көзқарастары бүгінгі қоғам үшін де айрықша маңызды. Кейбір нақыл сөздер Тәнді емдеуші — дәрігер, ал жанды емдеуші — әмірші деп аталатын мемлекеттік қайраткер. Игіліктер екі түрлі болады: этикалық және интеллектуалдық. Интеллектуалдық — (жанның) ақыл-парасаттық жағына жататын қайырымдылық, мәселен, даналық, парасат, ақыл-ойдың тапқырлығы мен өткірлігі, ұғымталдық. Этикалық бұлар ізгіліктер (жанның) ұмтылуы жағына жататын ізгіліктер, мәселен, ұстамдылық, батылдық, жомарттық, әділдік. Жаман қылықтар да осылайша бөлінеді. Адамның әуелден тоқымашы немесе хатшы болып тумайтыны сияқты, ізгілік пен жаман қылықта адамға әуел бастан жаратылысынан дарымайды. Бірақ ізгіліктер немесе жаман қылықпен (байланысты) күйге жаратылысынан бейім болуы мүмкін, сонда оған қандай да болсын басқа әрекеттерден гөрі әлгі (күйден) туатын әрекеттерді істеу оңайырақ болады. Қайырымдылық адамдар жанынан берік орын алғанда, не адамдар ұстамды болғанда қалаларда теріс қылықтар жойылады. Дереккөздер Сілтемелер * Әбу Насыр Әл-Фарабидің он томдық жинағы, [https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file/upload/1/2017/06/01/0b069ca758aaac68af4f1fa1c45c273f.pdf&lnkz 4-том] * [https://abai.kz/post/119561 Әл-Фараби философиясындағы бақытты адам концепциясы]
Клеминт Ольсен

Клеминт Ольсен (фар. Klæmint Olsen, 17 шілде 1990, Рунавик) — фарерлік футболшы, шабуылшы. Қазіргі күнде "НСИ Рунавик" клубында өнер көрсетеді. Фарер аралдары чемпионатының бес жүркін үздік мергені (2013 (21), 2014 (22), 2015 (21), 2016 (23), 2019 (26)). 2007 жылы Фарер аралдары чемпионы атанды. 2012 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнайды. Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/48634.html Профилі]
Андрей Николаевич Ярмоленко

Андрей Николаевич Ярмоленко (; 23 қазан 1989, Ленинград, КСРО) — украиналық футболшы, Украина Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының шабуылшысы. Карьерасы Клубтық Ата-анасы Ленинградта жұмыс істеп жүргенде дүниеге келді. Әкесі Украин КСР, Чернигов облысының тумасы. Карерасын 2006 жылы "Десна" клубында бастады. Көп ұзамай "Динамо" (Киев) клубына ауысып, он жылдан аса уақыт ойнады. 2017 жылы жазда "Боруссияға" (Дортмунд) ауысты. Бір жылдан соң "Вест Хэм Юнайтед" футболшысы атанды. Ұлттық құрама Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2009 жылы 6 қыркүйекте Андорраға қарсы (ӘЧ-2010 іріктеуі) ойнады. 2012, 2016 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты. Жетістіктері Командалық «Динамо» (Киев) * Украина чемпионы (3): 2008/09, 2014/15, 2015/16 * Украина чемпионатының күміс жүлдегері (5): 2007/08, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2016/17 * Украина чемпионатының қола жүлдегері (1): 2012/13 * Украина кубогы (2): 2013/14, 2014/15 * Украина суперкубогы (3): 2009, 2011, 2016 Жеке * Украинаның үздік жас футболшысы (1): 2011 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.worldfootball.net/player_summary/andrey-yarmolenko/ * https://www.thefinalball.com/player.php?id=62955 * https://www.national-football-teams.com/player/33151.html
Футболдан Қырғызстан чемпионаты 2020

2020 жылғы Футболдан Қырғызстан чемпионатына (қыр. 2020 Кыргызстан футбол чемпиондугу) тоғыз клуб қатысады. Наурыз айында COVID-19 пандемиясынан сақтану үшін чемпионат уақытша тоқтатылды. Қатысушылар Турнир кестесі Мергендер * 1. Мирлан Мирзаев (Дордой) 8 Сілтемелер * https://flk.kg/
Қасиетті Платон мен Аристотель көзқарастарының ортақтығы туралы

Қасиетті Платон мен Аристотель көзқарастарының ортақтығы туралы — Әбу Насыр Әл-Фарабидің философиялық еңбегі. Кітаптың мақсаты — Платон мен Аристотельдің шығармаларындағы қарама-қайшы болып көрінетін кейбір ұстанымдарды дұрыс түсіндіру, деп автор өзі көрсеткен: Мен көптеген замандастарымыздың әлем жаратылысы мен оның мәңгілігі туралы бір-бірімен таласып, тартысып жатырғанын көрдім. Олар өздерінің арасында философияның көшін бастаған көрнекті данагөй [Платон мен Аристотельдің] арасында Бірінші Жаратушыға қатысты дәлелдеу мәселесінде тартыс бар дейді. Сондай-ақ, Бірінші Жаратушыдан тарайтын әуелгі себептердің, жан, ақыл мәселелерінде және жақсы-жаман әрекеттердің жазасы мен сыйы және көптеген саясат, этика мен логика мәселелерінде қайшылық пен тартыс бар көрінеді. Осы еңбегімде екі данышпан көзқарастарының бірлігі турасында баян етуді, олардың кітаптарын зерттейтін көптеген зерттеушілердің көкейіндегі күмән мен сенімсіздікті жою үшін екі ойшыл көзқарастарының ұқсастығын ашықтауды жөн көрдім. Кітап келесі тараушаларға бөлінген: * Философия және Платон мен Аристотельдің жасампаздығы * Философияның зерттейтін пәні * Аристотель логика ғылымын дамытты әрі Платон бастаған философияның басқа да ғылымдарын тәмамдады * Бірнеше ақылдың бірігуі — дәлел * Индукция қателігі * Платон мен Аристотельдің екі түрлі жолы олардағы азаматтық және мінез-құлықтық қарама-қарсылықты білдірмейді * Платон мен Аристотель зерттеулері сыртқы көріністе әр түрлі болғанымен мақсатта — бір * Платон мен Аристотельде субстанцияның артықшылығы туралы қарама-қарсылық * Платонның "бөлу" ұғымын Аристотель теріске шығармайды * Платон мен Аристотель арасында силлогизм мәселесінде қарама-қарсылық жоқ * Платон мен Аристотель пікірлеріндегі "көру" мәселесі * Платон мен Аристотельдегі мінез-құлық мәселесі * Платон мен Аристотельдегі білім алу мәселесі * Платон мен Аристотель әлем туралы * Платон мен Аристотель қолданған мысалдар * Платон мен Аристотельдегі жазалау мен марапаттау мәселелері * Қорытынды Сілтемелер * Әбу Насыр Әл-Фарабидің он томдық жинағы, [https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file/upload/1/2017/06/01/1422342d703bc8e231176a80b349e333.pdf&lnkz 1-том]
Лидер-Чемпион

Лидер-Чемпион ФК — Қырғызстанның Ыстықкөл қаласындағы футбол клубы. 2020 жылы Қырғыз Премьер-Лигасында ойнап, 22 маусымда қаржылық қиындықтарға қарай турнирден шығып қалды. Бірақ Фейсбук парақшасында "клуб турнирден шығып қалғанымен таратылмайды" деген ақпарат тарады. Клуб чемпионатта бір ғана ойын өткізді, 15 наурызда "Нефтчиден" 0:1 есебімен ұтылып қалды. Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.transfermarkt.ru/akademiya-leader/startseite/verein/78703 Профилі]
Ұлы Зенонның жоғары ғылым бойынша трактаты жайында

Ұлы Зенонның жоғары ғылым бойынша трактаты жайында — Әбу Насыр Әл-Фарабидің философиялық еңбегі. Мұнда Әл-Фараби Китиондық Зенонның шығармашылығын талдайды: Мен христиандар түсініктеме (комментарийлер) берген Аристотельдің шәкірті, грек ғалымы ұлы Зеннонның трактаттарын көрдім. Олардың кейбіреулері ұмыт қалған екен, қалғандары көптеген үстемелеулерге, яғни қосып-толықтыруларға ұшыраған көрінеді. Мен Зенонның трактаттарының мазмұны мен негізгі мәніне сараптама жасауды өзімнің алғашқы міндетім деп білдім. Бұл еңбегі келесі тараушаларға бөлінген: * Бастапқы негіздің болуының дәлелі туралы * Тірлік мәнінің сапалары туралы * Заттардың (тіршілік мәніне деген) қатынасы туралы * Пайғамбарлық туралы * Діни заң туралы * О дүние туралы Сілтемелер * Әбу Насыр Әл-Фарабидің он томдық жинағы, [https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file/upload/1/2017/06/01/1422342d703bc8e231176a80b349e333.pdf&lnkz 1-том]
Футболдан Италия чемпионаты 2020/21

Италия A сериясы 2020/21 (итал. Serie A 2020/21) — 119-шы маусым, 20 команда Италия чемпиондығы үшін бақ сынасады. "Ювентус" чемпиондық атағын қорғау үшін сынға түсті. 2019/20 жылғы маусым қорытындысында, лигаға "Беневенто", "Кротоне", "Специя" клубтары жолдама алды. Қатысушылар Турнир кестесі Мерген футболшы * Криштиану Роналду (Ювентус) — 25 гол Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.legaseriea.it/ Турнирдің ресми сайты]
Фрайбург (футбол клубы)

«Фрайбург» (нем. Sport-Club Freiburg) — Германияның Фрайбург қаласындағы футбол клубы. 1904 жылы құрылған, өз алаңындағы ойындарын "Шварцвальдштадионда" өткізеді. Тарихы Жетістіктері * Бундеслиганың қола жүлдегері: 1994/95 * Екінші Бундеслига жеңімпазы (4): 1992/93, 2002/03, 2008/09, 2015/16 Атақты ойыншылары * Андреас Ибертсбергер * Себастьян Кель * Йоахим Лёв * Александр Иашвили * Леван Кобиашвили * Отар Хизанейшвили * Владимир Бут * Александр Бородюк * Виталий Родионов * Антон Путило * Юссеф Мохамад Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20131006114326/http://www.scfreiburg.com/ Ресми сайт]
Футболдан Германия чемпионаты 2020/21

Неміс Бундеслигасы 2020/21 (нем. Die Bundesliga 2020/21) — Футболдан Германия чемпионатының 58-ші маусымы, 18 команда күш сынасты. Қатысушылар Турнир кестесі Плей-офф * Кельн Бундеслигадағы орнын сақтап қалды. Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.bundesliga.com/de/bundesliga Ресми сайты]
Арминия (футбол клубы, Билефельд)

«Арминия» — Германияның Билефельд қаласындағы футбол клубы, 1905 жылы құрылған. 2019/20 жылғы маусымда Екінші Бундеслигада жеңімпаз атанып, элитаға жолдама алды. Атақты ойыншылары * Штефан Кунц * Томас Хельмер Жетістіктері Ұлттық * Екінші Бундеслига жеңімпазы (4): 1978, 1980, 1999, 2020 Халықаралық * Интертото кубогының финалисі: 1985. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.arminia-bielefeld.de/ Клубтың ресми сайты]
Интеллект сөзінің мағынасы жайында

Интеллект сөзінің мағынасы жайында пайымдама — Әбу Насыр Әл-Фарабидің еңбегі. Мұнда ол интеллект сөзінің алты мағынасын талдайды: қарапайым сөзқолданыстағы мәні, мутакаллимдердің қолдануындағы мәні, Аристотельдің сәйкесінше «Дәлелдеме», «Этика», «Жан туралы» және «Метафизика» атты трактаттарындағы мәндері. Мысалы, «Жан туралы» трактатта интеллектің төрт түрі ажыратылады: а) потенциалды; б) актуалды; в) жүре келе дарыған және г) әрекетшіл интеллект. Әл-Фараби бұл еңбегінде интеллектің қайырымдылықпен байланысын көрсетеді: ... тегі не істесе де тапқырлық көрсетсе болғаны, оны парасатты адам деп атайды. Бірақ, егер олардан: жамандық жасау жағынан тапқырлық көрсеткен жаман адамды парасатты деп атамай ма деп сұраса, онда олар [жауап қатудан] не тартынып қалады немесе жоқ деп жауап береді. Сондықтан да олардың бәрі қарапайым сөзде "интеллектісі бар" деген сөзді парасатты деген мағынада қолдана бастады, ал Аристотельдің түсінігінше ұғыну дегеніміз қажет кезінде және ыңғайы келгенде лайықты іс істеуге тапқырлық жасау деген сөз. Демек, парасатты адам сонымен бірге қайырымды адам болып табылады. Сілтемелер * Әбу Насыр Әл-Фарабидің он томдық жинағы, [https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file/upload/1/2017/06/01/0f850c23c62d3ab9b55d1d06528f635a.pdf&lnkz 2-том]
ЛФФ (стадион)

Литва Футбол федерациясының стадионы, қысқаша атауы ЛФФ стадионы — Вильнюс қаласындағы футбол аренасы. Тарихы Іргесі 2004 жылы қаланды. 2010 жылға дейін "Ветра" клубының стадионы саналды. 2011 жылдан бастап "Жальгирис", 2014 жылдан бастап "Ритеряй" клубтарының үй стадионына айналды. 2012 жылдан бері Литва Ұлттық футбол құрамасы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сілтемелер * https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LFF_stadionas
Беневенто (футбол клубы)

«Беневенто» — италиялық футбол клубы, 1929 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Чиро Вигорито" стадионында өткізеді. 2017 жылы жазда тұңғыш рет А сериясына жолдама алды. Жетістіктері * В сериясының жеңімпазы: 2019/20 Атақты бапкерлері * Джузеппе Виани (1945) * Франческо Лохаконо (1974—1975) * Джузеппе Гальдеризи (2010—2011) Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.beneventocalciospa.it/ Ресми сайт]
Кротоне (футбол клубы)

«Кротоне» — Италияның Кротоне қаласындағы футбол клубы, 1923 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Энцо Шида" стадионында өткізеді. 2019/20 жылғы маусым қорытындысында В сериясында екінші орын алып, А сериясына жолдама алды. Атақты ойыншылары * Антонио Ночерино * Анджело Огбонна * Паскуале Фоджа * Абделькадер Геззаль * Роберто Нанни * Джамаль Алиуи * Ильяс Зейтуллаев * Жан-Пьер Кипрен * Иван Юрич * Николас Кордова Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.fccrotone.it/ Ресми сайт]
Специя (футбол клубы)

«Специя» (итал. «Spezia Calcio») — Италияның Специя қаласындағы футбол клубы, 1906 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Алберто Пико" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 10000 адам. 2020/21 жылғы маусымда тұңғыш рет А сериясында ойнады. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.acspezia.com/ Ресми сайт]
Витаутас Андрюшкявичюс

Витаутас Андрюшкявичюс (; 8 қазан 1990, Алитус, Литва КСР, КСРО) — литвалық футболшы, қорғаушы. Мансабы 2019 жылы жазда "Судува" клубынан "Тобылға" ауысты. Маусым соңына дейін қостанайлық клуб сапында 12 рет чемпионат ойындарында алаңға шықты. 2020 жылы "Қызылжар" футболшысы атанды. 2011 жылдан бері Литва Ұлттық футбол құрамасында ойнайды. Тұңғыш ойынын тамыз айында Арменияға қарсы жолдастық кездесуде өткізді. Жетістіктері Клубтық «Каунас» * Балтық лигасы жеңімпазы: 2008 * Литва чемпионы: 2007 * Литва кубогы: 2007/2008 * Литва суперкубогы: 2007 Дереккөздер Сілтемелер *[https://int.soccerway.com/players/vytautas-andriukevicius/84406/ Профилі]
Платон заңдарының мәні

Платон заңдарының мәні — Әбу Насыр Әл-Фарабидің еңбегі. Мұнда ол Платонның «Заңдар» атты әйгілі философиялық трактатын талдайды. Әл-Фарабидің бұл еңбегі 10 бөлімнен (басқа деректер бойынша, 14 бөлімнен) тұрады. Шығармадан үзінді: Платон игіліктерді [екі түрге] бөледі, олардың қайсысы адами, қайсысы құдайы екендігін түсіндіреді. Құдайылары адамиларына әсер етеді. Егер де адам құдайы игіліктерге ие болса, онда адами игіліктерге де ие болады, ал адами игіліктерге ие болғанда, құдайы игіліктерді назардан тыс қалдыруы мүмкін. Адами игіліктерге күш, әдемілік, байлық, білім және басқалар жатады, оларды [қарастыруға] ол өзінің мораль туралы кітаптарында көшеді... Платон заң шығарушылар олардың көмегімен игіліктерге жететін құрал-әдістерге ұмтылуға, адамдарды игіліктерге жету жолында табандылық көрсету туралы ойға сендіруге міндетті екенін түсіндіреді. Бұл [ең әуелі] заңды некеге, сезімдік құмарлықпен шектен тыс тән құштарлығын реттеуге, олардан тек заң талап еткен мөлшерді ғана алуға қатысты. Бұл, сонымен бірге, үрей мен ашу, жағымсыз және әдемі істерге және игіліктерге апаратын басқа құралдарғада қатысты. Сонан соң Платон Зевс пен Аполлон бұл құралдардың бәрін өз заңдарында қолданды дейді; ол олардың заңының әрбір қағидасынан, мысалы, аң аулауға, немесе ұжым болып тамақ ішуге, немесе соғысуға бұйрыққа қатысты қағидасынан қандай пайда болғанын түсіндіреді. Сілтемелер * Әбу Насыр Әл-Фарабидің он томдық жинағы, [https://adebiportal.kz/web/viewer.php?file/upload/1/2017/06/01/9ae8a5a084cbf38129813f1240e72adf.pdf&lnkz 5-том]
Шығыс аристотелизмі

Шығыс аристотелизмі немесе фалсафа — аристотелизмнің Орта ғасырлардағы Шығыс елдерінде тараған саласы. X ғасырдың ортасына қарай Аристотельдің басты еңбектерінің бәрі араб тіліне аударылды. Олардың негізінде бүкіл ғылымдарды біріктіретін философиялық бағыт қалыптасты. Шығыс ойшылдары барлық ғылымдарды теориялық (физика, математика, метафизика) және практикалық (этика, экономика, саясат) деп бөлген. Логиканы білім құралы деп те, жеке ғылым деп те түсінген. Бұл бағыт бойынша, алғашқы негіз ретінде Аллаһ қарастырылған, материя (хаюла) мен пішін (сурат) жеке-жеке түсініктер болып қарастырылған, бүкіл адамдарға тән актуалды ақыл мен әр адамға жеке даритын потенциалды ақыл бар деп есептелген. Шығыс аристотелизмнің негізгі өкілдері: Дереккөздер Тағы қараңыз * Орта ғасырлардағы Шығыс философиясы
Шоқжұлдыздардың аудандары бойынша тізімі

— ауданы жағынан ең үлкен шоқжұлдыз]] Квадрат градуста өлшенген аспандағы аудандары бойынша реттелген 88 шоқжұлдыздың тізімі. Шоқжұлдыздардың шекараларын 1930 жылы Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) атынан Жозеф Дельпорт құрастырып, „Délimitation scientifique des constellations“ (Cambridge University Press) жариялаған. Бұған дейін шоқжұлдыздардың шекаралары нақты болмады. Дельпорт тура көтерілу мен еңістіктің тік және көлденең сызықтары бойымен шекаралар жүргізді, алайда ол мұны B1875,0 дәуіріне жасағандықтан, прецессия әсерінен жұлдызды аспанның қазіргі картасы (J2000 дәуірінде) біраз бұрмаланған. Бұл бұрмалану уақыт өткен сайын ұлғая түседі, бірақ жалпы шоқжұлдыздардың шекаралары өзгеріссіз қалады. Тізім }||||SQ2 Дереккөздер
Олександр Володимирович Зінченко

Олександр Володимирович Зінченко (; 15 желтоқсан 1996 жыл, Радомышль, Житомир облысы, Украина) — украиналық футболшы, "Арсенал" клубы мен Украина құрамасының жартылай қорғаушысы. Карьерасы "Шахтер" клубының түлегі. Бірақ кәсіпқой футболшы ретінде бірінші келісім шартын 2015 жылы қаңтарда Ресейдің "Уфа" клубымен жасасты. Жанкүйерлер арасындағы сауалнама бойынша, шілде айындағы "Уфаның" үздік футболшысы атанды. 2015 жылы жазда "Манчестер Сити" клубымен бес жылдық келісім шарт жасасты. 2016/17 жылғы маусымды "ПСВ Эйндховен" сапында арендада өткізді. Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2015 жылы 10 қазанда Испанияға қарсы өткізді. Бұл ЕУРО-2016 турнирнің іріктеуі болатын. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. 2022 жылдың 22 шілдесінде "Арсенал" Зинченкомен төрт жылдық келісімшартқа қол қойылғанын растады, трансфер құны 30 миллион фунт болды, ол бонус түрінде 32 миллионға дейін өсуі мүмкін. Жетістіктері ; «Манчестер Сити» * Англия чемпионы (2): 2017/18, 2018/19 * Англия кубогы: 2018/19 * Лига кубогы (3): 2017/18, 2018/19, 2019/20 * Англия Суперкубогы: 2019 Дереккөздер Сілтемелер * [https://int.soccerway.com/players/oleksandr-zinchenko/275836/ Профилі] — soccerway.com
Хосе Луис Гайя

Хосе Луис Гайя Пенья (; 25 мамыр 1995, Педрегер) — испан футболшысы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Валенсия" клубының шабуылшысы. Карьерасы Клубтық "Валенсия" клубының түлегі. 2012/13 жылғы маусымда тұңғыш рет Испания чемпионатында алаңға шықты, бірақ ол маусымда бір ғана кездесуге қатысты. 2015 жылы клубпен келісім шартын 2020 жылға дейін ұзартты. Ұлттық құрама Испанияның бірнеше жастағы құрамасында ойнаған. 2018 жылы 11 қыркүйекте тұңғыш рет Испания құрамасы сапында Хорватияға қарсы УЕФА Ұлттар Лигасы турнирінде алаңға шықты. Жетістіктері ; Валенсия * Испания кубогы: 2018/19 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j301280.html Профилі]
Ли Торилья

Ли Торильо (исп. Graeme Lee Torrilla; 3 қыркүйек 1997 жыл) — гибралтарлық футболшы, Гибралтар Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы. Карьерасы Клубтық "Лайонс Гибралтар" клубының түлегі. 2016/17 жылғы маусымды осы клуб сапында өткізді. 2017 жылы "Монс Кальпе" клубына ауысты. 2020 жылы "Линкольн Ред Импс" клубына өтті. Ұлттық құрама Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш кездесуін 2020 жылы 5 қыркүйекте УЕФА Ұлттар Лигасында Сан-Мариноға қарсы өткізіп, бір гол соқты. Осы гол ойын тағдырын шешті де, Гибралтар турнирді жеңіспен бастады. Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250090724/profile/index.html Профилі]
Юрген Дегабриэль

Юрген Дегабриэль (мальт. Jurgen Degabriele; 10 қазан 1996 жыл, Пиета, Мальта) — мальталық футболшы, Мальта Ұлттық футбол құрамасы мен "Хайбернианс" клубының шабуылшысы. Карьерасы "Хайбернианс" клубының түлегі, әзірше тек осы клубта ойнап келеді. 2014/15, 2016/17 жылдары Мальтаның екі дүркін чемпионы атанды. Ұлттық құрамадағы голдары Дереккөздер Сілтемелер *[https://int.soccerway.com/players/jurgen-degabriele/270014/ Профилі]
Андре Силва

{{Футболшы Карьерасы Клубтық Карьерасын 2012 жылы "Портуда" бастады. 2013 жылы 12 тамызда "Бейра Марға" қарсы чемпионат ойынында тұңғыш рет алаңға шықты. 2012 жылы маусым айында "Миланмен" келісім шарт жасасты. 17 тамызда УЕФА Еуропа Лигасының плей-офф кезеңінде "Шкендия" қақпасына "Милан" сапындағы тұңғыш голын соқты. 2018/19 жылғы маусымды "Севильяда" арендада өткізді. Испания чемпионатындағы тұңғыш ойынын "Райо Вальеканоға" қарсы өткізіп, хет-трик жасады. Осылайша Испания чемпионатында 21 ғасырда дебютін хет-трикпен бастаған тұңғыш футболшы атанды. 2019 жылы қыркүйекте "Айнтрахтқа" жалға берілді. Ұлттық құрама Португалияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. 2016 жылы 1 қыркүйекте Гибралтарға қарсы жолдастық кездесуде Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 7 қазанда тұңғыш голын ӘЧ-2018 іріктеуінде Андорра қақпасына соқты. Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/65020.html Профилі]