kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Мадлен аралы

Мадлен аралы (ағылш: Magdalen Islands; фр: îles de la Madeleine) — Квебеканың шығысында Канададағы аралдардың тобы.. Эдуард ханзадасы мен Ньюфаундленд аралдарының арасындағы Әулие Лаврентий шығанағында орналасқан. Жалпы көлемі 228 км². Ең үлкендері — Авр-Обер (Амхерст) және Кап-о-Мёль (Гриндстоун). 1534 жылы Картье ашты. Негізінен француз канадалықтар тұрады. Аралдар тізімі * Авр Обер аралы (фр: l'Île du Havre Aubert) — 58 км². *Де-Ла-Гранд-Антре́ аралы (фр: l'Île de la Grande Entrée). *Авр-О-Мезон аралы (фр: l'Île du Havre aux Maisons). *Кап-О-Мёль аралы (фр: l'Île du Cap aux Meules). *Иль-о-Лю аралы (фр: l'île aux Loups). *Ла-Грос-Иль аралы (фр: la Grosse Île) — 77,92 км². *Антре аралы (фр: l'île d'Entrée). *Брион аралы (фр: l'Île Brion) — 7 км². *Роше́-Оз-Уазо́ аралы (фр: le Rocher aux Oiseaux). Дереккөздер
Мадлендік мәдениет

Мадлендік мәдениет (Magdalenian culture), тас ғасырының мәдениеті және Еуропадағы жоғарғы ПАЛЕОЛИТ дәуірінің көркем дәстүрі. . Францияның оңтүстік-батысындағы Ла-Мадлен мекені бойынша аталды. Мадлендіктер солтүстік бұғылар, жабайы аттар мен бизондардың көп табыны болған кезде шамамен 11-17 мың жыл бұрын өмір сүрді. Шамасы олар азықтың молдығынан жартылай көшпелі өмір сүрген сияқты. Олар қысқа сапты найза, тұзақ және қақпандардың көмегімен аң аулап, тау қуысы, үңгір, шатырларда тіршілік еткен. Мадлендік тас құралдарының арасынан пышақ, жонғыш аспап, қырғыш, тескіш темір, үшкір таяқтар табылды. Шот балта, балға, найза ұштағыш, сүңгі, көзі бар инелер т.б. сүйектен жасалған құралдардың арасынан көптеген жануарлардың суреті бейнеленген. Үңгір өнерінің алғашқы кезеңіне дөрекі қара суреттер тән, ал кейінгі кезеңінде Испаниядағы АЛЬТАМИРА үңгірінде кездескендей әдемі салынған шынайы полихромдық кескіндер салынған. Мадлендік мәдениет төртінші (вюрмдік) мұз қатудың соңында климаттың жылыну кезінде (шамамен 10 мың жыл) және табын-табын болып жүретін жануарлар азайған уақытта жоғалды. Дереккөздер
Мадонна

Мадонна (Madonna), христиандық өнерде Бибі Марияның бейнеленуі; итальян тілінен аударғанда «менің ханымым» дегенді білдіреді. . Мадонна көбінесе қолына кішкентай сәби Исаны ұстап отырғаны, сонымен қатар жалғыз өзі бейнеленеді. Мадоннаның ең алғашқы сурет үлгілері Византияда салынды: тақта отырған Мадонна мен сәби, тізерлеп тұрған Мадонна, сәбиді көтеріп тұрған Мадонна және т.б. Орта ғасырларда батыс Еуропалық өнер бұл бейнелерді бейімдендіріп, нәзіктік пен дінге сұлулықты оятатын Бибі Марияның бейнесін жасады. Қайта ояну мен барокко дәуірінде керіп тастау азабын күні бұрын білген Мадоннаның бейнесі кең танымал болды. Мадонна көңілді балаға емес, басқа жаққа ойлана қарап тұр. Дереккөздер
Мадригал

Мадригал (madrigal), әдетте полифониялық және сүйемелдеусіз орындалатын 16-17 ғасырлардағы вокалдық камералық музыканың түрі. . Француздық ШАНСОН және итальяндық фроттоланың (frottola; «ойдан шығару») әсерімен Италияда пайда болып, дамыды. Негізінен үш-алты дауысқа жазылды. Зиялы қоғамда кең таралып, еркектер мен әйелдер тең дәрежеде ойнайтын, әуесқойлар да мадригалдарды орындаған. Мәтіндері әруақытта ғашықтық туралы болды, олардың арасында өлеңдері музыкаға түскен көп танымал ақындар ПЕТРАРКА, Т.ТАССО және Б.ГВАРИНИ бар. Италиядағы ең үлкен мадригалистер О.ди ЛАССО, Л.МАРЕНЦИО, Д.К.ДЖЕЗУАЛЬДО және К.МОНТЕВЕРДИ. Авторлары танымал ағылшын мадригалдары: Т.МОРЛИ, Т.УИЛКЕС және Дж.УИЛБИ Дереккөздер
Мадура

Мадура (Madura), Индонезиядағы Ява Тимур провинциясы, Ява жағалауының солтүстік-шығысындағы арал.. Әкімшілік орталығы: Памекасан. Көлемі: 5290 км², шығысында биіктігі 430 м жететін биік өлке. Бұнда 17 ғасырда голландықтар орналасты. Мадура 1885 жылы Яваға біріктіріліп, 1949 жылы Индонезияның құрамына енді. Негізінен қыркүйек айында болатын өгіздерді қуалау көптеген көрермендерді өзіне тартады. Дереккөздер
Мадхья-Прадеш

Мадхья-Прадеш (Madhva Pradesh), орталық Үндістандағы штат. 60 385 118 адамы (2001) бар.. Раджастхан, Уттар-Прадеш, ЧХАТТИСГАРХ, Махараштра және Гуджарат штаттарымен шектеседі. Көлемі: 308 252 км². Бұл Үндістан штаттарының ішіндегі көлемі жағынан екінші орында тұр. Әкімшілік орталығы: БХОПАЛ. Бұл жерден Үндістанның НАРМАДА, ТАПТИ, МАХАНАДИ және ВАЙНГАНГА секілді кейбір маңызы жоғары өзендері бастау алады. Б.д.д. 4-3 ғасырларда Маурьлер империясының құрамында болды, сондай-ақ көптеген басқа да династиялар ауысты. 11 ғасырдан бастап мұсылмандардың иелігінде болды, 16 ғасырда Ұлы Моңғол империясы жаулап алды. 1760 жылы маратхтардың қол астында болып және 19 ғасырдың басында Англияның отарына өтті. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздігін алғаннан кейін штат болып құрылды; 1956 жылы оның шекарасы өзгерді. 2000 жылы штаттың шығыс бөлігі Чхаттисгарх жеке штат болды. Мадхья-Прадеш пайдалы қазбаларға бай болса да, оның эконмикасының негізгі саласы – ауылшаруашылық. Дереккөздер
Маэкава Кунио

Маэкава Кунио (Maekawa Kunio) (14 мамыр, Ниигата — Токио), жапон архитекторы. . Парижде Лe Корбюзье және Токиода А.РЕЙМОНДПЕН бірге сызбашы болып жұмыс істеді. Муниципалитеттері Хинамото (1936) және Дайрен (1938) секілді бұрынғы жұмыстарында жапон империалистік тәртібінің сырттай сән-салтанатты стиліне қарсы шығуға тырысты. 1950-жылдары Ле Корбюзьенің (БРУТАЛИЗМ) брутализм стилінде жұмыс істеуін жалғастырды. Фукусимадағы Білім орталығы (1955) және Харуми және Токиодағы Сетагаядағы Қоғамдық орталық (1959) секілді ғимараттар бетонды осы материалға сәйкес келетіндей жеңіл қалыпта қолдануға ұмтылушылығымен ерекшеленеді. Оның салған қоғамдық орталықтары өз карьерасын Маэкава кеңсесінде бастаған "ТАНГА КЕНЗОҒА" әсерін тигізді. Еңбектері Дереккөздер
Мажино Андре-Луи-Рене

Мажино Андре-Луи-Рене (Maginot, Аndré (-Louis-René) (17 ақпан 1877 жыл, Париж — 7 қаңтар 1932 жыл, сонда), француздың мемлекеттік қызметкері. . 1910 жылы депутаттар Палатасына сайланды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, қатты жарақаттанды. Францияның екі рет әскери министрі болып тағайындалып (1922-24 және 1929-31 жылдары), Германияның елге болашақта шабуыл жасауынан қорғау үшін дайындық жұмыстарында белсенділік танытты. Француз-герман шекараларын әскери бекіту үшін қымбатқа шыққан құрылыс жұмыстарын жүргізудің бастамашысы болды, ол кейіннен оның құрметіне МАЖИНО БАЙЛАНЫСЫ деп аталды. Дереккөздер
Макговерн Джордж Стенли

Макговерн Джордж Стенли (McGovern, George S(tanley)) (АҚШ-тың Оңтүстік Дакота штатының, Эйвонда; жылы 1922 жылы 19 шілдеде туған), американың саяси қайраткері.. Солтүстік-батыс университетінде тарих ғылымдарының докторы ғылыми атағын қорғап, Оңтүстік Дакот университетіндегі Уэлиан Дакот университетінде сабақ берген. 1948 жылдан бастап демократиялық партияда белсенді болып, АҚШ-та қажеттілікке байланысты әлемдегі аштыққа қарсы дәріс тыңдауға қатысып, АҚШ-да палата өкілі және сенат өкілі ретінде сайлауға түседі (1957-61). Ветнам соғысында АҚШ-ның алдыңғы қатарлы қарсыласы ретінде қатысқан. 1972 жылы демократиялық париядан президенттікке кандидат болып, бірақ сайлауда Ричард Никсоннан үлкен жеңіліс тауып, қол үзген. 1974 жылы сенатқа сайланып, бірақ 1980 жылы орынынан түскен. Сонан соң белгілі либерал қозғалысының қайраткері ретінде қалып, нәтижесінде оқытушы болып, лекция оқып, жазушылық іспен айналысқан. Дереккөздер
Макгроу Джон Джозеф

Макгроу Джон Джозеф (McGraw, John (Joseph)) (1873 жылы 7 сәуір Тракстонның Нью-Йорк штаты – 1934 жылы 15 ақпанда АҚШ-ның Нью-Йорк штаты) америка бесболисті және менеджер болған. . 1890 жылы Балтимор ұлттық командасына қатысып, ең жақсыларының бірі болған. 1988 жылғы ойындағы жеткен жетістіктерінің орташа көрсеткіші (0,391) негізгі үшінші ойыншы үшін қазірге дейін жоғарғы болып есептеледі. «Нью-Йорк Джайнтс» командасының басқарушысы ретінде (1902-32) әлемдік серияның үш чемпионаты мен халық лигасының 10 чемпионатында 10 команданы басқарған (1905, 1921, 1922). Өзінің алғырлығы мен асқақтығының арқасында «Кішкентай Напольеон» деген лақап атқа ие болды. Нью-Йорк гиганттарының менеджері ретінде 1900 жылдан 1932 жылға дейін белсенді, нәтижелі МакГроу бейсболдағы ең көрнекті спортшылардың біріне айналды. Джон Джозеф МакГроу айтарлықтай жетістіктерге жетті. Ол Гиганттарды он есе чемпиондық титулға жеткізді(1904-5, 1911-13, 1917, 1921-24). Сонымен қатар, командалар жыл сайынғы бейсболдан АҚШ чемпионатында үш рет жеңіске жетті. Дереккөздер
Эдвард Макдауэлл

Эдвард Александер Макдауэлл (ағылш. Edward Alexander MacDowell; 18 желтоқсан 1860 жыл – 23 қаңтар 1908 жыл) — американдық сазгер және кеш романтизм кезеңінің пианисті. Ол өзінің екінші фортепианолық концертімен және "орман эскиздері", "теңіз пьесалары" және "Жаңа Англия Идилдері" фортепианолық сюиталарымен танымал болды. "Орман эскиздері "оның ең танымал "жабайы раушанға" арналған қысқа пьесасын қамтиды. 1904 жылы ол американдық өнер және әдебиет академиясына мүшелікке ие болған алғашқы жеті американдықтың бірі болды. . Жасы сегізге толғанда ол фортепьяно сабағын оқуды бастаған. Кейінгі оқуын Германияда жалғастырғанда композитор Иоахима Раффа (Raff; 1822-82) жақсы әсерде болып, фортепьяно концертіне жазылуына көндіріп (1882), сонан соң Макдауэлдің шығармаларын орындауы мен жариялануына көмек көрсеткен Ф.Листпен танысады. 1888 жылы Макдауэлл өз әйелімен АҚШ-на оралады, және 1896 жылы Колумбия университетінің музыка саласындағы алғашқы профессоры болады. 1904 жылы сал ауыруына ұшырағаннан соң, ән шығару мен орындаудан қабілеттілігінен айырылып, ақылынан адасып, 47 жасында қаза тапты. Композитордың жазғы үйі Питербордың Нью-Хэмпшир штатында орналасқан, қайтыс болған соң ол үй Макдауэлл көкемдік калониясына айналды. Көптеген белгілі жұмыстары: фортепьяно ре-минорға арналған (Second Piano Concerto in D Minor, 1886) 2-ші концерті, екінші («Үнділік») сюитасы (Second Orchestral («Indian») Suite); және фортепьяноға арналған жинақтар т.б. Орман искизі (Woodland Sketches; 1896) мен Теңіз пьесасы (Sen Pieces; 1898). Дереккөздер
МакДиармид Алан

МакДиармид Алан Г. (MacDiarmid, Alan G.; 1927 жылы 14 сәуір, Жаңа Зеландия, Мастерсонда дүниеге келген), американдық химик. . Мадисондағы Висконсина университетінде (1951ж.) және Кембридж университетінде (1955ж.) химия бойынша философия ғылымдарының докторы ғылыми атағын алған. Сонан соң Пенсилвани университетінде сабақ беріп, 1988 жылы сонда химия профессоры болады. А. Дж. Хигер мен Хидеки Сиракпен бірге кейбір пластикті химиялық түрлендіруге болатынын, метал сияқты электр өткізетінін көрсетіп берген. Бұндай жаңалық ғалымдардың басқа да полимерді ашуына септігін тигізіп, молекулалы электроника саласын дамытуына үлесін тигізді. 2000 жылы МакДиармид Хигер мен Сиракпен бірге химия бойыншы Нобель сыйлығына ие болды. Дереккөздер
Макдиармид Хью

Макдиармид Хью (негізгі аты Кристофер Марри Грив) (MacDiarmid, Hugh Christopher Murray Grieve) (1892 жылы 11 тамыз Шотландияның Лэнгхолм, Дамфрисшер – 1978 жылы 9 қыркүйек, Эдинбург) шотландиялық ақын. . 1922 жыл[[ы айсайынғы Шотландиялық кітапша журналын шығарып, оған өзінің лирикаларын және қайта дамыған шотландия әдебиетінің басталуын басып шығарады. [[Саясаттағы радикалды солақай көзқарасын қолдап, ағылшын тілін мәнерлі құрал ретінде қабылдамайды және «шотланд синтаксисі» арқылы жазылған аралас әртүрлі диалектілердің қазіргі қоғамды көрсететін өлеңдерін мұқият зерттейді. Оның сыны Масайған түйетікенге қарайды жинағында (1926) көрініс тапқан. Кейін әдеттегі ағылшын тіліндегі Ысқырық сандық (1947) және Джеймс Джайске естелік (1955) шығармасына қайта келеді. Ол 20 жылдың басындағы Шотландтың аса көрнекті ақыны болып есептеледі. Дереккөздер
Дуайт Макдональд

Макдональд Дуайт (Macdonald, Dwight) (1906жылы 24 наурыз Нью-Йорк –1982ж. 19 желтоқсан, сонда), америкалық жазушы және киносыншы. . Йель университетін бітірген, Екінші жүниежүзілік соғыс кезінде А.Жид, А.Камю және Марианна Мур сияқты автролардың шығармаларын жариялауымен Саясат журналының негізін қалаған. Алдыңғы қатардағы байыпты киносыншы ретінде Нью-Йоркер (1951-71) журналының штаттағы жазушысы болады және Эсквайр журналына арналған фильмдерді қарап шықты (1960-66). Саясатқа сталиндік кезеңнен Троцкиз кезеңіне шейін араласты, сонан соң анархизмнен патефизмаға шейін араласты, Вьетнамдағы соғыс кезеңінде жастарды шақыруға қарсылық білдірді. Оның ең атақты эссе жинағы – Шын мәніндегі Америкаға қарсылық (1963) деп аталады. Дереккөздер
Мак-Доннелл

Макдоннелл (Macdonnell Ranges) Cолтүстік аймақтың орталық оңтүстік бөлігіндегі Австралия тауы. Алис-Спрингс қаласынан шамамен 400 км батыстан-шығысқа қарай созылып жатыр. Ең жоғарғы биік тұсы – Зил қаласында (1510м). Ең алғаш рет 1860 жылы Джон Макдуал Стюарт зерттеген және оның атауы Оңтүстік Австралия губернаторы Ричард Макдонналлдің атымен аталған.. Дереккөздер
McDonnell Douglas

«McDonnell Douglas» (McDonnell Douglas Cor.), азаматтық ұшақ пен ғарыш ракетасы мен кемесіндегі реактивті жойғыш ұшағын өндіретін америкалық компания. Корпорация 1967 жылы McDonnell Aircraft Co-ның құйылысынан (1939 ж. құрылған) және Douglas Co (1921) құрастырылып шығарылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дуглос АҚШ-тың әуе флотының алтыдан бірін құрайтын 29000 әскери ұшақтарын шығарған. Соғыстан соң өзінің DС-6 және DС-7 комерциялық ұшу бағынан қожалық жасады. Комерциялық реактивті ұшақтардың дамуының нәтижесінде Дуглос «Боингтен» қалып қояды және екінші жүниежүзілік соғыс кезінде тез дамыған McDonnell-мен бірігіп дегеніне жетті және реактивті жойғыш авиатасымалдауыг жетілдіретін бірінші қоймасы болып, негізгі қорғаныс жабдықтаушысы болып қалды. McDonnell Douglas-пен біріккен соң кең қолданыстағы реактивті жойғыш (F-4 Phantom, A-4 Skyhawk, Ф-15 Eagle, F-18 Hornet қосқанда), сондай-ақ зымырантасығаш пен қанатты зымырандар шығарылды. Ол 1997 жылы «Боинг» компаниясынан шығарылды. Сонымен бірге «Лонхид-Мартинді» қараңыз. Дереккөздер
Томас Макдонау

Томас Макдонау (1783 жылы 21 желтоқсан, АҚШ-ның Делавэр штаты – 1825 жылы 10 қараша Жерорта теңізінен Нью-Йоркқа қараған жолында), америкалық әскери маряк. . 1800 жылы әскери флотқа түседі және С. Декейтермен бірге Триполитан соғысына қатысқан. 1812 жылғы соғыс кезінде Канада мен АҚШ арасындағы көлді күзетуге бұйрық алады. Солтүстік шығыстағы АҚШ-ның әскери штабы орналасқан Нью-Йорк штатындағы Платсбургқа британ әскерлері қауіп төндіргенде, Макдонау 14 кемеден тұратын өзінің флотын әкеліп, Шамплейн көліне 16 кемеден тұратын британ эскадрасына қарсы соғыс ашты. Бұл күресте британдықтардың Нью-Йорк пен Вермонт штатын басып кіруіне тосқауыл қойылып (1814), Макдонау жеңіске жетті. Дереккөздер
Македония соғысы

Македония соғысы (Macedonian Wars), Римнің Филлип V Македойскиймен және оның мұрагері Персемен болған үш соғыс (біздің эрамызға дейінгі 215-205, біздің эрамызға дейінгі 200-197, біздің эрамызға дейінгі 171-167). . Бірінші Македония соғысы Бірінші македония соғысы екінші Пуникалық соғыспен бірдей уақытта жүріп жатты, бұл Македония үшін сәтті аяқталды. Дегенмен екі жеңіс Рим үшін болды. Екінші Македония соғысы Македония Карфаген мен Селевкида арасын одақтастырса, Рим Этолий мен Пергам арасын одақтастырды. Б.з.д. 197 жылы Филипп V Киноскефалы шайқасында өз әскерінің жартысынан айрылып, кіріптар жағдайда бейбіт келісімге қол қойды. Ол бойынша Македония Фракия мен Беотиядан айрылды және Грекия істеріне мүлдем араласпауы тиіс болды. Үшінші Македония соғысы Филипп V-тің екі ұлы болды: Персе және Деметрий. Соңғысын Македония дворяндары Римге тым жақын деп күдіктеніп, улап өлтірді. Персе әрқашан анти - Римдік позиция ұстанды және соғысқа дайындала бастады. Рим мен Македония соғыс жариялағанда, Македонияның барлық одақтастары оны тастап кетті. Соғыстың бастапқы кезеңінде римдіктер ешқандай ірі жетістікке жетпеді. Персе Македонияға өтетін барлық перевалдарды жауып тастап, маневрлік соғыс тактикасын ұстанды. Жағдай б.з.д. 168 жылы Рим әскерінің консулы тәжірибелі Луций Эмилий Павел болып сайланғанда өзгерді. Ол күшпен барлық блокталған перевалдарды алды. Ірі шайқас жақындады. Пидне үшін (б.з.д. 168) шайқаста Римдіктер жеңіске жеткен соң, Македония аумағы төрт бөлікке бөлінді. Төртінші Македония соғысы Б.з.д 149-148 тұтанған Андроник көтерілісін төртінші македон соғысы деп санауға болады, онда Рим толығымен жеңіске жетті, соның негізінде Балқан түбегіндегі бірінші рим провинциясы Македонияға айналды. Дереккөздер
Макензи

Макензи (Mackenzie), бұрынғы Канадағы әкімшілік аймағы. . Аумағы: 1 366 199км². Канаданың солтүстігінің үлкен бөлігін және Юкон аймағын, Киуатин аумағы, яғни Макензи алқабын, Үлкен аю және Үлкен Неволничье көлі қосылады. 1895 жылы құрылған, Эдмонтон басқарған, 1979 жылы жойылған. Макензи Александр (Mackenzie, Sir Alexsander) (1755, Сторноуэй, Льюис және Харрис, Шотландия, сыртқы Гебрид – 1820жылы 11 наурыз жақын Питлокри, Перт), мырза, шотландиядан шыққан канада зерттеушісі. Жас кезінде Канададан қоныс аударған, 1779 жылы тері саудасының фирмасына жұмыс істеген. 1788 жылы Чипевиан бекінісіндегі сауда бекетінде Атбаска өзенінің негізін жасаған. Онда ол экспедицияны жабдықтап (1789 жылы), Макензи өзені арқылы Невольнич көлінен Солтүстік мұзды мұхитқа дейін жүзіп өтеді. Ол 1793 жылы солтүстік Мексика континентімен қиылысқан Чипевиан бекінісінен Жартасты тау арқылы Тынықмұхит жағалауына саяхатқа шыққан ең алғашқы еуропалық. Дереккөздер
Александр Макензи

Макензи Александр (1922 жылы, 28 қаңтар, Шотландияның Лоджирейт, Перт - 1892 жыл, 17 сәуір Канада, Теранто), шотландиядан шыққан канадалық мемлекеттік қайраткер, Либералды партиядан шыққан Канаданың бірінші премьер-министрі. 1842 жылы Канаданың батысына қоныс аударған (қазіргі Онтарио). 1852 жылы жергілікті либералды газеттің редакторы болады және реформалау партиясының көшбасшысы Дж. Браунмен танысады. 1867 жылы Канаданың даминионы құрылғанда, либералды оппозиция басқарған кезде, Макензи қауымдастық палатасына сайланады. 1873 жылы либералды партиядан шыққан Канаданың бірінші премьер-министрі болады. Оның АҚШ-пен жақындасудағы іс-әрекеті сәтсіздік туғызды, және 1878 жылы сайлауда либералдар жеңіліс тапты. Макези оппозиция көшбасшылығынан отставкаға кеткенмен, өмірінің соңына шейін Парламенттегі орны сақталды. Дереккөздер
Макензи Уильям Лайон

Макензи Уильям Лайон (Mackenzie, William Lyon) (1795 жыл, 12 наурыз Шотландия, Ангус, Спрингфилд – 1861 жыл, 28 тамыз, Торонто), канадалық журналист және шотландық саяси үгітші. . 1820 жылы Канадаға қоныс аударған және Жоғарғы Канаданың комерсанты болған (қазіргі Онтарио). Ол 1824 жылы Куинстаундағы Жоғарғы Канада олигархиясының басқаруын сынаған Колониал Эдвекейт газетінің негізін жасайды. Правинцияның ассамблеясына сайланған ол (1828-36), үкіметке қарсы тұрғаны үшін кертартпа көпшіліктің әсерінен газетке қарсы шығып, алты рет қудалауға ұшырайды. Зәбір көрген Макензи Канаданы басқару британдықтарды отарлауға алып келгенін жариялап, правинция губернаторына пікір білдіреді. 1837 жылы 80 сыбайластарымен бірігіп правинцияның үкіметін құлатуға әрекеттенгені сәтсіз аяқталды. Қатысқан өз адамдары Нью-Йорк штатындағы Ниагара өзеніндегі Нейви-Айлендқа апарылып, АҚШ-тың бейтараптығына қарсы шыққаны үшін абақтыға отырғызылады. 1849 жылы Канадаға қайтып келіп, аяғында Канада парламентінде мәжіліс құрады (1851-58). Дереккөздер
Макивер Роберт Моррисон

Макивер Роберт Моррисон (1882 жылы, 17 сәуір Шотландияның сыртқы Гебрид түбегі, Сторновей – 1970 жылы, 15 маусым, АҚШ, Нью-Йорк), шотландиядан шыққан американың әлеуметтанушы және саясаттаушысы. . Абердин қаласының университетінде, сонан соң канада және америка университеттерінде, негізінде Колумбия университетінде сабақ берген (1915-26 жылдары). Оның ойынша индивидуалдылық әлеуметтік ұйыммен байланысты және саяси ұйым арқылы мемлекеттің жалпы құрылымы дамыған қоғам эволюцияланады, мұнда жеке қызметтер мен топтық ұйымдар міндетті түрде мамандырылады деп есептейді. Оның жұмыстарының ішінде Қазіргі мемлекет (1926), Левиофан және халық (1939) және Үкімет тұзағы (1947 жылы) бар. Дереккөздер
Макино (арал)

Макино — АҚШ-тың Макино бұғазындағы арал, Мичиганенің жоғарғы түбегінің оңтүстік-шығысына дейін жалғасқан.. Ұзындығы 5 км. 1780ж. ағылшындар мұнда бекініс салғанда, онда ежелгі үнді Мишилимакино қорғаны болған. Өте келе Американдықтар бақылау жасағанда, мұнда Америкалық қымбат тері компаниясының факториясы орын алған. 1812 жылғы соғыс кезінде Британия басып алады, ал 1815 жылы АҚШ өзіне қайтадан алған. 1895 жылы мемлекеттік саябақ болып, онда автомобильдерге рұқсат берілмеген. Арал туристерге танымал, жергілікті Гранд-отель (1887) әлемдегі жазғы демалысқа арналған ежелгі қонақ үй болып есептеледі. Дереккөздер
Макинтош Чарльз Ренни

Макинтош Чарльз Ренни (Mackintosh, Charles Rennie) (1868 жылы, 7 маусым, Глазго – 1928 жылы, 10 желтоқсан, Лондон), шотландық архитектор, жиһаз құрастырушы, дизайншы және суретші. . Өнер мен қолөнер кәсібін жүргізген қайраткер, әсіресе өзі оқыған Глазго өнер мектебінде әйнек пен тас студиясы арқылы аты шыққан (1896-1909). Өнер мен жиһаздың керек-жарақтарын, плакаттарды шығару арқылы 1890 жылы халықаралық атаққа ие болды. Ар Нуво стиліндегі шынайы британдық алғашқы архитекторды жеңілдігі, түпнұсқалығы, эсемдігі жағынан тең келері жоқ екенін мойындап, құрылымын жасады. Глазгоға төрт тамаша шайы арқылы танымал (1896-1904). 1914 жылдан бастап акварель өнеріне толығымен көшкен. 20 жылдан соңында оның жұмысына деген қызығушылар артты, нақты геометриялық сызбалардан тұратын оның конструкциясымен құралған креслосы мен канаптары қайта ретке келтірілді. Дереккөздер
Маккабейлер

Маккабейлер (Maccabees) (біздің эрамызға дейінгі 2 ғасыр.) Палестинада IV Антиох Епифанға қарсы көтерілісті және қор болған құдайға құлшылық ететін Иерусалим ғибадатханасын жаңғыртуды ұйымдастырған еврей діни қызметкерлерінің әулеті. . Антиох Епифан еврейдің барлық діни қызметтеріне тыйым салып, біздің эрамызға дейінгі 167 жылы храмды қорлауы арқылы иудаизмді құртуға әрекет жасағаннан кейін иудей діни қызметшісі Маттафияның басшылығымен көтеріліс басталды. Маттафия қайтыс болған соң (166 жылы), оның ұлы Иуда Маккабей Иерусалимді қайта басып алып, ғибадатхананы қалпына келтірді. Бұл жаңалық иудейлердің Ханука мерекесі кезінде атап өтіледі. Иуда қайтыс болған соң соғысты оның ағалары Иоанн мен Симеон жалғастырды. Маккавейлер Хасмонейлер династиясының негізін қалаушылары болып табылады. Дереккөздер
Маккаллерс Карсон

Маккаллерс Карсон (Лула Карсон Смитте туып-өкен) (McCullers, Carson; Smith, Lula Carson), (1917 жылы, 19 ақпан АҚШ, Джорджия штаты, Коломбус – 1967 жыл, 29 қыркүйек, Нью-Иорк штаты Ниак), америкалық жазушы, Колумбия және Нью-Иорк университетінде оқыған, сонан соң Нью-Иорктағы Гранвич-виллижға қоныс аударған. . Жастайынан бірнеше рет инсульт алып, нәтижесінде сал болып қалады. Оның романдарындағы оқиға әдетте кішкентай оңтүстіктің жерінде өтеді және жалғызбасты адамның ішкі жан-дүниесі сипатталады. Маккаллерстің шығармаларының ішінде – Жалғызбасты аңшының – жүрегі (1940), ең таңдаулы шығармасы: Көздің шағылысы (1941); Тойға қатысу (1946) пьесасын қайта өңдеген (1950), және 1963 жылы Э.Олви сахналаған Көңілсіз асқабақ жайында баллада (1951). Барлық романдары экранда көрсетілген. Дереккөздер
Хью Маккалох

Маккаллох Хью (McCulloch, Hugh) (1808 жылы, 7 желтоқсан, АҚШ, Мэн штаты, Кеннебенк – 1895 жылы, 24 мамыр, Вашингтонға таяу), американың қаржы қызметкері, мемлекеттік қайраткер. . Бостонда мектеп мұғалімі болып, сонан соң 1833 жылы Форт Уэйнге (Индиана) қоныс аударып, алдымен адвокат, сонан соң банкир болады. Ол АҚШ-тың қаржы министрі болып тағайындалып (1865-69), Азаматтық соғыс кезінде ашық оппозициямен қақтығысқа ұшыраған қағаз ақшаны айналысқа шығаруды көздейді, елді алтын стандартқа қайта енгізу үшін барын салады. 1884-85 жылы қайтадан қаржы министрі қызметін атқарады. Дереккөздер
Мэрилендаға қарсы Маккалах

Мэрилендаға қарсы Маккалах (McCulloch h Maryland), (1819 жыл) Конгресс өкілеттілігін тұспалдайтын конституция доктринасын растайтын АҚШ-тың жоғарғы сот шешімі.. Мэриленд штатын қосқанда, штаттың жақында халық банкінен құрылған заңды өкілеттілігі мемлекеттік ақшаны шығаруды бақылауға жағдай жасайды. Дж. Маршал хабарлағандай бірауыздан қабылданған шешім Конгресте өкілеттіліктің анық айтқанын ғана емес, Конститутцияға сәйкес берілгені іске асырылады, сондай-ақ халықтық банк жасаған жағдайда билік бұл өкілеттілікті іске асырады. 1 баптағы «икемді тексеруден» шыққан бұл доктрина федералды өкілеттіліктің тұрақты дамуының маңызды факторы болды. Ол сондай-ақ Мэрберидің Мэдисонға қарсы ісінде орнатылған сотты қадағалаудың заңды күшін қолдайды (1803ж.). Дереккөздер
Джозеф Маккарти

Маккарти Джозеф Реймонд (McCarthy, Jozeph Raymond) (1908 жыл. 14 қараша, АҚШ, Висконсин штаты, близ Эпплтон – 1957жылы 2 мамыр, Мэриленд штаты[[, [[Бетесда), америкалық саяси қайраткер. . Висконсинде көшпелі сот қызметін атқарған (1940-42), Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде теңіз әскерінде қызмет еткен. 1946 жылы Роберт Ла Фоллет АҚШ-тың сенатының сайлауында озып шықты. 205 коммунист мемдепартаментке өткенін ашық хабарлаған кезде, 1950 жылға дейін атағы онша жайылмаған саясаткер болатын. 1952 жылы сенаттың шағын комитетінің тексеруі бойынша тұрақты комиссияны басқарған кезде қайтадан сенатқа қайтадан сайланды. Кейінгі екі жылда үкімет мекемесінің жеке құрамын және коммунистердің шенеуліктермен байланысын болжайтын көптеген даулы айғақты мәселелерді тексерумен айналысады. Маккарти жақтастары оның отанына берілгендігін және шынайы американизмнің рухын қорғайтынын көрді: кім оны қаралайтын болса, азаматтың еркіндігін, ұлттық дәстүрін құртқан жауапсызды жазалады. Америка қоғамында ешқандай қылмыс жасамаған адамның ізіне түскен, тек қана коммунизмге деген көзқарасына күдік туғызғанды, күштеу әдісіне мәжбүрлеуді маккартизм деп атаған. 1954 жылдан кейін Конгрестегі тыңдау жалпыхалықтық телеарнадан таратылып, Маккартидің қатаң «жауап алу» әдісі пайда болды, қоғамның көзқарасы оған қарсы болды, және оның әсері қалмады. Сол жылдың аяғында «АҚШ-тың Сенат дәстүріне жауап бермегені үшін» ол Сенаттан тәртібіне байланысты жазаланады. Дереккөздер
Джон Маккарти

Джон Маккарти (4 қыркүйек 1927, Бостон, Массачусетс, АҚШ — 24 қазан 2011, Стэнфорд, Калифорния, АҚШ) — электронды-есептеуіш техника саласы бойынша американдық ғалым. . Принстон университетінде докторлық дәреже алған. 1958 жылы LISP тілін жасап, алғашқы жасанды интеллект саласын зерттеушілердің бірі. Сондай-ақ қарама-қарсы желідегі көне құрылым теориясын (есептегенде пайдаланатын) жасайды. 1971 жылы Тьюринг сыйлығын, ал 1988 жылы Киото сыйлығын алады, ал 1990 жылы ғылыми еңбегі үшін Халықтық медальмен марапатталады. Дереккөздер
Кормак Маккарти

Маккарти Кормак (шын аты – кіші Чарльз Маккарти) (McCarthy, Cormac Charles McCarthy, Jr) (1933 жылы 20 маусымда АҚШ, Род-Айленд штаты, Провиденсте дүниеге келген), американдық жазушы. . Теннессиде өскен, Теннесси университетін тастап, әскери-әуе күшіне түседі. 1959 жылы өзіне таныс натуралистік бақылауы арқылы оңтүстік гот салтында орындалатын ауыр реализм мен қайырымсыздық романдарын жаза бастайды. Соның ішінде Бағбан (965), Сырттағы түнек (1968), Қанды меридиан (1985) және көпке танымал «Шекара трилогиясы (Кони, кони... 1992; Қиылыс, 1994; Тегістіктегі қала, 1999). Дереккөздер
Маклин Маккарти

Маккарти Маклин (McCarty, Maclyn) (1911 жылы 9 маусымда, Саут-Бенд штаты, Индиана, АҚШ-та дүниеге келген), америкалық биолог. . Джон Хапкинс университетінің дипломын алған. О.Эйвери мен К.М.Маклеодпен бірігіп, алғаш рет эксперимент арқылы ДНК молекуласының жасанды генетикалық жасуша екенін анықтаған. Олардың классикалық экспериментінде (1944) ДНК-дағы пневмококтың бір түрі пневмококтың басқа түрінен енеді; содан алынған жаңа ДНК бактериясы сол алынған бактерияға айналады. Дереккөздер
Мэри Маккарти

Маккарти Мэри Тереза (McCarthy, Maru Therese) (1912 жыл, 21 маусым, Сиэгл, Вашингтон штаты, АҚШ – 1989 жыл, 25 қазан, Нью-Йорк), америкалық жазушы және сыншы. . 1937 жылдан 1948 жылға дейін Ревю Партизаны баспасында жұмыс істеген. Өзінің екінші күйеуі Э.Уилсонның кеңес беруімен көркем шығарма жазуға кіріседі. Оның жұмысы некедегі кекесінді, интеллектуалдың дәрменсіздігін және қазіргі Америка қаласындағы әйелдің орнын әңгімелеумен ерекшеленеді. Маккартидің романдарының ішінде Оның серіктестігі (1942); Топ (1963) – оның ең таңымал жұмысы; Америка құстары (1971) және Каннибалдар мен миссионерлар (1979). Католиктік балалық шаққа естелік (1957) және Мен қалай өстім (1987) деп аталатын екі өмірбаян жазады. Дереккөздер
Маккарти Юджин Джозеф

Маккарти Юджин Джозеф (McCarthy, Eugene J (oseph)) (1916 жылы, 29 наурызда Уоткинс, Миннесотада туған – 10 желтоқсан 2005 жылы қайтыс болған) америкалық саяси қайраткер.. Сент-Полдағы (Миннесота) Әулие Томас колледжінде сабақ берген, сонан соң палата өкілдерінің мәжілісін құрады (1949-1959), АҚШ Сенатында жұмыс істейді (1959-1971). Маккарти Демократиялық партияның либералды қанатында болып, Вьетнам соғысыына қатысты сынды сөз сөйледі. 1968 жылы Демократиялық партияның атынан президенттікке кандидаттыққа өтуге талпыныс жасап, шешім қабылдады. Маккартидің жетістігі басында сайлаушы компанияда жүргізілгенде Линдон Джонсонды таңқалдырып, ол қайтадан сайлауға түсу әрекетінен бас тартуға шешім қабылдады. Бірақ демократтар өзінің кандидатурасы Гиберт Хамориді ұсынды. Кейін Маккарти сенатқа қайта сайлауға түсуінен бас тартады. 1972 жылы тағы да демократтардан президенттікке кандидатурасын ұсынып, дегеніне жету үшін тырысқанмен сәтсіз аяқталады; 1976 жылы президент сайлауына тәуелсіз үміткер ретінде қатысқанмен, ол да сәтсіз аяқталады. Дереккөздер
Маккей Клад

Маккей Клад (McKay, Claude) (1890 жылы 15 қыркүйек, Ямайка– 1948 жыл, 22 мамыр Чикаго), америкалық ақын және жазушы, Ямайка тұрғыны. . АҚШ-қа келмей тұрып, 1912 жылы ямайка диалектісінде жазылған екі томдық өлеңдер жинағын шығарған. Нью-Хемпширдегі көктем (1920) және Гарлем көлеңкесі (1922) поэтикалық жинағын шығарған соң, Гарлемдік Ренессанстың алғашқы әрі нағыз жауынгер өкілі екенін көрсетіп, азаматтық құқық пен нәсілдік ынтымақтастықтың қорғаушысы болды. Өзінің туындыларында жай адамдарды бейнелейді, қара нәсілділердің менталитетіндегі ерекшелігін, келбетін көрсетуге тырысады. Гарлем үйіне барғанда (1928) романы сол уақыттағы афроамерикандықтар арасындағы ең танымал шығармасы болды. 1922 жылдан 1934 жылдар аралығында шетелде тұрады. Дереккөздер
Маккеллен Ян Марри

Маккеллен Ян Марри (McKellen, Ian (Murray)) (1939 жылы 25 мамырда Барили, Ланкашир,Англияда туған), мырза, ағылшын актеры.. Кемридж университетінде оқыған, 1961 жылы кәсіби сахнаға шығып, 1969 жылғы фестивальда Ричард II мен Эдуард II рөлін сомдайды. «Акторс» труппасының негізін қалаушылардың бірі болып, Шекспир корольдығының труппасына түскен соң, 1974 жылы оны тастап кетеді. Көпқырлы әрі әуесқой актер елизавет кезеңінен бастап қазірге дейінгі ауқымды пьеса репертуардағы рөлді сомдайды. 1981 жылы Амадей спектакілі үшін «Тони» сыйлығына лайық деп саналды. Молшылық (1985), Жанжал (1988), III Ричард (1995), Құдайлар мен құбыжықтар (1998) фильміне түсіп, 2001 жылы Дж.Р.Р.Толкиннің Әмірші сақина атты экранға түсірілген романындағы Гендельф сиқыршы рөлін ойнады. 1988 жылдан бастап гей құқына қарсы ашық күреске шығады. 1991 жылды ноянға арнайды. Дереккөздер
Маккензи Джеймс

Маккензи Джеймс (Mackenzie, Sir James), (1853 жыл, 12 сәуір Скоун, Пертшир, Шотландия – 1925 жыл, 26 қаңтар, Лондон), мырза, шотландық кардиолог. . Эдинбург университетінің магистр атағын алған, Лондонға келмей тұрып, 25 жыл Ланкаширде тәжірибеден өткен. Тамыр соғуын зерттеу (1902) атты классикалық еңбегінде жүректің соғуымен бірге артериялық және венадағы тамыр соғуын қатар жазып отратын полиграф деп аталатын құрылғыны сипатта береді, бұл тамыр соғуының бұзылуындағы қауіптілік пен қауіпсіздігін ажыратуға септігін тигізеді. Бұл жүрек ырғағындағы ауытқуды білу үшін; оны емдеу үшін дигиталистің тиімді екенін дәлелдеді. Маккензи Эдуард Монтегю Комптон (Mackenzie, Sir (Edward Montague) Compton) (1883 жыл, 17 қаңтар, Уэст-Хартлпул, Дарем, Англия – 1972 жыл, 30 қараша, Эдинбург), мырза, ағылшын романын шығарушы және драматург. Оксфорд университетінде оқиды, Сұр киім киген джентельмен (1906) атты бірінші пьесасын бітіру үшін заң оқуын тастап кеткен. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сериядағы Эгей қызметін басқарып, барлаушы болған; бұл жайындағы тәжірибені Грек мемуарында (1932) жазғанда, арнайы Британ мемлекеттік құпия заңының шешіміне орай сот тергеуінде талқыға салынды. 1923 жылы Граммофон журналын шығарды және 1962 жылға шейін оны редакциялайды. Глазо Университетінің ректоры (1931-34) және Дейли Мейл лондондық газетінің әдеби сыншысы болады; оның 10 томдық мемуарын қосқанда 100-ге тарта романдары, қойылымы және өмірбаяны бар. Дереккөздер
Магниттелудің нольдік қисығы

Нашар магниттелетін заттардың магниттелуі өріс кернеулігімен сызықтық өзгереді. Ферромагнетиктердің магниттелуі күрделі түрде H-қа байланысты. Бастапқы магнит моменті нольге тең ферромагнетиктердін магниттелу қисығы көрсетілген (оны негізгі немесе магниттелудің нольдік қисығы деп атайды). Өріс шамамен бірнеше әрстедке (~100 а/м) жеткенде магниттелу қанығуға жетеді.В р (H-\-J) екенін ескерелік. Сондықтан қанығуға жетуге сәйкес В шамасы H-қа сызықтық заң бойынша өсе бастайды: В і0Н-+ const, мұнда const = р0-/қан. Темірдің магниттелу қисығын алған және толық зерттеген орыс ғалымы А. Г. Столетов болды. Ол жасаған магнит индукциясын өлшеудің баллистикалык әдісі қазіргі кезге дейін кең қолдау табуда. Дереккөздер
Нәсіл атауы

Нәсіл атауы. Авторлық құқыққа сәйкес латын тілінде хатталған, нақты нәсілге тиесілі жалғыз ғана атау. . Нәсіл атауы әдетте сол нәсілді өзіне тән ерекшелігін білдіреді, сирегірек атау ретінде грек және римдіктер тіліндегі нұсқалар, немесе белгілі адамдардың, иә болмаса осы нәсілге қатысты тарих пен аңыз кейіпкерлерінің есімдері қолданылады. Дереккөздер
Стратиграфиялық бірліктер атау

Стратиграфиялық бірліктер атау. Бұл бірліктердің, толық атауы әдетте екі бөліктен – стратиграфиялық терминнен (анықталүшы сөздеи) және өз атауынан (жаңағы терминді анықтаушы сөзден) тұрады. . Стратиграфиялық бірліктердің қысқаша атауы стратиграфиялық шкалаға тиесілі зат есім түріндегі жалғыз ғана сөзден тұрады (мәселен, пермь). Әрбір стратиграфиялық бірлік, өзінің дәрежесіне, көлеміне және таралу ерекшеліктеріне қарамастан жалғыз ғана атауды иеленуі шарт. Дереккөздер
Жинақы тізбек

Жинақы тізбек. Ұшу-түсіру маршруттарына сәйкестіре отырып, бір-бірін қаусыра тізбектеу нәтижесінде біршама ауқымды аймақтың беткі кескінің алуға мүмкіндік беретін жекелеген тоғыстыру басылымдарының (әуебейнетүсірімдерінің) жиынтығы. Жинақы тізбекті кұрайтын әрбір тоғыстыру басылымы мұқият номерленуі шарт, мұның өзі оларды стерескоптық тұрғыдан өңдеу және жинақы түрде сақтау мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді. . Дереккөздер
Шөгінді қабатының алғашқы еңістігі

Шөгінді қабатының алғашқы еңістігі. Түзілімдердің еңіс жазықтықтар бетінде қалыптасуына байланысты шөгінді қабаттарының әуел бастан-ақ еңкейе астасуы; құрлық өңірінде де, теңіз (мұхит) түптерінде де ұшырасуы мүмкін; тау жынысы қабаттарының табиғи еңістену бұрышы 30–45 градусқа, кейде 65 градусқа шейін жеткен кездері белгілі. . Дереккөздер
Үстемленген (қосымшаланаған)

Үстемленген (қосымшаланаған). Геологиялық объектінің (минералдың, тау жынысының, кұрылымның, жербедердің т. с. с.) қалыптасуынан кейін ғана көрініс бере отырып, сол объектінің мөлшерлік және сапалық өзгерістерге (пішін, химиялық құрам, кристалдық тор өзгерістері т. с. с.) ұшырауын қамтамасыз ететін құбылыс яки процесс. . Дереккөздер
Салындылар

Салындылар. 1. Әртүрлі себептермен жинақтала отырып, түп жыныстардың, беткі жазықтығын бүркей көмкерген борпылдақ жыныстар (құмдар, кесектастар, малтатастар, саздар, құмдақтар т. с. с.) шоғырының жалпылама атауы. . 2. Нақты мағынасында: су ағындарымен жеткізілген қатты материалдар жиынтығы; қозғалыс сипатына орай бұл материалдар қалқыма және домалама Салындылар болып екі түрге бөлінеді; алғашқылары (ұсақ түйіршіктер) су ағынының болмыс-бітіміне кіріге қозғалуы нәтижесінде жинақ,талса, екіншілері (біршама ірі кесектер) су алабы түбімен домалай қозғалуы нәтижесінде шоғырланбақ. Дереккөздер
Жақсартпалар

Жақсартпалар. Бұйымдарға құнды қасиеттер беру (ауырлату немесе женілдету, әйтпесе беріктік, тығыздық, сусымалылық, ылғалсиымдылық т. с. с. қабілеттерін өзгерту) мақсатында сол бұйымдар дайындалатын шикізаттарға әдетте өте ұсақ (дисперсиялы) ұнтақтар түрінде қосылатын түрлі-түрлі материалдар атауы. . Жақсартпалар әдетте химиялық тұрғыдан мейілінше енжар болып келеді, сондықтан олар қоспа түрболшектермен (компонент) реакцияға түспейді. Дереккөздер
Оптикалық тіркемжабдықтар

Оптикалық тіркемжабдықтар. Ажыратқыш мироскоп окулярының орнына қойыла отырып, әр түрлі арнаулы зерттеулерді жүзеге асыру мақсатында қолданылатын қосымша жабдықтар жиынтығы; бұлардың мысалы ретінде минералдарды инфрақызыл сәулелер едірінде зерттеуге арналған арнаулы тіркемжабдықты келтіруге болады.. Дереккөздер
Сауастар

Сауастар. Ашық жазықтықтар бойымен сауыстана аққанерітінділер есебінен қалыптасқан ақпа минерал түзілімдері. Сауастар яки ақпа пішіндер қоңыр және қызғылт теміртастарға, опал және малахит минералдарына мейілінше тән.. Дереккөздер
Ешімтас

Ешімтас (грек, нефрос – бүйректер; бұл тастың бүйрек ауруларына емдік қасиеті бар деп есептелген). Құрамы амфиболдарға сәйкес келетін, омырылым беткейі тікенекті, түсі жасыл, мейілінше тығыз да тұтқыр жасырын кристалды агрегаттар түзетін минерал. . Әшекей тастарға жатады. Дереккөздер
Балтабай Табылдиев

Табылдиев Балтабай (1940 -1994) — Қызылорда облысының Тереңөзек ауданында дүниеге келген. . 1958 жылы — "Балдырған" журналының суретшісі болған. 1960 жылы — Алматыда өткен Қазақстан график суретшілерінің көрмесіне қатысқан. 1962 жылы — Бүкілодақтық кітап көрмесінің II дәрежелі дипломын алған (Мәскеу). 1965 жылы — Алматы көркемсурет училищесін бітірді. 1965—1970 жылдары Мәскеу полиграфия институтында оқыды. 1965 жылы — Бүкілодақтық өнер байқауында дипломмен марапатталды (Мәскеу). 1965 жылы — Орта Азия және Қазақстан графика көрмесінде I дәрежелі дипломға ие болды (Ташкент). 1970 жылы — "Жазушы" баспасының бас суретшісі. 1972 жылы — Шығармашшық топтың есеп көрмесіне қатысушы (Паланга). 1974 жылы — Қазақстан Суретшілер одағынын мүшесі. 1978 жылы — "Жалын" баспасының бас суретшісі. 1978 жылы — Орта Азия республикалары мен Қазақстан республикааралық байқауында (Ашхабад). III дәрежелі диплом алған. 1988 жылы — "Қазақстанның кітап графикасы және плакаты"көрмесіне қатысқан (Ташкент). 1990 жылы — "Санат" баспасының бас суретшісі қызметін атқарды. Дереккөздер
Таменов Аман

Таменов Аман — 1944 жылы Семейде туған. Алматы көркемсурет училищесінде оқыған. 1965 жылдан бастап кітап графикасымен шұғылданады. "Жазушы", "Қазақстан", "Мектеп", "Қайнар" баспаларында қызмет еткен. Республикалық көрмелердің қатысушысы.. Дереккөздер
Тасымова Гүлнәр

Тасымова Гүлнәр— 1961 жылы Алматыда туған.. 1983 жылы Қазақ Педагогика институтының көркем-графика факультетін суретші-аварелист мамандығы бойынша бітірген. 1983 жылдан бастап Гүлнәр 40-тан аса аймақтық, республикалық, халықаралық байқауларға қатысып, өзінің жеке 6 көрмесін ұйымдастырды. 1995 жылы Қазақстан Суретшілер Одағының жастар бірлестігінің мүшесі болды. 1998 жылы Қазақстан Суретшілер Одағына мүше болды. Гүлнәр шығармалары Қазақстан, Австрия, Австралия, Голландия, Германия, Израиль, Түркия, АҚШ елде- рінде жеке жинақтарда сақтаулы. 1997 жылдың қазанында Қазақстан атынан шығармашылық делегация құрамында Германияға барып Берлин және Флато қалаларында өзінің жеке көрмелерін ұйымдастырды. Қазіргі уақытта Республикалық сурет колледжінде қызмет етеді. Дереккөздер
Леонид Иванович Тетенко

Тетенко Леонид Иванович —1949 жылы Украинада туған. .1970 жылы Алматы көркемсурет училищесін бітірген. КСРО (1987 жылы) Дизайнерлер Одағының мүшесі. Графика және живопись бойынша республикалық көрмелерге қатысқан. Оның жұмыстары АҚШ, Германия, Швеция, Польша, Ресей жеке жинақтарында сақтаулы. 1980 жылдан бастап республикалық, бүкілодақтық кітап байқауларының қатысушысы. "Целина" кітабы үшін I дәрежелі дипломмен марапатталған. 7 томнан тұратын "Қазақстан" алғашқы ұлттық энциклопедиясының дизайн-макетін жасаған. Қазіргі уақытта "Қазақ энциклопедиясы" баспасында жауапты көркемдеуші редактор қызметін атқарады. Дереккөздер
Тіленшиев Александр

Тіленшиев Александр (1952— 2003) Алматы қаласында туған. . Алматы архитектура институтын бітірген. Алғашқы жылдары "Қазаэропроектіде" істеген. Алматы Республика алаңындағы Үкімет үйінің жобасын жасаушы авторлардың бірі.1980 жылдары "Жалын" баспасында көркемдеуші редактор болды. Сәулетшілікпен суретшілікті ұштастыра білген шебер еді. Дереккөздер
Айгүл Хакімжанова

Хакімжанова Айгүл — 1962 жылы Алматы қаласында дүниге келген..1984 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының көркемграфика факультетін бітірген. 1988 жылдан бастап Республикалық сурет колледжінде сабақ береді. 1995 жылдан Қазақстан жас суретшілер бірлестігінің мүшесі. 2002 жылдан бастап Қазақ Ұлттық Өнер академиясының оқытушысы. Қатысқан көрмелері: 1995 жылы Жастар көрмесі, Алматы. 1996 жылы "Жігер", "Желтоқсан" жастар көрмесі. 1998 жылы Жас суретшілердің халықаралық фестивалі, "Жігер" жастар көрмесі. 1998 жылы "Теңгір - Ұмай" галереясындағы "Таң - Шолпан" көрмесі. 1999 жылы "Астана" қонақүйінің көрме залындағы "Тан-Шолпан" көрмесі. 2000 жылы Түрік мәдени орталығындағы көрме. 2001 жылы Қастеев атындағы мұражайдағы голландиялық "Адам және қызғалдақ" көрмесі. 2001 жылы Халықаралық әйелдер клубындағы көрме. "Жаңа ұрпақ" оқулыктарын, "Букварь", "Родное слово" , және 5-6 сыныптарға арналған "Тарих" оқулығын безендірген. Балалар оқулықтарының және журналдардың безендірушісі. Дереккөздер
Кохрен гамбиты

Кохрен гамбит ы — дебют, келесі жүрістермен басталады: 1. e2-e4 e7-e5 2. Kg1-f3 Kg8-f6 3. Kf3:e5 d7-d6 4. Ke5:f7. ашық бастамаларға жатады. Тарихы Бұл фигураны құрбан етуді орыс партиясының негізгі нұсқаларының бірінде шотландиялық XIX ғасыр шебері Джон Кохрен ұсынған. Гамбиттың негізгі идеясы— атты екі пешка үшін құрбан етіп, қарсыласты дамуында озу, және патшаның сенімсіз жағдайын қолданып, шабуылға мүмкіндік алу. Қазіргі теория гамбитты сенімсіз деп санайды да гроссмейстерлердің турнирлық тәжірибесінде бұл гамбит іс жүзінде кездеспейді. Негізгі нұсқалар 4…Крe8:f7 кейін, ақтардың келесі мүмкіндіктері бар: * 5. Cf1-c4+? d6-d5! - енді қараларда барлық нұсқаларда басымдылығы бар ** 6. e4:d5 Cf8-d6 7. 0-0 Лh8-f8 8. d2-d4 Kpf7-g8 ** 6. Сс4-b3 *** 6…Kf6:e4 7. Фd1-h5+ Kpf7-e6! *** 6…Cc8-g4 7. f2-f3 Cg4-e6! 8.e4-e5 Kf6-h5 *** 6…Cc8-e6 * 5. Kb1-c3?! Фd8-e8! ** 6. Cf1-c4+ Cc8-e6 7. Cc4:e6+ Фe8:e6 8. 0-0 c7-c5 9. f2-f4 — қаралырдың басымдылығымен ** 6. d2-d4 * 5. d2-d4 — шабуылдың ең танымал жалғасы ** 5…Kf6:e4? 6. Фd1-h5+ Kpf7-e7 7. Фh5-e2 — ақтар позициясы ұтымды ** 5…d6-d5? 6. e4-e5 *** 6…Kf6-e8? 7. Cf1-d3 g7-g6 8. h2-h4 — ақтар басымдылығымен *** 6…Kf6-e4 7. Cf1-d3 **** 7…Kb8-c6 c2-c3 **** 7…Фd8-h4 8. 0-0 g7-g6 9. Cd3:e4 e5:e4 10. f2-f3 ** 6…Фd8-e7?! 7. Kb1-c3 c7-c6 7. f2-f3! ** 6…Cc8-e6?! 7. Kb1-c3 Cf8-e7 8. f2-f4 Лh8-e8 8. f4-f5 Ce6-d7 9. Cf1-c4+ Kpf7-f8 10. 0-0 ** 6…Фd8-e8 7. Kb1-c3 g7-g6 ** 6…c7-c6 ** 6…Kb8-d7 7. Cf1-c4+ d6-d5 8. Cc4:d5+ Kf6:d5 9. Фd1-h5+ ** 6…Cf8-e7 7. Kb1-c3 ** 6…c7-c5!? 7. d4:c5 ** 6…g7-g6 Тағы қараңыз * Орыс партиясы
Құдайбергенова Гүлнәр Владимирқызы

Құдайбергенова Гүлнәр Владимирқызы — филолог, баспагер. 1964 жылы Ақтөбе облысында дүниеге келген. 1988 жылы ҚазҰУ бітірген. Еңбек жолын 1983 жылы Главлитте бірінші бөлімнің инспекторы болып бастап, кейін редактор болған. Мекеменің таратылуына байланысты 1992-2004 жылдары "Дәуір" баспасында инженер – технолог өндіріс бөлімінде қызмет атқарған. 2004 жылдан бастап "Балалар әдебиеті" баспасында маркетинг бөлімінің бастығы болып жұмыс атқарады. Дереккөздер
Құдайқұлов Мұхтар Кәрімұлы

Құдайқұлов Мұхтар Кәрімұлы (1950-1992) 1950 жылы 13 қаңтарда Қостанай облысының Камышин ауданы, Туфановка селосында туған. Камышин орта мектебін 1967 жьлы бітірген, 1970 жылы Қазақ мемлекеттік С.М.Киров атындағы университетінің журналистика факультетіне түсіп, оны 1975 жьлы ойдағыдай тәмамдаған. 1973-1983 жылдары Қазақ ССР баспа және полиграфия ісі жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының көмекшісі болып істеді. 1983 жылы республикалық "Мектеп" баспасының жоғарғы оқу орындары әдебиеттер редакциясының бас редакторы болды. 1985 жылдан бастап Қазақ ССР Министрлер Кеңесі іс басқармасының білім, мәдениет және денсаулық бөлімінің бас маманы қызметін атқарды. 1990 жылы жаңадан ашылған республикалық "Ана тілі" баспасының директоры болып тағайындалды. М.К.Құдайқұлов іскер ұйымдастырушы болды. Ол "Ана тілі" баспасының аяғын нық басып кетуіне көп еңбек етті. Осы жылдары оның баспагерлік, ұйымдастырушылық қабілеті жарқырай көрінді. Оның ізденімпаз, іскер басшылығымен жаңа баспаның шығармашылық ұжымы қалыптасты, баспадан шығатын әдебиеттердің кең ауқымдағы кешенді жоспары жасалынды, тақырыптық бағыты қалыптасты. Дереккөздер
Құлахмет Ғабиден

Құлахмет Ғабиден — 1955 жылы 14 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы, Шолпан ауылында дүниеге келген. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін (1976), Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институтының Жоғары курсын бітірген (1989). Еңбек жолын 1976 жылы "Жалын" баспасында редактор болып бастаған. 1987 жылға дейін Қазақ КСР баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде, Қазақ теледидарында жауапты қызметтер атқарған. 1989 жылы Алматы қалалық кеңесіне депутат болып сайланды. 1990—1992 жылдары Қазақстан Жазушылар одағында, Алматы қалалық "Қазақ тілі" коғамында, әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың "Қазақ әдебиеті тарихы" кафедрасының ғылыми тобында жұмыс істейді. 1990—1995 жылдары 1996-2001 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы төрағасының орынбасары болды. Алғашқы өлеңдері 1966 жылдан республикалық баспасөз беттерінде, топтамалары "Жыл он екі ай" (1969), "Көктем тынысы" (1975) жинақтарында жарияланған. "Көзімнің қарасы" (1978), "Ақ бастау" (1980) жыр жинақтары мен "Үйірі жоқ көкжал" романы (2001), "Көл түбіне кеткен ел" (1989), "Ұрпағың үзілмесін" (1991), "Ердің сыны"(1994), "Серінің соңғы сәлемі" (1998) хикаяларының авторы. Республикалық "Жалын" баспасы ұйымдастырған жабық бәйгенің екі дүркін жүлдегері. Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты. Дереккөздер
Құлбаев Абылайхан

Құлбаев Абылайхан — 1951жылы 20 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысының Сергеев ауданы Мариевка елдімекенінде туған. 1968 жылы Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін бітіріп, Петропавл қаласындағы педагогикалық училищеде сабақ беріп жүрген жерінен әскер қатарына шақырылады. Отан алдындағы азаматтық борышын абыроймен атқарады. 1976 жылы "Пионер" журналында көркемдеуші редактор болып, онжылға жуық әйгілі ақын, қоғам қайраткері Фарида Оңғарсынованың қарамағында жемісті қызмет істеді. Сол жылдар ҚазМУ-дың журналистика факультетін бітіреді. Одан кейін қазақша және орысша екі тілде, жеке-жеке жарық көретін "Арай", "Заря" журналдарының жауапты хатшысы болды. 1986 жылы "Өнер" баспасына директордың орынбасарлығына тағайындалады. Осы жылдары Жоғары Кеңестің құрмет грамотасымен марапатталады. 1991 жылдан бастап "Шарапат", одан кейін "Абылайхан—Дос К" деген серіктестік құрып, жеке кітап шығару ісімен айналысады. 1995 жылы нарықтык экономика кезінде іскер ұйымдастырушылық қабілетімен көріне бастаған белсенді басшы ретінде "Балауса" баспасына директорлыққа шақырылады. Тәуелсіздіктің алғашқы экономикалық қиыншылық жылдарында да "Балауса" баспасы балаларға керекті кітаптарды шығарып келді. "Мәдени мұра" бағдарламасына сай, Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің тікелей балаларға деген қамқорлығымен әлем балалар әдебиетінің 50 томдық тандамалы шығармаларын қазақ тілінде жарық көрсетуге басшылық жасап отыр. Алғашқы жылғы нәтижелі жұмыстары жоғары бағаланып "Қазақстан республикасының баспа және полиграфия ісінің қайраткері" атағына ие болды. Дереккөздер