kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Фернандо Морьентес

Фернандо Морьентес Санчес (исп. Fernando Morientes Sánchez;) — Испания құрамасының футболшысы, 1976 жылы 5 сәуірде Касерес қаласында дүниеге келген. ""Реал"", "Монако", "Ливерпуль", "Валенсия", "Марсель" клубтарында жәні Испания ұлттық құрамасында өнер көрсеткен. Өмірбаяны 1993 жылы 7 қарашада тұңғыш рет "Альбасете" — "Тенерифе" кездесуінде алаңға шықты. 1995 жылы "Альбасетеден" "Сарагосаға" ауысты. 1997 жылы Мадридтің "Реалына" шақырту алды да, корольдық клуб сапында әйгілі хорватиялық Давор Шукермен бірге шабуыл шебінде өнер көрсетті. 1998 жылы 25 наурызда алғаш рет Ұлттық Құрама сапында алаңға шықты. 1998, 2000, 2002 жылдары Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. "Реалға" Роналдо келген соң Морьентес көбіне қосалқы құрамда қалып кете берді. Сол себепті де келесі жылы "Реалдан" кетті. Ол "Монако" сапында жасындай жарқылдады. УЕФА Чемпиондар Лигасының 2003-04 жылғы маусымындағы ширек финалда бұрынғы клубы "Реалға" екі рет гол соқты да, байырғы командаластарын жарыстан шығарып жіберді. 2004 жылы жазда командаға қайта шақырылғанымен, бәрібір "Реал" сапындағы Дэвид Бекхэм, Роналдо, Майкл Оуэн секілді жұлдыздардан бұған орын да босамады. Кейінгі жылдары "Ливерпуль" (2005-2006), "Валенсия" (2006-2008), "Марсел" (2008-2010) командаларында өнер көрсеткен талантты футболшы 2010 жылы 34 жасында карьерасын тәмамдады. Жетістіктері Командалық * Үш дүркін Чемпиондар Лигасының жеңімпазы — 1998, 2000, 2002 * Екі дүркін Құрлықаралық кубоктың жеңімпазы — 1998, 2002 * Еуропа Суперкубогының иегері — 2002 * Испания чемпионы — 2001, 2003 * Франция чемпионы — 2009 Жеке жетістігі *2003-04 жылғы Чемпиондар Лигасының үздік мергені Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.om.net/fr/Equipes/201002/Effectif_pro/1745/MORIENTES «Олимпик Марсель» сайтындағы профилі] * [http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/morientes/ «Ливерпуля» сайтындағы профилі] * [http://www.liverbird.ru/player/607 Liverbird.ru] * [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=934 Статистикасы]
Алмалы (Жетісай ауданы)

Алмалы — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Мақталы ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде орналасқан. Халқы Дереккөздер
Дархан (Жетісай ауданы)

Дархан (2011 жылға дейін – Ғани Мұратбаев) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Мақталы ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 16 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жібек жолы (Жетісай ауданы)

Жібек жолы — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Мақталы ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 29,5 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жетісу (Түркістан облысы)

Жетісу (2021 ж. дейін – Чехов) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Мақталы ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 21 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Мессианизм

Мессианизм (еврейше машиах, мессия – маңдайына бақ қонған) — адамзатты мистикалық құтқарушы, "құдайдың өкілі" туралы діни ілім. Иудаизмде Мессианизм Иудейді шет жерлік басқыншылардан азат ету жолындағы халық бұқарасының арманы ретінде біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырда қалыптасады. Мессианизм идеялары Иудейде Рим үстемдігі дәуірінде ерекше кең таралды. Олар халық санасында жаңа дәуірдің басталатындығына сеніммен және "құдайдың билік етуіне" үміт етумен байланыстырылады. Ақырында Мессианизм христиан дінінде дамыды, оның негізі Иисус Христос мессиясы туралы миф болды. Орта ғасырларда Мессианизм шаруалар бұқарасының әлеуметтік қарсылығының формасы ретінде пайда болған сан алуан күпірлерден көрініс берді. Мессианизм реакциялық ролі мынада: еңбекшілерді қоғамды әлеуметтік жағынан өзгерту жолындағы, езгі мен қанаудан азат ету жолындағы күрестен алаңдатады, адамдардың белсенділігін төмендетіп, "аспаннан түсетін құтқарушыны" енжар күту жолына түсіреді. Дереккөздер
Неохристиандық

Неохристиандық - 19 ғасырдың аяғы мен - 20 ғасырдың басында діни - философиялық ағым, оның көрнекті өкілдері Н. Бердяев, С. Булгаков, М. Гершензон, Д. Мережковский, Н. Минский, дін басылары мен діни қызметшілер С. Соллертинский, И. Янышев, Е. Аквилонов және басқалар болды. Қоғамдық революциялық жолмен қайта құруды теріске шығара отырып, Неохристиандық марксизм мен атеизмге дұшпандық көзқараста болады. "Жаңа діни сана" формасындағы христиандықтың жаңартылған вариантын ғылыми коммунизм теориясына қарсы қоюға тырысады. Осы мақсатқа орай дәстүрлі православие (тарихи христиандық) және оның әлеуметтік -этикалық, қоғамдық - саяси түсініктер жүйесі сын көзбен қайта қарауға ұшырады. Буржуазияның қоғамдағы үстемдік жағдайын сақтауда буржуазияның неғұрлым пәрменді идеялық қаруы болуы үшін Неохристиандық православиені осылайша жаңартуға тырысты. Оның өкілдері қоғамды әлеуметтік жағынан қайта құрудың, адамды адамгершілік жағынан жаңғыртудың, мәдениетті дамытудың халыққа қарсы сан алуан концепцияларын ұсынды. Олар, Лениннің сөзімен айтқанда, "діни дүниетанымды барынша батыл, барынша толық қалпына келтіруге" тырысты. Неохристиандық мистика мен иррационализмнің, діни философия мен теологияның эклектикалық қойыртпағын ұсынды. Ол буржуазиялық- помещиктік тәртіпті қорғай отырып, марксизммен, революциялық қозғалыспен белсенді түрде күресті. Ұлы Октябрь социалистік революциясынан кейін Неохристиандық өкілдерінің басым көпшілігі контрреволюциялық лагерь жағында қалды және эмиграцияға кетті. Дереккөздер
Попшылдар

Попшылдар - қашқан попшылдықтың негізінде пайда болған, өзінің шіркеулік ұйымы бар ескі дәстүрлі бағыттардың бірі. Попшылдардың попшыл еместерден айырмашылығы, олар иерархия мен шіркеудің 7 құпиялық ілімін мойындайды. Орыстың православия шіркеуімен келіспеушілігі негізінен салт- жоралар жағына ғана қатысы болды. Попшыл еместер көзқарасына қарама- қарсы Попшылдар Никонов шіркеуіне және оның дін басыларына антихристің пайда болуы ретінде емес, күпірлер ретінде қарады. Сондықтан Попшылдар Никонов шіркеуінен қашқан поптарды оларды қайта шоқындырғаннан немесе май жаққаннан кейін қабылдауға болады деп санады. Никонов шіркеуінің дін басыларын пайдалануға жол беруді мына жағдай аса қажет етті, себебі Попшылдардың өз арасында епископтар болған жоқ, сондықтан олар дін қызметкерлерінің міндетін өз беттерімен атқара алмады. 1853 жылы Москвада Рогож зиратында Попшылдардың діни орталығы - Москваның және бүкіл Русьтың ескі дәстүрлі архиепископиясы құрылды, бұл Белокриниц иерархиясын біріктірді. Попшылдардың бір бөлігі 1800 жылы ресми шіркеумен келісімге келді, нәтижесінде бір діндегілер деп аталатын пайда болды (құдайға құлшылық ету ескі дәстүрлі ереже бойынша жүргізілді, ал священниктер православие иерархтарының қарамағында болды). Қазіргі кезде көптеген Попшылдар қауымы тарап кеткен, ал попшылдық екі шіркеу - Москваның және бүкіл Русьтың архиепископиясы басқаратын Белокриниц иерархиясы және Беглопоповск шіркеуі (Новозыбков қаласында) түрінде сақталып қалды. Дереккөздер
Апатеизм

Апатеизм (прагматикалық атеизм) - атеизмдік дүниетанымдың бір саласы, дінге апатиялық көзқараспен қараумен сипатталады. Апатеисттер Құдайдың бар болуы туралы ойлануды өмірге қажет етпейді. 18 ғасырда өмір сүрген француз ағартушы-философы атеизмде айыпталғанын мойындамай, өзін Құдайдың тіршілігі сұрақ төңірегінде ойланбайтынын айтқан. Вольтерге жолдаған хатында: Прагматикалық атеизмға сүйенсек, апатеисттер Құдайлардың бар немесе жоқ болуына ойланбайды және бұл сұраққа жауап табуға талпынбайды. Олар табиғат құбылыстарын түсіндіруде Құдай күштерін қатыстырмайды. Сонымен қатар апатеизмде Құдайлардың бар болуы тұжырымына келісу немесе келіспеу ескерілмейді. Бұл тұжырым апатеист үшін керек емес деп танылады. Бұл дүниетанымға сүйенсек, адамның өміріне құдайлардың ықпалы және мәні жоқ деп білді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Қоғалы (Жетісай ауданы)

Қоғалы — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Ауданның қиыр батысында, аудан орталығы – Жетісай қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 31 км-дей жерде, Өзбекстанның шекарасына жақын, Өзбекстандағы Айдаркөл көлінің шығысында 32 км-дей жерде. Достық каналының ең соңғы тармақтары Қоғалыда аяқталады. Тарихы 1997 жылға дейін "Қоғалы қаракөл қой кеңшары" ретінде аудан көлеміне жақсы таныс болған. 1997 жылы Атамекен ауыл әкімшілігінің құрамына енді. Халқы Шаруашылығы Тұрғындары балық аулаумен, мақта егумен айналысады. Дереккөздер
Солуэй-Моссе түбіндегі шайқас

Солуэй-Моссе түбіндегі шайқас (; 24 қараша 1542 жылы) - XVI ғасырдағы ағылшын-шотланд шайқастарының бірі. Шотландықтардың бұл шайқаста жеңілісі елдегі сыртқы саясатының барлық жүйесі дағдарысқа ұшырағанын және Англиямен жаңа ынтымақтастықтың жолдардың табудың қажеттілігін көрсетті. Шайқас алдындағы әскери іс-қимыл 1542 жылғы қайталанған Шотландия мен Англия арасындағы соғыс бастапқыда шотландықтарға табысты болды: 1542 жылдың тамызында ағылшын әскері Хаддон-Рига түбінде талқандалды. Алайда, 1542 жылдың қазанында Шотландия королі Яков V ақсүйектерден жасақ құрды, ал шотландық ақсүйектер Англиямен соғысты ынтасыз қабылдаған болып шықты. Сонымен қатар, королдің ішкі саясатындағы қатыгездігіне наразы болғандар және ақсүйектерді ел билеуден толығымен шектеу, ірі шотландық шонжорлар әскери науқанға қатысудан бас тарты. Хаддон-Рига жеңімпазы Хантли графын қолбасшы орнынан босатылуы, шотланд әскери күштерінің әлсіреуіне әкеліп соқтырды. Дегенімен, король біраз (шам. 20 мың адам) әскер жинай алды. Яков V Англияға басып кіруді батыс шекарада жүзеге асыруды шешті. Лохмабенде королдік штаб ұйымдастырып, Яков V фавориті Оливер Синклэр бастаған әжептәуір ірі корпусты жіберді. Шабуылдың барысы 1542 жылдың 24 қарашасында Синклэрдің әскеріне Солуэй-Ферт шығанағындағы шымтезекті батпақ аймағында сэр Томас Уартон бастаған ағылшын әскері шабуыл жасады. Шотландықтардың іс-әрекеттері үйлесімнен мүлдем айырылды, бөлімше басшылары қолбасшыға мойынсұнбай кетті, барондардың бір қатары әрекетсіздігімен жеңіліске итермеледі. Нәтижесінде, шотландықтардың әскері тез талқандалып, ұрыс алаңынан жан-жаққа қашты. Жеңген жақтың әскер шығыны шағын болды, бірақ шамамен 1200-ден көп адам берілді немесе тұтқынға түсті. Солуэй-Моссе түбіндегі шайқастың маңызы Солуэй-Моссе түбіндегі шайқастағы жеңіліс Яков V саясатының күйрегендігін білдіріп, король мен ақсүйектер арасындағы антогонизмның тереңдігін көрсетті. Бұдан басқа, сыртқы саясатта Англиямен дұшпандық қарым-қатынастың келешекте әрі қарай жалғаспайтындығын айқындады. Жақында ұлдарынан айырылған Яков V бұның бәрін түсінді. Күйзеліске батқан король 14 желтоқсанда Фолкленд сарайында көз жұмды.
Псалмалар

Псалмалар - (грекше psalmos - ән) - таураттық псалтирь жинағын құрайтын діни әндер мен гимндер айту, шіркеу оның авторын иудей патшасы Давид деп біледі. Шындығында, Псалмалар тым кейінірек пайда болған және ол бір адамның емес, әр кезде өмір сүрген көптеген авторлардың туындысы. Өте ерте кезде- ақ 150 Псалмалар бес кітапқа жинақталды. Бұл кітаптар өздерінің жанры жағынан да, стилі жағынан да, бір-біріне ұқсамайды. Псалмалар бірінші жақтан жазылған, мұңды жалбарыну сезіміне толы, құдайдың құдіреттілігін, оның "әділеттілігін", қайырымдылығы мен киелілігін жырлайды. Олардың көпшілігі Иерусалим храмында құдайға құлшылық ету кезінде айтылған діни гимндер. Дін басылары Псалмаларды жанды құтқару оқуы ретінде ұсынады, өйткені олар адамдарды тағдырға мойын ұсыну және құдайдың жәрдеміне үміт арту рухында тәрбиелейді. Дереккөздер
Рош-гашан

Рош-гашан - (еврейше - жаңа-жыл) қыркүйектің басында аталып өтетін иудейлік діни мейрам. Ертеде, Таураттың айтуынша Рош-гашан мейрамы жеміс-жидек жинауды аяқтаумен байланысты болды және Ай рухының құрметіне керней үнімен аталып өтті. Кейіннен раввиндер келе жатқан бүкіл жыл ішінде болатын адамдардың жақсылықтары, сәттіліктері мен денсаулығы Рош-гашан кезінде құдайға құлшылық етуге байланысты болады-мыс дейтін ырымшылдық түсініктермен байланыстырылды. Иудаизмдер Рош-гашан мейрамы кезінде йом- куппурды қосқанда 10 күн құдайға жалбарынып, тілек тілеуі керек. Бұл күндері Яхве адамдардың іс-әрекетін тексеріп, әрбір адамның келер жылдағы тағдыры туралы өзінің шешімін әзірлейді-міс. Иудейлік клерикалдар дінге сенушілер арасында өзінің ықпалын күшейту үшін Рош-гашанды "қорқынышты күндерге" толы йом-киппур деп те атады, оған элул айы август бойы ораза ұстап, табынып, қой мүйізінен жасалған шофара кернейден күңірінген дыбыс шығарып және т.с.с. жасап дайындалу керек. Дереккөздер
Алпамыс (ауыл)

Алпамыс (2011 жылға дейін – Жеңіс) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 19 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Телеология

Телеология - (грекше teleos - мақсат, нәтиже және logos - ілім, заң) табиғат құбылыстарының сәйкестілігі мен мақсаттылығы туралы идеалистік ілім, бұл ілім бойынша табиғат құбылыстарының ең жоғары негізі, алғашқы бастауы және аяқталуы - құдай болып табылады. Телеологтардың бұл көзқарасы бойынша "мысық жаралғанда тышқанды жеу үшін, тышқан мысыққа жем болуы үшін жаралған, ал бүкіл табиғат жаратушының даналығын дәлелдеу үшін жаралған" болады деп Энгельс мысқылдай жазған еді. Телеология құбылыстардың жалпыға бірдейй өзара байланысы мен заңдылықтарын түсіндіруге жасалынған әрекет болады. Телеологиялық концепцияны Аристотель, Ф. Аквинский, Лейбниц, Гегель және басқалар дамытты. Ф. Аквинский оны анағұрлым егжей-тегжейлі талдау жасап, құдай болмысының телеологиялық дәлелі дейтін ұғымды қалыптастырды. Ч. Дарвиннің ілімі Телеологияның биологиядағы табиғат құбылыстарының пайда болу заңдылықтары мен себептерін ғылыми тұрғыдан түсіндірумен сиыспайтынын организмдердің сәйкестілік құрылымы табиғи сұрыптаудыңнәтижесі екенін ашып берді. Марксизм, мақсаткерлік әрекет, нысаналы бағыт адамдарға ғана тән екендігі ол материалдық, әлеуметтік (таптық) , тұрмыстық жағдайдан туатындығы, ал мақсаттарды жүзеге асыру обьективтік тарихи заңдылықпен реттелетіндігі туралы қағиданы ұсына отырып, Телеологияның негізсіздігін дәлелдеді. Дереккөздер
Ерназар батыр Кенжалыұлы

Ерназар батыр Кенжалыұлы (т.қ.ж. белгісіз) - Кіші жүз батыры. Бекет батырмен шөбере, өжет, қайратты адам болған. Ол 1840 жылы түрікпендермен шайқаста олардың белгілі бір батырын Бекет екеуі қолға түсіріп, ат құйрығына байлап алып келеді. Содан бастап халық оны "Ерназар" батыр деп ата кеткен. 1841 ж. Есет батыр бастаған шектілер жасағының құрамында патшалық Ресейдің Ақбұлақтағы әскери бекінісін, Ембі әскери қарауылдығын талқандауға қатынасқан. 1843-1845 ж. Хиуа хандығының Кіші жүз аймағының оңтүстігіндегі шекті, табын, тама шөмекей елдерінен алым-салық жинау жорықтарына қарсы күрескен. 1847-56 жж. Есет Көтібарұлы қозғалысына белсене қатынасып, 1855 ж. патшалық Ресейдің қол шоқпары сұлтан Арыстан Жантөринді өлтірушілердің бірі болған. Бекет батыр екеуін Орынбордағы патша әкімшілігі қолға түсіреді. Қазақ елін зерттеушілердің бірі И.В.Аничков бір еңбегінде: "Ерназар және Бекет сұлтан-правитель Арыстанды өлтіруге қатысқаны үшін 12 ай бойы Орынбор түрмесінде отырып, Сібірге айдалды", - деп көрсетеді. Бұл 1856 ж. болған. Оның кейінгі өмірі белгісіз.
Биоинженерия

Биоинженерия және биологиялық инженерлік - биология мен медицинада инженерлік принциптердің қолданылуын дамытатын ғылым мен техниканың бағыты. Биоинженерия (биологиялық жүйелердің инженерлігін қоса алғанда) - инженерлік аналитикалық және синтетикалық әдістемелерді пайдалана отырып, тірі организмдер немесе олардың ғылымдарымен байланысты өзекті мәселелерді шешу үшін тұжырымдамалар мен биология әдістерін (және, екінші, физика, химия, математика және информатика) қолдану болып табылады. Сондай-ақ, табылған шешімдердің құны мен тиімділігіне дәстүрлі сезімталдығы. Дәстүрлі инженерлік, жансыз құрал, құрылымдар мен процестерді жобалау, өндіру және талдауда физика мен математиканы пайдаланса, биологиялық инженерлік негізінен тірі организмдерді пайдалану, үйрету мен дамыту үшiн тез дамитын молекулярлық биология саласын пайдаланады. Биоинженерия өнеркәсібі жасанды ағзаларды техникалық құралдардың көмегімен құрудан бастап, регенеративті медицина әдісімен ағзалар мен тіндерді өсіру жолдарын төмендеген немесе жоғалған физиологиялық функцияларының орнын толтыру үшін табу, және осындай ауыл шаруашылығы, өсімдіктер мен жануарлар сияқты генетикалық түрлендірілген организмдердің (гендік инженерия) дамуына дейінгі, құрамында инженерлік энзимологиясы бар қосылыстар. Биоинженерия медицинадан тыс асппектілерде биотехнологиямен тығыз байланысты. Әсіресе, биоинженерияда адамдардың денсаулығына байланысты проблемаларды тиімді қолдану және талдау маңызды, алайда, тек ол нәрсе ғана емес: биологиялық инженерлік білім әлдеқайда көп өрісті қамтиды. Мысалы, биоимитации - биоинженерия филиалы машиналар мен материалдарды әзірлеу және өндіру үшін үлгі ретінде тірі организмдердің құрылымдары мен функцияларды қолдану жолдарын іздейді. Дереккөздер
Духоборлар

Духоборлар - феодалдық - крепостниктік тәртіптерге наразылық ретінде 18 ғасырдың аяғында Россияда пайда болған христиандық секта. Духоборлар дін басыларды, храмдарды, иконаларды, кресті, құпияшылдықты, оразаны, монахтықты және басқаларды мойындамайды. Духоборлар діни сенімнің көзі- "Жануарлық кітап" деп аталатын, яғни ауызша таралып отыратын аңыз ("жазылған сөз - өлі") болып табылады. "Жануарлық кітап" Духоборлар арасына таралған сұраулар мен жауаптардан, әндер мен шағын өлеңдерден, дуа мен жалбарыну сөздерден тұрады. Духоборлар Христы құдайлық рух пен ақыл- парасаты күшті көрінетін қарапайым адам етіп көрсетеді. Өздерінің көсемдерін оларда Христың жаны бар деп жори отырып, құдайға айналдырады. Духоборлар табынуды іштей өзіне "құдай сөзін" қабыл алып, рухани түрде жасайды, жанның өлмейтініне сенеді, алайда жұмақ пен тозақты мойындамайды. Духоборлар құдайға сиыну жиылыстары діни әңгімелесу сипатында бөлмеде немесе далада өтеді. Жиналыс кезінде Духоборлар жатқа әндер айтып, өлеңдер оқиды. Духоборлар жоралардың арасынан үйлену және жерлеу салттарын сақтайды. Революцияға дейін Духоборларды патша үкіметі зиялылар үстемдігіне бағынбағаны, әскери міндеттілікті орындаудан бас тартқаны үшін қудалады. Өкіметтің қатал қуғын-сүргіні Духоборлардың бір бөлігінің 19 ғасырдың аяғында Кипр аралына, ал ол жерден қазір де Духоборлардың топтары өмір сүретін Канадаға қоныс аударуына мәжбүр етті. Совет одағының территориясында қазіргі кезде Духоборлардың басы бірікпеген топтары бар. Дереккөздер
Нұрпейіс Байғанин ескерткіші

Нұрпейіс Байғанин ескерткіші – 1999 жылы Ақтөбе қаласындағы Әбілқайыр даңғылына орнатылды. Оған арнайы тұғыр қондырылды. Өлшемі шаршы үлгіде /2,5 м x 2,5 м/, қара-көк мәрмәр таспен қапталған. Төменгі тұғырының ұзындығы - 12,2 метр, ені - 6 метр, биіктігі – 1 метр, тұғырды есептегенде 1 м 36 см. Тұғыр үстіндегі мүсін биіктігі 2,3 метр, асбест цемент араласқан материалдардан әзірленген, мыс темірмен қапталған. Жалпы биіктігі 3,66 м. Ескерткішті орнату жобасын обл. бас сәулетшісі, Қазақстан Сәулетшілер одағының мүшесі Б.С. Егінбаевтің басшылығымен «Ақтөбеазаматтықжобалау» институты жасады. Ескерткіштің авторы Грузияның белгілі суретші-монументалисті Гамлет Элиабарашвили.
Мәні қорымы

Мәні қорымы – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші тізіміне енген тарихи сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Ырғыз ауданы, Шеңбертал ауылынан батысқа қарай 6 км жерде, Темірбастау шыңының басында орналасқан. Қай ғасырда қаланғаны белгісіз. Тарихи деректер, аңыздар Аңыз бойынша Мәні деген батыр қыз болған. Ол талай қол бастап, қарсылас жауын ұдайы жеңіп отырған, кейін бір жорықта қаза тапқан. Оның жерленген жерін халық әулие тұтып "Мәні әулие" деп атап кеткен. Қорымның аумағы 2-3 гектардай. Бұл қорым болашақта археологиялық зерттеуді қажет етеді. Бұл төбені Мәні әулие десе, төбе басында қаз-қатар тастардың қаланған қорымды Мәні әулие қорымы деп те атайды. Қорым сипаты Қорымда тас қоршаулар, құлыптастар. Тұтас алғанда Батыс Қазақстандағы әртүрлі бейіт ескерткіштрдің жиынтығы іспетті. Қаланған тамдардың қабырғасының биіктегі 1 м-ге жетеді, кейбіреуінің төрт бұрышына әдейі тас қаланып, кәдімгі төрт құлақты там бейнесіне келтірсе, қайсібірінің қақ ортасында үйшік, сыпа тамдарға лайықтап шошақ төбе шығарылған. Негізінде мұнда тас қалаудың үлкен өнері жинақталған қабірден үлкен тастарға салынған ру белгілері көп. Табиғи үлкен қара тасқа салынған белгілерден үш жүздің ру таңбалары кездеседі. Бұл бейіттер өткен заманда туған жер үшін болған шайқастардың бірінде құрбан болған бабалардың бейіттері екені сөзсіз. Көне көз қариялардың айтуы бойынша патша әскеріне қарсы соғыста қаза тапқан Кенесары сарбаздарының патша әскерімен соғыста жүріп Ырғыз өзенінен кесіп өтіп Мұғалжарға, Ембіге дейін барғаны, кейін шегініп осы маңда болғаны белгілі. Бейіттер еш сылақсыз әртүрлі тастардан қаланған. Дереккөздер
Ведизм

Ведизм - вед діні- б.д. дейінгі 2-1 мыңжылдықтың басында қалыптасқан, Үндістан халқының едәуір бөлігі табынатын діни сенімі және ырымы, ол қасиетті сөздер жинақтары Ведтерде (сөзбе -сөз- білім) жазба түрде көрсетілген. Ведтер ежелгі гимндердің, дұғалардың, садақа (самхит) тұрады. Ригведа, Яджурведа, Самаведа және Атхарваведа. Ведизм дінінің барлық құдайлары алғашқы кездері табиғаттың күштері мен құбылыстарын жандандырып белгілеуден тұрады. Агни - от құдайы, Индра - атмосфера, жаңбыр мен нөсер, Сурья - күн, Дьяус (Варуна) - аспан, Сома - ай мен мас қылатын ішімдік, Вритра - қуаңшылық құдайы және т.б. Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы, таптардың пайда болуы және мемлекеттің құрылуы дәрежесіне қарай құдайлардың атқаратын қызметі күрделілене түседі. Индра соғыс құдайы, құдайлардың патшасы және жер бетіндегі өмірінде құдайлардың көмегін, ал өлгендердің жанын тәңірлер патшалығына баруды қамтамасыз ететін садақа беруден тұрады-мыс. Садақа беруді алдымен тайпалардың, қауымдардың, отбасылардың басшылары, ал кейінірек - кәсіпқой абыздар, брахмандар басқарды. Ведизм дінінің одан әрі дамуы брахманизм болып табылады. Дереккөздер
Исатай мешіті

Исатай мешіті – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Ырғыз ауданы, Жай­саң­бай ауы­лы­нан оң­тү­стік-шы­ғы­сқа қа­рай 4,7 км жерде орналасқан. Сипаты С.Е. Әжіғалидің мәліметі бойынша "1920 жылдары шебер Шомбал Бектасұлының басшылығымен салынған Исатай Сатыбалдыұлы мешіті шикі кірпіштен салынған ғимарат, екі бөліктен тұрады, солтүстіктен күйдірілген кірпіштен қаланған мұнара оған іргелес орналасқан. Мұнараға көтерілу кірпіштен өрілген бұрама тәрізді баспалдақ арқылы жүзеге асырылады. Ғимараттың оңтүстік-шығыс қабырғасында жоғарғы жағында өте қызықты шоқтығы бар михраб орналасқан". Мешіт жоспары бойынша тіктөртбұрышты (9,60х24,20 м), солтүстік-шығыс-оңтүстік-батыс осі бойынша созылған. Ғимараттың қабырғалары күйдірілген кірпіштен қаланған, төбесі итарқалы-бөренелі (қазіргі кезде шиферлі шатырмен) жабылған. Қаңылтырмен қапталған шатырлы күмбезі бар 8 қырлы мұнара (жалпы биіктігі 19,0 м) солтүстік-шығыс қасбетінде салынған. Қарама-қарсы қасбетте михраб апсидасы орналастырылған. Қабырғалардың жазықтары саңылаулармен, терезелермен, қалақшалармен бөлінген, екі есік саңылауы бар: оңтүстік-шығыс және солтүстік-шығыс қабырғаларында. Саңылаулар мен терезелердің жоғарғы бөлігінің құрылымы ерекше – аласа "доғалармен" жасалған, мұнда солтүстік аймақтардың – Еділ бойының және т.б. сәулет өнерінің әсері сезіледі. Ғимараттың іші алғашында екі бөлмеге бөлінген: оның бірі ағаш баспалдақ орналасқан мұнара жағында және екіншісі – михрабта ағаш мінбар орналасқан үлкен қызметтік бөлме [Әжіғали, 2001, 164 б.]. Тарихы Исатай мешітінің құрылысының тарихы туралы Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің материалдары айғақтайды. Мұнда 1903 жылы 7 ақпанда басталған және 1905 жылы 12 тамызда аяқталған "Ырғыз уезінің Тәуіп болысында мешіт құрылысы туралы" ісі анықталды. Онда мешіттің құрылу тарихын ашатын құжаттар, Исатай Сатыбалдыұлы туралы деректер бар және қосымша ретінде жобаның бастапқы сызбалары берілген. Торғай болысының әскери губернаторының атына Тәуіп болысында мешіт пен медресе солу сұранысы туралы қызметтік хатты Ағыбай Шамбалов 1903 жылы 25 қаңтарда береді. Бұл сұраныс Ырғыз уезі басшысының қызметтік хатымен қоса берілген, онда ол Сасық-Өзек шатқалындағы бұл жерде, қыстауларда намазханадан басқа мешіт жоқ екенін, сонымен қатар А. Шамбаловтың мешіт салуға берік ниеті мен қаржылық мүмкіндіктері бар екенін растайды. Алайда, уез шенеунігі "татарша біліммен қатар орысша білім берілмесе далада медресе ашуға рұқсат берудің қажет еместігін ескере отырып", "Шамбаловтың медресе құрылысын жүргізуге рұқсат сұрауын қабылдамау тек мешіт салуға рұқсат қажет деп санайды" [Айсаутов, 2020, 11 б]. Дәл осы уез басшысы басқа қызметтік хатта Исатай Сатыбалдыұлына әлбетте бұл мешіттің болашақ молдасы ретінде оң сипаттама береді. Қазақ даласындағы мешіттер мен намазханалар бойынша жылдық статистикалық мәліметтер көрсеткендей, Исатай мешітінің құрылысы XX ғасырдың 20-жылдарына дейін созылған көрінеді. Дереккөздер
Жапақ мазары

Жапақ мазары – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші тізіміне енген, ХІХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Ырғыз ауданы, Жайсаңбай ауы­лы­нан шы­ғыс-оң­тү­стік-шы­ғы­сқа қа­рай 5,5 км жерде. Кесене сипаты Сыртқы шеңберінің диаметрі 8 м. Қасбетті дөңгелек ғимаратты тең бөлікке бөліп тұр. Мұнара – күмбезшелер құрбандық орны тәрізді сыртқа қарайды. Мазардың ішкі бөлігінде төрт жер асты қабырларының үстінде сахна тәрізді тұғырлар орналасқан. Мазардың биіктігі 7,10 м. Дереккөздер
Еуропа (серік)

Еуропа не Юпитер II — Юпитердің алтыншы, ал Галилей санағымен екінші серігі. 1610 жылы Галилео Галиле және мүмкін сол кезде Симон Марий бірге ашқан. Өлшемдерімен Айдан кіші болғанымен, көбінесе силикат жыныстардан тұратын серік. Жер бедері тек мұздан болып, ол Күн жүйесінде ең тегіс болып келеді. Бетінде кратер саны аз болғанымен, жарықшақтар саны өте көп. Жер бедерінің жастығына орай, мұз астында су бар деген болжамғаға келеді. Оның мұз болып қатып кетпеуі асығу күштері болуы мүмкін. Сол күштер арқылы Еуропаның магниттік өрісі Юпитердікіне қарама-қарсы болуына әкеледі. Қыртысы судан жылжығаны арқылы серік ішінен қызарып отырады. Су бар болуынан мұз 80°-қа жылжығанын көрсетеді. Онымен бірге геобелсенділік тақталар жылжу сияқты көрсетіледі. Атмосферасы қатты разрядталған болып келеді, және тек оттегіден тұрады. Еуропада су болғанымен, ол ғалымдарға үлкен қызығушылық береді. Мүмкін микроағзалар су ішінде өмір сүреді. Соны білу үшін бірнеше экспедициялар жіберіледі.
Назар тамы

Назар тамы – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші тізіміне енген, ХІХ ғасырдың аяғы – ХХ ғасырдың басындағы сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Ырғыз ауданы, Құмтоғай ауы­лы­нан сол­тү­стік-ба­тыс­қа қа­рай 6 км жерде. Кесене сипаты Сегіз қырлы етіп салынған мазар, шикі кірпіштен өріліп, сырты күйдірілген кірпіштен қапталған, күмбезделіп салынған. Ішкі беті саз балшықпен сыланып, ақталған. Биіктігі 4 м болатын Назар тамының қабырғаларында қызыл бояумен жазылған арабша таңбалар бар. Дереккөздер
Темірбек Жүргенов ескерткіші

Темірбек Жүргенов ескерткіші – Қазақстан мен Орта Азия Республикаларының мемлекет қайраткері Темірбек Жүргеновке 1986 жылы орнатылған ескерткіш. Бұл ескерткішті белгілі мүсінші Х. Наурызбаев граниттен мүсіндеген. Ырғыз селосындағы Жангелдин көшесінің бойында “Арай” мәдениет үйі жанындағы саябақта орналасқан.
Мұқағали Назарұлы

Мұқағали Назарұлы - 1987 жылы Ырғыз ауданында дүниеге келген. Назарұлы Мұқағали – атақты спортшы, еркін күрестен Қазақстан чемпионы. Бастауыш сыныпты Б.Алманов атындағы орта мектебінде оқып, әрі қарай Ақтөбе қаласында орта білім алды. Еркін күрестен 1997 жылдан бері айналысады. М. Назарұлы еркін күрестен Бүкілресейлік біріншіліктің, В.Ковалев атындағы халықаралық біріншіліктің, 2002 жылғы және 2003 жылғы Қазақстан чемпионы болды. Ақтөбе облысының бірнеше дүркін чемпионы. Дереккөздер
Дүйсенбі Ахун мешіті

Дүйсенбі Ахун мешіті – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші, киелі нысан. Орналасқан жері Ырғыз ауданы, Жайсаңбай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 7 км жерде. Сипаты Төртбұрыш тәрізді (9.60х24.20 м), солтүстік-шығысында сегіз қырлы сүйрік мұнарасы бар, мұнара қаңылтырмен қапталған, биіктігі 19 м. Қабырғасы күйдірілген қызыл кірпіштен өрілген. Дүйсенбі аһун Имашұлының басшылығымен халық қаржысына тұрғызылған. Мешітті салуға Орынбор және Уфа қалаларынан шеберлер қатысқан. Жергілікті халық шөмекей руының тоқа аталығынан болуына қарамастан, оның құрылысында Еділ бойы халықтарының ою-өрнектері салынған. Дереккөздер
Байдала (Түркістан облысы)

Байдала (2008 жылға дейін – Жданов) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 23 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Қызылтаң (Түркістан облысы)

Қызылтаң — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 24 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Байжиен Үмбетов

Үмбетов Байжиен (1859ж. Ырғыз уезі. №23 а. – 1932ж.) – 1916 жылғы Ырғыз көтерілісі басшыларының бірі. Ауыл молдасынан, Троицк, Қостанай бойында қазақ балаларына арнап ашылған мектепте сауатын ашады. 1890 жылдардан бастап ұзақ жылдар бойы Ырғыз, Қармақшы уездерінің биі болып қызмет етті. 1916 жылғы Ырғыз көтерілісінің басшысы А.Қанаевпен бірігіп көтеріліс ұйымдастырып, ел арасында қырғын салып, халықты аяусыз жазалап жүрген қандықол ақтардың бір топ офицерінің көзін жойды. 1930 жылы орта шаруаның малын тәркілеп, діни адамдарды қуғындағаны үшін Кеңес үкіметіне қарсы Ырғыз көтерілісіне, кейін Қарақұм көтерілісіне қатысқан. Қарақұм көтерілісшілерімен Кеңес үкіметі жағынан Әліби Жанкелдин бастаған бір топ зиялылар келіп, бітім жасасты. Алайда, елге оралғаннан кейін Байжиен Үмбетовты де түрмеге алып,тұтқындады. 1932 жылы түрмеде қайтыс болды. Кезінде Б.Үмбетов жайлы республикалық, облыстық газеттерде А.Досшанова, М.Мырзалы, О.Жолдыбаев, М.Қабақбаев бірнеше мақалалар жариялады. 1991 жылы шыққан Г.Сәтпаевтың «Торғай түлектері» атты кітабында Байжиен еңбектері туралы айтылған. КСРО Жоғары Кеңесі Президиумының 16.01.1989 жылғы қаулысы және Қазақ КСР Прокуратурасының 28.12.1990 жылғы қорытындысымен ақталды. Дереккөздер
Бірлік (Жетісай ауданы)

Бірлік — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 25 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Сырабат

Сырабат (2008 жылға дейін – Ленинабад) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 25 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Сұлубұлақ

Сұлубұлақ (2008 жылға дейін – Чкалов) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 25 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Күрішті

Күрішті (2008 жылға дейін – Кәріс) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 28 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Кемер (Жетісай ауданы)

Кемер (2008 жылға дейін – Кирпичное) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 30 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жаңадала (Түркістан облысы)

Жаңадала — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 24 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жаныс кесенесі

Жаныс кесенесі – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші тізіміне енген, ХІХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Ырғыз ауданы, Құ­ры­лыс ауы­лы­нан ба­тыс-оң­тү­стік-ба­тыс­қа қа­рай 2,6 км жерде. Кесене сипаты Қабырғасының төменгі бөлігі 8 қырлы, жоғарғы бөлігі сағанаға ұқсас 8 және 41 қырлы барабан шеңбері түрінде қаланған. Күмбезі пирамида тәріздес сатылап қаланып аяқталған. Қабырғалары күйдірілген саз балшық араластырылып өрілген. Жаныс кесенесі Әлімнің төртқара руының биі Жаныс көзі тірісінде халық шебері Мейірбекке салдырған. Дереккөздер
Зерделі

Зерделі (2008 жылға дейін — Большевик) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстікке қарай 31 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Дәуімшар қорымы

Дәуімшар қорымы – Ақтөбе облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші, сәулет өнері. Орналасқан жері Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Жарқамыс ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 37 км жерде. Кезеңі XVII ғосырдың соңы, XX ғасырдың басы. Тарихи деректер, аңыздар Дәуімшар қорымы – аумағы 4 га-дан асатын, 200 нысаннан тұратын діни жерлеу кешені. Кешеннің мағыналық ядросы – кесілген ағаштардан жасалған дулыға тәріздес күмбездері бар үш кесене. Олардың екеуі қорымның солтүстік шығысында, ал үшіншісі – Мырза Мұрын (1881-1882 ж.) кесенесі солтүстік-батысында орналасқан. Кесенелердің ішкі әрлеуіне өзіндік айқын оюлы безендіру тән. Қорымның кіші архитектуралық формаларын үш топқа бөлуге болады: сандықтас, құлпытас, қойтастар; бөлек тұрған құлпытастар; қойтастар. Барлық нысандар жайпақ беттегі көлемді нақышты оюлармен безендірілген. Аймақта тараған ауызекі аңыз бойынша, қорым осы жерде 1810 жылы жерленген ембі қазақтарының басшысы Дәуімшардың есімімен аталған. Бұл зират Адайдың қырықмылтық бөлімінің батыры Дәуімшар (Есекей) есімімен аталады. Аңыз әңгімелерге қарағанда мұнда қалмақтармен соғыста қаза болғандар жерленген. Екінші бір мәліметте Дәуімшардың бастауымен қазақ жасақтары кезінде Гурьевтен шыққан ағылшындар экспедициясымен қақтығысып, содан көп адам қаза табады. Бұл 1810 жылы болған. Осы ұрыста қаруы аса көп ағылшындар оғынан адайлардың көп адамы шейіт болады, келімсектер жағынан да шығын болады. Ағылшындардың моласы қауымның етек жағында, одан сәл берігірек жатыр. Дереккөздер
Хакерлер (фильм)

Хакерлер — хакерлер туралы триллер. Фильмде жас Анджелина Джоли түскен болатын. Сюжет 1988 жылы сиэтлде 11 жасар баланың ата - анасы 45000 доллар мөлшерінде айыпбұлға батады, себебі бала вирус ойлап шығарады да, 1507 компьютерді қудыртыды және сол үшін бала 7 жылға қамалады. Ол балаға 18 жасқа толғанша мүлдем гаджет қолдануға тиым салынады. 7 жыл өткен соң бала Нью-Йоркта жаңа хакерлер компаниясымен танысады. Компаниядағы бір мүшесі кездейсоқ жанармай өндіретін компанияның жасырын мәліметтер торына кіріп кетіп, сол компанияның құпия кодтарын көшіріп алады. Ал өндірушілер сол кодтар арқылы 25 миллион долларды құртты пайдаланым ұрлап алған болатын. Ұрлықшы біліп қояды да, антивирус ойлап таппақшы болады да барлық кінәні және бүлдіргенін хакерлерге жабады. Содан соң хакерлер ғаламтор торы арқылы қарсы соғыс жариялайды. Рөлдерде * Анджелина Джоли — Kate "Acid Burn" Либби * Джонни Ли Миллер — Дэйд "Crash Override/Zero Cool" Мерфи * Джесси Брэдфорд — Джой Парделла * Мэттью Лиллард — Эммануэль "Cereal Killer" Голдстейн * Лоуренс Мэйсон — Пол "Lord Nikon" Кук * Реноли Сантьяго — Рамон "Phantom Phreak" Санчес * Фишер Стивенс — Юджин "The Plague" Белфорд * Альберт Ватсон — Лорен Мерфи * Лоррейн Бракко — Марго * Олег Федоров — русский хакер * Равиль Исьянов — русский хакер * Уэнделл Пирс — Ричард Джилл, арнайы службның құпия агенті * Фелисити Хаффман — айыптау өкілі * Марк Энтони— агент Рэй Ән Фильмге арнайы 3 саундтрек шығарылған. Бірінші альбомда бір ән қосылады, ал келесілері ремиксті музыкалар болып жарық көреді. Бейне туынды мотиві бойынша әндер жазылған. Қызықты фактілер * Іске қосылған қауіпті вирус ол шын өмірде болған әйгілі Моррис құрттың ARPANET компаниясын тоқтатғанда болған оқиға. * Барлық вирустардың тарихи тамырлары бар. Олардың арасында — Cookie Monster, Elk Cloner. * Бір бөлімде 38 минутта агент ФБР "Манифест хакера" туралы айтады, ол шыншыл жайт және Ментор лақап атпен таныс хакердің мәлімдемесі. * Суперкомпьютер "Гибсон" киберпанктегі Уильям Гибсонға жасалған сілтеме болуы мүмкін * Эммануэль Голдстейн — "2600" журналының басты редакторының лақап аты. * Анджелины Джоли мен Джонни Ли Миллер үшін бұл алғашқы маңызды рөлдер. Сын Фильм әр түрлі комментарийлерге ие болды. Ескертпелер
Жүзімдік (Жетісай ауданы)

Жүзімдік (2008 жылға дейін – Плодовиноградное) — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл, Абай ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Махаббат бекеті

«Махаббат бекеті» — мелодрама жанрындағы қазақ режиссері Талғат Теменовтың фильмі. Фильм Теменовтың «Гүлназ» повесті бойынша түсіріліп, 1993 жылы жарыққа шықты. Оның сюжеті махаббат үшбұрышы жайлы баяндайды. Басты рөлді Баян Мұхитденова сомдайды, оған ғашық болған екі сыныптасы – Орал мен Жеңісті Куанычбек Абылов пен Бопеш Жандаев ойнайды. Сюжет Фильм оқиғалары 1980 жылдары қазақ КСР территориясындағы «Махаббат» атты теміржол станциясында басталады. Гүлназ (Баян Мұхитденова) атты жас қыз станцияға ағасының үйіне орта мектептің соңғы сыныбын бітіру үшін оқуға келеді. Сол жерде кездестірген бірінші адам оның болашақ сыныптасы Орал – атасымен ғана тұратын тақыр жетім болады. Алғаш танысқаннан-ақ Орал жаңа қызды ұнатып қалады. Алайда мұғалім Гүлназды онымен емес, Жеңіспен отырғызуды жөн көреді. Жеңістің жүрегінде де Гүлназға деген сезім пайда болады. Екі сыныптастың бәсекелестігі ақыры Оралдың ашуланып Жеңіске суық қарумен оқ атуына әкеп соғады. Бақытына орай, Жеңіс аман қалып, Оралды кешіреді. Оралды абақтыдан шығарады. Онысы үшін риза болған Орал Жеңіске көзіне мүлде көрінбеуге және басқа жерге көшуге сөз береді. Көшерінен алдын ол Гүлназбен кездеспек болады, алайда оны үйінен таба алмайды. Орал болған жағдайды түсіндіретін хатты ағасына қалдырып кетеді. Бірақ ағасы бұл хатты өртеп жібереді. Жеңіс Гүлназды Оралдың оны тастап кеткеніне сендіріп, махаббатына ант етіп, онымен бірге болуын сұрайды. Біраз уақыттан кейін Алматыда жұмыс істейтін және тұратын Орал көшеде Жеңісті кездестіреді. Жеңіс оған Гүлназға үйленетінін айтады және тойға шақырады. Неке тойында Орал мен Гүлназ көрісіп, бір біріне бәрін тілсіз түсіндіреді, бірақ тым кеш болды. Жылдардан кейін Орал пойызда туған «Махаббат» станциясына барады. Вагонда ол кішкентай қызды кездестіреді, онымен сөйлесіп, қыздың анасы әкесімен ажырасқанын біледі. Пойыз станцияда тоқтаған кезде, қыз анасы Гүлназбен бірге шығады. Фильм Гүлназ бен Оралдың бір бірімен көз жанарлары түйіскен жерден аяқталады. Рөлдерде * Гүлназ — Баян Мұхитденова (Есентаева) * Орал — Кубанычбек Адылов * Жеңіс — Бопеш Жандаев Түсірілім тобы * Қоюшы-режиссер — Талғат Теменов * Сценарий — Талғат Теменов и Ләйлә Ақынжанова * Қоюшы-оператор — Алексей Беркович * Қоюшы-суретші — Александр Ророкин * Композитор — Төлеген Мұхамеджанов * Дыбыс операторлар — Зинаида Мухамедханова және Жанабек Мухамедханов
Оқушылар сарайы (волейбол клубы)

«Оқушылар сарайы» — Астанадағы әйелдер волейбол клубы, жоғарғы В лигасында ойын ойнайды. Тарихы Команда 2009 жылы №61 мектепте Аркабаев У.Н. негізі бойынша қаланған. 2010-2012 жылдары Астана қаласының оқушылары арасындағы спартакиада да 1,2 орындарға ие болған. 2012 жылы команда Петропавловск қаласында әйелдер арасында Қазақстан Республикасы бойынша бірінші орынға ие болады. 2012 жылдың қазанынан бастап, Команда атауы Оқушылар сарайы Астана қаласының әкімшілігі деп аталып, Жоғарғы В лигасында ойнайтын болады. Жетістіктер * 1996-1997 жылдар аралығында Қазақстан Республикасында әйелдер арасында екі дүркін чемпион * ҚР кубогының иегерлері * ҚР арасында оқушылар спартакиада да екінші жүлдегерлер Құрамы
Жібекші

Жібекші — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылды. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 156 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Баянды (Түркістан облысы)

Баянды (2021 ж. дейін – Жеңіске 40 жыл) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны және тарихы Аудан орталығы – Жетісай қаласынан батысқа қарай 21 км-дей жерде. Округтің орталығымен бірге орналасқан, ауылдың солтүcтік жағы осы "Жеңіске 40 жыл" ауылына қарайды, оңтүстік жағы орталыққа тиесілі. Кезінде "Өзбекстанның 40 жылдығы" кеңшарының төртінші бөлімшесі атанған. 1992 жылдан бері қазіргі атымен аталады. Ауылдың іргесі шамамен 60-жылдары (кей мәліметтерде — 1958 жылы) қаланған. Ол кезде бұл өңір көрші Мақталы ауылына қарасты аумақ болған. Кейін "Өзбекстанның 40 жылдығы" кеңшары құрылып, соның құрамына өткен. Басқа да мәліметтер Ауыз сумен, газбен, ағын сумен қамтамасыз етілген. Округтік амбулатория осы ауылда орналасқан. Кезінде мал фермасы да болған, кейін талан-талажға ұжырап, қазір орны ғана қалған. Кеңес дәуірінде ауылдың шығыс жағымен жүк темір жолы өткен. Шаруашылыққа пайдаланатын ағын су "Достық" каналының тармақтары арқылы келеді. Тұрғындары мақта, жоңышқа, қырыққабат, жүгері, қарбыз, қауын, қызанақ, қияр, картоп, пияз егумен айналысады. Ауылдың аумағында 2023 жылға дейін ешқандай мектеп болған жоқ. Мектеп жасындағы балалар орталықтағы "Жібек жолы" жалпы білім беру орта мектебіне барып оқыды. Халқы Ұлттық құрамы толығымен қазақтар. Тұрғындар саны Өзбекстаннан көшіп келген оралмандармен толыққан. Дереккөздер
Қалпақсай

Қалпақсай — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылды. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан батысқа қарай 20 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Ғарышкер (ауыл)

Ғарышкер (2011 жылға дейін – Гагарино) — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан батысқа қарай 23 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Пірәлі

Пірәлі — Түркістан облысы Жетісай ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылды. Географиялық орны Аудан орталығы – Жетісай қаласынан батысқа қарай 29 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Атамұра (ауыл)

Атамұра (2008 жылға дейін – Победа) — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Аязхан Қалыбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жаңажол (Мақтаарал ауданы)

Жаңажол — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Аязхан Қалыбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 12 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жамбыл (Аязхан Қалыбеков ауылдық округі)

Жамбыл — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Аязхан Қалыбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 14 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Абат

Абат — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Аязхан Қалыбеков ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 14 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Үлгілі (Мақтаарал ауданы)

Үлгілі — Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл, Аязхан Қалыбеков ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 14 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Гандболдан Қазақстан қыздар құрамасы

Гандболдан Қазақстан ұлттық қыздар құрамасы — әлемдік жарыстарға гандболдан қатысатын Қазақстанның ұлттық құрамасы. Азия Чемпионатын 2 дүркін чемпионы. Олимпиада Ойындарына 1 рет қатысты, Әлем Чемпионаттарына 6 рет қатысты. Нәтижелері Олимпиада ойындары * 1996 - іріктеуден өтпеді * 2000 - іріктеуден өтпеді * 2004 - іріктеуден өтпеді * 2008 - 10 орын * 2012 - іріктеуден өтпеді * 2016 - іріктеуден өтпеді * 2020 - іріктеуден өтпеді Әлем чемпионаттары * 2007 - 18 орын * 2009 - 22 орын * 2011 - 19 орын * 2013 - іріктеуден өтпеді * 2015 - 22 орын * 2019 - 22 орын * 2022 - 24 орын * 2023 - 30 орын Азия Чемпионаттары * 1993 - 5 орын * 2000 - 5 орын * 2002 - 1 орын * 2006 - 4 орын * 2008 - 5 орын * 2010 - 1 орын * 2012 - 4 орын * 2015 - 4 орын * 2017 - 4 орын * 2018 - 4 орын * 2021 - 3 орын * 2022 - 5 орын Азия ойындары * 1994 - 4 орын * 1998 - 5 орын * 2002 - 2 орын * 2006 - 2 орын * 2010 - 4 орын * 2014 - 3 орын * 2018 - 4 орын * 2022 - 4 орын Құрамасы Жазғы Азия ойындары 2002 Наталья Шаповалова Ирина Мельникова, Ольга Аджидерская, Людмила Сидоренко, Наталья Кубрин, Светлана Грамсик, Юлия Пузанова, Золина Ольга, Бағдат Майлюбаева, Ольга Егунова, Ләззат Килибаева, Ольга Травникова, Елена Козлова, Лилия Зубкова, Марина Бузмакова, Ирина Боречко. Жаттықтырушы: Лев Яниев Жазғы Азия ойындары 2006 Ольга Аджидерская, Анастасия Батуева, Ирина Боречко, Марина Бузмакова, Юлия Гончарова, Ләззат Килибаева, Елена Козлова, Наталья Кубрин, Гүлнар Меңдібаева, Евгения Николаева, Марина Пекалова, Елена Портова, Ольга Травникова, Яна Васильева, Наталья Яковлева, Александра Ефимова. Жаттықтырушы: Лев Яниев Жазғы Олимпиадалық ойындар 2008 Ольга Травникова, Елена Илюхина, Екатерина Тяпкова, Юлия Маркович, Татьяна Парфенова, Ксения Никандрова, Наталья Кубрин, Гүлзира Ысқақова, Аджигерская Ольга, Марина Пикалова, Яна Васильева, Наталья Яковлева, Елена Портова, Ирина Боречко Жаттықтырушы: Лев Яниев Əлем чемпионаты 2011 Құрамы (әлем чемпионатында 2015) Құрамы (әлем чемпионатында 2019) Бас бапкер: Берік Бекназаров Құрамы (әлем чемпионатында 2023) Бас бапкер: Ляззат Ишанова Сілтемелер * [http://www.ihf.info/files/CompetitionData/121/PDF/KAZ.PDF Қазақстан құрамасының құрамы:]
Борис Михайлович Степанов

Степанов Борис Михайлович (24.05.1910- 24.06.1990)- ядролық физика, электрвакуум дық және импульстық өлшеу жүйелерінің саласында танымал кеңестік ғалым, Қоғамның еңбек сіңірген қайраткері. Өмірбаяны 1910 жылы Петербург қаласында дүниеге келген. 1935 жылы Ленинград физика- механикалық институтты аяқтаған. 1934-1960 жылы АН КСРО химия лық институт ында инженер қызметінен электрвакуумдық зертхананың бастығының дәрежесіне дейін жұмыс істеген. 1941 жылы «жұмысшы- шаруа Қызыл Әскері не» шақырылған болатын. Ленинградтық майданда 37418 әскери бөлімде пиротехник қызметін атқарған. 1943 жылдың сәуірінде Ленинградтық 01754 әскери бөлімінде оқ- дәрілерді сақтау бөлімінің бастығы болып және капитан қызметін атқарып жүрді. Қоршаудан шыққаннан кейін Ленинград қаласынан мина ны алу үрдісіне қатысты. 1945-1960 жылдары әртүрлі өлшеу тәсілдерін және құралдарын өңдеп шығарды. Олар ядролық және термоядролық жарылыстарын сүйемелдеуге, қару- жарақтарды өңдеуге, физика саласында зерттеу жұмыстарын жүргізуге зор мүмкіндіктер ашты. 1990 жылы Мәскеу қаласында көз жұмды. Марапаттаулары Қызыл Жұлдыз ордені (1944), «Құрмет » ордені (1953), Қазандық төңкерісіндегі еңбегі үшін (1971), Ленин ордені (1956, 1962, 1980), «1941—1945 жылдарындағы Ұлы Отан соғысында жеңіске жеткені үшін». Еңбек жолы 1960—1965 жылдары НИИИТ директоры және ғылыми көшбасшысы. 1965—1983 жылдары оптикалық— физикалық өлшеудің ВНИИ директоры. Физика— математика ғылымның докторы, профессор. Қоғамдық Еңбек қайраткері.(1980) Сталин нің және Ленин сыйлықтарының иегері. Шығармалары Фотометриялық және голографиялық аппараттардың жинағы. 1974. Жіңішке магнит тік қабықшалар туралы мәліметтер. 1976. Төмен температура да материалдардың оптика лық қасиеті. 1980. Дереккөз Орысша уикипедиядан аударылған.
Семеру

Семеру немесе Мухомеру — Индонезиядағы Ява аралында ең биік жанартау. Семеру оңтүстіктегі кальдеры Тенгер жанартауы қоршалған кешенінде орналасқан. Жанартау Кратерінде лава көлі бар. Семеру биіктігі — 3676 метр, бірнеше кратерлері бар; қазіргі кратердің диаметрі 500-650 м, тереңдігі 220 м дейін. Жанартау андезитами және базальтамимен курделі. Үлкен атқылаулар 1818 жылдан бастап Семеруда 55 атқылауларды тоқтатқан. 1967 жылдан бастап жанартау үнемі белсенді және ол түтін, күл, пирокластикалық материалдарды әр 20-30 минут сайын шығарып отырады. қазір атқылаулар жанартаудың оңтүстік-шығыс жағындағы кратерінде болып жатыр Дереккөз
Ғасырдан да ұзақ күн

Ғасырдан да ұзақ күн — Шыңғыс Айтматовтың алғашқы романы. 1980 жылы "Новый мир" журналында шығарылған. Соңынан "Боранды бекет" деген атқа ие болды. 1990 жылы "Знамя" журналында "романға повесть" ,"Шыңғысханның ақ бұлты", содан кейін бірақ роман болды. Романның атауына арнап 1959 жылы Борис Пастернак "Жалғыз күндер" атты өлең жолдарын жазды. Сюжет Бұл үзіндіден "Ғасырдан да ұзақ күн " романы басталады. Г.Гачаевтың жазбасы бойынша осы романның басты екі кейіпкері бар. Олар:Боранды Едігесі және Боранды Қаранары. Ескертпелер Әдебиет * Ш. Айтматов. Ғасырдан да ұзақ күн. СПб.: Азбука-классика 2004 * [http://soch.na5.ru/HTML/1/w2_109566038211315.shtml Адам және оның рухани отаным " романы "ғасырдан да ұзақ күн"] * [http://lib.ru/PROZA/AJTMATOW/aitm_white.txt Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов.] [http://lib.ru/PROZA/AJTMATOW/aitm_white.txt Ғасырдан да ұзақ күн] * [http://www.fantastika3000.ru/authors/a/aitmatov.ch/aitmatov.htm Шыңғыс Айтматов және оның романы "ғасырдан да ұзақ күн", "Энциклопедия фантастики. Кім бар, кім. Под ред. Әж. Гакова, 1995"]