kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Хайдарийа

Хайдарийа - орта ғасырда және жаңа замандағы Иран мен оған шектес жатқан елдерді қамтыған сопылық және шииттік үш топтың ортақ атауы. XI ғ-дың аяғында Хорасанда пайда болған және оның негізін қалаушы шейх Кутб әд-дин Хайдар Зауаидің (1221 ж.ө.) атын иеленген сопылық топ. Дәстүр бойынша ол Орта Азиядан шыққан түрік және каландарийа ілімінің кейбір қағидаларын мақұлдаған Қожа Ахмет Иасауидің (1166 ж.ө.) орта азиялық мистицизм мектебінің жолын қуушы. Ол өзінің жолын ұстанушылардан жанқиярлықты және ұзақ мерзімге созылған сопылықты талап етті: қолға, аяққа темір білезік, мойынға алқа, құлаққа сырға, қолдың саусақтарына сақина салып жүруді енгізген де сол болатын. Алғашқыда Хайдарийа Сирия Кіші Азия мен Үндістанға кіретін аймаққа тез тарады. Басқа бір атауы - мирхайдари XVI ғ-дың аяғы XV ғ-дың бас кезінде Иранда пайда болып, бүкіл елге кең тараған шииттік бауырластық. Мұның негізін қалаушы эпоним Сұлтан Мир Хайдар Тунидің (Тебризде 1427 ж.ө.) ата тегі Мұса әл-Казим имамнан тарайды. Ол Бакуде туған, имамилік шиизмнің идеясын насихаттай жүріп, көп елдерді аралаған, Тун қаласына (Хорасан) қоныс тепкен. XV ғ-дың 10-жылдары Тебризге келіп, осында шиизмді жақтаушы Қара Йусуф (1389 - 1420) пен Ескендір б. Йусуфтің (1420 - 1438), Қара Қойлының қолдауына ие болды. Хайдарийа қалалар мен ірі елді мекендердегі қолөнершілердің, көпестер мен саудагерлердің тарапынан қолдау тапты. Сөйтіп олардың әрқайсысы сайланбалы басшы жетекшілік ететін біртұтас қауымды құрады және бір-бірімен көршілес аудандарда шоғырланып өмір сүрді. Олар дін ілімінің нәзік қырларына онша мән бермеу имамит түсінігіндегі шиизм бағытын ұстанды және алғашқы үш халифа мен Пайғамбарлық серіктерін балағаттады. XV ғ-дың 60 жылдары Анатолияда, Сирияда және Азербайжанда көшіп-қонып жүрген түркі тайпаларының бір бөлігінің арасында пайда болған «әсіре» шииттер қауымы. Бұлар өздерін мүридтер және сафауийа сопылық әскери-діни орденінің бесінші пири мүршиді Хайдар б. Джунайдтың жолын қуушылар деп есептеді. Ол орденді 1469 - 88 ж. басқарды. Оны жасаушылар қызылбас атанды. Хайдарийа Әлиді Құдай немесе Құдайдан тараған ақиқат, ал шейх Хайдарды Әлидің ісін алға апарушы деп есептеді. Олар жанның көшіп жүретініне, мүршидтердің күнәйі кешіретініне, Құранның жасалғанына және Мұхаммед (с.а.у.) қайтыс болғаннан кейінгі Омейялықтар тұсында оның мүлдем бұрмаланғанына кәміл сенді. Дереккөздер
Бағдат Байшалұлы Әлиев

Бағдат Байшалұлы Әлиев (10 қазан, 1958 жыл, Алматы облысы Жамбыл ауданының Рославль ауылында туған) - Жамбыл аудандық мәслихатының хатшысы. Өмірбаяны * Еңбек Қызыл Ту орденді Қазақ ауылшаруашылық институтының агрономия факультетін бітірген (1986), ғалым- агроном. * 1975 жылдың тамызынан - Дегерес жылқы зауытының аға шопаны (Алматы облысы Жамбыл ауданының Дегерес ауылы). * 1977 жылдың мамырынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. * 1979 жылдың мамырынан - Дегерес аулының бастауыш комсомол ұйымының хатшысы. * 1984 жылдың қарашасынан - Алматы облысы Жамбыл аудандық комсомол комитетінің хатшысы. * 1985 жылдың қарашасынан - Дегерес жылқы зауытының агрономы. * 1988 жылдың сәуірінен - Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының ғылыми ұйымдастырушысы (Алматы облысы Қаскелең ауданының КИЗ ауылы). * 1991 жылдың ақпанынан - Дегерес жылқы зауытының бастауыш партия ұйымының хатшысы. * 1991 жылдың маусымынан - Халық депутаттары аудандық кеңесінің аға референті, аппарат жетекшісі, Алматы облысы Жамбыл ауданы әкімінің көмекшісі. * 1992 жылдың мамырынан - Алматы облысы Жамбыл аудандық ауыл шаруашылық басқармасының бастығы, Жамбыл ауданы әкімінің орынбасары. * 1994 жылдың қаңтарынан - «Ақтерек» қой шаруашылығының директоры. * 1996 жылдың мамырынан - Алматы облысы Жамбыл аудандық жер комитетінің төрағасы. * 1998 жылдың маусымынан - «Сұңқар» АШӨК төрағасы. * 2002 жылдың желтоқсанынан - Алматы облысының әкімі аппаратының еңбек және әлеуметтік қорғау департаментінің мемлекеттік инспекторы. * 2003 жылдың қаңтарынан - Алматы облысы Жамбыл ауданының «Отан» партиясы төрағасының орынбасары. * 2004 жылдың қарашасынан - Жамбыл аудандық мәслихатының хатшысы. * 2009 жылдың сәуірінен бері - Алматы облыстық Ауыл шаруашылық басқармасының бастығы. Қоғамдық қызметі Жамбыл аудандық мәслихатының 3-ші және 4-ші шақырылым депутаты (2004, 2006). Марапаттары * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» * «Астанаға 10 жыл» медальдарымен; * белсенді қызметі үшін «Нұр Отан» ХДП төс белгісімен марапатталған. * ҚР Президентінің алғыс хатымен ескерліген. Отбасы * Әкесі - Әлиев Байшал (1900-1996). Анасы - Әлиева Сара (1913-2000). * Үйленген. Жұбайы - Әлиева Гүлмира Етекбайқызы, Алматы облысы Жамбыл ауданының Бердіқұлов атындағы ОМ мұғалімі. * Қыздары - Советбекова (Әлиева) Айсұлу, Әлиева Самал, Әлиева Назым; * Ұлы - Әлиев Ділмұхамед. Дереккөздер
Ербол Шымкентбайұлы Әлиқұлов

Ербол Шымкентбайұлы Әлиқұлов (01.01.1974, Шымкент облысы, «Киров» қалалық кентін) - Экономика ғылымдарының кандидаты (2007).. Қазақ. Әкесі - Әлиқұлов Шымкентбай, марқұм, Түркістан облысы әскери комиссариат бастығы болған. Анасы - Әбдірайымова Аманкүл, зейнеткер. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің психология факультетін (1996) психология оқытушысы мамандығы бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің экономика және философия факультетін (2007) заң ғылымдары бакалавры мамандығы бойынша бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Алматы қаласының үлгісінде логистикалық жүйелерді отын-энергетикалық кешенде дамыту динамикасы». «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан). 1991 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің студенті. 1996 жылдан - Бауыржан Момышұлы атындағы Республикалық қайырымдылық қорының «Кәусар бұлақ» баспасы директорының орынбасары. 1998 жылдан - «Асфар» ЖШС жарнама-полиграфиялық компаниясының директоры (Алматы қ.). 2002 жылдың ақпанынан - Алматы қаласы Түрксіб ауданының әкімі аппаратының нарықтық қатынастарды дамыту бөлімінің бас маманы м.а., 2002 жылдың мамырынан - бас маманы; 2003 жылдан - отын-энергетика бөлімінің бастығы. 2005 жылдан - Алматы қ. Түрксіб ауданы әкімінің орынбасары. 2006 жылдың ақпанынан - Алматы қ. Алмалы ауданы әкімі көмекшісінің м.а., 2006 жылдың мамырынан көмекші-кеңесшісі, 2006 жылдың шілдесінен - әкімнің орынбасары. 2009 жылдың маусымынан бері - Алматы қаласы Жетісу ауданының әкімі. Әскери атағы - капитан. Үйленген. Жұбайы - Әліқұлова Зарина Ықыласбекқызы (1981 ж. т.), балалар дәрігері. Ұлдары - Әліқұл Бекназар (2000 ж. т.), Әліқұл Нұрмұхамед (2008 ж. т.); қызы - Әліқұл Ақбота (2004 ж. т.). Дереккөздер
Хаксар

Хаксар - XVIII ғ-дың аяқ шенінде бөлініп шыққан сопы бауырластығының және хайдарийа мен каландарийа бауырластар қоғамының, сондай-ақ ниматаллахийаның жолын қуушылардың дербес тармағы. XV ғ-дың орта шенінде Солтүстік Үндістанда Джалал әд-Дин Хұсайни негізін қалаған. Қарапайым халық арасында өрбіген шииттік бауырластық өзінің рухани силсиласын Хаксар дәстүріне сәйкес Мұхаммедтің шәкірті болып саналатын Сұлтан-Махмұд Патили арқылы тарайтын Әли б. Әбу Талиб пен Мұхаммедке барып тіреледі. Бауырластықта әдеби дәстүр болмағандықтан Хаксардың ертеректегі тарихы белгісіз. Бізге дейін жеткен қолжазбалар мен өсиет сөздер катехизистік үлгідегі Рисала-йи тарика-йи факр-и хаксарға біріктірілген. Оларда Хаксардың жекелеген тармақтарының негізін қалаушылардың өмірбаяндары берілген. Хаксар ілімінде эклектизм тым басым. Онда Хаксарды соның алдындағы бауырластықтар мен солардың тармақтарының бірі деп қарайтындардың көзқарасы айқын аңғарылады. Хаксар қандай да бір дербес теориялық доктрина жасап қалдырған жоқ. Хаксардың бауырластық басшысы Кутб әдетте мұрагерліктен тысқары да тағайындала берді. Бауырластықтың толық мүшелеріне басшылық жасауға рұқсат алған Хаксар мүшесі Пир-и иршад сол маңайды мекен етуші Хаксар басшысы. Ол сондай-ақ, жергілікті жердегі бауырластық кутбының орынбасарлары - халифа атағына ие бола алады. Халиф - орынбасар, Хаксарды ұстанушы тұрғындар басшысының көмекшісі. Дәруіш - түрлі арнаулар мен жоралғыларды бастан кешкен бауырластықтың толық мүшесі. Тәліп - Хаксарға кіруге тілек білдіруші бауырластық мүшесі. Хаксардың дәстүріне сәйкес, мүрид өзінің міндетіне орай 20 шартқа, ал мүршид пен пир-и далил 41 шарттың талабына жауап беруге тиіс. Қабылдау рәсімі екі аралығы 40 күннен аспайтын екі кезеңде өткізіледі. Бауырластықтың өздеріне қойған атауы тарика-йа алауийа-йи хаксар-и хусай-ни-йи джалали. Дереккөздер
Хырс

Хырс - құмарлық, ұмтылу, шектен тыс қалау мағынасында; сопылықта бір нәрсені иемдену жолында бүкіл жолдарды, кез келген әдісті (шариғатқа сай ма, сай емес пе - қарамастан) қолдану. Мұратқа жетуде адал-арам деместен ұмтылу дегенді білдіреді. Бұл захидтердің (аскеттердің) жолы. Таза сопылық, таза жолдармен хаққа ұласуды талап етеді. Дереккөздер
Қуантқан Мырзабекұлы Әлімов

Қуантқан Мырзабекұлы Әлімов - Ақтөбе қаласы əкімінің орынбасары. Білімі Алматы халық шаруашылық институтын (1986) экономист мамандығы бойынша; Свердловск жоғары партия мектебін (1990) саясаттанушы мамандығы бойынша бітірген. Өмірбаяны 1955 жылы 24 қыркүйекте Ақтөбе облысы Ырғыз ауданының Ырғыз ауылында туған. Қазақ.Қазақ жәнө орыс тілдерін біледі. «Аманат » ХДП мүшесі (2003 жылдан). 1975 жылдан - Ырғыз аудандық қаржы бөлімінің бюджет жөніндегі инспекторы. 1979 жылдан - мемлекеттік кіріс және бюджет жөніндегі инспекцияның бастығы - Ырғыз аудандық қаржы бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1985 жылдан - Ырғыз аудандық партия комитеті жалпы бөлімінің нұсқаушысы, меңгерушісі. 1986 жылдан - ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. 1990 жылдан - Ақтөбе облыстық Салық инспекциясының бас мемлекеттік салы инспекторы. 1991 жылдан - Ақтөбе қалалық әлеуметтік қамтамасыз ету басқармасының меңгерушісі. 1992 жылдан - Ақтөбе қаласы бойынша Мемлекеттік қаржы бақылауы комитетінің бөлімше бастығы. 1998 жылдан - Ақтөбе облыстық қазынашылық басқармасының денсаулық сақтау мекемелерін тексеру бөлімінің бастығы. 1999 жылдан - Ақтөбе қаласы әкімінің кеңесшісі, әкімінің орынбасары. 2002 жылдан - Ақтөбе облыстық қаржы басқармасы бастығының орынбасары. 2003 жылдан - Ақтөбе облысы Ойыл ауданының әкімі. 2006 жылдан бері - Ақтөбе облыстық Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы. Марапаттары мен атақтары * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002), * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен, * ҚР Құрмет грамотасымен (2005) марапатталған. Әскери атағы - аға лейтенант. Жеке өмірі Діни көзқарасы - ислам. Хоббиі - аңшылық, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи шығармалар. Отбасы Әкесі - Әлімов Мырзабек. Анасы - Әлімова Жұмасия. Үйленген. Жұбайы - Әлімова Зәуреш Асылбайқызы (1958 ж. т.). Қыздары - Әлімова Гүлзия Қуантқанқызы (1983 ж.т.), Мырзабекова Гүлназия Қуантқанқызы (1993 ж. т.). Дереккөздер
Азамат Кемеңгерұлы Әмрин

Азамат Кемеңгерұлы Әмрин (25 сәуір 1973 жыл, Солтүстік Қазақстан облысы) — қазақстандық саясаткер, экономист және қаржыгер, 2025 жылдан бері қызметтегі Ұлттық экономика министрінің бірінші орынбасары. 2008–2011 жылдары Әмрин Шал ақын ауданының әкімі. Өмірбаяны 1973 жылы 25 сәуірде Әмрин Солтүстік Қазақстан облысының Совет ауданындағы Полтавка ауылында дүниеге келді. Арғын тайпасының Атығай руынан шыққан. Әмрин мансабын 1989 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Мәскеу ауданындағы Корнеевский кеңшарында (совхоз) жұмысшы, комбайншы көмекшісі болып бастады. 1996 жылы ол Ақмола ауылшаруашылық институтын экономист-менеджер мамандығы бойынша аяқтап, Астанаға келгеннен кейін 1 жыл Сары-Арқа агроөнеркәсіптік кешенінде экономист-менеджер болып еңбектенді. Бұдан бастап Әмрин Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық комитетінде қызмет етті. 1997—1999 жылдары ол СҚО бойынша салық басқармасында аға салық инспекторы болса, 1999 жылдан 2000 жылға дейін СҚО бойынша салық комитетінің мәжбүрлеп өндіру басқармасының бөлім бастығы болды. 2000 жылдан 2002 жылға дейін Әмрин Мамлют ауданы бойынша салық комитеті төрағасының орынбасары еді. 2002—2004 жылдары ол — Шал ақын ауданы бойынша салық комитетінің төрағасы. 2004 жылдан 2008 жылға дейін ол СҚО бойынша Салық комитеті төрағасының орынбасары болды. 2008 жылы Әмрин Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін құқықтану мамандығы бойынша аяқтап СҚО әкімінің қаулысымен Шал ақын ауданының әкімі болып тағайындалды. 2011 жылы ол лауазымынан босатылып, СҚО бойынша Қаржы басқармасының басшысы болып тағайындалды. 2011 жылғы шілдеде ол ұрлық және жалғандық жасады деген күдікке ілінгендіктен лауазымынан уақытша шеттетілді. Енді Әмриннің мансабы Экономика министрлігінде бой көтерді. 2013 жылы ол Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі Салық және кеден саясаты департаменті директорының орынбасары болса, 2015 жылы директоры болып тағайындалды. 5 жыл бойы салық және кеден саясаты департаментінің директоры болып, 2020 жылғы қазанда Әмрин Үкімет бұйрығымен Ұлттық экономика министрінің орынбасары болып тағайындалса, 2025 жылғы ақпанда Ұлттық экономика министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды. Марапаттары мен атақтары Әмриннің марапаттары мен атақтары: * ІІІ дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі (2015); * Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі (2016); * Үздік мемлекеттік қызметші төсбелгісі (2017); * І дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі (2019); * Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі (2020); * Құрмет ордені (2021). Дереккөздер
Николай Яковлевич Денинг

Николай Яковлевич Денинг 1951 жылы 23 шілдеде Солтүстік Қазақстан облысы Ленин ауданының Тонкошуровка аулында туған. Неміс. Хронологиясы *Целиноград ауылшаруашылық институтының экономика факультетін бітірген (1972), ауыл шаруашылығындағы бухгалтерлік есеп жөніндегі экономист. *«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан). *1968 жылдан - Целиноград ауылшаруашылық институтының студенті. *1972 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1974 жылдан - Көкшетау облысы Келлер ауданының «Коммунизмге жол» ұжымшарының бас экономисі. *1975 жылдан - Көкшетау облысы Көкшетау ауданының «Күсеп» кеңшарының бас экономисі. *1980 жылдан - Көкшетау облысының Қызыл ту аудандық ауыл шаруашылық басқармасының жоспар-экономикалық бөлім бастығы, басқарма бастығының орынбасары. *1985 жылдан - Көкшетау облысы Қызыл ту ауданының «Херсон» кеңшарының директоры. *1990 жылдан - Көкшетау облысы Қазақстан Компартиясының Келлер аудандық комитетінің бірінші хатшысы. *1991 жылдан - Көкшетау облысы Келлер аудандық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы. *1992 жылдан - Көкшетау облысы Келлер аудандық әкімшілік басшысы. *1995 жылдан - Көкшетау облысының Келлер ауданының әкімі. *1997 жылдан - Щучье ауданы әкімінің орынбасары, *1998 жылдан - әкімнің бірінші орынбасары, Солтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылық департаментінің бастығы (1999 жылдан - Ақмола облысы). *1999 жылдан - Ақмола облысы Степногорск қаласының әкімі. *2004 жылдан бері - Рудный Қаласының әкімі. Жетістіктері *ҚР Президенті жанындағы ¥лттық кеңестің мүшесі. *«Қүрмет» (2003), III дәрежелі «Барыс» ордендерімен; *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), *«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), *«Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), *«Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы подполковник. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өз елінің патриоттары - жоғары білімді, жоғары білікті және сау-салауатты азаматтары бар әлемдегі құрметті, экономикалық дамыған, саяси тұрақтанған, егемөн, тәуелсіз мемлекет». Хоббиі - музыка; аккордеонда, баянда ойнау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, жылнама. Семья Үйленген. Жұбайы - Денинг Валентина Федоровна (1951 жылы туған). Ұлы - Денинг Виталий Николаевич (1972 жылы туған); Қыздары - Денинг Светлана Николаевна (1975 жылы туғае), Денинг Елена Николаевна (1988 жылы туған). Дереккөздер
Һуббу Дуниа

Һуббу Дуниа-дүниеқорлық; сопылықта - дүние - адамды Аллаһтан (Хақтан) алыстатқан, қапы қалдырған нәрсе. Захидтер мен сопылар дүниені - жыланға, уға, жалмауызға, жезөкшеге теңеу арқылы метафоралық-символдық тіл қолданған. Хуббу-дуния-тіркесі, мал мүлік, пайда, атақ, лауазым, даңқ, атаққұмарлық, жалпы-материалдық-дүниеқұмарлықты білдіреді. Дереккөздер
Ерболат Құдүриұлы Әуезов

Ерболат Құдүриұлы Әуезов (23.12.1952 жыл, Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Кетпен ауылы) - тарихшы. Қазақ. Білімі * С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің тарих факультетін бітірген (1979), тарихшы. Өмірбаяны * 1979 жылдан - «Қазақ қалпына келтіру» ғылыми-зерттеу өндірістік шеберханасының ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері. * 1981 жылдан - «Қазжобақалпынакелтіру» институтының аға ғылыми қызметкері. * 1985 жылдан - ҚазКСР Орталық мемлекеттік мұражайының бөлім меңгерушісі, директорының орынбасары. * 1992 жылдан - Алматы қаласы ҚІІБ жанындағы милиция әлеуметтік көмегі қорының директоры. * 1998 жылдан - «Аян» ЖШС директоры. * 2002 жылдан - Алматы қаласы Тарих мұражайының директоры. * 2010 жылдан бері - Алматы]қаласы Мәдениет басқармасы бастығының орынбасары. Шығармалары * «Алматы» энциклопедиясы (2009) * «Алматының сәулеттік хроникасы» (2010) * «Жетісудың ортағасырлық астаналары» кітаптары * жоғары сыныптарға арналған «Алматы қаласының тарихы» оқу құралы (2010) * сондай-ақ көптеген мақалалардың авторы. * «Алматы тарихы» кітабының (Екі томдық, 2006-2009) тең авторы. Марапаттары Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Әуезова Роза Тоқтасынқызы. Қыздары - Нәйла, Әмина, Әлия. Дереккөздер
Хақиқат

Хақиқат - сопылық ілімді хақиқат, ал фикһ ілімінде шариғат дейді. Хақиқат пен шариғат тұтас. Хақиқатсыз (мән-мағынасыз) шариғат қабылданбайды, ал шариғатсыз Хақиқат батыл (бұзық). Сопылардың түсінігінде Аллаһқа ұласу жолында шариғат, тариқат, Хақиқат және мағрифат сияқты төрт мәртебе бар. Бұл мәртебелердің үшіншісі де Хақиқат Шариғат жалпыға берілетін ілім. Ал тариқат дидар талаптарға, үшінші Хақиқатты тек таңдаулыларға, мағрифат таңдаулылардың таңдаулысына берілетін ілім. Дереккөздер
Чиштийа

Чиштийа - сопылық (сунниттік) бауырластық, Шығыс Хорасанда пайда болып, XII - XIII ғ. қарсаңында Үндістанда қалыптасқан. Діни бастауын Әли б. Әбу Талиб, одан кейін Ибраһим б. Адһам (776 жылы өлген) мен Хасан әл-Басридан (728 жылы өлген) алады, 12 ана бауырластығына жатады. Чиштийаның негізін салушы - Әбу Исхах аш-Шами қожа (1097 ж. а). Ол месопотам сопылық мектебінің жолын ұстаушы, Ирактан Чишт қыстағына қоныс аударып, сонда мінажатхана ашқан. Чиштийа ілімі ерте кездегі шейхылар (малфузат) әңгімесі жазбаларында баяндалған. Онда байлық жинауды теріске шығарды; адам Аллаһқа жалбарына жүріп, өз қорегін еңбекпен табуы керек; бұл жолды ұстаған адам қарапайым адамдардың өз еркімен берген қайыр- садақасын алуға тиіс деп білді, қайыршылыққа тиым саяды. Сопының Құдаша қызметі - аш-жалаңашты тамақтандыру, азап шеккендерге қол ұшын беру және кедей-кепшікке көмектесу. Биліктің тұқым қуалау жолы Чиштийада жоққа шығарылды, ол тікелей тағайындау немесе сайлау арқылы жүзеге асырылды. XIV ғ-дың ІІ-жартысынан бұл тәсіл өкіметпен карым-қатынасқа түспеу принципі секілді жойылды. Чиштийа темекі, құмарлық шөбін тарту, ішімдік ішуге тиым саяды. Чиштийаны ұстаушы үш кезеңді (шариғат, тариқат, хакиқат) бастан өткереді, онда жолаушы (салик) 44 тыныстан (макамат) өтіп, 15 күйде (ахуал) болады. Инициация екі кезеңнен (қабыл алу және бағыштау) тұрады. Бағыштау - қабыл алудан кейін, 1000 күнге созылды. Чиштийада жеке және топтасып зікір салу, қырық күн ораза тұту рәсімдері орындалды. Чиштийа мүшесінің айрықша киімі - төрт сайлы, биік киіз қалпақ болып табылады. Дереккөздер
Леонид Владимирович Макеев

Макеев Леонид Владимирович (14.6.1911, Петропавловск қаласы - 1993) - жазушы. 1931 жылы Петропавлдағы "Смычко" газетінде жұмыс істеген. Алғашқы шығармалары 1932 жылы "Поход за рабочую смекалку" жинағына енген. 20 ғасырдың 3 жылдары Макеев Петропавл, Алматы Иваново облысы газеттерінде еңбек еткен. Орталық "За индустриализацию" газетінде тілші, "Литературный Казахстан" альманағын; қызметтер атқарған. 2-дүниежүзілік соғысы жылдары майданда армия қатарында И.В. Панфилов атындағы 8-і гвардия дивизиясының - "За Родину" газетінің жауапты редакторі әскерден қайтқаннан кейін "Советский Казахстан" журналының бас редакторы, "Қазақфильм" киностудиясында бөлім редактор қызметтерін атқарған. Ғ.Слановтың "Дальные просторы", Қ.Әбдіқадыровтың "Комсомолка Рыскуль", М.Иманжановтың "Первые месяцы" повестерін, С.Мұқановтың, Қ.Исабаевты З.Иманбаевтың, М.Зұлпықаровтың әңгімелері мен очерктерін орыс тілiне аударған. Қызыл Жұлдыз орден мен, медальдармен марапатталған. Шығармалары * В Акмолинских степях. Воспоминания ветеранов гражданской войны В Казахстане. А-А. 1956 * Имя Герс Рассказы. очерк А-А.. 1945 * Дед Канбе Сказки. А-А. 1976 * Волшебный кетме Сказки. А-А. 1978 * Дальная дорога. Рассказы. Алтайское книжное издательство 1977 * Старик перекати поле. Маленький хитрец Тазша. Сказки. А-А., 1982 * Простой характер. Рассказы, очерки. , А., 1983 * Растущая скала. Сказки. А-і 1984 Дереккөздер
Мереке Қасымұлы Дихаев

Мереке Қасымұлы Дихаев - 1950 жылы 1 мамырда Қостанай облысы Боровской ауданының Екпінді кентінде туған. Қазақ. Хронологиясы *Целиноград ауыл шаруашылығы институтының агрономия факультетін бітірген (1971), ғалым-агроном. *«Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан). *1971 жылдан - Қостанай облысының Михайловка кеңшарында агроном. *1973 жылдан - Қостанай облысының Есенкөл кеңшарында бас агроном. *1974 жылдан - Қостанай облысы Комсомол ауданының Можайск кеңшарында бас агроном. *1978 жылдан - Қостанай облысы қарабалық кеңшарының партком хатшысы, директоры. *1984 жылдан - Қостанай облысының ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы. *1992 жылдан - «Аптын дән» Қостанай астық үйі» Ақ президенті (Қостанай облысы). *1994 жылдан бері - ҚР жер ресурстарын басқару агенттігінің Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстары бойынша өңіраралықжер инспекциясының бастығы. Жетістіктері *«Тың жерлерді игергені үшін» (1994), *«Тыңға 50 жыл» (2004) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы майор. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу, республикада бейбітшілік, саяси тұрақтылық». Хоббиі - спорт, оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Дихаева Әлия Жақсенқызы (1952 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Айнагүл (1975 жылы туған), Гүлжан (1975 жылы туған). ¥лдары - Болат (1979 жылы туған), Сәбит (1986 жылы туған). Дереккөздер
Нұрлан Қабыкенұлы Әутәліпов

Нұрлан Қабыкенұлы Әутәліпов 1957 жылы 20 мамырда Павлодар облысы Ертіс ауданының «Кутузов» кеңшарында туған. Қазақ. * Қыпшақ тайпасының Бұлтың руынан шыққан. Алматы мал дәрігерлік институтын (1980) зоотехник мамандығы бойынша; Қазіргі замандық гуманитарлық академияны (Мәскеу қ., 2008) менеджмент бакалавры мамандығы бойынша бітірген. 1980 жылдан - Павлодар облысы Ертіс ауданы «Суворов» кеңшарының зоотехнигі. 1981 жылдан - Павлодар облысы Ертіс аудандық Қазақстан ЛКЖО комитетінің екінші хатшысы. 1984 жылдың тамызынан - Павлодар облысы Ертіс ауданы «Суворов» кеңшарының зоотехнигі. 1984 жылдың қарашасынан - Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінің нұсқаушысы (Алматы қ.). 1985 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Қызылорда облыстық комитетінің хатшысы, 1988 жылдан - бірінші хатшысы. 1990 жылдан - Алматы қаласындағы Республикалық жастар бастамалары орталығының директоры. 1991 жылдан - «Арманинтерөнеркәсіп» ЖШҚ директоры (Алматы қ.). 1999 жылдан - «АБЖ» ЖШС директорының орынбасары (Алматы қ.). 2002 жылдан - Алматы облысы Сүт өндірушілер қауымдастығы төрағасының орынбасары. 2003 жылдан - «САФ АЛТЫН» ЖШС директорының орынбасары (Алматы қ.). 2004 жылдан - Павлодар облысы Табиғатты қорғау бағдарламалары департаменті бастығының орынбасары. 2005 жылдан - Павлодар облысы Табиғат ресурстары мен табиғатты пайдалануды реттеу департаментінің директоры. 2007 жылдың желтоқсанынан бері - Павлодар облысы Успенск ауданының әкімі. «Құрмет» орденімен марапатталған (2009). Дереккөздер
Виктор Анатольевич Долженков

Виктор Анатольевич Долженков - 1948 жылы 19 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Хронологиясы *В.И. Ленин атындағы қазақ политехникалық институтын (1979) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; *Алматы Жоғары партия мектебін (1990) саясаттанушы, әлеуметтік-саяси пәндердің оқытушысы мамандығы бойынша бітірген. *Халықаралық ақпараттандыру академиясының, И.И. Юзвишин атындағы Орталық Азия Ақпараттандыру академиясының академигі. *1967 жылдан - «Алматы құрылыс» тресінің №11 ҚҚБ шебері. *1970 жылдан - «Алматы тұрғын үйқұрылыс» тресінің №7 ҚҚБ шебері, жұмыс өндірушісі, аға жұмыс өндірушісі. *1980 жылдан - «Алматы тұрғын үй құрылыс» тресі 11-ҚМБ- да бас инженер. *1982 жылдан - Қазақстан Коммунистік партиясы Алматы қалалық комитетінің құрылыс және қалалық шаруашылық бөлімінің нұсқаушысы. *1984 жылдан - Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің құрылыс және қалалық шаруашылық бөлімінің нұсқаушысы. *1986 жылдан - Халық депутаттары Алматы қаласы Фрунзе аудандық Кеңесінің атқару комитетінің төрағасы. *1987 жылдан - Коммунистік партияның Алматы қаласы Октябрь аудандық комитетінің бірінші хатшысы. *1989 жылдан - Қазақстан Коммунистік партиясы Алматы облыстық комитетінің инспекторы, хатшысы, екінші хатшысы. *1992 жылдан - Алматы облыстық әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары. *1995 жылдан - Апматы облысы әкімінің бірінші орынбасары. *2008 жылдан бері - Алматы қаласы әкімінің орынбасары. Жетістіктері *«Құрмет» (2003) орденімен, *ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен (1979) марапатталған. Дереккөздер
Оспан Ешмұхаметұлы

Оспан Ешмұхаметұлы (Бұлбұл қари)(т.ж.б. - 1955) - Шығыс Қазақстан облысында (бұрынғы Семей губерниясы Қарақол ауылы) дүниеге келген. 1906 - 1908 жылдары Лепсі уезіндегі медреседе, ал 14 жасынан бастап, Уфа қаласындағы Ғалия медресесінде алты жыл оқып, Құранды толық меңгерген, діни қызметі арқылы халық арасында «Бұлбұл қари» деген лақап есімімен танымал болған. Көп жылдар бойы мешіт-медреселерде бала оқытып, көптеген шәкірттер дайындаған. Өзі жүрген өңірлердегі халықтың мұсылманша сауатты болуына елеулі еңбек сіңірген. 1937 жылы саяси қуғынға ұшырап, Қытай еліне ауып кеткен. Тарбағатай өлкесіне барып, сол жердегі мешіт-медреселерде ұстаздық қызмет атқарған. 1946 - 1951 жылдары Тарбағатай өлкесі Шәуешек қаласының бас имамы және сол уақытта кұрылған Шәуешек қаласындағы Діни қазияттың (соттың) төрағасының орынбасары болып тағайындалады.1952 жылы Кеңес Одағына оралып, 1955 жылы Шығыс Қазақстан облысы Көкпектіде қайтыс болады. Дереккөздер
Шағбан

Шағбан ( Ежелде арабтар су іздеуде шыққанда ‘бөлініп’ шығатын) (Үндістан мен Пәкістанда - шаб-и барат) - мұсылмандық ай күнтізбесіндегі сегізінші ай. Исламға дейін Шағбан төрт қасиетті айдың бірі болып саналған, себебі ежелгі араб күнтізбесі бойынша осы айға жазғы күннің ұзарып барып тоқырауы сәйкес келетін. Исламдағы Шағбан мәні, негізінен, мұсылмандық дәстүрге негізделген әрі күн тоқыраған күні, оның алдындағы және оған дейінгі күндерде ежелгі арабтар тұтынған діни ғұрыптармен де байланысы бар. Көптеген халықтар дәстүрінде марқұм болғандарды еске алу уақытты саналатын, ескі жыл аяқталып, жаңа жыл бабалар мезгіл түрінде қабылданған бұл күндері күнәдан арылу рәсімдері, дәлірек айтқанда ораза ұстау рәсімі қолданылған болуы керек, кейін осы рәсімді Ислам діні де қабылдаған. Алайда, ортағасырлык Ислам әлемінде Шағбан күндерін ерекше құрметтеуге бола ма, болмай да деген мәселе туралы раджаб (ораза) айындағы діни ғұрып төңірегіндегі айтысқа ұқсас қым-қиғаш пікірталас өрістеді. Шағбанды құрметтеуді бида («ұят жаңалық») деп есептеп, оны хадистер негізінде дәлелдеген пікір де болды. Соған қарамастан Шағбан күндері қосымша ораза ұстау (басқа да діни жоралғылар атқару) дәстүрі кең таралды, ал осы айдың Исламға дейінгі Арабияда да ерекше қастерленген 15-і күні Ислам ғұрпында ең танымал халықтық мерекелердің бірі - Лайлат әл-бара'а («Жасаған күні», әдетте мұны «Азат түні», басқаша айтқанда күнәйі кешу түні деп түсіндіреді) күніне айналды, бұл мереке сипатында Лайлат әл-кадр (қадыр түні) мерекесіндегі сияқты ежелгі жаңа жылдық салтанат белгілері сақталған. Мұсылман халықтарының сенімі бойынша Шағбанның 14-тен 15-ке қараған түні жапырақтарына жер бетіндегі тірі адамдардың бәрінің есімі жазылған өмір ағашы бір сілкініп алады. Есімдері жазылған жапырақ құлап түскен адамдар сол жыл шегінде қайтыс болады-мыс. Бұл түні Аллаһ дінге сенушілердің өзіне бағытталған намазының өтеуі ретінде олардың күнәсін кешу үшін «көктің төменгі қабатына» түседі. Лайлат әл-бара'а түні «Иасин» сүресін оқу дәстүрге айналған. Марқұм болғандарға және күнәдан тазаруға бағышталып оқылатын намаз бұдан өзгеше. Үндістан мен Пәкстанда бұл түні қайыршыларға тамақ үлестіріледі, тәтті тағамдар әзірленеді, безендірілген салтанат өткізіледі. Шағбанның 13-тен 15-не дейінгі кезең «ақ түндер (күндер)» деп аталынып, бірқатар елдерде бұл күндері ораза ұсталады. Шағбан айының 3-і Пайғамбарлық (с.а.у.) немересі әл-Хұсайынның туған күні болып есептеледі, ал Шағбан айының 5-і Пайғамбарлық (с.а.у.) тағы бір немересі Хасанның туған күні ретінде атап етіледі. Шағбанның 15-і - Құбыланың Иерусалимнен Меккеге ауысқан күні. Шағбан айының Ислам әлеміндегі мәні бұл айдың атауына әл- муаззам («қастерлі») эпитетінің тұрақты тіркеуі арқылы білдіріледі. Мерзімдері Дереккөздер Сыртқы сілттемелер *[http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/islam_tabcal.htm Islamic-Western Calendar Converter (Based on the Arithmetical or Tabular Calendar)] *[http://www.makkahcalendar.org Islamic Calendar / Hijri Calendar for Makkah ]
Нұржан Кемерұлы Әшімбетов

Нұржан Кемерұлы Әшімбетов (26 маусым, 1969, Чёрное, Лебяжі ауданы, Павлодар облысы) — қазақстандық саясаткер, Қазақстан Мәжілісінің VI және 2023 жылдан бері VIII-сайланымдарының депутаты. Әшімбетов бұрын Лебяжі ауданының (2001–2006), Петропавлдың (2009–2012), Павлодардың (2016–2018), Екібастұздың (2018–2019) және Ақсудың (2021) әкімі болған. Өмірбаяны Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан. * Алматы мал дәрігерлік институтын (1993) зоотехник мамандығы бойынша; * Алматы экономика және статистика институтын (2002) «Бухесеп және аудит» мамандығы бойынша бітірген. * 1986 жылдан - Алматы мал дәрігерлік институтының студенті. * 1987 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызмөттө. * 1993 жылдың маусымынан - «Сәуле» концернінің брокері. * 1993 жылдың қазанынан - Павлодар аумақтық мемлекеттік мүлік комитетінің маманы. * 1994 жылдан - «Мақсат» жастар тұрғын үй кооперативінің мүшесі. * 1995 жылдан - Павлодар аумақтық мемлекеттік мүлік комитетінің бас маманы. * 1996 жылдан - ЮСАИД жобасы «Карана» корпорациясының кеңес берушісі. * 1996 жылдың желтоқсанынан - «Remek» консалтингтік фирмасының директоры. * 1997 жылдан - К. Әшімбетов атындағы өндірістік кооператив төрағасы. * 1998 жылдан - «Кемер» агрофирмасының директоры. * 1999 жылдан - Павлодар облысы Ақтоғай ауданы әкімінің орынбасары. * 2001 жылдан - Павлодар облысы Аққулы ауданының әкімі. * 2006 жылдан - Павлодар облысы Ауыл шаруашылығы департаментінің директоры. * 2008 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігі Мемлекеттік бақылау және аймақтық-ұйымдастыру жұмыстары бөлімінің мемлекеттік инспекторы. * 2009 жылдың қазаны - 2012 жыл аралығында Петропавл қаласының әкімі. * 2012 жылғы 1 ақпаннан - Павлодар облысы әкімінің ауыл шаруашылығы жөніндегі орынбасары. * 2016 жылғы 13 сәуірден - Павлодар қаласының әкімі. Марапаттары * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен; * ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен (1999) марапатталған. Отбасы * Үйленген. Жұбайы - Ақылова Мәншүк Бекетқызы (1972 ж. т.). * Балалары - Әшімбетов Ерлен (1992 ж. т.), Әшімбетов Астан (1998 ж. т.), Кемер Дәмәлі (2004 ж. т.). Дереккөздер
Асқар Сағызбайұлы Досбаев

Асқар Сағызбайұлы Досбаев 1969 жылы 27 наурызда Гурьев қаласында туған. Қазақаласы Қазақ және орыс тілдерін біледі. Хронологиясы *Әл-Фараби атындағы қазақ мемлекеттік университетін бітірген (2002), заңгер; *Қазіргі уақытта Атырау мұнай және газ институтында оқуда. *1986 жылдың қыркүйегінен - Гурьев қаласындағы №4 шаруашылық есептегі асхананың жүк тасушысы. *1986 жылдың қарашасынан 1987 жылдың мамырына дейін - Гурьев химия зауытының слесарь-жөндеушісі. *1989 жылдан - «Халыққа тұрмыстық қызмет көрсету» облыстық өндірістік бірлестігі автобазасының жүргізушісі (Гурьев қаласы). *1990 жылдан - «Облжөндеутұрмыстехника» зауытының жүргізушісі (Гурьев қаласы). *1991 жылдан - Атырау облыстық ІІБ тергеушісі. *1998 жылдан - «Шарапат» сақтандыру компаниясының брокері (Атырау қаласы). *2001 жылдан - Атырау облыстық Кәсіпкерлер қауымдастығының кеңесші-заңгері. *2002 жылдан 2003 жылдың ақпанына дейін - Атырау облыстық Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау департаменті ұйымдастыру-бақылау және кадрлық жұмыс бөлімінің бас маманы. *2003 жылдың мамырынан - Атырау облыстық Коммуналдық меншік басқармасы есеп жүргізу және талдау бөлімінің бастығы - бас бухгалтері. *2003 жылдың маусымынан - Атырау облыстық Тұрғын-коммуналдық шаруашылық басқармасы заң бөлімінің бастығы. *2005 жылдың қаңтарынан - Атырау облысы бойынша Табиғи монополияларды реттеу және бәсекені қорғау басқармасының бөлім бастығы. *2005 жылдың қыркүйегінен - Атырау облыстық жер қатынастары бөлімі бастығының орынбасары. *2007 жылдың қаңтарынан - «Еңбек-Атырау» ЖШС директоры. *2008 жылдан - Атырау облыстық Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы басқармасы бастығының орынбасары. *2009 жылдың қазанынан бері - Атырау облыстық Мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылауы басқармасының бастығы. Дереккөздер
Ғалым Әбіханұлы Әшімов

Ғалым Әбіханұлы Әшімов 1968 жылы 24 тамызда Қарағанды облысының Қаражал қаласында туған. Қазақ. О.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің өндірісті ұйымдастыру факультетін бітірген (1999), экономист. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1987 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1989 жылдан - «Жәйрем ТБК» Қиыр-Батыс кеніші материалдықтехникалық жабдықтау бөлімінің жөндеу слесарі; 1990 жылдан - мәшине жүргізушінің көмекшісі; 1991 жылдан - комсомол комитетінің хатшысы; 1992 жылдан - химиялық өнім жөніндегі инженері; 1994 жылдан - құрылыс материалдарының жетекші инженөрі. 1998 жылдан - «Жәйрем ТБК» АҚ қойма шаруашылығы цехының бастығы; 1999 жылдан - материалдық-техникалық жабдықтау бөлімінің бастығы. 2000 жылдан - Қарағанды облысы Жәйрем кентінің әкімі. 2001 жылдың мамырынан - «АрселорМиттал Теміртау» АҚ құрылтайшылық ететін «Өркен» ЖШС директорының жалпы мәселелер жөніндегі орынбасары; 2001 жылдың маусымынан - коммерциялық бөлімінің бастығы; 2004 жылдан - логистика жөніндегі директоры. 2005 жылдан - «Жәйрем ТБК» АҚ логистика бөлімінің бастығы; 2009 жылдан - президенттің логистика жөніндегі көмекшісі. 2010 жылдан бері - Қаражал қаласының әкімі. Дереккөздер
Өлім (діни түсінікте)

Өлім - діни түсінікте рухтың тәннен айрылып, арғы бетке етуі. Әһли сүннет бойынша, рух өліп жоғалмайды. Абай айтқанындай: «Өлсе өл ер табиғат, адам өлмес, Ол бірақ қайтып келіп, ойнап-күлмес, «Мені» мен «Менікінің» айрылғанын, «Әлді» деп ат қойыпты өңкей білмес». Денеден шыққан жан фәни мен бақи әлемнің арасындағы қабір атты күту әлеміне кетеді. Жақсы мен жаман бір емес. Екеуінікі екі бөлек дүние. Жақсылар жәннатқа ұқсас әлемде, жамандар жаһаннамның бір шұқырына түсіп, қайта тірілгенше рухы азап шегеді. Шейіттер болса, мүлдем басқа ғажайып әлемде өмір сүреді. Олардың қабір әлеміндегі адамдардан ең басты айырмашылық - өлілер өздерінің өлғендерін біледі, шейіттер бұл фәниден өткенін білмейді. Өздерін тірі деп ондайды. Құранда Аллаһ Тағала: «Аллаһ жолында өлгендерге (шейіт) «өлі» демеңдер. Керісінше олар тірі. Бірақ сендер сезе алмайсыңдар», - дейді. Өлім тақағанда жасалатын нәрселер. Соңғы сәт таянғанда кісіні оң жағымен жатқызып, құбылаға қарату керек. Өйткені Пайғамбарымыз (с.а.у.) Қағба жайында: «Өлі мен тірілердің құбыласы» (Әбу Дәуд, Уәсайә, 10), - деген. Өлім аузындағы кісінің аузына қасық немесе саусақпен су беріледі. Науқас қатты қиналса, оған жақындары көмектесуі керек. Оның жанында тұрып, «шәһадат кәлимасын» қайталан, оның айтуына көмектесу - сүннет. Бірақ бұл сөзді зорлап айтқызуға болмайды. Өйткені Аллаһ Елшісі (с.а.у.) ескерткен: «Ләә илаһә ил-лАллаһты» айтуға көмектесіңдер. Өлім сәтінде оны айтқан жанды осы сөз жаһаннамнан құтқарады». «Ақырғы сөзі «Ләә илаһә ил-лАллаһ» болған адам жәннатқа кіреді» (Муслим, Жанаиз, 1-2). Кісі қайтыс болған кезде аузы жабылып, таза шүберекпен танылады. Бір матамен басын байлайды. Көздерін жұмады. Қолдары жанына қойылады. Одан кейін өліктің үстін матамен жабады. Өлгеннен жуғанға дейін Құран оқу - мәкрүһ. Дереккөздер
Балжан Ибатқызы Досмұхамбетова

Балжан Ибатқызы Досмұхамбетова - 1964 жылы 8 шілдеде Гурьев қаласында туған. қазақаласы Әкесі - Досмұхамбетов Ибат, зейнеткер, Солтүстік Ембі газ барлау экспедициясының бас бухгалтері болған. Анасы - Досмұхамбетова Рысқаным, саудада жұмыс істеген. Орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. Хронологиясы *Еңбек қызыл Ту орденді Г.В. Плеханов атындағы Мәскеу халық шаруашылығы институтының қаржы және несие факультетін (1988) экономист мамандығы бойынша; *Қазақ құқықтану және халықаралық қатынастар институтының заңтану факультетін (2001) заңгер мамандығы бойынша; *РМҚА (ХМҚБИ, 2011) экономика магистрі мамандығы бойынша бітірген. *1988 жылдан - Гурьев қалалық тамақ саудасының мөлшерлеушісі. *1992 жылдан - Облыстық сауда басқармасының бас маманы. *1992 жылдан - ет комбинатының бас бухгалтері (Гурьев қаласы). *1993 жылдан - облыстық әкімшілік Экономикалық комитетінің бас маманы; *Облыстық әкімшіліктің бағалар бөлімінің бастығы. *1995 жылдан - ҚР Мемлекеттік баға және монополияға қарсы саясат жөніндегі комитет төрағасының орынбасары, төрағасы м.а. *1999 жылдан- Атырау облыстық Табиғи монополияларды реттеу және бәсекені қорғау комитетінің төрағасы; *ҚР Табиғи монополияларды реттеу, бәсекені қорғау және шағын бизнесті қолдау агенттігінің Атырау облыстық Департаментінің директоры. *2002 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу және бәсекені қорғау агенттігінің Атырау облыстық Департаментінің директоры. *2004 жылдан бері - ҚР Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Атырау облыстық Департаментінің директоры. Жетістіктері *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), *«Қазақстан Конституциясына Южыл» (2005), «Ерен еңбегі үшін» (2006), *«Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі ҚР агенттігіне 10 жыл» (2009) медальдарымен; *ҚР Табиғи монополияларды реттеу, бәсекені қорғау және шағын бизнесті қолдау агенттігінің құрмет грамотасымен (2001) марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, М. Тэтчер. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан ұлы держава болады». Хоббиі - саяхат жасау. Сүйіп оқитын әдебиеті - Ошо. ¥лы - Мүгиев Сәуірбек (1990 жылы туған). Дереккөздер
Мақұлбек Байгелдиев

Мақұлбек Байгелдиев - 1946 жылы 10 қазанда Жамбыл облысы Талас ауданының Ерназар ауылында туған. Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан. Қазақ мемлекеттік ауылшаруашылық институтын бітірген (1969), ғалым-агроном. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1961 жылдан -Жамбыл облысы Талас ауданының «Қызыл Октябрь» ұжымшарының жұмысшысы. 1964 жылдан - Қазақ мемлекеттік ауылшаруашылық институтының студенті. 1969 жылдан - «Қызыл Октябрь» ұжымшарының агрономы, бас агрономы. 1971 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1973 жылдан - Жамбыл облысы Жамбыл ауданының «Пионер» кеңшарының бас агрономы. 1975жылдан - Жамбыл аудандық ауыл шаруашылық басқармасының бас агрономы. 1978 жылдан - Қазақстан Компартиясының Жамбыл аудандық комитетінің нұсқаушысы. 1981 жылдан - Жамбыл облысы Жамбыл ауданының «Жеміс-жидекті» кеңшарының директоры, 1986 жылдан - «Асы» кеңшарының директоры. 1995 жылдан - «Жасөркен» кеңшарының директоры. 1997жылдан -Жамбыл аудандықауыл шаруашылық басқармасының бастығы. 1998 жылдан - Жамбыл облысы Жамбыл ауданы әкімінің бірінші орынбасары; 2001 жылдан - әкімнің орынбасары; 2002 жылдан - әкімі. 2006 жылдан - Жамбыл облысының әкімі аппараты басшысының орынбасары. 2007 жылдан бері - Жамбыл облысы әкімдігінің Табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу департаментінің директоры. «Еңбек ерлігі үшін», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. Діни көзқарасы - мұсылман. Хоббиі - ат спорты, волейбол. Сүйіп оқитын әдебиеті - классика. Үйленген. Жұбайы - Абикеева Мадина (1961 ж. т.). Ұлдары - Байгелдиев Абзал Мақұлбекұлы (1973 ж. т.), Мақұлбек Заңғар (1993 ж. т.), Мақұлбек Сардар (1998 ж. т.); қыздары - Байгелдиева Қаламқас Мақұлбекқызы (1979 ж. т.), Байгелдиева Гаухартас Мақұлбекқызы (1986 ж. т.); Мақұлбек Айдана (1991 ж. т.). Дереккөздер
Көміртектің сутекті және оттекті қосылыстары

Метан - СН 4 , иіссіз, түссіз газ. Ол шалшық немесе кеніш газы деп аталады, себебі метан көмір бассейндерінде көмір өндіргенде жинақталады, кейде сол газ жарылып апатты жағдайлар туып жатады, яғни мына реакция жүреді: ::СН 4 + 2О 2 = СО 2 + 2Н 2 О Метан - суда ерімейтін, ауадан жеңіл газ D (ауа)=0,55. Көміртектің оттекті қосылыстары Көміртек II және IV валенттілігіне сәйкес оксидтер CO мен СО 2 түзеді. Көміртек (II) оксиді CO Алынуы Өнеркәсіпте (домна пештерінде) кокс жанып, көмірқышқыл газына айналады. Ал оттегі жетіспегенде көмірмен әрекеттесіп көміртек (II) оксидін түзеді. ::С + О 2 = СО 2 ::СО 2 + С = 2СО ::2С + О 2 = 2CO Ауадан сәл жеңіл, түссіз улы газ, суда нашар ериді. Иіс газы деп аталады. Қалыпты жағдайда сумен әрекеттеспейді. Химиялық қасиеті CO тұз түзбейтін оксид, көбінесе жоғары температурада тотықсыздандырғыш ретінде домна пешінде, органикалық, синтезде қолданылады. Қыздырғанда металл оксидтерінен металды тотықсыздандырады. ::CuO + CO = Cu + СО 2 ::SiО 2 + 2СО = Si + 2CО 2 Көмір (II) оксиді - ауада көгілдір жалынмен жанатын газ. ::2СО + О 2 = СО 2 Көміртек (IV) оксиді Көміртек (IV) оксиді - СО 2 , түссіз, иіссіз, ауадан ауыр, жануды қолдамайтын, жануарлар мен адамдардың тыныс алуы нәтижесінде бөлінетін газ (ауада 0,039%). СО 2 - көмірқышқыл газы ауадан ауыр болғандықтан (D (ауа) = 1,52) жертөлелерде, шұңқырларда, шахталарда, құдықтарда жиналып қалады. Сол жерлерде жүргенде сақтану ережелерін қолданады. Сондай-ақ белмелерді де жиі желдету қажет. Ол оңай сұйыққа айналады (5, 7 мПа қысымда, 20°С), ал - 78,5°С қатты күйге де (құрғақ мұз) айнала алады. Құрылымдық формуласы О С О Алынуы 1) жану реакциясы ::С + О 2 = СО 2 2) карбонаттар айырылғанда ::СаСО = СО 2 ↑ + СаО 3) зертханада ::СаСО 3 + 2HCl = СO 2 ↑ + СаСl 2 + Н 2 O 4) негіздік тұздар айырылғанда ::(CuОH) 2 CО 3 = СО 2 + 2СuО+ Н 2 О 5) органикалық заттар жанғанда ::СН 4 + 2О 2 = СО 2 + 2Н 2 О Химиялық қасиеттері СО 2 - қышқылдық оксид, оған көмір қышқылы сәйкес келеді. Мынадай реакцияларға түседі: 1) негіздік оксидпен әрекеттесіп тұз түзеді: ::СО 2 + СаО = СаСО 3 2) негізбен әрекеттесіп тұз бен су түзеді: ::СО 2 + Са(ОН) 2 = СаСО 3 ↓ + Н 2 О 3) кальций карбонатының судағы ерітіндісіне көмірқышқыл газын артық мөлшерде жібергенде тұнба жойылып, ерімтал қышқыл тұз түзіледі: ::СаСО3 + Н 2 О + СО 2 → Са(НСО 3 ) 2 4) сумен әрекеттескенде әлсіз, тұрақсыз көмір қышқылын береді: ::СО 2 +Н 2 О ↔ Н 2 СО 3 Кальций гидроксиді, ізбес суы, әк сүті, көмірқышқыл газына сапалық реакция жасайтын реагент болады (СаСО 3 ақ тұнбаның түзілуі). ::Са(ОН) 2 + СО 2 = СаСО 3 ↓ + Н 2 О Қолданылуы Өрт сөндіргіштерде, газдандырылған сулар алғанда, тоңазыткыштарда қолданылады. Дереккөздер
Эрик Әбенұлы Байжүнісов

Эрик Әбенұлы Байжүнісов 1965 жылы 26 сәуірде Алматы облысы Райымбек ауданының Нарынқол ауылында туған. Қазақ. Алматы мемлекеттік медицина институтының емдеу факультетін бітіргөн (1988), дәрігер-хирург. Орысжәне ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1986 жылдан - Алматы облыстық клиникалық ауруханасының травматологиялық бөлімінің медбраты. 1988 жылдың тамызынан - Қапшағай қалалық ауруханасының дәрігер-хирургі. 1989 жылдан - Қапшағай қалалық ауруханасы емханасының дәрігер-хирургі. 1994 жылдан - Қапшағай қалалық ауруханасы бас дәрігерінің емхана жөніндегі орынбасары. 1998 жылдан - Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Орталық аудандық ауруханасы бас дәрігерінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары. 1999 жылдың сәуірінен - ҚР Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі «Медициналық қызметтердің төлем орталығы» MM ұйымдастыру жұмысы бөлімінің бас маманы. 1999 жылдың сәуірінен - Статистикалық, талдау және ақпарат жүйелөрі басқармасы бастығының орынбаса- ры; 2000 жылдан - ҚР Денсаулық сақтау істері агенттігінің «Денсаулық» РМК ұйымдастыру, кадрлық және құқықтық жұмыс бөлімінің бастығы (Астана қ.). 2002 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің әлеуметтік-мәдени даму бөлімінің бас сарапшысы. 2005 жылдан - Алматы облыстық Денсаулық сақтау басқармасы бастығының емдеу жұмысы жөніндегі бірінші орынбасары. 2008 жылдан бері - СҚО Денсаулық сақтау басқармасының бастығы. Әскери атағы - запастағы медицина қызметінің аға лейте- нанты. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мемлекеттің өркендеуі және тұрақтылығы». Хоббиі - кітап оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - қазақ және орыс әдебиетінің клас- сикасы. Үйленген. Жұбайы - Байжұманова Мақсат Қазбекқызы (1963 ж. т.). Қызы - Байжүнісова Әнел Ерікқызы (1990 ж. т.). Дереккөздер
Шыңғыс Тоқтарбекұлы Байқадамов

Шыңғыс Тоқтарбекұлы Байқадамов 1969 жылы 12 сәуірде Семей облысы Абай ауданының Қарауыл ауылында туған. Қазақ. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің қолданбалы математика факультетін (1993) математик мамандығы бойынша; Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық унивөрситетінің бухгалтерлік есеп және аудит факультетін (2004) экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі. 1993 жылдан - халықаралық «Мақсат» қайырымдылық компаниясының менеджері (Алматы қ.). 1994 жылдан - Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша «Теміржол Терминал» кеден басқармасының инспекторы, аға инспекторы. 1998 жылдан - «Ал Ас-Про» ЖШС Менеджері (Алматы қ.). 1999 жылдан - Алматы қ. Кеден департаментінің маманы, бас маманы. 2007 жылдың шілдесінен - «Eurasia Stror LTD» ЖШС директоры (Алматы қ.). 2007 жылдың қазанынан - Алматы облысы бойынша Көліктік бақылау басқармасы бастығы орынбасарының м.а., 2007 жылдың желтоқсанынан - бастығының орынбасары. 2008 жылдан - Алматы облысы бойынша Көліктік бақылау инспекциясы бастығының орынбасары. 2009 жылдан - Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша «Жетісу» аймақаралық көліктік бақылау инспекциясы бастығының орынбасары, Алматы облысы бойынша бас мемлекеттік көлік инспекторы. 2010 жылдың наурызынан бері - Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстары бойынша аймақаралық көліктік бақылау инспекциясы бөлімшесінің жетекшісі. Дереккөздер
Болатбек Бимендіұлы Баймаханов

Болатбек Бимендіұлы Баймаханов (3 қыркүйек, 1962 жыл, Қызылорда) - Медицина ғылымдарының докторы (2001), профессор (2006). Өмірбаяны * Алматы медицина институтының емдеу факультетін (1986) хирург мамандығы бойынша бітірген. * Т. Рысқүлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің экономика факультетін (2006) экономика бакалавры мамандығы бойынша бітірген. * 1986 жылдан - Қызылорда облыстық ауруханасының дәрігер-хирургі * 1987 жылдан - эндоскопист-дәрігері. * 1990 жылдан - А.Н. Сызғанов атындағы Клиникалық және сынақтық ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері * 1991 жылдан -хирургия бөлімінің ғылыми қызметкері * 1995 жылдан - хирургия бөлімінің аға ғылыми қызметкері (Алматы қ.). * 2000 жылдан - Шымкент қаласындағы Оңтүстік Қазақстан облыстық денсаулық сақтау басқармасының бастығы. * 2002 жылдан - Шымкент қаласындағы Оңтүстік Қазақстан облыстық денсаулық сақтау департаментінің бастығы. * 2003 жылдан - «А.Н. Сызғанов атындағы хирургия ғылыми орталығы» РМКК директоры * 2007 жылдан бөлім меңгерушісі (Алматы қ.). * 2008 жылдың шілдесінен бері - Қызылорда облысы Денсаулық сақтау басқармасының бастығы. Марапаттары * «Құрмет» ордені (2006) * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалі * «Астанаға 10 жыл» медалі * «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» белгісі Отбасы * Қыздары - Баймаханова Гүлнара Болатбекқызы, Баймаханова Айман Болатбекқызы; * ұлы - Баймаханов Жасұлан Болатбекұлы. Дереккөздер