kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қоғамдық көлік

Қоғамдық көлік — көпшілік пайдалана алатын көлік түрі. Қоғамдық көлік көбінесе белгілі бір тұрақты бағытпен жүреді. Оны пайдаланғанда, жолаушыдан әдетте ақы алынады. Түрлері Маршрутты көлік түрлері: * Жердегі көлік: автобус, троллейбус, трамвай, пойыз, монорельс. * Жер асты көлік: метро. * Су көлігі: сал қайық, кеме, катер, суасты қанаттары бар қайық. * Әуе көлігі: ұшақ, тікұшақ, дирижабль. Жалдамалы көлік әдетте аялдамада емес, жолаушы қалаған жерде тоқтайды: * жүргізушісі бар көлік: такси, моторикша, велорикша, гондола. * өзің жүргізетін көлік: каршеринг, велошеринг, кикшеринг (электросамокаттарды жалдау). Ғимараттардың ішінде болатын көлік: * эскалатор, траволатор, лифт.
Сәбитов

Сәбитов * Бақдәулет Маратұлы Сәбитов — Qazaq kuresi Ассоциациясының спортты дамыту жөніндегі директоры * Нығмет Сәбитұлы Сәбитов — шығыс тілдері мен қазақ этнографиясын зерттеуші ғалым, филология ғылымының кандидаты (1944)
Сәбитова

Сәбитова * Гүлнәфис Сәбитова — қобызшы, Қазақстанның халық артисі (1959) * Злиқа Нығметқызы Сәбитова — инженер-металлург * Марияш Титешқызы Сәбитова — тіл білімі маманы, филология ғылым кандидаты (1976), доцент(1979) * Пәтигүл Сәбитова — ақын, филология ғылымының кандидаты (1965)
Уикипедия тұлғаларының тізімі

негізін қалаушы Джимми Уэйлс, Уикимедиа қорының бұрынғы атқарушы директоры Кэтрин Махер және Wikimania 2017 сайтындағы басқа Уикипедияшылар]] Уикипедия тұлғаларының тізіміне — Уикипедия интернет-энциклопедиясының көрнекті қатысушылары, негізін қалаушылары және қызметшілері кіреді. Әліпби бойынша А * Аала Наджар — дәрігер, Уикипедияшы және интернет белсендісі, 2021 жылдың тамызында араб және медициналық қауымдастықтарды дамытудағы ізашарлық рөлі, сондай-ақ COVID-19 дамуындағы рөлі үшін Wikimania-да «Жыл Уикимедиашысы » атанды. тақырыптар Д ]] * Дарюш Емельняк — менеджмент профессоры * Джеймс Хайльман — Канадалық жедел жәрдем дәрігері және Уикипедияның денсаулыққа қатысты мазмұнын жақсартуды жақтаушы * Джесс Уэйд — STEM бойынша әйелдер туралы 1700-ден астам мақала жазған физик * Джимми Уэйлс — Уикипедия негізін қалаушы И * Игорь Костенко (1991—2014) — Еуромайдан оқиғалары кезінде қаза тапқан украиналық журналист, студент белсенді және Уикипедияшы К * Кэтрин Махер — Уикимедиа қорының атқарушы директоры (2016–2021) Л * Ларри Сэнгер — Уикипедия негізін қалаушы М — Уикимедиа қорының бас атқарушы директоры]] * Мағыпар Қуанов — География ғылымдарының кандидаты, профессор * Марьяна Искандер — Уикимедиа қорының бас атқарушы директоры (2022 – қазіргі уақытқа дейін) * Магнус Манске — МедиаУики және оған қатысты бағдарламалық құралдарды әзірлеуші О * Ольга Паредес — жыл Уикимедиашысы (2022) Р * Рауан Кенжеханұлы — қазақстандық кәсіпкер және үкіметтік емес ұйымның белсендісі, оны 2011 жылы тамызда Wikimania сайтында Уикипедия негізін қалаушы Джимми Уэйлс "Жыл Уикипедияшысы" деп атаған. * Рози Стивенсон-Гуднайт — жыл Уикимедиашысы (2016); Уикимедиа қоры қамқоршылық кеңесі (2021—2021) С * Салиха Канаева — тележүргізуші, диктор, режиссер, бас режиссер * Сандистер Тей — жыл Уикимедиашысы (2020) және Ганалық уикимедиашылардың қатысушылар тобының негізін қалаушы Т * Тауфик Росман — жыл Уикимедиашысы (2023) Ф * Фархад Фаткуллин — Ресей тілдеріндегі Уикипедияларды дамыту жұмыстарымен танымал лингвист * Феликс Нарти — Ганалық қоғамдық кәсіпкер және еркін адвокат, 2017 жылдың тамызында Уикипедияның негізін қалаушы Джимми Уэйлс Wikimania сайтында «Жыл Уикимедиашысы » атанды. Э ]] * Эмили Тэмпл-Вуд — жыл Уикимедиашысы (2016) * Эмна Мизуни — жыл Уикимедиашысы (2019) Дереккөздер
Атты трамвай

ескерткіш]] Атты трамвай — рельспен жүретін қоғамдық көліктің тарихи түрі. Іштен жану қозғалтқышы және электр қуаты күшімен істейтін көліктердің пайда болуына дейін ірі қалаларда кеңінен қолдынылды. Алғашқы атты трамвай Уэльсте пайда болды, ол жүк тасымалдау үшін салынған темір жолда пайдаланыла бастады. Ал арнайы жолаушы тасымалы ғана үшін салынған атты трамвай Америка қалаларында пайда болды: Балтиморда 1828 жылы, Нью-Йоркте 1832 жылы, Жаңа Орлеанда 1835 жылы. Ресейде бұл көлік түрі конка деп аталды, ол алғаш рет Санкт-Петербургте 1860-шы жылдары ашылды және 1917 жылға дейін белсенді болды. 1890 жылға қарай әлемдегі атты трамвай жолдарының ұзындығы келесідей болды: * АҚШ — 8955,8 шақырым. * Герман империясы — 1286 шақырым. * Ресей империясы — 600 шақырымдай. * Нидерланд — 592 шақырым. * Франция — 508 шақырым. * Бельгия — 404 шақырым. * Ұлыбритания — 343 шақырым. * Италия — 223 шақырым. * Австро-Венгрия — 222 шақырым. * Дания — 61 шақырым. * Швейцария — 28 шақырым. Қазір дүниеде XIX ғасырдан бері жұмыс істейтін атты трамвай қызметі тек Мэн аралында сақталған. Басқа жерлерде бұл көлік түрі туристік мақсатта қолданылады. Дереккөздер
Гуанчжоудағы қырғын

Гуанчжоудағы қырғын — 878–879 жылдары көтерілісші Хуан Чао әскерінің гүлденген порт қаласы Гуанчжоу тұрғындарын қырғынға ұшыратуы. Араб дереккөздері шетелдік құрбандар, соның ішінде мұсылмандар, еврейлер, христиандар және зороастрийліктер, бұрынғы тұрғындардың қытай деректеріне сүйене отырып, ондаған мыңдағанын көрсетеді. Аббасид халифатынан шыққан екі саяхатшы, Сирафтан ондаған жылдар өткеннен кейін жазған Әбу Зайд әл-Хасан және 10 ғасырда жазған әл-Масуди сәйкесінше 120 000 немесе 200 000 шетелдіктің өлтірілгенін есептеді, бірақ Моррис Россабидің айтуынша, олардың саны ұлғайған. Тегі 870 жылдардың басында Хэнаньдағы құрғақшылық пен ашаршылық бандитизмнің кең таралуына әкелді. 874 жылы қарақшылар Ван Сянчжидің басшылығымен Хэнань, Чанюань қаласында көтеріліс жасап, Чанцзян мен Хуанхэ өзені арасындағы аймақты ойрандады. Ван 878 жылы қайтыс болғанда, оның орнына тұз саудасымен айналысатын бай отбасынан шыққан емтихан тапсыра алмаған Хуан Чао келді. Қырғын 878 жылы Хуан Чао әскерлері Қытайдың оңтүстігіне басып кіргеннен кейін олар Ханфу (Гуанчжоу) қақпаларына келді. Араб жазушысы Әбу Зәйд Хасан Ибн Язид Сирафидің айтуынша, 878-879 жылдар аралығында Тан бүлігі Хуан Чао Ханфуды басып алған кезде мұсылмандар, еврейлер және христиандардың болуы аяқталды. Бұған қоса, ол «әл-қаззу» (тұт ағашы) Хуан Чао әскерінің қирағанын айтты. Әбу Зайдтың география кітабының араб тіліндегі түпнұсқа мәтінінен Тим Макинтош Смиттің ағылшын тіліндегі аудармасы Ханфу қаласының орналасқан жерін көрсетеді, мысалы, «қала теңізден бірнеше күндік қашықтықта, суы тұщы ағып жатқан үлкен өзенде орналасқан. …қала жібек құртына жем ретінде тұт ағаштарымен көмкерілген» дегені Ханфудан (Гуанчжоу) мүлде бөлек. Шин Тошихико 877–878 жылдардағы қырғынның орыны Әбу Зейдтің есебінде клерикалық қате екенін анықтады және бұл шын мәнінде біздің эрамыздың 760 жылғы қырғынның орны Канфуда (қазіргі Янчжоу) болғанын көрсетті. Ол араб деректерінде екі қырғынның (қанфу қырғыны 760 жылы Янчжоуда болған, ал Ханфу қырғыны 878 жылы болған) шатасу бар екеніне назар аударды. Шин сонымен қатар Кувабара Джицузоның соңғы Ханфу (Гуанчжоу) туралы гипотезасын қолдайды және Әбу Зәйдтің Ханфумен Канфуды шатастырғанын айтты. Шин Ханфуды Цинфуға тағайындайды (Циньчжоу, 600 Гуанчжоудан батысқа қарай км). Цинчжоудағы Тан әулетіндегі жапон елшісі Хегури-но-Хиронаридің мәлімдемесіне сәйкес, бұл қала 753 жылы Лин-Иде айдалып кеткен Хиронари мен басқаларды құтқарған Шу-Кунлун деп аталатын көпестер порты болған. Тағы қараңыз * Янчжоудағы қырғын * Қытайдағы қырғындардың тізімі * Қытайдағы нәсілшілдік * Ксенофобия Дереккөздер Әдебиеттер * * *
Аниково табағы

Аниково табағы немесе Аниково ыдысы — Иерихон қоршауында бекініске шабуыл жасаған броньды атты әскерлерді бейнелейтін және Орталық Азиядағы Жетісуда 9-10 ғасырларда жасалған деп есептелетін құйылған күміс ыдыс. 1909 жылы Пермь губерниясының Чердын ауданы, Үлкен Аникова ауылының маңынан табылған. Ол қазір Мемлекеттік Эрмитаж мұражайында, Санкт-Петербург (S-46). Несториандық библиялық көрініс Бұл тақтадағы көрініс Ешуаның інжіл кітабынан Иерихонды қоршауға қатысты эпизодтар сериясы ретінде анықталды. Төменнен жоғары оқи отырып, жезөкше Рахаб есіктің үстіндегі терезеге қарап, Ешуаның тыңшыларын қанахандық Иерихон қаласына жібереді. Жоғарыда, тақтайшаның ортасында діни қызметкерлер израилдіктердің Келісім сандығы биікте тұрған кезде керней тартып жатыр (Ешуа 2 және 6), ал одан әрі қарай басқа Қанахандық қала алынды. Жоғарғы жағында Ешуаның (табақшаның жоғарғы оң жағындағы ат үстіндегі жауынгер) көкте тоқтап қалған күн мен ай орналасқан (Ешуа 10:12–13). Бұл тақтадағы көрініс Ешуа кітабының библиялық эпизодтарынан алынған. Төменгі жағында жезөкше Рахаб терезеден сыртқа қарап, Ешуаның тыңшыларын Иерихон қаласына жібереді. Тілімнің ортасында израильдіктердің Келісім сандығы көтеріліп тұр, ал діни қызметкер оның айналасында кернейлер естіледі. Тілімнің жоғарғы жартысында тағы бір қанахандық қала басып алынды. Жоғарғы жағында күн мен ай Ешуаның бұйрығымен тұр. Бұл тақта негізінен 722 жылы мұсылмандардың Соғды басып алуынан қашып, қазір қарлұқтардың билігінде болған Жетісудағы несториандық христиан соғды отарлары құрған деп сипатталады. Бірдей тағам, бірақ егжей-тегжейлері қытырлақ, «Нильдин табағы» Верхне-Нильдинодан табылды, ол қазір Ресей ғылым академиясының Сібір филиалының Новосибирскідегі археология және этнография институтының мұражайының қорында сақтаулы. Ол 8-9 ғасырдың басына жатады. Аниково ыдысы балшық немесе гипс құймаларын қалып ретінде пайдалану арқылы құйылған болуы мүмкін, сондықтан 8-ғасырдың түпнұсқа үлгісі болып табылатын «Нілдин ыдысынан» құйылған болуы мүмкін, сондықтан дизайны осы кезеңге жатады (шамамен 800 ж.). Тағы бір заманауи тағам, сол жерде және сол шеберханада сириялық христиан көріністері мен сириялық жазуларды көрсетеді. Осыған ұқсас бірнеше тақталар да табылды. Сирия тілі шамамен б.з. 775-800 жылдары қарлұқ түріктерін қабылдаған Шығыс шіркеуінің («несториандар») тілі болды. Қашғарда және Суябтың Карлул астанасына жақын Навакетта Шығыс Митрополит шіркеуі құрылды. Аймақта 9-10 ғасырларға жататын бірнеше шіркеулер де табылды. Қарлұқтар 840 жылдан бастап қуатты Қараханид хандығына бірігеді. Бекініс Тілімде көрсетілген құлып 8 ғасырдағы соғдылық үлгілерге тән деп саналады. Ол Мервтегі Ұлы Қыз Қалаға әбден ұқсайды. Параллельдер Параллельдерді Шыңжаңдағы Қызыл үңгірлер немесе Шорчук броньды серілерінің («Будда күлінің таралуы» көріністері) немесе ұқсас элементтері бар Пенжикент қабырғаларының суреттерімен көруге болады. Дереккөздер Қайнар көз * Сілтемелер * [http://warfare.6te.net/6-10/Plate-Semirecye-Jericho-Nildin.htm Нилдин табағы] * [http://warfare.6te.net/6-10/Plate-Semirecye-St_Petersburg.htm Аниково табағы]
Теміртай Рымтайұлы Ізбастин

Теміртай Рымтайұлы Ізбастин (10 қыркүйек 1957, Баянауыл, Баянауыл ауданы, Павлодар облысы) – қазақстандық дипломат, Болгариядағы елші (2009-2022). Қасым-Жомарт Тоқаевтың күйеу баласы. Өмірбаяны Арғын-Сүйіндік тайпасының қаржас руынан шыққан. 1957 жылдың 10 қыркүйегінде Павлодар облысының Баянауыл ауылында дүниеге келген. 1980 жылы С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетін бітірген. 2008 жылы Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін бітірген. 2015 жылы Болгарияның София университетін Ph.D дәрежесімен бітірді. Төтенше және Өкілетті Елші дипломатиялық дәрежесі бар. Еңбек қызметі 1994-1997 жылдары - Қазақстанның Мажарстандағы және Қытай Халық Республикасындағы елшіліктерінде қызмет етті. 1997-2001 жылдары - Германияның Дюссельдорф қаласындағы Қазақстан Республикасының консулы. 2002-2005 жылдары - Қазақстан Республикасының Аустриядағы Елшілігінің консулы, кеңесшісі. 2005-2009 жылдары - Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Консулдық қызмет департаментінің бөлім жетекшісі, департамент директорының орынбасары, директор міндетін атқарушы. 2009-2019 жылдары - Қазақстанның Болгария Республикасындағы Дипломатиялық миссиясының басшысы. 2019 жылдың 1 қарашасынан 2022 жылдың 9 желтоқсанына дейін – Қазақстан Республикасының Болгария Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. Отбасы * Үйленген, төрт баласы бар. * Жұбайы, Қарлыға Кемелқызы Ізбастина (Тоқаева) (19.09.1956 жылы туған) — Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың қарындасы. * Ұлдары: Қаныш, Мұхамед, Бекет. * Қызы: Дана. Дереккөздер
Түтік бомбасы

Түтік бомбасы - жарылғыш материалмен толтырылған құбырдың тығыз жабылған бөлігін пайдаланатын қолдан жасалған жарылғыш құрылғы. Бұл жарылғыш құрылғы «майдагерлі» құрылғы болғандықтан, ол құрастырылған кезде де мерзімінен бұрын жарылуы мүмкін. Әртүрлі қылмыстық және террористік топтар пайдаланған; бірқатар елдерде, соның ішінде Қазақстанда мұндай жарылғыш заттардың іс жүзінде не үшін пайдаланылғанына қарамастан, мұндай құрылғыларды сақтауға заңмен тыйым салынады. Дизайн Бомба әдетте жарылғыш қоспасы бар және екі ұшы болат немесе жез қақпақтармен жабылған болат су түтігі қысқа бөлігі болып табылады. Жұмыс принципі Түтік бомбасы қысымды шоғырландырады және сыртқы корпустың істен шығуы арқылы оны кенеттен босатады. Қолданыстар Эвакуацияның минималды қашықтығы Бомбаның кез келген түріне күдік туындаған жағдайда, әдеттегі ұсыныстар бомбаны жою жөніндегі уәкілетті қызметкерлер келгенше барлық адамдарды эвакуациялаудың ең аз қашықтығында ұстау болып табылады. Құбыр бомбасы үшін АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаменті кемінде 21 м (69 фут) және сыртта 366 м (1201 фут) қашықтықты ұсынады. Дереккөздер
Ауыр атлетикадан әлем рекордтарының тізімі

Ауыр атлетикадағы әлемдік рекордтар — бұл Халықаралық ауыр атлетика федерациясының барлық талаптарына сәйкес келетін жекелеген жаттығулардағы және жарыстардағы жаттығулардың жиынтығы бойынша спортшылар көрсеткен ең жоғары нәтижелер. 1973 жылға дейін пресс, жұлқа, сілке және үшсайыс бойынша рекордтар тіркелді. 1972 жылдан бастап ауыр атлетика жарыстарының бағдарламасынан шығарылғаннан кейін рекордтар жұлқа, сілке және қоссайыс суммасы бойынша тіркеледі. 1993, 1998 және 2018 жылдары салмақ санаттарының шекараларының өзгеруіне байланысты қолданыстағы әлемдік рекордтарды тіркеу қайтадан басталды. Қазіргі рекордтар Ерлер Ерлер (1973–1992) Ерлер (1920–1972) Әйелдер (1998–2018) Әйелдер (1993–1997) Әйелдер (1988–1992) Дереккөздер
Жүзуден әлем рекордтарының тізімі

(ортада) карерасында 39 рекорд жаңартты]] Жүзудегі әлемдік рекордтар - бұл жүзушілердің ережелермен келісілген салыстырмалы және қайталанатын жағдайларда жүзуде көрсеткен ең жоғары нәтижелер. Ережесі Рекордтар Халықаралық жүзу Федерациясы (ФИНА) ратификациялайды. Рекордтарды "ұзын суға" (50 метрлік бассейн) немесе "қысқа суға" (25 метрлік бассейн) қоюға болады. ФИНА ерлер мен әйелдер үшін бекітілген пәндер тізіміне сәйкес әлемдік рекордтарды мойындайды: * Еркін: 50 м, 100 м, 200 м, 400 м, 800 м, 1500 м * Арқамен: 50 м 20, 100 м,0 м * Брасс: 50 м, 100 м, 200 м * Баттерфляй: 50 м, 100 м, 200 м * Комбинация: 100 м (қысқа су), 200 м, 400 м * Эстафета: 4×50 м еркін (қысқа су), 4×100 м еркін, 4×200 м еркін, 4×50 м комбинация (қысқа су), 4×100 м комбинация; * Микст: 4×50 м еркін (қысқа су), 4×50 м комбинация (қысқа су), 4×100 м еркін (ұзын су), 4×100 м комбинация (ұзын су). 50-метролік бассейн Ерлер Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды. Әйелдер Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды. Микст Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. 25-метролік бассейн Ерлер Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. Әйелдер Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. Микст Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. Рекордшылар рейтингі Дереккөздер
Конькимен сырғанаудан әлем рекордтарының тізімі

Конькимен сырғанау бойынша рекордтар — Халықаралық Конькимен Сырғанау Одағы ратификациялаған конькимен сырғанаудың әртүрлі жарыстарында қазіргі уақытта жүргізіліп жатқан рекордтарға шолу болып табылады. Рекордтар Ерлер Әйелдер Микст Теңіз деңгейіндегі әлемдік рекордтар Қазіргі әлемдік рекордтардың көпшілігі орнатылған солт-Лейк-Сити мен Калгари (жоғарыдан қараңыз) салыстырмалы түрде жоғары биіктікте (теңіз деңгейінен 1 км-ден астам) орналасқан. Бұл биіктікте өнімділік жақсырақ, өйткені оттегінің төмен деңгейі ауа кедергісінің төмендеуімен өтеледі. Сондықтан конькимен сырғанау статистиктері теңіз деңгейінде (немесе оған жақын) орнатылған конькимен сырғанау рекордтары үшін "теңіз деңгейіндегі әлемдік рекордтардың" жеке тізімдерін жазады, олардан Солт-Лейк-Сити мен Калгаридегі нәтижелер алынып тасталады. Ерлер Әйелдер Дереккөздер
Галилео (ғарыш кемесі)

Галилео — Юпитерді және оның серіктерін зерттеуге арналған америкалық ғарыш кемесі, 1610 жылы осы планетаның ең ірі төрт серігін ашқан ғалымның атымен аталды. Аппарат ғарышқа 1989 жылы ұшырылды, 1995 жылы ол Юпитердің орбитасына шықты, өз жұмысын 2003 жылға дейін жалғастырды. Галилео Юпитерді айналған алғашқы аппарат болды. Юпитерге барар жолда ол (951) Гаспра және (243) Ида астероидтары жанынан өтіп, Негізгі белдеу нысандарын зерттеген алғашқы миссия болды. Иданың жанында тағы бір аспан денесі бар екенін анықтап, алғашқы астероид серігін ашты. 1994 жылдың шілдесінде аппарат Шумейкер–Леви 9 кометасының Юпитерге соғылуын бақылаған. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20151114055422/http://solarsystem.nasa.gov/missions/Galileo Галилео миссиясы туралы]
Эдмунд Галлей

Эдмунд Галлей — ағылшын астрономы, геофизигі және математигі. Ол алғаш рет кометаның орбитасын есептеп, оның көріну жиілігін анықтап шығарған. Бұған орай сол алғашқы зерттелген комета Галлейдің атымен аталды. 1678 жылдан бастап ол Лондон корольдік қоғамының мүшесі, 1703 жылдан Оксфорд университетінің профессоры болды. 1720 жылдан бастап Корольдік астроном лауазымын иеленді, яғни Гринвич обсерваториясының директоры болды. Оңтүстік Африка мен Америка жағалауларына жасалған экспедициялардың қорытындысы бойынша Галлей алғашқы геомагниттік картаны жасады (1701). Ол жер магнетизмі мен полярлық жарқылдың табиғаты жайлы тиянақты зерттеулер жүргізді. 1705 жылы ол Astronomiae cometicae synopsis атты еңбегін жариялап, онда кометалардың орбиталары бар екенін дәлелдеді. Ньютонның бүкіл әлемдік тартылыс заңын пайдаланып, бір кометаның нақты келу-алыстау жиілігін анықтады, соны 1758 жылы аспанда тағы көруге болады деген болжам жасады. Айтқан уақытта сол кометаны Жерден бақылауға болды, теорияның дұрыс болуына орай оған ғалымның есімі берілді. 50-ге келіп, ол араб тілін меңгерген. Ежелгі грек астрономы мен геометрі Аполлониустың Conics атты еңбегін грек тілінен және арабша аудармалынан ағылшынға аудару жұмыстарын сәтті аяқтаған. Геометрия бойынша ежелден жеткен осы елеулі еңбекті аударуды оның Оксфордтағы әріптесі Эдвард Бернард бастаған еді. Галлей есімімен аталған нысандар * Галлей кометасы * Галлей (Ай кратері) * Галлей (Марс кратері) * Галлей (Антарктикалық станция) * Әулие Елена аралындағы төбе (680 м) ндағы естелік тақта]] Дереккөздер
Екіқабатты автобус

Екіқабатты автобус — сыйымдылығы кеңейтілген автобус түрі. Қоғамдық көліктің бұл түрі XX ғасырдың басында Ұлыбританияда кеңінен қолданыла бастады. Үндістанның бас қалаларында және Берлинде көп жылдар бойы үйреншікті көлік болып келді. Қазір Ұлыбританияда, Ирландияда, Сингапурда, Бангладеште жиі кездеседі. Көп елдерде, оның ішінде Қазақстанда, екіқабатты автобус туристік мақсаттарда қолданылады. Туристік автобустардың екінші қабаттары шатырмен және шатырсыз болып құрастырылуы мүмкін. Галерея Дереккөздер
A-31 автомобиль жолы (Қазақстан)

A-31 — ұзындығы 213 километр болатын Қазақстан аумағындағы автомобиль жолы. E38 Еуропалық маршруты мен AH61 Азиялық маршрутының құрамдас бөлігі. Тас жол Чапаев ауылын Батыс Қазақстан облысының шалғай жатқан Казталов, Жәнібек аудандарымен байланыстырады. Маршруты Сипаттамасы A-31 трассасы Ақжайық ауданының орталығы Чапаев ауылының тұсынан басталып, Қазақстан-Ресей шекарасында аяқталады. «Жәнібек» автомобиль өткізу бекеті арқылы Ресей Федерациясының Волгоград, Саратов қалаларына қатынауға мүмкіндік бар. Дереккөздер
Kazakh Tourism

«Kazakh Tourism» ұлттық компаниясы» АҚ — Қазақстандық туризмді дамыту мақсатында құрылған ұлттық компания. «Kazakh Tourism» ҰК» АҚ-ның жалғыз акционері - Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті болып табылады. Тарихы "Kazakh Tourism" ұлттық компаниясы" Үкіметтің 2017 жылғы 14 шілдедегі № 428 қаулысымен Жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын акционерлік қоғам ретінде құрылды. Компания қызметінің негізгі нысанасы болып халықаралық көрмелерді ұйымдастыру және өткізу, балалар мен жасөспірімдер туризмін дамыту, келу туризмінің ағысын көбейту, медициналық туризмді дамыту, жәрмеңкелер, аукциондар, ел имиджін ілгерілетуге бағытталған іскерлік және ойын-сауық іс-шараларын ұйымдастыру, ҚР заңнамасына сәйкес сыртқы экономикалық және инвестициялық қызмет және басқа да қызмет түрлері айқындалды. Басқарма төрағалары # Рашид Талапұлы Күзембаев (2017-2019) # Ержан Мәлікұлы Еркінбаев (2019-2021) # Талғат Жолдымұратұлы Аманбаев (2021-2023) # Қайрат Серікұлы Сәдуақасов (2023 жылдан бастап) Дереккөздер
Вахталық автобус

Вахталық автобус — жүк автомобилінің шассиі негізінде құрастырылған автобус. Ол көбінесе вахтамен жұмыс істейтіндерге, құрылысшыларға, полицейлерге, құтқарушыларға тиімді болып келетін қоғамдық көлік түрі. Әсіресе кендерді игеру жұмыстарында, жер бедері күрделі болып келетін жерлерде ондай көлікке жиі жүгінеді. Вахталық автобусқа 20 адамға дейін, үш осьтік модельдерде 28 адамға дейін сияды. Қажетіне қарай шанақта төсектер мен үстелдер орналастырылады. Әдетте ішінде жүргізушімен байланысу құрылғысы да болады. Дереккөздер
Терри Макгиннис

Бэтмен , шын аты: Терренс «Терри» МакГиннис — Пол Дини мен Брюс Тим жасаған DC Comics кейіпкері, ең алғаш рет «Болашақ Бэтмен» анимациялық сериясында пайда болды. Терри қартайған Брюс Уэйн зейнетке шыққаннан кейін Бэтмен болды. Пікірлер мен сын Screen Rant журналисі Гильермо Куртен «Бэтменнің DC анимациялық әлеміндегі ең жақсы қаһарман екенін дәлелдейтін 9 дәйексөзге» шолу жасады. Ол «Терри Брюстің толық нұсқасы болған болуы мүмкін» және «оның Бэтменнің басынан бастап Әділет лигасының эпилогтық эпизодына дейінгі саяхаты оның дамуының тамаша мысалдарын көрсетті» деп айтты. Дереккөздер
Мұңал батыр Келімбердіұлы

Мұңал батыр Келімбердіұлы (туған-өлген жылы белгісіз) — Адай руынан шыққан батыр, көріпкел, емші, әулие кісі болған. Өмірінің көп жылдарын халықты емдеуге арнаған. Қазығұрт ауданының Қаржан тау-жоталары мен Алтынтөбе елдімекені маңында Мұңалсай, Мұңалбұлақ, Мақпалтау орындары орналасқан. Аты Адайдың ұранына айналған әулие Бекет ата осы Мұңал тұқымынан. Келімберді – сегіз арыс Адайдың көп өскен, ең бір іргелі атасы. Келімберді ауылынан білікті билер де, әулие пірлер де, ел қорғаған ерлер де, тәлім-тағылымды ғалымдар да, салтанатты байлар да көп шыққан. Келімбердіден алты бала, олар – Құнанорыс (Ырысқұл), Ақпан, Балықшы (Шыбынтай), Әлнияз (Бұзау), Тобыш, Мұңал. Мұңал — Келімбердінің кенже баласы, одан төрт бала, кейбіреулер бес бала дейді. Мұңал рулары Әли, Бәйімбет, Жанақ, Боқсары, Әтембек-Абыз, Байшағыр, Мамыртай, Жақау, Қырымқұл, Қыдырша, Бабақұл, Мая, Қоштан, Төлеп, Медет, Көрпе, Күшік, Қосбармақ, Байпақ, Байбоз, Өтеулі, Матай, Айым, Шақа, Жаманғара, Сүгірәлі, Сарғасқа, Жәдігер, Дәулеталы, Мете, Кеще, Жетімек, Тоқтамыс, Бектеміс, Базар, Шотан, Майлан, Құдайберген, Тастемір, Ескелді, Қосқұлақ, Қырықмылтық. Жыры Қараш Ыбырайым ахунның өлеңмен жазылған шежіресінде былайша жыр түзеді: ...Сөз сөйлейін енді Мұңалдан, Тобышқа жедел сыңардан, «Бекет» деген ұраннан, Кіршігі жоқ қылаңнан – Алаштан шыққан шығаннан! «Сегіз арыс» Адайды, Түгендеп айтпай тына алман... ...Төрт баласы Мұңалдың – Әли менен Бәйімбет, Жаулы, Шоғы – бұлардан. «Төрт арыс Мұңал» болғалы, Жайлауына су алған, Қыстауына ну алған, Жігіттері Мұңалдың, Мейман келсе қуанған... Шежіре Адай руын құрайтын басты екі ата: Құдайке, Келімберді. Құдайкеден — Тәзіке, Қосай. Келімбердіден — Ырысқұл (Құнанорыс), Ақпан, Шыбынтай (Балықшы), Әлнияз (Бұзау), Тобыш, Мұңал. Қазақ шежірелеріндегі сегіз арыс Адай осы. Адайдың қара шаңырағының иесі Мұңал болып есептеледі. Адай баба кенже немересі Мұңалдың қолында қайтыс болыпты. Атасының батасын алған осы ұрпақ сонау замандардан бері «Мұңал ошағын» сақтаушы саналады. Мұңалдан: Алақұнан, Әли, Бәйімбет, Шоғы Батыр (Қырықмылтық), Жаулы. * Алақұнан туралы ақпарат жоқ. * Әлиден - Қошқар. * Бәйімбеттен - Алдаберді, Сабытай баһадүр, Жәдігер, Сарғасқа (Рысай). * Шоғыдан - Есекей, Жолай. * Жаулыдан - Ескелді, Қосқұлақ, Жары. Адай батыр мен оның балалары Құдайке мен Келімбердінің, немерелері Ер Қосай мен Мұңалдың ерлік істері, батырлығы, халқы үшін атқарған қызметтері туралы жазушы Бектұр Төлеуғалиұлының «Адай тарихы сыр шертеді» деген еңбегінде, көптеген шайқастардың куәсі болған Қазтуған ақынның жыр-дастандарында, шежіреші Өмірзақ Көлбаевтың «Ер Қосай» атты кітабында, Ұзақбай жыршының «Алақай батыр» дастанында, Сабыр жыршының «Алақай батыр жырында, Ибн Бахуридің «Алғашқы қазақтардың бірігуі» еңбегінде, Алшын Меңдалыұлының «Адай шежіресінде» және басқа да еңбектерінде айтылып, жазылған екен. Дереккөздер
Онкогастроэнтерология

Онкогастроэнтерология – онкология, гастроэнтерология және гепатологияның қиылысында орналасқан және асқазан-ішек жолдарының қатерсіз және қатерлі ісіктерін (өңеш, асқазан, он екі елі ішек, аш және тоқ ішек, ұйқы безі, бауыр, өт қабы және олардың өт жолдары) зерттейтін медицина саласы. және патогенезі, олардың алдын алу, диагностикалау және емдеу әдістері (хирургиялық, сәулелік және химиотерапия). Онкогастроэнтерология саласына өңеш обыры, асқазан обыры, ұйқы безі обыры, аш ішек обыры, тоқ ішектің қатерлі ісіктері жатады. Кейде онкогастроэнтерология пәніне бауыр обыры мен өт шығару жолдарынан (холангиокарцинома) пайда болатын қатерлі ісіктер де жатады.
Новак Джокович пен Рафаэль Надаль арасындағы бәсеке

]] ]] Джокович — Надаль бәсекелестігі — серб Новак Джокович пен испандық Рафаэль Надаль арасындағы қазіргі бәсекелестік. Қазіргі уақытта олар кәсіби тур жарыстары аясында бір-бірімен 59 рет ойнады, бұл тур тарихында рекорд болып табылады. Маңыздылығы бойынша бәсекелестік 2006-2010 жылдары өткен Надаль мен Швейцариялық Роджер Федерердің матчтарынан төмен болды, бірақ содан кейін серб ойынының жақсаруы және Федерердің нәтижелердің төмендеуі арқасында мәртебесін сапалы жаңа деңгейге көтерді. Алғашқы ойын US Open-2010 финалында өтті. Бұл бәсекелестік "Ашық дәуір" кезеңінде өткізілген матчтар саны бойынша ең ұзақ болып табылады. Олардың арасындағы алғашқы кездесу 1/4 финалда Roland Garros-2006-да өтті. Бұл матчта Джокович үшінші сетте матчтан шығып, алғашқы екі сетте 4-6 4-6 есебімен жеңіліп қалды. Олардың арасындағы алғашқы финал 2007 жылы Индиан-Уэллстегі Мастерсте өтті, Надаль жеңіске жетті. Джоковичтің алғашқы жеңісі келесі аптада Майамидегі Мастерсте болды. Алғашқы 18 матчтан кейін, Надаль 14-4 есебімен сенімді түрде көшбасшылық етті, бірақ бірте-бірте Джокович олардың кездесулерінде үстемдік ете бастады. 2011 жылы Джокович Надальдан 6 матчтың барлығында жеңіске жетті. 2013-2016 жылдары Новак 12 матчта 11 рет жеңіске жетті. 2015 жылы серб есепті теңестірді (23-23), ал 2016 жылы Катарда бірінші рет алға шықты және содан бері бәсекелестікте көш бастады. Джокович-Надаль бәсекелестігі кәсіби теннисшілер қауымдастығы(АТП) 2000 жылдардағы үшінші ірі деп есептеледі. Талдау Теннис комментаторлары босып саналатын Дик Энберг, Джон Макэнро және Мэри Карилло бұл бәсекелестік теннис тарихындағы ең ұлы болу мүмкін деп санайды, өйткені олар ойнап үлгерген матчтардың саны, сапасы және маңыздылығы басқа бісекелестіктерге қарағанда өте жоғары. Жалпы статистика * Барлық матчтар: Джоковичтің пайдасына 30-29. * Барлық финал: Джоковичтің пайдасына 15-13. ** Үлкен Шлем Финалы: Надальдың пайдасына 5-4. ** ATP Мастерс 1000 сериясының турнирінің финалы: 7-7. Матчтар тізімі Джокович-Надаль (30-29) Рекордтар * Үлкен Шлем сериясының барлық төрт финалында кездескен екінші жұп ойыншылар. * Үлкен Шлем сериясындағы турнирлердің қатарынан төрт финалында кездескен тарихтағы екінші жұп ойыншылар. * Masters сериясындағы 14 финал. * Masters сериясындағы 29 матч. * Үлкен Шлем сериясының ең ұзақ финалы. * "Ашық дәуірдегі " ең ұзақ матч. Мансаптарының дамуы Үлкен Шлем сериясындағы турнирлеріндегі нәтижелері Жуан жазу = турнирде осы ойыншылар арасында матч өтті Дереккөздер
Шпурбус

Шпурбус — маршрутпен тез жүру үшін арнайы бағыттағыштарды пайдаланатын автобус түрі. Алғашқы шпурбус 1979 жылы Германияда өткен халықаралық көлік көрмесінде таныстырылды. Бұл жобаны федералды үкімет қолдады, бастапқыда автобустардың туннельдегі қозғалысын қауіпсіз қылуға бағытталған еді. 1980 жылы Мерседес-Бенц шығарған бұл көлік түрі Эссен қаласында жұмыс істей бастады. Шпурбустың өзі автобустан тек бағыттағыш дөңгелектердің бар болуымен ерекшеленеді. Алайда оған арналған жол өзгеше әдіспен салынады, екі жағынан бордюр секілді шектегіштер осы көліктің маршруттан жаңылмауын және тез жүруін қамтамасыз етеді. Ал жай жолға түскенде, шпурбус сәл бәсеңдеп, кәдімгі автобус сияқты жүре бастайды. 1986 жылы Мерседес-Бенц аустралиялық Аделаида қаласы үшін шпурбусты құрастырды. 1992 мен 2005 жылдары аралығында шпурбус немістердің Манхайм қаласында істеген. Жапонияның Нагоя қаласында шпурбус 2001 жылдан бері істейді. Ұлыбританияның бірнеше қаласында да бұл көлік түрін кездесуге болады. Ұқсас жобалар Шиналы трамвай — электр тоғымен істейтін бұл көлік түрінде бағыттағыш функциясын бір рельс орындайды. Ол жолдың ортасында орналасады, ал көліктің астында рельспен сырғып жүретін дөңгелегі болады, бірақ негізгі салмақ шиналарға түседі. Ондай көлік негізімен Францияда дамыған. Транслор деген көлік түрінде жол ортасындағы рельске қиғаш келген екі дөңгелек жанасады. Бұл бір жағынан жылдам жүрісті қамтамасыз етеді, сондай-ақ рельстен шығып қалу ықтималдығын төмендетеді. Транслор Францияда, Италияда және Қытайда бар. Нидерланд елінде магниттік жүйемен істейтін автобустар бар. Жолға бекітілген магниттік белгілерді автобустағы компьютер анықтап, олар бойынша өз маршрутын құрып отырады. Оптикалық жүйемен істейтін автобустарда камералар жолдағы ақ жолақтарды анықтап, маршруттарды солардың бойымен жүргізеді. Дереккөздер
Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2023)

Қазақстанның ең дәулетті 50 адамы – 2023 – Forbes журналының қазақстандық нұсқасы жариялаған Қазақстанның ең дәулетті 50 адамының он бірінші тізімі. Басылым көп жағдайда мемлекеттік емес компанияларды бағалау қажет болғанын, сондықтан капиталдың мөлшері «кем емес» деген консервативті принцип бойынша қабылданғанын атап көрсетеді. Активтердің нақты құны рейтингтік көрсеткіштерден өзгеше болуы мүмкін. Қазақстандық миллиардерлердің байлығының жалпы құны Forbes мәліметтері бойынша 2023 жылы ? млрд доллардан астамды құрады. 50 ең дәулетті адам Дереккөздер Сілтемелер * [https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2023 Қазақстанның ең дәулетті 50 кәсіпкері - 2023]
Монорельс

Монорельс — эстакада бойымен қозғалатын рельстік көліктің бір түрі. Ол ірі қалалардың жолаушы айналымы жоғары болатын аймақтарында, үлкен аэропорттардың маңында немесе көп жерді алатын ойын-сауық саябақтарында қолданылады. Монорельс көлігі модельге байланысты рельстің үстінен де, астынан да бекітілуі мүмкін. Ондай көлік түрі жол қиылыстарына, бағдаршамдарға, кептеліске қарамай, өзінің жеке бағытымен қозғалады. Мысалдары * Вупперталь — ең көне істейтін монорельс, 1901 жылдан бері * Чунцин — ең ұзын монорельс, 100 шақырымға жуық * Анахайм, Калифорния — Диснейлендтегі монорельс * Мәскеу — ТМД елдеріндегі алғашқы монорельс, 2008 жылдан бері * Токио — алғашқы коммерциялық монорельс, 1964 жылдан бері * Тиба — ең ұзын аспалы монорельс, 15,2 шақырым * Жапония — ең көп монорельс жүйесі істейтін ел, 10 Тағы қараңыз * Маглев — дөңгелектері жоқ эстакадалық көлік түрі * Пиплмувер — шағын эстакадалық көлік түрі, монорельсті де, екірельсті де бола алады * Шиналы трамвай — бір бағыттағыш рельсі бар шиналы көлік * Шиналы метро — бір бағыттағыш рельсі бар метро секілді көлік Дереккөздер Сілтемелер *[http://expo67.morenciel.com/an/transports/minirail.php Minirail at the Expo 67] *[https://archive.today/20121206012836/http://www.mouseplanet.com/kkrock/dockrock-1.htm The Disneyland Monorail] *[http://www.darkroastedblend.com/2009/04/one-track-wonders-early-monorails.html "One-Track Wonders: Early Monorails"]
Диолк

Диолк — ұзындығы 6 км және ені 3-4 м болатын сүйреп апаратын жол, оның ішіне май жағылған ағаш жолақтар салынған, терең ойықтары бар тас тақталармен төселген. Диолкус Коринф Истмусын кесіп өтіп, оның екі портын — Кенхрея мен Лехеяны біріктірді. Жеңіл әскери және шағын сауда кемелерін диолка бойымен сүйреп апаруға болатын болса да, кемелерді емес, олардың жүктерін құлдар итеріп жіберген арбаларға апару тиімдірек болды. Бұл жол б.з.д. 6 ғасырда салынған. 9 ғасырға дейін мақсатына сай пайдаланылды. Диолк біздің дәуірімізге дейінгі 7-6 ғасырлардағы өзінің тираниясы (билігі) кезінде Периандр тұсында айтарлықтай жақсарды, бұл Коринф қала-мемлекетіне орасан зор кірістер берді және қаланың өзінде барлық салықтарды жоюға мүмкіндік берді. Егжей Ежелгі дәуірде (б.з.д. 1 мыңжылдық) грек қала-мемлекеттерінің (қалаларының) айналасында қарқынды теңіз саудасы дамыды және көптеген жүктерді Финикиядан, Мысырдан, сондай-ақ Қара теңізден, Иониядан (Түркияның қазіргі батыс жағалауы) тасымалдауға тура келді. Итальяндық, сицилиялық, африкалық (Киренаика және Наукратис) және басқа да грек отарлары біздің эрамызға дейінгі 8-6 ғасырларда қалыптасқан. Іс жүзінде бүкіл Жерорта теңізі салдарынан грек мегаполистерінде халықтың шамадан тыс. Барлық навигация жағалаудан алыс емес жерде өтті және теңіз арқылы шығыстан батысқа (немесе керісінше) тек Грекия арқылы екі жолмен жетуге болады - Мале мүйісінен және Коринф Истмусы арқылы кемені ол арқылы сүйреп апару. тұрақты тасымалдау. Малея мүйісі Пелопоннес түбегінің оңтүстік шетінде орналасқан және ұзақ уақыт бойы қатты желдер мен олар тудыратын толқындармен танымал. Бұл осы кезде Атлант циклондарының қозғалысының бірнеше сызықтарының түйісетіндігімен түсіндіріледі, сондықтан циклондық желдердің кездесу мүмкіндігі өте жоғары. Ежелгі кемелер қатты желге төтеп бере алмай, оларды теңізге апару немесе тасқа соқтыру қаупін тудырды, ал биік толқындар оларды аударып тастауы немесе суға батыруы мүмкін. Сондықтан, Диолко Эгей және Ион теңіздерінің арасындағы жалғыз қауіпсіз жолаушы ретінде балама болмады. Периандр портты тереңдетіп, кеңейтіп, жетілдірді, оны мәрмәрмен қаптады және оның екі жағында порттар салды, бұл Диолкты кемелерді тасымалдауға салық енгізу арқылы өте пайдалы құрылымға айналдырды. Қазіргі уақытта Коринф каналы Диолктың жанында салынған. Тағы қараңыз * Периандр * Ежелгі Грекия * Коринф * Коринф каналы Дереккөздер Әдебиеттер * * * * Архивировано 12 марта 2010 года. * * * * * * Сілтемелер * [http://www.sailingissues.com/corinth-canal-diolkos.html Фотосуреттері мен картасы бар Коринф каналы туралы мақала] Мұрағат көшірмесі * [https://web.archive.org/web/20140813025640/http://city-of-loutraki.gr/diolkos-corinth-canal/ Фотосуреттері бар Диолк туралы мақала]
Кливанион

Кливанион немесе клибанион — иық пен арқаны қорғайтын птеригтермен (былғары жолақтармен) толықтырылған, былғарыдан немесе матадан тігілген металл табақтардан (таразылар немесе пластиналар) жасалған византиялық пластинкалы курас. Бұл атау грекше klivanos (κλίβανος), «пеш » деген сөзден шыққан деп айтылады, өйткені бұл куирастың күн астында кигенде адам төзгісіз ыстық болатын қасиеті болды. Ол византиялық ауыр атты әскердің сауытының бір бөлігі болды. Тағы қараңыз * Клибанарий * Ауыр атты әскер * Ортағасырлық қарулар * Византия империясының әскері * Катафрактарий * Таразылар (бронь) Дереккөздер Әдебиеттер * Ян Хиз, Византиялық әскерлері 886-1118 жж., ISBN 0-85045-306-2 Сілтемелер * [https://books.google.com/books?idRgkpDKYvb48C&pgPA14 Ян Хиз, МакБрайд Ангус (1979). Византиялық армиясы, 886-1118 жж.] [https://books.google.com/books?idRgkpDKYvb48C&pgPA14 Osprey Publishing] Әулие Феодора кливанионда византиялық белгішесінің суреті, б. 12. * [http://members.ozemail.com.au/~chrisandpeter/lamellar/lamellar.html Византиялық пластинкалы сауыттары] Мұрағат көшірмесі
Каббадион

Каббадион немесе каввадион Византиялық империясының соңғы ғасырларында сарай костюмінің стандартты бөлігіне айналған шығыс тектес кафтан тәрізді киім болды. Каббадион туралы алғашқы белгілі ескерту 899 жылғы Клиторологияда кездеседі, онда ол император Гетарияның жеке гвардиясының варвар (ethnikoi) мүшелерінің киімі ретінде айтылады. Ол 14 ғасырдың ортасында Псевдо-Кодиндік кеңселер кітабында соттың барлық дерлік мүшелері үшін стандартты салтанатты киім ретінде қайта пайда болды. Кодин оны парсылар қабылдаған «ассириялық» киім ретінде сипаттап, ислам әлемінен шыққанын анық көрсетеді. Сондықтан оны әдетте 13-15 ғасырлардағы бейнелердегі әртүрлі Византия шенеуніктері киген ұзын, кафтан тәрізді, жеңі бар көйлекпен теңестіреді. Ол алдыңғы жағынан бекітіліп, белдікпен киіледі. Оның түсі мен дизайны Кодин сипаттағандай дәреже бойынша анықталды; ол әдетте жағасында және жиектерінде жең және етегінде алтын кестелермен әдемі безендірілген және інжу-маржанмен безендірілген. Әдебиеттер * *
Цангион

Цангион (, [tsaŋˈgion] деп аталады), көпше цангиа (τζαγγία) орта ғасырлардағы Византия императорларының регалиясының маңызды бөлігіне айналған етік немесе сандал түрі болды. 4 ғасырда коллет талғампаз аяқ киімнің бір түрі болды, бірақ оны Византияда империялық киім ретінде пайдалану кейінірек басталды және шығыс, ең алдымен, парсы қолдануының әсерінен болды. Осылайша, патшалықтың белгісі ретінде цангияның алғашқы пайда болуы Иоанн Малаладың Юстин I тұсында Цат I-дің Лазика патшасы ретінде тәж киюі туралы есебінде кездеседі, онда Цат Рим империясының киімін киген, бірақ інжу-маржанмен безендірілген цангиа киген. «Парсы тәсілі» дегеннен гөрі Рим императоры. 9 ғасырға қарай қызыл коллетка кию императорлық кеңсемен тығыз байланысты болды, сондықтан көтерілісшілер оларды кию арқылы император атағын тартып алғанын білдірді. 14 ғасырдың ортасында Псевдо-Кодин цангиа інжу мен асыл тастардан жасалған қырандармен безендірілген биік етік деп хабарлайды. Бұл термин гректің «етікші», цангарис (τσαγκάρης), цангариос (τζαγγάριος) арқылы, дегенмен империялық цангиясы жасаушы цангалар (τζαγγάς) деп аталды. Дереккөздер Әдебиеттер * Сілтемелер * Канепа, Мэтью (2018). [https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-4891# «цангиа»] Николсон, Оливерде (пр.). Кеш көне дәуірдің Оксфорд сөздігі. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. ISBN 978-0-19-866277-8.
Дивитисий

Дивитисий — батыстық далматиканы еске түсіретін, ұзақ салтанатты жібек тон, византиялық костюмінің бұйымы. Византиялық императоры мен оның кейбір сарай қызметкерлері ерекше жағдайларда дивитисий киетін. Константин Порфирогениттің «Рәсімдер туралы» трактатында жиі айтылғандардан оның қызыл, жасыл немесе ақ болуы мүмкін екендігі белгілі; күлгін дивитисийды тек император киюі мүмкін. Басқа авторлар дивитисийны іс жүзінде айтпағандықтан, бұл киімнің қандай ерекше белгілері болғанын және оның, мысалы, ұқсас скарамангиядан қалай ерекшеленетінін айту қиын. 14 ғасырдан бастап дивитисийның орнына саккос қолданыла бастады. Түстен басқа, Константин Порфирогениттің сот жарғысында дивитисийның ешқандай сипаттамасы жоқ. Сол дереккөзге сәйкес, император Анастасий I-дің (491-518) киімдері sticharion divetision деп аталды. Егер дивитисий стихарьмен бірдей деп есептейтін болсақ, онда басқа шенеуніктер де бұл киімдерді киген — протоспатарийлер, шеберлер, примикирийлер және басқа да дәрежелер. Сонымен қатар, протоспатарлардың киімі «дивитисий сияқты хитон» деп аталады, ал дивитисий Филофейдің клиторологиясында да аталады. 899 жылы құрастырылған, сонымен қатар олардың тән киімдерін қамтитын бұл дәрежелер тізімінде хламидадар , мен шеберлерге тағайындалды . Осыған сүйене отырып, дивитисийдің жеңі кең, басына киілетін және тон тәрізді ұзын болды деп болжауға болады. Тиісті шенге көтерілу кезінде белбеу де талап етілетіндіктен, кем дегенде кейбір жағдайларда дивициус белбеу болды. 9-10 ғасырларда дивитисийдің үстіне лор мен хламида киілген. Императорлық дивитисийды сақтау орны Хрисотриклиний үй-жайларының бірі болды. Функционалды түрде дивитисий латынның далматикасына баламалы болды. Орыс византинисті Д. Ф. Беляевтің болжамы бойынша бұл сөздің этимологиясы балқандағы Далматия провинциясының атауымен де байланысты. Кейбір зерттеушілер дивитисийды 14-ші ғасырдағы кеңселер туралы трактатта айтылған мен анықтайды. Дереккөздер Әдебиеттер * The Oxford Dictionary of Byzantium: [англ.]: in 3 vol. / ed. by Dr. Alexander Kazhdan. — N. Y.; Oxf.: Oxford University Press, 1991. — 2232 p. — ISBN 0-19-504652-8. Сілтемелер * *
Эльвира Әбілхасымқызы Азимова

Эльвира Әбілхасымқызы Азимова (15 ақпан 1973 жыл, Жамбыл қаласы) — қазақстандық заңгер және саясаткер, 2023 жылдан бері қызметтегі Конституциялық Сот төрайымы. Білімі Х.А.Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетін «Халықаралық заңгер» мамандығы бойынша бітірген (1996). Мансабы Еңбек қызметін Әділет министрлігінде бастаған, онда 1996—1999 жылдары Халықаралық-құқықтық қамтамасыз ету басқармасының жетекші маманы, бас консультанты болып жұмыс істеді. Одан әрі 1999—2005 жылдары Заңнама, халықаралық құқық және хаттама департаменттерінде түрлі лауазымдарда қызмет атқарды. 2005—2010 жылдары Әділет министрлігінің Заңға тәуелді актілер және халықаралық құқық, мемлекеттің мүліктік құқықтарын қорғау, шарттар және талап-арыз жұмысы департаменттерін басқарды. 2010—2013 жылдары Әділет министрлігінің халықаралық шарттарды сараптау департаментінің директоры болып жұмыс істеді. 2013—2019 жылдары Әділет министрінің орынбасары лауазымын атқарды. 2019—2022 жылдары Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл болды. 2021—2023 жылдары Президент жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның және 2014—2022 жылдары Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның мүшесі болды. 2022 жылғы 29 желтоқсанда Президент Жарлығымен Конституциялық Сот Төрағасы лауазымына тағайындалды. Қызметіне 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап кірісті. 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссияға жетекшілік етті. Марапаттары «Құрмет» (2013), II дәрежелі «Достық» ордендерімен (16.12.2021), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2012), медальдермен, I дәрежелі «Еуразиялық экономикалық одақ құруға қосқан үлесі үшін» (08.05.2015), «Еуразиялық экономикалық одақтың дамуына қосқан үлесі үшін» (29.05.2019) Халықаралық марапаттармен, Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен (2007) марапатталған. Дереккөздер
Юлия Навальная

Юлия Борисовна Навальная (өз фамилиясы Абросимова) — ресейлік қоғам қайраткері және саясаткер. Алексей Навальныйдың әйелі болғандықтан, ол бірқатар БАҚ-та «Ресей оппозициясының бірінші ханымы» ретінде аталды. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін оның ісін жалғастыратынын мәлімдеді. Өмірбаяны Жас кезі Юлия Абросимова 1976 жылы 24 шілдеде Мәскеуде ғалым Борис Александрович Абросимовтың (1952-1996) отбасында дүниеге келген. Анасы Жеңіл өнеркәсіп министрлігінде жұмыс істеген; оның ата-анасы Юлия бесінші сыныпта оқып жүргенде ажырасып, анасы екінші рет КСРО мемлекеттік жоспары қызметкеріне тұрмысқа шыққан. 2020 жылы журналист Олег Кашин: Юлияның әкесі - Ұлыбританиядағы Ресей елшілігінің хатшысы, барлау қызметтірімен байланысы бар тірі Борис Борисович Абросимов, ал оның тәтесі - Ресей конституциясының авторларының бірі Елена Борисовна Абросимова екенін айтқан. Юлияның күйеуі бұған жауап ретінде 1996 жылы әкесінің қайтыс болғаны туралы куәлікті жариялады. Кейіннен Кашин дұрыс емес ақпарат таратқаны үшін кешірім сұрады . Юлия Плеханов атындағы халықаралық экономикалық қатынастар факультетін бітірді, кейін шетелде тағылымдамадан өтті, аспирантурада оқыды, Мәскеу банктерінің бірінде біраз уақыт жұмыс істеді. Алексей Навальныйға тұрмысқа шығу (2000–2024) 1998 жылдың жазында Түркияда демалыста жүрген Юлия өзінің құрдасы, заңгер, сонымен қатар Мәскеу тұрғыны Алексей Навальныймен кездесті. 2000 жылы ол Навальныйға тұрмысқа шығып, кейінірек екі баланы дүниеге әкелді - қызы Дарья (2001) және ұлы Захар (2008). Юлияның айтуынша, ол күйеуінің ата-анасына тоқыма тоқумен байланысты бизнесіне көмектескен. Жалпы, оның жұмысы туралы ештеңе дерлік белгілі емес; 2007 жылдан кейін Юлия ресми түрде еш жерде жұмыс істемеді, өзін «күнделікті өмір мен балаларды тәрбиелеуде басшы» деп атады. Дереккөздер
Rocksteady Studios

Rocksteady Studios — штаб-пәтері Лондонда, Ұлыбританияда орналасқан, компьютерлік ойындар жасаумен айналысатын британдық құрастырушы. Студия 2004 жылы 13 желтоқсанда құрылған және ол өзінің Batman: Arkham ойындар сериясымен танымал. Компания Warner Bros. Games-тың еншілес кәсіпорны болып табылады. Тарихы Rocksteady Studios 2004 жылы Сефтон Хилл және Джейми Уокермен құрылды. Кейбір қызметкерлер Argonaut Games жабық компаниясынан ауысып келді. 2010 жылдың ақпан айында студияны Time Warner сатып алды. Square Enix EuropeRocksteady Studios-те олардың 25,1% үлесі барын растады. 2009 Spike Video Game Awards марапатындаRocksteady Studios «Жыл студиясы» атағын жеңіп алды. 2016 жылдан кейін студия Xbox, X/S, PlayStation 5, ДК үшін аты аталмаған ААА жобасымен жұмыс істеді. Бұған қатысты кез келген мәліметтерді беруден бас тартты. Сефтон Хилл Е3 көрмесінде болмағаны үшін кешірім сұрады және сонымен бірге The Game Awards 2018 үшін анонстарды күтудің қажеті жоқ деп жазды. Rocksteady кейінде Е3 2019 ды өткізіп жіберді. 2022 жылы негізін қалаушылар Джейми Уокер және Сефтон Хилл компаниядан кетті, олардың лауазымдарын Натан Берлоу және Дариус Садегиан иеленді. Suicide Squad: Kill the Justice League, 2024 жылдың 2 ақпанында шығарылған, оның тарихы, геймплейі, кейіпкерлері және көп ойыншы режимі үшін сынға ұшырады. Пайдаланушылар әзірлеушілерді Arkham сериясының мұрасын құрметтемеді және DC ғаламын дұрыс түсінбейді деп айыптады. Әзірленген ойындар тізімі Дереккөздер
Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2024

Футболдан Қазақстан Суперкубогының 17-ші жарысы. 2023 жылғы Қазақстан чемпионы "Ордабасы" мен кубок иегері "Тобыл" өзара кездесті. Негізгі уақыт тең аяқталып, «Тобыл» пенальтилер сериясында 5:4 есебімен жеңіске жетті. Турнир тұңғыш рет Қазақстаннан тыс жерде өтті. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемеле * [https://int.soccerway.com/matches/2024/02/25/kazakhstan/super-cup/fc-ordabasy-shymkent/fc-tobyl-kostanai/4320877/ soccerway]
Сұлтан Асылханұлы Бұсырманов

Сұлтан Асылханұлы Бұсырманов (10 мамыр 1996 жыл, Алматы, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Тобыл" клубының қақпашысы. Жетістіктері Клубтық ; «Тобыл» * Қазақстан чемпионы: 2021 * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2022 * Қазақстан кубогы: 2023 * Қазақстан суперкубогы: 2024 Дереккөздер
Сериндия

Сериндия термині Серес (Қытай) мен Үндістанды біріктіріп, Азияның Шыңжаң, Қытай Түркістаны немесе Жоғары Азия деп аталатын бөлігіне сілтеме жасайды. Толығырақ Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы мақаласын қараңыз. Бұл өлкенің «Сериндия өнері» деген атпен белгілі. Ол біздің заманымыздың 2-11 ғасырлары аралығында Қытайдың батыс аймағындағы Сериндияда немесе сол кезде Орталық Азияның мәдени саласына кіретін Шыңжаңда дамыды. Тағы қараңыз * Серика * Сериндия өнері * Қытай мен Жерорта теңізі арасындағы ежелгі байланыстар * Жібек жолы бойында буддизмнің таралуы Әдебиеттер * Хопкирк, Питер (1980). Жібек жолындағы шетелдік шайтандар: Қытайдың Орталық Азиядағы жоғалған қалалары мен қазыналарын іздеу. Амхерст: Массачусетс университетінің баспасөзі. ISBN 0-87023-435-8.