Марбург вирусы

Марбург вирусы – марбургвирустардың монотиптік тұқымдасына жататын филовирустар жанұясының бір түрі. Марбург геморрагиялық қызбасын шақырады. Бұл вирус бастапқыда орталық және шығыс Африкада үлкен және адам емес приматтардың инфекциясы ретінде табылды. Таксономиясы Marburgvirus және Ebolavirus тектерінің мүшелері бастапқыда қазір жойылған Filovirus тұқымдасының түрлері ретінде жіктелген. 1998 жылы омыртқалы жануарлардың вирустары бойынша кіші комитет вирустар таксономиясы жөніндегі халықаралық комитетке Filovirus тұқымдасын екіге бөлуді ұсынды: Ebola-like virus және Marburg-like virus. 2002 жылы Marburgvirus тұқымдасының жалғыз түрін Lake Victoria marburgvirus деп өзгертуге қосымша заманауи номенклатура (Ebolavirus, Marburgvirus) ұсынылды. 2011 жылы бұл түр қайтадан Marburg marburgvirus деп аталды. Атаудың «Марбург» бөлігі 1967 жылы Германияның Марбург қаласында алғашқы індет ошағы болған жерден алынған. Вирусологиясы Құрылымы Вирион құрылымы диаметріне сәйкес ұзын жіп тәрізді бөлшектері бар филовирустарға тән, бірақ ұзындығы айтарлықтай өзгереді, орташа 800-ден 14 000 нм-ге дейін, жұқпалылығы 790 нм шамасында. Вириондар (вирустық бөлшектер) құрамында жеті белгілі құрылымдық ақуыздар бар. Құрылымы жағынан Эбола вирусымен дерлік бірдей болғанымен, Марбург вирусының одан антигендік айырмашылығы бар, басқаша айтқанда, олар жұқтырған организмдерде әртүрлі антиденелердің түзілуін тудырады. Бірінші филовирус ретінде анықталды. Геномы Барлық мононегавирустар сияқты, марбург вириондарының құрамында кері полярлығы бар жұқпалы емес, сызықты сегменттелмеген, бір тізбекті РНҚ геномдары бар, оларда кері-комплементарлы 3' және 5' ұштары бар, 5' қалпақшалары жоқ, полиаденилденбеген және коваленттік емес ақуызбен байланысады. Марбург вирусының геномында 19,1 кб өлшемді бір тізбекті (-)РНҚ молекуласы бар. Табиғи тасымалдаушылар Марбург вирусының резервуар иесі – египеттік жеміс жарғанағы (Rousettus aegyptiacus). Бұл үлкен колонияларда (бірнеше мың адамға дейін) өмір сүретін және өз күндерінде терең және қараңғы үңгірлер мен шахталарды жақсы көретін жеміс жейтін жарғанаттар. Марбург вирусының РНҚ вирусының төмен концентрациясы жеміс жарғанақтары үшін патогенді емес, сонымен қатар сілекей мен зәрде де табылды. Көбінесе жеміс жарғанақтары өмірдің 3-ші айында жұқтырылады, 8 айға дейін вирус организмнен 4—7 айлық жаста белсенді түрде бөлінеді; Марбург вирусының болуы расталған Ніл жеміс жарғанаттарының колониялары Кенияда, Угандада, Конгодо, Сьерра-Леонеде және Гвинеяда тіркелген. Адамның инфекциясы жеміс жарғанаттарының колониясы өмір сүретін үңгірлерге барғаннан кейін, сондай-ақ жеміс жарғанақтары секрециясымен ластанған жемістерді жегеннен кейін мүмкін. Репликациясы Марбург вирусының өмірлік циклі вирионның жасуша бетіндегі арнайы рецепторларға қосылуынан басталады, содан кейін вирион қабықшасының жасушалық мембраналармен қосылуы және вирус нуклеокапсидінің цитозолға бір мезгілде шығарылуы. RdRp вирусы нуклеокапсидті ішінара жабады және гендерді оң тізбекті мРНҚ-ға транскрипциялайды, содан кейін олар құрылымдық және құрылымдық емес ақуыздарға ауысады. Marburgvirus L геномның 3' ұшында орналасқан бір промотормен байланысады. Транскрипция геннен кейін аяқталады немесе келесі генге төмен қарай жалғасады. Бұл геномның 3' ұшына жақын гендер ең көп транскрипцияланады, ал 5' ұшына жақын гендер ең аз транскрипцияланады дегенді білдіреді. Сондықтан ген тәртібі транскрипциялық реттеудің қарапайым, бірақ тиімді түрі болып табылады. Ең көп өндірілетін ақуыз нуклеопротеин болып табылады, оның жасушадағы концентрациясы L геннің транскрипциясынан геномдық репликацияға ауысатынын анықтайды. Репликация нәтижесінде толық ұзындықты, оң тізбекті антигеномдар пайда болады, олар өз кезегінде теріс тізбекті вирус ұрпақтарының геномының көшірмелеріне транскрипцияланады. Жаңадан синтезделген құрылымдық белоктар мен геномдар өздігінен жиналып, жасуша мембранасының ішкі жағында жинақталады. Вириондар жасушадан бластогенез, өз қабықтарын бластогенез жасушалық мембранадан алады. Жетілген ұрпақ бөлшектері циклді қайталау үшін басқа жасушаларды жұқтырады. Эпидемиологиясы Таралуы 2023 жылы Марбург безгегінің 18 ошағы сипатталды, олардың көпшілігі Африкада болды. Импортталған үш жағдай Германия мен Югославияда (1967), АҚШ-та (2008) және Нидерландыда (2008) тіркелді. Сонымен қатар, «Вектор» ғылыми орталығында (Кольцово, Жаңасібір облысы) зертханалық ластанудың екі жағдайы тіркелді. Дереккөздер Әдебиеттер * * * * * Қосымша әдебиеттер * Biohazard, a book by Ken Alibek * The Coming Plague, a book by Laurie Garrett ISBN 0-374-12646-1 * Plagues and Peoples, a book by William McNeill ISBN 0-8446-6492-8 * The Hot Zone, a book by Richard Preston ISBN 0-385-47956-5 Сыртқы сілтемелер