kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Доналд Слейтон

Доналд Слейтон(Slayton) (1.3.1924 ж.т., Спарта, Висконсин штаты)- АҚШ-тың ұшқыш-космонавы, әскери-әуе күштерінің отставкадағы майоры. 1942 жылдан әсери-әуе күштерінің құрамында. Миннесот университетін бітіргеннен кейін (1949), жаратылыс тану ғылымының бакалавры дәрежесін алып, Сиэтлдегі (Вашингтон штаты) «Боинг» авиакомпаниясында жұмыс істеді. 1951 ж. әсери-әуе күштеріндегі әсери қызметке қайта шақырылды. 1956 ж. ұшқыш-сынаушылар даярлайтын мектепті бітіріп, Эдуардс (Калифорния штаты) әскери- әуе базасында қызмет етті. 1959 ж. сәуірден бастан АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқарманың космонавтар тобына қабылданды. Ғарышқа ұшулары Жүректе байқалған ауруға байланысты «Меркурий» программасындағы белгіленген космостық ұшуларға қатынаса алмады. 1963-1974 ж. Хьюстанда (Техас штаты) космостық ұшуларға байланысты әр түрлі жұмыстарды басқарды. 1972 ж. наурыз айында (көптеген зерттеулерден кейін) Слейтонның космосқа ұшуға денсаулығы жарамды деп есептелді. 1975 ж. 15-25 шілдеде Т.Стаффорд және В.Брандпен бірге «Союз-Аполлон» космос жүйесіндегі америкалық экипажының бір мүшесі ретінде космосқа ұшты. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 194 бет
Александр Александрович Сленцов

Александр Александрович Сленцов(28.9 (10.10).1836-1822.6.(5.7). 1906) –орыс революционері. Петербургтегі Александров лицейін бітірді. (1856). 1860 жылдардағы «Жер және ерік» қоғамын ұйымдастырушылардың және негізін қалаушылардың бірі, оның ОК-нің мүшесі. 1863 ж. қаңтарда шетелге кетіп, «Колокол» редакциясы қызметкерлерімен жақындасады. Ресейге қайтып келген соң (1868) оқу және қаржы министриліктерінде қызмет істеді, оқытушылық, журналистік жұмыстарымен айналысты. 1870 жылдың аяғында «Знание» ғылыми журналының атынан мақала жазып тұру жөнінде К.Маркске ұсыныс[[ жасады. Слепцовтың [[1905-1906 жылдарғы жазбалары «Жер және ерік» қоғамының тарихын зерттеу үшін маңызды материал болып табылады. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 194 бет
Вера Климентьевна Слуцкая

Вера Климентьевна Слуцкая(шын аты Берта Брониславовна) (5.17).9.1874, Минск,-30.10.1917, Царское Селоның маңы, қазіргі Ленинград облысы, Пушкин қаласы. )-Ресейдегі революциялық қозғалысқа қатысушы 1902 жылдан Коммунистік партия мүшесі. Өмірі Слуцкая революциялық қызметіне 1898 жылдан бастады. 1901 ж. Бунд партиясының мүшесі болды. Минск пен Петербургтегі 1905-1907 жыладардағы революцияға белсене қатысты, РСДЖП жауынгерлік ұйымының мүшесі, РСДЖП 5-сьезінің (1907) делегаты, кейін Петербургте партия қызметкері. 1902-1912 ж. Германия мен Швейцарияда эмиграцияда облып, 1913 ж. Петербургке партия қызметіне ауысты. Бірнеге рет тұтқынға алынды. 1917 ж. Ақпан революциясынан кейін РСДЖ (б)П Петербург комитетінің мүшесі, жұмысшы әйелдер арасында партияұйымдастырушысы, Василеостовск аупарткомының секретары болды. Слуцкая-РСДЖП (б) П 6-сьезінің делегаты. Петроградтағы Қазан қарулы көтерілісіне белсене қатысты. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 199 бет
Марцин Каспшак

Марцин Каспшак (1860 жыл 2 қараша, Чолово ауылы - 1905 жыл 8 қыркүйек, Варшава) - поляк жұмысшы қозғалысының қайраткері. Өмірі Каспшак социалистік үйірмелерді біртұтас партияға біріктіріп, «Пролетариат» партиясы басшыларының бірі болды. 1890 жылы Лондонды паналап, онда поляк эмигранттары арасындағы буржуазиялық-ұлтшылдықпен, поляк жұмысшы қозғалысын орыс революциясы қозғалысынан бөліп әкетуге тырысушылықпен күресті. Революциялық қызметі үшін 6 жылдан астам түрмеде отырды. Варшавадағы астыртын баспаханаға жандармдар шабуыл жасағанда қарулық қарсылыс көрсеткені үшін патша әскери сотының үкімімен өлтірілді. Дереккөздер
Ярослав Васильевич Смеляков

Ярослав Васильевич Смеляков(08.01.1913. Луцк қаласы.,-27.11.1972, Мәскеу)- орыс совет ақыны. Жұмысшы семьясында туған. ФЗУ мектебін бітіріп, баспаханада жұмыс істеді. Шығармалары 1931 жылдан бастап жарияланды. «Жұмыс және махаббат» атты тұңғыш өлеңдер кітабы 1932 ж. жарық көрді. «Кремль шыршалары» (1948), «Қатал махаббат» (1956),«Басты мәселе хақында толғаныс»(1959), «Ресей уүні»(1966, КССР Мемлекеттік сыйлығы 1967) атты өлең жинақтары, «Желтоқсан»(1970) поэмасы жарияланды. 1968 ж. «Жастар» пэомасы үшін Ленин комсомолы сыйлығына ие болды. Смеляковтың шығармалары қазақ тілінде жарияланды. Ол І.Жансүгіров, Қ.Бекхожин т.б. жырларын орысшаға аударды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 200-201 бет
Петр Гермогенович Смидович

Петр Гермогенович Смидович (07 мамыр 1874, Рогачев, қазіргі Гомель облысы - 16 сәуір 1935, Мәскеу) — кеңес мемлекет және партия қайраткері. Өмірі Дворян отбасысында туған. 1898 жылдан Компартия мүшесі, Мәскеу университетінде оқыды. 1894 жылы құпия студенттік үйірмелерге қатысқаны үшін одан шығарылды, Туалаға жер аударылды. РСДЖП Орталық Урал (1903), Солтүістік (1904), Баку, Тула (1905) комитеттерінің мүшесі. 1905 жылы желтоқсанда Мәскеудегі қарулы көтеріліске қатысты. 1905 - 08 жылдары РСДЖП Мәскеу округтық және қалалық комиттері үшесі. 1910жылдан Калугада, Мәскеуде партиялық жұмыс істеді. 1917 жылы Ақпан революциясынан кеін РСДЖ(б)П Мәскеу комитетінің мүшесі, Моссовет аткомы президиумның мүшесі. РСДЖ(б)П 7 - конференциясының және 6 - сезъінің делегаты. 1917 жылы Қазан күндерінде Мәскеу әскери - революциялық комитетінің мүшесі, кейін БОАК және Бүкіл ресейлік халық кеңесінің президиум мүшесі. 1918 жылы Моссовет председателі, 1919 жылы Мәскеу губернаторлық халық кеңесінің председателі. 1920 жылы буржуазиялық Польшамен бейбіт келісім жөніндегі кеңес делегациясының мүшесі. 1921 жылы антоновщина мен Кронштадтағы контрреволюциялық бүлікті басуға қатысты. БОАК президиумның және КСРО ОАК мүшесі болды. Партияның 8,10 - 17 - съездерінің делегаты, 10 - съезде Орталық Бақылау Комиссиясының мүшелігіне сайланды. Сыйлықтары Ленин орденімен марапатталған. Жерленген жері Қызыл алаңда Кремль қабырғасына жерленген. Дереккөздер
Абдель Керим Касем

Абдель Керим Касем (1914 жыл, Бағдат - 1963 жыл 9 ақпан, Бағдат) - Ирактың мемлекет және әскери қайраткері, 1958—1963 жылдары Ирактың премьер-министрі және қорғаныс министрі, бригадалық генерал. Өмірі 1955 жылдан бастап бригадалық генерал, 1959 жылдың қаңтарынан генерал-майор. 1956 жылы бір топ ирак офицерлерімен бірге әскер ішінде антиимпериалистік, антимонархиялық астыртын «Еркін офицерлер» ұйымын құрды. Бұл ұйым жасаған әскери төңкеріс Ирак революциясының (1958) бастамасы болды. 1958-1963 жылдары Ирак Республикасының премьер-министрі, қорғаныс министрі әрі қарулы күштердің бас қолбасшысы. Касем үкіметі бастапқы кезде бірқатар прогресшіл шараларды жүзеге асырды. 1959 жылдың аяғынан бастап демократияшыл күштерді тұншықтыруға ойысты, 1961 жылы күрдтарға қарсы соғыс ашты, жеке басының диктатурасын орнатты. «Баас» партиясы жетекшілік еткен реакцияшыл төңкеріс кезінде атылды. Дереккөздер {{Ambox }}
Эдуард Янович Смильгис

Эдуард Янович Смильгис(22.11.1886,Рига, - 19.04.1966,Рига)- латыш кеңес режиссері, актер, КСРО халық артисі (1948). Сахналық қызметін 1906 жылдан бастады. 1911 жылдан Жаңа Рига театрында, 1915 - 19 жылдары Петроградтағы латыш театрында актер болды. 1920 жылы Я.Райнис атындағы Көркем театрды (Рига) ұйымдастыруға қатысып, 1904 жылға дейін осы театрдың көркемдік жағын басқарды. Рольдері :Пер Гюнт , Гамлет, Отелло(Шекспирдің осы аттас трагедияларында) т.б. Я.Райнистің "От пен түтін" (1947), И.В.Гетенің "Фаустын "(1940), Ф.Шиллердің "Мария Стюартын" (1956), У.Шекспирдің "Гамлетін"(1959), В.В.Вишневскийдің "Оптимистік трагедиясын" (1964) т.б. сахнаға қойды. Монументтілік, қаһармандық-романтикалық бағыт пен жарқын театрлық түр - оның қойған спектакльдерінде тән қасиет. Сыйлықтары КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1947). Ленин орденімен және басқа 3 ордендермен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 202 бет
Алексей Петрович Смирнов

Алексей Петрович Смирнов(29.05.1899, Мәскеу, - 10.03.1974,Мәскеу) -кеңес археологы және тарихшы, тарих ғылымының докторы (1944). 1953 жылдан КПСС мүшесі. 1932 жылдан КСРО ҒА Археология институтының қызметкері, 1951-55 жылдары МГУ-дің профессоры. Негізгі зерттеулері Волга мен Кама бойының археологиясы мен тарихына арналған. Смирнов ірі археологиялық қазба жұмыстарын басқарды. Олардың ішінде Волга - Кама бұлғарларының қалалары, әсіресе оның астанасы - Болгар (Бұлғар) қаласының тарихын зерттеген еңбектері айрықша маңызды. Сыйлықтары Смирнов Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 202 бет
Лев Яковлевич Карпов

Лев Яковлевич Карпов (1879 жыл 18 сәуір, Киев - 1921 жыл 6 қаңтар, Мәскеу) - кеңес химия өнеркәсібін ұйымдастырушылардың бірі, Ресейдегі революциялық қозғалысқа белсене қатысушы. 1897 жылдан Коммунистік партия мүшесі. Өмірбаяны 1910 жылы Мәскеу жоғары техникалық училищесін бітірген. Воронежде «Солтүстік жұмысшы одағын» ұйымдастыруға қатысты. 1903 жылы РКДЖП ОК-нің тапсыруымен оның Шығыс бюросын (Самарра), 1904 жылы Оңтүстік бюросын (Киев) басқарды. Полтавада астыртын баспахана ұйымдастырды. «Алға» газетін құрушылардың бірі (1904). Мәскеудегі Қанды жексенбі (1905)-ке қатысты. 1906-1907 жылдары РКДЖП ОК-нің хатшысы. 1911-1915 жылдары Ресейде скипидарлы-канифоль өндірісін ұйымдастырумен шұғылданды. Алғаш рет хлороформ және сұйық хлордың отандық өндірісін қалыпқа келтірді. Бүкіл одақтық халық шаруашылығы кеңестік президиумының мүшесі. Қызыл алаңдағы Кремльдің іргесіне жерленген. Дереккөздер
Владимир Иванович Смирнов

Владимир Иванович Смирнов(29.05.1887,Петербург, - 11.02.1974,Ленинград) - кеңес математигі, КСРО ҒА -ның академигі (1943;1932 жылдан корреспондент мүшесі). Өмірі Социалды Еңбек Ері (1967). Петербург университетін бітірген(1910). 1915 эылдан сол университеттің, ал 1912 - 30 жылдары Петербург (Ленинград) жол қатынасы инженерлері институтының профессоры болған. 1929 - 35 жылдары КСРО ҒА- ның Сейсмология және Математика институттарында жұмыс істеген. Оның негізгі ғылыми еңбектері математика физиканың шекаралық есептеріне, комплекс айнымалы функциялар теориясында, серпімділік теориясына арналған.Смирнов - "Жоғары математика курсының" (1-5томының, 1924 - 47 жылдары) авторы. Сыйлықтары Бұл еңбегі үшін оған КСРО Мемлекет сыйлығы берілді (1948). Ол 4 рет Ленин орденімен т.б. орден және медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 202 бет
Владимир Иванович Смирнов (геолог)

Владимир Иванович Смирнов(геолог)(18.01.1910 жыл, Мәскеу -16.06.1988, Мәскеу) - кеңес геологы. КСРО ғылым академиясының академигі (1962). 1940 жылдан КОКП мүшесі. Өмірі Мәскеу геология барлау институтын бітірді (1934). Тәжік - Памир экпедициясында, Мәскеу геологиялық барлау институтында (1934-41 және 1944-49) жұмыс істеді. Қырғызстандағы Хайдаркан сынап комбинатының бас геологы (1941 - 44), пайдалы қазындылар қорының бүкіл одақтық комиссиясының төрағасы (1946 - 49), КСРО геологиялық министрінің орынабасары (1946 - 51) болды. Мәскеудің жоғары оқу орындарында профессор(1946, 1949-1952 жылдары). Смирнов жасырын (терең) кендерді іздеудің теориялық негіздерін жасады, белдеулік металлогенияның себептерін дәлелдеді. Экзогендік, эндогендік факторлардың руда түзудегі мәнін, Орта Азия, Кавказ т.б. аймақтарда рудалы кендер қалыптасуы мен орналасуының аймақтық заңдылықтарын анықтады. Сыйлықтары Лениндік сыйлықтың лауреаты (1972), 2 рет Ленин орденімен т.б. ордендер, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Қызыл еңісу

Қызыл еңісу - көрінетін жарық толқынының ұзындығының нысанның алыстауына (Доплер эффекті ) немесе әлемнің ұлғаюына байланысты артуы. Халықаралық стандартта қызыл еңісу z әрпімен белгіленеді. Аспан нысанының қозғалу бағытын оның жиілігі және оның толқын ұзындығы арқылы қызыл еңісумен анықтауға болады. Ашылу тарихы Қызыл еңісуді 1912-1914 жж. американдық астроном Весто Слайфер ашты. Ол 1912 жылы спиральді тұмандықтарды спектографы бар телескоппен бақылауды бастады. Бір пластинка сурет алу үшін оларға бірнеше түн тоқтаусыз жұмыс істеу керек болды. Сол себепті жұмыс қарқыны төмен болды. Весто 1913 жылдың қыркүйегінен бастап Андромеда тұмандығын бақылауды бастады. Доплер-Физо формуласының көмегімен Андромеда тұмандығы Күнге қарай секундына 300 км жақындап келеді деген тұжырымға келді. 1917 жылы Слайфер 25 тұмандықтың сәулелік жылдамдықтарының кестесін жасады. Жылдамдықтар нәтижесінде тек 4 тұмандық бізге жақындап келетіні анықталды. Ал қалғандары бізден алыстап барады. Кейбіреулерінің жылдамдықтары өте жоғары. Слайфер атаққа қызыққан жоқ. Сондықтан, оның бақылаулар нәтижелері тек қана әйгілі британдық астрофизик Артур Эддингтон қарастырғанда ғана жарияланды. Артур 1924 жылы жариялаған ықтималдық теориясы бойынша монографында Слайфер бақылаған 41 тұмандықтың радикалды жылдамдықтарын да жариялайды. Сол тұмандықтардың бізге жақындап келе жатқан 4 тұмандық көкшіл түсті, қалған алыстап бара жатқан 37 тұмандық қызыл түсті. Яғни, неғұрлым тұмандық түсі қызылға жақын болса, ол бізден алыстап барады. Ал неғұрлым түсі көкке жақын болса, бізге жақындап келеді. Түрлері Космологиялық қызыл еңісу Космологиялық қызыл еңісу - қызыл еңісудің Доплер эффектіне қатысты емес, яғни, тек қана әлем ұлғаюымен есептелетін қызыл еңісу түрі. Гравитациялық қызыл еңісу Гравитациялық қызыл еңісу - аспан нысандарының жұлдыз, тұмандық немесе қарақұрдым сияқты үлкен объекілерді тастап алыстауындағы есептелетін қызыл еңісу түрі. Теория * * Жоғарыда көрсетілген формулаларды қолдану арқылы төмендегі кестеден жарық түсін анықтауға болады. Жарық түсін анықтау арқылы нысанның қай бағытта қозғалып бара жатқанын табуға болады. Тағы қараңыз * Хаббл заңы * Доплер эффекті * Мессье каталогы нысандарының тізімі * Әлемнің ұлғаюы * Хаббл тізбегі Дереккөздер
Родион Юрин

Родион Александрович Юрин (23 мамыр 1974 жыл, Мариуполь, Донецк облысы, КСРО) — ресей театр мен киноның актері. Биография Юрин Родион Александрович 23 мамырда 1974 жылы Мариуполде туды. 1996 жылы өнердің Ресей театр академиясын, В. А. Андреева шеберін бітірді. Оның бірінші дебюты М. Н. Ермоловой атындағы Мәскеу драма театрында болған. Родион сол уақытта төртінші курстың студенті болды. 1996 жылдан бастап қазіргі уақытқы дейін М. Н. Ермолова атындағы Мәскеу драма театрының әртісі болып саналады. Сыртқы сілтемелер * http://www.kinopoisk.ru/name/473225/ * http://www.afisha.ru/people/317218/
Селена

, Селена және Фосфор (Лувр, Париж)]] Селена (, ) немесе Мена (Мене) есімімен танымал — ежелгі грек мифологиясындағы Құдай-алыптардың бірі. Алып, Гиперион мен Тейя алыптарының қызы, Гелиос пен Эостың әпкесі. Жарық айдың Құдайы. Аркадяндарға сүйенсек, олар ай шықпай тұрып туылды. Селенаға римдік Диана сәйкес келеді. Аспанда оның ғашығы Зевстің өзі болды; Зевстен, Селена Афинада көктемгі күн мен түн теңелетін күнде құрмет тұтатын Пандияны туды; Тау Аркадиясында оның досы Пан болды. Айтулар бойынша, Пан Айды жақсы көріп, ақ қойға айланып, оны орманға әкеледі. Әңгімеде айтылғандай, ат үстінде отырып келе жатқан Селена, Олимпияда бейнеленген. Кавказдық албандардың Селенаны құрмет тұтатыны туралы Страбон айтқын. Ақындар, бірде оны «жарқырап тұрған түннің көзі» деп атайды (Пиндар, Эсхил), бірде аспандағы, қолында шамы бар, өз артынан жұлдыздарды алып жүрген сұлу және әсем әйел деп ойлайды, ол күміс жалтырымен ай толуында шыққанда (Салфо). Селена – Гиперионның қызы, Гелиостың әпкесі, яғни күннің; ол әсем ақ қанат пен жұмсақ шамы бүкіл жер мен аспанды жаулап тұрған басындағы күміс түсті шірдің иегері. Дереккөздер
Иранның әкімшілік бөлінісі

Иран әкімшілік тұрғыдан остандарға бөлінеді. Әр останның басшылығында генерал-губернатор ( — остандар) отырады. Монархия кезінде остандарды шах тағайындайтын, қазіргі таңда оларды Ішкі істер министрлігі тағайындайды және Ислам республикасының президенті бекітеді.. Остандар жоғары деңгейлі әкімшілік-аумақтық бірліктер болып табылады және олар 324 шаһрестанға бөлінеді; келесі аумақтық деңгей — бахш, олардың саны 740-тан астам. Бахштар дехестандарға — бірнеше ауылдарды біріктіретін ауылдық аймақтарға бөлінеді. Шахрестан басшылығындағы губернаторларды және бахштардың басшылығындағы бахшдарларды Иран Ішкі істер министрлігі тағайындайды. Дехестандардағы басқарушы билік дехдари кеңестерінің қолында, оларды дехдарлар басқарады.: Тарихы 1950 жылға дейін мемлекет аумағы 12 останға бөлінген болатын. 1950—1960 жж. олардың саны 10 болды. 1970-жылдардың ортасына қарай 23 остан болды. 1979 жылы Керманшаһ останының атауы Бахтаран болып өзгертілді. 1986 жылы Орталық остан Тегеран және Маркази остандарына бөлінді. 1990 жылы Бахтаран останының атауы Керманшах болып қайта өзгертілді. 1993 жылы Ардебил останы Шығыз Әзербайжан останы құрамынан бөлінді. 1995 жылы Тегеран останы құрамына Құм останы бөлінді. 1996 жылы Занжан құрамынан Қазвин останы бөлінді. 1997 жылы Мазандаран құрамынан Гүлстан останы бөлінді. 2004 жылы ең ірі остан — Қорасан үш останға бөлінді: Солтүстік Қорасан, Ризауи Қорасан және Оңтүстік Қорасан. Шамалы бөлігі Язд останы құрамына өтті. 2010 жылы 23 маусымда Тегеран останы құрамынан орталығы Кередж қаласы болып табылатын жаңа Альборз останы бөлінді.. Иран остандары {|class="standard sortable" Жаңа әкімшілік бірліктердің түрін құру туралы жобалар бар. 2014 жылы Иранның Ішкі істер министрі Джевад Насериан жаңа әкімшілік аумақ түрі — мантагені енгізу туралы хабарлаған болатын. Әр мантаге құрамына бірнеше остан кіруі керек деп жоспарлануда. Алайда жаңа әкімшілік бірлік остандар орнына келіп, олар мүлдем алынып тастала ма, әлде тек жаңа жоғарғы деңгедегі бірлік болып қана ене ме, әлі белгісіз. Сонымен қатар жаңа әкімшілік бірліктердің атаулары да белгісіз. Барлығы 5 мантагені құру жоспарлануда:: # Тегеран, Қазвин, Мазандаран, Симнан, Гүлстан, Эльбурс, Құм; # Исфаған, Парс, Кугилуя және Буйир-Аһмад, Чахармақал және Бахтияри, Құрмұзған және Бушеһр; # Батыс Әзербайжан, Шығыс Әзербайжан, Ардебил, Занжан, Күрдістан и Гилян; # Керманшаһ, Илам, Лұрстан, Һамадан, Маркази и Хузистан; # Ризауи Қорасан, Оңтүстік Қорасан, Солтүстің Қорасан, Керман, Язд, Сейістан және Белужстан Жоспарланған остандар * Талыш останы— Ардебил мен Гилянның бқліктерінен. * Солтүстік Күрдістан останы — Шығыс Әзербайжан останына . Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * http://www.geonames.de/couir-provinces.html — Иран остандарының атаулары бірнеше тілде.
Тимур Викторович Боканча

Тимур Викторович Боканча (17 тамызда 1983 жылы туылды) — ресей театр мен киноның актері. Өмірбаяны * Тимур Боканча 17 тамызда 1983 жылы туды. 2004 жылы Мәскеу мемлекеттік өнер мен мәдениет университетің актер факультетің бітірді. * 2005 жылдың қыркүйектен бастап - Королев драма театр мен ғылымның актері. * 2010 жылы мәдениет факультет бойынша мәдениеттің тарих институттің студенті болған. Тұрмыс құруы Тимур Ольга Павловаға үйленген. Ода екі баласы бар — Герман (2009 ж.) және Эллина (2004 ж.). Сыртқы сілтемелер *http://timurbokancha.ru/ *http://ruskino.ru/art/7702
Наталья Унгард

Тиховская Наталия Александровна (туғ. 1 ақпан 1965 жылы) — ресей актриса. Биография *1986 жыл Б. В. Щукин атындағы ВТУ театрың бітірді (М. Р. Тер-Захарова шебері). Жұмыс жасаған театрлары *Режиссёрлік шеберлік *Мәскеу жаңа Драма театры *Театр үй бұрыңғы Арбат * Pубена Симонова атындағы театр *МДТ «Практика», «СТОтеатр» Фильмография *2004 жыл — Кулагин и Партнеры — Галина Алексеевна Жимина *2005 жыл — Таксистка 2 — «Фиска» (бір эпизодте) *2006 жыл — Золотая тёща *2006 жыл — Евлампия Романова - 3 (Хождение под мухой) - Қаңғыбас *2007 жыл — Лера *2007 жыл — Агентство «Алиби» — клиент (серия «Усмирить Фрекен Бок») *2007 жыл— 2010 жыл — Папины дочки *2008 жыл—2010 жыл — Ранетки — Гущина *2009 жыл — Такова жизнь Сыртқы сілтемелер *http://www.imdb.com/name/nm2938444/
Александр Бобровский

Александр Алексеевич Бобровский (туғ. 1960) —ресей театр мен киноның актері, Ресейдің еңбегі сіңipген әртіс. Биография Александр Бобровский Мәскеуде16 қарашада 1960 жылы туды. Алескандр орта мектептің 8 сыныбың бітірді, кейін Мәскеу құрал-жабдық техникумге түсті.Техникум біткен соң Кеңестік әскерді қызмет етті, РВСН әскерінде.Әскерде қызметті біткен соң Б.В. Щукин атындағы театр училищесің Марианна Рубеновна Тер-Захарова курсың бітірді. 1986 жылы училищені бітірген соң Александр Алексеевич Моссовет атындағы театр труппасына қабылданды. Сыртқы сілтемелер *http://abobrovsky.ru/
Малколм Скотт Карпентер

Малколм Скотт Карпентер (;1925 жыл 1 мамыр, Боулдер (Колорадо) - 2013 жыл 10 қазан, Денвер, Колорадо) - АҚШ-тың ғарышкері және теңіз зерттеушісі. Әскери теңіз флотының 3-рангалы капитаны. Өмірі 1954 жылы сынаушы-ұшқыштар мектебін бітірген соң авиация сынау орталығының электрондық жүйе бөлімшесінде қызмет етті. 1959 жылы АҚШ-тың Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының ғарышкерлер тобына алынды. 1962 жылы 24 мамырда «Меркурий» ғарыш кемесімен ғарышқа ұшты. Дереккөздер
Александр Кулагин

Алекса́ндр Ви́кторович Кула́гин (29 маусым 1954 жылы) — кеңестік ескекші, Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері, КСРО еңбегі сінген спорт шебері. Биография *Александр Олимпиадада Мәскеу қаласында айдалатын төрттікте күміс медалың алды. *Қазіргі уақытта жаттықтырушы болып жұмыс істейді.Тағы да Александр Кулагин Деффчонки сериалында Вовчик *(Машаның кафесінің бастығы) рөлінде ойнады. Сыртқы сілтемелер *http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ku/aleksandr-kulagin-1.html Дереккөздер
Сабина Ахмедова

Сабина Гюльбалаевна Ахмедова (әзірб. Səbinə Gülbəlay qızı Əhmədova, Сәбинә Ҝүлбәлај гызы Әһмәдова, туғ. 23 қыркуйекте 1981, Баку,КСРО) — ресей театр мен киноның актрисасы. Биография *Сабина Ахмедова 23 қыркүйекте 1981 жылы Баку қаласында, әзірбайджан-армян отбасында туды.1989 жылы осы отбасы Мәскеуге көшті. *1998 жылы 16 жасында Сабина замаңауи өнер институтіне актер факультетіне түсті (В.Н.Комратов курсы). *2001 жылы Сабина 4-ші курстың студенті болып "Жаңа жыл сыйлығы" фильмінде киноға түскен.Оқу уақытында түрлі диплом қойылымдарда түскен. Институтты бітіргеннен соң Институт бітірген соң Сабина "Шалом" театрына келді,бірақ сол жерде 2 апта ғана жұмыс істеді. Кейін ол "Стас Намин театрына" келді. *2002 жылы ЗӨИ актер факультетің бітірді,В.Н.Комратова курсы. *2008 жылы Ли Страсберг институтың бітірді. *Мәскеу Стастың музыка мен драма театрында Сабина Ахмедова 3 жарым жыл оқыды. Сыртқы сілтемелер *http://www.sabina-akhmedova.com/ru/home/
Семен Фурман

Семён Александрович Фурман (9 қантарда 1951, Ленинград, КСРО) — ресей мен кеңес театр мен киноның актері. Биография Семен Фурман 9 қантарда 1951 жылы Ленинградте туды.1973 жылы режиссер бөлімің театрлық режиссура Ленинград өнер институтың бітірді.Семен Фурман Ашхабад ТЮЗ-дың актері болды. *1975 жылы ол Ленинградке келді. Мол жерде «Ленфильм» киностудиясында жұмыс істеді, ал 1978—1988 жылы Ленконцерттің актері болды.Тағы да ол эстрадалық монологтерді жазды жіне сән театрында жұмыс істеді., *1986 жылы Семен Фурман елуден астам фильмде түскен, сонын ішінде — «Мой нежно любимый детектив», «Остров погибших кораблей», «ЧП районного масштаба», «Дом под звёздным небом», «Короткое дыхание любви».Тағы да актер осындай фильмдерде түскен: «Русский транзит», «Страницы театральной пародии». Ең мықты бейнесі- «Штаны» және «Переход товарища Чкалова через Северный полюс» мен «Пленники удачи». Семён Фурманның басқа жұмыстардың ішінде — «Кто, если не мы», тағы «Сваты» сериалы.
Максим Пежемский

Максим Гелиевич Пежемский (туғ. 30 наурызды 1963, Зея, Амурская облысы) — ресей режиссер мен сценарийші. Биография *Максим Гелиевич Пежемский 30 наурызда 1963 жылы Зея қаласында Амурская облысында туды. *1991 жылы Максим Пежемский Ленинград институтінің мәдениет факультетің бітірді. *1987 жылы Чепаев группасының құрамында қысқа метражды фильм түсірді. *1997 жылы оның бірден екі өнер туындылары шықты:"Қатал уақыт (продюсері Александр Антипов) және «Анам, жылама» ( «СТВ» студиясында түсірілді). Қазіргі өмірі «Наша Russia» күлкі сериалының режиссері, «Интерны» мен «Зайцев+1» жағкомдарды түсірді.Санкт-Петербурге тұрады.Ол үйленген, қазір қызы бар.
Алена Фонина

Алена Фонина (туғ. 4 ақпанда 1988 жылы, Мәскеуде) — әйгілі ресей модель,интерьер дизайншы. жасында Биография Алена Фонина 4 ақпанда 1988 жылы Куровский Мәскеу облысында туды. Ол Ресей ұлт достығының университетің «филолог» мамандығы бойынша бітірді, Мәскеу телевидениемен радиовещание «Останкино» иснтитуттің «телерадиожүргізуші» мамандығы бойынша бітірді. Аленаның модель карьерасы В. Зайцевтің модель кастингіне барғанда 19 жасында 2007 жылы басталды.Ол Ресейде,Еуропада,Америкада түсірілім мен көрсетілімдерде жұмыс істеген. Отбасылық өмірі *2009 жылы Павел Санаев режиссеріне күйеуге шықты. *2012 жылдың көктемінде Алена мен Павелде Вероника қызы туды. Сыртқы сілтемелер *http://www.fashionbank.ru/models/user/23290.htm
Кредиттік карта

мен Mastercard кредиттік карталары]] Кредиттік карта — банк төлем карталарының бір түрі, кредиттік шарттарына сәйкес келісім-шарт белгіленген лимит шегінде клиенттің банктегі көзделген қаражат есебінен ғана жүзеге асырылатын операцияларға арналған пластикалық карта. Банк клиенттің Төлем қабілеттілігінің негізінде лимиттер белгілейді. {{Ambox }}
Мұзбел (тау, Ұлытау ауданы)

Мұзбел – Ұлытау тау жүйесінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Борсеңгір ауылының оңтүстігінде 12 км жерде. Жер бедері Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай Маңдайқақ және Сарысу өзендері аңғарлары арасында 15 км-ге созылып жатыр, ені 4 км. Абсолюттік биіктігі 410 м. Беткейлері жайдақтау тегіс келген ұсақ шоқылы жотадан тұрады. Геологиялық құрылымы Девон жүйесінің төменгі бөлігі жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Сортаңдау қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, көкпек, бұйырғын, бұталар еседі. Мал жайылымдығына пайдаланылады. Дереккөздер
Мұзбел (жон, Нұра ауданы)

Мұзбел – Нұраның сол жағалауында орналасқан жон. Географиялық орны Қарағанды облысы Нұра ауданы жерінде орналасқан. Жер бедері Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 60 км-ге созылған, ені 10-15 км. Шығыс жағы биігірек (500 м). Геологиялық құрылымы Алқап көлдің аллювилік шөгінділерімен жабылған төменгі карбон жыныстарынан түзілген жазық болып табылады. Өсімдігі Қызыл қоңыр топырағында бетеге, селеу т. б. өседі. Дереккөздер
Анатолий Александрович Смородинцев

Анатолий Александрович Смородинцев (19 сәуір 1901 жыл, Аскино селосы, Бирский уезі, Уфа губерниясы, Ресей империясы - 6 тамыз 1986 жыл, Ленинград, КСРО) — кеңес бактериологы, вирусологы, иммунологы, медицина ғылымдарының докторы, профессор, КСРО Денсаулық министрлігінің Грипп ғылыми-зерттеу институтының негіздеушісі және бірінші директоры. КСРО медицина ғылым академиясының академигі (1966, корр мүшесі 1945). Томск униветситетін (1923) бітірген. 1967 жылдан КПСС мүшесі. Ленинградтағы Л.Пастер атындағы эпидемиологиялық және микробиологиялық иснтитутында (1933-1937), Бүкіл одақтық эксперименттік медицина институтында (Мәскеу, 1938-1945), Ленинград эксперименттік медицина институтында (1946-1947) қызмет істеді. Бүкіл одақтық грипп ғылыми-зерттеу институтының директоры (1967-1972), ал 1972 жылдан бөлім меңгерушісі. Еңбектері мен зерттеулері Смородинцевтің негізгі еңбектері вирусқа қарсы иммунитет табу және вирусты инфекцияға вакцина егу арқылы аурудың алдын алу. Ол грипке, кене энцефалитіне, қызылша т.б. ауруларға қарсы вакцина тапты және полиомелитке қарсы Сэбин тірі вакцинасын қолданудың тиімді және зиянсыз екенін дәлелдеді. Сыйлықтары Смородинцев Сталин сыйлығының (1941), Лениндік сыйлықтың (1963) лауреаты. Ленин орденімен, «Құрмет белгісі» орденімен, бірнеше медальдармен марапатталды Дереккөздер
Иван Андреевич Собко

Иван Андреевич Собко (т.ж. белгісіз – шілде 1919, Семей облысы, Лепсі уезі, Черкасск селосы) — Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға, Азамат соғысына белсене қатысушы большевик. Қазан революциясы жеңіске жеткеннен кейін Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға қатысты. 1918 ж. маусым-қыркүйекте Лепсі ауаткомының мүшесі, председателінің орынбасары, Черкасск селосында қорғанысын ұйымдастырушысы, басқарушыларының бірі. Собко 1918 ж. Жетісу Кеңестерінің 1- сьезіне шешуші дауыспен қатысты. Сьезд Собконы саяси коммиссарлыққа бекітті. 1918 жылдың қарашасынан Солтүстік Жетісу майданының әскери-саяси штабының мүшесі, содан кейін Черкасск бекінісінің әскери-саяси комиссары. Атаман Анненковтың ақ гвардияшыл бандыларымен айқаса қаза тапты Дереккөздер
Федор Иванович Соймонов

Федор Иванович Соймонов (1662, Мәскеу - 11 (22) шілде 1780, сонда) — орыс географы, гидрографы, Сібір губернаторы, сенатор. Мәскеу Навигациялық мектебін бітірген. 1717-1718 ж. Балтық теңізін зерттейді. 1719-1720 жылдары Карл Верденнің экспедициясының құрамында Каспий теңізінің батыс және оңтүстік жағалауын картаға түсірді. Бұл картада Каспий теңізінің мөлшері, жағалауы тұңғыш рет шындыққа жанасымды көрсетілді. 1731 ж. Каспий теңізінің атласы мен лоциясын, 1734 ж. Балтық теңізінің атласын шығарды. 1757-1763 ж. Сібірдің генерал-губернаторы қызметінде жүргенде, өлкенің шаруашылығын жан-жақты зерттейді. Қиыр Шығыс теңіздерінде бірнеше экспедиция ұйымдастырды. 1763-1766 ж. - сенатор Дереккөздер
Сергей Иванович Соколов

Сергей Иванович Соколов (14 қазан 1897 жыл, қазіргі Деребуж селосы, Смоленск облысы - ? ) — қазақстандық топырақ зерттеуші ғалым, биология ғылымдарының докторы (1964). 1922 ж. Мәскеу университетінің жартылыс тану бөлімін бітірген. 1919-1930 ж. КСРО Жер халкомында, Мемлекеттік топырақ тану институтында және осы кезде мұнымен қатар (1922-1925) Беларусь мемлекеттік ауыл шаруашылық институтының топырақтану кафедрасында ассистент. Геодезия, аэрофототүсіру және картография инженерлері институтында (Мәскеу) физика география кафедрасында ассистент, доцент (1925-1942). Қазақстан КСРО ғылым академиясының Топырақтану институтында аға ғылыми қызметкер (1942-1943), топырақ физикасы мен химиясы лабораториясы меңгерушісі (1943-1946), осы институт директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары (1951-1953), топырақ генезисі және географиясы бөлімінде ғылыми қызметкер және ғылыми кеңесші. Соколов – 80- ге жуық ғылыми еңбектің авторы Дереккөздер
Соқыр тышқан

Соқыр тышқан — Кеміргіштердің Аламантәрізділер тұқымдасының бір туысы. Биологиялық сипаттамасы Дене бітімі жұмырлау, тұрқы 13 см, түгі жұмсақ, қылшықсыз, түсі сарғылт, қара қоңыр.Көзі кішкене, құлағы шала дамыған, күрек тістері жер ақзуға икем, тіршілік әрекетін топырақ арасында өткізіп, жер бетіне сирек шығатын кеміруші. Еуразияның дала, шөл аймақтарында таралған, тауда 4000 м биіктікке дейін кездеседі. КСРО –де 3 түрі болды, оның ішінде Қазақстанда кең тараған түрі- кәдімгі Соқыр тышқан. (Е.talpinus).Бұның дене тұрқы 94,0-115,5 мм, топырақ бетінен 10-30 см тереңдікте топырақты қазып, өсімдік тамырымен қоректенеді. Қазып босатқан топырағын анда-санда жер бетіне шығарады және бұл топырақ осы қоректік ін жолының аузын жабады. Інін, ұясын қоректік ін жолына жалғастыра 1,5-2 м тереңдікке жасайды. Бау-бақша, беде егістігіне зиян келтіреді Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp.&nbsp;894–1531 in Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore
Михаил Сергеевич Соломенцев

Михаил Сергеевич Соломенцев(25.10.1913 ж.т., Липецк облысы., Елецк ауданы.,)- кеңес мемлекет және партия қайраткері, Кеңес Еңбек Ері (1973). Шаруа отбасысында туған. 1940 жылдакн КПСС мүшесі. Өмірі Ленинград политехеникалық институтын бітірген (1940). 1940-1954 ж. заводтарда мастер, цех бастығы, БК (б) П ОК партия ұйымдастырушысы, бас инженер және директор. 1954-1957 ж. КПСС Челябинск оюкомының секретары және 2-секретары, Челябинск Халық шаруашылығы Кеңесінің председателі. 1959-1962 ж. Қазақстан КП Қарағанды обкомының 1- секретары, 1966-1971 ж. КПСС ОК-нің секретары, КПСС ОК бөлім меңгерушісі. 1971 жылдан РВФСР Министрлік Кеңесінің Председателі. 1961 жылдан КПСС ОК-нің мүшесі. 1971 жылдан КПСС ОК Саяси Бюросының мүшелігіне кандидат. 5-9 сайлау КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Сыйлықтары 4 рет Ленин орденімен және басқа орден, медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 324 бет
Сергей Артемович Смирнов

Сергей Артемович Смирнов(27.8.1918 ж.т., Липецк облысы., Данков ауданы., Спешново-Ивановское селосы.)- Қазақстан партия және кеңес қайраткері., Кеңес Еңбек Ері (1971), Қазақстан КСР-інің еңбек сіңірген кеншісі (1969). Өмірі Шаруа отбасысында туған. 1951 жылдан КПСС мүшесі. Еңбек жолын 1936 ж. Қазақстандағы Есіл геологиялық барлау партиясында коллекторлық жұмыстан бастады. Мәскеу геологиялық бақылау институтын (1942) бітірген. 1940-1944ж.« Алтайполиметалл» тресінің сменалық бұрғылау мастері, «Золоторазведканың» Қазақстандық экспедициясында және Челябинск облысындағы «Ленгеолнеруд» тресінде геологиялық барлау партияларының отряд бастығы. 1944-1951 жылдары Бүкіл одақтық «Союзспецразведка» тресі жүйесінде аға инженер, экспедиция бастығы, бас инженер. 1951-1956ж. Ленинабад кен- химилық комбинатына қарасты № 10 кәсіпорынның бастығы. 1956-1975 ж. Целинный кен-химия комбинатының директоры. 1975 жылдан сәуірінен Қазақстан КСРО Министр Кеңесінің председателінің 1- орынбасары. 1971 жылдан Қазақстан КП ОК-нің мүшесі, 1975 жылдан оның Бюро мүшесі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының екі мәрте лауреаты (1953,1967ж.)6-9-сайлау Қазақстан КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Сыйлықтары Ленин орденімен, екі РЕТ Еңбек Қызыл Ту және «ҚұрметБелгісі » орденімен, медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 203 бет
Юнкерлік

Юнкерлік Юнкерлік(неміс Junkertum, Junker, сөзбе сөз аударғанда жас дворянин) – екінші дүниежүзілік соғысқа дейін тар мағынада: Пруссияның шығыс және орталығындағы провинцияларындағы ірі жер иелері, кең мағынада: Германияның буржуазияланған үстем тап өкілдері. Юнкерліктің әлеуметтік негізі - дворян – рыцарьлар қауымы. Юнкерлік тап ретінде 16 ғасырда қалыптасты.Юнкерлердің орталығы шығыс Пруссия болды. Юнкерлер өз иеліктерінде шаруаларды еркін биледі, және полициялық билікке ие болды. Олардың вотчиналық юрисдикциясы болған болатын. Олар армияда, мемлекеттік және саяси жұмыстарда үстемдік етті. Мұның өзі көбінесе Пруссияда, кейіннен Германияда милитаристік полицейлік – бюрократтық тәртіптің пайда болуына жағдай туғызды. Ауыл шаруашылығында капитализмнің пруссиялық дамуы юнкерлердің экономикалық жағдайын нығайта түсті, олардың мемлекеттегі басшылық рөлін күшейтті. Герман империализмі юнкерлік – буржуазиялық қауым ретінде қалыптасты. Юнкерлер жүздеген жылдар бойы агрессиялық соғыстар ұйымдастырды, 1945 жылы Гитлерлік Германия талқандалғанға дейін Германияның барлық жерінде өзінің негізгі экономикалық және саяси позициясын сақтап келді. Шығыс Германияда соғыстан кейін демократиялық негізде аграрлық реформа жүргізу нәтижесінде юнкерлік Германияның бұл бөлігінде тап ретінде жойылды.Батыс Германияда юнкерлердің экономикалық және саяси позициясы әлі күнге сақталған. Мұнда ол – рекцияның,милитаризмнің және реваншизмнің тірегі. Дереккөздер
Сергей Сергеевич Смирнов (жазушы)

Сергей Сергеевич Смирнов(26.9.1915ж.т., Петроград,-22.3.1976, Мәскеу)- орыс совет жазушысыц. Өмірі Инженер отбасысында туған. 1946 жылдан КПСС мүшесі. Мәскеу энергетика институтын (1941), М.Горкький атындағы әдебиет институтын (1941) бітірді. Ұлы Отан соғысына қатысты (1941-1945). Смирнов 1934 жылдан бастап журналист ретінде танылды. 1959-1960 ж. «Литературная газетінің» бас редакторы болды. 1975-1976 жылдары КСРО Жазушылар одағының секретары. Еңбектері Ол «Днепр жағасындағы Сталинград «(1954), «Италияда» (1961), «Кубаға сапар» (1962) т.б. очерк кітаптарын жариялады. Смирновтың «Брест қамалы»(1957, толықтырылып басылуы 1964 , Лениндік сыйлық 1965), «Брест қамалының батырлары»(1959), «Белгісіз жайлы әңгімелер»(1963), «Семья»(1967) атты кітаптары және « Бугтағы қамал»(1955) пьесасы, көптеген мақалалары мен телевизия, радио арқылы сөйлеген сөздері Ұлы Отан соғысының белгісіз кеткен қахармандары жайлы деректер жинауға патриоттық қозғау туғызды. Смирнов шығармалары көптеген тілдерге аударылған. Қазақ тіліне «Брест қамалы (1967) атты повесі аударылды. Сыйлықтары Ол Ленин орденімен, басқа да 3 орденмен және медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 203 бет
Соломон

Соломон,ежелгі еврейше Шеломо (т.ж.т белгісіз-б.з.б 928 ж.ш.ө)-Израиль-Иудея патшасы. Патша Давидтің баласы. Елді тайпаға бөлмей территориялық бөлу реформаларын жүргізді. Тұрақты салық жүйесін енгізіп, әкімшілік аппарат құрып, кең көлемде қала құрылыстарын салдыра бастады. Бір орталыққа бағынған дінді орнату мақсатымен даңқты Иерусалим ғибадатханасын салдырды. Соломон тұсында сыртқы сауда жұмысы дамыды. Соломон өлгеннен кейін мемлекет екі патшалыққа бөлінді. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 324 бет
Қарлығаш тұқымдасы

Қарлығаш тұқымдасы Қарлығаш тұқымдасы(hirudinidae) – торғайлар отрядына жататын құс тұқымдасы. Басқа құстардан бір ерекшелігі – жемін ұшып жүріп ұстайды, сулы да ұшып жүріп ішеді. Сипаттама Қанаты ұзын, жіңішке, құйрығы екі айыр. Бауыры ақшыл, арқасы қоңыр, жасыл жылтыр. Арктика мен Антарктикадан басқа жердің бәрінде мекендейтін 80, ТМД елдер аймағында 9, оның ішінде Қазақстанда 4 туысқа жататын 5 түрі кездеседі. ТМД–да ұя басатын қарлығаштардың бәрі жыл құсы, Африка мен Оңтүстік Азияға қайтады. Ұрпақ беруі Жылына бір рет қыста түлейді. Екніші жылы ұрпақ береді. Екі-екіден, кейде таптанып шыңға, тікжарға, құрылыстарға, кейде ағашқа жапсыра топырақ пен саздысілекеймен араластырып ұя салады, ішіне майда шөп, қауырсын, мамық төсейді. Кейбір түрлері тік жарларға ін қазады. Ұяны тостаған тәрізді, жоғарғы жағын ашық етіп те, қап, дорба тәрізді кіріп – шығатын тесік қалдырып та жасайды. Ашық ұядағы жұмыртқа қара теңбілді шұбар, жабық ұядағы жұмыртқа ақ түсті болады. 2 – 8, көбіне 4 – 6 жұмыртқа басып, жылына 1 – 2 рет балапан шығарады. Зиянды жәндіктерді, әсіресе шыбында өте көп жеп үлкен пайда келтіреді, сондықтан оны қорғау алынған. Дереккөздер
Солтүстік бұғысы

Солтүстік бұғысы – бұғылар тұқымдасына жататын сүтқоректі. Биологиялық сипаттамасы Бұқасының дене тұрқы 220 см-ге, биіктігі (шоқтығынан) 140 см-ге, салмағы 220 кг-ға жетеді. Солтүстік бұғының қысқы жүні бозғылт, ақшыл, ұзын, қалың жабағылы, жазда қызғылт күрең, тықыр сирек. Аяғының аша тұяғы жалпақ,, кең ашылады, сондықтан бұқа аяғы қалың қарға, батпаққа аса батпайды. Қоректенуі мен таралуы Солтүстік бұғы Еуропа, Азия және Солтүстік Америкада поляр аралдарын, тундраны, жазық және таулы тайганы мекендейді. Үйірлі, полигамиялы жануарлар. Қысқы оты негізінде қына, көбіне бұғы мүгі, бұта, ағаш бүршігі, бұтағы, жазда шөптесін өсімдіктер, бұта жапырағы, жидек, саңырауқұлақ. Жыл маусымына байланысты тундрадан орманды тундраға және тайганың солтүстігіне өрістейді. Көбею Қазан-қыркүйекте үйірге түсіп, 225 күн көтеріп, мамыр- маусымда жалқы, кейде егіз бұзаулайды, жыныстық жағынан 2- жылы жетіледі. Үйірге түсіп шыққан бұқасының мүйізі түсіп, сәуір-тамызда қайта жетіледі. Сиырының мүйізі бұзаулағаннан кейін түсіп, жаңа мүйізі қыркүйекке дейін өсіп жетіледі. Қолданылуы Кәсіптік маңызы бар, еті, терісі пайдаланылады. Қолда өсірілетін Солтүстік бұғының тегі- жабайы Солтүстік бұғы. Дереккөздер
Солтүстік Кавказ Мәдениеті

Солтүстік Кавказ Мәдениеті- қола дәуіріндегі (б.з.б2-мың жылдық) археологиялық мәдениет Солтүстік Кавказдағы Кубань, Терек өзені аңғарында. Солтүстік Кавказ мәдениеті Ресейдің оңтүстік далалық аудандарындағы археологиялық мәдениетпен, шығысында көне Дағыстан мәдениетімен, оңтүстігінде Кавказ жоталарын мекендеген тайпалар мәдениетімен байланысты болған. Мұның қоныстары толық зерттелмеген. Таулы жердегі тайпалар өлікті лашыққа, тастан жасалған табытқа салып қойған, ал далалық жердегілер шұңқырға жерленген. Өлікпен бірге қыш заттар, қола пышақтар, тескіштер, балта, әшекей бұйымдар қойылған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 332 бет
Солтүстік Кавказ шошқасы

Солтүстік Кавказ шошқасы – етті-майлы тұқым. Жергілікті кубань шошқасын, ірі ақ шошқа, беркшир шошқаларымен будандастыру арқылы шығарылады. Жаңа тұқым ретінде 1955 ж. қабылданды. Биологиялық сипаттамасы Қылы қалың, жұмсақ, түсі қара ала. Солтүстік Кавкаш шошқа ірі, қабанының салмағы 300-350 кг, мегежені 220-240 кг. Бірторайлағанда 10-11 торайдан табады. Таза ет түсімі 70-75 %. Таралуы Бұл тұқым Ростов облысының «Горняк» асыл тұқым заводында, «Победа» совхозында, Кронодар, Ставрополь өлкесінде, Орта Азия республикаларында өсіріледі. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 333 бет
Габсбургтер әулеті

Габсбургтер әулеті Габсбургтер әулеті –1282-1918 жылдары Австрияда,1526 – 1918 жылдары Чехия мен Венгрияда, Испанияда және оның еліктерінде билік жүргізушілер әулеті, «Қасиетті Рим империясының» императорлары. Карл V тұсында Германия, Аустрия, Нидерланд, Италияның едәуір бөлігі, Испания және оның Америкадағы отарлары Габсбургтер әулетіне қарады.1556 жылы Карл V испан тағынан бас тартып, билік оның баласы Филипп ІІ-ге көшті. 1559 жылы Франциямен келісім бойынша Итальяндық соғыстар аяқталып, Габсбургтер Италияның көп бөлігін, атап айтқанда Ломбардия, Пьемонт, Парма, Лукка, Тоскана, Неаполь. Австрия Габсбургтер әулетінің өкілдері Мария Терезия, ол тақты Франц Стефан Лотарингскийден өрбіген балаларына берді, соның ішінде Франц Иосиф. Наполеондық соғыстар тұсында Франц ІІ 1806 жылы «Қасиетті Рим империясының» императорлығынан лажсыз бас тартып, 1804 жылы қабылдаған Австрия императорлығын сақтап қалды. Франц Иосиф І тұсында бұл империя екі биліктен құралған Аустрия-Мажарстан монархиясына айналды. Австрия-Венгрияның Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңілуі, революциялық және ұлт-азаттық қазғалыстардың күшеюі нәтижесінде Габсбургтер әулетінің ең соңғы өкілі Карл І тақтан түсіп, Габсбург монархиясы ыдырады. Дереккөздер
Сом (ауру)

Сом(ауру)- тері мен тері шелінің қабынып ісіп ауыруы. Ауруды қоздырғыштар Аурудың қоздырғышы- стафилококк немесе стафилострептококк инфекциясы. Бұл қоздырғыштар тері түгінің фолликуласы арқылы өтеді де, теріні қатты қабындырады. Сомның пайда болуына көбіне гиповитаминоз, организмнің жалпы аурулы күйі, зат алмасуының бұзылуы (арықтау, диабет) әсер етеді. Сом белгілері Сом көбіне желкеден, беттен , арқадан шығады. Бетке шыққан сом өте қауіпті, өйткені оның зардабы миға шабуы мүмкін. Сом шыққанда алғашында терінің ауырған жері қатайып қызарады, ортасы көгеріп, сарғыштанып, өзегі көрініп тұрады. Ісік бірте-бірте ұлғайып, дене температурасы 38-40° с-қа жетеді, іріңдеп жарылады. Дер кезінде емделсе, аурудың беті біртіндеп қайтып, орны тыртықтанып бітеді. Сом асқынса ісік ұлғаяды, іріңі организмге жайылып, оны уландырады, без шошиды, жүрек соғуы күшейеді, ісік сыздап қатты ауырып, өте мазасыздандырады. Асқынудан лимфаденит, тромбофлебит, сепсис,иенингит ауруларына шалдықтыруы мүмкін. Емі Хирургиялық операция, антибиотиктер пайдалану, рентген сәулесімен емдеу. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 343 бет
Соражөке

Соражөке (Cannabina)- кезеген торғай тұқымдасына жататын, салмағы 20 г-дей құс. Биологиялық сипаттамасы Дене тұрқы 13 см-дей.Еркегінің маңдай, төс қауырсындары қызыл, арқасы қызыл қоңыр, бауыры ақ. Таралуы Еуропа, Солтүстік Африка және Батыс Азияда, КСРО –де батыс шекарадан Обь өзеніне дейін тарлған. Қазақстанның оңтүстік және шығысындағы таулы ( теңіз деңгейінен 300 м биіктікке дейін), тау бөктері аймақтарында, мыс., Угам жотасында, Талас,Іле,Жоңғар Алатауында,Қаратауда, Тарбағатай, Сауыр, Алтайда кездеседі. Көбею Орман шетінде, көбінесе бұталы жерде, бақта ұялайды, 4-6 жұмыртқа салады. Жемі- әр түрлі өсімдік дәні. Қолданылуы Арам шөп дәнін жеп пайда келтіреді. Әуесқойлар әсемдік үшін, сайрағыш құс ретінде қолда ұстайды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том,349 бет
Сораң қараматау

Сораң қараматау(Salsola Laricina)-сораң туысына жататын шала бұта. Биологиялық сипаттамасы Биіктігі 20-602 см, сабағы түбінен тармақты, бұтақтары түкті. Жапырақтары шоғырлана кезекті орналасқан, ұзындығы 5-10 мм, жіңішке. Шілде-қыркүйекте гүлдейді. Сор,сортаң топырақты далада өседі. Таралуы [[Еуропаның оңтүстігінде, Қырым,Кавказда,Қазақстанда Тобыл-Есіл, Ертіс,Каспий аймақтарында, Ақтөбе, Ембі,Торғайда,Сарыарқаның батысында, Солтүстік Үстіртте, Бетпақдалада, Қызылорда]] облысында таралған. Қолданылуы Түйе, қой, ешкі жейді, отынға пайдаланылады. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 349 бет
Сорорат

Сорорат (лат.soror-апалы-сіңлілі)- ер адамның бірге туған немесе немере апалы- сіңлілі бірнеше қызға некелесудің ескі салты. Сороратты алғаш ғылыми тұрғыдан сипаттап жазған Л.Г.Морган «Сорорат» терминін Америка, Азия және Мұхит аралдары мен Африканың көптеген халықтарында бұл салттың бар екендігі жөнінде мәлімет жинаған Дж.Фрейзер шығарған. Сороратты ғалымдар көне замандағы топтық некенің қалдығы деп есептейді. Қазақ халқындағы балдыз алу да Сороратты ғұрпына жатады. Әйелі өлген адам басы бос балдызы болса, «балдыз қалың» деген атпен шағын қалың мал беріп, үйленетін болған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 350 бет
Владимир Николаевич Сосюра

Владимир Николаевич Сосюра (06.01.1898, Дебальцево станциясы, қазіргі Донецк облысы-08.01.1965, Киев)- украин кеңес ақыны. 1920 жылдан КОКП мүшесі. Азамат соғысына қатысты (1918-1920). Еңбектері 1917 жылдан жаза бастады. «Қызыл қыс» (1921), «1917 жыл» (1921), «Соғысқа-соғыс» (1930) поэмаларын жариялады. Кеңестік патриотизм, халықтар достығы, кеңес құрылыстық тақырыбына арналған «Қызыл гүлдер» (1932), «Сүйемін» (1939) т.б. кітаптары шықты. Ұлы Отан соғысы тұсында «Қызыл жауынгерлерге» (1941) өлеңдер жинағы, «Олег Кошевой» (1943), «Менің Ұлым» (1944) пoэмалары жарық көрді. Соғыставн кейінгі кезеңде «Жайқалсын жасыл бақ» (1947 ж, КСРО Мемлекетік сыйлық, 1948), «Қарлығаштар күн қанатында» (1960), «Еңбеккер семьясының бақыты» (1962, екеуі де Т.Г.Шевченко атындағы республикалық сыйлық, 1963) т.б. кітаптарын шығарды. Сыйлықтары 2 рет Ленин орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Соуса Батиста

Соуса Батиста (Souza Batista) Рбуен Дарио (25.9.1923ж.т., Панама қаласы.)-Панама жұмысшы қозғалысының қайраткері. Қолөнерші отбасысында туған. Мамандығы- журналист. 1943 жылдан студенттік және жастар қозғалыстарына белсене қатысты. 1945ж. Панама жастар ассоциациясының ( ПХП) , 1948 жылдан ПХП ОК Саяси бюросының мүшесі, ал 1951 жылдан ПХП ОК-нің бас секретары. Біпнеше рет жазаланып, жер аударылды. Панама мен Латын Америкасы коммунистік және демократиялық қозғалысы мәселелері жөніндегі бірсыпыра теориялық еңбектердің авторы. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 353 бет
Софроний Врачанский

Врачанский Софроний(шіркеудегі аты; бұрынғы аты- Стойко Владиславов) (1739, Котел қаласы.,- 23.9.1813, Бухарест)- болгар ұлттық өркендеук дәуірінің қайраткері; Паиси Хилендарскийдің шәкірті және жолын қуушы.1762 ж- священник. Грек дін иелерінің зорлық-зомбылығына қарсы шығып, болгар халқын оқуға, білімге шақырды, болгар әдеби тілін дамытуда маңызды роль атқарды. Софроний Врачанский- жаңа болгар әдебиетінде тұңғыш басылған кітап- «Недельниктің» авторы. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 355 бет
София Алексеевна

София Алексеевна (27.9.1657, Мәскеу,-14.7.1704, Мәскеу)-1682-1689 ж. Ресейде билік жүргізуші, Алексей Михайлович патшаның әйелі М.И. Милославскаядан туған қызы. София Алексеевна ақылды, жігерлі жзәне өз заманының білімді әйелі болған. Ағасы патша Федор Алексеевич өлгенен кейін (1682 ж 27 сәуір) Слофья 10 жастағы Петр –нің патшалыққа сайлануына қарсы болды, өкімет билігіне таласқан боярлардың жікшілдік күресіне қызу араласты. 1682 жылғы Мәскеу көтерілісін пайдаланып, милославтықтар өкімет билігін қолға алды. Иван V Алексеевичті «бірінші» патша деп жариялады. Совья Алексеевна жасы жетпеген екі бала патшаның жанында уақытша билеуші болып тағайындалды. 1628 ж. күзде үкіметтің дворяндық әскерінің көмегімен Мәскеудегі көтерілісті басты. София Алексеевна дворяндар мүддесіне сай реформа жасай алмады, сол себептен боярлар мен дворяндар тобы наразы болып, Петр I-ні жақтаушылардың жағына шығып кетті. 1689 ж. қыркүйекте Петр I София Алексеевнаны тұтқынға алды. Софьяның шашын қырқып «Сусанна» деген атпен Новодевичье монастырына жіберді, Совья Алексеевна сонда қайтыс болды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 355 бет
Футболдан Қазақстан Кубогы 1992

1992 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы — Қазақстан кубогы турнирінің алғашқы ойнатылуы. 8 мамыр - 8 тамыз аралығында өтіп, Алматының "Қайрат" клубы жеңімпаз атанды. 1/16 финал 1/16 финал ойындары 1992 жылдың 8 мамырында өтті. 1/8 финал 1/8 финал ойындары 1992 жылдың 28 мамырында өтті. 1/4 финал 1/4 финал ойындары 1992 жылдың 24 маусым - 29 шілде аралығында өтті. 1/2 финал 1/2 финал ойындары 1992 жылдың 4 тамызында өтті. Финал Турнир бомбардирлері Дереккөздер