kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Астероид Күні

Астероид Күні – астероидтан келетін қауіптерді баяндау мен астероидтардың Жермен соқтығысу қауіпінің алдын алу әдістерін болжауға дағдыланған, халықаралық ақпараттық серіктестік. Астероид күні жылсайын 30 маусымда атап өтіледі, дәл осы күні Жермен Тунгус меториті соқтығысқан болатын, және бұл тарихымыздағы ең үлкен астероидтты апатқа алып келген болатын. Астероид күні 2016 жылдың желтоқсан айында БҰҰ Бас Ассамблеясындағы ресми декларацияда көрсетілді. Режиссер Григ Рихтерс, В612 Қорының директоры Даника Реми, НАСА Астронавты Рассел Швайкарт, және Queen тобының гитаристы әрі астрофизик Брайан Мэй Астероид күнінің бастаушылары болып табылады. Астероид Күні жайлы Декларацияға көптеген үздік ғалымдар, технологтар, мәдени қайраткерлер, кәсіпкерлер (олардың ішінде - Ричард Докинз, Билл Най, Питер Гэбриел, Алексей Леонов, Кип Торн, Лорд Мартин Рис, Брайан Кокс және т.б.) қол қойды. Тарихы 2014 жылдың Ақпан айында, астрофизик әрі Queen тобының гитаристы, Брайан Мэй режиссер Григ Рихтерспен бірге қызмет жасай бастады, дәл осы кезде Брайан Мэй солтүстікке таман 51 градусы атты фильміне (Лондонға құлайтын үлкен астероид апаты жайлы фильміне) музықалық сүйелдеме жасаған болатын. 2014 жылы Starmus Festival фестивалінде осы фильмнің көрсетілімінен соң, Рихтерс пен Мэй Астероид Күнін ұйымдастыру жайлы жариялады. Астероид Күні жайлы Декларация Астероид Күнінің қазіргі жұмысшылары «Декларация 100Х» атты декларация жасады, онда Жерді астероидтармен болашақ соқтығысуынан сақтау жайлы идеяларды қолдау шақыратын ғалымдар мен технологтарға үндеу жазылған. Алайда декларацияға тек мамандар ғана емес, оған қоса бұл мәселенің шешуіне қызығушылығы бар барлық азаматтар қол қоя алады. 2017 жылдың мамыр айында, бұл декларацияға жүздеген атақты адамдар мен 40 мыңнан астам өзге ел азаматтары қол қойды. Декларацияда үш негізгі мақсат көрсетілген: 1. Мемлекеттік, Жеке және Қайырымдылық ұйымдардың көмегімен Жер шары тұрғындарына потенциалды қауіп төндіретін жер маңы астероидтарды анықтау және бақылау үшін әлемде бар технологияларды бірлестіру. 2. Анықталған астероидтардың санын жүз есеге арттыру және 10 жылдың көлемінде оларды 100 мыңға жеткізу. 3. Астероидтан келетін қауіп пен оның алдын алу әдістері жайлы тұрғындарды ақппараттандыру мақсатында Астероид Күнін бүкіл әлемде қабылдау. 2016 жылы БҰҰ Астероид Күнін ресми түрде қабылдауымен бұл мақсат орындалды деп есептейміз. Сілтемелер * [http://www.asteroidday.org/ Астероид Күнінің ресми сайты]
Арна (Еңбекшіқазақ ауданы)

Арна (2018 жылға дейін – Мелиоратор) — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Қаратұрық ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 46 км-дей жерде. Дереккөздер
Қаратұрық ауылдық округі

Қаратұрық ауылдық округі — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Арна, Ащысай, Достық, Қаратұрық, Лавар, Тауқаратұрық ауылдары кіреді. Орталығы - Қаратұрық ауылы. Дереккөздер
Асхат Мұратұлы Садырбай

Асхат Мұратұлы Садырбай (6 маусым 1986 жылы, Шымкент қаласы, Түркістан облысы) — журналист, тележүргізушісі. Әкесі Садырбаев Мұрат Абылұлы, анасы Сыздықова Оразкүл Керімбекқызы. Туған ауылы Түркістан облысы, Төлеби ауданы, Әңгір ата ауылы. Отбасында 3-ші перзент. Ағасы, әпкесі, інісі, қарындасы бар. Өмірбаяны 1992 жылы Әңгір ата ауылындағы бастауыш мектептің 1-сыныбына барады. 4-ші сыныпты тәмәмдаған соң көрші Абай ауылындағы орта мектепке ауысады. 2003 жылы Абай атындағы орта мектепті үздік бітіреді. 2003 жылдың қараша айынан бастап жергілікті облыстық «Қазақстан-Шымкент» телеарнасының штаттан тыс тілшісі ретінде жұмысқа қабылданып, таңғы бағдарламалардың жүргізушісі қызметін атқарады. 2004 жылы Алматыдағы Халықаралық Мамандықтар Институтына ауысады. 2005 жылдың қаңтар айынан бастап «Қазақстан» РТРК АҚ ОҚО филиалына штаттағы редактор қызметіне жұмысқа қабылданады. Оқуын сырттай бөлімге ауыстырып, журналистиканы қызметте жалғастырады. 2005 жылы Халықаралық Мамандықтар Институты жабылып, сол жылы 3-ші курсты Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университетінің «Халықаралық қатынастар» факультеті, «Халықаралық журналистика» мамандығы бойынша сырттай оқу түрін жалғастырады. 2006 жылдың ақпан айында «Қазақстан» РТРК таңғы бағдарламасының жүргізушісі ретінде шақырылып,штаттағы редактор-жүргізуші қызметіне Алматы қаласына ауысады. 2006 жылдың маусым айында Шымкенттегі «Қазақстан» РТРК АҚ ОҚО филиалына редактор-жүргізуші қызметіне қайта оралады. 2008 жылы Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университетінің «Халықаралық қатынастар» факультеті, «Халықаралық журналистика» мамандығы бойынша оқуды бітіріп, «Халықаралық журналист» дипломын алады. 2009 жылы Алматы қаласындағы «Хабар» ААҚ шақыртуымен «Ел Арна» телеарнасына штаттағы редактор-жүргізуші қызметіне ауысады. 2014 жылдың сәуір айында «Ел Арна» телеарнасынан «Хабар» телеарнасына ауысады. Білімі Отбасы 2011 жылдың 8 тамызында Асхат Садырбай Ерке Есмаханмен неке қиды. Екі жылдан соң жұп ажырасты. Бұл некеден Мүслім деген ұлы бар. Дереккөздер
Бәйдібек би ауылдық округі

Бәйдібек би ауылдық округі — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік. 2014 жылға дейін Евгенемаловодный ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бәйдібек би ауылы. Дереккөздер
Торғайбаза

Торғайбаза — Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Шелек ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Есік қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 68 км-дей жерде орналасқан. Дереккөздер
Малыбай ауылдық округі (Павлодар облысы)

Малыбай ауылдық округі — Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қазантай, Қазы, Малыбай ауылдары кіреді. Орталығы – Малыбай ауылы. Қазы ауылы таратылған Қазы ауылдық округінен 2013 жылы қосылды. Дереккөздер
ATK Holdings

ATK Holdings -- қазақстандық халықаралық және тауар саудасы бойынша бұранғы КСРО елдерінің ең ірі компанияларының бірі. Бұл компания 2016 жылы қазақстандық кәсәпкер Абдумалик Муталович Мирахмедовпен негізі қаланып нидерландық Trafigura компаниясының стратегиялық партнеры болды. Фирманың иесі Trafigura (51% акция) және Абдумалик Мирахмедов (49% акция) болып табылады. Қызмет АТК Holdings металдармен және олардың концентраттары мен қорытпалары, түрлі металл өнімдерінің түрлерімен сауда жасайды. Спектр алюминий, кокс, мыс, кобальт, темір кені, қорғасын, марганец, молибден, мырыш, никель, болат және басқа да көптеген түрлі-түсті өнімдерді қамтиды. Сондай-ақ, АТК, оның металдар мен тау-кен клиенттері үшін арнайы жасалған қаржылық шешімдерді қамтамасыз ету үшін оның қаржылық беріктігі мен тәжірибесін береді: бұл капиталды қаржыландыру және көпір қаржыландыруды жұмыс аванстар, экспорт алдындағы қаржыландыруды қамтиды. ТМД елдеріндегі зауыттардан шикізат импортталады: жеткізушілер тізімі Орал тау-кен және металлургия компаниясың, Заречный көмір өндіру компаниясы және KAZ Mineralsды қамтиды. Компания Ресейде өзінің филиалы ATK Eurasia-мен ұсынылған. Оның CEO-сы Абдумалик Муталович Мирахмедов көптеген халықаралық форумдар, конгрестер мен тау-кен өнеркәсібі корпорациялары мен трейдерлердің отырыстарына қатысады.. Сілттемелер Сыртқы сілттемелер * [http://www.atkholdings.com/ Official site] * [http://www.tadviser.ru/index.php/Компания:ATK_Holdings Profile at Tadviser.ru]
Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы

Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы – Қазақстан Республикасының Ұлттық Ұланына офицерлер дайындайтын жоғары оқу орны. Құрылу уақыты: 1997 жылдың 18 наурыз күні. Басқару орталығы: Қазақстанның Ішкі істер министрлігі. Түрі: Мемлекеттік әскери институт. Мекен-жайы: Петропавл қ., Юбилейная к-сі, 6. Тарихы Оку орнын құруына ықпал еткен тарихи себептер: Тәуелсіздікті алғаннан кейін 1992 жылда Қазақстанда ішкі әскери күштерінің қалыптасуы басталды. Бірақ, офицерлердің көп білігі Кеңес Одағының басқа жерлеріне кетуінің əсерінен елімізде олардың жетіспеушілігі пайда болды. 1994 жылдан бастап ішкі әскердің басшылары қысқа мерзімді курстардан кейін прапорщиктерге офицер атақты тағайындауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, 90-шы жылдарда криминалдың қарқынды дамуы орын алды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 2 ақпандағы Қаулысымен Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Әскери институты «Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы» болып қайта құрылды. Институттың қалыптасуы 1997 жылдың басында мемлекет офицерлерді дайындауға арналған əскери училище құруын қарастырды. Орналасу орны ретінде Семей жəне Петропавл қарастырылды. Бірақ, Семей қаласында ресурстардың дайын болмауына байланысты 1997 жылдың 18 науырызда 349-ші бұйрығы бойынша Петропавлда ауыл шаруашылығын механизациялау техникумының комплексінде училище құрылды. Оқу тəртібі Əскери институтта оқуына тек 17-21 жас аралығында əскери қызмет етпеген немесе əскери қызмет еткен 25 жасына дейінгі ерлер алынады. Бүгінгі таңда институтта 7 мамандық бойынша 4 жылдық оқыту бағдарлама өткізіледі. Мысалы: # Ұйымдық тактикалық # Əскери қамтамасыз ету (байланысты қамтамасыз ету) # Тыл қамтамысыз ету (артиллериялық, инженерлі-техникалық, көліктік жəне тыллық қамтамасыз ету) # Əлеуметтік-құқықтық жұмыс офицері Институттың басшылары # Амангелді Резуанұлы Дүкенов — 1997—2001 # Сәбит Қамитұлы Ахметов — 2001—2003 # Мұрат Кенжеғалиұлы Қарағұйшиев — 2003—2004 # Рашид Хабибуллаұлы Фаткуллин — 2004—2006 # Жұмабек Хатиоллаұлы Ахметов — 2006—; Дереккөздер
Атамекен ауылдық округі (Маңғыстау облысы)

Атамекен ауылдық округі – Маңғыстау облысы, Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Атамекен ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 29294 адамды (14924 ер адам және 14370 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Басқұдық ауылдық округі (Маңғыстау облысы)

Басқұдық ауылдық округі – Маңғыстау облысы, Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Басқұдық ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 31534 адамды (15981 ер адам және 15553 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Аққайнар ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)

Аққайнар ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2009 жылға дейін Черновой ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққайнар, Ақмарал, Қайыңды, Қызылжұлдыз ауылдары кіреді. Орталығы – Аққайнар ауылы. Дереккөздер
Айдарлы ауылдық округі (Алматы облысы)

Айдарлы ауылдық округі – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Айдарлы ауылы. Округ құрамында болған Шилібастау ауылы 2006 жылы таратылған. Дереккөздер
Сарыбастау (Жамбыл ауданы)

Сарыбастау — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Үңгіртас ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан солтүстік-батысқа қарай 30 км-дей жерде, шөлейт белдемде орналасқан. Халқы 1930—97 жылдары асыл тұқымды қой өсіретін “Қастек” кеңшарының бөлімшесі болған. Оның негізінде Сарыбастауда шаруа қожалықтары құрылды. Дереккөздер
Батыр ауылдық округі

Батыр ауылдық округі – Маңғыстау облысы, Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылы Қызылтөбе ауылдық округінің бір бөлігінен құрылған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Батыр ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 16621 адамды (8522 ер адам және 8099 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Батыр (ауыл)

Батыр — Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы ауыл, Батыр ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Маңғыстау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 16 км-дей жерде, Ақтау-Жаңаөзен тас жолының 25 шақырымында орналасқан. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 16621 адамды (8522 ер адам және 8099 әйел адам) құрады. Тарихы 2010 жылдың 17 қыркүйегінде Бекет атаның 260 жылдығы тойы аясында «Батыр» ауылының бірінші кірпішін қалау рәсімі өткізілді. Ауылды ашу туралы ұсыныстар шеттен келген оралмандардың көбеюі және соған қоса Ақтау қаласы әкімдігіне жер телімін алуға кезекке тұрған азаматтар тізімінің артуына байланысты туындаған. Инфраструктурасы Ауыл 8 ықшамауданнан (Алматы, Астана, Болашақ, Емір, Самал, Тамшалы, Хазар, Шерқала) тұрады. Онда 3 мектеп пен 1 амбулатория жұмыс істеуде. 2 мектеп Хазар және Самал ықшамаудандарында салынуда. Дереккөздер
Дәулет ауылдық округі

Дәулет ауылдық округі – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Дәулет ауылы. Тарихы 2007 жылы Мұнайлы ауданының Қызылтөбе ауылдық округінен бөліну арқылы орталығы және шекарасы Дәулет ауылы болатын Дәулет ауылдық округі құрылды. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 10135 адамды (5157 ер адам және 4978 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Дәулет (Маңғыстау облысы)

Дәулет – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы ауыл, Дәулет ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Маңғыстау ауылынан шығысқа қарай 5 км-дей жерде орналасқан. Халқы Тарихы 2007 жылы Дәулет елді мекені "ауыл" санатына жатқызылды. "Жаңа Дәулет" тұрғынжай алабы Дәулет ауылы аумағының құрамына енгізілді. Инфраструктурасы Ауылда 1 мектеп пен Дәулет бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсету орталығы бар. Ауылда «Балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі» жұмыс істейді. Ауыл шаруашылығы 2016 жылға қарай ауылда 32 шаруа қожалығы тіркелген. Ауыл бойынша мал басы: сиыр – 71, қой – 1244, ешкі – 159, жылқы – 849, түйе – 656 құрап отыр. Дереккөздер
Дегерес (ауыл)

Дегерес — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Дегерес ауылдық округі орталығы. Тарихы Ауылдың іргесі шамамен 1918 жылы қаланған. Бұл жерде бүкіл Кеңес Одағына танымал асыл тұқымды жылқы зауыты орналасқан. Ұлы Отан соғысы кезінде 1942 жылы Дегерестен 6000-ға жуық жылқы таңдалып майданға жіберілген. Алматы облыстық атқару комитеті Төралқасының 1994 жылғы 5 қарашадағы қаулысы бойынша ауыл аты Дегерес деп аталаған. Ауыл атының мағынасы Ғ.Қоңқашбаевтың Дегерес атауын монғол тіліндегі дзэргерес немесе дзэрлиг герес– «жабайы ешкі, тау ешкі, жирен» деген пікірін А.Әбдірахманов мақұлдаса, Е.Қойшыбаев атау түбірін түркі тілдеріндегі тегер – «айналма, айналым» деп қарайды да ес тұлғасын зат не құбылыстың сыны, қасиетін көрсететін өлі жұрнақ деп таниды. Э. М. Мурзаевтың байқауынша, эвенкі тілінде дигири – «шағын, аласа тау, жота». Ә. Нұрмағамбетовтың пікірінше, дегерес жер атауына негіз болған монғол сөзі дегүүр – «жоғары, үсті» болса керек. Бұл пікірлерді саралай отырып, дегер, дэгүүр, дигири сөздерінің түбірі дег деп білуге болады. Оған Текес, Қастек атауларындағы тек сөзі сәйкес келеді. Ал парсы тіліндегі тиг, тег– «тау шыңы, таудың ұшар басы», тәжік тіліндегі тег, тега – «тау жалы», «тау басы» сөздері де мағыналық әрі тұлғалық жағынан тым жақын. Атаудың екінші сыңарындағы ес сөзі түрік, монғол тілдерінде ертеде «су», «өзен» деген сөздер орнына қолданылған көне сөз. Бұл айтылған дәлелдер Дегерес өзенінің географиялық көрінісін дәл көрсетеді. Ал тау атауы дегерес осы өзен атынан аталған. 2016 жылғы мәлімет бойынша тұрғындар саны 1785 адамға жеткен. Дереккөздер
Дегерес ауылдық округі

Дегерес ауылдық округі — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бесмойнақ, Бұлақ, Дегерес, Қараарша, Сұңқар ауылдары кіреді. Орталығы – Дегерес ауылы. Дереккөздер
Қарасу ауылдық округі (Алматы облысы)

Қарасу ауылдық округі — Алматы облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Еңбекшіарал, Қайназар, Қарасай, Қызылсоқ, Сарыбай би ауылдары кіреді. Орталығы - Сарыбай би ауылы. Дереккөздер
Аралтөбе (Хромтау ауданы)

Аралтөбе — Ақтөбе облысы Хромтау ауданы, Абай ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Хромтау қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 77 адам (40 ер адам және 37 әйел адам) болса, 2009 жылы 40 адамды (24 ер адам және 16 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сайын Шапағатов ауылдық округі

Сайын Шапағатов ауылдық округі – Маңғыстау облысы Түпқараған ауданы әкімдігі аумағындағы бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Сайын Шапағатов ауылы. Тарихы Маңғыстау облысы әкімдігінің 15 шілде 2010 жылғы №266 қаулысымен және облыстық маслихаттың 23 шілде №26/304 шешімі бойынша С.Шапағатов атындағы ауылдық округ болып құрылды. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 8947 адамды (4525 ер адам және 4422 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сайын Шапағатов ауылы

Сайын Шапағатов (2005 жылға дейін — Тельман) — Маңғыстау облысы Түпқараған ауданындағы ауыл, Сайын Шапағатов ауылдық округі орталығы. Географиялық орналасуы Аудан орталығы — Форт-Шевченко қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 111 км, облыс орталығы Ақтау қаласынан солтүстікке қарай 32 км-дей жерде Каспий теңізінің жағасында орналасқан. Халқы Инфрақұрылымы Ауылда 1 мектеп-лицейі, мектеп жанындағы 75 орындық шағын орталық, 1 балабақша, 1 кітапхана, дәрігерлік амбулатория, ардагерлер үйі, 13 сауда нүктесі, 2 дәріхана, фотосалон және полиция бөлімшесі жұмыс жасайды. Ауыл маңында орналасқан «Казахстан Каспиан Оффшор Индастриз» ЖШС, Халықаралық «Ақтау әуежайы» АҚ мекемелері қызмет істейді. Дереккөздер
Аммоний тұздары

Аммоний тұздарының сыртқы түрі және физикалық қасиеттері сәйкес сілтілік металдардың тұзына ұқсас. Сонымен бірге аммоний тұздарының бірқатар өзгеше қасиеттері де бар. Аммоний катионының NH4+ сілтілік металдардың катионынан ерекшелігі құрылымы күрделі және белгілі жағдайда ыдырайды. Мысалы, аммоний хлоридін қыздырғанда ол бірден буланады, бірақ бұл NH4Cl молекуласының ұшқыштығының салдарынан емес, тұздың қайтымды айырылуының нәтижесінде жүреді. NH4+ катионы металл ионы сияқты бір валенттік көрсетеді. Аммоний тұздары кристаллдық заттар, суда жақсы ериді және судағы ерітінділерінде иондарға толық диссоциацияланады: NH4Cl= NH4+ + Cl- Аммоний ионына сапалық реакция. Аммоний тұздары химиялық реакцияларға қабілетті. Мәселен, негіздермен қосып қыздырғанда, олар алмасу реакциясына түсіп, аммиак бөлінеді, оны иісі бойынша анықтайды. Бұл аммоний ионының сапалық реакциясы: NH4Cl(қ) NaOHTº NaCl + NH3↑+H2O Аммоний тұздарының ыдырауы. Егер тұз ұшқыш қышқылдан түзілсе, онда ол қыздырғанда толық ыдырайды, бірақ салқындатқанда бөлінген газ қайта әрекеттесіп, бастапқы зат түзіледі: NH4Cl(қ)= NH3(г)+HCl(г) Егер тұз ұшпайтын қышқылдан түзілсе, онда аздап ыдырау жүреді: (NH4)2SO4= NH3↑+NH4HSO4 Анионы тотықтырғыш қасиет көрсететін аммоний тұздарын қыздырғанда тотығу- тотықсыдануға ұшырайды да, нәтижесінде қайтымсыз ыдырау процесі жүреді: NH4NO3=N2O↑+H2O Қолданылуы. Аммоний тұздары кеңінен қолданылады. Аммоний хлориді түтін түзгіш ретінде, ал оның ерітіндісі – мүсәтір металдарды қалайылауда және дәнекерлеуде, гальваний элементін жасауда, бояу өндірісінде қолданылады. Дереккөздер Химия 11-сынып "Мектеп" баспасы, Н.Нұрахметов, Р.Жұмаділова, С.Әлімжанова ISBN 9965-36-092-8
Қасымбек

Қасымбек (1993 жылға дейін — Новороссийск) — Алматы облысы Жамбыл ауданы, Шолаққарғалы ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Ұзынағаш ауылынан шығысқа қарай 10 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Ақбастау (Жетісу облысы)

Ақбастау (1993 жылға дейін — Урицкое) — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Жайнақ батыр ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан шығысқа қарай 36 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жайнақ батыр ауылдық округі

Жайнақ батыр ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақбастау, Жайнақ батыр, Жаңалық, Доланалы, Қарымсақ ауылдары кіреді. Орталығы – Жайнақ батыр ауылы. Дереккөздер
Ақсұңқар жол учаскесі

Ақсұңқар жол учаскесі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Қызылжар ауылдық округі құрамындағы елді мекен. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Қызылжар ауылдық округі (Жетісу облысы)

Қызылжар ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақсұңқар жол учаскесі, Желдіқара, Қызылжар, Шилісу ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылжар ауылы. Дереккөздер
Алтындала

Алтындала — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Жоламан ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 45 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Арқарлы (Жоламан ауылдық округі)

Арқарлы — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Жоламан ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 38 км-дей жерде орналасқан. Халқы Дереккөздер
Дала (ауыл)

Дала — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Жоламан ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 36 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Сайлы

Сайлы — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Жоламан ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жоламан ауылдық округі

Жоламан ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жоламан, Сәмен ауылдары және Алтындала, Арқарлы, Жоламан, Дала, Сайлы темір жол бекеттері кіреді. Орталығы – Жоламан ауылы. Округ құрамында болған Арқарлы асуы ауылы 2010 жылы таратылған. Дереккөздер
Корея Республикасы халқы

Демографиялық статистика Саны: 53 657 122 (ақпан, 2015, бағалау) Жас құрылымы: 0-14 жыл: 18,9 % (ерлер 4 844 083/женщины 4 368 139) 15-64 жыл: 71,8 % (ерлер 17 886 148/әйелдер 17 250 862) 65 жыл және одан: 9,2 % (ерлер 1 818 677/әйелдер 2 914 678) (2006 ж. бағалау) Халық өсімі: 0,42 % (2006, бағалау) Бала туу көрсеткіші: 10 нәрестелердің/1 000 адамға (2006, бағалау) Өлім-жітім: 5,85 өлім/1 000 адамға (2006, бағалау) Көші-қон: 0 көшіп-қонушылардың/1 000 адамға (2006, бағалау) Жыныс қатынасы: туу кезінде: 1,13 ерлер/әйелдер 15 жылға дейін: 1,12 ерлер/әйелдер 15-64 жыл: 1,03 ерлер/әйелдер 65 жыл және одан: 0,63 ерлер/әйелдер жалпы тұрғындар: 1,01 ерлер/әйелдер (2000, бағалау) Жаңа туған нәрестелер арасында өлім-жітімді: 6,16 өлім/1 000 жаңа туған нәрестелерге (2006, бағалау) Өмір сүру ұзақтығы: Орта: 77,04 жыл ерлер: 73,61 жыл әйелдер: 80,75 жыл (2006, бағалау) бала көтергіштік коэффициенті: 1,27 туу/әйелге (2006, бағалау) Көші-қон 1944 мен 1949 жылдар санақ деректерін салыстыру көрсеткендей, санақ арасы кезеңінде Оңтүстік Корея халқы 2,6 млн. адамға өскен, олар басқа елдерден келген солтүстік бөлігінен репатриацияланғандар. Оңтүстік Кореяға шетелден келген репатрианттардың саны 1,8 млн., Солтүстіктен көшкендердің саны 1949 жылдың санағы бойынша 740 мың адамды құрады. Жапониядан келген репатрианттар, жалпы санының репатрианттардың 75%-ын құрады. Корей соғысы жылдары елдің оңтүстік бөлігінен солтүстікке қарай шамамен 280-300 мың көшті, Солтүстіктен Оңтүстікке қарай — 2 млн. 650 мың адамға дейін. Этникалық топтар Корейлер тұрғындарының көпшілігін құрайды (тек аз бөлігін (100 мың) қытай азшылық ұлттары құрайды, әсіресе, елге Қытай, Гонконг және Макаодан келгендер емес, олар Жапония, Малайзия, Үндістан және Филиппиннен келген). Қытай, Филиппин, Малайзиядан келген жұмысшылар көп. Ірі қалаларында, әсіресе Сеулде шетелдіктер жұмыс істейді, олар бизнес саласына және білім беруге тартылған. Американдық әскери контингент саны 28 000 адамды құрайды. Діни құрамы Халық санағының деректері бойынша 2005 жылы 46,5% - ы адамдардың өздерін бірде-бір дінге жатқызбаған. 29,3 % - ы өздерін христиандар деп атады, оның ішінде 18,3 % - ы — протестанттар, 10,9 % - ы — католиктер. 22,8 % — буддистер. Басқа кең тараған діни ағымдарға жатады: вон буддизм (0,3 %), конфуцийшілдік (0,2 %), чхондоге (0,1 %). Тілдері Корей, ағылшын тілі орта және жоғары сыныптардағы мектепте оқу үшін міндетті болып табылады. Жоғары сынып оқушылары сондай-ақ таңдау зерттеу үшін бірін тілдері: қытай, жапон, француз, неміс, орыс, испан, араб. Сауаттылық Анықтау: оқи және жаза алатын 15 жастан асқан адамдар * Барлығы: 97,9 % ** ерлер: 99,2 % ** әйелдер: 96,6 % (2002) Деректер ескірген. Сондай-ақ, * КХДР халқы * Оңтүстік Корея Дереккөздер
Баутин әуежайы

Баутин — Маңғыстау облысындағы аттас ауылдың маңындағы бұрынғы жергілікті әуе жолдарының әуежайы. Тікұшақтың барлық түрлерін, Ан-28, Л-140 және оданда жеңіл ұшақтарды қабылдауға есептелінген А классты аэродромы. 1990-шы жылдары аэродром қараусыз қалдырған және сол уақыттан бастап әуежай авиациялық жұмыстар кезінде А классты ұшақтар (Ан-2 және оған ұқсас) мен тікұшақтардың қонатын алаңы ретінде қолданылады.
Құрық әуежайы

Құрық әуежайы — Маңғыстау облысындағы аттас ауылдың маңындағы жергілікті әуе жолдарының әуежайы. Тікұшақтың барлық түрлерін, Ан-24, Як-40 және оданда жеңіл ұшақтарды қабылдауға есептелінген В классты аэродромы. 1990-шы жылдары аэродром қараусыз қалдырылды, және сол уақыттан бастап әуежай авиациялық жұмыстар кезінде А классты ұшақтар (Ан-2 және оған ұқсас) мен тікұшақтардың қонатын алаңы ретінде қолданылады.
Форт-Шевченко әуежайы

Форт-Шевченко әуежайы — Маңғыстау облысындағы аттас қаланың маңындағы бұрынғы жергілікті әуе жолдарының әуежайы. Тікұшақтың барлық түрлерін, Ан-24, Як-40 және оданда жеңіл ұшақтарды қабылдауға есептелінген В классты аэродромы. 1990-шы жылдары аэродром қараусыз қалдырылды, және сол уақыттан бастап әуежай авиациялық жұмыстар кезінде А классты ұшақтар (Ан-2 және оған ұқсас) мен тікұшақтардың қонатын алаңы ретінде қолданылады.
Алтынемел ауылдық округі

Алтынемел ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Алтынемел, Байғазы, Қарлығаш, Қызылмектеп, Тастыбастау ауылдары кіреді. Орталығы – Алтынемел ауылы. Дереккөздер
Ноғайты (Ақтөбе облысы)

Ноғайты — Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы ауыл, темір жол бекеті, Ащы ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Қарауылкелді ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 56 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 1857 адам (931 ер адам және 926 әйел адам) болса, 2009 жылы 1539 адамды (786 ер адам және 753 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1330 адамды (694 ер адам және 636 әйел адам) құрады. Транспорты Елді мекен арқылы Ақтөбе-Атырау тас жолы, Қандыағаш-Атырау темір жолы өтеді. Ауыл суреттері Дереккөздер
Жаңаөзен әуежайы

Жаңаөзен әуежайы — Қазақстанның батысындағы Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласында орналасқан азаматтық әуе көлігі нысаны. Бұл әуежай аймақ тұрғындарын көлікпен қамтамасыз ететін маңызды стратегиялық объект болып табылады. Жалпы мәлімет Жаңаөзен қаласы — мұнай-газ өнеркәсібімен танымал аймақ, сондықтан әуежайдың қызметі көбінесе экономикалық қатынастар мен өндірістік логистикаға байланысты. Әуежайдың маңызы — қала мен облыстың басқа ірі қалалармен әуе арқылы байланысын қамтамасыз етуінде. Тарихы Әуежайдың нақты ашылған жылы жайлы ресми дерек жоқ. Алайда ол кеңес дәуірінде шағын аудандық әуеайлақ ретінде қызмет атқарған. 2000-жылдарына қарай инфрақұрылым тозып, рейстер тоқтатылды. 2020-жылдардың ортасына қарай әуежайдың инфрақұрылымын қайта қалпына келтіру туралы ұсыныстар көтерілді. Қазіргі таңда жаңғырту жұмыстары туралы ресми хабарламалар жоқ, бірақ қала тұрғындары әуе қатынасын қайта ашуды үміт етуде. Қабылдай алатын әуе кемелері Жаңаөзен әуежайы — 3-сыныпты әуеайлақ ретінде Ан-24, Ан-26, Як-40, сондай-ақ барлық үлгідегі тікұшақтарды қабылдай алады. Болашақ даму Жаңаөзен — облыстың қарқынды дамып жатқан өндірістік қалаларының бірі. Болашақта жолаушылар терминалы мен ұшу-қону жолағын жаңарту, әрі тұрақты ішкі рейстер ашу жоспарлануы мүмкін. Бұл өз кезегінде қаланың көлік инфрақұрылымын жақсартып, экономикалық әлеуетін арттыра түспек.
Арқарлы асуы (ауыл)

Арқарлы асуы — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы елді мекен, Жоламан ауылдық округі құрамында болған елді мекен, 2010 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 12 адам (7 ер адам және 5 әйел адам) болса, 2009 жылы 48 адамды (23 ер адам және 25 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Мұрат Әлиұлы Сүймағамбетов

Мұрат Әлиұлы Сүймағамбетов (14 қазан 1983, Шевченко, Қазақ КСР, КСРО) - Қазақстан футболшысы, шабуылшы. Карьерасы Клубтық Кәсіби карьерасын Сүймағамбетов ақтаулық Каспий клубында бастады. Бұдан кейін ол Ордабасы, Тобыл, Ордабасы, Астана және Шахтер клубтарында ойнады. Соңғы клубтағы жақсы ойыннан кейін Мұратты астаналық Локомотив шақырды. Ол жақта Сүймағамбетов негізгі құрамға ілікпей, қайтадан Ордабасы клубына келеді. Келесі маусымды Мұрат Тобылда өткізді. 2011 жылы Сүймағамбетов бос агент ретінде Қайратқа ауысты. Бұдан кейін Мұрат аз уақыт Тараз, Астана 1964, Восток және Қыран клубтарында өткізді. 2014 жылы Сүймағамбетов өз карьерасын аяқтағаны туралы хабарлады. Ұлттық құрамада Ұлттық құрамада Сүймағамбетов 2006 - 2008 жылдар аралығында 19 ойын өткізіп, 3 доп соқты. Алғашқы ойынын Мұрат Сингапурға қарсы өткізді (24.12.2006, Таиланд королі кубогы, есеп 0:0), соңғы ойынын Черногорияға қарсы ойнады (27.05.2008, Жолдастық кездесу, есеп 0:3). Құрамадағы алғашқы голын Вьетнамға соқты (26.12.2006, Таиланд королі кубогы, есеп 1:2). 2007 жылы құрама ойындарында тұрақты түрде алаңға шығып жүрді. Жыл бойы 11 кездесуде алаңға шығып, екі гол соқты, екеуін де жолдастық кездесуде (Қытай мен Өзбекстан қақпасына). 2008 жылы бес кездесуде алаңға шықты, бесеуі де жолдастық ойындар. 2008 жылы 28 мамырда Черногорияға қарсы жолдастық кездесуде соңғы рет құрама жейдесін киді. Сол жылы күзде Арно Пайперс бапкерліктен кеткесін құрамаға мүлде шақырылған жоқ. Марапаттары *Қазақстан чемпионы :2010 Дереккөздер Сілтемелер *[https://footballfacts.ru/person/60150-suyumagambetovmuratalievich Футболшының профилі]
Тары (станция)

Тары — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Сарыбастау ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Балғалы (ауыл)

Балғалы — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Сарыбастау ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 12 км-дей жерде орналасқан. Халқы Дереккөздер
Бозтөбе

Бозтөбе (2009 ж. дейін — Анастасьевка) — Ақтөбе облысы Қарғалы ауданы, Ащылысай ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бадамша ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 38 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 399 адам (201 ер адам және 198 әйел адам) болса, 2009 жылы 350 адамды (176 ер адам және 174 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 254 адамды (129 ер адам және 125 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шәмші Қалдаяқов ауылы (Ақтөбе облысы)

Шәмші Қалдаяқов (2007 ж. дейін — Александровка) — Ақтөбе облысы Қарғалы ауданындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бадамша ауылынан батысқа қарай 51 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 1874 адам (977 ер адам және 897 әйел адам) болса, 2009 жылы 1923 адамды (947 ер адам және 976 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1404 адамды (722 ер адам және 682 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Беріктас (Жетісу облысы)

Беріктас — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Көксу ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 73 км-дей жерде, Үлкен Қотырқой тауынан солтүстікке қарай орналасқан. Халқы Дереккөздер
Көксу ауылдық округі (Жетісу облысы)

Көксу ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Беріктас, Көксу, Көктал, Қосағаш ауылдары кіреді. Орталығы – Көксу ауылы. Округ құрамында болған Ынтымақ ауылы 2006 жылы таратылған. Дереккөздер
Талдыбұлақ ауылдық округі

* Талдыбұлақ ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы әкімшілік бірлік. * Талдыбұлақ ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. * Талдыбұлақ ауылдық округі — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік.
Адай-Табын ауданы

Адай-Табын ауданы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің бұрынғы әкімшілік бөліну бірлігі. Тарихы Аудан Адай уезі құрамында 1921 жылдың 3 наурызында құрылған. Аудан халқының барлығы көшпенді болған, бұл жағдай ауданның орталығы жоқтығына әкелді. 1922 жылдың 9 қыркүйегінде аудан таратылды. Құрамына кірген болыстар уезд басшылығына тікелей бағыныңқылы болды. 1923 жылдың 20 наурызында аудан қайтадан құрылды. 1923 жылдың 5 шілдесінде аудан қайтадан таратылды. Құрамына кірген болыстар уезд басшылығына тікелей бағыныңқылы болды. Әкімшілік бөлінуі Аудан алғаш құрылған кезде 11 болыстан тұрды. Олар: 1-ші, 2-ші, 3-ші, 4-ші, 5-ші Адай; 1-ші, 2-ші, 3-ші, 4-ші, 5-ші, 6-шы Табын. Қайта құрылған уақытта аудан 9 болыстан тұрды. Олар: 1-ші, 2-ші, 3-ші Адай; Доңызтау-Ақкөл; Сам-Матай; Тайсойған-Сағыз; Ұлы Сам; Шилі-Сағыз; Жем-Сағыз. Дереккөздер
Бірінші Адай болысы

Бірінші Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 6 әкімшілік ауыл, 775 қожалық. Халқы және көшу жолдары Құрамына Адайдың әртүрлі рулары кіреді. Атап айтқанда: Көрпе — 170 үй, Жанақ — 91 үй, Балықшы — 156 үй, одан басқа Ақпан — 20 үй, Құнанорыс — 100 үй, Бәйбіше — 102 үй, Қожағұл — 156 үй болды. Халқы түгелдей көшпенділер, олар жазда Жем өзенінің оң және сол жақтарын жағалап, Шерқала тауларына дейін көшеді. Қыста Оймауыт, Қайрақты, Молқұдық, Сам, Қарабауырды қыстайды. Дереккөздер
Екінші Адай болысы

Екінші Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 6 әкімшілік ауыл, онда 785 қожалық бар. Халқы және көшу жолдары Негізгі көп ру — Шегем. Болыс шаруаларының үлкен көшу жолы бар. Жазда Ойыл, Темір, Сарықобда, Қарақобда өзендері бойларын жайласа, қыста Сам, Қараой, Барсакелмес сорының батыс бөлігіне дейін барып қыстайды. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Үшінші Адай болысы

Үшінші Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 9 әкімшілік ауылдан тұрады, 1078 үй бар. Оның 941-і көшіп-қонып жүреді. 110 үй Сағыз өзені бойында мал шаруашылығымен қатар егін салумен де шұғылданады. 10 үй Хиуа каласында, 12 үй қысы-жазы Самда болатын жатақтар. Халқы және көшу жолдары Негізгі рулары — Қосқұлақ, Жары. Болыс халқы жазда Сағыздың Жетікөл, Ащы, Ақжар, Байсарысына дейін көшеді. Қыста Ерлі-Көшкен, Шыбынды, Әлібек, Ащыбас, Қарақұдық, Құсшы, Қаңбақты жерлерін қыстайды. Көктем мен күзде Белсексеуіл, Барсакелмес, Қараой, Шағырлы, Жақсы және Жаман Қайрақты қоныстарына көшіп барып отырады. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Қайнарлы (Кербұлақ ауданы)

Қайнарлы (2017 жылға дейін — Водное) — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Қаспан ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Төртінші Адай болысы

Төртінші Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 772 үйі бар, 6 әкімшілік ауылдан тұрады. Халқы және көшу жолдары Негізгі руы — Бегей. Бұл болыста жартылай көшпенділер жоқ. Барлық ауылдары қыста Орталық Үстірттің Қараой, Мүзбел, Қаңбақтыой және Орта Азия теміржолына дейін барып қыстайды. Бегейдің Малай аталатын аулынан басқасы Самда, Темір мен Ақтөбе уездерінің кейбір шаруалары сияқты Жаңғақтың ойында Жәуміт түрікмендер жайлайтын жерлерде болады. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Алтыншы Адай болысы

Алтыншы Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Тарихы 1920 жылға дейін Закаспий облысының (орталығы Ашхабад қаласы) Красноводск уезінде болды. 1920 жылдан бастап Адай уезі құрамына кірді. Әкімшілік бөлінуі 5 әкімшілік ауыл, 1000-ға жақын үй бар. Бұлардан басқа 200 үй Красноводск қаласын жыл бойында тұрақты мекендейді. Халқы және көшу жолдары Болыс қарауындағы шаруалар түгелге дерлік жазда Ойыл, Темір өзендеріне дейін көшеді де, қыста Красноводск қаласының маңына келеді. Есен, Бегімбет — 150 үй, Қоңыр — 50 үй, барлығы 200-дей үй Қоңыратқа дейін көшеді. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Жетінші Адай болысы

Жетінші Адай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 5 әкімшілік ауылдан тұрады. 773 үйі бар. Халқы және көшу жолдары Негізгі рулары - Сүйіндік және Қосай рулары. Болыстағы шаруалар түгелдей көшеді. Жаз жайлауы — Ойыл және Темір өзендері, қыста Қаратау бойына, Қарабұғазға дейін келеді, аздаған бөлігі Красноводскіге дейін барады. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Александр-Бай ауданы

Александр-Бай ауданы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің бұрынғы әкімшілік бөліну бірлігі. Тарихы Аудан Адай уезі құрамында 1921 жылдың 3 наурызында құрылған. Аудан халқының барлығы көшпенді болған, бұл жағдай ауданның орталығы жоқтығына әкелді. 1922 жылдың 9 қыркүйегінде аудан таратылды. Құрамына кірген болыстар уезд басшылығына тікелей бағыныңқылы болды. Әкімшілік бөлінуі Аудан 4 болыстан тұрды. Олар: 1-ші, 2-ші Манғыстау; Райымберді; Түпқараған Дереккөздер
Бірінші Маңғыстау болысы

Бірінші Маңғыстау болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 9 әкімшілік ауыл, онда 1468 қожалық бар. Ауылдары: Жаңай — 135, Қожаназар — 125, Әлі — Тасым — 100, Төлеке — 50, Қамысбай — 150, Қаржау — 45, Өтеғұл — 50 үй. Халқы және көшу жолдары Болыстың 655-тейі Мырзайыр, Ақтөбе жерлерін қыстайды. Жазда — Тұзбайыр, Арыстанбұға, Алты-Құлаш, аржағы Жем өзеніне дейін жайлайды. 100 үй Жаңай, 100 үй Қожаназар, 100 үй Әлі-Тасым, 50 үй Төлеке жыл бойына Қаратауда болады. 185 үй Құл мен Тоян жыл бойы Шайырдың маңындағы бұлақтарда және Қаңғада отырады. 160 үй Тоқабай жыл бойына Қандыбас маңында, 50 үй Төлеке Ақтөбеде, 40 үй Қамысбай Қаратұранда болады. 50 үй Қаржау Тарлада, 30 үй Өтеғұл Қаражылға және Сағындыны мекендейді. Қалған жатақтар егін салады. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Екінші Маңғыстау болысы

Екінші Маңғыстау болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 7 әкімшілік ауылда 1215 қожалық бар. Халқы және көшу жолдары Негізгі рулары: Шоңай-Әлмембет. Тоқсанбай ауылында 320 үй болса, 215-i жыл бойына Отпан шоқысының маңында, 150 үй қыста Қарабұғазға дейін, жазда Ойыл жөне Сағыз өзендеріне дейін көшеді. Бөгембай-Боқай ауылында 240 үй бар. Одан 50 үй Орск қаласы маңын мекендейді. 160 үйі Тоқсанбайлықтармен бірге Қаратау бойында отырады да, 30 үй Қарабұғаз шығанағы мен Сағыз өзендері арасында көшіп жүреді. Табынай ауылында 600 үй бар, одан 200 үй Нарын — Бөкей губерниясының аумағын жайлайды. 200 үй Орал губерниясының Қақбақты, Ащысай болыстарымен бірге қоныстанса, 200 үй Адай уезінің жері Таушықта және Қаратау бойында Бөгембай-Боқай ауылдарымен бірге көшіп жүреді. Бәубек ауылында 260 үй болса, одан 240 үй Қараеспе-Сартағанда отырады. Ал олардың 20 үйі өз болысындағы көшетіндермен бірге жүреді. 200 үй болыстағы әртүрлі рулар Сағыз өзеніне дейін бойлап барады. 10 үй Бекі, Сәубетте отырады. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Бозащы ауданы

Бозащы ауданы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің бұрынғы әкімшілік бөліну бірлігі. Тарихы Аудан Адай уезі құрамында 1921 жылдың 3 наурызында құрылған. Аудан халқының барлығы көшпенді болған, бұл жағдай ауданның орталығы жоқтығына әкелді. 1922 жылдың 9 қыркүйегінде аудан таратылды. Құрамына кірген болыстар уезд басшылығына тікелей бағыныңқылы болды. Әкімшілік бөлінуі Аудан 4 болыстан тұрды. Олар: 2-ші, 3-ші Бозащы; Жеменей; 1-ші Түрікменадай Дереккөздер
Дос (станция)

Дос — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Сарыөзек ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Қойқырыққан

Қойқырыққан — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Сарыөзек ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Майтөбе (станция)

Майтөбе — Жетісу облысы Кербұлақ ауданы, Сарыөзек ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Сарыөзек ауылдық округі (Қарағанды облысы)

Сарыөзек ауылдық округі — Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы әкімшілік бірлік. 2004 жылға дейін Вольский ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Русская Ивановка, Сарыөзек, Шоқай ауылдары және Шоқай темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Сарыөзек ауылы. Дереккөздер
Қоғалы ауылдық округі (Жетісу облысы)

Қоғалы ауылдық округі — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Коноваловка, Күреңбел, Қоғалы, Тастыөзек, Шаған ауылдары кіреді. Орталығы – Қоғалы ауылы. Дереккөздер
Бірінші Түрікменадай болысы

Бірінші Түрікменадай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 792 үй, 5 әкімшілік ауылы бар. Халқы және көшу жолдары Негізгі рулары: Таңат, Арық, Тіней. Мәмбетқұл (Шалбар) ауылы жыл бойына Форт-Александровскіде отырады. 120 үйі бар. Тәңірберген ауылында 200 үй бар. Одан 150 үй Бозащы түбегін жайлайды, мал шаруашылығымен қатар балық та аулайды. Қалған ауылдары болыстың басқа ауылдарымен бірге 522 үй жазғытұрым Ойыл, Темір өзендеріне дейін көшіп, қыста Сам, Қараалап, Боран, Қосқара, Мұзбел және Жаңғақтың ойын қыстайды. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Екінші Түрікменадай болысы

Екінші Түрікменадай болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 5 әкімшілік ауылы, 710 үй бар. Халқы және көшу жолдары Бұған негізінен Құдайке балалары, оның ішінде Қосай Бәли ауылдары кіреді. Есен ауылында 170 үй болса, одан 60 үй жартылай көшпенді, мекені Қарашымырау, қалған 110 үй де жартылай көшпенді. Ақтөбені жайлайды. Есберді ауылында 130 үй бар, барлығы түгелдей көшіп жүреді, жазда Шилі, Темір өзендеріне дейін барып, Қоңыратқа дейін көшеді. Байбол ауылы 120 үйден түрады. Жартылай көшпенді. Жем өзенінің Ақмешітіне дейін барады. Қыста Қарынжарық, Сеңгірқұмдарды қыстайды. Бірінші және Екінші Өтеп ауылында көшпенді 290 үй бар. Байбол ауылымен бірге көшіп жүрген. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Сенек-Сом ауданы

Сенек-Сом ауданы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің бұрынғы әкімшілік бөліну бірлігі. Тарихы Аудан Адай уезі құрамында 1921 жылдың 3 наурызында құрылған. Аудан халқының барлығы көшпенді болған, бұл жағдай ауданның орталығы жоқтығына әкелді. 1922 жылдың 9 қыркүйегінде аудан таратылды. Құрамына кірген болыстар уезд басшылығына тікелей бағыныңқылы болды. Әкімшілік бөлінуі Аудан 4 болыстан тұрды. Олар: 6-шы, 7-ші, 8-ші Адай; Әли-Бәйімбет Дереккөздер
Үстірт-Сам ауданы

Үстірт-Сам ауданы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезі және Қазақ АКСР-дағы Адай округінің бұрынғы әкімшілік бөліну бірлігі. Тарихы Аудан Адай уезі құрамында 1921 жылдың 3 наурызында құрылған. 1922 жылдың 9 қыркүйегінде аудан таратылды. Құрамына кірген болыстар уезд басшылығына тікелей бағыныңқылы болды. 1928 жылы аудан Адай округы құрамында қайта құрылды. 1929 жылдың сәуірінде аудан қайтадан таратылды. Аудан территориясы Жылыой ауданы құрамына өткізілді. Әкімшілік бөлінуі Аудан 5 болыстан тұрды. Олар: 1-Бозащы болысы, 4-Бозащы болысы; Келімберді; Тайсойған; Жем-Сағыз Дереккөздер
Бірінші Бозащы болысы

Бірінші Бозащы болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі Болыс 7 әкімшілік ауылдан, 1213 үйден тұрады. Халқы және тұрмысы Негізгі рулары: Айтумыс, Шылым, Көшке ауылдары бұрын көшіп жүрген, соңғы кездерде Жемнің бойындағы Бақашыны жайлап, 93 үй көшуді тоқтатып, суармалы егіншілікке ауысқан. Ақбота 360-қа жақын үй, одан 100 үй Бозащы түбегінің Тасорпа суын мекендеген, 190 үй жартылай көшпенді — Жартышеке, Аққұдықты жайлайды. Қалған 20 үй егіншілікпен Ново-Александровскіні мекендейді. Есен ауылы 200 үй, одан 160 үй жартылай көшпенді, жыл бойына Бозащы түбегінің шығыс бөлігінде Ақботалармен бірге жүреді. 40 үй Қарақұмда қысы-жазы отырады. Бірінші Олжашы ауылында 150 үй, одан 40-қа жақын үй Бозащы мен Қаратау арасында көшіп жүреді. Қалғандары жатақтар, Өлі Қолтықта (залив Мертвый культук) отырады. Бөкен ауылында 100 үй, одан 90 үй жартылай көшпенді, жыл бойына Ауызорпа мен Ащыорпа жерлерінің арасын мекендейді. 10 үй жатақ Форт-Александровскіде тұрады. Өтебайдың барлығы 120 үй, оның 25 үйі Бөкендермен, 110 үйі бірінші Олжашы ауылымен бірге жүреді. 200-дей үй қыста Қарынжарық, Сеңгір-құмдарын, ал көктемде Көгесем, Қарағанбосаға, Қыңыр, Ұзын суларын жайлап, Самға барады. Жазда Қарақұм, Ойыл, Сағызға дейін көшеді. Екінші Олжашы ауылы 120 үй. Қыста Бесоқты, Тоңаша және Қарынжарық құмдарын қыстап, жазда Самға дейін көшеді. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Екінші Бозащы болысы

Екінші Бозащы болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 9 әкімшілік ауылы, онда 1340 үй, Мұңал ұрпақтары тұрады. Географиясы Болыстың аумағы терістік батыста Завортный кентімен, терістік шығыста Тұщықұдық құдығымен, оңтүстік батыста Қошақ шығанағымен аралықты алып жатады. Бұл болыс түгелдей құмда орналасқан, халқы жартылай көшпенділер. Халқы және тұрмысы Негізгі халқы мал шаруашылығымен айналысады, бір азғантай бөлігі егін де салады. 50 үй Бектеміс ауылы балық аулайды. Жыл бойына төрт пен онға дейін қоныс аударып көшіп жүреді. Көші-қонның жалпы ұзындығы 150-шақырымнан аспайды. Енді бір шаруашылық ауылы — Тоқтамыс. Олар жыл бойына Құлбарақ, Тиген, Аманқызылит, Қаратөбе құдықтарында отырады. Малдырақ тобы Қарақұм, Жемге дейін өкшіп барып жайлайды. 4 шаруашылық ауыл: Майлан, Шотан, Құдайберген, Тастемір қыста Жүз-есем, Тоғыр, жазғытұры Қырықсегіз теппе, Құлбалой, Ұзын, Самның батыс бөлігін, жазда Темірге дейін жайлайды. Көші қон ұзындығы қонысқа байланысты. 1926 жылы бұл рулар Босағаны қыстап қалды. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Үшінші Бозащы болысы

Үшінші Бозащы болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 8 әкімшілік ауыл, онда 1432 үй бар. Халқы және тұрмысы Негізгі ру — Мұңал балалары. Рысалы — 247 үй, Жетімек — 14 уй, жартылай көшпенді, Жылыойда Жартышеке, Аққұдық маңдарында отырады. Ескелді әкімшілік ауылында 153 үй (одан 20 үй Игілік) қыста Көкжал құлауларында, жаз шыға көктемде Қарынжарық, Сеңгірқұмдарға, Қаратаудың шығыс бөлігіне жөне Қарақұмға дейін көшеді. Қысқа қарай Красноводскіге дейін қайтады. 1926 жылы осы аталған ауылдар көрсетілген құмдарды қыстады. Болыстың 1000-ға тарта қожалықтары көп көшпей Бозащы түбегінің терістік шығысын жайлап жүреді. Олар Дәулеталы және Мұрат (Кеще) ауылдары. 200-дей үй Жиделі және Тұщықұдық, Оңтүстік батысында Қошақ араларында жүреді. Болыста балық шаруашылығын кәсіп етушілер жоқ. Өңір мал шаруашылығымен айналысады. Бұл болыста егін салушы да жоқ. Жаздағы көші қон ұзындығы 150 шақырымға дейін созылады. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Төртінші Бозащы болысы

Төртінші Бозащы болысы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің әкімшілік бөліну бірлігі. Әкімшілік бөлінуі 7 әкімшілік ауылында 1043 қожалық бар. Халқы және тұрмысы Негізгі рулары: Өрдек, Шылым, Айтумыс. Бірінші Бәйбіше ауылында 170 қожалық болса, оның 150-і жартылай көшпенді, отыратын сулары Қызық, Қотырбай, Еспе. Қалған 20 үй Форт-Александровскіде отыратын жатақтар. Мамыр ауылында 140 уй бар, бұлардың қонысы Сағыз және Қайнар өзендері мен Ұзынкөл, Әсемкөл маңы, егіншілікпен айналысады. Қойсары ауылында 150-дей үй бар, оның 15-ке жуығы Форт-Александровскіде жататын жатақтар. Қонай ауылында да 150-дей үй бар, оның 50 үйі Буракөлді мекендесе, 20 үйі жыл бойына Өлі Қолтық маңын, 15 үйі Бозащы түбегінің Қаратөбе құдығын мекендейді. 200 үй Қаратоқаның 20-сы Жемнің Ақмешітінде, 30 үйі Қаратаудың Шетпе бұлақтарын мекендейді. Кенжеден 310 үй болса, 90-ы Өлі Қолтық маңын қыстап қалады да, басым көпшілігі Көкшесу мен Ақжарға дейін көшеді. Жалпы бұл болыстың шаруалары қыста Қарабұғаз шығанағы, Қарынжарық құмы, Қарашық, Құлшық шағылдарын қыстап, жазда Қараған, Қорлақ, Жайнақ, Тағалбайлы, Құщы, ал кейбір ауылдары Жем мен Ойылға дейін көшіп барады. Дереккөздер *Маңғыстау энциклопедиясы, 4том
Маңғыстау-Бозащы ауданы

Маңғыстау-Бозащы ауданы — Қырғыз АКСР-дағы Адай уезінің бұрынғы әкімшілік бөліну бірлігі. Тарихы Аудан Адай уезі құрамында 1923 жылдың 20 наурызында құрылған. Аудан халқының барлығы көшпенді болған, бұл жағдай ауданның орталығы жоқтығына әкелді. 1923 жылдың 5 шілдесінде аудан таратылды. Құрамына кірген болыстар уезд басшылығына тікелей бағыныңқылы болды. Әкімшілік бөлінуі Аудан 9 болыстан тұрды. Олар: 1-ші, 2-ші, 3-ші, 4-ші Бозащы; Жеменей; 1-ші, 2-ші Маңғыстау; Райымберді; Түпқараған Дереккөздер