kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Апбаз Қаражігітұлы

Апбаз Қаражігітұлы - 1923 жылы 15 наурызда қазіргі Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылында туған. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1953). Ауылында колхозшы, колхоз есепшісі, мектептерде мұғалім, мектеп директоры, 1942—1943 жылдары Қызыл Армия қатарында болған. 1970— 1984 жылдары Қарағанды облыстық газетінде тілші, Жезқазған облыстық газетінде бөлім меңгерушісі, 1984—1990 жылдары Жезқазған балалар театрының әдеби меңгерушісі, 1990— 1998 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы Жезқазған облыстық бөлімшесінің жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. Алғашқы өлеңдері облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде (1956) жарияланған. «Жетім», «Тас жарған емен» поэма, балладалары жарық көрген (1958). «Ақмон-шақ» (1976), «Шақпақ» (1978), «Әке дауысы» (1982), «Май-қоңыр» (1988), «Қайран шеше» (1991), «Абыздар биігі» (2001), «Жанайқай» атты прозалық кітаптардың авторы. Драматургия саласында «Баубек», «Сәкен-нің атылуы», «Махаббат азабы», «Қияндағы жалғыз үй» пьесалары Жезқазғандағы С.Қожамқүлов атындағы сазды драма театрында қойылып жүр. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен мара-патталған (2003). Үлытау ауданының Қүрметті азаматы. Дереккөздер
Сотейниктер

Сотейниктер - кастрюль тәрізді, оттың үстіне қозғауға қолайлы болу үшін ұзын сап жасалған, диаметрі цилиндр биіктігіне тең (ең шағын сотейниктерде) немесе диаметрі цилиндр биіктігінен үлкен болатын асхана ыдысы. Олар соустар, кремдер (шағындары) дайындауға, ал үлкендері дайын тағамды берер алдында қозғай отырып, бұқтыруға, кептіруге, жылытуға арналған. Дереккөздер
Әуе-десант әскері

Әуе-десант әскері — қарсылас тылына түсіруге және онда соғыс қимылдарын жүргізуге арнайы дайындалған құрлық, әскерлерінің бір түрі. Әуе-десант әскері құрамына жаяу әскерден басқа артиллерия, танк, инженерлік және байланыс әскер бөлімдері де кіреді. Ол өз міндетін шабуылға шыққан құрлықтағы әскерлермен, әскери-әуе күштері, әскери-теңіз флотының бөлімдерімен қоянқолтык кимын жасай отырып орыңдайды. Әуе-десант әскері қарсыласты жоюға жәрдемдеседі, оның тылындағы жұмыстарына кедергі жасайды. Шабуыл кезіңде әуе-десант әскері шабылдаушы әскерлердің қарсылас қорғанысын бұзып өтуіне, олардың резервтерін бөлшектеп талқандауға, ядролық және басқа да жаппай қырып-жоятын каруларын істен шығаруға күш салады. Қорғаныс кезінде әуе-десант әскері қарсылас шабуылына тойтарыс беріп, шешуші шайқаста жаяу әскерлермен бірігіп әрекет жасайды. Дереккөздер
Әділжан Құрманғалиев

Әділжан Құрманғалиев (18 сәуір 1893, Сарқан ауданы, Бақалы ауылы - 24 қазан 1962, Алматы) - күйші-композитор, қоғам қайраткері. * 1919 ж. Талдықорған облысы Көктерек болыстық ревкомының төрағасы. * 1920-28 ж. Жетісу облыстық ревкомының мүшесі, Қаратал уездік "Қосшы" одағының хатшысы, Ақсу ревкомының сот орындаушысы. * 1928-32 ж. Жаркент ауданында шаруашылық ұжымдарын басқарды. * 1932-55 ж. ҚХР-ның Шыңжаң өлкесінде мәдениағарту саласында еңбек етті. * 1955 ж. тарихи Отанына қайтып оралды. Шығармалары * "Қос жүрек" (1910) * "Жастық шақ" (1911) * "Қайран ана" (1938) * "Қос жетім" (1942) * "Жеңіс" (1945) * "Арман" (1955) * "Отан" (1955) * "Ленин" (1960), т.б. күйлері бар. Ол сонымен қатар қазақтың халық өндері мен күйлерін, ауыз әдебиеті мұраларын жинаумен айналысқан. Дереккөздер
Жеке бөлім

Жеке бөлім - дербес штат бойынша ұсталатын және ұрыстық немесе арнайы тапсырмаларды орындауға арналған әр түрлі әскер түрлері мен арнайы әскерлердегі тактикалық және әкімшілік-шаруашылық бөлік. Жеке бөлімдерге құрама (бөлім) құрамына кірмейтін жеке полктар, батальондар, дивизиондар, роталар, эскадрильялар және соларға сай әскери бөлімшелер жатады. Дереккөздер
Құрманова Күләш Байсиыққызы

Құрманова Күләш Байсиыққызы (1941 жылы туған, Ақсу ауданы, Қызылағаш ауылы) — ғалым, медицина ғылымдары докторы (1991), профессор (1994). 1966 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтын, 1969 ж. республика Эпидемиол., микробиол. және жұқпалы аурулар ҒЗИ-ның аспирантурасын бітірген. 1970-91 ж. осы ҒЗИнда жұмыс істеді. 1991-2003 ж. С.Асфендияров атындағы Қазақ мемлекеттік медицина университетінде кафедра меңгерушісі болды. Қазір Дәрігерлер білімін жетілдіру институтының профессор 11 ғыл. канд-н, 3 ғыл. докт-н даярлаған. 180-нен аса ғылыми еңбегі, соның ішінде 4 монографиясы жарияланған. Дереккөздер
Вегетомиофасцит

Вегетомиофасцит - бірқатар қолайсыз түрткілердің (діріл, тоңазу, физикалық кернеу) бір мезгілде, әрдайым және ұзак әсер етуінен туындайтын, қолдардың шеткері жақтарының ангиотрофоневрозымен және қолдың білезігі мен білектің бұлшық еттерінің талшықтарының өзгеруімен сипатталатын кәсіптік ауру. Дереккөздер
Педагогикалық тәжірибиенің көкейкестілігі

Педагогикалық тәжірибиенің көкейкестілігі - ( - ойлау әрекетті) - қоғамдық дамудың қазіргі кездегі тенденцияларына, педагогикалық ғылымның алдыңғы қағарлы идеяларына тәжірибенің сәйкестігін көрсететін алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибенің өлшемдерінің бірі. Алдыңғы қатарлы тәжірибеден білім беру жүйесіне қоғам мен мемлекеттің берген әлеуметтік тапсырысы нақтылы түрде көрінеді. Дереккөздер
Велоэргометрия

Велоэргометрия - велометр тығыршығын аяқпен немесе қолмен айналдырып латенттік(жасырын) коронар артериясын айқындауға және баспалдақтық өсіру арқылы физиологиялық мөлшерді табуға қолданылатын зерттеу әдісі. Бұл әдістің негізі:ИЖА ауруымен ауыратын науқастарда ишемиялық бұлшықет ұлпасы пайда болып, бұл жағдай ЭКГнің өзгеруіне алып келеді(депрессия әлде ST сегментінің элевациясы,R әлде T тісінің өзгеруі,жүрекке қан өткізуінің бұзулуы әлде физикалық жүктеу кесірінен қозғыштығы). Велоэргометрияға физикалық жүктеу мөлшерінің сынамасы да жатады(соның ішінде ең танымалы-степ-тест және тредмил). Степ-тестті өту үшін науқас ұзындығы 22,5 см. келетін екі баспалдақты кезекпен басады. Тредмил сынамасын өту үшін науқас бұлтару бұрышы өзгеріп тұратын жолақшаның үстінде жүгіруі тиіс. Жабдықтары Велоэргометр Велоэргометр - велотренажердің бір түрі. Басқа велотренажерлардан басты айырмашылығы - велоэргометр жүктеменің дәл мөлшерін табады. Велоэргометрдің екі түрі кездеседі:механикалық әлде электрикалық тоқтату системасымен. *Механикалық велоэргометрді қолдану кезінде жүктеме велосипед аяғының сырт жағына әлде тоқтату колодкаларының системасында орналасқан белбеудің қажау күшімен реттеледі. Бұндай велоэргометрде сынама алу кезінде науқас минутына 60 айналым жылдамдығын сақтауы тиіс. Науқас бұл жылдамдықтан асырып жіберсе - жүктеме күші өседі,ал түсіріп жіберсе - жүктеме күші азаяды. * Дереккөздер
Химиялық әскерлер

Радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау әскерлері немесе РХБ қорғау әскерлері — жаппай қырып-жоятын қарудан қорғану шараларын орындау үшін арнайы құрылған әскер. Химиялық әскерлер құрамында уланғаннан кейін дегазациялау жұмыстарын жүргізетін арнайы бөлім мен бөлімшелер болады. Химиялық қорғау бөлімдері (рота, взвод, бөлімшелер) ұйымдастыру жағынан басқа әскерлер түрінің құрамына енеді. Химиялық әскерлерге радиациялық және химиялық барлау жүргізу, киім-кешекті, әскери жабдықтарды, аяк киімдерді және жеке қорғану құралдарын, уланған жер әңірлері мен жолдарды дегазациялау, дезинфекциялау, адам құрамының радиоактивтік сәулемен зақымдануын бақылау, қару-жарақ, техника және материалдар қорының радиоактивтік және улағыш заттардан қорғалуын бақылау, сондай-ақ жердің улану дәрежесінін өзгеруін қадағалап отыру міндеттеледі. Өз әскерлері тұрған жерлерде және олардың жүретін маршруттарында қарсылас қолданатын улағыш заттарды табу және онын қай түрге жататынын айыру мақсатында химиялық барлау жүргізеді. Ядролық қорғау мен басқа жаппай жою құралдарының бар болуы осы қару түрлерін қолдану жағдайында, сондай ақ радиациялық және химиялық қауіпті объектілердегі қиратулар кезінде әскерлерді қорғау бойынша шаралар қабылдау қажеттігін тудырады. Осындай тапсырмаларды шешуде радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау әскерлері маңызды рөл атқарады. Радиациялық, химиялық және биологиялық қорғау Әскерлерді ұрыстық қамтамасыз ету түрлерінің бірі ретінде ұрыста әскерлерінің шығынын төмендету және радиоактивті, химиялық және биолгиялық зақымдану жағдайында әрекет жасау кезінде қойылған тапсырманың орындалуын қамтамасыз ету, жоғары дәлдіктегі және басқа қару түрлерін қорғану мақсатында ұйымдастырылып жүзеге асырылып отыр. Міндеттері Қарсыластың жаппай жою қаруын қолдану салдарынан радиациялық, химиялық және биологиялық қауіпті объектілердің қиратылу зардабы мен масштабын табу және бағалау. Радиоактивті, улағыш, уытты заттар мен биологиялық құралдардан жеке құрамды қорғау. Әскерлер мен объектілердің көрінуін төмендету. Дереккөздер
Мейер шоқгүлі

Мейер шоқгүлі — шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Балқаш, Зайсан қазаншұңқырының құмды жерлерінде кездеседі. Биіктігі 1 мдей, тамыры ірі, цилиндр тәрізді. Сабағы тік, жоғарғы бөлігі тармақталған. Сабағының төменгі бөлігіндегі және тамыр түбіндегі жапырақтары сағақты, ал жоғарғы бөлігіндегі жапырақтары сағақсыз. Шатыршагүлінің ені 10 смдей, 5-15 салалы, бүйір шатыршагүлдері ұсақ. Гүлдері сағақсыз, күлтелері жасыл тусті. Жемісі сопақша, Ұзындығы 14-16 мм, ені 7-8 мм. Тұқымынан көбейеді. Мамырда гүлдеп, маусымда жеміс салады. Сирек кездесетіндіктен Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген. Дереккөздер
Жұмагүл Өмірзаққызы Мейрамова

{{Кинематограф { } }} Жұмагүл Өмірзаққызы Мейрамова (1949 жылы 1 желтоқсанда Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақыстақ ауылында туған) —актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1996). Қазақ ұлттық өнер университетінің профессоры. Толығырақ * Жұмагүл Өмірзаққызы 1949 жылы 1 желтоқсанда Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақыстақ ауылында дүниеге келген. * 1967 - 1971 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының (бұрынғы Алматы мемлекеттік өнер институты) актерлік бөлімін Қазақ КСР халық артисі, профессор Асқар Тоқпанов және КСРО халық артисі, профессор Шолпан Жандарбекованың жетекшілігімен бітірген. * 1971 - 2007 жылдары Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актрисасы болды. Отыз жылдан астам қара шаңырақта қызмет атқарған актриса сахнаға ұмытылмас кейіпкерлердің бейнесін сомдады. * 1996 - 2007 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының Сахна тілі кафедрасында оқытушысы, аға оқытушысы, доценті. * 2007 жылдан Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актрисасы. * 2007 жылдан Қазақ ұлттық өнер университетінің «Актер өнері және режиссура» кафедрасының доценті. Сахнадағы негізгі рөлдері * Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының сахнасында: Ә. Тарази «Жолы болғыш жігіт» – Тана, Ғ. Мүсірепов «Ақан Сері-Ақтоқты» – Ақтоқты, « Қыз Жібек» –Қамқа, Ә. Нүрпейісов «Қан мен тер» – Ақбала, Ақбаланың шешесі, М. Әуезов «Абай» – Әйгерім, «Айман-Шолпан» – Айман, Теңге, Иран-Ғайып «Мен ішпеген у бар ма?» – Әйгерім, О. Бөкей «Құлыным менің» – Анар, Қарлығаш, С. Мұқанов «Шоқан Уалиханов» – Катерина, Л. Табукашвили «Арманымның ақ құсы» – Нинико, И. Вовнянко «Апат» – Ұлпан, П. Гауптман «Ымырттағы махаббат» – Паола, Б. Римова «Абай-Әйгерім» – Тоғжан, Т. Джюдженоглу «Көшкін» – Бәйбіше, Е. Жуасбек «Антивирус» – Жамал, Ж. Ануй «Жалын жұтқан Жанна Д’Арк» – Иоланта, Р. Отарбаев «Көлеңкесіз жолаушы» – шешесі және т.б. * Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры сахнасында: Ғ.Мүсіреповтің "Ақан сері — Ақтоқтысындағы" Ақтоқты, С.Мұқановтың "Ш.Уәлихановындағы" Катерина, Әуезовтің "Айман — Шолпанындағы" Амман, Б.Римованың "Абай — Әйгеріміндегі" Тоғжан, Ш.Айтматовтың "Ғасырдан да ұзақ күніндегі" Зәрипа, Иран Ғайыптың "Мен ішпеген у бар ма?" спектакліндегі Әйгерім рөлдерінде ойнады. Марапаттары * 1996 жылы Елбасының жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі құрметті атағымен марапатталды. * 2015 жылы Қазақстанның "Еңбек ардегері" медалімен марапатталды. * Өнертану ғылымдарының доценті. Отбасы * Тұрмыс құрған. Жары актер, Қазақстанның халық артисі, профессор Тілектес Мейрамов. Дереккөздер
Интуиция

Интуиция — қарастыру, көру, андау, сонымен бірге рухани көру, ұғыну, шабыттану, түсіну, ұғыну. Ақиқатты дәлелсіз тура нақты қабылдау қабілеті. Интуитивті білім: заттың мәнін ұғыну. Жаңа замандағы философияда интуиция таным қызметінің ерекше түрі ретінде қарастырылды. Кант, Шеллинг философиясында елеулі орын алды. Олар интуицияны интеллектуалды аңдау деп білді. Бергсон интуицияны талдаудың нәтижесін іштей көре білу, сезіну деп қарастырады. Дереккөздер
Соя майы

Соя майы — алдын ала өңделген соя дәндерінен сығымдалып немесе экстракцияланып алынатын май. Рафинадталған, гидратталған және рафинадталмаған түрлері шығарылады. Гидратталған және рафинадталмаған май 1- және 2-сұрыпқа бөлінеді. Дереккөздер
Өлшемдеу

Өлшемдеу - өлшеу құралдарының эталондарымен салыстыра отырып берілген өлшеу аспабы шкаласының бөліктері мен шамасының мәнін қабылданған бірлік пен қажетгі дәлдікке келтіретін метрологиялық амал. Дереккөздер ru:Градуировка
Әуе-десант дайындығы

Әуе-десант дайындығы — әуе-десант әскерлерін парашютпен түсуге және қарсылас тылында жауынгерлік міндетті орындауға үйрету. Оған парашютпен түсу, әуе-десант техникасы мен әскери-көліктік ұшақтардың, теориялық негіздерін оқу, парашютті жинау, десант түсіру үшін әскери техника мен материалдық құралдарды дайындау, оларды ұшақтарға тасу және жерге қонудан кейін әзірлікке келтіру, жеке құрамды ұшақтарға (тікұшақтарға) отырғызу тәртібі мен секіруге үйрету қамтылады. Әуе-десант дайындығының маңызды бөлімі парашютпен жаттықтыратын секірулер болып табылады және әскери тактикалық жаттығуларда практикалық десант түсіру кезінде жетілдіріледі. Әуе десанты құрамында әрекет жасауға арналған басқа әскерлер түрлері және жеке құрамы қысқартылған бағдарлама бойынша осындай дайындықтан өтуі мүмкін. Дереккөздер
Құрманғазы Қараманұлы

Құрманғазы Қараманұлы- 1943 жылы 5 желтоқсанда Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе ауданы, Егіндікөл ауылында туған. Орта мектепті бітіргеннен кейін аудандық «Еңбек туы» газетінде әдеби қызметкер болып жұмыс істеді. 1969 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Одан соң «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, 1976—1996 жылдары «Жалын», «Балауса» баспаларында редакция меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, «Көк Аспан — Қара жер» танымдық газетінің редакторы қызметтерін атқарған. Қазір «Айта жүрер әңгіме» дайджест-альманағының редакторы. Қазақстан Жазушылар одағы жанындағы Көркем аударма жөніндегі кеңестің төрағасы.Алғашқы көлемді шығармасы — «Шайтантөбедегі от» әңгімесі 1960 жылы облыстық «Октябрь туы» (қазіргі «Орал өңірі») газетінде жарияланған. Сондай-ақ ол ағылшын жазушылары Э.Хемингуэйдің «Қош бол, майдан!» («Жалын», 1979), И.Стоунның «Грек қазыналары» («Жазушы», 1983), орыс жазушысы Г.Гриннің «Комедианттар» («Жалын», 1984), Сервантестің екі бөлімнен тұратын «Дон Кихот» («Аударма», 2006,2007) романдарын, Чезаре Павезенің «Ғажайып жаз», «Жотадағы жынойнақ», «Жолдас», «Ай мен алау» («Аударма», 2008) роман-хикаяттарын қазақ тілше аударған. 1987 жылы «Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері» атағы берілген. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2008). Шығармалары *«Қайраң еткел». Алақандай әңгімелер. А., «Жалын», 1978; *Қызғыш құс. Повестер. А., «Жалын», 1980; *Алтын іздеушілер. Повестер. А., «Жалын», 1987; *Одинокий всадник. Повесть. М., «Детская литература», 1990; *Дикая кошка. Повести. А., «Жалын», 1991; *Тәңірге тағзым. Эссе. А., «Ана тілі», 1996; *Жалғыз атты жолаушы. Повестер. А., «Балауса», 1996; *Жапан туздегі жұрт. Повестер. А., «Сөздік-Словарь», 2003; *Өжет. 2008. Дереккөздер
Ғалиолла Төлендіұлы Мейірманов

Мейірманов Ғалиолла Төлендіұлы (17.5.1946 жылы туған, Қаратал ауданы, Фрунзе атындағы ұжымшар) — ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымдары докторы (1990), профессор (1994), ҚР ҰҒА корр.-мүшесі (1992). 1963 ж. Көпбірлік орта мектебін, 1969 ж. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы интын, 1974 ж. осы оқу орнының аспирантурасын бітірді. 197491 ж. ВАСХНИЛ-дің Шығыс бөлімшесіне қарасты Қазақ жем-шөп ҒЗИ-нда, 1991-93 ж. Қазақ ауыл шаруашылығы ҒА-нда, 1993-2000 ж. ауыл шаруашылығы мин-гінің Арал өңірі агроэкологаясы және ауыл шаруашылығы ҒЗИнда, 2000-2002 ж. ауыл шаруашылығы министрлігінің Қазақ егіншілік ҒЗИ-нда әр түрлі лауазымды қызметтер атқарды. Мал азығы дақылдарының генетикасы мен селекциясы туралы 80-нен аса ғыл. еңбектің авторы. Жоңышқаның, түйежоның және күріштің 4 жаңа сортын шығарған. Дереккөздер
Тоқтамыс Нүсіпқұлұлы Мендебаев

Мендебаев Тоқтамыс Нүсіпқұлұлы (23.1.1947 жылы туған, Жамбын ауданы, Қастек ауылы) — ғалым, техникалық ғылыми докт. (1996). Қазақ поли-техникалықинститутын бітірген (1972). Өндірістеғі қызметін бұрғы шебері, инженер-технолог ретінде бастап, Орталық және оңтүстік гео-логия барлау жүйесінде әр түрлі жауапты жұмыстар атқарды. М. Ақбақай, Ақшатау, Шоқпар кен орындарында геол. кен барлау және зерттеу шараларын жүзеге асыруға қатысты. 1993 жылдан "Жайлау" акц. компаниясының президенті. Мендебаева — 1 монографияның, Қазақстан және РФ-ныц патенттерімен қорғалған 60-қа жуық жаңалықтардың және 200-ге жуық ғыл. мақалалардың авторы. Дереккөздер
Сақтандыру оқиғасының кауіпсіздендіру жағдайының ықтималдығы

Сақтандыру оқиғасының кауіпсіздендіру жағдайының ықтималдығы - зиян орнын толтыру төлемдері жүретін кейбір сақтандыру нысандарында, сақтандыру жәйттерінің туындау мүмкіншілігі мен кезеңдіктерін мөлшерлік тұрғыдан (математикалық, сандық) бағалау. Мұндай бағалау нәтижесі, сақтандыру тарифтерінің, сыйлықақы мөлшерлерінің орнығуына, оларды кеміту немесе үстеме қосу жүйелерінің қалыптасуына негіз бола алады. Дереккөздер
Соя соусы

Соя соусы — соя пастасынан және тұздан тұратын әр түрлі соустар. Олар ұзақ мерзімде сақталынады. Бұл соустардың екі түрі бар. Қызыл соус (қою-қоңыр), өте тұздалған, ал ақ соус онша езбесімен шала қуырылған көкөністерді қосады да, баяу отта 45— 60 мин қайнатады. Пісіру соңында тұз, қант, бұрыш, лавр жапырағын косады. Соусты сүзеді, тамырларды езіп соусқа салады да, қайнағанша араластырады. Негізінен, туынды соустарды даярлау үшін — пияз бен қияр қосылған қызыл соус, қышамен пиязды соус, саңырауқұлақ қосылған пиязды қызыл соус және т.б. Котлет массасынан қуырылған тағамдарға, жіңішке шұжықтарға, қосылып берілетін қызыл соусқа май қатады. Пиязды соус қызыл соустың туындысы. Жарты сақинамен туралған пиязды шала қуырады, оған сірке суын, лавр жапырағын, бұршақ бұрышты қосады да, барлық дерлік сірке суы буланып кеткенше қайнатады. Негізгі қызыл соусқа дайындаған пиязды кетчуп қосып қайнатады. Дайын соусқа сары май қатады. Етті бұқтырғанда, көмбелеп пісіргенде қолданады, қуырылған ет пен котлет массасынан даярланған тағамдарға қосуға болады. Ұнсыз соустарға сары және өсімдік майларында және сірке суында дайындалған соустар жатады. Сары майда дайындалған соустарды ыстық, ал қалғандарын суық түрде береді. Сары майда дайындалған соустар жоғары калориялы, сондықтан оларды төмен калориялы балық және көкөністерден жасалған тағамдармен береді. Бұндай соустарға қосымша дәм беріп, тәбетті ашу үшін лимон шырынын қосады. Поляк соусы ерітілген сары майда дайындалады. Майды сүзеді, оған майда туралып, пісірілген жұмыртқа, ақжелкен немесе аскөк, тұз тұздалмаған. Осы өнімдерге әр түрлі компоненттер қосып қытай соустары жасалынады. Дереккөздер
Мендебаев Тоқтасын

Мендебаев Тоқтасын (1941 жылы туған, Жамбыл ауданы, Қастек ауылы) — ғалым, техникалық ғылымдар докторы (1997), профессор (1997). 1964 ж. Н.Бауман атындағы Мәскеу жоғарғы техникалық учщесін, 1970 ж. ҚазПТИ-дің аспирантурасын бітірген. 197078 ж. осы оқу орнында аға оқытушы, доцент, 1978-94 ж. машина жасау технол-сы факультетінің деканы, доценті болды. 1994 жылдан ҚазҰТУ-де кафедра меңтерушісі. 60-тан аса ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Гаап

Гаап (generally accepted accounting principles) — бухгалтерлік есептің жалпы қағидаты. АҚШ-та бухгалтерлік есеп стандарттарының ролін атқаратын бұл қағидат халықаралық тұрғыда танылған және JAS-пен (Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары) толық сәйкес келеді. Оның негізгі қағидаты субъектінің, әсіресе бірлескен кәсіпорындар мен шетелдік кәсіпорындарда есеп саясатын әзірлеу үшін ұсынылады. Дереккөздер
Әуе-десант техникасы

Әуе-десант техникасы — жеке құрам, әскери техника, қару-жарақ пен оқ-дәрілерді парашют арқылы түсіруге арналған құралдар кешені. Әуе-десант техникасының негізгі түрлері: парашюттер, парашютті және парашютті-реактивтік жүйелер, жүк таситын контейнерлер (десанттық), қару-жарақ пен әскери техниканы түсіруге және қондыруға арналған платформалар. Дереккөздер
Мергенбай Жаманкөзұлы

Мергенбай Жаманкөзұлы, Мергенбай банды (1882, Райымбек ауданы, Қақпақ ауылы – 11.1931, Ойқарағай өңірі, Текес өзені жағасы) — батыр, мерген. 1918–1920 жылдары Қызыл әскер қатарында қызмет етіп, Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға қатысқан. Ел ішінде оның ерлік істері жөнінде әңтіме көп. Мәселен, 1927 жылы Сырт жайлауында отырған ұзақ батыр ауылының азаматтары шетте жүргенін пайдаланып, Қытайдағы Монғолкүре ауданының қалмақтары 700-дей жынқыны айдап әкетеді. Мұны естісімен Мергенбай батыр қос атты ауыстыра мініп, барымташыларды жалғыз өзі қуған. Суыт жүріспен олардың алдын орап, Асутөр асуында күтіп алған Мергенбай түтқиылдан шабуыл жасайды. Бірнешеуі оққа ұшқан соң бас сауғалай қашқан жаудан жынқы үйірлерін тартып алған батырдың даңқы жайынады. Осы ерлігі үшін М. Алматы қаласына шақырынып, атаулы қарумен марапатталған. Көп ұзамай шекара күзетін қамтамасыз ететін комотрядтың бастығы болып тағайындалады. Бірақ, 1929-30 ж. асыра сілтеушілік саясат пен қазақ тұрғындарының басындағы қиын хал-ахуал Мергенбайдың Кеңес өкіметіне көзқарасын өзгертуіне себепші болады. Азын-аулақ малынан айырылып, ортақ меншікке зорлықпен телінген қазақ рулары шекараның арғы бетіне, Қытай аумағына қоныс аудара бастайды. Көші-қон легіне Мергенбай сияқты ел ішіндегі еті тірі, көзі қарақты азаматтар басшылық жасайды. Осыған өшіккен Кеңес өкіметінің жергілікті органдары Мергенбайды "банды" атандырып, соңына түседі. 1931 жылы қараша айында кош бастап, Ойқарағай-Қасаң арқылы Қытай жеріне өткен М. тобы жол торыған қалмақтармен қақтығысып қалады. Шайқас үстінде М. қаза табады. Баласы құдайбергеннің айтуынша, оның жаурынынан кірген оқ көйрегін талқандап өткен. Соган қарағанда М-ды өз тобындағы сатқындардың бірі атқан деген сөздің де жөні бар сияқты. Батырдың денесі Текес өзені бойындағы, құрманжан көпірінің оңтүстік-шығысындағы төбешікке жерленген. Көдек ақынның "Мергенбай батыр" атты толғауы бар. Дереккөздер
Өзара сақтандыру

Өзара сақтандыру - өзара қабылданған шартқа сәйкес жеке немесе заңды тұлғалар топтары арасындағы белгілі бір үлес салмағымен бір-біріне келтірілген шығынды өтеуге келісулері жайлы уағдаласу. Дереккөздер
Мерейтау

Мерейтау - Сарқант ауданы Лепсі кентінен 13 км жерде орналасқан Қышқаш тауының батыс сілемі. Бұлақтары бар. Онда тал, шыбық өседі. Мұнда М.Төлебаевтың 80 жылдық мерейтойы, Көтен тәуіп әулиенің асы өтті. Сонымен қатар басқа да салтанатты шаралар ұйымдастырылып тұрады. Табиғаты әсем, көрікті жер. Дереккөздер
Жөниба Қарасаева

Жөниба Қарасаева- 1947 жылы 10 қаңтарда Атырау облысы, Махамбет ауданы, Таңдай селосында туған. Атырау университетінің тарих факультетін тамамдаған. Әр жылдарда қарапайым жұмысшыдан бастап, есепші, мұғалім, «Бақсай» кеңшарында кадр бөлімінің меңгерушісі, аудандық мәдениет бөлімінің бас маманы болып жұмыс істеген. 1977 жылдан ауылдық, аудандық, республикалық айтыстарға қатысқан. «Сұтақы» (1999), «Жүректің пернелері» (2001), «Ана сағынышы» (2003), «Махаббат киесі» (2004), «Өмір тіні» (2008) кітаптарының авторы. Махамбет ауданының Құрметті азаматы. «Халық талаптары» республикалық телевизиялық фестивальдің лауреаты. Дереккөздер
Мінездің акцентуациясы

Мінездің акцентуациясы - мінездің шектен тыс күшеюі. Олар норманың шекті нұсқаларын көрсетеді. Оларға ортаның және тәрбиенің әсеріне байланысты әлеуметтік оң және әлеуметтік теріс тенденциялары тән. Термин авторы - неміс психологі және психиатрі К.Леонгард. Мұғалімге мінездің акцентуациясын білу тәрбиеленушілерді түсіну және олармен индивидуалды айналысуға қажет. Дереккөздер
Әуе-Жер баллистикалық ракетасы

"Әуе-Жер" баллистикалық ракетасы (ӘЖБР) — бомбалаушы көмегімен тасымалданатын және жіберілетін баллистикалық ракета. Стратегиялық қару-жарақтарды шектеудің (СҚШ-2) екінші келісіміне сәйкес "Әуе-Жер" баллистикалық ракетасы — әрекет ету радиусы 600 шақырымнан асатын ракета. СҚШ-2 (ОСВ-2) келісіміне сәйкес рұқсат етілген қару-жарақ лимитінің құрамына енгізілсе де, "Әуе-Жер" баллистикалық ракетасы осы уақытқа дейін еш жерде орналастырылған жоқ. Дереккөздер
Спагетти

Спагетти — жіп тәрізді, ұзындығы жарты метрге жететін, қалыңдығы құрғақ кезінде 2 мм болатын итальяндық макарон өнімі. "Спагетти" сөзінің өзі жіп деген мағынаны білдіреді. Спагеттиді сындырмай тұзды суға қайнатады. Тағы бір ерекшелігі судың мөлшері үш есе артық болу керек. Спагеттиге әр түрлі татымдықтар және көбіне үгітілген сыр мен томат пастасын салады. Спагеттиді жеудің де ережесі бар. Ол үшін оң қолға қасық, ал сол қолға шанышқы ұстайды. Шанышқымен спагеттиді шаншып алып қасықтың көмегімен шанышқыға үзбей орайды. Спагеттиді жей отырып қасықпен дәмдеуішті де бірге қосып жейді. Дереккөздер
Мизамшөп

Мизамшөп — мизамшөп тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 1,5 м, сабағы тік не шырматыла бітеді. Жапырағы қарама-қарсы орналасқан, бүтін жиекгі. Гүлі масақ шоғына шоғырланған, алқызыл, хош иісті. Мамыр-маусымда гүлдеп, шілде-тамыз айларында піседі. Жемісі коп тұқымды — жапырақша, кзқырай ашылады. Тұқымы — желайдарды, мизам (қыркүйек) айыңда жел арқылы тозаңданатындықтан осылай аталған. Мизамшөптің 4 түрі іле, Күнгей, Жетісу (Жоңгар) Алатаучарың аз өседі. Мизамшөптің сабағы мен жапырағында — каучук, тұқымында техникалық май (20%-ға дейін) болады. Гүлінен ара бал жинайды. Дереккөздер
Нүкте қозғалысын графиктік әдіспен зерттеу

Нүкте қозғалысын графиктік әдіспен зерттеу - қашықтық, жылдамдық, жанама, нормаль, толық үдеулердің сәйкес масштабта графигін тұргызып және тұргызылған графиктердің геометриялық қасиеттеріне сүйеніп нүкте қозғалысының кинематикалық ерекшеліктерін көрсету әдісі. Нүкте қозгалысын графиктік әдіспен зерттеуде, егерде аналитикалық тәуелділік ете күрделі немесе зерттеуге тиісті қозғалыс өзі жазатын прибор арқылы экспериментпен тікелей графиктік күйде берілсе қолданылды. Дереккөздер
ӘШҚК әскеріңдеп ұрыстык реттер

ӘШҚК әскеріңдегі ұрыстық реттер — әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерінің ұрыстық реті зениттік ракеталық (зениттік артиллериялық) бөлімдерде зениттік ракеталық (зениттік, артиллериялық) бөлімшелердің ұрыстық реттерінен және техникалық бөлімдер мен командалық пункттердің ұрыстық реттерінен тұрады; радиотехникалық бөлімдерде оған радиотехникалық (радиолокациялық) бөлімшелердің ұрыстық реттері, командалық пункт және резервтер кіреді және олар топтық немесе желілі болуы мүмкін. Жойғыш авиация бөлімдерінің ұрыстық реті әскери-әуе күштері авиациясының ұрыстық ретіне үқсас. Әуе шабуылына қарсы қорғаныс құрамасының ұрыстық ретіне зениттік ракеталық және радиотехникалық бөлімдердің, жойғыш авиацияның және басқа әскерлердің топтамасы, негізгі және қосалқы командалық пункттер мен резервтер кіреді. Әуе шабуылына қарсы қорғаныс құрамаларының жойғыш авиация топтастығы, әдетте, негізгі және қосалқы аэродромдарда орналасқан жойғыш авиациядан және дәлдеу пункттерінен тұрады. Әуе шабуылына қарсы қорғаныстың резервтік құрамалары авиациялық, радиотехникалық әскер және байланыс әскері болуы мүмкін. Дереккөздер
Калам

Калам - Ислам дініндегі философиялық ілім. Негізін әл-Ашғари (873-935) қалаған. Бұл ілім VIII ғасырда пайда болып, IX ғасырда Орта Азия мен Қазақстанға кең тараған. Калам жолын ұстанушыларды мутакаллимдер дейді. Мутакаллимдер мен философтардың айырмашылығы: мутакаллимдердің ой-тұжырымдарың негізі Ислам принциптері мен осы дінге тән мәселелер болған, ал философтардың ойлары ақыл-парасаттың принциптеріне және антикалық философияның моделіне негізделген. Дереккөздер
Бекет Қарашин

Бекет Қарашин - 1953 жылы 23 қазанда Атырау облысы, Индер ауданында туған. 1970—1972 жылдары Алматы қаласында құрылыста жұмыс істеген. 1979 жылы ҚазМУ-дің философия-экономика факультетін тамам даған.1979 — 1993 жылдары Қарағанды жоғарғы милиция мектебінде оқытушы болып қызмет етіп, Мәскеуде, Таулы Қарабақта, Жаңа Өзенде тыныштық пен тәртіп сақтау істеріне араласқан. 1983—1986 жылдары Қазақ ССР Ғылым академиясының философия және құқық институтының аспирантурасында оқыған. 1993 жылдан Атырау қаласында тұрады. Қазір «Алшы» әдеби-тарихи, мәдени қорының құрылтайшысы, «Наргис» ААҚ Бас директоры, «Атырау-Ақпарат» агенттігінің әдеби қызметкері. Ақын Махамбет Өтемісұлының өлеңдерін орысшаға аударып, «Жыр — Жебе» («Стихострелы») деген атпен шығарған. «Бейбарс: эпоха и личность», «Испытание лука и лиры», «Менің Қазақстаным», «Тюрк и Я», «Скиф и Я», «Слова» кітаптарының авторы. Дереккөздер
Хамитбек Мұсабаев

Мұсабаев Хамитбек - 1953 жылы 7 қазанда Қостанай облысы, Аманкелді ауданының орталығы Аманкелді селосында туған. 1970 жылы орта мектепті аяқта-ған соң, Аманкелді ауданындағы «Қарасу» совхозында еңбек жолын бастаған. 1979 жылы Қазақ университетінің журналистика факуль-тетін тамамдаған. Еңбек жолы 1972 жылдан Аманкелді аудандық газеті редакциясында қызмет істейді. 1972 жылдан 1975 жылға дейін тілші, 1975-1977 жылдары бөлім меңгерушісі, 1977-1981 жылдары жауапты хатшы, 1981-1990 жылдары редактордың орынбасары болып жұмыс атқарған. 1990 жылдан бастап редактор және 2002 жылдан облыстық "Қостанай таңы" газетінің Аманкелді ауданы бойынша менішкті тілшісі. Бipнеше рет ауылдық және аудандык кеңестердің депутаты болды. 1990-1992 жылдар аралығында аудандық партия комитетінің бюро мүшесі болып сайланды. 1994-2000 жылдар арасында 6ipiнші шақырылған Торғай және Қостанай облыстары мәслихаттарының алғашқы депутаттарының 6ipi болып сайланды. 1983 жылы жас ақын-жазушылардың республикалық «Жігер» фестивалінің лауреаты атанды. Қазақстан Республикасы Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Республикасы журналистер одағының мүшесі, Қостанай меценаттар клубы «Қазына» сыйлығының лауреаты (2006). Қазір Аманкелді аудандық "Аманкелді арайы" газетінің бас редакторы болып қызмет етеді. Еңбектері 1983 жылы жас ақын-жазушы-лар мен өнер иелерінің республикалық «Жігер» фестивалінің лауреа-ты атанып, 2003 жылы Қостанай облысы әкімінің сыйлығын алған. 2006 жылы Қостанай облысы меце-наттары клубының тәуелсіз «Қазына» сыйлығын алған, 2006 жылғы республикалық «Елім менің» фести-вальінің лауреаты. Ақынның өлеңдері мен поэмалары 1973 жылдан бастап аудандық, облыстық және республикалық баспасөз беттерінде жарияланып тұрады. «Торғай топырағы» (1991), «Ақжол» (1992), «Ахаң-Жахаң ізімен» (1993), «Алашорда арманы» (1995), «Таразы» (2003), «Наркескен» (2006) атты жыр жинақтары жарық көрген. Дереккөздер
ӘШҚК әскерлерінің оперативтік бастамасы

ӘШҚК әскерлерінің оперативтік бастамасы . Елдің ӘШҚҚ әскерлерінің оперативтік бастамасы оларға өздігінен немесе Қарулы Күштердің басқа түрлерімен бірлесе әкімшілік-саяси орталықтарды, өнеркәсіп-экономикалық аудандарын, әскерлер топтастығын және басқа маңызды объектілерді әуе шабуылынан қорғау тапсырмаларын орындауына қолайлы жағдай жасайды. Олар бейбіт уақытта үнемі әзірлікте тұрады, ал соғыс барысында әуе шабуылынан қорғану операцияларын және жүйелі ұрыс әрекеттерін жүргізуі мүмкін. ӘШҚК әскерлерінің тапсырмаларды табысты орындауы олардың ұрысқа деген мұқият әзірлігімен, әуе шабуылына қарсы сенімді қорғанысты ұйымдастыруымен, күштер мен құралдар арқылы маневр жасауымен қарсылас сокқыларынан өз әскерлерін қорғау және ұрыс қимылдары барысында олардың жауынгерлік қабілеттілігін шұғыл қалпына келтіруімен тығыз байланысты. Дереккөздер
МИРАС АҚ

"МИРАС" АҚ - машина құралдарын шығаратын кәсіпорын. 1986 ж. құрылды. Арнайы техникалық жабдықтар өндіретін тәжірибе-сынақ зауыты ретінде "Қазаккумулятор" өндірістік бірлестігінің құрамында болған. 1992 ж. ол машина жасау зауыты болып өзгертілді. 1993 ж. кәсіпорынға акц. коғам статусы берілді. Көсіпорында шағын технологияларды игеру қолға алынды. 1994 ж. Германияның "Аккорд" фирмасымен бірігіп, халықаралық сұраныстағы ауылы шаруашылығы жабдықтарын шығару бағытында жұмыс істеді. "МИРАС" машина жасау зауыты орта кәсіпорындар қатарына жатады. Дереккөздер
Жеке дәрі қобдишасы

Жеке дәрі қобдишасы — радиацияға, химияға, бактерияға карсы медициналық және басқа да профилактикалық құралдар. Жеке дәрі қобдишасы радиациялық заттармен, бактериялық құралдармен зақымданған кезде өзіне-өзі және жанындағыларға алғашқы көмек көрсетуге арналған. Оның ішіне препараттары бар сықпалар мен пеналдар, ауырғанды басатын дәрілері бар шприцсықпа салынған. Сынғанда, жарақат алғанда және күйіп калған кезде ауырғанды басатын дәрі жамбас қоң етіне салынады. Фосфорлы органикалық заттармен уланған жағдайда "Ғ" ұядағы препаратты пайдаланады: "химиялық қауіп" сигналы берілгенде — бір таблетканы, ал уланудың алғашкы белгілері күшейе бастаған кезде тағы да бір таблетканы қабылдау керек. Таблетканы қабылдауды 5-6 сағаттан кейін қайталау қажет. Бактерияға қарсы қолданылатын дәрілерді жұқпалы ауру қаупі тікелей тәнген жағдайда, ол ауру пайда болған кезде, сондай-ақ жаракаттанғанда және күйгенде қабылдайды. Асқазан-ішек жолдары бұзылған жағдайда кабылданатын мөлшер нұскау бойынша белгіленеді. *Радиациядан қорғайтын дәріні сәуле алу каупі төнген кезде 6 таблеткадан бір рет, *сәуле алу қаупі қайталанған жағдайда 5-6 сағаттан кейін тағы да 6 таблетка ішу керек. *Радиоактивті заттардың ішкі организмге түсуі мүмкін болған кезде йодты калий таблеткасын күн сайын бір таблеткадан 7-10 күн бойы кабылдау қажет. *Құстырмайтын дәріні сәуле алғаннан кейін, сондай-ақ жүрек айнуы басталған кезде бір таблеткадан ішуге кеңес беріледі. *8 жасқа дейінгі балаларға бір ішкенде таблетканың ширек бөлігін, 8-ден 15 жасқа дейінгілерге аталған препараттардан жарты таблеткадан береді. Дереккөздер
Сақтандыру жарнасы

Сақтандыру жарнасы - сақтандыру жәйттері туындаған жағдайда, өзіне қабылдаған міндетіне сәйкес, сақтандырушының сақтанушыға келген зиянды өтеуге, ал ол денсаулығын сақтандырған жағдайда, медициналық қызмет шығынын өтеуге төленетін ақша мөлшері. Міндетті түрде сақтандыруда, бұл жарна заңда қарастырылған мөлшерден аспауы тиіс, ал ерікті сақтандыруда, сақтандыру жарнасының мөлшері жасалған шарт бойынша белгіленеді. Дереккөздер
Спирт өндірісі

Спирт өндірісі - тамақ өнеркәсібінің дәнді дақылдардан ішімдік (этил) спиртін дайындайтын саласы. Этил спирті, негізінен, тамақ өнеркәсібінде, медицинада және радиоэлетроникада қолданылады. Спирт өндіру үшін дәнді дақылдар, картоп және қант өнімдері пайдаланылады. Дән тазаланып, ұнтақталып арнаулы қазандарда сумен қосылып қайнатылады. Осыдан пайда болған қою массаға ашытқы ферменттері қосылып ашытылады. Крахмал ашып спиртке айналады. Ашытылған масса (брага) сүзіліп, сүзінді айыру аппаратына жіберіледі. Дереккөздер
Медициналық қызмет

Медициналық қызмет (Медицинская служба) — медицина мекемелері мен денсаулық сақтау органдары негізінде жасалатын қызмет түрі. Медициналық қызмет медициналық жасақтар мен мекемелердің санитариялық-гигиеналық, профилактикалық және эпидемияға қарсы шараларды ұйымдастырып, жүргізуге үнемі дайын болуын, зардап шегушілерге медициналық көмек көрсетуді, оларды емдеу мекемелері мен емделуге көшіруді, жасақтардың адам құрамының зақымданғандарын санитариялық тазартудан өткізуді ұйымдастыруды, халықты кешіру барысында және орналасқан жерлерінде, сондай-ақ кәсіпорындарда жұмыс істейтіндерге медициналық кызмет көрсету ісін ұйымдастыруды қамтамаеыз етеді. Дереккөздер
Қайта тәрбиелеу алгоритмі

Қайта тәрбиелеу алгоритмі - мінез-құлықтың дұрыс қалыптаспаған жақтарын қайта қалыптастыруға бағытталған тәрбиешінің бірізді әрекеті және төмендегілеруі көздеуі: *оқушының дамуы мен мінез құлығындағы ауытқушылықтың себептерін табу; *оның тәрбиесіндегі мәселелерді, мінез құлықтың қалыптасқан стереотиптерін қайта құруға ықпал ететін факторларды, жолдарды және құралдарды анықтау; *оқуда және бос уақытында баланың санасы мен іс-әрекетінің белсенділігін арттыру; *тәрбиенің анық, нақты ойластырылған әдіс-тәсілдер жиынтығын қолдану; *қайта тәрбиелеу нәтижесіне ағымдағы және мерзімі ұзартылған бақылауды іске асыру; *тәрбиешінің іс-әрекетіне түзетулер еңгізу. Дереккөздер
Кепілгер

Кепілгер (франц. garant - кепіл беруші, garantir — қамтамасыз ету) — кепілдік беруші және оның жүзеге асырылуын қадағалаушы тұлға, ұйым, мемлекет немесе олардың тобы. Кепілгер әдетте материалдық жауапкершілікті мойнына алады, туындаған зиянның орнын толтырады. Дереккөздер
Михаил басағы

Михаил басағы — айлауықтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Жетісу (Жоңғар) Алатауында: Шолақтауда және Қызылауыз шатқалында кезде-седі. Биіктігі 40 см-дей. Көптеген сабақтары бар. Тамыр түбіндегі жапырақтары ұзын сағақты, доғал, жиектерінде кірпікшелері бар. Күлтелері көкшіл түсті, жалпақ қоңырау тәрізді шеттері қайырылған. Мамыр-маусымда гүлдеп, маусым-шілде айларында жеміс салады. Жаңғақшалары қанат жеміс. Тұқымынан көбейеді. Сирек кездесетін эндемикалық түр, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген. Дереккөздер
Субөнімдер

Субөнімдер - еттен басқа тағамға малдың ішек-қарнын, басын, сирақтарын, құйрығын, яғни субөнімдерді қолданады. Әр түрлі субөнімдердің тағамдық шпагатпен байлайды. Жүректі ұзынынан кесіп, ұйытындыларын алып тастап, суық суға 1—2 сағ-қа салып қояды да бірнеше рет жуады. Желінді 1—1,5 кг-нан бөліктерге бөледі, жуады, ірі тамырларын кеседі де, суық суға 5—6 сағ-қа салып қояды. Өкпесін жуады, ұзынынан және көлденеңінен кеседі, тағы да жуады. Құйрықтарын бөліктерге бөліп, жуады және суық суға 6 сағ-қа салып қояды. Дереккөздер
Тұрлыхан Қасенұлы

Тұрлыхан Қасенұлы - (1902-1942)Семей облысы, Қандығатай болысы (қазіргі Жарма ауданы), Қапанбұлақ ауылында дүниеге келген. 1920 жылы Семейде мұғалімдер даярлайтын курста, 1925 жылы педтехникумда оқыды. Мұғалім, Аяғөз аудандық оқу бөлімінде инспектор(1928-1930) болған. 1934 жылы Қазақстан Жазушылар одағының Семей облыстық бөлімшесі басқарды. 1935 жылы осында «Еңбек» деген атпен журнал шығара бастайды. Әдеби сындар, әңгімелер, «Нүкен», «Ерлер әңгімесі», «Радио сөзі», «Оспан комсомол» деген поэмалар, «Әріп ақын», «Әдебиет жұмысына атсалысайық» деген зерттеу мақалаларын жазған. Тұрлыхан орындал жүрген 13 ән нотаға түсіріліп, 1931 жылы Алматыда басылып шыққан «500 казахских песни» кітабына енген. Олар: «Ардақ», «Қайырма», «Түлкітымақ», «Қарагөз-ау», т.б. Дереккөздер
Михельсон кермегі

Михельсон кермегі — тарандар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауында (Торайғыр тауында, Шарын өзені) және Кетпентауда (Шонжы, Кеген өзені) кездеседі. Сабақтары қысқа, жапырақтары солғын жасыл түсті, жалпақ немесе ұзын қалақ тәрізді, Ұзындығы 1,5-4,5 см. Гүл сидамы көп, негізінен ирек тармақталған бұтақшалары бар. Гүлжапырағы жарғақты, ұсақ, қызғынттау жүйкелі. Тостағаншасы жалпақ ұңғы тәрізді, күлтелері сары түсті. Маусым-шілдеде гүлдеп, жеміс салады. Тұқымы ашық қоңыр түсті. Тұқымынан көбейеді. Эндемик, реликт түр болғандықтан, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген. Дереккөздер
Сусло

Сусло — спирт алуда езіліп қайнаған және қантталғаннан кейінгі ерітінді; сыра және квас өндіретін, ашымаған крахмалды және қантты қайнатпа; сығымдаған жүзім шырыны; сыра дайындауға арналған, құлмақ пен ашытқы қосылмаған, уыт пен ұн қосылған тәттілеу жартылай фабрикат; сыра, квас дайындауға қажетті ашып кетпеген крахмалды және қантты заттардың қайнатпасы. Дереккөздер
Сезімдердің амбивалентілігі

Сезімдердің амбивалентілігі ( - жұрнақ, екіжақтықты білдіреді, - күиі) - тұлғаның кұрделі күйі, сезімдердің және эмоциялардың бір уақытта қарсыласуынан туады; тұлғаның ішкі конфликтсінің көрінуі.Көбінесе жасөспірімдерде өзінің құрбыларымен, ата-аналарымен, мұғалімдерімен қатынасқа түскенде байқалады. Амбиваленттілік — бойында қарама-қарсы сезімдер (қуаныш-қайғы, махаббат-жеккөру т.б.) туғызатын жағдайды білдіретін психологиялық ұғым. Амбиваленттілік адамның қоршаған ортаға қарым-қатынасының күрделілігін, екіұштылығын және құндылықтар жүйесінің қайшылығын білдіреді. Амбиваленттілік терминін алғаш швейцарлық психолог Э. Блейлеф ұсынған. К. Юнг оны мәдениеттануда қолдана бастады. К. Юнгтің ұжымдық бейсаналық ілімінде архетиптік сананың мазмұнына екіүштылық тән, себебі тұрақты ескі сананың бейнелері жаңа мазмұн динамикасының салдарынан адамның тылсым дүниесіне ығыстырылады, бірақ ол күнделікті өмірде жоғалып кеткен, тылсым дүниеден бастау алатын амбиваленттӏлӏк көріністеріне өкеледі. М. Бахтиннің мәдениеттану теориясында амбиваленттілік орта ғасырлар мен Қайта Өркендеудің күлкі-әзіл мәдениетіне тән көркем бейнелерде байқалады. Амбиваленттілік бұл жағдайда ортағасыр адамына тән дене мен рухтың дуализмінен туындайды және жеке тұлғаның тіршілігіндегі циклдік өзгерістерге (ескі-жаңа, туу-өлім, жас-көрі т.б.) қатысты байқалып отыра¬ды. Қазақтың дәстүрлі мәдениетіне де амбиваленттӏлӏктің көріністері тән: көшпелі тынымсыз қозғалыс және әлеуметтік тұрақтылық, мұсылманшылық және тәңіршілік, күнделікті тіршілік және сауық мәдени еті, еркіңдік және қауымдастық т.б. Дереккөздер
Еріксіз сақтандыру жарнасы

Еріксіз сақтандыру жарнасы - заң бойынша сақтандырушы тарапынан атқарылатын, сақтанушыға тікелей төленетін сақтандыру жарнасы. Онын мөлшері мен төлену тәртібі заңда қарастырылады және басқа да міндеттемелерден, оның ішінде қызметкермен жасалған еңбек шарттарынан да келіп туындайды. Дереккөздер
Сөз қолданылуы

Сөз қолданылуы - сөздің сөздікте қолданылуының жиілігі бойынша сипаты, белгіленіп отырады. Қолданыс * 1. бір тілдік бірліктің сөздегі қызмет сипаты, ерекшеліктері; * 2. Сөйлеу стилистикасының құбылысы ретінде сөздің (айтылымның) қолданылуы. Дереккөздер
Жолсейіт Молдасанов

Молдасанов Жолсейіт (12 маусым 1930, Тоғызбұлақ, Кеген ауданы – 7 шілде 2015) — қазақ шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1973). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылығы қызметкері (1965). Ұлы жүздің Албан тайпасы Бозым руынан шыққан. 1947 жылдан Кеген ауданының Қарқара өңірінде шопан болды. Молдасанов әр 100 саулықтан 141 қозы алып, әр қойдан 4 кг жоғары сапалы жүн қырықты. Оның есімі 1968 жылы республиканың құрметті Алтын кітабына жазылды. Кеген ауданында мал шаруашылығы саласында үздік көрсеткіштерге жеткендерге Молдасанов атындағы жүлде белгіленді. 1947 жылдан - Кеген ауданындағы Қарқара кеңшарының шопаны, кейін аға шопаны. Ол рекордтық деп саналатын нәтижелерді дәйекті түрде қамтамасыз етті. Ол 1971 жылы 100 аналық балықтан 158 қозы, 1972 жылы 160 қозы, 1973 жылы 171, 1978 жылы 176 қозы алды. Қырқылған жүн әр қойдан 4,5 келіге жетті. Бесжылдықты 3 жылда орындады. КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1973 жылғы 6 қыркүйектегі Жарлығымен Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Молдасанов 2 мәрте Ленин орденімен және Октябрь революциясы орденімен марапатталған. Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1965). 1985 жылы КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, XXIV, XXV, XXVI съездерінің делегаты, КОКП Орталық тексеру комиссиясының мүшесі. Отбасы: әйелі, 10 баласы. 2015 жылы 7 шілдеде 86 жасында дүниеден өтті. Кеңсай зиратында жерленген. Дереккөздер
Орташаландырылған сақтандыру жарнасы

Орташаландырылған сақтандыру жарнасы - сақтанушының кірісі деңгейіне, жасына, жынысына, денсаулығына, отбасы мүшелері санына байланыссыз аймақтың барлық аумағына бірдей — сақтандыру төлемі. Дереккөздер
Қосарлы меңгерілу

Қосарлы меңгерілу * 1. Меңгеретін сезде түрлі септік тұлғаларында екі меңгерілетін сөздің болуы (Анама жасаған құрметіңіз үшін. Сізге ризамын (ризамын кім үшін? Кімге?); * 2. Екі бірыңғай мүшеде ортақ меңгеріле байланысқан сөздің болуы (Ауада гүлдің хош иісі тарап, мұрын жарды). Дереккөздер
Алтынбек Бәкірұлы Молдашев

Молдашев Алтынбек Бәкірұлы (10.1.1948 жылы туған, Жамбыл ауданы, Ұзынағаш ауылы) — ғалым, экономика ғылымдарының докторы (2001), профессор (2002). 1973 ж. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын, 1979 ж. осы оқу орнынын аспирантурасын бітірген. 19742002 ж. Қазақ ауыл шаруашылығы ҒЗИ-нда кіші, аға ғыл. қызметкер, бөлім меңтерушісі, ғылыми хатшы болды. 2002 жылдан осы мекеменің директоры. Негізгі ғылыми жұмыс - тары еліміздің аграрлық-өндірістік саласын нарықтық экономика талаптарына сай жетілдіріп, ауыл шаруашылығы құрылымдарын материалдық-техникалық жабдықтау мәселелерін зерттеуге арналған. 90-нан аса ғылыми еңбегі, соның ішінде 4 монографиясы жарық көрген. ауылы И.Бараев атындағы сыйлығының лауреаты (2002). Дереккөздер
Дауыссыздар топтарын қарапайымдандыру

Дауссыздар топтарын қарапайымдандыру - ауызша сөйлеуге байланысты әңгімелесудің универсалды ерекшеліктерінің бірі, жылдам сөйлегенде байкалады, екпін түспеген дауыстылардың күшейтілген редукциясымен, дыбыстардың қысылуымен және түсіп қалуымен бір қатарда тұрады. Дереккөздер
Медициналық пункт

Медициналық пункт — әскери бөлімнің (кеменің) медициналық кызмет бөлімшесі. Медициналық пункттер әскери кызметшілерге, денсаулық сақтау министрлігінің емдеу мекемелері болмаған жағдайда жұмысшылар мен қызметшілерге амбулаториялық және стационарлық медициналық көмек көрсетуге арналған. Медициналық пункт штат бойынша медициналық құрамы бар барлық әскери бөлімдерде құрылады. Әдетте Медициналық пункт амбулаториядан, стадионардан және дәріханадан тұрады. Медициналық пункттің жайкүйі мен жұмысына әскери бөлімінің (кеменің) медициналық қызметінің бастығы жауап береді. Медициналық пункттің батальондар мен теңіз жаяу әскерінің полктерінде орналастырылуы карастырылады. Батальонның медициналық пунктінің (БМП) міндеттеріне жаралыларды іздеу және жинау, ауруларды анықтау, оларға алғашкымедициналық қызмет көрсету, жаралылар мен ауруларды ұрыс алаңынан немесе жаппай кырып-жою ошақтарынан әкету, жаралылар мен ауруларды эвакуацияға дайындау, батальонда санитариялық-гигиеналық және эпидемияға қарсы шаралар өткізу, сондай-ақ ыедициналық барлау кіреді. Теңіз жаяу әскері Медициналық пунктінің негізгі міндеті бөлімшелерден жаралылар мен ауруларды эвакуациялау, оларға алғашқы дәрігерлік көмек көрсету, жеңіл жарақаттанған және жеңіл ауруларды амбулаториялық емдеу, БМП-ны жаралыларды жинау және эвакуациялау құралдарымен күшейту, санитариялық-гигиеналық, эпидемияга қарсы шаралар және жеке құрамды жаппай қырып-жоятын қарудан медициналық қорғау бәйынша шаралар өткізу болып табылады. Теңіз жаяу әскері Медициналық пункттері әдетте тасымалдау жолдарына жақын және шатырлардағы жаралылар мен ауруларды эвакуациялау жолдарында, 100 х 100 м өлшемді жабдықталған жайлар мен тасаларда орналасады. Дереккөздер
Мухаммед Шариф

Молла (Қожа) Мұхаммед Шариф (1468/69 немесе 1470/71 ж.ш., Сайрам, — 1563/64 немесе 1565/66, Бесарық, Жаркент маңы) — Шығыс Түркістанның діни қайраткері, "Тазкира-йи Боғрахан" атты шығарманың авторы. Самарқандағы діни медреседе білім алған. Қашғарияға оралғаннан кейін "Увайси" деп аталатын сопынар қауымдастығын уйымдастырған. Кейіннен Хазрет ұлы Қожа атанды. Жаркент маңында мазарлар салдырды. Оның ізін қуушылардың арасында Шағатай әулетінен шыкқан моғол ханы Әбд-ар-Рашид те болды. Ол Молла (Қожа) Мұхаммед Шарифты діни ұстазым деп санады. Дереккөздер