kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ай санау

Ай санау. «Жылым - қой, жұлдызым - июль» (Шәкәрім). Халық жылды он екі айға бөледі де оны «ай санау» - деп атайды. Бұл тым ертеде қалыптасқан дәстүр. Әр айдың атаулары жыл мезгіліне, табиғат құбылыстарына, халықтың ұғымы мен салт санасына сай белгіленген. Мұның шаруашылық, экономикалық, астрологиялық жағынан да маңызы бар екенін дала ғұламалары тағы ескерген. Ежелгі астрономиялық бағдарда әр айға сәйкес жұлдыз аттары да бар. Ол «Жұлдыз, ай» деп аталады. Қазақстанның оңтүстік аймақтарында қазіргі айларды жұлдыз, ай атымен де атай береді. Әр айда табиғат құбылыстары мен өзгерістері де жиі болады. Халық оны «ай амалдары» немесе «амал» деп атап, желді, суық айларда қауіптеніп, оған қарсы күтініп отырады. Оны білетін халық есепшілері болған. Олар ауа райын дәл болжап, біліп, хабарлап отырған. Елімізде ай да, жыл да наурыз айынан басталады. Қазақтар қыркүйек, тамыз, желтоқсан, мамыр т.б. ай аттары сол мезгілдердің өзіндік қасиеттеріне сай келеді. Халық әр айға сәйкес ұлттық ұғымдар, наным сенімдер, мақал мәтелдер қалдырған. Мысалы «сәуір болмай - тәуір болмас», «қараша - қауыс, кәрі құртаңды тауыс», «күн қаңтарда қарға адым, ақпанда ат адым ұзарады», «сүмбіле туса - су суыр».
Артынан топырақ шашу

Артынан топырақ шашу (дәстүр). «Кесапатты адамның артынан бір уыс топырақ шашу — пәле-жаланы аластау» («Ана тілі» газетінен). Халықта ел қатты жек көрген қылмыскерлер мен опасыздарға, қарғыс алғандарға немесе өзі кінәлі бола тұра ел-жұртын кінәлап ат құйрығын кесіп кетіп бара жатқандарға әбден көңілі қалып, қаны қарайған кездерде көпшілік олардың артынан топырақ шашатын әдеті бар. Бұл — әрі жаза, әрі «қараң батсын» деген қарғыстың, «енді көзге көрінбе» деген аса қатты ескертудің ауыр сабағы. Мұндай адамдардың елі атын атамаған, есімін еске алмаған. Қазіргі кезде біреуді (әсіресе қайтыс болған адамды) сыртынан жамандау деген мағынада қолданылады. Дереккөздер
Ат майы (дәстүр)

Ат майы (дәстүр). «Ат майы» қайтты. Тигені ала бие (І.Жансүгіров). Халық дәстүрі ел арасында отырған адамдарды ешқашан ескерусіз қалдырмаған. Оның мұң мұқтажы мен әлеуметтік, тұрмыстық жағдайына құлақ асқан. Мысалы, тұрмысы нашар, жоқ жітік, жетім-жесірлерге көмек көрсетіп, қол ұшын созып отырған. Соның бірі – ат майы. Мінер аты жоқ кедейлер бұрын байлар мен ауқатты кісілерге немесе көрші-көлем, туған-туысқандарына келіп «ат майын» сұрайды. Яғни бір жаққа барып келуге немесе бірер ай мініске ат сұрайды деген сөз. Мұның мағынасы алыс жолға мінген ат ариды, күйін жоғалтады. Ат сұраушы осыны меңзеп отыр. Мұндай жағдайда әр адам сұраушының көңілін қалдырмаған. Бұл да қазақтың қайырымдылық ғұрпының бір белгісі.
Деңгене

Деңгене (дәстүр). Соңғы жылдарда ұмытылып бара жатқан дәстүрдің бірі - осы деңгене. Екі немесе үш жігіт басын қосып ауқатты үйге «деңгене» жеуге келдік дейді. Оның шарты мынадай: үй иесі бір семіз қойды сояды да әлгі екі не үш жігіттің алдына қояды. Олар бір қойдың етін сорпасымен ішіп, жеп кетуі керек. Егер олар қойды жеп кетсе, қойдың құны сұраусыз, егер етті тауыса алмаса, олар үй иесіне екі қой төлеуге тиіс. Кей жерлерде мұны «сірне» деп те атайды. Тағы бір қызығы ел арасында бұрын бір қойды бір өзі жеп кететін мешкейлер көп болған. ХІХ ғасырдың соңында Арғын ішінде Тінет руында Шінтән деген атақты мешкей болыпты. Бір қой оның жұмырына жұқ болмайтын көрінеді. Қазақстанның оңтүстік жағында «деңгенені» қолданылуы басқаша. Бұл жақта 4-5 үй бірігіп бір малды ортақтасып сойып алады. Ол біткен соң тағы бір малды ортақтасып сояды. Сөйтіп кезектесе береді. Бұл негізінен қыста күн жылы болғандықтан соғым еті көп сақтауға келмейтіндіктен болар. Дереккөздер
Араша (Бразилия)

Араша — Бразилиядағы муниципалитет, Минас-Жерайс штатында орналасқан. Триангулу-Минейру-и-Алту-Паранаиба мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Араша экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 87 772 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1 165,17 км² шамасында. Халық тығыздығы — 73,6 адам/км². Тарихы Қала 1865 жылы құрылған.
Ат құйрығын кесу

Ат құйрығын кесу (дәстүр). «Ат құйрығын кесіңдер, хан талау қылып алыңдар!» (Жанкісі). Ел арасында әртүрлі жағдайлармен қақтығысқан, енді көрместей болып біржола кетіскен, бітіспес адамдар өз елінен, туған-туысқандарынан безіп кетеді. Мұндай жағдайда ол өз атының қыл құйрығын кесіп, қолын төбесіне қойып елден шығады. Бұл енді келмеудің, ағайыннан, елден безінудің, ащы араздықтың, артына қарамай кетудің өліммен тең өте ауыр шарасы. «Ат құйрығын кесіп кетті» деген сөз осыдан шыққан. Мысалы Шәкәрімнің «Қалқаман-Мамыр» дастанында Қалқаман батыр өзін оққа байлаған ел-жұртынан осылай кеткен. «Ат құйрығын кеспе», «төбеңе қолыңды қойма» деген тыйым осындайдан қалған. Дереккөздер
Ат мінгізіп, шапан жабу

Ат мінгізіп, шапан жабу (салт). Рахмет қос мергенді аттандырды, Астына ат мінгізіп, шапан жауып. (С.Тұрғынбеков) Құрметті қонаққа, ақынға, батырға, палуанға және сол сияқты елге еңбек сіңірген ардақты, айтулы азаматтарға ат мінгізіп, шапан жабу қазақ халқының ертеден келе жатқан аса лайықты, жарасымды ата салты яғни бұл «батыр», «ақын», «палуан» деген құрметті атақтардан кейінгі берілетін құрметтеу, сый-сияпат, марапат, мадақ (награда) белгісінің айғағы, ең жоғары құрметі ретінде беріледі. Ат мінгізу, шапан жабу салты қазіргі күнде де жарасымды жалғасын тауып келеді. Мысалы, Ұлытауға келгенде қазақ елінің тұңғыш президенті Н.Назарбаевқа Торғайда ақын С.Мәуленовке, Шымкентте жазушы Ш.Мұртазаға ат мінгізіп, шапан жабылуы ұлттық мәдениеттімізідің, салт-дәстүріміздің қадір-қасиетін көтере түскені сөзсіз. Әділін айтсақ, мұндай құрмет қазіргі күнгі «машина кілтін тапсырды» дегеннен әлдеқайда абыройлы да асқақ естіледі! Дереккөздер
Ауызбастырық

Ауызбастырық (ғұрып). «Кер атты беріп тұрып: - Айта көрме, ауызбастырғымыз болсын, - деп аттандырды». («Ел аузынан» кітабынан). Біреуді сөзбен жығып, ұтып оны орнынан тұрмастай етіп өлең шығарғанда немесе өткір әзіл тастағанда (немесе ұятты іс істегенде) ұтылған адам өзінше әлгі сөзді басқа адамға таратпау үшін «ауызбастырық» береді. Ол бұл сөзді ешкімге айтпаңыз деген жалынуы, кешірім сұрауы болып табылады. «Ауызбастырық» алған адам әлгі сөзді ешкімге айтпауы керек. Сонда «ауызбастырық» та серттің бір түрі болып табылады. Дереккөздер
Ерулік

.]] Ерулік — дәстүрлі халықтық жоралғының жарқын үлгісі. Жаңадан көшіп келген, жапсарлас қонған отбасына бұрыннан отырған көршілері қонақасы береді, дәм-тұз татырып, ықылас-пейіл білдіреді. Ерулік беру арқылы ауыл тұрғындары жаңа көршілерін өздеріне етене жақындастыруды, бөтенсітпеуді де көздейді. Ерулік қысқы соғымның сүбелі мүшелерінен (қазы-қарта, жал-жая, т.б.) пісіріледі немесе қой сойылып шақырылады. Дереккөздер Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау
Меркурий (ғаламшар)

Болпан немесе Меркурий немесе Шолпан, Таңшолпан, Кіші Шолпан — Күнге ең жақын және Күн жүйесінің 1-ең кіші ғаламшары. Күнді 88 тәулік ішінде айналып шығады. Ал өз белін ұзақ уақыт 59 тəулікте айналып шығады, Болпанның бір тәулігі Жердің 176 тәулігіне сәйкес. Болпанды бақылау өте қиын. Бетіндегі температура күндіз +400 дәреже болса, түнде -200 градусқа барады.Яғни түн жағында қар жауады. дәрежеге төмендейді. Болпанның үстінде бұлттар жоқ, соңдықтан ғаламшарда жуан атмосфера жоқ. Аспаны қараңғы, жұлдыздар Болпаннан жарық көрінеді, Күн үлкен тәжі бар шар сияқты көрінеді. Меркурийдің беткі қабаты құлаған метеориттер ден пайда болған кратерлермен жабылған. Шолпанды әлемде "Меркурий" деп атайды, бұл атау көне юнанның Гермес құдайының мадағына берілген. Күннен орташа қашықт. 0,387 а.б. (58 млн. км), Күнді айналу периоды 88 тәулік, өз осінен айналу периоды 58,6 тәулік, орташа диам. 4878 км, массасы 3,3 кг; өте сирек атмосферасының құрамында Ar, Ne, He бар. М. беті сыртта. Меркурий ежелгі римдіктердің құдайы болды. Меркурий күнге ең жақын планета болғандықтан оны бақылау өте қиын. Әйтсе де, соңғы радиобақылаулардың мәліметтері бойынша, Меркурийдің өте баяу айналатыны анықталды, яғни бұл планетадағы тәулік шамамен жердегі 176 тәулікке тең. Бірақ ол күнге жақын орналасқандықтан, оның орбитасы жерге қарағанда кіші. Меркурий өлшемдері жағынан да, массасы жағынан да, кішкене болғандықтан, ол өзінің айналасындағы атмосфераны тұрақты ұстай алмайды. Меркурийдің өз серігі жоқ. АҚШ Ұлттық ғарыш басқармасының сарапшылары планетааралық зондтарды пайдалана отырып, жинаған деректер негізінде Меркурийдің егжей-тегжейлі картасы анықталды. Осыдан кейін металл ядросы салқындағандықтан, соңғы 4 миллиард жыл ішінде планетаның диаметрі 14 шақырымға азайғанын білуге ​​болады. Осы процестің нәтижесінде жер бетінде тау жоталары пайда болады, олардың кейбіреулерінің биіктігі 3 км-ге жетеді. Жоғары температураға қарамастан, Меркурий күн жүйесіндегі ең ыстық планета емес. Оның орналасқан жері күнге ең жақын, бірақ Шолпанның температурасы жоғарырақ. Шолпан күннен 2-ші орында орналасқан, жалпы қашықтығы шамамен 107-108 млн км. Мұндағы ауа температурасы 460-462 градус Цельсий. Бұл процесс Шолпан, Меркурийден айырмашылығы, түзілген жылуды ұстап тұратын көмірқышқыл газының тығыз шарының астында атмосфераға ие болуына байланысты. Дереккөздер
Ақмола (ескерткіш белгі)

Ақмола — аққайрақ тастан әдемілеп жасалған ескерткіш белгілер. Осындай бір ескерткіш (мола) Есіл өзенінің бойында, ескі керуен жолы өтетін Қараөткелде (қазіргі Астана қаласы тұрған жер) болған. «Мола» деген сөз ғұн тілінде биік қорған, қамал деген ұғымды береді. Ақмола – 13 – 14 ғасырларда тұрғызылған сәулетті күмбез. Тастан, күйдірген кірпіштен тұрғызылған мұндай күмбездер Есіл мен Нұра өзендері бойында (Ботағай, Көктам, Сұлутам, Сырлытам, т.б.) көп. Ақмола, Қаракеңгір өзені бойындағы Домбауыл кесенесі солардың ескі түрінің бірі. Оның қабырғасы төрт бұрышты текше түрінде қаланып, үстіне жартышарға ұқсаған не киіз үйдің төбесі тәрізді күмбез орнатқан. Күмбез жолаушының көзіне алыстан жарқырап көрінеді. Кейіннен Ақмола Ақмола қаласы мен облысының ресми атына айналды. Қосымша мәліметтер * [http://visitkazakhstan.kz/kk/guide/gallery/album/19/] — Ақмола облысы Дереккөздер
Қабыш Жанұзақов

Жанұзақов Қабыш (1917—1997) — Қазақстанның заң қызметі қайраткері. 1917 жылы 7 қарашада, Павлодар облысының Баянауыл ауданында дүниеге келген. 13 жасында жетім қалып, кейін балалар үйінде тәрбие алады. 1938 жылы әскерге шақырылады. 1940 жылы Совет-Фин соғысына қатысты. Фин шығанағындағы Ханко түбегінде 164 күн қорғаныс ұстаған. Одан кейін Ұлы Отан соғысы басталады. Соғыстың басынан бастап 1943 жылдың наурызына дейін аға сержант Қабыш Жанұзақов фронтта соғысқан, ұлы Ленинград қаласын фашистерден қорғаған. 1943 жылы келесі шайқастың үстінде қатты жарақат алып, аяғынан айырылған, кейін демобилизацияланған. Көптеген ордендер мен медальдармен марапатталған Соғыстан оралған соң, Қабыш Жанұзақов Қазақ КСР-ның прокуроры Барановтың кеңесімен заңгер курстарын өтеді. Павлодар облысының прокуратурасында заңгер болып істеген. Есіл ауданының прокурор меңгерушісі болып істеген. 1957 жылы, Екібастұз қаласы салынған кезде, қалаға келіп, қала прокурорының меңгерушісі болып істеді. 1979 жылы Қабыш Жанұзақов пенсияға шығып, өз өмірін балалар мен немерелерге арнайды. 1997 жылы 80 жасында дүние салады. Қабыш Жанұзақов әрі қиын, әрі қызықты өмір сүрген. Оның балалары мен немерелері оны әрқашан еске алып, үлгі етіп, Жанұзақов фамилиясын мақтан тұтады. Марапаттары * 3-ші дәрежелі «Слава» (Даңқ) ордені * «Отечественная война» (Отан соғысы) ордені * «За отвагу» (Ерлігі үшін) медалі * «За оборону Ленинграда» (Ленинградты қорғаған үшін) медалі * «Красный Гангут» (Қызыл Гангут) медалі * «За поднятие Целины» (Тың көтерген үшін) медалі * Жуков медалі.
Бабырнама

«Бабырнама» # Тарихи шығарма, Орта Азия халықтарына ортақ құнды мұра. Авторы – Моғол империясының (1526–1258) негізін қалаған Захир әд-Дин Мұхаммед Бабыр. Түркі (шағатай) тілінде 1526–1930 жылы жазылған. Кітап – Темір әулеті құрған мемлекеттердің құрылымын, әдет-ғұрпын, салт-санасын және топонимикасын зерттейтін тарихшы, этнограф, географтар үшін және орта ғасырда түркі тілінде жазылған әдеби, ғылыми шығармаларды зерттеумен айналысатын әдебиетшілер мен тіл мамандарына қажетті құнды еңбек. «Бабаранамада» мәліметтердің молдығы, тілінің байлығы жағынан ерекше туынды. Шығарма Темір әулетінің билік құрған ұрпақтарына тарихи мінездеме бере отырып, 15–16 ғасырлардағы Ферғана, Хиндустан аймағындағы (бүгінгі Орта Азия мемлекеттері, Ауғанстан, Пәкстан, Үндістан) елдерінің, халықтарынының тарихы, Темір әулеті мен Мұхаммед Шайбани арасындағы, Моғолстандағы тақ таласы, билік және жер үшін жүргізілген соғыстар жайлы егжей-тегжейлі сөз етеді. Үлкенді-кішілі қалалардың (Ақсикент, Кабул, Шаш, Бұхара, т.б.) салынуы, архитектурасы, қирауы, Сырдария, Жетісу бойындағы елді мекендер туралы жазады. Орта ғасырлардағы Алмалық (Жаркент түбінде), Алмату (Алматы), Янги (Таразкент) қалаларына тоқталып, бұлардың моңғолдар мен Шайбани әулеті билеушілерінің кесірінен қирағаны айтылады. Бұл қалалар маңында бау-бақшалар, түрлі жабайы жемістер, Орта Азия мен Үндістан тауында жан-жануарлардың ондаған түрлері болғандығы баяндалады. Бабыр дүние салысымен шығарма парсы тіліне (ауданы Абдул-Рахым), одан ағылшын тіліне тәржімаланған. Шығарманың қолжазбасын Н.И.Ильминский орыс тіліне аударып, 1857 жылы Қазан қаласында, ал А.С.Беверидже 1905 жылы Лондонда бастырып шығарды. «Бабырнама» ағылшын (1826, 1921), француз (1871), орыс (1943, 1958), өзбек (1960), қазақ тілдерінде (1990, 1993) жарық көрді. 1980 жылы француз тіліндегі жаңа аудармасына және оның басылуына ынталы елдердің (КСРО, Ауғанстан, Үндістан) ғалымдарының қатысуымен ЮНЕСКО тарапынан арнаулы комиссия құрылды. «Бабырнаманың» осы аудармасы француз (1985, 2-рет), түрік (1987), жапон (1995, 1996) тілдерінде басылды. «Бабырнаманың» 460 жылдығы халықаралық деңгейде тойланып, «Бабырнама және Шығыс Ренессансы» деген тақырыпта ғылыми-теориялық конференция өтті (1990, 22–26 қазан, Ташкент қаласы). # Абай оқыған тарихи-әдеби естелік шығарма, ортағасырлық Орталық Азия халықтарының аса қымбат жазба ескерткіші. Авторы - Үндістанда Ұлы моғолдар әулетінің негізін салушы, атақты қолбасшы Бабыр. Бүл еңбекте Үндістан және Орта Азия халықтарының тарихы, әдет-ғұрпы, этнографиясы, мәдениеті, Түркістан, Мауереннахр, Жетісу аймағының географиясы, Дешті-Қыпшақ билеушісі М. Шайбанимен арадағы соғыс жайы баяндалады. Қазақ хандары Жәнібек, Әдік, Қасым, «Тарих-и Рашидидің» авторы Мухаммед Хайдар Дулати жайында аса құнды мағлұматтар жинақталған. Абай «Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы» деген тарихи еңбегінде Алаша хан жайлы деректерін «Бабырнамадан» алғанын айтады. «Бабырнама» 1990, 1993 ж. қазақ тілінде жарық көрді Дереккөздер
Әлмерек абыз

Әлмерек абыз — қазақтың Ұлы жүз Үйсін тармағындағы Албан тайпасынан шыққан батыр, абыз. 1658 жылы қазіргі Алматы қаласындағы «Әлмерек тоған» (бұрынғы Гагарин ауылы) деген жерде дүниеге келген. 1756 жылы қайтыс болған. Әлмерек Абыз Қазақ-Жоңғар соғысына басынан аяғына дейін қатысқан батыр. Соғыс ақырына қарай қартая бастағанда әскерге сарбаз жаттықтырумен айналысады. Шәкірттерінен атақты Райымбек батыр, өз немересі Саурық батыр шыққан. М. Әуезовтың «Қилы заманында» айтылған Ұзақ батыр да осы кісінің тікелей ұрпағы. Сонымен қатар жаратлысынан бойына сіңген қасиетін пайдаланып әскерге емшілік жасау, халықтық емшілік, билік, имамдық, мұсылманша бала оқыту кәсіптерімен шұғылданған. Күші басым дұшпанды көз байлау арқылы жекпе-жекте сөзсіз жеңу әдісін қолданған және шәкірттеріне үйреткен. Райымбек батыр күші басым жаумен жекпе-жек шыққанда осы әдісті қолданып, ешбір жағдайда жекпе-жекте жеңілмей кеткен. Бейбіт заманда билік айтып, ел басқарған. Қазақ балаларын мұсылманша оқытып, Жетісу жеріне ислам дінін таратуға еңбек сіңірген. Қазақ-жоңғар соғысы біткеннен кейін батыс, солтүстік, оңтүстіктен келеген қазақ сарбаздарын жергілікті қыздарға үйлендіріп шекараға жақын жерге қазақтардың жиі қоныстануын ұйымдастырған. Албан, Суан тайпаларының ішінде Дулат, Адай т.б руларда болатын кіші рулар жиі кездеседі. Ол кісіден 12 ұрпақ тараған. 12 рулы ел Құрман деген Әлмеректің бір баласының атымен аталады. Әлмерек ұрпағы Құрмандар албанның ішіндегі ең көп тараған (Қабырға жетпес қара Құрман) руға жатады. Нақыл сөзі: Ошақтың үш аяғындай үш жүз бірге болса, қазақты ешбір жау ала алмайды. Бейіті Алматы қаласының шығыс жағында Өтеген батыр қалашығына шығар жолдың оң жағында, шағын өзен жағасындағы қырда тұр. Басына көгілдір күмбез қойылған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://infust.kz/category/almerek-abyz/ Әлмерек абыз туралы материалы бар қазнеттегі торап] * [http://www.myxatai2006.narod.ru/http://infust.kz/category/almerek-abyz/ Әлмерек абыз туралы сілтемесі бар торап]
Болат

Болат — темірдің көміртекпен (2%-ке дейін) және басқа да элементтермен қорытпасы; темір, көміртек және басқа элементтермен қосылып жасалған деформацияланатын қорытпасы. Болат - өндіру технологиясына байланысты құрамына көміртектен басқа марганец, кремний, күкірт, фосфор т.б. қосалқы элементтер кіреді. Мұндай болатты көміртекті болат деп атайды. Болат сапасын арттыру үшін, қорытпа құрамына хром, никель, молибден, ванадий, вольфрам, марганец, кремний және т.б. элементтер қосылады. Мұндай қорытпа легирленген болат деп аталады. Болат – қара металлургия өндірісінің негізі - машина жасау өнеркәсібі мен құрылыста пайдаланылатын негізгі материал. Пайдалану саласына қарай, болатты төрт топқа бөлуге болады: * Құрылыстық болат. Әдетте, прокат күйінде құрылыс конструкцияларының әртүрлі элементтері, вагон және кеме жасауда қолданады. * Машина жасау болатынан әр түрлі машина бөлшектері жасалады. Ол үшін термиялық өңдеу мен химиялық-термиялық өңдеуден өткізіледі. * Аспаптық болат әр түрлі кесу, өлшеу, штамп аспаптарын жасауға пайдаланылады. * Айрықша-физикалық қасиеттері бар болат көбінесе электр техникасы, химия, әскери техникаларын жасауда пайдаланылады. Болаттардың жіктелуі Химиялық құрамына қарай: # Көміртекті # Легирленген Сапасына қарай: # Кәдімгі # Сапалы # Жоғары сапалы # Аса жоғары сапалы Балқыту әдісіне қарай: # Конверторлы # Мартен # Электрлі болаттар # Балқытудың арнайы әдістерімен Құрылымына қарай: # Перлитті # Аустенитті # Ферритті # Карбидті Қолданылу аясына қарай: # Конструкциялық # Құрал-саймандық # Арнайы қолданыс # Құрылыс Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://Malimetter.kz/bolat-ondiru Malimetter.kz Болат өндіру реферат] (қазақша)
Қазақ билері

Қазақ билері — ерте заманда осы күнгі соттың да, тергеушінің да қызметін атқарған. Билер өздерінің бір ғана сөзімен небір шытырман даулы мәселелердің дұрыс шешімін тауып отырған. Қазақ билері әділ және елге сыйлы болуға тиісті болатын. Өз әділдігімен елге танымал болған қазақтың атақты билері: * Төле би (1663—1759 жж.) * Қазыбек би (1667—1764 жж.) * Әйтеке би (1644—1700 жж.) Қазақ халқының бұл билері елді үш жүздің бірлігін сақтауға шақырды. Тағы қараңыз * «Жеті жарғы»
Бор (тау жынысы)

Бор — көбінесе кокколитофор мен фораминифер сияқты микроорганизмдердің ізбесті (90-99% кәлсит) қаңқаларынан құрылатын борпақ (40-49% дейін), ұсақдәнді ( 3 . Бор құрамында кварц, монтмориллонит, каолинит, гидрослюда, опал, глауконит, халцедон, цеолиттер, пирит, барит, темір оксидтері болады. Бор жылы климат жағдайында тұзд. қалыпты теңіздерде ондаған м-ден жүздеген м-ге дейінгі тереңдіктерде тұнады. Геосинклинальдік аймақтарда Бордың шөгінділері қатайып, әктасқа айналады. Бор мезо-кайнозой шөгінділерінде кең тараған. Ол қағаз, шыны, цемент, парфюмерия өндірісінде, косметикада, медицинада қолданылады. Дереккөздер
Фобос (айрық)

Фобос сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Фобос (серік) — Қызылжұлдыздың екі серігінің бірі. * Фобос-1 — 1988 ж. Қызылжұлдызға жіберген Кеңес Одағының екі ғарыштық жабдығының бірі. * Фобос-2 — 1988 ж. Қызылжұлдызға жіберген Кеңес Одағының екі ғарыштық жабдығының бірі.
Орогенез

Орогенез, орогенезис, орогендік қозғалыстар – қуатты түрде жүретін қатпарлар мен жарылыстар түзілу, тау жаралу процестерінің жиынтығын білдіретін геологилық термин. Бұл терминді ғылымға 1890 ж. американдық геолог Г.Джильберт енгізді (1843 – 1918). Ол Орогенезді баяу төмендеулер және көтерілулермен сипатталатын, құрлықтар мен мұхиттардың жаралуына себепші болатын эпейрогендік қозғалыстардан бөлді. Француз геологы 1907 ж. Э.Ог (1861 – 1927) Орогенезді тек геосинклиналдық облыстарға ғана тән деп санады. Неміс геологы 1919 ж. Х.Штилле (1876 – 1966) Орогенезді қысқа уақыт ішінде, дүркінді түрде үлкен күшпен тек белгілі орогендік облыстарда ғана өтетін процесс деп қараумен бірге қатпар түзілуді тау жаралудың негізгі нәтижесі деп санады. Тау жаралудың жер қыртысын тербеуші қозғалыстармен байланыстылығының анықталуына және кеңес ғалымдарының тектоникалық классификацияларына байланысты мазмұны біраз көмескілеу “Орогенез” термині сирек қолданылатын болды, ал “тау жаралу” терминін тек таулардың өздерінің қалыптасу процестеріне ғана қолдана бастады. Сондай-ақ, Орогенезді “қатпарлы қозғалыстар” терминінің синонимі ретінде қолдану қате. Дереккөздер
Серпер (күй)

Серпер — Құрманғазы Сағырбайұлының күйі. Серпер - қаншама иілтсе де, қаншама еңсесін басса да сынбайтын, мойымайтын, қайта серпіп, бұрынғы қалпына келе беретін, болаттай берік, халықтың қайыспас ерекше ерлігіне арналған шығарма. Сыртқы сілтемелер Қали Жантілеуовтың орындауында ("Асыл мұра" жобасынан) - [http://www.asylmura.kz/disky/jantileuov/sapter.mp3 Серпер] (MP3 форматында)
Тойбастар

Тойбастар — қыз ұзату, үйлену, т. б. тойларда айтылатын өлең түрі. Үйлену тойының ең соңғы күнінде жігіттер мен қыз-келіншектер жиналып, қоштасу кешін өткізеді. Сол кеште жастар жағы әр түрлі ұлттық ойындар ойнап, көңіл көтеріп өлең айтады. Той аяқталғанда тойбастар әні айтылады. Тойбастардың мазмұн-мақсаты той иесін мадақтап, отбасы құрғалы отырған екі жасқа игі тілек, бата, ақыл-кеңестер айту. Айтушының қабілетіне қарай жаттанды өлең түрінде де, жанынан шығарылып та айтыла береді. Өлең құрылысы, ұйқасы көбінесе қара өлең, жыр үлгісінде келеді. Тойбастар шілдехана, сүндетке отырғызу тойларында, үй-ішінің, ауылдың, қаланың басқа қуаныш-қызықтарында айтылады. Тойбастар жиын-тойдың аяқталғанын, бірақ қуаныштың алда да жалғаса беретінін білдіреді. Дереккөздер
Әсем қоңыр

Әсем қоңыр — Динаның күйі. 1937 ж. Дина көркемөнерпаздардың слетіне Алматыға келді. Ол мұндағы білім алып жатқан жастарды көреді. Олардың бақытты ұрпақ екенін көріп іштей сүйсінеді. Ол өзінің немересі Қоңырын еске алып, Қазақстанның бақытты балаларына арнап «Әсем қоңыр» күйін шығарады. «Әсем қоңыр» жарқын, көңілді шығарма. Бұл күй — төкпе күй түріне жатады. Сілтемелер * [https://dombira.ru/asem-konyir/ Күйдің ноталары]
Телқоңыр

Телқоңыр — Сүгірдің күйі. Күй асықпай, сабырлы ойналады. Әр ырғағында қазақтың ауылы, иіп тұрған бие, ерке мінезді құлын әсемдікпен суреттелген. Жетім құлынды құлыны бар биеге теліп өсіреді. Сілтемелер * Төлеген Момбековтың ойнауында ("Асыл мұра" жобасынан) - [http://www.asylmura.kz/diski/shertpe/08.mp3 Телқоңыр] (MP3 форматында}
Был­қылдақ (күй)

Былқылдақ — Тәттімбеттің күйі. Бұл күй Былқылдақ деп аталатын саздауытты жайлауы бар жерге арналып шығарған. Күй негізінен би ырғағына құрылған. Оның сазынан мөлдіреп шыққан бұлақтың сылдырын, желмен тербелген шөп сыбдырын, тоғайда ән салған құс даусын естігендей боласыз. Сілтемелер * Мағауия Хамзиннің орындауында ("Асыл мұра" жобасынан) - [http://www.asylmura.kz/diski/shertpe/13.mp3 Былқылдақ] (MP3 форматында) *
Қосалқа

Қосалқа — Даулеткерей Шығайұлының сырғаның сылдырлаған үніне арнап шығарған күй-еңбегі. Шығу тарихы Қосалқа күйі - Даулеткерейдің ең танымал күйлерінің бірі. Қазіргі таңға дейің оның шығу тарихы нақты белгісіз, бірақ кей деректер көзі бойынша, Даулеткерей - еңбегін Құрманғазы қонаққа келген сәтте жазған болатын. Құрманғазыны күтіп, бірге еттең тойып алған соң, екі композитор далаға шығады. Соңда Құрманғазы былай дейді: "Сіздің сыршыл да сезімтал күйлерінізді естіп жүрміз. Саржан келінініздің де жүрісіне, сылдыр қаққан сырғасы мен алқасына бір күй шығарыңызшы" - дейді. Сол сәтте отыра қалып автор күй тартады. Осы күй ел арасында таралып кетіп, оны Қосалқа деп атап кетеді. Күйді талдау * Тональділігі: С - dur (бірақ кейде G - dur-да ойналады) * Екпіні: Орташа * Орындалу түрі: Төкпе * Жанры: Арнау күй * Музыкалық сипаты: Көңілді * Қағысы: П V П V; П V П; VV * Дыбыс күші:p; pp ;f; ff; mf; * Қосымша белгі: лига Қосымша ақпарат 1944 жыл - Косалқа күйінен шыққан "Қос Алқа" атты биі бірінші рет Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрында қойылады. Дереккөздер Iskakov, R. (n.d.). Қосалқа күйінің шығу тарихы. Zharar.kz. https://zharar.kz/id/48916 Сілтемелер * Қос Алқа * Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры * https://zharar.kz/id/48916
Қайран шешем

Қайран шешем — Құрманғазының бұл күйі анасы Алқаға арналған. Бірде түрмеге айдалып бара жатқан Құрманғазы анасын көріп, көзіне жас алады. Мұны көрген анасы Алқа: «Мен ұл таптым деп жүрсем, жасық неме екен ғой туғаным. Кімнің алдында көзіңнің жасын шығарып тұрсың», — деп жағына шапалақпен тартып жіберіпті. Кейін түрмеде отырғанда осы күйін шығарған. Күй аңызы Құрманғазы Орал түрмесінде жатып қалады. Бұл түрменің орда түрмесіндей емес, мықты екенін көріп, Құрманғазы біраз налиды. Бірнеше күн ешкіммен кеңеспей, өзімен-өзі болып, қалың уайым теңізіне батады. Бір күні қысқа серуен кезінде Лавочкин деген орыс тұтқынымен танысады. Ол «ақ патшаға тілі тигені үшін» қамалған орыс жұмыскері болып шығады. Өзі қазақ арасында көп болып, қазақшаны судай білетін болады. Ол Құрманғазыны жұбатып, көптеген ақыл айтып, өзінің өмірінен біраз шежіре айтады. Екеуі енді айырылмас дос болып, сырласып, ақылдасып отыратын болады. Құрманғазы Лавочкинге өзінің осы жолға шығардағы басынан кешкен бір әңгімесін баяндап береді: – «Ақбаевтің атарман-шабармандары ұстап алып, көк арбаға тіркеп, енді жүргізейін деп тұрғанда шешем Алқа келе жатқанын көрдім. Әлпештеп өсірген анама әлі күнге бір қызмет ете алмай, оны үнемі қауіп-қатерде, жоқшылықта ұстап келгенмін. Енді, міне, көп жылдан соң келгенде тағы да оны пұшайман етіп кетіп бара жатқаным ойыма түсіп, шыдай алмай көзімнен бір тамшы жас шығып кетті. Сонда, қайран шешем менің қасыма келіп: – «Мен ұл таптым деп жүрсем, жаман, жасық неме екен ғой, туғаным. Кімнің алдында көзіңнің жасын шығарып тұрсың?!» – деп жағымнан шапалақпен тартып-тартып жіберді. Сонда ғана мен әнтектік жасағанымды сездім. Анама күле қарап қош айтыстым», — дейді. Құрманғазының бұл әңгімесі Лавочкинге үлкен әсер етеді. Ол өзінің шешесінің талай мейірбанды істерін есіне алып, біраз әңгіме етеді. Құрманғазы болса шешесінің жас кезінде қандай сотқарлығы болса да кешіріп, қандай тентектігі болса да Сағырбайдан арашалап, қалай да Құрманғазыны қақпайламай, бір-беткей етіп өсіруге тырысқанын, ондай тәрбиенің Құрманғазы өмірінде үлкен рөл ойнағанын күйші қайта-қайта есіне түсіріп, небір еркеліктерін көз алдына елестетіп, көрер таңды көзімен атырады. Қатар жатқан Лавочкин де өзімен-өзі сырласып, ол да аунақшып ұйықтай алмай шығады. Ертеңінде Құрманғазы ойланып-толғанып, қолына домбырасын алып, қолы хат білмесе де, ардақты анасының айта қалғандай «жазасын» қағаз бетіне түсіретін мүмкіншілігі болмаса да, домбыраның қос ішегінде бір ескерткіш қалдырайын деп күй шертті. Оны лавочкинге тартып бергенде екеуінің ерлігі де бір сәт кейінгі пыланға шыға тұрып, кішкене көз жастарын төгіп алды. Бірақ өмірдің небір өткел бермес асуларын, асқар белдерінен өткен қайратты жігіттер тез өздерін-өздері жинап алып, күйді қайта-қайта орындап, тыңдап, оның ішінде тек сағыныш ноталары ғана емес, күш-қуат барын, тіпті сартылдап қашып бара жатқан аттың тұяғының сарыны барын естігенде, бірін-бірі тілсіз түсініп, ол сарынның арман даусы екенін біліп қойды. Ақылдасып келіп күйдің аты «Қайран шешем» болды.
Ақсақ құлан

Ақсақ құлан - XIII ғасырда шыққан халық күйі. Тарихы Ертеде ел билеген қатал Жошы хан өмір сүріпті. Оның бала дегенде жалғыз ұлы болыпты. Бір күні баласы аңға шығар алдында әкесі жаман түс көріп, баласын тоқтатқысы келеді. Баласы әке сөзіне мән бермей, нөкерлерін ертіп, ұзақ жолға шығады.Біршама уақыт өткен соң, жазық далада бір топ құланның жайылып жүргенін көреді. Бала құланды қуып жүріп, алысқа ұзап кеткенін байқамай қалады. Хан баласының атқан оғы құланның аяғына тиеді. Құлан хан баласына қарсы шығып, оны теуіп өлтіреді. Арада біраз уақыт өтеді. Хан нөкерлері баланың қазасын әкесіне қалай естіртуді білмейді. Хан жүрегі сезгендей, «Кімде-кім балам туралы жаманат хабарды естірте келсе, сол кісінің көмейіне қорғасын құйдыртам» — дейді. Сол елде асқан күйші қазаны естіртетін болып, сарайға келіп, хан алдында күй тарта береді. Ханның көз алдына баласының қандай жағдайда қайтыс болғаны елестейді. Күйші барлығын күй тілінде жеткізген екен. Сонда хан: «Балам өлген екен ғой, мына кісінің көмейіне қорғасын балқытып құйыңдар»- деп жарлық береді. "Дат тақсыр!" – дейді күйші. – "Бәлкім жаманат хабарды жеткізген домбырам шығар" Амалы таусылған хан баласының қазасын естірткен домбыраның шанағына қорғасын құйдырады Аңыз әңгімелерде осы оқиғаға байланысты «Ақсақ құлан» күйін ХІІІ ғасырда өткен, атақты күйші Кетбұға деген адам шығарған екен.
Ел айырылған

Ел айырылған - халық күйі. 1723 ж. Жоңғар шапқыншылығы кезінде болған «Ақ табан шұбырынды» ел босып жүрген кезінде, халық күйшілері домбыраның көмейінен «Ел айырылған» күйін күңіренткен. Қайғыға толы, орташа екпінде орындалатын күй.
Ілияс Қорықбаев

Қорықбаев Ілияс (1937, Батпақты ауылы, Ырғыз ауданы — 1994, Батпақты ауылы, Ырғыз ауданы) — жыршы. Өмірбаяны * Ауылдық Кеңестің хатшысы * почта байланысы бөлімінің бастығы * кеңшар бухгалтері қызметтерін атқарған. Өнер жолы Домбыра тартуды жездесі Зәкария жыраудан үйренген. Құрманғазының «Ақсақ киік», «Адай», «Кісен ашқан», Тәттімбеттің «Саржайлау», «Сылқылдақ», «Былқылдақ», т.б. күйлерін домбырада тамаша орындаған. Атақты Ақан сері Қорамсаұлының «Құлагер», «Маңмаңгер», «Балқадиша», «Жаяу Мұса», Байжанұлының «Ақ сиса», «Сұрша қыз», Біржан Қожағұлұлының «Айтбай», «Ғашығым» т.б. әндерін домбыраға қосылып шырқаған. Ш. Қалдаяқовтың әндері мен Нұрхан Ахметбековтың «Есім Сері», «Жасауыл қырғыны», «Ұры қарға» поэмаларын және «Алпамыс батыр», «Ер Тарғын»,"Қозы Көрпеш-Баян сұлу" эпостық жырларды жатқа айтқан. Дереккөздер
Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев

Қайырғали Үсенғалиұлы Қожанбаев (1.01.1938 жыл, Гурьев облысы) - дирижер. Қазақ. Әкесі - Қожанбаев Үсенғали, ҰОС-да хабарсыз кеткен. Анасы - Қожанбаева Оңайтуған, марқұм, сатушы болып жұмыс істеген. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының халық аспаптар факультетін бітірген (1964), оркөстрдің солисі, халық аспаптар оркестрінің дирижері. «Дүние» университетінің профессоры (1998). Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры (2005). 70-тен астам әннің және домбыра мен халық аспаптар оркестріне арналған 10 күйдің авторы. КОКП мүшесі (1972-1991). * 1955-1957 жылдары - Гурьев облысы Есбол аудандық Мәдениет үйінің көркемдік жетекшісі. * 1964 жылдан - Ақтөбе мәдени-ағарту училищесінің оқытушысы. * 1971 жылдан - Ғ. Жұбанова атындағы Ақтөбе музыкалық училищесінің негізін қалаушы және директоры. * 1990 жылдан - Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті музыка кафедрасының меңгерушісі. * 1998 жылдан - «Дүние» университеті музыка кафедрасының меңгерушісі (Ақтөбе қ.). * 2003 жылдан бері - Ақтөбе облыстық Ғ. Жұбанова атындағы филармониясының «Арайлы Ақтөбе» Халық аспаптар оркестрінің көркемдік жетекшісі және бас дирижері. *«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1969). * ҚазКСР Еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1988). * Үйленген. Жұбайы - Қожанбаева Галина Қуанышқызы, зейнеткер. * Қыздары - Қожанбаева Бибінұр Қайырғалиқызы, Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының педагогы және концертмейстері; * Дүйсіпова Бибігүл Қайырғалиқызы, жеке кәсіпкер. Дереккөздер
Жәлекеш Айпақов

Жәлекеш Айпақов (1904, Шалқар қаласы - 1967, Ақтөбе қаласы) - Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген әртісі. * 1935 ж. Алматы филармониясына шақырылып, жұмыс істеді. * Құрманғазы атындағы ұлт-аспаптар оркестрінің негізін қалаушылардың бірі болған * 1953 ж. Ақтөбе филармониясында жұмыс істеді. * Халық композиторы Қазанғаптың күйлерін республика жұртшылығына насихаттаған. Құрманғазы, Мәмен, Дина күйлерін орындаудағы асқан шеберлігімен танылған. Көптеген шәкірттер күйшіден дәріс алды. Еңбегі бағаланып, мемлекеттік марапаттарға ие болған. Дереккөздер
Жайлаубай Асылханов

Жайлаубай Асылханов (2 шілде, 1964, Оймауыт ауылы, Байғанин ауданы)— домбырашы, концерттік орындаушы, Қысқаша өмірбаяны * 1987 ж. А. Жұбанов атындағы Ақтөбе саз коллежін бітірген. * 1997 ж. Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваторияны бітірген. * 1987—92 ж. Ақтөбе облыстық филармониясының домбырашысы * 1992—95 жж. «Домбыра дастан» ансамблінің көркөмдік жетекшісі * 1994 ж. бастап Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе саз коллежінде домбыра класынан дәріс береді. Репертуарында Құрманғазының, Дәулеткерейдің, Қазанғаптың, Динаның, Абылдың, Естайдың, Сүгірдің, Құлшардың, Есірдің, сондай-ақ қазіргі қазақ сазгерлерінің 100-ден астам күйі бар. Жетістіктері * Қашаған жыраудың шығармашылығына арналған республикалық өнер сайысының жеңімпазы. * Қазанғаптың шығармашылығына арналған республикалық өнер сайысының жеңімпазы. Марапаттары * «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2000) марапатталған. Дереккөздер
Смартфон

]] Смартфон ( — ақылды телефон) — өзіне ұялы телефонның сөйлесу мүмкіндіктері мен қалта компьютерінің Интернетке шығу, файлдармен жұмыс істеу, пошта тәрізді мүмкіндіктерімен біріктірілген гибрид болып табылады. Смартфонның ұялы телефоннан айырмашылығы — оның амалдық жүйесі болады.
Бразилия әнұраны

Бразилияның ұлттық әнұраны — тұңғыш 1832 ж. сәуірдің 17-де шығарылған, бірақ республика жарияланғанша дейін ресми деп есептелмеген. Әнұран 1890 ж. қаңтардың 29-да декретпен бекітілген. Ағымдағы әнұран мәтіні Бразилия тәуелсіздігінің 100 жыл мерей тойының алдында, 1922 ж. қыркүйектің 6-да қабылданған. Мәтіні I Ouviram do Ipiranga as margens plácidas De um povo heróico o brado retumbante, E o sol da Liberdade, em raios fúlgidos, Brilhou no céu da Pátria nesse instante. Se o penhor dessa igualdade Conseguimos conquistar com braço forte, Em teu seio, ó Liberdade, Desafia o nosso peito a própria morte! Ó Pátria amada, Idolatrada, Salve! Salve! Brasil, um sonho intenso, um raio vívido De amor e de esperança à terra desce, Se em teu formoso céu, risonho e límpido, A imagem do Cruzeiro resplandece. Gigante pela própria natureza, És belo, és forte, impávido colosso, E o teu futuro espelha essa grandeza Terra adorada, Entre outras mil, És tu, Brasil, Ó Pátria amada! Dos filhos deste solo és mãe gentil, Pátria amada, Brasil! II Deitado eternamente em berço esplêndido, Ao som do mar e à luz do céu profundo, Fulguras, ó Brasil, florão da América, Iluminado ao sol do Novo Mundo! Do que a terra mais garrida Teus risonhos, lindos campos têm mais flores; «Nossos bosques têm mais vida», «Nossa vida» no teu seio «mais amores». Ó Pátria amada, Idolatrada, Salve! Salve! Brasil, de amor eterno seja símbolo O lábaro que ostentas estrelado, E diga o verde-louro desta flâmula — Paz no futuro e glória no passado. Mas, se ergues da justiça a clava forte, Verás que um filho teu não foge à luta, Nem teme, quem te adora, a própria morte. Terra adorada Entre outras mil, És tu, Brasil, Ó Pátria amada! Dos filhos deste solo és mãe gentil, Pátria amada, Brasil!
PageRank

-{PageRanк}- — Интернеттегі тораптың әрбір бетіне өзіндік салмақ беріп, іздеу сұранысында беттерді сол салмағы бойынша реттеп шығаратын Google дегеннің алгоритмы. Ал әрбір бетке берілген бұл салмақ, сол беттің басқалары үшін қаншалықты қажет екенін білдіретін көрсеткіш. Атауы PageRank сөзі алғаш PageRank бастаушылардың бірі Page дегеннің атына да байланысты болуы мүмкін Тарихы PageRank алғаш СтенФорд Университетінің екі студентінің (Brin & Page) зерттеу жобасы ретінде басталып, соңынан Google Компаниясы ретінде Google Іздеу жүйесін бастап кетті. Мүмкін Google дегеннің қазіргі дәрежеге дейін көтерілуіне себепші — бұл олардың алгоритмдары дәлірек жұмыс істеуінде шығар. Алгоритмы Алгоритм қалай жұмыстайды: # Егер A беті B бетіне сілтеме берген болса, онда A беті B бетіне пікір берді деп көреді. # Сосын екіншіде, B дегенге сілтеме берген беттің PageRank жоғары болса онда жоғары пікір берді дегенді білдіреді. # Егер B беті, A бетіне қайтара сілтеме бермесе A дегеннің B дегенге берген пікір есептелінбейді. Яғни A беті B дегенге, B беті A дегенге сілтеме бергенi жөн. Сондықтан торапты немесе блогты іздеу нәтижесінде жоғарыда шықсын деп ойлағандар PageRank жоғары тораптармен сілтеме алмасып блогын сол тораптарға сілтеме береді. Сілтемелер көбіне басты бетте тұрмаса, басқа беттегі тұрған сілтемелер көп пікір жинай алмайды. Google PageRank 0-дан 10-ға дейінгі сандарды береді. 10 саны ең жоғары болып есептеледі. Мысалы Google, Yahoo тораптарының PageRank 10/10.
Әл-Құдысқа қайта оралу

әл-Құдысқа қайта оралу (, ) — Қытайдағы мәсіхшілік миссионерлік қозғалысы. Бұл қозғалыс 1920 ж. ұйымдасып, буддистер, индуистер және мұсылмандар арасында христиан дінін таратуды көздейді. Қытайда коммунистік-маоистік кезеңде өз жұмысын астыртын өткізуге мәжбүр болып әлсіреп кеткен. Қазіргі таңда жүз мыңнан астам жолын ұстаушылар бар. Сырқы сілтемелер * [http://www.backtojerusalem.com Қозғалыс торабы]
Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев

Мәжіт Төлеубекұлы Есенбаев (28 сәуір 1949 жыл, Павлодар) — қазақстандық мемлекет және саяси қайраткері, 1996–1997 және 2012–2013 жылдары аралығында Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы, 2004–2008 жылдары Ақмола, 1997–1999 жылдары Қарағанды облыстарының әкімі болды. Экономика ғылымдарының кандидаты. Өмірбаяны Есенбаев 1949 жылы 28 сәуірде Павлодарда дүниеге келді. Білімі Есенбаев 1972 жылы Қазақ политехникалық институтын «тау-кен өнеркәсібінің экономикасы және ұйымдастырылуы» мамандығы бойынша тәмамдады. Мансабы Есенбаев еңбек жолын Қазақ КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінде бастады: ол 1972–1975 жылдары Жоспарлау және стандарттар ғылыми-зерттеу экономикалық институтының экономисі, 1975–1979 жылдары Мәскеуде Өндірістік күштерді зерттеу кеңесінің аспиранты және 1979–1981 жылдары Жоспарлау және стандарттар ғылыми-зерттеу экономикалық институтының кіші ғылыми қызметкері болды. Бұдан кейін еңбек жолы Қарағанды қаласында жалғасты. 1981 жылдан 1989 жылға дейін Есенбаев — Қарағанды ​​педагогикалық институтының марксист-ленинист философия және саяси экономия кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доценті, меңгерушісі. 1989–1991 жылдары ол Қарағанды ​​Халық депутаттары Кеңесі атқару комитетінің Экономикалық жоспарлау бас басқармасы бастығының орынбасары болды. 1991 жылы ол Қарағанды ​​Халық депутаттары Кеңесі атқару комитеті төрағасының орынбасары — Қарағанды ​​қалалық экономика комитетінің төрағасы бола тұрды. 1992 жылдан 1994 жылға дейін Есенбаев — Қарағанды ​​облыстық әкімшілігі басшысының орынбасары — Қарағанды ​​қаласы Экономика және қаржы комитетінің төрағасы. Есенбаевтың еңбек жолы өсе бергені сонша, 1994 жылғы желтоқсаннан бастап Үкіметте көрініс тапты. 1994–1996 жылдары аралығында ол — Қазақстан Қаржы министрлігі Бас салық инспекциясының бастығы — Қаржы министрінің бірінші орынбасары. 1996 жылдан 1997 жылға дейін ол Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 1997 жылы Есенбаев Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды. Ол бұл қызметті 1999 жылға дейін иеленді. Әкімдігінен кейін, 2002 жылға дейін Есенбаев Қаржы министрі болатын. 2002 жылы Қазақстан президентінің №794 бұйрығымен Экономика және сауда министрі болып тағайындалды. Кейін бұл министрлік Индустрия және сауда министрлігі деп атауын өзгертті. Бұл лауазымынан Есенбаев 2003 жылы босатылып, Қазақстан президентінің көмекшісі болды. Бұл лауазымынан ол 2004 жылы Қазақстан президентінің №452 бұйрығымен босатылып, 2004–2008 жылдары Ақмола облысының әкімі атанды. 2008 жылы Есенбаев Қазақстан Үкіметінің №50 бұйрығымен Бәсекелестікті қорғау агенттігінің төрағасы болып тағайындалып, бұл қызметте 4 жыл болды. 2012 жылы ол Қазақстан Үкіметінің №189 бұйрығымен Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Бұл қызметте Есенбаев екінші рет еді, себебі 1996–1997 осы лауазымда болған. Бұдан кейін Есенбаев кәсіп секторына қарай бет бұрды. 2013–2014 жылдары ол — Қазақстан Халық банкі Директорлар кеңесі төрағасының кеңесшісі — бас өкілі; 2014 жылдан бастап Қазақстан Халық банкінің 70% иелік ететін АЛМЭКС холдингтік тобының төрағасы болып келеді. Дереккөздер
Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов

Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов (1 мамыр 1947 жыл, Қызылту, Қобда ауданы, Ақтөбе облысы) — қазақстандық саясаткер, Ақтөбе облысының бұрынғы әкімі (2004—2011). Білімі Ақтөбе педагогикалық институтын (1977) математика пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша; Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтын (1990) инженер-механик мамандығы бойынша бітірген. Экономика ғылымдарының докторы (2001). 80-нен астам ғылыми мақала мен еңбектің, оның ішінде «Адами даму концепциясының негізіндегі аймақтың еңбек әлеуетін стратегиялық жоспарлау» басылымының, «Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару» оқулығының авторы. Еңбек жолы 1965 жылдан - Ойыл МПТУ-196 дене шынықтыру пәнінің оқытушысы, Темір индустриялық-педагогикалық техникумының студенті, оқытушысы. 1969 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1971 жылдан - Ақтөбе қаласының КТУ-100 оқытушысы, өндірістік оқыту шебері. 1974 жылдан - Ақтөбе қаласының ҚКТУ-107 директорының оқу-тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасары. 1977 жылдан - Ақтөбе облыстық кәсіби-техникалық білім беру басқармасы бастығының орынбасары. 1980 жылдан - Ақтөбе облыстық партия комитетінің нұсқаушысы. 1985 жылдан - Ақтөбе облыстық кәсіби-техникалық білім беру басқармасының бастығы. 1988 жылдан - Ақтөбе облыстық партия комитетінің идеология бөлімінің меңгерушісі. 1990 жылдан - Ақтөбе облыстық халыққа білім беру басқармасының бастығы. 1992 жылдан - ҚР білім министрінің орынбасары. 1995 жылдан - Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары. 1996 жылдан - Ақтөбе қаласының әкімі. 2002 жылдан - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Заң шығару және құқықтық реформа жөніндегі комитеттің мүшесі. 2004 жылдан 2011 жылға дейін - Ақтөбе облысының әкімі. 2011 жылдан 2017 жылға дейін Ақтөбе облысынан сайланған ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитетінің мүшесі. Қоғамдық қызметі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 13-ші шақырылым депутаттығына кандидат. Ақтөбе облысы Бокс федерациясының президенті (1985-2005). Марапаттары «Құрмет» (2001), II дәрежелі «Барыс» ордендерімен, II дәрежелі әулие Сергей Радонежский орденімен; медальдармен, оның ішінде «Ерен еңбегі үшін» (РФ); «КСРО кәсіби техникалық білім беруді дамытуға сіңірген еңбегі үшін», «Қазақ тілі» халықаралық қоғамының «Ана тілі» құрмет белгілерімен марапатталған. ҚР Құрметті спорт қайраткері. Жыл әкімі (2006, 2009). Қазақстан Құрметті жол салушысы. Бокстан КСРО спорт шебері. Отбасылық жағдайы Әскери атағы - запастағы полковник. Үйленген. Жұбайы - Құрғұлова Мінаура Әбиқызы. 3 баласы, немерелері бар. Дереккөздер
Серік Әбікенұлы Үмбетов

Серік Әбікенұлы Үмбетов (19 маусым, 1950, Алматы облысы Жамбыл ауданы Прудки ауылы) — мемлекеттік қайраткер. Әр жылдары Алматы және Жамбыл облыстарының әкімі, Ауыл шаруашылығы министрі, Президенттің Іс басқарушысы қызметін атқарған. Қазақстан Парламенті Мәжілісінің V, VI шақырылым депутаты. Өмірбаяны Шапырашты руынан шыққан. * Алматы зооветеринарлық институтын бітірген (1983), зооветеринар. * 1974 жылдан - Алматы облысы Күрті ауданы Т. Бокин атындағы кеңшардың бригадирі, ферма басқарушысы, бас зоотехнигі, партия комитетінің хатшысы. * 1985 жылдан - Алматы облысы Күрті ауданы «Желтораңғы» кеңшарының дирөкторы. * 1988 жылдан - Алматы облысы Кеген ауданы ААӨБ төрағасы. * 1989 жылдан - Алматы облысы Күрті ауданы Т. Бокин атындағы кеңшардың директоры. * 1992 жылдан - Алматы облысы Күрті ауданының әкімі. * 1994 жылдан - Алматы облысы әкімінің орынбасары. * 1996 жылдан - Алматы облысының әкімі. * 1997 жылдан - Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары. * 1999 жылдан - Жамбыл облысының әкімі. * 14.05.2004 жылдан - ҚР Ауыл шаруашылығы министрі. * 08.2005 жылдан - Алматы облысының әкімі. * 13.04.2011 жылдан - Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқарушысы. * 2012—2021 жылдары - Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. Марапаттары * «Парасат» ордені (15.12.2002). * III дәрежелі «Барыс» ордені. * Астанаға 10 жыл медалі * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі * Ұлттық Олимпиада комитетінің алтын ордені Шендері Әскери атағы - отставкадағы полковник. Отбасы * Әкесі - Үмбетов Әбіке, марқұм, зоотехник болып жұмыс істеген. Анасы - Үмбетова Көкен, зейнеткер. * Үйленген. Жұбайы — Үмбетова Ермеккүл (1955 ж.т.). * Қыздары - Құралай (1973 ж.т.), Нәдира (1980 ж. т.), Әлия (1981 ж.т.); * Ұлы - Дәурен (1975 ж.т.). Дереккөздер
Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов

Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов (23 қараша 1948 жыл, Шарбақкөл ауданы, Омбы облысы, Ресей) — қазақстандық саясаткер, Көкшетау, Ақмола және Шығыс Қазақстан облыстарының бұрынғы әкімі, Парламент Мәжілісінің IV шақырылым депутаты. Өмірбаяны 1948 жылы 23 қарашада Ресей Федерациясы Омбы облысы, Шербакөл ауданы Айбас ауылында туған. Арғын тайпасының Атығай руының Бағыс бөлімінен шыққан. 1971 ж. С.М.Киров атындағы Омбы ауыл шаруашылығы институтын бітірген. Экономика ғылымдарының кандидаты. 1989 ж. Қазақ КСР Мемлекеттік агроөндіріс комитеті агроөндіріс кешенін экономикалық дамыту және әлеуметтік жоспарлау Бас басқармасының бастығы, Қазақ КСР Мемлекеттік агроөндіріс комитеті төрағасының бірінші орынбасары — Қазақ КСР министрі. 1992—1993 жж. Көкшетау облысының әкімі. 1993—1994 жж. ҚР Премьер-минстрінің орынбасары, Мемлекеттік мүлік жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы. 1994—1996 жж. Ауыл шаруашылығы министрі. 1996—1997 жж. ҚР Премьер-минстрінің орынбасары. 1997 жылы Ақмола облысының әкімі. 1997—1999 жж. ҚР Премьер-минстрінің орынбасары. 1999 жылы орынбасарлықпен қоса Ауыл шаруашылығы министрі қызметін атқарды. 1999—2001 жж. Қазақстан Республикасы Президентінің Кеңесшісі. 2001—2007 жж. Қазақстан Республикасының ҚХР-дағы Төтенше және Өкілетті елшісі, сонымен қоса ҚР Вьетнамдағы, Монғолиядағы, Корей Халық Демократиялық Республикасындағы Төтенше және Өкілетті елшісі. 2007 ж. қаңтар — 2008 ж. мамыр Шығыс Қазақстан облысының әкімі. 2008 ж. 14 мамырдан 2011 жылға дейін ҚР Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасары (IV шақырылым). Марапаттары * «Парасат» орденімен; * II дәрежелі «Достық» орденімен; және медальдармен марапатталды. Дереккөздер
Бөрібай Биқожаұлы Жексембин

Бөрібай Биқожаұлы Жексембин (26 мамыр 1952 ж., Шу ауданы, Жамбыл облысы) — мемлекет және қоғам қайраткері. Өмірбаяны Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан. * Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын бітірген. * Евразия нарық институтын бітірген. * Бас зоотехник, кеңшар директоры * Приозер аудандық агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы * Жезқазған облыстық агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы болып жұмыс істеген. * Жезқазған облысы әкімінің орынбасары, бірінші орынбасары * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің мемлекеттік инспекторы болып тағайындалған. * 2004&nbsp;ж. мамырынан 2010 жылға дейін Жамбыл облысының әкімі болды. * 15.01.2010-2016 жыл - Қазақстан Республикасының Өзбекстан Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. [http://www.akorda.kz/kz/page/page_by-the-presidential-decree-boribai-bikozhayevich-zheksembin-was-appointed-extrao_1348723125] * 2015 жылдың желтоқсанынан "Ауыл" партиясының хатшысы. Дереккөздер