kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Илья Несторович Векуа

Илья Несторович Векуа (23 сәуір 1907 жылы, Грузия, Шешелеты селосында туған – 2 желтоқсан 1977 жылы, Тбилиси қаласында қайтыс болған) – КСРО ғылым академиясының (1958 жылы) және Грузия ғылым академиясының (1946 жылы) академигі, Грузия Ғылым Академиясының президенті (1972–1977 жылдары), Социалистік Еңбек Ері (1969 жылы). Тбилиси университетін бітірген (1930 жылы). Осы университеттің (1940–53 және 1965–77 жылдары), Мәскеу мемлекеттік университетінің (1952–59 жылдары) профессор, Новосібір (1959–64 жылдары) және Тбилиси университеттерінің (1965–72 жылдары) ректоры болды. Оның негізгі ғылыми еңбектері қазіргі математикдағы жаңа ғылыми бағытқа арналған. Ол дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер саласында эллипстік теңдеулердің аналитикалық теориясын жасады. Бір өлшемді сингулярды интегралдық теңдеулердің теориясын құрды; механика саласында серпімді қабықшалардың математика теориясының жаңа нұсқасын жасады. Қазақстанда жоғары білікті математиктер даярлау ісіне үлес қосты. Лениндік (1963 жылы) және КСРО Мемлекеттік сыйлықтарының (1950, 1984 жылдары) лауреаты. 5 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған. Шығармалары * "Новые методы решения эллиптических уравнений", М. — Л., 1948; * “Обобщенные аналитические функции“, М., 1959; * "Теория тонких пологих оболочек переменной толщины", Тб., 1965; Дереккөздер Сілтемелер * [http://bse.sci-lib.com/article003773.html «Векуа Илья Несторович»] * [http://www.hydro.nsc.ru/person/Vecua.php «Илья Несторович Векуа »] * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11823 "Векуа Илья Несторович"]
Мағауия Әлімханұлы Ермеков

Мағауия Әлімханұлы Ермеков (01.09.1921 ж., 6-ауылы, Абай ауданы, Шығыс Қазақстан облысы - 2006 жыл, Қарағанды ) – геология-минералогия ғылыдармының докторы (1968), профессор (1970), Қазақстан Ғылым Академиясының корреспонденция мүшесі (1983). Арғын тайпасы, Қаракесек руының Сары Танас бұтағынан шыққан. Қазақ тау-кен металлургия (1950, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) институтын және осы институттың аспирантурасын (1958) бітірген. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Қарағанды қаласындағы «Қазақкөміргеология» тресінде геолог, аға геолог, топ жетекшісі (1950–57), Қазақстан Ғылым Академиясының Қарағанды қаласындағы химия-металлургия институтында кафедра меңгерушісі (1958–63) және Қазақ тау-кен өнеркәсібінің қауіпсіздігі ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі (1963–70), Қарағанды политехникалық институтында (1970–89, қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1989 жылдан осы институттың профессоры. 1967 ж. «Газоность угленосных отложений и газообильность шахт Карагандинского бассейна» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылыми еңбектері көмір алаптарындағы газды қабаттарды барлау, онымен күрес жүргізу мәселелеріне арналған. Қарағанды көмір бассейнінің газды қабаттарының картасын жасаған. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен марапатталған. Сыртқы сілтемелер http://www.inform.kz/kaz/article/2208204 Дереккөздер
Владимир Владимирович Вельяминов–Зернов

Владимир Владимирович Вельяминов–Зернов (12.11.1830, Санкт-Петербург қ. – 30.1.1904, Киев қ.) – шығыстанушы-тарихшы, этнограф, археолог, нумизмат, тіл маманы, Ресей ғылым академиясының академик. (1861). Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі (1890). Александров лицейін (1850) бітіріп, 1860 жылға дейін Ішкі істер мин-лігінің Азиялық департаментінде тілмаштық қызмет атқарды. 1851 ж. қазақтардың тілі мен салт-дәстүрі жайлы материалдар жинастыру мақсатында Орынбор губ-ндағы Орта жүз қазақтары арасында болды. 1857 ж. Орыс археол. қоғамына мүшелікке қабылданып, 1861 ж. осы қоғамның хатшысы қызметіне тағайындалды. 1866 ж. Петербург ун-тінің ғыл. кеңесі оған түрік-татар тілдері бойынша ғыл. докт. дәрежесін берді. В.–З-тың басты еңбектері Ресей қол астында болған Шығыс халықтарының, соның ішінде қазақтардың тарихына арналған. Оның кітаптары мен мақалалары жылнама-шежірелер мен мол құжаттық деректер негізінде жазылған. Мыс., Қасым хандығы туралы еңбегінің 2-бөлімінде Қазақ хандығының тарихын Мұхаммед Хайдар Дулатидың «Тарих-и Рашиди», Қадырғали Жалайыридың «Жамиғ Ат-Тауарих», Хафиз Таныштың «Абдолланаме», Захир әд-Дин Бабырдың «Бабырнама» шығармаларын ғыл. айналымға тарта отырып баяндаған. Шығармалары * "Монеты бухарские и хивинские"; * “История курдов“; * "Исторические известия о киргиз-кайсаках и сношениях России со Средней Азией со времен кончины Абул Хайыр-Хана (1748-1765)"; * "Исторические известия о киргизах от 1764-1783 гг"; * "Исследования о Касимовских царях и царевичах"; Сілтемелер * [http://www.rulex.ru/01030568.htm «Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович»] * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/biograf2/2673 «Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович»] Дереккөздер
Дмитрий Андреевич Венков

Дмитрий Андреевич Венков (1926 жылы, Ресей, Иваново облысы, Кинешма қаласында туған – 2000 жылы қайтыс болған) – инженер-геолог, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1974 жылы). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласындағы тау-кен институтын бітірген (1950 жылы). Қазақстандағы Обаған геология партиясының бастығы, аға геолог (1950–54 жылдары), Соколов–Сарыбай кен барлау орындарында бас инженер, экспедиция бастығы (1954–58 жылдары), Далалық экспедицияда бас инженер әрі бас геолог (1958–63 жылдары), Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде геология бөлімінің бастығы (1963–71 жылдары), бас директоры (1971–82 жылдары), Қазақ КСР-і Геология министрінің орынбасары (1982–87 жылдары) қызметтерін атқарған. 1974 жылы «Разработка эффективной методики поисков и разведки погребенных месторождений бокситов карставого типа (на примере Тургайского прогиба)» деген тақырыпта кандидат диссертация қорғады. Венков 30-дан астам ғылыми жарияланымның авторы. КСРО Мемлекеттік сыйлығы лауреаты (1984 жылы). 2 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған. Сілтемелер * [http://www.g-to-g.com/index.php?versionrus&module5&id=5627 «Дмитрий Андреевич Венков»] Дереккөздер
Вера Петровна Верболович

Вера Петровна Верболович (16 желтоқсан 1938 жылы, Украина, Днепропетровск қаласында туған) – медицина ғылымдарының докторы (1978 жылы), профессор (1982 жылы), ҚР-ның еңбек сіңірген ғылыми және техника қайраткері. Алматы мемлекеттік медицина институтын (1961 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және Қазақстан Ғылым Академиясының Өлкелік патология институтының аспирантурасын (1966 жылы) бітірген. Қостанай қаласындадәрігер (1961–63 жылдары), Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институтында кіші, аға ғылыми қызметкер (1967–68 жылдары), А.Н. Сызғанов атындағы Хирургия ғылыми орталығында аға ғылыми қызметкер (1968 жылдан), зертхана меңгерушісі (1979 жылдан) қызметтерін атқарды. Оның негізгі ғылыми жұмыстары клиникалық биохимия мәселелеріне арналған. Верболович инфрақызыл спектроскопия әдісімен биохимия мембрана құрылысын зерттеген. Верболович 230 ғылыми-зерттеу еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы. Шығармалары * "Инфракрасная спектроскопия биологических мембран", 1977 жылы; * “Адекватность общей анестезии“, 1992 жылы; Дереккөздер
Петр Алексеевич Верболович

Петр Алексеевич Верболович (23 сәуір 1910 жылы, Воскресенка селосы, қазіргі Украина, Запорожье облысында туған – 1986 жылы, Алматы қаласында қайтыс болған) – медицина ғылымдарының докторы (1959 жылы), профессор (1962 жылы), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1967 жылы). II-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Днепропетровск медицина институтын бітірген (1933 жылы). Алматы мемлекеттік медицина институтында (1946 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі болып жұмыс істеген. Верболовичтің ғылыми-зерттеу еңбектері негізінен адам биохимиясына арналған. Миоглобин және басқа хромопротеидтер биохимиясын зерттеген. Миоглобиннің жануарлар жүйке жүйесіне тигізетін әсерін анықтады. Ол Алматы мемлекеттік медицина институты жанында орталығы ғылыми-зерттеу лабораториясын (1963 жылы) ұйымдастырған. Негізгі ғылыми жұмыстары клиникалық биохимия мәселелеріне арналған. Верболович инфрақызыл спектроскопия әдісімен биохимия мембрана құрылысын зерттеген. «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған. Шығармалары 1. "Железо в животном организме", Алматы, Наука, 1967; 2. “Миоглобин и его роль в физиологии и патологии животных и человека“, Мәскеу, Медгиз, 1961; 3. "Лекции по отдельным разделам биологической химии", Алматы, 1985; Сілтемелер 1. [http://kaznmu.kz/rus/%D0%BA%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B8/ «Кафедра биологической химии»] Дереккөздер
Сергей Михайлович Верменичев

Сергей Михайлович Верменичев (16 қараша 1939 жылы, Алматы қаласында туған) – биология ғылымдарының докторы (1977 жылы), профессор (1996 жылы). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1962 жылы, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтында аға зертханашы, кіші, аға ғылыми қызметкер (1963–81 жылдары), 1981 жылдан зертхана меңгерушісі болды. 1993 жылдан экспериментті химия-терапия зертханасының меңгерушісі қызметін атқарды. Оның негізгі ғылыми жұмыстары онкология саласына арналған. Верменичев 242 ғылыми-зерттеу еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Владимир Федорович Вернер

Владимир Федорович Вернер (1937 жылы, Ресей, Саратов облысы, Энгельс қаласында туған) – техника ғылымдарының докторы (1991 жылы). * Қазақ химия-технология институтын (1961 жылы, қазіргі Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті) және аспирантурасын (1970 жылы) бітірген. * «АзЦемент» ғылыми-зерттеу институтында аға техник, инженер, кіші ғылыми қызметкер (1961–64 жылдары) * «Цемент жобалау ұйымының» Шымкент бөлімшесінде аға инженер, топ жетекшісі (1964–67 жылдары) * Қазақ химия-технология институтында аға оқытушы (1970–77 жылдары) болып істеді * 1977 жылдан Оңтүстік Қазақстан техника университетінде доцент. * Вернер 128 ғылыми-зерттеу еңбектің авторы. Сілтемелер * [http://lists.memo.ru/d6/f459.htm «Списки жертв»] Дереккөздер
Виктор Андреевич Вернигор

Виктор Андреевич Вернигор (5 қаңтар 1930 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Көкпекті ауданы — 2006) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1969), профессор (1971), Қазақстан ауыл шаруашылығы академиясының академигі (1991), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1996). Өмірбаяны * Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын (1952, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. * Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында аспирант, аға ғылыми қызметкер, институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, мал азықтандыру бөлімінің меңгерушісі (1952–69) * Солтүстік мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының (1969–78) директоры. * Қазақ мал шаруашылық технологиясы ғылыми-зерттеу институтының (1978–93) директоры * 1993 жылдан осы институттың мал азығын дайындау технологиясы бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарады. Ғылыми еңбектері * 1969 жылы «Силосование кукурузы, корнеплодов и бобовых культур и рациональное использование силоса в кормлении сельскохозяйственных животных» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. * Оның негізгі ғылыми еңбектері мал азығы технологиясына арналған. Ол азықты сүрлемге салу кезіндегі термиялық, биохимиялық және микробиологиялық процестердің өзара байланысын, тиімді параметрлерін тапты. Мұның нәтижесінде азықты сүрлемде аминқышқылдардың барынша мол шоғырлануын қамтамасыз ететін белоктың гидролитикалық ыдырауы жақсы жүреді, аминсіздендірілу процесі тежеледі. Оның жетекшілігімен малға азық дайындаудың технологиясы жетілдірілді. Ол алғаш рет Қазақстанда қызылша, асқабақ, картоп, жер алмұрты (топинамбур), т.б. дақылдардан малға құрама сүрлем дайындаудың технологиясын жасады. Марапаттары * Октябрь революциясы ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Василий Васильевич Веселов

Василий Васильевич Веселов (17 шілде 1940, Украина, Харьков – 2005, Алматы) – техника ғылымдарының докторы (1988 ж.), профессор (1992 ж.), Қазақстан ғылым академиясының академигі (2004 ж.), Украин кибернетика технология ғылым академиясының академигі (1994 ж.), Ресей жаратылыстану ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1997 ж.). Өмірбаяны * Киев мемлекеттік университетін бітірген (1965 ж.). * Қазақстан Ғылым Академиясы Гидрогеолия және гидрофизика институтында инженер, аға инженер, кіші ғылыми қызметкер (1965–1969 ж.) * Қазақ геофизик тресі Іле геофизик экспедициясында бас гидрогеолог, ақпараттық-логикалық жүйелер партиясының бастығы (1969–1971 ж.) * Қазақстан Геология министрілігінің тәжірибелік-әдістемелік экспедициясының бас геологы (1976–1988 ж.) * Қазақстан Ғылым Академиясының Гидрогеология және гидрофизик институты директорының орынбасары (1988–1990 ж.), директоры (1990–2005 ж.) қызметін атқарды. Ғылыми еңбектері Оның негізгі ғылыми еңбектері гидрогеогиялық объектілер мен процестердің математика және ақпараттық үлгісін жасау проблемаларына арналған. Ол гидрогеологиялық жүйелердің үлгісін жасау, басқару және үйлестіру мәселелеріне жүйелік-ақпараттық тұрғыдан келудің теориясын және қолданымдық негіздерін жасады. Бұл гидрогеологиялық объектілердің тұрақты жұмыс істейтін математикалық үлгілерін жасау мен пайдаланудың компьютерлік технологиясын, соның негізінде Оңтүстік және Солтүстік Қазақстанның, Арал және Каспий аймақтарының гидрогеолық ақпараттық жүйелерін іске асыруға мүмкіндік берді. * "Эколого-мелиоративные проблемы использования водных ресурсов бассейна озера Балхаш", А., 1996 ж.; * Гидрогеологическое районирование и региональная оценка ресурсов подземных вод Казахстана, 2002 ж. Марапаттары * Қазақстан Ғылым Академиясының Қ.И.Сәтбаев атындағы сыйлығының лауреаты (1991ж.) * «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Николай Иванович Веселовский

Николай Иванович Веселовский (12 желтоқсан 1848, Мәскеу – 12 сәуір 1918, Санкт-Петербург) – орыс шығыстанушысы, тарихшы, этнограф, археолог, Санкт-Петербург университетінің Шығыс тарихы кафедрасының профессор (1890), Санкт-Петербург ғылым академиясының (1914) және Ресей ғылым академиясының (1917) корр. мүшесі. Орыс археологиялық қоғамының мүшесі. * 1867 ж. Вологда гимназиясын бітірген. * Санкт-Петербург университетінің шығыс тілдері факултетінің араб-парсы-түрік-татар тілдері бөлімінде (1869–73) оқыды. * Орта Азия тарихы, археол-сы мен этногр-н зерттеді, бұрынғы КСРО-ның еур. бөлігі мен Сібір, Моңғолия далаларында көптеп кездесетін балбал тастардың түркі тайпаларына жататынын дәлелдеді. Алғашқылардың бірі болып Орта Азиядағы көне қалалар, соның ішінде Афрасиаб қ-нда қазба жұмыстарын жүргізуді қолға алды. Оның зерттеу еңбектерінде Орта Азия, Алтын Орда тарихы, Қара т. жағалауында із қалдырған ғұндар, скифтер туралы маңызды деректер қамтылды. Қазақ халқының тұңғыш ғалымы Ш.Ш.Уәлихановтың бір томдық шығармалар жинағын алғаш бастырып шығарған (1904) редактор. Дереккөздер
Григорий Феодорович Дахшлейгер

Григорий Феодорович Дахшлейгер (2.11.1919 ж., Украина, Одесса қаласы – 1.08.1983 ж., Алматы қаласы) – тарих ғылымдарының докторы (1966), профессор (1968), Қазақстан Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі (1972). Одесса мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітірген (1941). Аягөздегі (Шығыс Қазақстан облысы) орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеген. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан (1942–45). 1950–83 ж. Қазақстан Ғылым Академиясының Тарих, археология және этнология институтында ғылыми хатшы, аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, институт директорының ғылым жұмыстар жөніндегі орынбасары болды. Ғылыми-зерттеулік жұмыстары XX ғасырдың 1-жартысындағы Қазақстан ауылдарындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, Қазақстан тарихының тарихнамасы, тың игеру мәселелеріне арналған. «Социально-экономические преобразования в ауле и деревне Казахстана (1921–1929)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы (1979) және Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығының (1982) лауреаты. Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталған. Дереккөздер
Нариман Халбекұлы Дәвілбеков

Дәвілбеков (Дәуілбеков) Нариман Халбекұлы (12 тамыз 1937 жылы туған, Өзбекстан, Самарқан облысы, Галля-Арал ауданы) – техника ғылымдарының докторы (1986), профессор (1988). Мәскеу болат және қорытпа институтын (1960) бітірген. Қарағанды политехникалық институтында оқытушы (1960–62), Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) политехника институтында аспирант (1962–65), «Карметкомбинат» жанындағы ВТУЗ-да доцент, кафедра меңгерушісі, ғылым жұмыстар және оқу ісі жөніндегі проректоры (1965–79), 1979 жылдан Қазақ ұлттық техникалық университетінде доцент, профессор, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. Нариман Халбекұлы 110 ғылыми-зерттеу еңбектің, 3 монографияның авторы. Дереккөздер
Дәйексөз

Дәйек сөз, цитата (– келтіремін, шақырамын) – түпнұсқадан сөзбе-сөз алынған үзінді. Автордың ойын беделді пікірлермен тиянақтау үшін, біреудің пікіріне сын айту үшін, құнды дерек ретінде пайдалану үшін қолданылады. Дәйек сөз, негізінен, баспасөз материалдарында, ғылым еңбектерде, кітаптар мен әр түрлі қолжазбаларда, баяндамалар мен сөйлеген сөздерде келтіріледі. Дәйек сөздер ғылым еңбектерде пайдаланғанда, сол еңбекте айтылатын оймен логикалық тұрғыдан қабысып, жарасым табуы тиіс. Айтылмақ ойды одан әрі дамытып, жаңа деректермен толықтырып тұру керек. Сонда ғана ол өз міндетін атқарады. Әдетте, зерттеу еңбектерінде, көбінесе әдебиет, мәдениет, өнер, ғылым қайраткерлері пікірлерінен дәйек сөздер алынып отырады. Мұның өзі үлкен талғаммен, орынды алынса, еңбектің сапасын арттыруға есебін тигізеді. Дәйек сөз көбінесе ықшам түрде алынады. Сөйлем ұзақ болған жағдайда керекті жерін алып, қысқартылған сөздер орнына көп нүкте қою шарты бар. Дәйек сөз, әдетте, тырнақшаға алынып жазылады. Міндетті түрде дәйек сөз алынған еңбек, оның авторының аты-жөні сілтемелерде анық, нақтылы көрсетілуі тиіс. Эпиграф та дәйек сөздің бір түріне жатады. Дереккөздер
Дәлелдеу

Дәлелдеу немесе дәлелдеме – теореманың немесе бір ұғымның ақиқаттығын негіздеу бағытында қорытындылардың ой ой тұжырым. Математикадағы дәлелдеуге қойылатын талаптар осы ғылымның дамуының бастапқы кезінен – ақ ойластырыла бастаған. Алғашқы кезеңде математикалық теориялар аксиомалық негізінде құрылды. Осы әдістің пайдалану үлгісі ретінде ежелгі грек математигі Евклидтің (б.з.б 330 – 275) “негіздер” деген ғылыми еңбегіндегі геометриялық мазмұндауды мысалға келтіруге болады. Аксиомалық теорияның дәлелдеу әдісінің ерекшелігі мынада: Қорытынды делінетін түсініктер белгілі бір жүйе тізбегін құрып, осылардың біреуі болжам ретінде қабылданады да өзгелер осы жүйе тізбегіндегі алғашқы түсініктерден логикалық пайымдаулар негізінде қорытындыланады. Барлық болжам тек берілген қорытынды шегінде емес, қарастырылып отырған жалпы теория (яғни, аксиомалар болып табылса) бойынша ақиқат болып есептелсе, онда мынадай қорытынды дәлелдеу деп аталады. Дәлелдеу, логика мен математикада – қандай да бір пікірдің, тұжырымның (мыс., теореманың) ақиқаттығын не жалғандығын негіздеу әдісі. Математикадағы дәлелдеуге қойылатын талаптар математика дамуының ертедегі сатысында-ақ жасалды. Ол кезде математика теориясын құрудың аксиомалық әдісі пайдаланылды. Мұндай әдісті қолданудың нақты үлгісі Евклид «Негіздерінде» баяндалған геометриялық жүйе болды. Дәлелдеу әдісінің аксиомалық теориясы үшін тән белгі – ондағы қорытынды деп аталатын тұжырымдардың белгілі бір тәртіппен тізбектеп қойылатындығы. Мұның үстіне ол тұжырымдардың біреуі ұйғару ретінде қабылданып, қалғандары сол тізбектегі бұрынғы тұжырымдардан логикалық жолмен қорытылып шығарылады. Егер барлық ұйғарулар берілген қорытынды шегінде ғана емес, барлық қарастырылып отырған теорияда ақиқат болса, онда мұндай қорытынды дәлелдеу деп аталады. Нақты дәлелдеуде аксиомалар ғана емес, бұрын дәлелденген сөйлемдер де пайдаланылады. Жалпы айтқанда, қандай да бір пікір өздігінен дәлелдеу бола алмайды, ол белгілі бір аксиомалық теорияның шекарасында ғана дәлелдеу бола алады. Қарсы жору дәлелдемесі Қ. ж. д. - дәлелденбекші ой қорытындыны теріске шығару арқылы қайшылыққа тірелтіп дәлелдеу әдісі. Индукция бойынша дәлелдеу И. б. д. - натурал параметрге тәуелді түсініктің ақиқаттығының екі кезеңнен құралған дәлелдемесі: # алғашқы кезекте дің ақиқаттылығы дәлелденеді; # одан соң ақиқаттылығы дәлелденеді.. Дереккөздер
Ерболат Дербісәліұлы Дәленов

Дәленов Ерболат Дербісәліұлы (1946 жылы туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қожабақы ауылы) – медицина ғылымдарының докторы (1993), профессор (1994). * Ақмола мемлекеттік медицина институтын (1969, қазіргі Астана мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. * 1969–71 жылдары Ростов медицина институтының аспирантурасында оқыды. * 1971 жылдан бастап Aқмола мемлекеттік медицина институтында қызмет істеді. * Ғылым еңбектері аурудың пайда болу, даму жолдарына және аурудан сақтану мен сауықтыру мәселелеріне арналған. * 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 10 монография, 17 өнертабыстың авторы. Дереккөздер
Евгений Львович Виленский

Евгений Львович Виленский (1928 жылы туған, Украина, Днепропетровск облысы, Никополь қаласы) – тарих ғылымдарының докторы (1983 ж.), профессор (1985 ж.). * Мәскеу мемлекеттік тарих-мұрағат институтын бітірген (1949). * Орталық мемлекеттік архивте кіші, аға, бас ғылыми қызметкер, директордың орынбасары * Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесінде бөлім бастығы (1949–1966 ж.) * КСРО ІІМ Жоғары мектебінің Алматы бөлімшесінде аға оқытушы (1966–1969 ж.) болды. * 1969 ж. жылдан Қазақ университетінде оқытушы, профессор, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. Ғылыми еңбектері * 1982 ж. «Ликвидация безработицы и аграрного перенаселения в Средней Азии и Казахстане (1917–1932 ж.)» деген тақырыпта доктырлық диссертация қорғады. * 100 ғылыми-зертеу еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы. Дереккөздер
Эммануил Яковлевич Вильковский

ВИЛЬКОВСКИЙ Эммануил Яковлевич (1936 ж.т., Ресей, Новосибирск қ.) – физика-математикалық ғылыми доктыры (1992ж.). ҚазМУ-ды (1960, қазіргі ҚазҰУ) және Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қ-ндағы Физ.-тех. институтының аспирантурасын (1967ж.) бітірген. Қазақстан Ғылыми Академиясының Астрофизика институтында аға, жетекші және бас ғылыми қызметкер (1967 жылдан) болып жұмыс істеді. В. 80-нен астам ғылыми-зерттеу еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, III том
Шынболат Дербісәліұлы Дәленов

Дәленов Шынболат Дербісәліұлы (28 наурызда 1943 жылы туған, Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қожабақы ауылы) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1999), профессор. Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын (1971, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. Ақмола облысы «Образцовый» кеңшарында жұмыс істеген (1959–62). Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтында аспирант, ғылыми-педогогика жұмыстарымен айналысты (1971–79). Зооинженерлер факультеті деканының орынбасары, деканы (1979–83), дайындау бөлімінің (1983–89), зооинженерлер факультетінің деканы (1989–96) болды. 2001 жылдан бастап кафедра меңгерушісі қызметінде. Дәленовтың негізгі ғылым жұмыстарының бағыты Қазақстандағы сүтті ірі қара тұқымдарының селекция-генетика жолдармен және технологиялық тәсілдермен мал өнімдерін арттыру мәселелеріне арналған. Әулиеата сиыры тұқымының жоғары өнімді жаңа типін шығарды. Дәленовтың тоқсаннан астам ғылым еңбектің, 4 авторлық куәліктің, тағы да басқалардың авторы. Дереккөздер
Василий Робертович Вильямс

ВИЛЬЯМС Василий Робертович (9.10.1863, Мәскеу қ. – 11.11.1939, сонда) – топырақтанушы, Беларусь Ғылым Академиясының (1929), КСРО Ғылым Академиясының (1931 ж.) және Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы академиясының академигі (1935 ж.), агроном топырақтану ғылымының негізін салушылардың бірі. Петров егіншілік және орман шаруашылығы академиясын (1887, қазіргі К.А.Тимирязев атындаңы Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясы) бітірген. 1888–1891 ж. Францияда (Пастер лабораториясында), Германияда (Воль лабораториясында) ғылыми жұмыстар жүргізген. 1894 жылдан өзі оқыған академияның жалпы егіншілік және топырақтану (кейіннен топырақтану кафедрасы) кафедрасын, өмірінің соңына дейін басқарды. Тимирязев атындындағы ауыл шаруашылығы. академиясының ректоры (1922–1925 жж.) болды. В-тың ғылыми-зерттеу жұмыстары топырақтану ғылымының агрономикалық және биологмя салаларына егіншілік пен шалғынтануға арналған. Ол топырақтың түзілуі күрделі биологиялық процесс екендігін дәлелдеп, топырақ құнарлылығын сақтау және одан әрі жетілдіру жөнінде агроном. шараларды белгіледі. В. топырақ құрылымын жақсартудың негізі ретінде егіншіліктің шөп танапты жүйесін ұсынды. Бұл жүйенің басты буыны – егіншіліктің ауыспалы жүйесінде негізгі егілетін дақылдармен қатар міндетті түрде шөп танапты егістіктің болуы. В. шөп танапты егістіктер ретінде бұршақты шөптер мен дәнді шөптерді араластырып егуді ұсынды. Қазақ ауыл шаруашылығы академиясының егіншілік ғылыми-зертеу институтына В.Р.Вильямс есімі берілген (1940 ж.). Дереккөздер
Бертағы Дәндібаев

Бертағы Дәндібаев (1939 жылы туған, Қарақалпақстан, Тақтакөпір ауданы) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1996). * Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1968, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. * 1968–74 жылдары Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында ассистент * 1974–86 жылдарында Қазақ су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында аспирант, кіші ғылым қызметкер, аға ғылым қызметкер * 1986–94 жылдарында Өзбек күріш ғылыми-зерттеу институтының Қарақалпақ бөлімшесінде және Био-экология институтында лаборатория меңгерушісі (1994–96) болды. * 1996 жылдан Қазақ ұлттық аграрлық университетінде доцент қызметін атқарады. * 52 ғылым жарияланымның, 1 монографияның авторы. Дереккөздер
Дәндібай қорымы

Дәндібай қорымы – қола дәуірінен, ерте темір дәуірінің кейінгі кезеңдерінен сақталған қорым. Қарағанды қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 60 км жерде, Шерубай–Нұра өзендерінің оң жағалауында, бұрынғы Дәндібай ауылының жанында орналасқан. 1947–48 жылдары Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ә.Х.Марғұлан) зерттеген. Бұған дейін 1933 ж. КСРО Материалдық мәдениет тарихы мемлекеттік академиясының экспедицясы (жетекшісі П.С.Рыков) тауып, 8 ескерткішті зерттеген. Оның 6-уы қола дәуіріне, 2-уі («мұртты» оба мен тас оба) ерте темір дәуіріне жатады. Ескерткіштер – тігінен қадалған және қырынан қойылған тастардан тұрғызылған дөңгелек қоршаулар түрінде. Олардың ішінен 6 бейіт ашылып, бір қоршау құрбандық шалатын орын екендігі анықталды. Адам қойылған көрлердің қабырғалары, негізінен, жалпақ тастармен шегендеп өрілген. Ішіндегі адамдар бүктетіліп, оң және сол жақ бүйірімен жерленген. Бас жағына қыш ыдыстар қойылған. Сондай-ақ әр түрлі салпыншақтар, мыс моншақтар табылды. Бірқатар мәйіттің сүйектері өртеліп, күлі жерленген. Көрдің қабырғаларын таспен шегендеу мен мәйітті өртеп, күлін қою салттары зерттеушілердің оны Нұра кезеңі деп атауына басты негіз болды. Дәндібай қорымындағы бір «мұртты» обадан отқа табыну салтының айғағы – күл мен көмір, ал екінші обадан мұсылман дәстүрімен жерленген адам мәйіті ашылды. Дереккөздер
Дәрігерлер білімін жетілдіру институты

Дәрігерлер білімін жетілдіру институты, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университетінің дәрігерлер білімін жетілдіру факультеті негізінде 1963 жылы Алматыда құрылған. 1992 жылға дейін КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің қарамағында болған. Қазір Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігіне бағынады. Оқу мерзімі 1–5 ай, клиникалық ординатура – 2 жыл, аспирантура – 3 жыл. Институт құрамында: хирургия және терапия факультеттері бар (2000). Институт күнделікті оқу жұмысында орталық клиникалық қалалық аурухана, Қазақ туберкулез ғылыми-зертттеу институты, Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты, т.б. медицина мекемелердің клиникаларымен, сондай-ақ Алматы қаласындағы емдеу, аурудан сақтандыру мекемелерінің арнайы кафедраларымен тығыз байланыс жасайды. Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: айналадағы физика-химия өзгерістердің адам организміне тигізетін әсерін зерттеу, мұндай өзгерістерге қарсы қолданылатын емдеу әдістері мен сақтық шараларын іздестіру, қартайған шақта пайда болатын түрлі аурулардың ерекше белгілерін анықтау, жаңадан диплом алған жас дәрігерлерді оқыту әдістерін жетілдіру. Институт денсаулық сақтау жүйесі мамандарының білімін көтерумен шұғылданатын Қазақстандағы барлық мекемелер мен құрылымдардың оқу-әдістемелік қызметін үйлестіріп, оңтайландырумен де айналысады. Білімін жетілдіруге келген дәрігерлерге арналған жатақхана, кітапхана, компьютерлік сыныптар, тіл үйренетін бөлме, т.б. бар. Дереккөздер
Дәріс

Дәріс – мектеп, медреселердегі сабақ. Дәріс ұғымы кейде «лекция» ұғымының синонимі ретінде қолданылып жүр. Жалпы білім беретін мектептердегі оқыту түрін «сабақ» деп, ал арнаулы кәсіби, жоғары оқу орындарындағы оқыту түрін Дәріс деп атау қалыптаса бастады. Дереккөздер
Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев

Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев (17 ақпан 1950 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы) – геология-минералдық ғылымдарының докторы (1997), Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2003). Арғын тайпасы Қаракесек руы Нұрбике-Шаншар руынан шыққан. Қазақ политехникалық институтын (1972, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. 1972–79 жылдары Алматы облысы «Казгеофизика» өндірістік геология бірлестігі экспедициясында инженер-геофизик, аға геофизик, бас инженер, бас физик (1992), Қазақстан Республикасы Геология және жер қойнауын қорғау министрінің 1-орынбасары (1992—1993), Геология және жер қойнауын қорғау министрі (1993—1997), Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрі (1997—1999), Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрі (1999—2000), Атырау облысының әкімі (2000—2002), Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым Академиясының президенті (2002—2003), Геология институтының директоры (2002–04). 2006 жылдан «Қазмұнайтеххим» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарады. «Основные проблемы геологии, размещения полезных ископаемых и развития минерально-сырьевого комплекса Казахстана в условиях реформирования экономики» деген тақырыпта докторлық диссертацияны қорғады. Дәукеев 55 ғылым мақала мен 3 монографияның авторы. «Құрмет» орденімен марапатталған. Шығармалар: # Минерально-сырьевая база РК на рубеже перехода к рыночной экономике. Минеральные ресурсы Казахстана, А., 1995; # Атлас карт. Минеральные ресурсы Казахстана, А., 1996. Дереккөздер
Анастасия Васильевна Витавская

ВИТАВСКАЯ Анастасия Васильевна (1933 ж.т., Воронеж облысы Солтүстік Россошь ауданы Круглое с.) – тех. ғыл. докт. (1990 ж.). Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) технол. тамақ өнеркәсібі институтын бітірген (1957 ж.). Брянск облысы Новозывков нан өнімдері комб-тында (1957–1958 ж.) және Алматы қ-лық жергілікті өнеркәсібі бөлімінде (1962 ж.) инженер, Респ. тамақ өнеркәсібі лабораториясында инженер, аға инженер (1966–1966 ж.), ал 1966 жылдан Қазақ тамақ өнеркәсібі ғылыми-зерттеу институтында инж., лаборатория меңгерушісі, ғылыми-зерттеу жұмыстары бөлімінің бастығы, институт директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, бас ғылыми қызметкер болып еңбек еткен. «Прогрессивная технология производства пшеничного хлеба с использованием молочнокислых заквасок» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. В. 126 ғыл.-зерт. еңбектің авторы. Дереккөздер
Виткевич Ян Викторович

Виткевич Ян (Иван) Викторович (1809–9.5.1839, Санкт-Петербург) – Қазақстан және шығыс елдерін зерттеумен айналысқан поляк офицері, поручик (1836). Викторович 15 жасында Орынборға жер аударылып, шекара бойындағы гарнизонда он жылдан астам әскери қызмет атқарды, қазақ тілін және басқа да шығыс тілдерін меңгерді. В. 1835 ж. 9 қарашада сауда керуенімен бірге Орск қаласынан Сырдария өңіріне келіп, кейін Бұхараға аттанды (2.1.–13.2.1836). Викторович бұл сапары туралы жазбасында» Кіші жүз қазақтары мен Бұхар хандығындағы халықтардың өмірінен маңызды тарихи, этнографиялық мағлұматтар береді. Дереккөздер
Оярс Якубович Витолс

Оярс Якубович Витолс (7 тамыз 1930, Латвия Лиепая қаласы – 1987, Қарағанды қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1985). Өмірбаяны * Қарағанды мемлекеттік медициналық институтын (1963 жылы, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген * Қарағанды облысы туберкулез ауруына қарсы функционалдық диспансері диагностика бөлімінің дәрігері (1963–1970 ж.) * 1970 жылдан Қарағанды мемлеттік медицина институтында ассистент (1970–1980), доцент (1981), ал 1985 жылдан кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. Ғылыми жұмыстары * 1984 жылы «Диагностика, клиника и лечение ХНЗЛ у больных туберкулезом и у лиц с остаточными туберкулезными изменениями» деген тақырыпта доктордық диссертация қорғады. Витолс өкпе туберкулезін, қосақтасқан созылмалы пневмония белгілерін зерттеп, сол ауруды анықтау және емдеу тәсілдерін тапқан; кезінде осымен байланысты алты тиімді ұсыныс жасаған. * Оның негізгі ғылыми-зерттеу еңбектері өкпе туберкулезін емдеу мәселелеріне арналған. * 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Инертті газдар

Инертті газдар немесе асыл газдар – элементтердің периодтық жүйесінің VIII тобындағы химилық элементтер. Олар: гелий, неон, аргон, криптон, ксенон, радон. Инертті газдар – түссіз және иіссіз, молекулалары бір атомды, сұйылу, қату температурасы өте төмен. Аздаған мөлшерде ауада, минералдар құрамында, табиғи газдарда, еріген күйінде суда кездеседі. Сондай-ақ алып планеталар (Юпитер, Сатурн) атмосферасынан да табылған. Атомдық массаларының өсуіне қарай олардың сұйылу, қату температуралары артады. Гелий, неон, ауадан жеңіл, ал қалғандары ауадан ауыр. Инертті газдар атомдарының сыртқы электрондық қабаты басқа элементтерге қарағанда берік (гелийде 2, басқасында 8 электрон), сондықтан олар электрон беріп не алып химиялық реакцияға түспейді, яғни инертті, бірақ молекулалары арасындағы Ван-дер-Ваальс күштерінің әсерінен немесе координациялық байланыс арқылы қосылыстар түзеді. 1962 ж. америкалық ғалым Н.Бартлетт (1932) газ күйіндегі ксенон (Xe) мен PtF 6 -ны әрекеттестіру арқылы Xe(PtF 6 ) және Xe(PtF 6 ) 2 қосылыстарының қоспасын алды. Бұдан кейін XeF 2 , XeF 4 , XeF 6 және XeF 8 қосылыстары, сондай-ақ оксифторидтері және тіпті оттекті қосылыстары синтезделді. Бұл жаңалықтардан кейін оларды инертті деп айту қиын болды. Дегенмен, химиялық активтігі төмен болғандықтан, оларды (металдарға ұқсатып) асыл деп айта бастады. Асыл газдардың химиялық қосылыстардағы ең жоғарғы валенттілігі 8 болғандықтан, оларды нөл тобының орнына VIII топтың негізгі топшасы деп санау ұйғарылды. Инертті газдар аэростаттарды толтыру, температураны төмендету үшін, ал аргон мен неон жарық беретін шыны түтіктерде қолданылады. Сонымен қатар Инертті газдар түрлі заттарды ауа, т.б. орта әсерінен қорғауға пайдаланылады. Мысалы, балқыған магнийді аргон атмосферасында құяды. Дереккөздер Сыртқы сілтеме * [http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CDYQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fwww.thefreedictionary.com%2Finert%2Bgas&eiGgr6TZ-eFsrOsgaI0_nDDw&usg=AFQjCNGpyww7NhwYXOe-kpv_jH54qT_tLA Inert Gas]
Мүсілім Әмірханұлы Ермеков

Мүсілім Әмірханұлы Ермеков (15 желтоқсан 1906, Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы – 21 мамыр 1973, Алматы қаласы) — ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1969), профессор (1965), Қазақстан Ғылым Академиясының корреспонденция мүшесі (1962), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1956). Мәскеу ауыл шаруашылығы академиясын бітірген (1930). Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтында (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі (1930–1936), КСРО ҒА Қазақ бөлімшесінің Зоология институты мен Эксперименттік биология институтында (қазіргі «Биоген» жабық акционерлік қоғамы), Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі (1936–1961), Қазақстан ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары, 1-орынбасары (1961–1963), Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтының ректоры (1963–1972) қызметтерін атқарған; сол институттың профессоры (1972–1973) болды. Оның негізгі ғылыми еңбектері қой шаруашылығын дамыту және оны зерттеу, оларды жетілдіру мәселелеріне арналған. Ермеков Қазақстанның қазақы қой тұқымын асыл қой тұқымды қоймен будандастыру, биязы және биязылау, құйрықты-қылшықты, ұяң-қылшықты және қаракөл қой тұқымдарын көбейтіп, олардың өнім сапасын арттыруға, қойдың жаңа тұқымдарын өсіріп, оларды жергілікті жерге тез бейімделуіне ат салысты. Ермеков республикамыздағы шөл-шөлейтті аймақтарда өсірілетін қой тұқымдарын шығарушылардың бірі. 2 рет Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Раушанбек Бұрамбайұлы Әбсаттаров

{{Ғалым } { } }} Раушанбек Бұрамбайұлы Әбсаттаров (8 сәуір 1940 жылы, Ауғанстан жерінде туған) — ғалым. Философия ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Қазақстанның Білім беру ісінің Үздігі. Толығырақ Киев мемлекттік университетінің философия факультетін (1967) және оның аспирантурасын (1970) бітірген. ҚазМУ-да(қазіргі ҚазҰУ) аға оқытушы, доцент (1971–1987), Қазақстан КП ОК жанындағы ұлтаралық қатынастар секторының меңгерушісі (1988–1990), Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институтында кафедра меңгерушісі (1991–1994), Қазақстан Республикасының Президенті аппаратында кеңесші (1995–1997), 1997 жылдан ҚазҰПУ-да кафедра меңгерушісі (тарих факультетінің деканы, 2000–2002) және осы университеттің «Хабаршы» журналының бас редакторы қызметтерін атқарды. Оның ғылым-зертеу жұмыстарының негізгі бағыты – ұлтаралық қарым-қатынас мәдениеті, этносаяси қауымдастық, халықтардың бірлігі мен әр түрлі ойлау стилі, т.б. мәселелер. "Ғылыми-техникалық революция және қоғамдық өмірдің интернационализациялануы: әлеуметтік-философиялық талдау" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әбсаттаров 500-ден астам ғылыми мақаланың, оның ішінде 32 монографияның авторы. Марапаттары *1991 жылы Философия ғылымының докторы; *1992 жылы профессор (құрметті ғылыми атақтары) берілген. *2013 жылдан Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының корреспондет-мүшесі. *2003, 2009 жылдары «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі» мен екі мәрте марапатталған. *2006 жылы «Жоғарғы оқу орындарының Үздік оқытушысы» атағының иегері. *2010 жылы елбасының жарлығымен «Ерен Еңбегі үшін» мемлекеттік медалінің иегері атанды. Дереккөздер
Мәлік Құдысұлы Әбсәметов

Мәлік Құдысұлы Әбсәметов(1.9.1953 жылы туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы Фабричный кенті) – геологикал-минералдардың ғылым докторы (1992). Қазақ политехнологикал институтын (1975) және Қазақстан Ғылым Акедемиясының Гидрогеология және гидрофизикалық институтының аспирантурасын (1980) бітірген. Осы институтта (1975–1977), Қазастан Республикасының Президенті жанындағы Ғылыми және техникалык мәселелері жөніндегі жоғары консультативтік кеңес мүшесі (1995–1996), Қазақстан Республикасының Премьер-министрі орынбасарының кеңесшісі, Қазастан Республикасың Білім және ғылым министрилігінің ғылым департаменті директорының орынбасары, директоры (1996–2001), осы министриліктің Жоғары аттестаттау комитеті төрағасының орынбасары (2001–2003), 2003 жылдан Қазақ ұлттық техникалық университетінде проректор қызметтерін атқарады. «Геохимия подземных вод Балхашского сегмента земной коры Центрального Казахстана» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Дереккөздер
Сіләм Құдысұлы Әбсәметов

Сіләм Құдысұлы Әбсәметов (9.9.1947 жылы туған, Алматы облысы Жамбыл ауданы Қастек аулы) – заң ғылымның докторы (2002), генерал-майор (1997). Қазақ политехнологикалық институты (1972) мен Қазақ құқықтану және халықаралық қатынастар институтын (2002) бітірген. Еңбек жолын Қазақ КСР-і МҚК-нің Алматы облысы бойынша төтенше уәкілі болып бастаған Әбсәметов кейін Қазақстан Республикасының ҰҚК жүйесінің түрлі салаларында басшылық қызметтер атқарды. 2002 жылдан Қазақстан Республикасының ҰҚК академиясының бастығы. Шығармалар * Современный терроризм и проблемы кадрового обеспечения Комитета национальной безопасности Республики Казахстан, Павлодар,2001. Дереккөздер [[Санат:1947 жылы туғандар
Ізтілеу Әбуғалиев

Ізтелеу Әбуғалиев(16.12. 1930, қазіргі Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы – 27.10.2004, Алматы) – ауыл шаруашылығының ғылымдарының докторы (1976), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1984), профессор (1988), Қазақстан Ғылым Академиясының акадеимигі (1994). Өмірбаяны * ҚазМУ-ды (1953, қазіргі ҚазҰУ) және осы университтің аспирантурасын (1956) бітірген. * Қазақстан Ғылым Акедемиясының Ботаника институтында (1957–1959, қазіргі Ботаника және фитоинтродукция институты) кіші ғылыми қызметкер * 1959 жылдан Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, директоры (1975–1995) * 1995 жылдан Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық аграрлық зерттеулер орталығының академик-хатшысы болды. Ғылыми жұмысы 1975 жылы «Қант қызылшасының тұқымын өсіруге және оның селекциясына, аймақтық егіншілік жүйесі» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Ол Қазақстан ауыл шаруашылығы ғылымына жаңа бағыттарды – қант қызылшасының селекциясын, биотехнологияны, сорттық агротехниканы, өсімдік генофондын, биометрияны, т.б. енгізді; ауыл шаруашылық дақылдарының (қант қызылшасының, жүгерінің, күздік бидайдың) жаңа сорттарын шығарды. Оның суғарылатын, суғарылмайтын, тәлімі, таулы жерлерде егіс жүйелерін жасауға және ауыл шаруашылықтын дақылдарын өсіру технологиясын жақсартуға арналған ғылыми ұсыныстары мен әдістемелері ауыл шаруашылық өндірісіне енгізілді. Әбуғалиев 260-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 10 авторлық куәліктер мен патенттердің иегері. Шығармалары * Технология производства и заготовка кормов на пашне, А., 1987; * Безвысадочный способ семеноводства сахарной свеклы, А., 1992; * Поле степного Приуралья, А., 1993. Марапаттары * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені * «Құрмет Белгісі» ордені * медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Айгүл Ізтелеуқызы Әбуғалиева

Айгүл Ізтелеукызы Әбуғалиева (20.08.1959 жылы туған, Алматы қаласы) – биолия ғылымның докторы (1994), профессор (2000). ҚазМУ-дың биолия факультетін (1981, қазіргі ҚазҰУ) және Қазақ Егіншілік ғылыми-зертеу институтының аспирантурасын (1984) бітірген; осы институтта кіші ғылыми қызметкер (1981–1983), ғылыми қызметкер (1985–1987), лаборатория меңгерушісі (1988–1989; 1991–2002), аға ғылым қызметкер (1989–1992),Қазақ ұлттық аграрный университінде профессор (2000–2002), Қазақстан Республикасың Ауыл шаруашылықтын министрилігінің ғылыми-өндірістік ортасының директоры (2002–2004) және 2005 жылдан лаборатория директоры әрі меңгерушісі қызметтерін атқарады. «Компоненты глиадина и субьединиц глютенина в селекции пшеницы на качество зерна» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Әбуғалиев 300-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның, т.б. авторы, 4 патенттің иегері. Дереккөздер
Қадыржан Қабиденұлы Әбуев

Қадыржан Қабиденұлы Әбуев (26.12.1938 жылы туған, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Қызыл әскер аулы) – тарих ғылымдарының докторы (2002), профессор (2003), Қазақ КСР-і Халық ағарту ісінің үздігі (1978), Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2008). Петропавл педагогикалық институтының тарих-филология факультетін бітірген (1962). Солтүстік Қазақстан облысы Булаев ауданы және Көкшетау облысы Володар аудандағы орта мектептердің директоры (1962–1964), Көкшетау облысының комитетінде нұсқаушы (1964–1965), Көкшетау мемлекеттік университетінде аға оқытушы (1972–1974), декан (1974–1976), ал 1976 жылдан кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарды. 8 монография мен 120-дан астам ғылыми мақаланың авторы. Дереккөздер
Нұрбану Әділбекқызы Әбуева

Нұрбану Әділбекқызы Әбуева(25.11.1969 жылы туған, Өзбекстан,Бұхара қалада) – саясаттану ғылымның докторы (2008), профессор (2008). ҚазҰПУ-ды бітірген (1998). 2008 жылдан ҚазҰПУ-дың халықаралық ынтымақтастық басқармасының бастығы болып қызмет атқарады. «Қазақстан Республикасы мемлекеттік басқармасының жаңашалану жағдайындағы саяси элита» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Әбуеваның 100-ден астам ғылыми жұмыстары шетелдік және отандық басылымдарда жарық көрді. Сыртқы сілтемелер *[http://www.educontrol.kz/objavlenija/spiski_soiskatelei_2009/prezidium_n_6_ot_25092009_g/?type=98] Дереккөздер
Әбу Ибраһим Исхақ Әл-Фараби

Әбу Ибраһим Исхақ Әл-Фараби(туған жылы белгісіз — 951 ж.ш.) — қазақ даласынан шыққан ғұламалардың бірі, әдебиетші, тіл маманы, ұстаз. Әбу Наср әл-Фарабидің замандасы. Қазіргі Түркістан облысының жеріндегі көне Фараби (Отырар) қаласында туған. Жас кезінде сонда оқып, кейін білім іздеп, араб елдеріне аттанған. Біраз уақыт ерте кезден оқу, білім, ғылым орталығы болумен аты шыққан Иемендегі Забид қаласында тұрған. Көп жылдар Шығыс елдерінде өмір кешіп, өзінің ғылыми еңбектерін жазған. Кейінен Отанына оралып, ұстаздық етіп, туған шаһарында дүниеден қайтқан. Әбу Ибраһим Исхақ Әл-Фараби есімі араб әлеміне ертеден белгілі. Оның құнды зерттеулері, қолжазбалары Веймар, Париж, Лондон, Фес, Каир т.б. ірі қалалардағы кітапханаларда сақтаулы. Ішіндегі ең ірісі, әрі қазірде белгілісі — “Диуан әл-адаб” (“Әдеби жинақ”). Ғалым бұл еңбегінде әдебиет пен тіл мәселелерін жан-жақты зерттеп, жүйелеген. Бұл еңбекті белгілі араб ғалымдары Ахмад Мұхтар Умар мен Ибраһим Анис Каирде 4 том етіп (1-т., 481 б., 1974; 2-т. 501 б., 1975; 3-т. 470 б., 1986; 4-т. 259 б. 1978;) бастырып шығарған. Ғылыми еңбектерін алғаш тауып, зерттеген неміс шығыстанушысы К. Брокельман (1868 — 1959). Дереккөздер
Тоқтар Әбілжанов

Тоқтар Әбілжанов (1945 жылы туған, Қостанай облысы Амангелді ауданы Ағаштыкөл ауылы) – техника ғылылымдарының докторы (1996). Қазақ ауыл шаруашылық институтын (1969, қазіргі Қазақ ұлттық аграрный университеті) бітірген. Қазақ ауыл шаруашылық институтында оқытушы (1969–1971), Қазақ Ауыл шаруашылықтын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зертеу институтында кіші ғылым қызметкер (1971–73),аспирант (1973–1976),инженер, аға инженер, аға ғылым қызметкер (1976–1980),Арқалық педагогикалық институтында аға оқытушы (1980–1982), аға, жетекші ғылым қызметкер (1982–1991), 1993 жылдан Қазақ ауыл шаруашылықтын механикаландыру және электрлендіру ғылым-зертеу институтында лаборатория меңгерушісі болып жұмыс істейді. Әбілжановтың 65-ке жуық ғылым мақаласы жарық көрген. Дереккөздер
Амангелді Әбілқасымов

Амангелді Әбілқасымов - (1947 жылы туған, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы Қорғалжын ауылы) – медицина ғылымның докторы (1993). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1971, қазіргі Қазақ ұлттық медицина унверситеті) және аспирантурасын (1974) бітірген. Целиноград медицина институтында ассистент (1975–1980), доцент, аға ғылымкер қызметкер (1980–1994), 1994 жылдан Ақмола медицина институтында (қазіргі Астана мемлекеттік медицина академиясы) кафедра меңгерушісі. Әбілқасымов 80-ге жуық ғылымкер мақаланың авторы. Дереккөздер
Жарылқасын Әбдуахатұлы Әбілов

Жарылқасын Әбдуахатұлы Әбілов(21.8.1948 жылы туған, қазіргі Түркістан облысы Төле би ауданы Леңгір қаласы) – химикалық ғылымның докторы (1993). ҚазМУ-ды (1971, қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң осы университте аға лаборант, аға инженер(1971– 1974), ассистент, аға оқытушы, доцент, профессор (1974–1996), кафедра меңгерушісі (1996–2001), декан (2000–2009; 2009 жылдан) қызметтерін атқарады. «Поликомплексы синтетических полиэлектролитов» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның жетекшілігімен жантақ пен кермек секілді өсімдік түрінен отандық «Алхидин» және «Лимонидин» препараттары жасалды. Әбілов 350-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 5 монография мен 12 оқу-әдістемелік құралдарының авторы, 44 патенті бар. Дереккөздер