kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Леонид Степанович Резвых

Леонид Степанович Резвых(1921, Сібір - 1.3.1959, Ресей, Кемерово облысы, Березовский қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан, аға сержант, сапер. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, кіші командирлер мектебін бітірген соң, 1941 жылдың қарашасында майданға келді. 206-инженер-саперлер батальонының бөлімше командирі Резвых Мәскеу қаласының айналасына мина қоюға қатысып, «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. Мина қойылған аймақтарды тазарта отырып, 33-армияның жауынгерлері мен танкілерін Беларусь пен Смоленщинаға алып өтті. Висла мен Берлин маңайындағы жау қорғанысын бұзып өтуге қатысты. 1945 жылы 19 каңтарда Висладағы жау қорғанысын бұзу кезінде полк бөлімшесі жау оғының астында жүріп, мина қойылған жерден 257-танк полкін өткізу үшін 40 метрлік 2 жол жасап, минадан тазартты. 298 танкіге қарсы минаны істен шығарды. Осы ерлігі үшін Резвыхқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды (27.2.1945). Резвых Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз», Отан соғысы ордендері мен бірнеше медальдардың иегері. Соғыс аяқталған соң Кемерово облысындағы «Оңтүстік» шахтасында жұмыс істеді. Қайтыс болғаннан кейін шахтада мемориалдық тақта орнатылып, Резвых тұрған Рабочая көшесіне есімі берілді. Дереккөздер
Иван Семенович Решетник

Иван Семенович Решетник(10.10.1924, Түркістан облысы, Мақтаарал ауданы- 14.12.1968, Ресей, Ставрополь өлкесі, Лермонтов қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, взвод командирі, лейтенант. Украин. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылған. Түркістандағы пулеметшілер училищесін бітіргеннен кейін (1943) Воронеж майданы 40-армия 309-атқыштар дивизиясы 957 - атқыштар полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Кеңес әскері майданда шабуылды өрістете отырып, Днепрге жетті. Днепрден (Украина, Киев облысы, Кагарлык ауданы, Балыко-Щучинка селосының маңы) өту операциясын жекелеген топтар мен шағын бөлімшелер бастады. 1943 жылы 24 қыркүйекке қараған түні лейтенант Решетник бораған жау оғының астында өзінің пулемет взводын бастап Днепрден өтті. Осы ерлігі үшін Решетникге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (23.10.1943). Соғыстан кейін әскери қызметін жалғастырды. 1967 жылы подполковник Решетник запасқа шықты. Ставрополь өлкесінің Лермонтов қаласында жұмыс істеді. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Алексей Хрисанфович Рой

Алексей Хрисанович Рой (1922, Солтүстік Қазақстан облысы,Ғабит Мүсірепов ауданы, Гаршино селосы – 2016) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия старшинасы, топ командирі, украин. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылған. Әскери училищені бітірген. 2-дәрежелі Суворов орденді 6-гвардиялық механикаландырылған Волноваха бригадасының бір топ барлаушыларына 1945 жылдың 14 сәуірінде Вена қаласынан Корнейбург қаласына баратын жолдағы каналдан өтетін көпірді басып алу міндеті жүктелді. Рой бастаған барлаушылар түн жамылып келіп, күзетшіні жойды. Жауынгер барлаушылар қолға түскен кару-жарақтарын ұрысқа дайындап, таң ата жау әскері колоннасына оқ жаудырды. Олар жанған машиналары мен оқ-дәрілеріне қарамастан, көпірден өтуге тырысып, ұрысқа танкілерін жіберді. Бірақ төбеден соққан гранаталардан танкілердің күл-талқаны шықты. Күндізгі сағат 2-де 6-гвардиялық механикаландырылған бригаданың бастаушы танкілері көрінгенде ұрыс бітті. Жаудың 3 танкісі, 11 бронетранспортері мен автомашиналары, жүздеген әскері жойылды. 12 жауынгері тұтқынға алынды. Бұл жорыққа қатысушылардың бәрі ордендермен марапатталды. Осы ерлігі үшін Ройға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.5.1946). Рой соғыстан кейін Ростов облысындағы Ақсай қаласында тұрды. Дереккөздер
Александр Иванович Романютин

Александр Иванович Романютин (8.8.1924, Жамбыл облысы,Қордай ауданы,Қордай ауылы - 4.2.2006, Украина, Киев қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, 342-атқыштар полкінің взвод командирі,орыс.Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың қыркүйегінде шақырылған. 1943 жылы Харьков артиллерия училищесін бітірді. Осы жылдың маусымында Ұлы Отан соғысына жіберілді. 1-Украина, 1 және 2-Беларусь, Воронеж майдандарында ауыр шайқастарда болды. Романютин 1943 жылы қазан айында Днепрдің оң жағалауындағы плаццармды кеңейту үшін болған ұрыста табандылық пен батылдық көрсетті. Жаудың жаяу әскерінің он шабуылын тойтаруға қатысты, өз батареясымен шебер маневр жасап, жауды тықсырып отырды. Днепрдің бойындағы көрсеткен ерлігі мен батырлығы үшін Романютинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (9.2.1944). Соғыстан кейін Алматы қаласының көлік мекемелерінде жұмыс істеді. Одан соң өмірінің соңына дейін Киев қаласында құрылысшы-нұсқаушы болды. 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Лев Михайлович Рощин

Лев Михайлович Рощин(30. 9.1922, Өскемен қаласы - 20.2.1958, Ресей, Пятигорск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ага лейтенант, ұшқыш, эскадрилья командирі, орыс. Мектептен кейін фабрикака-зауыт училищесін (ФЗО) бітірді, радиомеханиктер курсында және аэроклуб мектебінде оқыды. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1941 жылы Томск ұшқыштар дайындайтын әскери-авиациялық мектебін бітіріп, Ұлы Отан соғысы майданында болды. 1944 жылдың мамырында Севастополь қаласына жақын маңдағы Сапунгора өңірінде және Қырым түбегінің Оңтүстік-батыс жағалауында қиян-кескі ұрыстар кезінде Рощин бастаған Ил-2 авиациялық эскадрилья жаудың отты ұялары мен адам күшін жою үшін бірнеше рет ұшып шықты. 6-7 мамырда олардың 3 ұшағын құлатып, жанармай қоймасын өртеп жіберді. 190-штурмдық авиация полкінің (2-Прибалтика майданы 15-әуе армиясы 214-штурмдық авиация дивизиясы) эскадрилья командирі. Рощин 1944 жылдың тамызының ортасына қарай 470 рет жауынгерлік тапсырма орындады. 1941 жылдың 15 желтоқсанынан 1944 жылдың 15 қыркүйегіне дейін жаудың 31 танкісі мен 137 автокөлігін жойды, 59 далалық зеңбірегінің үнін өшірді, 29 дзот пен 31 блиндаждың талқанын шығарды, 3 паровоз бен 31 жол вагонын өртке орады, гитлершілердің мыңнан аса әскері мен офицерлерін жойды. Сондай-ақ ол жаудың 3 ұшағын құлатып, жердегі 12 ұшағын жойды. Ұрыста көрсеткен батылдығы мен батырлығы үшін Рощинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10. 1944). Соғыстан кейін Рощин Әскери-әуе күшінде қызметін жалғастырды. 1951 жылы Жоғары ұшу-тактика курсын бітіріп, мінсіз қызмет етті. Ол әскери міндетін орындап жүріп қаза тапты. Пятигорск қаласындағы зиратта Рощинге арналып мәрмәрдан обелиск орнатылған. Өскемен қаласындағы бір көшеге Рощиннің есімі берілген. Ол сондай-ақ Ленин, 4 рет Қызыл Ту, 2 рет Александр Невский, 2-дәрежелі Отан соғысы, 3 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен марапатталды. Дереккөздер
Сергей Михайлович Рубусин

Сергей Михайлович Рубусин(24.1.1924, Ресей, Алтай өлкесі, Барнаул қаласы - 2.2.1945, Польша, Сощинава қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, атқыш,орыс. Семей қаласының металл құю зауытында жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы қыркүйекте шақырылды. Майданға 1943 жылдың тамыз айында барды. Рубусин Украина майданындағы 13-армия 23-моторлы штурм жасайтын инженер-саперлік бригадасының 47-айрықша батальонында огнеметтен от жаудырғыш болды. Ол Польшаның Штейнау қаласында жаудың тіректі бекінісін жою кезінде өзінің жауынгерлік шеберлігін көрсетті. Автоматпен және гранатамен 20-дан астам гитлершілерді жойып, ұрыс үстінде қаза тапты. Осы ерлігі үшін Рубусинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945). Сондай-ақ ол Ленин орденімен марапатталды. Рубусиннің есімі Барнаул қаласындағы Даңқ мемориалында жазылды. Дереккөздер
Михаил Гаврилович Русанов

Михаил Гаврилович Русанов(7.11.1920, Ресей, Челябі облысы,Варна ауданы,Владимировна селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, бөлімше командирі,орыс. Русанов 1940 жылы Қостанай педагогикалық училищесін бітіріп, облыстағы Красноармейск жеті жылдық мектебінде мұғалім болып қызмет етті. Сол жылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1941 жылдан Ленинград майданы 21 -армияның 3-артиллериялық корпусы 35-гаубицалық артиллериялық бригадасында болды. 1944 жылдың қазанында Выборг қаласында болған ұрыста жаяу әскер сапындағы Русановтың гаубицасы жаудың артиллериялық ату орнын анықтап, оны жойды. 1944 жылдың 15 маусымында Русанов жаудың 3 шабуылын тойтарып, танкіге қарсы мылтықпен (ПТР) бір танкіні жойды. Сөйтіп алғашқылардың бірі болып қалаға кірді. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Русановқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.11.1944). Соғыстан кейін ол өзінің туған жеріне қайта оралып, мектепте дене шынықтырудан дәріс берді. Дереккөздер
Георгий Тимофеевич Рыжов

Георгий Тимофеевич Рыжов (14.11.1919 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Зырянов ауданы, Соловьев селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, аға сержант. 1942 жылы қаңтар айында Кеңес әскері қатарына алынып, алғаш рет Элиста қаласы түбінде ұрысқа қатысты. 1944 жылы 13 сәуірде 34-гвардиялық атқыштар дивизиясының бөлімдері Тираспольден оңтүстікке қарай 35 шақырым жердегі Днестр өзеніне келіп жетіп, арғы бетке өту қамына кірісті. 107,5 биіктігіне орныққан жау әскері шығыс жағалаудан өзенге түсетін барлық жолды бақылауына алып, пулеметпен атқылаумен болды. Құрамында Рыжов бар он бір жауынгерден тұратын бөлімше аса маңызды осы биіктікті тартып алып, жаудың он жеті карсы шабуылын тойтарды да, оны күші басым жаудан 36 сағат бойы қорғап тұрды. Қарсы шабуылдардың бірінде командир жараланып, биіктікті қорғау ісін Рыжов басқарды. Олар 2 ротадан аса жау әскерін жойды. Осы топтың он біріне де, оның ішінде Рыжовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.9.1944). Соғысты Рыжов Будапештте аяқтады. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейін Алматыға келіп, «Жолсуқұрылыс» («Дорводстрой») тресінде жұмыс істеді. Дереккөздер
Василий Несіпқазыұлы Рысбаев

{{Мемлекеттік қайраткер { } { - } }} Василий Несіпқазыұлы Рысбаев (31 қазан 1959, Саты ауылы, Кеген ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР) - қазақ, генерал-майор. (05.05.2008). Орта мектептен кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесін (1983), М.В.Фрунзе атындағы Әскери академияны бітірген (1996). 1978— 79 жылы КСРО ҚК катарында мерзімді қызмет атқарған кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесінің курсанты, Мәскеу ӘО гвардиялық оку танкі дивизиясы гвардиялық оқу мотоатқыштар полкі (мотополк) жаяу әскер соғыс машиналары оқу взводының командирі, оқу-әскери қару-жарақ және техникалар ротасының командирі, Қиыр шығыс ӘО жас мамандарды дайындау округтік оку орталығы (ОО) оку мотополкі сақтау және қызмет ету ротасының командирі (1979—99), Қиыр шығыс ӘО жас мамандарды дайындау ОО оқу мотополкі штаб бастығының орынбасары - оку бөлімшесініц бастығы, Жеке тәртіптік батальон командирінің орынбасары - штаб бастығы, М.В.Фрунзе атындағы Әскери академия тыңдаушысы (1991-96), Жас мамандарды дайындау гвардиялық ОО мотоатқыштар полкінің командирі, Жеке мотобригадасының командирі, Оңтүстік ӘО басқару штабы жедел басқарма жедел кезекшілер болімінің бастығы, жас мамандарды дайындау гвардиялық ОО бастығының орынбасары - штаб бастығы (1996-2003), Механикаландырылған дивизия командирі, Жеке механикаландырылған бригада командирі, ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары, «Астана» өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары — қолбасшы басқармасы штабының бастығы, ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысының орынбасары - штаб бастығы, 2010 жылы наурызынан «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы. 3-дәрежелі «За службу Родине в ВС СССР» орденімен (1988 жылы), медальмен марапатталған. Дереккөздер
Жеңіс Қайыржанұлы Рысбаев

Жеңіс Қайыржанұлы Рысбаев(25.1.1949 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы,Петропавл қаласы) - әскери қайраткер, генерал-майор. (1995). Алматы жоғары жалпы командалық әскери училищесін (1975), Новосібірдегі әскери қарсы барлаудың жогары курсын (1977), Ташкенттегі мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің жоғары курсын (1984) бітірген. 1975-77 жылы танк взводының командирі болды. 1977-82 жылы Орта Азия әскери округінің Ерекше бөлімінде, 1984-86 жылы Ауғанстандағы Кеңес Одағының 40-армиясының құрамында, 1986-92 жылы Орта Азия және Түркістан әскери округтерінде Ерекше бөлімнің барлау бөлімінде жауапты қызметтерді атқарды. 1992-97 жылы ҚР ҰҚК әскери қарсы барлау басқармасында бірінші орынбасар, ҚР ҚК Бас штабының Бас барлау басқармасының бастығы, ҚР ҮҚК төрағасының орынбасары, 1997-2002 жылы ҚР «Барлау» қауіпсіздік қызметінің директоры, кеңесші. Қызыл жұлдыз орденімен, көптеген медальдармен марапатталған. Жеңіс Қайыржанұлы Рыспаев 1949 жылы 25 қаңтарда Петропавл қаласында туған. Қазақ. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын; И.С. Конев атындағы Алматы жоғары жалпы әскер командалық училищесін (1975) шынжыр табанды және дөңгелекті машиналарды пайдалану жөніндегі инженер мамандығы бойынша; КСРО МҚК Әскери қарсы барлау жоғары курстарын (1978); КСРО МҚК жоғары курстарын (Ташкент қаласы, 1984) бітірген. 1966 жылдан - кеңшар тракторшысы; В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының студенті. 1975 жылдан - взвод командирі. 1977 жылдан - КСРО МҚК Әскери қарсы барлау жоғары курстарының тыңдаушысы, Орта-азиялық әскери округ бойынша КСРО МҚК ерекше бөлімінің жедел өкілі, аға жедел өкілі. 1982 жылдан - КСРО МҚК жоғары курстарының тыңдаушысы (Ташкент қаласы). 1984 жылдан - Ауғанстандағы 40-шы армия бойынша КСРО МҚК ерекше бөлімінде бөлімшенің аға жедел өкілі. 1986 жылдан - Ортаазиялық әскери округ бойынша КСРО МҚК секторының аға жедел өкілі. 1987 жылдан - Авиация кадрларын жетілдіру жөніндегі Орталық курстар бойынша КСРО МҚК бөлім бастығының орынбасары (Фрунзе қаласы). 1989 жылдан - КСРО МҚК Жоғары курстарын шет тілдер кафедрасы бастығының орынбасары. Қазіргі уақытта - еңбегі сіңген демалыста. Қызыл Жұлдыз орденімен, 15 медальмен марапатталған. Запастағы генерал-майор. Үйленген. Жұбайы - Байжанова Гүлжан Ғабдуллақызы. Ұлы - Тайыр (1975 жылы туған). Немересі бар. Дереккөздер
Асхат Наурызбайұлы Рыспаев

Асхат Наурызбайұлы Рыспаев(10.12.1960 жылы туған, РФ Омбы қаласы) — қазақ, генерал-майор. (05.05.2010), орта мектептен кейін Алматы жоғары жалпыәскери командалық учили-щесін (1982), ҚР ҚК Әскери академиясын сырттай бітірген (2000). Алматы жоғары жалпыәскери командалық училищесінің курсанты (1978-82), Қиыр шығыс әскери округі қолбасшысының қарамағында, Қызыл Ту орденді Қиыр шығыс әскери округі жалпы әскери Қызыл Ту орденді армиясы мотоатқыштар дивизиясы (мотодивизиясы, т.б.) мотополкі мотовзводының командирі, моторотасының командирі, Совет аудандық әскери комиссариаты бөлім бастығынын аға көмекшісі, Фрунзе аудандық әскери комиссариатының бөлім бастығы, Фрунзе аудандык әскери комиссарының орынбасары — бөлім бастығы (1982— 92.). ҚР ҚМ Кадр басқармасы бөлімінің аға офицері (1992— 96.), Кадр және әскери білім беру департаменті басқарма бастығының орынбасары — бөлім бастығы (1997-99), Кадр департаменті департамент бастығының орынбасары - басқарма бастығы департамент бастығының орынбасары — кадр және әскери білім беру басқармасының бастығы, Перспективалық бағдарламалар дамыту орталығы бастығының орынбасары-бөлім бастығы, Әскери білім беру Бас басқарма бастығының орынбасары- басқарма бастығы, департамент бастығының орынбасары — басқарма бастығы, департамент бастығынын орынбасары, бастығы (1999-2008), ұйымдастыру-жұмылдыру жұмысы департаментінің бастығы (2008-11), ҚР ҚМ қарамағында (2011), 2011 жылы мамырынан Әскери білім беру және ғылым департаментінің бастығы. «Жауынгерлік ерлігі үшін» медальмен (2004), медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Владимир Артемович Савва

Владимир Артемович Савва (22.11.1923, Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша ауданы, Мироновка селосы - 17.10.1948, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, батальон командирі, украин. Кеңес әскері қатарына Жамбыл облысы Мерке ауданы әскери комиссариаты арқылы 1940 жылы шақырылды. Ол 240-атқыштар дивизиясының 842-полкі батальонын ұрысқа бастап кірді. 1943 жылдың күзінде Кеңес әскері Днепр өзеніне шықты. Сол жылдың 27 қыркүйегінде Днепр өзенінен етуге бұйрық алып, оны іске асырудың жоспарын жасады. Қолда бар құралдар мен балықшы қайықтарын пайдаланын, өзеннен өте бастады. Жау оқ боратып қоя берді, бірақ батальон жауынгерлері бұйрықты орындады. Батальонның шабуылды шебер ұйымдастыра білуінің нәтижесінде маңызды шеп басып алынды да, бүкіл полктің Днепрден өтуіне жағдай жасалды. Днепрден өтіп, арғы жағалауға бекініп, жаудың шабуылына тойтарыс бергені, полктің өзеннен өтуіне жағдай жасағаны үшін Савваға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (29.10.1943). Соғыстан кейін көп ұзамай Савва қаза тапты. Савва Мәскеудегі Ново-Девичье бейітінде жерленді. Мерке ауданындағы Савва оқыған орта мектеп батырдың есімімен аталады. Дереккөздер
Михаил Степанович Сальников

Михаил Степанович Сальников(21.11.1919, Украина, Севастополь қаласы - 12.04.1978, Ленинград қаласы (қазіргі Санкт-Петербург) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, танктің механик-жүргізушісі. Кеңес әскері катарына 1937 жылы Қостанай облысы,Әулиекөл ауданы,әскери комиссариатынан шақырылды. 1939-40 жылы Кеңес- фин соғысында болды. Ұлы Отан соғысына 1941 жылдың маусым айынан қатысқан. 152-танк бригадасының танк жүргізуші-механигі старшина Сальников Тарту қаласының (Эстония) солтүстігіндегі жау қорғанысының бекінісін өз эшелонымен бұзып өтті. Шайқаста дұшпанның әскери техникасына үлкен шығын (танкіге қарсы ататын мылтық, 4 автокөлігі және 2 БТР, 4 дзот) келтірді және ондаған әскер мен офицерлерін жойды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен Сальниковқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 1947 жылы әскерден оралып, Ленинградта (қазіргі Санкт-Петербург) тұрды. Дереккөздер
Николай Николаевич Самароков

Николай Николаевич Самароков(5.5.1919, Қызылорда қаласы - 15.1.1974, Ресей, Орынбор қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, эскадрилья командирінің орынбасары, орыс. Өмірбаяны Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылып, 1942 жылы Орынбор қаласындағы әскери-авиациялық училищені бітірген. 1942 жылдың тамызынан 1-Беларусь майданы 16-әуе армиясы 1-аралас авиация корпусы 3-гвардиялық штурмдық авиация дивизиясы 70-гвардиялық эуе полкі кұрамында Ұлы Отан согысына қатысқан. 1943 жылы5 тамызда шабуылдаушылар звеносы Старая Русса - Заболотно ауданындағы жаудың артиллериялық бекінісін жоюға тапсырма алды. Осы шабуылда жаудың 3 артиллерия батареясы, 5 зенит пулеметі және 1 зенит зеңбірегі жойылды. 2 жылда 100-ден астам әскери тапсырмамен әуеге көтерілген Самароков өзінің «Ил-2» ұшағымен 200-ден астам жау әскері мен офицерін, 45 вагон, 5 батарея, 4 зенит зеңбірегін, т.б.әскери техникасы мен адам күшін жойган. 1949 жылы запасқа шығып, Орынбор қаласында тұрған. Марапаттары Самароковқа ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10.1944).Ленин, 3 Қызыл Ту, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Михаил Андреевич Самохвалов

Михаил Андреевич Самохвалов(11.11.1912, Ресей, Нижегород облысы- 17.3.1944, Литва) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, өздігінен жүретін кондырғы командирі. Қостанай әскери комиссариаты арқылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. Онда ол офицерлер курсын бітіріп, өздігінен жүретін САУ-76 зеңбіректің командирі болды. Самохвалов кызмет еткен 954-артиллериялық Витебск полкі (63-атқыштар дивизиясы) КСРО мен Германия шекарасындағы Шешупа өзеніне, Литва Республикасындағы Расейняй - Кибартай - Сувалка шебіне шықты. Самохвалов осы шептегі шайқастарда көзге түсті. Озініц зеңбірегімен жаудың бір танкісін жойып, бронетранспортерді істен шығарды. Жалпы 15-17 тамыз аралығында Самохвалов жаудың 3 танкісін, 5 бронетранспортерін, 12 зеңбірегін, 8 минометін, 22 пулеметін, жүк тиелген 4 автокөлігін қиратты,сондай-ақ 200- дей жауды жойды. Осы шайқаста көрсеткен ерліктері үшін Самохваловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Дереккөздер
Иван Григорьевич Сапалев

Иван Григорьевич Сапалев(20.9.1912, Шығыс Қазақстан облысы,Көкпекті ауданы,Московка селосы - 27.2.1976, Алтай өлкесі, Бийск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші сержант, бөлімше командирі,орыс. Кен орнында жұмыс істеген. 1942 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, майданға келді. 603-батальонның (Орталық майдан 13-армия 322-атқыштар дивизиясы) бөлімше командирі кіші сержант Сапалевтің болімшесі 1943 жылдың қыркүйегінде кеңес жауынгерлерінің Сейм, Десна, Днепр өзендерінен өтуіне мүмкіндік жасады. Пекарево және Новые Млины (Полтава облысы) селолары тұсында Сапалевтің бөлімшесі дивизияның артиллериялық бөлімінің Сейм өзенінен қалқыма өткел арқылы өтуін қамтамасыз етті. Надиховка деревнясы (Чернигов облысы) тұсында Десна өзенінен пароммен дивизияның негізгі бөлігін қысқа уақыт ішінде өткізді. Любеч қаласының оң жағында (Гомель облысы) Днепр өзенінен жүзіп өтіп, жақын жердегі окоптардағы жау әскерін қуып шықты. Басып алған жау шебіне бекініп, жаяу әскер бөлімшесінің өзеннен өтуіне мүмкіндік жасады. Осы ұрыстағы ерлігі үшін Сапалевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). Соғыс аяқталғаннан кейін туған жеріне оралып, кен орнында, кейін Алтай өлкесінің Бийск қаласына қоныс аударып, кұрылыс-жөндеу тресінде тас калаушылар бригадирі болып жұмыс істеді. 2 рет Ленин, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Ишхан Барсегович Сарибекян

Ишхан Барсегович Сарибекян(7.11.1912, Армения, Иджеван ауданы,Кошкота селосы - 6.5. 1990, Ақмола облысы,Есіл ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, аға сержант, пулеметшілер тобының командирі,армян. Ереван жеміс-жидек техникумын бітірген. 1941 жылдан Кеңес әскері қатарында майдандағы ұрыстарға қатысты. 1369-атқыштар полкі(4-Украина майданы 51-армия 417- атқыштар дивизиясы) пулемет расчетінің командирі аға сержант Сарибекян 1944 жылы 7 мамырда Севастополь түбіндегі Сапунгорадағы шабуылға қатысты. Осы шабуылда Сарибекян пулемет оғымен жаудың 9 атыс нүктесін, 50-ден аса әскері мен офицерлерін жойды. Шайқас кезінде жараланған нысана көздеушінің орнына келген Сарибекян жаудың автоматшылар взводын оқтың астына алды. Жараланған, қолына граната ұстаған ол жауға қарсы ұмтылып, артынан бірнеше жауынгерлерді ілестіре, траншеяның келесі шебіне бірінші болып кірді де, гранатамен жаудың атыс нүктесінің көзін жойды. Осыны пайдаланған Кеңес әскері алға жылжып, жаудың кезекті қорғаныс шебін басып алды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Сарибекянға Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды (24.3. 1945). 1-дәрежелі Отан соғысы, 3-дәрежелі Даңқ ордендерінің иегері. Соғыстан кейін Сарибекян Ақмола облысы,Есіл ауданы,Курск ауылында тұрды. Сапунгорадағы ерліктерін есте сақтау мақсатында сол жерде мемориалдық кешен орнатылып, онда Сарибекянның есімі жазылды. Дереккөздер
Диханбек Жанқоразұлы Сатылғанов

Диханбек Жанқоразұлы Сатылғанов (7 мамыр, 1954 жылы туған, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Шетбұлақ селосы) - генерал-майор (2005). Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. КСРО Азаматтық қорғанысы Мәскеу әскери училищесін, Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясын бітірген, командалық-штабтың, жедел-тактика технигі. Взвод, рота, батальон, полк, дивизия командирі, ҚР ҚК Бас штабы басқармасының бастығы, ҚР ҚК Құрлық әскері Бас қолбасшысының орынбасары, 2004 жылы желтоқсанынан ҚР ТЖМ Азаматтық қорғаныс, әскери бөлімдер және жедел іс-кимыл департаментінің директоры. ҚР «Құрмет белгісі» ордені, КСРО, ҚР медальдарының иегері. Дереккөздер
Сауға

Сауға - дәстүрлі қазақ қоғамындағы ұғым. Сауға сөзі тікелей әскери олжамен байланысты. Соғысқа, жорыққа қатыспағандар олжадан сауға сұрап алған. Жеңілген батырдың, тұтқынға түскен адамның бас бостандығын, өмірін сауғаға сұрап алуға болады. Жеңілген жауынгер кейде өз өмірін де сауғалап алуы мүмкін. «Сауға сұрау» дәстүрінің қалыптасуы ел ішіндегі асыраушылары жоқ, жарлы, кемтарларға жорық олжасынан үлес алуға мүмкіншілік беруден туған. Сауға сұрау Моңғол империясында, Алтын Орда мемлекетінде, Ноғай ордасында, Дешті-қыпшақ мемлекетінде заңды түрде бекітілген қоғамдық міндеттердің бірі болған. Дереккөздер
Саурық Алпарұлы

Саурық Алпарұлы (туған жылы белгісіз, қазіргі Алматы облысы,Райымбек ауданы-1871, ҚХР, Суасу) - батыр. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. Патшалық Ресейдің Жетісуды отарлауына ашық қарсы шыққан. Шығыс Түркістанға өтіп, орыс басқыншыларына қарсы қарулы жасақ құрды. Тазабек бимен бірге 1869 жылы Құлжадағы Ресейдің сауда факториясына шабуыл жасады. Жетісудың әскери губернаторы Г. А.Колпаковский жіберген жазалаушы отрядқа бірнеше рет ойсырата соққы берді. Тұтқынға түсіп, орыс әскерлерінің қолынан қаза тапқан. Дереккөздер
Федор Матвеевич Сафонов

Федор Матвеевич Сафонов(21.3.1923, Ресей, Челябі облысы,Варна ауданы,Маслоковцы селосы -11.5.2008, Ресей, Самара қаласы)- 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш. 1932 жылы Қырғызстанға, 1933 жылы Қазақстанға (Шығыс Қазақстан облысы,Шемонаиха ауданы) қоныс аударған. 1939 жылы Үлбі орталау мектебін бітіріп, Семей қаласындағы ауыл шаруашылық техникумында, аэроклубта, одан кейін Орынбор облысындағы Чкалов әскери ұшқыштар мектебінде окыды. 1940 жылы Сафонов Кеңес әскері қатарына шакырылып, әскери ұшқыштар мектебін бітірді. 1944 жылы Куйбышев қаласындағы 12-авиация полкіне жіберілді. Сафонов «Ил-2» ұшағымен майданға аттанды. 1944 жылдың 21 шілдесінен бастап 1-шабуыл жасайтын гвардиялық дивизияның 74-гвардиялық авиация полкінде ұрыстарға қатысты. Беларусь, Литва Республикаларын азат етуге, Шығыс Пруссия бекінісін бұзуға және Кенигсберг пен Пиллау қалаларына әуеден шабуыл жасауға қатысты. Сафонов 109 ұшу сапарында болып, әуедегі 7 шайқасқа қатысқан. Ол 11 танкіні, өздігінен жүретін 2 зеңбіректі, 2 миномет батареясын, 46 автокөлікті, оқ-дәрісі бар 2 қойманы, жанармай қоймасын, паровоз және 30-дан астам темір жолы вагонын, 3 зениттік батареяны, 300-ге жуық жау әскерін жойды. Осы көрсеткен ерлігі үшін Сафоновқа КСРО Жоғарғы Кеңес Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. (29.6.1945). Ленин, 2 рет Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз», 2- және 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейін Сафонов Барановичи қаласында (Беларусь Республикасы) әскери қызметте болды. 1949 жылы Краснодар қаласындағы штурмандар даярлайтын жоғары мектепті бітіріп, Харьков қаласында және Сахалин аралында әскери қызметін жалғастырды. 1956 жылы Куйбышев (қазіргі Самара қаласы) қаласында әуеге қарсы корғаныс корпусы командалық пунктін басқарды. 1961 жылы запаска шьщты. Өскемен қаласында батыр атында көше бар. Дереккөздер
Сәлтеке Мәметекұлы

Сәлтеке Мәметекұлы (туған - өлген жылы белгісіз) - Сыр өңіріне белгілі би әрі батыр. Кіші жүздің алтын руынан шыққан. Сәлтеке 1711 жылы Еділ бойында башқұрттармен болған үлкен дауда башқұрттың Алдар биімен жүздесіп, ел арасындағы жанжалды бейбіт жолмен шешкен. 1719 жылы қалмақ билерімен де кездесіп, ұтымды келісімге келген. 1803 жылғы дерек бойынша, Сәлтеке бидің ұрпақтары Туған би мен Барқы батыр алтын руының бес мың шаңырағын басқарып, Троицк мен Бұқара арасында сауда жүргізген. Барқы есімі алтын руына ұран болған. Сәлтеке би мен оның ұрпақтары туралы деректер «қазақ-орыс қатынастары» құжаттарында кездеседі. Бүгінде Қармақшы өңірінде «Мәметек арығы», «Сәлтеке төбесі» атты жерлер бар. Дереккөздер
Сәрке Өмірқұлұлы

Сәрке Өмірқұлұлы (шамамен 1680-1724) - Сыр өңіріне белгілі батыр. Кіші жүздің табын руынан шыққан. 16-17 жасында Ырғыз өңірінде қалмақтармен шайқасқа шыққан уақыттан бастап оның есімі Сыр табындарының ұранына айналған. Сәрке батыр асқан палуан да болған. Негізінен қалмак, башқұрттармен болған ұрыстарға қатысқан. 1724 жылы қалмақтармен болған ұрыста казіргі Жезді ауданының Сартөбе деген жерінде мерт болады. Келесі жылы сүйегін Қорқыт Ата қорымына әкеліп, қайта жерлеген. Қарындасы Қарқарадан туған Асау Барақ өз заманында айтулы батырлардың бірі болды. Ал Сәркенің тікелей ұрпағы Байқадамның әрі батыр, әрі би болғандығы туралы деректер Ресей құжаттарында кездеседі. Сәрке қайтыс болған жер «Сәркенің төбесі», «Сәркенің ақшиі» аталып кеткен. Дереккөздер
Сәт Ниязбекұлы

Сәт Ниязбекұлы (1855-1922) - қоғам кайраткері, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының бірі. Жас кезінен билікке араласып, 1891 жылы 15 маусымда Жетісу облысы әскери губернаторының бұйрығымен болыс болып тағайындалды («Семиреченские областные ведомости», 1891, 22 маусым, №25). Сәт осыдан кейін де үш мәрте болыс болып сайланған. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушылардың бірі ретінде 23 адаммен бірге түрмеге қамалып, Ақпан төңкерісінен кейін абақтыдан шыкты. Кеңес өкіметі орнаған соң бай-кулактар тізіміне еніп, тағы да қамауға алынғанда О.Жандосовтың кепілдігімен бостандыққа шыққан. Дереккөздер
Севан-Доржы

Севан-Доржы, Цеван Дорджи, Яджа - Намжил (1733-1750) - жоңғар ханы (1746-50). Қалдан Сереннің ортаншы ұлы. Әкесі өлгеннен кейін 13 жасында хан тағына отырды. Бірақ билікті апасы жүргізді. Көп ұзамай Севан-Доржы оны дарға астырып, билікті өз қолына алды. Оның билігі тұсында хандық биліктің беделі төмендеді, хан тағына үміткерлердің арасында талас күшейді. Севан-Доржының беделді зайсан Олдызды тұтқындауға әмір беруі өзара қырқысты өршіте түсті. Олдыздың жақтастары хандық билікті мойындаудан бас тартып, Ресей мен Орта жүз ханы Абылай иеліктеріне барып бас сауғалауға тырысты. 1748 жылы Қытай императоры Цянь Лун қытай-жоңғар сауда қатынастарын шектеді. Бұл хандықтың экономикалық жағдайын қиындата түсті. Осындай қиын ахуалдан шығу үшін Севан-Доржыны тақтан тайдыруға ұмтылғандардың бірі Лама-Доржы болды. Оның ұйымдастыруымен Севан-Доржы қастандықпен өлтірілді. Дереккөздер
Сегізінші атқыштар дивизиясы

Сегізінші атқыштар дивизиясы - әскери құрама.1941 жылы 25 желтоксанда Семей және Аягөз қалалары тұрғындарынан жасақталды. Алғашқыда 458-атқыштар дивизиясы болып құрылған. Тұңғыш командирі - полковник Г.И.Зверев. 1942 жылы 1 сәуірде Брянск майданына жіберілді. Алғаш ұрысқа 1942 жылы 8 шілдеде 13- армияның құрамында жаудың Ливны және Елец калалары бағыттарына жасаган шабуылын тоқтатқан корғаныс ұрыстарында кірді. 1942 жылы 18 қаңтарда дивизияға Сегізінші атқыштар дивизиясы ауылы деген атақ берілді. 1943 жылы 26 қаңтар - 2 ақпан аралығында Воронеж-Косторно операциясына қатысып, Курск облысындағы 48 елді мекенді азат етті. Курск шайқасында Десна, Припять өзендерінен өту кезіндегі ерліктері үшін дивизияның көптеген жауынгерлері орден, медальдармен марапатталып, 46 адамға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Украинаны азат етуде көрсеткен ерліктері үшін Сегізінші атқыштар дивизиясына 1944 жылы 5 наурызда «Ямпольскілік» құрметті атағы берілді. 1944 жылдың жазында дивизия Карпат өңірі, Словакия, Польша жерлерін азат ету ұрыстарына қатысып, 1945 жылдың 19 ақпан және 3 мамырында Қызыл Ту, 2-дәрежелі Суворов ордендерімен марапатталды. Соғысты Чехия жерінде аяқтап, 1945 жылы 29 маусымда таратылды. Дереккөздер
Сергей Егорович Седнев

Сергей Егорович Седнев(1917, Шығыс Қазақстан облысы, Көкпекті ауданы, Подгорное селосы - 28.7.1975, Киев қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, ефрейтор. Мектеп бітірген соң Самар МТС-ында жұмыс істеген. 1937 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылған. Қиыр Шығыста әскери борышын өтеп, 1940 жылы туған ауылына оралды. 1941 жылы тамыз айында қайтадан әскерге шақырылып, Воронеж, 1-Украина майдандарындағы ұрыстарға қатысты. Дербес барлау бригадасының мотоциклшілер взводында, 23-дербес моторландырылған қалқыма-көпір батальонында болып,Дон, Оскол, Солтүстік Донец, Псел, т.б. өзендерден өтті. 1943 жылы 25 қыркүйекте ефрейтор 30 тонналық паромды сүйреп, дұшпан оғы астында батыс жағалауға әскер мен қару-жарақты, азық-түлікті үзбей тасып өткізді. Тура тиген жау снаряды паромның алдыңғы бетін істен шығарды. Седнев бағытын шұғыл өзгертіп, барынша қатты жылдамдықпен жүрді де, суға батып бара жатқан паромды таяздау құмқайраңға түсірді.Сөйтіп жауынгерлер мен техника аман қалды. Ақауы жөнделген паромды қайтадан жүзуге шытарды. Осы ерліктері үшін Седневке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (3.7.1944). Ленин орденімен, медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Киев қаласында тұрып, автобазада жұмыс істеді. Дереккөздер
Андрей Данилович Семенов

Андрей Данилович Семенов(1909, Ресей, Дондағы Ростов қаласы - 26.9.1943, Днепропетровск облысы,Сошиновка деевнясы.) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, капитан, рота командирі,украин. 1941 жылы Семей қаласы әскери комиссариатынан Кеңес әскері қатарына шақырылып,Сталинград, Воронеж, Дала майдандарындағы ұрыстарға қатысты. 104-гвардиялық полктің атқыштар ротасының командирі. Семеновтің ротасы Днепрден бірінші болып өтіп, полк бөлімшелерін түсіру үшін оң жағалаудағы плаццармды басып алды. Немістерді траншеяларынан қуып шығып, Сошиновка деревнясына басып кірді. Жарамды техникасын тастай қашқан жау 134,4 биіктігіне бекініп, бірқатар қарсы шабуылдар жасады. Семеновтің гвардияшылары жаудың 8 шабуылына тойтарыс берді. Олар биіктік алабындағы траншеяларға оқтай атылып басып кірді де, қолма-қол айқасқа түсті. Осы шайқаста Семеновке екінші рет оқ тиіп, қаза тапты. Верхнеднепровск ауданы,Днепровское кентіндегі бауырластар зиратына жерленген. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Семеновке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (20.12.1943). Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталды. Верхнеднепропетровскде саябақ пен бір көшеге Семенов есімі берілген. Дереккөздер
Кузьма Александрович Семенченко

{{Әскери қайраткер } { style="background: transparent" - - } }} Кузьма Александрович Семенченко (3 шілде 1896, Украина, Чернигов облысы, Ичня ауданы, Мартыновка селосы - 1965, Грузия, Тбилиси қаласы) — 1- және 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, генерал-майор, дивизия командирі. Өмірбаяны Украин. 1909 жылы Павлодар облысы, Успен ауданына қоныс аударған. 1919 жылдан әскери қызметте болып, 1918-20 жылдары Азаматтық, 1941—45 жылдары Ұлы Отан соғыстарына қатысқан. Оңтүстік-Батыс майданында 5-армия 22-механикаландырылған корпус 19-дивизияның командирі Семенченко соғыстың бастапқы кезеңінде Владимир - Волынь тас жолы арқылы Войница, Александрия (Украина, Волынь облысы, Локачи ауданы) аймақтарында күші басым жаумен шайқаса отырып, дивизия бөлімдерін қоршаудан аман-есен алып шықты, әрі жаудың танк легінің ілгері жылжуын бөгеді. Осы ұрыстарда өз дивизиясын шебер басқара білгені үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Семенченкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.7.1941). 1945 жылы Мәскеу Әскери академиясын бітірді. 1947 жылы запасқа шығып, Тбилиси қаласында тұрды. Естелік пен марапаттары Павлодар қаласындағы бір көшеге есімі беріліп, Успенка селосында мемориалдық тақта орнатылған. 2 Ленин, Қызыл Ту, l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Мұсабек Сеңгірбаев

Мұсабек Сеңгірбаев (17.3. 1917, Алматы облысы, Көксу ауданы, Қызыларық ауылы - 16.11.1941, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы,Дубосеково деревнясы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы,қазақ. 1941 жылға дейін ұжымшарда трактор жүртізуші болып жұмыс істеген. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына алынды. Осы жылдың 16 қарашасында Сеңгірбаев Дубосеково темір жолы айырмасында танкіге қарсы шайқасатын топтың құрамында жаудың бірнеше шабуылын тойтаруға және 18 танкісін жоюға қатысты. Бұл ерлік тарихта 28 батыр-панфиловшылар ерлігі деген атпен қалды. Осы шайқаста Сеңгірбаев ерлікпен қаза тапты. Волоколам ауданы,Нелидово деревнясындағы бауырластар зиратына жерленген. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Сеңгірбаевқа Кеңес Одағының Батыры атағы, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі берілді (21.7.1942). Алматы облысы,Көксу ауданы,Балпық би кентіндегі саябақ пен бір көшеге Сеңгірбаев есімі беріліп, бюст орнатылған. Туган жеріндегі ауыл мен мектепке есімі берілген. Олардың кұрметіне 1975 жылы Дубосековода мемориал, Нелидово деревнясында (Дубосеково темір жолы айырмасынан 1,5 шақырым жерде) батыр-панфиловшыларға ескерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Алматы қаласында 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы саябақ бар, онда оларға арналып монумент қойылған және бір көшеге Сеңгірбаев есімі берілген. Дереккөздер
Николай Дмитриевич Сергиенко

Николай Дмитриевич Сергиенко(1923 жылы туған, Ақмола облысы,Бұланды ауданы,Журавлевка селосы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, зеңбірек командирі. Соғыс қарсаңында Челябі облысы,Қарталы қаласындағы темір жолы училищесін оқып бітірген. 1941 жылдың 15 маусымында Кеңес әскері қатарына алынды. Ол Оңтүстік-Батыс, Брянск, Воронеж, Дала, 2-және 3-Украина, Беларусь майдандары әскерлерінің құрамында гитлершілермен шайқасты. Магнушев плацдармындағы (Польша) Боска Воля елді мекені маңында жау қорғанысын бұзып өту және Равка өзенінен өту кезіндегі шайқаста ерекше көзге түсті. Осы ерліктері үшін Сергиенкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945). 1945 жылы запасқа шықты. Ол соғыстан кейін қолөнер училищесініц шебері болды, Магнитогорск кен-металлургия техникумын (1950), институт (1960) бітірді. Сондағы зауытта вальцовщик болып, кейіннен Соколов-Сарыбай кен байыту комбинстында жұмыс істеді. 1985 жылы зейнеткерлік демалыска шықты. Дереккөздер
Федор Яковлевич Середин

Федор Яковлевич Середин(15.2.1918, Шығыс Қазақстан облысы,Бородулиха селосы - 14.10. 1943) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенант, батальон командирі. 1937 жылы Ташкенттегі әскери училищені бітірген. 1940 жылы финдерге қарсы соғысқа қатысқан. Соғыс қарсаңында Куйбышев қаласындағы (қазіргі Самара қаласы) әскери училищеде оқытушы болып жұмыс істеген. 1943 жылдың ақпан айынан Ұлы Отан соғысына қатысты. 1943 жылы 1 қазанға қараған түні қолдағы қажет құрал-жабдықтармен батальон командирі өз жауынгерлерін Днепрден өткізіп, үрыстың ауыр кезеңінде көршілес бөлімшеге жәрдем берді. Днепрдің оң жағалауындағы Мичурин Рог селосын жаудан тазартқан соң Серединнің батальоны дивизияны орналастыру үшін жау плацдармын тартып алып, елді мекендерді азат етті. Кеңестік әскери бөлімдерді кері шегіндіру үшін жау танкілері мен жаяу әскерінің ірі күштерін осы жерге жинады. 1943 жылы 14 қазанда қарсы шабуылға шыққан жау әскері батальонның командалық пунктін үш жақтан қоршауға алды. Ұрыстың ауыр кезеңінде Середин өзі бастап шабуылға ұмтылып,жау әскерін кейін шегіндірді. Олардың үш шабуылына тойтарыс беріп, төртінші жойқын қарсы шабуылы кезінде ауыр жараланған Середин қаза тапты. Серединге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (1943). Дереккөздер
Силин Николай Николаевич

Силин Николай Николаевич(1922 жылы туған, Семей қаласы)-2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, подполковник, батальон командирі,орыс. 1941 жылы тамыз айында Кеңес әскері катарына алынып, Алматыдағы әскери училищеге жіберілді. 1942 жылы наурыз айында 8-атқыштар дивизиясының құрамында майданға аттанды. Курск иініндегі ұрыстарға, Десна мен Днепрден өтуге, Еуропаның бірқатар елдерін азат ету жорығына қатысты. Курск иінінде болған шайқас кезінде дивизия Орел-Курск темір жолы бойындағы маңызды телімдердің біріне тосқауыл жасап тұрды. Күзде шегініп бара жатқан жауды өкшелей қуа отырып, дивизия полктері Десна өзенінен өтті де,1943жылы 24 қыркүйекте Киевтің Солтүстік жағын ала Днепрге шықты. 151-полктегі Силиннің 1-батальоны өзеннен бірінші болып өтіп, ұрыспен плацдармды басып алды. Днепрдің оң жағалауына берік бекініп алған батальон дивизияның өзеннен өтуін қамтамасыз етті. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Силинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). 1946 жылы запасқа шықты. Соғыстан кейін Семей қаласына оралып, облыстық машина жөндеу шеберханасының директоры болды және зауытта жұмыс істеді. Ленин, Қызыл Ту, Александр Невский, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Николай Николаевич Силин

Николай Николаевич Силин(1922 жылы туған, Семей қаласы)-2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, подполковник, батальон командирі,орыс. 1941 жылы тамыз айында Кеңес әскері катарына алынып, Алматыдағы әскери училищеге жіберілді. 1942 жылы наурыз айында 8-атқыштар дивизиясының құрамында майданға аттанды. Курск иініндегі ұрыстарға, Десна мен Днепрден өтуге, Еуропаның бірқатар елдерін азат ету жорығына қатысты. Курск иінінде болған шайқас кезінде дивизия Орел-Курск темір жолы бойындағы маңызды телімдердің біріне тосқауыл жасап тұрды. Күзде шегініп бара жатқан жауды өкшелей қуа отырып, дивизия полктері Десна өзенінен өтті де,1943жылы 24 қыркүйекте Киевтің Солтүстік жағын ала Днепрге шықты. 151-полктегі Силиннің 1-батальоны өзеннен бірінші болып өтіп, ұрыспен плацдармды басып алды. Днепрдің оң жағалауына берік бекініп алған батальон дивизияның өзеннен өтуін қамтамасыз етті. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Силинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). 1946 жылы запасқа шықты. Соғыстан кейін Семей қаласына оралып, облыстық машина жөндеу шеберханасының директоры болды және зауытта жұмыс істеді. Ленин, Қызыл Ту, Александр Невский, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Даниил Михайлович Синицын

Даниил Михайлович Синицын(25.12.1925, Ресей, Калуга облысы, Перемышль ауданы, Ермашовка деревнясы- 5.9.1975, Шығыс Қазақстан облысы,Семей қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, батальон командирі, орыс. Соғысқа дейін Семей қаласы тұрғын үй басқармасының бастығы қызметін атқарған. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың сәуірінде шақырылып, 1943 жылы Тамбов әскери-саяси училищесін бітірген. 1-Беларусь майданы 47-армия 143-атқыштар дивизиясы 487-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Синицынның батальоны 1945 жылы 14 қаңтарда жау бекінісін бұзып өтіп, дивизияның Висла өзенінен өтуіне әрі өзеннің сол жағалауындағы плацдармды басып алуына жағдай туғызды. 1945 жылы 15 қаңтарда Олыпевница елді мекенін (Польша, Легьоново қаласының Солтүстік-батысы) алуда ерекше ерлік көрсетті. Висла өзенінен өтуде және Варшава каласын азат етуде батальонды шебер басқарғаны үшін Синицынға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945). 1953 жылы запасқа шығып, Семей қаласында тұрды. Ленин, Александр Невский, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Виктор Михайлович Скачков

Виктор Михайлович Скачков(18.01.1923, Ресей, Қорған облысы, Притобол ауданы, Давыдов селосы - 26.12.1944, Латвия, Тукумс өлкесі, Кандава қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия кіші техник-лейтенанты. Скачков 5-сыныпты бітірген соң әке-шешесімен Қазақстанға (Солтүстік Қазақстан облысы, Мамлют ауданы, Қызыләскер ауылы) қоныс аударды. Мектеп бітіргеннен кейін Магнитогорск қаласындағы (Ресей) индустриялық техникумында оқыды. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына қосылды. Ұлы Отан соғысына бірінші күнінен қатысты. Ауыр шайқастарда Скачков үш рет жараланды. Госпитальдан кейін 1943 жылы Челябі танк училищесін механик-жүргізуші болып бітірді. Ол 8-гвардиялық айрықша танк полкінде ауыр танкінің механик-жүргізушісі болды. Полк құрамында Беларусь және Балтық жағалауы республикаларын азат етуге қатысты. 1944 жылдың 26 желтоқсанында танк полкі Кандава қаласы маңында (Латвия) жау бекінісін бұзып өту операциясына катысты. Осы ұрыста оның танкісін гитлершілер істен шығарды. Жанған танкіден әскерлерді шығарып жатқанда бак жарылып, барлығы осы жерде қаза тапты. Ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін Скачковқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Сондай-ақ ол Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталды. Мамлют ауданы, Қызыләскер атындағы мектепке батырдың есімі берілген және бюст орнатылған. Кандава қаласында мемориалдық тақта бар. Дереккөздер
Иван Андреевич Скляров

Иван Андреевич Скляров(10.9.1920, Павлодар облысы,Ертіс ауданы,Қосағаш ауылы - 1992, Ресей, Краснодар қаласы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, кейіннен полковник,украин. Соғысқа дейін Чистяково қаласында (қазіргі Донецк облысындағы Торез қаласы) шахтер болған. 1938 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1940 жылы Ворошиловград (қазіргі Луганск) Әскери-авиация училищесін бітірген. 1941 жылдың маусымынан Оңтүстік-Батыс майдан 19-бомбалаушы авиация дивизиясы 33-бомбалаушы авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Лейтенант Скляров 1942 жылдың ақпанына қарай 87 әуе соғысына қатысып, жаудың нысандарын жойған. Скляровқа ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.3.1942). Соғыстан кейін КСРО Әскери-теңіз флоты Әскери-әуе күштері құрамында әскери қызметін жалғастырды. 1965 жылы запасқа шығып, Краснодар қаласында тұрды. Батырдың есімі шахтерлердің «Красная звезда» (Тараз қаласы) орта мектебі және Мурманск облысы (Ресей) Великий кентінің №13 орта мектебіне берілген. Ленин, 2 рет l-дәрежелі Отан соғысы, 3 «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер Сілтемелер * [http://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1942/1942_013.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 12 апреля 1942 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 12 апреля (№ 12 (171)). — С. 1.
Александр Ильич Скнарев

Александр Ильич Скнарев (1912, Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Айыртау ауылы - 16.10.1944, Қиыр Шығыс майданы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия майоры, ұшқыш. Алғашқы бесжылдықтың қарсаңында комсомол қатарына өтіп, көп ұзамай БЛКЖО ОК-нің шақыртуымен Донбасқа шахта құрылысын салуға барды. Осы жерде комсомолдық жолдамамен теңіз ұшқыштары мектебіне түседі. 1935 жылы училищені бітірген соң Тынық мұхит флотына жіберілген. Қиыр Шығыста 7 жыл әскери қызметте болып, торпедомен шабуыл жасау шеберлігін меңгерген. 1942 жылы штурман Скнарев Солтүстік флотқа жіберілді. Мұнда қарлы, қалың бұлтты күндерде ол жаудың әскери кеме керуендерін тауып, Кеңес әскерінің Торпедо тасығыш ұшақтарын мақсатты жерге жеткізді. 1944 жылдың 16 қазанында Скнарев отырған Торпедо тасығыш флагман ұшағы шабуылға шыгып, 130-дан астам зеңбірегі бар жау кемесіне оқ жаудырды. Скнаревке жасаған ерліктері үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (5.11.1944). Дереккөздер
Иван Куприянович Скуридин

Иван Куприянович Скуридин (1914, Ақмола облысы, Бұланды ауданы, Отрадное селосы - 1944, Ленинград облысы, Ломоносов ауданы,Гостилицы кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, рота комиссары. 1931- 36 жылы Макинск элеваторында жұмысшы, «Қызыл екпінді» ұжымшарында есепші болып жұмыс істеді. 1936-41 жылдары Сахалин аралында Қызыл армия қатарында әскери борышын өтеді. 1941 жылдан Ақмола қаласында жасақталған 310-атқыштар дивизиясының, ал Волхов майданында 98-атқыштар дивизиясының құрамында Ленинград түбіндегі шайқастарға катысты. 1941 жылы 17 қаңтарда Ломоносов қаласы маңындағы Сокули деревнясында Скуридин үздіксіз оқ боратып жатқан жау дзотының ұңғысын өзініц денесімен жапты. Асқан ерлік көрсеткені үшін Скуридинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен қаза тапқаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.2.1944). Ленинград облысы,Ломоносов ауданының Гостилицы кентінде Скуридинге ескерткіш орнатылды. Санкт-Петербург қаласында теплоходқа Скуридин есімі берілген. Ленинград облысы «Қызыл Балтика» селосындағы Скуридин атындағы алаңға ескерткіш-белгі орнатылды. Ақмола облысы,Макинск қаласында Скуридиннің мұражайы ашылып, саябақ, көше оның есімімен аталады. Дереккөздер
Қайырғали Смағұлов

{{Әскери қайраткер } { - - } }} Қайырғали Смағұлов (5.9. 1919, Атырау қаласы - 23.10.1993, сонда) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, қазақ. Кеңес әскері қатарына 1939 жылы шақырылған. 1941 жылдың маусымынан Солтүстік Кавказ майданы 18-армия 318-атқыштар дивизиясы 1339-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Оның айрықша қайсарлығы, әсіресе, Керчь түбегіндегі ұрыста байқалды. Десантшы жауынгерлерден құрылған 20 сарбаз 44 күн бойы жау қыспағына төтеп берген. Смағұлов жеке өзі Елтиген (Қырым түбегі) қыстағы үшін болған ұрыста жаудың 20-ға жуық әскерін жойған. Смағұловқа батылдығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (17.11.1943). 1946 жылы запасқа шықты. 1950 жылы Алматыдағы партия мектебі жанындағы курсты бітірген. 1955 жылы №12 кәсіптік-техникалық училищесінің директоры қызметін атқарған. Соғыстан кейінгі жылдары аймақтың әлеуметтік қамсыздандыру жұмыстарына басшылық жасады. 1963-1973 жылдар аралығында Атырау университетінде Азаматтық қорғаныс кафедрасында еңбек етті. Теңдік атындағы (Атырау қалалық әкімдігі аумағында) орта мектепке Смағұловтың есімі берілген. Ленин, l-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Батырдың өмірі мен ерлігі Ғ.Мүсіреповтің «Қазақ солдаты» шығармасына арқау болған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Керчь-Елтиген операциясы