kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Коммунистическая (метро бекеті)

Коммунистическая — Алматы метросының бірінші бағытының бойындағы жобаланған метро бекеті. Тарихы * Бұл бекет қала метросының алғашқы жобаларында болып, «Абай » және «Байқоңыр » бекеттерінің арасында, Абай даңғылының бойында, Коммунистік (қазіргі Абылай хан) даңғылы мен Бейбітшілік (қазіргі Желтоқсан) көшелерінің арасында, Ұлттық кітапхананың жанында салынуға тиіс болатын. Оған керекті жер телімі де бөлінді, бірақ бекет құрылысы мүлдем басталмады. * 2004 жылы «Абай» бекетіне тым жақын болғандықтан және бірінші бағытты салуға кететін шығындарды азайту үшін бұл бекет салынбайтын болып шешілді. Дереккөздер
Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы

Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы (IATA: NQZ, ICAO: UACC) — Астана қаласында орналасқан халықаралық әуежай. Ол Астана орталығынан 14 км қашықта орналасқан. Тарихы Әуежай өз тарихын 1931 жылдан бері бастайды. Сол жылы бірінші әуе алаңы құрылып, 1948 жылдан бастап ауыр ұшақтарды қабылдай алатын болды. 1956 жылдан бастап әуежай тәулік бойы жұмыс істей бастады. Астана қаласының бас жоспары бойынша 2030-жылға дейін күніне 1200 адам жылына 7 миллион жолаушыға қызмет көрсететін жалпы аумағы 1000 шаршы метр тағы бір халықаралық әуежай салынады. Әуежай шамамен қаладан 35 шақырым қашықтықта орналасады. Оның құрылысы Көкшетау тас жолы бойындағы Шортанды не Қарағанды тас жолында орналасқан Аршалы аймағында бой көтереді. Қазіргі әуежай ішкі бағыттармен жұмыс істеуге көшетін болса, жаңа әуежай халықаралық бағыттарға қызмет көрсететін болады. Астана Халықаралық әуежайына Нұрсұлтан Назарбаевтың есімі берілді. ҚР Үкіметінің бұл туралы қаулысы "Казахстанская правда" газетінде жарияланды. Тасымалдаушылар мен Бағыттар Түсініктемелер Тағы қараңыз *Астана қаласының бас жоспары * Халықаралық Көкшетау әуежайы (287 км) Сыртқы сілтемелер * * [http://www.astanaairport.kz Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы] (Ресми Сайты) * [http://www.flightradar24.com/50.92,70.58/7 Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайынан ұшықып шыққан ұшақтар мен қонып жатқан ұшақтардың радарлық бағылаулары]
Эскимостар

Эскимостар (өзд. атауы –ᐃᓄᐃᑦ-«инуит») – бір-біріне жақын байырғы Инуит (Аляскадағы Инупият, Канадағы және Исландиядағы инуит) және Шығыс Сібір мен Аляскадағы Юпик халықтарының экзонимдік атауы. Аталған этникалық қауымдастықтарға қатысы бар үшінші топ - Алеуттар әдетте бұл категорияға кірмейді. Үш топтың ортақ арғы тегі ортақ және тілдері бір тіл тобына жататын Эскалеут қатарына кіреді. Тілі Эскимос тілі палеоазияттық тілдер отбасының эскимос-алеут тілдерінің бірі, жалғамалы (агглютинативті) тіл, полисинтетикалық тіл, эргативті құрылысы бар тіл ретінде сипатталады. Эскимос тілінде екі үлкен диалектикалық қауымдастық бар, юит (юпик) және инуит (инупик), олар дербес тілдердің ерекшеліктеріне ие. Азиялық эскимос тілінің үш диалектісі бар: чаплин (оның негізінде әдеби тіл құрылды), наукан, сиреник эскимосының жойылып бара жатқан диалектісі. Эскимос (азиялық) тілінің жазуы 1932 жылдан бастап латын тілінде, 1937 жылдан бастап кириллица негізінде қолданылды. Діні 18 ғ-да бірқатар топтары христиандық ты қабылдағанымен, ұзақ уақытқа дейін дәстүрлі наным-сенімдерін сақтап келді. эскимостар жанұясы, 1930]] Тарихы Бұрын эскимостар Солтүстік Мұзды мұхит жағалауы бойымен Чаун шығанағына дейін және Чукотканың оңтүстік жағалауынан Анадыр лиманына дейін, Аляска түбегіне, Канада мен Гренландияның арктикалық аймағына дейін кең аумақта қоныстанды. Ғылыми негіздерге жүгінсек, осыдан 5 мың жыл бұрын Беринг түбегі маңында этнос ретінде қалыптаса бастаған эскимостар әр түрлі табиғи жағдайға байланысты бірте-бірте солтүстік жағалауларды қуалай отырып, әрқилы құрлыққа қоныс аудара бастады. Кәсібі Сан ғасырлар бойы Арктикадағы өмірге бейімделіп, теңіз кәсібімен айналысқан. Аң аулауға ұшы қайырылған гарпун, қайық (каяк) қолданады. Эскимостардың морж, кит, түлен, карибу-бұғысы, т.б. жануарларды ежелден-ақ аулап келді. Эскимостардың үйлері де қарапайым және ерекше. Гренландиялық эскимостар жазда бұғы терісінен тігілген күркелерде, қыста қардан жасалған үй – иглуда тұрады. Чукотка мен Дат эскимостары болса ағаштан, тастан және балшықтан баспана жасайды. Бөлмелерінің орташа диаметрі 3-4 метр, әр бөлмеде бір отбасы – орта есеппен 10-11 адам тұрады. Мәдениеті Тағамға ет, балық, теңіз омыртқасыздарын пайдаланады. 20 ғ-дағы күрделі үрдістерге сай Эскимостарөздері тұратын елдердің мәдениетін, тілін және тұрмысын қабылдап, ассимиляцияға ұшырай бастаған. Әйелдер де, ерлер де бірдей киінеді. Қыста негізінен бұғы терісінен жасалған, борсық жүнімен өңделген қалың тон киеді. Оған түрлі өрнектер салады. Қазақстандағы эскимостар Азиялық эскимостарының қазақстандық диаспорасының саны – 8 адам (1999 жылғы Қазақстан Республикасы халық санағының деректері бойынша). Дереккөздер
Папуастар

аралдағы Итімен отырған қыз]] Папуастар (малай тілінде “бұйра шашты” деген мағына береді) – Жаңа Гвинея аралын, Меланезияның солтүстік-батыс аралдарын, Хальмахер аралының солтүстік бөлігін және Тимор аралының шығыс бөлігін, Алор мен Пантар аралдарын мекендейтін халықтар тобы. Оларға энга, чимбу, хаген, камано, хули, капауку, ангал, вахги, медлпа, кева, дани, асмат, абелам, т.б. бірнеше этностар жатады. Жалпы саны 5 млн. адамдай (2003). Антропологиялық жағынан меланезиялық нәсілге кіреді. 12 тілдік шоғырға бөлінетін 700-дей тілде сөйлейді. Дәстүрлі шаруашылығы меланезиялықтарға жақын. Олар егіншілікпен, шошқа өсірумен, балықшылықпен айналысады. Аң аулау мен терімшілік қосалқы рөл атқарады. Әрбір елді мекенде 100 – 150-дей адам өмір сүреді. Рулық-қауымдық тәртіпті, жосын-жоралғыларды бигмендер (ақсақалдар) қадағалап отырады. Сан алуан аңыз-әңгімелері, музыкалық фольклоры сақталған. Тағы қараңыз * Папуа — Жаңа Гвинея Дереккөздер
Аустралиялық аборигендер

Аустралиялық аборигендер — Аустралия құрлығын және оның көптеген аралдарының мекендейтін әртүрлі байырғы халықтары. Аустралоид нәсіліне жатады. Аустралияға 50 000 жыл бұрын Азияның оңтүстік-шығысынан келген. 18 ғасырда Аустралияға келген европалықтар аборигендерді қырғынға ұшыратты. Соның салдарынан қазір Аустралия халқының 3,8% құрайды. Дереккөздер
Эйр Астана ұшу бағыттары

Эйр Астана ұшу бағыттары (2012 мамыр): Азия * **Бейжің - Beijing Capital International Airport **Үрімжі - Ürümqi Diwopu International Airport * - Гонконг Халықаралық Әуежайы, 2012 жылдың мамыр айынан бастап * **Дели - Индира Ганди Халықаралық Әуежайы * **Ақтау - Aktau Airport **Ақтөбе - Aktobe Airport **Алматы - Халықаралық Алматы әуежайы (Хаб) **Астана - Халықаралық Астана Әуежайы (Хаб) **Атырау - Атырау Әуежайы **Қапшағай - Қапшағай Солтүстік Әуежайы **Қарағанды - Сары Арқа Әуежайы **Қостанай - Kostanay Әуежайы **Қызылорда - Kyzylorda Әуежайы **Орал - Орал Ақ Жол Әуежайы **Өскемен - Өскемен Әуежайы **Павлодар - Павлодар Әуежайы **Петропавл - Петропавл Әуежайы **Семей - Семей Әуежайы **Шымкент - Халықаралық Шымкент Әуежайы **Жезқазған - Жезқазған Әуежайы * **Бішкек - Халықаралық Манас Әуежайы * **Куала-Лумпур - Халықаралық Куала-Лумпур Әуежайы * **Сеул - Халықаралық Инчеон Әуежайы * **Душанбе - Душанбе Халықаралық Әуежайы * **Бангкок - Суварнабуми Әуежайы * **Дубаи - Халықаралық Дубаи Әуежайы * **Ташкент - «Ташкент-Оңтүстік» Халықаралық Әуежайы Еуропа * **Баку - Халықаралық Гейдар Алиев Әуежайы * **Тбилиси - Тбилиси Халықаралық Әуежайы * **Франкфурт - Франкфурт Әуежайы **Ганновер - Ганновер Әуежайы, тоқтатылған * **Амстердам - Амстердам Әуежайы * **Мәскеу - Халықаралық Шереметьево Әуежайы **Новосібір - Толмачево Әуежайы **Самара - «Курумоч» Халықаралық Әуежайы **Екатеринбург - «Кольцово» Халықаралық Әуежайы **Санкт-Петербург - «Пулково» Халықаралық Әуежайы **Қазан (қала) - Қазан Әуежайы * **Анталия - АнталияӘуежайы **Ыстамбұл - Халықаралық Ататүрк Әуежайы * **Лондон - Лондон Хитроу Әуежайы
Тораптық әуежай

Lufthansa-ның тораптық хабы ретінде қызмет атқарады.]] Тораптық әуежай (сонымен қатар, хаб атауы да кеңінен қолданылады ) — жолаушылардың рейс ауыстыру нүктесі ретінде және түйістіруші рейстардың жоғары пайызымен ерекшеленетін, әуекомпания немесе әуекомпаниялар альянсы тарапынан қолданылатын әуежай. Жолаушылар тораптық әуежайларды, көбінесе, тікелей әуе рейстары болмаған әуежайлардың арасында сапар жасау үшін бір рейстен екінші рейске ауысу арқылы пайдаланады. Әуекомпаниялар өздерінің базалық (негізгі) әуежайларын жиі тораптық етіп жолаушылар тасымалы, әрі жүк тасымалы үшін қолданады. Қазақстанда Астана және Алматы әуежайлары ішкі, әрі сыртқы ұшу бағыттарында хаб қызметін атқарады.
Авиамарш

Авиамарш (, Сталин кезінде: «Марш Сталинской авиации») — Советтер Одағында кеңінен танымал болған өлең және әскери марш. Сөзін ақын Павел Герман, әнін Юлий Хайт жазған. Өлең 1921 жылы пайда болған. Кеңес үкіметінің соңғы кезінде бұл өлең неміс нацистерінің Das Berliner Jungarbeiterlied («Берлин жұмысшы жастарының өлеңі») деген өлеңінен алынған деген қауесет тараған болатын. Іс жүзінде керісінше болып шықты. Сілтемелер Сыртқы сілтемелер * [http://www.sovmusic.ru/text.php?fname=marair4 sovmusic.ru Авиамарш]
Адам даму индексі бойынша елдер тізімі

Түс айыра алмайтындар үшін жасалған карта(2007).]] Бұл адам даму индексіне қарасты алдер тізімі. 2008 жылдың желтоқсанның 18 шыққан тізім 2006 жылдағы статистикалық мәліметтер негізінде құрастырылған. Тізім 177 елден құралған. Елдер АДИ негізінде үш кең категорияға бөлінеді: жоғары , орташа және төмен адам дамуы. Елдердің толық тізбегі * = көтерілген. * = өзгермеген. * = төмендеген. : — барлығы алдыңғы жылдық есеппен салыстырғанда. * АДИ-дің бірдей мәндері бірдей рейтингке әкеп соқпайды, себебі АДИ рангы АДИ үтірден кейін алтыншы санға дейінгі мәнді пайдалана отырып айқындалады. Өте жоғары АДИ Жоғары АДИ Орташа АДИ Төмен АДИ Континенттер бойынша халықтар тізімі Африка 10 ең жоғары АДИі бар елдер 10 ең төмен АДИі бар елдер Америка 10 ең жоғары АДИ-і бар елдер 10 ең төменгі АДИ-і бар елдер Азия және Океания 10 ең жоғары АДИ-і бар елдер 10 ең төменгі АДИ-і бар елдер Еуропа 10 ең жоғары АДИ-і бар елдер 10 ең төменгі АДИ-і бар елдер Аймақтар мен Топтар бойынша АДИ Елдер мен континенттер бойынша АДИ Азия мен Океания 10 ең жоғары АДИ 10 ең төмен АДИ Америка 10 ең жоғары АДИ 10 ең төмен АДИ Африка 10 ең жоғары АДИ 10 ең төмен АДИ Еуропа 10 ең жоғары АДИ 10 ең төмен АДИ Өңірлер мен топтар бойынша АДИ Баяндамада жоқ елдер Сыртқы сілтемелер
Жақсылық Ақмырзаұлы Досқалиев

Жақсылық Ақмырзаұлы Досқалиев (30 қараша 1955 жыл, Ақтөбе облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, профессор және медицина ғылымдарының докторы. 2001—2004 және 2008—2010 жылдары 2 рет Денсаулық сақтау министрі қызметінде болды. Білімі Білімі жоғары. Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын «емдеу ісі» мамандығы бойынша үздік тәмамдаған. Кейіннен КСРО МҒА Бүкілодақтық хирургия ғылыми орталығында клиникалық ординатураны бітірген. Қысқаша өмірбаяны * 1955 жылдың қарашаның 30 Ақтөбе облысының Алға қаласында дүниеге келген. * 1973 жылы Ақтөбе облысының Алға қаласындағы В.И.Пацаев атындағы №2 орта мектепті бітірген. * 1979 жылы «емдеу ісі» мамандығы бойынша Ақтөбе Мемлекеттік Медициналық Институтын үздік бітірді. * Еңбек қызметін Алға аудандық ауруханасында дәрігер-хирург болып бастап, содан бас дәрігердің орынбасары болып қызмет істеді. * 1988 жылы КСРО МҒА-ның Бүкілодақтық ғылыми хирургиялық орталығындағы клиникалық ординатураны бітірді. * 1988 жылдан Ақтөбе Мемлекеттік Институтында аға лаборант, әрі қарай жалпы және госпитальдық хирургия кафедрасында ассистент болып қызмет істеді. 1989 жылы кандидаттық диссертациясын қорғады. * 1993 жылдан 1995 жылдарда А.Н.Сызғанов атындағы Ғылыми-зерттеу институтындағы клиникалық және эксперименттік хирургияда қызмет атқарды, аға, жетекші, бас ғылыми қызметкер жолын өтті, ал 1995 жылдан эндоскопиялық хирургия бөлімін меңгерді. * 1994 жылы докторлық диссертацияны қорғады. * 1997 жылы оған профессор атағы берілді, 1999 жылы ҚР ҒМА мүшесі болып сайланды. * 1998 жылдан 2000 жылдың тамыз айына дейін Ақтөбе Мемлекеттік Медициналық Академиясының Ректоры болып қызмет атқарды. * 2000 жылдың тамыз айында Денсаулық сақтау жөніндегі ҚР Агенттігінің Төрағасы болып тағайындалды. * 2004 жылдың сәуір айынан 2007 жылдың қыркүйек айына дейін «Қазақ Мемлекеттік Медициналық Академиясы» РМҚМ-нің Ректоры болып қызмет істеді. * 2007 жылдың қыркүйегінен бастап – Қазақстан Республикасының Парламент Мәжілісінің депутаты, әлеуметтік-мәдениеттік дамыту жөніндегі Комитеттің Төрағасы. * 2008 жылдың қараша айынан - 7 қазан 2010 жылдар аралығында Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрі. * 2013 жылдан бастап Республикалық трансплантация орталығын басқарады.
Аларман қабілет тепетендігі

Аларман қабілет тепетеңдігі (АҚТ) теориясы екі валютаның айырбас курсын ұзақ мерзімді эквилибриумын сатып алу қабілетін теңестіреді. Оны 1918 жылы дамытқан Густав Кассел. Түсініктемелер Сыртқы сілтемелер * [http://pwt.econ.upenn.edu/ Penn World Table] * [http://fx.sauder.ubc.ca/PPP.html Explanations from the U. of British Columbia] (also provides daily updated PPP charts) * [http://www.oecd.org/std/ppp OECD Purchasing Power Parity estimates] updated annually by the Organization for Economic Co-Operation and Development (OECD) * [http://go.worldbank.org/UI22NH9ME0 World Bank International Comparison Project] provides PPP estimates for a large number of countries * [http://www.ubs.com/1/ShowMedia/ubs_ch/wealth_mgmt_ch?contentId103982&nameeng.pdf UBS's "Prices and Earnings" Report 2006] Good report on purchasing power containing a Big Mac index as well as for staples such as bread and rice for 71 world cities.
Tajik Air

Tajik Air — Тәжікстанның ұлттық әуе тасымалдаушысы. Ол Душанбе Әуежайында негізделген. Тарихы Компания өз жұмысын 1924 жылдың 3 қыркүйегінде Tajik Aviation атымен бастаған. Оның ең алғаш рейсі Бұқарадан Душанбеге бағытталған. Бұл әлемдегі жетінші алғашқы әуе тасымалдаушы болып табылады. Тәуелсіздіктен кейін Азаматтық Авияция министрлігінің қайта құрылуынан кейін Тәжікстан Републикасының Мемлекеттік Әуе Компаниясы құрылды. [http://www.tajikair.tj/eng/index.php?optioncom_content&taskview&id7&Itemid9]. 1992 жылдың 2 наурызында Тәжікстан әуежолдары “Tojikiston” белгісімен қысқа мерзім аралығында Біріккен Араб Әмірліктері, Пәкстан,Иран, Үндістан, Сауд Арабиясы, Қытай және Германияға ұша бастады. Компанияның басқару жүйесін жақсарту үшін ол Тәжікстан Мемлекеттік Унитарлы Авиация Ұйымы болып қайта құрылды. Яғни, ол енді мемлекет еншісінен шыққан, рыноктағы толыққанды коммерциялық бірлік болып танылды. Қазіргі жағдайы Тәжік Эйр бренді аймақта қатаң бәсекеге тап болды. 2006 жылдың тоғыз айында әуекомпания тек 320,000 жолаушы тасып, 2005 жылмен салыстырғанда жолаушылар саны күрт төмендеп кетті. Осыған төтеп беру үшін Еуропалық Қайта Құру және Даму банкінің көмегімен компания Airbus A320 және Boeing 737 ұшақтарын техникалық зерттеуден өткізуде.. 2007 жылы әуекомпанияға Еуропалық Одаққа ұшуға тыйым салынды. Алайда ол уақытта компания тек Германияның Дюссельдорф қаласына ғана ұшып жүрген еді. Ұшу бағыттары Тәжік Эйр келесідей бағыттарға қызмет етеді (2009 тамыз айына қарай): *Иран **Тегеран - Имам Хомени Халықаралық Әуежайы *Қазақстан **Алматы - Халықаралық Алматы әуежайы **Астана - Халықаралық Астана Әуежайы *Қырғызстан **Бішкек - Манас Халықаралық Әуежайы *Ресей **Мәскеу - Домодедово Халықаралық Әуежайы **Новосібір - Толмачево Әуежайы **Самара - Куромох Халықаралық Әуежайы **Санкт-Петербург - Пулково Әуежайы **Екатеринбург - Колтсово Әуежайы **Нижний Новгород - Нижний Новгород Әуежайы *Тәжікстан **Душанбе - Душанбе Әуежайы Хаб **Хорог - Хорог Әуежайы **Худжанд - Худжанд Әуежайы *Түркия **Ыстамбұл - Халықаралық Ататүрк Әуежайы *Біріккен Араб Әмірліктері **Шаржа - Халықаралық Шаржа Әуежайы Әуепаркі Тәжік Эйр әуепаркі төмендегі ұшақтармен жабдықталған(2009 жылдың тамызы) : Сыртқы сілтемелер * [http://www.tajikair.tj/ Tajik Air] * [http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?searchset&airlineTJK&al_op=1 Tajik Air Fleet] * [http://www.tajikistanservices.com Tajik Air Ticket Purchase] Түсініктемелер
Редьярд Киплинг

Джозеф Редьярд Киплинг (ағылш. Joseph Rudyard Kipling) (30 желтоқсан 1865, Бомбей — 18 қаңтар 1936, Лондон), ағылшын жазушысы, ақыны және новеллашысы. Оның ең үздік шығармалары "Джунгли Кітабы", (The Jungle Book), «Ким» (Kim), өлеңдері «Ақырғы ән шырқау» (Recessional). 1907 жылы әдебиет саласында Киплинг Нобель сыйлығына ие болған ең алғашқы ағылшын болады. Сол жылы ол Париж, Страсбург, Афиналар және Торонто университеттерінің сыйлықтарына ие болады. Оған қоса Оксфорд, Кембридж, Эдинбург және Дарем университеттерінің беделді атақтарының иегері. (30.12.1865, Үндістан, Бомбей – 18.1.1936, Ұлыбритания, Лондон) – ағылшын жазушысы. Өз туындыларында қарапайым адамдардың, қатардағы жауынгерлердің ар мен сезім тазалығын, адамгершілік қасиеттерін, адал еңбегін шынайы суреттеді. “Қазарма жырлары” (1892), “Жеті теңіз” (1896), “Бес ұлт” (1903) өлең жинақтары, “Тау хикаялары”, “Рикша-аруақ” әңгімелер кітаптары (екеуі де – 1888), “Жарық сөнді” (1890), “Ким” (1901) романдары кеңінен мәлім. Жабайы аңдар арасында өскен адамның баласы Маугли туралы “Джунгли кітабы” (1894), “Джунгли жайлы екінші кітап” (1895) атты ертегілері балалардың сүйіп оқитын шығармаларына айналды. Нобель сыйлығының лауреаты (1907). Киплинг шығармалары “Ертегілер” (1968), “Маугли” (1983; ауд. Р.Рақымбеков) деген атпен қазақ тілінде басылып шықты. Композитор А.Серкебаев “Маугли – менің бауырым” атты рок-опера-балетін жазды (1980, либреттосы Д.Нақыповтікі). Киплингтің салыстыруларға бай тілі, ағылшын тілінің сөздік құрам қоржынына үлкен үлесін қосты. Оның кітаптарымен көптеген кинофильмдер мен мультфильмдер түсірілді. Кішкентайында Мауглиді көрмеген қазақ кем де кем шығар... Көзқарастары Киплинг — талантты ақын болуымен қатар колониализмнің, империализмнің жыршысы да болған. "Ақ адамның жүгі" деген ұғымды ойлап тапқан. Оның көзқарастары осы аттас өлеңнен де жақсы көрінеді. Түсініктемелер Сыртқы сілтемелер [http://ebooks.adelaide.edu.au/k/kipling/rudyard/ Редьярд Киплинг жұмыстары] , Аделаида Университеті
Әуетасымалдаушы кодтары

Әуе тасымалдаушылардың кодтыры тізімі. Торап ИАТА мен ИКАО әуе тасымалдаушы белгілемелерін және әуе компания шақыру белгілерін (телефондық белгілемелерін) тізбелейді. Тізімнің толықтығы үшін бұрынғы белгілемелері де көрсетілген. ИАТА Әуетасымалдаушы белгілемесі ИАТА Әуетасымалдаушы белгілемелері, Әуе транспортының халықаралық қауымдастағы (IATA) әлемдегі әуе компанияларға тағайындайтын екі әріптік белгі. Әр әуе компанияның рейсі әуекомпания белгілемесінен "xx", және номерлік ұшу белгісінен тұрады. ИКАО Әуетасымалдаушы белгілемесі ИКАО Әуетасымалдаушы белгілемесі Халықаралық Азаматтық Авияция Ұйымы тағайындайтын үш әріптен тұратын әуекомпанияларға, авиацияға байланысы бар түрлі агенттіктер мен басқармаларға берілетін белгі. ИКАО сонымен қатар телефондық белгілемелерді де тағайындайды. Бұл белгілемелер ресми түрде Шақыру Белгісі деп аталады. Мысалы үшін: * Үш әріптік белгілеме – KZR * Телефондық белгілеме – ASTANALINE * Операторы– Эйр Астана Түсініктемелер Сыртқы сілтемелер * [http://www.icao.int Әуе Транспортының Халықаралық Қауымдастағы] (Ресми сайты)
Механикалық және электромагниттік тербелістер арасындағы ұқсастық

Механикалық және электромагниттік тербелістер арасындағы ұқсастық - Тербелмелі контурда пайда болған электромагниттік тербелістер кезінде конденсатор астарларындағы q заряд және контурдағы і ток күші периодты түрде өзгеріп отырады. Енді математикалық немесе серіппелі маятниктің тербелістерін еске түсірейік. Онда дененің х координатасы мен v жылдамдығы периодты өзгеріске ұшырайды. Бұл екі жағдайдағы периодты өзгерістерге түсетін шамалардың физикалық табиғаты әр түрлі, ал тербелістердің теңдеулері, математикалық тұрғыдан алғанда, бірдей. Сондықтан механикалық тербелістер мен электромагниттік тербелістерді салыстырып, олардың арасындағы ұқсастықты айқындаудың пайдасы зор. Сершпелі маятниктің тепе-теңдік күйіне оның: ең аз потенциалдық энергиямен сипатталатын деформацияланбаған күйі х= 0 сәйкес келеді. Инерция салдарынан жүк бүл тепе-теңдік күйден өздігінен өтіп кетеді. Тербелмелі контурдың мұндай орнықты күйі конденсатор зарядталмаған q = 0 мезетке сәйкес келеді, бұл кезде электр өрісінің : Тербелмелі контур бұл күйден өздік индукцияның салдарынан өздігінен өтіп кетеді. Механикалық тербелмелі жүйеде жүктің тепе-теңдік күйден ауытқуы тербелмелі контурдағы конденсатордың зарядталуына ұқсас : болады. Бұл кезде серіппелі маятникке потендиалдық энергия, ал конденсаторға : электр өрісінің энергиясы беріледі. Екі формуланың жазылу түрі бірдей: механикалық тербелістердегі серіппенің қатандығы k-ның орнында электромагниттік тербелістерде коэффициенті тұр, ал х m координатасы qm зарядқа сәйкес келеді. Дененің тепе-теңдік күйге қарай қозғалуы контурда электр тогының пайда болуына ұқсас. Дененің жылдамдығы инерцияның әсерінен біртіндеп артатыны сияқты контурдағы ток күші өздік индукция құбылысы салдарынан біртіндеп артады. Периодтың төрттен бірі өткенде, яғни мезетте жүк тепе-теңдік күйге оралады (x m о, v v m ), ал конденсатор толық разрядталады q m 0 және катушкадағы ток күші максимал мәніне жетеді і I m . Бұл кезде маятниктің потенциалдық энергиясы W p 0, ал кинетикалық энергиясы максимал. Осыған ұқсас тербелмелі контурда электр өрісінің энергиясы W э 0, ал магнит өрісінің энергиясы максимал. Соңғы екі формуланы салыстыра отырып, механикалық тербелістердегі т масса электромагниттік тербелістердегі L индуктивтікке үқсас екенін көреміз. Жүктің v жылдамдығы мен і ток күші бір-біріне сәйкес келеді. Жүк бұдан соң өзінің инерциясымен серіппені сығып, солға қарай жылжиды, ал катушкадағы ток электрондарды конденсатордың зарядталмаған бір астарынан екінші астарына қарай "айдайды". Серіппе сығылады, конденсатор қайта зарядталады. мезетте жүк өзінің сол жактағы ең шеткі орнына жетіп тоқтайды, ал конденсатор осы сотте толық зарядталып болады, контурдағы ток күші нөлге тең. Енді жүк серпімділік күшінің әрекетінен оңға қарай қозғала бастайды, ал конденсатор өзінің астарларының арасындағы потенциалдар айырымының әсерінен разрядтала бастайды. Периодтың төрттен үш бөлігі өткенде, яғни мезетте жүк тағы максимал жылдамдықпен тепе-теңдік күйден өтеді, конденсатор толық разрядталған, тізбектегі ток максимал. Ақырында, t = Т болғанда, екі жүйе де бастапқы күйлеріне қайта оралады. Дереккөздер
Жұмалақ

Жұмалақ, тести́кулы (, ) — еркектің жыныстық (сперматозоидтар) және стероидтық (негізінен тестостерондар) жасушалары түзілетін қос еркектік жыныстық бездер. Адамда Өлшемі мен орналасуы . Құрылымы Жұмалақ қызметі Аурулары тағы басқалар. Тағы да қара * Придаток яичка * Жыныстық даму * Піштіру Сілтеме [http://uromax.ru/article/yaichki Яички] - иллюстрированная статья врача уролога Малышева Дмитрия Викторовича. Дереккөздер
Александрия (Мысыр)

Александрия — Мысырдың қиыр солтүстiгiндегi Мариут өзенiнен Жерорта теңiзiн бөлiп тұратын торапқа орналасқан, Александрия орталықтан 256 шақырым жерде. Таңғы сағат бесте жолға жиналдық. Шолпан жұлдызы жарығын молынан төгiп, “ақ жол” тiлегендей. Бiздiң ғасырымызға дейiнгi 331- 332 жылдары Македонияның ұлы қолбасшысы – Александр салдырған бұл қала – түбiнде Мысырдың орталығы болады деген мақсатты көздеген деседi. Шығыс пен Батысты тоқайластыратын үлкен порт салып, сауда-саттық бизнесiнiң шоғырланған орталығына айналдыруды қиялдаса, тағдыр оған оның алғашқы құрылысын көрудi де жазбапты. Болашақ қаланың жоба-жоспарларын, мақсат-мүдделерiн қоластындағы орындаушыларына мұқият табыстап, өзi Азия елдерiн жаулауға аттанады. Өкiнiшке орай ұлы қолбасшы 33 жасында қаза табады. Оның мүрдесi – өзiнiң атындағы қаладағы қорымға бальзамдалып, перғауындардың салт-дәстүрi бойынша жерленедi. Жер жүзiндегi Римнен кейiнгi космополиттi iрi мегаполиске айналдыру арманына жетпеген жоспарларын жүзеге асыруды сол жердегi генералдарының бiрi қолына алып, әрi қарай жалғастырады. Александрдiң мұрагерi ретiнде, өзiн сол мемлекеттiң ендiгi билеушiсi екендiгiн жариялайды. Осылайша гректердiң Мысырды билеп – төстеуi 300 жылға жалғасады. Грек өкiлдерiнiң мұрагерлiк билiгi патшайым – Клеопатраның 36 жасында қайтыс болуымен аяқталады. Грек-мысыр мәдениетi тоғысқан бұл қала – нағыз өркениеттi мәдениет орталығы болып қалыптасады. Ғылым мен бiлiм ордасына айналады. Геометриялық iлiмнiң классикалық үлгiсiн жасаған Евклидтiң, астроном – Аристархтың, географиялық картографияның авторы – Эратостеннiң, медицинада жүйкелiк және қан айналымының жүйелiлiгi жөнiнде жаңалық ашқан – Эрофильдердiң тарихи отанына айналған Шығыс мемлекетiнiң жұлдызы барған cайын жарқырай түстi. Тарихтағы антикалық ғасырдың бет ажарына айналған – Александр Македонскийдiң кесенесi мен Юлий Цезарь, Марк Антониомен өткiзген шат-шадыман, той-думанға куә болған Клеопатрианың салтанатты патша сарайы билiк басына Рим императоры Октавиан Августiң келуiне байланысты жермен-жексен болды. Тарихтың таңбалы қасiретiне ұшыраған көнекөз жәдiгерден – Помпейдiң әйбат архитектуралық колонналарының жұрнағы, Клеопатрияның тапсырмасымен салынған Кайзереум храмы мен әулие Серапистiң ғибадатханасы вандалдар әрекетiнен аман қалыпты. Иә, тарих көшi керуенiн тоқтатпақ емес. Өзiн тойдырса да, көзiн тойдыра алмаған бұл жалған – жер бетiн түгел жаулап, дүниенi ашса – алақанында, жұмса жұдырығында ұстағысы келген, “Хандардың ханы, патшалардың патшасы атанған” Александр Македонскийден де қалды. Арабтар Александрия қаласын “Эль- Искандер” деп атайды. Бұл қаладағы атақты Фарос маягi мен Александрия кiтапханасын жұрт ұмыта қойған жоқ. Дереккөздер
Александрия кiтапханасы

Александрия кiтапханасы, Искандерия кітапханасы — б. з. б. 3 ғасырдың бас кезінде Александрияда (Мысыр) көрнекті ғалымдардың (Зенодот, Каллимах, Аристарх) қатысуымен Птоломей әулетінің алғашқы екі патшасы негізін қалаған, ертеден дүние жүзіне әйгілі Александрия музейінің жанындағы қолжазба кітаптар қоры. Александрия кiтапханасында 700 мыңға жуық том (орам) кітап болған. Онда көшірушілер тобы жұмыс істеді. Қолжазбалар кітапхана ғалымдарының сынынан өткізіліп, өңделіп отырылған. Александрия кiтапханасының қорын жинау, сақтау шеберлігі жоғары дәрежеде болғандығын Каллимахтың библиография каталогы дәлелдейді. Александрия кiтапханасында гректің әдеби, ғылыми шығармаларынан басқа шығыс әдебиетінің шығармалары да сақталған. Еуропа мен Ресейде жарық көрген кейбір тарихи оқулықтарда Александрия кiтапханасын Халифа Әмірдің өртегендігі туралы негізсіз тұжырымдар бар. 1933 жылы М.Шоқай: “Мәскеу большевиктері Искандерия кітапханасын Халифа Әмір тарапынан өртелгенін айта отырып, Иран, Түркия және Ауғанстан халықтарын надан, жабайы етіп көрсетуді мақсат етіп отыр” деп жазды “Яш Түркістан” журналында (1933, №39). Александрия кiтапханасының хазірет Әмір жарлығымен өртелгені — алғашқы дәуір тарихшыларына беймағлұм. Оған Франция Ғылым Академиясының 1923 жылы 30 наурызда “Таң” газетінде жарияланған мәліметтері кейбір орыс деректері (“Брокгауз — Эфрон” сөздігі, 1891 жыл) де дәлел бола алады. Шын мәнінде кітапхананың Рим, Грек, Үнді және Мысыр әдебиетін сақтаған ең үлкен бөлігі б.з.б. 48-47 жылдарда Юлий Цезарь мен мысырлықтар арасындағы сұрапыл соғыс кезінде өртеніп кеткен. Кітапхананың екінші бөлімі, яғни Птоломей заманында жинақталған шағын қоры Феодосия дәуіріне дейін сақталған. Оны Серапион махалласына шабуыл жасаған фанатик христиандар өртеп жіберген (341 жыл). Яғни аталмыш ғылым қазынасы Искандерия қаласын арабтар алудан 301 жыл бұрын жойылып кеткен. Дереккөздер
Психикалық процестер

Психикалық процестердің келесі түрлері болады: # Танымдық # Эмоционалды # Еріктік Танымдық Зейін; Түйсік; Қабылдау; Есте сақтау; Ойлау; Сөйлеу; Қиял. Эмоционалды Сезім; Эмоция; Аффект; Күйзеліс. Еріктік Мақсатқұмарлық; Табандылық; Жауапкершілік; Сенім; Жігерлік; Батылдық.
Чак Паланик

Чарльз Майкл «Чак» Паланик (ағылш. Charles Michael "Chuck" Palahniuk; 21 ақпан, 1962, Паско, Вашингтон, АҚШ) — американың танымал жазушысы, журналист. Көпшілік оны «Төбелес клубы» («Fight Club») кітабының аторы ретінде таңиды. Бұл кітап бойынша 1999 жылы «Төбелес клубы» атты киносы түсірілді. Кейде оны «контрмәдениеттің» патшасы деп атайды. Чак Паланик — Радио мен баспасөзде жүріп, жай ғана жұмыстан көбірек жасаймын деген мақсатпен әлеуметтік қызметке араласады (емделмейтін аурулары бар науқастар мен мүсәпірлерге көмек). Оның жазушылық жолы 30 жасында басталады. Жазушылық шеберлік курстарын жүргізген Том Спаунбауэрдің (Tom Spaunbauer) сабақтарына қатысып, Чак өзіндік стилін тауып, шығармаларын жаза бастайды. Жазушының айтуынша, Спаунбауэр оның минималистік стиліне әсер етті. Паланиктың алғаш романы «Көрінбейтін құбыжықтар» («Invisible Monsters») баспада қабылданбағаннан кейін ашулы автор «Төбелес клубты» («Fight Club») жазып, оның экранизациялануынан соң әлемге танылады. Шығармаларының кейбір цитаталары — Шынын айтсам, қайда болмасаң да, қажет жерде емессің. — Мәңгілікке ұмытқың келетін нәрсеңді ешқашан да ұмыта алмайсың. — Біз бәрі де нашар болып тұрғанды жақсы көреміз. Бірақ ешқашан оны мойындамаймыз. — Әркімнің өз жеке комасы бар. — Өзіңе түсініксіз нәрсені өз қалауынша түсің. — Егер де біз әлденені түсіне алмасақ, ол бізді жындандырады. Егер де түсіне не түсіндіре алмасақ, оны жоққа шығарамыз. — Жараны ұмыту қиын, бірақ қуанышты еске түсіру одан да қиын. Бақыт есімізде жара қалдырмайды. Бір қалыптылықтың бізге үйретері аз... — Ант пен серттердің құны жоқ әлемде, берілген уәдені тек бұзу үшін уәделесу әлемінде, сөзге бұрынғы пәрменділікті дарыту тамаша болушы еді. — Адамдар, өздері айтпақшы, телефонды бір-біріне жақын болмас үшін пайдаланады, бірақ жалғыз қалудан қорқады. — Мені ұмыта аласың, бірақ менің бар болуымды жоққа шығара алмайсың. — Біз өз-өзімізді жұбата алмаймыз. — Ешкім де басқаларға шын мәнісінде кім екенін көрсетпейді. — Өз проблемаларың жайында айналадағыларға айтпасаң, олардың проблемаларына мән беруден қашасың деген сөз. Паланиктің библиографиясы * «Көрінбейтін құбыжықтар» (Invisible Monsters, 1994), 1999 ж. жарияланды * «Insomnia: If You Lived Here, You'd Be Home Already» (алғашқылары; 1990 ж., жарияланбаған) * «Төбелес клубы» (Fight Club, 1996; 1999 ж. экранизацияланған) * «Аман қалған» (Survivor, 1999 ж., Ресейде алғаш рет 2005 жылы басылды) * «Тұншығу» (Choke, 2001, 2008 ж. экранизацияланған) * «Бесік жыры» (Lullaby, 2002) * «Қашқындар мен мүсәпірлер» (Fugitives and Refugees: A Walk in Portland, Oregon 2003) * «Stranger Than Fiction» (2004) * «Күнделік» (Diary, 2005) * «Елестер» (Haunted, 2005) * «Рэнт: Бастер Кейсидің биографиясы» (Rant, 2007) * «Снафф» (Snuff, 2009) * «Пигми» (Pygmy, 2009) * «Бәрін айт» (Tell All, 2010-ға жоспарланған)
Ұлытау

Ұлытау сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Ұлытау облысы * Ұлытау ауданы * Ұлытау ауылдық округі * Ұлытау көшесі (Алматы) * Ұлытау көшесі (Астана) * Ұлытау (ауыл) * Ұлытау марганец кенді ауданы * Ұлытау өңіріндегі ескерткіштер * Ұлытау таулары * Ұлытау тобы * Ұлытау ұлттық қорығы * Ұлытау ФК
Қаздар туысы

Қаздар – үйрек тұқымдасына жататын құстар туысы. Қаздың жабайы түрлерінің салмағы 2 – 12 кг, дене тұрқы 60 – 100 см. Құрлықты не тайыз суды мекендейді. Суда жақсы жүзеді, сүңгиді. Балапан басатын кезде жұбымен жүреді, ұясын құрлыққа (шөптен, қынадан, мамықтан) салады. Әр ұяда 5 – 30 (-100) жұмыртқа болады, оны мекиені басады. Асыранды қаз жабайы сұр қаздан тараған. Асыранды қаздың түсі, ірілігі әр түрлі, мамығы көп болады, бұл оны суықтан сақтайды. Балапан қаз 265 – 350 күндігінде жұмыртқалай бастайды. Тұқымына, күтіп бағуына, ауа райына қарай 4 – 8 ай жұмыртқа салады. Қазды 5 – 6, кейде 8 жыл қолда ұстауға болады. 3 – 4 мекиенге 1 кежек қосады. Қазды әдетте 6 айлығында етке сояды. Қаз етінде 16% белок, 35% май болады. Қаз майы – үсікті емдеуде шипалы зат. Қаздың мамығы, қауырсыны өте пайдалы. Дереккөздер
Үйрек

Үйрек, үй үйректері (Anas platyrhynchos var. domestіca) — қазтәрізділер отряды, үйрек тұқымдасына жататын құстар. Шамамен біздің заманымыздан 1000 жыл бұрын Еуразия, Солтүстік Африка, Солтүстік Америкада жабайы барылдауық үйректі қолға үйрету арқылы шығарылған. Үйректердің ең көп тараған түрлері: бейжің (пекин) үйрегі, мәскеудің ақ үйрегі, мускусты үйрек, үндінің жүйрік үйрегі, т.б. Пекин үйрегінің басы үлкен, жалпақ, маңдайы шығыңқы, тұмсығы қызғылт-сары, сәл имектеу, арқасы кең, шоқтығына қарай биіктеу, тұлғасы кең әрі ұзын, сирағы қысқа әрі жуан, қауырсыны ақ, денесінің түсі сарғылт болып келеді. Мекиенінің салмағы 3,0 кг, аталығы 3,5 кг, 9 апталық балапанының салмағы 2,5 кг тартады. Жасы 6 — 8 айға жеткенде жұмыртқалай бастап, 7 — 8 айдың ішінде 80 —120 жұмыртқа табады. Балапан шығымы 75%. Мәскеудің ақ үйрегі сырт тұлғасы жағынан пекин үйрегіне ұқсайды. Ол тез жетіледі, өте бейімделгіш, жұмыртқасы 90 г, жылына 100-ге дейін (екі жыл бойы) жұмыртқа табады. Балапан шығымы жоғары. Мускусты үйректердің кеудесі кең денесі ұзын, жақсы ұшады; қауырсыны қара, қара ала түсті болып келеді. Мекиендерінің салмағы 2,5 — 3 кг, аталығы 4,5 — 5 кг, жақсы семірген кезде 6 — 7 кг, бауырының өзі 350 — 550 граммға жетеді. 6 — 9 айлығында жұмыртқалай бастап, жылына 60 — 120-ға дейін жұмыртқа табады. Таза еті көп, майы аз, оның құс бауырын өндіруде маңызы зор. Үндінің жүйрік үйрегі жұмыртқалағыш тұқым. Оның денесі, мойны, сирағы, құлағы ұзын жаратылған. Жылына 200-ден астам жұмыртқа табады. Дәмі тауық жұмыртқасына ұқсайды. Үйрек дәмді етімен және үлпілдеген мамығымен бағалы.Бізде оның көптеген тұқымдары өсіріледі. Әсіресе ақ үйректің екі түрі мәскеу және бейжің үйрегі, сұр украина үйрегі, ақ жемсаулы және харьков қара үйрегі көп тараған. Үйрек - суда жүзетін құс. Жылдың жылы мезгілдерінде тоған мен көлдердің суы таяз жерінен қорегін тауып жейді. Тағы түрлері Үйректің түрлеріне ақ басты үйрек, өзен үйрегі, сүңгитін үйректер, мускустық үйректер, Лабрадор үйректері, жалды үйректер, қара басты үйректер, каменушка үйректері, крестті үйректер, қызғылт құлақты үйректер, тұрпандар, қызыл басты сүңгуір үйрек, доминикандық ақбас үйрек, қатты құйрықты үйректер, Хартлауб үйректері, қызғылт басты үйректер, қола қанатты үйректер, ақ арқалы ақбас үйректер, теңбіл үйректер және торыалақаз жатады. Сонымен қатар шалпылдайтын үйректер су бетінде қотарады. Өзгелері бастарын суда ұстап, су балдырлары мен ұлуларды лас судан екшелеп, аударады. Тағы қараңыз * Үйрек балапаны * Үйрек шаруашылығы Дереккөздер * Қазақ Энциклопедиясы, 9 том
Ешкі

Ешкі — мүйіз қуыстылар тұқымдасына жататын жұп тұяқты, күйіс қайыратын жануар. Үй ешкілерінің бастапқы тегіне ешкілердің жабайы екі түрі (безоар ешкісі, иір мүйізді ешкі), сондай-ақ жойылып кеткен C. prіsca түрі жатады. Ешкі – қолға алғаш үйретілген жануарлардың бірі. Ешкінің мүйізі қырлы, дене бітімі жеңіл, құйрығы қысқа келеді. Оның түбіті, жүні, терісі, еті мен сүті пайдаланылады. Ешкінің сүтті (мегрель, заане, орыс ешкілері), жүндес (ангор ешкісі), түбітті (придон, орынбор, башқұрт ешкілері), сүтті-етті жүндес (өзбек, қазақ-қырғыз, кавказ, бурят-моңғол ешкілері) тұқымдары бар. Ешкі тоғыз – он жыл тіршілік етеді. Ешкі бір – екі, кейде бесеуден лақтайды. Жақсылап күтсе жылына екі рет төлдейді. Текесі 60 – 65 кг-ға дейін, ешкісі 40 – 60 килограмға дейін тартады. Жемденген ешкіден 20 – 28 кг ет, 4 – 6 кг май, жеті – он айлық лақтан 12 кг ет, 1,5 кг май алынады. Сүтті ешкілер жылына 450 – 550 кг, кейбір шаруашылықтарда 1 т-ға дейін сүт береді. Сүтінің майлылығы 3,8 – 4,5%. Жүндес тұқымды ешкі қылшығының ұзындығы 15 – 18 см болады. Ешкілерді көктемде, жылы аудандарда екінші рет тамыз – қыркүйек айларында қырқады. Текесінен 4 – 6 кг, ешкісінен 3 – 5 кг қыл алынады. Түбітті ешкіден 0,2 – 0,5 кг, кейде 2 кг түбіт алынады. Ешкі терісінен сафиян, шевро сияқты бағалы былғары жасалады. Ешкілер Дереккөздер
Криминалистикалық сараптама

Криминалистикалық сараптама - қылмыстық іс бойынша айғақтамалық мәні бар мәселелер жөнінде қорытынды алу мақсатымен жүргізлетін іс жүргізу әрекеті. Неғұрлым кең таралған түрлері: трассол, баллистик. криминалистикалық сараптамалары, суық қару қолдану. Сараптамасы. Сот сараптамасы криминалистикалық сараптама ұғымынан кеңірек. Дереккөздер
Пісіру

Пiсiру – Етті суда немесе бу көпіршіктері үнемі бетіне шығып тұратын басқа да сұйықтықта әзірлеу процесі. Пісіру ылғал пайдаланылатын ыстық процесс болып табылады, және бұл еттің қатты бөліктерін әзірлеуде де пайдаланылады.
Біржан сал (фильм)

«Біржан сал» — 2009 жылы шыққан тарихи драма. Фильм қазақ халқының аты аңызға айналған танымал ақыны және композиторы Біржан Қожағұлұлының өмірін бейнелейді. Фильм мазмұны Бұл фильм тәкәппарлық пен бойсұну, намыс сезімі мен кемсіту, құрмет пен қиянатшылдықтың таңдауын көрсетеді. Сонымен қатар соңғы махаббат пен ащы жалғыздықтың аңызы. Фильммен жұмыс істеу барысында аворлар экрандағы атмосфераны, сол кездің колоритін сипаттайтын егжей-тегжейлерге үлкен мән берді. Мұрағаттық материалдардың мұқият зерттелуі XIX ғасырдың соңындағы тұрмыс, сөйлеу және мінез-құлық егжей-тегжейлерін көрсетуге көмектесті. Деректер Түсірілімдер Біржанның туған жері – Көкшетау өлкесінде өткізілген. Табиғаты көркем жерде бірнеше ауылдар құрылды, өлке тұрғындары көпшілікті түсірілімдерде белсенділік көрсеткен. Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының «Бiржан сал» фильмiне 587 миллион теңге жұмсалған. Түсiру жұмыстары екi жарым айға созылған. Сценарий 2004 жылы жазылған. Идея авторы, түсiрушiсi, басты рөлдi сомдаушы – Досқан Жолжақсынов. Фильм 4 сағат 48 минуттан 2 сағат 10 минутқа дейiн қысқартылған. Фильм премьерасы 3 қыркүйекте, 2009 жылы, «Алатау» кинотеатрында өткізілді. Сыртқы сілтемелер *[http://www.kazakhfilmstudios.kz/movies/281/ «Қазақфильм» ресми беті] *[http://www.kinostan.kz/index.php?optioncom_k2&viewitem&id32:біржан-сал&Itemid16 «Киностан» сайтында]
Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі

Бұл мақалада ISO 3166-1 стандартында мемлекеттер мен тәуелді аймақтар тізімі берілген, халық санының кемуі бойынша сұрыпталған. Ұсынылған тізім мен деректерде назарға тәуелді аумақтар параметрлері алынбайды. Халықтың өсу қарқыны * 1 миллиард - 1804 жылы * 2 миллиард - 1927 жылы (123 жылдан кейін) * 3 миллиард - 1960 жылы (33 жылдан кейін) * 4 миллиард - 1974 жылы (14 жылдан кейін) * 5 миллиард - 1987 жылы (13 жылдан кейін) * 6 миллиард - 12 қазан 1999 жыл (12 жылдан кейін) * 7 миллиард - 31 қазан 2011 жыл (12 жылдан кейін) Қызықты мәліметтер * Тізімдегі бірінші екі елде - Қытай мен Үндістанда әлем халқының 1/3-нен астамы өмір сүреді. * Тізімдегі алғашқы алты елде әлемдегі халықтың жартысы тұрады. * Алғашқы 15 елде шамамен 4,7 млрд адам өмір сүреді, бұл бүкіл Жер халқының 2/3 бөлігі болып табылады. Тағы қараңыз * Халықтың тығыздығы бойынша елдердің тізімі * Қала-миллионерлер саны бойынша елдердің тізімі * 1900 жылғы әлем халқының саны * Әлемнің халқының саны 2030, 2050, 2100 жылғы болжам бойынша * Халықтың саны бойынша Еуроодақ елдерінің тізімі * Ауданы бойынша елдер мен тәуелді аумақтар тізімі * Бір тілдегі халықтар санының тізімі * Ең халық көп шоғырланған мегаполистер * Жер халқының саны * Әлемдегі халықтың тарихы Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects] (the analytical report for the 2006 revision is not available online) — includes details of methodology and sources used for the population estimates above. * [http://demoscope.ru/weekly/app/popclock/popclock.php Санаушы населения России] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html CIA. The World Factbook. Country Comparison: Population] * [https://archive.is/20130105111924/http://world-gazetteer.com/wg.php?x&mengpro&lngen&dat32&srtnpan&colaohdq World Gazetteer: World — profile of geographical entity including name variants]
Lordi

Lordi — 1992 жылы Томи Путаанс негізін қалаған ағылшын тілді финляндиялық хард-рок топ. 2006 жылғы Eurovision ән байқауының жеңімпазы. Топ мүшелері * Mr. Lordi * Amen * Ox * Mana * Hella Альбомдары * Get Heavy (2002) * The Monsterican Dream (2004) * The Arockalypse (2006) * Deadache (2008) * Babez for Breakfast (2010) * To Beast or Not To Beast (2013) * Scare Force One (2014)
Алтай қойы

Алтай қойы - биязы жүнді қой тұқымы. Ресейдің Алтай өлкесіңде жергілікті сібір мериносының саулықтарын басыңда американ рамбульесі, кейінірек аскания, кавказ, австрия мериносының қошқарларымен күрделі будандастыру арқылы шығарылған. Ол 1928-48 жж Алтай өлкесінің асыл тұқымды шаруашылықтарында жергілікті сібір мериносы саулықтарын америка рамбульесінің қошқарларымен будандастыру арқылы алынған. Қошқарлары мүйізді, саулықтары тоқал келеді. Қошқарларының орташа салмағы 90-100 кг, саулығы 50-60 кг тартады; қошқардан 14-18 кг, саулықтан 6-7 кг жүн қырқылады. Жүні таза, шығымы 45-48%, талшығының жіңішкелігі 64-сапада, ұзындығы 8-10см, әр 100 саулықтан 150-160 қозы алынады. А.қ. дене бітімі мықгы, сүйегі берік, қошқары мүйізді, саулығы көпшілігінде тоқал. Терісі тығыз, қыртысты, мойнында толық шеңберлі 1-2 тері қатпары болады. А.қ. жүнділігі жоғары, жүні сапалы. Асыл тұқымды қой зауыттарында әр қойдан, орта есеппен, 3,5-4,0 кг-ға дейін таза жүн өндіріледі. Жүн талшығының ұзындығы - саулықтарда - 7,5-8,5 см, қошқарларда - 8-10 см. А.қ. өсімтал, әр жүз саулықтан 150-160 қозы алынады. Орта есеппен қошқарларының салмағы - 90-110 кг, саулықтарынікі - 50-60 кг тартады. А.қ суыққа төзімді, көнбіс келеді. Кезінде А.қ Қазақстанға жиі әкелініп, Республикамыздың шығыс, солтүстік-шығыс аймақтарында биязы жүнді қой шаруашылығының қалыптасуына үлкен әсерін тигізді. Дереккөздер
Антре

Антре (франц. entree - өнер көрсету, сахнаға шығу) - 1) Бұрын клоундардың алғаш манежге шығуы. Қазіргі цирктерде күлдіргі көріністер де осылай аталады; 2) Балеттегі па-де-де (па-де-труа) билерінің кіріспе бөлімі, бір немесе бірнеше бишінің сахнаға шығуы. Дереккөздер
Шпур

Шпур, теспе – бұрғылау кезінде тау жыныстарында тереңд. 1,5 – 5 м-ден диаметрі 75 мм-ге дейін жасалатын цилиндр тәрізді қуыс. Ол тау жыныстарын және кенді қопаруда (ішіне жарылғыш зат орналастырады), қат-қабатқа суды айдауда, анкерлік бекітпені орнатуда қолданылады.Шпур жасауда электрлік бұрғылар мен бұрғылағыш балғаларды пайдаланады. Орнатылу бағыты бойынша Шпурлар: көлденең, көлбеу және құлама, ал қолданылуына қарай: көмекші, үңгілеуіш және қопарғыш болып бөлінеді. Сондай-ақ Шпурлар кен өндіру кезінде пайда болған дөңбектастарды қайта ұсату үшін, жол құрылысында, гидротехникада, т.б. пайдаланылады. Дереккөздер *«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Ұңғыма

Ұңғыма — тау жыныстарында немесе пайдалы қазбаларда механикалық немесе өзге әдістермен бұрғыланған тау-кен қазындысы. Тереңдігі 5 м-ден асатын, диаметрі 75 мм-ден жоғары цилиндр пішінді болып келеді. Ұңғыманың кіреберісін ауызы, ал түбін үңгубет деп атайды. Кен орнын игеру барысында ұңғыма өзінің атқаратын қызметіне қарай үлкен үш топқа бөлінеді: барлау, пайдалану және қопару ұңғымалары. * Барлау ұңғымасы — пайдалы қазбаларды іздеу, оның қоры мен сапасын және орналасу жағдайын анықтау үшін қазылады. Кеніштерде кен орнын қазу барысында барлау ұңғымасының көмегімен оның жекелеген бөліктерінің геологиялық құрылысының кейбір тұстарын нақтылап, кен орнын дұрыс пайдалану үшін егжей-тегжейлі танысады. Барлау ұңғымалары керн (жынысөзек) алу мақсатымен айналмалы бұрғылау әдісімен бұрғыланады. * Пайдалану ұңғымасы — сұйық (мұнай, минералды суларды) және газ тәрізді кендерді өндіру үшін қолданылады. * Қопару (аттыру) ұңғымасы — ішіне жарылғыш заттар орналастыру үшін қолданылады. Оның диаметрі әдетте кеніштегі бұрғылау жабдықтарының түріне байланысты. Бұрғылау жабдықтары кен массивінің физика-механикалық қасиеттеріне, оның қажетті дәрежеде ұсақталуына және жарылғыш заттардың қасиеттеріне сәйкес таңдалады. Ұңғымалардың бір-бірінен арақашықтығы және өзара орналасу сұлбалары арнайы есептеулермен анықталып, барлау жұмыстарының құжатында көрсетіледі. Басқа да жұмыстарда қолданылатын көмекші ұңғыма түрлері де бар. Дереккөздер
Рубин (футбол клубы)

Рубин — Татарстанның футбол клубы. Базасы Қазан қаласында орналасқан. 1958 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Қазан Аренада" өткізеді. Тарихы Атаулары * 1958—1964: «Искра» * 1964—1992: «Рубин» * 1992—1993: «Рубин-ТАН» * 1994: «Рубин» Бердыев дәуірі 2008, 2009 жылдары Ресей чемпионы атанды. 2009 жылғы Достастық кубогының жеңімпазы. 2010. 2012 жылдары Ресей суперкубогын жеңіп алды. Клубты 2001-13 жылдары түрікменстандық маман Құрбан Бердыев жаттықтырды. Бердыевтың дәуірі әзірше клуб тарихында ерекше орын алады, 2003 жылы Ресей жоғары лигасына жолдама алды (содан бері элитадан түскен жоқ). 2008 жылы Ресей чемпионы атанған соң, 2009/10 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасына қатысуға мүмкіндік алды. Топтық кезеңнің екінші турында "Капм Ноуда" "Барселонаны 2:1 есебімен ұтып кетті! Бірақ бассқа ойындарда сәтсіз ойнап, үшінші орында қалды. 2009 жылы екінші рет Ресей чемпионы атанды. 2013 жылы клуб Ресей чемпионатында алтыншы орында қалды да, Бердыев жұмыстан босады. Бапкер ауыстырғанымен, клубтың ойыны оңалмады, 2015/16 жылы 10-шы орынға түсіп кетті. 2018/19 жылы 11-орынға табан тіреді. Жетістіктері * Ресей чемпионы: 2008, 2009 * Ресей суперкубогы: 2010, 2012 * Ресей кубогы: 2011/12 Дереккөздер Сiлтемелер * [http://rubin-kazan.ru/main/ «Рубин» Қазан ресми сайты]
Сарыарқа (шайбалы хоккей)

Сарыарқа - Қарағанды қаласының хоккей клубы. 2013 жылғы Ресей жоғарғы лигасының күиіс жүлдегері. 2010 жылғы Қазақстан чемпионы. Клуб аты географиялық орнынна байланысты Сарыарқа даласы атымен аталған. Клубты шілденің 25 2006 жылы Қарағанды облысы әкімшілігі мен денешынықтыру және спорт департаменті бірлесе құрған. 2012 жылға дейін Сарыарқа командасы Қазақстан чемпионатымен қатар Ресей чемпионатының Бірінші лигасының «Сібір - Қиыр Шығыс» дивизионында өнер көрсетті. 2008-2009 маусымында Ресей Жоғары лигасының Шығыс дивизионында өнер көрсеткен. Қазақстан чемпионатының 2010 жылғы маусымында плэй-офф бөлігінде финалда Атыраулық Бейбарыс клубымен теке-тіреске толы жекпе жекте 3-2 серия нәтижесімен Қазақстан чемпионы атанды. 2012-13 жылығ маусымда Ресей жоғарғы лигасында дебют жасап, топтық кезеңде жеңімпаз атанып, Братино кубогы таласында финалдық серияда 7 матч өткізіп Торос клубына ұтылып қалды. 2009-2010 маусымдық клуб құрамы Сыртқы сілтемелер * [http://hc-saryarka.kz Ресми торбеті]
Түмен (қала)

Түмен (Төмен) — Ресейдегі қала. Түмен облысының әкімшілік және экономикалық орталығы. Сібір аймағының мұнай-газ өнеркәсібінің орталығы. Географиясы Климаты Бауырлас қалалары * Дацин, Қытай (1993) * Целле, Германия (1994) * Хьюстон, АҚШ (1995) * Брест, Беларусь (1999) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.tyumen-city.ru/ Түмен қаласының әкімшілігі]
Жаңасібір

Жаңасібір — Ресейдегі қала. Жаңасібір облысының орталығы. Сібірдің ғылыми, мәдени, өнеркәсіп, көлік, сауда және іскер орталығы. Бауырлас қалалар * Миннеаполис, АҚШ — 1989 жылдан * Сент-Пол, АҚШ — 1989 жылдан * Харьков, Украина — 2011 жылы 23 тамыздан Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.novo-sibirsk.ru/ Қаланың ресми торабы]
Флеш жады

Флеш жады — қатты денелі жартылай өткізгіштің энергобайланысты қайта жазылушы жады түрі. Ол оқылу реті шексіз, бірақ жазып-өшіру шектеулі (млн шамасында). Флеш жады электрлік жолмен жазылған мәліметтерді есте сақтай алатын микросұлба (чип) түрінде жасалған жад түрі. Мәліметтерді өшіру электр разряды арқылы орындалады да, оған қайта жаңасын жазып, ұзақ уақыт сақтауға болады. Қазіргі кезде флеш-карта (flesh-cards) түрінде жасалған Флеж-Жад кез келген компьютерде, цифрлы фотокамераларда, смартфондарда пайдаланылады. Флеш-картаның кең тараған, Sony фирмасы шығарған MemoryStіck нұсқасы 1998 жылдан шығарыла бастады, ол басқаларына — SmartMedіa, CompactFlesh нұсқаларына қарағанда шағындау, мыс.: 5021,52,8 мм көлеміндегі MemoryStіck картасының салмағы 4 г. Intel фирмасы флеш-жадының екі есе жоғары тығыздықпен мәлімет жаза алатын көп деңгейлі түрлерін жасады. Флеш-карталардағы сақталатын мәліметтер көлемі 2 Гбайт және одан да көп болып шығарылады. Қазіргі кездегі флеш жады шығаратын танымал компаниялар: Transcend, Kingston, PQI, Apacer, SanDisk, Samsung, Sony. Дереккөздер і (оң жақта)]]
Сабвуфер

Сабву́фер (ағл. subwoofer)- өте төмен жиіліктегі дауыстарды ойната алатын (примерно от 5 до 350 Гц),аккустикалық жүйе. Сабвуфер аккустикалық аппараттардың ішінде ен қуатты дауысшығарғыш болып есептеледі.