kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Құбылу (Кафка)

"Құбылу" (нем. Die Verwandlung) — әйгілі жазушы Франц Кафканың 1912 жылы жазылған новелласы. Жазушы есебінде аталған шығармамен қоса "Үкім" мен "Түзету колониясында" новеллалары негізінде "Сазай" атты жинақ жарық көруі тиіс болғанымен, баспаханамен жүргізілген келіссөз сәтсіз аяқталған соң жарияланбай қалады. Қаламгердің атақты, «шағын» шығармасы фантастикалық оқиғаларды өзіндік өрнегімен "хаттамалық" пішінде баяндайтын ерекше шедевр болып табылады. Шығарма бірнеше рет экранға шыққан. Сюжеті Әңгіменің басты кейіпкері, қарапайым коммивояжер Грегор таңертең ұйқыдан оянғанда өзінің қорқынышты, үлкен жәндікке айналып кеткенін байқайды. Кафка қаламына тән метаморфозалар, оқиғалар мәні бірден ашыла қоймайды. Оқырман, сондай-ақ әңгіменің кейіпкерлері, айғақ үшін қойылған — құбылуды тамашалайды. Кейіпкер өз ақылын жоғалтпаған әрі айналасындағы болып жатқан жайларды да ұғына алады. Басында отбасы мүшелері - анасы, әкесі және әпкесі қанша өтініп, "есікті аш" деп жалынғандарымен, ебедейсіз денесіне дағдыланбағандықтан не кереуеттен тұра алмайды, не есікті аша алмайды. Ұлының жантүршігерлік құбылуын көрген отбасының зәре-құты қалмайды: әкесі оны бөлмеге тықсырып тастап, сыртқа шығармайды, тек тамақтандыруға әпкесі ғана келіп тұрады. Грегор көп уақытын бөлмеде рухани әрі тәни (әкесі ұрып-соғып, ол денесін есікке жарақаттап алады) ауыр азапта өткізеді. Бұрындары отбасының негізгі асыраушысы өзі болып, енді туыстары керек етпеуге айналғанда, басты кейіпкер бұған да өзін кінәлі сезінеді. Алғашында әпкесі бауырына аяушылық пен түсіністік танытқанымен, күн көру қамы қиындап, үйге амалсыздан бейбастақ әрі мазасыз пәтер жалдаушыларды тұрғызуға мәжбүр болғанда жиіркенішті жәндікке деген өзінің соңғы аяушылық сезімін жоғалтады. Көп ұзамай жұлыншағына шірік алма кептеліп қалған Грегор көз жұмады. Шығарма Грегорды оңай ұмытқан отбасының мәз-мейрам, көңілді серуенімен аяқталады. Талдау Автор өтіп жатқан оқиғаларға өз қатынасын немесе көзқарасын білдірмейді, керiсiнше болған жайларды ғана суреттейдi. Бұл өзінің тумысынан мағынасы жоқ "бос таңба", бірақ Кафка туындыларының басым көпшілігіне тән. Әңгімеде жалғыз, тастанды қалған, өзін жалған тұлғалар мен мағынасыз тағдырлар алдында кінәлі сезінген жанның трагедиясы жасырынған. Келісімсіз, түсініксіз және орасан зор қақтығыстарға ұшыраған "кішкентай" адамның драмасы "Құлып" пен "Процессте" де соншалықты әсерлі сипатталған. Реалисттік мол ұсақ детальдарды гротескіге айналдыра отырып, Кафка қиял-ғажайып суреттерді толықтыра түсуге шебер пайдаланады. Экранизациялануы ::"Құбылу" әңгімесінің идеялық желісімен бірнеше рет кино түсірілді: * ["Таңғаларлықтай кішірейген адам" (1950 ж) * "Құбылу" (Валерия Фокина, 2002, басты рөлде - Евгений Миронов ) * "Самса мырзаның құбылуы" («The Metamorphosis of Mr. Samsa» Кэролин Лиф, 1977) * "Құбылу" (2008)» («Chrysalis»Тони Баез Милан, 2008) Сыртқы сілтемелер * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Kafka,+Franz/Erz%C3%A4hlungen+und+andere+Prosa/Die+Verwandlung Мәтін] * [http://www.kafka.ru/rasskasy/read/prewrashenie Аударма С. Апта]
Қызылша (өсімдік)

Өсімдік туралы "'Қызылша"' (лат. Béta)– Амаранттар туысына жататын біржылдық, екіжылдық немесе көпжылдық өсімдік. Қызылшаның ең танымал түрлері: кәдімгі қызылша, қант қызылшасы және мал азық қызылшасы. Антарктидадан басқа барлық құрлықтарда кездеседі. Қызылшаның барлық мәдени түрі шығыс Үндістанда өсетін табиғи қызылша түрінен алынған. Қызылшаның тағам ретінде ең алғаш Жерорта теңізі маңындағы елдерде қолданылғандығы белгілі. Бірақ ежелгі заманда тағамға қызылшаның жапырағы ғана пайдаланылған, ал тамыры дәрілік мақсатта қолданылған. Ежелгі гректер Аполлон құдайының құрметіне қызылшаны сый еткен. Мал азығы қызылшасы XVI ғасырда Германияда шығарылған. Оның толық сапалы түрі XVI-XVII ғасырларда алынса, XVIII ғасырда бұл қызылшаның түрі бүкіл Еуропаға тез тарады. Басқа қызылшалардан түрі жағынан айырмашылығы аз болғанымен, оның тамыры жақсы жетілген. Селекционерлердің 1747 жылы бастаған жұмысының нәтижесінде қант қызылшасы пайда болды. Сол кездегі қамыстан алынатын қанттың қызылша құрамында да бар екендігі анықталған. Ол кезде қызылша құрамынан 1,3 % қант алынса, қазіргі уақытта бұл көрсеткіш 20%-дан асады. Бүгінгі күні қант қызылшасы қант шығару бойынша қант қамысынан кейінгі екінші орында тұр. XIX-XX ғасырларда қызылша Антарктидадан басқа барлық жерге таралды. Қолданылуы Қызылшаның барлық дерлік түрінің тамыры мен жапырағы тағам және мал азығы ретінде қолданылады. Қызылша туралы тақпақ Жасағанда борщты, Қосуға оны борышты. Бұл көкөніс болмаса, Қызармайды ол аса Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Көкөністер: Дидактикалық материал.- Алматы, 2011. - 16 б, ISBN 978-601-7237-33-2
Ымырт (романдар сериясы)

«Ымырт» — жазушы Стефани Майердің «Ымырт» деп аталатын сериялы романдарының бірінші кітабы. Мұнда 17 жасар қарапайым Изабелла Свон есімді жас қыз бен Эдвард Каллен есімді қансорғыш (вампир) жігіттің махаббаты баяндалады. Кітап 2005 жылы басылып, оқырмандарына жол тартты. Өзінің қызықты, əрі алуан түрлі шытырман оқиғаларға толы сюжетімен миллиондаған адамның жүрегін жаулап алады.Фантастика жанрында жазылған романның алғашқы басылымы АҚШтың өзінде 100 000 таралыммен тарап, рекордтық нәтижеге қол жеткізді. «Ымырт» – New York Times газетінің бестселлерлер тізіміне енген. Сюжеті Анасының жаңа, бейсболист күйеуімен еркін ойнап-күліп, саяхаттауы үшін Белла Свон нұрлы Финикстен жауын-шашынды, ылғалды Вашингтонның Форкс аймағында тұратын әкесі Чарлидің үйіне көшіп келеді. Жаңа мектепке барған алғашқы күннің өзінде-ақ Белла түсініксіздеу дегенмен өте жарасымды Элис пен Джаспер, Розали мен Эмметт және Эдвард Каллен есімді отбасы мүшелерін көреді. Сонда оқитын студенттер олардың дәрігер Карлайл Каллен мен әйелі Эсмидің асырап алған балалары екенін айтады. Айтуларынша, ерлі-зайыптылар өте жас көрінеді, ал Эсми бала көтеруге қабілетсіз болса керек. Белланы осы отбасының жайы, әсіресе, келбетті Эдвард қатты қызықтырады. Биология пәнінің алғашқы сабағында мұғалім оны Эдвардпен бірге отырғызады. Белла жігіттің өзіне әлдебір жеккөрушілікпен қадала қарап отырғанын байқап, оның себебін түсінбей дал болады. Көп күттіріп қоңырау да әрең соғылғанда Эдвард сыныптан атып шыға жөнеледі де бірнеше күн бойы мектепке келмейді. Араға біршама уақыт салып сабаққа оралған жігіт Белламен танысып, сөйлесе бастайды. Келесі күні күтпеген жерден кездойсоқ оқиға болады. Зымырап ұшып келе жатқан машинаның фургонын қолымен итеріп тоқтатқан жігіт осылайша қыздың өмірін сақтап қалады. Жігіттен мұндай жойқын күшті күтпеген Белланың көңіліне күдік ұялап, мұның мәнісін сұрай бастағанда, ол қызға солайша елестегенін айтып, бірден ашыла қоймайды, есесіне бірнеше ай бойы сөйлесуді доғарады. Бірақ мектептегі жолдасы Майк Ньютон Белланы көктемгі биге шақырғанына куә болып, Эдвард қызға қайта оралады, бірақ олардың достасуларының қыз үшін қауіпті екендігін айтып сақтандырмақ болады. Кейін Белла мектептегі достарымен бірге үндістер резервациясындағы Ла-Пуш жағажайына барады, онда бала күнгі досы Джейкоб Блэкті кездестіреді. Джейкоб оған өз тайпасының қансорғыштар туралы ескі аңызының бірін әңгімелеп береді және Каллендер отбасының қансорғыштар табынан екенін айтады. Сілтемелер * [http://www.stepheniemeyer.com Стефани Майер ресми сайты] * [http://www.thetwilightsaga.com/ «Ымырт» романдар сериясының ресми сайты] * [http://massaget.kz/bastangy/sn/5786 Ымырт сагасындағы beauty-эволюция]
Құсқым келеді

"Құсқым келеді" (фр. La Nausée, алғашқы атауы Меланхолия") — Француз философы, жазушы әрі эссеист Жан-Поль Сартрдың 1938 жылы Гавреге қоныс аударған соң жазған романы. Кейбір сыншылар осы шығарманы жазушының ең таңдаулы туындысына жатқызады. Көтерілген мәселелер Сартрдың атеистік-экзистенциалдық көзқарасы осы романнан бастау алады. Автор өмір сүру философиясында жиынтық болып табылатын - адам тағдыры, адам өмірінің мағынасыздығы (абсурд), хаос, қорқыныш сезімі, тығырыққа тірелу, торығу тәрізді тақырыптарды көтерген. Сартр адам өмір сүруінде болатын қиындықтардың залалы мен оны жеңуге болатын бостандықтың мүмкіндіктерін сөз етеді. Романның үгітшісі ретінде Ақиқатты табуға тырысады, өзін қоршаған ортаны түсінуге ұмтылады. Абсурд, ең алдымен, өмірдің иррационалдығы мен мағынасыздығын сезіну болып түсіндіріледі.
Бильрот 1 және 2 тәсілі бойынша асқазан резекциясы.

Бильрот 1 тәсілі бойынша асқазан резекциясы. Жараның асқазанды антральді немесе пилорикалық бөлімінде орналасуы кезінде және онекіелі ішектің тыртықты өзгерісі болмаса Бильрот 1 тәсілін қолданамыз. Операция техникасы: Асқазан мобилизациясынан кейін пилорикалық бөлімімен онекі елі ішектің бастапқы бөліміне ішектік жомдар қояды. Жомдар арасынан асқазанды кесіп, сол жаққа қайырады.Асқазан 3/1 бөлігіне Пайра жомы және Гофмейстер-Фейнстер тәсілі бойынша екі қысқыш салады. Салынған жіптерді анастомоз салған кезде ұстағыш ретінде болатын шеткісінен басқасын кесіп өтеді. Осыдан кейін жомдар арасындағы асқазанды кесіп препаратты алып тастайды. Қалған жомның кіші иіліміне жіп-ұстағыш тағады және жоғарғы жоммен бірге асқазан қабырғасының шетін кесіп алады. Асқазан культіне бастапқыда үздіксіз кетгутты жіп салады да кейін түйінді серозды-бұлшықетті жіп тағады. Культтің жоғарғы бөлігін тіккеннен кейін, асқазан және12 елі ішек қабырғаларының шетін кесіп өтеді. Асқазан резекциясын Бильрот 2 тәсілі бойынша жүргізу Жара ауры кезіндегі асқазан мобилизациясы. lig, gastrocolicum-ді асқазаннан кесіп алуды үлкен иілімнің 3/1 бөлігінен бастау керек. Ол үшін асқазан мен көлденең тоқ ішекті жараға шығарып асқазан тоқ ішек байламын тамырсыз, май тарамдары орналасқан жерінен кеседі. Асқазан-тоқ ішек байламын кесу әдетте осы артериялардың майлық тарамдарын байлау арқылы асқазан-май артериясынан төмен жүргізіледі. Кейбір хирургтер аа. gastro-epiploicae dextrae et sinistrae асқазан тарамдарын байлап осы байланған жеодің үстінен кеседі. Пайда болған тесікке иілген қысқаш (зажим) енгізіп онымен теседі. Содан кейін маңайында жатқан байламды қысады. Бірінші қысқашнен дистальдірек екінші қысқашді қысады және қысылған бөлігін кеседі. Кіші аудандарымен солға үлкен иілімін мобилизациялайды және асқазанның 3/1 бөлігіне дейін a. et v. gastro-epiploica sinistra қысқашдер арасында қиылысатын жерінде мобилизациялайды. Барлық қысылған тамырларды ретімен байлайды.Осылайша асқазан-тоқ ішек байламының оң жақ бөлігін онекі елі ішекке өтетін жерге дейін байлайды және кеседі.Асқазан қалтқысында a. at v. gastro-epiploica dextra –ны бөлек байлайды. Бұл кезде a. gastro-epiploicae dextrae-нің қасында орналасқан a. colicae mediae-ні қоса ала кетпеу үшін және зақымдамау үшін үлкен сақтық қажет.Осыдан кейін 12елі ішектің бастапқы бөлігін мобилизациялайды. Дереккөздер: 1. http://ru.wikipedia.org/wiki/Бильрот,_Теодор 2. Основы оперативной хирургии – Симбирцев С. А. Санкт-Петербург, “Гиппократ”, 2002. 3. Caro Johannes. Lettere 1865/1895 Billroth Brahms, a cura di Aloys Greither, EDT, 1997
Трикстер

Трикстер ( – айлакер, құйтырқы) — қоғамға, жалпыға ортақ заңға қарама-қарсы келетін іс-әрекеттер жасайтын, мифологиядағы, фольклордағы және діндегі тәңір, рух, адам немесе антропоморфты жануар. Мифологиялық трикстер ::Солтүстік Америка халқының мифологиясындағы кейіпкерлер: * Көптеген халықтарға ортақ кейіпкер — Койот * Көптеген халықтарға ортақ кейіпкер — Ворон * Абенак мифологиясында … енот Азебан * Виннебаго мифологиясында… Ваджкункага * Кроу мифологиясында … Аваккуле, Маннегиши * Лакот мифологиясында … Иктоми Хейока * Навахо мифологиясында … Тоненили * Пуэбло мифологиясында… Кошары Пайякяму (Қасиетті клоундар) * Хопи мифологиясында… Кокопелли * Зуни мифологиясында… Кокопелли * Шайен мифологиясында … Вихио * Эскимос мифологиясында … Амагук * Юта мифологиясында… Цинн-ан-ев ::Африка халқының мифологиясындағы кейіпкерлер: * Батыс Африка халықтарының мифологиясына ортақ кейіпкер … Ананси өрмекші * Банту халықтарының мифологиясына ортақ кейіпкер… қоян * Бушмен мифологиясында… Цанг шегіртке * Зулус мифологиясында … Тиколоше * Йоруба мифологиясында… Эшу * Көне Египет мифологиясында … Сет :: Еуропа мен Азия халықтары мифологиясындағы кейіпкерлер: * Баск мифологиясында … Кішкене Сен-Мартин * Герман-скандинав мифологиясында … Локи, Один * Көне грек мифологиясында … Эрида, Прометей, Гефест, Гермес, Одиссей (ақылына сүйеніп Полифем циклоптың қолынан аман-есен құтылып шыққан трикстер-адам ретінде атауға болады), Сизиф (өзінің жалған сөйлегіштігі үшін тарихта қатал жазаға кесілген адам), Фаэтон * Индонезия мифологиясында … Канчиль * Кельт мифологиясында … Фэйри, Пак * Қытай мифологиясында … Нежа, Сунь У-кун (Маймыл король) * Леванта мифологиясында … Әзәзіл * Нарт эпосында … Сосруко, Сырдон * Славян мифологиясында … Велес * Чукот-камчат мифологиясында … Кутх құзғын * Эстон мифологиясында … Каваль-Антс (Вили Антс) * Жапон мифологиясында … Кицунэ, Сусаноо, Каппа * Манси мифологиясында … Куль-Отыр :: Өзге мифологияларда: * Австралия аборигендерінің мифологиясында … Бамапана * Ацтек мифологиясында … Уэуэкойотль койот * Вуду мифологиясында … Суббота барон, Легба әкей * Гавай мифологиясында … Ива, Каулу, Купуа, Мауи, Пекои * Полинезия мифологиясында … Мауи * Фиджи мифологиясында… Досина :: Әлемдік және мемлекеттік діндердің персонаждары: Индуизмде … май ұрлаған Кришна бала :: Фольклорлық кейіпкерлер: * Белорус фольклорында … Нестерка * Болгар фольклорында … Қу Петр (Өтірікші Петр) * Бразиль фольклорында … Саки-Перере * Голланд фольклорында … Рейнеке-Лис * Голланд фольклорында, фламанд фольклорында және неміс фольклорында … Тиль Уленшпигель * Еврей фольклорында … Гершеле Острополер * Неміс фольклорында … Мефистофель * Орыс фольклорында … Иван-ақымақ[5], Патрикеевна түлкі * Орта Азия, араб фольклорында … Қожанасыр * АҚШ фольклорында … Нэнси әпке * Тибет фольклорында … Томпа ағай * Француз фольклорында … Рейнеке түлкі, етік киген Мысық * Удмурт фольклорында … Лопшо Педунь
Сарбаз психологиясы

Сарбаз психологиясы - адамды әскери жағдайда, олардың ұрыс-соғыс кезіндегі психикалық ерекшеліктерін (еркін, мінезін, ұжымдағы рөлін және т.б.) зерттейтін әскери психологияның бір саласы. Негізгі мақсаты — сарбаздың психологиясын зерттеп, жаңа жағдайға, ортаға, жаңа қарым-қатынастарға тез бейімделу жолдарын ашу. Дереккөздер
Сауда психологиясы

Сауда психологиясы — саудаға қатысатын адамдардың жан дүниесін, мұқтаждығын, қызығуын, мақсаттарын зерттейтін психология ғылымының жаңа саласы. Бұл сала бойынша әрбір елдің саяси-экономикалық және мәдени-материалдық қажеттіліктерін өтеу мақсаттарына қарай дамыту шаралары белгіленеді. Бұған қоса жарнамалардың психологиялық ықпалы, адамдарға қызмет көрсетудің факторлары қарастырылады. Дереккөздер
Саясат психологиясы

Саясат психологиясы — қоғамның саяси өміріндегі әлеуметтік психологиялық компоненттерді, ұлттар, әлеуметтік топтар, үкімет және жеке тұлғалардың саяси саналарының деңгейі және олардың нақты сол сананы іске асыру әрекеттерін зерттейтін психология ғылымының саласы. Саясат психологиясында ішкі саясаттық мәселелер (адамдар мен топтардың саяси саналарының қалыптасуы мен дамуы, саяси үрдістердің психологиялық жақтарын; адамдардың саясат жүйесіне қатынасын т.б.) және халықаралық қатынас мәселелері мен сыртқы саясатты (халықаралық қатынастың психологиялық аспектілерін, сыртқы саяси шешімдерді қабылдау үрдістерін, әсіресе дағдарыс жағдайындағы мәселелерді; халықаралық дау-дамайларды және оларды шешудің әдістемелерінің психологиясын; халықаралық ынтымақтастық пен бейбітшілік мәселелерін) зерттейді. Саясат психологиясында саясат аренасындағы жеке тұлғаларды зерттеумен олардың типологиясын құрастыру ерекше орын алады. Ертеректе саясат психологиясы әлеуметтік психология саласының меншігінде болған. Қазіргі кезеңде саясат психологиясы психология ғылымының дамып келе жатқан салаларының бірі болып есептеледі. Дереккөздер
Сәтсіздіктерден құтылу мотиві

Сәтсіздіктерден құтылу мотиві - адамның кез келген жағдайда сәтсіздікке ұшырамауға ұмтылуы, әсіресе оның жасаған еңбектері мен нәтижелерін басқа адамдар бағалап қабылдағанда, кез келген жағдайда адамның сәтсіздіктен құтылуға тырысуы. Сәтсіздіктерден құтылу мотиві түрткісіне бой алдырған адам сол үшін өзінің бастапқы мақсатынан толық не белгілі мөлшерде бас тартуға дейін барады. Сәтсіздіктерден құтылу мотиві үлгерімі нашар балалардың тапсырма орындамау себебін түсіндіргенде жиі байқалады. Дереккөздер
Сезгіштік

Сезгіштік — 1)түйсінуге жалпы қабілеттілік; Сезгіштік филогенезде тірі организмдер қоршаған ортаның факторларына, тікелей биологиялық мәні бар әсерлерге қатысы жөнінен сигналдық функция атқаратын осы факторларға жауап әрекет білдіре бастаған кезде пайда болды; 2) дифференциалдық психология мен мінезтануда — аффектілік реакцияларға көтеріңкі дайындық; 3) психофизикада — түйсіну табалдырығына кері пропорционал шама. Осыған сәйкес, абсолюттік және дифференциалдық (айырымдық) сезгіштік сараланады. Сезгіштік түрлерінің таптастырылуы түйсінулердің қазіргі таптастырылуларына сәйкес келеді. Мысалы, жасалатын сенсорлық талдаудың егжей-тегжейлілігі дәрежесі бойынша ерекшеленетін сезгіштік түрлерін ажыратады. Тітіркендіргіштің сипатын ескере отырып, механикалық, оптикалық, химиялық, температуралық және басқадай стимулдардың әрекетін сезгіштік туралы айтуға болады. Организмнің сезгіштігін түйсінулердің негізінде ғана емес, әр түрлі психологиялық-физиологиялық процестердің өтулерінің өзгерулеріне қарап бағамдауға болады. Нәтижесінде, әдетте, әр түрлі бірнеше көрсеткіш келіп шығады. Мысалы, мидың интегралдық ырғақтарының өзгеру реакциясы бойынша анықталатын көрушілік сезгіштік сыналушының сөзбен айтып берген себебі негізінде бағаланатын сезгіштіктен жоғары болып шығады. Соңғы жылдары жаңа теориялық түсініктердің (сигналды байқау теориясы) пайдаланылуы арқасында психофизикада сезгіштіктің "түйсіну табалдырығы" ұғымынан тәуелсіз неғұрлым қорытылған анықтамалары пайда болды. Сезгіштік(түйсік) — 1) жалпы алғанда — стимуляциядағы сезгіштік; *2) арнайы мағынасы — әлсіз (нашар) стимулға жауап қайтару, сезгіштіктің төменгі табалдырығы; *3) басқа біреудің сезімін түсіну. Талдағыш рецепторларына әсер еткен тітіркендіргіштердің бәрі бірдей түйсік тудыра бермейді. Түйсік тудыру үшін тітіркендіргіштің белгілі бір дәрежеде мөлшері мен күші болуы қажет. Бұл — түйсіну процесінде түйсік табалдырығына байланысты. Түйсік табалдырығының шегі — абсолют табалдырық. Абсолют табалдырықтың күші адамның абсолюттік сезгіштігін сипаттайды: абсолют табалдырық күші неғұрлым аз болса, абсолюттік сезгіштік соғұрлым өткір болғаны. Басқаша айтқанда, абсолюттік сезгіштіктің мөлшері түйсіктің абсолют табалдырығы мөлшеріне кері пропорциялы болады. Белгілі талдағыштардың абсолюттік сезгіштігі әр адамда әр түрлі болуы мүмкін. Мысалы, бір бала сыбырлаған сөзді алыстан естиді, ал екіншісі естімейді. Бұдан бірінші баланың абсолюттік сезгіштігі екінші баланікінен жоғары екендігі байқалады. Адам талдағыштарының абсолюттік сезгіштігі, шынында да жоғары болады. Дереккөздер
Қызыл мен қара

«Қызыл мен қара» — Стендальдың 1830 жылы шыққан романы. Автордың шығармаға неліктен дәл осы атауды қойғаны жайлы көптеген болжамдар болғанымен, жүйелі де нақты көзқарас әлі күнге дейін айтылмай келеді. «Қызыл мен қара» романы 1830 жылғы Шілде төңкерісінен кейін шықты. Мұның негізгі себепкері ретінде король Х Карлдың 1789 жылға дейінгі өмір мен тәртіпті орнатқысы келген саясатын атауға болады. Х Карлға Реналь ханым осы кездері сүйіктісі үшін кешірім беруді өтінбекке бармақшы болады. Романның оқиғасы 1820 жылы өтеді.
Жоғалған жұмақ

"Жоғалған жұмақ" - Джон Мильтонның 1667 жылы алғаш рет он кітап боп жарияланған эпикалық поэмасы. 1674 жылғы басылымында кітап саны 12ге жетті. Поэма тарихтағы алғашқы адам Адам атаны ақ өлең түрінде жырға қосады. Кітап бірнеше қайтара баспадан шықты және әлемнің көптеген тілдеріне аударылды. Мильтон осы кітаптың жалғасы ретінде "Қайта оралған жұмақ" атты поэма жазды. Мұнда Англияның қызу саяси-қоғамдық өмірі мен автордың тағдыры суреттеледі. Сюжеті Шын мәнінде поэма Болмыс кітабы сюжетін христиандық элементтермен дамытады. Шығармада негізгі рөлді азғындаған періште, яғни Сайтан ойнайды. Ол періштелерге қарсы қарулы күресті ұйымдастырады да, адамның күнә арқалауына себепкер болады. Поэмада Адам мен Ева (Хауа) жұптасып өмір сүреді, бірақ күнәһар атанғаннан кейін олардың махаббаттары басқаша сипат алады. Ева мұнда өте көрікті және Адамға тәуелсіз сипатталады. Ол тиым салынған жемісті жеп қояды да, қалғанын өздерінің махаббаттары үшін Адамға жеуді ұсынады. Адам Рафаэль періштенің жеме деп сақтандырғанын ұмытып, Ева берген жемістен дәм татады. Дастанның соңында Адамға ұрпақтарының келешегі мен Мессия келгенге дейінгі болашақ көрсетіледі.
Земфира

Земфира Талғатқызы Рамазанова (, 26 тамыз 1976, Үфі) — ресей әншісі, ақын, композитор. 13-жылды профессионалдың карьерасында 5 альбом шығарды. Земфира Үфі қаласында татар отбасында туды. Әкесі – Талғат Талхаұлы Рамазанов, тарих мұғалімі. Анасы – Флорида Хакимқызы, дәрігер. Бес жасынан музыкалық мектебінде, фортепияно классынан оқуын бастады. Дискографиясы: * Земфира (1999) * Прости меня моя любовь (2000) * Четырнадцать недель тишины (2002) * Вендетта (2005) * Спасибо (2007) * Z-Sides (2010) * Жить в твоей голове (2013) * Бордерлайн (2021) Сыртқы сілтемелер * [http://www.zemfira.ru/ Ресми сайты] * [http://www.lastfm.com.tr/music/Zемфира/ Last.fm беті] * [http://xn--80ajfftz0a.mp3hq.org/ Скачать песни Земфиры] Дереккөздер
Сезімдер

Сезімдер — адамның айқын білінген заттық сипаты бар және біршама орнықтылығымен ерекшеленетін эмоциялық күйіну-сүйінулерінің айрықша түрі. Қалыптасқан нақты жағдайлардағы заттардың субъективтік маңызын бейнелейтін жағдаяттық эмоциялар мен аффектілерден өзгеше, сезімдер тұрақты мотивациялық маңызы бар құбылыстарды саралайды. Тұлғаға оның қажетсінулеріне сай келетін заттарды ашып және оларды қанағаттандыру жөніндегі қарекетке ынталандырып, сезімдер бұл қажетсінулердің болуының нақты — субъективтік нысаны болып табылады. Сезімдердің қалыптасуы — адамның тұлға болып дамуының қажетті шарты. Мінез-құлқының түрткі-себептерін, мұраттарын, нормаларын білудің бір өзі адамның оларды басшылыққа алу үшін жеткіліксіз. Орнықты сезімдер заты болғаннан кейін ғана бұл білімдер қарекетке нақты түрткі болады. Адам сезімдерінің қоғамдық шарты қоғамның дамуы барысында өзгеріп отырады. Онтогенезде сезімдер жағдаяттық эмоциялардан гөрі кейін пайда болады; олар отбасының, мектептің, өнердің және өзге қоғамдық институттардың тәрбиелік әсерінің ықпалымен индивидтік сананың дамуына орай қалыптасады. Эмоциялық тәжірибені қорыту нәтижесі ретінде пайда болып қалыптасқан сезімдер адамның эмоциялық саласының жетекші түзілімдеріне айналады да, өз кезегінде жағдаяттық эмоциялардың динамикасы мен мазмұнын анықтай бастайды. Мысалы, жақын адамына деген сүйіспеншілік сезімінен жағдайға байланысты ол үшін алаңдау, айырылып қалса қайғыру, жүздескенде қуану, сүйген адамы сенімді ақтамаса ыза болғанда дамуы мүмкін. Мұндай жағдаяттық эмоциялар қалыптасқан жағдайларға қатысты сезімнің мазмұнын нақтылайды да, белгілі бір әрекетке ынталандырып, сезімнен өрбіген қарекеттің дамуына септеседі. Кейде сезімдер мен оларға ілеспе эмоциялар олардың объектілеріне қайшылықты қатынас тудыруы мүмкін. Тұлғаның қалыптасу процесіне сезімдер иерархиялық жүйеде ұйымдасады; онда бір сезімдер жетекші орында, басқалары әлеуеттегі, жүзеге аспайтын беталыстар болып қала береді. Үстем сезімдердің мазмұны тұлғаның бағыттылығының ең маңызды сипаттамаларының бірін анықтайды. Сезімдерді топтастырудың ең көп тараған бір түрінде олардың жекелеген түрлері өздері көретін қарекет салалары бойынша сараланған. Адамның әлеуметтік болмысқа эмоциялық қатынасының бүкіл байлығы қамтылған биік сезімдер айрықша топ құрайды. Адамгершілік сезімдер саласына адамның әлеуметтік мекемелерге, мемлекетке, басқа адамдарға, өзіне-өзінің көзқарасын айқыңдайтынның бәрі жатады. Танымдық қарекет адамда танымдық немесе ақыл-ойлық сезімдерін туғызады. Олардың пәні білім алу процесінің өзі, сондай-ақ оның нәтижесі болады; ақыл-ой сезімдерінің шыңы адамның ақиқатқа деген жалпылама сүйіспеншілік сезімі болып шығады. Биік сезімдердің арасында қарекетпен байланысты: еңбекпен, оқумен, спортпен байланысты практикалық сезімдер маңызды орын алады. Пәндік мазмұнның жалпыламалық дәрежесі бойынша сезімдер нақты (мысалы, балаға, өнер туындысына қатысты сезімдер), жалпылама (жалпы алғанда балаларға, музыкаға деген сезімдер) және абстрактілі (әділеттік сезімі) болып бөлінеді. Дереккөздер
Сезімнің амбиваленттігі

Сезімнің амбиваленттігі - екіжақтылық, қайшылық, қарама-қарсылық. Сезім психологиясында адамның ішкі жан дүниесінде бір мезгілде бір объектіге қарама-қарсы сезімдердің тууы немесе бір кезеңде организмде екі түрлі эмоцияның қатарласа пайда болуын эмоциялардың амбиваленттігі деп атайды. Мәселен, адаімның эмоциялық сезімдерінде, бір кезде біреуге деген сүйіспеншілік, махаббат туындай, соған қосарлана, қызғаныш эмоциясы да бір елі қалмай еріп жүреді. Бұл көбінесе ой-өрісі төмен, өзіндік санасы жан-жақты қалыптаспаған адамдарда жиі кездеседі. Дереккөздер
Сендіру

Сендіру (Иландыру) — бір адамның мағынасыз түрде басқа адамның психологиясы мен қылығын белгілі дәрежеге өзгерту. Сендіру адамда қажетті қасиеттерді дамыту мақсатында, оның санасына, еркіне және сезіміне жан-жақты әсер ету. Сендіру - 1) адамның өз көзқарасын өзгелерге қабылдатуға бағытталған іс- әрекеті. Сендіру адамның танымдық, сезімдік және ерік қасиеттерінің деңгейіне тікелей тәуелді; *2) бір нәрсеге сенімділік; *3) Баланың сана, сезім, тәжірибесіне бағытталған тәлімдік әсер әдісі; *4) ақпараттық қабылдаудың белгілі бір кезеңі. Дереккөздер
Сензитивтік кезеңдер

Сензитивтік кезеңдер ( - сезімталдық, туйсіну) — организмнің қоршаған ортаға өте жоғары сезімталдығын көрсететін кезеңдер. Мысалы, 5 жастағы бала фонетикалық дыбыстарға өте бейімді келеді, ал осы кезеңнен өте бере бұл сезімталдылығы бәсеңдейді. Сензитивтік кезеңдер — бала психологиясының ең жоғары кезеңі болып саналады, яғни бұл кезең барлық психикалық процестер мен психикалық құбылыстардың күшті дамитын кезеңдері. Осыған орай, баланы тым ерте бір нәрселерге үйрету оның психикасына қолайсыз жағдайлар туғызуы мүмкін, бірақ үйретуді өте кеш бастаған да жақсы нәтижелерге жеткізбейді. Сондықтан сензитивтік кезеңдер мен балалардың жас ерекшеліктерінің арасында айтарлықтай айырмашылықтар бар екенін ескеру керек. Дереккөздер
Сензитивтілік

Сензитивтілік ( — сезім, түйсік) адамның мінезтанулық ерекшелігі; өзіне қатысты оқиғаларға көтеріңкі сезімталдықтан көрінеді, әдетте, барынша алаңдаушылықпен, жаңа жағдаяттардан, адамдардан, әр алуан сындардан және т.б. қорқумен астасады. Сензитивті адамдарға қорғаншақтық, ұялшақтық, әсершілдік, өткен немесе алда тұрған оқиғаларды ұзақ уақыт ойлап-толғануға бейімділік, өзін олқысынып тұрушылық сезімі, өзіне көтеріңкі моральдық талап қоюшылық және талап-тілегін төмендетуге бой ұрушылық тән. Жас ұлғая келе сензитивтілік бәсендеуі мүмкін, бұған, атап айтқанда тәрбие және өзін-өзі тәрбиелеу процесінде алаңдататындай жағдаяттарды жайғастыра білушіліктің қалыптасуы себепші болады. Сензитивтілік органикалық себептермен байланысты (тұқымқуалаушылық, мидың зақымдануы жоне т.б.) болуы да, сондай-ақ тәрбиеленген жағдайының ерекшеліктерінен (мысалы, баланың отбасында эмоциялық кемсітілуі) де болуы мүмкін. Шекті көрінісіне жеткен сензитивтілік психопатияның бір нысаны болып шығады. Сензитивтілік — болып жатқан оқиғаларға әсерленгіштікте көрінетін адамдағы ерекшелік. Әдетте сензитивтік адамдардың жаңа жағдайлардан, сыналулардан, т.с.с. қорқудан тұрады. Дереккөздер
Люцерн (кантон)

Люцерн (; ; ; ) — Швейцарияның орталығындаында орналасқан кантон. Астанасы — Люцерн қаласы. Халқы 416 347 адам. Географиясы Аумағы 1493 км² (кантондар арасында 9-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.lu.ch Ресми сайты] * [http://www.luzern.org] * [http://www.vdiest.nl/Europa/Switzerland/luzern.htm Люцерн кантонының тулары мен карталары]
Тичино

Тичино (; ; ; ) — Швейцарияның оңтүстігінде орналасқан кантон. Астанасы — Беллинцона қаласы. Халқы 312 мың адам. Географиясы Аумағы 2812 км² (кантондар арасында 5-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.ti.ch Ресми сайты]
Вале (кантон)

Вале́ (, , , , ) — Швейцарияның оңтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Сьон қаласы. Халқы 286,5 мың адам. Географиясы Аумағы 5224 км² (кантондар арасында 3-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.vs.ch Ресми сайты]
Базель-Ланд

Базель-Ланд, ауылдық Базель (, Baselland немесе Baselbiet; , , ) — Швейцариядағы солтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Листаль қаласы. Халқы 262 мың адам. Географиясы Аумағы 518 км² (кантондар арасында 18-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.bl.ch Official Page] (German) * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_bl.htm Official Statistics]
Кастаньеты

Кастанье́ты — Жоғарғы бөлiктерiндегi өзiмен ұсынатын өзара бау сабақтас екi қайқы пластинкалар, екпiндi ойын құралы. Ол үшiн соңғы кезде барлық шыныпластик жиiрек қолданатындығыменнен, пластиналар қатты ағаштардан дәстүр бойынша өндiрiлдi. Кастаньеталар Испания, Оңтүстiк Италияда және Латын Америкада кең тараған. Ойын құралдары ұқсас бос тұрулар, би және ән салуды ырғақты бақылап отыру үшiн жарамды, Ежелгi Мысырда және Ежелгi Грекия елдерінде қолданылған. Орыс тiлiндегi Кастаньеталары атау олар castaлар деп аталған испандық шеттен алып пайдаланған. Мысалы, Кастаньеталарды дүниелiк мәдениетте мықтырақ жинағы испандық музыканың түрiмен байланысады, осы аспап сондықтан ауылы Фламенко және өйткенi испандық сығандардың музыкасымен, стильмен әсiресе жиi Ж.Бизенi операдағы испандық әрдiң жасауы үшiн классикалық музыкада Кармалы қолданады. Симфониялық оркестрде, орындаушылар ыңғайлы болу үшiн, н өйткенi арнайы тығыршық бекiтiлген Кастаньеталарын жиiрек қолданылады. «Кастаньет - машина. Сыртқы сілтемелер * [http://slovari.yandex.ru/Кастаньеты/Словарь%20музыканта-духовика/Кастаньеты/ Кастаньеты] — мақала "Словаря музыканта-духовика". * [http://slovari.yandex.ru/Кастаньеты/БСЭ/Кастаньеты/] — мақала "Большой советской энциклопедии"
Золотурн (кантон)

Золотурн (, , , ) — Швейцариядағы солтүстігінде орналасқан кантон. Астанасы — Золотурн қаласы. Халқы 247 мың адам. Географиясы Аумағы 791 км² (кантондар арасында 16-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.so.ch Official Page] (German)
Фрибур (кантон)

Фрибур немесе Фрайбург (, , , ) — Швейцарияның шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Фрибур (Фрайбург) (, , , ) қаласы. Халқы 263 мың адам. Географиясы Аумағы 1671 км² (кантондар арасында 8-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.fr.ch Official Page] (German)
Мефистофель

Мефистофель (Mephistopheles, Mephostophilis, Mephistopheies, Mephistophilus, Mephistos)&nbsp;— зұлымдық күштері - әзәзіл, жын-пері, құбыжық, көбінесе аңыз бойынша азғындаған періште, сайтандардың атауы. Әдетте дәрігер Фаусттың серігі ретінде танымал. Мефистофельдік немесе мефистофельді сын есімдері улы кекесінді, зұлым-күлкілі мағынасын білдіреді. Осыдан шыққан "Мефистофельдік қарқыл", "мефистофельді мысқыл" тіркестері бар. Аты Мефистофель есімінің түп төркіні грек тілінен шыққан деген болжам бар. Мысалы, жіктер болсақ, me — болымсыз етістік жұрнағы, phos — жарық және phílos — сүйетін яғни біріктіре оқығанда "жарықты ұнатпайтын" деген сөз. Ал, басқа нұсқа бойынша, мысалы көне еврей тілінде мефиц - кең таралған, тофель - күнә, қылмыс, зұлымдық, сұрқиялық деп аударылады. Тауратта ол тіпті кездеспейді. Соған қарағанда, бұл сөз Қайта өрлеу дәуірінде пайда болып, сол уақыттан бастап Сайтан немесе жын сөздерінің баламасы ретінде қолданысқа енген. Сыртқы келбеті Мефистофельдің кескін-келбеті "мефистофельдік келбет", "мефистофельдік сақал" т.б. деген тіркестерге сай болуы тиіс. Тағы қараңыз * Трикстер Сыртқы сілтемелер
Түймекент орта ғасырлық қала

Түймекент – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне археологиялық ескерткіш түріне жататын ортағасырлық қаланың орны. Орналасқан жері Жамбыл облысы Байзақ ауданы Түймекент ауылының оңтүстік-батыс шетінде, Талас өзенінің оң жағалауы. Кезеңі VІ-ХІІ ғасырлар. Тарихи деректер Қалада алғаш 1894 жылы В.В. Бартольд болып, бұл қалашық Тараздың орны емес деген пікір айтқан. 1936–38 жылдары Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) зерттеген. 1986 жылы Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография инистутының тарих және мәдениет ескерткіштері қоғамының археологиялық экспедициясы отряды (жетекшісі К. Байпақов) қайта зерттеу жүргізді. Қалашықтың жобасын қағазға түсіріп, жол салу кезінде бұзылған жерлерін анықтады. 2000 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы (жетекшісі Байпақов) кішігірім қазба жұмыстарын жүргізді. Сипаты Қалашықтың жобасы тікбұрышты, аумағы 250х310 м төбе. Бұрыштары дүниенің төрт нүктесімен бағыттас салынған. Айналдыра мұнаралы биік дуалмен қоршалған. Төрт қабырғасының әрқайсысының бойында 7 мұнара болған. Сыртқы дуалдың биіктігі 4-6 м, мұнараларының биіктігі 4,5-7 м. Қалашықтың сыртқы қақпалары солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс қабырғаларының бойында. Цитадельдің қираған орны қалашықтың ортасында. Оның табанының өлшемі 40х15 м, үстіңгі жағы 15х15 м. Цитадельдің оңтүстік аумағынан ұзындығы 40 м жалмен қоршалған ауласы жалғасады. Қалашықтың ішкі жағында көшелер мен оларды жағалай салынған тұрғын үйлердің іздері байқалады. Дуалдың бұзылған жерлері қабырғаның қам кірпіштер мен пахса блоктарынан қаланғандығын көрсетеді. Қабырғаның ені 7-8 м, сақталған биіктігі 3 м. Қазба барысында жиналған қыш ыдыстардың сынықтары мен археологиялық заттар VII-XII ғасырларға жатады. Түймекент қалашығында осы өңір билеушілерінің тұрған орданың орны болуы мүмкін деген де пікір бар. Ежелгі қаланың тармақталған инженерлік желілері, екі метрлік тереңдікте орналасқан екі су құбыры болған, бұл тұрғындардың тіршілігі мен қауіпсіздігін және өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігін көрсетеді. Түймекент Ұлы Жібек жолының керуен жолдарының торабында орналасқан, бұл оның тұрақты гүлденіп, дамуын қамтамасыз етті. Ескі қала орны Қазақстанның мәдени мұрасының ең маңызды ескерткіштерінің бірі болып табылады. Түймекентті зерттеу әлі күнге дейін жалғасып келеді. Халық арасында кездесетін аңыздардың біреуіне сәйкес, Түймекент қаласының негізін қалаған Көкшехан, ол қаланың іргесін қалап, оны өзінің қызы ханшайым Түйменің атымен атаған. Әкесі дүниеден өткеннен кейін дәл сол қызы қаланы жақсы басқарып, оның дамуы мен гүлденуіне көп үлесін қосқан. Дереккөздер
Қазақстан ұлттық су добы ерлер командасы

Қазақстан ұлттық су добы ерлер құрамасы — Әлемдік жарыстарға су добынан қатысатын ұлттық құрамасы. Азия ойындарының 6 дүркін чемпионы. Олимпиада ойындарына 4 рет (2000, 2004, 2012, 2020) қатысты, Әлем чемпионаттарына 11 рет (1994, 1998, 2001, 2009, 2011, 2013, 2015, 2017, 2019, 2022, 2023) қатысты. Нәтижелері Олимпиада ойындары *1996 — Қатыспады *2000 — 9 орын *2004 — 11 орын *2008 — Қатыспады *2012 — 11 орын *2020 — 11 орын Әлем чемпионаттары * 1994 — 12 орын * 1998 — 11 орын * 2001 — 12 орын * 2003 — Қатыспады * 2005 — Қатыспады * 2007 — Қатыспады * 2009 — 16 орын * 2011 — 13 орын * 2013 — 12 орын * 2015 — 11 орын * 2017 — 11 орын * 2019 — 14 орын * 2022 — 14 орын * 2023 — 14 орын Әлем лигасы *2010 — 10 орын *2011 — 13 орын *2012 — 5 орын *2014 — 1 раунд *2015 — 1 раунд *2016 — 1 раунд *2017 — 6 орын *2018 — 8 орын *2019 — 7 орын *2020 — 6 орын Азия Чемпионаттары * 2009 — 2 орын * 2012 — 1 орын * 2015 — 3 орын * 2020 — COVID-19 пандемиясына байланысты өткізілген жоқ * 2022 — 3 орын * 2023 — 3 орын Азия ойындары *1994 — 1 орын *1998 — 1 орын *2002 — 1 орын *2006 — 3 орын *2010 — 1 орын *2014 — 1 орын *2018 — 1 орын *2022 — 3 орын Азия Кубогы *2012 — 1 орын Ислам ынтымақтастық ойындары * 2005 — 2 орын Құрамасы Бас бапкер: Небойша Обрадович Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.fina.org/project/docs/histoFina/HistoFINA_VIII_a.pdf HistoFINA (Volume II, 1908–2001)]
Метадон

Метадон (methadone) органикалық қоспа, қатты әсер ететін синтетикалық есірткі дәрі-дәрмегі. Героин және басқа да есірткіге тәуелді жағдайларда ең тиімді емдеу әдісі болып табылады. 1960 жылдан бастап АҚШ-тағы героинге тәуелділермен күрес жүргізу туралы бағдарламаларда кеңінен қолданылады. Соған қарамастан адам оған үйреніп кетуі мүмкін, алайда метадонды героинге қарағанда тоқтату оңай. Метадон эйфория туғызбайды, шыдамдылықтың дамуына да жол бермейді, сондықтан мөлшерін көбейтуді талап етпейді. Күнделікті метадонды қажетті мөлшерде қабылдап жүрген адам героинге деген қайта құмарлығын, оны қабылдамағаннан туындайтын қандай да бір белгілерінде сезбейді. Осының арқасында адамның героинге деген психологиялық тәуелділігін жоюға мүмкіндік береді. Дегенмен, метадон көптеген дмыған елдердер тыйым салынған және де оның нашақорлықтан емдеу қасиеттері жоққа шығарылуда. Сыртқы сілтемелер Қазақ энциклопедиясы
Газ шығырлы қондырғылар

Газ шығырлы қондырғылар (ГШҚ) - бұл отын ның жану энергия сын реактивті ағынның кинетикалық энергиясына және (немесе) қозғалтқыш білігінің механикалық энергиясына айналдыруға арналған қозғалтқыш. ГШҚ қарапайым сұлбасы суретте берілген. Отынның жану энергиясын реактнвті ағынның кинетикалық энергиясына және қозғалтқыш білігінің механикалык энергиясына айналдыру арнайы жану камерасында ЖК жүреді. Жану камерасына отын форсунка арқылы отын сорғысымен 6 береді. Жануға арналған ауа жану камерасына компрессормен 5 айдалады. Компрессор газ шығырының жұмыс доңгелегімен бір білікте орналасқан және одан жетек алады. Отын сорғысының жетекті біліктен алады. Бағыттағыш аппарат 2 арқылы жану өнімдері газ шығырына 4 түседі. Газ шығырының арнайы түрде жасалған қалақшалы жұмыстық органы бар, олар дискіде орналасқан және онымен бірге айналушы жұмыстық дөңгелекті құрайды. Ол жоғары айналу жиілігінде жұмыс істейді. Шығырдың жұмыс дөңгелегінде ұлғаятын жану өнімдері білікке және ары қарай тұтынушыға 3 берілетін жұмысты атқарады. Шығырда бірнеше тізбектеліп орналасқан қалақшалар (көп сатылы шығырлар) қатарын қолдану жанғыш газдардың энергиясын толық пайдалануға мүмкіндік береді. Бірақ толық жүктемесіз жұмыс істеуде газ шығырларының піспекті іштей жану қозғалтқыштарына қарағандағы экономикалық тиімділігі төмен, сонымен бірге жоғары температуралы газдар ортасында үздіксіз жұмыс істеумен байланысты жұмыстық дөңгелек қалақшалары үлкен жылу кернеулігімен ерекшеленеді. Шығырға түсетін газдар температурасын төмендетуде, қалақшалар сенімділігін жоғарлату үшін қуат азайтылады және шығырдың экономикалық тиімділігі нашарлайды. Газ шығырлары піспекті және реактивті қозғалтқыштардың көмекші агрегаттары есебінде, сонымен бірге жеке күштік қондырғы есебінде де кеңінен қолданылады. Ыстыққа төзімді материалдарды қолдану және қалақшаларды салқындату, газ шығырларының термодинамикалық сұлбаларын жетілдіру оларды қолдану аймағын кеңейтеді және көрсеткіштерін жақсартуға мүмкіндік береді. Газ шығырлы қондырғылардың шынайы циклы Газ шығырлы қондырғылардың шынайы циклы теориялық (адиабаттық) процестерден, сонымен бірге үйкелістерден және құйын пайда болудан және қозғалыс процесінде жүмыстық дененің қысым жоғалтуларымен салыстырудағы сығымдау және ұлғаю процестерінің ауытқуларымен болатын термодинамикалық шығындарды есептейді. ГШҚ шынайы циклында келесілер есептеледі: - компрессорге кіруде енгізу құралдарымен, ауа сүзгісімен және т.с.с. ауа қысымының жоғалтулары; - толық жанбау, қабырғаларға жылу берумен және т.с.с. байланысты жану камерасында жылулық энергияны жоғалту; - шығару жүйесінің кедергілерімен, дыбыс төмендеткішпен және т.с.с. шығырға кірудегі газдардың қысымының жоғалтулары. Қысым жоғалтуларды есепке алатын ГШҚ шынайы циклының диаграммадағы графигі суретте көрсетілген. Шынайы циклдың негізгі көрсеткіштері: - тиімді қуат (тұгынушыға берілетін білік бойындагы пайдалы қуат); - тиімді ПӘК Сілтемелер 1. КӨЛІК ТЕХНИКАСЫНЫҢ ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ҚОНДЫРҒЫЛАРЫ М.О. Мұсабеков, А.С. Шанлаяков, М.А. Текебаева ҚР-ның Жоғары оқу орындарының қауымдастығы ISBN 978-601-217-206-5 УДК 620.9(075) ББК 31.16Я7 /Алматы 2011 /М79
Обвальден

Обвальден (; ; ; ) — Швейцарияның орталығында орналасқан кантон. Астанасы — Санкт-Галлен қаласы. Халқы 32,7 мың адам. Географиясы Аумағы 491 км² (кантондар арасында 19-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.ow.ch/ Official site] (German) * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_ow.htm Official statistics] * [http://www.pilatus.com Pilatus] * [http://www.titlis.ch Titlis]
Нёвшатель (кантон)

Нёвшатель республикасы және кантоны, немесе Нёвшатель (, — Швейцарияның батысында орналасқан кантон. Астанасы — Санкт-Галлен қаласы. Халқы 167 мың адам. Географиясы Аумағы 803 км² (кантондар арасында 15-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20011119200611/http://www.ne.ch/neat/site/jsp/bienvenue/anglais.html Official Site] * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_ne.htm Official Statistics] * [http://www.watchvalley.ch Tourism: Neuchâtel and surroundings «Watch Valley»] * [http://www.neuch.ch Portal Neuch.ch]
Шаффхаузен (кантон)

Шаффхаузен (; ; ; ) — Швейцарияның солтүстігінде орналасқан кантон. Астанасы — Шаффхаузен қаласы. Халқы 73,4 мың адам. Географиясы Аумағы 298 км² (кантондар арасында 20-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.sh.ch/ Official Page] (German) * [http://www.stadtarchiv-schaffhausen.ch/ Archives] (German) * [http://www.sh.ch/wf/gemeinden/gemeinden.htm 34 townships] * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_sh.htm Official Statistics]
Тургау

Тургау (; ; ; ) — Швейцариядағы солтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Фрауэнфельд қаласы. Халқы 228 мың адам. Географиясы Аумағы 991 км² (кантондар арасында 12-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.sg.ch Official Page] (German) * [http://www.stadt-st-gallen.ch City of St. Gallen] (German)
Швиц (кантон)

Швиц ( [ʃviːts], , , ) — Швейцарияның орталығында орналасқан кантон. Астанасы — Швиц қаласы. Халқы 131 мың адам. Географиясы Аумағы 908 км² (кантондар арасында 13-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.sz.ch Official Page]
Гларус (кантон)

Гларус (, , , ) — Швейцарияның шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Гларус қаласы. Халқы 38 мың адам. Географиясы Аумағы 685 км² (кантондар арасында 17-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.gl.ch Official Page]
Аргау

Аргау, Ааргау (, , , ) — Швейцарияның солттүстігіндегі орналасқан кантон. Астанасы — Арау қаласы. Халық саны — 573,6 мың адам. Географиясы Аумағы 1,4 км² (кантондар арасында 10-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.ag.ch Official Page]
Цуг (кантон)

Цуг (, , , , ) — Швейцарияның орталығында орналасқан кантон. Астанасы — Цуг қаласы. Халқы 101 мың адам. Географиясы Аумағы 239 км² (кантондар арасында 24-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.zug.ch/ Official Page] (German) * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/regionalportraets/zug/blank/kennzahlen.html Official Statistics]
Ури

Ури — Швейцария орталығының оңтүстігінде орналасқан кантон. Астанасы — Альтдорф қаласы. Халқы 35 мың адам. Географиясы Аумағы 1077 км² (кантондар арасында 11-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.ur.ch Canton Uri, official site] (German) * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_ur.htm Official Statistics]
Юра (кантон)

Юра (; ; ; ) — Швейцарияның солтүстік-батысында орналасқан кантон. Астанасы — Делемон қаласы. Халқы 69 мың адам. Географиясы Аумағы 838 км² (кантондар арасында 14-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.jura.ch Official Page]
Метаком

Метаком (Metacom; Metacomet; King Philip) (Метакомет; Филипп королі) (1638 жыл, Массауусетс - 12 тамыз 1676 жыл, Род-Айленд), вампаноаг үндістерінің көсемі, алгонкин тайпалары конфедерациясының жетекшісі. Оның әкесі Массасоит 1621 жылы колонистермен бітім жасасады. Бірақ ақ нәсілділердің үндістерге көрсеткен қорлығы Метакомның ызасына тиеді. 1675 жылдың маусым айында ол вампаноаг, наррагансет, абенактар, нипмук пен могауктар конфедерацияларымен бірге соғысқа шығады. Бұл қақтығыс Филипп королінің соғысы ретінде әйгілі болып, Жаңа Англия тарихында қанды шайқас болып саналады. Екі жаққа да айтарлықтай зиян келгеннен кейін конфедерация ыдырап, аштық басталады. Метаком өзінің ата-бабаларының жеріне келгеннен кейін оған опасыздық жасайды. Ол 1676 жылы отаршылдардың жіберген тыңшы үндіс агенттің қолынан қаза табады. Оның басын шауып, денесін төртке бөліп тастайды. Оның басы Плимутта 25 жыл бойы қазықта ілініп тұрған. Метакомет елдің альянстарын пайдаланып, жаңа Англияның үйлестіруге еуро колонисттерді тыс жақын мехнаттарды американдық итеру болды. Ол жақын баулардан деген көп ара аймақта колонисттерді, шатақтармен игерушілікпен кейінгі шығару қалды, сырттың кернеулер ойын сияқты еуро қоныстанудың аумақтауының салдары азайтты.Себебі колонисттер өзінің өскелең нөмірлерін кию үшін әкелді, хан Филипп және оның ізбасарларынан біреулер баспананы үлкен "Assowamset" батпақта оңтүстіктің "Massachusetts" есқалилармыз деген. Ол сол кезеңде ұсынды. Сілтемелер *[http://www.u-s-history.com/pages/h578.html АҚШ тарихы: Хан Филипп, 1675-76.] *[http://www.rootsweb.com/~bmuwgw/stdavidislanders.htm Киелі Давид, Үнді комитеті.] *[http://www.shire.net/flagman/wampanoag.htm Уампонинг конститутциясы. Тарихы.]
Иоаннис Метаксас

Иоаннис Метаксас (Metaxas Ioannis) (12 сәуір 1871 жыл, Итака, Грекия – 29 қаңтар 1941 жыл, Афина), гректің әскери және мемлекет қайраткері, генерал, (1936-41) премьер-министр. Кәсіпқой әскери маман. Өзінің герман туралы көзқарасының арқасында I Константин королінің сеніміне ие болады. 1913-17 жылдары Бас штаб бастығының орынбасары болады. I Константин (1917) тақтан түсірілгеннен кейін Грекиядан кетіп, 1920 жылы онымен бірге туған жеріне қайтып оралады. 1923 жылы монархия құлағаннан кейін оппозициялық ультрароялдық партиясын басқарып, 1935 жылы монархияны қалпына келтіру жұмыстарында үлкен рөл атқарады. 1936 жылы премьер-министр болып тағайындалады, сол жылы саяси партияларды таратып, әскери диктатураны орнатқан болатын. Ол саяси оппозицияны тыныштандырды, бірнеше табысты экономикалық және әлеуметтік реформалар жүргізді. 1940 жылы қазан айында италян әскерлері Грекияға басып кіргенде, Метакас тез және тиімді түрде мемлекеттің ресурстарын жұмылдырып, тойтарыс беруді ұйымдастырады. Нәтижесінде грек әскерлері шабуылға шығып, қарсыластарын Грекия аймағынан шығарып, Албанияның жарты бөлігін басып алады. Саяси үлгіде оның режимін сырттың авторитарлық еуро үкіметтерінде(ең ылғи фашистік Италия) Метаксас саяси партияларды тыйды, Тыятын дүрелер және медия жаядай таратып жіберу цензурасын ұсынды. Ұлттық бірліктің алғашқы мемлекеттік парламенттік құрылымның орындатпау себебі барым елдің алай-түлейін (ұлттық schism қара) керек жолдарын қалдырды. Meтаксас саяси ландшафттың кәрі партиялары ұнатпады, дәстүрлі кертартпалар соның ішінде болды.Наряду мен анти-парламентаризммен, антикоммунизм екі басты саяси күн тәртібімді 4-ші тамыздың режимінен белгілі нысанға келтірді. Қауіпсіздіктің Константинс министрі тез орнына түсіп және Грекияның компартиясын оның мұрағатының алымы және коммунистік көсемнің Никос тұтқынымен іс жүзінде таратып жіберді. Коммунизмнің тұншықтырлық науқанмен қарсы 'анти-грек' әдебиеттің ұлттық пайызда қауіпті сияқты болды. Кітаптың жануларында авторлар сияқты айталық Гете, шоу, және Фрейд, және Севера болды Сілтемелер * [http://www.metaxas-project.com/ Фашистік Грекия ішіндегі Метаксас жобасы] * [http://www.ioannismetaxas.gr/ ioannismetaxas.gr - сайты ]
Металдандыру

]] Металдандыру (plating) сыртқы түрін және ұзақ сақталуын арттыру мақсатында металды немесе басқа да материалдарды, мысалы, пластика я фосфорды берік, түзу мателды қабатпен қаптау. Бұрынғы кезде затты қаптау («Шеффилді тарелка») әдісі ретінде Т.Булсовер ойлап тапқан процес қолданылатын. Бұл қаптау әдісі күмістің екі қабаты арасындағы жездің бір қабатынан тұратын. Қазіргі кезде заттың сыртын алтын, күміс, тат баспайтын болат, палладий, мыс және никель сияқты материалдармен қаптау барысында оны қажет деп тапқан металдың ерітіндісіне батырып сосын электрохимиялық немесе химиялық әдіспен (гальвандау) сыртына сіңдіреді. Қаптауларды сәнділік үшін жасайды, бірақ көбінесе оларды тат баспау үшін және беріктігін арттыру үшін қолданады. Көптеген көліктердің тетіктерін, электр бұйымдарынды, қыш пен асхана құралдарынды, темірден жасалған тауарларды, су жүргізетін құбырларды, электронды құрал-жабдықтарынды, сымдарды, ұшақтар мен ғарыштық аппараттарына арналған бұйымдарды және құрал-саймандарды қызмет ету мерзімін арттыру үшін металдармен қаптайды. Cілтемелер 1. Қазақ энциклопедиясы
Найза лақтыру

Найза лақтыру (javelin throw), жеңіл атлетиканың тәртібі; ағаш немесе темір найзаны ұзындыққа екпінмен лақтыру. Спортшы екпінмен секіргеннен кейін (10-12 қадам) найзаны лақтырады, лақтырылған құрал ұшымен жерге қадалуы керек. Найзаның ұзындығы ерлер жарысында 260 см, ал әйелдер жарысында – 220 см тең болады. Найзаны лақтыру Ежелгі Грекиядағы олимпиадаларда бессайыс бағдарламасында болған. Спорттың бұл түрі 1896 жылғы бірінші Олимпиадалық ойындар бағдарламасына енгізілген. Әйелдер спорттың бұл түрімен 1932 жылдан бастап олимпиадаларда жарыстарға қатыса бастады. Тағы қараңыз 1. Онсайыс 2. Жеңіл атлетикалық жетісайыс Сыртқы сілтемелер 1. Қазақ энциклопедиясы