kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Гравитациялық барлау

Гравитациялық барлау (гравибарлау). Жер қыртысының жекелеген аудандарының геологиялық құрылыс ерекшеліктері мен ауырлық күшінің арасындағы байланыс сипаттарын саралауға негізделген геофизикалық барлау тәсілдерінің бір түрі. Гравитациялық барлау жұмыстары жер қыртысын және оның терең-терең қойнауларын құрайтын таужыныстардың немесе мантия заттарының тығыздық көрсеткіштерін салыстыра зерттеу нәтижесінде жүзеге асырыла отырып, талай-талай теориялық проблемалар мен іс-тәжрибенің мүдделі мәселелерін табысты түрде шешуге мүмкіндік береді. Бұл мәселелердің ішіндегі ең бастылары төмендегілер: # ірі-ірі аумақтар мен су алаптарына тиесілі жер қыртысының қалыңдығын, изостатикалықтепе-теңдік жағдайын және оларға тән ірі-ірі терең жарылымдар табиғатын анықтау; #мұнай немесе газ кіріктіруші және көмірлі аймақтар мен алқаптарды, кенді алаңдар мен тораптарды даралау, немесе нақтылы геологиялық формацыялардың жер қыртысындағы таралу ауқымын анықтау шараларын жүзеге асыра отырып, жекелеген геосинклиндік немесе платформалық алқаптарды тектоникалық аудандастыру; # мұнай және газ кіріктіруші, көмірлі, тұзды және артезианды алаптарға тән бірегей құрылымдарды іздеу және зерттеу; # пайдалы қазба кенорындарын іздеу және барлау, т.с.с. Дереккөздер
Мұнайдың (газдың) туынды жатыны

Мұнайдың (газдың) туынды жатыны Өзінің алғашқы қалыптасу өңірінен өзге өңірлерге жылыстауы нәтижесінде жинақталған мұнай (газ) жатыны. Жалпы алғанда кез-келген мұнай (газ) жатыны, тіпті ол түпнегіз таужыныстың қимасыңда қалғанның өзінде де, туынды жатын қатарына жатқызылуы тиіс, себебі шын мәніндегі жатындардың қалыптасуы үшін мұнай тамшылары бір-бірімен біріге отырып ірілене түсуі, яғни олар міндетті түрде жылыстау процесін бастан өткеруі тиіс. Дереккөздер
Түзілімтану

Түзілімтану - шет елдердің геологиялық әдебиетінде бүгінгі және көне шөгінділерді, яғни барша шөгінді таужыныстарды зерттеу шараларымен айналысатын ғылым атауы. ТМД елдерінде бұл ғылымды "литология" деп атайды. Дереккөздер
Тереңдіктер құрылысының картасы

Тереңдіктер құрылысының картасы - Белгілі бір аумақ ауқымында жер қыртысы терендікгерінің құрамы мен калыңдығын, платформаның кристалдық іргетасының, қатпарлы және орогендік алқаптардың бетбедерін, құрылымдық-формациялық кешендер мен жікқабаттарды бір-бірінен даралайтын жазықтықтардың бетбедерін, түрлі масштабты және түрлі генезисті жарылымдарды, аталған аумақтың жерсілкінулер және жанартаулар әрекеті тұрғысынан анықталған бүгінгі белсенділік дәрежесін кескіндейтін карта. Мұндай карталар жер қыртысы терендікгерінің құрылыс ерекшелікгерін саралау мақсатында жасақталады, оларды дайындауда геофизикалық материалдар кеңінен пайдаланылады. Дереккөздер ﻿
Антеизоалкандар

Антеизоалкандар.Көміртек атомдары тізбегінің бастауынан санағанда үшінші ретгі метилді тогпта иемденетін изоалкандар (3-метилалкандар). 2-метиалкандармен қатар Антеизоалкандар да азғантай мөлшерде тірі клеткалар есебінен түзіле алады, сондықтан қазба шашыранды органикалық заттарға қарасты изоалкандар құрамындағы көмірсутектердің бір бөлігі тектік болмысын шет-пұшпақтап сақтаған күйде ұшырасады. Дереккөздер
Бондар

Бондар (франц. - bon pour ) # — Қазынашылықтар, муниципалитеттер немесе жеке фирмалар тауар сатып алу және төлем тұралы ретінде шығаратын қысқа мерзімді борыш міндеттемелері (әр түрлі ұсақ ақшаның орнына жұмсалады), олар қор биржасында айналымға түсіп, котировкадан өтеді. Ұсақ пошта аударылымдарын ресімдеуге пайдаланылады (пошта бондары); # — Қолданудан шығып, коллекциялық затқа айналған қағаз ақша. # — Нақтылы құндылықтардың нақтылы тұлға немесе серiктестiгiнен аталып өткен мерзiмге алу құқық беретiн несие құжаттары. Бондар - мемлекеттік қазына, жекелеген мекемелер мен кәсіпорындар шығаратын қарыздық міндеттемелері. Бондарды сатып алу және сату қаражаттары суррогатгарының есебінде қолдана алады, ақша суррогаттарының рөлін атқарады. Боншы Боншы - Бон коллекция жасайтын адам Мемлекеттiк қаржы мекемесiнiң бондары Мемлекеттiк қаржы мекемесiнiң бондары (Bons du Trè sor) - мемлекеттiк қаржы мекемесiне ассигновкаларды бiлдiредi. Бұл бондар ұсынушыға арналған көбiнесе шығып тұрады. Олар төлеу олардың шығарылымының моментiнен биржада мерзiмнiң шабуылына дейiн баға кесiледi. Монета бондары Монета бондары (bons de monnaie) - орнына алған алтын немесе металлдың нұсқауы бар күмiсi, оның салмағы, құн және соманың ақша сарайларынан дүкеншi көрсетушi мiндеттемелер. Пошталық Бондары Пошталық бондары - орнына енгiзiлген болымсыз пұлдардың кез келген бөлiмшедегi сондай болып сомалары дерелген алу құқық беретiн пошталық бюро көрсетушi куәлiк қағаздар. Қазынашылық боналар Қазынашылық бондар — көбінесе ұсынушыға арналып шығарылатын қысқа және орта мерзімді (5 және одан көп мерзімге) мемлекеттік міндеттемелер. Әдетте жеке тұлғалардың арасында таратылады, ал табыс жыл сайын купондар бойынша төленеді. Дереккөздер
Сейсмостанция

Сейсмостанция - далалық сейсмобарлау жұмыстарын жүргізу барысында жасанды жарылыстар мен қопарылыстар әсерінен туындаған серпінді толқындар легін қабылдау, күшейту және жазып алу мақсатында қолданылатын арнаулы жабдықтар жиынтығы. Дереккөздер
Мұнайдың гравитациялық жатыны

Мұнайдың гравитациялық жатыны Синклиндермен немесе жербедердің шөгінділермен көмкерілген ойыстарымен байланысты, солардың гипсометрлік тұрғыдан ең төмен бөліктерінде жинақтала отырып, сол өңірлерде өздерінің ауырлық күші әсерінен сақталатын мұнай жатындары. Өте сирек ұшырасады. Дереккөздер
Тоғысу картасы

Тоғысу картасы - Танымал қойнауқат бетінің құрылымдық картасы мен изохоралар картасын бір-бірімен беттестіру нәтижесінде алынатын карта. Бұл карта бетіндегі изосызықтардың бір-бірімен тоғысу нүктелері көмегімен тереңде орналасқан зерттеліп жатқан қойнауқаттар жабынының нақты белгілері анықталады. Дереккөздер ﻿
Парагеосинклин

Геосинклиндер мен платформалардың аралығына сәйкес келетін тектоникалық құрылым. Бұларды құрайтын түзілімдер әдетте платформалық сипатты иеленеді, алайда олар құрылым созылымына көлденең бағытта мейілінше өзгермелі болып келеді. Бұл түзілімдердің қалыңдығы жоғары (геосинклиндік кешендер сияқты) және мұндай қалыңдық құралым ауқымында біршама тұрақты сақталады. Парагеосинклиндік шөгінділер азынаулақ метаморфтық өзгерістерге ұшыраған. Бүгінгі таңда сирек қолданылатын термин. Дереккөздер
Шаймаған Серіков

Шаймаған Серіков (1932-1952), кенші . Қарқаралының түлегі. Қарқаралы педогогика техникумында, Қарағанды тау-кен техникумында оқыған. Мәскеу өнеркәсіп академиясын (1941), Свердловск тау-кен институтын (1949) бітірген. 1932 жылдан забойшы, кен шебері, учаскы бастығының орынбасары, бастығы болып істеген. Соғыс жылдары кеңді өлкедегі Киров атындағы № 3 шахтада бас инженердің орынбасыры, БК(б)П ОК парторгы, № 26 бис, № 3 шахталардың бастығы. 1944 жылдан өмірінің соңына дейін «Ленин көмір» тресін басқарды. I, II, III сайланған КазКСР Жоғарғы Кеңесінің (1938, 1947, 1951) депутаты. 2- және 3-дәрежелі кен директоры атағына ие болған. Қазақстан Компартиясы 5-съезінің делегаты. Дереккөздер
Бастырылған мұнай жатыны

Бастырылған мұнай жатыны Өзін қоршаған қойнауқаттық суарынды жүйеден мұнай өткізбейтін қалқалаушы қабатпен оқшауланған мұнай жатыны. Жатынның су-мұнай жапсарында көрініс беретін мұндай қалқалар жинауыштардың қайтадан дәнекерленуі салдарынан, таушайырлардың тотығуы нәтижесінде қайтадан түзілген кальцит, сирегірек өзге де дәнекерлер (кремнийлі, ангидритті, целестинді, т.б.) түрінде қалыптасады. Дереккөздер
Оқпан қысымын калпына келтіру кисық сызығы

Оқпан қысымын калпына келтіру кисық сызығы - бұрғылау ұңғымасындағы қиманың қалыпқа келу сипатын, яғни оның оқпандық мөлшерден қойнауқаттық мөлшерге шейін өзгеру сипатын көрсететін қисық сызық. Бұл қисық сызықтың еңістену дәрежесі ұңғыма дебытіне (оны бұрғылау тоқтатылғанға шейінгі), қойнауқаттың гидро өткізгіштігіне, ұңғыманың келтірілген қоректену радиусына тәуелді. Аталған қисық сызықты саралау нәтижесінде ұңғыманың және қойнауқаттың кейбір гидродинамикалық сипаттарын анықтау мүмкіндігі жүзеге асады. Дереккөздер
Сейсмотектоника

Сейсмотектоника - Екі мағынасы бар: 1) бүгінгі тектоникалық процестердің сейсмикалық тұрғыдан көрініс беру процесінің жалпылама атауы; 2) аймақтардың сейсмикалық белсенділігі мен тектоникалық ерекшелігінің арасындағы байланыстарды зерттейтін геология саласы. Соңғы жағдайда сейсмикалық көрсеткіштер тектоникалық режимнің тұрақтылық дәрежесін, тектоникалық қозғалыстардың белсенді өрістеу аймақтарын анықтауға, сол қозғалыстардың бағырт-бағдарын нақтылауға пайдаланылады. Әдетте нақтылы бағытта созыла сағаланатын жерсілкіну ошақтарының тереңдіктерін анықтау терең жарылымдардың тереңдіктерін шамалауға мүмкіндік береді. Жерсілкіну ошақтарының динамикалық параметрлері таужыныстарды деформацияға ұшырататын күштердің мөлшері мен бағыт-бағдары жайлы мәліметтер бере алады. Сейсмотектоникалық зерттеу нәтижелері сейсмотектоникалық карта бетінде кескіңделеді, бұл карталарда таужыныстардың астасу пішіндері, яғни нақтылы тектоникалық құрылымдар жайлы мәліметтер, сол сияқты жерсілкінулердің эпицентрлік белдемдері көрсетіледі. Мұндай мәліметгер жерсілкінулердің сол сілкінулер көрініс берген аймақтың тектоникалық құрылыс ерекшеліктерімен өзара байланысын анықтап қана қоймай, болашақ жерсілкінулердің туындау орнын, күшін және жиілігін шамалауға көмектеседі, сөйтіп сейсмикалық аудандастыру карталарын жасақтауға жағдай туғызады. Дереккөздер
Мұнайдың және газдың антиклиндік жатыны

Мұнайдың және газдың антиклиндік жатыны Жинауыш пен жапқыш қабаттарының антиклн қатпармен қалқаланған тұтқыш өңірінде жинақтала отырып, жан-жағынан сутірек қабатпен шектелген мұнай немесе газ жатыны; көбінесе жергілікті тектоникалық құрылымдар өңірінен көрініс береді, сирегірек күмбездер мен бел-белестерге шоғырланады. Синонимі — "мұнайдың және газдың құрылымдық жатыны". Дереккөздер
Сұлбалық карта

Сұлбалық карта - Жер қыртысының белгілі бір бөлікшесінің геологиялық құрылысы, тектоникалық, палеогеографиялық т.б. ерекшеліктері жайлы жалпылама мағұлмат беретін, осы бөлікшенің басты сипаты ерекше көрсетілетін сызба; әдетте топографиялық негіз бетінде тұрғызылады. Дереккөздер ﻿
Жатынның тиімді көлемі

Жатынның тиімді көлемі - жатын ауқымындағы мұнайдың немесе газдың өндірістік қорларын кіріктіретін жинауыш тау жыныстары көлемі; жатын ауданын мұнаймен (газбен) қаныққан орташа тиімді қалыңдыққа көбейту арқылы анықталады. Дереккөздер
Локо

Локо - # келісімдегі сатушы өз тауарына қойған бағасына оны сатып алушыға жеткізіп беруге байланысты үстеменің қосылмайтынын көрсететін мәміленің жағдайы. Бұл баға бойынша сатып алушы тауарды келісім жасалғанда ол қай жерде болса, сол жерде қабылдап, тауарды тиісті жеріне жеткізуге байланысты шығындарды және тәуекелді өз мойынына алады; # шетел валютасын немесе бағалы қағаздарды сатып алу және сату жөніндегі мәміле, ол бойынша келісім қай биржада жасалса, сол жерде қолма-қол ақшамен есеп айырылысады. Дереккөздер
Мұнайгаз жинақталу секторы

Мұнайгаз жинақталу секторы - өздерінің ауырлық күші салдарынан қозғалысқа ұшыраған мұнай және газ массалары жинақталатын біршама ауқымды аумақ. Мұнайгаз жинақталу секторы түгелімен көмірсутектердің туындау алқабының ішкі өңірінде орналасуы немесе оның сыртына жарым-жартылай шығуы мүмкін. Мұнайгаз жинақталу секторының шекаралары ойыстардың, ойысымдардың, өзге де депрессиялық белдемдердің өстік сызығы арқылы жүргізіледі. Мұнайгаз жинақталу секторын даралау қажеттілігі мұнай және газ жатындары қалыптасуы процесін зерттеу және жекелеген нысандардың мұнай мен газ кіріктіру мүмкіндіктерін бағалау барысында туындайды. Дереккөздер
Тұтқыш көлемі

Тұтқыш өңіріндегі жинауықтардан тұратын дененің геометриялық көлемі. Тұтқыш көлемін тұтқыш өңіріндегі бір-біріне жалғаса сағаланатын кеуектердің, жарықтардың, өзге де куыстардың көлемімен өлшенетін тұтқыштың қуыс кеңістігі көлемімен шатастыруға болмайды. Ендеше, тұтқыш көлемі деген түсінікті тұтқыш көлемінің мұнаймен немесе газбен қаныққан бөлігі деп түсіну ләзім. Тұтқыштың шектеулі түрде тоғытылуы жағдайында жатын көлемі тұтқыш көлемінен мұнайдың сығымдалып шығарылмайтын көлемі мөлшеріне кішірек болмақ. Дереккөздер
Мұнайдың және газдың гидродинамикалық тұрғыдан қалқаланған жатыны

Мұнайдың және газдың гидродинамикалық тұрғыдан қалқаланған жатыны Жинауыш қойнауқат арқылы мұнай немесе газ массасының жоғары қарай қозғалуына су-мұнай жапсарының немесе газ-су жапсарының еңіс орналасуы нәтижесінде қалыптасқан су ағымы кедергі туғызуымен сипатталатын тұтқышқа жинақталған мұнай немесе газ жатыны. Мұндай жатындар әдетте моноклиндерде және құрылымдық қоңқаларда, сирегірек синклиндерде дамыған. Дереккөздер
Қазақтардың Орталық Азияға көшуі

Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығыс аймақтарынан бүгінгі Орталық Азиядағы барлық мемлекеттер жеріне жаппай көшуі 1930 жылдың көктемінен басталды. 1930 жылы және 1931 жылдың тамызыңа дейін Қазақстанның 27 ауданынан Орталық Азия елдеріне 15 960 қазақ шаруа қожалықтары көшіп кетті. Бұл елдерге көшіп келген қазақтардың саны толастамады. Сонымен бірге ол жақтарға барған қазақтардың бір жерге тоқтап, тұрақтануы да киын болғандықтан, бір елден екіншісіне өтіп кетуі де кездесіп отырды. Мұның бәрі Орталық Азиядағы жекелеген республикалардағы босқын қазақтардың саның дәл анықтауға кедергі келтірді. Қазақстанның Қазалы, Арал, Шалқар, Темір, Ақтөбе және т.б. аудандарыңа жақың орналасқан Қарақалпақ автономиялы республикасына көшкен қазақтардың бір бөлігі одан әрі тұрікмен және өзбек жерлеріне де қоныс аударып отырды. Қаракалпақ жеріне де С.Меңдешев бастаған уәкілдер жіберілді. Бұл жердегі қазақтар жағдайының барған сайын нашарлап бара жатқаның, жергілікті өкімет органдарының оларға әділетсіздік пен кудалау кәрсетіп отырғанын көргеннен кейін босқындарды кері қайтару шаралары қолға алынды. Қырғызстан жеріне көшкен қазақтардың ауыр халыБішкек темір жол станциясындағы жағдайдан көрінді. Мұнда 1933 жылы 19-23 соуір аралығында 860 адам жиналды. Станцияда күн сайын 6-7 өлген адам табылып отырды. Ал өзбек жеріпе ауа көшкен қазақтар, негізінен, қалаларға шоғырланды. Ашаршылықтан қашып аласұрған олардың да жағдайы адам төзгісіз ауыр еді. Мұндағы қазақтарды елге қайтару жұмыстарын Қазақстанның Халық Комиссарлар Кеңесі төрағасының орынбасары Ө.Қулымбетов басқарды. Өзбекстан ұкіметі 1933 жылы қаңтарда Өзбек Қызыл жарты ай қоғамыңан 515 мың сом ақша бөліп, баспанасыз босқындарды тамақтандыру орындары ң ашуды тапсырды. Егер Ресей жеріне босқан қазақ орыс шовинизмінің тепкісін кәріп, дәрменсіздіктен хор болған болса, Қарақалпақ жеріндегі табаны тесіліп, маңдайы таска тірелген, аштықтан бүралған босқын қазақ жергілікті қарақалпақтық шолақ белсенділердің ұлтшыл қудалауының азабың тартты. Кейбір жергілікті өкімет органдары және жергілікті қызметкерлер босқын қазақтарға «үрлық жасады» деген жалған айып тағып, оларды өздерінше соттады, ұрып-соғып, ауыр жазалады. Қазақ басқыңдары елге екі түрлі жолмен күрлық арқылы, яғни Тақтакөпір жерімен және су жолымен-Арал теңізімен қайтты. Алғашқы жолмен 1933 жылдың желтоқсаныңа дейін 257 шаруа қожалықтары 258 жылқы мен түйені, 320 кой мен ешкіні, 422 есекті айдай жүрді. Ал Арал теңізімен 8000 адамнан тұратын 2500 отбасы қайтып оралды. Дереккөздер
Көпқабатты жатынның тиімді көлемі

Ұғымның бірнеше түсінігі белгілі: *1) бүкіл жинауыш қойнауқаттардың тиімді көлемдерінің жиынтығы; *2) жатын ауданының ұңғымалардағы қалындықтар жиынтығы картасы көмегімен анықталған орташа тиімді қалыңдық мөлшеріне көбейтіндісі; *3) екінші бапта сөз болған көбейтінді, бірақ бұл жағдайда тиімді қалыңдық картасы жекелеген жинауыш қойнауқаттардың тиімді қалыңдық карталарын графикалық тұрғыдан бір-біріне қосу арқылы алынған. Терминнің үшінші бапта анықталған түсінігі қалған екеуіне қарағанда ұтымдырақ. Дереккөздер
Ағымның алымды қиындысы

Ағымның алымды қиындысы - сұйық немесе газ ағымы бағытына перпиндикуляр бағыттағы қойнауқаттың көлденең қимасының сол сұйықтар мен газдарды сүзбелейтін бөлігі, яғни кеуектер мен жарықтардың тиімді (сүзбелейтін) саңылауларының жалпылама ауданы. Дереккөздер
Гипстену

тау жынысы (мәселен, карбонаттар) құрам-бөлшектерінің сульфатты сулар әсерінен гыпспен алмасуы, немесе осы тау жынысықа тән қуыстар мен ұраларды гипс иемденуі яки оларда гипсті желілердің қалыптасуы. Дереккөздер
Жинауыштардың таралу картасы

Жинауыштардың таралу картасы - игерім нысаны немесе көпқабатты нысанның жекелеген қойнауқаты литологиялық құрылысының жатын ауқымындағы өзгермелілігін сипаттайтын карта. Бұл картада жинауыштардың игерілу шекаралары, игерілу сипаты бір-бірінен ерекше яки өзгеше болып келетін жинауыштардың шекарасы, бір қойнауқаттың қимадағы көршілес қойнауқатпен тоғысу орындары т.б. көрсетіледі. Мұндай карталар нысан құрылысының әртектілігін және қойнауқаттардың гидродинамикалық байланысын зерттеу, өнім алынатын және тоғыту ұңғымаларын орналастыруды, игеруді реттеу шараларын негіздеу т.с.с. мақсаттарда қолданылады. Синонимі — «литологиялық өзгермелілік картасы». Дереккөздер ﻿
Қазақтардың Қытай жеріне ауа көшуі

Қытай жеріне, негізінен, онымен шекаралас қазақ аудандарыңдағы озбырлық пен ашаршылыққа төзбеген кожалықтар көшіп кетті. Олар Кеген, Жаркент, Талдықорған, Ақсу, Алакөл, Лепсі, Октябрь, Үржар, Тарбағатай, Жайсан, Қатонқарағай аудандарынан болатын. Осы аудандардан 1929-1931 жылдары 5993 шаруа қожалықтары Қытай жақ бетке өтті. Қазақтардың Қытайға көшуі біз жоғарыда қарастырған Ресей мен Орталық Азия республикалары жерлеріне өтуден әлдеқайда күрделі болды. Өйткені Қытайға көшу бір мемлекеттен екінші мемлекетке шекаралық тәртіпті бұзып көшу еді. Ал шекара бұзу мемлекеттік ауыр қылмыстың бірі саналатыңы белгілі. Голощёкиндік геноцидке шыдамаған қазақтар екі мемлекет шекарашыларының қарсы болғандығыңа қарамастан, шекараны бұзып өтуге ұмтылды. Шекарашылармен қарулы қақтығыстарға дейін барды. Осындай шайқастардың бірінде 734 қазақ каза тауып, 38-і жараланды. Шекарашылардан да адам шығыны болып, 24-і қайтыс болды. Қызыл шекарашылар шекарадан өткізбей қою міндетімен шектелмей, Қытай жеріне өткендердің соңынан куып барып, қырып салып отырды. Голощёкин Ресей мен Орталық Азиядағыдай Қытайға да бай-кулактар көшіп жатыр деп айтудан жалықпады. Кеңес үкіметінің жазықсыз айыптаулары мен озбырлықтарыңа шыдамай жеке бастары Қытайға өтіп кетіп, соңынан отбасы мүшелерін, туыстарын көшіріп әкету үшін қаруланып шекарадан қайта өткен қазақтарды «бандылар» деп жариялады. Мұндағы ойы босқын қазақтарды жек көрінішті, қылмыскер ретінде кәрсетіп, катаң да шұғыл жазалау шараларын өрістету еді. Дереккөздер
Мұнайдың және газдың дизьюнктивтік қалқаланған жатыны

Мұнайдың және газдың дизьюнктивтік қалқаланған жатыны Мұнай немесе газ массаларының қозғалуына кедергі рөлін дизъюнктивтік бұзылыстың өзі (бұзылыс жазықтығы өңіріндегі мылжалану белдемі), немесе сол дизьюнктивтік бұзылыс нәтижесінде жапсарласқан нашар өткізетін тау жынысы қойнауқаты атқаратын тұтқышқа жинақталған мұнай немесе газ жатыны. Синонимі — "мұнайдың және газдың тектоникалық түрғыдан қалқаланған жатыны". Дереккөздер
Бордеро

Бордеро - (фр. bordereau) - сақтандыруға және жататын қайта қауiпсiздендiру қабылданған тәуекелдердiң құжатты ресiмделген тiзiмi,. Бордеро қайта қауiпсiздендiрудi келiсiм шарт көрcетiлген мерзiмдерде бас сауғалаушыға қорқақпен шығып тұрады. * бухгалтерия құжаттарынынан, есепшоттардан, т.б. үзінді; * сатылған бағалы қағаздарды (акцияларды, облигацияларды, вексельдерді, т.б.) банктің, банкир кеңсесінің немесе маклердің хаттауы. Түрлері * Ақырғы бордеро - цедент және қорқақ беретiн белгi толық мiнездеме. *Алдын ала бордеро - белгi алғашқы мiнездеме. *Рекапитуляция - тiзiмi бордеро бас сауғалаушыларға қорқақ жiберiлген. Рекапитуляция әдетте квартал сайын жер ауларылады. Дереккөздер
Пьезоөткізгіштік картасы

Пьезоөткізгіштік картасы - Серпінді режим жағдайында қойнауқатты игеруді саралау барысында қолданылатын, қойнауқат бойынша пьезоөткізгіштік коэффициентінің өзгерістерін изосызықтар түрінде ашып көрсететін карта. Аталған коэффициент көрсеткіші зерттеліп жатқан бұрғылау ұңғымасының көрші ұңғымалардағы буырқануларға бейімделу әсерін қадағалау немесе қысымның қалпына келу қисық сызықтарын пайдалану нәтижесіңде анықталады. Дереккөздер ﻿
Сейсмикалық барлаудағы топтастыру

Сейсмикалық барлаудағы топтастыру. Пайдалы толқындар мен бөгеуіл толқындарды бір-бірінен ажырату, сөйтіп пайдалы толқындарды ғана қабылдау мүмкіндігін арттыру шараларын жүзеге асыратын жүйелер жасақтау мақсатында қабылдағыштарды және (немесе) толқын туындату көздерін топтастыру әрекетіне негізделген далалық сейсмикалық жұмыстарды жүргізудің технологиялық тәсілі. Қабылдағыштарды топтастыру толқын туындату көздерін топтастыруға қарағанда тиімділеу, себебі алғашқы топтастыру тәсілі қаражат шығынын азырақ керек етеді және оның қоршаған ортаға тигізер залалы да аздау. Дереккөздер
Мұнайдың және газдың литологиялық жатыны

Мұнайдың және газдың литологиялық жатыны Жинауыш тау жынысытардың көнелігі жағынан өздерімен орайлас, бірақ мұнай немесе газ массаларын өз бойынан нашар өткізетін өзге тау жынысытармен алмасуы нәтижесінде қалыптасқан тұтқыш өңіріне жинақталған мұнай немесе газ жатыны. Мұндай жатындар "литологиялық тұрғыдан қалқаланған жатындар" және "литологиялық тұрғыдан қоршалған жатындар" болып екі түрге бөлінеді. Бірінші жағдайда жинауыштар мұнайды немесе газды нашар өткізетін тау жынысы қабатымен тек қана жоғары жағынан қалқаланатын болса, екінші жағдайда жинауыш сөз болған тау жынысытармен түгел қоршалады. Дереккөздер
Болат Тәнзілұлы Омар

Болат Тәнзілұлы Омар (14.12.1947 жыл, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Баян ауылы) - режиссер. Қазақ. Әкесі - Омаров Тәнзіл, марқұм, ҚазКСР ІІМ қызметкері болған. Анасы - Төлегенова Ұлболсын, марқұм, қазақ тілі пәнінің мұғалімі болған. Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының қойылым факультетін бітірген (Мәскеу қаласы, 1971), деректі кино және телефильм режиссері. Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының «Кино және ТВ режиссурасы» кафедрасының доценті (2007 жылдан). 40-тан астам жұмыстың сценарий авторы және режиссері, оның ішінде: * «Шымкент» (1972), * «Сиқыршылар жиналды» (1976), * «Саған деген махаббатым туралы ән» (1976), * «Сазды Алматы» (1977), * «Қазақстанның әуендері мен бояулары» (1985) деректі фильмдері; * «Көртышқан мен қоян» (1978), * «Қаңбақ-шал» (1979), * «Үш шебер» (1981) мультипликациялық фильмдері; * «Ай астындағы үй» (1982), * «Таулардан биік» (1988), * «Восточный коридор или Рэкет по...» («Өркен-фильм» киностудиясы, 1991) көркем фильмдері; * «Қазақстанның әуендері мен бояулары» музыкалық фильмі (1985); * «Мүшел, немесе Жануарлар сайысы» анимациялық фильмі (2010) және тағы басқа. 1971 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясының режиссері. 1988 жылдан - «Катарсис» шаруашылық есеп киностудиясы басқармасының төрағасы. 1989 жылдан - «Өркенфильм» шаруашылық есеп киностудиясы басқармасының төрағасы. 1996 жылдан - Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтының компьютерлік графика оқытушысы. 1998 жылдан - ҚР Президентінің телерадиокешенінде компьютерлік графика бас маманы және режиссер. 2000 жылдан - Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік өнер академиясының жарнамалық клиптер мен бейнесюжеттер режиссурасы шеберханасының оқытушысы. 2002 жылдан - «Қазақстан» РТРК кинобағдарламалар және арнаны әрлеу бөлімінің бастығы. 2005 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ анимациялық фильмдер мен режиссуралар бірлестігінің редакторы, қоюшы режиссері. 2009 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының компьютерлік анимация және үш шамалық анимация негіздері пәнінің дәріскері. Қазақстан кинематографистер одағының хатшысы (2008 жылдан). «Еңбектегі озаттығы үшін» медалімен (1981), «КСРО халық шаруашылығын дамытудағы қол жеткізген табыстары үшін» КСРО ХШЖК қола медалімен марапатталған. Әскери атағы - кіші сержант. Үйленген. Жұбайы - Жұмағүлова Раиса Кәріпқызы (1948 жылы туған), зейнеткер, экономист болып жұмыс істеген. Ұлдары - Омаров Сұлтан-Темір (1974 жылы туған), Омаров Санжар (1977 жылы туған). Дереккөздер
Қуыстылық картасы

Қуыстылық картасы - жатын аумағындағы тау жыныстардың кеуектілік коэффициентінің өзгерістерін изосызықтар түрінде кескіндейтін карта. Өнімді қима құрылысы тарам-тарам сипатты иемденген жағдайда қуыстылық картасы әрбір қойнауқат (қабатша) үшін жеке-жеке жасақталатын болады. Дереккөздер ﻿
Терең жарылымдар

Терең жарылымдар. Жер қыртысының ірі-ірі блоктарының бір-бірімен жапсарласу өңірінен көрініс бере отырып, олардың дербестігін қамтамасыз ететін, жер қыртысның көлденең қимсын және оның табан жазықтығымен астаса дәнекерленген жоғары мантия қабатын қиып өтетін біршама ауқымды да терең белдем. Өзіңдік өзгешелікгермен сипатталатын мұндай белдемдердің ұзындығы жүздеген, тіпті мындаған километрмен өлшенсе, ені ондаған километрге жетеді. Дереккөздер
Мұнайдың және газдың бейантиклиндік жатыны

Мұнайдың және газдың бейантиклиндік жатыны Мұнайдың немесе газдың литологиялық жатыны, стратиграфиялық жатыны, дизъюнктивтік қалқаланған жатыны, өздігінен бастырылған жатыны деген түсініктердің барлығын біріктіретін жалпылама термин. Синонимі — "мұнайдың немесе газдың бейқұрылымдық жатыны". Дереккөздер
Өткізгіштік картасы

Өткізгіштік картасы - игерім нысаны өткізгіштігінің жатын аумағындағы өзгерістрін изосызықтар түрінде кескіндей отырып, ұңғыма дебитін жорамалдауға қолданылатын карта. Бұл картаны жасақтаудың бастапқы мәліметі ретінде ұңғымалардан алынған немесе тиімді қалыңдық пен өтімділік карталарын бір-бірімен сәйкестендіру нәтижесінде табылған параметрлерді изосызықтардың бір-бірімен қилысу нүктесінде көбейту арқылы анықталған өткізгіштік көрсеткіші болып табылады. Дереккөздер ﻿
Далалық карта

Далалық карта - Дала жұмыстары барысында бүкіл табиғи және жасанды ашылымдарды жоспарлы түрде зерттеу нәтижесінде жасақталатын кез келген геологиялық мазмұндағы карта. Мұндай карталар бетінде әр түрлі тау жынысытардың таралу ауқымы, олардың геологиялық шекаралары, тау жынысы қабаттарының бір-бірімен астасу сипаты, тектоникалық құрылымдардың өзіндік орны, тау жынысы қабаттары астасуының реттілігі және олардың алдын-ала анықталған геологиялық көнелігі, геологиялық денелерге шоғырланған пайдалы қазбалар, табиғи ашылымдардың, тау-кен қазындыларының, бұрғылау ұңғымаларының, организмдердің қазба қалдықтары ұшырасқан нүктелердің таралу сипаты, т.с.с. мәліметтер көрсетіледі. Дереккөздер ﻿
Мұнайдың және газдың дербес жатыны

Мұнайдың және газдың дербес жатыны Мұнайдың және газдың антиклиндік жатынының үш түрлі жатындарын — нақты антиклиндік (қойнауқаттық, шомбал), литологиялық қалқаланған антиклиндік және дизьюнктивтік қалқаланған антиклиндік жатындарын — біріктіріп қарайтын жалпылама термин. Дереккөздер
Сиаль (сиаль қабығы)

Сиаль (сиаль қабығы)- (Si және Аl элементтері атауларының бастапқы буындары). Жер қыртысының негізінен кремний мен алюминий минералдарын кіріктіретін таужыныстардан тұратын сыртқы қабаты; ескірген термин. Дереккөздер
Сима (сима қабығы)

Сима (сима қабығы) - (Si және Mg элементтері атауларының бастапқы буындарынан). Сиальдың төсеніші рөлін атқара отырып, өз құрамына негізінен кремний мен магний элементтерін кіріктіретін минералдарды молынан топтастыратын планетаның сыртқы қабаттарының бірі; беткі бөлігі (сиальмен жапсары) құрамы жағынан ультранегізді магмалық таужыныстарға сәйкес келеді деп есептелінеді; ескірген термин. Дереккөздер
Борзов атындағы көше (Алматы)

Кешеге орыстың ғалым-географы, Ресей ғылымының еңбек сіңірген қайраткері Александр Александрович Борзовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі) берілген. Борзов Александр Александрович (1874-1939) Ресейдің Воронеж облысында дүниеге келген. Ол Мәскеу мемлекеттік университетінің профессоры, осы университет жанындағы география ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметтерін атқарған. Көше Алмалы ауданында орналасқан. Павленко көшесінен басталып, Күдерин көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Боткин, Гончаров, Брюсов, Крылов көшелері қиып өтеді. Көшенің ұзындығы -1100 метр. Дереккөздер
Қойнауқаттық жылдамдықтар картасы

Қойнауқаттық жылдамдықтар картасы - тік бағыттағы годографтарда анық дараланатын жекелеген қойнауқаттар үшін сейсмобарлау мәліметтерін саралау барысында тұрғызылатын карта. Қойнауқаттық жылдамдық (v 0j ) оның мөлшерін біршама дәл анықтауға мүмкіңдік беретін біршама қалың, кеңістікте де алыс қашықтықтарға сағаланатын сейсмикалық немесе стратиграфиялық горизонттардың аралығында анықталады. Мұндай карталар қойнауқатқа тиесілі таужыныстардың тығыздала түсуінен туындайтын өзгерістер, жекелеген қабаттардың фациялық құрам өзгерістері, қабаттардың салыстырмалы қалыңдықтары т.с.с. жайлы мағұлматтар алуға көмектеседі. Қойнауқаттық жылдамдықтар картасын бұрғылау нәтижелерімен салыстыра саралау аталған жылдамдықтардың өзгеру себептерін анықтауға мүмкіндік береді. Дереккөздер ﻿
Бостандық көшесі (Алматы)

Көшеге Бостандық атауы (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 11 ақпандағы Ма61 шешімі) берілген. Бостандық сөзінің мағынасы «тәуелсіздік», «еркіндік» дегенді білдіреді. Көше Алатау ауданы "Шаңырақ 1" шағын ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 880 метр метр. Дереккөздер
Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері

Мұнай Өндіруді Қарқындыландыру Әдістері - мұнай өндірудің өсімділігін арттыру мақсатында жүргізілетін шаралар. Бұлар төмендегі іс-қарекеттер нәтижесінде жүзеге асады: а) Мұнайды динамикалық тұрғыдан ығыстырып шығару ("поршендік әсер" жасақтау); ә) қойнауқаттық флюидтің физикалық-химиялық қасиеттеріне әсер ету; б) койнауқаттың физикалық қасиеттеріне әсер ету. Мұнайды ығыстырып шығару қойнаукдтқа су айдау (қойнауқатты сумен тоғыту) арқылы жүзеге асырылады ("Мұнайлы қойнауқатты сумен тоғыту" мақаласын қараңыз). Мұнайды ығыстырып шығару кейде қойнауқатқа газ айдау арқылы да жүзеге асырылады (табиғи газды немесе ауаны). Қойнаукттың өтімділігі жоғары болған жағдайда және оның еңістену бұрышы 10°-тан жоғары болғанда газ қойнауқаттың көтерілген бөлігіне айдалса, жынауыштың өтімділігі нашар және еңістену бұрышы 10°-тан төмен болған жағдайда газ қойнауқаттың бүкіл ауданына айдалатын болады. бұл әрекеттер нәтижесінде Мұнай өндіру көрсеткіші 5-25 % аралығында артады. Қойнауқаттық жағдайдағы Мұнайға әсер ету оның түтқырлығы мен беткейлік тартылысын азайтуға, фазалық өтімділігін өсіруге бағытталады. Бұл үшін қойнауқатқа беткейлік белсенділігі күшті заттар, яғни карбондалған су немесе көмірқышқыл, жоғары қысымдағы құрғақ және метанды газ, қоңды және сүйытылған газ (бұл Мұнайдың газ әсерінен еруін қамтамасыз етеді), мицеллярлық ерітінділер (Мұнайлық сульфонат, полимерлер), органикалық еріткіштер (ауыр спирттер, газды бензин) т.б. айдалады. бұл әрекеттер нәтижесінде Мұнай өндіру көрсеткіші 50-70 %-ға дейін өседі. Қойнауқатқа бу және ыстық су айдау Мұнай өнімділігін 15-25 %-ға арттырады. Сол сияқты, қойнауқат өңірінде жану көздерін қалыптастыру әдісі де қолданылады, мұның нәтижесінде, пайда болған газдың, будың т.б. көлемі күрт өсуге байланысты, Мұнайды ығыстырып шығару мұмкіндігі тіпті 75-90 %-ға шейін өсуі ықтимал. Қойнауқаттық судың физикалық-химиялық қасиеттеріне әр түрлі қоюлатқыштармен (сүйықшыны, шайырлар, полиакриамидтер т.б.), сулы-газды қоспалармен және көбіктермен әсер ету Мұнайдың сумен ығыстырылып шығарылу процесін түрақтандырады және Мұнаймен ілесе өндірілетін су мөлшерінің азаюын қамтамасыз етеді (судың фазалық өтімділігі азаюына байланысты). мұның нәтижесінде Мұнай өнімділігі 20 %-дай, тіпті одан да көбірек өсеіін болады. Қойнауқаттардың физикалықпараметрлерін сапаландыру шаралары оларға карбондалған суды, көмірқышқылды, сілтілерді, күкірт қышқылын айдау нәтижесінде немесе күшті-күшті жерастылықжарылыстарды үйымдастыру арқылы жүзеге асады. Соңғы жағдайда қойнауқат болмысында жаңа жарықтар пайда болады немесе ескі жарықгар мен жарықшақтар кеңейе түседі. Мұнай өндіру өнімділігін арттырудың бактериялық әдістері бар.
Керімбек Тұржанов

Керімбек Тұржанов (1910-1991), ауыл шаруашылығының әр түрлі саласында еңбек еткен адам, еңбек озаты, Социал Еңбек Ері (1948). Тұржанов еңбек жолын бұрынғы Жезқазған ауданы, «Бірлік» ұжымшарында кой бағудан бастады. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысты. 1942 жылы ауыр жарақаттанып, елге оралған сон ферма бастығы, 1949 жылы Аралтебе ауылдық кеңесінің төрағасы бөлды. 1952 жылдан ферма бастығы кызметін кайта жалғастырды. Ол үлгілі еңбегі, іскер тәжірибелілігі аркасында ел құрметіне бөленді. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Ботақара кешесі (Алматы)

Шартты атау. Көшеге Ботақара атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 2.07.2008 №115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 700 метр. Дереккөздер
Жандеркин атындағы көше (Алматы)

Жандеркин атындағы көше. Көшеге ғалым, биология ғылымдарының докторы, Қазақ Ауылшаруашылық академиясының корреспондент-мүшесі Абдулғазиз Ыбырайұлы Жандеркиннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/38 қаулысы) берілген. Жандеркин Абдулғазиз Ыбырайулы (1905- 1983) Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында дүниеге келген. Ғалымның негізгі ғылыми еңбектері Қазақстанда мал шаруашылығына, оның ішінде қой және ешкі өсіруге арналған. Көше Алмалы ауданындағы «Шаңырақ-1» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр. Дереккөздер
Брокераж

Брокераж - акциялар мен басқа да бағалы қағаздарды олардың иесінің немесе болашақ иесінің тапсыруы бойынша биржада сатып алу немесе сату. Бағалы қағазды ұстаушы немесе оның болашақ иесі өз акциясын сатқысы немесе басқадан сатып алғысы келсе, маклерлік фирмаға «тапсырыс» беріп, делдалдық қызметі үшін төлейтін ақысы биржа мүшелері табысының негізгі көздерінің бірі болып табылады. Дереккөздер bat-smg:Bruokeris da:Børsmægler de:Börsenmakler en:Stock broker es:Agente de bolsa fa:دلالی fr:Agent de change hr:Broker id:Pialang saham it:Broker nl:Broker no:Aksjemegler pl:Makler papierów wartościowych ru:Брокер tr:Sarraf uk:Брокер vi:Công ty chứng khoán yi:בערזע-מעקלער zh:证券经纪人
Бөлтірік шешен көшесі (Алматы)

Көшөге от ауызды, орақ тілді шешен, ел бастаған көсем, қара қылды қақ жарған әділ би Бөлтірік шешен Әлменұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 02.10.1996 № 236 қаулысы) берілген. Әлменұлы Бөлтірік Шешен (1771-1854) Жамбыл облысы Шу ауданында дүниеге келген. Ел ішіндегі жетім мен жесір, жер-су дауына қатысып, оған әділ төрелік еткен. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Сүйінбай даңғылынан басталып Станславски көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Хамиди, Бәйішов, Жангелдин, Нүсіпбеков көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Северная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1050 метр. Дереккөздер
Жанділдин атындағы көше (Алматы)

Жанділдин атындағы көше. Көшеге ғалым, Қазақстан Ғылым академиясының корреспондент - мүшесі, философия ғылымдарының докторы, профессор Нұрымбек Жанділдиннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 №27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/765 қаулысы) берілген. Жанділдин Нұрымбек (1918-1990) Қарағанды облысы Егіндібұлақ ауданында дүниеге келген. Ғалымның негізгі ғылыми еңбектері тарихи прогресс, ұлттық қатынастар мен ұлт мәдениетін дамыту, ұлттық психология мәселелеріне арналған. Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр. Дереккөздер
Бөлтірікова атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, 4 рет Қазақ КСР, бір рет КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болған қазақтың ұлтжанды қызы Балжан Бөлтірікованың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы өкімінің 21.01.2000 № 221 қаулысы) берілген. Бөлтірікова Балжан 1921-1998жж өмір сүрген. Ол Қаз КСР-нің Министрлер Кеңесі Төрағасының орынбасары, Оқу министрі, Сыртқы істер министрі, Әлеуметтік қамсыздандыру министрі қызметтерін атқарған. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 600 метр. Дереккөздер
Мұнайдың және газдың стратиграфиялық (стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған) жатыны

Мұнайдың және газдың стратиграфиялық (стратиграфиялық тұрғыдан қалқаланған) жатыны Жинауыш қойнауқатты көнелігі өзгеше, мүнайды (газды) нашар өткізетін тау жынысы қабаттары көмкеруі нәтижесінде қалыптасқан тұтқышқа жинақталған мұнай немесе газ жатыны; "үйлесімсіздіктің астындағы жатын" және "үйлесімсіздіктің үстіңдегі жатын" болып екі түрге бөлінеді. Бірінші жағдайда жинауыш қойнауқат бұрыштық үйлесімсіздікпен сипатталған, жинауышқа қарағанда жастау, мұнай (газ) массасын нашар өткізетін тау жынысы қабатымен көмкеріледі. Екінші жағдайда жинауыш қойнауқат өзінен гөрі көнелеу және мұнай (газ) массасын нашар өткізетін тау жынысы қабаттарымен үйлесімсіз түрде жанасады. Дереккөздер
Петрофизикалық карта

Петрофизикалық карта - таужыныстардың петрофизикалық сипаттарының кеңістікте таралу ерекшеліктерін кескіндейтін карта. Мұндай карталар бетінде тау жыныстары өздерінің физикалық параметрлерінің мөлшерлері, генетикалық типі, құрамы және геологиялық көнелігі тұрғысынан әртүрлі шартты белгілер көмегімен дараланып көрсетіледі. Дереккөздер ﻿
Мұнай және газ ұңғымаларын сынамалау жүйесі

Мұнай және газ ұңғымаларын сынамалау жүйесі - Іздеу және барлау ұңғымаларын бұрғылау барысында міндетті түрде жүзеге асырылуы тиіс жұмыстар жиынтығы. Бұл сынамалау жүйесінің екі түрі белгілі, олар: 1) бұрғылау ұңғымасы тесіп өткен әрбір қойнауқат сол бойда-ақсынамаланып отырады, сөйтіп бұл шара жоғарынан төмен қарай кезек-кезек жүзеге асырылатын болады; бұл жағдайда сынамалау жұмыстары шегенделмеген ұңғыма оқпанында қойнауқаттарды сынау аспабы көмегімен жүзеге асады; 2) төменнен жоғары қарай сынамалау; бұл жағдайда ұңғыма оқпаны жобалық тереңдікке шейін түгел бұрғыланады және шегенделеді (керіштеледі); сынамалау жұмыстары ең төменгі мұнайлы (газды) қойнауқаттан басталып, жоғары қарай кезек-кезек жылжытылып отырады; бұл жұмыстар зерттелмек қойнауқат тұсындағы керіш қабатын әдейілеп тесу және осы тесік арқылы қойнауқаттарды сынамалау аспабы көмегімен сынамалау шараларын біріктіреді. Іс-тәжрибеде сынамалаудың екінші жүйесі қолайлылау деп есептеледі. Дереккөздер
Братская көшесі (Алматы)

Көшеге Ресей Федерациясының Иркутск облысындағы Братск қаласының атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 28.08. 1957 №17 шешімі) берілді. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 980 метр. Дереккөздер
Жандосов көшесі (Алматы)

Жандосов атындағы көше. Көшеге қазақтың елжанды ұлы, мемлекет қайраткері Ораз Қыйқымұлы Жандосовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 05.12. 1964 №71 шешімі) берілген. Жандосов Ораз Қыйқымұлы (1899-1937) Алматы облысының Қаскелең (қазіргі Қарасай) ауданында дүниеге келген. Верный гимназиясын бітірген. Көше шығыстан батысқа қарай Байзақов көшесінен басталып, Саин көшесіне дейін созылып жатыр. Көше Бостандық және Алмалы аудандарын қиып өтеді. Ол қаладағы ірі магистральдардың бірінен саналады. Бұрынғы атауы: Қарғалы жолы. Кешенін ұзындығы - 3400 метр. Көше бойында Қазақ басқару академиясы, Қазақ санитарлық-техникалық жобалау институты, Орталық болат конструкциялар жобалау институты, Қазақ су-канал жобалау институты, сондай-ақ «Богатырь» және «Өнер» дүкендері орналасқан. 1969 жылы көшенің Гагарин даңғылымен қиылысқан жерінде Ораз Жандосовтың ескерткіші орнатылған. Мүсіншісі - И.С.Журавлев, сәулетшісі - Т.Сүлейменов. Дереккөздер
Бөкеев атындағы көше (Алматы)

Көшеге қоғам қайраткері, қазақтың талантты жазушысы, қолтаңбасы дара суреткер, қара сөздің хас шебері, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері, жазушы, драматург, публицист Оралхан Бөкеевтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 03.11.1997 № 655 қаулысы) берілген. Бөкеев Оралхан (1943-1993) Шығыс Қазақстан облысының Катонқарағай ауданы Шыңғыстау ауылында дүниеге келген. «Мұзтау», «Оз отыңды өшірме» т.б. ондаған повестер мен романдардың авторы. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Рұсқұлып даңғылына дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Севанская көшесі. Кешенін ұзындығы - 1250 метр. Дереккөздер
Серікбол Меңтайұлы Өтепбергенов

Серікбол Меңтайұлы Өтепбергенов (1974 жылы 7 наурызда Талдықорған облысы Сарқанд ауданы Покатиловка ауылында туған) - режиссер. * Әкесі - Өтепбергенов Меңтай Смағұлұлы, актер. Анасы -Таумұрзина Айша Қосайқызы, радио режиссері. * Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтының кино факультетін (1997) актер және режиссер мамандығы бойынша; * А. Митта шеберханасы сценаристер мен режиссерлердің жоғары курстарын (Мәскеу қаласы, 1999) сценарист және режиссер мамандығы бойынша бітірген. «Плэнер», «Шатырдағы жел», «Тылсым салқындық», «Бірде, кенеттен және күтпеген жерден» кинофильмдеріне арналған сценарийлердің авторы. * 2000 жылдан бері - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» ¥К РМҚК (қазіргі - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ) қоюшы режиссері. Халықаралық кинофестивальдарға қатынасады. «Шатырдағы жел» (Алматы қаласы, 1999), «Плэнер» (Стамбул қаласы, 1998) фильмдерінің режуссурасы үшін «Жаңаша қара» фестивалінің, «Тылсым салқындық» фильмі үшін «Шәкен жұлдыздары» кинофестивалі қысқа метражды кино өлімінің (2004), «Тылсым салқындық» фильмі үшін «Бәйтерек» кинофестивалінің (Астана қаласы, 2004) жүлдегері. «Тылсым салқындық» фильмі үшін ТМД және Балтық елдері фестивалі қысқа метражды кино бөлімінің Гран-при (Анапа қаласы, 2004) иегері. * Үйленген. Жұбайы - Төлеубаева Ажар Қанатқызы, дизайнер. Ұлдары - Ерсұлтан (2001 жылы туған), Ермұрат (2004 жылы туған). Дереккөздер
Брутто

Брутто (итал. brutto — кірлі) - тауардың буылғандағы массасы; шығысы шегерілмеген жалпы табыс. Неттонынң антиподы, артық тазаланбаған бiрдеңенi бiлдiредi (ораушысы бар тауардың салмағы). he:שכר#שכר ברוטו
Жанқожа батыр көшесі (Алматы)

Жанқожа батыр көшесі. Көшеге Сыр бойы қазақтарының Хиуа, Қоқан хандықтарының езгісіне және Ресей отаршыларына қарсы ұлт-азаттық кетерілістерінің басшысы, ел аузында батырлығы аңызға айналған Жанқожа Нұрмұхамедұлының есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/ 37 қаулысы) берілген. Жанқожа Нұрмұхамедұлы (1774- 1860) Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Арықбұлақ аулында дүниеге келген. Көше Алмалы ауданының «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 4200 метр. Дереккөздер
Бөкейханов атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, ғалым, публицист, «Алаш» партиясының көсемі, «Алаш-Орда» өкіметінің құрылтайшысы, қазақтың арда ұлы Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханның есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 № 278 қаулысы) берілген. Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан (1866-1937) Қарағанды облысында дүниеге келген. Екі мәрте Ресей Думасына депутат болып сайланған. Сталиндік репрессия құрбаны. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Солтүстік кольцоға дейін созылып жатыр. Рысқұлов даңғылын қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: * а)1-ші Аэродромная; * ә)Аэродромная көшесі. Көшенің ұзындығы - 3 9 5 0 метр Дереккөздер
Жатындарды іздеу және барлау жүйесі

Жатындарды іздеу және барлау жүйесі - кенорынның өнімді түзілімдері қимасындағы өндірістік мұнай мен газ жатындарын анықтау мен бағалау реттілігі. Жоғарыдан төмен және төменнен жоғары қарай бағытталған жүйелер болуы ықтимал. Өндірістік мұнай және газ жатындары бар екендігі дәлелденбеген, бірақ мүмкіндігі бар деп есептелетін алқаптардан кен жатындарын іздеу төменнен жоғары қарай жүргізіледі. Бұл жүйені пайдалану барысында ұңғымалар кристалдық іргетасқа шейін немесе техникалық тұрғыдан қазіргі тақда мүмкін болған тереңдіктерге шейін бұрғыланады, сөйтіп әр түрлі деңгейлер төменнен жоғары қарай кезек-кезек тексеріледі. Қазірдің өзінде белгілі кенорындар өңірінің терең горизонттарынан жаңа жатындарды іздеу жұмыстары жоғарыдан төмен қарай жүргізіледі. Ең ұтымды жүйені таңдап алу жұмыстардың іздеу сатысы нәтижелерімен анықталады және бұл орайда зерттелген өңірдің геологиялық жағдайы, техникалық мүмкіндіктер және экономикалық факторлар мұқият ескеріледі. Дереккөздер
Жатын биіктігі

Жатын биіктігі. Жинауыш жабынының гипсометрлік тұрғыдан биік нүктесінен су-мұнай (газ-су) жапсарына дейінгі, немесе, аталған жапсар жазықтыққа сәйкес келген жағдайда, сол жапсардың нақ орта тұсына дейінгі бағытта өлшенген қашықтық мөлшері. Дереккөздер
Брусиловский атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақ саз өнерінің дамуына өпшеусіз үлес қосқан өнерпаз, Қазақстанның халық артисі, композитор Евгений Брусиловскийдің есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 № 15/398 қаулысы) берілген. Брусиловский Евгений (1905-1981) Ресейдің Ростов облысында дүниеге келген. Ол - «Қыз Жібек», «Ер Тарғын», «Жалбыр», «Дудар-ай» опералық шығармаларының авторы. Опера және балет театрының музыка жетекшісі, Композиторлар Одағының төрағасы қызметтерін атқарған. Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек даңғылынан басталып, Сәтпаев көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Төле би, Есжанов, Қарасай батыр көшелері мен Абай даңғылын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Руднев көшесі. Көшенің ұзындығы - 3600 метр. Дереккөздер
Үкен Тұрмағамбетов

Үкен Тұрмағамбетов (1901-1983), тас калаушы, Теміртау қаласының алғашкы құрылысшыларынын бірі. 1928 жылы Балқаш төңірегіндегі ауылдарды ұжымдастыруға қатысқан. 1934-1943 жылдары Балқаш қаласының құрылысында. 1943 жылдан Теміртау қаласында қазақтың металлургия зауытының және Қарағанды металлургия комбинатының кұрылысында еңбек етті. Кұрылысқа стахановтык еңбек тәжірибесін енгізіп, күндік нормасын 18 нормадан асыра орындап отырды. «...қарапайым малшының баласы өзінің кұрылысшылык еңбек жолын 1932 жылдан Балқаштың мыс корыту зауыты мен оның рудалык базасы — Коңырат руднигінің кұрылысын салудан бастаған. 11 жылдан кейін жоғары маманды тас калаушы жаңа кұрылыска — қазақ металлургия зауытын салуға сұранды. Осы жерде оның жүмысшы ретіндегі таланты айқын көрінді. Үкен Тұрмағамбетов баскаратын комсомол-жастар бригадасы социалистік жарыстың үнемі алдыңғы сапында болды. Құрылыс коммунистері сенім біддіріп жергілікті партия тобының ұйымдастырушысы етіп сайлады. Сонымен бірге ол жастардың сезімтал тәлімгері болып, ондаған жоғары маманды тас калаушыларды тәрбиеледі» (Н. А. Назарбаев. Стальной профиль Казахстана.-А. - А„ 1985, 14-6.). 2-4-сайлау КазКСР Жоғарғы Кеңесініңдепутаты. Кдзакстан Компартиясы 8- 10-съездерінің делегаты. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған. Теміртаудың бір көшесі Тұрмағамбетов есімімен аталады және Тұрмағамбетов атындағы сыйлык белгіленген. Дереккөздер
Жансүгіров атындағы көше (Алматы)

Жансүгіров атындағы көше. Көшеге қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі, қазақ поэма жанрында жаңа құбылыс тудырыл, жаңа белестерге көтерген ақиық ақын, сталиндік репрессия құрбаны - Ілияс Жансүгіровтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 05.05.1993 №198 шешімі) берілген. Жансүгіров Ілияс (1894-1937) Талдықорған облысының (қазіргі Алматы облысы) Ақсу ауылында дүниеге келген. Ол Халық ағарту институтын басқарған, Қазақстан Жазушылар Одағының бірінші хатшысы болған. I.Жансүгіров - «Дала», «Құлагер» поэмаларының, «Махамбет-Исатай» пьесасы мен «Жолдастар» романының авторы. Пушкин, Лермонтов, Демьян Бедный, Уткин, Голодныйдың, түрік жазушысы - Назим Хикмет шығармаларын қазақшаға аударған. Көше қаланың оңтүстік-шығысынан солтүстік-батысына қарай Райымбек даңғылы нан басталып, Боралдай жолы на барып жалғасады. Көше Жетісу және Түрксіб аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Белинский көшесі. Көшенін ұзындығы - 9100 метр. Жансүгіров көшесінде Республикалық ипподром, «Север» ательесі, т.б. бар. Дереккөздер
Ұңғымаларды орналастыру жүйесі

Ұңғымаларды орналастыру жүйесі - нақтылы геологиялық жағдайда геологиялық барлау шараларын табысты да тиімді жүзеге асыру мақсатында мұнай мен газ жатындары бар немесе болуы мүмкін алқаптарда бұрғылау ұңғымаларын орналастыру нүктелерін және оларды бұрғылау кезектілігін анықтайтын арнаулы сызбанұсқа. Дереккөздер
Мұнайгаздылық мүмкіндігінің картасы

Мұнайгаздылық мүмкіндігінің картасы - көмірсутектер жатынын кіріктіруге әр түрлі дәрежеде мүмкіндіктері бар алқаптардың нақтылы жазықтықта түрлі масштабта түсірілген геологиялық құрылыс ерекшелігін айқындайтын сызбалы құжат; сәйкесті масштабтағы геофизикалық негіз бетіңде кескіңделеді. Мұндай карталардың басты параметрлері мұнай және газ кіріктіруді бағалаудың түрлі-түрлі критерийлері болып табылады. Алқаптарды салыстырмалы түрде саралау мақсатында аталған критерийлердің нақтылы кешенін таңдап алу бағаланбақ нысандардың масштабына, аймақтың зерттелу дәрежесіне, көмірсутектердің шоғырлану сипатына, т.б. факторларға тәуелді. Мұнайгаздылық мүмкіндігінің картасы аймақты, немесе оның жекелеген бөліктерін бастапқы сапалық бағалау шараларын жүзеге асыруға қажетті ең басты қорытындылау құжаттарының бірі болып табылады. Бұл карта мұнай мен газға деген аймақтық геологиялық-геофизикалық жұмыстарды бастау қажеттілігін дәлелдеудің негізі рөлін атқарады. Дереккөздер ﻿
Суалмасуы едәуір қиындаған белдем

Суалмасуы едәуір қиындаған белдем (жерасты суларының төменгі белдемі). Жерасты суларының жатындары (сулы горизонттар, сулы кешендер, т.с.с.) жер бетімен тікелей байланыса алмайтын гидрогеологиялық қима бөлігі. Дереккөздер
Мұнайдың (газдың) күнқағар тұрқылас жатыны

Мұнайдың (газдың) күнқағар тұрқылас жатыны Дизъюнктивтік бұзылыс байырғы қалқа рөлін атқара отырып, мұнай немесе газ массаларының қойнауқат өрі бойымен көтерілуіне мүмкіңдік бермеуі салдарынан қалыптасқан мұнай (газ) жатыны. Мұнай жатынының "күнқағар тұрқылас" деп аталуы олардың пішін ерекшелігімен түсіндіріледі, яғни олардың сырт келбеті байырғы бас киімнің күнқағарын еске салады. Дереккөздер