kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қазақстан — Ливия қатынастары

Қазақстан — Ливия қатынастары — Қазақстан Республикасы мен Ливия Республикасы арасындағы қатынастар Дипломатия Қазақстан Республикасы мен Ливия арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар 1992 жылғы 13 наурызда орнатылды. Ливияның Елшілігі Алматы қаласында 1992 жылыашылды.Қазақстанның Ливиядағы Дипломатиялық миссиясы 2003 жылдан бастап жұмысістеді. Ливияда революциялық оқиғалар басталуына байланысты, еліміздіңөкілдігі 2011 жылғы қазан айында жабылды. Қазіргі уақытта, аталған мемлекетте еліміздің мүддесін Мысырдағы ҚР Елшілігі білдіреді. Ливияның Қазақстандағы Уақытша сенімді өкілі - Зияд Абдулазиз. Саяси-экономикалық байланыстар 2000 ж. 7-10 қарашада Ливия Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Саад Мұстафа Мужбирдің Қазақстанға сапары екіжақты қарым-қатынастардың дамуына серпін берді. Сапар барысында Ливиялық дипломат ҚР Президенті Н.Назарбаевтың қабылдауында болды. Өткен жылдар ішінде тараптар әртүрлі деңгейлердегі сапарлармен алмасты. ҚР Мәжіліс Төрағасының орынбасары М.Көпейдің басшылығымен Парламенттік делегацияның Ливияға сапары болды (2002 ж. қарашасында), екі ел арасындағы мұнайгаз өнеркәсібі саласындағы ынтымақтастықты қалыптастыру мен жандандыру мақсатында Ливияға «ҚазМұнайГаз» АҚ екі делегация (2004 ж. маусым және 2013 шілде), Ливия Сыртқы істер министрлігінің делегациясы Астанада ҚР Президенті Н.Назарбаевтың ұлықтау рәсіміне қатысты (2006 ж. қаңтар), Ливия Бүкілхалықтық сыртқы байланыстар және халықаралық ынтымақтастық комитетінің делигациясы (2008 ж. қазан) барып қайтты. Астанада өткен Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің ІІ және ІІІ Съездердін жұмысынаТриполи қаласындаорналасқан Дүниежүзілік Ислам уағызы ассоциациясының делигациялар қатысты. 1992 ж. Қазақстанға Ливияның Қаржы министрінің сапары болды. Сапар барысында Қазақстан-Ливия бірлескен үкіметаралық комиссиясын құру жөніндегі келісімге қол қойылды. 2003 ж. қаңтарда Триполиде және 2007 ж. қарашада Астанада Қазақстан-Ливия бірлескен үкіметаралық комиссиясының екі отырысы өткізілді. 2012-2014 жылдар арасындақазақстандық «Қазмұнайгаз »АҚ-ның еншілес компаниясы «The Rompetrol Group» (2015 ж. наурыз айынан бастап «KazMunayGas International» аталады), Ливияда 2011 жылда азаматтық соғысына орай тоқтатып қойлғанжербұрғылау жұмысың қайта жалғастырылды .Жылдық өндіріс бос тұруына қарамастан,қазақстандық компаниясы 100-ден астам бұрынғы Ливиялық жұмыскерлерге әлеуметтік көмек және жалақы төлеу қамтамасыз еткен. Екі ел арасындағы тауар айналымның көлемі 2014 жылы -1,8 млн. долл. және 2015 жылы – 0,4 млн. долл. құрады (негізінде ҚР экспорты). Дереккөздер
Артур Леонард Шавлов

Артур Леонард Шавлов (; 5 мамыр 1921 — 28 сәуір 1999) — американдық физик, физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1981). Өмірбаяны 1921 жылы Маунт-Вернонда дүниеге келген, Артур (Саша) Леонард Шавлов пен Хелен Мейсонның (1890—1972) ұлы. Әкесі Ригадан келген еврей эмигрант (сол кезде Лифлянд провинциясы, 1916), анасы канадалық протестант (Пемброк). Оның Розмари атты үлкен әпкесі болған (тұрмыста Вольф, 1919—2004). 1924 жылы отбасы Торонтоға анасының ата-анасымен бірге тұруға көшті. Торонто университетін бітірген (1942). 1949—1951 жж. Колумбия университетінде 1951-1961 жж. — Белл зертханасында. 1961—1991 жж. — Стэнфорд университетінің профессоры. 1951 жылы ол өзінің әріптесі Чарльз Таунстың сіңлісі Аурелия Таунске үйленді. Жұмыстары микротолқынды және оптикалық спектроскопияға, кванттық электроникаға, лазерлік спектроскопияға қатысты. 1958 жылы Ч. Таунспен лазерлік жұмыс принципін және А.М.Прохоров пен П.Дикке тәуелсіз Фабри — Перо интерферометрін инфрақызыл және жарық диапазонындағы лазерлерде резонатор ретінде пайдалану идеясын ұсынды. 1959 жылы ол лазер үшін жұмысшы зат ретінде жасанды рубин кристалын пайдалану идеясын ұсынды. Лазерлік кристалдармен жұмыс (1960— 1961) лазерлік спектроскопияның негізін қалады. 1970 жылдардан бастап жоғары ажыратымдылықты сызықты емес лазерлік спектроскопия бойынша үлкен зерттеулер жүргізілді. 1974 жылы Н. Бломбергенге тәуелсіз ол алғаш рет тар екіфотонды резонанстарды тәжірибе жүзінде бақылап, екіфотонды доплерсіз спектроскопияның дамуына әкелді. 1975 жылы ол бөлшектерді ультра төмен температураға дейін радиациялық салқындату мүмкіндігін қарастырды. Ол ультра жоғары ажыратымдылықтағы лазерлік спектроскопияның бірқатар әдістерін, атап айтқанда доплер ішіндегі екіфотонды оптогалваникалық спектроскопияны (1979), поляризация-интермодуляция әдісін (1981) және басқаларды ұсынды. Марапаттау және тану * 1962 — Стюарт Баллантайн медалі * 1963 — * 1964 — Моррис Либман сыйлығы * 1970 — Рихтмайер мемориалдық сыйлығы * 1976 — Фредерик Айвс медалі * 1977 — Маркони сыйлығы * 1981 — Николас Бломбергенмен бірге, «Лазерлік спектроскопияны дамытуға қосқан үлесі үшін» физика бойынша Нобель сыйлығы алды * 1991 — АҚШ Ұлттық ғылым медалі АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1970) . Американдық физикалық қоғамының президенті (1981), Американың оптикалық қоғамының президенті (1975). Оның құрметіне және Американдық физика қоғамының аталған Әдебиет * Таунс Ч., Шавлов А. Радиоспектроскопия. — Ағылш. тілінен ауд. — М.: Издательство иностранной литературы, 1959. — 756 б. Дереккөздер Сілтемелер * Шавлов А. [http://ufn.ru/ru/articles/1982/10/b/ «Жаңа көзқараста спектроскопия». Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 138 том, 2 шығарылым, қазан 1982 * Храмов Ю. А. Шолоу Артур Леонард // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 296. — 400 б. — 200 000 дана. * [http://n-t.ru/nl/fz/schawlow.htm ШАВЛОВ (Schawlow), Артур Л.] // Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: М — Я. — М.: Прогресс, 1992. — Б. 725-728. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1981/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]
Қазақстан — Руанда қатынастары

Қазақстан — Руанда қатынастары — Қазақстан Республикасы мен Руанда Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары. Дипломатия 2012 жылы 10 мамырда Қазақстан мен Руанда арасында дипломатиялық қатынастар орнады. Саяси қатынас 2015 жылғы 21 қыркүйекте Қазақстанға жұмыс сапарымен келген Руанда Республикасының Президенті Пол Кагамемен кездесу өтті. Кездесу барысында екіжақты сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамыту перспективалары, сондай-ақ халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер талқыланды. 2023 жылғы 09 маусымда Қазақстан мен Руанда сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастық мүмкіндіктерін талқылады. Визалық режим Қазақстан азаматтарына Руандаға бару үшін электронды виза керек. Руанда азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет. Дереккөздер
АҚШ ұлттық ғылым медалі

Ұлттық ғылым медалі — биология, физика, математика, химия, инженерлік, әлеуметтік немесе мінез-құлық ғылымдары салаларына қосқан көрнекті үлестері үшін Америка үкіметінің сыйлығы. Негізгі ақпарат Медальді Құрама Штаттардың Президенті 12 ғалым мен инженерден тұратын Ұлттық Ғылыми Медаль Комитетінің ұсынысы бойынша береді. Медаль 1959 жылы 25 тамызда АҚШ Конгресімен арнайы заңмен (Public Law 86-209) белгіленді және бастапқыда тек жаратылыстану ғылымдарына («физика, биология, математика немесе инженерлік ғылымдар») арналған. 1980 жылы бұл тізім 12 желтоқсандағы Заңға сәйкес әлеуметтік және мінез-құлық ғылымдарымен толықтырылды (Public Law 96-516). Табыстау рәсімі Ақ үйде өтеді. Белгілі лауреаттар (оң жақта) АҚШ президенті Джордж Буштан Ұлттық ғылым медалін алуда. 1989 жыл]] . 1999 жыл]] 2009 жылдың қарашасына дейін 450-ден астам адам медаль алды, олардың арасында Нобель сыйлығының лауреаттары және басқа да танымал ғалымдар бар. Сондай-ақ, қараңыз * Санат:АҚШ ұлттық ғылым медалінің иегерлері Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.nsf.gov/od/nms/medal.jsp Ресми сайт]
Колумбия — Қазақстан қатынастары

Колумбия — Қазақстан қатынастары — Қазақстан Республикасы мен Колумбия Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстар. Дипломатия 1992 жылы 21 шілдеде екі мемлекет дипломатиялық қатынастар орнату туралы ноталармен алмасты, бұл екіжақты ынтымақтастық тарихында жаңа бет ашты. Соңғы ширек ғасырда Қазақстан-Колумбия әріптестігі дамудың жақсы серпінін көрсетіп, жаңа мазмұнмен толықтырылуда. Саяси қатынастары Қазақстан мен Колумбия бірқатар маңызды халықаралық мәселелер бойынша ортақ ұстанымдармен бөліседі, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен басқа да көпжақты құрылымдар шеңберінде тығыз байланыста бола отырып, бейбітшілікке, қауіпсіздікке, тұрақтылық пен өркендеуге бірлесіп ұмтылады. Қазақстан Колумбия Үкіметі мен Колумбияның Революциялық қарулы күштері - Халық армиясы арасында қол жеткізілген бейбіт келісімді іске асыруды қолдайды, қимылдарын тоқтатуға және барлық колумбиялықтардың игілігі үшін берік бейбітшілік орнатуға жәрдемдесуге бағытталған күш-жігерді жоғары бағалайды. Колумбия Қазақстанның ядролық қаруды таратпау және қарусыздану саласындағы үлесін жоғары бағалайды. Колумбия Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 2017-2018 жылдарға арналған тұрақты емес мүшесі ретінде бейбітшілік пен қауіпсіздікке байланысты халықаралық мәселелерді шешуге қосқан үлесін жоғары бағалайды. Осы тұрғыда Колумбия Колумбия бейбітшілік келісімін жүзеге асыруды нығайтуға бағытталған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларына қатысты алған қолдауы үшін ризашылығын білдіреді. 2012 жылдан бастап жүйелі түрде жүргізіліп келе жатқан саяси консультациялар тетігі арқылы диалогты белсенді түрде нығайтуға ниетті. Оқу-ағарту қатынастары Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің қызметкерлері мен Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының студенттері үшін 2015 жылдан бастап испан тілінің алты айлық курстарын ұйымдастыру мәдениет саласындағы ынтымақтастықтың табысты үлгісі болып табылады. 2013 жылдан бастап Қазақстан азаматтары Колумбияға кіру үшін визалық талаптардан босатылды. Қазақстан мен Колумбия халықаралық қауіпсіздік және есірткінің заңсыз айналымына қарсы күрес саласында ынтымақтасады. Тәжірибе алмасу туралы Келісім шеңберінде Қазақстанның құқық қорғау органдарының өкілдері 2013 және 2015 жылдары Боготаға барды, ал колумбиялық әріптестер 2014 жылы Астанаға барды. Дереккөздер
Кай Манне Бёрье Сигбан

Кай Манне Бёрье Сигбан (; 20 сәуір 1918, Лунд, Швеция — 20 шілде 2007 жыл, Анхельхолм, Швеция) — швед физигі, 1981 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері (сыйлықтың жартысы жоғары ажыратымдылықтағы электрондарды дамытуға қосқан үлесі үшін). Сыйлықтың екінші жартысын «лазерлік спектроскопияны дамытуға қосқан үлесі үшін» Николас Бломберген мен Артур Шавлов алды.) Өмірбаяны Кай Сигбан болашақ Нобель сыйлығының лауреаты (1924) Карл Манн Сигбанның отбасында дүниеге келген. Ол Уппсаладағы орта мектепті бітірген. 1936—1942 жылдары Уппсала университетінде физика, математика және химия пәндерін оқыды. 1944 жылы Стокгольм университетінде кандидаттық диссертация қорғады. 1942—1951 жылдары Нобель атындағы физика институтында жұмыс істеді. 1951 жылы Стокгольмдегі Корольдік технологиялық институтында физика профессоры болды. 1954 жылы Уппсала университетінің кафедрасына ауысты, оны 1937 жылға дейін әкесі басқарды. Кай Сигбан Халықаралық таза және қолданбалы физика одағының (IUPAP) президенті болды. Сигбан жоғары ажыратымдылықтағы электронды спектроскопияның көмегімен химиялық талдау әдістерін жасады. 23 мамырда 1944 жылы ол Анна Брита Рединге үйленді. Үш баланың әкесі — Пер (1945), Ганс (1947; қазіргі уақытта Уппсаладағы физика профессоры) және Нильс (1953). Ол көптеген ғылыми қауымдастықтардың мүшесі болды. Швеция Корольдік ғылым академиясының, Папа ғылым академиясының (1985), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1983) , Ресей ғылым академиясының (1994) мүшесі. 1992 жылы «Адамзатқа ескертуге» қол қойды. Дереккөздер Сілтемелер * К. Зигбан. [http://ufn.ru/ru/articles/1982/10/c/ «Атомдардың, молекулалардың және конденсацияланған заттардың электрондық спектроскопиясы». Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 138 том, 2 шығарылым, қазан 1982 * Храмов Ю. А. Зигбан Кай Манне Борже // Физики : Биографический справочник / Ред. А.И. Ахиезер. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — М. 245. — 400 б. — 200 000 дана. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1981/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]
Кеннет Вильсон

Кеннет Геддес Вильсон (; 8 маусым 1936 жыл, Уолтам, Массачусетс — 15 маусым 2013 жыл, Сако, Мэн) — американдық физик, «фазалық ауысуларға байланысты критикалық құбылыстар туралы теориясы үшін» 1982 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1975), Америка физикалық қоғамының (1998). Өмірбаяны Вильсон Гарвард университетінде оқу үшін Уильям Лоуэлл Путнам атындағы математикалық байқаудың қорытындысы бойынша шәкіртақы алды. Философия докторы (PhD) дәрежесін 1961 жылы Калифорния технологиялық институтында Мюррей Гелл-Маннның жетекшілігімен алды. 1963 жылы ол Корнелл университетінің физика факультетіне ассистент профессор болып жұмысқа келді, 1970 жылы толық профессор болды. 1974 жылы Корнелл университетінде физикадан Джеймс Уикс профессор дәрежесін алды. Ол Лео Кадановпен және Майкл Фишермен бірге физика бойынша 1980 жылы Вольф сыйлығымен марапатталды. 1982 жылы ол жақын маңдағы молекулалардың әсерін есепке алатын екінші ретті фазалық ауысулар теориясын жасағаны үшін физика бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алды. 1985 жылы ол Ұлттық ғылым қорының (АҚШ) көмегімен құрылған бес суперкомпьютерлік орталықтардың бірі (Корнелл теориялық орталығы ретінде белгілі) ғылым және инженериядағы теория және модельдеу бойынша Корнелл орталығының директоры болып тағайындалды. 1988 жылдан бастап Вильсон Огайо мемлекеттік университетінің физика кафедрасының профессоры. Оның шәкірттері , Майкл Пескин және Пол Гинспарг болды. Ғылымға қосқан үлесі Фазалық ауысуларға байланысты критикалық құбылыстардың теориясын жасады . Вильсонның тағы бір жетістігі оның «Кванттық өріс теориясы дегеніміз не?» деген сұраққа жауабы болды. Вильсон ренормализация тобының философиясы мен техникасын әзірледі. Марапаттары * 1973 — математикалық физика бойынша Дэнни Хайнеман сыйлығы * 1975 — Больцман медалі * 1979 — Гуггенхайм стипендиясы * 1980 — Физика бойынша Қасқыр сыйлығы * 1980 — Гиббс лекциясы * 1981 — Гарвард университетінің құрметті докторы * 1981 — Калтех үздік түлектері сыйлығы * 1982 — Франклин медалі * 1982 — Физика бойынша Нобель сыйлығы * 1984 — * 1993 — Дереккөздер Әдебиет * К.Дж.Вильсон. [http://ufn.ru/ru/articles/1983/10/a/ «Реормализация тобы және критикалық құбылыстар». Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 141 том, 2 шығарылым, 1983 жылғы қазан * Храмов Ю. А. Вильсон Кеннет Геддес // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер . — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 317. — 400 б. — 200 000 дана. * * Сілтемелер * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1982/wilson/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]) * [https://web.archive.org/web/20070703053459/http://www.physics.ohio-state.edu/~kgw/kgw.html Огайо штатының университетінің сайтындағы Кеннет Вильсон беті (archive.org сайтынан сақталған)] * [http://arxiv.org/find/hep-th/1/au:+Wilson_K/0/1/0/all/0/1 Кеннет Вильсонның мақалалары] ArXiv сайтындағы Мұрағат көшірмесі
Қазақстан — Камбоджа қатынастары

Қазақстан — Камбоджа қатынастары — Қазақстан Республикасы мен Камбоджа Корольдігі арасындағы дипломатиялық қатынастар. Дипломатия Қазақстан Республикасы мен Камбоджа Корольдігі арасындағы дипломатиялық қатынастар 1994 жылғы 25 ақпанда тиісті Хаттамаға қол қою арқылы белгіленді. 2019 жылғы 21 желтоқсанда ҚР Вьетнамдағы Елшісі Е. Байжанов Камбоджа Корольдігіндегі ҚР елшісі болып тағайындалды. Саяси ынтымақтастық Қазақстан-Камбоджа қатынастары саяси және басқа да салаларда қалыптасу сатысында тұр және айтарлықтай ашылмаған әлеуетке ие. Осы уақытқа дейін елдер жоғары деңгейдегі сапарлармен алмаспады, екі елдің заң шығарушы билігі мен сот органдарының желісі бойынша өзара іс-қимыл дамымады. 2011 ж. 31 наурыз – 4 сәуір аралығында Камбоджа Премьер-Министрінің арнайы өкілі Оуче Борита Қазақстанға сапармен келді. Сапар барысында О. Борит Премьер-Министрдің орынбасары – ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрі А.Исекешевпен, ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары Е. Қазыхановпен және ҚР Мұнай және газ вице-министрі Л. Кииновпен, сондай-ақ ҚР ИЖТМ инвестициялар комитетінің басшылығымен кездесті. Сондай-ақ, О.Борит президенттік сайлауға бақылаушы ретінде қатысты. 2015 жылғы 12 тамызда ҚР Президентінің Арнайы өкілі, ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары А.Мусинов Камбоджа Корольдігіне барып, Сыртқы істер және халықаралық ынтымақтастық министрлігінің Мемлекеттік хатшысы Оуче Боритпен кездесті. Кездесу барысында А. Мусинов ҚР Президенті Н. Назарбаевтың 2017-2018 жылдарға арналған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі лауазымына ҚР кандидатурасын қолдауға қатысты Камбоджа премьер-министрі Хун Сенге жолдауын табыс етті. Парламентаралық ынтымақтастық 2019 жылғы 23 қыркүйекте Нұр-сұлтан қаласында Еуразия елдері Парламенттері спикерлерінің 4-ші кеңесі аясында ҚР Парламенті Мәжілісінің Төрағасы Н.Нығматулиннің Камбоджа Ұлттық Ассамблеясының Төрағасы Хенг Самринмен кездесуі өтті. Сауда-экономикалық ынтымақтастық Екі ел арасындағы сауда-экономикалық саладағы ынтымақтастық деңгейі шамалы. ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің соңғы деректері бойынша Қазақстан Республикасы мен Камбоджа Корольдігі арасындағы сауда айналымы 2019 жылы 7,252 млн. АҚШ долл., оның ішінде қазақстандық экспорт – 2,3 мың АҚШ долл., импорт -7,250 млн. АҚШ. 2018 жылдың қорытындысы бойынша көлемі 7,2 млн. АҚШ, бұл 2017 жылмен салыстырғанда 33% - ға көп. Дереккөздер
Кэтрин Махер

Кэтрин Робертс Махер (; 1983 жылы 18 сәуірде туған) 2016 жылдың 23 маусымынан 2021 жылдың сәуіріне дейін Уикимедиа қорының атқарушы директоры болды. Қорға келмес бұрын ол Дүниежүзілік банкте, ЮНИСЕФте және AccessNow.org — адам құқықтарын және еркін және ашық интернетті қолдаудың халықаралық қауымдастығы. Білімі Махер 2002-2003 жылдар аралығында Каирдегі Америка университетінің араб тілдері институтында және 2003-2005 жылдар аралығында Нью-Йорк университетінің өнер және ғылым колледжінде білім алып, бакалавр дәрежесін алды. Мансапы 2005 жылы Халықаралық қатынастар және Еуразия тобында тағылымдамадан өткеннен кейін Махер Лондондағы, Германиядағы және Канададағы HSBC-те халықаралық менеджерлерді дамыту бағдарламасы аясында жұмыс істей бастады. 2016 жылдың наурызынан маусымға дейін Кэтрин Махер Уикимедиа қорының атқарушы директоры қызметін атқарды, бұған дейін Дүниежүзілік банкте, ЮНИСЕФте және AccessNow.org сайтында жұмыс істеген, ол жерде әртүрлі ақпараттық-насихаттық науқандарға жауапты болды. Махер Wikimedia Foundation-қа 2014 жылдың сәуірінде Коммуникациялар бөлімінің басшысы және уақытша бас директор ретінде қосылды, екі жылдан кейін 2016 жылдың наурызында Лайлы Третиков отставкаға кеткеннен кейін болды. Мардың тағайындалғанын Уикипедия негізін қалаушы Джимми Уэйлс 2016 жылдың 24 маусымында Wikimania 2016 конференциясында жариялады. Құрметы 2013 жылы The Diplomatic Courier оны 33 жасқа толмаған 99 жетекші сыртқы саясат мамандарының бірі деп атады. Дереккөздер
Нана (Бактрия құдайы)

, б. з. 5-6 ғасыр, эфталит немесе түркі дәуірі]] Нана (құшандық грекше: Νανα, Ναναια, Ναναϸαο, соғды nni) — бактриялық әйел құдайы, паназиялық Нананың вариациясы, шумер-вавилондық Инанна-Иштар мен жергілікті құшан құдайының қосылуы жергілікті (зороастр) Харахвати Аредви Сура Анахита. Мұндай синкретизм кушандық құдайлар арасында кең тараған. Нана алғаш рет кушандардан бұрын болған Бактрия патшасы, б.з.д. 1 ғасырдағы Сападбиздің тиынында жазылған. Бұл жалғыз жағдайда Нана арыстан ретінде бейнеленген. Содан екі ғасыр өткен соң Нана Кушан патшаларының, атап айтқанда II ғасырдың ортасында Канишка I тиындары мен мөрлерінде қайта пайда болады. «Канишка I» Рабатак жазуы да оны шақырады. Оның сипаттамалары бұл бейнелерде жауынгерлік сипатта және ол әдетте арыстанның сүйемелдеуімен отырған соғыс құдайы ретінде бейнеленген. Ол сондай-ақ құнарлылықпен, даналықпен және су құдайы ретінде байланысты болды (атап айтқанда, Авестада Харахвати деп аталатын Үнді өзені және оның қамқоршысы Харахвати Ардеви Сура Анахита болды. Кушана территориясы иран тілінде сөйлейтін Соғдиана, Ферғана, Бактрия, Арахосия, Гандхара және Таксила аймақтарын, сондай-ақ басып алынған Үндістанның Матхура аумақтарын қамтыды. Бұл провинциялар Ауғанстанда, Тәжікстанда, Өзбекстанда және Пәкістанның солтүстік-батысында. Нана бейнелері біздің заманымыздың 5-6 ғасырларында Ауғанстаннан белгілі. Ауғанстан мен Пәкістанда бұл атау «Нави» ретінде пайда болады: қалыңдық деген пушту сөзі. Галерея Тағы қараңыз * Құйрықтөбе Дереккөздер
Нұрберген Берікұлы Нұрбол

Нұрбол Нұрберген (2000 жылдың 26 желтоқсаны, Талдықорған, Алматы облысы, Қазақстан) — Қазақстандық футболшы, "Жетісу" клубының жартылай қорғаушысы. Клубтық мансабы Футболдық мансабын Жетісу U21 клубында 2018 жылы бастады. 2021 жылғы 14 сәуірде "Атырауға" қарсы матчта (2:2) 93 минутта Аслан Әділдің орнына шығып, Қазақстан премьер-лигасында дебют жасады. 2021 жылғы 28 маусым "Тұранға" қарсы ойында (2:0) алғашқы голын салды. 2021 жылғы 10 шілде "Қайратқа" қарсы матчта 73 минутта Аслан Жанұзақовтың орнына шығып, Қазақстан кубогында дебют жасады. Құрамадағы мансабы 2021 жылғы 7 қыркүйекте 21 жасқа дейінгі Қазақстан құрамасының 21 жасқа дейінгі Данияға қарсы жолдастық ойында дебют жасады. Дереккөздер
Мафраш

Мафраш — төсек-орындарды сақтауға арналған кілем матасынан жасалған сөмкелер болатын кілем сандық, дәстүрлі армян төсек-орындары. Мафрашалар жеткілікті кең, ұзындығы 1,2-1,5 м, ені 0,4-0,6 м және тереңдігімен болды. Күнделікті өмірде төсек-орын және басқа да заттар оның ішінде бүктеліп, тасымалданатын. Әзірбайжанның облыстары (Газах, Қарабах, Нахчыван, Ширван, Баку және Оңтүстік Әзірбайжан) мафраштер барлығында тоқылған. Мафраш жүннен тоқылып, ілмек тәрізді элементтермен безендірілген. Тағы қараңыз * Хурджин Дереккөздер
Виша Шура

Виша Шура, сонымен қатар Юйчи Шулуо деген атпен белгілі (хот.-сақ. аты: , қытайша аты: Ли Конгдэ, ？ —977 ), Виша Самбхаваның ұлы. 966-977 жылдары Тунцин ұранымен Хотан патшасы болды. 970 жылға дейін Ли Конгдэ мен оның әскері Қарахан әулетінің астанасы Шуле аймағындағы бірнеше қалаларды басып алып, үлкен жеңіске жетті. Трофейлер арасында әйелдер, балалар, алтын мен жібектен басқа пілдер болды. 971 жылы (Тай-цзу Сүн әулетінің негізін салғаннан кейінгі төртінші жылы) Хотанның ұлттық монахы Цзисян Шуле мемлекетін жойып, би пілді алғаны туралы мемлекеттен хат алып, Сун әулетіне келеді. Өмірбаяны Тайвань жазушысы Чжоу Юаньсин 2020 жылдың желтоқсан айында жарық көрген «Хотан ханзадасы» тарихи романы тарихи деректер мен түпнұсқа әдебиеттерді біріктіріп, Дунхуанда бала кезінде ханзада кезінде соғыста қаза тапқанға дейін оқыған Виши Шура туралы баяндайды. Бұл романды жасау үшін автор жеті жыл бойы далалық зерттеулер жүргізіп, тарихи материалдарды оқып, мәліметтер жинаған. Ол: «Тарихты оқығанда, әдетте, Батыс аймақтарға Орталық жазықтар мен ханзу халқының көзқарасы тұрғысынан қарайды, ал мен шығысқа аз ұлттар мен хотандар тұрғысынан қарағым келеді». Тағы қараңыз * Юйчи Исэн * Витарка-вихара Дереккөздер
Серер (халық)

Серер — Батыс Африкадан шыққан этникалық топ. Олар Батыс Африканың бірқатар елдерінде, көпшілігі Сенегал (1,3 млн. адам, 2015 ж., бағалау) мен Гамбияның солтүстік-батысында (40 мың адам) тұрады, шамамен 5 мың адам Мавританияның оңтүстігінде тұрады. Жалпы саны 1,9 млн. Тілі Тілі - серер тілі, атлантикалық (батыс бантоид) тілдер тобына жатады. Діні Серер тұрғындарының 85%-ға жуығы мұсылмандар, қалған 15%-ы христиандар. Серер халқы 19 ғасырда волофтардың исламның таралуына қарсылық танытқанымен, 1910 жылдардың басына қарай серер халқының жартысына жуығы (шамамен 40%) ислам дінін қабылдады. Кейбірі әлі де дәстүрлі діни нанымдарды ұстанады. Тарихы Серер этникалық қауымдастығы қазіргі Мавританияның оңтүстігінде 11 ғасырда пайда болды, олар XI—XII ғасырларда Альморавидтердің исламдық экспансиясының қысымымен көшіп келді. 1186 жылы Серер Фульбемен бірге Валоның ерте саяси бірлігін, содан кейін Сенегалдың төменгі ағысында Син және Салум тәуелсіз мемлекеттерін ұйымдастырды (XIV-XIX ғғ.). Кәсібі Серерлер қолмен атқарылатын егіншілікпен (жержаңғақ, тары, күріш) және мал шаруашылығымен (ірі қара мал) айналысады. Жағалауда - балық аулау, жержаңғақ плантацияларында маусымдық жұмыс дамыған. Өмір салты Үлкен отбасылық қауымдастықтар дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін құрайды. ХХ ғасырдың ортасында матрилиндік қарым-қатынас сақталды. Отбасы ішінде некеге тұруға тыйым салынады. Билік ақсақалдар кеңесіне тиесілі. Дәстүрлі тағамы - чере олардың сүйікті тағамы, тары кускусының бір түрі. Музыкада барабан немесе сабар танымал аспап болып табылады. Тассу дәстүрі сияқты ескі стильдердің кейбірі күні бүгінге дейін қолданыста. Спортта олар әртүрлі спорт түрлерімен айналысады, дегенмен күрес (Laamb) өте танымал. Дереккөздер
Даниэль дауылы

Даниэль дауылы — Ливияға апатты зиян келтірген, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Еуропаның кейбір аймақтарына әсер еткен өлімге әкелетін Жерорта теңізі циклоны. Сипаттамасы Шамамен 4 қыркүйекте депрессия түрінде қалыптасқан дауыл Грекияға, Болгарияға және Түркияға әсер етіп, онда үлкен су тасқынын тудырды. Ливиядағы апатты су тасқыны Содан кейін дауыл Ливия жағалауына қарай жылжып, апатты масштабта су тасқынын тудырды: Ливия билігінің мәліметінше, 12 қыркүйекте 2300 адам қаза тапты, тағы 7 мыңға жуық адам жараланды. 13 қыркүйекте қаза тапқандар саны 7000-нан асты, тағы 100000 адам хабар-ошарсыз кетті. 15 қыркүйекке қарай қаза тапқандар саны 11 300 ден асты. Дауыл 10 қыркүйекте Ливияның шығысына соғылып, Бенгази қалаларына әсер етті, Дерна, Эль-Джебель-Эль-Ахдар муниципалитеті. Шымтезек қаласы ең көп зардап шекті, өйткені екі бөгет құлап, су үйлер мен жолдарды қиратты. Нәтижесінде қаланың төрттен бір бөлігі жойылды, адамдар теңізге шайылды. Дерна мэрі Абдель Монем әл-Гаити қаза тапқандар саны 20 мың адамға дейін жетуі мүмкін деп мәлімдеді. Шымтезектен 30 мыңнан астам адам эвакуацияланды. Ливия билігі үш күндік ұлттық аза тұтуды жариялады. Ливия билігі халықаралық қауымдастықтан көмек сұрады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қызметкерлері Ливияның шығысына алдын-ала қосымша гуманитарлық көмек жіберді. ДДҰ өкілі Маргарет Харрис ұйым қызметкерлері зардап шеккендерге мобильді клиникалар арқылы медициналық көмек көрсетуді жоспарлап отырғанын айтты, өйткені су көптеген ауруханаларға зақым келтірді, кейбіреулері толығымен жойылды. Тунис, Алжир, Түркия, БАӘ, Ресей, Италия, Франция Ливияға құтқарушылар мен гуманитарлық көмек жіберді. БҰҰ Ливияға көмек ретінде 10 миллион доллар бөлді, Ұлыбритания 1 миллион фунт стерлинг (1,25 миллион доллар) бөлді, ЕО 500 000 еуро бөлді, Германия, Румыния және Финляндия Ливияға электр генераторларын, шатырларды, жиналмалы кереуеттерді, көрпелерді, азық-түлік көмегін ұсынды. Басқа елдердегі зардаптары * Грекияда, Болгарияда және Түркияда кем дегенде 14 адам қайтыс болды. * Грекияда 200 мыңнан астам ауылшаруашылық жануарлары қайтыс болды. Грекияның Ауыл шаруашылығын дамыту министрі Лефтерис Авгенакис 61 786 қой мен ешкі, 19 355 шошқа, 5306 бас ірі қара және 123 810 құс өлді деп мәлімдеді. Дереккөздер
Александр Дмитриевич Зуев

Александр Зуев (26 маусым 1996, Қостанай) — қазақстандық футболшы, Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Арсенал" клубының жартылай қорғаушысы. Клубтық маңсабы Футболмен "Тобыл" (Қостанай) клубының секциясында айналыса бастады. Алғашқы жаттықтырушысы - Рафик Оганесович Балбабян. 2005 жылы Зуевтар отбасы Қазақстаннан Ресейге, Челябинск қаласына көшті. Онда Александр "Академия" футбол мектебінде жаттыға бастады. 2008 жылы балалар футбол лигасының аймақтық турнирында өзін жақсы көрсетті, және оған мәскеулік "Чертаново" футбол мектебінен ұсыныс келді. 2009 жылдан бастап "Чертановода" Михаил Буренковтың бастауымен жаттыға бастады. Клубтық статистикасы 4 маусысм 20233 Жетістіктері Клубтық ; "Спартак" (Мәскеу) * Ресей чемпионы: 2016/2017 Халықаралық ; "Ресей (17)" * Футболдан 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионы: 2013 Дереккөздер Сілтемелер * [https://footballfacts.ru/person/6635 Профилі]
Виша Кирти

Виша Кирти (: Ючицзе, Viśa' Kīrti, ?), 10 ғасырдағы Хотан патшасы. Ючияодан кейін Ючицзе патша болды. 798 жылдан 801 жылға дейін Хотанды Тибет басып алды. Таң әулеті сияқты Хотан да қамқоршылық билігін қабылдады. Хотанда табылған «Хотан құжаты» (MT.b.ii.0065) патша Ючицзеге арналған мадақтау болып табылады, онда былай делінген: «Тибеттің ең жақсы адамдары Хотан патшалығын қорғағандықтан, олардың билігіне алтыншы жыл толды». Тағы бір құжатта (MT.c.0018) былай делінген: «Хотан патшасы Ючицзе билігінің төртінші жылының 18 желтоқсаны. Осы жылдың ішінде губернатор, Аможи және күзетші (?) Вэйчи Лахе (Виша Рака)…» Тибет Тибеттің әртүрлі қанаттарына жататын он мыңнан астам тайпаларды Хотанға рет-ретімен қоныстандырып, Хотанды әскери қалаға айналдырды (Хром), басқарған жалпы әскери қалашық (дмаг-пон). Осыдан кейін Хотан патшасының шыққан тегі белгісіз болып, Виша Самбхава 912 жылы таққа отырды. Тағы қараңыз * Юйчи Исэн * Витарка-вихара Әдебиеттер * Жуң Шыңжаң «Таң әулетіндегі Хотан тарихына қысқаша кіріспе» * «Ән хикаясы», 490-том. «Хотан өмірбаяны»
Пісте балмұздақ

Пісте балмұздағы — пісте жаңғақтарынан немесе хош иістендіргіштерден жасалған балмұздақ. Жиі тән жасыл түске ие. Пісте сонымен қатар шербет пен желато балмұздақтың дәмі болып табылады. Пісте балмұздағы — спумонидегі қабат. Дамасктегі (Шам) Бакдаш буза деп аталатын пісте қосылған ұсақталған балмұздақ шығарады. Ол мастика мен сахлабтың серпімді құрылымы бар және бүкіл араб әлемінде белгілі. Триполидің Аль-Мина ауданы араб балмұздақтарымен, соның ішінде пісте қосылған Аштамен танымал. Ол Brigham's Ice Cream, Ben & Jerry's, Graeter's және басқа да ірі брендтерді қоса алғанда кеңінен шығарылады. Галерея Дереккөздер
Сидамо

Сидамо (sidaama) — Эфиопияның оңтүстік-батысындағы шығыс кушит тобының халқы. Олар Абая мен Ауаса көлдерінің арасында тұрады. Халқы 3 миллион адам. (2007, халық санағы). Сидамо халықтарына кушит тобындағы жақын тілдерде сөйлейтін халықтар кіреді: сидамо, дараса, камбатта, хадия, алаба, тамбаро. Тілі Тілі - кушит тілдері. Діні Көптеген сидамолар христиан дінін ұстанады, кейбіреулері исламды ұстанады, ал кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды сақтайды. Тарихы XIII-XVI ғасырларда сидамо халқы қазіргіден солтүстікте, көршілес амхараның жанында өмір сүрді және Хадия, Ифат және Дауро мұсылман сұлтанаттарының құрамында болды. XVI ғасырда көптеген оромо халқы Сидамо мен Оромо мекендеген аумақтың көп бөлігін жаулап алып, бұл халықтарды Эфиопияның оңтүстік-батысындағы тауларға итермеледі. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатырн егіншілік (құмай, бидай, энсет банандары, картоп, қызанақ, кофе және т.б.), ірі және ұсақ мал, есек өсіреді. Өмір салты Қоғамның құрылымы таптық каста болды: ақсүйектер, діни қызметкерлер, еркін егіншілер, саудагерлер, қолөнершілер, аңшылар кастасы (уат). Дәстүрлі қоғамдық ұйымда жыныс және жас топтары мен қолөнер касталары маңызды рөл атқарды. Сидамолардың көпшілігі - ауыл бірлестіктері мен кооперативтеріне ұйымдасқан шаруалар. Жоғарғы тап абиссиндіктер сияқты шамма киді, ерлер қысқа, өте кең, тізеге дейін жетпейтін, әдемі өрнектермен безендірілген шалбар, әйелдер ұзын көйлектер киді. Төменгі таптардың мата киюге құқығы болмады, ерлер былғары алжапқыш, әйелдер былғары белдемше киді. Бас киімі ешкі терісінен жасалған конус тәрізді қалпақшадан тұрды. Ерлер де, әйелдер де қолдары мен аяқтарын білезіктермен, сақиналармен, сырғалармен, моншақтармен безендірді. Дереккөздер
Қансоқта

* Қансоқта — малдың қанынан дайындалатын тағам, шұжық түрі. * Қансоқта — қыран құстың жемінің – аңның қан-сөлінен арылмаған жас етінің атауы. * Қансоқта — майда туралған өкпе, бауыр, жүректі өз қанымен араластырып отырып бүйенге құйып, етпен бірге қазанға салып пісіретін тағам. Ол үшін мал сойғанда пышақ тиіп тесілмеген бүйенді тазалап жуады да оған туралған өкпе– бауыр, жүректі құйып, аузын екі бүктеп, тобылғы талшасымен түйреп, қазанға етпен бірге салады. Ет піскенде ол да піседі. Бұл тағамды жергілікті қазақтар мал сойғанда істейді. Дереккөздер
Қансоқта (қыран жемі)

Қансоқта – қыран құстың жемінің – аңның қан-сөлінен арылмаған жас етінің атауы. Қансоқтаны беру мақсаты Қансоқта екі түрлі мақсатта беріледі: * біріншісі – саят кезінде қыран құстың өзінің алған аңының етіне дәніктіру. Мұндайда қансоқтаны қыранды жылы күйінде тамақтандырады. Кейде әлі құрыған қыранға да қансоқтаны жылыдай береді; * екіншісі – түлек кезінде қыранның ағзасының жетілу үшін иесі дайындап береді. Саятта қансоқта беру Саятта бір-екі кесек тоят (ет) кесіп берсе, құстың пейілі артып, тағы да аң ілуге шабыттанады. Саятта қыранның ілген аңының етінен берілетін қансоқтаны шақтап қана береді. Өйткені, қан-сөлі мол жас етті тойып жеген бүркіттің жемсауы майланады дейді. Ондай қыран аң ілмей қоятын көрінеді. Түлкіні көп ілдіру үшін қыранға оның тілін кесіп береді. Сонда қыран құс дәнігіп түлкі ұстағыш болады деп есептейді. Саят маусымында түрлі себептермен зорығып шаршаудан арықтап, екі иығы салбырып кеткен, әлсіреген қыран құсқа аз-аздан қызыл (ет) жем беріп күйлендірген соң тұтас қоянды немесе семіз қойдың мойнын қансоқта орнына беріп жегізеді. Қансоқта бойына тарап, екі-үш күн өткенде әлденді деп есептейді. Сөйтіп, қайтадан саятқа алып шығуға жарайды. Қансоқтаны көп жеп, іші майланған қыранды қайта түзейді. Ол үшін суға бір күн бойы салып сөлі мен майынан арылған құнарсыз ет – бөртпені береді. Түлектегі қыранға қансоқта беру Қар еріп, саят маусымы аяқталған соң бүркіт түлекке отырады, яғни жілік майы, тұяғы және қауырсындары қайта жетіледі. Қанаты майымас үшін күн көзінен тасада, бұлақ жағасына отырғызады. Осы кезде қақпан құру, тұзақ құру, атып алу сияқты тәсілдермен ұстаған анның етін бүтіндей береді. Мұндай қансоқтаны құныға жеген соң қыран тез жетіледі. Егер қансоқта болмай, бүркіт ашығып қалса, түлеген жүнінің кауырсындары толық жетілмей, кенжелеп, буылтықтанып қалады дейді. Мұның зардабы алдағы аңшылық маусымда байқалады, яғни, бүркіттің аң ілуі кемиді. Аң еті болмаса, қойдың мойын етін береді. Дереккөздер Әдебиеттер * Жәңгірұлы Ш. Алымыр құстар жөнінде. Ғылым және өнер, Пекин, 1986, №4; * Бабалықұлы Ж., Тұрдыбаев А. Саят. Алматы: Қайнар, 1989; * Сауыржанұлы Т. Құсбегілік. Өлгий, 1990; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Дәурен Тауфихұлы Мәжитов

Дәурен Тауфихұлы Мәжитов (3 наурыз 1996) — қазақ футболшысы, қазақстандық «Жетісай» клубының қорғаушысы. Қазақстан жастар құрамасында ойнаған. Карьерасы Клубтық Футболдық мансабын 2017 жылы «Атырау» клубының құрамында бастаған. 2019 жылдың 10 наурызында қызылордалық «Қайсарға » қарсы ойында Қазақстан Премьер-лигасындағы тұңғыш голын соқты. 2019 жылдың аяғында үйге көлігімен келе жатып жол апатына ұшырады. Бұқаралық ақпарат құралдарының хабарлауынша, алған жарақаттары ойыншыға мансабын жалғастыруға мүмкіндік бермейді. Бірақ 2021 жылы карьерасын қайта жандандырды. 2021 жылғы маусымды "Атырау" мен "Ақсу" сапында өткізді. Халықаралық 2017 жылдың 28 наурызында Қазақстан жастар құрамасы сапында Люксембург жастар құрамасына қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Жүлделері * Қазақстан кубогының финалисті (2): 2018, 2019 ж Дереккөздер Сілтемелер
Сисала

Сисала — Батыс грус тобының халқы. Олар Гананың солтүстік-батысындағы Кулпон және Сисили өзендерінің бассейндерінде тұрады (Батыс Сисаала – Жоғарғы Батыс аймақтың солтүстігінде, 40 мың адам; ту­му­лунг - Жоғарғы Батыс өңірінің шығысында 140 мың адам; оңтүстік Сисили, немесе паасал, - Жоғарғы Батыс аймағының оңтүстік-шығысында және Солтүстік аймақтың солтүстігінде 50 мың адам). Сонымен қатар Буркина-Фасоның оңтүстігінде (негізінен Сисили провинциясында- 25 мың адам, 2015, бағалау). Жалпы саны шамамен 300 мың адам. Тілі Нигеро-Конго макро отбасы, гур тобының сисале тілінде сөйлейді. Негізгі диалектілері: исала, дебе, гилбагале (галебагла), нсихаа. Діні Сисаланың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреулері сүнниттік мұсылмандар, ал кейбіреулері католиктік христиандар. Тарихы Этногенетикалық мәліметтер бойынша сисаланың ата-бабалары қазіргі мекендеген аумаққа XVII ғасырда солтүстік-шығыстан келген. Кәсібі Негізгі кәсіптері – тропикалық қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, фонио, ямс, жүгері, күріш, жержаңғақ, бұршақ, көкөністер), мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал) және аңшылық. Дамыған қолөнердің қатарында ұсталық, құмыра жасау, тоқымашылық, тері өңдеу бар. Какао плантациялары мен ағаш кесу үшін Гананың оңтүстік аймақтарында маусымдық жұмыс кең таралған. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін үлкен отбасылық қауымдастықтар, рулық ұйым және жас топтары құрайды. Туысқандық есеп патрилинейлік болып табылады. Неке келісімі вирлокальды болып табылады. Полигиния, әмеңгерлік, сорорат және сатып алынған неке қолданылады. Олар төбесі конустық сабанмен жабылған дөңгелек шағын ағаш үйшіктерде тұрады. Күнделікті киімдері – белдемше, мерекелік киім: ерлерге – қысқа жеңді ұзын ақ көйлек, әйелдерге – қысқа белдемше. Азық-түліктері негізінен өсімдік тектес тағамдар (ботқа, бәліш, бұқтырылған тағамдар) және сүт өнімдері. Негізгі фольклорлық жанрларға ән, ертегі, мақал-мәтелдер жатады. Дереккөздер
Қазақстан - Солтүстік Кипр Түрік Республикасы қатынастары

Қазақстан — Солтүстік Кипр Түрік Республикасы қатынастары — Қазақстан Республикасы мен Солтүстік Кипр Түрік Республикасы арсындағы қатынастар. Дипломатия Қазақстан Солтүстік Кипр Түрік Республикасын Біріккен Ұлттар Ұймының Қауіпсіздік Кеңесінің Кипр аралында тек Кипр республикасын тәуелсіз мемлекет деп мойындау резолюциясына байланысты егеменді ел ретінде мойындамайды. Екі елдің арасында дипломатиялық байланыс та, өкілдіктер де жоқ. Визалық саясат Қазақстан азаматтарына Солтүстік Кипрге бару үшін 90 күн виза қажет емес Солтүстік Кипр азаматтарының төлқұжаты Қазақстанда жарамсыз болып танылады. Байланыстар Экстрадицияның жоқтығына байланысты Серік Күдебаев Солтүстік Кипрде Қазақстан биліктерінен жасырынды. 2022 жылы Солтүстік Кипр Түрік Республикасы Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы бақылаушы мүше ретінде қабылданды. Солтүстік Кипр Түрік Республикасы бақылаушы ретінде Ислам ынтымақтастық ұйымының мүшесі болып табылады. Дереккөздер
Хаварнак

]] Әл-Хаварнак — Ирактағы ауыл, Наджафтан шығысқа қарай 1 км жерде. Аңыз бойынша, Лахмид патшасы әл-Нуман (Нусман Ибн Имру 'әл-Қайс «әл-Ағвар», 403-431 жж.) мұнда Сасанид шахы үшін сарай салды. Ол көршілес Садыр (мүмкін Ухайдыр) қамалымен бірге әлемнің 30 кереметінің бірі саналған. Оны салған византиялық сәулетші Сенмарды шах өлтірген. Бекініске айналған сарай Аббасидтер кезінде пайдаланылған. Ол 14 ғасырда қираған болатын. Оның атауы хувармадан «керемет шатырлы» немесе хаварнардан «салтанатты орын» дегенді білдіреді. Бұл қамал араб және парсы деректерінде де айтылады, дегенмен қайсысы тарихи, қайсысы мифтік екенін анықтау қиын. Дереккөздер Әдебиеттер * [https://www.iranicaonline.org/articles/kawarnaq Ḵawarnaq] // Encyclopædia Iranica [Электронный ресурс]: [англ.] / ed. by E. Yarshater. — 2013. * Loosley, Emma (2018). [https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-2639?rskeyrheLMe&result1 «Khawarnaq»]. In Nicholson, Oliver (ed.). The Oxford Dictionary of Late Antiquity. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866277-8. Библиография * [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-khawarnak-SIM_4244?s.num0&s.f.s2_parents.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.q=Khawarnak al-K̲h̲awarnaḳ] / Massignon, L. // Encyclopaedia of Islam. 2nd ed: [англ.]: in 12 vol. / edited by C. E. Bosworth; E. van Donzel; B. Lewis & Ch. Pellat. Assisted by C. Dumont, G. R. Hawting and Miss M. Paterson. — Leiden: E.J. Brill, 1997. — Vol. 4. (төленген) * Ислам энциклопедиясы, арнайы [http://books.google.cat/books?id7CP7fYghBFQC&pgPA932&lpgPA932&dqKhawarnak&sourcebl&otsF6FskmNI7c&sigw9XjPzDosmurY4RKYXvgaItnifw&hlca&saX&eiVh-ET_S_MYHA0QW_q8CrBw&ved0CGIQ6AEwCA#vonepage&qKhawarnak&ffalse осында]
Уильям Альфред Фаулер

{{Ғалым Физика саласындағы Нобель сыйлығы (1983) Кэтрин Брюс медалі (1979) Том Боннер сыйлығы (1970, 1970) { style="background: transparent" }Ветлесен сыйлығы ((1973) }} Уильям Альфред Фаулер (; 9 тамыз 1911, Питтсбург, Пенсильвания, АҚШ — 14 наурыз 1995, Пасадена, Калифорния, АҚШ) — американдық физик және астрофизик. 1983 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты — «әлемнің химиялық элементтерінің қалыптасуы үшін маңызды ядролық реакцияларға теориялық және эксперименттік зерттеулері үшін». Калифорния технологиялық институтының профессоры, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1956) және Американдық философиялық қоғамының мүшесі, Ұлттық ғылым медалімен (1974) және басқа да жоғары беделді және халықаралық марапаттармен марапатталған.. Өмірбаяны Огайо мемлекеттік университетін (бакалавриат, 1933) бітіргеннен кейін ол Калифорния технологиялық институтында оқуын жалғастырды, онда 1936 жылы философия докторы дәрежесін алды, 1939 жылы ассистент-профессор, 1946 жылы толық профессор болды. 1957 жылы Хойл, Фаулер, Джеффри Бербидж және Маргерит Бербидж жұлдызды нуклеосинтез туралы B²FH мақаласы жарияланды. 1983 жылы Фаулер әлемдегі химиялық элементтердің пайда болуының негізінде жатқан ядролық реакцияларды теориялық және эксперименттік зерттеулері үшін физика бойынша Нобель сыйлығын алды (оны Субраманиан Чандрасехармен бөлісті). «Ғалымдардың адамзатқа ескертуіне» (1992) қол қойды. 1946 жылдан бастап Америка физикалық қоғамының мүшесі және 1976 жылы оның президенті. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1956) және Америка философиялық қоғамының (1962), сондай-ақ Америка өнер және ғылым академиясының (1965) мүшесі. Марапаттары * Гуггенхайм стипендиясы (1954, 1961) * Американдық физика мұғалімдері қауымдастығы Рихтмайер мемориалдық сыйлығы (1961) * Генри Норрис Рассел сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамының ең құрметті сыйлығы (1963) * Колумбия университетінің Барнард медалі (1965) * Америка физика қоғамының Т. Боннер сыйлығы (1970) * Ветлесен сыйлығы (1973) * Ұлттық ғылым медалі (1974) * Корольдік астрономиялық қоғамының Эддингтон медалі (1978) * Тынық мұхиты астрономиялық қоғамының Кэтрин Брюс медалі (1979) * Физика бойынша Нобель сыйлығы (1983) * Карл Янскийдің Ұлттық радиоастрономиялық обсерваториядағы лекциясы (1988) * Құрмет Легионы, Франция (1989) Дереккөздер Әдебиет * Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-ші бас., өңд. және тол. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 б. Сілтемелер * В.А.Фаулер. [https://ufn.ru/ru/articles/1985/3/c/ «Тәжірибелік және теориялық ядролық астрофизика, элементтердің шығу тегін іздейді». Нобель дәрісі.] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 145 том, 3 шығарылым, наурыз 1985 * Храмов Ю. А. Фаулер Уильям Альфред // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — 2-ші бас., өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 272. — 400 б. — 200 000 дана. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]
Собо

Собо — Оңтүстік Нигерия мен Камерунның оңтүстік-батысында тұратын эдо тобынан шыққан екі жақын туысқан халықтың жалпы атауы - Урхо'бо және Исуко. Жалпы саны 867 мың адам. Олар бір-бірімен үнемі байланыста бола бермейтін шығу тегі әр түрлі этноәлеуметтік құрылымдардың жиынтығын білдіреді (урхоболарда 18, исуколарда 17) өзіндік экономикалық, әлеуметтік және тілдік ерекшеліктері бар. Тілі Олар конго-кордофандық отбасының Ква тобының эдо тілінің диалектісінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне графикасына негізделген. Діні Олардың едәуір бөлігі христиандар – католиктер мен протестанттар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады: ата-бабалар (негізгі), құдайлар (жоғарғы – Огэнэ) және рухтар, табиғат күштері. Өмір салты Әлеуметтік негіз - бұл көп балалы отбасылардан тұратын патрилинейлік қауымдастық. Неке вирилокальды. Неке рәсімдері мен әдет-ғұрыптары күрделі және орындау үшін көп уақытты қажет етеді. Елді мекендері түзу, көше типіндегі елді мекендер. Көп балалы отбасылардың иеліктері үш-төрт жағынан қоршалған. Тұрғын үйлері төртбұрышты, көп бөлмелі, бағаналы құрылыс. Балшықпен сыланған, пальма жапырақтарымен жабылған төбесі бар. Дәстүрлі киімдері - қазір еуропалық киіммен алмастырылуда немесе оның жеке элементтерімен толықтырылған. Дереккөздер
Қазақстан — Сейшел қатынастары

Қазақстан — Сейшел қатынастары — Қазақстан Республикасы мен Сейшел Республикасы арасындағы қатынастар. Дипломатия 2014 жылғы 21 наурызда Қазақстан Республикасы мен Сейшел Аралдары Республикасы арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды. БҰҰ жанындағы Қазақстан Республикасы мен Сейшел Аралдарының Тұрақты Өкілдері Қайрат Әбдірахманов пен Мари-Луиза Поттер екі мемлекет арасында дипломатиялық қатынастар орнату туралы Бірлескен коммюникеге қол қойды. Ағымдағы жылдың қыркүйек айында Қазақстанның қатысуы болжанатын шағын аралдық дамушы мемлекеттердің саммитіне ерекше назар аударылды. Сейшел аралдары — Астана қаласының ЭКСПО-2017 мамандандырылған көрмесін өткізуге кандидатурасын қолдаған Африка өңірінің алғашқы елдерінің бірі. БҰҰ жанындағы Тұрақты Сейшел ЭКСПО-2017-нің Энергетиканы дамытудағы, әсіресе дамушы елдер үшін энергия ресурстарының жетіспеушілігі проблемаларын шешудегі маңызды рөлін атап өтті. 2022 жылғы 27 сәуір – Қазақстанның Эфиопиядағы Елшісі, ҚР Африка одағы жанындағы Тұрақты Өкілі Барлыбай Садықов Сейшел аралдары Республикасының Эфиопиядағы Елшісі Конрад Медерикпен кездесті. 2022 жылғы 26 желтоқсанда Қазақстаннан Сейшел аралдарына әуе рейсі ашылды. Тікелей әуе қатынасының ашылуы Қазақстан мен Сейшел аралдары арасындағы туризмді дамытуға және Қазақстанның Африка елдерімен өзара іс-қимылын кеңейтуге ықпал ететін болады. 2023 жылғы 26 шілде - ҚР Эфиопиядағы Елшілігінің екінші хатшысы Б.Адуовтың Сейшел Аралдары Республикасы Елшілігінің екінші хатшысы Патрисия Илунгамен кездесуі өтті. Визалық саясат Қазақстан азаматтары Сейшел аралдарында келген кездегі тегін визаны ала алады. Сейшел аралдарының азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет. Дереккөздер
Кения — Қазақстан қатынастары

Кения — Қазақстан қатынастары — Кения Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы қарым-қатынастар. Дипломатия 2012 жылдың 20 қыркүйегінде Қазақстанның Сыртқы істер министрі Ержан Қазыханов Астанада Кения СІМ Тұрақты хатшысы Туита Мвангамен кездесті.Кездесу барысында ҚР СІМ жауапты хатшысы Рәпіл Жошыбаев пен Кения СІМ тұрақты хатшысы Туита Мванги Қазақстан мен Кенияның сыртқы саяси ведомстволары арасындағы өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қойды. Кенияның ресми делегациясының Астанаға алғашқы сапары Қазақстанмен екіжақты ынтымақтастыққа серпін беруге бағытталған. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Мемлекет басшысы БҰҰ Бас Ассамблеясының 78-сессиясы аясында Кения Республикасының Президенті Уильям Рутомен кездесті. Сауда 2011 жылы Қазақстан мен Кения арасындағы тауар айналымы 48,5 млн АҚШ долларын құрады. 2020 жылдың сегіз айында Қазақстан Сахараның оңтүстігіндегі 32 африкалық елмен сауда қатынастарына ие болды, оның он елі 17 миллион доллардан астам отандық тауарларды экспорттады. Ең үлкен үлестер Сенегал, Бенин, Кения, Оңтүстік Африка, Нигерия және Анголада болды. Негізінен, біз күкірт, қара металл бұйымдары және әртүрлі жабдықтар туралы айтып отырмыз. Импортқа келетін болсақ, оның көлемі экспортқа қарағанда бірнеше есе артық 80 миллион АҚШ доллары. Қазақстан Кения, Оңтүстік Африка, Гана, Конго Демократиялық Республикасы, Сьерра-Леоне, Бурунди және басқа елдерден тауарлар сатып алды. Ол жерден шай, какао бұршақтары, ниобий, тантал және титан кендері, темекі шикізаты мен киім-кешек әкелінді. 2021 жылы Қазақстан Кенияға 30 миллион АҚШ доллар экспорттады. Қазақстан Кенияға экспорттаған негізгі тауарлар - соя және бидай. Соңғы 23 жылда Қазақстанның Кенияға экспорты жылдық есепте 36,4% - ға, 1998 жылғы 994 мың доллардан 2021 жылы 30 долларға дейін қысқарды. 2021 жылы Кения Қазақстанға 34,6 млн доллар экспорттады. Кения Қазақстанға экспорттаған негізгі тауарлар шай ($32,3 млн), кесілген гүлдер (1 1,89 млн) және қағаз ыдыстар (2 241 мың) болды. Соңғы 23 жылда Кенияның Қазақстанға экспорты жылдық есепте 42% - ға, 1998 жылғы 10,8 мың доллардан 2021 жылы 34,6 млн долларға дейін өсті. Дереккөздер
Боливия — Қазақстан қатынастары

Боливия-Қазақстан қатынастары — Боливия Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы қатынастар. Дипломатия 2013 жылғы 20 мамырда Қазақстан мен Боливия Қазақстанның дипломатиялық қатынастарын орнатты Нью-Йоркте БҰҰ жанындағы Қазақстан мен Боливияның тұрақты өкілдері деңгейінде бірлескен коммюникеге қол қою арқылы екі ел арасында дипломатиялық қатынастар орнады. Сауда 2021 жылы Қазақстан Боливияға 54,5 мың доллар экспорттады. Қазақстан Боливияға экспорттаған негізгі өнім-Перу ферроқорытпалары (5 54,5 мың). Кем дегенде 18 жыл ішінде Қазақстанның Боливияға экспорты жылдық есепте 30% - ға, 2003 жылғы 485 доллардан 2021 жылы 54,5 мың долларға дейін өсті. 2021 жылы Боливия Қазақстанға 20,7 млн доллар экспорттады. Боливия Қазақстанға экспорттаған негізгі тауарлар бағалы металдар кені ($18,1 млн), мыс кені (1 1,86 млн), сондай-ақ кокос жаңғағы, бразилия жаңғағы және кешью (7 781 мың) болды. Соңғы 18 жылда Боливияның Қазақстанға экспорты жылдық есепте 15,7% - ға, 2003 жылғы 1,49 млн доллардан 2021 жылы 20,7 млн долларға дейін ұлғайды. Дереккөздер