kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс. Үдеу

Дене козғалғанда оның жылдамдығы тұрақты болуы немесе өзгеріп отыруы мүмкін. Дененің жылдамдығы тұрақты болса, ондай қозғалыс ты бірқалыпты қозғалыс деп атайды. Ал дененің жылдамдығы өзгеріп отырса, ондай қозғалысты айнымалы қозғалыс дейді. Айнымалы қозғалыстың қарапайым түріне теңайнымалы қозғалыс жатады. Теңайнымалы қозғалыс деп дененің жылдамдығы кез келген бірдей уақыт аралықтарында бірдей шамага өзгеріп отыратын қозғалысты айтады. Теңайнымалы қозғалыстардың қарапайым түрлеріне теңүдемелі және теңбаяулайтын қозғалыстар жатады. Теңүдемелі қозғалыс кезінде жылдамдық бірқалыпты артады. Теңбаяулайтын козғалыстың жылдамдығы әрбір уақыт бірлігінде бірдей шамаға кеміп отырады. Бірінші секундтың аяғында дененің жылдамдығы Зм/с, екінші секундтың аяғында 6 м/с, үшінші секундтың аяғында 9 м/с болсын, яғни жылдамдық әр секунд сайын тең шамаға артып отыр. Мұндай қозғалыс теңүдемелі қозғалыс болады. Ал, керісінше, бірінші секундтың соңында дененің жылдамдығы 9 м/с, екінші секундтың соңында 6 м/с, үшінші секундтың соңында 3 м/с болса, ондай қозғалыс теңбаяулайтын қозғалыс болады. Жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығын сипаттау үшін удеу деп аталатын шама енгізіледі. Үдеу — жылдамдықтың өзгеру шапшандығым сипаттайтын шама; ол жылдамдық өзгерісінің осы өзгеріс болган уақыт аралығына қатынасын береді. Халыкаралық бірліктер жүйесінде (SI) үдеу 1 м/с 2 -пен өлшенеді. Үдеудің формуласынан жылдамдықты табуға болады: v — v 0 + at. Есептеулерде векторлық түрде жазылған тендеулерді емес, олар- дың координаталар осьтеріндегі проекциялары енетін теңдеулерді қолданған ыңғайлы. Олай болса, бұл теңдеуді v x = v 0x + a x t түрінде жазуға болады. Барлык үш вектор v, v 0 және а бір түзудің (х осінің) бойында жатқандықтан, олардың проекцияларының модульдері векторлардың өздерінің модульдеріне тең болады. Ал векторлар проекцияларының таңбалары сол векторлардың таңдап алынған оське қатысты қалай бағытталғанына қарай аныкталады. Егер v 0 және а векторлары проекцияларының таңбалары бірдей болса, онда дене жылдамдығының модулі уақыт өтуімен артады, яғни дене удеу алады. Ал егер v 0 және а векторлары проекцияларының таңбалары қарама-карсы болса, онда дене жылдамдығының модулі уақыт өтуімен кемиді — дене тежеледі, яғни қозғалыс баяулайды. Алайда бұл екі жағдайда да қозғалыстың үдеуі болады. Олардың айырмашылығы —тек үдеу векторларының таңдап алынған осьтегі проекцияларының таңбасында ғана. Дереккөздер
Лидия Давыдовна Ганн

Лидия Давыдовна Ганн 1951 жылы 31 желтоқсанда Қарағанды қаласында туған. Неміс. Әкесі - Шнайдер Давыд Генрихович, марқұм. Анасы - Шнайдер Эмма Христьяновна, зейнеткер. Теміртау музыкалық училищесінің театр факультетін бітірген (1979) музыкалық комедия театрының актері. Орыс және неміс тілдерін біледі. 1979 жылдан - Қарағанды музыкалық оперетта театрының актері. 1980 жылдан бері - Республикалық неміс драма театрының жетекші актері. Келесі спектакльдерде ойнайды: «Женитьба» - Дуняша; «На волнах столетия» - жұмысшы әйел; «Житель деревни» - сатушы, даяшы; «Стойка на голове» - Мүгедектерге арналған арбашадағы әйел; «Люди» - Бэлла; «Очередь» - Ана; «Рождество» - Сиқыршы; «Любовь на одну ночь» - Әнші; «Золушка» - Королева; «Трое под одной крышей» - Әже; «Девушка и Смерть» - Өлім; «Дон Жуан приходит с войны» - Әже; «Папаня» - Ешкі; «Оскар и Розовая Дама» - Алқызыл Бикеш. Театр қайраткерлері одағының мүшесі (1980 жылдан). «Мәдениет қайраткері» Құрметбелгісімен; ҚР Президентінің құрмет грамотасымен марапатталған. Діни көзқарасы - «Құдайға сенемін». Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанға сенемін. Мен осы жерде туылдым, менің Отаным осы жерде». Хоббиі - вокал. Сүйіп оқитын әдебиеті - философиялық әдебиет. Қызы - Ганн Ирина Александровна. Дереккөздер
Арман Алдабергенұлы Тілеубергенов

Арман Алдабергенұлы Тілеубергенов 1973 жылы 19 қарашада Солтүстік Қазақстан облысы Ленин ауданы Явленка ауылында туған. Қазақ . Әкесі - Тілеубергенов Алдабөрген Қанапияұлы. Анасы - Тілеубергенова Рысты Құнанбайқызы. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының фортепиано факультетін (1997) концерт орындаушысы, оқытушы, камералық ансамбльдің концертмейстері, солисі мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының аспирантурасын (1999) бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1999 жылдан бері - Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының арнайы фортепиано кафедрасының оқытушысы. Концертмейстер ретінде көптеген халықаралық конкурстардың дипломанты. Т.А. Гайдамович атындағы II Халықаралық камералық-ансамбль музицирлеу конкурсының 1-ші сыйлығының лауреаты (Ресей, 2009). Діни көзқарасы - ислам. Хоббиі - дүниежүзіне саяхат жасау, туған өңірді зерделеу. Сүйіп оқитын әдебиеті - әлемдік классика; рухани жетілу жайлы әдебиет; юморлы􀀃, XVIII - XIX ғасырлардағы орыс әдебиеті; қазіргі заманғы философия. Бойдақ. Дереккөздер
Юрий Михайлович Моисеев

Юрий Михайлович Моисеев - 1954 жылы 2 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Орыс. Әкесі - Моисеев Михаил Михайлович, марқұм, аға инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Моисеева Вера Степановна, зейнеткер, Қазақ мемлекеттік материалдық резервтер аумақтық басқармасының бөлім бастығы болып жұмыс істеген. Алматы теміржол транспорты техникумының тепловоздық шаруашылық факультетін (1973), техник-механик; Қарағанды педагогикалық университетінің дене тәрбиесі факультетін бітірген (1994), дене тәрбиесінің мұғалімі. КОКП мүшесі (1978-1993). *1975 жылдан - Алматы локомотивті депосының 6-шы разрядты темір ұстасы. *1982 жылдан - ОАӘО армиясының спорттық клуб спортынан нұсқаушы (жаттықтырушысы Ильинский Ерванд Тихонович). *1993 жылдан бері - «Хан Тәңірі» халықаралық альпинистік лагері» ЖШС директорының орынбасары. ҚР Алпинизмі мен шыңға өрмелеу федерациясының вице президенті. Альпинизмдегі маңызды жетістіктері: Жеңіс шыңының солтүстік қабырғасына алғаш жүріп өтуден КСРО Чемпионатының 2-ші орын иегері (1982); Шхельда шыңына қысқы шығу (Кавказ, 1983); Ленин шыңына қысқы шығудан 1-ші орын, 7134 м (1988); Канченджанга шыңына қысқы шығу, 8586 м, оттегісіз (1989); Дхаулагири батыс қабырғасына алғаш жүріп өту, 8167 м (1991); Эверестке шығудан қазақстандық экспедиция, 8300 метрге дейін (1997); Мак-Кинли шыңына шығу, 6146 м (Аляска, АҚШ, 2000); Килиманджаро (Танзания, Африка, 2008); Аконкагуа, 6982 м (Аргентина, Оңтүстік Америка, 2009) және басқалары. *Альпинизмнен халықаралық санаттағы спорт шебері (1988). Альпинизмнен КСРО Еңбек сіңірген спорт шебері (1989). Қазақстанның Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1996). *1988 жылы үздік альпинистер ондығында №1 альпинист атанған. Альпинизмнен КСРО чемпионаттарының чемпионы және жүлдегері. «Еңбек озаты» (1990), «Қажырлы еңбегі үшін» (1989) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің алғысымен ескерілген (1997). Әскери атағы - прапорщик. Діни көзқарасы - православиелік. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мықты, демократиялық, зайырлы қоғам». Хоббиі - демалудың белсенді түрлері, саяхаттау. Сүйіп оқитын әдебиеті - қазіргі проза; фантастика. Үйленген. Жұбайы - Моисеева Валентина Анатольевна (1952 ж. т.), үй шаруасымен айналысады. Қызы - Моисеева Анастасия Юрьевна (1978 ж. т.). Дереккөздер
Раиса Борисовна Воробьева

Раиса Борисовна Воробьева 1939 жылы 31 мамырда Өскемен қаласында туған. Орыс. Өскемен қаласы музыкалық училищесінің вокалдық бөлімшесін бітірген (1959). 1961 жылдан бері -Жамбыл атындағы облыстық драма театрында актриса (Өскемен). 200-ден астам рөлдер орындаған, оның ішінде: миссис Этель Сэвидж - Д. Патрик, «Оғаш мінезді миссис Сэвидж»; Шөкеш - «Ләйлә - Ай сәбиі»; Веденеева Анна Ивановна - В. Мережко, «Аңшылар залындағы әйөлдер үстелі»; Глумова-А.Н. Островский, «Қай болсын данаға қарапайымдылық жарасады»; Эрита - Г. Горин, «Геростратты ұмыту»; Сталина Петровна - А. Мордань, «Соңғы батыл адам»; Ануш - А. Цагарели, «Ханума айлағы»; Тоня әже - Т. Ахметжанов, «Қараторғай»; Петрова Анастасия Михайловна - А. Иванов, «Құдайдың бақбақтары», т.б. ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1985). «Еңбек ардагері» медалімен (1986), ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының құрмет грамотасымен (1986) марапатталған. Ұлы - Федор (1966 жылы туған). Дереккөздер
Амангелді Әбдішұлы Мұсабеков

Амангелді Әбдішұлы Мұсабеков - 1948 жылы 10 сәуірде Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының Қарқаралы ауылында туған. Қазақ. Қарағанды педагогикалық институтының дене шынықтыру факультетін бітірген (1979), дене тәрбиесі пәнінің оқытушысы. *1965 жылдан - Қарағанды машина жасау зауытының құрастырушысы. *1966 жылдан - Қарағанды дене шынықтыру техникумының жаттықтырушысы. *1969 жылдан - «Динамо» БЕСҚ Кеңесінің Қарағанды облыстық еркін күрестен жаттықтырушысы. *1970 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1972 жылдан - №3 Қарағанды мектеп-интернатының жаттықтырушы-оқытушысы. *1982 жылдан - Қарағанды облыстық жоғары спорт шеберлігі мектебінің еркін күрестен жаттықтырушысы. *1987 жылдан - Қарағанды спорт кәсіптік мектеп-интернатының жаттықтырушысы. *1991 жылдан - «Құра» дүкенінің сатушысы. *1998 жылдан - Қарағанды облыстық Ақбастау орта мектебінің директоры. *2003 жылдан - №1 БЖСМ еркін күрестен жаттықтырушысы (Орал қаласы). *2004 жылдан - №3 БЖСМ еркін күрестен жаттықтырушысы. *2008 жылдан бері - Шымкент қаласындағы №1 БЖСМ еркін күрестен жаттықтырушы. ҚазКСР 5 мәрте чемпионы (1967-1971); жастар арасындағы КСРО біріншілігінің қола жүлдегері (1968). Әлем чемпиондары - С. Алшымбаевты, А. Жандаровты, КСРО кубогының жеңімпазы М. Маяузовты тәрбиелеген. Еркін күрестен КСРО спорт шебері (1967). ҚазКСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1982). Әкесі - Мұсабеков Әбдіш, марқұм, орта мектептің мүғалімі болған. Анасы - Манамбаева Мәкен Қабайқызы, марқұм, үй шаруасымен айналысқан. Үйленген. Жұбайы - Ахметжанова Нұрбике Ағзымқызы, орыс тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі. Ұлдары - Мұсабеков Есен (1972 ж. т.), кәсіпкер; Мұсабеков Ержан (1974 ж. т.), кәсіпкер; қызы - Мұсабекова Ботагөз (1976 ж. т.), кәсіпкер. Дереккөздер
Марина Юрьевна Ганцева

Марина Юрьевна Ганцева 1962 жылы 4 тамызда Павлодар қаласында туған. Орыс. Әкесі - Ганцев Юрий Геннадьевич, зейнеткер, теміржолшы болған. Анасы - Ганцева Тамара Михайловна, зейнеткер, телефоншы болған. М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры жанындағы мектеп-студиясын театр актері мамандығы бойынша (1982); Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтының актерлік V факультетін (1996) театр және кино актері мамандығы бойынша бітірген. Орыс, итальян және неміс тілдерін біледі. 1984 жылдан бері - М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театрында актриса. «Мужской род, единственное число» (Жасант), «Нахлебник» (Ольга Петровна), «Таланты и поклонники» (Смельская), «Эзоп» (Мелита), «Балкон» (Женщина), «Все в саду» (Дженни), «Когда лошадь теряет сознание» (Корали), «Вальс одиноких» (Далия) спектакльдерінде рөлдер орындайды. П. Назаровтың «Крестная мать» әнінің бейнеклипіне, «Астана - махаббатым менің» телехикаясына, А. Ганцевтің «Мәміле», «Алтын балық» фильмдеріне түскен. «Между нами, девочками» бағдарламасының (КТК), ақпараттық жаңалықтардың (КТК) жүргізушісі. Режиссерлік-қойылымдық жұмыстары: «Ощущение театра», «Аплодисменты» (Хабар), «Между нами, девочками» (КТК) телебағдарламалары. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2002). Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты (1994). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген өнер қайраткері (2008). Діни көзқарасы - православиелік христиан. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, В.В. Путин. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жақын болашақта Қазақстан Орталық Азиядағы қаржылық және мәдени інжу қазынаға айналады». Хоббиі - саяхат жасау, кітап оқу, шешендік өнер. Сүйіп оқитын әдебиеті - психологиялық әдебиет, П. Коэльо. Түрмыс құрған. Жұбайы - Марко Ауджелло, Итальяндық мәдени орталықтың директоры. Ұлы - Ганцев Артем (1983 жылы туған). Дереккөздер
Шектеулі жауапкершілікті қоғам

Шектеулі жауапкершілікті қоғам (белгiлi қысқарту - ЖШО) жауаптылығы шектелген - жарғылық капиталы еншiде бөлiнген шаруашылық қоғамының жеке тұлғаларымен құрылған бiр немесе бiрнеше заң ; қоғамның қатысушылары оның мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi және құны оларға қоғамның жарлық капиталында құя түсуге тәуелдi шектерiндегi қоғам қызметке қатысты шығындарды тәуекелдер алып жүредi. Дереккөздер
Гүлфида Шайхиқызы Гафурова

Гүлфида Шайхиқызы Гафурова 1966 жылы 5 шілдеде Целиноград қаласында туған. Татар. Әкесі - Гафуров Шайхи. Анасы - Гафурова София. А.В. Селезнев атындағы Алматы хореография училищесін (1984); Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының хореография факультетін (2003) бітірген, педагог-хореограф. 1984 жылдан - ҚазКСР Классикалық би ансамбліндө жеке балет орындаушысы. 2008 жылдан - жеке орындаушы және үйретуші педагог; 2009 жылдан бері - ҚР Мемлекеттік академиялық би театрының бас балетмейстері. «Кармен-сюита», «Севильядағы мереке», «Қылмыс пен жаза», «Электра», «Шопениана», «Болеро» және т.б. спектакльдер мен концерттік нөмірлерде өнер көрсетеді. Мәдениет қайраткері (2000). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2003). Тұрмыс құрған. Жұбайы - Жалметов Баходир Исмаилұлы. Қыздары - Жалметова Ясмина (1992 жылы туған), Жалметова Карима (1996 жылы туған). Дереккөздер
Талдыеспейсай

Талдыеспейсай – Шалқартеңіз алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығыы 71 км, су жинауы алабы 769 км 2 . Бастауы Ұлытаудың оңтүстігіндегі Жыландытөбе қыратынан басталып, Тұрмахансай құрғақ арнасына құяды. Гидрологиясы Жайылмасы 2 км- ге дейін. Қар суымен қоректенеді. Жазда арнасы құрғап қалады. Көпжылдық орташа су шығыны 0,50 текше м/сек. 4 саласы бар, ірілері : Ақмолда , Ұрысай , Тарау. Талдыеспейсай аңғарында ғасырлардан бері қарай қызмет істеп келе жатқан құдықтар ( Байсалқұдық , Байтасқұдық , Тұрмахан ) бар. Мал суарылады, аңғары жайылымдық. Дереккөздер
Арсен Ғабиденұлы Хатип

Арсен Ғабиденұлы Хатип 1985 жылы 15 қыркүйекте Гурьев облысы, Теңіз ауданы Нұржау ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Қайыржанов Ғабиден Хатипүлы. Анасы - Аташева Анар Кәрімқызы. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (2006), мамандығы - ≪Халықаралық құқық». Қазақ және орыс тілдерін біледі. Күрестен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы (Испания, 2000); самбо күресінен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы (Кишинев, 2001); самбо және дзюдо күрестерінен 2 мәрте Қазақстан чемпионы (2000, 2001); самбо күресінен Азия Чемпионатының (2000), ересектер арасындағы Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (2005). Самбо күресінен халықаралық санаттағы спорт шебері (2005). Дзюдо күресінен спорт шебері (2005). Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ≪Тәуелсіз кемелденген Қазақстан≫. Хоббиі - футбол, теннис. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер. Бойдақ. Дереккөздер
Анатолий Васильевич Григоров

Анатолий Васильевич Григоров 1942 жылы 17 тамызда РКФСР Воронеж облысы Лискин ауданы Нижний Икорец ауылында туған. Орыс. Әкесі - Григоров Василий Степанович, марқұм. Анасы - Григорова Александра Захаровна, марқұм. А.В. Луначарский атындағы Мәскеу мемлекеттік театр өнері институтының актерлік факультетін бітірген (1969), драма және кино актері. 1961 жылдан - К.С. Станиславский атындағы Қарағанды драма театрының актері. 1972 жылдан - М.Ю. Лермонтов атындағы Алматы орыс драма театрының актері. 1973 жылдан - К.С. Станиславский атындағы Қарағанды драма театрының актері. 1974 жылдан - Балтық флоты драма театрының актері (Лиепая, Латвия). 1975 жылдан бері - К.С. Станиславский атындағы Қарағанды драма театрының актері. ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1979). ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің (2001), Қарағанды облысының мәдениет департаментінің (2002) құрмет грамоталарымен марапатталған. Діни көзқарасы - атеист. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық және өркендеу». Хоббиі - қыл қалам. Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс классикасы. Үйленген. Жұбайы - Штоколова Нэлли Федоровна (1938 жылы туған), актриса. Ұлы - Григоров Максим Анатольевич (1964 жылы туған). Дереккөздер
Евгений Викторович Набоков

Евгений Викторович Набоков (25 шілде 1975, Өскемен, Қазақ КСР) — бұрынғы кәсіби хоккейші, қақпашы, өскемендік хоккей мектебінің түлегі. Ол Қазақстан құрамасы сапында 1994 жылы Словакияда өткен Әлем кубогында (С1 тобы), Ресей құрамасы сапында 2006 жылғы Турин мен 2010 жылғы Ванкувер Олимпиадаларында, 2008 жылы Квебекте өткен Әлем чемпионатында ойнады. Мансабының маңызды бөлігін «Сан-Хосе Шарксте» НХЛ-да ойнады. Бұрынғы КСРО елдерінің барлық қақпашылары арасындағы ҰХЛ-дағы жеңістер (353) және таза матчтар (59), сондай-ақ Стэнли Кубогында матчтар (86), жеңістер (42) және таза матчтар (7) бойынша рекордшы. Жеңістер мен таза матчтар бойынша ол НХЛ тарихындағы ең үздік 20 қақпашының қатарына кіреді. Өмірбаяны Әкесі - Набоков Виктор Дмитриевич. Анасы - Набокова Татьяна Владимировна, экономист. Шығыс Қазақстан педагогикалық университетінің дене тәрбиесі факультетін бітірген (1996), дене тәрбиесінен жаттықтырушы. *1993 жылдан - Өскемен қаласы «Торпедо» командасының хоккейшісі. *1994 жылдан - Мәскеу қаласы «Динамо» командасының хоккейшісі. *1996 жылдан - «Сан-Хосе Шаркс» Ұлттық хоккей лигасы хоккей командасының қақпашысы (Калифорния, АҚШ). *2010 жылы Құрлықтық хоккей лигасы СКА клубымен 4 жылдық келісім-шартқа қол қойған (Санкт-Петербург қаласы). Турин-2006 және Ванкувер-2010 Олимпиадаларында хоккейден Ресей қүрамасы үшін, хоккейден Әлем чемпионаты-2008 Квебекте ойын көрсетті. Бұрынғы КСРО елдерінен шыққан барлық қақпашылар арасында ойналған матчтар (80) және Стэнли кубогы ұтыс ойынындағы жеңіс саны (40) бойынша рекордшы. Әлем чемпионы (2008). Әлемнің үздік қақпашысы (2008). Ресейдің Еңбек сіңірген спорт шебері (2009). «Колдер Мөмориал Трофи» ¥ХЛ үздік жаңа ойыншысы жүлдесімен (2002) марапатталған. РФ Президентінің алғысымен (2009) ескерілген. Үйленген. Жұбайы - Набокова Табота. Қызы - Эмма (2004 ж. т.); ұлы - Андрей (2007 ж. т.). Дереккөздер
Шикізат өндіруші елдердің халықаралық ассоциациясы

Шикізат өндіруші елдердің халықаралық ассоциациясы - рынокқа ұжымдық әсер етудің кең таралған түрі. Өткен ғасырдың 60- жылдарынан бастап 18 шикізат тауарлары бойынша шикізат өндіруші елдердің ассоциациялары құрылып, оларға дамушы елдер мүше болып кірді. Мұнай экспорттаушы елдер ұйымының (ОПЕК) қызметі неғұрлым табысты болып шықты. Дереккөздер
Татьяна Николаевна Хромова

Татьяна Николаевна Хромова 1980 жылы 26 ақпанда ӨзКСР Ташкент қаласында туған. Орыс. Әкесі - Хромов Николай Васильевич, қырнаушы. Анасы - Галина Борисовна, аспаз. М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін бітірген (2004), оқытушы-жаттықтырушы. Ауыр атлетикадан көп мәрте ҚР чемпионы және рекордшысы; * Азия Чемпионатының (Жапония, 2000), * Әлем кубогының қола жүлдегөрі (Катар, 2002); * Азия ойындарының қола жүлдегері (Пусан, 2002); * Ауыр атлетикадан 2 мәрте Азия чемпионы (Алматы, 2004; Талдықорған, 2009); * 77 кг салмақ дәрежесіндегі (2004) әлем рекордшысы (жүлқа көтеруден 120 кг нәтижесімен). * ҚР Президентінің Алғыс хаты табыс етілген. * Жаттықтырушысы - ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы Юрий Мельников Дереккөздер
Виталий Алексеевич Гришко

Виталий Алексеевич Гришко (1946 жылы 13 ақпанда РКФСР Приморск өлкесі Уссурийск қаласында туған) — кеңес және қазақстандық актер. Өмірбаяны Ленинград Мемлекеттік театр, музыка және кинематография институтының актерлік факультетін бітірген (1968), театр және кино актері. 1972 жылдан бері - М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры актері. Рөлдері мен режиссерлік жұмыстары «Василиса Прекрасная» (Змей Горыныч), «Дядя Ваня» (Серебряков), «Иванов» (Шабельский), «Конек-Горбунок» (2-боярин), «Сети дьявола» (Вельс), «Уроки французского» (Жозеф), «Как важно быть серьезным» (Чезюбл), «Я не Раппопорт» (Нат), «Вишневый сад» (Гаев) спектакльдерінде рөлдер орындайды. «Қазақфильм» киностудиясының «Ұлымның оралуы», «Даладағы қуғын» кинофильмдеріне түскен. Режиссерлік-қойылымдық жұмыстары: «Эти свободные бабочки», «Мещанская свадьба», т.б. Марапаттары Мәдениет министрлігінің белгісімен марапатталған (2004). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Полишкис Валентина Николаевна (1938 жылы туған), актриса. Қызы - Виктория (1970 жылы туған). Дереккөздер
Талдыманақа

Талдыманақа – Сарысу алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет және Ұлытау облысы Ұлытау аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 158 км. Су жинауы алқабы 3950 км 2 . Бастауы Ақтау тауының оңтүстігінен басталып, Тоқты тауы тұсында Сарысу өзеніне құяды. Гидрологиясы Ірі салалары - Заимка, Өзен, Сұлуманақа, Көкпекті. Аңғары кең, тік жарлы, жайылмасының ені 300-400м. Жауын-шашын, қар суымен толысады. Көктемде тасиды, жазда иірім қарасуға бөлініп, кермектігі артады. Жайылмасы-шабындық, алабы-мал жайылымы. Жылдық орташа су шығыны сағасында секундына 0,25 текше м. Суы ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Махмұт Марипұлы Дараев

{{Театр қайраткері } { } }} Махмұт Марипұлы Дараев — 1949 жылы 1 мамырда Алматы облысы Шелек ауданы Ғайрат ауылында туған. Ұйғыр. Әкесі — Дараев Марвахун. Анасы — Дараева Бахархан. Ж. Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк училищесінің музыкалық драма факультетін бітірген (1971), солист-вокалист. Ұйғыр, қазақ және орыс тілдерін біледі. 1971 жылдан бері — Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының драма әртісі. «Табассум» шоу-бағдарламасының негізін салушы. «Ерен еңбегі үшін » медалімен марапатталған. «Яшлық» ВАА құрамында Ленин комсомолы сыйлығын иеленген, «Блиц-мини ком» республикалық фестивалінің лауреаты. Діни көзқарасы — мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Өркендеу». Хоббиі — спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті — романдар, поэзия. Үйленген. Жұбайы — Дараева Асиям (1957 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Ұлы — Дараев Руслан (1977 жылы туған), тіс дәрігері; қызы — Дараева Алиям (1980 жылы туған), тіс дәрігері. Дереккөздер
Шығару баждары (экспорттық)

Шығару баждары (экспорттық) - мемлекет тауарларды экспортқа шығарғанда алынатын кеден баждары. Егін нашар шыққан жылдары ауыл шаруашылық тауарларының және ұлттық өнеркәсіпті дамытуға қажет шикізаттың шетке шығарылуын шектеу үшін уақытша шара ретінде қолданылады. Дереккөздер
Интеллектуалдық меншік

Интеллектуалдық Меншік - өнеркәсіптік меншік, сондай-ақ өндіріс, ғылым, әдебиет, өнер және т.б. салалардағы шығармашылық қызметтен туындайтын әдеби, көркем, ғылыми шығармаларға, әртістердің орындаушылық қызметіне, дыбыс жазуға, радио-теледидар хабарларына, ғылыми ашылымдарға қатысты құқықтар. Дереккөздер Зияткерлік меншік ko:지적재산권 ur:Intellectual property
Микрометрия

Микрометрия - өлшемдегі өте кішкене өзгерістерді өлшеу. Микрометр - метрдің миллионнан бір бөлігі; мкм мен белгіленеді. Микрометр - сызықтық өлшемдерді түйістіру тәсілімен өлшейтін, дәлме-дәл микрометрлік бұрандасы бар өлшеуіш құрал. Дереккөздер
Ирина Сергеевна Некрасова

Ирина Сергеевна Некрасова (1.03.1988, Қостанай облысы, Қостанай ауданы Владимировка кенті) - атлет. Ингуш. ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2008). Анасы - Дубовий София Сейдаровна. Қазіргі уақытта Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінде оқиды, заңгер. 2005 жылдан бері - Астана қаласындағы ШҰКД спорт нұсқаушысы. XXIX Олимпиадалық ойындарда ауыр атлетикадан қоссайыс жиынтығы 240 кг нәтижесімен 63 кг дейінгі салмақтағы күміс жүлдегер (Пекин, 2008). «Парасат» орденімен марапатталған (2008). ІІД лейтенанты. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Некрасов Владимир Викторович (1988 ж. т.), ОӘСК қызметкері. Дереккөздер
Шығару сыйлықтары (экспорттық)

Шығару сыйлықтары (экспорттық) - белгілі бір тауарларды экспорттаушыларға берілетін қаржы жеңілдіктері. Шығару сыйлықтарының көмегімен мемлекеттер тауарлардың шетке неғұрлым мол шығарылуына жағдай жасап, экспорттаушылардың тауарларды сыртқы рынокқа неғұрлым төмен бағамен шығаруын қамтамасыз етіп отырады, мұның өзі осы тауарлардың бәсекелестік қабілетін арттырады. Сөйтіп, олардың рынокты «жаулап алуына» көмектеседі. Шығару сыйлықтарының ашық және жасырын түрлері болады. Ашық шығару сыйлығы белгілі бір тауарларды шетке шығарғаны үшін экспорттаушыларға ақшалай жәрдемді білдіреді. Жасырын шығару сыйлығы тауар экспорттаушылар жанама және кейбір тікелей салықтардан, сондай-ақ әлеуметгік қорларға қосуға тиіс жарналардан босатылады, кеден алымдары қайтарылып, экспорттық келісімдердегі есептесулерде жеңілдіктерге ие болады. Дереккөздер
Экономикалық конъюнктура

Экономикалық конъюнктура - ұдайы өндірістің нақты тарихи ахуалда және рынокта көріну жағдайларын анықтайтын факторлардың жиынтығы. Оның қалыптасып, даму негізіне циклдық факторлар (негізгі капиталды жаңартудың қарқыны мен көлемі, түтыну тауарларына деген сұраным, несие-ақша саласының жайы және т.б.) жатады. Экономикада бұл нақты мерзім ішінде нарықты айқын көрсететін көрсеткіштердің бірі - сұраныс, ұсыныс және баға. Дереккөздер
Алексей Геннадьевич Ни

Алексей Геннадьевич Ни (24.07.1961, Таразда туған) - ауыр атлетикадан жаттықтырушы. Ауыр атлетикадан ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. Корей. Білімі * Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институтын (1983), инженер-гидротехник; * Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының жаттықтырушы факультетін бітірген (1989), ауыр атлетикадан жаттықтырушы. Еңбек жолы * 1984 жылдан - Жамбыл қаласы БЖСМ ауыр атлетикадан жаттықтырушы. * 1986 жылдан - Алматы қаласы «Буревестник» ЕСҚ ауыр атлетикадан жаттықтырушы. * 1988 жылдан - Алматы қаласы АСК-12 ауыр атлетикадан жаттықтырушы. * 1990 жылдан - ауыр атлетикадан ҚР жасөспірімдер командасының жаттықтырушысы. * 1994 жылдан бері - ауыр атлетикадан ҚР командасының бас жаттықтырушысы. Жетістіктері Халықаралық санаттағы 2 спорт шеберін; 9 спорт шеберін; олимпиада чемпионы Илья Ильинді; Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері Филимонов Сөргейді, Некрасова Иринаны, Важенина Апланы, Грабовецкая Марияны; әлем чемпиондары Владимир Седовты, Светлана Подобедованы тәрбиелеген. Марапаттары * Ауыр атлетикадан ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. * «Құрмет» орденімен марапатталған. Әскери шені Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Отбасы * Әкесі - Ни Геннадий Николаевич, марқұм, экономист болып жұмыс істеген. Анасы - Цхай Галина Ефремовна, зейнеткер, математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеген. * Үйленген. Жұбайы - Ни Ирина Владимировна, концертмейстер. * Ұлы - Ни Владимир Алексеевич; * қызы - Ни Татьяна Алексеевна. Дереккөздер
Талдыөзек

Талдыөзек – Тоқырау алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерімен ағады. Бастауы Үшқайың, Кектас, Қызыладыр тауларының беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіледі. Қошқар тауының солтүстік-шығыс етегіне жетер-жетпестен жерге сіңіп кетеді. Гидрологиясы Ұзындығыы 40 км . 3 саласы бар. Көктемгі еріген қар суы және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында қарасуларға бөлініп қал ады. Мал суаруға пайдаланылады, өзен алабы шабындыққа бай. Дереккөздер
Виктор Геннадьевич Ни

Виктор Геннадьевич Ни - 1968 жылы 11 маусымда Жамбыл қаласында туған. Корей. Әкесі - Ни Геннадий Николаевич, марқұм, экономист болып жұмыс істеген. Анасы - Цхай Галина Ефремовна, зейнеткер, балабақша меңгерушісі болып жұмыс істеген. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының жаттықтырушылық-оқытушылық факультетін бітірген (1994), ауыр атлетика бойынша жаттықтырушы. *1986-1988 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1989 жылдан - Орталық әскер спорт клубының ауыр атлетика бойынша жаттықтырушысы. *2005 жылдан бері - ҚР ШҰКД және Олимпиадаға дайындық орталығының ауыр атлетика бойынша жаттықтырушысы (Алматы қаласы). Әлем чемпиондары Чиншанло Зульфияны, Манеза Майяны, Подобедова Светлананы тәрбиелеп шығарған. Ауыр атлетика бойынша ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2009). Үйленген. Жұбайы - Ли Надежда Анатольевна, дизайнер. Қызы - Ни Милана Викторовна (2005 ж. т.). Дереккөздер
Шұғыл қажет ақша

Шұғыл қажет ақша - қарыз ақша капиталының рыноктағы ұдайы өндіріс процесінің қалыпты жұмыс істеуіне қажетті көлемінен тыс ресурстары. Халықаралық ақша рыногында олар елдер арасында қысқа мерзімді алыпсатарлық капиталдардың бақылаусыз орын алмасуы түрінде айналымда болып, валюталық дағдарыстар мен ақшаның құлсыздануының үтеткіші болып табылады. Дереккөздер
Георгий Александрович Цурцумиа

Георгий Александрович Цурцумия (; 29 қыркүйек 1980 жыл, Цаленджиха, Грузин КСР, СССР) — грузиялық және қазақстандық балуан, грек-реи күресі шебері. Өмірбаяны Қазақ спорт және туризм академиясы жаттықтырушылық факультетін (2010) бітірген, жаттықтырушы-оқытушы. Орыс және грузин тілдерін біледі. 1992 жылдан күреспен айналыса бастаған. Жастар арасында Грузия чемпионы атанды. 2001 жылы Қазақстанға келіп, азаматтығын алды. 2004 жылы Қазақстан атынан Жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, күміс жүлдегер атанды. Жетістіктері *XIV жаздық Азия ойындарының (Сеул, 2002), *Азияның (2005) чемпионы; *Әлем кубогінің күміс жүлдегері (Алматы, 2003); *Азия кубогінің иегері (2004); *Олимпиада ойындарының грек-рим күресінен күміс жүлдегері (Афина, 2004); *Әлем чемпионатының грек-рим күресінен қола жүлдегері (2003); *Халықаралық турнирлердің (Грекия, Германия), Жастар арасындағы Әлем біріншілігінің (2002) жеңімпазы. Марапаттары *"Құрмет" орденімен марапатталған (2004). *Грек-рим күресінен Еңбек сіңірген спорт шебері (2004). Дереккөздер Сілтемелер *
Экономикалық экспансия

Экономикалық экспансия - бір елдің экономикалық қызметінің жаңа рыноктар мен аумақтарға таралуы, экономикалық бақылаудың кеңеюі, басқа елдердің дамуын өзінің экономикалық және элеуметтік-саяси мүдделеріне бағындыру мақсатымен олардың экономикасының ішіне енуі. Қысқа мерзiмдi мерзiмде жиынтық сұранысты жағдай жасауға мүмкiндiк бередi, ұзақ мерзiмдi - өндiрiс факторларды ұсынысты кеңейтуге және экономикалық өсудiң екпiндерiн үлкейтуге мүмкіндік береді. Дереккөздер
Павел Максимович Новиков

Павел Максимович Новиков - 1948 жылы 30 қарашада Тәжік КСР-ындағы Гиссар қаласында туған. Белорус. Әкесі - Новиков Максим Семенович, марқұм, ҰОС қатысқан, Алматы кірпіш зауытының директоры болып қызмет атқарған. Анасы - Новикова Валентина Николаевна, марқұм, сауда-саттық саласында жұмыс істеген. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының құрылыс инженері факультетін бітірген (1972), құрылыс инженері; Кеңес Одағының маршалы И.С. Конев атындағы Алматы жоғары командалық училищесін экстернмен бітірген (1979); Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтының спорт факультетін бітірген (1985), жаттықтырушы-оқытушы. КОКП мүшесі (1976-1991). Спорт тақырыбына жазылған мақалалар авторы. *1972 жылдан - КСРО Қарулы Күштер құрамында әскери қызметте болған. *1974 жылдан - Қарулы Күштер құрамында әскери қызметте болған (қатардағы жауынгерден генерал шеніне дейін көтерілген): 42 спорт ротасының спортшысы, спорт клубының жаттықтырушы-нұсқаушысы, спорт ротасының командирі, 12 әскер спорт клубы бастығының орынбасары. *1987 жылдан - Орта Азия әскери округінің Спорт клубының бастығы. *1990 жылдан - КСРО Қорғаныс министрлігінің ЦСКА филиалының бастығы (Алматы). *1992 жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігінің ЦСКА бастығы (Алматы). *1993 жылдан бері - ҚР Ұлттық Олимпиадалық комитеттің вице-президенті. *1996 жылдан - ҚР Қорғаныс министрлігі Спорт комитетінің төрағасы - ЦСКА бастығы. *2002 жылдан - Спорт комитетінің төрағасы - ҚР Қорғаныс министрлігінің Әскери Орталық спорт клубының бастығы. Дене шынықтыру және спорт комитеті Алқасының мүшесі. Қазақстан Футбол Федерациясының техникалық комитетінің төрағасы. ҚР Теннис федерациясының президенті; ҚР Жеңіл атлетика федерациясының президенті. КСРО спорт шебері. Қазақ, Қырғыз, Тәжік КСР-нің Еңбегі сіңірген жаттықтырушысы. ҚР еңбегі сіңген мәдени қызметкері. III дәрежелі «Отанға қызмет еткені үшін» (1989), Қызыл Жұлдыз ордендерімен (1990), «Құрмет» (1996), «Даңқ» ордендерімен (2003), «Республикаға сіңірген еңбегі үшін», «Шеберұстаз» (2005) белгілерімен, 18 медальмен, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған. Әскери атағы - генерал-майор. Діни көзқарасы - атеист. Саяси қайраткөр ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - футбол, теннис. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Новикова Ольга Евгеньевна (1956 ж. т.). Ұлдары - Новиков Семен Павлович (1975 ж. т.), Новиков Максим Павлович (1980 ж. т.). 3 немересі бар. Дереккөздер
Ықтиярсыз бағам

Ықтиярсыз бағам - бір елдің валютасын басқа елдің валютасымен айырбастауға шек қойылған жағдайда мемлекеітер енгізетін айқындалған ресми бағам; валюталық операциялардың барлығын немесе белгілі бір бөлігін жүргізгенде міндетті түрде қолданылады. Қазіргі кезде ықтиярсыз бағамды ұлттық валютасын басқа валютаға айырбастау мүмкіндігі шектеулі немесе ішкі айналымда ғана қолданылатын валютасы бар елдер жиі пайдаланады. Дереккөздер
Талдысай (өзен, Сарысу алабы)

Талдысай (Көптамасай) – Сарысу алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Ұлытау ауданы жерімен ағып өтеді. Бастауы Қоңыржал тауы беткейіндегі бұлақтар суынан түзіліп, Маңдайқақ көліне құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 56 км, су жинауы алқабы 593 км 2 . Аңғары жатық, ені 300-500 м. Қар, жерасты суымен толысады. Жазда иірімдерге айналады. Жылдық орташа сушығыны 0,41 текше м/сек. Мал суарылады. Өзен алабында шабындықты жерлер көп. Дереккөздер
Александр Афанасьевич Федянин

{{Ambox }} Александр Афанасьевич Федянин (25 ақпан 1947 жыл Қарағанды қаласы) - әнші. Орыс. Әкесі - Федянин Афанасий Ильич, марқұм. Анасы -Бухарина Мария Семеновна, марқұм. * Құрманғазы атындағы Мемлекеттік өнер институтының оркестр факультетін бітірген (1970), оркестрдің солисі, оқытушы. * «Қазақ базарлығы», «Вариациялы қазақ тақырыбы», «Ыбырай әні», «Испан рапсодиясы», «Сентименталды вальс», «Фанфаралар және марш», «Фугетта», «Ноктюрн», «Религиозо», «Романс», «Ақ Жайық» музыкалық шығармаларының авторы. «Сабақ - оқытуды ұйымдастырудың басты нысаны», «Ғ. Жұбанованың «Жігер» симфониясының мифологиялық тамырлары», «С. Прокофьевтің 8-ші сонатасы поэтикасының негізіндегі ритуал» мақалаларының авторы. * Орыс, қазақ (сөздікпен) және неміс тілдерін біледі. * 1969 жылдан - Мемлекеттік симфониялық оркестрдің тромбондар тобының концертмейстері. * 1975 жылдан - Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының оқытушысы. * 1994 жылдан бері - Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясында оркестр аспаптары кафедрасының оқытушысы, профессор (2003 жылдан). * «Алматы тромбондары» квартетінің жетекшісі. Марапаттары * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған (2001). * Халықаралық конкурстың лауреаты (1992). * Мәдениет қайраткері (2000). * Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген өнер қайраткері (2003). * Тұл ер. Жұбайы - Сатылғанова Л.Д., марқұм. Ұлы - Федянин Сергей Александрович; қызы - Федянина Мария Александровна. Дереккөздер
Ықтиярсыз лицензия

Ықтиярсыз лицензия - патент иесіне үстеме ақша төлеп, патенттелген өнертабыстарды пайдалануға берілетін рұқсат. Ол патент иесінің келісімінсіз, патент ведомствосының, сот, басқа да мемлекеттік басқару органдарының шешімі бойынша беріледі. Олар өнертабыстарды пайдаланудың жағдайын және лицензиялық үстеме ақының көлемін белгілейді. Ықтиярсыз лицензиялар өнертабыстарды міндетті түрде пайдалану заң жүзінде көзделген елдерде ғана қолданылуы мүмкін. Дереккөздер
Моделизм

Моделизм - көлік құралдарын құрастыру, дайындау, сынау және дайын модельдерін пайдалану. * Спорттық моделизм - спорттық мақсатта спорт жарыстарында қатысудағы радиобасқару, кордодромдар сияқты қосымша құрылғыларды пайдаланудағы моделизм. * Қондырғылық моделизм- бәйге, көрмелерге қатысумен масштабты модельдер қоллекциясын жинау. Дереккөздер
Әңгелбай Әлиханов

Әңгелбай Әлиханов (1916-1967), кен инженері. Ұлы Отан соғысына (1941-45) қатысушы. Жаңаарқаның түлегі. Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. Қарағанды тау-кен техникумын (1939), Свердловск тау-кен институты жанындағы Жоғары инженерлер курсын (1955) бітірген. Өспен руднигінде С. Сейфуллин оқыған мектепте білім алады. 1932 жылдан Қарағандыда ат айдаушы болып істейді де тау-кен училищесіне түседі. 1939-1942 ж. тау-кен инспекциясының учаскелік инспекторы, №26 шахтаның учаске бастығы, Қазақстан КП Киров аудандық комитетінің, одан кейін облыстық партия комитетінің нұсқаушысы болады. Соғыстан кейін №8-9 шахта парткомы бюросының хатшысы, М. Горький атындағы шахта бастығы, 1947-1952 ж. Сталин (қазіргі Октябрь) аудандық партия комитетінің 2-ші, 1-ші хатшысы. 1955 ж. №18 бас шахтасының бастығы, 1955-59 ж. облыстық партия комитетінің көмір өнеркәсібі бойынша хатшысы. 1959 жылдан Киров шахта-құрылыс басқармасының бастығы, ҚазКСР көмір өнеркәсібі басқармасы бастығының орынбасары болып шаруашылықтардың басшы қызметтерінде жұмыс істеді. Ленин, Еңбек Қызыл Ту, жауынгерлік «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. «Шахтер данқы» белгісінің толық иегері. Әлиханов құрметіне Қарағандыда орталық көшенің бірі аталады. Әлиханов өмір жолы туралы журналист-жазушы В. Могильницкий «Страницы большой жизни» (2001) деген кітап шығарды. Дереккөздер
Талдысай (өзен, Арыс көлі алабы)

Талдысай – Арыс көлі алабындағы өзен. Географиялық орны Қызылорда облысы Сырдария ауданы жеріндегі өзен. Бастауы Шолақнұра мекенінің оңтүстігіндегі бұлақтан бастау алып, Бәйтен құдығынан оңтүстікке таман құмға сіңіп кетеді. Гидрологиясы Ұзындығы 57 км. Жағасы жайдақ, түбі құмдауытты. Қар және жерасты суымен толысады. Сәуірде тасиды, жылдың калған айларында суы тартылып қалады. Кішігірім 3 саласы бар. Өзен аңғарында суы тұщы 4 құдық Сапарбек, Талдыбұлақ, Өлең, Байтен) бар. Өзен алабы-маусымдық мал жайылымдығы. Дереккөздер
Рысбек Рамазанұлы Нұрғазин

Рысбек Рамазанұлы Нұрғазин - 1959 жылы 15 маусымда Семей облысы Үржар ауданының Үржар ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Нұрғазин Рамазан, марқұм. Анасы - Нұрғазина Әсия, марқұм. Қарағанды дене шынықтыру және спорт техникумын (1981) денө шынықтыру пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша; М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік институтын (1998) дене шынықтыру пәнінің оқытушысы және жаттықтырушысы мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан). *1976 жылдан - Семей облысы Үржар ауылының «Қызыл Тау Бүркіті» кеңшарының жұмысшысы. *1977-1979 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1983 жылдан - Семей облысы Үржар ауылының БЖСМ жаттықтырушы-оқытушысы. *1994 жылдан бері - Қ. Мұңайтпасов атындағы Республикалық спорттағы дарынды балаларға арналған спорт мектеп-интернатының жаттықтырушысы. *1995-2005 жылдары - ҚР құрама командасының грек-рим күресі бойынша кадеттер мен жастар жөніндегі аға жаттықтырушысы. *2008 жылдан бері - ҚР Олимпиадаға дайындық орталығының аға жаттықтырушысы (Алматы қаласы). Жастар арасындағы 2 мәрте әлем чемпионы, 2 мәрте Азия чемпионы Иманбаев Әсетті; әлем және Азия чемпионы Баяхметов Дәуренді; И. Поддубный құрметіне өткізілген Әлем чемпионатының жеңімпаздары Қоныратов Ербол мен Кебіспаев Алматты; 18 жасқа дейінгі оқушылар арасындағы олимпиада ойындарының чемпионы (2010) Қандыбаев Жәнібекті тәрбиелеген. Грек-рим күресінен ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2001). «Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған (2008). Үйленген. Жұбайы - Нұрғазина Жаңыл Қалиханқызы, Қ. Мұңайтпасов атындағы Республикалық спорттағы дарынды балаларға арналған спорт мектеп-интернатының тәрбиешісі. Үлдары - Жанат (1985 ж. т.), грек-рим күресі бойынша сорт шебері, Серікбек (1988 ж. т.), студент, Бекзат (1991 ж. т.), студент.
Комплекс, жиынтық

Комплекс, жиынтық: *1. өздік функциялардың жоғары дәрежесі, оның ішінде бірнеше құраушы объект; *2. екі немесе одан да көп арнайы бұйым, жинақтағыш операциямен қосылмаған, бірақ өзаралық қатынастағы функцияға арналған. Дереккөздер
Ғафиз Қыдырұлы Есімов

Ғафиз Қадырұлы Есімов (9.5. 1947 жылы туған, Атырау облысы Махамбет ауданы Соройченко ауылы) - опера әншісі (лирикалық баритон). Жетістіктер Қазақстанның халық артисі (1987). 1975жылы Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген. 1973 жылдан Қазақ академикалық опера және балет театрының әншісі. Негізгі партиялары: Абай (А.Жұбанов пен Л.Хамидидің "Абайында"), Думан (Е.Г. Брусиловскийдің "Дударайында"), Алпамыс (Е.Рахмадиевтің "Алпамысында"), Құрманғазы (Жұбанов пен Ғ.Жұбанованың "Құрманғазысында"), Онегин (П.И. Чайковскийдің "Евгений Онегинінде"), Жермон (Дж. Вердидің "Травиатасында"), Дон Жуан (В.Моцарттың "Дән Жуанында"), т.б. Есімов қонцерттіқ-шығармашылық қызметімен де қазақтың халық әндерін, халық композиторларының әндерін және қазіргі қазақ композиторларының ән-романстарын насихаттауға үлес қосты. Гастрольдік сапармен МХР-да (1978), Германияда (1986, 1987), Румынияда (1984), Филиппинде (1983), Шри-Ланкада (1986) т. б. елдерде болды. К.Байсейітова атындағы республикалық әншілер байқауы (1975, Алматы) мен М.И. Глинқа атындағы бүкілодақтық әншілер байқауының (1977, Ташкент) лауреаты. Дереккөздер
Канцелинг

Канцелинг - фрахталған жүк тасу ақысы төленген кеменің жүк артуға келуге тиіс соңғы мерзімі, осы уақытқа дейін келмесе, фрахтаушы келісілген шартты, сондай-ақ ондай шарт жөніндегі актіні бұзуға құқылы. Дереккөздер
Борис Семенович Цхвирашвили

Борис Семенович Цхвирашвили 1936 жылы 23 шілдеде Әзірбайжан КСР-і Баку қаласында туған. Грузин. Әзірбайжан дене тәрбиесі және спорт факультетінің педагогикалық факультетін бітірген (1961), жаттықтырушы-оқытушы. Орыс, Әзірбайжан, түрік және ағылшын (тұрмыстық деңгейде) тілдерін біледі. *Қазақ спорт және туризм академиясының Құрметті профессоры (2004 жылдан бері). *«Қазақстан рингінің жұлдыздары≫ кітабының авторы (1998). *Бокстан Бірінші халықаралық турнирінің бастамашысы (Алматы, 1973). *Бокстан КСРО Чемпионатының әділқазысы (1963-1990). *Олимпиадалық ойындар төрешісі. *Бокстан Әзірбайжан КСР бірнеше мәрте чемпионы. *Бокстан Әлем чемпионатының үздік ойын төрешісі (Финляндия, 1993). Ажырасқан. Ұлдары - Зураб (1971 ж. т.), Симон (1963 ж. т.). Немерелері - Габриэла, Карина, София. Дереккөздер
Елена Юрьевна Филинкова

Елена Юрьевна Филинкова 1968 жылы 20 маусымда Қарағанды облысы Теміртау қаласында туған. Орыс. Әкесі - Филинков Юрий Семенович, темір ұстасы-дәнекерлеуші. Анасы - Филинкова Павлина Георгиевна, зейнеткер. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының вокал-хор факультетін (1993) жеке әнші мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының жанындағы ассистентура-машықтануды (1996) бітірген. Нұр Отан ХДП мүшесі (2007 жылдан). 1997 жылдан бері - Қарағанды академиялық музыка комедиясы театрының - әртіс-вокалисі. «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты (2001). Мәдениет қайраткері (2007). Қазақстанның Еңбек сіңіргөн қайраткері (2008). Діни көзқарасы - православиелік. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық жағынан дамыған, гүлденген мемлекет». Хоббиі - магниттер жинау. Сүйіп оқитын әдебиеті - орыс классиктерінің шығармалары. Тұрмыс құрмаған. Қызы - Филякина Мария Евгеньевна (1995 жылы туған.) Дереккөздер
Экспортқа арналған өнім

Экспортқа арналған өнім - сыртқы рынокта сатуға, халықаралық жәрмеңкелер мен көрмелерде көрсетуге арналған өнімнің барлық түрі, сондай-ақ экспорт үшін өнім өндіруге пайдаланылатын шикізат, материалдар және жинақталатын бұйымдар. Экспорттың және импорттың елінде де тауарлардың өтуі кеден өкіметтерінің қатусуы арқылы жүзеге асады. Интернет бойынша майда бөлшек сауда дүкендерінің пайда болуы тауардың кеден өкіметі арқылы өтуінің төмендеуінде алып келді, өйткені олардың жеке құндарының аз болуына байланысты. Мысал ретінде Amazon немесе e-Bay. Әйтсе де, тiптi осы тауарлардың ел үстiне қойылатын заңға сүйенген шектеулері бар. Дереккөздер
Шахан Қамзаұлы Нұрғали

Шахан Қамзаұлы Нұрғали - 1948 жылы 1 қазанда Қостанай облысы Демьяновск ауданы Ленин ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Нұрғалиев Қамза. Анасы - Нұрғалиева Ұлтуған. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының геофизика факультетін (1976), тау инженері-геофизик; Қостанай педагогикалық институтының спорт факультетін бітірген (2005), шығыстық жекпе-жек турінен жаттықтырушы-оқытушы. «Жудырықтасу» әдістемелік оқу құралының (2006, 2009); «Спорттық күлкілі жайттар», «Қаншық қасқырдың кегі» кітаптарының (2007); «Қостанай облысындағы жолдардың қауіпті тустары» кітапшасының авторы. Қазақша күрестің әскери түрі «Жұдырықтасудың» қайта жандануының негізін салушы (2002-2009). Орыс, қазақ, ағылшын (сөздікпен) және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан). *1967 жылдың маусым айынан - құрылыс жұмысшысы. *1967 жылдың қазан айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1971 жылдан - В.И Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының студенті. *1976 жылдан - Қостанай геологиялық-геофизикалық экспедициясының геофизигі. *1977-1989 жылдары - Кешенді геологиялық-геофизикалық экспедициясы геофизикалық тобының бастығы. *1990-2004 жылдары - барлық спорт түрлері бойынша әдіскер. *2005-2009 жылдары - «Тай боксының облыстық федерациясы» ОБ, «Спорттың ұлттық түрлері ассоциациясының» директоры, кикбоксингтөн ұлттық әйелдер құрамасының бас жаттықтырушысы. *2008 жылдан - «Пластстандарт» ЖШС қауіпсіздік қызмөтінің бастығы. *2009 жылдан - «Жұдырықтасу» республикалық федерациясы» ОБ директоры. Қоғамшыл-жаттықтырушы (1982 жылдан). КСРО жер астындағы байлықты барлау озаты (1985). Олимпиада ойындарына қатысқаны үшін естелік медальмен (Мәскеу, 1980); Қазақстан және КСРО бойынша өткен жарыстарда жеңіске жеткені және қатысқаны үшін медальдармен, ҚР Президентінің грамоталарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемнің ең мықты елдерінің ондығында». Хоббиі - ежелгі қазақша, шығыстық жекпө-жек түрлерін зерттеу. Сүйіп оқитын әдебиеті - спорттық әдебиеттер, Орталық Азия мен Қазақстан тарихы. Үйленген. Жұбайы - Шалтина Светлана Николаевна, банкте қызмет етеді. Қыздары - Наталья (1974 ж. т.), Жанна (1977 ж. т.), Яна (1989 ж. т.), Анастасия (1991 ж. т.). Дереккөздер
Экспортты әртараптандыру

Экспортты әртараптандыру — елдердің сыртқы экономикалық байланыстарыңда тауарлардың түр-түрлерін көбейту. Экспортты әртараптандыру - белгілі бір ел экспортының құрылымын жетілдірумен тікелей байланысты процесс. Дереккөздер
Капитал мен Кредит Қозғалысының Балансы

Капитал мен Кредит Қозғалысының Балансы - белгілі бір елдердің капиталды шетелге экспортауға байланысты шығыны; капиталды шетелден импорт таудан түскен табыс; басқа елдерге берілген қарыздар; бұрын алынған қарыздар мен берілген қарыздар бойынша төлемдер және түсімдер. Дереккөздер
Григорий Михайлович Ефимов

Григорий Михайлович Ефимов - 1962 жылы 16 қазанда Алматы қаласында дүниеге келген. Ұлты орыс. Свердловск мемлекеттік театр институтын бітірген (1989), театр және кино актері. 1979 жылдан бері - Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының актері. Келесі спектакльдерде ойнайды: Ж.Б. Мольердің «Проделки Скапена» (Сильвестр, 1992); Р. Стивенсонның «Капитан Флинттің қазынасы» (Сильвер, 1992); И. Кальманның «Мен - Актрисамын» («Сильва» опереттасының мотиві бойынша) (Ферри, 1992); М. Булгаковтың «Ақ крест» (Мышлаевский, 1993); С. Найденовтың «Ванюшиннің балалары» (Красавин, 1994); Э. Казакевичтің «Даладағы екеу» (Майор Ғабидуллин, 1995); У. Шекспирдің «Гамлет» (Гильденстерн; Горацио, 1995); А. Дюманың «Мадемуазель де Бель Иль» (Шевалье д'Оврэ, 1995); «Дананың жазылмас қайғысы» атты Абайға арналған әдеби көш (Абай, 1995); А.П. Чеховтың «Шағала» (Сорин, 1998); Н.В. Гогольдің «Беспримерная конфузия» («Ревизор») (Дуанбасы, 2002); У. Шекспирдің «Он екінші түн» (Сэр Тоби Белч, Оливияның ағайы, 2005); Т. Габбенің «Альманзордың сықырлы сақиналары» (Сұлтан Әбдірахман, 2005); И. Бабельдің «Закат» (Мендель Крик, 2007); Я. Гловацкийдің «Замарашка» (Режиссер, 2007); А. Грибоедовтың «Горе от ума» (Павел Афанасьевич Фамусов, 2008); Лопе де Веганың «Ақымақ» (Октавьо, 2008) және т.б. «Республикаға сіңірген еңбегі үшін» ҚР Президентінің құрмет грамотасымен марапатталған (2001). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Үйленген. Жұбайы - Галина Викторовна Ефимова, Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдерге арналған орыс театрының бас режиссері. Ұлы - Ефимов С.Г. (1985 жылы туған); қызы - Ефимова А.Т. (1987 жылы туған). Дереккөздер