kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тәжікстан туы

Тәжікстан туы — Тәжікстан Республикасының мемлекеттік рәмізі. Ол 1992 жылы қараша айында қабылданды, және орталығында алтын тәж салынған үш түсті триколор болып келеді. Тәжік туының түстері мен 1:2 пропорциясы Тәжік КСР туымен бірдей. Байрақ күні оның қабылданған күнінде, 24 қараша күні тойланады. Дизайны Тәжікстан туы қызыл, ақ және жасыл түстерінің триколоры болып келеді. Түстердің мағынасы жайлы көптеген түрлі теориялар бар, көбісі тарихи мағыналарға сүйеніп жазылған. Тәжікстан туының түстері оның ізашары, Тәжік КСР туының түстеріне ұқсас. Бір теория бойынша, қызыл түсі бостандық пен тәуелсіздікті білдіреді; ақ түсі бейбітшілік пен тыныштықты және жасыл түсі молшылықты және дамуды білдіреді. Оған қоса Тәжікстанда жасыл түсімен табиғатты, Ислам дінін және Наурыз мейрамын байланыстырады. Түстердің халықтың иерархиясын білдіреді деген тұжырымдама да бар; бұл теория бойынша қызыл еңбек істейтін халықты, ақ түсі интеллектуалды жұмысшыларды және жасыл түсі ауыл шаруашылығымен айналысатындарды білдіреді. Жасыл мен қызыл жолақшалары аумағы бойынша тең болғанымен, ортадағы ақ жолақ олардан бір-жарым рет үлкенірек. Тудың үш түсін тағы Иран туында да табуға болады; бұл екі халықтың тарихи, лингвистикалық және этностық жақындығын көрсетеді. Триколордың ортасында алтын тәж бейнеленген. Тәж Саманид мемлекетін және тәжік халқын білдіреді, өйткені "тәжік" этнонимы парсы тілінің "тадж" ("тәж") сөзінен шыққан. Тәждің үстінде 7 жұлдыз орналасқан, өйткені бұл санның тәжік мифологиясында рөлі үлкен, ол бақыт пен мінсіздікті білдіреді. Президенттік штандарт Тәжікстан президентінің өзінің ресми штандарты тұңғыш рет 2006 жылы, Эмомали Раһмонның 3-ші қайта сайлану рәсімінде қолданылды. Ол тәжік триколорын қолданғанымен, ортасында Деравш Кавиани, сасанидтердің патшалық оюы бейнеленген. Оюдың ішінде көк аспандағы алтын арыстан салынған. Оюдың төрт бұрышында төрт регионды белгілейтін төрт жұлдыз орналастырылған. Штандарттың ортасында Тәжікстан елтаңбасында бұрын қолданылған символиканы байқауға болады. Тарихи тулары Кеңес одағының билігінен бұрын Тәжікстанның және тәжік халқының тулары болмаған. 1929 жылы тәжіктердің тұңғыш туы қабылданды. Бұдан бұрын Тәжік КСР Бұхара Халық Кеңес Республикасының бөлшегі еді; Қазан төңкерісінен бұрын ол Бұхара әмірлігінің құрамында еді. Гиннесс рекордтар кітабында 2011 жылы қыркүйек айында Тәжікстан туы Гиннесс рекордтар кітабына енді. Тәуелсіздіктің 20-жылдық мерейтойында Тәжікстан туы Душанбедегі биіктігі 165 м флагштокқа ілінді. Алдыңғы рекорд Әзірбайжанның 162 метр флагштогында еді. Душанбе флагштогы рекордты 2014 жылға дейін иеленді, қазіргі рекорд иеленушісі — Сауд Арабиясының Жидда қаласының 171 м флагштогы. Дереккөздер
Ұлан (өзен)

Ұлан – Ертіс алабындағы өзен. Бастауы Қалба жотасының солтүстік етегінен басталып, Ертіс өзеніне сол жағынан құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 87 км, су жиналатын алабы 1220 км 2 . Жағалауы тіктеу келген, Ертіске құяр сағасында жазық. Негізінен жауын-шашын суымен толығады. Кішігірім 5 саласы бар. Жылдық орташа су ағымы сағасында 1,87 м 3 /с. Жайылмасы – шабындық. Дереккөздер
Сайфуддин Азизи

Сайфуддин Азизи (Азизи́; , ; 1915—2003) — Қытайдың мемлекет және саяси қайраткері, ҚХР Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының бірінші төрағасы болды. Өмірбаяны 1915 жылы 12 наурызда Шәуешек қаласына жақын Артуш ауылында дүниеге келген. Шыңжаң мектебінде оқып, Кеңес Одағына көшіп, КОКП құрамына кіріп, Ташкенттегі Орталық Азия саяси институтында оқуын жалғастырды. Содан кейін еліне оралды. Шығыс Түркістан революциялық Республикасында білім министрі, сондай-ақ Чжан Чжичжун Үкіметінде білім беру мәселелері жөніндегі уәкіл (1945 жылдан 1948 жылға дейін) болып жұмыс істеді. 1949 жылдың жазында Қытай Халық Республикасын жариялау мақсатында шақырылған Халықтық саяси консультативтік кеңестің отырысына қатысу үшін Бейжіңге жіберілген Шығыс Түркістан революциялық Республикасының екінші делегациясын басқарды. Сол мақсатпен жіберілген алғашқы делегация, ресми мәліметтер бойынша, ұшақ апатынан толық құрамда қаза тапты. Бірінші делегацияның жетекшісі Ахметжан Касыми осы аймақтың Қытаймен бірігуінің қызу қарсыласы болып саналғандықтан, И.В. Сталин мен Мао Цзэдунның сөз байласуы салдарынан Кеңес Одағының арнайы қызметі ұйымдастырған деген нұсқалар бар. Сайфуддин Азизи бастаған жаңа делегация Шығыс Түркістан Республикасының жаңадан құрылған Қытай Халық Республикасының құрамына кіруіне келісім берді. 1949 жылы қыркүйекте Сайфуддин жаңа коммунистік үкіметтің мүшесі бола отырып, ҚКП бекіткен Қытай Халықтық саяси консультативтік кеңесіне кірді. Сол жылдың қазан айында Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін Сайфуддин жаңа үкіметтің ұлт істері мен саяси-құқықтық жұмыстарында әртүрлі қызметтерді атқарды. 1949 жылдың желтоқсанынан 1950 жылдың қаңтарына дейін ол Мао Цзэдунмен бірге Мәскеуге Қытай-Кеңес достық шартын жасау үшін барған сапарында бірге болды. 1998 жылға дейін саяси қызметпен айналысты. Сайфуддин Азизи науқастан 2003 жылы 24 қарашада Бейжіңде 88 жасында қайтыс болды. Дереккөздер
Тәжікстан елтаңбасы

Тәжікстан елтаңбасы немесе Тәжікстан эмблемасы — Тәжікстан Республикасының рәміздерінің бірі. Ол — алдындағы Тәжік КСР елтаңбасының өзгертілген нұсқасы болып келеді. 1993 жылы 28 желтоқсан күнінен бері қолданыста. Дизайны және символикасы Сипаттамасы Тәжікстан елтаңбасы — жеңілтілген тәжік туы қоршаған сол жағында мақта, оң жағында бидай баулары бар; орталығында тәж, көтерілген күн мен таулар бейнеленген эмблема. Екі бауды астында симметриялы кітап байланыстырып жатыр. Елтаңбаның қазіргі дизайны Кеңес одағының геральдикасына негізделген. Оны біз екі жақтағы мақта мен бидай бауларынан және көтеріліп жатқан күннен байқай аламыз. Символикасы Елтаңбаның орталығында салынған тәж бен 7 жұлдызды біз Тәжікстан туынан да байқай аламыз. Ол Саманид мемлекеті заманынан бері қолданылудағы символ, және ол тәжік халқының басты белгісі болып келеді. Осының басты себебі — парсы тілінде «тадж» этнонимы «тәж» сөзін білдіреді. Оның үстіндегі 7 жұлдыз елдің 7 облысын (регионын) білдіреді. Елтаңбаның негізінде Памир таулары мен кітап бейнеленген. Көтерілген күн өмірдің басталуын, және бидай елдің байлығын білдіреді. Тарихи елтаңбалар Тәжік АКСР елтаңбасы Тәжік АСКР Орталық Сайлау Комитетінің сипаттамасы бойынша: Тәжік КСР елтаңбасы 1992 жылғы елтаңба Екі жағынан тәжік туымен оралған бидай баулары, орталығында қанаты бар алтын арыстан салынған нұсқа Тәжікстанның бір жыл ғана елтаңбасы болған еді. Арыстанның артында күн сәулелері, және астында төбесінде қар жатқан таулар бейнеленген. Қанатты арыстан бейнесі үндіарий халықтарында (парсылар мен тәжіктер) күш, билік, күн мен отты білдіреді. Бұл символ Месопотамиядан Иранға, және кейінірек Орта Азияға көшті. Тағы қараңыз * Тәжікстан туы Дереккөздер
Құл Шәриф

Құл Шәриф — татар имамы, ақын, теолог, батыр, мемлекет және дің қайраткері. 1552 жылы қазанда IV Иван әскерлеріне қарсы Қазанның бір бөлігінің қорғанысын басқарған татарлардың ұлттық батыры. Шабуыл кезінде ол әріптестерімен бірге қайтыс болды. 1996 – 2005 жылдары Қазан Кремлінде қираған ескі мешіттің орнына салынған Құл-Шәриф мешіті оның есімімен аталады. Өмірбаян Тарихи деректерде Құл Шәрифтің жақсы тәрбиеленген, текті текті болғаны айтылады. Құл Шәриф Мұхаммед пайғамбардың ұрпақтарының әулетіне жататын сәийд болып саналды. Мұны Қасым хандығынан шыққан сейіт Шақұловтардың шежіресін жариялаған қазіргі тарихшылар да растайды. 1546 жылы әкесі Мансұр қайтыс болғаннан кейін Қазан қаласының рухани басшысы болып сайланды. Қазан қаласының қоршауы Қазан хандығының осынау қиын, тартысты, апатқа дейінгі жылдары. Құл Шәриф елде тыныштық орнатуға, Қазан мен Мәскеу арасындағы қарым-қатынасты бейбіт, саяси жолмен реттеуге тырысуда. Алайда IV Иван үкіметі оның ұсыныстарын қабылдамай, Қазанға қарсы қанды соғыс бастады. Басқа амалы қалмаған Құл Шәриф өзге азаматтармен бірге елінің, халқының тәуелсіздігі үшін күреске шықты. Осы оқиғалардың куәгері кінәз Курбский Құл Шәриф пен оның төңірегіндегі басқа да татар асылдарының ерлікпен қаза тапқанын мойындауға мәжбүр болды. Өлім Құл Шәриф 1552 жылы қазанды басып алу кезінде қайтыс болды. Философ және тарихшы Маржани, Құл Шәриф пен оның ізбасарлары белгілі бір әскери бөлімге біріктіріліп, шайқаста қаза тапты деп жазды. Құл Шәрифтің өзі мешіттің төбесіне көтеріліп, оны өлтіріп, денесін төмен түсірді. Сөйтіп, 1552 жылы 2 қазанда елмен бірге оның рухани ұстазы Құл Шәриф тақтан тайып, қайтыс болды. Еңбектері Өкінішке орай, Құл Шәриф шығармаларының біразы ғана сақталған. Алайда, әдебиеттанушы Марсель Ахметзянов Құл Шәрифтің "Зафернаме-и вилайет-и Казан" (1550) шығармаларының, "Шариф Хаджитархани" және "Құл Шәриф" өлеңдерінің авторы деген болжам жасады. Шығармалар мен өлеңдерге талдау жасай отырып, Ахметзянов олардың авторы өте білімді, астрономия, тарих және басқа ғылымдарда білімі бар екенін атап өтті. Дереккөздер Әдебиет * Құл Шариф және оның заманы: Татар және орыс тілдеріндегі мақалалар жинағы. – Қазан: Татар кітап баспасы, 2005. – 192 б. Сондай-ақ қараңыз * Құл-Шәриф мешіті
Бешалма

Бешалма — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл. Сипаттама Аудан орталығы Комраттан 28 км. қашықтықта, Молдованың астанасы Кишиневтан 121 км. қашықтықта орналасқан. Бешалма ауылы Ғағауыз АТУ Комрат ауданының құрамына кіреді. Аумақтың жалпы ауданы 60,7 шаршы км, бұл ауданның 7,1% құрайды. Ауылда 87 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: *17 ауылшаруашылық кәсіпорны, *4 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, *1 диірмен, *2 май цехы, *1 шағын наубайхана, *24 сауда кәсіпорны, *1 көлік кәсіпорны, *11 азық-түлік дүкені, *1 жанармай құю бекеті. Ауыл аумағында 5 артезиан құдығы, 93 құдық орналасқан. Халқы 2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 4441 адам тұрса, оның 50,53 пайызы ерлер, 49,47 пайызы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: *96,67% - ғағауыздар, *0,99% - молдовандар, *0,83% - украиндар, *0,74% - орыстар, *0,56% - бұлғарлар, *0,11% - сығандар, *0,09% - басқа ұлттар. Тарихы Бешалма ауылының негізі 1791 жылы қаланған. Аңыз бойынша, ауылдың алғашқы тұрғындары бес алма ағашын осы жерден кездестірген, сірә, бұрын осында өмір сүрген, ауылға «Бес алма ағашы» – Бешалма деген атау берген татарлардан қалған. 1810 жылы отаршылар ауылда алғашқы шіркеу салды. Ол кішкентай болды, оған тек діни қызметкер мен шіркеу қызметкерлері кіре алды, діни қауымның мүшелері көшеде дұға етті. 1860 жылы ауыл тұрғындарының өтініші бойынша шіркеуге Георгий есімі берілді. Жаңа шіркеу 1880 жылы ашылды. Ол кезде Бешалма Бендері уезі, Комрат болысының құрамында болған. 1940 жылы Бессарабия Кеңес Одағына қосылғаннан кейін ауылда ауылдық кеңес ашылды. Ол 1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін 1944 жылға дейін қызметін тоқтатты. 1944 жылы ауылда 5 мың адам тұрған. Ашаршылық 2800 адамды қамтыды. 1948 жылы 4 сәуірде «Заветы Ильича» ұжымшары ұйымдастырылды. 1948 жылы 4 тамызда «Правда» колхозы, 1948 жылы 28 тамызда «Шверник» колхозы құрылды. 1950 жылы 16 тамызда жалпы жиналыстың шешімімен колхоздар бір ұжымға «Заветы Ильича» колхозына біріктірілді. 1965 жылы 20 қаңтарда «Правда» колхозы болып аталды. 1991-2000 жылдар аралығындағы ауылдың тарихы ерекше орын алады, өйткені осы кезеңде Молдованың саяси, мәдени және экономикалық өмірінде үлкен өзгерістер болды. Қиындыққа қарамастан «Правда» колхозы жұмысын жалғастырды. Колхоздың негізгі саласы темекі, жүзім, астық, мал шаруашылығы болды. 1990 жылдардың ортасында бизнес дами бастады. Инфрақұрылымы Бешалма ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: *2 мектепке дейінгі мекеме, *1 лицей, *мәдениет үйі, *тарихи-этнографиялық мұражай, *2 кітапхана, *сауықтыру пункті орналасқан. *Православие шіркеуі Дереккөздер
Тәжікстан президенті

Тәжікстан Президенті немесе Тәжікстан Республикасының Президенті — Тәжікстан Республикасының мемлекет басшысы және де факто үкіметінің басшысы. Атқарушы билік басында болуымен қоса президент Тәжікстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді. 1994 жыл 16 қарашадан бері президент — Тәжікстан Халық Демократиялық партиясының басшысы Эмомали Рахмон. Тарихы Тәжікстанның тұңғыш президенті Қаһһор Маһкамов еді. Ол Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының Президенті сайланып, Тәжікстанның тәуелсіздік алған күнінде президенті болды. Халықтан қолдау көре алмаған Қаһһор Маһкамов 1991 жылы тамыз айында жұмысынан кетуге мәжбүр болады. Елдің бөлінгендігінен 1991 мен 1992 жылдар арасында президенттер бір-бірін ауыстырып жатты, елде билікке талас жүрді. Наразылық пен келіспеушілік кейінірек Тәжік Азаматтық соғысына алып келді. 1994 жылдан бері президент Эмомали Шәріпұлы Рахмон болып келеді. Соңғы президенттік сайлау 2020 жылы өтті, алайда әлем бақылаушылары Тәжікстанда өткізілетін сайлауларды демократиялық емес және жалған деп санайды. Атқаратын рөлі Тәжікстан президенті — елдің елбасы және де факто үкімет басшысы, ол елдің ең ықпалды лауазымның иегері болып келеді. Президент халық сайлауымен сайланады, бастапқыда ол тек екіден көп емес жеті-жылдық мерзім жұмыс істей алатын. Алайда кейінірек бұл заң өзгертілді. Тәжікстан президенті соған қоса Тәжікстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді. Атқарушы билігімен қоса, президентке шекара қауіпсіздігі жайлы кеңес беретін Қауіпсіздік Комитеті де бар. Оған қоса мемлекеттік мәселелер жайлы 5 кеңесшісі бар: * Экономикалық мәселелер жайлы мемлекеттік кеңесші * Халықаралық қатынас жөніндегі мемлекеттік кеңесші * Ғылым және әлеуметтік мәселелер жөніндегі мемлекеттік кеңесші * Ақпарат, мәдениет және мемлекет істері жөніндегі мемлекеттік кеңесші * Қорғаныс және құқық қорғау жайлы мемлекеттік кеңесші. Резиденциясы 2008 жылдан бері Душанбедегі Ұлт Сарайы (Коһи Миллат және Ақ Үй деп те аталады) Президенттің ресми резиденциясы болып келеді. Жиі ел сыртынан келген қонақтар осы сарайға келеді; арнайы мерекелер мен мерейтойлар сарайдың басты холлында өткізіледі. Оның құрылысы тәжіктердің тарихи патшасы Исмаил Ибн Ахмед Саманиге арналып басталған. 2008 жылғы тамыз айында сарай ресми түрде ашылып, дәл бірінші күні ғимаратта Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының жиналысы өткізілді. Сарай 500 сомони банкнотасында бейнеленген. 2008 жылға дейін президенттік сарай басқа жерде, 1957 жылы құрастырылған ғимаратта орналасқан еді. Ол бұрын Тәжікстан Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің басты штабы еді, және кеңес заманында Рауль Кастро, Хо Ши Мин, Никита Хрущёв, Леонид Брежнев және Борис Ельцин сияқты қонақтарды қарсы алды. 1992 жылдан бастап ол президенттік резиденция болды, бірақ 2008 жылы бұл статусынан айырылды. 2017 жылы ол Душанбе әкімінің уақытша кеңсесі болды. 2020 жылғы ақпанда ғимараттың бұзылуы жарияланды. Президенттер тізімі Қосымша ақпарат Дереккөздер
Қырғызстан президенті

Қырғызстан Президенті, ресми атауы Қырғыз Республикасының Президенті — Қырғыз Республикасының елбасы және үкімет басшысы. Президент үкіметтің атқарушы билігін басқаруымен қоса Қырғыз Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді. Қырғызстан конституциясы бойынша президент — "халықтың бірлігінің және үкімет билігінің символы" және "Қырғыз Республикасы Конституциясының кепілімен адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сақтайды". Бір азамат Қырғыз Президенті болып екі реттен көп сайлана алмайды. Қырғыз Президенті тек елде жалпы кеміне 15 жыл тұрған, мемлекеттік тілде сөйлей алатын, жасы 35-тен кем емес және 70-тен артық емес азаматтар ғана бола алады. Қазіргі қызметтегі Қырғыз президенті — Мекенчил партиясымен ұсынылған Садыр Жапаров. Қызметі және құқығы Қырғызстан Президентінің құқығында: * Премьер-Министрді және басқа үкімет қызметкерлерін тағайындау * Жоғарғы Сот ішінде Парламентке үміткерлер ұсыну * Сыртқы саясатты басқару * Заң ұсыну, қабылдау * Барлық сайлаулардың өткізілуін және декреттер жариялап отыру * Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болу бар. Президент тағайындайтын қызметкерлер * Қырғызстан премьер-министрі * Министрлер Кабинеті * Басты Прокурор * Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің төрағасы * Шекара Қызметінің төрағасы * Кеден Қызметінің төрағасы * Сот-сараптама Қызметінің төрағасы * Жаза атқару Қызметінің төрағасы * Экономикалық қылмысқа қарсы күрес қызметінің төрағасы * Қырғыз Республикасының Ұлттық Банкының төрағасы * Қарулы Күштерінің бас штабы * Түрлі Қарулы Күштер тармақтарының коммандирлері * Жоғарғы Сот мүшелері * Президент Администрациясының Басшысы * Баспасөз хатшысы * Қырғызстан Елшілері Президенттер тізімі Дереккөздер
Милош Форман

Милош Форман — чех және америкалық кинорежиссёр. Оның әке-шешесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фашистік концлагерлерде қайтыс болған. Соғыстан кейін ол Подебрадыдағы мектеп-интернатта білім алады, оның сыныптастары арасында болашақ президент Вацлав Гавел болды. 1968 жылы орын алған «Прага көктемінен» кейін Форман АҚШ-қа көшеді. Фильмдері Дереккөздер
Буджак (Ғағауызстан)

Буджак (Ғағауызстан) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл. Сипаттама Буджак ауылы ауданның орталық бөлігінде, Ялпуг өзенінің бойында, Комрат қаласының орталығынан 9 шақырым жерде орналасқан. Ол аздап төбелі жазық, жыралар мен сайлармен бөлінген. Эрозиялық процестер дамыған. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 43 метр. Ауылда Комрат теміржол вокзалы бар. Табиғи дала өсімдіктері күні бүгінге дейін сақталған, бидай, жүгері, сұлы, қара бидай, күнбағыс сияқты дәнді дақылдар егіледі. Буджак ауылы аумағындағы барлық жерлер - 2360 га , ауыл шаруашылығы алқаптары-1873 га, егістік-1191 га. Халқы 2004 жылғы санақ бойынша ауылда 1525 адам тұрады. *942 ғағауыз, *305 молдаван, *115 орыс, *85 украин, *56 болгар, *4 сыған. Инфрақұрылымы Ауылда 67 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: *27 ауылшаруашылық кәсіпорны, *9 сауда кәсіпорны, *2 азық-түлік дүкені, *2 жанармай құю бекеті, т.б. Ауыл аумағында әлеуметтік сала объектілері: *1 мектепке дейінгі мекеме, *1 гимназия, *мәдениет үйі, *2 кітапхана, *медициналық пункт *Православие шіркеуі бар. Дереккөздер
Аралсор (көл, Бөкей ордасы ауданы)

Аралсор – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданы Бисен ауылының шығысында 35 км жердегі ащы көл. Гидрографикасы Аумағы 124,1 км 2 . Көл теңіз деңгейінен 1,6 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 34,3 км, енді жері 13,0 км, жағалау бойының ұзындығы 117,4 км. Орта тұсында ұзындығы 7 км, ені 4 км-ге жуық сор басқан арал орналасқан. Жаз айларында көл суы тартылғанда арал жағалауымен (солтүстігінде) жалғасып жатады. Шығыс жағалауынан басқа бөлігі жарқабақты келеді. Солтүстігінен Ащыөзек өзені құяды. Жағалауының шығысындағы ашық бөлігін қамыс, құрақ басқан. Дереккөздер
Аралсор (көл, Ақжайық ауданы)

Аралсор – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы Мыңтас қыстауынан оңтүстік-шығысқа қарай 46 км жердегі көл. Гидрографикасы Аумағы 5,9 км 2 . Көл теңіз деңгейінен 6,3 м төмен жатыр. Ұзындығы 3,2 км, енді жері 2,5 км, жағалау бойының ұзындығы 9,6 км. Көл көктемгі жауын-шашында шығысында жатқан өзімен аттас көлмен ұласып кетеді. Жазда құрғап, сор батпаққа айналады. Дереккөздер
Алан Менкен

Алан Менкен — америкалық композитор, Walt Disney мультфильмдері үшін ән мен музыка жазған автор, сондай-ақ Бродвейде мюзиклдерді қоюшы. Өз мансабында ол 8 Оскар сыйлығын, 7 Алтын глобус, 11 Грэмми, Тони және Эмми сыйлықтарын жеңіп алған. Фильмдері
Ширван-Абшерон сәулет мектебі

Ширван-Абшерон сәулет мектебі — Әзірбайжан сәулет тарихында белгілі бір орын мен маңызы бар сәулет мектептерінің бірі. Ол VIII-IX ғасырларда пайда болды. Кесранидтер әулеті кезеңіндегі Ширваншах мемлекетінің нығаюы және осылайша құрылысқа қолайлы жағдай жасау жергілікті сәулет мектебінің гүлденуіне жол ашады. Ширваншах мемлекетінің аумағы табиғи құрылыс тастарына бай болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап бұл аймақта әктас құрылыс материалы және ғимараттарды безендіруде қолданылатын жалғыз материал болды. Ширван-Абшерон сәулет өнерінің стильдік ерекшеліктері оған қолданылған тас пен ою-өрнек оюларының біріккен әсері негізінде қалыптасты. Әдемі жергілікті тасты мұқият төсеу және оның бетін тегістеу Ширван құрылымдарының кірпішіне ерекше көрініс береді. Мұндай сыланған беттерге салынған жұқа тасты оюлар композицияның көрнекті жерлеріне шоғырланып, көркемдігімен назар аудартады. Ширван сәулет өнерінің осы бағытта дамуы мұндағы композициялардың қарапайымдылығын анықтап, жеке элементтерді адал өңдеуге басты назар аударылды. Әдебиет * Усейнов М, Бретаницкий Л., Саламзаде А. Әзірбайжан сәулет өнерінің тарихы. М., 1963 ж. Дереккөздер
Хамит Әлімжан

Хамит Әлімжан шынайы есімі – Хамит Әлімжанұлы Әзімов — өзбек ақыны, драматург, әдебиеттанушы, ХХ ғасырдағы өзбек поэтикалық классикасының өкілі. Өмірбаян 1909 жылы Жызақ қаласында дүниеге келген. Кішкентай кезінен анасы Кәмила мен атасы Молла Әзімнен ел аузындағы ертегілерді, дастандар мен жырларды көп естіген. Жазушы бола отырып, фольклорға жинаушы ретінде де, зерттеуші ретінде де бет бұрды. Әлімжан 1918 жылы Жызақ қаласында ашылған толық емес орта мектепке түсіп, кейін Самарқандқа университетке оқуға түседі. Самарқандтағы Өзбекстан педагогикалық академиясында (1928-1931) оқыған. 1928 жылы Әлімжанның «Көктем» атты тұңғыш жыр жинағы жарық көрді. Арада көп жылдар өткен соң Мұса Ташмұхамедов, Хамит Әлімжан туралы мақаласында бұл есімнің символдық мәніне ерекше тоқталды. Самарқандтағы оқуының аяқталып, Ташкентке көшуі Әлімжан үшін жаңа, маңызды өмірбаяндық және шығармашылық кезеңнің басталуы болды. Әлімжан газет-журналдарда журналист, редактор болып көп жұмыс істейді, бірақ әдеби жұмысын жалғастырады. 1930 жылдары Әлімжан бақшының орындауындағы «Айгүл мен Бақтияр», «Семұрғ» дастандарының әсерінен үлкен туындылар жасайды. 1939 жылы Хамит Әлімжан Өзбекстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы болып, 1944 жылы жол апатынан қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды. Ол Ташкенттегі Александров алаңында жерленген, кешегі кеңестік кезеңде күлі Шығатай зиратына әйеліні ң жерленген жеріне ауыстырылған. Жад Хамит Әлімжанның құрметіне Ташкент метрополитенінің станциясы; Самарқанд облыстық Музыка және драма театры; Қаршы мемлекеттік педагогикалық институты аталды. 1990 жылы 19 мамырда Ташкентте мүсінші Я.Шапиро мен сәулетші С. Адыловтың еңбегі үшін ақын ескерткіші салтанатты түрде ашылды. 2017 жылдың желтоқсан айында ескерткіш Жазушылар аллеясына көшірілді. 2004 жылы Хамит Әлімжан қайтыс болғаннан кейін "Буюк хизматлари учун" орденімен марапатталды. Дереккөздер
Ракув (футбол клубы)

«Ракув» — Польшаның Ченстохова қаласындағы футбол клубы. Атаулары Жетстіктері Ұлттық ; Экстракласса : чемпион (1): 2023 : Вице-чемпион (2): 2021, 2022 ; Кубок : Жеңімпаз (2): 2021, 2022 : Финалист (2): 1967, 2023 ; Суперкубок : Жеңімпаз: (2): 2021, 2022 Ойыншылар 2023 жылғы 29 шілдедегі жағдай бойынша * [http://www.90minut.pl/kadra.php?id_sezon101&jesien1&id_klub=330 Ойыншылар 2022] Сілтемелер * [http://www.rksrakow.pl/ www.rksrakow.pl] * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub330&id_sezon101 Ракув] (90minut.pl)
Кишварда (футбол клубы)

«Кишварда» — Мажарстанның Кишварда қаласының футбол клубы. 2003 жылы құрылған. Стадионы Ескі алаң, Варкерт Спортпаля, базар алаңының қасында, Анарчи жолында орналасқан болатын. Ол 1,000 жанкүйерді қабылдай алатын еді. Қазіргі алаң, Варкерт спорткомплексі, 1953 жылы ашылды. Бұл стадион 2,000 адамды қабылдай алады. Стадионда ресми түрде тіркелген ең көп көрермен саны — 5,000 адам, бұл көрсеткіш 1979 жылы 1 сәуірде өткен «Кишвардай СЕ» және «Ньиредьхази ВССК» командалары арасындағы лига матчында тіркелген. Жаңа стадион, Варкерт стадионы, 2018 жылы 11 тамызда ашылды. Алғашқы матч «Ференцварошқа» қарсы өтті. Ойын 2–0 есебімен «Ференцвароштың» жеңісімен аяқталды. Еурокубоктар Жүлделері Ұлттық * Мажарстан Вице-чемпионы (1): 2021/22 * 2 лигада 2-орын (1): 2017/18 Дереккөздер Сілтемелер * http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/hungary/kisv%C3%A1rda-fc/19039/
Тесік-Тас үңгірі

Тесік-Тас — Өзбекстандағы, Байсунтау тауларындағы үңгір-грот. Бұл үңгірде 1938 – 1939 жылдары кеңес археологы Алексей Павлович Окладников неандертальдық қыздың Мустье мәдениетінен жерлеу рәсімін ашты. Неандертальдық қаңқа қызға тиесілі, бірақ бұрын ол ұлға тиесілі деп есептелген. Табылған заттың сипаттамасы Жерлеу 1938-1939 жылдары кеңес археологы А.П.Окладников Амудария облысының солтүстігінде 8-9 жастағы неандертальдық баланың қаңқасының қалдықтарымен (бас сүйегі және кейбір сүйектері) мустье мәдениетінің тұрағы мен жерлеуін тапты. Жерлеу жерге қазылған тау ешкілерінің мүйіздерімен қоршалған, бұл неандертальдарда діни және салттық діндердің бар екенін көрсетуі мүмкін. Теcік-Тастың бас сүйегі өте үлкен (1490 см³), неандертальдарға тән инфраорбитальды ролик тым дамымаған, шығатын мұрын көрінеді, ал иек, әдеттегідей, неандертальдарда жоқ. Кейінгі зерттеулерге сәйкес, қаңқа қызға тиесілі. Үңгірдің мәдени қабаттарында (1,5 м дейін) тұрақ тұрғындары аулаған жабайы жылқы, тау ешкісі, бұғы, аю және басқа жануарлардың сүйектері табылды. Құнды олжалар көптеген тас өнімдері болды (мысалы, диск тәрізді ядролар, қырғыштар). Дереккөздер
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1998

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1998 немесе FINA 8-ші әлем чемпионаты — Аустралияның Перт қаласында 1998 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.fina.org/ FINA Official Website] * Swim Rankings [https://web.archive.org/web/20070922094048/http://www.swimrankings.net/index.php?pagemeetDetail&meetId9645418 results]
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1994

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1994 немесе FINA 7-ші әлем чемпионаты — Италияның Рим қаласында 1994 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[http://www.fina.org/ FINA Official Website] * Swim Rankings [https://web.archive.org/web/20070922094048/http://www.swimrankings.net/index.php?pagemeetDetail&meetId9645418 results]
Әбділхамит Сүлейменұлы Шолпан

Әбділхамит Сүлейменұлы Шолпан шынайы есімі – Әбділхамит Сүлейменұлы Жүнісов — өзбек кеңес ақыны, жазушы, драматург және публицист, жаңа өзбек поэзиясының негізін қалаушылардың бірі. Ол шығармаларына Шолпан деген бүркеншік атпен қол қойған. Өмірбаян Әбділхамит Жүнісов, Әндіжан қаласында 1897 жылы дүниеге келген. Әбділхамит өзінің білімін дәстүрлі жергілікті мектеп-медреседен бастайды, онда міндетті оқу бағдарламасын үйренумен қатар, философияға, логика мен тарихқа белсенді қызығушылық танытады, поэзияға қызығушылық танытады. Әбділхамит полиглот бола отырып, түпнұсқада Шығыстың ұлы ақындары — Әбілқасым Фирдауси, Саади, Хафиз Ширази, Омар Хайямның шығармаларын оқиды. Кейінірек орыс-жергілікті мектептің оқушысы бола отырып, ол орыс ақындары мен жазушыларының – Пушкин мен Достоевскийдің мұрасымен танысады, орыс тілін үйрену оған еуропалық мәдениетті де ашады. 1919 – 1920 жылдары Әбділхамит «ТүркРОСТА» газетінің бас редакторы болып жұмыс істеді. Сондай-ақ «Иштирокиюн», «Гызыл Байрок – Қызыл Байрақ», «Туркистон – Түркістан», «Бухаро Ахбори – Бұхара жаңалықтары», «Дархон» сияқты көптеген басқа басылымдардың редакциялық алқасында қызмет етті. Шолпанның сан қырлы таланты жан-жақты ашылып, 1917 жылы «Қолөнерші Халил» драмасын, 1920 жылы «Яркин» пьесасын, «Ояну» (1922), «Деректер» (1923), «Таңғы сүйкімді» (1926), «Сөз» (1935) поэзиялық жинақтарын жазды. 1924 жылы Шолпанның кейбір өлеңдері А.Самойловичтің аудармасымен орыс тілінде басылып шықты. 1936 жылы жазушының «Түн мен күн» романы жарық көрді. Шығармашылығының шыңы болған Шолпанның бұл шығармасы өзбек романы дәстүрінің қалыптасуына орасан зор ықпал етті. Шолпан драматург ретінде де жарқын талантын көрсетеді, оның авторлығымен қойылған ондаған пьесалар театр сахнасынан кетпейді. Шолпан, сондай-ақ, өзбек тіліне Әбілқасым Лахутидің «Еуропаға саяхат», Пушкиннің «Дубровский» және «Борис Годунов», Горькийдің «Ана» және «Егор Булычов», Шекспирдің «Гамлетін» аударады. Соңғы жылдары Абдулла Қадіри және Абдулрауф Фитрат көптеген өзбек ақындары мен жазушылары сияқты Шолпан, Иосиф Сталиннің басшылығымен ұлы террор кезінде құрбан болды. Ол 1937 жылы "Халық жауы" ретінде тұтқындалып, 1938 жылы 4 қазанда атылды. Еңбектері * «Қолөнерші Халил» (1917.ж) * «Яркин» (1920.ж) * «Ояну» (1922.ж) * «Деректер» (1923.ж) * «Таңғы сүйкімді» (1926.ж) * «Сөз» (1935.ж) * «Түн мен күн» (1936.ж) Дереккөздер
Дезгинжа

Дезгинжа — Молдовадағы, Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің құрамындағы ауыл. Сипаттама Дезгинжа ауылы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің солтүстік-батысында, теңіз деңгейінен 85 метр биіктікте орналасқан. Комратқа дейінгі қашықтық шамамен 18 км, Кишиневке дейін - шамамен 63 км. Жақын елді мекендер: Ченак ауылы (Цимисли ауданы) (6 км), Топал ауылы (6 км), (Цимисли ауданы), Буджак ауылы (Комрат ауданы) (7 км), Бороганы ауылы (Леовск ауданы) (10 км). Аймақтың жалпы ауданы 99,7 шаршы метр.км, бұл аудан ауданының 11,7% құрайды. Халқы 01.01.2015 жылға ауылда 5200 адам немесе аудан халқының 7,5% тұрады: *4926 ғағауыздар, *108 орыстар, *-88 молдовандар және басқа ұлттар. Еңбекке қабілетті халық құрылымында – 64,5% (3358 адам). 1835 жылы Дезгинжа Бессарабия облысының Леов уезінің Верхнебуджак округінде, кейінірек 1850 жылы — Бессарабия облысының Кагуль уезінің Верхнебуджак округінде, 1858 жылы — Бессарабия облысының Бендер уезінің Верхнебуджак округінде болды. 1842-1843 жылдары қоныс аударушылар ауылдарында патша әкімшілігінің озбырлығына қарсы бағытталған толқулар болды. Ақпан-тамыз айларында Десгинжа колониясында толқулар болды, кедей және орта шаруалар С.Урсуды қызметінен босатуды талап етті, сондықтан осы округтің старшинасы А. Илашковпен қақтығыс болды. Көптеген ауыл тұрғындары билікке қарсылық білдіргені үшін жазаланды. Дезгинжа ауылының тұрғындары 1905-1906 жылдардағы Бессарабиядағы революциялық оқиғаларға қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914-1918 ж. жүздеген ауыл тұрғындары майданға жұмылдырылды, ондаған адам қаза тауып, жараланды. 1917 жылы 25 қазанда Қысқы сарайға шабуылға қатысқан Дезгинжа ауылының тумасы Д.И.Чадырян Волынский запастағы полкінде әскери борышын өтеген. Инфрақұрылымы Ауылда 144 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: *98 ауылшаруашылық кәсіпорны, *1 өнеркәсіптік және қайта өңдеу кәсіпорны, *25 сауда кәсіпорны, *2 азық-түлік дүкені, т.б.бар. Дезгинжа ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: 1 мектепке дейінгі мекеме, 1 лицей, мәдениет үйі, 2 кітапхана, сауықтыру пункті орналасқан. Православие шіркеуі бар. Ауылда 1890 үй мен пәтер болса, оның 1252-сі немесе 66,3 пайызы су құбырымен жабдықталған, 660-ы немесе 35 пайызы газдандырылған. Дереккөздер
Русская Киселия

Русская Киселия — Молдованың оңтүстігінде орналасқан Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің құрамындағы ауыл. Сипаттама Русская Киселия ауылы 1891 жылы құрылған. Аймақтың жалпы ауданы 10,5 шаршы метрді құрайды, бұл ауданның 1,2 пайызы. Кишиневтан қашықтығы шамамен 127 шақырым. Бұл елді мекен тек екі негізгі Молодежная және Победа көшелерінен тұрады. Ауыл тұрғындары ауылдан тыс орналасқан «Fudjikura» және «Asena-Tekstil» кәсіпорындарында жұмыс істейді. Халқы 01.01.2015 жылғы жағдай бойынша ауылда 689 адам немесе аудан халқының 1,0% тұрады: *215 молдаван, *211 украин, *201 ғағауыз және басқа ұлт өкілдері тұрады. Инфрақұрылымы Ауылда 241 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде 188 ауыл шаруашылығы кәсіпорны, 4 азық-түлік дүкені, т.б. Русская Киселия ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: *1 мектепке дейінгі мекеме, *1 лицей, *мәдениет үйі, *2 кітапхана, *отбасылық дәрігерлер кабинеті орналасқан. Дереккөздер
Конгаз

Конгаз (; молд. Congaz) — Молдованың оңтүстігіндегі ауыл. Ғағауызстанның Комрат ауданының құрамына кіреді. Сипаттама Конгаз – осы аттас коммунадағы жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 23 км және Кишиневтен 125 км қашықтықта орналасқан. Аймақтың жалпы ауданы 129,8 шаршы метр, бұл ауданының 15,2% құрайды. Ауыл аумағының ұзындығы 8 шақырымдай. Ауылдың шығыс шетіне тікелей жақын жерде Ялпуг өзені солтүстіктен оңтүстікке ағып жатыр. Елді мекеннің солтүстік-шығыс шетінен 0,2 км қашықтықта Ялпуг өзенінің оң саласы болып табылатын Карсэу өзенінің сағасы орналасқан. Ауыл маңында орналасқан ең ірі су қоймасы ауылдың солтүстік шетінен 400 метр жерде орналасқан Конгаз су қоймасы. Бұл ауыл Молдовада ғана емес, бүкіл Еуропадағы, тіпті дүние жүзіндегі ең үлкен ауыл. Мұны, Википедия Гиннестің рекордтар кітабына сілтеме жасай отырып, Конгаз халқының саны бойынша Еуропадағы ең үлкен он ауылдың қатарына кіретінін айтқан. Халқы 2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 12327 адам тұрса, оның 50,34%-ы ерлер, 49,66%-ы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: *96,12% - ғағауыздар, *1,22% - молдовандар, *1,04% - орыстар, *0,74% - украиндар, *0,50% - бұлғарлар, *0,19% - сығандар, *0,19% - басқа ұлттар. Тарихы "Конгаз" атауы осы жердегі бұрынғы татар ауылынан атауынан сақталған. Түрік тілінде "конгаз" "отырған қаз" дегенді білдіреді. Ғағауздардың онда өмір сүргені туралы алғашқы деректер 1793 жылдан басталады. Алғашқы ағаш шіркеу 1828 жылы салынған. Оның орнына екінші тас шіркеу 1883 жылы салынған. 1912 жылы Конгазда екі кластық министрлік, бір кластық діни мектеп болды. 1847 жылы Конгаз ауылында 186 отбасы болған, жалпы халық саны 1215 адам болған. 1915 жылы 782 шаруашылық, 3128 ер адам және 2906 әйел адам болған. Экономикасы Конгаз аумағында 300-ге жуық шаруашылық субъектілері, 6 ірі ауылшаруашылық кәсіпорны және 145 шаруа қожалығы, 12 өнеркәсіптік кәсіпорын тіркелген, оның ішінде «Асена Текстиль» ЖШС зауытының филиалы, «Текка» ЖШС шарап зауыты, «КСТЕГ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің шұжық цехы, диірмендер «Велимол Прод» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, «Дермен» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, «Морой» ЖШС, ИП.Монолов, жиһаз шығаратын «Кариф Мобила» ЖШС, «Магвилд» ЖШС тігін кәсіпорны, май бұрғылау және шағын наубайхана, т.б.бар. Ауылда 58 сауда кәсіпорны, жиһаз, автобөлшектер, құрылыс материалдары, оргтехника сататын мамандандырылған сауда желісі, 397 сауда орнына арналған базар бар. Тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындарының желісі дамыған. 6 құрылыс ұйымы, 3 көлік компаниясы (оның ішінде RG-Cargo халықаралық тасымалдаумен айналысады), коммерциялық банктердің 3 филиалы және сақтандыру ұйымдарының 3 филиалы бар. Әлеуметтік салалар Конгаз ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: *5 мектепке дейінгі мекеме, *1 мектеп-интернат, *2 лицей, *2 гимназия, *1 сауықтыру лагері, *мәдениет үйі, *6 кітапхана, *сауықтыру орталығы *Православие шіркеуі бар. Дереккөздер
KSP Steel

«KSP Steel» ЖШС — мұнай-газ саласы үшін жіксіз болат құбырлар шығаратын алғашқы қазақстандық кәсіпорын. 2007 жылдың басында құрылған. Компанияның өндірістік орталығы Павлодарда орналасқан, онда 2007 жылғы желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен KSP Steel зауытының ресми ашылуы өтті. Кәсіпорынның өндірістік объектілері жалпы ауданы шамамен 133 га құрайды, мұнда 7500-ден астам кәсіби дайындалған мамандар жұмыс істейді. Зауыттың жұмысын Алматы қаласында орналасқан компанияның бас кеңсесі үйлестіреді. Қызметі KSP Steel негізгі қызметі әртүрлі диаметрлі және мақсаттағы жіксіз болат құбырларды өндірумен байланысты. Өнім құбыр желілерін салу кезінде, мұнай өндіруші және геологиялық барлау компанияларының, Қазақстанның машина жасау және өнеркәсіптік кәсіпорындарының объектілерінде пайдаланылады, сондай-ақ ТМД елдеріне (Ресей, Әзірбайжан, Түркіменстан) және алыс шетел мемлекеттеріне, оның ішінде АҚШ-қа экспортталады. 2011 жылы өткізілген кәсіби жарамдылыққа аттестаттау барысында компанияның 400-ден астам қызметкері жұмыстан босатылды. Талқылау барысында заңгерлер аттестаттауды заңсыз деп таныды. Павлодардағы KSP Steel қазақстандық кәсіпорнының басшылығы өз қателігін мойындап, қызметкерлерін өз лауазымына қайта алды. 2021 жылдың тамызында қазақстандық KSP Steel жіксіз болат құбырларды шығару бойынша "Полимерстрой" ЖШҚ өндірісін дамытуға 500 млн рубль инвестициялауды жоспарлап отырғаны белгілі болды, деп хабарлады Орынбор облысы үкіметінің баспасөз қызметі. Құрал-жабдықтар Зауыттың жобасын әзірлеуді, сондай-ақ негізгі жабдықты жеткізуді және іске қосуды Danieli (Италия) компаниясы жүзеге асырды. Сондай-ақ, Kocks (Германия), Tecnar (Канада), Cartacci (Италия), Tuboscope (АҚШ), Bronx (АҚШ), PMC-Colinet (Бельгия), Tiede, MAC, Sidermontaggi (Италия) фирмаларының жабдықтары қолданылады. Дереккөздер
Котовское (Молдова)

Котовское — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл. Сипаттама Котовское ауылы - Молдова Республикасының оңтүстігіндегі Буджак даласындағы шағын елді мекен, Комрат ауданына кіреді. Ауыл Комраттан 35 км қашықтықта және Молдова Республикасының астанасы Кишиневтен 134 км қашықтықта орналасқан. Ауыл оңтүстік-батыстан Кантемир ауданы Кыет ауылының жерлерімен, оңтүстік-шығыстан – Комрат ауданы Конгаз ауылының жерлерімен шектеседі, солтүстік-шығыс жағында Кантемир ауданы Тараклия ауылы, ал солтүстік-батысында Кантемир ауданының Цолика ауылы орналасқан. Қазіргі уақытта жерді пайдалану аумағының жалпы ауданы 15,7 шаршы км, бұл аудан алаңының 1,8%-ын құрайды. Халқы 2004 жылғы санақ бойынша Котовское ауылында 989 адам тұрды. (49,44% ерлер және 50,56% әйелдер). Халықтың ұлттық құрамы: *95,45% - ғағауыздар, *2,22% - молдовандар, *1,11% - бұлғарлар, *0,71% - украиндар, *0,40% - орыстар, *0,10% - басқа ұлттар. Тарихы Котовское ауылы 1878 жылы Кырленен деген атпен құжатталған. Аңызда ауылдың аты осы маңнан жер иеленген ауылдың алғашқы тұрғыны болған шопан Тома Қырланның атымен байланысты дейді. 1924 жылы, қазіргі Котовское ауылының аумағында бірнеше үйлер салынды. Аңыз бойынша, Конгаз қаласының примары Георгий Дончу «Қырланнар» деп аталатын жаңа ауылды тіркеуге қол жеткізді. Ол Бухарестке барып, Румыния үкіметіне жаңа ауылды тіркеу туралы өтінішпен жүгінді. Котовское ауылының жеке елді мекен ретіндегі тарихы Молдаван КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1983 жылғы 28 қаңтардағы Жарлығына сәйкес 1983 жылдан басталады. Молдова Республикасының 1994 жылғы 7 ақпандағы No 310-XIII «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Заңы негізінде Котово ауылдық кеңесінің атқару комитеті примэрия болып өзгертілді. Гагауз автономиясы құрылғаннан кейін, жалпыхалықтық референдумның қорытындысы бойынша Котовское ауылы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамына енді. *1 мектепке дейінгі мекеме, *1 гимназия, *мәдениет үйі, *2 кітапхана, *отбасылық дәрігерлер кабинеті *православие шіркеуі бар. Дереккөздер
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1991

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1991 немесе FINA 6-ші әлем чемпионаты — Аустралияның Перт қаласында 1991 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.fina.org/ FINA Official Website] * [http://www.gbrathletics.com/sport/swimwc.htm World Swimming Championship Results] * [http://www.usaswimming.org/_Rainbow/Documents/4015d620-c19d-4fd6-af8a-f727a163d31a/91_wchamps%5B1%5D.pdf 1991 World Aquatics Championships Results] (PDF)
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1986

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1986 немесе FINA 5-ші әлем чемпионаты — Испанияның Мадрид қаласында 1986 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 4 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.fina.org/ FINA Official Website] * [http://www.gbrathletics.com/sport/swimwc.htm World Swimming Championship Results] * [http://www.usaswimming.org/USASWeb/_Rainbow/Documents/ac30f453-4318-4ca9-95a7-942e91d2a0e6/86_worldchamps.pdf 1986 World Aquatics Championships Results]
WMAP

WMAP (Wilkinson Microwave Anisotropy Probe) немесе Explorer 80 — Жойқын жарылыс нәтижесінде пайда болған реликт сәулеленуді зерттеуге арналған ғарыш обсерваториясы. Аппарат ғарышқа 2001 жылдың маусымында ұшырылды. Бастапқыда ол MAP деп аталатын. 2002 жылдың қыркүйегінде бұл жобаның ғылыми жетекшілерінің бірі Дэвид Уилкинсон қайтыс болғаннан кейін аппараттың аты оның құрметіне WMAP деп өзгертілді. 2003 жылы Science журналы WMAP миссиясын «Жыл серпілісі» деп таныды. WMAP жұмысының нәтижелері қазіргі стандартты космологиялық модельді, яғни лямбда-CDM моделін қалыптастыруға сеп тигізген. Аппараттың жұмысы 2010 жылдың қазанында тоқтатылды. Ғылыми нәтижелері WMAP зерттеулері келесі мәліметтерді айқындауға көмектесті: * Ғаламның құрылысы: 4,63% — кәдімгі материя, 24,02% — суық қараңғы материя, 71,35% — қараңғы энергия; * Ғаламның жасы: 13,772 млрд жыл; * Хаббл тұрақтысы: ~70 км/с/Мпк; * Оптикалық қалыңдық: 0.081±0.012; * және т.б. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [http://map.gsfc.nasa.gov/ WMAP] НАСА сайтында
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1982

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1982 немесе FINA 4-ші әлем чемпионаты — Эквадорның Гуякиль қаласында 1982 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 4 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.fina.org/ FINA Official Website] * [http://www.gbrathletics.com/sport/swimwc.htm World Swimming Championship Results]
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1978

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1978 немесе FINA 3-ші әлем чемпионаты — Батыс Германияның Берлин қаласында 1978 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 4 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[http://www.fina.org/ FINA Official Website] *[http://www.gbrathletics.com/sport/swimwc.htm World Swimming Championship Results]
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1975

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1975 немесе FINA 2-ші әлем чемпионаты — Колумбияның Кали қаласында 1975 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 4 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.fina.org/ FINA Official Website] * [http://www.gbrathletics.com/sport/swimwc.htm World Swimming Championship Results]
Ферапонтьевка

Ферапонтьевка — Молдованың оңтүстігіндегі ауыл. Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамына кіреді. Сипаттама Ферапонтевка — осы аттас коммунадағы жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 15 км және Кишиневтен 120 км қашықтықта орналасқан. Ферапонтьевка ауылы Комрат пен Чадыр-Лунге қосылатын жолдың бойында орналасқан. Жер аумағы 33,04 км² шамасында, бұл ауданының 3,86% құрайды. Ауыл арқылы Лунгуца өзені ағып өтеді. Жазда өзен құрғақ, сусыз, бірақ жаңбырдан кейін толады. Болжам бойынша, 1986 жылғы жер сілкінісінен кейін оны қоректендіретін бұлақтар жабылған. Өзен арқылы екі көпір салынған. Жалпы ауылдың орман белдеулерінің ауданы 47 гектарды құрайды. Олар негізінен көшкіндерді жақсы тоқтататын ақ акация егеді. Ферапонтьевка ауылы климаттық жағдайларға сәйкес ауа-райының ылғалдылығының жеткіліксіздігімен, күн сәулесінің көптігімен сипатталатын қоңыржай континенттік климаттық белдеуде орналасқан, жазы ыстық және құрғақ, қысы ұзақ емес, аяздар мен жылылық жиі ауысады. Халқы 2004 жылғы санақ бойынша Ферапонтьевка ауылында 1008 адам тұрды: 47,32% ер адамдар, 52,68% әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: *57,84% - украиндар, *27,98% - ғағауыздар, *5,95% - орыстар, *5,85% - молдовандар, *1,69% - бұлғарлар, *0,30% - сығандар, *0,40% - басқа ұлттар. Тарихы Ферапонтьевка ауылы туралы алғашқы деректі жазба 27.05.1928 жылдан басталады. Бұл атау 27 мамырда атап өтілетін Әулие Ферапон күнін еске алу үшін берілді. Бұл ауылдың негізін ноғай татарлары жер аударылғаннан кейін, Дунайдың оңтүстігінен келген ғағауыз босқындары мен Полтава мен Киев губернияларынан келген украин отаршылары салды, олар патша өкіметінің шақыруымен қоныс аударып, Буджак аймағын дамыту мақсатында оларға жер және салық жеңілдіктерін берді. Ауыл өсіп, 1859 жылға қарай Ферапонтьевкада 96 шаруашылық және 608 тұрғын болды. 1862 жылы мұнда Әулие Иоаннның атына шіркеу салынды. 1904 жылы Ферапонтьевкада 1230 тұрғыны бар 148 үй, орыс бастауыш мектебі, шіркеу кітаптарының қоры бар шағын кітапхана тіркелді. *мәдениет үйі, *2 кітапхана, *отбасылық дәрігерлер кабинеті. Православие шіркеуі бар - ғибадатхана мерекесі 9-қазанда тойланады. Дереккөздер
Вулканешты

Вулканешты (молд. Vulcănești, Вулкэнешть, ) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы қала. Сипаттама Вулканешты - Вулканешты ауданының әкімшілік орталығы, Кагул өзенінің бойында. Кишиневтан 180 км, Украина шекарасынан 7 км, Румыния шекарасынан 35 км қашықтықта орналасқан. Халқы 2004 жылғы халық санағы бойынша Вулканешты қаласының халқы 15462 адамды құрайды: 47,69% ерлер, 52,31% әйелдер. Ұлттық құрамы: *70,25% - ғағауыздар, *11,31% - молдовандар, *7,67% - орыстар, *5,46% - украиндар, *4,13% - бұлғарлар, *0,08% - сығандар, *0,01% - еврейлер, *1,06% - басқа ұлт өкілдері. Тарихы Вулканешты қаласының қашан құрылғанын нақты айту қиын. Қалаға Кагул жағынан кіре берістегі стелада 1712 жылы деп көрсетілген.«Бессарабияның өзі немесе Буджака деп аталатын статистикалық сипаттамасы» (Акерман, 1899) кітабында 1703 жылы «Вулканешты колониясының» болғаны туралы ақпарат берілген. Бірақ Вулканешты ауылы туралы алғашқы ескерту 1605 жылдан басталады. Владимир Никудің «Молдавияның қоныстары құжаттарда және көне (ескі) кітаптарда» библиографиялық нұсқаулығында Вулканешты ауылы 1605 жылы 12 сәуірде аттестациядан өткені айтылады, бірақ бұл елді мекеннің нақты қай жерде орналасқаны туралы нақты мәлімет жоқ. Ғағауыз ағартушысы Михаил Чакир «Вулканешты» сөзі татар тілінен шыққан және «көп қан» дегенді білдіреді деп есептеген. Өйткені 250 жыл бұрын 1768-1774 жылдардағы орыс-түрік соғысының Кагул шайқасы деп аталатын басты шайқастарының бірі қазіргі Вулканешты қаласының маңындағы Кагул өзенінің бойында өтті. Ақын Александр Пушкиннің де табаны Вулканешты жерін басып өткен. 1823 жылы оңтүстікке жер аударылған кезде Гречен жолының бойымен Кагул ұрыс даласынан өткені туралы, онымен бірге болған мемлекеттік шенеунік Липрандидің жазбаша дәректері бар. 1940 жылы қарашада Вулканешты аудан орталығы болды. 1965 жылы Вулканешты ауылы қала типтес елді мекен, 1995 жылы қала мәртебесін алды. 1993 жылдың 23 желтоқсанынан бастап Вулканешты Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамына кіреді. Экономикасы Вулканешті Кишинев, Румыния, Украинамен байланыстыратын Вулканешты теміржол торабы бар. Қала аумағы арқылы Кишинев-Джурджулести-Галати халықаралық тас жолы өтеді. Резидент-фирмалардың негізгі қызметі: шарап өндіру, тігу, сұрыптау, орау, таңбалау және тауарлармен басқа да операциялар, көтерме сауда. Қаланың аграрлық секторын жүзім шаруашылығы, бау-бақша және мал шаруашылығы кәсіпорындары құрайды. Жетекші кәсіпорындарға «Agro-Gigant» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі мен «Nezetli-Iuzium» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жатады. Әлеуметтік салалар Білім беру жүйесіне *6 мектепке дейінгі мекеме, *2 жалпы білім беретін мектеп, *гимназия, *2 теориялық лицей кіреді. Қалада музыка және өнер мектебі, балалар шығармашылық үйі, кітапхана, мұражай бар. Вулканешты тұрғындарына медициналық қызметтерді аудандық аурухана мен отбасылық дәрігерлер орталығы көрсетеді. Дереккөздер
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1973

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1973 немесе FINA 1-ші әлем чемпионаты — Югославияның Белград қаласында 1973 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 4 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[http://www.fina.org/ FINA Official Website] *[http://www.gbrathletics.com/sport/swimwc.htm World Swimming Championship Results]
Марк Кукурелья

Марк Кукурелья Сасета (; 1998 жылы 22 шілдеде туған, Алелья) — испаниялық футболшы, "Челси" клубы мен Испания құрамасының қорғаушысы. 2020 жылғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. Клубтық мансап 2012 жылға дейін "Эспаньол" жүйесінде тәрбиеленді, содан кейін әйгілі Барселона академиясы Ла Масияға қосылды. Онда ол 2017 жылға дейін өнер көрсетті. 2016/17 маусымда "Барселона Б" командасы үшін дебют жасады. Оның дебюттік маусымында ол он бір ойын өткізді. 2017/18 маусымында Барселонаның негізгі құрамасының жаттығулары мен ойындарына шақырыла бастады. Ол 2017/18 жылғы Чемпиондар Лигасына жолдама алды. Оның "Барселона" үшін дебюті 2017 жылдың 24 қазанында Испания Кубогының "Реал Мурсия" клубына қарсы ойында өтті. 2018/19 маусымын "Эйбарда" бастады, ол үшін 31 ойын өткізіп, бір гол соқты. Халықаралық мансап Кукурелья Испанияның жастар деңгейінде ойнады. 17 жасқа дейінгі Испания жасөспірімдер құрамасы сапында 2015 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Турнир бойы өз құрамасының негізгі сол жақ қорғаушысы болды. Аустрияға қарсы бірінші тур матчында сары қағаз алды. Испания осы турнирде ширек финалға дейін жетті. Жетістіктері Командалық ; Барселона Б * Сегунда Б жеңімпазы: 2016/17 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.getafecf.com/Primerequipo/Plantilla/FichaJugador.aspx?te2020&di1&eq9&ju1874&op=179268 «Хетафе» ФК сайтындағы профилі]