Бақыт Тұрсынұлы Сарбалаев

Бақыт Тұрсынұлы Сарбалаев (18 мамыр, 1947 жыл, Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы, «Қызылжұлдыз» кеңшары-ның «Жайылма» ауылы) — қазақ әдебиетінің сыншысы, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. Қазақ әдеби сынының (әдебиеттану мен көркем сын) кәсіби бағытта орнығуына үлес қосқан қаламгер; поэзия, проза және әдеби процеске қатысты мақалаларымен танымал. Өмірбаяны 1965 жылы Қызылордадағы Гоголь атындағы педагогикалық институттың (қазіргі Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті) филология факультетіне оқуға түсті. Мектеп кезінен өлең жазып, аудандық-облыстық, кейін республикалық басылымдарға шыға бастады. 1966 жылы «Лениншіл жас» газетінде «Өлең салмағы жүрекпен өлшенеді» атты тұңғыш сын мақаласы жарияланды. 1969 жылы Алматыда өткен жас қаламгерлердің тұңғыш кеңесіне қатысып, әдеби ортаға сыншы ретінде танылды. Еңбек жолы Институттан кейін бір жыл ауылда мұғалім болып (қазақ тілі мен әдебиеті, қосымша тарих және география) қызмет етті. 1970 жылдан Алматыға келіп, баспасөз саласында жұмыс істеді. Жазушылар одағы жүйесімен тығыз байланысты әдеби ортада белсенді болды. Қаламдас аға-буынның (Шерхан Мұртаза және т.б.) қолдауымен шығармашылыққа барынша ден қойды. 1970 жылы Алматы облысындағы Іле аудандық «Ильич жолы» газетіне жұмысқа орналасады. Бүдан кейін республикалық «Қазақстан мұғалімі» газетінде төрт жыл қызмет атқарады. 1974 — 1978 жж. «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінің әдебиет пен өнер 1978 - 1982 жж. «Жалын» альманахының сын мен өнер бөлімінде жұмыс істейді. 1982 — 1986 жж. Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің репертуарлық-редакциялық коллегиясында аға редактор 1986 — 1990 жж. «Қазақ әдебиеті» газеті редакциясының сын бөлімінде әдеби қызметкер болды. 1990 жылдан ұлт газеті «Ана тілі» газеті апталығы бас редакторының орынбасары 1995 жылдан халықаралық «Қазақ елі» газетінің бас редакторы міндетін атқарды 2007 жылдан «Сын» журналының Бас редакторы. Сарбалаұлы әдебиетке көркемдік критериймен қарауды жақтайды: тақырыпты игеру, пішін мен мағынаның үйлесімі, авторлық интонация мен эстетикалық жинақтау — бағалаудың негізгі өлшемдері. «Жабық рецензия» дәстүрінде де (баспаға дейінгі аноним талдау) адал пікір айту қажеттігін баса айтады. Оған ықпал еткен сыншы-жазушылар қатарында Әбіш Кекілбайұлы, Асқар Сүлейменов, Зейнолла Серікқалиұлы, Мұхтар Мағауин, Рымғали Нұрғали аталады. Классиктерге де, замандастарына да (қажет тұста) талапшыл пікір айтумен белгілі. Әдебиеттің руханияттағы орнын «адам тәрбиелейтін» басты күш ретінде бағалайды: өзге ғылымдар маман даярласа, әдебиет пен тарих Адамды қалыптастырады деген қағиданы ұстанады. Тарихи тұлғалар мен оқиғаларды ұлттық мүдде өлшемімен талдауды жақтайды; кеңестік-посткеңестік идеологиялық штамптарды сын көзімен қайта қарауға үндейді. Шығармашылығы * Алғашқы «Өлең салмағы жүрек-пен өлшенеді» атты сын мақаласы 1966 жылы «Лениншіл жас» газетінде жарық көрді. * 1981 жылы «Қызыл алма» әдеби-сын мақалаларының жинағы жарық көрді. * «Ел мен Елбасы» атты кітаптары шықты. Жекелеген шығармалары орыс, өзбек, қырғыз, моңгол тілдеріне аударылған. * «Қызыл алма» — әдеби-сын мақалалар жинағы, «Жалын» баспасы, 1981. * «Ақиқат алдында» — «Жазушы» баспасы (кейін қытайдағы «Ұлттар» баспасынан да шыққан). * «Өткірдің жүзі» — қайта құру кезеңіндегі өткір сыни мақалалар жинағы; халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығына ұсынылып, марапатталған. * Бейімбет Майлин, «Сенің сүйікті жазушың» сериясы. «Мектеп», 1989; * Өткірдің жүзі. Әдеби сын. «Жазушы», 1991; * Ілияс Жансүгіров. «Сенің сүйікті жазушың» сериясы. «Мектеп», 1992; * Нұрлан. Шығармашылық портрет. «Ан Арыс», 2007; * Жиырма бес. Әдеби сын. «Ан Арыс», 2008; * Бес мүшел. Әдеби сын. «Ан Арыс», 2009. Қоғамдық қызметі * 1979 жылы Мәскеуде өткен жас жазушылардың бүкілодақтық VII кеңесіне қатысты. * Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының Төралқа мүшесі * Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы. Марапаттары * Қазақстан Журналистер одағының (1992) сыйлығының лауреаты. * Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының (1994) лауреаты. Дереккөздер