kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жөндеу

Жөндеу –– тоқыраулығын жою және біткен жұмыс қорларын келтіру арқылы машиналар мен жабдықтардың жұмыс қорларын қалпына келтіру процесі. Жөндеу ағымды, орташа және күрделі болып үшке бөлінеді. Ағымды жөндеудің мақсаты машиналар мен жабдықтардың жұмыс кезіндегі пайда болатын тоқыраулығы мен бұзылу себептерін жою; орташа және күрделі жөндеулердің мақсаттары машиналар мен жабдықтардың жарым-жарты немесе толық біткен жұмыс қорларын қалпына келтіру. Жөндеу – техникалық қондырғының істен шыққан тетіктері мен бөлшектерін жөндеуден өткізіп, қайтадан іске қосу мақсатында жүзеге асырылатын ұйымдастырушылық және техникалық шаралардың жиынтығы. Компьютерлік техникада Жөндеу (Отладка; debugging) - # есептеуіш машиналардың программаларындағы қателерді байқау, оңашалау жөне жою; # программаларды өңдеу кезеңі: # қатені іздестіру, табу және жою. Дереккөздер
Алдыңғы көкірек қуысы

Алдыңғы көкірек қуысы — # алдыңғы кеуде қабырғасының артқы беті мен үлпершектің (жүрек қабыгының) алдыңгы жағының аралығында орналасқан төменгі көкірек қуысының бөлігі; ішкі кеудедегі үлкен күре тамыр мен күре тамырды, кеуде айналасындағы лимфа түйіндерін қамтамасыз етеді; # өкпе түп тамырының алдыyа қарай орналасқан көкірек қуысының бөлігі; айыр безді, үлпершекпен (жүрек қабығымен) бірғе жүректі, қолқа иінін және бос кіші күре тамырдың тарамдарымен жане қосылуымен бірге жогарғы жағын, кеңірдек пен кеңірдек тарамдарын, лимфа түйіндерін, жүйкелердің тұтасын кетуін, диафрагма жүйкелерін қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Жөндеу операторы

Жөндеу операторы (Оператор отладки; debugging statement) — программаны жөндеу мақсатымен оған уақытша енгізілетін программалау тілінің операторы. Программа түзетілген соң, оператор программадан жойылады. Дереккөздер
Жөндеу программасы

Жөндеу программасы (орыс. программа отладки; ағыл. debugging routine, debug driver) — жөнделетін бағыныңқы программаға параметрлер мен тексеру шарттарын беру арқылы оның орындалуын басқаратын программа. Дереккөздер
Жөндеуіш

Жөндеуіш (Отладчик; debugger) — көрсетілген шарттарды орындау кезінде жад ұяшықтарының, программа командалары мен процессор регистрлерінің өзгеруін қарап шығуды немесе көрсетілген нүктелерде тоқтауды, із салуды жасақтайтын басқа программаның жұмысына талдау жасауға арналған программа; 2) белгілі бір программаның орындалуын талдауға арналған, яғни оның атқарылу тізбегін, көрсетілген нүктеде аялдауын немесе көрсетілген шартты орындау кезінде жедел жадты, процессор регистрі мен программа командаларын қарап шығуды атқаратын программа. Дереккөздер
Боросиликаттар

БОРОСИЛИКАТТАР — силикаттар класының құрамында боры (В) бар минералдары. Боросиликаттардың құрылымының негізі [8І04]4 тетраэдрлері мен [В03]3- үшбұрыштары, сирек 1В04]5- тетраэдрлері. Аралдық Боросиликаттарға — дюмортьерит, говлит, датолит, сақиналы Боросиликаттарға — турмалин, аксинит, қабатты Боросиликаттарға — манандонит, каркасты Боросиликаттарға — данбурит, сирлезит жатады. Боросиликаттардың жаратылысы пневматолиздік, гидротермалық, аймақтық метаморфтық, кейде шөгінді жолмен қалыптасады. Боросиликаттар — бордың кені. Дереккөздер Химия
Жолма-жол басып шығаратын құрылғы (принтер)

Жолма-жол басып шығаратын құрылғы (принтер) (Построчно печатающее устройство (принтер); line printer) — бір қабылдауда тұтас жолды басып шығаратын шапшаң құрылғы. Негізінен ірі кәсіпорындар мен ұйымдарда пайдаланылады. Дереккөздер de:Drucker (Peripheriegerät) ur:مطبعہ
Борт (геология)

БОРТ — геологияда: 1) түпшаймалап сынамалауға қажетті сынамаларды алуға ыңғайлы өзен аңғарларының бүйір беткейі; 2) алмастың сапасы төмен, қырлауға жарамайтын кристаддары мен агрегаттары. Түрпілік материалдар ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Стетограф

Стетограф — тыныс қимылдарын жазатып құрал. Екі сезімтал бастырықтан (рычагтан) қүралған, оның біреуі көкіректің сау бөлігіне, екіншісі ауру бөлігіне жалғастырылады және көкірек клеткасының кеңейіп, тарылу қимылдарын жазады. Дереккөздер
Босама су

БОСАМА СУ — әр түрлі термодинамикалық жағдайларда өзінің химиялық және физикалық байланыстарын жоғалта отырып, бүкіл литосферадағы таужыныстарды құрайтын минералдар құрамынан босап шыққан дербес су молекулалары. Дереккөздер
Жоспарлау

Жоспарлау (Планирование; scheduling) — уақыт бойынша процестерді реттеу, процестердің арасындағы ұтымды байланыстар мен олардың ортасын ұйымдастыру. Тәжірибені жоспарлау - параметрлер мөлшеріне байланысты тәжірибені рационалды ұйымдастыруды қамтамасыз ететін математикалық статистика бөлімі. Дереккөздер
Босатылған сулар

БОСАТЫЛҒАН СУЛАР - литосферадағы таужыныстардың жеке минералдарының құрамында алғашында химиялық және физикалық байланысқан түрде болып, соңынан түрлі термодинамикалық процестердің әсерімен бөлініп шығатын сулар. Оларға магманың ылғалсыздандырылуы кезінде және басқа да соған ұқсас жағдайларда пайда болған сулар жатады. Дереккөздер
Жоспарлауыш

Жоспарлаушы (Планировщик; scheduler) - 1) мәліметтер өндеу жүйесінде белгілі бір жұмыстарды жоспарлаудың ішкі жүйесі; 2) компьютерге бір мезгілде енгізілген программалардың арасында есептеу жүйесінің ресурстарын үлестіруді жүзеге асыратын және осы үлестіруді тиімді ететін компьютерді басқару программаларының бірі. Дереккөздер
Жөндеуіш компилятор

Жөндеуіш компилятор (Отладочный компилятор; checkout compiler) — пайдаланушыға программаны жөндеуді жеңілдететін құралдары бар компилятор. Ж. к. операторлардың өзара әрекеттері мен синтаксистік конструкциясын жан-жақты талдайтын болғандықтан жай қателерден гөрі синтаксистік қателерді байқауға қабілетті болып келеді. Синтаксистік қателердің жекелеген түрлерін жоюға қабілетті Ж,к-лар да бар. Сонымен бірге аудару процесінде жөндеуіш компилятор бастапқы мәндері берілмеген айнымалыларды, тыйым салынған өтулер мен дұрыс емес индекстерді анықтайтын бастапқы программаны сансыз тексеруден өткізеді. Дағдылы компилятормен салыстырғанда Ж.к-мен программаны компиляциялау процесі айтарлықтай жүзеге асырылады. Әдетте, Ж.к. оңтайландырушы болып саналмайды. Дереккөздер
Бромданған су

БРОМДАНҒАН СУ-химиялық құрамындағы бромның мөлшері 25 мг/дм 3 -ден артық, шипалық қасиеті бар табиғи су. Мұндай сулардың құрамында броммен қатар басқа да микроэлементтер (йод, органикалық заттар және т.б.) кездеседі. Батыс Қазақстанның мұнайлы-газды аудандарында жер асты суларындағы бромның мөлшері 800-880 мг/дм 3 -ғе дейін жетеді. Емдеу, демалу орындарында бромданған сулар көбінесе жүйке жүйесімен байланысты ауруларды емдеуге пайдаланылады. Дереккөздер
Жөнелткіш

Жөнелткіш (Отправитель; originator) — ақпараттық объектіні терминал көмегімен қарым-қатынастық желілер мен электрондық пошта жүйелері арқылы тарататын адам. Ол, әдетте, ақпараттық объектіні әзірлеуші әрі авторы болып саналады. Дереккөздер
Жөнелту режімі

Жөнелту режімі (Режим пересылки; move mode) — 1) мәліметтерді физикалық орын ауыстыру жолымен оларға қатынас құруды жасақтау тәсілі; 2) қолданбалы программаның жұмыс аймағына енгізу-шығару жүйесімен мәліметтер жөнелтілетін алмасуды ұйымдастыру. Дереккөздер
Стетофонендоскоп

Стетофонендоскоп — жүрек пен өкпені екі жақ тұрғыдан тексеретін аспап, дәрігер құлағымен тыңдауға мүмкіндік туғызатын, құрылысы серіппелі және зәйтүн ағашынан жасалған қатты түтікпен аяқталып, ды- быс есіткізетін фонендоскоп пен стетоскоптың бір түйінде қатар қолдапылуынан немесе дыбыс қабылдайтын бөліктердің алмасуынан тұрады. Дереккөздер
Жөнелтілетін мәліметтер жинағын басқару блогы

Жөнелтілетін мәліметтер жинағын басқару блогы (Блок управления набором пересылаемых данных; swap data set control block) — уақытты бөлу режімінде — жөнелтілетін мәліметтер жинағын сипаттайтын және мәліметтерді басқару блогы мен әрбір нақты құрылғыға арналған басқарушы ақпараты бар басқарушы блок. Дереккөздер
Стридор

Стридор — көбінесе кемейдегі, кеңірдектегі немесе кеңірдек тарамындағы саңылаудың қатты таралуынан дем алған кезде пайда болатын ызылдаған шуыл; мысалы, дауыс желбезегі іскенде, тыныс жолына бөгде заттар түскенде, дауыс желбезегі жапсызданғанда байқалады. Дереккөздер
Брусит

БРУСИТ — гидроксидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы:Mg(OH) 2 . Сингониясы — тригондық, кристалдары тақта, ине тәрізді, агрегаты жапырақ, сауыс, талшықтар құрайды. Түсі — ақ, жасылдау, қоңырлау, көкшіл,сарғыш, сұр, жылтырлығы — шыныдай, қаттылығы — 2,5, жіктілігі (0001) өте жетілген, меншікті салмағы — 2,3—2,4. Ультранегізді және доломитті жыныстардың гидротермалық өзгеруінен пайда болады. Мол қоры магний алынатын шикізат. Дереккөздер
Жүйелік журнал

Жүйелік журнал (Системный журнал; system log) — есептеу процесі барысын сипаттайтын ақпарат (тапсырмалардың орындалуы, оқиғаларды сипаттау, тасуыштарды ауыстыру, операторға хабарлама және т.б.) тіркелетін мәліметтер жиыны. Дереккөздер
Туғаннан пайда болатын стридор

Туғаннан пайда болатын стридор — жас балаларда кездесетін ауру, өмірінің алғашқы күйінен бастап үздіксіз ызыңдаған агуыл пайда болады; көмей немесе кеңірдек дамуының ауытқуынан немесе жетілмеуінен болады; өмірінің бірінші немесе екінші жылында емдемей-ақ жойылады. Дереккөздер
Жұмысты есепке алу журналы

Жұмысты есепке алу журналы (Журнал учета работы; work journal) — жұмыстың түрлері (пайдалы жұмыс, қызмет көрсету, ақауды жою), оны атқарушылар, жүмысты орындау уакыты, тұрып қалу себебі және де басқа ақпараттар жазылатын есептеуіш техникалары құралдарын техникалық пайдалануды есепке алуға арналған негізгі құжат Дереккөздер
Кері қайтару журналы

Кері қайтару журналы (Журнал отката; before-look journal) — өзгертілетін жазбалардың ескі мәндері тіркелетін журнал. Бүл журнал файлдың өзгертілген версиясы арқылы оны бастапқы қалпына келтіру мүмкіндігін береді. Дереккөздер
Қалпына келтіру журналы

Қалпына келтіру журналы (Журнал восстановления; recovery log) — мәлімеггер базасын немесе файлды қалпына келтіру мүмкіндігін беретін журнал. Мәліметтердің ақиқаттығына көз жеткізіліп, қосалқы көшірмесі жасалынған уақыттан бастап мәліметтер базасына (файлға) енгізілген өзгерістер туралы хабарлар тіркеледі. Дереккөздер
Қателіктер журналы

Қателіктер журналы (Журнал ошибок; error log) — жүйе жаңылысу кезіндегі ақпараттарды жазатын файл. Өзгерістер журналы (Журнал изменений; after-look journal) — өзгертілген жазбалардың жаңа мәндері тіркелетін журнал. Мұндай журналдарды пайдалану өзгерістерді қайталауға мүмкіндік береді. Техникалық журнал (Технический журнал; preliminary journal) — қызмет ету түрлері. Дереккөздер
Жұлдызша

Жұлдызша (Звездочка; asterisk) — программалау тілдерінде көбейту амалының белгісі ретінде және т.б. жағдайларда да қолданылады; операциялық жүйеде символдар тобы орнына қолданылатын символ. Мысалы, *.ТХТ жазылымы ТХТ тіркеулі (кеңейтулі) барлық файлдар үшін пайдаланылады; Ассемблер тілі термині. Дереккөздер
Будинаж

БУДИНАЖ — аққыштық қасиеттері екі түрлі тау жынысытар бірлестігінің сығылып-жанышталуы нәтижесінде біршама қатты (морт) тау жынысытар жарылып, будиналар деп аталатын жеке-жеке линзалар мен блоктар түзеді. Ал мұндай қатты тау жынысытармен әуелден-ақ астаса түзілген аққыш тау жынысытар сығылу барысында осы будиналар аралығындағы жарықятарға сыналай еніп дербестеле көрінеді. Нәтижесінде қатты тау жынысы кесектерінің және оларды біріктіруші аққыш тау жынысытар тізбегінің өзара астасуынан құрылым жиынтығы түзіледі. Синонимі – линзалану. Дереккөздер
Жұмыс бекеті

Жұмыс бекеті (рабочая станция; work station) — 1) желіге қосылған дербес компьютер. Пайдаланушы желі арқылы, оның ресурстарына қатынас құруға мүмкіндік алады. Мысалы, Windows NT Workstation жүйесі орындалатын есептеуіш машина жұмыс бекеті деп, ал Windows NT Server орындалатын есептеуіш машина сервер деп аталады. Екіден артық компьютерлерді бір-бірімен жалғастыру үшін тікелей жалғастыру жеткіліксіз. Бұл жағдайда әрбір компьютерге желілік тақша орнату, оларды кабельдермен жалғастыру және компьютерлердің бірлесіп жұмыс істеуін басқаратын арнайы программаларды іске қосу қажет. Кейбір желілерде файлдық сервер деп аталатын арнайы басқаратын компьютерлер бар. Барлық "кәдімгі" компьютерлерді осындай желіде жұмыс деп атайды; 2) автоматтандырылған жұмыс орны; 3) кәсіби компьютер; 4) пайдаланушының жұмысына арналған жергілікті есептеу желісінің торабы. Дереккөздер
Жұмыс кеңістігі

Жұмыс кеңістігі (Рабочее пространство; workspace) — Windows операциялық жүйесі терезелерінің ішкі элементі болып саналатын жұмыс кеңістігі. Жұмыс кеңістігінде тұтынушы өрекетінің нәтижесі болып табылатын объектілер жиыны (сөз тіркесі, сурет, схема немесе басқа терезелер) орналастырылады. Осындай жағдайда ішкі терезе объектілері сыртқы терезенің жүмыс кеңістігінде орналасады. Дереккөздер
Жұмыс кеңістігінің терезесі

Жұмыс кеңістігінің терезесі (Окно рабочего пространства; work space window) — Microsoft Developer Studio программасында — экранға жобаның жұмыс кеңістігінің графикалық бейнесін шығаратын терезе. Бұл терезенің ішкі терезелерінде жобалар мен файлдар көрсетіледі. Айқындалған ақаулардың түрлері, оларды жоюға кеткен уақыт, ақау себептері жазылатын есептеуіш техника құралдарының техникалық қалып-күйін есепке алуға арналған құжат. Дереккөздер
Пассивті жұлдыз

Пассивті жұлдыз (Пассивная звезда; passive star) — орталық компьютер сигналды қайта аудару және, мүмкін, коммутациялау жұмыстарын ғана атқаратын компьютер желісінің жұлдызша тәрізді топологиясы. Дереккөздер
Жұлдыз тәрізді (тарамдалған) желі

Жұлдыз тәрізді (тарамдалған) желі (Звездообразная (радиальная) сеть; star network) — есептеу орталықтары мен абоненттік бөлімдері жұлдыз тірізді топология негізінде құрылған желі; мұндай желіде барлық тармақ бір нүктеден — ауыстырып қосудың барлық қызметін атқаратын орталық тораптан шығады. Дереккөздер
Жұлдыз топологиясы

"Жұлдыз" топологиясы (Топология "Звезда"; «star») — есептеу желісінің қалған түйіндерінің әрқайсысымен мәлімет тасымалданатын жеке желі арқылы байланысқан орталық түйіні бар сызба-құрылым. Орталық түйінді кейде мультиплексор, көп портты қайталауыш немесе шоғырлауыш деп атайды. Оған жұмыс бекеттерінің арасында байланыс жасау міндеті жүктелген. Бұзылған түйінді есептеу желісінің құрамынан шығарып тастау мүмкіндігі осы құрылымның ыңғайлы жағы болып табылады. Бірақ, егер орталық түйін бұзылса, онда барлық есептеу желісі жұмыс істей алмайды. Мысалы, Ethernet (10Base-T), Fast Ethernet жергілікті желілері. Дереккөздер de:Topologie (Rechnernetz)#Stern-Topologie
Жұмыс қаптамасы

Жұмыс қаптамасы (Рабочая папка; work folde) — Windows операциялық жүйесі менюлерінің ...деп сақтау (Сохранить как) мен Ашу (Открыть) командаларын тандау кезінде автоматты түрде ашылатын және ішінде әр түрлі құжаттары бар қаптама. Егер қүжатты ашу және сақтау кезінде басқа бір қаптама таңдап алынса, онда сол жүмыстық қаптама болып қалыптасады. Егер құжаттарды ашу және сақтау үшін Жеке қаптама (Личная папка) пайдаланылса, оны да жұмыстық қаптама деп санауға болады. Дереккөздер
БӀрегейлену

БӀРЕГЕЙЛЕНУ — жекелену процесіне қарама-қарсы, бірақ осы процеспен тектік тұрғыдан байланысты құбылыс: жіктеліп-дараланған құрамбөліктер әдетте іле-шала механикалық тұрғыдан араласып қана қоймайды, бір-бірімен әрекеттесе отырып бірегейленеді; нақ осы құбылыс бірегейлену деп аталады. Дереккөздер
Біркелкі шөгінділердің түзілу уақыты

БӀРКЕЛКӀ ШӨГӀНДӀЛЕРДІҢ ТҮЗӀЛУ УАҚЫТЫ — шөгінді жаралуда бір типті тектоникалық, физикалық-географиялық және геохимиялық жағдайлар болған кезең. Осындай ұқсас фациялық жағдайларда жаралған біркелкі қабаттар будасының қалыптасу уақыты сәйкес келеді. Минералдану жағынан алғанда біркелкі шөгінділердің түзілу уақытына руда жаралу фазасы немесе минералдану сатысы сәйкес келеді. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Балық шаруашылығы комитеті

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Балық шаруашылығы комитеті — балық ресурстарын және басқа да су жануарларын қорғау, өсімін молайту және пайдалану, сондай-ақ акваөсіру, сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген жануарлар түрлері (каспий итбалығы) бөлігінде ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ведомствосы. Тарихы 1998 жылы ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман және аң шаруашылығы комитетi Орман, балық және аңшылық шаруашылығы комитетi болып өзгертілді. 1999-2002 жылдары комитет ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі құрамында болды. 2002 жылы қайта ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігіне беріліп, 2003 жылы одан Балық шаруашылығы комитеті бөлінді. 2013 жылдың басында комитет ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне, жыл соңында ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлігіне берілді. 2014 жылы Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті мен Балық шаруашылығы комитеті біріктіріліп, ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті болып қайта құрылды. 2019 жылы ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің құрамына беріліп, 2020 жылы Балық шаруашылығы комитеті ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінен бөлініп шықты. 2023 жылы комитет ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің, 2024 жылы Ауыл шаруашылығы министрлігінің құрамына берілді. Міндеттері # балық ресурстарын және басқа да су жануарларын қорғау, өсімін молайту және пайдалану, сондай-ақ акваөсіру саласындағы реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын орындау, сондай-ақ стратегиялық функцияларды орындауға қатысу; # сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген жануарлар түрлері (каспий итбалығы) бөлігінде ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын орындау, сондай-ақ стратегиялық функцияларды орындауға қатысу Құрылымы Комитеттің 6 басқармаcы бар (2023 жылға): # Балық ресурстарын қорғау және балық аулауды реттеу басқармасы # Акваөсіруді дамыту басқармасы # Қаржылық және бухгалтерлік есеп басқармасы # Мемлекеттік сатып алу басқармасы # Балық ресурстарының өсімін молайту басқармасы # Ұйымдастыру-құқықтық жұмысы басқармасы Қарамағындағы мекемелер * Арал-Сырдария, Балқаш-Алакөл, Зайсан-Ертіс, Есіл, Жайық-Каспий, Нұра-Сарысу, Тобыл-Торғай, Шу-Талас облысаралық бассейндік балық шаруашылығы инспекциялары * «Қамыстыбас балық питомнигі» РМҚК * «Петропавл балық питомнигі» РМҚК * «Атырау бекіре балық өсіру зауыты» РМҚК * «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС * «Каспий итбалығы» мемлекеттік табиғи резерваты» РММ Дереккөздер
Біртіндеп жақындау

Біртіндеп жақындау – барлау жұмыстарын дамытудың бір әдісі. Бұрын жүргізілген геологиялық барлау жұмыстары сатыларында алынған деректер бойынша жобалық (болжаулық) геологиялық карталар, пландар, қималар жасалады. Сындарлы нүктелерде оларды тексеру және нақтылау мақсатында барлау казбаларын жобалайды. Алынған деректер негізінде болжаулық жасалымдар нақтыланады және жаңа қазбалар жобаланады. Аяғында, біртіндеп жақындау барысында алға қойған мақсатқа жетіп, барлаудың барлық мәселелері шешімін табады. Дереккөздер
Бітім

БӀТӀМ — таужыныстарды құрайтын бөлшектердің орналасу бағытынан, бір- бірімен арақатынасынан және таралу ерекшеліктерінен туындайтын олардың құрылыс сипаты. БӀТӀМ. Бітім салты халық арасында маңызы бар өте қиын әрі күрделі іс. Бұл хан, би, ақсақалдрадың араласуымен бітетін елдік шаруа. Өйткені мұның бүгінгі ғана емес, алдағы бірнеше жылыдық, тіпті ғасырларға ұласатын әлеуметтік, елдік қызметі мен жолы бар. Ерте заманда ераралық жаугершілік, соғыс, ұрыс, жер дауы, құн дауы сияқты ел, ер намысына тиетін ірі қақтығыстыр мен ұрыс- жанжалдар болып тұрған. Және ол қарулы қақтығыс, ірі барымталарға ұласып, ел- жұрт тыныштығы бұзылып, бірлік пен ынтымақ қашқан. Мұндайда кектескен, өштескен, есесі кеткен ел жиі қақтығысқа шығып, оның соңы кісі өліміне дейін ұлысқан. Міне, осындайға екі елді бітістіретін, келісімге шақырған "бітім " деп аталатын заң болған. Дереккөздер Қазақтың салт- дстүрлері мен әдет- ғұрыптары. Алматы "Атамұра", 2010
Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі

Қазақстан Республикасының Табиғи ресурстар және қоршаган ортаны қорғау министрлігі (1999-2002) ҚР Президентінің 1999 ж. 22 қаңтардағы Жарлығымен құрылды. ҚР Үкіметінің 2001 ж. 16 қаңгардағы қаулысымен министрлік туралы ережеге өзгертулер енгізілді: Геология және жер қойнауын қорғау комитеті министрлік ведомстволарының қатарынан шығарылды. ҚР Үкіметінің 2001 ж. 25 қаңтардағы қаулысымен ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Геология және жер қойнауын қорғау комитеті ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің Геология және жер қойнауын қорғау комитеті болып қайта ұйымдастырылды. ҚР Президентінің 2002 ж. 28 тамыздағы Жарлығымен министрлік ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі болып қайта құрылды, су ресурстарын, орман, балық және аң шаруашылығы саласындағы функциялары мен өкілеттіктері ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігіне берілді. ҚР Үкіметінің 2002 ж. 6 қарашадағы қаулысымен министрліктің қоршаған ортаны қорғау министрлігі таратылды. ҚР Табиғат ресурстары және қоршаған ортаны қорғау министрлігінің аумақтық органдары-мемлекеттік мекемелері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің аумақтық органдары-мемлекеттік мекемелері болып қайта ұйымдастырылды. Дереккөздер
Бэр төбелері

БЭР ТӨБЕЛЕРӀ — Каспий маңы ойпатының оңтүстік бөлігі мен Еділ өзенінің атырауында кездесетін дұрыс пішінді, параллель орналасқан, ендік бағыттағы ұзыншақ төбелер. Биіктігі — 10-45 м, ені — 200-300 м, аралығы — 1-2 км қырқалар. Кейбір қырқалар 25 км-ге дейін созылады. Негізінен соңғы хвалын трансгрессиясының теңіз шөгінділерінен тұрады, олардың үстінде эолдық пішіндер орналасқан. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі

Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрлігі (2002- ) ҚР Президентінің 2002 ж. 28 тамыздағы Жарлығымен ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігінің қайта ұйымдастырылуының нәтижесінде құрылды. ҚР Үкіметінің 2002 ж. 6 қарашадағы қаулысымен министрлік туралы ереже бекітілді. ҚР Табиғат ресурстары және қоршаған ортаны қорғау министрлігінің аумақтық органдары-мемлекеттік мекемелері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің аумақтық органдары-мемлекеттік мекемелері болып қайта ұйымдастырылды. Ережеге сәйкес министрлік қоршаған ортаны қорғау саласындағы басшылықты, салааралық үйлестіруді және мемлекеттік бақылау функцияларын жүзеге асыратын орталық атқарушы орган болып табылды. Министрліктің мемлекеттік мекемелерінің ұйымдық-құқықтық нысанындағы аумақтық органдары — облыстық, Астана және Алматы қалаларындағы қоршаған ортаны қорғау басқармалары және республикалық инспекциялық басқармасы болды. Министрліктің негізгі міндеттері қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік бақылауды және табиғатты қорғау заңнамасын, экологиялық талаптар нормативтерін сақтауды қамтамасыз ету; қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік басқару және бақылау жүйесін, өзінің қүзіреті шегінде қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық әдістерін жетілдіру; қоршаған ортаны қорғау жүйесін оңтайландыру және табиғатты пайдалану жүйесін оңтайландыруға қатысу; қолданыстағы заңнаманы жетілдіру; қоршаған ортаны қорғау саласындағы халықаралық ынтымақтас- тықты дамыту және қатысу; қоршаған ортаны қорғау саласындағы ақпараттық тарату жүйесін және ағартушылықты дамыту. ҚР Президентінің 2004 ж. 29 қыркүйектегі Жарлығымен ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің жер қойнауын қорғау жөніндегі бақылау-қадағалау функциялары ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне берілді. ҚР Үкіметінің 2004 ж. 28 қазандағы қаулысымен министрлік туралы жаңа ереже бекітілді. Министрліктің Табиғатты қорғауды бақылау комитеті құрылды. Министрлік қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдалануды басқару саласындағы мемлекеттік саясатты әзірлеу және іске асыру жөніндегі басшылықты және салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган болып табылады. Министрліктің негізгі міндеті қоршаған ортаның сапасын жақсарту және қоғамның экологиялық түрақты дамуының қолайлы деңгейіне қол жеткізу болып табылады. Министрліктің ведомствосы — Табиғатты қорғауды бақылау комитеті, сондай-ақ мемлекетгік мекемелердің үйымдық-құқықтық нысанындағы аумақтық органдары-облыстардағы, Астана және Алматы қалаларындағы аумактық қоршаған ортаны қорғау басқармалары бар. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті — жер ресурстарын басқару, суармалы егіншілік және агромелиорация саласындағы басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің ведомствосы. Бұрынғы атаулары Жер ресурстарын басқару саласында біртұтас мемлекеттiк саясат жүргiзіп, жер реформасы бойынша жұмыстарды ұйымдастыру мақсатында 1991 жылы 11 қыркүйекте Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Жер қатынастары және жерге орналастыру жөнiндегi мемлекеттiк комитет құрылды. Комитет құрамына Ауыл шаруашылығы және азық-түлiк министрлiгi мен халық депутаттары облыстық Кеңестерi атқару комитеттерiнiң жерге орналастыру қызметi енді. * Қазақ КСР Жер қатынастары және жерге орналастыру жөнiндегi мемлекеттiк комитетi (1991–1992, 1992–1997) * ҚР Жер қатынастары және жерге орналастыру жөнiндегi мемлекеттiк комитетi (1992-1997) * ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті (1997-1999) * ҚР Жер ресурстарын басқару агенттігі (1999-2013) * ҚР Өңірлік даму министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті (2013-2014) * ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері және жер ресурстарын басқару комитеті (2014-2016–қазіргі уақытқа дейін) * ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті (2016–қазіргі уақытқа дейін) Міндеттері # Реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын орындау, сондай-ақ жер ресурстарын басқару саласындағы стратегиялық функцияларды орындауға қатысу # Жер ресурстарының ұтымды және тиімді басқарылуын қамтамасыз ету Қарамағындағы мекемелер * Облыстық және Алматы, Астана, Шымкент қалалық жер ресурстарын басқару департаменттері * «Ауыл шаруашылығы аэрофотогеодезиялық іздестіру мемлекеттік институты (АШАІМИ)» ШЖҚ РМК * «Жерлерге зерттеп-қарау жұмыстарын жүргізу мемлекеттік институты» ШЖҚ РМК * «Агрохимия қызметі республикалық ғылыми-әдістемелік орталығы» РММ * «Аймақтық гидрогеологиялық-мелиоративтік орталығы» РММ * «Оңтүстік Қазақстан гидрогеологиялық мелиоративтік экспедициясы» РММ * «Қызылорда гидрогеологиялық мелиоративтік экспедициясы» РММ Басшылары # Серік Ақымбеков (1992—1993) # Бақыт Оспанов (1993—2007) # Өмірзақ Өзбеков (2008—2011) # Қадірхан Отаров (2012—2014) # Қосман Айтмұхаметов (08—11.2014) # Мархабат Жайымбетов (2015—2016) # Ермек Карентаев (2016—2018) # Серғазы Омаш (2018—2019) # Гүлжаһан Бимендина (2019—2021) # Мұрат Теміржанов (2021 жылдан бастап) Дереккөздер
Венлок жікқабаты, венлок

ВЕНЛОК ЖӀКҚАБАТЫ, ВЕНЛОК - силур жүйесінің төменгі бөліміне қатысты жоғарғы жікқабаты. Бұл жікқабат шамамен 433,4–427,4 миллион жыл бұрынғы кезеңді қамтиды және палеозой эрасындағы маңызды геологиялық кезеңдердің бірі болып табылады. Жалпы сипатамма Қазақстандағы кездесуі Қазақстан аумағында Венлок жікқабатының түзілімдері Шу-Іле тауларының шығыс бөлігінде және Екібастұз аймағында анықталған. Бұл аймақтарда жікқабаттың қалыңдығы 1800 метрге дейін жетіп, негізінен эффузивті жыныстармен ұсынылған. Дереккөздер
Верлит

ВЕРЛИТ — ультранегізді таужыныстар тобына жататын перидотиттің түрі. Верлит мөлшері шамалас оливин мен моноклдік пироксеннен (диаллаг не диопсидтен) тұрады. Қосымша минерал ретінде ромбылық пироксен, горнбленд, плагиоклаз, гранат кездеседі. Түсі қара, жасыл қара, бітімі шомбал, құрылымы ірі — орта түйірлі, көбінесе әркелкі түйірлі. Соңғысыңда пироксен оливиннен ірілеу болып, пойкилиттік құрылым береді. Жер қыртысында басқа ультрабазиттермен бірге кездесіп, күрделі массивтер құрайды. Дереккөздер
Виргация

Виргация (лат. virga — тармақ) — тектоникада: қатпарлар жүйесінің немесе жекелеген қатпардың нақтылы бағытта тарамдала бастауы. Бұл процесс тектоникалық құрылымның қатпарлану қарқыны бәсеңдей бастағандығын көрсетеді. Геоморфологияда: тау тізбегінің шартты бағытта тарамдала сиреуі. Дереккөздер
Вулканогендік-кремнийлі шөгінділер

ВУЛКАНОГЕНДӀК-КРЕМНИЙЛI ШӨГӀНДӀЛЕР — мұхит пен теңіздердің биогендік (диатомды, радиолярийлі) кремнийлі шөгінділері; құрамында көп мөлшерде пирокласт материал (жанартау шынысы, күл бөлшектері, көбіктас, плагиоклаз және т.б.) бар. Активті жанартау әрекеттілігі кремний жиналудың ендік белдеулеріне сәйкес келетін аудандарда таралған (мысалы: Үнді мұхитының оңтүстік бөлігі, Охот теңізі). Дереккөздер
Вулканотерригендік теңіз шөгінділері

ВУЛКАНОТЕРРИГЕНДӀК ТЕҢІЗ ШӨГӀНДӀЛЕРӀ — негізінен жанартаулық таужыныстар минералдары мен сынықтарынан тұратын теңіз шөгінділері. Құрылымы мен шөгу механизмі бойынша терригендік түзілімдерге, ал минералдық құрамы жағынан туфогендіктерге жақын. Түйірөлшемдік құрамы әр түрлі — зор сынықтыдан құмайт-лайға дейін, көбінесе құмдар кездеседі. Қазіргі жанартау аралдары мен аралдар доғалары аудандарында көп таралған. Синонимі: вулканомиктілі шөгінділер. Дереккөздер
Вюрм мұзбасуы

ВЮРМ МҰЗБАСУЫ (Дунай өзені алабындагы Вюрм көлі мен өзенінің атауы бойынша) — Альпідегі төртінші мұзбасу, үш фазасы бар. Уақыты түрғысынан Шығыс Еуропа жазығындағы валдай, Солтүстік жоне Орталык Еуропадағы вислин, Солтүстік Америкадағы висконсин мұзбасуына сәйкес келеді. Дереккөздер
Вогезит

ВОГЕЗИТ — әкті-сілтілі лампрофир, негізінен калийлі далашпаты мен амфиболдан, кейде пироксеннен тұрады, түсті минералдар порфирлі түйірлер түзеді. Кейбір Вогезит құрамында аз мөлшерде плагиоклаз кездеседі. Дереккөздер
Воклюз (Карст)

Воклюздер, воклюз бұлақтары — жиі карстанған октастардан құрылган таулы аймақтарда (мыс., Қаратауда) жер астындағы ірі қуыстар мен жарықшақтардың бойымен өзен секілді ағып, жер бетіне шығып жататын су көздері. Олардың суы мол (өтімі 3—10 м3/с- ке дейін) және ағыны қуаңшылық жылдары да тоқтамайды. Дереккөздер
Габбро

Габбро — интрузиялық толықкристалды магмалық тау жынысы; эффузиялық тектестері — базальт. Кремний қостотығының мөлшері тұрғысынан габбролар негізді тау жыныстарға жатады (SiO 2 = 45—55%). Габбро - терең қабаттарда жататын қошқыл түсті магмалық тау жынысы. Дереккөздер
Габбро-диабаз

Габбро-диабаз — минералдық құрамы габброларға сәйкес келетін, алайда кристалдану дәрежесі оларға қарағанда біршама төмен болуына байланысты "диабаздық (офиттік) құрылым" деп аталатын құрылыммен сипатталатын, негізінен алғанда магмалардың жер қыртысындағы жарықтарға сығыла енуі нәтижесінде қалыптасатын желілік таужыныстар. Кремний қос тотығының мөлшері тұрғысынан габбро-диабаздар негізді таужыныстарға жатады (Sі0 2 = 45-55%). Дереккөздер
Габброидтену

ГАББРОИДТЕНУ — бұрын жасыл-тасты өзгерістерге ұшыраған таужыныстардың метасоматоз процестері салдарынан қайталап өзгеруі нәтижесінде габброидтер түзілу мүмкіндігі туралы жорамал атауы. Бұл мүмкіндік әзірге ғылыми тұрғыдан дәлелденген зандылық емес, болжам дәрежесінде қалып отыр. Дереккөздер
Габбролық құрылым

Габбролық құрылым - габбро, нориттерге тән аллотриоморфтүйірлі құрылымның түрі. Онда тау жынысы плагиоклаз бен фемалық минералдардың (негізінен пироксеннің) изометриялық түйірлерінен тұрады. Дереккөздер
Габбро-амфиболит

ГАББРО-АМФИБОЛИТ – габбро мен амфиболитгің аралығындагы габбролық құрылымын сақтаған тау жынысы. Габбро амфиолит габброның метаморфизмінен де және кейбір гнейстер сияқты, бағытталған қысым жагдайында габбролық магманың кристалдануынан да пайда болуы мүмкін. Дереккөздер
Габбро-диабаздық құрылым

ГАББРО-ДИАБАЗДЫҚ ҚҰРЫЛЫМ — габбролық пен диабаздықтың аралығындагы құрылым. Онда плагиоклаздың пироксенге қарағанда идиоморфтылығы шамалы болады. Габбро-диабаздық құрылым диабаздық силдердің ішкі жағы мен диабаздық жамылғылардың астыңғы жағына тән Синонимі: габбро-офитгік құрылым. Дереккөздер
Габбро-пегматит

Габбро-пегматит - желі, линза немесе ұя тұрқылас қуыстарға шоғырланатын, добал кристалды габбро. Мұндай таужыныстар құрамы габброға сәйкес келетін магма қалдықтары есебінен сол магма кристалдануы процесінің ең соңғы сатысында қалыптасады деп есептеледі. Дереккөздер
Габбро-порфирит

ГАББРО-ПОРФИРИТ – құрамы жағынан габброға сәйкес, бірақ құрылымы порфирлі тау жынысы. Порфир бөлігі негізді плагиоклаз бен пироксеннен, арқауы осы минералдардың ұсақ түйірлерінен тұрады. Габбро-порфорит сығылма, силл, шток құрайды. Дереккөздер
Габбро-сиенит

Габбро-сиенит - құрамы жағынан габбро мен сиениттің аралығындағы тау жынысы. Онда негізді плагиоклаздың, калишпаттың және фемалық минералдардың мөлшері шамалас, 30-35% болады Габбро-сиениттің құрылымы монцониттік түрін монцонит деп атайды. Дереккөздер
Гавай типті жанартау

ГАВАЙ ТИПТӀ ЖАНАРТАУ - орталық типті жанартау, оның қондырғысы жұқа лава "қабаттарынан" және өте аз мөлшерде лаваның арасында қабаттасқан қопсық өнімдерден тұрады. Гавай типті жанартаудың өлшемдері өте үлкен болады (биіктігі мұхит түбінен есептегенде 10 км, көлденеңі — 400 км-ге жетеді). Қалқан тәрізді жанартауларға жатады. Дереккөздер
Газды жанартау

ГАЗДЫ ЖАНАРТАУ – алғашқы атқылауда тек қана газ шығарады. Жарылыс күшті болса жанартау жарып өткен таужыныстардың сынықтары да шығып, таскөмейдің айналасына брекчия түрінде түзіледі. Газ маарлары пайда болады. Дереккөздер
Газды көмір

ГАЗДЫ КӨМӀР — көмірленудің нақтылы дәрежесіне сәйкес келетін яғни метаморфизмнің II сатысы жағдайында қалыптасқан тас көмір түрі; тығыздығы 1,11 -1,24 г/см 3 ; органикалық массасының меншікті салмағы 1,26-1,28 г/см 3 - жану жылуы 8000-8400 ккал/кг; біріккіштік мөлшері 6-20 мм. Дереккөздер
Газдық режим

Газдық режим - мұнай өндірілетін жерлерде пайдалану ұңғымаларына мұнайдың оның құрамындағы оңай жылжитын газ қоспаларымен бірге келіп құйылуы. Мұндай жағдай қабаттағы газ қысымының қанығу қысымынан төмен-деуі салдарынан оның еріген қалыптан бос күйге келіп, көлемінің ұлғаюынан болады. Дереккөздер
Газдық фактор

ГАЗДЫҚ ФАКТОР - мұнайдың 1 т немесе 1м 3 -індегі табиғи газ мөлшері (м 3 есебімен). Үлкен Газдық фактор мұнайдың 1 тоннасындағы газ көлемі 1000-2000 м 3 және одан да артық шамалармен сипатталады Газдық фактор көбінесе 100-200 м 3 /т шамасында болады.Мұнай шоғырында газ өте аз болғанда Газдық фактор 25-5 м 3 /т, тіпті одан да аз мөлшерге дейін төмендейді. Жер асты суларының газдық факторы газ көлемінің су көлеміне қатынасымен есептеледі. Батыста Газдық фактор cf/bbl, яғни көлем/көлем өлшеммен өлшенеді.
Галогендік шөгінділер

ГАЛОГЕНДӀК ШӨГӀНДӀЛЕР - белгілі бір термодинамикалық жағдайларда қанығу күйіне жеткен су ерітінділері құрамындағы минералдардың тұнуы арқылы жаралады. Негізінен Nа, К, Са және Мg хлоридтері мен сульфаттарынан тұрады, карбонаттар мен бораттар аз мөлшерде кездеседі. Саяз сулы тұзды көлдердің, тұздыланған қолтықтар, шығанақтар мен көлкімелердің жағалары мен түбінде жылы аридтік климат жағдайында тұздықтың (рапаның) булануынан қалыптасады. Дереккөздер
Галогенез геохимиясы

ГАЛОГЕНЕЗ ГЕОХИМИЯСЫ - тұздар кенорындары мен олардың өзгеруін қалыптастыратын химиялық элементтер миграңиясы процестерінің жиынтығы. Тұз-жаралу процестері үшін ең маңыздысы — алаптардың қоректену көзіндегі (өзендер) және булану процестері кезіндегі кристалдану ретінің физикалық-химиялық заңдылықтары. Дереккөздер
Галопелиттер

Галопелиттер - құрамында 30% ерігіш тұздар бар сазды және оксазды таужыныстар. Оңай ерігіш тұздардан басқа Галопелиттер құрамына басқа заттар (ангидрит, карбонат, далашпат, кварц, хлорит, гидрослюда жоне органикалық заттар) кіреді. Галопелиттерге тән сипат — пластикалы еместігі. Дереккөздер
Гамма-сәулелер

Гамма-сәулелер (ү-сәулелер) — табиғи және жасанды радиоактивті элементтер ядросынан ұшқындайтын қысқа толқынды электрмагнитті сәулелер. Альфа- немесе бета-сәулелер мен салыстырғанда Гамма сәулелердің ұшқыңдауы кезінде ядроның заряд көрсеткіші, атомдық нөмірі және масса саны өзгермейді. Гамма-сәулелерінің ерекшеліктері: * толқын ұзындығы ең қысқа * қозған атом ядроларында және радиоактивті ыдырау құбылысы кезінде шығарылады * гамма-сәуле шығарудың өте көп бөлігі Жер атмосферасының озон қабатында жұтылады * оның корпускулалық қасиеттер басым Дереккөздер
Газды алколоз

Газды алколоз (син: тыныс алу алколозы, респираторлық алколоз) — организмнен көмір қышқылының шектен тыс бөлінуі нәтижесінде пайда болады, өкпенің табиғи немесе жасанды гипервентиляциямен қоса жүретін хирургиялық жолмен араласуда, қызба ауруында, ісігінде және басқа да жағдайларда дамуы мүмкін. Дереккөздер
Өкпе альвеоласы

]] Өкпе альвеоласы — тыныстық бронхиола, альвеолдық өзек иемесе альвеолдық қапшық кенересіне орналасқан, іш жағынан бір қабатты жалпақ тыныстық (альвеолдық) эпителий төселген бір қабатты жалпақ түзеліс, ол арқылы өкпе капиллярларындағы қан мен қуыстағы ауа арасында газ алмасуы жүріп жатады. Дереккөздер
Альвеолдық ауа алмастыру

Альвеолдық ауа алмастыру — тыныс алуда альвеолаға келетін уақыт бірлігіндегі ауаның колемі. Альвеолдық ауа алмастыруды мына формуламен есептеуге болады: АВ=(ОД—МП + ). ЧД. ОД — бір рет тыныс алу жиынтығының көлемі; МП — тыныс жолдарыныц бітеліп қалуының көлемі (анатомиялық); ЧД — тыныс алудың жиілігі. Дереккөздер
Альвеолдық қысым

]] Альвеолдық қысым — жақ сүйегінің тіс еніп тұратын қуыс ішіндегі ауаның қысымы, тыныс алу жиынтығының кезеңдеріне байланысты тұрақсызданады: дем шығаруда ауа қатысты болады, демді ішке тартқанда ауаға қатысты болмайды. Тыныс алу кезеңдерінің алмасу кезінде ауа тең болады. Бірқалыпты дем алуда альвеолдық қысым 3-5 см су бағанының ішінде тұрақсызданады. Жылдам дем шығаруда 1000 см су бағанының мөлшеріне жетуі мүмкін. Дереккөздер
Альфелда әдісі

Альфелда әдісі — сабынмен, щеткамен, 10 минут бойы ыстық ағынды сумен тазарту арқылы хирургтың қолын баптап, стерпльді сүлгімен кептіріп, 5 минут бойы 96°С-тық этил спиртімен жұмсарту әдісі. Дереккөздер
Көгеру

Көгеру — қанның іркіліп тоқтап қалуы, қанға оттегінің жетіспей, ауыз шырышты қабықтарының көгеріп, көк реңдеуіне согады. Жүрек-күре тамыр, дем алу жүйелері қызметі меңдегенде, ауыз шырышты дабығының көгерген жерлері айқыпдала түседі. Дереккөздер
Компьютерлік сауатсыздықты жою

Компьютерлік сауатсыздықты жою (Ликвидация компьютерной безграмотности) — компьютерлік сауатсыздықты жою үшін мектептегі білім беруді, жаңа оқу бағдарламаларын жасауды, педагогтар мен мүғалімдердің біліктілігін көтеруді, мектептерді есептеуіш техникамен, арнайы бағдарламалау жүйелері және үйрету бағдарламаларымен жасақтауды түбірінен өзгертіп, мемлекеттік саясат дәрежесіне көтеру. Қазақстан Республикасында ол үшін арнайы қаулылар қабылданған. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Farticles.gazeta.kz%2Fart.asp%3Faid%3D54584&einvcLTtzDFMmVOrb-3L8L&usg=AFQjCNF1pBcTHOtR2f4TL4cDIdbs6uXeMQ Ликвидация компьютерной безграмотности - Gazeta.kz] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CB0QFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fwww.sosh3-gshum.edu.cap.ru%2F%3Ft%3Dhry%26eduid%3D4680%26hry%3D.%2F4525%2F12891%2F12892%2F12909&einvcLTtzDFMmVOrb-3L8L&usg=AFQjCNHsQ8dkPhUf3seMOiC7Gc3bMH-kDw Ликвидация компьютерной безграмотности / Средняя ...]
Өкпе сурфактанты

Өкпе сурфактанты— с. беткі қабын, өкпедегі альвеолалардың ішкі бетіп тыстап жататын суда ерімейтін және бір-біріне жабыспайтын жұқа (10— 20 ммк) қабық. Мүндай сурфактанттың қабығы жетілмеген тұсы алғашқы дем алуда баланың өкпесі керіліп созылмай калады. Дереккөздер
Компьютерлік сауаттылық

Компьютерлік сауаттылық (Компьютерная грамотность; computer literacy) — практикалық жұмыстарда компьютерді қолдану біліктілігі. Қазіргі кезде іскерлік пен білім салаларында міндеттілікке айналды; белгілі бір саладағы мәселелерді шашу жолында компьютерді қолдану үшін керекті мүмкіндіктер мен білімдер жиыны. Компьютерді пайдалана отырып, мәліметтер оқу, жазу, есептеу, сурет салу және де ақпарат іздеу жолдары. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd7&ved0CFEQFjAG&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Fenc3p%2F161138&eiWfgLTs3hDciDOoCkrJoL&usg=AFQjCNHIXz9qWJGtbQGDcAIcP80Iif2jAw КОМПЬЮТЕРНАЯ ГРАМОТНОСТЬ] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd10&ved0CGgQFjAJ&urlhttp%3A%2F%2Faleksjournal.com%2Farchive%2F7.html&eiWfgLTs3hDciDOoCkrJoL&usg=AFQjCNF7k1HYXKiV_SFdwXN7UmwdWeVUnw Компьютерная грамотность www.aleksjournal.com Дневник начинающего ...]
Геоморфологиялық деңгейлер

Геоморфологиялық деңгейлер — тегістелген беттер. Жер қыртысының көтерілген бөлікшелерінде оларға экзогендік процестер ықпал етуі нәтижесінде пайда болады. Сынықты таужыныстардың қозғалысқа келуі мен бедердің өзгеруі арқылы білінеді; мұхит деңгейі — абразиялық-аккумуляциялық платформа, эрозиялық пенеплен деңгейі, қар шекарасының деңгейі, тау шыңдары орналасқан бет деңгейі болып сараланады. Геоморфологиялық деңгейлерді зерттеу — эндогендік жоне экзогендік процестердің өзара әрекетін танымдаудың негізгі әрекеті. Қосымша Геоморфологиялық деңгейлер - 1) ұзақ уақыт тектоникалық тұрақтану немесе денудация процестерімен орны толтырылатын олсіз өрлеу қоз- ғалыстарының жағдайында қалыптасқан, қазіргі немесе бұрынгы тегіс беттердің деңгейлері. Басым экзогендік процестердің сипатына байланысты Геоморфологиялық деңгейлерді биіктігі бойынша анық ерекшеленген негізгі 4 бөлікке (планеталық) бөледі, олар: абразиялық-аккумуляциялық платформа (шамамен, мұхит деңгейіне сәйкес келеді); эрозиялық пенепленнің деңгейі; қар шегінің деңгейі; таулардың төбе беттерінің деңгейі. "Геоморфологиялық деңгейлер" ұғымын орыс географы К.К. Марков енгізді (1948 ж.); 2) "тегістелу беттері" деген ұғымды білдіреді. Дереккөздер
Гравий

Гравий (фр: gravier – болбыр) — ірілігі 2-10 мм жұмырланған қиыршық сынықтардан тұратын болбыр шөгінді тау жынысы. *Тасқиыршықтардың басым ірілігіне қарай гравий: **ірі (5—10 мм) **орта (2,5-5 мм) **ұсақ (2-2,5 мм) болады. *Тасқиыршықтардың аралығында олардан ұсақ түйірлер болуы мүмкін. *Түзіліміне қарай гравий: **өзендік **көлдік **мұздықтық және тағы басқа болып сараланады. Дереккөздер
Төс артындагы кеңістік

Төс артындагы кеңістік (син: ретростернальдық кеңістік) — төс пен жүрек тамырлары арасындағы болбыр дәнекер ұлпа және май жасушаларымен толған аралық. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Гравийлі-малтатасты шөгінділер

Гравийлі-малтатасты шөгінділер — ірі түйірлі шөгінділер, негізінен жұмырланған гравий (1—10 мм) және тасмалта (10-100 мм) өлшемді сынықтардан тұрады. Континенттік, жағалаулық және теңіз терригендік, вулканогендік-терригендік шөгінділер арасында кең таралған. Қазіргі теңіздерде, қайраңдарда, су асты қыраттарында, бүғаздарда 1-2 км тереңдіктерде дамыған. Дереккөздер
Компьютерлік фанат

Компьютерлік фанат (Компьютерный фанат; geek) — компьютер туралы өте көп нөрсе білетін адам. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCYQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fforum.compfanat.ru%2F&eikfkLToa6Cc7qOavd2bQL&usg=AFQjCNG62wHuwbf9TLw-ofIZt-7W9xdGjQ Компьютерный фанат] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CC8QFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FGeek&eip_kLTpj_DoOhOsy5xZ8L&usg=AFQjCNFTeBlYIQuYlhsgHQPHbfQst0a_hw Geek - Wikipedia, the free encyclopedia]
Ұжымдық иммунитет

Ұжымдық иммунитет — ұжымда өтетін иммунологиялық процестер, олардың індеттік дамуына және өршуіне қатынасы. Ұжымдағы иммунологиялық жағдай ондағы иммунитет дәрежесін, яғни ауыруға төзімсіздікті көрсетеді. Дереккөздер
Модульдік программалау жүйесі

Модульдік программалау жүйесі (Система модульного программирования; system of modular programming) — программалық модульдерді жинақтау мен сақтауға және осы модульдерден программа құрастыру процесін басқаруға арналған программалау жүйесі. Дереккөздер
Сьера белгісі

Сьера белгісі — төстің жанындағы теріде [жатқан тиынды екінші тиынның қырымен тықылдатып жасағанда, өкпе мен жүректі тыңдап, тықылдатып көргенде, кеуденің артқы қабырғасыпың бір жағын тыңдағанда іштің кебуі; өкпеге ауа жіберіп спонтандық емдеу белгісі. Дереккөздер
Ауқым

Ауқым (Диапазон; ) — берілген шектерде жатқан спектрдің бір бөлігі. L-, S, С-, Кu және Кa әріптерімен "band" терминінің үйлесімділігі жер үстілік және ғарыштық телекоммуниканиялық қызметтерді атқаратын, қысқа жиілік жолағын көрсету мақсатында қолданылады. Логарифмдік масштаб ось жиілігі бойынша тек С диапазонына дейін сақталады, ал әрі қарай жиілік жолағының шекаралары ауытқиды және АУҚ олар радиобайланыс регламентіндегі анықталған түрлі қызметтерге сай келмейді. Дереккөздер
Ауқымды айнымалы

Ауқымды айнымалы (Глобальная переменная; global variable) — программалау тілдерінде — әсері өзі анықталған блокта ғана емес, оның барлық ішкі блоктарына да тарайтын айнымалы. Дереккөздер de:Variable (Programmierung)#Variablen in einer Blockstruktur
Компьютермен диалог режімінде қатынасу

Компьютермен диалог режімінде қатынасу (Общение с компьютером в диалоговом режиме; interactive computing) — бағдарламаны орындау процесінде компьютерге жаңа ақпаратты енгізу. Компьютерді білім беруге пайдалану кезінде бұл бағдарламаның оқушылар жауабына назар аударуына мүмкіндік береді. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBoQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FInteractive_computing&eigvoLTqnOIo6ZOq6T4Z0L&usg=AFQjCNHXe0PBzov5nCsaQoPU3qK4ZdCwUw Interactive computing - Wikipedia, the free encyclopedia]
Талькоз

Талькоз — # тальк тозаңымен әрдайым дем алғанда қозатын пневмокониоз; # жара бетіне немесе сары сулы қабыққа қолғаппен талькты тигізгеннен асқынған хирургиялық операция; созылмалы түрде қабынған тканьдер де дамиды. Дереккөздер
Ауқымды ақпараттың сервері

Ауқымды ақпараттың сервері (Сервер глобальной информации; wide area Information server) — Интернет желісі бойынша үлестірілген құрылымсыз ақпаратқа қатынас құруға мүмкіндік беретін құрылғы. Дереккөздер
Балықжай

Балықжай (Сажалка) — әуіттен, өзеннен, көлден ауланған балықты уақытша ұстауға ыңғайластырылған, ауданы аса үлкен емес табиғи немесе жасанды түрде жарақтандырылған суқойма. Балықжайдағы балықты қажеттілігі бойынша оңтайлы уақытта үлестіру (сату) үшін аулайды. Дереккөздер
Гравитация

.]] Гравитация(латынша: gravitas— ауырлық) — материяның кез келген түрлері арасындағы тартылыс күш әсері. Егер бұл өзара әрекеттестік біршама босаң болып, денелер баяу (жарық жылдамдығымен салыстырғанда) қoзғалатын болса, Ньютoнның бүкіл әлемдік тартылыс заңы қолданылады. Жалпы жағдайда А.Эйнштейін шығарған жалпы салыстырмалылық теориясы қолданылады. Гравитация - массасы бар кез келген денелер арасында болатын өзара тартылыс. Дереккөздер
Өкпедегі жетіспеушілік

Өкпедегі жетіспеушілік — улкен күре тамырдағы қанды әдеттегі газбен қамтамасыз етпеу әсерінен өкпедегі тыныс алу жүйесінің бұзылуы, бұл иммунитеттің қызмет ететін мүмкіндігінің төмендеуіне әкеледі. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Танталды түйреуіш

Танталды түйреуіш— биологиялық жағынан инертті, өте кішкентай тұтқа түріндегі танталдан жасалынған, сормай қайтаратын тігіс материалы, жартылай автоматты тігетін ақпаратпен механикалық хирургиялық тігісті тану үшін қолданылады. Дереккөздер
Гравитациялық вариометрлер

Гравитациялық вариометрлер — ауырлық күші градиенттерінің көлбеу бағыттағы мөлшерін анықтайтын аспап; анықтау нәтижесіне өлшем алынған нүктенің жербедер ерекшелігі қатты әсер етеді, сондықтан зерттеу қорытындыларына осы заңдылыққа орай әдейі есептеліп шығарылған нақтылы түзетулер енгізіледі. Дереккөздер
Конвейер (Pipe)

Конвейер (Pipe) екі бағдарлама арасындағы байланыс тәсілі. Мұнда бір программаның шығысының жұмыс нәтижесі бірден екінші бағдарламаның кірісіне беріледі. Көбінесе көпмақсатты операциялық жүйелерде қолданылады. Жартылай MSDOS-та да іске асқан. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd6&ved0CFoQFjAF&urlhttp%3A%2F%2Fpubs.opengroup.org%2Fonlinepubs%2F009695399%2Ffunctions%2Fpipe.html&eisfsLTv2pKceVOqucvbAL&usg=AFQjCNE7sDqUtPYW9fv0Pvl-h1erDFRrfg pipe] cs:Roura de:Pipe en:Pipe es:Pipa (desambiguación) fr:Pipe (homonymie) ja:パイプ (曖昧さ回避) ko:파이프 nl:Pijp nn:Pipe no:Pipe ru:Pipe simple:Pipe sv:Lodrätt streck#Datavetenskap
Жақ (анатомия)

Жақ сүйектер — бас сүйектің бет бөлігіндегі жұп сүйектер, жоғарғы мен төменгі болып бөлінеді. Жоғарғы жақ Жоғарғы жақ - беттің ортасын алып жататын жұп сүйек. Жоғарғы жақтың әрбір жартысында сегіз тістің ұялары орналасқан, сондай-ак онда кеңсірік қуысы бар. Төменгі жақ Төменгі жақ. Бет сүйегін самай сүйегімен жалғастырушы дара сүйек. Пішіні тага тәріздес. Жақта он алты тіс ұясы бар. Тіссіз жақ Бұл - кариес, этиологиясы әр қилы пародонт ауруларынан, жарақаттардан, остеомиелиттер, жаңақұрылымдар (қатерлі, қатерсіз ісіктер) әсерінен болады. Сонымен бірге тіссіз жак - дамудың ауытқу салдарынан да, туа бітуі де мүмкін. Дереккөздер Сілтемелер * [https://kazmedic.org/archives/5130 Жақ сүйектер] KazMedic сайтында