kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шебір ауылдық округі

Шебір ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Шебір ауылы. Тарихы 2001 жылы Тұщықұдық ауылдық округінен бөлініп шығып, құрамына Шебір ауылы берілді. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1350 адамды (680 ер адам және 670 әйел адам) құрады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.audan.mangystau.gov.kz/kz/region/Position/?title="shebyir_selolyik_okrugyi_akyimyi_apparatyi"_memlekettyik_mekemesyi_203 Шебір селосының паспорты] * [http://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10ME000102 Шебір селолық округінің құрамдас бөліктеріне атау беру туралы] * [http://2013.grant.kz/ru/sites?web=qaratobe-mektep.kz Қаратөбе орта мектебі] * [http://wikimapia.org/24124546/Shebir Shebir]
Шайыр ауылдық округі

Шайыр ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шайыр, Тасмұрын, Тиген ауылдары кіреді. Орталығы – Шайыр ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1565 адамды (768 ер адам және 797 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Тұрыш ауылдық әкімдігі

Тұрыш ауылдық әкімдігі – Маңғыстау облысының Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін Тұрыш ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Тұрыш ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 686 адамды (354 ер адам және 332 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Төлеп ауылдық әкімдігі

Төлеп ауылдық әкімдігі — Маңғыстау облысының Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін Төлеп ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Төлеп ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 966 адамды (476 ер адам және 490 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Таушық

Таушық — Маңғыстау облысы Түпқараған ауданындағы ауыл, Таушық ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы Форт-Шевченко қаласынан шығысқа қарай 120 км жерде, Ақтау-Қаражанбас-Қаламқас жолына 8 км батысқа қарай орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 20 ғасырдың 30-жылдарының басында қаланған. Өнеркәсібі және ауыл шаруашылығы Ауыл мағында көмір кен орны бар. Соның негізінде мұнда 1932-39 жылдары “Тау еңбек” көмір өндіретін артель жұмыс істеді. 1939-46 жылдары “Маңғышлақ көмір тресі” орналасты. 2- дүниежүзілік соғыс жылдарында мұнда көмір өндірілді. 1993 жылдан тас көмір қайтадан өндіріле бастады. Таушықта бұрынғы “Жаңажол” түйе кеңшарының негізінде шұбат өндірумен айналысатын шаруа қожалығы құрылды. Шығыс жағынан 4 км жерден Ақтау – Қаражанбас – Қаламқас мұнай құбыры өтеді және мұнай айдау стансасы орналасқан. Көрікті орындар Таушық округі аумағында “Дәніспан”, “Итолы”, “Шақпақ-Ата”, т.б. көпке танымал қорымдар мен тарихи ескерткіштер бар. Инфрақұрылымы Ауылда «Таушық ауыл шаруашылығы» ЖШС, мешіт, 1 орта мектеп, ауылдық емхана, балабақша, мәдениет үйі, кітапхана, «Қазпошта» АҚ-ның ауылдық бөлімшесі, байланыс бөлімі, 12 сауда нүктесі, орталық базар, полиция бөлімшесі, тігін шеберханасы, мейрамхана, 34 шаруа қожалығы қызмет істейді. Дереккөздер
Сыңғырлау

Сыңғырлау — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы ауыл. Географиясы Аудан орталығы Бейнеу ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 23 км жерде орналасқан. Тарихы Іргесі 1983 жылы қаракөл қойын өсіретін кеңшар ұйымдастыруға байланысты қаланған. 1996 жылы кеңшар негізінде шаруа қожалықтары құрылды. Халқы Инфрақұрылымы Ауылда орта мектеп, клуб, фельдшаруашылық-акушерлік пункт, АТС, байланыс үйі, сауда орындары жұмыс істейді. Сыңғырлауда аудандық суару жүйесінің бөлімшесі, ұлутас және қиыршықтас карьерлері орналасқан. Ауылдан шығысқа қарай 4 км жерде «Орта Азия – Орталық» газ құбыры өтеді.. Тарихи ескерткіштер Ауыл маңында Көркембай мешіті, Омар-Тұр, Қосарқан, Аманжол, Шаған, Иманбай, Бегем, Қосмағамбет, Мейір, т.б. тарихи-мәдени ескерткіштер бар. Дереккөздер
Сенек ауылдық округі

Сенек ауылдық округі — Маңғыстау облысы Қарақия ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сенек, Аққұдық ауылдары кіреді. Орталығы - Сенек ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1819 адамды (928 ер адам және 891 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сам ауылдық округі

Сам ауылдық округі – Маңғыстау облысының Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылы Ноғайты ауылдық округі таратылып, округпен біріктірілді. Әкімшілік құрамы Құрамына Сам, Ноғайты ауылдары кіреді. Орталығы - Сам ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 701 адамды (354 ер адам және 347 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Коллектор

Коллектор (лат. collector – жинаушы), 1) электрмашина Коллекторы – электр машинасының зәкірімен (роторымен) біртұтас жасалған жиілік түрлендіргіш механикалық құрылғы (қараңыз ); 2) шала өткізгішті приборлардағы Коллектор – базадан заряд тасушылардың басым бөлігі жиналатын шала өткізгіш прибордың (биполярлы транзистор, т.б.) бір бөлігі; 3) жер құрғатудағы Коллектор – құрғату тораптарының реттегіш бөлігінен суларды қабылдап алып, оларды құрғатылатын атыраптан сыртқа алып кететін су ағызу құбыры немесе арна; 4) канализациялық Коллектор – канализация жүйелеріндегі сарқынды суларды жинағыш канализация тораптарының бір бөлігі; 5) байланыс кабельдерін (кабельдік Коллектор) және түрлі бағытқа су, газ және т.б. (жалпы Коллектор) тасымалдағыш құбырларды төсеуге арналған жер асты галереясы; 6) кейбір техикалық қондырғылардың құрамдас бөліктері (мысалы, іштен жану қозғалтқыштарының шығару және кіргізу Коллекторлары). Дереккөздер
Сайөтес ауылдық округі

Сайөтес ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сайөтес, Боздақ ауылдары кіреді. Орталығы – Сайөтес ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2135 адамды (1086 ер адам және 1049 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Оңды ауылдық округі

Оңды ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Оңды, Басқұдық, Бекі ауылдары кіреді. Орталығы – Оңды ауылы. Тарихы Ауылдық округ Маңғыстау ауданы әкімінің 03.03.1993 ж. №43 шешімі бойынша құрылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1295 адамды (651 ер адам және 644 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сопиев Тұрған Құрбанұлы

‘‘‘Сопиев Тұрған Құрбанұлы’’’ (2.2.1942 жылы туған, Алматы облысы, Панфилов ауданы, Диханқайрат ауылы) – медицина ғылымдарының докторы(1985), профессор(1986). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1965, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. 1965 жылдан осы университетте ассистент, доцент қызметін атқарды. Қазіргі кезде профессор. Негізгі ғылыми еңбектері тіс ауруларын емдеу мәселелеріне арналған. 300-ден астам ғылыми жарияланымның, 11 монографияның авторы. Дереккөздер
Маңғыстау ауылдық округі

Маңғыстау ауылдық округі – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданы аумағындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Маңғыстау ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 33141 адамды (16685 ер адам және 16456 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Коллизия

Коллизия (лат. collіsіo – қақтығыс) – қарама-қарсы мүдделер мен күштердің, көзқарастардың қақтығысы. “Коллизия” термині әдебиет пен өнер туындыларындағы тартыстың, сезім арпалысының шебер бейнеленуін көрсету үшін де қолданылады. Дереккөздер
Қызылтөбе ауылдық округі

Қызылтөбе ауылдық округі – Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қызылтөбе, Бірлік ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылтөбе ауылы. Инфрақұрылымы Қызылтөбе селолық округі бойынша №2, №6 жалпы білім беру орта мектептері, дарынды балаларға арналған Қызылтөбе лицейі және 7 мектепке дейінгі тәрбие беру орталықтары бар. Ауылдық округі тұрғындарына 3 бастапқы медициналық санитарлық көмек көрсету орталығы, 1 фельдшерлік-акушерлік пункт қызмет көрсетуде. Ауыл шаруашылығы 2016 жылы ауылдық округ аумағында мал, ауылшаруашылығымен шұғылданатын шаруа қожалықтарының саны 34- ті құрады. Мал басын көбейту мақсатында атқарылған жұмыстарының нәтижесі: сиыр- 203 (2015 жылы - 208), қой-ешкі 2010 (2015 жылы - 5011), жылқы 985 (2015 жылы - 925), түйе 970 (2015 жылы - 1276). Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 25290 адамды (12758 ер адам және 12532 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қызылсай ауылдық округі

* Қызылсай ауылдық округі – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылсай ауылдық округі – Ақмола облысы Қорғалжын ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылсай ауылдық округі – Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік.
Қызылөзен ауылдық округі

Қызылөзен ауылдық округі – Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Қызылөзен ауылы. Округ құрамында болған Қаңға ауылы 2005 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 909 адамды (478 ер адам және 431 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қызан ауылдық әкімдігі

Қызан ауылдық әкімдігі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. Ауылдық округ ретінде Маңғыстау ауданы әкімінің 13.07.1999 ж. №98 шешімі бойынша құрылған. 2016 жылы Қызан ауылдық әкімдігі болып қайта құрылды. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Қызан ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1929 адамды (999 ер адам және 930 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Құрық ауылдық округі

Құрық ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Құрық ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 8118 адамды құрады. Дереккөздер
Игорь Святославович Соседов

Соседов Игорь Святославович (6.11.1920, Ресей, Омбы облысы, Черлак ауданы, Черлак селосы– 9.8.2006, Алматы қаласы) – география ғылымдарның докторы(1969). Қазақстан ғылым академиясының Энергетика институтында кіші, аға ғылыми қызметкер (1946–1958), География секторында аға ғылыми қызметкер, топ жетекшісі (1958–1965), Гидрогеология және гидрофизика институтында сектор меңгерушісі, аға ғылыми қызметкер (1966–1984) болды. 1985 жылдан География институтында ғылыми кеңесші қызметін атқарған. 1967 жылы «Исследование баланса снеговой влаги на горных склонах» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері гидрография, су қорларын, су балансын зерттеуге және гидрофизика мәселелеріне арналған. 60-тан астам ғылыми жарияланымның, 7 монографияның авторы. Шығармалары 1 - Соседов, Игорь Святославович - Исследование баланса влаги на горных склонах в Заилийском Алатау. - Алма-Ата: Наука, 1967. - 198 с. Сілтемелер Дереккөздер
Айжан қыз

Айжан қыз (туған - өлген жылы белгісіз) – күйші-домбырашы. Адайдың Қосай атасынан туған күйші қыз өз заманында композитор Құрманғазымен кездесіп, күй тартысқан әрі осы кездесуде орындаған «Адай» («Адай қыз») күйін Айжан қыз шығарған деген деректер халық аузында сақталған. Айжан қыз 1875 жылы патша өкіметінің отаршылдық саясатына мойынсұнбаған елмен бірге басқа жаққа көшіп кеткен. Оның «Айжан қыз» және «Шашбау қақбай» атты күйлері бар. Айжан қыз – адайдың күйшілік мектебін қалыптастырушылардың бірі. Тағы қараңыз *Құрманғазы Сағырбайұлы Дереккөздер
Жыңғылды ауылдық әкімдігі

Жыңғылды ауылдық әкімдігі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылға дейін Жыңғылды ауылдық округі деп аталған. Тарихы Жыңғылды селосы 1928 жылы селолық кеңес болып құрылған. 1992 жылы округ селолық әкімшілік болып қайта құрылды. 2007 жылы округ құрамындағы Тұщыбек, №15 бекет ауылдары Отпан ауылдық округі болып бөлініп шықты. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Жыңғылды ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2820 адамды (1472 ер адам және 1348 әйел адам) құрады. Тарихи ескерткіштер Округ аумағында Уәлі, Құнан ата, Айдар Қарабас қорымдары бар. Дереккөздер
Жармыш ауылдық округі

Жармыш ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы әкімшілік бірлік. Тарихы Ауылдық округ Маңғыстау ауданы әкімінің 1993 жылғы №43 шешімі бойынша құрылған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Жармыш ауылы. Округ құрамында болған Өгізөреулі ауылы 2005 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1984 адамды (1017 ер адам және 967 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Бостан ауылдық округі

Бостан ауылдық округі — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бостан ауылы. 2018 жылы округ құрамына кіретін екі елді мекен (Бостанқұм және Қызылсу) таратылды. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2028 адамды (1046 ер адам және 982 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Есет ауылдық әкімдігі

Есет ауылдық әкімдігі — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін Есет ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Есет ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 771 адамды (399 ер адам және 372 әйел адам) құрады. Округке қарасты 5 шаруа қожалығы бар. Қазіргі таңда 210-сиыр, 152-түйе, 231-жылқы 4521-қой мен ешкі бар. Дереккөздер
Боранқұл ауылдық әкімдігі

Боранқұл ауылдық әкімдігі – Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін Боранқұл ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Боранқұл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 7277 адамды (3684 ер адам және 3593 әйел адам) құрады. Боранқұл ауылдық округі бойынша 2016 жылы 197 сәби дүниеге келіп, тұрғындар саны 7335 жетті. 40 жас отау шаңырақ көтеріп, отбасы саны 1280-ді құрады. Мектеп жасындағы балалар саны - 1824, мектепке дейінгі балалар саны - 1038, балбақшадағы бала саны - 301, зейнеткерлер саны - 424, оның ішінде 1-еуі Ұлы Отан соғысы ардагері, оған теңестірілгендері - 2, ауған соғысының ардагерлері - 4, тылда еңбек еткендері - 10, мүгедектер саны 142 адам. Дереккөздер
Майкл Коллинз

Майкл Коллинз (31.10. 1930 ж.т., Италия, Рим - 2021) – АҚШ ғарышкері, Айға алғаш ұшқан адамдардың бірі. АҚШ Әскери академиясын бітірген соң (1952), Эдуардс базасындағы әскери-әуе күшінде сынаушы-ұшқыш болып қызмет етті. 1963 ж. АҚШ Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының (NASA) ғарышкерлер тобына алынды. Дж. Янгпен бірге “Джемени-10” ғарыш кемесімен ғарышқа ұшты (18 – 21 шілде 1966 ж). Ұшу барысында 2 рет ғарыш кемесінен ғарыш кеңістігіне шықты. “Аполлон-11” ғарыш кемесімен Айға ұшты (16 – 24 шілде 1969 ж.). Н.Армстронг пен Э.Олдрин Ай бетіне түскенде, ол Ай төңірегіндегі орбитада қалды. Айдың көрінбейтін бетіндегі кратердің біріне Коллинздің есімі берілген. Дереккөздер Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Бейнеу ауылдық округі

Бейнеу ауылдық округі — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Бейнеу ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 55842 адамды (28190 ер адам және 27652 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақшымырау

Ақшымырау – Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы Шетпе ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 125 км жерде, Бозащы түбегінің шығысында орналасқан. Тарихы Іргесі 1934 жылы қаланды. Алғашында 4-5 үйден тұратын шағын елді мекен 1953 жылдан 1969 жылға дейін 19 партсъезд атындағы ұжымшардың және Калинин ауылдық кеңесінің орталығы болып келді.1969 – 1974 жылдары «Бозащы» кеңшарының, 1974 – 1995 жылдары «Ақшымырау» кеңшары фермасының орталығы болды. Кеңшар және бөлімше негізінде Ақшымырауда мал шаруашылығымен айналысатын шаруа қожалықтары құрылды. Халқы Инфрақұрылымы Ауылда «Ә.Тобанияз» атындағы орта мектеп оқушыларға білім беруде. Онда 2014 жылға қарай 283 оқушы оқыды. 2009 жылы «КомМунай» ЖШС-нің демеушілік көмегімен 50 орындық «Айгөлек» балабақшасы қолданысқа берілді, 2014 жылы 1 ашық спорт алаңы салынды, 2015 жылы ауылдық клубтың ескіруіне байланысты жаңа 150 орындық клуб ғимаратының құрылыс жұмыстары басталды. Ауылда сонымен қатар 2007 жылы салынған дәрігерлік амбулатория, фельдшер-акушерлік пункті бар, 1 кітапхана халыққа мәдени қызмет көрсетуде. Ауыл шаруашылығы Ақшымырау селосында 22 шаруа қожалығы және "Ақшымырау" ЖШС тіркелген. Мал азығы жем-шөпке байланысты ауылда "Ақшымырау" ЖШС-сі және 2 шаруа қожалығы мал азығы шөп шабумен айналысады. 2014 жылғы есеп бойынша ауылдағы жеке шаруа қожалықтары мен тұрғындардың мал басы саны түйе-1613, жылқы-4945: қой-ешкі - 11303, сиыр-67 басты құрап отыр. Дереккөздер
Коллоидтар

Коллоидтар (грек. kolla – желім және eidos (грек. εἶδος) – түр) – бөлшектерінің мөлшері 10⁻⁷ – 10⁻⁵ см болатын жоғары дисперсті (микрогетерогендік) жүйелер. Коллоидтарға (коллоидтар жүйесіне), бөлшектері ірірек дисперстік жүйелерге қарағанда, дисперстік фаза бөлшектерінің қарқынды броундық қозғалыстары тән. “Коллоидтар” терминін 1861 ж. алғаш рет ағылшын ғалымы Томас Грэм енгізген. Коллоидтар табиғатына қарай органикалық және бейорганикалық болып екіге бөлінеді. Органикалық Коллоидтардың дисперстік фазасы органикалық заттардан, ал бейорганикалық Коллоидтардың дисперстік фазасы бейорганикалық заттардан тұрады. Дисперстік фаза мен дисперстік ортаның әрекеттесу қарқындылығына байланысты лиофильдік және лиофобтық Коллоидтар болып бөлінеді. Лиофильдік Коллоидтарға әр түрлі мицеллалық ерітінділер, биополимерлердің сулы ерітінділері, ал лиофобтық Коллоидтарға металдардың органозольдері, гидрозольдері, жасанды латекстер, т.б. заттар жатады. Дисперстік ортаның агрегаттық күйіне байланысты газ тәрізді (аэрозольдер), сұйық (лиозольдер), қатты (криозольдер және солидозольдер) К. болады. Қатты К-ға бағалы тастар, түрлі түсті шынылар (мыс., рубин шынысы), қорытпалар, т.б. жатады. Коллоидтарда екі фаза арасындағы бөлу беті өте үлкен шама болғандықтан ондай жүйелерде беттік құбылыстар (адсорбция, жұғу, т.б.) күшті қарқынмен жүреді. Коллоидтар сол себепті күшті адсорбент, сорбент, катализаторлар, катализаторларға арқау ретінде көп қолданылады. Дереккөздер
Майя жазуы

Майя жазуы — үндістердің иероглифтік жазуы. Б.з. алғашқы ғасырларына жататын жазуды майялар ағаштың қабығы мен бұғының терісіне, тастар мен қыштарға ойып жазған. 1561 ж. испан басқыншылары майялардың бай кітапханасын өртеп, жойып жіберуіне байланысты, сондай-ақ христиан дінінің үндістер арасына таралуына орай Майя жазуы мүлдем жойыла бастаған. Оның нұсқалары Дрезден, Мадрид, Париж кітапханаларында сақтаулы. Бұл жазу Мексика тайпаларында да кең қолданылған. Майя жазуын зерттеу 1864 ж. Кенгсборода Диего де Ланда баспасында жарық көрген “Юкатан істері туралы хабарламадан” басталды. Бірақ бұл жолы жазбаларды зерттеу жұмыстары сәтсіз аяқталды. Тек 1951 ж. орыс ғалымы Ю.В. Кнорозов тарихта белгілі иероглифтік жүйеден Майя жазуының айырмашылығы жоқтығын анықтады. Майя жазуы Америка құрлығындағы көне мәдениет белгісі болып саналады. Дереккөздер *Қазақ энциклопедиясы
Коллоквиум

Коллоквиум — оқушылардың білімін, ғылымға, әдебиетке, өнерге т.б. ынтасын анықтау мақсатында оқытушының оқушылармен арнайы әңгімелесуі. Жоғары оқу орындарда Коллоквиум әдетте лабораториялық жұмыстың, оқу практикасының алдында студенттердің сол жұмыстарды орындауға қажетті теориялық білімін байқау үшін жүргізіледі. Қазіргі оқу процессіндегі Коллоквиумды электрондық жүйеде өткізу жиі пайдаланады.
Альгимантас Любинскас

Альгимантас Любинскас - КСРО футболшысы, жаттықтырушы. Қорғаныс шебінде ойнаған. 2011 жылдың қаңтарынан Қызылорданың «Қайсар» футбол командасының 2011-2012 жылғы бас бапкері. 1951жыл ы 4 қарашада Литваның Кибартай қаласында өмірге келген. Сол елдің «Жальгрис» (Вильнюс) командасында ойын көрсетті. Небары 31 жасында 1982 жылы аталмыш ұжымның тізгінін ұстап, бас бапкерлік қызметін бастады. Литваның жастар ұлттық құрамаларына жетекшілік етті. Бірқатар шетелдік клубтарда жаттықтырушы болды. Сілтемелер
Асқанбай Айжақыров

Айжақыров Асқанбай Айжақыров Асқанбай (1900 жылы Маңғыстау ауданы, Бозащы ауылында туды – өлген жері басқа) – партия қызметкері. * (1927) Орынбор жұмысшылар факултетін бітірген. * Алматы қаржы техникумын бітірген (1936). Ұлы Отан соғысына қатысқан. * 1921 – 1929 жылдары Форт-Александровскіде Адай округі еңбек инспекторы, денсаулық бөлімінің меңгерушісі, ауылдық кеңестің төрағасы. * 1930 – 1971 жылдары Павлодар Қазақ драма театрында директор, қаржы-экономика салаларында жетекші қызметтер атқарды. 3-дәрежелі Даңқ орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Макакалар

Макактар, макакалар — сүтқоректілер класы, мартышка тәрізділер тұқымдасына жататын тар танаулы маймылдар. Макактардың 22 түрі бар. Оңтүстік және Шығыс Азияда, Малайя топаралындағы аралдарда, Филиппин аралдарында, Солтүстік Африкада (Тунис, Алжир, Марокко) және Еуропада (Гибралтар) кең тараған. Көбіне ылғалы мол тропиктер мен тау ормандарында, қоңыржай белдеудің ормандарында (Қытай, Жапония), бұталы жерлер мен тау шатқалдарында, приматтардың ішіндегі — жапон макагі қыста Симокита шығанағында да кездеседі. Дене тұрқы 40 — 75 см, құйрығының ұзындығы дене тұрқынан қысқа, кейде тең не ұзын болады, маготада құйрық болмайды. Салмағы 3,5 — 18 кг-дай. Аяқтары қысқа, күшті. Денесіндегі түгінің түсі сарғыштау, жирен түсті, кейбірінің жонында жолақтары, бетінде сақалға, мұртқа ұқсас ұзын түктері болады. Құлақтары жалаңаш, үшкір. Макак күндіз жерде жүреді, түнде ағаш бұтағы арасына жасаған ұяда түнейді. Макак 10 — 20-дан топтанып жүреді. Макак өсімдік жемістері, тамырлары, жапырақтары, күріш, жүгері, картоп, жәндіктер мен олардың дернәсілдерімен, моллюскі, шаянтәрізділермен қоректенеді. Макактар бір-бірімен ымдасу, дене қимылдары арқылы қарым-қатынас жасайды. 30-ға жуық дыбыс сигналдарын (дабылдарын) шығарады. Жыныстық жағынан 3 — 4 жылда жетіліп, 5 — 6 айда балалайды. Көпшілікке белгілі түрі — макак-резус (Macaca mulatta) — Оңтүстік Азияның Гималай өңірінде таралған. Олар топтанып тіршілік етеді, дүние жүзінің зообақтарында қолда ұсталады, медициналық эксперимент жасау үшін ауланады. Қан құю кезінде ескерілетін резус-фактор осы макак-резус маймылынан табылғандықтан солай аталған. Ал өте сирек кездесетін магот және лапундер түрлері Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген. Дереккөздер
Майлыбай Аминұлы Аймағамбетов

Аймағамбетов Майлыбай Аминұлы (1944 жылы Түрікменстан, Түрікменбашы ауданында, Омарата кентінде туды - 2015 жылы Ақтауда қайтыс болды) – инженер-электрик, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген энергетигі, ТМД-ға еңбек сіңірген энергетигі. Өмірбаяны * ҚазПТИ-ді (қазіргі ҚазҰТУ) бітірген (1970). * 1963 – 1965 жылдары «Қазақстанмұнайгаз» бірлестігінде жүргізуші-оператор. * 1974 – 1982 жылдары Бүкілодақтық «Одақгазөңдеу» бірлестігіне қарасты Қазақ газ өңдеу з-тының энергиямен жабдықтау цехының бастығы, бас энергетик, 1982 – 96 жылдары «Маңғышлақ электр желілері» кәсіпорнының директоры болды. * 1996 жылдан бастап «Маңғыстау электртораптық бөлу компаниясы» АҚ-ның президенті. Марапаттары мен атақтары «КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі» (1981), РАҚ БЭЖ-нің «Құрмет белгісі», «Ерен еңбегі үшін» медальдарымен (2005) марапатталған. 2006 жылдан Ақтау қ-ның құрметті азаматы. Дереккөздер
Макар Жапаров

Макар Жапаров (1858, қазіргі Орал облысы Орда ауданы — 1926, сонда) — халық композиторы, күйші. Атақты халық композиторы Әлікейдің шәкірті. Макар Жапаров халық күйлерін (“Үлкен Ноғайлы”, “Кіші Ноғайлы”, т.б.) шебер орындаушы әрі насихаттаушы ретінде танылды. Өзі шығарған күйлері (“Күй шақыратын күй”, “Меңзер”, “Байжұма”) ел арасына кең таралған. Ол Бөкей Ордасындағы хан жәрмеңкесінде дәулескер күйшілер Жақия Асанұлы және Сары Тартшекеұлы өнер сайысына түсіп, орындаушылық шеберлігімен көзге түскен. Дереккөздер
Макарово (Батыс Қазақстан облысы)

Макарово — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Макаров ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км-дей жерде, Шаған өзенінің оң жағалауында. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 775 адам (389 ер адам және 386 әйел адам) болса, 2009 жылы 777 адамды (390 ер адам және 387 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 765 адамды (397 ер адам және 368 әйел адам) құрады. Тарихы Іргесі 1936 жылы қаланған. 1997 жылға дейін астық өсіру кеңшарының орталығы болып келді. Оның негізінде 1997 жылдан Макаровода және округке қарасты Мирное, Садовое, Факел ауылдарында 35 шаруа қожалығы құрылды. Дереккөздер
Андрей Николаевич Колмогоров

Колмогоров Андрей Николаевич (12.4.1903, Ресей, Тамбов қ. – 20.10.1987, Мәскеу) – орыс ғалымы, математика ғылымдар докторы, КСРО Ғылым Академиясының (1939) және КСРО Педогогика Ғылым Академиясының (1966) академигі Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1925). 1931 жылдан сол университеттің профессоры болды. Ғылым еңбегін нақты айнымалы функциялар теориясынан бастаған. Ол тригонометриялық қатарлар, өлшемдер теориясы, жиындар теориясы, интегралдар теориясы, функцияның жуықтау теориясы бойынша іргелі еңбектер жазды. Конструктивтік логикаға, топологияға, механикаға, дифференциалдық теңдеулер теориясына, функционалдық анализге де елеулі үлес қосты. Орыс ғалымы А.Я. Хинчинмен (1894 – 1959) бірге (1925 жылдан) ықтималдықтар теориясына нақты айнымалы функциялар теориясының әдістерін қолдана бастады. Колмогоров кейінірек стационар кездейсоқ процестердің, стационар өсімшелері бар процестердің, тармақталған процестердің теориясын жетілдірді. Ақпарат (информация) теориясына маңызды үлес қосты. Математикалық тәсілдердің биология мен математикалық лингвистикада қолданылуын зерттеді. Ол ықтималдықтар теориясы мен функциялар теориясын зерттеушілердің мектебін құрды. Париж Ғылым Академиясының, Лондон Корольдік қоғамының, т.б. шетелдік академиялардың (Нидерланд, Польша, АҚШ, т.б.), ғыл. мекемелер мен қоғамдардың мүшесі. Халықаралық Э.Бальзан қоры сыйлығы (1963), КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1941), Лениндік сыйлық лауреаты (1965). 7 рет Ленин орденімен (1944, 1945, 1953, 1961, 1963, 1973, 1975), т.б. орден және медальдермен марапатталған. , 2 изд., М., 1974; , 5 изд., М., 1981 (соавт. С.В. Фомин); , М., 1985; , М., 1986; , М., 1987. Дереккөздер Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Имамади Әлиұлы Айналиев

Айналиев Имамади Әлиұлы Айналиев Имамади Әлиұлы (1937 жылы туған, Астрахан облысы, Володар ауданы) – партия, кеңес қызметкері. ГПИ-ді (қазіргі Атырау ун-ті) бітірген (1967). 1957 – 73 жылдары Володар педагогикалық училищесінде оқытушы, Володар ауданы партия комитетінде инструктор, бөлім меңгерушісі, 1973 – 81 жылдары Ақтау қаласы партия комитетінде ұйымдастырушы, сектор, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен марапатталған (1970). Дереккөздер
Макасар

Макасар (макассар, мангкасарак) — Индонезияның Сулавеси аралында тұратын халық. Жалпы саны 2 млн. (2009).Бугистер және оңтүстік тораджилермен туыстас. Моңғол нәсілінің оңтүстік азиялық түріне жатады. Тілі Австронезия тілдік шоғырының батыс австронезия тобына жататын макасар (тена) тілінде сөйлейді. Тілі тонгхиан, туратеа диалектілеріне бөлінеді. Орта ғасырларда үнді жазу графикасын қолданған, қазіргі жазуы латын әліпбиі негізінде. Діні Макасарлар — мұсылман-сүнниттер. Тарихы XIV-XVI ғасырларда оңтүстік-батыс Сулавесидің оңтүстігінде Макасар және Гова мемлекеттері құрылды. 1667 жылдан кейін Макасар Нидерландыға тәуелді болды, ал Гова саяси және мәдени өмірдің негізгі орталығы болды. 1945 жылдан Индонезияның құрамында. Кәсібі Негізгі кәсіптері — күріш, жүгері, қант қамысы, кокос пальмасы, темекі, дәмдеуіштер және т.б. өсірумен айналысады. Үй жануарларынан — буйвол, жылқы, ешкі өсіреді. Тоқыма, тігіншілік, зергерлік, қайық, шағын кеме жасау өнері дамыған. Бұрын Макасарлар теңізшілері солтүстіктегі Қытай мен оңтүстіктегі Солтүстік Австралия арасындағы үлкен аумақтағы көлік дәліздеріне қызмет көрсеткен. Өмір салты Ауылдық жерлерде ақсүйектерге, еркін қауым мүшелеріне және құлдардың ұрпақтарына таптық-касталық бөліну сақталған. Патриархалдық қатынастар қалалардағы нарықтық қатынастармен қатар өмір сүреді. Басшының беделі саланың мәртебесімен, жеке қасиеттерімен, байлығымен анықталады. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары 50-ден 200-ге дейін үйлері немесе одан да көп елді мекендері бар. Үйлері төртбұрышты, ер тоқым тәрізді төбесі бар дәстүрлі қадаларға орналасқан, онда бірнеше отбасыларды орналастырады. Қазір оларды «тропикалық» стильдегі шағын бір отбасылық үйлер алмастыруда. Фольклоры Музыкалық фольклор мен ырғақты би кең дамыған. Исламға дейінгі бай ғұрып сақталған. Дереккөздер
Владимир Михайлович Колоденко

Владимир Михайлович Колоденко (26.6.1907, Украина, Одесса – 9.8.1980, Алматы) – театр суретшісі, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1938). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 20 ғ-дың 20-жылдары Одесса, Свердловск, Томск, Куйбышев қалаларында театр суретшісі, 1932 – 36 ж. Бакудегі Әзірбайжан опера және балет театрының бас суретшісі, 1937 ж. Санкт-Петербург опера және балет театрындағы көркемсурет шеберханасының меңгерушісі болды. 1938 жылдан Қазақ опера және балет театрының (Алматы) бас суретшісі болып, С.С. Гулак-Артемовскийдің “Дунайдың ар жағындағы запорождық” (1941), А.Жұбанов пен Л.Хамидидің “Төлеген Тоқтаров” (1947), Н.Г. Жигановтың “Алтыншаш” (1949), У.А. Гаджибековтің “Аршин мал алан” мен Р.М. Глиэрдің “Қызыл гүл” (1950), П.И. Чайковскийдің “Ұйқыдағы ару” (1954), Қ.Қожамияров пен Н.Тілендиевтің “Алтын таулар” (1960), т.б. балет пен опералық спектакльдерін көркемдеді. Декорация мен сахналық жобалау шешімінің ұтымдылығы, айқындығы – оның безендірушілік еңбегіне тән сипаттар болды. Кейін қондырғылы кескіндеме саласында да (“Одесса театры”, “Одессадағы порт”, 1973; “Артек”, “Автобус аялдамасы” 1975; “Аэропорт”, “Алатау”, “Алматы – 77”, 1976 – 77) еңбек етті. Қызыл Жұлдыз орденімен және медальдермен марапатталған. Дереккөздер
Сәтжан Ұшқанбайұлы Айсаев

Айсаев Сәтжан Ұшқанбайұлы (1958 жылы туған, Маңғыстау облысы, Таушық ауылы) – ғалым, техника ғылыми кандидаты (2007). ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген (1980). 1980 жылы ҚазПТИ-дің (қазіргі ҚазҰТУ) Ақтау бөлімшесінде оқытушы, 1997 жылдан АқтМУ-дың кафедрасында оқытушы, аға оқытушы, доцент қызметін атқарды. Білім беру саласындағы жетістіктері үшін бірнеше рет мақтау грамоталарымен марапатталған. ЖАК бекіткен басылымдарда 15-тен астам ғылыми мақалалары жарияланып, мұнай-газ саласында әдістемелік-көмекші құралдары жарық көрді. Дереккөздер
Боқан Айтжанов

Боқан Айтжанов (1914, Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы Ауыздыбас ауылы – 1992) – жылқышы. 1931 – 45 жылдары Бекдаштағы сульфат өндірісінде жұмысшы, 1945 – 59 жылдары Маңғыстау облысы Чапаев атындағы кеңшарда жылқышы болды. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған (1949). Дереккөздер
Айтқұл Шәкенұлы

Айтқұл Шәкенұлы (1855, Жыңғылды ауданы – 1940, Сартөбе) – емші. Тобыштың Тоқабай атасының ұрпағы. Ол барлық өмірін халықтың игілігіне арнап, емшілікпен айналысқан. Айтқұл адамдарды емдеуде Маңғыстау жерінде өсетін емдік шөптер мен жануарлардың майын, етін пайдаланған. Мысалы, адыраспан өсімдігінің кезеңдік өскіндерінен тұнба жасап ішкізіп, суық тигенде оның буына отырғызып емдеген. Сонымен бірге биенің, қойдың іш, бүйрек майларын, сарүйек жыланның етін, оның тастаған түлек қабығын емге жаратқан. Айтқұл емші Сарытөбеде жерленген. Дереккөздер
Бақты Айтқұлов

Айтқұлов Бақты (1930 жылы туған, Атырау облысы, Жылыой ауданы, Қаратон кенті) – инженер-электрик. Алматы ауыл шаруашылық институтын (қазіргі ҚазҰАУ) бітірген (1955). 1957 – 62 жылдары Қамыскөл электр стансасында инженер, 1962 – 63 жылдары Жылыой ауданы парткомында нұсқаушы, 1963 – 64 жылдары «Қазақстан» кеңшарында бас инженер, 1966 – 69 жылдары Гурьев облысы партком аппаратында нұсқаушы, 1969 – 74 жылдары Жаңаөзен ауданы атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары, «Маңғыстаумұнайгаз» өндіру басқармасы бастығының орынбасары, 1979 – 87 жылдары «Өзенқұрылысжөндеу» басқармасының басшысы, 1987 – 97 жылдары «Маңғыстаумұнайгаз» бірлестігінің құрылыс-монтаждау тресі бастығының орынбасары, Қазақстан – Ресей – Тәжікстан бірлескен «Нефтяник» бірлестігі бас директорының орынбасары қызметтерін атқарды. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Алпамыс Оразауханұлы Айтқұлов

Айтқұлов Алпамыс Оразауханұлы (1946 жылы туған, Форт-Шевченко қаласы) – мұнайшы-ғалым, экономика ғылымы докторы (1996), Қазақстан Республикасының жоғары білім үздігі (1996). Өмірбаяны ҚазПТИ-ді (қазіргі ҚазҰТУ) бітірген (1969). 1969 – 1886 жылы аспирант, аға инженер, сектор меңгерушісі, қ-ндағы Қазақтың мұнай-газ ғылыми-зерттеу институтында инженер, кіші, аға ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі болды. 1986 жылдан АқтМУ-да аға оқытушы, доцент, проф. Еңбектері мен марапаттары «Мұнай кен орындарынан өнім алу, реттеу жұмыстарын жетілдіру» (2000), «Қазақстан мұнай кен орындарының өнім бергіштік қабілеттілігін арттыру» (2001), «Жер асты сұйықтар механикасы және мұнай өнімдерін игеру негіздері» (2003) атты кітаптары жарық көрді. «Қазақстан Республикасы ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» медалімен (2006) марапатталған.
Колорадо (өзен)

Колорадо ( – қызыл, боялған) – АҚШ пен Мексикадағы (төменгі ағысы) өзен. Ұзындығы 2440 км (оң саласы Грин-Ривермен қоса 3200 км). Алабы 635 мың км 2 . Бастауы Сеңгір тауларындағы алдыңғы жотаның бат. беткейінен басталып, Тынық мұхиттың Калифорния шығанағына құяды. Атырауының ауданы 8600 км 2 . Гидрологиясы Колорадо үстіртінен өткенде көптеген терең каньондар (жалпы ұзындықтары 800 км) жасап ағады. Дүние жүзіндегі аса терең өзен аңғарларының бірі – Үлкен Каньон Колорадо бойында. Басты салалары: Сан-Хуан, Литл-Колорадо, Хила. Қар суымен толығады. Орта ағысындағы су ағымы 508 м 3 /с, сағасында 5 м 3 /с. Өзенде бірнеше бөгендер, ірі СЭС-тер салынған. Төменгі ағысында кеме жүзеді.
Ақшұқыр ауылдық округі

Ақшұқыр ауылдық округі – Маңғыстау облысы Түпқараған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Ақшұқыр ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 12279 адамды (6150 ер адам және 6129 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақжігіт ауылдық әкімдігі

Ақжігіт ауылдық әкімдігі — Маңғыстау облысының Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін Ақжігіт ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Ақжігіт ауылы. Округ құрамында болған Қызылту ауылы 2005 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2031 адамды (1054 ер адам және 977 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Бекқали Айтыманов

Бекқали Айтыманов (1947 жылы туған, Маңғыстау облысы, Таушық ауылы) – механизатор. Өмірбаяны * Алматы облысы Талғар қаласындағы механизация техникумын бітірген. * 1973 – 94 жылдары Маңғыстау облысы «Ауыл шаруашылығы техникасы» бірлестігінде шофер, мастер * 1994 – 2005 жылдары «Қаражанбасмұнай» мекемесінде механик болып істеді. Марапаттары * 1974 – 77 жылдары социалистік жарыстың 2 дүркін жеңімпазы * облыстың «Құрмет» кітабына енген. * Ауыл шаруашылығы саласындағы үздік еңбегі үшін 3-дәрежелі Еңбек даңқы орденімен марапатталған (1978). Дереккөздер
Іңкәрдария ауылдық округі

Іңкәрдария ауылдық округі — Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Іңкәрдария ауылы кіреді. Орталығы – Іңкәрдария ауылы.. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 857 адамды (458 ер адам және 399 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Нағи Ілиясов ауылдық округі

Нағи Ілиясов ауылдық округі – Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. 1997 жылға дейін Бесөзек ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Нағи Ілиясов ауылы кіреді. Орталығы – Нағи Ілиясов ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2202 адамды (1115 ер адам және 1087 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шіркейлі ауылдық округі

Шіркейлі ауылдық округі – Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шіркейлі ауылы кіреді. Орталығы – Шіркейлі ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2744 адамды (1388 ер адам және 1356 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шәменов ауылдық округі

Шәменов ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шәменов ауылы кіреді. Орталығы – Шәменов ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1033 адамды (533 ер адам және 500 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шәкен ауылдық округі

Шәкен ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шәкен, Шилі, Шөлқұм ауылдары кіреді. Орталығы – Шәкен ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 680 адамды (363 ер адам және 317 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қуантқан Айтмұханов

Айтмұханов Қуантқан (1947 жылы туған, Маңғыстау облысы, Ортаеспе ауылы) – құрылысшы-инженер. Қарағанды политехникалық институтын (қазіргі ҚарМУ) бітірген (1975). *1967-1968 жылдары - Маңғышлақ өндірістік автотресі автокөлік басқармасында жүргізуші. *1976-1980 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ №3 Өзен технологиялық көлік басқармасы автотрактор колоннасының бастығы, «Маңғышлақмұнайгазқұрылыс» тресі автокөлік кеңсесінде учаске бастығы. *1980-1986 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ №3 Өзен технологиялық көлік басқармасында автоколонна бастығы, жөндеу-механикалық шеберханасының бастығы, басқарма бастығының орынбасары, бас инженер. *1986-1987 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ тресі механикаландырылған жүмыстар басқармасының бастығы. *1987-1990 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ тампонаждық басқарма бастығының орынбасары. *1990-1995 жылдары - Маңғыстау облыстық Мемтаукентехбақылау инспекторы. *1995 жылы - «Өзенмұнайгаз» ӨБ арнайы техника және технологиялық көлік басқармасының бастығы. *1995-2004 жылдары - «Өзенмұнайгаз» ААҚ №3 үңғымаларға қызмет көрсету Басқармасының директоры. *2004 жылдан - «ҚазМұнайГаз» БӨ» АҚ «Өзенмұнайгаз» ӨФ №3 ұңғымаларға қызмет көрсету басқармасының бастығы. Дереккөздер
Шалқия кенттік әкімдігі

Шалқия кенттік әкімдігі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Құттықожа ауылы кіреді. Орталығы – Шалқия кенті. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2655 адамды (1387 ер адам және 1268 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Колорадо үстірті

Колорадо үстірті – Солтүстік Америка Кордильерасындағы үстірт. Батысы Үлкен Алап, шығысы мен солтстік-шығысы Сеңгір таулар, оңтүстігі Мексика таулы қыратының ішкі аймағы аралығында орналасқан. Ауданы 300 мың км². Көп жерінің биіктігі 1800 – 2500 м, ең биік жері – Хамфрис-Пик тауы – 3861 м. Кембрийге дейінгі кристалл жыныстардан және төменгі палеозойдың антропогенге дейінгі шөгінді қабаттарынан түзілген. Үстірт Колорадо өзенінің көптеген каньондарымен (Үлкен Каньон) және оның салаларымен тілімделген. Климаты субтропиктік, кей жерде континенттік. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 – 500 мм. Қуаң дала өсімдігімен аралас қарағай, арша, қараған бұталары өседі. Мұнда өте ірі Колорадо-Планто уран кен орны шоғырланған.
Төменарық ауылдық округі

Төменарық ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Төменарық ауылы кіреді. Орталығы – Төменарық ауылы. Халқы 2022 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4520 адамды құрады. Дереккөздер
Сайын Бабатайұлы Айтов

Айтов Сайын Бабатайұлы (1935 жылы. туған,Форт-Шевченко қаласы) – балықшы. Ресейдегі Астрахан балық институтын бітірген (1958). 1958 – 60 жылдары Баутин балық комбинатында цех бастығы. 1961 – 65 жылдары СМУ-да басшы, 1965 – 88 жылдары Баутин балық комбинатында цех бастығы, «Гуррыбхолодфлот» басқармасында басшының орынбасары, МРХФ бөлім бастығы, 1988 – 98 жылдары Маңғыстау балық тоңазыту басқармасының кәсіподақ төрағасы болды. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалімен марапатталған (1970). Дереккөздер
Тоқмағанбетов ауылдық округі

Тоқмағанбетов ауылдық округі – Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. 1997 жылға дейін Қызылту ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Тоқмағанбетов ауылы кіреді. Орталығы – Тоқмағанбетов ауылы. Округ құрамында болған №8-ші, №9-шы темір жол айрықтары 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1477 адамды (755 ер адам және 722 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Телікөл ауылдық округі

Телікөл ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Әбділда Тәжібаев ауылы кіреді. Орталығы – Әбділда Тәжібаев ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1558 адамды (826 ер адам және 732 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Айтуған Тайұлы

Айтуған Тайұлы (туған - өлген жылы белгісіз) – жыршы, жырау, қобызшы. Ұрпағы Өтежан Алшынбаев мәліметіне қарағанда 18 ғасырдың аяқ кезінде туып, 97 жасында дүние салған. Әкесі Тай қобызшыдан, сол өңірдегі айтулы ақын-жыраулардан өнеге алған. Қ.Шыртанов жинаған деректер бойынша Айтуған «Ноғайлық» аталатын ерлік жырларды жырлап таратушылардың бірі. Өз жанынан шығарған өлең-толғаулары сақталмаған. Інілері Құлыш, Қожықтар көңілін сұрай келгенде айтқан шешендік, билік сипатты өлеңі ел арасында кең тараған. Айтуғанның өлең-толғаулары мен ол туралы деректер «Маңғыстау» газетінде (1990) жарияланған. Дереккөздер Қ. Сыдиықұлы
Тартоғай ауылдық округі

Тартоғай ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тартоғай ауылы кіреді. Орталығы – Тартоғай ауылы. Округ құрамында болған Кірпіш зауыты, Ферма 2 ауылдары, №18-ші темір жол айрығы 2024 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2167 адамды (1110 ер адам және 1057 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Таң ауылдық округі

Таң ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Таң, Жаңақоныс ауылдары кіреді. Орталығы – Таң ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1285 адамды (672 ер адам және 613 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Талсуат ауылдық округі

Талсуат ауылдық округі – Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Талсуат ауылы кіреді. Орталығы – Талсуат ауылы. Округ құрамында болған Геологтар ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2497 адамды (1267 ер адам және 1230 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Талаптан ауылдық округі

Талаптан ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бала би ауылы кіреді. Орталығы – Бала би ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3651 адамды (1940 ер адам және 1711 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақбаев Бердіқожа Тұрғанбайұлы

Ақбаев Бердіқожа Тұрғанбайұлы (1936, Форт-Шевченко қаласы – 2005) – педагог. Гурьев (қазіргі Атырау) педагогикалық училищесін бітірген (1958) және Атырау педагогикалық институтын сырттай бітірген (1971). 1959 – 71 жылдары Куйбышев, Шахта және Шетпе кентіндегі 52-орта мектепте мұғалім, 1971 – 79 жылдары аудандық спорт мектебінің директоры, 1979 – 88 жылдары 51-орта мектебінің директоры, 1988 – 90 жылдары аудандық білім бөлімінің әдіскері. 1990 – 2000 жылдары білім беру және ғылым қызметкерлері кәсіподағы аудандық комитетінің төрағасы қызметтерін атқарған. Қазақстан Республикасының «Құрметті спорт қайраткері» атағымен марапатталған (2005). Дереккөздер
Сүттіқұдық ауылдық округі

Сүттіқұдық ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тақыркөл ауылы кіреді. Орталығы – Тақыркөл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2082 адамды (1048 ер адам және 1034 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сунақата ауылдық округі

Сунақата ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сунақата, Еңбек ауылдары кіреді. Орталығы – Сунақата ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2386 адамды (1232 ер адам және 1154 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сұлутөбе ауылдық округі

Сұлутөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сұлутөбе, Бірінші Мамыр, Жаназар батыр ауылдары кіреді. Орталығы – Сұлутөбе ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3001 адамды (1573 ер адам және 1428 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сексеуіл кенттік әкімдігі

Сексеуіл кенттік әкімдігі — Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Көнту темір жол стансасы және Құрлық, Тербенбес, Құмсағыз, Сарышығанақ, Жалғызағаш темір жол айрықтары кіреді. Орталығы – Сексеуіл кенті. Округ құрамында болған Құланды жылқы зауыты ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 11284 адамды (5719 ер адам және 5565 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Іздібай Ақбасұлы

Іздібай Ақбасұлы (1926, Маңғыстау облысы, Жарауыл қыстауы – 2004, Маңғыстау облысы, Шетпе ауданы) – ақын, шежіреші. Марапаттары Орал қаласында «Баталы ел арымас» деген атпен өткен аймақтық байқауда 1-дәрежелі («ең батагөй қария» атағына ие болған), Түркістан қ-нда өткен «Батаменен ел көгерер» атты 2-респ. байқауда бас жүлдені (2003) жеңіп алған. Маңғыстау облысы «Үздік жыл жеңімпазы» дипломымен (2003) марапатталған.
Сарыкөл ауылдық округі (Қызылорда облысы)

Сарыкөл ауылдық округі — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Абай, Жұбан ауылдары кіреді. Орталығы – Абай ауылы. Округ құрамында болған Сағыр, Ізтілеубазы, Қазанқап, Ботбай, Шоратай, Маймақ, Мырзабек, Самұратбазы елді мекендері 2007 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1176 адамды (613 ер адам және 563 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Райым ауылдық округі

Райым ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қызылжар, Шөмішкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылжар ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1608 адамды (820 ер адам және 788 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақбөбек

Ақбөбек – ән. Тарихы Маңғыстаулық әнші, ақын Қайып Қорабайұлының өзінің сүйген қызы Ақбөбек Есжанқызына (1864 – 1938) арнап шығарған. Ақын Ақбөбекке ғашық болып, бірнеше рет алып қашса да болыс, билер қызды айттырылған жері Итбайдың Есбергеніне қосады. Қайып елге өкпелеп, ешкімнен рахым таба алмай тәжік еліне кетеді де ақыры сонда (Қорғантөбе облысы Қызылтұмсық зиратында) дүние салады. Түрлері Қайыптың Ақбөбекке арнаған бірқатар өлеңі мен әні бар. 1920 ж. А.В. Затаевич Адай у-нде «А.» атты үш ән жазып алады. Бұлардың ішінде Маңғыстауға тараған Қайыптың өз әуеніне келетін Жалау Мыңбаевтан жазылып алынған кең дауыспен, ойлы орындалатын ән. Сол сияқты Орал, Жылыой өңірінде, Еділ, Жайық бойында айтылатын «А.» әндерінің де өзіндік ерекшеліктері бар. Дереккөздер
Өркендеу ауылдық округі

Өркендеу ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жанкент ауылы кіреді. Орталығы – Жанкент ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1282 адамды (681 ер адам және 601 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Өзгент ауылдық округі

Өзгент ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Өзгент, Ақсуат ауылдары кіреді. Орталығы – Өзгент ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1701 адамды (873 ер адам және 828 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ортақшыл ауылдық округі

Ортақшыл ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ортақшыл, Қызылқайың ауылдары кіреді. Орталығы – Ортақшыл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1448 адамды (802 ер адам және 646 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ізтұрған Ақжанов

Ізтұрған Ақжанов (1.1.1914, Маңғыстау уезі (қазіргі Маңғыстау ауданы), Ортаеспе ауылы – 1.1.2005) – сауда қызметкері. Өмірбаяны *Ақтөбе кооператив училищесін бітірген (1964). *1932 – 1940 жж. - Балық шаруашылығы директоры. *1940 – 1949 жж. - Таушық көмір өндірісі директоры. *1949 – 1953 жж. - Маңғыстау ауданы денсаулық бөлімінде директор. *1953 – 1989 жж. - Маңғыстау ауданы сауда саласында қойма меңгерушісі, дүкен директоры, база меңгерушісі болды. Марапаттары *«Тұтынушылар кооперативінің үздігі» белгісі (1960) *«В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалі (1970). Дереккөздер
Мәшбек Нәлібаев ауылдық округі

Мәшбек Нәлібаев ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақжол ауылы кіреді. Орталығы – Ақжол ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1026 адамды (538 ер адам және 488 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Колоратура

Колоратура (, ) – ән салудағы дауысты шапшаң құбылтатын, техникалық жағынан қиын, аса шебер орындалатын пассаждар (көбінесе, биік сопрано дауыстыларда кездеседі); әнші дауысының вокальдік партияларды әшекейлеп орындау мүмкіндігі. Бір буында бірнеше дыбысты, кейде қиын пассаждарды құйқылжытып асқан шеберлікпен орындау Колоратуралық дауыстың негізгі ерекшелігі болып табылады. Колоратура орта ғасырлардан бастап вокальдік музыкада қолданыла бастады. Әсіресе, 18 – 19 ғасырларда Италия операларында (әнші-кастраттар, жоғары әйел дауысы, лирикалық тенорлар, бас-буффтар партияларында) кең өріс алды. Көптеген композиторлар (В.А. Моцарт, Дж.Россини, Л.Делиб (1836 – 91), Дж.Верди, Р.Штраус, М.И. Глинка, Н.А. Римский-Корсаков) өз шығармаларында Колоратураны әнші дауысын күшейте түсетін көркемдік тәсіл ретінде пайдаланды. Ең жоғарғы әйел дауысын колоратуралық сопрано деп атайды. Дереккөздер
Мырзабай ахун ауылдық округі

Мырзабай ахун ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Мырзабай ахун ауылы кіреді. Орталығы – Мырзабай ахун ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1283 адамды (675 ер адам және 608 әйел адам) құрады. Дереккөздер