kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Кеніш ауасын кондициялау

Кеніш ауасын кондициялау — шахтада сыртқы (ауа райы, жыл мезгілі) және ішкі (адамдар, жылу көздері, ылғалдылық, әр түрлі газдар, шаң) факторлар әсеріне қарамастан ауаның құрамы мен қалыпты күйін сақтауға мүмкіндік тудыратын кешенді шаралар жиынтығы. Әдетте кеніш ауасын кондициялау деген ұғым тек ауаның тазалығын қамтамасыз ету ғана емес, оған қоса ауаның қозғалу жылдамдығын, ылғалдылығын және оның температурасын бір қалыпты сақтау деген ұғымды білдіреді. Ең ұтымды және экономикалық жағынан тиімді тәсіл шахтаның (кеніштің) немесе учаскенің тау-кен-геологиялық жағдайларының жиынтығын есепке ала отырып, таңдалуы қажет. . Дереккөздер
Кондуктометриялық әдіс

Кондуктометриялық әдіс — зерттелетін ерітіндінің тоқ өткізуіне негізделген санды химиялық талдауға қолданылатын әдіс. Ол флотациялық пульпаның сілтілігі өте жоғары болғанда (РН>12) сутек концентрациясын дәл анықтауға қолданылатын әдістің бірі. . Дереккөздер
Тау жынысының түйісу (ұстасу) беріктігі

Тау жынысының түйісу (ұстасу) беріктігі — тау жыныстарының басқа затпен түйісуі барысында олардың бет қабатының бүлінуіне төзімділігі. Кескіш және шарошкалы құралдарды қолданғанда тау жынысының бұзыл та төзімділік көрсеткішін негізгі шама ретінде пайдалануға болады. Жазық табанды цилиндрді беті өңделмеген жыныс үлгісіне ол морт сынғанға дейін өндіреді, тау жынысының түйісу беріктігі цилиндрдің сынуы кезінде түскен күштің цилиндр табаны ауданына қатынасымен анықталынады. . Дереккөздер
Түйісілген кен орындары

Түйісілген кен орындары — жер қыртысында балқыған магманың шөгінді жыныстарымен қосылуы кезінде пайда болған кен орындар (әдетте темір, мыс., кейде вольфрам, молибден және кобальт кендері). . Дереккөздер
Кертпеш пішінін бақылау

Кертпеш пішінін бақылау — ашық тәсілмен кен қазып алу жұмысында кертпеш пішінін сипаттайтын параметрлердің геометриялық шамасы туралы мағлұматтарды автоматтық құрылғы мен аспаптар көмегімен алу.. Дереккөздер
Айтбай ата-Ақмешіт мешіті

Мешіттің мекен-жайы «Айтбай ата-Ақмешіт» мешіті Шымкент қаласы, Абай ауданы, Самал-3 елді мекенінде орналасқан 2006 жылдың сәуір айында құрылысы басталып 22-қыркүйек күні ашылды. Мешіттің салынуы мен сипаты Айтбай ата ұл-қыздарының демеушілігімен салынған бұл мешіт ҚМДБ-ға 2009 жылы тіркелген. Мешіттің жер көлемі 0.17 га. Мешіт ауданы 18 х 15 метр, 3-бөлмесі бар, Залы 13х12 метр, әйелдер бөлмесі 2,6х6 метр, имам бөлмесі 2,6х6 метр, мешіттің биіктігі 6,5 метр, күмбездің ені 6,5 метр, күмбездің биіктігі 9,5 метр, мешіттің іргетасы бетон, қабырғасы м-100 маркалы күйген кірпіштен өрілген, дуалдың ені 50 см, сырты сары және ақ кірпіштен өрнектеліп қапталған, төбесі профнастильмен жабылған. Мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде арнайы біркелкі жайнамаз кілем төселген. Мешіттің жылу жүйесі еденнен жылиды. Мешітте 4-есік, 6-терезе бар. Ауласында жеміс ағаштар егілген және 2-орындық арнайы салынған дәретханасы бар. 1-бөлме қарауылхана, 1-бөлме котельный бар. Су құбыры өткен.
Алатау (кинотеатр, Алматы)

Алатау — кинотеатр Алматыда 592 жерге. Фильмнің дыбысты сопровождение — A/Dolby — 8-арнаның цифрлық дыбысын қамсыздандыратын SR/Dolby Digital/Surround EX/SDDS(Sony) Mono/Dolby форматтарында жүзеге асады. Акустикалық жүйенің ортақ алымдылығы — 14000 ватт. Жабдық бірінші санаттың және премьераның кинозал фильмінің ежіресі үшін арнаулы. 1960 жылы салып бер-болды. Ғимарат жиынтық, зрительный қонақ бөлме әуелгіде 780 жерді сыйғызды. Мында кездесулер киноның және театрдың көрікті қайраткерлерімен еңсерілді. Бір советского киноискусства насихатының бюро "жас дос кино" деген үйірме, ал да құқықтықтың тәрбиесінің будақтары отаншылдықтың, және атеистік тындырымды. 1980 жылдан " Алатау" — жоғарғы дәреженің кинотеатр. 1980 жылы оны 890 900 тамашалаушы посетили. 2000 жылдың 23 шілдесінің "Алатау" кинотеатр тағы кейін реставрации ашылды. Кинозал баста 592 жердің жабдықта — Strong Millenium 2000 проектором. Фильмнің дыбысты сопровождение — A/Dolby — SR/Dolby Digital/Surround EX/SDDS(Sony) Mono/Dolby форматтарында жүзеге асады, қарамастан. Дереккөздер
Voyager of the Seas

MS Voyager of the Seas («Теңіз жиһанкезі») — Voyager класындағы алғашқы лайнер. Кеме американдық Royal Caribbean International компаниясы үшін финдық STX Finland верфінде 1999 ж. соғылған. Кемеге 3&nbsp;114 жолаушы сыйады. Финляндияның Турку қаласындағы STX Finland верфінде соғылған. Салмағы 137&nbsp;276 т., ұзындығы 311,1 м. және ені 47,4 м. 15 палубадан тұрады. Каюталар саны — 1557. Кеме құрылысының бағасы — $650 млн. Кеменің тарихы 1998 ж. 27 қарашада зауыт нөмірі 1344-ші кеменің килі төселеді. 1999 ж. 29 маусымда жүру сынағы өткізіліп, 29 қарашада Royal Caribbean International компаниясына тапсырылады. 21 қарашада 1999 ж. Майами айлағынан кеме өзінің алғашқы сапарын бастайды. Voyager of the Seas Солтүстік Еуропамен, Жерорта теңізімен, сонымен қатар Кариб теңізімен, Американың Атлант жағалауларымен саяхаттайды. Кемедегі ойын-сауықтар Voyager of the Seas-ті жүзбелі қонақ үй деп те атайды. Себебі мұндай қызмет көрсету саласы сол уақыттағы кеме құрылысында бірінші рет қолданған болатын. Мысалы, кеменің құбырында жарға өрмелейтін қабырға орналыстырылған. Круизді кемелерде бұрын сонды болмаған мұз айдыны соғылды. Сонымен қатар «Royal Promenade» — үсті шыны күмбезбен көмкерілген сауда көшесі орналасты. Биіктігі төрт палубамен тең, ұзындығы кеменің 3/4 бөлігін алып жатқан променадта дүкендер, дәмханалар мен жәрмеңкелер орналасты. Лайнерде жолаушылар үшін түнгі клуб, үшдеңгейлі театр, бассейндер, мини-гольф, волейбол және баскетбол алаңқайлары, екі палубалы кітапхана және тағы басқа ойын-сауықтар жұмыс істеді. Кеменің суреттері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.royalcaribbean.com/findacruise/ships/class/ship/home.do;jsessionid0000rRJ9nygtuCbuwKUhItScJ2H:10ktdmods?brR&shipClassCodeVY&shipCodeVY Voyager of the Seas ресми сайты] (ағылш.) * (швед.) * [http://www.marinetraffic.com/ais/ru/shipdetails.aspx?mmsi=311317000 MarineTraffic-те кеменің сипаттамасы және суреті]
Атамекен мешіті

Атамекен мешіті - Шымкент қаласы, Абай ауданы, Темірлан тас жолында орналасқан 2004 жылы намазхана болып ашылды. Мешіт 2009 ж. ҚМДБ-ға тіркелген. Сипаты Мешіттің жер көлемі 0.0427 га. 2008 жылдан бастап мешіт 2-қабатты болып халық демеушілігімен құрлысы жүріп жатыр. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы күйген қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған. Мешітте күмбез бар, биіктігі 10-метр. Мұнара жоқ. Мешіттің көлемі 15 х 11. 2-үлкен бөлмесі бар, мешітте азан дауыс күшейткіш арқылы айтылады. Мешіттің ішінде әртүрлі кілім, палас төселген. Мешіттің жылу жүйесі еденнен жылыйды. Мешітте 2-есік, 20-терезе бар. Су құбыры өткен. Мешіттің ауласында дәретханасы бар.
Шолпаншаш сүмбілі

Шолпаншаш сүмбілі (Adiantum capillus-veneris) Сүмбілдер тұқымдасы — Қазақстанда өте сирек кездесетін түр. Жекелеген оқшау популияциялары Жоңғар Алатауы, Солтүстік және Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Жалпы орта азиядан басқа Оңтүстік Еуропада, Қырымда, кіші Азияда кең таралған. Тіршілік ету ортасының өзіңдік ерекшелігімен сипатталады., яғни көлеңкелі ылғалды ізбесті және сарқырамаға жақын, жылғалар жағалауындағы тау жыныстары шатқалдарында өседі. Дереккөздер
Линчевский кемпіршөбі

Линчевский кемпіршөбі (Acantholimon linczevskii) Кермек тұқымдасы — Қазақстанда өте сирек кездесетің, эндемиктік түр. Сырдария Қаратауының орталық бөлігінде жоғары және ортанғы тау белдеулерінің тасты шыңдарында кездеседі. Бірегей аласа бұта (биіктігі 10 см шамасында), сұр жасыл жалпақ жастық түзеді. Әсіресе гүлдеу кезінде қарама-қарсы түсті ақшыл тостағаншалармен және қызғылт гүл тәжімен өте тартымды. Түр өткен жылдардағы малды шектен тыс жаю салдарынан зардап шекті. Қазіргі кезде популяциясының біразы Қаратау қорығында қорғалады. Мәдени өсірілу табиғаттағы сияқты зерттелмеген. Дереккөздер *ISBN 9965-24-750-1 ↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
Ірі жапырақты алкор

Ірі жапырақты алкор (Mediasia macrophylla) Кермек тұқымдасы — Жеке типті туыстың сирек кездесетін түрі. Қаржантау, Угам жотасы мен Талас Алатауының төменгі және ортаңғы белдеулерінде кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Батыс Тянь-Шань мен Памир-Алайда таралған. Бұл көп жылдық қалың шөптесін өсімдіктің биіктігі 1 метір, ол қуаң шағыл тасты және сұр шөгінді тасты беткейлерді жандандыра түседі. Жиі аршалы ормандар мен малта тасты арналарда кездеседі. Дереккөздер *ISBN 9965-24-750-1 ↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
Аққаңбақтүсті аллохруза

Аққаңбақтүсті аллохруза ( Жерсабын‎ Allochrusa gypsophiloides) Қалампырлар тұқымдасы — Саны қатты қысқарып бара жатқан, сирек кездесетің түр. Батыс тянь-Шань мен Памир-Алай эндемигі. Біздің Елімізде Жамбыл және Оңтүстік Қазақстан обылыстарындағы таулар мен тау етектерінде кездеседі. Шөлді, шөлейтті және саванналы жерлерде тау етегі жазықтығынан орташа тау белдеуіне дейін өседі. Бұтақтанған, дерлік шар тәрізді ұсақ ақ гүлдердің селдер жиынтығы өте әдемі. Түр тіршілігінің өте ұзақтығымен (200 жылға дейін) және салмағы 2-3 кг-ға жететің, негізгі жуан тамырларымен ерекшеленеді. Дереккөздер *ISBN 9965-24-750-1 ↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
Корольков шаяноты

Корольков шаяноты – шаяноттар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетің түр. Тропиктік және субтропиктік обылыстарға тән ірі тұқымдас өкілі. Батыс Тянь-шань мен Қаратаудағы тіршілік ортасы, бұл орта Азиялық тау түрінің солтүстік шекарасы болып табылады. Шар тәрізді қабысқан түйнек және ұшындағы күрделі құрылысты гүл шоғыры бар әдемі көп жылдық шөпесін өсімдік. Дереккөздер
Айнабұлақ ауылдық округі

Айнабұлақ ауылдық округі сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: * Айнабұлақ ауылдық округі – Абай облысы Жаңасемей ауданындағы әкімшілік бірлік. * Айнабұлақ ауылдық округі – Жетісу облысы Көксу ауданындағы әкімшілік бірлік. * Айнабұлақ ауылдық округі – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік. * Айнабұлақ ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы әкімшілік бірлік.
Қаратал ауылдық округі

* Қаратал ауылдық округі – Абай облысы Мақаншы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қаратал ауылдық округі – Жетісу облысы Ескелді ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қаратал ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қаратал ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданындағы әкімшілік бірлік.
Күлкі сөз

Күлкі сөз - адамға эмоциялық жағынан әсер ететін, көңіл-күйдің құбылуына елеулі ықпал ететін сөз қолданысы. Адамның арына тию тұрғысынан күлкі сөз бірнеше түрге бөлінеді. . Адам ауырлайтын да, ауырламайтын да күлкі бар. Ауыр күлкінің аты мазақ, мысқыл болады да, женіл күлкінің аты сықақ, қулық болады. Ең жеңілі ойын сөз; оны әзіл деп айтамыз. а) Мазақ қылу біреудің кемшілігін, мінін айтып күлу болады. Әдебиет жүзінде мазақ қылу кемшілік пен мінді әшкерелеп, жұртқа жаю болады. Мазақ түрінде күлудің ауыр болатын себебі осыдан. ә) Мысқылдау сөздің өңін теріс айналдырып айту. Бұлай айту кекесін болады. Кекесін сөз зілді болады. Мысқыл сөздің ауыр тиетін себебі осы. б) Сықақ пен қулық күлкі сөздің, асылында, ауырламайтын түрлері. Бұлар ауырлайтын түрге айналса, онда олар сықақ та, қулық та болмай, мазақ пен мысқылдың бірінің түріне түсіп кетеді. А.Байтұрсынов. Дереккөздер
Даллас-Форт Уэрт

Даллас-Форт Уэрт-Арлингтон ірі қаласы(метрополитаны) - Солтүстік және солтүстік-орталық Техастағы экономикалық және мәдени аумақ болып есептеледі және АҚШ-тағы ең ірі аумақтардан бірі болып есептеледі. 2010 жылғы ресми санақ бойынша Даллас-Форт Уэрт ірі қаласының халқы 6,371,773 адамды құрады. Бұл аумақтың жер көлемі 24,100 шарша километр болып, 23,290 шаршы километрі жерден, 760 шаршы километрі судан тұрады.
Биг Бэнд

Биг Бэнд - Техастың батыс бөлігіндегі географиялық аймақтың ауызекі атауы болып, ол АҚШ елінің Мексика елімен шекарасында орналасқан. Аймақтың 4,000 шаршы километр мемлекеттік жері болып, оның ішіне Биг Бэнд Ұлттық саябағы және Биг Бэнд Ранчо Мемлекеттік саябақтары кіреді.
Ковбой

лық ковбой, 1887 жыл]] Ковбой (, , "cow" – сиыр, "boy" – ұл, оқылуы кәубой) — Солтүстік Америка (көбінесе Батыс АҚШ) ауылдық аймақтарында (ранчоларында) ірі қара малды бағатын шопан болып, сонымен қоса ауылдық жұмыстарды да амалға асырған адам. Тарихи Америкалық ковбой Солтүстік Мексикадағы Вакеро тайпасының дәстүрінен келіп шығып, кейін ала ол аса маңызды фигураға және аңызға айналды. Ковбой кейіпкері вестерн (уэстэрн) жанрының көмегімен әлем мәдениетінде танымал фигураға айналды. Дереккөздер Тағы көріңіз * Вестерн
Старый Мост (Мостар)

Мостар көпірі — Мостар қаласындағы Неретва өзені арқылы өтетін көпір. Көпір 1560-шы жылдарында салынған. 1990-шы жалдарында қиратылып, 2004 жылы бұрынғы қалпына келтірілді. 2005 жылы көпір маңындағы жер ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасына енгізілді. Галерея Дереккөздер
Ақжайық мешіті

«Ақжайық» мешіті Мешіт мекен жайы «Ақжайық» мешіті Шымкент қаласы, Абай ауданы, Ақжайық елді мекенінде орналасұан. Салыну тарихы Мешіт 1997 жылы салынып, 2007 жылы Жанысбаев Дайырдың демеушілігімен қайта күрделі жөндеуден өткізілді. ҚМДБ-на тіркелген. Сипаттамасы Мешіт жер көлемі 0.20 га. Мешіттің фундаменті бетон, қабырғасы қам қышпен өрілген, төбесі түникамен жабылған. Мешітте күмбез бар, биіктігі 5-метр. Мұнара жоқ. Мешіттің сырты дождикпен сыланған. Мешіттің көлемі 16 х 16- 256 ш.м. 3-бөлмесі бар, атап айтқанда 1. Намаз оқитын бөлме 11х15 -165 ш.м. 2. Кіші бөлме 4х7-28 ш.м. 3. Қойма 4х3-12 ш.м. мешітте азан айтатын дауыс күшейткіш бар. Мешіттің ішінде кілім төселген. Мешіттің жылу жүйесімен қамтамас етілген. Мешітте 3-есік, 3-терезе бар. Ауласында 27-түп жеміс ағаштар егілген. Мешіт ауласында дәретханасы бар. Су құбыры өткен.
Лихтенштайн (Германиядағы қамал)

Лихтенштайн Қамалы — Хонау (Германия) жеріндегі орналасқан қамал (XIX ғ.). Дереккөздер * Albert Minzenmay: Schloß Lichtenstein. Verlag D. Grimmer, Hohenstein Сілтемелер * * [http://www.schloss-lichtenstein.de/Лихтенштайн қамалы]
Сейіткәрім қажы мешіті

Мекен жайы Мешіт Шымкент қаласының «Теріскей» мөлтек ауданында мұсылмандардың ең көп шоғырланған жерінде орналасқан. Салыну тарихы Мешіт 2008 жылы 29 қараша күні дінбасымыз Әбсаттар қажы Дербісәлі хазреттің қатысуымен салтанатты түрде ашылған. 2008 жылы Әбдиевтер отбасынын демеушілігімен салынған. Сипаттамасы Мешіт 400 адамға арналған. Мешіттің көлемі 12,40х12,70 метр. Онда үлкен намаз оқу бөлмесі, имам кабинеті және неке қию бөлмес мен кітапхана бар. Есік, терезелері пластикалық металдан орнатылған. Мешітке кіре есік шынар ағашына қазақы ою өрнектермен нақыштап, жасалынған. Мешіттің жалпы ауданы 0,1891 га Айналасы қоршалған, алайқайы тас кірпішпен көмкерілген, мешіт толық жылу жүйесіне қосылған. Мешіт жанында Құран жаттайтын Қари-Хафиздарды дайындайтын 60 орынды медресе салынған. Дәретхана сыртта аулада орналасқан. Мешіттің ауласындағы аркаға. 7 баспалдақ арқылы көтеріледі. Аулаға ағаштан жасалған 8 орындықтар қойылған, 6 шырша ағаштары мен газон егілген. Мешіттің күмбезі шығыс үлгісінде салынған. Мешітті осы киелі топырақтың тумасы, өмір бойы шәкірт тәрбиелеп, ұстаздық жолда жүрген Сейіткәрім қажының ұлы Орынбай Әбдиев есімді азамат бауырларымен бірлесіп өз қаражаттарына салдырған.
Әулие Аубин шіркеуі

Әулие Аубин шіркеуі - Бельгиядағы Намюр қаласында орналасқан шіркеү. Сілтемелер *[http://www.cana.be/ Some info in French on the cathedral's website] *[http://belgiumview.com/belgiumview/tl3/view0000178.php4 Or in English]
Хорсшу-Бенд (Арканзас)

Хорсшу-Бенд — АҚШ-тың Аризона штатындағы таға тәріздес меандр. Сілтемелер *[http://www.panoramio.com/photos/original/56936632.jpg Horseshoe Bend in a thunder storm] *[http://www.flickr.com/photos/wildshutterbug/4161414398/ Horseshoe bend at sunrise] *[http://www.panorama360.es/america/usa/HorseShoeBendKrpano/HorseShoeBend_krpano_Grande.html Horseshoe Bend Panorama] *[http://www.pbase.com/image/127262581 Horseshoe Bend in B&W]
Синай агамасы

Синай агамасы — Агама отбасының кесірткесі. Сілтемелер * [http://www.cyberlizard.plus.com/agamids_pseudotrapelus.htm Pseudotrapelus] на [http://www.cyberlizard.plus.com/ Сyberlizard] * [http://www.arkive.org/sinai-agama/pseudotrapelus-sinaitus/info.html Sinai agama (Pseudotrapelus sinaitus)] на [http://www.arkive.org/ Arkive.org] * [http://jcvi.org/reptiles/species.php?genusPseudotrapelus&speciessinaitus Pseudotrapelus sinaitus] на [http://reptile-database.reptarium.cz/search.php The Reptile Database] Дереккөздер W. Kästle, H. H. Schleich and K. Kabisch. Amphibians and reptiles of North Africa: biology, systematics, field guide. — Koeltz Scientific Books, Germany 1996.
Матуа

Матуа (, Мацуа) — Курил аралдарына кіретін арал. Аумағы — 52 км². Елсіз. Сілтемелер * [http://www.oceandots.com/pacific/kuril/matua.php Matua Island at Oceandots] * [http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/c_kuriles.html Central Kurile Islands] &mdash; Volcano World. * [http://users.bendnet.com/bjensen/volcano/russia/kurile-sarychev.html Sarychev Peak]
Батыр Баян

Батыр Баян сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: Басқалар * Батыр Баян көшесі (Алматы) — Алматы көшесі. * Батыр Баян (поэма) — Мағжан Жұмабаевтың поэмасы. Тұлғалар: * Баян Байболатұлы - батыр. * Баян Қасаболатұлы — батыр.
Мияжапырақ таспа

Мияжапырақ таспа (Astragalus glycyphyllos) — бұршақ тұқымдасы, Қазақстанда сирек кездесетін, қалдық түр. Тек Алтайда (Үлбі, Үбі және Бұқтырма өзені аңғарларында) кездеседі. Қазақстаннан тыс Еуропаның орманды аймақтарында (Кавказды қосқанда) және батыс Сібірде таралған. Үштік дәуірдің орман қалдығы. Мәдени өсіруде келешегі зор. Тұқымынан өскен өсімдіктер жақсы гүлдеп, жеміс береді. Өзі көптеп шығады, мәдени түрде 40 жыл бойы өсірілуде Англияда азық ретінде арнайы өсіріледі. Дереккөздер *
Шегіршінжапырақ тасжаңғақ

Шегіршінжапырақ тасжаңғақ (Aflatunia ulmifolia) — раушангүлдер тұқымдасы, сирек кездесетін, қалдық түр. Таралу аймағы Солтүстік пен Солтүстік шығыс шекарасында оналасқан. Жоңғар Алатауында (Көксу өзен сайы) және Қырғыз Алатауының батыс бөлігінде жекелеген популяциялары кездеседі. Қазақстан жерінен батыс Тянь-Шаньда, Памиро-Алайда және солтүстік Ауғанстанда кең таралған. Голоцен дәуіріндегі жалпақ жапырақты ормандар қалдығы. Өте сәндік бұта, биіктігі 3 метрге дейін, әсіресе гүлдеу кезінде тартымды. Тұқымнан жақсы өседі: тұқымнан өнгіштігі тіпті 4 жыл сақталғаннан кейін де 90 пайызға жетеді. Дереккөздер * Тағы қараңыз *Тасжаңғақ *Кәдімгі тасжаңғақ
Ақ құрдым

Ақ құрдым — жалпы салыстырмалылық теориясында жарық не материя ішіне сырттан ене алмайтын, бірақ ішінен сыртқа шыға алатын кеңістік-уақыттың гипотетикалық аумағы. Бұлайша ұғынуда - жарықты жұтып, жібергізбейтін қара құрдымға кері физикалық нысан боп табылады. Қара құрдымды зертеу нәтежесінде кейбір ғалымдар ақ құрдымның бар екен болжамын айтқан. Тағы қараңыз *Қара құрдым *Салыстырмалылық теориясы *Релятивистік механика *Релятивистік квантты механика Сыртқы сілтемелер * [http://www.astronet.ru/db/msg/1174703/kaufman-14/kaufman-14.html Ақ құрдым] * [http://www.astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id13&num1143&x16&y6 Геометриялық қара және аққұрдымдар] * [http://www.popmech.ru/article/6935-mir-v-dyire Әлемдік Қарақұрдым]
Аза малы

Аза малы - дәстүрлі қазақ қоғамында қайтыс болған адамның үйіне басқа адамдар тарапынан қазаны атқаруға байланысты (ысқат, жерлеу, жетісін, қырқын, жылын атқаруға) кеткен шығындардың орнын толтыруға үлес ретінде берілетін мал мен дүние-мүлік. Аза малына қолғабыс, жәрдем беру сияқты әрекеттер де кірді. Қаралы үйдің шығынын өлген үйдің жанашыр туыстары, құда-жекжаттары, дос-жаран, тамыр-таныстары көптеп көтеріп әкетеді. Ы.Алтынсариннің жазуына қарағанда, қаралы үйге дәулеті мен қайтыс болған адаммен арадағы байланысы мен сыйластығы, туыстығына қарай бата оқуға келгендер екі, үш, жеті, он жылқы немесе соншама түйе әкелді. Алыс-жақында тұратын туған-туыс, жанашыр ағайындары, достары болса, ысқатқа, жерлеуге шыққан шығын орнын толтыру үшін әркім өз мүмкіндігіне қарай бірнеше жылқы немесе түйе береді. Ертеде азаға атан түйе, көбінесе жылқы беруге шамасы жетпегендер қой беретін. Бірақ, ешкі немесе сиыр малы берілмейді. Кедейлер болса мата берумен шектелетін. Ал, көңіл айтушылар мен қайғыға ортақтасқан көрші, ауылдас, жерлестер тарапынан материалдық көмек берудің бұл түрі мал немесе ақша түрінде болды. Сондай-ақ, осыған қоса ауылдастары аза шарасына байланысты ауыр жұмыстарды бөліп атқарды. Қазіргі кезде аталмыш ғұрыптық іс-шараларда берілетін мал мен мүліктің орнына көбінесе ақша жүреді. Қазақ қоғамында мейірімділікке, ізгілікке негізделген бұл салттың ағайын-туыс, ел-жұрттың ынтымағын сақтаудағы үлкен әлеуметтік мәні болды. Дереккөздер
Азғын

Азғын - моральдық нормадан алшақтауды білдіретін (моральдық-эстетикалық) ұғым. Қазақ ұғымында қоғамдық даму барысында пайда болған дәстүрлі құндылықтарға жат, белгілі ортада, белгілі дәуірде қалыптасқан моральдық-эстетикалық нормалар мен стереотиптерге қарама-қайшы қылықтар, ерсі әдеттердің бой көрсетуі азғындық ретінде бағамдалды. Ұғымның онтологиялық мәні генетикалық жағынан құлдырау, тұқымның сапалық деңгейінің төмендеуі деген мағынаны білдірсе керек. Кейін моральдық-эстетикалық категорияға айналған. Бұл құбылысты қоғамда болып тұратын сөздердің семантикалық-логикалық контаминациялық түрленісімен түсіндіруге болады. Алайда, ұғымның ілкі мағынасы - мал, жануардың, адамның арып жүдеп-жадауы, өнімділігі мен физиологиялық жағынан кемшіндікке бой ұруы деген мағынасы сақталған. Байырғы наным-сенім бойынша, әр адамның Жаратқанның адам маңдайына, пешенесіне жазылған жазмыштан бұрылып, қисық жолға түсуін «азу» деп ұққан, ал адамдықтан, кісілік ізгіліктен кеткен адамды азғын деп атаған. Мысал ретінде төмендегідей жыр жолдарын келтіруге болады: Күзенді жауыздық, Суырды сараңдық, Маймылды күндестік аздырыпты. Асылы жақсы атадан, Азғын болып тугсін ит (Батырлар жыры). Қазақ қоғамындағы түрлі эмансипациялық құбылыстар (отаршылдық, сауда-саттықтың кең етек алуы, жаңа мизамдағы қоғамдық-техникалық қоғамның дәстүрлілікке кері әсері және т.б.) әсерінен дәстүрлі құндылықтар рухани күйзелістің немесе әлеуметтік дағдарыстың салдарынан қалыпты нормасынан таяды, сол арқылы адамшылықтан айрылған, бұзылған, опасыз адамдар тобы пайда болады. Теріс жолға түсіп бұзылғандық, арам ниеттілік, зинақорлық, нәпсіқұмарлыққа салынушылық, жезөкшелік тәрізді дәстүрлі қоғамның ұстанымдарына қарама-қайшы жат қылықтарды азғындыққа санаған. Мұның сыртында қоғамдық қатынастардың ереже, нормаларына жат, ағайыннның алауыздығы, жігерсіздік, рухсыздық, сатқындық, пайдакүнемдік, екіжүзділік, адамгершілікке жат қылықтар да азғындықдық деп есептелді. Қазақ ауыз әдебиетінің түрлі жанрларында моральдық-эстетикалық ұстанымдар негізінде қазақ қоғамының мүшелерінің арасындағы құндылықтарды насихаттап, өзіндік норма, ережелер арқылы реттеп отырған. Ауыз әдебиет жанрларының кейіпкерінің іс-әрекеті баяндала отырып, моральдық, имандылық мәселесіне ерекше баға беру, табиғатын ашу арқылы азғындықдықтың себеп-салдарынан аулақ етеді, онан жиіркендіреді. Әсіресе, «қазақтың діни дастандары халқымыздың pуxaни әлемінде ерекше орын алған, қоғам дамуының белгілі бір кезеңінде ерек¬ше қызмет атқарзан фольклорлық жанр; олар ислам құндылықтарының жалпы адамзаттың моралъдық қазидалармен сәйкес келетін тұстарын суреттеуімен құнды», - дейді академик С.Қасқабасов. Беташарлар- да үгіт-насихат, дәстүрлі қоғамның ұстанымдарын, моральдық қағидаларын тәптіштей түсіндіру, адам келбеті мен мінезіндегі азғындық әрекеттен аулақ болуды уағыздайтын жолдары молынан кездеседі. Ал, қара өлеңде, паремаларда адам қоғамындағы барша өмір салтының, салт-дәстүрінің, моральдық-этикалық нормалары мен құндылықтары туралы образдылықпен айтылады. азғын біткен сыналады. Дереккөздер
Ағаш шебері

Ағаш шебері (Ағашшы ) - ағаштан түрлі тұтыну бұйымдары мен үй жиһаздарын жасайтын маман. Ағаштан түйін түйетін шеберлерді төрт топқа бөліп қарастыруға болады: балташылар - үй құрау, арба, шана, есік, терезе жақтауларын тағы басқа жасаушылар; үйшілер - киіз үйдің кереге, уық, шаңырақ, сықырлауық, адалбақан, асадал сынды тағы басқа бұйымдарын жасаушылар; оймашылар - жүкаяқ, кереует, кебеже, абдыра, саз аспаптарын оюлап жасаушылар; тоқушылар - себет, ергенек, қорап тағы басқа тұрмыстық бұйымдарын тоқушылар. Ағашшы күнделікті тұтынатын ас-су жабдықтарын: тостаған, аяқ-табақ, сапты аяқ, ожау, қалақ, иіелек, күбі, астау, ат әбзелдері (ердің қаңқасы, ашамай), үй жиһаздарын: жүкаяқ, кебеже, сандық, асадал, адалбақан, аша, бақан, тіреуіш, төсек, бесік тағы басқа дүйім дүниені жаcaп, мәнерлейді. Ағаштан жасалған бұйымдар төзімді, әрі жеңіл болғандықтан, қазақ көшпелі тұрмысында қолдануға ыңғайлы болды. Ағаш тасуға ыңғайлы болғандықтан ағашшы үйін орманға жақын жерге салған. Ағашшы кәсібімен айналысатындар қайың, арша, қарағай, тораңғы сияқты ағаштарды таңдап алып, көлеңке, әрі кұрғақ жерде кептіріп, жонып сүргілейді. Ағашты кесу, тесу, ою, ыңғырулау, өңдеу, дайын болған соң, бояу, оюлау, бедер салу сияқты істерге кіріседі. Ағаш үйдің уығын морлап ию, керегені қырып көктеу, шаңырақ ию, есік үйлестіру сияқты тәсілдер де кең қолданылды. Ағаш шебері өздері өмір сүрген табиғи ортадан керегін тауып, таңдап, қажетті бұйымдар жасай білген. Ағаш желімін де қолдан қайнатып дайындаған. Сөйтіп, ағашшылар өздері жасаған бұйымдарды сатып немесе малға, тағамға айырбастап, кәсіпшілігімен күн көрген. Ағаш шеберлік аспаптары - ағаш ұқсату, өңдеу жұмыстарына қажетті саймандар. Кез келген жұмысты бастар алдында ағаш шебері кұрал-саймандарын сайлап алады. Ағаш ұсталары кұрал-саймандарын кесу, шабу, қию, жону, керту, ою, оймыштау, қырнау, қыру, тесу, сургілеу, тілу, қару, бояу, жылтырату, сырлау, шегелеу, желімдеу және тағы басқа жұмыстарда қолданды. Ағаш шеберінің негізгі құралдары мыналар: балта, балға, ара, шот, сүргі, бұрғы, түрпі, тез, қашау, шапқы, қырғыш, ұңғы, ыңғыру, сыдырғы, егеу, тістеуік, үскі, пышақ түрлері және тағы басқа ағаш шеберінің аспаптар қатарына ағаш балға, шот, атауыз (қысқы), аталғы, пышақ, пәрмі, қолшығыр, балға, ағаш балға, ұртоқпақ (қолағаш), қырғыш, сүмсуір, қаламдықтемір (көзеуіш), ақсақтемір, қайрақ, білеу, қылау, жануыш, сүргі, зімпара, бұлғауыш, қылқалам, қуысқұлақ, белтемір, інкенже, жаңғырық, сына жатады. Бұлардың кейбірі сайманды ұруға (ағаш балға, ұртоқпақ (қолағаш), екіншісі - өлшеуге (ақсақтемір) немесе кұрал-сайманды қайрау немесе астына тосып салу (жаңғырық, сына) сияқты жұмыстарға пайдаланылады. Дереккөздер
Ағаштың безі

Ағаштың безі (үйілі, ұрысы, тошыны ) – ағаш діңінде немесе түбірінде пайда болған, әбден қатайып беріш болып қалған бөлігі. Пайда болуы Ағаштың діңіндегі шодырайып шыққанын ағаштың ұрысы, бұтақ пен діңнің арасындағы шыныланып қатайып қалған бөлігін ағаштың безі деп ажыратады. Без ағаштың «көзі» бүршік атпай (жарылмай), «бұйыққаннан» пайда болады. Шаруашылықта пайдаланылуы және қолданысы Ағаш безінен бұйым жасау оның қатты болуына байланысты құрал-сайманның өткірлігін, оюшы шебердің қолының қарымын талап етеді. Қобызды мадақтағанда «ақ қайыңның безінен қағып алған» дейді. Ағаштың ұрысынан, безінен жасалған бұйым уақыт өте келе қызыл қоңыр, шұбар түсті табиғи өрнегі (текстурасы) ашыла түсетіндіктен онан құты, саптыаяқ, тостаған, ағаш аяқ сияқты әртүрлі ыдыс түрлерін жасайды. Ілияс Жансүгіров ағаштың безінен жасалған саптыаяқтың мықтылығы туралы «Қабаққа біткен қайыңның, Беріші еді, безі еді», - деген болатын. Шеберлер емен, ырғай, қарағаштың безінен (көзі үйлі, берішінен) ағаш балға, шоқпар, сойыл және т.б. сан алуан құралдар мен бұйымдар да жасаған. Дереккөздер
Уба

*Уба - Алтай Республикасы, Алтай өлкесіндегі өзен *Уба (Илеть тармағы) - Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы, Киров облысы, Татарстандағы өзен *Уба (Бачата тармағы) - Новосибирск, Кемерево облыстарындағы өзен
Queen Victoria

MS Queen Victoria («Патшайым Виктория») — Cunard Line компаниясының круизді кемесі. Кеме аты Патшайым Викторияның құрметіне қойылған. Италияның Fincantieri верфінде 2007 ж. соғылған. Queen Victoria кемесі «Vista» класындағы кемелерге ұқсас, бірақ шамалы ұзындау және үлкенірек. Салмағы 90&nbsp;000 тонналық кеме Cunard Line-ның Queen Mary 2-ден кейінгі екінші кемесі, одан кейінгісі 2010 ж. қолданысқа берілген Queen Elizabeth. Кеменің тарихы Алғашында кеме Холланд-Америка Лайн флотының құрамында болуы тиіс еді. Кейіннен тапсырыс Carnival Cruise Line (Cunard Line, Холланд-Америка Лайн және P&O компанияларының басшысы) компаниясына беріледі. Бірақ Carnival Cruise Line-да қайта құрылу болғандықтан, тапсырысты P&O компаниясына береді. Жаңа Queen Victoria-ға 2004 ж. тапсырыс беріледі. 2006 ж. 12 мамырда оның килі төселеді. 80 дайын болат блоктардан кемені құрастырады. 2007 ж. 15 қаңтарда дайын кеме суға жіберіледі. Сол жылдың 24 тамызында Венециядан шығып, кеменің жүру сынағын тексереді. Cunard Line-ға тапсырылғаннан кейін, Queen Victoria 7 желтоқсанда Саутгемтон айлағына жүзіп келеді. Сол күні Корнуаль герцогинясы Камилла кемені шоқындырады. Cunard Line-ның кемелерін Патша Отбасы мүшелерінің шоқындыруы әдеттегі дәстүрі еді. 2006 ж. қазанында Капитан Пол Райт Queen Victoria-ның капитаны болып тағайындалған болатын. 2007 ж. 11 желтоқсанда Queen Victoria-ның алғашқы он күндік сапары Солтүстік Еуропаны аралаудан басталады. Содан кейін Канар аралдарымен саяхаттап, кеме әлемді шарлауға аттанады. Оған 107 күн кетеді. 2008 ж. 13 қаңтарда Queen Victoria, Queen Mary 2, Queen Elizabeth 2 кемелері Нью-Йоркке келеді. Cunard-тың үш «патшайымы» бір жерге келуіне байланысты, мерекелік от-шашу ұйымдастырылады. Queen Victoria-да жеті мейрамхана, он үш бар, үш бассейн, балл залы және театр бар. Дереккөздер Тағы қараңыз * Cunard Line * Queen Mary 2 * Queen Mary * Queen Elizabeth * Queen Elizabeth II Сыртқы сілтемелер * [http://www.cunard.co.uk/Ships/Queen-Victoria/ Cunard.co.uk сайтында MS Queen Victoria] * [http://www.marinetraffic.com/ais/ru/shipdetails.aspx?mmsi=310624000 MarineTraffic-те кеменің қазіргі суреттері мен техникалық сипаттамасы]
Герман Ким

Герман Николаевич Ким (16 шілде 1953, Үштөбе, Алматы облысы, Қазақстан) — әл-Фараби атындағы ҚазҰУ корейтану кафедрасының профессоры, тарих ғылымдарының докторы, Азиялық зерттеу Институтының директоры. "Халықаралық зерттеулер. Қоғам. Саясат. Экономика" журналының редакциялық кеңесінің мүшесі.. Беделді академиялық баспаларда қазақ, орыс, ағылшын, корей, неміс және жапон тілдерінде шығарылған 15 монографияның, кітаптың, оқу құралының және 200-ден астам басылып шыққан еңбектің авторы. XIX ғасырдың екінші жартысынан бүгінгі күнге дейінгі әлемді қамтыған, әлемдік корейтануға маңызды үлес қосқан «Корейлік иммиграцияның тарихы» үш томдық іргелі ғылыми еңбегі Қазақстанда және Оңтүстік Кореяда басып шығарылды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://world.lib.ru/k/kim_o_i/curriculumvitaertf.shtml Complete curriculum vitae] * [http://nuz.5an.kz/?id=1310 Как «пятая колонна» стала «четвертым жузом»] (Liter.KZ)
Хафиз әл-Асад

Хафиз әл-А́сад (, 6 қазан 1930 жыл, Латакия — 10 маусым 2000 жыл, Дамаск) — сириялық әскери және саясаткер, генерал, 1971–2000 жылдардағы Сирия президенті. Өмірбаяны Хафиз Асад 1930 жылғы 6 қазанда Кардаха қаласында, Латакия портына жақын маңда, әл-Уахш, шаруа отбасында дүниеге келді.. Дүниеге келгенде оған Хафиз (арабшадан аударғанда «қорғаушы», «сақтаушы») Баас партиясының 1946 жылдан бері мүшесі. 1955 жылы Алеппода әуе күштері колледжін бітірді, кейін КСРОда әскери тәжірибеден өтті. Біріккен Араб Әмірлігінде жоғары білім алған соң Каирге жіберілді. Онда реактивті зымырандар эскадриля командирі болды. Мысырмен бірігуге қарсы шыққандығы себепті әскерден босатылды. 1963 жылғы әскері төңкеріске қатысты. 1964–1970 жылдары Баастық Сирия әуе күштері мен жаяу әскерінің басқарушысы, 1966 жылдан бастап қорғаныс министрі. 1970 жылғы 16 қарашада мемлекеттік төңкеріс жасап, Салах Жадидті орнынан түсіріп, мемлекет басына келді. 2000 жылғы 10 маусымда Хафиз Асад қайтыс болды да, оның ізбасары ұлы Башар әл-Асад болды. Саяси қызметтері Тағыда қараңыз *[http://www.presidentassad.net/HAFEZ_AL_ASSAD/President_Hafez_Al_Assad_CV.htm President Hafez Al-Assad CV] * [http://www.presidentassad.org/Hafez_Assad_Speeches.htm President Hafez Al-Assad Speeches & Interviews] * [http://www.presidentassad.net/images/Hafez_Assad_Pictures/HAFEZ_ASSAD_MEETINGS_PICTURES.htm President Hafez Al-Assad Pictures] Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.nb-info.ru/asad.htm Лев Дамаска: Хафез Асад и современная Сирия] * *Hitti Philip K. (2002). History of Syria Including Lebanon and Palestine, Vol. 2 (ISBN 1-931956-61-8) *Firzli, Nicola Y. (1973). Al-Baath wa-Lubnân [Arabic only] ("The Baath and Lebanon"), Beirut: Dar-al-Tali'a Books. *Firzli, Nicola Y. (1981). The Iraq-Iran Conflict. Paris: EMA. ISBN 2-86584-002-6 *Friedman, Thomas (1990, British edition). From Beirut to Jerusalem. HarperCollins Publishers. ISBN 0-00-653070-2 (pp.&nbsp;76–105) *Sallam, Qasim (1980). Al-Baath wal Watan Al-Arabi [Arabic, with French translation] ("The Baath and the Arab Homeland"). Paris: EMA. ISBN 2-86584-003-4 *Seale, Patrick (1988). Asad: The Struggle for the Middle East. University of California Press. ISBN 0-520-06976-5
Абысын шай

Абысын шәй — ауылдың ерлері мен үлкендері жоқ кезде, ауыл әйелдерінің қолы босаған сәтте бір үйге жиналып, шай ішіп, өзара сырласуға мүмкіндік беретін кездейсоқ болатын басқосу. Оған белгілі ортада қауым болып өмір сүретін қазақ ауылдарының көбіне көңілжақын, сыйлас абысындар жиналатындықтан, бұл салт абысын шай деп аталған. Оның қынамендеден өзгешелігі - әдетте күндізгі уақытта өтетін салт алдын ала жоспарланып, арнайы ұйымдастырылмайды және сауық құрып, өлең айтып, көңіл көтеруге уақыттың тарлығы мұрсат бермейді. Дереккөздер
Аға ұрпақ

Аға ұрпақ - ер адамдар қауымында жас айырмашылығына қарай бөлінетін генерациялық буынның белгілі бір тобы. Қазақ ұғымында салыстырмалы түрде алғанда бір-бірінен 20-25 жас айырмасы бар ер адамдар өзінен кейінгілерге аға буын (ұрпақ) болып саналады. Алайда нақты мәнге орта жастан асқан соң қазақы ортада жер ортасына келгенде деп айтылады, яғни аға ұрпақтың қоғамдағы орны нақтылана түседі. Осыған сәйкес аға буынның өзіне тән әлеуметтік міндеттері арта түседі. Бұл кезде көрген-түйгені молайып, тәжірибесі толығып, өмірдің мәніне тереңірек үңіледі, ұрпақтың болашағының баянды болуына қажетті шараларды берік ұстана отырып, оны жіті қадағалайды. Қоғамдағы рөлі мен міндеті артқан сайын аға ұрпақ өзінен кейінгілерге үлгі-өнеге көрсетіп, өздерінің қадірін біліп, жастардың орынды істерін, оң пікірлерін қолдап-қуаттап, қателерін түзетіп, ақыл-кеңес беріп, жөн сілтейді. Кейінгі ұрпақ аға буынның озық өнегесін сақтап, одан ғибрат алып, өз өмір тәжірибесінде ілгері дамытып, өз кезегінде кейінгі буынға жеткізіп отыруға ерекше мән береді. Абайдың «Алдыңғы толқын ағалар, кейінгі толқын інілер» деген өлең жолдары аға ұрпақ пен жас ұрпақтың арасындағы мәдени сабақтастықтың этнос өміріндегі маңызын аңғартады. Сонымен, аға ұрпақ ұғымы дәстүрлі рулық-туыстық қатынастар жүйесінде үйлестіруші және реттеуші сияқты аса маңызды институционалдық функция атқарды. Дереккөздер
Ірі гүлді шолпанкебіс

Ірі гүлді шолпанкебіс — сүйсіндер тұқымдасының шолпанкебіс туысына жататын Қазақстанда сирек кездесетін, таралу аймағы тарылып бара жатқан түр. шағын топ болып анда-санда Солтүстік Қазақстан мен Алтайда кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Еуразия мен Азияның орманды аймақтарында, Қиыр Шығысқа дейін таралған. Жапырақты, сирек қарағайлы және аралас ормандарда, шалғынды алаңқай мен ылғал шабындықтарында өсетін тамыр сабақты ірі орхидея. Тұқымы арқылы көбейеді, қайта өсуі әлсіз. Алғашқы үш жылда жер астында тіршілік етеді. Тек төртінші жылы бір жасыл жапырағы бар жер беті өскені пайда болады. Көшеттің өскінінен алғашқы гүлденгенге дейін 15 жыл уақыт өтеді. Дереккөздер *ISBN 9965-24-750-1 ↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
Ағайын-туыс

Ағайын-туыс - бір ауыл, қауым болып, шаруашылық қарекеттерін бірлесе жүргізетін, бір-біріне қолдау жасайтын, қандастық жағынан жақын туыс, аталас адамдар немесе солардан өрбіген ұрпақтар. Мұны «Сыйласқанға жат жақсы, жылысқанға ағайын артық» деген парема да айғақтайды. Қазақта екі туыстық байланыс бар: бірі «бірге күліп, бірге жыласатын» тіршіліктегі қуаныш пен қайғыны бірге көтерісетін әке жағынан туыстық, екіншісі материалдық қарым-қатынаспен байланысқан құдалар мен тамырлар деп бөледі A.M. Балаубаева-Голяховская еңбегінде ата туыстар қиын сәтте бір-біріне қол ұшын береді, сондай-ақ, жиын-тойларды, торқалы той, топырақты өлімді өткізуді бірге ұйымдастырады, ауыртпалығын бірге көтеріседі. Ағайын бір өліде, бір тіріде деген қағида осыны меңзейді. Әсіресе, адамның тіршілік циклына қатысты ғұрыптар мен салттардың атқарылуында бірлік пен ынтамақтастықтың орны ерекше. Туысы бірдің уысы бір, бөлінгенді бөрі жейді деп, арадағы ұсақ-түйек дау-шар, өкпе-назды елемеуді ескертеді. Қандастық жақындықты сезінуде ел бірлігін, қоғам тұтастығын сақтауда ағайын-туыстық ұғымының орны айрықша болған. Ағайын-туыстар жеті атаға дейін туыстықты үзбейді және қыз алыспайды. Қазақы ортадағы бұл қағиданың генетикалық жағынан алғанда дұрыстығы анықталып отыр. Жеті атаға толғаннан кейін ру ақсақалдары жиылып, жеті атаға толыстық, жеке ел болыстық деп боз бие шалып, баталасып, бәтуаласып қыз алысып, қыз беруге рұқсат етеді. Дереккөздер
Секпіл шолпанкебіс

Секпіл шолпанкебіс – сүйсіндер тұқымдасының шолпанкебіс туысына жататын Қазақстанда сирек кездесетін түр. Солтүстік Қазақстан облысы мен Таулы Алтайдың екі жерінде (Марқакөл шұңқыры, Иван жотасындағы Широкий лог шатқалында) кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Еуропаның шығысындағы орманды аймақтарда, Оңтүстік Сібірде, Моңғолияда, Тибетте, Қытайда, сонымен қатар Қиыр Шығыс, Сахалин және Кореяда таралған. Жапырақты және қылқан жапырақты ірі күлгін – қызыл құлпыратын теңбілдерімен ерекшеленеді. Малды шектен тыс жаюдан, орман көлемінің қысқаруынан, тіршілік ортасының құрғауынан зардап шегеді. Аздаған популяциялары Марқакөл және Батыс-Алтай Қорықтарында қорғалады. Дереккөздер *ISBN 9965-24-750-1 ↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
Сары лапыз

Сары лапыз – лапыздар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетін түр. Анда-санда тек Батыс Тянь-Шаньда (Талас Алатау, Қаржантау мен Угам жоталары) кездеседі, мұнда оның таралу аймағының солтүстік шекарасы өтеді. Оңтүстікке қарай Памир-Алай таулары, Ауғанстан, Қашқария, Тибет, Үндістанда таралған. Далалы және шалғынды беткейлерде, аршалы орман арасындағы алаңқайларда, ортаңғы және жоғарғы тау белдеулеріндегі еріп жатқан мұз маңында өседі. Өте ерте гүлдеуімен (мамыр соңында) ерекшеленеді. Өте улы. Барлық бөліктерінің құрамында алкалоидтар (колхицин, колхамин) бар. Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аудандарында жылқылардың 87%-ы уланып өлгені жайлы мәліметтер бар. Мәдени түрде тұқымы арқылы жақсы өседі, көшеттері төртінші жылы гүлдейді. Табиғи популяцияларының тығыздығы кейде бір шаршы метрде 40 дараға дейін жетеді, бірақ тіршілік ортасының көлемі шектеулі. Ақсу-Жабағылы қорығында қорғалады. Дереккөздер *
Ағалап шығу

Ағалап шығу - ұлттық спорт түрлерінен өтетін жарыстарда ойыншының айқын басымдылықпен жеңіске жетуі, қарсыласын жығуы, озық шығуы, жас бәйгеге (жүлдеге) ие болуы. Омбының циркінде өнер көрсеткен Қажымұқанның жұлдызды кезеңін «Омбы циркінде ағалап келген алыптың бірі» деп сипаттаған. Шетелдегі қазақтар арасында той, жарыстарда балуан күресі, сайыстарда бас жүлдеге ие болғандар жігіттерді «ағалаған балуан (жігіт)» атап, оған үлкен сый, құрмет көрсетеді. М.Әуезов «Абай жолы» романында тоғыз құмалақшылардың өзара сайысын сипаттаған тұста үш-төрт ойыншының ағалап шыққанын (озғанын) айтады. Ағалау сөзі туыстық қатынасты білдірмейді. Жақсы киімдерін киіп шықса, бұл кісі көптің алдын ағалайды. Мұнда алға шығу, ерекшелену деген мағынада қолданылып тұр. Ағалау сөзі көбінесе жарыс, сайыста озып шыққандарға көрсететін құрметтің бір түрі ретінде қолданылады. Дереккөздер
Ағартқы

Ағартқы - күмісті жылтыратуға арналған қоспа. Ағартқыны бұрынғы уақытта зергерлер суға ашудас салып, дайындаған. Күмістен жасалған бұйымды ағартқыға салып, бір қайнатып алып, ылғал киізге күл сеуіп, ол әбден жылтырағанша ысқылайды. Дереккөздер
Ағаш жығу

Ағаш жығу (құлату) діңі жуан, бойлап биік өскен, ары қарай өсуге қауқары ағашты ерте көктемде бүр атпай, күн қызбай тұрып жығады. Ал отынға, құрылыс материалына пайдаланатын ағашты жазда немесе күзде кеседі. Жуандығы түйенің беліндей, адамның құшағындай болып өскен үлкен қарағайды өткір балтамен шауып құлатады. Ағашты адамға зақым келтірмейтіндей бағытқа немесе тасуға ыңғайлы жағына қарай құлату үшін сол жағының түбін жартысына дейін шауып алады да, онан екінші жағынан ақырындап шапқанда ол діттеген бағытқа қарай құлайды. Кейбір ағаш шеберлері биік өскен ағаштың ұшар басын шауып бөліп құлатады. Жығылған қарағайды көлікпен сүйреу, кептіру үшін алдымен «бұтақтап» (бұтақтарын шауып) сыртқы қабығын балтамен шауып не сыдырып алып тастаған соң қарағайды аршиды. Көлік тартардай етіп, жуан, жіңішкелігіне қарай ұзындығы 3-5 м етіп кеседі. Одан соң қарағай жыққан биік беттен төмен қарай сүйменмен екі жақтап, екі адам қозғап төмен қарай сырғытып жібереді, мұны қарағайды «ағызу» деп атайды. Тау етегіне түскен ол қарағайды көлікпен сүйреп тиісті жерге жеткізеді. Ағашты шабуға кіріскенде «Бисмилла, Орманшы ата, қолдай гөр» деп тілек тілейді. Ағашты шектен тыс көп шапса және сәтсіз күндері шықса балапан ағаштарға тиіссе ағаштың пірінің қаһарына ұшырайды, оны шапқан адамның өзіне, отбасы мүшелеріне жамандық келеді деп ырым еткен. Ағаш жығуға сәтсіз ауыр күн сейсенбі, жұма деп саналады. Дереккөздер
Кессельринг лапызы

Кессельринг лапызы – лапыздар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетің түр, Қазақстан қызыл кітабынының екінші басылымына енгізу ұсынылған болатын. Алдынғы түрден де сирек кездеседі, бірақ республикадағы таралу аймағы кеңдеу, Батыс Тянь-Шань тау етегінен, Қаратау аласа тауынан және шу іле тауларынан басқа Памир - Алай тауында кездеседі. Дереккөздер *ISBN 9965-24-750-1 ↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
Ағаш майы

Ағаш майы - ағаштан арнайы тәсілмен алынған сығындысының атауы. Ағашты көмірге айналдыру, осы арқылы ағаш майын өндіру XIX ғасырдың екінші жартысында таулы және орманды өңірлерді мекендеген қазақтар үшін кәсіпке айналды. Ол көбіне қайыңнан алынатындықтан қайың майы деп те атаған. Ағаш майын алудың жолы Ұсақталған ағаш жаңқаларын түбі арнайы тесілген қазанға салады. Тесіктің астына ыдыс қойылады. Қазанның астына маздатып от жағады. Оттың қызуымен ағаш көмірге айналады. Ағаштың құрамындағы шайыр балқып, қазан түбіндегі тесік арқылы ыдысқа құйылады. Алынған ағаш майын малдың қотыры, қойдың көнтек тәрізді тері ауруларына қарсы қолданған. Сондай-ақ арбаның дөңгелегін бабында ұстап тұру үшін ағаш майын қолданылды. Сол сияқты тобылғыны жаққанда пайда болған майды ожау, қасыққа тосып жинап алып, жылы күйінде адамның тері ауруына қарсы пайдаланған, теміреткіге жағып, дауалаған. Дереккөздер
Ағаш тарақ

Ағаш тарақ - сабаға пісіп алынған майды қыл-қыбырдан тазарту үшін қолданылатын ағаштан жасалған тарақ тәрізді жіңішке дүзді арнаулы бұйым. Ағаш тарақпен май «қылшықтайды», яғни дәстүрлі сарымай дайындау тәсілінде сабадан (күбіден) астауға немесе тегенеге қолмен алып жинаған майдан іркітті қолмен сығып, «шынықтырмай» тұрып, оның арасында кеткен қыл қыбырдан тазартады. Ағаш тарақты алдымен бір бағытта тарап, дүзіне ілінген қыл-қыбырды алып тастайды да, онан кейін оған көлденең бағытта тарайды. Ағаш тарақ болмаған жағдайда майды кішілеу пышақтың сыртымен, жетесімен (дүзімен емес) атқарады. Дереккөздер
Лос Анжелес

Лос Анджелес (Лос Анжелос, Лос Анджелес, Лос Анхелес) (, , және де L.A. және City of Angels — Періштелер қаласы) — АҚШ-тағы Калифорния штатының оңтүстігінде Тынық мұхиты жағасында орналасқан. Штаттың ең үлкен қаласы. Америкалық фильмдер түгелдей дерлік Лос-Анджелес қаласының жанындағы Голливудта шығады. Халық саны - 3,849,378 Халқы Қаладағы нәсілдік құрамның өзгеруі Климаты Қала субтропикалық климаттың оңтүстік шекарасында орналасқан. Жауын - шашын режимі бойынша Жерорта теңізінің климатына ұқсас, бірақ температура режимінде барлық 12 ай бойы орташа температура +14 °C-тан асады, сондықтан ол тропикалық климатқа жатады. Қала ыстық құрғақ маусыммен, жауын-шашынның толық болмауымен, сондай-ақ жауын-шашынмен салқын ылғалды маусыммен сипатталады. Тынық мұхитынан соққан желдер, мысалы, Сан-Фернандо аңғары сияқты "континенталды" аудандармен салыстырғанда, жағалау сызығына жақын аудандарда жазда салқын және қыста жылы болатын климатты жасайды. Жазда Күндізгі температура +32 °C — тан асуы мүмкін, ал орташа максимум әдетте +29 °C аралығында болады; орташа минималды түнгі температура әдетте +18 °C. Қыста күндіз орташа максималды температура +21 °C, орташа минималды түнгі температура +8 °C. Бақылау кезінде белгіленген температура максимумы +48,33 °c (22 шілде 2006 ж.), минималды температура 1989 жылдың қысында байқалды: -7,8 °C. Жауын-шашын қыс және көктем айларына тән (ақпан — ең жылы ай). Лос-Анджелесте орташа есеппен жылына 379 мм Жауын — шашын түседі (жауын-шашынмен күндердің орташа саны-35). Қала ішінде қар сирек түседі, сонымен бірге Лос-Анджелесті қоршап тұрған таулар үнемі қармен жабылады. Климаттық жағдайлардың арқасында Лос-Анджелесте кейбір күндері тау шаңғысы мен серфингпен айналысуға болады Дін 2000 жылғы деректерге сәйкес Лос-Анджелес округінің конфессиялары: * католиктер - 2 806,4 мың адам және 278 діни қауым; * иудейлер - 564, 7 мың адам және 202 діни қауым; * оңтүстік баптист конвенциясы (евангилисттер) - 111,6 мың адам және 312 діни қауым; * мормондар - 97,4 мың адам және 239 діни қауым; * мұсылмандар - 92,9 мың адам және 48 діни қауым; * армян апостол шіркеуі - 37 мың адам. Білім беру Лос-Анджелес АҚШ-тағы орта және білім берудің маңызды орталығы. Қала мен оның айналасында орналасқан ең танымал білім беру орталықтары: * Лос-Анджелестегі Калифорния университеті (Калифорния университетінің жүйесінде); * Калифорния штатының университеті; * Калифорния техникалық университеті; * Оңтүстік-калифорния медицина университеті; * Америкалық киноинститут; * Оңтүстік-калифорния архитектура институты; * және тағы басқалары. Спорт Лос-Анджелесте жоғарғы лигаларда өнер көрсететін төменгі командалар бар: * америкалық футболдан "Лос-Анджелес Рэмс" және "Лос-Анджелес Чарджерс" командалары (Ұлттық футбол лигасы); * "Лос-Анджелес Доджерс" бейсбол клубы (МЛБ); * "Лос-Анджелес Кингс" хоккей клубы (Ұлттық хоккей лигасы); * "Лос-Анджелес Клипперс" және "Лос-Анджелес Лейкерс" баскетбол клубтары (Ұлттық баскетбол ассоциациясы); * "Лос-Анджелес Гэлакси" және "Лос-Анджелес" футбол клубтары (MLS). Халықаралық қарым-қатынастары Қала мен оның айналасында 103 мемлекеттің консулдығы орналасқан. Дереккөздер
Ағаш оймыштау

Ағаш оймыштау (ою) - кәделік ағаштың бетін ұңғитын, оятын аспаптардың көмегімен ағашты кертіп, қырнап, ұңғып, өрнекті бедер салу тәсілі. Ағаш шеберлері сүргілеу, өңдеу, майдалау, тесу, қашау, ұңғуырлау және тағы басқа жолдармен ойып, оймыштап бедерлеген. Оймыштауда ағаштың сүрегі мен жылдық сақиналарының бағыты ескеріледі: егер оймыштау бағыты ағаш талшықтарымен бір бағытта болса ұзын сүрек түседі. Ағаш оймыштаудың түрлері Оның бірі үш қырлы ою. Ағаш бетінде бірдей көлбеулікте, тігінен ойылады. Өрнектің нобайы белгіленгеннен кейін алдымен қырларының тұсынан тігінен кертіп тіледі де, өрнектің сыртқы контурының аралығы көлбеулей қырналады. Бұл тәсілмен кесеқап, сандық беттерін безендіруде көп қолданылады. Ағаш оймыштаудың кең тараған түрі Жазық бедерлі ою құрылымы күрделі болып келеді. Ағаш бетіне өрнек нобайы салынып, имекбас қашаумен ойылады да, өрнектердің аралығы фонға дейін қашаумен алынып тегістелінеді. Қиып салынған оймыштау тәсілінде ағаштың әр жерінен бәрбімен тесіп пышқымен аралап алады. Ондайды саптыаяқтың сабы, төсағаш, сандық, жүкаяқтың жақтауларынан көруге болады. Көбінесе кебеже, сандық пен абдыра беттерін екі көлбеу жақты оймыштау тәсілімен безендіреді. Ондайда өрнектің контурынан фонға, сонан кейін керісінше көлбеулеп ояды да қырын тегістейді. Бедер анық тереңірек шығады. Ағашты көркем өңдеу оймыштау тәсілдерінің бірнеше түрі қатар қолданылады. Әртүрлі әдістердің астасуы көркем форманы жандандыра отырып, композицияны байытады. Дереккөздер
Ағашты бояу

Ағашты бояу - ағаштан жасалған затты ертеде қазақ шеберлері көбіне табиғи бояулармен сырлаған. Бояудың құрамында май болса ағашқа сіңіп, саз аспап дыбысына нұқсан келтіреді. Көбіне үй ағаштарын бояуға сарғыш түсті топырақтан алынған жосаны кең қолданған. Томар бояу, қына, рауғаш, сары ағаш, шырғанақ тағы басқа сол сияқты өсімдіктердің тамырын бояуға араластырған. Емен, тал, терек ағашының қабығы, ермен мен жусанның бүрі, жеміс ағаштарының күзде түскен жапырақтары, пияздың қабығы да бояу әзірлеуге жарамды. Өсімдіктерден бояу алу үшін шеберлер олардың тамыры, қабығы, жапырағын кептіріп, ұсақтап алып қайнатады. Басытқы ретінде аздап ас тұзын ашудас қосып, ұзақ қайнаған соң ірімтігін үзіп алып, бояудың қанжылым кезінде ағашқа бұлғауышпен жағады. Бояу біркелкі сіңу үшін, боялатын ағаш бұйымды алдын-ала ылғалдап алады. Дереккөздер