kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Николай Александрович Бердяев

Николай Александрович Бердяев (1874-1948) - орыс философы, экзистенциалист. Оның философиясының негізі - еркіндік. Еркіндікпен бір қатарда шығармашылық, тұлға, рух, Құдай ұғымдары тұрады. Бердяев ұлт пен мәдениет, мөдениеттегі жалпыадамзаттық және ұлттық бастаулар, мәдениет және өркениет, соғыс сияқты" бегейлі мөселелерді талқылауға көп көңіл бөлді. Орыс рухы туралы пайымдауларында Бердяев орыс pухының пейзажы" орыс жерінің "пейзажына" сәйкес келеді - деді. Сонымен бірге, Бердяев орыс халқына тән бюрократгық орталықтандырылған билікгі жақтау, саяси өмірдегі стихия мен иррационалдылық, ұйымдастыруға әлсіздік сияқты ділдік белгілерді атап өтгі. "Орыс халқыңда, - деді Бердяев, - кез келген мәдениетке, тұлғалық бастауларға, оның құқықтары мен абыройлығына, барлық құндылықтарға қарсы мистикалық толассыз қарсы әрекет бар . Жалпы орыс мәдениетіне, оның пікірі бойынша амбиваленттік тән. Бердяев орыс халқындағы мейірімділікті, тынымсыз адамгершілікті жоғары бағалады. Сондықтан 1917 жылдан кейін рухани мәдениетті талкаңдау ұзаққа созыла алмады, түбіңде мәңгі рухани күш қайтадан құдіретіне енеді, - деді. Басқа да орыс философтары сияқты Бердяев "мәдениет" және өркениет ұғымдарын бір-бірінее ажырта қарастырады. Дереккөздер
Сапалық шектеулер

Сапалық шектеулер — стратегиялық құралдарды жеткізу немесе оқтұмсық санының лимитіне қарағанда қару жүйесінің қуатына немесе типіне салынған шектеулер. Стратегиялық қаруларды шектеу туралы екінші келісімде (ОСВ-2) бұндай сапалы шектеулер әр жақтың құрлықаралық баллистикалық ракеталар санының 1-ден артық болмауын, межелік салмақ және жіберу салмағына, сондай-ақ ракета тасушылардың санына да шектеу қарастырылады. Дереккөздер
Резервтегі әскер

Резервтегі әскер (Резервные войска) — белгілі бір уақытқа дейін сақталатын және жағдайдың өзгеруіне, жаңа міндеттердін тууына байланысты іске қосылатын әскер, әскери техника, қару-жарақ, материалдық қор. Мақсатына және колданылу көлеміне карай тактикалық, оперативтік, стратегиялық және мемлекеттік болып, бөлінеді. Тактикалық резервке жалпы әскери бөлімдер, танкіге қарсы ататын артиллерия, инженерлік және байланыс құралдары, бөлімдері, т.б. кіреді. Бұлар ұрыс кезінде туатын міндеттерді орындауға пайдаланылады. Оперативтік резервтер құрамында ұрыс жүргізіп жатқан әскерлердің құрамын нығайтатын танк, моторлы атқыштар бөлімдері мен құрамалары, артиллерия, инженерлік, химиялық құрамалар т.б. әскерлер болады. Стратегиялық резервтер — әскер түрлерінің жоғары бас қолбасшылыққа тікелей бағынатын бөлімдері мен құрамалары және бірлестіктері. Олар соғыс қимылдары жүріп жатқан жерде немесе тылдағы ауданда орналасады. Қажетті жағдайда майданға жіберіледі. Резервтегі әскерге сондай-ақ еліміздің тылындағы коймаларда, базаларда, әскери өнеркәсіптерде сақталатын соғыс техникасы, қару-жарақ түрлері де жатады. Мемлекеттік резервтер — әскер қатарына шақырылуға кезегі келгендер және запасқа шыққан әскери міндеттілер, энергетикалық ресурстардың, стратегиялық шикізаттын, азық-түліктің, жөндеу құралдарының қоры. Резервтегі әскерді ұйымдастыру және тиімді пайдалану мен қайта калпына келтіру қарсыластың күші мен құралдарынан басым түсуді қамтамасыз етуге, соғыс пен операцияның мақсатына жетуіне мүмкіндік береді. Дереккөздер
Жалпы әскерлік ұрыс немесе жалпы әскер ұрысы

Жалпы әскерлік ұрыс немесе жалпы әскер ұрысы — құрлык әскерлері мен ҚК-дің басқа да әскер түрлерінің бөлімшелері, бөлімдері мен құрамалары қатысатын ұрыс. Олардың күштері біртүтас жоспармен ортақ мүддеге біріктіріледі және мақсаты, уақыты мен орны бойынша келісіледі. Қарудың барлық түрінен ату, қатысушы әскерлердің (күштердің) белсенді де батыл кимылдары, куатты соққысы аркылы карсыласты талқандауға кол жеткізіледі. Жалпы әскерлік ұрыс немесе жалпы әскер ұрысы шабуылды және қорғанысты болуы мүмкін. Дереккөздер
Кезектес салалас сөйлем

Кезектес салалас сөйлем — синтаксистік компоненттерінде баяндалатын іс-әрекеттің бірінен соң бірі кезектесіп іске асатындығын білдіретін кұрмалас сөйлем. Кезектес салалас сөйлемнің бір ерекшелігі тек жалғаулықтар арқылы байланысатынында. Кезектес салалас сөйлемді жасауға қатысатын жалғаулықтар: біресе, бірде, кейде. Мысалы: Кейде қабағы түксие қалады, кейде бет әлпеті күлім қағады (Б. Майлин).Қазан тұрып біресе атын мақтады,біресе өзін мақтады,бірақ айналып келгенде,бәрі де Бегілдің өнерін сөз етісті(Қорқыт) Дереккөздер
Болымсыз сөйлем

Болымсыз сөйлем - объективті болмыстың, ойлаған ойдың, іс-әрекеттің болмайтының, орындалмағаның хабарлайтын сөйлем. Болымсыз сөйлем болымды сөйлем негізінде жасалады, бірақ оған қарама-қарсы мағынаны білдіреді. Сонымен бірге айтылған ойға стильдік реңк, эмоционалды-экпрессивті сипат береді. Жасалу жолдары: * 1) Болымсыз сөйлемдер -ма/-ме тұлғалы болымсыз етістіктердің баяндауыш қызметінде не баяндауыш құрамында жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Торсанның бейітіне ешкім келіп, құран оқымайды екен (Ғ.Мүсірепов); * 2) есім мен есімшелі баяндауыштардың кұрамында емес көмекші етістігінің жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Бірақ оның не екенін, қандай адамдар екенін Демеқул түсінген емес (С.Ерубаев); * 3) жоқ сөзі баяндауыш кызметінде немесе күрделі баяндауыштың кұрамында айтылу арқылы жасалады. Мысалы: Сол сәттен бастап жас босанған анаға салмақ түсірген жоқ (К. Жұмаділов); * 4) -сыз/-сіз формалысын есімдер баяндауыш кызметінде жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Бұрын осы балалар тумай тұрған кезде, қалай өмір сүріп келгені белгісіз (К.Жұмаділов); * 5) сөйлем кұрамында ешкім, ештеме, ешбір, дәнекте, тук тағы басқа болымсыз есімдіктер жұмсалуы арқылы болымсыздық мән күшейе түседі. Мысалы: Жүрегінде ешкімге алдырмайтын, түкпірге тыққан бір қатты беріш бар (К. Жұмаділов); * 6) сөйлем кұрамында болымсыздық мағына беретін сөздердің (безу, қашу, тайсақтау, кері кету, жоғалу, ғайып болу, бой тарту тағы басқа) жұмсалуы арқылы жасалады. Мысалы: Ол заманнан бұл ел бір жола безініп болған (Ғ.Мүсірепов). Дереккөздер
Көжелер

]] Көжелер — біріншіден, суда пісірілетін және 50%-ы судан тұратын, екіншіден, нан және жеміс көжелерінен басқалары бірінші тағам болып саналатын әр түрлі сипаттағы тағамдар тобы. Дайындау әдісі бойынша көжелер ірі ұлттық және географиялық аймақтар бойынша ажыратылады. Шығыс Еуропада көженің негізгі түрі — сорпалар мен езбе-кәжелер. Шығыс Еуропаға орысша типті қатық көжелер, яғни негізгі қайнатпаға бірнеше құрамдас бөліктер (5—20), оның ішінде көкөністер, жармалар, татымды шөптер, майлар қосылатын көжелер тән. Мысалы, славян типіне тән щи, борщ. Қатық көжелерден басқа орыс көжелерге салқын көжелер — тюра, окрошка, ботвинья және ыстық көжелер — уха және похлебка, сонымен қатар сұйық бөлігін су емес, қышқыл-тұзды арнайы орталар — квас, қияр түздығы құрайтын көжелер — калья, тұз көже, қышқыл көже жатады. Бұл топқа, сонымен қатар Молдавия және румын чорбалары жатады. Грузияда сорпа негізінде дайындалған жұмыртқа-қышқылды қатық қосылған көжелер (чихиртма) кең тараған, сонымен қатар қатық көжелер де бар (харчо). Әзірбайжан мен Шығыс Грузия, Солтүстік Кавказға қыш ыдыстарда тұмшапеште пісірілетін көжелер (пити, чанахи, путук) төн. Орта Азияның негізгі көже типі — "қуырылған" көжелер, онда, алдымен, етжәне көкөніс бөлігін майда қуырады, содан кейін су қүйылады, және сүт қышқылды көжелерде пісірілген жарма-көк- өніс бөлігіне су орнына сүт қышқылды өнімдер құйылады. Қиыр Шығыста, Қытай мен Жапонияда құрама көжелер кең тараған. Онда, дайын ыстық сорпаға дастарқан басында эр түрлі алдын ала жеке пісірілген және суық және кепкен түрінде жеке ыдыстарға салынған дайын өнімдер — ет, балық, терпанттер, шаян, күріш, пияз, көкөністер, дәмқосарлар беріледі, оларды өз қажетіне қарай қосып жеке көже жинақтайды. Дереккөздер
Картаны қайта өңдеу

Картаны қайта өңдеу (Подъем карты) — картадағы жергілікті жер элементтерінің көрнекілігі мен жақсы оқылуына қол жеткізу мақсатында олардың түсін немесе шартгы белгілерін ұлғайту немесе атап көрсету арқылы кайта өңдеу. Берілген ауданның жергілікті бедерін анықтайтын жергілікті жер элементтері, сонымен қатар жергілікті жер заттары және салыстырмалы түрде үлкен емес, бірақ орындалатын міндет үшін маңызды рөл атқаратын бедер пішіндері кайта өңделеді. Бір түсті карталар (уакытша басылымдағы, бланкалар) жиі өнделеді. Көп түсті картадағы жергілікті жер элементтерінің (су, тас жолдар, ормандар және т.б.) ашық түспен бейнеленуі әдетте, қайта өндеуді қажет етпейді. Дереккөздер
Өлі кеңістік

Өлі кеңістік (Мертвое пространство) — залалданбайтын кеңістік, атыс позициясынан ату кезінде снарядтың, ракетаның, оқтың және басқалардың тікелей тиюінен нысана жойылмайтын атыс қашықтыгының негізіндегі кеңістік. Өлі кеңістіктің аумағы қарудың конструкциялық ерекшеліктері мен баллистикалық қасиеттеріне (снарядты, ракетаны, оқты және т.б. кетеру бұрыштарының өлшеміне), нысана орналасқан жер бедеріне, тасаның биіктігі мен еніне, осы тасадан атыс позициясының орналасу қашықтығына байланысты. Өлі кеңістіктің қарудың конструкциялық ерекшеліғіне байланысты тереңдігі орташа есешіен (тегіс жерде) танкілерде 40 м-ге дейін, танкіге қарсы басқарылатын ракетада 75-100 м-ден 500-600 м-ге дейін, тактикалық ракеталарда — бірнеше км, оперативтік-тактикалық ракеталарда —ондаған км. Өлі кеңістіктің аумағы берілген қарудан атудың ең аз кашықтығына сөйкес келеді. Әуе нысаналарын зенитті қарумен атқанда пайда болатын өлі кеңістік өлі түтікше деп аталады. Дереккөздер
Эпикуреизм

Эпикуреизм - Эпикур негізін қалаған, соның атымен аталған ежелгі гректік және римдік философиядағы материалистік бағыт. Эпикурлықтар Афинада эпикурдың өз мектебіне қалдырған бақшасында жиналатын. Бұл бақша ежелгі заманда «Бақша» деп аталды. Дереккөздер
Аутистік ойлау

Аутистік ойлау (грек, autos — өзім) — тұлға немесе мәдени феноменнің тұйық, терең үңілген типі, тұлғаға қатысты «шизоид» термині де қолданылады. Оны «шизофреник» түсінігімен ауыстыруға болмайды. Шизоид — туысқандарының қанында шизофреникалық гендердің болуы мүмкін, бірақ, өзі шизофрениямен ауыра алмайды, өйткені, бұл орынды оның сипаттамалық типі алып қойған, оның басты белгілері: өзіне-өзі сіңу (интроверсия) және материалды өмірмен салыстырғанда рухани өмірді басты деп есептеу. Бұл мағынада аутистік ойлау — идеализмнің синонимі. Бірақ аутистік ойлау философиялық емес, психологиялық ұғым болып табылады. Шизоид-аутист міндетті түрде ақын не философия профессоры емес, маңыздысы — оның санасы белгілі бір бағытта жұмыс істейді. Аутистік ойлау ұғымын швейцариялық психолог және психиатр Эуген Блейлер енгізген, ал Эрнест Кречмер «Тән қүрылымы және мінез-құлық» деген кітабында оны суреттеп берген. Әдетте, ол арық және үзын түра, салқынқанды, тарамысты болып келеді. Әр мәдениеттің, өнердің, әртүрінің өзіндік адам типі бар. XX ғ. аутист-шизоидтар жиі кездеседі. Сыртқы тұрқымен аутистік типке жататын XX ғ. мәдениетінің ұлы өкілдері: Джеймс Джойс, Густав Малер, Арнольд Шенберг, Дмитрий Шостакович, Карл Густав Юнг. XX г. Аутистік ойлау тек жеке тұлғалар емес, сонымен бірге тұтас ағымдарға да тән. Дереккөздер
Понтонды парк

Понтонды парк — жүзбелі көпірлерді салу, сондай-ақ тасымалданатын сал қайықтарды жинауға арналған техникалық құралдар кешені. Понтонды парктер жеңіл — жүк көтергіштігі 25 т-ға дейін және ауыр — 40-80 т. болып бөлінеді. Понтонды парк сал қайықты-көпір конструкцияларынан, көліктік құралдардан, моторлы су құралдарынан және көмекші құрал-жабдықтардан тұрады. Сал қайықты-көпір конструкциялар понтондардан, тіреуші және жүргінші бөліктерден, кемежай элементтерінен тұруы мүмкін. Тіреуші конструкциялар ретінде прогондар (бөренелер), фермалар немеее қазықтардан жиналатын аралық құрылыстар қолданылады. Жүргінші бөлігі ағаш (қалқаннан) немесе металдан жасалады. Көліктік құралдар көп жағдайда жоғары өтпелі автомобильдер болып табылады. Моторландырғыш құралдар ретінде көпірлер салу үшін және сал қайықтарды жылжыту үшін қолданылатын катерлер қызмет етеді. Бірқатар понтонды парктерде көбінесе үрлемелі понтондармен бірге кемердің сыртындағы агрегаттар қолданылады. Көмекші құрал-жабдықтар мен қосымша құрылғыларға крандар, жол төсеніштер, зәкірлер, анкерлер, жабдықтар жинағы, жабдықтар және т. б. жатады. Кейбір армияларда өздігінен жүретін (амфибиялық, шабуылдық) понтонды парктер болады. Өздігінен жүретін Понтонды паркде негізгі элементтердің барлығы амфибия-машинасына біріктіріледі. Понтондардың конструкцияеына қарай Понтонды паркден жеке жүзбе тірегі бар жүзбелі көпірлер және жүзбелі таспалы-көпірлер жасалуы мүмкін. Соғыстан кейінгі кезеңдерде негізінен жаңа типтегі понтонды көпірлі парк (ПКП) құрылды. Мұнда жиылмалы буындардан таспалы-көпірлер мен таспалы-сал қайықтар жиналады. ПКП әскерлердің өткелден өтуін едәуір тездетеді. Дереккөздер
Болымсыздық

Болымсыздық (жоққа шығару) - сөйлем компоненттері арасында жасалған байланыс жоғалғандығың білдіретін сөйлем мағынасынынэлементі. Мысалы, Асқар жұмысқа келмеді дегенде Асқар мен жұмыс арасындағы байланыс жоққа шығарылып тұр. Болымсыздық тұтас сөйлемге де не сөйлемдегі бір тұжырымға да катысты болуы мүмкін. Болымсыздық болымсыздық мәнді білдіретін сөздер, қосымшалар арқылы жасалады. Болымсыздық қазақ тілінде жоқ, емес сөздері арқылы, болымсыздық есімдіктері және -ма-ме қосымшалары арқылы беріледі. Дереккөздер
Көкнәр дәндері

Көкнәр дәндері. Алдымен көкнәрді жылы сумен жуады, содан соң екі рет ыстық қайнаған сумен жидітеді: бірінші ретінде дереу суын төгіп тастайды, екінші ретінде көкнәр сәл булануы үшін бір минуттай ұстайды. Ыстық суда көп түрғызуға болмайды, себебі оның майы жоғалып, көкнәр дәмсіз болады. Содан соң көкнәрден суын сығып алады, келіде үгіп, қантпен немесе тосап шырынымен тұтқырлық беру үшін араластырады. Әйтпесе көкнәр кондитерлік өнімге жабыспайды немесе дәмсіз "құмды" массаға айналады. Кондитер өндірісінде қолданылады. Дереккөздер
Шоқима қарлар мен мұздар

Шоқима қарлар мен мұздар — биік таулардағы мұздар мен тұтас мұздардың үстінде пайда болған түс кезіндегі күн сәулесіне қарама-қарсы қисая орналасқан үшкір ұшты түзілімдер. Памир тауларындағы олардың биіктігі 2 м-ге, Оңтүстік Америкадағы Андыларда - 4—6 м-ге дейін барады. Дереккөздер
Бүркеніш жабдықтары

Бүркеніш жабдықтары — әскери объектілерді бүркемелеуге пайдаланылатын мүліктер, техникалар, оқ-дәрілер, табельдік және әскерлер дайындаған өнімдер. Атқаратын кызметіне карай оптикалық бүркеніш жабдықтарына, радиолокациялық бүркенішке, дыбыстық бүркеніштерге, жылу бүркеніштеріне, түтіндету кұралдарына, гидроакустикалық бүркенішке, пиротехникалық құрамға, бүркеніштік сырлау құралдарына бөлінеді. Оптикалық бүркеніш жабдықтарына: бүркеніш киімдер, жинақтар мен бүркеме, макеттер мен олардың толық жинағы кіреді. Бүркеніш киімдерді комбинизондарды, костюмдерді, жамылғыларды, халаттарды барлаушылар, мергендер, саперлер, байланысшылар (карсыласқа жакын әрекет етүшілер) киеді. Жаздық бүркеніш киім әдетте түрлі-түсті, шұбар, ал кыстық бүркеніш ақ болады. Бүркеніш жабдықтары мен бүркеме (табельдік) әскери техниканы, автокөлікті, окоптарды, тасаларды жасыру үшін пайдаланылады. Макеттер жалған объектілерді салғанда қару-жаракты, әскери техниканы, құрылыстарды, жергілікті заттарды елестету үшін пайдаланылады. Радиолокациялық бүркеніш құралдары — радиолокациялық көрсеткіштер, радиотарату және радиожұту жапқыштары болып табылады. Жарық бүркеніш кұралдары фарға арналған жарық бүркеніш құрылғылары, автокөлік және сауытты танк техникасының үлкен көлемді және сигналдық оттарының құрылғылары, жарық түсіргіш жинактар, жалпы және жергілікті жерге жарық түсіруге арналған бүркемелік бастырмалары бар шырақтар мен фонарьлар. Жылу бүркеніш құралдары — қыздырылған беттердің температурасын төмен түсіретін кондырғылар. кеңейту камералары және т.б. Дыбыстық бүркеніштер — әскерлердің жылжуы мен инженерлік жұмыстарынын дыбыстық бүркеніш белгілерін жасыруға арналған дыбыстық хабарлау кондырғылары. Дереккөздер
Соққы толқыны

Соққы толқыны (Ударная волна) — атом бомбасының жарылыс , қуатының тең жартысы жұмсалатын ең күшті зақымдаушы фактор. Ол жарылыс болған жерден жан-жаққа бірдей шапшаң жылдамдықпен тығыз ауа толқыны түрінде таралады, жолындағы үйлерді, құрылыстарды зақымдайды. Мыс., Хиросимаға тасталған атом бәмбасының жарылысы кезінде 1 км аймақта жер бетіндегі құрьлыстардың бәрі тып-типыл болған, ал 2 км жердегілер қатты зақымданған, 3 км жердегілер одан сәл аздау, ал 10 км қашықтықта — үйдің әйнектерінің қирағаны байқалған. Соққы толқынының жылдамдығы жарықтың жылдамдығынан едәуір кем (2 секундта 1 км, 5 секундта 2 км, 8 секундта 3 км) өтеді. Сондықтан жарылыс жарқылын көрген адам дереу жасырынып үлгеруіне болады. Жарылыс болған жер қашықтаған сайын зақымдау күші де әлсірей береді. Адамдар паналайтын құрылыстар болмаған жағдайда шұңқырларға, жыраларға, темір жолдар мен тас жолдардың жиегіне т.б. сол секілді табиғи орындарға жасырынған жен. Дереккөздер
Өлшеу аспаптары

Өлшеу аспаптары (Измерительные приборы) — қалыпты метеорологиялық касиеттері бар және өлшеніп отырған физикалық шаманың маңызын есептеуге (тіркеуге) мүмкіндік беретін техникалық құралдар; мөлшерленген метрологиялық қасиеті бар өлшеу жүргізгенде пайдаланылатын техникалық құрал. Өлшенген шаманы қайта бейнелейтін өлшеу аспаптары мен тиісті шама мен өлшенген шаманы салыстыратын өлшеу аспаптары кеңінен тараган. Әскери тәжірибеде жалпы әскери әмбебап және арнаулы өлшеу аспаптары. болып бөлінетін түрлері қолданылады. Олар нақты бақылау нысаны үшін қолданылады. Олардың техникалық және пайдалану сипаттамалары бойынша өлшеу шектері болады. Дереккөздер
Болымды сөйлем

Болымды сөйлем - объективті болмыстың, ойлаған ойдың, іс-әрекеттін орындалғанын не орындалатынын хабарлайтын сөйлем. Болымды сөйлем болымсыз сөйлемге қарама-қарсы қойылып қаралады. Мысалы: Ескіге жаңа өлшеуіш (мақал). Мен бүгін үйге бардым(сөз). Дереккөздер
Жалпы барлау

Жалпы барлау — халықты қорғау және құтқару шараларын жүргізуге шешім кабылдау үшін қалыптасқан жағдай туралы кажетті жалпы мәліметтерді тез алу мақсатында жасалатын барлау. Жалпы барлауды жүргізу үшін әуе, өзен (теңіз) барлауының, темір жол көлігі барлауының күштері мен құралдары, барлау топтары (звенолары), соңдай-ақ жүйелері мен лабораториялык бақылау мекемелері тартылады. Жалпы барлау алдына міндетті АҚ штабы қояды. Ол закым ошағына барлау бөлімшелерін жіберуді, оларды баскаруды, барлау мәліметтерін алып, қорытуды, оларды АК, бастығына және жоғары түрған штабқа баяндап отыруды ұйымдастырады. Дереккөздер
Әлем картинасы

Әлем картинасы, әлем суреті — тарихи кезеңдерді мәдени типология бойынша бейнелеу үлгілеріне қатысты ұғым. Белгілі неміс мәдениет тарихшысы Р. Гвардини «Жаңа заманның ақыры» атты кітабында әлем картинасы жөнінде өзінің тартымды концепциясын ұсынады. Ол адамзат тарихын үш кезеңге (антикалық, орта ғасырлық және Жаңа замандық) бөледі. Антикалық адам, деді ол, әлемнің сыртына шықпайды, оны ішінен суреттейді. Әлем әркімнің орны алдын ала белгіленген тұтастық емес, сондықтан адам әлемде өзін еркін сезінеді. Антикалық адам үшін әлем құдайылық бастаудан құрал алады. Адам әлемде өмір сүргені тәрізді, әлем де адамның ішінде болады. Антикалық әлем, ғылым-білімдердің жай жинағы емес, ол әртүрлі көзқарастар мен типологиялардың жинағы.Гректер Элладаны қолдарынан келмегендіктен емес, бір-бірімен толассыз тартыста болғандықтан біріктіре алмады. Орта ғасырларда әлем картинасы Гвардини бойынша, мүлдем өзгеріп кетеді. Құдай әлемді жаратқанымен, одан тыс тұр. Адамдық болмыстың тірегі осы құдайға жету жолымен айқындалады. Дереккөздер
Шотт

Шотт — Африканың солтүстік-батысындағы тұйық, тұзды ойпаңдар. Жылдың көп уақытында кеуіп жатады. Көптеген құрғақ арналар шоттка қарай еніс келеді де, оқта-текте жауған жаңбыр суын оған ағызып апарады. Ондайда шоттар тұзды көлдерге айналады. Ең ірілері Атлас тауында және Сахараның солтүстік-батыс шекарасын бойлап орналасқан. Ауданы бірнеше мың шаршы км болады (Шотт- Мельгер - 6700 кмг). Дереккөздер
Өзіне окоп қазу

Өзіне окоп қазу (Самоокапывание) — ұрыс барысында жеке сарбаздың оқтан, карсыластың қазіргі заманғы жою құралдарынан корғану, бақылау жағдайын жаксарту мен ұрыс жүргізу максатындагы қарапайым бекінісі. Өзіне окоп қазу ұрыстың барлық түрінде қолданылады. Әдетте, қарсыласпен түйіскенде, жергілікті жерді инженерлік жабдықтау өзіне окоп қазудан басталады. Дереккөздер
Картечь, бытыра

Картечь, бытыра (поляк. kartecza, итал. cartoccio — орам, патрон) — 1) қарсыластың тірі күштерін 300 метрге дейінгі қашықтықта жоюға арналған жақыннан ататын артиллериялық снаряд. Картечь — артнллерияда қолданылған ең ескі снаряд түрі. 14-16 ғасырларда майда тастар мен темір кесектерінен жасалып, зеңбірек ұңғысының каналы арқылы дәрі зарядына күйылатын және тығынмен бекітілетін. Ұңғы каналын зақымданудан сактау үшін кейін бұл тастар мен темір кесектерін ("бытыра" деп аталады) кабықшаға сала бастаған. 17-19 ғасырларда цилиндрлік болат, темір немесе картон корпустан тұратын, сфералық (цилиндрлік) шойын немесе корғасын оқтармен толтырылған (оқтар ауыр болат түпті (табанды) және алдыңғы қақпақты болатын) картечь — снарядтар шығарыла бастады. Картечьте итеру де, жарылу да заряды болмады. Оқты атқан кезде екпін күшінің әсерімен жылдамдату сызығы мен орталыктан тепкіш күштен картечьтің корпусы жарылып, зенбірек ұңғысының ауыз ойығынан шашырап ұшатын. 19 ғасырда шрапнельдің шығуына байланысты картечь сирек қолданыла бастады. Вьетнамдағы әскери интервенция кезінде (1960 жылдардың аяғы) американ әскерлері оқ тәрізді жойғыш элементтері бар снарядтарды пайдаланды. Ол да шрапнель сияқты жақын қашықтықта ашық адам күшін атуда қолданылды; 2) аңшы мылтығына арналған, диаметрі 5,5 ммден асатын ірі бытыра. Дереккөздер
Карл Юнг

Карл Густав Юнг (нем. Karl Gustav Jung; 26 шілде 1875 жыл – 6 маусым 1961 жыл) — швейцарлық психолог және психиатр. 1910–1913 жылы кейін 1933 жылы Цюрих университетінің доценті, психоаналитикалық мектептің Цюрихтағы бұтағын қалаушы. Карл Юнгтің нақыл сөздері 1. Кетемін дегенді ұстама. Әйтпесе, саған келемін деген жете алмас. 2. Өзгенің бойындағы жақпайтын қылықтардың бәрі өзіңді тануға жетелейді. 3. Егер сіз дарынды адам болсаңыз, елден ерек бірдеңе алдым дей алмайсыз. Бұл дегеніңіз берешегіңіз бар деген сөзді ғана білдіреді. 4. Екі тұлғаның кездесуі екі химиялық элементтің араласуы сынды: аздаған реакция болса, екі элемент те өзгереді. 5. Баланың мойнына жүктелетін ең ауыр жүк: ата-анасының сүрмеген өмірі. 6. Өзгенің бойындағы ұнамаған қылықтардың бәрі өзімізді түсінуге көмектеседі. 7. Жүрегіңнің түбіне үңіле білсең ғана, қырағы бола аласың. Сыртына қараған адам – тек түс көреді, ішіне үңілген – оянады. 8. Жалғыздық айналаңда адам жоқтықтан емес, адамдармен саған маңызды көрінер нәрселер туралы сөйлесе алмайтындығың, не сенің көзқарасыңның өзгелер үшін мүмкін еместігімен түсіндіріледі. 9. Маған жаны сау адамды көрсетіңдерші, мен сендерге оны емдеп берейін. 10. Біз кейінге, ата-анамызға тартыламыз және келешекке, балаларымызға ұмтыламыз, оны ешқашан көрмейтін болсақ та, оның қамын жейміз. 11. Сен қарсыласқан дүние сол қалпы тұра береді. 12. Күйзеліс қара жамылған әйел сияқты. Егер ол келсе, қуып жіберме, дастарқанға шақырып, алдына асыңды қой, не дейтінін тыңда. 13. Кейде санаң жетпеген жұмбақты қолдарың шешеді. 14. Түс көру — ұқыпты түрде жасырылған есік, ол есіктің артында адам жаны өзі пайда болмай тұрған кездегі ғаламдық түннің түндігін жасырған. 15. Өз құмарлығының тозағынан өтпеген адам оларды жеңе алмас. 16. Өз жаныңның тереңіне үңіле алған кезде ғана көңіл көзің қырағылана түседі. 17. Мен – менімен болған жағдай емеспін, мен – кім болуымды шеше білген жанмын. 18. Өзімізді толық бақылауда ұстай аламыз деп ойлауымыз мүмкін. Бірақ дос деген біз туралы тіпті түсімізге де кірмеген шындықты айтып бере алады. 19. «Сиқырлы» — психиканы білдіретін балама сөз. 20. Біздің жанымыз қоршаған әлемнің бір бөлшегі, сондықтан оның да құпиясы шексіз. Дереккөздер
Пост

Пост(, — койылған) — #Сақшыға күзету және қорғау үшін тапсырылғандардың барлығы, сондай-ақ ол өз міндеттерін орындайтын орын немесе жергілікті жер аумағы. Қазақстан Республикасы қарулы күштерінде посты ұйымдастыру және жабдықтау талаптары, сондай-ақ онда қызметін атқару тәртібі ҚР қарулы күштерінің гарнизондық және қарауыл қызметі Жарғысының ережелеріне сәйкес анықталады. Орналасуларына қарай посттар ішкі және сыртқы, ал сақшылардың ауысым санына қарай — 1, 2 және 3 ауысымдық болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда әскери бөлімнің аумағынан тыс орналасқан, пост құрамына кіретін объектілер айналасында қажет болған жағдайда бөгде тұлғалар үшін тыйым салынған аймақтар белгіленуі мүмкін. Мұндай аймақтардың шекаралары жергілікті жердегі өкімет орғандарымен келісіледі және "Тыйым салынған аймақ, өтуге (жүруге) рұқсат жоқ (жабық)" деген жазуы бар, анық көрінетін белгі қойылады; #Арнайы міндетті орындаушы әскери қызметші немесе топ (шағын бөлімше) міндетті орындауга арналған, тиісті әскери техникамен жабдықталған орын (пункт). Мысалы, әуе шабуылына қарсы қорғаныс посттары, бақылау посттары, коменданттық посттары, іс-қимылды реттеу посттары және т.б. бар; #Техникалық құралдар мен құрал-жабдықтар орнатылған және олардың көмегімен кеме наряды қызметін атқарушылар өз міндеттерін орындайтын кемедегі орын (палуба телімі, бөлме). Бұл нарядтардың түрлері мен арналуларына қарай посттар кемелік кезекшілік, кемелік вахта және арнайы вахта посттары болып бөлінеді. МАИ посты - жол қозғалысының бақылауға арналған жол бойындағы мемлекеттік автоинспекция қүзет орны. Дереккөздер Ашығу
Кассеталық оқ-дәрі

Кассеталық оқ-дәрі (Кассетные боеприпасы) — ракетаның ұрыс белімі, авиациялық бомбалар, артиллериялық атыстар және ұрыс элементтерімен жабдықталған реактивтік снарядтар. Олар нысананы жою үшін бытыраңқы зарядпен лактырылады. Жарықшақты, жарықшақты-фугасты, фугасты-кумулятивті, өртегіш және басқа түрлері болады. Олар өз алдында көздеу тұмсықтарымен жабдықталуы мүмкін. Дереккөздер
Памфил Данилович Юркевич

Юркевич Памфил Данилович (1826-1874) - орыстың діни философы, құдайтанушы, педагог. Христиан антропологиясын жасаушы, ол осы ілімінде адамның психикалық өмірін христиандық жан мен тәннің бірлігі идеясына қарсы кояды. Юркевич адамның мәні екі жолмен яғни тәнін - сыртқы сезімдермен, ал жанын ішкі сезімдермен тануға болады дейді. Ғылым адамның рухани өміріне кіріспей, материалдық бастауымен айналысуы керек. В. Соловьевтің философиялық көзқарастарына айрықша ықпал еткен. Дереккөздер
Бинарлық оппозиция

Бинарлық оппозиция (лат. binarius - қос) - XX ғ. мәдениетінде әмбебапты қолданылған әлемді тану құралдарының бірі. Қоршаған әлем екіжақты — ең алдымен физиологиялық себептерімен айқындалады: адамның миы әртүрлі функциялар атқаратын қос жарты шарларда тұрады, адамда екі көз, екі қүлақ, екі қол және аяқ бар. XX ғ. фонологиясы бинарлық оппозиция барлық құрылымдық гуманитарлық зерттеулерде қолданылады (С.Н. Трубецкой). Бинарлық оппозиция әлемсуретін сипаттағанда ұтымды танымдық құралға айналады: өмір — өлім, оң — сол, жақын — алыс, осында — онда, бақыт — бақытсыздық, жақсы — жаман, өткен шақ — болашақ, биік — аласа. Бұл тізбектің он, жағы теріс, сол жағы дұрыс деп белгіленген. Күнделікті өмірде де «болады — болмайды», «жарайды — жарамайды», «тиым салынған — рұхсат» тәрізді бинарлық оппозицияларды жиі қолданамыз (модальдылықтар). Бинарлық оппозиция тетіктерін қарастырғанда оппозицияның шеткі мүшелерін дәнекерлендіретін медиация ұғымы маңызды рол атқарады. Фонологияда бейтараптандыру және сингармонизация тетіктері әрекет етеді. Егер бірдеңеге тыйым салынса, ал әлдене міндетті болса, онда оған рұхсат берілген, яғни міндетті емес, әрі тыйым салынбаған. Егер белгілі және айқындалмаган бар болса, онда ойдағы да — белгілі, алайда ашық емес. Бинарлық оппозиция тақпақ ырғақтарынан биологиялық және мәдени ритмдерге дейін қолданыс табады. Осыдан зерттеушілер кең мағынасында билингвизмнің маңызын атап өтті. Әлемді біз толық түсіне алмаймыз, бірақ ол оған деген көзқарастарды бинарлық толықтырулар арқылы есесі қайырылады. Ю.М. Лотманның мәдениеттану саласындағы концепциясы осыған негізделген. Дереккөздер
Жалпы мақсаттағы күштер

Жалпы мақсаттағы күштер — карулы күштердің әскери қуатының негізін құрайды және басқыншының стратегиялық бағыттағы соққыларына тойтарыс беруге, елдің аумағына, аудандарына, шекарасына баскыншыны енгізбеуге және карсыластың басып кірген топтарын талқандауға арналған әскер. Бүл куштердің құрамына әскери-саяси жағдай күрт өзгерген кезде дағдарысты сәттерге шүғыл араласу және мемлекеттің ұлттық мүдделерін қорғау, әскердің стратегиялық бағыттардағы топтарын күшейтуге және аймақтағы бейбітшілік пен түрақтылықты қолдау жөніндегі кенеттен туындаған міндеттерді орындауға арналған шұғыл күштер кіреді. Жалпы мақсаттағы күштер құрамына - құрлық әскерлері мен мобильдік топ күштері кіреді. Құрлық әскерлерінің құрамында бірнеше арнайы әскер түрлері мен құрамалар болады. Олар өздеріне әр түрлі қарулар мен техникаларды біріктіреді. Құрлық әскерлері түрлеріне – мотоатқыштар, танк және артиллерия әскерлері, ал арнайы әскерлерге – инженерлік, химия байланыс, радио және радиотехникалық, автомобиль және басқалары жатады. Танк әскерлері – салыстармалы түрде жас әскер түрі. Оның тарихы бірінші дүние жүзілік соғыс жылдарынан басталады. Танк әскерлері – құрлық әскерлердің басты, екпінді күші. Олар, көбінесе, ең басты маңызды міндеттерді орындау бағыттарына қолданылады. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің танк бөлімдері мен құрамаларында орта және жеңіл жүзетін танкілер, қазіргі заманғы жоғарғы жылжымалы–брондық қорғаныс қаруы бар. Түнде көретін қондырғыларының және су түбінде жүруге арналған жабдықтарының болуы танкілерді қазіргі жағдайда ұрысқа өте тиімді құрал етеді. Өте мықты, бронының болуы оларды және ішіндегі адамды ядролық жарылыстың зақымдауынан, екпінді толқыннан (ударная волна), жарық сәулелерінен, радиациядан, радиоактивтік жұқтырулардың әсерінен сақтайды. Жан–жақты дайындықты жастар жақсы танк жүргізушісі бола алады. Қазіргі заманғы қару-жарақ, мықты двигатель, күрделі жүйелер мен агрегаттар жетілдірілген қондырғылар мен нысана көздегіштер бұлардың барлығы техниканы жақсы күтетін және терең білімді адамдардың ғана билігінде болады. Дереккөздер
Сапер

Сапер — әскери-инженерлік қызметкер. Сапер әскери бекіністер, көпірлер жасау, оны жөндеу, әскери жол салу, жерді миналардан тазарту, т.б. жұмыстарды атқарады. Тарихы Сапер терминiнiң пайда болуы 17 ғасырға жатады. 1678 жылы сапёрлер арнайы Франциядағы бөлiмшелерге енгізілді, ал 1712 жылы - Ресейге. Дереккөздер de:Pionier (Militär) en:Military engineering es:Ingenieros fi:Pioneeritoiminta fr:Génie militaire he:חיל הנדסה it:Genio militare ja:工兵 ko:공병 nl:Genie (legereenheid) pl:Wojska inżynieryjne ru:Сапёр tr:İstihkâm uk:Інженерні війська
Бүркенішті ашу

Бүркенішті ашу ( франц. demasquer — әшкерелеу) — бүркенішті әйгілейтін белгілерді талдау арқылы қарсыластың әскерлердің (күштердің) бар екендігін, олардың топтастығын, ұрыс әрекетгеріне дайындығын, атыс жүйесін, жергілікті жердің инженерлік жабдықталуының сипаттамасын және т.б. анықтауына мүмкіндік беретіндей болып бүркеніштердің әйгіленуі. Әскерлер орналасуының шоғырлануынан, ашық жылжуынан, визуальдық және радиолакациялық бакылаудан жете бүркемеленбеуден, жарық және дыбыстық бүркеніштің бұзылуынан, радиобайланыс жұмыстары ережесінің сақталмауынан, жылу, магнит және радиометриялық барлау кұралдарына қарсы шаралардың қолданылмауынан болады. Дереккөздер
Бинарлық

Бинарлық - тілдік объектінің міндетті түрде екі жақты, екі құрамды сипатта болуы, соған сай оларды зерттеп суреттеуде осы екі жактылықты ескеру. Бинарлық қарама-қарсылық - екі жақты, қос, жұп қарама-қарсылыққа негізделеді. Мысалы: дауысты дыбыстардың жуан - жінішке, дауыссыздардың қатан - ұян, зат есімдердің жалпы - жалқы, көпше - жекеше, вид категориясының совершенный - несовершенный болып бөлінуі тағы басқа Дереккөздер
Өздігінен жүретін зениттік қондырғы

Өздігінен жүретін зениттік қондырғы (Зенитная самоходная установка) — зениттік артиллерияның ұрыс машинасы. Ол жалпы көздеу механизмдері мен атысты баскару аспаптары бар бір немесе бірнеше автоматты зеңбіректен тұрады. Өздігінен жүретін зениттік қондырғы кәбінесе кіші биіктіктегі әуе нысаналарын жоюға арналган; жер үстіндегі нысаналарды жою үшін де қолданылуы мүмкін. Қазіргі Өздігінен жүретін зениттік қондырғы — бір шынжыр табанды негізгі машинаға орналасқан автономды зениттік артиллериялық кешен. Олар 20¬40 мм калибрлі 1-6 ұңғысы бар, атыс карқыны ұңғыға минутына 650 атыска дейін, радиолокациялык, жүйемен, есептеу құралдарымен және сезгіштігі жоғары аспаптармен жабдықталады. Бұл құрылымдар мен аспаптар 20 км-ге дейінгі қашықтыктағы әуе нысаналарын табуға, зеңбіректердің автоматты көздеуін жүзеге асыруға, 4 км-ге дейінгі биіктіктегі нысаналар бойынша ауа райының кез келген жағдайларында, бір орнында және жүріп келе жатып пәрменді атые жүргізуге мүмкіндік береді. Өздігінен жүретін зениттік қондырғы барынша әңтайлы бәлгандыктан, Құрлықтағы әскер бәлімдері мен бөлімшелерін үздіксіз қалқалай алады. Дереккөздер
Юэл Уильям

Юэл Уильям (1794-1866) - ағылшын философы, математика ғылымдарының, минерология, этиканың профессоры ғылымдарының индуктивті әдісті қолданудың жақтаушысы болған. Юэл бойынша индукция тек қана фактілердің карапайым жиынын емес, керісінше ортақ заңдарды шығарумен айналысады. Индуктивті ғылымның тарихы туралы Кант философиясының әсерімен ол маңызды және кең жайылған «Philosophy of inductive sciences» (1840) еңбегін жазған. Дереккөздер
Сорғылар

Атмосфералық қысымның әрекетіне негізделген құрылғылардың біріне сорғылар жатады. Сорғылардың кейбір түрін пайдалану арқылы сұйықтар мен газдардың бағытталған қозғалысын тудыруға болады. Шприц көмегімен дәрі жіберу өздеріңе жақсы таныс. Шприц поршенін кері қарай тартқан кезде (1, а-сурет), цилиндр ішіндегі қысым кемиді де, атмосфералық қысым әсерінен дәрі оның ішіне енеді. Поршеньді басқан кезде, сұйық үлкен қысыммен тар саңылау арқылы ығысып шығады (1,ә-сурет). Су сорғысы 2-суретте көрсетілген су сорғысынын әрекеті де атмосфералық қысымның әрекетіне негізделген. Су сорғысы ішінде қабырғаларына кептеле жоғары және төмен қарай жылжи алатын поршені (2) бар цилиндрден (1) тұрады. Цилиндрдің төменгі бөлігіне және поршеньнің өзіне қақпақшалар (3) орнатылған. Поршень жоғары қарай козғалғанда, құдықтағы су атмосфералық қысымның әрекетінен құбыр (4) бойымен көтеріліп, төменгі қақпақшаны ашады да, су поршень астындағы цилиндрге енеді. Поршень төмен қарай козғалғанда, оның астындағы су төменгі қақпақшаны басып қысады, сонда бұл қақпақша жабылады. Судың түсіретін қысымының әрекетінен поршеньнің ішіндегі қақпақша ашылады да, су жоғары көтеріліп, шүмек (5) арқылы сыртқа құйылады. Сонымен қатар құбыр (4) бойымен жаңадан су көтеріліп, төменгі қақпақша арқылы поршень астына енеді. Поршень қайтадан төмен қарай козғалғанда, бұл су жоғары көтеріледі, осылай қайталана береді. Ауа толтыруга арналған сорғылар Сорғының тағы да бір кеңінен таралған түріне доп, велосипед немесе автокөлік камераларына ауа толтыруга арналған сорғылар жатады. 3-суретте допқа, велосипед камерасына ауа толтыруға арналған сорғы көрсетілген. Поршеньді (3) жоғары қарай тартқанда, ауа саңылау (2) арқылы сорғының корпусына (1) енеді. Поршеньді басқанда, саңылау жабылады да, ауа қысылып, нипель (4) арқылы камераға енеді (4-сурет). Нипель дегеніміз - екі жағы бұрандалы металл түтік. Ол резеңке түтіктің ұшына немесе допқа, доңғалаққа қақпақшасы бар резеңке түтікше арқылы жалғанады. Ауа сорғыдан қысыммен келген кезде түтікше созылып, оны камераға жібереді. Онда камера ішіндегі қысым сорғы цилиндріндегі қысымнан едәуір артады. Бұл кезде резеңке түтікше қақпақшаны жабады да, ауа түтік арқылы кері қарай өте алмайды. Сорғы цилиндрі ауамен қайтадан толтырылса, барлық процесс қайталануы мүмкін. Дереккөздер
Постық тізімдеме

Постық тізімдеме — қарауылды дайындау және қарауыл қызметін атқару кезінде толтырылатын қызметтік құжат. ҚР ҚК гарнизондық және қарауыл қызметі Жарғысына сәйкес Постық тізімдемеде төмендегілер көрсетіледі: қарауыл түрі (гарнизондық, ішкі), оның нөмірі, қызмет атқару мерзімі, посттар кестесі (олардың нөмірлер саны, сақшылар, таратушылар ауысымы және қарауылдардың посттарға түсу уақыты көрсетіледі). Онда қарауылды тексеру нәтижелері, тексерушілердің нұсқаулары, қарауыл бөлмесіне және күзету объектісіне жіберу, қарауыл кезінде болған окиғалар туралы, күзету объектісіндегі қоршаудың дұрыс еместігі анықталған жағдайлар және оны қалпына келтіру уақыты туралы жазбалар көрсетіледі. Алмастырылатын және жаңадан түсетін қарауылдардың бастықтары постық тізімдемеге анықталған кемшіліктерді көрсете отырып, қарауыл ауысымы жөнінде қол кояды. Постық тізімдемені қарауыл тағайындалатын бөлімше командирі таратуға соңғы қарауылды жіберер алдында толтырып, қол қояды. Бөлімше командирі қарауыл ауысымынан кейін постық тізімдемеге жазылған тексерушілердің ескертулері бәйынша келесі күннен қалдырмай бөлімшенің барлық жеке құрамылың қызметіне талдау өткізеді, содан кейін, ескертулер бойынша қабылданған шараларды белгілеп, постық тізімдемені бөлім штабына жібереді. Әскери бөлімнің штаб бастығы Бұл постық тізімдемені қарауыл және шешім қабылдауы үшін бөлім командиріне тапсырады. Әскери бөлімнің штаб бастығы анықталған кемшіліктерді жою үшін қабылданған шараларды көрсете отырып, гарнизондық қарауылдың постық тізімдемесін гарнизонның әскери комендантына жолдайды. Дереккөздер
Келер шақ

Келер шақ — қимыл, іс-әрекеттің дәл қазір емес, болашақта істелетінін білдіретін етістік шағы. Келер шақ мағынасы мен формасына қарай үшке бөлінеді: *1. Ауыспалы келер шақ. Ӏс-қимылдың алдағы уақытта анық іске асатынын білдіреді. Ол негізінде етістіктің түбіріне -а/-е/-й жұрнақтары жалғану арқылы жасалады: Біз айтқанды орындаймыз. Ертең сабаққа барамын. *2. Болжалды келер шақ. Ӏс-кимылдың келешекте іске асуына күмәндануды білдіреді. Етістіктің түбіріне есімшенің -ар/-ер/-р жұрнағы жалғану арқылы жасалады: Әуелі өзіміз барармыз. Ертең сабаққа барармын. Ойынға енді шықпаспын. *3 Мақсатты келер шақ. Ӏс-қимылдың келешекте мақсат етіле орындалатыныньбілдіреді, етістіктің түбіріне есімшенің - мақ/-мек/-пақ/-пек/-бақ/-бек жұрнағының қосылуы арқылы жасалады: Олар ауылға қайтпақ. Ертең сабаққа бармақшымын. Дереккөздер
Катапульттеу

Катапульттеу (Катапультирование) — 1) ұшақ апатқа ұшырағанда экипаж мүшелерінің ұшақ кабинасынан амалсыз лактырылуы. Ол үлкен жылдамдықпен ұшқан ұшақ кабинасынан ұшкыштың орынтағымен бірге тез шығуын автоматты түрде қамтамасыз ету арқылы жүзеге асады; 2) кеме палубасынан ұшақтың әуеге көтерілуінің тәсілі немесе катапульт көмегімен кез келген бір заттар тастауы. Дереккөздер
Өздігінен жүретін десанттық-өткізу құралдары

Өздігінен жүретін десанттық-өткізу құралдары (Самоходные переправочно-десантные средства) — мотоатқыштар бөлімшелері мен артиллерияны десанттық өткізуге арналған кұралдар. Оларға жүзгіш автомобильдер мен транспортерлер жатады. Олардың кайықтардан айырмашылығы — Құрлықта да, суда да әздігінен қозғалуға бейімделген. Сондыктан су кедергілерінен десанттық әткізу талаптарына келеді. Дереккөздер
Фридрих Генрих Якоби

Якоби Фридрих Генрих (1742-1819) - неміс философы. Ол көпес бола тура бір уакытта жазушылықпен де айналыскан. Ол философияны адамдардың іс-әрекетінен шығарған. Барлық жекелік қана емес, сонымен катар, барлық «өмірде бар» және «құдайда» бар заттар өмір сүреді. Якобиде философиялық өмірдің және экзистенциализмнің қалдықтарын табуға болады. Дереккөздер
Соққылы ауа толқыны

Соққылы ауа толқыны ядролық жарылыстың аса қуатты зақымдаушы факторы.Соққылы ауа толқыны аса қуатты қиратқыш күшімен сипатталады және ол жарылыс орталығына жан-жаққа дыбыстан тез жылдамдықпен тарайтын күшті сығылған ауа аймағы болып табылады. Соққылы ауа толқынының қуат көзі — жарылыс орталығындағы миллиард атмосфераға дейін жететін жоғары қысым. Ядролық жарылыстың жанған өнімдері тез таралып, төңірегіндегі ауа қабаттарында қысым туғызады. Тығыздалған ауа массасы одан әрі ұлғаяды да, қысым келесі қабаттарға өтеді. Осылайша қысым тез бір кабаттан екінші қабатқа етіп Соққылы ауа толқыны пайда болады. Қысымның құрт артуымен сипатталатын ауаның алдыңғы бөлігі Соққылы ауа толқынының аймағы деп аталады. Сығылған ауа массаның ұлғаю есебінен оның қабатынын қалындығы осе түседі де, өзінің жолындағы ұрылыстар мен басқа да объектілерді қиратып, ашық жердегі адамдарды зақымдайды. Соққылы ауа толқыны Соққылы ауа толқынының қирату күші мен әсер ету радиусы жарылыстың түрі мен қуатына, жер бедеріне, ауа райы жағдайларына байланысты боларды. Соққылы ауа толқынының зақымдау әсерін айқындайтын негізгі көрсеткіштері (параметрі) артық қысым, ауа ағынының жыддамдығы және артық қысымның әсер ету уақыты (сығылу кезеңінің әсер ету уақыты) болып табылады. Соққылы ауа толқынының зақымдаушы әсері ең алдымен артық қысыммен анықталады. Соққылы ауа толқыны әсер еткен кезде, сондай-ақ оның қосалқы зақымынан (үйлер мен ағаштардың және басқадай заттардың сынығынан) адамдардың ішкі орғандары зақымдануы, контузия және әр түрлі зардапты жарақаттар артық қысым 0,2 0,4 кг/см2 болғанда, мұнда адам мертігеді, естуі нашарлап, контузия алады. Артық қысымнын мөлшері, 0.4-0,6 кг/см2 болған кезде адам орташа жарқкат алады: ол ауыр контузия алады, есіту мүшелері зақымданады, мұрын мен құлақтан қан кетеді, аяқ пенқколдың буындары шығады. Ауыр жарақаттану арғық қысым мөлшері 0,6 — 1,0 кг/см2 болған кезде байқалады. Ол ауыр контузия алумен, аяқ-қолдардың сынуымен, құлақ пен мұрыннан күшті қан кетумен сипатталады, өте ауыр жарақат артық қысым 1 кг/см2-ден жоғары болған кезде байқалады. Өте ауыр жарақаттан адамның өлуі де мүмкін. Соққылы ауа толқынының әсерінен қорғанудың негізгі құралдары: * паналау ғимарттары * радиациядан қорғану орындары * адамдардын паналауына ыңғайлап жасалынған метрополитендер мен шахталар * қарапайым паналау орындары (ор, жыра). Дереккөздер
Библ жазуы

Библ жазуы (Библ жалған иероглифиндік, протобиблдік жазу) - ливанның Библ (казіргі Джубейль) қаласында табылған жазу. Шамамен біздің заманымызға дейін 2000 жылдықтан сақталған. Сурет сипатты таңбаларының көпшілігі батыс семит жазуына ұқсас, оннан солға қарай жазылады. Библ жазуы батыс семит жазуының шыққан тегі болуы мүмкін. Әріптердің жазылуы Дереккөздер
Катер

Катер — 1) әскери тапсырмаларды орындауға немесе флотты ұрыс әрекетімен қамтамасыз ететін су ығыстырғышы 100 тоннаға дейінгі кішкене кемелердің жалпы атауы (ракеталык катер, су астынан мина ататын катер, десант катер, күзетші катер). Жүктелген міндетіне байланысты катердің жүзу жылдамдығы, қарулары және жабдықтары әр түрлі болады; 2) су ығыстырғыштығы 40 тоннаға дейінгі рейд (кеме ықтырмасы, қойнау, порт) акваториясы көлемінде хабарлауға арналған кішкене кеме, 10-нан 18-ге дейін еспесі бар және желкенмен жабдықталған жеңіл кайық (негізінен спортқа арналған). Дереккөздер
Саперлік бөлімшелер

Саперлік болімшелер — ұрыс даласында мотоатқыштар, танк және артиллерия бөлімшелерінің ұрыс қимылдарын қамтамасыз етуге арналған инженерлік әскери бөлімшелер. Олардын міндеттері: * инженерлік барлау жүргізеді; * басқару пункттерін жабдықтайды; * миналы даладан өткел жол жасайды және оны минадан тазартады; * өткелдер жасайды; * миналыжарылғыш бәгеттермен жіктермен қапталды қоргайды; * ұрысқа жол салады; * қарсыластың ядролық шабуылының зардаптарын жоюға қатысады және басқа да міндеттер аткарады. Дереккөздер
Жалпы тактика

Жалпы тактика — жалпы әскерлік ұрысқа дайындық пен оны жургізудің теориясы меи практикасы. Жалпы тактика теориясы жалпы әскери ұрыстың зандылықтарын, сипаты мен мазмұнын зерттейді, ҚК-дің, әскер түрлері мен арнайы әскерлердің түрлі бәлімшелерінің, бөлімдері мен құрамаларының жалпы әскери ұрысқа бірлесе дайындалып, жүргізуінің амал-тәсілдерін әзірлейді; бөлімшелердің, бөлімдер мен құрамалардың жауынгерлік қасиеттері мен мүмкіндіктерін, олардың жалпы әскери ұрыста алатын орны мен ролін, бірлесе әрекет ету тәртібін зерттейді. Жалпы тактика практикасы командирлердің штабтар мен әскерлердің жалпы әскери ұрыска дайындығы мен оны жүргізу бойынша аткаратын қызметіп қамтиды. Жалпы тактика негізін құрлық әскерлерінің тактикасы құрайды. Дереккөздер
Прапорщик

Прапорщик — орыс армиясындағы ең кіші офицерлік шен. I Петр кезінде тұрақты армияда ту ұстаушыларға берілген. 1884 жылдан 1917 жылға дейін Прапорщик атағы запастағы офицерлерге және прапорщик мектебі мен әскери училищені соғыс кезінде бітірушілерге берілген. Бұрынғы Кеңес Армиясында КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумынын 1971 ж. 18 қарашадағы мерзімнен артық әскери қызмет етушілер институтынын орнына прапорщиктер мен мичмандар институты енгізілді. Прапорщик және мичман деген әскери атақ әскер қатарына алынып, арнаулы курстарды бітіргеннен кейін немесе әскери мамандыққа сәйкес жоғары және арнаулы орта білімі бар адамдарға беріледі. Сонымен қатар прапорщик және мичман деген атақ кесімді мерзімнен тыс Қазақстан қарулы күштері қатарында қызмет етуге калғандарға және прапорщик болып қызмет етуге тілек білдірушілерге беріледі. Прапорщик пен мичмандардың қатары сарбаздар, матростар, сержанттар, старшиналар, сондай-ак мерзімді әскери қызмет өткерген, арнаулы дайындықтан өткен, жоғары немесе арнаулы орта білімі бар тілек білдірушілермен толықтырылады. Бұл қызметке ерікті түрде жасы 35-тен аспаған запастағы сержанттар мен старшиналар да алынады. Прапорщиктер мен мичмандардың әскери қызмет атқару мерзімі — 5 жыл. Осы мерзім өткен соң прапорщиктер мен мичмандардың қызмет ету мерзімі олардың өз тілегі бойынша 3 немесе 5 жылға ұзартылады. Прапорщиктер мен мичмандар әскери қызметте 45 жаска дейін бола алады. Одан соң запасқа шығады. Өте қажет болған жағдайда бұлардың кейбіреулері тағы да 5 жылға әскер қатарында 45 жастан соң да қалдырылады. Қарулы күштер қатарында 25 жыл немесе одан да артық мерзім мінсіз қызмет аткарған және Отан алдындағы ерекше еңбектері үшін жыл мерзіміне қарамай оларға запаска, отставкаға шыққанда да әскери киім киюге рұқсат берілуі мүмкін. Дереккөздер
Квитанциялық радиоқатынас

Квитанциялық радиоқатынас (Квитанционный радиообмен) — квитанция хабарларын талап ететін, яғни радиограмманы қабылдағаны туралы хабарды анықтайтын радиобайланыс әдісі. Аса маңызды радиограммаларды жіберуде немесе радиоқабылдағышқа кедергі болған жағдайда қолданылады. Дереккөздер
Белгісіз жақты сөйлем

Белгісіз жақты сөйлем - грамматикалық бастауышы ерекше айтылмайтын, істелген іс-әрекет белгісіз бір субъектілерге тән болып ұғынылатын жай сөйлем, яғни баяндауышы жақты болғанмен, бастауышы белгісіз жақты сөйлем. Белгісіз жақты сөйлемнің жасау жолдары: :1) ауыспалы шақ тұлғалы етістіктерден болған баяндауыштар 3-жакта осы шақтық мағынада айтылғанда: Нарларды көбінесе жүкке пайдаланады (Ы. Алтынсарин); :2) өткен шақ, келер шақ тұлғадағы етістіктер не есімшелер 3-жакта айтылып баяндауыш болғанда, сөйлемнің бастауышы белгісіз болуы мүмкін: Ол кезде көмірді қауғамен тартатын (Ғасыр Мұстафин). Дереккөздер
Преториандықтар

Преториандықтар Ежелгі Римдегі әскери қолбасшылардың күзетшісі, кейінірек императорды күзететін гвардия. Империя кезінде өкіметтіц басты тірегі болған преториандықтар сарай төңкерістерінде үлкен саяси күш болды. Дереккөздер
Кедергіден қорғану

Кедергіден қорғану (Помехозащищенность) — әр түрлі кедергілер әсер еткен кезде радиоэлектронды қабылдағыш қондырғыларының өз қызметін сапалы орындауға қабілеттілігі. Кедергіден қорғану техникалық және ұйымдастырушылық сипаттағы әр түрлі шаралар жүйесін жүргізу арқылы жүзеге асады. Дереккөздер
Өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы

Өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы (ӨЖАҚ,орыс.САУ - Самоходная артиллерийская установка) — өздігінен жүретін базадағы артиллериялық зеңбірек. Ол ұрыста танкілер мен жаяу әскерді тікелей колдауға, жылжымалы құрамалардың артиллериялық қолдау тапсырмаларын орындауға және қарсылас танкілерімен күресуге арналған. Өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында пайда болып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ерекше кең қолданылды. Ол ең әуелі танкілермен күресу үшін тиімді құрал ретінде пайдаланылды, өйткені онда танк зеңбірегіне қарағанда ірі калибрлі зеңбірек болды. Салмағы бойынша жеңіл (20 т-ға дейін), орта (40 т-ға дейін), ауыр (40 т-дан астам), зеңбірек түрі бойынша — зеңбіректерге, келте зеңбіректерге, гаубица-зеңбіректерге, орны бойынша — ұрыс бөлімшелерінің алдыңғы, орта және артқы санында орналасуымен, сауытты қорғанышы бойынша — толық сауытталған (жабық типті) және жартылай сауытталған (жартылай жабық немесе ашық типті) болып бөлінеді. Өздігінен жүретін артиллериялық қондырғының Екінші дүниежүзілік соғыста ең көн қолданылатын үлгілері Су-7бМ, Су-85, СУ-100, ЖУ-122, ИСУ-152 болған. Олардың снаряд салмағы 6,2-46 кг, снарядтың бастапқы жылдамдығы 600¬1000 м/сек., атыс қашықтығы 8,6-15,8 км, ұрыстық ату жылдамдығы минутына 2-10, қондырғы еалмағы 10,5-46 т, экипажы 4-6 адам. Соғыстан кейінгі уақытга жер үсті артиллерияеының негізі өздігінен жүретін зеңбіректер болады. Дереккөздер
Саптық байқау

Саптық байқау — саптық жарғы талаптарына сәйкес жүргізілетін бөлімнің (кеменің, бөлімшенің) жеке құрамының байқауы. Саптық байқау әскери қызметшілердің саптық машығы мен саптық жарғы ережелерін меңгеруін тексеру мақсатында жүргізіледі. Саптық байқауда, сондай-ақ, әскери қызметшілердің сыртқы түрі, жабдықталу жағдайы, қаружарағы, соғыс және басқа техникасы тексеріледі. Әрбір саптық байкау бөлімнің (кеменің, бөлімшенің) жеке құрамының салтанатты шерумен әтуімен аяқталады. Саптық байқауды тікелей бастықтар немесе инспектәрлық тексеру жүргізуге тағайындалған адамдар жүргізеді. Дереккөздер