Магомед Хожахмедович Даудов

Магомед Хожахмедович Даудов (; 1980 жылғы 26 ақпан, Шпаковское ауылы, Шпаков ауданы, Ставрополь өлкесі, РКФСР, КСРО) — ресейлік шешен мемлекеттік саясаткер және әскери қайраткер. Шешен Республикасы Парламентінің төрағасы (2015—2024). 2024 жылғы 25 мамырдан бастап Шешен Республикасы Үкіметінің төрағасы. Екінші шешен соғысының бұрынғы қатысушысы, Ахмат Қадыровпен бірге федералдық күштер жағына өткен. Шешенстандағы ең ықпалды адамдардың бірі болып саналады, Рамзан Қадыровтың ең жақын айналасына кіреді. «Біртұтас Ресей» партиясы Бас кеңесі президиумының мүшесі (2018) және «Біртұтас Ресей» партиясы Жоғары кеңесінің мүшесі (2024). Адам құқықтарын қорғаушылар мен тәуелсіз журналистер Даудовты адам құқықтарын жаппай бұзды деп айыптайды, соның ішінде саяси қарсыластарды, гомосексуалдарды және басқа да адамдарды өлтіруде, Қадыровтар тоталитарлық режимін орнатуда рөл атқарған деп есептейді. Өмірбаяны Шешен отбасында, Ялхой тайпасынан шыққан, Ставрополь өлкесінің Шпаковское ауылында дүниеге келген. Әкесі — Хожахмед Абдулвахабович Даудов (1957—2013), анасы — Макка Увайсовна Даудова (1959—2009). Әкесінің туған ауылы — Шешен Республикасының Курчалоев ауданындағы Гелдаган ауылы, бірақ Магомед Даудов дүниеге келген кезде олар уақытша Ставрополь өңіріндегі Шпаковское ауылында (қазіргі Михайловск қаласы) тұрып жатқан. Отбасындағы тұңғыш бала, кейін Даудовтар әулетінде тағы ұл Шейхмагомед (1981 ж.) және қыз Милана (1985 ж.) дүниеге келген. 1997 жылы Гелдаган ауылындағы №1 орта мектепті тәмамдаған. 2004 жылы Дагестан мемлекеттік университетін «экономист» мамандығы бойынша бітірген, 2009 жылы Махачкала қаржы және құқық институтын «құқықтану» мамандығы бойынша аяқтаған, ал 2011 жылы Ресей ІІМ басқару академиясын «құқықтану» мамандығы бойынша тәмамдаған. Шешен соғыстарына қатысу Кейбір БАҚ мәліметінше, М. Х. Даудов Бірінші шешен соғысына (1994—1996) шешен сепаратистері жағында қатысқан, алайда кейде ол кезде соғысқа қатыспағаны да айтылады (ол кезде небәрі 14—16 жаста болған). Екінші шешен соғысының (1999—2009) бас кезінде М. Х. Даудов 19 жасқа толып, біраз уақыт ИШР жағында белсенді болған, әрі ресейлік әскерлермен қарулы қақтығыстарға қатысқан болуы мүмкін. Журналист П. Г. Шереметтың пікірінше, сол кезде көптеген жас жігіттер, соның ішінде М. Х. Даудов та, федералдық әскер жүргізген қатаң «тазалау» шараларының салдарынан орманға кетуге мәжбүр болған, өйткені федералдықтар әрбір жас шешенді әлеуетті жау ретінде қарастырған. Өзі соғысқа қатысқанын М. Х. Даудов теріс еске алады, бұл туралы: «аш-жалаңаш тауларда кезіп, не істеп жүргенімді өзім де түсінбедім» деп сипаттаған. Оның сепаратистер қатарындағы мәртебесі нақты белгісіз. 2005 жылы шыққан ресейлік деректі фильмде 2001–2002 жылдары «Гелдыген ауылының басаевшіл әмірі» деп аталған. 2024 жылы «Новая газета. Европа» басылымының журналистері оның мәртебесін Цоциюртов–Гелдаган жамағатының қатардағы мүшесі ретінде көрсеткен, жамағатты И. Мускиев пен Ш. Мускиев басқарған. Бір сұхбатында М. Х. Даудов өзінде «қан болмағанын» ерекше атап өткен, алайда БАҚ-та өзге де мәліметтер кездеседі. «Новая газета. Европа» дереккөзі — милиция генерал-полковнигі А. Л. Еделевтің белгісіз бағыныштысының айтуынша, М. Х. Даудов Шешен ІІМ қызметкерін және федералдармен ынтымақтасқан Шешен Республикасының төрт тұрғынын, соның ішінде бір ауыл әкімін өлтірді деген күдікке ілінген. Кейін, бірнеше себептерге байланысты, М. Х. Даудов федералдық күштер жағына өтті. Бірқатар дереккөздердің және өз сөзінің айтуынша, А. А. Қадыров жариялаған амнистиядан кейін «орманнан шығып», Ресей армиясының қатарына қосылған. «Маңызды тарихтар» мәліметінше, М. Х. Даудовты жергілікті тұрғынның хабарлауымен тұтқындаған, содан соң А. А. Қадыровтың қауіпсіздік қызметі оны қыс кезінде туысының үйінде болған жерінен ұстаған. «Новая газета» дерегі бойынша, Даудов 2002 жылдың көктемінде Шешстанның Курчалоев ауданында федералдық күштердің сепаратистерге қарсы арнайы операциясы кезінде қолға түскен. «Новая газета. Европа» тергеу бөлімінің нұсқасына сай, 2002 жылғы көктемде федералдар мен А. А. Қадыров қауіпсіздік қызметінің бірлескен операциясы кезінде М. Даудов тұтқынға алынып, азап пен қорлық көрген, нәтижесінде өз жамағаты туралы барлық ақпаратты берген. Журналистердің пікірінше, М. Х. Даудовты сол кезде өлтірмей, түрмеге жаппауына милиция генерал-полковнигі А. Л. Еделевтің араласуы себеп болған, әрі оның нұсқауымен Даудовқа қатысты іс ресми түрде алынып, жойылған болуы мүмкін. Сондай-ақ, Еделев оны Ахмат Қадыровтың қауіпсіздік қызметіне, кейін Шешенстан құқық қорғау органдарына қызметке орналастыруға ықпал еткен. 2023 жылы М. Х. Даудовтың сепаратистер қатарындағы қатысуын Вагнер ЖӘК командирлерінің бірі Д. В. Уткин көпшілік алдында еске салған. Ол бір кездері Шешенстанда Даудовқа қарсы соғысқанын айтқан (осы мәлімдемемен қатар Е. В. Пригожиннің медиаресурстарында шешен соғысына сілтеме жасалған және «қайталай аламыз» ұранымен флешмоб басталған). Шешен Республикасының басшысы Р. А. Қадыров М. Х. Даудовты «берілген содырдың» үлгісі ретінде келтіріп, оның қазір Ресей мемлекетіне қызмет етіп жүргенін атап өткен. Ішкі істер министрлігіндегі қызмет 2002—2004 жылдары М. Х. Даудов Шешен Республикасының Президенті А. А. Қадыровтың қауіпсіздік қызметінде взвод командирі болып қызмет атқарған, ол кезде бұл қызметті Президенттің ұлы Р. А. Қадыров басқарған. А. А. Қадыров қаза тапқаннан кейін, М. Х. Даудов Шешен Республикасы ІІМ құрамындағы Ахмат Қадыров атындағы арнайы мақсаттағы рота командирі болып қызметін жалғастырған. 2005 жылдың ақпанында ШР-дың Шали ауданы бойынша ІІБ жанындағы патрульдік-посттық қызмет батальонының командирі болған, 2006 жылдың қарашасынан бастап — адам ұрлау және адам саудасымен күрес бөлімі бойынша аса маңызды істер жөніндегі жедел уәкіл қызметін атқарған. Даудов Шешен Республикасының аумағындағы көтерілісшілер топтарына қарсы арнайы операцияларды ұйымдастырған және жеке өзі де әскери іс-қимылдарға қатысқан. «Новая газета. Европа» тергеу бөлімінің пікірінше, кейбір жағдайларда өздерінің бұрынғы қолбасшылары болуы мүмкін Мускиев бауырларына қарсы да операцияларға қатысқан. 2006 жылғы 13 ақпанда М. Х. Даудов Урус-Мартан ауылында өткен арнайы операцияға қатысып, өз қарамағындағы адамдармен бірге «Автуры ауылының әмірі» Д. Абдурзаковты (лақап аты — «Шрам») тұрғын үйде қоршауға алған. 2006 жылдың қыркүйегінде көтерілісшілерді жоюға бағытталған операцияны дайындап, өзі басқарған. Құрбандардың бірі — жамағат басшысы И. Мускиев, «әмір Халид» деген атпен белгілі болған және Аргун қаласы аумағында әрекет еткен көтерілісшілер топтарының кураторы саналған. Бірқатар журналистердің пікірінше, төрт Мускиев бауырларын жою бойынша арнайы операцияларға қатысқаны үшін М. Х. Даудов екі «Ерлік орденімен» марапатталған. 2006 жылдың желтоқсанында М. Х. Даудов басшылық қызметке тағайындалып, Ресей ІІМ ОМОН-ының Шешен Республикасындағы бөлімінде командирдің орынбасары — штаб бастығы болған. Шали аудандық ішкі істер бөлімінің бастығы 2007 жылдың сәуір айында Шешен Республикасының Шали ауданы бойынша ІІМ бастығының міндетін атқарушы болып тағайындалды, сол жылдың қыркүйегінен бастап — Шали ауданы ІІМ-нің бастығы қызметін атқарды. Осы кезеңдегі Даудовтың қызметі аясындағы іс-шаралардың ішінде 2007 жылғы 21 наурызда Гудермес қаласында Ичкерияның Солтүстік-Шығыс майданының қолбасшысы, бригадалық генерал Батаевтың өлтірілуі ерекше аталып өтеді. Сол 2007 жылы Веден ауданының әмірі, Ичкерияның вице-премьері С. Э. Эльмурзаев, «әмір Хайрулла» деген атпен белгілі, Грозный қаласында 2004 жылғы 9 мамырда А. А. Қадыров қаза тапқан теракт үшін жауапкершілікті өз мойнына алған адам, өлтірілді. 2007 жылдың 4 сәуірінде С. Э. Эльмурзаев Агишбатой ауылы маңында қауіпсіздік күштері дайындаған тосқауылға тап болып, болған атыс кезінде қаза тапты. Бірқатар журналистердің хабарлауынша, М. Х. Даудов Р. А. Қадыровқа С. Э. Эльмурзаевтың кесілген басын қаппен әкеліп берген, және, мүмкін, дәл осы Ичкерия вице-премьерін жою операциясы үшін Ресей Батыры атағына ұсынылған. Шали ауданының ішкі істер бөлімінде қызмет еткен кезеңінде Даудов полиция полковнигі шеніне дейін көтерілді. 2010 жылдың ақпан айында «Новая газета» басылымының хабарлауынша, М. Х. Даудов құқық қорғаушылардың біріктірілген жылжымалы тобының үш ресейлік заңгерін ұстау ісіне қатысқан болуы мүмкін. Ұсталғандар Шали ауданының ішкі істер бөліміне жеткізіліп, газет тілшісінің мәліметінше, айып тағылмай және ұстау хаттамалары жасалмай, 15 сағат бойы ұсталып отырған. Бұған Шешен Республикасы билігінің ресейлік заңгерлердің әрекеттерін жергілікті билікпен келіспей жүргізгеніне наразылығы себеп болған. Атап айтқанда, Шешен Республикасының омбудсмені Н. С. Нухажиев «құқық қорғаушылардың қызметіндегі тыңшылық әдістер қолайсыз» деп мәлімдеген. Осы оқиғалардан кейін Шешен Республикасы ІІМ «Шали қаласында құқық қорғаушылар тобының ұсталғаны туралы ақпарат шындыққа жанаспайды» деген мәлімдеме таратты. «Новая газетаның» дерегінше, ұсталған құқық қорғаушылар кейін республикадан кетпеген. Ресейдің Украинаға шабуылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Шешен Республикасының басшысы Рамзан Қадыровтың шешімімен Магомед Даудов күштік құрылымдармен (Қорғаныс министрлігі, Ішкі істер министрлігі, Росгвардия) өзара іс-қимыл жөніндегі Республикалық жедел штабтың басшысы болып тағайындалды, бұдан бөлек М. Даудов Украинаға еріктілерді жіберуді қадағалайды. Белгілі болғандай, біршама уақыт М. Х. Даудов Аргун қаласын қадағалаған. 2022 жылғы 13 қыркүйекте Шешен Республикасының басшысымен өткен кеңесте Аргунда 412 аз қамтылған отбасы тіркелгенін, олардың ішінде 188 еңбекке қабілетті ер адам бар екенін хабарлаған. Бұл адамдарға Шешен Республикасындағы Росгвардияның ВВО басқармасының мұнай-газ кешені нысандарын күзету полкіне (соғысқа жіберілмеуі тиіс болған, «мұнай полкі» деп аталатын) жұмысқа орналасу ұсынылған — «әрбір аулаға барып, біз оларға бұл жұмысты ұсындық, еңбекақы шарттарын, жеңілдіктерді, жұмыстан босатылғандағы зейнетақыны түсіндірдік». Алайда, М. Х. Даудов атап өткендей, тек үшеуі ғана келіскен, бұл оның қатаң сынына себеп болған: «Бұл адамдарға жеткізілді, және республикадағы барлық адамдар білуі керек, оларға шарт қойылды: не жұмысқа кіріп, қалыпты адамдарға ұқсайсыңдар, немесе сендер енді аз қамтылғандар емес, Кеңес Одағы кезінде масылдар деп аталып, түрмеге жабылған жалқауларсыңдар». Соғыс аясында Даудов Вагнер ЖӘК негізін қалаушы Е. В. Пригожинді сынға алды, бұл Пригожиннің майданда «Ахмат» батальоны немен айналысып жатқанын білмеймін және шешендік «Ахмат» алдына бүкіл ДХР-ды «азат ету» міндеті қойылмаған деген мәлімдемесіне жауап ретінде айтылды. Саяси қызметы Даудов Рамзан Қадыровқа айрықша адал. Көптеген журналистер Даудовты Шешен Республикасындағы екінші адам деп атаған. Ресейлік оппозициялық саясаткер И. В. Яшиннің пікірінше, М. Х. Даудов «шешен иерархиясында үшінші орынды берік иеленіп отыр». И. В. Яшиннің айтуынша, М. Х. Даудов Р. А. Қадыровтың «ең нәзік тапсырмаларын» орындайды, оның басты функциясы — «жазалаушы». И. В. Яшин М. Х. Даудовтың негізгі міндеті «Шешенстанның күштік құрылымдарын қадағалау және олардың Қадыровқа адалдығын қамтамасыз ету» деп мәлімдеген. Шешенстан Үкіметі төрағасының бірінші орынбасары 2010 жылғы 10 наурызда Шешен Республикасы Парламенті Даудовты Шешен Республикасы Үкіметі Төрағасының күштік блок бойынша бірінші орынбасары қызметіне бірауыздан бекітті (Даудовтың кандидатурасын парламент қарауына бір күн бұрын Қадыров ұсынған). Шешенстан басшысы және үкіметі әкімшілігінің басшысы 2011 жылғы желтоқсаннан бастап Даудовтың қызметі «Шешен Республикасы Үкіметі Төрағасының бірінші орынбасары — Шешен Республикасы Басшысы мен Үкіметі Әкімшілігінің басшысы» деп атала бастады, ал 2012 жылғы 21 мамырдан бастап — «Шешен Республикасы Басшысы мен Үкіметі Әкімшілігінің басшысы». 2012 жылғы 26 сәуірден бастап Даудов «Біртұтас Ресей» партиясының мүшесі болып, партияның өңірлік саяси кеңесі президиумына кірді. Сол 2012 жылы жер заңнамасының сақталуын бақылау жөніндегі республикалық ведомствоаралық комиссияны басқарды. 2014 жылы Ресей Федерациясы Президенті Іс басқармасының ішкі саясат жөніндегі басқармасы Шешен Республикасы Басшысы мен Үкіметі Әкімшілігінің жұмысын Ресей субъектілері арасында ең үздік деп таныды. Шешенстан Парламентінің III, IV, V шақырылымдарының төрағасы 2015 жылғы 3 шілдеде Шешен Республикасы Парламентінің Төрағасы (спикері) Д. Б. Абдурахманов қайтыс болғаннан кейін, «Біртұтас Ресей» партиясының өңірлік бөлімшесінің саяси кеңесі босап қалған мандат бойынша Шешен Республикасы Парламентінің депутаты өкілеттігін беру үшін Даудовтың кандидатурасын ШР Сайлау комиссиясына ұсынды. Сол күні депутаттар Даудовты осы қызметке сайлады. 2016 жылы Шешен Республикасы Парламентінің IV шақырылымының депутаты болып қайта сайланды. 2016 жылғы 4 қазанда Шешен Республикасының жоғары заң шығару органының отырысында Шешен Республикасы Парламентінің IV шақырылымының Төрағасы болып қайта сайланды. 2021 жылғы 4 қазанда Даудов Шешен Республикасы Парламентінің V шақырылымының төрағасы қызметіне бірауыздан қайта сайланды. Ресей Федерациясы субъектілеріндегі парламенттер көбіне номиналдық рөл атқаратындықтан, бірқатар саясаттанушылар мен журналистер бұл тағайындауды Даудовтың мәртебесінің төмендеуі ретінде қарастырды. Алайда спикер қызметінде Даудов түрлі маңызды жобаларды қадағалауды және үкіметтік комиссияларды басқаруды жалғастырып келеді — яғни, заң шығару органының басшысына тән әдеттегі өкілеттіктер шеңберінен шығатын, неғұрлым кеңейтілген функцияларды іс жүзінде атқаруда. Қазіргі уақытқа дейін осы қызметті атқарып келеді, Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшесі болып табылады. Шешенстан Парламентіндегі жұмысынан бөлек, Даудов Ресей Федералдық жиналысы жанындағы РФ Заң шығарушылар кеңесінің мүшесі, «Біртұтас Ресей» партиясының мүшесі, РФ Президенті жанындағы жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту жөніндегі кеңестің президиумына енгізілген. РФ субъектілерінің заң шығару органдары басшыларының медиарейтингі қорытындылары бойынша Даудов тұрақты түрде ТОП-10 көшбасшысының қатарына кіреді. 2018 жылдың көктемінде Даудовтың бастамасымен Шешен Республикасы Парламенті РФ Мемлекеттік думасына мемлекет басшысының өкілеттік мерзімін қатарынан екі мерзімнен үш мерзімге дейін ұзарту туралы заң жобасын енгізуді дайындады; сол жылдың ақпан айында — «Ұлы Отан соғысы туралы шындықты әдейі бұрмалағандарға қатысты» қылмыстық жауапкершілік енгізу туралы бастама көтерілді. Өңірлік деңгейде Даудов Шешен Республикасының басшысы Рамзан Қадыровтың ата-бабалық ауылы — Центорой ауылын республика басшысының әкесі Ахмат Қадыровтың құрметіне Ахмат-Юрт деп қайта атау туралы ұсыныс жасады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер