kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
2001 жыл

Оқиғалар Қаңтар * Қаңтар айында Джимми Уэйлс мен Ларри Сэнгером тұңғыш рет «Уикипедияны» іске қосты Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек * 11 қыркүйек — АҚШ-тың Нью-Йорк қаласындағы ланкестік актілері нәтижесінде 2977 адам қаза тапты, тағы 24 із-түссіз жоғалып кетті Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда * 21 ақпан - Павлодарда елдегі жалғыз грампластинкалар мұражайы ашылды, оның негізінде музыкаушы және композитор Наум Шафердің жеке жинағы болды. * 26 наурыз - Алғаш рет қазақстандық мұнайды КҚК-Каспий құбыр консорциумының 1500 шақырымдық құбырының айдауы басталды. Мұнай Теңіз – Новороссийск бағыты бойынша жолға шықты. * 25 сәуір - Астананың сол жағалауында ауқымды құрылыс басталған күні. * 17 мамыр - Сыған баронының қызы Роксан Боровская алматылық кәсіпкер Бақыт Дүйсембаевты дұрыс қойылмаған көлік туралы оған ескерту жасағаны үшін атып өлтірді. * 19 маусым - Ақсу-Дегелең темір жол тармағының салтанатты ашылуы өтті, маршрут тек Қазақстан аумағы бойынша салынды. Сол күні пойыз өзінің алғашқы бағытына Астана — Лениногорск қатынасымен аттанды. * 13 шілде - Бұрынғы Премьер-Министр Әкежан Қажегелдиннің айыптауы бойынша қылмыстық іс аяқталуға жақындалды. Айыптаулар: билік пен қызметтік өкілеттіктерді асыра пайдалану, бопсалау және миллиондаған долларды құрайтын бірнеше рет пара алу. Ол сондай-ақ қару-жарақ пен оқ-дәрілерді заңсыз сатып алды, және салық төлеуден жалтарды деп айыпталды. * 29 тамыз - "Air Astana" акционерлік қоғамы құрылды. * 23 қыркүйек - Кездесу барысында Н.Назарбаев пен Рим Папасы Иоанна Павел II ынтымақтастықтың табысты дамуын атап өтті. * 10 қазан - Мәжіліс депутаты Төлен Тоқтасынов Рахат Әлиевті лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдалануды және ҰҚК саяси қуғын сүргін құралына айналды деп айыптады. * қараша - Қазақстан және Өзбекстан арасындағы 2159 км шекараны сипаттайтын келісім жасасты. Оңтүстік Қазақстандағы Бағыс, Түркістан және Арнасай және Қарақалпақстандағы Нсан ауылдарының айналасындағы 3 даулы учаске реттелмеген күйінде қалды. Барлығында қазақтар өмір сүрді. Бірақ әкімшілік жағынан олар Өзбекстанға қатысты болды. * 18 қараша - Қазақстанның демократиялық таңдауы" партиясы құрылды. * 20 қараша - "Хабар" телеарнасының эфирінде Министрлер кабинетінің басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Нұрсұлтан Назарбаевқа барлық оппозициялық мемлекеттік қызметшілерді үкіметтен шығаруды талап етіп жүгінді * желтоқсан - Бағыс пен Түркістан тұрғындары Президент пен парламентті сайлап, тәуелсіз Бағыс Қазақ республикасын жариялады. * 15 желтоқсан - Астана Алматыдан келген алғашқы "Астана-экспресс" жүрдек пойызын қарсы алды. Мұндай сыйлықты "Қазақстан темір жолы" РМК Елорданың туған күніне орай жасады. * 16 желтоқсан - Ұлттық банк Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай тиын шығарды. Туғандар Тағы қараңыз: :Санат:2001 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қараңыз: :Санат:2001 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
2004 жыл

Оқиғалар Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда * 27 қаңтар - Парламентте "Асар" партиясының фракциясы ұйымдастырылды, оған сенаторлар Рашит Ахметов, Фарит Ғалымұлы, Мүсірәлі Өтебаев, Светлана Жалмағамбетова, Әбіш Кекілбаев, Нұрлыгаим Жолдасбаева, Жандарбек Кәкішев және Мәжіліс депутаттары Валериан Землянов, Ұзаққали Елеубаев, Нұрдәулет Сәрсенов кірді. * 6 ақпан - Астанада тың және тыңайған жерлерді игерудің 50 жылдығына арналған салтанатты отырыс өтті. * 20 ақпан - Атырауда Қазақстан журналистерінің III Конгресі өтті. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім берудің жаңа Тұжырымдамасы қабылданды. * 26 наурыз - Сарықамыстан қоныс аударушылар үшін тұрғын үй кешенінің негізіне алғашқы тас қалау салтанатты рәсімі өтті. * 28 мамыр - Қазақстан азаматтарының саны 16 миллионға жетті. * 29 мамыр - Каспий маңы жастарының алғашқы Форумы өтті. * 9 тамыз - Атырауға Ватиканның Қазақстандағы елшісі, архиепископ Юзеф Весоловский келді. * 15 қыркүйек - Бірқатар құжаттарды қараған ТМД Үкімет басшылары кеңесінің отырысы өтті. * 22 желтоқсан - "Кеңестік" ақшалай салымдардың өтемақысы аяқталды. * 24 желтоқсан - Ақорда ресми түрде аяқталды және ресми түрде таныстырылды. * КИМЭП жеке - мемлекеттік оқу орнына айналды, бұл ретте акциялардың үлесі былайша бөлінді: акциялардың 60% иесі - Чан Ян Бэнг, акциялардың 40 % ҚР білім және ғылым министрлігінің меншігінде қалды. Туғандар Тағы қараңыз: :Санат:2004 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қараңыз: :Санат:2004 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Дереккөздер
2005 жыл

Оқиғалар Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда * қаңтар - доллар бағамы 130,11 теңге деңгейінде болды. * Наурыз - Forbes журналы миллиардерлердің тізіміне бірден үш қазақстандық кәсіпкерді енгізді: бұл белгілі Еуразиялық үштік - Александр Машкевич, Алижан Ибрагимов және Патох Шодиев. Олардың әрқайсысының байлығын сарапшылар дәл миллиард долларға бағалады. * 25 наурыз - Астанада Абу Насыр аль-Фараби мешіті ашылды. * 1 сәуір - 2005-2007 жылдарға арналған "Алматы – темекі түтінінен азат қала" темекі шегудің алдын алу және шектеу бағдарламасы қабылданды. * 26 сәуір - "КаР-Тел" ЖШС Қазақстан Республикасында Beeline брендінің іске қосылғаны туралы хабарлады. * 27 мамыр - "Шығысэнерготрейд" екі негізгі борышкерді – су арнасы мен тепловиктерді қуаттандырды. * 19 тамыз - 16 сенатор сайланды, онда "Асар" мүшесі Ахметов Рашит Батыс Қазақстан облысынан Сенат депутаты болып сайланды. * 29 қыркүйек - Елордада III дүниежүзілік қазақ құрылтайы өтті, оның жұмысына Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаев қатысты. * 12 қараша - Қазақстандық саяси және қоғам қайраткері Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов өз үйінен үш оқ жарақатымен қаза тауып, екі оқ кеудесіне, біреуі басына атылды. Оқиғаның ресми нұсқасы - суицид. * 27 қараша - Петропавлда "Қызылжар" мешіті салтанатты түрде ашылды. * желтоқсан - доллар бағамы 132,88 теңгені құрады. * 4 желтоқсан - Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15% дауысын жинаған президенттік сайлауда сенімді жеңіске жетті. * Қазақстандықтар жаппай несие ала бастады - 2005 жылдың қорытындысы бойынша несиелеудің өсуі 70 пайызды құрады. Туғандар Тағы қараңыз: :Санат:2005 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қараңыз: :Санат:2005 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
2006 жыл

Оқиғалар Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда *қаңтар - Доллар бағамы 133,68 теңге деңгейінде болды. * 7 қаңтар - Қазақстан Республикасының жаңа әнұраны қабылданды. * 11 қаңтар - "Қазақстан Республикасының әлемдегі ең бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы"жарияланды. * 31 қаңтар - "Самұрық "ұлттық холдингтік компаниясы "АҚ құру туралы" жарлық шықты. Оны құруға Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтың өзі бастамашы болған. Сауат Мыңбаев холдинг төрағасының міндетін атқарушы болып тағайындалды. * 13 Ақпан - Cағат 11:40-та Алматы облысының Талғар ауданында "Көктөбе" кенті мен "12 бригада" кенті арасында ауылдық жол жиегінен Алтынбек Сәрсенбайұлының, оның жүргізушісі мен күзетшісінің мәйіттері табылды. * сәуір - Қазақстандағы АҚШ елшілігінің қызметкері ел президентінің Астанадағы кортежіне соғыла жаздады. 10 күннен кейін ғана ҚР СІМ жол полициясының командаларына бағынбаған дипломатқа шара қолдануды сұрап, американдық тарапқа нота жіберді. * 6 сәуір - Қызылорда облысы Қармақшы ауданында Көшеней Рүстембекұлы атындағы жырау үйі ашылды. * 12 сәуір - Қазақстанда Egov электрондық үкіметі іске қосылды. * 18 маусым - 4 сағат 44 минутта ғарыш айлағының 200-ші алаңынан "Протон-К" зымыран тасығышы ұшырылды, оның бортында Қазақстанның алғашқы ғарыш спутнигі болды. * 4 шілде - "Асар" партиясының кезектен тыс съезі өтті, онда "Отан" республикалық саяси партиясымен бірігу туралы шешім қабылданды. * 14 шілде - Шаңырақ шағын ауданындағы жаппай тәртіпсіздіктер. * қыркүйек - "Қазақтелеком" басшысы Қайрат Кәрібжановтың жалақысы айына 365 мың долларды құрады. Ал 2005 жылдың қорытындысы бойынша бонустармен бірге оның шотына 1,7 млн доллар түсті. Содан кейін Нұрсұлтан Назарбаев шенеунікті жұмыстан шығаруды тапсырды және оны заңсыз алынған ақшаны қазынаға қайтаруға міндеттеді. * 12-13 қыркүйек - ҚР астанасында Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының екінші съезі өтті. "Дін, қоғам және халықаралық қауіпсіздік" II Съездің тақырыбы осылай айтылды. * 3--4 қазан - Қазақстан мен Ресейдің шекаралас аймақтарының III форумы өтті. * 25 қазан - Алматыда алғашқы "MEGA Alma-Ata"сауда ойын-сауық орталығы ашылды. * 15 қараша - Номиналы 200-ден 10000 теңгеге дейінгі жаңа дизайн банкноттары айналымға енгізілді. * * желтоқсан - Доллар бағамы 126,92 теңгені құрады. * 1 желтоқсан - Мемлекеттік бюджет кірісінің көлемі 2 триллион 92,8 миллиард теңгені немесе 16,7 миллиард долларды құрады. * 12 желтоқсан - Нұрсұлтан Назарбаев Астанада құны 2,3 млрд теңге болатын уақыт пен жиіліктің мемлекеттік эталонын ашты. Туғандар Тағы қараңыз: :Санат:2006 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қараңыз: :Санат:2006 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
2007 жыл

Оқиғалар Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда * Қаңтар - Нұрбанк АҚ топ менеджерлері Жолдас Тимралиев пен Айбар Хасенов ұрланды. Мүлікті бопсалау мақсатында ұрлау ісіне "Нұрбанк" АҚ ірі акционері Рахат Әлиев болып күдікті. *24 мамыр - Бостандық ауданының прокуроры Алмат Мұратұлы Байшұлақов Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына 2007 жылғы 18 мамырда "Хроника событий" айдарында жарияланған Нұрбанк АҚ қызметкерлеріне қатысты іс бойынша алдын ала тергеу деректерін жария етуге байланысты "керуен" газетінің шығуын тоқтата тұру және сайтты 3 айға жабу туралы талап арызбен жүгінді. * 26 мамыр - ҚР Ішкі істер министрі Бауыржан Мұхамеджановтың ұсынысы бойынша ҚР Президенті Жарлығымен Р. М.Әлиев барлық қызметінен босатылып, халықаралық іздестіруге жарияланды. * 6 маусым - сот "Керуен" газетінің шығуына тыйым салуынан бас тартты, бірақ басылым өз беттерінде Нұрбанк АҚ бойынша қылмыстық істерді тергеу барысына байланысты оқиғалар мен түсініктемелерді жарияламауын талап етті. * 19 маусым - Мәжіліс депутаттарының тобы Қазақстанның Тұңғыш Президентінің атына: "біз қазіргі Мәжіліс реформалардың тежегіші ретінде әрекет етпеуі керек, яғни 2009 жылы өз өкілеттіктерінің аяқталуын күтпеуі тиіс деп есептейміз" деген үндеу жолдады. * 18 тамыз - Мәжіліс депутаттарын сайлау алғаш рет пропорционалды сайлау жүйесі бойынша – партиялық тізімдер бойынша өтті. * 14 қыркүйек - Алматыда алғашқы "Magnum" дүкені ашылды. Туғандар Тағы қараңыз: :Санат:2007 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қараңыз: :Санат:2007 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
2011 жыл

Оқиғалар Қаңтар Ақпан Наурыз * 11 наурыз - Жапонияда магнитудасы 9,0 баллға жеткен жойқын жер сілкінісі болды. Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда *14 қаңтар - Қазақстан парламенті Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкілеттігін 2020 жылға дейін ұзарту туралы референдум өткізу туралы шешім қабылдады. * 30 қаңтар - 7 ақпан VII Қысқы Азия Ойындар Қазақстанның екі қалаларында (Алматы мен Астана) өтті. * 11 наурыз - БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун Қ. Ж. Тоқаевты БҰҰ бас хатшысының орынбасары, Женевадағы БҰҰ бөлімшесінің бас директоры, сондай-ақ БҰҰ Бас хатшысының қарусыздану жөніндегі конференцияда жеке өкілі етіп тағайындау туралы шешімін жариялады. * 3 сәуір - Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауында Нұрсұлтан Назарбаев төртінші мерзімге қайта сайланды. * 9 сәуір - Әлемдік бокс сериясы: Жартылай Финал, * Қазақстан мұзды хоккей ұлттық құрамасы Әлем Чемпионатының I Дивизиясында 2012 жылғы Алғашқы топқа жалғыз жолдамаға таласады: Украина * 17 сәуір - Әлемдік бокс сериясы: Жартылай Финал, Америка құрлығында Астана Арланс тобының Лос Анжелес Матадорс тобымен қарымта кездесуі. * Қазақстан 2011 жылғы Ислам ынтымақтастық ұйымы төрағасы ретінде VІІ Ислам экономикалық форумын өткізбек. * Дэвис кубогы: Ширек Финалда Аргентина - Қазақстан * 26 қыркүйек - Мәдениет телеарнасы тұсауын кесті. * 1 қараша - Ұлттық Банк Қазақстан тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай естелік тиындар шығарды. * 1 желтоқсан - Алматы метрополитені ашылды. * 16-17 желтоқсан - Жаңаөзенде қауіпсіздік қызметкерлері қарусыз жұмысшыларға оқ жаудырды. * 26 желтоқсан - Қазақстанда "Неке және отбасы туралы" жаңа Кодекске сәйкес бір жыныстағы адамдар арасында некеге тұруға заң жүзінде тыйым салынған. Туғандар Тағы қараңыз: :Санат:2011 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қараңыз: :Санат:2011 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
2018 жыл

Оқиғалар Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда *1-31 қаңтар - Қазақстан өз тарихында алғаш рет Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне төрағалық етуге кірісті. Осы уақыт ішінде консультациялар, брифингтер мен пікірталастар форматында 30-ға жуық отырыс өткізілді, оның қорытындысы бойынша кеңес төрағасының баспасөзіне қарарлар мен өтініштер қабылданды. * 18 қаңтар - Қазақстан БҰҰ алаңында терроризмнен азат әлемге қол жеткізу бойынша мінез-құлық кодексінің жобасын іске қосу бойынша жоғары деңгейдегі арнайы іс-шара өткізді. * 18 қаңтар - Самара - Шымкент тас жолындағы автобуста өрт салдарынан 52 жолаушы қаза тауып, бесеуі құтқарылды. * 24 қаңтар - Алматы мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының (СМЭС) "Қазинвестбанк" АҚ қызметін мәжбүрлеп тоқтату (тарату) туралы шешімі заңды күшіне енді. "Қазинвестбанк" АҚ-дағы жеке тұлғалардың депозиттерінің 100%-ы активтер мен міндеттемелерді бір мезгілде беру жөніндегі операция барысында "Альфа-Банк" ЕБ АҚ-ға берілді. * 9 ақпан - Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев лауазымға Мадина Әбілқасымованы тағайындап, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенованы қызметінен босатты. * 22 ақпан - Тамара Дүйсенова "Нұр Отан" партиясының хатшысы болып тағайындалды. * 9-18 наурыз - Қазақстан Оңтүстік Кореяның Пхенчхан қаласында өткен 2018 жылғы қысқы Паралимпиада ойындарына қатысты. * 15 наурыз - Астанада Орталық Азия көшбасшыларының саммиті өтті. * 9 шілде - Атакент кіреберісінің жанында 13 метрлік тиіннің мүсіні орнатылды. * 28 қыркүйек - Алматыда «Форум» сауда орталығы ашылды. Ол Сейфуллин даңғылы мен Тимирязев көшесінің қиылысында орналасқан. * 11 Қазан - "Союз МС-10" зымыран тасығышының Байқоңыр ғарыш айлағынан Халықаралық ғарыш станциясына ұшуы зымыран тасығыштың істен шығуына байланысты ұшыру кезінде үзілді. Екі адамнан тұратын Экипаж Жезқазған маңына аман-есен қонды. Туғандар Тағы қара: :Санат:2018 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қара: :Санат:2018 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
2026 жыл

Оқиғалар Қаңтар * 1 қаңтар ** Болгария еуро валютасын қабылдап, еуроаймақтың жаңа мүше-мемлекеті атанды. ** Кипр Еуропалық кеңестің президенті атанды. ** Швейцария, Кран-Монтана барындағы өрт нәтижесінде 40 адам қайтыс болды, 116 адам жарақаттанды. * 3 қаңтар ** АҚШ солтүстік Венесуэланың түрлі жерлеріне әуе соққыларын жасап, президенті Николас Мадуроны қамауға алды да, АҚШ-қа әкетті. ** Экваторлық Гвинея астанасын Малабодан Сьюдад-де-ла-Пас қаласына көшірді. * 7 қаңтар – «Оңтүстік Найза» операциясы аясындағы АҚШ-тың мұнай блокадасы барысында Америка Құрама Штаттары көлеңкелі флотқа тиесілі екі танкерді, оның ішінде Ресей туы астында жүрген бір танкерді тәркіледі. * 9 қаңтар – Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026): Аумақтық шығындардан, оның ішінде астанасы Аденнен айырылғаннан кейін, Оңтүстік Өтпелі Кеңес өзінің таратылғанын жариялады. * 13 қаңтар – Ирандағы наразылықтар (2025–2026): Иран режиміне қарсы бүкіл ел бойынша наразылықтар жалғасуда, үкіметтің қатаң қысымы аясында мыңдаған адамның қаза тапқаны және тағы мыңдағанының ұсталғаны хабарланды. * 18 қаңтар – Сегіз еуропалық ел бірлескен мәлімдеме жасап, АҚШ президенті Дональд Трамптың Гренландияны аннексиялау жөніндегі қоқан-лоқысы «қауіпті» екенін және «трансатлантикалық қатынастарға нұқсан келтіретінін» мәлімдеді. * 19–23 қаңтар – Давос, Швейцарияда 56-Бүкіләлемдік экономикалық форум орын алды. * 20 қаңтар – Шабуыл және одан кейінгі бітімнен соң Сирияның өтпелі үкіметі Сирия демократиялық күштері бақылауында болған аумақтың басым бөлігін өз қолына алды. * 22 қаңтар ** АҚШ ресми түрде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымынан шығып кетті. ** Франция Жерорта теңізінде Ресей туы астында жүрген көлеңкелі флотқа тиесілі бір танкерді тәркіледі. * 23 қаңтар – Румен Радев отставкасынан кейін Илияна Йотова Болгарияның тұңғыш әйел премьер-министрі атанды. * 27 қаңтар – Қазақстан мен Израиль екіжақты визасыз режим орнату бойынша меморандумға қол қойды. * 30 қаңтар – бірнеше белгілі тұлғалар бейнеленген және айтылған 3 миллион Эпштейн файлдары жарық көрді. Ақпан * 6–22 ақпан – Милан мен Кортина-д’Ампеццо қалаларында Қысқы Олимпиада ойындары орын алды. Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Қайтыс болғандар Болжамды және жоспарланған оқиғалар * 16 желтоқсан **Желтоқсан оқиғасының 40 жылдығы. **Қазақстан Тәуелсіздігінің 35 жылдығы. 2026 жылғы атаулы жылдар * БҰҰ. 2026 жыл Халықаралық еріктілер жылы (Қазақстан ұсынысымен) * ЮНЕСКО. Марокконың Рабат қаласы 2026 жылғы Әлемдік кітап астанасы аталды. * ТМД. Денсаулық қорғау жылы * ТМД. Мегри (Армения) қаласы ТМД мәдени астанасы. * ТМД. Алматы (Қазақстан) қаласы ТМД спорт астанасы. * Қазақстан. Цифрлық технология және жасанды интеллект жылы Тағы қараңыз * 2026 жылғы спорт жарыстары Дереккөздер
Б. з. д. 490 жыл

Оқиғалар 13 қыркүйекте Афины қаласының маңындағы Марафон деген елді мекен жанында грек және парсы әскерлерінің шайқасы болған.Осы соғыста гректер жеңіске жеткен.Қуанышты хабарды жеткізуші Афины қаласына дейінгі 42 км 195 м қашықтыққа жүгіріп жетіп жан тапсырған екен.Осы қашықтық - марафон қашықтығы деп аталып кеткен. Туғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 490 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 490 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
Б. з. д. 550 жыл

Оқиғалар Географиялық карта және аспан глобусы жасалған. Туғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 550 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 550 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
Б. з. д. 776 жыл

Оқиғалар Ежелгі Грекияда алғашқы Олимпиялық ойын өткізілген.Ойын 5 күнге созылған. Туғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 776 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 776 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер
Б. з. д. 933 жыл

Оқиғалар Туғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 933 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 933 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер bs:930te p.n.e. ca:Dècada del 930 aC en:930s BC es:Años 930 a. C. eu:K. a. 930eko hamarkada fa:دهه ۹۳۰ (پیش از میلاد) fi:930-luku eaa. la:Decennium 94 a.C.n. mk:930-ти п.н.е. ms:930-an SM pt:Década de 930 a.C. ru:930-е до н. э. sh:930-e pne. sk:30. roky 10. storočia pred Kr. su:930-an SM sv:930-talet f.Kr. uz:Mil. av. 930-lar war:930 nga dekada UC zh:前930年代
Б. з. д. 962 жыл

Оқиғалар Туғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 962 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 962 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер bs:960te p.n.e. ca:Dècada del 960 aC en:960s BC es:Años 960 a. C. eu:K. a. 960ko hamarkada fa:دهه ۹۶۰ (پیش از میلاد) fi:960-luku eaa. fr:Années -960 la:Decennium 97 a.C.n. mk:960-ти п.н.е. ms:960-an SM ru:960-е до н. э. sh:960-e pne. sk:60. roky 10. storočia pred Kr. su:960-an SM sv:960-talet f.Kr. uz:Mil. av. 960-lar war:960 nga dekada UC zh:前960年代
Б. з. д. 963 жыл

Оқиғалар Туғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 963 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қара: :Санат:Б. з. д. 963 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Түсініктемелер bs:960te p.n.e. ca:Dècada del 960 aC en:960s BC es:Años 960 a. C. eu:K. a. 960ko hamarkada fa:دهه ۹۶۰ (پیش از میلاد) fi:960-luku eaa. fr:Années -960 la:Decennium 97 a.C.n. mk:960-ти п.н.е. ms:960-an SM ru:960-е до н. э. sh:960-e pne. sk:60. roky 10. storočia pred Kr. su:960-an SM sv:960-talet f.Kr. uz:Mil. av. 960-lar war:960 nga dekada UC zh:前960年代
Амантай Нұрсейітов

Амантай Нурсейітов - (1942 ж, Атырау облысында туған). ҚазПТИ-ді бітірген (1966 ж). 1966-1970 жж - оператор, ұңғымаларды жер асты жөндеу бригадасының шебері, Сағыз мұнай кәсіпшілігінің мұнай өндіру жөніндегі шебер. 1970-1975 жж - Қошқар мұнай кәсіпшілігі кәсібінің мұнай өндіру цехының бастығы, бас инженер. 1975-1985 жж - Мақат МКБ мұнай өндіру жөніндегі цех бастығы. 1985 ж бастап - "Мақат мұнай" МГӨБ ӨТБ бастығы. Дереккөздер
Оңдаған Нурсултанов

Оңдаған Нурсултанов - (1942ж, Атырау облысында туған). Химия ғылымдарының докторы (1997 ж), профессор (1992 ж). Атырау мемлекеттік педогогикалық институтын бітірген (1965 ж). 1971-1976 жж - КСРО АН мұнай химиялық синтез Институтында сынаудан өтуші-зерттеуші, физикалық химия Институты зертханасының және ҚазКСР АН табиги түздарының кіші ғылыми қызметкері, инженер. 1998ж бастап - Атырау мұнай және газ институтының оқу бөлімі женіндегі проректор. Дереккөздер
Күлән Нұрсұлтанова

Күлән Нұрсұлтанова (1956 ж, Атырау облысында туған). Экономика ғылымдарының кандидаты (1986 ж). Мәскеу мұнай-химиялық және газ өндірісі институтын бітірген (1978 ж). 1978-1982 жж.- экономист, "Атырау мұнай-газ геология" бірлестігінің жобалау бөлімінің бас экономисі. 1982-1986 жж. - Мәскеу мұнай және газ институтының экономика кафедрасының аспиранты. 1986-1992 жж. - кіші, аға қызметкер, ҚазКСР Мемжоспар жанындағы ғылыми-зерттеу мұнай өндірісі секторының меңгерушісі. 1992-1993 жж. - ҚР мұнай өндірісі МИН-нің бас маманы. 1993-1996 жж. - "мұнайгаз" МХК экономикалық басқарманың бастығы. 1996-1998 жж. - жетекші маман, "Қазақстан каспий қайраңы" АҚ экономикалық сараптау және жобалау бөлімінің бастығы. 1998 ж. бастап - "Қазақойлөндіргеофизика" АҚ вице-президенті. 2002 ж. бастап "Нельсон Рисорис Лимитед" Қазақстан филиалының менеджері. Дереккөздер
Жемісбай Нұртілеуов

Жемісбай Нұртілеуов (1933-1992 жж, Атырау облысында туған). Шеберлер курсын бітірген (1965ж). 1951-1988 жж - бұрғылаушы жұмысшы, бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, Оңтүстік Ембі МБЭ барлау бұрғылау Құлсары кеңсесінің Новобогатинск, Қаратон, Қарсақ, Боранқұл, Прорва, Арыстан, ҚараҚұдық, Тортай мұнай барлауында бұрғышы шебер. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медалдармен марапатталган. Дереккөздер
Жұмахмет Нұрышев

Жұмахмет Нұрышев (1926-1986, Атырау облысында туған). Ембі нің ардагері. 1943-1982 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Мақат мұнай өндіру басқармасы ¥ңғымаларды жерасты жендеу бригадасында оператордың көмекшісі, оператор. Ленин (1977), Еңбек Қызыл Ту (1968) ордендерімен марапатталган. Дереккөздер
Мирас Нұрышев

Мирас Нұрышев (1906 жылы, Атырау облысында туған - 1986 жылы). Өмірбаяны 1929 ж дейін колхозда жұмыс істеген. 1929- 1966 жж - әртүрлі жұмыс істеген, мұнай құю жөніндегі жұмысшы, Доссор мұнай кәсіпшілігінің шебер!, Қаратон мұнай кәсіпшілігінің операторы. 1966 ж бастап - зейнеткер. Марапаттары ҚазКСР Жогаргы Кеңес Алқасының Құрмет грамотасымен (1940 ж), "1941-1945 жж ұлы Отан Соғысындагы жарқын еңбегі үшін" (1946ж), "Жарқын Еңбегі үшін" медалдарымен марапатталган. Дереккөздер
Төлетай Қайтбайұлы Нысанов

Төлетай Қайтбайұлы Нысанов (1936, Редут ауылы, Гурьев облысы, Қазақ КСР - 1978) — кеңестік және қазақстандық геолог-барлаушы, мұнайшы-инженер, Теплов-Тоқарев кен орындары тобын алғаш ашушылардың бірі, Қазақстан мұнай барлау саласының көрнекті өкілі. Өмірбаяны Нысанов Төлетай Қайтбайұлы 1936 жылы Гурьев (қазіргі Атырау) облысының Махамбет ауданы Редут ауылында дүниеге келген. Грозный мұнай институтын 1961 жылы бітіріп, еңбек жолын Құлсары мұнай барлау экспедициясында (МБЭ) бұрғылаушы, геолог, кейін аға геолог болып бастады. 1964–1965 жылдары Батыс Қазақстан геологиялық басқармасының аға геологы. 1965–1967 жылдары Құлсары мұнай барлау экспедициясының бас геологы. 1967–1972 жылдары Каспий маңы мұнай барлау экспедициясының бас геологы. 1972–1978 жылдары «Қазақмұнайгазбарлау» бірлестігінің геология бөлімінің бастығы және бас геологы болды. Т.Нысановтың жетекшілігімен Каспий маңы ойпаты мен Солтүстік Үстірттегі тұзасты қабаттарында мұнай іздеу және барлау жұмыстары кеңінен жүргізілді. 1973 жылы оның қатысуымен Теплов-Тоқарев тобына жататын тұзасты мұнай кен орындары ашылды. Кейін осы бағыттағы зерттеулер Қарашығанақ сияқты ірі кен орындарының ашылуына негіз болды. Төлетай Нысанов мұнай барлау ісінде ғылым мен өндірістің байланысын нығайтуға, геологиялық ізденістердің тиімділігін арттыруға зор үлес қосты. Оның бастамасымен «Каспий маңы ойпаты мен Солтүстік Үстірттегі мұнай іздеу және барлау жұмыстарын тіркеу мен талдау картасы» жасалды — бұл Қазақстандағы мұнай барлау ісінде ғылым мен тәжірибені ұштастырған алғашқы құжаттардың бірі болды. Ол еңбекқорлығымен, жоғары кәсіби шеберлігімен және жас мамандарға қамқорлығымен танылды. Т.Нысановтың есімі Прорва аймағында ашылған жаңа Кольжан мұнай кен орнына берілді - Нысан кен орны. Марапаттары «Құрмет Белгісі» ордені. Еңбегі үшін медальдар мен құрмет грамоталары Әдебиеттер Қазақстанның мұнай энциклопедиясы (екі томдық). «Мұнайшы» қоғамдық қоры. Алматы, 2005. ISBN 9965-9765-1-1 Первооткрыватели месторождений нефти и газа Казахстана. ОО «Казахстанское Общество Нефтяников-Геологов» (КОНГ), Алматы, 2024. ISBN 978-601-7837-16-7. Дереккөздер
Иван Иванович Обратнов

Иван Иванович Обратнов (1906-1979, Атырау қаласында туған). Гурьев мұнай техникумын бітірген (1933). 1922-1930 - "Ембімұнай" тресінде жөндеуші слесары, автогараж механигі, Мақат мұнай кәсіпшілігінде бұрғышының көмекшісі, бұрғылау учаскесінің бастығы, Нармонданақтағы, Сағыздағы бұрғылау шебері, бұрғылау учаскенің бастығы, геологиялық-іздестіру кеңсесінің бастығы, «Қазақстанмұнай барлау» бірлестігінің еңбек және еңбек ақы бөлімінің бастығы. Ленин орденімен (1952), «Ерен Еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Кипоний Хаксенович Огай

Кипоний Хаксенович Огай (1921-1970, Атырау қаласында туған). Атырау мұнай техникумын бітірген (1942). 1941-1970 - Ембі мұнай кәсіпшіліктерінде мұнай өндіру операторы, шебері, инженер, аға инженер, мұнай кәсіпшілігі меңгерушісі, өндіріс-техника бөлімінің бастығы, бас инженер, директор, «Ембімұнай» және «Маңғыстау мұнай» бірлестіктерінде бастықтың орынбасары. «ҚұрметБелгісі» орденімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Аманжан Олжабаев

Аманжан Олжабаев (1926-1989, Атырау облысында туған). Гурьев мұнай техникумын (1949ж) бітірген. 1949-1954жж - Қаратон МКБ-ның мұнай өндіру бойынша цехтың операторы, шебері, Қазақстан КП Жылыой Аукомның инструкторы, мұнайлы МКБ парткомының хатшысы, Қошқар, Доссор МКБ ЕжАБ-нің бастығы. 1954-1959жж - Облыстық кәсіподақ кеңесінің хатшысы. 1959-1962 жж - Гурьев геофизика экспедициясының ЕжЕБ бастығы. 1962-1988 жж - «Казмұнайбарлау» тресінің ҚМБ бастығы. «Жарқын еңбегі үшін» медалдарымен марапатталған (1949ж), «Еңбек ардагері» (1988). Дереккөздер
Денмент Олжабаев

Денмент Олжабаев (1928-1998, Атырау облысы). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұнай шысы (1981). Атыраудағы ФЗО мектебін бітірген (1943). 1943-1944 - Құлсары, Доссор мұнай кәсіпшіліктерінде газ цехыныңслесары. 1946-1983 - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Доссор мұнай кәсіпшілігі басқармасында уңғыны же асты жөндеу бригадасының операторы, мұнай өндіру аға операторы. Ленин орденімен (1966) марапатталған. Дереккөздер
Абдулла Омаров

Абдулла Омаров - (1915 жылы, Атырау облысында туған) - Ұлы Отан соғысы ардагері, мұнайшы. Өмірбаяны *1937-1942 жылдары - «Қазмұнайбарлау» тресі кәсіпорындарында жұмысшы, жүкші. *1947-1977 жылдары -ұңғымаларды жерасты жөндеу тобының операторы, «Доссормұнай» және «Жайықмұнай» МГӨБ мұнай өндіру жөніндегі операторы. *1977 жылдан - зейнеткер. Марапаттары Қызыл жұлдыз орденімен, медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Мaнсұp Омаров

Maнсұp Омаров (1942, Құлжа қаласы, Қытай). Техника ғылымдарының кандидаты (1990), В.И.Ленин атындағы Қаз ҚазПТИ-ді бітірген (1966). 1966-1975 жылдары - оператор, мұнай және газ өндіру жөніндегі шебер, бас инженер, «Өзен мұнай» МГӨБ учаскесінің бастығы. 1975-1989 жылдары - Қазақ мемлекеттік университетінің механика кафедрасының бас ғылыми қызметкері. 1989-1997 жылдары - ҚР ҰҒА машинатану және механика Институтының бас ғылыми қызметкері. 1997 жылдан - ҚҰТУ мұнай факультетінің кафедра меңгерушісі. Дереккөздер
Нәзима Oмаровa

Нәзима Oмаровa (1947 жылы, Өзбекстан). С.М.Киров атындағы ҚазМУ-ді бітірген (1970). Химия ғылымдарының кандидаты. 1974-1983 - ҚазКСП ҒА Химия ғылымдары институтында кіші ғылыми қызметкер. 1983-1987 - КСРО Аспап жасау министрлігінің «Системотехника» ғылыми-өндіріс бөлімі химия тобының жетекшісі. 1987-1992 - ҚазКСР Автомобиль жолдары министрлігінің «Жолтехника» ғылыми-өндіріс бөлімінің бас маманы. 1992-2002 - ҚР Энергетика және Минералды ресурстар министрлігінің мұнай өндіру мен қайта өңдеу жөніндегі бөлімінің бас маманы, бастығы. 2002-2004 - «ҚазМұнайГаз» ¥К ЖАҚ-ның мұнай химиясы жөніндегі менеджері. 2004 жылдан қазіргі уақытқа «ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру» АҚ мұнай өңдеу және мұнай химимясы департаментінің бас менеджері. «Ерен еңбегі ушін», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002) медальдармен, Қазақстан мұнай на 100 жыл» (1999), ҚР Энергетика және Минералды ресурстар министрлігінің Құрмет грамотасымен (1997, 2002) марапатталған. Дереккөздер
Мәлік Омірзақ

Мәлік Омірзақ (1951, Атырау қаласында туған). Техника ғылымдарының кандидаты (2004), ҚазПТИ-ді бітірген (1974). 1974-1975 - «Маңғыста мұнай» өндіріс бірлестігі қойнауқаттардың мұнай беруін жоғарылату және уңғыларды күрделі жөндеу басқармасының бұрғышысы, бұрғылау шебері. 1975-1983 - «Ембімұнай» өндіріс бірлестігі үңғыларды жер асты жөндеу операторы, мұнай өндіру операторы, технологы, инженері, бастығының орынбасары. 1986-1987 - «Жайық мұнай» МГӨБ мұнай өндіру цех бастығының орынбасары, «Ембімұнай» өндіріс бірлестігі техникалық бөлімі бастығының орынбасары. 1987-1991 - ОҒЗЛ мұнай өндірі бөлімінің бастығы. 1991-1994 - «мұнай» БК-ның бас технологы. 1994-2000 - ОГЗЛ-ның бас инженері, директоры. 2000- 2002 - «Қайнар мұнайгаз» МГӨБ-ның бастығы. 2003 жылдан «Қайнар мұнайгаз» МГӨБ-ның бастығы. Дереккөздер
Жұбатхан Оңайбаев

Жұбатхан Оңайбаев (1894-1972, Атырау облысында туған). 1911-1961 жылдары - жұмысшы, арбакеш, Доссор МКБ, балғашы, Мақат, Қошқар, МКБ терішеберханасында уста. «Ерен Еңбегі үшін» медалімен (1948) және Қаз КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1970). Дереккөздер
Қаби Оңайбаев

Қаби Оңайбаев - (1932-1994, Атырау облысында туған).№19 Доссор кәсіпкерлік училищесін бітірген (1948). 1948-1987 жылдары -бұрғышыныңкөмекшісі, бұрғышы, оператор, машинист, КМБтресінің бұрғылау Доссор кеңсесінің МКБ уңғымасын жер асты жөндеу бригадасының шебері. Қазан Төңкерісі, 2-ші, 3-ші дәрежелі «Еңбек даңқы» ордендерімен, медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Рәзия Оңбаева

Рәзия Оңбаева (1939, Батыс Қазақстан облысында туған). 1960-1990 - "Ембі мұнай" бірлестігінің Байшонас мұнай кәсіпшілігі мен "Ақтөбемұнай" бірлестігінің Кеңқияқ мұнай, Октябрьск мұнай кәсіпшілігі басқармаларында оператордың көмекшісі, оператор. 1990 жылдан зейнеткер. "Еңбекте үздік шыққаны үшін" (1983), "Еңбек ардагері" (1984) медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Ишанғали Оңғарбаев

Ишанғали Оңғарбаев (1905-1968, Атырау облысында туған). Ембі нің ардагері. 1926-1960 - «Қазақстанмұнай» бірлестігінің Мақат, Комсомол мұнай кәсіпшілігінде жұмысшы, автокөлік жүргізушісі, мұнай өндіру цехының операторы, аға операторы. Ленин орденімен (1951), «Ерен еңбегі үшін» медалімен (1947) марапатталған. Дереккөздер
Садық Оңғаров

Садық Оңғаров (1940 жылы туған). 1958 жылдан - бұрғышының көмекшісі, «Ақтөбемұнай барлау» тресінің бұрғылау шебері. Орысқазған, Бозай, Жанжол кен кездерін ашуға қатысқан. Қазіргі кезде зейнеткер. Дереккөздер
Тұрғали Оңдапбергенов

Тұрғали Оңдапбергенов (1898-1962, Атырау облысында туған). 1914-1938 - Доссор, Мақат мұнай кәсіпшіліктеріндежумышы, оператордың көмекшісі, кілтші, ұңғыны жер асты жөнде бригадасының операторы. 1938-1956 - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Құлсары мұнай кәсіпшілігі басқармасында мұнай-газ өндіру операторы, аға оператор, шебері. Ление, [[Еңбек Қызыл Ту ]] ордендерімен және медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Төлеген Оңдасов

Төлеген Оңдасов (1910-1971 жж, Атырау облысында туған). 1933-1965жж - электр монтері, орамшы, Косшағыл МКБ электр цехнының шебері. Стаханшылар қозғалысының ардагері. «Ерен еңбегі үшін» медалімен (1945ж) және «Еңбек үздігі» медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Хасан Оңдасынов

Хасан Оңдасынов - (1923-1986жж, Атырау облысында туған). ¥ОС ардагері. 1946-1983жж - оператордың көмекшісі, мұнай өндіру жөніндегі оператор, есепші, бас есепші, Қосшағыл МКБ бас есепшісі. 2-ші дәрежелі Отан соғысының орденімен, медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Байтаңат Оңдаш

Байтаңат Оңдаш (1936, Атырау облысында туған). ҚазПТИ-ді бітірген. 1958-2001 - инженер, аға инженер, техникалық бөлімнің бастығы, бас инженердің қауіпсіздік техникасы мен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі орынбасары. «Құлсары мұнай» МГӨБ-ның комсомол комитетінде хатшы, кәсіподақ комитетінің төрағасы. 2001 жылдан зейнеткер. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «Еңбек ардагері» (1988) медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Аманжол Оразалиев

Аманжол Оразалиев (1949-1999, Атырау облысында туған). КазПТИ-ді бітірген (1972ж). 1972-1978 жж - оператор, Кенқияқ МКБ мұнай ын өндіру цехының шебері, 1978-1980 жж геологиялық-іздеу партияларының Ақтөбе учаскесінің бастығы, 1980-1988 ж ж - «Кенқияқ мұнай» МГӨБ ӨҚБ бастығы. 1988-1999 жж - Ақтөбе мемлекеттік тау-кен техникалық инспекциясы бастығының орынбасары. Дереккөздер
Ғабидулла Оразалиев

Ғабидулла Оразалиев (1918 ж, Атырау облысында туған). Ембі ардагері, Фин және Ұлы отан соғысының ардагері (1938-1944 жж). Өмірбаяны ФЗҮ мектебін бітірген (1944ж). 1944-1949 жж - партия Мақат аукомының әскери бөлімінің бастығы, Сағыз МКБ .бұрғылау кеңсесінің кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1949-1973 жж - Мақат, Сағыз МКБ автогаражының бастығы. 1973 ж бастап зейнеткер. Марапаттары Ленин (1971ж), Еңбек Қызыл Ту (1964 ж), Қызыл жұлдыз, 1-ші және 2-ші дәрежелі ¥лы отан соғысының медалда- рымен марапатталған (1985 ж). Дереккөздер
Қабидулла Оразалиев

Қабидулла Оразалиев (1915 ж, Атырау). ¥OC ардагері. 1935-1973 жж - оператордың көмекшісі, «Доссормұнай» МКБ операторы, «Сағыз» МКБ кәсіпкомның төрағасы. «Комсомолок», «Қошқар», «Сағыз» МКБ мұнай өндіру жөніндегі оператор. 1973 ж бастап зейнеткер. Ленин орденімен (1973ж), «Ерен Еңбегі үшін» медалімен (1968ж) марапатталған. Дереккөздер
Құбай Оразалин

Құбай Оразалин (1935-1996 жж, Атырау облысында туған). ҚазМУ бітірген (1958ж). Кенбай кен орнын бірінші ашқан ізашар (1996 ж). 1958-1971 жж - коллектор, техник-геолог, инженер-геолог, Батыс-Қазақстан геологиялық басқармасының аға геологы. 1971-1983 жж Каспий жанындағы МБЭ, «Қаз мұнай барлау» Басқармасының жобалық-сметалық партиясының бас геологы. 1986-1998 жж - геологиялық бөлімнің бастығы, Солтүстік-Ембі МБЭ бас геологы, «Атырау мұнайгаз геология» АҚ геологиялық бөлімінің бастығы. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған (1998ж). Дереккөздер
Бигали Оразбаев

Бигали Оразбаев (1907-1940, Атырау облысында туған). 1930-1931 - «Ембімұнай» тресінің жер асты барлау бригадасында коллектор. 1931-1932-Ленинградтағы жер асты зерттеулер институтының 1 жылдық курсының тыңдаушысы. 1933-1932 - Байшонас, Жолдыбай, Құлсары, Қосшағыл, Нармонданақ, Жыңғылды, Телес мұнай кәсіпшіліктерінде аға коллектор, техник-геолог, жұмыс жүргізуші, аға инспектор, картаға түсіру бөлімінің ұжым бастығы. ¥ңғылардың ішкі ғимаратары жұмысының әдістері туралы, терең қабаттағы мұнайды өндіру туралы, терең бұрғылау имаратарының жұмысы туралы кітаптарды аударған. Дереккөздер
Бисенғали Оразбаев

Бисенғали Оразбаев (1888-1962, Батыс Қазақстан облысында туған). КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі. Еңбекардагері. 1920-1946-Доссор, Мақат,Жыңғылды,ТасҚұдық мұнай кәсіпшіліктерінде жұмысшы, бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. 1946 жылыылдан зейнеткер. Медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Қайрат Құлымұлы Оразбаев

Қайрат Оразбаев (1963ж, Қызылқоға ауданы). Қазан химия-технологиялық институтын бітірген (1987ж). 1987ж бастап - оператор, алкилация қондырғысының бастығы, ауысым бастығы, эстакаданың бастығы, цех бастығының орынбасары, өндірістік бөлім бастығының орынбасары, «Атырау мұнайөңдеу зауыты» АҚ мұнай өнімдерін есептеу және іске асыру секторындағы өндіріс жөніндегі бөлім бастығының орынбасары. 1996 ж бастап «Лукойл Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖАҚ бас директоры, 1996 ж бастап [[ Қазақстан Республикасы ]] мұнай жене газ өндірісі Министрлігі аппаратының өндірісті дамыту Бас басқармасы бастығының орынбасары. 1997 ж бастап - тех- ника саясаты жөніндегі департаменттің жетекші маманы, бас сарапшы, мұнай мен газ ды өндіру және тасымалдау департаментінің менеджері, «Атырау мұнай өндіру зауыты» ААҚ қайтаҚұрау жобасын басқару женіндегі департамент секторының басшысы, «Қазақойл» ¥МК «Атырау мұнай өндіру зауыт» ААҚ қайта Құрау жобасын басқару жөніндегі дирекцияның бас менеджер орынбасары. 2001 ж бастап - «Атырау мұнай өндіру зауыты» ААҚ-ның күрделі Құрылыс және даму жөніндегі директоры. 2004 ж бастап «Атырау мұнай өндіру зауыты» ЖІ1ІС даму жөніндегі бас директордың орынбасары. Дереккөздер
Құлым Оразбаев

Құлым Оразбаев (1923 жыл, Атырау облысында туған) — жер қойнауын үздік барлаушы, мұнайшы, ҰОС ардагері. Өмірбаяны * Атырау мұнай техникумын бітірген (1959 ж). * 1941-1942 жж. - Сағыз мұнай кәсіпшілігінің есеп жүргізушісі. * 1945-1962 жж. - коллектор, геолог, Мақатай бұрғылау кеңсесінің Қаратайқыз, Алтыкөл, Жамбай, Таңатар мұнай барлауының геологы * 1962-1964 жж. - саз шаруашылығының бастығы, Өзен мұнай барлау экспедициясының инженер-геологы. * 1964-1988 жж. - КМБЭ саз шарушашылығының бастығы, ОңтММБЭ аға геологы, «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресінің геологиялық бөлімінің геологы. * 1988 жылдан бастап зейнеткер. Марапаттары * 2-ші дәрежелі Ұлы Отан соғысының орденімен, медалдармен марапатталған. * Жер қойнауын үздік барлаушы. Дереккөздер
Қабдол Оразғалиев

Қабдол Оразғалиев (1911-1977ж, Атырау облысында туған). 1934-1950 жж- майлаушы, слесарь, механик, «Eмбамұнай» тресінің Мақат мұнай кәсіпшілігінің ауысым инженері. 1950-1958жж-жөндеуші электрші, №3 «Қазэнергомұнай» бірлестігі басқармасының ауысым инженері. 1959-1966 жж - «Қазтехжаб мұнай» тресінің Мақат жөндеу базасының кран машинисі. «Ерен Еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1969ж). Дереккөздер
Хабделхалық Оразғалиев

Хабделхалық Оразғалиев - (1932ж, Атырау облысында туған). Қаз ПТИ бітірген (1965ж). 1948-1950 жж - Доссор №19 кәсіби училищесін бітірген. 1950-1956жж - «Қазақстан - мұнай» бірлестігінің бұрғылаудың Құлсары кеңсесі бұрғышысының көмекшісі. 1956-1960 жж - бұрғылаушы жұмысшы, ¥КЖ Құлсары кеңсесі бұрғышының көмекшісі. 1960-1996 жж- инженер-оператор, отряд бастығы, бас геофизик, бас инженер, Мәстексай, Кенқияқ, Орал кәсіпшілік-геофизикалық партияларының бастығы. 1986-1987 жж - Ауғанстанда геофизикалық партияны техникалық басқаруға шет жерге жол сапар, 1987-1995 жж - геофизик, ¥ГЗ Орал экспедициясының каратождық-теспелеу жұмыстарын техникалық басқару. Дереккөздер
Зүбайда Оразғалиева

Зүбайда Оразғалиева (1927, Атырау облысында туған). 1943-1982 - Комсомол, Сағыз, Қошқар мұнай кәсіпшілігі басқармаларында от жағушы, жөндеуші-слесарь, қыздыру қазандарының машинисі. 1982 жылдан зейнеткер. "Ерен Еңбегі үшін" (1946) медалімен марапатталған. Дереккөздер
Әмірбай Оразов

Әмірбай Оразов- (1935, Атырау облысында туған). Бүкілодақтық сырттай оқитын политехникалық институтын бітірген (1969). 1953-1955 - Ескене мұнай кәсіпшілігі басқармасының электр цехында электр монтері. 1969-1976 - Ескене, Байшонас мұнай кәсіпшіліктерінде меңгеруші. 1976-1996 - «Доссормұнай» МГӨБ-да бастықтың орынбасары, бас инженер, бастығы. 1996 жылдан зейнеткер. «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапаттталған. Дереккөздер
Қоқан Оразов

Қоқан Оразов - (1907-1984 жж, Атырау облысында туған). Өмірбаяны Ембі ардагері. 1936-1940 жж - бұрғышының көмекшісі, Іскене мұнай кәсіпшілігінің бұрғылау цехнының бұрғышысы. 1940-1963 жж - бұрғышы, «Қазақстанмұнай барлау» тресінің мұнай лы, Түгрекшан, Жаңасу, СарыҚұм, Көктөбе мұнай барлау жөніндегі бұрғылау шебері. Марапаттары Ленин (1952ж), [[Еңбек Қызыл Ту ]] ордендерімен (1946ж), медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Адамның жасы

Адамның жасы - белгілі бір уақыт аралығында адам денесіндегі мүшелер мен жүйелердің біртіндеп қалыптасып, ересек ағзаға айналу шамасы. Адамның өмірі шартты түрде бірнеше жас шамасына бөлінеді. туған күннен 14 жасқа дейін — балалық кезең; 15 жастан 18-ге дейін — балиғатқа толу кезеңі; 18 жастан 60-қа дейін ересек кезең болады. Одан кейін қартаю кезеңі басталады. Әрбір кезеңнің өзі адамның жас шамасына қарай бірнеше бөлінеді. Мысалы балалық кезең: сәбилік, мектеп жасына дейінгі, бастауыш сынып, орта сынып және жоғарғы сынып кезендері деп бөлінеді. Адамның жас шамасьша қарай бөлінуі, әсіресе, медицина үшін маңызы зор. Өйткені әрбір жас шамасының кезеңі өзіне тән ерекшелігімен айқындалады. Атап айтқанда, адамның бойының өсуі, ішкі мүшелерінің қалыптасуы сол жас шамасының кезеңіне байланысты болады. Тағы қараңыз * Адам Дереккөздер
Мариус Иванович Петипа

Мариус Иванович Петипа (1818—1910) — орыс балет артисі, балетмейстер. Ұлты — француз. Биші отбасында туған. Әкесі Жан Антуаннан және О.Вестристен сабақ алды. 1838 жылдан бастап Францияда, АҚШ-та, Испанияда өнер көрсетті. 1847 жылы Ресейге келіп, өмірінің соңына дейін осында тұрды. 1855—1887 жылдары Петербург театр училищесінде ұстаздық етті. 1862 жылдан Петербург балет труппасының балетмейстері болды. 60-тан астам балет қойды. 1862 жылы ол өзінің ең бірінші ірі "Фараонның цызы" балетін сахнаға шығарды. Ең бастысы, жақсы қойылған ерекше билерімен және сезімталдығының арқасында ол Петербургтегі күндерін табыспен өткізді. Петипа қойылымдарының еңбастысы академиялық классикалық балет болды. Сонымен қатар балетмейстер билер құру әдемілігімен, қозғалыстарының әртүрлілігімен, қимылдарының әсемдігімен көрерменді таңғалдыратын кордебалетке үлкен мән берді. Петипа шығармашылығында үлкен рөлді П.И.Чайковскийдің балеттері атқарды 1890 жылы П.И.Чайковскийдің "Ұйқыдағы аруын" және 1898 жылы А.К.Глазуновтың "Раймондасын” тағы басқа балеттерді қойды. Мариус Петипаның "Аққу көлі" балетіндегі жетістік болып 1 және 3-актілер саналады. Әсіресе орыс хореографиясының аса көрнекті туындысы болып ханзада Зигфрид пен Одилияның дуэті есептеледі. Би сахналарын Петипа қатаң композициялық заңдарға құрды. Ол кейіпкерлерінің сезімін шынайы жеткізу үшін, жарқын мінез шығару үшін ең нақты қимыл-қозғалыстарды таба алатын. Петипа балеттеріндегі халықтық сахналар әлі күнге дейін өзінің сұлулығымен және үлкен поэтикалық қуатымен таң қалдырады. Оның ең танымал балеттері әлі күнге дейін көптеген әлем театрларының репертуарларында орын алып тұр.
Лев Иванович Иванов

Лев Иванович Иванов (1834—1901) би өнерін Мәскеу балет мектебінде, кейін Петербургтің театр училищесінде үйренеді. Ивановтың орыс балетін симфониялаудағы, классикалық бидің көркемділігін күшейтудегі жетістіктері мол. Әсіресе бүл П.И.Чайковскийдің "Шелкунчик" және "Аққу көлі" балеттері бойынша жұмысында ерекше көзге түсті. "Шелкунчиктің" режиссерлік-балетмейстерлік жоспарын Петипа жасағанына қарамастан, Иванов өзінің терең музыкалық білімін, би құралдары, арнаулы қимыл-козғалыстарының үйлесімділігі арқылы музыканың негізгі ойын жеткізуін, музыкалық драматургияның дамуын көрсететін жаңа балетмейстерлік тәсілдерді ұсынды. Иванов 2 және 4-актілерін қойған, сонымен қатар Петипа қойған 1 және 3-актілермен репетициялар жүргізген "Аққу көлі" симфониялық балетінің аса көрнекті үлгілеріне айналды. Музыка мен бидің бір-бірімен тығыз байланысы спектакльдегі басты кейіпкердің және дарынды композитор мен балетмейстердің арқасында сұлу құс — аққуларға айналған кордебалеттің терең поэтикалық бейнелерді жасауына әсерін тигізді. 1895 жылдың 15 каңтарында Марийнск театрында өткен "Аққу көлінің" премьерасы орыс балетінің жаңа сатыға көтерілгендігін көрсетті. П.И.Чайковский мен Лев Ивановтың ақ аққуы орыс балетінің эмблемасына айналды. Ивановтың көркемдік жетістіктері орыс мектебінің классикалық биі алдында, болашақ XX ғасыр балетмейстерлерінің алдында дамудың жаңа жолын ашты. Дереккөздер
Михаил Михайлович Фокин

Михаил Михайлович Фокин (1880 —1942) — орыс балет артисі, балетмейстер, педагог. 1898 жылы Петербург театр училищесін бітірді. Сол жылы Мариин театрының балет труппасына биші болып қабылданды. Би өнері бойынша П.К.Карсавин, А.В.Ширяев, П. А.Гердт және Н.Г.Легаттан сабақ алды. Дезире, Зигфрид (Чайковскийдің "Ұйқыдағы аруы" мен "Аққу көлінде"), Арлекин (Р.Дригоның "Арлекинадасында"), Солор (Л.Минкустың "Баядеркасында"), тағы басқа партияларды билеп, "Жазғы түндегі түс" (Мендельсонның музыкасы бойынша, 1906), "Шопениана" (Шопеннің музыкасы бойынша), А.С.Аренскийдің "Мысыр түні" (1908), М.Равельдің "Дафнис пен Хлоя" (1912) және "Орыс солдаты" (Прокофьевтің музыкасы бойынша, 1942; кеңес жауынгерлерінің ерліғіне арналды) балетін қойды. Осы қойылымдары арқылы Фокин өзінің жаңашыл балетмейстер екенін байқатты. Ол қойған қойылымдарында өмірдің көп қырлы, күрделі иірімдерін ашуға ұмтылды. Әр спектакліне балетмейстер ерекше көркемдік құралдар таңдап отырды. Костюм мен декорациялар әрекет етіп жатқан уақытқа, сол кезеңге сәйкес келді. Классикалық би өтіп жатқан өрекетке байланысты өзіндік рең алып отырды. Фокин пантомима биге сәйкес, ал би — мимикалық айқын болуын кездеді. Нәтижесінде, оның балеттеріндегі би арнайы бір ойды көтеріп отырды. Дарынды хореограф орыс балетінің және шетел балетінің жандануына көп тер төкті. Ол еш уақытта классикалық балеттен бас тартпады, өйткені Фокиннің ойынша тек оның негізінде нағыз суретші тәрбиеленеді. 1905 жылдан педагогикалық кызметпен шұғылданды. Театр қайраткері С.П.Дягилев ұйымдастырған "Орыс маусымына" қатысып, 1909 жылы гастрольдік сапармен шетелдерде өнер көрсетті. 1918 жылы Стокгольмге, одан кейін біржола АҚШ-қа қоныс аударды. 1936—1939 жылдары "Монте-Карло орыс балеті" труппасында қызмет етті. 1923—1942 жылдары Нью-Йоркте өзі ұйымдастырған студияны басқарды. Балет өнері туралы мақалалар жазды. 1908 жылы Парижде театр қайраткері С.П.Дягилев ұйымдастырған жыл сайынғы орыс балет артистерінің қойылымдары басталады. Бірінші төрт "Орыс мауысымының" көптеген спектакльдерін Фокин қойды. Бишілер Вацлав Нижинский, Тамара Карсавина, Адольф Бальма есімдері бүкіл әлемге танылды. Дегенмен осылардың ішіндегі біріншілік Анна Павловаға тиісті.
Анна Павловна Павлова

Анна Павловна Павлова (1881 жыл 12 ақпан – 1931 жыл 23 қаңтар) — орыстың балет әртісі. 1899 жылы Петербург театр училищесін П.А.Гердтің класы бойынша бітіргеннен кейін, Мариин театрына қабылданды. 1906 жылы балерина атағына ие болды. 1914 жылдан бастап шетелде тұрды. Таңдаулы партиялары: Аданның "Жизель" балетіндегі Жизель, Дельдевездің "Пахитасындағы" Пахита, Минкустың "Баядеркасындағы" Никия мен "Дон Кихотындағы" Китри, тағы басқа. Шығармашылығы арқылы балет өнерінде жүргізген М.М.Фокиннің реформасына игі әсер етті. Ол қойған балет премьераларында Павлова негізгі партияларды биледі. Биінің музыкалық және психологиялық тұрғыдан мазмұнды, эмоциялық бояуға толы әрі алуан жанрлы болып келуі, оның өнеріне тән қасиет. Анна Павлова өз кезеңінің ұлы актрисасы атанды. Ол ырғақты өзгертіп немесе кішкене ғана пластиканың суретін ауыстырып, бидің мылқау тілімен сөйлей алды. Анна Павлова классиканың қатаң шеңберінен шықпай жалпылама-шартты балет бейнелеріне психологиялық және қазіргі заманның терең ойларын енгізді. 1910 жылы өз труппасын ұйымдастырып, гастрольдік сапармен Еуропа, Америка және Азия елдерінде өнер көрсетті. Дереккөздер
Александр Алексеевич Горский

Александр Алексеевич Горский (1871—1924) өзінің ең үздік спектакльдерін (50-ден аса балеттер) Мәскеу сахнасында қойды. Онда ол спектакльдің басты бөлімдерінің жалпы үйлесімділігіне жетуді, хореографиялық ұжыммен жұмыс істеуде балет режиссурасын енгізуді, спектакльдің би драматургиясын жасауды, сонымен қатар декорадиялық көркемдеу мен балет артистерінің костюмдеріне жаңа тәсілдерді қолдануды мақсат етті. Горскийдің ең үздік балеттері "Дон Кихот" (1900, Минкустың музыкасына) және "Саламбо" (1910, Арендстің музыкасына) көпшілік сахналарының әдемілігі және әсерлігімен, жарқын да көрікті билерімен, өткір де қарама-қайшылыққа толы ырғақтарымен көпшілік көңілін жаулап алды.