kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сейітбұрхан

Сейітбұрхан хан (, Сәетборһан, سید برهان, шоқынғаннан кейін Василий Арсланович; 1624 — шам. 1679) — ханзада, Қасым ханы (1626—1679). Өмірбаяны 1627 жылы Қасым уезінің жазу кітапшасына сәйкес Қасым мен Елатомск уездерінде ханзадада жарты әшмүшкелі егістік жерлері бар 3795 жұп, 9110 көпенелі шөп шабындық, 19 көлде балық аулау мен құндыз қаюы, аралары бар 13 ағаш және аралары жоқ 2023 омарта ағаштары болған. 1633 жылы Мәскеуге патша Михаил Федоровичті көруге келді. 1638 жылғы «жазылған тізімге» сәйкес Мәскеуде, Петр мен Павел шіркеуінің жанында Қасым ханзадасы Сейітбұрхан Арсланұлының сарайы болған. Ол Мәскеу ақсүйектері ежелгі уақыттан бері Ақ қалада қоныстанған Кулишки мекенінде тұрды. 1636 жылы Олеарий жол жөнекей Қасымға соқты. Ол өзінің саяхатын сипаттай отырып, Сейітбұрханның сол кезде 12 жаста болғанын, сонымен бірге Ресей үкіметі ханзаданы шоқындырудан өткізуге көндіріп, оған патшаның қызын әйелдікке беретінін уәде еткенін айтты. Оның қол астында істейтін адамдарының арасында Әулекей мырза Тенишев, нағашы атасы Ақмұхаммед сейіт, оның інісі Ешмұхаммед сейіт Шаһқұлдар, аталық Келмәмет белгілі. Ханзада кезінде Қасым бойындағы тас ғимараттардың ішінде мешіт, ханзада сарайы мен қақпалар ғана болған. 1649 жылы Сейітбұрхан билік еткен кезінде Қасымда Ауған Мұхаммет сұлтанның тақиясы салынды. Василий Арсланович 1653 жылдың аяғында Сейітбұрхан ханзада Василий Арсланович атымен шоқыну рәсімінен өтті, дегенімен, оның Қасым билеушісі болып қалуына кедергі болмады, бұл тәртіпті өрескел бұзу болды, оған сәйкес тек мұсылман болуы мүмкін, бұл Қасым хандығының құлдырауы және оның жақын арадағы жойылуы туралы куәлік берді. Василий Арсланович Н.Ю.Плещеевтің қызы Мария Никифоровнамен үйленді. Оның жеті ұлы болған: Василий, Федор, Михаил, Яков, Никифор, Иван және Семен ханзадалар; және екі қызы: Евдокия (М. Т. Нарышкиннің әйелі) және Домна (кінәз Ю. Я. Хилковтың әйелі). Василий Иванович - Иванның ұлы және Василий Арслановичтің немересі 1715 жылы қайтыс болды. Василий Арсланович қайтыс болғаннан кейін Қасым тағына оның анасы Фатима Сұлтан бегім қысқа уақыт отырды. Әдебиет * Вельяминов-Зернов В. В. Қасым хандары мен ханзадалары туралы зерттеу. Ч. 3. — СПб., 1866. Сілтеме * Дереккөздер
Фатима Сұлтан

Фатима Сұлтан бегім (, Фатыймасолтан, فاطمه سلطان; қай. шам. 1681) — Қасымның соңғы билеушісі, бегім (1679-1681), Қасым билеушісі Арслан ханның әйелі және оның ұлы, Қасым билеушісі Сейітбұрхан ханзаданың анасы (шоқынғаннан кейін Василий Арсланович). Баласы Сейітбұрханның кәмелет жасына толмаған шағында әкесі Ақмұхаммет сейіт екеуі оның қамқоршысы болған. Текті Қасым әулеті Шаһқұлдар сейітінен шыққан. Аңыздардың біріне сәйкес, Қасымдағы Старопосад зиратында Ауған Мұхаммет сұлтан тақиясының жанында орналасқан Арслан ханмен бірге бір тақияда жерленген. Тақия ғимараты аман қалған жоқ. 1863 жылы профессор В.В. Веляминов-Зернов зиратқа барғанда, Ауған Мұхаммед кесенесінің оң жағында, іргетастың іздері мен кірпіш үйілген шұңқырды тапты. Жергілікті тұрғындар зерттеушіге тіпті 60 жыл бұрын бұл жерде екі қабатты тақия болғанын айтты (шамасы ғимарат жертөлесімен бір қабатты болған). Шаһқұлдар шежіресінде В.В. Веляминов-Зернов келесі жазбаны тапты: «Біздің бабамыз Жақып Сейіт Елатма қаласында текті адам болған. Бірде Ескі қала тәрізді қыстақтан бір әйел Арслан хан мен Фатима Сұлтан жерленген тақияның астындағы Ескі посадқа көтеріліп, патшалардың кебіндері мен басқа заттарды ұрлап кетеді. Жақып Сейіт бұл әйелді сол тақияда асып қойды». Әдебиет * Вельяминов-Зернов В. В. Қасым хандары мен ханзадалары туралы зерттеу. Ч. 3. — СПб., 1866. * Сафаров М. А. Фатима Сұлтан және ескі Қасымның аңыздары // http://www.islamrf.ru/news/culture/legacy/41201/
Жаныш сұлтан

Жаныш сұлтан — қазақ сұлтаны, Жәнібек ханның бесінші ұлы. Өмірбаяны Хайдар мырзаның айтуы бойынша, 1513 жылы Жәніш сұлтан алпыс жас шамасында болған және ол басқа қазақ сұлтандарымен бірге Шу алқабында Моғолстан ханы Сейітпен кездескен. Ол туралы толығырақ ақпарат «Михман-наме-йи Бұхарада» келтірілген. 1509 жылы қаңтарда Шайбани хан Бұхарадан далаға қазақтармен күресу үшін аттанды, деп жазады осы қысқы жорыққа қатысушы Ибн Рузбихан. Ақпанда әскер Үзкентке келіп, Сырдариядан өтті. Шайбани ханның салтанатты шеру «он күндік қозғалыстан кейін біртіндеп Қара Абдал аймағына жетті және ол қазақтардың қыстақтарының ортасына жақын болды. Ол қазақ сұлтандарының біріне бағынатын рулық қауымның киіз үйі. Олардың жоғарғы билеушісі қазіргі уақытта Жәніш сұлтан еді. Оның Тыныш сұлтан деген ағасы, осы сұлтанның киіз үйіне жақын жерде орналасқан. Олардың әрқайсысының ұлысында елу мыңнан астам көрнекті қазақтар бар, олардың әрқайсысы даңқты жауынгер және лайықты батыр. Шайбани хан «Жәніш сұлтан ұлысына» шабуылға шығатын жасақ құрып жіберді. Жау әскерінің жақындағаны туралы қауесет тараған кезде «Жәніш сұлтан ұлысының адамдары бір жерге жиналды. Олардың саны отыз мың адамнан асты, олардың әрқайсысының көптеген қызметшілері мен бағынушылары болды, осылайша олардың жалпы саны жүз мыңға жетті». Соғысушы күштердің алдыңғы шебі кездесіп, ұрыс басталды. Жәніш сұлтан «айтулы қазақтармен» үлкен жасақта тұрды, ал тағы бір қатар қазақтар алға жылжып, қорғаныс пен қарсыласу орындарына алды. Ыңғайлы уақытты таңдаған Жәніш сұлтан тұтқиылдан шығып, Убайдулла сұлтанның әскеріне шабуыл жасап, жауды тығырыққа тірей бастады. Бірақ басқа Шайбанилер өз әскерлерімен Убайдуллаға көмекке келіп, қатты ұрыс басталды. Ақырында Жәніш сұлтан жеңіліп, жеңілген әскерімен Бұрындық ханға аттанды. Балалары Жәніш сұлтанның Ахмет сұлтан есімді ұлы болған - ол «атақты қазақ сұлтандарының бірі», - деп жазады Ибн Рузбихан. 1508 жылы ол Самарқан пен Бұхараға іргелес аудандарды тонады. Қара Абдалда Ахмет сұлтан Қазақ хандығын қорғаушылар қатарында болды. Әкесі Жәніш сұлтанды жеңілгеннен кейін Ахмет сұлтан қашып кетуге тырысты, бірақ тұтқынға түсті. Оны Жәніш сұлтан ұлысына шабуыл жасау үшін Шайбани хан жіберген әскердің басты қолбасшысы болған Хамза сұлтанға алып келді. Хамза сұлтан бұған дейін Жәніш сұлтан өлтірген ағасының қаны үшін кек алу арқылы Ахмет сұлтанның басын кесіп алып, жеңіс туралы хабармен бірге Шайбани хан тағының етегіне жеткізді. Жәніш сұлтанның тағы ұлы бар, оның есімі Ахмат. Дәл осы оқиға «Мусаххир әл-биладта» өте қысқа түрде берілген. Жәніш сұлтанның басқа балалары туралы дерек жоқ. Сілтеме * [http://rikonti-khalsivar.narod.ru/Sultanov03.htm/ ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК БАСТАУЫ] * [https://web.archive.org/web/20160406141001/http://mreadz.com/new/index.php?id126335&pages44%2F Ақ кигізде көтерілгендер. Қазақ даласының хандары-Тұрсын Сұлтанов 44 бет — Онлайн оқу. — Mreadz.com Самая крупная библиотека. Читальный зал онлайн]. * [http://yvision.kz/post/635256/ Әйгілі қазақ шайқасы. Жәніш сұлтанның жеңілісі.Қазақ ұлыстарын тонау.] * [http://uzcapital.uz/ocherk-envera-xurshuta/dalnejshie-poxody-i-smert-shejbanixana/ Шайбани ханның әрі қарайғы жорықтары және дүниеден өтуі]
Тыныш сұлтан

Тыныш сұлтан — қазақ сұлтаны, Жәнібек ханның жетінші ұлы. Өмірбаяны Ибн Рузбиханның айтуына қарағанда Тыныш ірі ұлысты (үлкен) сұлтан болған. 1509 жылы наурыздың басында оның ұлысына Шайбани ханның сарбаздары шабуыл жасады. Тыныш сұлтан өзінің кейбір сарбаздарымен және адамдарымен бірге біраз уақыт «отбасы, жақсылық пен игілік үшін» шайқасты, бірақ жаудың алып күші алдында шегінді. Бәрі - «мүлік пен тауарлар, тасымал жануарлары, түйе керуендері, киімдер, күймелі арбалар, жүк арбалар, жүк артатын түйелер» - тоналды. Соңғы рет Тыныш сұлтан есімі дереккөздерде 1513 жыл шамасында кездесті. Хайдар мырзаның айтуы бойынша Тыныш сұлтан («Тарих-и Рашидидің» әр түрлі тізімінде оның аты әр түрлі жазылады) алпыс жаста еді; оны басқа қазақ сұлтандарымен бірге Қасым хан Моғолстан ханы Сейітпен кездесуге жіберді. Ссылки * [http://rikonti-khalsivar.narod.ru/Sultanov03.htm/ ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК БАСТАУЫ] * [http://yvision.kz/post/635256/ Жәніш сұлтанның бауыры, Тыныш сұлтанның жеңілуі. Қазақ ұлыстарын тонау. Бұрындық ханның қытай даласына масқаралық қашуы.] * [http://www.altyn-orda.kz/pervye-praviteli-kazaxskogo-xanstva-nosili-koronu-i-vossedali-na-trone/ Қазақ хандығының алғашқы билеушілері тәж киіп, таққа отырған] * [https://web.archive.org/web/20160406132354/http://mreadz.com/new/index.php?id126335&pages45%2F Ақ кигізде көтерілгендер. Қазақ даласының хандары-Тұрсын Сұлтанов. Онлайн оқу]
Михаил Ильич Бородулин

Михаил Ильич Бородулин (8 шілде 1967, Өскемен, Қазақ КСР — 22 желтоқсан 2003, Магнитогорск, Ресей) — Қазақстандық хоккейші, шабуылшы. Өскемен қаласының хоккей клубының ұзақ мерзімді төрағасы — Илья Васильевич Бородулиннің ұлы және әйгілі хоккейші, қақпашы Владимир Бородулиннің бауыры. Өмірбаяны Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, бірінші жаттықтырушысы - Владимир Решетников. 1994 жылға дейін өскемендік «Торпедода» ойнады, содан соң магнитогорсктік «Металлургке» ауысты. Аты аңызға айналған «Магниткада» 90-жылдардың аяғында көшбасшылардың бірі және команда капитаны болды. Ресей чемпионы атанып, командасымен бірге Еуролигада жеңіске жетті. Наганодағы (Жапония) 1998 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ширек финалына шыққан Қазақстан құрамасында болды. Хоккей мансабын 2000 жылы аяқтады, содан кейін кәсіпкерлікпен айналысты. 2003 жылдың желтоқсанында өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. Магнитогорскіде Правобережное зиратында жерленген. Жетістіктері * 1993: Қазақстан чемпионы * 1994: Қазақстан чемпионы * 1995: Ресей чемпионатының қола жүлдегері. * 1998: Наганодағы (Жапония) Қысқы Олимпиада ойындарының Қазақстан құрамасының құрамында ширек финалисті. * 1998: Ресейдің вице-чемпионы және Ресей кубогының иегері. * 1999: Ресей чемпионы және Еуролига чемпионы. Сілтеме * [https://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php?pid=54923 Михаил Бородулин] The Internet Hockey Database статистикасында * [https://www.eurohockey.com/player/1972-.html Михаил Бородулин] European Ice Hockey Online AB статистикасында
Андрей Владимирович Пчеляков

Андрей Владимирович Пчеляков (19 ақпан 1972, Өскемен, Қазақ КСР) — оң жақ шабуылшы ретінде ойнаған қазақстандық хоккейші. Өмірбаяны Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, жаттықтырушысы Анатолий Мелихов. Ойыншы мансабын 2011 жылы аяқтады. Қазақстан ұлттық құрамасының құрамындағы екі қысқы Олимпиаданың қатысушысы. Қазір Беларус экстралигасында ойнайтын Гомел клубының жаттықтырушысы. Жетістіктері * 1998 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ширек финалисті * 2006 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының қатысушысы (9 орын) * 1995 жылғы Қазақстанның ең үздік хоккейшісі. * 1993-1996 жж. Қазақстан чемпионы * ХК Северстал құрамында Ресей чемпионатының қола жүлдегері (2001) Сілтеме * [https://www.eliteprospects.com/player/41704/andrei-pchelyakov Андрей Пчеляков] «Eliteprospects.com» статистикасында * [https://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php?pid=59379 Андрей Пчеляков] «The Internet Hockey Database» статистикасында * [https://www.eurohockey.com/player/1692-.html Андрей Пчеляков] «European Ice Hockey Online AB» статистикасында
Джон Браунинг (пианист)

Джон Браунинг (; 23 мамыр 1933, Денвер - 26 қаңтар 2003 ж., Систер-Бэй, Висконсин) - американдық пианист. Музыканттардың ұлы, ол Теодор Лешетицкийдің шәкірті болған. Анасынан 5 жасынан бастап фортепианода ойнауды оқыды. 10 жасында ол Розина Левинаның шәкірті болған. Осы жасында Денвердегі симфониялық оркестрмен дебют жасады. 1945-1950 жж. Браунинг Лос-Анджелесте өмір сүрді және оқыды, содан кейін қайтадан Розина Левина оқытушысына Джульярд мектебіне түсті. Браунингке 1955 жылы Левентритт атындағы конкурсында жеңіске жету арқылы кәсіби мансапқа жол ашылды, келесі жылы ол Елизавета патшайымы атындағы байқауында тек Владимир Ашкеназиден жеңіліп екінші орын алды. Алайда, Браунингті, оның басқа да бірқатар американдық пианистер сияқты, өзінің сабақтас оқушысы Ван Клиберн көлеңкеде қалдырды деп санайды, оның 1958 жылы Мәскеудегі Чайковский атындағы Халықаралық байқауда жеңіске жетуі музыкалық әлемде маңызды оқиға болды.. Браунинг Доменико Скарлатти, Иоганн Себастьян Бах, Джозеф Гайдн және Вольфганг Амадей Моцарттың шығармаларын, сондай-ақ Фридерик Шопеннің эскиздерін талғампаз және жанды орындау бойынша маман болды. Браунингтің репертуарында Сэмюэл Барбердің жұмысы ерекше орын алды. Жас музыканттың ойынын алғаш рет 1956 жылы Димитрис Митропулостың басқаруындағы Нью-Йорк филармониялық оркестрімен концертте естіген Композитор (Левентритт байқауындағы жеңісі үшін марапат) ерекше әсерде қалып, өзінің фортепианолық концертін Браунингке арнап, қызмет берді. 1962 жылы әлемдік премьерадан көп жыл өткен соң, Браунинг бұл шығарманы Леонард Слаткиннің жетекшілігімен Сент-Луис симфониялық оркестрімен жазды және бұл жазба Грэмми жүлдесіне ие болды (1991). 1993 жылы тағы бір Браунинг Барбердің жеке фортепианолық пьесаларын жазу арқылы Грэмми жүлдесіне ие болды. Сонымен қатар пианист өзінің вокалды музыкасымен диск жазуға қатысты. Браунингтің басқа да маңызды жазбаларының қатарына Сергей Прокофьевтің барлық фортепианолық концерттері кіреді (Эрих Ляйнсдорфтың жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрімен бірге). Дереккөз Сілтеме * [http://www.bruceduffie.com/browning.html John Browning interview with Bruce Duffie]
Дмитрий Викторович Дударев

Дмитрий Викторович Дударев (23 ақпан 1976, Өскемен, Қазақ КСР) — Қазақстандық хоккейші, шеткі шабуылдаушы. Екі қысқы Олимпиада ойындарында Қазақстан құрамасында ойнады. Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, жаттықтырушысы - Владимир Копцов. 2016-2017 жылғы маусымда ЦСКА 2003 бапкері. Жетістіктері * 1998 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ширек финалисті * 2006 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының қатысушысы (9 орын) * 2011 жылғы қысқы Азия ойындарының чемпионы * 1995 жылғы қысқы Универсиаданың чемпионы * 2006 ж Ресей чемпионы *1995-1997 жж. Қазақстан чемпионы Сілтеме * [https://www.eliteprospects.com/player/20504/dmitri-dudarev Дмитрий Дударев] «Eliteprospects.com» статистикасында * [https://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php?pid=53588 Дмитрий Дударев] «The Internet Hockey Database» статистикасында * [https://www.eurohockey.com/player/1696-.html Дмитрий Дударев] «European Ice Hockey Online AB»
Владимир Владимирович Завьялов

Владимир Владимирович Завьялов (1 мамыр 1974, Өскемен, Қазақ КСР) — Қазақстандық хоккейші, оң жақ шабуылдаушы; қазіргі уақытта «Барыс» ХК балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің жаттықтырушысы (2006 жылы туылған балалар командасы). Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, жаттықтырушысы — Станислав Фролов. Жетістіктері * 1998 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ширек финалисті. * 1997 ж. Қазақстандағы ең үздік хоккейші. * 1995 жылғы қысқы Универсиада чемпионы. * 1993-1996 жж. Қазақстан чемпионы.
Павел Геннадьевич Каменцев

Павел Геннадьевич Каменцев (15 тамыз 1969, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық хоккейші, шабуылдаушы. Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі. Мансабының ең жақсы жылдарын өскемендік «Торпедо» және омбылық «Авангардта» өткізді. Отыздан кейін кемероволық «Энергия» жоғарғы лигасында ойнап, мансабын аяқтағаннан кейін осында тұрақтады. Қазақстан ұлттық құрамасының құрамында 1998 жылғы Олимпиада ойындарында және тоғыз әлем чемпионатында ойнады. Жетістіктері * 1998 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ширек финалисті. * Ресей чемпионатының қола жүлдегері (1996 ж.). * 1993-1995, 2005 жж Қазақстан чемпионы. Евгений Владимирович Рымарев Сілтеме * [https://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php?pid=59248 Павел Каменцев] «The Internet Hockey Database» статистикасында * [https://www.eurohockey.com/player/1997-.html Павел Каменцев] «European Ice Hockey Online AB» статистикасында
Анри Виктор Реньо

Анри́ Викто́р Реньо́ (; 21 шілде 1810, Ахен — 19 қаңтар 1878, Париж) — француз химигі и физигі. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы (, 1847—1849). Суретші Анри Реньоның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) , Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852), АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр Фарфор өндірісін басқарды. Биографиясы 1810 жылы 21 шілдеде Ахенде дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) тау-кен мектебінде оқыды. Гисен университетінде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. Кәсіби қызметі Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет винилхлоридті ацетиленге хлорсутекті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық полимерлену құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол меркаптандарды алу әдісін ойлап тапты. Дюмамен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен азот пен сутегі қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо газдардың, булардың, сұйықтықтардың және қатты заттардың физикалық константаларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. Бойль — Мариотт және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. Гигрометр мен пирометрді ойлап тапты. Жүлделер * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.. Жады 1935 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың көрінетін жағындағы кратерге Анри Реньо атауын берді. Дереккөз Әдебиет * Волков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И.: "Выдающиеся химики мира." * Храмов Ю. А.: "Биографический справочник"
Ғалым Баубекұлы Мәмбеталиев

Ғалым Баубекұлы Мәмбеталиев (26 тамыз 1965, Теміртау, Қарағанды облысы, Қазақ КСР) — Кеңес және қазақстандық хоккейші. Ойыншы Теміртау шайбалы хоккей мектебінің тәрбиеленушісі. Негізінен Теміртау және Қарағанды клубтарында ойнады. 1-2 маусымды новосібірлік «СКА», «Урицкий ат. СК» және әлметтік «Нефтяникте» ойнады. Соңғы төрт маусымды «Мостовикте» өткізді. Жаттықтырушы Бапкерлік мансабын 2002 жылы туған жері Теміртауда бастаған. Екі маусымнан кейін «Барыс» командасына басшылық етті. 2006/2007 жылғы маусымда «Сарыарқаны» басқарды. Клубпен бірге қола жүлдегер (2006/2007 маусым) және бірінші лигадағы Ресей чемпионатының чемпионы (2007/2008 маусым), Қазақстан чемпионы (2007/2008 маусым) болды. 2009 жылы Қазақстан Ұлттық құрамасын басқарды. Ұлттық құрамамен әлем чемпионатының элиталық кезеңіне өтті. 2010 жылы элитадағы орнын сақтай алмады. 2010/2011 маусымда «2-Барыс» командасын басқарды. Клубпен бірге Қазақстан чемпионатында екінші орынға ие болды. 2011 және 2017 жылдары Қазақстан жастар құрамасын жаттықтырды. 2011 жылдан 2017 жылға дейін «Қар барыстары» жаттықтырушылар штабының мүшесі болды. 2015/2016 маусымда клубпен бірге ширек финалға дейін жетіп, онда «Чайкаға» есе жіберді. 2017/2018 маусымда «Барысты» басқарды. 2018 жылы ұлттық құрамаға қайта оралды. Ұлттық құрамамен әлем чемпионатының элиталық кезеңіне өте алмады. 2023 жылы «Барыс» клубында Андрей Скабелкадан кейін бас жаттықтырушының м.а. болып Ғалым Мамбеталиев тағайындалды. Ол шайбалы хоккейден элиталық дивизиондағы 2023 жылғы әлем чемпионатында Қазақстан құрамасының бас бапкері болды. 2024 жылдың 18 қазанында «Барыс» клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. . Ссылки * [https://www.eliteprospects.com/player/159857/galym-mambetaliyev Ғалым Мәмбеталиев] «Eliteprospects.com» статистикасында * [https://r-hockey.ru/people/player/583-001-0003481-5 R-hockey сайтындағы профилі] Дереккөздер
Қар барыстары

«Қар барыстары» шайбалы хоккей клубы (немесе Qar Barystary) — ЖХЛ чемпионатында ойнайтын қазақстандық шайбалы хоккей клубы. Астанада құрылған «Барыс» жастар командасы. Тарихы 2011 жылы Қазақстанның шайбалы хоккей федерациясының президенті А.Маминнің тапсырмасымен Астанада «Қар барыстары» деп аталатын жастар командасы құрылды. Клуб Жастар хоккей лигасының «Б» тобында ойнауы керек еді, бірақ «Кеңес қанаттары» клубының жойылуына байланысты «барыстар» «А» тобына енуге мүмкіндік алды. Команданың бас жаттықтырушысы - Старыгин Сергей Васильевич. ЖХЛ-дағы ойындары Дереккөздер
Ислям Саткенов

Ислям Саткенов- (1917 жыл-10 мамыр 1982 жыл) —Кеңес-финляндия, Ұлы Отан және кеңес-жапон соғыстарының қатысушысы. Өмірбаяны 1917 жылы Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы, Карл Маркс колхозы, Кантай ауылында дүниеге келген. Әкесі-Саткен, анасы-Майса. 1927 жылы 4 сыныпты араб тілінде бітірді. Мектепті бітіргеннен кейін малшы, сондай-ақ туған ауылында егін егетін жерде жұмыс істеді. Әскери өмір 1939 жылы Кеңес Әскері қатарына шақырылды. Әскердегі қызметін аяқтағаннан кейін бірден кеңес-фин соғысына майданға аттанды. 1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысында (36 ГВт. таңқаларлық 77 див. Әуе шабуылына қарсы қорғаныс; 36 жеке зениттік) шайқасты. Гвардия кіші сержанты, кіші сержант, 36 танк дивизиясының артиллериялық дивизиясы, Батыс майданы, 32 армия атақтарында болған. Жеңісті Кенигсберг қаласында (қазіргі Калининград қаласы) қарсы алды. Кеңес Одағының фашистік Германияны жеңгеннен кейін 1945 жылдың тамызынан қыркүйегіне дейін Жапониямен соғысқа қатысты. 1946 жылы Жапонияны жеңгеннен кейін демобилизацияланды. Соғыстан кейінгі өмір Соғыстан үйге оралғаннан кейін, ол 1948 жылы жүкті болған, Кемерово облысына, Рудный ауылына қуғын-сүргінге ұшыраған Саткенова Күлдашқа үйленді. Ол отбасына барып, 1953 жылға дейін сонда тұра бастады. 1953 жылы отбасымен Булаев ауданының (Қазіргі ат. М. Жұмабаев) Солтүстік Қазақстан облысына көшті. Бейбіт уақытта зейнеткерлікке шыққанға дейін ауыл шаруашылығында еңбек етті. 1982 жылы 10 мамырда қайтыс болды. Ол тұрып жатқан ауданның Беняш ауылында жерленген. Отбасы және балалар * Ислямов Ирсаин, 1949 ж.т, * Ислямова Майра, 1951 ж.т, * Ислямов Амангелды, 1953 ж.т, * Ислямова Бахытжан, 1956 ж.т, * Ислямов Тулеген, 1959 ж.т, * Ислямова Асылтас, 1961 ж.т, * Ислямов Асылбек, 1963 ж.т, * Ислямова Раушан, 1967 ж.т. Атағы Гвардияның кіші сержанты, кіші сержант Марапаттар * "Ерлігі үшін медалі» * "За оборону Ленинграда» * "За победу над Германией» Сілтемелер * [https://kk.wikipedia.org/wiki/Ұлы_Отан_соғысы Ұлы Отан соғысы] * [https://kk.wikipedia.org/wiki/Кеңес-Жапон_соғысы Кеңес-Жапон соғысы] * [https://kk.wikipedia.org/wiki/Кеңес-Фин_соғысы Кеңес-Фин соғысы]
Қасым қажы мешіті

Қасым қажы мешіті — Павлодар облысы, Павлодар ауданы, Павлодарское ауылында орналасқан мешіт. Мешіт Павлодар-Омбы автожолы мен Павлодарское ауылына кіретін Абай көшесінің қиылысында салынған. Ғимарат намаз оқитын зал, неке қию бөлмесі, мұнара, қойма және қызмет бөлмелерінен тұрады. Алла үйі шығыс сәулет өнерінің ерекшеліктерімен салынған. Оның кешеніне гараж, санитарлық торап, пеш жағатын бөлме және қызметкерлер бөлмесі кіреді. Мешіт 8 қыркүйек 2008 жылы облыстағы 87-ші мешіт болып салынды. Ол Павлодарское ауылында өмір сүрген діни ағартушы Қасым Мұстафаұлы Ертісбаевтың (1870-1932) атына оның немересі Қанат Байтенұлы Омаровтың қаржысына салынды. 2 наурыз 2021 жылы ҚМДБ тарапынан ел тәуелсіздігінің 30 жылдық мерекесіне орай исламдағы бауырмалдықты нығайту мақсатында күре жол бойында орналасқан Қасым қажы мешітінде сапардағы жамағатқа арналған бөлме ашылып, жабдықталды. Қасым қажы мешіті бас имамы Ермек Сыздықтың бастамасымен ай сайын әр түрлі қайырымдылық іс-шараларды өткізіп отырады. Ауданы Жалпы жер телімінің аумағы 0,25 га. Ғимарат биіктігі күмбезімен қоса есептегенде 10,08 м, ал мұнарасының биіктігі 18,3 м. Жалпы көлемі 324,74 м². Бірнеше бөлмелерге бөлінген. Ерлердің намаз залы 175,71 м². Әйелдердің намаз залы 28,49 м². Неке қию бөлмесі 61,43 м². Имам бөлмесі 14,33 м². Ғимараттың төменгі қабаты (жертөле) 327,95 м². Мешіттің 10 жылдығы 2 қазан 2018 жылы мешіт өз жамағатына есігін ашқанына 10 жыл толуына орай мешіттің имам-молдалары, жамағатының бастамасымен дүбірлеген салтанатты шара өтті. Ауыл жамағаты мен жастар арасына қазақ күресі, шағын футбол, балалар арасына әртүрлі ойындар ұйымдастырылып, ойын батуттары орнатылды. Мешіт ауласына киіз үйлер тігіліп, ауыл ақсақалдарына дастархан жайылса, шара соңында барлық қатысушыларға мерекелік дастархан жайылды. Облыстың бас имамы Жолдас Қоспақұлы шараға арнайы келіп жиналған жамағатқа ғибратты уағыздар айтып, мешіттің демеушілеріне, тұрақты жамағатына алғыс хаттар тапсырды. Мешіттің имамы Ермек Сыздық былай деді: Дереккөздер
Езеро (кратер)

Езеро — Марстағы Үлкен Сырт аймағына жақын орналасқан кратер. Кратердің бұл атауын Халықаралық астрономиялық одақ 2007 жылы бекіткен. Кейбір славян тілдерінде «Jезеро» сөзі көл дегенді білдіреді. Қазіргі пайымдаулар бойынша, көне кезеңде бұл кратерде су жиналып, көл болған екен. 2018 жылдың қарашасында Езеро кратері Perseverance роверінің қону аймағы ретінде таңдалған болатын. 2021 жылдың ақпанында ровер Марстағы кратерге сәтті қонып, зерттеу жұмыстарын бастады. Дереккөздер
Just Room Enough Аралы

Just Room Enough Аралы, Хаб аралы деп те аталады, Нью-Йоркке, Америка Құрама Штаттарына тиесілі Мың аралдар тізбегінде орналасқан арал. Бұл арал, адам өмір сүретін ең кіші арал ретінде танымал, өлшемі шамамен 3300 шаршы фут, немесе он үштен бір акр. 1950 жылдары Сайзланд отбасы сатып алған аралда үй, ағаш, бұталар және кішкентай жағажай бар. Тарихы 1950 жылдары Сайзланд отбасы бұл аралды сатып алды. Осы арал, үй салу мақсатында, демалыс орны ретінде салынып алған еді. Кейбір тыс кішкентай аралдар тіпті арал болып та саналмайды. Жердің бір кішкентай сынығы болып есептелмеуі үшін, рельефтің пішініне сәйкес келетін өлшемдер бар. Бұл арал осы стандарттарға әрең сейкес келеді. Сайзландтер өздерінің кішкентай демалысы қала өмірінің шуынан жағымды үзіліс болады деп үміттенгенімен, көп ұзамай аралы жалғыздығын бұзған туристер тобының назарын аудартты. География "Just Room Enough" Әулие Лаврентий өзені өзенінде, Жүрек аралы мен Империялық рал арасында, АҚШ-тың Канадамен шекарасына жақын жерде орналасқан. Арал Александрия шығанағына жатады, Александрия қаласының ауылдық бөлігі, Джефферсон округі, Нью-Йорк. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Сауыр таулары

Сауыр таулары - тау жүйесі Алтай-Саян және Тянь-Шань екі ірі тауның торабында жатқан таулар. Оның ең биік нүктесі – Мұзтау (3816 м). Жотаның Қазақстан жеріндегі ұзындығы 50 км. Сауырдың шыңдары тегіс және күмбез тәрізді. Сауыр шыңдарынан Зайсан көліне Үлкен Ұласты, Кендерлік, Қараүңгір, Обалы, Теректі, Жеменей, Үйдене өзендері ағады. Сауыр-Тарбағатай тауларының аймағы табиғи ерекшеліктеріне сәйкес Тарбағатай таулы-далалы ауданы және Сауырдың таулы орманды-шалғынды дала-сы болып бөлінеді. Тарбағатай даласының өсімдіктері бұталы, қарағайлы болып келеді де, таудың солтүстік беткейінде альпі шалғынына ұласады. Оңтүстік бет-кейде де бұталы өсімдіктер көп. Сайларда жемісжидек ағаштары, көк терек, ақ терек шағын ормандар кездеседі. Тарбағатайдың биік шалғыны Алтай тауынан ауысса, алма, Түркістан аршасы сияқты түрлер Тянь-Шань аймағынан келген. Оңтүстік беткейдің далалық бөлігінде жусанды өсімдіктер көп, ол жайылым есебінде пайдаланылады. Тау алқабында егістік мол әрі таудың батыс беткейінде бақтар бар. Ормандары Сібір ағаштары мен Тянь-Шань шыршасынан тұрады. Бұл аймақтың Сібір мен Орта Азия аралығындағы өткінші орын екенін тағы да дәлелдейді. Сауырдың оңтүстігі мен Тарбағатайдың шығыс бөлігі аралығын Шілікті шөлейт даласы алып жатыр. суреті]] Тағы қараңыз * Сауыр-Тарбағатай * Тянь-Шань * Алтай тауы Дереккөздер
Септаккорд

Септаккорд дегеніміз – 4 дыбыстың терция арқылы құрылуы. Септаккордтың 1-ші дыбысы – прима 2-ші дыбысы – терция 3-ші дыбысы – квинта 4-ші дыбысы – септима Доминантсептаккорд (Д7) V басқыштан құрылған септаккордты – доминантсептаккорд дейміз. Музыкалық интервалдық құрамы – ү3, к3, к3. Д7 шешілуі: 1. 7, 5 – секундаға 2. 3 – секундаға 3. 1 – тониканың бірінші дыбысына барады. Доминантсептаккорд айналымдары 1. Д6/5 – доминанталық квинтсекстаккорд. Астыңғы дыбысы – 3(терция), VII басқыштан құрылады. Интервалдық құрамы – к3, к3, ү2. 2. Д4/3 – доминанталық терцквартаккорд. Астыңғы дыбысы – 5(квинта), ІІ басқыштан құрылады. Интервалдық құрамы – к3, ү2, ү3. 3. Д2 – доминанталық секундаккорд. Астыңғы дыбысы – 7(септима), ІV басқыштан құрылады. Интервалдық құрамы – ү2, ү3, к3. Тағы қараңыз * аккорд *музыкалық интервал Дереккөздер
Autodesk 3ds Max

Autodesk 3dsMax(бұрыңғы атауы 3D Studio Max) — ойын жасау мен дизайндағы 3D модельдеуге, анимацияға және визуализацияға арналған кәсіби бағдарламалық жасақтама. Қазіргі уақытта Autodesk компаниясында әзірленеді. Бағдарлама коммерциялық мақсатта бір айдан үш жылға дейін жазылу арқылы қол жетімді. Студенттер мен оқытушылар үшін үш жылдық жазылым тегін, бірақ мұндай лицензиямен бағдарламаны тек оқыту үшін қолдануға болады. Тарихы 3D студиясының түпнұсқасы DOS платформасы үшін Гари Йост пен Yost командасымен жасалған және Autodesk баспасында жарияланған. 3D Studio шығарылымы алдыңғы Autodesk AutoShade 3D көрсету пакетін ескіртті. 4 3D Studio DOS шыққаннан кейін өнім Windows NT платформасы үшін қайта жазылып, «3D Studio MAX» деп өзгертілді. Бұл нұсқаны бастапқыда Yost Group компаниясы жасаған. Оны сол кездегі Autodesk медиа-ойын-сауық бөлімі болған Kinetix шығарды. Ерекшеліктер ;MAXScript :MAXScript - бұл қайталанатын тапсырмаларды автоматтандыру, қолданыстағы мүмкіндіктерді жаңа тәсілдермен біріктіру, жаңа құралдар мен қолданушы интерфейстерін жасау және тағы басқалар үшін қолдануға болатын сценарийлердің тілі. Плагин модульдерін толығымен MAXScript ішінде жасауға болады. ; DWG import : 3ds Max .dwg файлдарын импорттауды және байланыстыруды қолдайды. 3ds Max 2008 жадының жақсартылған басқаруы үлкен көріністерді бірнеше нысандармен импорттауға мүмкіндік беред : ;Open Shading Language (OSL) :Open Shading Language (OSL) жаңа OSL картасын, түрлі OSL карталарының бүкіл санатын пайдалануға мүмкіндік береді және кез-келген рендерермен бірге қолдану үшін өзіңіздің OSL карталарыңызды жасай аласыз. Data Channel модификаторы Data Channel модификаторы күрделі модельдеу операцияларын автоматтандыруға арналған жан-жақты құрал болып табылады. Мәліметтерді бірнеше басқару элементтері арқылы жіберу арқылы сіз өзгертулер енгізген кезде динамикалық түрде жаңартылатын эффектілердің алуан түрлілігіне қол жеткізе аласыз. Advanced Wood 3D ағаш құрылымын жасауға арналған Advanced Wood картасы Плагиндар 3dsMax арнайы эффектілердің барлық түрлерін модельдеуді жеңілдететін стандартты құралдардың едәуір кең базасына ие. Стандартты базадан басқа, көптеген қосымша құралдар (плагиндер) бар, олар сізге өрттің, судың, түтіннің шынайы әсерлерін жасауға ғана емес, сонымен қатар қосымша модельдеу құралдарын да енгізуге мүмкіндік береді. Төменде 3ds Max-ке арналған кейбір плагиндердің тізімі келтірілген: * FumeFX — оттың, жалынның, түтіннің және т.б.фотореалистік әсерлер. * Phoenix FD — өрт пен түтін шығаруға арналған Chaos Group компаниясының FumeFX аналогы. * DreamScape — - шынайы ландшафттар, таулар, аспан, атмосфералық әсерлер және т.б. * AfterBurn — бұлттардың, түтіннің, жарылыстың және т.б.фотореалистік әсерлері. * GrowFX — кез-келген түрдегі өсімдіктер: алақан мен лианадан қарағайға дейін, гүлден үлкен жалпақ жапырақты ағаштарға дейін және т.с.с. Бұл плагинмен жасалған әр өсімдік еркін түрде анимациялануы мүмкін. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20120420083707/http://usa.autodesk.com/ Официальный сайт компании Autodesk] * [http://www.autodesk.ru/ Autodesk компаниясының ресейлік сайты]
Семсерден соқа соғып шығарайық

«Семсерден соқа соғып шығарайық» — Евгений Вучетич жасаған мүсін. 1957 жылы жасалған бұл мүсіннің атауы Көне келісімдегі бейбітшілікке шақыру сөздері болып келеді. 1958 жылы Брюссельде өткен Дүниежүзілік көрмеде Вучетичке бұл өнер туындысы үшін гран-при табысталды. 1959 жылы Кеңес Одағы бұл мүсінді Біріккен Ұлттар Ұйымына тарту етеді. Қазір ол Нью-Йоркте, БҰҰ-ға қарасты Солтүстік саябағында орналасқан. Көшірмелері Мүсіннің әр қалаларда орналасқан үш көшірмесі бар. Біреуі Мәскеуде, Третьяков галереясына қарасты саябақта тұр. Тағы біреуі Волгоградта, «Газоаппарат» зауытының кіреберісінде тұрғызылған. Үшіншісі Өскемендегі Орталық мәдениет үйінің кіреберісінде, сол жағында қойылды (ал оң жағында Жұлдыздарға қарай мүсіні тұр). Бұл мүсін 1962 жылы шойыннан жасалған. Пошта маркаларында және тиындарда Дереккөздер
Хорезм Социалистік Кеңес Республикасы

Хорезм Социалистік Кеңес Республикасы, қысқаша Хорезм СКР не ХСКР — Хорезм Халық Кеңес Республикасының (ХХКР) мұрагері. Бір жылға жуық өмір сүрді. Астанасы Хиуа қаласы болды. Республиканың аты Хорезмнің тарихи-географиялық ежелгі аймағынан шыққан. Астанадан басқа ірі қалалар Үргеніш, Ташауыз, Көнеүргеніш, Төрткөл, Нүкіс, Қожалы болды. Солтүстігінде Арал теңізі шайып, батысында және оңтүстігінде Түркістан АКСР-нің Каспий бойы аймағымен, шығыста Түркістан АКСР-нің Сырдария облысымен, оңтүстік-шығысында Бұхара СКР-мен шектесті. Түркістан АКСР РКФСР құрамына кірді. Хорезм ХСР 1923 жылы 30 қазанда өткен Кеңестердің 4-хорезмдік съезі кезінде Хорезм СКР-іне айналды. Сонымен бірге республиканың конституциясы қабылданды. Сол күні Хорезм СКР-і одақтас республика ретінде КСРО құрамына кіретіндігі жарияланды. Тура бір жылдан кейін, 1924 жылдың қазан айының соңында КСРО-да ұлттық-аумақтық межелеу басталып, 27 қазанда Хорезм КСР-і жойылып, оның аумағы ұлт негізде жаңадан құрылған республикалар - Өзбек КСР-не (Хорезм СКР жерінің 9%-ы), Түрікмен КСР (81%) бөлінді, сондай-ақ Қазақ АКСР құрамындағы Қарақалпақ АО (10%) кірді, ол өз кезегінде РКФСР құрамында болды. Республикадағы басқарушы партия Хорезм коммунистік партиясы болды, оның өзінің қарулы күштері болды. Өз валютасы - Хорезм рублі болған. Сондай-ақ республикада РКФСР (Совзнаки) және КСРО рублдері, сондай-ақ Хорезм теңгесі қоса алғанда қозғалыста болды. Республика экономикасының негізін ауылшаруашылығы (негізінен көкөністер мен жемістер, күріш, мақта және бидай өсіру), жібек шаруашылығы, мал шаруашылығы (соның ішінде қаракөл шаруашылығы), балық аулау (Арал теңізі мен Әмудария өзенінде), сондай-ақ, кілем тоқу, қыш ыдыстар мен бұйымдар жасау сияқты халықтық қолөнер кәсіптері құрады. Республика экономикасы РКФСР құрамына кірген Түркістан АКСР-інің экономикасымен тығыз байланысты болды. Хорезм СКР-нің ресми тілдері өзбек және орыс тілдері болды. Хорезм СКР Хорезм ХСР-і сияқты, зайырлы мемлекет болды, бірақ халықтың басым көпшілігі сүннит мұсылмандары болды. Сондай-ақ, халықтың бір бөлігі христиандықты ұстанды (негізінен православие). Республикада 800 мыңға жуық адам өмір сүрді. Халықтың негізгі бөлігі өзбектер болды, сондай-ақ қарақалпақтар, түрікмендер мен қазақтардың едәуір бөлігі өмір сүрді. Орыстар, ирандықтар және басқа ұлт өкілдері де өмір сүрді. Әкімшілік бөлініс Хорезм СКР өзбек, түрікмен және қырғыз-қарақалпақ - 3 автономиялы облыстарға бөлінді. Тағы қараңыз * Хорезм Халық Кеңес Республикасы
Бюкк ұлттық паркі

Бюкк — Венгриядағы өзі аттас таудың беткейінде орналасқан ұлттық парк. Парктің негізі 1975 жылы қаланған. Географиясы Солтүстік Альфольд аймағында, Эгер мен Мишкольц қалаларының арасындағы Боршод-Абауй-Земплен медьесінде орналасқан. Табиғат қорғау аймағының аумағы 431,3 шаршы километрді қамтиды. Бюкк- ұлттық паркі Сильвашварадпен Лиллафюред аралығында Солтүстік тауларда орналасқан Венгрияның ең үлкен ұлттық парктерінің бірі боып саналады. Парк орналасқан Бюкк шоқысы негізінен әктастардан тұрады. Тауларда карст құбылыстары жоғары дамыған және көптеген үңгірлер, термалды бұлақтар бар. Карст үңгірлерінен ең танымалы -Иштван үңгірі. 700 м-ге дейін жерасты өткелдері, әдемі тас түзілімдері бар үңгір залдары және кішкентай көлі бар. Кейбір бұлақтардың температурасы 28 ° C-қа жетеді. Сарқырамалары өте ерекше - олардың көпшілігі биік болмаса да, өте әдемі. Тау бөктерлерінің төменгі бөліктерінде бау-бақшалар мен жүзімдіктер көп, шыңдарында емен және шамшат ормандары бар. Флорасы Ұлттық парк аумағының 95%-н шамшат және еменді ормандар алып жатыр. Парк флорасы орхидеялардың көптеген түрлерінің болуымен ерекшеленеді. Терең салқын шатқалдарда Венгрияда сирек кездесетін шегіргүл, лалагүл, жібілген, уқорғасындар сияқты өсімдіктер түрлері кездеседі. Фаунасы Парктің жануарлар әлемі олардың көптүрлі болуымен сипатталады. Ірі сүтқоректілері кермарал, елік, жабайы шошқа, муфлондар тау жартастарында мекендейді. Жыртқыштардан өте сирек кездесетін сілеусін, түлкі, борсықтар кездеседі. Үңгірлерде жарқанаттардың көптеген түрлері бар. Құстардын бүркіт, сұңқар, ителгі, жыланшы бүркіт, үкі мекен етеді. Бауырмен жорғалаушылардан жыландар, кесірткелер, тритондар кездеседі. Дереккөздер Сілтемелер * https://www.youtube.com/watch?v=shilohK6OvY ВЕНГРИЯ - Национальный парк Бюкк.
Моноэтникалық мемлекет

Моноэтникалық мемлекет немесе біртұтас ұлттық мемлекет (сонымен бірге ұлттық мемлекет ұғымымен синоним) — белгілі бір ұлттың (этностың) тарихи этникалық аумағында қалыптасқан және оның егемендігін бейнелейтін мемлекет. Тарихи тұрғыдан алғанда, моноэтникалық мемлекеттер, әдетте, ұлттың (этностың) қалыптасуының басталуы уақыт өте келе мемлекеттің қалыптасуымен сәйкес келетін жерде қалыптасты, осыған байланысты мемлекеттік шекаралар көбінесе этникалық шекаралармен сәйкес келді (мысалы, Батыс Еуропа мен Латын Америкасының бірқатар елдері). Біртекті ұлттық (этникалық) құрамы бар мемлекеттердің мысалдары Жапония, Солтүстік және Оңтүстік Корея, Италия, Португалия, Бангладеш, Дания, Исландия, Мажарстан, Армения, көптеген араб елдері (ең алдымен араб түбегі) және т. б. Бұл ұғым «көпұлтты мемлекет» ұғымына қарсы. «Моноэтникалық (моноұлттық, бір ұлттық) мемлекет» термині көбінесе «БҰҰ (немесе ЮНЕСКО) стандартына» сілтеме жасай отырып жиі келтіріледі, бірақ мұндай халықаралық танылған стандарт жоқ. БҰҰ Ғылым, Білім және Мәдениет комитетінің (ЮНЕСКО) анықтамаларында «моноұлттық» немесе ұлттық мемлекеттің анықтамасы келтірілген: Ұлттық мемлекет - мәдени шекаралар саяси шекаралармен сәйкес келетін аймақ. «Ұлт-мемлекет» идеалы жүзеге асса, мемлекет бір этникалық топтың адамдары мен мәдени дәстүрді біріктіреді. Осылайша, ЮНЕСКО-ның глоссарийіне сәйкес ұлттық (немесе "моноұлттық") — мәдени (этникалық) шекаралар саяси шекараларға сәйкес келетін мемлекет. Ұлттық мемлекеттің идеясы — бұл этникалық және мәдени шығу тегі бар адамдарды біріктіреді. Бірақ қазіргі мемлекеттердің көпшілігі көп ұлтты немесе көпұлтты. Осылайша, егер бір этностың барлық дерлік өкілдері басқа ұлттық қауымдастықтардың қатысуынсыз бір мемлекетке біріктірілген болса, моноэтникалық мемлекет болады деп айтуға болады. Талдаушы Дэвид Уилштің (David Welsh) пікірінше, ұлттық азшылықтар халықтың 5% - дан азын құрайтын және бір этностың үлесі халықтың жалпы санының 95%-ынан асатын мемлекеттер ғана этникалық біртекті деп аталуы мүмкін. Бір этностың үлесі халықтың жалпы санының 95% - ынан асатын мемлекеттер: Албания, Армения, Бангладеш, Грекия, Дания, Мысыр, Италия, КХДР, Оңтүстік Корея, Мадагаскар, Мальта, Польша, Португалия, Сомали, Жапония. Тағы қараңыз * Ұлттық мемлекет Дереккөздер
Делиблат құмдары

Делиблат құмдары (, немесе Делиблатски песак) — Сербияның Воеводина провинциясындағы шамамен 300 км 2 үлкен құмды жер. Олар Банаттың оңтүстік бөлігінде, Дунай өзені мен Карпат тауларының оңтүстік-батыс беткейлері арасында орналасқан. Құмдар Ковин муниципалитетіндегі Делиблато ауылының атымен аталған. Құмды төбелердің негізгі бөлігі дала және орманды дала тоғайларының жайылымдарынан эллипс пішінін құрайды. Сипаттамасы Делиблат құмдары - бұл Еуропадағы ең үлкен құмды аймақ, ол Паннон теңізінің орнында пайда болған шөлдің бөлігі. Құмдарда Еуропада және бүкіл әлемде сирек кездесетін немесе жойылып кету қаупі бар өсімдіктер мен жануарлардың көптеген эндемикалық түрлері мекендейді. Флора және фаунасы Делиблат құмдары өсімдіктердің алуан түрлілігіне бай, мұнда 900 түрлі өсімдік түрлері өседі. Олардың көпшілігі халықаралық стандарттар бойынша Орта Дунай ойпатында сирек кездесетін немесе эндемикалық болып саналады. Жойылу қаупі төнген және эндемикалы өсімдіктер түрлерінің ішінде Банат таушымылдығы, Сәлдегүл таушымылдығы, Панчич жусаны, қарапайым қамыс, дала бадамы т.б. өседі. Бұл аймақта орхидеяның 20 дан астам түрі өседі. Жануарлардан егеуқұйрық, скунс, құмырсқалар, құмтышқандар т.б.кездеседі. Құстардан бүркіт, ителгі, қарақұс, ала бүркіт кездеседі. Басқа жануарлардан қасқыр, бұғылар, елік, қабан мекен етеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Делиблат құмдары Делиблат құмдарын сол кездегі Югославия партизандары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пана ретінде пайдаланған. Олар құм арасынан жасырынатын лагерьлер мен блиндаждар салды. Көптеген уақытша баспаналардың ішінен бүгінде біреуі ғана қалды. Бұл Чардак маңындағы импровизацияланған аурухана болды. Сондай-ақ оккупация кезінде неміс фашистері Белградтан әкеліп осы құм арасында атқан еврейлерге арналған ескерткіш бар. Құмда түсірілген фильмдер Делиблат құмдары көптеген халықаралық және сербиялық фильмдердің түсірілім орны ретінде пайдаланылды: "Шыңғыс хан" (1965), «Мен тіпті бақытты сығандарды кездестірдім» (1967), «Менің ауылымдағы жаңбыр» (1968), «Кім ән айтады?» (1980), «Косово шайқасы» (1989), «Ақ костюм» (1999), «Әулие Джордж айдаһарды атып тастады» (2009) және тағы 10-ға жуық фильмдер мен бірлескен қойылымдар түсірілді. Дереккөздер Сілтемелер * https://www.youtube.com/watch?v=cWN2zDNAREo Deliblatska peščara, Небольшая прогулка * https://www.youtube.com/watch?v=u3pN8JrwWO4 Deliblatska peščara, загајчка брда, село Шушара, геодезический памятник.
Аурел Стодола

Аурел Стодола (10.05.1859 – 25.12.1942) — словак инженері, физик және өнертапқыш. Ол техникалық термодинамика мен оның қосымшалары саласында ең алғашқылардың бірі болды және 1903 жылы Бу турбинасы (Die Dampfturbine) кітабын шығарды. Турбинаны жобалауға байланысты термодинамикалық мәселелерден басқа, кітабында сұйықтық ағынының, дірілдің, кернеуді талдаудың аспектілері талқыланды. Өмірбаяны Аурел Стодола Словакияның Липтовски Микулаш қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Ондрей Стодола тері өндірушісі болған. 1881 жылы Цюрихтегі (Швейцария) жоғары техникалық мектепті бітірді. Берлин университетінде, содан кейін Сорбоннада математика және физика пәндерінен дәрістер тыңдады. Кейін Берлиндегі жоғары техникалық мектепте жұмыс істеді. 1892 - 1929 жылдары Цюрихтегі жоғары техникалық мектепте машина жасау кафедрасының профессоры. Негізгі жұмыстары бу және газ турбиналарының бөлшектерін автоматты басқаруға, конструкциясы мен беріктігін есептеуге арналды. Оның әйгілі кітабы бу - газ - турбоқұрылыс энциклопедиясы болды. Онда келтірілген беріктік есептеулері жоғары ғылыми деңгейде көрсетілген. А. Стодолаға Альберт Эйнштейн мынадай қызықты сипаттама берген: «... «Егер Стодола Қайта өрлеу дәуірінде дүниеге келген болса, ол керемет суретші немесе мүсінші болар еді, өйткені оның жеке басының басты қасиеті-қиял мен жаратылыстың күші. Стодоланың тағы бір күшті жағы-бұл ізденімпаздық және ғылыми ойлаудың сирек айқындылығы». 1929 жылы зейнетке шыққаннан кейін де ол зерттеу жұмыстарын жалғастырды. Әлемге әйгілі болуы 1902 жыл – А.Стодола жалпы әлемдік қауымдастыққа танымал болған жыл. Бұл оның Дюссельдорфта өткен неміс инженерлері қауымдастығының мәжілісінде оқыған дәрісінен кейін болды. Ол бу турбиналары туралы теориялық және практикалық білім туралы дәрістер оқыды. Кейін ол "Бу турбиналары және жылу қозғалтқыштарының болашағы" кітабын шығарды, олар әлемнің бірнеше тілдеріне аударылды. Сол кезде-ақ ол бу турбиналарының дамуын дұрыс болжаған еді. Ол бу турбиналары саласындағы әлемдік беделге ие болды. Цюрихте жиырма жылын өткізгеннен кейін, Аурел Стодола технология саласында әлемдік атаққа ие болды. Содан кейін ол - "бу турбиналарының әкесі" деп аталды, мұны Бадендегі мотор бөлмесінде бюстінің астына орнатылған мемориалды тақта растайды. Оның бүкіл әлемде мойындалуы марапаттармен, жетекші университеттердің құрметті докторларымен, сондай-ақ осы университеттерге дәрістерге шақырумен расталады. 1922 жылы ол "Бу және газ турбиналары"атты тағы бір кітабын шығарды. Профессор Стодола ішкі жану турбиналарында олар өндірістік маңызы әлі болмаған кезде жұмыс істеді. Жоғары құрмет 1940 жылы Стодола өзінің ғылыми жұмысы үшін ең жоғары марапатқа ие болды. Ағылшын инженерлері қоғамы оны машина жасау тарихындағы ерекше оқиға ретінде бу және газ турбиналары туралы ғылым құрғаны үшін Джеймс Уатт алтын медалімен марапаттады. Осылайша, А.Стадола сол кездегі ғалымға тиесілі болатын ең үлкен құрметке ие болды. 1959 жылы Липтовский Микулашта А.Стодола дүниеге келген үйдің орнында тұрған ғимаратта мемориалдық тақта ашылды. Кошице қаласында Словакияның техникалық мұражайының ғимаратында қалымның бюстісі бар мемориалды тақта орнатылды. Дереккөздер
Талғат Бигелдинов ескерткіші

Талғат Бигелдинов ескерткіші — Астана қаласындағы Кеңес Одағының екі мәрте батыры, әйгілі ұшқыш Талғат Бигелдиновке арналған ескерткіш. Мүсінші — Нұрлан Далбай, сәулетшісі — Расул Сатыбалдиев. Ескерткіш Сарыарқа даңғылы бойында, Талғат Бигелдинов көшесімен қиылысқан жерінде орналасқан. Дереккөздер
AGS JH22

AGS JH22 – Формула-1 AGS командасының 1987 жылғы чемпионатына қатысуға құрастырылған жарыс көлігі. Тарихы Көлік өткен жылғы модель JH21C-ның негізінде жасалынған. Қайта өңделген шассиді атмосфералық мотор Ford Cosworth DFZ-пен жабдықтандырды. Команда чемпионатта бір көлік шығарды, оның рөлінде француз Паскаль Фабр отырды. Жарысушының да, көліктің де жылдамдығы өзгешелігімен ерекшеленген жоқ, алайда берік болды. Ол алғашқы он жарыстың сегізінде мәреден өтті. Бірақ Фабр қатарынан үш рет квалификациядан өте алмағандықтан, оны бразильдік Роберто Морено алмастырды. Жарыстың соңғы маусымында оның жолы болды: көптеген жиындар мен Сеннаның дисквалификациясынан кейін, ол алтыншы орынға ұпай жинады. 1989 жылдың қыркүйегінде JH22 шассиінде ерекше цилиндр конфигурациялы, Ги Негре компаниясы шығарған MGN қозғалтқыштарына тест жүргізілді. Жарыстар Францияда “Grand Sambuc” трассасында өтті. Бірақ ол жарысқа қатысқан жоқ. Техникалық сипаттамалары * Салмағы = 520 кг, * Қозғалтқыш: Ford Cosworth DFZ, 3,5 л. * Шасси: көміртек талшығынан монокок * Отын: Avgas * Аспа (алдыңғы): итеретін штангалары бар үшбұрыш иінтірек, Koni амортизаторлары * Аспа (артқы): алдыңғы сияқты * Трансмиссия: Renault / Hewland DGR * Шиналар: Goodyear
Сагамо

Сагамо — Грузиядағы Ниноцминд муниципалитетіндегі көл. Паравани өзенінің алабында, теңіз деңгейінен 1996 м биіктікте орналасқан. Сипаттамасы Көлдің ауданы 4,8 км², орташа тереңдігі 1,6 м, максималды тереңдігі 2,3 м жетеді. Су жинау алабы 528 км², көлемі 7,7 млн м³ құрайды. Көлдің су жинау бассейні Самсар жотасының шығысында және Джавахет жотасының батыс беткейлерінде орналасқан. Көлдің оңтүстік және оңтүстік-батыс жағалаулары биік, тік андезиттерден тұрады. Көлдің пішіні трапеция тәрізді. Шығыс және оңтүстік-шығыс жағалаулары төмен орналасқан. Көл жер асты, жаңбыр және қар суларымен қоректенеді. Су деңгейлері мамыр айында жоғарғы, қыркүйекте төменгі деңгейге дейін ауытқиды. Көл арқылы Паравани өзені ағып өтеді. Судың температурасы жаздың ортасында, шілдеде +14 градусқа жетіп, ал қыста көл қатып қалады. Көлдің жағасында Сагамо ауылы орналасқан. Сагамо көлінде балықтардан бозша мөңке, қаяз, мөңке балық, кавказ құсбасы, бақтақ т.б. кездеседі. Дереккөздер Сілтемелер * https://www.youtube.com/watch?v=GPPzyBz_X9E Սաղամո լիճը Sagamo lake Озеро Сагамо.flv * https://www.youtube.com/watch?v=FqJC1bIzkW4 Сагамо 2016 год