kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Халықаралық экономикалық кауіпсіздік

Халықаралық экономикалық кауіпсіздік (ХЭҚ) — жан-жақты халықаралық қауіпсіздік жүйесінің қағидаттық экономикалық негізі. Мақсаты: сыртқы саяси қарама-қайшылықтың алдын алу және оны бәсеңдету, дағдарысты жағдайды болдырмау, экономиканың әр-түрлі салаларындағы жан-жақты жемісті ынтымақтастық. Халықаралық экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жаңа халықаралық экономикалық тәртіптің орнатылуын, халықаралық экономикалық ұйымдардағы тең құқылықты, халықаралық практикадан кемсітушіліктің барлық нысандарын аластауды, тосқауылдау мен ықпал-шаралар саясатынан бас тартуды, сыртқы-экономикалық айырбастың баламасыздығын болдырмауды; сыртқы берешек мәселелерін әділ реттеу жолдарын бірлесіп іздеуді; ғалами көкейтесті мәселелерді шешуге, онын ішінде қарусыздануға, ғарышты, дүние жүзілік мұхитты зерттеуге адамзаттың күш-жігерін біріктіруді, т. б. көздейді. Дереккөздер
Суды тұндыру

Суды тұндыру - суда, өзіне сіңіріп алатын және тұнбаға түсетін ұлпа қауыздар арқылы гидрозольдер мен бірқатар ерігіш заттардың араласып кеткіш қасиеттеріне негізделген, суды тазарту барысындағы оны алдын ала ағартып, түссіздендіру әдісі. Дереккөздер
Абсолюттік жауапкершілік

Абсолюттік жауапкершілік — нұқсан келтіру нәтижесінде пайда болатын материалдық жауапкершілік түрі. Абсолюттік жауапкершілік залал келтірушінің кінәсына қатыссыз түрде, келтірілген материалдық залалды толық өтеудің шарттық міндеттемесіне негізделеді. Дереккөздер
Тізілім

Тізілім — жинақтаушы тізімдеме, бір текті тардың, объектілердің, мүліктің, т.б. тізімі (актілердің, жүкқұжаттардың, төлем талаптарының, т.б. тізілімі). Тізілім бухгалтерлікпен шаруашылық операцияларды көрсету жүйесінін бір құрайды. Дереккөздер
Аштық жариялау

Аштық жариялау -билік әрекетіне наразылық ретінде немесе оған қойған талаптарын бекіту үшін тамақ ішуден бас тарту; тұткындағылардың, қызметкерлердің экономикалық және саяси құқықтары және т.б. үшін наразылық күресінің бір нысаны. Дереккөздер
Өндірістік операциялар

Өндірістік операциялар — еңбек үдерісінің бір орындаушы не орындаушылар тобы бір жұмыс орнында еңбек затын өзгертпей орындайтын оқшауландырылған әрі аяқталған бөлігі (элементі). Еңбек затына немесе Өндірістік операциялардың мақсатына қатыстылық тұрғысынан технологиялық, көліктік, қызмет керсетуші, бақылау-есепке алу, сақтау операцияларына сыныпталады. Өндірістік үдерістің механикаландырылуы мен автоматтандырылуы немесе оған жұмысшының қатысуы дәрежесіне қарай Өндірістік операциялар қолмен атқарылатын, механикаландырылған және машиналық, автоматтандырылған және аппаратуралық операцияларға бөлінеді. Операциялар өндіріспен байланысына қарай (негізгі, көмекші және қызмет көрсетуші), орындалатын жеріне қарай, қолданылатын машиналар мен басқа да белгілеріне қарай ажыратылады. Зерделеу мен жобалауда операциялар еңбек қатынасы тұрғысынан — тәсілдерге, еңбек қимылдары мен қозғалыстарына; технологиялық тұрғыда — ауысулар мен өтпелдерге бөлінеді. Дереккөздер
Атрибутикалық теория

Атрибутикалық теория - Ф. Хайдер жұмысынан туындайтын («Тұлғалар арасындағы қатынас психологиясы», 1958) және адамдардың өзгелердің және өзінің мінез-құлықының себебін неге теңгеретінін түсіндіруге тырысатын теориялар жиынтығы. Өзгешіліктер жеке адамда жасырынған ішкі (диспозициялық) себептер арасында жүреді: мысалы, «ол емтиханнан құлап қалды, себебі ол жалқау» және сыртқы (ситиаутивті) мысалы, «көліктің жолда тоғысуынан, ол жұмысқа кешігіп келді». Атрибутивті қателер диспозициялық түсіндірмелерді біз ситуациялық ретінде (атрибуцияның фундаменталды қатесі) қабылдағанда жасалады. Осы теория жұмыссыздық, қылмыс, денсаулық пен сырқатқа байланысты мінез-құлық сияқты күнделікті әлеуметтік мәселелердін талдауына пайдалы мүмкіндік береді. Дереккөздер
Тротил

Тротил (тол, гринитротолуол) — қопару жұмыстарына және көптеген оқ-дәрілерді (артиллериялық снарядтарды, миналарды, авиабомбаларды, т.б.) жабдықтауға арналған, жеткілікті қуатты, бөлшектегіш (бризантты) жарылғыш зат. Тротил ашық сары немесе ашық қоңыр түсті, суда ерімейтін, ашық ауада сары бықсық жалынмен жанатын (жабық кеңістікте жанса, жарылыс тудырады) кристалл зат. Тротил механикалық әсерді сезгіштігі аз, оқтың соққысынан жарылмайды. Құйылған (балқытылған) тротил тұтандырғыш капсюльден жарылмайды, сондықтан оны жару үшін сығымдалған тротилден немесе өзге бөлшектегіш жарылғыш заттан тұратын аралық тұтандырғыш керек. Дереккөздер
Абсолюттік құқықтар

Субъективті құқықтар. Абсолюттік құқықтарға: меншік құқығы, барлық жеке мүліктік емес құқықтар жатады. Бұл — сайлау құқығы, баспана құқығы, азаматтық, құқығы, қорғану құқығы, авторлық құқық, ой-пікір және ар-ождан бостандығы құқығы және т.б. Кез келген адамнын, абсолюттік құқықтарды бұза алатындығы себепті, заң кез келген және әрбір адамға, яғни белгісіз адамдар тобына қарсы абсолюттік құқықты қорғайды. Дереккөздер
Бандитизм

Бандитизм — тұрақты түрде әрекет етіп, азаматтар мен ұйымдарға шабуыл жасау мақсатын көздеген қаруланған топтың қылмыстық әрекеттері. Сот тәжірибесінде, банда белгілі бір уақытқа есептеле отырып, бір адамның еркіне бағындырылып ұйымдастырылған адамдардан тұратын қылмыстық бірлік түрінде анықталады. Жалпы ерік болған кезде, олар біріккен мақсаттарды көздеп, өзара өздерін біртұтас одақ (тұтастық) ретінде сезінетін қатынастарда болады. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 268-бабында келтірілген. Тағы қарағыз * Қарақшылық * Мафия Дереккөздер
Мұхтар Жамашұлы Өтеуов

{{Музыкант { } }} Мұхтар Жамашұлы Өтеуов (12 қаңтар 1952 жыл Алматы облысы Жамбыл ауданы, Үңгіртас ауылы) — солист, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Өмірбаяны * Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының оркестр факультетін бітіргөн (1976), соқпалы аспаптар, концерттік орындаушы, оркестрдің солисі, оқытушы. * 1971 жылдан - Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының әртісі. * 1976 жылдан - Қызыл тулы ортаазиялық әскери округ штабының оркестрінде қызметте. * 1977 жылдан - Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының соқпалы аспаптар тобының концертмейстері, симфониялық оркестрінің нұсқаушысы. * 1978 жылдан бері - Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының оқытушысы. * 1989 жылдан - Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының бас директоры. * 2006 жылдан - Мәдени саясат және өнертану институтының директоры. * 2007 жылдан - Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессоры. * 2010 жылдан бері - Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры. * Қазақстан Музыка қайраткерлері қоғамының мүшесі (1976-1998). Қосымша лауазымдар, шендер, атақтар * Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының профессоры (1997 жылдан). * Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2003 жылдан). Шығармалары * «Ксилофонға арналған хрестоматия (Қазақстан композиторларының шығармаларынан)» (1986) * «Ғасырдан - ғасырға» (2000) кітап * «Отырар сазы» оркестрі жайлы, мемлекеттік квартет жайлы, сондай-ақ филармонияның мерейтойына арналған мақалалардың авторы. Марапаттары * «Құрмет» (2001) * «Михаил Ломоносов» (2006) ордендерімен; * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медалімен; * ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапатталған. * ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі (1987). Отбасы * Әкесі - Өтеуов Жамаш, марқұм, Үңгіртас ауылында Қастек асыл тұқымды қой өсіру зауытының бас мал дәрігері болып жұмыс істеген. * Анасы - Өтеуова Жамалқан, зейнеткер, батыр-ана. * Үйленген. Жұбайы - Өтеуова Юлдуз Мухамеджанқызы. * Ұлы - Өтеуов Шухрат; қызы - Өтеуова Индира. Дереккөздер
Нәби Бөрекешев

Нәби Бөрекешев 1926 жылы 13 қыркүйекте Ақтөбе облысының қазіргі Байғанин ауданында туған. *1955 жылы Өзбекстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебінің журналистика факультетін, *1964 жылы Қарақалпақтың Т.Г.Шевченко атындағы педагогика институтының тарих факультетін бітірген. *Қарақалпақстанда 1956 — 1970 жылдары республикалық «Лениншіл жас», «Совет Қарақалпақстаны» газеттерінде әдебиет пен өнер бөлімінің меңгерушісі, «Қарақалпақстан» баспасы бас редакторының орынбасары, Қарақалпақ телевизиясының аға редакторы болып істеген. *1970 жылы Алматыға көшіп келіп, Қазақ КСР телевизия және радиохабарын тарату жөніндегі мемлекеттік комитетінде аға редактор, «Қазақстан» баспасының ғылыми көпшілік әдебиеттер редакциясының меңгерушісі болып істеген. Шығармалары 1957 жылы очерктері мен әңгімелері өз алдына жеке кітап боп шыққан. Алғашқы өлеңдер жинағы, «Кек жалыны» романының бірінші кітабы жарық көрді. Өзбектің белгілі жазушысы А. Мұхтардың балаларға арналған «Ашыған сүт» деген кітапшасын, өзбек ақындары С.Акбари мен Х.Шәріповтың көптеген өлеңдерін, Қ.Бекхожиннің «Дала комиссары» поэмасынан үзіндіні қарақалпақ тіліне аударған. *Өмір сақшысы. Очерктер. Н., «Қарақалпақстан», 1957; *Тағдырға табынбаған. Өлеңдер және поэма. Н., «Қарақалпақстан», 1961; *Кек жалыны. Роман. Н., «Қарақалпақстан», 1967. Дереккөздер
Коалесценция

Коалесценция - шашыранды-көлкімелі (дисперсиялы) жүйелердегі эмульсия, тұман және көбік көпіршіктері түріндегі сұйық тамшыларының қосылу үрдісі. Коалесценция биологиялық зерттеулерде пайдаланылады. Дереккөздер fr:Coalescence (physique)
Коли

Коли — Италиядағы коммуна, Эмилия-Романья әкімшілік аймағына қарасты Пьяченца провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1029 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 14 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 72 км² шамасында. Пошта индексі — 29020. Елді мекеннің қамқоршысы — Sant'Agostino.&nbsp; Демографиясы Коммуна әкімшілігі * Телефоны: 0523 931117 * Электронды поштасы: comune.coli@sintranet.it Сыртқы сілтемелер * [http://www.cmbobbio.pc.it Ресми сайты] * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты ] ru:Коли
Акционерлердің тізілімі

Акционерлердің тізілімі - акциялардың тіркелген иелерінің тізімі, онда әрбір акционер немесе акцилялардың атаулы ұстаушылары туралы мәліметтер, оның мекен-жайы (орналасқан жері), әрбір тіркелген тұлғаның атына жазылған акциялардың саны мен санаты (тұрпаты), елдің құқықтық актілерінде көзделген өзге де мәліметтер көрсетіледі. "Акционерлік қоғамдар туралы" заңда Акционерлердің тізілімін жүргізу және сақтау тәртібі көзделген. Тізілімді ұстаушы акциялардың иелеріне немесе атаулы ұстаушыларына акционерлердің тізілімінен олардың акцияға құқықтарын қуаттайтын көшірмелер беруге міндетті. Дереккөздер
Халықаралық экономикалық ынтымақтастық

Халықаралық экономикалық ынтымақтастық (ХЭЫ) - жекелеген елдер мен елдер топтары арасындағы шаруашылық байланыстар кешені. Ынтымақтастық нысандары барған сайын күрделіленіп, неғұрлым кешенді сипатқа ие болып отыр. Соңғы жылдары, мыс., өндірістің мамандануы, өтемдік негізде өндірістің кооперациялануы, тікелей байланыстар, сондай-ақ, ынтымақтастықтың басқа көптеген түрлері кеңінен дамып келеді. Қазіргі заманғы дүниежүзілік шаруашылықтың басты даму бағыттары ретінде ғаламдану және аймақтану процестерін атауға болады. Ұлтаралық бірлестіктердің дүниежүзілік нарықтағы орны екі жақты сипат алуы мүмкін, бұл олардың өздері шыққан елдермен қарым-қатынасымен тікелей байланысты. Бұл байланыс күшті болған жағдайда жоғары дамыған елдер өз фирмалары арқылы дамушы елдер экономикасына үстемдік жасау мүмкіндігіне ие болады. Өз елімен байланысы әлсіреген жағдайда ҰАБ халықаралық экономикалық, ассоциацияларға айналып, дүниежүзілік нарықты ыкпал ету аймағына бөледі. Дүниежүзілік шаруашылық жүйесінің жұмысын үйлестіруде әр-түрлі халықаралық деңгейдегі ұйымдар мен бірлестіктер жұмыс істейді. Ұлттық шаруашылықтар арасындағы қаржылық операцияларды халықаралық және ұлттық қаржы мекемелері (Әлемдік Банк, Еуропалық Даму банкі, Азиялық Даму банкі, АҚШ, Жапония және Германияның ұлттық банктері) жүзеге асырады. Аймақтық экономикалық ынтымақтастық Аймақтық экономикалық ынтымақтастық (интеграция) ауқымы мен даму деңгейі әртүрлі ұлттық шаруашылықтарды біріктіретін маңызды күшке айналуда. Аймақтық ынтымақтастықтың қазіргі даму деңгейі жалпы сыртқы сауда айналымында аймақішілік сауда үлесінің (50%) артуынан айқын көрінеді. Экономикалық ынтымақтастықтың сипаты елдердің өзара байланысу дәрежесіне қарай анықталады. Осыған сәйкес, дүниежүзілік шаруашылық аумағында экономикалық интеграцияның бірнеше түрі ажыратылады. Еуропалық экономикалық және валюта одағы күшіне енді, яғни ЕО құрамындағы 11 ел (Ұлыбритания, Грекия, Дания және Швециядан басқалары) ортақ ақша бірлігіне көшу туралы шешім қабылдады. Бұл елдерде 2002 жылдың басынан бері бірыңғай валюта — еуро айналымға түсті. Әлемдік қаржы нарығында еуроның долларға қатысты бағамы әлі де тұрақсыз болып тұр. Аймақтық интеграциялық одақтар құрамына соңғы жылдары даму деңгейі әртүрлі елдер ене бастады; ЕО-ның ассоциациялық мүшелігіне Шығыс Еуропа елдерінің, НАФТА құрамына Мексиканың қабылдануы — осының айқын дәлелі. Сонымен, аймақтық интеграция белгілі бір аймақ шеңберіндегі экономикалық ынтымақтастықты көздейтіндіктен, жалпы ғаламдану процесіне қарама-қайшы келеді. Соған қарамастан елдер арасындағы экономикалық ынтымақтастың ғаламдану ауқымында жүретін заңды құбылыстардың бірі болып табылады. Дереккөздер
Өндірістік қорлар

Өндірістік қорлар - өндіріс пен айналыс үдерісін қамтамасыз етуге қатысатын еңбек құралдары мен еңбек заттарының жиынтығы. Ұдайы қозғалыста бола отырып, олар тізбекті үш сатыдан: * ақша сатысынан (банкідегі шоттарда тұрған, кассалардағы қаражат), * өндіріс сатыдан (өндіріс құрал-жабдығын өндірісте тұтыну үдерісі мұнда тауар жасау сатысы аяқталады), * тауар сатынан (мұнда өнімді өткізу аяқталады, тауар ақшаға айналады өтеді. Сөйтіп қорлардың ауыспалы айналымы үздіксіз, ұдайы қайталанып отыратын үдеріс болып табылады, онда өндіріс уақыт мен айналыс уақыты (бірінші және екінші саты) қамтылады Айналыс уақытын қысқарту өндірістің тиімділігін арттырады. Дереккөздер
Білімнің басқармасы

Білімнің басқармасы - 1. (ұйым ретінде) күрделі ұйымдық- құрылым жүйесі,оның ішінде аймақтық білім басқармасының құрылымы, басқарманың муниципалдық жүйесі және білім беретін мекемелердің басқарма жүйесі кіреді; 2. (процесс ретінде) бір - бірімен байланысты өнім процесінің айналымы мен шешім қабылдануының жиынтығы, олар білім жүйесі мен оның негізгі бөліктерінің тиімді дамуына және тұрақты қызметіне бағытталған Білім басқармасы енгізеді: негізгі білімділік және қамтитын процестердің дамуы мен қызметін белгілейтін, және де өзін - өзі үздіксіз дамуда жобалау, ұйымдастыру, басқару және бақылауды анықтайды. Дереккөздер
Коли-инкдекс

Коли-инкдекс - зерттелген материалдың сұйықтарының 1 литріне, ал қатты денелердің I кг- ына (азық-түлік өнімдері немесе жер қыртысының 1 кг-ына) шаққандағы, айрықша ішек таяқшалары санымен сипатталатын, қоршаған орта нысандарының нәжістік ластану көрсеткіші. Дереккөздер
Диссертация туралы пікір

Диссертация туралы пікір - белгіленген ережелермен диссертация талабының сәйкестігі және жаңалығы мен қорытындысы ғылыми орналасуының нақтыланған дережесі, тандалған тақырыптың көкейкестілігіне баға берілетін диссертация тақырыбы бойынша жарияланған жұмыстар мен диссертация оқуының негізінде ресми оппоненттің кеңеске ұсынуы. Дереккөздер
Әміртай Бөрі

Әміртай Бөрі 1946 жылы 16 қарашада Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы Қызтоған туған. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін 1968 жылы бітірген соң, қазіргі «Ұлан» («Қазақстан пионері»), 1970—1976 жылдары «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газеттерінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Қазақ телестудиясында редактор, «Қазақфильм» ұлттық компаниясының аударма фильмдер бірлестігінің Бас редакторы болған. Шығармалары Жазушының тырнақалды туындысы — «Ақ бидай» романы 1968 жылы «Лениншіл жас» газетінде, басқа да баспасөз беттерінде үзінді ретінде жарық көрді. Бүл туынды «Жазушы» баспасынан 1976 жылы шықты. 1976 жылы республикалық жабық бәйгеде «Мейір гүлдеген жерде» повесі екінші сыйлыққа ие болып, «Жалын» альманахында жариялайды. 1977 жылы «Жалын» баспасынан «Алматы әңгімелері» повестер жинағы, «Өнер» баспасынан «Арманына жолыққан адам» ғұмырнамасы шықты. «Кел біздің ауылға», «Ештен кеш емес», «Кіндік шеше» пьесаларын жазды. Қазақстан кинематографиясының үздігі. Жүзден аса көркем фильмдерді аударды. Сондай-ақ М.Әуезов, Ж.Жабаев, С.Мұқанов, М.Жолдасбеков туралы, т.б. деректі фильмдердің сценарийін жаз ды. «Доңыз деген не?» мультфильмінің сценарийі үшін жабық бәйгеде екінші жүлдеге ие болды. Орыс жазушылары А.Чеховтың «Дүшпандар», В.Бубнистің «Шалғы шыңылы» әңгімелерін қазақ тіліне аударған. Дереккөздер
Коли-жұқпа

Коли-жұқпа - ішек таяқшасының, шартты ауру тудыратын немесе серотипті ауру тудыратын түрлерінен туындайтын, жұқпалы аурулар тобы. Көбінесе жас балаларда кездеседі, жалпылай уыттануымен, қызба әсіресе ас қорыту, кейде зәр, өт шығару жолдарының және де басқа ағзалардың зақымдануымен немесе сепсистің дамуымен сипатталады. Дереккөздер
Тығырық

Тығырық - гайкалар мен болттар бүркеншектерінің астына төсем ретінде, тетіктер біліктерінің бойымен жылжуын болдырмауға, подшипникті шаң-тозаңнан, балшық-топырақтан т.т. қорғауға пайдаланылатын сақина немесе делегей тәрізді тетік. Дереккөздер
Халықаралық монополиялар

Халықаралық монополиялар — барынша көп пайда алу мақсатымен дүниежүзілік шаруашылықтың бір немесе бірнеше салаларын бақылайтын жекеше және акционерлік кәсіпорындардың ірі бірлестіктері. Олар шетелде күрделі жұмсалымдары бар ұлттық (ұлт аралық) трестер мен концерндер меншікті-халықаралық (ұлт аралық) монополиялар және фирма аралық одақтар (картельдер, синдикаттар, трестер нысанында болып келеді. Дереккөздер
Авантюра

Авантюра — кездейсоқ сәттілікке есептелген тәуекелге, күмәнға толы әрекет; шынайы мүмкіндіктерді есепке алмай басталған және сәтсіздікке апарып соқтыратын іс. Авантюрист деп қызметі жеңіл жетістік, пайдаға қол жеткізуді көздей отырып, принципсіз, күмәнға толы, көзсіз тәуекелге барумен сипатталатын адамды атайды. Саясатта Авантюризм деп саясатта, билік жүргізуде және т.с.с. белгілі бір мақсат, мүддеге жету үшін күдікті, шүбәлі жолмен оңай олжа іздеушілік әрекетті атайды. Дереккөздер de:Abenteuer en:Adventure eo:Aventuro es:Aventura fr:Aventure ja:冒険 ru:Авантюрист sv:Äventyrsspel tk:Awantýura vi:Thám hiểm
Осмостық қысым

Осмостық қысым - ерітінді диффузиясы кезіндегі ерітілген заттың жартылай өтімді мембрана арқылы тудыратын асқын қысым. Сонымен қатар екі жақты бөлікте өзгереді. Осмостық қысым өсімдіктің сабағының өсуінде қоректенетін шырынында маңызды рөл атқарады және басқа да организмдердің жасушаларындағы процестерде болады. Дереккөздер
Өндірістік ақау

Өндірістік ақау - сапасы жағынан қойылатын талап шарттарына сай келмейтін, тікелей арналған мақсаты бойынша пайдаланыла алмайтын немесе жөндеуге қосымша шығын жұмсағаннан кейін ғана пайдаланылатын бүлінген, сапасыз тауарлар (өндірілген өнімдер, шығарылған бұйымдар, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер). Ақаудың сипатына қарай техникалық жағынан мүмкін болса және экономикалық жағынан тиімді болса, жөнделетін ақау, ал өнім, бұйым пайдалануға және жөндеуге келмейтін болса, жөнделмейтін (түпкілікті, жөндеуге болмайтын) ақaу түрлеріне бөлінеді, анықталған жеріне қарай — дайындаушы - кәсіпорында өнім тұтынушыға жөнелтілгенге дейін анықталған ақау, тұтынушы оны қабылдау, құрастыру немесе пайдалану барысында анықтаған сыртқы ақау түрлеріне бөлінеді. Ақаудан (ішкі, сыртқы) болған шығасыны анықтау үшін оның құнына жөндеуге және нормадан асып түскен көлемдегі кепілдікті жөндеуге жұмсалған шығынды қосып, жарамсыз деп табылған өнімнің ықтимал пайдаланылу бағасы бойынша құнын, сондай-ақ жеткізушіден нақты ұсталған (өндіріп алынған, немесе өндіріп алынуға тиіс) соманы шегеріп тастайды. Ақау түсінігі Негізгі талаптар елдің заңнамалық актілерімен, стандарттармен, кәсіпорынның нормативтік-техникалық құжаттамасымен немесе басқа да осыған ұқсас нормативтік құжаттармен белгіленеді. Ақау - бұл өнімнің әрбір жеке белгіленген талаптарға сәйкес келмеуі, ал кем дегенде бір ақауы бар өнімді ақаулы деп атайды (неке, ақаулы өнім). Ақаусыз өнімдер жақсы деп саналады. Ақаулықтың болуы параметрдің нақты мәні параметрдің белгіленген нормаланған мәніне сәйкес келмейтінін білдіреді. Демек, некеге тұрмау шарты келесі теңсіздікпен анықталады: d min ≤ L д ≤ d max мұндағы dmin, dmax – параметрдің рұқсат етілген ең кіші және ең үлкен мәндері, оның төзімділігін анықтайды. Ақауларды сипаттайтын параметрлердің тізбесі, түрі және шекті рұқсат етілген мәндері өнім сапасының көрсеткіштерімен және өндірілетін өнімге кәсіпорынның нормативтік-техникалық құжаттамасында келтірілген деректермен анықталады. Түзетілетін өндірістік ақау мен түпкілікті өндірістік ақаудың арасында ажыратылады. Түзетілетін бұйымдарға өңдеуші кәсіпорын жағдайында түзетуге техникалық мүмкін және экономикалық тұрғыдан қолайлы өнімдер жатады; түпкілікті – жою техникалық мүмкін емес немесе экономикалық тиімсіз ақаулары бар өнімдер. Мұндай өнімдер өндіріс қалдықтары ретінде кәдеге жаратылады немесе өндіруші ақауы жоқ сол өнімнен (жеңілдікпен) айтарлықтай төмен бағамен сатады. Анықталған уақыт бойынша өнімнің өндірістік ақауы ішкі (өндіріс сатысында немесе зауыт қоймасында анықталады) және сыртқы (сатып алушы немесе осы өнімді пайдаланатын басқа тұлға, сапасыз тауарды анықтайды) болуы мүмкін. Тұтынушы сапасыз деп таныған өнім ресми түрде мұндай болмауы мүмкін екенін есте ұстаған жөн. Бұл сатып алушының (субъективті пікір) пікірінде ақау деп саналатын нәрсені түсінудегі сәйкессіздікке байланысты, ал нені - кәсіпорынның нормативтік-техникалық құжаттамасына сәйкес (ресми түрде). Дереккөздер
Топса

Топса — нүктені немесе ортақ осьті ғана айналып қозғалуға мүмкіншілігі бар тетіктердің жылжымалы жалғасы. Әр түрлі топсалар *Бирфильд топса – табақ және жұлдызшада жасалған радиалдың бөлгіш және сепараторда орналасқан бұрыштык жылдамдығына тең келетін шарикті топса, айналу сәті берілісі кезінде жұмыс нәтижесімен белгіленген барлық шарик арасындағы шарикті топса. *Вейс топсасы – бір центр шаригінен және терт жұмысшы шаригінен тұратын, айырмен жасалған екі бөлгіш жырақты бұрыштың жылдамдығына тең шариктік топса, айналу моментінің берілісінің бағытына байланысты жұмыс бір шарикқа беріледі. *Делегейлі топса – жұмыс күшін беретін тетігінің бірі диск пішінді болып келетін сухарлі топса. *Қардандық топса – жылжымалы қатаң топсалы қосылыс нәтижесіндегі айналу иінді күш беріліс орындалатын бұрыштық жылдамдығы тең емес кардан топсасы. *Кардан топасы – өстерінің бағыты бір-біріне дәл келмейтін немесе өзара өзгерісте болатын біліктердің айналдырушы иінді күштерін бірінен-біріне беріп таратуға арналған механизм. *Бұрыштық жыламдықтары тең емес топса–біріктіруден қосылған бұрыштық жылдамдықтары кезендік теңсіздігінен тұратын кардан топсасы. *Пластиналық топаса-серіппелі пластмасса арқылы берілетін жұмыс күшінің бұрыштық жылдамдықтарына тең емес кардан топса. *Роликті топаса – бір білік топсасымен жалғанған немесе тікенекте қойылған қарсылас күші роликтар арқылы берілетін бұрыштық жылдамдықтары тең кардан топса. *Рцеппа топасы – табақ пен жұлдызшада радиалды сепараторда орналасқан жырақшақ пен бөлгіш иін бұрыштық жылдамдықтары тең шариктік топса. *Жұпты карданды топса – бұрыштық жылдамдықты өзгертіп тасымалдайтын екі топсаны орналастыру арқылы жылдамдық өзгертлей бір қалыпты айналдырушы иінді күшті тасымалдайтын кардандық беріліс. *Сухарлі роликті топса – жазық немесе цилиндрлік беткейлердің жанасуы арқылы жұмыстық күші берілетін, бұрыштық жылдамдықтары бірдей болатын карданды топса. *Триод топса – үш шабаққа орнатылған рөликті топса. *Арқанды топса – ортасында арқан орналасқан топса арқылы жалғасқан төлкелері бар айналдырушты күшті беретін құрылым. *Әмбебап топса – төрт шабақ подшипник арқылы крестовинаға жалғанған екі айырлы қатаң карданды топса. *Серпінді карданды топса – айналу сәтінің берілісі серпінді элсмент арқылы орындалатын бұрыштық жылдамдығы тең емес кардан топсасы. *Шарикті топса – бір центр шаригінен және төрт жұмысшы шаригінен тұратын, айырмен жасалған екі бөлгіш жырақты бұрыштың жылдамдығына тең шариктік топса, айналу иінді күш берілісінің бағытына байланысты жұмыс бір шарикқа беріледі. *Шарлы топса – сфералық вкладыш бойынша жұмыс істейтін сфералық бармақтан тұратын топса; бұрыштар арасындағы тарту және иін өзгерістерін беруге беретін мүмкіндігі бар, мысалы: рульдік жетек. Дереккөздер
Халықаралық төлем келісімдері

Халықаралық төлем келісімдері - сауда операциялары мен саудаға жатпайтын операциялар бойынша халықаралық есеп айырысу (төлемдерді төлеу) жүйесі мен тәртібін белгілейтің шарттар. Әдетте, екіжақты немесе көпжақты негізде үкімет аралық, сирек жағдайда идара аралық деңгейде жасасылады. Төлем келісімдерінің түрлі атаулары мен нысандары: шарт, келісім, хаттама т. б. пайдаланылады. Бірқатар реттерде төлем келісімдері шарттардың (мысалы, сауда, несие шарттарының) құрамдас бөлігі. Дереккөздер
Коли-титр

Коли-титр - бактериологиялық зерттеулер нәтижелері, оларды арнайы кестелер бойынша салыстыру жолымен анықталатын, ішек таяқшалары табылуы мүмкін, зерттеуге алынған материалдың ең кіші миллиметрлік көлемі (немесе грамм-өлшемдік массада) көрсетілетін қоршаған орта нысандарының нәжістік ластану көрсеткіші. Дереккөздер
Өндірістік кооператив

Өндірістік кооператив - азаматтардың бірлескен кәсіпкерлік қызмет үшін мүшелік негізде, олардың өз еңбегімен қатысуына және өндірістік кооператив мүшелерінің мүліктік жарналарын біріктіруіне негізденген ерікті бірлестігі. Өндірістік кооперативтің және оның мүшелер құқықтық жағдайы елдің заңнамалық актілеріне сәйкес белгілері. Дереккөздер
Өскен Бөрғазы

Өскен Бөрғазы - 1943 жылы 3 сәуірде Түркістан облысы, Созақ ауданы, Созақ ауылында дүниеге келген. Осы ауылда орта мектепті бітірген. *1965 жылы Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласындағы жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық, *1974 жылы Шымкент қаласындағы педагогикалық институттарын тамамдаған. Инженер-технолог және математика пәнінің мүғалімі мамандықтарын алған. *Еңбек жолын 1966 жылы Павлодар облысындағы Бозшакөл астық қабылдау пунктінде директордың орынбасары-технолог болып бастаған. *1967 жылдан Шымкент қаласындағы облыстық астық өнімдері басқармасында инженер болып қызмет еткен. *1968-1969 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданындағы Ғ.Мүсірепов атындағы орта, А.С.Макаренко атындағы сегіз жылдық мектептерде мұғалім, *1969— 1975 жылдары оқу ісінің меңгерушісі, *1975— 1984 жылдары мектеп директоры, «Сызган» пионер лагерінің бастығы, *1984—1986 жылдары «Созақ» кеңшары кәсіподақ комитетінің төрағасы, *1986 — 1991 жылдары «Шу» кеңшары партия комитетінің хатшысы, *1991-2007 жылдары Түркістан облысы, Созақ ауданындағы N21 кәсіптік мектептің директоры болып қызметтер атқарған. Шығармалары Бірнеше жыр мүшәйралардың жүлдегері. «Заман-ай» (1992), «Киелі топырақ» (1996), «Теріскей толгауы» (1999), «Сағыныш» (2003), «Толғаныс толқвіндары» (2005) атты жыр жинақтарының авторы. Жетістіктері *Созақ ауданының Құрметті азаматы, *Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің Құрметті қызметкері. *Оңтүстік Қазақстан облыс әкімінің грамотасымен марапатталған. *Облыстағы 2005 жылдың ең үздік ақыны атағына ие болған. Дереккөздер
Панфилов су шаруашылығы жүйесінің басқармасы

Панфилов су шаруашылығы жүйесінің басқармасы - негізі 1920 жылы қаланған. Бұл басқарма аркылы Панфилов ауданының шаруашылықтарына 543,5 млн. м 3 мөлшерде су беріледі. 63 289 га жер (оның ішінде 52575 га eгістік) суарылады, ұзындығы 222 км шаруашылықаралық арна тартылған. Ауданда жерді суару ушін 5 өндірістік пайдалану учаскесі ұйымдастырылған. Дереккөздер
Тротилдық эквивалент

Тротилдық эквивалент — ядролық зарядтың (оқ-дәрінің) жарылу күшінің өлшемі. Жарылыс энергиясы сол ядролық оқ-дәрінің жарылыс энергиясымен бірдей тротил салмағына тең. Тротилдық эквивалентті күші т, кт, мт болып өлшенеді. Қазіргі ядролық қарулардың Тротилдық эквивалент бірнеше ондаған тоннадан он шақты мт-га дейін жетеді. Бұған қоса Тротилдық эквиваленті термин ретінде әр түрлі химиялық жарылыс жүйелерінің тротилге қатынасы тұрғысында қолданылады. Дереккөздер
Асьенда

дағы Эстансия]] Асьенда - негізінен локальды немесе аймақтық рыноктарға жіберілетін немесе асендадо иегері тұтынатын азық-түлік өнімдерін өндіру үшін тәуелсіз емес еңбектің түрлі формаларымен өңделетін Латын Америкасындағы ірі жер иелігі. Дереккөздер
Негізгі түстер

Негізгі түстер - әр-қайсысының қалған екеуін қосу арқылы алуға болмайтын, бірақ оларды белгілі бір мөлшерде қосқан кезде көзге кез келген берілген түстен ешқандай ерекшеленбейтін түс алуға болатын үш түс. Дереккөздер
Инверсия (әдебиет)

Инверсия – сөздердің әдеттегі грамматикалық түзілу тәртібінен тыс, орындарын ауыстырып өзгеше тіркестер құратын фигураның бір түрі. Поэзияда да, прозада да қолданылады. Мысалы, “Сен құрметте оны. Түсіндің бе, қарағым. Ол ақшаға сатқан жоқ, Тізеден кесіп аяғын” (Ә.Сәрсенбаев). Қазақ жазушыларының ішінде инверсияны Ғ.Мұстафин жиі пайдаланды: “Сапардың Аманы ... шаңқан боздың басынан аса секірердей, еріне көтеріле, ұмтыла берді алға...” (“Дауылдан кейін”). Сілтемелер
Сақтандыру компаниясы

Сақтандыру компаниясы — меншік, ұйымдық-құрылымдық нысанына және құрылысына қарамастан сақтандыру операцияларын жүзеге асырумен (сақтандыру қорын қалыптастырып, пайдаланумен) айналысатын ұйымдық құрылымды сипаттайтын жалпылама ұғым. Кейде сақтандырушы деген үғымның баламасы ретінде пайдаланылады. Сақтандыру компаниясы азаматтарға, кәсіпорындарға олардың қызметі мен өмірінде сақтандыру жағдайлары басталғанда зиянның орнын толтыру және көмек көрсету жөніндегі операцияларды жүзеге асырады. Сақтандыру компаниясы бірқатар белгілері бойынша: меншік нысанына қарай (мемлекеттік, жекеше, өзара қарыз, бірлескен сақтандыру компаниясы); капиталының көлеміне қарай (ірі, орта, ұсақ сақтандыру компаниясы), аумақтық қызметіне қарай (аймақтық, ұлттық, халықаралық сақтандыру компаниясы); сақтандыру қызметінің бағытына қарай (мамандандырылған, әмбебап сақтандыру компаниясы) сыныпталады. Мамандандырылған сақтандыру компаниясы сақтандыру қызметінің тек бір түрі бойынша операциялар жүргізеді (өмірді сақтандыру, теңіз сақтандыруы, т. б.). Әмбебап сақтандыру компаниясы сақтандыру қызметі түрлерінің тобы бойынша операциялар жүргізеді. Бір немесе бірнеше заңды тұлғалар (әдетте корпорациялар мен қаржы-несие топтары) өздерінің немесе құрамына кіретін шаруашылық жүргізуші бірліктердің мүліктік мүдделерін сақтандыру арқылы қорғау мақсатында құрылатын "кэптивтік" сақтандыру компаниясы ерекше орын алады. Дереккөздер
Банкомат

Компьютердің жадына салынған күрделі жұмыс бағдарламасы мен банкоматтың техникалық мүмкіндігінің кең ауқымдылықты қамтуымен тығыз байланысты күйде, клиенттің банктегі өзінің есептік шотынан қолма-қол ақшаны алуға, есепшоты бойынша анықтамалар жүргізуге мүмкіндік беретін банк компьютерімен байланыстырылған автоматты түрде жұмыс істейтін қондырғы. Клиенттің банкоматты пайдалануға қол жеткізуін, банк беретін кредиттік карточка қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, қараңыз Банкомат карточкасы Дереккөздер
Алматы облысының гербі

]] Алматы облысының гербі — әкімшілік-территорилық бөлініс ретінде облыстың дәстүрлі ерекшеліктерін бейнелеген, оның әлеуметтік-тарихи жолын даралау мақсатында жасалған айырымдық белгі, рәміздік мәндегі таңба. Дереккөздер
Пасеченко Петр Степанович

Пасеченко Петр Степанович (1946 жылы туған, Алматы облысы, Талғар ауданы, Белбұлақ ауылы) - ғалым, экономика ғылымдарының докторы (1992), профессор (1997). 1968 ж. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын, 1973 ж. Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің аспирантурасын бітipген. 1973-88 ж. Қазақ мемлекеттік баскару академиясында, 1988-91 ж. Қазақстанның менеджмент, экономика жене болжау интында (КИМЭП) жұмыс іcтеді 1992-95 ж. Қазақ мемлекеттік баскару академиясында доцент, профессор 1995 жылдан l-шi проректор, ғылыми жұмыс жөніндегі проректор. 80-нен астам жарияланымның, онын, ішінде 2 монографияның авторы. Шығармалары: Финансирования обновление основных фондов. Алматы, 1978. Эффективность обновления основных фондов Алматы-Алматы, (соавт.) 1986. Дереккөздер
Осциллограф

Осциллограф ( — тербелетін және — жазамын) * 1. қандай да бір мерзімдік процестерді жазуға арналған құрал; * 2. екі электрлік шаманың арасындағы тәуелділікті білдіретін қисықты бақылауға және жазуға арналған электр өлшеуші құрал. * 3. электрлік немесе жарықтық сигналға айналған, уақыт сайын өзгермелі күштік және кинематикалық айқындауыштарын (параметрлерін) бақылауға және жазып отыруға арналған аспап. * 4. уақытқа байланысты электр тогының немесе кернеуінің өзгерісін көзбен бақылауға немесе жазуға арналған, сонымен қатар әртүрлі электрлік шамаларды: кернеуді, ток күшін, ток жиілігін, фазалар ығысуын, импульстардың ұзақтылығын және қайталау жиіліктерін және т.б. өлшеуге арналған аспап. Электрлік емес шамаларды электрлік шамаларға түрлендіре отырып, тез өзгеріп отыратын физикалық процестерді: қысымды, температураны, үдеуді, жылдамдықты, айналу жиілікті және т.б. Осциллограф көмегімен тіркеуге және бақылауға болады. Жұмыс істеу принципі бойынша Осциллограф жарық сәулелі және электронды сәулелі боп бөлінеді. Осциллографты түтік Осциллографты түтік - электрлік сигналдарды көрінетін графиктік көріністерге түрлендіретін электрон сәулелі түтік. Қабылдайтын сигналдардың сипатына қарай және оларды экранда көрсету ерекшеліктеріне қарай о.т. төменгі жиілікті, кең жолақты (жоғары және аса жоғары жиілікті) жоғары Вольтті, жадқа сақтаушы, көпсәулелі, сәулесі радиалды ауытқитын болып бөлінеді. Осциллоскоп Осциллоскоп ( — тербелемін және — қараймын) — бұл да осциллограф. Лезде өзгеріп тұратын электрлік процестерді көзбен байқауға арналған жағдайда айтылатын термин. Дереккөздер
Инверсия (геометрия)

Инверсия– ОАОА=k шарты (мұндағы k – белгілі бір тұрақты сан) орындалатындай етіп, ОA сәулесінің бойында жатқан жазықтықтың әрбір A нүктесін A' нүктесіне ауыстыратын түрлендіру. О нүктесі инверсияның центрі не полюсі деп, k – инверсияның дәрежесі не коэффициенті деп аталады. Егер k=а2 болса, онда центрі О нүктесі болатын P шеңберінің нүктелері өзіне-өзі, сондай-ақ P'-пен салыстырғанда сыртта жатқан нүктелер P-тің ішкі нүктелеріне, ал P'-пен салыстырғанда іште жатқан нүктелер P-тің сыртқы нүктелеріне түрленеді (инверсия кейде шеңберге қарағандағы салыстырмалы симметрия деп аталады). Инверсия центрінің бейнесі болмайды. k>0 болғандағы инверсияны гиперболалық инверсия деп, ал k
Қапыл ақша

Елдерде валюта бағамдарынын өзгеруінен немесе кірістеріндегі айырмадан алыпсатарлық, немесе төрелік операциялардың нәтижесінде, пайда алу мақсатымен, осы елдердін бірінен екіншісіне тез аударылатын қысқа мерзімді қаражат. “Қапыл” ақша, “кезбе” капитал – пайда іздеу немесе сенімді бассауға табу мақсатымен несие капиталының әлемдік арналары бойынша елдер арасында өздігінен орын ауыстыратын қысқа мерзімді ақшалай капитал, яғни алыпсатарлық немесе төрешілік (арбитраждық) операциялардың нәтижесінде алынатын, валюталық бағамдардың немесе осы елдердің кірістеріндегі айырманың өзгеруінен пайда алу мақсатымен бір елден екінші елге тез аударылатын қысқа мерзімді қаражат. Негізгі себептері: елдің экономикалық және саяси тұрақсыздығы, инфляция, төлем теңгерімінің теңгерімсіздігі, валюталық дағдарыс, елдердегі валюталар бағамы мен пайыздық мөлшерлердің айырмашылығы, валюталық алып-сатарлық. Негізінен олар банкілердің, фирмалардың, сыртқы экономикалық қызметке қатысушылардың капиталы болып келеді. “Қапыл” ақшаның тұтқиылдан ағылып келуі мен ағылып кетуі экономиканың тұрақсыздығын күшейтеді. Мемлекет оның ағылып кетуіне жол бермеу үшін валюталық шектеулер енгізеді, ал ағылып келуіне жол бермеу үшін теріс пайыздық мөлшерлеме енгізуге дейін қорғаныш шараларын қолданады. Дереккөздер
Қазақстан республикасында тілдерді мемлекеттік қорғау

Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіл және барлық басқа тілдер мемлекеттің қорғауында болады. Мемлекеттік органдар, бұл тілдердің қолданылуы мен дамуына қажетті жағдай жасап, тілдердің дамуы мемлекеттік тілдің басымдығын және іс қағаздарын жүргізуді қазақ тіліне кезең-кезеңмен көшіруді көздейтін Мемлекеттік бағдарламамен қамтамасыз етіледі. Дереккөздер
Мемлекетке опасыздық жасау

Мемлекетке опасыздық жасау — соғыс уақытында немесе қарулы жанжал кезінде жау жағына өтіп кетуден, сол сияқты тыңшылық жасаудан, мемлекеттік құпияларды жатқа беруден не Қазақстан Республикасына қарсы дұшпандық әрекет жүргізуден, шетелдік мемлекетке, шетелдік ұйымға немесе олардың өкілдеріне өзге де көмек көрсетуден көрінген, Қазақстан Республикасының азаматы мемлекеттің сыртқы қауіпсіздігі мен егемендігіне нұқсан келтіру немесе әлсірету мақсатында жасаған қасақана әрекеті. Дереккөздер
Казақстан мемлекеттік тәуелсіздігі

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі Қазақстан халқының еркін білдіре отырып, Адам хұқыларының жалпыға бірдей Декларациясында, халықаралық. хұқтың жалпы жұрт таныған өзге де нормаларында баянды етілген жеке адамнын хұқылары мен бостандықтарының үстемдігін мойындай отырып, қазақ ұлтынын өзін-өзі билеу хұқын растай отырып, азаматтық, қоғам және хұқылық. Мемлекет құруға бел байлағандығын басшылықха ала отырып, бейбітшілік сүйгіш сыртқы саясат жүргізе отырып, ядролық қаруды таратпау принципі мен қарусыздану процесіне адалдығын мәлімдей отырып, Қазақстан Республикасынын мемлекеттік тәуелсіздігін салтанатты түрде жариялайды. Дереккөздер
Мемлекеттік баж салығы

Мемлекеттік баж– заңдық мәні бар іс-қимылдар жасағаны не құжаттар бергені үшін мемлекеттік органдар алатын міндетті төлем. Кәсіпорын, ұйым, мекемелер және жекелеген азаматтардан және зандық маңызы бар құжаттарды беру үшін (талап арыз бен кассациялық шағымдарды, шарттарды, өсиеттерді, сенімхаттарды бекіту және т.б.) арнайы өкілеттелген мекемелердің олардан жинайтын ақшалай алымдары. Адвалорлық (адвалерлік) баждар Тауардың кедендік құнына пайыздық қатынаста алынуымен сипатталатын кедендік баж салығының түрі. Дереккөздер
Өндірістік үдеріс

, 1958]] Өндірістік үдеріс — кәсіпорында өнімді дайындау және жөндеу үшін кажетті адамдар мен еңбек құралдарының барлық іс-қимылдарының жиынтығы. Еңбек үдерісінің негізгі элементтері, демек, Өндірістік үдеріс — адамнын нысаналы қызметі немесе еңбектің өзі, еңбек заттары мен құралдары. Ішкі құрылым мен мазмұны жагынан Өндірістік үдеріс біртекті емес, көптеген ішінара (күрделі және қарапайым) үдерістерден құралады, олардың негізгі құрылымдық өлшемі - өндірістік операция]]. Өндірістік үдеріснің еңбек затының дайын өнімге айналуымен байланысты технологиялық жағы орындаушылардың технологиялық үдерістерді жүзеге асыру әрекеттерінің жиынтығы болып табылатын еңбек жағы бар. Технологиялық жағы негізгі, ягни технологиялық және көмекші үдерістерге бөлінеді. Дереккөздер
Казақстан республикасының мемлекеттік меншігі

Қазақстан Республикасының мемлекеттік меншігі,республикалық және коммуналдық меншік түрінде керінеді. Республикалық меншік мемлекеттік қазынадан және заң құжаттарына сәйкес мемлекеттік республикалық заңды тұлғаларға бекітіліп берілген мүліктен тұрады. Коммуналдық меншік жергілікті қазынадан және зан құжаттарына сәйкес коммуналдық занды тұлғаларға бекітіліп берілген мүліктен тұрады. Жер, оның қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекеттік меншікте болады. Жердін, сондай-ақ жеке меншікте болуы да мүмкін. redirect::Қазақстан Республикасының мемлекеттік меншігі Дереккөздер
Үміт ату (талаптану) деңгейі

Үміт ату (талаптану) деңгейі - 1 .жеке тұлғаның өзін- өзі бағалау деңгейіне қарай оны бір белгілі мәртебеге, жетістікке, әрекеттің нәтижесіне белгілеу; 2. жеке адамның көздейтіні- таңдаған мәселенің күрделісі, мақсаттың күрделі деңгейі; 3. жеке тұлғаның өзін-өзі бағалау деңгейі (Мен деңгейі). Жегістіктен кейін таңдаған мақсаттың күрделісінің төмендеуі немесе сәтсіз жайдан кейін оның жоғарлауы (Т.Д. атиптік өзгеруі) үміт ату деңгейінің іске аспауының және өзін-өзі бағалаудың пара-пар еместігін көрсетеді. Дереккөздер
Инверсия (комбинаторика)

Инверсия – алмастыру нәтижесінде екі элементтің қалыпты тәртібінің (екі элементтің қатар тұруына не ол екеуінің басқа бір элементпен бөлініп тұруына тәуелсіз бола отырып) бұзылуы. Мысалы, егер a, b, c, d, e элементтерінің қалыпты тәртібінің жазылуы: abcde түрінде болса, онда eacbd алмастыруы нәтижесінде а мен е, с мен е, b мен e, d мен e, b мен с элементтері инверсия түзеді. Сілтемелер
Өндірістік есеп

Өндірістік есеп - бухгалтерлік есептің басқаруға арналған бөлігі. Өндірістік есеп жүйесінде өнімнің босалқы қорларының құнын бағалау үшін өндірістік шығын анықталады. Өндірістік есептің басты мақсаты — өнімнің, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құнын калькуляциялау. Менеджерлер сату бағасын, табысты есептеу, босалқы қорларды бағалау кезінде, т. б. оның ақпаратын пайдаланады. Дереккөздер
Ассимиляция және аккомодация

Ассимиляция және аккомодация - тұжырымдамалық кестелердін өзгеру әдістері. Пиаженің когнитивті даму сатысының терориясында маңыздысы мынада: әр саты концептуалды кесте деп аталып өз ойлау әдісіне ие. Оның даму үрдісінде өзгерістер пайда болып, келесі саты кестені толықтырып, жана тәжірибенің ассимиляциясы арқылы, немесе, егер кесте жаңа тәжірибеге толық көлемде жауап бере алмаса, түбегейлі өзгертуді бастан өткізсе, онда дағдылану (аккомодация) арқылы пайда болады. Дереккөздер
Алматы орталық автовокзалы

Алматы орталық автовокзалы- 1983 жылы салынды (архит. В.В.Неровня). Сайран бөгенінің көрікті жағалауына орналасқан бұл ғимарат қазіргі архитектуралық үлгімен салынған. Ғимараттың архитектуралық-жоспарлау композициясы біртұтас, жинақы формаға негізделген. Ғимарат құрылысы перронның вокзалдан оқшау салынып, бір-бірімен ашық аспалы көпірлер арқылы байланысуымен ерекшеленеді. Күту залдары биік, кең әрі жарық. Жолаушылар үшін қалалық аялдамаларға шығатын қысқа әрі ыңғайлы жолдары бар. Ғимараттың құрылысына жергілікті табиғи материалдар — мәрмәр, ұлутас, гранит, ағаштың бағалы түрлері пайдаланылды. Дереккөздер
Үстеме ақы

Үстелім / Үстеме ақы - қосымша ақы (сома, мөлшер, сыйлықақы, т. б. Қызметтің түрлі аяларындағы құндық көрсеткіштерге үстелімнің алуан түрлері бар. Мемлекеттік салықтарға үстелім салықтардың қосымша сомасы, ол мемлекеттік салықтарға белгілі бір үлесте белгіленіп, жергілікті бюджеттерге түседі. Нарықтық экономикасы дамыған елдерде жергілікті бюджеттердің шығысын өтеуге қосымша ресурстарды жұмылдыру үшін кеңінен қолданылады. Кеден бажына кеден бажын тез көтеру күрделі немесе мүмкін болмаған жағдай да бір жолғы шара ретінде қолданылады, кейде үлттык экономика тауарларының бәсекеге жарамдылығын қолдау, ішкі нарық импорттан қорғау үшін қазыналық және саяси мақсатпен қолданылады. Халықаралық сауда практикасын "Үстелім" термині екі мәнде қолданылады.: біріншісі — бір елдің валютасын екінші елдің валютасына айырбастау кезінде төленетін "сыйлықақы"; екіншісі — түрлі елдердің валюталарын айырбастау кезіндегі арасалмақ. Дереккөздер
Үнем режимі

Үнем режимі - нақты және заттанған еңбекті барынша сақтап, неғұрлым тиімді қолдануға негізделіп құралған шаруашылықты жүргізу жүйесі; өндіріс тиімділігін арттырудың басты шарттарының бірі. Үнем режимі экономиканың барлық салаларында еңбек, материалдық және қаржы ресурстарын үнемді де ұтымды пайдалануды көздейді. Дереккөздер
Кондиционер

1 — конденсатор 2 — жылу реттейтiн шұра 3 — булағыш 4 — компрессор Кондиционер, қалаулеп - ауаны қалаулы лепте ұстауға арналған жабдық немесе қондырғы. Жабық бөлмелердегі ауаның температурасын, ылғалдығын, тазалығын және ауа алмасуын адамға барынша қолайлы жағдайда автоматты түрде ұстап тұруға арналған. Кондиционердің құрамында: салқындату агрегаты (электр жетекті және ауа салқындатқыш буландырғышы бар компрессор, конденсатор, ауа сүзгісі, электр жетекті желдеткіш, бұларға қосымша салқындату агрегатының жұмысын автоматты бақылау мен реттеуге және бөлмедегі ауаны қажетті дәрежеде ұстауға арналған приборлар бар. Кондиционерді жұмыс істету, тоқтату және жұмыс ырғағын өзгерту агрегаттық алдыңғы жағында орналасқан басқару пульті арқылы іске асырылады. Тұрмыстық кондиционер Тұрмыстық кондиционерлер әдетте терезеге орнатылады. Бұл үшін рамаға немесе қабырғаға бекітілетін арнайы монтаждау тетіктері бар; бұл тетіктер кондиционердің комплектісіне кіреді және онымен бірге сатылады. Кондиционерді терезеге орнатқанда, оның қос қапталындағы торлы саңылаулары мен артқы (терезе сыртына қарайтын) жағы бөгде заттармен жабылып қалмауы шарт. Қапталдық саңылау торларының бөгетке дейінгі қашықтығы 150 мм, ал артқы жағы 400 мм-ден кем болмауы қажет. Тұрмыстық кондиционерлер көбінесе бөлмейін ауасын ағындата желдету жұмысын да атқарады. Бұлар жылы мезгілде ауаны сал-қындатады және құрғатады, салқын кезде — жылытады және ылғалдандырады. Кондиционер ұдайы жұмыс істейтін, тынығатын орындардан алысырақ орнатылады. Оның өтіне тым жақын отыру денсаулыққа зиянды. Ауданы 25, 30 және 35 м 2 -ге дейін жететін бөлмелерді кондиционер ауасымен қамтамасыз етуге осы көлемдерге сәйкес есептелген БК — 1500, БК — 2000 және БК — 2500 тұрмыстық кондиционерлері шығарылады; бұлардың ауаны алмастыру өнімділігі тиісінше 700, 750 және 1000 м3/сағ.; қоректену қуаты 900, 1150 және 1450 Вт; ауқым өлшемдері 570X450X320 мм, 570X520X320 мм және 570X520X400 мм. Кондиционердің корпусы жермен қосылған соң ғана оны электр желісіне қосуға болады. Кондиционерді тек кепілді күтім көрсету ательесінің технигі ғана орнатып, жұмысқа қосады. Дереккөздер fa:کولر گازی km:ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ kn:ವಾತಾನುಕೂಲ (ಉಪಕರಣ) th:เครื่องปรับอากาศ tl:Erkon ur:مکیف
Сақтық капиталы

Сақтық капиталы - акционерлік қоғамдағы арнаулы ақшалай қор, ол ықтимал залалды жабу мақсатымен және облигацияларды өтеу және есепті кезеңде табысты кем алған жағдайда артықшылықты акциялар бойынша дивидендтерді төлеу үшін жыл сайынғы табыстан (пайдадан) аударылатын жарна есебінен құралады. Сақтық капиталы акционерлік қоғам мен басқа да кәсіпорындардың меншікті қаражатының бір бөлігі. Сақтық қордың шамасын акционерлердің жалпы жиналысы белгілейді, Сақтық капиталыды толықтыру және пайдалану тәртібі тиісті ұйымдардың жарғыларымен айқындалады, бірақ жарғы капиталы шамасының 12%-ынан кем болмауға тиіс және тіркеу мерзімінен бастап қалыптасу мерзімі 2 жылдан аспауға тиіс. Қор акционерлік қоғамның таза табысы есебінен құралады. Дереккөздер
Патшабалық

""Патшабалық, форель"" - албырт тұқымдасына жататын түр. Тау өзендері мен көлдерде тіршілік етеді. Өзен Патшабалығының ұзындығы әдетте 37 см-ге, салмағы 800 граммға дейін, көл Патшабалығы бұдан ipi. Салмағы 34 кг-га дейін болады. Еуропа Патшабалығы жыныстық жағынан 3-4 жылда жетіледі 250-ден бipнeшe мыңға жететін уылдырығын қиыршық тасты су түбіне күзде және қыста шашады. Солтүстік Америка не құбылмалы Патшабалық-албырттың (S.gairdneri) жергілікті тypi. Еуропа патшабалығына қарағанда жылылау суды тәуір көреді, ауруға көп шалдықпайды, тез өседі. Уылдырығын көктемде, жазда және күзде шашады. Қазақстанда патшабалықтың осы түpi Шелек өзенінде және Көлсай көліне және т.б. жасанды су айдындарына жерсіндірілген. Уылдырығын ерте көктемде шашады. Патшабалықтың барлығы - кәсіптік маңызы бар балықтар. Дереккөздер
Кониметр

Кониметр - ауадағы шаң мөлшерін өлшейтін аспап. Тағы бір атау-Эйткеннің шаң есептегіші, бірінші кониметрді ойлап тапқан Джон Эйткеннің есімімен аталған. Атап айтқанда, ауаның ластануын және өнеркәсіптегі адамның тыныс алу жүйесіне қауіпті өлшеу үшін қолданылады. Кониметр-бұл түтікке қосылған сорғы. Жұмыс принципі ауаның белгілі бір мөлшері шаң бөлшектері жабысатын жабысқақ затпен (мысалы, глицерин немесе глюкоза) жабылған шыны плитасы бар тар саңылау арқылы жеткізілетіндігіне негізделген. Осылайша, бұл өлшеу принципі бір сатылы импактор принципіне сәйкес келеді. Шыны пластинадағы алшақтық микроскоппен жабылғаннан кейін, бекітілген жабысқақ бөлшектердің саны мен мөлшері анықталады. Жабысқақ зат мөлдір болуы керек екенін ескерген жөн. Кониметр ауа сапасын анықтау маңызды жерлерде қолданылады, мысалы, шахталар, диірмендер, лак-бояу өндірістері, цемент зауыттары, ауа-райын бақылау станциялары, санаторийлер. Кониметрлер үздіксіз де, мезгіл-мезгіл де жұмыс істей алады. Қазір олар әдетте автоматты өлшеу құралдарымен ауыстырылады. Шахталарда пайдалану үшін тек қатты бөлшектерді өлшеуге арналған тұндырғыш бар арнайы шахта сенсорлары жасалды. Дереккөздер
Инверсия (биология)

Инверсия – хромосомалық өзгерістің бір түрі, яғни хромосомадағы гендер бөліктерінің 180°С-қа “төңкеріліп аударылуы” нәтижесіндегі өзгеру процесі. Инверсия кезінде хромосоманың саны да, ондағы гендер саны да өзгермейді. Мысалы, қалыпты бөлікті тізбектегі гендерді әліпбилік қатармен ABCDEF деп белгілесек, осы бөліктегі инверсиядан кейін бұл әліпбилік тізбек AEDCBF болып өзгереді. Инверсия процесі жүру үшін хромосома ішіндегі екі нүкте үзілуі керек, тек осы жағдайда ғана 180°С-қа “төңкеріліп аударылып” түскен бөлік қарама-қарсы екі шетімен жалғана алады. Инверсия рецессивті гендердің летальдік (өлімге душар ететін гендер) жағдайымен тікелей байланысты, сондықтан инверсия гомозиготалы жағдайда сақталмайды, оны тек гетерозиготалы жағдайда ғана байқауға болады. Инверсия жануарлар және өсімдіктердің табиғи популяциясында да кездеседі. Сондай-ақ, оны ионды сәулелер және кейбір химиялық заттармен әсер ету арқылы да тәжірибе жүзінде іске асыруға болады. Перицентрлі инверсиялар эволюция процесінде пайда болған хромосома құрылымының кейбір өзгерістеріне жауапты және түрдің дивергенциясында өте маңызды рөл атқарады. Сілтемелер