2009 жыл

Оқиғалар Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Нақты күндері жоқ Қазақстанда * 13 қаңтар - Қазақстан Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына мүше мемлекеттердің үкіметтері арасындағы Кеден істеріндегі ынтымақтастық және өзара көмек туралы келісімдерді ратификациялады. Келісімнің мақсаты, атап айтқанда, тауарлардың, капиталдың, қызметтер мен технологиялардың еркін қозғалысын біртіндеп жүзеге асыру болып табылады. * 15 қаңтар - "Самұрық-Қазына" өңірлердегі шағын және орта бизнес жобаларын қаржыландыру үшін екінші деңгейдегі банктерге 22 млрд теңге аударуды бастады. * 20 қаңтар - Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартты ұйымдастыру шеңберінде бітімгершілік күштер құру туралы келісім күшіне енді. * 21 қаңтар - ҚР Ұлттық Банкінің төрағасы болып Григорий Марченко тағайындалды. Бұған дейін ҚР Ұлттық Банкінің басшысы қызметін Ануар Сайденов атқарған. * 23 қаңтар - Қазақстандық қор биржасында (KASE) таңертеңгі сессия шеңберінде АҚШ долларымен сауда-саттық көлемі 1,153,6 млн-ға жетті. Көрсетілген мән шетел валютасы бойынша таңертеңгі (негізгі) сессияда жасалған мәмілелер көлемі тұрғысынан KASE үшін тарихи рекорд болып табылады. * 27 қаңтар - ҚР Үкіметінің 2008 жылғы 26 желтоқсандағы №1253 қаулысына сәйкес, ауыр дистиллятты сұйық отынды қоспағанда, шикі мұнайдың, жеңіл және орташа дистилляттардың, газойльдердің және сұйық отынның кейбір түрлерінің экспортына баждың нөлдік ставкасы белгіленді. * 2 ақпан - ҚР Үкіметі ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігінің "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры "БТА Банкінің" 78,14% акциясын сатып алу туралы ұсынысын мақұлдады. * 2 қаңтар - Үкімет "БТА Банкі" АҚ директорлар кеңесінің төрағасы Мұхтар Әблязовты және осы банктің басқарма төрағасының бірінші орынбасары Жақсылық Жарымбетовті атқаратын лауазымдарынан шеттеті * 4 ақпан - ҚР Ұлттық Банкі девальвация жүргізді. Осы күннен бастап ҚР Ұлттық Банкі бұрынғы жасырын дәлізде теңгені бір доллар үшін 120 теңгеге ұстаудан бас тартады. Теңгенің айырбас бағамының дәлізі плюс-минус 3% немесе 5 теңге ауытқуларымен бір доллар үшін 150 теңге деңгейіне жақын болады деп болжады. * 4 ақпан - ЕурАзЭҚ елдерінің көшбасшыларыриз 10 млрд көлемінде дағдарысқа қарсы бірлескен қор құру туралы уағдаласты. * 16 ақпан - Әнуар Сайденов "БТА Банкі" АҚ басқарма төрағасы болып тағайындалды. * 17 ақпан - Қазақстан Үкіметі әлеуметтік және бюджеттік сала қызметкерлері үшін ипотекалық кредиттерді жылдық 9% - ға дейін теңгемен, басқа қарыз алушылар үшін 11% теңгемен қайта қаржыландыру туралы қаулы қабылдады. * 17 ақпан - "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қорының жалға берілетін тұрғын үй нарығын құру үшін салынып жатқан объектілерді сатып алуы туралы шешім қабылданды. Сатып алынған пәтерлерді 20 жыл ішінде сатып алу құқығымен халыққа жалға беру жоспарланды. * 18 ақпан - "БТА Банкі" АҚ директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарған Мұхтар Әблязовтың өкілеттігі тоқтатылғаны және банк директорлар кеңесінің құрамынан шығарылғаны туралы, сондай-ақ басқарма төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған Жақсылық Жарымбетовтің өкілеттігі тоқтатылғаны және банк басқармасының құрамынан шығарылғаны туралы хабарлады. * 25 ақпан - Қазақстанда жалпыұлттық халық санағы басталды, оның барысында 16 млн 402 мың 861 адам жазылды. * 3 наурыз - ҚР Ұлттық қорынан "Самұрық-Қазына" АҚ - ның арнайы шотына үкіметтің, ұлттық банктің және қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттіктің экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009-2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары шеңберінде 1 087,5 млрд теңге бөлінді. * 6 наурыз - "ҚазМұнайГаз" Ұлттық компаниясы " АҚ "ҚМГ-Транскаспий" жаңа еншілес компаниясын құрды, ол "Қазақстандық Каспий тасымалдау жүйесі" қазақстандық мұнайды тасымалдау жөніндегі жобаны іске асырумен айналысатын болды. * 11 наурыз - "Еуразиялық банк" АҚ директорлар кеңесінің шешімдеріне сәйкес өзінің жалғыз акционеріне - "Еуразиялық қаржы-өнеркәсіп компаниясы" АҚ - өзінің үш еншілес компаниясын: "Еуразиялық капитал" АҚ, "Еуразиялық жинақтаушы зейнетақы қоры" АҚ және "Еуразия сақтандыру компаниясы" АҚ -. сатты. * 20 наурыз - Оңтүстік Қазақстан облысы Арыс қаласының маңындағы әскери қоймаларда өрт болып, нәтижесінде бес адам қаза тауып, бірнеше ондаған адам зардап шекті. * 26 наурыз - Қазақстан Киото хаттамасын ратификациялады. * 26 наурыз - ҚР Үкіметі экономиканы "қолмен басқаруға" көшті. * 30 наурыз - Алматыда БНАЖ тауар биржасында алғашқы сауда-саттық өтті. * 1 сәуір - Қазақстанда мемлекеттік қызметте бос лауазымдарға орналасуға мораторий енгізілді, ол 30 шілдеге дейін созылды. * 3 сәуір - Қазақстан тауарлардың экспорты мен импорты, жұмыстарды орындау, кеден одағында қызметтер көрсету кезінде жанама салықтар алу қағидаттары туралы келісімді ратификациялады. * 6 сәуір - "Самұрық-Қазына" жылжымайтын мүлік қоры " АҚ бағдарламасы бойынша құрылыс салушыларды қаржыландыру басталады. * 10 сәуір - Алты қазақстандық авиакомпанияларға қойылатын талаптарға сәйкес келмеуіне байланысты Еуропаға ұшуға тыйым салынды. * 13 сәуір - "Альянс Банк" АҚ берешекті қайта құрылымдау туралы ұсыныс жасады. * 24 сәуір - "БТА Банкі" АҚ кредиторлармен келісілген берешекті басқару бағдарламасы қабылданғанға дейін өз міндеттемелері бойынша негізгі борышты төлеуді тоқтатқаны туралы хабарлады. "БТА Банкі" АҚ бірнеше кредиторлардан сыртқы берешекті мерзімінен бұрын өтеу туралы талаптарды алды. * 28 сәуір - ҚМГ ҰК автожанармай құю станцияларының желісін басқаратын және "Қазмұнайгаз сауда үйі" АҚ - "ҚМГ-Жайық" ЖШС, "ҚМГ-Астана" ЖШС және "ҚМГ-Алатау" ЖШС еншілес ұйымдарының құрылымын оңтайландыру шеңберінде құрылған "ҚазМұнайГаз-өнімдері" компаниясы өз қызметін бастады. * 30 сәуір - "ҚазМұнайГаз" ұлттық компаниясы " АҚ үлестік қатысуы 1,75% мөлшерінде Каспий құбыр консорциумының акционері болып табылатын Kazakhstan Pipeline Ventures бірлескен кәсіпорнында BP үлесін сатып алу бойынша мәмілені аяқтады. Мәміле нәтижесінде ҚМГ KPV-нің жүз пайыз иесі болды және КҚК мұнай құбырының өткізу қабілеттілігін едәуір арттырды". * 15 мамыр - "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" АҚ-ның "Қазкоммерцбанк" АҚ-ның капиталына кіру процесі аяқталды. "Қазкоммерцбанк" АҚ Банктің 204,338,177 жай акциясын орналастыру процесін аяқтады. Акцияларды орналастыру нәтижесінде Банктің жарғылық капиталы 44,47 млрд теңгеге ұлғайды. Акциялар бір акция үшін 1 1,45 және ГДР үшін 2 2,9 бағасымен орналастырылды * 21 мамыр - "Қазатомөнеркәсіп" Ұлттық атом компаниясының президенті Мұхтар Жәкішев компанияның Астанадағы кеңсесінде ұсталды. * 26 мамыр - Еншілес ұйым "Банк ВТБ" акционерлік қоғамы "Банк ВТБ" АҚ-ға дейін мемлекет аумағында банк қызметін жүзеге асыруға лицензия алды. * 5 маусым - "Самұрық-Қазына" ҰӘҚ-ның "Халық банкінің" капиталына кіруі бойынша мәміле аяқталды. "Самұрық-Қазына "ұлттық әл-ауқат қоры" АҚ және "Қазақстан Халық банкі" АҚ қорға жалпы сомасы 33 млрд теңгеге банктің артықшылықты акцияларының 196 232 499 данасын орналастыру жөніндегі мәмілені сәтті аяқтады. * 10 маусым - "Шығыс - Батыс" халықаралық институтының директорлар кеңесі Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа бейбітшілік сыйлығын беру туралы бірауыздан шешім қабылдады. * 11 маусым - Астанада ҚР Үкіметі мен БАӘ Үкіметі арасында Қазақстанда ислам банкін ашу туралы келісімге қол қойылды. * 26 маусым - ҚМГ ҰК румыниялық Rompetrol Holding SA компаниясынан компанияның 25% акциясын сатып алуды аяқтап, Rompetrol Group N. V. компаниясының жүз пайыз иесі болды. * 1 шілде - Қазақстанда айлық есептік көрсеткіш мөлшері 1273 теңгеден 1296 теңгеге дейін ұлғайтылды. * 1 шілде - Қазақстанда 1,5 жылға созылған шағын және орта бизнес субъектілерін тексеруге мораторий аяқталды. * 3 шілде - "ҚазМұнайГаз" мен Қашаған консорциумына қатысушы компаниялардың бастамасының арқасында Қашағанның тәжірибелік әзірлемелерінің бюджеті 1 млрд - қа түсіп, $31 млрд-қа дейін қысқарды. * 11 шілде - Мемлекет басшысы "ҚР кейбір заңнамалық актілеріне ақпараттық-коммуникациялық желілер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" ҚР Заңына қол қойды. * 15 шілде - Жүргізуші куәлігінің талондары жойылды. * 15 шілде - Қазақстанда "Еуро-2" стандарты енгізілді. * 23 шілде - Қазақстанда А тұмауы вирусын (H1N1) жұқтырудың алғашқы жағдайлары расталды. 2009 жылы ҚР-да А тұмауының (Н1N1) 19 жағдайы тіркелді. * 1 тамыз - Алматыда Әл-Фараби көшесінде 38 қабатты "Есентай Тауэрс" әкімшілік кешенінде жұмыс жүргізу кезінде 7-қабаттың биіктігінен құлап, жедел медициналық жәрдем келгенге дейін төрт өнеркәсіптік альпинист қайтыс болды. * 4 тамыз - "ҚазМұнайГаз "мүліктік кешеннің меншік иесі және "Павлодар мұнай-химия зауыты "АҚ акцияларының 58% иесі болып табылатын" Refinery Company RT" ЖШС жарғылық капиталына қатысудың 100 пайыздық үлесін сатып алу-сату шартына қол қойды. * 16 тамыз - Алматы облысының Қарасай ауданында жүк көлігінің жүргізушісі Алмаарасан шатқалының жабық аумағынан кейін "Тойота" автокөлігімен соқтығысуға жол берді, содан кейін жүк көлігі экологиялық бекет пен азық-түлік дүңгіршегіне соқтығысқан. Нәтижесінде 10 адам сол жерде қайтыс болды, 6 адам жарақат алып, ауруханаға жатқызылды, олардың бірі ауруханада қайтыс болды. * 24 тамыз - Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Әлінұр Мұсаев мемлекеттік төңкерісті дайындауға, сондай-ақ "Нұрбанктің" топ-менеджерлері Жолдас Тимралиев пен Айбар Хасеновты ұрлауға қатысы жоқ екенін мәлімдеді. "Мен мемлекеттік төңкерістің идеологы болған жоқпын", - деп мәлімдеді ҰҚК-нің бұрынғы төрағасы. * 25 тамыз - ҚР Үкіметі АҚШ долларына байланысты мемлекеттік облигациялар шығару туралы қаулы қабылдады. Қаржы министрі Болат Жәмішевтің айтуынша, МАОКАМ (Жеке тұлғаларға арналған арнайы мемлекеттік бағалы қағаздар) шығару көлемі алдын ала есептеулер бойынша шамамен 15 млрд теңгені құрады. * қыркүйек - BG Group компаниясы экспорттық кедендік баж түрінде компания төлеген шамамен 1 1 млрд талап етіп, Қазақстан үкіметіне талап арыз берді. Қазан айында BG осы соманы қайтару туралы талап қою бойынша Қазақстанға қатысты заңды әрекеттерді тоқтатты. Үкімет Қазақстанның бұл мәселені соттан тыс тәртіппен реттеу ниеті туралы бірнеше рет мәлімдеді. * 3 қыркүйек - Алматы облысының Балқаш аудандық соты Қазақстан адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының директоры Евгений Жовтиске төрт жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Ағымдағы жылдың 26 шілдесінде Алматы облысындағы Алматы - Қараой автожолында белгілі құқық қорғаушы Е.Жовтис адамды өлтірді. * 4 қыркүйек - "Самұрық-Энерго" АҚ Балқаш ЖЭС акцияларының 75% -. Samsung және KEPCO консорциумына сату туралы шартқа қол қойды. * 10 қыркүйек - "Альянс Банк" АҚ басқарма төрағасының бұрынғы орынбасары Әбілқасым Мамырбеков қамауға алынды. * 10 қыркүйек - Батыс Еуропа - Батыс Қытай халықаралық көлік дәлізінің қазақстандық учаскесінің құрылысы басталды. * 11 қыркүйек - Атырауда Жайық өзені арқылы салынып жатқан көпір құлады, нәтижесінде сегіз жұмысшы қаза тапты. * 12 қыркүйек - Қазақстанда жеңіл мұнай өнімдеріне экспорттық баж - тоннасына 5 59,87 - ден тон 67,29-ға дейін, сондай-ақ ауыр дистилляттарға: сұйық отынға, газойлиге және мұнай битумына - тоннасына $39,91-ден тон 44,86-ға дейін көтерілді. * 15 қыркүйек - Жаңа NURGROUP қаржы тобы құрылды. Nurgroup құрамына Нұрбанктің барлық еншілес ұйымдарының кіргендері: "Атамекен" ЖЗҚ АҚ, "Нұрполис" СК" АҚ, "Money Experts" АҚ, "HYP-Траст" АҚ, "Hyp-Лизинг "лизингтік компаниясы" ЖШС. * 20 қыркүйек - Қазақстандағы ең үлкен сауда орталығы Mall Aport-тың ашылуы. * 29 қыркүйек - Қазақстан Республикасының Үкіметі "Қазақстанның Даму Банкі" АҚ капиталдандыруды жалпы сомасы 167,7 млрд теңгеге ($1,1 млрд) ұлғайту туралы шешім қабылдады. * 30 қыркүйек - China Investment Corporation өзінің еншілес компаниясы Fullbloom Investment Corporation арқылы $939 млн сомасына "ҚазМұнайГаз "Барлау Өндіру" АҚ (ҚМГ БӨ) жаһандық депозитарлық қолхаттарының шамамен 11% -. сатып алды. * қазан - ҚР-да бункерлік салмақта жалпы астық жинау 22 млн тоннаға жетті. ҚР Статистика агенттігінің соңғы деректеріне сәйкес, дәнді және бұршақты дақылдардың таза салмақтағы өнімі пысықталғаннан кейін өткен жылмен салыстырғанда үштен бірінен астамға артып, 20,8 млн тоннаны құрады, жиналған дақылдардың жалпы көлемінің 81,9% -ени бидай алады. * 1 қазан - Қазақстанда екінші деңгейдегі банктер үшін меншікті капиталдың ең аз мөлшері туралы жаңа талаптар күшіне енді. * 2 қазан - "ҚазМұнайГаз" және Әзірбайжан мемлекеттік мұнай компаниясы Бакуде бірқатар құжаттарға, атап айтқанда, Транскаспий жобасының техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу жөніндегі бірлескен қызмет туралы келісімге, сондай-ақ қазақстандық көмірсутек кен орындарын игеру кезінде ГНКАР мұнай-газ инфрақұрылымы объектілерін бірлесіп пайдалану туралы меморандумға қол қойды. * 8 қазан - Қазақстан мен АҚШ ядролық қауіпсіздік, ядролық энергетика, мұнай-газ және электр энергетикасы саласындағы бірлескен іс-қимыл жоспарына қол қойды. * 9 қазан - "СНПС - Ақтөбемұнайгаз" АҚ мұнайды тасымалдау жүзеге асырылатын Кеңқияқ-Құмкөл мұнай құбыры пайдалануға берілді, ал болашақта мұнайды Батыс Қазақстан мен Каспий теңізінің қазақстандық секторының кен орындарынан тасымалдау көзделді. * 14 қазан - "Альянс Банк" АҚ акционерлері Марғұлан Сейсембаевқа, оның ағасы Ерлан Сейсембаевқа және банктің кредиттік комитетінің төрағасы Арсен Сапаровқа ҚР экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі сырттай 16 млрд 919 млн теңге сомасында банк қаражатын ұрлады деген айып тағылды. * 16 қазан - Жамбыл облысында Гвардейский кентінің "Матыбұлақ" полигонында ҰҚШҰ-ның "өзара іс-қимыл-2009" жедел ден қою ұжымдық күштерін тарта отырып, бірлескен стратегиялық командалық-штабтық оқу-жаттығулардың қорытынды кезеңі өтті. * 16 қазан - Астана қаласының аудандық Есіл сотында Қазақстанның бұрынғы қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Ысқақовқа қатысты үкім жарияланды. Қоршаған орта министрдың бұрынғы басшысы төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Қоршағанортаминінің бұрынғы вице-министрлері Зейнолла Сәрсембаев пен Әлжан Бралиев тиісінше үш жылға шартты түрде және екі жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. * 21 қазан - Кеден одағы комиссиясының отырысында Қазақстан, Ресей және Беларусь Кеден одағының барлық құрылтай құжаттарын келісті. * 27 қазан - Қазақстан мен Ресей Байқоңыр ғарыш айлағынан зымыран тасығыштарды және құрлықаралық баллистикалық зымырандарды ұшыруды экологиялық сүйемелдеу жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру тәртібін келістірді. * 29 қазан - "ҚазМұнайГаз" және қытайлық Sinopec Engineering Атырау мұнай өңдеу зауытында хош иісті көмірсутектер өндіру кешенін салуға келісімшарт жасасты, бұл тауарлық бензин мен дизель отынының сапасын "Еуро-4" стандарты деңгейіне дейін жеткізуге мүмкіндік берді. * 30 қазан - БҰҰ Бас Ассамблеясының бірінші комитеті 29 тамызды Халықаралық ядролық қарудан бас тарту күні деп жариялау туралы Қазақстан ұсынған қарарды консенсуспен мақұлдады. * қараша - ENRC компаниялар тобы африкалық өндіруші camec компаниясының 91,7% акциясын сатып алу туралы келісімді аяқтады. * 6 қараша -Итальяндық Eni мұнай-газ концерні мен ҚМГ ҰК ынтымақтастық туралы келісім жасасты, оның шеңберінде компаниялар Каспий қайраңындағы Исатай мен Шағала кен орындарына бірлескен барлау жүргізеді, бірқатар кәсіпорындар салады және Павлодар МӨЗ-ін қайта жаңартуды жүргізеді. * 9 қараша - Қазақстан Вьетнамдағы III Азия ойындарында жалпы командалық үшінші орынды иеленді. * 9 қараша - KASE-де негізгі сауда алаңы мен Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының арнайы сауда алаңы кіретін біріккен сауда алаңы жұмыс істей бастады. * 10 қараша - "ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру" АҚ (ҚМГ БӨ) акционерлері ПетроҚазақстан компаниясы акцияларының 33 пайыздық пакетін сатып алу бойынша мәмілені мақұлдады. * 21 қараша - Қазақстан Үкіметі мемлекеттік органдарға өздері алып жатқан балабақша ғимараттарын босатуды ұсынды. * 23 қараша - "Темірбанк" АҚ Қазақстан Республикасы қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің келісімін және "Темірбанк" АҚ қайта құрылымдау жоспарына қатысты Алматының мамандандырылған қаржы сотының мақұлдауын алды. * 25 қараша - "ҚазМұнайГаз "және қытайлық CNPC Exploration and Development Company Ltd" "Маңғыстаумұнайгаз" АҚ-ның қарапайым акцияларының 100% -. Central Asia Petroleum Ltd компаниясынан сатып алуды аяқтады. * 27 қараша - Қазақстан, Ресей және Беларусь Президенттері Минскіде 2010 жылдың 1 қаңтарында заңды күшіне енетін Кеден одағын құру туралы құжаттарға қол қойды. * 30 қараша - Оңтүстік Кореяда өткен әлем чемпионатында ауыр атлетикадан Қазақстан құрамасы төрт алтын және бір қола медаль жеңіп алды. * 1 желтоқсан - Бүкіл ел бойынша жоғары октанды с бензинінің бөлшек бағасы 82 теңге деңгейінде белгіленді. * 5 желтоқсан - ҚР Денсаулық сақтау министрлігі қазақстандық ғалымдардың "шошқа" (А/H1N1) және "құс" (A/H5N1) тұмауына қарсы refluvac, kfzfluvac вакциналарының екі түрін жасағанын жариялады. * 8 желтоқсан - Қазақстан жер сілкінісін болжаудың жаһандық желісіне (GNFE) енгізілді. * 9 желтоқсан - Лейкемиямен ауыратын балалардың аналары Алматыда баспасөз мәслихатын өткізіп, ауруханаларда қан құю кезінде олардың балалары С гепатитін жұқтырды деп мәлімдеді. * 12 желтоқсан - Бангкок әуежайында (Тайланд) Қазақстан мен Беларусь азаматтары басқарған бортында қаруы бар Ил-76 ұшағы ұсталды. * 12 желтоқсан - Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Астанада өткен салтанатты рәсімде Қазақстан - Қытай газ құбырының бірінші желісінің жұмысын бастады. * 17 желтоқсан - Каспий құбыр консорциумының акционерлері құбыр жүйесінің өткізу қабілетін жылына 67 млн тоннаға дейін арттыру жобасының жоспарын бекітті. * 23 желтоқсан - "ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру " АҚ ПетроҚазақстан Inc компаниясында 33 пайыздық үлесті сатып алу бойынша мәмілені аяқтады. * 30 желтоқсан - ҚР Ұлттық Банкі жаңа валюта дәлізін орнатты, ол +15 теңгеге немесе 10% - ға және -22,5 теңгеге немесе 15% - ға дейін кеңейтілді. * Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінің құрылуы. Туғандар Тағы қараңыз: :Санат:2009 жылы туғандар Қайтыс болғандар Тағы қараңыз: :Санат:2009 жылы қайтыс болғандар Тағы қараңыз Дереккөздер