kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Исаковка (Солтүстік Қазақстан облысы)

Исаковка — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Виноградов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы — Бескөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 68 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 141 адам (79 ер адам және 62 әйел адам) болса, 2009 жылы 87 адамды (47 ер адам және 40 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қараш-қараш оқиғасы (повесть)

"Қараш-қараш оқиғасы" — повесть. Авторы - Мұхтар Әуезов. Бұл повесть 1927 жылы жазылған. Қысқаша мазмұны Бақтығұлдың інісі Тектіғұл Сәлмен деген байдың кесірінен қайтыс болады. Бақтығұл кек алмақ болып, Сәлменнің жылқысын ұрлайды. Сәлмен осы жағдайды біліп, Бақтығұлды сабайды. Кейін ол үміт етіп Жарасбайға көмек сұрап барады. Бірақ Жарасбай оны сатып кетеді. Оған шыдай алмай кегінің орнына Жарасбайды мерт қылады. Шығарма кейіпкерлері *Бақтығұл -Еркіндікті аңсаған намысшыл қазақ. Інісі үшін кек алғысы келді. Бақтығұлдың үш баласы бар: үлкені Сейіт - он жаста, бес жасар Жұматай, ең кішісі - екі жасар, емшектен әлі шықпаған қара қыз - Бәтимә. *Тектіғұл - Бақтығұлдың інісі. Сәлменнің қолында жұмыс істегенде, оны сабап тастайды. *Қатша - Бақтығұлдың әйелі. *Сәлмен - Қозыбақ ауылында тұрған бай. *Қоқай - Бойы еңгезердей Сәлменнің қорқақ жылқышысы. *Жамантай - Басты жылқышы. *Жарасбай - Бақтығұл үміт етіп көмек сұраған адам. Соңында Бақтығұлды сатып кетеді. Қызықты мәліметтер *"Қараш-қараш оқиғасы" бойынша 1968 жылы "Қазақфильм" мен "Қырғызфильм" киностудиялары бірігіп, «Выстрел на перевале» («Асуда атылған оқ») көркем фильмі түсірілді. *"Қараш-қараш оқиғасы" Тұрар Рысқұловтың әкесі - Рысқұлдың басынан кешкен оқиғалары бойынша жазылған. Дерек көздері # [http://ikitap.kz/kk/content/karash-karash-okigasy-birinshi-nuska Қараш-қараш оқиғасы]
Бұқпа тауы

Бұқпа тауы - Көкшетау қаласында орналасқан тау. Тау туралы аңыз Ел ішінде Бұқпа тауының пайда болуы туралы аңыз бар: «Алла тағала, әлемді жарата отырып, дүние жүзіндегі әр халыққа жер көріктерін тараты: біріншілеріне тау, екіншілеріне орман, үшіншілеріне өзен-көл берсе, қазақтарға тек қана жалаңаш жазық беріпті. «Алла тағаланың жасағаны әділетсіз», - деп, қазақтар одан мынаны сұрады: «Бізге кішкене жердің әдемілігін сыйлаңызшы». Алла тағала барлығын билеп-төстеуші болғандықтан, ол өз қоржынындағы жер көріктерімен қоштасқысы келмеді. Сол кезде халыққа көмек болып, әзілқой және күлкілі ертегі кейіпкері Алдар-Көсе келеді. Ол Алла тағаланың ішіне қысқа уақытта кіріп алып, онымен тартысу ойынын ойнайды. Сол ойынды ойнап-ойнап жалығып кеткен соң, Алдар-Көсе былай дейді: «Екеуіміз жер бетіне түсіп, тығылмақ ойынын ойнайық». Алла тағала бұған келіседі, бірақ олар жерге түскен соң, Алла былай дейді: «Ал біз қай жерге тығыламыз, мына жер толығымен жазық қой!». Сол кезде қу Алдар-Көсе былай дейді: «Онда сен өз қоржыныңа қолыңды салып, кішкене топырақ, кішкене тас, қалың орман, кішкентай тау үй, соның маңайында біз тығыламыз». Алла тағала дәл солай жасайды: қоржынына қолын салып, ішінен кішкене тас, орман алып шығып, үлкен емес тау үйеді. Сол таудың атын: «Бұқпа»,- деп атайды. Сол кезден бастап, Бұқпа тауы 1824 жылы құрылған Көкшетау қаласының маңында орналасқан. Бұрынғы заманда, Бұқпа тауы қалың орманмен капталған болатын. Көкшетау қаласынаң шалқыған жазираларының бойында Орта жүз хандарының мыңдаған мал отарлары бағылған. Таудың қазіргі келбеті 2006 жылдың 26 қазан күні Бұқпа шоқысында бір жарым мыңнан астам көшет отырғызылды. “Қалаға – жасыл алқа” акциясына мемлекеттік қызметкерлер, кәсіпкерлер, студенттер мен дін өкілдері қатысты. “Кокшетау” әріптері Көкшетау қаласының символы-қаланың атауы жазылған үлкен жазу. Әріптер төбеде орналасқан-Калифорниядағы әйгілі HOLLYWOOD жазуы сияқты. Көрнекті орын жергілікті тұрғындардың мақтанышына ғана емес, сонымен қатар туристердің сүйікті орнына айналды. Жазудың ұзындығы- 67 метр, биіктігі- 10 метр. Сондай-ақ, төбеде Көкшетау қаласына қарайтын бақылау алаңы бар. Тағы қараңыз *Көкшетау облысы Дерек көздер *http://www.kazakhstan-tourist.isd.kz/page.php?page_id=403
Аққулар ұйықтағанда

Аққулар ұйықтағанда — Мұқағали Мақатаевтың поэмасы, 1973 жылы жазылған. Қысқаша мазмұны Бұл поэмада бір жанұяның жалғыз баласы ауыр сырқатпен сырқаттанып қалады. Тәуіп шал баланы тек аққудың қанатымен аластаса ғана бала дертінен айрылады деп айтады. Әкесі санаға әбден сіңіп кеткен,қасиетті ұғым-аққуға қарсы шығуға дәті бара алмай, өз перзенті үшін жан ұшыруға да дайын ана мылтығын алып, заңғар таулар арасындағы киелі аққулар мекен еткен Жетімкөлге барады. Көлге келгенде ананың қолындағы мылтығы абайсызда атылып кетеді де, мылтықтың оғы аққуға тиеді. Шуды естіген қарт жылқышы көлге қарай келеді де, аққу өлтірген анаға ақылын айтады. Үйге қайтып оралғанда баласынын қайтыс болғанын түсініп ,есінен айырыла жаздайды. Шығарма кейіпкерлері *Ана - баланың анасы. Ержүрек, батыл,өзінің баласына деген махаббаттан киелі аққу құсты атып өлтіргендіктен баласынан да айырылды. *Бала - сырқаттанып жатқан бала. Оның өмірі қыл үстінде болды. *Тәуіп шал - емші. Есінен ауысқан адам, баланың ата-анасына өтірік айтты. *Әке - баланың әкесі. Қоянжүрек, ар-намысты. Құдайшылық жолынан түспеуді жөн көріп, киелі аққу құсты атудан бас тартты. *Жылқышы - жылқы бағып жүрген адам. Парасатты, ақылды, данышпан. Ол анаға ақыл айтып, оны дұрыс жолға қоюды тырысты. Дереккөздер #Әдебиет. Кітап. Алматы:‘Мектеп’ баспасы 2008 жыл. #Әдебиет. Кітап. Алматы:'Мектеп' баспасы 1996 жыл. Сілтемелер * [https://bilim-all.kz/olen/1557 Аққулар ұйықтағанда] Bilim-all.kz сайтында * [http://www.ped.kz/-%D0%BE-%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B-%D0%BF-%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80/-%D0%B0%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82/%D0%BC-%D0%BC%D0%B0-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D1%8B-%D0%B1%D0%B0%D1%81-%D0%BA%D0%B5%D0%B9-%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80-%D0%BE.html М.Мақатаев поэмаларындағы бас кейіпкер образын жасау шеберлігі]
Уэст (Техас) жарылысы

Техас штатының Уэст қалашығында жарылыс - Техас штатының батыс бөлігінде орналасқан тыңайтқыштар шығаратын зауытта болған жарылыс. Жарылыс 2013 жылдың 17 ақпанында жергілікті сағат шамамен 19:50-де орын алды. Нақты мерт болған адамдар саны беймәлім, бірақ шамамен 35 адам, оның ішінде 10 құтқару қызметі мүшелері көз жұмғаны белгілі. Жарылыс болған West Fertilizer зауытынан 29 шақырым жерде орналасқан Вако ауруханасы әкімшілігінің өкілдері төтенше қызметтер жарылыстан жарақат алған 100 адамды қабылдауға дайын болуға тапсырма бергенін айтыпты. Жергілікті БАҚ-тың хабарлауынша, зауыттан 30 миль (48 шақырым) қашықтықта орналасқан үйлердің тұрғындарына қауіпсіз жерге көшуге ұсыныс жасалған. Жарылыстың шығу себептері әзірге белгісіз. Кәугерлердің бірі CNN арнасына берген сұхбатында зауыт аумағында алдымен қою түтін шығып, одан кейін жойқын жарылыс болғанын айтыпты. Дереккөздер
Қара материя

Қара материя – электромагниттік толқын шығармайтын және олармен әрекетке түспейтін материяның бір түрі. Оның осы бір қасиеті оны бақылауды мүмкін емес қылып отыр. Алайда оның бар екенін ғалымдар ол шығаратын гравитациялық эффекттен біліп отыр. Қара материя гравитациялық образда «жарық шығарушымен (бариондық)» әрекеттеседі және орташа космологиялық тығыздықтағы, тығыздығы бариондардың тығыздығынан бірнеше есе артық орта болып табылады. Ал соңғылары қара материядан құралған гравитациялық шұңқырларға түседі. Сондықтан, қара материя жарықпен әрекеттеспесе дағы, қара материя орналасқан жерден жарық шығады. Гравитациялық тұрақсыздықтың осы бір тамаша қасиеті қара материяның мөлшерін, қасиетін және таралуын анықтауға мүмкіндік беріп отыр. Қара материяны зерттеу 1990ж.-дары алынған суреттерден кейін мүмкін болды. Алыста орналасқан галактикалардың суреті соншалықты нақты болмай шықты. Бірақ, суреттерге қарап қара материяның орналасуы мен шоғырлануын анықтауға болатын еді. Бұл қара материяның бар екендігіне дәлел болып отыр. Күннен 13000 жарық жылдары қашықтықтағы 400-ге жуық жұлдыздардың қозғалысын зерттегенде Күн айналасындағы кеңістікте қара материяның үлкен мөлшерде таралмағандығы анықталды. Теория бойынша Күн айналасындағы қара материяның массасы 0,5кг, ал көлемі Жердің колеміндей болуы тиіс. Алайда өлшемдер қара материяның көлемі Жер шарының көлеміндей, ал массасы 0,00+/-0,06кг екендігін көрсетті. Бұл қара материяның «жай материямен» әрекеттесуін Жерде байқау сәтті болатынына үлкен күмән тудырады. Дереккөздер Сайт Modern Cosmology, содержащий в том числе подборку материалов по тёмной материи. Г.В.Клапдор-Клайнгротхаус, А.Штаудт Неускорительная физика элементарных частиц. М.: Наука, Физматлит, 1997.
Кондратовка (Солтүстік Қазақстан облысы)

Кондратовка — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Петерфельд ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бескөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 21 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 693 адам (331 ер адам және 362 әйел адам) болса, 2009 жылы 620 адамды (294 ер адам және 326 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Красная Горка (Солтүстік Қазақстан облысы)

Красная Горка — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Рассвет ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы — Бескөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 30 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 487 адам (240 ер адам және 247 әйел адам) болса, 2009 жылы 416 адамды (201 ер адам және 215 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Лебёдки (Солтүстік Қазақстан облысы)

Лебёдки — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Налобин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы — Бескөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 49 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 19 адам (8 ер адам және 11 әйел адам) болса, 2009 жылы 15 адамды (6 ер адам және 9 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Метлишино

Метлишино — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Светлопольский ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бескөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 37 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 366 адам (179 ер адам және 187 әйел адам) болса, 2009 жылы 247 адамды (121 ер адам және 126 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Николаевка (Бугров ауылдық округі)

Николаевка — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Бугров ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы — Бескөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 67 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 191 адам (92 ер адам және 99 әйел адам) болса, 2009 жылы 21 адамды (7 ер адам және 14 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Новогеоргиевка (Солтүстік Қазақстан облысы)

Новогеоргиевка — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Бугров ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы — Бескөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 57 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 172 адам (80 ер адам және 92 әйел адам) болса, 2009 жылы 77 адамды (36 ер адам және 41 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Архангель ауылдық округі (Жамбыл ауданы)

Архангель ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Архангелка, Айтуар, Баймағанбет Ізтөлин, Баян, Үлгі ауылдары кіреді. Орталығы – Архангелка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2670 адамды құрайды. Дереккөздер
Новоникольское (Новоникольский ауылдық округі)

Новоникольское — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл, Новоникольский ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Бескөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 36 км-дей жерде, Есіл өзенінің сол жағасындағы шоқ қайыңды далалық өңірде орналасқан. Тарихы Іргесі шамамен 1825 жылы қаланған. 1930 – 1997 жылдары кеңшар орталығы болған. Оның негізінде астық өндірумен айналысатын шаруа қожалықтары құрылды. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1233 адам (582 ер адам және 651 әйел адам) болса, 2009 жылы 1248 адамды (586 ер адам және 662 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Новоникольское (Светлопольский ауылдық округі)

Новоникольское — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Светлопольский ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бескөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 331 адам (168 ер адам және 163 әйел адам) болса, 2009 жылы 213 адамды (105 ер адам және 108 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Брокгауз энциклопедиясы

).]] Брокгауз энциклопедиясы — XIX ғасырдың басынан бастап басылып шығарыла бастаған немістің көптомды әмбебап энциклопедиясы. Әр жылдары әртүрлі атаулармен шыққанына қарамастан, жалпы ресми емес атауы сол қалпында сақталған — «Брокгауз». Энциклопедия Фридрих Арнольд Брокгауз негізін қалаған «F. A. Brockhaus» (артынан — «Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus AG») баспа үйімен шығарылады. Бұл энциклопедияның ең басты ерекшеліктерінің бірі — оған көбінесе жалпы шолушы мақалалар емес, анықтама-мақалалар тән. Бұл жәйт стандартты энциклопедия шығарылымына 200—300 мың мақала сыйдыруға мүмкіндік берді. Брокгауз энциклопедиясы «Майердің Энциклопедиялық Лексиконы» 1984 жылы, «Пирердің әмбебап Лексиконы» XIX ғасырдың соңында және «Гердердің энциклопедиялық Лексиконы» 1960-шы жылдары шығарылуы тоқтатылғаннан кейін, неміс тіліндегі әлемдік деңгейдегі 4 әмбебап энциклопедияның соңғысы болып табылады. Пайда болу тарихы Энциклопедияның тарихы 1796 жылы Лейпциг қаласында доктор «Қазіргі заманға керемет көңіл бөлінген энциклопедиялық сөздігі» шыққан кезден басталады. Бұл «Сөздікке» географиялық және тарихи тақырыптар туралы мақлалар, өмірбаяндар, мифология, философия, жаратылыстану және т.б. бойынша мақалалар кірді. 1—4 томдары (A-дан R-ға дейін; «Leipzig: F. A. Leupold» баспасы) 1796—1800 жылдары шықты, 5-ші томы («Leipzig: J. C. Werther» баспасы) 1806 жылы шықты. 1808 жылы Ф.А. Брокгауз банкротқа ұшыраған баспашыдан 1800 талер бағасына «Сөздікті» басып шығару құқығын сатып алады да, бастапқы жоспарланған 6 томға екі том қосымшаларды кіріктіріп, 1811 жылы оның шығарылуын аяқтайды (бірінші том — «Amsterdam: F. A. Brockhaus» басылымы; екіншісі — «Leipzig: F. A. Brockhaus» басылымы). Соңғы, алтыншы, томның редакторы ретінде Кристиан Вильгельм Франке шақырылды. Бұл ісінің маңыздылығын түсінген Брокгауз, сәйкес өзгерістер мен қосымшалармен, өзіне энциклопедияның редакторы рөлін алып, 1812 жылы энциклопедияның 10-томдық екінші басылымына кірісті. Бұл екінші басылым жалпақ жұртқа танымал болып, мойындалды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Үлкен кеңес энциклопедиясы * Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі * Британ энциклопедиясы * Ираника энциклопедиясы Сыртқы сілтемелер * [http://www.brockhaus.de/enzyklopaedie/30baende/index.php Брокгауз баспа үйінің ресми сайтындағы Брокгауз энциклопедиясының 21-ші басылымы]
Қызылсай

Елді мекендер: * Қызылсай – Ақмола облысы Жақсы ауданында болған ауыл, 2019 жылы таратылған. * Қызылсай – Жамбыл облысы Қордай ауданындағы ауыл. * Қызылсай – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы ауыл. * Қызылсай – Маңғыстау облысы Жаңаөзен қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. * Қызылсай – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл. * Қызылсай Таулар: * Қызылсай – Алматы облысындағы тау. * Қызылсай – Қарағанды облысындағы тау.
Подгорное

Елді мекендер: Қазақстан: * Подгорное – Абай облысы Мақаншы ауданындағы ауыл. * Подгорное – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы ауыл. * Подгорное – Қостанай облысы Денисов ауданындағы ауыл. * Подгорное – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл. * Подгорное – Шығыс Қазақстан облысы Самар ауданындағы ауыл. Ресей: * Подгорное – Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл.
Ольшанка (Солтүстік Қазақстан облысы)

Ольшанка — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Якорь ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы — Бескөл ауылынан солтүстікке қарай 23 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 311 адам (156 ер адам және 155 әйел адам) болса, 2009 жылы 329 адамды (167 ер адам және 162 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Аялдау стансасы 2603 км

Аялдау стансасы 2603 км — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Петерфельд ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бескөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 19 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 37 адам (22 ер адам және 15 әйел адам) болса, 2009 жылы 33 адамды (16 ер адам және 17 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Плоское (Солтүстік Қазақстан облысы)

Плоское — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Асанов ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бескөл ауылынан шығысқа қарай 22 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 460 адам (224 ер адам және 236 әйел адам) болса, 2009 жылы 240 адамды (125 ер адам және 115 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Боран (роман)

Боран — Тахауи Ахтановтың 1963 жылы жазған романы. Алғашқыда «Дала сыры» повесі болып шығып, кейін өңделіп, толықтырылды. Роман үшін авторға 1966 жылы Қазақ КСР-нің Абай атындағы Мемлекеттік сыйлығы берілді. Романның бас кейіпкері Қоспан қойшы өз өмірінде талай қиындықты бастан кешірген, соғыста болған, жау қолында тұтқын лагерінде болып қашып шыққан, әйтсе де қиын тағдырына ашынып езілмеген, адамдық ізгілігін жоймаған күрделі тұлға. Романға қарапайым еңбек адамының тағдыры, 1950-1960 жылдардағы кеңестік қоғамның өмір шындығы тақырып етіп алынған. Шығарма кейіпкерлері *Қоспан - шопан *Құмар - колхоз председателі. *Жаңыл - әйелі *Қасболат - әр түрлі қызметтегі адам *Қаламұш - Мінайдар шалдың кіші баласы. Жаңылға көбірек үйір боп, бауыр басып кетті. Қоспанды аға, Жаңылды апа деп өз үйінен гөрі көбіне осылардың қолында болды. Сол кезде елуден асқан өз әкесі Мінайдарды ата дейтін. Шын аты — Ғалымжан. Еркелетіп кішкентайында Қаламүш деп атаған, биыл он тоғызға шықса да сол атымен келе жатыр. *Мұрат - Атын әкесі қойған. Үй ішін қуанышқа толтыра келген бала. Өзі толық және сүйегі ірі болғандықтан шомбал қара. Өскен сайын әкесінен аумай барады. Ол да Қоспан сияқты томпақ, қой көзді. Тек көз құйрығында бір қуақы ұшқын жылтырап тұрады. Мінезі сотқар, ойнап жүрген балаларды сабап тастайды. Мұрат тентек болғанымен ақкөңіл, бауырмал. Қолындағы кішкентай нанын бірге ойнап жүрген балаларға бөліп береді. Өзі зерек. Дереккөздер Сілтемелер * [https://kitap.kz/book/boran-roman Роман] Kitap.kz сайтында * [https://bilimland.kz/kk/courses/audiochrestomathy/11-synyp/proza/lesson/17-taxaui-axtanov-boran-romany-1 Боран]
Жұмырық

Жұмырық - саусақтары жұмылған қолдың басы. Аймақтық сөздік: 1)(Гур.: Маңғ., Есб.; Павл., Леб.; Көкш., Қ.ту) жұдырық. Жұмырықтай таспен бір салып едім, ақ жыланның басы езілді де қалды (Гур.. Маңғ.). Кей үйректің жұмыртқасы жұмырықтай болады (Павл., Леб.). Дереккөздер 1. "Ұлттық дүниетаным" "Өнер" Баспа үйі 2. [http://lugat.kz/ «Лұғат» қазақ тілінің сөздіктер кешені] Тағы қараңыз *жұдырық
Аффогато

Аффогато — негізінде кофе бар десерт. Десерт әдетте үстіне бір порция ыстық эспрессо құйылған ванильді балмұздақтан дайындалады. Десерттің өзге де түрлері бар. Мысалы, десертке амаретто немесе басқа да ликёр түрлерін қосып дайындайды. Аффогатоны қасықпен жейді. Сондай-ақ құрамына жаңғақ балмұздағы, какао ұнтағы, кілегей және ерітілген шоколад қосылған рецепттер бар. Тағы қараңыз * Латте макиато * Капучино * Эспрессо Дереккөздер
Porsche

Dr. Ing. h.c. F. Porsche AG (айтылуы По́рше, толық атауы Doktor Ingenieur honoris causa Ferdinand Porsche Aktiengesellschaft — Инженерлік ғылымдар құрметті докторы Фердинанд Порше акционерлік қоғамы) — германиялық инжиниринг компаниясы. Негізін 1931 жылы (25 сәуір) атақты конструктор Фердинанд Порше қалаған. Штаб-пәтері және мануфактура Германияның Штутгарт қаласында орналасқан. Негізгі акционері - Порше әулеті. Porsche әлемдегі ең жоғары табысты автомобильдік компания (әрбір сатылған машинаға шаққан табыс бойынша - $22 160 (2012 ж.)) болып табылады. 2010 жылы Porsche автомобильдері ең сенімді ретінде мойындалған. Кейбір танымал модельдері Дереккөздер
Ширек

Ширек - бүтін санды немесе затты төртке бөлгендегі бір үлесі : "Ширек" сөзінің түбі - "сирақ". Қазақтар малдың етін төрт кісі бөліскенде, бір-бір сирақ алыпты дейді. Ширекке байланысты мақал-мәтелдер Ширегіне келмейді. Бүйректен сирақ шығарды. Сирағы шыққан кедей. Қара сирақ бала. Сырдың суы сирағынан келмейді. Түсіндірме сөздігінен: Бүтiннiң төpттен бip бөлегi. ~ ғасыp. : Математикалық тұрғыдан оны былай белгілеуге де болады: жай бөлшекпен - 1/4; ондық бөлшекпен - 0,25; процентпен - 25% Әдебиеттер # "Ұлттық дүниетаным" "Өнер" баспаханасы # lugat.kz
Материалды емес мәдени мұра

Материалды емес мәдени мұра — 1990-шы жылдары материалды мұраға басты көңіл бөлетін Әлемдік мұра тізімі ұқсастығына сәйкес ұсынылған тұжырымдама. 2001 жылы UNESCO мемлекеттер мен мемлекеттік емес ұйымдардың арасында анықтама дайындап шығу мақсатында сауалнама жүргізіп шыққан болатын. 2003 жылы материалдық емес мәдени мұраны қорғау туралы конвенция қабылданды. Қазақстан Республикасы аталған Конвенцияны 2011 жылғы 21 желтоқсандағы № 514-IV Заңға сәйкес ратификациялады. Конвенцияның мақсаттары мыналар болып табылады: * материалдық емес мәдени мұраны сақтау; * тиісті қоғамдастықтардың, топтардың және жекелеген адамдардың материалдық емес мәдени мұрасын құрметтеу; * материалдық емес мәдени мұраның және оны өзара танудың маңыздылығына жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейлерде назар аудару; * халықаралық ынтымақтастық және көмек. 2014 жылдың 26 қарашасынан бері қазақтың дәстүрлі күй өнері мен киіз үй жасау тәсілі әлемдік материалды емес мұра тізіміне енді. Анықтамасы UNESCO Конвенциясының 2 бабында материалды емес мәдени мұраға келесіндей беріледі. «Материалдық емес мәдени мұра» қоғамдастықтар, топтар және кейбір жағдайларда жекелеген адамдар өздерінің мәдени мұрасының бір бөлігі ретінде таныған әдет-ғұрыптарды, түсініктері мен пайымдарының нысандарын, білім мен дағдыны - сондай-ақ олармен байланысты құралдарды, заттарды, артефактілерді және мәдени кеңістікті білдіреді. Ұрпақтан ұрпаққа берілетін осындай материалдық емес мәдени мұра қауымдастықтармен және топтармен оларды қоршаған ортаға, олардың табиғатпен өзара іс-қимылына және олардың тарихына байланысты тұрақты түрде қайта жасалады және адам шығармашылығы мен мәдени әртүрлілікті құрметтеуге ықпал ете отырып, оларда төлтума ерекшелік пен ұрпақтар сабақтастығы сезімін қалыптастырады. Осы Конвенцияның мақсаттары үшін адам құқықтары жөніндегі қолданыстағы халықаралық-құқықтық актілермен және қоғамдастықтар, топтар мен жекелеген адамдар арасындағы өзара құрмет, сондай-ақ орнықты даму талаптарымен сәйкес келетін материалдық емес мәдени мұра ғана назарға алынады. Конвенцияда материалдық емес мәдени мұра қандай салаларда көрініс табатыны нақты көрсетілген: * материалдық емес мәдени мұраның тасымалдағышы ретінде тілді қоса алғанда, пайымның дәстүрлері мен нысандары; * орындаушылық өнерлер; * әдет-ғұрыптар, салт-жоралар, мейрамдар; * табиғат пен дүниеге қатысты білімдер мен әдет-ғұрыптар; * дәстүрлі кәсіптермен байланысты білімдер және дағдылар. Материалдық емес мәдени мұра қорғау анықтамасы: материалдық емес мәдени мұраның, ең бастысы формалды және формалды емес жасаудың көмегімен оны сәйкестендіруді, құжаттауды, зерттеуді, сақтауды, қорғауды, танымал етуді, оның рөлін арттыруды, оны беруді қоса алғанда, материалдық емес мәдени мұраның өміршеңдігін қамтамасыз ету мақсатында шаралар қабылдауды, сондай-ақ осындай мұраның әртүрлі аспектілерін қайта жаңғыртуды білдіреді. Суреттер галереясы Тағы қараңыз * Адамзаттың ауызекі және материалдық емес мәдени мұрасының жауһарлары ** Адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізімі Дереккөздер
Жатпланеталық

ті жатжерлік]] Жатпланеталық — мәдени феномен немесе ойдан шығарылған жерден тыс өркениеттің саналы өкілі, өзге планеталар мекендеушісі. Жатпланеталық, көбінесе, гуманоид кейпінде бейнеленеді. Адамдардың қиялында жатпланеталық технологиядық тұрғыда жерлі жұртқа қарағанда әлдейқайда ілгерілеген болып қалыптасқан. Осы қиялдық бейнелерге сәйкес жатпланеталық Беймәлім ұшқыш нысан ғарыштық кемелері көмегімен жерге сапар шегеді. Тағы қараңыз * Беймәлім ұшқыш нысан
Пригородное

* Пригородное – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы ауыл. * Пригородное – Ақмола облысы Шортанды ауданындағы ауыл. * Пригородное – Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. * Пригородное – Жетісу облысы Талдықорған қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл. * Пригородное – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы ауыл. * Пригородное – Шығыс Қазақстан облысы Риддер қалалық әкімдігіне қарасты ауыл.
Airbus A380

Airbus A380 — Airbus S.A.S. консорциумы жасап шығарған кеңфюзеляжды екі палубалы төрт қозғалтқышты турбореактивті жолаушы ұшағы. Әлемдегі ең үлкен жолаушы ұшағы. Алғашқыда A3XX атауымен белгілі болған бұл ұшақты Airbus консорциумы кең фюзеляжды ұшақтар нарығындағы Boeing компаниясының монополиясын жою үшін жасап шығарды. Airbus А380 — әлемдегі ең үлкен жолаушы тасымалдайтын ұшақ. Оның ұзындығы — 80,65 м, биіктігі — 24,08 м, қанатының ұзындығы — 79,75 м. Ұшақта 853 жолаушы тасымалдайтын бір класс не 525 орынды үш класс болады. 15 мың километрден де алыс қашықтыққа ешқандай аялдамасыз жеткізе алады. Ұшақ төрт турбореактивтік қозғалтқышпен жабдықталған әрі олардың екі түрі бар: Engine Alliance GP7000 және Rolls-Royce Trent 900. Ұшақтың салмағы — 280 тонна, ал ұшу кезіндегі максималды салмағы — 560 тонна. Сонымен қатар, жүк тасымалдайтын түрі бар, оның атауы — A380F. Бұл ұшақ 10 мың километр қашықтықта 150 тонна жүкті таси алады. Ұшақты құрастырып, жабдықтау үшін, шамамен, 12 миллиард еуро жұмсалған. Бұл ұшаққа жұмсалған қаражаттың орнын жабу үшін 420 авиалайнер сату керек екен. Бірақ қазіргі таңда бұл ұшақтың 68 Airbus А380 үлгісі ғана шығарылады. Тарихы Алғаш рет 2005 жылы 18 қаңтар күні Тулуза қаласында жарияланған, ал 2005 жылдың 27 сәуірінде аталған қалада тұңғыш рет сынақ ретінде ұшқан. 2007 жылы 15 қазанда Singapore Airlines компаниясы Airbus А380 ұшағына ие болады, сөйтіп 25 қазанда А380 ұшағы алғашқы рет коммерциялық сапар жасады. Сингапурдан сағат 04:16-та (Мәскеу уақыты бойынша) ұшып, 7,5 сағат әуеде шарлап, Сиднейге ешқандай қатерсіз қонады. Бұл сапарда 455 жолаушы, 30 экипаж мүшесі мен төрт ұшқыш болған. Сапардың ең минималды билет құны 550 АҚШ долларына, ең қымбаты 100 380 АҚШ доллларына сатылған. Бұл ең қымбат билетті – «люкс» классты британдық Джулиан Хейвард сатып алған. 2008 жылы 11 қаңтарда Singapore Airlines компаниясы тағы да екінші А380 лайнеріне ие болды. Дереккөздер Әдебиет * Мировая Авиация журналы, №1007 файл, 39-парақ, ISSN 2071-1131 (орысша)
Есік (қазақ үй)

[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0 Босаға ] — үй есігінің екі жақтауы. Киіз үйдің де, басқа үйлердің де босағалары бұрын ағаштан жасалып, қолдан құрастырылған. Қазіргі кезде Босаға есікпен бірге зауытта ағаштан, металдан, темір-бетоннан әзірленеді. Қазақтар Босағаны қасиетті санаған. “Босағаны керме” (немесе Босағаға керілме) деген тыйым осыдан туған. Сондай-ақ, Босаға майлау ырымы да бар. Жастар жеке отау құрғанда немесе біреу жаңа үй алғанда жақын-жуықтары келіп, жаңа үйдің босағасына май жағады. Бұл осы үй берекелі, майдай жұғымды болсын деген ұғымды білдіреді. Сондықтан да қазақ халқы жаңа түскен келінге босаға аттаттырып, сәлем еткізіп, үлкендер бата берген; Табалдырық # Есiктiң маңдайшасына қаpама-қаpсы, төменгi жағында еденге тиiп тұpатын екi босаға аpасындағы көлденең ағаш. Есiктiң ~ғы.[Сіздің түсінігіңіз...] # Есіктің маңдайшасына қарама-қарсы, төменгі жағында еденге тиіп тұратын екі босаға арасындағы көлденең ағаш. Есіктің ~ғы. Табалдырық —Маңдайшаның жердегі көшірмесі. Тек қана табалдырықты көп сәндемейді, бір түсті бояюмен сырлайды. Табалдырық пен маңдайшаға кереге тіреліп, жалпақ сәнді құрлармен бекітіледі. Шаңырақ секілді, табалдырық та киіз үйдің ерекше қасиетті заты саналады. Табалдырықты баспайды, табалдырыққа отырмайды. Табалдырыққа сүрінгенді жақсы ырымға жатқызады. Маңдайша - екі босаға тақтай үстінде жатқан және біріктіруші конструкция ретіндегі тақтай. Жарма бет - сықырлауықтың ашылып жабылып тұратын есік тақтайшасы Тағы қараңыз Сықырлауық Әдебиеттер # "Ұлттық дүниетаным" "Өнер" баспаханасы # Қазақ тілінің сөздіктер кешені http://lugat.kz/
Молодёжное

* Молодёжное – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл. * Молодёжное – Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл. * Молодёжное – Қостанай облысы Қарасу ауданы, Қарамырза ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған. * Молодёжное – Қостанай облысы Меңдіқара ауданы, Алёшин ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Молодёжное – Қостанай облысы Меңдіқара ауданы, Краснопреснен ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Молодёжное (Ақмола облысы)

Молодёжное — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Ақкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл. Негізі 1954 жылы қаланған. Географиялық орны Аудан орталығы – Зеренді ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 58 км-дей, облыс орталығы - Көкшетау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 29 км жерде. Халқы Орта мектеп, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, дүкендер, наубайхана жұмыс істейді. Ауылда 2 ЖШС, 3 ұжымшарлық шаруашылық, бірнеше шағын кәсіпкерлік субъектілері бар. Елді-мекеннен 12 шақырым жерде Астана – Көкшетау автомобиль жолы өтеді. Дереккөздер
Приречное

* Приречное – Абай облысы Жаңасемей ауданындағы ауыл. * Приречное – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл. * Приречное – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы Ақжар ауылының бұрынғы атауы. * Приречное – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы ауыл. * Приречное – Қостанай облысы Денисов ауданындағы ауыл. * Приречное – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы ауыл. * Приречное – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы ауыл.
Қорғалжын (ауыл)

Қорғалжын — Ақмола облысы Қорғалжын ауданындағы ауыл, аудан (1928 жылдан) және Қорғалжын ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Облыс орталығы – Көкшетау қаласынан оңтүстікке қарай 315 км-дей жерде. Халқы Тарихы Іргесі 1923 жылы қаланған. 1957 – 97 жылдары астық өндіретін кеңшар орталығы болған. Ауылдағы сүт, нан, май зауыттары, құрылыс материалдары құралымы комбинаттары, құрылыс, көлік мекемелері, т.б. кәсіпорындар негізінде “Бауыржан” ЖШС, ӨК, наубайхана, т.б. кооперативтер мен шаруа қожалықтары құрылды. Дереккөздер
Ақжелкен (повесть)

Ақжелкен (повесть) - 1976 жылы жазылған. Авторы Ғафу Қайырбеков. Қысқаша мазмұны 'Шығарманың басты кейіпкері Қабікен. Бұл шығармада оның балалық шағының қалай өткені жайлы баяндалады. Оның балалық шағы басқа балалардыкіне ұқсамады, себебі ол өмірді ерте таныды, өмірдің бар қиындықтары мен қуанышты сәттерін басынан кешірді. Достықтың және отбасының қадірін түсінді. Қаншама қиындықты басынын кешірсе де мойымады. Шығарма кейіпкерлері *Қайырғали - қара торы, имек мұрынды, қара мұртты, қоңыр жүзді. Жомарт, ой қорытқыш, сенімді серік, шыншыл, жаны шуаққа толы, сөзі өтімді. *Қалимаш - орта жастан асқан, кескінсіз қара әйел, қоңыр көзді, шағын денелі, ақшыл жүзді, шашы беліне түскен, қою қара шашты келіншек. *Қараахмет ауылнай - өткір тостаған көзді, жебелі қара мұртты, орта бойлы, қара сұр кескінді адам. *Әбдікәрім - (Ақкерім) - қоңыр көзді, ат жақты, орақ мұрынды, түзу және балғын денелі, ақ жігіт. *Бекентай - шойындай қара, тістері аппақ, қара дөңгелек көзді, көзі өткір де суық. *Қабаш - өзінің әкесі Бекентайдан айнымайды. *Аңсаған - қақпақ жауырынды, қоңқақ мұрынды, жайдары қоңыр көзді, қоңыр ісе дауысты, қайратты, көрікті жігіт. *Сағидолла - шағын бойлы, бетінде тарғақтың жұмыртқасындай шұбар таңбас бар, шегір көзді, істік мұрынды, ат жақты, балаң жігіт. *Мәрия - тілі шолжаңдау, толықша келген, қара келіншек. *Сызай - жылтыр қара, бет әлпеті сұлу біткен, күлімсіреген қоңыр көзді, шағын денелі. Аққөңіл, бауырмал, күлегеш, жарқын жүзді, күлімсірген жан. *Литвиненко - бойшаң, ашаң жүзді, арық кісі. *Ақыл - уыздай жас, орта бойлы, дөп-дөңгелек мойылдай қара көзді, бүйрек бетті қыз. *Леон Исаевич Мирзоян - сымбатты, денелі, мойны ұзын кеоген, шашын тік қайырған, ат жақты, көкшіл көзді адам. *Раушан - әдеміше келген, шағын денелі қыз. *Сейдахмет - керемет үлкен басты, басының нақ шүйдесінде жұдырықтай ұры бар, кішігірім сабадай мол ішті, жауырыны даладай, балтыры батпақдай, қысық көзді ер адам. Ақкөңіл, жомарт адам. *Ақжүніс (Сейдахметтің бәйбішесі) - бойшаң, ақ шұбар, қаршыға көзді, биік жаулықты, ірі тұлғалы, әмірлі кескінді адам. *Әнуар (Асанның немере інісі) - аса сұлу, көзі баданадай, маңдайы жырта қарыс жігіт. *Рашида - әдемі сарғыш шашты, жұқа қызыл ерінді. көк көзді, аппақ ашаң жүзді, түп-түзу түлғалы татар қызы. * 1-сынып оқытушысы - ұзын бойлы, ақ құбаша, бетінде жұқа шешек дағы бар, түсі сұрғылттау суық. *Қараахмет ауылнай - салтанат сүйгіш, өте тығыз мінезді. * Әжесі (Зейнеп) - еңбекқор, елге сыйлы, сөзі өтімді, мейірімді, өнерлі. * Қабікен - үндемейтін, үялшақ, ынжық, жігерсіз. * Бөпежан елгезек, сүп-сүйкімді, адал дос, жаны таза, бауырмал. Дерек көздері #Алматы баспасы. "Ақжелкен" кітабы #www.kultura.kostanay.kz Тағы қараңыз Ғафу Қайырбеков
Dropbox

Dropbox бұлттық дерек қоймасы тұтынушыларға файлдарды клиент көмегiмен немесе веб қолданып алшақ серверлерге орналастыруға рұқсат береді. Файлдарды өзгерту тарихы дельта-кодтау қағидатымен жүргізіледі. Клиент арқылы файлды жүктеу , өлшемге шектеу болмайды, бiрақ, веб арқылы 300 мб-тан артық файлды жүктеуге шектеу бар. Және де ортақ қол жеткізу үшін "Public" папкасы арқылы әр-түрлі қолданушылармен файл алмасуға болады. Жобаларда бірлесіп жұмыс атқару үшін, осы сервис әр-түрлі есептік жазба арқылы жұмыс істеу үшін "shared" папкасы көмектеседі.Бұл программада файлдарды автоматтық синхрондау қол жетімді болып табылады. Windows,Mac OS және Linux сынды платформаларда ақпарат алмасуға мүмкіндік беретін "Dropbox" программасының ресми клиенті бар. Windows Phone 7 үшін осы программаны іске қосу жүргізілуде. Тарихы 2010 жылдың 16 желтоқсанында сервистің тұрақты нұсқасы шықты. Ең алғаш осы сервистің идеясы компанияның негізін қалаушы Дрью Хьюстонда автобус арқылы Бостон-Нью Йорк тас жолында жүріп келе жатқанда туындаған.Ол осы сапарда өзінің жиналмалы сақтаушысын ұмытып кетіп, бос отырмас үшін өзінің ноутбугын алып іске кіріскен.
Емельян Пугачёв

Емелья́н Ива́нович Пугачёв (1742 — 21 қаңтар 1775, Мәскеу) — дон казагы, Шаруалар көтерілісінің басшысы. Қазақтардың 1773—1775 жылдары Е. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісіне қатысуы. Кіші жүздің ірі ақсүйектері — Ералы мен Досалы, Айшуақ сұлтандар көтерілісті қолдады, тіпті 1773 жылы 17 қарашада Нұралының өкілі Зәбір молда Пугачевқа арнайы сыйлықты табыс етуге аттанды. Одан Пугачев Кіші жүз қазақтарының көмегі ретінде әскер жіберуін сұрайды. Нұралы, бір жағынан, Пугачевқа қылыш, шапан, арғымақ сыйлай отырып, екінші жағынан, Орынборға көтеріліс қимылдары туралы хабарлап отыруды да ұмытқан жоқ. Пугачев көтерілісі Жайық қалашығы ауданында басталды. Ол негізгі күшімен Жайық бойымен жоғары жылжиды. Форпост, қамалдар, соның ішінде Илецк қалашығы Пугачевқа ұрыссыз беріледі. Көтеріліс Қазақстанның солтүстік-батысын қамтып, өлкенің негізгі әкімшілік және әскери орталығы — Орынборды қоршауға тырысты. 1773 жылы 5 қазанда 2500 адам, 20 зеңбірекпен қамалды алуға ұмтылды. Оған башқұрт халқының батыры Салауат Юлаев, Оңтүстік Орал зауытының жұмысшылары қатысты. Орынборды қоршау кезінде тама, табын, жағалбайлы руларынан шыққан қазақ қолдары Пугачев жасағына белсенді қолдау көрсетіп, орыс бекінісіне шабуыл жасайды. Досалы сұлтан өзінің ұлы Сейдалыны бас етіп, Пугачевқа көмек ретінде топ жөнелтті. Деректерге қарағанда, Орынборды қоршау кезінде 2 мыңға жуық қазақтар бекіністерді шабуылдауға қатысқан. Орта жүз руларынан келген топтар Орынборды қоршауға, Илецкіні алуға қатысты. 1774 жылы Орынборды қоршау тоқтатылды. Енді Нұралы хан езінің патша үкіметін қолдайтындығын неғұрлым ашық көрсете бастады. Көтеріліс ошағы Кіші жүзден басқа жаққа ауысқаннан кейін де қазақтардың патша үкіметі бекіністеріне шабуылы тоқтамады. Тек 1774 жылы жазда осындай 240 шабуыл жасалынды. 1775 жылы қаңтар айында Нұралы хан патша үкіметінен қазақ жайылымдарына жазалау жасағын жіберуін сұрап өтініш білдірді. 1775 жылғы ақпанда 300 орал-қазақ әскері, 500 башқұрттан тұратын Мансуров бастаған жазалау жасағы Гурьев пен Орал қаласынан шығып, Кіші жүздің ортасына бет түзейді. Осы кезде Сырым Датұлы халық көтерілісінің басшысы ретінде сахнаға шығады. Көтеріліс тоқтатылғаннан кейін II Екатерина Жайық өзенін Орал, Жайық қалашығын Уральск деп өзгерту жөнінде шешім қабылдатады. Тағы қараңыз * Емельян Пугачевтің мұражай-үйі
Саятшы Ораз (әңгіме)

Саятшы Ораз — Сәбит Мұқановтың әңгімесі. «Өмір мектебі» романының бір үзіндісі болып келеді. Қысқаша мазмұны Саятшы Ораз – Сәбит Мұқановтың әңгімесі. Әңгімеде Ораз есімді мерген саятшының өнері мен аңшылықтағы тапқырлығы суреттеледі. Ол жалғыз оқпен бірнеше қазды атып түсіру, қыран бүркіт пен қаршығаны үйрету сияқты ерекше қабілеттерімен танымал. Ораз аңшылықтан тапқан олжасын елмен бөлісіп, жомарттығымен де көзге түседі. Әңгімеде сондай-ақ Ораздың табиғатқа деген сүйіспеншілігі мен аңдарға деген жанашырлығы да көрсетіледі. Шығарма кейіпкерлері *Мұқан – автордың әкесі, өмір бойы жалшылықта жүрген адам. *Зәурен – Мұқанның ұзатқан қызы. *Саятшы Ораз –аңшы, асқан мерген және мейірімді кейіпкер. жалғыз оқты шитімен атқан мерген, қыс бүркіт, жаз қаршыға мен тұйғын салумен айналысқан құсбегі, өзінің олжасын елмен бөлісе білетін қайырымды жан. Оның үш мергендігі елдің есінде ерекше сақталған. *Сәбит Мұқанов – ол кезде 6-ақ жаста болған кішкентай бала болғанымен зерек, ақылды болған. *Сүлеймен – орта дәулетті, сараң адам. Сілтемелер [http://www.elarna.net/kitap_kk.php?id468&oku2710 Саятшы Ораз]
Расул Хамзатұлы Хамзатов

Расул Хамзатұлы Хамзатов (, , Цада, Хунзах ауданы, 8 қыркүйек 1923, – 3 қараша 2003, Мәскеу) — ұлты авар Дағыстанның халық ақыны, аудармашы. Шығармалары орыс және авар тілдерінде жазылған. Оның «Тырналар» шығармасы танымал өлең болды. Дереккөздер
Паскальдің есептеуіш машинасы

1642 жылы Блез паскальмен жасалған арифметикалық машина. Шығу тарихы Блез Паскаль 19 жасында болғанда әкесі салақ жинаушы болды сондықтан ол үнемі қиын есептеулер жасап жүрді, сондағы Блез өзінің есептеуіш машинасын жасай бастады.
Пегги Макэлпайн

Пегги Макэлпайн - парашютпен секірген әлемдегі ең жасы үлкен әйел адам. Алғашқы рет Ол ең алғаш рет 2006 жылы 98 жасында парашютпен секіріп, өз рекордың жасады. Бірақ 2011 жылы Мэри Аллен Хардисон оның рекордын жаңартты. Қазір Пегги 104 жасында биіктігі 731 Кипр аралығындағы пика тауынан секіріп, өзінің жаңа рекордын жасады. Пегги журналисттерге: "Мен әрбір минутымды лязаттана өткіздім. Бұл алғаш секіргенімнен де жақсырақ болды. Егер менің рекордымды басқалар жаңартқысы келсе, мен, әрине, қуана-қуана өз ісімді қайталаймын." Биографиясы Қазіргі кезде Пегги Макэлпайн Кипр аралында тұрып жатыр. Оның 2 баласы, 4 немересі және 2 шөбересі бар. Пегги немерелерінің сұрауы бойынша ең алғаш рет бұл спорт түрімен 80 жасында қызыға бастады. Пегги жерге түскен соң өзінің жаңа рекордын шампан бокалымен тойлады. Дереккөздер
Эдмунд Хиллари

Эдмунд Хиллари Персиваль Эдмунд Хиллари ( ағылшынша.Sir Edmund Percival Hillary, 20 шiлде 1919 - 11 қаңтар 2008) - Жаңа Зеландиялық зерттеушi , альпинист және (29 май 1953) Эверестiң бiрiншi бағындырушысы . Непалдың құрметтi азаматы. Альпинизм мектепте, жаңа Зеландияда (1933 м) Оливье тауға 1939 жылда өрлеме өз бірінші рет жасап тағы қызықтыра бастады. Екiншi дүниежүзiлiк соғыстың жылында штурманның лауазымында жаңа Зеландияның СӘК-iне қызмет көрсетедi. 1953 жылда Эверестке сәттi өрлемеге дейiн қайғыға барлау жiберуiнде қатысудың 1951 жылында қабылдады, ал 1952 жылда Чо-Ойю тауды алуға істей алмады . Өз өмiр Эдмунд Хиллари Эверестті бағындыруынан кейiн көбiнесе шерпаның шығыс - гималайлық халығына көмектестi. Оның күштерінің арқасында мектеп көп орнады және гималайлардың түкпiр аудандарында емханалар көп жасалды. Эдмунд Хиллари 11 қаңтарда 2008 жылда 88 жаста қаза болды. Алғашқы жылдары Эдмунд Хиллари жаңа зеландияның Окленд қалада 20 шiлде 1919 жылы дүниеге келген.1920 жылы жанұяны Окленд каламаңына Туакау қаласына көшті .Эдмурдың эжесі мен атасы европаға бірінші болып келген адамдардың бірі болды. Алғашқы білімді Эдмунд Туакау мектебінде алды, кейін Окленда гимназиясына түсті. Алғашқы мектепті екі жылға бұрын бітіріп, орта мектебінде ол тек ғана орта нәтижелерін шығарды. Эдмунд өзінің сабақтасының едәуір жасы болды, бұл оны өте қыз мінезді жасады. Бірден-бір оның албауының в биыл кітаптың және арманның оқылымы туралы толық приключений өмірде стало. Гимназияда Эдмунд бокспен шұғылданушы стал, бұл оған ғана сенімділікке сомдады. Ара возрасте 16 жастың, кейін сапардың тауға Руапеху, ол альпинизмом қызықты. Қарамастан дененің(оның өсуі 195 см келді) үйлесімсіздігінің және жаман үйлестікті, ол себя физически күшті және еш оның достарының көнбіс посчитал. Впоследствии Эдмунд математику және табиғи ғылымдарды Окленда университетінің колледжінде танысты, ал 1939 жылы өзінің бірінші ту- істеді. Жанұясы *Әкесі: Персиваль Аугусто Хиллари *Шешесі: Гертруда Хиллари *Балалары:Питер (1954) , Сара (1955) , Белинда (1959—1975) *Әйелі:Луиза Мария Роза (1953—1975) , Джун Малгрю (1989—2008)
Күй аңызы (әңгіме)

Күй аңызы — Тахауи Ахтановтың алғашқы әңгімесі. Әңгіменің негізгі тақырыбы — өнер құдіреті. Естемес деген күйшінің ауыр тағдыры. Ол өзінің мұңлы да зарлы күйі арқылы ботасы өлген боз інгеннің тақырдай қатып қалған қайыс жонын жұмсартып, тіршілікке нәр бергендей болды. Қысқаша мазмұны Бұл әңгіме күйші Естемес пен жас жігіт Оразымбеттің жолдағы әңгімесі мен бастан кешкен оқиғасы туралы. Естемістің жас қызға ғашық болып, оған соңына дейін тырмысып өзіне алғысы келгені, бірақ қыздың ондай ойы болмағанын біліп, көңілі түскені туралы болатын. Шығарма кейіпкерлері * Естемес - күйші, тарамыс денелі, қатқыл өңді, егде кісі, тағдырына ыза болған, өкінген адам. * Оразымбет - Естемістің шәкірті * Жаңыл - тік мінезді, басына үкілі тақия киген, талдырмаш қыз.
Еріксіз миллиардерлер

«Еріксіз миллиардерлер: Facebook-тың негізі қалай қаланды, секс, ақша, данышпандық және сатқындық туралы әңгіме» — Бен Мезричтің Facebook әлеуметтік желісінің негізін салушылар - Марк Цукерберг пен Эдуардо Саверин туралы романы. Шығу тарихы Сюжеті Экрандалуы (Экранизация) Әлеуметтік желі (фильм) Тағы қараңыз Дереккөздер
Харвард Марк I

"Марк I" — алғашқы американдық программаланатын компьютер. Оны IBM-мен контракт бойынша жас гарвардтық математик Эйкен Говард Хейзэвей және тағы төрт компания инженерлері ағылшын Бэббидж Чарльз идеясы негізінде 1941 жылы жобалап жасап шығарады. 1944 жылы ақпанда өткен алғашқы сәтті сынақтардан кейін компьютер Гарвард университетіне жеткізіліп ресми түрде 7 тамызда 1944 жылы іске қосылады. Компьютер 765 мың электромеханикалық бөлшектерден (рэле) тұрды, биіктігі 2.5 м, ал ұзындығы 17 м, ал салмағы 4.5 тоннаға жетеді. Ал байланысқан сымдары жалпы ұзындығы 800 км жетті. Компьютер 23 ондық разрядтан тұратын 72 санмен жұмыс істеді, секундыта 3 қосу немесе алу операциясын орындаған. Көбейтуду 6 секундта, бөлуді — 15,3 секунда, ал логарифмды есептеу операциясына және тригонометриялық функцияларды есептеуге бір минуттан астам уақытта орындады. Әдебиеттер * Полное имя, написанное на корпусе компьютера — «Aiken-IBM Automatic Sequence Controlled Calculator Mark I». * McMurran, Marshall William. [1]Архивная копия от 4 июня 2021 на Wayback MachineАрхивная копия от 4 июня 2021 на Wayback Machine Achieving Accuracy: A Legacy of Computers and Missiles. (англ.) — Bloomington, IN: Xlibris Corporation, 2008. — P.15 — 396 p. — ISBN 978-1-4363-8106-2. * Pugh, Emerson W. ; Johnson, Lyle R. ; Palmer, John H. [2]Архивная копия от 18 сентября 2016 на Wayback MachineАрхивная копия от 18 сентября 2016 на Wayback Machine IBM’s 360 and Early 370 Systems. (англ.) — Cambridge, Mass.: MIT Press, 1991. — P.5-6 — 819 p. — (History of computing) — ISBN 0-262-16123-0.
FIFA 13

FIFA 2013 - FIFA-ның сериясындағы жиырмасыншы футбол симуляторы. Қазіргі уақытта ФИФА барлық платформаларда бар, тек Android-та ғана жоқ. Ең алғашкы консольдық нұсқасы 2012 жылы 27 қыркүйекте өтті. Ойын артықшылықтары Ойластырылған шабуыл Футболшылар аландағы жағдайды анализдей алады , жігер және арамдықпен қорғаныс шебін бұзу үшін еңбектенеді, және ойынды екі қадам алға ойластырып кояды . Одан басқа,ойыншылар ілгері жұлқынып корғаушыны артта қалдырып және бос кеңістік алады. Максималды шабуыл Ойыншы доппен жұмыс істегенде, дәл қимылдар қолданылады яғни доптың 360 градус айналасында қимылдауына байланысты. Допқа күрес қиындады және аяусыз болды. Допты бір жанаумен басқару Жаңа жүйе допты басқару механизмін өзгертеді: футболшылар допты бір жанаумен тамаша қабылдау мүмкіндігінен айырылды. Енді қорғаушылар допты кері оңай қайтара алатын болады. Tactical Free Kicks Бұл жүйе (Айып соққысын орындау тактикасы) соққыны одан әрі қауіпті қылады , ойыншыға соққыны алдын ала ойлауға мүмкіндік береді және басқа ойыншыны іске қосады. Player Impact Engine Ең басты енгізілген жақсарту ойынның дәрежесін физикалық тұрғыдан допқа талас жақсарады(яғни реалистикалық түрде болады). Допқа таласта футболшының бойы және күші көп рөл атқарады. Коментаторлар Орыс тілдегі Фифа 2013-те ойынды баяғы Юрий Розанов және Василий Соловьёв оған қоса жаңадан коментатор Александр Логинов(ол аланның шетінде жұмыс істейтін болады). Александр жарақат алған ойыншылардың қандай халде екенің айтады. Демо нұсқауындағы футбол клубтары Демо нұсқауындағы командалар: Милан Арсенал Боруссия Дортмунд Ювентус Манчестер Сити Жалпы Стадиондар *Akaaroa Stadium *Aloha Park *Arena D’Oro *British Modern *Century Park Arena *Court Lane *Crown Lane *Eastpoint Arena *El Bombastico(El Libertador) *El Medio(Estadio Nacional) *El Reducto(La Canchita) *Estadio Latino *Estadio President G.Lopes *Estadio de las Artes *Estadio del Pueblo *Euro Park *Forest Park Stadium *Ivy Lane *O Dromo *Olimpico Arena *Pratelstvi Arena *Sanderson Park * Stade Kokoto *Stade Municipal *Stadion 23,Maj *Stadion Europa *Stadion Hanguk *Stadion Neder *Stadion Olympik *Town Park *Union Park Stadium *FIWC Stadium — (тек PlayStation 3-те ғана) *DW Stadium *The Britannia Stadium *White Hart Lane *Carrow Road *Goodison Park *Stadium of Light *The Hawthorns *Liberty Stadium *The Reebok Stadium Дереккөздер
Дүниежүзілік роботтар олимпиадасы

Дүниежүзілік роботтар олимпиадасы, Халықаралық Роботтар Жарыстары — 10-18 жас аралығындағы оқушылар арасындағы бәсекелер. Алғаш рет Сингапур қаласында 2004 жылы өтті, қазіргі уақытта бұл жарысқа 32 елден келген 1000 астам дарынды жеткіншектер қатысады. Бұл олимпиадада негізгі, шығармашылық және роботтар футболы категорияларына арналып құралған [http://lego.com LEGO]-роботтар бәсекеге түседі. Негізгі категория тапсырмасының мақсаты белгілі бір роботты құрап және алгоритмін жазып шығу, роботтың өлшемі 25х25х25 см-ден аспауы керек. Шығармашылық категорияда берілген тақырыпқа байланысты жоба құрып шығу керек. Негізгі және шығармашылық категорияларының тапсырмалары жыл сайын өзгеріп, қиындай береді. Футбол сайысына қатысу үшін команда екі роботты дайындау керек. Олар басқа командаға қарсы ойнайтын шабуылшы мен қақпашы болып табылады. Футбол ойыны арнайы футбол алаңы мен инфрақызыл сәулелі доп арқылы жүзеге асады. Негізгі және шығармашылық категория өз кезегінде 10-11 жастар, 11-15 жастар және 15-18 жастағы оқушыларға деп бөлінеді. роботтық текхника Қазақстанда Қазіргі кезде [http://mindstorms.lego.com LEGO MINDSTORMS] роботтары Қазақстанның тек Назарбаев Зияткерлік Мектептерінде және кейбір университеттерде тараған.Бірақ тек Орал қаласындағы Назарбаев Зияткерлік Мектебінде роботтық текхникамен тереңдетілген түрде айналысады.Мектеп оқушылары [http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83 Мәскеу],[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82-%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%BE%D1%80 Санкт-Петербург] қалаларына жиі барып түрлі сайыстардан жүлделі орындар алуда. WRO 2013 WRO 2013 Индонезия мемлекетінің Джакарта қаласында 15-17 қараша аралығында өтеді. Ережелерді [http://wro2013.org wro2013.org] сайтынан білуге болады. Негізгі категорияда [http://en.wikipedia.org/wiki/Batik Батик] (10-11 жас), [http://en.wikipedia.org/wiki/Borobudur Боробудур] (11-15 жас) және [http://en.wikipedia.org/wiki/Komodo_(island) Комодо аралы] (15-18 жас) бәсекелері; футбол ережелері өзгермеген Өткізілген қалалар * 2004 — Сингапур * 2005 — Бангкок * 2006 — Наньнин * 2007 — Тайбэй * 2008 — Иокогама * 2009 — Поханг * 2010 — Манила * 2011 — Абу-Даби * 2012 — Куала-Лумпур * 2013 — Джакарта (15-17 қараша) Дереккөздер * [http://wro2013.org wro2013.org] * [http://wro2012.org wro2012.org] * [http://wroboto.org wroboto.org] * [http://wroboto.ru wroboto.ru] * [http://mindstorms.lego.com mindstorms.lego.com] — LEGO роботтары туралы мақала