Тракай аралының қамалы

Тракай (Трокский немесе Троцкий) қамалы — Витовт пен кейінгі литвалық ұлы князьдердің қамалы. Ол Гальве көлінің ортасындағы аралда, ежелгі Кейстут қамалының қарсы бетінде орналасқан. Арал Тракай (Троки) қаласының аумағында орналасқан және қаламен ағаш көпір арқылы байланысқан. Қамал кеңестік кезеңде қираған күйінен қалпына келтірілді. 1962 жылдан бері оның ішінде Тракай тарихы мұражайы жұмыс істейді. Тарихы 1337 жылы Тракай князі Кейстут әкесі Гедиминас берген Ескі Тракайдағы қамалды иеленеді. 1375 жылы ол 3 км қашықтықтағы Жаңа Тракайға (қазіргі Тракай) қоныс аударады. Көлге шығып тұрған түбек қорғанысқа ыңғайлы орын болды. Дәл осы жерде Кейстут өзінің жаңа резиденциясын салады. Сол уақытта аралдағы қамалдың құрылысы да басталған, алайда Кейстуттың қайтыс болуы және оның ұлы Витовт пен Ягайло арасындағы тақ үшін күрес бұл жұмысты тоқтатады. Азамат соғыстары аяқталғаннан кейін Витовт құрылыс жұмыстарын қайта бастайды, олар 1409 жылға дейін жалғасады. 1410 жылы 15 шілдеде Грюнвальд шайқасынан кейін қамалдың әскери маңызы жоғалады, өйткені Ұлы Литва Князьдігінің басты жауы — Тевтон ордені жеңіліске ұшырайды. Витовт кезінде қамал өзінің гүлдену кезеңін бастан кешіреді. Мұнда Еуропаның түкпір-түкпірінен келген шетелдік елшілер мен мәртебелі қонақтар үшін салтанатты қабылдаулар мен той-томалақтар ұйымдастырылған. Витовт осы қамалда 1430 жылы 27 қазанда қайтыс болады. XVI ғасырдың соңына қарай Тракай елдің саяси өмірінде екінші қатарға ысырылып, маңызын жоғалта бастайды. Сауда жолдарынан алыстауы қаланың экономикалық құлдырауына әкеледі. Көп ұзамай Тракай саяси көзқарасы жағынан сенімсіз ақсүйектерді жер аудару орнына айналады, ал қамал түрме ретінде пайдаланылады. 1655 жылы орыс әскері шабуыл жасағанда, қамал қирандыларға айналады. Сәулеті Витовттың сүйікті резиденциясы бекіністік және өкілеттік (салтанаттық) қызметтерді өзінше үйлестірген — бұл әрі қамал, әрі сарай болатын. Бұл Ұлы Литва Князьдігінде конвенттік үлгідегі алғашқы қамал еді: яғни, тікбұрышты жоспармен салынған, тұрғын, діни және шаруашылық ғимараттар кешені кіші ішкі аула айналасында топтасып орналасқан, ал сырты қорғаныс қабырғаларымен қоршалған қамал-кастель. Аралдағы қамал — қыштан салынған готика стилінің керемет үлгісі. Қамалдың сәулеттік ансамблінің өзегі — ұлы князьдің сарайы, ол қалың қамал қабырғаларымен қоршалған және қорғаныс мұнараларымен қорғалған. Сарайдағы салтанат залдарын витраждар мен фрескалар әсемдеген, олардың басты тақырыптары — ұлы князьдердің өмірінен алынған көріністер. Тұрғын бөлмелердің арасын ағаш галереялар жалғаған. Князьдің жатын бөлмесі мен қазына бөлмесінің арасында құпия жол болып, ол ішкі аулаға апаратын. Қамал ауа жылытқыш жүйесімен жабдықталған: ыстық ауа құбырлар арқылы көтеріліп, тас қабырғаларды жылытып тұрған. Литва жылнамаларына қарағанда, қамалдағы ер-тоқымдар да алтынмен қапталған. Кейбір аттармен қоса бірнеше ер-тоқым Мәскеу князі Василий I-ге сыйға тартылған. Қайта қалпына келтіру Қамалды қалпына келтіру жобалары алғаш XIX ғасырдың соңында жасалды, алайда нақты жұмыстар XX ғасырдың басында консервация (бұзылудан сақтау) мақсатында басталды. 1901 жылы археолог В. Шукевич Тракай қалалық магистратынан Аралдағы қамалды он екі жылға жалға алып, оның әрі қарай қирауына жол бермеуге уәде берді. 1926 жылдан бастап, Тракай Польшаның құрамына енген кезде, қамалдарға тұрақты күтім жасала бастады. Аралдағы қирандылар өлшеніп, оларды консервациялау туралы шешім қабылданып, қамалдар мәдени мұра ретінде жарияланды. Негізгі назар Арал қамалына аударылды: 1935 жылы қабылдау залы, мұнаралар мен қорған қабырғаларын қалпына келтіру жұмыстары басталды. Қаржы жетіспеуіне байланысты кейбір жылдары жұмыс тоқтатылды. 1939 жылы Вильнюс аймағы Литваға қайтарылған соң, жұмыс жалғастыру үшін поляк инженері әрі сәулетші И. Боровский қайта шақырылып, ол 1929–1941 жылдары жұмыстарға жетекшілік етті және қамалдың алғашқы қалпына келтіру моделін жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмыс қайта басталып, 1949 жылы сарайдың салтанат залына шатыр жабылды. 1955–1987 жылдар аралығында қалпына келтіру жұмыстарын сәулетшілер Бронюс Круминис пен Станисловас Микулёнис басқарды. Олар Мариенбург қамалы мен өңірдегі ұқсас қамалдарды зерттеп, сыртқы мұнараларды қалпына келтірді, бұл бүкіл қамалдың кеңістік құрылымын өзгертті. 1970-жылдары Арал қамалына, реставраторлардың болжауы бойынша, XV ғасырдағы келбеті қайтарылды. Туризм пошта маркасы, 1973 ж]] Қалпына келтірілген Витовт резиденциясы — Литвадағы ең үлкен ортағасырлық қамал, және Шығыс Еуропадағы санаулы арал қамалдарының бірі. Қамалға келетін туристер саны бойынша Тракай елде тек астана Вильнюске ғана жол береді. Тарихи ескерткіштер орналасқан ландшафтарды сақтау мақсатында Литва үкіметі Тракай тарихи ұлттық паркін құрды. Мәдениетте Тракай арал қамалында «Электрониканың оқиғалары» атты көркем фильмнің үшінші бөлімі түсірілген — қамал картиналар галереясы ретінде бейнеленген. Дереккөздер Әдебиет * Lorentz S. Вилен өлкесі мен Новогрудок өңіріндегі қамалдардың қирандыларын сақтау (полякша) // Көркем мұраларды қорғау. — № 1–4. — 1-бөлім. — Варшава, 1930–1931 жж. — 161–180-бб. * St. L. Тракайдағы қамалдарды сақтау (полякша) // Өнер мен мәдениет тарихы бюллетені. — 1932 ж. — № 2. — 98-бет. * K. P. Тракайдағы аралдағы қамалдың қирандылары (полякша) // Өнер мен мәдениет тарихы бюллетені. — 1937 ж. — № 1. — 101-бет. * Юргинис Й., Таутавичюс А., Круминис Б., Микулёнис С. Тракай қамалдары // Литва қамалдары (литовша). — Вильнюс: Минтис, 1971 ж. — 89–152-беттер. * Микулёнис С. Тракай қамалы / литов тілінен аударған С. Быстрицкая. — Вильнюс: Минтис, 1978 ж. — 64 бет. — (КСРО-ның бүкілодақтық маңызы бар Литва ССР-інің сәулет ескерткіштері сериясынан). Сілтемелер * [http://www.trakai.lt/index.php?846624941 Тракайдың ресми сайты] * [http://trakai.com/info_ru/ Тракайдың бейресми сайты] * [https://web.archive.org/web/20071211183504/http://neris.mii.lt/towns/trakai/trakai.html Тракай тарихы]