kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қысқы Азия ойындары

Қысқы Азия ойындары Азия Олимпиялық Кеңесі (АОК) мүше елдері үшін төрт жылда бір өтетін қысқы Олимпиялық ойындар. Жапония ұлттық олимпия комитеті алғашқы рет Азия ойындарының қысқы нұсқасын өткізу идеясын алғашқы рет 1982 жылы ұсынған. Жапония ойы мен талпынысы нәтижесінде Саппоро қаласында 1986 жылы өтті, өйткені қалада Қысқы Олимпиадалық Ойындар 1972 жарыстарынан қалған жақсы инфрақұрылым болған еді. Алғашқыды жеті ел қатысқан бұл жарысқа қатысушы елдер саны ылғи өсумен болды: Чанчуңда өткен VІ қысқы Азия ойындарында 45 мүше елдің 27-сі қатысқан, оның үстіне Қысқы Азиада тарихында алғашқы рет 45 елдің ҰОК өздерінің өкілдерін жіберген. Қазақстан Қысқы Азия Ойындарында 1996 жылы Қытай жерінен 14 алтын, 9 күміс, 8 қола медальмен оралған. Ал 1999 жылы Кореяда 10 алтын, 8 күміс, 7 қолаға қол жеткізсе, 2003 жылы Жапонияда 7 алтын, 7 күміс, 6 қола жүлдені еншіледі. Қытайда өткен алтыншы қысқы Азия ойындарында да қоржынымыз бос қайтпады. Онда спортшыларымыз 6 алтын, 6 күміс, 6 қоланы жеңіп алған болатын. Қысқы Азия ойындары тізімі Жақша ішінде алтын медаль саны берілген. Қатысушы елдер Жалпы медальдар саны Спорт түрлері * Хоккей — 1986 жылдан бастап * Тау шаңғы спорты — 1986 жылдан бастап * Биатлон — 2018 жылдан бастап * Допты хоккей — тек қана 2011 жылда * Мәнерлеп сырғанау — 1986 жылы, 1996 жылдан бастап * Фристайл — 1996 жылы, 2003 жылдан бастап * Сноуборд — 2003-2007 жылдар, 2017 жылы * Кёрлинг — 2007-2013 жылдар, 2017 жылдан бастап * Шорт-трек — 1986 жылдан бастап * Конькимен жүгіру — 1986 жылдан бастап * Шаңғымен трамплиннен секіру — 1999 жылы, 2011 жылдан * Шаңғы жарысы — 1986 жылдан бастап * Бағдарлау спорты — тек қана 2011 жылы Тағы қараңыз *Азия ойындары *Жабық ғимараттағы Азия ойындары *Азия жағалау ойындары Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.astana-almaty2011.kz/gis/menu/en/comm/Home.aspx 2011 Қысқы Азия ойындары official website] *[http://www.ocasia.org Olympic Council of Asia]
Джулиан Ассанж

Джулиан Ассанж( ; р. шілденің 3 1971 жылы, Таунсвилл) — Аустралия интернет тілшісі, Уикиликс торбетінің негізін салушы. Аустралиядағы «Сидней бейбітшілік қоры» осы елдің азаматы, «Уикиликс» интернет сайтының негізін қалаған Джулиан Ассанжды «құқық қорғау саласындағы қызметі» үшін «Сидней бейбітшілік сыйлығымен» марапаттады. «Сидней бейбітшілік қоры» Ассанждың «саяси саладағы ғасырлар бойғы қалыптасқан құпиялылықты шайқалтып, азаматтардың ақпарат алу еркіндігін қорғаудағы қызметін» атап көрсеткен Швеция үкіметі оған «әйел зорлаған» деген айып тағып отыр. Бірақ Ассанж бен оның жақтастары АҚШ үкіметінің құпия жазбаларын жариялағаны үшін «Уикиликс» сайтының авторлары қудалауға түсті деп біледі. 2011 жылы ақпанда Ұлыбритания соты Джулиан Ассанжды Швецияға экстрадициялау жөнінде шешім шығарды. Бірақ Асанждың адвокаттары онымен келіспей, аппеляциялық шағым беретінін мәлімдеді. Швецияда бірнеше әйел жыныстық қатынасқа итермелеп, зорлады деп оның үстінен шағым түсірген. Ассанж болса мұның жала екенін айтады. Сондықтан, адвокаттары швеция құқық қорғаушыларының әрекетінен саяси астар іздеп отыр. Дереккөздер
Марк Цукерберг

Марк Эллиот Цукерберг (, мамырдың 14, 1984 жыл) — АҚШ бағдарламаушысы, Facebook әлеуметтік желісінің негізін қалаушы, және соның басқару кеңесінің төрағасы, филантроп. 2011 жылға сәйкес оның жеке қаражаты $17.5&nbsp;миллиард деп есептеледі. Фэйсбук (Facebook) Марк Цукерберг қол жеткізген осы жетістігімен тоқтайын деп отырған жоқ. Бірінші кезекте ол, қауіпсіздік мәселелерімен айналысуды қолға алуда, яғни, бұл аккаунттарды бұзудан қорғау шаралары болмақ. Өйткені, пайдаланушылар жөніндегі ақпараттар жекелеген жағдайларда дүние табу, тіпті қылмыстық мақсаттар үшін қолданылады. Әлемдегі ең ірі әлеуметтік желіні құрушы өз жобасын алдымен тікелей эфир арқылы шығармақ болған екен. Бірақ, оның реті келмепті. Содан кейін істі бейне-блог арқылы жүзеге асыра бастаған. Марапаттары 2010 жылы Time журналы Марк Цукербергті «Жыл адамы» деп атады. 2017 жылы «Гарвард университетінің құрметті докторы» атағын алды. Дереккөздер
Toshiba

{{компания Тарихы Корпорациясының негізі 1875 жылы қаланды, ол Жапониядағы телеграф жабдықтарының алғашқы өндірушісі болып табылады. Уақыт өте кәсіпорын техника өндіруші компанияға айналды. 1978 жылы қазіргі өзінің атына ие болды. Ал 1985 жылы әлемдегі ең алғашқы портативті компьютерді ойлап шығарды. Өзінің 136 жылдық тарихында компания трансұлттық корпорацияға айналып, дүниежүзіндегі ірі электроника және электротехника өндірушілер қатарына кірді. Қазір Toshіbaның өндіріс орындары мен кеңселерінде 198 мыңнан артық адам қызмет атқарады. «Fortune Global» агенттігінің пайымдауынша, жапон компаниясы әлемнің ең мықты компаниялар жүздігіне кіреді. Бүгінгі таңда Toshіba әртүрлі бағыттарда маманданған оннан астам компаниядан тұратын ірі кәсіпорын. Toshіbaның негізгі тауарлары - теледидар, бейнемагнитофондар, бейнеоплеерлер, DVD, көшірме аппараттары, портативті компъютерлер және ұялы байланыс аппараттары. Сондай-ақ компания үй роботтарын шығарады. Робот иесінің іс-қимылдарын жаттап алып, соны қайталайды (мысалы, телевизорды өшіреді). AprіAplphа роботы әртүрлі міндеттерді атқара алады. Қазақстанмен байланысы 2007 жылы Toshіba фирмасы мен «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық компаниясының арасында атом өндіріс саласында өзара ынтымақтыстық жайлы меморандумға қол қойылды. Toshіbaның Жапонияның басқа мемлекеттермен арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына, халықаралық диалогтың дамуына ықпал ететін өзінің халықаралық қоры бар. Мәдени, интеллектуалды айырбасты кеңейту мақсатымен қор әр мемлекеттерде жапон тілін оқыту бөлімдерін оқу материалдарымен қамтамасыз ету бағдарламаларын жүзеге асырады. Қазақстанда осы бағдарламаны іске асыру орны ретінде жапонтану ғылымы қарқынды дамып жатқан әл-Фараби атындағы ҚазҰУ таңдалды. Дереккөздер
Филипп Тис

Филипп Тис (шын аты Philippe Thĳs; Андерлехт, Белгия, Қазанның 8, 1889 - сол қалада Қаңтардың 16, 1971) — Бельгия велоспортшысы, XX ғасырдың алғашқы жартысында «Тур де Франста» үш мәрте топ жарған жалғыз адам. Негізі оның әлеуеті одан да зор еді. Бельгия спортшысы 1913 және 1914 жылдардағы жарыстарда алдына жан салған жоқ. Одан кейін де Тистің тұғыры биік болатынына ешкім күмән келтірмеді. Алайда сол кездері І Дүниежүзілік соғыс басталып, қандыбалақ қырғын қарт құрлықтың біраз елдерін шарпыды. Соның салдарынан «Тур де Франс» додасы біраз уақыт өтпей қалды. 1919 жылы жарыс жалауы қайта көтерілді. 1920 жылы 30 жастағы Филипп Тис үшінші мәрте жеңіс тұғырына көтерілді
Ab urbe condita

Ab Urbe condita (anno Urbis conditae дегенмен байланысты: AUC немесе a.u.c./a.u.) — латын тілінен аударғанда «қаланың құрылуынан бастап», яғни Рим қаласының. Кейбір Рим тарихшыларының жылдарды анықтауда қолданған жыл санаудың түрі. Мағынасы Вароның есептеуі бойынша Кіші Дионисианың есептеуі бойынша …1 ab urbe condita = 753 б. з. д. …2 ab urbe condita = 752 б. з. д. …3 ab urbe condita = 751 б. з. д. … 750 ab urbe condita = 4 б. з. д. 751 ab urbe condita = 3 б. з. д. 752 ab urbe condita = 2 б. з. д. 753 ab urbe condita = 1 б. з. д. 754 ab urbe condita = 1 б. з. 755 ab urbe condita = 2 б. з. 2763 ab urbe condita = 2010 б. з. Талғаулы есептеулер Дереккөздер
Венгриялық қорғаныс

Венгриялық қорғаныс — дебют, келесі жүрістермен басталады: 1. e2-e4 e7-e5 2. Kg1-f3 Kb8-c6 3. Cf1-c4 Cf8-е7. ашық бастамаларға жатады. Тарихы Дебют атауын 1842 — 1845 жылдары хаталмасу арқылы ойналған Париж — Будапешт партиясынан алды. Жеңісті венгриялық астана ұтты. Орыс дәстүрінде венгриялық партия деп аталады. Бастама идеясы: итальян партиясына немесе екі ат қорғанысына тән өткір, жылдамдатылған нұсқаларды айналып өту . Қаралардың позициясы бұл дебютте сәл тарылтандай, бірақ көзге көрінер әлсіздіктерсіз. Күрестің мінезі алғашқы жүрістерден-ақ маневрлік. 1. e2-e4 e7-e5 2. Kg1-f3 Kb8-c6 3. Cf1-c4 Cf8-е7 жүрістерінен кейін, ақтарға былай жүрген жөн: 4. d4, ал қаралар үшін бұл жағдайда ең сауатты жауап 4. ...d6 болады. Сілтемелер * [http://webchess.ru/content/12/ Венгриялық қорғаныс webchess.ru бетінде] Санат :Ашық дебюттер
Экономикалық тұрақтылық

Экономикалық тұрақтылық - макроэкономикадағы ауытқу болмауы. Кез келген экономика тұрақты болып есептелу үшін оның Жалпы Ішкі Өнімінің өсуі көрсеткіші қалыпты және инфляциясы тұрақты болу керек. Ал жиі күрделі дағдарыстар болатын, ықпалды экономикалық циклдарға ұрына беретін, жоғары өзгермелі инфляцияға тап болып тұратын, және қаржы дағдарыстарға соқтығысатын экономика тұрақсыз болып есептеледі.
Ярославль маңындағы әуе апаты (2011 жыл, 7 қыркүйек)

2011 жылы cәрсенбі күні 7 қыркүйекте Ярославль қаласы түбіндегі "Туношна" әуежайынан AKY-9633 рейсімен Минске бағыт алған, бір шақырымдай жерде, әуеге көтеріле бергенде жерге құлап түскен Як-42 ұшағында барлығы 45 адам болған. Осы ұшақпен ҚХЛ өнер көрсететін Ярославльдің "Локомотив" хоккей командасының 37 мүшесі Беларусь еліне ойынға кетіп бара жатқан. Олардың арасында Ресей, Беларусь, Чехия, Словакия, Швеция, Латвия және Канада азаматтары болған. Ұшақ апатынан екі кісі - хоккей клубының мүшесі Александр Галимов пен ұшақ экипажындағы сегіз адамның бірі бортинженер Александр Сизов тірі қалған. Александр Галимов қыркүйектің 12 таңертең Вишневский атындағы хирургия институты ауруханасында көз жұмды. Ресей мен халықаралық хоккей ойыншылары мінген ұшақ апатынан кейін Ярославль билігі жұма күннен бастап үш күнді қаралы күндер деп жариялады. Як-42 ұшағы құлаған жерге Ресей президенті Дмитрий Медведев те барды. Ярославль аймағында жұртшылық сәрсенбіде ұшақ апатында қаза тапқандарды қыркүйектің 9-ынан бастап үш күн бойы аза тұтады. See also * Мемлекетаралық Авиация Комитеті Дереккөздер simple:Lokomotiv Yaroslavl#2011 plane crash
Бурса

Бұрса — Анадолының солтүстік-батысындағы ірі қала, Ыстамбұл, Анкара және Ізмірден кейін төртінші ең үлкен қала және Бұрса облысының орталығы. 2000 жылғы санақ бойынша қала тұрғындары 1 194 687 адам болды, негізінен түріктер. XX ғасырдың басына дейін юнан тілі басым болған. Бұрынғы аты Пруса және Брусса; түрікше қаланы Ешіл Бұрса (Yeşil Bursa — «Жасыл Бұрса») деп те атайды. 395 жылдан 1326-ға дейін қала Византия империясына бағынған, 1326-да византиялықтарды қиратқаннан кейін Бұрса Осман халифатының қолына өтеді. 1326—1365 — жас Осман мемлекетінің астанасы. Екінші юнан-түрік соғысында 1919—1922 қала юнан әскерімен 1920-дың жазында жауланған, 1922-нің соңында Түркияға кері өткен. 1922-ші жылдан Түркияның құрамында. Сұлу жерлері Басты сұлу жерлері Ұлыдағда орналасқан тау шаңғы курорты, Жасыл мешіт, Жасыл кесене (Ешіл түрбе), қаланың әр бетінде орналасқан жасыл бау-бақшалар. Осында туылғандар * Аббас Васим Әпенді * Жетінші Константин, Константинопол патриархы (1924-1925). * Ахмет Мұхтар-паша, генерал және ұлы уәзір * Манолис Андроникос, археолог Бауыр қалалар * Полтава * Николаев * Винница * Дармштадт (7 шілде 1971) * Плевeн, Бұлғарстан (30 қараша 1998) * Пловдив, Бұлғарстан * Тирана, (15 желтоқсан 1998) * Гәнжә * Өскемен 2011 Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.uludag.edu.tr/ Uludağ Университеті]
Адана (ил)

Адана́ — Түркияның оңтүстігіндегі теңіз жағалауындағы ил (облыс), Сирияның солтүстік батысында. Экономика XX ғасырдың соңында экономикасы мынадай болған: * теміржол станциясы * ірі аутокөлік торабы * мақтаның сауда-саттық районы * ауылшаруашылық машиналарын өндіру * ірі диірмендер мен мал сойылатын жер * цемент өндіру Бұдан басқа, Түркияға тән: текстил, мақта тазалау, аяқ киім, темекі ж-е т.б.өндіріс түрі. Чукурова ойпаты — ауылшаруашылығына қолайлы, мақта өсіретін аймақ, бұдан басқа бидай, арпа, жүзім, цитрус, зәйтүн, темекі өсіріледі. Жейхан өзенінің бойындағы мұнай кұйғыш станса — мұнай құбырының жетер жері Баку — Тбилиси — Жейхан. Су электр стансасы Сейхун өзенінде қондырылған. Географиясы Оңтүстігі Жерорта теңізімен шайылады. Шығысында Хатай мен Османие облыстарымен, солтүстік-шығысында — Кахраманмарашпен, солтүстігінде — Кайсери мен Нигде, батысында — Мерсинмен шекаралас. Солтүстігінде Тавр тауы, оңтүстігінде — Чукурова деген теңізге жақын құнарлы ойпат. Басты өзендері — Сейхан (Таврдан өтеді) және Жейхан. Халқы * 1878 — 240,6 мың адам * 1965 — 290,5 мың адам * 2006 —1271,9 мың адам Ең ірі қалалары — Адана, Жейхан. Әкімшілік бөлінуі Адана 13 ауданға бөлінеді. Тарихы Киликия тарихи аумағы осы Адана жерінде орналасқан. Кітаптар * Маджиоре, «A. città dell' Asia minore» (Палермо, 1842 ж.). Сілтеме * [http://www.adana.gov.tr/?dil=en Адана әкімшілігі] * [http://www.adanalive.com Адана қалалық порталы] * [http://www.pbase.com/dosseman/adana Адана суреттері]
Адыяман (ил)

Адыяман (түр. Adıyaman) — оңтүстік-шығыс Түркиядағы облыс. Географиясы Адыяман облысы оңтүстігінде Газиантеп пен Шанлыурфамен, бастысында — Кахраманмарашпен, солтүстігінде Малатямен, шығысында — Діярбакырмен шекаралас. Евфрат өзенінің оң жағасында орналасқан. Ататүрк плотинасы бар. Халқы Халық саны — 623 мың адам (2000). Көпшілігі — күрдтер. Ең ірі қаласы — Адыяман. Тарих Адыяман облысы 1954 жылы құрылған, оған дейін Малатяның кұрамында болған. Әкімшілік бөлінуі Адыяман облысы 9 ауданға бөлінеді. Сұлу жерлері Немрут-Дағ тауының шыңындағы археология кешені ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұрасына жатады. Дереккөздер
Афионкарахисар (ил)

Афионкарахисар — Түркияның батысындағы ил. Географиясы Афионкарахисар шығысында — Кония, солтүстігінде — Ескишехир, батысында — Күтахия, Ушак және Денизли, оңтүстігінде — Бурдур мен Ыспарта илдерімен шекаралас. Илде Үлкен Мендерес өзені (Эгей теңізі бассейні) және Сакария (Қара теңіз бассейні) бар, бірақ көп бөлігі ағынсыз тұзды көл Акшехирге жатады. Халқы Халқы — 812 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Афионкарахисар (128,5 мың адам 2000 жылы), Сандыклы, Болвадин, Емирдағ. Экономика Орталығында фармакологии опиум болатын көкнар өсіріледі. АҚШ, Нидерланд және де басқа елдерге сатылады. Күнбағыс өсіру, Кілем тоқу, Мәрмәр өндіру. Илчелері Ил 18 илчеге бөлінеді: *Афионкарахисар *Башмакчы *Баят *Болвадин *Дазкыры *Динар *Евджилер *Емирдағ *Исджехисар *Ихсание *Кызылөрен *Сандыклы *Синанпаша *Султандағы *Ходжалар *Чай *Чобанлар *Шухут Галерея Дереккөздер
Ағры (ил)

Ағры (түр. Ağrı) — Түркияның шығысындағы ил. Географиясы Ағрыдың шығысында Иран, солтүстігінде — Ығдыр мен Карс, батысында — Муш пен Ерзурум, оңтүстігінде — Ван мен Битлис. Облыстың солтүстігінде Ағрыдағ таулы қыраты (ең биік шыңы — Көксе тауы, 3445 м), солтүстік шығысында, Ығдырмен шекаралас жерінде — Арарат тауы (5165 м). Өзені: Мурат (Евфраттың сағасы). Халқы Халқы — 528 мың адам (2000). Көпшілігі — күрдтер, ең ірі қалалары — Каракөсе (Ағры), Доғубаязит. Әкімшілік бөлінуі Ағры 8 илчеге бөлінеді: # Ағры (Ağrı) # Диядин (Diyadin) # Доғубеязыт (Doğubeyazıt) # Елешкирт (Eleşkirt) # Хамур (Hamur) # Патнос (Patnos) # Ташлычай (Taşlıçay) # Тутак (Tutak) Тарихы Дереккөздер
Ақсарай (Түркия)

Ақсарай — орталық Анадолыдағы қала мен облыс атауы, облыс орталығы. Қала халқы 129,949 адам, облыста 236,560 тұрғын бар. Әдебиет * Stierlin, Henry. 1998. Turkey: From the Selçuks to the Ottomans. New York: Taschen, 240. * [http://www.turkishhan.org/sultanaksaray.htm Sultan Han Aksaray] * Yavuz, Aysil Tükel. 1997. The Concepts that Shape Anatolian Seljuq Caravanserais. In Muqarnas XIV: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World. Gülru Necipoglu (ed). Leiden: E.J. Brill, 80-95 ([http://archnet.org/library/documents/one-document.tcl?document_id=8967 download] ) * * * [http://www.aksaray.gov.tr/ District governor’s official website] / / Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.aksaray.gov.tr/ Облыстың ресми сайты] * [http://www.aksaray.bel.tr/ Қаланың ресми сайты] * [http://www.tulpart.com/pic.asp?cmd1&cid13 Aksaray Тарихи жерлерінің суреті] * [http://www.turkeyforecast.com/weather/aksaray/ Aksaray ауа-райын болжау қызметі] * [http://maps.turkeyodyssey.com/city/maps_of_aksaray.php Aksaray картасы] * [http://www.aksaray.us/ Aksaray] * [http://www.1turk.net/ Aksaray жаңалықтары]
Амасия (ил)

Амасия — Түркияның солтүстігіндегі ил. Географиясы Амасия илінің шығысында — Тоқат, солтүстігінде — Самсун, батысында — Чорум, оңтүстігінде — Йозгат. Йешіл-Ырмақ өзенінің орта ағысында орналасқан облыс (Қара теңіз бассейні). Халқы Халқы — 365 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Амася (74 мың адам (2000)), Мерзифон. Әкімшілік бөлінуі Амася 7 ауданға бөлінеді. # Амасия # Гөйніджек # Гүмішхаджыкөй # Хамамөзі # Мерзифон # Сулыова # Ташова Экономика Амася облысында алма, темекі, шабдалы, шие, окра өседі.
Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов

Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов 1949 жылы 2 маусымда Түркістан облысы Қызылқұм ауданының Шілік ауылында туған. Қазақ. *Қазақ химия-технологиялық институтын бітірген (Шымкент қ., 1971), инженер-құрылысшы-технолог. Техника ғылымдарының кандидаты (1988), докторы (1998). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның табиғи және техногендік шикізатының негізіндегі модификацияланған майда ұнтақталған көп құрамдағы тұтқыр заттардың технологиясы». Халықаралық ақпараттандыру академиясының мүшесі-корреспонденті (1995). СРЕ Академиялық кеңесінің және Сократ атындағы Номинациялық комитеттің (Оксфорд қ., Ұлыбритания, 2009) мойындауы бойынша Вена қаласының Халықаралық университетінің құрметті профессоры. Халықаралықғылым, білім, өнеркәсіп және өнер академиясының белсенді мүшесі (Калифорния, АҚШ, 1997). *1964 жылдың наурызынан - Шымкент облысы Қызылқұм аудануны «Шелек» кеңшарының тракторшысы. 1966 жылдың тамызынан - Қазақ химия-технология институтының студенті. 1971 жылдың тамызынан - ҚазКСР Ауыр құрылыс министрлігі «Шымкентөнеркәсіпқұрылыс» тресінің шебері, цех бастығы, бас инженері, құрылыс материалдары комбинатының директоры. 1990 жылдың сәуірінен - Қазақстан Компартиясы Шымкент қалалық комитетінің хатшысы. 1991 жылдан - «Қазконтракт» АҚ вице-президенті; ҚазКСР Мемлекеттік жабдықтау Оңтүстік Қазақстан бас аумақтық басқармасының бастығы. 1999 жылдан - «Оңтүстік» ЖАҚ президенті. 2003 жылдың наурызынан бері - «Саутс Ойл» ЖШС мұнай компаниясының президенті. *«Құрмет белгісі» орденімен; «Білім беру саласының маценаты-2008», «Аптын Жүрек» (2008) алтын мндальдарымен; «ҚР Жер қойнауын барлау үздігі» (2006), «ҚР жер қойнауының Құрметті барлаушысы» (2008) «Біріккен Еуропа» беделді халықаралық марапатымен «Парыз» алтын мүсіншесімен (ҚР Президенті тағайындаған 2008), «Қамқорлық» мүсіншесімен (ОҚО әкімі белгілеген 2008) марапатталған; ҚР Президентінің Алғыс хатымен аталған. ҚР Еңбек сіңірген қайраткері. Еуропа бизнес ассамблеясының мойындауы бойынша «Жыл менеджері (Оксфорд қ., Ұлыбритания, 2009). Қазақстан Компартиясы Шымкент қалалық комитетінің шысы, Шымкент қалалық және Еңбекші аудандық халық депутаттары кеңестерінің депутаты, Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты (1994, 2008) болып сайланған. «Отан» партиясы бірінші съезінің делегаты (Алматы қ.). *Әскери атағы - капитан. Діни көзқарасы - барлық діни конфессияларға бірдей қатынаста. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемнің дамыған 50 елінің қатарына қосылады». Хоббиі - бильярд. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. *Үйленген. Жұбайы - Сейітжанова Қаншайым Құдайбергенқызы, үй шаруасымен айналысады. 4 баласы бар Дереккөздер
Жеңіс Сеиітпағамбетов

Жеңіс Сеиітпағамбетов 1945 жылы 9 қыркүйекте Ақтөбе облысының Жарқамыс кентінде туған. *В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1970), тау-кен инженері. Техника ғылымдарының кандидаты (1999), докторы. Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің құрметті профессоры. ҚР ХИА мүшесі-корреспонденті. 30 мақала мен жарияланымның авторы. «Ұңғымалық сүзгі» (1978), «Қарнақтықсорғы қондырғысы» (2001), «Ұңғымалық қарнақтық сорғы қондырғысы» (2003) өнертабыстарының авторы. *1970 жылдан - «Кеңқияқмұнай» МГӨБ мұнай өндіру жөніндегі операторы, ауысым инженері, аға инженер, аудандық инженерлік-техникалық қызмет бастығының орынбасары, ОҚБ бастығы, партком хатшысы, бас инженер бастықтың технология женіндегі орынбасары,бастығы «Октябрьскмұнай» МГӨБ бас инженері. 1990 жылдан Кеңқияқ ірілендірілген мұнай кәсіпшілігінің бастығы «Кеңқияқмұнай» және «Октябрьскмұнай» ӨБ мұнай және газ ендіру басқармаларының бастығы. 1993 жылдан «Ақтөбемұнай» ӨБ бас инженері, бас дирөкторының орынбасары. 1994 жылдан - «Ақтөбемұнай» АҚ бірінші вице-президенті. 1998 жылдан - «Ақтөбемұнайгаз» ААҚ бас директорының бірінші орынбасары. 2002 жылдан бері- «СНПС-Ақтебемұнайгаз» ААҚ бас директорының аға орынбасары. *«Құрмет белгісі» орденімен, «Ерен еңбегі үшін», «Еңбек ардагері», «Астана» медальдарымен, «Қазақстан мұнайына 100 жыл» белгісімен марапатталған. Дереккөздер
Мақсат Ермекұлы Серікбаев

Мақсат Ермекұлы Серікбаев 1974 жылы 2 тамызда Павлодар облысы Ертіс ауданының Голубовка ауылында туған. Қазақ. * Әкесі - Серікбаев Ермек Кәкімұлы, зейнеткер, электрик, бас инженер болған. Анасы - Серікбаева Бәдиша Әлжанқызы, зейнеткер, балабақша тәрбиешісі, қосалқы станцияларға қызмет керсетуші электрмонтер болып жұмыс істеген. * Ермак энергетикалық техникумының құрылыс факультетін (1993) техник-құрылысшы мамандығы бойынша; С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің құрылыс факультетін (1998), инженер-құрылысшы мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. * 2000 жылдан - «ҚОҚ» (Құрылыс нысандарының құрылысы) ЖШС шебері, 2001 жылдан - жұмыстарды атқарушысы, 2002 жылдан - бас инженері. 2004 жылдан - жеке кәсіпкер. 2006 жылдан бері - «КагҚұрылысЖоба-ПВ» ЖШС директоры. * Әскери атағы - аға лейтенант. * Үйленген. Жұбайы - Серікбаева Дариға Ораққызы (1974 ж. т.), үй шаруасымен айналысады. Ұлы – Серікбаев Темірлан Мақсатұлы (1997 ж. т.); қыздары – Серікбаева Айша Мақсатқызы (2004 ж. т.), Серікбаева Әмина Мақсат қызы (2008 ж. т.). Дереккөздер
Нұрбол Сарыбайұлы Сұлтан

Нұрбол Сарыбайұлы Сұлтан 1976 жылы 30 сәуірде Алматы қаласында туған. *Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (1997) экономист мамандығы бойынша; Guildholl University (Лондон қ., 1997) «Қаржы және несие» мамандығы бойынша бітірген. *1997 жылдан - «Қазақмұнайқұбыры» ҰМК ЖАҚ инвестициялық жобалар департаментінің маманы, менеджері,корпоративтік қаржыландыру департаментінің бас менеджері. 1999 жылдан - «ҚазТрансОйл» ҰМТК» ЖАҚ мемлекеттік активтерді басқару департаментінің бастығы. 2001 жылдан - «Мұнай және газ келігі» ҰК» ЖАҚ корпоративтік қаржыландыру департаментінің бастығы жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» ЖАҚ корпоративтік қаржыландыру департаментінің директоры. 2003 жылдан «ҚазТрансОйл» АҚ бас директорыныңдаму жөніндегі орынбасары. 2009жылдыңқаңтарынанбері-«ҚазТрансОйл»АҚ бас директоры. «KazTransCom» ААҚ Директорлар кеңесінің мүшесі 2004). Дереккөздер
Ян Тампаевич Тампаев

Ян Тампаевич Тампаев 1939 жылы 22 сәуірде Ақтөбе облысының Темір ауданының Құмқұдық ауылында туған. *В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын тау-кен инженер-технигі мамандығы бойынша (1961);Бүкілодақтық Сырттан оқитын политехникалық институтын өнеркәсіп ендірісін ұйымдастырушысы мамандығы бойынша (1970); Харьков инженер-экономикалық институтын өндіріс енеркәсібін ұйымдастырушы мамандығы бойынша (1987); Алматы Жоғары партия мектебін бітірген (1985). *1961 жылдан - ҚазКСР Өндіріс құрылыс материалдары министрлігінің «Ақтөбеқұрылыс бөлшек» трест жүйесінде электрик, кен шебері, бас инженері, бас технологі. 1975 жылдан - Ақтөбе атқару комитеті терағасының бірінші орынбасары. 1979 жылдан - Ақтөбе облаткомы тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының белім меңгерушісі. 1982 жылдан - Қазақстан Компартиясы Фрунзе аукомының бірінші хатшысы. 1985 жылдан - Ақтөбе облаткомы төрағасының бірінші орынбасары - облыстық жоспарлау комитетінің (кейін - Бас жоспарлау-экономикалық басқармасы, Облыс экономикасы басқармасы) төрағасы 1994 жылдан - «Крамдс Хромит» ААҚ Қадағалаушы кеңесінің терағасы, «Аққу» ААҚ президенті. 1997 жылдан - Өнеркәсіпте кен жұмыстарын қауіпсіз жүргізуге қадағалау женіндегі мемлекеттік инспекцияның бастығы Облыстық ТЖ басқармасының бастығы. 1998 жылдан «Кектас-Ақтөбе» ААҚ ғылым және технология жөніндегі бас директорының орынбасары. 2002 жылдан - «Амиантит Кектас Пайп» ЖАҚ бас директор қызметін қоса атқарды 2004 жылдан бері - «АқМЕҚЗ» АҚ бас директоры. Ақтөбе облысы қалалық, облыстық кеңестерінің бірнеше дүркін депутаты, КП қалалық комитеті, облыстық комитетінің мүшесі болып сайланды. Дереккөздер
Мұрат Жаншаұлы Таңқыбаев

Мұрат Жаншаұлы Таңқыбаев 1952 жылы 1 маусымда Гурьев облысы Құлсары кентінде туған. *В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1975) мұнайшы-инженер мамандығы бойынша; И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай институтын (1986) бітірген. Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты. *1975 жылдан - «Мұнай» ГӨО» ААҚ инженер, аға инженер, к.ғ.қ., а.ғ.қ. 1992 жылдан - «Атырау» Мұнай Сауда үйі» АҚ Алматы филиалының директоры. 1994 жылдан - «Қазақстан жобалық қаржыландыру және дамыту Қауымдастығы» АҚ директоры. 1996 жылдан - «Мұнай» ГӨО» ААҚ мұнай геологиясы зертханасының меңгерушісі, геология женіндегі вице-президенті, президенті. 2003 жылдан - «Арал Петролеум Кэпитал» БК ЖАҚ бас геологы, өндіріс жөніндегі вице-президенті, «Арал Петролеум Кэпитал» ЖШС бас директорының ендіріс бойынша орынбасары. 2007 жылдан бері - «ВNG Ltd» ЖШС атқарушы директоры; бас директоры. «Доссор мұнайына 90 жыл» медалімен, «Қазақстан мұнайына 100 жыл» белгісімен марапатталған. ҚР Жер қойнауын барлау үздігі. Дереккөздер
Талғат Сатыбайұлы Таубалдиев

Талғат Сатыбайұлы Таубалдиев 1962 жылы 20 желтоқсанда Гурьев қаласында туған. *И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай химиясы және газ өнеркәсібі институтын бітірген (1991), мамандығы - «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау», кен инженері. Техника ғылымдарының кандидаты. *1980-1984 жылдары - КСРО Геология министрлігі Каспий маңы мұнай барлау экспедициясында бұрғылау қондырғысының дизелші-моторшысы, мұнай және газға пайдалану және барлау бұрғылауы бұрғышысының көмекшісі. 1992 жылдан - Атырау мұнай құбыры басқармасы мұнай құбырын пайдалану бөлімінің инженері, учаске бастығы, 1994 жылдан - «Оңтүстікмұнайқұбыр» ӨБ Орал мұнай құбыры басқармасының бас инженері. 1998 жылдан - «Теңізшевройл» қазақстан-американ біріккен кәсіпорнындағы тауар-көліктобы маркетинг бөлімінің арнайы жобалар жөніндегі менеджері. 1999жылдан – Батыс филиалы Маңғыстау мұнай құбыры басқармасының бас инженері филиал директорының орынбасары, басқарма бастығы 2004 жылдан - «ҚазТрансОйл» АҚ бас директорының бірінші орынбасары. 2006 жылдан - «ҚазТрансОйл» АҚ Батыс филиалының директоры, 2009 жылдың ақпанынан бас директорының кеңесшісі, 2009 жылдың сәуірінен-бас директордың бірінші орынбасары. 2009 жылдың маусымынан бері - «ҚазТрансОйл» АҚ директорының орынбасары. *«Ерен еңбегі үшін» медалімен; ҚР Энергетика және ми нералды ресурстар министрлігінің «Қазақстанның құбыр келігіне 70 жыл»,«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ белгілерімен марапатталған. Дереккөздер
Нұрлан Нұрасылұлы Аманбаев

Нұрлан Нұрасылұлы Аманбаев 1982 жылы 28 сәуірде Қызылорда қаласында туған. Қазақ. *Әкесі - Аманбаев Нұрасыл Маханбетжанұлы, жолсерік болып қызмет етеді. Анасы - Аманбаева Гүлнәр Камалқызы, Белкөл кентіндегі №93 балабақшада жұмыс істейді. *Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген (2004), инженер-жүйе технигі. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. *2004 жылдан - «Аманбаев» ЖК құрылтайшысы (Қызылорда қаласы). 2006 жылдан бері - «5СЗ Инжиниринг» ЖШС директоры (Қызылорда қаласы). Тұрғындардың әлеуметтік жағынан аз қамтылған топтарына көрсеткен көмегі үшін «Игілікті іс» қорының алғыс хатымен аталған. Әскердегі атағы запастағы лейтенант. Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, В.В. Путин. *Үйленген Жұбайы - Қаленова Айман Кәрібайқызы (1983 ж. т.), «НұрТехСервис» ЖШС директоры. Ұлдары - Нұрасыл Ақылбек Нұрланұлы (2006 ж. т.), Нұрасыл Данабек Нұрланұлы (2009 ж. т.). Дереккөздер
Сағат Қашкенұлы Түгелбаев

Сағат Қашкенұлы Түгелбаев 1948 жылы 25 ақпанда Гурьев қаласында туған. *Гурьев политехникалық техникумын (1967); В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1974) инженер-механик мамандығы бойынша бітірген. *1963 жылдан - Гурьев қалалық Жол құрылысы комитетінде бұрғышының көмекшісі, слесарь, *1967 жылдан - механик. *1968 жылдан - «Ембімұнай» бірлестігінде техник. *1974 жылдан - Гурьев политехникалық техникумында оқытушы, нұсқаушы, облыстық партия комитетінің бірінші хатшысының кемекшісі. *1982 жылдан – Петровский атындағы машина жасау зауытының директоры. *1984 жылдан - облыстық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, Ембі аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы. *1986- 1990 жылдары - Теңіз газ өңдеу зауыты директорының орынбасары, «Теңізмұнайгаз» бірлестігінде басқарма бастығының орынбасары. *1992жылдан-Атырау облыстық әкімшілігінің басшысы. *1994 жылдан бері - «ANACO» ЖШС мұнай компаниясының «АтырауМұнайМаш» ЖШС машина жасау зауытының «ЗаманЭнерго» ЖШС сервис бұрғылау компаниясының акционері, құрылтайшысы, президенті, «Т&Т» ЖШС ком паниясының басқарушы. *ҚР Жоғарғы Кеңесінің 12 шақырылымының депутаты. Экономикалық реформа, қаржы, бюджет жөніндегі төрағасының орынбасары (1990-1992). Отбасылық жағдайы *Үйленген. 2 ұлы және қызы бар. Дереккөздер
Қонысбай Бисенұлы Тұнғатаров

Қонысбай Бисенұлы Тұнғатаров 1938 жылы 3 қыркүйекте Ақтөбе облысы Темір ауданы Темір қаласында туған. *В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1965), мамандығы - «Геология мен мұнай және газ кен орындарын барлау», тау-кен инженер-геологы. 8 ғылыми мақалалар мен еңбектердің біріккен авторы. *1965 жылдан - Ембі геологиялық іздеу экспедициясының аға техник-геологы, түсірілімдік партияның аға геологы, партияның басшысы. 1970 жылдан - ҚазҒЗГБИ аға инженері - тақырып жетекшісі, кіші ғылыми қызметкері, жетекші геологы. 1998 жылдан - «АқтөбҒЗГБИ» АҚ мұнай мен газ геологиясы белімінің аға ғылыми қызметкері. 2010 жылдан бері - «АқтөбҒЗГБИ» ЖШС мұнай мен газ геологиясы белімінің аға ғылыми қызметкері. Оңтүстік Әлібек, Башенкел, Сарқырамабас, Шығыс Ақ жар, Борқылдақты нысандарындағы КҚШ кендерін табу жұмысына ГБЖ жобаларының авторларының бірі ретінде қатысқан. «Еңбек ардагері» медалімен, «ҚР Жер қойнауын барлау үздігі», «Қазақстан мүнайына 100 жыл» өңір белгілерімен марапатталған. Дереккөздер
Төлеген Айышұлы Хасанов

Төлеген Айышұлы Хасанов 1947 жылы 28 ақпанда Гурьев облысы Балықшы ауданының Еркінқала кентінде туған. *Уфа мұнай институтын (1972) бітірген, тау-кен инженері. 1972 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Жетібаймұнай» мұнай-газ өндірістік басқармасында оператор, мұнай және газ өндіру шебері, аға инженер, бас инженер. 1987 жылдан - «Маңғышлақмұнай» ӨБ орталық инженерлік-техникалық қызметінің бастығы. 1990 жылдан - Маңғышлақ облыстық тау-кен техникалық инспекциясының бастығы. 1991 жылдан - «Оңтүстік мұнайгаз» ӨБ бас директормт орынбасары, бас инженері, бірінші вице-президенті, 1994 жылдан- Қызылорда қаласындағы «ТұранПетролоум» БҚ президенті. 1995 жылдан - ҚР мұнай және газ өнеркәсібі министрінің орынбасары, «Мұнайгаз» МХК президенті 1997 жылдан - «Қазақойл» ҰМК вице-президенті. 1998 жылдан бері - «Теңізшевройл» ЖШС Астана қаласындағы екілдігінің басшысы. *Үйленген. Ұлы және 2 қызы бар. Дереккөздер
Александр Михайлович Черепанов

Александр Михайлович Черепанов - мемлекеттік қайраткер, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқармасы терағасының хатшылығын меңгерушісі. Өмірбаяны Черепанов 1956 жылы 16 қыркүйекте РКФСР-дегі Омбы қаласында туған. *Қазақстан ауылшаруашылық институтын (1978), инженер мамандығы бойынша бітірген. *1978 жылдан - Бүкілодақтық «Леспроект» бірлестігінің Қазақ орман жайғастыру кәсіпорнында инженер-таксатор. 1980 жылдан - ҚазКСР Орман және ағаш өңцеу өнеркәсібі министрлігінің өндірістік - технологиялық басқармасында жетекші инженер. *1986 жылдан - ҚазКСР Министрлер кеңесінің істері басқармасының халық тұтынатын тауарлар бөлімінде референт, аға маман, жетекші маман. 1991 жылдан - ҚР Президенті Аппаратының Өнеркәсіп салаларын дамыту референтурасының референті, ҚР Президенті Аппараты мен ҚР Министрлер кабинеті өнеркәсіп және халық тұтыну тауарлары бөлімінің референті, аға референті. *1992 жылдан - ҚР Президенті Аппараты және Министрлер кабинеті ұйымдастыру жұмысы мен жергілікті әкімшілік бөлімінің бас инспекторы. 1994 жылдан - ҚР Президенті жанындағы Бас бақылау инспекциясының мемлекеттік инспекторы, ҚР Президенті Әкімшілігінің ұйымдастыру - бақылау бөлімінің мемлекеттік инспекторы. *1997 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесі хатшылығының меңгерушісі. *2002 жылдан – Мемлекеттік сатып алу жөніндегі ҚР Агенттігі төрағасының орынбасары. *2003 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ атқарушы директоры. 2006 жылдан «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ президент аппараты жетекшісінің орынбасары. 2007 жылдың желтоқсанынан бері - «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқармасы терағасының хатшылығын меңгерушісі. Марапаттары 5 мерейтой медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің алғыстарымен ескерілген (2001, 2006). Дереккөздер
Жәнібек Ғинаятұлы Шайхымежденов

Жәнібек Ғинаятұлы Шайхымежденов 1950 жылдың 2 ақпан айында Гурьев облысы Исатай ауданының Айбас ауылында туған. *В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1973) бітірген, тау-кен инженері. Техника ғылымдарының докторы, профессор. Техника ғылымдары женіндегі ЮНЕСКО философия докторы. 90-нан астам ғылыми еңбектің, соның ішінде 1 монография мен 10 өнертабыстың авторы. *1973 жылдан - В.И. Ленин атындағы КазПТИ мұнай факультетінің «Ұңғымаларды бұрғылау технологиялары мен техникасы» және «Мұнай мен газ ұңғымаларын бұрғылау» кафедраларында инженер, 1975 жылдан - кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, 1980 жылдан - оқытушы, 1984 жылдан - аға оқытушы, 1987 жылдан - доцент, деканның орынбасары. 1994 жылдан - «Қазақтүрікмұнай» ЖШС бұрғылау жөніндегі бас технологы, 1999 жылдан - ұйымдастыру жиынтық техникалық бөлімінің бастығы, 2003 жылдан - Үкіметпен байланыс және топтама техникалық сараптама бөлімінің бастығы. *2006-2007 жылдары - «Қазақтүрікмұнай» ЖШС бас директоры.ҚазҰТУ, ҚР Жоғары және арнайы орта білім министрлігі, ҚР Геология министрлігі мен ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің құрмет грамоталарымен марапатталған. Дереккөздер
Бейімбет Шайсұлтанұлы Шаяхметов

Бейімбет Шайсұлтанұлы Шаяхметов (1969 жылы 22 наурызда Қостанай облысында туған) - «Азиялық газқұбыры» ЖШС бас директоры. *В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын инженер-бағдарламашы (1993) мамандығы бойынша бітірген; Ратгерс университетінде (АҚШ, 1993-1996) оқытудан өтті, бизнес басқару магистрі. *1996 жылдан - ҚР Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік комитетінің Зерттеу, ақпарат және жоспарлау департаментінің менеджері. 1998 жылдан - «Қазақойл» ҰМК» ЖАҚ инвестициялар женіндегі департаментінің директоры, активтерді басқару женіндегі департаментінің директоры. 2000 жылдан - «Өзенмұнайгаз» ААҚ бірінші вице-президенті. 2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ЖАҚ корпорациялық басқару жөніндегі атқарушы директоры. 2003 жылдан - «ҚазМұнайТеңіз» ТМК» ЖАҚ бас директорының орынбасары. 2004 жылдан - «ҚазРесГаз» АҚ бас директорының орынбасары. 2007 жылдан - «ҚазТрансГаз» АҚ бас директорының орынбасары. 2008 жылдан бері - «Азиялық газқұбыры» ЖШС бас директоры. Дереккөздер
Александр Николаевич Щукин

Александр Николаевич Щукин — мұнайшы, өрт сөндіруші жəне кəсіпкер. Өмірбаяны 1978 жылы 21 ақпанда Маңғыстау облысының Ерәлиев кентінде туған. Орыс. *ҚР ТЖА Көкшетау техникалық институтының «Өрт қауіпсіздігі» факультетін (2001) өрт қауіпсіздігі инженері мамандығы бойынша; Ш. Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінің «Газ-мұнай қүбырлары мен газ-мұнай қоймаларын жобалау, құру және пайдалану» факультетін (2006) инженер-механик мамандығы бойынша бітірген. *1998 жылдан - ҚР ТЖМ Алматы қаласындағы №5 өрт сөндіру бөлімінің қарауыл бастығы, 2000 жылдан – өрт сөндіру бөлімі бастығының орынбасары. *2001 жылдан - Ақтау қаласының пластмасса зауытында апат құтқару бөлімі бастығының орынбасары. *2003 жылдан - «Валекс» ӨК директорының орынбасары (Ақтау қ.). *2006 жылдан бері - «Полихим» ЖШС бас директоры (Ақтау қ.). Маңғыстау облысының аңшылық-шаруашылық қызмет қоғамының мүшесі (2000 жылдан бері). ҚР ТЖМ ішкі қызмет капитаны. Жеке өмірі *Хоббиі - аңшылық, спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - психология. Отбасы *Әкесі - Щукин Николай Александрович, пластикалық массалар зауытының бас техникалық жетекшісі. Анасы - Щукина Галина Федоровна, шаштараз. *Үйленген. Жұбайы - Щукина Надежда Анатольевна (1978 ж. т.), үй шаруасымен айналысады. Қызы – Щукина Алена Апександровна (2000 ж. т.). Дереккөздер
Ақсарай

Ақсарай сөзінің бірнеше мағынасы бар: * Ақсарай — Өзбекстандағы тарихи сарай, мәдени мұрасы * Ақсарай —Түркия қаласы * «Ақсарай» — 2011 жылы күзде жаңадан ашылған Мәдениет телеарнасындағы сазды-танымдық бағдарламасы
Анталия (ил)

Анталия — Түркияның оңтүстігіндегі ил. Әкімшілік орталығы — Анталия қаласы. Географиясы Анталия Тавр жотасы мен Жерорта теңізінің арасында орналасқан (Анталия бұғазы). Батыстан шығысқа қарай шекаралас облыстар: Мұғла, Бұрдұр, Ыспарта, Коня, Караман, Мерсін. Халқы Халқы – 1719 мың адам (2000). Ең ірі қаласы – Анталия (603 мың адам (2000)), Алания, Манавгат, Серік. Әкімшілік бөлінуі Анталя облысы 19 ауданға бөлінеді, 5-еуі Анталия қаласының құрамында. Экономика Анталия облысы — Түркия туризм индустрисінің орталығы, елге келген барлық туристердің 30% Анталияға келеді. Ауыл шаруашылығы айтарлықтай жақсы дамыған. Басты ауыл шаруашылық өнімдері - мақта, бидай тектес дақылдар, цитрус. Соңғы жылдары гүл өсіру, маусымдық және жылыжай көкөніс өсіру дамып келеді. Кеме жасау, жөндеу, текстил мен тамақ өнеркәсібі. Сұлу жерлері * Ксанф – Ликия ауылдарының астанасы, ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұрасының археоложи обекті. Тарих Караин шұңқырында табылған адам қалдықтары б.з.д. 100 000 жылға жатады. Ежелгі Анталияның тарихы белгісіз. Хетты дәуірінде Анталия және жанындағы аймақтар Ликия деп аталған. Юнан кезінде Анталияның батыс бөлігі Ликияға кірген, шығыс бөлігі Памфилияға; солтүстігі Киликия мен Писидия арасында екіге бөлінген. Анталия б.з.д. 159 жылы грек патшасы Пергама Атталоның қалауымен құрылған және алғашында Атталия деп аталған. Б.з.д. 133 жылы қаланы римдіктер жаулап алып, Адриан императорының қысқы тұрағына айналдырды. Көп жылдар бойы Анталия римдіктердің және кейін Византияның қол астында болды. VIII ғасырда болған қатты жер сілкінісінен кейін ,бұл өңірде экономикалық құлдырау басталды және бұның себебі ретінде арабтардың және теңіз қарақшыларының шапқыншылығын да алсақ болады. 1080 жылдары селжұқ елінің басып кіруінен кейін, бұл өңірде ислам діні тарала бастады. 1207 жылы селжұқтар Анталияны және соған қатысты барлық жерлерді жаулап алады.1423 жылы Анталияны түрік османдары жаулап алады. Сілтеме * [http://www.antalya.gov.tr Antalya ресми уеб-сайты] * [http://www.antalya-ws.com Antalya уеб-сайты]
Ардахан (ил)

Ардахан — Түркияның солтүстігіндегі ил. Географиясы Амася облысының шығысында — Армения, солтүстігінде — Гүржістанмен, батысында — Артвин, Ерзурум, оңтүстігінде — Карс. Кура өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан облыс. Чылдыр (Аракс бассейні). Халқы Халқы — 133 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Ардахан (17 мың адам (2000)), Мерзифон. XVII ғасырда Ардахан халқының көпшілігі грузиндер еді. Феодалдар мен халықтың кейбір бөлігі ислам қабылдаған-мыс.. Әкімшілік бөлінуі Ардахан 6 ауданға бөлінеді. Экономика Облыстың аймағынан Баку – Тбилиси – Джейхан құбыры өтеді. Тарихы Орыс тарихи жазбаларында Ардаган деп келеді. Армяндар Ардахан , ал грузиндер - Артаани деп атаған. 1068 жылы селжүктер Алп-Арслан басшылығымен Ардаханды Ани патшалығынан тартып алады. Содан бірнеше онжылдықтан кейін осында тәуелсіз түркі хандығы орнатылады, Осман халифатының құрамына 1578 жылы енеді. 1878 жылы бұл облыс Ресей патшалығының құрамына өтеді. Карс облысының Ардаган округі аталады. 1918-да Түркияға өтеді. Нақты түрік жері болып 1921 жылы бекітіледі. Ил 1993 жылы Карстың солтүстік топырақтарынан құралады. Дереккөздер
Артвин (ил)

Артвин — Түркияның солтүстік-шығысындағы ил. Географиясы Артвин илі шығысында — Армения, солтүстігінде — Гүржістанмен, шығысында — Ардахан, оңтүстігінде - Ерзурум, батысында — Ризе илдерімен шектеседі. Кура өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан облыс. Чылдыр (Аракс бассейні). Ешилырмак өзенінің орта ағысында орналасқан облыс (Қара теңіз бассейні). Халқы Халқы — 192 мың адам (2000). Тұ;ріктерден басқа лаздар, аджарлар (мұсылман гүржілер). Ең ірі қаласы — Артвин (23 мың адам (2000)), Хопа. Әкімшілік бөлінуі Артвин илі 9 илчеге бөлінеді. # Ардануч (Ardanuç) # Архави (Arhavi) # Артвин (Artvin) # Борчка (Borçka) # Кемальпаша (Kemalpaşa) # Мургул (Murgul) # Хопа (Hopa) # Шавшат (Şavşat) # Юсуфели (Yusufeli) Илдің құрамына 35 км Қара теңіз жағалауы (Хопа порты), Лазстан жотасы кіреді. Илдің көп бөлігі Чорохтың жағалауында. Экономика Мал шаруашылығы. Чохора даласында, бау-бақша: алма, шабдалы, шие өседі, балара қожалықтары. Туризм дамуда. Чохорада бірнеше су электр стансасы орнатылған. Тарихы Байырғы заманнан бері гүржілер қоныстанған жер. Көптеген елдердің құрамына еніп, 1627 жылы Осман халифатының қоластына кіреді. 1828 жылы, облыстың солтүстігі Артвинмен қоса Ресей патшалығына өтеді де, Батуми облысының Кутаиси губерниясының Артвин округі деп аталды. 1921 жылдан бері Карс келісімі бойынша осы аймақ Ардахан, Карс және Ығдырмен қоса Түркияға өтті.
Балыкесир (ил)

Балыкесир — Түркияның батысындағы ил. Географиясы Балыкесир илінің шығысында — Бурса мен Күтахия, солтүстік-батыста — Чанаккале, шығысында — Маниса, оңтүстігінде — Измир. Ешіл-Ырмак өзенінің орта ағысында орналасқан облыс (Қара теңіз бассейні). Халқы Халқы — 1076 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Балыкесир (215 мың адам (2000)), Айвалык, Бандырма (Мәрмәр теңізіндегі порт), Бурхание (Эгей теңізіндегі порт), Гөнен, Сусурлук, Едремит. Әкімшілік бөлінуі Балыкесир 19 ауданға бөлінеді. # Айвалык (Ayvalık) # Балия (Balya) # Балыкесир (Balıkesir) # Бандырма (Bandırma) # Бигадич (Bigadiç) # Бурхание (Burhaniye) # Гөмеч (Gömeç) # Гөнен (Gönen) # Дурсунбей (Dursunbey) # Едремит (Edremit) # Ердек (Erdek) # Ивринди (İvrindi) # Кепсут (Kepsut) # Манияс (Manyas) # Мармара (Marmara) # Саваштепе (Savaştepe) # Сусурлук (Susurluk) # Сындыргы (Sındırgı) # Хавран (Havran) Экономика Текстиль, тамақ, цемент өнеркәсіптері. Каолинит, пандермит (минерал Бандырма қаласымен аттас, бұрын "Пандерма"), алтын, полиметалл кендері. Туризм дамыған.
Бартын (ил)

Бартын — Түркияның солтүстік-батысындағы ил. География Амася облысының шығысында — Кастамону, батысында — Зонгулдак, оңтүстігінде — Карабүк. Бартын облысын солтүстігінен Қара теңіз шаяды. Коджа-Ырмак, Ова өзендерінің жағасында орналасқан. Халқы Халқы — 182 мың адам (2007). Ең ірі қаласы — Бартын (36 мың адам (2000)). Әкімшілік бөлінуі Бартын 4 ауданға бөлінеді. Экономика Бартын облысында алма, шабдалы, шие өседі. Сұлу жерлері * Амастрис қаласының қалдықтары * Амасра қамалы
Батман (ил)

Батман — Түркияның оңтүстік-шығысындағы ил. Географиясы Амася облысының шығысында — Сиирт пен Битлис, солтүстігінде — Муш, батысында — Диярбакыр, оңтүстігінде — Мардин. Тигр өзенінің жағасында орналасқан облыс. Халқы Халқы — 457 мың адам (2000). Көпшілігі күрдтер. Ең ірі қаласы — Батман (246 мың адам (2000)). Әкімшілік бөлінуі Батман 6 ауданға бөлінеді. Экономика Батман облысы - Түркияның мұнай өндіруші аймағы. Мұнай өңдейтін зауыт бар. Құбыр Искендерун облысына дейін. Мақта өсіру қалыптасқан.
Байбурт (ил)

Байбурт — Түркияның солтүстік-шығысындағы ил. Географиясы Байбурт облысы Ерзурум, Ерзинжан, Гүмүшхане, Трабзон, Ризе облыстарымен шекаралас. Солтүстік жағында Лазыстан жотасы. Чорух (өзені) жағалауында қоныс тепкен. Халқы Халқы — 97 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Байбурт (32 мың адам (2000)), Мерзифон. Әкімшілік бөлінуі Байбурт 3 ауданға бөлінеді. Экономика Байбурт облысында алма, шабдалы, шие өседі. Тарихы Гүмүшхане облысының шығысын құраған облыс тұғын.
Мафусаил (ағаш)

Мафусаил — жердегі кәрі ағаштардың бірі; шамамен бұл ағаш дәнектен өсіп өніп шыққан уақыт — біздің заманымыздан бұрынғы 2832 жыл (осылайша 2011 жылы бұл ағашқа 4842 „жас“ толады). Бұл жер бетіндегі ең кәрі ағаштың бірі орманды қылқанды қарағайға жатады. Калифорния (АҚШ) штатының шығысында ұлттық Инио орманында өседі. Уайт-Маунтинс қыратында теңіз деңгейінен 3 мың метр биіктікте орналасқан. Вандализмнан сақтау үшін жергілікті билік бұл ағаштың нақты орнын жасырын ұстауда. Ашылу тарихы Мафусаил қарағайы алғашқы рет 1953 жылы ботаник Эдмунд Шульман ашқан. 1958 жылы National Geographic журналы осы жайлы мақала жазады. Қызықты мәліметтер * Мәскеулік Mooncake рок-группа Lagrange Points альбомында «Short Stories of Methuselah Tree» композициясы бар («Мафусаил ағашы әңгімелері»). * Даларна (провинция) (Dalarna) швед провинциясында жасы шамамен 9550 болтаын шырша табылған, оған Old Tjikko есімін берген. Бұл ағаш Лейф Куллман (Leif Kullman) және оның Умеа университеттік (Umea University) әріптестері арқасында ашылған [http://rumbur.ru/nature/276-obnovlen-spisok-derevev-dolgojitelei] . Дегенмен осы күндері әлі өсіп тұрған бұл шырша жасы тек бірнеше жүз жыл ғана және ол тоғыз мың жылдан астам өмір сүріп өлген шыршаның вегетативті ұрпағы ғана болып табылады. Сілтемелер * [http://greensol.ru/archives/1715 Жизнь деревьев. Pinus longaeva переписывает историю] // greensol.ru * http://fotki.yandex.ru/users/ok192/view/19111?page=0 Фото * http://radikal.ru/F/s56.radikal.ru/i153/0810/1c/be8185cd779f.jpg.html Фото
Биледжик (ил)

Биледжик — Түркияның солтүстік-батысындағы ил. Географиясы Биледжик илінің шығысында — Болу, солтүстігінде — Сакария, батысында — Бурса, оңтүстік-шығысында — Ескишехир, оңтүстігінде — Күтахия. Сакария өзені илді кесіп өтеді. Халқы Халқы — 194 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Билежик (34 мың адам (2000)). Әкімшілік бөлінуі Билежик 8 ауданға бөлінеді. Экономика Билежик облысында алма, темекі, шабдалы, шие, окра өседі.
Бингөл (ил)

Бингөл (, ) — Түркияның шығысындағы ил. Қазақша аудармасы - "Мыңкөл". Географиясы Бингөл облысының көршілері — Тунжели, Ерзурум, Муш, Диярбақыр, Ерзинжан және Елязығ. Мурат, Мунзур өзендерінің жағасында орналасқан облыс (Евфрат бассейні). Халқы Халқы — 253 мың адам (2000). Көпшілігі зазактар Ең ірі қаласы — Бингөл (68 мың адам (2000)). Әкімшілік бөлінуі Бингөл 8 ауданға бөлінеді. # Адаклы (Adaklı) # Бингөл (Bingöl) # Генч (Genç) # Йедису (Yedisu) # Карлыова (Karlıova) # Киги (Kiği) # Солхан (Solhan) # Яйладере (Yayladere) Экономика Бингөл облысында алма, шабдалы, шие, өседі. Тарихы Бингөл 1946 жылы құрылған, бұрын Елязығ пен Ерзинжан құрамында болған. 1950 жылға дейін ил аты Чапакчур (, ) болған.
Битлис (ил)

Битлис — Түркияның оңтүстік-шығысындағы ил. Географиясы Битлис облысының көршілері — Ван, Сиирт, Батман, Муш пен Ағры. Ешіл-Ырмак өзенінің орта ағысында орналасқан облыс (Қара теңіз бассейні). Халқы Халқы — 388 мың адам (2000). Көпшілігі күрдтер. Ең ірі қаласы — Битлис (45 мың адам (2000)), Татван (Ван көліндегі порт). Әкімшілік бөлінуі Битлис 7 ауданға бөлінеді. Экономика Битлис облысында алма, шабдалы, шие өседі. Сыртқы сілтемелер * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Bitlis armeniapedia.org: Bitlis]
Муш (ил)

Муш — Түркияның оңтүстік-шығысындағы ил (іл). Географиясы Мушпен шекералас өзге илдар: Бингел, Ерзурум, Агры, Битлис, Батман, Диарбақыр. Мұрат өзенінің бассейні. Халқы Тұрғыны — 406 мың адам (2010). Көпшілігі күрдтер мен түріктер. Ең ірі қаласы — Муш (69 мың адам (2000)), Әкімшілік бөлінуі Муш илі 6 ауданға бөлінеді.
Болу (ил)

Болу — Түркияның солтүстік-батысындағы ил. Жағрафия Болу облысының көршілері — Зонгулдак, Карабүк, Чанкыры, Анкара, Ескишехир, Биледжик, Сакария, Дүздже. Таулы мекен: Понти тауы Илгаз, Көроғлу Халқы Халқы — 270 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Болу (84 мың адам (2000)). Әкімшілік бөлінуі Болу 9 ауданға бөлінеді. Экономика Болу облысының таулы жерлерінде сүтті мал шаруашылығы, туризм дамыған. Тарихы 1990-шы жылдары Болудың солтүстік-батысы мен теңіз жағалауындағы жерлері алынып Дүзже облысы құрылды. Сұлу жерлері * Ұлттық парк Йедигүллер (қаз. - "Жетігүлдер") * Гейзер * Карталкайа – тау шаңғы курорты * Ежелгі қала Модренея (қазіргі атауы: Мудурну)
Бурдур (ил)

Бурдур — Түркияның оңтүстік-батысындағы ил. Илдің орталығы - Бурдур қаласы География Бурдур облысының шығысында — Ыспарта, солтүстігінде — Афьонкарахисар, батысында — Денизли, оңтүстігінде — Муғла мен Анталия. Көлдер көп, ең үлкені Бурдур көлі, екіншісі — Салда (көлі). Халқы Халқы — 246,134 мың адам (2007). Ең ірі қаласы — Бурдур. Әкімшілік бөлінуі Бурдур 11 ауданға бөлінеді. Экономика Бурдур облысында алма, шабдалы, шие өседі. Сыртқы сілтемелер * [http://www.turkeyforecast.com/weather/burdur/ Бурдурдағы ауа-райы ақпараты] * [http://www.hedefgazetesi.net Бурдур газеті]
Чанаккале (ил)

Чанаккале — Түркияның солтүстік-батысындағы ил. Географиясы Чанаккаленің жері Ыстанбұл секілді екі құрлықта: Азия мен Еуропа. Илдің Еуропадағы көршілері — Едирне мен Текирдағ, Азияда – Балыкесир. Ешіл-Ырмак өзенінің орта ағысында орналасқан облыс (Қара теңіз бассейні). Халқы Халқы — 465 мың адам (2000). Ең ірі қаласы — Чанаккале (76 мың адам (2000)), Байрамич, Бига, Гелиболу (теңіз порты), Чан. Әкімшілік бөлінуі Чанаккале 12 ауданға бөлінеді. Сұлу жерлері * Троя археоложик қазбалары, ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұрасы