kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Габриэль Феликсович Шершеневич

Габриэль Феликсович Шершеневич (1863 жыл, Херсон губерниясы – 1912 жыл, Мәскеу) — орыс заңгері, құқықтанушысы, Мәскеу және Қазан император университеттерінің профессоры, Бірінші Мемлекеттік Думаның депутаты, жазушы және аудармашы Вадим Шершеневичтің әкесі. Дереккөздер Қазақ Совет Энциклопедиясы
Юван Николаевич Шесталов

Шесталов Юван Николаевич (2.6.1937 жылы Тюмень облысы, Березовск ауданы, Камратка ауылы)- манси совет жазушысы. 1967 жылдан КОКП мүшесі. Колхозшы семьясында туған. Шығармаларын манси және орыс тілдерінде жазады. Ленинградтың А.И.Герцен атындағы педагогикалық институтының солтүстік халықтары бөлімшесінде оқыды, 1965 Тюмень пед. институтын бітірді. Ол көптеген өлеңдер жинақтарының, повестредің, балаларға арналған кітаптардың авторы. Шығармаларында жасампаз еңбек, бейбітшілік, халықтар достығы басты тақырып болып суреттеледі, қиыр солтүстік халықтарының жаңа өмірі бейнелейді. Ол жазған " Пұтза табынғандар поэмасы"(1971), (Жұпарлы самал жел" повесі (1964) т.б. туындылары советтік баспасөзде жоғары бағаналады. Оның шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне және ағылшын, неміс, француз, финн тілдеріне аударылып басылды. Дереккөздер Қазақ Совет Энциклопедиясы
Орыстың ауыр жүк тартатын жылқысы

Орыстың ауыр жүк тартатын жылқысы. Бұл жылқының тұқымы біздің елімізде ертеден бері өсіріліп келе жатқан арден тұқымының (негізінен) және Бельгия мен Францияда шығарылған кейбір жылқының айғырларын пайдалану арқылы шығарылған. осы жылқыны асылдандыру жөнінде жүргізілген жұмыстрадың арқасында барып, орыстың ауыр жүк тартатын, жұмысқа төзімді жылқысы шығарылды. Бұлар көбінесе Украинада, Оралда, Сибирьдің кейбір аудандарында өсіріледі. Біздің республикамыздың солтүстік аудандарында жергілікті жылқылар тұқымын ірілендіруге, оның күшін арттыруға пайдаланады. Бұл тұқым онша биік емес. Маңдайы жазық, мойны жуан, щоқтығы биік емес, арқасы ұзын, белі кейде қайқылау, сауыры кең, бөлінген, аяқтары қысқа,мықты, жалқұйрығы қою болады. Негізгі түстері- жирен, бурыл торы, щабдар, кейде көк, қара. Айғыларының өлшемдері: щоқтығының биіктігі-150, тұрқының қиғаш ұзындығы-158, көкірек орамы-194, жіліншік орамы-22 см, тірідей салмағы 600 кг. Орыстың ауыр жүк тартатын жылқысы жүрдек, желісті, жұмысқа төзімді, мықты келеді. Бұл тұқымдар жұмысқа-18-20 жасқа дейін, ал асылдандыру жұмысына 25 жаска дейін пайдалануға болады. Биелері төлшіл және сүтті келеді. Орыстың ауыр жүк тартатын жылқы ьұқымы 5 жылқы заводында және 7 завод бөлімшесінде өсіріледі. 1981 жылы бұл жылқының саны 852 басқа жетті. Дереккөздер Қазақ Совет Энциклопедиясы
Кладбинка

Кладбинка — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Кладбин ауылдық округі орталығы. Географиясы Аудан орталығы – Пресновка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 28 км-дей жерде, Кладбинка және Моховое көлдердiнің аралығында орналасқан. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 854 адам (401 ер адам және 453 әйел адам) болса, 2009 жылы 660 адамды (309 ер адам және 351 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сеңжар

Сеңжар — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Кладбин ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиясы Аудан орталығы – Пресновка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 44 км-дей жерде, Питное көлінің жанында орналасқан. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 264 адам (121 ер адам және 143 әйел адам) болса, 2009 жылы 176 адамды (88 ер адам және 88 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Симақ

Симақ — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Кладбин ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиясы Аудан орталығы – Пресновка ауылынан шығысқа қарай 41 км-дей жерде, Песчаное көлінің жанында орналасқан. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 200 адам (98 ер адам және 102 әйел адам) болса, 2009 жылы 111 адамды (53 ер адам және 58 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Уткино (Солтүстік Қазақстан облысы)

Уткино — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Кладбин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған. Географиясы Аудан орталығы – Пресновка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 36 км-дей жерде, Питное көлінің жанында орналасқан. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 212 адам (99 ер адам және 113 әйел адам) болса, 2009 жылы 80 адамды (39 ер адам және 41 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Светлое (Жамбыл ауданы)

Светлое — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Қазан ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Пресновка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 31 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 202 адам (101 ер адам және 101 әйел адам) болса, 2009 жылы 105 адамды (51 ер адам және 54 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қазан (Жамбыл ауданы)

Қазан — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл, Қазан ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Пресновка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 13 км-дей жерде, орманды-далалы белдемде, Тұзды көлінің оңтүстік жағалауында орналасқан. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 894 адам (456 ер адам және 438 әйел адам) болса, 2009 жылы 648 адамды (324 ер адам және 324 әйел адам) құрады. Тарихы Іргесі 20 ғасырдың басында қаланды. 1979 жылға дейін ұжымшар орталығы, 1979–96 жылдары И.П. Шухов атындағы сүт өндіру кеңшарының орталығы болды. 1996 жылдан сүт өндіретін және астық егетін шаруа қожалықтары құрылды. Инфрақұрылымы Орта мектеп, клуб, фельдшер-акушерлік пункт бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Овираптор

Овираптор — шағын денелі, құс тектес, қорек талғамайтын динозавр. Денесінің ұзындығы 2-2,4 метрге жуық, салмағы - 36 келі. Жануар сидиған артқы екі ұзын аяқтарымен жылдам қимылдайтын болған. Икемді, иілгіш мойыны, ұзын құйрығы, аяқтарында үш саусақтан болған. Тырнақтары иілген. Үлкен тырнақтарының ұзындығы 8 см-ге жеткен. Овираптор қорек талғамаған. Бұл, негізінен, динозаврларға тән қасиет емес. Динозавр ет, жұмыртқа, дәндер, жәндіктер және өсімдіктерді талғамай жей берген. Ол осыдан 88 - 70 миллион жыл бұрын, жоғары тектоникалық белсенділік кезеңі саналатын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. Қызықты дерек * Алғашқы табылған овираптозаврдың бассүйегі езіліп қалған және ол протацератоптың жұмыртқасының үстінде жатқан. * Динозаврды зерттеп, атау берген ғалым - Генри Ф. Осборн. * Оның сүйектері алғаш рет Моңғолияның Гоби шөлінен табылған. Мәліметтер *Қорегі : ұмақ жануарлар мен өсімдіктер *Салмағы : 36 келі *Тұқымдас : Овирапторид *Отряд тармағы : Теропод Дереккөздер
Пахиринозавр

Пахиринозавр — сүйегі ірі, қылқанды мойын желбіршегі, тқрт қысқа аяғы және қысқа құйрығы бар шөппен қоректенген динозавр. Оның тұмсығында мүйіздің бар-жоғы белгісіз. Алайда мұрнында үлкен сүйекті төмпешігі болған. Денесінің ұзындығы 5 - 7 метрге жеткен. Желбіршегінің ортасында көптеген майда мүйіздері орналасты. Пахиринозавр шамамен 72 - 68 миллион жыл бұрын кеәінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. Басқа да цераптықтар секілді үйір болып тіршілік еткен динозаврлар жыртқыштардан қауіп төнген кезде жауларына айбат шегіп, қарсы шабуылға шыққан. Бұл оның өзіндік қорғанысы болатын. Қызықты дерек * Пахиринозаврдың мықты ұрт тістері қатты өсімдіктерді шайнауға арналған. * Оның сүйектері Аляскадағы Альберта деген жерден табылған. * Пахиринозавр — канаденсис — 1950 жылы Чарльз Мортрам сипаттаған динозавр. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 2 тонна *Тұқымдас : Цератопсид *Отряд тармағы : Маргиноцефалия Дереккөздер
Паноплозавр

Паноплозавр. Паноплозаврды алғаш рет 1917 жылы Канаданың Альберта деген жерінен палеонтолог Лоуренс Ламбе тапты. Паноплозавр — сауытты динозаврдың ішіндегі ең көп зерттелгені. Оның сүйектері толық сақталған. Әсіресе бассүйегі бізге ешбір бүлінбей жеткен. Бассүйегінің жақсы сақталғаны соншалық, ғалымдар оған қарап бассүйегі табылмаған басқа да сауытты динозаврларды зерделей алған. Паноплозаврдың сауытты денесінен шошайып шығып тұратын мүйіздері мен қылқандары болған. Табылған бассүйегінен оның ұрт қалталарын да байқауға болады. Қызықты дерек * Паноплозавр кейінгі Бор дәуірінің шамамен 75 миллион жыл бұрынығы шөгінділеріне жатады. * «Паноплозавр – мирус» — табылған жалғыз паноплозавр. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 3,5 тонна *Тұқымдас : Нодозавр *Отряд тармағы : Тиреофор Дереккөздер
Паразауролоф

Паразаулороф — бұдан шамамен 76 - 73 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген орнитопод тұқымдас динозавр. Ол шөппен қоректенген. Екі аяқпен де, төрт аяқпен де жүре білген жануарды алғаш рет 1922 жылы Вильям Паркс сипаттаған. Сүйектері Канаданың Альберта қаласынан табылған. Паразаулороф — басындағы ерекше айдарымен белгілі гадрозаврид. Айдары жоғары және артқа қарай иілген ұзанша түтікшеге ұқсайды. Паразаулороф азық іздегенде төрт аяқтап жүріп, жүгіргенде екі аяғын пайдаланған. Қызықты дерек * Паразаулороф айдарымен дыбыс шығарған. * Паразаулорофтың сүйектері Канаданың Альберта қаласынан табылған. * Кейінрек динозаврдың сүйектері Нью–Мексикодан да қазылып алынды. Мәліметтер *Мәні : "Айдарлы кесіртке" *Ұзындығы : Мұрнынан құйрығының ұшына дейін 10м *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 2,5 тонна *Тұқымдас : Хамбеозаврит *Отряд тармағы : Орнитилли Дереккөздер
Парксозавр

Парксозавр — Бор дәуірінде өмір сүрген динозавр. Оның зерттелуі турасында ақпарат аз. Ғалымға белгісі — 1913 жылы табылып, 1937 жылы жаңа атау берілген бір ғана қанқа. Бассүйегі парксозаврдың шағын денелі, екі артқы аяғымен жүретін динозавр болғанын көрсетеді. Парксозавр термині «Виллиан саябағының кесірткесі» деген мағына береді. Ол орнитопод динозаврлардың гипсилофодонт тобына кіреді. Бұл динозавр жартылай бөлшектелген қаңқасы мен жартылай сақталған бассүйегінің көмегімен зерттелді. Ғалымдардың пікірінше, парксозавр шағын, екі аяқпен жүретін шөппен қоректенетін жануар болған. Қызықты дерек * Чарльз Стембери парксозаврды XX ғасырдың басында Онтарио корольдік мұрадайының бас палеонтологы болған В. А. Паркстың құрметіне атанған. * Парктозаврдың сүйектері Канаданың Альберта қаласынан, АҚШ-тың Монтанада штатынан және Солтүстік Америкадан табылған. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 70 келі *Тұқымдас : Гипсилофадонтид *Отряд тармағы : Орнитопод Дереккөздер
Пентацератопс

Пентацератоп — мүйізтұмсық тектес динозавр. Ол төрт аяқтап жүрген. Динозаврдың бетінде үлкен үш мүйізі және бассүйегінің артқы жағынан шығып тұратын улкен сүйекті тақташасы болған. Бұдан бөлек оның екі бетіне төмен қарай шығыңқы сүйек біткен. Бассүйегінің үлкендісі шамамен — 3 метр. Басында тісшелі бас желбіршегі болды. пентоцераптың ұзындығы — 8,5 метр, бойы — 3 метр, салмағы — 8 тонна. Оның қысқа үшкірлеген құйрығы, көлемді денесі және тұяқ тектес тырнақтары бар бағана тәріздес аяқтары болған. Қызықты дерек * Пентацератоптың сүйектері АҚШ-тың Нью–Мексико штатынан табылған. * Оған 1923 жылы палеонтолог Генри Ф. Осборн атау берген. * 1930 жылы Карл Виман пентацератоптың тағы бір үлгісі пентацератоп–фенестратусты сипаттады. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 6 тонна *Тұқымдас : Цератопсид *Отряд тармағы : Цератопс Дереккөздер
Протархеоптерикс

Протархеоптерикс — Қытайдан табылған қауыпсынды, күркетауық көлемді, теропод динозавр. Етті азық еткен тіршілік иесі Юра кезеңі мен ерте Бор дәуірі аралығында, шамамен 121 – 135 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Сүйектері Қытайдын Лиаонинг провинциясындағы Юанхинь деген жерінен, ежелгі көл шөгінділерінен табылған. Протархеоптерикс дене тұрпаты өте ертеде өмір сүрген археоптериксқа қарағанда әлдеқайда қарапайым. Бойы 1 метрге жуық протархеоптерикс архиоптерикстен да үлкен болуы мүмкін. Қызықты дерек * Протархеоптерикс ұша алмаған. * Алайда ол жылдам жүрген. * Денесі жеңіл және аяғы ұзын болған. * Протархеоптерикс — денесі қазіргі күркетауықтай ғана динозавр. Мәліметтер *Қорегі : жануарлар *Салмағы : 4,5 келі *Тұқымдас : Археоптерикс *Отряд тармағы : Теропод Дереккөздер
Пситтакозавр

Пситтакозавр — шағын денелі, өте қарапайым цератопс. Оның тіссіз, мүйізді тұмсығы және ауыз қуысының артқы жағына таман өскен ұрт тістері болған. Басы төртбұрышты, бетінде мүйізге ұқсас өсінділері бер жануардың алдыңғы аяқтары ұзын төрт саусақтан тұрды. Алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан әлдеқайда қысқа. Динозаврлардың ғұмырының ұзақтығы олардың сүйектеріндегіөсім сызықтарынананықталады. Пситтакозаврдың табылған қаңқасынан өмір ұзақтығы 10–11 жыл болғанын қөруге болады. Қызықты дерек * Пситтакозавр ерте Бор кезеңінде, шамамен 119–97,5 миллион жыл бұрын өмір сүрген. * Пситтакозавр шамамен 120–110 миллион жыл бұрын Бор кезеңінде өмір сүрген. * Пситтакозавр үлгілерінің көлемдері әртүрлі. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : — *Тұқымдас : Пситтакозаврид *Отряд тармағы : Церапод Дереккөздер
Қабақ Айтұлы

Қабақ Айтұлы (шамамен 1611–1689 жылдары, қазіргі Өзбекстан, Шыршық өзені, Аққайран деген жер) - Ноғай Ордасының билеушісі, Мұса хан ұрпағы. Ел ұйытқысы болған би. Есімі руға шыққан. Бес ұлы - Қангелді, Жангелді, Төлес, Аралбай, Беке. Сайрам соғысының 1681–1684 жылдары Тілеу мен Қабақ тарихта болған адамдар. Атақты «Тілеу-Қабақ» әні осы кісілерге, бұлардан тараған рулы елге қатысты туған. Тілеу мен Қабақ ағайынды. Ағалы-інілі. Атасы бір, анасы бір. Бұл жөнінде әдебиетші ғалым Жұбаназар Асанов мынадай дерек береді: «Тілеудің бергі атасы – Ноғай ордасының билеушісі Мұса. Мұса мен Жаңбыршы бір туған. ХV ғасырда Алтын Орда ыдырап, жеті хандыққа бөлінгенде Мұса – Ноғай Ордасын, Жаңбыршы – Астрахань хандығын билеген. Бұл да тарихта аққа қарамен таңбаланған. Мұсадан Сидақ, Орақ, Мамай, Алшағыр туған. Сидақтан Мәку, одан Бөлек, одан Айт пен Бұжыр, Айттан Тілеу мен Қабақ туған… Тілеу мен Қабақтың бергі ұрпақтары – Қалдыбай хан, Әзберген хан, мыңжылдығын болжаған Мөңке әулие, Сарышонай, Қаражігіт, Мырзағұл билер мен Сарышолақ шайыр, Бақтыбай, Көтібар, Есет, Қарағұл, Ерназар, Бекет батырлар. Мұса әулеті Бұжырдан – ХХ ғасырда қазақ мәдениеті мен ғылымының бір бұрышын (төрт бұрышты десек) тіреген Жұбановтар тараған», — дейді. (Асанов Ж. Тілеу. // Ақтөбе. 11.08.2000 жыл). Демек, Тілеу мен Қабақтың арғы тегі – Ер Едіге. Кәуірді уысында жиырма жыл ұстаған – Ер Едіге! Тілеуден Қабақ үлкен. Жас жағынан. Бірақ Тілеу есімінің бірінші аталуында мынадай мән бар: ол – Әз Тәуке ханмен тұстас өмір сүрген, әрі оның даңқты билерінің, батырларының бірі болған. Бұны белгілі ақын Сарышолақтың: «Атамыз Қара Тілеу бидің соңы, – Сұлфазы Қосым Қожа пірдің соңы», – деген өлең тармақтары бекіте түседі. Ұлдары Қангелді, Жангелді, Төлес, Аралбай, Беке. Дереккөздер
Кваезитозавр

Кваезитозавр — ұзын мойынды, шыбық құйрықты, есту қабілеті жақсы дамыған динозавр. Ол өз заманындағы түрлі шөптермен қоректенген. Кваезитозаврдың тұмсығы — кең, құлақтары — үлкен. Дөңгеленген тістері су өсімдіктерін жеуге бейімделген. Динозавр күніне өте көп мөлшерде өсімдік жеген. Ол осыдан шамамен 85 - 80 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген. Қаңқалары Моңғолиядағы Гоби шөлінің оңтүстік-шығыс бөлігінен табылған. Қаңқа түгел емес бассүйектерінен ғана тұрды. Қызықты дерек * Динозавр Моңғолияның Шар–Тсав деген жеріндегі Барун–Гойот қабатынан табылған. * Оған бұл атауды 1983 жылы Курзанов және Банников есімді ғалымдар берген болатын. * Мезозой дәуірінде ол жердің табиғаты жартылай шөлейтті болатын. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : анықталмаған *Тұқымдас : Диплодоцид *Отряд тармағы : Зауроподоморф Дереккөздер
Әбділхамит Райымбергенов

Әбділхамит Райымбергенов (1957 жыл, Қарабұтақ ауданы; Ақтөбе облысы ) — қазақ белгілі өнер зерттеуші, күйші, Құрманғазы атынд. 1-республикалық конкурстың лауреаты (1983). Қазақтың Құрманғазы атынд. Мемлекеттік консерваториясын домбыра класы бойынша бітірген (1981). 1984-92 ж. “Мұрагер” атты республикалық фольклор сазды ансамблінің ұйымдастырушысы әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль көптеген бүкілодақтық, халықаралық фестивальдарға қатысты, 1985 ж. А.Райымбергеновтың ”Мұрагер” ансамблі Мәскеуде өткізілген жастар мен студенттердің Бүкілдүниежүзілік фестивалінің дипломанты болды, 1990 ж. ансамбль Қазақстан комсомолы сыйлығының лауреаты. “Мұрагер” қазақ музыкасын әлемге танытты, гастрольдік сапармен көптеген ТМД елдерінде, сондай-ақ Аустрияда, Үндістанда, Шри-Ланкада, Италияда, Жапонияда, Кипрде, Францияда, т.б. мемлекеттерде болды. Р.А. Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай Америка Құрама Штаттарына сапарға барды. Р. Еліміздің танымал музыка зерттеушісі,халқымыздың дәулескер күйшісі Қазанғап шығармашылығын жан-жақты зерттеп, көптеген еңбектер жазды. Р.А. орындауында Қазанғап күйлері Қазақ теледидары мен радиосының қорына жазылып алынды. Өзі оқып, тәлім алған Құрманғазы атынд. Мемлекеттік консерваториясының доценті, осында ғылыми-педагогикалық, ұстаздық қызмет атқарды. Р.А. респ. Теледидарды бірнеше жыл бойы “домбыра үйренейік” хабарын жүргізеді. 1995ж. респ. Мемлекеттік емес “көкіл” атты ұлттық колледждің директоры әрі көркемдік жетекшісі. Колледж еліміздің өнер оқу орындарына арнап жаңа әдістемелер, бағдарламалар жасады. Р.А. тек домбыра емес,көптеген аспаптарда-сыбызғыда, шаңқобызда, қылқобызда, үскірікте... шебер ойнайды. Өзінің халыққа танымал бірнеше күйлері бар. Францияның «EVA-1» телекомпаниясы 2001 жылы Ақтөбедегі арнайы келіп Әбділхамит Райымбергенов туралы телефильм түсірді. Шығармалары ”Қазанғап.Ақжелең”А.,”Өнер” 1984., “Самал Көкпар”/жинақ/.Күй толқыны. Әуесқой композиторлардың күйлері. А.,”Өнер”,1985.,”Күй қайнары”, А., “Өнер”, 1990., Жалпы бөлім беретін қазақ орта мектептерінің ән-күй сабағына арналған “Мұрагер бағдарламасы”, А., республикалық баспа кабинеті,”Қазақстан Республикасы мектептерінде оқушыларға көркем-эстетикалық білім беру” /жинақ/.,А., 1994, т.б. Дереккөздер А7-Ақтөбе:Энциклопедия-Ақтөбе. «Отандастар-Полиграфия»ЖШС, 2001.-748 бет.
Роетозавр

Роетозавр — шамамен 181 - 175 миллион жыл бұрын орта Юра кезеңінде өмір сүрген зауропод динозавр. Оның мойыны ұзын, басы – төртбұрышты, денесі — ірі. Сүйектері Австралияның Квинсленд деген жерінен табылған. Динозаврдың Орта Юра кезеңінде өмір сүрген роетозавр — брауней деп аталатын түрінің қаңқасы Австралия жерінен толықтай қазылған әрі әлемдегі ең ежелгі, бірегей зауропод. Оның артқы аяқтары, жамбас сүйектері, 28 құйрық омыртқасы, 7 кеуде омыртқасы, қабырғасының кейбір бөліктері және екі мойын омыртқасы қазылды. Қызықты дерек * Роетозавр 1924 жылы Австралия елі, Квинслендтегі Рома қаласының Дурхам Даунс стансасының жанынан табылған. * Оны 1924 жылы Австралиядағы Квинсленд маңайынан ғалым Хебер Лонгман тапқан. * Бұл динозаврдың аяқтары пілдікіне ұқсаған. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 12 тонна *Тұқымдас : Цетиозаврид *Отряд тармағы : Зауроподоморф Дереккөздер
Аусыл (ящур) вирусы

Вирус қызбалық жағдаймен ауыздың шырышты қабығы мен терінің ойық жараларымен (авталар) сипатталатын ауруды тудырады. Аусылдың вирустық табиғатын 1898 ж. Ф. Леффлер мен П. Фрош анықтаған. Таксономиясы, морфологиясы, антигендік құрылымы. Аусыл қоздарғаша РНҚ құрамды вирус, Picornaviridae тұқымдасына,Aphthovirus туысына жатады. Морфологиясы мен химиялық құрамы бойынаша басқа пикорновирустарға ұқсайды. Вирустың 7 серологиялық типтері белгілі. Дақылды өсіру Вирусты цитопатиялық әсер тудыратын жасуша дақылында зертханалық жануарларда өсіреді. Эпидемиологиясы Аусыл- ауыр эпидемиялық зоонозда инфекция. Аусыл вирустың табиғаттағы табиғи резервуары және адам үшін инфекция көзі ауру малдар, оның ішінде негізінен ірі қара мал болып табылады. Вирус ауру малдың сүті, сілекей, зәр арқылы бөлінеді. Негізгі таралу көзі-қатынасты-тұрмыстық, фекалды- оральды берілу жолы да мүмкін. Адам ауру күткен кезде және піспеген сүт пен сүт өнімдері арқылы жұғады. Адамның аусылға сезімталдығы жоғары емес. Аусылмен ауырған адам тек жануарларға қауіпті. Патогенезі және клиникалық белгілері. Вирус адам ағзасына шырышты қабық және зақымдалған тері арқылы енеді. Енге қақпа орнында 2-5 күннен кейін алғашқы белгі - мөлдір сұйықтыққа толы көпіршіктер пайда болады, кейін олар бұлыңғыр - сары түске айналады. Содан кейін вирустар қанға түсіп, қайтадан теріге немесе шырышты қабыққа енеді де екіншілік көптеген афт дамуын туғызады, ол кейінірек тіленеді. Ауру қызудың көтерілуімен ілесе жүреді, бірақ болжамы жағымды. Иммунитеті. Ұзақ емес, типті спецификалық иммунитет қалыптасады. Микробиологиялық диагностикасы. Зерттелетін материал- жараның құрамы, қан,зәр. Вирусты теңіз шошқаларында (аяқ табандарына енгізу), жаңа туған тышқандарда, жасуша дақылында бөлінеді; КБР, ИФР көмегімен идентификациялайды. Аурудың серологилық диагностикасы үшін КБР, БР, ИФТ көмегімен антиденелерді анықтайды. Арнайы сақтандыру және емдеу. Адамдарда арнайы сақтандыру өңделмеген. Ауылшаруашылық малдарына инактивацияланған дақылдық вакцина егеді. Емдеу белгілерін байланысты. Дереккөздер Ү.Т Арықпаева , А.Н. Саржанова , Э.Х Нуриев Медициналық және фармацевтикалық мамандық бойынша білім алатын студенттерге және орта арнаулы оқу орындарының білім алушларына арналған оқу құралы 2-том.
Ругопс

Ругопс — бұдан 95 миллион жыл бұрын Солтүстік Африканы мекендеген теропод тұқымдас динозавр. 2000 жылы Нигерде ругопстың бассүйегінің табылуы оның эволюциясын түсінуге үлкен септігін тигізді. Ол сонымен қатар ер массасының сол кезеңде Гондвана күйінде болғандығын көрсетті. Ұзындығы — 7–9 метр, биіктігі – 2,5 метр. Ругопс орта көлемді етқоректі динозавр болған. Бассүйегін сауыт немесе қабыршақ қаптаған. Ал басқа сүйектерінің бойымен қан тамырлары өткен. Динозаврдың сүйек қалдықтарын тапқан доктор Пол Серено оның бассүйегінің ұрыстарға, шайқастарға арналмағанын, жануардың тек өлекселермен қоректенгенін анықтаған. Қызықты дерек * Ругопстың айырықша сипаттары — бассүйегінде ерекше қатпарлары мен тесіктері. * Басқа да абелизаврлар секілді ругопстың алдыңғы аяқтары қысқа болуы мүмкін. Мәліметтер *Қорегі : жануарлар *Салмағы : анықталмаған *Тұқымдас : Абелизаурид *Отряд тармағы : Теропод Дереккөздер
Сайхания

Сайхания — анкилозаврид тұқымдасына жататын динозавр. Бор кезеңінде өмір сүрген жануардың сауытымен бірге табылған қаңқасының аз бөлігі ғана зерттелді. Динозавр құмды дауыл кезінде өлген. Денесі құмды тастың ішінде бауырымен жерге жабысып жатқан күйі табылған. Эрозия қаңқаның артқы бөлігін құртып жіберген. Соңғы кездері динозаврдың басқа да қаңқа бөліктері табылыа, ол туралы толық зерттеулер жазылуда. Сайханияның бассүйегі ерекше болған. Қызықты дерек * Сайхания 1971 жылы Гоби шөлінде табылған. * Оған 1977 жылы Тереза Марианска атау берген. * Сайханияның бассүйегінде ерекше тыныс алу жолдары орналасқан. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : анықталмаған *Тұқымдас : Анкилозаврид *Отряд тармағы : Тирефора Дереккөздер
Сальтазавр

Сальтазавр — ұзын мойынды, сүйегі ауыр, сауытты тақташалары бар, шөппен қоректенетін динозавр. Ол шамамен 83 - 79 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген. Жануардың салмағы — шамамен 10 тонна. Сальтазаврдың сүйектері 1980 жылы табылып, осы жылы оған атау берілген. Ол — өте ерекше және қызықты зауропод. Динозаврдың бүкіл денесі ұсақ-ұсақ қылқандармен қапталған. Қылқандардан бөлек оның арқсы қартысты болған. Қызықты дерек * Сальтазавр Уругвай, Аргентина және Оңтүстік Американы мекендеген. * Титанозаврид зауропод тегіне жататан сальтозавр шамамен 83 - 79 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : белгісіз *Тұқымдас : Дромеозаурид *Отряд тармағы : Теропод Дереккөздер
Тарихтың басталуы

Тарихтың ең ежелгі дәуірі – шамамен 2 миллион жыл бұрын адамдар пайда болған сәттен басталып, алғашқы мемлекеттер пайда болған сәттен аяқталды (біздің заманымыздан бұрын 4 – 3 мыңжылдық). Бұл тарихтың ең ұзақ бөлігі. Алғашқы адамдар Алғашқы адамдар туралы біздің бар білетініміз – ғалымдардың ұзақ та күрделі жұмыстарының нәтижесі. Ежелгі адамдардың тұрақтарын қазып, табылған заттарды зерттеу біздің бұрынғы бабаларымыздың бет – бейнесін, кәсібін, дәстүрі мен наным – сенімін еске түсіруге көмектеседі. Сол себепті, әрбір табылған заттың тарих алдындағы құны шексіз. 1924 жылы Раймон Дарт есімді ғалым Таунг елді мекенінен (ОАР) беймәлім тіршілік иесінің тас болып қата бастаған бассүйегін тауып алды. Дарт бұл тіршілік иесін “африкалық австралопитек” деп атады. Осы табылған олжа мен кейінірек табылған тасты қаңқаларға қарай отырып, ғалымдар австралопитектің бейнесін құрап шықты. Оның бойы 120 – 130 см болса, салмағы 30 – 50 келі болған. Маймылдық белгілеріне қоса, оның адамға да ұқсас қасиеттері болды. Австралопитектің терісі түктен арылып, қолының үлкен саусағы басқа саусақтарға қарама – қарсы орналастырылған, төменгі бөлігінің құрылымы оның екі аяқпен қозғалатынын көрсететін. Австралопитектің миы маймылдарға қарағанда әлдеқайда көлемдірек болған. Осы секілді белгілер австралопитекті адамдармен бір биологиялық жанұяға жатқызуға негіз болатын. Адамның қолы маймылдың қолынан ерекшеленеді. Бұл жаңа өмірге бейімделудің мыңжылдық тәжірибесінің жемісі. Қолының саусақтарының өзгеше орналасуы австралопитектерге тас, ағаш, сүйектерді қорғаныс пен шабуыл мақсатында қолдануға мүмкіндік берді. Бас миының үлкеюі іс – қимылдың күрделенуімен байланысты. Адамдардың арғы тегі тастардын тас кескі секілді қарабайыр еңбек құралын жасай алды. Қалдықтары осындай тастармен бірге табылған австралопитектер “епті адам” деп аталды. Адам оған қарағанда әлдеқайда дамыған бабалары “питекантроп”, “неандертальдық” және “кроманьондық” деп аталды. Соңғы түрі сыртқы келбетімен қазіргі адамды елестететін болды. Алғашқы адамдар сөйлей алған ба? Күрделі зерттеулерден кейін ғалымдар ежелгі адамдар сөйлеу мүмкіндігіне ие болғандығын, алайда қазіргі адамдардан он есе жай сөйлеп, бүкіл дыбыстарды дыбыстамағанын анықтады. Олардың қатынасында им – ишара мен бір буынды дыбыстар көп қолданылған. Қызықты деректер Ежелгі адамның қаңқасының өзгеруімен қатар сырт сымбаты да өзгеріп отырды. Галерея Дереккөздер *Әлемдік тарих,"Балалар энциклопедиясы Росмэн",Мәскеу 2012,ISBN 978-5-353-06037-6, УДК 087.5, ББК 63,3(0)
Зауролофус

Зауролофус — басының артқы жағынан шығып тұратын 13 см сүйекті өсіндісі бар үйректұмсықты динозавр. Бұл өсінді танау тесігін жауып тұратын теріге бекітіліп тұрған. Оны динозавр дыбыс шығару үшін немесе айбат көрсету мақсатында пайдаланған. Өсінді үрленіп отырған болуы мүмкін. Зауролофустың ұзындығы — 9–12 метр. Сүйір құйрығы, қып-қысқа алдыңғы аяқтары, үш тұяқты артқы аяқтары, тіссіз тұмсықтан тұратын жылпақ басы, ұрт қалталары және тығыз орналасқан жүздеген ұрт тісі болған. Қызықты дерек * Зауролофус бұдан шамамен 70-74 миллион жыл бұрын кейінгі Бор дәуірінде өмір сүрген. * Зауролофустың табылған қаңқа сүйектері толық сақталған. * Соның арқасында ғалымдар диозаврды жетік зерттей алды. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 3 тонна *Тұқымдас : Гадрозаврид *Отряд тармағы : Орнитопод Дереккөздер
Зауропосейдон

Зауропосейдон — жерді мекендеген ең биік динозавр. Ол шамамен 110 миллион жыл бұрын Бор кезеңінің ылғалды және жылы аймақтарында өмір сүрген. Ғалымдар оның көлеміне нақты анықтама бере алған жоқ. 1994 жылы АҚШ-тың Оклахома штатынан Бобби Кросс атты ғалым динозаврдың бірнеше сүйегін тапқан. Зауропосейдон атауы теңіз билеушісі деген мағына береді. Ол шөппен қоректенген. Салмағы — 60 тонна, бойы — шамамен 20 метр. Динозаврлардың қазба тарихында зауропосейдон бойынан бұрын мойыны ұзын динозавр ретінде тануға болады. Қызықты дерек * Омыртқа сүйектерінің әрқайсысының ұзындығы 1,2 метрге дейін барған. Омыртқасы жануардың мойынан гөрі ағаш діңіне көбірек ұқсаған. * Шамамен 65 миллион жыл бұрын біржола құрып кеткен. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 60 тонна *Тұқымдас : Бронхиозаврид *Отряд тармағы : Зауроподоморф Дереккөздер
Алексей Михайлович Романов

Алексей Михайлович Романов (19.3.1629 — 29.1.1676) — орыс патшасы (1645—76); патша Михаил Федорович Романовтың ұлы, Петр І-нің әкесі. А. Михайлович тұсында дворяндардың билігі, шаруаларды қанау бұрынғыдан да күшейді, басыбайлы право толық күшіне енді. Мұның бәрі феодалдарға қарсы күресті күшейте түсті. Новгород көтерілісі (1650), Псков көтерілісі (1650), Мәскеу көтерілісі (1662), Степан Разин бастаған шаруалар сотысы (1670—71) болды. 17 ғ-дың 2-жартысында А. Михайлович абсолюттік монархияны күшейтуге, мемл. аппаратты нығайтуға, елді бір орталыққа бағындыруға, Земск соборлары мен Боярлар думасының ролін кемітуге, шіркеудің ықпалын төмендетуге тырысты. Дереккөздер
Алексеевка каолин кені

Алексеевка каолин кені — Көкшетау обл-ның Алексеевка қ. т. поселкесінің жанындағы ірі кен орны. Ол Ңырыққұдық (жоғарғы ордовик — төменгі силур) және Бурабай (төменгі девон) интрузивтері түйіскен жердегі мезозойлық үгілу қыртысынан орын алған. Кварцты диориттер, гранит- тер мен сазды тақта тастардың үгілуiнен пайда болған бастапқы каолин қабатының қалыңдығы бірнеше см-ден 77-ж-ге, ал ауд. 123 км²-ге жетеді. 3 участокта каолин кенінің 9 линзасы бар. Каолиннің түсі ақ, отқа төзімділігі 1740° С, хим. құрамы 6138/61 ГОСТ-нің барлық талаптарына сай келеді. Ңұрғақ, ылғалды күйінде байытуға болады. Концентрат шығымы 46,3—86,7%. Байытылмаған каолиннен отқа төзімді бұйымдар, ақ және түсті цемент алуға болады. Байытылған каолин нәзік керамика, санитарлық-тех., фаянс бұйымдарын, құрылыс плиталарын, жоғары сортты қағаз, кабель, резина т. б. материалдар жасауға жарамды. Жылына 1 млн т-дан аса каолин өндіретін карьер бар. Ол Целиноград, Қарағанды керамика з-дтарын, Павлодардың 2 целлюлоза-қағаз және Төм. Тагилдің металлургия комбинаттарын шикізатпен қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі

Жанқожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі. XІX ғасырдың 30-50 жылдары Сырдария өзені жағалауын мекендеген қазақтардың тұрмысы барған сайын ауырлай түсті. Бұл жағдай олардың Жанқожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісіне алып келді. Көтерілістің негізгі себептері, Ресей империясының бұл өлкені отарлау саясатының күшейе түсуі еді. Біріншіден, генерал В.Перовский 1853 жылы Ақмешітті (қазіргі Қызылорда облысы) басып алған болатын. Екіншіден, Хиуа хандығы жүргізіп отырған басқыншылық саясат халықтың ашу-ызасын тудырған еді. Шекті руы басқыншылардың бірі Жанғожа қарапайым халықтың арасында беделді болды. Ол сол кездегі Сырдария жағалауын мекендеген қазақтардың, әсіресе егіншілердің отаршылық қанау салдарынан тұрмысы тіпті нашарлап кеткенін жақсы түсінді. Бұның себебі алдымен жер мәселесі еді. Ақмешітті басып алғаннан кейін патша өкіметі Сырдария әскери шебін құрды. Бұл шеп бойынша бұрын қазақ халқы иемденіп келген көлемді әрі шұрайлы жер орыс-казактар мен Ресейден қоныс аударып келгендерді орналастыру үшін берілді. Жергілікті қазақтарға түтін салығы салынды, көптеген ауыр жұмыстарды орындау жүктелді. Олар жолды жөндеуге, көпірлер салуға, бас арықтарды тазалауға міндетті болды. Оның үстінде жергілікті үкімет орындарының талап етуімен бекіністер салуға, құрылыс материалдарын тасу үшін күш-көлік бөлуге де міндетті еді. Осы сияқты көлденең міндеткерліктер көбіне егіншілердің науқанды жұмыстарымен қабат келіп, олардың жағдайын ауырлата түсті. Егінші қазақтардың бұған дейін пайдаланып келген құнарлы жері күшпен тартылып алынып, казактарға берілді. 1857 жылға дейін 3000-дай қазақ отбасыларының егістікке жарамды жерлері тартып алынып, олар ағын суы жоқ, егістікке жарамсыз жерлерге қуылып тасталады. Осы жағдай 50-жылдардың ортасында шағын шекті руының егіншілерін ашық күреске шығуға әкелді
Баламер Сахариев

Өмірі мен шығармашылығы Сахариев Баламер (1929–1979) - Шығыс Қазақстан облысының Қатон-Қарағай ауданында туған. 1950 жылы ҚазПИ-дің қазақ тілі мен әдебиет факультетін бітірген. 1951 жылы «Халық мұғалімі» журналында әдеби қызметкер, кейін бөлім меңгерушісі, Қазақ КСР ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып істейді. Филология ғылымының кандидаты. М.Базарбаевпен бірге қазақ әдебиетінің оқулығын («Мектеп») жазады. «Ғылым» баспасынан шыққан «Қазақ совет әдебиеті тарихы» авторларының бірі. Жүзден астам ғылыми сын мақалалар мен рецензиялардың авторы. Мақалалары орыс, өзбек, қырғыз тілдерінде де жарияланды. Н.К.Крупскаяның көптеген педагогикалық еңбектерін, парсы жазушыларының бірнеше әңгімесін, И.Буниннің, О.Туманянның бір топ әңгімелерін, Куба жазушысы Д.Олеманның «Төңкеріс түлектері» повесін, Поповтың «Семья», Корнейчуктің «Днепр айдынында» пьесаларын аударды. Шығармалары: Уақыт тынысы. Зерттеулер мен мақалалар. А., «Жазушы», 1965; Күндестер тұлғасы. Әдеби сын. А., «Жазушы», 1980. Дереккөздер #http://adebiportal.kz/authors/sakhariev-balamer/
Қорған Нұрханұлы Мусин

Мусин Қорған Нұрханұлы (1926 жылы туған) - 1970 жылдан Қазақ Совет Социалистік Республикасының селолық құрылыс министрі. 1959 жылдан КОКП мүшесі. Ташкенттің ауыл шаруашылығын суландыру және механикаландыру институтын бітірген (1953 жыл) соң инженерлік, су тех. қызметтер атқарады. 1966-70 жылдары ҚазКСР ауыл шаруашылығы министрінің орынбсары, 1-орынбасары. 1970 жылдан Қазақстан КП ОК-нің мүшесі. 8-9-10 сайл. Қазақ Совет Социалистік Республикасының Жоғарғы Совет депутаты болып тағайындалады. Дереккөздер Қазақ Совет Энциклопедиясы.
Ен Сен Нен

Ен Сен Нен (1909, Ресей, Қиыр Шығыс өлкесі–1979) - Кеңестік Корей театрын құрушылардың бірі. Сондай+ақ, корей кеңес әндерінің негізін қалаушы. 1932 жылдан өмірінің соңына дейін корей театрының режиссері болды. Алғашқы «Победа и любовь» пьесасы (1924) Қиыр Шығыс өлкелік конкурсында бірінші сыйлық алды. 14 пьеса жазған. «Чун Хян Ден» пьесасы корей театрының сахнасында 1944 жылдан бері қойылып келеді. Көптеген өлеңдер жазған. 1970 жылы ақындық шығармашылығы үшін «Ленин кичи» газетінің бірінші сыйлығын алды. 1952 жылы «Қазақ КСР өнеріне еңбек сіңірген қайраткер» атағы берілген. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. Дереккөздер [http://adebiportal.kz/authors/en-sen-nen/ Ен Сен Нен]
Заурорнитойд

Заурорнитойд — шамамен 85 — 77 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген екі аяқты шапшаң қимылдайтын динозавр. Жыртқыштықпен өмір сүрген ол екі аяқпен жүгіретін болған. Есту және көру қабілеттері өте жақсы дамыған. Зауроргитойд өз тобындағы басқа да динозаврлар секілді етпен қоректенген. Көз ұяшықтары үлкен, соның арқасында алысты жақсы көрген. Күндіз де, түнде де айналаны біркелкі бақылай алған болуы мүмкін. Қызықты дерек * Ғалымдар заурорнитойдтың үлкен көздеріне қарап, түнгі жануар болған деп жорамалдары. * Заурорнитойдқа 1924 жылы Осборн атау берген. * Үлкен ірі өткір тырнақты үш саусақтары болған. Мәліметтер *Қорегі : жануарлар *Салмағы : 13 -27 келі *Тұқымдас : Троодонтид *Отряд тармағы : Теропод Дереккөздер
Ежелгі замандағы ру мен қауым

Ру мен қауым Ежелгі адамдар саны 20 – 30 адамнан аспайтын топтарға (қауымдар) бірігіп жүрді. Кһпшілік жағдай оларға жыртқыштарға қарсы тұрып, ірі жануарларды қаумалап ұстауға, жабайы табиғат жағдайында өмір сүруге мүмкіндік береді. Алғашқы қауымдық мүшелер құрылысын туысқандық қатынастары біріктірді: әрбір қауым бірнеше рулардан тұрды. Ру – өз шығу тегін (әкеден балаға) не шешелік (шешеден балаға) тізбектен тарататын адамдар тобы. Рудың негізгі ерекшелігі өз руының өкілдерімен некеге тұруға тиым салынды. Ру мүшелері бір – біріне барлық жағдайда жәрдемдесіп, өз руласының өлімі мен жарақаты үшін, қанмен кек алуға даяр болатын. Ру мүшелері, сол секілді, діни культі арқылы бірігеді. Әдетте екі немесе бірнеше рулар бір – бірімен тығыз байланыста болады. Олар аң аулайтын жерлерді бөлісіп, бірлесе еңбек етіп, үйленеді: бір рудың адамдары өзге рудан қыз алып үйленетін. Сондай – ақ, ру мүшелерін өмір сүру аумағы да біріктіретін. Ертеректегі қауымда билік оның барлық тең құқылы мүшелеріне тиесілі болатын. Басты заң – бабалар дәстүрі болып, қауымдағы адамдар оның сақталуын бірге қадағалайтын. Шаруашылық және қоғамдық өмірдің маңызды мәселелері ұжымдық түрде шешілетін. Сонымен қатар, әрқашан топтарда үлкен беделге ие, басшы бір немесе бірнеше адам болады. Бірақ, аңшылық немесе әскери өнерінің, данышпандық немесе сәттілігінің арқасында абыройға ие болған басшылар жеке өздері біреулерге бұйырып немесе жазалай алмайтын. Бірте – бірте басқару билігі күрделене берді. Қауымдағы халық саны артып, оның мүшелері біртұтас ұжым құраудан қала бастады. Сол себепті, дәстүрлердің орындалуы мен бақылау міндеті ақсақалдар алқасына ауысты. Сіз білесіз бе? *Ғалымдар алғашқы адамдарды қайырымды да мейірімді болғандығын болжайды. Иракта бір көзі соқыр, бір қолы жоқ болған адам мүрдесінің қалдығы табылды. Ол сол күйімен 40 жыл өмір сүріп, дүниеден өткен. Егер, оған тайпасындағылар көмектеспегенде, бір апта да өмір сүре алмайтын еді. *Үңгірдегі оттың сөнбеуін қадағалау - қауымның әрбір мүшесінің міндеті болған. *Алғашқы қауымдық құрылыс бірнеше мыңдаған жыл бұрын 20 - 30 адамнан тұратын ұжымға бірікті. Галерея Дереккөздер *Әлемдік тарих,"Балалар энциклопедиясы Росмэн",Мәскеу 2012,ISBN 978-5-353-06037-6, УДК 087.5, ББК 63,3(0)
Джон Стейнбек

Джон Эрнст Стейнбек (ағыл. John Ernst Steinbeck, Jr.; 27 ақпан 1902, Салинас, Калифорния, АҚШ — 20 желтоқсан 1968, Нью-Йорк, АҚШ) — американдық прозаик, бүкіл әлемге әйгілі романдар мен повестер авторы: «Ыза шоғы» (1939), «Жұмақтан шығысқа қарай» (1952), «Адамдар мен тышқандар жайлы» (1937), «Біздің қыстың үрейі» (1961) және т.б.; әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1962). 1964 жылы президент Линдон Джонсон Стейнбекті Азаттық президенттік медалімен марапаттады. Сілтемелер http://adebiportal.kz/authors/steynbek-dzhon/ *http://adebiportal.kz/catalog/book/a-ar/ *http://adebiportal.kz/catalog/book/ala-k-l-a-pany/
Сейсмозавр

Сейсмозавр. Динозаврдың атауы «жер сілкіндіруші кесіртке» деген мағына береді. Сейсмозавр кейінгі Юра кезеңінің ең ірі шөпқоректілерінің бірі. ол Киммеридж және Титон дәуірлері арасында, шамамен 154 — 144 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Көлемі нақты анықталмаған. Шамамен есептелген ұзындығы — 37 — 45 метр. Джиллет атты ғалымның есептеулерінде «динозаврдың ұзындығы — 39 — 52 метр» делінеді. Кейбір болжамдарда оның салмағы — 113 тонна, енді бірінде — 22— 27 тонна. Біз осы өлшемдердің соңғысын ғана қолданып жүрміз. 1979 жылы Нью Максикодан сейсмозаврдың аз ғана қаңқа бөліктері табылған. Қызықты дерек * Сейсмозавр шыбық тәріздес құйрығын қорғаныс үшін пайдаланған. * Сейсмозавр тырмадай тізілген тістерімен жақын маңдағы ағаштарың апырақтарын жұлып жеген. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 30 тонна *Тұқымдас : Диплодоцид *Отряд тармағы : Зауроподоморф Дереккөздер
Bank of America

Bank of America — бір АҚШ-тың ғана емес, бүкіл капит. дүнпенің ірі банк монополиясы. 1904 жылы италпялық Амадео Н. Джиани-ни Сан-Францискода Италпя Банкісі деген атпен құрды. 1930 жылы «Бэнк оф Америка оф Калифорния» банкісі қосылғаннан бері А. б. деп аталады. Банк капиталдарын шоғырландыру мен орталықтандыру, АҚШ-тың бас-қа да банк монополияларымен қиян-кескі бәсеке күресте өнеркәсіп пен а. ш-на терең енуі оның елдегі ең ірі банкіге айналуына себеп болды. Өзі-нің қызметі жағыпан ол жартылай коммерциялық, жартылай ипотекалық және жинақ банкі болып табылады, шетелдік заемдарды орналастыруга белсене қатысады. 1969 жылдың басында банкінің Калифорнияда 948 бөлімшесі, шетелдерде 86 бөлімшесі мен 10 өкілдігі және Калифорния мен шет-елдерде 48 әскери болімшесі болды. Италияда 85 бөлімшесі бар ірі «банка д’ Америка эд’ Италия» банкін отау банкіге айналдырды және 39 елдің 50 кредиттік мекемесіне қатысты. А. б. АҚШ-тагы ең ірі «Уэстерн банкорпо-рейшен» банкілік холдинг-компанпя-сына (8,3 млрд. долл.) құпия бақылау жасайды. А. б. Кайзер (автомобиль, бо-лат құю, алюмин з-дтары), Гетти (мұ-най магнаты), «Дуглас эркрафт» (авиац. компаниясы), капит. дүниеде-гі ең ірі 240 мың га цитрусы бар а. ш. акционерлік қоғамы — «Калифорния Ленд» компанияларымен және Хәрст газет тресімен тығыз байланысты. 1969 жылдың басында А. б-нің ак-ционерлік капиталы 214 млн. долл., резерві 883 млн. долл. болды. Баланс сомасы 24,2 млрд. долл., аманат ақша-сының қалдыгы 1947 жылдың басын-дағы 5,4 млрд. долл-дан 1969 жылдың басында 21,5 млрд. долл-га өсті. Дереккөздер
Джеймс Мэтью Барри

Джеймс Мэтью Барри (ағыл. James Matthew Barrie, 1860 жылдың 9 мамырында Кирримьюрда (Шотландия) дүниеге келген - 1937 жылдың 19 маусымы Лондонда дүниеден өткен) — шотланд драматургы және романшы, танымал «Питер Пэн» балалар әдебиетінің авторы. Ол тоқымашы отбасының тоғызыншы ұлы. Дамфриса Академиясында, сосын Эдинбург университетінде білім алған. Универсиетті тәмамдаған соң «Ноттингем Джорнэл» газеті редакциясында жұмыс жасайды. Әдебиет қызметін 1885 жылы бастаған. Жазушы 1889 жылы ауылдық өмір жайында сериялы «Идиллия Олд Лихта» повесті мен журналистер өмірі туралы «Адам жалғыз болғанда» романы жарияланған. Содан кейін Барри «Өлген артық» сәтсіз мелодрамасын, (Better Dead,1888), «Кіші қызметкер» (The Little Minister, 1891) махаббат-психологиялық романын, «Сентименталды Томми» (Sentimental Tommy,1896) және оның жалғасы «Томми және Гризел» (Tommy and Grizel, 1900), «Маргарет Огилви» (Margaret Ogilvy, 1896) ана туралы кітабы жарияланған.1897 жылдан бастап Барри драматургиямен айналыса бастайды (сценалық өңдеу «Кіші қызметкер»). XIX ғасырдың басында Англияда «Кволити-стрит» (Quality Street, 1901) комедиясы - оның танымалдығын арттырады. Барридің («Мери Роуз», «Ғажайып Крихтон», «Кволити-стрит», «Әр әйел не біледі») пьесалары сол уақыттағы драматургтер арасында көзге түскен.1898 жылы Барри Сильвия және Артур Дэвиспен танысады. Бұл таныстық Барри мен Дэвистің отбасы ұзақ достығының бастауы болды.1894 жылы Барри өзінің пьесасында ойнаған жас актриса Мэри Энселлмен үйленеді. 1909 жылы некесін бұзады. Барри жұбайынан балалары болмайды. Сильвия және Артур Дэвистің өлімінен кейін Барри оның балалары, яғни бес баласының бейресми қамқоршысы болды. 1904 жылы «Питер Пэн» пьесасы сахнада қойылды.mБарри көптеген құрметтерге лайық болды: 1913 жылы баронетаны алды, 1922 жылы «Құрмет үшін» ордені; 1919—1922 жылдары Сент-Эндрюсс университетінің ректоры, 1930—1937 жылдары Эдинбург университетінің канцлері; 1928 жылы «Әдебиетшілер қоғамы» президенті болды.Джеймс Мэтью Барри 1937 жылдың 19 маусымында тікелей мұрагерлерін қалдырмастан дүниеден өткен. Дереккөздер http://adebiportal.kz/authors/barri-dzheyms-metyu/ Тағы қараңыз *http://adebiportal.kz/catalog/book/piter-penn-basynan-keshkender/
Селлозавр

Селлозавр — прозауропод тұқымдасына жататын, шамамен 225 миллион жыл бұрын Триас кезеңіндегі Еуропада өмір сүрген динозавр. Протозавропод тұқымдасына жататын динозаврлар сияқты тырнақты саусақтарын қорғаныс мақсатында және қорегіне жету үшін пайдаланған. Селозаврдың қаңқалары Батыс Германияның Нордвуттенберг қаласындағы орта жер қабаттарынан табылған. Селлозаврды 1907 жылы Фредрих фон Хуене атты ғалым сипаттаған. Қызықты дерек * Осы уақытқа дейін 20-ға жуық жартылай сақталған қаңқа табылды. * Селлозавр азық іздеп бір жерден екінші жерге баяу көшіп жүрген. * Ең негізгі ерекшелігі — үлкен денесі, бес саусағындағы тырнақтары. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 909 келі *Тұқымдас : Платеозаврид *Отряд тармағы : Зауроподоморф Дереккөздер
Лаймен Фрэнк Баум

Лаймен Фрэнк Баум (Lyman Frank Baum; 1856 жылдың 15 мамырында Читтенанго, АҚШ-та дүниеге келіп, 1919 жылдың 6 мамырында Голливуд, АҚШ-та өмірден озған) — американдық жазушы, «Oз елінің сиқыршысы» ертегісін жазған. Әлемге әйгілі балалар әдебиетінің классигі, оның он шақты кітаптары экрандалып, көптеген пародиялар мен еліктеулерге себеп болды. Дереккөздер *http://adebiportal.kz/authors/baum-laymen-frenk-/ Тағы қараңыз *http://adebiportal.kz/catalog/book/oz-el-n-si-yrshysy/
Имуномикробиологиялық зерттеулер

Имуномикробиологиялық зерттеулер. Иммунологиялық әдістермен көп тапсырмаларды шешу үшін қолданады: *Иммундық жүйенің жасұшаларының және олардың өнімдерінің санды және функционалды мінездемелерін анықтап адамның және жануардың иммундық жүйесінің жағдайын анықтау. *Адамның ұлпаларының құрамын және мінездемелерін анықтау: қанның топтарын, резус себепкер шарттарды, трансплантациялық антигендерді. *Антиденелердің мөлшерлерін (титрлерін) (серологиялық диагностика) тауып және анықтап инфекциялық ауруларды және оларға резистенттікті табу, ағзада қоздырғыштардың антигендерін табу, осы антигендерге жасұшалы реакцияларды анықтау. *Адамның және жануардың ағзасынан бөлініп шығарылған вирустердің және бактериялардың дақылдарын серологиялық теңестіру. *Адамның ағзасында және қоршаған ортада антигенді қасиеттері бар (гормондар, ферменттер, улар, дәрілер, есіркілер және т.б.) заттарды табу. *Иммунопатологиялық жағдайларды, аллергияларды, трансплантациялық және ісіктерге қарсы реакцияларды анықтау. Иммунологиялық әдістердің негізінде серологиялық реакциялар және жасұшалы реакциялар жатыр. Серологиялық реакцияларды қойғанда антиденелері бар сарысулармен (serum) қолданады. Жасұшалы реакциялардың негізінде антигендердің (аллергендердің) Т-жасұшалармен қарым-қатынасуы жатыр. Иммуномикробиологиялық зерттеулер – өзгеше антиденелерді және антигендерді анықтауға арналған микробиологиялық экспресс-сараптаудың түрі. Серологиялық реакцияларда антигеннің және антидененің қарым-қатынасу үдірісі екі фазада өтеді: *1) өзгеше – антиденелердің белсенді орталықтарының (паратоптар) және антигендердің эпитоптарының комплементарлы қосылып қатынасу фазасы. Осы фаза бір неше секунд немесе бір неше минут созылады; *2) өзгеше емес – көзге көрінетін иммунды кешендер жаратылатын фаза. Осы фаза бір неше минуттан бір неше сағатқа дейін созылады. Дереккөздер
Жанна-Мари Лепренс де Бомон

Бомон де Жанна-Мари Лепренс (фр. Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, Vaimboult тумасы; 1711 жылдың 26 сәуірінде туылып, Руан - 1780 жылдың 8 қыркүйегінде дүниеден өтеді, Шавано) — француз педагогы әрі жазушы, арғы әжесі - Проспера Мериме.Жері аз дворяндардан болады. Екі жыл сәтсіз некесінен кейін 1746 жылы Лондонға барып ауқатты ағылшындардың баласын тәрбиелеумен айналысады. Ол Англияда тұрмысқа шығып, үлкен отбасының анасына айналады. Оның Ағарту дәуіріндегі педагогикалық жүйесі – «кітап алдына бас ию мен рационализм, балаларға деген құрмет рухы» кеңінен тарайды. 1748 жылы «Ақиқат салтанаты» дидактикалық романы жарияланады. Сонымен қатар, мектеп оқулықтарын жазып, қыздар мектебіне сабақ береді. Оның кейбір қаламгерлігі жақсы танымал сюжеттермен беріліп, ертегілер болып саналады. «Сұлу мен құбыжық» ертегісі оның хрестоматиялық редакциясы, Габриэль-Сюзанной Барбо де Вильнёв салалас жазушы болып табылады. Оны әдетте Шаль перро ертегісіне қосымша ретінде басып шығарады.Англияға келгеннен 17 жылдан кейін Лепренс де Бомон континентке барып, соңғы жылдарын Савойада өткізеді. Сыртқы сітемелер * http://adebiportal.kz/authors/bomon-de-zhanna-mari-leprens-/ * http://adebiportal.kz/catalog/book/aru-men-byzhy/
Шантунгозавр

Шантунгозавр гадрозавр тұқымдастарының ішіндегі денесі ең ұзыны болуы мүмкін. Ол тіпті кейбір зауроподтардан да ұзын болған. 1973 жылы сипатталып, атау берілген. Сүйектері Қытайдың Шаньдонг провинциясынан табылып, солтүстікамерикалық туысы — эдмонтозаврға ұқсайтыны анықталды. Басы — жалпақ, ұзын, тұмсығы мен жақ сүйектерінде тістердің орнына ұқсайтын кішкене ұяшықтар болған. Ұяшықтарының саны — 63, ал оның әрқайсысында алты тістен орналасқан. Қызықты дерек * Алғашқы қаңқа сүйектері 1964 жылы қазылып алынды. * Бұл динозавр шамамен 80 миллион жыл бұрын Азияда өмір сүрген. * б.з.д үйректұқымдастардың ірісі болып саналады. * Артқы аяқтары ауыр салмақты көтеруге бейім, сүйегі мықты. * Аяғында үш саусағы бар * Тырнақтары жуан және қысқа болған Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 16 тонна *Тұқымдас : Гадрозаврид *Отряд тармағы : Орнитопод Дереккөздер