kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Нью-Йорк қор биржасы

Нью-Йорк қор биржасы — әлемдегі ең ірі және АҚШ-тың бас қор биржасы. АҚШ-тың қаржы қуаттылықтың және жалпы қаржы өнеркәсібінің нышаны. Биржада бүкіл әлемге танымал Доу-Джонстың өнеркәсіптік серіктестерге үшін акциялар , NYSE Composite және NYSE ARCA Tech 100 Index қор индекстері анықталады. Тарихы 1972 жылдың 17 мамырында қаржы құралдарымен жұмыс істеген 24 нью-йорктік брокерлер және олардың лондондық әріптестер, кофеханаларда (ең белгілі кофехана «Тонтин»), Нью-Йорк қор биржасын құру туралы «Платан астындағы келісім» (Buttonwood Agreement) құжатына қол қойды. 1975 жылдан бастап 1366 жеке мүшелердің меншігінде болған коммерциялық емес корпорацияға ауысты. Корпорациядағы мүшелер орындары сатыла алады, әрбір орынның құны қазіргі кезде 3 миллион АҚШ долларына тең. 2006 жылдың наурыз айының басында NYSE Archipelago Holdings электрондық биржасымен қосылуын аяқтады және өз тарихында бірінші рет инвесторларға акцияларын ұсынды, сөйтіп, коммерциялық ұйымға айналды. NYSE Group акцияларының сауда-саттығы биржаның өзінде жүргiзіледi; капиталандыру 2007 жылдың 5 желтоқсанына қарай $22,6 млрд. құрды. 2006 жылдың маусым айының басында Нью-Йорк қор биржасының болашақта еуропалық Euronext қор биржасымен қосылып кетуі туралы жарияланды. Бұл қосылу 2007 жылдың 4 сәуірінде болды Қызметі лер. Әрбір сатылатын құнды қағаздың бөлек сауда орталығы бар.]] Биржада акциялар мен басқа да құнды қағаздармен операциялар жүргізіледі. Биржада бағалы қағаздар 3 мың (2008) серіктестіктермен баға белгіленеді. NYSE-де сататын серіктестіктіерінің жалпы капиталандыруы, 2006 жылдың соңына қарай $26,5 трлн. құрады. NYSE директорлар кеңесі төрағадан, президенттен, биржаның он мүжесінен және iскерлер тобының он өкiлдерiнен тұрады. Биржа ғимараты Wall Street, 11 адресі бойынша танымал Уолл-стрит көшесінде орналасқан. Оқиғалар * 2007 ** 17 ақпан - тапсырыстар тасқыны кесірінен Нью-Йорк қор биржасының сауда-саттық электрондық жүйесі жұмыс көлемімен жұптаспай, тапсырыстардың бiр бөлiгi орындалмай қалған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.nyse.com NYSE ресми сайты] * [http://www.nyse.com/about/history/1022221392987.html NYSE қысқа тарихы мен статистикасы]
Сарышаян (шоқжұлдыз)

Сарышаян(лат. Scorpіus) — аспан экваторынан оңға таман, Құс жолының ең әдемі бөлігінде орналасқан зодиактік шоқжұлдыз. Айсыз, бұлтсыз түнде одан жай көзбен 100 шақты жұлдызды көруге болады. Олар 13-жұлдыздық шамадағы және одан да жарық жұлдыздар. Ең жарығы І жұлдыздық шамадағы — Антарес жұлдызы. Сарышаянның төңірегіне Мерген, Телескоп, Таразы, Жыланбөктерген, Қалқан және басқа да шоқжұлдыздар орналасқан. Қазақстан жерінде көктемде және жаздың алғашқы айында көрінеді. Дереккөздер
Қатардағы сақтардың қабірлері (б. з. б. VII-II ғғ.)

Қатардағы сақтардың қабірлері (б. з. б. VII-II ғғ.) Сақ заманындағы қатардағы қауым мүшелерінің қабірлері көлемі, бейіттік құрылыстың кұрылымы мен қойылған заттары жөнінен бесшатырлық және есіктік үлгідегі патшалық қабірлерден мүлдем өзгеше. Сақ мәдениеті алдыңғы кезеңінің (б. з. б. VII—VI ғасырлар) мұндай жерлеу орындарына Қарғалы-1 және Алтынемел жотасы-2 қорымдары жатады. Қарғалы-1 қорымы осылай аталатын қойнауда (Алматыдан батысқа қарай) орналасқан. Мұндағы обаларға да тас үйінді түрғызылған, олардың астында сүйек салынған тас жәшіктер болды. Сүйектер созылған күйінде, бастары солтүстік-батысқа карап жатты. Ескерткішті зерттеушілер Қарғалы-1 қорымының мерзімін б. з. б. VIII—VII ғасырларға, қоладан сақтарға өтетін өтпелі дәуірге жатқызады. Шолақ тауларының Алтынемел асуындағы тас жәшікті жерлеу орындары алдыңғы сақ заманына жатады. Мұндағы тас жәшіктер қырынан көмілген жалпақ тақтатастардан құралған да, ұзына бойымен батыстан шығысқа бағытгалған. Жуантөбе қорымындағы обалар да сақ мәдениетінің алдыңғы кезеңіне жатады. Олардың көлемі шағын, өзеннің малтатастары аралас топырақтан үйілген. Қабірлерде адам сүйектері көлденең қойылған ағаштармен жабылған, ұзына бойы батыстан шығысқа қарай бағытталып, жер шұңқырларда жатты. Жерленгендердін жанынан табылған қола ауыздыктар, пышактар, сүйек пен ағаштан жасалған тарақтар, моншақтар, тартпалардың қола айылбастары және керамикалық ыдыстар Жуантөбе мерзімін б. з. б. VI—V ғғ. деп белгілейді. Соңғы сақ заманынын (б. з. б. V—IV ғғ.) біршама жақсы мәлім Қадыр бай-3, Қарашоқы және Қызылауыз сияқты ескерткіштер сол заманға жатады. Шолақ тауларында, Іле өзенінің оң жағасында орналасқан Қарашоқы қорымында қазылған обаның топырақ пен қиыршыктас араласқан шағын үйіндісі; үйінді үстінде дөңгелек қоршау мен оның сыртынан қоршалған тағы бір қоршаудың тастары болды. Адам жерден қазылған шұнкырға жөрленген. Кәбірдің ішінен б. з. б. V—IV ғасырларға жататын жебелердің ұңғылы қола ұштары табылды33. Қадырбай-2 (Іле аңғары) қорымының обаларындағы үйінді тас аралас топырақтан тұрғызылып, олардың іргелерін белдеулей тас қаланған. Жерден қазылған шұңқырдың түбіне қойылған тас жәшіктердің ішінен шалқасынан созылған күйінде, басы солтүстік-батысқа немесе батысқа каратып жерленген өліктердің сүйектері табылды. Қабірлерден б. з. б. IV—III ғасырларға тән керамикалык ыдыстар, аңдык стильде сәнделген қола тоға және сабы бар қола айна шықты. Жерлеу мезгілі б. з. б. IV—III ғғ. деп белгіленеді. Дереккөздер
Қарлыған

Қарлыған (лат. Ríbes úva-críspa) – қарлыған тұқымдасына жататын көпжылдық өсімдік. Қарлыған аса үлкен емес бұта тектес өсімдік. Биіктігі 1-1,2 м болады. Бұталары тікенекті. Жапырағының пішіні 3 қалақты, жартылай түкті. Гүлінің түсі жасыл, қызыл аралас болып келеді. Жемісінің пішіні домалақ, түсі сары, жасыл, қызыл. Жемісі шілде, тамыз айларында піседі. 35-45 жылға дейін өмір сүреді. Әдетте отырғызылғаннан кейін 2-3 жылдан соң ғана жеміс береді. 5-6 жылдары бір түбінен 20 кг өнім алуға болады. Өсімдік туралы Қарлығанның Отаны - Батыс Еуропа мен Солтүстік Африка. Сонымен қатар табиғи түрлері Кавказда, Украинада, Орта Азия елдерінде кездеседі. Тамыры қарақатқа қарағанда жақсы дамыған, 10-40 см тереңдікте жатады. Бірақ тамыры арқылы көбеймейді, себебі оның қосалқы тамырлары болмайды. Оның қызметін бүршіктер атқарады. Қарлыған бұтасы қыстың қатты суықтарына төзімсіз, үсіп қалады. Қолданылуы Бүгін әлемде екпе қарлығанның 1500-ден астам түрі бар. Дәмі және құрамы жағынан жүзімге ұқсас болғандықтан, қарлығанды кейде «солтүстіктің жүзімі» деп атайды. Қарлығанның бір ерекшелігі, оның жемісін пісуінің кез-келген сатысында пайдаланады. Десерт ретінде табиғи қалпында жей береді. Піскен қарлығаннан өте дәмді тосап, жас қарлығаннан өте дәмді сусын жасайды. Қарлыған құрамында болатын пектиндер адам ағзасынан ауыр металдар мен тұздарды шығаруға көмектеседі. 100 гр. қарлыған құрамында 65% су, 23 мг натрий, 170 мг калий, 22 мг кальций, 9 мг магний, 28 мг фосфор және 1,8-4,6 мг темір болады. Бұл элементтердің барлығы қарлығанда органикалық қоспалар күйінде болады, демек, ағзада оңай қорытылады. Қарлыған қан аздық (анемия) кезінде жақсы көмектеседі, сондай-ақ, қан ұюын реттегіш қасиетке ие. Қарлыған туралы тақпақ Солтүстіктің жүзімі Суыққа шыдай береді. Қатты ыстыққа шыдамас, Қарсыз жерде өледі. Құрамында темір көп, Тікенді-бұтақ, талдары, Қаны ұйи беретін Адамдар жесе пайдалы. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер
Рети дебюті

Ре́ти дебю́ті — дебют, келесі жүріспен басталады: 1. Kg1-f3. жабық бастамаларға жатады. Тарихы XX ғасыр басында чехиялық гроссмейстер Рихард Рети құрастырған. Ақтар орталық өрістерге фигуралық қысым түсіріп, оларды бақылауға алуға тырысады. Нұсқалардың көбінде пілдердің біреуін немесе екеуінің фианкеттированиесы қолданылады. Дебютке жиі түстерауысуымен қатар артық темпті жүрістердің орынауыстыруымен өзге дебюттерге көшу тән. Дебюттің теориясымен тәжірибесіне қомақты үлестерін М.&nbsp;Ботвинникпен В.&nbsp;Смыслов еңгізген. Нұсқалар Дебюттің негізгі позициясы 1. Kg1-f3 d7-d5 жүрістерінен кейін туындайды . * 2. c2-c4 ** 2…d5:c4 ** 2…d5-d4 ** 2…c7-c6 *** 3. g2-g3 Kg8-f6 4. Cf1-g2 d5:c4 — гамбиттық жүйе *** 3. b2-b3 **** 3…Cc8-f5 — Ласкер жүйесі **** 3…Kg8-f6 4. g2-g3 ***** 4…Cc8-g4 5. Cf1-g2 e7-e6 —Капабланка жүйесі ***** 4…g7-g6 ** 2…e7-e6 3. g2-g3 Kg8-f6 4. Cf1-g2 * 2. g2-g3 ** 2…Kg8-f6 3. Cf1-g2 Cc8-f5 ** 2…c7-c6 3. Cf1-g2 Cc8-g4 Әдебиет * В.&nbsp;В.&nbsp;Оснос: Дебют Рети. М., ФиС, 1990. Тағы қараңыз * Лисицын гамбиты * Каталондық бастама * Львовтық гамбит
Амондава

Амондава—Амазон джунглиінде мекендейтін үндіс тайпасы. Бұл үндістердің ерекшелігі олардың тілінде «уақыт» сөзі жоқ. Дәл солай оларда «ай», «жыл» сөздерінің де баламасы жоқ. Бұл тайпаға өркениет тек 1986 жылы ғана жетті. Портсмут университетінің ғалымдары және олардың бразилдік Рондониа федералдық университетінен әріптестері осы үндістердің тілін зерттеп ондағы уақытты белгілеу мәселесімен айналыса былай дейді: Біз оларды „уақытсыз халық“ деп айта алмаймыз. Олар басқа халықтар секілді оқиғаларды олардың ретімен айта алады. Бірақ біздің түсінбейтініміз — Амондава халқында уақыттың оқиғалардан тыс ұғымдарының жоқтығы. Амондава адамдары өз жастарын айтпайды. Осы тайпа үндісінің бір жастан келесі жасқа өткенде тайпадағы мәртебесі өзгереді, сонымен қатар аты да өзгереді. Дегенмен уақыт өте келе бұл халық Бразилиядағы португал тілін үйренуде, сонымен қатар осы тілдегі уақыт ұғымдарын оңай пайдалануда. Ғалымдардың ойынша уақыт ұғымдарының жоқтығы олардың тұрмысында уақыт өлшемдерінің, яғни күнтізбенің, сағаттың жоқтығынан ғана теп түсіндіреді. Ғалымдар асықпаса, олардың тілі жойылу үстінде тұр. Дереккөздер Asia Travel журналынан
Мухафаза

Мухафаза (‎ muḥāfaẓä) — көптеген араб елдерінің (Бахрейн, Египет, Иордания, Ирак, Йемен, Кувейт, Ливан, Сирия, Оман) бірінші деңгейлі және Сауд Арабиясының екінші деңгейлі (провинциядан кейін) әкімшілік бірлігі.
Ыдырыш Мұқашұлы

Ыдырыш Мұқашұлы (1918–1988) - Ұлы Отан соғысының ардагері, совет әскері құрамында Берлинді алуға қатысқан, еліне ардақты тұлға. Өмірбаяны 1918 жылы қазіргі Алматы облысы, Алакөл ауданы, Қарабұлақ ауылында дүниеге келген. 1939 жылы Қызыл Армия қатарына (кадровый ретінде)алынады. Әскери міндеті аяқталар шақта Ұлы Отан соғысы басталып кетеді. Шайқастардың бірінде, Солтүстік Буг өзенінің бойындағы шайқаста жау әскеріне қолға түсіп қалады. 1943 жылы неміс тұтқынынан қашып шығып, Грекия ормандарында партизан құрамына (отрядына) қосылады. Тек 1945 жылдың басында ғана өзіміздің әскерлердің құрамына қосылуға мүмкіндік туады. Дәл осы жылы совет әскері құрамында Берлинді алу шайқасына қатысады. Соғыс біткеннен соң елге 1947 жылы бірақ оралады. Елге келісімен бейбіт еңбекке араласып, түрлі қызметтерде істейді. 1988 жылы қайтыс болады. Дереккөздер
Автомобиль нөмірлері

Автомобиль нөмiрі — автокөлiк құралын мемлекеттік тіркеуге алғанда берілетін - нөмір белгісі. Ол әдетте көліктің алдыңғы және артқы жағында металл немесе пластмассадан жасалған жарық қайтаратын тақтайшада бейнеленеді. Сондай-ақ қағаз түрінде көліктің алдыңғы және артқы терезелеріне де қондырылуы мүмкін (көбіне транзитті нөмірлер). Көбінесе, автомобиль нөмірі көліктің белгілі бір елдің қайсыбір әкімшілік бірлігінде (облыс, қала, аудан) тіркелгенін айшықтап тұрады. Көптеген мемлекеттерде нөмірлерді орталық тіркеу мекемесі, ал Канада, Аустралия, Германия, Пәкістан және АҚШ-та нөмірлерді жергілікті билік мекемесі үлестіреді. Тарихы Нөмір белгілері автомобильдерден бұрынырақ пайда болды. 1893 жылы 14 тамызда Франция Париж полициясының жарлығы бойынша нөмір белгілерін таныстырған алғашқы ел болды, оның артынан 1896 жылы Германия да солай істеді. 1898 жылы Нидерланд "жүргізу рұқсаты" деп аталған ұлттық тіркеудегі нөмір белгілерін таныстырған алғашқы ел болды. Бастапқыда бұл нөмірлер жай ғана 1-ден бастап ретпен берілген сандар болды, бірақ кейін 1906 жылы өзгертілді. Әр штаты өз нөмірлерін басып шығаратын АҚШ-та, Нью-Йорк штаты алғашында 1901 жылы көлігінің арт жағында көлік иесінің аты-жөнінің бірінші әріптері (инициалы) көрінетіндей болуын талап еткеннен кейін, 1903 жылдан бастап автомобиль нөмірлерін (ақ фондағы қара түсті сандар) талап ете бастады. Бастапқыда көптеген құзіретті орындарда нөмір белгілері үкімет тарапынан шығарылмаған болатын, сол себепті моторлы көлік иелері өздері жасап шығарулары керек болды. 1903 жылы Массачусетс нөмір белгілерін шығарған алғашқы штат болды. Құрама Патшалықта нөмір белгілері алғаш рет 1904 жылдың 1 қаңтарынан бастап автомобиль акты (Motor Car Act) бойынша талап етіле бастады. Қазақстанның автомобиль нөмірлері . «P» әрпіне аяқталатын соңғы сериялардың бірі]] ]] ]] .]]]] Қазақстан автомобиль нөмірлерінің кестесі 1993 жылғы жүйе 2012 жылғы жүйе Сыртқы сілтемелер * [http://platesmania.com/ Platesmania.com - Көлік құралдары мен нөмір белгілерінің суреттері] * [http://avto-nomer.ru/newforum/ Нөмір белгілері форумы] * [http://avto-nomer.ru/newforum/index.php/forum/168/ Нөмір белгілері форумы - Қазақстан] Дереккөздер
Халықаралық Жердің айналу қызметі

International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) — Халықаралық Жердің айналу қызметі (ХЖАҚ) — Парижде орналасқан халықаралық Жердің айналуы мен координаттары параметрлерін есептеу қызметі. Дүниежүзілік уақыт және стандарт аспан (ICRS) мен жер (ITRS) координаттар жүйелеріне жауапты мекеме. Оның үстіне бұл ұйым UTC уақытына қосымша секундтар қосуға да жауапты. Қызмет құрамына АҚШ әскери-теңіз обсерваториясында (United States Naval Observatory) негізделетін Жер бағыттық параметрлерін болжау бөлімі (Predictions of Earth Orientation Parameters) кіреді. Бөлім Жердің бұрыштық жылдамдығын, прецессия, нутация параметрлерін анықтау мақсатында астрометриялық бақылаулармен айналысады. Ұйымның басқа да бөлімдері Париж обсерваториясында орналасқан. Тағы қараңыз * Халықаралық астрономиялық одақ Сілтемелер * [http://www.iers.org/ www.iers.org — ХЖАҚ ресми торбеті]
Түрген шатқалы

Түрген шатқалы – Іле Алатауының ең ұзын әрі кең шатқалы. Географиялық орны Шатқал Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы, Түрген ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 11 км-дей, Алматы қаласынан шығысқа қарай тас жол бойымен 70 км-дей жерден басталады. Сипаты Түрген шатқалы Іле Алатауының басты жотасының теріскей бөктерлерінен басталып 49 км-дей созылып жатыр. Шатқалдың солтүстік-шығыс шекарасы Сарытау жотасынан басталып, қырқалар арқылы Асы үстіртінен дейін жалғасады. Қырқалар Қараш жотасынан солтүстікке қарай, жотаның оңтүстік-батыс және батыс бөктерлерін бойлай Іле аңғарына дейін созылады. Шатқалдың Теріскенсу өзенінен Батан шатқалына дейінгі бөлігі тар әрі терең, оның тереңдігі кейбір жерлерінде бір 1,5 км-ге жетеді. Түрген шатқалын Есік шатқалынан Есік сілемі бөліп жатыр. Өсімдіктері мен жануарлар дүниесі Шатқалда құрғақшылыққа төзімді Семенов үйеңкісі, Мушкетов түйесіңірі, жабайы өрік ағашы, Сиверс алма ағашы, қайың мен терек, қылқанжапырақтылардың түрлері, оның ішінде шырша қаулап өседі. Түргенде бұталы өсімдіктерден қарақат, бөріқарақат, таңқурай, бүлдірген, қойбүлдірген, итмұрын т.б. өседі. Жануарлардан қоян, борсық, тиын, қабан, тауешкі, қасқыр, аю және жылан мен құстың түрлерін кездестіруге болады. Су жүйесі және сарқырамалары Іле Алатауының мұздықтарынан бастау алатын екі ірі - Шың Түрген және Кіші Түрген өзендерінің түйіскен жерінен басталатын Түрген өзені шатқал бойымен ағып өтеді. Өзенге шатқалдың ортаңғы бөлігінде оң жағынан атауы жоқ бір тармақ келіп құяды, онда "Аюлы" (Медвежий) сарқырамасы орналасқан, ал одан төменірек сол жағында Теріскенсу өзенінің тармағы қосылады. Құбылмалы бақтақ балық шаруашылығынан жоғары, сол жағынан шағын атаусыз тағы бір тармақ келіп құяды. Шатқал бойында "Аюлы" (Медвежий), "Қайрақты", "Скалистый" және т.б. , барлығы 7 сарқырама бар. "Аюлы" сарқырамасы (биіктігі 30 метр) жасыл шыршалар және шыңдар арасындағы бейнелі орында орналасқан. Шатқалдағы шыңдар жер сілкінісі кезінде бөлініп, мұзды кезеңге дейінгі іздерді сақтаған. “Аюлы” сарқырамасына баратын көпірден жоғары 300 метрде “сұлулық көзі” мұзды бұлақты суымен бұлақ орналасқан. "Қайрақ" сарқырамасы орманшылықтан 3 сағаттық жерде орналасқан. Негізгі ағынның құлау биіктігі – 40 м, ал егер барлық шоңғалдарды қосса жалпы ұзындығы – 74 м. Шамамен 10 мың жыл бұрын Түрген Бозгүл өзенінің оң саласы жартастағы туннельді жарып өтіп, Іле Алатауындағы ең күшті және ерекше сарқыраманы құрады. Қайрақ сарқырамасы Іле-Қарағай шатқалындағы Іле Алатауы тау сілемінің солтүстік беткейінде орналасқан. Сарқырама теңіз деңгейінен 2130 м биіктікте орналасқан. Су құлауының биіктігі шамамен 55 метр, рапидтермен - 74 м. Биіктігі бойынша Солтүстік Америкадағы әйгілі Ниагара сарқырамасынан (53) асады. Сарқыраманың атауы кездейсоқ емес. Қайрақ - қазақ тілінен аударғанда, шатқалға тура жол. Әдебиет * Қайрақ / Алматы облысы // Топонимика Казахстана : Энциклопедический справочник / гл. ред. К. Байгабулова; ред. Л. Антохина. — Алматы : "АРУНА" баспасы, 2010. — С. 182. - 5000
Санкт-Мориц

Са́нкт-Мо́риц (, , , ) — Швейцариядағы коммуна, курорт, Граубюнден кантонындағы Санкт-Мориц өзеннінің жағалауында орналасқан. Халқы — 5119 адам (31 желтоқсан 2006). Аумағы — 28.69 мың км². Ресми код — 3787. Санкт-Мориц 1928 және 1948 жылдың қысқы Олимпиада ойындарының астанасы болған. 1934, 1974 және 2003 жылдары Санкт-Морицте тау шаңғысы спортынан әлем чемпионаттары өткізілген. Сонымен қатар Санкт-Мориц бобслейдің отаны болып есептеледі. Санкт-Мориц трассасында бобслей, шана спорты және скелетоннан ірі жарыстар өтіп тұрады. Географиясы Шығыс Альпілердегі ең жоғарғы шың, Piz Bernina, қаладан оңтүстікке қарай бірнеше километрде орналасқан. Халқы Санкт-Морицтің халқы 5.202 адам (31 желтоқсан 2010). 2008 жылы 38.0 % халқын шетелдіктер құраған. Соңғы 10 жылда Санкт-Морицтің халқы 4.9 % төмендеген. 2000 жылы гендерлық үлес 45.4% ерлер және 54.6% әйелдер болған. Тілдері Галерея Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *http://www.stmoritz.ch Ресми сайты *http://www.stmoritz-gemeinde.ch
Шаршы километр

Шаршы километр (км², km², шаршы км) — ауданның өлшем бiрлiгi, шаршы метрге еселі. Бір шаршы километр: * 1 000 000 м²; * 100 гектарға; * 0,878 687 шаршы шақырымға; * 247,105 381 акрға тең. Өз кезегінде: * 1 м² = 0,000 001 км²; * 1 гектар = 0,01 км²; * 1 шаршы миля = 2,589 988 км²; * 1 акр = 0,004 047 км². Қызықты мәліметтер * Египеттің ауданы 1 млн км² құрайды (1,001450 км²). de:Quadratmeter#Quadratkilometer
Аппенцелль-Ауссерроден

Аппенцелль — Ауссерроден (, , дәлме-дәл Сыртқы Тектер) — Швейцарияның солтүстік-шығысында орналасқан шағын кантон. Әкімшілік орталығы — Херизау қаласы. Халқы 53 мың адам. Сыртқы сілтемелер * [http://www.ar.ch Official Page] (German) * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_ar.htm Official Statistics]
Аппенцелль-Иннерроден

Аппенцелль — Иннерроден (, ; дәлме-дәл Аппенцелль — Ішкі Тектер) — Швейцариядағы солтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Аппенцелль қаласы. Халқы 15 мың адам. Сыртқы сілтемелер * [http://www.ai.ch/en/ Ресми сайты]
Граубюнден

Граубюнден немесе Гризон (, , , ) — Швейцарияның оңтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Кур қаласы . Халқы 191,6 мың адам. Географиясы Аумағы 7105 км² (кантондар арасында 1-ші орын). Дереккөздер
Цюрих (кантон)

Цюрих (; ; ; ) — Швейцариядағы солтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Цюрих қаласы. Халқы 1,227 млн адам. Географиясы Аумағы 1729 км² (кантондар арасында 7-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.zh.ch Official Site] (in German) * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_zh.htm Official Statistics] * [http://www.zurichtourism.ch Zürich Tourism]
Санкт-Галлен (кантон)

Санкт-Галлен, немесе Сен-Галлен (, немесе St. Gallen, ) — Швейцариядағы солтүстік-шығысында орналасқан кантон. Астанасы — Санкт-Галлен қаласы. Халқы 471 152 мың адам. Географиясы Аумағы 2026 км² (кантондар арасында 6-шы орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.sg.ch Official Page] (German) * [http://www.stadt-st-gallen.ch City of St. Gallen] (German)
Нидвальден

Нидвальден (; ; ; ) — Швейцарияның орталығында орналасқан кантон. Астанасы — Штанс қаласы. Халқы 38,6 мың адам. Географиясы Аумағы 276 км² (кантондар арасында 22-ші орын). Сыртқы сілтемелер * [http://www.nw.ch/ Official Site](in German) * [http://www.statistik.admin.ch/stat_ch/ber00/ekan_nw.htm Official Statistics]
Швейцария туы

Швейцарияның туы — XIX ғасырда қабылданған.Швейцария туы , матамен жиектерін жете алмайды бақа ұштары орталығы құқығындағы ақ крест қызыл тікбұрышты мата. Тең ауданының жол өткелдері , және оның енінен әрбір көлденең 1/6 үлкен ұзындығы . Туы ресми 1889 жылы Швейцарияның ұлттық символы [ белгісіз көзі 1297 күн ] ( бір уақытта елтаңба бекітілді) бекітілген . Тарихы Бір нұсқа бойынша , туы Schwyz кантоне елтаңбасы [ көзі Белгісіз 1357 күн ] (URI және Untervaldenom бірге , 1291 жылы Швейцария Конфедерациясының қалыптасқан үш кантондар бір ) алынған . Алғаш рет осы түріне баннер 1339 жылы Laupene шайқасында қолданылды. Содан кейін кесіп кросс қазірдің өзінде қазіргі заманғы дат туын ұқсас , туы жиегін жетті . Тудың түсі Қасиетті Рим империясының заманынан бері өзгеріссіз қалды болса, баннер нысаны ғасырлар бойы өзгерді : XV және XVI ғасырларда Конфедерациясының үшбұрышты баннер [ көзі Белгісіз 1357 күн ] ; ақ крест , [ көзі Белгісіз 1357 күн ] XIX ғасырда қызыл фондағы 5 бірдей квадраттар тұратын ; 1889 жылдан бастап (қазіргі нысаны) 5 квадрат крест айналады , кросс бірдей және кең артық 1/6 ; Тудың түсі ресми 2007 жылдың 1 қаңтарынан бекітілген , және тоқыма Pantone 485 - ші нөміріне сәйкес келеді болды .
Швейцария елтаңбасы

Швейцарияның елтаңбасы — 1889 жылдың 12 желтоқсанында қабылданды.Швейцария елтаңба - Швейцарияның мемлекеттік символы , 1889 жылы қабылданған . Бұл Швейцария туы бар ақ айқыш , бар қызыл қалқан . Мемлекеттік деңгейде екі символы ретінде және ресми сапарлар мен оқиғалар кезінде пайдаланылатын кантональные деңгейде ( бірге рәміздер өздері кантонов отырып ) , кезінде пайдаланылатын ту эмблемасы қатар , қоғамдық ғимараттар безендіруге және т.б. . D. Сыртқы сілтемелер * [http://www.admin.ch/ch/i/rs/c111.html Федеральный закон от 12 желтоқсан 1889 ж. о гербе Швейцарии] * [http://www.admin.ch/ch/d/sr/c111.html Федеральный закон от 12 желтоқсан 1889 ж. о гербе Швейцарии] * [http://www.admin.ch/ch/f/rs/c111.html Федеральный закон от 12 желтоқсан 1889 ж. о гербе Швейцарии] * [http://license-plates.ch Номерные знаки автомобилей Швейцарии]
Эвелине Видмер-Шлумпф

Эвелине Видмер-Шлумпф (; 16 наурыз 1956, Фельсберг, Граубюнден кантоны, Швейцария) — Швейцарияның Швейцарияның федерация кеңесінің мүшесі. Сыртқы сілтемелер * [http://www.ejpd.admin.ch/ejpd/en/home/die_oe/dv/cv.html Эвелине Видмер-Шлумпф на сайте Федерального совета Швейцарии] * [http://www.parlament.ch/e/suche/pages/biografie.aspx?biografie_id=3934 Профиль на сайте парламента Швейцарии] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D45352.php Биография в «Историческом словаре Швейцарии»] * [http://www.munzinger.de/search/document?collmol-00&id00000026392&typetext/html&qidquery-simple&qnr1&template/templates/publikationen/document.jsp&preview= Биография на www.munzinger.de]
Швейцария франкі

Швейцария франкі (валютаның коды ISO 4217 CHF, немесе 756) — Швейцария және Лихтенштейннің ұлттық валютасы. Банкноттары мен тиындары Банкноттары 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франктық банкноталар шағарылады. Банкноттарда: * 10 франк — Ле Корбюзье (Жаннере, Шарль Эдуард) * 20 франк — Артюр Онеггер * 50 франк — Софи Таубер-Арп * 100 франк — Альберто Джакометти * 200 франк — Шарль Фердинанд Рамю * 1000 франк — Якоб Буркхардт суреттелген. Тиындары Тағы қараңыз * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Schweiz-B.htm Швейцария франкі (Банкноттар)]
Цюрих

Цюрих (, ) — Цюрих көлінің жағалауында орналасқан Швейцарияның солтүстік-шығысындағы қала. Цюрих кантонының астанасы. Халық саны бойынша мемлекеттің ең ірі қаласы, агломерациялық есептеулер бойынша қаладағы халық саны 1,09 миллионға дейін жетеді. Қалада Клотен халықаралық әуежайы бар. Цюрих қаласы 2011 жылы Monocle британдық журнал пайымдауы бойынша әлемдегі ең үздік 25 қалалар қатарында 2-ші орынға лайық деп жарияланды (бірінші орында - Хельсинки, үшінші орында - Копенгаген). Тарихы Географиясы Халқы Атақты тұрғындары * 1909 - 1914 жылдары аралығында атақты ғалым, физик Альберт Эйнштейн осы қалада тұрған. Өнеркәсібі Оқу орындары Тарихи ескерткіштері Бауырлас қалалар * Сан-Франциско, АҚШ * Куньмин, Қытай Тағы қараңыз * Швейцария қалаларының тізімі Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.stadt-zuerich.ch Қаланың ресми сайты] * [http://www.zurich-airport.com Цюрих қ. Клотен халықаралық әуежайының ресми сайты]
Женева

Женева (, , ) — Швейцарияның оңтүстік-батысындағы қала, француз тілді Женева кантонының орталығы. Тұрғындар саны 12 589 мың адамды құрайды (2017 ж). Елдегі ірілігі бойынша екінші үлкен шаһар. Женева көлінің жағасында, Франция шекарасына жақан жерде орналасқан. Қалада көптеген халықаралық ұйымдардың штаб-пәтерлері орналасқан. Солардың ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымының еуропалық бөлімшесі, Қызыл Крест халықаралық комитеті, Дүниежүзілік Сауда Ұйымы, Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымы, ал 1946 жылға дейін Ұлттар Лигасы бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.ville-geneve.ch Женева ресми сайты] * Женева [http://www.gva.ch «Куантран»] халықаралық әуежайының ресми сайты * [http://www.caika.com/site3/cities.php?id=884 Женева мұражайлары]
Базель

Базель (, , , ) — Швейцариядағы қала, Базель-Штадт жартылай контоны әкімшілік орталығы. Осы қалада Швейцарияның ең ескі Базель университеті орналасқан (1460). Тарихы Бастапқыда бұл маңайды келттік раурацтар тайпасы мекен еткен.. Швейцариядаға ең алғашқы Базель университетінің іргесін ІІ Пием Папа қалаған. 1501 жылы Базель Швейцар конфедерациясына қосылған. Университетте оқытушы қызметін атқарған (1521-29) Эразм Роттердамский кезінде қала гуманизм мен Реформацияның орталығына айналған. Маңызды сауда және өнеркәсіп орталығы, өзен порты. Мемлекеттік тілі – неміс тілі, діні –протестантизм. Географиясы Базель - Швейцарияның солтүстік-батысында орналасқан қала. Қала Франция және Германиямен шекаралас Рейн өзенінде орын тепкен. Халқы Тұрғын саны – 166 558 адам (2000; қала маңындағы халық санын қосқанда 402 387 адам). Атақты тұрғындары Өнеркәсібі Оқу орындары Тарихи ескерткіштері Тағы қараңыз * Швейцария қалаларының тізімі Сілтемелер * [http://www.basel.ch Ресми сайт] Дереккөздер
Берн

Берн ( , , , ) — Швейцарияның Берн кантонында орналасқан коммуна. Берн округінің құрамына кіреді. 2011 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 134 000 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 51.6 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 351, пошта индексі — 3000-3030. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.bern.ch Ресми сайты]
Лозанна

Лозанна Швейцарияның батысында орналасқан француз тілді Во кантоны мен Лозанна әкімшілік ауданының астанасы. Лозана Женева көлінің жағасында орналасқан екінші ірі қаласы және Швейцариядағы бесінші. Ауа райы Спорт Лозанна қаласында Халықаралық олимпиада комитетінің штаб-пәтері орналасқан.. Сонымен қатар, қалада ХОК қолдауымен Олимпиада мұражайы жұмыс істейді. Лозаннадағы ХОК-пен мойындалатын халықаралық спорттық федерацияларының тізімі: * Халықаралық бейсбол федерациясы * Халықаралық бобслей және шаңғы спорты федерациясы * Халықаралық жүзу федерациясы * Халықаралық волейбол федерациясы * Халықаралық гимнастика федерациясы * Халықаралық есу федерациясы * Халықаралық каноэ федерациясы * Халықаралық ат спорты түрлері федерациясы * Халықаралық әуесқой бокс федерациясы * Халықаралық үстел теннисі федерациясы * Халықаралық спорттық би федерациясы * Халықаралық садақтан ату федерациясы * Халықаралық семсерлесу федерациясы * Халықаралық көгалдағы хоккей федерациясы * Халықаралық конькишілер одағы Тағы қараңыз * Швейцария қалаларының тізімі Дереккөздер
Қаскелең (өзен)

Қаскелең – Іле алабындағы өзен. Этимологиясы Бұл атаудың шығу тарихы жайлы түрлі пікірлер бар. Олардың бірі келесі аңыз: "Бұрынғы заманда қазіргі Қаскелең аталған жерде бір байдың екі өлеңші ақын келіні болыпты. Алыс-жақыннан келген өлеңші жігіттерді айтыста жеңбей қоймапты. Сол үшін екі ақын келін, "қос келін" аталып жүріп, жердің аты "қос ақын келіннің ауылы" деп атала келе қысқартылып айтылып, "Қоскелін" боп кетіпті. Осы атауды орыс адамдары өз тіліне бейімдеп "Қаскелең" деп атап кетіпті. Қазақтар да соған еліктеп, "Қаскелең" деп атап кетіпті. Бұл атаудың шығу тарихы жөнінде басқа пікірге сәйкес, "Қаскелең" тарихи атау. Бұл жөнінде Шапырашты Қазыбек бек Тауасарұлы келесідей жазады: "Біздің елде, Қаскөлең тауында бір ауыл қалмақ бұрынғы Батыр соғысынан қалып қойған болатын. Олар бұл кезде қазақтармен етене араласатын. Тек осылардың ішіндегі әлдісі Утнас тұқымы Қарен азамат болған баласы Қаскөлеңді ертіп, ә дегенде қалмақтарды Іледен өткен жерден тосып алуға кетіпті. Қаскөлең түгіл әкесі Қарен осында туған. Қаскөлең біздің Қаскөлең өзені жағасында туғандықтан, атын солай қойған. Қаскөлең өзені таудың басынан тіке түсетін болғандықтан және қасқиып жақсы көрінетін болғандықтан Қаскөлең деп аталған. Оны қазақтарда бірде Қаскөлең, бірде Қасқасу деп атайды. Бұл тұрғыда ғалым Қойшыбаев зерттеу жүргізіп, екі нұсқаны қарастырады: біріншісі - бұл атаудың түрік сөзідерінің "каска" - "тақыр" және "елен" - "ширақ" деген сөздерінің бірігуінен жасалған, екіншісі - "Қаскелең" атауы көне түркі тілінің "қашқа" мен "йелең" сөздерінен жасалып, "тасқынды су" деген мағынаға ие. Географиялық орны Алматы облысы Қарасай және Іле аудандары жерімен ағады. Бастауы Іле Алатауындағы - 3580 м биіктіктегі екі қуатты мұздықтардан басталып, Қапшағай бөгеніне құяды. Гидрологиясы Ұзындығы -177 км. Су жиналатын ауданы - 3620 км 2 . Өзеннің еңі -30 м, ал тереңдігі -1,5м. Өзенде тасқын қауіпі бар. Салалары: Емеген, Қасымбек, Көпсай, Шамалған, Ақсай, Көкөзек, Үлкен Алматы, Кіші Алматы. Әдебиет * Телғожа Жанұзақ, "Тарихи Жер-су аттарының түптөркіні", Алматы, 2010.
Сарыарқа самалы

Сарыарқа самалы – Павлодар облыстық газеті. 1929 ж. «Кеңес туы» деген атпен өлкелік басылым ретінде жарық көрген. Қазір Saryarqa samaly деп аталады. 1929 жылдың 15 ақпанында Павлодар өңіріндегі қазақ баспасөзінің негізі қаланды. Бұл күні «Сарыарқа самалы» газетінің негізін қалаушы округтік «Кеңес туы» газетінің алғашқы нөмірі жарық көрді. Алғашқы редакторы – Бейсенбай Кенжебаев. Газет алғашқы екі-үш ай бойы аптасына бір рет екі мың дана тиражбен шығарылған. Елімізде шаруашылықты ұжымдастыру қозғалысына байланысты 1930 жылдың 14 ақпанынан бастап басылым атауы «Колхоз» деп өзгертілді. Ал 1938 жылдың 14 сәуірінен «Қызыл ту» деген атпен шыға бастады. Газеттің қоғам өміріндегі орны, журналистерінің белсенділігі ескеріліп, 1979 жылы 15 наурызда «Қызыл ту» газеті «Құрмет Белгісі» орденімен наградталады. Басылым 1991 жылдың 26 қыркүйегінен бастап «Сарыарқа самалы» деген жаңа атаумен жарық көруде. Газет аптасына 3 нөмір – сейсенбі, бейсенбі және сенбі күндері шығады. Апталық таралымы - 26 000 дана. Газет Ертістің Павлодар өңірімен қатар, еліміздің барлық облыстарына және Ресейдің Алтай, сондай-ақ Моңғолияның Баян-Өлгий өлкелеріне тарайды.Газеттің қазіргі Бас редакторы – Нұрбол Қанатбекұлы Жайықбаев. 2000 жылы «Сарыарқа самалы» Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Алғыс хатымен марапатталды. 2014 жылы Қазақстан Журналистер академиясының жалпыұлттық «Алтын Жұлдыз» дипломын алды. 2016 жылдың 25 қазаны күні Павлодар облыстық «Сарыарқа самалы» газетінің 15 000-ыншы нөмірі жарық көрді. 2022 жылдың 28 қазанында ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі Журналистика саласындағы ұлттық URKER-2022 сыйлығын “Үздік өңірлі БАҚ” номинациясы бойынша жеңіп алды. Газет 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап аптасына 2 рет (сейсенбі 12 бет және бейсенбі 24 бет болып) жарық көреді. Газеттің Saryarka-samaly.kz сайты және әлеуметтік парақшаларда ресми аккаунт-парақшалары жұмыс істейді. 2023 жылы газет жүлдесіне арналған ұлттық спорт түрі - Тоғызқұмалақ ойынынан ХV республикалық турнир өткізеді. 2024 жылы 15 ақпанда “Saryarqa samaly” газетінің жарыққа шыққанына 95 жыл толады. Сыртқы сілтемелер *[http://www.saryarka-samaly.kz Ресми веб-сайты]
Ғабдолхай Ахатов

- 1986)]] Ғабдолхай Ахатов (; 1927-1986, КСРО, Татарстан) - тюрколог, филология ғылымының докторы (1965), профессор (1970). Профессор Г.Х.Ахатов диалектологияның қалыптасу және дамытуына үлкен үлестi енгiздi, лексикология және фразеология. Ғалым 200iрек ғылыми монографиялардың авторы болып табылады, бап және оқулықтарды. Профессор Ғабдолхай Ахатов ұйымдастырушымен және сiбiрге ғылыми лингвистикалық және диалектологиялық экспедициялардың қатарының жетекшi болды, орта Азия. Ол көп тiл бiлушi болды - 20 тiлден астам бiлдi. Ол өмiрлер соңғы жыл жасанды халықаралық тiлдiң пiшiндеуi үшiн құрылымдық лингвистиканың төңiрегiдегi зерттеулерi және болуы мүмкiн компьютерлердiң қолдануына сонымен бiрге қадала көңiл бөлдi. Дереккөздер *Татар энциклопедиясы. - Қазан, 2002, ISBN 5-85247-035-X. * [http://akhatov.org Ғабдолхай Ахатов]
Балқаш (айрық)

Балқаш сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Балқаш — Ағынсыз көлі, Қазақстан Республиқасы ең ірі көл. * Балқаш қаласы Қазақстан Республикамызда орналасқан * Балқаш-9 — соғыс ауыл * Балқаш — Балқаш қаласынын әуежайы
Перфоративті ойық жара

Асқазан – асқазан-ішек жолының ең кең бөлігі. Асқазан бос болғанда ол семіп қалған сияқты болып көрінеді. Тамақтанған соң асқазанның көлемі айтарлықтай үлкейеді. Асқазанның пішіні мен өлшемі оның құрамындағы затпен толуының дәрежесіне байланысты, сондықтан олар өзгермелі. Орналасуы мен пішініне адамның конституциялық ерекшеліктері әсер етеді. Асқазанның рентгендік анатомиясы *Өңештік-асқазандық байланыс – өңеш пен асқазан арасындағы тесік. *Кардиальды сфинктер – айналмалы бұлшықет. *Түбі – бүйірінде кардиальды бөлімнің үстінде жатқан шар тәрізді бөлік *Денесі – асқазанның тік бөлігі *Антральды бөлігі – шамалы кеңеюге ұқсас көлденең бөлігі *Пилорус өзегі – антральды бөлімнің жалғасы *Пилорус – бұлшық етті сақинамен қоржалған тесік. *Кіші және үлкен иірімдерді ажыратады. Он екі елі ішектің анатомиясы Он екі елі ішек (ОЕІ) – жіңішке ішектің бірінші бөлігі. Ұзындаға 20-24 см. ОЕІ ұйқы безінің басымен тығыз жанасып жатады. OЕІ (луковица), төмен түскен бөлікті, көлденең және жоғары өрлеген бөліктерді ажыратады. ОЕІ төмен түскен бөлігіне жалпы өт және ұйқы безінің жалпы өзектері ашылады. ОЕІ пен ащы ішектің қосылған жері онекіеліктік – ащы ішектік иілім деп аталады. Бөл бөлік Трейтц байламымен бекітілген, осы жерде жіңішке ішектің шажырқайының түбірі басталады. ОЕІ қатпарлары көлденең, шырышты қабықта қауырсынның сүретін салып орналасқан. Ас қорыту жүйесінің қызметі *Бірінші қызметі – асты, суды, минералдар және витаминдерді қабылдау және қорыту. Тағам ақуыз, май және көмірсу ретінде жұтылады, олар кейіннен сіңірілу үшін өңделіу және дайындалуы керек (тағамның қорытылуы қажет). *Екінші қызметі – қорытылған тағам бөліктерінің, судың, витаминдердің және қажетті элементтердің ас қорыту жолынан қанға және лимфа тамырларына абсорбциясы (сіңірілуі). *Үшінші қызметі –қажетсіз заттарды тығыз шлак түрінде ағзадан шығару. Ас қорыту жүйесі Ас қорыту жүйесіне келесілер кіреді: Асқазан-ішек жолы және ас қорытуға қатысатын қосымша мүшелер. 1) Ас қорыту жолы – ауыз қуысынан басталады, жұтқыншақ, өңеш, асқазан, жіңішке ішек, жуан ішекпен жалғасып, артқы жолмен аяқталады. 2) Қосымша мүшелер – сөд бездері, ұйқы безі, бауыр, өт қабы. Перфоративті ойық жара Асқазан не 12 елі ішек ойық жара дефектісінде пайда болған перфорация ойық жара немесе жедел гастродуоденалды ойық жара асқынуы болып табылады Жара перфорациясының 3 түрі бар: *Бос құрсақ қуысына *Жабылған. *Атипті. Бұл жіктелудің клиникада маңызы жоғары. Патологиялық анатомиясы Перфорация жаңа және ескі ойық жарада пайда бола алады. Серозды қабатта гиперемия, ісіну, дефект айналасында фибрин жабылу тән. Жара ескі болса, перигастрит және перидуоденит, асқазан формасының деформациясы тән. Тесік шеттері қалыңдаған, тығыздалған, каллезды жарада сіңірлік консистенцияға ие. Микроскопияда: асқазан не ішек қабаты бұзылған, тыртық тін өскен, лейкоцитарлы реакция кейде плазмоцитарлы инфильтрация анықталады. Дереккөздер
Аппендицит еміндегі аз инвазивті әдістер.

Аппендоэктомия Аппендоэктомия дегеніміз адамдағы соқыр ішек қабынудағы, оның кесіліп, алынып тасталуын айтады. Лапароскопия 1977 жылы Де Кокк алғаш рет лапароскопия әдісімен аппендэктомияны жасады. Ол өсіндіні алдын ала лапароскопиялы көргеннен кейін алып тастады. 1983 жылы К. Семм жедел қабыну белгілері жоқ аппендицитті тек лапароскопиялық техниканы қолдана отырып жасады. Бұл операцияны жасай отырып, ол өсіндінің тұқылын кисетті тігіспен енгізе алды. 1985 жылы Флемминг қабынған аппендиксті лапароскопиялық әдіспен ала алды. 1987 неміс хирургі Гетц және оның әріптестері аппендэктомияны лапароскопиялық әдіспен алуды белсенді қолдана бастайды. Олар Семм ұсынған әдісті модификациялайды. Бұл түрінде ол көптеген елдердің клиникасында қолданылады. Лапароскопия кезеңдері Лапароскопиялық аппендэктомия операциясы бірнеше этаптардан тұрады: 1.Лапароцентез. 2.Іш қуысында жұмысқа қажетті кеңістікті дайындау. 3.Іш қуысы мүшелерінің ревизиясы. 4.Аппендэктомия. 5.Іш қуысының санациясы. 6.Операциның аяқталуы. Іш қуысына параумбликалды нүктеден төмен енеді. CO2 мен инсуфляцияны 14 мм сын бағ дейін қысым көтерілгенкейін диаметрі 10 мм троакар енгізіледі. Бірінші троакарды енгізгеннен және инсуфляциядан кейін іш қуысына лапароскоп енгізіледі. Ревизия жасалынады. Содан кейін 5 мм троакарды сол жақ мезогастралды аймаққа енгізеді. Атравматикалық қысқыш көмегімен бауыр аста және үсті, үлкен шарбы, кіші жамбас мүшелерінің ревизиясы жасалынады. Құрат тәрізді өсінді анықталады. Аппаендикс анықталғаннан кейін іш қабырғасының оң жақ бөліміне екінші 5 мм троакар енгізіледі. Өсіндінің шарбысы биполярлы коагуляциямен кесіледі немесе эксрта- не интракорпоралды тігіс салынып қайшымен кесіледі. Өсінді негізіне 3 лигатура салынады. Оның 2 қалатын бөліміне, ал біреуі алынатын бөліміне. Өсіндінің негізін өңдеуде сонымен қатар клипсаларды немесе арнайы тігіс салатын аппараттарды қолдануға болады. Іш қуысын бактериалды агенттерден алдын алу мақсатында кесілген аппендикстің шырышты қабаты коагуляцияланады немесе антисептик ерітіндімен өңделеді. Препаратты арнайы контейнерге салып, сол жақ мезогастралды аймақтағы 5 мм лапароскоптың бақылауымен 10 мм троакар арқылы шығарылады. Операция іш қуысының санациясымен және қажет болған жағдайда лапароцентездің оң жақ нүктесі арқылы дренажды орнатумен аяқталады. Tранслюминалды oперация Соңғы жылдары қазіргі медицинаға аз инвазивті операциялық әдістер еніп келеді. Оларға транслюминалды хирургияны жатқызуға болады. Бұл әдістің негізінде жұмсақ қозғалмалы инструменттерді адам ағзасының естественные отверствия лары арқылы енгізіп, тілімді тек тікелеп нысана мүше алдында жасалынады. Транслюминалды апендэктомия кезінде 2 ену жолы болуы мүмкін: *трансгастралды аппендэктомия (инструменттер асқазан қабырғасындағы кіші тесіктен енгізіледі); *трансвагиналды аппендэктомия (инструменттер қынапта жасалған кіші тілімдер арқылы енгізіледі). Бұндай операциялардың артықшылықтары: *косметикалық дефекттердің толығымен жоқ болуы; *салыстырмалы жылдам емделуі *операциядан кейінгі реабилитация уақытының қысқаруы. Дереккөздер: 1.http://ru.wikipedia.org/wiki/Аппендицит
Adventure of the Seas

MS Adventure of the Seas («Теңіз оқиғасы») — Royal Caribbean Cruises Ltd.-ның меншігіндегі «Voyager» класындағы үшінші кеме. 2001 жылы Турку қаласының STX Europe верфінде соғылады. Тарихы Кеменің құрылысы 1999 ж. тамыз айында басталады. 2000 ж. зауыт нөмірі 1346-шы килі төселеді. 2001 ж. 26 қазанда тапсырылып, 8 қарашада Нью-Йоркте шоқындыру салтанаты өтеді. Аталмыш кеменің операторы Royal Caribbean International болады. Алғашқы сапары 18 қараша 2001 ж. басталады. Сол күннен бастап Кариб теңіз бассейнімен саяхаттайтын болған. АҚШ-тағы экономикалық дағдарыстан, 2010 ж. Adventure of the Seas-ті Жерорта теңізіне жіберіледі. Сол жерде кеме көктем мен жаз айларында Барселона мен Малаги арасымен төрт-бес күндік круиз жасайтын болды. 2011 ж. тамыз айынан бастап лайнер Жерорта теңізінде жұмыс істеп келеді. Кемедегі ойын-сауықтар * 50-ші жылдардағы Johnny Rockets® мейрамханасы * Portofino итальян мейрамханасы * күні бойы жұмыс істейтін променад * Casino RoyaleSM * 1350 орындық театр * мұз айдыны * өрмелейтін қабырға * серфингке арналған жасанды толқын — Flow Rider * баскетбол және мини-гольфке арналған алаңқайлар Тағы қараңыз * Navigator of the Seas * Voyager of the Seas * Explorer of the Seas * Алып жолаушылар лайнерлер тізімі * Royal Caribbean International Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://exchange.dnv.com/Exchange/Main.aspx?EXToolVessel&VesselID20125 Adventure of the Seas auf Det Norske Veritas] * (швед тілінде) * [http://www.royalcaribbean.com/findacruise/ships/class/ship/home.do?brR&shipClassCodeVY&shipCodeAD&shipNameAdventure+Of+The+Seas+++++++++ Royal Caribbean International бетінде кеменің сипаттамасы] Галерея
Mariner of the Seas

MS Mariner of the Seas («Теңіз теңізшісі») — Royal Caribbean Cruises Ltd.-ның меншігіндегі «Voyager» класындағы бесінші лайнер. 2003 жылы Турку қаласының STX Europe верфінде соғылады. Voyager of the Seas, Explorer of the Seas, Adventure of the Seas және Navigator of the Seas кеменің егіз сыңарлары болып келеді. Американдық мүгедек спортсмен Джин Дрисколл лайнердің өкіл анасы атанады. Тарихы Кеме финдық Kvaerner Masa-Yards Inc., Turku New Shipyard верфінде 2003 ж. соғылады. Сол жылдың 29 қазанында кеме компанияға тапсырылады. Алғашқы сапары 2003 ж. 16 қарашада басталады. 2011 жылы кеме италияндық Чивитавеккья айлағынан шығып жүрген, сонымен қатар Италия, Грекия, Түркия және Израиль айлақтарына кіріп тұрды. 2012 ж. сәуірде кемені құрғақ докқа қоймақшы, содан кейін Жерорта теңізіне қайтармақшы. Кемедегі ойын-сауықтар * 50-ші жылдардағы Johnny Rockets® мейрамханасы * Portofino итальян мейрамханасы * күні бойы жұмыс істейтін променад * Casino RoyaleSM * 1350 орындық театр * мұз айдыны * өрмелейтін қабырға * серфингке арналған жасанды толқын — Flow Rider * баскетбол және мини-гольфке арналған алаңқайлар Кеменің суреттері Тағы қараңыз * Navigator of the Seas * Voyager of the Seas * Explorer of the Seas * Adventure of the Seas * Royal Caribbean International Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://exchange.dnv.com/Exchange/Main.aspx?EXToolVessel&VesselID22760 Mariner of the Seas auf Det Norske Veritas] * [http://www.royalcaribbean.com/findacruise/ships/class/ship/home.do?brR&shipClassCodeVY&shipCode=MA Royal Caribbean International кеме туралы ақпараттар] * (швед тілінде)
Адам тісі

Тiстер — қатты жасушаларда тұратын, азықты алғаш механикалық өңдеуден өткізу үшiн арналған құрылым. Сонымен қатар жануарларда қорғану және шабуыл үшiн қару ретiнде қолданылады. Ал адамда сөз дыбыстарының пайда болуы үшін маңызды, және де күлудегі маңызды компонент болып табылады. Тістің ішінде жүйке жасушалары және қан тамырлары өтіп жатқан дәнекер ұлпа болады. Тiстерді сүт тіс және тұрақты тіс деп бөледі. Тiстердiң қалыпты саны ересек адамда - 32, және болуы мiндеттi емес 4 ақыл тiс. Атап айтсақ 8 күрек тіс, 4 ит тiс, 8 кіші азу тіс және 8-12 үлкен азу тістер. Балаларда сүт тiс 3 айдан бастап бір жас шамасыаралығында шығады. Сүт тістер 6-12 жас аралығындағы тұрақты тістерге бiртiндеп алмастырылады. Сүт тiстерiнің жалпы саны 20: 8 күрек тіс, 4 ит тiс және 8 азу тіс. Кейбір адамдарда 32 емес 33 тiс болады. Мұндай жағдайлар өте сирек, бiрақ олардды комплекттен тыс деп аталу келісілген; екi жоғарғы алдыңғы тістердің орнына үш тiс орналасады. Тістің құрылымы Стоматологиялық анатомия — бұл тiстердiң құрылысына арналған анатомияның бөлiмi. Тiстердiң дамуы, сырт пiшiнi және классификациясы осы бөлiмнiң зерттеу объектісіне жатады. Тiс емдеу анатомиясын таксономикалық ғылымға жатқызуға болады, ол өйткенi тiстердiң классификациясы, олардың құрылымы және атаумен шұғылданады. Бұл мәлiметтерді тісті емдеу барысында стоматологтер қолданылады. Тiс жақтың альвеолалық өсiндiсiнде орналасқан, қатты кездемелерден құралады (тiс эмальi, тiс, дентин). Анотомиялық тұрғыда тісті былай бөледі: коронкасы (тiстiң бiр бөлiгi сөйлеушi қызыл иектiң үстiнде), тiстiң түбiрi (жабулы қызыл иекпен альвеолада терең орналасқан тiстiң бiр бөлiгi) және тiстiң мойындары (тiстiң түбiрiнен коронкасына ауысатын өтпелі аймақ, өте нәзiк эмальсi бар бөлiмше). Тістің ішінде пульп камерасы және тiстiң түбiрлiк каналыны деп аталатын қуыс бар. Тiс түбiрінің ұшар басындағы арнайы саңылау арқылы барлық қажеттi заттарды апарып тұратын күре тамыр бар. Сонымен бiрге тiстiң иннервациясын орындайтын жүйкелер орналасады. Тістің функциялары Тiстер негiзгi функциялары бойынша 4 түрге жiктеледi: * Күрек тістер — балаларда және ересектерде шығатын алдыңғы тiстер. Азықтың кесуi үшiн пайдаланылады * Ит тiстер — асты бөлшектеу үшін және азықты ұстап қалуы үшiн қызмет көрсететiн конус сияқты тiстер * Премоляр (кіші азу) — тамақты езу, үгітуге арналған. * Моляр тістер(үлкен азу) — тамақты езу, үгітуге арналған. Тістің дамуы Ауыз қуысы гигиенасы Ауыздың қуысының гигиенасы қанқұрттың пайда болуының алдын алуда маңызды болып табылады. Гигиенаны сақтамау пародонтоз, ауыздың қуысынан жағымсыз иiсте болуы, гингивитке әкеледі. Тіс күн сайынғы тазалауды қажет ететіндігі де сондықтан. Сонымен қатар кәсіби деңгейде де тазалау жұмыстарын жүргізіп отырған орынды. Бұл процедуралар тіс қуыстарындағы тасты тазарту үшін қажет. Бөпенiң алғаш шыққан тiстерiн күту үшiн арнайы денталь майлықтарын қолдану ұсынылады. Тіс аурулары * Тісжегі (Кариес) * Ұлпа қабынуы (Пульпит) * Периодонтит * тіс тасы (Пародонтит) * Цементома Дереккөздер Сілтемелер * Загорский В. А. Частичные съёмные и перекрывающие протезы — М.: Медицина, 2007. — ISBN 5-225-03919-7.
Адам тағдыры

Адам тағдыры — кеңестік орыс жазушысы Михаил Шолоховтың әңгімесі. Шығарма 1956—1957 жылдары жазылған. Алғашқы жарияланымы — «Правда» газетінің 1956 жыл, 31 желтоқсан-1957 жыл, 02 қаңтардағы санында жарияланды. Сюжеті Ұлы Отан соғысы басталысымен Андрей Соколов есімді шопырға отбасымен қоштасып майданға кетуге тура келеді. Соғыстың алғашқы айларынан-ақ ол жарақат алып қалып, фашисттердің тұтқынына түседі. Тұтқында жүріп концлагерьдің барша қиындығын бастан өткереді, дегенмен өрлігінің арқасында ебін тауып құтылып шығады. Қысқа мерзімді майдандық демалыс алып Отанына оралғанда, сүйікті жары Ирина мен екі қызы бомбалау кезінде қайтыс болғанын естиді. Ет жақындарынан жас офицер ұлы тірі қалыпты. Майданға келгенде Андрей соғыстың соңғы күнінде ұлының да қаза тапқанынан хабардар болады. Соғыстан кейін жалғыз қалған Соколов басқа өңірде қызмет етеді. Ол жерде жетім қалған Ваня есімді кішкене баланы кезіктіреді. Ваняның анасы бақилық болған, ал әкесі хабар-ошарсыз жоғалған болатын. Соколов балаға оның әкесі екенін айтады, осы арқылы баланың (және өзінің) жаңа өмірге деген зор үмітін, құлшынысын қалыптастырады: Жетімсіреген екі адам...Әскери дауылдың орасан күшімен өзге өлкеге лақтырылып тасталған құм ұнтақтары тәрізді...Оларды алдан не күтеді? Және тұла бойы ерік-жігерге толы осы бір орыс адамы бәріне шыдайды және әке иығына дейін өсіп, толысып Отанына оралу жолында барлық қиындыққа төзе, төтеп бере отырып жеңіске жетеді деп ойлаудың қисыны бар еді... Шығу тарихы Әңгіменің сюжеті ойдан шығарылмаған. 1946 жылдың көктемінде М. Шолохов аңшылықта жүріп бір адамды кезіктіреді, ол басынан өткен қайғылы оқиғаны түгел баяндап береді. Шолоховты бұл әңгіме қатты толғандырады да ақыр соңында мұны шығармаға айналдыруды жөн деп табады. "Бұл жайлы міндетті түрде әңгіме жазып шығамын". Арадан 10 жыл өткенде Хемингуэй, Ремарк пен өзге де шетелдік жазушылардың шығармаларын қайталап оқи отырып, бас-аяғы жеті күнде "Адам тағдыры" атты шығарманы дүниеге келтіреді.¹ Экранизациялануы Әңгіме 1959 жылы басты рөлді сомдаған совет режиссері Сергей Бондарчук тарапынан экранға шықты. "Адам тағдыры" фильмі 1959 жылы Мәскеу кинофестивалінде бас жүлдеге лайықты деп танылып, жас режиссердің үлкен киноға жол тартуына серпін берді. Дереккөздер * Лейдерман Н. Л. «Монументальный рассказ» М. Шолохова // Лейдерман Н. Л. Русская литературная классика XX века. — Екатеринбург: 1996. — С. 217—245. — ISBN 5-7186-0083-X. * Павловский А. Русский характер (о герое рассказа М. Шолохова «Судьба человека») // Проблема характера в современной советской литературе. — М.-Л., 1962. * Ларин Б. Рассказ М. Шолохова «Судьба человека» (Опыт анализа формы) // Нева. — 1959. — № 9. Сыртқы сілтемелер * [http://www.lib.ru/PROZA/SHOLOHOW/sudbache.txt Электронды нұсқасы]