kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ксенобиотиктер

Ксенобиотиктер (Ксенобиотики) (грекше xenos — бөтен, жат, bios — тіршілік, өмір) — тірі организмдерге жат химиялық заттектер. Ксенобиотиктер биоталық айналымға кірмейді, әдетте, адамның шаруашылық іс-әрекетінен тікелей немесе жанама пайда болады. Оларға пестицидтер, минерал тыңайтқыштар, жуғыш заттектер (детергенттер), радионуклидтер, синтетикалық бояғыш заттектер және т.б. жатады. Қоршаған табиғи ортаға түскен соң олар аллергиялық реакция туғызуы, организмдерді өлімге душар етуі, тұқым қуалайтын белгілерді өзгертуі, иммунитеті төмендетуі, зат алмасуды бұзуы, табиғи экожүйедегі процестердің барысын биосфера деңгейіне дейін тұтастай өзгертуі мүмкін. Сыртқы ортадағы және тірі организмдердегі ксенобиотиктердің айналымын детоксикация және деградация арқылы зерттеу табиғатты қорғау жөніндегі санитариялық-гигиеналык шараларды ұйымдастыруда өте маңызды. Ксенобиотиктерге ауыл шаруашлығында қолданылатын химикаттар, тұрмысқтық химия, құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі, мелиорациялық жұмыстар, синтетикалық заттарды жатқызуға болады. Дереккөздер
Маргинал

Маргинал өз мемлекетінің мәдениетінен үзіліп (класс, топ) және өзгенің құнды өмірінің бейнесіне қосылмаумен ерекшеленетін адам; жол бойында жазылған қандай да бір тілдердің мәдениеттердің, әлеуметтік топтардың аралығында, шекарасында қалып, бұрынғы әлеуметтік байланыстарын үзген, жоғалтқан және жаңа өмір жағдайына бейімделген адам; өмір аралығында қалған жан. Көбінесе маргинал - бұл мигранттар, этникалық азшылықтың өкілдері, қалаға қоныс аударған ауыл тұрғындары, баспанасыздар, кезбелер. Дереккөздер
Нұсқаулық

Нұсқаулық - 1. Әлденені орындау, жүзеге асыру тәсілі мен тәртібін бекітетін тәртіптер жинағы. 2. Жалпы алғанда нұсқау. 3. Жоғарғы басшылықтың бұйрықтары немесе басқа мемлекеттік органның заңнамалық, актінің қолдану тәртібін анықтау және түсіндіру мақсатында шығарылатын заңдық күші бар кұқықтык акт. Дереккөздер
Сақтандыру төлемақысы

Сақтандыру төлемақысы - 1) сактандырушы сактанушыға, сақтандырылушыға (пайда алушыға) немесе басқа тұлғаға сақтандыру жағдайы басталуына байланысты төлейтін ақшалай қаражат сомасы; 2) сақтандыру жағдайынын басталуына байланысты сақтандырушының сақтанушыға немесе өзге тұлғаға ақшалай қаражатты қолма-қол ақшасыз аударуы немесе олар5а қолма-қол ақшалай төлеуі. Мүліктің опат болуына немесе зақымдануына байланысты туындаған зиянның орнын толтыру кезінде сақтандыру төлемақысы сақтандыру етемі түрінде төленеді, ал сақтанушының, сақтандырылушының немесе өзге жеке тұлғаньщ өмірінде қайсыбір уақиғалар болған кезде сақтандырумен қамсыздандыру түрінде етеледі. Сақтандыру төлемақысының шекті шамасы мүлікті және жеке басты сақтандыру бойынша сақтандыру сомасымен, ал жауапкершілікті сақтандыру бойынша белгіленген лимит бойынша айқындалады. Дереккөздер
Салықтарды төлету

Салықтарды төлету - салықтарды төлеудің және төлетудің салық заңдарымен белгіленген тәртібі. Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес салық төлеу салық төлеушіге міндет ретінде жүктеледі. Салық төлеуші салық базасын, салық мөлшерлемесін және салық жеңілдіктерін басшылыққа ала отырып, салық кезеңінде төленуге тиіс салық сомасын дербес есептейді және салық төлейді. Кей жағдайда салық сомасын есептеу міндеті салық агенттері мен салық органдарына жүктелуі мүмкін. Дереккөздер
Салықты өндіріп алу

Салықты өндіріп алу — салықты (алымды) заңдарда белгіленген мерзімде толық төлемеген немесе кем төлеген жағдайда салық төлеушінің немесе салық агентінің банкідегі шоттарында тұрған ақшалай қаражатына, сондай-ақ салық төлеушінің өзге де мүлкіне шара қолдану жолымен салық төлеушіден (алым төлеушіден) мәжбүрлеп өндіріп алу. Ұйымдардан салық даусыз өндіріп алынады, ал жеке тұлғаларға сот тәртібімен төлеттіреді. Дереккөздер
Оффшорлық орталықтар

Оффшорлық орталықтар - шетел капиталдарын тарту саясатын жүргізуші және оларға шетел резиденттерімен және кез келген шетел валютасы түріндегі қаржы-несие операцияларын жүргізу кезінде түрлі жеңілдіктер беруші ұлттан тысқары орталықтар, шағын (әдетте аралдардағы) мемлекеттер. Берілетін жеңілдіктер және оффшорлық компанияларды тіркеу мен оларды басқарудың оңайлатылған тәртіптемесі, мұндай тәртіптеменің олардың иелері есімінің құпия сақталатындығын және ұсықушыға арналған акциялар шығару мүмкіндігін қамтамасыз етуі, капиталдың әкетіліміне шектеулердің жоқтығы иелерінің төлемдерді еркін төлеуіне әрі кез келген валкюта түрінде кез келген шетел банкілерінде депозиттік шоттар ашуына мүмкіндік береді. Дереккөздер
Сауда ғұрыпы

Сауда ғұрыпы сауда саласында нақты іс жүзінде қатынастардың тұрақты немесе бір жолғы қайталануы негізінде қалыптасқан қағида. Б е й қ ұ қ ы қ т ы қ ғ ұ р ы п (жай ғұрып) шарт бойынша тараптардың бейнебір еркін білдіру нышаны ретінде саналатын негізде ғана қолданылады. Сауда ғұрыпы танылуы және құқықтық нормалармен тең қолданылуы (құқықтық ғұрып) үшін бекітілуге тиіс. Халықаралық сауда және сауда мақсатымен теңізде жүзу саласында сауда ғұрыптарының елеулі мәні бар. Әсіресе сыртқы экономикалық ынтымақтастықтың заңнамада реттелмеген нысандарын реттеу кезінде олардың рөлі зор. Дереккөздер
Құрастырушы

Құрастырушы - бір немесе бірнеше авторлардың шығармаларынан әртүрлі көздерден ( баспа, қолжазба, басқа да) материалдарды жинақтап, басылымды құрастырып жариялауға әзірленген адам немесе ұйым. Дереккөздер
Әлмерек

Әлмерек — Алматы облысы Талғар ауданы Гүлдала ауылдық округінің құрамында болған ауыл. 2014 жылы Алматы қаласының құрамына енгізілген. Қазіргі уақытта Түрксіб ауданындағы шағын аудан. Географиялық орны Аудан орталығы - Талғар қаласынан солтүстікке қарай 27 км, округ орталығы — Гүлдала ауылынан 7 км жерде, Іле ойпатының астық тұқымдас шөптесін өскен бозғылт қоңыр топырақты құрғақ даласында орналасқан. Халқы Тұрғыны 1,6 мың адам (2002). Тарихы 1998 жылға дейін Гагарин станциясы деп аталған. 1977-1997 жылдары 24-партсьезд атындағы ұжымшардың бөлімшесі болған. Инфрақұрылымы Ауылда орталау мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекеңдермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Лицензиясыз қызметке тыйым салу

Лицензиясыз қызметке тыйым салу - уәкілетті мемлекеттік органның тиісті лицензиясы болмайынша: # Өз атынан сақтандыру, қайта сақтандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға, негізгі немесе қосымша қызмет түрі ретінде сақтандыру брокерінің, актуарийдің қызметін көрсетуге. # Өзінің атауында, құжаттарда, хабарландырулар мен жарнамада "сақтандыру ұйымы", "қайта сақтандыру ұйымы", "сақтандыру брокері" деген сөздерді немесе оның өз атынан сақтандыру немесе қайта сақтандыру операцияларын жүзеге асыруды білдіретін не сақтандыру брокері, актуарий ретінде көрінетін туынды сездерді (сез тіркестерін) пайдалануға құқығы жок. Дереккөздер
Библиографиялық сипаттама құрастыру

Библиографиялық сипаттама құрастыру – құжат туралы библиографиялық мәліметтерді белгіленген ереже бойынша тауып ретке келтіру. Библиографиялық сипаттаманы құру барысында: басылымды талдау; библиографиялық мәліметтерді табу; сипаттау элементтерінің қажетті жиынын анықтау. Дереккөздер
Өндіріс түрлері

Өндіріс түрлері - өндірістің сыныптық санаты, ол технологиялық үдерістердің, өнімді алу тәсілдерінің сипатына қарай анықталады. Айталық, өнеркәсіптің өңдеуші салаларында технологиялық үдерістердің бір-бірінен айтарлықтай өзгешелігі бар екі түрін бөліп алуға болады. Бірінші түріне бастапқы шикізат дайын өнімге айналмастан бүрын бірқатар тізбекті қайта өндеуден (сатылардан, кезендерден) өтеді, олардың эрқайсысының өнімдері кейінгі енім үшін дүмбілзат болады. Олар металлургия, тоқыма, химия, әйнек, кірпіш, т. б. өндірістері. Оларда шығын калькуляциялық баптарға орай, әдетте, сатылар, қайта өндеулер бойынша, өндіріс тұрпаттары (түрлері) бойынша есептеледі. Өзіндік құн тек ақырғы өнім бойынша ғана емес, сонымен бірге меншікті өндірісте пайдаланылатын (одан өрі өндеуге жіберілетін) немесе ішінара сыртқа сатылатын дүмбілзаттар бойынша есептеледі. Екінші өндіріс түрлеріне әуелі жекелеген бөлшектер (тетіктер, тораптар, т. б.) дайындалатын, сонан соң механикалық құрастыру жолымен аяқталған бұйым алынатын өндірістер жатады. Машина жасау, аяқкиім, жиһаз, т. б. өндірістер осындай өндірістер болып табылады. Дереккөздер
Сауда патенті

Сауда патенті белгілі бір нақты өнеркәсіп өнімімен, жекелеген бұйымдармен немесе тауарлармен сауда жасауға құқық беретін және осы бұйымдармен, тауарлармен немесе өніммен сауда жасау жөніндегі ерекше құқықты куәландыратын құжат. Дереккөздер
Тікқия

Тікқия – Іле Алатауының батыс бөлігіндегі асу. Таса-Кемін және Қастек жоталары аралығында. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 3230 м. Ілe Алатауының солтүстік беткейіндегі Қарғалы елді мекенінен шыққан соқпақ жол Ұзынқарғалы өзенін бойлай солтүстік беткейдегі Кемін өзенінің бастауына өтеді. Дереккөздер
Қазақстан Республикасының судьяларына ешкімнің тиіспеуі

Қазақстан Республикасының судьяларына ешкімнің тиіспеуі (ағыл. immunity of (the) judge of the Republic of Kazakhstan; нем. Ricliterimmunitatf) - Судьяны, қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр қылмыс жасалған жағдайларды қоспағанда, тұтқынға алуға, күштеп әкетуге, оған сот тәртібімен белгіленген әкімшілік жазалау шараларын қолдануға, Жоғарғы Сот Кеңесінің қорытындысына негізделген Қазақстан Республикасы Президентінің келісімінсіз, Қазақстан Республикасы Сенатының келісімінсіз қылмыстық жауапқа тартуға болмайды. Судьяға қатысты қылмыстық істі Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры ғана козғай алады. Дереккөздер
Салымшы

Салымшы - банкілерге немесе басқа да несие мекемелеріне салынған ақша салымының иесі, ягни есіміне салым қабылданған және тиісті құжат берілген тұлға. Елдің резиденттері де, бейрезиденттері де салымшы бола алады. Жекеше тұлғалардың несие ұйымдарындағы салымшы ерікті сипатта болады. Есіміне салым қабылданған тұлға атaулы салымшы, банкінің ұсынушыға арналған жинақ кітапшасын және оған тіркелген бақылау парағын ұсынушы әрбір тұлға ұсынушыға арналған салым бойынша салымшы болып есептеледі. Дереккөздер
Әнуарбек Дүйсенбиев

Әнуарбек Дүйсенбиев - 1931 жылы 25 қазанда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Қарақыстақ ауылында туған. Қазақ мемлекеттік университетін және БЛКЖО Орталық комсомол мектебін бітірген. Ұзақ жылдар «Балдырған» журналының жауапты хатшысы, «Жалын» баспасында бөлім меңгерушісі, «Жазушы» баспасында аға редакторлық қызмет атқарған. Шығармашылығы М.Ю.Лермонтов, Дж.Родари, С.Маршак, С.Михалков, А.Барто, М.Жалил, Я.Колас, Тоқтағүл секілді ақындардың өлеңдерін қазақшаға аударған. *Парадта. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ, 1956; *Сыйлық. Өлеңдер. А., ҚМ КӨБ, 1956; *Не деу керек? Өлеңдер. А., ҚМ КӨБ, 1957; *Қызғалдақ. Өлеңдер. А., ҚМӘКБ, 1958; *Ана жүрегі. Өлеңдер. А., ҚМӘКБ, 1959; *Қайырлы таң, балалар. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ, 1960 *Гүлзар. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ, 1962, *Аққулы айдын. Таңдамалы. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1976; *На веселой улице. Стихи и рассказы. М., «Детская литература», 1972; *Кто раньше встает? Стихи и сказки. А., «Жазушы», 1973; *Если бы я был сильным. Стихи и сказки. А., «Жалын», 1979; *Ладошка. Стихи, поэма, сказка. М., «Детская литература», 1982. Дереккөздер
Еңбек сапасын бағалау

Еңбек сапасын бағалау - еңбек ұжымдары мен жекелеген орындаушылар жұмысынын 1,0 желерін салыстыру, материалдық және ағлақтык ынталан мақсатымен олардың қызметінің сапалық нәтижелерін анықтау тәсілі. Дереккөздер
Соттың тыйым салуы

Соттың тыйым салуы - белгілі бір әрекеттерді жасаудан өзін тыюға міндеттейтін тыйым туралы сот бұйрығы. Оның бірнеше түрлері бар: міндетті сот тыйымы (жауапкердің әлдекімнің құқығын бұзғанға дейінгі жағдайға оралу туралы бұйрығы), шектейтін тыйым, уақытша сот тыйымы немесе соттын аралық тыйым салу бұйрығы (бұйрық істі қарағанға дейін шығарылады). Дереккөздер
Көпмөлшерлі талдау

Көпмөлшерлі талдау - бірнеше айнымалылар (мысалы, тұрғын үй жағдайларын зерттеуде - жас, табыс, отбасы көлемі) бойынша жинақталған мәліметтерді талдау. Олардың әрқайсысының әсері, сондай-ақ, олардың жоғарырақ тұрған престижі, табыс мөлшері және билігі бар деңгейлерге өтуі (әлеуметтік жоғарылау), немесе төменде тұрған иерархиялық позицияға жылжуы (әлеуметтік төмендеу, деградация). Топтық және жеке әлеуметтік мобильділік түрлерін бөледі. Дереккөздер
Теңгерімнен тыс шоттар

Теңгерімнен тыс шоттар — активтері мен пассивтерінде көрсетілмеген, яғни субъектіге меншіктік құқық ретінде тиесілі емес құндылықтарды есепке алу үшін пайдаланылатын субъектілердің жұмыс жоспарынын шоттары, мұндай құндылықтарға жалға алынған құралдар (ағымдағы жалгерлік), жауапкершілікпен сақтауға немесе өндеуге берілген жабдық, мердігерге құрастыруға берілген жабдық, "Сенімгердің" қаржы-қаражаты, т. б. жатады. Операциялар қос жазба әдісімен жазылатын теңгерімдік шоттардан өзгеше түрде теңгерімнен тыс шоттарда жалғыз жазбамен көрсетіледі. Дереккөздер
Кітапханалардың жарысы

Кітапханалардың жарысы - кітапханалардағы шығармашылық инициатива мен белсенділікке негізделген еңбек сайысы. Жарыс принциптерінің жариялылық нәтижелерді есептеп, салыстыру мүмкін болған жағдайда озат тәжірибелерді қайталап отыру, озаттарда материялдық және моральдық тұрғыдан көтермелеу негізінде жүргізіледі. Дереккөздер
Сауда тізілімі

Сауда тізілімі шетелдерде заңды тұлға тіркелетін мемлекеттік тізілім. Ел аумағында шетелдік фирмалар қатысатын заңды тұлғаны тіркеу кезінде шетелдік фирма өз елінің сауда тізілімінде жария етілген көшірмені табыс етуге тиіс. Дереккөздер
Дариға Тілендиева

Дариға Тілендиева (1946 жыл, Көксу ауданы, Алматы облысы, бұрынғы Ақтекше ауданы – 11 наурыз 2025 жыл) — кеңестік және қазақстандық , Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). Өмірбаяны "Қазақфильм" киностудиясының 2 жылдық курсын, Абай атындағы ҚазПИ-ді бітірген (1980). Алғаш рет "Қазақфильм" киностудиясында түсірілген "Құлагер", содан кейін "Ақ машина", "Алты жасар Алпамыс", "Қоштасқым келмейді", "Жамбылдың жастық шағы", тағы басқа көркем фильмдерінде әр түрлі рөлдерді орындады. 1993 жылдан "Отырар сазы" оркестрінде қызмет істеді. Қазақ және орыс тілдерін білетін. Н. Тілендиев атындағы Халықаралық қоғамдық қордың президенті. Марапаттары ҚР Еңбек сіңірген әртісі (1998). Хоббиі - музыка шығару. Отбасы Жұбайы - Нұрғиса Тілендиев, Халық қаһарманы. Қызы - Тілендиева Динара (1985 жылы туған). Дереккөздер
Банктердің кепілдік міндеттемесі

Белгілі бір комиссиялық сыйақы үшін банктердің клиенттерге беретін кепілдік нысандарының біреуі. Кепілдік міндеттемесі, сатып алушыға коммерциялық кредит берген несие берушіні, банктің сақтандыратынын білдіреді: төлемді кешіктіру жағдайлары орын алғанда, банк ол төлемді өзі төлеуге міндетті. Дереккөздер
Бюджеттен тыс қорлаp

Бюджеттен тыс қорлаp — мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі қаржыландыру органдарынын қаржы ресурстарының оқшауландырылған бөлігі; қолданыстағы зандарға сәйкес нысаналы мақсатқа пайдаланылатын арнаулы көздердің есебінен құралады. Кейбір қоғамдық қажеттіліктерді қаржыландыру үшін тартылады және ұйымдық дербестік негізінде кешенді түрде жұмсалатын қаржы ресурстарын қайта бөлу мен пайдалану нысаны болып табылады. Бұл ең алдымен әлеуметтік сақтандыру қоры, зейнетақы қоры, жұмыспен қамту қоры, басқа да мақсатты қорлар (инновациялық, табиғат қорғау қорлары). Оларды республикалық және жергілікті билік орындары басқарады, бірақ бюджеттерден бөлектелген және белгілі бір дербестікке ие. Олардың басты мақсаты — арнаулы мақсатты аударымдар мен басқа да көздер есебінен мақсатты шараларды қаржыландыру. Дереккөздер
Әлеуметтік стратификацияны көпмөлшерлi талдау

Әлеуметтік стратификацияны көпмөлшерлi талдау - әлеуметтік стратификацияны және тапты талдау жолы, толық әлеуметтік экономикалық статусты немесе адамның таптық деңгейі немесе адамдардың спецификалық категорияларын ерекшелендіретін көптеген факторлар мағынасын атап көрсетеді. Дереккөздер
Сәбит Дүйсенбиев

Сәбит Дүйсенбиев - 1959 жылы Түркістан облысы, Түлкібас ауданының Шақпақ баба ауылында туған. Өмірбаяны 1981 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітіргеннен кейін, еңбек жолын «Жалын» баспасында редакторлықтан бастады. Бүдан кейінгі уақытта ол «Ұлан», «Түркістан», «Жас Алаш» газеттерінде, «Денсаулық» журналында қызмет етті. Шығармалары Жазушының «Жалын» баспасынан 1984 жылы «Тәтті алма», 1987 жылы «Қақпашы» және 1991 жылы орыс тілінде «Сладкое яблоко» атты балалар мен жасөспірімдерге арналған әңгіме-повестері, жинақтары жарық көрген. 2007 жылы Астана Жастар театры «Махаббат миниатюралары» атты әңгімелері бойынша сахналық қойылым жасаған. Жетістіктері Жас жазушылардың Мәскеуде өткен Бүкілодақтық IX кеңесіне қатысқан. Дереккөздер
Айналымнан тыс активтер

Айналымнан тыс активтер — кәсіпорындардың, ұйымдардың шаруашылық қаражат айналымынан алып тасталған меншікті қаражаты. Оларға ұзақ мерзімдік пайдалану үшін алынған, жасалған немесе сатып алынған материалдық, бейматериалдық және қаржылық сипаттағы активтер жатады, оларды сатуға арналған тауар ретінде пайдалану көзделмейді. Дереккөздер
Халықаралық саудадағы кепілдік мерзімі

Сатып алушы келген тауарларды іске асыру, пайдалану және сақтау тәртіптерін мүлтіксіз орындаған кезде, тауардың шарт талаптарына сай қойылуына, сатушы берген кепілдік мерзімі әрекет ететін кезең. Дереккөздер
Шеберлік

sayatshy]] Шеберлік - кәсіби немесе әуесқойлық білімдердің каңдай да болсын түрінде істі терең танушылықпен, дамыған іскерлікпен үйлестіріп тиімді әрекеттерді жүзеге асырушылық. * жұмысқа, ісәрекетке байланысты: белгілі бір көзқарас бойынша жұмыс пен қойылатын талап сапалары; іс-әрекеттің еркіндік деңгейі, жұмыс қалай іске асып жатыр екенін бақылау; оны зерттеуге жұмсалатын уақыт; тәжірибе мен білім деңгейі; * адамға қатысты: білім барысында және тәжірибе іс-әрекетінде ашылатын адамның қабілеттілігі; * әлеуметтік құрылыс: әдеттер мен тәжірибе, кәсіподақтар келіссөзі, енбекті Реттеуге байланысты енбектің немесе жұмысбастылықтың кейбір түрлеріне басылатын таңба. Мұның бәрі ақы мен статустың жіктелген нормаларын шақырады. Әдетте істің ресми біліктілігінде бейнеленеді: «білікті», «жартылай білікті», «төмен білікті»; * кең әлеуметтік мағынада: әлеуметтік факторлардың ең жалпы кабілеттіліктері мен кұзіреттілігі, яғни әлеуметтік өмірге араласу әрқашан «білікті орындау» болып табылады. Педагогикалық шеберлік Педагогикалық шеберлік үнемі жетіліп отыруды қажет ететін балаларды оқыту мен тәрбиелеу өнері. Ол өнерге балаларды сүйетін және өз қалауымен жұмыс істейтін әр педагогтің қолы жетуі мүмкін. Педагог - өз ісінің шебері, жоғары мәдениетті, өз пәнін терең меңгерген, ғылым мен өнердің тиісті салаларынан хабардар, жалпы, әсіресе балалар психологиясының мәселелеріне қанық, оқыту мен тәрбиенің әдістемесін жетік игерген маман. Дереккөздер
Ориентализм

Ориентализм - 1. Шығысты академиялық зерттеу, бұл әртүрлі анықталады Таяу Шығыс, Қиыр Шығыс немесе Азия (көп жағдайда); 2. Шығыс пен Батыс айырмашылығында әлемнің негізі бөлінуін көретін жалпы интеллектуалды, көркем немесе саяси көзқарас; 3. билеудің, билікке ие болудың батыстық стилі және оның шығыста таралуы. Дереккөздер
Көпұлтты компания немесе көпұлтты корпорация

Көпұлтты компания немесе көпұлтты корпорация - бір мемлекетте ядросы бар, ал басқа елде филиалдары бар компания. Мұнда - трансұлттық компания термині ірі халықаралық корпорацияларды сипаттау үшін тиімділеу, себебі олар оңай расталатын үлттық негізге ие болмауы мүмкін. Әлем экономикасында және саудада осындай компаниялар доминантты, көптеген авторлардың пайымдауынша, олар мемлекеттің бақылауынан тыс жерде өздері пайда болған. Дереккөздер
Сыртқы сауда саясаты

Сыртқы сауда саясаты — сыртқы сауда мен халықаралық төлемдерді мемлекеттік реттеумен байланысты экономикалық саясат бағытын, яғни белгілі бір елдің немесе елдер тобының сыртқы сауда қатынастарын дамыту жөніндегі экономикалық ұйымдастыру, саяси шараларының жүйесі; экспорт пен импорттың географиялық және тауарлық құрылымының көлемін анықтауды қамтиды. Сыртқы сауда саясатының бір ұшқары жағдайы еркін сауда саясаты, екінші жағдайы автаркия саясаты болуы мүмкін. Осы ұшқары жағдайлардың арасыіща түрлі дәрежедегі қолдампаздық орын алады, ол валюталық бақылаудың, тарифтік және бейтарифтік реттеудің көмегімен іске асырылады. Дереккөздер
Жеке өмірге қол сұқпаушылық

Жеке өмірге қол сұқпаушылық (ағыл. personal privacy; нем. Privatlebensunantastbarkeit f) - Жеке өмірге қол сұқпаушылық азаматтардың жеке өмірі, жеке және отбасылық құпия заңнын қорғауында болады дегенді білдіреді. Әркімнің жеке салымдар мен жинақтардың, хат жазысудың, телефон арқылы сөйлесудің, почта, телеграф және өзге де хабарлардың құпиясына құқығы бар. Қылмыстық процесс барысында бұл құқықтарды шектеуге занда тікелей белгіленген жағдайлармен тәртіп бөбелгіленген жағдайлармен тәртіп бойынша ғана жол беріледі.ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6 Дереккөздер sv:Integritet#Personlig integritet
Әлмерек Жаншықұлы

Әлмерек Жаншықұлы - (1658, Әулиеата маңайы (қаз. Жамбыл облысы) — 1754 жылы ш., Алма­ты өзені жағасы (қаз. Әлмерек ауылы) — батыр, шешен, көріпкел. Қазақ жастарынан жасақ ұйымдастырып, жоңғар басқыншыларына Сілеті т., т.б. жерлерде соққы берген. Қазақ халқының жадында Әлмеректің есімі көріпкел әулие ретінде көбірек сақталған. Одан Хангелді, Бақай, Малай, Райымбек батырлар бата алған. Әлмеректен бес бала болған: Жәнібек, Баба, Құрман, Қаракісі, Тоқан. Ұрпақтарының ішінен елге сыйлы батырлар, би-шешендер шыққан. Жетісу өңіріндегі 1916 жылы ұлт-азаттық көтерілісінің басшыларының бірі Ұзақ батыр, атақты күйші Қожеке Назарұлы, классик жазушы Б.Соқпақбаев Құрманнан тараса, ал қалмақтарға қарсы күрескен Байсейіт батыр, Пұсырман би, орыс отаршылдығына қарсы тұрған Тазабек, Жақыпберді, Әубәкір сияқты тұлғалар Әлмеректің үлкен ұлы Жәнібектің тікелей ұрпақтары. Әлмеректің екінші баласы Бабадан —Қашаған, Тұрысбек, Тоқаннан — Баржық батыр, Адыр шешен, кенжесі Қаракісіден Қорам және Бекбау сияқты батырлар шыққан. Әлмерек ұрпақтары Қытайда, Монғолияда, Өзбекстан мен Қырғызстанда да тұрады. Халықтың жадында Әлмеректің шығарған даналық сөздері, қара өлең шумақтары сақталған. Талғар ауданындағы Гагарин станциясы 2000 жылдан Әлмеректің есімімен аталады. Қазір мұнда кешенді кесене, мешіт, мейманхана жұмыс істеп тұр. Дереккөздер
Сақтандыру сыйлықақысы

Сақтандыру сыйлықақысы- сақтанушы сақтандырушыға сақтандыру үшін төлейтін сақтандыру жарнасы, ақшалай сома, яғни сақтанушы сақтандырушымен жасасылған шарт бойынша оның ықтимал залалды өтеу тәуекелін қабылдағаны үшін сыйақы ретінде төлейтін жарнаның халықаралық анықтамасы. Сақтандыру шарты (қайта сақтандыру шарты да) сақтанушының белгілі бір жарнаны төлеген сәтінен бастап күшіне енген болып есептеледі. Тек содан кейін ғана шарттың екінші тарабының - сақтандырушының сақтандыру өтемін (немесе сақтандырумен қамсыздандыруды) төлеу міндеті пайда болады. Сақтанушы бірінші болып төлейтіндіктен, оның жарнасы сақтандыру сыйлықақысы деп аталады. Мүны сақтандыру жарнасы деп те атайды. Дереккөздер
Ипотекалық банк

Ипотекалық банк - жылжымайтын мүлікті (жер,кұрылысты) кепілге алып, ұзақ мерзімдік несие беретін , сондай-ақ салынған жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілетін кепіл төлем парақтарын шығаратын кредиттік мекеме. Осы қарыз ақшаны қамтамасыз етуге қызмет ететін бұл кепілдік несие иесіне берілмей, қарыздардьщ қолында қалдырылады: мүндай қарыз бойыніиа кепілдікке берілген мүлікке басқа біреулердің араласуша тыйым салынады, ол жөнінде ипотека кітаптарында белгі соғылады. Дереккөздер
Мерриам Чарльз Эдвард

Мерриам Чарльз Эдвард (1874-1953) американдық ғалым, қазіргі саяси ғылымның негізін салушыларының бірі. Бүкіл ғылыми-педагогикалық іс-әрекеті Чикагоның Университетімен байланысты, 1923 ж.бастап 1940 ж. дейін саяси ғылым бөлімін басқарды, осының негізінде Чикагода саяси зерттеулер мектебі қалыптасты. Дереккөздер
Активтердің құны

Активтердің құны - айқын шаруашылық жүргізуші субъекті қаражатының құнын сатып алу әдістері - ақысы төленіп алынған құрал-жабдық оны бағалауға нақты жұмсалған шығынды жиынтықтау жолымен нарықты өтеусіз алынған құрал-жабдық кіріске алынған күнгі құны бойынша бағаланады; ұйымда өндірілген құрал дайындау құны бойынша бағаланады. Негізгі құрал-жабдық бөлігінде оның құнын ағымдағы өткізу бағасына жолымен қайта бағалауға рұқсат етіледі. Бағалы қағаздардың қосалқы қорлары мен алашақ (дебиторлық берешек) сақтанымдық қағидатына сәйкес бағаланады; болашақ кезеңдер шығының шамасы алдағы есептік кезеңге жатқызылатын нақты шығынмен айқындалады. Дереккөздер
Судья тәуелсіздігінің кепілдіктері

Судьяның тәуелсіздігі төмендегі жағдайларда: *сот төрелігін жүзеге асыруды заңда көзделген рәсімімен қарастырылуымен; *судьяның сот төрелігін іске асыру жөніндегі қызметіне араласқаны, сондай-ақ сотты және судьяларды сыйламағандығы үшін заңда жауаптылық белгілеумен; *судьяға ешкімнің тиіспеуімен; *Конституцияда және осы Конституциялық заңда белгіленген судьяны қызметке сайлау, тағайындау, судьяның өкілеттігін тоқтату және токтата тұру тәртібімен, судьяның өз еркімен лауазымынан кету құқығымен; *судьяларға мемлекет есебінен олардың мәртебесіне сәйкес материалдық жағдай жасау және әлеуметтік қамсыздандыру, сондай-ақ оны нашарлатуға тыйым салу арқылы қамтамасыз етіледі. Судьялар, олардың отбасы мүшелері мен мүлкі мемлекеттің қорғауында болады. Дереккөздер
Септік жалғауларының тізілісі

Септік жалғауларының тізілісі — бірыңғай септік жалғаулы сөздердің бір-біріне бағынышты түрде тізіле орналасуы. Мұндай тізіліс әсіресе ілік Жалғаулы сөздердің қолданылуында жиі кездеседі. *Мысалы: Тастанның атының тағаларының емшектері әлі мұқалмаған. Қазақтың қолөнерінің көрмесінің ашылған күні. Бірак мұндай қолданыс стилистикалық нормаға сай келе бермейді. Мүмкіндігінше ілік жалғауы тізілістің ең соңғы сөзінде ғана сақталуы тиіс: Қазақ қолөнері көрмесінің ашылған күні. Тағы қараныз * Септеулік шылаулар * Септеу * Септік * Септік жалғау * Грамматика * Морфология * Қазақ тілі Дереккөздер
Саяси мобилизация

Саяси мобилизация - саяси көшбасшылардың, топтың немесе үкіметтің қойылған мақсаттарға жету үшін материалдық немесе адам ресурстарын тартуы. Саяси мобилизация әдетте жұмылдырылған саяси қатысумен байланысты. Дереккөздер
Қайрат Әбдіраманұлы Әлімбеков

Қайрат Әбдіраманұлы Әлімбек (16.6.1963 - 23.9.2006 ) — ақын, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі (1996), Қазақстан Жастар Одағы сыйлық лауреаты (1994). 16.6.1963 жылы туған, Панфи­лов ауданы, Үшарал ауылы - 23.9.2006 дүниеден озған, Алматы - Талдықорған жолында (Шеңгелді) , жол апаты. * 1985 жылы ҚазМУ-ді бі­тірді * 1985-87 жылдары Қаратал ауданы газетінде қызмет атқарды * 1987-97 жылдары республикалық "Арай"-"3аря" журналында, "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш"), "Алматы ақшамы". "Дала дидары", "Өркен-Гори­зонт" газеттерінде жауапты қызметтер атқарды * 1997-98 жылдары Қазақ радиосы бас редакторының орынбасары * 1999 жылдан "Жетісу" газетінде бөлім меңгерушісі, "Көзқарас-Позиция" газеті бас редакторының орынбасары қызметтерінде * ҚХЕҚ журналында бас редактор қызметін атқарған, ҚХЕҚ құрметті мүшесі Шығармалары: * "Сөзімнің гүлі" (1989), * "Жоқ іздеген жігітпін" (1994), * "Намыс найзагері" (2000), * "Махаббатстан" (2003) жыр жинақтары жарық көрген. Отбасы: Жары - Сұлтанқызы Қуанышкүл Ермаханова (ҚХЕҚ-ның мүшесі, құрметті мүшесі , емші) (1966.03.29-2015.06.28) Ұлдары - Дәулеткелді Қайратұлы (жары : Анар Қайрат), Алланазар Қайратұлы (жары: Мөлдір Туканова) Немерелері: Әбдірахман Дәулеткелдіұлы, Дәлеткелді қыздары Айкүн, Інжу, Шұғыла. Және Али, Наби, Санжар - Алланазарұлдары. Дереккөздер
Оқу социологиясы

Оқу социологиясы - баспасөз шығармаларының қоғамдық кызметіне әлемдік себептері мен зандылықтарын зерттейтін жеке ғылыми пән. Оқуды социологиялық талдау оқырман қажетімен мүдделерінің әлеуметтік табиғатына түсінік беру, оқу ісінің алатын орның, адамның рухани дүниесінің кеңінен қалыптастыруындағы оның атқаратын релін анықтау. Дереккөздер
Сақтандыру полисі

Сақтандыру полисі - италиялық "роlizzа" деген сөзден шыққан. Қолхат, құжат түбіртегі ұғымдарын білдіреді. Сақтандырушы мен сақтанушы арасындағы түзілген сақтандыру шартын куәландыратын, сақтандырушы тарапынан берілетін құжат. Сақтандыру шарттары қысқа мерзімді, жыл сайын, немесе кейбір жағдайларда бірнеше жылда бір рет қайта жасалынатын болып келеді. Себебі клиенттер үшін, сақтандыру оқиғасы туындауы қауіпі уакытқа байланысты өзгеріп отырады, сондықтан да сақтандырушылар, жыл сайын қызмет бағасының өсуіне байланысты, оған өзгертулер енгізіп отыруға мәжбүр болады. Полис, жекелей түзілген, отбасылық немесе топтамалық болып келеді. Сақтанушы қолына полистің өзі, немесе оның есеп деректемелерін, көмек көрсету жайлы сұраныстарын тіркеп отыруы үшін, полистің басқа да бір нысаны беріледі. Дереккөздер
Судьялардың ауыстырылмайтындығы

Судьялардың ауыстырылмайтындығы - (ағыл. irremovability of judges; нем. Unahsetzbarkeit der Richter) - Қызметке Қазақстан Республикасының Конституциясына және Қазақстан Республикасынын Конституциялық заңына сәйкес сайланатын немесе тағайындалатын судьялар тұрақты негізде өкілеттіктерге ие болады. Судьяның өкілеттігі тиісті Конституциялық заңда көзделген негіздер мен тәртіп бойынша тоқтатылуы немесе тоқтатыла тұруы мүмкін. Дереккөздер
Еңбек саласындағы кемсітушілікке тыйым салу

Еңбек саласындағы кемсітушілікке тыйым салу ( - различение) - Әркімнің де еңбек саласындағы өз құқықтары мен бостандығын іске асыруға тең мүмкіндіктері бар. Ешкімді де өзінің еңбек құқықтарын іске асыру кезінде жынысына, жасына, дене кемістіктеріне, нәсіліне, ұлтына, тіліне, мүліктік, әлеуметтік және лауазымдық жағдайына, тұратын жеріне, дінге көзқарасына, саяси сеніміне, руға немесе текке-топқа, қоғамдық бірлестіктерге қатыстылығына байланысты ешқандай кемсітуге болмайды. Еңбек саласында кемсітушілікке ұшырадым деп есептейтін адамдар Қазақстан Республикасынын заңдарында белгіленген тәртіппен сотқа немесе өзге де орындарға жүгінуге құқылы. Дереккөздер
Талап мерзімі

Талап мерзімі - адам кұкығының немесе заңмен қорғалатын мүдденің бұзылуынан туындайтын талаптың қанағаттандырылуы мүмкін болатын уақыт кезеңі. Талап қою мерзімдері және оларды есептеу тәртібі заңмен көзделеді және оларды тараптардың келісуімен өзгертуге болмайды. Талап қоюдың жалпы мерзімі үш жыл болып белгіленеді. Талаптардың жекелеген түрлері үшін заң құжаттарымен талап қоюдың жалпы мерзімімен салыстырғанда, қыскартылған немесе неғұрлым ұзақ арнаулы мерзімдері белгіленуі мүмкін. Дереккөздер
Сақтандыру өтемі

Сақтандыру өтемі - сақтандырушы сақтандыру жағдайының басталуы себепті сақтаншыға төлейтін ақшалай өтем, яғни мүлікпен байланысты сақтаңдыру жағдайы басталған кезде сақтандырушының келтірілген зиянды өтеу үшін төлейтін ақшалай қаражат сомасы. Сақтандыру өтемі сақтанпдыру актісі, апаттық сертификат немесе басқада құжат негізінде айқындалады, онда мүліктің опат болу (зақымдану) себебі көрсетіледі, зардап шеккен барлық объектілер туралы барлық мәлімет келтіріледі, сақтандыру жағдайынан шеккен зиян есептеледі. Зиян мен Сақтандыру өтемінің ара қатынасы мүліктік сақтандыру кезінде сақтандыру сомасының мөлшеріне және сақтандыру жауапкершілігі жүйесіне орай айқындалады. Дереккөздер
Құқықтар мен бостандықтар кепілдігі

*Адамның өз құқы мен бостандықтарын жүзеге асыру үшін мемлекеттің адамды қорғау, құқықтық, саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени жағдайларды жасау міндеті. *Адамның құқын қорғау бойынша халықаралық және ішкі мемлекеттік ұйымдардың қызметі. Дереккөздер
Сыртқы сауда бағасы

Сыртқы сауда бағасы - экспорттық және импорттық өнімді өткізудің шетке шығарылатын және шеттен әкелінетін өнімді жеткізуге жасасылган келісімшарттарда көрсетілген бағасы. Сыртқы сауда бағасы әдетте әлемдік шаруашылықтағы өндіру және өткізу шарттарын көрсететін негізгі әлемдік тауарлар нарықтарының бағасы және нарықтың нақты буынының бағасы негізінде айқындалады. Сыртқы сауда бағасы кеденде тіркеледі. Сыртқы сауда нарығында тауарлардың ақысын төлеу мен оларды жеткізудің Инкотермс сыныптамасындағы шарттары қолданылады. Мысалы, ФОБ шартын қолдану кезінде тауарды сатушы оны өз елінің немесе басқа елдің жөнелтілетін кемежайына дейін жеткізуге міндетті. Тауарды жеткізілетін портқа дейін және одан әрі өз елінің аумағында жеткізуге байланысты кейінгі шығынды сатушының өзі көтереді. СИФ шартын қолдану кезінде теңіз сақтандыруына, тауарды теңізбен жеткізілетін кемежайға дейін тасымалдауға жұмсалатын шығынды тауарды жеткізуші көтереді. Сонымен, баға келісілген жеткізілім шарттарына қарай белгіленеді. Дереккөздер
Үйде қамап ұстау

Үйде қамап ұстау (;- судебное постановление; запрещение) Қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын тандауға мүмкіндік беретін шарттар болған, бірак адамды толыкғай оқшаулау қажет бола қоймайтын немесе жасы,денсаулыкжағдайы, отбасылық, жағдайы және басқа мәнжайлар ескеріле отырып, дұрыс емес деп ұйғарылған кезде сезіктіге, айыпғалушыға прокурордың санкциясымен не соттын шешімі бойынша қолданылатын қамау. Дереккөздер
Сыртқы сауда айналымы

Сыртқы сауда айналымы — елдің (елдер тобының) белгілі бір кезеңдегі экспорты мен импорты құнының сомасы. Тауарлардың әкетілімі мен әкелімі қандай тауар келісімі (келісімшарты) және қандай кезеңнің мәмілесі есебінен жүзеге асырылатынына қарамастан есеп күнтізбелік кезеңде жүргізіледі. Тиісті жылдардың нақты және салыстырмалы бағасымен есептеледі. Дереккөздер
Әлеуметтік бәтуаластық

Әлеуметтік бәтуаластық - қоғамның әлеуметтік топтары мен жіктері мүдделерінің теңгерімі, ресурстар мен қоғамдық өнімді бөлу жөніндегі әлеуметтік келісім, бұған саяси және әлеуметтік-экономикалық институттар мен тетіктердің тармақталған жүйесі арқылы қол жеткізіледі. Алуан түрлі мүдделердің арасындағы, экономикалық тиімділік пен әлеуметтік әділеттілік, экономикалық еркіндік пен экономикалық теңдік арасындағы қарама-қайшылықтар баламалылық қағидаты негізінде емес, шаруашылықтың алуан тұрпаттары мен экономика секторларының, экономикалық және әлеуметтік реттеу нысандарыың өзара іс-қимылы арқылы шешіледі. Әлеуметтік бәтуаластық институттары мен тетіктері жүйесі ұлттық экономика мен коғамның түрлі деңгейлеріндегі әлеуметтік серіктестіктің сан алуан нысандарын қамтиды, олар: кәсіпорын қызметкерлерінің басқаруға және акционерлік капиталға қатысуы, өндірістік және жергілікті өзін-өзі басқару, компаниялардың іскерлік серіктестігі, ынтымақтастың салалық және аймақтық тораптары, т.б. Бірқатар елдерде корпоратизм елеулі рөл атқарады, ол арнаулы институттар мен рәсімдер арқылы мемлекеттің делдалдығымен негізгі әлеуметтік серіктестердің: кәсіподақтар мен кәсіпкерлер одақтарының іс-қимылын келісіп отырады. Дереккөздер
Жұмылдырылған саяси қатысу

Жұмылдырылған саяси қатысу - индивидтердің күштеу сипатына ие саяси іс-әрекеті. Әкімшілік талап ету, қорқыту, дәстүрлер т.б., саяси белсенділіктің стимулына айналған. Жұмылдырылған саяси қатысу саяси жүйені қолдауға бағытталған, онын мақсаты болып басқарушы элитаға берілгендік, бүкіл халықтық бірлікті және жүргізіліп отырған саясатқа қолдау көрсету табылады. Дереккөздер
Талап қою бойынша іс жүргізу

Талап қою бойынша іс жүргізу - cотқа талап арыз беру жолымен қозғалатын сот өндірісінің азаматтық түрі. Азаматтық істердің көпшілігі (азаматтық, отбасылық, еңбек және т.б. кұқықтық қатынастармен байланысты даулар бойынша) қуыным ісін жүргізу тәртібімен қарастырылады. Дереккөздер
Сақтандыру қамсыздандырмасы

Сақтандыру қамсыздандырмасы - 1) сақтандырушы сақтанушыға, сақтандырылушыға немесе өзге тұлғаға жеке басты сақтандыру шарты бойынша сақтандыру жағдайының салдары үшін төлейтін сақтандыру төлемақысы. Бұрынғы "сақтандыру сомасын төлеу" деген терминнің орнына қолданылып жүр; 2) нақты сақтандыру шартының немесе белгілі бір сақтандыру түрінің талаптарында көзделген оқиғалардын жиынтығы. Кейде "сақтандырумен қамсыздандыру көлемі" ұғымыда осы мағынада қолданылады. Дереккөздер
Үлескер

Үлескер / үлеспұлшы - жоспарланған нәтиже алу (табыс алу, әлеуметтік және табиғат қорғау объектілерін т. б. іске қосу) мақсатымен ақшалай қаражаттың, мүліктің немесе қандайда бір басқа құндылықтардың белгілі бір сомасын жарғы капиталына енгізу арқылы қандайда бір бірлескен жобаға қатысушыға айналған жеке немесе заңи тұлға. Дереккөздер
Кәмелетке толмағандар

Кәмелетке толмағандар (ағыл. minors; нем. Minderjiihrigkeit f , Minoritiit f ) - Заңның әрекетке қабілеттіліктін басталуымен байланыстыратын жасына жетпеген адам. Кәмелетке толмағандар 18 жасқа жетпегендер болып есептеледі. Кәмелетке толмағандардың (толық немесе ішінара) заңды мүдделерін олардың, ата-аналары, басқа заңды өкілдер, қорғаншы мен қамқоршылар жүзеге асырады. Дереккөздер nl:Volwassene th:อายุที่บรรลุนิติภาวะ
Қыдырымпаз қылмыскерлер

Қылмысты өздерінің тұрғылықты жері мен тіркелген жерлерінен тыс жерде жасауды тактикалық есеппен таңдап алған қылмыскерлер немесе өздерінің кәсіптік жылжымалылығы (мәселен, қашық сапарға шығатын жүргізушілер) себебінен, түрліше аймақтарда құқық қорғау органдарының көзге түсіп қалған қылмыскерлер. Мұндай қылмыскерлердің ізін кесу үшін жақсы жабдықталып, мінсіз жұмыс істейтін криминалистік тіркеу қызметі қажет. Кейбір кездері мұндай қылмыскерлерді жергілікті емес қылмыскерлер деп атайды. Дереккөздер
Көрінеу жалған ақпарат тарату

Көрінеу жалған ақпарат тарату – қоғамдық тәртіпті бұзу немесе азаматтардың, ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне не қоғамның, мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіру қаупін төндіретін қылмыс. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 274-бабында келтірілген. Тағы қарағыз * Дезинформация * Жалған құжат жасау * Көрінеу жалған көрсетім Дереккөздер
Соз ауруын жұқтыру

Соз ауруын жұқтыру ( Beнepa - в древнеримской мифологии - богиня любви и красоты). Қылмыстық заңнамаға сәйкес — өзінде соз ауруы бар екенін біле тұра, адамның оны басқа адамға жұқтыруы, - өмір мен денсаулыққа қарсы қылмыс болып саналады. Осы қылмысты екі немесе одан көп адамға қатысты не көрінеу түрде кәмелетке толмағанға қатысты жасау, осы қылмыстын түсінікті белгілері болып табылады. Дереккөздер
Сот шешімін орындау

Сот шешімін орындау - дереу орындалатын жағдайлардан басқа ретте, заңды күшіне енгеннен кейін заңмен белгіленген тәртіп бойынша орындалатын сот шешімі. Сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін, атқару парағы жазылады, ол өндіріп алушыға беріледі не оның жазбаша өтініші бойынша сот оны аумақ бойынша атқарушылық іс жүргізетін тиісті органға орындау үшін жібереді. Дереккөздер
Әлеуметтік мобильділік

Әлеуметтік мобильділік - адамдардың бір әлеуметтік топтар мен қабаттардан басқаларға өтуі (әлеуметтік орын ауыстырулар), сондай-ақ, олардың престижділігі, табыс деңгейі және билігі жоғары деңгейлерге жылжуы (әлеуметтік жоғарылау) немесе төменірек иерархиялық позицияларға карай жылжу (әлеуметтік төмендеу). Әлеуметтік мобильділіктің топтық және жеке түрлерін бөледі. Дереккөздер ar:تغير اجتماعي
Тыңшылық

Тыңшылық (; — ізіне түсу) — өзін жіберген мемлекет, шетелдік ұйым үшін басқа мемлекеттің әскери, саяси-экономикалық негіздерінен құпия мәліметтерді жинау, ұрлау және бүлдіру, жою әрекеттерін жасаушылық, қолға түсірген мәліметтерді шет мемлекеттер агентурасына беріп отыру істерімен айналысатын қауіпті қылмыстық жұмыстар жүргізушілік. Тағы қараңыз * Мемлекеттік құпия Дереккөздер
Тізе бүгу

Тізе бүгу # — қарулы күштердің немесе олардың бөлімдерінің соғыс қимылдары аймағы мен аудандарында, қамалдарында, бекіністі немесе елді мекендерде, теңізде және теңіз базаларында және т.б. жерлерде жеңуші жақ шарттарына мойын ұсынуы, немесе екі жақ қолбасшыларының өзара келісуіне сәйкес қарсылығын тоқтатуы, тізе бүгуі. Тізе бүгу кезінде барлық қару-жарақ, соғыс кемелері мен ұшақтары, қамалдар мен бекіністі мекендер, соғыс жабдықтары жеңушінің қолына өтіп, әскер күші тұтқынға алынады. Тізе бүгу актіге қол қою арқылы жүзеге асырылады. Мыс., фашистік Германия 1945 ж. 8 мамырда, империалистік Жапония 1945 ж. 2 қьіркүйекте сөзсіз Тізе бүгу жөніндегі актіге қол қойды. Егер қандай да бір үкімет агрессордың алдында Тізе бүгу арқылы күресуші мемлекеттер мен халықтардың жеңіске жетуін қиындатса, онда ондай тізе бүгу занды болып саналмайды және халықты оның шарттарын сақтауға міндеттемейді. Қала гарнизонының, әскери бөлімдердің, құрамалар мен бірлестіктердің тізе бүгуі мемлекет атынан саяси міндеттер жүктемейді — бұл жеке тізе бүгу. # Әдеп. Халық әдебімен тізе бүгудің бірнеше түрі, жолы, шарттары бар. Мұның бәрі де негізінен әдептілік, тәртіп заңдарына негізделген. 1) Жұмысы болып бір үйге келген адам шаруасын отырып айтады. Егер тым асығыс болса, ол жайын айтып бір тізесін бүгуі керек. Бұл – шаңыраққа көрсетілген құрметтің белгісі. 2) Бұрынғы дәстүрде біреуден бата тілегенде ол адам бір тізесін бүгіп, екі қолын жаяды. Бұл әдет бүгінге дейін сақталған. 3) Ұрыста, жекпе-жекте немесе айтыс-тартыста жеңілген жақ немесе кешірім сұраған айыпкер тізесін бүгіп, басын иіп, айыбын төлейді. Дереккөздер
Сыртқы экономикалық қызмет

Сыртқы экономикалық қызмет - мемлекеттік түрлі меншіктегі субъектілердің және жалпы ұлттық шаруашылықтың неғұрлым жоғары тиімділікпен жұмыс істеуіне қол жеткізу үшін халықаралық еңбек бөлінісінің артықшылықтарын пайдалану мақсатымен әлемдік нарықта жүргізетін сауда-экономикалық және қаржылық-өндірістік өзара іс-қимылының түрлі нысандары мен әдістерінің жиынтығы. Сыртқы экономикалық қызмет - кәсіпорынның шаруашылық қызметінің аясы болып табылады және ол кәсіпорынын өнім немесе қызметтер экспорты және/немесе импорты арқылы халықаралық кооперацияға енуіне байланысты. Қазіргі әлемдік нарықтың дамуы барысында ғылыми-технологиялық алмасудын түрлі нысандары, зияткерлік қызметтің нәтижелеріне айрықша күкыктарымен сауда жасау кеңінен таралуда, тұрақты өндірістік-технологиялық секторға, ең алдымен жоғары технологиялар секторына қызмет көрсететін тауар айналымының үлесі арта түсуде. Сыртқы экономикалық қызметті реттеу мақсатымен мемлекет экспорттық бажды енгізеді, экспорттық тауарларға лицензия береді, шекара арқылы жеткізілетін тауарлардың кедендік бақылауын қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Вариолоид

Вариолоид (Variolois - variola + eides - шешек тәрізді)- Вакцинация өткен адамдарда болатын шешектін жеңіл клиникалық түрі: дамуы қысқа мерзімді, белгілері болмашы, екінші ретті қызбада болмайды, іріңді күлдіреуіксіз бөртпе шамалы болады. Дереккөздер
Қылмыстық қоғамдастық құру

Қылмыстық қоғамдастық құру — қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыс; ауыр және ерекше ауыр қылмыс жасау үшін қоғамдастық кұруды, тең жағдайда осындай қоғамдастыққа басшылық етуді білдіретін қылмыстық жауапқа тартылатын әрекет. Қолданылатын жаза Қылмыстық кодекстің 263-бабымен реттеледі. Мысалы, қылмыстық қоғамдастыққа қатысқаны үшін 8 жылдан 12 жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыру көзделген. Ал қылмыстық қоғамдастықты құрғаны не оған басшылық еткені үшін, сол сияқты ұйымдасқан топтардың қылмыстық әрекеттерiн үйлестiргені үшін 12 жылдан 15 жылға дейін түрме мерзімі күтеді. Барлық жағдайда мүлікті тәркілеу шарасы қолданылады. Дереккөздер
Жауап алу

Жауап алу Қылмыстық және азаматтық іс жүргізуде - аталмыш іс жағдайлары үшін маңызды болып табылатын ауызша мәліметтерді (көрсетулерді) алу түрінде көрінетін тергеу және сот амалдары. Дәлелдерді алу тәсілі. Заң жауап алу барысында күш, қоқанлоқы және басқа заңға қарсы әрекеттерді қолдану ғатыйым салады. Дереккөздер
Қылмысты орындаушы

Қылмысты орындаушы — қылмысты тікелей жасаған немесе оны жасауға басқа адамдармен (қоса орындаушылармен) бірге тікелей қатысқан адам, сондай-ақ жасына, есінің дұрыс еместігіне немесе басқа да мән-жайларға байланысты қылмыстық жауапқа тартуға болмайтын басқа адамдарды пайдалану арқылы, сол сияқты әрекетті абайсызда жасаған адамдарды пайдалану жолымен қылмыс жасаған адам. Дереккөздер
Сақтандыру тәуекелі

Сақтандыру тәуекелі - ықтимал қауіп-қатер мен кездейсоқтық, олардың ықтимал басталуы себебі сақтандырушы сақтанушыға келтірілген зиянның орның толтыру жөніндегі міндеттемені мойнына алады. Тасылатын жүктеп опат болуын немесе зақымдалуын дәстүрлі сақтандыру тәуекелінен, сақтандырылған объектілерде жіберілген қателіктер мен жұмыстардың салақ жүргізілуі себепті болуы ықтимал құрылыс-монтаж және техникалық тәуекелдіктен басқа кәсіпкерлік практикада серіктердің шарттық міндетгемелерді, төлем шарттарын т.б. орындамауы тәуекелінен сақтандыру жүргізіледі. Дереккөздер
Спецификация

Спецификация - көп томдық (сериалы) басылымдардың жеке томдары (шығымдары) туралы мәліметтері бар жинақталған библиографиялық сипаттаманың бөлігі.Қарастырылыпотырған пәнге немесе құбылысқа ғана төн қасиеттер, олардың ерекшеліктері. Дереккөздер de:Spezifikation en:Specification fr:Spécification (informatique) it:Specifica ru:Спецификация uk:Специфікація
Клан

Клан - 1. Кельт халықтарында ру атауы, сирек - тайпа; рулық қатынастардың ыдырау кезеңінде - болжамды ру бастығы атын алып жүрген бірге туған туыстар тобы; 2. казіргі әдебиетте ру; 3. бірігіп әрекет ететін, тұрақты әлеуметтік байланыс сақтайтын жақын және алыс туыстардың көп санды жүйесі; барлық тармақтарымен бірнеше мыңдаған адамдарды қамтуы мүмкін. Дереккөздер
Қадыр Әлімқұлов

Қадыр Әлімқұлов (1 қаңтар 1949 жылы Алматы облысы Басши (қазіргі Шормақ батыр) ауылында туған) - журналист, қоғам қайраткері.. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. ҚазМУ-ді бітіріп (1975), "Социалистік Қазақстан" газетіне тілші болып орналасқан. 1977-1979 жылдары "Білім және еңбек" журналында жауапты хатшы, 1979-1982 жылдары Қазақ теледидарында комментатор, 1982-1986 жылдары "Социалистік Қазақстан" газетінің Алматы облысындағы меншікті тілшісі, 1986-1990 жылдары Алматы облысы партия комитетінің үгіт және насихат бөлімі меңгерушісінің орынбасары қызметін атқарған. 1990 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде жауапты қызметте істеген. Қазір Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігінің жалпы бөлімінің редакциялық сараптама секторының меңгерушісі. "Тағдыр көзіндегі тамшы" (1999), "Жан тұңғиығындағы жауһарлар" (2000), "Сартап сағынышым сағымданған" (2001) және "Тәуелсіздік" (2002) жыр жинақтары жарық көрген. Ақын М.Қайырбековпен бірігіп жазған "Сүзге сұлу" поэтикалық драмасы Ел тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай өткізілген республикалық жабық байқауда екінші жүлде ие болып, жеке кітап болып шыққан. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Дереккөздер
Транзиттік тауарлар

Транзиттік тауарлар кеден тәртіптемесі, мұнда тауарлар кеден бажын, салықтарды өндіріп алмастан, экономикалық саясат шараларын қолданбастан, кеден бақылауымен ел аумағы арқылы алып өтіледі. Транзит тәртіптемесінде тауар ел аумағында болудың лимитте мерзімінде кеден шекарасын екі қайтара кесіп өтеді. Дереккөздер
Рекомбинация

Рекомбинация — иондануға қарама-қарсы процесс, яғни бос электронның ионға қосылуы. Электрон мен кемтік рекомбинациясы Электрон мен кемтік рекомбинациясы - электронның өткізгіштік алқаптан жартылай өткізгіштің валентті алқабына өтуі нәтижесінде өткізгішгік кемтік- электрон жұбының жойылуы. Дереккөздер
Алыпсатарлық

Алып-сатарлық — баю мақсатымен түрлі тауарларды сатып алып, жоғары бағамен қайта сату. Термин биржалық құндылықтарды (акцияларды, облигацияларды, валютаны) қайта сату кезінде сатып алу бағасы мен сату бағасының арасындағы айырмадан пайда табу мақсатымен оларды сатып алу-сату жағдайларында (биржалық алып-сатарлық), бірдеңеге негізделген ішкі есеппен немесе пиғылмен әлдебір пайдакүнемдік мақсаттарды күйттегенде қолданылады. Бұл сонымен бірге тауарды неғұрлым жоғары бағаға сатпақ үмітпен неғұрлым төмен бағаға сатып алу әрекеті де. Тауарды бүгін сатып алып, ертең сату түрінде, сондай-ақ мерзімді өзара шарттар мен опционды нысанында да жүзеге асырылуы мүмкін. Дереккөздер
Аудиторлар палатасы

Аудиторлар палатасы - бейкоммерциялық, тәуелсіз, кәсіптік, өзін-өзі басқаратын, өзін-өзі қаржыландыратын ұйым. Аудиторлар палатасы заңды тұлға болып табылады және ол өз мүшелерінің жалпы жиналысында қабылданатын жарғы негізінде әрекет етеді. Аудиторлар палатасы аудиторларды, аудиторлық ұйымдарды ерікті негізде біріктіреді және мүшелік жарналар мен елдің заңнамасында тыйым салынбаған өзге де көздер есебінен қаржыландырылады. Дереккөздер
Жол-көлік оқиғасы

Жол-көлік оқиғасы (;) Көлік құралының жол бойындағы қозғалысы барысында және оның қатысуымен адамдар қаза тауып не жарақаталған, көлік құралдары, ғимараттарға, жүктерге не болмаса басқа материалдық нұқсан келтірген окиға. Жол көліктік оқиғасы - жол қозғалысы ережелері бұзылған немесе сақталмаған жағдайда қалыптасқан жеке адамдар денсаулығына зиян келтірген немесе материалдық тұрғыдан және жол жүру үрдісін бұзған оқиға. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Елтаңба маркалары

Елтаңба белгісінің түрі Елтаңба маркасының құны елтаңбадан түскен ақшаның сомасын құрайды; әкімшілік және сот органдарына тапсырылатын өтініштерге жапсырылады. Дереккөздер bg:Гербова марка de:Stempelsteuer it:Marca da bollo ja:印紙税 pl:Znaczek skarbowy ru:Гербовая марка th:อากรแสตมป์ tr:Damga vergisi vi:Thuế trước bạ zh:印花税
Нұрсұлтан Әлімқұлов

Нұрсұлтан Әлімқұлов (14.4.1928, Қарасай ауданы, Қаскелең қ. — 20.8.1982, Алматы қаласы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1960). 1950 жылы ҚазМУ-ді бітірген. Республикалық, облыстық газеттер редакцияларында, Қазақ радиосында, баспаларда қызмет істеген. Халық арасында кең таралған ән текстерінің авторы. Жетістіктері Республикалық Жамбыл атындағы сыйлық лау­реаты. Шығармалар "Барабаншы қоян",және т.б.балаларга арналған өлендер(1976); "Баспалдақтар",өлеңдер (1982); "Таң самалы",ән өлеңдері (1984); Дереккөздер