kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
(977) Филиппа

(977) Филиппа — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 6 сәуірде Вениамин Павлович Жеховский Алжир обсерваториясында ашты. Франциялық қаржыгер Филипп де Ротшильд құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(978) Айдамина

(978) Айдамина — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 18 мамырда Сергей Иванович Белявский Симеиз обсерваториясында ашты. Өз досы Аида Минаеваның құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(979) Ильсева

(979) Ильсева — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 29 маусымда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз таныс адамы құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(980) Анакостия

(980) Анакостия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1921 жылы 21 қарашада Джордж Генри Питерс АҚШ әскери-теңіз обсерваториясында ашты. Астероид Вашингтонға жақын орналасқан өзен атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(981) Мартина

(981) Мартина — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1917 жылы 23 қыркүйекте Сергей Иванович Белявский Симеиз обсерваториясында ашты. Француз революционері Анри Мартеннің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(982) Франклина

(982) Франклина — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 21 мамырда Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Британиялық әуесқой астроном Джон Франклин Адамс құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(983) Гунила

(983) Гунила — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 30 шілдеде Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Немістерде біршама таралған әйелдер есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(984) Гретия

(984) Гретия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 27 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероидқа неміс астрономы Альбрехт Карштедт ұсынысымен Грета есімі берілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(985) Розина

(985) Розина — Марс орбитасын кесіп өтетін астероид. Оны 1922 жылы 14 қазанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Немістерде біршама таралған қыздар есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(986) Амелия

(986) Амелия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 19 қазанда Хосе Комас Сола Фабра обсерваториясында ашты. Өз жарының есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(987) Валлия

(987) Валлия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 23 қазанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Немістерде біршама таралған әйелдер есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(988) Аппелла

(988) Аппелла — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 10 қарашада Вениамин Павлович Жеховский Алжир обсерваториясында ашты. Франциялық математик Поль Аппель құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(989) Швассмания

(989) Швассмания — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 18 қарашада Фридрих Швассман Гамбург обсерваториясында ашты. Астероид ашқан ғалымның есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(991) МакДональда

(991) МакДональда — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 24 қазанда Отто Струве Йеркс обсерваториясында ашты. Астероид Америкадағы тағы бір обсерваторияның атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(992) Свази

(992) Свази — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 14 қарашада Отто Струве Йеркс обсерваториясында ашты. Астероидқа америкалық ғалым әрі кәсіпкер Амброуз Свазидің есімі берілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(993) Молтона

(993) Молтона — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 12 қаңтарда Жорж ван Бисбрук Йеркс обсерваториясында ашты. Астероидқа америкалық астроном Форест Рей Молтонның есімі берілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(994) Оттхильда

(994) Оттхильда — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 18 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Немістерде біршама таралған әйелдер есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(995) Штернберга

(995) Штернберга — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 8 маусымда Сергей Иванович Белявский Симеиз обсерваториясында ашты. Орыс астрономы және революционері Павел Штернбергтің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000) * Штернберг (кратер)
(996) Хиларитас

(996) Хиларитас — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 21 наурызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Римдіктердегі қуаныштың құдай әйелі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(997) Приска

(997) Приска — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 12 шілдеде Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Немістерде біршама таралған әйелдер есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(998) Бодея

(998) Бодея — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 6 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Иоганн Элерт Боденің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(999) Цахия

(999) Цахия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 9 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Аустрия астрономы Франц фон Цахтың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(1000) Пиацция

(1000) Пиацция — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 12 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Церераны ашқан италиялық астроном Джузеппе Пьяццидің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000) * Пиацци (кратер)
Жаңаауыл (Қарағанды облысы)

Жаңаауыл — Қарағанды облысы Қарағанды қалалық әкімдігінің Әлихан Бөкейхан ауданына қарасты ауыл. Географиялық орны Қарағанды қаласынан солтүстік-батысқа қарай 36 км, Көкпекті станциясынан 8 км-дей жерде орналасқан. Елді мекен Қарағанды қаласына қарағанымен, жері Бұқар жырау ауданының аумағында. Халқы Дереккөздер
Аршалы ауылдық округі (Қарағанды облысы)

Аршалы ауылдық округі – Қарағанды облысы Нұра ауданында болған әкімшілік бірлік. 2009 жылы таратылып, Баршын ауылдық округіне қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Қарақасқа ауылы кірді. Орталығы – Қарақасқа ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 121 адамды құрады. Дереккөздер
Амантау ауылдық округі

Амантау ауылдық округі – Қарағанды облысы Нұра ауданында болған әкімшілік бірлік. 2009 жылы таратылып, Тассуат ауылдық округіне қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Амантау ауылы кірді. Орталығы – Амантау ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 27 адамды құрады. Дереккөздер
Генрих Рорер

Генрих Рорер (; 6 маусым, 1933, Кітаптар — 16 мамыр, 2013, Воллерау) — швейцариялық физик, 1986 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (жүлденің жартысын Герд Биннигпен «сканерлеуші туннельдік микроскопты ойлап тапқаны үшін» бөлісті; сыйлықтың екінші жартысын «электрондық микроскоптағы жұмысы үшін» Эрнст Рускаға берілді). Өмірбаяны 1951 жылдың күзінде мектепті бітіргеннен кейін Рорер кездейсоқ (өмірбаянына сәйкес) Цюрихтегі Жоғары техникалық училищенің физика факультетіне түсті. Оның ұстаздары Вольфганг Паули мен Пол Шеррер болды. 1955 жылы Рорер Йорген Олсен кафедрасында магнит өрісінен туындаған асқын өткізгіштік күйге өту кезіндегі асқын өткізгіштердің ұзындығының өзгеруі тақырыбында диссертациямен жұмыс істей бастады. 1963 жылы Рорер Рушликондағы IBM зерттеу зертханаларына көшті, онда ол Кондо эффектісімен жұмыс істеді және Герд Биннигпен кездескеннен кейін онымен бірге сканерлеуші туннельдік микроскопты әзірледі. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (1988), Ресей ғылым академиясының (2006). Жарияланымдар * К. В. Блэзи, Х. Ререр. [http://prola.aps.org/abstract/PR/v173/i2/p574_1 Антиферромагнетизм және GdAlO 3 магниттік фазалық диаграммасы.] // Физ. Аян. V. 173, № 2, С. 574—580 (1968). * Gerd Binnig, Heinrich Rohrer. Vakuum-Tunneleffekts bei kryogenischen Temperaturen Ausnutzung unter Rasterartigen Oberflächenuntersuchung. // Europäische Patentanmeldung 0 027 517, Priorität: 20.9.1979 CH 8486 79. * Г. Бинниг, Х.Ререр, Ч.Гербер, Э.Вейбель . [http://prola.aps.org/abstract/PRL/v49/i1/p57_1 Сканирлеуші туннельдік микроскоп арқылы бетті зерттеу.] // Физ. Аян. Летт. V. 49, № 1, 57 — 61 б (1982). * Герд Бинниг, Генрих Рорер, К.Гербер, Э.Вейбель. [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prognormal&idAPPLAB000040000002000178000001&idtypecvips&gifsyes Басқарылатын вакуумдық саңылау арқылы туннельдеу.] (қолжетімсіз сілтеме) Категория:Википедия:Статьи с нерабочими ссылками // Appl. Phys. Lett V. 40, 178-бет (1982). * Г. Бинниг, Г.Ререр. [http://ufn.ru/ru/articles/1988/2/d/ Сканерлеуші туннельдік микроскопия — туғаннан жасөспірімдікке дейін: Нобель дәрісі.] // УФН, Т. 154, No 2 (1988). * Г. Бинниг, Г.Ререр. Сканерлеуші туннельдік микроскопия — туғаннан жасөспірімдікке дейін: Нобель дәрісі. // Электрондардың «көздері» арқылы атомдар. — М.: Знание, 1988. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1986/rohrer/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]
Робахон Анваровна Махмудова

{{Мемлекеттік қайраткер 2020 жылдың қаңтарында Махмудова Ферғана облысынан Өзбекстан Республикасы Олий Мәжлісінің IV-шақырылымының сенаторы және Ғылым, білім және денсаулық сақтау комитетінің төрағасы болып сайланды. 2020 жылдың 13 шілдесінде Өзбекстан Сенаты Робахон Махмудованы Өзбекстан Жоғарғы соты төрағасының бірінші орынбасары етіп онжылдық мерзімге сайлады, сондай-ақ оны білім және ғылым, денсаулық комитетінің төрағасы қызметінен босатты. 2023 жылы 12 мамырда Робахон Махмудованың «Әділет» социал-демократиялық партиясынан сол жылғы президент сайлауына үміткер ретінде қатысатыны белгілі болды. Осыған байланысты Робахон Махмудова Өзбекстан Республикасы Судьяларының жоғары біліктілік алқасы судьялығын уақытша тоқтатты. Сайлау нәтижесінде Махмудова жалпы дауыстың 4.43% (693,634 дауыс) жинап, екінші орынға жайғасып, жеңіліп қалды. Робахон Махмудова сот жүйесін реформалаудың және соттардың тәуелсіздігін қамтамасыз етудің бастамашысы және іске асырушысы болып табылады. Сондай-ақ, Жоғарғы Соттың бірқатар пленумдарының қылмыстық жазаны жеңілдету және жаза тағайындауда әділдікті қамтамасыз ету туралы қаулыларының авторы. Әйелдердің құқықтарын қорғау және осы бағыттағы заңнаманы жетілдіру, әкімшілік соттарды дамыту және сот жүйесін білікті мамандармен толықтыру бағытында көптеген жұмыстар атқарды. Р.Махмудованың 140-тан астам ғылыми-көпшілік мақалалары жарық көрген. Судьяларға арналған 10 әдістемелік құралдардың авторы. Жеке өмірі Махмудова тұрмыста, екі баласы бар, жұбайы Т.Махмудов — зейнеткер. Марапаттары 2020 жылы 6 наурызда Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёевтің жарлығымен ол «Фидокорона хизматлари учун » орденімен марапатталды. Дереккөздер
Гриффиндер

Гриффиндер — Fox Broadcasting Company үшін Сет МакФарлейн жасаған американдық анимациялық ситком . Мультхикая 1999 жылы 31 қаңтарда Super Bowl XXXIII ойынынан кейін көрсетілді, бірінші маусымның қалған бөлігі екі айдан кейін, 1999 жылы 11 сәуірде көрсетілді. Бұл шоу Гриффиндердің айналасында, ата-анасы Питер мен Лоис, олардың балалары, Мег, Крис және Стюиден және олардың антропоморфты иттері Брайаннан тұратын жұмыс істемейтін отбасы. Род-Айлендтің ойдан шығарылған Куахог қаласында орналасқан шоу өзінің әзіл-оспақтарының көпшілігін американдық мәдениетті жиі дүр сілкіндіретін метафикционалды кесінділер түрінде көрсетеді. Отбасын МакФарлейн «Ларридің өмірі» және «Ларри мен Стив» атты екі анимациялық фильмді әзірлегеннен кейін дүниеге әкелді. МакФарлейн фильмдердің бас кейіпкері Ларри мен оның иті Стив дизайнын өзгертіп, тиісінше Питер және Брайан деп атады. МакФарлейн 1998 жылдың желтоқсанында Фоксқа жеті минуттық пилотты ұсынды, ал шоу жасыл жарықпен жанып, өндірісті бастады. «Гриффиндер» мультхикаясының тоқтатылуы 2002 жылы үшінші маусымы шыққаннан кейін көп ұзамай жарияланды, 2003 жылы Adult Swim фильмінде көрсетілмеген бір эпизод серияның бастапқы нұсқасын аяқтады. Қолайлы DVD сатылымдары және синдикатталған қайталанулардың жоғары рейтингтері Фоксты шоуды 2004 жылы жандандыруға сендірді; төртінші маусымы келесі жылы, 2005 жылдың 1 мамырында көрсетіле бастады. Премьерадан бері Гриффиндер жалпы оң пікірлерге ие болды. 2009 жылы ол «Үздік комедия сериясы» үшін Primetime Emmy сыйлығына ұсынылды, бұл 1961 жылы «Флинтстондар» фильмінен кейін бұл сыйлыққа алғаш рет анимациялық сериал ұсынылды. 2013 жылы TV Guide Гриффиндер фильмін ең үлкен телемультфильм ретінде тоғызыншы орындады. Табиғаты өте сатиралық болғанымен, сериал сюжеттер мен кейіпкерлердің стереотиптерінен бастап нәсілшілдік, гомофобия және сексизм туралы айыптауларға дейін көптеген сын мен қайшылықтарға ие болды. Шоуға негізделген көптеген байланыс құралдары шығарылды, соның ішінде Стьюи Гриффин: Айтылмаған әңгіме, 2005 жылы шығарылған тікелей DVD-ге арнайы фильм; Family Guy: Live in Vegas, 2005 жылы шығарылған саундтрек-DVD комбо, шоудағы музыка, сонымен қатар МакФарлейн мен Уолтер Мерфи жасаған музыка; сәйкесінше 2006 және 2007 жылдары шығарылған бейне ойын және пинбол машинасы ; 2005 жылдан бастап Harper Adult баспасынан алты кітап шықты; және Laugh It Up, Fuzzball: The Family Guy трилогиясы (2010), Star Wars түпнұсқа трилогиясын пародиялайтын үш эпизодтан тұратын топтама. Кливленд Браун қатысқан «Кливленд шоуы» спин-офф сериясы 2009 жылдың 27 қыркүйегінен 2013 жылдың 19 мамырына дейін көрсетілді. 2023 жылдың 26 қаңтарында Фокс сериал 22 және 23 маусымдарға жаңартылып, шоуды 2024–25 телемаусымына дейін жалғастырғанын хабарлады. 22 маусымның премьерасы 2023 жылдың 1 қазанында болады. 2023 жылдың 12 мамырында «Гриффиндер» сериалының серуендері, оның ішінде Сет МакФарлейн, Америка Жазушылар Гильдиясының 2023 жылғы ереуілінің нәтижесінде шоуды уақытша тастайтыны жарияланды. Олар 2023 жылдың 27 қыркүйегінде, ереуіл аяқталды деп жарияланғаннан кейін шоуға қайта оралды. Дереккөздер
Тұрғар

Тұрғар немесе Тұрхар — ата-бабаларының соғуы негізінде теңгелер шығарған Соғдының соңғы ихшиді; Соғдыда күміс теңге шығарған жалғыз билеуші. Тұрғар арабтар жаулап алғаннан кейін әкесінің орнын басып, билігін номиналды түрде сақтап қалды және өзінің ата-бабалары — Соғды патшаларының ежелгі дәстүрін жалғастырды. Тарих Соғды нумизматикасының мәліметі бойынша Гуректен кейін Самарқандта соғдының Тұрғар немесе Тұрхар деген патшасы тиындар шығарған, ол қытай деректеріндегі Ду-ге (немесе Ду-хэ) деп аталады. Тұрғар монеталарының екі түрі бар: бірінші түрі Гурек монетасының үлгісі бойынша шығарылған, ал екінші түрі 740 жылдардың қытай монеталарының бір түріне тән ай түріндегі қосымша белгінің болуымен ерекшеленеді. Зерттеушілердің пайымдауынша, Тұрғар өз теңгелерінің бірінші түрін әкесі қайтыс болғаннан кейін, 738 жылға дейін, яғни Іштіханның әкімі болғанға дейін шығарған. Араб жаулап алулары дәуірінде билеушілері Соғды және Орталық Азияның басқа да иеліктері Қытаймен тығыз байланыста болды және арабтарға қарсы әскери көмек алу үмітімен оған бірнеше рет жүгінді. Тұрғар да Қытай сотына елшіліктерін жіберді. Дәл осылар 740-772 жылдар аралығында Қытай сарайына Самарқандтан сыйлықтармен келген елшіліктерді жіберді. Тұрғар өмірінің соңында Оңтүстік Соғдыдағы Нахшабқа қоныстанды. Мұнда ол өзінің монеталарының екінші түрін де шығара алады. Тұрғардың қашан қайтыс болғаны белгісіз. Оның да мұсылмандық есімі Язид және оның ұлы (әл-Хасан) болған және немерелері араб-мұсылман есімдерін алған деген пікір бар. Дереккөздер Әдебиеттер * Камолиддин Ш. С. Соғды патшасы Гурек ұрпақтары туралы жаңа деректер // Өзбекстандағы әлеуметтік ғылымдар. — 2003. — № 3.
Ағалақ хан

Ағалақ хан (орыс. Агалак царевич, Авалак царевич, Агалак салтан, Солтохан, туған жылы белгісіз - 1508) - Шибан әулетінен шыққан Түмен хандығының билеушісі (1496-1505). Ибақ және Мамық хандардың інісі, қазан ханы Шах-Әлидің арғы атасы. Өмірбаяны Ағалақ ханның билік басына келуі туралы нақты деректер жоқ. «Бахр ал-Асрар» шығармасында Махмұтектің үшінші ұлы, Никонов жылнамасында «сұлтан, Мамықтың інісі» ретінде аталып өтті. 1496 жылы ағасы Мамықтың Қазанға қарсы ұйымдастырған жорығына қатысқан. Никонов жылнамасындағы ақпаратқа сәйкес 1499 жылдың көктемінде, ал Разряд кітабында сол жылдың қыркүйегінде Ағалақ хан мен «қазан бектерінің бегі» Орақтың бастаған әскері Қазанға ұмтылды. Разряд кітабында Орақ «хан», ал Ағалақ «сұлтан» мәртебесінде көрсетілген. III Иванның Мәскеуден жөнелтілген көмегі түмен әскерін кері шегінуге мәжбүрледі. Сыртқы саясаттағы сәтсіздіктер Ағалақ хан мен Аққұрт сұлтанды Ноғай Ордасына қоныс аударуға итермеледі. В.В. Трепавловтың пікірі бойынша 1500 жылғы ноғай билеушілерінің Қазанға қарсы әскери қимылдарына Ағалақ қатысқан жоқ. Оның есімі 1507 жылдың тамыз-қыркүйек айларында орын алған орыс-ноғай елшілік хат алмасуы барысында кездеседі. 1508 жылы өзінің саяси ықпалын арттыру мақсатында ноғай биі Хасан Ағалақты ноғай тағына отырғызып, оның тұсында беклербек болуды жоспарлаған. Алайда бұл ұсыныс Ноғай Ордасының билеуші топтарынан қолдау тапқан жоқ. 1508 жылдан кейін Ағалақ пен Хасанның есімдері жазба деректерде кездеспейді. Әдебиет * Парунин А.В. Политическая история Тюменского ханства в 1430-1508 гг.: монография / А. В. Парунин. - Челябинск : Фонд содействия сохранению культурного наследия «Общественный фонд "Южный Урал"», 2023. - 247 с. * ПСРЛ. Т. 37. Устюжские и Вологодские летописи XVI-XVII вв. Л.: Наука, 1982. С. 51. * Трепавлов В. В. История Ногайской Орды. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
(101955) Бенну

(101955) Бенну — астероид, Жермен соқтығысу қаупі ең жоғары нысандардың бірі болып саналады. Оны 1999 жылы Сокорро обсерваториясының ғалымдары ашқан. Қазіргі атауы 2013 жылы берілді, Бенну — бұл Осирис есімді ежелгімысырлық құдайға қатысы бар қайта жандану құсы. Орбитасы Астероид Күнді 435 тәулік ішінде айналып шығады. Барлық Жерге жақын нысандардағыдай оның орбитасы тұрақты емес. Болашақта Жермен қатты жақындап кететін алдын-ала есептелген кездері: Топырақ үлгілері Жерге 2023 жылдың қыркүйегінде жеткізілді. Кейінгі зерттеулер арнайы лабораторияда өткізілетін болады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі * Астероидтар тізімі (101901—102000)
Анастасия Валерьевна Сопрунова

Анастасия Валерьевна Сопрунова (14 қаңтар 1986, Өскемен) — қазақстандық жеңіл атлет (100 м бөгеулермен жүгіру), Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Өмірбаяны Анастасия Өскемен қаласында тұрады. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы Назарова Т.А. басшылығымен жаттығады. 2004 жылғы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының қатысушысы болып келеді. Қазақстан Республикасының Спартакиадасында 12,99 уақыт көрсетіп, олимпиада нормативін орындады. 2012 жылы Лондонда өткен Олимпиадада 13.40 уақытпен 28-орын алған болатын. Жоғары білімі бар. 2010 жылы С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша тәмамдады. 2016 жылы допинг қолданғаны үшін 4 жылға шеттетілген болатын. Дереккөздер
OSIRIS-REx

OSIRIS-REx (Origins, Spectral Interpretation, Resource Identification, Security Regolith Explorer) — Жерге жақын ұшатын астероидтарды зерттеу мақсатымен 2016 жылы ұшырылған америкалық ғарыш кемесі. Оның миссиясы екі фазадан тұрады. Біріншісі — (101955) Бенну астероидынан топырақ үлгісін Жерге жеткізу. Бұл фаза 2023 жылдың қыркүйегінде арнайы капсуланың Жерге оралуымен сәтті аяқталды. Екінші фазада ғарыш кемесі (99942) Апофис астероидын жақыннан зерттейтін болады. Осы астероидпен жақындасу 2029 жылы орын алады деп жоспарланған. Миссияның аты сәйкесінше OSIRIS-APEX деп өзгертіледі. Ғарыш кеменің өлшемдері: 2,4 м × 2,4 м × 3,15 м. Екі жағынан күн батареялары бекітілген. Жазылған жағдайда әрқайсысының ұзындығы 6,17 м құрайды. Астероид топырағын жеткізу OSIRIS-REx ғарыш кемесі (101955) Бенну астероидына 2018 жылдың желтоқсанында жақындады. 31 желтоқсанда ол астероид орбитасын айнала бастады. Сөйтіп бұл орбиталық ұшуы болған ең кіші аспан денесі болды; сондай-ақ мұнда ғарыштану тарихындағы ең жақын орбиталық ұшу орын алды. 2020 жылдың 20 қазанында астероид бетінен топырақ үлгісін алу операциясы өтті. Бірнеше секундқа созылған аппараттың аспан денесімен беттесуі кезінде TAGSAM құрылғысы реголит үгінділерін жинап үлгерді, олар арнайы капсулаға орналастырылып, капсуланың өзі тығыз жабылды. Ғарыш кемесі 2021 жылдың 7 сәуірінде астероид зерттеуін тоқтатып, одан алыстай бастады. Жерге жақындау үшін екі жарым жылдай уақыт кетті. 2023 жылдың 24 қыркүйегінде ғарыш кемесінен реголиті бар капсула бөлініп, Жерге қарай ұшырылды. 4 сағат 10 минут ішінде капсула 100 мыңға жуық шақырымды артта тастап, өз парашютімен Юта штатында қонған. Капсуланың өз салмағы шамамен 46 кг, ал диаметрі 81 см. Ішінде 250 грамм топырақ бар. Оны зерттеу үшін арнайы лаборатория жабдықталған, онда 200-ге жуық ғалым 60 түрлі әдіспен зерттеу жүргізетін болады. Ғылыми құрылғылары * OCAMS (OSIRIS-REx Camera Suite) — үш камерадан тұратын блок. * OVIRS (OSIRIS-REx Visible and IR Spectrometer) — көрінетін және инфрақызыл сәулелерде түсіретін спектрометр. * OTES (OSIRIS-Rex Thermal Emission Spectrometer) — температуралар картасын жасауға арналған спектрометр. * REXIS (Regolith X-ray Imaging Spectrometer) — химиялық құрылым картасын жасауға арналған рентгендік спектрометр. * OLA (OSIRIS-REx Laser Altimeter) — лазерлік қашықтық өлшегіштері бар блок. * TAGSAM (Touch-And-Go Sample Acquisition Mechanism) — 3,35 метрге дейін созыла алатын тетігі бар реголит үлгісін алу механизмі. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.nasa.gov/mission_pages/osiris-rex/ OSIRIS-REx] НАСА сайтында
Ирина Андреевна Эктова

Ирина Андреевна Литвиненко (тұрмысқа шыққанда — Эктова; 8 қаңтар 1987, Петропавл, Солтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру), Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Өмірбаяны Ирина Литвиненко-Эктова – үш рет қарғып секіру бойынша маманданған Қазақстан Республикасының халықаралық спорт шебері. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерін жақтайды. Жаттықтырушылары: А.Н. Эктов. И.А.Литвиненко — 2008 жылы Бейжіңде, 2012 жылы Лондонда, 2016 жылы Рио-де-Жанейрода және 2020 жылы Токиода өткен Олимпиада ойындарының қатысушысы. Ол үш әлем чемпионатына: Берлинде (2009), Тэгуде (2011) және Ыстанбұлда (2012) қатысты. Бірақ медалдарды Азия чемпионаттарында ғана ала алды. 2011 жылы Г.Косанов мемориалда 2012 жылы Лондонда өтетін Олимпиадаға лицензия алды. 2018 жылдың 1 ақпанында Тегеранда өткен жабық ғимараттағы Азия чемпионатында Ирина үш рет қарғып секіруден 13,79 метр көрсеткішпен алтын медаль жеңіп алды. Үздік нәтижелері * ашық алаңда — 14,48 — Алматы (27.07.2011) * жабық ғимаратта — 14,09 — Қарағанды (27.01.2012) Отбасы Ирина тұрмысқа шыққан. Күйеуі — Евгений Эктов — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру), Азия чемпионаттарының бірнеше дүркін жеңімпазы. Қызы — Яна (2010 жылы туған). Сілтеме * [https://worldathletics.org/athletes/_/14288653 Ирина Литвиненко-Эктова] «Worldathletics» сайтында Дереккөздер
Тамшалы сайы

Тамшалы сайы – Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 35 км шығыс бағытта, Тамшалы жерінде орналасқан табиғи нысан. Ескерткіштің сипаттамасы Еділ-Орал археологиялық экспедициясымен 1982 жылы анықталып, қосымша зерттеулер 2009 жылы жүргізілген. Алғаш рет 07.05.1993 жылы облыс әкімінің №487 шешімімен мемлекеттік қорғауға алынған. Қазіргі таңда Маңғыстау облысы әкімдігінің 2018 жылғы 5 қаңтар №3 қаулысы бойынша Жергілікті маңызы бар Тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілген. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы бойынша өңірлік маңызы бар қасиетті нысандар тізіміне енді. Бекіністік қамал екі нысаннан құралады. №1- нысан, қамал қабырғасы, 200 м ұзындықтағы мүйістің шетін жағалай орналасқан. Жоспарда қабырға сызығы сәл қисайған. Қабырғалардың қалыңдығы 1,2-1,5 м. Қабырғалар биік емес, 1,5 м, өте биік нүктелері 2-2,3 м. Құрылысы 2 қабатты табиғи таспен және Маңғыстау облысының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы топырақпен толтыра қалау әдісімен тұрғызылған. Кей жерлерде төменгі қаландылардың деңгейінде тік қойылып жалпақ тастар орнатылған. Қабырғалар алаңдық жағынан жартылай дөңгелектенген, диаметрі 3,5-4 м, 3-5 м қабырға сызығынан шығыңқы келген 5 мұнарамен нығайтылған. Мұнараның ішкі бөлме қуысы бар. Кей жерлерде мұнаралар мен қабырғаларда биіктігі 40-50 см жақтаулар байқалады. Қабырғаның СБ бөлігінде шамамен ені 2 м болатын өткел бар. Қабырға мен мұнаралардың алдында алаңдық жағында жүзіп барған ені 2 м, тереңдігі 50 см болатын есік қуысын жағалай ор жатыр. Ені 3 м, биіктігі 30-50 см ордың алдында қатты сырғыған топырақ жал болып үйілген үйінді және мұнаралар мен есік қуысына қарсы доғаланған тас қаландылар бар. Бұл мүмкін маңдай үстінің құлаған қалдықтары болуы мүмкін. Мүйістің С жағында арнайы төмен түсетін соқпақ анықталды. Қамалдың аймағында жалғыздан кремний сынықтары кездеседі. Қамал қабырғаларының құрылысы мен сақталуы кейінгі орта ғасырларға меңзейді. 2- нысан - мүйістелген шошақтың бітер жеріндегі үйілген көлемді үйінді сипатында. Үйіндінің ұзындығы 48 м, ені 10-12 м, орташа биіктігі шамамен 2 м. Жоспарда қиғаш (зигзаг) пішінде келген. Мүйіс аумағындағы біршама жер үйіндімен қалқаланған. Осы маңда қолдан жасалған қыш ыдыс сынығы, мыс рудасының және сирек кездесетін пышақ тәрізді кремний тасының сынықтары кездеседі. Бұл материалдар қола дәуірімен мерзімделеді. Ескерткіш (1986 ж.) құжатталған. Дереккөздер
Таита

Таита (тейта, теита, дабида, сагала) — Кенияның оңтүстігіндегі және Танзанияның шекаралас аймақтарындағы банту халқы. Халық саны 300 мың адам. Олар дабида, сагала, т.б. субэтникалық топтарға бөлінеді. Тілі Тілі - тайта (тейта) тілі. Сонымен қатар суахили тілінде сөйлейді. Диалектілері: кисагала (тери), кидабиада. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (банан, маниок, тәтті картоп, бұршақ, тары, жүгері) және мал шаруашылығы (ірі қара, ешкі). Қолөнер нашар дамыған, керамика (әйелдер) және ағаш ою (ерлер). Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйым – патрилинейлік рулар. Неке патрилокальды. Таита отбасыларының көпшілігі дәстүрлі түрде көп әйел алуды ұстанды. Келіссөздер барысында («вупе» деп аталады) қалыңдықтың әкесі мен шешесінің нағашылары маңызды шешімдер қабылдап, көбінесе малдан тұратын қалыңмалға назар аударды. Дәстүрлі елді мекендер жинақы орналасқан, дөңгелек және төртбұрышты құрылымдардан тұрады. Киімдері – иыққа немесе жамбасқа айналдыра матадан немесе былғарыдан тігілген жамылғы, әйелдер үшін – моншақтармен әшекейленген былғары алжапқыш. Тайтаның құлақтары тесіліп, ұзартылған, бастары қырылған, бастың артқы жағында моншақтармен өрілген шаш жолақтары қалдырылған. Негізгі дәстүрлі тағамы - банан ботқасы. Дереккөздер
Қарақұла

Қарақұла – көбінесе жабайы аңдарда болатын, қара жонды басып өтіп, құйыршықтың ұшына дейін қақ жарып тұратын табиғи сызық. Атау мәні Дәстүрлі ортада оны "қарақұла" деп атаса, ғылымда "медиана" дейді. Қарақұла – 2/1, жарты, 0,5, қақ жартыға тең. Латын тілінде медиана – қарақұла, қарақұладан қақ жару, тең жару, тең бөлу дегенді білдіреді. Сипаты мен мағынасы Қарақұла жануар денесіндегі түктен бөлек, көбінесе қара түсті, ұзындау келген, жылтыр болады. Ол жануарлардан бөлек, жәндік, құрт-құмырсақалардың да денесінде болады. Сондай-ақ, өсімдіктердің діңінің ұзынынан қақ жарып тұрған ішкі өзегі бар, ал жапырақтарда оны екіге бөліп тұратын сызық бар. Қарақұла дәстүрлі ортада тепе-теңділік, тең өлшемділік, тең үлгілілік, тең пішінділік, тең мүшелілік, тең денелілік, тең көлемділік, тең жарты, қақ жартысынды тіркестердің мағынасын айғақтайтын ұғым іспетті. Қазақта «қарақұладан қақжарып бөліп алдық», «қарақұладан қақжарып бөліп беру» деген теңеу сөздердің болуы осының дәлелі. Сондай-ақ, дәстүрлі ортадағы дау-дамай, шиеленіскен мәселелерді әділ шешетін билерге қаратыла айтылатын «қарақылды қақжарған» деген теңеудің болуы – осы қарақұладан қақ жарғанды білдірсе керек. Дереккөздер Әдебиеттер * Бабалықұлы Ж. Мал ауруларының қазақша атаулары. Алматы. Қайнар, 1986; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Тархун (ихшид)

Тархун — 700-ші жылдардың бірінші онжылдығында (VIII ғасырдың басында) Самарқандта билік құрған соғдылық ихшид. Лившиц В. А. 8-ғасырдың басындағы Тархун Самарқан ихшидінің атауы түркі деп есептеген. Кейбір деректерде ол Соғдыны 700, басқа деректерде 705 немесе 707 жылдары билей бастады. Ол 707 жылы бұхарлармен және түргештермен одақ құрып, Орта Азиядағы араб шапқыншылығы мен исламдану кезеңінде араб жаулап алушыларына қарсы белсенді күрескені белгілі. 709 жылы Құтайба ибн Муслим бастаған араб басқыншылары Бұхараны басып алғаннан кейін Тархун Самарқанды осындай тағдырға ұшыратпау үшін олармен келісімге келіп, ол басқарған соғдылардың бір бөлігі алым төлеуге мәжбүр болды. Тархун Бұхарадағы арабтарға елшілерін жіберіп, олардың билігін мойындады. Бұл оқиғалар соғды элитасының ішінде наразылық пен бүлік тудырды, ал Тархунды шектен тыс жұмсақтық, сақтық және исламшыл ұстанымы үшін соғды ақсүйектері алып тастады. Тархунның орнына Гурек билей бастады. Биліктен шеттетілгеннен кейін Тархун түрмеге жабылды, сонда ол өзін-өзі өлтірді. Оның екі ұлы шығысқа қарай — Пенжикентке, тағы бір соғды билеушісі — афшин Деваштичтің сарайына қашып үлгерді, онда оларды өте жақсы қарсы алып, құрмет көрсетті. Дереккөздер Әдебиеттер * Тархун — Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы . — Ташкент, 2000-2005 жж. * Әт-Табари, Әбу Жағфар Мұхаммед ибн Жарир. Әт-Табари тарихы. Ред. Эхсан Яр-Шатер. 40 том. Олбани, Нью-Йорк: Мемлекеттік университетінің Нью-Йорк баспасы, 1985-2007. * Gibb, H. A. R. Арабтардың Орталық Азиядағы жаулап алулары (анықталмаған). — Корольдік Азия қоғамы, 1923 ж. * Wellhausen, Julius. Араб патшалығы және оның құлауы (анықталмаған). — Калькутта: Калькутта университеті, 1927 ж.
Тоқтарбек Таңатқан

Тоқтарбек Таңатханұлы (; 1996 жылы 18 қарашада дүниеге келген) — қытайлық әуесқой боксшы, этникалық қазақ, орта және жеңіл салмақ дәрежесінде өнер көрсетеді. Бокстан Қытай ұлттық құрамасының мүшесі, 2020 жылғы Олимпиада ойындарының қатысушысы, әлем чемпионатының күміс жүлдегері (2023), халықаралық және республикалық әуесқойлар турнирлерінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Өмірбаяны Тоқтарбек Таңатхан 1996 жылы 18 қарашада Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданындағы Үрімжі қалалық ауданында дүниеге келген. Ұлты бойынша – этникалық қазақ. Әуесқойлық мансап Әлем чемпионаты 2019 2019 жылдың қыркүйегінде Екатеринбургте (Ресей) 75 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өткен әлем чемпионатына қатысты. Ол 1/32 финалда шотландиялық Шон Лаззериниді ұпай санымен (5:0), ал 1/16 финалда Үндістандық боксшы Ашиш Кумарды ұпай саны бойынша (3:3) ұтты. 2) ресейлік, бірақ 1/8 финалда ұпай бойынша (0:5) ирандық боксшы Сейедшахин Мусавиден жеңіліп қалды. 2020 жылғы Олимпиада ойындары 2020 жылдың наурыз айында Амманда (Иордания) Азия/Океания елдерінен іріктеу турнирінде 4-орынға ие болды және 75 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде 2020 жылғы Олимпиадаға жолдама алды. 2021 жылдың шілдесінде Токиода (Жапония) өткен Олимпиада ойындарына қатысушы болды, онда жарыстың 1/16 финалында Үндістанның боксшысы Ашиш Кумарды жеңді (5:0), бірақ 1/8 финалда Ол 2020 жылғы Олимпиада чемпионы атанды бразилиялық Хеберт Консейсаудан бөлінген шешіммен (2:3) жеңілді. 2023 жылғы әлем чемпионаты 2023 жылдың мамыр айында Ташкентте (Өзбекстан) 80 келі салмақта әлем чемпионатының күміс жүлдегері атанды. Жарыстың 1/8 финалында ол мысырлық боксшы Абдельрахман Салах Орабини 2-раундта ерте нокаутпен жеңсе, ширек финалда ұпай саны бойынша бөлінген (4:3) атақты кубалық Арленді жеңді. Лопес, жартылай финалда ұпай саны бойынша бөлек шешіммен шешімімен (5:2) Испания атынан сынға түсетін тәжірибелі ресейлік Газимагомед Джалидовты жеңді, бірақ финалда қазақстандық боксшы Нұрбек Оралбайдан ұпай саны бойынша жеңілді (1:4). 2023 жылдың шілде айының басында ол Астанада (Қазақстан) өткен «елорда кубогы» халықаралық турнирінде 80 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде финалда өзбек боксшысы Жасурбек Юлдошевты жеңіп, жеңімпаз атанды. Дереккөздер Сілтемелер * [https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Boks/Tanglatihan_Boks_18111996 Танаткан Токтарбек (Тохэта Эрбекэ)] — профиль на сайте Sportbox.ru * [https://www.sports.kz/search?searchmТохтарбек+Танатхан&search&typeall&category_id0&date_from&date_to Тохтарбек Танатхан] — новости на сайте Sports.kz * * * *
Евгений Александрович Эктов

Евгений Александрович Эктов (1 қыркүйек 1986, Петропавл, Солтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру), Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Өмірбаяны Жаттықтырушылар: Александр Эктов пен Нина Эктова. 2011 жылы Кобеде өткен Азия чемпионатының жеңімпазы. Азия чемпионаттары мен Азия ойындарының бірнеше жүлдегері. Ғұсман Қосанов мемориалында (Алматы) үш рет қарғып секіруде 17,22 м нәтиже көрсетіп, 2012 жылғы Лондон Олимпиадасына лицензия жеңіп алды. Олимпиадада небәрі 16,31 м секіріп, 19-орын иеленіп, алдын ала кезеңде өз өнерін аяқтады. Үздік нәтижелері ;ашық алаңда * ұзындыққа секіру — 7,77 — Бішкек (31.05.2008) * үш рет қарғып секіру — 17,22 — Алматы (30.06.2012) ;жабық ғимаратта * үш рет қарғып секіру — 16,44 — Ханой (02.11.2009) Отбасы Үйленген. Әйелі — Ирина Литвиненко — қазақстандық жеңіл атлетші (үш рет қарғып секіру). Яна есімді (2010 ж.т.) қызы бар. Сілтеме * [https://worldathletics.org/athletes/_/14207161 Евгений Эктов] «Worldathletics» сайтында
Талленси

Талленси (тале немесе тали, таленсе, талене, таланси) — Гананың солтүстік-шығысындағы және Буркина-Фасоның оңтүстігіндегі халық. Саны 80 мың адам. Туыстас халықтар: дагомба, кусаси, мампруси, моси, нанкансе. Тілі Олар нигер-кордофан отбасының гур тобының талленси тілінде (тален немесе тални) сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни ағымы: сүнниттік мұсылмандар, көпшілігі дәстүрлі сенімдерді ұстанады. Кәсібі Негізгі кәсіптері – мал шаруашылығы және қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, фонио, күріш, жүгері, бұршақ дақылдары). Аңшылық, ұсталық, керамика, тоқымашылық, тері өңдеу дамыған. Өмір салты Әлеуметтік ұйымның негізін көп балалы отбасылар мен патрилинейлік рулар құрайды. Неке қонысы вирилокальды, полигиния және немере туыстары арасындағы некелер қолданылады. Олар төбесі конустық, сабанмен жабылған дөңгелек ағаш үйшіктерде тұрады. Күнделікті киім – белдемше, мерекелік киімдері – ұзын ақ көйлек (ерлер), белдемше (әйелдер). Тағамдары негізінен сүт және көкөніс (ботқа, бұқтырылған, қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер мен бұршақ). Халық ауыз әдебиетінің негізгі жанрлары – әндер, ертегілер, мақал-мәтелдер. Жыл сайын ақпан айында егін фестивалі өтеді. Дереккөздер
NEAR Shoemaker

NEAR Shoemaker — астероидтарды зерттеу мақсатымен 1996 жылы ұшырылған америкалық ғарыш кемесі. Басында NEAR (Near Earth Asteroid Rendezvous) деп аталған, кейін америкалық геолог пен планетолог Юджин Шумейкердің құметіне орай атауы өзгертілді. Негізгі миссиясы — Жерге жақын ұшатын (433) Эрос астероидын айналып зерттеу. 2000 жылы NEAR Shoemaker оның орбитасына кірді, сөйтіп астероидтардағы алғашқы жасанды серік болды. Бір жылдан соң ол астероид бетіне қонған алғашқы ғарыш аппараты болып шықты. Осы астероидқа қарай ұшар жолда NEAR Shoemaker (253) Матильда астероидын 1200 шақырым қашықтықтан зерттеп үлгерді. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [https://solarsystem.nasa.gov/missions/near-shoemaker/in-depth/ NEAR Shoemaker] НАСА сайтында
Құбылғыш

Құбылғыш – сыртқы түрін сиқырлы түрде уақытша өзгертуге, адамнан басқа тіршілік иесіне, сондай-ақ атмосфералық құбылысқа, өсімдікке немесе затқа айнала алатын мифтік тіршілік иесі. Еуропа фольклорында құбылғыштардың аналогы - веорвульф немесе қасқыр-адам. Бейненің шығу тегі Құбылғыштың фольклорлық бейнесі адам өзін қандай да бір жануар, мысалы, қасқыр деп санайтын «клиникалық ликонтропия» деп аталатын психиатриялық ауытқулармен байланысты. Оның алғашқы белгілі сипаттамасын грек дәрігері ) (б.з. 2 ғасыр) e. ), кейінірек, ортағасырлық инквизиция процесінде сот дәрігерлері аурудың көптеген жағдайларын келтірді . Тағы бір генетикалық бұзылыс, «туа біткен гипертрихоз» бет пен дененің жоғарғы бөлігінде шаштың көп өсуін тудырады. Бірінші құжатталған сипаттамасы гипертрихоз бір мексикалық отбасында 1984 жылы Хосе Мария Канту бастаған Гвадалахара Университеті тобы жүргізді. Тарихқа көз жүгіртсек, бұл аурумен туылғандар кейде циркке жұмысқа жалданып, жұртшылықтың көңілін көтеру үшін «қасқыр» немесе «адам-маймыл» ретінде өнер көрсеткен . Мәдениет пен өнерде Құбылғыштар тақырыбы әртүрлі халықтардың фольклорында бұрыннан бар және әдебиет пен кинода кең таралған. Өнердегі ең кең тараған бейне - қасқыр- ликонтроп бейнесі, ал басқа бейнелер сирек кездеседі. Құбылғыштардың заманауи бейнесінің көптеген ерекшеліктері, мысалы, тістеу арқылы берілетін инфекция және күміс оқтарға осалдық, фильмдердің арқасында 20 ғасырда ғана пайда болды. Құбылғыштарды көрсететін алғашқы фильм 1913 жылы шыққан «Құбылғыш» дыбыссыз фильмі болды. Одан кейін қасқырлар туралы тағы бірнеше дыбыссыз фильмдер көрсетілді. Дауыстық актерлік өнері бар алғашқы фильм неміс фильмі «Le Loup Garou» болды. Universal Pictures 1935 жылы «Лондондық қасқыр» және 1941 жылы «Қасқыр адам» фильмдерін шығарды. Бұл фильмдер кинематографиялық құбылғыштардың сыртқы түрі мен мінез-құлқының көптеген стереотиптерін қалыптастырды . Дереккөздер
Қаратөбе (Кемеқалған ауылдық округі)

Қаратөбе — Түркістан облысы Төле би ауданы, Кемеқалған ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Леңгір қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 47 км-дей жерде, Қазығұрт ауданының аумағында орналасқан. Халқы Дереккөздер
Меликават

Меликават (, пиньинь: Mǎilìkè'āwǎtí Gǔchéng; , пиньинь: Mǎlìkèwǎtè Gǔchéng; қытайдың басқа емлесі бар) — Қытайдың солтүстік-батысындағы Шыңжаң, Хотан қаласынан оңтүстікке қарай 18 миль (30 км) жерде орналасқан археологиялық орын. Бұл бір кездері Хотан патшалығында ірі будда орталығы болған және патшалықтың астанасы болған қала болған. Бұл жердің алғашқы тұрғындары тохарлар болса керек. Бүгінде қабырғалар, шыны және керамика қалдықтары. Тағы қараңыз * Хотандағы буддизм Дереккөздер
Финляндия азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Финляндия азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Финляндия азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Еуропалық Одаққа мүше мемлекет ретінде Финляндия азаматтары Еуропалық экономикалық аймақ (ЕЭА) шегінде қозғалыс еркіндігін пайдаланады. Азаматтардың құқықтары туралы Директива ЕЭА азаматтары үшін еркін жүріп-тұру құқығын айқындайды. Екіжақты келісімдердің арқасында қозғалыс еркіндігі Швейцарияға таралады және Еуропалық Одақ пен Еуропалық еркін сауда қауымдастығының барлық азаматтары визадан босатылып қана қоймай, бір-бірінің елдеріне кіруге және тұруға заңды құқығы бар. Финляндияның жеке куәлігінің иелері Еуропа елдеріне (Беларусь, Ресей, Түркия, Грузия және Украинаны қоспағанда), сондай-ақ Францияның шет елдегі аумақтарына бару үшін паспортты қажет етпейді. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Батеке (халық)

Батеке — Конго өзенінің орта ағысы бойында, Конго Демократиялық Республикасында, Конго Республикасында, Габон Республикасында тұратын халық. Жалпы саны 900 мыңға жуық адам. Тілі Тілі - китеке тілі, банту тілдер тобына жатады. Діні Батектердің көпшілігі дәстүрлі нанымдарды сақтайды, кейбіреулері христиандар. Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік (маниок, бұршақ дақылдары), балық аулау және жеміс жинау. Бір бөлігі майлы пальма плантацияларында және Киншасада, Браззавильде және т.б. қалаларда кәсіпорындарда жұмыс істейді. Дереккөздер
Дания азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Дания азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Дания Корольдігінің азаматтарына кіруге әкімшілік шектеулер, оны құрайтын үш елден тұратын егеменді мемлекет ретінде: Дания, Гренландия және Фарер аралдары. Визалық талаптар картасы 800x800 нүкте Дереккөздер
Гипорхема

Гипорхема миметикалық бидің жанданған түрі болды, ол Аполлонға табыну кезінде, әсіресе дорийлер арасында қолданылатын әндерді сүйемелдеді. Оны ерлер мен әйелдер орындаған. Оны гераноспен (γερανός), Тесеймен байланысты «тырна биімен» салыстыруға болады. Аполлон фестиваліндегі әншілердің хоры әдетте құрбандық үстелінің айналасында биледі және әннің әрекетін сәйкес мимикалық орындаумен сүйемелдеу үшін бірнеше басқа адамдар тағайындалды. Гипорема осылайша лирикалық би болды және жиі ойнақы және күлкілі жанрға айналды, содан Афиней оны комедияның кордаксымен салыстырады. Мюллердің болжамы бойынша, ол, Дориандықтардың барлық музыкасы мен поэзиясы сияқты, Критте пайда болды, бірақ ерте кезеңде Делос аралына енгізілді, бұл жерде, шамасы, Лукианның уақытына дейін орындалды. Осыған ұқсас би Тесей Криттен Делосқа қайтып келгенде орындаған делінетін геранос (тырна биі) болды және бұл аралда Плутархтың кезінде-ақ әдетке айналған. Бұл бидің жетекшісі геранулкос деп аталды. Би тепкілермен, әртүрлі бұрылыстармен және бұрылыстармен орындалды және Крит лабиринтінің бұралуларына еліктеу болды. Хор тынығып алған кезде екі қапталда жетекшілері бар жарты шеңбер құрады. Гипоремамен бірге жүретін өлеңдер немесе әндер гипоремата деп аталды. Мұндай өлең жолдарын жатқызатын бірінші ақын Криттік Фалет болды: олардың мінезі сол аттас бидің ойнақылығына сәйкес келуі керек және олармен бірге жүреді. Пиндар гипоремасының фрагменттері бұл болжамды растайды, өйткені олардың ырғақтары әсіресе жеңіл және өте еліктегіш және бейнелі сипатқа ие. Бұл сипаттамалар Фалеттың гипорематикалық әндерінде көбірек болған болуы керек. Тағы қараңыз * Грек билері * Хасапико Дереккөздер Әдебиеттер * Бұл мақала ашық қолжетімді басылымның мәтінін біріктіреді: Smith, William, ed. 1870 Грек және Рим көне ескерткіштерінің сөздігі. Лондон: Джон Мюррей.
Ирландия азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Ирландия азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Ирландия азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Ұлыбританияның Еуроодақтан шыққаннан кейін және 2023 жылғы жағдай бойынша Ирландия азаматтары Еуропалық одақта да, Ұлыбританияда да өмір сүруге және жұмыс істеуге құқылы әлемдегі жалғыз ұлт болып табылады. Визалық талаптар картасы ортаға Дереккөздер
Исландия азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Исландия азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Исландия азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Еуропалық еркін сауда қауымдастығына (ЕЕСҚ) мүше мемлекет ретінде Исландия азаматтары ЕЕСҚ конвенциясына сәйкес басқа ЕЕСҚ елдерінде тұру және жұмыс істеу үшін қозғалыс еркіндігін пайдаланады. Сонымен қатар, Исландияның Еуропалық экономикалық аймаққа (ЕЭА) мүшелігіне байланысты Исландия азаматтары ЕЭА - ға мүше барлық мемлекеттер ішінде қозғалыс еркіндігін пайдаланады. Азаматтардың құқықтары туралы Директива ЕЭА азаматтары үшін еркін жүріп-тұру құқығын белгілейді және барлық ЕАА және ЕО азаматтары визадан босатылып қана қоймай, бір-бірінің елдеріне кіруге және тұруға заңды құқығы бар. Виза талаптарының картасы 800x800 нүкте Дереккөздер
Босния және Герцоговина азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Босния және Герцоговина азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Босния және Герцеговина азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы 800x800 нүкте Дереккөздер
Гивех

Гивех немесе гивах (, &#x200E;күрд.: کەڵاش, калаш) — жұмсақ, ыңғайлы, берік қолдан тоқылған аяқ киім, Иранның бірнеше жерінде, әсіресе Керманшах провинциясының ауылдық және таулы аймақтарында кең таралған. Гивехтің өндірістік орталықтары Ирандағы Йезд және Керманшах екі провинциясы болып табылады. Гивех екі бөліктен тұрады: табан және жоғарғы бөлік. Табаны әдетте резеңке немесе былғары, үстіңгі жағы тоқылған жіп. Бұл аймаққа резеңке өнеркәсібі келгенге дейін дие жасаушылар сеп жасау үшін жабайы сиыр терісін пайдаланды, ал үстіңгі жағы жүн немесе мақта жіптен жасалған. Ал оларды ең бай адамдар киетін. Резеңке өнеркәсібінің пайда болуымен төменгі сыныптағы адамдар резеңкеден тек қана резеңке пайдаланды. Тағы қараңыз * Галеш Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20070927223451/http://www.kermanshahmiras.ir/La_site/preview.asp?categoryid4&code76 Керманшах сайтының CHHTO]
Лейпциг бозторғайлары

«Лейпциг бозторғайлары» — Германияның Лейпцигтегі атақты бадам торттары. Бадам және басқа да жаңғақтарды қосып, құлпынай кептелісі қосылған қысқа қамырдан пісірілген. Әрбір торт екі қиылысатын қамыр таспасымен безендірілген. «Лейпциг бозторғайдары» ескі Лейпциг «Zum Arabischen Coffee Baum» кафесінде беріледі. Торт өзінің пайда болуы үшін жануарларды қорғау шарасы — 1876 жылы қабылданған торттарды аулауға тыйым салу. Осы уақытқа дейін Лейпциг осы құстан жасалған тағамдармен шынымен танымал болды. 1874 жылы суретші Карл Спицвег өзінің жиен қарындасына өзінің үйлену тойына темір шәшлектердегі нанды қалай дайындау керектігі туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар берді. Балық аулау өнеркәсіптік ауқымға жеткен лактер қуырылған ет пен нан пісіруге, соның ішінде экспортқа да пайдаланылды. Дереккөздер Әдебиеттер * Лейпциг бозторғайлары // Еуропадан махаббатпен. А-дан Я-ға дейін пісіру / Неміс тілінен аударма — Берлин: Д-р Оеткер Ферлаг, 2013. — 246 б. — 528 беттері. — 4000 көшіру. — ISBN 978-3-944271-02-6 . * Маркина Л. Г., Муравлёва Е. Н., Муравлёва Н. В. LEIPZIGER LERCHEN ЛЯЙПЦИГСКИЕ ЖАВОРОНКИ // Германия мәдениеті: лингвистикалық және мәдени сөздік: 5000 бірліктен астам / под общ. ред. проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — 571 б. — 1181 беттері. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5. * Lothar Bendel. Leipziger Lerchen // Deutsche Regionalküche von A—Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — ISBN 9783730690420 . Сілтемелер * [http://izum.darievna.ru/page/starejshee-kafe-evropy-i-lejpcigskie-zhavoronki Еуропадағы ең көне кафе және «Лейпциг бозторғайлары»] * [https://books.google.com/books?idmVpcFPA_au8C&pgPA188&dqLeipziger+lerche&hlru&cd1#vonepage&qLeipziger%20lerche&ffalse Дарвин Портер, Данфорт ханзада.] [https://books.google.com/books?idmVpcFPA_au8C&pgPA188&dqLeipziger+lerche&hlru&cd1#vonepage&qLeipziger%20lerche&ffalse Фроммердің Германиясы 2006 ж.] [https://books.google.com/books?idmVpcFPA_au8C&pgPA188&dqLeipziger+lerche&hlru&cd1#vonepage&qLeipziger%20lerche&ffalse «Zum Arabischen Coffee Baum» және «Leipzig Larks» ] [https://books.google.com/books?idmVpcFPA_au8C&pgPA188&dqLeipziger+lerche&hlru&cd1#vonepage&qLeipziger%20lerche&ffalse ) ] * [https://www.essen-und-trinken.de/rezepte/88865-rzpt-leipziger-lerchen essen-und-trinken.de: Рецепт]
Құтлық хан

Құтлық хан (орыс. Кулук-Салтан, Кулук, Тулук, туған жылы белгісіз — 1510 жылдан кейін) — Шибан әулетінен шыққан Түмен хандығының билеушісі (1505-1510). Ибақ ханның ұлы. Өмірбаяны Құтлық хан туралы жазба деректер өте аз. Шығыс шежірелері оны Ибақтың екінші, ал «Бахр ал-Асрар» үлкен ұлы деп хабарлайды. Хан мәртебесінде Әбілғазы Баһадүр ханның шығармасында кездеседі. Құтлық Қадырғали Жалайырдың шығармасында Махмұтектің ұлы, Қажы-Мұхаммедтің немересі, Ибақтың әкесі болып көрсетілген. 1505-1506 жылдары Вычегод-Вым жылнамасында «түмен және сібір ханы» ретінде аталып өтті. Жылнамадағы ақпаратқа сәйкес Шыңғы-Тұрадан Ұлы Пермь жерін шабуылдаған. «Кіші мұз дәуірі» мен Шибан әулетінің сыртқы саясаттағы сәтсіздіктері 1510-1511 жылдары кейбір ұлыстардың Ноғай Ордасы мен Орталық Азияға қоныс аударуымен аяқталды. Әдебиет * Парунин А. В. Политическая история Тюменского ханства в 1430-1508 гг.: монография / А. В. Парунин. — Челябинск: Фонд содействия сохранению культурного наследия «Общественный фонд „Южный Урал“», 2023. — 247 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.