kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Төлеген Тоқтасынұлы Ыбраев

Төлеген Тоқтасынұлы Ыбраев 1949 жылы 3 қарашада Шығыс Қазақстан облысы Большенарым ауданы Көктерек ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Ыбраев Тоқтасын (1927-1956), орта мектептің мұғалімі, директоры болып жұмыс істеген. Анасы - Ыбраева Қанипа, зейнеткер, үй шаруасымен айналысқан. Семей зооинженерлік-мал дәрігерлік институтының мал дәрігерлік факультетін (1980) мал дәрігері мамандығы бойынша; Қазақстан-Американдық еркін университетін (2005) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1976-1991). 1980 жылдан - Шығыс Қазақстан кеңшар-техникумы кәсіподақ комитетінің төрағасы. 1982 жылдан - ШҚО Қазақстан Компартиясы Таврия аудандық комитетінің нусқаушысы. 1984 жылдан - ШҚО Таврия аудандық арнайы шаруашылық бірлестіктігі партия комитетінің хатшысы. 1987 жылдан -Қазақстан Компартиясы Таврия аудандық комитетінің ауыл шаруашылық бөлім меңгерушісі, партия комиссиясының төрағасы. 1989 жылдан - Қазақстан Компартиясы Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің ұйымдастыру-партиялық және кадрлармен жұмыс бөлімінің нұсқаушысы. 1990 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық Халық депутаттар кеңесі төрағасының референті. 1992 жылдан - ШҚО әкімі, аппарат басшысының жетекшісі. 1996 жылдың ақпан айынан «Жалын» АҚ (Өскемен қаласы) президенті. 1996 жылдың маусым айынан - ШҚО Катон-қарағай ауданының әкімі. 1997 жылдан - ШҚО облысы әкімі аппаратының жетекшісі. 2001 жылдан - ШҚО Ауыл шаруашылығы басқармасының, азық-түлік және қайта өндіру өнеркәсібінің бастығы. 2005 жым дан - ШҚО Ауыл шаруашылығы департаментінің директоры. 2005 жылдың шілде айынан - ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Аумақтық басқармасының бастығы - ҚМ Мемлекеттік қызмет істері агенттігі ШҚО Тәртіптік кеңесінің төрағасы. 2006 жылдан - ШҚО Жер қатынастары басқармасының бастығы. 2007 жылдың ақпан айынан - ШҚО әкімінің кеңесшісі - ШҚО әкімі хатшылығының меңгерушісі 2007 жылдың сәуір айынан - «Нұр Отан» ХДП Шыгыі Қазақстан облыстық филиалының төрағасы. 2010 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Аргарлық мәслелер комитетінің мүшесі. «Нұр Отан» ХДП республикалық саяси кеңесінің мүшесі. «Құрмет» орденімен (2005); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004) медальдарымен марапатталған. Үйленген. 3 баласы бар. Дереккөздер
Құттықожа Ыдырысов

Құттықожа Ыдырысов (1 маусым 1951, Жаңақорған ауданы, Қызылорда облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық саясаткер, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің IV және V сайланым депутаты (2010-2016). Өмірбаяны Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген (1974), экономист. 1969 жылдан - Төгіскен кеңшарында жұмысшы (Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы). 1970 жылдан - Алматы халық шаруашылығы институтының студенті. 1974 жылдан - Қызылорда облыстық ІІБ ЕТМ ЗЭК-169/2 аға нормалаушы Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1976 жылдан «Тегіскен» кеңшарында бухгалтер, 1977 жылдан - экономист. 1984 жылдан - Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасында тексеруші-бухгалтер. 1985 жылдан - Қызылорда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасында ұжымшарды ұйымдастыру бөлімінің бастығы. 1990 жылдан - Қызылорда облыстық қаржы бөлімінде агроөнеркәсіп кешенін қаржыландыру бөлімінің бастығы. 1992 жылдан - Қызылорда облыстық қаржы басқармасында агроөнеркәсіп кешенін қаржыландыру бөлімі бастығының орынбасары, бастығы, 1993 жылдан - басқарма бастығының бірінші орынбасары. 1994 жылдан - Қызылорда облыстық қазынашылық басқармасының бастығы. 2004 жылдан - Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. 2008 жылдан - Қызылорда облыстық қазынашылық қаржы басқармасының бастығы. 2010 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан Парламентіне 10 жыл», «Ерен еңбегі үшін» (2006) медальдарымен; «Қазақстан полициясына 15 жыл» белгісімен марапатталған. «Облыстың қайырымды адамы» номинациясындағы «Бірінші ұлттық ауылшаруашылығы санағы» (2007). Діни көзқарасы - аздап сенеді. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біздің еліміздің болашағы - біздің балаларымыз, сондықтан біздің міндетіміз - оларға жақсы білім, жақсы тәрбие беру әрі ерте бастан патриоттық рух сіңіру, еліміз сонда ғана өркендейді!» Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Абылайхан, Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - спорт, балық аулау, саяхат жасау. Сүйіп оқитын әдебиеті - көркем әдебиет, қазақ поэзиясы. Үйленген. Жұбайы - Мустафаева Рабат (1952 жылы туған). Қыздары - Гүлнара (1979 жылы туған), Динара (1987 жылы туған); ұлы - Бағлан (1983 жылы туған). Дереккөздер
Татьяна Ивановна Яковлева

Татьяна Ивановна Яковлева 1958 жылы 17 наурызда РКФСР Воронеж облысы Павлов ауданының Воронцовка ауылында туған. Орыс. Әкесі - Кривченко Иван Федорович, зейнеткер. Анасы - Кривченко Полина Николаевна, зейнеткер. Целиноград ауыл шаруашылығы институтының экономикалық факультетін (1980), «Экономика және ауыл шаруашылығын ұйымдастыру» мамандығы бойынша; Целиноград ауыл шаруашылығы институтының аспирантурасын (1986) бітірген. Экономика ғылымдарының кандидаты (1995). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның агроенер- кәсіп кешенінің даму келешегі». Орыс, қазақ және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП (2007 жылдан) мүшесі. 1978 жылдан - «Максимовский» кеңшарының экономисі. 1981 жылы - Целиноград ауыл шаруашылығы институтының экономикалық кибернетика кафедрасының ассистенті. 1984 жылдан - Целиноград ауыл шаруашылығы институтының аспиранты, 1986 жылдан - оқытушысы. 1993 жылдан - Целиноград облыстық агроөнеркәсіп кешенінің экономикалық бөлімінің бастығы. 1994 жылдан - Ақмола облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының экономика жөніндегі бастығының орынбасары, облыстық ауыл шаруашылығы департаменті бастығыныңорынбасары. 1998 жылдан - облыстық Экономика және сауда басқармасының бастығы, Астана қалалық Экономика басқармасының бастығы, Астана қаласының Экономика және шағын бизнесті дамыту департаментінің директоры. 2003 жылдан - «Астана-Таң фирмасы» ЖШС туристік компаниясының бас директоры. 2006 жылдан - Астана қаласының Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінің директоры. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша 4-ші шақырылымының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. ҚР Парламент Мәжілісіндегі «Нұр Отан» ХДП фракциясының жанындағы Экономикалық саясат жөніндегі кеңестің мүшесі ; дағдарысқа қарсы бағдарлама аясында бөлінген мемлекеттік қаражатты пайдалануды бақылау жөніндегі партиялық комиссияның мүшесі ; «Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік техникалық және кәсіби білім беру бағдарламасын жүзеге асыруды заңнамалық қамтамасыз ету туралы» мәселе бойынша парламенттік тыңдауларды дайындау және өткізу жөніндегі уақытша арнайы комиссияның мүшесі. «Астана», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен; ҚР Президентінің тес белгісімен марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бәсекеге қабілетті Қазақстан». Хоббиі - жүзу. Сүйіп оқитын әдебиеті - классика. Тұрмыс құрған. Дереккөздер
Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев

Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев (2 тамыз 1972, РКФСР, Орынбор) - қазақстанның мемлекеттік қайраткері, Қазақстан Республикасының Цифрлық даму министрі (2018-2020). Өмірбаяны Анасы-Жұмағалиева Екатерина Олжабекқызы (1948 жылы туған), кәсіпкер. Свердлов Суворов ескери училищесін; Ракета әскерінің Харьков жоғары әскери командалық-инженерлік училищесін; қаласы Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің техника факультетін (1996) радиобайланыс, радиотарату және теледидар мамандығы бойынша; Қазақ гуманитарлық-заң академиясының заң факультетін (2002) «Заңтану» мамандығы бойынша; Швейцариялық федеративтік технологиялар институтын (Есоіе Роіуіесһпідие Ғесіегаіе сіе Іаизаппе, Лозанна қаласы) электрондық басқару жөніндегі шебер мамандығы бойынша бітірген. 30-дан астам ақпараттандыру мен байланыс салаларын реформалау және техникалық дамыту жөніндегі жарияланымдардың авторы. Орыс, қазақ және ағылшын тілдерін біледі. 1996 жылдан - «Жарық» ЖШС директоры. 1998 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігі РЧС жоспарлау секторының меңгерушісі . 1999 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігі Келіктік бақылау комитетінің бас маманы, бөлім бастығы. 2000 жылдан - «Телекоммуникациялық трафик биллингі республикалық орталығы (ТТБ-орталығы)» РМК-да жұмыс істеген. 2001 жылдан - ҚР Көлік және комму-никация министрлігінің Байланыс және ақпараттандыру комитеті басқармасының бастығы, төрағасының орынбасары. 2003 жылдан - ҚР Ақпараттандыру және байланыс агенттігі төрағасының орынбасары, 2005 жылдан - ҚР Ақпараттандыру және байланыс агенттігі төрағасының бірінші орынбасары, 2006 жылдың қаңтарынан - ҚР Ақпараттандыру және байланыс агенттігі төрағасы. 2006 жылдың қазанынан - «Қазақтелеком» АҚ президенті (2007 жылдан - басқарма төрағасы). 2010 жылдың наурызынан - ҚР байланыс және ақпарат министрі. 2012-2014 жылдары ҚР Көлік және коммуникациялар министрі. 2014 жылы ҚР Байланыс және ақпарат агенттігінің төрағасы. 2014-2015 жылдары ҚР Инвестициялар және даму министрінің орынбасары. 2015-2017 жылдары «ҚазАтомӨнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның басқарма төрағасы қызметін атқарған. 2017-2018 жылдары Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары қызметін атқарды. 2018-2019 жылдары Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасы Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі. 2019 жылдың 25 ақпанынан бастап ҚР Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасының Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі болып тағайындалды. 2019 жылдың 18 маусымынан бастап Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі болып тағайындалды. 2020 жылдың 30 қыркүйегінен бастап - Қазақстан Республикасының Нидерланд Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі, Химиялық қаруға тыйым салу жөніндегі ұйым жанындағы Қазақстан Республикасының Тұрақты өкілі. 2024 жылы 6 қыркүйекте лауазымынан босатылды. Марапаттары «Құрмет» орденімен (2009); «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», Ю.А. Гагарин атындағы медальдармен (2005); «Құрметті байланысшы» белгісімен (2005) марапатталған. Дереккөздер
Серіккелді Исағұлұлы Әбдірахманов

Әдрірахманов Серіккелді Исағұлұлы 1950 жылы 1 қаңтарда Алматы облысы Қаскелең ауданының Ворошилов кентінде туған. Әкесі - Әбдірахманов Исағұл, Анасы - Әбдірахманова Айымхан, зейнеткер. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1982), заңгер. Марапаттары # «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» # «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) мерейтой медальдарымен марапатталған. Отбасы * Үйленген. Жұбайы - Әбдірахманова Найля Михайловна (1952 ж. туған), мұғалім. Қыздары - Әбдірахманова Бибігүл (1974 ж. туған), Әбдірахманова Эльмира (1977 ж. туған), Әбдірахманова Гүлмира (1980 ж. туған); ұлы - Әбдірахманов Азамат (1985 ж. туған). Дереккөздер
Бағдар (жантану)

Бағдар субъектінің дайын, пейілді болуы; белгілі бір объектінің пайда болатынын күн ілгері білген кезінде пайда болады және осы объектіге қатысты іс-әрекеттің орнықты мақсаткерлік сипатта өтуін қамтамасыз етеді. Психологияда бағдар жануарлардың мақсатқа бағытталған әрекетін, ағзаның алдын ала мәлім жағдаяттарға бейімделуінің психофизиологиялық механизмдерін, психикалық процестердің таңдамалылығы мен бағыттылығын, тұлғаның іс-әрекетінің ұғынылмай реттелуінің, мінез-құлық қалыптасуының механизмдерін зерттеуде қолданылады, әлеуметтік психологияда бағдар топтың мүшесі ретіндегі тұлғаның белгілі бір әлеуметтік объектілерге қатынасын, әлеуметтік мінез-құлықтың өздігінен реттелуі, орнықтылығы және үйлесімділігі механизмдерін, әлеуметтену процесін, бағдардың мысалы, насихат ықпалымен өзгерулерін зерттеу кезінде, соңдай-ақ белгілі бір жағдаяттарда тұлғаның мінез-құлқының ықтимал нысандарын болжамдау кезінде пайдаланылады. Іс-әрекеттегі бағдардың негізгі функциялары: *а) іс-әрекеттің орнықты, дәйекті, мақсатқа лайық сипатқа өтуін анықтайды; *ә) субъектіні стандартты, бұрын кезіккен жағдаяттарға шешімдер қабылдау қажеттілігінен босатады; *б) іс-әрекеттің енжарлығына, қырсыздығына себепші болатын және субъектінің жаңа жағдаяттарға бейімделуін қиындататын фактор ретінде де көрінуі мүмкін. Бағдардың мазмұны оны туындатқан объективті фактордың, іс-әрекеттің құрылымындағы орнына тәуелді болады. Дереккөздер
Бағдарлау рефлексі

Бағдарлау рефлексі — ми жұмыс мүшелеріне хабар жіберіп қана қоймай, ол өзінің жолдаған хабарынан мағлұмат алып та отырады. Осындай екі жақтан хабарлаудың арқасында ғана ми айналасындағы құбылыстар туралы дұрыс мәлімет алып, нақтылы мұқтажын өтеуге өз әрекетін бағыттай алады. И.П. Павлов бұл рефлексті: "Бұл не?" деп атады. Бағдарлау рефлексі — ағзаның жаңа жағдайлар мен олардың өзгеруіне деген күрделі психофизиологиялық реакциясы. Бағдарлау рефлексі сенсорлы жүйелерді белсендіргенде, зейінді шоғырландырғанда, анализаторлардың жоғары сезгіштіктерінде, ағзаның қимыл-қозғалысын үдеткенде көрінеді. Дереккөздер
Басқару психологиясы

Басқару психологиясы — өндіріс орындарында, корпорациялар мен фирмаларда және басқа да ұйымдарда іс-әрекетті басқарудың жалпы психологиялық қырларын арнайы зерттейтін және модельдейтін ғылым саласы. Басқару психологиясы іс-әрекетті арнайы басқарудың және психологиялық жағдайдың талдамалы модельдерін және еңбектің сапасын көтеруге бағытталған. Басқару психологиясы — басқару жүйелеріндегі (мемлекет басқару, ұйым, мекеме, топ, ұжым және т.б.) адамдардың қатынастарына байланысты мәселелерді зерттейтін және білімдерді жинақтайтын қолданбалы психологияның саласы. Дереккөздер
Инем Ысқақов

Инем Ысқақов — танымал қазақ регбишісі. Талай жылдар Батыс Еуропа мықты клубтарында өнер көрсеткен. 1991 жылы КСРО құлағанда Францияға көшіп кеткен. Төрт жыл Францияда өнер көрсеткеннен кейін Ганноверге көшіп кетті. Кәсіби спортта сол Францияда аяқтады: Тулузаның мықты клубтарының бірінде ойнаушы бапкер ретінде бірнеше жыл ойнады. Осы қалада отанына «Қазақстан регби федерациясы» ассоциациясына вице-президент (2011 жылы) болуға шақырылғанға дейін тұрды.
Бәсекелестік қасиеттер

Бәсекелестік қасиеттер - адам мінезіндегі бір-біріне қарама-қайшы, үйлеспейтін қасиеттер, ондай қасиеттер бірдей жағдайларда сәйкес келмейтін, қарама-қайшы формадағы қылықтарды тудырады. Бәсекелестік қылық — басқа адамдармен бәсекелестік жағдайында, олардан асып түсуге, бәсекеде оларды орағытып жеңуге бағытталған адамның қылығы. Дереккөздер
Бейімделу (жантану)

Бейімделу ( — бейімделу)— ағзаның, сезім мүшелерінің ішкі және сыртқы тітіркендіргіштерге, орта жағдайына біртіндеп бейімделуі. Бейімделу үрдістері биологияның негізгі ұғымдарының бірі — гомеостазды сақтауға бағытталады. Биологиялық бейімделу ағзаның барлық деңгейлерін қамтиды: молекулярлықтан бастап, іс-әрекетті психикалық реттеуте дейін. Экстремалды жағдайларға бейімделу сәттілігінде жаттығу процестері, индивидтің функционалдық, психикалық және моральдық күйі маңызды рөл атқарады. Бейімделу сондай-ақ теориялық ұғым ретінде гештальт психология, швейцар психологі Ж. Пиаже шығарған интеллект даму теориясындағы индивид пен қоршаған орта арасындағы өзара қатынастың гомеостаздық тепе-теңесу процестері ретінде түсіндіретін психологиялық тұжырымдамаларда да кеңінен қолданылады. Талдағыштар сезгіштігінің тітіркендіргіштердің әсеріне икемделуі. Нәрселердің бейнесін қабылдау кезінде көз шағылыстыратын жарықтың әсерлігі біртіндеп бәсеңдейді, немесе қараңғы бөлмеге кірген адамның көзі біртіндеп маңындағыларды көре бастайды. Сол сияқты, құлаққа жағымсыз естілетін дыбыстарға да бейімделу түрліше болады. Адамның уақытты түйсініп қабылдауға бейімделуі де әр қилы болуы мүмкін. Бейімделу мерзімі бірнеше секундқа, ондаған минуттарға созылады. Бейімделу орталық және шеткі жүйке жүйесінің қызметтері арқылы реттеледі. Адамның бейімделуі биологиялық және психологиялық деп екіге бөлінеді: біріншісі, ағза функцияларының және құрылымының ортадағы жағдайға, шартқа бейімделуі; екіншісі адамның әлеуметтік индивид ретінде, белгілі талаптарға, жағдайларға, принциптерге, әлеуметтегі және қоғамдағы әдептілік ережелеріне, өзіндегі жекелік қасиеттерін ескере бейімделу үрдісі болып танылады. Әлеуметтік ортаның талаптарына индивидтің белсенді бейімделу үрдісі психологияда әлеуметтік бейімделу (әлеуметтену), әлеуметті аккомодация деп аталады. Қабылдаудың нәтижелілігін арттыру және рецепторларды шектен тыс жүктемеден сақтау мақсатымен сезім мүшелерінің әртүрлі стимулдар ерекшеліктсріне сәйкес бейімделу орын алады. Бейімділік — индивидтің өзін қызықтыратын белгілі бір іске тандамалы бағыттылығы. Өмірде кездесетін жағдайларға, ең жақсы түрде бейімделуге ықпал ететін адам қылығы. Дереккөздер
Бейімділік (жантану)

Бейімділік — адамның белгілі бір әрекетпен айналысуға бет бұрысы оған көңілі аууы, оянып келе жатқан қабілеттің алғашқы белгісі. Бейімділік әрекеітің бір саласына (сурет, музыка т.б.) әуестенушілікті көрсетеді. Бейімділікті балада қандай да бір нышанның барлығын хабарлайтын белгі деуге де болады. Балалық кезде ерекше көзге түсетін бейімділіктер оның келешек қабілетінің көрсеткіші болып та табылады, мәселен, екі-үш жасар баланың музыка үніне құлағының елеңдеуі, онда музыкалық қабілетке байланысты табиғи негіздің бар екендігін көрсетеді. Жас балаларда әрекеттің әр түріне байланысты бейімділік жиі ұшырайды. Нағыз бейімділіктен алдамшы, шүбәлі бейімділікті айыра алу керек. Нағыз бейімділік адамның әрекетке тек құштарлығы ғана емес, оны нәтижелі етіп орындауында. Мәселен, осындай бала сабақ үлгіруде қатарындағы балалардан көп ілгері озып кетіп отырады. Ал бейімділіктің алдамшы түрінде адам іске қатты әуестенгенмен сол салада жақсы нәтижеге ие бола алмайды. Оның мүмкіндігі орта дәрежеде ғана болады. Дереккөздер
Биязылық

Биязылық — адамның сыртқы ортамен байланыс жасайтын қарым-қатынастарының ішіндегі сыпайыгершілік, әдептілік жиынтығы. Жағымды мінез бітістерінің бір сипаты. Әлеуметте белгілі нормалар мен адамгершілік принциптерін орындауға бейімділік. Биязылық адамға қажет қасиет, сезімталдық мөлшерінің негізгі белгілерінің бірі. Ұлы ақын Абай "Жүректен қозғайтын, әдептен озбайтын" деп, биязылықтың нормасын сақтауды адамдық парыз санаған. Биязылық - мәдениеттіліктің белгісі. Игі әдет, оның әдет-ғұрыпқа айналуы биязылықты қалыптастырады. Биязылық әлеуметтік ортаның талабына бейімделуге жетелейтін тұлғаның қасиеті. Дереккөздер
Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов

Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов (6 ақпан 1952, Қарағанды облысы) — қазақстандық ірі саясаткер, инженер және аға лейтенант. 2013—2017 жылдары Кәсіподақтар федерациясының төрағасы. 2012—2013 жылдары Қарағанды облысының әкімі. 2009—2011 жылдары Көлік және коммуникациялар министрі. Өмірбаяны 1952 жылы 6 ақпанда Қарағанды облысының Тельман ауданы Майөзек кентінде туған. Арғын тайпасының Қуандық руының Мұрат бөлімінен шыққан. Қарағанды тау-кен техникумының тау-кен факультетін (1971) техник-шахта салушы мамандығы бойынша; Қарағанды политехникалық институтының автожол факультетін (1981) инженер-механик мамандығы бойынша; Ресей басқару академиясының саясаттану факультетін (1992) саясаткер (әлеуметтік-саяси мәселелер және байланыс бойынша кеңесші) мамандығы бойынша бітірген. * 1971 жылдан - РКФСР Кемеров облысы Шерегеш кенішінің 5-ші разрядтағы үңгілеуші. * 1972 жылдын - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. * 1974 жылдан - «Қарағандыкөмір» бірлестігі «Долинская» шахтасының тау-кен шебері. * 1975 жылдан - №2 тау-кен кәсіби техникалық училищесінің шебері, аға шебері (Қарағанды қаласы). * 1980 жылдан - Қазақстан Компартиясы Киров аудандық комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, аудандық атқару комитеті төра- ғасының бірінші орынбасары, Қарағанды облыстық комитетінің екінші хатшысы, бірінші хатшысы. * 1991 жылдан - Қарағанды облысы Мемлекеттік баға және монополияға қарсы саясат комитетінің төрағасы. * 1996 жылдан - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі. * 1999 жылдың наурызынан - ҚР Парламенті Сенатының төрағасының орынбасары. * 1999 жылдың желтоқсанынан - ҚР көлік және коммуникациялар вице-министрі . 2001 жылдан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің төрағасы. * 2002 жылдың наурызынан - ҚР экономика және сауда вице-министрі. * 2002 жылдың қыркүйегінен - ҚР индустрия және сауда вице-министрі * 2003 жылдан - ҚР Индустрия және сауда министрлігі Стандарттау, метрология және сертификаттау комитетінің төрағасы. * 2005 жылдан - ҚР көлік және коммуникациялар бірінші вице-министрі. * 2007 жылдың қазанынан ҚР Көлік және коммуникация министрлігінің жауапты хат шысы. * 2009 жылдың наурызынан бері - ҚР көлік және коммуникациялар министрі. ҚР Парламенті Сенаты 1-ші шақырылымының депутаты (өзін-өзі ұсынушы, 1995-1999). «Қазтеңізтасымалфлот» ЖАҚ Директорлар кеңесінің төрағасы (2000-2001); «Қазақстан темір жолы» ҰК» ЖАҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2002-2003); «Қазмырыш» ЛҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2003-2004). Марапаттары * «Құрмет» ордені Отбасы Үйленген. Жұбайы - Құсайынова Ғалия Қадыржанқызы (1958 жылы туған), дизайнер. Қызы - Қымбат (1982 жылы туған), заңгер Ұлы - Арман (1984 жылы туған), экономист. Дереккөздер
Бугер-Вебер заңы

Бугер-Вебер заңы (кейде Вебер заңы) - белгілі бір сенсорлық жүйе соған бейімделген тітіркендіргіштің шамасына I айырым табалдырығының AI тура пропорционалды тәуелділігі: AI / I = K(const). Психофизикалық заң түйсіктің күшін болар-болмас өзгертетін тітіркендіргіштер шамасының алғашқы негізгі шамасына жетілдіретін тұрақты қатынасын білдіреді: I - тітіркендіргіштің алғашқы негізгі шамасы, AI - оның өсімшесі, K - тұрақты. Бір өлшемдес сенсорлық тітіркендіргіштерді саралау жағдайы үшін белгіленеді. Вебер қатынасы деп аталған K коэффициенті әр алуан сенсорлық тітіркендіргіштер үшін әр түрлі: дыбыс жоғарылығы үшін - 0,003; көрінетін жарық үшін - 0,02; дыбыстардың қаттылығы үшін - 0,09 және т.б. Ол түйсінудің болар-болмас өзгерісін алатындай болу үшін тітіркендіргіш ұлғаюы не кемуі тиіс болатын шаманы тіркейді. Бұл тәуелділікті XVIII ғасырда француз ғалымы П. Бугер анықтап, кейін оны неміс физиологі Э. Г. Вебер егжей-тегжейлі зерттеді. Бугер-Вебер заңының одан әрі дамытылуы және түсіндірілуі Фехнер заңы болып табылады. Дереккөздер
Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы

Әбдірахым Нұрлан Ерғалиұлы 1980 жылы 9 маусымда Жамбыл қаласында туған. «Қайнар» университетін бітірген (2001), заңгер. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерді біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2005 жылдан). Марапаттары # «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтой медалімен марапатталған. # ҚР әділет министрінің Алғысымен ескерілген. Қысқа сипаттама * Діни көзқарасы - ислам. * Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. * Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Зияткерлік меншікті қорғау және патенттік құқықтың тиімді жүйесі қалыптасқан ел». * Хоббиі - әртүрлі спорт түрлері (футбол, волейбол, бильярд және т.б.). * Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми-танымдық тарихи әдебиет. * Үйленген. Жұбайы - Әбілқасымова Мәдина Ерасылқызы, ҚР Президенті Әкімшілігінде бөлім меңгерушісінің орынбасары. Қызы - Әбдірахым Аружан Нұрланқызы. Дереккөздер
Білімді меңгеру

Білімді меңгеру — белгілі уақыт аралығын талап ететін үрдіс. Білімді меңгеру арқылы адам ой және дене еңбегінің мазмұнын жан-жақты, әрі терең ұғынады. Білімді меңгеруге ұмтылдыратын түрткілер (мотивтер) адамның жас ерекшелігіне байланысты өзгеріп дамып отырады. Жасы өскен сайын мотивтерінің түрлері мен мазмұны да дамиды. Білімді меңгеру адамның танымдық әрекеттерін ұйымдастыруға да тәуелді. Дереккөздер
Рахметқажы Ескендірұлы Берсімбай

Рахметқажы Ескендірұлы Берсімбай 1947 жылы 8 наурызда РКФСР Алтай өлкесі Көшағаш ауданының Жазатор ауылында туған. Қазақ. Новосібір мемлекеттік университетінің жаратылыстану ғылымдары факультетін (1969) «Биология» мамандығы бойынша; КСРО ҒА Сібір бөлімшесі Цитология және генетика институтының аспирантурасын (Новосібір қ.) бітірген. Ұлттық медициналық зерттеулер институтында (Лондон, 1983-1984), Еуропалық молекулярлық-биологиялық зертханада (ГФР, 1987) машықтанудан өткен. Биология ғылымдарының докторы. Профессор. Қазақстанның ҒА корреспондент-мүшесі (1995). ҚР Жоғары мектеп ҒА (1999), Халықаралық Жоғары мектеп Ғылым академиясының (2001) академигі. АҚШ, Жапония, Ұлыбритания, Германия, Италия, Қытай, Египет, Финляндия, Оңтүстік Корея, Сингапур және басқа елдердегі ірі халықаралық ғылыми форумдарда баяндама жасаған. 300-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде ағылшын тіліндегі монографиялардың және жоғары оқу орындарына арналған қазақ тіліндегі жалпы және молекулярлық генетика бойынша оқулықтардың авторы. Оның жетекшілігімен 18 кандидаттық және 2 докторлық диссертация қорғалған. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1972 жылдан - КСРО ҒА Сібір бөлімшесінің Цитология және генетика институтындағы молекулярлық генетика зертханасының кіші ғылыми қызметкері. 1975 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (әл-Фараби атындағы ҚазМУ) дарвинизм және генетика кафедрасында аға оқытушысы, доцент, кафедра меңгерушісі, генетика және молекулярлық биология кафедрасының меңгерушісі, биология кафедрасының деканы. 1995- 2000 жылдары - ҚР ҰҒА жаңадан құрылған Жалпы генетика және цитология институтына басшылық еткен. 2004 жылдан - ҚР Білім және ғылым вице-министрі, министрлік аппаратының жетекшісі. 2005 жылдан - ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының бірінші вице-ректоры. 2008 жылдың шілде айынан бері - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ғылыми жұмыс жөніндегі проректоры. Ганновер медициналық зерттеу орталығының (ГФР, 1987, 1991), Астон университетінің (Англия, 1994) шақырылған профессоры. Британ кеңесінің стипендиаты (1983-1984), Орталық Азия мен Қазақстаннан Александр Гумбольдт қорының бірінші стипендиаты (ГФР, 1986). Қазақстандағы Гумбольдт клубының президенті. INTAS, CRDF, INCOCopernicus, Welcome Trust Халықаралық ғылыми қорлары гранттарының жетекшісі және жауапты орындаушысы. Ұлыбритания Корольдық қоғамының П. Капица атындағы сыйлығының лауреаты (1993). «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен; ҚР БҒМ «ҚР ғылым саласын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісімен (2003) марапатталған. ҚР білім беру саласының құрметті қызметкері (2007). Үйленген. Жұбайы - Тоқсобаева Гүлмира Асанқызы, биология ғылымдарының кандидаты. Ұлы - Берсімбаев Ержан Рахметқажыұлы, тарих ғылымдарының кандидаты; қызы - Берсімбаева Айжан Рахметқажықызы, заңгер. Немересі - Әсел. Дереккөздер
Халел Абдулхакович Беспаев

Халел Абдулхакович Беспаев 1933 жылы 15 ақпанда Шығыс Қазақстан облысының Көкпекті ауылында туған. Татар. Әкесі - Беспаев Абдулхақ, марқұм, Ұлы Отан соғысына қатысқан. Анасы - Беспаева Бадрикамал, марқұм. Қазақ тау-кен институтының геологиялық-барлау факультетін «Геология және пайдалы қазба кен орындарын барлау» мамандығы бойынша бітірген (1950). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1965), докторы (1984). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстанның колчедан-полиметалл кен орындарындағы алтын мен күмістің жинақталуының геологиялық алғышарттары және олардың орналасу заңдылықтары». ҚР БҒМ Қ.И. Сәтбаев атындағы Геология ғылымдары институтының профессоры (1986 жылдан). Халықаралық минералдық ресурстар академиясының академигі (1995 жылдан). ҚР ҒЗА корреслондент-мүшесі. «Орталық Қазақстан мен Кенді Аптай сульфидті кен орындарындағы күмістің геохимиясы» (1975), «Қазақстанның металлогениясы. Текстуралар мен құрылымдарының атласы» (1981), «Ертіс маңы ауданындағы колчедан-полиметалл кен орындары» (1988), «Оңтүстік- Батыс Алтайдың геологиясы мен металлогениясы (Қазақстан мен Қытайдың шегіндегі)» (1997) атты кітаптардың, 6 томдық Анықтамалық-монографияның (1995-2000), «Үлкен Алтай (геологиясы мен металлогениясы)» (2000), «Үлкен Алтай (кенсіз қазбалары)» (2003), «Қазақстандағы мыс, қорғасын, мырыш, темір кен орындарының пайда болуының алғышарттары» (1988), «Тереңдік түзілім жене геодинамика» - 1 том (2000), «Тереңдік түзілім және Қазақстанның минералды ресурстары» - 2 том «Металлогения» (2002), «Пайдалы қазба кен орындары модельдерінің атласы» (2004) тең авторы. Сондай-ақ геологияның әртүрлі мәселелері жөнінде 160 мақала жазған. «Ерітіндідегі алтынды колориметриялық анықтау үшін ұсақ бөлшекті алтынды және сульфидтік концентратты ажыратып алудың әдістері» (1984), «Сульфидті алтынды минералдардан ажыратып алудың әдістері» (1988) үшін авторлық куәліктері бар. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1955 жылдан - ҚазКСР Түсті металлургия министрлігінің «Қазқалайы» кеннің байқалуын барлау жөніндегі аға геолог. 1957 жылдан - ҚазКСР ҒА Алтай тау-кен металлургиясы институтының ғылыми қызметкері. 1964 жылдан - ӨКЗК (Өндірістік күштерді зерттеу кеңесінің) ғылыми хатшысы. ҚазКСР ҒА төралқасының Ғылыми-зерттеу жұмыстарын үйлестіру жөніндегі кеңесі терағасының орынбасары. 1969 жылдан - ҚазКСР ҒА Геология ғылымдары институтының ғылыми хатшысы. 1971 жылдан - ҚазКСР ҒА Геология ғылымдары институтының зертхана меңгерушісі. 1995 жылдан - ҚазКСР ҒА Геология ғылымдары институтының директоры. 2000 жылдан бері - ҚР БҒМ Қ.И. Сәтбаев атындағы Геология ғылымдары институтында зертхана меңгерушісі. «Халықаралық геологиялық корреляция бағдарламасы (ХГКБ) атты ЮНЕСКО бағдарламасының Қазақстан бойынша комитетінің төрағасы (2000 жылдан). ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1994). «Кен орындарын алғаш ашушы» дипломын алған (1997). *Хоббиі - автомобиль. *Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет. *Үйленген. Жұбайы-Темірболатова Мевжудя Ескендірқызы, химия ғылымдарының кандидаты, ҚР БҒМ Геология ғылымдары институтында аға ғылыми қызметкер. Қыздары - Беспаева Нәдия (1957 жылы туған), Беспаева Нейля (1962 жылы туған) Дереккөздер
Зайролла Дүйсенбекұлы Дүйсенбеков

Зайролла Дүйсенбекұлы Дүйсенбеков 1937 жылы 18 қазанда Павлодар облысының Баянауыл ауылында туған. Қазақ. Қазақ мемлекеттік ауылшаруашылық институтын бітірген (1960), ғалым-агроном. Ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1985), профессор. Қазақ ауылшаруашылық ғылымдар академиясының академигі (1994), ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі (1996). 225 ғылыми еңбектің, монографияның, көмекші оқу құралдары мен мақалалардың авторы. 1960-1962 жылдары - Павлодар облысы «Баянауыл» кеңшарының бас агрономы. 1961 жылдан - Қазақ ауыл шаруашылық институтының егін шаруашылығы және тәжірибе ісінің әдістемесі кафедрасының аспиранты, ассистенті, аға оқытушысы, доценті, профессоры, 1962-1993 жылдары - кафедра меңгерушісі, 1974-1984 жылдары - Қазақ ауылшаруашылық институты агрономия факультетінің деканы. 1994-1995 жылдары - Қазақ мемлекеттік жерге орналастыру жобалау институтының (Қазгипрожер) директоры. 2004-2007 жылдары - Мемлекеттік жер ресурстары және жерге орналастыру ғылыми-өндірістік орталығының (МемжерҒӨО) бас директоры. 2005 жылдан бері - ҚР ҰҒА Орталық Қазақстан бөлімшесі филиалының төрағасы. «Қазақстанның жер ресурстары» журналының бас редакторы, ғылым және ҰГЗ-технологиялары жөніндегі кеңесші «Құрмет» орденімен; «Тыңға 50 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Парламентіне 10 жып» «Астананың 10 жылдығы» медальдарымен; «Жұмыстағы үздік табыстары үшін», «Құрметті жерге орналастырушы" белгілерімен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен және т.б. сыйлықтармен марапатталған. *Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. *Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ф. Рузвельт, Н.Ә. Назарбаев. *Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Табиғат және жер ресурстарының әлеуетін тиімді пайдаланудың ғылымның дамуы мен азаматтардың зияткерлік әлеуетінің мүмкіндіктері негізіндегі елдің экономикалық және әлеуметтік еркендеуі». *Хоббиі - табиғат, тарих жайлы әдебиет, «ТАӨ» сериясы *Сүйіп оқитын әдебиеті - М. Әуезов, I. Есенберлин. *Үйленген. Жұбайы - Қусайынова Күлбаршын Құсайынқызы *Ұлы - Дүйсенбеков Ержан Зайроллаұлы, жерді және жылжымайтын мүлікті бағалау маманы; қызы - Дүйсенбекова Гүлжан Зайроллақызы, заңгер. Дереккөздер
Рақымжан Елешұлы Елешев

Рақымжан Елешұлы Елешев 1938 жылы 13 маусымда [Батыс Қазақстан облысы] Қаратөбе ауданының «Саралжын» кеңшарында туған. Қазақ. Әкесі - Әлібаев Елеш, марқұм. Анасы - Әлібаева Ұрқия, марқұм. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының химия-биология факультетін (1961) [биология], [химия] пәндерінің мұғалімі мамандығы бойынша; Қазақ ауыл шаруашылығы институтының агрономдық факультетін (1967) ғалым агроном мамандығы бойынша бітірген. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты (1968), докторы (1984). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан топырағының фосфаттық режимі және реттеу әдістері». Қазақ ұлттық аграрлық университетінің профессоры (1985). БААШҒЗЗ (1994), Мәскеу қаласындағы Халықаралық білім беру академиясының (1995), Алматы қаласындағы ҚР ҰҒА (1996), Алматы қаласындағы Қазақстан жоғары мектебі ҒА (2002) академигі. 285-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 7 монографияның, жоғары оқу орындарына арналған 9 оқулық пен оқу құралының авторы. Әр түрлі басылымдардағы тыңайтқыштарды қолдану және топырактың құнарлылығын қалпына келтіру проблемалары жөніндегі 250-ден астам ғылыми мақалалардың авторы. Фосфаттардың топырақтағы жылжымалылығын талдаудың жаңа әдістерін жасау жөніндегі патенті бар (Ульрих әдісін түрлендіру, 1991). Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1968-1991). 1971 жылдан - Қазақ ауыл шаруашылық институтының доценті, профессоры. 1972-1985 жылдары - Қазақ ауыл шаруашылық институтының топырақ-агрохимия факультетінің деканы. 1986-1993 жылдары - Қазақ ауыл шаруашылығы институтының ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры. 1993 жылдан - Қазақ ауыл шаруашылық институтының бірінші проректоры. 1998 жылдан бері - Қазақ ұлттық аграрлық университетінің жанындағы Агробиология және экология ҒЗИ директоры, осымен бір мерзімде агрохимия және топырақтану кафедрасының меңгерушісі. КСРО ЖАК Сараптаушы кеңесінің мүшесі (1986-1990). ҚР ЖАК Сараптаушы кеңесінің мүшесі (1993-2000), ҚР ЖАК төралқасының, Сараптаушы кеңесінің төрағасы (2000-2003), ҚазҰБА жанындағы Диссертациялық кеңесінің төрағасы (2004). Марапаттары КСРО Мемлекеттік, А.И. Бараев атындағы (2000), «Агрохимия және тыңайтқыш қолдану жүйесі» оқулығы үшін А. Байтұрсынов атындағы (2003) сыйлықтарының лауреаты. «Құрмет» (2005) орденімен; «Ерен еңбегі үшін. Лениннің туғанына 100 жыл толуы құрметіне» (1970), «Тыңжерлорді игеру» (1979, 2004), «Еңбек ардагері» (1989, 2001), «ҚС Еңбек сіңірген ғылым қайраткері», «Қазақстан ғылымын дамытуға қосқан үлесі үшін» (ҚР ЖАК 10 жылдық мерейтойы құрметіне), «Ғылыми еңбектер кешені және ауыл шаруашылығы ғылымдарын дамытуға қосқан үлесі үшін» (1990), «Астананың 10 жылдығы» (2008), А.И. Бараевтың 100 жылдығына орай медапьдарымен марапаттапған (2008) *Әскери атағы - кіші лейтенант. *Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан жуырдағы 5 жылдың ішінде БСҰ-на және әлемдік кеңістіктегі жетекші мемлекеттер құрамына енуі керек деп ойлаймын». *Хоббиі - кітап оқығанды жақсы көремін. *Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи кітаптар. *Үйленген. Жұбайы - Айтхожаева Тұрғанай, химия ғылымдарының кандидаты, доцент. Ұлы - Елешев М.Р. ақпараттық технологиялар институтының директоры, қызы - Елешева А.Р., ҚМЭБИ студенті. Дереккөздер
Қабыл Жапарұлы Жамбакин

Қабыл Жапарұлы Жамбакин 1959 жылы 16 қарашада Павлодар облысының Ермак кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Жамбакин Жапар Айтмағамбетұлы, марқұм, шалғын-жайылым шаруашылығы ГЗИ директоры, «ҚазАгро» корпорациясы фермер қожалықтары ассоциациясының бас директоры болған. Анасы - Мендекінова Рабиға Тәуірбайқызы, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының профессоры. Қазақ ауыл шаруашылық институтының агрономия факультетін бітірген (1983), ғалым агроном. Биология ғылымдарының кандидаты (1992), докторы (2005). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Өсімдіктердің гаплоидтерін алудың биотехнологиялық негіздері». «Өсімдіктердің гаплоидтық биотехнологиясы» монографиясының (2004), 40 ғылыми мақаланың, 90 ғылыми жарияланымның авторы. 5 патенттің: «Өсімдік шаруашылығында қолданылатын тәсілдердің көмегімен металмен ластанған топырақты тазарту тәсілі» (2008), «Өсімдіктердің пестицидтерге тезімділігін биоинде кациялау тәсілі» (2009), «Пестицидтермен ластанған топырақты анықтау тәсілі» (2009), «Топырақты фиторемедиациялау тәсілі» (2009), «Дәнді дақылдардың қысымдық әсерлерге төзімділігін бағалау тәсілі» (2009), арпаның жаңа «Ақжол» сұрыбына (2006) және «Бидайдың гаплоидтық жасушаларының эмбриогендік суспензиясын алу тәсілі» (2008) атты 2 авторлық куәліктің иегері. Қазақ, орыс және ағылшын (ауыз екі) тілдерін біледі. 1983 жылдан - Алматы облысы Іле ауданының «Қаскелең» бидай өсіру кеңшарының бригадир-гидротехнигі. 1985 жылдан - Қазақ егіншілік ҒЗИ қант қызылшасы бөлімінің аға зертханашысы, 1986 жылдан - биотехнология бөлімінің кіші ғылыми қызметкері (Алматы облысының Алмалыбақ кенті). 1992 жылдан - «АТН» ЖШС фьючерс саудасы бөлімінің бастығы. 1993 жылдан - «Агро» ҚР Фермер және шаруа қожалықтары ассоциациясының аға ғылыми қызметкері (Алматы қ.). 1994 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ зертханасының аға ғылыми қызметкері, 1995 жылдан - биотехнология зертханасының меңгерушісі. 2000 жылдан - Қазақ мемлекеттік аграрлық университетінің өсімдіктер биотехнологиясы кафедрасының меңгерушісі. 2002 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ биотехнология зертханасының меңгерушісі. 2005 жылдан - ҚР ҰБО ӨФГБИ директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары. 2006 жылдан - ҚР БҒМ Ғылым комитетінің Биология және өсімдіктер биотехнологиясы институтының дирокторы, 2010 жылдың наурызынан бері - бас директорының міндетін атқарушы. «Астананың 10 жылдығы» медалімен марапатталған. *Діни көзқарасы - атеист. *Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Оптимистік» *Суйіп оқитын әдебиеті - А.П. Чехов. *Үйленген. Жұбайы - Атаханова Г.Б. (1964 жылы туған), «Ұлар-Үміт» зейнетақы қорының менеджері. Ұлдары Жамбакин Д.Қ. (1990 жылы туған), Жапар К.Қ. (1992 жылы туған). Дереккөздер
Вебер-Фехнер заңы

Вебер-Фехнер заңы - түйсіну күшінің (Е) тітіркендіргіштің физикалық қарқындылығына (Р) логарифмдік тәуелділігі: Е к log Р + С, (S K lgi + С) мұндағы k мен c осы сенсорлық жүйемен анықталатын қайсыбір тұрақтылар. Бұл тәуелділікті Вебер заңының және түйсінулерінің әрең байқалатын айырмашылықтарының субъективтік теңдігі туралы қосымша ұйғарымның негізінде неміс психологі және физиологі Г.Т.Фехнер тұжырымдады. Эмпириялық зерттеулер мұндай тәуелділікті тітіркендіргіштің қабылданатын мәндерінің диапазонының ортаңғы телімі үшін ғана қуаттайды. Вебер-Фехнер заңына, әдетте, бұл тәуелділік логарифмдік сипатта емес, дәрежелік сипатта болады дейтін Стивенс заңы қарама-қарсы қойылады. Вебер-Фехнер заңы бойыннша тітіркендіргіштердің күші геометриялық прогрессия жолымен көбейсе, одан туындайтын түйсіктер, арифметикалық жолмен өсіп отырады. Мұны Е i / Р мұнда Е — сезгіштік, i — тітіркендіргіштер күші, Р — тітіркендіргіштер табалдырығының өлшемі. Sk log і+С мұндағы S — түйсіктің жиілігі, K —тітіркендіргіш күші, k, С — тұрақтылар (константалар). Бұл екі формуланы Ю.М.Забродин ортақ мәнге келтірген. Дереккөздер
Балалар туризмі

Балалар туризмі - мектеп оқушыларын салауатты өмір салтына, туған өлкені танып-білуге, мектепте алған дене тәрбиесі мен денсаулығын жақсартудағы білімін молайту мақсатында жүргізілетін саяхатшылық сапарлар. Дереккөздер
Вербалдық үйретулер

Вербалдық үйретулер — сөздің ықпалы арқылы іске асатын: ережелер, түсіндірулер және сөздің көмегімен бейнелейтін қылықтар, т.с.с.; нақты заттылық әрекеттерге қатыссыз (сынақ және қателесу әдісі, шартты рефлекторлық) немесе операнттық үйретулер. Вербалдық үйретулер адамның өмірлік тәжірибені, білімдерді, ептіліктерді және дағдыларды сөздік инструкцияның және түсіндірулердің көмегімен игеруі. Дереккөздер
Вестибулярлық аппарат

Вестибулярлық аппарат — деген сөзі, кіреберіс деген мағынада. Статикалық түйсіктердің рецепторлары ішкі құлақтағы вестибулярлық аппаратта орналасқан. Кіреберіс аппараты — ішкі құлақта орналасқан, адамның кеңістікте қандай күйде екенін, тепе-тендікті сақтайтын, яғни денені, бастың түрлі жағдайдағы — шалқайған, еңкейген және айналған кезін сездіретін ағза. Дереккөздер
Балкан ойындары

Балкан ойындары - Афины қаласындағы олимпиялық стадионда 1929 жылдан өтіп келе жаткан Грекия, Болгария, Румыния, Түркия мемлекеттерінің жеңіл атлеттері қатысып келе жатқан жеңіл атлетикадан кешенді жарыс. Дереккөздер
Бейресми командалық есеп

Бейресми командалық есеп - Олимпиялық ойындарда жалпы командалық есеп бейресми деп есептеледі, себебі Олимпиялық хартияға байланысты жарыстар оған қатысқан елдердің емес, спортшылардың арасында деп есептеледі. Дереккөздер
Биіктікке секіру

Биіктікке секіру (женіл атлетикада) — екі қатты тіреуге бекітілген кергіден асып түсумен іске асырылады. Тағайындалған биіктікті қатарынан үш секіргенде ала алмаған спортшы жарыстан шығарылады. Дереккөздер
Бойжазба

Бойжазба - спортшының жаттығу өткізу немесе жарысқа қатысуының қарсаңында тәннің мүмкіндігін алдын ала жұмылдыру, алда тұрған жаттығуларды жоғары деңгейде орындауға дайындалу мақсатында дене жаттығуларының түрлерін орындау. Дереккөздер
Брадикардия

Брадикардия (гр. βραδυ - баяу және καρδιά - жүрек) — синус түйіннің өз қызметін атқара алмауы, яғни синусты түйіннің әлсіздігі салдарынан немесе автоматизм қызметінің бұзылысынан болатын жүрек ырғағының баяулауын айтамыз (кардиостимулятор). Синусты түйін жоғарғы және төменгі қуыс көктамырларының оң жақ жүрекшеге құятын жерінде, яғни оң жақ жүрекшенің құлақшасында орналасқан. Синустық брадикардия деп жүректің соғу жиілігінің баяулауы, яғни синусты брадикардия кезінде жүрек соғу жылдамдығы минутына 60-тан төмен, яғни 30-50 соққыға дейін төмендейді, бұл синус түйінінің автоматизм қызметінің төмендеуіне байланысты болады. Бұл жағдайдың себептері әртүрлі: * синус түйініне әсер ететін миокардтағы склероздық өзгерістер; * парасимпатикалық жүйке жүйесінің тонусының жоғарылауы; * инфекциялық-қабыну үрдістері (инфекциялық эндокардит, іш сүзегі, дифтерия т. б.) * интракраниальды қысымның жоғарылауы (церебральды ісіну, ісік, менингит, миға қан кетуімен); * дәрі-дәрмектердің әсері (digitalis, quinidine); * улану қорғасын, никотин; * гипотиреоз (қалқанша без функциясының төмендеуі); * аштық, іш сүзегі, сарғаю т.б. ЭКГ белгілері Аритмияның бұл түрін клиникалық көрініс арқылы ғана емес, сонымен қатар электрокардиограмма арқылы да анықтауға болады. # Жүрек соғу жиілігінің минутына 59-40 дейін төмендеуі. # Синустың дұрыс ырғағын сақтау . # I, II, aVF, V4-V6 жетекші позитивті Р толқыны.
Буер

Буер — желкен арқылы мұз үстінде сырғанауға арналған, конькиге орнатылган жеңіл құрылғы. Мұздағы алға қозғалысқа төзімділігі төмен болғандықтан, мұзды қайықтар 60 мильден (100 км/сағ) асатын жылдамдыққа қабілетті. Жылдамдығына байланысты мұз дрейфтері демалу үшін де, жарыс үшін де қолданылады. Жарыс қайықтары әдетте бір адамды тасымалдайды. Дереккөздер
Гид

экскурсиясының жетекшісі]] ерге нысан көрсетудегі гид]] Гид ( деген сөзі; кейде экскурсия жетекшісі, жолбасшы) — экскурсияға басшылық ететін маман, клиенттерге аймақ, жерді көрсететін, мәдениетін, тарихын түсіндіретін адам. Қажет қабілеттері Экскурсия жетекшісінде ұстазға да тән төрт қабілеттер болу керек: конструктивтік, ұйымдастырушылық, коммуникативтық және аналитикалық. * Конструктивтік қабілеттері. Экскурсиялық материалды таңдап, дұрыс ресімдеп ол түсінікті және сенімді болуы қажет. Қажет болған жағдайда экскурсияның өткізілуін жоспар, әдістемелік қабылдау, схемаларды пайдалану арқылы қайта жоспарлауы қажет. Қабілеттің осы түрі гидтің ойлау қызметін дамытуға арналған. * Ұйымдастырушылық қабілеттері. Экскурсиялық топты басқаруды жүзеге асырып, экскурсанттардың қажет объекттеріне ықыласты бағыттауға арналады, сонымен бірге туристтер және басқа қаладан келген экскурсанттарға көрсетілген бағдарламаны орындауды қамтамасыз етуді жүзеге асырады. * Коммуникативтік қабілеттері. Экскурсиялық топпен іскерлік қатынастар орнатып, оларды экскурсияның соңына дейін сақтап, маршруттағы автобусты жүргізушімен жақсы арақатынаста болуы керек, мұражай жетекшісі, экскурсанттар қатысатын көрменің қызметкерлері, басқа туристтік топтардың гидтерімен, жетекшілерімен, саяхаттар және экурсияларды ұйымдастырушыларымен дұрыс қатынасты болуы керек. * Аналитикалық қабілеттері. Өз жұмысының сыншыл талдауы, өткізілген экскурсияның сапасының нақты бағасы, әдістемелік қабылдауларды қолданудың тиімділіктері осыған негіз болады. Барлық гидтер қабілеттіліктерге ие бола бермейді, дагенмен оларға ие болуға әрқайсысы ұмтылуы керек. Экскурсия жетекшілері қабілеттерінің дамуындағы маңызды рөлді әдістемелік секциялар, объекттердің жанында дербес жұмыстары, әдістеме және экскурсияларды өткізу техникасын терең меңгеруі, курстар, жұмысқа дайындықтар құрайды. Дереккөздер
Виндсёрфинг

Виндсерфинг — діңгек, желкен қайық арқылы басқарылатын спорттың түрі. Виндсерфингте қолданылатын спорттық құрал-жабдық «желкенді борт» немесе «виндсерф» деп аталады және ұзындығы 2,0–4,7 м, қалқымалы материалдан жасалған және оған діңгектің желкенмен икемді байланысында бекітілген жеңіл тегістелген тақтадан тұрады. Желкенді борт – рульі жоқ желкенді кеменің жеңілдетілген үлгісі. Басқару діңгекті желкенмен еңкейту арқылы, ал сүргілеу режимінде қозғалғанда, сонымен қатар борттың өзін бүйірден екінші жаққа еңкейту арқылы жүзеге асырылады. Қозғалыс жылдамдығы мен бағыты желге қатысты желкеннің жағдайына байланысты. Желкеннің жағдайын спортшы («виндсерферлік») бақылайды, оны штанга деп аталатын тірекке қолдарымен ұстайды. Желкенді борттағы қозғалыс желдің кез келген күшімен мүмкін. Тәжірибелі спортшылар әр түрлі қиындық дәрежесіндегі секірулерді орындаумен қатар толқында қозғалу техникасын меңгереді. Қазіргі уақытта виндсерфинг - бұл керемет спорт түрі ғана емес, сонымен қатар белсенді демалысты таңдайтын адамдардың кең ауқымы үшін танымал су ойын-сауық. Желкенді борттағы қозғалыс екі негізгі жолмен жүзеге асырылуы мүмкін: ауыстыру режимі. Тақта Архимедтің күшімен суда сақталады, нәтижесінде ол ішінара суға батырылады. Бұл режимдегі қозғалыс жылдамдығы судың жоғары қарсылығына байланысты салыстырмалы түрде төмен. жоспарлау режимі. Тақта келе жатқан ағынның көтеру күшіне байланысты судың бетінде ұсталады. Желдің жоғары жылдамдығын (шамамен 6-7 м/с) және желкенді бортты басқаруда үлкен тәжірибені қажет ететін белгілі бір жылдамдыққа жеткенде сырғанау мүмкін болады. Үлкен желкені бар ең кең жарыс тақталары («Windsurf Formula») 3-4 м / желді жоспарлай алады. Кез келген ашық су айдыны желкенді бортты басқаруға жарамды, алайда қолайлы климатқа байланысты Краснодар өлкесінің Ейск аймағы, оның ішінде Долгая шұңқыры, Анапа және Сочи облыстарындағы жағалаулар, Қырым көлінің Донузлав жағажайлары, ресейлік спортшылар мен виндсерферлер арасында ең танымал болды. Ашық судағы тұрақсыз желдің қолайсыздығын жою үшін жабық виндсерфинг ойлап табылған. Дереккөздер
Лев Семёнович Выготский

Лев Семёнович Выготский (17.11.1896, Орша-11.06.1934, Мәскеу) - әлемдік психологияда әйгілі кеңес психологі. Оның жасаған жоғары психикалық функциялардың дамуында мәдени-тарихи концепциясының теориялық және эмпириялық мүмкіндіктерінің маңызы өте зор. Л. С. Выготскийдің көптеген еңбектері балалар мен педагогикалық, арнайы және клиникалық психологияның өзекті әрі іргелі мәселелерін қамтиды. Ол оқу-тәрбие істерінің бала психикасын дамытуда шешуші қызмет атқаратынын нақты тәжірибелік мысалдармен дәйектейді. Арнайы психология саласында Л.С.Выготский кемтар балаларды оқыту мен тәрбие істерінде тиімді жолдар арқылы елеулі табыстарға жетуге болатындығын ғылыми тұрғыдан ашып көрсетті. Оның зерттеу нәтижелері тек психологияға ғана емес, адамтану ғылымдарына қатысты өзге де ғылыми пәндер болып саналатын: дефектология, тіл білімі, психиатрия, өнертану, этнографияның дамуына пайдалы үлесін қосты. Выготский мектебінің өкілдері (Божович Л.И., Запорожед А.В., Левина Р.Е., Леонтьев А.Н., Лурия А.Р., Эльконин Д.Б.,т.б.) Ғалым жоғары психикалық функциялардың даму заңын негіздеді. Л. С. Выготский тұжырымына сәйкес, олар алдымен баланың ұжымдық тәртібінің түрі ретінде пайда болады, басқа адамдармен ынтымақтастығы, содан кейін ғана олар өзінің жеке функциялары мен қабілеттері болады. Негізгі еңбектері: «Жақын арада даму аймағы» теориясының жалпы ережелері («Сана және қоғам»), 1976, 6-томдық шығармалар жинағы (1982-1984) "Педагогикалық психология"(1926), "Қылықтар тарихының этюдтары"(1931, Луриямен А.Р. бірге), "Өнер психологиясы"(1965), т.б. Дереккөздер