kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Іштіхан

Іштіхан — қала, Өзбекстанның Самарқан облысы Іштіхан ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 12 300 адам. Сипаттама Іштіхан қаласы Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Ақдария су қоймасына құятын Зеравшан өзенінің солтүстік тармақтарының бірінің жағасында орналасқан. Қала арқылы М37 мемлекеттік автомобиль жолы өтеді. Ең жақын темір жол стансасы – Қаттықорғаннан 22 км қашықтықта орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Іштіхан — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 138-ші орында (Өзбекстан), облыста 14-ші орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23250 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Митан (7 км), Қаттықорған (19 км), Бейсенбі (22 км), Су қоймасы (22 км), Лайыш (24 км), Пайарық (31 км), Жұма (32 км), Шелек (32 км), Қосрабат (34 км), Шарқын (42 км), Нұрабат (43 км), Ақтас (44 км), Жаңарабат (44 км), Самарқан (56 км), Гүлабат (59 км), Жамбай (60 км), Тайлақ (65 км), Зиадин (70 км), Бұлыңғыр (71 км), Маржанбұлақ (80 км). Тарихы Іштіхан — көне қоныс. Ол біздің дәуіріміздің басында Соғды өңірінің қолөнер және сауда орны ретінде белгілі болған. 8 ғасырда мұнда ислам діні еніп, 10 ғасырдан бастап ол әртүрлі мемлекеттік құрылымдардың губернияларының астанасы болды. Өлкедегі көлемі мен маңызы жағынан ол кезде Самарқандтан кейін екінші орында тұрды. 13 ғасырда моңғол шапқыншылығы кезінде қирап, жойылды. Іштіхан кейінірек қайтадан Өзбек хандықтарының құрамында шағын ауыл ретінде ғана дамыды. 1943 жылы қала типтес елді мекенге, 1984 жылы қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Бүгінде Іштіхан инфрақұрылымы дамыған өңірлік агроөнеркәсіптік және мәдени орталық. Қала экономикасы ең алдымен саудаға негізделген. Қалада аудан әкімдігі, байланыс бөлімі, 3 жалпы білім беретін мектеп, лицей, педагогикалық және медициналық кәсіптік училище, кітапхана, егіншілер базары, мемориалдық кешен, мейрамхана, сауда және қызмет көрсету орындары бар. Дереккөздер
Шелек (қала)

Шелек (Челак, Чилек) — Өзбекстанның Самарқан облысы Пайарық ауданындағы қала. Қала халқы 16 700 адамды құрайды. Сипаттама Қала Пайарықтан оңтүстікке қарай, Самарқаннан солтүстікке қарай жазықта, Зеравшан өзені мен оның арналары құрған оазисте орналасқан. Қаланың атауы сұйықтықтарға арналған ыдыстың ерекше түрін білдіретін түркі сөзінен шыққан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шелек — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 115-ші орында (Өзбекстан), облыста 9-шы орында (Самарқан облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 19899 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Пайарық (7 км), Лайыш (10 км), Шарқын (25 км), Митан (28 км), Жұма (29 км), Іштіхан (32 км), Жамбай (32 км), Самарқан (34 км), Гүлабат (38 км), Бұлыңғыр (39 км), Қосрабат (39 км), Тайлақ (40 км), Маржанбұлақ (47 км), Қаттықорған (51 км), Су қоймасы (51 км), Достық (52 км), Бейсенбі (54 км), Нұрабат (60 км), Ғаллаарал (63 км), Ұрғыт (66 км). Тарихы Шелек — өте көне қоныс. Қала маңында Көктөбе қаласының қирандылары бар. Елді мекеннің ең көне мәдени қабаттары біздің дәуірімізге дейінгі 8-7 ғасырларға жатады. Ол кезде қалада бекініс қабырғалары, храмдар мен монументалды ғимараттар болған. Көктөбе бірнеше империялар мен әулеттерден аман өтіп, 13 ғасырға дейін, Шыңғыс ханның моңғол ордалары талқандағанға дейін өмір сүрді. Самарқан мұражайында Шелек қонысынан табылған көптеген заттар сақталған. 19 ғасырдың екінші жартысында Бұхара әмірлігі Ресейге қосылып жатқанда оған қарсы шыққан қоныстардың қатарында Шелек те болды. Қазіргі Шелек 1981 жылы қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Шелекте сүт зауыты және мақта тазалау зауыты, томат пастасы мен шырындар шығаратын «Балтимор-Челек» ресей-өзбек бірлескен кәсіпорны, негізінен азық-түлік өнімдерін шығаратын басқа да шағын кәсіпорындар бар. Сондай-ақ қалада бірнеше өзбек банктерінің филиалдары мен шағын банктері бар. Қала орталығында диқан базары, қала маңында киім-кешек базары орналасқан. Қалада 6 сауда орталығы, мәдени және қызмет көрсету орталықтары, 4 жалпы білім беретін мектеп, 6 МТМ, балалар музыка мектебі, Шелек кәсіптік көлік колледжі, кітапханалар, мәдениет үйлері, стадион, спорт залы, орталық аурухана, дәріханалар және басқа да емдеу мекемелері бар. Дереккөздер
Жалғас Жұмағұлов

Жалғас Жұмағұлов (29 тамыз 1988, Ақтөбе, Қазақ КСР) — аса жеңіл салмақ дәрежесінде өнер көрсететін қазақстандық аралас жекпе-жек жауынгері. AMC Fight Nights Global лигасының бұрынғы чемпионы. Бұған дейін Ultimate Fighting Championship (UFC) турнирінде бақ сынаған. Қазіргі кезде аса жеңіл салмақтағы Oktagon чемпионы. Өмірбаяны Ақтөбе қаласында туған. Кіші жүздің ішінде Жағалбайлы руынан шыққан. Бала кезінен жекпе-жек өнерімен айналысады. 2014 жылы алғаш аралас жекпе-жекке өнер көрсетті. Жергілікті промоушндарда жарысып, алты рет жеңіске жетіп, екі рет жеңіліске ұшырады. 2016 жылы ресейлік Fight Nights Global ұйымымен келісімшартқа отырды. Fight Nights Global ұйымындағы мансабы Алғашқы үш жеңісті жекпе-жегінен кейін чемпиондық белбеуге үміткер атанды. 2017 жылдың 19 мамырында FNG 65 турнирінде титулдық жекпе-жекте Вартан Асатряннан жеңіліп қалды. 2018 жылдың 31 тамызында FNG 88 аясында өткен чемпиондық жекпе-жегінде Таһир Ұланбековты жеңді. 2019 жылдың 19 қазанында FNG 95 турнирінде Әли Багаутиновпен жекпе-жекте титулын қорғағаннан кейін UFC-ге ауысты. UFC ұйымындағы мансабы Ол американдық промоушендегі дебютін 2020 жылы 11 шілдеде UFC 251 турнирінде Раулиан Пайвадан жеңіліп, жеңіліспен өткізді. Сондай-ақ ол 2021 жылы 23 қаңтарда UFC 257 турнирінде Әмір Әлбазиге қарсы өткен екінші жекпе-жегін сәтсіз өткізді. Жетістіктері мен титулдары Oktagon ММА * Аса жеңіл салмақтағы Oktagon чемпионы (бір рет, қазіргі) Fight Nights Global * Аса жеңіл салмақтағы Fight Nights чемпионы (бір рет, бұрынғы) ** Бір сәтті қорғаныс Ultimate Fighting Championship * UFC тарихындағы төрешілердің шашыраңқы шешімімен жеңіліс саны бойынша Джесси Ронсон мен Деннис Бермудес тең түсті (3) ММА статистикасы Дереккөздер
Байсын (қала)

Байсын — қала, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Байсын ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 23 700 адамды құрайды. Сипаттама Байсын қаласы Сұрхандария облысының батысындағы Ханғарансай өзенінің аңғарында, Байсұнтау тауларының арасында теңіз деңгейінен 1200 метрден астам биіктікте, Термезден 145 шақырым жерде орналасқан. Қалаға ең жақын Байсын теміржол стансасы 12 км қашықтықта (Гузар-Құмқорған желісінде). Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Байсын — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 87-ші орында (Өзбекстан), облыста 6-шы орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 14922 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Бандиқан (41 км), Қарлұқ (47 км), Құмқорған (54 км), Шоршы (55 км), Қарашина (56 км), Сарық (59 км), Денау (61 км), Шерабат (61 км), Сарыасия (70 км), Шарғұн (72 км), Ұзын (72 км), Жарқорған (79 км), Ангор (82 км), Ескі Жекебақ (84 км), Халықабат (86 км), Мираки (92 км), Қамашы (93 км), Ғұзар (94 км), Яккабаг (96 км), Үшқызыл (96 км). Тарихы Байсын төңірегінде қоныс тас дәуірінде басталған. Тесік-Тас үңгірінен неандерталь қалдықтары табылды. Байсын елді мекен ретінде 10 ғасырда іргесі қаланып, бір кездері аймақтың сауда жолдарының бірінде сауда орны болған. 13 ғасырдың басында оны моңғолдар қиратса, кейін Байсын қарапайым ауыл ретінде қалпына келтірілді. 16 ғасырдан 19 ғасырдың ортасына дейін қала Бұхара әмірлеріне бағынды. Қала мәртебесі — 1975 жылы (оған дейін — кишлак) берілді. Байсын төңірегіндегі ауылдар – бірнеше ғасырлар бойы өзгермеген ерекше табиғи және мәдени ландшафт. Жергілікті халық дәстүрлі үйлерде тұрып, ата-бабаларыныі дәстүрлі қолөнерімен айналысады. Басынтау жотасының табиғи нысандарымен, Тесік-Тас үңгірімен және ауданның экожүйелерімен бірге Байсынтау маңы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұраға үміткер ретінде белгіленген ландшафттық мәдени қорық болып табылады. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары орналасқан. Тұрғындар керамика, ұсталық, зергерлік, кесте тігу, ұсталық, қыш, кондитерлік бұйымдармен айналысады. «Трест» акционерлік қоғамы негізінен жібек, оның ішінде кестеленген атлас, моншақ, трикотаж, іш киім шығарады. Байсын қаласында 5 жалпы білім беретін мектеп, спорт және музыка мектебі, мейірімділік үйі, 2 кинотеатр, 6200 орындық стадион, клуб, 10 кітапхана, 2 емхана, дәрігерлік пункт, санитарлық-эпидемиологиялық станция, орман шаруашылығы кәсіпорны бар. Дереккөздер
Жайлаутөбе қалашығы

Жайлаутөбе қалашығы (I-V ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Байзақ ауданы, Ақжар ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км жерде орналасқан. Сипаты Қалашықты 1978 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының экспедициясы ашқан (К. Байбосынов), 2000 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (К.М. Байпақов) зерттеген. Қаланың ішкі қамалына барлау шурфы салынды. Үстінен жиналынып алынған қыш ыдыстар мен дән үккіштердің сынықтары Жайлаутөбені III-IV ғасырлардағы жер өңдеушілердің қонысы екендігін көрсетеді. Бір қырынан қарағандаа қала солтүстік-шығыс пен оңтүстік-батыс сызығы бойымен орналасқан 3 алаңы бар дөң тұрпатты. Бұрыштарымен төрт тарапқа бағытталған оның өлшемдері 140х210 м, ішкі қамал дөңнің биіктігі 6 м-ге жететін оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Сыртқы беткейі құламалы, ішкісі еңісті болып келген ішкі қамал бір қалыпты екінші алаңға ауысады. Алаңның биіктігі 2,5 м-ге жуық. Оған биіктігі 2 м-дей үшінші алаң жанасқан. Қаланың барлық территориясы табанындағы ені 12 м, биіктігі 1,5-2 м үйінді жалмен қоршалған. Үйінді жалдың бұрыштарында мұнара қалдықтары аңғарылады. Үстінен жиналынып алынған материалдардың дені сырланбаған қыш ыдыстар. Дереккөздер
Жарқорған

Жарқорған — Өзбекстанның Сұрқандария облысының оңтүстігіндегі қала, Жарқорған ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 20900 адамды құрайды. Сипаттама Сұрқандария өзенінің оң жағалауында, Сұрхан-Шерабад жазығында орналасқан. Сонымен қатар, қала арқылы Занг суландыру каналы өтеді. Жарқорған облыс орталығымен автомобиль және теміржол арқылы байланысады. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Жарқорған — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 73-ші орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 14255 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Сарық (23 км), Ангор (24 км), Үшқызыл (25 км), Термез (29 км), Құмқорған (38 км), Бандиқан (38 км), Шерабат (39 км), Халықабат (43 км), Шоршы (64 км), Тус (69 км, Тәжікстан), Қарлұқ (78 км), Байсын (79 км), Денау (94 км), Мазари-Шариф (95 км, Ауғанстан), Балх (97 км, Ауғанстан), Ұзын (107 км), Сарыасия (110 км), Шарғұн (116 км), Қарашина (117 км), Тұрсынзаде (131 км, Тәжікстан). Тарихы Жарқорған — көне қала. Орталық Азияның сауда жолдарының бірінде орналасқан ол ерте орта ғасырлардан бері белгілі. Жарқорған бекінісін 8 ғасырдағы араб географтары атап өткен. Түрлі тарихи кезеңдердегі қала Ғазнауи империясының, Селжук түріктерінің, Хорезмшахтардың құрамында болды, моңғол шапқыншылығынан аман қалды және өзінің тиімді орналасуының арқасында әрқашан дамыды. 19 ғасырдың аяғынан бастап Ресейдің Орта Азия губернияларының, кейін Өзбек КСР-інің құрамына кірді. 1973 жылдан бері қала мәртебесіне ие. Экономикасы және инфрақұрылымы Мұнай қала маңында өндіріледі. Мақта тазарту зауыты, құрылыс материалдары зауыттары, «Жарқорған-мұнай» кені басқармасы, мұнай өндіретін машиналарды жөндеу шеберханалары, киім фабрикасы, автокөлік кәсіпорны, отын сақтайтын қоймалар, ауыл шаруашылығы өнімдерін қабылдау қоймалары бар. Қалада әкімшілік, сауда және мәдениет мекемелері, аурухана, емхана, орта мектеп, халық театры, кітапхана, байланыс бөлімі, стадион, демалыс және мәдениет саябағы бар. Дереккөздер
Құмқорған

Құмқорған — Өзбекстанның Сұрқандария облысындағы қала, Құмқорған ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы 21 173 адамды құрайды. Сипаттама Құмқорған қаласы Сұрқандария облысының орталық бөлігінде орналасқан. Бұл теміржол және автомобиль жолдары Термез, Ғұзар және Душанбеге қарай өтетін көлік торабы. Құмқорған Байсұнтау тауларымен және Сұрхандария өзеніндегі Бабатаг жотасымен қоршалған Сұрхан-Шерабад алқабының тар бөлігінде орналасқан. Құмқорғанның солтүстігінде Оңтүстік Сұрхан су қоймасы бар. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Құмқорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 140-шы орында (Өзбекстан), облыста 12-ші орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23369 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Бандиқан (18 км), Шоршы (26 км), Сарық (36 км), Жарқорған (38 км), Қарлұқ (40 км), Шерабат (53 км), Байсын (54 км), Денау (56 км), Ангор (56 км), Үшқызыл (62 км), Термез (68 км), Ұзын (69 км), Халықабат (71 км), Сарыасия (72 км), Шарғұн (77 км), Тус (78 км, Тәжікстан), Тұрсынзаде (93 км, Тәжікстан), Қаратағ (108 км, Тәжікстан). Тарихы 1930 жылдардағы Сұрқандария алқабының қарқынды игерілуі суару каналдарын салу қажеттілігіне әкелді. Бұл кезде Құмқорған ауылы пайда болып, кейін облыстың экономикалық орталығына айналды. Канал Сұрқандарияны Шерабат өзенімен байланыстырды. 1950 жылдары өзенге бөгет салынып, Оңтүстік Сұрхан су қоймасының құрылуына байланысты ауыл кеңейді. 1971 жылы ол қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Бүгінде Құмқорғанда жөндеу-механикалық кәсіпорындар, құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар, мақта тазарту және мұнай сақтау қоймалары бар. Жергілікті халық сауда мен шағын кәсіпкерлікте де жұмыспен қамтылған. Қалада 3 жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйі және басқа да мәдениет мекемелері, мәдениет және демалыс саябағы, стадион және басқа да спорт нысандары бар. Аудандық орталық аурухана, емхана, дәріханалар және басқа да емдеу мекемелері халыққа қызмет көрсетуде. Дереккөздер
Бокстан әлем чемпионаты 2025 (70 кг)

2025 жылғы Ливерпуль қаласында өткен бокстан әлем чемпионатындағы 70 кг салмақ дәрежесіндегі жарыстардың нәтижесі. ФиналЖартылай финалдар1/4 финалдар1/8 финалдар1/16 финалдар1/32 финалдар1/64 финалдар
Майбұлақ қалашығы

Майбұлақ қалашығы (X-XII ғасырлар) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Қордай ауданы, Кенен ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан. Зерттелуі, сипаты 1937 жылы Ю.Г. Платонов ашқан қалашықты 1979 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы экспедициясы (К. Байбосынов), 1984 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясы (жетекшісі М. Елеуов) зерттеген. Зерттеу барысында сызба жобасы түсіріліп, үстінен біршама материалдар жиналды. Жобасында трапеция тұрпатты алаңның ұзындықтары: солтүстігі – 130, оңтүстігі – 80, шығысы – 100, батысы – 90 м. Қалашық ені 20-25 м, биіктігі – 3-3,5 м, үстінде 12 мұнараның қалдықтары бар үйінді жалмен қоршалған. Жиналған материалдар – хум, көзе сияқты сырланбаған қыш ыдыстардың сынықтары. Бұл сынықтар осы күні Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дің археология және этнография қафедрасының археология кабинетінде сақтаулы. Дереккөздер
Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары — Қазақстан үкіметінің мүшесі. Премьердің қалған орынбасарларындай, ол премьер-министр үкімдерінің орындалуына жауапты. Өзге орынбасарлардан айырмашылығы — Бірінші орынбасар басқалардан жоғары тұрады, әсіресе премьер өз қызметін орындай алмағанда. Бірінші орынбасарды Қазақстан президенті тағайындайды. Бірінші орынбасарлар тізімі Дереккөздер
Ұлттық университет

Ұлттық университет — бұл мемлекеттің білім беру және ғылыми-зерттеу саласындағы ерекше мәртебеге ие жетекші жоғары оқу орны. Мұндай оқу орындары елдің дамуына, экономикасына, ғылымы мен мәдениетіне айрықша ықпал етеді. Ұлттық университеттің ерекшеліктері * Ұлттық университеттерге мемлекет тарапынан ерекше мәртебе беріледі. Мемлекеттік бюджеттен қосымша қаржыландыру алады. Бұл қаржы ғылыми-зерттеу жұмыстарына, заманауи жабдықтарды сатып алуға және профессорлық-оқытушылық құрамның жалақысын арттыруға жұмсалады. * Ұлттық университеттер ғылыми зерттеу орталықтары болып саналады. Олардың базасында ірі ғылыми жобалар жүзеге асырылып, инновациялық технологиялар мен жаңалықтар жасалады. Оқу процесі ғылыми зерттеулермен тығыз байланысты. * Ұлттық университеттердің оқу бағдарламалары әлемдік стандарттарға сай дайындалуы тиіс. Олар студенттерге бакалавриат, магистратура және докторантура (PhD) деңгейлерінде білім алуға мүмкіндік береді. * Ұлттық университеттер мемлекеттің басым бағыттары бойынша (мысалы, IT, инженерия, медицина, жаратылыстану ғылымдары және т.б.) жоғары білікті мамандарды дайындайды. Қазақстандағы ұлттық университеттер * Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (ҚазҰУ) * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (ҚазҰПУ) * Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (ЕНУ) * Қазақ ұлттық аграрлық университеті * С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті * Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті * Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті Дереккөздер
Шарғұн

Шарғұн — Өзбекстанның Сұрқандария облысы Сарыасия ауданындағы қала. Сипаттама Ол Сұрхан-Шерабат алқабының солтүстігінде Гисар жотасының етегінде орналасқан, орташа биіктігі 450 м, облыс орталығынан (Термез) 193 км. Қалаға жақын жерде Шарғұн өзені ағып жатыр. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шарғұн — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 156-шы орында (Өзбекстан), облыста 14-ші орында (Сұрқандария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 24892 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Сарыасия (6 км), Ұзын (11 км), Денау (22 км), Тұрсынзаде (23 км, Тәжікстан), Қаратағ (35 км, Тәжікстан), Қарлұқ (38 км), Шоршы (52 км), Ғиссар (55 км, Тәжікстан), Шарора (59 км, Тәжікстан), Сомониен (70 км, Тәжікстан), Душанбе (71 км, Тәжікстан), Байсын (72 км), Құмқорған (77 км), Бандиқан (84 км), Навабат (85 км, Тәжікстан), Мираки (96 км), Бохтар (100 км, Тәжікстан). Тарихы Шарғұн 1940 жылдардың аяғында көмір кен орнын игеруге байланысты құрылды. Бастапқыда бұл кеншілер мекені Такчиян деп аталды, ол 1952 жылы елді мекенге айналды. 1973 жылы Шарғұн деп өзгертіліп, қала мәртебесін алды. Өнеркәсіптік қажеттіліктер үшін қалашыққа Құмкұрған-Душанбе тармағынан (Сарыасия стансасы) аудан орталығы арқылы 8 шақырымға дейін жететін теміржол желісі тартылды. Экономикасы және инфрақұрылымы Көмір шахтасы, автомобиль зауыты, құрылыс мекемесі, 2 сауда ұйымы, 2 акционерлік қоғам, шағын кәсіпорындар мен фирмалар, оқу орындары, 3 жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, дарынды балаларға арналған гимназия, арнайы мектеп-интернат, балалар музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер орталығы бар. Дереккөздер
Шерабат

Шерабат — қала, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Шерабат ауданының әкімшілік орталығы. Сипаттама Шерабат Өзбекстанның оңтүстігінде, Әмудария өзенінің оң жағасында орналасқан. Қала Термезден солтүстікке қарай 60 шақырым жерде, ал ең жақын теміржол вокзалы Наушахар (Қаған-Термез желісі) 42 шақырым жерде орналасқан. Шерабат 1973 жылы қала мәртебесін алды. Қала халқы 25 600 адамды қамтиды. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шерабад – шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 80-ші орында және өз аймағында (Сұрқандария облысы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 14 734-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Сарық (19 км), Халықабат (24 км), Ангор (26 км), Бандиқан (38 км), Жарқорған (39 км), Үшқызыл (41 км), Термез (52 км), Құмқорған (53 км), Байсын (61 км), Шоршы (77 км), Қарашина (83 км), Қарлұқ (84 км), Мағданлы (85 км, Түрікменстан), Денау (102 км), Балх (103 км, Ауғанстан), Мазари-Шариф (109 км, Ауғанстан), Акча (112 км, Ауғанстан), Сарыасия (116 км), Ұзын (116 км), Шарғұн (121 км). Тарихы Шерабаттың екі мың жылдан астам тарихы бар. Ол Шахри Хибар деп аталды және Ескендір Зұлқарнайынның кезінде болған. Кеңестік тарихшы және шығыстанушы В.В.Бартольд, Шерабат қазіргі атауын XVIII ғасырдың басында алды және Шерабаддарияның оң жағалауында бекініс тұрғызған өзбектердің қоңырат тайпасының билеушісі Шер Әлидің атымен аталған. Жергілікті дәстүр бойынша «Ш» термині «Шоработ» — негізгі станса дегенді білдіреді. Орта ғасырларда Түркістанды Ауғанстан және Үндістанмен байланыстыратын Шерабаддария өзені ағып жатқан тау шатқалы арқылы маңызды сауда жолы өткен. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада бірнеше акционерлік қоғамдар, мақта-тоқыма, пірәндік, кірпіш, сүт, ұн, керамика, шағын және жеке фирмалар, құрылыс және көлік компаниялары, егін базары, сауда орындары, мәдениет және қызмет көрсету орталықтары орналасқан. Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, академиялық лицей, кәсіптік-техникалық колледждер, мәдениет және демалыс саябағы бар. Спорт кешені, стадион, спорт залдары мен ойын алаңдары, орталық аурухана және оның бөлімдері, перзентхана, емхана, дәріханалар, әйелдер мен балалар сауықтыру орталығы жұмыс жасайды. Дереккөздер
Шоршы

Шоршы — қала (1976 жылдан) Өзбекстанның Сұрқандария облысындағы Шоршы ауданының әкімшілік орталығы. Сипаттама Қала Термез қаласынан солтүстік-шығысқа қарай, Сұрхан оазисінің ортасындағы жазықта орналасқан. Қала маңынан Сұрқандария өзенінен су алатын Құмқорған каналы ағып жатыр. Елді мекен 1976 жылы қала мәртебесін алды. Шоршы — ірі транспорт торабы. Қаладан Термез, Қарлұқ, Байсын, Денау, Шерабат, Құмқорған және Кафрунға автобустар қатынайды. Термез-Регар автобусы да аудан арқылы өтеді. Қалада аттас темір жол стансасы бар (Термез-Құмқорған желісінде). Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шоршы — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 88-орында және өз аймағында (Сұрқандария облысы) 7-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 14 983-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Қарлұқ (18 км), Құмқорған (26 км), Денау (30 км), Бандиқан (39 км), Ұзын (43 км),Сарыасия (46 км), Шарғұн (52 км), Байсын (55 км), Сарық (61 км), Жарқорған (64 км), Тұрсынзаде (67 км, Тәжікстан), Шерабат (77 км), Қаратағ (82 км, Тәжікстан), Ангор (83 км), Ғиссар (87 км, Тәжікстан), Тус (88 км, Тәжікстан), Үшқызыл (89 км), Балх (90 км, Тәжікстан), Шарора (92 км, Тәжікстан), Термез (93 км). Экономикасы және инфрақұрылымы Шоршыда құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар орналасқан, тамақ және жеңіл өнеркәсіп жақсы дамыған. Киім фабрикасы, жиһаз фабрикасы, керамзит зауыты, мақта тазалау, ұн комбинаты, мақта мата шығаратын цехтар бар. Ауыл шаруашылығы саласы картоп өсіруге маманданған. Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, екі арнаулы мектеп-интернат, мамандандырылған мектеп-интернаты бар. Тоғыз кәсіптік колледж жұмыс істейді (ауыл шаруашылығы, коммуналдық шаруашылық, медицина, жеңіл өнеркәсіп, тұрмыстық қызмет көрсету, агроөнеркәсіптік кешен, экономика колледждері). Халыққа орталық аудандық кітапхана және оның желісі, қалалық кітапхана, көзі нашар көретін азаматтарға арналған кітапхана, мәдениет және демалыс саябағы, аудандық орталық аурухана, емхана, дәріхана, басқа да емдеу мекемелері қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Бахт

Бахт — Өзбекстанның Сырдария облысындағы ауданға бағынысты қала (1980 жылдан), темір жол стансасы. Қала халқы: 10 100 адам. Сипаттама Бахт — шөл даланың солтүстік-шығысында орналасқан, Сырдария облысы үшін транзиттік орталық болып табылады. Ол М37 тас жолында (Ташкент-Термез) және Сырдария мен Хавасттың екі айрығының арасындағы темір жол бойында орналасқан. Қаладан бірнеше шақырым жерде-Қазақстанмен шекара өтеді. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Бахт — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 166-шы орында және өз аймағында (Сырдария облысы) 9-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 26 078-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Сырдария (13 км), Сайқұн (13 км), Диқанабат (19 км), Гүлістан (23 км), Шыназ (25 км), Наурыз (25 км), Досабат (25 км), Алмазар (30 км), Сардоба (30 км), Жетісай (31 км, Қазақстан), Аққорған (34 км), Гагарин (44 км), Бөке (44 км), Баяут (45), Гүлбахар (48 км), Жаңажер (51 км), Жаңажол (53 км), Жаңаабат (57 км), Хауас (57 км), Бустон (58 км, Тәжікстан). Тарихы Бахт шөл даланың алғашқы даму толқыны кезінде ауыл болып іргесі қаланып, алғашында Великоалексеевка деп аталған. 1947 жылы ауылға қала үлгісіндегі поселке мәртебесі берілгенде оның атауы сәл ғана өзгертіліп, Великоалексеевский болып өзгертілді. Қазіргі атауы 1963 жылы берілсе, 1980 жылдан Бахт қаласы болды. Оның елдің стратегиялық көлік бағыттарына жақын орналасуы қаланың дамуына жағдай жасады. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада мақта тазалау зауыты және бірнеше тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (наубайхана, консерві зауыты, кондитерлік және алкогольсіз сусындар фабрикасы) орналасқан. 4 жалпы білім беретін мектеп, кешкі мектеп, балалар мен жасөспірімдер орталығы, оқушылардың шығармашылық орталығы, орталық аурухана, емхана, мәдениет үйі, 2 кітапхана жұмыс жасайды. Дереккөздер
Steppe and World

Steppe & World Publishing — Қазақстандағы баспа үйі. Баспа үйі Алматы қаласында орналасқан. Негізгі бағыты – қазақ тіліндегі балалар әдебиетін және әлем әдебиетінің аудармаларын шығару. Тарихы Steppe & World Publishing — Қазақстандағы кітап баспасы. 2017 жылы Алматы қаласында құрылған. Баспа үйінің негізін қалаушы және жетекшісі — Раиса Сайран Қадыр. Баспаның алғашқы жобасы — британдық жазушы Джулия Дональдсонның «Ақын қоян» («The Rhyming Rabbit») атты балаларға арналған шығармасы болды. Бұл кітап Pan Macmillan баспасымен жасалған келісім бойынша қазақ тіліне аударылып, 2017 жылы Франкфурт кітап жәрмеңкесінде ұсынылды. Кейін «Груффало» («The Gruffalo») және басқа да балалар әдебиетінің танымал туындылары аударылды. Steppe & World Publishing Харуки Муракамидің «Норвег орманы» («Norwegian Wood»), Джоан Роулингтің «Хәрри Поттер» сериясы сияқты әлемдік бестселлерлерді қазақ оқырмандарына ұсынды. Сонымен қатар Зира Наурзбаева, Лилия Калаус және Зауре Турехан сияқты қазақстандық авторлардың еңбектері де басылды. 2023 жылдан бастап Steppe & World Publishing Клайв С. Льюистің «Хроники Нарнии» сериясын қазақ тіліне аударып, басып шығаруды жоспарлады. Сондай-ақ Рик Риорданның «Перси Джексон және Олимпийлер» циклі аударылатын шығармалардың қатарында аталды. Дайындаған кітаптар Хәрри Поттер Дереккөздер
Раиса Сайранқызы Қадыр

Раиса Сайранқызы Қадыр — Steppe & World Publishing баспасының және «Alghayat» әдеби агенттігінің негізін қалаушы, қазақ тілді аударма және балалар әдебиетін насихаттаумен айналысатын кәсіпкер. Өмірбаяны Ол Моңғолияда туған, Таяу Шығыс, Ұлыбритания, Германия және Нидерландта өмір сүрген. Жеті тіл меңгерген. Каирдегі Америка университетінде саясаттану және гуманитарлық бағыттар бойынша, Лондон университетінде шығыстану саласы бойынша, Ерасмус университетінде қаржылық менеджмент мамандығы бойынша білім алған. Германияда тұрған кезеңінде балаларға арналған жеке бренд ашып, Моңғолияда өндірілген органикалық киімдерді Еуропа нарығына жеткізіп сатумен айналысты. Брендтің өнімдері халықаралық деңгейдегі танымал тауар белгілерімен қатар сатылып, жоғары сұранысқа ие болды. Кейінірек Таяу Шығыста инвестициялық компанияда жұмыс істеп, араб мемлекеттерінің Азия аймағына бағытталған қаржы құйылымдарына қатысты экономикалық талдау және зерттеу жұмыстарын жүргізді. Бала күтіміне байланысты үй жағдайында болған кезеңінде фрилансер ретінде бизнес өкілдеріне жеке консалтинг қызметін көрсетті. Баспагерлік 2016 жылы Германиядағы Франкфурт қаласының маңында тұратын Раиса Қадыр жолдасымен Алматыға келеді. Сол кезде ол өзіне және балаларға қазақ тіліндегі кітаптарды іздейді, әрі дәл сонда орыс тіліндегі және қазақ тіліндегі кітаптардың таңдауының қаншалықты айырмашылығы бар екенін көреді. Қазақ тілінде сөйлейтін әрі оқитын адамдардың кітапқа қол жеткізе алмайтындығын айтады. Сол сәттен бастап осы мәселені шешумен айналысуға бағытталған іс бастайды. 2016 жылдан бастап баспа ісін қолға алады. Бастапқы идея уақыт өте келе бизнес-жобаға айналды. Баспа қызметінің негізгі бағыты – шетелде жоғары бағаланған және сапалы деп танылған әдебиеттерді іріктеп, оларды қазақ тіліне аударып, басып шығару және қазақтілді аудиторияға ұсыну. Оның баспасы Джулия Дональдсонның «Ақын қоян» (The Rhyming Rabbit) және «Груффало », Эрик Карлдың «Қомағай жұлдызқұрт», сондай-ақ «Анна Франктің күнделігі » сияқты шығармаларды қазақ тіліне аударып, басып шығарды. «Хәрри Поттер» жобасы Джоан Роулингтің «Хәрри Поттер » сериясын қазақ тіліне аудару бастамасы 2017 жылдың соңында басталды, авторлық құқық иелерімен келіссөздер шамамен бір жылға созылды. Аударманың сапасын көріп, көз жеткізген соң, 2019 жылы қаңтарда Джоан Роулинг кітапты аударуға рұқсат берді. Келісімшарт шарттары серияның барлық кітаптарын аударуға мүмкіндік берді. Мұқаба дизайны үшін бөлек рұқсат талап етілді, бастапқы кезеңде Ұлыбританиядағы Bloomsbury үлгілері пайдаланылатыны және кейін отандық иллюстраторлардың жұмысы бар нұсқаны шығару жоспары айтылды. Гарри Поттердің британдық және америкалық жеңілдетілген нұсқасы бар. Қазақ тіліне британдық авторлық нұсқасын таңдалды. Дереккөздер
Шыңғыс Жұмабекұлы Мұқан

Шыңғыс Жұмабекұлы Мұқан (3 шілде 1984 жыл, Түркістан облысы) — қазақстандық мемлекеттік қызметкер, кәсіпкер, баспагер, «Мазмұндама» қоғамдық қорының төрағасы. Өмірбаяны Білімі 2004 — «Қайнар» университеті, «Аудармашы» мамандығы; 2008 — Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті, экономика бакалавры; 2017 — 2018 — Гарвард университеті, «Болашақ» бағдарламасы бойынша, мемлекеттік басқару магистрі (MPA). Қызметі Еңбек жолын журналистика саласында бастаған. 2003–2007 жылдары «Жас Алаш» газетінде тілші болып жұмыс істеді. 2007 жылы ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің баспасөз хатшысы болды. 2007–2010 жылдары «Жайық Пресс» ЖШС-нің бас директоры. 2010–2016 жылдары Батыс Қазақстан облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары. 2012 жылы Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің ішкі саясат бөлімінде сектор меңгерушісі, 2012–2019 жылдары Атырау облысы әкімінің орынбасары болды. 2019–2020 жылдары «KazPetroDrilling» АҚ корпоративтік даму жөніндегі вице-президенті қызметін атқарды. 2020 жылдың 29 шілдесінен бастап Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары. «Мазмұндама» қоғамдық қорының төрағасы 2020 жылдан бастап ҚР Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі. Мемлекеттік марапаттары * «Құрмет» ордені (2015); * «Қазақстан Конституциясының 20 жылдығы» мерейтойлық медалі (2015); * «Тіл жанашыры» төсбелгісі (2015). Дереккөздер
Бокстан Қазақстан жастар құрамасы

Бокстан Қазақстан жастар құрамасы 2025 жыл 30 шілде - 12 тамыз аралығында Таиландтың Бангкок қаласында World Boxing федерациясының ұйымдастыруымен бокстан жасөспірімдер мен жастар арасындағы Азия чемпионаты өтті. Ерлер * 50 келі: Нұрзат Оңғаров * 55 келі: Бексұлтан Боранбек * 60 келі: Нұрислам Қалдыбаев * 65 келі: Илья Калинин * 70 келі: Нұрбек Мұрсал * 75 келі: Аман Қонысбеков * 80 келі: Санжарәлі Бегалиев * 85 келі: Азатбек Жолдасхан * 90 келі: Темірлан Мұқатаев * 90 келіден жоғары: Нұрасыл Асылхан Бас бапкер: Бақыт Сәрсекбаев Әйелдер * 48 келі: Гүлназ Бөрібаева * 51 келі: Томирис Мырзақұл * 54 келі: Сымбат Әлиасқар * 57 келі: Виктория Байдукова * 60 келі: Әсем Таңатар * 65 келі: Аружан Жаңабаева * 70 келі: Бақыт Сейдіш * 75 келі: Шұғыла Нәлібай * 80 келіден жоғары: Әсел Тоқтасын Бас бапкер: Елдос Сайдалин Дереккөздер
Сәуле Саветқызы Сағынтаева

Сәуле Саветқызы Сағынтаева - экономика ғылымдарының докторы, физика-математика ғылымдарының кандидаты, математика ғылымдарының профессоры, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі. Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінің 2024 жылдан бастап ректоры. Өмірбаян Ғылыми еңбектері Дереккөздер
Қуанышбек Бұланұлы Аданов

Аданов Қуанышбек Бұланұлы (25.10.1979, Егіндібұлақ ауданы, Қарабұлақ а.) Ғылыми дәрежесі: философия докторы (PhD). Лауазымы: Қауымдастырылған профессоры. Оқу орны: 1996-2000 жж. Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің Дене мәдениеті және спорт факультеті. 2011-2013 жылдар аралығында Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті Дене мәдениеті және спорт факультетінің 6М010800 – Дене шынықтыру және спорт мамандығын бойынша магистратураны оқып аяқтады. 2014 жылы Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті Педагогика факультетінің 6D010200 – Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі мамандығына бойынша докторантураға түсті. 2017-2018 оқу жылында ойдағыдай докторлық диссертацияны қорғап, PhD докторы дипломын алды. Еңбекжолы 1996-2000 жж. – Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің Дене мәдениеті және спорт факультетінде білім алған. 2000-2002 жж. – «Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі және спорттық ойындар» кафедрасының оқытушысы. 2002-2019 жж. – Дене мәдениеті және спорт факультеті деканының тәрбие жұмысы бойынша орынбасары. 2011-2013 жж. – 6М010800 – «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша магистратураны аяқтады. 2014-2017 жж. – 6D010200 – «Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі» мамандығы бойынша докторантурада білім алды. 2017-2018 оқу жылы – философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алды. 2019-2025 жж. – Дене мәдениеті және спорт факультетінің деканы. Жетістіктері 2018 жылы «ЖОО үздік оқытушысы». Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 60-тан астам ғылыми және оқу-әдістемелік еңбектің авторы, оның ішінде: 2 авторлық құқық куәлігі, 2 монография, 1 әдістемелік нұсқаулық, 1 оқулық. Дереккөздер
Сыпатай батыр мазары

Сыпатай батыр мазары – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XІX-XX ғасырлардағы сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Меркі ауданы, Сыпатай батыр ауылының оңтүстік-шығыс жақ шетінде, Алматы-Тараз-Бішкек автомагистралінің бойында орналасқан. Сипаты Ескерткіш 1991 жылы Сыпатай батырдың (1781-1868) 210 жасқа толуының құрметіне орнатылды. Сыпатай батыр қазақ және қырғыз халықтарының арасында кеңінен тараған, халықтың 1840-60 жылдардағы саяси өмірінде өзіндік із қалдырған адам. Мазар бұрыннан тұрған мазардың үстіне орнатылған. Сәулетшілері С. Литвиенко, В. Ким, конструкторы П.М. Убиткин. XІX ғасырда батырдың зиратының басына ықшам күмбездері бар мазар орнатты. 9,0х9,5 м күйдірілген кірпіштен, іші балшық сылақпен сыланып, бояумен әшекейленген. Күмбез көгілдір түсті жылтыраған тақталармен жапсырылған: портал терең емес шошақ қуыстар енсіз бұрыштама мұналармен екі жақтан қусырылған. 1980 жылдары құрылыстың тек қалдықтары ғана қалған еді. Қалыңдағы 0,9 м қабырғаның 1,5 м биіктігі ғана, кірер жері – 6,0 дейін сақталған. Қағазға тұсірілген мазардың жобасы ескерткіштің – бір бөлмелі үстіңгі күмбезді орталықтандырылған көлемнің композициясын қалпына келтіруге септігін тигізді. Қазіргі тұрған ескерткіш: бұрынғы квадратты өлшемі сақталған (9,0х9,5 м) куб секілді, құрылыс күйдірілген кірпіштен цемент-құм қоспасымен қаланған. Қасбетін тегіс қалау үшін құмды-известі қоспамен тігісті сөге отырып, кей жерлерде ескі кірпіштер пайдаланылған. Биік пештак – портал негізі көлемнен алға шығып тұр. Дуылға іспеттес күмбез биік цилиндр тәрізді барабанда (0,9 м) "салпыншақ" кірпіш қатарымен өрілген. Порталдың алдыңғы әшекейлері күмбезі мұнаралармен аяқталатын биік бұрыштық бағандарды жасайды, тектес жиектеулер күмбез тәрізді қуыстарға кіретін жер. Бүйір қабырғалары шошақ қуыстарға бөлінген. Бет жақтағы өрме кірпіш майлы органикалық лакпен лакталған. Порталда және бүйір қабырғаларда ескі кірпіштің шекаралары анық көрініп тұр. Мұнараның үлкен және кішкентай күмбездері кейінірек мырышпен қапталды. Кірер қуыстың жиегінде көгілдір фонда араб әріптерімен бедерленіп батыр аты-жөні жазылған. Күмбез мұнараларының ішкі көрініс барабанның сегіздігіне бұрыштама желкен арқылы тіреліп тұр. Әшекейі қарапйым, қабырғаларындағы терең емес шошақ қуыстар сыланып, әктелген. Едені квадратты күйдірілген кірпіштен тізілген. Дереккөздер
Сырдария (қала)

Сырдария — Өзбекстанның Сырдария облысы Сырдария ауданындағы қала және әкімшілік орталығы. Сипаттама Сырдария өзенінен 10 км жерде сол жағалауда орналасқан. Сырдария теміржол стансасы Ташкент-Хауас желісінде орналасқан. Сырдария өзенінің жайылмасында орналасуы балық аулауға және аңшылыққа қолайлы. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Сырдария — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 77-орында және өз аймағында (Сырдария облысы) 3-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 14 498-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Шыназ (13 км), Бахт (13 км), Алмазар (21 км), Сайқұн (21 км), Досабат (22 км), Жетісай (29 км, Қазақстан), Аққорған (32 км), Диқанабат (33 км), Гүлістан (36 км), Сардоба (39 км), Наурыз (39 км), Гүлбахар (40 км), Гагарин (45 км), Жаңажол (45 км), Бөке (45 км), Баяут (57 км), Піскент (58 км), Нұрафшан (62 км), Жаңажер (65 км), Бустон (66 км, Тәжікстан). Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада өнеркәсіп, көлік, байланыс, құрылыс компаниялары, банктер, мақта тазалау, сүт, нан зауыты, кірпіш зауыты, үш өндірістік кешен, 80 жеке және шағын бизнес, 50-ден астам фирма, кондитерлік фабрика, квас сыра зауыты, лимонад зауыты бар. Жалпы білім беретін мектеп, педагогикалық колледж, балалар өнер мектебі, спорт мектептері, кәсіптік лицей, орталық стадион, аудандық аурухана, жедел медициналық жәрдем бөлімі, мәдениет үйлері, аудандық орталық кітапхана, автовокзал, аурухана, дәріхана және басқа да сауда және қызмет көрсету нысандары жұмыс істеп тұр. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі

Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі — Қазақстан үкіметінің құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік ғарыш, пошта және байланыс, цифрландыру, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, жасанды интеллект салаларына басшылық етеді. Тарихы 2025 жылғы жолдауы кезінде президент Тоқаев Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны бірден жарияланбады. 29 қыркүйек күні президент жарлығымен Жаслан Мәдиев вице-премьер деңгейінде Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі болып тағайындалды. Комитеттері # Ақпараттық қауіпсіздік комитеті # Аэроғарыш комитеті # Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер комитеті # Телекоммуникациялар комитеті # Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті Қарамағындағы мекемелер * «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КеАҚ * «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ * «QazExpoCongress» ұлттық компаниясы» АҚ * «Мемлекеттік радиожиілік қызметі» ШЖҚ РМК * «Цифрлық үкіметті қолдау орталығы» ШЖҚ РМК * «Ұлттық геодезия және кеңістіктік ақпарат орталығы» ШЖҚ РМК Министрлер тізімі Дереккөздер
Шерхан Елдарұлы Қалмырза

Шерхан Эльдарұлы Қалмырза (15 маусым 2008 жыл) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" қақпашысы. Қазақстанның 17 жасқа дейінгі құрамасында ойнайды. Дулат руынан шыққан. Карьерасы Клубтық «Қайраттың» жастар клубы сапында екі дүркін Қазақ жастар лигасының чемпионы атанды. «Қайрат» сапында тұңғыш рет 2025 жылдың 14 қыркүйегінде "Ақтөбеге" қарсы ойында бірінші таймда қосалқы құрамнан жарақат алған Темірлан Анарбековтың орнына алаңға шықты. Арада төрт күн өткен соң УЕФА Чемпиондар лигасындағы тұңғыш ойынын сырт алаңда "Спортингке" қарсы өтізді. Матч барысында пенальти қайтарса да, "Қайрат" 1:4 есебімен жеңіліп қалды. Осылайша Чемпиондар лигасы тарихындағы үшінші жас қақпашы атанып, Икер Касильясты артқа тастады. Дереккөздер Сілтемелер
Шырын (қала)

Шырын — Өзбекстанның Сырдария облысындағы қала. Сипаттама Ол Сырдариядан тарайтын шөлдала каналының бойында, Тәжікстанмен және Ташкент облысымен шекаралас жерде орналасқан. Қала маңында Фархад темір жол стансасы, Фархад су электр стансасы және Сырдария ГРЭС-і бар. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шырын — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 114-орында және өз аймағында (Сырдария облысы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19 706-шы орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Бекабат (9 км), Жаңаабат (12 км), Баяут (22 км), Спитамен (22 км, Тәжікстан), Зафарабат (24 км, Тәжікстан), Хауас (25 км), Жаңажер (26 км), Мехрабад (32 км, Тәжікстан), Бустон (36 км, Тәжікстан), Истаравшан (39 км, Тәжікстан), Хожант (42 км, Тәжікстан), Гүлістан (45 км), Наурыз (46 км), Балашаһар (47 км), Сүлікті (49 км, Қырғызстан), Диқанабат (50 км), Гафуров (50 км, Тәжікстан), Раззақов (54 км, Қырғызстан), (55 км, Тәжікстан). Тарихы Шырын — Сырдария ауданындағы ғана емес, бүкіл Өзбекстандағы ең жас елді мекендердің бірі. Оның іргесі — 1972 жылы 27 маусымда салынып жатқан Сырдария жылу электр орталығына (ЖЭС) жақын бірнеше ауылдар бір елді мекенге біріктірілген кезде қаланды. Сәйкесінше, сол кезде зауыт жұмысшылары мен олардың отбасылары тұратын заманауи панельді көпқабатты үйлер салынды. ЖЭС 1981 жылы толығымен іске қосылды және қазіргі уақытта елдегі электр энергиясының шамамен 30% өндіреді. Ширин сонымен қатар Тәжікстанда орналасқан Фархад су электр стансасының (СЭС) алаңы болып табылады. Кеңес дәуірінде қаланың этникалық құрамы өте алуан түрлі болды, Еуропа республикаларынан көптеген өкілдер болды. 1990 жылдардың басында қаладан орыс тілді халықтардың айтарлықтай кетуі басталды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада электр стансасы, Сырдария жылу электр станциясы, сауда және тұтынушыларға қызмет көрсету пункттері, машина жасау зауыты, күнделікті нан және нан өнімдерін шығаратын зауыт, спирт зауыты және т.б., сондай-ақ 60-тан астам әр түрлі жеке және шағын кәсіпкерлік субъектілері орналасқан. Қалада төрт жалпы білім беретін мектеп, бір музыка мектебі, екі кәсіптік лицей, театр, қалалық базар, бес кітапхана, екі мұражай, аурухана, балалар ауруханасы, сауықтыру пункті, екі ауылдық дәрігерлік амбулатория, екі фельдшерлік пункт, дәріхана, санаторий бар. Дереккөздер
Махат Төрәлі

Махат Төрәлі (1982 жылы туған, Мақат ауданы, Атырау облысы) — қазақстандық кәсіпкер, BELES құрылыс компаниясының бас директоры. 2025 жылдан Абай облысы әуесқой бокс федерациясының президенті. Өмірбаяны Махат Төреәлі 1982 жылы Атырау облысы Мақат ауданында дүниеге келген. Білімі * Alikhan Bokeikhan University — «Іскерлік әкімшілендіру» мамандығы. * Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті — «Экономист-финансист» мамандығы. Еңбек жолы Еңбек жолын 2004 жылы Шымкент қаласындағы LTD Kurylis ЖШС-де бастап, өндірістік-техникалық бөлім бастығының орынбасарынан ПТБ басшысына дейін көтерілді. 2012–2014 жылдары Астанадағы Syrdarya Zhoba Kurylis ЖШС филиалының атқарушы директоры қызметін атқарды. Кейін Bakhyt Astana 2020» және BM Stroy 2020 ЖШС-ларында осыған ұқсас лауазымдарда болды. 2020 жылдың маусымынан бастап BELES құрылыс компаниясының бас директоры. Компания 400 000 шаршы метрден астам тұрғын үй мен 4 500-ден астам пәтерді пайдалануға берді. 2025 жылы Абай облысы әуесқой бокс федерациясының президенті болып сайланды. Қоғамдық қызметі Спортты қолдау 2023 жылғы Ташкентте өткен бокстан Әлем чемпионатының жеңімпазы Санжар Тәшкенбайға Астана қаласынан пәтер сыйлады. BELES компаниясы Астана қаласында боксты дамыту мақсатында Бекзат Саттарханов атындағы спорт кешенін салды. Жобаға салынған инвестиция ция 8,5 миллиард теңгеге бағаланады. Кешеннің жалпы ауданы 9 000 шаршы метр. Спорт кешенінің құрамына оннан астам жекпе-жек түріне арналған залдар, жаттығу залдары, бассейн, футзал, сондай-ақ шахмат және гимнастика академиялары кіреді. Қазіргі таңда спорт кешенінде күн сайын 1200-ден астам келушілерге қызмет көрсетеді және 15-тен астам түрлі спорт секциялары жұмыс істейді. 2025 жылғы 19 маусым күні орталықтың жұмысымен Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев танысты. 2025 жылғы қыркүейкте жазушы Бейбіт Сарыбайдың «Бекзат. Шаршы алаңнан тыс өмір» атты кітабының таныстырылымы өтті. Бекзат Саттарханов Махат Төрәлімен бір университетте, екі курс жоғары оқыған. Тұсаукесер аясында Бекзат Саттархановтың анасы Сырлыкүл Саттархановаға пәтер кілтін табыстады. Әлеуметтік бастамалар * Астана қаласының Алматы ауданында 300 орындық, 1 200 шаршы метр аумақты «Белес» балабақшасы ашылды. * Қосшы қаласында (Ақмола облысы) 500–600 адамға арналған Ондыбай ата мешіті салынды. Қайырымдылық қызметі * Астана қаласындағы Лесозавод ауданында өрттен зардап шеккен 3 жеке үйді қалпына келтіру. * Қостанай облысындағы өрттен зардап шеккен отбасыларға 10 млн теңге көлемінде гуманитарлық көмек көрсету. * «Керей» ТК-нен көпбалалы жалғызбасты анаға 3 бөлмелі пәтерді тегін беру. Марапаттары * «Құрмет» ордені. * ҚР Индустрия және құрылыс министрлігінің «Құрметті құрылысшы» төсбелгісі. Дереккөздер
Майлысу

Майлысу — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы облыстық маңызы бар қала, Майлысу қалалық әкімдігінің орталығы, әлемдегі ең ластанған қалалардың бірі болып саналады. Тарихы Майлысу 1950 жылдары Кеңес өкіметі тарапынан жасырын түрде салынған және Қырғызстанның оңтүстігіндегі Жалалабат облысындағы шағын кеншілер қаласы және жер бетіндегі ең ластанған орындардың бірі, өйткені әлемдегі ең үлкен радиоактивті қалдықтар қоймасы қалаға жақын орналасқан. Онда 1946-1968 жылдар аралығында қоршаған таулардан алынған уран кеңестік ядролық бағдарлама үшін алғашқы атом бомбасын жасауға пайдаланылғаны хабарланды. Нашар басқарылғанымен, кеніштер қоршаған ортаға зиян келтірді. Соның салдарынан тұрғындар әлі де радиоактивтілікке байланысты әртүрлі ауруларға шалдығады және шенеуніктер оларды денсаулыққа қауіп төндіретін қауіптерден қорғау үшін аз жұмыс істеп жатқаны туралы мәліметтер бар. 1958 жылы зауыт бөгеті құлап, ядролық қалдықтар аймақтың су жүйесіне түсіп кетті. Операциялар бірқалыпты жүріп жатқан кезде де, ядролық қалдықтар көбінесе қаланың қасына тез арада көмілетін. Бүгінгі күні шахталар қараусыз қалды және көптеген қалдықтарды көретін орындар нашар қорғалған, бұл тұрғындарды келе жатқан қауіптерге ұшыратады. Сонымен қатар, бұл учаскелер Қырғызстан арқылы Өзбекстанға өтетін Сырдарияның негізгі саласы Майлысу өзенін ластап, радиоактивті қалдықтарды халық тығыз орналасқан Ферғана алқабына тасымалдады Өңірдің көшкінге өте бейім болуы қауіпті одан сайын арттыра түседі. Майлысу, Майлысай деп те аталады және облыс орталығы Жалалабат қаласынан 100 шақырым және Қырғызстан астанасы Бішкектен 550 шақырым жерде орналасқан Қалашық әдемі таулы аймақта, теңіз деңгейінен 800-900 метр биіктікте өзенінің жайылмасында орналасқан. 2017 жылы халық санының соңғы есебіне сәйкес, шамамен 21 900 адам тұрады. «Майлысу» атауы «Мұнайсу» деп аударылады, ал «Майлысай» «Мұнай шатқалы» немесе «Мұнай жолы» дегенді білдіреді, бұл жерде мұнай 1901 жылдан бері өндіріліп келе жатқандығы белгілі. Тарихи мұражайы 2022 жылы қалада Майлысу тарихы және Қырғызстанның уран мұрасы мұражайы есігін айқара ашты. Мұражай келушілерді тарихи материалдармен, жеке әңгімелермен және естеліктермен бөлісетін дыбыс жазу кабинасын ұсына отырып, келушілерді белсенді қатысушы болуға шақырады. Ол сондай-ақ радиациялық қауіпсіздік және уран қалдықтарын тазарту сияқты маңызды тақырыптар бойынша диалогты дамытады. Ол мәдени туризмді ынталандыруға арналған және Майлысу қаласының мәдени-тарихи бірегейлігінің ажырамас бөлігіне айналуы тиіс. Жобаны қаланың әлеуметтік-экономикалық және экологиялық дамуын одан әрі дамытуға инвестиция тартуды ынталандыру мақсатына сәйкес Майлысу даму форумы басқарды. Мұражай Майлысу қаласының дәл орталығындағы «Мәдениет үйінде» орналасқан. Халқы Майлысу қаласының халық саны 2025 жылғы санақ бойынша 22 887 адамға жеткен. Ұлттық құрамы бойынша ең көп ұлт - қырғыздар, екінші орында - орыстар, ал үшінші орында - өзбектер. Дереккөздер
Қойшыман қалашығы

Қойшыман қалашығы(X-XIV ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Мойынқұм ауданы, Көкжелек ауылынан солтүстікке қарай 7 км, Үлкен Ақтөбе қалашығынан шығысқа қарай 2 км жерде орналасқан. Сипаты 1989 жылы қазіргі Қазақ ұлттық университеті археология экспедициясы анықтап, зерттеген. Тік бұрышты орын жарыққа қарай бағытталған (270х300м), биіктігі 2 м. Алынған материалдар қыш сынықтары. Дереккөздер