kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Манориализм

Манориализм (manorialism), саяси, экономикалық және әлеуметтік жүйе, бұл жүйе бойынша ортағасырлық Еуропаның шаруалары жерге және басыбайлы тәуелді сеньорға (БАСЫБАЙЛЫҚ ҚҰҚЫҚ) тәуелді болатын. . Бұл жүйенің НЕГІЗГІ бірлігі - манор, жеке жер иелігі немесе сеньор басқаратын ФЬЕФ болып табылады. Еркін жалға алушылар жалгерлік ақы төлейді немесе жерді пайдаланғаны үшін әскери қызмет атқарады. Шаруалар шағын фермалар мен жерді пайдаланғаны үшін белгілі бір көлемде ақы төлеген, халықтың қалған бөлігі шаруашылықтарын тастап кетуге құқысыз болды. Манориалды жүйе 8 ғасырда Батыс Еуропада дамыды, 13 ғасырға таман біртіндеп құлдырады, бұл кезде Шығыс Еуропада аталмыш жүйе 15 ғасырдан кейін ғана қатаң түрде жандана бастады. Дереккөздер
Элис Манро

Элис Манро (Мунро) (Элис Энн Лайдло тумасы) (Munro, Alice; AliceAnne Laidlaw) (туған жылы 10 шілде, 1931 жыл, Уингем, Онтарио, Канада), канадажазушысы. . Әдетте, Онтарионың ауылдық өмірін сипаттайтын талғампаз қысқа әңгімелерімен танымал, оның кейіпкерлері шотландтық-ирландтық тумалар болған. «Танец счастливых теней» (1968), «А кто ты, собственно, такая?» (1978) және «Путь любви» (1986) жинақтары көркемпрозасыүшінГенерал-губернатордың жүлдесіне ие болды. Басқа да жинақтарына төмендегілер енеді: «Иногда я пыталась сказать тебе» (1974), «Спутники Юпитера» (1982), «Подруга юности» (1986), «Секреты Полишинеля» (1994), «Любовь хорошей женщины» (1998) және «Ненависть, дружба, ухаживание, любовь, брак» (2001). Дереккөздер
Манс Жанна

Манс Жанна (Mance, Jeanne) (12 қараша 1606 жыл, Лангр, Франция — маусым1673 жыл, Монреаль), Монреальде алғашқы аурухананың негізін қалаған француздық қайырымды әйел. . Монреаледе утопия колониясын салуды жоспарлаған болашақ француз қауымдастығының мүшесі, ол жерге 1641 жылы Қоныс аударушылармен бірге келіп, 1644 жылы Отель-Дье де Монреаль ауруханасының негізін қалады. Аурухананың штатын жабдықтау үшін Францияға кеткен сапарынан (1657) емдеуші бикелерімен бірге оралды. Дереккөздер
Мансард терезесі

Мансард терезесі (dormer), шатырдың еңісінен төмен қарай түскен тік терезе.. Әдетте, ол жатын бөлмеге жарық түсіріп тұрады. Кейінгі готика және ерте Ренессанс дәуіріне ғимараттың қабырғаларында орналасқан, көркем безендірілген, ұстайтын тұтқасы бар анағұрлым күрделі мансард терезелері тән. Ғимаратты алты қабатпен шектейтін париж заңын аттап өту үшін мансард терезелері мансард шатырымен қатар пайдаланылған; жетінші қабат үйшік (немесе шатырдың асты) деп аталған, мансард терезелерінің арқасында тұруға қолайлы болған. Сондай-ақ қараң.: Фронтон. Дереккөздер
Жабынды жазықтығындағы мансард терезесі

Жабынды жазықтығындағы мансард терезесі (skylight), шатырға орнатылады, күндізгі жарық түсетін мөлдір немесе жартылай мөлдір шынымен немесе пластикпен қапталады. . Бұндай терезелер өндірістік ғимараттарды, коммерциялық мекемелерді және тұрғын үйлерді, әсіресе, солтүстікке қараған үйлерді үнемі бірқалыпты жарықпен қамтамасыз ету үшін кеңінен қолданылады. Терезенің пішіні таза функционалды есіктен таңдаулы эстетикалық құрылымдарға дейін әртүрлі болуы мүмкін. Шатыры тегіс үйлерде мансард терезелері күмбез тәрізді болуы мүмкін; басқа ғимараттарда мансард терезесін шатырдың ылдиына орнатады. Мансард терезесі немесе оның бір бөлігі көбіне таза ауа кіретін желдеткіш қызметін атқарады. Дереккөздер
Манси Фрэнк Эндрю

Манси Фрэнк Эндрю (Munsey, Frank Andrew) (21 тамыз 1854 жыл, Мерсер, Мэн шт., АҚШ — 22 желтоқсан 1925 жыл, Нью-Йорк), американдық газет және журнал баспагері.. Телеграф станциясын басқарады, содан кейін Нью-Йоркке көшіп келіп, АҚШ-тағы алғашқы бағасы арзан, оқырмандардың көп бөлігіне арналған, суретті «Golden Argosy/Золотой корабль» (1882) журналының негізін қалады, кейінірек оның атауы «Argosy Magazine и Munsey's Magazine» (1889) болып өзгертілді. Балтимор мен Нью-Йорктегі бірнеше газеттерді қосып алады, олардың кейбіреуі компаниялардың тиімсіз бірігуі салдарынан жойылып кетеді. Басылымдарының пайдасы бар ерекше кәсіпорын ретінде қарады, бояусыз саяси саясатты қолдады. Мұрасының көп бөлігін Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайына қалдырды. Дереккөздер
Манстер

Манстер (, ) — Ирландия Республикасы жеріндегі, Ирландияның оңтүстігіндегі тарихи аймақ. халық саны 1 101 266 адам (2002, есеп). Ауданы - 24 127 км². Территорияны оңтүстік рулық қауым басқарды, 400 жылға таман бүкіл провинцияға өз биліктерін жүргізген. Қазір Керри, Клэр, Корк, Лимерик, Типперэри, Уотерфорд тәрізді графтықтар кіреді. Тарихы Манстер атауы келттік әйел-құдай Мумадан шыққан. Ерте Орта ғасырда аймақ алты графтықтарға бөлінген - Оңтүстік Манстер, Солтүстік Манстер, Шығыс Манстер, Батыс Манстер, Эрнайлік Манстер, Дейзилік Манстер. Сосын осы жерлерде үш патшалық құрылды - Томонд, Десмонд және Ормонд X ғасырда Уотерфордеге және Лимерикеге қоныс аударған викингтер Манстерге басып кірді. XII ғасырдағы ағылшын-норман басқыншылығынан кейін Манстерді Фицджеральд және Батлер феодалдық рулары басқарған. Дереккөздер
Мансфилд Уильям Марри

Мансфилд Уильям Марри (Mansfield, William Murray, 1st earl of) (2 наурыз 1705 жыл, Скоун; Пертшир, Шотландия — 20 наурыз 1793 жыл, Лондон), 1-ші граф, британдық заңгер. . 1730 жылы барристер болған, испандық соттардың ұрлыққа тыйым салу өтінішімен Саудагерлерді қолдау палатасына мықты қолдау көрсеткеннен кейін 1737 жылы кеңінен танымал болды. Корольдік орынға (1756—88) сот төрағасы болғаннан кейін мемлекетке опасыздық жасаған және бүлікшілікке арандатқан айыпталушы тұлғаларға бірнеше рет әділ шешім жасады. Қолданылмайтын көптеген ескі сауда заңдарын бірізді ережелер жиынтығына келтірді, шарттық құқықты жаңартты және ТЕҢІЗ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ дамуына орасан зор үлес қосты. Үш мәрте министрлер кабинетінің мүшесі болып тағайындалды, сот төрағасы болып қалу үшін және саяси билікті сақтап қалу үшін үлкен мемлекеттік мөрді комитетке қалдырған. Лордтар палатасының спикері болуды қалап, 1783 жылы министрлер кабинетінен кетіп қалады. Т.Б.МАКОЛЕЙ оны заманауи «торизмнің» атасы деп атады. Дереккөздер
Мантенья Андреа

Мантенья Андреа (Mantegna, Andrea) ( 1431, Виченцы маңы, Венеция республикасы — қыркүйек 1506 жыл, Мантуя), итальяндық суретші.. Балташының ұлы, тапсырыспен сурет салатын суретші Франческо Скварчионе асырап алады; өзіне қарсы талапарыз ісін қозғаған шәкірттерінің бірі. 17 жасында өзінің шеберханасын ашып, алтарь бейнесін салуға ірі тапсырыс алды, қазір ол жоқ, Падуаданың (1448—57) Эремитани шіркеуіндегі монументальды кескіндер мен классикалық архитектураның детальды елестері бар оның фрескалары суретшінің перспективалы шеберлігін көрсетеді; иллюзиондық бояулармен сәтті эксперимент жасап көрді, бұл, әсіресе, Мантуедегі Палаццо Дукалестегі шағын ғана жабық бөлмені ашық жердегі павильонға айналдырған ГОНЗАГА (1474 ) отбасы үшін салынған. Толығымен Ренессанс стилінде жұмыс істеген Солтүстік Италияның алғашқы суретшісі болды. 1453 жылы БЕЛЛИНИ отбасының қызына үйленеді, бірақ Беллинидің шеберханасына кіріп көрмеген. Кейінірек Лудонико Гонзаганың сарайындағы суретші болды. Оның гуманистік бағыты мен кеңістікті иллюзиясы айтарлықтай тереңінен әсер етті. Дереккөздер
Ману

Ману (Manu), үнді мифологиясындағы алғашқы адам, МАНУ ЗАҢДАРЫН жасаған аты аңызға айналған адам. . ВЕДАЛАРДА Ману құдайға құрбандық шалған алғашқы адам болып сипатталады. Сондай-ақ ол өзін алғашқы басшы болып билеушімін деп санады, ежелгі Үндістан билеушілерінің көбі оны ата-бабамыз деп жариялады. Топан су туралы оқиғада Ману АДАМ мен НОЯ бейнелерін үйлестіреді. Балық оған топан судың болатынын хабарлайды, сол кезде ол кеме жасайды. Кеме таудың ұшар басына келіп тоқтайды, су лап береді, Ману сол кезде сүт пен майды құрбандыққа шалады, бір жылдан кейін судан әйел туылады, ол өзін «Манудың қызымын» деп атайды. Ол Манудың әйелі және жаңа адамзаттың бастаушысы болды. Дереккөздер
Ману заңдары

Ману заңдары (Manu-smrti, Manava-dharma-shastra), анағұрлым танымал ежелгі Үндістандық заңдар жиынтығы («Дхармашастраның» құрамында), алғашқы адам және заң шығарушы, атақты Мануға таңылады.. Қазіргі түрі 1-ғасырда даталанған. «Ману заңдарында» әрбір индустың әлеуметтік табы мен өмір деңгейіне байланысты оның Дхармасы сипатталады. «... заңдарында» діни және ақсүйектер заңдары ерекшеленбейді, космогония, діни құпиялар мен басқа да діни мәселелер сипатталады, сондай-ақ некелесу, қонақжайлылық, тағамды ішуді шектеу, әйелдердің тәртібі және мемлекетті басқару заңдары қарастырылған. Дереккөздер
Мануил I Комнин

Мануил I Комнин (Manuel I Comnenus) ( 28 қараша 1118 жыл — 24 қыркүйек 1180 жыл), византиялық император (1143 - 80). . ИОАНН II КОМНИННІҢ ҰЛЫ, Сицилия мен Антиохиядағы нормандарға қарсы шығып, Батыстағы әскери байланыстарды қайта орнатты. Апулияны (1155) жылдам алды, бірақ Германия, Венеция және нормандардың күші біріктірілген Бриндизиден жеңіліс тапты; Византия Италияның барлық иелегінен айырылды. Мемлекеттік кресшілермен (1158-59) қарым-қатынасында өз беделін нығайтты, Византияның Балқанға, Венгрия мен Сербияға билік жүргізуін күшейтті, империяға Далмация, Хорватия және Босния (1167) енеді. Түрік-сельджуктерге қарсы қол көтерді (1176), оның жеңілуі Византия империясы билігінің әлсізденуін көрсетті, императордың Рим империясын қалпына келтіру туралы жоспарлары талқандалды. Дереккөздер
II Мануил Палеолог

II Мануил Палеолог (Manuel II Palaeologus) (27 шілде, 1350 жыл — 21 шілде 1425 жыл), византиялық император (1391-1425).. 1373 жылы әкесі V ИОАНН ПАЛЕОЛОГТЫҢ тең басқарушысы болды; ағасы IV Андроник 1376 жылы тақты тартып алады, бірақ Мануил мен әкесі 1379 жылы түріктердің көмегімен өз биліктерін қалпына келтірді. Кейінірек өз ұлы Андроник (1390) көтерген көтерілісті басуға көмектескен сұлтанға олар құрмет көрсетуге міндетті болды. Мануил түрік сұлтанының сарайында кепілгер ретінде жүруге мәжбүр болды, бірақ әкесі өлгеннен кейін (1391) таққа ие болды. Ұлы мен тең басқарушы VIII Мануил ИОАНН түрік істеріне араласқанға дейін 1403 жылы бейбітшілік туралы түріктермен жасалған шарт 1421 жылға дейін күшінде болды. Осыдан кейін түріктер Константинопольді (1422) қоршап алып, Оңтүстік Грекияны (1423) басып алады. Мануил дұшпанымен өзін қорлайтын шарт жасасқаннан кейін монастырьге кетіп қалған. Дереккөздер
Үлкен Мануций Альд

Үлкен Мануций Альд (Manutius, Aldus, the Elder; итал. Aldo Manuzio il Vecchio) (1449 жыл, Бассиано, Пап облысы — 6 ақпан 1515 жыл, Венеция), Итальян баспашысы, типография және баспа ісінің өз дәуіріндегі алдыңғы қатарлы тұлғасы.. 1490 жылы Венецияға орнығып, айналасына әріп терушілер мен грек ғалымдарының тобын жинап алады. Көптеген грек және латын классиктерінің басылымдарын алғашқы болып жарыққа шығарған және басылымы арзан, керемет терілген, безендірілген, форматы шағын басылымдарды еске түсіреді. Ағашқа ерекше ою салып басылған Франческо Колоннаның «Гипнеротомахия Полифила» (1499) кітабы оның ең танымал кітабы болған. Оның өлімінен кейін өзі негізін қалаған Альдин типографиясы отбасына мұра болып қалды, олар 1495 пен 1595 жылдар аралығында 1000 басылым басып шығарды. Дереккөздер
I Бақытты Мануэл

I Бақытты Мануэл (Manuel I Fortunate) (31 мамыр, 1469 жыл, Алкушети, Португалия — желтоқсан 1521 жыл, Лиссабон), Португалия (1495-1521) королі. . Үндістанмен және Бразилиямен сауда жасап бастаған, Шығыс Азияға (1500) саяхатқа кеткен П.А.КАБРАЛАНЫ қолдаған, ВАСКО ДА ГАМАНЫҢ Африкаға барған экспедициясынан пайда көреді. Мануэлдің жаңа беймәлім мемлекеттерді ашу тілегін Рим папасы мен Испанияқолдады. II ФЕРДИНАНД пен Изабелланың қызына үйлену үшін Португалиядан еврейлер мен мұсылмандарды қуып жіберуге (1496) келісті. Ол билік еткен кезде Үндістан мен Малай түбегінде португалдық алдыңғы шептердің негізі қаланды, португалдық зерттеушілер 1513 жылы Қытайға келеді. Корольдік әкімшілікті орталықтандырады, соттарды өзгертіп, заңдардың жаңа кодексін жасайды. Дереккөздер
Манфред

Манфред (Manfred) (1232 жыл — 26 ақпан 1266 жыл, Беневенто маңы, Неаполитан корольдігі), Сицилияның королі (1258-66).. Некесіз туған бала, II ФРИДРИХТІҢ ұлы, Италия мен Сицилияда викарий болды, таққа оның өгей ағасы IV Конрад отырды, бірақ Конрад өлгеннен кейін, Манрад Сицилия тәжіне қол жеткізді. Сицилия тағына ағылшындық үміткерді отырғызу үшін Рим папасы VI Александрға қарсы күресті. Папаның әскерін талқандағаннан кейін 1258 жылы Манфред король болды. Солтүстік Италия гибеллиндерінің (ГВЕЛЬФТЕР МЕН ГИБЕЛЛИНДЕР) жақтаушысы болды. Рим папасы IV Урбан Карл Анжуйды (кейін I КАРЛ) Сицилияның королі етіп жариялады, Манфред Карл әскеріне қарсы шайқаста қаза табады. Дереккөздер
Манхэттен

Манхэттен — АҚШ-тың Нью-Йорк қаласында оңтүстік-шығысындағы аудан және арал. Толық халық саны – 1,537,195 адам (2000).. Манхэттен аралынан басқа Ист-Риверде шағын үш арал бар. Манхэттен Гудзон өзенімен, Гарлем өзені, Ист-Ривер және Аппер-Бей шығанағымен шекаралас. Бұл жер телімін 1626 жылы П.Минуит Манхэттен үндіс-алгонкиндерден 60 гульденге сатып алған. 1653 жылы бұнда жаңа ауыл немесе Жаңа Амстердам салынды. 1664 жылы ол ағылшындардың қолына өтіп, атауы Нью-Йорк деп өзгертілді. 1898 жылы Манхэттен үлкен Нью-Йоркті құрайтын бес аудандардың бірі ретінде бөлінді. Манхэттен әлемдегі ірі қаржы, сауда және мәдени орталық. Көптеген назар аударарлық орындар бар: Манхэттен Орталық Саябағы, Эмпайрстейт-Билдинг, БҰҰ-ның штаб-пәтері, Уолл-Стрит, Метрополитен Мұражайы, Заманауи Өнер Мұражайы, Линкольн атындағы Өнер Орталығы, Карнеги-Холл, Колумбия университеті, Джульярд мектебі және Нью-Йорк университеті. Бүкіләлемдік сауда орталығының мұнарасы болған жер әлі сақтаулы. Жарылыс кезінде қаза болған адамдардың құрметіне үлкен жер астына ағатын фантан жасалды. Фантанның жан жағына қайтыс болған адамдың аттары жазылған. Суреттер галереясы Дереккөздер
Манхэттен жобасы

Манхэттен жобасы (Manhattan Project) — АҚШ билігінің зерттеу жобасы (1942–45), оны жүзеге асыру бірінші атом бомбасын жасауға ықпал етті. 1939 жылы АҚШ ғалымдары президент Ф.Рузвельтті ядролық ыдыратуды әскери мақсатта қолдану мүмкіндігін зерттеу бағдарламасын бекітуге көндіреді; бұған 6000 доллар бөлінеді. 1942 жылға таман жоба ертеректе зерттеудің көп бөлігі өткізілген Колумбия университеті орналасқан жеріне байланысты «Манхэттен» деген кодты атауға ие болды. Сондай-ақ зерттеулер Калифорния университетінде және Чикаго университетінде өткізілген. 1943 жылы бомбаны өндіретін зертхана Нью-Мексикодағы Лос АЛАМОСТЕ құрылған, оның штатына енген ғалымдарды Р.ОППЕНГЕЙМЕР басқарған. Өндіріс Теннеси шт. Ок Риджде де, Вашингтон шт. Хартфордта да салынған болатын. Бомба алғаш рет Нью-Мексиконың оңтүстігіндегі Аламогордо авиабазасында сынақтан өткізілді. Жалпы, жобаны жүзеге асыру үшін шамамен 2 миллиарда доллар жұмсалды, оған 125 000 адам қатысты. Дереккөздер
Джакомо Мандзу

Джакомо Мандзу (итал. Giacomo Manzù; 22 желтоқсан 1908 жыл, Бергамо, Италия – 17 қаңтар 1991 жыл, Рим) — итальяндық мүсінші. Еңбек жолын ерте бастады, ағаш, металл және таспен жұмыс істеген. 1950 жылы 50-ден астам рим католиктік кардиналдары мен жалаңаш әйелдердің бір тобын мүсіндеп, атағы шыға бастағаннан кейін әулие петр соборына арнап мүсінді қола дарбаза жасауға тапсырыс алды. Оның парасатты реализмі мен үлгінің нәзік сезімі пішіннің қатаңдығы мен сезімталдылығын қамтамасыз етті. Дереккөздер "Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
Манчестер мектебі

Манчестер мектебі , Р.КОБДЕН және ДЖ.БРАЙТ басшылық еткен саяси және экономикалық ағын, бұл 1820 жылы Манчестер сауда палатасымен бірге құрылып, 19 ғасырдың ортасында британдық ЛИБЕРАЛДЫ ПАРТИЯДА басымдылыққа ие болды. . Мектептің ізбасарлары экономика саясатындағы LAISSEZ-FAIRE принципін жақтады, сауда, бәсеке еркіндігі үшін, кәсіпкердің кез келген шартты жасау құқығы үшін күресті, сыртқы саясатта оқшаулану принциптерін ұстанды. Манчестер мектебінің жақтаушылары экономист-теоретиктер емес, көбінесе бизнесмендер болды. Дереккөздер
Виктория Манчестер университеті

Виктория Манчестер университеті (Manchester, (Victoria) University of), Манчестердегі (Англия) мемлекеттік университет. . Оның тарихы 1851 жылы ерлерге арнап құрылған ақсүйектер колледжінен бастау алады. 1880 жылы ]]Лидсе]] мен Ливерпульдегі колледждермен бірге университет мәртебесіне ие болды, кейін (1903) толық құқылы университет болды. Э.РЕЗЕРФОРД Манчестердегі атом физикасы бойынша зерттеулерді басқарды, сондай-ақ мұнда 1940 жылы алғашқы компьютерлердің біреуі құрастырылды. Университет бакалавр дәрежесі мен көптеген пәндер бойынша басқа да кәсіби дәрежелер береді. Дереккөздер
Манчини

Манчини (Mancini family), сұлу әпкелі-сіңлілерімен танымал италяндық ақсүйектер отбасы. . МАЗАРИНИ кардиналдың немере жиені, олар Францияға келгенде әлі бала болатын. Лаура Манчини, герцогиня де Меркер (1636-57), герцог де Меркер және король IV ГЕНРИХТІҢ немересі Людовик де Вандомға тұрмысқа шықты. Олимпия Манчини, графиня де Суассон (1639-1708), XIV ЛЮДОВИКТІҢ ашынасы болған. Әпкесі Мария-Анна екеуінің әлемге әйгілі қасіретті «улау ісіне» қатысы болған, күйеуін улады деп айыпталды. Олимпия ханзада ЕВГЕНИЙ САВОЙСКИЙДІҢ анасы болған. Мария Манчини, княгиня де Колонна (1640 - 1715) да XIV Людовиктің ашынасы болған. Мазарини олардың некелесуіне қарсы болып, өмірінің көп бөлігін Испанияда өткізген. Гортензия Манчини, герцогиня де Мазарини ( 1646-99) Армана-Карла де ла Портеге тұрмысқа шығып, Мазаринидің тегін алады. Күйеуімен айырылысқаннан кейін, Гортензия ағылшын королі II КАРЛДЫҢ сарайында көркімен массатанып жүрді. Мария-Анна Манчини, герцогиня де Бульон (1649-1714) өзінің әдеби салонымен танымал болды, бірақ 1680 жылы сиқыршы Ла Вуазеннің (Катрин Монвуазен) көмегімен улау ісіне қатысы бар деп айыпталып, қоныс аударылды. Дереккөздер
Генри Манчини

Манчини Генри (шын есімі Энрико Никола Манчини) (Mancini, Henry; Enrico Nicola Mancini) (16 сәуір 1924 жыл, Кливленд, Огайо, АҚШ — 14 маусым 1994 жыл, Беверли-Хиллз, Калифорния), американдық композитор.. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары әскери-әуе жұмыс қызметінде Глен Миллермен танысып, соғыстан кейін аранжировщик және пианист ретінде оның оркестріне қызметке тұрды. «Питер Ганн» (Peter Gunn; 1958) телехикаясына арналған өзіндік джаз музыкасының арқасында, бірақ көбіне Блейк Эдвардстың «Розовая пантера» фильміне арнап жазған өзінің юморлық партитурасымен кеңінен танымал болды, Манчини қызмет етіп жүрген кезінде осы еңбегімен көп уақыт шұғылданды. 80-нен астам фильмге партитура жазып, Moon River және Days of Wine and Roses деген екі өлеңі үшін, «Тиффанидегі таңғы ас» (1961) және «Виктор/Виктория» (1982) фильмдеріне жазған партитурасы үшін төрт «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, 20 «Грэмми» сыйлығына және 2 «Эмми» сыйлығына ие болды. Дереккөздер
Маньчжоу-го

Маньчжоу-го ( [Даманьчжоу-диго] «Ұлы манджур империясы»), Манджурия (мандж. manju gurun, «Манджурия мемлекеті») — жапондықтардың 1932 жылы Манджурияның 3 тарихи провинциясынан құраған қуаршақ мемлекеті. Орыс-жапон соғысынан (1905) кейін Жапония орыстар салған ҚШТЖ-ның оңтүстік тармағына бақылау орнатты, ал жапондық әскерлер сол аймақта болды; Маньчжуриядағы экспансия Жапонияға әлемдік держава мәртебесін беру үшін қарастырылды. 1931 жылы жапон әскері қытай әскеріне шабуыл жасау үшін сылтау табады, 1931 жылы Маньчжоу-го тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды. Ертеректе тақтан бас тартқан соңғы Цинь императоры билеуші болды, бірақ, шындығында мемлекет Жапонияның қатаң бақылауында болды және Азиядағы бұдан кейінгі экспансияға арналған база ретінде пайдаланылды. Маньчжур солдаттары, қытай коммунистері мен қарулы азаматтық тұлғалардың жансыздары жапон басқыншылары мен қоныс аударушыларына қарсыласты. Жапония жеңіліс тапқаннан кейін 1945 жылы жапон қоныс аударушылары отанына қайта оралды. Дереккөздер Тағы қараңыз *Манджурия
Манджурия

Манджурия (қыт. Дунбэй; «Солтүстік-батыс») (Manchuria; Dongbei; Tung-Pei), Қытайдың солтүстік-батысындағы тарихи облыс.. Қазіргі Ляонин, Гирин және Хэйлунцзян провинцияларынан құралған, сондай-ақ оның құрамына кейде Ішкі Моңғолия автономды ауданының солтүстік шығыс бөлігі де енеді. Алғашқы Қытай династиясы дәуірінде Қытай Манджурияға шектеулі ғана бақылау орнатқан.1211 жылы Шыңғысхан Манджурияға баса-көктеп кіріп, басып алады. 1368 жылы қытай көтерілісшілері моңғолдық ЮАН династиясын жойып, Мин династиясын орнатады. 17 ғасырдың басында алғаш рет Цин (маньчжур) династиясы пайда болды, нәтижесінде бұл бүкіл Қытайға ықпалын тигізді. Орыс-жапон соғысы (1904-05) кезінде Ресей мен Жапония осы аймаққа орнығу үшін күресті; жеңілген Ресей Оңтүстік Манджурияны Жапонияға берді. 1931 жылы жапондықтар бүкіл Маньчжурияны басып алып, 1932 жылы Маньчжоу-го атты қуыршақ мемлекет құрады. Кеңес Одағы 1945 жылы Маньчжурияны басып алады, біраз уақыт өткеннен кейін билікке қытай жансыздары-коммунистері келеді. 1953 жылы Пекин Манджурияны қазіргі үш провинцияға бөледі. Қазір бұл Қытайдағы ең маңызды өнеркәсіптік аймақтардың бірі. Дереккөздер
Анна Маньяни

Анна Маньяни (; 7 наурыз, 1908, Рим — 26 қыркүйек, 1973, сол жерде), итальяндық киноактриса.. Некесіз туған бала, кедей отбасында дүниеге келді. Түнгі клубта әнші болып бастаған, өрескел көше өлеңдерін айтып ерекшеленген. Гастрольмен жүретін театр труппасының актрисасы болған, «Слепая женщина в Сорренто» (1934) фильмінде дебютке шықты. Р.Росселинидің «Рим — открытый город» (1945) фильмінен кейін оның есімі бүкіл әлемге әйгілі болды. «Любовь» (1948), «Самая Красивая» (1951), «Татуированная роза» (1955, «Оскар» сыйлығы), «Из породы Беглецов» (1960), «Мама Рома» (1962) фильмдерінде әлеуметтік деңгейі төмен әйелдердің рөлін сомдаған. Дереккөздер
Мао Дунь

Мао Дунь (шын есімі Шэнь Яньбин) (Mao Dun; Мао Tun; Shen Dchong; Shen Yanbing) (4 шілде 1896 жыл, Тонкин, Чжэцзян провинциясы, Қытай 27 наурыз 1981 жыл, Пекин), қытай жазушысы, әдеби сыншысы әрі редакторы. . 1930 жылы Сол жазушылар одағының негізін қалаушы, коммунистік билік (1949-64) орнағаннан кейін мәдениет министрі болған. Көптеген батыс сыншылары оның «Затмение» (1930) повесть-трилогиясын шедевр деп есептейді, әйтсе де оны марксшылар сынға алған болатын. Оның ағылшын тіліне тәржімалаған еңбектері «Весенние шелкопряды и другие истории» (1956) және «Радуга» (1992) новелласы. Ол Қытай РЕАЛИЗМІНІҢ ең ірі романшысы болып саналады. Дереккөздер
Маоизм

Маоизм (maoism) – қытай төрағасы Мао Зыдоң қалыптастырған экономикалық және әлеуметтік-саяси идеологиялық көзқарастар жүйесі. 1976 жылы төраға Маоның көзі тірісінде Қытай Халық Республикасы мен Қытай коммунистік партиясының ресми идеологиясы болып қабылданды. Маоизм ілімі марксизм-ленинизм, сталинизм және дәстүрлі қытай философиясы – Конфуцишілдік деген үш тұғырға негізделген. Аграрлық саладағы оның пікірі өз жақтастарының пікірімен сәйкес келмеді: Мао Қытайда тапшы болған қалалық пролетариатты маужыраған шаруа күшіне (дәстүрлі марксистер назарға алмайтын) алмастырды. Техникалық және зияткер элитадан гөрі маоистердің төңкеріс құлшынысына сенуі және шаруалардың қулығының жетіспеушілігі 1950 жылы аяғында үлкен өзгерістердің болуына және 1960 жылы және 1970 жылы мәдени төңкеріске үлкен әсерін тигізді. Бұл оқиғалардың зиянды салдарынан Маоның ізбасарлары ақыры экономиканың құлдырауына және қоғамда тәртіпсіздік тудыруға әкеп соғатын маоизмді тастауға мәжбүр болды. Маоизм бүкіл дүниежүзіндегі бүліншілік жансыздар отрядын қамтып алды, қызыл кхмер маңында ол Камбоджаның ұлттық идеологиясына айналды. Дереккөздер
Маори

орындауда (2014 Англия регби одағының Жаңа Зеландия туры, Данедин, 2014]] Маори (Maori), Жаңа Зеландияның полинезиялық халқы.. Олар әйгілі [https://www.youtube.com/watch?v=uzg4rJJNX30 Хака (Haka)] биімен танымал. Маоридің дәстүрлі тарихы олардың Жаңа Зеландияда пайда болуын 12—14 ғасырлардағы мифтік атамекендерінен бірнеше рет көшуімен сипаттайды, бірақ археологтардың мәліметтері бойынша Жаңа Зеландияға халық 800 жылы қоныстанған. Олармен байланысқа түскен алғашқы еуропалық А.ТАСМАН (1642) болды, ол маори тобымен шайқасқан. және оның экипажы көрген татуировкасы (маоко) бар маори басшысы]] Олар еуропалықтарды қуана-қуана қарсы алады, бірақ қару-жарақтың, аурулардың, ауылшаруашылығын жүргізудің батыстық әдістерінің, миссионерлердің пайда болуы маори мәдениетін талқандап, бұл қақтығысқа әкеп соғады. Британдықтар 1840 жылы Жаңа Зеландияны ресми түрде басқаруға көшті; үш онжылдық ішінде жер иелігі үшін бірнеше рет шайқас болды. 1872 жылы соғыс аяқталып, маори жерінің көп бөлігі тәркіленді. Қазіргі кезде Жаңа Зеландия халқының шамамен 9%-ы маориге жатады, олардың бәрі еуропалықтармен араласқан. Қазіргі урбандалған өмірге төселсе де, маорилердің көбі дәстүрлі өмір салтын ұстанып, ата-бабадан қалған жерін сақтап қалу үшін күресіп келеді. Дереккөздер
Маошань

Маошань (Mao Shan), Қытайдағы Цзянсу провинциясындағы киелі тау, көріпкел Ян Цзыға Шанцин («жоғарғы тазалық») аспанындағы ажалсыздардан көп құпияның сыры (364-370) түскен жер.. Олар көріпкелге ақыр заманның болатынын хабарлайтын ұйғарымдар мен уағыздар жинағын берген, ол кезде жақсылықты Маошань тәрізді киелі таудың астындағы жарық жақсы түсетін үңгірлерге салып қою керек. Маошань мектебі даосизмге БУДДИЗМ элементтерін енгізіп, дәстүрлі ДАОСИЗМДІ реформалады, оның ішінде сексуалды салттарды алып тастады, оның орнына аспан серіктесімен рухани байланысқа түсуді енгізді. Дереккөздер
Мапам

Мапам (тиб. Маним Юм Цо; бұрын. Манасаровар) (Мараm, bike; қыт. Мараm Yumco, Ma-fa-mu-ts'o; Manasarowar), ТИБЕТТІҢ Оңтүстік-Батыс ГИМАЛАЙЫНДАҒЫ көл, Қытай.. Теңіз деңгейінен 4570м биіктікте орналасқан, әлемдегі ең биік таулы тұщы сулы су қоймасы деп танылған. Ол индуистік мифологияда танымал және индуистердің қажылығындағы ең құрметті жерлердің бірі болып табылады. Дереккөздер
Мапонос

Мапонос (Мак инд Ог; Энгус) (Maponos; Mac ind Og; Oenghus), КЕЛЬТ МИФОЛОГИЯСЫНДАҒЫ құдай, Аполлонмен бірдей теңестіріледі; оған көбіне емдеушілік қасиеті тән. . Валлий мифологиясында ол ана құрсағынан үш түннен кейін суырып алынған Мабон ретінде пайда болады. Ирландия мифологиясында ДАГДА және БОАНННЫҢ ұлы, ал Ирландия аңыздарында киелі өзеннің кейіптелуі болып саналады (басқа нұсқа бойынша – киелі Марна өзенінің жебеушісі Дагда мен Матронның ұлы). ] Мапонос неолит дәуірінде (кельт кезеңіне дейін) үлкен Ньюгрендж асуында өмір сүрді деп болжанады. Дереккөздер
Мапплхорп Роберт

Мапплхорп Роберт (Mapplethorpe, Robert) (4 қараша 1946 жыл, Нью-Йорк —9 наурыз 1989 жыл, Бостон), американдық фотограф. Пратга (1963-70) институтында оқыды. . 1970 жылдың ортасында өз қызметіндегі сүйікті тақырыптары натюрморт, гүл, достары мен атақты адамдардың портреттері, сондай-ақ еркек денесін гомоэротикалық тұрғыдан зерттеу болды деген қорытындыға келеді. Оның композицияларының көп бөлігі қатып қалған болатын, суық студия жарығы мен нақты фокусты байланыстырған кезде драмалық үндестік контраст құрады. Бұлшық етті еркек модельдері тегіс фонға түсірілді, кейді сексуалды белсенділік кезінде немесе қамшы не шынжыр тәрізді садомазохистік бұйымдармен түсірілді. Оның анық, сенімді стилі көрермендерді осы бейнемен бетпе-бет кездесуге мәжбүрледі. Сонымен бірге фотосуреттің құрылымды көркем сюжеттерін таңдау мен көркем-тарихи дәстүрді қалыптастыру комбинациясы көп адам есептегендей, порнография мен өнердің аралығындағы «шекараны» құрды. Өлгеннен кейін 1990 жылы ҰЛТТЫҚ ӨНЕР ҚОРЫ (NEA) ішінара қаржыландырған оның еңбектерінің ретроспективті көрмесі үкіметтің «әдепсіз» өнерді қолдағанына қатысты пікірталас туғызды, бұл Конгрестің болашақта NEA грантын шектеуге әкеп соқтырды. Дереккөздер
Маппо

Маппо (mappo), жапон буддизміндегі Будда ілімінің құлдыраған дәуірі. . Будданың өлімінен кейін бұл дәуір үш кезеңге бөлінді: шынайы заң кезеңі, көшірме заң кезеңі және соңғы заң кезеңі (сондай-ақ, заңның құлдыраған кезеңі). Шынайы дін келетін жаңа дәуір орнағанда МАЙТРЕЙЕЙ (жапондықтарда — Мироку) жарияланады. Жапон буддистері маппо дәуірі 1052 жылы басталды деп болжайды. Бұл дәуір 10000 жылға созылады деп болжалынады, сондықтан қазіргі дәуір де маппо дәуірі болып саналады. Дереккөздер
Мапуту

Мапуту (; 1976 жылға дейін Лоренсу-Маркиш, ) — Мозамбик астанасы және айлақ, халық саны - 989 386 адам (1997). Үнді мұхитының Делагоа шығанағының жағалауында орналасқан. Қаланың алғашқы атауы 1544 жылы осы жерді зерттеген португал саудагерінің құрметіне аталған болатын. Қала 1787 жылы салынған португал бекінісінің айналасында дамыды. 1887 жылы қала мәртебесіне ие болды. 1907 жылы Мозамбикті Португалдық Шығыс Африканың астанасы ретінде алмастырды. Ұлттық тәуелсіздік алған 1975 жылдан бастап туризм мен сыртқы сауда байланыстарының күйреуінен қаланың экономикалық жағдайы нашарлай бастады. Дереккөздер
Мапуче

Мапуче (Mapuche), АРАУКАН атты оңтүстік американ үндістерінің ең үлкен тобы, Чилидегі Орталық аңғар. . Испания мен Чили өктемдігіне қарсы 350 жыл бойы күрескендігі мәлім. 16—18 ғасырларда аттарды соғыста пайдаланып үйренді, испандықтарды жібермей үлкен арақашықтықта шайқасқа түскен. Чили қайта біріккеннен кейін 19 ғасырда тәуелсіздік алады, үкімет оларды резервацияға орналастырады. 1980 жылы жер жеке тұлғаларға беріледі, бұл мапученің құқығына қауіп төндірді, өйткені мемлекеттің ішкі қарызы көбейді де, үкімет дәстүрлі тиімділігі орташа ауылшаруашылығын қолдауға қаражат бөлуді тоқтатты. Дереккөздер
Уолтер Джон Де Ла Мар

Map Уолтер Джон де ла (de la Mare, Walter (John)) (25 сәуір 1873 жыл,Чарльтон, Кент, Англия — 22 маусым 1956 жыл, Твиккенхем, Миддлсекс), ағылшын ақыны әрі романшысы, француздық гугенот босқындардың ұрпағы. . Лондонда білім алып, жазушылық жолын бастағанға дейін «СтандартОйл» (1890-1908) корпорациясында қызмет етті. Бастапқыда Уолтер Рамал лақап атымен жазған. Балалар мен ересектерге арнап кітап жазған. Оның «Иди сюда» (1923) жинағы «Мемуары лилипута» (1921) тәрізді, әсіресе, танымал. 1947 жылы «Избранные истории для детей» жарық көрді. Дереккөздер
Мара

Мара (Mara), будда мифологиясында Будда Гаутамеге үнемі залал келтіруге ұмтылған әруақтардың билеушісі. . Гаутама Бодхи ДРЕВТІҢ тағына салтанатпен отырған кезде оның көз алдына елші кейпіндегі Мара пайда болып, оның отбасының тағына дұшпанның отырғанын жариялайды. Жиналған құдайларды үрейлендіру үшін Буддаға қатты жауын-шашын жібереді, тас жаудырады, күл тәрізді бұлт пен қараңғылық орнатады. Содан кейін ол Гаутаманың ағаш астында отырғанына наразы болды, оны арбау үшін Трена, Рати және Рагу (аңсау, нәпсіқұмарлық және ләззат) атты өзінің үш қызын жібереді. Олардың әрекеттері сәтсіз аяқталды. Будда таққа отырған соң, Мара оның уағыз айтуына кедергі келтіргісі келді, алайда құдайлар Гаутамаға көмектеседі. Дереккөздер
Марави конфедерациясы

Марави конфедерациясы (Maravi confederacy), 1480 жылы Оңтүстік Африкада қалыптасқан орталықтандырылған басқару жүйесі.. Солтүстіктен қазіргі Орталық және Оңтүстік МАЛАВИГЕ қоныс аударған өзара әрекеттесетін этникалық топ мүшелері құрған. МАЛАВИ көлінен оңтүстік батысқа қарай орналасқан, 17 ғасырдағы өрлеу дәуірінде Замбези өз. Мозамбик жағалауына дейінгі кең байтақ территорияны алып жатты. Оның сауда лидерлері португалдардықтар мен арабтарға піл сүйегін, құлдарды және темір сатқан. 1720 жылға таман бірнеше автономды бөліктерге ыдыраған. Дереккөздер
Маражо

Маражо — Бразилиядағы Амазон өзеннің сағасындағы арал. . Дүниежүзіндегі ірі өзен аралы, ұзындығы 295 км, ені 200 км, ауданы 40 100 шаршы шақырым. Негізгі су ағыны Маражодан солтүстікке қарай өтеді, бірақ өзен суы көптеген тар тармақтармен ПАРА өзеніне бағытталған, бұл аралды оңтүстіктегі құрлықтан бөліп тұратын өзеннің су басатын сағасы. Саваннаға толы аралдың шығыс бөлігіндегі археологиялық қазбалар колумбияға дейінгі Анд ӨРКЕНИЕТІНЕ тиесілі ежелгі мәдениеттің қалдықтарын анықтады. Дереккөздер
Маракайбо

Маракайбо (Maracaibo), Венесуэланың солтүстік-батысындағы қала, халық саны - 1 764 038 адам (2000). Маракайбо көлін Венесуэла шығанағымен байланыстырып тұратын бұғаздың жағалауында орналасқан, көлемі жағынан Венесуэладағы екінші қала.. 1571 жылы Нуэва-Самора деген атаумен пайда болған, сауда айналымы бойынша көлдің басында орналасқан Гибралтардан кейінгі екінші қала, 1669 жылы талқандалды. Испаниядан тәуелсіздік алу үшін шайқасқан соғыс кезінде бірнеше рет қолдан-қолға көшкен. 1917 жылы мұнай табылғаннан кейінгі он жылда қала Венесуэла мен Оңтүстік Американың мұнайлы астанасына айналды. Дереккөздер
Маранта

Маранта – маранталар тұқымдасына жататын көп жылдық шөпті өсімдіктер туысы. Тамырында крахмал (яғни, аррорут) бар.. Анағұрлым танымал түрі – қамысты немесе вест-индтік маранта (М. arundinacea). Марантаның тамырынан алынатын ұнтақ – таза крахмал; оны аспазханада қоюландырғыш ретінде қолданады. Аррорут жеңіл қорытылады және құрамындағы тұз бен ақуыз мөлшері төмен жұмсақ тағамдар талап етілетін диеталық тағамдарда пайдаланылады. Бразилиялық КАССАВА өсімдігінен де тағамдық крахмал - тапиока алынады. Дереккөздер
Марандар

Марандар (Marrano), қуғын-сүргіннен қашу үшін христиандықты қабылдаған испан еврейлері, бірақ жасырын түрде иудаизмнің жолын ұстанған. . 14 ғасырдың соңындағы қатаң қуғын-сүргін кезінде еврейлердің көбі дінді ауыстырудың орнына өлімді қалады, алайда кем дегенде 100 мың еврей қуғын-сүргіннен қашу үшін христиандықты қабылдады. Уақыт өте келе марандар Испанияда тұйық қауым құрды, дәулет жинап, саяси ықпалын пайдалана бастады. Бірақ, оларға әлі де болса күмәнмен қарау жалғасты және «маран» сөзі қорлау реңкін білдірді. Оларға деген ызаланушылық сезімі 1473 жылы тәртіпсіздіктер мен қиян-кескі ұрыстарды тудырды. 1480 жылы инквизиция қуғын-сүргінді күшейтті, мыңдаған марандықтарды дарға асты. 1492 жылы король жарлығына сәйкес дінін ауыстырудан бас тартқан барлық еврейлер мемлекеттен қуылды. Марандардың көбі Солтүстік Африкаға және Батыс Еуропаға қоныс аударды. 18 ғасырдағы эмиграция мен ассимиляция марандардың жойылуына әкеп соқты. Дереккөздер
Мараньон

Мараньон (Maranon River) — орталық Перудағы өзен. Амазон өзенін құрайтын екі өзеннің бірі. Географиясы АНД тауларының шығысынан Лаурикоча және Нупе өзендері қосылған жерден бастау алады. АМАЗОНКА өзенінің бастау бұлағы. Өзен солтүстік-батыста, 3650 м биіктікте ағады; таудан бастау алған өзен құрайт арқылы ағады. Өзеннің бұл жерінде табалдырық көп болғандықтан, бұнда кеме жүрмейді. Ең көрікті жері Понго-де-Мансериче арқылы өткенде көрінеді, өзен теңіз деңгейінен небәрі 175 м биіктікте орналасқан. 1415 км ұзындығында Мараньон шығыс бағытқа қарай ағады, УАЛЬЯГА өзенінің тармағы құяды, содан кейін УКАЯЛИ өзенімен байланысып, Амазонканы құрайды. Сілтемелер * https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_001336965?page=221
Жан-Поль Марат

Марат Жан-Поль(Marat, Jean-Paul) (24 мамыр 1743 жыл, Будри, Невшателя маңында, Швейцария — 13 шілде 1793 жыл, Париж), француз саяси қайраткері және Ұлы француз революциясы дәуірінде МОНТАНЬЯР радикалды фракциясының көшбасшысы. . 1770 жылдары Лондонда танымал доктор болды. 1777 жылы Францияға оралған соң, XVI ЛЮДОВИКТІҢ ағасы, граф д'Артуаның (кейінірек КАРЛАХ) сарайына дәрігер болып тағайындалды. Ғылыми басылымдары, саяси памфлеттері болды. 1789 жылдан бастап «Друг народа» газетінің редакторы лауазымында жүріп, ақсүйектерге қарсы батыл шаралар үшін күресте ықпалды дауысқа ие болды. Бірқалыпты төңкерісшіл көшбасшыларды сынға алды және ДВОРЯНДЫҚ ЭМИГРАЦИЯНЫ қорғауға қарсы болды, контрреволюционерлерді өлім жазасына кесуді қорғады. ҰЛТТЫҚ КОНВЕНТТІҢ (1792) ең ықпалды мүшелерінің бірі болды, көше шерулерінде париждіктердің белсенді қолдауына ие болды. 1793 жылдың сәуірінде ЖИРОНДИСТЕР төңкерісшіл әскери сотқа шақырады, бірақ ақталып шығады. Шілдеде жирондистердің жас жақтаушысы Ш. КОРДЕ оның бөлмесіне кіріп, оны жуынатын бөлмеде халық ісі үшін күрестің азапшысы ретінде жарып өлтіреді. Дереккөздер
Маратх шайқасы

Маратх шайқасы (Maratha Wars), 18 ғасырдың аяғы 19 ғасырдың басында британдықтар мен Маратх Конфедерациясының арасындағы қарулы қақтығыстар. . Сол кездерде конфедерация Деканның айтарлықтай бөлігін және Үндістан түбегінің батыс жағалауын бақылап отырған. Пешв (бас министр) лауазымына үміткерлердің біреуін қолдаған британдықтар 1-ші соғыста (1775-82) жеңіліп қалады. 2-ші соғыста жеңеді (1803—05), қуылған пешв лауазымын қалпына келтіруге тырысады. Ағылшындар қарақшылардың ізіне түсіп, маратх территориясына кіргенде 3-ші соғыс басталды. Ағылшындарға қарсы күш көрсеткен маратх әскерлері талқандалды, маратх территориясы аннексияланды, ал британдықтар Үндістанда толығымен өктемдігін жүргізді. Дереккөздер
Марафон

Марафон (, ), ашық кеңістікте 42 км 195 м (26 миль 385 ярд) арақашықтыққа жүгіру. Әлемнің жетекші марафондары Халықаралық марафондар мен қашықтыққа жүгіру қауымдастығы ( AIMS) қолдауымен және ережелеріне сәйкес өткізіледі. ережелері атлетика [Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы]мен расталған. Алғаш рет марафон жарысы 1896 жылғы алғашқы Олимпиада ойындарында өткізілген болатын. Марафон ұғымы 490 жылы гректерге МАРАФОН шайқасы кезінде өз әскерлерінің жеңісі туралы хабарлау үшін Марафоннан Афинаға дейін жүгіріп келген аты аңызға айналған грек жауынгерінің батырлығын еске түсіреді. 40 км астам жолдан жүгіріп келіп, өзіне берілген бұйрықты орындаған жауынгер жерге құлап мерт болған. Қазір марафон жарысына әйелдер де, еркектер де қатысады. Жүгіруге кейде мыңдаған жүйрік қатысады, мысалы дәстүрлі Бостон марафоны (алғаш рет 1897 жылы ұйымдастырылған). Әйелдерге арналған марафон жарысы 1984 жылғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына енген. Тарихы Антика Аңыз бойынша, грек жауынгер Фидиппид деп аталатын (басқа көздерден сәйкес - Филиппид) Марафон шайқасынан кейін 490 б.з.д, тоқтамастан от Марафоннан Афинаға гректердің жеңіске жеткенін жариялау үшін жүгіріп жеткен. Афиныға жүгіріп жетіп, ол «Қуаныңдар! Афиндықтар, біз жеңдік!»деп айқайлай, өзі өліп құлаған. Бұл аңыз дерек көздерімен расталған емес; Геродот деректерінде Фидиппид(Pheidippides) Спарта Афинаға қосымша күш жеткізуін сүрауға хабаршы болып жіберілген, кем дегенде екі күн 230 шақырым қашықтықты жүгіріп өткен. Ол туралы аңыз алғаш бірінші Плутархтың "Жасасын Афина" эссесінде айтылады біздің заманымыздың бірінші ғасырында (нақты оқиғалардан 550-жылдан астам жыл өткен соң). Қазіргі заман Халықаралық Олимпиада комитеті марафонының майданнан Афинаға дейін қашықтықты нақты ұзындығын 1896 жылы өлшеді; ол 34,5 км екені анықталды. Алғашқы 1896 жылы Ойындар марафонында және 2004 жылы Олимпиада ойындарында шын мәнінде Афинаға қашықтықта өтті. Осы жарысты ұйымдастыру идеясы осы тәртіп Афинада 1896 жылы бірінші қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілді, оны француз филологы Мишель Бреаль ұсынған болатын. Бұл идея қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының негізін қалаушы Пьер де Кубертендікі еді, сондай-ақ оның идеясы грек ұйымдастырушылар тарапынан қолдау тапты. Грекияда бірінші біліктілік марафонында 3 сағат және 18 минут жүгіріп, Charilaos Vasilakos жеңіп алды. Грек жұртшылығының қуанышына орай Спиридон Луи біліктілік перспективада бесінші келген грек су тасымалдаушы, 2 сағат 58 минут 50 секунд есебімен бірінші Олимпиада жеңімпазы болды. Аңызға айналған желаяқ тіпті Xalandri (Халандри) ауылында жақын ағасының ұсынған бір стакан шарапбын ішіп келсе де, ол оған кедергі болған жоқ. Әйелдер марафон бірінші 1984 жылы жазғы Олимпиада (Лос-Анджелес, АҚШ) ойындарында енгізілді. Қашықтық Ең жылдам 10 марафоншылар Ерлер Әйелдер Лилия Шобухованың көрсеткіші допинг жанжалынан соң қабылданбады. Дереккөздер
Марблхед

Марблхед (Marblehead), АҚШ-тағы қала, халық саны - 20 377 адам (2000), Массачусетстіңң солтүстік-шығысында орналасқан. . Марблхед мойнағындағы айлақ, ұзындығы 2,5 км. 1629 жылы Салемнің бір бөлігі ретінде негізі қаланған, 1649 жылы жеке мемлекет болып, балық аулау және кеме жасау орталығы ретінде дамыды. 1812 жылғы соғыстан кейін айлақ талқандалды. Қазір бұл курортты кент. Дереккөздер
Қу тұмсық қаз

Қу тұмсық қаз Қу тұмсық қаз. Жалпы түсі сұр қоңыр, бауыры, канатының кейбір жері және кұйрық қауырсыны ақ: тұмсығы қара, аяғы қызғылт сары келген. Салмағы 3—3,5 кг. Бұл қаз шығыс Ачияда ғана шағын аумақта мекендейді. Шығыста Сахалин аралынан батыста Зайсан ойпатына дейін таралған. Негізгі қыстайтын жері — Шығыс Қытай мен Корея. Қазақстанда мына аймақтарда ұя салып, жұмыртқалайды. Қутұмсықтың (сухонос) едәуір қоныстанған мекені — Қара Ертіс бойындағы тал өскен жерлер. Аздап Күршім өзені бойында да бар. Кейде ол Шығыс Қазақстан облысынан шығысқа қарай біраз жер ұшып барады. Бірақ ол маңда жұмыртқаламайды. Мәселен, аңшылар бұл қазды бірен-саран Сырдария, Іле өзені жағасынан, Панфилов қаласынын төңірегінен ұстаған. Қутұмсық әр түрлі өзендер мен көл жағасын мекендей береді. Басқа қаздардан негізгі айырмасы — жақсы жүзіп, жақсы сүнгиді. Мамырлап түлеген кезде қауіпті жағдай туа қалғанда денесін суға батырып, басын ғана судан шығарып тұрады. Балапандары да жауларынан сүнгіп кетіп қорғанады. Осындай қимылы арқылы олар қалын қамыс немесе жағада өсіп тұрған бұта астына тығылып, жоқ болады. Өзінің дене пішіні, қимылы жағынан қутұмсық сұрала қазды (гуменник) еске түсіреді. Алыстан ол екеуін ажырату киын, бірақ дауыстары бір-бірінен өзгеше болады. Қутұмсық қаздың қаңқылдауы созылыңқы ыңырсыған сияқты болып келсе, ал сұрала қаздың даусы буынға бөлініп, үздік-создық шығады. Қутұмсықтың басқа түрлері сүңгуге шорқақ келеді. Ұяларын жерден қазады. Жерді шұңқырлап, оған шөп пен өзінің аздап түбіт қауырсынын төсеп жасаған ұясына 4-тен 9-ға дейін, көбіне 5—6 жұмыртқа туады. Оны ұрғашысы басады да, еркегі оның "қорғаушысы" болып қалады. Балапандарын өргізіп жібергенше екеуі де қамқоршы болады. Күзде түлеп біткен соң, бүл кұстың бірнеше ұяда өрбіген ұрпақтары қосылып, 30—50-ден үйір кұрады. Жылы жаққа ұшар алдында олар осы тобын жазбай, кайта көбейте береді. Салқын түсісімен қазақ жерінен сол үйірімен жылы жаққа тартады. Жалпы біздің өлкеде қутұмсық саны өте аз қанаттыға жатады. Сондықтан да оның кәсіптік маңызы шамалы. Бірақ оны қаздың жаңа, ірі тұқымдарын шығару үшін пайдалануға болады. Өйткені, бұл қаз қытайдағы үй қазының ата-тегі. Колға өте тез көндігеді. Қазірдің өзінде-ақ Шығыс Қазақстан облысының кейбір тұрғындары оның балапандарын ұстап, колға үйретті. Республикамызда қоры тым мардымсыз болғандықтан қорғауды керек ететін кұс. Дереккөздер
Октав Мирбо

Октав Мирбо (, 1848 жыл, Тревьер, Кальвадос басқармасы – 1917 жыл, Париж) – француз жазушысы, драматург, публицист және сыншы, Гонкуров Академиясының мүшесі . Себастьян Рок (Фр.Sébastien Roch) атты автобиографиялық роман жазған. Журналист ретінде әдеби және саяси тақырыптарға мақалалар жазған. 1886 жылы екі бірдей кітабы жарыққа шығады: бірі Менің лашығымнан келген хат атты әңгімелер жинағы, екіншісі Голгофа (Фр. Le Calvaire) атты автобиографиялық роман. 1900 жылы «Қызметшінің күнделігі» (Le Journal d’une femme de chambre) атты жаңа роман жазады. Мирбоның Ақшаның билігі (Фр. Les affaires sont les affaires) (1903) атты пьесасы сахнаға қойылады. Романдары * Le Calvaire (1886). * L'Abbé Jules (1888). * Sébastien Roch (1890). * Dans le ciel (1892-1893). * Le Jardin des supplices (1899). * Le Journal d'une femme de chambre (1900). * Les 21 jours d'un neurasthénique (1901). * La 628-E8 (1907). * Dingo (1913). Сыртқы сілтемелер * http://mirbeau.asso.fr/. * http://www.mirbeau.org/. Дереккөздер
Огюстен Эжен Скриб

Огюстен Эжен Скриб (, 25 желтоқсан 1791 жыл, Париж – 21 ақпан 1861 жыл, сонда) – француз драматургі. Көбінесе Мелесвиль, Эрнест Легуве және Жан Франсуа Байярлармен бірге жұмыс істейді. Оның көптеген шығармалары бір күндік оқиға желісіне құрылады. 1834 жылы Француз Академиясына Антуан Арноның орнына сайланады. Ресейде «Бір стақан су» атты пьесасымен танылады. 1979 жылы пьесаның желісімен Юлий Карасик фильм түсіреді. «Адриенна Лекуврер» атты пьесасы Ресей сахнасында ұзақ жылдар бойы қойылады. Скрибтің 130 пьесасы мен 20 опералық либреттосы орыс тіліне аударылған. Дереккөздер
Филипп Огюст Матиас Вилье де Лиль-Адан

Филипп Огюст Матиас Вилье де Лиль-Адан (, 7 қараша 1838 жыл, Сен-Бриё, Бретань – 19 тамыз 1889 жыл, Париж) – француз жазушысы, граф. 1858 жылы «Алғашқы өлеңдер» деген атпен тұңғыш өлеңдер жинағын бастырады. Кейін роман, драма және новелла жазуға көшеді. 1862 жылы «Isis» атты романы, 1865-1870 жылдары «Elen», «Бунт» («La Révolte»), «Моргана» («Morgane») атты драмалары, 1883 жылы «Мейірімсіз әңгімелер» атты новеллалар жинағы жарық көреді. «Мейірімсіздік» – оның шығармаларының басты тірегіне айналады. Ол екі ағымды ұстанады: католицизм және оккультизм. Дереккөздер
Франсуа Коппе

Франсуа Коппе (толық аты-жөні Франсуа Эдуард Жоашен Коппе,; 26 қаңтар 1842 жыл, Париж – 23 мамыр 1908 жыл, сонда) – француз ақыны, драматург және прозашы, Парнас мектебінің өкілі. 1884 жылы Француз Академиясының мүшесі болады. Оның тұңғыш өлеңдер жинағы «Реликварий» (Reliquaire, 1866) деген атпен шығады. 1869 жылы «Жүргінші» (Le Passant, орысша аудармасы 1892) атты пьесасы арқылы драматург ретінде танылады. Сонымен қатар тарихи тақырыпта жазылған «Якобиттер» (Les jacobites, 1885, орысша аудармасы 1889) атты драмасы бар. 1888 жылы Құрмет легионы орденімен марапатталады. Ресейде ХІХ ғасырдың аяғында Коппенің шығармалары көптеп басылып шығады. Дереккөздер
Теодор де Банвиль

Теодор де Банвиль ( – ; 14 наурыз 1823 жыл, Мулен, Франция – 13 наурыз 1891 жыл, Париж, Франция) – француз ақыны, драматург, сыншы, журналист және жазушы. 1842 жылы «Кариатидтер» («») деген атпен тұңғыш өлеңдер жинағы жарыққа шығады. «Қазіргі Парнас» атты жинақ шығарған Парнас поэтикалық тобының мүшесі. Осы топтың ықпалымен «Сталактиттер» атты өлеңдер жинағын жазады. Клод Дебюсси оның бірнеше өлеңдеріне романс жазады. Оның шығармашылығына Виктор Гюго мен Альфред де Мюссенің ықпалы зор болды. Париждегі ақын тұрған үйге ескерткіш тақта орнатылған. Дереккөздер
Теофил Готие

Пиер Жюл Теофил Готие (; 30 тамыз 1811, Тарб – 23 қазан 1872, Париж маңындағы Нёйи (Франция) – француз ақыны және романтикалық мектептің сыншысы. 1830 жылы «Poésies» атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көреді. 1830-1836 жылдары жарық көрген атақты шығармалары: «Albertus» («Альбертус», 1832) поэмасы, «La Jeune-France» (Жас Франция», 1834) романы, «Mademoiselle de Maupin» («Мадемуазель Мопен», 1835), «Fortunio» (1838), «Une larme du diable» (1839), сондай-ақ XV-XVII ғасырдағы ұмыт қалған ақындар туралы жазылған «Гротесктер» «Grotesques» атты кітабы. Оның шығармаларын В.Г. Бенедиктов, В.Я. Брюсов, Н.С. Гумилёв, В.В. Левика, О.Н. Чюмина, А.С. Эфрондар орыс тіліне аударған. Сондай-ақ саяхат жасауды ұнатқан. Ол бүкіл Еуропаны және Ресейді аралап шыққан.
Пьер Жан де Беранже

Пьер Жан де Беранже (, 19 тамыз 1780 жыл, Париж – 16 шілде 1857 жыл) – француз ақыны, ән шығарушы, сондай-ақ сатиралық шығармаларымен танымал. 1815 жылы тұңғыш поэтикалық жинағы жарық көреді. Оның әндері аристократтарды сынауға («Маркиз де Караба», «Marquis de Carabas», 1816) бағытталған, XVIII Людовик («Навуходоносор», «Nabuchodonosor», 1823), иезуиттер («Әулие әкелер», «Les révérends pères», 1819) туралы әндері де бар. Ол Наполеон («Бесінші мамыр», «Le cinq mai», 1821) туралы романтикалық аңыз жазушылардың бірі болды. Оның шығармалары испандық ақын Агилерге үлкен ықпал етеді. Шығармалары В.С. Курочкин мен М.Л. Михайловтың аудармаларының арқасында Ресейге танылады. Дереккөздер
Анри-Огюст Барбье

Анри-Огюст Барбье (, 29 сәуір 1805 жыл, Париж – 13 ақпан 1882 жыл, Ницца) – француз ақыны, драматург, романтикалық мектептің өкілі. «Ямбтар» («Jambes», 1831) атты тұңғыш шыққан өлеңдер жинағымен бүкіл Францияға, тіпті Ресейге танылады. Артынша «Сильвалар » (Silves, 1864), «Сатиралар» (Satires, 1868), «Батырлық жырлар» (Rimes héroiques) атты өлеңдер жинағы жарыққа шығады. «Бенвенуто Челлини» (1838) атты либреттоның авторларының бірі. 1869 жылы Француз Академиясының мүшелігіне қабылданады. Барбьенің поэзиясын Лермонтов өте жоғары бағалаған. Шығармаларын В. Бенедиктов, В. Курочкин, Д. Минаев, С. Дуров, В. Буренин, П. Вейнберг, О. Мандельштам, П. Антокольский, Вс. Рождественскийлер орыс тіліне аударған. Дереккөздер
Жерар де Нерваль

Жерар де Нерваль (лақап аты – ; шын аты-жөні Жерар Лабрюни, Labrunie; 22 мамыр 1808 жыл, Париж – 26 қаңтар 1855 жыл, сонда) – француз ақын-романтигі. 1827 жылы «Халықтық элегия және саяси сатиралар» (Élégies nationales et satires politiques) атты жинағы жарық көреді. Ақын артына бірнеше өлеңдер жинағы («Немісше өлеңдер» – «Poésies allemandes», 1830; «Сыпайы богема» – «La bohême galante», 1855) мен тарихи драмалар, опералық либреттолар («Фаустты ауыптау» – «La damnation de Faust», 1846) қалдырады. Шығысқа және Германияға жасаған саяхаттары кезінде «Шығыстық өмірдің сахнасы» (Scènes de la vie orientale, 1848), «Шығысқа саяхат» (Voyage en Orient, 1851), «Лорелей» (Loreley, 1852) сияқты кітаптар жазады. Оның өлеңдерін В. Брюсов, В. Козовой, А. Ревич, А. Гелескулдер орыс тіліне аударады. Дереккөздер
Альфред де Мюссе

Альфред де Мюссе , 11 желтоқсан 1810 жыл (Париж) – 2 мамыр 1857 жыл, сонда) – француз ақыны, драматург және прозашы, кейінгі романтизмнің өкілі. Үлкен ағасы Поль-Эдм да әдебиетпен айналысады. Оның тұңғыш өлеңі Гюго, Виньи, Сент-Бев, Шарль Нодьелер басқарған «Сенакль» («cénacle») атты романтикалық қоғамның ықпалынан туады. Содан соң скептицизм бағытына бет бұрады. Осы бағытпен «La Coupe et les lèvres», «A quoi rêvent les jeunes filles» және «Namouna» атты драмалық поэмалар шығарады. Ақын мерез ауруына шалдығып қайтыс болады. Дереккөздер