kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қарааспан ауылдық округі

Қарааспан ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақжол, Ақпан, Батыр ата, Бейсен Оңтаев, Берген Исаханов, Жаңатұрмыс, Жұлдыз, Көлтоған, Қарааспан, Мақташы, Мәдениет, Сарыарық, Төреарық, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Қарааспан ауылы. Дереккөздер
Қабланбек ауылдық округі

Қабланбек ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақниет, Жаңаарық, Зах, Қабыланбек, Қанағат, Сіргелі, Тасқұлақ, Тыңтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Қабыланбек ауылы. Дереккөздер
Шама категория

]] Шама — нәрсенің немесе құбылыстың сапалық және сандық айқындылығының табиғи бірлігін білдіретін философиялық категория. Сапа жағынан айрықша әрбір нысанға белгілі бір сандық сипаттама тән. Бұл сипаттамалар өзгергіш және қозғалмалы. Алайда олардың бұл өзгергіштігінің белгілі бір шегі болады, одан асқасын сан өзгерістері сапа өзгерістеріне ауысады. Міне осы шекара Шама деп аталады. Нысанның сапалық өзгерісі оның сандық сипаттамасы мен Шаманың өзгерісіне әкеледі. Сан мен сапаның байланысы мен бірлігі сол нысанның табиғатына тәуелді. Егер нысанның дамуын қадағалап көрсек, онда бұл процестің бір айрықша сапалық дәрежесінен басқасына өту нүктесі Шама өзгерісінің түйінді нүктесі болып көрінеді. Мұндай түйіндердің жүйесін Шамалардың түйінді бағыты деп атау келісілген. Философия тарихында Шама категориясын алғаш рет Гегель зерттеді. Сілтемелер *Философия *Гегель *Философиялық категория Дереккөздер
Кеңесші дауыс

Кеңесші дауыс– сайланбалы органдардың немесе халықаралық ұйымдардың жұмысына кеңес беру міндеттерімен қатысу құқығы, яғни кез келген мәселелер бойынша дауыс беруге қатыспай, тек кеңес беруші ретінде ғана қатысу құқығы. Дереккөздер
Қынаменде

Қынаменде — ұлттық ойын-сауық кеші. Күйеу жігіт қалыңдық отауына немесе қыз жеңгесінің үйіне жолдастарымен алғаш келген күні өтеді. Шығыс халықтарында Қынаменде кеші күйеу қалыңдықпен бірге болған күннің ертеңінде де өткізіледі. Қынаменде кешіне қатысушы қыз-келіншектер қызыл-жасыл киініп, тырнақтарын бояйтын болған. В. В. Радлов өз сөздігінде: “Қынаменде — тырнақ бояйтын қызыл бояу. Мұсылмандар тырнақтарына қына жағады. Осман түріктері үйлену тойынан кейінгі түнді “қына гешесі” деп атайды. Бұлай атайтын себебі — қалыңдық қына түнінің алдында саусақтарын қынамен бояп алады” деп жазды. Қалыңдықтың тырнағын қынамен бояйтын салт қазақ тұрмысында ертеде болған. :«Қынаменде» (дәстүр) «Қынаменде, жар-жар мен беташар бар, өлеңсіз солар қызық бола ма гүл?»(Абай). Бұл да ұлттық ғұрыпымызда салтанатты да, көңілді кештің бірі. Құда түсіп, уәде пісіп, қалың мал төлеген соң күйеудің атастырған қалыңдығын алғаш рет көруге келген тойы «қынаменде» деп аталады. Шығыс халықтарында «қынаменде» кеші қыз абыройының тазалығын білдіру үшін қалыңдықпен бірге болған күннің ертеңіне де өткізіледі. Ән, күй, би қатар жүргізілетіндіктен «қынаменде» жас жұбайлардың шаттық кешіне, жастардың махаббат мұратына жету символына айналған. Бұл да дәстүрге бай еліміздің тәрбиелік ережесінің бір саласы. Күйеудің бұл жолы әр жерде әр түрлі аталатынын да айта кеткен жөн. Мұны кей жер «қалыңдық ойнау» дейді, кей жерде «ұрын келу» дейді. «Бір күні күйеу байғұс ұрын келді, Қисайтып жаман бөркін қырын келді» (Н.Ахметбеков). Қазақ үшін әсіресе жеңгелер мен жастар үшін бұл да бір той десе де болады. Болашақ күйеу қыз ауылына өзінше «көрінбеген» болып, бірақ қараңғы түсе салтанатпен, жолдас-жораларымен келеді. Мұны «есік көру» көбінесе «ұрын келу» деп айтады. Күйеу осы жолы өзінің болашақ жарын көріп танысып-білісіп, тілдесіп көңілін демдейді. Әрине «ұрын келудің де кәде-жораларын аз емес. «Сені күтіп жүгіреміз деп ентігіп қалдық» деп «ентікпе» сұрап жеңгелері келеді, «балдыз көрімдік» деп тағы біреулері келеді, тағы да сол сияқты. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * http://www.atazholy.kz/salt-d-st-r-det-ryp-yrymdar.html?start=14
Сужарған ауылдық әкімдігі

Сужарған ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Жангелді ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сужарған ауылы кіреді. Орталығы – Сужарған ауылы. Округ құрамында болған Байтемір ауылы 2007 жылы таратылған соң, ауылдық округ ауылдық әкімдік болып қайта құрылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 509 адамды құрады. Дереккөздер
Қасапшы

Қасапшы — мал соятын маман. Қасапшы мал сойғанда оның терісін бүлдірмей, мүшелеп, жеуге болмайтын жерлерін сырып тастайды. XIX ғасыр мен XX ғасыр басында қасапшылар мал сатып алып, оны сойып, өз дүкендерінде етін сатып кәсіп еткен. Мал өсірген әрбір адамның қасапшылық кәсіптен хабары мол болған. Дереккөздер
Қалталы саңырауқұлақтар

Қалталы саңырауқұлақтар (Ascomycetes) – саңырауқұлақтардың бір класы. Дүние жүзінде кең тараған. 30 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда 1 мыңнан астам түрі анықталған. Бұлар негізінен топырақта, өсімдік қалдықтарында, тағамда сапрофитті тіршілік етеді. Қалталы саңырауқұлақтардың басты ерекшелігі – көп клеткалы мицелийінің (жіп шумақтарының) және жыныс процесінің нәтижесінде түзілетін қалталарының (аскаларының) болуында. Олардың ішінде қалыпты жағдайда 8 эндогенді спора түзіледі, оларды аскоспоралар деп атайды. Қалталы саңырауқұлақтардың жынысты көбеюімен қатар конидиялар арқылы жыныссыз және вегетативті жолмен де көбейеді. Қалталы саңырауқұлақтар 3 класс тармағына: жалаңаш қалталылар (қалталары мицелийдің өзінен дамитындар), жеміс қалталылар (қалталары жемісті денелердің ішінде, болмаса ашық бетінде дамиды) және локулалы қалталылар (қалталары арнайы локуланың ішінде дамиды) бөлінеді. Қалталы саңырауқұлақтарға қыналардың құрамына кіретін барлық саңырауқұлақтар жатады. Біраз түрлері адам мен жануарлардың, өсімдіктердің денесінде паразиттік өмір сүріп, ауру қоздырады. Бұлардың арасында пайдалы түрлері де бар. Оларды ферменттердің, антибиотиктердің продуценттері ретінде микробиологияда қолданылады. Кейбір түрлері (бүріспе саңырауқұлақ, қара трюфель, т.б.) жеуге жарамды. Сілтемелер *Саңырауқұлақтар *Трюфель Дереккөздер
Дулат Сейітжанұлы Полымбетов

Дулат Сейітжанұлы Полымбетов (1945 жылы туған, Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Қарсақпай кенті) – медицина ғылымының докторы (1990), профессор (1992). Найман тайпасынан шыққан. *1969 Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. *1969-1971 Орталық Азия әскери округінде жылжымалы медициналық жедел-жәрдем басшысы *1974-1994 Қазақ ұлттық медициналық университетінде аспирант, кіші ғылыми қызметкер, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі *1994 жылдан Қазақ кардиология ғылыми-зерттеу институтында директордың орынбасары қызметін атқарады. Ғылыми еңбектер 1989 ж. «Простаноиды при инфаркте миокарда и его осложнения» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер
Борис Иванович Русанов

Борис Иванович Русанов (1937 ж.т., Алматы қ.) – геол.-минерал. ғыл. докт. (1994). ҚазМУ-ды (1960, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан ғылым академиясының Геол. ғылымдар ин-тында инж. (1960–63), Қазақ политех. ин-тында аспирант (1963–66, қазіргі Қазақ ұлттық тех. ун-ті), доцент (1966–97) болып жұмыс істеді; 1997 жылдан «Антал» ЖШС-де сектор меңгерушісі қызметін атқарады. «Магматизмы и минерагения подвижных зон салического типа (Центральный Казахстан)» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 60-тан астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 2 ұжымдық монографияның авторы. Дереккөздер
Аралқұм ауылдық округі

Аралқұм ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аралқұм, Мойнақ ауылдары және Шөміш темір жол станциясы кіреді. Орталығы – Аралқұм ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1805 адамды (931 ер адам және 874 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Аранды ауылдық округі

Аранды ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қожабақы, Аранды ауылдары кіреді. Орталығы – Қожабақы ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2020 адамды (1043 ер адам және 977 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қалтқы (құс)

Қалтқы (Phalaropus) – балшықшылар отрядына жататын құс. Негізінен Солтүстік жарты шардың тундра мен орманды тундрасында кездесетін 3 түрі белгілі. Қазақстанда жазық аймақтардағы ылғалы мол батпақты жерлерде мекендейтін 2 түрі: ақжағал қалтқы (Phalaropus fulicarius) және ақтамақ қалтқы (Phalaropus lobatus) бар. Бұлардың ішінде жиі кездесетіні – ақтамақ қалтқы. Оның дене тұрқы 9 – 13 см, салм. 26 – 47 г. Басқа түрден жіңішке және үшкір тұмсығымен ерекшеленеді. Аналығының арқасы сұрғылт қара түсті, оның үстінде күл түстес қатпарлар көрініп тұрады. Арқасының шеттері мен мойны жирен түсті жолақтармен көмкерілген. Басы қара сұр түсті, мойнының екі жағында тот басқан жирен түсті дақтары болады. Бауыры ақ. Аталығының аналығынан айырмашылығы арқасында күл түсті қатпарлары болмайды және мойнындағы жирен түсті дақтар анық көрінбейді. Саусақтарында дөңес жарғақты қалақтары болады. Су бетінде айналып ұшып жүріп жәндіктердің дернәсілдерімен, негізінен, судағы омыртқасыздармен қоректенеді. Жыл құсы. Ұяларын су жағасындағы төмпешіктерге немесе бір буда шөптердің арасына салып, оны білдіртпей шөппен жауып қояды. Ұясында 4 (сирек 3) жұмыртқа болады. 19 – 21 күннен кейін балапандары шығады. Қыстау үшін Аравия мен Пәкстанның оңтүстікне, Жаңа Гвинея мен Азор аралдарының жағалауларына ұшып кетеді. Сілтемелер *Құстар *Су Дереккөздер
Атанши ауылдық округі

Атанши ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жіңішкеқұм ауылы кіреді. Орталығы – Жіңішкеқұм ауылы. Округ құрамында болған Атанши ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 435 адамды (223 ер адам және 212 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Байкенже ауылдық округі

Байкенже ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Байкенже, Билібай ауылдары кіреді. Орталығы – Байкенже ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1429 адамды (743 ер адам және 686 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Тагиль ауылдық округі

Тагиль ауылдық округі – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тагильское, Ермаковка, Соналы ауылдары кіреді. Орталығы – Тагильское ауылы. Округ құрамында болған Дудаковка ауылы 2017 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1345 адамды құрады. Дереккөздер
Басықара ауылдық округі

Басықара ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Басықара ауылы кіреді. Орталығы – Басықара ауылы. Округ құрамында болған №98-ші темір жол айрығы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1112 адамды (565 ер адам және 547 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Базархан Ергешұлы Рүстембаев

Базархан Ергешұлы Рүстембаев (28.3.1960 ж.т., Жамбыл облысы Жуалы ауданы Б.Момышұлы а.) – экон. ғыл. докт. (2005), доцент (1993). Қазақ мемл. а. ш. ин-тын (1982, қазіргі Қазақ ұлттық агр. ун-ті) бітірген соң ин-тта комсомол к-тінің хатшысы, одан кейін Қазақстан ЛКЖО Орт. к-тінде, Жамбыл облысы комсомол к-тінде жұмыс істеді. Қазақ ұлттық агр. ун-тінде доцент қызметін атқарады. «Эффективность использования технических средств и технологического оборудования в каракулеводстве» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 100-ден астам ғыл. жарияланымның авторы. 5 патенті бар.
Бәйгеқұм ауылдық округі

Бәйгеқұм ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бәйгеқұм ауылы кіреді. Орталығы – Бәйгеқұм ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2224 адамды (1157 ер адам және 1067 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Бекбауыл ауылдық округі

Бекбауыл ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бекбауыл темір жол стансасы, Құмбазар ауылы және №93-ші темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Бекбауыл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1761 адамды (937 ер адам және 824 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Дермене ауылдық округі

Дермене ауылдық округі – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі құрамындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Дермене, Қаражантақ, Қызылкөпір, Орманды, Саналы, Теміржолшы ауылдары және №40 теміржол айрығы кіреді. Орталығы – Дермене ауылы. Дереккөздер
Беларан ауылдық округі

Беларан ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Құланды ауылы кіреді. Орталығы - Құланды ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 348 адамды (197 ер адам және 151 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Дарбаза ауылдық округі

Дарбаза ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Дарбаза, Ердәулет, Құрықсай, Сарысу, Тасқұдық ауылдары және №51 темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Дарбаза ауылы. Округ құрамында болған №50 темір жол айрығы 2023 жылы таратылды. Дереккөздер
Белкөл кенттік әкімдігі

Белкөл кенттік әкімдігі – Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Белкөл кенті мен Бірқазан ауылы кіреді. Орталығы – Белкөл кенті. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4894 адамды (2418 ер адам және 2476 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Біртілек ауылдық округі

Біртілек ауылдық округі — Түркістан облысы, Келес ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққорған, Амангелді, Біртілек, Еңбекші, Жабайытөбе, Жолбасшы, Игілік, Керегетас, Көлтоған, Құрылыс, Ораз ата, Шұқырсай, Шырылдақ ауылдары кіреді. Орталығы – Біртілек ауылы. Дереккөздер
Шамалған (өзен)

Шамалған – Іле алабындағы өзен. Географиялық орны Алматы облысының Қарасай ауданы аумағындағы өзен. Ұзындығы 88 км, су жиналатын алабы 526 км 2 . Бастауы Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі мұздықтан басталып, Қасқажол төбесі тұсында Қаскелең өзеніне құяды. Гидрологиясы Аңғары жоғары ағысында таулық сипатта, тар шатқалды, таудан сағасына дейін бірте-бірте кеңейеді. Мұздық, қар, жаңбыр суымен толығады. Кішігірім 86 саласы бар. Көп жылдық орташа су ағымы Шамалған ауылынан 6 км жоғарыда 1,30 м 3 /с; тасынды өтімі 0,52 кг/с. Сел қаупі бар өзендердің бірі. Өзен суы бойында орналасқан елді мекендердің тұрмыстық-шаруашылық қажеттерін өтеуге, егістік, шабындық жерлерді суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Бозкөл ауылдық округі

Бозкөл ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бозкөл ауылы кіреді. Орталығы - Бозкөл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 911 адамды (476 ер адам және 435 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Бірлесу ауылдық округі

Бірлесу ауылдық округі – Түркістан облысы Келес ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Берекелі, Дихан, Қазақстан, 28 гвардияшылар ауылдары кіреді. Орталығы – Қазақстан ауылы. Дереккөздер
Бөріжар ауылдық округі

Бөріжар ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бірлік, Жамбыл, Қайнар, Қалаш, Теспе, Ұялыжар, Ықыластемір, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Ұялыжар ауылы. Дереккөздер
Бөген ауылдық округі

* Бөген ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. * Бөген ауылдық округі – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. * Бөген ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік.
Бұқарбай батыр ауылдық округі

Бұқарбай батыр ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бұқарбай батыр ауылы кіреді. Орталығы – Бұқарбай батыр ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2016 адамды (1019 ер адам және 997 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қалшанкөл

Қалшанкөл – Бөген алабындағы көл. Географиялық орны Түркістан облысы Түркістан қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 33 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Сопақ пішінді көлдің аумағы 2,14 км 2 , ұзындығы 3,5 км, енді жері 0,8 км, жағалау бойының ұзындығы 10,4 км. Бөген өзененің төменгі сағасында жатқандықтан оның суға толысуы өзенге тікелей байланысты. Көл суын Ескі Шелек, Ескі Иқан елді мекендері шаруашылыққа пайдаланады. Қалшанкөлдің оңтүстігінде Шошқакөл батпағы жатыр. Дереккөздер
Кеңқияқ мұнай кен орны

Кеңқияқ мұнай кен орны — Ақтөбе облысы Темір ауданында, Ақтөбе қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 250 км жерде орналасқан. Кен орны 1959 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Кеңқияқ мұнай кені құрылымдық жағынан тұз күмбезімен байланысты. Тұз үстіндегі қимада белгілі болған 9 мұнайлы қабат юра, триас және пермь кезеңі жыныстарында орналасқан. 1971 жылы тұз астындағы төменгі пермь кезеңі шөгінділерінде тағы 5 өнімді қабат, ал 1979 жылы ортаңғы карбон кезеңінің карбонатты қабаттарында үлкен мұнай шоғыры анықталған. Өнімді мұнай қабаттары 160 м-ден 4300 м-ге дейінгі тереңдікті қамтиды. Қима құмтас, алевролит, гравелит, саз және аргиллиттерден құралған. Тығыздығы, құрамы Мұнайдың тығыздығы 0,876-0,909 г/см 3 , құрамындағы күкірттің мөлшері 0,43-0,81%, парафині 0,37 -2,97%, шайыры 6,2-11,4%. Кен орнында барлау жұмыстары аяқталған. Дереккөздер
Бәйтерек ауылдық округі (Қызылорда облысы)

Бәйтерек ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. 2020 жылға дейін Гигант ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Бидайкөл, Ақтам ауылдары және №22-ші темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Бидайкөл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4207 адамды (2173 ер адам және 2034 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Әбіл Мұратов

Әбіл Мұратов (29.12.1934 жылы, Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданыъъ [[Лабай ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1986), профессор (1987). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1957, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. Атырау облысы Құрманғазы ауданы«Сүйіндік» ауылында бас механик (1957–65), Қазақ КСР-і КП Алматы облысы партия комитетінде нұсқаушы (1965–66), Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтында (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті), Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтының (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) Алматы бөлімшесінде доцент (1966–68), Ташкент темір жол көлігі инженерлері институтының Алматы бөлімшесінде (1969–76), Алматы темір жол көлігі инженерлері институтында (қазіргі Қазақ көлік және коммуникация академиясы) доцент (1976–82) қызметтерін атқарды. 1982 жылдан осы институтта кафедра меңгерушісі. «Синтез многофункциональных механизмов высоких классов» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері машиналар мен механизмдердің жалпы теориясын зерттеуге арналған. 300-ге жуық ғыл. жарияланымның, 2 монография мен оқу құралдарының авторы. «Лениннің 100 жылдығы» орденімен (1966) марапатталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * техника * Құрманғазы * партия комитеті
Балықты ауылдық округі

Балықты ауылдық округі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Абай, Балықты, Көкбұлақ, Үрбұлақ, Шарафкент ауылдары кіреді. Орталығы – Балықты ауылы. Дереккөздер
Дауылкөл ауылдық округі

Дауылкөл ауылдық округі – Қызылорда облысы Қармақшы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тұрмағанбет Ізтілеуов ауылы кіреді. Орталығы – Тұрмағанбет Ізтілеуов ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1728 адамды (872 ер адам және 856 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Байырқұм ауылдық округі

Байырқұм ауылдық округі – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Байырқұм, Жосалы, Көкжиде ауылдары кіреді. Орталығы – Байырқұм ауылы. Дереккөздер
Қалымқожа

Қалымқожа – Ақмола облысы Ерейментау ауданының оңтүстік-шығысындағы тау. Абсолюттік биіктігі 697 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 6 км-ге созылған, енді жері 2 км-ге жуық. Жер бедері Солтүстік пен оңтүстік беткейлері көлбеу, батысы мен шығысы тіктеу келген. Тасты жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Батыс беткейінің етегінде көптеген көлдер бар (Шуақбай, Бозайғыр, т.б.). Геологиялық құрылымы Девон кезеңінің тау жыныстарынан түзілген жер қыртысын коллювийлі және коллювийлі-делювийлі кесектас аралас қиыршықтасты шөгінділер жапқан. Өсімдігі Нашар дамыған қызғылт қоңыр топырағында бетеге, селеу, сұлыбас, қараған, тобылғы өседі. Дереккөздер
Бабайқорған ауылдық округі

Бабайқорған ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Абай, Бабайқорған, Құмайлықас, Үлгілі ауылдары кіреді. Орталығы – Бабайқорған ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген. Дереккөздер
Теңіз ауылдық әкімдігі

Теңіз ауылдық әкімдігі — Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Теңіз ауылы кіреді. Орталығы – Теңіз ауылы.. Тарихы Округ құрамында болған Новониколаевка ауылы 2023 жылы таратылған соң, Теңіз ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 941 адамды құрады. Дереккөздер
Әлімтау ауылдық округі

Әлімтау ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Әлімтау, Жайдаққұдық, Көктал, Тасқұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Әлімтау ауылы. Дереккөздер
Кеңқұлақты жарқанат

Кеңқұлақты жарқанат - сүтқоректілер класы, қолқанаттылар отрядының иттұмсықты жарқанаттар тұқымдасына жатады. Оңтүстік Еуропа мен Солтүстік Африкадан бастап, Оңт.-шығыс Қытай мен Жапонияға дейінгі аралықта тараған. Қазақстанда 3 жерден: Піскем өз-нің бойынан, Шақпақ асуынан және Қаратаудағы Ақмешіт әулие үңгірінен табылған. Таулы жерлердегі үңгірлерді мекендейді. Топтанып тіршілік етеді. Кеңқұлақты жарқанат – Қазақстанда кездесетін жарқанаттардың ішіндегі ең ірісі: дене тұрқы 81 – 92 мм, қар сүйегінің ұзындығы 57 – 63 мм. Құлақ қалқаны жалпақ, кең. Әуеде өте шапшаң ұшады. Түрлі түн жәндіктерімен қоректенеді. Жылына бір рет көбейіп, бір жарқанат туады. Кеңқұлақты жарқанат тың тіршілігінің көп жағы ғылымға әлі беймәлім. Өте сирек кездесетін түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген (1996). Статус. III-ші санат. Сирек кездесетін түр. Казахстанда таралуының солтүстік-шығыс шекарасы өтеді . Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы. Орта Азия мен Қазақстан фаунасында тропикалық иттұмсықты жарқанаттар тұқымдасының дара Өкілі. Таралуы. Қазақстанда бірінші рет оңтүстік-батыс Тяньшань тауындағы Піскем өзенінің жоғарғы ағысынан табылған. Талас Алатау мен Қаратаудың тоғысқан жерінде, Ақмешіт үңгірінде, Шымкент қаласының солтүстігіне қарай . Таралу аймағында кең таралған. Африка, Уіропа мен Азияда да табылған. Мекендейтін жерлері. Ақмешіт үңгірінде және басқа да үңгірлер мен құыстарда мекендейді . Жазда кеңқұлақты жарқанаттар жартастардағы қуыстарында көбірек кездеседі. Саны. Мәлімет жоқ. Негізгі шектеуші факторлар. Зерттелмеген. Мүмкін, ауа бассейнінің улы газдармен улануы және ауыл шаруашылық қоныстардың гербицидтермен күшті қанығуы әсер етеді шығар. Биологиялық ерекшеліктері. Қоныс аударатын түр. Шақпақ асуындағы жарқанаттар күзде құстардың оңтүстікке қарай қоныс аудару кезінде ұсталған . Жемдерін аулауға кеңқұлақты жарқанат басқа жарқанаттарға қарағанда кешірек ұшады. Кейде 20 шақырым қашықтыққа дейін ұшып кетеді. Тек буаз ұрғашылары корлониясы мен бірге, бек еркектерінен тұратын колонияларда кездеседі. Қуыстарда 3 м-ден бірнеше ондаған метр биіктікте ілігіп тұрған жарқанаттарды көруге болады. Өзбекстанда буаз жарқанаттарды мамыр айының аяғында ұстаған. Тууы маусым айының басында басталады. Бір бала туады. Ұсақ насекомдармен қоректенеді. Қолда өсіру. Мәлімет жоқ. Қабылданған қорғау шаралары. Бадхыз бен Көпеидаг (Түрікмения), Ақсу-Жабагылы және Қаратау қорықтарында қорғалады. Қорғауды керек ететін шаралар. Жергілікті тұрғындар арасында барлық жарқанаттарды қорғау жөнінде үгіт – насихат жұмыстарын жүргізу қажет. Зерттеу жөніндегі ұсыныстар. Республикамызда түрдің таралуын зерттеу және қорғау шараларының биологиялық негізін жасау керек. Дереккөздер
Атамекен ауылдық округі (Түркістан облысы)

Атамекен ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. 1999 жылға дейін Куйбышев ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Атамекен, Әлімбетов, Баянды, Ғабдуллин, Ғарышкер, Жемісті, Қоғалы, Мақташы, Талапты, Тыңдала ауылдары кіреді. Орталығы – Атамекен ауылы. Округ құрамында болған Жібекші, Қалпақсай, Пірәлі ауылдары 2023 жылы таратылды. Халқының басым бөлігі қазақтар. Олардан басқа өзбектер, тәжіктер, орыстар тұрады. Географиялық орны Аудан орталығы — Жетісай қаласынан солтүстік-батысқа қарай 22 шақырым қашықтықта орналасқан. Ауылды Достық каналының бір тармағы кесіп өтеді. Ауыл орталығының батысында Жетісай-Шардара тас жолы бар. Жылысу, Қарақай, Мақталы ауыл әкімшіліктерімен және Өзбекстанмен шектеседі. Тарихы Мақталы кеңшарының бесінші бөлімшесі болып құрылған. 1992 жылға дейін "Өзбек ССР-інің 40 жылдығы" кеңшары боп аталды да (1963-71 жылдары бұл өңір Өзбекстанның құрамында еді, 1971 жылы қайтадан Қазақстанға өтті), "Атамекен" агрофирмасы боп өзгертілді. 1997 жылы Қоғалы ауылы Атамекен ауыл әкімшілігінің құрамына өтті. Шаруашылығы мен экономикасы Ауыл тұрғындары негізінен мақта өсірумен айналысады. Ауылда бірнеше мақта қабылдау пункттері бар. Одан бөлек қызанақ, қарбыз, қауын, қияр, қырыққабат, жүгері секілді өнімдер мен дақылдарды егуге де қолайлы алқаптар жеткілікті. Одақтың кезінде әкімшіліктің аумағымен Жетісай-Шардара жүк тасымалдаушы темір жолы өтетін. 90-жылдардың ортасында темір жолдан пойыздар жүрмей қойып, қаңырап бос қалды да, темір жолдың материалдары талан-таражға ұшырады. Ауыл кезінде газбен де қамтамасыз етілген болатын. 1999 жылы Өзбекстаннан тартылған газдың берілуі тоқтатылды да, құбырлар түгелімен істен шығып қалды. 2015 жылдан бастап, қайтадан орталыққа газ беріле бастады. Ауыз сумен ауылдың жартысы ғана қамтамасыз етілген. Ауыл әкімдері * 1992 — 2009 Әбдіәшім Шырынбеков, * 2009 — 2010 Шыршықбаев * 2010 — 2011 Қабыл Қалдыбеков, * 2011 — 2022 Ерболат Раев * 2022 — 2024 Шынболат Мүтәшев * 2024 — Нұрғали Байназаров Табиғаты Жерінің біраз бөлігі жыңғыл мен жантақтан басқа ештеңе өспейтін сортаң. Ондай жерлер тек мал жаю үшін ғана пайдаланылады. Қып-қызыл, шағыл құмды жерлері егін егу үшін игерілген. Жиде ағашы, тораңғы, сәмбі талдар көбірек кездеседі. Көктем шыққанда қызғалдақпен көмкерілетін аласа қырлар бар. Орман мүлдем жоқ, тоғайлар да аз. Құстардан қарға, шымшық, сауысқан, қырғауыл, үйрек кездеседі. Дереккөздер
Жаңадария ауылдық округі

Жаңадария ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаңадария ауылы кіреді. Орталығы – Жаңадария ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 546 адамды (285 ер адам және 261 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қалыңқанат

Қалыңқанат – орамжапырақ тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Өсетін жері Қазақстанда таудың тасты және қиыршықтасты беткейлерінде, сор топырақты, құмбалшықты жерлерінде кездесетін 3 түрі (гүлдес Қалыңқанат, қысқааяқ Қалыңқанат және сабақты Қалыңқанат) бар. Бұлардың ішінде жиі кездесетіні – сабақты Қалыңқанат (Pachypterygium multicaule). Ботаникалық сипаты * Биіктігі 10 – 25 см, сабағы бұтақты. * Тамыр түбінен шығатын жапырақтары ұзынша, доғал, сабақ бойындағылары – қандауыр тәрізді, үшкір. * Тостағанша жапырақшалары жұмыртқа немесе қандауыр тәрізді, күлтелері ұсақ, ұзынша. * Гүлдері сары түсті, шашақ гүлшоғырына топталған. * Сәуір – маусым айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – ұзынша, эллипс тәрізді бұршаққын. Дереккөздер
Алтынтөбе ауылдық округі

Алтынтөбе ауылдық округі — Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққұм, Алтынтөбе, Қарабау, Қаржан, Қосағаш ауылдары кіреді. Орталығы – Қаржан ауылы. Округ құрамында болған Қырыққыз ауылы 2023 жылы таратылды. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Тимофеев ауылдық әкімдігі

Тимофеев ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тимофеевка ауылы кіреді. Орталығы – Тимофеевка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1753 адамды құрады. Дереккөздер
Глебов ауылдық әкімдігі

Глебов ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Денисов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Глебовка ауылы кіреді. Орталығы – Глебовка ауылы. Округ құрамында болған Шүкібай ауылы 2017 жылы таратылғаннан кейін, 2019 жылы Тобыл ауылдық округі Глебов ауылдық әкімдігі болып қайта құрылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 810 адамды құрады. Дереккөздер
Жетес би ауылдық округі

Жетес би ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Райым, Ескіұра ауылдары кіреді. Орталығы – Райым ауылы. Округ құрамында болған Водокачка ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 619 адамды (319 ер адам және 300 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қалыңтерек

Қалыңтерек – Ырғыз алабындағы көл. Географиялық орны Ақтөбе облысы Шалқар ауданында орналасқан. Шоқысу өзені сағасының оңтүстік-шығысында 8 км жерде. Гидрографикасы Аумағы 13,7 км 2 , су жиналатын алабы 200 км 2 . Жағасы жайпақ, суы ащы.
Жиделіарық ауылдық округі

Жиделіарық ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жиделіарық ауылы кіреді. Орталығы – Жиделіарық ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1013 адамды (536 ер адам және 477 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Тоғызақ ауылдық округі

Тоғызақ ауылдық округі – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019-жылы құрамына қысқартылған 8 ауылдық округінен 8 елді мекен қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Тоғызақ, Веренка, Ворошиловка, Гурьяновское, Ельшанское, Котлованное, Надеждинка, Сарыкөл, Целинное ауылдары кіреді. Орталығы – Тоғызақ ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3800 адамды құрады. Дереккөздер
Жосалы кенттік әкімдігі

Жосалы кенттік әкімдігі – Қызылорда облысы Қармақшы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ордазы ауылы және Диірментөбе, Қорқыт темір жол стансалары мен Сарытоғай темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Жосалы кенті. Округ құрамында болған Кемесалған, Шошқакөл ауылдары 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 20351 адамды (10270 ер адам және 10081 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Жөлек ауылдық округі

Жөлек ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жөлек, Жуантөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Жөлек ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1706 адамды (886 ер адам және 820 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Тоқтаров ауылдық округі

Тоқтаров ауылдық округі – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тоқтаров, Львовка ауылдары кіреді. Орталығы – Тоқтаров ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1087 адамды құрады. Дереккөздер
Глеб Борисович Померанцев

Глеб Борисович Померанцев (14.7.1920, Ресей, Дондағы Ростов қаласы – 2003, Атырау қаласы) – ғалым, техника ғылымының докторы (1967), профессор (1968), Қазақстан Ғылым Академиясының корресподент мүшесі (1975). *1938-1947 Ленинград (Санкт-Петербург) мемлекеттік университетін физика факультетінде бітірген. *1947 Маңғыстау (қазіргі Ақтау) энергокомбинатында инженер-физик, бөлім бастығы, ғылым жетекшінің орынбасары, бас инженердің ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары болып 20 жылдай жұмыс атқарады. Ол ядролық физиканы дамытуға байланысты ұйымдастырылған жаңа сала еді. *1989 жылдан Ақтау қаласындағы Қазақ политехникалық институты филиалының физика және химия кафедрасының профессоры. Ғылыми жұмыстар Ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыты ядролық реакторлардың өнімділіктерін арттыру, шапшаң нейтронды қуатты реакторларды жасау және жетілдіру, т.б. мәселелеріне арналған. Жетістіктері 1969 жылы Маңғыстау энергокомбинатына, дүние жүзіндегі тұңғыш шапшаң нейтронды өнеркәсіптік реактордың жұмысына қатысуға жіберілді. БН-350 реакторын іске қосуда еңбек сіңірген. 170-тен астам құпия жұмыс атқарған. Марапаттар КСРО Мемлекеттік (1951) және Лениндік сыйлықтардың (1960) лауреаты. 230-дан астам ғылыми жарияланым мен 6 өнертабыс куәлігінің авторы. 2 рет "Еңбек Қызыл Ту" орденімен марапатталған. "Атом ғылымын дамыту жөніндегі ұзақ та жемісті еңбегі" үшін ескерткіш, медалімен марапатталған. Дереккөздер
Жіңішкеқұм ауылдық округі

Жіңішкеқұм ауылдық округі – Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тоқабай ауылы кіреді. Орталығы – Тоқабай ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 735 адамды (387 ер адам және 348 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Иіркөл ауылдық округі (Шиелі ауданы)

Иіркөл ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ыбырай Жақаев, Жансейіт ауылдары кіреді. Орталығы – Ыбырай Жақаев ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3714 адамды (1901 ер адам және 1813 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Троебрат ауылдық округі

Троебрат ауылдық округі – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Троебратский ауылы кіреді. Орталығы – Троебратский ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2413 адамды құрады. Дереккөздер
Кейден ауылдық округі

Кейден ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Кейден, Аққұм ауылдары кіреді. Орталығы – Кейден ауылы. Округ құрамында болған Қауық (Кәуік) ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1470 адамды (778 ер адам және 692 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қамба қанкөбелегі

Қамба қанкөбелегі – кәдімгі күйе көбелектер тұқымдасына жататын ұсақ көбелек. Бұлар жер шарында өте көп (Қазақстанның барлық облыстарында) тараған. Дән, тұқым, азық-түлік өнімдері мен саңырауқұлақтарды зақымдайды. Денесінің ұзындығы 6 – 8 мм, қанаттарының өрісі 9 – 14 мм. Жылына 1 – 2 рет жұмыртқалап, өсіп-өнеді. Жұмыртқаларын (100-шақты) бір-біріне жабыстырып астық дәндерінің бетіне салады. Жұмыртқадан шыққан ақсары, басы қоңыр, кейде сарғыш қоңыр түсті жұлдызқұрттары (ұзындығы 10 мм-дей) алғашқы кезде астық дәндерінің ішін кеміреді. Олар өсе келе дәннің сыртын жеп, зақымданған дәндерді денесінен шығатын өрмек жіптермен шырмап тастайды. Күзде қамбаның керегелері, діңгектері, төбелеріне өрмелеп еніп, сол жерде қыстап шығады. Қамба қанкөбелегінің ішінде ең көп тарағандары: диірмен қанкөбелегі (Ephestіa kuehnіella); дән қанкөбелегі (Ephestіa elutella); ұн көбелегі (Pyralіs farіnalіs), т.б. Күрес шаралары: қамба, қойма, қырманды тазалап, әр түрлі инсектицидтермен дезинсекциялау; Қамба қанкөбелегі түскен дән мен жармаларды дән тазалайтын машинамен тазарту; желдету, кептіру. Сілтемелер *Көбелек *Зиянкестер Дереккөздер
Келінтөбе ауылдық округі

Келінтөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Келінтөбе ауылы кіреді. Орталығы – Келінтөбе ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3183 адамды (1663 ер адам және 1520 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Керделі ауылдық округі

Керделі ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Нартай Бекежанов кіреді. Орталығы – Нартай Бекежанов ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2777 адамды (1435 ер адам және 1342 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Шамозит

Шамозит (Францияның Шамозин елді мекенінен табылуына байланысты аталған) — силикаттар класының хлориттер тобына жататын минерал. Химиялық формуласы: Fe2+Fe3+(OH)8[AlSі3O10], құрамы (): Fe 19,8 — 42,3, Fe2O3 0,6 — 31,7, Al2O3 13 — 23,61, SіO2 19,4 — 29, H2O 4,6 — 13; қоспалары: MgO, CaO, MnО, TіO2, P2O5. Оолит, жасырын кристалды ұсақ түйірлі масса түрінде кездеседі. Түсі қанық жасыл, қара, күңгірт, қаттылығы Моос шкаласы бойынша 2 — 3, тығыздығы 3,0 — 3,4 г/см3. Ш. теңіз жағаларына таяу жиылған сазды шөгінділерде, каолинит, кальцит, сидерит, марказит, пирит минералдарымен бірге Францияда, Чехословакияда, Оралдың шығыс беткейіндегі палеозой, мезозой, Солтүстік [КавказКавказдың юралық тау жыныстарында кездеседі. Мол шоғырланған жерлері темір кентасы ретінде пайдаланылады. Сілтемелер *Химия *Минералдар *Франция Пайдаланылған әдебиеттер
Қамқалы бөгені

‎ Қамқалы бөгені — Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы жерінде, Шу өзенінің төменгі алабында орналасқан. Гидрологиялық сипаты Суының сыйымдылығы 17,0 млн. м³. Бөгеннің суымен Қамқалы, Жайлаукөл және Шығанақ ауылдарының егістіктері суғарылады және жайылымдары суландырылады. Дереккөздер
Қамқалыкөл

Қамқалыкөл – Шу алабының төменгі ағысындағы көл. Географиялық орны Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Ұланбел ауылының оңтүстік-шығысында 32 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 274 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 3,2 км 2 , ұзындығы 3,2 км, енді жері 1 км, жағалау бойының ұзындығы 12,5 км. Жағалауындағы батпақта қамыс өскен. Жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Қарашаның аяғында суы қатып, наурызда ериді. Мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Кеңсе тілі

Кеңсе тілі – іс қағаздарына арналған жеке сөздер мен сөз тіркестерінен құралатын ресми стиль түрі. Кеңсе тілінде жазылатын құжаттар: анықтама, сенім хат, өтініш, келісімшарт, мінездеме, т.б. Олардың басталуы біртектес болып келеді. Айтылатын өтініші, анықтаманың берілу себебі, уақыты көрсетіледі. Әр түрлі шақырту құжаттары мен хабарландырудың соңғы жағына ұйымдастырушылардың толық мекен-жайы, мекеме аты жазылады (ұйымдастыру к-ті, кәсіподақ к-ті, ректорат, т.б.). Кеңсе тілінде жазылатын құжаттардың өзіндік қалыптасқан стилі, ерекшелігі бар, сондықтан оған көркем әдебиет стилі сияқты бейнелі сөздерді қолдануға болмайды. Түрлі құжаттар мен іс қағаздарын жазу кезінде, көбінесе, ойдың логикалық дәлелділігі, айқындылығы мен ықшамдығы ескеріледі. Тиісті мекеменің, ұйымның мамандығына байланысты кейде кәсіби сөздердің енгізілуі мүмкін. Кеңсе тілінде жазылатын іс қағаздарының түрлі үлгілері бар. Олардың дұрыс жазылуы жүйелілігі мен қызметке тиімділігі тұрғысынан бағаланады. Дереккөздер
Көларық ауылдық округі

Көларық ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақтан батыр ауылы кіреді. Орталығы – Ақтан батыр ауылы. Округ құрамында болған Шерекен, Мырзабек елді мекендері 2007 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1468 адамды (760 ер адам және 708 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қыпшақ (көл)

Қыпшақ, Әжібайсор – Нұра алабындағы көл. Географиялық орны Қарағанды облысы Нұра ауданы жерінде. Теңіз көлінің оңтүстік-батысында 25 км жерде, теңіз деңгейінен 315,2 м биіктікте орналасқан. Гидрографикасы Ауданы 47,0 км 2 , ұзындығы 10,5 км, ең енді жері 8,5 км, жағалық сызығының ұзындығы 37,2 км. Су жиналатын алабы 3151 км 2 . Көл жағалауы жайпақ, батпақты. Суы тұзды. Көлге Қыпшақ, Аққошқар өзендері құяды. Төңірегінің көпшілік жері жазда сорға айналады. Қар, жауын-шашын суымен толығады. Жауын-шашын мол жылдары Қыпшаққа Қарақойын, Лизылысай өзендері құяды да аумағы 64,7 км 2 -ге жетеді. Алабы – жайылым. Дереккөздер
Көмекбаев ауылдық округі

Көмекбаев ауылдық округі – Қызылорда облысы Қармақшы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Көмекбаев, Кекірелі, Шобанқазған ауылдары кіреді. Орталығы – Көмекбаев ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1398 адамды (740 ер адам және 658 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қалжан ахун ауылдық округі

Қалжан ахун ауылдық округі – Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қалжан ахун ауылы кіреді. Орталығы – Қалжан ахун ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1128 адамды (594 ер адам және 534 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ульянов ауылдық округі

Ульянов ауылдық округі – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ульяновское, Бекежан ауылдары кіреді. Орталығы – Ульяновское ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 900 адамды құрады. Дереккөздер
Қамыстыбас ауылдық округі

Қамыстыбас ауылдық округі — Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қамыстыбас теміржол стансасы, №92-ші темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Қамыстыбас ауылы. Округ құрамында болған №91-темір жол айрығы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2000 адамды (1042 ер адам және 958 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қандөз ауылдық округі

Қандөз ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қандөз, Қалғансыр, Қашқанкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Қандөз ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1308 адамды (695 ер адам және 613 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ушаков ауылдық округі

Ушаков ауылдық округі – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ушаково, Заря, Панфилово ауылдары кіреді. Орталығы – Ушаково ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 863 адамды құрады. Дереккөздер
Қаракеткен ауылдық округі

Қаракеткен ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қаракеткен, Далдабай ауылдары кіреді. Орталығы – Қаракеткен ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1520 адамды (792 ер адам және 728 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қамыс айқабағы

Қамыс айқабағы – торғайтәрізділер отряды, сандуғаш тұқымдасына жататын құс. Қазақстанның шөл және шөлейтті белдемдеріндегі қалың қамыс өскен қопаларда мекендейді. Дене тұрқы 10 – 25 см, салм. 10 – 15 г. Қамыс айқабағының денесінің түсі қоңырқай, бауыры ақ, құйрығының үстіңгі бөлігі – күрең түсті болады. Қабағы ай тәрізді ақ болғандықтан құстың аты – айқабақ атанған. Жапырақ, гүл шоғырларынан жасаған ұясын қамыс сабағының жуандау жеріне бекітеді. Ұяның ішкі жағын тегістеп, оның түбіне өсімдіктің үлпегін, жылқының қылын төсейді. Ұяға қоңырқай немесе сұрғылт дақтары бар жасылдау кейде ашық көкшіл түсті 3 – 6 жұмыртқа салып, мекиені 11 – 12 күн басады. Бір жазда екі рет балапандайды. Қамыс айқабағы – жыл құсы. Олар қысқа қарай Орталық Африкаға ұшып кетеді. Қамыс айқабақ Қазақстанда наурыздың соңынан қазанға дейін 6 ай болады. Жылы жаққа ұшарда қамыс айқабағы денесіне май жинап, семіреді. Көбінесе қосқанатты жәндіктермен, сондай-ақ жүзіммен де қоректенеді. Дереккөздер
Қаратерең ауылдық округі

Қаратерең ауылдық округі — Қызылорда облысы Арал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаңақоныс, Қаратерең, Тастақ ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңақоныс ауылы. Округ құрамында болған Көлжаға ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1766 адамды (936 ер адам және 830 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кеңтанаулы маймылдар

Кеңтанаулы маймылдар, Америка маймылдары (Platyrrhіna) – адам тәрізді маймылдардың жеке бір тобы. Кеңтанаулы маймылдар эволюциялық даму кезінде тартанаулы маймылдардан бөлек өз алдына жеке дамыған. Кеңтанаулы маймылдар палеоген және геоген кезеңдерінде Еуропа мен Солт. Америкада кеңінен таралған, ал қазіргі кезде олар Оңт. және Орт. Америкада, Африка мен Оңт. Азияда кездеседі. Ағаш басында тіршілік етуге бейімделген. Кеңтанаулы маймылдардың танау тесіктерін бөліп тұратын перде жалпақ, ал танау тесіктері кең әрі екі бүйіріне қарай ашылған. Құйрықтары денесінен едәуір ұзын, әрі ағаш бұтақтарын орап ұстауға бейімделген. Оларда ұрт қалтасы, мықын сүйегіндегі сүйелді мүшелері болмайды. Денесінің ұзындығы 24 – 90 см. Кеңтанаулы маймылдар ағаштан ағашқа секіруге және ағаш басында жылдам өрмелеп жүруге бейімделген. Құлақ қалқандарының пішіні бір-біріне ұқсас, дөңгеленіп келген беттерінде түктері онша қалың емес, бас сүйегі едәуір үлкен болады. Кеңтанаулы маймылдар көбіне өсімдік текті қоректі пайдаланады, кейде жәндіктерді де, ұсақ омыртқалы жануарларды да қорек ете береді. Саусақтарындағы тырнақтары жақсы жетілген және 36 тісі болады. Кеңтанаулы маймылдардың 60-қа жуық түрі екі тұқымдасқа (оралмақұйрықты кеңтанаулы маймылдар м. және ойыншыл кеңтанаулы маймылдар.) жіктелген. Олардың 18 түрі Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл кітабына” енгізілген. Дереккөздер
Қамысақты

Қамысақты – Есіл алабындағы өзен. Географиялық орны Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау, Есіл аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 106 км, су жиналатын алабы 1800 км 2 . Бастауы Бастауын Галицино ауылының солтүстігінде 5 км жерден алып, Жалтыркөл көліне, одан шығып, Үлкен Тораңғыл көліне құяды. Гидрологиясы Аңғарының ені 0,1 – 0,3 км, арнасы 10 – 40 м. Жағасы тік жарлы (2 – 4 м). Лавровка ауылы маңындағы орташа жылдық су ағымы 0,24 м 3 /с. Өзеннің бас жағындағы судың минералдығы 200-300 мг/л, Жалтыркөл көлінен төменде 400-600 мг/л. Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Көктемде суы жұмсақ, жазда қарасуларға бөлініп, орташа тұзы қалады. Өзен иірімі мен Жалтыркөл көлінің суы егіндікті суару үшін және жағын орналасқан елді мекендердің шаруашылық қажетіне пайдаланылады. Лавров ауылында жалпы көлемі 16 мың м 2 3 тоған бар. Өзеннің автомобиль жолымен қиылысатын жерінде 3 көпір салынған. Ел аузындағы аңыздарға қарағанда, Қамысақты қазір құрып кеткен Қамысты өзенінің бас жағы болып табылады. 19 ғасырда Қамысақты аңғарында қалың орман өскен, кейіннен қоныс аударушы шаруалар отап, тауысқан. Осыдан соң өзеннің су жинайтын алабы қысқарған. Тың жер өзен жағасына дейін жыртылып, жағдайы одан сайын қиындай түсті. Маңайдағы көлдерден және Есіл өзенінен су әкелу өзен ағысын реттей алмады. Қамысақтының құрып кету қаупі бар. Дереккөздер
Қарашеңгел ауылдық округі (Қызылорда облысы)

Қарашеңгел ауылдық округі — Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жалаңтөс батыр, Үйрек, Шитүбек ауылдары, Ойынды, Алтай темір жол айрықтары және Көбек темір жол стансасы кіреді. Орталығы – Жалаңтөс батыр ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1562 адамды (808 ер адам және 754 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қарғалы ауылдық округі (Қызылорда облысы)

Қарғалы ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бұланбай бауы ауылы кіреді. Орталығы – Бұланбай бауы ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1235 адамды (647 ер адам және 588 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Үлкен Чураков ауылдық округі

Үлкен Чураков ауылдық округі – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019-жылы құрамына қысқартылған "Приозерный ауылдық округінің" 2 ауылы қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Үлкен Чураковка, Көбек, Новониколаевка, Осиповка, Приозёрное ауылдары кіреді. Орталығы – Үлкен Чураковка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2678 адамды құрады. Дереккөздер
Қамыскөл (көл, Ақтөбе облысы)

Қамыскөл – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы ағынсыз көл. Жем және Ор өзендарі аралығында. Көл теңіз деңгейінен 350,5 м биіктікте. Гидрографикасы Аумағы 18,6 км 2 , ұзындығы 6 км, енді жері 2,8 км, жағалау бойының ұзындығы 14,1 км. Орташа тереңдігі 1,7 м, ең терең жері 2,8 м. Жағасы тік жарлы, биіктігі 2 – 4 м. Көлдің таяз сулы жағалауында қамыс өседі. Суы мал суаруға қолайлы. Дереккөздер
Қармақшы ауылдық округі

Қармақшы ауылдық округі – Қызылорда облысы Қармақшы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Абыла, Анакөл, Қызылтам ауылдары кіреді. Орталығы – Абыла ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1163 адамды (614 ер адам және 549 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Үрпек ауылдық округі

Үрпек ауылдық округі – Қостанай облысы Амангелді ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Үрпек, Ағаштыкөл, Қарашатөбе, Қосжан ауылдары кіреді. Орталығы – Үрпек ауылы. Округ құрамында болған Рахмет ауылы 2009 жылы, Күлік ауылы 2010 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1802 адамды құрады. Дереккөздер
Қамысқұдық

Қамысқұдық – Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданының қиыр оңтүстікндегі құдық. Шалқия кентінен оңтүстікке қарай 110 км жерде, теңіз деңгейінен 400 м биіктікте жатыр. Тереңдігі 3 м, су шығымы 300 л/сағ. Қамысқұдықтың оңтүстікнде салыстырмалы биіктігі 40 м болатын Жуантөбе, шығысында Хребет және бірнеше қыстаулар орналасқан. Суы тұщы Қамысқұдықтың жер бедері қиыршықтасты келген. Құдық жанынан қаланың қара жолы өтеді. Сілтемелер *Қарағанды облысы *Құдық Дереккөздер
Қоғалыкөл ауылдық округі

Қоғалыкөл ауылдық округі — Қызылорда облысы Сырдария ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қоғалыкөл ауылы кіреді. Орталығы – Қоғалыкөл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2374 адамды (1251 ер адам және 1123 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қожакент ауылдық округі

Қожакент ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қожакент ауылы кіреді. Орталығы – Қожакент ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 3152 адамды (1614 ер адам және 1538 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Үштоғай ауылдық округі

Үштоғай ауылдық округі – Қостанай облысы Амангелді ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Үштоғай, Степняк ауылдары кіреді. Орталығы – Үштоғай ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 563 адамды құрады. Дереккөздер