kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Владимир Николаевич Петров

Владимир Николаевич Петров (1927 – 1993) , Лениногорскі (Риддер) қаласының Құрметті азаматы, жазушы. 1934 жылы Володяның ата-анасы Кіші Үлбі су қоймасы құрылысына жөнелтіледі. Оның балалық шағы осы шағын ғана ауылда өтеді. 1941 жылы жеті сыныпты бітірген соң, Алматы байланыс техникумына түседі. Бірақ оқуын жалғастыра алмайды. Соғыс басталады. Әкесі майданға жөнеледі. Он төрт жасар бала курсты тәмамдап, тері цехына токарь болып орналасады. Бірақ Володя оқу оқығысы келеді. Ол тау-кен металлургиялық техникумына құжат жинайды. Алайда, жас бала артиллериялық форма киген балаларды кездестіріп, артиллериялық училищенің Лениногор қаласында филиалы ашылғанын естігенде ойланбастан құжатын сонда тапсырып, қабылданады. Володя екі жыл оқып, кейін Павлодар жазғы мектебіне түседі. Көп кешікпей авиамектепті тәмамдаған жігіт алғаш рет әуеге ұшады. Бұл ұшуы бірінші және соңғы болады. Әуеде апат болып, ол өлім аузынан қалады. Ұзақ уақыт бойы лазаретте емделген соң, ол бомбалаушылар мектебінде оқуға рұқсат алады. 1945 жылы Петров авиамектептің жеделдетілген курсына түседі. Дегенмен, комиссия шешімімен оған ұшуға рұқсат берілмейді. Дала-соғыс училищесін тәмамдаған соң, авиаполкте комсомол ұйымдастырушысы болып қызмет атқарады. 1953 жылы Ленинград жоғары әскери педагогикалық институтының тарих факультетіне түседі. Кейін Харьков қаласында ұстаздық етеді. Владимир Николаевич Қарулы Күштерде 30 жылдан астам уақыт бойы қызмет етеді. Ол он төрт медальмен, КСРО Қорғаныс министрінің грамоталарымен және өзге де әскери белгілермен марапатталған. Запасқа босатылған соң Харьковтағы жазушылар ұйымына басшылық етеді. Алғаш әңгімесі 1955 жылы жарық көреді. Бірнеше әңгімесі басылып шыққан соң жазушы майданға енді шақырылған жас жауынгерлер туралы повестер циклын жазуды ойластырады. Осылайша оның алғаш повестері пайда болады: "Горечь таежных ягод", "Оранжевый дым", "Дочь Кассиопеи", "Последний январь", "Не ждите позывных". Кейінірек бейбіт күндегі Кеңес Әскері жөніндегі повестері жарияланады: "Точка, с которой виден мир", "Ракетный заслон", "Каленые стрелы". Барлық дерлік шығармалары "Советский воин" журналында, "Молодая гвардия", КСРО Қорғаныс министрінің баспаларынан жарық көріп отырған. Оның алғашқы кітабы - "Шляевская россыпь" 1959 жылы шығып, кейін "Батальон идет в атаку", "Веселый привал", "Верь в свои крылья" повестері, "На скифских курганах" әңгімелер жинағы басылып шығады. Оның көптеген шығармалары өзге тілдерге аударылып, шет елдерде де жарық көрген. Петров еңбектері өмірлік фактілерден алынған және сонысымен құнды. Ол әскер тақырыбына қалам қозғаған көрнекті жазушылардың бірі. Оның шығармаларының тілі жеңіл. Владимир Николаевич балаларға арналған туындылардың да авторы. 1978 жылы кейін "Единая параллель" тетралогиясына енген "Черемша" романын дүниеге әкеледі. Кейінгі жылдары В.Н.Петров "Хрустальный глобус" деген атпен үш повесть, "Большой блеф" және "Рябиновый свет" романдарын жазады. Оның шығармаларынан – адамның өмірдегі орны, адам құндылығын бағалау мәселелері кеңінен орын алған. 1998 жыл Владимир Николаевич өмірден өтеді. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Бақытжан Мұқтарханқызы Раисова

Раисова Бақытжан Мұқтарханқызы (1959 жыл 6 қазанШығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Еңбек аулы) - ақын. 1976 жылы көршілес Шыңғыстай аулындағы орта мектепті бітірді. 14 жасынан өлең жазып, әдебиетке деген ерекше құштарлығымен көзге түскен. 1965-1967 жылдары Москвадағы сценаристер мен режиссерлер дайындайтын жоғарғы курсты тәмәмдаған . 1976 жылы Бақытжан Раисова С. М .Киров атындағы (қазір Әл Фараби атында) Қазақ Мемлекеттік университетіне қазақ тілі мен әдебиеті бөліміне оқуға түседі. Университеттегі ұстаздары Р.Нұрғалиев, З.Қабдолов, Т.Кәкішев, А.Оразбаева Бақытжанның әдебиетші - маман ретіндегі жан-жақты білімін, табиғи берген ақындық дарынын ұштауға, тереңдете түсуге сәулелі жол ашқандай болады. Жоғары оқу орнын үздік аяқтаған Бақытжан 1981 жылы «Қазақ университеті» газетінде қызмет атқарады.1982 жылы Катонқарағай ауданындағы Аршаты аулына оралып мұғалім болып қызмет істейді. 1984-85 жылдары Бақытжан Раисова аудандық «Арай» газетінде аудармашы-тілші ретінде қызметте болады. Өзінің жүрек қалауымен әдебиетші ұстаздық жолға бет бұрады. 1987 жылдан 1997 жылға дейін ауданның танымал әдебиетші ұстазы атанады. 1995 жылы ұлы ақын Абай Құнанбаевтың туғанына 150 жыл толуына орай Алматыда өткен конференцияда Бақытжанға «Білім беру ісінің үздігі» атағы беріледі. 1997-2007 жылдары ол Өскемен қаласындағы Ахмет Байтұрсынов атындағы гуманитарлық - эстетикалық дамыта оқыту бағытындағы мектепте ұстаздық қызметін жалғастырады. Оның өлеңдері «Қазақ әдебиеті», «Жас алаш», «Дидар», «Арай» газеттерінде, «Жұлдыз», «Ақ Ертіс», «Қазақ тілі мен әдебиеті» журналдарында, «Балауса» студент-жастар топтамасында «Ағажай, Алтайдай жер қайда-ай» жинағында, «Алтай әуендері» атты топтама-хрестоматияда жарияланған. Б. Раисованың 2000 жылы «Білім» баспасынан «Ай мен Алтай» 2005 жылы «Елорда» баспасынан «Сезім сәулесі» жыр жинақтары басылып шыққан. 2009 жылы «Ғасырдың мұңы» баспадан шығады. Өз заманының толғақты мәселелерін сезім сәулелерімен өрнектей білген ақын әрі ұстаз Б.Раисова қазір Өскемен қаласындағы Дарынды балаларды оқытатын гимназияда қызмет істейді. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Мыңбай Ахметкәрімұлы Рәшев

Рәшев Мыңбай (1930), ақын. Мыңбай Ахметкәрімұлы Рәшев (Тотыяйын Рамазанов) 1930 жылы 19 қазанда облысымызға қарасты шалғайдағы Баршатас ауданының "Алғабас" совхозында (бұрынғы Семей облысында) туған. Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтының тіл және әдебиет факультетін бітірген. "Жас алаш" (бұрынғы "Лениншіл жас!" газетінде) қызмет еткен. Осыдан кейін "Ара" - " Шмель" журналына шақырылып, сықақ жанрында қызмет етуі де оның творчествосын байыта түседі. Журналдың алғашқы бас редакторы ұлы жазушы Ғабит Мүсіреповтің тәлім-тәрбиесінде болған жылдары жемісті. " Терек пен тікенек", " Бетің қисық болса", " Қисық айна", " Суылдақ", " Бүйімбай" т.б. сатиралық жинақтары басылды. Сықақтары мен мысалдары " Крокодил қосымшасы" сериясында, " Крокодил", " Дружба народов" журналдарында да жарық көрген. М.Рәш тек сатирик қана емес, эпик ақын. М.Рәшевтің тұңғыш өлеңдер жинағы 1955 жылы "Алғашқы боразда" деген атпен жарыққа шықты. Қырыққа тарта кітаптың авторы Мыңбай жиырмаға жуық поэмалар мен балладаларын оқырманға ұсынды. Олардың ішінде шұбартаулық жас шопандар өмірінен жазған "Бастау," 28 - гвардияшы-панфиловшы батырлар, Төлеген Тоқтаров, Мәлік Ғабдуллин, Бауыржан Момышұлы өмірінен жазылған поэмалары - " Батыр- дастан" және әзірбайжан халқының ұлы ағартушысы, драматургі, ақыны Мырза Фатали Ахундов жайынан жазған " Сабухи" поэмалары әдебиетімізде елеулі туындылар. Мыңбай шығармалары алуан тақырыпты, солардың ішінде Отанға деген шексіз сүйіспеншілік, халықтар достығы, қарапайым еңбек адамдарының өмірі, бүгінгі замандас бейнесі - міне, ақын творчествосына арқау болған тақырыптар. Бүгінгі ұланғайыр өміріміздің елеулі де ауыр мәселесі - экология проблемасын тебірене, ядролық жарылыстарға, соғыс атаулыға ащы наразылығын ашына жырлайды. Өткен ғасырдағы ұлы ғалым Шоқан Уәлиханов өмірінен жазған " Жұлдызды жиһанкез" дастаны да айтуға тұрарлық. Сатирик жалақор, жәдігөйдің сұрқия қылығын өткір сатирамен өртейді. Басқаларды сақтандырады, тазалыққа, пәк адамшылыққа шақырады. Мыңбай сатириктік өрнегін поэзияда ғана емес, прозада да көрсетіп келеді. Сықақ, әзіл-оспақ өлеңдері тәрізді қара сөзбен жазылған әңгімелері де ықшам, тап-тұйнақылығымен татымды да тартымды оқылып отырады. Оқиғалары нанымды. 1957 жылдан Жазушылар одағының мүшесі. Біраз өлеңі орыс тіліне аударылып жеке кітап боп басылды. М. Рәшевтің сықақтары, фельетондары мен мысалдары өзге тілдерге де аударылған. Мыңбай Рәш өз жанрында әдебиетімізге белгілі дәрежеде үлес қосқан белді, бедерлі қаламгер. Ақын " Тың және тыңайған жерді игергені үшін!" медалімен марапатталған. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Сақабаев Көкей

Сақабаев Көкей (Көпжасар) (1930 – 1995) -жазушы, журналист. Көкей (Көпжасар) Сақабаев 1930 жылы 1-ші қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы, бұрынғы Самар ауданының Көкжыра ауылында дүниеге келді. 1954 жылы Алматы қаласындағы Қазақ тау-кен институтын бітірді. 1958 жылдың желтоқсан айынан бастап Лениногорск қаласында инженер-кенші қызметін атқара отырып, шығармашылықпен айналысады. Қазақ және орыс тілдерінде жазған. Жергілікті, облыстық, республикалық газеттерде, «Жұлдыз», «Простор» журналдарында жарияланды. Алғашқы әңгімелер жинағы «Өткел аузында» 1964 жылы басылып шықты. «Кенші келбеті», «Көктас» романдары жарыққа шықты. Кеңес Одағының батыры Төлеген Тоқтаровтың өмірі жайлы көп ізденіс жұмыстарын жүргізіп, мағлұматтар жинады. Оның «Намыс» атты кітабы өзі қайтыс болғаннан соң 2000 жылы жарық көрді. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1995 ж.). Риддер (Лениногорск) қаласында өзі тұрған Гагарин көшесіндегі № 25 үйге ескерткіш тақта орнатылған. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Сейсенұлы Дәулет

Дәулет Сейсенұлы — жазушы-журналист, 1949 жылы 28 ақпанда Абай облысының Абай ауданы Саржал ауылында туған. 1971 жылы Алматыдағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Облыстық «Семей таңы» газетінде, облыстық партия комитетінде қызмет атқарған. 1983 жылдан бері республикалқ «Егемен Қазақстан» газетінің Семей өңірі бойынша тілшісі. Осы жылдарда «Ақиқат» журналында, еларалық «Заман Қазақстан», облыстық әкімшілікте қызмет істеген. Ол «Жұлдыздар сөнбейді» атты әңгімелер жинағының, «Қазақтың саны қанша», «Семей елі, Семей жері», «Шежірелі Шыңғыстау» атты деректі кітаптардың авторы. 2007 жылы қаламгер Дәулет Сейсенұлының ғұлама ақын Шәкәрімнің туғанына 150 жыл толуына орай «Нартұлға» сериясымен жарық көрген әдеби көркем тілді. «Шәкәрім» атты ғұмырбаяндық кітабы жарыққа шықты. Дәулет Сейсенұлы Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, Семей қаласы (2001) мен Абай ауданының Құрметті азаматы. Дереккөздер
Мұрат Рақымжанұлы Сұлтанбеков

Мұрат Рақымжанұлы Сұлтанбеков (1938) ақын, аудармашы. Мұрат Сұлтанбеков 1938 жылы 28 қаңтарда Семей қаласында дүниеге келді. Болашақ қаламгердің балалық шағы қиындықпен өтті. 1971 жылы Алматыда Қазақ мемлекеттік университетінің үлкен залында «Абайдың поэмалары» деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын сәтті қорғап шыққан жас ғалым өзі оқыған пединститутта аға мұғалім, доцент, Талдықорғанның педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі болып қызмет етеді. Қос тілдің шебері, қаламгер Мұрат Рахымжанұлының ұшқыр қаламынан әр жылдары бес кітабы жарық көрді. Абайдың он бір өлеңін, Шәкәрімнің «Қалқаман-Мамыр», «Еңлік-Кебек» шығармаларын тәржімалап, сондай-ақ Б.Майлийннің «Жалбыр» пьесалары, Есмағамбет Исмайлов, Кәмен Оразалин шығармалары, Сәду Машақов, Аманжол Шамкенов, Тәңірберген Әміренов, Қашаф Туғанбаев, Ақылбек Манабаев сынды ақындардың өлеңдері, 2005 жылы Ырысхан Мұсаұлының «Саға» романы, 2006 жылы Халық жазушысы Әзілхан Нұршайықұлының «Мәңгілік махаббат жыры» дастаны, 2007 жылы Шәкәрімнің «Ләйлі-Мәжнүн» шығармалары М.Сұлтанбековтың аударуында орыс тілінде сөйледі. 2007 жылы М.Рақымжанұлының «Поэтическое вдохновение:Абай, Шакарим и Мұхтар» атты кітабы шықты. Онда автордың мақалалары, эссе, өлеңдері және поэмалары жинақталған. М.Сұлтанбеков аудармашылықпен қоса, драматургия саласында жемісті еңбек етті. Көп актілі «Аттила» атты тарихи пьеса жазды және Қайнар университеті мен Патеон Ассос университетінің Седимес институты ұйымдастырған Алматыда өткен Аттиланың 1600 мерейтойына арналған ғылыми конференцияда Аттила жөнінде баяндама жасап, аталған пьесасы үшін Аттила атындағы медальмен марапатталды. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Ноғайбай Сүлейменұлы

Ноғайбай Сүлейменұлы 1855 жылы Бұрынғы Семей облысы Зайсан уезі Маңырақ болысының 4-ауылында Ноғайбай қыстағанда (қазіргі Зайсан ауданы Қарабұлақ ауылдық округі) дүниеге келген. 6-7 жасар кезінде шешекпен ауырып, екі көзінен айрылған. 1916 жылы шетелге ауған елмен бірге [Қытайға өтіп кеткен. Ноғайбай атының ұмытылмай әдебиет тарихында қалуына себепкер болған орыстың белгілі этнографы- А. Ивановский. 1889 жылы Зайсан өңірінде болып, сол жылы Мәскеу университетінде шығарылатын «Этнографическое обозрение» журналында «Киргизский народный поэт-певец Ногайбай» деген мақала жазады. 1937ж. Жамбыл шығармашылығының 75 жылдығы аталып өтілді. Сол тойда Қазақстанның түкпір-түкпірінен небір жезтаңдай іншілер, шақырылыпты. Сол тойда Жамбыл: «Іштеріңде Ноғайбайдың әндерін білетіндерің бар ма?» деп сұрағанда, ешкім жауап бере алмапты. Сонда Жамбыл: «Япырай, осы жұрттың кемтарларды елемейтіні бар. Әйтпесе қазақта Шөже мен Ноғайбайдан асқан ақын бар ма?» деген екен. Құдайым көзімді алды көрмесін деп, Соңынан зұлымдықтың ермесін деп. Құлақ берді естуге сақ болсын деп, Қол-аяқ қуат берді өлмесін деп. - деп жырлаған зағип ақынды жыр алыбы Жамбыл дүлдүлдердің қатарына тегін қоспағаны анық. Ноғайбай ақынның өлеңдері жазбаша емес, ел аузында сақталған. Ноғайбай ақынның өлеңдерін жинақтаушы С. Сырымбетов. (Ертіс өңірі. - 04.05.2011ж). Бүгінде Ноғайбай ақынның 18 өлеңі, 1ән, 1 поэм, 2 айтысы ғана мәлім.Ол тек қара өлеңнің ғана тарланы емес, асқан әнші, домбырашы, сазгер, үлкен айтыскер ақын болған. 1923 жылы 68 жасында ШҰАР Алтай аймағы Бурылтай өңірінде қайтыс болған. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Азамат Тасқараұлы

Тасқараұлы Азамат - ақын, (1990). Азамат Тасқараұлы 1990 жылы 20 қарашада Шығыс Қазақстан облысы Зырян ауданы Феклистовка ауылында туған. 2007 жылы Өскемен қаласындағы Жамбыл атындағы арнайы-облыстық дарынды балаларға арналған мектеп-гимназия интернатын бітірген Халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты, Қарасазда өткен Мұқағали Мақатаев атындағы халықаралық мүшәйраның 2006 жылы 2 орын, 2007 жылы гран-при иегері, Аягөз қаласында өткен кәсіптік ақындар мүшәйрасының лауреаты, облыстық Т.Нұқай атындағы жыр додасының гран-при иегері, Мұқағали Мақатаев атындағы Халықаралық қордың «Мұқағали мұрасын насихаттауға қосқан елеулі еңбегі үшін» грамотасының иегері, «Свободной музы приношенье» аймақтық әдеби конурстың екі дүркін гран-при иегері, Ұлы Отан Соғысының 65 жылдығына арналған мүшәйраның 1 орын иегері т.б. ШҚО «Шабыт» қоғамдық ұйымы төрағасының орынбасары, ШҚ өнер мұражайының қызметкері «Күзгі дем симфониясы» (2009 ), «... ал, Лондонда түн» (2010) жыр жинақтары мен«Өнер гиперболасы» повесінің авторы. Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Евгений Алексеевич Титаев

Евгений Алексеевич Титаев (1957), жазушы. Ақын, журналист, ертегіші Евгений Алексеевич Титаев 1957 жылы 29 желтоқсанда Семей қаласында дүниеге келді. Орта мектепті бітірген соң медициналық училищеге оқуға түсті. Онда ол тау туризмімен айналысты, көркем үйірмелерге қатысты. Тұңғыш өлеңдері газет бетіне дәл осы кезеңде жариялана бастады. Медучилищеде оқып жүргенде Н.Чернова жетекшілік ететін «Иртышские огоньки» әдеби бірлестігіне қатысты. Е. Титаевтің өлеңдері, повестері мен ертегілері газет, журналдарда жиі жарияланатын. Оның "Доктор Стук" (Алматы, 1982), "Иртышанка" (ұжымдық жинағы, Алматы), "Горизонт" (Алма-Ата, 1986) өлең жинақтары бірінен кейін бірі жарыққа шықты. Шығармашылық жолын ақындықпен бастаған Евгений Титаев шағын әңгімелер де жаза бастайды. Сонан кейін өзіне балалар әдебиетінің есігін ашады. Сонымен, 1986 жылы «Жалын» баспасынан "Сказки моего города" деп аталатын кітабы шықты, оған алты шағын әңгіме-ертегілері енді. "Дорога чародеев" повесть-ертегісі 1995 жылы республикалық «Простор» журналында жарияланды. Е.Титаев – көпжанрлы автор. Оны әңгіме, өлең жазумен қатар драматургия да қызықтырады. Достоевский атындағы Семей театрында оның «Ветерок, давай дружить!» (1998) пьеса-ертегісінің қойылымы болды.Ақын семейлік сазгерлер Г.Ахунжанов, В.Коротков, О.Жанияровпен бірге бірқатар әндер шығарды. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Сакенұлы Зейлабдин

Сакенұлы Зейлабдин—1930 жылы 15 мамырда Төреарық ауылында туған.Ол мектепті Арыс қаласындағы Киров атындағы орта мектепті бітірген соң,Шымкенттегі екі жылдық мұғалімдер дайындайтын институтты бітіріп, Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданында екі жыл жұмыс істеген.Арыс ауданының Обручевкадағы Горький мектебінде, Арыстағы Киров атындағы мектепте, Ақдала совхозындағы С.Ерубаев атындағы мектебінде жұмыс істеді. Задария совхозында А.С.Макаренко мектебін салдырып, (1955 жыл) мектеп директоры болып, осы мектепте 1964 жылға дейін жұмыс істеді. Соңғы жылдары Жамбыл орта мектебі мен Ломоносов орта мектебінде 1973-1990 жылдары мектеп директоры және мектеп жанындағы 100 балалық институт меңгерушісі көп жылдары, оқу ісінің меңгерушісі болып 48 жыл педагогикалық салада жұмыс атқарды. Осы жұмыстары үкіметпен партия бағалап, оқу ағарту ісінің үздігі, Еңбек, тыл ардагері оннан астам диплом грамоталарымен марапаттады. Дереккөздер
Зейнола Тілеужанов

Зейнолла Тілеужанов (1942 ж.), ақын. Зейнолла Тілеужанов Шығыс Қазақстан облысы (бұрынғы Семей облысы) Ақсуат ауданына қарасты «Қызыл қайың» ұжымшарында 1942 жылы 29 қарашада дүниеге келген. 1968 ж. ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген. «Жетісу» облыстық газетінде, кинематография комитетінде, «Жаңа фильм-Новый фильм», «Еңбек таңы» журналдарында және Мәдениет Министрлігі жанындағы халық шығармашылығы үйінде қызмет атқарған. Тырнақалды жырлары республика жас ақындарының «Жас керуен» (1969) жинағына енген. Кейінгі жылдары «Лебіз» (1971), «Солидарность» (1973 орыс тілінде ұжымдық жинақ), «Толағай тау», «»Ой ағысы», «Сарыарқа», «Махаббат дастаны», «Аспанға көшкен ауыл», «Күнге табынғандар» атты жыр кітаптары шыққан. Көптеген шетел ақындарының өлеңдерін, сондай-ақ 100-ге тарта кинофильмдерді қазақшаға аударған. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Тілеуханов Төлек

Тілеуханов Төлек, жазушы (1939). Абақ Керей тайпасының Жастабан руынан шыққан. 1939 жылы 18 шілдеде бұрынғы Семей облысының Шұбартау ауданында туған. 1964 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1964–1969 жж. мектепте мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, мектеп директоры, 1970–1988 жж. «Жазушы» баспасында редактор, редакция меңгерушісі, 1992–1995 жж. «Айқап» баспасында бас редактор, 1996 жылдан «Жұлдыз» журналында бөлім меңгерушісі болды. 1965 жылы «Қазақстан әйелдері» журналында алғашқы әңгімесі жарияланған. Қаламгердің шығармалары 1965 жылдан бастап жарық көре бастады. Оның «Көрші келіншек», «Шарапатты жан», «Өзгенің бақыты үшін», «Өмір арнауы», «Мәуелі бәйтерек» әңгіме-повестері, «Келешек кіріспесі», «Үш ұрпақ мұңы» романдары жарық көрген. Австралия жазушысы А. Маршаллдың «Мен секіріп ойнай аламын» повесін, Р.Тагордың, А.Чеховтың, словак жазушысы Андрей Плавактың, өзбек жазушысы Х.Нәзірдің, орыс жазушысы А.Беляевтің, үнді жазушысы А.М.Нуридің әңгіме, повестерін аударған. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2005). Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Броун қозғалысы

Сұйық немесе газда орналасқан ұсақ қатты бөлшектердің бейберекет қозғалысын алғашқы рет 1827 жылы микроскоп арқылы ағылшын ботанигі Р.Броун байқаған.Бұл құбылыс броун қозғалысы деп аталды. Ұсақ бөлшектердің броун қозғалысын молекулалы-кинетикалық теория бейберекет қозғалған молекулалардың кездейсоқ соққыларының нәтижесі деп түсіндірді. 1905 жылы А.Энштейн молекулалы-кинетикалық теорияның негізінде броун қозғалысының теориясын жасады.Оның есептеуінше,броун бөлшегінің бейберекет қозғалысындағы ығысуының орташа квадраты осы ығысу уақыт аралығында және заттың температурасына тура пропорционалды. Француз физигі Жан Перрен 1908-1911 жылдары броун қозғалысын зерттейтін жан-жақты тәжірибелер өткізді.
Матжанұлы Бердіхан

Матжанұлы Бердіхан (1930-1978 жыл) Өмірбаян Матжанов Бердіхан 1930 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Арыс ауданы, Төреарық ауылында дүниеге келген.1949-1950 жылы Шымкент қаласындағы колхоздарға есепшілер дайындайтын техникумды бітірген.Соғыстан кейінгі ауыр жылдары колхозда есепші, бас есепші қызметтерін атқарды. 1970-1973 жылдары Семей қаласындағы финансивті институтқа түсіп жоғары білім алған.1970-1978 жылдары өмірінің соңына дейін Қараспан ауылдық кеңесінде бас бухгалтер қызметін атқарды. Қай салада қызмет етпесін, іскер, көпшіліктің көңілінен шыға білетін, өз ісін тиянақты атқаратын білгір азамат еді. Дереккөздер
Галилейдің салыстырмалық принципі

Механикалық құбылыстарды әр түрлі санақ жүйелерінде қарастыра отырып, Галилей келесі тұжырымғы келді: бірдей бастапқы шарттарда өзара қатысты бір қалыпты қозғалған кез келген инерциялық санақ жүйелерінде барлық механикалық құбылыстар бірдей өтеді. Бұл қағида Галилейлің салыстырмалық принципі деп аталады. Электромагниттік толқындар ашылуына және жарықтың электромагниттік табиғаты анықталуына байланысты электромагниттік құбылыстарға салыстырмалық принципті пайдалану мүмкіншілігі туралы сұрақ туындады. Максвелл теориясында электродинамика заңдарына сәйкес электромагниттік толқындардың таралу жылдамдығы толқын көзінің және байқаушының жылдамдығына тәуелсіз,тұрақты болу керек. Ал,шынында,жарықтық жылдамдығы санақ жүйесін таңдауына тәуелді ме деген сұраққа жауапты тек қана тәжірибе бере алады.
Жүніс Ақатайұлы Ыбыраев

Ыбыраев Жүніс Ақатайұлы, жазушы, журналист (1928–2002). 12 қазанда Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Мақпал ауылында туған. 1959 жылы ҚазМУ-дің филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген. Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы», «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттерінде, «Агропромышленный комплекс Казахстана» — «Қазақстан агроөнеркәсібі» журналында жауапты қызметтер атқарған. «Қазақстан» баспасында бөлім меңгерушісі болған. Бірқатар көркем очерк кітаптарының авторы, көптеген жинақтар құрастырған. М.Слуцкистің, А.Курчаткиннің роман, әңгімелерін қазақшаға аударып, кітап етіп бастырған. 2002 жылы Алматы қаласында қайтыс болған. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Тұрсынханұлы Салхан

Тұрсынханұлы Салхан (1933-2006 жыл) Өмірбаян 1933 жылы Төреарық ауылында дүниеге келген. Жеті жылдық мектепті бітірген соң, соғыстан кейін колхозда әртүрлі жұмыстар атқарған. 1960 жылы Шымкент қаласындағы колхоз-совхоздарға бухгалтерлер дайындайтын курсты бітірген.Соғыстан кейінгі ауыр жылдары ел экономикасын көтеруге өз үлесін қосты.Колхоз, совхозда есепші, агроном бөлімше басқарушысы қызметтерін атқарған.Бұл кісі Қазақстанға көптеп пайдасын тигізгне және осы адал жұмысы үшін көптеп мадақтамалар,медальдар,ордендар алған. Дереккөздер
Мұхаметқалым Шаяхметов

Ақын. 1922 жылы бұрынғы Семей губерниясы Күршім-Алтай болысының 6-ауылында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) көшпелі-шаруа отбасында дүниеге келді. Әкесі Шаяхмет тәлім-тәрбиесі мол үлкендердің салиқалы әңгімелеріне қатыстырып, мақал-мәтел, көркем шешендік сөздердің үлгілі тәлімінен сабақ алып өсуіне ықпал жасайды. М. Шаяхметов шығармалары: Шаяхметов М. Өткен күннің өткелдері.- Алматы:АБА"Айкос", 1999 Шаяхметов М. Жылдар, жылдар: Естелік. 2-ші кітап.- Алматы: АБА "Айкос", 2001.- 267 б. Шаяхметов М. Ғасыр асулары [Мәтін].- Алматы: Фолиант,2006.- 512 б. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Ольга Федоровна Юроская

Юроская Ольга Федоровна, жазушы (1939) Ольга Федоровна Юровская 1939 жылы 8 ақпанда Семей қаласында дүниеге келген. Семейдегі Н.К. Крупская атындағы педагогикалық институтты бітірген. Облыстық «Прииртышская правда», «Знамя коммунизма» газеттерінің әдеби қызметкері ,Өскемен телерадио хабарлар комитетінде, «Қазақстан» баспасында редакторы болып істеген. «Вечерная Алма-Ата» газетінің тілшісі, кейіннен осы газеттің ғылым және оқу орындары бөлімінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 1987 жылы мамыр айында үш облыстың қатысуымен Семей қаласында өткен Ертіс өңірі жазушыларының аймақтық кеңесіне қатысқан. О. Юровская - «Все в той же Галактике» новеллалар жинағының, «Открытию равно» деректі повесінің, «Дана мне радость», «Ходите чаще по земле» жыр жинақтарының авторы. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Омарханұлы Керімбай

Омарханұлы Керімбай (1936 жыл-? жыл) Өмірбаян 1936 жылы 1 мамыр айында Төреарық ауылында дүниеге келген. Шымкент қаласындағы Қ.Сатпаев атындағы мектепті бітірген. 1954 жылы Совет Армиясының қатарына алынып, Ленинградта үш жыл 1958 жылы Қарағандыда бір жарым жыл шахтада істеген.Шымкент қаласындағы Қазақ химия-технология институтын 1968 жылы бітірген. 1968-1976 жылдары Бөген ауданында П.М.К. инженерқызметін атқарған.1976-1981 жылдары Шымкент қаласындағы рембыттехникада директордың орынбасары, бас инженер қызметін атқарған.1981-1998 жылдары Шымкент қаласындағы бухгалтерлер дайындайтын училищнің директоры қызметін атқарған. Дереккөздер
Күркебай Байдосұлы

Байдосұлы Күркебай (1830–1916) — қазақ батыры. Найман тайпасы Саржомарт руынан шыққан. Күркебай Байдосұлы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Маралды (Кеңсу) ауылында дүниеге келген. Жас күнінен жүректілігімен, асқан мергендігімен көзге түсіп, «батыр» атанған екен. Ол елін, жерін шеттен келген басқыншы, шақырусыз келімсектерден қорғап, жарғақ құлағы жастыққа тимей, өмірінің көп бөлігін жортуылда өткізген адам. Кедейлерге болысып, аштарға азық тауып беріп, қамқоршы болыпты. Зар жылағанды уатып, көкірегі қарс айырылыпты, сондықтан патшаға жақпапты. Көнекөз қариялардың айтуынша Күркебай қол мерген болыпты. Не нәрсені болсын көздемей ата салатын көрінеді және атқаны қате кетпейтін көрінеді. Eл аузында тараған өлеңде: Шығыпты сол Сәйкеден ер Күркебай, Жыр қылып талай ақын айтқан мұны. Аң құмар, асқан күшті бопты мерген Айнымай атады екен көрген жерден. Асырап аң етімен кедейлерді. Oлжаға қарқ болыпты қасына ерген, Өш бопты шонжарларға сол Күркебай Жағынып көрсетпеген жылы шырай. Жалбарынып не қылсын болыс-биге Болған соң қайратына ақылы сай... ...Басына Күркебайдың төнді қауіп, Жиынды пәле салды, жала жауып Уйезден Зайсандағы солдат шығып, Ұстамақ Күркебайды ебін тауып. Бұл хабарды естіген батырды сол әділетсіз заманда қорғап қалу мүмкін емес еді. Сондықтан бас сауғалап қашудан басқа амал болмапты. Өзін ұстауға келген 60 солдатты қырып тастап Мәнжүр елінен бірақ шығыпты. Ол жерде Бөке батырды пана тұтып жүргенде Күркебайдың батырлығы Үрімжідегі Мәнжүр билеушілерінің құлағына жетіпті. Әміршінің алдына Күркебайды әкелгенде сағы сынбай, сұс көрсетіпті. Жандарал оқ жетер жердегі шаруаны көрсетіп, қолына мылтық бергізеді. «Көздемей атып, сонау шаруаның басындағы бөркін атып, өзін аман қалдырсаң басыңа бостандық берем», - депті. Батыр әміршінің талабын мүлтіксіз орындап басына бостандық алыпты. Еліне келген Күркебай 1916 жылы дүниеден қайтты. Зираты Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Маралды аулының жанында. Дереккөздер
Әбунасыр Пернеханұлы Серіков

Әбунасыр Пернеханұлы Серіков (1965 жыл, Түркістан облысы, Ордабасы ауданы, Төреарық ауылы) — Қазақстан мәдениет қайраткері, комик, актёр. Өмірбаяны 1965 жылы Төреарық ауылында дүниеге келген. 1989-1993 жылдары Алматы қаласындағы Жүргенов атындағы өнер академиясын бітірген. Өнер жолын “Бауыржан-шоу” әзіл-сықақ театрында бастаған. Қазіргі кезде “Нысана” әзіл-сықақ театрының директоры. Марапаттары 1993 жылы Қазақстан Республикасының әзіл-сықақ конкурсының лауреаты. 1995 жылы Қазақстан Жастар одағының сыйлығының лауреаты. 2003 жылы Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Фильмографиясы * Сұр бойдақ (2014) - Қадырбек * Ғашық жүрек (2010) Дереккөздер
Сапиев Әлеухан Оралханұлы

САПИЕВ АЛЕУХАН ОРАЛХАНҰЛЫ Өмірбаян Сапиев Алеухан Оралханұлы 03.04.1964 жылы Бөген ауданының Қараспан совхозы, Комсомол ауылында (қазіргі Ордабасы ауданы Қараспан совхозы, Төреарық ауылы) дүниеге келді. 1971-1981 жылдар аралығында М.Горкий атындағы орта мектепте оқып, бітірді. 1981 жылы Шымкент автомеханикалық технкумына тапсырып, білім алды. 1984 жылы техникумды бітіріп, диплом алды және жоғары білімді заңгер. 1984-1986 ж.ж. отан алдындағы' әскери қызметтік борышын Ленинград қаласында өтеді. 1986 жылдан бастап Арыс қалалық жолаушы тасымалдау автопаркте диспечер мамандығы бойынша қызмет жасады. 1990-1993 ж.ж. Оңтүстік Қазақстан облыстық МАИ басқармасына жол полиция инспекторы қызметін атқарды. 1993-1997 ж.ж. лейтенант шенін алып, Мақтарал ауданында жол полиция аға инспекторы лауазымын алып, қызмет етті. 1997 жылы Ордабасы аудандық ІІБ-ң жол полиция бөлімшесінің тәжірибе қадағалау инспекторы лауазымын алып, қызмет атқарды. 2003-2009 ж.ж. Ордабасы аудандық ІІБжол полиция бөлімшесінің бастыгы лауазымына етіп, қызмет етті. 2009жылдың маусым айынан бастап, зейнеткерлікке шыққан. Қазіргі таңда, коммерциялық жеке кәсіпкерлікпен айналысуда.
Талғат Ертасұлы Досанов

ДОСАНОВ ТАЛҒАТ ЕРТАСҰЛЫ Өмірбаян Ордабасы ауданы, Төреарық аыуылының тұрғыны Талғат орта мектепті бітірген соң, Шымкенттегі М.Әуезов атындағы университеттің спорт факультетіне оқуға түсіп, жаттықтырушы мамандығын алды. Қатарынан бірнеше жыл бойы бокстан Қазақстан чемпионы болды. 1955 жылы Ленинградта өткен Азия елдерінің спортакиадасында І-орынды жеңіп алды. 1998 жылы Кубалық командамен сайысқа түсіп жеңіске жетті. 1999 жылы Азия мемлекеттерінңі чемпионатына өтіп, өзбекстандық атақты руслан Шагаевпен боксқа түсіп оны жеңіп, күміс медальға ие болды. 1997 жылы мамыр айында Оңтүстік Кореяда Азия чемпионатына қатысып талғат жеңіске жетті. 2009 жылдың 17 сәуірінде Алматыда бірінші рет ауыр салмақты кәсіпқой бокстан 130 кг салмақты Қанат Алтаевпен бокстасып, оны жеңіп, жеңіске ие болды. 24 жыл бокспен айналысып ел мерейін көтеріп үлкен абыройға ие болды. Талғат кәсіпоқой бокстан Қазақстан Республикасының алгашқы чемпионы.
Педикюр

Педикюр-аяқтың арнайы күтімі. Оны айына бір рет жасап тұру қажет. Сипаттама Терінің мүйізденген , жарылып кеткен жерін жұмсарту үшін аяқты сабынды ыстық суға салады. 20-30 минуттан кейін, аяқты жұмсақ сүлгімен сүртіп ,ұстарамен не пемзамен ентеп өкшедегі, табандағы мүйізденген жерлерді тазалайды.Содан кейін мүйізгекті кесіп, тырнақты дөңгелете қияды. Тырнақтың етпен жанасқан жерін кесуге болмайды, тырнақ қисық өсуі ықтимал. Арнаулы егеуішпен егеп, тырнаққа дұрыс пішін береді. Тырнақты тек бір бағытта егеу керек , әйтпесе, ол қабыршақтанып сынып кетеді. Аяқты қайтадан жылы суға салып, екінші аяқтың күтімін жасай бастау керек. Терінің жарылған жерін пемзамен түрпілеп, аяқты құрғатып сүртеді де, құрамында А витамині бар креммен сылайды. Тырнаққа лак жағуға да болады. Гигиена Гигиена талабын ұқыпты сақтаған жөн. Пайдаланылған заттарды спиртпен сүртеді. Теріні кесіп алған жағдайда оған 3%-ті сутегінің асқын тотығына малынған мақтаны жапсырып , соңынан иод ерітіндісімен сүртеді. Аяқты күнделікті жуып , аптасына 1 рет ас тұзы салынған жылы аяқ ваннасын қабылдап отыру керек. Табанның мүйізденіп кеткен жерін пемзамен түрпілеп , жуады әрі құрғата сүртеді. Содан кейін аяққа арналған крем немесе вазилин жағады. Тағы қараңыз #Маникюр #Гигиена Дереккөздер # Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1989 ,
Нұрмахан Магрипханұлы Мелдеханов

Нұрмахан Магрипханұлы Мелдеханов (1964 жылы Бөген ауданы, Төреарық ауылы) - каратэші. Өмірбаян * 1981 жылы Ломоносов атындағы орта мектепті бітірген. * 1992 жылдан бері Оңтүстік Қазақстан облысы, спорт мектебінде жаттықтырушы, Қазақстан Республикасының еңбегі сіңген жаттықтырушы, Оңтүстік Қазақстан облысы “Каратэ-до” федерациясының президентінің орынбасары. * Қазіргі таңда шәкірті көп ұстаз ретінде танылып кеткен. * Ол Азияны Каратэ-до-дан ұтқан. * Қоржынында 50 астам медальдар 100 ден астам мақтау қағаздары бар. Дереккөздер
Ибрагим Яттара

Ибырақым Яттара(фр. Ibrahima Yattara; 3 1980 маусымның, Комсар, Гвинея) - гвинеялық футболшы, түріктің "Мерсин Идманюрду" деген үйірмесінің жартылай қорғаушысы. Биографиясы Футболдың мансабын өз елінде Гвинеяда "Сан-Гареди" деген командамен және "Атлетико"(Конакри) бастады. 2000 жылдың жаздыгүні белгіялық "Антверпенге" деген ауысты. 2003 жылдың шілдесінде 300 000 еуро үшін түріктің "Трабзонспор" деген тобына ауысты. 2009 жылдың қыстыгүнісі СМИ ақпарат аралады, Яттара "реалға"(Мадрид) деген ауысады[1][2]. Гвинеянің ұлттық құрамасы үшін 35 матчты жасады және 11 допты қақты. 2004-2006 жылда Туниста және Мысырда африкалық ұлттың кубогында жұрт алдында сөйледі . Оның ағасы, Яттара Нәбиі, да кәсіби футболшы.
Бұрыш самалдық

Бұрыш самалдық — тарандар тұқымдасына жататын, биіктігі 70 сантиметрге жететін, бір жылдық, шөп тектес өсімдік. Тамыры жіңішке әрі ұзын, онан өсіп шығатын сабағының іші қуыс, түсі жасыл, қысқа қарай қызарып кетеді. Сопақша келген жапырақтары кезектесіп орналасқан, ұзындығы 3-10 сантиметрге дейін жетеді. Төменгі жағындағы жапырақтарының сабақтары түбінен бір екіден қосымша жапырақтар өсіп шығады, олар бірімен бірі жабысып, сабақтың төменгі жағынан бунақталып сабақты қоршап тұрады. Өсімдіктің осы бунақталған жерінің түсі қызғылт тартып, жапырақтарының дәмі өткір ашқылтым болады. Жемісі қара қоңыр түсті, үш қырлы. Өсімдіктің иісі жоқ. Тарихы 1912 жылы А.О.Пиотровский дейтін аптека қызметкері халық медицинасында қолданылатын бұрыш самалдықтың қан тоқтытатын қасиеттері бар екенін байқап, профессор Н.П.Кравковтан осы өсімдікті зерттеуді өтініпті. Фармаколог профессор Кравков өсімдіктің мұндай қасиетінің бар екендігін толық қуаттағаннаң кейін бұрыш самалдық ғылыми медицинада қолданыла бастады. Қолданылуы Бұрыш самалдықты гүлдеген кезінде, сабақтары қызарғанға дейін, жерден 10-20 сантиметр биіктіктен орын алады.Құрамында полигопиперин, гиперозид, рамиазин, А,Е,Д,К,С витаминдері, илік заттар, эфир майлары бар.Оның қан тоқтататын және дененің ауырғанын басатын қасиеттері бар.Сондықтан бұл өсімдіктің негізіне алғанда жатырдан қан кеткенде қолданады. Дәріні дайындау тәсілі Өсімдіктің 1 ас қасығын қайнап тұрған 1 стакан суға салып,бір сағаттай тұндырады. Асқынған геморрой түйіндерін былай емдейді. Өсімдіктің 400 грамын 2 литр суға салып, 15-20 минут қайнатып 1 сағат тұндырып қояды да, 2 стакан сүтке 400 грамм ақ бөлке нанды турап қайнатып сүзіп алады.Міне,осы сүттің қайнатындысы мен әлгі өсімдіктің тұнбасые араластырып,ыстық күйінде геморрой түйіндерінен қан кеткенде ванна жасап отыру керек.Спиртті тұнба:Өсімдіктің 25 граммын 200мл араққа араластырып, 8 10 күн тұндырады, сосын дәрі дайын болғанда 30 40 тамшыдан күніне 3 рет ішеді. Сілтемелер Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Дереккөздер Ә.Іскендіров "Қазақстанның дәрілік өсімдіктері"оқу әдістемелік кешені Алматы:Қазақстан
Иван Григорьевич Ялдузе

(Габара́жеп, осет. Æгъуызаты(Гæбæраты) Иуане, жүк. ივანე იალგუზიძე; 1775, Залда(қазірде оңтүстіктің Осетия) - 5 1830 тамыздың отырды, Тифлис) - православиелік миссионер, осетин жазушы, ағартушы. Осетин әдеби дәстүрдің бастаушысы, бірінші осетин автор. Биографиясы Залда ауылында Джав шатқалы, оңтүстіктің Осетияда 1775 жылы туды. Тегі Габарьевтар әулетінен шыққан. Рухани семинарияны бітірді, осетин, грузиндік және орыс тілдермен иеленді, рухани семинарияның Тифлистік мұғалімі болды. 1821 жылы бірінші оқулықты-әліппені осетин тілде шығарды. Ялгузидзе екі әліпбиі: бір - бас негіз грузиндік шіркеу жазу-сызудың жасады, ал сырт - бас негіз зайырлы болды. Ялгузидзе ақындық туындыларынан дейін біздің ғана "Алгузиани"(осет. "Агъуызы кадæг") үлкен дастанының он бөлігі жетті. 1820 жылы әліппені және катехизисті осетин тілінде келді.
Осетин жазбасы

Осетин жазбасы- белгінің жүйесінің бірнеше көрінісі, формалдаудың, тіркелімнің және осетин тілдің берілісінің бірі. Современный алфавит (с 1938)[4] Алфавит Шёгрена (1844) Алфавит Миллера (1881) Алфавит учительского съезда (1917) Латинизи­рованный алфавит (1923—1938) Алфавит на основе грузинского (Южная Осетия, 1938—1954) А а А а A a ა Ӕ ӕ Ӕ ӕ Æ æ ჽ Б б Б б B b ბ В в В в V v ვ Г г Г г G g გ Гъ гъ Ҕ ҕ Г̓ г̓ H h Ꜧ ꜧ[5], H h ღ Д д Д д D d დ Дз дз Ꚉ ꚉ Z z Dz dz ძ Дж дж Дж дж[6] Џ џ G g Dž dž ჯ Е е Е е E e ე Ё ё — Ж ж Ж ж Ž ž ჟ З з З з Z z ზ И и І і I i ი Й й Ј ј J j ჲ К к К к K k ქ Къ къ Ӄ ӄ К̓ к̓ Ӄ ӄ Kh kh კ Л л Л л L l ლ М м М м M m მ Н н Н н N n ნ О о О о O o ო П п П п P p ფ Пъ пъ Ҧ ҧ П̓ п̓ Ҧ ҧ Ph ph პ Р р Р р R r რ С с С с S s ს Т т Т т T t თ Тъ тъ Ꚋ ꚋ Т̓ т̓ Ꚋ ꚋ Th th ტ У у У у, Ў ў U u, W w[7] უ Ф ф Ф ф F f ჶ Х х Х х X x ხ Хъ хъ Ԛ ԛ Q q ყ Ц ц Ц ц C c ც Цъ цъ Ҵ ҵ Ц̓ ц̓ Ҵ ҵ Ch ch წ Ч ч Ч ч Č č ჩ Чъ чъ Ꚓ ꚓ Ч̓ ч̓ Ꚓ ꚓ Čh čh ჭ Ш ш Ш ш — Š š შ Щ щ — ъ — Ы ы Ѵ ѵ Y y ჷ ь — Э э — Ю ю — Я я —
Аталы сөздер

" Аталы сөздер ", — Әдіһам Шілтерхановтың 1981—85 арасында жазған кітабы. 1993 жылы «Баспа» фирмасынан, 1995 жылы Алматы «Атамүра» баспасынан басылып шықты. Осы кітап туралы "Ордабасы" баспасының редакторы Нармахан Бегалыұлы былай дейді: Қазақ халқы ықылым замандардан бергі ой-толғамдарын мақал-мәтел, қанатты сөз ретінде кейінгіге мұра етіп келеді. Бабалардың сол үрдісін жалғастырушылардың бірі әрі бірегейі Әдіһам Шілтерхановтың бұл кітабы — әркімнің төрінде тұруға лайықты қазына. "Аталы сөздер" кітабының ішінен: * Тасты жарып гүл шықса, күнге қарай ұмтылар. Топты жарып ұл шықса, шынға қарай ұмтылар. * Шыдамда шек жоқ деме, Момында кек жоқ деме. * Су сынаптан ауыр болар деймісің, Мыс алтыннан тәуір болар деймісің? * Шешесін ұқпайтын, әкеден ықпайтын, ұл болмайды. Шешеге тартпайтын, әкеге жүк артпайтын, қыз болмайды.
Таңдамалы плаун

Тарихы 1954жылы профессор И.В.Стрельчук таңдамалы плаунды маскүнемдікті емдеу үшін қолданып байқады.Осы зерттеулердің нәтижесінде таңдамалы плаунның 5 проценттік тұнбасы маскүнемдікті емдеу үшін қолданылатын болды. Өсімдік туралы Таңдамалы плаун мәңгі көгеріп тұратын, көп жылдық, споралы өсімдік. Биіктігі 20-25 сантиметрдей келетін және тік өсетін бірнеше сабағы бар. Жапырақтары жіңішке, сопақша келген, қияқ тәрізді, ұштары өткір, қоңыр жасыл түсті. Бұл өсімдіктің споралары бұтақтарының орта шеніндегі және жоғарғы бөлегіндегі жапырақтарының түп жағына орналасқан. Шоқбарбас плауннан айырмашылығы мұның споралы масақшалары жоқ.Таңдамалы плаун қышалы ормандардың ішінде өседі. Қолданылуы Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жер бетіндегі бөлігін пайдаланды.Құрамында селагин,ликоподин,псевдоселагин,акрифолин және Л8 деген алкалоидтер бар.Халық медицинасында бұл кісіні құстыратын дәрі ретінде пайдаланады.Таңдамалы плаун мөлшерден артық қолданылса, өте күшті у ретінде әсер ететндігі белгілі.Оның үстіне белгілі бір сырқаты бар кейбір ауруларға және жасы 60-таң асқан адамдарға таңдамалы плаунды қолдануға болмайды. Дәріні дайындау тәсілі 10 грамм ұнтақталған өсімдікті 200мл суға салып 15 минут жайлап қайнатады.Тұнбаны салқындатып,үстіне 200 миллилитрге жеткенше үстемелетіп су құяды және оны сүзіп алады да,тоңазтқышта сақтайды.Сақтау мерзімі-2күн. Сілтемелер Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт Дереккөздер Ә.Іскендіров "Қазақстанның дәрілік өсімдіктері"оқу әдістемелік кешені Алматы:Қазақстан
Пресс-пюрэ

Пресс-пюре - қайнатылған картоптан , сәбізден және басқа көкөністерден пюре дайындауға арналған құрал. Сипаттама Пресс-пюре майда тесіктері және ұзын тұтқасы бар алюминийден немесе тот баспайтын болаттан жасалған ыдыс. Ыдысқа тұтқа -рычаг топсамен қосылған. Қайнатылған көкөністер ыдыстың 2/3-сіне дейін толтырылады. Пресс-пюрені жидектің , үгілген құрғақ сәбіздің суып сығып алуға да пайдалануға болады. Тағы қараңыз #Картоп #Ыдыс Дереккөздер # Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1989 ,
Теңсіздіктер

Теңсіздіктер — сандарды салыстыруға арналған математиканың бір саласы. Теңсіздік белгілері *‘’>’’ Егер a>b болса, онда a саны артық b санынан артық *‘’< ‘’ Егер a<b болса, онда a саны b санынан кіші *‘’≥’’ Егер a ≥ b болса,онда a саны b санынан үлкен немесе оған тең *‘’≤’’ Егер a ≤ b болса, онда a саны b санынан кіші немесе оған тең *‘’≠’’ Егер a ≠ b болса, онда a саны b санына тең емес Теңсіздік түрлері *Логарифмдік теңсіздіктер *Көрсеткіштік теңсіздіктер *Квадраттық теңсіздіктер *Жоғарғы дәрежелі теңсіздіктер Теңсіздіктерді дәлелдеу тәсілдері #Теңсіздікті анықтама бойынша дәлелдеу #Теңсіздікті кері жору тәсілімен дәлелдеу #Теңсіздікті тірек-теңсіздіктер тәсілімен дәлелдеу #Теңсіздіктерді жуықтап бағалау тәсілімен дәлелдеу #Теңсіздікті математикалық индукция тәсілімен дәлелдеу Теңсіздіктерді дәлелдеуде қолданылатын тірек теңсіздіктер #Коши теңсіздігі #Коши-Буняковский теңсіздігі #Бернулли теңсіздігі #Чебышев теңсіздігі #Мюрхед теңсіздігі #Юнг теңсіздігі # Гельдер теңсіздігі #Минковский теңсіздігі #Йенсен теңсіздігі
Теңіз жануарларының қоректенуі

Мұхиттағы тіршілік иелерінің бәрі өсімдікке тәуелді. Өсімдік те күн сәулесі секілді органикалық емес заттан қорек өндіретін қасиет бар. Қоректік тізбек осыдан басталады, екінші болып балық қосылады. Майдаша бақтар өсімдіктермен, «Зоопланктон» деп аталатын қалқыма су ағзалармен қоректенеді. Теңіз тұқысы тәрізді үлкендеу балықтар шабақпен қоректенеді. Ал ондай үлкен балықтарды адамдар аулап, азық етеді.Акула көксерке сияқты ірілеу балықтарды, акуланың басқа түрлерін, скаттарды қорек етеді. Жас акулалар, негізінен, балықпен қоректеніп, басқа хайуандарды аулай қоймайды. Оларды дән-дақылмен, буылтық құрттармен қоректендіруге де болады. Кейбір кит түрлері өзінен кіші балықты, кальмарды жейді. Аққулар су өсімдіктерінің, балдыр, шалаңның алуан түрінің тамырын, сабағын азық етеді. Қолдан қоректендірген де аққуға пісе қоймаған күріш, сұлы және әртүрлі қиқым, үгінді береді. Кішкентай асшаяндар 1 мм-ден кішкентай, ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Олар – ең терең жерлерде мекен ететін ескекаяқтылар өкілі. Сегізаяқтың басты қорегі – таңқы шаян, лобстер, моллюска және ұлу түрлері. Дереккөздер ТЕҢІЗ ЖАНУАРЛАРЫ. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-436-8
Қанның медицинада қолданылуы

Ехоба куәгерлері "қаннан аулақ жүру" деген қан құйдырмауды және тапсырмауды, сондай-ақ өз қанын сақтамауды білдіретінін түсінеді. Сонымен қатар олар Құдайдың заңын құрметтейтіндіктен қанның негізгі төрт құрамбөлігінен, яғни қызыл және ақ түйіршіктерден, тромбоциттер мен плазмадан, бас тартады. Бүгінде қанның осы құрамбөліктері одан әрі ұсақ фракцияларға бөлінеді де, түрлі жолдармен қолданылады. Мәсіхші осындай фракцияларды қабылдай ала ма? Оларды қан деп қарастыра ма? Бұл мәселеде әркім жеке шешім қабылдауға тиіс. Адамның өз қаны сақталмай, бірден қолданылатын гемодиализ, гемодилюция және реинфузия сияқты емшараларға қатысты да осылай ету керек. Жеке шешіміміздің қандай болатыны Ехоба үшін бәрібір ме? Жоқ, олай емес, біздің ойымыз бен ниетіміз оны қатты қызықтырады . Олай болса, дұға ете отырып ізденіс жасап, қандай да бір дәрі-дәрмек не емшара туралы көбірек мәлімет алғаннан кейін, Киелі кітапқа сай тәрбиеленген ар-ұжданымызға сүйеніп әрекет етуіміз керек . Әрине, өзгелердің бізді өз ар-ұждандарына сай әрекет етуге итермелегені не біздің олардан: “Менің орнымда сен не істер едің?”— деп сұрағанымыз дұрыс болмас еді. Мұндай жағдайларда әр мәсіхші өз іс-әрекеті үшін өзі жауапты. Дереккөздер Құдайдың сүйіспеншілігі, Алматыкітап
Спиртизммен айналысу сатқындыққа жатады

Спиритизммен айналысатын адам зұлым рухтармен тікелей байланыс жасайды. Спиритизмге бал ашу, сиқырлық жасау, дуалау, өлілерден көмек сұрау сияқты нәрселер жатады. Өзіміз жақсы білетіндей, спиритизм Ехоба үшін жеркенішті . Біз де ‘жамандықтан аулақ жүруге’ тиіспіз, сондықтан зұлым рухтармен байланысу ойымызға да келмейді . Мұндай сорақы әрекет көктегі Әкеміз Ехобаға қарсы жасалған барып тұрған сатқындық болар еді! Алайда Шайтан дәл осы себеппен, яғни спиритизмге азды-көпті араласқанымыз Ехобаға сорақы сатқындық жасау болып есептелетіндіктен, бізді сондай істерге араластыруды көксейді. Мәсіхшіні жындармен байланысуға еліктіре алған әрбір жағдай — Шайтан үшін үлкен жеңіс.Мұны мынадай жайтпен салыстыруға болады: сарбаз өз әскерін тастап, жауларына сатылып кетсе, олардың әскербасының төбесі көкке жетер еді. Ол тіпті опасыз сарбазды бұрынғы әскербасының бетіне салық қылар еді. Сол сияқты, мәсіхші спиритизмге бет бұрса, өз еркімен әрі біле тұра Ехобадан бас тартып, Шайтанның қол астына барған болар еді. Шайтан соғыстан түскен “олжасына” қалайша қуанар еді десеңші! Ібілістің осылай жеңіске жеткенін қайсымыз қалар едік? Біз сатқын емеспіз ғой. Дереккөздер Құдайдың сүйіспеншілігі, Алматыкітап
Мысық тұқымдастар

Мысық тұқымдастар етқоректі жыртқыштар тобына жатады. Бұл топқа үй мысықтары, жабайы мысықтар, арыстан, жолбарыс, сілеусін, қабылан, теңбілше, ілбісін және тағы басқалар жатады. Олар жемтігіне білдірмей жақындап, бас салады. Мысық тұқымдастар сопақша келген ұзарған денесімен және өткір де қатты тырнақтарымен ерекшеленеді. Мысықтар тұқымдасының барлығы суда тамаша жүзеді, бірақ суға түспейді. Қабыландар ағашқа жақсы өрмелейді. Мысықтардың терісінің әдемілігі адамдардың қызығушылығын тудыруда. Олардың ноқаттары немесе жолақтары болады. Терісі үшін заңсыз аулау мысықтардың сиреуіне әкелді. Олар мұз басқан таулардан ылғал тропиктік джунглилерге, қапырық шөлдерге дейінгі аралықтағы түрлі орталарда мекендей алады. Үй мысықтары бүкіл дүниежүзінде бар. Ал жабайы мысықтар тек таңдаулы жерлерде ғана өмір сүреді. Мына қызықты дерекке қараңыздар, мысықтың құлақтары бір-біріне тәуелсіз: біреуі алға қарай, ал екіншісі артқа қарай қозғала береді. Мысықтар ультрадыбыстарды да ести алады. Дереккөздер ЖАНУАРЛАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-446-5
Жойылып кету қаупі төнген жануарлар

Саны белгілі бір мөлшерден төмендеп кеткен жануарларды жойылып кету қаупі төнген жануарлар қатарына жатқызамыз. Мұны туу санының өлу санынан төмендеп кеткендігінен аңғаруға болады. Адамдар аңдарды аяусыз аулап, олар мекен ететін алқаптарды тарылтуы салдарынан жануарлар табиғи мекенін тастап, басқа жерлерге кетуге мәжбүр болады. Олар адамдардың іс-әрекетінен қатты зардап шегуде. Көптеген жануарлар терісі мен өзге дене мүшелерінен құнды заттар жасалатын болғандықтан ғана өлтіріледі. Бүгінде, әсіресе, сілеусіндерге жоғалып кету каупі қатты төніп тұр. Малшылар оны малдарына шабуыл жасағаны үшін өлтіреді. Саны азайған жануарлар тізімінде сүйкімді пандалар мен гориллалар да бар. Бір кездері оннан астам түрі қаптап жүретін мүйізтұмсықтардың бүгінде бес түрі ғана қалған. Сондай-ақ, ақ аю, тасбақа, дельфин, шимпанзелер де осы тізімге кіреді. Ежелгі дәуірден бері аман келе жатқан бұл жануарларды ғылым мен техника ғасырының адамдары осылай аздырып жіберді. Дереккөздер
Құбылғы

Терісі мың құбылып тұратын кесіртке. Оның терісі, әдетте, жасыл түсті болады. Ал оған қандай да бір қауіп төнген жағдайда ол терісінің түсін өзгертіп, жауынан қорғанады немесе жемтігіне байқатпай жақындайды. Аяқтары едәуір ұзын, ағаш басында өрмелеп жүруге бейімделген. Саусақтары бір-бірімен тұтаса келіп, екеуі алға, екеуі артқа қарай иілген, қысқыш тәрізді. Ширатылған ұзын құйрықтары бұтақтарды орап ұстауға ыңғайлы. Көзінің айналасындағы тұтасып, алға қарай дөңестеліп тұратын, қалың терілі қабақтарының сырты ұсақ қабыршақтармен қапталған.Құбылғылардың құйрығы маймылдың құйрығына, терісі қолтырауын терісіне,тілі құрбақаның тіліне ұқсайды және мүйізтұмсықтікіндей мүйізі болады. Ұзындығы 15-30 см-ге дейін жетеді. Құбылғылар- суыққанды жануарлар.Қыс мезгілінде өздерінің дене жылуын сақтай алмайтындықтан, суық басталысымен ұйқыға кетеді. Құбылғылардың иіс сезу және есту қабілеттері нашар дамығанымен, көру қабілеті өте жоғары. Сонымен қатар оның көздері бір-біріне тәуелсіз, әртүрлі бағытқа қарай алады. Яғни, ол бір мезгілде әрі өзіне келер қауіп-қатерден сақтанып, әрі жемтігін аңди алады. Құбылғылар Азия, Африка, Еуропа және Мадагаскарға жақын аралдарда кездеседі. Дереккөздер ЖАНУАРЛАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-446-5
Маймыл тұқымдастар

Маймыл тұқымдастар - приматтардың құрамына кіреді. Приматтар ақылды және жаңа дағдыға тез машықтанады. Маймыл тұқымдастар екіге бөлінеді: адам тәріздес приматтар және гиббон приматтар. Адам тәріздес маймылдардан басқа гориллалар, шимпанзелер т.б. болады. Ағашта өмір сүретін оңтүстік азиялық маймылдар мен гиббондар – шағын маймыл тұқымдастарына жатады. Маймылдардың шығыңқы ұзын көздері, қарғуға бейім күшті әрі ұзын қолдары бар. Кейбіреуінің затты қысып ұстауға икемді үлкен саусақтары бар. Сондай-ақ, олардың көпшілігінде бұтақтарға ілініп тұруға қолайлы ұзын құйрықтар жетілген. Маймылдар – көп жағдайда бейбіт жануарлар. Бірақ, кейде олар да қатты ашуланады. Олар адамдар арасында да өмір сүре алады. Гориллалар бейқам әрі баяу қозғалады. Кейбір маймылдар оқшау тіршілік етеді. Дереккөздер ЖАНУАРЛАР. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 32 бет. – Сер.: «Балаларға арналған танымдық энциклопедия». ISBN 9965-26-446-5