Иван Петрович Павлов

Иван Петрович Павлов (, Рязань — 27 ақпан 1936, Ленинград) — орыс ғалым, бірінші орыс Нобель сыйлығының лауреаты, физиолог, жоғары жүйке қызметін және жүйке тізбектерін қалыптастыру ғылымын жасаушы; Ресейдің ең ірі физиологиялық мектебінің негізін қалаушы; «ас қорыту физиологиясы бойынша жұмысы үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1904 жылғы лауреаты. Рефлекстер бүкіл жиынтығын: шартты және шартсыз деп екі топқа бөлді. * Петербург ғылым академиясының академигі (1907). * 1875 жылы Петербург университетін бітірген. * 1879 жылы Мед.-хирург. академияны бітірген. * 1890 – 1924 жылы Әскери-медициналық академияның профессоры, сонымен қатар осы жылдары ұйымдастырылған Эксперименттік медицина институтында кафедра меңгерушісі болды. * 1925 жылдан өмірінің соңына дейін КСРО ғылым академиясының Физиология институтына басшылық етті. Оның ұзақ жылғы жүргізілген зерттеулерінің нәтижесінде ас қорытудың механизмі (атақты “Павловтың фистуласы”) ашылды (Нобель сыйлығының лауреаты, 1904). Бұл зерттеулер – ас қорыту процесінің физиологиясын зерттеуге ғылыми негіз болды. Павлов жүрек қызметінің реттелуі – төрт орталықтан тепкіш (эфференттік) жүйкелерге байланысты екенін дәлелдеп, ғылымда үлкен жаңалық ашты. Жоғары жүйке жүйесінің қызметін зерттеуді Павлов ас қорыту сілкейінің бөлінуін бақылаудан бастаған (Рефлекс). Павлов адамда бірінші сигнал жүйесімен (бұл жануарларда да болады) қатар, екінші сигнал жүйесі (сөйлей, жаза алатын қабілет) болатынын дәлелдеп берді. Павлов ашқан жаңалықтардың физиология, медицина, педагогика және психологияның дамуы үшін маңызы зор болды. Өмір кезеңдері 1875 жылы Павлов Медицина-хирургиялық академиясы 3-ші курс түсті (қазір Әскери-медицина академиясы, ӘМА), сол уақытта (1876—1878) К. Н. Устимович физиологиялық зертханасында жұмыс істеді; Бітіргеннен соң ӘМА (1879) емханасында физиология зертхана меңгерушісі болып қалды. Павлов материалдық әл-ауқаты туралы өте аз ойлайтын және некеге тұрғанға дейін кез келген күнделікті проблемаларға назар аудармаған. Кедейлік тек 1881 жылы ол ростовтық Серафима Васильевна Карчевскаяға үйленгеннен соң оған ілесе бастайды. Олар 70 жылдардың аяғында Санкт-Петербург қаласында кездесті. Павловтың ата-анасы, бұл некені мақұл көрмеді себебі, бірінші кезекте Серафима Васильевна еврей тегінен шыққанына байланысты, екіншіден олар ол уақытта, олардың ұлына қалыңдық таңдап қойған болатын - ол бай петербургтік шенеуігінің қызы . Дегенмен Иван айтқанынан қайтпай және ата-анасының келісімін алмастан, Серафимамен Ростов-Дондағы оның әпкесі өмір сүрген үйге барады. Олардың үйлену үшін ақшаны әйелінің туыстары береді. Алдағы он жылда, Павловтар өте күрделі қысылтаяң өмір сүрген. Иван Петровичтің інісі, Менделеевтің ассистенті болып жұмыс істеген және мемлекеттік пәтерді болған Дмитрий, жас жұбайларды өз үйіне тұрғызған. Павлов Ростов-Донда болған, және екі рет бірнеше жыл бойы өмір сүрген: үйленгеннен кейін 1881 жылы және әйелі мен ұлы үшеуі 1887 жылы. Екі ретте де Павлов мына мекен жайдағы үйде тоқтады: Большая Садовая көшесі,97. Үй бүгінгі күнге дейін сақталған. Мемориалдық тақта орнатылған. * 1883 — Павлов «жүрек ортадан тепкіш жүйкелер туралы» докторлық диссертациясын қорғады. * 1884—1886 — Бреслауға және Лейпцигке шетелде білімін жетілдіруге жіберілді, онда ол В. Вундт , және зертханаларында жұмыс істеді. * 1890 — Томскде Әскери-медицина академиясында фармакология профессоры жәнефармакология кафедрасының меңгерушісі болып сайланды, ал 1896 — физиология кафедрасының меңгерушісі болып сайланды, оны 1924 жылға дейін басқарды. Сол уақытта (1890 жылдан) Павлов — сол кезде ұйымдастырылған Эксперименттік медицина институты физиология лабораториясының меңгерушісі болды. * 1901 — Павлов Петербургской ғылым академиясының Корреспондент-мүшесі, ал 1907 жылы толық мүшесі болып сайланды. * 1904 — Павлов ас қорыту тетіктеріне ұзақ мерзімді зерттеулері үшін Нобель жүлдесімен марапатталды. * 1925 — өмірінің соңына дейін Павлов КСРО ҒА физиология институты басқарды. * 1935 — Физиологтардың 14 халықаралық конгресінде Иван Петрович «физиологтар әлемнің ақсақалдары» құрметті атағы берілді. Бұрын да, одан кейін де, ешқандай биолог мұндай атақ алған жоқ. * 1936 — 27 ақпанда Павлов пневмониядан қайтыс болады. Санкт-Петербургтегі Волков зиратында «Литераторские мосткиде» жерленген. Отбасы жағдайы Шығармалары * Полное собрание сочинений п, 2 изд., т. 1 – 6, М., 1951 – 52; * Избранные труды, М., 1951. Марапаттары * Котениус медалі (1903) * Нобелевская жүлдесі (1904) * Копли медалі (1915) * (1928) Ескерткіштер * Рязаньдағы ескерткіш (1949, архитектор А. А. Дзержкович) қола, гранит, скульптор М. Г. Манизер. * Рязанидағы ескерткіш-бюст, Manor Павлов мемориалдық мұражай үй-жайлық аумағында. * Колтуши ауылындағы ескерткіш-бюст, Ленинград обл. (1930-ші жылдар, скульптор Безпалов И. Ф.). * Колтуши ауылындағы ескерткіш Ленинград обл. (1953 жыл, скульптор Лишев В. В.). * Санкт-Петербурге у Института физиология РАН на Тифлисской ул. (открыт 24 қараша 2004 жылы; скульптор А. Г. Дема). * Светогорск қаласындағы ескерткіш-бюст * Армавиредағы ескерткіш Краснодарского края, у здания зооветеринарного техникума. * Киевдағы ескерткіше на территории центрального военного госпиталя (историческое Госпитальное укрепление Киевской крепости). * Сочидағы ескерткіш. * Абхазиядағы ескерткіш, қала Сухум, на территории обезьяньего питомника НИИЭПиТ. * Клиндағы ескерткіш. * Латвии, қала Юрмала (Jūrmala), микрорайон Кемери (Ķemeri), улица Эмила Дарзыня (Emīla Dārziņa), № 15 үй жанында (бұрынғы аурухана ғимараты). * «Озеро Карачи» шипажайы аумағындағы ескерткіш-бюст, Озеро-Карачи ауылында орналасқан Чанов ауданы Новосибирск облысы. * Туапсе қаласындағы Қазан революциясы алаңындағы ескерткіш-бюст. * Горячий Ключ қаласындағы ескерткіш-бюст, «Горячий Ключ» шипажайы аумағында Филателия Кинематографияда * 1949 — Академик Иван Павлов. * 1984 — Иван Павлов. Поиски истины. * 1995 — физиология русской жизни (реж. Игорь Алимпиев) Библиография * * Әдебиет * Дереккөздер