kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Алтын тостаған

Алтын тостаған — Джон Стейнбектің алғашқы романы. Шығармада ағылшын пираты Генри Морганның өмірі мен саяхаттары туралы баяндалады. Романның басты оқиғасы — «Алтын тостаған» деп аталып кеткен Панама қаласына қарсы шабуыл және оны тонау. Бұл шығарма үшін «Мак-Брайд» баспасы жазушыға 200 доллар аванс ұсынды. Ал кітап шыққаннан кейін оған тағы 200 доллар қаламақы берді. Кейіпкерлер * Генри Морган — флибустьер, Ямайка вице-губернаторы * Роберт Морган — Генридің әкесі * Элизабет Морган — Генридің шешейі * Мерлин — абыз * Тим — Корктан келген теңізші * Джеймс Флауер — плантатор, Генридің ұстазы * Эдвард Морган — Генридің ағасы, Порт-Ройал вице-губернаторы * Элизабет — Эдвард Морганның қызы * Исобель — Санта Роха, Қызыл Әулие * Кёр-де-Гри — флибустьер, Генридің досы Дереккөздер
Флайинг-Фиш-Коув

Флайинг-Фиш-Коув ( — Аустралияның иелігіне қарайтын Кристмас аралының орталығы. 1888 жылғы іргесі қаланған. Бұл сыртқы аумақ халқының шамамен 65%, жалпы саны 2072 адам (2011). Дереккөздер Сілтемелер *http://www.fallingrain.com/world/KT/00/Flying_Fish_Cove.html
Джеймстаун (Әулие Елена аралы)

Джеймстаун — Әулие Елена, Эсеншн және Тристан-да-Кунья аралдарының орталығы және порты. Қаланың негізін 17 ғасырда Британдық Үндістан өкілдері қалаған. Ол Джеймс шығанағында орналасқан, Йорк герцогы, кейінірек Джеймс II есімімен аталады. Қаладан оңтүстікке қарай 3 км жерде губернатор резиденциясы (Плантация үйі) және Әулие Павел соборы орналасқан. Наполеон жер аударылып, 1821 жылы қайтыс болған Лонгвуд ауылы Джейстауннан 4 шақырым жерде орналасқан. 1998 жылы Джеймстаунның халқы 864 адамды құрады, бұл аралдардың жалпы халқының шамамен 1/6 бөлігі. Дереккөздер Сілтемелер *http://www.btinternet.com/~sa_sa/st_helena/st_helena_jamestown.html
Тифарити

Тифарити (, , немесе ) — Батыс Сахараның солтүстік-шығысындағы оазис-қала. ПОЛИСАРИО куштері басқаратын Еркін аймақтың орталығы. Толық мойындалмаған Сахара Араб Демократиялық Республикасының астанасы. Бұл аумақты Марокко да иелік қылғысы келіп отыр. Тарихы * 1975 жыл: Испания Батыс Сахарадан кеткенде, Марокко Сахараның солтүстік бөлігін басып алады, ал ПОЛИСАРИО ұлттық босату қозғалысы Сахараның шығыс бөлігін басқарады. * 1976 жыл: ПОЛИСАРИО ұлттық босату қозғалысы Тифаритиді өзінің бас штабы ретінде таңдады. * 1979 жыл: Марокко Тифаритиді қосып алуға тырысады, бірақ ПОЛИСАРИО қарсылық көрсетті. * 1991 жыл: БҰҰ Батыс Сахарада референдум өткізу туралы келісімге келеді, бірақ референдум әлі күнге дейін өткізілмеген. * 2000 жылдар: Тифарити қаласына Марокко тарапынан шабуылдар жасалады, бірақ ПОЛИСАРИО қарсылық көрсетеді. * Қазіргі уақыт: Тифарити қаласы әлі де Полисарио ұлттық босату қозғалысының бас штабы және Батыс Сахарадағы даудың символы болып қала береді. Бауырлас қалалар * Альяна (1994) * Артеа * Аруша (2009) * Бедиа * Маскара (2008) * Мбея (2009) * Мондрагон * Мванза (2009) * Понтассьеве * Севилья * Синья * Танга, (2009) * Вента-де-Баньос (2009) * Томбукту * Трусиос Сілтемелер *http://www.spsrasd.info/en/detail.php?id=475
Гитега

Гитега (; бұрынғы атауы Китега) — Африкадағы қала, Бурундидің 2019 жылдан бергі астанасы. Халық саны 135 467 адам (2020). Қала орталығының биіктігі теңіз деңгейінен 1845 метр. Елдің орталығында орналасқан, батысында Танганьика көлі, бұрынғы Бужумбура, шығыста Танзания шекарасы бар. Халқы: Танымал тұлғалары * Луи Рвагасоре — премьер-минист, ел тәуелсіздігі күресінің қаһарманы * Нтаре V — Бурундидің соңғы королі Галерея Дереккөздер
Гароуэ

Гароуэ — Сомалидегі қала, өзін-өзі мемлекет деп жариялаушы Пунтлендтің орталығы. Пунтлендтегі үшінші ірі қала. Шамамен 60 000 адам тұрады. Сипаттамасы Қалада президент сарайы, парламент ғимараттары және үкіметтік министрліктер орналасқан. Географиялық тұрғыдан, Гароуэ Пунтлендтің орталығында орналасқан. Сомалидің негізгі тас жолының жанында болғандықтан, бұл қаланы байытуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, қарапайым ауылдық қаладан Гару танылмаған мемлекеттің астанасына айналды. Пунтлендтің саяси және экономикалық орталығы. Негізгі өнеркәсіптер: Сауда, ауыл шаруашылығы (мал шаруашылығы), қызмет көрсету секторы. Климаты Гароуэ қаласының климаты ыстық, құрғақ тропикалық климатқа жатады. Жаз мезгілінде температура 30-40 градустан жоғары болады, ал кейбір күндері 45 градусқа дейін көтеріледі. Қыс мезгілінде температура 15-25 градус аралығында болады. Жауын-шашын аз, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 200 миллиметрден аз. Дереккөздер Сілтемелер *http://www.alcarab.com/
Ерте ислам мешіті және орта ғасырлық Керуен-сарай

Ерте ислам мешіті және орта ғасырлық Керуен-сарай – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Тараз қаласы, Төле би даңғылы, № 35а. Кезеңі VІІІ-ХІІ ғасырлар. Тарихи деректер Ислам мешітінің зерттеуі 2005-2008 жылдары Сейітжан Ілиястың басшылығымен «Өлкетану» қоғамдық қорының қаражаттарына жасалды. Мешіт VІІ-ІХ ғасырларға жатады және Қарахан кесенесінен алыс емес жерде орналасқан. Қазбалар кезінде несториандық шіркеуден мешіт болып қайта құрылған бірегей құрылыстың фрагменттері табылған. Тарихшы Нершахидың және оның әріптесі Табаридың хабарламалары бойынша бұхар саманидтері Таразды басып алғаннан кейін халиф Исмаил ибн Ахметтың бастауымен ІХ-Х ғасырларда жергілікті халық исламды қабылдайды. Осының нәтижесінде барлық христиандық шіркеулер мен зороастралық ғибадатханалар мешіт болып қайта салынды. Нысанның христиандар кезінде кіретін есігі шығыстан және батыстан болған кезде дұрыс шаршы пішінді болды. Сонымен қатар, қазба жұмыстары кезінде көне христиан дініне жататын көптеген жәдігер табылды. Мұсылмандардың келуімен екі ескі есік сылап тасталынған, ал солтүстік жағынан жаңа есік кесіліп салынған. Ғимараттың батыс бөлігінде қабырғасында михраб - дұғаларын жасауға арналған аркамен көмкерілген қуыс жасалған. Қазір көне ислам мешіті қайта жөндеуден өтіп, «Рухани жаңғыру» мемлекеттік бағдарламасының шеңберіндегі аймақтың салтық орындарының тізіміне қосылды. Мешіттің қарама-қарсы жағында VІІІ-ХІІ ғасырларға жататын Керуен-сарай орналасқан. Керуен-сарай аумағында сазды қазандықтар мен құмыралар, сонымен қатар, қарахандықтар дәуірінің ақшалары, түргеш және қытай ақшалары табылған. Мешітпен бірге құрылыс бірыңғай сәулет кешені болып табылады. Қызметтік түрде Керуен-сарай 8 кішігірім бөлмелерден, оның ішінде дәрет алуға арналған залдан тұрады. Екі нысан да аймақ бойынша туристтік маршруттар реестріне қосылған және ашық аспандағы мұражай болып табылады. Дереккөздер
Кисмайо

Кисмайо, Кисимайо, Кисимаю ) — Сомалидегі қала, Төменгі Джубба провинциясының орталығы, Джубаленд мойындалмаған мемлекетінің астанасы. Елдің оңтүстігінде орналасқан Төменгі Джуба провинциясының әкімшілік орталығы. Үнді мұхитының жағалауында орналасқан. Қалада теңіз әуежайы бар. 1835 жылдары қала Занзибар билігінде болған. 1895 жылдан бастап Кениядағы британдық отардың құрамына кірді. 1925 жылы Италия үкіметіне беріліп, 1926 жылы Италиялық Сомали отарының құрамына кірді.Сомалидегі азамат соғысы кезінде қала маңында қанды қақтығыстар көп болған. 2008 жылдың тамызынан бастап Ислам Одағының Әл-Шабааб тобының билігінде. Дереккөздер Сілтемелер *https://www.garoweonline.com/en/news/somalia/somalia-southwest-state-leader-on-visit-to-jubaland
Томбукту

Томбукту немесе Тимбукту (; , тамашек Tin-Bouktou) — Малидегі қала. Нигер өзенінен 13 шақырым қашықтықта, орталық бөлігінің солтүстігінде орналасқан. Өзін-өзі мемлекет деп жариялаушы Азавад астанасы (2012-2013). Халық саны 35330 адамды құрайды (2012 ж.). Тарихы Томбукту 11. ғасырда құрылған, және ол ғасырлар бойы Сахара шөлінің оңтүстік шекарасындағы маңызды сауда орталығы болған. Қала экономикалық өркендеуіне 14 ғасырдың бірінші жартысында Манса Мұса кезінде жетті. Осы уақыт ішінде Тимбукту аймақтағы зияткерлік және исламдық рухани орталық болды. Бүгінде қалада бірнеше ірі медреселер, соның ішінде Санкоре медресесі , сондай-ақ Батыс Африкадағы ең көне үш мешіт бар. 16 ғасырда Марокконың, 19 ғасырда Францияның қол астында болды. 1960 жылы Мали тәуелсіздік алған соң Мали құрамына енді. 2012 жылы Томбукту Ислам экстремистерінің бақылауына өтіп, жаңа құрылған Азавад астанасы болды. 2013 жылы Азавад француз әскерлері мен Мали әскерлері тарапынан жеңіліске ұшырады. Дереккөздер Сілтемелер *http://www.loc.gov/exhibits/mali * https://web.archive.org/web/20051029173148/http://www.manntaylor.com/battuta.html
Рамалла

Рамалла - Палестинаның Батыс Жағалауындағы қала. Рамалла Эль-Бира провинциясының орталығы, тәуелсіздігі мойындалмаған Палестинаның астанасы. Ол Иерусалимнің солтүстігінде, 10 шақырым қашықтықта орналасқан. Фактілер * Рамалла — Палестина ұлттық әкімшілігінің және Палестина Президенттігінің орналасқан жері. * Рамалла білім, мәдениет және сауда орталығы. * Рамаллада шамамен 300 000 адам тұрады. * Рамалла Израиль әскерлерінің бақылауында, бірақ Палестина ұлттық әкімшілігі өзін-өзі басқарады. * Рамалла қаласы қауіпсіздік жағдайының тұрақсыздығына байланысты қиындықтар мен қауіп-қатерлермен күресуде. Қосымша ақпараттар * Тіл: Араб тілі * Діні: Ислам * Климат: Жылы, құрғақ климат * Көрікті жерлер: Рамаллада тарихи мешіттер, музейлер және саябақтар бар. Тарихы Орта ғасырларда Рамалла Осмалы империясының бақылауында болған. 19 ғасырда Рамалла христиан және мұсылман халықтарының орталығына айналған. 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рамалла Британ империясының бақылауына өткен. 1948 жылы Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін Рамалла Иордания бақылауында қалған. 1967 жылы Алты күндік соғыс кезінде Израиль Рамалланы бақылауға алған. 1990-жылдары Осло келісімдерінен кейін Рамалла Палестина ұлттық әкімшілігінің бақылауына өткен. Дереккөздер
Ханкенді

Ханкенді — Әзербайжандағы қала. 1991 (де-факто 2023) жылға дейін Степанакерт аталған. Географиялық сипаттамасы Ол Кіші Кавказдың Қарабақ жотасының шығысындағы Қарқаршай өзенінің аңғарында орналасқан. Теңіз деңгейінен 850 метр биіктікте, таулармен қоршалған. Таулы аймақта орналасқандықтан, оның климаты континенталды болып саналады. Жаз ыстық және құрғақ, ал қыс салқын және қарлы болады. Жаз айларында температура 25-30 градус Цельсийге дейін көтеріледі. Күн көп шығады, жауын-шашын аз. Қыс айларында температура -5-тен 5 градус Цельсийге дейін төмендейді. Қар жиі жауады, кейде қарлы борандар болады. Тарихы Қала V ғасырдың соңында Вараракн армян қонысы ретінде пайда болды. Өз тарихында Вараракн Кавказ Албаниясының (VIII ғасырдың басына дейін), Хачен армян князьдіктерінің (XVI ғасырға дейін) және Варанданың (XVIII ғасырға дейін) құрамына кірді. 1822 жылы Қарабақ Ресейге қосылғанға дейін бұл құрылымдар көршілес қуатты державаларға: Араб халифаты, Армян патшалығы, Селжүк империясы, Моңғол және Түрік хандықтары және Иран әулеттеріне тәуелді болды. XVIII ғасырдың ортасында Вараракн 1822 жылы Ресей таратқан Қарабақ хандығының құрамына кірді. Императорлық билік қаланы Елизаветполь губернаторлығына қосып, атауын Ханкеди (әзірбайжан тілінде «хан ауылы») деп өзгертті. Кеңес билігі кезінде (1923 жылы) Ханкеди армян революционері Степан Шаумянның құрметіне Степанакерт деп өзгертілді. Сонымен бірге қоныс қалаға және Таулы Қарабақ автономиялық облысының әкімшілік орталығына айналды. 1988-1994 жылдар Степанакерттен Әзербайжан халқының қуылуы, СҚР жариялануы және танылмаған республика мен Әзербайжан арасындағы әскери қақтығыспен есте қалды. 1990-жылдардағы Қарабақ соғысы кезінде Степанакерт қиындықтар мен қауіп-қатерлерге ұшырады. Армения мен Әзербайжан арасындағы талас ұзақ жылдарға созылды. 1991 жылдан 2023 жылға дейін өздігінен жарияланған мемлекет, халықаралық деңгейде мойындалмаған Арцах немесе Таулы-Қарабах Республикасының орталығы болған. 2023 жылы түпкілікті Әзербайжан қарамағында қалды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қарабақ қақтығысы кезінде зардап шеккен қала қалпына келтіріліп, инфрақұрылымымдары қалыптастырылуда. Әзірбайжан-Өзбекстан бірлескен тігін фабрикасы «Businesstex JV» 2024 жылдың қараша айында ашылды. Қаланың бас жоспарын "Chapman Taylor" компаниясы әзірлеуде. 2024 жылдың 24 қыркүйегінде «Ханкенді» футбол клубы құрылды. Команда 2024/25 маусымында аймақтық лигада ойнай бастады. Дереккөздер Сілтемелер * http://imyerevan.com/ru/society/view/206
Сухум

Сухум — Грузиядағы қала, тәуелсіздігі мойындалмаған Абхазия Республикасының астанасы. Сухум республиканың орталық бөлігінде және Қара теңіз жағалауында орналасқан. Ресеймен шекарадан 107 км қашықтықта. Тарихы Орта ғасырларда Цхуми қаласы Грузия патшалығының құрамында болды. 16 ғасырда Абхазия территориясы түріктердің қол астында болды. 1578 жылы олар қаланы басып алды, оны Сухум-Кале деп атады 1724 жылы бекініс қайта салынды. 18 ғасырдың аяғынан 1864 жылға дейін қала Абхаз княздігінің астанасы болды. Абхаздар бекіністі түріктерден қайтарып алды. 1810 жылы 17 ақпанда Абхазияның Ресейге қосылуы туралы манифестке қол қойылды. 1992 жылы желтоқсанда мойындалмаған Абхазия Республикасының Жоғарғы Кеңесі Сухумиді Сухум деп өзгерту туралы қаулы шығарды. Бауырлас қалалар Дереккөздер Сілтемелер * * http://www.sukhumcity.ru/
Цхинвал

Цхинвали (, ; , ) — Оңтүстік Кавказдағы және Грузиядағы қала, тәуелсіздігі мойындалмаған Оңтүстік Осетияның астанасы. Негізгі ақпарат * Халық саны: 30,000 шамасында (ресми деректер жоқ) * Тіл: Осетин тілі * Діні: Христиан діні (Шығыс православие) * Географиялық орналасуы: Кавказ тауларында, Оңтүстік Осетияның солтүстігінде орналасқан. Тарих * Цхинвали ежелгі қала, оның тарихы біздің эрамызға дейінгі кезеңге барып тіреледі. * Қала атауы осы қалада өмір сүрген “Хинви” тайпасының атынан шыққан. * 18 ғасырда Цхинвали Ресей империясының құрамына кірді. * 1991 жылы Оңтүстік Осетия Грузиядан тәуелсіздік жариялады, бірақ халықаралық деңгейде танылмады. * 2008 жылы Оңтүстік Осетия мен Грузия арасындағы соғыс болды. * Осы күні Цхинвали Оңтүстік Осетияның саяси және экономикалық орталығы болып саналады. Халқы Бауырлас қалалар * Тирасполь * /Сухуми * Архангельск, Ресей — 2009 ; * Владикавказ, Ресей — 2010 ; * Саратов, Ресей — 2010 ; * Сергиев Посад, Ресей — 2012 ; * / Керчь — 2019 ; * Владивосток, Ресей — 2021 ; * Черкесск, Ресей — 2022 . Дереккөздер
Жандарбек Сәдуұлы Жанзақов

{{Мемлекеттік қайраткер - - - } }} Жандарбек Сәдуұлы Жанзақов (8 қаңтар 1966, Речное ауылы, Демьянов ауданы, Қостанай облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері жоғары қолбасшылығының өкілі, вице-адмирал, Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы (2009-2018). Өмірбаяны 1966 жылы 8 қаңтарда Қостанай облысы, Демьянов ауданы, Речное ауылында дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң 1983 жылдан 1988 жылға дейін С.О. Макаров атындағы Тынық мұхиты жоғары әскери-теңіз мектебінде «Кемені қаруландыру» мамандығы бойынша курсант болды. 1988 жылдан бастап офицерлік қызметте істейді. 1988-1995 жылдары — үлкен сүңгуір қайықтағы торпедо тобының командирі болды. 1995-2000 жылдары — жеке кемелер дивизиясының командирі болды. 2000-2003 жылдары — Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Штабтар басшылары комитетінің Жедел жоспарлау департаментінің аға офицері, бөлім басшысы қызметін атқарды. 2001-2004 жылдары Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Ұлттық қорғаныс университетінде білім алды. 2003-2008 жылдары — Әскери-теңіз күштері басқармасының басшысы, «Батыс» өңірлік қолбасшылығы қолбасшысының орынбасары болды. 2008-2010 жылдары — Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігі Бас штабының Әскери академиясының тыңдаушысы болды. 2008-2009 жылдары — Әскери-теңіз күштері бас қолбасшысының бірінші орынбасарының міндетін атқарушы – Қазақстан Республикасы ҚК ӘТК Бас штабының басшысы болды. 2009 жылдан бастап — Қазақстан Республикасы ҚК Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 5 мамырдағы Жарлығымен оған вице-адмирал шені берілді. 2018 жылғы 18 сәуірде Мемлекет басшысының Өкімімен Жанзақов Жандарбек Сәдуұлы Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы қызметінен босатылды. 2020 жылдың 21 мамырында Ақмола гарнизоны Әскери сотының үкімімен Жандарбек Жанзақов қызметтік өкілеттігін асыра пайдаланды деген айыппен алты жылға бас бостандығынан айырылып, сот шешімімен вице-адмирал әскери атағынан айырылды. Әскери прокуратураның мәліметінше, офицер флоттың қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету жөніндегі тапсырмаларды орындау кезінде мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы бұзып, кемелерді арқандап тұрғаны үшін кінәлі. 2023 жылдың ақпанында Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Жандарбек Жанзақовқа қатысты ақтау үкімін шығарды. Дереккөздер
Мадейра

Мадейра — Португалияға тиесілі, Атлант мұхитында орналасқан, вулкандық шығу тегі бар архипелаг-ел. Астанасы Фуншал қаласы. Португалиядан 1000 шақырым, Африканың батысынан 500 шақырым қашықтықта орналасқан. Мадейра Португалияның бір бөлігі ретінде Еуропалық Одаққа кіреді. Тарихы Мадейра аралдары шамамен 20 миллион жыл бұрын теңіз түбінен атқылаған вулкандардың нәтижесінде пайда болған. Аралдарды 1418 жылы португал теңізшілері, Жуан Закариас және Тристан Ваз Тешейра ашқан. Португалдар Мадейраны колонияға айналдырып, аралды мекендеуді бастаған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралда әскери база орналасқан, бұл оның дамуына кері әсерін тигізген. Негізгі ақпарат * Астанасы: Фуншал * Халық саны: 245,000 шамасында * Тілі: Португал тілі * Діні: Христиан діні (католицизм) * Ауданы: 741 шаршы шақырым * Валютасы: Еуро * Спорт: Екі клубы Португалия чемпонатында ойнайды: "Маритиму" және "Насьонал Фуншал". Атақты футболшы Криштиану Роналду Мадейрада дүниеге келген. Дереккөздер Сілтемелер * * *
Эпарсе аралдары

Эпарсе аралдары — Үнді мұхитында орналасқан Францияға тиесілі аралдар. Қазақшаға тікелей аударғанда "шашыраңқы аралдар" деген мағына береді. Бұл аралдардың тұрақты тұрғындары жоқ және негізінен ғылыми зерттеу мен әскери мақсаттарда пайдаланылады. 1772 жылы француздар ашқан. Аумақтың жалпы ауданы 38,6 км², халқы 56 адам (ғылыми станциялардың қызметкерлері). Аралдары Арал карталары
Грютвикен

“Грютвикен” — Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сэндвич аралдарында орналасқан Ұлыбританияның зерттеу станциясы. Тарихы Грютвикен 1904 жылы Норвегиялық кит аулаушы Карл Антон Ларсен мен оның топтастары құрған. Бұл станция 1904-1905 жылдары кит аулау үшін пайдаланылған. 1912 жылы станция жабылып, 1917 жылы қайта ашылған. 1920-1930 жылдары станция кит аулау мен зерттеу үшін пайдаланылған. Қазіргі уақытта Грютвикен Оңтүстік Георгия және Оңтүстік Сандвич аралдарындағы Жаңа Зеландия зерттеу станциясы болып табылады. Грютвикенде зерттеу жұмыстары жүргізіліп, туристер қабылданады. Сонымен қатар станцияда кит аулау тарихын көрсететін мұражай бар. Сілтемелер * https://dzen.ru/a/XeQUST2HNgCu7tmd
Сергей Николаевич Громов

Сергей Николаевич Громов (6 қаңтар 1959 жыл, Ақсу ауылы, Ақсу ауданы, Талдықорған облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, Сенат төрағасының (2016—2019) және экология (2019—2021) мен қорғаныс министрінің орынбасары (2011—2013), экономика ғылымдарының кандидаты. Өмірбаяны 1959 жылғы 6 қаңтарда Ақсу ауылы, Ақсу ауданы, Талдықорған облысы, Қазақ КСР, КСРО (қазіргі Жетісу облысы, Қазақстан) дүниеге келді. Мансабы * 1981–1983 — Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтының оқытушысы, комсомол комитетінің хатшысы; * қаңтар 1983–қараша 1983 — Қазақстан ЛКЖО Жамбыл облыстық комитетінің бөлім меңгерушісі; * 1983–1985 — Жамбыл облысы Қазақстан ЛКЖО-ның Жуалы аудандық комитетінің бірінші хатшысы; * 1985–1988 — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, «Билікөл» совхозының партия комитетінің хатшысы; * 1988–1991 — Жамбыл облысы Қазақстан Компартиясы Луговой аудандық комитетінің екінші хатшысы; * 1991–1992 — Ресей Краснояр өлкесінің «Крымский» Агроөнеркәсіп комбинаты сыртқы экономикалық байланыстар тобының бас маманы; * 1991–1993 — «Ресей аграрлық технологиялар» АҚ өндіріс жөніндегі бас директоры; * 1993–1994 — «Алтрос» фирмасы» АҚ Бас директорының бірінші орынбасары; * 1994–1996 — «Алтрос-Агро» фирмасы» ЖШС бас директоры; * 1996–1997 — «Халықаралық жүйелік және технологиялық зерттеулер институты» ЖШС директорының сыртқы байланыстар жөніндегі орынбасары; * 1997–1998 — «FE SAInt» фирмасының инвестициялар бойынша аға менеджері, «Союз-Мұнай» ЖШС өкілдігінің директоры; * 1998–2001 — Жамбыл облысы Меркі ауданының әкімі; * 2001–2003 — Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары; * қаңтар 2003–маусым 2003 — Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша индустрия, сауда және шағын бизнесті қолдау департаментінің директоры; * 2003–2007 — Қазақстан президенті әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы; * 2007–2008 — «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясының (қазіргі Аманат) аппарат басшысы, төрағаның орынбасары; * 2008–2011 — «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясының (қазіргі Аманат) хатшысы; * 2011–2013 — Қазақстан қорғаныс министрінің орынбасары; * 2013–2016 — Қазақстан парламенті сенатының депутаты, халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік жөніндегі тұрақты комитетінің мүшесі; * 2016–2019 — Қазақстан парламенті сенаты төрағасының орынбасары; * 2019–2021 — Қазақстан экология, геология және табиғи ресурстар министрінің орынбасары; * 2021 — Сенат жанындағы сенаторлар кеңесінің мүшесі. Білімі 1981 жылы Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (қазіргі Тараз университеті) инженер-гидротехник, 1991 жылы Алматы саясаттану және менеджмент институтын (қазіргі КИМЭП) саясаткер және 2002 жылы Тараздағы Әулие-Ата университетін заңгер мамандығы бойынша тәмамдады. Жеке өмірі Үйленген, екі баласы бар: қызы Людмила (1982 жылы туған) мен ұлы Сергей (1986 жылы туған) Громовтар. Марапаттары мен атақтары Громовтың атақ пен марапат тізімі: * Экономика ғылымдарының кандидаты * Құрмет ордені * Ерен еңбегі үшін медалі * Достастық ордені Дереккөздер
Эпископи

Эпископи — Кипрде орналасқан аумақтар, онда британдық әскери базалар орналасқан. Аттас шығанақтың жағасында орналасқан. Акротири мен Декелияның орталығы. Эпископи 1953 жылы Акротиридің батыс бөлігінде, Кипр тәуелсіздігі жарияланғанға дейін құрылған. Дәл осы Эпископиде кипрлік гректердің аралдағы әскери базалардың орналасуына наразылық білдірген демонстрациялары жиі өтеді. Кипрде Эпископи деген тағы екі ауыл бар - Лимамссол аймағында және Пафос аймағында. Сілтемелер * [http://www.sba.mod.uk/ Акротири және Декелия]
Қаламқас-теңіз

Қаламқас-теңіз — Қазақстанның теңіздегі мұнай кен орны. Бозащы түбегінен солтүстік-батысқа қарай 150 км жерде орналасқан. 2002 жылы 3 қыркүйекте ашылды. Кен орнының бастапқы операторы «AgipKCO» компаниясы, кейінірек «Agip» компаниясы кіретін North Caspian Operating Company (NCOC) консорциумы болды. Қаламқас теңізінің геологиялық қоры 284 млн тонна мұнайды, ал алынатын қоры 50,7 млн тоннаны құрайды. 2019 жылдың қазан айында инвесторлар рентабельділігі төмен болғандықтан Қаламқас-теңіз (NCOC) және Хазар (КМОК) кен орындарын игеруден бас тартып, мемлекет меншігіне қайтарылғаны туралы хабарланған болатын. 2021 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ресейлік «Лукойл» компаниясымен бірге осы екі кен орнын игерудің басталғанын хабарлады. 2021 жылдың қарашасында «ҚазМұнайГаз» пен «Лукойл» Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы «Қаламқас-теңіз» және «Хазар» жобасының қағидаттары туралы келісімге қол қойды. Дереккөздер
Солтүстік Аққар мұнай кен орны

Солтүстік Аққар — Қазақстандағы мұнай-газ кен орны. Маңғыстау облысы Қарақия ауданында, Жетібай мұнай кәсіпшілігінен солтүстік-батысқа қарай 20 км жерде орналасқан. 1989 жылы ашылған. Кен орнын өнеркәсіптік игеру 1992 жылы басталды. Солтүстік Аққар — Аққар кен орнының бір бөлігі болып келеді. Солтүстік Аккардың өнімді түзілімі триас дәуіріне жатады. Өнімді жыныстар 2900-3200 метр тереңдікте орналасқан. Мұнайдың тығыздығы 0,85 г/см3. Құрамында парафин 19,4%. Мұнайдың тұтқырлығы 0,9 мПа/сек. Мұнайдың геологиялық қоры 10 млн тонна, ал газ қоры 0,3 млрд м3 құрайды. Солтүстік Аққарды игеруді қазақстандық мұнай компаниясы «Маңғыстаумұнайгаз» ААҚ және оның «Жетібаймұнайгаз» өндірістік бөлімшесі жүзеге асырады. Мұнай өндіру 25 мың тоннаны құрады. Қорлары мен өндірісі 2017 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша Солтүстік Аққар кен орнындағы В+С1 геологиялық қоры 10,564 млн тонна мұнайды, ал В+С1 алынатын қоры 3,322 млн тонна мұнайды құрады. Кен орнындағы өндіру 1992 жылы басталып, 2017 жылдың соңына дейін 0,60 млн тоннаны құрады – бұл B+C1 санаттары бойынша ресми бекітілген БГМҚ шамамен 5,7%. Өндіру 14 ұңғымамен жүзеге асырылады. Дереккөздер
Керік сарайы

Керік сарайы — Кениядағы Найроби қаласының маңындағы Карен қаласындағы шағын үй. Керік орталығымен бірге бұл Ротшильд керіктерін сақтау бағдарламасының сайты. Мұнда кіші түрлердің болуын қамтамасыз ету үшін олар өсіріліп, қайтадан жабайы табиғатқа жіберіледі. Манор шотландтық аңшылық үйден кейін жобаланған. 1932 жылы атақты кондитерлік брендке ие болған Макинтош отбасының мүшесі сэр Дэвид Дункан Найробидің оңтүстік шекарасындағы Мбагати өзенінің жағасында сатып алған 61 гектар жерге салған. 1960 жылы жылжымайтын мүлікті инвестор сатып алып, ғимарат апатты жағдайға жеткенше жалға берді. 1974 жылы ғимаратты 6,1 га жермен бірге ерлі-зайыптылар Джок пен Бетти Лесли-Мелвилс сатып алды, содан кейін олар тағы 24 га сатып алды; тағы 16 гектар жерді Питер Берд сатып алып, сыйға тартты. Осылайша, игіліктің аумағы 47 гектарға жуық жерді ала бастады. Мүлікті сатып алғаннан кейін көп ұзамай Бетти Лесли-Мельвилс Кениядағы Ротшильд жирафтарының жалғыз мекендейтін жерін Эльдоретке жақын жерде мемлекет экономикалық қызмет үшін сатып жатқанын білді. Бұл кіші түрлердің сөзсіз өліміне әкеледі. Өз меншігі аумағында осы жануарларды құтқару орталығын құрды. Қазір 1972 жылы Джок Лесли-Мельвилс негізін қалаған Африкадағы жойылып бара жатқан жабайы табиғат трестінің қамқорлығында. Дәстүр бойынша мұндағы үй жануарлары қор жұмысына елеулі үлес қосқан адамдардың құрметіне аталған. 1983 жылы Бетти Лесли-Мельвилстің бірінші некесінен ұлы Рик Андерсон әйелімен бірге жылжымайтын мүлікке көшіп келді, келесі жылы қонақтар кіреберіс есік пен жатын бөлменің терезелерінен жирафтарды тамақтандыруға болатын шағын қонақүй ашты. Мүлікте алты жатын бөлме бар, олардың біреуі жазушы Карен Бликсен мұраға қалдырған заттармен жабдықталған. Қонақ үйден түскен барлық қаражат іргетас жобаларына жұмсалады. Әр түрлі уақытта Мик Джаггер, Уолтер Кронкайт, Джонни Карсон, Брук Шилдс, Ричард Чемберлен, Ричард Брэнсон, Эван МакГрегор және Чарли Бурман жылжымайтын мүлікте қалды. 2009 жылдың наурыз айында жылжымайтын мүлікті ерлі-зайыптылар Майки мен Таня Карр-Хартли сатып алды. Қазіргі уақытта Тамими-гроуп қонақ үйлер желісінің бөлігі болып табылады. Дереккөздер
Брейдс (Монтсеррат)

Брейдс (Брейдс-Истейт; ) — Монтсеррат аралындағы кент, елдің уақытша астанасы. Аралдың солтүстігінде орналасқан. Халқының саны 1000 адам. 1997 жылы бұрынғы астанасы Плимутта вулкандар атқылап, қаланы жоқ қылып жіберген соң астана Брейдске көшірілді. Қалада бірнеше шағын дүкендер, банк, Royal Bank of Canada бөлімшесі, мемлекеттік кеңселер, пошта бөлімшесі, кітапхана және дәріхана бар. Дереккөздер Сілтемелер *https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Brades
Боттом

Боттом — Нидерландқа қарасты Сава аралының әкімшілік орталығы. Халқының саны 495 адам. Сипаттамасы Қаланың іргесі 1632 жылы қаланған. Аралдың оңтүстік батысында орналасқан. Қаланың оңтүстігінде (1,5 км), Форт шығанағында аралдың порты орналасқан. Орталығында Бас алаң, оның ортасында 1989 жылы есірткі сатушылармен қақтығыс кезінде қаза тапқан полиция қызметкері Чарльз Сэмюэльдің бюсті орналасқан. Халқы Дереккөздер Сілтемелер * https://www.britannica.com/place/Saba-island-West-Indies
Густавия

Густавия (французша Gustavia) — Солтүстік Америкадағы қала, Францияға қарасты 2007 жылы құрылған Сент-Бартельми қауымдастығының астанасы (бұған дейін Сан-Бартелеми Гваделупаның шетелдегі департаментінің шалғайдағы аймағы болған). Халқы - 2300 адам (2005 ж) . Климаты тропикалық, шілденің орташа температурасы 29°C, орташа максимум 32°C, қаңтардың орташа температурасы 26°C, орташа минимум 23°C. 1878 жылы Густавия бүкіл Сент-Бартельми аралының бөлігі ретінде қайтадан Францияға өтті. Галерея Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20071015234649/http://www.st-barths.com/gustavia.html Сен-Бартельми] * [http://www.histdoc.net/history/gustaf.html История Тарихы] * [https://ontheworldmap.com/st-barts/city/gustavia/ Картасы]
Сен-Пьер (Сен-Пьер және Микелон)

Сен-Пьер — Сен-Пьер және Микелон аралдарында орналасқан, Францияға тиесілі кішкентай қала. Шамамен 6 мың адам тұрады. Экономикасы балық аулау мен туризмге негізделген. Қалада порт және аэропорт бар. Тарихы Аралдарды ертеде бейгуиндер (француз балықшылары) мекендеген. 1604 жылдан бастап аралдар француз колониясы болды. 1713 жылы Утрехт келісімі бойынша аралдар Ұлыбританияға берілді. 1763 жылы аралдар Францияға қайтарылды. 1946 жылға дейін аралға ағылшындар мен француздар кезек-кезек иелік етті. Содан бері Франция қарамағында. Климаты Сен-Пьер және Микелон аралдарында теңіздік климат басым. Жыл бойы ылғалдылық жоғары. Жазы салыстырмалы түрде жылы және құрғақ болады. Орташа температура 15-18 градус Цельсий болады. Суық қыс: Қысы қатты суық болады, бірақ қатты аяз бола бермейді. Орташа температура 0 градустан төмен болады. Жауын-шашын: Жыл бойы жауын-шашын мол болады. Жауын-шашынның көп бөлігі күз бен қыста жауады. Лабрадор ағысы Солтүстік Атлантикадан келіп, аралдарға суықтық әкеледі. Галерея Сілтемелер * https://www.citypopulation.de/en/stpierremiquelon/
Дуглас (Мэн аралы)

Дуглас — Мэн аралының астанасы және ең үлкен қаласы. Ол аралдың шығыс жағалауында Дуг және Глас өзендері қосылған нүстеде орналасқан. Дуглас аралдың туристік орталығы саналады. Қалада көптеген дүкендер және сауда орталықтары бар. Географиясы * Халқы: 27 мың адам (2016 жылғы деректер бойынша) * Ауданы: 4 шаршы шақырым * Дуглас қаласы солтүстік-шығыс жағынан Дуглас шығанағымен шектеседі, ол Ирландия теңізінің бір бөлігі болып табылады. Қаланың жағалауында табиғи порт орналасқан. * Дуглас қаласының климаты теңіздік климат пен сипатталады, яғни салқын жаз және жылы қыс болады. Жауын-шашын мол, және тұман жиі кездеседі. * Тарихы Қаланы 10 ғасырда викингтер негіздеген деп болжайды. 13 ғасырда Ағылшындар аралды басып алғаннан кейін, Дуглас қаласы маңызды сауда орталығына айналды. 19 ғасырда қалада туризм дамыды. Дереккөздер Сілтемелер *https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-isle-of-man-35411096
Сент-Питер-Порт

Сент-Питер-Порт (, ) — Гернси аралының астанасы және ең ірі қаласы. Нормандия аралдарының бірі болып табылатын Гернси аралының оңтүстік-шығыс жағалауында Франциядан шамамен 30 миль (48 км) қашықтықта, Англиядан 70 миль (113 км) қашықтықта орналасқан. Халқының саны 16488 адам (2001) Тарихы Сент-Питер-Порт 16-шы ғасырда салынған Сент-Питер-Порт қамалы сияқты тарихи ғимараттармен, тар көшелермен және тас төселген алаңдармен белгілі. 11-ші ғасырда Сент-Питер-Порт қаласы құрылып, ол сауда және балық аулау орталығына айналған. 12-ші ғасырда Гернси аралдары Англияға қосылған. 16-шы ғасырда Сент-Питер-Порт қамалы салынған. Климаты Жеңіл, ылғалды, мұхиттық климат. Жаз салқын және қыс жұмсақ. Атақты тұлғалары * Виктор Гюго — француз жазушысы (1856—1870) * Мэйбл Коллинз — теософ * Питер Ле Льевре — суретші, археолог * Мэттью Ле Тиссье — англиялық футболшы, «Саутгемптон» клубында ойнаған. Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20060816005616/http://www.visitguernsey.com/stpeterport/
Сент-Хелиер

Сент-Хелиер (, , норм. Saint Hélyi) — Ұлыбританияға тиесілі Джерси аралының астанасы және ең ірі қаласы. Ол Нормандия аралдарының бірі болып табылады және Ла-Манш бұғазында орналасқан. Аумағы 10,6 шаршы шақырым, халқ 28 300 адам (2001). Тарихы Қаланың іргесі 1155 жылы қаланған. Англия мен Франция арасындағы ұзаққа созылған соғыстар кезінде, Сент-Хелиер екеуінің де шабуылдарына ұшыраған. Георграфиясы Джерси аралының оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Сент-Хелиердің порты аралдың сауда және экономикалық дамуында маңызды рөл атқарады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20070417153126/http://www.parish.gov.je/st_helier/ Сент-Хелиер]
Лонгйир

Лонгйир және Лонгиир или Лонгиер немесе Лонгйирбюэн) — Норвегияның Шпицберген архипелагында орналасқан қала. Солтүстік поляр шеңберінен солтүстікке қарай 1200 шақырым жерде орналасқан, әлемдегі ең солтүстік қала. Норвегияға қарасты Свальбард профинциясының орталығы. Халқы 2548 адам (2001) Свальбард — жердегі ең солтүстік әуежай. Тарихы 1896 жылы Норвегиялық “Арктика Көмір Компаниясы” құрылды, ол 1900 жылы Лонгйирде көмір өндіре бастады. 1906 жылы Лонгйирде алғашқы тұрақты қоныс салынады. 1920 жылы Шпицберген туралы халықаралық келісім (Свальбард трактаты) жарияланды. 1930 жылдары қалада мектеп, аурухана, почта және басқа да инфрақұрылымдар пайда болды. 1941 жылдары Лонгйирді неміс әскерлері басып алады. 1945 жылы қала босатылады. Лонгйир Норвегияның бір бөлігі ретінде танылды, бірақ Свальбард трактаты бойынша халықаралық жағдайға ие болды. Мәдениеті * Мұражайлар: Свальбард мұражайы, Лонгйир көмір шахталары мұражайы және басқа да мұражайлар қаланың тарихы мен мәдениетімен танысуға мүмкіндік береді. * Көркемдік орталықтар: Лонгйирде көркемдік орталықтар, галереялар және театрлар жұмыс істейді. * Музыка және би: Қалада әртүрлі музыкалық топтар, оркестрлер және би топтары бар. * Спорт: Лонгйирде шығыс шаңғысы, сноуборд, жүзу және басқа да арктикалық спорт түрлері дамыған. * Фестивальдар: Лонгйирде жазғы фестивальдер, мұз мүсін жарыстары және басқа да мерекелік шаралар өткізіледі. Дереккөздер Сілтемелер
Тирасполь

Тирасполь - Молдовадағы қала, Днестр өзені бойында орналасқан, тәуелсіздігі мойындалмаған Транснистрия Республикасының астанасы. Халқы 129 мың адам (2022 жыл) Тирасполь - ірі өнеркәсіптік орталық. Қалада машиналар жасау, электроника, тоқыма және тамақ өндіру кәсіпорындары жұмыс істейді. Тираспольда тұратындардың көпшілігі орыс тілінде сөйлейді, бірақ украин және молдован тілдері де кең таралған. Тарихы 1792 жылы Тираспольдың негізін Ресей империясының әскери қолбасшысы Александр Суворов қалады. Қала Ресей империясының шекарасын қорғау мақсатында салынған. Бастапқыда қала “Тирасполь кенті” деп аталды және әскери қоныс болып саналды. 19 ғасырда Тираспольда сауда және өнеркәсіп дамыды. Қалада тоқыма, былғары және тамақ өндірісі жұмыс істей бастады. 1795 жылы Тираспольға қала статусы беріледі. 1929-40 жылдары Тирасполь Молдова АССР-інің астанасы болады. 1991 жылы Молдова тәуелсіздік алғаннан кейін, Транснистрия Республикасы өзін тәуелсіз деп жариялайды, Тирасполь оның астанасы болды. Бауырлас қалалар * Украина: Николаев, Тернополь, Херсон, Черкассы * Германия: Айленбург * Ресей: Волгоград * Беларусь: Минск * Абхазия: Сухум * Норвегия: Тронхейм * Израиль: Ашдод * Португалия: Сантарен * Молдова: Бельцы, Комрат * Оңтүстік Осетия: Цхинвал Дереккөздер Сілтемелер
Футболдан Қырғызстан суперкубогы 2024

Футболдан Қырғызстан суперкубогы 2024 (қырғ. Кыргызстандын футбол суперкубогу 2024) — Қырғыз суперкубогының 12-ші жарысы. Матч 20 қазан күні Бішкекте өтті. Онда "Абдыш-Ата" және "Мурас Юнайтед" клубтары кездесіп, "Абдыш-Ата" 1:0 есебімен жеңіске жетті. Жалғыз голды 25-минутта Қайрат Жырғалбек уулу соқты. Қатысушылар Матч Детальдар Дереккөздер
Жылқыны қолға үйрету

Жылқыны қолға үйрету - жабайы жылқыны алғаш рет қолға үйрету, оны шаруашылық һәм азық үшін және әскери құрал-саймандар жасау үшін алғаш қолға үйрету болып табылады. Үй жылқысы б.з.б 5-3 мыңжылдықтарда қолға үйретілгені дәлелденіп отыр. Осыдан бастап жылқы үй жануары ретінде қолға ұсталып бағыла бастады. (Тарпаңға ұқсас қазіргі жылқының суреті, 2004, Сабабург, Германия) Тарпаң Жылқыны қолға үйрету алғаш қазақ даласында болғаны даусыз.Оған дәлел ретінде Ботай мәдениетін атай аламыз (қазіргі Қазақстан аумағында орналасқан.) Палеолит дәуірінде үңгірлердің қабырғаларында жылқылар жиі бейнеленген, бірақ олар жабайы жылқы болып табылады,ол салынған суреттер ежелгі адамдардың аң аулаған суреттері екені белгілі.Арбаға жегілген аттардың ең алғашқы суреттері б.з.д XX ғасырдағы Таяу Шығыстағы қабірлердің қабырғаларында күні бүгінге дейін сақталған.
Нұрқожа Аралбекұлы Қайпанов

Нұрқожа Аралбекұлы Қайпанов (1998 жылы 21 маусым, Қызылорда облысы, Қазақстан) — Қазақстанның еркін күрес шебері, әлем чемпионы (2024), бірнеше мәрте Азия чемпионы. Солтүстік Қазақстан облысының атынан сынға түседі. Спорттық мансабы 2018 жылы 70 кг салмақ дәрежесінде жастар арасындағы Азия чемпионатында қола жүлдегер атанды. 2019 жылы 70 кг салмақ дәрежесінде Азия чемпионы болды. 2019 жылы әлем чемпионатында финалда ресейлік балуан Давид Баевке есе жіберді. 2021 жылы 74 кг салмақ дәрежесінде Азия чемпионы атанды. 2021 жылы Қайпанов Азия чемпионатында 74 кг салмақ дәрежесінде екінші рет чемпион атанды. Бірақ сол жылы өткен әлем чемпионатында алғашқы айналымда Иран спортшысына 0:12 есебімен ұтылып, нәтижесінде жарысты 29-орынмен аяқтады. 2023 жылы VI жазғы Спартакиадада (Қазақстан чемпионатында) жартылай финалда Дархан Есенғалиге ұтылды. Қола медаль үшін өткен белдесуде Қанат Мусабековке жол берді. 2023 жылдың қыркүйегінде Белградта өткен лицензиялық әлем чемпионатында 1/8 финалда америкалық Кайл Дейкке, ал жұбаныш белдесуінде жапондық Даити Такатаниге ұтылып, Париждегі Олимпиада ойындарына жолдама алудан тыс қалды. 2024 жылы сәуір айында Бішкекте өткен лицензиялық турнирде Қайпанов тағы бір мүмкіндік алды, бірақ жартылай финалда ирандық Йонес Эмамишоғайға 0:11 есебімен жеңіліп, Парижге жолдама алу мүмкіндігін жіберіп алды. 2024 жылы 70 кг салмақ дәрежесінде әлем чемпионы атанды. 2024 жылы қыркүйек айында Тирон қаласында (Албания) өткен әлем чемпионатында Қайпанов тағы бір тарихи жетістікке жетті. Финалда 70 кг салмақ дәрежесінде жапондық Есиносукэ Аоягимен белдесіп, 5:3 есебімен жеңіске жетті. Жапондық балуан UWW рейтингісінде 4-ші орында болса, Қайпанов 21-ші орында еді, алайда бұл айырмашылық қазақ балуанының жеңісіне кедергі келтірмеді. Бұл жеңіс Қайпановты әлем чемпионы етті және Қазақстанның еркін күрес тарихындағы екінші әлем чемпионы ретінде тарихта қалдырды. Қазақстанның еркін күрес тарихында Қайпановтың есімі екінші әлем чемпионы ретінде алтын әріптермен жазылды. Алғашқы алтын медальді 2023 жылы Ризабек Айтмұхан 92 кг салмақта жеңіп алған болатын. Отбасы * әйелі Марина Қайпанова-Седнева. Дереккөздер
Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2024

Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2024 — турнирдің 33-ші маусымы. 13 команда қатысты. 14-ші команда "Ақсу" чемпионат басталардан алдын қаржы тапшылығына байланысты жарыстан шығып қалды. География Стадиондар Статистика Турнир кестесі Нәтижелер Мергендер Жуан Паулу Ислам Чесноков Николай Сигневич - 10 голдан Дереккөздер Сілтемелер *https://football.kulichki.net/kz/
Кисуму мұражайы

Кисуму мұражайы — 1980 жылы Кисуму-Керичо тас жолында орналасқан Кисуму қаласында ашылған мұражай. Мұражай туралы Кисумуда мұражай ашу жоспары 1975 жылы жарияланып, 1980 жылы 7 сәуірде Кисуму мұражайы жұртшылыққа есігін айқара ашты. Мұражай экспозициясы Батыс Рифт алқабының және Ньянза провинциясының тұрғындарының материалдық мәдениетінің объектілерін кеңінен ұсынады, сонымен қатар аймақтың фаунасы тақырыбын қозғайды. Басқа нәрселермен қатар, мұражайда Луо халқына тән манордың шынайы демалысы бар. Луо үйлері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.museums.or.ke/ Кенияның Ұлттық мұражайларының ресми сайты.]
Отты жер (архипелаг)

Отты жер — Оңтүстік Американың ең оңтүстік бөлігінде, Атлант және Тынық мұхиттарының арасында орналасқан аралдар тобы. Бұл архипелаг Чили мен Аргентина мемлекеттеріне тиесілі. Ауданы 73 758 шаршы шақырым. Халық саны 251 000 адам (2020 жылғы дерек). Халқы Испан және Теуэльче тілінде сөйлейді. Онда аборигенді халықтардың - ягандар, онас, алакалуфтардың дәстүрлері сақталған. Ірі қалалары: Пунта-Аренас (Чили) және Ушуая (Аргентина). Тарихы Архипелагтың тарихы шамамен 10 000 жыл бұрын, алғашқы адамдар келген кезден басталады. 1520 жылы Фернан Магеллан Отты Жер архипелагына келген алғашқы еуропалық болды. 19-шы ғасырда архипелагтың екі жағалауында жаңа қоныстар пайда болды. 20-шы ғасырда Отты Жердегі мұнай өндірісі дамыды. Географиясы Архипелагқа 100-ден астам аралдар кіреді, оның ішінде ең үлкені: Отты жер, Isla Navarino, Isla Hoste, Isla Clarence. Биік таулар, мұздықтар, өзендер және көлдермен сипатталады. Ең биік нүктесі - Дарвин тауы (2488) Климаты: Суық, ылғалды, желді климат. Оңтүстік Америкадан Магеллан бұғазы, Антарктидадан Дрейк бұғазы бөліп тұр. Дереккөздер Сілтемелер * https://raco.cat/index.php/GeologicaActa/article/view/83442/108425
Отты жер (арал)

Отты Жер аралы (испан тілінде: Isla Grande de Tierra del Fuego) — Отты Жер архипелагындағы ең үлкен арал. Ол Оңтүстік Американың ең оңтүстігінде, Атлант және Тынық мұхиттарының арасында орналасқан. Негізгі ақпарат * Ауданы: 47 992 шаршы шақырым. * Халық саны: 173 000 адам (2020 жылғы деректер). * Орналасуы: Аралдың батыс бөлігі Аргентинаға, шығыс бөлігі Чилиге тиесілі. * Негізгі қалалар: Ушуайя (Аргентина), Порвенир (Чили). Тарихы Аралда ягандар, онас және алакалуфтар сияқты аборигенді халықтар мекендеген. 1520 жылы Фернандо Магеллан бұл аралға келген алғашқы еуропалық болды. Ол оған “Отты Жер” деген ат қойды, өйткені ол жергілікті халықтың от жағуын байқаған. 19-шы ғасырда Аралда еуропалық қоныстанушылардың келуі басталды. 20-шы ғасырда Аралда мұнай өндірісі дамыды, туризм және балық аулау маңызды рөл атқарады. География * Рельеф: Аралда таулар, мұздықтар, өзендер, көлдер бар. * Климаты: Суық, ылғалды, желді климат. Жыл бойы жаңбыр жауады, қыс мезгілі қатаң болады. Дереккөздер Сілтемелер *https://web.archive.org/web/20141205144719/http://www.inearaucania.cl/contenido.aspx?id_contenido=66
Будда тасы

Будда тасы – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырлардағы жартасқа салынған археология ескерткіші. Орналасқан жері Текелі қаласы, Қопа өзенінің оң жағалауы, Талдықорған қаласынан оңтүстік шығыс бағытта 30 км жерде. Сипаты Ескерткіш буддалық бейнелер бар 3 м-лік жартас болып табылады. Жоғарғы бөліктің ортасында Калачакра белгісі және бірнеше дұғалы жазбалар ойылып жазылған. Шығыс жағында Будданың ақылын сипаттайтын үккіш суреттелген, оны тибеттіктерде аса қастерлі мифтік жануар – қар арыстаны ұстап тұр. Үккіш ортасында отарған күйде Шакьямуни Будданың бейнесі салынған. Тастың ортасында суға толған табиғи ойыс бар. Жергілікті тұрғандар бұл суды қасиетті деп есептейді. «Текелі стеласы» деген атпен танымал буддистік мәдениеттің бұл бірегей ескерткіші аз зерттелген нысандарға жатады және ары қарай терең зерттеуді қажет етеді. Бұл ескерткіш аймақтың танымал туристтік нүктесі болып табылады. Дереккөздер
Француз мандатындағы Ливан мен Сирия

Француз мандатындағы Ливан мен Сирия (француз. Mandat français en Syrie) — 1923 жылы 29 қыркүйекте Ұлттар Лигасы бекіткен Сан-Ремодағы (1920) француз-британ Конференциясы шешімдерінің нәтижесі. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Сирия мен Ливия Осман империясының құрамында болды. 1918 жылы қазанда бұл елдерді ағылшындар оккупациялады. Кейін мұнда француз әскерлері енгізілді. Әкімшілік бөлініс Сирия 6 бөлікке бөлінді: Дамаск Мемлекеті, Алеппо Мемлекеті, Алавиттер Мемлекеті, Ұлы Ливан, Друзтер Мемлекеті және Александретта санджағы (провинциясы). Ұлы Ливан кейінірек қазіргі Ливанға айналды. 1924 жылдың 1 желтоқсанында алавиттер федерациядан бөлініп, Алеппо мен Дамаск Сирия республикасын құрады. Хронология * 1920 жылы сәуірде Франция Сирия мен Ливанды басқаруға Ұлттар Лигасынан мандат алды. Бұл уақытта екі ел әкімшілік, экономикалық және қаржылық жағынан біртұтас мемлекеттік құрылым болатын. * 1920 жылы қыркүйекте француз губернаторы басқарған «Ұлы Ливан» мемлекеті жеке бөлініп шықты. Ал Сирия 4 діни-қауымдық мемлекеттік құрылымдардан (Халеб, Дамаск, Джебель-Друз, Латакия) құралды. * Француздар Сирияда Фейсал әмірге сүйенуге тырысқанымен, олардың үміті ақталмады. 1920 жылы ақпанда француздарға қарсы толқулар басталды. Көтеріліс күшпен басылды; Фейсал оның ұйымдастырушысы ретінде танылып, елден қуылды. Кейін ол Ирак тағына отырды. Сириядағы толқулар кейінгі жылдары да жалғасын тапты. * 1928 жылы сәуірде Сирияда Құрылтай жиналыс шақырылды. Сол жылы Сирияның тәуелсіздігін жариялаған конституция қабылданды. Франция оны мандаттың шарттарына қайшы келеді деп тауып, Құрылтай жиналысты таратты. * Әлемдік экономикалық дағдарыс Сирия өндірісіне кері әсерін тигізді. Ауыл шаруашылық тауарларының бағасы 5 есе төмендеп, шаруалардың жағдайын ауырлатты. * 1936 жылы маусымда Францияда билікке келген Ұлттық майдан Сирияға қатысты саясатын өзгертті. Француз мандаты 3 жылдың ішінде жойылатын болды. Сирияда парламент шақырылды, президент сайланды. * Бірақ кейін Франциядағы саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты 1939 жылы Сирия конституциясының күші жойылды, ал парламент таратылды. Тәуелсіздік Франция Екінші дүниежүзілік соғысында жеңіліс тапқаннан кейін, Германия «Виши» үкіметі арқылы Ливанға бақылауын орнатты. 1941 жылы 14 шілдеде ағылшын әскері мен «Азат Франция» қозғалысы Ливанды немістерден азат етті. 26 қарашада Ливанның тәуелсіздігі жарияланды. 1943 жылдың наурыз айында барлық конституциялык бостандықтар қалпына келтірілді және парламенттік сайлау белгіленді. Президент сайланып, мемлекет толығымен тәуелсіздікке қол жеткізді. Дереккөздер
Ілияс Жансүгіров атындағы әдебиет мұражайы (Жетісу облысы)

Ілияс Жансүгіров атындағы әдебиет мұражайы – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Талдықорған қаласы, Абай көшесі, 239. Кезеңі, авторы Ғимарат 1907 жылы тұрғызылды; мұражай 1984 жылы ашылды. Сипаты, қоры Мұражай ғимараты – 1907 жылы тұрғызылған бірқабатты ағаш ғимарат. Сызбасы бойынша ғимарат Г әрпі тәріздес және шатыры жалпақ жапырақты металлдан жасалған. Терезе қақпалары күрделі ағаш оюмен өрнектелген. Ғимарат құрылысында Қапалдан алып келінген қарағай қолданылған. 1918-1976 жылдар аралығында ғимарат әртүрлі мекемелермен қолданылған. Бүгінде ғимарат сәулет өнерінің ескерткіші болып табылады. Мұражайдың жалпы ауданы 280,5 шаршы метрді құрайды. Мұражайдың қоры негізіне I. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің кішігірім мұражайы алынды. Қор материалдарын жинастыруда қазақ әдебиетінің атақты классигінің қызы Жансүгірова Үміт Ілиясқызы елеулі көмек көрсетті. Мұражайдың жалпы қоры 6073 экспонатты құрайды. Экспозициясы бірнеше тақырыптық бөлімдерден тұрады: ақынның балалық және жастық шағы; ақынның қалыптасуы, дамуы және қоғамдық қызметі; ақынның жұмыс тобы; Ілияс Жансүгіровтың шығармашылығы және мұрасы. Бүгінде мұражай – облыстың маңызды мәдени орталығы. Дереккөздер
Газа

Газа — Палестинада орналасқан қала, сонымен қатар Газа секторының ең ірі қаласы. Халқы – 590 мың адам (2017). Қазіргі уақытта Израиль бақылауында. Жерорта теңізінің жағасында, Израильмен шекаралас орналасқан. Тарихы Газа қаласының тарихы өте бай және ұзақ. Ол бірнеше мың жыл бұрын орнатылған және көптеген империялардың билігінде болған. * Б.з.д. 3 мыңжылдық: Газа қаласының алғашқы елді мекені осы кезеңге жатады. * Б.з.д. 1500 жылдар: Мысырлықтар Газаны басып алды. * Б.з.д. 1200 жылдар: Финикийліктер Газаны басып алды. * Б.з.д. 332 жыл: Александраның басып алуымен Газа гректердің билігінде болды. * Б.з.д. 63 жыл: Римдіктер Газаны басып алады және оны “Газа” деп атаған. * 638 жыл: Арабтар Газаны басып алады және ол ислам дінінің орталығына айналды. * 1187 жыл: Салих ад-Дин Газаны басып алады және оны аймақтық орталыққа айналдырды. * 1516 жыл: Осман империясы Газаны басып алады және ол 400 жыл бойы осман билігінде болды. * 1917 жыл: Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Газаны британдықтар басып алды. * 1948 жыл: Израиль мемлекетінің құрылуынан кейін Газа Палестинаның бөлігі болып қалды. * 1967 жыл: Алты күндік соғыс кезінде Газаны Израиль басып алды. * 1993 жыл: Израиль мен Палестинаның арасында жасалған Осло келісімі Газаның бақылауын Палестиналықтарға беруді көздеді. * 2007 жыл: Хамас Газа секторын басып алады және одан бері Газа секторының саяси және экономикалық жағдайы өте күрделі болып келеді. Географиясы Газа қаласы жазық жерде, теңіз деңгейінен шамамен 5 метр жоғары орналасқан. Оның шығысы мен батысы жағында құмды шөл жайылған. Газа қаласының климаты жерорта теңізі климатына ұқсас. Жаз ыстық және құрғақ, қыс жылы және ылғалды болады. Газа қаласында су ресурстары шектеулі. Ол негізінен жер асты суларын пайдаланады, бірақ бұл су ресурстары таусылып қалу қаупі бар. Израиль Газаға су беруді шектеп отыр. Бауырлас қалалар * Барселона , Испания * Дюнкерк , Франция * Турин , Италия * Кашкайш , Португалия * Агадир , Марокко * Тель-Авив , Израиль * Тромсё , Норвегия * Тебриз (, ), Иран Сілтемелер * https://www.mogaza.org/