kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі

Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі Швейцарияның Цюрих қаласында орналасқан инженерлік, ғылым, технология, математика және менеджмент университеті. Тарихы Факультеттер * Архитектура және құрылыс ғылымдары * Инженерлік ғылымдар * Жаратылыс ғылымдары және математика * Жүйеге есептелген қоғамдық ғылымдар * Менеджмент және қоғамдық ғылымдар Белгілі түлектер мен оқытушылар * Крамер, Карл Эдуард — жалпы биология профессоры * Вильгельм Конрад Рёнтген — 1901 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Шарль Эдуар Гийом — 1920 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Альфред Вернер — 1913 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты. * Фриц Габер — 1918 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты. * Нильс Густав Дален — 1912 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Рихард Мартин Вильштеттер — 1915 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты. * Альберт Эйнштейн — 1921 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Герман Штаудингер — 1953 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты. * Петер Дебай — 1936 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты. * Леопольд Ружичка — 1939 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты. * Отто Штерн — 1943 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Тадеуш Рейхштейн — лауреат Нобелевской премии по медицине 1950 ж.. * Вольфганг Паули — 1945 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Рихард Кун — 1938 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты. * Феликс Блох — 1952 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Владимир Прелог — 1975 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты * Вернер фон Браун — конструктор первой в мире баллистической ракеты «Фау-2». * Карл Александр Мюллер — 1987 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Вернер Арбер — лауреат Нобелевской премии по медицине 1978 ж.. * Генрих Рорер — 1986 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Рихард Эрнст — 1991 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты * Никлаус Вирт — один из известнейших теоретиков в области разработки языков программирования, лауреат премии Тьюринга(1984) * Курт Вютрих — 2002 жылғы химиядан Нобель сыйлығы лауреаты * Йоханнес Георг Беднорц — 1987 жылғы физикадан Нобель сыйлығы лауреаты. * Сантьяго Калатрава — архитектор және инженер. * Корине Маух — Цюрих қалысының мэрі. * Морозов, Иван Абрамович — мәскелік кәсіпкер, сатып алушы, коллекционер. Галлерея Сілттемелер Сыртқы сілттемелер * [http://www.ethz.ch/index_EN Ресми торап]
Торонто Университеті

Торонто Университеті Канада елінің Онтарио, Торонто қаласында орналасқан зерттеу университеті. Университеттің негізі 1827 жылы қаланды. Рейтингісі Сілттемелер Арғы оқылымдар * Bissell, Claude T. (1974). Halfway up Parnassus: A Personal Account of the University of Toronto. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-2172-7. * Ford, Ann Rochon. (1985). A Path Not Strewn with Roses. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-3999-5. * Friedland, Martin L. (2002). [http://books.google.ca/books?idCksOKNtqk10C&lpgPP1&dqThe%20University%20of%20Toronto%3A%20A%20History&pgPP1#vonepage&q&ftrue The University of Toronto: A History]. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-4429-8. * Levi, Charles Morden. (2003). [http://books.google.ca/books?idNhvVMMLqxC0C&lpgPP1&dqComings%20and%20Goings&pgPP1#vonepage&q&ftrue Comings and Goings]. McGill-Queen's University Press. ISBN 0-7735-2442-8. * McKillop, A. Brian. (1994). Matters of Mind. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-7216-X. * Slater, John G. (2005). [http://books.google.ca/books?idzAdhk7aI2fAC&lpgPP1&dqMinerva's%20Aviary%3A%20Philosophy%20at%20Toronto&pgPP1#vonepage&q&ftrue Minerva's Aviary: Philosophy at Toronto]. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-3870-0. * Wallace, W. Stewart. A History of the University of Toronto, 1827–1927. University of Toronto Press, 1927. Сыртқы сілттемелер * [http://www.utoronto.ca/ University of Toronto] – Official website * [http://www.dmoz.org/Reference/Education/Colleges_and_Universities/North_America/Canada/Ontario/University_of_Toronto/ University of Toronto] at the Ашық Тізімдеме Жобасы
Cisco сертификаттары

Cisco Systems сертификаттары — ақпараттық технологиялар облысындағы Cisco Systems өнімдерімен жұмыс істеу қабілетін көрсететін кәсіби тұрғыда сертификаттау. Экзамендерді Pearson VUE тестілеу ортылығы өткізеді. Сертификация 5 дәрежеден тұрады : Entry, Associate, Professional, Expert, Architect, және бөлек сертификация Specialist. Ең жоғарғы сатысы — Architect (CCAr). Нұсқамалар Әдебиет * * * * Сілттемелер * [http://www.cisco.com/go/certifications] ko:시스코 전문 자격 pl:CCNA
Мұхаммед Мурси

Мұхаммед Мурси Иса Әл-Аййат — Мысыр мемлекет қайраткері. Мысыр Төңкерілісі (2011) соңында 2011 жылдың 30-шы сәуірінде құрылған Тәуелсіздік пен Әділет Партиясы мүшесі . 2012 жылы Мурси Мысыр президент сайлауын жеңді . Білімі Саяси карьерасы Президент сайлауы Жанұясы Қосымша Дереккөздер
Моцарелла

Моцарелла (итальянша mozzarella) — итальяндық дәстүрлі жас ірімшік түрі. Шығу аймағы Италиядағы Кампания. Классикалық моцарелла қара буйвол (ағыл. buffalo) сүтінен жасалады. Алайда, дүкендерде сиыр сүтінен жасалған ірімшік те кең таралған. Ірімшік домалақ пішінді және көк сүттің ішінде сатылады, себебі ұзақ сақтауға келмейді. Дайындалу тәсілі
Тоомас Хендрик Ильвес

Тоомас Хендрик Ильвес — Эстонияның саясаткер, мәмілегер, журналшы, Еуропалық парламенттiң бұрынғы мүшесi, Эстония социал-демократиялық партиясының бұрынғы басшысы, 26 қыркүйек 2006 жылда Эстония президентi болып сайланды. Биография Ильвестің аналық сызық бойынша әже, Санкт-Петербург туған Елизавета Васильевна Чистоганова, ұлт бойынша орыс болды. Ильвестің анасы Ираида Сийтам 6 қаңтарда 1927 жылда дүниеге келген.
Ресейдегі ислам

қаласындағы мешіт.]] Ислам Ресейде екінші кең таралған дін. Ресейдегі Исламның тарихы дегі мешіт.]] Тағы қараңыз * Елдер бойынша ислам * Татарстан * Дағыстан Сілттемелер * Сыртқы сілттемелер * [http://www.islam.ru Islamic website in Russian] * [http://www.islamdag.info/story/1589 History of Hajj in Russia from 18th to 21st century] * [http://www.whyislam.ru Why Islam?] * Akhmetova, Elmira [http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?cArticle_C&cid1229319098125&pagename=Zone-English-Muslim_Affairs%2FMAELayout Islam in Russia (History & Facts) ] IslamOnline.net * [http://chris-kutschera.com/A/islam_russia.htm Chris Kutschera - "The Rebirth of Islam in Tatarstan"] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4341648.stm Russian Islam goes its own way] BBC * [http://english.mn.ru/english/issue.php?2006-7-16 Russian Islam Comes Out into the Open] The Moscow News * [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL Russia has a Muslim dilemma Ethnic Russians hostile to Muslims] * [http://demographymatters.blogspot.com/2006/05/islam-in-russia-evolution-in-action.html Islam in Russia] * [http://www.russian-mosques.com/en/ Russian mosques] * [http://www.financialislam.com/2/post/2010/08/islamic-banking-readied-in-russia.html Islamic banking readied in Russia] * [http://www.spiegel.de/fotostrecke/fotostrecke-60626.html Moscow's Mosque Problem] - slideshow by Der Spiegel * Akhmetova, Elmira [http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?cArticle_C&cid1203757916953&pagename=Zone-English-Muslim_Affairs%2FMAELayout Islam in the Volga Region] IslamOnline.net * [http://www.islam.ru] * Mukhetdinov, Damir Vaisovich [http://www.islamonline.net/livedialogue/english/Browse.asp?hGuestID=0G9X9Y Ask About Russia's Muslims (Live Chat)] IslamOnline.net * Sotnichenko, Alexander [http://eastwest-review.com/article/relations-triangle-islam-russian-orthodox-church-and-state-post-communist-russia The Relations Triangle: Islam, Russian Orthodox Church and the State in Post-communist Russia] Eastwest-review.com
Аммерсвиль

Аммерсвиль — Швейцарияның Аргау кантонында орналасқан коммуна. Ленцбург округінің құрамына кіреді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 652 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3.19 км² шамасында. Ресми идентификациялық коды — 4191, пошта индексі — 5600. Сыртқы сілтемелер * [http://www.ammerswil.ch Ресми сайты]
Тюнинг (автомобиль)

Автомобиль тюнингі (tuning ағылшыншадан баптау) - әдеттегі автомобильдің зауыттық сипаттамаларын жақсартуға (қозғалтқыштың қуаттылығын арттыру, тежеу жүйесінің тиімділігін көтеру т.б.) немесе ерекше стиль беруге (салонның ішкі және сыртқы көрінісін әрлендіру, сапалы музыка құрылғыларын орнату т.б.) бағытталған одан әрі жетілдіру барысы. Автомобиль кемелдендіруді мақсат тұтқан көптеген ынтагерлерге тюнинг хобби немесе кәсіптік қызмет болып табылады.
Экмеледдин Ихсанұлы

Экмеледдин Ихсаноглу (26.12.1943, Египет), 2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап Ислам конференцияның бас хатшысы. Татарстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі (2010). МГИМО құрметті докторы (2006). «Айн Шамс» Каир университін тамамдады. 1966—1970 жж. «Айн Шамс» түрік тілі және әдебиеті оқытушысы. 1970—1980 жж. Анкар университетінің оқытушысы. 1984—2000 жж. Стамбул университетінде тарих және ғылым кафедрасында оқытушы. Нұсқамалар Сілттемелер * [http://www.info-islam.ru/novosti/?id=9727]
Open-jaw

Open-jaw (баламасы айыр-бағытты ұшу) әуе тасымалындағы барып-қайту бағдарының тұйықталмаған түрі болып табылады. Жолаушылар Open-jaw мүмкіндігін келесідей екі жағдайда қолдана алады: * бастапқы ұшып барған әуежай қайтар жолдағы ұшып кететін әуежайдан өзгеше болған кезде, яғни қону мен ұшып кету жерлерінің арасы басқа бір көлік құралымен (автомобиль, пойыз, кеме немесе басқа әуе билетімен) игерілгенде. Мысал: бару Астана - Цюрих, қайту Женева - Астана. * қайтар жолда ұшып шыққан әуежайдан өзге, басқа бір әуежайға келіп қонған кезде. Мысал: бару Алматы - Үрімжі, қайту Үрімжі - Қарағанды.
Еділ бұлғарлары

Еділ бұлғарлары (, ) — Бұлғарлар мемлекеті, X—XIII ғасырдағы Поволжье және Кама өзенінің бойындағы мемлекет. Бұлғар жазуы Тағы қараңыз * Булгары * Великая Болгария * Булгарский язык * Древнетюркское руническое письмо * Книга гаданий * Тенгри * Дуло (династия) * Котраг * Ибн Фадлан * Эльтебер * Эль (социум) * Булгар * Биляр * Сувар * Балымер * Джукетау * Муромский городок * Казанское ханство * Татарстан * Булгаризм * Чувашия Дереккөздер Әдебиет * --> * [http://www.archeologia.ru/Library/Book/25dcebeebe00/Info Ковалевский А. П. О степени достоверности Ибн-Фадлана // Исторические записки. Том 35. 1950.] Сілттемелер * Бариев Р. [http://www.kitap.net.ru/bariev.php Волжские Булгары: история и культура] * [http://archeologia.narod.ru/bulbul.htm Болгар: зеленая альтернатива] * [http://www.bolgar.info Болгарский Государственный историко-архитектурный музей-заповедник] * [http://suvar.net/article Публикации о Суваре] * [http://lince.srumandmass.com/readarticle.php?article_id=40 Волжская Булгария] * Голубовский П. В. [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=1032189 Болгары и хазары, восточные соседи Руси при Владимире Святом] * Давлетшин Г. [http://tashlar.narod.ru/text/davletshin.htm Болгаро-татарские надгробные памятники] * [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm Ибн-Фадлан. «Записка» о путешествии на Волгу] * Кучкин В. А. [http://teacher.syktsu.ru/09/liter/007.htm О маршрутах походов древнерусских князей на государство волжских болгар в XII — первой трети XIII в.] * [http://www.kcn.ru/tat-ru/history/h_bulg.ru.html Статья о Волжской Болгарии на сайте Казанского Государственного Университета] * Хакимзянов Ф., Мустафина Д. [http://tashlar.narod.ru/text/hakimz-bolgar.htm Эпиграфические памятники города Булгар] * [https://www.youtube.com/watch?v=mOknVSUxMdQ Волжские монеты Бунт Емельяна Пугачева 1773-1775 годов История Суваро Булгары]
Тальго

Тальго Испандық темір жол транспортын өндіріші мекеме. Сілттемелер Сыртқы сілттемелер *[http://www.talgo.es/ Spains Talgo official Site] *[http://www.catalantalgo.com/ Catalán Talgo's Site (Non official)] *[http://www.talgoamerica.com/ Talgo America Web site (English)] *[http://www.talgo.de Talgo Deutschland] *[http://www.talgo.fi Transtech Oy] (Finland) *[http://albumfototrenes.idohost.com/Coppermine/thumbnails.php?albumsearch&searchtalgo Talgo Pictures]
Мысық мұрт

Мысық мұрт - сояу-сояу, едірейген селдір мұрт. Мысық мұрт келген шұбарлау кісі жымиып келіп қолын ұсынады: - Мен Ақжоловпын («Лен.жас»). О, Мәди кегің тентек, асау қайғың, Әкеңе қосып берген жасаудай мұң. Бір кезде қарсы алдыңнан шыға келді Сіп-сирек мысық мұртты Асантайың. (С. Сматаев. Астана)
Стартап компания

Стартап немесе стартап-компания (ағылшыншадан startup — іске қосу, бастап кету) — жуырда құрылып, дами бастаған немесе келешекті нарықтарды зерттеу кезеңіндегі компания. Көптеген интернет-компаниялар құрылған дот-ком көпіршігі (dot-com bubble) кезінде стартап термині кең тарала бастады. Жоғарғы технологиялар саласындағы жаңа жобаларды high-tech стартап деп жиі атайды. Бұл терминді барлық салаларға қолдануға болғанмен, IT және интернет-жобалар бағытында әйгілі болды. IT саласында жаңа пайда болып келе жатқан немесе құрылуы жоспарланған компанияларды стартап деп атайды. Клиенттерді дамыту әдіснамасының құрастырушысы Америкалық кәсіпкер Стивен Бланк стартаптарды жаңғыртылатын және масштабталатын бизнес үлгісін іздеу үшін қолданыстағы уақытша құрылымдар ретінде анықтады. «Lean Startup» кітабының авторы және кәсіпкерлікке итеративті көзқарас идеологы Эрик Рейс жоғары белгісіздік жағдайында жаңа өнімді немесе қызметті құратын ұйым стартап деп аталатынын атап өтті. Кәсіпкер, венчурлық капиталист және эссайист, бизнес-үдеткіштің негізін қалаушы, Y Комбинатор Пол Грэмэ, старт-аптарды қарқынды өсуші ретінде қарастырады (негізгі көрсеткіш бойынш аптасына 4% -7%). Оның пікірін PayPal-дың негізін қалаушысы, бірінші Facebook-тің инвесторы Питер Тильдің қайталайды.
Әлемнің ең биік құрылыстары

Әлемнің ең биік құрылысы 829.84 м Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Дубай қаласында орналасқан Бурж Халифа ғимараты. Құрылыс санаты бойынша Атқару функциясы жөнінен ең биік ғимараттар Тағы қараңыз * Қазақстандағы ең биік ғимараттарының тізімі Сілттемелер Сыртқы сілттемелер * [http://www.skyscrapercity.com SkyscraperCity] * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?b7787,46244,471,23522,21,5,18,576,57183,1297,56833,1541,6358,871,35051,19525,65501,51951,80782,45485,1656,56835,1746,93,40728,47,959,281,12795,178,1815,242,1027,1006,62763,54345,10609,765,26123,27136,46049,40682,46005,80783,3424,1924,10436,71997 Collection] of many record holders on [http://www.skyscraperpage.com Skyscraperpage] * [http://tallestbuildingintheworld.net/ Tallest Building in the World information] de:Liste der höchsten Gebäude ihrer Zeit en:List of tallest buildings and structures in the world fi:Luettelo maailman korkeimmista rakennuksista ja rakennelmista ka:მსოფლიოს უმაღლესი ნაგებობების სია ms:Senarai bangunan dan struktur tertinggi di dunia pt:Estruturas mais altas do mundo ru:Список самых высоких зданий и сооружений в мире ur:بلند ترین عمارات
Ташкент теледидар мұнарасы

Ташкент теледидар мұнарасы — Өзбекстанның Ташкент қаласында орналасқан 375 метрлік теледидар мұнарасы. Құрылысы 1978 басталып 1985 аяқталды. 1985 пен 1991 жылдар аралығында әлемнің ең биік үш мұнараның бірі болған. Тағы қараңыз * Әлемнің ең биік құрылыстары
The Thomson Corporation

The Thomson Corporation — XX ғасырдың екінші жартысындағы әлемдегі ең ірі медиа-топтардың бірі. 2000 жылдардың басында АҚШ, Канада және Ұлыбританияда жұмыс істей бастады. 2008 жылдың тамыз айында Reuters агенттігі сатып алғаннан кейін, Thomson Reuters корпорациясы ретінде белгілі болды. Thomson британиялық Times және Sunday Times, канадалық Globe and Mail газетін басқарды. 1981 жылы компания барлық дерлік газет бизнесін сатты, абоненттерді қаржылық, құқықтық және медициналық ақпаратпен қамтамасыз етуге маманданған бөлімшелерді сақтап қалды. Сондай-ақ, ол кітап шығару бойынша белсенді қызмет атқарды. Компания активтерінің басым бөлігі Канада мен Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, штаб-пәтері АҚШ-та, Стамфорд, Коннектикут штатында орналасты. Меншік иелері және басшылық Компания акцияларының 70%-ы ағылшын-канадалық Томсон отбасына тиесілі болды. 1964 жылы Флит-стрит баронның мұрагерлік атағын алған. Қызметі The Thomson Corporation компаниясының кірісі 2006 жылы $6,64 миллиард, ал таза пайдасы — $1,12 миллиардты құрады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20110519130434/http://thomsonreuters.com/about/company_history/ The Thomson Corporation тарихы] Thomson Reuters ресми сайтында
Эгопсихология

Эгопсихология — психоанализдің ортодокстық фрейдизмге қарсы паңда болған бағыттарының бірі. Түйсіктерді, елігуді жеке адамның үстем қасиеттері деп қарастыратын фрейдизмнен өзгеше эгопсихология жеке адам эгосы 3. Фрейд ойлағаннан гөрі неғұрлым маңызды әрі тәуелсіз рөл атқарады деп санайды. Елігулерге қарсы тұрумен қатар, эго жеке адамның ортамен қарым-қатынасын реттеп отырады, өзінің меншікті құрылымдық сипаттамасы мен өзіне тән қорғаныш тетіктер жүйесі бар біршама дербес құрылым ретінде көрінетін эгоның функциялары елігулерге тікелей тәуелді болмайды. Психоанализ үшін маңызды "кикілжің" ұғымы эгопсихологияда индивидтің ортамен идиалогы" ұғымымен алмастырылады. Орта немесе социум эгопсихологияда тым ықшамдалып, индивидке ең жақын қоршаған орта деп, ал эгоның өзінің даму процесі бейімделу деп қана қарастырылады. Бұл тұрғыда жеке тұлғаның өмірлік қарекетінің шынайы әлеуметтік заңдылықтары ескерілмейді. Дереккөздер
Эгоорталықтандырылған сөз

Эгоорталықтандырылған сөз - мектепке дейінгі жастағы баланың заттық ойындарын жетелейтін арнаулы фрагментті (үзіп) сөйлеуі. Эгоцентриялық сөйлеу формасы бойынша коммуникативті, бірақ та өзінің міндеті бойынша даралық, көрнекі әрекетті ойлауға қызмет атқарады және өзінің құрылымы бойынша іштен сөйлеуге ұқсайды. Эгоцентрлік сөйлеу — сөйлеудің бұл түрін психологияда баланың автономды (өзіндік) сөйлеуі деп те атайды. Эгоорталықтандырылған сөз дауыстап сөйлеу әрекетінің үнсіз (іштей) сөйлеуге ауысу жолындағы өтпелі сатысы (өткел) деп санауға болады. Дереккөздер
Эйдетизм

Эйдетизм ( — бейне) — бұрын қабылдаған заттар мен құбылыстарды объекті көзден таса жағдайда да көріп тұрғандай қабылдайтын ерекше психологиялық құбылыс. Осындай қабылдаулар жайлы ілімді психологияда эйдетизм, ал осы топқа жататындарды эйдетиктер деп атайды. Эйдетика ес елестері мен көру түйсігіндегі ілеспе бейнелерге ұқсас келеді. Бұлардың қай-қайсысында болсын, адам жоқ нәрсені көріп тұрғандай сезінеді және оны ұсақ-түйектеріне дейін нақты түйсіне алады. Эйдетикалық бейнелер - айрықша қуаттылықпен сипатталатын және қабылданған заттар мен әрекеттерді барлық жеке жақтарында әбден дәл қайталайтын көрнекілі бейнелер. Кебінесе балаларда байқалады. Эйдетикалық бейнелер ( — түр, пішін, қалып) — айқын және тұрақты болатын ойша бейнелер. Эйдетикалық бейнелердің ерекшелігі — бұрын қабылданған заттар мен құбылыстар объекті көзден таса жағдайда да елестеп тұрады. Эйдетикалық бейнелер ересек адамдарға қарағанда (мың адамнан бір адамда, кейбір деректерде бір млн. адамнан бір адамда) балаларда (жүз баланың бесеуі) жиі кездеседі. Эйдетикалық ес — адамның көру есінің түрі, көрген бейнелерді қиналмай, нақты әрі қатесіз еске түсу қабілетімен байланысты. Дереккөздер
Экзистенциялық психология

Экзистенциялық психология — гуманистік психология бағыттарының бірі. Экзистенциялық психологияның зерттейтіні: *1) уақыт, өмір мен өлім проблемалары; *2) бостандық, жауапкершілік пен таңдау проблемалары; *3) қарым-қатынас, махаббат пен жалғыздық проблемалары; *4) тіршіліктің мәнін іздеу проблемалары. Экзистенциялық психология нақты бір адамның жалпы өлшемдермен шектелмейтін жекелей өмірлік тәжірибесінің бірегейлігіне баса назар аударады. Экзистенциялық психологияның мақсаттарының бірі — жеке адамның дүниедегі болмысының өзінің ішкі жаратылысына сәйкестігін қалпына келтіру проблемасының шешімін табу. Қазіргі заманғы экзистенциялық психологияның практикасында психоанализдің көптеген жетістіктері пайдаланылады. Дереккөздер
Экологиялық психология

Экологиялық психология — қоршаған орта мен адам арасындағы қарым-қатынастың психологиялық аспектілері туралы білім саласы. Экологиялық психология мынадай проблемаларды қарастырады: * 1) адамның өзін қоршаған ортаны қабылдау ерекшеліктерін анықтау арқылы экологиялық сананы зерттеу және қоршаған ортаның қолайсыз дамуының субъект үшін мәнді факторларын саралау; * 2) экологиялық мінез-құлықтың мотивациясын анықтау; * 3) экологиялық дағдарыстың психологиялық зардаптарының заңдылықтарын талдау (психикалық денсаулықтың бұзылуы, қылмыстың көбеюі, демографиялық өзгерісте) және т.б. * 4) насихаттың психологиялық құралдарын талдап белгілеу. Дереккөздер
Эксперимент (жантану)

Эксперимент (ғылыми тәжірибе). Психология жөнінде ғылыми-зерттеу жүргізуде эксперименттік әдіс кеңінен қолданылады. Эксперименттік әдістің артықшылығы, бізге керекті үрдіс пен құбылыс қашан көрінеді деп күтіп отырудың қажеті жоқ. Эксперимент жасағанда психикалық үрдістерді неғұрлым дәлме-дәл көрсететін олардың уақытын, өту шапшаңдығын т.б. өлшейтін арнаулы аспаптар, аппараттар қолданылады. Эксперименттің екі түрі бар: лабораториялық және табиғи. Лабораториялық экспериментті алғашқы рет В. Вундт, Лейпциг қаласында 1879 жылы жүргізді. Лабораториялық эксперимент, мысалы, балалар зейінінің қасиеттерін, сезгіштік қасиеттерін, ақыл-ойының даму деңгейін, белгілі мамандыққа икемділігін анықтайтын құрал-жабдықтарды қолдана отырып, арнайы жабдықталған орындарда өткізіледі. Табиғи экспериментті психологияға 1910 жылы А. Ф. Лазурский енгізді. Табиғи эксперимент бойынша психологиялық зерттеулер адамның өмір тіршілігіндегі үйреншікті жағдайына сәйкес жүргізіледі. Кейбір жағдайларда бұл әдіс психологиялық және педагогикалық эксперимент деп те аталады. Психологиялық-педагогикалық зерттеулер бойынша әр түрлі жас кезеңдерінде адамның қалыптасуы қарастырылады. Әр түрлі кезеңдерге сәйкес зерттеу арқылы түрлі жастағылардың айырмашылықтары шартты түрде алынған белгілерге негізделеді. Дереккөздер
Калифорния Технология Институты

Калифорния Технология Институты (көпшілік атауы Калтеk, Caltech) АҚШтың Паcадена қаласы, Калифорния штатында орналасқан жеке меншік зерттеу университеті. Калтех алты академиялық бөлімнен тұрады, әр бөлімше ғылым мен технологияға жеке дара өте қатты ден қойюда. Университет Калифорнияның Лос Анжелес қаласына жақын аймақта. Сілттемелер Сыртқы сілттемелер * *[http://nobelprize.org/medicine/articles/goodstein/ History of Caltech] (Нобель сыйлығы вебсайтында)
Thomson Reuters

Томсон Рейтерс Корпорациясы 17 сәуір 2008 жылы Томсон Корпорациясы құрған бизнес ақпарат қызметін көрсететін компания. Тарихы Томсон Корпорациясы Рейтер тобы Тағы қараңыз * ISI Web of Knowledge * Thomson Reuters Citation Laureates References Арғы оқылымдар * * * * * "CEO Glocer Is Under Pressure After Restructuring Backed by Controlling Family". Сыртқы сілттемелер * *[http://communities.thomsonreuters.com/ Reuters Interactive powered by BTX Enterprise] *[http://insider.thomsonreuters.com/ Reuters Insider] *[http://dmi.thomsonreuters.com/OnDemand/ Thomson Reuters On Demand] *[http://trust.org/ Thomson Reuters Foundation]
Мекеме (заңдық)

Мекеме – қызметінің бағыты мен мақсатына сәйкес құрылған ұйымдық құрылым. Басқару, билік жүргізу, тағы басқа міндеттерді атқарады. Мекеме негізгі екі тұрпатқа бөлінеді: билік жүргізу міндетін атқарушы мемлекеттік, аймақтық, жергілікті орган; шаруашылық, әлеуметтік-тұрмыстық, мәдени сипаттағы өндірістік емес қызметтерді орындаушы орган. Бағытына қарай (ғылыми, мәдени, әлеуметтік, білім беру, тағы басқа), қызметінің ауқымына қарай (орталық, жергілікті, аймақтық), жұмыс істеушілердің санына қарай (ірі, орта, шағын), мәртебесіне қарай (тұрақты, уақытша, сайланбалы) жіктеледі. # Басқару әлеуметтік-мәдени немесе өзге де коммерциялық, емес сипаттағы қызметтерді жүзеге асыру үшін құрылтайшы құрған және қаржыландыратын ұйым. # Мемлекеттік мекеме — мемлекет Қазақстан Республикасы Конституциясына және заңдарына сәйкес немесе Қазақстан Республикасының Президентінің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің және облыстар (республикалық маңызы бар қалалар, астана), аудан (облыстық маңызы бар қала) әкімдіктерінін нормативтік құқықтық, актілерімен мемлекет құрған және егер заң актілерінде қосымша қаржыландыру кездері белгіленбесе, тек мемлекеттік бюджеттің немесе Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бюджетінің (шығыстар сметасының) есебінен ғана ұсталатын мекеме. # Мемлекеітік меншікті иелену, пайдалану билік ету құқығы белгіленген тәртіппен берілген мекемелерді қоспатанда, мемлекетгік мекеме басқа заңды тұлғаны құра алмайды, сондай-ақ оның ұрылтайшысы қатысушысы) бола алмайды. Дереккөздер
Эмомали Шәріпұлы Рахмон

Эмомали Рахмон (, туған аты-жөні Эмомали Шәріпұлы Рахмонов, , 5 қазан 1952 жыл, Хатлон облысы) — тәжікстандық саясаткер, 1994 жылдан бері елдің Президенті. 1998 жылдың 18 наурызынан бері Тәжікстан парламентінің көбісін алып жатқан солшыл Тәжікстан Халық Демократиялық партиясының басшысы. Рахмон тұсында Тәжікстанда жеке басына табыну элементтері бар авторитарлық режимді орнады. Саяси қарсыластар қуғын-сүргінге ұшырайды, адам құқықтары мен бостандықтары қатаң түрде бұзылады, сайлаулар еркін және әділ өтпейді, сыбайлас жемқорлық пен непотизм өршіп тұр. Оның отбасы мүшелері түрлі мемлекеттік қызметтерді атқарады, мысалы ел парламентінің төрағасы және астанасы Душанбе қаласының төрағасы болып табылатын ұлы Рустам Эмомали. Дереккөздер
Джетлаг

Джетлаг (, сағаттық белдеу ауысу синдромы) — ұшақпен ұзақ қашықтыққа ұшқаннан кейін, бірнеше сағаттық белдеулерді асу себебінен туындаған ұйықтау-сергектік ритмнің бұзылу құбылысы. Джетлаг түнгі ауысымда жұмыс істеу, жазғы йә болмаса қысқы уақытқа көшу салдарынан да туындауы мүмкін. Десинхрония немесе десинхроноз деп те аталады. Шаршағандық, ұйқысыздық, бас ауруы, тәбет қашу сияқты басқа да жайсыздықтар - бұл құбылыстың көріністері саналады. Тағы қараңыз * Хронобиология * Биологиялық ырғақ * Биологиялық сағат
Көліктік экспедиция

Көліктік экспедиция (, ) — тапсырысқа сәйкес қандай да бір көлік түрімен жүк жіберушіден жүк алушыға (немесе бәлгіленген нүктеден белгіленген нүктеге) жүк жеткізуді ұйымдастыру қызметін білдіреді. Көліктік экспедиция қызметтерін көрсетумен арнайы экспедиторлық ұйымдар — экспедиторлар айналысады. Көліктік экспедиция атқаратын әрекеттерге келесілер жатады: * Оңтайлы тасымалдау маршруты мен тәсілін таңдау * Тасымалдаушыларды таңдау және көлік құралдарын жалдау * Тиеу, әрі түсіру орнына көліктік құралды тартылуын қамтамасыз ету * Кедендік және жөнелтпе құжаттаманың рәсімделуін қамтамасыз ету * Тасымалдау барысын қадағалау * т.б.
Блиц (шахмат)

Блиц (немісшеден Blitz — найзағай; найзағайдай тез) — жүрістердің ойлап-пішілуіне шектеулі уақыт берілетін шахмат ойынының бір түрі. Кейбір шартты тұстарынан басқа кәдімгі ойын ережелері бойынша ойналады. Әрбір ойыншыға берілетін ойлап-пішу уақыты он бес минуттан кем болады. Көбінесе тек бес минутты құрайды. Ойлап-пішу уақытынан асып кеткен ойыншы жеңіліске ұшырайды, ал егер сол сәтте қарсыластың мат қоюға қажетті тастары болмаса, ойын теңбе-тең болып аяқталады. Жылдамдығы жағынан блиц тез шахмат (ойлап-пішу уақыты 15-60 минут аралығы) пен көбінесе интернетте ойналатын буллет шахмат (3 минуттан аз) арасында жатыр.
Сызықшалы код

Сызықшалы код (, ) жуандығы әртүрлі параллель сызықшалар немесе бостықтардан тұратын және оптикалық техника құралдармен оқыла алатын графиктік жазба. Бұндағы код сөзі кілттелгендікті емес, бинарлық символдардан тұратын мағлұматтың бейнеленуінен негіз алады. Сызықшалы кодта берілген мағлұмат оптикалық оқу құралдары (мысалы, сканер немесе камера) көмегімен оқылып, электронды түрде өңделеді. Сызықшалы код Сызықтық Сызықтық (кәдімгі) деп бір бағытта тігінен оқылатын сызықшалы кодтарды атайды. Бұндай сызықшалы кодтар көбінесе кіші көлемді ақпаратты сақтауға келеді. Екі өлшемді код Екі өлшемді кодтар мағлұматты сызықша пішінде емес, ақ және қара нүктелер пішінінде жазықтық бетінде сақтайды. Бұндай кодтар үлкем көлемді ақпарат сақтауға мүмкіндік береді. Қолданыс аясы Сауда Логистика Қызықты мәлімет Алғаш рет сызықшалы кодпен сатылған тауар - Wrigley’s сағызы. Ол 1974 жылы 26-шы маусым күні сағат 08:01-де сатылған. Штрих-код – бұл цифрлардың штрих және аралық түрінде графиктік өрнектелуі, оған енгізілген ақпараттарды автоматты қондырғылардың оқуына арналған. Ондағы сол жақта бірінші орналасқан 2 немесе 3 цифр тауар өндіруші елді білдіреді. Елдерге кодты EAN Халықаралық қауымдастығы береді. Штрих-кодтағы елдердің префикстары: 000-139 – АҚШ, 400-440 – Германия, 460-469 – Ресей, 487 – Қазақстан, 690-699 – Қытай, 869 – Түркия.
Эксперименттік психология

Эксперименттік психология ( - тәжірибе, сынау) — эксперименттік әдістерді қолдану арқылы психикалық құбылыстарды зерттеудің әр қилы түрлерінің жалпы белгіленуі. Эксперименттік психологияның негізін неміс ғалымы В.Вундг (1832-1920) қалаған. Ол психологияны эксперимент арқылы зерттеуге арналған лаборатория ашты (1879). Орыс психологі Н. Ланге (1858-1921) зейін мен қабылдауға зерттеу жүргізді. Француз психологі А. Бине (1857-1911) алғаш рет ойлау гіроцесіне тәжірибе жасады. Осы зерттеулердің нәтижелері психологтардың 1 дүниежүзілік конгресінде (Париж, 1889) талқыланды. XX ғ. басында орыс психологі Г. И. Челпанов (1862-1936) психологиялық лаборатория ұйымдастырды. Психикалық құбылыстардың физиологиялық негіздерін ашуда академик И. П. Павлов (1849-1936) шартты рефлекстер әдісін анықтап берді. Осы әдіс арқылы академик Н. И. Красногорский (1882-1961) балалардың жоғарғы жүйке қызметінің даму жолдарының, ал А. Г. Иванов-Смоленский адамдардың бірінші және екінші сигнал жүйелерінің қызметін зерттеді. Психикалық процестердің пайда болу шапшаңдығын хроноскоппен, тері түйсігінің сезгіштігін эстезиометрмен, зейіннің көлемін тахистоскоппен, естуді аудиометрмен, ал бұлшық еттердің жұмысын эргографпен өлшейді. Эксперименттің екінші түрі — "табиғи экcпepимeнт". "Табиғи эксперимент" әдістемесін орыс психологі А. Ф. Лазурский (1874-1917) жасады. "Табиғи экспериментте" оны жүргізуші өзіне керек құбылысты табиғи жағдайда өзі қалыптастырып отырады. Дереккөздер
Экстериалдылық, интериалдылық

Экстериалдылық, интериалдылық ( - сыртқы, interims — болып жатқан окиғалар үшін жауапкершілікті көбінесе өзімнен болды деп қабылдайтын болса, ішкі (интериалдылық) бақылаудың үстем болғандығы. Ал болған жағдайлардың себептерін сыртқы факторлардан (қоршаған ортадан, тағдырдан не кездейсоқтықтан) болды деп білушілік басым болса, онда бұл адамда сыртқы (экстериалдылық) бақылау бар екендігін көрсетеді. Дереккөздер
Экстерорецепторлар

Экстерорецепторлар ( - сыртқы және receptor — қабылдайтын) — сыртқы дүние заттар мен құбылыстардың жеке қасиеттерінің бейнесі болып табылатын түйсіктер. Экстерорецепторларға көру, есту, иіс сезу, дәм сезу, тері түйсіктерінің рецепторлары жатады. Көру түйсіктері көзге электромагнит толқындарының әсер етуінің нәтижесінде пайда болады. Көз бір мезгілде ұзындығы 380-нен 780 миллимикронға дейін (миллимикрон мм-дің 1/1000000 бөлігі) электромагнит толқындар әсер етсе, жарықты сезеді. Есту мүшесін тітіркендіретін ауа бөлшектерінің тербелістері — дыбыс толқындары. Ауа бөлшектерінің тербелістері тербелудің жиілігіне, амплитудасына және түріне қарай ажыратылады. Осыған сәйкес, есту түйсіктерінің үш жағы болады. Олар: дыбыстың жоғарылығы — бұл тербелу жиілігінің сәулеленуі; дыбыстың қаттылығы — бұл тербелу жиілігінің сәулеленуі; тембрі — тербеліс түрінің сәулеленуі. Иіс түйсіктері мұрын кеңсірігіңдегі сілемейлі қабықтың жасушаларына түрлі химиялық заттар әсер еткенде пайда болады. Сілемейлі қабықтың таяқша тәрізді сезгіш жасушалары бар. Ауамен бірге мұрынға кіретін иісті заттар иіс мүшесінің сезгіш жасушаларын тітіркендіріп отырады. Иіс түйсіктерінің түрлері көп (хош иіс, өткір иіс, сасық иіс, т.б.). түрлі иістердің табиғатын зерттейтін ғылым саласы олтфактроника деп аталады. Дәмді тіліміздегі дәм бүршіктері айырады. Дәм бүршіетерін белгілі бір дәмі бар, суда ерігіш түрлі химиялық заттар тітіркендіреді. Дәмді тәтті, ащы, тұзды, қышқыл деп төртке бөледі. Дәм сезу және иіс түйсіктері бірімен-бірі араласып жататындықтан оларды тез айыру қиын. Тәтті дәмді — тілдің ұшы, ащыны — тілдің түбі, қышқылды — тілдің екі жақ шеті, тұзды тілдің ұшы мен екі шеті жақсы сезеді. Егер дәмі бар затты тілдің ортасына салса, адам оның дәмін көпке дейін ажырата алмайды. Тері түйсігінің рецепторы — денедегі терінің өн бойына орналасқан. Тері түйсігі, сондай-ақ тілдің, мұрынның сілемейлі қабықтарында да көп. Дереккөздер
Экстраверсия - интроверсия

Экстраверсия - интроверсия ( - сыртқы, intro — ішкі, versio — бұру) — адамның даралық — психологиялық айырмашылықтарының сипаттамасы; оның шеткі полюстері тұлғаның сыртқы объектілер әлеміне, не оның өзінің субъективтік әлемінің құбылыстарына басым бағытталғандығына сәйкес келеді. Экстраверсия - интроверсия ұғымдарын тұлғаның қарама-қарсы екі типін белгілеу үшін К.Юнг енгізді. Экстраверсияланған тип тұлғаның қоршаған әлемге бағытталғандығымен сипатталады; оның объектілері субъектінің мүдделерін, "өмірлік энергиясын" өзіне "магнит секілді" тартып алады, мұның өзі белгілі бір мағынада субъектінің өзінен өзінің жатсынуына, оның субъективтік әлемінің құбылыстарының тұлғалық мән-маңыздылығының төмендетілуіне апарып соғады. Экстраверттерге импульстілік, бастамашылдық, мінез-құлықтың икемділігі, қарым-қатынасшылдық, әлеуметтік бейімделгіштік тән қасиеттер. Интроверсияланған типке тұлға мүлделерінің өзінің ішкі әлемінің құбылыстарына жоғары құндылық деп ден қоюшылық, тұйықтық, қарым-қатынастан қашқақтау, әлеуметтік енжарлық, өзін-өзі қазбалауға бейімділік, әлеуметтік бейімделуді қиынсыну тән сипаттар. Экстраверсия - интроверсия проблемалары тұлғаның факторлық теорияларында неғұрлым көбірек зерттелді. Мұнда ол тұлға типтер тұрғысынан емес, нақты субъектідегі экстраверсия - интроверсия қасиеттерінің сындық арақатынасын білдіретін үздіксіз шкала ретінде қарастырылады. Олардың ішіндегі неғұрлым танымалы — Г. Айзенктің тұжырымдамасында Экстраверсия - интроверсия параметрі невротизм параметрімен ұштасуында (эмоциялық-еріктік орнықтылық — орнықсыздық) тұлғаның барлық қасиеттерінің мазмұнын анықтайтын басты-басты екі өлшем құрайды. Бұл тұжырымдамаға негіз болған абстрактілік-статистикалық көзқарас тұрғысынан экстраверсия көптеген көріністерінің себептерін түсіндіруге елеулі қиыншылықтар туғызды; бұлардың мазмұнында импульстік, агрессияшылдықтан идеологиялық нұсқаулар мен саяси позицияға дейінгі тұлғаның әр алуан сипаттамалары эклектикалықпен біріктіреді. Экстраверсия - интроверсияның жүйке жүйесінің қасиеттеріне тәуелділігі тұлғаның психологиялық және әлеуметтілік сапаларының бұлжымас биологиялық анықтығы туралы реакциялық қорытынды жасалуына себеп болды. Отандық психологияда экстраверсия - интроверсия көріністері темпераменттің қасиеттері деп қарастырылады, яғни тән сипатты тұлғалық сапалардың алғышарты болып табылатын психикалық процестердің динамикалық сипаттамалары деп ұғындырылады. Дереккөздер
Экстремалдық психология

Экстремалдық психология - өзгертілген жағдайдағы (ғарышқа және әуеге ұшу, суда жүзу, жер шарының қиыр шеттеріндегі — Арктикадағы, Антарктидадағы, шөлейттегі, биік таудағы, жер астындағы және т.б. жерлердегі) адам өмірі мен іс-әрекетінің жалпы психологиялық заңдылықтарын зерттейтін психология ғылымының саласы. Экстремалдық психология авиациялық, ғарыштық, теңіздік және полярлық психологияның нақты зерттеулерін жинақтап XX ғ. аяғында пайда болды. Өзгертілген ақпараттық құрылыммен, афферентацияның өзгеруімен, әлеуметтік психологиялық шектеулермен және адам өміріне қауіпті факторлармен сипатталатын төтенше жағдайға адамға негізгі жеті психологиялық фактор әсер етеді: монотония, өзгертілген кеңістік пен уақыттық құрылымдар, жеке маңыздық ақпараттың шектелуі, жалғыздық, топтық оқшаулану (бір-бірінің көз алдында болуы, ақпараттың сарқылу, қарым-қатынастағы жұтаңдық) және өмір сүруге қауіп. Дереккөздер
Эмоция

Эмоция (, — толғану) — адам мен жануарлардың сыртқы және ішкі тітіркендіргіштердің әсеріне реакциясы; қоршаған ортамен қарым-қатынас негізінде пайда болатын көңіл-күй. Эмоция организмнің әр түрлі қажетсінулерге қанағаттануына (ұнамды эмоция) немесе қанағаттанбауына (ұнамсыз эмоция) байланысты. Адамның жоғары әлеуметтік қажетсінулері негізінде пайда болатын тұрақты эмоция. Эмоцияның жоғары түрі адамның іс-әрекетінің өнімді болуына мүмкіндік туғызады. Оларға қуаныш, сүйіспеншілік және т.б. эмоциялар жатады. Жағымсыз эмоция адамның іс-әрекетіне азды-көпті зиян келтіреді. Оларға қорқыныш, қайғы, абыржу, үмітсіздену, үрейлену және т.с.с. эмоциялар жатады. Көңіл — адамның бойын билеп алатын эмоциялық жағдай. Көңілді болу адамның іс-әрекетінің сәтті, нәтижелі болуына байланысты. Адамның эмоциясын, оның мимикасынан, пантомимикасынан да байқаймыз. Эмоциялық үрдістердің пайда болуы вегетативтік жүйке жүйесінің қызметіне байланысты. Эмоциялар қатарластығы — бірін-бірі итермелеуші эмоциялық кемелденген екі бағдар. Олардың біреуі ұғынымсыздыққа қарай ығыстырылып, индивид мінез-құлқына санадан тыс әсер етеді. Дереккөздер
Этникалық қоғамдастық

Этникалық қоғамдастық (этнос) - тарихи пайда болған адамдардың әлеуметтік тұрақты топтастықтары, тайпа, халықтық, ұлттық түрде көрініс береді. "Этнос" термині "халық" терминіне жақын. Этнографиялық тұрғыдан кейбір жағдайларда бірнеше халықтан тұратын этнолингвистикалық топтарды (мысалы, орыстар, украиндықтар, поляктар және т.б. — славяндық этнографиялық қоғамдастықтар), тағы да халықтың ішіндегі ерекшеленген топтар (этнографиялық топтар). Этникалық ассимиляция — өздік этникалық санасының жоғалуы, басқа этноспен бірігуі және сол этносқа "сіңіп" кетуі. Этникааралық қатынастар — әртүрлі ұлт өкілдерінің, этникалық қоғамдастықтар араларындағы субъективті ахуал туғызатын қатынастар. Дереккөздер
Этникалық стереотип

Этникалық стереотип - адамдардың арақатынастарын және қатынастарын біріктіретін әлеуметтік және психологиялық тәжірибе. Соның нәтижесінде жаратылысы бойынша тұрақты, эмоциялық, психикалық құрылымдықтар әлеуметтік бейнелерді сезім деңгейіне жеткізеді. Этникалық өзін идентификациялау (теңестіру) — тұлғаның өзін басқа этникалық топпен теңестіруі. Дереккөздер
Этносаралық қарым-қатынас мәдениеті

Этносаралық қарым-қатынас мәдениеті - әртүрлі этностық қауымдар өнімдерінің тұлғааралық байланысында және өзара әрекетінде көрінетін тез және ешбір ауыртпашылықсыз өзара түсінушілік пен келісімге әкелетін арнайы білім мен дағдылар, сондай-ақ соларға тән іс-әрекеттердің жиынтығы. Дереккөздер
Этностық кикілжің

Этностық кикілжің — топаралық кикілжіңнің түрі; этностық белгілермен, қызығушылықтармен топтардың қарама-қарсы топтарға бөлінуі. Этностан тыс саяси-әлеуметтік және экономикалық қайшылықтар этностық кикілжіңнің қайнар көзі болып табылады. Этноцентризмнің өсуі мен этностық кикілжің күшейеді. Этаоцентризм өзінің этникалық қоғамдастығын басқа этникалық топтардың жинақталатын орталығы ретінде қалыптасатын елестер. Өз халқының бейнесінің нақты қысқартылған түрлері сияқты елестер немесе иррационалды елестердің жалпыға тән жиынтығы (жалпылық сананың психологиялық құрылымдықтары ретінде) болады. Дереккөздер
Этностық мінез-құлық

Этностық мінез-құлық - ру, тайпа, этностық қауымдастықтағы адамдардың ішкі жан дүниесінің ортақ бітістері. Этностық мінез-құлық — тарихи шындық және объективті фактор. Ол адамдардың тарихи қалыптасқан бірлестігі мен ірі топтары болып саналатын этностың, ұлттың, халықтың тіршілігі мен әлеуметтік жағдайының тұтастығы арқылы танылады. Этностық мінез-құлық ерекшеліктері, әр этносқа тән мінез-құлық ерекшелігінің болуы және оған жергілікті географиялық-климаттық жағдайлардың әсер етуі заңды құбылыс. Мінез-құлық бітісі географиялық жағдаймен, шаруашылық кәсіппен, тұрмыс-тіршілікпен, салт-дәстүр нормаларымен байланысты қалыптасып жетіледі. Этностық мінез-құлық өзгермейтін құбылыс емес. Дереккөздер
Этностық өзіндік сана

Этностық өзіндік сана - топ деңгейінде ұлттық сананың, діннің, нәсілдің ұғым ретіңде пайдаланылуы әр ұлттық орта — ол қоғамдық сананың нысанына сәйкес келетін ерекше әлеуметтік ықшам топ. Этностық өзіндік санада ұлттық мәні бар құндылықтар болады. Этностық өзіндік сана индивидтер, ұлт пен ұлыстар деңгейінде байқалады. Этностық ой-сана — этностық салт-сананың, әдет-ғұрыптың, дүниетаным көзқарастарының кемелденуін білдіретін ұғым. Дереккөздер
Этностық стереотиптер

Этностық стереотиптер - әртүрлі этностық қауымдастықтардың өкілдеріне тән моральдық, ақыл-ой, дене күші қасиеттері туралы біршама орнықты түсініктер. Этностық стереотиптердің мазмұнында, әдетте, көрсетілген қасиеттер туралы бағымдаушылық пікірлер жинақталған. Бұған қоса, этностық стереотиптердің мазмұнында сол ұлт өкілдеріне қатысты іс-қимыл жөнінде нұсқамалар да болуы мүмкін. Этностық стереотиптер автостереотиптер және гетеростереотиптер деп сараланады. Автостереотиптер — осы этностық қауымдастыққа оның өзінің өкілдері тән делінетін пікірлер, пайымдаулар, бағамдаулар. Әдетте, автостереотиптерде жақсы деген бағамдаулар кешені болады. Гетеростереотиптер, яғни басқа халықтар туралы бағамдаушылық пайымдаулар жиынтықтары бұл халықтардың қарым-қатынастарының тарихи тәжірибесіне байланысты жағымды да, жағымсыз да болуы мүмкін Этностық стереотиптертің мазмұнындағы біршама тұрақты негізді — осы халық өкілдерінің сырт келбеті туралы, оның тарихи өткені туралы, өмір салтының ерекшеліктері мен еңбек машықтары туралы түсініктер кешенін және осы халықтың коммуникативтік және моральдық қасиеттері туралы бірқатар өзгермелі пайымдауларды саралай білу керек. Бұл сапалық қасиеттерді бағамдаулардың өзгергіштігі ұлтаралық жоне мемлекетаралық қарым-қатынастардағы жағдайлардың өзгермелілігімен тығыз байланысты. Этностық стереотиптердің шындық болмысқа сәйкес болуы неғайбыл. Одан да гөрі этностық стереотиптер халықтардың қарым-қатынасының бұрынғы және қазіргі, жағымды не жағымсыз тәжірибесін, әсіресе бұл халықтар неғұрлым белсенді қарым-қатынас жасаған салалардың (сауда, ауыл шаруашылығы және т.б.) тәжірибесін бейнелейтінін есте ұстаған жөн. Дереккөздер
Этностық тұлға

Этностық тұлға — белгілі бір қоғамның мүшесі; іс-әрекет барысында әрбір ұлтқа тән салт-дәстүр, әдет-ғұрып, мінез-құлық, дүниетаным, сенім, тілі мен діні, ұлттық мәдениеті, т.б. этаостық тұрғыдан сипатталатын адамдар жиынтығы. Этностық тұлғаның белгілері — өзіндік саналар, құнды этностық бағдарлар, ұлттық өзара қатынастар, өз халқының алдындағы жауапкершілігі, қоғам мен қарым-қатынаста белгілі бір этностық дербестігін сақтау. Этностық тұлға ұлттық мәдениетімен, рухани байлығымен, біліммен, дағдысымен және табиғи ортасы арқылы ерекшеленеді. Дереккөздер
Этностық ұқсастыру

Этностық ұқсастыру (идентификация) — әр адамның этностық топтағы басқа бір адаммен бірігудегі эмоциялық-қатынастық процесс. Мұнда сол этностың тарихына, мәдениетіне, ұлттық салтына, әдет-ғұрпына, олардың мұраттарына, сезімі мен фольклоры мекендейтін аймағы мен оның менталитетіне деген жағымды көзқарастары арқылы теңдестіру. Дереккөздер
Эфференттік жүйке

Эфференттік жүйке ( — жеткізетін)— ми және басқа бөлімдердің импульстерін бұлшық етке, сезім мүшелеріне жеткізетін жүйке талшықтары. Миға сырттан келген әсерлерді жеткізіп, сол жерлерге мидың реакциясын іске асыратын бөлім — шеткі (перифериялық) жүйке жүйесі. Бұл жүйенің түрлі қызмет атқаратын екі түрлі жүйкелік өткізгіш талшықтары бар. Оның бірі — афференттік, ал екіншісі — афференттік жүйке талшықтары. Нейропсихологияда жүйке импульсін орталық жүйке жүйесінен шетке (бұлшық етке, безге) өткізуді білдіру үшін қолданылатын термин. Эфференттік нейрондар мен жүйке жолдары ақпаратты эффекторларға тасымалдайды және моторлық нейрондар немесе өткізгіш жолдар деп аталады. Дереккөздер
Қазақстанның аты ауыстырылған қалаларының тізімі

Қазақстанның атауы өзгертілген қалаларының толық тізімі * 1949: Шерубайнұра елді мекені → Шерубайнұра кенті (1954) → Абай қ. (1961) * 1887: Алексеевка ауылы → Алексеевка кенті (1963) → Алексеевка қ. (1965) → Ақкөл қ. (1997) * 1936: Қазақстан елді мекені → Қазақстан кенті (1941) → Ақсай қ. (1967) * 1899: Глинка ауылы → Ермак ауылы (1913) → Ермак қ. (1961) → Ақсу қ. (1993) * 1961: Ақтау кенті → Ақтау қ. (1963) → Шевченко қ. (1964) → Ақтау қ. (1991) * 1873: Николаевка ауылы → Жетіген ауылы (1993) → Алатау қ. (2024) * 1854: Заилийское бекінісі → Верный бекінісі (1854) → Верный қ. (1867) → Алматы қ. (1921) * 1791: Зыряновское ауылы → Зыряновский кенті (1937) → Зыряновск қ. (1941) → Алтай қ. (2019) * 1830: Ақмола бекінісі → Ақмола қ. (1863) → Целиноград қ. (1961) → Ақмола қ. (1992) → Астана қ. (1998) → Нұр-Сұлтан қ. (2019) → Астана қ. (2022) * 1640: Нижний Яицкий городок → Гурьев городок, Гурьев қ. (1708) → Чапаев қ. (1920) → Гурьев қ. (1920) → Атырау қ. (1992) * 1955: Заря елді мекені → Ленинский кенті (1958) → Ленинск қ. (1969) → Байқоңыр қ. (1995) * 1932: Прибалхашстрой кенті → Балқаш қ. (1937) * 1882: Жаркент → Панфилов (1942) → Жаркент қ. (1991) * 1960: Ембі-5 → Жем қ. (2000) * 1952: Мырғалымсай кенті → Кентау қ. (1955) * 1905: Қандыағаш ауылы → Қандыағаш кенті (1940) → Октябрьск қ. → Қандыағаш қ. (1997) * 1946: Шолақтау кенті → Шолақтау қ. (1963) → Қаратау қ. (1963) * 1969: Новоилийск кенті → Қапшағай қ. (1970) → Қонаев қ. (2022) * 1879: Николаевск қ. (1893) → Қостанай қ. (1895) * 1818: Ақмешіт бекінісі → Перовский форты (1853) → Перовск қ. (1867) → Ақмешіт қ. (1922) → Қызылорда қ. (1925) * 1584: Яицкий городок → Орал қ. (1775) * 1720: Коряков форпосты → Коряков станицасы (1838) → Павлодар қ. (1861) * 1786: Риддерское ауылы → Риддер кенті (1927) → Риддер қ. (1939) → Лениногорск қ. (1941) → Риддер қ. (2002) * 1954: Никольский кенті (1956) → Никольский қ. (1973) → Сәтбаев қ. (1990) * 1922: Тайынша елді мекені Красноармейск қ. (1962) → Тайынша қ. (1997) * 1868: Гавриловка ауылы → Талдықорған ауылы (1920) → Талдықорған қ. (1944) * Тараз көне қалашығы → Әулиеата қ. (1856) → Мирзоян қ. (1936) → Жамбыл қ. (1938) → Тараз қ. (1997) * 1881: Самодуровка ауылы → Затоболовка ауылы (1920) → Затобольск кенті (1963) → Тобыл қ. (2020) * Шауғар көне қалашығы → Яссы көне қалашығы → Түркістан қ. * 1717: Әулие Пётр бекінісі → Новопетровское бекінісі (1846) → Форт-Александровск қ. (1857) → Форт-Урицкий қ. (1924) → Форт-Шевченко қ. (1939) * Шымкент көне қалашығы → Шымкент қ. → Черняев қ. (1914) → Шымкент қ. (1924) Орысша транскрипциясы түзетілген қалалар: * Актюбинск → Актобе (Ақтөбе) (1999) * Алма-Ата → Алматы (1993) * Джамбул → Жамбыл (1993) * Джетыгара → Житикара (Жітіқара) (1997) * Джетысай → Жетысай (Жетісай) (1993) * Кощи → Косшы (Қосшы) (2010) * Кустанай → Костанай (Қостанай) (1997) * Семипалатинск → Семей (2007) * Талды-Курган → Талдыкорган (Талдықорған) (1993) * Чимкент→ Шымкент (1992) * Чу → Шу (1993) Дереккөздер
Мәдени шок

Мәдени шок (, ) — көбінесе шетелге қоныс аудару немесе сапарда болуға байланысты өзге мәдени ортаға түсуден, бейтаныс өмір сүру салтына ұшырасудан пайда болатын адамның эмоционалды немесе физикалық жайсыздық. Жаңа ортаға үйрену толқытушы, тосырқаушы, тіпті естен жаңылдырушы болуы мүмкін. Бұл терминді 1954 жылы американдық антрополог Калерво Оберг (ағыл. Kalervo Oberg) алғаш қолданған. Мәдени шок кезеңдері Мәдени шок кем дегенде келесі кезеңдердің біреуінен тұрады. "Бал айы" Жаңа және алдыңғы мәдениеттері арасындағы айырмашылықтар еліктіруші көрінуі. Мысалы, сол елдің тамағы, өмір қарқыны, жергілікті қылықтары т.б. Ымыраласу Араға біраз уақыт сала, қос мәдениет арасындағы өзгешеліктер аңғарыла бастап, тосырқаушылық тудыруы. Тілдік бөгеттер, адами қарым-қатынастағы өзгешеліктердің түршіктіруі. Жалғыздық сезімі, отанға деген сағыныштың белең алуы т.б. Бейімделу Жаңа мәдениетке интеграциялану, оны түсіну, сол ортаның қарым-қатынас түр-сипатын белгілі бір мөлшерде қабылдау. Шеберлік таныту Қабылдаушы тараптың мәдени ортасында толығымен әрі емін-еркін қатысушылық көрсету. Кері мәдени шок Кері мәдени шок (ағыл. reverse culture shock, нем. Eigenkultur-Schock) үйреніп қалған бөтен мәдени ортадан туған (отандық) мәдени ортаға оралған кезде пайда болуы мүмкін мәдени шоктың феноменін білдіреді. Іс жүзінде, бөтен мәдени ортаға шомумен салыстырғанда өз мәдениетіне қайта сіңіп кету қиындықтары күтілмеген психологиялық жағдайды тудыра алады.
Тұтыну бағаларының индексі

Тұтыну бағаларының индексі (инфляция индексі, ) — халық жеке тұтынуы үшін сатып алатын белгіленген тауарлар мен қызметтер тізбесіне (тұтыну қоржыны) бағалардың орташа деңгейінің сол уақытта өзгеруін сипаттайтын көрсеткіш. Жалпы қабылданған инфляция көрсеткіші ретінде ТБИ әлеуметтік-экономикалық көріністердің, экономикадағы баға үдерістерін талдау және болжау, мемлекеттің әлеуметтік, бюджеттік, салықтық, қаржылық саясатында ұлттық валютаның нақты бағамдарын реттеу серпінін зерттеу барысында қолданылады. Тұтыну рыногындағы тауарларға және қызметтерге бағалар мен тарифтер деңгейiн тiркеу іріктеме статистикалық байқау қағидаларына негізделеді және сауда орындарының, тауарлар мен қызметтердің, олардың әртүрінің тек бір бөлігін қамтиды. Баға ақпараттарын жинау тауарларды (қызметтерді) тікелей өткізетін орындарда жүргізіледі. Зерттеу жүргізілген күні төленген бағалар, салықты қоса бақыланады.
Майерхёфен

Майерхёфен — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет. Швабия әкімшілік округіне бағынады. Линдау-Бодензее ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1586 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 17,5 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 09 7 76 118. Муниципалитеттің басшысы — Мартин Шварц. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.maierhoefen.de/ Ресми сайты]