kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жүндітөбе қалашығы

Жүндітөбе қалашығы – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Мойынқұм ауданы, Ынталы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде, Шу өзенінің ескі арнасының оң жағында орналасқан. Зерттелуі мен сипаты Ескерткішті 1980 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы экспедициясы (К. Байбосынов) анықтап, зерттеген. 1986 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясымен (жетекшісі М. Елеуов) сызба жобасы түсіріліп, екі жерден қазба жұмыстары жүргізіліп, қыш материалдар алынған. Қалашық тік бұрышты бұрыштары өте мүжілген үш қатарлы алаң, жарыққа бағытталған, көлемі батыстан шығысқа қарай 145 м және солтүстіктен оңтүстікке қарай 60-80 м, биіктігі 4 м-ге дейін. Қамал батыс бөлігінде орналасқан. Көлемі төменгі жағынан 60х60 м, үстіңгі жағынан 30х40 м, биіктігі 4 м. Қамалға шығыс жағынан көлемі 40х80, биіктігі 2 м, қоршалған үймөк ені – төменде 5-6 м, биіктігі 1 м алаң жалғасады. Кіреберіс оңтүстік жағында және шығыс жағында мұнарамен қалқанаған. Екінші алаңға шығыс жағынан көлемі батыстан шығысқа қарай 92 м және солтүстіктен оңтүстікке қарай 85 м, биіктігі – 1 м үшінші алаң жалғасады. Қатпар тереңдігі мен мерізімін анықтау үшін екі тік қазу жүргізілді. Бірінші тік қазу екінші алаңдағы қалындығы 4,8 м-лік екі кезеңге жататын мәдени қатпарды тесіп өтті. Бірінші, ерте кезеңіне жақпарларсыз 1,75 м қалыңдық жатады. Ол бос ағаш, күл, топырақ қатпарларынан тұрады. Екінші кезеңге (X-XII ғғ.) 3,05 м қалыңдық жатады. Ол едендердің 5 деңгейінен – №1, 2, 3, 4, 5 тұрады. Үшінші алаңға жүргізілген тік қазу 1,75 м жердегі мәдени қатпарды тесіп өтті. Ол құлама топырақтан, бос күл аралас сары топырақтан (VIII-X ғғ.) тұрады. Дереккөздер
Қайтадан (фильм, 2025)

«Qaitadan» — қазақстандық драма-фантастика жанрындағы көркем фильм. Режиссері – Думан Еркімбек. Картина 2025 жылы түсіріліп, 4 қыркүйекте Қазақстан кинотеатрларында көрсетіле бастады. Бұл – Қазақстандағы алғашқы ірі бюджетпен түсірілген апатты-фантастикалық фильмдердің бірі. Тарихы Мазмұны Басты кейіпкер — мектеп бітіруші жасөспірім Рауан (Жасұлан Көпберген). ҰБТ-дан бар болғаны 21 балл алып, қаладағы ата-анасының үмітін ақтамаған соң, ол ауылдағы туыстарына жіберіледі. Рауан ауыл тіршілігіне бейімделе алмай, өз ортасында бөтен сезінеді: оны үнемі әзілімен «тролльдейтін» ағасы Әбіш (Ашим Ахметов), бұзақы Жігер (Ермек Шынболатов), сүйкімді жиені Ақош (Рамазан Макабатұлы) және дүкенші қыз Бағым (Шұғыла Ешенова) күн сайын алдынан шығады. Алайда күннің соңында ауылды бөгет жарылып, тасқын қиратады. Бұл жағдай уақыт петлясына айналып, қайта-қайта қайталанады. Рауан әр жаңа циклде апатты тоқтатуға және жақындарын құтқаруға мүмкіндік алады. Түсірілуі Фильм идеясы режиссерге 2020 жылы Алматы облысының Күрті ауылында болған кезде туған. Сол ауылдың шетінде дамбыны көріп «егер жарылып кетер болса, ауылдың түгі қалмайды ғой» деген ой келеді. Ақыры осы идеяны дамыта келе, «Қайтаданның» сценарийін жазды. Сценарийде нақты бір тарихи апат алынбаған, оқиға жинақталған сипатта берілген. Сюжеттің негізіне «уақыттың қайталануы» (time loop) тәсілі алынып, бұл көрерменге ұрпақтардың қателіктері мен олардың қайталануы туралы ой тастайды. Түсірілімдер толықтай Алматы облысында өтті. Бөгеттің қирау көріністері арнайы тұрғызылған декорацияларды бірнеше рет құлату арқылы жүзеге асырылды. Продюсер Жалын Тілеуберген жобаны қаржыландыру үшін жеке қаражатын, соның ішінде мүлкін пайдаланған. Шығармашылық топ * Режиссер: Думан Еркімбек * Оператор: Азамат Дулатов * Жасұлан Көпберген — Рауан * Ермек Шынболатов * Алмат Сақатов Премьера Фильмнің премьерасы 2025 жылғы 4 қыркүйекте Қазақстан кинотеатрларында өтті. Жобаға Қазақстанның Мемлекеттік ұлттық киноны қолдау орталығы қолдау көрсеткен. Фильм прокаттың алғашқы аптасында 400 млн теңгеден астам жинап, қазақстандық кино үшін айтарлықтай жетістікке жетті. Қабылдануы Фильм қазақстандық кинематографияда жаңа бағыт болып саналды. Көрермендер мен сыншылардың пікірлері аралас болғанымен, негізінен оң қабылданды. Сын-пікірлер: * кейбір көрермендер фильмді 2010 жылғы Қызылағаштағы нақты апатпен салыстырып, тарихи трагедияның ауқымы толық жеткізілмегенін айтты, * компьютерлік графикадағы әлсіз тұстар (бөгеттің жарықтары, қайталанатын кадрлар), * техникалық ұсақ қателіктер. Марапаттар * Golden Panda Awards (Қытай) — Азамат Дулатов «Ең үздік операторлық жұмыс» жүлдесін иеленді. * Фильм бірнеше халықаралық кинофестивальдерде көрсетіліп, техникалық және көркемдік деңгейі жоғары бағаланды. Деректер * Жас ұрпақ пен ата-ана арасындағы түсініспеушілік, жауапкершілік мәселелері негізгі тақырып ретінде алынған. * Фильм комедия, драма және әлеуметтік сатира элементтерін бір арнаға тоғыстырған. Дереккөздер
Жан (мультфильм)

Жан — Дисней және Пиксар студияларының мультфильмі. Бұл олардың 23-і бірлесіп шығарған туындысы болды. Бас кейіпкер — музыка пәнінен беретін Джо Гарднер есімді мұғалім. Ол бір күні канализацияға түсіп, комаға түседі. Жаны денеден шығып, о дүниеге сапар шегеді. Алайда сахнада джаз орындауды армандап, қайтадан денеге оралғысы келеді. Мультфильм 2020 жылдың 11 қазаннда шықты. Ол ең жақсы мультфильм және ең жақсы музыка бойынша Оскар сыйлығын жеңіп алған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://movies.disney.com/soul Мультфимльнің сайты]
Жаңажер

Жаңажер — Өзбекстанның Сырдария облысындағы қала. Сипаттама Жаңажер қаласы Сырдария облысының оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол шөл дала деп аталатын жазықтың шығыс бөлігінде жатыр. Оңтүстік Мырзашөл каналы қаланы екіге бөледі. Қаланы сондай-ақ М37 тас жолы немесе Үлкен Өзбекстан тас жолы (Ташкентті Орталық Өзбекстан және Тәжікстанмен байланыстыратын) және Сырдария-Хауас темір жолы кесіп өтеді. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Жаңажер — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 55-орында және өз аймағында (Сырдария облысы) екінші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 12 451-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Хауас (6 км), Зафарабат (10 км, Тәжікстан), Шырын (26 км), Баяут (26 км), Наурыз (26 км), Гүлістан (28 км), Жаңаабат (28 км), Диқанабат (31 км), Досабат (32 км), Бекабат (36 км), Балашаһар (43 км), Спитамен (43 км, Тәжікстан), Истаравшан (44 км, Тәжікстан), Сардаба (46 км), Сайқұн (48 км), Замин (50 км), Бустон (50 км, Тәжікстан), Бахт (51 км), Пақтаабат (55 км), Мехрабад (58 км, Тәжікстан). Тарихы Жаңажер 20-ғасырдың ортасында (1957 ж.) қолайсыз шөл даланы игеру үшін бүкілодақтық науқан кезінде қаланған. Елді мекенге Новая Земля символдық атау берілді. Бастапқыда тың игерушілер мен канал салушылардың қаласы болған Жаңажер кейіннен өнеркәсіптің басқа салаларын дамытады. КСРО ыдырағаннан кейін қала демографиялық дағдарысты бастан өткерді: көптеген тұрғындар, әсіресе орыс тілді тұрғындар қаланы тастап кетті. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада 34 ірі және 46 шағын кәсіпорын, 2 бірлескен кәсіпорын, 2 акционерлік қоғам, 32 жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер бар. Қалада дәстүрлі мақта тазалау зауытынан басқа құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар бар. Екі мәдениет үйі, клуб, мәдениет және демалыс саябағы, 60 спорт нысаны, соның ішінде стадион, спорт залдары, 2 бассейн, спорт алаңдары, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, балалар футбол мектебі, Янгиер футбол командасы бар. Сондай-ақ қалада бір егін базары, үш аурухана, төрт емхана, екі жекеменшік медициналық орталық, бір демалыс орны, дәріханалар және басқа да медициналық мекемелер жұмыс істейді. Дереккөздер
Чарли Кирк

Чарльз Джеймс Кирк (; 14 қазан 1993 жыл, Иллинойс – 10 қыркүйек 2025 жыл, Юта) — америкалық оңшыл саяси активист, кәсіпкер, медиа тұлғасы. 2012 жылы ол Turning Point USA (TPUSA) консерваторлық ұйымы негіздеушілерінің бірі және басшысы болды. Ол бірнеше кітап жазып, The Charlie Kirk Show шоуын жүргізген болатын. Кирк көп ұзамай трампизмның және Республикашыл партияның ең ірі дауыстарының біріне айналды және өлімінен бері мәдени америкалық консерватизмнің иконаларына айналды. Өмірбаяны Чарли Кирк Иллинойс штатының ауылды жерлерінде туып-өсті, кішкене ғана коллеждіне барып жүрді. Бір семестрден кейін ол оқудан кетіп, саяси активизммен толыққанды айналысатын болды. Ол TPUSA ұйымын қаржыландыру үшін бірнеше донорлармен жұмыс істеп, «Қателестім ба, дәлелде!» («Prove Me Wrong») плакаты мен колледждердегі дебаттары үшін атақ алды. Осы және басқа да іс-шаралары арқылы ол АҚШ жастары арасындағы консерватизмнің өсуіне үлес қосты. Кирк басшылығы тұсында TPUSA бірнеше серіктестерге қол жеткізді, соның ішінде Turning Point Faith діни ұйымы болды. Елулік пастор Роб Маккоймен бірге ол осы ұйымның құрылуында ісін қалдырды да, христиан оңшылдар мен христиан ұлтшылдар қатарына кірді. Дональд Трамптың ірі одақтасы ретінде Кирк консерваторлық көзқарасы, соның ішінде абортқа, қару шектелуіне, ЛГБТ құқықтарына қарсылығы үшін танылды. Оның 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңына мен Мартин Лютер Кингке қарсылығы және COVID-19 бен 2020 АҚШ президент сайлауы жайлы дезинформациясы аса даулы болды. Кирк АҚШ Капитолийіне шабуылға әкелген наразылық шараларға студенттер жіберген болатын және 6 Қаңтар Комитетінің алдында кінәлі-кінәсіздігін мойындамады. 2025 жылғы 10 қыркүйекте Кирк Ютадағы TPUSA ашық дебаты кезінде өлтірілді. Оның өлімі халықаралық назарға әкелді де, Трамп Киркті Азаттық президенттік медалімен наградтайтынын жариялады. Дереккөздер
Кентарал қалашығы

Кентарал қалашығы (VII-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Сарысу ауданы, Шығанақ ауылынан солтүстікке қарай 7 км жерде орналасқан. Сипаты Қалашықты 1980 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археологиялық экспедициясы (жетекшісі К. Байбосынов) ашып, зерттеді. Жобасында дұрыс емес төбе түрінде болып келген екі бөлікті қалашықтың өлшемдері 110х50 м. Қалашықтың ортасында өлшемдері 25х25 м, биіктігі 6 м ішкі қамал бар. Ішкі қамал 4 бекініс мұнарасының іздері бар үйінді бекініс жалмен қоршалған. Қалашық территориясында топырақ төбешіктер, жеке құрылыстардың қалдықтары бар. Қалашық үстінен сырланбаған қыш ыдыстардың сынықтары көптеп кездеседі. Дереккөздер
Адасқантөбе қалашығы

Адасқантөбе қалашығы (X-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Сарысу ауданы, Бөлтірік шешен ауылынан солтүстікке қарай 25 км жерде орналасқан. Сипаты Қалашықты 1983 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясы (жетекшісі М. Елеуов) тауып, зерттеген. Көлемі 37х32 м, биіктігі 2 м сопақ пішінді, қатты аласарып кеткен алаңқай. Қазылып алынған материалдар – жай құмыралар сынықтары, қолдан жасалған қақпақтар. Дереккөздер
Эдмилсон (футболшы, 1997)

Эдмилсон де Паула Сантос Фильо (; 19 сәуір 1997) қысқаша Эдмилсон — бразилиялық футболшы, шабуылшы. Жетістіктері Целе *Словения чемпионы: 2023/24 *Словения кубогы: 2024/25 Қайрат * Қазақстан чемпионы: 2025 Дереккөздер
Алмалық (қала)

Алмалық — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала. Елдің ең ірі түсті металлургия орталығы. Сипаттама Ангрен өзенінің сол жағалауында, Құрам жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. Ол Ташкент-Ангрен желісінде Аһангаран теміржол стансасын 18 шақырым және ел астанасы Ташкенттен 52 шақырым жерде орналасқан. Алмалық арқылы Алмалықсай деп аталатын шағын өзен (ағыс) ағып өтеді (бұрын Аһанғаранның бір саласы болған, қазір қала маңындағы суармалы арықтарға бөлінген). Өзбек тілінен аударғанда қала атауы «Алма алқабы» дегенді білдіреді. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Алмалық — үлкен қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 17-орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 3-ші орында. Оның әлемдік рейтингі шамамен 3969-шы орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ахангаран (7 км), Піскент (20 км), Нұрафшан (28 км), Истиклол (31 км, Тәжікстан), Бөке (32 км), Красногорск (34 км), Адрасман (40 км, Тәжікстан), Бустон (42 км, Тәжікстан), Аққорған (45 км), Паркент (49 км), Ангрен (50 км), Жаңабазар (51 км), Жаңажол (53 км), Гүлбахар (53 км), Досабат (55 км), Ташкент (57 км), Спитамен (57 км, Тәжікстан), Қыбрай (60 км), Салар (61 км). Тарихы Ресейдегі патша өкіметінің тұсында қазіргі Алмалық жерінде екі шағын ауыл — Алмалық пен Қарамазар болған. Кеңес өкіметі орнаған кезден пайдалы қазбалар кен орындарын іздеу жұмыстары басталды. 1923 жылы Ташкенттен жер қойнауын зерттеу үшін геологтар келді. Көп ұзамай, 1924 жылдан бастап бірнеше тотыққан кен орындары ашылды, нәтижесінде зауыт құру туралы шешім қабылданды. 1940 жылдардың басында түсті металл кен орындарын барлау аяқталғаннан кейін зауыт құрылысының жоспары басталды. 1941-1945 жылдар аралығындағы қиын жылдарда кен орындарында барлаушылар жұмыс істеді. Алынған күміс пен алтын мемлекетке сатылды. 1946 жылы зауыт пен жұмысшылар поселкесінің құрылысы қайта жанданды. Келесі жылы Алмалық ауылы Піскент ауданындағы жұмысшылар поселкесіне айналды. 1948 жылы болашақ Алмалық қаласының жоспары жасалды. Қала 1950 жылдары белсенді дамудан өтті. 1951 жылдың шілде айында Алмалық ауылы заманауи, көп ұлтты қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Орталық Азиядағы алғашқы тұрмыстық химия зауыты Алмалық қаласында салынды. Сондай-ақ қалада Аммофос зауыты, кілем фабрикасы, Өзбекстан-Пәкістан бірлескен кәсіпорындары, жиһаз жабдықтары зауыты, кірпіш зауыттары, алтын кеніші және басқа да кәсіпорындар бар. Жеңіл және тамақ өнеркәсібі дамып келеді. Қалада Ислам Каримов атындағы Ташкент мемлекеттік техникалық университетінің Алмалық филиалы мен Ұлттық технологиялық зерттеулер университетінің филиалы орналасқан. Мұнда 23 жалпы білім беретін мектеп, 12 кітапхана, 3 мәдениет үйі, тарихи-өлкетану мұражайы, музыка және өнер мектептері, стадиондар, спорт залы, теннис корттары, бассейндер бар. Қалада сондай-ақ орталықтандырылған облыстық медицина бірлестігі, балалар ауруханасы, «Хемогар» ауруханасы, жұқпалы аурулар және туберкулезге қарсы диспансер, перзентхана, 10 дәрігерлік амбулатория, басқа да емдеу орындары жұмыс жасайды. Дереккөздер
Бейбітшілік және келісім саябағы

Бейбітшілік және келісім саябағы — Астана қаласындағы саябақтардың бірі. Ол Есіл өзенінің бойында, И. Панфилов көшесі мен Тәуелсіздік даңғылы қиылысында орналасқан. Саябақтың негізі 2022 жылы қаланды. Ресми ашылуы 2025 жылдың қыркүйегінде Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі аясында өткізілді. Сол аптаның ішінде Астанаға алғаш рет концертпен келген америкалық Backstreet Boys тобы экологиялық сенбілікке қатысып, осы саябақта қала тұрғындарымен бірге ағаш отырғызуға қатысты. Саябақтың дәл ортасына «Өмір ағашы» композициясы орнатылған. Күмбез түрінде жасалған нысанның ішінде емен ағашы отырғызылған, ағаш үйлесімді су бұрқақпен қоршалған. Ескерткіш Қазақстанның көпэтносты ел екенін бейнелейді. Күмбез бір аспан астындағы бейбітшілікті, ал төрт жағындағы кіреберіс дүниенің төрт бұрышын білдіреді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Бейбітшілік және келісім сарайы
Кардиомегалия

Кардиомегалия — жүректің кеңеюі. Бұл өз алдына ауру емес, көбінесе жүректің қосымша жүктемеге тап болғанын көрсететін белгі. ]] Белгілері Кейде кардиомегалияда ешқандай белгілер болмайды. Дегенмен, осы белгілер байқалуы мүмкін: * іштің кебуі * аритмия (қалыпты емес жүрек ырғағы) * кеуде ауыруы * жөтел, әсіресе жатқанда * бас айналу * шаршау * ентігу * ісіну немесе ісіну, әсіресе тобық, аяқ және аяқтардағы Себептері Жүрек зақымдануы және кейбір жүрек аурулары жүректің ұлғаюына себеп болуы мүмкін. Кейде денеге қысқа мерзімді жүктеме, мысалы, жүктілік, жүректің үлкеюіне әкелуі мүмкін. Жағдайға байланысты жүректің ұлғаюы уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Дереккөздер
Дарбаза қақпасы

Дарбаза қақпасы – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қожа Ахмет Ясауи кесенесінен солтүстік – батысқа қарай 400 м. жерде орналасқан.. Кезеңі ХІХғ. Тарихы 1885 ж. басылған «Живописная Россия» атты кітапта жарияланған литографиялық сурет негізінде қайта қалпына келтірілді. «Дарбаза » қақпасының атауы қаланы қоршаған орға су құю үшін, осы тұстан қалаға қарай Жіңішке каналынан тартылған үлкен арықтың атынан шыққан. «Дарбаза» сөзінің өзі де «қақпа» деген мағына береді. Нұртас Оңдасыновтың «Парсыша-қазақша» сөздігінде «дәруаза-дарбаза – ашық есік, қаланың, бекіністің үлкен қақпасы» - делінген. Негізінен қала қақпаларының барлығы екі жаққа ашылатын кең де биік дарбазадан тұрған. Бұл қаланың солтүстік қақпасы, кесене құрылысына қажетті әк, ғаныш, Сауранның тұзсыз таза саз топырағы мен күйдірілген кірпіші, Қаратау кендерінің қорғасыны, тас көмірі мен бояулы қыш жасауға қажетті барлық минералдар және металл түрлері осы қақпа арқылы тасылған. Бұл қақпа, сонымен бірге, Сарыарқадан құрылысшыларға азықтық ет, мал майы тасылатын ең маңызды қақпаның рөлін атқарған. Алғашында, қаланың батыс қақпасы – Жеті ата, шығыс қақпасы – Мүсәллә және оңтүстік қақпасы – Тәкиә сияқты Түркістанға келетін керуен жолдардың соқпағы түрінде қалыптасса, уақыт өте келе сол соқпақтардың екі бетіне тұрғын үйлер, мәнзел-мейманханалар, дүкендер, асханалар мен шәйханалар түсіп бірте-бірте магистральді-бас көшелерге айналған. XV ғ. қалыптасқан 34 гектарлық қаланы қоршап қамал-қорған тұрғызған кезде бұл жолдардың қалаға кірер тұсына қақпалар салынған. Міне осылай өмірге келген қақпаның екі кезеңін қаланың 1951жылғы план-схемасынан көруге болады. Мұндағы қаланың көк сызықпен шеқарасы, қақпалардың орыны көрсетілгені XV ғ. қалыптасқан кезеңі, ал, қызыл сызықпен берілгені ХІХ ғ. Қоқан хандығының 1843-1849 жж. арасында қаланы (88,7га) қайта қоршап, төрт негізгі қақпалар (№1, 3, 4, 5) және мұнарасыз екі ойық түріндегі (2,6) екі жаппалы есік етіп салынған қақпалар мен қорған-қамалдар. Бұлардағы бесінші нөмірмен берілгені біз әңгіме етіп отырған Дарбаза қақпасы болып табылады . 2009-2010жж «Қазқатайжаңарту» РМК тарапынан қайта қалпына келтірілді. Дереккөздер
Мұхаммед Дулати ескерткіші

Мұхаммед Дулати ескерткіші – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші. Орналасқан жері Тараз қаласы, Сүлейменов көшесі, М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің бас ғимаратының алды. Кезеңі, авторы 1998 жылы; жеткшісі – Б.К. Бішімбев, мүсінші – Д. Әлдехан, Н. Рүстемов, сәулетші – О. Әуезов. Сипаты М.Х. Дулати – мемлекет қайраткері, белгілі тарихи еңбек Орталық Азия және Қазақстан бойынша негізгі түпнұсқа "Тарих және Рашидидің" авторы. Есерткіш композициясы классикалық дәстүр үлгімен берілген, биік тұғырға бойымен қойылған бейне қозғалыс үстінде берілген, ғимарат алдында асқақ көрінеді. Ескерткіш мысты қашау техникасымен жасалған, биіктігі 3,0 м. Тұғырының биіктігі 3,0 м, жобасы 1,6х1,6 м, қызыл тегіс гранит тақталармен қапталған. Беткі жағында "Көрнекті ғалым-тарихшы Мұхаммед Хайдар Дулати, 1498-1551 жылдар" деген сөздер келтірілген. Тұғыр астында Дулати жерленген (Индия, Кашмир провинциясы) жер Сринагар қаласынан әкелінген топырақ салынған капсула қойылған. Бұл туралы ескерткіштің төменгі жағына жазылған жазулар айғақтайды. Дереккөздер
Бокстан әлем чемпионаты 2025 (Ерлер 60 кг)

2025 жылғы 4 – 14 қыркүйек аралығында Ливерпуль қаласында өткен бокстан әлем чемпионатындағы ерлер арасында 60 кг салмақ дәрежесі. Қатысушылар тізімі * Сюй Цзяшэн * Мехметхан Джинар * Жунмилардо Огайре * Лай Чу-Эн * Виде Пркачин * Луис Энрике Винет Гарсия * Энрике Какулов Мамедова * Мухамед Әл-Баяти * Деттори Дэвид Браун-Ходж * Йохан Агуэро * Эдгарас Скурделис * Артюш Гомцян * Рамон Ордоньес * Кевин Эмилиано Давила * Айдер Абдураимов * Оуэйн Харрис-Аллен * Николай Цаскин * Ани Хаджиллари * Луис Габриэль де Оливейра * Абдумалик Халоков * Томислав Динович * Махмуд Әл-Шабтун * Джузеппе Канонико * Тамер Әл-Матриф * Крузито Ковач * Бейбарыс Жексен * Павел Брах * Джейкоб Касар * Сачин Сачин * Мухаммедәли Гасимзада * Радослав Росенов * Шунсуке Китамото * Чан Донхван * Джоне Давуле * Лунас Хамрауи * Мұхаммед Әбу Жажех * Киома-Али Әл-Ахмадие * Мунарбек Сеитбек уулу * Гантумур Лундаа * Уильям Хьюитт Турнир 1/64 финал 1/32 финал 1/8 финал 1/4 финал 1/2 финал Финал Жүлдегерлер * 🥇 Алтын — Абдумалик Халоков * 🥈 Күміс — Луис Габриэль де Оливейра * 🥉 Қола — Шунсуке Китамото * 🥉 Қола — Радослав Росенов Дереккөздер
Бокстан әлем чемпионаты 2025 (Ерлер 65 кг)

2025 жылғы 4 – 14 қыркүйек аралығында Ливерпуль қаласында өткен бокстан әлем чемпионатындағы ерлер арасында 65 кг салмақ дәрежесі. Қатысушылар тізімі * Ойер Ибаррече Конде * Лорис Идризи * Стелиос Кирсанидис * Али Хабибинежад * Муса Альхаусауи * Семи Короитукана * Обада Алкасбех * Хампус Броман * Максим Редл * Уго Баррон * Заур Гахраманов * Денис Бриль * Филип Потурович * Рене Камачо * Милан Петриман * Чжу Цзянхао * Эрисланди Альварес Борхес * Лаша Гурули * Викторио Илиев * Алмаз Орозбеков * Ихласбек Кочкаров * Дин Клэнси * Лео Джон Фрэнсис Чёрч * Джанлуиджи Маланга * Расул Тисаев * Фернандо де Хесус Питер Иноа * Мишээлт Баттумур * Абхинаш Джамвал * Сион Нисияма * Патрис Мугалзай * Марк Эшли Фахардо * Элвин Алиев * Ертуған Зейнуллинов * Хьюго Грау * Ахмет Пекел * Линь Ю * Бартломей Роскович * Исмаил Умар * Юри Фалкао дос Рейс * Асадхуҷа Муйдинхужаев Турнир 1/64 финал 1/32 финал 1/16 финал 1/4 финал 1/2 финал Финал Жүлдегерлер * 🥇 Алтын — Асадхуджа Муйдинхуджаев * 🥈 Күміс — Юри Фалкао дос Рейс * 🥉 Қола — Эрисланди Альварес Борхес * 🥉 Қола — Лаша Гурули Дереккөздер
Жазылбек Қуанышбаев ескерткіші

Жазылбек Қуанышбаев ескерткіші – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументті өнер ескерткіші. Орналасқан жері Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Бірлік ауылы әкімдігі ғимаратының алды. Орнатылған кезеңі 1962 жыл; мүсінші – Б. Төлеков, сәулетші – Т. Басенов. Сипаты Ескерткіш екі мәрте Социалистік Еңбек Ері Жазылбек Қуанышбаевқа 1962 жылы ауылдық кеңес үйінің алдына қойылған. Қола мүсін (1,2 м) гранитті тұғырға орнықты портреттік бейнеде қойылған. Биік тұғыр (2,3 м) көлемі шаршы негізге (3,1х3,1 м) жонылған приамидалық дәстүрлі негізде орнатылған. Жоғарғы беткі жағындағы шойыннан құйылып жапсырылған тақтада қазақ және орыс тілдерінде "Қуанышбаев Жазылбек Көктерек қаракөл совхозының аға шопаны СССР Одағы Жоғары Советі Президумының 1958 жылығы 29 марттағы Указы бойынша қой шаруашылығын өркендету ісінде аса көрнекті табыстарға жеткені үшін және жоғары қаракөл елтірісін алғаны үшін, екінші рет "Орақ пен Балға" Алтын Медалімен марапатталған" деп жазылған. Дереккөздер
Ғазалкент

Ғазалкент — қала, Өзбекстанның Ташкент облысы Бостандық ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық орны Ғазалкент қаласы Тянь-Шань тауының етегінде, Шыршық өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ташкентпен автомобиль және темір жол арқылы қосылған. Екі елді мекен бір-бірінен шамамен 58 шақырым қашықтықта орналасқан. Ғазалкент Ташкент облысының таулы аймағының қақпасы деп аталады. Елдің көркем пейзаждары арқылы көптеген туристік маршруттар осы жерден басталады. Қала шегінде Өзбекстан астанасын Ходжикентпен байланыстыратын аттас темір жол стансасы бар. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Ғазалкент — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 103-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 17-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 16 895-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ескендір (5 км), Шарбақ (16 км), Шыршық (17 км), Бурчмулла (27 км), Паркент (30 км), Қыбрай (31 км), Жаңабазар (34 км), Салар (40 км), Красногорск (45 км), Келес (50 км), Ташкент (51 км), Сарыағаш (51 км, Қазақстан), Нұрафшан (66 км), Ангрен (67 км), Леңгір (72 км, Қазақстан), Ахангаран (73 км), Жаңажол (76 км), Алмалық (80 км), Піскент (81 км). Тарихы Шағын елді мекен ретінде негізі қаланған Ғазалкент 1964 жылы қала мәртебесін алып, Бостандық ауданының әкімшілік орталығы болды. Елді мекеннің пайда болу тарихы су электр стансасының құрылысымен байланысты. 1991 жылдың басына дейін кеңес үкіметі кезеңінде елді мекенді әртүрлі ұлт өкілдері мекендеді, олардың арасында орыстар, өзбектер, немістер, татарлар, корейлер және басқа ұлттар болды. Бұл су торабы мен кент құрылысына бұрынғы Кеңес Одағының әр түрлі республикаларынан мамандар жіберілгендігімен түсіндіріледі. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін орыстілді халықтың басым бөлігі қаладан қоныс аударды. Қала маңында жыл бойы жұмыс істейтін және демалушыларды қабылдайтын бірнеше демалыс үйлері, жеке шағын пансионаттар, шипажайлар бар. Ғазалкенттің дамуы төрт қабатты панельді үйлер мен жеке сектормен ұсынылған. Экономикасы және инфрақұрылымы Ғазалкент қаласында кондитер фабрикасы, «Газалкент» азық-түлік кәсіпорны (жеміс-жидек, консервілер және жеміс шырындарын шығаратын), шарап зауыты, сүт және май зауыты, шыны зауыты, жол-құрылыс және жөндеу нысандары, металлургия зауыты, құрылыс материалдары зауыттары, тас өңдеу зауыттары, автомобиль өндіруші, фермерлер базары орналасқан. Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, кәсіптік лицей, академиялық лицей, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйі, клуб мекемелері, «Жастар орталығы», стадион, тағы басқа спорт ғимараттары, орталық аурухана, перзентхана, емхана, туберкулезге қарсы диспансер және басқа да емдеу орындары, балалар мен ересектер санаторийлері, демалыс үйлері халыққа қызмет көрсетеді. Дереккөздер
As Long as You Love Me

«As Long as You Love Me» — Backstreet Boys тобының екінші альбомындағы екінші сингл; ол сондай-ақ АҚШ-та ғана шыққан Backstreet Boys (US) альбомына да кірген. Бейнеклиптің режиссёрі Найджел Дик болды, ол морфинг сияқты визуалды әсерлерді қолданған. Бейнеклипте топ алты қыздың алдында ән орындап жатады, кейін олардың орындары ауысады. Алты қыздың біреуі кейін Брайан Литтреллге тұрмысқа шығады. Ән және бейнеклип сыншылардың оң бағаларына ие бьолды. Billboard Hot 100 Airplay чартында ән 56 апта бойы тұрған. Чарттар Дереккөздер Сілтемелер *
Рейнджерс (футбол клубы, Хониара)

Рейнджерс — Соломон аралдары футбол клубы. Құрылған, таратылған жылдары белгісіз. Базасы ел астанасы Хониара қаласында болған. 1987 жылы ОФК Чемпиондар Лигасына қатысты. Әлі Соломон аралдары чемпионаты құрылмаған уақытта бірнеше рет Хониара лигасында топ жарды 1(985, 1988, 1991, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999). Дереккөздер
Сен-Луи (футбол клубы)

Сен-Луи — Жаңа Каледония футбол клубы. 1953 жылы құрылған. Базасы Нумеа қаласында. Жаңа Каледонияның үш дүркін чемпионы. Жетістіктері * Жаңа Каледония чемпионы: 3 :: 1983, 1987, 1988 * Жаңа Каледония кубогы: 6 :: 1981, 1985, 1986, 1990, 1994, 1997 Сілтемелер * [https://rsssf.org/tablesn/newcalchamp.html Lista de Campeones] * [https://rsssf.org/tablesn/newcalcuphist.html Lista de Copas] : ::
Жаһандық инновациялар индексі

Жаһандық инновациялар индексі (Global Innovation Index) – Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы дайындайтын тұрақты, жаһандық инновацияның жалпы ахуалын бағалайды. Ол әлемдегі ең инновациялық экономикаларды көрсетіп, шамамен 130 елдің инновациялық көрсеткіштерін салыстыра отырып, олардың күшті және әлсіз тұстарын айқындайды. Инновацияның барынша толық көрінісін қамту мақсатында Индекс шамамен 80 көрсеткіштен тұрады. Олардың ішінде әрбір экономиканың саясаттық ортасы, білім беру жүйесі, инфрақұрылымы және білімді қалыптастыру деңгейі ескеріледі. Жаһандық инновациялар индексі ұсынып отырған түрлі метрикалар елдердің көрсеткіштерін бақылауға және аймақтық немесе табыс деңгейі ұқсас экономикалармен салыстыра отырып, даму үрдістерін бағалауға мүмкіндік береді. 2007 жылы іске қосылғаннан бері Жаһандық инновациялар индексі инновациялық көрсеткіштерді өлшеу мен салыстырудағы жетекші жаһандық эталонға айналды. Ол БҰҰ Бас Ассамблеясы тарапынан ғылым, технология және инновация (ҒТИ) саясаты үшін беделді анықтамалық құжат ретінде мойындалған. 2025 жылғы басылымды Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы Портуланс институтымен серіктестікте жариялады. Мүше мемлекеттер Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымына мүше мемлекеттері шешім қабылдайтын органдар арқылы Ұйымның бағытын, бюджетін және қызметін айқындайды. Қазіргі уақытта 194 мүше мемлекет бар. Дереккөздер
Ықылас Дүкенұлы зираты

Ықылас Дүкенұлы зираты – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарихи ескерткіш. Орналасқан жері Сарысу ауданы, Шығанақ ауылынан солтүстікке қарай 18 км-дей жерде, Шу өзенінің оң жағалауындағы Қуарал деген жерде орналасқан. Сипаты Халық күйші-қобызшысы Ықылас Дүкенұлының (1843-1916) жерленген бейітінің басына 1978 жылы биіктігі 0,5 м құлпытас орнатылып, көлемі 4,5х4 м қабірлеу аумағы металл қоршаулармен қоршалған. Дереккөздер
Гуриа (футбол клубы)

Гуриа — Папуа - Жаңа Гвинея футбол клубы. 1979 жылы құрылған. 1986, 1989, 1992 жылдары ел чемпионы атанды. 1987 жылы ОФК чемпиондар лигасына қатысты. 1987 жылғы Океания клубтық чемпионатында ойнаған кезде халықаралық турнирге қатысқан алғашқы Папуа-Жаңа Гвинея командасы болды. Дереккөздер
Жён Таитьян

Жён Таитьян — Таити футбол клубы. 1987 жылы Океания клубтар чемпионатына қатысты. Жетістіктері *Таити чемпионы (3): 1954, 1961, 1987 *Таити кубогы (2): 1951, 1971, 1982, 1987, 1989 Сілтемелер *[https://as-jt.footeo.com/ Ресми сайты]
Корор (футбол клубы)

Корор — Палау Республикасы футбол клубы. 1987 жылы Океания клубтар чемпионатына қатысты. Бірақ бұл турнирге Палау Республикасы Ұлттық футбол құрамасы сапындағы ойыншыларды жинап қатыса салды. Кейін жабылып қалды. Дереккөздер
Атбайлар қалашығы

Атбайлар қалашығы (X-XII ғғ.) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Географиялық орны Талас ауданы, Бөлтірік шешен ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 км жерде орналасқан. Зерттелуі Алғаш 1898 жылы В.А. Каллаур тауып, зерттеген. 1983 жылы Қазақ Ұлттық Университетінің Археологиялық Экспедициясы (жетекшісі М. Елеуов) жоспарын жасап, қорған қабырғаларын ашып, қазба жұмыстарын жүргізген. Сипаты Дүниенің төрт құбыласына бағытталған тік бұрышты, екі қатарлы алаң, көлемі солтүстіктен оңтүстікке қарай 30 м, батыстан шығысқа қарай 21 м. Солтүстік алаңның биіктігі 2 м, оңтүстік алаңның биіктігі 3 м. Солтүстік алаңның шығыс жағында жасалған ұзындығы 6 м, ені 1 м, тереңдігі 2,5 м қазбада қорған қабырғасының қалыңдығы 5,5 м екені, оның биіктігі 0,5 м үйінді үстіне салынғаны анықталды. 21х5,5-10 м қазба жұмысында қалашықтың биіктеу оңтүстік алаңы толық аршылды. Қазбадан алынған қыш ыдыстар – қолдан жасалған жай хумдар мен құмыралар сынығы. Дереккөздер
Сентраль Юнайтед

Сентраль Юнайтед — Жаңа Зеландия футбол клубы. Базасы Окленд қаласында. Қазір Жаңа Зеландияның Солтүстік аймақтық лигасында ойнайды. Жетістіктері * Соккер лига ** Чемпион (2): 1999, 2001 * Солт. лига ** Чемпион (4): 2004, 2007, 2008, 2016 Дереккөздер
Малайта Кингз

Малайта Кингз — Соломон аралдары футбол клубы. 1990 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындары Лоусон Тама стадионында өткізеді. Соломон аралдары кубогын төрт рет жеңген (1997, 1999, 2009, 2017) Сілтемелер *https://footystats.org/ru/clubs/malaita-kingz-fc-1450171
Келес (қала)

Келес — Ташкенттен солтүстік-батысқа қарай шамамен 1,5 км жерде орналасқан серіктес қала (1976 жылдан бастап). Сипаттама Келес Өзбекстан астанасының солтүстік шетіндегі R-4 тас жолының бойында небәрі 2 шақырым жерде орналасқан. Келес арқылы Ташкент-Арыс теміржол желісі өтеді, ал станса Қазақстан шекарасына жақын жерде (шамамен 5 шақырым жерде) шекаралық кеден бекеті қызметін атқарады. Келес 1976 жылы қала мәртебесін алды. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Келес — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 92-орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 14-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 15 362-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Сарыағаш (6 км, Қазақстан), Ташкент (11 км), Салар (12 км), Қыбрай (21 км), Жаңабазар (28 км), Шыршық (32 км), Жаңажол (34 км), Гүлбахар (39 км), Паркент (41 км), Нұрафшан (42 км), Ескендір (44 км), Красногорск (47 км), Ғазалкент (50 км), Алмазар (56 км), Піскент (57 км), Аққорған (59 км), Шыназ (63 км), Досабат (64 км), Бөке (65 км). Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада әртүрлі өндірістік кәсіпорындар мен мемлекеттік мекемелер орналасқан. Мұнда мемлекеттік мекемелер, ауыл шаруашылығы, азық-түлік, құрылыс салаларындағы өнеркәсіптік кәсіпорындар, сондай-ақ кітапханалар мен әскери даңқ мұражайы орналасқан. Халыққа жедел жәрдем стансасы, фельдшерлік-акушерлік бөлімше, санитарлық-эпидемиологиялық станса қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Шажа (өзен)

Шажа — Батыс Қазақстан облысындағы өзен. Этимологиясы Шажа – "таудың шынар басын мекендейтін, дауысы ащы құс". Бұл сөздің шаж еліктеуіш сөзінен жасалып тұрғанын байқау қиын емес (шаж+а). Шажа гидрониміне қарап, шажа құсы тек тау басын емес, өзен бойында да мекендеуі мүмкін екенін көреміз. Атау сол құстың бар екенін білдіріп тұр. Дереккөздер
Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026 (іріктеу кезеңі)

Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026 — УЕФА ұйымдастыратын футзалдан құрлықтық турнир. Турнирдің финалдық кезеңін Латвия, Литва және Словения қабылдайды. Финалдық ойындар 2026 жылғы 21 қаңтар мен 7 ақпан аралығында өтеді. Бұл чемпионат финалдық кезеңде 16 құрама қатысатын екінші жарыс болмақ. Бұған дейін финалдық кезеңге 12 команда қатысатын. Сонымен қатар 2022 жылдан бастап турнир екі жылда бір рет емес, төрт жылда бір рет өткізіледі. Жаңа форматтағы алғашқы футзал Еуросын 2022 жылы Нидерланд қабылдады. Турирге іріктеу форматы Іріктеу кезеңі үш сатыдан тұрды: * Алдын ала раунд (мини-турнирлер, 2024 жылғы сәуір). * Негізгі раунд (топтық кезең, үйде және сырт алаңда, 2024 жылғы желтоқсан – 2025 жылғы сәуір). * Өтпелі ойындар (үйде және сырт алаңда, 2025 жылғы қыркүйек). Финалдық кезеңге барлығы 16 құрама өтті: * автоматты жолдама алған қожайындар — Латвия, Литва және кейіннен қосылған Словения; * негізгі раундтың он тобының жеңімпаздары; * плей-офф арқылы өткен 3 құрама. Күнтізбе * Алдын ала раундтың жеребесі: 2024 жылғы 25 қаңтар, 14:00 CET * Алдын ала раунд: 8–17 сәуір 2024 жыл * Негізгі раундтың жеребесі: 30 мамыр 2024 жыл * Негізгі раунд: ** 9–18 желтоқсан 2024 жыл ** 27 қаңтар – 5 ақпан 2025 жыл ** 3–12 наурыз 2025 жыл ** 7–16 сәуір 2025 жыл * Өтпелі матчтардың жеребесі: 2025 жылғы 3 шілде, 12:00 CET * Өтпелі матчтар: 18/19 және 23/24 қыркүйек 2025 жыл * Финалдық кезеңнің жеребесі: 24 қазан 2025 жыл * Финалдық кезең: 21 қаңтар – 7 ақпан 2026 жыл Алдын ала раунд Алдын ала раунд 8–17 сәуір 2024 аралығында өтті. 12 команда үш топқа бөлінді. Әр топтың алғашқы екі орны иелері негізгі раундқа шықты. * A тобы: Кипр, Андорра, Эстония, Солтүстік Ирландия * B тобы: Израиль, Болгария, Австрия, Сан-Марино * C тобы: Швейцария, Мальта, Гибралтар, Шотландия Өткендер: Австрия, Андорра, Болгария, Кипр, Мальта, Швейцария. Негізгі раунд Негізгі раунд 9 желтоқсан 2024 – 18 сәуір 2025 аралығында өтті. 40 команда 10 топқа бөлінді. Әр топтың жеңімпаздары финалға тікелей жолдама алды, ал сегіз үздік екінші орын иелері плей-оффқа шықты. 1-топ 2-топ 3-топ 4-топ 5-топ 6-топ 7-топ 8-топ 9-топ 10-топ Финалға шыққан командалар: Армения, Беларусь, Испания, Польша, Португалия, Словения, Украина, Франция, Хорватия, Чехия. Өтпелі ойындар (18/19 және 23/24 қыркүйек 2025) Сегіз команда төрт жұпқа бөлінді. Үйде және сырт алаңда ойнап, соңғы төрт жолдама иегері анықталды. Финалдық кезеңге қатысушы елдер Турнирдің іріктеу кезеңіне 44 ұлттық құрама қатысты. Іріктеуден өткен 16 команда 4 топқа бөлініп финалдық кезеңде ойнайды. Дереккөздер * [https://www.uefa.com/uefafutsaleuro UEFA ресми сайты]
Футзалдан 2027 жылғы Еуропа чемпионаты U-19

Футзалдан 2027 жылғы Еуропа чемпионаты U-19- УЕФА ұйымдастыратын жастар арасындағы футзал біріншілігінің кезекті маусымы. Турнирдің финалдық кезеңін Қазақстан қабылдайды. Финалдық ойындар 2027 жылғы қыркүйектің 26-нан қазанның 3-іне дейін (алдын ала мерзім) Астана қаласында орналасқан «Жекпе-Жек» спорт кешенінде өтеді. Тарихы Бұған дейінгі турнирлер Финалдық кезеңдерді бұған дейін: * 2019 — , Рига * 2022 — , Хаэн * 2025 — , Пореч Дереккөздер
Финляндия, ақ лалагүлдер елі

Финляндия, ақ лалагүлдер елі Финляндия, ақ лалагүлдер елі — орыс православ шіркеуінің дін қызметкері және қоғам қайраткері Григорий Спиридонович Петровтың (1866–1925) публицистік кітабы. Кітапта Финляндия Ресей мен басқа мемлекеттерге үлгі етіп көрсетіледі. Автор елдің білім беру, мәдениет, саясат және әлеуметтік өмірдегі жетістіктерін сипаттап, оны ұлттың жаңғыруының үлгісі ретінде ұсынады. Жазылу тарихы Октябрь төңкерісінен кейін Петров Сербияда тұрған кезде бұл еңбегін жазды. 1923 жылы кітап серб тілінде «Zidari života» («Өмір құрылысшылары») деген атпен жарық көрді. Автор қайтыс болғаннан кейін еңбек көптеген тілдерге аударылып, бірнеше рет қайта басылып шықты. Мысалы, болгар тілінде 14 рет, түрік тілінде 16 рет жарияланған. Мазмұны Кітапта Финляндия «идеал мемлекет» ретінде көрсетіледі. Петров елдің: * халыққа білім беру ісіндегі реформаларын, * саяси мәдениетін, * еңбекқорлық пен азаматтық жауапкершілігін ерекше атап өтеді. Автор тарихи деректерді публицистік әңгімелеумен үйлестіре отырып, фин халқының даму жолын ертегіге ұқсас рух беретін стильде сипаттайды. 11-бөлімнің оқиғалары Кітаптың 11-бөлімі өмірлік оқиғаларға арналған. * Қарақшы Карокептің тарихы – әділетсіздікке қарсы күреске ұмтылғанымен, қоғам қолдауын таппай, өз ісін қайта бағалауға мәжбүр болған адам. * «Тәтті патша» Ярвинен – қылмыстық жолдан бас тартып, адамгершілікке бет бұрған кейіпкер. Бұл мысалдар арқылы Петров кез келген адам өз өмірін өзгерте алатынын дәлелдеуге тырысады. Маңызы «Финляндия, ақ лалагүлдер елі» кітабы ХХ ғасырдың басында шығыс еуропалық және түркі халықтары арасында кеңінен тарады. Ол ұлттық жаңғыруға, білім мен мәдениетке ұмтылуды насихаттаған еңбектердің бірі саналады.
Backstreet’s Back

Backstreet’s Back — америкалық Backstreet Boys тобының екінші студиялық альбомы. 1997 жылы шыққан осы альбомның 14 миллионнан астам көшірмесі сатылды. Альбом European Top 100 Albums және Canadian Albums чарттарында 1-ші орынға көтерілді, ал UK Albums Chart тізімінде 2-ші орында тұрақтанды. Топтың осы және алдыңғы екі альбомы АҚШ-та шықпағандықтан, олардың үздік композициялары жеке альбомға жинастырылып, Backstreet Boys деген атаумен америкалық дебюттік альбом ретінде шығарылды. Композициялар тізімі Дереккөздер
Досабат

Досабат — қала, Өзбекстанның Ташкент облысы Құйышыршық ауданының орталығы. Сипаттама Достабат қаласы Хауас-Ташкент желісінде, темір жол стансасынан 50 шақырым жерде орналасқан, ал қаланың өзі Ангрен өзенінің шығыс бөлігінде орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Достабат — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 111-ші орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 19-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 19077-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Аққорған (9 км), Алмазар (14 км), Шыназ (16 км), Сайқұн (17 км), Сырдария (22 км), Бөке (23 км), Бахт (25 км), Гүлбахар (25 км), Жаңажол (30 км), Піскент (36 км), Гүлістан (40 км), Диқанабат (40 км), Нұрафшан (41 км), Наурыз (44 км), Баяут (49 км), Бустон (50 км, Тәжікстан), Жетісай (51 км, Қазақстан), Алмалық (55 км), Сардоба (55 км). Тарихы Ол қазіргі атауын 1996 жылы алды. Бұрын ол алдымен Солдатский, кейін Асқарлық деп аталды. 19 ғасырда орыс қоныстанушыларымен шағын елді мекен ретінде негізі қаланған, оның алғашқы тұрғындары Ресейдің орталық губернияларынан жақсы өмір іздеп келген жерсіз шаруалар болды. Солдатский ауылы, қазіргі Достабад, Аханғаран өзені мен Сырдарияға құяр жерінде құрылған. Бастапқыда қоныстанушылар қиын кезеңге тап болды. Қолда бар жерді игеру үлкен күш пен шыдамдылықты қажет етті. Бірте-бірте ауыл өсіп, кеңейді. Оның тұрғындарының арасында адал қызметі үшін үкіметтен жер алған ардагер жауынгерлер мен жер аударылған және саяси сенімсіз адамдар болды. 19 ғасырдың аяғында ауылға Воронеж губерниясынан және Еділ бойынан көптеген шаруалар келді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада үш өндірістік кәсіпорын, екі құрылыс бөлімі, үш жалпы білім беретін мектеп, 20-дан астам әкімшілік-мемлекеттік ұйым, 40-тан астам жеке кәсіпорын, бір бірлескен кәсіпорын, 300 төсектік аурухана, емхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, спорт кешені бар. Дереккөздер
Абсент жылқысының ескерткіші

Абсент жылқысының ескерткіші – салт жүрудің жоғарғы мектебі бойынша Олимпиада ойындарының бір дүркін, КСРО-ның 7 дүркін чемпоины, (1952 ж, Жамбыл облысы) Луговое жылқы зауытында тәрбиеленген ақалтеке тұқымының қара тұсті айғырына орнатылған монументтік ескерткіш. Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген. Орналасқан жері Тұрар Рысқұлов ауданы, Көгершін ауылының солтүстігінде 600 м жерде, ат спорты манежінің алдындағы алаңда орналасқан. Сипаты 2011 жылы Ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Пәрменқұл, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсіріп, координаттарын алған. Жылқы мүсіні (тапталған мыс) 1976 жылы бетонды тұғырдың үстіне орнатылған. Авторы – Р.И. Тияров. Жылқының шын өлшемінен бір жарым есе үлкен болып келген ескерткіш аттың нәзік бейнедегі экспрессивті мүсіні түрінде берілген. Мүсіннің биіктігі – 2,7 м, тұғырынікі – 2,2 м. Абсент мүсінде жігерлі және анық аллюр жүрісімен бейнеленген. Тек спорт жылқыларына ғана тән аумақты мойыны иіліп берілген. Тұғырының бүйір жағына "Абсент – Рим Олимпиадалық ойындарының чемпионы" деген жазу бар гранит тақтасы орнатылған. Дереккөздер
Жарлысу петроглифтері

Жарлысу петроглифтері (қола дәуірі) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Тұрар Рысқұлов ауданы, Жарлысу ауылының оңтүстігінде 7,8 км жерде, Жарлысу өзенінің оң жағалауында орналасқан. Сипаты 2011 жылы Ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Пәрменқұл, Ш. Құдабаев) зерттеген. Петроглифтер үлкен аңғардың бойында орналасқан қойтастарда 1 км арақашықтықта кездеседі. Суреттердің басым көпшілігі топтап және жекелеп салынған тауешкі, бұғы мен ит бейнелерінен тұрады. Араларында түйелердің суреттері кездеседі. Таста суреттер сызықтық тәсілмен салынған. Суреттер өлшемі – 5х8 см, 10х14 см. Тас беттері қоңыр түске ысталған. Дереккөздер
Талдысу петроглифтері

Талдысу петроглифтері (қола дәуірі) – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Тұрар Рысқұлов ауданы, Құмарық ауылының оңтүстік-батысында 8 км қашықтықта, Талдысу өзенінің орта тармақтарының оң жағалауында, жазық жерде орналасқан. Сипаты 2011 жылы Ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Пәрменқұл, Ш. Құдабаев) зерттеген. Петроглиф үлкен тастың шығыс жақ бетіне салынған. Таста тауешкілер сызықтық тәсілмен салынған бейнелерден тұрады. Суреттер өлшемі – 10х14 см. Тас беттері қоңыр түске ысталған. Дереккөздер
Жаңаабат

Жаңаабат — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала (1953 жылдан). Ангрен қалалық әкімшілігі басқарады. Қала халқы: 9 000 адам. Географиялық орны Жаңаабат Шатқал жотасының оңтүстік-шығыс беткейінде, Дүкетсой мен Каттасой өзендерінің түйіскен жерінде, теңіз деңгейінен 1300 метр биіктікте орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Жаңаабат — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 169-шы орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 23-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 26 719-шы. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Шырын (12 км), Баяут (12 км), Бекабат (15 км), Спитамен (15 км, Тәжікстан), Бустон (25 км, Тәжікстан), Жаңажер (28 км), Хауас (29 км), Зафаробод (30 км, Тәжікстан), Пролетарск (36 км, Тәжікстан), Гүлістан (38 км), Хожант (41 км, Тәжікстан), Наурыз (41 км), Диқанабат (44 км), Истиклол (48 км, Тәжікстан), Сайқұн (48 км), Истаравшан (50 км, Тәжікстан), Гафуров (51 км, Тәжікстан), Бөке (53 км), Гүлістан (55 км, Тәжікстан), Сулюкта (57 км, Қырғызстан). Тарихы Кеңес өкіметі кезінде уран өндіретін жабық қала болды. Қазіргі уақытта уран өндірілмейді, қала Ташкенттіктердің жазғы демалыс орны ретінде танымал. Қаладан бірнеше шақырым жерде қаланың негізгі су көзі болып табылатын минералды бұлақ бар. Экономикасы және инфрақұрылымы Жаңаабатта өнеркәсіп және құрылыс кәсіпорындарының желісі, автовокзал, пошта, сауда, қызмет көрсету, мәдениет мекемелері, рта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, емхана, фельдшерлік пункт, дәріхана бар. Дереккөздер
Үлек құдығы

Үлек — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы құдық, ескі қорым да бар. Үлек сөзі "нар түйенің таза тұқымды бурасы" деген мағынаны береді. Маңғыстау түйелі өлке болғандықтан, әлдебір биіктікті үлекке теңеп метафоралық атау жасалуы немесе үлекке байланысты бір оқиғаға орай Үлек топонимі туған деуге болады. Ел аузында, осында Үлек әулие жатыр делінсе, келесі бір аңыз дерегінде, қорым аты үлек малымен байланыстырылады. «Осы алқапты түрікменнің атақты байы мекен етеді. Оның ондаған табын түйесі болады. Бай түйе тұқымын асылдандырмақ болып, Иран елінен үлек алдырады. Бір жылы қаңтар айында жараған кезде үлек алыстан аттылы адамды көріп, соған қарай желе жөнеледі. Талшыбықтай жарап, қатқан қайыстай тартылып тұрған Үлек қойсын ба, көзді ашып-жұмғанша жетіп келеді. Он метрдей басын жерге салып, екі жағына теңселе жақындаған да, бұзау тіс отыз екі өрме дойырмен қарақұстан қойып жібереді. Сол кезде үлек екпінімен атқа соққанда, ат та ұшады, үстіндегі жігіт те ұшады. Бірнеше күннен кейін ғана байдың іздеушілері жайрап жатқан үш өліктің үстінен шығады. Үшеуін де сол жерге қаз-қатар көмген екен. Кейін әрлі-бері жүрген адамға үлек көрінеді». Атаудың сөзжасамдық сипаты Үлек атауы да көне үл (су) +ек (ағу етістігінің өзгерген формасы болуы мүмкін), сонда атау «аққан су» мағынасын береді. Фоносемантикалық тұрғыдан қарағанда «су», «өзен» мағыналары и және у дыбыстары арқылы және олардың (ус, су, уда, йу (ю), и, а, йыл (иль, ыл, ел, жыл, іл, йол, уол, ул т.б.), юг, (юган, ек, ег, йога, ұйы, оек, екка), ул (ол, хол/хул, джуль/жуль, чуль, шул, ула т.б.) формалары арқылы берілген. Дереккөздер
КАФ Конфедерациялар кубогы 2025/26

КАФ Конфедерациялар кубогы 2025/26 — турнирдің 23-ші маусымы. Жарыстың жеңімпазы 2026 жылғы КАФ Суперкубогында 2025–26 жылғы Чемпиондар лигасының жеңімпазымен ойнау құқығына ие болады. Жарысқа 46 елден 58 команда қатысты. Топтық турнир 1/4 финал Жартылай финал Финал Дереккөздер
Жаңажол (қала)

Жаңажол — Өзбекстанның Ташкент облысындағы қала. Географиялық орны Жаңажол қаласы Шыршық өзенінің оң жағалауында М34 және М39 тас жолдарының аралығында орналасқан. Темір жол вокзалы Ташкенттен оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Жаңажол — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 40-шы орында және өз аймағында (Ташкент облысы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 10 080-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Гүлбахар (5 км), Алмазар (24 км), Ташкент (26 км), Нұрафшан (26 км), Аққорған (26 км), Досабат (30 км), Шыназ (31 км), Піскент (34 км), Келес (34 км), Бөке (35 км), Салар (37 км), Сарыағаш (38 км, Қазақстан), Жаңабазар (44 км), Сырдария (45 км), Қыбрай (45 км), Сайқұн (48 км), Красногорск (51 км), Алмалық (53 км), Бахт (53 км). Тарихы Қоныстың пайда болуы аудандағы темір жол құрылысымен байланысты. 1899 жылы Кауфман стансасының жанында шағын елді мекеннің негізі қаланды, кейін ол ауылдық елді мекенге айналды. Бұрынғы заманда қазіргі қаланың орнында Қауыншы-Тепе деп аталатын көне қоныс болған. 1934 жылға дейін ауылдық елді мекен болды. Содан кейін ол облыстық бағынысты қалаға айналды. Оның бұрынғы атауы Ескі Қауыншы, 2010 жылы аудандық бағынысты қалаға айналды. Ерте салынған қала көшелері аз қабатты үйлермен ұсынылған. Негізінен әр үйде көкөніс және бау-бақша учаскелері орналасқан. Жаңа аудандарда төрт және бес қабатты үйлер салынды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада 10-нан астам өнеркәсіптік кәсіпорын, 500-ден астам шағын және орта кәсіпорын, 1500-ден астам кәсіпкер жұмыс істейді. «Русси-СА» бірлескен кәсіпорны да белсенді. Мұнда 13 жалпы білім беретін мектеп, балалар мен жасөспірімдер музыка-спорт мектептері, академиялық лицей, үш кәсіптік колледж (технологиялық, экономикалық, медициналық және тұрмыстық қызмет көрсету), кітапханалар, мәдениет үйі, клубтар, мәдениет және демалыс саябағы, Усмон Юсупов мұражайы, Әлішер Науаи бульвары орналасқан. Халыққа орталық аурухана, перзентхана, бірнеше емханалар, дәріханалар, әйелдер емханасы қызмет көрсетеді. Дереккөздер