kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шиқылдақ қаз

Шиқылдақ қаз (Anser erythropus) Anser тұқымына жататын «сұр» қаздардың арасындағы ең кішкентайы. 30 жыл бұрын шиқылдақ қазды аулауға рұқсат берілсе, бүгінгі таңда бұл құс Халықаралық табиғатты қорғау одағының Қызыл кітабына енгізілген. Көптеген зерттеулердің нәтижесінде шиқылдақ қаздың саны 6-7 есе кеміген деген тұжырым жасалды. Қазіргі таңда шиқылдақ қаздың әлемдік популяциясының 99,9% Ресейде және 40 жұптан құралған кішігірім топ Норвегияның солтүстік шығысында қоныстанған. Әлемдік популяция саны шамамен 25-35 мың қазды құрайды. Шиқылдақ қаздың Еуропа елдерінен мүлде жоғалып кетуі әбден мүмкін. Сондықтан да бұл қаз түрінің табиғатта сақталып қалуы Ресей мен Қазақстандағы ұялау және қоныс аудару жолдарында атқарылатын сақтау жұмыстарына тікелей байланысты. « Көктемде қаздар мен суда жүзетін басқа да құстарды атуға тыйым салу сиреп бара жатқан құс түрлерін сақтап қалуға көмектесуі мүмкін. Қазіргі таңда шиқылдақ қаз құрып бара жатқан құс ретінде Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген», - делінген хабарламада. Шиқылдақ қазды көзінің айналасындағы жарқын сары дөңгелек сызықтан ажыратуға болады. Тұмсығы қысқа, кішкентай, үш қырлы, ақшыл қызғылт. Жоғары маңдайына байланысты, басы дөңгелек көрінеді. Маңдайындағы ақ дақ ұзарып көзіне дейін, кейде төбесіне дейін жетеді. Басы мен мойны төсіне қарағанда қошқылдау. Аяғы сары, қызғылт сары. Жас қаздардың тырнақтары қара, ал басында ақ дағы болмайды. Денесінің ұзындығы 53-66 см, салмағы 1,3-2,3 кг. Биыл шиқылдақ қаз туралы брошюралар мен постерлер дайындалады. Қызыл кітапқа енгізілген құс туралы материалдар тұрғындарға, әсіресе Қазақстанның солтүстігіндегі аңшылар мен қорықшыларға таратылады. Қазақстанда аулауға рұқсат етілген ақ тұмсық қазға өте ұқсас келетін шиқылдақ қазды солтүстік өңірлерде ғана кездестіруге болады. Дереккөздер Құстар ментеп энциклопедиясы
Альпі термопсисі

Альпі термопсисі - Бұршақ тұқымдасының тентекмия тегінің биологиялық түрі Таралуы Қазақстандық төрт түрдің ішіндегі Алтайда және оңтүстік таулар Саур және Тарбағатайдан, солтүстік Тянь-Шань және Қырғыз Алатауына дейінгі аралықта кеңінен тараған. Тастақты беткейлерде және шалғындықтарда, өзен аңғараларында, ортаңғы белдеуден өсімдіктер таралуының жоғарғы шегіне дейінгі (4500 м теңіз деңгейінен) аралықтағы қылқан жапырақты орман алаңқайларында өседі. Сипаттамасы Онша биік емес (30 - 40см-ге дейін ) көпжылдық шөптес өсімдік, ұзын тамырсабақты және бірнеше қабырғалы түк басқан сабақтарымен. Жапырақтары қысқа сағақты. Барынша ірі ( ұзындығы 4 см-ге дейін, ені 2 см ) эллипс тәрізді үш тақталы жапырақшалардан тұрады. Гүлшоғыры - қалың емес, сабақтың ұш жағына орналасқан шашақ. Гүлдері қарама-қарсы немесе шоғырлана орныққан және жапырақтарға ұқсас ірі гүлжапырақшаларымен. Тостағаншасы түтікті-қоңыраулы, түп жағы қапқа ұқсас үрме, ал бас жағында бес жіңішке үш бұрышты тістері бар. Гүлдері ашық - сары, құрылысы бұршақ тұқымдастарға тән. Жалау ірі және кең (ұзындығы 3 см, ені 2 см-ге дейін ),онша терең емес ойығы ұш жағында, қанаты жалаудың бойының ұзындығындай, қайықшасы аздап қысқа. Термопсис жаздың ортасында маусым-шілдеде гүлдейді, тамызда жеміс салады. Жемістері кең (2 см-ге дейін) таспа тәрізді бұршақтар, үштен-алтыға дейін қоңырлау тұқымдары бар. Өсімдік түгелімен улы, мал жеген жағдайда қатты уланады. Пайдалануы Тамыры, жер үсті бөліші және тұқымы медицинада кеңінен қолданылады. Олар қақырық түсіруге, кеуде тыныс жолдары ауруларына тұмау, өкпе қабынуына ем ретінде пайдаланылады. Тұқымынан жасалған препараттар қатты уланған немесе операциядан кейін және сынған кезде тыныс алуды қайта қалпына келтіру үшін қолданылады. Шөбінен жасалатын құрғақ ұнтақпен малдың жарасын емдейді, ал Бурятияда ұсақталған тұқымымен тышқандар мен атжалмандарды уландырады . Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.plantarium.ru/page/view/item/38154.html Thermopsis alpina (Pall.) Ledeb.]
Жасанды тері

Жасанды тері - кәдімгі тері орнына қолданылатын полимер материалдар. Олар құрамына қарай резиналы, талшықты, жұқа қабатты және беті қапталған мата т.б. жұқа қабат түзгіш заттар. * Резиналы Жасанды терінің екі түрі (тығыз және кәуекті) өндіріледі, бұлар көбіне ұлтан үшін қолданылады. Кәуекті Жасанды тері табиғи терілерге қарағанда жеңіл, төзімді, оның жылу өткізбейтін, қажалмайтын қасиеттері жоғары. * Талшықты Жасанды тері мақтаны тарап тазартқаннан кейінгі қалдыққа поливинилхлорид ерітіндісін сіңіру арқылы жасалады. * Беті қапталған Жасанды тері матаға каучук, полихлорвинил, нитроцеллюлоза секілді жұқа қабат түзгіш материалдардың қабатын түсіру арқылы дайындалады. Галантереялық заттар жасау үшін павинол, гралекс пайдаланылады. Зат орайтын және қаптайтын Жасанды теріге автобим, текстовинит, дерматин жатады. * Жұқа қабатты Жасанды тері құрамында стабилизатор, пластификатор пигменттері бар поливинилхлорид шайыры болады. Жасанды тері қасиеттері жағынан табиғи теріден кем болғанымен, одан арзан және қасиеттері бір тектес болады. Жасанды терінің жаңа түрлерін жасау негізінен аяқ киімнің бас-қонышына жарамды берік материалдар дайындауға бағытталған. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Жанбақты

Жанбақты — Кіші жүз Байұлы рулар бірлестігідегі Байбақты руының бір атасы. Шежіре деректері бойынша Жанбақтыдан Әйтімбет (одан Шола, Ақберді), Қара (одан Тоқсаба, Сүгір, Бұғанай, Жаманбақты, Жарас) ұрпақтары тарайды. Ертеде олар Орал, Ілбішін уездері мен Бөкей ордасы мекендеген. Дереккөздер
Жаманбай

Жаманбай - Шежіре бойынша Орта жүз, Қоңырат тайпасының (ол Көтенші, Көктіңұлы болып екі үлкен тарауға бөлінеді) Көтеншісінен тараған бес рудың (Жетімдер, Жаманбай, Божбан, Саңғыл, Маңғытай) бірі. Жаманбай - Қоңыршұнақ, Жиембет, Борай, Құйысқансыз, Ақболат, Қайрақ, Қараша, Жанай, Алти, Қырғызәлі, Кекеш, Ноғай, Жауғашты, Шоқпарлы, Қира, Құрбан деген аталарға бөлінеді. Жаманбай әулеттері Қызылорда, Шымкент облыстарын мекендеген. Ұраны - Алатау (Қоңыраттың ұранымен бірдей). *Қоңырат тайпасы *Көтенші *Жаманбай Қоңыршұнақ, Жиембет, Борай, Құйысқансыз, Ақболат, Қайрақ, Қараша, Жанай, Алтый, Қырғызәлі, Кекеш, Ноғай, Жауғашты, Шоқпарлы, Қира, Құрбан. Тұлғалар * Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев * Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Жақсы үгіт

Жақсы үгіт - қазақ ауыз әдебиеті шығармаларының жинағы. 1908 жылы Қазанда басылған. Ел аузынан жиап, бастырушы - Ішкі Орда зиялысы - Мақаш Бекмұхаммедұлы. Көлемі - 24 бет. * "Күйеу таңдаған қыз" (құрастырушы атымен берілген) * "Есек пен бұлбұл" сияқты халық әдебиетінің үлгілері енген. * Сонымен бірге Шекті Мөңке би, Шеркеш Түрке би, Тана, Нүрке билердің шешендік сөздері де бар. * Суырып салма ақындар поэзиясынан: "Шалкиіз жыраудың Темірханға", "Жиембет жыраудың Есімханға", "Беріш Есет жыраудың қартайған шағында айтқаны", "Азаұлы ер Доспамбет ағаның жапанда өлейін деп жатып айтқаны",- дейтін жырлары бар. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Жақайым

Жақайым - Кіші жүз Әлімұлы тапайсының Шекті руынан тараған бөлімі. Ағыс, Көгіс, Ақ Бура, Тоқ Бура(Шалбура), Бида деген аталарға бөлінеді. Шектінің үлкен баласынан туғандықтан Шекті рулары "аға баласы" деп атап кеткен. Сыр бойы ның жоғарғы ағысы мен Арал теңізі нің маңы және Жем өзенінің бойын мекендеген. Н.А.Аристовтың айтуынша, 19 ғасырдың аяғында Әлімұлы руларының түтін саны 44,4 мың, оның ішінде Жақайымның түтін саны 5 мың болған. Таңбасы Әлімұлының тайпасының таңбасымен бірдей. Жақайым руынан елге белгілі тұлғалар шыққан. Олар: Қыз Жібек, Сартай батыр (Жау жүрек мың бала),Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов (жазушы), Нұртуған Кенжеғұлұлы (ақын) т.б. Дереккөздер
Жазғы бақ

Жазғы бақ - Петр І-нің үкімі бойынша 1704 ж. салынған Санкт-Петербургтың ортасыда орналасқан ескерткіш саябағы, көне демалыс орындарының бірі. Бақтың ортасыда патшаның Жазғы сарайы ораласқан (1704 ж. талқандалған). Мәжілістер мен Сарай думандарын өткізетін, қонақ қабылдайтын орын болған. Жазғы бақты салуға И.Матвеев, М.Г.Земцов, Ж.Б.Лебло, К.И.Росси сияқты архитекторлар қатысты. Бағбандар - Я.Розе, И.Сурмин, Л.Лукьяов т.б. Бақ қатаң геометрикалық үлгімен жоспарланып (ауд. 11,5 га), мәрмәр мүсіндермен безендірілген (аллегориялық, мифтік мүсіндер, портреттік ескеркіштер мен бюсттер, көпшілігі 18 ғ-да тұрғызылған). Әсем нақышты темір қоршауы да (архитектор Ю.М.Фельтен, П.Е.Егоров, 1771-84) көз тартады. Жазғы бақтың әсем көріністері Ескерткіштер мен мүсіндер Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Юдинка (Солтүстік Қазақстан облысы)

Юдинка — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Сырымбет ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2014 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 67 адам (35 ер адам және 32 әйел адам) болса, 2009 жылы 16 адамды (9 ер адам және 7 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Жабир ибн Хайян

Әбу Абдуаллаһ Джабир ибн Хайян ад-Азди ас-Суфи (; Тус, 721 шамасы, — Эль-Куфа, 815 шамасы) - Еуропада Гебер (Geber) атымен белгілі араб ғалымы, дәрігер, математика, алхимия, философия т.б. ілім салаларынан жазған көп ғылыми еңбектері бар. Әкесі Хайан ад-Азди Йеменнен шыққан фармацевт болған. Көптеген шығармаларының ішінде алхимия жөніндегі кітаптары көбірек пайдаланылған. Олардың маңыздысы тек 1927-29 ж. Каир, Стамбул кітапханаларында араб қолжазбаларынан табылған. Жабир ибн Хаиян өз заманында әр түрлі заттарды алу және тазарту тәсілдерін толық жазған:еру, кристалдану, айдау, сұйылмай булану т.б., сонымен қатар көптеген хим.препараттар алу әдісін (мысалы, азот қышқылы, азот қышқыл күміс, мұсатыр, алмас), матаны бояуды т.б.түсіндірді. Ол тәжірибеге үлкен мән беріп, теорияы да жоғары бағалаған. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Гифу

Гифу (жап. 岐阜市) - Жапонияның орталық қаласы. Қаланың ауданы - 202,89 км², халық саны - 410 094 адам, халық тығыздығы - 2021,26 адам/км². Тарихы Оның тарихы қаланың Жапонияның орталығында орналасуына тығыз байланысты. Сенгоку кезеңінде Гифу қорғандарының арқасында күшее түседі. Алғашында Сайто Досана, кейін Оды Набунаги қорғандары оның Жапонияның қайта біріктіру кезеңінде шабуылдау нүктесі етіп танытады. Эго кезеңінде Гифу және басқа да көршілес қалалар Нагоя кемежайына жақын орналасуына байланысты көркее түседі. Соңғы уақытта Гифу қаласы сән арқылы танылып жүрсе, болашақта өңдеуші өнеркәсіппен айналасуды ойлауда. Екінші Дүниежүзілік соғыс Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде Какамигахара қаласымен бірдей ірі өнеркәсіп орталығы болған. Қаланың аумағы Кано (1940 ж.) және Янаидзу (2006 ж.) көрші ауылдарын қосып алу арқылы біршама үлкейді және алуан түрлі болды. Экономика Негізінен қала экономикасына үлкен ықпал ететін ол тоқыма өнеркәсібі, алайда, қазір, бұл саланың маңызы төмендеген. Қазір қалада тамақ, машина өндіру, құрылыс материалдарын өндіру өнеркәсіптері кең етек алды. Қаладағы өндірістік қоры мол Toyota және Sumitomo Osaka Cement компанияларын айтуға болады. Білімі Қалада 48 бастауыш мектептері, 43 балабақша, 49 орта буын мектептері, 27 жоғарғы сынып мектептері және 5 колледж бен университеттер бар. * Қалалық қыздар колледжі Гифу; * Фармацевтикалық университет Гифу; * Сётоку университеті; * Гифу университеті; * Қыздар университеті Гифу; Туыстас қалалары * Майдлинг, Австрия * Кампинас, Бразилия * Флоренция, Италия * Тандер-Бей, Канада * Ханчжоу, Қытай * Цинцинати, АҚШ Дереккөздер
Сиогама

Сиогама (жап. 塩竈市 ) — Жапониядағы қала. Ауданы– 17,86 км², тұрғындар саны – 55 213 адам, халық тығыздығы – 3091,43 адам/км². Географиялық орналасуы Қала Хонсю аралында орналасқан. Онымен Тагадзё қаласы және Рифу, Ситигахама ауылдары шектеседі. Халқы Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO-title.htm] Ауданы осы сайттан алынған * [http://www.pref.miyagi.jp/soshiki/toukei/] Миягидің халық саны осы сайттан алынған * [http://nlftp.mlit.go.jp/ksj/jpgis/datalist/KsjTmplt-N03.html] Әкімшілік бөліну туралы деректер * [http://www.city.shiogama.miyagi.jp/html/about/gaiyou/index.html] Сиогами қаласының басшылығы
Боралдай ауылдық округі (Жамбыл облысы)

Боралдай ауылдық округі – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ертай, Көлтоған, Рысбек батыр ауылдары кіреді. Орталығы – Көлтоған ауылы. Жер көлемі, жалпы 332,8 шаршы шақырым. 3 ауылда 3 орта мектеп, балабақша, ауылдық дәрігерлік амбулатория, 2 клуб, 3 кітапхана жұмыс істейді. Бұрынғы Қоғалы ауылы туралы Ауылдық округ аумағында 1980 жылдарға дейін "Қоғалы" аталатын елді мекен болған. Жері шұрайлы, шөбі шүйгін бұл өңір мал өсірген қазаққа ете қолайлы мекен болған. Жер ауып, арып-ашып кеткен қыпшақтарды жергілікті халық мүсіркеп, бауырларына тартып, "ертерек қатарға қосылсын" деп оларға осы жерді берген екен. Дереккөздер
Боралдай ауылдық округі (Түркістан облысы)

Боралдай ауылдық округі – Түркістан облысы, Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақжар, Амансай, Боралдай, Жоғарғы Боралдай, Жыланды, Қаратас, Сарыбұлақ, Тайманов, Талап, Теректі, Түйетас ауылдары кіреді. Орталығы – Боралдай ауылы. Дереккөздер
Ямагата

Ямагата (жап. 山県市) — Гифу префектурасында орналасқан Жапнояның қаласы. Ауданы – 222,04 км², халық саны – 28 932, халық тығыздығы – 130,30 адам/км². Географиялық орны Қала Хонсю аралында, Гифу префектурасында, Тюбу аймағынды орналасқан. Гифу, Секи, Мотосу қалаларымен шектеседі. Халқы Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://www.city.yamagata.gifu.jp/ Ресми сайты]. *[http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/CENTER/kendata/gifu_heso.htm Гифу префектурасының қалалары туралы мәлімет] . *[https://www.lasdec.or.jp/cms/1,42,14,182.html Гифу префектурасының елді мекендері туралы мәлімет.]
Мыңбұлақ ауылдық округі (Бәйдібек ауданы)

Мыңбұлақ ауылдық округі – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақбұлақ, Бестоғай, Қайнарбұлақ, Қосбұлақ, Мәдениет, Мыңбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Мыңбұлақ ауылы. Округ құрамында болған Нұра ауылы 2023 жылы таратылды. Дереккөздер
Ақтөбе (Жуалы ауданы)

Ақтөбе — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Қызыларық ауылдық округінің құрамына қарайтын бұл ауыл 1991 жылға дейін "Габаевка" деп аталған. Бұл да Ресейден қоныс аударған переселендердің ықпалы. Ақтөбе деген тарихи атауы қайтарылды. Бұрын бұл жерде биік төбе болған. Топырағы ақберішті бұл төбе алыстан ағарып көрінеді екен. Сонан Ақтөбе аталып кеткен. Географиялық орны Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-дей жерде. Халқы Инфрақұрылымы Орта мектеп, фельдшерлік, ауылдық клуб жұмыс істейді. Ауыл Алматы темір жолының солтүстік беткейінде. Елді мекен арқылы Бауыржан Момышұлы- Бәйтерек (Октябрское) автомобиль жолы өтеді. Ауылдың солтүстігінде екі шақырым жерде Қаратауды бөктерлей Теріс өзені ағады. Жағасы қалың тоғай. Дереккөздер
Алатау (Жамбыл облысы)

Алатау — Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы Алатау алқабында орналасқан елді мекен. Бұрын Ресейден қоныс аударған Андреев есімді кулактың атымен аталып келген ауыл 1992 жылы орналасқан жерінің табиғи-географиялық ерекшелігіне қарай "Алатау" деп қайта аталды. Бұл ауыл бұрын "Бурный" атындағы ұжымшар болатын. 1950 жылдардың соңына қарай "Бурный" әскери кеңшарының құрамына енді. Кеңшар тараған соң мұнда жеке шаруа қожалықтары құрылды. Ауыл қазір Қызыларық ауылдық округі құрамына қарайды. Географиялық орны Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан шығысқа қарай 14 км-дей жерде. Халқы Ауыл маңы табиғаты Қамалған сайы - Алатау алқабындағы жан-жағы тік жартастардан тұратын терең жыра бар. Оны халық "Қамалған сайы" деп атайды. Бұл жаугершілік заманнан қалған атау. Қазақ жасақтары қолға түскен жоңғар жауынгерлерін топ-тобымен осында әкеліп қамап, жан-жағына қарулы күзет қойған екен. Қисық сай - Алатау алқабындағы сайлардың бірі, өзі ирек-ирек болған соң осылай аталған. Борсық сай - Алатау аңғарында, жабайы борсықтар көп болғандықтан аталған сай. Тобышақты сайы - Алатау алқабындағы үлкен сай. Басталар жағында қалың тоғай, тобылғы өседі. Бұрын бұл жерде ауыл болған. Ұлы Отан соғысынан кейін оңтүстіктегі мақталы алқаптарының көлемін ұлғайту үшін Мақтаарал жағында үлкен каналдың құрылысы басталғаны мәлім. Сол кезде Тобышақты ауылының тұрғындары жаппай канал құрылысына жіберілген. Құрылыстан кейін сол тұрғындардың біразы елге қайтқанымен, көпшілігі сонда қалып қойды. "Тобышақты" сөзі сол ауылды мекендеген аз ғана елдің "шағын тобы" дегенді білдіреді. Шоңқара сайы - ауыл маңындағы үлкен сай. Ертеректе іргелес жатқан қырғыз елінің алып денелі ірі тұлғалы атақты ұрысы өз елінен қашып, осы өңірге сіңісіп кеткен көрінеді. Меймандос қазақ ағайын оған жанашыр болып, жер беріп, осы сайдың басына орнықтырған көрінеді. Бұл сай "Шоңқара" атанған. "Шоң" қырғыздың үлкен, дәу мағынасын білдіретін сөзі. Дереккөздер
Ақбастау (Жамбыл облысы)

Ақбастау — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Қарасаз ауылдық округіне қарасты ауыл. Маңында ақ кірпіштің арасынан шығып жатқан мөлдір бастау. Сол бастаудың атына сәйкес елді мекенге 1993 жылы осындай атау берілді. Бұл ауылдың бұрынғы атауы "Ясная поляна" селосы болатын. Айналасы ашық, көк майсалы алқап болған соң осылай аталған. Географиялық орны Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылының солтүстігінде 2 км-дей жерде орналасқан. Халқы Дереккөздер
Ақбастау

Ақбастау: Елді мекен Алматы облысы * Ақбастау — Еңбекшіқазақ ауданындағы ауыл. * Ақбастау — Еңбекшіқазақ ауданындағы өзен. Жамбыл облысы * Ақбастау — Жуалы ауданындағы ауыл. Жетісу облысы * Ақбастау — Кербұлақ ауданындағы ауыл. Қарағанды облысы * Ақбастау — Абай ауданындағы ауыл. * Ақбастау — Қарқаралы ауданындағы өзен. Түркістан облысы * Ақбастау — Бәйдібек ауданындағы ауыл. * Ақбастау — Қазығұрт ауданындағы ауыл. * Ақбастау — Сайрам ауданындағы ауыл. * Ақбастау — Төле би ауданындағы ауыл. Ұлытау облысы * Ақбастау — Жаңаарқа ауданындағы ауыл. Географиялық нысан * Ақбастау — Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы тау.
Нұрлыкент

Нұрлыкент (2007 жылға дейін – Бурнооктябрьское) — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Нұрлыкент ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Бауыржан Момышұлы ауылының солтүстік-шығысына қарай 7 км-дей жерде, Теріс-Ащыбұлақ бөгенінің батысында орналасқан. Тауға тән шалғынды-боз және сұр топырақ қалыптасқан құрғақ қоңыржай-жылы агроклиматтық белдемде жатыр. Онда бетеге, боз, көде, күйреуік, т.б. астық тұқымдасты шөптер өседі. Халқы Ауылда ауыл шаруашылығы кәсіпорындары, шаруа қожалықтары, өндірістік кооперативтер жұмыс істейді. Инфрақұрылымы Оқу-ағарту және денсаулық сақтау мекемелері бар. Нұрлыкент арқылы Алматы — Шымкент автомобиль жолы өтеді. Тарихы Бурнооктябрь - аудандағы ең көне елді мекендердің бірі. Іргетасы 1917 жылғы Қазан төңкерісі алдында қаланған. Теріс өзенінің солтүстік беткейіндегі осы бір шұрайлы жерді қызыл көрген түлкідей бас салған Ресей переселендері көше тіліп, үй сала бастайды. Өздері Теріс өзенінің балғын балығын аулап, оның суымен егіс алқаптарын суарған. Селоның атын Иванов есімді кулактың құрметіне Бурно-Ивановск деп атайды. 1917 жылы Қазан төңкерісінен кейін селоға Бурнооктябрьское деген атау берілді. Теріс өзенінің солтүстік қапталынан Қаратау жоталарының етегіне орналасқан Бурнооктябрский селосының айналасы таулы алқап. Бұл өңірде жабайы тау сағызы қалың өсетіндіктен ХІХ ғасырдың 20 жылдары бұл өңір орыс ғалымдарының назарын көп аударған. Орталықтан келген арнайы экспедиция жылдар бойы зерттей жүріп Бурнооктябрь ауылы маңындағы таулы алқаптан шөлге төзімді тау сағыздың мәдени түрін өсіріп, оны каучук өнеркәсібіне шикізат ретінде пайдалануға болады деп шешкен. 1928 жылы КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі Жарлығымен "Бурнооктябрь" селосында каучук өнеркәсіп шаруашылығы, каучук промхозы ашылды. Соғыстан кейінгі жылдары "Каучук промхозы" орнына Бурный кеңшары құрылып, ол енді тау сағызы орнына картоп дақылын өсірумен шұғылданды. 50-ші жылдары бұл шаруашылық әскери ведомство құрамына енгізіліп, Кеңес Одағы тараған соң, аудан құрамына қайтарылды. Дереккөздер
Бақалы (Жамбыл облысы)

Бақалы — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Көкбастау ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 7 км-дей жерде, Теріс-Ащыбұлақ су қоймасының оңтүстігінде орналасқан. Тарихы Бақалы ауылы тұрғындары 1948 жылға дейін төбе-төбе басында жеке-дара қонып отырған. Тек 1948 жылы ғана көше тілініп, ауыл болып жинақталған. Кеңестік саясат бойынша ауыл Қызылодақ аталып, Большевик колхозының құрамында болды. 1994 жылы ауыл Бақалы болып қайта аталды. Халқы Дереккөздер
Әлкей Марғұлан ауылдық округі

Әлкей Марғұлан ауылдық округі – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. Әкімшілік бірлік Құрамына Әлкей Марғұлан ауылы кіреді. Орталығы – Әлкей Марғұлан ауылы. 2006 жылы округ құрамында болған №1 бөлімше таратылды. Дереккөздер
Көктөбе ауылдық округі (Жаңақорған ауданы)

Көктөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Көктөбе ауылы кіреді. Орталығы – Көктөбе ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 503 адамды (272 ер адам және 231 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Дарбаза қонысы

Дарбаза– төменгі палеолит дәуіріндегі аңшы тайпалардың мекені. Талас ауданы Қаратау қ-сынан 18 км. Дарбаза деген жерден табылғандықтан осылай аталған. 1961 ж. Қазақ КСР ғылым академиясының палеолит отряды (жетек. Х.Алпысбаев) зерттеген. Қазба жұмыстары үстінде түрлі тас құралдар табылды. Олар шақпақ тастар мен малта тастардан жасалған. Бұлардың ішінде жарғыш өзектас (нуклеус), қол шапқы, кескіш, пышақ, өзге де құралдардың сынықтары бар. Дереккөздер
Дарбаза (Сарыағаш ауданы)

Дарбаза — Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл, Дарбаза ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыағаш қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 км-дей жерде. Халқы Тарихы Іргесі 1930 жылы Дарбаза қой шаруашылығы кеңшарын құруға байланысты қаланған. Оның негізінде өндірістік кооперативтер мен шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Дарбаза карьері жылына 900 мың т. бентонитті балшық және 100 мың т. құм өндіреді. Инфрақұрылымы Орта мектеп, дәрігерлік-амбулаторлық пункт, т.б. мекемелер бар. Дереккөздер
Ана Мулвой-Тен

Ана Мулвой-Тен (; 8 мамыр 1992, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын актрисасы. Обитель Анубиса телесериалындағы Эмбер Миллингтон рөлімен танымал. Өмірбаяны Аны Мулвой-Тен Лондонда туып-өскен. Әкесі - ирландық, анасы испан - әйелі. Өзінен кіші інісі бар. Ана испан және ағылшын тілдерін жетік меңгерген. Лондондық колледждің студенті. Дәл қазір Калифорния штатындағы Лос-Анджелесте тұрып жатыр. Валерияның тыйым салынған По дорогам любви атты клипінде түскен. Фильмографиясы Дереккөздер
Диқан (Жуалы ауданы)

Диқан — Жамбыл облысы Жуалы ауданы, Ақсай ауылдық округінің құрамындағы ауыл. Кеңестік дәуір кезінде Ленин атындағы үлкен ұжымдық шаруашылықтың құрамында жеке өндірістік бөлімше болған. Отызыншы жылдары бұл жерге ел шоғырланып алғашқы шаруашылық құрылғанда диқаншы шаруалар оны "Диқан" деп атап кеткен. Географиялық орны Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылының оңтүстік-батысына қарай 1 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Жаңаталап

Жаңаталап: Елді мекендер Ақмола облысы * Жаңаталап – Бурабай ауданындағы ауыл. * Жаңаталап – Бұланды ауданындағы ауыл. Ақтөбе облысы * Жаңаталап – Қобда ауданындағы ауыл. Алматы облысы * Жаңаталап – Кеген ауданындағы ауыл. * Жаңаталап – Іле ауданындағы таратылған ауыл. Атырау облысы * Жаңаталап – Атырау қалалық әкімдігіне қарайтын ауыл. Батыс Қазақстан облысы * Жаңаталап – Бөрлі ауданындағы ауыл. * Жаңаталап — Теректі ауданындағы таратылған ауыл. Жамбыл облысы * Жаңаталап – Жуалы ауданындағы ауыл. * Жаңаталап – Сарысу ауданындағы ауыл. Жетісу облысы * Жаңаталап – Қаратал ауданындағы ауыл. Қарағанды облысы * Жаңаталап – Бұқар жырау ауданындағы ауыл. Қызылорда облысы * Жаңаталап – Жалағаш ауданындағы ауыл. Солтүстік Қазақстан облысы * Жаңаталап – Шал ақын ауданындағы ауыл. Түркістан облысы * Жаңаталап – Бәйдібек ауданындағы ауыл. * Жаңаталап – Қазығұрт ауданы, Қарақозы Әбдәлиев ауылдық округіндегі ауыл. * Жаңаталап – Қазығұрт ауданы, Жаңабазар ауылдық округіндегі ауыл. * Жаңаталап – Мақтаарал ауданындағы Өркениет ауылының бұрынғы атауы. * Жаңаталап – Сайрам ауданындағы ауыл. * Жаңаталап – Сарыағаш ауданындағы ауыл. * Жаңаталап – Түлкібас ауданындағы ауыл. Шығыс Қазақстан облысы * Жаңаталап – Тарбағатай ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар * Жаңаталап – Атырау облысы Исатай ауданында орналасқан мұнай кен орны.
Көктөбе (Жуалы ауданы)

Көктөбе (1993 жылға дейін – Нововознесеновка) — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Көкбастау ауылдық округінің құрамындағы ауыл. Тарихы 1928 жылы орыс поселкасы Столыпинка құрылған. Бұл ауылға қазақтар 1950 жылдардың ішінде Б.Момышұлы ауылының кіре берістегі қырдың астындағы Сіргелі деген ауылдан көшіріліп әкелінген, сөйтіп көшірілген ауылға күре тас жол салынып кеткен. Ол ауыл Кеңес өкіметі тұсында Столыпинкадан "Ново-Вознесенск" болып ауыстырылған. Еліміз тәуелсіздік алған соң, 1994 жылы Көктөбе болып қайта аталды. Көктөбе ауыл іргесіндегі төбе аты. Ертеректе ол "қарауыл төбе" деп аталған. Жаугершілік заман келмеске кеткеннен кейін ел оны Көктөбе деп атап кеткен. Қазір ол төбе зиратқа айналған. Географиялық орны Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 1 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Қайрат (Жамбыл облысы)

Қайрат — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Ақсай ауылдық округінің орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Бауыржан Момышұлы ауылының оңтүстік іргесінде, Ақсай алқабында орналасқан үлкен елді мекен. Колхоздасып, ұжымдасып, тіршілік жасап жатқан кезде еңбекшілер қайраттанып, құлшынып істесін деген ниетпен туған атау. Халқы Дереккөздер
Қосбөлтек

Қосбөлтек — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл, Көкбастау ауылдық округінің құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Бауыржан Момышұлы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан. Халқы Ауыл тарихы 1929 жылы құрылған қазақ ауылы. Ауыл қазіргі темір жолдың үстіңгі жағында болған. Алғашында ол Исаев колхозы, одан кейін Мирзоян, Қызыл ту атты колхоз болып бірнеше рет өзгерген. 1939 жылы "колхоз өз-өзін асырай алмайды, болашағы жоқ" деп Оңтүстік Қазақстан облысының Ильич ауданына ауылдағы алпыс үй түгелімен көшіріліп, "Жаңа дала" колхозының құрамына енгізілген. Күйік асуынан асқан кезде осы өңірдегі екі төбе көзге ерекше көрініп тұрады екен. Содан оны жұртшылық бөле-жармай "Қосбөлтек" деп атап кеткен. Ауыл көшірілгенге дейін қос төбенің бір - Кенжебай, екіншісі Мәткәрім деген ағайынды ауқатты адамдардың есімдерімен аталып келген. Олардың ол төбе маңында бай-бақшасы болыпты. Оның жұрнағы әлі де бар. Ол кісілердің ұрпақтары Теріс ауылында тұрып жатыр. Бәйімбет осы сайдың басындағы бұлақ басында отырған, бұлақ та сол кісінің атымен аталады. Қазіргі кезде бұрынғы Қосбөлтек ауылының орны егістікке айналған. Ал, бүгінгі Қосбөлтек атанып отырған ауыл бұрынғы орыс переселендері қоныстанған Кастальевка атты поселке болатын. Ол да 1929 жылдары ауыл болып қоныстанған. Тәуелсіздік алғаннан кейін жер, су, ауыл аттарын қазақшалау кезінде Кастальевканың іргесінде жойылып кеткен ауыл атын иемденіп, 2004 жылы Қосбөлтек атанған. Дереккөздер
Ашық құндызшөп

Ашық құндызшөп - ерте көктемде жапырақтары жайылғанға дейін гүлдеп үлгеретін, көп жылдық, сарғалдақтар тұқымдасы құндызшөп туысына жататын шөп тектес өсімдік. Ботаникалық сипаты * Тамыры қоңыр түсті, тік өседі. * Сабағы 45 см-ге дейін жетеді, өн бойында жібек сықылды жұмсақ түктері, сабағының ортасына таман сабақты қоршай орналасқан бір топ тілімделген жапырақтары бар. Түп жағындағы жапырақтарының сағақтары ұзын, саусақ сықылды екі-үш салалы. * Гүлдері жеке-жеке орналасқан, ірі, ақшыл көк немесе ақшыл қызыл түсті. Сәуір, мамыр айларында гүлдейді. Ормандардың, бұталардың арасында, ашық жерлерде өседі. Ашық құндызшөпті орыс тілінде "сон трава" ("ұйқы шөбі") деп те атайды, ол халық арасында: ашық құндызшөптің тамырын жалаған жануарлар ұйқыға кетді-мыс деген ұғымға байланысты болса керек. Кейде мұны сыртқы ұқсастығына қарап "жабайы қызғалдақ" деп те атайды. Өсімдіктің құрамында протоанемин, анемонин, сапониндер бар. Емдік қасиеті Дәрілік мақсатқа өсімдіктің жерге түскен бөлігін пайдаланады. * Ашық құндызшөптің тұнбасы микробтарды, грибоктарды жояды. Сондықтан оны іріңді жараларды және терінің грибоктармен зақымданған жерлерін емдеу үшін пайдаланады. * Өсімдіктің тұнбасы туберкулезді, жөтелді, бронх қабынуын, әйелдердің жыныстық ауруларын емдеу үшін қолданылады. * Халық медицининасында ашық құндызшөпті ұйықтатын және жүйкені тыныштандыратын дәрі ретінде пайдаланылады. * Ревматизмге ұшырағанда буындарды осы өсімдіктің спиртті ерітінділерін жағып емдейді. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі Өсімдіктің 1 шай қасығын 1 стақан салқын суға салып, 1 тәулік қояды да сүзіп алады. Осы тұнбаны тері ауруларын емдеу үшін дене сыртына жағады. Тұнбасын өте аз мөлшерде ішеді, себебі ашық құндызшөп улы, сондықтан оны дәрігердің бақылауынсыз пайдаланауға болмайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер * Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Ащылау алқа

Ащылау алқа – алқалар тұқымдасы, алқа туысына жататын, биіктігі 4 метрге дейін жететін, жартылай бұталы өсімдік. Ботаникалық сипаты * Сабағы төменгі жағында қырлы, жолында кездескен өсімдіктерге орала, көлбеу өседі. * Төменгі жағындағы жапырақтары сопақшалау келген жұмыртқа тәрізді, шеттері бүтін, сағақтары үзын, ұштары сүйір, жоғары жағындағы жапырақтары жіңішке. * Гүлдері әдемі, көкшіл түсті, топталып, шоғырланып, төмен қарай салбырап тұрады. Гүл тостағаншасының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. * Жемісі қызыл түсті, эллипс тәрізді, ішінде көптеген тұқымдары бар. Ашылау алқа ылғалды ормандарда, бұталардың арасында, өзен жағаларында, шабындықтарда өседі. Дәрі жасау үшін оның жоғарғы бөлігін жапырақтарымен қоса жинап алады. Емдік қасиеті және қолданысы Ащылау алқаның құрамында салоецин, ащы заттар, танин, С дәрумені, дулкамарин бар. Халық медицинасында тері ауруларын, есекжемді, бронх демікпесін емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар қуықтың қабынуын, ревматизмді, іш өткенді емдеу үшін де пайдаланылады. Зиянды әсері Ащылау алқаның жемістерін көп жесе балалардың уланып қалуы мүмкін. Уланған кезде жүрек қатты соғып, ентігу пайда болады, іш ауырады, құсады, іші өтеді, есінен танады. Сондықтан бұл өсімдіктен жасалған дәрілерді тек дәрігердің бақылауымен ғана пайдаланған жөн. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Асикага

Асикага (жап. 足利市) — Тогити әкімшілік бөлімінде орналасқан Жапониядағы қала. Қала ауданы 177,82 км², қала тұрғыны 154 449 адам, халық тығыздығы 868,57 адам/км². Географиялық орны Қала Хонсю аралында, Тотиги әкімшілік бөлімінде, Канто ауданында орналасқан. Қала Сано, Кирю, Ота, Татебаяси қалаларымен және Ора ауылымен шектеседі. Тұрғындары Тұрғындар саны 154 449 адам, халық тығыздығы 868,57 адам/км². Бейнелемесі Қаланың ағашы үйеңкі болса, гүлі рододендрон болып келеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * [http://www.city.ashikaga.tochigi.jp/ Ресми сайты]
Бояулы бекіш

Бояу дрок - бұршақ тұқымдасы бекіш туысына жататын, едәуір ірі, жартылай бұталы өсімдік. Ботаникалық сипаты * Сабақтары тікенсіз, қырлы, жатаған, қысқа түктері бар. * Сопақша келген жапырақтары кезектесіп орналасқан, шеттері бүтін, біз тәрізді үшкір қосымша жапырақшалары бар. * Гүлдері сары, бұтақтарының ұштарында шоғырланып тұрады. Маусым-шілде айларында гүлдейді. Орманды жерлерде, бұталардың арасында өседі. Емдік қасиеті Дәрі үшін өсімдіктің жоғары бөлігін гүлдеген кезінде жапырақтарымен, гүлдерімен қосып жинап алады. Құрамында цитизин, метилцитизин, анагирин, сидетеин алкалоидтары, генистеин деген бояғыш заттар бар. Халық медицинасында бояу дрок несеп айдағыш дәрі ретінде, жүрек пен бауыр қызметінің бұзылуына байланысты пайда болған шемен ауруларын емдеу үшін кеңінен қолданылады. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі 15 грамм кептірілген өсімдікті жарты литр суық суға салып қайнатады, сұйықтың 1/3-і буланып ұшып кеткеннен кейін даяр болған дәріні сүзіп алып, күнара 2 қасықтан әрбір 2 сағат сайын ішеді. Кейбір елдерде бояу дроктан жасалған дәрілерді бүйрекке тас байланғанда және ревматизмді емдеу үшін де ішеді. Өсімдіктің 10 грамын 1 стақан қайнап тұрған суға салып, 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Көкек жанаргүлі

Көкек жанаргүлі - қалампыр тұқымдасына жататын көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Сипаты * Биіктігі 90 см-ге жуық. * Сабағын төмен қараған қысқа түк басқан. * Сопақша келген жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, екі жағында да аздаған түктері бар. * Гүлдері қызыл, бұтақтарының ұштарында сыпырғы сықылданып шоғырланып тұрады. Гүл сабақтары қысқа, тостағаншасы қоңырау секілді, үстіңгі жағында үш бұрышты өткір тістері бар. Маусым-шілде айларында гүлдейді. Ылғалды жерлерде, батпақтардың шеттерінде, орман ішіндегі алаңдарда, жоңышқалы шабындықтардың арасында кездеседі. Емдік қасиеті Дәрілік мақсат үшін көкек жанаргүлінің жер үстіндегі бөлігін пайдаланады. * Халық арасында бұл өсімдікті сары ауруға, бронх қабынуына, ревматизмге қарсы қолданады. * Жатырдан және басқа органдардан қан кеткен жағдайларда ем үшін пайдаланады. * Сыртқы жараларды жуады және қышыманы емдейді. * Іріңді жараларға компресс ретінде сыртынан таңып байлап қоюға болады. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі * Ішуге: өсімдіктің 20 грамын 200 мл қайнап тұрған суға салып, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді. * Дененің сыртына жағуға да осындай тұнба жасайды, ол үшін өсімдіктің 10 грамын ғана алады. * Спиртті тұнба: 25 грамм өсімдікті 10 мл спиртке салып, 8-10 күн тұндырады да, күніне 20-40 тамшыдан 3 рет ішеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Қала шыршайы

Қала гравилаты - раушангүлділер тұқымдасы шыршай туысына жататын шөп тектес, көп жылдық өсімдік. Сипаты * Сабағы тік өседі, биіктігі 30-60 см-ге дейін жетеді. * Бұтақтары аз, төменгі жағындағы жапырақтарының сағақтары ұзын, қауырсын тәрізді болады. Ал жоғарғы жағындағы жапырақтарының сағақтары қысқа, 3--4 салалы немесе бүтін болып келеді. * Гүлдері ірі, сабағы ұзын, ашық сары түсті, гүл жапырақшалары бесеу. * Мамыр-тамыз айларында гүлдейді. Маусым-қыркүйек айларында жемісі піседі. Шалғынды жерлерде, ормандарда, бұталарадың арасында, өзендердің жағаларында, бақшаларда өседі. Емдік қасиеті Қала гравилатының құрамында илік заттар, эфир майлары, С дәрумені және ащы заттар бар. Дәрі жасау үшін өсімдіктің тамырын күзде, жер үстіндегі бөлігін көктемде гүлдеген кезінде жинап алады. * Халық медицинасында өсімдіктің сулы тұнбасымен асқазанның түрлі ауруларын емдейді. * Өсімдіктің қабынуға қарсы әсер ететін, микробтарды жоятын қасиеттері де бар. * Ол дизентерияға, асқазанның қабынуына қарсы қолданылады. * Іш желденгенде, ішек түйнеп ауырғанда және геморрой түйіндерінен қан кеткенде де осы өсімдікпен емдеуге болады. * Ол бауыр мен өт жолдарының ауруларына да шипа. * Кейде қала гравилатын қатты жөтелді басу үшін және тістің түбін босап, қанағанда, тамақ бездері қабынғанда қолданады. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі Өсімдіктің 1 ас қасық ұнтақталған тамырын немесе шөбін 1 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, стақанның төрттен біріндей мөлшерде күніне 3-4 рет ішеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Қарама-қарсы жапырақты ербасы

Қарама-қарсы жапырақты ербасы – көкгүлдер тұқымдасы, көкгүл туысына жататын көп жылдық , шөп тектес өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 60 см-ге жуық. * Тамыры қысқа әрі жуан, қоңыр түсті. * Сабақтары біреу немесе бірнешеу болады, жапырақтары көп. * Тамырынан тікелей өсіп шығатын эллипс тәрізді бір топ жапырақтары бар. Сабақ жапырақтары жіңішкелеу, қарама-қарсы орналасқан. * Гүлдері сабақтарының жоғарғы жағында, жапырақтарының қуыстарында болады. Гүл тостағаншасы түтікшеге ұқсас, 4 тісті, 4 қалақшадан тұрады. Гүл тәжісі көк түсті, қоңырау тәрізденіп келеген, 4 гүл жапырақшасы бар. * Жемісі көп тұқымды қауашақ, шілде-тамыз айларында гүлдейді. Түрлері Қазақстанда ербасының - өкпе ербасы (Gentiana pneumonanthe) және Оливье ербасы (Gentiana olivieri) деген түрлері де өседі. * Өкпе ербасының биіктігі 3 см-ге жуық. ** Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан. ** Гүлдері ірі, гүл тостағаншасы бес қалақшадан, гүл тәжісі 5 гүл жапырақшадан тұрады. ** Жемісі бір ұялы қауашақ. ** Тамыз-қыркүйек айларында гүлдейді. * Оливье ербасысы республикамыздың оңтүстік аудандарында кездеседі. Гүлдері көк, сәуір, мамыр айларында гүлдейді. Олар тау етектерінде, далалы аймақтарда, ылғалды жерлерде өседі. Емдік қасиеттері Дәрі жасау үшін олардың жер үстіндегі бөлігін, тамырын және тамыр сабағын жинап алады. Құрамында - генциамин деген алкалоидтар, глюкозидтер, майлар, эфир майлары, илік заттар, каротин, С дәрумені бар. Ербасылардың үш түрінің де емдік қасиеттері бір-біріне ұқсас: * асқазанның жұмысын жақсартып, қышқылын көбейтіп, іш жүргізетін, өт айдайтын қасиеттері бар; * қанның азаюын, ревматизмді, подаграны емдейді; * көптен жазылмай жүрген жараларға өсімдіктің тамырын ұнтақтап себеді; * өкпе ербасысы мен Оливье ербасысын халық медицинасында жөтелге қарсы қолданады. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі * Ербасының 2 ас қасығын 200 мл араққа қосып 10 күн тұндырады да, 20-30 тамшыдан күніне 3 рет ішеді. * Аяқ көбірек терлейтін болса ербасының 1 бөлігін, емен қабығының 3 бөлігіне араластырып, қайнатындысына аяқты малып отыру керек. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Аббас Сиххат

Аббас Сиххат немесе Саххат немесе Аббасгули Алиаббас оглы Мехти-заде (1874, Шемаха — 11 шілде 1918, Гәнжә) - азірбайжанның романтик ақыны. Шемаха молданың отбасында туған. Мешхед пен Тегеранда медицинаға оқыған. 1901 жылы Шемахаға қайтып келгенен кейін медицинаны қойып мектепте азербайжан тілі мен әдебиеттен сабақ бере бастайды. Алғашқы романтикалық лирикасы табиғатты суреттеуге аралған. Аббас Сиххат 1906 ж. буржуазиялық интеллигенцияны әшкерелеген біреше шығарма жазды ("Оқыған мұсылмандар",1910; "Өзімшілдерге" т.б.). Орыс, парсы, француз тілдерін жетік білген. Пушкин, Лермонтов, Крылов, Никитин, Кольцов, Горькийден т.б. аударғандары жеке жинақ болып басылды (1912). Аббас Сиххаттың азербайжан тіліндегі жинағы да 1912 ж. шықты. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Маралшөп тамыры

Маралшөп тамыры — күрделігүлділер тұқымдасы маралшөп туысына жататын көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Сипаты * Биіктігі 180 см-ге жуық. * Тамыры көлбеу өседі, көптеген қосымша тамырлары бар. * Сабағы түзу, шағын сайлары бар, іші қуыс, сырты өрмекшінің торындай, үлпілдек болып келеді. * Тамыр жапырақтары ірі, сағақтары ұзын, сабақ жапырақтары отырмалы, жоғарлаған сайын біртіндеп кішірейе береді. Жапырақтары қауырсын тәрізді тілімделген, шеттері ара тісті. * Гүлдері көкшіл, шар тәрізді тостағанша жасап сабақтың жоғарғы жағына жеке-дара орналасқан. * Жемісі - қоңырқай, төрт қырлы дәнек. * Маусым-тамыз айларында гүлдейді. Ол тау етегіндегі көгалды жерлерде, орман шеттерінде өседі. Қазақстанда негізінен Шығыс Қазақстан, Талдықорған облыстарында өседі. Атауының тарихы Сібір халықтары маралшөп тамырын ұзаққа созылған аурудан әлсірегенде, жалпы күш кемігенде қуаттандыратын дәрі ретінде қолданып келген. Сондықтан да олар бұл өсімдікті кісіні он төрт аурудан айықтыратын, жасартатын дәрі деп есептеген. Бұғылар осы шөптің тамырын тұяқтарымен қазып алып жейтін болғандықтан, халық арасында бұл өсімідік "марал шөп", "марал тамыры" деп аталып кеткен. Емдік қасиеті Дәрілік мақсатқа маралшөптің тамыры мен тамыр сабағын тамыз-қыркүйек айында жинап алады. Оның құрамында эфир майлары, илік заттар, аскорбин қышқылы, каротин және инулин бар. Соңғы кездегі зерттеулердің нәтижесінде маралшөп тамырының қанның қысымын көтеріп, орталық жүйке жүйесінің қызметін жақсартатындығы, кісінің әл-қуатын қалпына келтіріп, шаршағандығын басатындығы анықталды. Өсімідік тамырының спиртті тұнбасын 20 тамшыдан күніне 3 рет ішеді. Емдеу мерзімі 2-3 апта. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер * Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер
Сары раушан

Сары раушан – астралылар тұқымдасы, алтыншыбық туысына жататын биіктігі 1 метрге жуық, көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Сипаты * Сабағы жіңішке, тік өседі, жоғарғы жағы бұтақты. * Тамырынан өсіп шыққан жапырақтарының сабақтары ұзын, эллипс тәрізді. Сабақтың жоғарғы жағындағы жапырақтары сопақша, отырмалы. * Гүлдері алтындай сары, өсіміктің жоғарғы жағына сыпырғы сияқты шоқтала орналасқан. Сары раушанның орыс тілінде "золотая розга" деп аталатыны да гүлдерінің осындай түсіне байланысты. Бүкіл жаз бойы гүлдеп тұрады. Селдірлеу ормандарда, бұталар арасында, тастақты жерлерде, тау етектерінде өседі. Емдік қасиеті Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің жоғарғы жағындағы бөлігін гүлдеген кезінде жинап алады. Құрамында илік заттар, сапониндер, эфир майлары, алкалоидтар бар. * Халық медицинасында несеп айдайтын дәрі ретінде, бүйрек қабынғанда, қуыққа, бүйрекке тас байланғанда, денеде ісік пайда болғанда пайдаланады. * Сонымен қатар бұл өсімдікпен ревматизмді, подаграны емдейді. * Дене сыртындағы жараларға жапырақтарын кептіріп, ұнтақтап себеді Дәріні дайындау және қолдану тәсілі Ұнтақталған өсімдіктің 6 шай қасығын алып 2 стақан салқын суға салады да, 8 сағат тұндырады. Дайын болған дәріні бір күн ішінде ұрттап ішіп тауысады. Мал дәрігерлігінде қолдану Дәрілік шикізат ретінде өсімдіктің сабақ – жапырақтары орылып алынып, қуратпай кептіріледі. Мал дәрігерлігі практикасында өсімдік шөбін іш өткенде тоқтату үшін, ал гүлінің тұнбасын бүйректің,қуықтың қабынуын басу үшін қолданады. Ал оның жаңа ғана жұлынып алынған жапырағы тері жараларын емдеуге пайдаланылады. Орта есепен ірі малға сары раушанның шөбі де, гүлі де 20 – 30 грамм мөлшерінде ішкізіледі. Бұл өсімдік мал, әсіресе ірі қара сүйсініп жейді. Оның шөбі шауып алынып , сиырға, бұзауға, қойға кәдімгі шөб ретінде де беріледі. Ал дәрі ретінде оның гүлінің тұнбасы (1:10) пайдаланылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Кәдімгі қасқыржем

Кәдімгі қасқыржем , Қояншөп – қасқыржемдер тұқымдасының қасқыржем туысына жататын, биіктігі 1метрден асатын, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Ботаникалық сипаты * Тамыры қысқа әрі жуан. Оған жанай өскен көптеген жіңішке және түзу тамырлары бар. * Жапырақтары майда, үш бұрышты, жіңішке, топ-топ болып онраласқан. * Гүлдері ақшыл жасыл немесе жасыл сары түсті, қоңырау тәрізді болып келеді. * Жемісі шар тәрізді домалақ қызыл жидек. * Маусым айында гүлдеп, қыркүйек айында піседі. Шабындықтарда, таулардың етектерінде, далалы аймақтарда, өзен жағаларында, ағаштардың араларында кездеседі. Емдік қасиеті Дәрілік мақсат үшін тамырдәрінің тамыры пайдаланылады. Құрамында аспаргин, сапониндер, С және В дәрумендері, каротин, кониферин гликозиді бар. * Өсімдіктен жасалған дәрілердің қан қысымын төмендететін, жүректің қан тамырларын кеңітіп, несеп жүргізетін қасиеттері бар. * Тамырдәріні бүйрек және жүрек ауруларын, несеп жолдары безінің қабынуын емдеу үшін пайдаланады. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі * Тамырыдәрі тамырын кептіріп, майдаланған 2 шай қасығын 1 стақан сауға салып тұндырады да, 1 күн ішінде ішіп тауысады. * Бүйрек ауруына байланысты дененің ісігі көбейіп кеткенде тамырдәрінің ұнтақталған 2 шай қасығына ақжелкеннің 2 шай қасығын қосып, оның 1 ас қасығын 1 стақан қайнап тұрған суға салып 1 сағат тұндырады да, 1 ас қасық күніне 3 мезгіл ішеді. * Тамырдәрінің жас өркендерін ертеде-ақ тамаққа тәбетті шаптыратын дәрі ретінде пайдаланатын болған. Ал жемісі кофені алмастыратын суррогат орнына пайдаланылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Шатырша толғақшөп

Шатырша толғақшөп – көкгүлдер тұқымдасы, толғақшөп туысына жататын, биіктігі 15-20 см-дей, екі жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Сабағы бір немесе бірнешеу, жоғарғы жағы бұтақты, төрт қырлы болып келеді. * Тамыры - жіңішке, тамыр жапырақтары сопақша, жұмыртқа тәрізді және шоғырланып тұрады. * Сабақтан өсіп шыққан жапырақтары эллипс тәрізді, шеттері бүтін болады. * Гүлдері ашық қызыл түсті, шоғырланған. Гүл жапырақшалары да, гүл тостағаншасының қалақшалары да бес-бестен. * Жемісі - ұзынша келген қауашақ. * Шілде-тамыз айларында гүлдейді. Емдік қасиеті Дәрі жасау үшін өсімдіктің жер бетіндегі бөлігін гүлдеген кезінде жинап алады. Оның құрамында генцианин алкалоиді, эритаурин және эритроцентаурин деген гликозидтер, қоймалжың, шайыр, воск және басқа да заттар бар. * Медицинада бұл өсімдіктен жасалған дәрілер тамаққа тәбетті арттыру үшін, асқазан бездерінің жұмысын күшейту үшін қолданылады. * Халық медицинасында ас қорыту жұмыстары нашарлағанда, іш желденіп, ішектер түйіліп ауырғанда, өт қалтасы мен өт жолдары қабынғанда, іш өткенде пайдаланылады. * Сонымен қатар өкпе туберкулезін емдеуге және ішек құрттарын түсіру үшін қолданылады. * Халық арасында бауыр мен бүйрек ауруларын, қаны аздықты, маскүнемдікті емдейді. Дәріні дайындау және қолдану тәсілі * Маскүнемдікті емдеу үшін шатырша толғақшөптің 4 бөлігін, жусанның бір бөлігін қосып араластырады. Осы шөп ұнтағының 1 ас қасығын 1 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, даяр боған дәріні сүзіп алып, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді. * Ішек құрттарын түсіру үшін шайшөптің, түймешетеннің, шатырша толғақшөптің әрқайсысынан теңдей етіп алып араластырады. Осылардың 15 грамм ұнтағын 1 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 мезгіл ішеді. * Шатырша толғақшөптен тұнба жасау үшін 15 грамм өсімдік ұнтағын 1 стақан қайнап тұрған суға 20 минут тұндырады да, 1 ас қасықтан күніне 3 мезгіл тамақтанардан жарты сағат бұрын ішеді. * Өт қалтасы қабынғанда шатырша толғақшөптің 2 грамын, аңдыздың 2 грамын, шайшөптің 2 грамын алып араластырады да, оны 2 стақан салқын суға салып, таң атқанша тұндырып қояды. Таңертең 5-7 минут қайнатқан соң сүзіп алып, аш қарынға 1 стақанын ішіп алады, ал қалғанын бір күн ішінде тамақтан соң жарты сағаттан кейін 4 мезгіл ішіп тауысады. * Асқазан қышқылы көбейіп кеткенде және асқазан тұсы қыжылдағанда, шатырша толғақшөп пен шайқурайды теңдей етіп алып араластырады да, оның ұнтақталған 3 ас қасығын, 2,5 стақан қайнап тұрған суға салып 20 минут тұндырады. Дайын болған дәріні бір күн ішінде 4-5 рет ішіп тауысады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Дәрілік өсімдіктер
Олимпиада ойындарын қабылдаған қалалардың тізімі

1896 жылы қазіргі заманғы Олимпиада ойындары басталғыннан бері 27 рет жазғы Олимпиада ойындары 22 әр алуан қалаларда және 21 рет қысқы Олимпиада ойындары 18 әр алуан қалаларда өтті. Сонымен қатар, үш рет жазғы және екі рет қысқы Олимпиада ойындары соғыстың кесірінен өткізілген жоқ, атап айтқанда: 1916 жылы Берлинде (жазғы), 1940 жылы Токио (жазғы) мен Саппорода (қысқы), және Лондонда (жызғы) мен Кортина д'Ампеццода (қысқы). Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) таңдауы бойынша келешектегі Олимпиада ойындарын төрт қала: 2014 жылы қысқы олмпиаданы Сочи, 2016 жылы жазғы Олимпиаданы Рио-де-Жанейро, 2018 жылы қысқы Олимпиаданы Пхенчхан және 2020 жылы жазғы Олимпиаданы Токио қабылдайды. Олимпиада ойындарын 7 қала бірнеше рет қабылдады. Олар — Афина (1896 және 2004 жылғы жазғы Олимпиада), Париж (1900 және 1924 жылғы жазғы Олимпиада), Санкт-Мориц (1928 және 1948 жылғы қысқы Олимпиада), Лейк-Плэсид (1932 және 1980 жылғы қысқы Олимпиада), Лос-Анджелес (1932 және 1984 жылғы жазғы Олимпиада) және Инсбрук (1964 және 1976 жылғы қысқы Олимпиада). Лондон — Олимпиада ойындарын үш рет қабылдаған алғашқы қала (1908, 1948, 2012). Ал ең көп Олимпиада ойындарын өткізген ел — АҚШ - 8 рет. Франция 5 рет, Ұлыбритания, Жапония, Италия, Канада және Германия тиісінше 3 рет Олимпиада ойындарын қабылдады. Олимпиада ойындары 28 рет Еуропада, 12 рет Солтүстік Америкада, 5 рет Азияда және 2 рет Океанияда өткізілген. 2016 жылы Рио-де-Жанейро Оңтүстік Америкадағы Олимпиада ойындарын қабылдаған алғашқы қала болмақ. Ал қалған географиялық аймақтар(Африка құрлығы, Таяу Шығыс, Үндістан түбегі, Кариб теңізі және Оңтүстік-Шығыс Азия) бірде-бір рет Олимпиаданы қабылдап көрген жоқ. Кезекті Олимпиада ойындары өткізілетін қала, ойындарға 7 жыл қалғанда арнайы Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) сессиясында анықталады. Қала, ресми мәлімдемесін тапсырған бірнеше қала-кандидаттарының ішінен таңдалады. Таңдау кандидат елдерінің өкілдері мен ХОК президенінен басқа барлық ХОК мүшелерімен тура құпиялы жолы арқылы өтеді. Ереже бойынша, соңғы дауыс беру рәсіміне кандидаттар тізімі арасында бес қаладан артық болмауы тиіс, бұл тізім бір жыл бұрын ХОК мүшелерінің алдын ала дауыс беру нәтижесінде анықталады. Жеңімпаз кандидат дауыстардың жарытысынан артық жинау керек. Егер жеңімпаз алғашқы айналымда анықталмаса, онда екінші және кейінгі айналымдар өткізіледі. Әр бір айналымнан кейін ең аз дауыс жинаған бір кандидаттан күрестен шығып кетіп отырады. Сонда ғана, кандидат елдерінің өкілдері қайтадан дауыс бере алу құқығына ие болады. Олимпиада ойындарын қабылдаған қалалар Бірнеше рет Олимпиада ойындарын қабылдаған қалалар Олимпиада ойындарын өткізген елдер Жазғы Олимпиада ойындарын қабылдаған мемлекеттер Қысқы Олимпиада ойындарын қабылдаған мемлекеттер Дереккөздер *