Ион

Ион (грек. iоn – жүріп келе жатқан) — кристалдардың дербес бөлігі ретінде немесе ерітінді құрамында, кейде газ түрінде ұшырасатын оң (катион) немесе теріс (анион) зарядталған атом (кешенді ион, яғни атомдар тобы). «Иондар» терминін 1834 ж. ағылшын физигі [http://journal.pspu.ru/articles/25-opyt-m-faradeya М. Фарадей] (1791 – 1867) енгізген. Иондардың қасиеті Иондар – бұл атомдар немесе химиялық байланысқан атомдар тобы электрондарын жоғалтқанда немесе сырттан электрондар қосып алғанда пайда болатын электрлік зарядталған бөлшектер. Электрондарды бөліп алу процесі энергия шығынын қажет етеді, бұл энергия иондану потенциалы деп аталады. Ал электрондар қосылғанда энергия бөлінеді. Оң зарядты иондар катиондар, ал теріс зарядты иондар аниондар деп аталады. Иондар газдарда молекулалардың (немесе атомдардың) энергиясы жоғары бөлшектермен соқтығысуы кезінде (фотоиондалу кезінде), иондаушы сәулелердің немесе күшті электр өрісінің әсерінен пайда болады. Ал ерітінділерде иондар еріген заттың диссоциациялануы нәтижесінде түзіледі. Сілтілік және сілтілік-жер металдарының катиондарын биологиялық мембраналар арқылы тасымалдайтын органикалық заттар ионофорлар деп аталады. Ионофорлар биохимияда иондардың тасымалдануын реттейді. Химияда иондар экстракциялауда, мембраналық катализде, және техникада электрод жасауда қолданылады. Ионданғыштық потенциалы Иондану потенциалы мөлшерінің ион радиусы мөлшеріне қатынасымен өлшенетін ион төңірегіндегі өріс күші. Иондану Электрлік бейтарап атомдар мен молекулалардың оң және теріс зарядталған иондарға айналу процесі; химиялық әрекеттесу барысында, заттарды қыздырған жағдайда, күшті электр өрістері, жарық сәулелері немесе басқа да сәулелер осерінен жүзеге асады. Заттар өздерінің үш түрлі жағдайында да, яғни қатты, сұйық және газ күйінде иондана алады. Заттардың иондану дәрежесі олардың табиғатына, температурасына, сәулелер түріндегі энергия мөлшеріне және т.б. жайттарға байланысты. Радиометрлік аспаптардың көпшілігі затгардың нақ осы иондану қабілетіне негізделіп жасалған. Иондану потенциалы Бейтарап атом құрамынан бір немесе бірнеше электрондарды жұлып алуға, сөйтіп оны оң зарядталған ионға яки катионға айналдыруға жеткілікті энергия мөлшері. Заттардың электронды қабаттарының құрылыс ерекшелікгерін ескере отырып, бір-бірімен байланыстағы атомдардың иондану потенциалын өзара салыстыру осы заттарға тән химиялық байланыстар табиғатын шамалауға мүмкіндік береді. Иондану потенциалы түсінігін ионданғыштық потенциалы және иондық потенциал түсініктерімен шатастыруға болмайды. Иондану жұмысы Иондану жұмысы - электронды атомнан немесе молекуладан оның олармен өзара әсерін есепке алмауға болатын кашыктыққа бөліп шығаруға жұмсалатын энергия. Иондық потенциал Ион заряды мөлшерінің ион радиусы мөлшеріне қатынасымен өлшенетін ион төңірегіндегі өріс күші. Бұл көрсеткіш иондардың кристалдық тор немесе ерітінді өңірінде бір-бірімен қарым-қатынасын сипаттауға пайдаланылады. Иондық тор Кристаллография да: құрамбөліктері бір-бірімен иондық байланыстағы атомдардан тұратын кристалдық тор. Иондық-тұздық кешен Таужыныстардың ішінде су ерітіндісі және қатты фаза түрінде болатын суда ерігіш тұздар мен адсорбталған иондардың қосындысы. Дереккөздер