kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тәуекелова Ғалия Рымбекқызы

Тәуекелова Ғалия Рымбекқызы— 1951 жылы10 наурызда Карағанды облысының Егіндібұлақ ауданында дүниеге келген. . Алматыдағы №12 қазақ орта мектебін 1967 жылы бітірген сон Қазақ телевизиясының балалар мен жастар бағдарламасын әзірлейтін "құрдастар"шығармашылық бірлестігінде қызмет істейді. Алматы технологиялық институтын тәмамдаған. Инженер-экономист. Ұзак жылдар сауда саласында қызмет істеді. Алматыдағы "Жас жұбайлар салонында" кеңесші, осы қаладағы Орталық Әмбебап дүкенінде бөлім бастығы, Ұлы Отан соғысына катысушылар мен еңбек ардагерлеріне арналған "Ардагер" атты арнаулы дүкеннің меңгерушісі қызметтерін атқарды. 2000 жылдан "Білім" баспасында директордың өндіріс, сауда жөніндегі орынбасары. Дереккөздер
Жұмабай Тәшенов

Тәшенов Жұмабай (1925-1994) — жазушы, Ұлы Отан соғысы қатысушысы. Өмірбаяны Қарақалпақ АКСР-і, Нүкіс ауданына карасты Жданов атындағы кеңшарда туған. . Өзбекстан Орталық Комитеті жанындағы Жоғары партия мектебінің журналистика бөлімін, Низами атындағы Ташкент мемлекеттік журналистика институтының тарих факультетін және Қарақалпақ кеңес әдебиеті мамандығы бойынша аспирантураны бітірген. Қарақалпақ АССР Жазушылар одағында драматургия секциясының меңгерушісі, "Қызыл Қарақалпақстан" газетінде бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, редакторы, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші, "Жазушы" баспасында редакция меңгерушісі қызметтерін атқарған. Шығармашылығы Алғашқы өлеңдері баспасөз бетінде 40-шы жылдың басынан жариялана бастаған. Содан бергі уақыт ішінде оның қарақалпақ, қазақ, өзбек, орыс тілдерінде ондаған өлең, әңгіме, повестер жинағы, бірнеше драмалық шығармалары, көркем фильм сценарийлері дүниеге келді. Ж.Тәшеновтің сценарийі бойынша "Қазақфильм" киностудиясы "Ана туралы аңыз" көркем фильмін (А.Сацкиймен бірігіп жазған), "Тәжікфильм" киностудиясы "Қашқын" телевизиялық фильмін түсірген. Пушкин мен Лермонтовтың кейбір өлеңдерін, Некрасовтың "Русьте кімдер жақсы тұрады?" поэмасын (Т.Сейтжановпен бірігіп), А.Фадеевтің "Жас гвардия" романын, В.Катаевтың "Полк баласы" повесін, т.б. шығармаларды қарақалпақ тіліне, К.Рахмановтың "Келін" атты комедиясын қазақ тіліне аударған. Жауынгерлік Қызыл Ту, Қызыл Жүлдыз ордендерімен, "Ерлігі үшін", "Әскери ерлігі үшін", "1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін" медальдарымен, Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет Грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Тәшімбай Ғазизбек

Тәшімбай Ғазизбек—1938 жылы Жамбыл облысы, Талас ауданы, Қайтөбе ауылында дүниеге келген.. ҚазМУ-ді бітірген (1964). 1957-59 жылдары. Жамбыл ауданы "Ленин жолы" газетінде жауапты хатшы, облысы "Еңбек туы" газетінде корректор болды. 1964—90 жж. респ. "Спорт" газетінде әдеби қызметкер, "Қазақстан" баспасында редактор, аға редактор, редакция меңгерушісі, бас редактордын орынбасары болды. 1990 ж. Қазақ Телеграф агенттігінде редакция менгерушісі, ҚР Президенті аппаратында кеңесші, Үкімет аппаратында сектор меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1996—2001 жж. Қазақстан Республикасының ұлттық банкінде аударма бөлімін басқарды. Тәшімбай Қазақстан Журналистер одағынын мүшесі, бірнеше кітаптардың авторы. Майталман спортшылар жайында жазылған "Топжарғандар" жинағын, Қажымұқан Мұңайтпасұлы туралы "Куш атасы" атты естеліктер жинағын, "Құм арасында", "Қос терек", "Қызғалдақ қалың шықкан жьл" атты әңгімелер жинақтарын, Қазақ баспасөзінің ардагері Мұқан Мамажановтың мұрасын зерттеп, "Еңбек еттім, ел үшін" деген ғұмырнамалық-шығармашылық жинақ шығарды (1999). "Молодая гвардия" баспасы "Тамаша адамдардың өмірі" циклынан шығарған "Сальвадор Альенде", "Че Гевара" кітаптарын, Кеңес Одағынын Батыры Г.Сафиуллиннің "Жеңіс жолында" кітабын қазақ тіліне аударды. Дереккөздер
Зинаида Яковлевна Tен

{{Ambox }} Tен Зинаида Яковлевна — 1950 жылы 21 сәуірде Көкшетау облысындағы НовоТ Сухотино село'сында (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша қаласы) дүниеге келген.. Журналист, баспагер 1974 жылы ҚазМУ-дың журналистика факультетін бітірген сон жолдамамен "Қазақстан" баспасына редакторлық қызметке жіберіліп, осы баспада қатардағы редактордан бастап, бас редактордын орынбасарлығына дейін, ал кейінірек шағын кәсіпорын ретінде табан аудармай жиырма жыл еңбек етті. 1994 жылы құнды қағаздар фабрикасында жетекші редактор, 1995 жылыбас менеджер, сосын ҚР Қаржы министрлігінің "Қаржы-каражат" баспасының маркетинг жөніндегі директоры, ал 1999 жылы бұл баспанын жекешелендірілуіне байланысты З.Я.Тен әріптестерімен бірге жекеменшік "Раритет" баспа компаниясын курды, қазірде осы баспанын президенті болып істейді. З.Я.Тен баспагерлер қауымында жоғары деңгейдегі кәсіпқой маман, білгір ұйымдастырушы ретінде кеңінен танымал, оның еліміздегі кітап шығаруға қосқан улесі "Баспа уздігі" құрметті атағымен, "Полиграфия жөне кітап шығару ісіне сіңірген еңбегі ушін" төс белгісімен, ХШЖК куміс медалімен, сондай-ақ көптеген дипломдармен, құрмет грамоталарымен аталды. "Еңбек ардагері" медалі бар. З.Я.Тен қазақ окырмандарының көркемдік талғамына татитын — 100 томдық "Алтын қор" кітапханасын жабдықтауға үлкен жанашырлық, ыкыластылық танытып келеді. Ол басқаратын "Раритет" баспа компаниясында жоғары білікті, еңбек тәжірибесі мол кадрлар жұмыс жасайды, ал баспа Қазақстандағы тандаулылардың бірі ретінде танымал. Дереккөздер
Тобаяқ Бакытжан

Тобаяқ Бакытжан — 1953 жылдын 21 сәурінде Алматы облысы, Гвардия ауданы, Бостан ауылында дүниеге кел-ген. . Қазақ политехникалық институтында, Қазақ мемлекеттік университетінде, Қазақ ғылыми техникалық ақпарат институтының экономикалық курсында білім алған. Энергетика ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасын бітірген. Еңбек жолын Өскемен ЖЭО-да слесарьлық жұмыстан бастаған. "Қазтехэнерго" кәсіпорнында инженер, Энергетика министрлігінде аға инженер, ТашИИТ филиалының оқытушысы, Энергетика ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері, Қазақ энциклопедиясының ғылыми редакторы, "Білім және еңбек" ("Зерде") журналының бөлім меңгерушісі, "Халық кеңесі" газетінің бөлім меңгерушісі, "Таң" телекомпаниясының коментаторы, ҚР Қаржы министрлігінің бөлім бастығы, "Қаржы-Қаражат" журналының арнаулы тілшісі, ҚР Кәсіпорындарды қайта уйымдастыру агенттігінің бөлім бастығы, ҚазТАГ ре-дакторы, "Хабар" агенттігінің редак-торы, Қазақ мемлекеттік Басқару академиясы журналының жауапты редакторы, Алматы қалалық әкімшілігі Тіл басқармасының бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. Қазір ұлттық "КЕГОК" энергетикалық компания сында бөлім бастығы. "Бостан", "Металдар құпиясы", "Егемен елдің экономикасы", "Сонар", "Адамзат тірлікті дәулет білмек...", "Құланиек", "Алматы көшелері", "Күреңібел" атты кітаптардың авторы. ҚР Журналистер одағының Ә.Бөкейханов және академик С.Бәйішев атындағы сыйлықтарының иегері, ақындардың халықаралық Түрік фестивалінің, жастардың республикалық "Жігер" фестивалінің лауреаты. Алматы облысы, Кербұлақ ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Тоқажанова Бағдат Әнуарбекқызы

Тоқажанова Багдат Әнуарбекқызы— 1948 жылы 1 маусымда бурынғы Семей облысы, Аягөз қаласында туған.. 1971 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультеты қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша бітірген. 1971-1973 жылдары Аягөз қаласындағы№2 қазақ орта мектебінде мұғалім болып істеген. 1974 жьщцан Кітап палатасында, 1974—1975 жьшлары мұрағат бөлімінде библиограф, 1976—1988 жылдары ретроспективтік библиография бөлімінде алдымен редактор, кейіннен аға редактор, меңгеруші қызметтерін атқарған. Қазір баспасөз мұрағатынын меңгерушісі. 1975—1998 жылдарда құрастырған "Қазақ КСР кітаптарының жылнамасы", "Қазақ КСР ғазеггері" (19171975, 1976-1985, 1986-1995 жж..); "Ақталған жазушылар мен журналистер еңбектерінің көрсеткіші" (1917—1937 жж.); "Қазақ КСР библиографиялық қуралдар көрсеткіші" (1986—1994); "Қазақстан Республикасының ноталық шығармалары" (1975—1985), "газет мақалаларының көрсеткіші" (1919— 1956), "Журнал мақалаларының көрсеткіші" (1917-1930, 1931-1937 жж.); "Рецензиялар шежіресі" (1969—1975, 1976-1980, 1981-1991 жж.) сияқты көрсеткіштердің құрастырушысы, жауапты шығарушысы. Кітап палатасының, Баспасөз министрлігінің мақтау қағаздарымен, грамоталарымен, "Баспа ісінің үздігі" белгісімен марапатталған. Дереккөздер
Тоқмырзаұлы Құрал

Тоқмырзаұлы Құрал- 1937 жылы 23сәуірде Ақтөбе облысы, Ойыл ауданында туған.. 1957 жылы Шұбарқұдықтағы ауыл шаруашылығын механикаландыру училищесін, 1978 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын ауылда тракторшылықтан бастаған, көп жыл Ойыл аудандық, Ақтөбе облыстық газеттерінде істеді. Одан кейін республикалық "Қазақстан", "Жалын", "Жазушы" баспаларында редактор, тарих және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамында аға ғылыми қызметкер, Алматы әуежайында қазақ тілінің мұғалімі болған. Республикалық баспасөзде алғаш рет 1965 жылдан бастап жарияланды. Содан бері прөза саласында бірнеше жинағы жарық көрген. Дереккөздер
Шолпан Сұңғатқызы Тоқсанбаева

Тоқсанбаева Шолпан Сұңғатқызы— 1936 жылы 10 қазанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласында ағартушы отбасында өмірге келген.. 1952 жылы Қызьлорда қаласындағы Мәншүк Мәметова атындағы Қыздар педагогикалық училщесіне түсіп, оны 1956 жылы үздік дипломмен бітіріп, сол жылы ҚазМУ-дің тіл және әдебиет факультетіне түсті. Оны 1961 ж. бітірген. Жазушы баспасына 1969 жылы қызметке орналасып, корректорлықтан бастаған. Екі жылдан кейін проза редакциясында кіші редактор, одан қайта басылым редакциясында редактор, кейін аға редакторлық қызмет атқарған. Халқымыздың атақты классик жазушылары: М.Әуезовтың 2-томдык, Ғ.Мүсіреповтің 3 томдык,І.Есенберлиннің 10 томдық, Ә.Нүрпейісовтың 4 томдық, Ә.Сәрсенбаевтың, Ғ.Слановтың, З.Шашкиннің 5-томдық, М.Иманжановтың, С.Шариповтың, Ә.Шәріповтың, Қ.Қайсеновтың, Қ.Мұхамеджановтың, С.Бердіқұловтың, Ф.Оңғарсынованың 2-томдық шығармалар жинағын және т.б. Көптеген жеке басылымдарын шығарды. 30-жылдарда репрессияға ұшыраған Е.Бекеновтың "Дала қоңырауы", А.Сегізбаевтың "Әңгімелер жинағының" редакторы болды. Ш.С.Тоқсанбаева баспадағы көп жьлдық үлгілі еңбегі үшін 1986 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, ал 1988 ж. 24 наурызында Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі Мемлекеттік комитетінің, Мәдениет қызметкерлері кәсіподағының комитетінің атынан "Баспа үздігі" атты белгісімен марапатталды. Дереккөздер
Төлеупов Нұрахмет

Төлеупов Нұрахмет- (19381999) Жезказған облысы, Балқаш қаласында дүниеге келген.. Орта мектепті бітіргеннен кейін кен-металлургия комбинатында электрослесарь, моторшы, металлургболып жұмыс істеген. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған соң, біршама уақыт Балқаш теледидарында редактор болды. 1968 жылдан "Жазушы" баспасының аударма редакциясында кіші редактор, аға редактор, редакция меңгерушісі қызметтерін атқарды. Дереккөздер
Аманбек Көрпебайұлы Төлепбергенов

Төлепбергенов Аманбек Көрпебайұлы— 1977 жылы 4 мамырда Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылында дүниеге келген. Өмірбаяны 1984 жылы В.И. Ленин (қазіргі Әйтеке би) атындағы орта мектептің табалдырығын аттап, 1994 жылы өте жақсыға тәмамдаған. 1995 жылы Қазақ мемлекеттік әлем тілдері университетіне түсіп, шығыс филологиясы факультетін парсы тілі мамандығы бойынша 2000 жылы бітірген. 1999-2001 жылдар аралығында орта мектепте мұғалім, 2001-2002 жылдары "Асар" республикалық газетінің Астана қаласындағы арнаулы тілшісі. 2002 жылдан бастап "Аударма" баспасының директоры.. Дереккөздер
Людмила Иосифовна Төлешова

Төлешова Людмила Иосифовна — 1925 жылы Ресейдің Ивановский облысы, Тейково қаласында дуниеге келген.. Мектепті бітірер бітірместен соғыстын ауыр күндері басталып, 1941-1945 жылдарда медсанбатта мейірбике болып жұмыс істейді. Өнерге бейімі бар жас қыз музыка мектебіне барып, тылдағы жаралы солдаттарға концерт беріп журген. 1949 жылы Иванов облыстық педагогика институтын тәмәмдайды. Атақты партизан, кейіннен полиграфия саласының белгілі қайраткері Телешов Сатымбек ОмарҰлына тұрмысқа шығып, Қазақстан жеріне келеді. Мундағы еңбек жолын мектепте мұғалім болудан бастап, 1962 жылы"Мектеп" баспасына корректор болып орналасады. Өзін талапты да қабілетті маман ретінде көрсете білген ол, Көп ұзамай редактор, аға редакторлыққа жоғарылайды. Біраз жыл орыс тілі мен әдебиеті редакциясының меңгерушісі болады. Мол тәжірибелі, білікті баспагер республикамыздын орыс тілді мектептерін сапалы оқулықтармен қамтамасыз ету ісіне айтарлықтай үлес қосты. "Еңбек ардагері" медалімен марапатталған. 1980 жылыосы "Мектеп" баспасынан зейнетке шығады. Дереккөздер
Траисова Рысжамал Мұкашқызы

Траисова Рысжамал Мұкашқызы — Талдыкорған облысы (қазіргі Алматы облысы) Андреев ауданы, (қазіргі Алакол ауданы) Тоңкеріс ауылында қарапайым отбасында ду¬ниеге келді.. 1972 жылы Жьланды ауылындағы орта мектепті бітірді. Сол жылыN91 кәсіптік-техникалық жіп иіру училищесін тәмәмдап, сол мамандық бойынша 1978 жылға дейін еңбек етті. 1978—2003 жылдар аралығында "Кітап" өндірістік бірлестігінің (кейін "Дәуір" баспасы болып аталды) терім сехында оператор-терімші болып істеді. Бірнеше мақтау қағаздарының иегері. 2003 жьшдан бері "Сөздік-словарь" баспасында еңбек етуде. Дереккөздер
Трофимова Антонина Александровна

Трофимова Антонина Александровна — 1958 жылы Алматы қаласында туған. А.А.Жданов атындағы Ленинград мемлекеттік университетін бітірген (1980). Негізгі мамандығы- журналист. Ол "Қайнар" баспасында 1984-1992 жылдар аралығында әуелі кіші редактор, кейін "Табиғат" редакциясында редактор болып қызмет істеген. Табиғат қорғау такырыбында әлденеше құнды кітаптар шығаруға атсалысқан. Олардың ішінде "Каспий теңізіне баратын жол", "Сіздің аквариумыңыз", "Алые, жақын хайуанаттар" т.б. басылымдарды атап өтуге болады. А.Трофимова авторлармен жұмыс істеуде эбден ысылған баспагер қатарында. Дереккөздер
Турлина Гулфайза Аухатқызы

Турлина Гулфайза Аухатқызы —1946 жылы 7 акпанда Қостанай облысы, Әулиекөл ауданында дүниеге келген. Әулиекөл қазақ орта мектебін бітірген соң, сырттай оқуға түсіп, бес жыл ұстаздық етті.. 1970 жылы Алматыға келіп, ҚазМУ-дың журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны үздік бітіріп шыққан соң, жас маман ретінде жолдамамен "Мектеп" баспасына қызметке жіберілді. Баспада кітап шытару ісін ойдағыдай меңгерді, ізденімпаз, іскер баспагер атанды. Көптеген оқулықтар шығаруға өз үлесін қосты. Сонымен катар аударма оқулықтарды тәржімалауға ат салысты. 1977 жылы Моңғолия Ғылым академиясының өтініші бойынша автор Б.Базылханмен бірігіп "Қазақша-монғолша сөздікті" баспадан басып шығарады. 1980—1991 жылдары замана талабын ескере отырып "Мектеп" баспасынан кәсіптік-техникалық училищелерге оқулық шығаратын жаңа редакция ашылып, онда ол "Трактор мен автомобильдер", "ағаш шебері", "Агротехника негіздері", "Астық жинайтын "Дон комбайны" тағы басқа оқулықтарды шығарды. Қазақ КСР Министрлер Советінің 1990 жылғы 5 маусымындағы №234 қаулысына сәйкес "Мектеп" баспасынын үш редакциясынан жаңа "Ана тілі" баспасы бөлініп шықты. Бүл баспада Гүлфайза Аухатқызы қазақ тіліне қатысты көптеген басылымдарға редактор болды. "Тілдерді қолдану мен дамыту" мемлекеттік бағдарламасына сай мемлекеттік тілдің өркендеуіне қазақ тілі мен әдебиетінің өзекті тақырыптары бойынша көптеген кітаптардың көп шығарылуына редактор ретінде айтарлықтай үлес қосты. Гүлфайза Аухатқызы Көптеген ақын-жазушылардың таңдамалы шығармалары мен топтамаларының редакторы болды. Егер "Ана тілі" баспасы 1996-1997 жылдар қорытындысы бойынша жүлделі орын жеңіп алса, ал оның редакторы Турлина Гүлфайза екі жыл қатарымен жылдың үздік редакторы атағын алып, мақтау грамоталарымен марапатталды. Дереккөздер [
Түрдиева Рисалат Эметқызы

Түрдиева Рисалат Эметқызы-1949 жылыҚытай Халық Республикасындағы Құлжа қаласында дуниеге келген.. 1958 жылы Қазақстанға қоныс аударған. Ал 1974 жылы Алматы қаласында есеп-бухгалтерлік мектепті бітірген. 1975 жылы "Қайнар" баспасына қызметке келіп, айлық табыс, авторлық қаламақыны есептеу секілді қыруар жұмыстарға араласудан бастаған ол бірте-бірте өрдер журналдар ашуды жүзеге асырып, тоқсандық, жылдық есеп беру науқанын бір жүйеге келтіреді. Баспанын қоғамдық өміріне де белсене қатысады. 1992 жылы Рисалат Әметқызы баспанын бас есепшісі қызметіне тағайындалған. Ол үш мәрте (1976, 1979, 1985) Мәскеу қаласындағы мамандықты жетілдіру курсында оқыған. Дереккөздер
Тұрысбек Рақымжан

Тұрысбек Рақымжан— 1958 жылы Жамбыл облысы, Талас ауданында (Аққұм ауылы) дүниеге келген.. Филология ғылымдарының докторы, профессор. Ысты руынан шыққан. 1980 жылы Қазақ ұлттық университетін ( С.М.Киров атындағы) бітірген соң,Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде редактор, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және Өнер институтында ғылыми қызметкер, Т.Жүргенов атындағы Өнер академиясында кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. 1993— 1994 жж. ҚазМҰУ-да оқу ісін ұйымдастырушы, деканның орынбасары, қазақ әдебиеті кафедрасында доцент, профессор болып еңбек етіп келеді. ҚазМҰУ-дың М.Әуезов атындағы әдеби бірлестігінің жетекшісі. "Достық мектебі" ("Мектеп", 1989), "Дүниетаным және шығармашылық" ("Санат", 1993), "Көркемдік таным" ("Шабыт", 1995), "Сөз сарасы" ("Мектеп", 1997), "Жүсіпбек" ("Санат", 1997), Жүсіпбек Аймауытұлы және 20 жылдардағы қазақ прозасы" ("Қазақ университеті", 1998), "Ар айнасы" (Зерттеу. "Қазақ университеті", II томдык-І том, 2000; II том, 2001), "Ж.Аймауытұлының әсемдік әлемі" ("Қазақ университеті, 2003), "Парыз бен парасат" ("Қазақ университеті", 2003). "Қазақ билері", "Бес арыс", "Бес бәйтерек", "Қазіргі әдебиет" (2019) , "Жүсіпбектану" (2019) , "Жүсіпбек Аймауытұлының шығармашылық мұрасы" . Монография (2020) , "Жазушы шеберлігі мен шығармашылық зертхана" (2023) т.б. танымдық кітаптардың, зерттеу еңбектерінің, оқу бағдарламалары мен көмекші құралдардың авторы.
Төрегелді Тұяқбаев

Тұяқбаев Төрегелді— 1955 жылы 1 қаңтарда Түркістан облысы, Бөген ауданы, XXI партсъезд атындағы кеңшарда туған.. 1977 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірді. Сол кезден бастап "Жалын" баспасында қызмет істеді. Төл шығармаларымен қатар, көркем аудармамен де айналысады. А.Лихановтың "Менің генералым" ("Күн түтылған күн"), О.Оразбердиеваның "Өмірімнің таңғы шағы", В.Лукшаның "Жарқырап жаз келді" атты кітаптарын аударған. "Қар адамы" поэмасы үшін "Жалын" баспасының үздік шығармаларға жариялаған конкурсының лауреаты атанды. Тұяқбаева Базаркүл Жанетқызы— баспагер. 1935 жылды 3 қазанда Қызылорда қаласында дүниеге келген. Орта мектепті 1954 жылы бітіріп, 1959 жылы Н.В.Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институтында орыс тілі мен әдебиеті мамандығын алды. Еңбек жолын Алматы қаласындағы №89 мектепте мұғалімдік қызметтен бастап, 1971 жылы "Мектеп" баспасына жұмыска ауысады. 20 жыл аға корректор болған. Осы жылдары баспа саласындағы еңбегі бағаланып, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеттің грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Назым Жұпарқызы Түсіпова

Назым Жұпарқызы Түсіпова -1955 жылдың 12 шілдесінде Қарағанды облысындағы Ақбауыр ауылында дүниеге келген - экономика ғылымдарының кандидаты. [1972 жыл]]ы Алматы сауда техникумын, 1978 жылы материалдықтехникалық жабдыктау экономикасы және оны жоспарлау мамандығы бойынша Е.А.Букетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген. Ал 1983-1986 жылдары аспирантураға түсіп, 1989 жылы кандидаттык диссертация қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми атаққа ие болады. 1978-1982 жылдары ет-сүт өнеркәсібін автоматты турде басқару жуйссінің ҒЗИ-інде инженерлік қызмет атқарса, 1986 жылдан 1991 жылы ауыл шаруашылық ҒЗИ-інде аға ғьлыми қызметкер, жоғары оқу opындарында доцент болып істейді. 1993 жьлдан "Туран — АГРО"-да бас бухғалтер, 2005 жылдан — "Экономика" баспасында" бас бухгалтер. Дереккөздер
Хайдолла Әбдірахманұлы Тілемісов

Тілемісов Хайдолла ӘбдірахманҰлы (1929- 2000) "Қайнар" баспасының 1975-1995 жылдар аралығындағы директоры болып қызмет істеген.. Х.Ә.Тілемісов 1929 жылы 20 мамырда Қостанай облысы Обаған ауданына қарастыы "Сатай" ауылында шаруа отбасында туған. Оның еңбек жолы 15 жасында Қостанай облыстық филармония да әншілік қызмет атқарудан басталады. Араға 5 жыл түскен соң ол облыстық радиокомитетке диктор әрі редактор болып орналасады. Ал 1955 жылы Х.Тілемісов Алматыға қоныс аударып, 1960 жылта шейін "Лениншіл жас" газетінде бөлім меңтерушісі ретінде жастар өмірінен көптеген мақалалар мен очерктер жазып, қабілетті журналист ретінде танылады. 1965 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін тәмәмдайды. Бұдан кейінгі уақытта Хайдолла Әбдірахманұлы — "Ауыл өмірі" радиостанциясында, Қазақ радиосында, радио, телевидение жөніндегі Мемлекеттік комитетте бас редакторлық қызметтерінде болған. Содан 1970 жылы республикалық "Қайнар" баспасына жіберіліп, әуелі бас редактор, 1975 жылы директорлыққа тағайындалады. Х.Тілемісов басқарған жылдарда "Қайнар" баспасы көлемдік, өндірістік, сапалық жағынан жаңа өрістерге шығып, зор абыройға ие болды. Хайдекең аса іскер, экономика жағында өте сауатты баспагер ретінде көп салалы творчестволық ұжымда басқарудың демократиялық үрдістерін қалыптастырды. "Қайнарға" өзі секілді білімдар, ізденгіш журналистер тартылды. Олардың біразынын ауыл шаруашылығы саласында қосымша мамандықтар алуына жағдай жасалды. Осындай жұмыстардың нәтижесінде "Қайнар" Мәскеуде өткен Халықаралық жәрмеңкелерге белсене қатысып, қазақ кітаптарының шетелдерде тарауына айтарлықтай үлес қосты. Әрине, ол жылдарда баспалардьң осылайша өсіп-өркендеуіне мемлекет тарапынан зор камқорлық жасалып, көмектер көрсетілгені де баршаға белгілі. Х.Тілемісов қарымды қаламгер ретінде публицистика, деректі проза, көркем аударма салаларында да елеулі еңбек етті. Хайдолла Әбдірахманұлы Тілемісов — "Қазақстан мәдениетіне еңбегі сіңген кайраткер" (1981) атағын алған, "Баспасөз ісінің үздігі" (1989). Ол әлденеше медалдармен, құрмет грамоталарымен марапатталған. Дереккөздер
Уақасова Үмітжан Жүнісқызы

Уақасова Үмітжан Жүнісқызы— 1940 жылы Қытай Халық Республикасының Үрімжі қаласында дүниеге келген. . 1—7-сыныптарды Үрімжідегі қыздар гимназиясында окыған. 1955 жылы отбасымен Қазақстанға көшіп келген. 1959 жылы Семей облысы, Ақсуат ауданына қарасты Көкжыра орта мектебін күміс медальмен бітіріп, Алматыдағы қыздар педагогикалық институтының физикаматематика бөліміне оқуға түсіп, оны 1964 жылы тәмәмдаған. Институт бітіргеннен кейін мектепте мұғалім болған, 1969 жылы "Мектеп" баспасының физика-математика редакциясына жұмысқа орналасқан. Баспада кіші редакторлықтан бастап, редактор, аға редактор, редакция меңгерушісі дәрежелерінен откен. Мәскеудегі, Алматыдағы редакторлардың білімін жетілдіру курстарын тәмәмдап, білімі мен іскерлігін жетілдіре жүріп, өзінен кейінгі көптеген жас редакторларды баулып, тәрбиелеген білікті тәлімгер. Сонымен катар мұғалімдермен, әдіскерлермен және ғалымдармен бірлесе жұмыс істеп, жоғары оқу орындарының студенттеріне, орта мектептің оқушылары мен мұғалімдеріне арналған көптеген оқулықтар мен әдістемелік құралдардың жарық көруіне атсалысқан. Үмітжан Жүнісқызы редакторлық жұмысымен ғана тынбай, көптеген оқулықтар мен оқу құралдарын мәселен, Колмогоров А.Н. "Алгебра және анализ бастамалары", Мякишев Г.Я. "Физика, 11", Погорелов "Геометрия, 6-11", Житомирский В.Г. "Балдырғандарға арналған геометрия", "Қызықты алгебра", "Қызықты физика" т.б. кітаптарды қазақ тілінеаударды. Үмітжан Жүнісқызы баспада сіңірген ұзақ жылғы ерен еңбегі үшін "Еңбек ардагері" медалімен, бірнеше рет мақтау грамоталарымен марапатталған. Дереккөздер
Уәлиев Қадірбек

Уәлиев Қадірбек— 1938 жылы 20 маусымда Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, "Қызыл Октябрь" ұжымшарында туған.. 1957 жылы Қаратау қаласындағы орта мектепті бітіргеннен кейін үш жыл тракторшы, слесарь-моторшы болып істеген. ҚазМУ-дың филология факультетін 1965 жылы бітірген. 1965-1967 жылдары Қазақ теледидарында, 1967-1980 жылдары "Қазақ әдебиеті" газетінде, 1980-1984 жылдары "Өнер" баспасында, 1984 жылдан бастап Мәдениет министрлігі театр бөлімі мен репертуарлық-редакциялық коллегиясында қызметтер атқарған. "Сахна — менің өмірім", "Көгілдір шымылдық түрілген", "Тұғыры биік тұлға" атты кітаптары бар. Д.МаминСибиряктің "Ақбөз ат", А.Серафимовичтің "Орман тынысы" жөне "Үш дос", А.Кононовтың "Көпір үстінде", С.Алексеевтің "Суық торғай", А.Толстойдың "Эмигранттар", Ж.Көктоның "Адам даусының жаңғырығы", В.ғавельдің "Жат тілділер", М.Ғапаровтың "Түзды шол", А.Стравицкийдің "Қасіретті жекпе-жек" кітаптарын аудартан. Дереккөздер
Ұлықбек Истамұлы Бақаев

Ұлықбек Истамұлы Бақаев (; 28 қараша 1978 жыл, Бұхара) — Өзбекстан футболшысы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасында және Өзбекстан, Ресей, Қазақстан, БАӘ клубтарында ойнады. 2007, 2011 жылдары Азия кубогына қатысты. 2017 жылы «Бұхара » клубының бас жаттықтырушысы болды. Жетістіктері Командалық *Өзбекстан чемпионы — 2008, 2009 *Өзбекстан кубогы иегері — 2008 *Қазақстан чемпионы — 2010 *Қазақстан кубогы иегері — 2007 *Интертото кубогы иегері— 2007 Жеке *Қазақстан чемпионатының үздік шабуылшысы — 2004, 2010 *Қазақстан чемпионаты шетел футболшыларының үздігі — 2010 Құрама сапында Өзбекстан құрамасында 2001 жылдан бері ойнап 35 матч өткізді, 11 гол соққан. Дереккөздер Сілтемелер * [https://int.soccerway.com/players/-/10728/ Soccerway.com сайтындағы профилі]
Ұябаев Құрманғали

Ұябаев Құрманғали (1920- 1971) Алматы облысы, Қаскелең ауданы, Шамалған ауылында туған. . Балалар үйінде тэрбиеленген. 1940-1950 жж. Кеңес Армиясы қатарында болған. 1950 жылдан бастап республикалық "Социалиста Қазақстан" ("Егемен Қазақстан") газетінде ұзақ уақыт бойы жауапты хатшы, "Қазақ совет энциклопедиясы" бас редакциясының ғылыми редакторы болып жұмыс істеді. Ақындық жолын 1939 жылдан бастаған, алғашқы өлеңдер жинағы 1949 жылы жарық көрді. Шағын өлеңдермен бірге, поэмалар да жазды. Балаларға арналған "Балақан, ботақан, қошақан" (1962), "Бөбектер" (1969) атты кітаптары шықты. "Қырдағы қырандар" деген очерктер жинағы бар. А.Пушкиннің, А.Мицкевичтің, П.Антокольскийдің, А.Твардовскийдің, М.Исаковскийдің, С.ІЦипачевтің өлеңдерін қазақ тіліне аударды. КСРО медальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Қурмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Фадин Александр Макарович

Фадин Александр Макарович —1924 жылы Липецк облысындағы Фе¬доров ауданы, Хитрова селосында дуниеге келген. . Қарағанды оқу комбинатын (1948), Алматы оқу комбинатын (1953) бітірген. мамандығы есепші. Ұлы Отан соғысына қатысқан (1942-1944).Зеңбірекші. А.М.Фадин "Қайнар" баспасында 1968-1989 жылдар арасында бас есепші болып қызмет атқарды. Ол қаржы-қаражат, есеп-қисап жұмысын жетік білетін маман ретінде республикамыздың баспасөз саласында қырық жылға жуық жемісті жұмыс атқарып, 1989 жылы зейнеткерлік демалысқа шықты. Отан соғысы орденімен, I дәрежелі (1986), әртүрлі медалдармен "Баспасөз үздігі", "Еңбек ардагері" құрметті атақтарымен марапатталған. Дереккөздер
Инна Филимонова

Филимонова Инна (1938-2001)7 ақпанда Ленинград облысы, Волков ауданы, Новая Ладоға селосында дүниеге келген.. 1961 жылы ҚазМУдынңфилология факультетщ бітірген. "Ленинская смена" газетінде, республикалық Қазақ радиосында, "Жалын" және "Жазушы" бас-паларында жауапты жұмыстар атқарады. "Жаңа жырлар", "Шаңғымен серуен", "Нәзіктік", т.б. жыр кітаптарының авторы. Ф.Онғарсынова, К.Ахметова, М.Зулфыхаров, т.б. ақындардың жыр-кітаптарын орыс тіліне аударған. Дереккөздер
Балжан Елубайқызы Xабдина

Xабдина Балжан Елубайқызы — 1955 жылы 16 қарашада Көкшетау облысының Бурабай кентінде дүниеге келген. . 1978 жылыҚазМУдың журналистика факультетін бітірген. 1978-1981 жж. облыстық "Көкшетау правдасы" газетінде тілші. 1981 жылдан бастап баспа саласында істейді. 1981 -1999 жж. "Өнер" баспасында редактор, аға редактор, 1999-2005 жж. "Ғылым" ғылыми баспа орталығында жетекші редактор болып еңбек етті. Қазір "Жібек жолы" баспа үйінің бас редакторы. "Жылдын тандаулы редакторы" республикалық конкурстарында бірнеше мәрте үздік редактор атанған. Балаларға арналған "Жезкиік" атты кітаптың авторы. Бірнеше жинақтар құрастырып, "Атамекен", "Қаныш елі", "Жетісудың көне қазыналары", "Туған қалам Алматы", т.б. кітапальбомдарды қазақ тіліне аударған. "Баспа және полиграфия ісінің кайраткері" құрмет белгісімен марапатталған. Дереккөздер
Абай жерінде

Абай жерінде – "қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс-ұйғыр тіліндегі фильмі (1986). . Қазақтың ұлы ақыны әрі ағартушысы Абай Кұнанбаевтың шығармашылығына нәр берген Семей облысы Абай ауданының тарихы мен бүгіні жайлы фильм. Фильм кейіпкерлері ұлы жерлестерінің өлең-жырларын естерінде сақтап, ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отырған қарапайым еңбекшілер шопандар, жылқышылар, олардың балалары мен немерелері. Режиссеры – Т.Ыбыраев, операторлары – А.Момынбеков, А.Федулов. Дерекөздер
Абай керуені

Абай керуені — ұлы ақын, кемеңгер философ, ғұлама ойшыл, тамаша сазгер, гуманист, қазақ халқының 19 ғасыр ренессанстық оянуының ең жарқын жұлдызы Абайға арналған. Абай әлемдік тұлға. Ол өз халқының мұң-мұқтажын, мәдениетін, коғамдық ой-санасын, көркемдік ізденістерін мүлдем жаңа сапаға көтерді. Сонымен Sipre оның арман-аңсары бүкіл адамзаттың ең биік асыл мұраттарымен де үндесіп жатыр. Алайда, тоталитарлық жүйе кезеңінде қазақ ағартушыларының асыл қазынасы мен тағылымының халыққа толық жетпегендігі, жастардың Абайды тек ақын ретінде танып келгендігі аян. Осы орайда жоғары оқу орындары бір-бірінің ісін жалғастырып, Абай көшін жүргізуді ұйымдастырды. Негізгі мақсат Абайды жаңа қырынан көрсету, оның түрлі өнер саласына қатысты көзқарасына жастарды қанықтыру. Дереккөздер
Абай телевидениесі

Абай телевидиниесі – Қарағанды облысы Абай қаласы аумағында тұрушыларға күн сайын қабель арқылы хабарлар тарататын арна.. Меншік иесі – Евгений Нейков. Өзара келісімшартқа байланысты кабель арқылы алыс-жақын шетелдік және республикалық, облыстық телеарналардың бағдарламаларын көрермендеріне ұсынады. Ауданы статусқа ие. Бас редакторы – Евгений Нейков. Мекенжайы: Қарағанды облысы Абай қаласы. Дерекөздер
Абай халықтың ұлы (спектакль)

Абай халықтың ұлы – поэтикалық спектакль. . Спектакльді коюшыларды Абай поэзиясының бастау қайнары қызықтырды. Себебі, ақын поэзиясы өзінің жүрек қайнарында суарылып, өмірдің өзегімен біте қайнасып, өз халқының ауыр тұрмысы және тіршілігімен қатар өрілген. Ал спектальдің өң бойына өмір мен поэзия қатар қоныстанған.... Шалқар көлдің жағасына кұрылған Алтыбақан. Қызара батып бара жатқан күн шапағы. Жайлап ескен қоңыр салқын саумал ауа. Алтыбақан үстінде домбырада мәңгілік жастық пен сұлулықты жырлаған Абай әндері мен өлеңдері орындалады. Дерекөздер
Ходжа Ахмад Аббас

Аббас Ходжа Ахмад (7.6. 1914 жылы) — үнді жазушысы, драматург, кинорежиссер және сценарийші. . Әдеби қызметі 1935 жылы басталды. Урду, ағылшын тілінде жазады. Үндістанды ашаршылыққа душар еткен ағылшын отаршыларының саясатын әшкерелейтін "Жер перзенті" атты тұңғыш фильмі 1946 жылы экранға шықты. Мұнымен бірге ол "Жаңа өмір", "Ганга", "Қаңғыбас", "420 мырза" фильмдерінің сценарийлерін, көптеген пьесалар жазды. Аббас "Үш теңіздің арғы жағына сапар" ("Афанасий Никитин") фильмі сценарийінің де авторы (В.Пронинмен Sipre) әрі жұмыс (М.Смирновамен бірге). Аббас үнді кино өнеріндегі прогресшілдік бағытты ұстанған қайраткер, Дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесінің мүшесі (1958). Дерекөздер
Гүлзейнеп Абдрахманова

Гүлзейнеп Абдрахманова (1 тамыз 1955 жылы, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ақтерек ауылы) – журналист. Өмірбаяны * ҚазМУ-ді бітірген. * Еңбек жолын Қазақ радиосында стенографистка болудан бастаған. * 1975 жылдан күні бүгінге дейін «Егемен Қазақстан» газетінде стенографистка, тілші, аға тілші, шолушы болып, түрлі журналистика кезеңдерден өтіп келеді. Шығармашылық қызметі Ол шығармашылық жолда өзіндік қолтаңбасы қалыптасқан өмірдің әр саласында қалам тербейтін қарымды журналист. Оның басылым беттеріндегі, әсіресе, әйел, мораль, медицина тақырыптары мен эссе, публицистикалық мақалалары, әңгімелері оқырман ілтипатына ие. Журналистік жолсапармен бірнеше шетелде болып, шартараптан жолжазбалар жазған. 1991 жылы Кеңес одағы ыдырап, социалистік реализм өзгеріп, республикалар тәуелсіздік ала бастаған тұста тарихи тұлғалар туралы әрқилы пікір алуандығы орын ала түсті. Осы арада Санкт-Петербургтегі Жамбыл атындағы көшенің атын өзгерту керек деген белгілі бір топтың келеңсіз пікірі ел арасында үлкен дүрбелең туғызған тұста журналист арнайы іссапармен Ресейдің тарихи қаласына барып, жергілікті үкімет пен зиялылар қауымымен тілдесіп, жақсы істін тиянағын келтіруге өзіндік атсалысады. «Егемен Қазақстанда» сол жылы 30 тамызда жарияланған «Ту ету мен тұл ету» атты мақала елімізде де, Ресейде де үлкен қоғамдық пікір туғызды. Сондай-ақ, сол сапарында Әлия Молдағұлова оқыған мектептегі мұражайдың сақталуына да азаматтық үлес қосады. Ол адамның ішкі табиғатын ашуда өзіндік мінезі бар, тілі ұлттық нақышта өрілген әңгімелері оқырмандар ілтипатына ие. Марапаттары * ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығы медалімен марапатталған * Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері.. Дереккөздер
Нариман Абдуллин

Абдуллин Нариман (3.3. 1934 жыл, Жамбыл облысы, Меркі ауылы) – байланысшы. Өмірбаяны * Новосібір электротехникалық байланыс институтын бітірді. * Еңбек жолын Алматының №2 қабылдау радиостанциясында қатардағы инженерліктен бастап, аға инженер, бас инженер * 1967 жылы Байланыс министірлігінің Алматыдағы №1 радиоорталығының бастығы * 1967-95 жылдары Алматы облысы өндірістік басқармасының бастығы. * 1995-97 жылдары бас директордың кеңесшісі * 1998 жылдан бастап А.Қ."Инте" жобалау институтында инженер. Алматы облысы байланыс мекемелерінің материалдық техникалық негізін жобалап, қарқынды дамытты. Бұл жылдары облыстың барлық аудан орталықтарында және кейбір бөлімшелерде жаңа жобамен байланыс үйлері салынды, телефон байланыстарының станциялық сыйымдылықтары арттырылып, автоматтандырылды. Алматы облыстық телефон байланыс жүйелері симметриялық кабельдер төселумен дамытылып, телефондық арналар саны көбейтілді. Марапаттары * "Құрмет Белгісі" * "Еңбек Қызыл Ту" ордендерімен және медальдармен * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің, республикалық Байланыс министірлігінің Мақтау қағаздарымен марапатталды. * КСРО байланыс шебері. Дереккөздер
Осип Абдулов

Абдулов Осип (16.11. 1900 жылы - 14.6.1953 жылы) орыс актері, режиссер, педагог. . РКФСР халық арт. (1944), мемлекеттік сыйлықтың лауреаты (1951). 1923-1925 жылдары А. В.Комиссаржевский атындағы театрдың актері. Сондай-ақ МХАТ-тың, сатира театрының, Моссовет атындағы театрдың артисі болды. Тамаша комедиялық актер ашық жарқын комедиялылық пен нәзік юмор мен иронияны бере алатын өткір мінездік рөлдердің үлкен шебері. Бүкілодақтық радионың көркемдік бағдарламаларын жасаушылардың, радиотеатрдың негізін қалаушылардың бірі. Абдулов 30 жылдай дерлік радиода жұмыс істеді (192453). Алғашқы дикторларды-ң бірі болды, актер ретінде, қойылымдық хабарлардағы әңгімелерді баяндаушы, актерлердің өлеңдерін орындаушы ретінде өнер корсетті. Радиотеатрдың режиссеры ретінде көп жұмыс істеді. 200-ден аса радиоспектакльдерді койды, олардың ішінде Р.Ролланның "Кола Брюньоны", А.Доденің "Терасконнан шыққан Таршарені", Ч.Диккенстің "Пиквик клубы", Н.Гогольдің "Шинелі", М.Горькийдің "Мальва" мен "Макар Чудрасы" және басқалары бар. Әсіресе онын балаларға арналған көркемдік радио хабарларын ұйымдастырудағы рөлі ерекше маңызды болды. Абдуллов 1933 жылы киноға түсе бастады. 20 фильмге түсті. Әсіресе "Қазыналар аралы" (Джон Сильвер), "Шошқашы мен бақташы" (буфетші), "Үйлену тойы" (Дымба) фильмдерімен ерекше таныс. Абдуллов 1929 жылы педагогикалық қызметпен айналысты (алғашында Ю.Заводскийдің Театр-студиясында, кейіннен ГИТИС-те). Дереккөздер
Абстракция арқылы анықтау

Абстракция арқылы анықтау – кейбір нақтылы зерттеліп отырған саладағы заттардың тепе-теңдік тәріздес, адамның сезім мүшелері қабылдай алмайтын қатынастарын айқындау арқылы абстракциялау (анықтау) тәсілі. . Мыс.,тауарлардың бір-біріне айырбасталуы арқылы (нағыз тепе-теңдік тәріздес қатынас) олардың абстрактілі қасиеті болып табылатын күн қатегориясы анықталады; сандар жиыны арасындағы өзара бірмәнді сәйкестік қатынас арқылы сан жөніндегі ұғым айқындалады. Абсракция арқылы анықтау тәсілімен анықталған қасиеттер сол анықтамалардан тумай, тек осы тәсіл арқылы айқындалады. Барлық Абсракция арқылы анықтаулар логиканың абстракция принципі деп аталатын заңына сүйенеді. Дереккөздер
Абстракция принципі

Абстракция принципі – абстракция арқылы анықтау тәсілінің теориялық негізі болып табылатын логикалық принцип. . Абстракция принципі бойынша кейбір нысандар жиынында анықталған тепе-теңдік тәріздес қатынастың қандайына болса да сүйене отырып, осы жиынның объектілерін кос-костан алғанда, бірін-бірі қиып өтпейтіндей кластарға бөлуге болады. Оны сол қатынастың абстракциялық кластары деп атайды. Бөлінетін жиынның қандай да болса екі нысаны бір-бірімен жоғарыда көрсетілген қатынаста болса ғана сол абстракциялық класқа жатады да, жиынның әрбір элементі абстракциялық кластың тек біреуінде ғана болады. [Мыс., жер жүзіндегі өмір сүретін адамдардың бәрі "х-тің жасы у-дің жасымен бірдей" деген қатынас арқылы бірін-бірі қиып өтпейтін кластарға ("жас жағынан бірдей адамдарға") бөлінеді. Абстракция принципін әдетте классиқалық жиын теориясынын абстракция жөніндегі теоремаларының бірі деп қарайды. Бірақ бұған қарамақарсы процесс абстракцияны оқшаулап, бөліп тастау тәсілі де тікелей Абстракция принципі арқылы жүзеге асырылады. Сонымен, Абстракция принципінің танымдық мәні осындай абстракцияны енгізумен қатар, оны боліп тастау жолдарын көрсететін абстракция мен нақтылықтын диалектикасынан құралады. Дереккөздер
Мұхамедия Абылаев

Абылаев Мұхамедия (1952 жылы Қызылорда облысы Сырдария ауданы 1 мамыр) - инженертехник. . Ташкент электротехника және байланыс институтын бітірген (1974). Қызылорда облыстық теледидардың негізін қалағандардың бірі. Телевизияда бас маман, бас инженер, радиотеле орталықтың бас инженері. Қазір Қызылорда облысы телерадио хабарларын тарату дирекциясында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті корғау жөніндегі маман. Дерекөздер
Михайл Аверин

Аверин Михайл (21.11. 1911жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы, Новопавлов ауылы - 7.3.2002 жылы Петропавл қаласы) – жазушы.. "На берегах Ишима", "Сенькины интермедии", "Памяти живущим", "У нас в Рябиновке", "Гость из Алжира", "Солдат вернулся" пьесаларының авторы. "Пеньковские зоры" (1993), "Простите нас, журавушки" (1998), "Благодарение памяти" (1999) атты әңгімелер жинағы жарық көрген. "Шмель" журналынын облыстағы меншікті тілшісі болды. Өмірінің 25 жылын облыстың кино саласына арнаған. "КСРО кинематографиясының үздігі". Бірнеше орден, медальдармен марапатталған. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1972). Дерекөздер
Аустрия теледидары

Австрия телевизиясы – Австрия телеарналары: Mittelburgenland TV мәдениет және т.б. тақырыптар аясын қамтитын арна. . MF1 plus жаңалықтар телеарнасы. Burgenland TV мәдениет, спорт және әлеумет ақпараттарын таратады. НТ1 Hausruck TV әмбебап телеарна. TW1 ақпараттық телеарна, жаналықтар, ауа райы. Nordburgenland TV көңілашар бағдарламалар т.б. TV Shop at коммерциялық телеарна. Salzburg TV, Okto TV, BeatOne TV, K-TV, ORF 1. Gipsy TV, KITZ-TV аймақтық телеарналар. Басқа да телеарналар: TAV, Sudburgenland TV. Дерекөздер
Автокод

Автокод – есептеуіш машина тіліне ен жақын келетін алгоритмдік тіл. . Алгоритмдік тілде жасалған программаны машина тіліне (немесе керісінше) аудару оңай. Сол себепті программалау да есеп ерекшелігіне емес, есептеуіш машинаның өзіндік тіліне негізделеді. Автокод әрдайым есептеуіш машинаның белгілі бір түріне арналып жасалады. Мысалы, АК-1 Автокоды "Урал-3" және "Урал-4" электрондық есептеуіш машиналарына программа жасау үшін, ал "Инженер" Автокоды (АКИ) "Минск-2" есептеуіш машинасына программа жасау үшін колданылады. АК-1 Автокодының негізіне халықаралық алгоритмдік тіл "Алгол-60" алынган. Бұл Автокодпен шешілетін есептер бірнеше кезендерден өтеді: есеп шарты Автокод тіліне аударылып жазылып, перфокартаға түсіріледі; ол одан әрі бақылаудан өтіп, тексеріледі де, алфавитті-цифрлы жазу тетігіне жазылады: есептеу программасы жасалып, есеп шешіледі. Автокодтыңтың басты ерекшелігі маман инженер немесе программист математиктің көмегінсіз-ақ кез келген есептеуіш машинаға тапсырма бере алатындығында. Тіл кедейлігі Автокодтың елеулі кемшілігіне жатады. Сондықтан онымен күрделі математикалық есептерді өрнектеп жазуға болмайды. АКИ Автокодтармен шығарылатын есеп бірнеше қарапайым сөзбен математиқалық және арнайы қабылданған символдармен жазылады. Осылайша жасалған программа есептеуіш машинаға беріледі. Ол берілген программаны арнаулы транслятор арқылы жұмыстық программаға айналдырады. Дереккөздер
Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі

Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі — информацияның барлық түрін адам көмегінсіз қабылдап жеткізетін байланыс жүйесі. . Ол ауылдық, қалалық, облысаралық және магистральдық байланыс жүйелерін біріктіреді. Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі әр қаладағы абоненттерді өзара қалалық телефонмен сөйлескендей белгілі санды теру арқылы сол сәтте жалғастырады. Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі еліміздің аумағын бірнеше аймаққа боліп, әрқайсысына 3 санды нөмір белгілейді. Бір аймақ абоненті екінші аймақ абонентімен 11 санды нөмірді теріп байланысады. Мұндағы 1 сан қалааралық жүйе нөмірі, кейінгі 3 сан абонент тұратын аймақ нөмірі, ал қалган 7 сан абонент нөмірі. Сонымен қатар Автоматтандырылған біртұтас байланыс жүйесі космостық телевизия, жасанды спутник "Молния", "Орбита" станциясы арқылы программаны ретрансляциялау мүмкіндігін туғызып, телевизия орталықтарын бір-бірімен байланыстырады. Дерекөздер
Автоматтандырылған химиялық станция

Автоматтандырылған химиялық станция – "қазақтелефильм" студиясының 1 бөлімді, орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмі (1976). . Фильм Ф.Дзержин-ский атындағы Еңбек Қызыл Ту орденді Алматы трикотаж өндірістік бірлестігінің тыныс-тіршілігі, Автоматтандырылған химиялық станциясының жұмысы туралы. Кадрда бояу цехтары, Автоматтандырылған химиялық станциясысының жұмысы, цехтағы жұмысшылар. Реж. -Ю.Шиллер, операторы А.Коптев. Дерекөздер
Автоматты және көпарналы электрлік байланыс

Автоматты және көпарналы электрлік байланыс – құрамы бірнеше күрделі бөліктерден тұратын байланыс жүйесі. Олардың біріншісі әртүрлі дыбыстық сөйлесу, жазба-сызба, кұжаттық, бейнелік және теледидар хабарларын электр сигналына айналдырып, оларды түрлендіретін кұрылғылар. Екіншісі сол сигналдарды бір жерден екінші жерге жеткізуге арналған сымды қабель жолдары, оптикалық талшықты, кабельді және ғарыштық байланыс жолдары. Үшіншісі әртүрлі бөгеуліктерден қорғап, қателерін түзетіп, дәлдігі мен сенімділігін арттырушы құрылғылар. Төртіншісі солардың барлығын басқарып реттеуші, заманымыздың қазіргі деңгейіне сай электрондық аппаратуралар мен жоғары класты компьютерлер. Дерекөздер
Автоматты радиометереология станциясы (АРМС)

Автоматты радиометереология станциясы (АРМС) – метеорологиялық элементтерді автоматтық жолмен өлшеп, өлшем нәтижелерін тиісті код арқылы электр импульсіне айналдырып, радиохабарлағыш жабдық арқылы өздігінен эфирге жіберіп тұратын станция. . АРМС-тер негізгі метеоролог, аспаптар (анероид, биметаллы термометр, флюгер, анемометр) комплексінен, басқару және жұмыс бастатушы механизмдерден, электр беру жүйесінен, радиотолқынын жіберіп тұратын антеннасы бар қораптан тұрады. Жұмыс бастатушы механизм (белгілі уақытта электромотордан энергия алып отыратын контактілік сағаттар) күні бұрын тағайындалған уақытта басқару механизмін жұмысқа қосады. Басқару механизмі радиотолқынын морзе әліппесі арқылы эфирге жіберетін код жүйесін және төрт метеоролог, аспаптың бірінен соң бірін іске қосады. Радиотолқындар 6 сағ. сайын 6 мин. бойы (2 лмк-тан 3 рет) эфирге таратылып тұрады. Станция электр тогын жерге көмілген сілтілі аккумуляторлардан алады. АРМС-тер көбінесе Арктикада және таулы, батпақты, шөлді т. б. жолсыз, мекенсіз аудандарда орналасады. Дерекөздер
Автоматты электрлік байланыс

Автоматты электрлік байланыс – жетістіктерінің бірі сигнал таратудын сандық мәніндегі (цифрлық) жүйесіне көшуі. "Оның мәнісі хабардың барлық түрін (дыбыстық, жазу-сызба, бейнелік және дидарлық) уақыт бойынша қысқа бөлшектерге бөліп, олардың әрқайсысын сан мәнінде таңбалау". Соның арқасында АЭБ бөгеулікке төзімділігін, дәлдігін, сенімділігін арттыруға болады. Қазақстанның барлық елді мекендері мен халық шаруашылығының жұмыс орындары телеқатынас (телебайланыс) желісімен қамтылған. Республикадағы қалааралық байланыс жолдарынан басқа еліміз көлемінде аса куатты оптикалық талшықты жолдар салынып жатыр. Оптикалық талшықтың қасиеті сондай, онда адам шашынан да жіңішке әйнектен жасалған бір талшықпен жүздеген мың адам бірден байланыс жасай алады. Осындай арнанын біреуі (ТАЕ-ТрансАзия-Еуропалық магистраль) арқылы Еуропа мен Азия телефон желілеріне тікелей шығуға болады. Дерекөздер
Автономды этика

Автономды этика – адамгершіліктің принциптері мен талаптары сыртқы жағдайлар мен мүдде-мақсатқа тәуелсіз деген идеяға сүйенетін ілім. . Француз ағартушыларының этикалық іліміне қарсы Автономды этиканың принциптерін тұңғыш дамытқан И.Кант болды. Ол өз ілімінде жеке адамның ар-ұятына тән ерекшелік жалпы адамгершілікке негіз болады деген ұғымды дәлелдеп шыгаруга тырысты, сөйтіп адамның жеке басының мүддесі, мінез-құлқы, сыртқы "косымша" әсерге тәуелсіз, "моральдық заңды кұрмет тұту" негізінде жүзеге асырылады деп уағыздады. Бірақ моральдық заңдылықты әлеуметтік практикамен байланыстырмай, алшақ кету Кантты әуелде априоризмге, сонынан формализмге әкеліп соқтырды. Автономды этика принциптері жөніндегі Канттың идеялары қазіргі заманғы философияның интуитивизм, неопротестантизм бағыттарында өріс алып отыр. Маркстік этика моральдың тәуелсіздігі жөніндегі идеяны ғылымға жат, идеалистік көзқарас деп танып, моральдың қандай да болмасын принциптері тарихи әлеуметтік қажеттілікті білдіреді деп санайды. Мораль коғамдық мүдде мен қажеттіліктің жиынтығын бейнелейді. Дерекөздер
Авторадио Азия

Авторадио Азия – күн сайын эфирге шығатын ақпаратты-музыкалық, сазды әуендік радио. . Көпшілігінде жол үстіндегі автөклік жүргізушілеріне сан саладан ақыл-кеңестер бере отырып, оларға көңіл сергітер әсем әндер сыйлайды. Республикалық статусқа ие. Хабарларын орыс тілінде таратады. Бас редакторы - Нұрбек Саясат. Мекенжайы: Астана қ., Республика алаңы, 72-үй, 320-болме. Байланыс тел: 8 (7172)326-763; 328-970. Дерекөздер
Авторитарлық партиялар

Авторитарлық партиялар – әдетте, дамып келе жатқан елдерде пайда болады және отаршылыққа қарсы бағытталады. . Олардың көбі ең алдымен өз елінің саяси және экономикалық тәуелсіздігі, әлеуметтік мүддесі үшін күреседі. Өз әрекеттерінде көбінесе күшке сүйенеді. Дерекөздер
Авторитарлық теорияның негізгі белгілері

Авторитарлық теорияның негізгі белгілері – "Баспасөздің төрт теориясы" кітабының авторлары Фред Сиберт, Теодор Петерсон, Уилбур Шраммның белгілеуінше, олар мыналар: . 1.XVI-XVII ғасырларда Англияда қалыптасып, қазіргі кезде де көптеген елдерде қолдау тапқан. Мыс.: Гитлерлік Германия тұсында, Муссолиндік Италия тұсында, қазіргі Парагвай, Оңтүстік Африка Республикасында. 2. Монархтың абсолюттік билік философиясынан туындаған. З. Басты мақсаты билікті ұстап тұрған өкіметті қолдау және соның саясатын жүргізу. 4. Баспасөзді пайдалануға корольдік патент алғандардың ғана хақысы бар. 5. Баспасөз цензура арқылы бақыланады. 6. Саяси машина мен билеп тұрушыны сынауға рұқсат жоқ. 7. Баспасөз жекелей адамдардың немесе мемлекет қолында. 8. Өзгелерден айырмашылығы мемлекетке қарамаса да баспасөз өкімет саясатын іске асыру құралы іспетті. Дерекөздер
Автор бейнесін анықтау

Автор бейнесін анықтау – шығарманы стилистика тұрғысынан талдау. . Автор бейнесін анықтау шығарманың баяндау стилінен, диалогтер мен монологтерді беру үлгісінен, экспрессивтік-стильдік элементтерінен көріп, тануға болады. Қысқасы, "автор бейнесі" лингвостилистикалық мәселе. Дерекөздер
Автор құқығы

Автор құқығы – сценарийге оның дыбыс-бейнежазу тұрғысынан пайдаланумен байланысты емес, барлық кұқықтарды (мыс., фильм бойынша кітап шығару, сценарийді басып шығару, аудиотаспаларды шығару және т.б.); "римейк"-ке кұқықтарды; сценарийдің негізінде жасаған дыбыс-бейнежазу ту-ындысын косалқы пайдаланудын (қабельді телеарна, жеке көшірмелеу, даналарды жалға беру, пайдалануға ұсыну және т.б.) барлық түрлеріне кұқықтар мен сыйақыны өзіне қалдыруы. . Авторлық кұқық халықаралық және мемлекетішілік заңдар арқылы корғалады. Автор құқығы көрсетілген шығарма жарық көрсе немесе ашылған жаңалығына Автордың патенті болса, авторлық кұқық заң жүзінде қорғаулы деп есептелінеді. Қазақстанда авторлық және аралас кұқықтарды қорғайтын арнаулы мекеме бар. Дерекөздер
Автор сөзі

Автор сөзі – төл сөзді де, төлеу сөзді де жеткізіп, оған түсінік беретін сөйлеушінің өз сөзі. . Автор сөзі төл сөздің кімнің сөзі екенін, кімге қаратылып айтылатынын, қандай жағдайда айтылғандығын белгілеп тұрады. Автор сөзі жазылуда тыныс белгілері арқылы ажыратылады. Төл сөз бен автор сөзі "де" (деді, деп, дейді, деген, дегендей) көмекші етістігі арқылы байланысады. Дерекөздер
Авторлық

Авторлық – автор деп танылатын кез келген кісінің ғылым, әдебиет немесе өнер саласында туынды жазу фактісі. . Жеке авторлық нақты бір немесе бірнеше кісінің туынды жазуы. Ұжымдық авторлық автор деп танылатын бір мекеме немесе бір ұйымның туынды жазуы. Дерекөздер