kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Еділбай Ісләмұлы Иманқұлов

Еділбай Ісләмұлы Иманқұлов (20.11.1953 жыл, РКФСР, Орынбор облысы, Орынбор ауданы, Чебеньки кенті) - мемлекет қайраткері. Қазақ. Орынбор политехникалық институтын (1977) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша; Алматы саясаттану және басқару институтын (1991) саясаттанушы мамандығы бойынша бітірген. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1977 жылдан - «Ақтөбеқұрылыс» тресі «Ақтөбеарнайықұрылыс» құрылыс басқармасында шебер, жұмыс атқарушы, аға жұмыстар атқарушысы, 1981 жылдан - бас инженер. 1986 жылдың мамырынан - Ақтөбе қалалық Халық депутаттары кеңесі Фрунзе аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1986 жылдың тамыз айынан - Ақтөбе қалалық Халық депутаттары кеңесі атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасарының м.а., бірінші орынбасары. 1991 жылдан - Ақтөбе аймақтық мемлекеттік мүлік жөніндегі комитетінің төрағасы. 1993 жылдан - Ақтөбе облыстық әкімшілігі басшысының орынбасары - Мемлекеттік мүлік жөніндегі аймақтық комитеттің төрағасы. 1996 жылдан - Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары. 1999 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Экономикалық және өңірлік саясат комитетінің мүшесі. «Қазақстан Республикасы - Еуропалық Одақ» парламенттік әріптестік комитетінің, ТМД қатысушы мемлекеттері парламентаралық ассамблеясының мүшесі. Канада және Малайзия Сенатымен, Моңғолия Ұлы Мемлекеттік Хуралымен, ГФР Федеративті Парламентімен, Хорватия Республикасының Парламентімен әріптестік тобының мүшесі. «Құрмет» орденімен (2008); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астанаға 10 жыл» (2008) медальдарымен; ТМД қатысушы мемлекеттері парламентаралық ассамблеясының Құрмет грамотасымен марапатталған. ҚР Президентінің Алғысымен ескерілген (2003). Әкесі - Иманқұлов Ісләм Омарұлы (1925-1994), зоотехник болған. Анасы - Иманқұлова Қанияш (1935 жылы туған), зейнеткер. Үйленген. Жұбайы - Жанұзақова Мәрзия Аманқосқызы (1969 жылы туған), заңгер. 3 қызы және 2 ұлы бар. Дереккөздер
Нұрділлә Зейнедоллаұлы Сейітов

Нұрділлә Зейнедоллаұлы Сейітов 1963 жылы 10 желтоқсанда Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Ақұйық ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сейітов Зейнедолла, зейнеткер. Анасы - Болатбекова Айдаркүл, үй шаруасында. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1989), заңгер. Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1981 жылдан - Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы «Бірлік» кеңшарының жұмысшысы. *1982 жылдан - С.М. Киров атындагы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті. *1990 жылдан - Алматы қаласы Совет ауданының прокуратурасында прокурордың көмекшісі-сынақ мерзімінен өтуші, *1991 жылдан - прокурордың көмекшісі, *1992 жылдан - прокурордың ага көмекшісі, *1993 жылдан - прокурордың орынбасары. *1994 жылдан - Алматы облысы Жамбыл аудандық сотының судьясы. *1995 жылдан - Алматы қаласы Алатау аудандық сотының судьясы. *1997 жылдан - Алматы қаласы Апмалы аудандық сотының Орталық сот учаскесінің судьясы, Алматы қаласы Алмалы аудандық №2 сотының судьясы. *2002 жылдан - Алматы қаласы Алмалы аудандық сотының төрағасы. 2009 жыл-дан - Алматы қаласы Түркісіб аудандық сотының төрағасы. *2010 жылдың ақпан айынан бері - Қызылорда облыстық сотының апелляциялық сот алқасының төрағасы. *«Құрмет» орденімен марапатталған (2008). *Діни көзқарасы - мұсылман. *Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Ф. Рузвельт. *Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикасы дамыған құқықтық мемлекет». *Хоббиі - тарихи әдебиет. *Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, естеліктер. *Үйленген. Жұбайы - Нұрсұлу (1966 жылы туған), заңгер. Ұлдары - Нұрбек (1990 жылы туған), Наржан (1996 жылы туған); қызы - Әмими (2002 жылы туған). Дереккөздер
Қайрат Қыдырбайұлы Ищанов

{{Мемлекеттік қайраткер { - - - } }} Қайрат Қыдырбайұлы Ищанов (28 қыркүйек 1950, Гурьев, Қазақ КСР — 24 қараша 2022, Атырау, Қазақстан) — қазақстандық саяси және қоғам қайраткері. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты (2005–2017). 1950 жылы 28 қыркүйекте Гурьев қаласында туған. Қазақ. Анасы — Хабибуллина Жұмазия (1918 жылы туған), зейнеткер, ұжымшарда жұмыс істеген. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1980), инженер-механик. КОКП (1972-1991), «Нұр Отан » ХДП мүшесі. 1968 жылдан — «Қызылбалық» ұжымшарының балықшысы. 1970 жылдан — Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1972 жылдан — «Қызылбалық» ұжымшарының кеме механигі, 1978 жылдан — инженер-құрылысшысы. 1983 жылдан — Қазақстан Компартиясы Гурьев облысы Балықшы аудандық комитетінің үгіт және насихат бөлімінің нұсқаушысы. 1984 жылдан — «Қызылбалық» ұжымшарының бас инженері. 1986 жылдан — Құрманғазы атындағы ұжымшар басқармасының төрағасы. 1988 жылдан — Қазанның 70 жылдығы ұжымшары басқармасының төрағасы. 1990 жылдан — «Қызылбалық» ұжымшары басқармасының төрағасы, Балықшы аудандық атқару комитетінің төрағасы, Халық аудандық депутаттары Кеңесі төрағасының орынбасары. 1991 жылдан — Балықшы аудандық Халық депутаттары Кеңесінің ат қару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 1992 жылдан — Балықшы аудандық әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары. 1994 жылдан — Жамбыл атындағы ұжымша р бас қармасының төрағасы. 1997 жылдан — Жамбыл атындағы өндірістік кооператив басқармасының төрағасы. 1999 жылдан — облыстық мәслихаттың хатшысы. 2000 жылдан — Жамбыл атындағы өндірістік кооператив басқармасының терағасы. 2001 жылдан — Атырау облысы әкімінің орынбасары. 2005 жылғы тамыздан 2017 жылғы шілдеге дейін — ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің төрағасы. Облыстық Халық депутаттары кеңесінің, облыстық мәслихатының депутаты (1991-2001). «Нұр Отан» ХДП облыстық филиалының төрағасы. «Құрмет » орденімен (2005), 3 медальмен марапатталған. Әскери атағы — запастағы майор. Діни көзқарасы — «Дінге сыйласымдықпен қараймын». Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Жоғары дамыған, өркениетті, құқықтық мемлекет». Хоббиі — спорт, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті — М. Мақатаев, А. Құнанбаев, А.С. Пушкин. Үйленген. Жұбайы — Қуанова Жұпар (1954 жылы туған). Қызы — Ажаргүл (1976 жылы туған); ұлдары — Рүстем (1978 жылы туған), Серік (1989 жылы туған). Дереккөздер
Асқар Асанханұлы Секішев

Асқар Асанханұлы Секішев 1960 жылы 17 сәуірде Қарағанды облысының Саран қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1983), құқықтанушы. Қазақ, орыс және неміс (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі. * 1977 жылдан - РТИ Қарағанды зауытында ағаш ұстасының шәкірті, ағаш ұстасы. * 1978 жылдан - Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті. * 1983 жылдан - Қарағанды облысы Саран қалалық прокуратурасында сынақ мерзімінен өтуші. * 1984 жылдан - Қарағанды облысы Саран қалалық прокуратурасының аға тергеушісі, * 1988 жылдан - Саран қалалық прокурорының орынбасары. * 1993 жылдан - Қарағанды облысы Саран қалалық сотының төрағасы. * 1996 жылдан - ҚР Бас прокуратурасының Тергеу мен анықтаудың заңдылығын қадағалау басқармасының аға прокуроры. * 1997 жылдан - Алматы қалалық прокуратурасының Тергеу басқармасы бастығының орынбасары; Алматы облыстық прокуратурасының ЖІӘ, алдын ала анықтау мен тергеудің заңдылығын қадағалау бөлімінің бастығы; ҚР Әділет министрлігі Сот жүйесінің жұмысын және халыққа заңдық қызмет көрсетуді ұйымдастыру департаментінің Соттардың жұмысын ұйымдастыру басқармасының бастығы; ҚР Әділет министрлігінің Соттардың қызметін, сот сараптамасын және атқару өндірісін ұйымдастыру департаментінің директоры. * 1998 жылдан - ШҚО Әділет басқармасының бастығы. * 1999 жылдан - ШҚО сотының төрағасы. * 2004 жылдан ҚР Жоғарғы сотының судьясы. * 2009 жылдың мамыр айынан бері - ҚР Бас прокурорының орынбасары. III судьялар съезінде ҚР Судьялар одағының Орталақ кеңес мүшесі (2005). Республикалық судьялардың тәртіптік-біліктілік алқасымың төрағасы (2006 жылдан). «Қазақстан Конституциясына 10жыл»(2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен, ҚР Судьялар одағының «Үш би» құрмет белгісімен марапатталған (2001) АҚШ Әділет департаментінің (2005), БҰҰ Азия және Қиыр Шығыс елдері институтының (Жапония, 2006), Жапония Халықаралық ынтымақтастық агенттігінің (2006) сертифкаттарына ие. * Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи шығармалар, детективтер. * Үйленген. Жұбайы - Секішева Әсия Романқызы (1956 жылы туған) Ұлы - Секішев Данияр (1989 жылы туған). Немересі - Әдемі Секіш (2008 жылы туған). Дереккөздер
Болат Ажақайұлы Сембин

Болат Ажақайұлы Сембин (12 наурыз, 1944 жыл, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылы) - Заң ғылымдарының кандидаты (2001). Өмірбаяны * С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген (1969), заңгер. * 1969 жылдан - тергеуші, Гвардия ауданының прокурорының көмекшісі; * 1972 жылдан - Киров ауданының прокуроры; * 1981 жылдан - Торғай облыстық прокурорының орынбасары. * 1985 жылдан - Қарағанды облыстық прокурорының бірінші орынбасары. * 1987 жылдан - Торғай облысының прокуроры. * 1988 жылдан - Алматы көлік прокуроры. * 1990 жылдан - ҚР Бас прокурорының орынбасары. * 1993 жылдан - Қазақстан көлік прокуроры. * 1994 жылдан - ҚР Бас прокуратурасының Кадрлар, қаржылық және шаруашылық қызмет Бас басқармасының бастығы. * 1995 жылдан - ҚР бас прокурорының орынбасары. * 1997 жылдан - Талдықорған облысының прокуроры. * 1998 жылдан - Алматы қалалық Әділет басқармасы Сот орындаушылары департаментінің директоры. * 2000 жылдан - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Құқық институты директорының орынбасары; ҚазМЗА-ҚазМЗУ проректоры. * 2001 жылдан - Қазақ мемлекеттік заң университеті Ұлттық құқық және мемлекеттік қызмет институтының директоры; «ҚазГЗУ» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы. * 2008 жылдан бері - «ҚазГЗУ» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. Заң саласындағы қызметтері Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Басты сот талқылауындағы адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету жөніндегі прокурордың қылмыстық-процессуалдық қызметі». * Профессор. * Азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау саласындағы 20-дан астам ғылыми еңбектің авторы. * «Қазақстан Республикасындағы прокуратура туралы», «Қазақстан Республикасының соттары және судьялардың мәртебесі туралы» ҚР Заңдарын әзірлеуге қатысқан. Марапаттары * «Құрмет белгісі» ордені * Қазақстан Республикасының Президентінің Алғысы * Қазақстан Республикасы Прокуратурасының Құрметті қызметкері. * 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі. Отбасы * Тұл ер. * Ұлы - Асқар (1972 жылы туған); * қызы - Айжан (1974 жылы туған). 3 немересі бар. Дереккөздер
Ермек Қуандықұлы Серекбаев

Ермек Қуандықұлы Серекбаев (9 ақпан 1958, Петропавл, Қазақстан) — қазақстандық заңгер, 2010 жылдан бері Қарағанды облыстық сотының төрағасы. 1988 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген. Қызмет жолы * 1979 жылдан - СҚО ІІБ инспекторы. * 1985 жылдан - СҚО жұмысшылар одағының заңгері, бас төрешісі. * 1991 жылдан - Солтүстік Қазақстан облыстық халық депутаттары кеңесінің құқықтық сараптама секторының меңгерушісі. * 1992 жылдан - СҚО бас мемлекеттік төрешісінің орынбасары. * 1993 жылдан - Солтүстік Қазақстан облыстық төрелік сот төрағасының орынбасары. * 1995 жылдан - Ақмола облыстық сотының шаруашылық істер жөніндегі сот комиссиясының төрағасы. * 2002 жылдан - Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының төрағасы. * 2006 жылдан - Павлодар облыстық сотының төрағасы. * 2010 жылдың ақпан айынан бері - Қарағанды облыстық сотының төрағасы. Медальдары * «Қазақстан темір жолына 100 жыл» (2004); * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005); * «Астананың 10 жылдығы» (2008). Дереккөздер
Экзистенциалдық әлеуметтану

Экзистенциалдық әлеуметтану - негізінен, әлеуметтанудың американдық меқтебі (атап айтқанда, Батыс жағалаудың), ол ортодокстық әлеуметтанудың ғылыми нүсқаларының көпшілігін тіркеу нөтижесінде дүниеге келді. Оның түптамыры еуропалық философиялық экзистенциализм тұжырымдамаларында, атап айтканда оның Сорен Киркегард, Фридрих Ницше, Мартин Хайдеттер және Жан Поль Сартр секілді обьеқтілердің түжырымдамаларында, сондай-ақ Хассерл мен Шюцтің "феноменология тұжырыщамаларында жатыр деп мәлімдейді. Ағарту дөуірінің ұлы зандары жаңа теорияның дамуына жәрдемдесуі мүмкін делінеді. Бұл орайда өмірді каз-қалпында, мазасыздану, тіпті қорқыныні сияқты сезімдерімен қоса қарастыру қажеттігіне шүбә келгірілмейді. Осынау бағыт жақтастарының кейбір еңбеқтеріне сенсек, әлемнің ешқандай мағынасы жоқ, әлеуметтанушы адамдар өзінің өмірімен, қоршаған ортаны түсіне бастайтын процестерді зерттеуге тиіс. Бұл тұрғыдан алғанда Макс Вебердің философиялық тұжырымдамаларымен және символикалық интеракционизммен (тегінде, неғүрлым анық) біршама ұқсастық бар. Мысалы, Эдвард Тириакьянның еңбектеріңце осы ой айтылды. Экзистенциалдық әлеуметтанудың ей осы заманғы жақтастары күнделікті өмір тәжірибесімен жақын танысуға ерекше көңіл бөледі. 1970 жылы жарияланған екі кітап осынау жаңа әлеуметтануға анықтама берді. Джек Дуглас еңбектерінің жинағында әлеуметтанудағы дәстұрлі бағыттар мен бірқатар жаңа ағымдар арасындағы айырма- шылықкөрсетіледі, ал Стенфорд М.Лаймон мен Маовин Б.Скотт "A Sociology'" атты еңбегінде уақыт және пайда туралы очерктерін жариялады, олар жаңа жолдарды, сондай-ақ оларды зерттеу салаларын атап көрсетеді. Джек Дуглас пен Дж. Джонсонның, Дж. Кортабен А.Фонтэннің еңбектерінде неғүрлым жаңа еңбектері осынау позицияны дамытты. Экзистенциалдық әлеуметтану адамды, барлық қиындықтарды ескере отырып, табиғи қоршаған ортада зерттеу қажеттігін мәлімдейді. Мувдай зерттеулерге материалдық субстанциялар ретінде олардың төні мен сезімдері туралы түсінігімізді енгізу өбден маңызды; Бұлар әлеуметтануда жиі үмытылып кететін екі сала. Мысалға, ол тұрақты азапты зерттейді. Бүгінде Бұл дөстұрді әлеуметтанушылар ілуде біреуі ғана ұстанады. Ал сыншылар толып жатыр, олар экзистенциялық әлеуметтануды тағы бір бөлду-батпақ жасады, ол классикалық әлеуметтанудың негізгі проблемаларын шешуден қашады, сондай-ақ Еуропада талдап жасалған экзистенциялық философияның дәстүрлерін қарабайырлаңдырады деп айыптайды. Дереккөздер
Эволюциялық әмбебаптық

Талкотт Парсонс неғүрлым кейінірек жазылған еңбеқтеріңде өзінің функциялық теориясын нақты айтқанда, "жүйелі проблемалары" дейгін тәртінші эволюциялық келешекпен байланыстырды, Бұл оның жеке кітаптарында баяңцалған. Ол биологиялық организмдер секідці қоғамның алуан тұрлері өздерін қоршаған ортаға "жалпы көңдігу қабинетінің" арқасыңда игерілді деген пікір білдірді. бұған негізшен құрынымдық дифференция процестері арқыны қол жетеді. Яғни, барған сайын өсе беретін нақты мүқтаждықтарды канағаттаңдыру үшін кажет әлеуметтік функцияларды жүзеге асыратын мамаңдаңцырынған институттарды дамьттудың арқасында болады. Алайда, барған сайын өсе беретін Мұндай күрделілік неғүрлын нақты жаңа элементтерді үйлестіріп мақсатыңда жаңа әдістерін талап етеді. бұған "кибернетикалық иерархия" принципін - жеңілдетілген ақпарат алмасу немесе білім көлемін үлғайту принципін қодцану жолымен ғана қол жетеді. Осыдан кейін дәстұрлі қоғамның осы заманғы қоғамға айналуы орын алады, ал прогресс бюрократиялық Ұйымдастыру, ақша және базар комплекстері, стратификация және ортақ әмбебап нормалардың туыңцауы секілді Эволюциялық әмбебаптықты дамыту (құрылымдық дифференциялау) жолымен жоспарлана алады. Осы факторлардың әркайсысы қоғамдық ортаға неғүрлым тиімді мүмкіндік береді. Бұл көзкарастың сыншынары бынай дейді: абстракциялаудың Бұл деңгейіңде Парсонс теориясы таксономияның жай ғана кеңейтшген нүскасы, демек кәдеге жарай қояр ма екен, мұның үстше онсыз да анық нәрседен асып ештеңе жарьттын айтпайды. Дереккөздер
Жер қыртысының типтері

Жер қыртысының типтері. Жер қыртысы құрамы мен қалыңдығы бойынша үшке - континенттік, мұхиттық және өтпелі типке бөлінеді. Континенттік типті қыртыс Континенттік типті қыртыс барлық үш қабықтан, яғни шөгінді, гранитті және базальтті қойнауқаттардан тұрады. Олардың жиынтық қалыңдығы 70-80 км-ге дейін жетеді. Шөгінді қойнауқаттың қалыңдығы әдетте 10-15 км-ден аспайды, бойлық сейсмикалық толқындардың бұл таужыныстарда таралу жылдамдығы 1,5-5 км/с. Оның астында қалыңдығы 10-20 км гранитті қойнауқат жатады, мұнда толқындардың таралу жылдамдығы 5,8-6,0 км/с болады. Жер қыртысының ең төменгі бөлігінде жататын базальтті қойнауқаттың қалындығы 40 км-дей, ал оның таужыныстарында толқындардың таралу жылдамдығы 6,0-7,4 км/с болады. Қойнауқаттарды бөлетін шекара негізінен шағылысқан және сынған сейсмикалық толқындар бойынша қадағаланады. Гранитті және базальтті қойнауқаттардың аралығындағы Конрад беті (шекарасы) әдетте 10-30 км терендікте орналасады. Континенттік қыртыс ерекшеліктеріне таулардың түбірі болуы, яғни жер қыртысы қалыңдығының биік тау жүйелері астында күрт артуы жатады. Мысалы, әлемдегі ең биік Гималай тауларының астында қыртыстың қалыңдығы 70-80 км шамасында. Мұхиттық типті қыртыс Мұхиттық типті қыртыс тек қана екі - шөгінді және базальтті қойнауқаттардан тұрып, қалыңдығы 5-10 км-ге дейін азаюымен сипатталады. Жоғарғысы - шөгінді қойнауқат, ол тереңсулық болбыр шөгінділерден тұрады, қалыңдығы жүздеген метрден аспайды. Төменгісі - базальтті қойнауқат, ол негізінен суасты жанартаулары атқылаған өнімдерден тұрып, кұрамында жалпы қалыңдығы 1,5-2,0 км нығыздалған шөгінділердің сирек қабатшалары болады. Қойнауқаттың төменгі жағы қалындығы 3-5 км негізді және ультранегізді таужыныстардан тұрады. Сонымен, мұхиттық қыртыстың континенттік қыртыстан басты айырмашылығы - оның қалыңдығының күрт қысқаруымен қатар, құрамында гранитті қойнауқаттың болмауы. Өтпелі алқаптар қыртысы Өтпелі алқаптар қыртысы (немесе аралық типті қыртыс) шалғайлық теңіздер дамыған ірі континенттердің шеттеріне тән. Мұнда континенттік қыртыс мұхиттық қыртысқа алмасады. Құрылысы, қалыңдығы, таужыныстарының тығыздығы мен серпімді толқындар таралуының жылдамдығы бойынша өтпелі алқаптар қыртысы жоғарыда аталған басты екі қыртыс аралығында, яғни аралық жағдайда болады. Дереккөздер
Василий Васильевич Симачев

Василий Васильевич Симачев 1950 жылы 7 қаңтарда РКФСР Новосібір облысы Сузун ауданының Никольское ауылында туған. Орыс. Әкесі - Симачев Василий Максимович (1921-1986). Анасы - Симачева Елена Михайловна (1921-2001). С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің құқықтану факультетін бітірген (1973), заңгер-құқықтанушы. КОКП мүшесі (1977-1991). *1969 жылдың қараша айынан - «Қазауылшармонтажқұрылыс» Алматы МЖМК жүргізуші-монтажшысы. *1971 жылдың шілде айынан - Алматы облысы Жамбыл ауданының ұжымшараралық құрылыс ұйымының гаражында жүргізуші, *1973 жылдың шілде айынан - гараж меңгерушісі. *1973 жылдың қараша айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1975 жылдың ақпан айынан - Алматы облыстық ІІБ Жамбыл аудандық ІІБ қылмыстық іздестіру профилактика тобының инспекторы, *1977 жылдың наурыз айынан - қылмыстық іздестіру инспекторы, аға тергеуші, Жамбыл облыстық ІІБ бастығының жедел жұмыс жөніндегі орынбасары. *1982 жылдың қараша айынан - Алматы облыстық ІІБ Қаскелең ауданының ІІБ бастығы. *1988 жылдың ақпан айынан - Алматы қалалық атқару комитетінің ІІБ Қылмыстық іздестіру басқармасы бастығының орынбасары, *1990 жылдың қараша айынан - Басқарма бастығы. *1991 жылдың маусым айынан - Алматы қалалық атқару комитеті ІІБ бастығының бірінші орынбасары. *1992 жылдың шілде айынан - Алматы қалалық ІІББ бастығының бірінші орынбасары. *1994 жылдың қараша айынан - ҚР ІІМ Жедел қызмет бас басқармасының бастығы. *1994 жылдың желтоқсан айынан - ҚР ІІМ Қылмыстық іздестіру бас басқармасының бастығы. *1995 жылдың маусым айынан - ҚР ішкі Істер министрінің бірінші орынбасары. *1997 жылдан - ҚР бірінші ішкі істер вице-министрі. *2001 жылдың қаңтар айынан Қарағанды облыстық ІІББ бастығы. *2001 жылдың мамыр айынан - «Казкоммерцбанк» ААҚ атқарушы директоры. *2002 жылдан 2003 жылдың қараша айына дейін ҚР бірінші ішкі істер вице-министрі. *2004 жылдың ақпан айынан - «Қазақстанның халықтық жинақтаушы банкі АҚ қауіпсіздік жөніндегі басқарушы директоры, басқарма төрағасының орынбасары. *2007 жылдың маусым айынан бері - «Позитив» инвестициялық тобы ЖШС бас директоры. II дәрежелі «Даңқ» орденімен; 3 дәрежелі «ІІМ органдарындағы мінсіз қызметі үшін», «Қоғамдық тәртіпті сақтаудағы мінсіз қызметі үшін», «Астана» медальдарым марапатталған. «Алтын Адам» сайысының «2002 жылдын үздік полицейі» номинациясындағы жеңімпазы. КСРО ІІМ Еңбек сіңірген қызметкері. *Полиция генерал-лейтенанты. *Үйленген. Жұбайы - Симачева Галина Ивановна (1952 жылы туған), үй шаруасында. Ұлы - Евгений (1971 жылы туған) қызы - Нина (1977 жылы туған). 3 немересі бар. Дереккөздер
Владимир Александрович Ядов

Владимир Александрович Ядов (1930 жыл) - орыс әлеуметтанушысы, Ленинград университетінің түлегі, экономика мен саяси ғылымдардың Лондондық мектебінің стажеры, ленинградтық социологиялық мектептің негізін қалаушы. Ресей Ғылым академиясының әлеуметтану институтының директоры. Ядов — Ресей әлеуметтанушылар қоғамының Президенті, Халықаралык социологиялық ассоциацияның вице-президенті, "Социология — 4 м: методология, методы, математические модели" журналының бас редакторы. Социологиялық теория және методология, еңбек, ғылым, жеке тұлға социологиясы мәселелерімен айналысады. Негізгі еңбектері: "Человек и его работа", "Саморегуляция и прогнозирование социального поведения личности", "Социально-психологический портрет инженера", "Социологическое исследование: методология, программа, методы". Дереккөздер
Таужыныстардағы судың түрі

Жер асты суының қарқынды әрекеті ең алдымен оның орасан зор массасына байланысты. В.И. Вернадскийдің бағамдауы бойынша,жерасты суының массасы 5-1017 т шамасына жетеді. Бұл Әлем мұхитының жалпы массасынан (1,51018т) сәл-ақ аз. Шын мәнінде жер кыртысының қуыстары мен жарықшақтарында зор «жерасты мүхиты» бар десе де болады. Оның массасы, мысалы, Атлант мұхитынан асады. Жерасты суы адам өмірінде үлкен рөл атқарып, көбінесе елді мекендерді сумен қамтамасыз ету үшін пайдаланылады. Жерасты суының құрамында түрлі түздар біршама көп болған жағдайда, оны техникалық немесе емдік мақсаттарда қолданады. Сонымен, жерасты суы ең құнды пайдалы қазбалардың бірі болып табылады, ал оны зерделеу - геология ғылымының маңызды мэселесі. Геологияның тақырыбы жерасты суын зерттеу болып табылатын саласы гидрогеология деп аталады. тау жынысытардың эртүрлі қуыстарын толтыратын су қысым мен температураға байланысты үш түрлі - бу тәрізді, сұйық немесе қатты (мұз түрінде) фазада болуы мүмкін.Бу тәрізді фазаға су буын жаткызады. Ол ауамен бірге тау жынысытардың кеуектерін, каверналары мен жарықшақтарын толтырады. Жер қойнауының температурасы неғүрлым жоғары және қысымы төмен болған сайын, тау жынысы қуыстарын толтыратын «ауадағы су буының мөлшері соғұрлым көп болады.Температура төмендесе немесе қысым жоғарыласа су буы тау жынысы қуыстарының қабырғаларында конденсацияланады да сұйық фазаға өтеді. тау жынысытарда сұйық фазада болатын жерасты суы гигроскоптық, жарғақ, капилляр (қылтүтіктік) және гравитациялық түрлерге бөлінеді. Дереккөздер География
Юрий Алексеевич Кубайчук

Юрий Алексеевич Кубайчук 1953 жылы 10 наурызда Қарағанды қаласында туған. Украин. Әкесі - Кубайчук Алексей Алексеевич, зейнеткер, «Қарағанды кемір» ендірістік бірлестігінің «Майқұдық» шахтасында ұңғылау бригадасының бригадирі , Социалистік Еңбек Ері. Анасы - Кубайчук Екатерина Николаевна, зейнеткер, үй шаруасымен айналысқан. Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің таукен факультетін (1975) бітірген, кен инженері. Техника ғылымдарының кандидаты (2000). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Тазарту комбайндарының жұмысы кезіндегі кемір сортын жақсарту және шаңтүзілуін азайту тәсілдерін жасау». 9 ғылыми еңбектің, соның ішінде «Кескіштерді секторлық орналастырып қою атқарушы ұйымдарының шахталық сынақтар нәтижесі», «Тазарту комбайндарының жұмысы кезінде шаң түзілуін азайту», «Кескіштерді секторлық орналастырып қою шнектерін сынау» еңбектерінің авторы. 3 өнертабысына авторлық куәлігі бар; 34 ұтымды ұсыныстардың авторы. Орыс және украин тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1998 жылдан). 1975 жылдан - «Майқұдық» шахтасында кен шеберінен бас инженерлікке дейін өсті. 1993 жылдан - «Қарағанды» шахтасының директоры. 1995 жылдан - Қарағанды облыстық әкімшілігінің ғимараттары мен қызмет үйлері дирекциясының бас инженері. 1996 жылдан - «Қазақмыс» корпорациясы «Бөрлі» ӨБ бас директоры. 1997 жылдан -«Қазақмыс» АҚ жылу-энергетикалық кешенінің бас директоры. 2002 жылдан - «Қазақмыс» корпорациясының Қарағанды облысы және Қарағанды қаласы бойынша бас уәкілі. 2008 жылдан бері - Қарағанды облысының Нұра және Жаңа Арқа аудандық мәслихаттарынан сайланған ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Заңнама және құқықтық мәселелер комитетінің мүшесі. ҚР Парламенті Сенатының жергілікті өкілдік органдармен (мәслихаттармен) өзара қатынас жөніндегі «Өңір» депутаттық тобының мүшесі . ҚР Үкіметі жанындағы стратегиялық нысандар жөніндегі комиссия мүшесі. «Құрмет» орденімен (2007); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - аға лейтенант. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан экономикасының екпінді шапшаң өсуі және Қазақстанда өмір сүретін халықтың әл-ауқатының артуы». Хоббиі - орманда демалу және саңырауқұлақ жинау. Сүйіп оқитын әдебиеті - жаңарған энергия көздері саласында техникалық әдебиеттер. Үйленген. Жұбайы - Кубайчук Валентина Петровна (1951 жылы туған), дәрігер-педиатр, үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Оксана (1976 жылы туған), Мария (1977 жылы туған). Дереккөздер
Ғани Есенкелдіұлы Қасымов

{{Мемлекеттік қайраткер } { } { } { - } { } }} Ғани Есенкелдіұлы Қасымов (3 мамыр 1950, Гурьев, Қазақ КСР) — Қазақстанның саяси мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты, Қазақстан патриоттары партиясының төрағасы, Қазақстан Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісі, кеден қызметінің генерал-майоры. Өмірбаяны 1950 жылы 3 мамырда Гурьев қаласында туған. Әкесі - Қасымов Есенкелді Қасымұлы (1923-1992) , халыққа білім беру саласының қызметкері , мұғалім. Анасы - Қасымова Манара Ахметқызы, оқытушы. КСРО СІМ Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын (1974); КСРО СІМ Дипломатиялық академиясын (1986) бітірген, халықаралық экономикалық қатынастар маманы. Қазақ, орыс, француз және араб тілдерін біледі. 1974 жылдан - ҚазКСР СІМ консулдық, хаттама бөлімдерінің бірінші хатшысы. 1975 жылдан - баспасөз және ақпарат бөлімінің меңгерушісі . 1978 жылдан - хаттама бөлімінің меңгерушісі , 1980 жылдан - ҚазКСР СІМ бас хатшысы. 1987 жылдан - КСРО ІІМ Дипломатия академиясы жанындағы дипломатия мамандарының біліктілігін жетілдіру курстарының тыңдаушысы. 1988 жылдан - ҚазКСР ІІМ бас хатшысы. 1990 жылдан -ҚазКСР Президентінің кеңесшісі. 1992 жылдан - ҚазКСР Президентінің кеңесшісі - ҚР Президенті және Министрлер кабинеті Аппаратының халықаралық бөлім меңгерушісі. 1994 жылдан - Француз Республикасындағы ҚР сауда-экономикалық екілі. 1996 жылдан - ҚР Мемлекеттік кеден комитетінің терағасы. 1999-2004 жылдары - ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты. 2007 жылдан бері - ҚР Парламент Сенатының депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. Қазақстан патриоттары партиясының төрағасы (2000 жылдан). ҚР Ерікті өрттен қорғау қоғамының төрағасы (2002жылдан). ҚР Ұлттық кеңесінің мүшесі (2003 жылдан). 1-ші санаттағы Төтенше және Өкілетті Елші (1994). «Достық» орденімен, ҚР медальдарымен марапатталған. «Жыл парламентарийі» номинациясындағы «Жыл адамы» (2000), «Ең демократияшыл саясаткер» (2002), «Жыл депутаты» (2003, 2007, 2008) атақтарына ие. ҚР дипломатиялық қызметінің Еңбек сіңірген қайраткері (2004). ҚР Кеден қызметінің генерал-майоры (1997). Хоббиі -жүйесіз кітап оқу, спорт. Үйленген. Жұбайы - Райхан. Қыздары - Айнұр, Джулия.Немересі - Далида. Дереккөздер
Ерболат Рахметұлы Мұқаев

Ерболат Рахметұлы Мұқаев (8.12.1961 жыл, Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Жалпақтал ауылы) - мемлекет қайраткері. Білімі Гурьев педагогикалық институтын (1984) физика пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша; БЛКЖО ОК жанындағы жоғары комсомол мектебін (1987) саясаттанушы мамандығы бойынша; Батыс Қазақстан инженерлік-техникалық университетін (2002) экономист мамандығы бойынша бітірген. Қызмет жолы * 1984-1985 жылдары - Фурманов орта мектебінің (Жалпаақтал ауылы) физика мұғалімі. * 1986 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Фурманов аукомының хатшысы. * 1987 жылдан - Қазақстан ЛКЖО обкомының (Орал қаласы) бөлім меңгерушісі. * 1988 жылдан - Қазақстан Компартиясының Фурманов аудандық комитетінің бірінші хатшысы, екінші хатшысы. * 1991-1992 жж. - Фурманов аудандық статистика және талдау бөлімінің бастығы. * 1993 жылдан - БҚО Жалпақтал ауданы әкімінің орынбасары. * 1996 жылдан -БҚО әкімі аппараты басшысының орынбасары, ұйымдық-бақылау және кадрлық жұмыс бөлімінің меңгерушісі. * 2001 жылдан - БҚО Халықтың жұмыспен қамтылуын үйлестіру және әлеуметтік қорғау департаменті директорының орынбасары. * 2005 жылдан - Орал қаласы әкімінің орынбасары. * 2007 жылдан - БҚО әкімі аппаратының басшысы. * 2008 жылдан бері - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты, Аграрлық мәселелер және қоршаған ортаны қорғау комитетінің мүшесі. Дереккөздер
Жақай Жұбайұлы Нұрғалиев

Жақай Жұбайұлы Нұрғалиев 1948жылы 17 наурызда Павлодар қаласында туған. Қазақ Әкесі - Нұрғалиев Жұбай, зейнеткер, ҰОС қатысқан, партия-кеңес органдарында басшылық қызметтер атқарған. Анасы - Қарабекова Елеусіз, марқұм. Өскемен жол-құрылыс институтының инженерлік-экономикалық факультетін (1972) инженер-экономист мамандығы бойынша; Семей зооветеринарлық институтының зоотехникалық факультетін (1989) инженер-зоотехник мамандығы бойынша бітірген. «Қойдың етті-майлы тұқымының өнімділік қасиеттері», «Павлодар облысы Май ауданы жағдайындағы қазақтың ақбас сиырының тұқымдық және өнімділік қасиеттері», «Павлодарлық Ертіс бойындағы өнімділігі жоғары қой шаруашылығы») (1998), «Жүнді тоқыма және бұйымдар тоқуға пайдалану тәжірибесі» (1998), «Ғылым, білім беру және мәдениетті дамыту стратегиялары» (1998), «Ет өнімін алу мақсатындағы қой шаруашылығының биогенетикалық әлеуетін барынша пайдалану» (1999), «Нарық жағдайында қой шаруашылығы саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыру» (2000), «ҚР солтүстік-шығыс аймақтарындағы қой шаруашылығының ресурстарын үнемдеу, қалдықсыз технологияның кейбір аспектілері» (2001), «ҚР-да тері өнімін қайта өңдеудің жағдайы және басым бағыттары» (2003), «Ет өнімін алу мақсатындағы қой еті сапасын арттыру» (2005), «Қой шаруашылығы саласына кластерлік тұрғыдан келудің ғылыми тәсілдері» (2005) жұмыстарының авторы. 1972 жылдан - Павлодар облысы Май АТК инженері , шеберханаларының бастығы, өндіріс бастығы. 1975 жылдан - Павлодар облысы Май аудандық партия комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі. 1980 жылдан - Павлодар облысы Май АТК бастығы. 1987 жылдан - Павлодар облысы Май аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1990 жылдан -кеңшар директоры. 1992 жылдан - Май аудандық әкімшілік басшысының бірінші орынбасары, ААІШБ бастығы. 1994 жылдан - Павлодар облысы Шарбақты ауданының әкімшілік басшысы, әкімі. 1997 жылдан - Павлодар облысы әкімінің орынбасары - АШӨК департаментінің бастығы. 1998 жылдан - Павлодар облысы Шарбақты ауданының әкімі. 2000 жылдан - ТЖ жөніндегі Павлодар облыстық бас қармасының бастығы, ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі; Павлодар облысы әкімінің орынбасары. 2005 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. «Құрмет» орденімен (2008); «Қоғамдық тәртіпті сақтаудағы үздік қызметі үшін» (1984), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - майор. Діни көзқарасы - атеист. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикалық дамыған мықты мемлекет». Хоббиі - спорт, музыка. Сүйіп оқитын әдебиеті - классика, детективтер, деректі әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Әміренов а Әсия Хамит қызы (1950 жылы туған), педагог . Қыздары - Жаннат (1971 жылы туған), Салтанат (1973 жылы туған), Сәуле (1977 жылы туған), Қымбат (1982 жылы туған). Дереккөздер
Төлеген Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов

Төлеген Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов (27 шілде 1948, Семей обл. Беген а.) — композитор. Өмірбаяны 1948 жылы 27 шілдеде Семей облысының Бесқарағай ауданындағы Беген ауылында туған. Семей педагогикалық институтының тарих факультетін (1969) тарих пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын (1980) сазгер мамандығы бойынша; П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясының аспирантурасын (1982) бітірген. 1969-1973 жылдары - М. Әуезов атындағы Семей педагогикалық училищесінде оқытушы. 1983 жылдан - Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясында оқытушы, аға оқытушы. 1987-1988 жылдары - Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының директоры. 1990 жылдан - «Азия дауысы» халықаралық конкурсының бас директоры. 1992 жылдан - «Мәдениет арқылы әлем» халықаралық ассоциациясының қазақ бөлімінде президент. 1995 жылдан - «Рухани келісім конгресі» халықаралық қорының президенті. 1998 жылдан - Астана қаласы әкімінің орынбасары. 2004 жылдың қазан айынан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, Астана қаласы №2 сайлау округі бойынша ұсынылған. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. Шығармашылығы 2 симфонияның, 2 операның, 2 поэзиялық жинақтың, музыкалық комедияның, камералық шығармалардың, кинофильмдер, қойылымдар музыкаларының, романстардың, әндердің авторы. Жеке өмірі Әкесі - Нұрсейітов Мұхамеджан. Анасы - Зәбиева Сапура. Үйленген. Жұбайы - Үсенбаева Нұржамал Пернебекқызы (1958 жылы туған). Қыздары - Мұхамеджанова Жанна (1972 жылы туған), Мұхамеджанова Құралай (1981 жылы туған), Мұхамеджанова Қарлығаш (1992 жылы туған); ұлы - Мұхамеджанов Дәурен (1983 жылы туған). Марапаттары мен атақтары Музыкалық өнертану академиясында профессор (2000 жылдан). «Мәдениет арқылы әлем» халықаралық ассоциациясының қазақ бөлімінде президент (1992 жылдан), «Рухани келісім конгресі» халықаралық қорының президенті (1995 жылдан). Республикалық «шинкиокушинкай» каратэ федерациясының президенті (2005 жылдан), Республикалық пиротехниктер федерациясының президенті (2007 жылдан). «Парасат» (1997) орденімен, Жоғары Кеңес Президиумы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1982) марапатталған. ҚР Мемлекеттік сыйлығының (1993) лауреаты. Дереккөздер
Кристалдық су

Кристалдық су минералдардың кристалдық торына тұрақты мөлшерде кіреді. Ол қыздырған кезде гана ажыратыла алады. Мұндай жағдайда минералдың кристалдық торы сусыз косылыстар жасайтын бұзылыстарға түседі. Құрамында кристалдық су бар минералдар қатарына гипс CaS04-2H20 жатады. Қыздырған кезде ол алдымен гипстің жартылай гидратына 2CaS04H20 (алебастр), ал содан кейін аигидритке CaS04 өтеді. Дереккөздер География
Гидрат су

Гидрат су минералдарда түрақсыз мөлшерде болады. Су молекулалары минералдың кристалдық торының бос кеңістігіндеқатты күйде орналасады. Олар тордың кұрылысына қатыспайды, суды бөліп шығару минералдың қүрылымына әсер етпейді, тек оның физикалық қасиеттері ғана өзгереді. Сусызданған гидраттар бүрынгы қасиеттерін қалпына келтіргенге дейін кайта су жүтуға қабілетті. Орташа жылдық температура теріс (нөлден төмен) болған кезде тау жынысы қуыстарындағы су қатып, қатты фазаға - мұзға өтеді. Мүздың негізгі массасы жылдық орташа температурасы нөлден төмен аудандарда шашыранды күйде болады. Мұнда мұз линзаларды да, тіпті мұзға толған үңгірлер де кездеседі. Дереккөздер География
Еркін Сейдеғалиұлы Дүйсембаев

Еркін Сейдеғалиұлы Дүйсембаев (14.08.1958 жыл,Алматы облысы, Дмитриевка ауылы) - мемлекеттік қайраткер. Дулат тайпасының Жаныс руынан. Білімі * Алматы халық шаруашылығы институтын инженер-экономист мамандығы бойынша; * Қазақ гуманитарлық заң университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. Қызмет жолы * ҚазКСР ГА математика және механика институтының инженері. * Сәулет-құрылыс институтының комсомол комитеті хатшысының орынбасары. * Жамбыл аудандық ақпараттық-есептеу орталығының инженері, басшысы. * «Қазахинтерарт» АӨТБ бас директоры. * Қазкредсоцбанк «Райымбек» филиалының директоры. * ҚР Мемлекеттік инвестициялар комитетінің менеджері. * «Дипломатиялық екілдіктер мен жұмыс департаменті» РМК бас директорінің бірінші орынбасары. * ҚР СІМ ТМД департаменті бастып кеңесшісі. * 1999 жылдан - «Қазақстандық стандарттау, метрология және сертификаттау орталығы» РМК бас директоры. * 2000 жылдан - «Ұлттық сараптау және сертификация орталығы» АҚ президенті. * 2009 жылдан бері - ҚР көлік және коммуникация вице-министрі. Марапаттары «Құрмет» орденімен марапатталған (2008). Дереккөздер
Таужыныстардың жинауыштық (коллекторлық) қасиеттері

тау жынысы құрамында судың болуы мен жиналуы оның жинауыштық қасиеттеріне, яғни суды және кез-келген басқа сұйық (мұнай) пен газды сыйыстыру, өзі арқылы өткізу қабілетіне байланысты. тау жынысытардың сыйыстырғыштық қабілеті, яғни сұйық немесе газ сыйыстыру қабілеті, олардың кеуектілігіне байланысты.Кеуектілік n деп кеуектердің жиынтық көлемінің Vк тау жынысытың жалпы көлеміне Vж қатынасын айтады. Ол процентпен өрнектеледі: n=(Vк /Vж )-100%. Сынықты тау жынысытың кеуектілігі оның түйірөлшемдік құрамына байланысты. Түйірөлшемдік қ9рам тау жынысытарды құрайтын бөлшектердің өлшемдері мен пішіні арқылы анықталады.Шөгінді тау жынысытардың, әсіресе құм пен құмайттың кеуектілігі, олардың өлшемі бойынша біркелкілігі мен жекелеген құм түйірлердің жұмырлығы артқан сайын жоғарылай береді. Керісінше,тау жынысытарды құрайтын бөлшектер өлшемі бойынша әркелкіленіп және нашар жұмырланған сайын, олардың кеуектілігі де төмендейді.тау жынысытағы кеуек кеңістіктің жаралуы оның қалыптасуы мен ары қарай даму ерекшеліктерімен анықталады . Осы процестерге байланысты бастапқы және туынды кеуектер ажыратылады. Бастапқы кеуектер тау жынысытың түзілу процесінде қалыптасады. Оларға мынадай кеуектер жатады: түйір аралық -шөгінді тау жынысытардың сынықтары арасындағьг; кристалл аралық -жіктілік жазықтықтары бойынша; биогендік текті - органикалық зат ыдыраганнан кейін пайда болғандар; қабат аралық - шөгінді тау жынысытардың қабатталу жазықтықтары арасындағы. Туынды кеуектер тау жынысықа түрлі факторлардың ықпал етуі нәтижесінде жаралады. Туынды кеуектер мынадай түрлерге бөлінеді: жарықшактық - тығыз тау жынысытардың тектоникалық қозғалыстарда уатылуы нәтижесінде пайда болады; эрозиялық - экзогендік мору процестері әрекетінен жаралады; шаймалану - еру және еріген минералдарды жерасты суы ағынының шайып әкетуінен пайда болады.Түрлі тау жынысытардың кеуектілігі де әртүрлі болып, оның моні 20-30 % және одан да асады. Жақсы іріктелген қүмның кеуектілігі 15-120 %, ал күрғақ саздың кейбір түрлестерінде тіпті 50 60%-тен асады.Бірақ тәжірибе көрсеткендей, кеуегі бар тау жынысытардың барлығы бірдей сүйықты немесе газды өткізе бермейді. Шын мәнінде, бір-бірімен қосылмайтын кеуектер тау жынысы кеуектілігін, яғни оның сүзілу қабілетін сипаттай алмайды. тау жынысытардың мұндай қабілеті өтімділік қасиетімен сипатталады. Дереккөздер География
Қаржы заңнамасы жүйесіндегі қаржылық-құқықтық актілер

Қаржы заңнамасы жүйесіндегі қаржылық-құқықтық актілер. Қаржылық қызметті жүзеге асыру кезінде өзінің өкілеттікті шегінде қаржылық ресурстарды жұмылдыру, бөлу және пайдалану, оларды жұмсауға бақылау жүргізу, қаржы жоспарларын және мемлекет алдындағы қаржылық міндеттемелерді орындау жөніндегі қаржылық қатынастарды реттейтін, сонымен бірге бұл қатынастардың қатысушыларына басшылық ететін белгілі бір қаржылық- құқықтық актілер қабылданады. Қаржылық-құқықтық актілер дегеніміз қарастырылған нысанда қабылданған және заңдық салдары бар уәкілетті органдардың олардың құзырына кіретін қаржылық қызметтің мәселелері жөніндегі шешімдер. Бұл актілер қаржылық-құқықтык нормаларды белгілейді, өзгертеді немесе бұзады немесе нақтылы құқықтық қатынастардың пайда болуының, тоқтатылуының, өзгеруінің негізін атқарады. Қаржылық- құқықтың актілердің жиынтығы қаржы заңнамасын құрайды. Қаржылық қызметтің сол немесе өзге құқықтық нысандарды қолдану реттелінетін қатынастардың маңызымен және мазмұнымен айқындалады. Мәселен заңи акт ұзақ және тұрақты қаржылық қатынастарды бейнелеп көрсетеді және оны Парламент бекітеді; қысқа қатынастарды, мысалы республикалық бюджет туралы заңды да елдің әлеуметтік-экономикалық өмірі үшін мұндай актінің мәнділігіне қарай осы орган бекітеді. Заңи емес қаржы нысандары ағымдағы қаржылық қызметте іс-әрекет етеді; оларға мыналар жатады: қаржы және салық органдарының аппаратында кеңестер өткізу, кәсіпорындардың қаржы службасына нұсқаулық беру, бюджеттерді депутаттардың жиналысының бекітуіне әзірлеу кезіндегі комиссиялардың мәжілістерін өткізу және т. б. Қаржылық-құқықтық актілер заңи негіздер бойынша нормативтік және дара, заңнамалық және қосалқы, жоспарлы-қаржылық болып бөлінеді. Нормативтіктерге біртекті қаржылық қатынастардың тобын реттейтін актілер жатады; бұл актілерде олардың қатысушыларының жалпы ережелері, яғни құқықтық нормалары болады және әдетте ұзақ уақыт іс-әрекет етеді. Олар кәсіпорындар мен азаматтардың мемлекет алдындағы қаржылық міндеттіліктерін, белгіленген төлемдерді есептеудің тәртібін, төлеушілердің тұрпатты белгілерін және басқа шарттарын белгілейді. Дара актілер құқықтық нормаларды белгілі бір төлеушіге немесе қаражаттарды алушыға қатысты нақтылайды. Заңнамалық актілер - бұл Парламент шығаратын заңдар мен қаулылар, Президенттің Жарлықтары. Заңға тәуелді актілер - бұл заңға негізделген және заңды атқаруға қабылданған актілер: басқарудың салалық және жоғарғы органдарының бұйрықтары, Қаржы министрлігі мен Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің нұсқаулықтары, лауазымды адамдардың қайсы бір іс-әрекеттерге рұксат етуі туралы қорлары және т.б. Жоспарлы-қаржылық актілердің қалғандарынан айырмашылығы сол олар өзара қаржы саласындағы белгілі бір кезеңге арналған нақтылы тапсырмалар болады, яғни олар қаржылық ресурстарды жұмылдыру, бөлу және пайдалану жөніндегі жоспарлар болып табылады; бұған бюджеттердің барлық түрлері, кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы жоспарлары, бюджеттік қаржыландырудағы мемлекеттік мекемелердің шығындарын қаржыландырудың дара жоспарлары (шығыстардың сметалары) жатады. Дереккөздер
Таужыныстардың өтімділік қасиеті

Халықаралық бірліктер жүйесінде өтімділіктіц бірлігі ретінде кеуек таужыныстың, оның ауданы 1 м² және ұзындығы 1 м үлгісі арқылы сүзілген кезде қысым 1Па-ға азайса, тұтқырлығы 1па*с сұйықтың шығымы 1 м7с болатын өтімділік қабылданған. Бұл өлшемнің физикалық мағынасы бойынша өтімділік - кеуек кеңістік каналдары қимасының ауданы арқылы болатын сүзілуді, яғни таужыныстың көлем бірлігінен (м3) уақыт бірлігі ағымында (с) сүзіліп өткен судың мөлшерін (м3/с) сипаттайтынын көрсетеді.Кеуектілік пен өтімділік арасындағы байланыс біршама күрделі. Мысалы, саздың кеуектілігі (50-60%-тей) ірі түйірлі қүмнан (30 %-тей) шідеқайда жоғары болғанымен, саз іс жүзінде өткізгіш емес. Барлық таужыныстар түрлі дэрежеде суды өткізуге қабілетті болганымен, олардың өтімділік дәрежесі әртүрлі болады. Өтімділік дәрежесі бойынша таужыныстар үш топқа бөлінеді: өтімді таужыныстар - олар арқылы су жеңіл сүзіледі (құм, қиыршық, малтатас, таужыныстардың жарықшақты түрлестері); шала өтімді (құмдақ, лёсс, ыдырамаған шымтезек, т.б.); іс жүзінде өтімсіз (саз,тығыз сазды тақтатас, сазтас, цементтелген шөгінді таужыныстар,магмалық және метаморфтық таужыныстардың жарықшақсыз түрлестері, сонымен қатар мәңгі тоң белдемдеріндегі таужыныстар).Бірінші және екінші топтағы таужыныстар жинауыш цабаттарды құраса, үшінші топтағы таужыныстар сутірек қабаттар жасайды. Дереккөздер География
Инфильтрациялық су

Инфильтрациялық су атмосфералық жауынның немесе өзен және көл суының тау жынысы кеуектері мен жарыкшақтары бойынша сіңуі нәтижесінде жаралады. Жер бетіне жыл бойы түсетін судың жалпы көлемі 108,4 мың км3 деп бағаланады. Оның үштен екі бөліктен астамы (71,1 мың км3) буланады, яғни атмосфераға қайта кетеді. Ал үштен бірі (37,3 мың км3) жер беттік ағынды қалыптастырады. Оның бір бәлігі топырақты ылғалдандыруға кетіп, қабат-коллекторға енеді де сіңбелік (инфильтрациялық) суды қалыптастырады. Тақырыпқа қатысты *Конденсациялық су *Седиментациялық су *Магматогендік су *Аралас су Дереккөздер География
Аралас су

Аралас текті жерасты суы. Жоғарыда аталған жерасты суының барлығы жер қыртысының белгілі бір бөлікшелерінде, бірақ әр түрлі деңгейлерде жаралауы мүмкін. Күрделі жылыстау жолдарында олар көбінесе араласып кетіп, аралас текті жерасты суының жаралуына әкеледі. Мәселен, сіңбелік (инфильтрациялық) су жер қыртысыныңі жоғарғы қабаттарынан, гравитациялық күштің ықпалынан Жердің терең қойнауларына енуге ұмтылады. Магматогендік су, керісінше, терең қойнауларда жаралады да жоғары қарай қысымы мен температурасы аз белдемдерге көтерілуге үмтылады. Олар бір-біріне қарсы қозғалып, араласып кетеді де аралас типті жер асты суын жасайды. Осындай жағдай жерасты суының басқа типтеріне де бола алады. Тақырыпқа байланысты *Конденсациялық су *Седиментациялық су *Магматогендік су *Инфильтрациялық су Дереккөздер География
Конденсациялық су

Конденсациялық су. Оның жаралуы атмосфералық ылғалдың «таужыныстар кеуектері мен жарықшақтарында шөл далатемпературасының тәуліктік күрт ауытқулары жағдайында конденсациялануымен түсіндіріледі. Тақырыпқа байланысты *Аралас су *Седиментациялық су *Магматогендік су *Инфильтрациялық су Дереккөздер География
Магматогендік су

Магматогендік (тұмса) жерасты суы. Тұмса су жер қыртысының терең қойнауларынан келеді. Оның пайда болуы балқыған магманың суынуына байланысты. Магма - эртүрлі газдарға қаныққан силакат балқыма. Магма салқындаған кезде оның құрамынан газ тәрізді компоненттер мен су буы бөлініп шығады да конденсацияланып, ыстық суға айналады. Бүл су таужыныстардағы жарықшақтар мен кеуектер бойынша температурасы мен қысымы жоғары алкаптардан көтерілген сайын тұздар мен газдарға байып, жер қыртысының жоғарғы горизонттарына жетеді. Мұнда бұл су шөгінді таужыныстарға еніп, олардың қуыстарын (каверналарын,жарықшақтарын, кеуектерін) толтырады. Тақырыпқа байланысты *Аралас су *Седиментациялық су *Конденсациялық су *Инфильтрациялық су Дереккөздер География
Седиментациялық су

Седиментациялық (жұрнақ) су көне алаптарда жиналған шөгінділер құрамындағы судың осы шөгінділермен бірге көмілуінен жаралады. Шөгінді таужыныстардың көп бөлігі суда қалыптасқан шөгінділерден жаралған. Мұндай жағдайда көне теңіз немесе көл сушараларының суы шөгінділер мен олардан қалыптасқан таужыныстарда сақталуы немесе оларды қоршаған таужыныстарға сіңуі мүмкін. Осы екі жағдайда да мұндай жерасты сулары седиментациялық немесе жұрнақ (қалдық) түрлерге жатады. Жұрнақ су орнында қалуына немесе басқа қатқабаттарға жылыстауына байланысты екі түрлеске бөлінеді. Бірінші түрлесіне сингенезисті жерасты суы жатады, ол өзін сыйыстыратын шөгінділермен бір мезгілде көміледі. Бұл су шөгіндімен бірге көмілген судың бір бөлігін ғана күрайды. Қалған бөлігі шөгінді нығыздалғанда сығылып шығып, үстіндегі немесе астындағы қатқабаттарға өтеді. Мұндай су эпигенезисті деп аталады. Тақырыпқа байланысты *Аралас су *Конденсациялық су *Магматогендік су *Инфильтрациялық су Дереккөздер География
Жер асты суының жатыс жағдайлары

Жатыс жағдайлары бойынша жер асты суы төрт типке бөлінеді: топырақ суы, қалқыма су, грунт суы және қабатаралық су .Жатыс жағдайына жер асты суының режимі, яғни оның минералдануы, температурасы, деңгейі және басқа көрсеткіштерінің уакыт ағымында өзгеруі байланысты.Алаптар сулы горизонттармен ғана емес, сондай-ақ морыған кристалды таужыныстардың ірі массивтерімен де байланысты болуы мүмкін. Мұндай жағдайда жарықшақтық пен желілік судың алабы жаралады Тақырыпқа байланысты *Топырақ суы *Қалқыма су *Грунт суы *Қабатаралық су Дереккөздер География
Топырақ суы

Топырақ суы жер беті маңында орналасып, топырақтағы қуыстарды толтырады. Әдетте бұл су гигроскоп, жарғақ немесе қылтүтік түрінде болады. Топырақ суының режимі өте тұрақсыз, яғни маусымдык температура ауытқуына тәуелді. Су жаз кезінде топырақ ысыса толық буланып кетеді, қыста қатып қалады, ал жауынды мерзімдерде топырақты мол қанықтырады. Шөлейт алқаптарда топырақ суы жартылай булану нәтижесінде тұздарға канығып, аса минералдыға айналады. Топырақ суы толық буланып, тұздар кристалданған кезде сортаңдар мен сорлар жаралады. Тақырыпқа байланысты *Жер асты суының жатыс жағдайлары *Қалқыма су *Грунт суы *Қабатаралық су Дереккөздер География
Қабатаралық су

Қабатаралық (қабаттық) су. Қабатаралық судың ерекшелігіне ең алдымен оның екі сутірек қабаттың арасында орналасатыны жағады, яғни ол астынан да (жабыны жағынан), үстінен де (табаны жағынан) шектелген. Қабатаралық суы бар сулы горизонттар әдетте өлшемдері мындаған км²-ге жететін байтақ алқаптарға таралатындығымен, режимінің түрақтылығымен сипатталады. Мұнда су біршама тереңдіктерде жатып, алқаптың шеттерінде ғана жер бетіне шыгады. Қабатаралық су таралған мұндай байтақ алқап гидрогеологиялық алап деп аталады. Тақырыпқа байланысты *Жер асты суының жатыс жағдайлары *Қалқыма су *Грунт суы *Топырақ суы Дереккөздер География