kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Олимпиада ойындарындағы бобслей

Бобслей жарыстары 1924 жылдан бері барлық Қысқы Олимпиада ойындарында өткізілді, тек 1960 жылы ғана бағдарламаға енбей қалған. Әйелдер арасындағы жарыстар бағдарламаға 2002 жылдан бастап қосылды. Соңғы рет бобслейден 4 медаль комплектісі сарапқа салынды. Сайыстар Медальдар санағы * 1998 жылы ерлер арасындағы сайыстарда дуэттерде екі алтын медаль берілді, күміс болған жоқ; квартеттерде қола медаль екеу болды. * 2018 жылы ерлер арасындағы сайыстарда дуэттерде екі алтын медаль берілді, күміс болған жоқ; квартеттерде күміс медаль екеу болып, қола ешкімге берілмеді.
Берд

Берд — Арменияның Тавуш облысындағы қала. Берд қаласының халқы 2026 жылы 8 561 адамды құрады. Берд - Армениядағы 59 қаланың бірі және халқының саны бойынша Арменияда 42-ші орында. Географиялық сипаттамасы Тавуш өзенінің сол жағалауында, Ереваннан 211 км жерде орналасқан. Қала маңында Тавуш бекінісінің қирандылары бар. Тарихы Берд армян тілінде «бекініс» дегенді білдіреді. Бұл атау жақын маңда орналасқан Тавуш бекінісінің құрметіне берілген. Қала 9 ғасырдың аяғынан бері белгілі. Тарихы бойында оның бірнеше атауы болған: Волорут, Бердгюх, Бердагюх және Таузкала. Қоныс қазіргі атауын 1930 жылы алған. Экономикасы және инфрақұрылымы Бердте тамақ өнеркәсібі дамып келеді. Тұрғындар сонымен қатар мал шаруашылығымен, ара шаруашылығымен, бау-бақша шаруашылығымен, жүзім шаруашылығымен және темекі мен картоп өсірумен айналысады. Қалада мектепке дейінгі мекеме, 4 қоғамдық өнер және спорт мектебі, Алис университетінің филиалы, мемлекеттік колледж, тарих мұражайы, кітапханалар бар. Көрнекі орындары * Берд бекінісі — Қалаға қарсы төбеде орналасқан Берд бекінісі 9 ғасырда салынған ежелгі әскери бекініс. Бекіністен айналасы аңғар мен тау жоталарының таңғажайып көріністерімен танымал. * Хор Вирап монастырі — Бердтен 35 км қашықтықта орналасқан, Армениядағы ең әйгілі және қасиетті монастырьлардың бірі. Оның IV ғасырға жататын бай тарихы бар және әлемнің түкпір-түкпірінен келген қонақтар үшін танымал қажылық орны. * Кари көлі — теңіз деңгейінен 3190 метр биіктікте орналасқан биік таулы көл. Әдемі тау жоталарымен қоршалған көл жаяу серуендеуге, кемпингке шығуға және табиғи көріністерді тамашалауға танымал орын. Галерея Дереккөздер
Биржадағы сауда күні

Биржадағы сауда күні немесе қалыпты сауда уақыты (, RTH) — бұл қор биржасы ашық болатын уақыт аралығы, электрондық немесе ұзартылған сауда сағаттарынан (ETH) айырмашылығы бар. Мысалы, New York Stock Exchange 2020 жылы таңғы 9:30–дан 16:00-ге дейін Шығыс уақыты (АҚШ) бойынша жұмыс істейді. Сауда күндері әдетте дүйсенбіден жұмаға дейін болады. Сауда күні аяқталғаннан кейін барлық сауда тоқтап, келесі сауда күні басталғанша уақыт «тоқтатылады». Кейбір жағдайларда сауда күні қысқартылуы немесе мүлде болмай қалуы мүмкін, мысалы мереке күндері немесе мемлекеттің басшысы үшін мемлекеттік қазалы күндерде. NYSE және NASDAQ NYSE және NASDAQ жылына орта есеппен 251 сауда күні бар. Негізгі жабылу күндері: Жаңа жыл, Тәуелсіздік күні, Рождество сияқты негізгі мерекелерде биржа жабық болады. Кейбір күндері сауда рұқсат етілген, мысалы Алғыс айту күні. «Джунтинт» (Juneteenth) 17 маусым 2021 жылы АҚШ-та ұлттық мереке ретінде жарияланды, ал қор биржасы үшін бұл мереке нарықтық мереке ретінде алғаш рет 20 маусым 2022 жылы орындалды. Сауда күнінің уақыт аймақтары Әр биржаның ашылу сағаттары нақты уақыт аймағына байланысты. Адамдар электрондық сауда платформалары арқылы қашықтан сауда жасай алады. Мысалы, NASDAQ таңғы 9:30–дан 16:00-ге дейін ашық, бірақ басқа уақыт белдеулерінде сауда уақыты өзгеше болады. Мысалы, Ванкуверде сауда күні таңғы 6:30–13:00 аралығында өтеді. Солтүстік Америка стандартты уақытында болған кезде Мәскеуде сауда 17:30–24:00, ал Шанхайда 22:30–5:00 өтеді. Дереккөздер
Биржалық инвестициялық қор

Биржалық инвестициялық қор немесе ETF — қор биржаларында сатылатын және сатып алынатын инвестициялық қор түрі. ETF-тер акциялар, облигациялар, валюта, борыштық міндеттемелер, фьючерстік келісімшарттар немесе алтын құймалары сияқты тауарлар сияқты қаржылық активтерге иелік етеді. Көптеген ETF-тер жекелеген акцияларға иелік етумен салыстырғанда диверсификацияның белгілі бір деңгейін қамтамасыз етеді. Толығырақ ETF өзіне меншік құқығын акционерлер иеленетін акцияларға (пайларға) бөледі. Елге байланысты ETF-тің құқықтық құрылымы корпорация, траст, ашық типтегі басқарушы инвестициялық компания немесе бірлескен инвестициялық траст болуы мүмкін. Акционерлер қор активтеріне жанама түрде иелік етеді және пайыздар немесе дивидендтер түріндегі пайданың бір бөлігін алуға құқылы, сондай-ақ қор таратылған (жойылған) жағдайда кез келген қалдық құнға ие болады. Акционерлер жылдық есептерді де алып тұрады. ETF, әдетте, ауытқулар болуы мүмкін болса да, оның саудасын таза активтерінің құнына (NAV) жақын ұстауға арналған арбитраждық механизммен жұмыс істейді. Қор нарығының индекстерін пассивті түрде бақылайтын ең ірі ETF-тердің жылдық шығыстар коэффициенті (expense ratio) инвестицияланған соманың 0,03%-ын құрайды, ал мамандандырылған ETF-тердің жылдық комиссиясы 1%-дан немесе одан да көп болуы мүмкін. Бұл комиссиялар ETF эмитентіне алынған дивидендтерден немесе активтерді сатудан түскен қаражат есебінен төленеді. 2023 жылғы жағдай бойынша әлемдік нарықтағы көрсеткіштер: * АҚШ: Акциялық ETF-терге 5,4 триллион доллар, ал тіркелген кірісі бар (облигациялық) ETF-терге 1,4 триллион доллар инвестицияланған. * Еуропа: Акциялық ETF-терде 1,0 триллион доллар, облигациялық қорларда 0,4 триллион доллар жинақталған. * Азия: Акциялық ETF-терде 0,9 триллион доллар, облигациялық қорларда 0,1 триллион доллар бар. 2023 жылдың бірінші тоқсанында ETF саудасы АҚШ-тағы қор нарығы саудасының жалпы көлемінің 32%-ын, Еуропада 11%-ын және Азияда 13%-ын құрады. ETF қызметі мемлекеттік органдармен (мысалы, АҚШ-тағы SEC және CFTC) реттеледі және бағалы қағаздар туралы заңдарға бағынады. Жабық типтегі қорлар (closed-end funds) ETF болып саналмайды; олар қор болғанымен және биржада сатылса да, ETF-тен айырмашылығы, олар шығарылған акциялар санын өзгертпейді. Сондай-ақ, Биржалық ноталар (ETN) — бұл биржалық инвестициялық қорларға жатпайтын борыштық құралдар. Арбитраж механизмі ETF акциялары «уәкілетті қатысушылар» (authorized participants немесе AP) деп аталатын ірі брокер-дилерлер маркетмейкер ретінде әрекет еткенде жасалады немесе өтеледі. Олар тікелей ETF эмитентінен акцияларды ірі блоктармен (әдетте 50 000 акциядан тұратын), яғни «жасау бірліктерімен» (creation units) сатып алады немесе қайтарады. Жасау бірліктерін сатып алу және өтеу, әдетте, заттай түрде жүзеге асады: AP эмитентке ETF портфеліндегі бағалы қағаздардың дәл сондай түрі мен пропорциясын береді немесе алады. ETF активтерінің тізімі желіде ашық жарияланады. ETF акцияларының бағасы таза активтер құнына сәйкес келуі үшін арбитраж механизмінің тиімділігі өте маңызды. Дереккөздер
Эволюциялық алгоритмдер

Эволюциялық алгоритмдер — бұл жасанды интеллект бағытындағы (дәлірек айтқанда, эволюциялық есептеулер саласындағы) оңтайландыру және модельдеу есептерін шешуге арналған тәсілдер жиынтығы. Бұл бағыт табиғи сұрыптау және тұқым қуалаушылық секілді биологиялық эволюция механизмдерін математикалық модельдеуге негізделген. Эволюциялық алгоритмдер — бұл іздеудің эвристикалық алгоритмдері. Олар нақты бір есептің жалғыз шешімін іздемей, «популяция» деп аталатын ықтимал шешімдер жиынтығымен жұмыс істейді. Әрбір «индивид» (шешім) арнайы жарамдылық функциясы (fitness function) арқылы бағаланады. Жұмыс істеу принципі Алгоритм бірнеше негізгі кезеңнен тұратын циклдік процесті орындайды: # Бастапқы популяция: Кездейсоқ шешімдер жиынтығын құру. # Бағалау: Әрбір шешімнің тиімділігін (жарамдылығын) есептеу. # Сұрыптау (Selection): Келесі ұрпаққа ең жақсы нәтиже көрсеткен индивидтерді таңдап алу. # Генетикалық операторлар: #* Кроссинговер (Будандастыру): Екі шешімнің бөліктерін біріктіріп, жаңа шешім алу. #* Мутация: Шешімнің құрылымына кездейсоқ өзгерістер енгізу. # Тоқтату шарты: Оңтайлы шешім табылғанша немесе ұрпақтардың белгілі бір санына жеткенше процесс қайталанады. Негізгі бағыттары Эволюциялық алгоритмдер бірнеше классикалық бағыттарға бөлінеді: 1. Генетикалық алгоритмдер (Genetic Algorithms) Бұл — ең кең таралған түрі. Мұнда кез келген шешім (мысалы, маршрут немесе параметр) бинарлық код (0 мен 1) түріндегі "хромосома" ретінде көрсетіледі. Алгоритм осы кодтарды кездейсоқ біріктіру (комбинация) және өзгерту (мутация) арқылы ең тиімді шешімді іздейді. 2. Эволюциялық стратегиялар (Evolutionary Strategies) Инженерлік есептерді шешуге арналған. Генетикалық алгоритмнен айырмашылығы — мұнда деректер бинарлық код емес, нақты сандар (мысалы, салмақ, ұзындық, температура) түрінде болады. Бұл әдісте тек ең жақсы нәтиже көрсеткен "ұрпақтар" (жағымды мутациялар) ғана келесі кезеңге өтеді. 3. Генетикалық бағдарламалау (Genetic Programming) Бұл әдіс дайын сандарды емес, компьютерлік бағдарламаның өзін автоматты түрде жасауға немесе өзгертуге арналған. Бағдарлама "ағаш" құрылымы ретінде қарастырылып, оның бұтақтары (функциялары мен айнымалылары) эволюция заңымен ауысып отырады. 4. Эволюциялық бағдарламалау (Evolutionary Programming) Генетикалық бағдарламалауға ұқсас, бірақ мұнда бағдарламаның құрылымы (қаңқасы) өзгермейді. Тек бағдарламаның ішкі логикасы мен мінез-құлқы (сандық мәндері) оңтайландырылады. 5. Нейроэволюция (Neuroevolution) Бұл — жасанды нейрондық желілерді эволюциялық жолмен дамыту. Мұнда желінің ішкі байланыстары (салмақтары) немесе оның бүкіл құрылымы (топологиясы) генетикалық алгоритмдер арқылы ең үздік деңгейге жеткізіледі. Қолданылуы Эволюциялық алгоритмдер дәстүрлі математикалық әдістер тиімсіз болатын күрделі есептерді шешуде қолданылады: * Робототехника және ұшқышсыз аппараттарды басқару жүйелерін оңтайландыру. * Күрделі инженерлік конструкцияларды жобалау. * Машиналық оқытуда нейрондық желілердің құрылымын (CNN) ықшамдау және тиімділігін арттыру. * Қаржылық нарықтарды болжау және портфельді оңтайландыру. * Биоинформатика және дәрі-дәрмектерді әзірлеу. Дереккөздер
Инна Амандыққызы Базанова

Инна Амандыққызы Базанова — техникалық ғылымдарының докторы (2010), профессор (2011). Өмірбаяны, еңбек жолы 1975 жылы 15 қыркүйекте Ақтөбе қаласында туған. Қазақ көлік жəне коммуникациялар академиясын (ҚазККА), қазіргі (ALT Университеті) бітірген (1998). ҚазККА Ақтөбе бөлімшесінде ассистент, аға оқытушы (2000-05), ҚазККА-да доцент (2005-11) қызметтерін атқарды. 2011 жылдан профессор. Негізгі ғылыми бағыты – қауіпті табиғи құбылыстардан (сел, көшкін, дауыл, сырғыма, жер сілкінісі) қорғану құрылымдарын зерттеу. Ғылыми еңбектері "Жолды қара топырақ көшкінінен қорғаудың теориясы жəне практикасы" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 2 патенттің иегері. Дереккөздер
Раиса Әлиқызы Байжолова

Раиса Әлиқызы Байжолова — экономика ғылымының докторы (2010). Өмірбаяны, еңбек жолы 1955 жылы 25 қаңтарда Қызылорда қаласында туған. Қарағанды мемлекеттік университетін (1977), қазіргі Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті бітірген. Жезқазған педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1978-1996), Жезқазған университетінде аға оқытушы (1996-99), Еуразия университетінде аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1999-2005) қызметтерін атқарды. 2005 жылдан осы университетте доцент. Ғылыми еңбектері Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыты – жаһандану мен ұлттық еңбек нарығының өзара байланысы жəне жаһанданудың ұлттық еңбек нарығына тигізетін əсері. "Жаһандану жағдайында ұлттық еңбек нарығын мемлекеттік реттеу" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 70-тен астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 6 монографияның авторы. Дереккөздер
Бюрегаван

Бюрегаван — Армениядағы Котайк облысындағы қала. Бюрегаван халқының саны 2026 жылы 8 152 адамды құрады. Бюрегхаван - Армениядағы 59 қаланың бірі және халқының саны бойынша Арменияда 43-ші орында. Географиялық сипаттамасы Ол Арарат аңғарының құнарлы алқаптарының арасында, елдің ең тығыз қоныстанған аудандарының бірінде орналасқан. Қала орналасқан Раздан өзені Нор Ачин қаласы және Нор Гехи ауылымен шекараласады. Климаты салқын жазымен және сәл суық қысымен сипатталады. Тарихы Ауыл ретінде 1945 жылы құрылған. Елді мекен Арзни Банаван (жұмысшылар қонысы дегенді білдіреді) деп аталатын Абовян ауданында жақын маңдағы бөтелке мен шыны компаниясының жұмысшыларын орналастыру үшін құрылған. Қонысты Кеңес үкіметі 1970 жылдары құрған. 1945 жылдан 1974 жылға дейін «Арзни» деп аталды. 1974 жылы аудан қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алып, қаланың әйгілі хрусталь зауытының құрметіне Бюрегаван деп өзгертілді. 1994 жылы Бюрегаванға қала мәртебесі берілді. Қала заманауи ғимараттармен салынған. Тұрғын үй аудандары мен өнеркәсіптік аймақтар бөлінген. Қаланың өзі солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр. Экономикасы және инфрақұрылымы 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін қаланың өнеркәсіптік қуатының көп бөлігі күрт төмендеді. Кеңес дәуіріндегі көптеген фирмалар жекешелендірілді, соның ішінде қазір Glass World Company деп аталатын шыны ыдыстар зауыты, Almakar деп аталатын мәрмәр және гранит зауыты және Sunenergoshin деп аталатын темірбетон зауыты, Арзне минералды суын өңдеу зауыты Ереванға көшірілді. Қалада 1996 жылы құрылған Byuregh Alco шарап, коньяк және арақ зауыты, сондай-ақ көптеген құрылыс материалдары зауыттары орналасқан. Қалада 1958 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан мектеп-интернат бар. 1966 жылы бастауыш мектеп, ал 1979 жылы орта мектеп ашылды. 1974 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан орта білім беретін колледж бар. Галерея Дереккөздер
Нанхед (футбол клубы)

«Нанхед» (;) — Англияның Нанхед қаласында орналасқан кәсіби футбол клубы болды. Клуб Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Англияның оңтүстігіндегі лигаларда айтарлықтай танымал болды, алайда 1940–41 маусымының соңында барлық ойын қызметін тоқтатып, 1949 жылы ресми түрде таратылды. Тарихы 1888 жылы Wingfield House атауымен құрылған клуб 1903 жылы Southern Suburban League Бірінші дивизионында жеңіске жетті. 1904 жылы Honour Oak клубымен бірігудің нәтижесінде клуб атауы Нанхед болып өзгертілді. 1920–1930 жылдар клуб тарихындағы ең табысты кезең саналады. Команда 1923 жылы London Senior Cup турнирін ұтып алды және 1928–29 мен 1929–30 маусымдарында қатарынан екі рет Isthmian League чемпионы атанды. 1926–27 маусымында Нанхед Англия кубогының екінші кезеңіне дейін жетіп, Пул Таун командасынан 2–1 есебімен жеңілді. Бұл маусым Нанхед үшін тағы бір ерекше жетістікпен есте қалды, олар Англия кубогының негізгі кезеңіндегі ойында лигадан тыс команда ретінде ең ірі жеңіс рекордын орнатып, бірінші айналымда Кингстониан клубын 9–0 есебімен ұтты. Ал 1931–32 маусымында Нанхед Англия кубогының бірінші айналымында Бат Сити командасынан 9–0 есебімен жеңілді. 1930 жылдардың ортасында клуб сапында Денис Комптон өнер көрсетті. Кейін ол Арсенал клубы мен Англия құрамасында ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс, жер иелерінің Brown’s Ground стадионына қатысты жалдау шартын тоқтатуы және өзге де қаржылық қиындықтар клубтың тарауына алып келді. Күнделікті жұмыс пен барлық ойын қызметі 1940–41 маусымының соңында тоқтатылды, ал клуб 1949 жылға дейін тек қағаз жүзінде ғана өмір сүріп, сол жылы Футбол қауымдастығынан ресми түрде шығып, толықтай жабылды. Сондай-ақ, Нанхед клубының Isthmian League турниріндегі қатарынан екі чемпиондық жеңісінің 90 жылдығына орай, клуб тарихының визуалды архиві интернетте жарияланды. Жетістіктері *Isthmian League **Чемпион: 1928–29, 1929–30 **Күміс жүлдегер: 1913–14, 1919–20, 1922–23, 1936–37 *London Senior Cup **Жеңімпаз: 1923 *Surrey Senior Cup **Жеңімпаз: 1908 **Финалист: 1930 Дереккөздер
Ұсыныстар жүйесі

Ұсыныстар жүйесі (немесе ұсыныс технологиялары) — пайдаланушы профилі туралы белгілі бір ақпаратты қолдана отырып, оған қандай нысандардың (фильмдер, музыка, кітаптар, жаңалықтар, веб-сайттар) қызықты болатынын болжайтын бағдарламалар немесе веб-сервистер. Бұл технологиялар пайдаланушының қалауына, мінез-құлқына және мүдделеріне талдау жасау арқылы дербестендірілген ұсыныстар қалыптастыруға қабілетті. Ұсыныстар жүйесін құрудың екі негізгі стратегиясы бар: мазмұнға негізделген сүзу және коллаборативті сүзу. * Мазмұнға негізделген сүзу: Бұл әдісте пайдаланушылар мен нысандардың профильдері жасалады. Пайдаланушы профиліне демографиялық ақпарат немесе сауалнама жауаптары кіруі мүмкін, ал нысан профиліне оның атрибуттары (жанры, актерлері, орындаушылары және т.б.) жатады. Мысалы, Music Genome Project жобасында музыкалық талдаушы әрбір композицияны жүздеген түрлі сипаттама бойынша бағалап, пайдаланушының музыкалық талғамын анықтау үшін қолданады. * Коллаборативті сүзу: Мұнда пайдаланушылардың өткендегі мінез-құлқы туралы ақпарат (сатып алулар немесе бағалаулар) қолданылады. Бұл әдіс нысанның түріне қарамастан жұмыс істей береді және профильде ескеру қиын жанама сипаттамаларды есепке ала алады. Деректерді жинау әдістері Ұсыныстар жүйесі деректерді жинау үшін айқын (explicit) және жанама (implicit) әдістердің жиынтығын пайдаланады. Айқын деректерді жинау мысалдары: * Пайдаланушыдан нысанды шкала бойынша бағалауды сұрау; * Нысандар тобын «ең жақсыдан ең нашарға» қарай реттеуді (ранжирлеу) сұрау; * Пайдаланушыға екі нысан ұсынып, қайсысы жақсы екенін таңдату; * Пайдаланушыға сүйікті нысандар тізімін жасауды ұсыну. Жанама деректерді жинау мысалдары: * Пайдаланушының интернет-дүкендерде немесе деректер базаларында қараған заттарын бақылау; * Пайдаланушының онлайн мінез-құлқын жазып отыру; * Пайдаланушы компьютерінің мазмұнын қадағалау. Ерекшеліктері мен мәселелері Ұсыныстар жүйесінің негізгі мәселелерінің бірі — «суық старт». Бұл жүйеге жаңадан қосылған пайдаланушылар немесе нысандар туралы деректердің жоқтығынан туындайды. Жүйелер әртүрлі адамдардың бір типті деректерін салыстырып, нақты адамға арналған ұсыныстарды есептейді, бұл үшін жиі қызығушылықтар графы (interest graph) қолданылады. Ұсыныстар жүйесі іздеу алгоритмдеріне ыңғайлы балама болып табылады, өйткені олар дәстүрлі іздеу жүйелерімен табыла бермейтін нысандарды анықтауға мүмкіндік береді. Әр мемлекеттердегі құқықтық реттелуі * 2023 жылдың 1 қазанынан бастап Ресейде интернет-ресурстардың иелеріне пайдаланушыларды ұсыныс технологияларының жұмысы туралы хабардар ету міндеттелді. Бұл шара пайдаланушыларды платформалар тарапынан болуы мүмкін қиянаттардан қорғауға бағытталған. Сілтемелер * https://cdn.aaai.org/AAAI/2002/AAAI02-029.pdf University of Texas, АҚШ : AAAI-02 конференциясының материалдары / Остин, Техас, АҚШ, 2002. — 2002. — 187—192 б.
Шин-Лайн

{{Компания Компания бірнеше сауда белгісін шығарады, олардың қатарында «Bahroma», «Мишка на полюсе», «Бомба», «Снеговик», «Белочка», «Пломбир Мишка», «Караван», «Смак», «Бәйтерек», «Melona», «Velvetto», «Chill», «Sweet Day» бар. Тарихы Компания 1995 жылы Бішкек қаласында Андрей Шиннің бастамасымен балмұздақ өндіретін шағын цех ретінде құрылған. 1999–2005 жылдары сүт өнімдері, сары май және мұздатылған жартылай фабрикаттар өндірісі жолға қойылды. 2004 жылы Алматы қаласында зауыт пайдалануға берілді, кейіннен кәсіпорынға жаңғырту жұмыстары жүргізілді. 2000-жылдардың соңынан бастап компания халықаралық серіктестермен ынтымақтастықты дамыта бастады. 2006 жылдан бастап Оңтүстік Кореяның Binggrae компаниясымен әріптестік орнатылды. 2011 жылдан компания Nestlé балмұздағының Орталық Азиядағы дистрибьюторы болды. 2014 жылдан Bonduelle компаниясымен мұздатылған көкөністер бағыты бойынша ынтымақтастық басталды. 2015 жылы жедел дайындалатын кеспе өндірісі іске қосылды. 2016 жылы Universal Pictures компаниясымен бірлескен жоба аясында «Миньондар» кейіпкерлері өнім қаптамасында пайдаланылды. 2017 жылы сағатына 36 мыңға дейін балмұздақ порциясын өндіруге арналған жаңа өндірістік желі пайдалануға берілді. Экспорт Компания балмұздақты Ресей, Беларусь, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Моңғолия, Тәжікстан, Әзербайжан, Грузия және Қытайға экспорттайды. 2025 жылғы сәуірде компания Сауд Арабиясына балмұздақтың алғашқы жеткізілімдерін бастаған. Сондай-ақ компания Оңтүстік Корея мен Вьетнам нарықтарына өнім жеткізу мәселесі бойынша келіссөздер жүргізген. Дубай, Кувейт және Мысыр нарықтарына шығу мүмкіндігі туралы да хабарланған. Дереккөздер
Бақыткүл Ұзаққызы Байқожаева

Бақыткүл Ұзаққызы Байқожаева — техникалық ғылымдарының докторы (2003), профессор (2006). Өмірбаяны, еңбек жолы 1963 жылы 29 мамырда Қызылорда облысында туған. Самарқан (Өзбекстан) мемлекеттік кооперативтік институтын (1984), Мәскеу кооперативтік институтының аспирантурасын бітірген (1990). Мəскеу мемлекеттік университетінде қызметкер (1990-1991), Жамбыл жеңіл жəне тамақ өнеркəсібі институтында (1991-2001, қазіргі Тараз мемлекеттік университеті), Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде (2001-04), Жетісу мемлекеттік университетінде профессор, (2004-06) оқытушы, Экономика жəне құқық академиясының проректоры, кафедра меңгерушісі (2006-11), Қазақ технология жəне бизнес университетінің оқытушысы (2011-12) болды. 2012 жылдан Еуразия ұлттық университетінің профессоры. Ғылыми еңбектері Ғылыми бағыты – қауіпсіз ауылшаруашылығы жəне тамақ өнімдерін сертификаттау, стандарттау жəне сапасын арттыру. "Астық жəне астық бұршақты қолдану арқылы жалпы жəне емдік-профилактикалық қауіпсіз тамақ өнімдерін алудың теориялық жəне эксперименталдық негіздемелері" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 130-дан астам ғылыми жарияланымның, 11 оқу құралының, 3 монографияның, 7 патенттің, 2 авторлық куəліктің авторы. Дереккөздер
Қымбат Қабидолдақызы Байсарина

Қымбат Қабидолдақызы Байсарина — тарих ғылымының докторы (2007). Өмірбаяны, еңбек жолы 1957 жылы 15 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, би Боранбай ауылында туған. ҚазМУ-ды (1979, қазіргі Қазақ ұлттық университеті) бітірген. Семей зоотехникалық-малдəрігерлік институтында (1979-1993), Семей мемлекеттік педагогикалық институтында (1993-96), Семей мемлекеттік университетінде (1996-2007) ғылыми педагогикалық қызметпен айналысты. 2007 жылдан Семей мемлекеттік педагогикалық институтында профессор. Ғылыми еңбектері Негізгі ғылыми бағыты – Қазақстанның əлеуметтік-экономикалық дамуы. "Қазақстанда ауылшаруашылығының дамуы: тарихы жəне сабақтары (1946-1965 жж.)" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 70-тен астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монография мен 2 оқу-әдістемелік құралдың авторы. Дереккөздер
Әлия Саққызы Балапанова

Әлия Саққызы Балапанова — саясаттану ғылымының докторы (2008), профессор (2011). Өмірбаяны, еңбек жолы 1968 жылы 27 наурызда Алматы қаласында туған. ҚазМУ-ды (1991, қазіргі Қазақ ұлттық университеті) бітірген. ҚазҰТУ-да ассистент, аға оқытушы, доцент (1991-2008) қызметтерін атқарды. Ғылыми еңбегі Негізгі ғылыми бағыты – геосаясат, қазіргі саяси процесстер, жаңа шекаралар қауіпсіздігі факторы, саяси ғылымдарды зерттеу əдістері, əлемдік экономикалық саясат. "Əлемдік даму жағдайындағы ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі Қазақстан Республикасының шекара саясаты" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Дереккөздер
Жаннат Төлеуқызы Балмағамбетова

Жаннат Төлеуқызы Балмағамбетова — филология ғылымының докторы (2011). Өмірбаяны, еңбек жолы 1965 жылы 6 шілдеде Қарағанды облысы, Богучар (қазіргі Шұңқыркөл) ауылында туған. Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген (1987, қазіргі Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті). Қарағанды қаласындағы орта мектепте мұғалім (1987-1992), Қарағанды политехникалық институтында оқытушы (1993-94) болды. 1998 жылдан – Қарағанды мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, деканның орынбасары, кафедра меңгерушісі. Ғылыми еңбектері Негізгі ғылыми бағыты – салыстырмалы жəне типологиялық тіл білімі, аударма жүргізу, когнитивтік лингвистика, конитивтік транслятология, лингвоконцептология, мектептердегі жəне жоғары оқу орындарындағы орыс тілі, басқа тілді аудиториядағы орыс тілі. "Көркем аударманың интегративтік-концептологиялық аспектісі" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 70-тен астам жарияланымның ғылыми авторы. Дереккөздер
Шолпан Аузарқызы Барамова

Шолпан Аузарқызы Барамова — биология ғылымының докторы (2004), профессор. Өмірбаяны, еңбек жолы 1959 жылы 1 желтоқсанда Солтүстік Қазақстан облысы, Ақжар ауданы, Саға ауылында туған. Алматы зоотехникалық-малдəрігерлік институтын (1982, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті) бітірген. Көкшетау облысы Менжинский (Кеңащы) кеңшарында малдəрігері (1982-1983) болды. 1983 жылдан – Қазақ ветеринария ғылыми-зерттеу институтында кіші, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі. Ғылыми еңбегі Ғылыми жұмыстары бруцеллезбен ауратын малдарды анықтау үшін диагностикалық препараттар алудың əдістерін зерттеуге арналған. "Ақбөкен ағзасының иммунологиялық көрсеткіштері, бруцеллез барысындағы диагностикасы жəне патологиясы" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 170-тен астам ғылыми жарияланымның, 25 патенттің авторы. Дереккөздер
Шыжың өзен (екінші)

Шыжың (Шежін) өзен – Еділ мен Жайық аралығындағы өзендер. Географиялық орны Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы жерімен ағады. Гидрологиясы Шыжың өзенінің ұзындығы 82 км, су жиналатын алабы 1360 км 2 . Көкше тауынан басталып, Бірқазан көліне 6 км-дей жетпей тартылып қалады. Жағасы жазық, аңғары құмайт. Жауын-шашын және жер асты суымен толығады. Әрқайсысының ұзындығы 10 км-ден аспайтын 5 саласы бар. Желтоқсанның басында қатып, тамыздың бас кезінде мұзы түседі. Өзен суын елді мекендер пайдаланады. Дереккөздер
Атырау облысындағы жоғалған отбасы

Атырау облысындағы жоғалған отбасы — Атырау облысының Қызылқоға ауданы қарасты Жангелдин ауылында 2025 жылдың күзінде із-түзсіз жоғалған отбасы қазақстандық қылмыстық іске байланысты белгілі оқиға. Отбасының ерлі-зайыпты мүшелері 2026 жылдың 6 қаңтарында үй маңындағы қорадан өлі күйінде табылды, ал екі ересек баласы әлі іздестірілуде. Оқиғаның хронологиясы Отбасы мүшелері 2025 жылдың қазан- қаңтар айларында байланыстан шықты: алғашқыда ұл Наурыз жоғалды, кейін ата- анасы және қызы Мақсот Мирамгүл. Туыстары 25 желтоқсанда полицияға арыз түсірді, өйткені олар бір айдан астам хабар алмаған. Екінші қыз Ақбаян күйеуімен 5 қарашада шығып, Индер ауданындағы АЗС-та камераға түскен, бірақ одан соң ізі суық. Отбасы туралы мәліметтер * Ата-ана: Зейнеткер ерлі-зайыпты, момын әрі еңбекқор отбасы ретінде сипатталған, ешкіммен қақтығысы жоқ. * Балалар: 33 жастағы ұл және 35 жастағы қыз Мақсот; кенже қыз бөлек тұрған, бес баласы бар. * Жайғасу: Жангелдин ауылы, Қызылқоға ауданы; үйде ұзақ кету белгілері жоқ. Тергеу барысы Полиция ерлі-зайыптының өліміне қатысты қылмыстық іс қозғады, күдіктілердің балалары мемлекет қамқорлығына алынды. 2026 жылдың ақпанына қарай ұл мен қыздың ізі табылмаған, тергеу жалғасуда. Оқиға жергілікті БАҚ-та кеңінен талқыланды, бірақ ресми қорытынды шықпаған. Дереккөздер
Бірөлшемді жылуөткізгіштік теңдеуі

Бірөлшемді жылуөткізгіштік теңдеуі — ұзын әрі жіңішке денеде температураның уақыт бойынша таралуын сипаттайтын дифференциалдық теңдеу. Бұл теңдеу жылудың ыстық аймақтан суық аймаққа таралу заңын математикалық түрде көрсетеді. Математикалық түрі Температураны деп белгілейміз. Онда теңдеу: мұндағы: * — координата, * — уақыт, * — жылулық диффузия коэффициенті. Жылулық коэффициент: мұндағы — жылуөткізгіштік коэффициенті, — тығыздық, — меншікті жылусыйымдылық. Физикалық мағынасы Температура айырмашылығы уақыт өте азаяды. Жылу әрқашан жоғары температура аймағынан төмен температура аймағына өтеді. Қарапайым мысал Ұзындығы стержень үшін бастапқы шарт: Егер шекаралық шарттар: онда шешімі: Бұл формула уақыт өткен сайын температураның экспоненциалды түрде азаятынын көрсетеді. Қолданылуы Бірөлшемді жылу теңдеуі: * Металл сымдар мен стерженьдердегі температура таралуын есептеуде * Құрылыс материалдарының жылу оқшаулауын талдауда * Геофизикада жер қабатындағы жылу таралуын зерттеуде * Диффузиялық процестерді модельдеуде * Электроникада микросхемалардың қызуын есептеуде Сандық әдіс Ақырлы айырымдар схемасының бір түрі: мұндағы Тағы қараңыз * Жылуөткізгіштік * Диффузия * Фурье қатары * Дифференциалдық теңдеу Дереккөздер
Шарбан Дәкішқызы Баязитова

Шарбан Дәкішқызы Баязитова — экономика ғылымының докторы (2008), профессор (1998). Өмірбаяны, еңбек жолы 1962 жылы 20 наурызда Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Абай ауылында туған. Қызылорда педагогикалық институтын бітірген (1983, қазіргі Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті). Қармақшы ауданындағы №27, №113 қазақ орта мектептерінде, №14 кəсіптік техникалық училищесінде мұғалім (1983–93), Қызылорда қаласындағы "Сейхун" институтында (қазіргі "Қазақ-Қытай" академиясы") оқытушы, кафедра меңгерушісі, ректор (1993—2008) қызметтерін атқарды. 2008 жылдан "Қазақ-Қытай академиясында" кафедра меңгерушісі. Ғылыми еңбектері Негізгі ғылыми бағыты – Қазақстанның аграрлық секторының дамуы. "Қазақстанның аграрлық саласындағы кəсіпкерлік қызметін дамыту" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 70-тен астам ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер
Гүлжан Бейсеқызы Бейсеева

Гүлжан Бейсеқызы Бейсеева — ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (2010). Өмірбаяны, еңбек жолы 1954 жылы Алматы облысы, Райымбек ауданы, Шалкөде ауылында туған. Қазақ Қыздар педагогикалық институтын (1975, қазіргі Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті) бітірген. Қазақстан ҒА Топырақтану институтында ғылыми қызметкер, жетекші ғылыми қызметкер (1978–2009) болды. 2009 жылдан Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институтының бөлім меңгерушісі. Ғылыми еңбектері Негізгі ғылыми бағыты – бүлінген жерлерді зерттеу, оларды рекультивациялау, биологиялық рекультивациялау жəне табиғи жолмен қалпына келу жағдайында техногендік бүлінген ландшафтарда бастапқы топырақ түзілу үрдісін зерттеу. "Шығыс Қазақстандағы техногендік бүлінген жерлердің топырақ-өсімдік-су жүйесіндегі ауыр металдардың биогеохимиялық миграциясы мен аккумуляциясы" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 180-нен астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. Дереккөздер
Айнаш Серғазықызы Бейсенова

Айнаш Серғазықызы Бейсенова — техникалық ғылымының докторы (2009), профессор. Өмірбаяны, еңбек жолы 1972 жылы 24 шілдеде Алматы қаласында туған. Қазақ политехникалық институтын (1993, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті) бітірген. Осы институтта стажер-зерттеуші, оқытушы (1994—1998), Қазақстан-Ресей халықаралық университетінде (2007 жылдан "Алатау" Қазақстан университеті) оқу бөлімінің бастығы, проректор қызметтерін атқарады. Ғылыми еңбегі "Теоретические основы расчета перспективных мостовых кранов" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру

Конькимен жүгіру 1924 жылдан бері барлық Қысқы Олимпиада ойындарында өткізілді. Әйелдер арасындағы жарыстар бағдарламаға 1960 жылдан бастап қосылды. Соңғы рет конькимен жүгіруден 14 медаль комплектісі сарапқа салынды. Сайыстар Ерлер 1928 жылы 10000 метрге жүгіру сайысы мұздың еруіне байланысты аяқталмай қалған, медальдар берілмеді. Әйелдер 1932 жылы 500, 1000 және 1500 метрге жүгіру сайыстары көрсетілімді дәрежеде өткізілген-ді. Медальдар санағы Қазақстан конькишілерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1994 жылы — 8 атлет, 1998 жылы — 7 атлет, 2002 жылы — 8 атлет, 2006 жылы — 4 атлет, 2010 жылы — 5 атлет, 2014 жылы — 6 атлет, 2018 жылы — 6 атлет, 2022 жылы — 5 атлет, 2026 жылы — 8 атлет қатысқан. Жарыстарда 1 қола медаль қоржынға түсті:
Иран ядролық бағдарламасы

Иран ядролық бағдарламасы — бірнеше зерттеу нысандарын, екі уран кен орнын, бір зерттеу реакторын және уранды қайта өңдеу объектілерін қамтиды, олардың құрамына уранды байыту бойынша белгілі үш зауыт кіреді. Иранға ядролық қару әзірлеу бойынша айыптаулар үнемі тағылып келді және тағылып келеді. 2025 жылғы 12 маусымда Атом қуаты халықаралық агенттігі Иранның ядролық қаруды таратпау келісімі шеңберіндегі міндеттемелерін орындамай отырғаны туралы қарар қабылдады. 2025 жылғы жағдай бойынша агенттік Иранда 27 ядролық нысанды тіркеді, олардың 7-еуі — декларацияланбаған. 2025 жылғы 13–24 маусым аралығында Израиль мен АҚШ Иранның ядролық нысандарына ядролық қару жасауға жол бермеу мақсатында бірқатар зымыран-бомбалық соққылар жасады. Тарихы Патша кезеңі Иранның қазіргі ядролық бағдарламасының сипаты айтарлықтай дәрежеде патша дәуірінде әзірленген ядролық бағдарламаға байланысты анықталады. Бұл ядролық инфрақұрылымды құру стратегиясына қатысты, яғни ядролық отын кезеңінің тиісті буындарына. Мұндай стратегия едәуір дәрежеде өзін-өзі қамтамасыз етуге, «сыни» технологияларды меңгеруге бағытталған еді, бұл елде ядролық қару пайда болуына ғылыми-техникалық негіз жасады. Сол кезде негізгі рөлді батыс елдерімен, ең алдымен АҚШ, ФРГ және Франциямен кең көлемді ынтымақтастық ойнады. Инфрақұрылым 2025 жылғы жағдай бойынша Атом қуаты халықаралық агенттігі Иранда 27 ядролық нысанды есепке алды, олардың 7-еуі — декларацияланбаған. Иранда бүкіл ел аумағына шашырай орналасқан, әуе шабуылына қарсы қорғаныс құралдарымен қорғалған және жақсы нығайтылған ядролық нысандар бар. Мұнда медициналық радиоизотоптардан бастап қоймалар мен центрифугалардағы төмен байытылған уранға дейінгі әртүрлі ядролық отынның едәуір қоры бар. Ирандағы жарияланған ядролық нысандардың толық емес тізімі (Халықаралық атом энергиясы агенттігі, Ядролық қауіп-қатерді азайту бастамасы қоры және басқа дереккөздер мәліметтері бойынша): * Тегеран зерттеу реакторы (ТИР, TRR) — қуаты 5 МВт болатын шағын тәжірибелік реактор; * Исфаһан, Uranium Conversion Facility (UCF); * Нетенз отынды байыту зауыты (FEP) — төмен байытылған уран (LEU) өндіретін зауыт, 16 428 орнатылған центрифугамен; * Нетенз зерттеу отынды байыту зауыты (PFEP) — төмен байытылған уранды өндіру, зерттеу және әзірлеумен айналысатын зауыт, 702 (немесе 16 500?) орнатылған центрифугамен; * Қом қаласындағы «Фордо» отынды байыту зауыты (FFEP) — U-235 құрамын 20%-ға дейін байытылған UF6 өндіретін зауыт, 2710 орнатылған центрифугамен; * Эрак — Иранның ядролық тәжірибелік реакторы (IR-40), ауыр су өндірілетін зауыт, 40 МВт қуатты реактор (құрылыс сатысында); * Бушер АЭС (БАЭС); * Эрдекан — ядролық отын зауыты. Дереккөздер
Сәуле Ертайқызы Бекжанова

Сәуле Ертайқызы Бекжанова — техникалық ғылымының докторы (2002), профессор (2005). Өмірбаяны, еңбек жолы 1962 жылы 18 шілдеде Петропавл қаласында туған. Алматы темір жол көлігі инженерлері институтын бітірген (1985, қазіргі ALT Университеті). Осы институтта ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі (1985–1998), Қазақ көлік жəне коммуникациялар академиясында аға ғылыми қызметкер, доцент, кафедра меңгерушісі, кəсіподақ төрайымы, профессор, декан (1998–2011) қызметтерін атқарды. 2011 жылдан осы академияның проректоры. Ғылыми еңбектері Негізгі ғылыми бағыты – темір жол көлігі, жүк тасымалдарын ұйымдастыру жəне тасымалдау технологиясы, логистика. "Жылжымалы құрамның жəне жолдың өзара əрекетін есепке ала отырып, мұнай жəне мұнай өнімдерін темір жол көлігімен тасымалдау теориясы жəне тəжірибесі" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 9 өнертабыс, 7 оқулықтар мен оқу-əдістемелік құралдардың авторы. Дереккөздер
Эльмира Қуанышқызы Бекмұрзаева

Эльмира Қуанышқызы Бекмұрзаева — медицина ғылымының докторы (2006), профессор (2010). Өмірбаяны, еңбек жолы 1970 жылы 13 маусымда Шымкент қаласында туған. Алматы мемлекеттік медицина институтын (1993, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті), Шымкент мемлекеттік медицина институтының аспирантурасын (1996) бітірген. Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясында оқытушы, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 2009 жылдан Оңтүстік Қазақстан медицина академиясында оқытушы, кафедра меңгерушісі. Ғылыми еңбектері "Қазіргі таңдағы мұнай өңдеу өндірісі жұмысшыларының асқорыту мүшелері ауруларының түзілуінің клиникалық-гигиеналық ерекшеліктері" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 60-тан астам ғылыми жарияланымның, 2 патенттің авторы. Дереккөздер
Гүлназ Еженханқызы Берікханова

Гүлназ Еженханқызы Берікханова – физика-математика ғылымының докторы (2010), доцент (2000). Өмірбаяны, еңбек жолы 1958 жылы 25 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы (қазіргі Абай облысы), Аягөз ауданы, Знаменка ауылында туған. Семей педагогикалық институтын (1975, қазіргі Шәкәрім университеті), ҚазКСР ҒА Математика жəне механика институтының аспирантурасын бітірген. Аягөз ауданы, Мыңбұлақ орта мектебінде мұғалім, Семей мемлекетті педагогикалық институтында оқытушы, кафедра меңгерушісі (1975-1995), Семей мемлекеттік университетінде аға оқытушы, деканның орынбасары, декан, доцент қызметтерін атқарды (1996-2004). 2004 жылдан Семей мемлекеттік педагогикалық институтының деканы. Ғылыми еңбектері Негізгі ғылыми бағыты – математикалық модельдеу жəне дифференциялық теңдеулер. "Дифференциальные уравнения колебаний пластины с учетом точечных связей и их конечномерные возмущения" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер
Дастакерт

Дастакерт — Армениядағы Сюник облысының солтүстік-батысындағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Дастакерт халқының саны 303 адамды құрады. Дастакерт Армениядағы 59 қаланың бірі және халқының саны бойынша 59-шы орында. Географиялық сипаттамасы Зангезур жотасының шығыс беткейлерінде, Айри тауының етегінде және Дастакерт өзенінде орналасқан. Капанға дейінгі қашықтық 127 км, ал Ереванға дейінгі қашықтық 236 км. Тарихы Бұл ауыл 2017 жылға дейін Армениядағы ең кішкене ауылдық елді мекенге айналған. Қаланы алғаш рет белгілі армян тарихшысы Степан Орбелян өзінің «Сюник провинциясының тарихы» кітабында айтқан. Оның айтуынша, ауыл Татев монастырының діни қызметкерлері үшін жазғы демалыс орны ретінде құрылған. Атауы ежелгі армян сөзінен шыққан, «жазғы демалыс орны» дегенді білдіреді. XII және XV ғасырларда Сюник, оның айналасындағы аудандар және ауылдар селжүктердің, моңғолдардың, Аққоюнлу мен Қарақоюнлудың шапқыншылығынан зардап шекті. 1813 жылы орыс-парсы соғысының нәтижесінде Ресей империясының құрамына кірді. 1868 жылы ол Зангезур уезінің құрамына кірді, ал Армения Республикасы құрылғаннан кейін ауыл Зангезур ауданының құрамына кірді. Кеңес дәуірінде (1945 жылы) мұнда мыс және молибден кеніштері құрылды. 1951 жылы Зангезур мыс-молибден зауытының филиалы құрылып, Дастакерт қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1995 жылы қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Ауыл тұрғындарының көпшілігі ауыл шаруашылығымен айналысады, негізінен пошта бөлімшесінде, қалалық әкімшілікте және мектепте. Соңғы жылдары Дастакерттегі ескі кеңестік мыс және молибден зауытының орнында кен фабрикасымен бірге Зангезур мыс және молибден комбинатының филиалы ашылды. Дереккөздер
Әлиреза Арафи

Әлиреза Арафи (; 1959, Мейбод) — ирандық діни және саяси қайраткер, Сарапшылар кеңесінің мүшесі (2022 жылдан бастап). 2026 жылғы 1 наурыздағы зымыран соққысы салдарынан Иран Жоғарғы көсемі Әли Хаменеи қаза тапқаннан кейін, Иран президенті Масуд Пезешкианмен және Жоғарғы сот төрағасы Голям Хоссейн Мохсени-Эджеимен бірге құрылған Басқару кеңесінің құрамына кірді. Өмірбаяны ​1959 жылы Иранның Йезд останындағы Мейбод қаласында дүниеге келген. ​1970 жылы Құм қаласына қоныс аударып, онда бастауыш білім алды, содан кейін діни дайындық курстарына қатыса бастады. Сонымен қатар, Арафи араб және ағылшын тілдерін белсенді түрде меңгерген. Оқуын аяқтағаннан кейін белсенді діни қызметке кірісті. Біраз уақыттан соң Құм қаласындағы Халықаралық әл-Мустафа университетін басқарды, сондай-ақ қаладағы жұма намаздарына тұрақты түрде жетекшілік етті. ​2022 жылғы наурызда Арафи Тегеран останынан Иранның Сарапшылар кеңесіне сайланды, онда Конституция сақшылары кеңесінің құрамына кірді. 2026 жылғы 1 наурызда аятолла Әлиреза Арафи Иранның Басқару кеңесінің мүшесі болды. Бұл кеңес 2026 жылғы 28 ақпанда АҚШ пен Израильдің бірлескен әскери операциясы кезінде қаза тапқан рахбар Әли Хаменеидің мұрагері сайланғанға дейін елдің Жоғарғы көсемі міндеттерін ұжымдық түрде атқаратын болады. Дереккөздер