Пётр Мартынович Алейников

Пётр Мартынович Алейников (12 шілде, 1914, Кривель, Горец уезі – 9 маусым, 1965, Мәскеу) – актер. Өмірбаяны 1914 жылдың 12 шілдесінде Могилев губерниясындағы Горец уезіндегі Кривель ауылында кедей шаруа Алейниковтар отбасында дүниеге келген. 1920-шы жылдары Алейниковтың ата-анасы қайтыс болды, 1932 жылы үлкен апасы Катерина мен үлкен ағасы Николай қайтыс болды. 10 жасында Алейников үйінен кетіп, қайыр сұраумен жүрді. 1920-шы жылдары ол Шклов мектеп-интернатына түсіп, оқумен айналысты. Бос уақытында жергілікті киномеханик Алейниковты өз кәсібіне үйретті. Осы кезден ол киноартист болуды армандады. Осы арманының кесірінен Алейников кейінірек интернаттан Мәскеуге қашты. Бірақ теміржол стансаларының бірінде оны ұстап, Барсуков балалар еңбек колониясына жібереді. Колонияда Алейников жергілікті драмкружоктың ең белсенді қатысушысы болды. 1920-шы жылдардың соңында Алейников Октябрь революциясының 10 жылдығы атындағы Могилев коммунасына түсті. Ол жақта Пётр өз драмкружогын ашты. 1930 жылы Алейников колония басшылығының ұсыныс хатымен Ленинградқа барып, сахна өнері институтының емтиханын сәтті тапсырды. Алғаш рет фильмге Пётр 1932 жылы түсті. Бір жылдан кейін Пётр Герасимовтың "Люблю ли я тебя?" фильміндегі эпизодтық рөлге шақырылды. Алейниковтың фильмдегі бір серігі, курстас қыз Тамара Макарова болды. Оған ол ғашық болып қалды. Бірақ бұны оған айтуға ол қорықты. Макарованың Герасимовпен болған романы туралы хабар Алейниковке қатты тиді. Біраз уақытқа Пётр үзбей ішіп кетіп, Герасимовтың түсіру тобынан кетті. 1935 жылы ол сахна өнері институтының түлегі атанды. Сол жылы Герасимов Алейниковты "Семеро смелых" фильміндегі басты рөлге шақырды. Картинада Пётр бірінші рет өзінің лирика-комедиялық талантын көрсетті. Аспаз Молибоганың рөлі актердің жұлдызды сәті болды. Бұл фильмнен кейін Алейниковты көптеген фильмдерге түсуге шақырады. Алайда Пётр ең әйгілі рөлі "Большая жизнь" фильміндегі Ваня Курский рөлі болды. Осы фильмнің түсірілімде ол актёр Борис Андреевпен достасты. 1940-шы жылдары Алейников кеңестік көрермендердің көзайымына айналды. 1940 жылы ол алғаш рет ертегі фильмде — "Конек-Горбунокта" түсті. Бұл фильмде Алейников басты рөлді - Иванушканы ойнады. Бұл фильмде онымен бірге әйелі Валентина және баласы Тарас ойнады. Ұлы Отан соғысы кезінде Алейниковтың таланты жаңа күшпен жарқырады. "Небо Москвы" фильмінде Пётр соңғы басты рөлін ойнады. 1946 жылы Алейников өзінің актерлік амплуасын күрт өзгертуді шешіп, режиссер Лео Арнштамның "Глинка" фильміндегі Пушкинның рөлін сомдауға келісті. Ақын рөлінде Алейников залдың күлкісіне айналды. Кейін Алейников өзінің атын фильмнің титрларынан алып тастауды сұрады. Осы кезден Алейников кинокарьерасының құлдырауы басталды. Төрт жыл ішінде ол тек үш фильмге шақырылды, барлығында ол эпизодтық рөлдер ойнады. Көбінесе бұл актердің жеке тәртіпсіздігімен байланысты болды. 1950-жылдардың басында Алейников кинематография бортының сыртында қалды. Кейде ақша табу үшін Алейников Мәскеу шығармашылық бригадалармен бірге периферияға шықты. Сол жылдары ол өзінің көптеген достарынан айырылды. Оның жиі серуендейтін орнына Мәскеудегі хайуанаттар бағы айналды. 1955 жылы жас режиссер Станислав Ростоцкий Алейниковты өзінің алғашқы фильмі "Земля и люди"-ға шақырып, ол түсірілім кезінде аузына ішімдік алмау қатаң сөзін береді. Және ол осы сөзінде тұрды. Бұл ол үшін бес жылдық іркілуден кейінгі алғашқы рөл болды. Алайда бұл түсірілім Алейниковты алкогольден арылта алмады. 1950-1960-шы жылдардың тоғысында Алейников фильмдерде үш эпизодтық рөлді сомдады. Сонымен қатар маскүнемдік көптеген басқа да аурулар тудырды. Ол 1960-шы жылдары дымқыл плевриттен айырылу үшін бір өкпесін алу отасын жасатты. Алайда қайтыс болу алдында тағдыр Алейниковқа түрікмен режиссері Болат Мансұровтың "Утоление жажды" фильмінде драмалық рөлін сыйлады. Алейников бұл картинаға онымен бірге оның балалары: ұлы Тарас мен қызы Арина түсетініне қуанды. Тәуліктің он екі және одан да көп сағаты бойы Алейников өзінің еңбекқорлығымен бүкіл түсірілім тобына әсер етті. Дегенмен ауру оның денсаулығын түпкілікті бұзды. Ол Мәскеуне ұшып, кері қайтпады. Пётр Алейников 1965 жылдың 9 маусымында "Көтеріліс" көшесіндегі биік ғимаратта қайтыс болды. Алейников Мәскеудегі Новодевичье мазарында жерленген (№ 6 участок). Отбасы Ұлы Тарас Алейников — кинооператор. Қызы Арина Алейникова — актриса. Марапаттары *Орталық Азия республикалары мен Қазақстан кинематографистерінің көрсетілім-жарысындағы "Утоление жажды" фильміндегі үздік ер рөлі үшін жүлде (1967 жыл). *III-ші Бүкілодақтық кинофестиваліндегі "Утоление жажды" фильміндегі рөлі үшін Бірінші жүлде деңгейіндегі арнайы жүлде (қайтыс болғаннан кейін) (Ленинград, 1968 жыл). Дереккөздер