kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Хлорофилл

Хлорофилл ( — жасыл және — жапырақ) — Күн сәулесінің қуатымен фотосинтез процесін іске асыратын өсімдіктердің жасыл пигменті. Хлорофиллдің бірнеше типі (Х. a, b, c, d) бар. Хлорофиллдің бұл типтері бактериялар, балдырлар, жоғары сатыдағы өсімдіктердің құрамында кездеседі. Фотосинтездеуші бактериялардың барлығына бактериохлорофилл пигменті тән. Химиялық құрылымы жағынан барлық хлорофиллдер пирролдың магнийлі тұздары болып табылады. Олардың молекулаларында төрт пиррол сақиналары өзара метилдік көпіршелері арқылы байланысып, порфирин ядросын құрайды. Пиррол сақиналарындағы азот атомдары төрт үйлестіргіш байланыс арқылы тұтасады. Порфириндік құрылымға бесінші болып циклопентан сақинасы жалғасқан. Тетрапиррол және циклопентан сақиналарынан құралған — хлорофилл молекуласының негізгі бөлігі форбин деп аталады. 4-пиррол сақинасының жанама тізбегіндегі пропион қышқылы күрделі эфирлі байланыс арқылы фитол спиртімен (С 20 Н 39 ОН) жалғасқан. Хлорофилл молекуласындағы тетрапирролдық циклдің сырт жағындағы көміртек атомдары 1 — 10 сандарымен белгіленеді. Сол атомдардың 1, 3, 5 және 8-дерінде метил топтары, екіншісіне — винил, төртіншісіне — этил топтары жалғасқан. Хлорофилл молекуласындағы магний атомы оның біраз маңызды физикалық-химиялық қасиеттерін анықтайды. Магнийдің тетрапирролдық құрылымға енуі хлорофиллдің спектрлік қасиеттерін біраз өзгертеді. Магнийдің әсері пиррол сақиналарындағы азот атомдары арқылы жүзеге асады. Порфирин құрылымындағы азот атомдарының мәні біркелкі болмайды: олардың екеуі үшінші азот (>N), қалған екеуі имминдік азот деп аталады. Сонымен қатар хлорофилл молекуласының күрделі қосындыларды түзушілік қабілеттілігі де магний атомына байланысты. Хлорофилл а пигментінің химиялық құрылысын зерттегенде оның фотосинтез процесінің үш қызметін — сіңіру, сақтау және қуатты өзгертуге бейімделгенін көрсетеді. Хлорофилл молекуласының үлкен бөлігі жарық қуатын қабылдап, оны фотосинтездің реакциясының ортасына тасымалдайды. Бұл процесте хлорофилл молекуласының қозуы мен қуат қорын жинауы қатар жүреді. Хлорофилл молекуласының кіші бөлігі фотосинтездің реакциясының ортасына қосылған және тікелей фотохимиялық реакцияларға қатысады. Фотосинтездік орталықтағы хлорофилл молекуласы сіңірілген квант қуат арқылы молекулааралық электрон тасымалдау — тотығу-тотықсыздану процесін жүзеге асырады. Фотосинтездің алғашқы процестері кезінде тотықсыздырғыш өнімдер (НАДН, НАДФН) және аденозинүшфосфор қышқылы (АТФ) синтезделеді. Осы қосылыстарда шоғырланған қуат кейін Кальвин цикліне кіретін көміртектің биохимиялық айналымында қолданылады. Сонымен, хлорофилл сіңірген жарық қуаты фотосинтез процесі арқылы органикалық өнімдердің әлеуетті химиялық қуатына айналады. Фототрофты бактерияларда фотосинтез процесіне хлорофиллдің аналогы бактериохлорофилдер қатысады. Сілтемелер
Михаил Яковлевич Антонюк

Михаил Яковлевич Антонюк (12.03.1935, Волынь облысы - 14.04.1993, Астана) — суретші, КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1964), Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1991). Өмірбаяны * Львов мемл. өнер ин-тын бітірген (1961). * 1961 жылдан қазіргі Астана қ-ндағы Қазақстан көркемөнер шеберханасы қорында суретші-безендіруші болып жұмыс жасайды. Шығармалары *«Целинное поле» зерәйнегі * «Турист» мейрамханасы (1984) * «Знака Зодиака» (Салтанат сарайы), т.б. безендірген. * «Золотая осень» (мозаика ,1981) * «На озере Балхаш» (1966) * «Мангышлак» (1970) * «Хлеб целины» (1980) т.б. туындылардың авторы. Бүкілодақтық,, респ., облысы, т.б. көрмелерге қатысқан. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.volart.com.ua/art/antonjuk/ Художник М. Антонюк]
Мақсұт Елтайұлы Әгелменов

Мақсұт Елтайұлы Әгелменов(1958 жылы туған) – химик ғылымдарының докторы (2004), профессор (2004). Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген(1980). 1980–1983 жылы осы университте оқытушы, 1983–1985 жылы КСРО Ғылым Академиясының Физикалық институтының люминисценция лабораториясында стажер-зерттеуші, 1988 жылдан Қазақстан Республикасының Ғылым Академиясының Органикалық синтез және көмір химиясы институтында инженер, аға ғылым қызметкер, зертхана меңгерушісі болды. 60 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы. Сыртқы сілтемелер * [http://www.ksu.kz/modules.php?nameNews&filearticle&sid=280 Қарағанды Мемлекеттік Университеті] Дереккөздер
Хара бадырлары

Хара Бадырлары, харофиттер (Charophytae) — балдырлардың бір типі. Хара бадырларын жасыл балдырлардан шыққан деп есептейді. Силур кезеңінен белгілі. Барлық құрлықтарда (Антарктидадан басқа) кездеседі. 1 класы (Charophyceae), 1 қатары (Charales), 3 тұқымдасы: нителла (Nіtellaceae), нителлопсис (Nіtellopsіs) және хара (Characeae) бар. 314 түрі анықталған, соның 40 түрі, 2 түраралық формасы Қазақстан суларынан табылған. Хара бадырлары — биікт. 5 — 10 см-ден 1 — 2 м-ге жететін, тік өсетін, көп клеткалы, талломды тұщы су өсімдіктері, су түбінің топырағына бекініп, қалың ну түзіп өседі. Кейбір түрлері сыртқы құрылысы жағынан жоғары сатыдағы өсімдіктерге (қырықбуынға, мүйізжапыраққа) ұқсас. Түсі жасыл, ашық жасыл, кейде әктаспен қапталып, сұрғылт жасыл болып көрінеді. Олардың талломының сабаққа ұқсас бөлігі буынға және буын аралығына бөлінген. Буындарында 8 — 11 жапырақшалары болады. Тамырдың қызметін көптеген түссіз ризоидтері атқарады. Кейбір түрлерінің ризоидтерінде домалақ, жұлдызша тәрізді крахмалға бай “түйнекшелері” болады. Сабағы сыртынан көп клеткалы қабықпен қапталған. Хара бадырлары вегетативті (ризоидтеріндегі түйнекшелері, “сабақ” буындарының бөлінуі арқылы) және жынысты (оогамия) жолдарымен көбейеді. Аталығы (антеридий) 0,5 мм, домалақ, шар тәрізді, қызыл сары түсті, аналығы (оогоний) ұзындығы 0,5 — 1 мм, сопақша келген, жұмыртқа тәрізді. Хара бадырлары балықтар мен су құстарының негізгі азығы. Хара бадырларын буын аралығындағы ірі клеткаларды цитололгиялық зерттеу үшін пайдаланады.
Саржауы

Саржауы – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Қаратау, Жетісу (Жоңғар), Іле, Қырғыз Алатаулары, Батыс Тянь-Шань тауларының қиыршықтасты беткейлерінде өсетін 5 түрі бар. Олардың биікт. 5 — 44 см, сабағы тік, сыртын түк басқан. Қанат тәрізді тілімденген жапырақтары кезектесе орналасқан. Гүлдері қосжынысты. Гүлсебеті дара гүлді, күлтесі сары, ақ, ақшыл-қызыл түсті болады. Мамыр — шілде айларында гүлдеп, маусым — тамызда жеміс салады. Тұқымшалары біркелкі, сыртын түк басқан, онда ұзына бойына созылған жіктер (5 — 8) анық байқалады. Айдары тәж тәріздес, түбіне дейін тілімденген 4 — 12 ұзынша не дөңгелек қабыршақтардан тұрады. Саржауыдың 1 түрі — әулиеата саржауы қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Пайдаланылған cілтемелер
Аралтөбе тауы

Аралтөбе – Елікті тауының оңтүстігінде орналасқан тау. Атауы - «Арал» мен «төбе» сөздерінің қосылуынан пайда болған. Атауының мағынасы: «Арал сияқты жазық жерде орналасқан шоқылар» - дегенді білдіреді. Географиялық орны Ақмола облысы Зеренді ауданында орналасқан. Дереккөздер
Саржетім

Саржетім — Орта жүз арғын тайпасының құрамындағы ру. ХІХ ғасырдағы қазақ тарихшыларының жазуына қарағанда саржетімдер көне қарлұқтардың саржетім руының бір сілемі. Бұл этноним Арғын тайпасының құрамына — саржетім, Жалайыр тайпасына — жетімек, Алшын тайпасына — саржетім, Тама тайпасына, — жетімсары, Қоңырат тайпасына — жетімдер түрінде енген. Шежіре деректері бойынша Арғын тайпасының құрамындағы Саржетім “тоқал арғын” деп аталатын бірлестігіне кіреді. Себебі шежіре бойынша Арғын атадан тараған ұрпақтары үшке бөлінеді. Ергүл анадан Қуандық, Сүйіндік, Бегендік, Шегендік, Қаракесек, Момын анадан Қанжығалы, Тобықты, Атығай, Қарауыл, Ақташы, Байтажы, Айнакөз анадан Тәңбісұпы (Өткірсұпы) туады. Тәңбісұпыдан Елемес, одан Есенбай, одан Ермен, одан Бөлтірік пен Шағыр. Саржетім Шағырдан шығады. Саржетімді кейде Саржігіт те деп атайды. Саржетімнен тарайтын руларды төмен шекті арғын деп санайды. Мұның себебі жылқыға Арғын руының жалпы таңбасы 00 "көз таңбасы" еңіне төмен қарай қосымша сызық тартуымен байланысты. Шежіре бойынша Саржетімнің әкесі Шағыр, ұлы атасы Ермен батыр. Саржетімнен Ағлан (Апай) мен Жолдыбай туады. Жолдыбайдан Сүгір мен Жиенбет рулары тарайды. Ағланнан: Ақымбет, Бегімбет, Шымболат және Жауғашты аталары тарайды. Ақымбеттен Құлқай руы, Бегімбеттен Өтей руы, Жауғаштыдан Мадияр, Алдияр (Таз), Шымболаттан Есіргеп, Байсары, Қойсары, Жансары, Бәйгелді деген рулар тарайды. Қоныстанған мекендері Қостанай облысына қарасты Обаған, Торғай өзендерінің бойында орналасқан жайылымдары. Саржетімнің кіндігінен шыққан атақты ру басы, батыр, билер: Жауғаштыұлы Мадияр би, Бегімбетұлы Өтей батыр, Алдиярұлы Қарабалуан батыр, Өтейұлы Бекбаулы би, Сүгірұлы Мешітбай, Балқанұлы Шоқай би, Қарабалуанұлы Барақ батыр, Жанұлы Жазы би (тарихта Язы Янов атымен белгілі), Сұлтанкелдіұлы Қалыбай батыр, сонымен қатар Міржақып Дулатұлы, Сейдазым Қадырбайұлы, Мырзағали Есполұлы, Таутан Арыстанбеков, Спандияр Көбеев, Бекет Өтетілеуов, Абайділда Бекжанов, Едірес Сейілов, Ілияс Омаров, Асқар Закарин, Ерік Асанбаев, Нығметжан Есенғарин, Әлібек Қасымов, Фазылхан Бәйімбетов, Сайлау Байзақов, Сәбит Байзақов, Абай Байтоғаев және тағы да басқалар. Таңбасы Арғынның "көз таңбалысы" дөңгелегінінің (ОО) жоғарғы жағынан сызық тартумен ерекшеленеді. Ұраны- Ақжол. Тұлғалар # Шоқай би ; Таз (Алдияр): # Ілияс Омаров # Мәлік Сабырұлы Фазылов # Салимжан Фазылұлы Ғалиев Дереккөздер
Арбузинка

Арбузинка — Ақмола облысы Сандықтау ауданы, Бірлік ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесін 1863 — 67 жылдары Ресейден қоныс аударған казактар қалаған. Географиялық орны Округ орталығы — Красная Поляна ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км, аудан орталығы — Балкашино ауылынан оңтүстікке қарай 36 км-дей жерде. Халқы Ауылда «Нан», «1-Май» ЖШС, астық өсіру бағытындағы 7 шаруа қожалығы бар. Дереккөздер
Валентин Иванович Немченко

Немченко Валентин Иванович (15.8.1927 жылы туған, Украина, Днепропетровск облысы Котов аулы Чернетчина селосы) – құрылыс инженері, облыстың құрметті азаматы (2002). Днепропетровск инженер-құрылыс институтын бітірген (1952). 1959–73 жылдары «Шымкент промстрой» тресінде бас инженер, басқарма бастығы болып еңбек етті. 1973–78 жылдары «Алматықұрылыстаудың» бас инженері, Шымкент қаласындағы «Главюгстрой» бастығы. 1978–87 жылдары облысы атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары, 1987 жылдан облыс әкімі жанындағы ардагерлер ұйымының төрағасы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. КСРО Министрлер Кеңесінің Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Сілтемелер
Қордай ауыл шаруашылығы колледжі

Қордай ауыл шаруашылығы колледжі – мемлекеттік оқу орны Қордай ауданының Ырғақтыби ауылында орналасқан. 1957 ж. Аңырақай темір жол станциясының маңында Қордай жотасының солтүстік сілемінің шатқалында орман шаруашылығын механикаландыру жөнінде училище құрылады. 1964 ж. ол Ырғайты кеңшарының орталығына көшіріледі де Ырғайты кеңшар техникумы атанады. Мұнда техникумның оқу процесін ұйымдастыруға мүмкіндік көп еді. Бұрын осы жерде уран өндіріліп келген кен орны жабылады да өндірістік және тұрғын үйлер босап қалады. Олар оқу орнына беріледі. Мұнда орта буын маман механиктер, зоотехниктер, ветеринарлық техниктер даярланып келді. Қазір оларға қоса нарықтық қатынастарға лайық мынадай мамандықтар даярлануда: агроном, ауыл шаруашылығын механикаландырудың инженерлері, сондай-ақ, аудит, кеден ісі, және т.с.с. Техникумның көптеген түлектері білімдерін жоғары оқу орындарында жалғастырып, білікті маман ретінде ауыл шаруашылығының түрлі саласында жемісті еңбек етуде. Кеңшар, ұжымшарларды басқарды, бірқатары нарықтық салада қызмет етіп, басқару органдарында жұмыс атқарып, өздерін қабілетті ұйымдастырушы ретінде көрсетіп жүр. Солардың ішінде бұрынғы кеңшар техникумының түлегі С.Ә. Үмбетов – Жамбыл облысының әкімі. Колледждің директоры – Б.Рысбеков Сілтемелер
Харакат

Харакат ( — қозғалыс) — араб жазуындағы қысқа дауыстыларды білдіретін дәйекше белгілер. Араб тілінде үш қысқа дауысты бар, ал әліпбиінде оларды белгілейтін әріптердің орнына Харакаттар пайдаланылады. Қысқа а — фатха, ал қысқа у — дамма деп аталып алдындағы дауыссыздың үстіне, ал қысқа и — кәсрә деп алдындағы дауыссыздың астына белгіленеді. Араб жазуының дамып, жетілуіне және мәтінді дұрыс оқуға қажетті әр түрлі диакритикалық белгілердің қолданылуына Құранның әсері ерекше болды. Шамамен 702 жылы Ирактың әмірі Юсуф ибн әл-Хәджадж нұсқауымен алғашқы дәйекше белгілер қойыла бастаған. Бастапқы белгілер бірдей әріптерді ажыратуға қажетті ноқаттар немесе сызықшалар түрінде болды. Кейінірек Харакаттар, хамза, мадда, уасла, ташдид, сукун белгілері пайда болды. Араб тілінде түбір сөз дауыссыздарға негізделген болса, сөздің әр түрлі формалары, туынды түбірлері дауыстылардың орын ауыстыруы, созылыңқы дауыстылардың қатысуы арқылы жасалады. Яғни, бірдей түбірлер әр түрлі мағынаны білдіреді. Қазіргі араб елдерінде баспасөзде, кітаптарда жазуға харакаттар қолданылмайды. Ташкил Харакаттар Араб тіліндегі харакат сөзінің мәні қазақ тілінде "қозғалыс" деген мағынаны береді, бұлар әріптерді қысқа дауысты дыбыстар. Фатха Кәсра Дамма Мадда Әлиф ханджария Уасл һамзасы Сукун Дереккөздер ms:Harakah
Хлороформ

Хлороформ, үшхлорметан, хладон-20, CHCl 3 — түссіз, өзіне тән ерекше иісі бар органикалық қосылыс; балқу t –63,55 °С, қайнау t 61,15 °С, тығыздығы 1,488 г/см³, суда іс жүзінде ерімейді, органикалық еріткіштермен кез келген мөлшерде араласады. Хлороформ майлар мен шайырларды жақсы ерітеді. Ол метанды хлорлау, этил спиртіне немесе сірке альдегидіне, ацетонға хлорлы әкпен әсер ету арқылы алынады. Хлороформның наркоздық, антисептикалық қасиеті бар. Ол адам организмінде зат алмасуға, әсіресе бауырға күшті әсер етеді. Хлороформ лабораторияда, техникада, медицинада дезинфекция үшін, т.б. пайдаланылады. Сілтемелер
Зеравшан жотасы

.]]Зеравшан жотасы – Оңтүстік Тянь-Шань таулы жүйесіне кіретін биік тау сілемдері. Өзбекстан мен Тәжікстан жерінде орналасқан. Шығысындағы Матч тау торабынан батысқа қарай 370 км-ге созылып жатыр. Ең биік жері – Чимтарга тауы (5489 м). Зеравшан жотасына тік асулар, өткір шыңдар, биік таулы мұздықтар тән. Тек жотаның батыс жақ тармақтары ғана биік, жайпақ шыңды және ертеде тегістелген жер бедерімен сипатталады. Зеравшан өзенінің бірнеше салалары жотаны кесіп өтеді. Зеравшан жотасының шығыс бөлігінен батысқа қарай шыңдары 4500 м-ден асатын Гиссар жотасы, ал солтүстігінен Түркістан жотасы өтеді. Тектоникалық құрылымы Жота герцин қатпарлығы нәтижесінде пайда болған. Тектоникалық құрылымының негізінде ірі антиклиналь жатыр. Ол орта палеозой – жоғарғы силур мен төменгі карбонға дейінгі жастағы тау жыныстарынан (сазды тақтатас, құмтас, әктас) тұрады. Әктастан түзілген аудандарға жер бедерінің карсты формалары (негізінен, үңгірлер) тән. Жотаның батыс бөлігіндегі Қырықтау үстіртінде әлемдегі ең терең карсты шұңғыма Киевская шұңғымасы (тереңдігі 950 м) орналасқан. Жота қазіргі заманғы мұзбасу процесінің ықпалы күшті. Мұздықтардан басталатын өзендер негізінен Зеравшан өзені алабына кіреді. Көлдер аз. Климаты Жота субтропиктік климаттық белдеуде орналасқан. 350 – 450 м биіктікке дейін шөл белдемі, 1500 м-ге дейінгі аралықты дала белдемі алып жатыр. Мұнда қыс біршама қысқа, әрі жұмсақ, жазы ұзаққа созылады. Қаңтардың орташа температурасы –5°С; –7°С, шілдеде 20° – 25°С шамасында. Жылдық жауын-шашынның мөлш. 350 – 700 мм-ге жетеді. 1500 – 3500 м биіктіктерде орманды шалғындық, альпілік шалғынды белдемдер қалыптасқан. Жауын-шашын мөлшері мұнда 1000 мм-ге дейін артады. Одан жоғары қар мен мұздықты суық белдем басталады. Дереккөздер
Өлі жұрнақ

Өлі жұрнақ – көне тілде белсенді қолданыс тапқан, қазір сөз тудыру қабілетінен айырылып, жеке-дара жұм-салмайтын тұлға. Өлі жұрнақ жылысу, сіңісу құбылыстарының нәтижесінде өзге жұрнақтардың құрамдас бөлшектеріне айналған, тұлғасы сақталғанымен, өзге грамматикалық мағына білдіретін қосымша саналады. Мысалы, -ыңқы (-ың+қы), -іңкі (-ің+к), басыңқы, көтеріңкі; -қылықты (-қы+лық+ты), -ғылықты (-ғы+лық+ты), тыңғылықты, қызғылықты; -қы (-қы+н), -кін (-кі+н), ұшқын, көшкін, т.б. Өлі қосымша -нч, -үнч көне түркі тілінде етістік түбірлерімен мағыналық жағынан үндесіп, зат есімдер туғызған: сақынч, қорқынч. Өлі жұрнақтың -т үлгісі іс-әрекеттің нәтижесін білдірген: сығыт (жылау), өлүт (әлім), ол қазіргі тілімізде кездесетін іркіт, сарқыт, бөгет, сырқат сөздерінің құрамында да кездеседі. -Қы, -кі, -қу, -кү, -гу, -гү, [тапынғу (табыну), йукүнгу (жүгіну), бынгу (пышақ), сүңгү (сүңгі), утурғу (отырғыш)] аффикстері ескерткіштер тілінде зат есім де, сын есім де жасаған. Қазіргі қазақ тіліндегі айғақ, ілгек, ескек (-қақ, -ғақ); кескін, қашқын (-ғұн, -гүн, -қын, -кін); қуырдақ, тастақ (-дақ), т.б. сөздердің құрамында Өлі жұрнақтар сақталып қалған. Кейбірінің фонетикалық өзгеріске ұшырағаны болмаса, Өлі жұрнақтардың көбі бұрынғы қолданылу заңдылығын сақтаған. Дереккөздер
Қарағанды (өзен, Қаракеңгір алабы)

Қарағанды – Қаракеңгір алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 54 км, су жиналатын алабы 721 км 2 . Бастауы Бастауын Құрманбай қыстауының шығысындағы бұта шоғырларындағы бұлақтардан алып, Бозтұмсық ауылынан төменде Мақат қыстауы маңында Қаракеңгір өзеніне оң жағынан құяды. Гидрологиясы Жоғарғы арнасы сайлы-жыралы өңірмен өтеді, орта және төменгі арнасы кеңейіп, жағалауы жайпақталады. Көктем айларында 15 – 20 күн ағын болады. Жылдың басқа мезгілінде құрғап, қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Сабытай Баһадүр Бәйімбетұлы

Сабытай Баһадүр Бәйімбетұлы (туған-өлген жылы белгісіз) — Байұлы тайпасы Адай руының Бәйімбет бөлімінен шыққан халық батыры. Кіші жүз қазақтарының “Сауран айналған” оқиғасы тұсында Ер Жәнібектің жоңғарларға қарсы қимылын белсене қолдады. Бұдан кейінгі кезеңде Бұланты-Білеуті, Сарысу, Шорға, Қандысу, Аңырақай, Шар, Баянауыл, т.б. соғыстарға қатысып, Әбілқайыр ханның сыртқы саясатын қолдады. Бірақ, 1740–1750 жылдары Кіші жүз хандығының іргесіне Орынбор бекінісі салына бастағанда оған алаңдаушылықпен қарады. Қазақ жерлерінің тұтастығы жолында түрікмен жасақтарымен болған бірнеше шайқастарда қазақ қолына басшылық жасаған. Дереккөздер
Бағдат Құлтайұлы Әміреев

Бағдат Құлтайұлы Әміреев (1.3.1959 жылы туған, Созақ ауданы, Шолаққорған ауылы) – дипломат. Өмірбаяны * Душанбе мемлекеттік университетінің шығыстану факультетінің араб тілі бөлімін бітірген (1981). * 1981 – 1996 жылдары Йемен, Ливан мемлекеттерінде тілмаш * Қазақ мемлекеттік университетінде (қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) оқытушы * Сыртқы істер министрінің басқарма бастығы * Ирак мемлекетінде тілмаштық қызметтер атқарған. * 1996 – 2002 жылдары Сауд Арабиясы, Кувейт, Оман, Катар, Бахрейн мемлекеттерінде Қазақстан Республикасының төтенше және өкілетті елшісі; * 2002 жылдан Қазақстан Республикасының Мысыр еліндегі төтенше және өкілетті елшісі болып қызмет істейді. * 2003 жылдың мамыр айындан бастап 2008 жылдың 12 шілдесіне дейін — қосымша Қазақстан Республикасының Ливия мемлекетіндегі төтенше және өкілетті елшісі. * 2008 жылдың 12 маусымдан бастап 2010 жылдың 7-ші қазан айына дейін — Қазақстан Республикасының Түркия еліндегі төтенше және өкілетті елшісі. * 2008 жылдың 11 қарашадан бастап 2010 жылдың 7-ші қазан айына дейін — қосымша Қазақстан Республикасының Албания еліндегі төтенше және өкілетті елшісі. * 2011 жылдың 1 ақпандан бастап 2018 жылдың 10-ші қыркүйегіне дейін — Қазақстан Республикасының Иран еліндегі төтенше және өкілетті елшісі * 2018 жылдың 3 қыркүйектен бастап осы күнге дейін — Түркі кеңесінің Бас хатшысы. Қазақ, орыс, ағылшын, парс, тәжік тілдерін біледі. Марапаттары Дереккөздер
Саржомарт

Саржомарт— Орта жүз Найман тайпасының руы. ының шежіресі]] Шежіре Найманның тағы бір үлкен елі Сарыжомарт, Сары мырза еліне қаһарман, жомарт болғаннан кейін Сары атына Жомарт жұрнағы қосылып Сарыжомарт атанды Жоғарғы Сарыжомарттың бәйбішесінен - Қаратай және тоқалдың төрт баласы - Бұйдалы, Жансары, Баржақсы, Шайгөз. Бұл төртеуі нағашысы Уақ ішіне кетіп, күні бүгін ергенекті уақ атанып кетті. Оның себебі, Саржомарттың нәсілі Ергенек таңба салып: Ергенекті Найман аталды. Сол себептен бұлар Ергенекті деді. Бірақ халықтың көбі оларды Уақ деп кетті. Саржомарттың інісі Сармантай батыр ерте қайтыс болып балалары Саржомарт бабаның қолында өскен олар - Бура және Көкжарлы. Бөлінетін рулары Ергенекті-Сарыжомарт: *Көкжарлы *Қаратай *Бура руы Сарыжомарт: *Бораншы *Сарғалдақ *Шоңмұрын *Қожас *Қожамберді *Беске *Дәулет *Шеруші *Тенеке Ұраны мен таңбасы Ұраны — Қаптағай, таңбасы - ай Тұлғалары # Фазылағзам Ақатайұлы Әлиханов # Мүбарак Ісләмұлы Әлиханов # Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин Бура руы # Күркебай Байдосұлы # Қасым Қайсенов Пайдаланылған cілтемелер
Әбутәліп Ақкөзов

Әбутәліп Ақкөзов (1929, Арыс қаласында туған – 1998 жылы қайтыс болды) – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1971), 1948 ж. Арыс қаласындағы вагон депосына жұмысқа кірді. 1950 – 53 ж. Кеңес Армиясы қатарында азаматтық борышын өтеді. Вагон депосында вагондар құрастыру бекетінің басшысына дейін көтеріліп, зейнеткерлікке шыққанға дейін еңбек етті. «Құрметті теміржолшы» атағының, «Еңбек Қызыл Ту», «Октябрь Революциясы» ордендері мен көптеген Құрмет грамоталарының иегері. Қоңырат тайпасының Құлшығаш руынан шыққан. Сілтемелер
Шаймардан Тілемісұлы Сариев

Шаймардан Тілемісұлы Сариев (25.12.1938, қазіргі Атырау облысы, Исатай ауданы, Забұрын ауылы — 22.10.1988, Алматы) — кескіндемеші. * 1959 жылы Алматы көркемсурет училищесін бітірген. * 1965 жылы Харьков көркемсурет институтын бітірген. 1967 жылдан КСРО СО мүшесі. “Жібек” (1967), “Жасыл түсті таулар” (1968), “Отбасы” (1969), “Шопан”, Көрмеге ҚР Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер музейі қорынан, Н.Смағұловтың, Н.Бисеновтың жеке жинақтарынан, Байтасовтар отбасының жеке коллекциясынан алынған туындылар қойылады. “Құмыраға салынған гүлдер”, “Забурын”, т.б. кескіндемелік еңбектердің авторы. Ол кезінде республикалық және бүкілодақтық көрмелерге қатысты. Дереккөздер
Жоспар (архитектура)

Жоспар, архитектурада – архитектуралық құрылыс ғимараттарының немесе адамдар қоныстанатын мекендердің төбесінен қарағандағы көрінісінің белгілі бір масштаб бойынша қағаз бетіне түсірілген сызбасы не макет түріндегі көрінісі. Мұндай жоспарда салынбақшы құрылыстың жалпы аумағы мен әрбір бөлмелерінің ауданы, негізгі қабырғалары, терезе мен есік орнатылатын қуыстары, пеші, су құбыры, басқышы, санитарлық және техникалық қондырғылары, кей жағдайда архит. бөлшектеріне дейін көрсетіледі. Егер ғимарат көп қабатты болған жағдайда әрбір қабатқа жеке жоспар жасалады, үй төбесін жабу күрделі болған кезде оның арнайы жоспары құрылады. Жеке ғимараттар жоспарынан басқа құрылыстың жалпы ауласының үйлесімділігі, қала орамдарының жарасымдылығы, көше мен алаңдардың орналасуы, сондай-ақ адамдар қоныстанатын тұтас мекендердің (ауыл, қала) ұнасымды болып шығуы мақсатында бас жоспар жасалады. Фотосуретке түсірілген жоспар мен жобалау жоспары екі басқа нәрсе. Біріншісі – дайын тұрған ғимараттың суретке түсірілген көшірмесі де; екіншісі – архитектура құрылысты жобалау кезінде жасалған жоспар Құрылыс жобасын жасау жоспар эскизінен басталады. Жоспар, негізінен, ғимараттың не мақсатпен салынатынына байланысты архитектура композициясының үйлесімді болып шығуы үшін жасалады. Сілтеме
Қордай асуы

Қордай асуы – Шу-Іле тауларының оңтүстік-шығысындағы Кіндіктас және Жетіжол жоталары аралығындағы асу. Географиялық орны Жамбыл облысы Қордай ауданы аумағында, Мұзбел ауылынан солтүстікке қарай 12 км жерде. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1233 метр. Мұнда қыста солтүстік-шығыстан соғатын суық желдің әсерінен желді бұрқасын борап, асудан автокөліктің өтуіне қолайсыз жағдай туындайды. Дереккөздер
Аркада индастри

«АРКАДА ИНДАСТРИ» — Аршалы гранит кен орны негізінде 2001 жылдан жұмыс істеп келе жатқан зауыт. Зауыт құрылыс материалдарын (қиыршықтас, т.б.) шығарады. 2007 ж. мұнда 827,8 млн. теңгенің өнімі өндірілді. Кәсіпорынның жоғары жетістіктерге жетуіне қосымша ұсақтау-сұрыптау желісінің қосылуы ықпал етті. «БелАЗ» ауыр жүк көліктері, бұрғылап жарғыш қондырғылары, кесек тастарды ұсақтайтын қазіргі заманғы құрал-жабдықтар алынды. Зауытты В.Ножкин басқарады. Сыртқы сілтеме * [http://www.arcada-ind.kz/ ТОО "Аркада индастри". ] Дереккөздер "Қазақ Энциклопедиясы"
Характон

Характон (грекxше charakter — кескін және электрон) — экранында әріп, цифр таңбаларды көрсетуге арналған индикаторлы электронды сәулелік түтік. Характонда электрондар шоғы, әр түрлі таңбалардың (әріп, цифр) пішіні бойынша металл матрицада ойылып алынған саңылау арқылы өтіп, экран бетіндегі белгілі бір координатасы бар нүктеге ауытқиды. Сөйтіп, экран бетінде таңбалардың кескіні түзіледі. Характон ақпараттарды тез әрі көрнекті түрде бейнелеу үшін, сондай-ақ бейнелеуіш (кескіндеуіш) құрылғының индикаторы ретінде (мысалы, аэродром маңындағы ауа райын білдіріп отыратын), тағы басқа мақсаттар үшін қолданылады.
Хлорофос

Хлорофос, үшхлофан, диптерикс, 2, 2, 2-трихлор-1-оксиэтил, (СН3О)2Р(О)СН)ОН)ССҚ3 — фосфорорганикалық инсектицидтерге жататын қосылыс. Хлорофос — кристалды ұнтақ, балқу t 83 — 84С шамасында, суда 10%-дай ерімтал, бензол мен эфирде ериді. Хлорофосты хлораль мен диметилфосфиттен алады. Техникалық хлорофос ауыл шаруашылығында және орман мен дақыл зиянкестеріне (0,6 — 9,6 кг/га), тұрмыс жәндіктеріне (тарақан, қара шыбын, т.б.), малдардың эктопаразиттеріне қарсы қолданылады. Уыттылығы орташа, қауіпті мөлшері 560 — 630 мг/кг. Сілтемелер
Қарағанды (өзен, Ойыл алабы)

Қарағанды – Ойыл алабындағы өзен. Географиялық орны Ақтөбе облысы Қобда ауданында. Ұзындығы 48 км. Бастауы Бастауын Қарағанды тауының шығыс етегіндегі бұлақтардан алып, Жарсай ауылы тұсында Қиыл өзеніне құяды. Гидрологиясы Аңғары 0,2 – 2 км, арнасы көбіне жайпақ келеді. Жер асты және қар суларымен толығады. Су ағымы көктемде 2,22 м 3 /с, жазда 0,24 м 3 /с. Суы егін суғаруға пайдаланылады. Ағымы көктемде 2,22 м 3 /с, жазда 0,24 м 3 /с. Суы егін суғаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Тәуке хан заңдары

Тәуке хан заңдары – 1684 – 1685 жылдары Тәуке ханның реформашылдық қызметінің нәтижесінде қабылданған құқықтық нормалар жиынтығы. Тәуке хан заңдарының құрамына “Жеті жарғы”, билер сотының тәжірибесі (түйінді биліктер, шежірелер), би-батырлардың ынтымағын арттыруға және көршілес елдермен дипломатиялық және сауда-саттық қатынасты нығайтуға бағытталған жазба құжаттар кіреді. Тәуке хан заңдарындағы қылмыстық және неке нормалары шариғат негізінде түзілді. Тәуке хан заңдары елеулі өзгерістер әкелді. Хан кеңесі, билер кеңесі, жыл сайын үш жүз батыр-билерінің жиынын шақыру қалыптасты. Рулар арасындағы маңызды дау-шарлар үш жүзге танымал билердің қатысуымен шешілетін болды. Билер тобы хандықты басқаруға, заң шығаруға және соттық қызметке араласты. Барлық ру, тайпалардың ұрандары мен мал-мүлікке арналған таңбалары белгіленді. Дереккөздер
Сарказм

Сарказм ( — ащы мысқыл, жанға батыру) — күлкі етудің бір түрі, зілді кекесінмен әжуалау. Құрылымы жағынан иронияның ұлғайған түрі. Иронияда зілсіз, көбіне іштарта әжуалау басым болса, Сарказмда ол шарықтау шегіне жетіп, батыл, ашық әшкерелеуге көшеді. Сарказм көне грек әдебиетінен бүгінге дейінгі сатиралық шығармалардың көпшілігінде кездеседі, әсіресе ауыз әдебиетінде молынан ұшырасады. Қожанасыр туралы әңгімелер иронияға негізделсе, Алдар Көсе жайындағы әңгімелер ащы мысқылға, уытты кекесінге құрылған. Ақындар айтыста қарсыласын ащы мысқылмен кекетіп, келемеждеу, жігерін жасыту мақсатында Сарказмды қолданған. Махамбеттің, Шернияздың өлеңдеріндегі өткір де уытты кекесіннен, ашықтан-ашық шенеп-мінеуден Сарказм айқын көрінеді. Абай өлеңдерінде ирониядан гөрі Сарказм басым көрінеді. Дереккөздер
Никита Александрович Нечаев

Никита Александрович Нечаев (1907 жылы туған, Ресей Федерациясы, Ярославль қаласы) – қоғам қайраткері. 1938–44 жылдары Облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы. 1927 жылдан КОКП мүшесі. Мәскеу қаласындағы К. Либкнехт атындағы педагогика институтын бітірген. 1937–38 жылдары Мәскеу қаласында Халық шаруашылығы Орталық басқармасының есепке алу бөлімі бастығының орынбасары болып істеді. Сілтемелер
Арнасай (Ақмола облысы)

Арнасай (2007 ж. дейін Вячеславка) — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл, Арнасай ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Аршалы кентінен солтүстік-батысқа қарай 35 км, Астана қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 47 км жерде орналасқан. Халқы Тарихы 2008 жылға дейін "Вячеславка" деп аталып келді. Іргесі 1902 жылы қаланды. Инфрақұрылымы Орта мектеп, балабақша, дәрігерлік амбулатория, кітапхана, мәдениет үйі, дүкендер бар. Ауыл арқылы Астана — Алматы автомобиль жолы өтеді. Ең жақын темір жол бекеті — Бабатай (11 км). Дереккөздер
Зарапшан өзені

Зерафшан өзені – Орталық Азиядағы өзен. Тәжікстан және Өзбекстан аумағы арқылы ағады. Ұзындығы 781 км. Су жиналатын алабының ауданы – 41860 км². Бастауын Тәжікстандағы Матч тау торабындағы мұздықтан алады. Жоғарғы ағысында таулы жермен, ал төменгі ағысында жазықпен ағады. Бастауында Түркістан және Зеравшан жоталарының арасындағы шатқалмен ағып, Тұран жазығына шығады. Өзен аңғарының едәуір бөлігі тар әрі терең, тек төменгі ағысында ғана біршама кеңейеді. Ірі салалары: Фандария, Магиан, Кштут. Өзен Самарқан қаласының маңында екі салаға бөлініп (Ақдария және Қарадария), Хатырчи елді мекенінің жанында қайта түйіседі. Ақдария мен Қарадария арасында ауданы 1200 км² шамасында Мианкале аралы орналасқан. Өзен Әмударияға 20 км жетпей құмға сіңіп кетеді. Өзен, негізінен, көктемде еритін қар суы мен таудағы мұздық суымен толығады. Көктем – жаз айларында тасиды. Қыста өзенді мұз баспайды. Өзеннің су ағыны 30-дан 700 м3/с аралығында өзгереді. Тау шатқалынан шыға берісте су ағынының жылдық орташа көрсеткіші 160 м3/с. Өзен суы төменгі ағысында көптеген каналдар арқылы Тұран жазығының құнарлы жерлерін суландыруға пайдаланылады. Өзен алабының тау алды аудандарында бірнеше бөгендер салынған. Олардың ең ірісі – Қаттақорған бөгені. Зеравшан өзенінің аңғарында Самарқан, Бұхара, Қаттақорған, Пенджикент қалалары орналасқан. Дереккөздер
Арнасай бөгені

Арнасай бөгені (Вячеслав су қоймасы) — Есіл алабындағы жасанды су айдыны. Географиялық орны Ақмола облысы Аршалы ауданындағы Арнасай ауылынан шығысқа қарай 3 км-дей, Астана қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 45 км-дей жерде орналасқан. Гидрологиялық сипаты Су айдынының аумағы – 60,7 км², ұзындығы – 11,2 км, енді жері – 9,8 км, орташа тереңдігі – 6,3 м, ең терең жері – 25 м. Су сыйымдылығы – 410 млн м³, су жиналатын алабы – 447 км², жағалау бойының ұзындығы – 80 км. Суы егістік суаруға (3,7 мың га), жайылымдарды суландыруға және өнеркәсіп кәсіпорындарын сумен қамтамасыз етуге пайдаланылады. Арнасай бөгені Астана қаласын ауыз сумен қамтамасыз ететін басты су көзі саналады. Дереккөздер
Қарағанды (өзен, Жаман Сарысу алабы)

Қарағанды – Жаман Сарысу алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. Бастауы Бастауын Байназар тауының оңтүстігіндегі Сасықбұлақ қыстауы маңындағы бұлақтардан алып, Ақсеңгір қыстауы тұсында Жаман Сарысу өзеніне сол жағынан құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 43 км, су жиналатын алабы 662 км 2 . Қарақұдық қыстауына дейінгі арнасы сайлы-жыралы, төбелі-белесті өңірмен өтеді. Одан төменде арнасы кеңейіп, жазық жермен ағады. Жалпы ұзындығы 40 км болатын шағын 10 саласы бар. Қар және жер асты суларымен толығады. Жазда қарасуларға бөлініп қалады. Өзен бойында бірнеше қыстау орналасқан. Дереккөздер
Нәйла Софықызы Үмбеталина

Нәйла Софықызы Үмбеталина - 1945 жылы Шымкент қаласында дүниеге келді. ;1994 жылы :медицина ғылымының докторы ;1995 жылы :профессор ;1968 жылы :Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірді ;1968–70 жылдар аралығында :Қарағанды мемлекеттік медицина институтында стажер-зерттеуші ;1970–73 жылдар аралығында :Мәскеу қаласындағы орталық дәрігерлер білімін жетілдіру ғылыми-зерттеу институтында аспирант ;1973–83 жылдар аралығында :Қарағанды мемлекеттік медицина институтында ассистент ;1983–96 жылдар аралығында :Қарағанды мемлекеттік медицина институтында доцент ;2003–05 жылдар аралығында :Қарағанды мемлекеттік медицина институтында ғылыми-педагогикалық сараптама мәселелері жөніндегі проректоры ;1996–2003 және 2005 жылдан :Қарағанды мемлекеттік медицина институтында кафедра меңгерушісі Нәйла Софықызы 1994 жылы «Ранняя скрининговая диагностика и медицинская реабилитация терапевтических заболеваний у студентов» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғады. 200-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. Дереккөздер: "қатысушы:"
Филипп Трофимович Нижурин

Филипп (Федор) Трофимович Нижурин – соғыс ардагері. Кеңес Одағының Батыры (10.4.1945). Соғысқа дейін Мақтаарал ауданының «Политотдел» ұжымшарында еңбек етті. Әскерге шақырылғанға дейін есепші болып жұмыс істеген. 1941 жылы маусымда Қостанай ГВК-нен Жұмысшы-Шаруа Қызыл Армиясының қатарына шақырылды. Сол жылдан бастап – Ұлы Отан соғысы майдандарында. 1945 жылдың қаңтарына қарай гвардия аға сержанты Филипп Нижурин 1-ші Украина майданының 52-ші армиясының 214-ші атқыштар дивизиясының 302-ші жеке барлау ротасының атшабар взводын басқарды. Майданда Қызылтулы 214-атқыштар дивизиясының 309-жеке барлаушылар ротасының командирі болып Висла өзенінен Одер өзеніне дейін жорық жолдарымен жүріп өтті.Силезиядағы шайқастарда ерекше көзге түсті. 1945 жылы 25 қаңтарда Нижурин взводы Ланге селосы (қазіргі Лэг, Вроцлавтың оңтүстік-шығысында) ауданындағы Одерге бірінші болып жетіп, өткелдерді барлау жүргізді, содан кейін ол батыс жағалауға өтіп, плацдармды басып алып, негізгі күштерге дейін ұстап тұрды. Нижурин Федор Трофимович 1945 жылы 3 наурызда Силезияда қаза тапты. Оттендорф ауылында (қазіргі Оцице, Польша, Болеславец қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 9 шақырым жерде) жерленген. 1993 жылғы деректер бойынша, ол Ноогруд-Бобрзански қаласынан Заган қаласының зиратында қайта жерленген. КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1945 жылғы 10 сәуірдегі Жарлығымен гвардия аға сержанты Филипп Нижуринге қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры жоғары атағы берілді. Ол да қайтыс болғаннан кейін Ленин орденімен марапатталды. Жұбайы Нижурина Агриппина Ивановна соғыс жылдары Батыс Қазақстан облысы, Пахта-Арал ауданы, Славянка ауылында тұрған. Марапаттары "25 қаңтарда шегініп бара жатқан жаудың соңынан ерген Нижурин барлаушылары бірінші болып Ланге ауылы ауданында орденге жетті. Түнде Федор Нижурин бір топ барлаушылармен жау орналасқан жерді басып өтіп, үш тұтқынды тұтқынға алды. Алынған ақпарат Нижурин өзенінің бірінші бөлігін кесіп өтуді жеңілдетті е оны және 128.2 биіктігін басып алды фашистер қалпына келтіруге тырысты Биіктен шыққан ержүрек пен плацдармның құрылуына жол бермеу қиын болды. Фашистер күшті артиллерия мен минометтердің атыстарының астында он бір рет шабуылдады, бірақ олар жақсы бағытталған атыспен кездесті." Дереккөздер
Мақтай Рамазанұлы Сағдиев

{{Мемлекеттік қайраткер - - } }} Мақтай Рамазанұлы Сағдиев (12 мамыр 1929 жыл, Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Өндіріс ауылы - 25 тамыз 2012 жыл, Алматы) – Қазақ Совет Социалистік Республикасына еңбегі сіңген қоғам қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1989—1990). Арғын тайпасы Атығай руынан шыққан. Семей мұғалімдер институтын (1949), Талғар ауыл шаруашылық техникумын (1960), Алматы жоғары партия мектебін (1961) бітірген. 1949 – 54 жылдары орта мектепте мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, директор болды. 1955 – 66 жылдары Ленин (қазіргі Есіл) ауданы партия комитетінде нұсқаушы, МТС партия бюросының хатшысы, аудандық партия бюросының хатшысы, кеңшар директоры, 1966 – 71 жылдары Соколов және Жамбыл аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы, 1971 – 80 жылдары Торғай облысы атқару комитеті төрағасының 1-орынбасары, 1980 – 83 жылдары Қазақ КСР-і балық шарушылық министрі, 1983 – 85 жылдары Қостанай облысы атқару комитетінің төрағасы, 1985 – 89 жылдары Көкшетау облысы партия комитетінің 1-хатшысы, 1989 жылы наурыз – 1990 жылы ақпан аралығында Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы, 1990 жылы мамыр – қараша айларында Қазақ КСР-і Президенттік кеңесінің мүшесі, Қазақ КСР-і Президенті жанындағы Азаматтық жөніндегі комиссияның төрағасы қызметтерін атқарды. 1991 жылдан ҚР ардагерлер ұйымы орталық кеңесінің төрағасы. 1999 – 2004 жылдары ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты болды. Сағдиев Ленин, 3 рет Еңбек Қызыл Ту, Октябрь Революциясы, “Парасат” ордендерімен, медальдармен марапатталған. Көкшетау, Алматы қалаларының, Есіл ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Эрмитаж

Эрмитаж – Ресейдегі және дүние жүзіндегі ең ірі көркемсурет және тарихи-мәдени мұражай, әлемдегі ең көп көрілетін 10 музейдің бірі. Санкт-Петербург қаласында 1764 ж. Екатерина ІІ-нің (көптеген көркем шығармаларды сатып алған) жеке қоры негізінде ұйымдастырылған. 1852 ж. Эрлифтды көпшіліктің көруіне рұқсат берілді. 20 ғ-дың 20 – 30-жылдары мұражай қайта жинақталып, экспонат саны арта түсті. Эрмитажда алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі және ежелгі шығыс (Ежелгі Мысыр мен Урарту өнерінің туындылары), көне, орта ғасыр өнері (Орт. Азия, Иран, Қытай мен Үндістанның өнер шығармалары) ескерткіштері молынан жинақталған. Эрмитажтдағы ежелгі скиф және Солтүстік Қара т. жағалауынан табылған көне ескерткіштер аса құнды бағаланады. Коллекция қатарында Батыс Еуропа өнері туындыларынан Рафаэль, Леонардо да Винчи, Микеланджело, Джорджоне, Тициан, Веласкес шығармалары, Рембрандт пен Рубенстің ең үздік полотнолары, 17 – 18 ғ-лардағы француз және 18 ғ-дағы ағылшын кескіндемелері, т.б. бар. Мұнда нумизматикалық коллекциялар, сән және қолданбалы өнер туындылары, суреттер (40 мыңға тарта парақ) мен гравюралардың (500 мыңға жуық парақ) бай қоры жинақталған. 1941 жылдан орыс мәдениетінің тарихы бөлімі жұмыс істейді. Эрмитажтда 2 млн. 400 мың шамасында зат сақталған. Мұражай ғыл. және мәдени-ағарту жұмыстарын жүргізеді. Реставрация шеберханасы, лекция залдары, рентген бөлмесі, кітапхана, фототека, т.б. жұмыс істейді. Эрмитаж ғимараты әйгілі архит. ансамбль құрамын (Қысқы сарай, т.б.) толықтырады. 1939 жылдан Эрмитажда Түркістандағы алып қазан сақталып келді; ол 1989 ж. қайтарылып, Қожа Ахмет Иасауи кесенесіндегі бұрынғы өз орнына қайта қойылды. 1964 ж. Эрмитаж Ленин орденімен марапатталды. Әдеб.: Персианова О.М., Эрмитаж – сокровищница мировой культуры, Л., 1955; Грицак Е.Н., Эрмитаж, М., 2005. С. Көбеева Дереккөздер
Қарағанды тауы

Қарағанды – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстік-батысындағы тау. Саумалкөл көлінің батысында 10 км жерде орналасқан. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-ге созылып жатыр, ені 10 км шамасында. Абсолюттік биіктігі 871 м. Жер бедері, геологиясы Оңтүстік-батысында тау біртіндеп ұсақ шоқылы жазыққа ұласады. Төменгі және ортаңғы девон жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Қызғылт қоңыр топырағында бетеге, боз, селеу, т.б. өседі. Дереккөздер
Айлық есептік көрсеткіш

Айлық есептік көрсеткіш – Қазақстандағы зейнетақы‚ жәрдемақы‚ өзгедей әлеуметтік төлемдер есептеу үшін‚ сондай-ақ айыппұл санкцияларын‚ салық төлемдері мен басқа да төлемдерді қолдану және есептеу үшін мемлекет жыл сайын белгілейтін есептік көрсеткіш. Сілтемелер * Зейнетақы * Жәрдемақы * Төлем Мәндері * 1 қаңтар 2018 жылдан — 2405 теңге. * 1 қаңтар 2017 жылдан — 2269 теңге. * 1 қаңтар 2016 жылдан — 2121 теңге. * 1 қаңтар 2012&nbsp;жылдан — 1618 теңге. * 1 қаңтар 2011&nbsp;жылдан — 1512 теңге. * 1 қаңтар 2010&nbsp;жылдан — 1413 теңге. * 1 маусым 2009&nbsp;жылдан — 1296 теңге. * 2005&nbsp;жылда&nbsp;— 971 теңге. Дереккөздер
Нимекс Корпорациясы

Нимекс Корпорациясы – бірлескен кәсіпорын. 1994 жылдан жұмыс істей бастады. Шаруашылық және фермерлік қожалықтарға несие береді, мақта ұрығымен, тыңайтқыштармен, жанар-жағармаймен қамтамасыз етеді. Сондай-ақ мақта өнімдерін ішкі және сыртқы саудаға шығарады. Корпорация қарамағында екі зауыт бар. Жетісай мақта өңдеу зауыты 2001 жылы іске қосылған, ал Шардара мақта өңдеу зауыты 2002 жылдан жұмыс істейді. Екеуі де жылына 60000 тонна мақта өңдей алады. Әрқайсының 600 жұмысшысы бар. Сілтемелер
Саркодина

Саркодина ( Sarcodіna ) — қарапайымдардың саркомастигофоралар типіне жататын бір класы. Жер шарында кең тараған. 3 класс тармағына (тамыраяқтылар, сәулетәрізділер, күнтәрізділер) жататын 10 мыңнан аса түрі бар. Теңіздерде, тұщы суларда, ылғалды топырақтарда кездеседі. Адам мен жануарлар денесінде паразитті тіршілік ететін түрлері де бар (мыс., дизентерия амебасы). Саркодиналардың денесінің сырты плазмалеммамен қапталған. Көпшілік түрінде, сауыт тәрізді ішкі және сыртқы қаңқасы болады. Барлық өкілдері жалған аяқтары, яғни псевдоподиялары арқылы қозғалады. Ядросы біреу, кейде бірнешеу. Тұщы суда тіршілік ететін түрлерінде жиырылғыш вакуолдері бар. Бактериялармен, балдырлармен және қарапайымдармен қоректенеді. Жыныссыз (екіге бөліну, кейбіреулері бүршіктену арқылы) және жынысты (гамета түзу арқылы) жолмен көбейеді. Көптеген Саркодиналар циста түзеді. Пайдаланылған cілтемелер
Хлорпикрин

Хлорпикрин, үшхлорнитрометан, CCl3NO2 — майлар қатарына жататын органикалық қосылыс, фумигант. Май тәрізді, түссіз немесе сарғыштау, тұншықтырғыш өткір иісті зат, балқу t –64С, қайнау t 112,3С, суда ерімейді, органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Пикрин қышқылы мен оның тұздарын хлорлау арқылы алады. Ылғалды ортада металды коррозияға ұшыратады. Хлорпикрин тұқым қоймаларын, диірмен, жарма заттарын, элеваторларды (15 — 25 г/м3), астық, бұршақ, темекі және мақта тұқымдарын (25 — 30 г/м3) дезинфекциялауға, зорманға қарсы (бір інге 3 — 6 г), топырақты картоп ауруларынан залалсыздандыруға (400 — 500 г/м3) пайдаланылады. Хлорпикрин улы және организмге әсері күшті болғандықтан, пайдалану кезінде тыныс органдарын қорғау қажет. Хлорпикрин кейбір тұқымдардың (бидай, арпа, сұлы) көктеуін кемітетіндіктен, оларды залалсыздандыруға қолданылмайды. Сілтемелер
Саркома

Саркома - cүйек тканінің қатерлі ісігі. Даму мерзімі әр қилы: кейде өте тез, кейде айлап қатерлі ісікке айналады. Денсаулық күрт нашарлап, температура көтеріліп, метастаз ошақтары лимфа бездеріне, сүйектерге, өкпеге т. б. ағзаларға тарауымен сипатталатын қатерлі ауру. Клиникада кездесетін түрлері: фибросаркоматалшықты дәнекер ісігі; ангиосаркома — сүйек қан тамыр элементтерінің ісігі; остеосаркома — сүйек тканінің ісігі; хондросаркома — шеміршек тканінің ісігі; ретикулосаркома — жетілмеген тор тәріздес ұлпа ісігі. Дереккөздер
Қарағанды (Аққұм төбесі)

Қарағанды – Аққұмының батысындағы төбе (тау). Географиялық орны Ақтөбе облысы Темір ауданы Шитүбек ауылының оңтүстік-шығысында 42 км жерде орналасқан. Темір өзенінің аңғарында. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 271 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 2 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км. Оқшауланған төбенің беткейі жайпақталып, жазыққа ұласады. Өсімдігі Сортаңды сұр топырақ жамылғысында боз, жусан, өлеңшөп, жантақ, т.б. өседі. Дереккөздер
Әбдіразақ Әубәкіров

Әбдіразақ Әубәкіров (20.5. 1928, Шардара ауданы – 30.7. 1980, Алматы) – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, заңгер. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (қазіргі ҚазҰУ). Түлкібас ауданы, Шымкент, Алматы қалалары соттарының төрағасы қызметтерін атқарды. 1967 – 1980 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Сотының алқа мүшесі болды. Сілтеме
Қазақстан спарассисі (Sparassіs kazachtanіcus)

.]] Базидиалды саңырауқұлақтар класы, гименомицеттер тобының афиллофоралар қатарына, рогатиктер тұқымдасына жататын саңырауқұлақ. Солтүстік Қазақстан облысының орташа гумусты, қара топырақты жерлерінде өсетін топ қайыңдардың арасынан табылған. Қазақстан спарассисінің жемістік денесі етженді қалпақша мен аяқшадан тұрады. Қалпақшасы дөңгелек сфера немесе шар тәрізді, оның диаметрі 6 – 8 сантиметр Жас кезінде саңырауқұлақтың сыртын ақшыл перде жауып тұрады. Өсе келе пердесі жыртылып, астынан жапырақ тәрізді бір-бірімен жабысып, тарамдалып өскен қалпақшасы көрінеді. Аяқшасы жемістік денесінің ортасынан шығады. Оның биіктігі 6 – 8 сантиметр, ені 1,2 – 2 сантиметр, төменгі жағы жуан, ақшыл-сұр түсті, ал жоғары қарай жіңішкере түседі, қоңырқай түсті болады. Қазақстан спарассисі – жеуге жарамсыз саңырауқұлақ. Өте сирек кездесетін, жойылып бара жатқан түр болғандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Дереккөздер Сілтемелер
Аймақтық валюта жүйесі

]] Аймақтық валюта жүйесі – бір аймақтағы елдердің валюта саласындағы қатынастарының ұйымдық - экономикалық нысаны. Мысысалы, Еурвопалық валюта жүйесі Европалық одаққа (ЕО) мүше бірқатар елдердің валюта саласындағы қатынастарында бірігу үдерістерін ынталандыруға, ұлттық валюталар бағамының ауытқуын азайтуға және оларды бір - бірімен байланыстыруға, Европалық одақты бірте-бірте меншікті валюта - құн құралдарына негізделген валюталық тұрақтылық аймағына айналдыруға, Европалық одақ елдерінің халықаралық есеп айырысуында АҚШ долларының рөлін шектеуге, яғни келешекте одаққа кіретін елдердің біртұтас ішкі нарығының валюта - қаржы өрісін қалыптастыру үшін алғы шарттар жасауға бағытталған. Сілтемелер * Экономика * Валюта * Қаржы Дереккөздер
Павел Ильич Арчаков

Павел Ильич Арчаков (20.03.1924 жыл, Атбасар ауданы, Дружный а. - 16.04.2015) — Даңқ орденінің толық иегері. * 2-дүниежүз. соғыс алдында Старощербинск ст-нда (Краснояр өңірі) тұрып, жұмыс істеді. * 1941 ж. қыркүйегінде атқыштар кавалериясы эскадронында жаудың парашют және теңіз десанттары топтарына қарсы шайқасқа қатысты. * 1942 жылдың жазынан 276 атқыштар дивизиясының 871-ші атқыштар полкінің құрамында автоматшы, бөлім командирі, рота старшинасы. * 1944 ж. 30 қарашада әскери бөлімнің жауынгерлік туын сақтап қалған. * 1947 жылдан запаста. Старощербинск ст-нда тұрады * 1988 ж. «Знамя Ленина» ұжымшарында жұмыс істеген. * Орден, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Саркофаг

Саркофаг (, дәлме-дәл — тән жегіш, алғашқы мағынасында — әк тасының бір түрінің аты) — ағаштан, тастан, мрамордан жасалып, әсем жазбалармен көркемделетін, ашық аспан астына, не арнайы құрылыс ішіне қойылатын табыт. Ең көне Саркофаг Мысырдың 4-билік етуші әулетінде сақталған. Саркофаг Египеттен Сирия, Финикия арқылы Грекияға, Римге таралған. Саркофагтың сыртқы пішіні әр түрлі: мумия тәрізді, төртбұрыш, т.б. Самарқандтағы Әмір Темір, Париждегі Наполеон І табыттары Саркофаг болып есептелінеді. Қазақстанда Берел қорымының тоң басқан обасынан ағаш Саркофагқа салынған адам мен оның жанына он үш жылқыны қоса қойған жерлеу орны ашылған. Дереккөздер
Зергер

.]]Зергер — алуан түрлі сәндік бұйымдар мен әшекей заттарды (сақина, сырға, білезік, қаптырма, т.б.) алтынмен аптап, күміспен күптеп, зерлеп, ажарын, сәнін кіргізіп, айшықтап жасаушы. Дәстүрлі қазақ қоғамында зергер жасайтын бұйымдардың дені қазір механикалық әдіспен шығарылады. Алайда, зергер жасаған дара бұйымдар өз құндылығын жоғалтқан жоқ. Дереккөздер ast:Orfebrería be:Злотніцтва bg:Златарство ca:Orfebreria fr:Orfèvrerie gl:Ourivaría it:Oreficeria pl:Złotnictwo pt:Ourivesaria
Қошан ақын

Қошан Ақын, Қошан Жантәліұлы (1874 – 1915) – Әулиеата өңіріне белгілі айтыскер ақын. Қазіргі Талас ауданының Ойық аулынан, Ысты тайпасының Ойық руынан шыққан. Қошан – кедейшілікті көп көрген. Әулиеата қаларындағы ірі байлар мен көпес-саудагерлерге жалданып жұмыс істеген. Әйімкүл ақынмен айтысында оның осындай өмір жолдары көрініс береді. Жалшылық жолмен мал айдап Наманган, Үргеніш қалаларына да барып қайтқаны және басқа тіршіліктерін айтады. Ақынның шығармашылығы белгілі қаламгерлер Шона Смаханұлы, Оспанәлі Иманәлиев және басқаларының назарына іліккен. Солай бола тұрса да негізінен суырып салма айтыс ақынының шығармашылығы байыпты зерттелмеген. Қошан ақынның мейманасы тасыған байларды мінеп-сынаған өлеңдері мен мысалдары, жұмбақ өлеңдері халық арасына кең тараған. Айтыс өлеңдері де жинаушысын, зерттеушісін күтіп тұр. . Дереккөздер