kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Планета аралық автомат станция

Планета аралық автомат станция - планета аралық космос кеңістігін, Айды, т.б. планеталарды зерттеу мақсатында аспан денелеріне ұшырылатын космостық ұшу аппараты. Оның бортына арнайы аппаратуралар орнатылады. Бұл станция өлшеу нәтижелерін радио жүйесі, ал аспан денелерінің көріністерін телевизия бойынша жерге береді. Планета аралық автомат станциясы астрономиялық бағдарлау жүйесімен траекториясын өзгертуге арналған реактивті двигательмен жабдықталады. Дереккөздер
Плазмодий

Плазмодий - миксомицет саңырауқұлақтарының қалдықсыз, көп ядролы протоплазмадан тұратын реңсіз немесе айқын түсті вегетативтік денесі. Плазмодий бірнеше милиметр квадраттан, 1, кейде 1,5 метр квадратқа дейін болады. Плазмодий қорегін бүкіл дене бетімен сіңіріп, сапрофитті қоректенеді, протоплазма өсінділері - псевдоподиялар көмегімен қозғалады. Дереккөздер
Плазмодилер

Плазмодилер - гемоспорий отрядының бір туысы. Омыртқалы жануарлар мен адамда паразиттік тіршілік етіп безгек ауруын тудырады. Плазмодилердің 60-тан астам түрі бар. Плазмодилерді насекомдар, әсіресе Culicidae тұқымдасына жататын безгек масасы таратады. Омырқалылар организміне плазмодилер особьтары жіпше тәрізді денешіктер - спорозоиттар түрінде масаның сілекейімен еніп, қан тамырлары немесе бауыр клеткаларына өтіп, онда жыныссыз жолмен көбейіп бір ядролы ұсақ клеткалар мерозоиттар түзеді. Дереккөздер
Пицунда (ұлттық қорық)

Пицунда — Грузияда Абхазияның, Гагры ауданынан оңтүстігіне қарай 20 километр қашықтықта Қара теңіз жағалауындағы Пицунда мүйісінде орналасқан ұлттық қорық. 1926 жылы негізделген, жалпы алаңы 164,7 га. Б. з. б. 1 ғасырдың аяғынан б. з-ға дейін Рим қорғаны һ. Б. з. 4 ғасырдан бастап Кавказдағы христиан діні орталықтарының бірі. 8 ғасырдың 80 жылдарында Абхаз хандығына, 10 ғасырда Грузия құрамына, 17-18 ғасырларда түріктердің қол астына, 19 ғасырдың басынан Россия құрамына енді. Флорасы Ормандар — 123 га, оның ішінде 70 гектарында пицунда қарағайы өседі; одан басқа емен, шаған, жөке т.б. ағаштар өседі. Солтүстік-шығыс жағында самшит өседі. Фаунасы Қорықтың фаунасын қабандар, еліктер, қырғауылдар, сусары сияқты жануарлар құрайды. Сыртқы сілтемелер * http://www.dpa.gov.ge/index.php?site-id5&page1&id=225 Дереккөздер
Edmodo

Edmodo — білім беретін технологиялық компания. Өз бағдарламасында коммуникациямен, бірлестікпен және де оқушыны дайындарлық құралдармен мұғалім мен оқушы арасындағы байланысты нығайтады жәнеде ата-ана мен мұғалім арасындағы келіспеушіліктерді болдырмауға арналған білім көзі. Тарихы 2008 жылы Ник Борг пен Джефф О'Гара осы сайттың ірге тасын қалады. Бұл сайт тек бой түзегенінен ақ оны Index Ventures ,Greylock Partners , SingTel Innov8 , New Enterprise Associates, KDDI, Union Square Ventures және Glynn Capital Management атты әлемге әйгілі компаниялар қолдай бастады. Артықшылығы * Тіркелу кезінде көп ақпарат сұралмайды * Мұндағы қолданушылар үшке бөлінген. Олар: оқушы, мұғалім және ата-ана * Эдмодо-тегін сайт * Тіркелу кезінде ұялы телефонның нөмері қажет қажет етілмейді Кемшілігі * Сайтқа орыс тілінде жазуға да болады, бірақ интерфейсы ағылшын тілінде. * Бұл сайт әлі де толықтай өз алдына қойган мақсатына жеткен жоқ. Жетістіктері 2013 жылы Вибху Миттал Эдмодо сайтының бас директоры болып тағайындалды және осы жылы РС Журналының "Мұғалімдерге ең қажетті қосымшалар " атты тізімінде Эдмодо сайты үздік қосымшалар қатарында болды. Эдмодо сайтының айтуы бойынша, оның 50 000 000 (миллионға) жуық қолданушысы бар. Сонымен қатар, 2015 жылдың наурызында Эдмодо сайты "32 ең үздік білім беретін онлайн құрал" атты тізімдегі көшті бастап келе жатыр. Дереккөздер
Пісіру генераторы

Пісіру генераторы — электрдоғасымен пісіруде тұрақты ток көзі ретінде қолданылатын электр генераторы. Конструкциясына қарай пісіпу генераторы ірге тасқа орнатылатын орнықты пісіру генераторы және қозғалмалы рамаға не арбаға орнатылатын жылжымалы пісіру генераторы болып ажыратылады. Пісіру генераторының жетекші двигательі ретінде айнымалы ток двигательі немесе іштен жанатын двигатель пайдаланылады. Қазірде пісіру генераторын қолданушылар саны артуды. Бірақ жаңа шыққан түрлері сұранысқа кеңінен ие болуда. Дереккөздер
Пісіру трансформаторы

Пісіру трансформаторы - желідегі кернеуін шамасын электрмен пісіруге мүмкіндік беретін шамаға дейін төмендететін бір не үш фазалы электр трансформаторы. Пісіру трансформаторының доғалы және контактілі пісіруге арналған түрлері бар. Доғалы пісіруге арналған трансформатордың екінші реттік кернеуінің шамасы 60-70 ватқа, ал екінші реттік тогының шамасы 100 амперден мыңдаған амперге дейін жетеді. Дереккөздер
Пұшық Мардан

Пұшық Мардан – орта ғасырдың алғашқы кезеңіндегі шағын қала, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Отырар ауданы, Көкмардан ауылынан 4 км оңтүстік-батыста, Арыс өзенінің сол жағасында. Деректер 1949 жылы А.Н. Бернштам басқарған Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы зерттеу жүргізді. Солтүстік жағынан бекініс орны түйісетін шағын тепе. Аумағы төрт бұрыштау, биіктігі 15 м, ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке 137 м, батыстан шығысқа қарай 110 м. Дереккөздер
Пішен тайлауыш

Пішен тайлауыш - шабылған пішенді дестеден, шөмеледен не маядан тайлайтын машина. ППВ-1,6 және ПСБ-1,6 тайлауыш пішенді жалдан тікелей арнайы камерада сыммен буып тайлайды. Бұл «Беларусь» тракторына тіркеледі не бір жерде тұрып тайлайды. ПСМ-5А маялаған пішенді бір орында тұрып тайлау үшін қолданылады. «Беларусь» тракторы не арнайы электр двигательі арқылы жұмыс істейді. Дереккөздер
Пішен тайлау

Пішен тайлау - пішенді тығыздығы мен пішінін әр түрлі етіп теңдеп байлау. Әрбір тең 35Х45Х85 сантиметр, ылғалдығы 20%, салмағы 30-45 килограмм болады. Пішенді дестеден, шөмелі мен маядан ПСБ-1,6, ППВ-1,6 және ПСМ -5А мішен таулауышпен тайлайды. Тайланған пішен тасымалданғанда және қоймаға салғанда шашылып ысырап болмайды, оның көлемі бос үйілген пішеннен 5-8 есе кіші болады. Дереккөздер
Пішен қоймасы

Пішен қоймасы - тайланған және бос пішенді сақтайтын орын. Пішен қоймасы пішен тиелген машина кіріп, пішенді түсіретіндей етіліп, мал қораға жақын құрғақ жерге салынады. Пішен электр двигательі арқылы қозғалатын транспортер ленталары арқылы қоймаға біркелкі жиналады. Мал фермаларына қажетті пішен мөлшеріне қарай пішен қоймасы сыйымдылығы 100-300 тонна болады. Дереккөздер
Пішен жинау

Пішен жинау - табиғи не екпе шөпті ору және кептіру. Шөп құрамындағы қоректік заттар толық жетілген кезде шабылады. Мезгілінде шабылып, кептіріліп жиналған пішен сапалы да құнарлы, құрамында малға қажетті қоректік заттар, витамин де жеткілікті мөлшерде болады. Пішен жинаудың әр аймақта ауа райы ерекшелігіне сәйкес шөпті шабу, кептіру, жалға жинау, одан көпенеге, шошаққа, маяға салу мерзімдері әр түрлі. Дереккөздер
Пісірілген конструкциялар

Пісірілген конструкциялар - элементтері өзара пісіру арқылы байланыстырылған металл конструкциялар. Ол үйлерде, ғимараттарда т.б жерлерде қолданылады. Болат конструкциялардың 95%-і пісірілген конструкциялар түрінде дайындалады. Металл үнемдейтіндігіне, өзіндік құнының арзандығына т.б. байланысты тойтарма конструкциялардың орнына пісірілген конструкциялар жиі пайдаланылады. Дереккөздер
Путь Ленина газеті

«Путь Ленина» - газет, Қазақстан КП Қызылорда облысы және қалалық комитеттері мен еңбекшілер депутаттары облысы Советінің органы. 1930 жылы 3 январьда «Ленинский путь» деген атпен шықты. 1930 жылы 15 құркүйекте жабылып, «Сыр бойы» газетінің қосымшасы ретінде, ал 1938 жылы 5 мамырдан «Ленинский путь» болып қайта шыға бастады. 1963 жылы сәуірде облыстың Оңтүстік Қазақстан өлкесі құрамына кіруіне байланысты газет жабылды. 1965 жылы 2 наурыздан «П.Л.» болып шығады. Дереккөздер
Пуритандар

Пуритандар - кальвинизмнің жолын қуушы ағылшын протестанттарының 16 ғасырдың 2-жартысы - 17 ғасырдың 1- жартысындағы атауы. Олар Англияда жартылай жүргізілген діни реформаға риза болмай, оны аяғына дейін жеткізуді талап етті. Протестанттар епископтық жүйені жоюды, олардың орнына сайланып қойылатын старейшиналар құруды, кек алу орнына уағызды қолдануды т.б. жақтады. Пуританизм абсолютизмге қарсы саяси оппозицияның белгісіне айналды. Дереккөздер
Пунук мәдениеті

Пунук мәдениеті - ежелгі эскимос мәдениеті (600-1100). Оны 1928-30 жылы Пунук, Әулие Лаврентий аралдарын зерттеген Г.Б. Коллинз экспедициясы ашқан. П.м. Беринг теңізі мәдениетінің жалғасы, ол кездегі қару-жараққа қарағанда мұнда найзаның бір қыры ірмектеніп, ұшы сүйектеніп қарадүрсін жасалған, үй құрылысына кит сүйегі қолданылған. Мүсіндеу мен ою өрнектері қарапайым да біркелкі. Сүйектен жасалған қабыршақ сауытқа қарағанда мұнда әскери қару-жарақ та пайда бола бастаған Дереккөздер
Повитуха

Повитуха - дөңгелек тілді қос мекенділер тұқымдасының бір туысы. 2 түрі бар. Кәдімгі повитуха немесе құрбақа - повитуха Орталық Еуропа және Пиреней түбегінің шығыс бөлңгңнде таралған. Дене тұрқы 5 сантиметр-дей. Әдетте құрлықта ұрықтанады, құрлыққа жұмыртқалайды. Ұрғашысы 120-150 уылдырығын 1,7 метрдей екі жіпше етіп салады және оны еркегі санына орап алып, ұрпағы дамып шыққанша алып жүреді. Дереккөздер
Радиоспорт

Радиоспорт - әскери-техникалық спорттың бір түрі. Спорттың бұл түрі көбіне ДОСААФ ұйымдарында таралған. Радиоспорттың қысқа және ультрақысқа толқынды байланыс (УКВ). Радиограммаларды қабылдау және хабарлау «түлкі аулау» және радистердің көп сайысы деген түрлері бар. Радиобайланыста радиоәуесқойлар қашықтыққа, кедергідерге қарамай қажет корреспондентті тауып, хабарды тыңдап, оны жылдам екінші жаққа хабарлайды. Дереккөздер
Перманетті революция

Перманетті революция - революциялық күресті үздіксіз жүргізу. Перманетті революция идеясын алғаш рет ұсынған (1848-1850) К.Маркс пен Ф.Энгельс. Олар пролетариат шаруалар мен басқа да еңбекші бұқараның көсемі ретінде буржуазиялық революцияға қатыса отырып, социалистік революцияны жүзеге асырып, өз диктатурасын орнатқанға дейін революциялық крестті үздіксіз жүргізе беруі тиіс деп көрсетті. Дереккөздер
Паспорт жүйесі

Паспорт - азаматтың жеке басын куәландыратын және оның жасы, жынысы, отбасының жағдайы, тұрғылықты жері, оны берген күні, мекеме көрсетілген ресми кұжат. Паспорт жүйесі - орын ауыстыруын есепке алып реттеуге арналған право нормаларының жиынтығы. Паспорт жүйесі ұғымына паспорт беру, ауыстыру, пайдалану тәртіптері мен азаматтарды тиісті мекеніне тіркеу және шығару тәсілдері кіреді. Паспорт жүйесі алғаш рет СССР ОАК мен Халкомсовтың 1932 жылы 27 желтоқсандағы қаулысымен қалаларда, жұмысшы, ауылдарда және жаңа құрылыстарда енгізілді. Дереккөздер
Баттал Жаңабайұлы

Баттал Жаңабайұлы (7 наурыз 1929 ж.т., Талас ауданы, Қызылтау а.) - журналист, қоғам қайраткері. Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1972). Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген (1950). Ысты руынан шыққан. Еңбек жолы 1950-57 ж. бұрынғы Семей облысының "Екпінді" газеті редакциясында бөлім меңгерушісі, 1957-62 ж. Жамбыл обл. "Сталиндік жол" газеті редакциясында бөлім меңгерушісі, 1965-85 ж. "Еңбек туы" газетінің редакторы, 1985-89 ж. кино жөніндегі обл. кеңесінің төрағасы, 1989-91 ж. Бейбітшілік пен татулық қорының обл. бөлімшесі төрағасы. 1996 жылдан Д.Қонаев атындағы қордың облыс бөлімшесінің құрметті төрағасы. Марапаттамалары Екі "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен марапатталған. Жамбыл облысының құрметті азаматы. Дереккөздер
Пассаждық аспап

Пассаждық аспап - аспап шырағының көрінерлік тәуліктік қозғалысы кезіндегі вертикаль арқылы өту моментін анықтауға арналған астрономиялық аспап. Әдетте Пассаждық аспап сағатқа ендірілетін түзетуді және аспан шырағының шарықтауын анықтау үшін меридиан жазықтығына орналастырылады.Пассаждық аспапты дат астрономы О.Ремер ойлап тапқан (1689 жыл ). Дереккөздер
Патриоттық антигитлерлік майдан

Патриоттық антигитлерлік майдан - румын халқы патриоттық күштерінің бірлестігі. Антонескудің әскери-фашистік диктатурасына қарсы күресті күшейту үшін Румыния коммунистік партиясының (РКП) бастамасымен 1943 жылы құрылған.Патриоттық антигитлерлік майданға РКП, Егіншілер майданы (1933ж. құрылған),Патриоттар одағы (1942ж. құрылған),МАДОС (Румыниядағы венгр еңбекшілерінің ұйымы) кірді.Патриоттық антигитлерлік майданның құрылуы Румыниядағы қарулы көтерілісті даярлаудың маңызды кезеңі болды. Дереккөздер
Право тану ғылымы

Право тану ғылымы - қоғам өмірінде мемлекет пен правоның атқаратын ролін, мәнін, даму зыңдылықтарын зерттейтін, заң білімдерін қамтитын ұғым. Мазмұны күрделі және көр салалы ғылым. Бұған мемлекет пен право дамуындағы объективтік заңдылықтар және олардың тарихын зерттеу,мемлекеттік өкімет, әкімшілік басқару,сот жіне прокуратура т.б органдар жүйесінің қызметін,құрылу принциптерін зерттеулер жатады. Дереккөздер
Күмісқали Жаңабеков

Күмісқали Жаңабеков Жаңабекұлы (9 мамыр 1939 ж.т., Байзақ ауд. Дихан а.) - ғалым, биология ғылымдарының кандидаты, профессор. 1962 ж. Алматы зоотехнология-малдәрігерлік институтын аяқтаған соң эмбриология кафедрасында ұстаздық қызметке қалдырылды. 1962-77 ж. гистология кафедрасында ассистент, 1979-81 ж. аға оқытушы, 1981-88 ж. доцент, 1988-96 ж. жануарлар анатомиясы, гистологиясы және эмбриологиясы кафедрасының меңгерушісі, 1996-2000 ж. Қазақ ұлттық аграрлық университетті жануарлар морфологиясы және физиологиясы кафедрасының доценті, профессоры қызметін атқарды. 1986 жылдан бастап Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерінде өсірілетін қой тұқымдарф ет өнімі қалыптасуының морфология негіздері тақырыбына байланысты жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстарына жетекшілік етті. Ол 150-ден астам ғылым оқу-әдістемелік еңбектердің авторы. Дереккөздер
Поляк және Литва корольдығының социал-демократиясы

Поляк және Литва корольдығының социал-демократиясы - 1893 жылы шілдеде Поляк жұмысшылар одағы мен «Пролетариат» партиясының мүшелері жұмысшыларының бірігуінің нәтижесінде құрылды. «Пролетариат» партиясының интернационалдық дәстүрлерін жалғастырды. Партия өзінің 1-съезінде социализм үшін, пролетариат өкіметін орнату үшін күрес жүргізу қажеттігін мәлімдеп, патша өкіметін құлатып, саяси және экономикалық бостандық алу жолындағы күрес міндеттерін белгіленген программа-минимум ұсынды. Дереккөздер
Патрон Халил көтерілісі

Патрон халил көтерілісі - Стамбулдағы қала кедейлерінің 1730 жылғы қарулы көтерілісі.Көтерілістің негізгі қорғаушы күші - қолөнершілер мен ұсақ саудагерлер болды. Көтеріліс алым-салықтың көбеюі,билеушілердің зорлық-зомбылықты күшейтуі,бағаның артуы салдарынан шықты. Көтерілісті Халил басқарды.Көтерілісшілер ұлы уәзір Ибрахим-паша мен сұлтан Ахмедті орнынан түсіріп,бұрынғы енгізілген алым-салықтарды жоюға мәжбүр етті,бірақ көтерілісшілер арасында жік туды,бұл билеуші топтың көтерілісті басуына мүмкіндік берді. Дереккөздер
Пәтер ақы

Пәтер ақы - тұрғын жайды пайдаланғаны үшін үшін ай сайын өндірілетін ақы. СССР-де мемлекет тұрғын үй қоры қаржыларын мемлекет өзі өтейді. Совет азаматтар төлейтін пәтер ақы дүние жүзіндегі ең төмені. Пәтер ақыға газ, телефон, электр қуаты секілді коммуналдық қызмет құны кірмейді, олар бөлек төленеді. СССР кезінде пәтер ақы мөлшері мен төлетәртібі жалпыға ортақ СССР заңы арқылы белгіленеді. Дереккөздер
Пәлек жинайтын машина

Пәлек жинайтын машина - қатар аралығы 70 см етіп егілген картоп пәлегін жинайтын машина. Пәлек жинайтын машина пәлекті кесе жинап,турап бункерге салады,таситын машинаға тиеді. Картоп пәлегін жинайтын машинаны қызылша пәлегін, аласа өсетін жем-шөп дақылдарын жинауға да пайдаланады,СССР-де шығарылатын Пәлек жинайтын машина УВД-3-тің негізгі қызмет атқаратын органы - шанирлі - қозғалмалы бекітілген балғашықтары бар барабан. Дереккөздер
Алахан Жапарбеков

Алахан Жапарбеков (1914, Жамбыл ауд. - 2001, Жамбыл ауд. Бірлесу Еңбек а.) - соғыс және еңбек ардагері. Жауынгерлік 3-дәрежелік Даңқ орденінің иегері. 1941 ж. тамыз айында әскер қатарына шақырылды. Сталинград түбіндегі шайқаста "Ерлігі үшін" медалін алды. Дон және Висла өзендерінен өту кезінде жауға қарсы көрсеткен ерлігі үшін үшінші және екінші дәрежелі Даңқ ордендерімен, Берлинді шабуылдау кезіндегі көрсеткен батырлығы мен тапқырлығы үшін 1-ші дәрежелі Даңқ орденімен марпатталды. Соғыстың соңына қарай қираған қалалрды қайта қалпына келтіру жұмыстарына қатысты. 1945 ж. елге оралғаннан кейін, өзі туып өскен ауылдың шаруашылығын жолға қоюға белсене атсалысады,сал басын арттыруға, онан алынатын өнімдердің молшылығы мен сапасын жақсартуға көп күш-қуатын арнайды. Ұзақ жылдар бойы мал фермасын басқарады. Жамбыл аудынының құрметті аадагері. Дереккөздер
Педагогикалық практика

Педагогикалық практика - педагогика институттары мен училищелерде, университеттерде студенттер мен оқушыларды педагогикасы, психологиясы жеке пән методикасы және арнаулы пәндерден алған ғылыми-теориялық білімдері мен практиалық дағдыларын педагогикалық қызметте қолдануға үйрету мақсатын көздейтін оқу процесінің құрамдас бөлігі. Дереккөздер
Пегас

Пегас -(грек тіліндеΠήγασος ) қанатты жылқы образы . Ежелгі грек мифологиясында Персей өлтірген Медуза Горгонадан туған жылқы. Кейін Беллерофонт қолға үйретіп мініп,аждаһа Химерді жеңді.Геликон тауында Пегас тұяғымен тарпыған жерден Гипокрена бұлағы пайда болған. Кейінгі аттикалық ұғвм бойынша,осы бұлақ суы ақындарға шабыт берген. «Пагасты ерттеп міну», яғни ақын болу деген сөз осыдан шыққан.
Футболдан Қазақстан Кубогы 2005

2005 жылдың Футболдан Қазақстан кубогы - кубоктың он төртінші мәрте ойнатылуы. Бірінші кезең Бірінші кезең ойындары 2004 жылдың 15 - 18 сәуір аралығында өтті. 1/16 финал 1/16 финал ойындары 2005 жылдың 26 сәуірінде өтті. 1/8 финал 1/8 финал ойындары 2005 жылдың 3 мамырында өтті. 1/4 финал 1/4 финал ойындарының алғашқы ойындары 2005 жыл 17 мамырында, жауапты ойындар 21 маусымда өтті. 1/2 финал 1/2 финал ойындарының алғашқы ойындары 2005 жылдың 6 шілдесінде, жауапты ойындар 3 тамызда өтті. Финал
Көз ішілік қысымды өлшеу

Көз ішілік қысымды өлшеу - тонометрия, яғни тонометрмен жүргізіледі. Танометрлер импрессиондық және аппланациялық болып бөлінеді: # Апплонациялық тонометр арқылы қасаң қабықты тегіс беті бар затпен көз қысымы өлшенеді. Бұл тонометрдің негізін А.Н. Макланов (1884) зерттеп шығарады. # Импрессионды тонометрлер – қасаң қабықтың басылу тереңдігін жазады. Бұл принципте Грефе танометрі (1863) жасалған. # Болжама тәсіл – пальпаторлы зерттеулер (саусақпен сипау). Қалыпты КІҚ -16-27 мм сынап бағанасы құрайды. Көз ішілік қысымның төменгі шекарасы 14-15 мм.сынап бағанасымен, ал жоғарғы шекарасы 26-27 мм.сынап бағанасы. Көз ішілік қысым тәуліктік ауытқулары 5 мм.сынап бағанасынан артпау керек. Көз ішілік қысым деңгейі таңертең жоғары (6-7 сағат) кешке төмен (19-20 сағат) болады. Себебі: * дене горизонтальды орналасса, яғни ұйқы барысында баста, көзде қаннның тоқырауы салдарынан КІҚ жоғарлайды, кешке дене қозғалыста болғандықтан көз ішілік қысым деңгейі төмендейді. * Тамақтану кезінде осмостық өзгерістер және организмде қанның орналасуының өзгеруі салдарынан: қарашықтың диаметірі де өзгереді (қараңғыда кеңейеді, жарықта тарылады). Бірақ қарашық ұйқы кезінде тарылады, кеңеймейді, соған сәйкес таңертең көз ішілік қысым жоғары. Келесі зерттеу тәсілі: тонография. Ол көздің ішкі қысымының мөлшерін анықтап қоймай, көзден ағып кететін сұйықтың мөлшерін де анықтайды. Тонометр қасаң қабықтың бетінде 4 мин. көлемінде ұстап тұрады, яғни ұзақ компрессия көрсетіледі. Тонометрді қасаң қабықтың бетіне түсіргенде, алғашқыда көз ішілік қысым көтеріледі, келесіде қысымның әсерінен көзден ағып кететін сұйықтың жылдамдығы ұлғаяды. Осциолографтың көмегімен КІҚ-ың көрсеткіштері лентаға жазылады. Ол жазуларға қарсы және қосымша есептеулер жасап ағу жолдарының жағдайын анықтауға болады. Ең маңызды көрсеткіштер: ағудың жеңілдік коэффиценті(с), ол 1 минутта 1 мм.сынап бағанасы фильтрациялық қысымда көзден ағып кететін сұйықтың мөлшерін мм көрсетеді. Ол қалыпты жағдайда орташа =0,3 (0,15-0,60). Р – ақиқат КІҚ 21-22 мм сынап бағ. артпау керек. Сұйықтың минуттық көлемі, көзен ағып кететін орташа 2,0 мм2/мин тең. Егер ол 4 мм3/мин тең болса, бұл гиперсекреция.
Әлікен Жапаров

Әлікен Жапаров (1916, Мойынқұм ауд. - 1987, Алматы) - соғыс және еңбек ардагері. Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығына еңбек сіңірген қызметкер. 1931-38 ж. Мойынқұм ауданында мал дәрігері болып еңбек етті. 1938 ж. әскер әскер қатарына шақырылып, 1939-40 ж. фин соғысына қатысты, 1941-45 ж. совет-герман майданында болып, екі рет Даңқ орденімен, екі рет Отан соғысы орденімен марапатталды. 1945-52 ж. "Семисозақ" ұжымшарыда мал дәрігері, 1953 ж. Жамбыл атындағы ұжымшар төрағасының орынбасары, 1953-57 ж. Карл Маркс атындағы ұжымшардың төрағасы, 1957-78 ж. Фурманов атындағы қой шаруашылығы кең шарында ферма меңгерушісі болып еңбек етті. Марапаттамалары Ол еңбектегі жетістіктері үшін Ленин, Қазан революциясы орденімен марапатталды. Дереккөздер
Кәсіби бокстан қазіргі әлем чемпиондары

Бұл ерлер арасындағы бокстан қазіргі әлем чемпиондары, бұлар төрт негізгі кәсіби бокс бірлестіктерінің нұсқалар бойынша және Ринг (The Ring) журналы бойынша анықталады. Әрбір чемпион өз жекпе-жектер нәтижелерінің келесі форматтарда ұсынылған: жеңіс-жеңіліс-тең-анықталмаған (нокаутпен жеңіс) белгілі бір. Егер тең жекпе-жектер мен анықталмағандар саны нөлге тең болса, онда оларды жазбада көрсетпеуге жол беріледі. Кестелерді түсіндіру Қазіргі чемпиондар Ауыр салмақ (салмағы 90,7 кг-нан жоғары; 200+ фунт) Ауыр салмақ (90,7 кг жоғары; +200 фунт) Бірінші ауыр салмақ (90,7 кг дейін; 200 фунт) Жартылай ауыр салмақ (79,4 кг дейін; 175 фунт) Екінші орташа салмақ (76,2 кг дейін; 168 фунт) Орташа салмақ (72,6 кг дейін; 160 фунт) Бірінші орташа (69,9 кг дейін; 154 фунт) Жартылай орташа салмақ (66,7 кг дейін; 147 фунт) Бірінші жартылай орташа салмақ (63,5 кг дейін; 140 фунт) Жеңіл салмақ (61,2 кг дейін; 135 фунт) Екінші жартылай жеңіл (59 кг дейін; 130 фунт) Жартылай жеңіл салмақ (57,2 кг дейін; 126 фунт) Екінші супер жеңіл салмақ (55,3 кг дейін; 122 фунт) Супер жеңіл салмақ (53,5 кг дейін; 118 фунт) Екінші ең жеңіл салмақ (52,2 кг дейін; 115 фунт) Ең жеңіл салмақ (50,8 кг дейін; 112 фунт) Бірінші ең жеңіл салмақ (49 кг дейін; 108 фунт) Ең төмен салмақ (47,6 кг дейін; 105 фунт) Тағы қараңыз *Кәсіби бокс *Бокстағы салмақ дәрежелері Қайнарлары * * * * * * en:List of current world boxing champions ru:Действующие чемпионы мира по боксу
Педагогикалық оқулар

Педагогикалық оқулар - мұғалімдер , халық ағарту жүйесі қызметкерлерімен , ата-аналар және жұртшылық өкілдерінің қатысуымен жыл сайын өткізілетін мерзімді қеңестер.Педагогикалық оқулардың негізгі мақсаты - алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірбиені қорыту және тарату.Педагогикалық оқулар СССР-де тұңғыш рет РСФСР педагогикалық ғылым академиясының ұйымдастыруы мен 1945 ж. Москвада өтті. Дереккөздер
Парламентарлық одақ

Парламентарлық одақ - үкіметтен тыс халықаралық бейбітшілік ұйым. Оны 1889 жылы бірнеше мемлекет парламент мүшелері патцифистер халықаралық таластарды шешуде арбитраж идеясын тарату үшін құрды. Парламентарлық одаққа 1974 жылы 1 қаңтарда 72 мемлекет ұлттық топтары мүше болды. 1922 жылғы Уставы бойынша парламентарлық одақ парламент мүшелерінің жеке өзара қатынасын қолдау, өкілдік мекемелер мен халықаралық бейбітшілік қарым-қатынас түрлерін нығайтып дамытуға бірлескен әрекеттер жасауды мақсат етіп қойды. Дереккөздер
Эзофагоспазм

Эзофагоспазм - өңеш перистальтикасының эпизодты түрде бұзылуымен және оның қабырғасының спастикалық жиырылуымен сипатталатын ауру. Эзофагоспазм дисфагиияның жиі себептерінің бірі болып табылады. Эзофагоспазм жіктелуі Жіктелуде эзофагоспазм түріне қарай, ауырлық дәрежесіне 3 дәрежесін бөліп қарастырады: * Жеңіл эзофагоспазм * Орташа ауырлықтағы эзофагоспазм * Ауыр эзофагоспазм Екіншілік эзофагоспазм кезінде диагнозда бірінші орында негізгі ауру жазылады: эзофагит, өңеш жарасы және т.б. Эзофагоспазм этиологиясы және патогенезі Психоэмоционалды стресстер, қобалжу фонында дамитын біріншілік эзофагоспазм және патологиялық процесстің (эзофагит, жара, рак және т. б.) әсерінен өңештің шырышты қабатының рефлекстердің нәтижесінен өңештің қабырғасының спастикалық жиырылуы туындайтын екіншілік (рефлекторлы) эзофагоспазм ажыратады. Өңештің жеке спастикалық жиырылуылары асығып тамақ ішкенде, тым ыстық, ащы немесе құрғақ тағам жегенде сау адамдарда да кездесетінін естен шығармау керек. Ауру патогенезінде өңештің бұлшықет аралық нерв өрімінің дистрофиялық өзгерістері негізгі орын алады. Эзофагоспазмның негізгі симптомы Эзофагоспазмның негізгі симптомы— тағамды немесе сілекейді жұтқанда төс артында қысым сезімі пайда болатын науқастармен ауырсыну сияқты сезіммен қабылданатын дисфагия. Бұл сезімдер бірнеше секундтан кейін өз бетімен немесе жылы сұйықтық ішкен соң жоғалып кетеді. Кейде өңеш спазмдары тағамға байланыссыз пайда болады, кейбір кездерде өте жиі пайда болады (тамақ ішіп отырған кезде бірнеше рет), басқа жағдайларда айына 1-3 рет. Эзофагоспазм қатты қобалжу, уайымдағанда, нервті-психикалық стресстер кезінде дамиды. Эзофагоспазм диагностикасы Рентгенологиялық зерттеу кезінде диагноз қою оңай: Барий сульфатының қоспасын науқас жұтынғанда өңештің белгілі бір аймағының спастикалық жиырылуылары айқын көрініп тұрады (былай айтқанда сегментарлы спазм). Псевдодивертикулдардың түзілуімен өңештің ұзындығы бойынша және штопор тәрізді спастикалық қисаюлар («штопорообразный пищевод» немесе Баршоня—Тешендорф синдромы) тән. Егер кәдімгі рентгенологиялық зерттеу кезінде эзофагоспазм симптомдарын анықтамаса, онда арнайы әдістерді қолданады (қою немесе лимон қышқылмен сәл қышқылданған сульфат бариймен) немесе қайталамалы рентгенологиялық зерттеу жасау керек. Эзофагоспазм емі Эзофагоспазм кезінде уақытында (4—6 рет күніне) тамақ ішу маңызды орын алады (диета № 1 немесе 1б). Атропин сульфаты, папаверин гидрохлорид немесе но-шпа, церукал қабылдау көрсеткіштер болып табылады. Жеңіл жағдайларда оларды тамшы немесе ұнтақ, таблеткка түрінде, тамаққа дейін 30 мин бұрын тағайындайды. Егер дисфагия сақталынса бұлшықет ішілік инъекциялар тағайындалады. Сонымен бірге, седативті препараттар, гипнотерапия тағайындайды. Екіншілік эзофагоспазм кезінде негізгі ауруды емдеу керек. Біріншілік эзофагоспазм кезінде тұрақты емдеуде болжамы 90% жағдайда жақсы аяқталады (кейде ем курсын 2—3 рет қайталау керек, санаторлы –курортты ем). Екіншілік эзофагоспазм кезінде өңештің негізгі ауруын жазуға байланысты.
Павлодар кеме жасау-жөндеу заводы

Павлодар кеме жасау-жөндеу заводы - республикамыздағы кеме жасау және кеме жөндеу кәсіпорны. 1899 жылы кемелер тұратын Павлодар затонының негізінде кеме жөндеу шеберханасы ретінде құрылған. Совет өкіметі орнағаннан кейін алғашқы бесжылдықтар кезінде затонның материалдық-технологиялық базасы едәуір нығайтылды. 1942 жылы шеберхана кеме жөндеу заводына айландырды. Дереккөздер
Жаужүрек Әділхан

Жаужүрек Әділхан (14 тамыз 1954 ж.т., Шу ауд. Жиенбет а.) - кәсіпкер, меценант. Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген. Қысқаша өмірбаяны Алматы қаласындағы "Тигрохауд" фирмасының бас директоры. Жаужүректің басқаруымен, демеушілігімен және де жергілікті тұрғындардың жәрдемімен Шу ауд. Жиенбет ауылында "Жексенбай Дүйсенбетұлы" мешіті, Мойынқұм ауданындағы кезінде, 19-шы ғасырдың аяғында Шу өңіріндегі "Айша" елінің болысы Тілеубағыл Берікұлы салдырған, кейін уақыт тезімен тозып кеткен мешіттің орнына белгі ретінде зияратхана тұрғызылды. 1931-33 ж. нәубет жылдарының, 1937-38 ж. және 2-ші дүниежүзлік соғыстың құрбанадырна арналып, қызыл гранитке есімдері жазылған мемориалдық құлпытас қойылды. Жиенбет ауылындағы Бақтыбай атындағы спорт кешені салынып, "Қойшы баба" қорымының басына қорған тұрғызылып, құлпытас орнатылды. Шу өңірінде Қоқан хандығына қарсы шаруалар көтерілісіне басшылық жасаған Амангелді Серікбайұлы және Жаужүрек Қойшыұлы батырлардың күмбездері тұрғызылды. Жаужүрек Әділхан атақты тарихшы-ғалым, қайртакер Мұхаммед Хайдар Дулатидің Үндістанның Кашмир өңіріндегі Сринагар қаласындағы зиратына барған арнайы Қазақстан делегациясына демеушілік жасады. Ұлы ойшыл бабаның зиратына туған жер топырағы жеткізілді. Сондай-ақ, ондай бейбіт топырағы Тараздағы М.Х. Дулати ескерткішіне әкеліп салынды. Жаужүрек басқаратын "Тигрохауд" фирмасы тарапынан сахна жұлдыздарына, дарынды жас ғалымдарға, әдебиетшілер мен тарихшыларға да демеушілік көмек көрсетіліп келеді. Дереккөздер
Педагогика училищелері

Педагогика училищелері - СССР-де бастауыш класс(1 - 3) мұғалімдерін , мектепке дейінгі мекемелер тәрбиешілерін , дене тәрбиесі ,музыка, бейнелеу өнері ,сызу , 4 - 8 класс еңбек сабағы мұғалімдерін, мектепке дейінгі мекемелердің музыка жетекшелерін ,аға пионер вожатыйларын даярлайтын арнаулы орта оқу орындары .Алғашқы педагогиқалық оқу орындарын (педтехникумдар) 20 жылдарда пайда болды,1937 жылдан бастап педагогика училище деп аталды. Дереккөздер
Есенаман Боранбайұлы

Есенаман Боранбайұлы (1782, Бөкей ордасы, Нарын құмы - ө. ж. б.) - батыр. Исатай мен Махамбет бастаған көтеріліске қатысқан. Исатайдың ауылдасы әрі ағайыны. Жекпе-жекке биімділігімен аты шыққан. 1824 жылы Исатаймен бірге әуелі Орал, кейін Орынбордың Ордоносгауз түрмесінде бірге отырған. Көтеріліс тарихына қатысты құжаттарда оның есімі Тастөбе шайқасынан кейін аталмайды, сол шайқаста қаза тапқан болуы мүмкін. Дереккөздер
Марат Жахитов

Марат Жахитов (7 қаңтар 1945 ж.т., Тараз қ.) - спортшы, бапкер. Еңбек жолы КСРО мен Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1968). Институтта самбо күресімен айналысып, республика біріншіліктерінің жеңімпазы атанды. Спорт шебері болады. КСРО студенттер ойнында жүлделі орынға ие болып, құрама командаға алынды. 1969-71 ж. Кеңес Армиясының қатарында жүріп, Беларусьның құрама командасына мүше әрі бапкер болды. КСРО Қарулы Күштерінің жүлдегері атанды. Шәкірттері Жамбыл қаласында бапкерлік жұмысын бастап, 1971-2000 ж. арасында самбодан Қ. Байшолақов, Т.Байшолақов, Н.Оспанов сияқты әлем чемпиондарын дайындады. Оның шәкірттері С.Волобуев, А.Махмутов, А.Мұсабеков, Т.Байшолақов, С.Жартыбаевтар әр жылдары әлем Кубогын жеңіп алса, А.Мұсабеков пен Қ.Байшолақов Еуропа чемпиондары атанды. Ал, А.Махмұтов, Е.Әлжанов, М,Жүнісбеков, Т.Жылгелдиев, С.Жартыбаев, С.Волобуевтар Азия құрылығының чемптондары болды. Марапаттамалары Марат Жахитов КСРО мен Қазақстан, Францияның құрама командасының бапкері болды. "Халықтар Достығы" орденімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марпатталған. Дереккөздер
Данблан

Данблан (Данблан) - құрғақ өзен, Приозёрск қаласы маңындағы Бесшоқы тауының баурайында ағады. Бұл атау иран тіліне тән. Иранның Данги-танг + баланди сөздері арқылы жасалған атау. Тіліміздің дыбыстық заңына сай данблан боп өзгерген. Демек, Дан-ир., танг- "каньон", "шат", диал. данги - "таудың тар қысылшаң жері", "асу", "бел", "тау аңғары"; блан-ир. баланди - "жота", "дөң", "биік", салыстыр. тәж. Сангибаланд - "тау жотасы", "тас шоқы". Дереккөздер
Жедел дәрігерлік көмек көрсету ауруханасы (Тараз)

Жедел дәрігерлік көмек көрсету ауруханасы - Тараз қаласы мен облыстың тұрғындарына жедел жәрдем көрсететін аурухана. 1961 жылы негізі қаланған. Бастапқы кезде 200 төсек орны болса, ол 1970шы жылы 520-ге, 1980 жылы 700-ге, 2000 жылы 955-ке жетті. Қазіргі кезде жыл сайын 18 мыңға жуық адам емделеді. Аурухананы 1961-72 ж. Ж.А.Аппасова, 1973-84 ж. В.К.Мун, 1985-96 ж. Ә.Ү.Үкібасов, 1997-98 ж. Ү.С. Шыныбаева, 1999-2001 ж. В.А. Овсянников басқарды. Ауруханада инфарктты, терапевтік, травмотолог, хирург, реанимациялық және интенситвті терапия, нврология, жақ пен бет хирургиясы, отарингология, физиотерапя, гинекология, параклиника, паталогоанатомия, диагностикалық бөлімдер қызмет көрсетеді. Онда 133 дәрігер, 209 медбике еңбек етеді. Дәрігерлердің 19%-ы жоғары категориядағы, 20%-ы 1 категориядағы, 4%-ы 2 категориядағы, 13%-ы жоғары категориядағы, 24%-ы 1 категориядағы, 4%-ы 2 категориядағы мамандар. Дәрігерлердің құрамында медицина ғылымдарынығ кандидаттары мен ғылыми дрежелері бар Ә.М. Алхайдаров пен Д.Л. Әміров еңбек етеді. Дереккөздер
Ислам Жеменей

Ислам Жеменей (1 қыркүйек 1952 ж.т., Иран Ислам Республикасы, Горган қаласы) — шығыстанушы ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті «Тұран-Иран» ғылыми-зерттеу орталығының директоры, ҚР мәдениет қайраткері. Түркияда шығатын «Guncel sanat» журналының Қазақстандағы өкілі, Иран Ислам Республикасы «Фирдауси» атындағы ғылыми-зерттеу қорының ақылдар алқасы мүшесі, Өзбекстан Республикасы «Зәһиреддин Мұхаммед Бабыр» атындағы ғылыми-зерттеу қорының Қазақстандағы өкілі, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ тарапынан «Ерен еңбегі» (2022) үшін төсбелгісі, Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану Институты тарапынан «Шығыстану ғылымына сіңірген еңбегі үшін» (2022) төсбелгісі, «Д.Қонаев қорының» мерейтойлық төсбелгісі (2022), Өзбекстан Республикасы Ферғана Мемлекеттік университетінің «Құрметті профессор» (2024) ғылыми атағы берілді. Еңбек жолы 1929-1933 жылдары Кеңес өкіметінің қысымы салдарынан Иран жеріне қоныс аударған маңғыстаулық қажы Ақмұраттың перзенті, экономика ғылымдарының магистрі, педагог-әдебиетші. Иран әдебиеті мамандығы бойынша Горгандағы орта оқу орнын (1970), Теһрандағы Иран ұлттық университетінің педагогика ғылымдары факультетін психология мамандығы бойынша (1980), Түркиядағы Стамбул университетінің экономика факультетінің магистратурасын (1983) бітірген. Қазақстан Республикасында кандидаттық (1999) және докторлық (2007) диссертациясын қорғаған. Иранның Горган, Бәндәр-Түрікмен, Мешһед, Теһран, Тәбриз қалаларының оқу орындарында 15 жыл әдебиет, философия, қоғамтану, логика, психология пәндерінен сабақ берді. 1990-1993 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ шығыстану факультетінде парсы тілінің оқытушысы, Түркияның «Заман қоғамының» Қазақстандағы өкілі, «Заман-Қазақстан» газеті редакторының орынбасары, «Парасат» журналының редакторы, Иран-Қазақстан бірлескен компаниясының директоры болды. 1996 жылы қыркүйектен Түркістандағы Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің доценті және Этнография институтының ғылыми қызметкері, Абылай хан атындағы Халықаралық қатынастар университеті шығыс кафедрасының доценті болып қызмет істеді. 2000 жылдан бастап М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің жетекші ғылыми қызметкері. 2007 жылдан бастап ТарМУ-дың Дулаттану ғылыми-зерттеу орталығының жетекшісі, директоры, профессоры. Сондай-ақ 2005 жылы Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері белгісімен марапатталды.
Жоғарғы Талас жолы

Жоғарғы Талас жолы - ерте ортағысарда Талас пен Шу өңірі арқылы өткен керуен жолы. Бұл жол Тараздан Шелжіге барып, одан Сус, Күл, Такабкент, Дех Нави қалалры арқылы Таластың жоғары ағысын өрлеп барып, Өтмек асуынан асып, Сусамыр өңіріне, онан әрі Шу өзенінің жоғарғы ағысынан Шуды жағалап, Ыстықкөлдің батыс жағасына шыққан, Жоғарғы Талас жолы Қырғыз Алатауындағы Мақбал, Шұңқыр, Қызылқайнар, Көкқия, Түйеасу, Ақсу, Соқұлық, Қарақол, Шамсы асулары арқылы өтетін Түрік жолына қосылып, Шу мен Талас өңірі қалалрын батыс пен шығыс қалаларымен байланыстырып тұрған. Дереккөздер
Дабыл Жуанышев

Дабыл Жуанышев (22 шілде 1919 ж.т., Жамбыл ауданы, Бірлесу-Еңбек ауылы - 26 қазан 1994 ж. Тараз) - заңгер. Қысқаша өмірбаяны Жамбыл стансасындағы ФЗО курсын бітірген соң паровоз машинисінің көмекшісі деген мамандық алады. Одан кейін "Халық шаруашылығы" мектебін үздік тәмамдаған соң, Воронеж қаласындағы осы іспеттес училищеге оқуға жіберілды, онда "есепші, экономист, жоспарлаушы" мамандығына ие болады. 1941-46 ж. туған ауылында ұжымшардың есепшісі болып жұмыс істейді. 1943 ж. Алматы заң институтының сырттан оқытатын бөлімінде оқиды, 1946 ж. Жамбыл облысындағы Талас ауданының, 1948-51 ж. Жамбыл қаласындағы 2-ші учаскелік судьясы қызметін атқарады. 1952 ж. басынан мамырдың аяғына дейін Жамбыл облыстық Соты Төрағасының орынбасары, 1952-55 ж. Қызылорда облысының, 1973- 82 ж. зейнетке шыққынға дейін Жамбыл облысы Соттары Төралқасының төрағасы болды. Марапаттамалары 1977 ж. оған "Қазақ КСР-на Еңбек сіңірген Зңгер" атағы берілді. Қазақ КСР Жоғары Сот Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен, бірнеше орден, медальдармен мараптталған. Дереккөздер
Әдбуахан Жұмабеков

Әдбуахан Жұмабеков Әбдірашұлы (1951 ж.т., Түркістан облысы, Сарыағаш ауд, Бағыс а.) - ғалым, ауыл шаруашылығы ғылыми доктор, профессор, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы академиясы академигі. 1972 ж. Жамбыл гидромелиор.-құрылыс институтын бітіріп, осы оқу орнында кіші, жетекші ғылыми қызметкер, 1974- 94 ж. су шаруашылығы ғылыми зерттеулер институтында аға инженер, жетекші қызметкер, лаборатория бастығы, бөлім бастығы, 1994-98 ж. Жамбыл облысы әкімшілігінің ғылыми өндірістік орталық төрағасының 1-ші орынбасары, 1998-2000 ж. орталық төрағасы қызметтерінде болды. 2000 ж. қыркүйек айынын Тараз университетінде кафедра меңгерушісі. 90-нан астам ғылыми жұмыстары, оның ішінде 2 монография мен 12 оқу-әдісткмелік құралдыры жарық көрген. Дереккөздер
Рәсілхан Жүншеев

Рәсілхан Жүншеев (13 наурыз 1953 ж.т., Жуалы ауд. Қайрат а.) - ғалым, философ, ғылым докторы. Қазақ мемлекеттік университетінің философия-экономика факульететін бітірген. Қысқаша өмірбаяны Жамбыл педагогикалық институтында аға оқытушы, философия кафедрасының доценті. М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің философия кафедрасының меігерушісі. Рәсілхан Жүншеев 1980-83 ж. Қазақстан ғылым академиясының философия және құқық институтының аспирантурасында оқып, "Қазақ ағартушыларының философиялық көзқарастарының ерекшеліктері" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Рәсілхан Жүншеев бұл еңбегінде ағартушы демократтары Шоқан Уалиханов, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев, еңбектеріндегі философиялық тұжырымдарға терең талдау жасап, ғылыми ой қорытса, докторлық еңбегіне "ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы философиялық ойлар" тықырыбын зерттей отырып, А. Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ш.Құдайбергенов, Ә.Бөкейханов, С. Торайғыров еңбектерінің философия мәнсіз негіз етіп алды. Рәсілхан Жүншеев көптеген ғылыми мақалалардың, методикалық оқу құралдарының авторы. Дереккөздер
Әнуарбек Жүнісәлі

Әнуарбек Жүнісәлі (13 қаңтар 1933 ж.т., Шу ауданы Абай ауылы.) - қоғам қайраткері, облыстың құрметті азаматы. Қазақ ұлттық аргралық университетін бітірген. Сары Үйсін руынан шыққан. 1954-59 ж. Шу ауданы Ленин атындағы ұжымшарда бас инженер, 1959-65 ж. ауданның атқару комитетінде нұсқаушы, бөлім меңгерішісі, төрағаның орынбасары, 1965-74 ж. Шу ауданы партия комитетінің 1-хатшысы, 1980-95 ж. облыстық кәсіподақ ұйымы кеңесінің төрағасы, 1995-97 ж. тұрғындарыд әлеуметтік қорғау жөніндегі облыстық басқармасының бас маманы. Марапаттары Екі рет Еңбек Қызыл Ту ордені, "Құрмет белгісі" ордені. Дереккөздер
Программалап оқыту

Программалап оқыту - оқу процесін белгілі бір оқыту программасы бойынша ұйымдастыру. Программалап оқыту кибернетика, математика, логика және есептеу техникасындағы күрделі жүйелерді басқарудың рационалдық принциптері мен құралдарын педагогикада пайдалану нәтижесінде негізі қаланды. «Программалап оқыту» терминін 20 ғасырдың 50 жылдары американ психологы Б. Ф. Скиннен енгізді. Дереккөздер
Провиденциализм

Провиденциализм - тарихты құдіреттің еркімен болатын құбылыс деп түсінетін телеологиялық ағым, тарихтың объективтік-идеалистік философиясының реакцияшыл бір түрі. Провиденциализм барлық діни жүйелерге әсіресе христиандық пен исламға тән. Орта ғасыр тарихшылары шығармаларында тарих құдай құдіретінің көрінісі, адамдардың іс-әрекеттері арқылы байқалатын құдай ісі деп дәлелдеді. Дереккөздер
Тұрсынәлі Жүнісбеков

Тұрсынәлі Жүнісбеков (1946 ж.т., Түркістан облысы, Шәуілдір ауд. Қостүйін а.) - Ғалым, технология ,һғылымдарының докторы. Жамбыл гидромелиор.-құрылыс институтын бітірген (1967). Осы институтта ассистент, аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, қызметтерін атқарған. Қазіргі кезде М.Х.Дулати атындағы ТарМУ-де кафедра меңгерішісі. Тұрсынәлі Жүнісбековтің жетекшілігімен 6 кандидаттық диссертация қорғалған. 120-дан астам ғылыми еңбектердің, оның ішінде 2 монографияның, 2 оқу құралының авторы, 7 авторлық куәліктері бар. Дереккөздер
Программалы басқару

Программалы басқару - белгілі бір процесті берілген заңдылыққа, яғни программаға сәйкес басқару. Белгілі бір процесті басқару үшін программа тасығышқа (яғни қағаз, кино, магниттік лентаға) жазылып алынған статистикалық информация барабанды және лента тарқату механизмдері арқылы басқару сигналына өзгереді. Басқару сигналы үздіксіз немесе үздікті түрде болады. Дереккөздер
Қайрат Қаратайұлы Жүнісов

Қайрат Қаратайұлы Жүнісов (11 наурыз 1963 ж.т., Сарысу ауд. Саудаукент а.) - сазгер, әнші. 1984-91 ж. Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет институтын бітірген. Халыққа танымал "Қарындасыма", "Қыз-қызғалдақ", "Ықыластың қобызы", "Алматының түндері-ай" әндерінің авторы. Әскери-патриоттық әндер шығарумен айналысады, 2 жинақ шығарған. ҚР Қорғаныс министрлігінің ансамблінде қызмет атқарады. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты, Республикалық "Үкілі үміт" сазгердер байқауында бас жүлдегері, Сочи қаласында өткен ТМД елдерінің әскери ән байқауының жүлдегері. Дереккөздер
Әбдіқадыр Жүргенов

Әбдіқадыр Жүргенов (1924, Жамбыл ауд. Берікқара а. - 28 тамыз 2001, Тараз) - ғалым, тарих ғылымдырының кандидаты, профессор, ҚазМУ-ді, Жамбыл зоовет.техникумын бітірген. Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан. 1940 ж. "Жаңаталап" ауылында колхозшы. 1942 ж. Қызыл Армияның қатарына шақырылып, 2-ші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Армия қатарынан 1949 ж. оралды. Жуалы ауд. "Қоғалы" кеңшарында кеңшар басқармасы төрағасының орынбасары, төрағасы, Талас және Қордай аудандарында партия кеңес қызметтерінде, Талас аудандық партия комитетінің бірінше хатшысы (1962-66), Қордай аудандық атқару комитетінің төрағасы, қызметтерін атқарды. 1975-98 ж. Жамбыл педагогикалық институтының Тараз мемлекеттік университетінің аға оқытушысы, доценті, профессоры болды. Тарихи тақырыптарға жазылған 3 кітаптың, ондаған ғылыми жұмыстардың авторы. 1-ші дәрежелі Ұлы Отан соғысы орденімен, үш рет "Құрмет белгісі" орденімен, оннан аса медальдармен, Қазақ кСР Жоғары Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марпатталған. Дереккөздер
Сәрсен Жылысбаев

Сәрсен Жылысбаев (1888 - 1980 жж) - халық ақыны. Шу өңірінде туып өскен. Жас кезінде Сауытбек, Мырзабай, Бармақ, Кенжеқожа, Кенен, Балуан Шолақ, Шашубай сында ақындардан тәлім алған. "Алпамыс" дастанын жатқа айтып, жырщы аты шыққан. Заманы мен замандамтарын шығармаларына арқау еткен өресі кең ақынның көптеген өлең-жырлары, терме-толғаулары мұра болып қалды. Оның ішінде Балуан Шолақ туралы дастаны ерекше орын алады. Зираты Шу ауд. Еспе мтансасының жанында. Дереккөздер
Ералы Дадабаев

Далабаев Ералы (1934 ж.т., Жамбыл ауданы, Танты а.) - ауыл шаруашылығы өндірісінің ұйымдастырушысы. Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтын, Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген. Қысқаша өмірбаяны 1964-72 ж. еңбек жолын орта мектептің мұғалімдігінен бастап, Талас аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, "Ойық", "Бостандық" кеңшарларында партия комитеттерінің хатшысы, 1972-80 ж. аудандық халық бақылау комитетінің төрағасы, 1980-90 ж. "Ойық" кеңшарында директор, 1990-94 ж. Талас аудандық партия комитетінің бірінші ххатшысы, халық депутаттары аудан кеңесінің төрағасы, аудан әкімі; 1996 жылдан Жамбыл ауданындағы "Шайқорық" өндірістік кооперативінің төрағасы. Марапаттамалары "Құрмет Белгісі" орденімен, бірнеше медальдармен, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марпатталған. Дереккөздер
Леонид Владимирович Брюмер

Брюмер Леонид Владимирович (1889, Украинаның Херсон қ. 1.11.1971, Жамбыл қ.) - белгілі қылқалам шебері, пейзажшы. КСРО және Қазақ КСР-і суретшілер одақтарының мүшесі. 1915 ж. Киев көркемсурет училищесін үздік бітіріп, 1916 ж. Петроград Қаласындағы Суретшілер академиясына оқіға түседі. Алайда тұрмыс жағдайына байланысты оны аяқтай алмай, Киев қаласына қайта оралады. Одан кейінгі жылдары ол Начальник, Қырым, Ялта қалаларында өмір сүріп, сол өңірлердің әсем табиғатын бейнелейтін суреттер салады. Брюмер Леонид Владимирович 1941 ж. неміс халқының да өкілдерімен бірге Қазақстанға жер аударады. 1995 ж. суретші Жамбыл қаласына көшіп келеді. Өмірінің соңғы күндеріне дейін ол қолынан қылқаламын тастамай, көп еңбек етеді. Оның Тараз қ. мен облыс табиғатын көркем көріністерін, тарихи-мәдени ескерткіштерін бейнелейтін суреттері көптен саналады. Дерекөздер
Роликті конвейер

Роликті конвейер - қағаз дайындауға қажетті талшықты материалдарды қысқа және жұқа етіп ұсақтау үшін қағаз өндірісінде қолданылатын машина. Ролл алғаш рет 17 ғасырдың 2 жартысында жасалды. Ол алғашқыда голландер не голландер деп аталды. Роликтің ұсақтауыш тетігі біреуі қозғалмайтын, екіншісі айналмалы барабанға бекітілген екі түрлі пышақтан тұрады. Дереккөздер
Керімқұл Баярысов

Баярысов Керімқұл (16.5.1927, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауд. Майлыкент а.) - еңбек ардагері. 1943-48 ж. Түлкібас темір жол стансасында жұмысшы, машинистің көмекшісі, 1948-51 ж. Кеңес Армиясының қатаырында болды. 1951-58 ж. паровоз магинисінің курсын бітіріп, Шу тнмір дол стансасында жұмыс істеді, Сарышаған стансасындағы и темір дол депосын салып, оны іске қосуға тікелей басшылық етті. 1958-70 ж. Жамбыл темір жол стансасының депосында жұмыс істеп, жолауышалр аоезін таситын тепловозды алғаш жүргізушілердің бірі болды. Ленин орденімен, медальдармен марпатталған. Тараз қаласының құрметті азаматы. Дереккөздер
Батыс қақпа

"Батыс қақпа" - 20 ғасырдың соңында тұрғызылған архитекуралық ескерткіш. Ташкент-Тараз жолының бойында каланың батыс кіре берісінде орналасқан. Құрылысы Тараз қаласының 2000 жылдығына орай ойластырылған, 1997 жылы аяқталған. Сәулетшілер Н.Баекеев, С.Дембай, Б.Мұсаев. Қақпа - үшбұрышты өту аспa-арқадан тұрады. Ол әсем өрнекетліп, 13, 8 м. биіктікте төбелері күмбездермен көмкерілген екі мұнараның ортасында орналасқан. Мұнаралар тегістеліп салынып, Есіктері қызыл гранитпен қапталған. Қақпаның жалпы биіктігі 21,3 м. Мұнараның етектерінен жоғары екі плита орнатылып, бірінің бетінде: "Тараз-рухани байлығымыздың алтын деңгегі", екіншісінің бетінде Тара қаласына көне атауын беру туралы Қазақстан Республикасы Президенті Жарлығының мәтіні жазылған. "Батыс қақпа" сол жылдары Жамбыл облысының әкімі болған Амалбек Тшановтың пәрменімен тұрғызылған. Дереккөздер
Халықаралық бокс федерациясы

Халықаралық бокс федерациясы ХБФ ( IBF) — 1983 жылы құрылған, АҚШ және басқа да елдердің басқа бокс ұйымдарына енгізілмеген боксшы кәсіпқойларды біріктірді. IBF нұсқасы бойынша 90-нан астам боксшы әлем чемпиондары, ББК (WBC), ББҚ (WBA) және ББҰ (WBO) сияқты басқа да жетекші халықаралық кәсіби бокс ұйымдарымен танылған . IBF ең тәртіпті федерациясы болып табылады, жетекші құзыретті кадрлық саясатын жүргізе отырып, титул үшін төрт топ бақталастардан тұратын кезекті іріктеу өткізу арқылы бокс рейтингісін дайындайды және жыл сайынғы міндетті титулдар қорғауларын ұйымдастыру. Тарихы IBF Америка Құрама Штаттарының бокс қауымдастығының (USBA) тікелей мұрагері бола отырып, ол Солтүстік Америка бокс федерациясының (NABF), Солтүстік Америка бокс кеңесінің (NABC) және Солтүстік Америка бокс қауымдастығы (NABA) сияқты аймақтық чемпионаттарды ұйымдастырумен айналысты.1983 жылы, Пуэрто-Рикода өткен жылдық WBA нұсқасы бойынша съезі кезінде, Боб Ли, USBA президенті, WBA президентіне сайлауда Жилберто Мендостан жеңіліп қалды. Ли және т.б. сайлаудан кейін съезді кетіп жаңа әлемдік бокс ұйым құру туралы шешім қабылдайды. Алғашында, жаңа топ USBA-International деп аталды. Олар оның негізгі жаңа ұйым әлі күнге дейін бар кеңселерін Нью-Джерсиге орналастыру туралы шешім қабылдады. IBF нұсқасы бойынша бірінші әлем чемпионы Марвин Кэмел болды, ол бұрынғы WBC нұсқасында ауыр салмақтағы әлем чемпионы атанған, сол салмақта IBF белдігін жеңіп алды. Бірінші жылдары IBF маңызы төмен болды. Бірақ 1984 жылға қарай IBF Ларри Холмсты, Аарон Прайорды, Марвин Хаглерді және Дональд Карриді тануы туралы шешім қабылдады, олар сол кезеңде басқа ұйымдардың чемпиондары жеңіп алғандар болатын. IBF Ларри Холмске негізгі ұйым ретінде ерте танылуына міндетті, себебі WBC ұзақ мерзімді чемпионы, бокс кеңесімен қайшы келіп, белдеуден бас тартты. Кейін ол IBF чемпионы деп танылды. Бұл кейін IBF-тің WBA және WBC бірге терезесінің теңелуіне алып келді. Қазіргі уақытта, IBF суперауыр салмақтағы әлем чемпионы, украиналық боксшы Кличко, ол IBF ауыр салмақтағы ең ұзақ чемпион аталып келеді. Ли қорқытып айып таққан және жоғары орынға ие айырбас ретінде пара алғаны үшін айыпталып, BF президентігінен 1999 жылы отставкаға кеткенде, ұйым беделі біраз түсті. Осыдан кейін, төрағалықты Гайавата Найт қабылдады, ол әлемдік бокс ұйымдарының бірінші әйел президенті болатын. 2001 жылы федерациясының президентігіне Мариан Мухаммад болды. IBF төрт әлемдік бокс ұйымдарының ішінде, әр түрлі салмақта дәрежесінде белдіктерге «бүріккіш» тәжірибесі жоқ жалғыз ұйым табылады. IBF-тің уақытша чемпион, тұрақты, супер чемпион, «алмаз» және басқалар бойынша чемпиондары жоқ - тек салмақ дәрежесінде бір ғана чемпион анықталады. Бокс ұйымдары Әлемдік деңгейдегі бокстан негізгі ұйымдар * Бүкіләлемдік бокс кеңесі WBC * Бүкіләлемдік бокс ассоциациясы WBA * Халықаралық бокс федерациясы IBF * Бүкіләлемдік бокс ұйымы WBO Әлемдік деңгейдегі маңыздылығы жағынан екінші бокс ұйымдары * Халықаралық бокс ұйымы IBO * The Ring Беделді бокс журналы Басқа да ұйымдар * Дүниежүзілік бокс федерациясы WBF * Дүниежүзілік Кәсіби бокс федерациясы WPBF * Еуропалық Бокс Одағы EBU