kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қолданбалы информатика

Қолданбалы информатика (Прикладная информатика; application informatics, computer science) — информатиканы есептеуіш техника мен автоматтандыруды біріктіретін ғылыми бағыт. Ішкі сілтемелер *Информатика *Есептеуіш техника *Қолданбалы бағдарлама (Windows ортасындағы) Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_science Computer science] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 Информатика] Дереккөздер af:Rekenaarwetenskap als:Informatik am:የኮምፒውተር፡ጥናት an:Informatica ar:علم الحاسوب ast:Informática bat-smg:Infuormatėka be-x-old:Інфарматыка bg:Информатика bn:কম্পিউটার বিজ্ঞান br:Urzhiataerezh bs:Informatika ca:Informàtica cs:Informatika csb:Infòrmatika da:Datalogi de:Informatik el:Επιστήμη υπολογιστών eml:Informàtica eo:Komputado es:Ciencias de la computación et:Informaatika eu:Informatika ext:Enhormática fa:علوم رایانه fi:Tietojenkäsittelytiede fiu-vro:Informaatiga fo:Teldufrøði fr:Informatique frr:Informaatik fur:Informatiche fy:Ynformatika ga:Ríomheolaíocht gl:Informática gv:Sheanse co-earrooagh he:מדעי המחשב hi:संगणक विज्ञान hr:Računarstvo ht:Enfòmatik hu:Számítástechnika hy:Ինֆորմատիկա ia:Informatica id:Ilmu komputer ie:Informatica io:Informatiko is:Tölvunarfræði it:Informatica iu:ᑐᓴᐅᒪᖃᑦᑕᐅᑎᔾᔪᑎᓂᒃ ᐊᐅᓚᑦᑎᔩᑦ/tusaumaqattautijjutinik aulattijiit ja:計算機科学 jbo:samske ka:საინფორმაციო მეცნიერება kl:Qarasaasialerinermik ilisimatusarneq kn:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ko:컴퓨터 과학 la:Informatica lad:Informatika lb:Informatik li:Informatica lt:Informatika ltg:Datorzineiba lv:Datorzinātne mg:Informatika mhr:Информатике mk:Информатика ml:കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രം mn:Компьютерийн шинжлэх ухаан ms:Sains komputer nds-nl:Infermatika ne:कम्प्युटर विज्ञान new:कम्प्युटर विज्ञान nl:Informatica nn:Informatikk no:Informatikk nov:Informatike oc:Informatica pl:Informatyka pms:Anformàtica ps:سولګرپوهنه pt:Ciência da computação ro:Informatică ru:Информатика rue:Інформатіка scn:Nfurmàtica sh:Informatika si:පරිගණක විද්‍යාව simple:Computer science sk:Veda o počítačoch sl:Računalništvo sq:Shkenca kompjuterike sr:Рачунарство sv:Datavetenskap ta:கணினியியல் tg:Информатика th:วิทยาการคอมพิวเตอร์ tk:Informatika tl:Agham pangkompyuter tr:Bilişim bilimi tt:Санак белеме ug:بیلگیسايار مۈھەندیسلیغی uk:Інформатика ur:شمارندیات vec:Computer Science vi:Khoa học máy tính wa:Infôrmatike war:Siyensya han komputasyon wo:Xam-xamu nosukaay wuu:计算机科学 yo:Informatics (Ifitonileti) zh:计算机科学 zh-min-nan:Tiān-náu kho-ha̍k zh-yue:電算
Том

Том (Volume) — # файлдық жүйе пайдалану үшін дискінің бөліп-белгіленген бөлімі немесе бөлімдер жиынтығы. NTFS сияқты файлдық жүйеде томда бірнеше дискінің орналасуы мүмкін; # алмалысалмалы мөліметтер тасуыш; қатынас қүру бір жазу-оқу механизмі арқылы іске асырылатын сыртқы жадтың стандартты жылжымалы бөлігі. Томның түрлері Басқару томы (Управляющий том; control volume) — операциялық жүйенің бір немесе бірнеше катологтар индексінен түратын том. Жалпы том (Общий том; public volume) — мәліметтердің түрақты тобына арнайы сүрау бойынша, ал мөліметгердің уақытша топтарына шектеусіз қатынас қүруға болатын том. Жумыстық том (Рабочий том; work volume) — мөліметтердің түрақты жөне уақытша топтарына шектеусіз қатынас қүруға болатын том. Жуйелік том (Системный том; system volume) — операциялық жүйе орналасқан, бірден қатынас қүру томы. Көшірме том (Дублирующий том; back-up volume) — түп нүсқасы ретінде басқа томда орналасқан файлдың көшірмесінен түратын том. Резидентті том (Резидентный том; resident volume) — жуйелік каталог пен операциялық жүйенің ядросы орналасқан том. Том енбаңбасы (Метка тома;Volume label) — томға атау беру кезінде оған жазылатын ентаңба. Мүнда томның тіркелу ңөмірі, файлдар ентаңбасы айма- ғының адресі, том иесінің идентифика¬торы болады. Том соңының белгісі (Признак конца тома; end of volume) — томдағы мәліметтер жобасының шекарасын анықтайтын код. Том соңының еңтаңбасы (Метка конца тома; end of volume) — томның соңында орналасқан жөне оның соңының белгісі бар ентаңба. Көп томды файлдарды үйымдастыру кезінде пайдаланады. Том үқсастырғышы (Идентификатор тома; volume identifier) — таспа немесе дискідегі мөліметтер тасушының мөтіндік атауы. Томдарды автоматтық айырыптану (Автоматическое распознавание томов; automatic recognition of volumes) — тапсырмаларды жоспарлаушьімен орындалатын жөне осы сөгге операциялық жүйенің басқарылуында түрған том мен тапсырма сүралатын томның бір-бірімен сөйкестігін тағайындаудан түратын операция. Томдарды танып білу (Опознавание тома; volume recognition) — жүйедегі ашық томдардың идентификаторы мен томдардың ентаңбалары арасындағы сөйкестікті тағайындау процедурасы. Томның (дестенің) атауын тағайындау (Инициализация тома (пакет); volume (pack) initialization) — томды мөліметтер жазуға бастапқы дайындау. Ол магниттік дискілерде ақаулы сызықжолдардың баржоғын тексеруді жөне томның ентаңбасын жазуды, сызықжолдардың меншікті адрестері мен сипаттамаларын даярлауды қамтиды. Томның ентаңбасы (Метка тома; volume label, mark token) — дискіні анықтайтын (теңестіретін) белгі. Томның ентаңбасы каталогтар бүтағы терезесінің тақырыптар жолында (қатарында) көрсетіледі. Томның реттік көмірі (Порядковый номер тома; serial volume number) — бірнеше бөліктен түратын (көп томды) файлды өңдеу кезінде сол бөліктерді (томдарды) пайдаланудың стандартты режімін сипаттайтын сан. Томның соңы (Конец тома; end of volume) — томның соңын белгілейтін код. Томның файлы (Файл тома;volume file) — томның аты, осы том арналып бөліп-белгіленген файлдық жүйенің түрі жөне (жөндеуді талап ететін ақау болғанын көрсететін) өзгеріс биті бар файл. Дереккөздер
Гидродинамикалық теория

Гидродинамикалық теория— Арна процесінің гидродинамикалық бағытының кейбір авторлары Гидродинамикалық теория қүбылысын талдауда түптік тасындыларды ерекше категорияға бөліп корсетпейді. Бұл жағдайда ағынның жиынтық лайлылығы мен тереңдік эрозиясының көлемдерін бағалау және тасындылардың жинақталуы негізгі мәселелерді қалыптастырады. Тасындылар теңдестігіне және тасындылардың нақты өтімдері мен ағынның тасымалдау қабілеттілігі арасындағы ара қатынасқа, осы байланысқа тікелей немесе жанама түрде кіретін мөлшер үшін ең дәл керсеткіш алуға үлкен мән беріледі. Дереккөздер
Сыңар жол

Сыңар жол (Висячая строка; orphan) — келесі беттің бірінші жолына басылған абзацтың соңғы жолы немесе беттің соңғы жолына басылған жаңа абзацтың бірінші жолы. Келісім бойынша Wordта сыңар жолдарға тыйым салынған. Бұл мүмкіндікті іске қосу үшін Пішім-Абзац-Бетте орналасуы-Сыңар жолға тыйым салу (Формат-Абзац-Положения на странице-Запрет висячих строк) командаларын орындап, оның өрісіндегі қанатбелгіні алып тастау керек. Дереккөздер
Жер астындағы суды өндірістік мұқтаждар үшін пайдалану

]] Жер астындағы суды өндірістік мұқтаждар үшін пайдалану— ауыз су немесе шипалы су категорияларына жатқызылмаған жер асты суы — техникалық сумен жабдықтау, олардың құрамындагы химиялық элементтерді айырып алу, жылу энергиясын алу жөне басқа да өндірістік мұқтаждар үшін арнайы су пайдалану жағдайында пайдалану. Дереккөздер
Көпіршіктік сұрыптау

Көпіршіктік сүрыптау (көпіршік әдісімен сүрыптау) (Пузырьковая сортировка (сортировка методом пузырька); bublle sorting) — реттелетін жиымның көрші элементтерін тізбектік орын ауыстырудан тұратын сұрыптау тәсілі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd4&ved0CC0QFjAD&urlhttp%3A%2F%2Fwww.mir-koda.ru%2Ffull_leson_cpp.php%3Fid%3D139&ei7VQMTvmuNcGSOqHx3cAL&usg=AFQjCNH76n96bYl4HMKDt1PCPpqlps2AgQ Метод пузырька | Сортировка методом пузырька] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCYQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fwww.mir-koda.ru%2Ffull_leson.php%3Fid%3D3&ei7VQMTvmuNcGSOqHx3cAL&usg=AFQjCNFgNFu2NJMGEj4GWS4CTfkjnw_ftg Алгоритмы сортировки массива] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CDUQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fwww.cyberforum.ru%2Fcpp-beginners%2Fthread267801.html&ei7VQMTvmuNcGSOqHx3cAL&usg=AFQjCNH0Zzm9JvzUjj6AwyY7pWrcRJ-xYw Сортировка методом пузырька(по убыванию) - С/С++ для начинающих ...] no:Sorteringsalgoritme#Boblesortering
Кәмәлия (Кәмәш)

Кәмәлия (К ә м ә ш) (1882-1973) Абайдың келіні. Ақылбайдың баласы Әубәкірдің әйелі. Кәмәлиядан Қапсәлем, Әлихан туған. Оспанның үйіне келін боп түскен Кәмәлияны Абай шақырып алып: «Қарағым, Кәмәш, ата-енеңді, туыс-туғанды сыйлап, салг-дәстүрді сақтағаның дұрыс. Бірақ менің алдымда бетіңді ашып, өз үйіңде жүргеніңдей еркін жүр, - деп, Кәмәлияның басындағы желегін алғызган. Кәмәлия Абайдың ас-ауқатын әзірлеп, киімдерін жаңа үлгімен тігіп беріп, ақынның шығармашылықпен алаңсыз айналысуына жағдай жасап отырған. Кәмәлия өзінің естеліктерінде Абайдың Тобықты елінің тұрмысына көптеген жаңалық енгізгенін, соның бірі - үй-ішінің дүние-мүлкі мен ыдыс-аяқтарды, асадал (шкаф), матадан жасалған үлкен дастарқан, кенеп орамал, құлақты шыныаяқ, самаурын, сағат т. б. заттарды қаладан арнайы алдырғанын айтады. Абайдың Жидебайдағы мұражай қорында Кәмәлия тапсырған Абай үйінің кейбір дүние-мүліктері, ақынның тоғызқұмалақ тақтасы, тастары және оның былғарыдан тігілген тері қалташасы, [Абай|Абайдың жасанды тістері, Еркежанның сүйектен жасалған төсегі, шымылдық, төсекжапқышы, білезігі, Кәмәлияның өзінің киімдері, құндыз бөркі мен камзолы, 1903 ж. түсірілген әулеттік фото-суреті, Кәмәлияның айтуымен жазылып алынған естеліктері сақтаулы. Дереккөздер
Мұнай сулары

Мұнай сулары - жер қыртысының мұнайлы горизонтгарындағы жер асты сулары. Мұндай сулар мұнай шоғырларына қарағанда жату (орналасу) жағдайы бойынша 4-ке бөлінеді: астыңғы контурлық (астыңғы шеттік), үстіңгі контурлық (үстіңгі шеттік), табандық және аралық сулар. Астыңғы контурлық сулар мұнайды мұнайлы қаттың төменгі, батыңқы бөлігінің астыңғы жағынан қоршап тұрады. Үстіңгі контурлық сулар жер бетіне шығып жатқан мұнайлы қаттың үстіңгі бөлігінде жатады. Табандық сулар мұнайлы қаттың төменгі бөлігінде орналасады. Аралық суларға мұнайлы қаттың ішінде жататын кеуекті қатшалардағы сулар жатады. Мұнай сулары әдетте жоғары минералдылығымен (15—20 г/дм3-ден 350— 400 г/дм3-дейін) ерекшеленеді. Олардың химиялык құрамында натрий, хлор, кейбір жерлерде кальций иондары басым болады. Басқа иондар, осіресе сульфат пен гидрокарбонат жоққа жуық. Микроэлементтердің ішінен едәуір мөлшерде йод, бром, бор, радий, барий, стронций және т.б. кейбір органикалық заттар болады. Суда еріген газдар құрамында метан, ауыр көмірсутек, биогендік азот, қүкіртті сутек болады. Дереккөздер
Жұтылу сыйымдылығы

Жұтылу сыйымдылығы - тау жынысытың немесе топырақтың массалық бірлігі жұтатын иондар мен молекулалардың сыйымдылық мөлшері. Иондар адсорбциясы кезінде, әдетте, 100 г тау жынысықа мг-экв. арқылы өрнектеледі. Сазды тау жынысытар үшін жұтылу сыйымдылығы олардың минералдық құрамына байланысты (100 г тау жынысықа шаққанда монтмориллонит — 80— 150, гидрослюда — 20—40, каолинит — 3—15 мг-экв ). Дереккөздер
Сыртқы ақпараттық жасақтама

Сыртқы ақпараттық жасақтама (Внешнее информационное обеспечение; external information support) — информацияны жіктеу мен кодтаудың және бірыңғайланған құжаттама жүйесінің біртұтас жиынтығы болып саналатын ақпараттық жасақтаманың түрі. Дереккөздер
Лер-Киндберг ауруының жинақты белгісі

Лер-Киндберг ауруының жинақты белгісі — эозинофильді өкпедегі жиналудың өзіндік ағымы Леффлер ауруының жинақты белгісінен қатты ағуымен (септикалық безгек, қалтырау, шектен тыс терлеу) және сірі қабықта тердің болуымен ерекшеленеді. Дереккөздер
Сыртқы атау

Сыртқы атау (Внешнее имя; external name) — программалық модульде пайдаланылатын, бірақ одан тыс анықталған атау; программалық модульде осы модульден тыс жатқан объектіге сілтеме жасауға қолданылатын атау. Дереккөздер
Класс

Класс (class) — қолданылатын қасиеттерінің немесе өңдеу тәсілдерінің ортақтылығын сипаттайтын нысандардің жиынтығы. Класс үлгісі (экземпляр класса; class instance) — кейбір класс конструкторы жасаған нақтылы нысанды белгілейтін нысандық-бейімделген бағдарламалау термині. Класс үлгісінің класта анықталған немесе түп кластардан мұралық иемденген нысан мен әдіске тән мәліметтерді сақтайтын қасиеті бар. Дереккөздер
Оптикалық оқитын құрылғы

Оптикалық оқитын құрылғы (оптикалық шығарып оқу құрылғысы) (Оптическое читающее устройство (устройство оптического считывания); optical reader; optical card reader) — 1) оптикалық құралдардың көмегімен қағаз тасуыштан ақпаратты шығарып оқуға және оны компьютерге немесе басқа құрылғыға енгізу үшін кодтауға арналған құрылғы; 2) қорғасын қарындаштың ізін немесе компьютерге арналған картадағы қара және ашық тұстарды танитын әрі осы ақпаратты компьютерге енгізетін құрылғы. Дереккөздер
Қошқармаңдай

Қошқармаңдай - геологияда: мұздықтар қозғалысы әсерінен тегістелген және жалтырай өңделген дөп-дөңес. Дөңестің беткі жазықтығы мұздық қозғалысы нәтижесінде әр түрлі сызаттармен жырмаланған. Дөңестің мұздық жақтағы беткейі көлбей еңкейсе, қарсы бағыттағы беткейі біршама тік құлайды, себебі тау-жыныстардың мұздық қозғалысы әсерінен жанышталып уатылуы нәтижесінде осы өңірлерде дараланған тау жынысы кесектері мұздық табанына ілесе кетеді; осы кесектер есебінен мұздық дөңбек тастары қалыптасады. Дереккөздер
Сыртқы (шалғай) жабдық

Сыртқы (шалғай) жабдық (Внешнее (периферийное) оборудование; peripheral equipment) — компьютерге қосыла алатын кез келген шалғай құрылғыға берілген жалпы атау; компьютердің сыртқы құрылғыларының кешені. Сыртқы (шалғай) құралдардың жоқтығы компьютердің жұмыс істеуіне ешқандай кедергі келтіре алмайды, алайда көптеген тұтынушылар ДК-мен еркін қолдану мақсатында сыртқы жабдықтардың кей түрлерімен кеңінен қолдануда. Сыртқы құралдардың түрлері Сыртқы(шалғай) жабдықтарды 3 негізгі түрге жіктесек болады: * енгізу құралдары - ақпаратты енгізу мақсатында қолданылатын шалғай құралдар:тышқан(тінтуір),пернетақта,тачпад,сенсорлық экран,микрофон,сканер,веб-камера. * шығару құралдары - ақпаратты шығару мақсатында қолданылатын шалғай құралдар: экран,видеокарта,принтер, акустикалық жүйе. * жинақтау(сақтау) - ақпараттың қандай да бір түрін сақтау мақсатында колданылатын шалғай құралдар: қатты магниттік дискідегі жинақтаушы, иіллгіш магниттік дискідегі жинақтаушы, ленталық жинақтаушы, USB-жинақтаушы. Кей жағдайда шалғай құралдарды бірден бірнеше типке жатқызуға болады. Мысалы: дыбыстық карта,желілік карта, енгізу-шығару құралдары және т.б. Компьютердің құрылғыларын 3 негізгі типке қүбөлсе болады: *ішкі құрылғылар(орталық процессор,ЖЖҚ), *сыртқы(шалғай) құрылғылар, *аралық құрылғылар. Ішкі құрылғылар компьютердің негізгі архитектурасын және аппараттық платформасын құраса, сыртқы құралдар компьютердің архитеурасына тәуелсіз, тек компьютердің мүмкіндіктерін кеңейту үшін ғана қолданылады. Дереккөздер
Сыртқы жад

Сыртқы жад (қосалқы жад) (Внешняя память (вспомогательная память); external storage; external memory) — ақпаратты машинадан тыс сақтауға арналған құрылғы; магниттік диск, иілгіш магниттік, оптикалық диск, стример және т.б. мәліметтерді ұзак уақыт сақтауға арналған мәлімет жинақтауыштар. Дереккөздер
Көркем шығарма

Көркем шығарма (Художественное произведение; artwork) — баспада жариялау үшін, фильм, бейнежазбалар жасау үшін мультимедиа жүйелерінде дайындалған иллюстрациялар немесе графиктер: сызбалар, суреттер, фото суреттер, карталар, схемалар және т.б. Дереккөздер Дереккөздер *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd4&ved0CDcQFjAD&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Ffin_enc%2F31325&ei0lYMTvGrGM2cOuK9_LoL&usg=AFQjCNESzaVlI1xPujUcltOiqQnA7q1WfA Художественное произведение] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd6&ved0CEoQFjAF&urlhttp%3A%2F%2Fwww.finam.ru%2Fdictionary%2Fwordf00738%2Fdefault.asp%3Fn%3D2&ei0lYMTvGrGM2cOuK9_LoL&usg=AFQjCNEbvWlPNK0LOrHWeQSgdNDUpKUbCA Словарь - Художественное произведение]
Лефгрен ауруының жинақты белгісі

Лефгрен ауруының жинақты белгісі — артралгия және дене қызыуының жоғарлауымен, терідегі көрінумен бірге тамыр жанындағы кеңірдек тарамы пульмонольды лимфа түйіндердің екі жақты симметриялық ұлғаюы. Дереккөздер
Оптикалық талшық

Оптикалық талшық (Оптическое волокно) — жарықтық сигналдарды жеткізуге пайдаланылатын мөлдір материалдан жасалған жіп. Егер жіп басқа типтегі шынымен қоршалса, онда жарықтық сигналдар аздаған өту арқылы үлкен арақашықтыққа таралады. Радиотолқындар сияқты жарық та ақпарат та жеткізуге пайдаланылады. Ақпараттар үшін үлкен жиіліктерде кең жолақтар бөлінеді, ол бір оптикалық талшық. Оптикалық талшық арқылы көптеген мәліметтер жіберуге мүмкіндік пайда болады. Оптикалық талшық лазерлермен бірге пайдаланылады. Дереккөздер
Қатынас

Қатынас (Отношение; relation) - 1) алдыңғы бір немесе бірнеше команданың орындалу нәтижесін өзгертетін және өңделетін мәтіннің немесе айнымалының қалып-күйін қалпына келтіретін әрекет; 2) кез келген нүктеден есептеу процесін қайтаруға және жаңартуға мүмкіндік беретін бағдарламалау жүйесінің тәсілі. Алғашқы мәліметтер мен аралық нәтижелер бағдарлама тармақтары орындалудың соңғы кезеңіне дейін сақталады немесе бағдарламаны кері тізбектік орындау кезінде қайта қалпына келтіріледі; 3) пәндер немесе өрнектердегі операндтар арасындағы байланыс. 4) адамдар мен жағдайларды ерекше түрде қабылдаудың қалыптасқан тұрақты тенденциясы. Түсінік жеке және әлеуметтік аспектілерге ие болғандықтан психологтар мен әлеуметтанушылар қызығушылығын тудырады. Психологтарды индивидум өз даралығының бөлігі жасайтын қатынастардың пайда болу жағдайы қызықтырса, әлеуметтанушы-психологтарды олардың әлеуметтік ортада қалай жұмыс істейтіні қызықтырады. *Қатынас құру - қатынау *Қатынас құру әдісі *Қатынас құру әдісі программасы *Қатынас құру индексі *Қатынас құру коды *Қатынас құру маршруты *Қатынас құру режімі *Қатынас құру тәсілі *Қатынас құру уақыты *Қатынас құруға құқық беру *Қатынас құруға шектеу қою ережелерін бұзу *Қатынас құруды бақылау *Қатынас құруды басқару *Қатынас құруды басқару биті *Қатынас құрудың базистік әдісі *Қатынас құрудың базистік индексті-базистік әдісі *Қатынас құрудың базистік кітапханалық әдісі *Қатынас құрудың базистік тәсілі *Қатынас құрудың базистік телекоммуникациялық әдісі *Қатынас құрудың базистік төте әдісі *Қатынас құрудың базистік тізбекті әдісі *Қатынас құрудың виртуаль әдісі *Қатынас құрудың графикалық әдісі *Қатынас құрудың желілік әдісі *Қатынас құрудың иерархиялық әдісі *Қатынас құрудың индекстік әдісі *Қатынас құрудың кітапханалық әдісі *Қатынас құрудың резидентті әдісі *Қатынас құрудың телекоммуникациялық әдісі *Қатынас құрудың төте әдісі *Қатынас операторы *Қатынас операциясы *Қатынас схемасы *Қатынастарды біріктіру *Қатынастарды жалғастыру *Қатынастарды табиғи жалғастыру *Қатынастарды кеңейту *Қатынастық желі *Қатынастық құралдар *Қатынасу *Қатынасу биті *Қатынау *Қатынас (математика) Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Relation Relation] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Отношение Отношение] Дереккөздер cs:Relace eo:Rilato es:Relación io:Relato it:Relazione ja:関係 nl:Verhouding pl:Relacja ro:Relație ru:Отношение uk:Відношення (значення) vi:Quan hệ
Сыртқы интерфейс

Сыртқы интерфейс (Внешний интерфейс; front-end interface) — ішкі жүйенің сыртқы объектілермен (пайдаланушымен, есептеу желісімен) әрекеттестігінің құралдары мен ережелері. Ал жүйенің қалған құрауыштарымен әрекеттестігі ерекше болады. Дереккөздер
Жер астындағы ішуге жарайтын суды ауыз сумен және тұрмыстық сумен жабдықтауға байланысты емес мұқтаждар үшін пайдалану

Жер астындағы ішуге жарайтын суды ауыз сумен және тұрмыстық сумен жабдықтауға байланысты емес мұқтаждар үшін пайдалану — жер астындағы ішуге жарайтын суды ауыз сумен және түрмыстық сумен жабдықтауға байланысты емес мүқтаждар үшін пайдалануға жол бермеу. Жер бетіндегі қажетті су көздері жоқ және жер астындағы ішуге жарайтын судың жеткілікті ресурстары бар аудандарда су ресурстарын басқаратын мемлекеттік орган табиғат пен жер қойнауын қорғау органдарымен келісім бойынша ауыз сумен және тұрмыстық сумен жабдықтауға байланысты емес мақсаттар үшін бүл суды уақытша пайдалануға рүксат бере алады. Дереккөздер
Сыртқы (кірме) командалар

Сыртқы (кірме) командалар (Команды внешние (транзитные); external command) — MS DOS операциялық жүйесінің мүмкіндіктерін ұлғайтатын және оның ядросымен коса бірге берілетін, компьютер жадында тұрақты (резидентгі күйде) сақталмайтын командалар тобы. Олар COMMAND.COM командалық процессоры құрамында жазылмаған, қажет кезінде дискіден оқылатын кірме команда. Дереккөздер
Сыртқы құрылғыдан болатын үзілім

Сыртқы құрылғыдан болатын үзілім (Прерывание от внешнего устройства; peripheral interrupt) — сыртқы құрылғының: терминалдың, енгізу-шығару құрылғысының, жинақтауыштың және т.б. сигналымен шақырылатын үзілім. Дереккөздер
Ортақ кітапхана

Ортақ кітапхана (общая библиотека; public library) — 1) мультипрограммалау кезінде бір мезгілде бірнеше тапсырмаларда пайдалану үшін жарияланған кітапхана; 2) есептеу орталығының барлық адамдарының пайдалануга қолы жететін кітапхана. Дереккөздер
Сыртқы модем

Сыртқы модем (Внешний модем; external modem) — компьютер қорабынан тысқары, бөлек блок түріндегі модем. Ол компьютердің тізбекті портына, телефон желісіне, телефонның өзіне және ток көзіне жалғануы тиіс. Дереккөздер Модем
Ортақ программалық жасақтама

Ортақ программалық жасақтама (Общее программное обеспечение; General software) — есептеу процесін жоспарлау мен ұйымдастыруға, программалауды автоматтандыру мен қолданбалы мәселелерді шешу программаларын жөндеуге арналған басқарушы және өңдеуіш программалардың жиынтығы. Оның құрамына операциялық жүйе, программалау жүйесі, техникалық қызмет ету программалары кіреді. Дереккөздер
Анталия

Анталия — Түркияның оң түстігіндегі портты қала және курорт, Анталия қаласы теңіз деңгейінен 30 метр биіктікте орналасқан.Қаладағы халықтың саны - 1 603 994 (2015) және шамамен екі миллион адам жаздың мезгілінде болады. Қазіргі таңда Анталия ескі және жаңа қала болып екіге бөлінген. Әкімшілік аумақтық бөлінісі Анталия қаласы 5 ауданға бөлінеді * Аксу * Дөшемеалты * Кепез * Конияалты * Муратпаша Анталия тарихы Анталия б.з.д. 159 жылы грек патшасы Пергама Атталоның қалауымен құрылған және алғашында Атталия деп аталған. Б.з.д. 133 жылы қаланы римдіктер жаулап алып, Адриан императорының қысқы тұрағына айналдырды. Көп жылдар бойы Анталия римдіктердің және кейін Византияның қол астында болды. VIII ғасырда болған қатты жер сілкінісінен кейін ,бұл өңірде экономикалық құлдырау басталды және бұның себебі ретінде арабтардың және теңіз қарақшыларының шапқыншылығын да алсақ болады. 1080 жылдары селжұқ елінің басып кіруінен кейін, бұл өңірде ислам діні тарала бастады 1207 жылы селжұқтар Анталияны және соған қатысты барлық жерлерді жаулап алады.1423 жылы Анталияны түрік османдары жаулап алады. Анталия климаты Анталианың климаты типті жерорта теңіздік болып табылады. Бұл өңір өзінің құрғақ және жылы жаз мезгілімен және аздаған жауын шашынды қыс мезгілімен ерекшеленеді. Қыс мезгілінде Анталиада жауын шашынның түсуі өте көп болады, ал жазда жауын шашын өте аз болды. Қыстың күні түсетін жауын шашынның басты себебі Тавр таулары болып табыады, ол цеклондардың ары қарай сол түстікке кетіп қалуына төтеп беріп тұр. Бұған құсайтын құбылыс Қырымның оң түстік жағалауында да байқалады, бірақ аз мөлшерде. Сәуір айынан бастап қазан айына дейін бұлтсыз ашық ауа райы сақталып тұрады. Жылдың басқа мезгілінде ауа райы көбіне бұлтты және жаңбырлы болады. Қаладағы ылғалдылық 64 % құрайды, ал судың орташа температурасы 21,5 °C құрайды. Жаз маусымы шамамен 8-9 айға созылады. Қаңтардың орташа температурасы шамамен +10 °C, ал шілдеде +28-29 °C. Жалпы жылдық орташа температура +18-19 °C. Қыс өте жылы және ылғалды, ал жаз өте ыстық және ұзақ. Қар өте сирек жауады. Қаланы сол түстік жақтан соғатын желден қорғап тұрған тау, қыстың жылы болуының негізгі себепшісі.Бұл тұрғыда Анталияның климаты Ялтаның климатына өте ұқсас. Анталиа - халықаралық әуежайы бар, жақсы дамыған көңіл көтеру орындары бар, көптеген қонақ бар Түркияның танымал қалаларының бірі. Дереккөздер Тағы қараңыз Бодрум Түркия Анкара Ыстамбұл
Уваровит

Уваровит — силикаттар класының гранат тобына жататын минерал. Химиялық формуласы: Са 3 Сr 2 [SIO 4 ] 3 . Сингониясы — текшелік, кристалдары — ромбододекаэдр, агрегаттары — тұтас түйірлі масса. Түсі — жасыл, жылтырлығы — шыныдай; қаттылығы — 6,5—7, жіктілігі жоқ, меншікті салмағы — 3,52. Уваровит ультранегізді таужыныстарда және хромит кендерінде кездеседі. Дереккөздер
Пародонтоз

Пародонтоз ( — маңы және — тіс) — пародонт тканьдерінің жеткіліксіз қоректенуімен (дистрофия) туатын созылмалы ауру. Бұл тіс мойыны түбірінің жалаңаштанып, қызыл иектің семіп отыруымен сипатталады. Бұдан тіс тканьдері желініп, сына тәрізді ақау пайда болады да, тіс түбірлері ыстық-суыққа сезімталдығы артып мазалайды. Дереккөздер el:Χρόνια περιοδοντίτιδα
Ультраметаморфизм

Ультраметаморфизм - жоғары температуралар мен қысымдардың және ұшпа заттардың әсерінен түп тау жыныстары толықтай немесе жартылай балқитын, химиялык құрамбөліктер қарқынды түрде жаңаша жинақталатын, яғни олар метасоматиттер мен магмалар түрінде қайта алмасатын не метаморфты жіктелу мен қайта кристалдануға жаппай ұшырайтын процесс. Ультраметаморфизм процесі жер қыртысының терең қойнауларында не гранит құрамды таужыныстардың балқу деңгейінен төменірек тереңдіктерде жүзеге асатын болса керек. Дереккөздер
Ультрамилонит

Ультрамилонит — бастапқы тау жынысының бітімі мен құрылымы толық өзгерген, минерал түйірлері түгелдей уатылған милониттің түрі. Ультрамилониттің құрылымы афаниттік, ал бітімі параллельді болады. Ультрамилонит динамометаморфизм өте қарқынды жүргенде қалыптасады. Дереккөздер
Сықпа

Сықпа — құрамына, мақсатына қарай ұнтақ, майлы заттармен қатар әр түрлі дәрі-дәрмектер кіреді. Мысалы: Кабилов ауыртпайтын пастасы; тіс езегін толтыратын Генис пастасы, алтын мен болаттан жасалған тіс протездерін жалтырататын (полировочный) сықпалар. Дереккөздер
Пемфигус

Пемфигус ( - көпіршік) — бөрткең тәрізді тері ауруы. Клеткааралық байланыстың бұзылуынан (акантолиз) қозатын тері мен ауыз шарышты қабығына шығатын, желінбе (эрозия) мен күлдіреуік арқылы білінеді. Ем қиын қонатын дерт. Дереккөздер de:Pemphigus vulgaris pl:Pęcherzyca zwykła
Уранаттар

Уранаттар - МеU 6+ O 4 , МеU 6+ O 7 типті уран қышқылы тұздарының минералдары. Уранаттар төмен сингонияларда кристалданады, кристалдары ине, пирамида, тілімше тәрізді, агрегаттары тұтас, ұсақ түйірлі масса. Түсі қызғылт сарыдан қызыл қоңыр, қараға дейін; қаттылығы орташа, жіктілігі жетілген, меншікті салмағы 5-7. Уранаттар пегматиттік және гидротермалық кендердің тотықтану белдемінде пайда болады. Дереккөздер
Уранинит

Уранинит — оксидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы UO 2 . Сингониясы — текшелік, кристалдары — текше, агрегаттары — колломорфты бүйрек тәізді сауыстар, ұнтақ массалар. Түсі — қара, сызығы қоңырлау қара, жылтырлығы — шала металдай, шайырдай; қаттылығы — 5—6, меншікті салмағы — 10,3-10,6. Уранинит граниттік, сиениттік пегматиттерде, гидротермалык кендерде, тотықтану белдемдерінде кездеседі. Уранинитт — уран мен радийдің кені. Қолданылуы Ерте замандарда күміс кендерін қазғанда кездескен уранинит минералдарын сары, күрең, қара бояу ретінде ғана қолданып келген болатын. Оның радиоактивтік қасиетін білгеннен бері, өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап, оны өте құнды зат түрінде пайдаланады. Онан алынатын радий мен уран көп жерлерде (медицинада; атомдық энергия алуда тағы басқа) қолданылады. Уранинит кендері онша көп емес. Ол басқа металл]кендерінің ішінде аралас кездеседі. Оның дербес кендері Канадада, Катангада (Конгода) бар. Бір ескеретін жағдай: уран тотықтары кеп кендерде басқа компоненттермен қосылған күрделі минералдар құрайды. Оларды уранинит минералы деп қарауға болмайды. Бірақ уран, радий, торий элементтері сол күрделі минералдардан айрылып алынады. Дереккөздер
Ұзын жалынды көмір

Ұзын жалынды көмір - көмірленудің нақтылы дәрежесіне сәйкес келетін, яғни метаморфизмнің I сатысы жағдайында қалыптасқан тас көмір түрі; тығыздығы 1,08—1,20 г/см 3 ; органикалық массасының меншікті салмағы 1 30 г/см 3 шамасында жану жылуы 7600-8000 ккал/кг, мүлдем бірікпейді, немесе өте нашар бірігеді. Дереккөздер
Ұйық

Ұйық — 1) қазіргі сушаралардағы суға қаныққан майда түйірлі, нығыздалмаған шөгінді. Табиғи жағдайларда ағатын күйде болса, кептіргенде қатты дене қасиеттеріне ие болады. Ұйық — көптеген шөгінді таужыныстар қалыптасуының бастапқы сатысы. Түйірөлшемдік құрамы бойынша негізінен пелит (лай) шөгінділерге жатады. Ұйық теңіздік және континенттік (көл, батпақ ұйығы) болып жіктеледі. Генезисі бойынша терригендік (сазды, сынықты), биогендік (карбонат, кремнийлі, диатомды, глобигеринді және т.б.) және хемогендік ұйықтар бөлінеді; 2) көне динамикалық жіктеме бойынша — құрамында 30-50%
Орталықтандырылған маршруттау

Орталықтандырылған маршруттау (Централизованная маршрутизация; centralized routing) — мәліметтерді жеткізу желісіндегі дестелерді немесе хабарларды маршруттау әдісі. Бұл әдіс бойынша маршрутты таңдау туралы шешім біртұтас орталықта қабылданады. Әдістің әр түрлілігі орталықтандырылған бейімді маршруттау болып табылады. Дереккөздер
Ұйынды құрылым

Ұйынды құрылым - кальциттің майда және ұсақ түйірлі агрегатынан тұратын окгаста пелитоморфты кальциттің ұйындыға ұқсас домалақ не пішінсіз оқшау бітімдері бар құрылым. Жалпы ұйындылардың шекарасы анық емес. Дереккөздер
Ұнтақ әдісі

Ұнтақ әдӀсӀ — минералдарды рентген-құрылымдық тұрғыдан зерттеу әдістерінің бірі. Зерттелмек кристалл ұнтақталады да, сол ұнтақтан қатты сығылған шағын бағана дайындалады; осы бағанаға нақтылы сипатты рентген сәулелерін төтелеу нәтижесінде дебеграмма деп аталатын түсірімдер алынады; әрбір минерал тек өзіне ғана тән дебеграммалық кескіндерді иеленетін болғандықтан, оларды зерттелген нысанды танып-білу мақсатында пайдалануға болады. Дереккөздер
Орталықтандырылған мәліметтер базасы

Орталықтандырылған мәліметтер базасы (Централизованная база данных; centralized database) — 1) ақпараттары біртұтас ақпараттық жиым түрінде бір компьютердің бір немесе бірнеше тасуышында орналасқан мәліметтер базасы (үлестірілген мәліметтер базасының бұдан айырмашылығы — оның құраушылары есептеу желісінің әр түрлі тораптары бойынша орналастырылған); 2) бір есептеу желісінің жадында сақталатын мәліметтер базасы. Егер бұл есептеу желісі компьютер желісінің құраушысы болса, онда мұндай базаға үлестірілген қатынас құру мүмкін болады; 3) барлық есептеу операцияларын орындайтын және ақпаратты қайта өңдейтін дербес компьютердің бас құрылғысы. Дереккөздер
Бойлай суару схемасы

Бойлай суару схемасы — беткейлеп суаруда қолданылатын жүйекке су беру тәсілі. Бұл схемада жүйекке су оқ арықтан беріледі. Оқ арықтардың ара қашықтығы жүйектің ұзындығына тең болады, ұзындығы 70—400 м аралығында. Оқ арық суды уақытша арықтан алады. Дереккөздер
Қатынас құру

Қатынас құру, қатынау (Доступ; access) — 1) сұраныс бойынша мәліметтерді алу мүмкіндігі; мәліметтерді таңдау тәсілдерінің сипаттамасы; 2) сақтау құрылғысымен және онда орналасқан файлдармен мәліметтерді жазу немесе оқу үшін байланыс орнату процедурасы. Алгоритмдік қатынас құру Алгоритмдік қатынас құру (Алгоритмический доступ; algorithmic access) — адресті қандай да бір алгоритм бойынша есептеуге негізделген қатынас құру. Біртіндеп қатынас құру Біртіндеп қатынас құру (Последовательный доступ; sequential (serial) access) — файл жазбаларының файлдың құрылу процесінде ескерілгендей, жадта орналасу ретімен қатынас құру тәсілі. Дара өрісті қатынас құру Дара өрісті қатынас құру (Монопольный доступ; exclusive access) — бағдарламаның мәліметтерге монопольдық режимде қатынас құруы. Бір бағдарлама монопольдық режімде қолданатын мәліметтерге басқа бағдарламалардың катынас құру мүмкіндігі болмай, олар күту режімінде тұрады. Жергілікті қатынас құру Жергілікті қатынас құру (Локальный доступ; local access) — компьютердің енгізу-шығару құрылғылары арқылы қатынас құру. Кванттық-көпшілік қатынас құру Кванттық-көпшілік қатынас құру (Множественный доступ с квантованием; time- division multiple access) — мәліметтерді жеткізу жүйелерінде кванттық уақыт беру ортасына қатынас құруды басқару әдісі; бір символды жалпы (сақиналық) арнамен жеткізу үшін әрбір торапқа бөлінеді. Кестемен қатынас құру Кестемен қатынас құру (Доступ по расписанию) — пайдаланушының жүйемен жұмысын алдын ала белгіленген белгілі бір уақыт аралығында ұйымдастыру. Көпшіліктік қатынас құру Көпшіліктік қатынас құру (Множественный доступ; Multiple access) — мәліметтер алмастыру желілерінде кеңтаралымды арнаға көптеген станциялардың катынауы. Мұнда қайшылықты табу арқылы реттестіріп аттасуды қайта орындау жолдары ұйымдастырылады. Кілттік қатынас құру Кілттік қатынас құру (Доступ по ключу (ключевой доступ); keyed access) — файл жазбасына өту оның кілтін көрсету арқылы орындалатын қатынас құру тәсілі. Параллель қатынас құру Параллель қатынас құру (Параллельный доступ; parallel access) — сақтау құрылғыларында биттердің біртіндеп емес, бір уақытта берілуі арқылы мәліметтерге қатынас құру. Тікелей қатынас құру Тікелей қатынас құру (Прямой доступ; direct access) — мәліметтердің барлық элементтеріне қатынас құру біркелкі, сондықтан кез келген элементке өту үшін басқа элементтерді қарастырудың қажеті болмайды. Ішкі сілтемелер *Қатынас Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access Access] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Access Access] Дереккөздер
Орталық процессор

Орталық процессор (центральный процессор; central processor unit) — 1) компьютердің негізгі жұмыстық элементі. Әдетте, оның құрамына арифметикалық- логикалық құрылғы мен басқару құрылғысы, ал кейде алғашқы жад кіреді. Есептеуіш жүйенің қызметі үлестірілген және дербес болған сайын бұл терминнің түсіндірмесі кеңейе түседі; 2) процессор мен арифметикалық қосалқы процессоры бар блок; 3) барлық есептеу операциясын және ақпаратты қайта өңдеуді жүзеге асыратын дербес компьютердің бас құрылғысы; 4) бір немесе бірнеше үлкен немесе аса үлкен интегралдық схема түріндегі, ақпаратты өңдеуге арналган программалық басқару құрылғысы; 5) берілген есептеуіш жүйеде негізгі қызметі мәліметтер өңдеуді және осы жүйенің басқа бөліктерінің жұмысын баскаруды орындайтын процессор. Ол басқару қүрылғысынан, арифметикалық логикалық құрылғыдан және процессорлық жадтан тұрады. Орталық процессор циклі Орталық процессор циклі (Цикл центрального процессора; central processing unit cycle) — бір қарапайым машиналық команданы таңдау мен орындау (Мысалы, қосу немесе азайту) үшін талап етілетін уақыт. Орталық процессордың есептеуіш жүйені сипаттайтын көптеген параметрлерінің бірі. Дереккөздер
Қатынас құру әдісі

Қатынас құру әдісі (Метод доступа; access method) — 1) компьютер жады мен енгізу-шығару құрылғыларының арасында мәліметтер жеткізуді ұйымдастыру тәсілі; 2) келесі кезекте қай жұмыс бекеті (немесе дербес компьютер) есептеу желісін пайдалана алатынын анықтайтын тәсіл (ережелер жинағы). Мысалы, CSMA/CD (Carrier Sense, Multiple Access, with Collision Detection) — қақтығыс ізделіп-табылатын және тасығышты тексеретін (тындайтын) көптік қатынас құру әдісі. Бұл әдіс кезінде бірнеше жұмыс бекеті (көптік қатынас құру) жеткізу ортасына қатынас құру үшін олар осы ортада жеткізу үзілісі болғанша оны бақылайды (тасығышты тексеру). Одан кейін мәліметтер тасымалдана бастайды және онымен қатарласа жеткізу әрекеттері тексеріледі (қақтығысты табу). Әрбір жұмыс бекеті (өзінше) желі бос деп санап, хабар жеткізуге тырысады. Егер қақтығыс бола қалса, онда белгілі бір уақыт өткен соң хабар жеткізуге кайтадан әрекет жасайды. Қатынас құру әдісі ең көп тараған әдістер қатарына жатады және Ethernet сияқты есептеу желілерінде қолданылады. Маркерлі қатынас құру әдісінде бейімдеуіш маркердің келуін күтеді. Мәліметтер жеткізу маркерді алғаннан кейін ғана мүмкін болады; 3) мәліметтер жинағының физикалық жазбасына қатынас құрудың берілген түрі орындалатын құралдар мен келісімдердің жиынтығы. Кезекпен қатынас құру әдісі және қатынас құрудың базистік әдісі болып бөлінеді. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі программасы Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_method Access method] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Компьютерная_память#.D0.9C.D0.B5.D1.82.D0.BE.D0.B4_.D0.B4.D0.BE.D1.81.D1.82.D1.83.D0.BF.D0.B0 Метод доступа] Дереккөздер
Қатынас құру әдісі программасы

Қатынас құру әдісі программасы (Программа метода доступа; access method routine) — негізгі жад пен сыртқы жад немесе енгізу-шығару құрылғысының арасында алмасу процесін орындауды жасақтайтын жүйелік бағдарлама; қатынас құру әдісі бағдарламасын орындайды. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_method Access method] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Компьютерная_память#.D0.9C.D0.B5.D1.82.D0.BE.D0.B4_.D0.B4.D0.BE.D1.81.D1.82.D1.83.D0.BF.D0.B0 Метод доступа] Дереккөздер
Орфографиялық түзетуші

Орфографиялық түзетуші (Орфографический корректор; spelling corrector) — мәтін сөздерін сөздікпен салыстыратын, сәйкессіздікті байқайтын және белгілейтін, түзетудің мүмкін нұсқаларын ұсынатын мәтіңдерді дайындау жүйесінің бөлігі. Дереккөздер
Батпақ газы

Батпақ газы - органикалық заттектердің (негізінен өсімдіктер қалдықтарының) табиғи жағдайда анаэробты микробиологиялық шіруінен пайда болатын газдар қоспасы. Б.г. құрамында негізінен метан (20-дан 95%-ға дейін), көмірқышқыл газы және азот бар. Дереккөздер
Қатынас құру индексі

Қатынас құру индексі (Индекс доступа; index) — мәліметтер агрегациясы кілттерінің мәндері мен осы агрегациялардың немесе олар жататын жад аймақтары адрестерінің мәндері арасындағы сәйкестікті жасақтайтын мәліметтер жиынтығы. Ол мәліметтер агрегациясына қатынау жылдамдығын жоғарылату мақсатында қажет. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Индекс Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Index#Computer_science Index] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Index_(database) Index (database)] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Индекс_(базы_данных) Индекс (базы данных)] Дереккөздер
Орындау

Орындау (Выполнение; action, execution, run) — электронды есептеу техникасы құралдары арқылы командада, тапсырыста, программада көрсетілген белгілі бір әрекеттерді жүзеге асыру. Есепті орындау Есепті орындау(Выполнение задачи; running) — орындалатын программаның оған процессор тағайындалуымен сипатталатын күйі. Жеке қадамдар режімінде орындау Жеке қадамдар режімінде орындау (Выполнение в пошаговом режиме; single-stepping) — программаны байқау режімінде қолданылатын әдіс. Мұнда әрбір команда орындалған соң программа тоқтатылып, нәтиже мен жадтың жағдайы тексеріліп отырады. Команданы орындау Команданы орындау (Выполнение команды; instruction execution) — есептеу жүйесі құрылғысының оған берілген команданы интерпретациялауы. Тапсырманы орындау Тапсырманы орындау (Выполнение задания; job action) — тапсырманы өңдеудің екінші фазасы. Мұнда оның негізгі функциясы — проблемалық программаны орындау жүзеге асырылады. «Орындау» командасын пайдаланудың ерекше жағдайы «Орындау» командасын пайдаланудың ерекше жағдайы (Особый случай употребления команды «Выполнить») — «Орындау» командасына бағынатын команда өзі болып табылатын жағдай. Орындау уақытының объектісі, rt-O. Орындау уақытының объектісі, rt-O. (Объект времени выполнения; runtime object, rt object) — гипермедиада — оның моделі бойынша орындау уақытында құрылған объект. Орындау фазасы Орындау фазасы (Фаза выполнения; execute phase) — тапсырманы өңдеу кезеңі. Осы кезеңнің барысында аударылған программа орындалады. Дереккөздер
Қатынас құру коды

Қатынас құру коды (Код доступа; access code) — қашық орналасқан компьютермен қатынас құру үшін қолданылатын бірегей символдар комбинациясы. Желі жүйесінде немесе жедел қызмет көрсетуде (online service) қатынас кұру коды қызметін тұтынушының өз аты (user name) мен паролі (password) атқарады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Код Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_code Access code] Дереккөздер
Болатын реттеудің масштабы

Болатын реттеудің масштабы — реттеу масштабтары, жылдық су тұтыну (реттелген ағынды) W мен су тапшы жылдық We берілген қамтамасыздықты ағындысымен салыстыру арқылы анықталған масштаб. W = Wp болған жағдайда — маусымдық, ал W > Wp болған жағдайда көпжылдық реттеу қолданылады. Дереккөздер
Қатынас құру маршруты

Қатынас құру маршруты (Маршрут доступа; access path) — 1) файлға қатынас құруға арналған оның сыртқы каталогтары атауларының тізбектей жазылуы. Операциялык жүйе пайдаланатын дискідегі файлдардың орнын анықтайтын каталогтар тізбегі десе де болады. Мәліметтері жинақтаушы дискілердің логикалық атауларынан және өзара сатылы түрде байланысқан бағынышты каталогтар атауларының тізбегінен тұрады; 2) қолданбалы бағдарламаларда — кейбір операцияларды орындағанда мәлімет базасындағы ақпараттарды қарап отыруға болатын жазбалар тізбегі; 3) мәліметтерді жеткізу желісінде — желінің кез келген екі торабының арасындағы қатынас құру жолы. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Path_(computing) Path (computing)] Дереккөздер
Орыс мекемесі

Орыс мекемесі (Русский офис; rassion offic) — ресейлік "Арсенал" компаниясы шығарған және Windows ортасында жұмыс істейтін мекемелік десте. Десте құрамына қуатты мәтіндік процессор "Лексикон", электрондық аудармашы "Сократ", қаражаттық есеп-қисаптарға арналған программа және т.б. кіреді. Десте сапасы Windows-тың көптеген әмбебап қосымшаларынан кем түспейді, алайда көптеген пайдаланушылар өздерінің интеллектілік өнімін үйлестіру мақсатында Ресейде іс жүзінде стандартқа айналған Microsoft-тың өнімін пайдалануды ұнатады. Дереккөздер Сыртқы сілтеме [https://web.archive.org/web/20030814070249/http://www.ars.ru/products/ Сайт «Арсеналъ»] (кодировка windows-1251) в Архиве Интернета
Гидрографиялық факторлар

Гидрографиялық факторлар — тірі организмдер (гидробионттар) тіршілік ететін судың физикалық және химиялық қасиеттері. Су организмдерінің таралу сипатына тығыздық, тұздылық, жарық режімі, температура және т.б. әсер етеді. Мыс., тығыздық экологиялық фактор ретінде қысымы 400—500 атм, өте терең суда тіршілік ететін организмдердің (басаяқты ұлулар, шаян тәрізділер, теңіз жүлдыздары) экологиялық ерекшеліктері мен морфологиясын анықтайды. Тұздылық пен температуралық режім де маңызды рөл атқарады. Температуралық режім судың терең қабатындағы тұрақты-лығымен (температурасы 3—4° С шамасында) сипатталады. Мұнда гидробионттардың ішінен стенотермді организмдер көп таралған. Мысалы, Антарктиданың өте суық суларында аққанды балықтар (шамамен 18 түрі бар) тіршілік етеді. Бүл балықтардың (ұзындығы 60 см-дей) тірі күйінде қаны басқа омыртқалылардағы тәрізді қызыл болмайды, қызыл қан денешіктері болмайтындықтан, мөлдір немесе аппақ болады. Эритроциттердің редукциясы Антарктиданың мүзды суларында тіршілік ету кезінде жеткілікті қан айналымын қамтамасыз ететін қанның ұюын төмендетуге себепші болатын өзіндік бейімделу болып табылады. Су организмдерінің таралуында жарық режімінің де маңызы зор. Мысалы, балдырлар мүхиттың жарық белдемінде, көбіне 40 м-ге дейінгі (200 м-ге дейін сирек) тереңдікге өседі. Тереңдеген сайын жануарлардың да тусі өзгереді. Мүхиттың таяз белдемінде мекендеушілердің түсі ашық және әралуан болып келеді. Ал терең суда тіршілік ететіндердің арасында кызыл түс (қызыл алабұға, әр түрлі шаянтәрізділер және т.б.) басым болады. Бұл жерде кызыл түс қара түс сияқты болып көрінеді де, жануарлардың жауынан жасырыңуына мүмкіндік береді. Әлемдік мүхиттың едәуір терең сулы ауданында организмдер жарық көзі ретінде тіршілік иелері шығаратын жарықты пайдаланады. Дереккөздер
Қатынас құру режімі

Қатынас құру режімі (Режим доступа; access mode) — файлдан жазбаны таңдау немесе оны файлға жүктеу тәсілі. Ол мәліметтерді ұйымдастыру тәсіліне және сақтауыш құрылғы типіне байланысты. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Режім Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Дальняя_идентификация#.D0.A0.D0.B5.D0.B6.D0.B8.D0.BC_.D0.B4.D0.BE.D1.81.D1.82.D1.83.D0.BF.D0.B0 Режим доступа] Дереккөздер
Көмірлі аудан

Көмірлі аудан — көмірлі алаптың бөлігі; әкімшілік-экономикалық белгілері немесе геологиялық құрылысының ерекшеліктері (тектоникасының күрделілігі, көмір сапасының ерекшеліктері және т.б.) бойынша шартты түрде бөлінеді. Дереккөздер
Офлайн (өзіндік, бөлектенген) режімі

Офлайн (өзіндік, бөлектенген) режімі (Офлайновый (автономный, отсоединенный) режим; Offline mode) — 1) интерфейс (сыртқы) құрылғыларының контроллермен байланыспай, тәуелсіз өзі жұмыс істейтін режімі. Бірақ бұл режім құрылғыны ағытуды, яғни оны физикалық түрде компьютерден ажыратуды талап етпейді; 2) желіге қосылмай жұмыс атқару режімі, мысалы, электрондық пошта арқылы жөнелтілетін мәліметтерді даярлау. Дереккөздер
Қатынас құру тәсілі

Қатынас құру тәсілі (Способ доступа; way of access) — физикалық және логикалық жазбаларды нақтылау деңгейіңде сипаталатын сыртқы жадта мәліметтермен жұмыс істеудің, сондай-ақ операциялық жүйе тұрғысынан алмасуды сүйемелдеу дәрежесі мен сапасының сипаттамалық амалдарының жиынтығы. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_method Access method] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Компьютерная_память#.D0.9C.D0.B5.D1.82.D0.BE.D0.B4_.D0.B4.D0.BE.D1.81.D1.82.D1.83.D0.BF.D0.B0 Метод доступа] Дереккөздер
Гидрографиялық желі

Гидрографиялық желі — аумақтағы өзендер мен көлдердің, бөгендердің, батпақты жерлердің, мұздықтар мен уақытша ағын сулардың жиынтығы. Гидрогеологиялық желіге батпақтар, каналдар мен бастаулар да кіреді. Дереккөздер
Гидрографиялық жазба бейнелеу

Гидрографиялық жазба бейнелеу — табиғи және қолдан жасалған суағар, канал және т.б. имараттарды сипаттап жүйелеп жазу және өзен, көл, канал, суқоймалар туралы жиналған материалдарды арнаулы бағдарлама бойынша жүйелеу. Дереккөздер
Көмірлі тақтатастар

Көмірлі тақтатастар - құрамындағы органикалық заттар мөлшері 20— 50% аралығында, барынша нығыздалған жік-жапсарлы көмірлі таужыныстар; күшті метаморфтанған көміркіріктіруші қабаттар арасында ұшырасады. Дереккөздер
Қатынас құру уақыты

Қатынас құру уақыты (Время доступа; access time) — дербес компьютердің жадынан (басқа құрылғылардан) мәліметтерді алуға сұраныс келген сәт пен сол мәліметтерді пайдалануды бастау сәті аралығындағы уақыт. Құрылғылардың типіне байланысты қатынас құру уақыты микросекундтан (оперативті жад) минутқа дейінгі (магниттік таспа) аралықта болады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Уақыт Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_time Access time] Дереккөздер
Пропилиттер

Пропилиттер-көмір қышқылы мен күкірті мол гидротермалық ерітінділер әсерінен негізді және орташа құрамды жанартаутекті таужыныстардың нақтылы өзгерістерге ұшырауымен сипатталатын метасоматоздық өзгеру процесі; нәтижесінде пропилиттер деп аталатын арнаулы таужыныстар бірлестігі қалыптасады. Дереккөздер
Көмірлі түзілімдерді ырғақтылық талдау

Көмірлі түзілімдерді ырғақтылық талдау — көмірлі түзілімдерді фациялық-геотектоникалық талдау әдісінің бірінші кезегі. Фациялық жағдай мен шөгінді жиналудың геотектоникалық режімін анықтамай-ақ, шөгінділердің көзмөлшер түйірөлшемі және т.б. негізгі литологиялық белгілері бойынша шөгінді жиналудың реттілігі, әр түрлі түйірөлшемдік ырғақтары анықталады. Ол қималарды коррелякциялау мен орқабаттық байланыстыру, көмір қабаттарының синонимикасын анықтау мен индексациялау, қиманың басқа элементтерін анықтау үшін пайдаланылады. Дереккөздер
Қатынас құруға құқық беру

Қатынас құруға құқық беру (Предоставление права на доступ, авторизация; authorization) — белгілі бір бағдарламалар мен мәліметтерді дайындауға рұқсат беру. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Құқық Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Authorization Authorization] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Авторизация Авторизация] Дереккөздер
Протерозой эонотемасы

Протерозой эонотемасы - кембрийге дейінгі таужыныстардың архей эонотемасын көмкеріп жатқан үстіңгі эонотемасы; *әр түрлі дәрежеде метаморфтанған таужыныстардан тұрады; *эонотема қимасының беткі өңірлерінде органикалық қалдықтар — көкжасыл балдырлар мен бактериялардың тіршілік белгілері ұшырасады; *үш топқа жіктеледі, олар төменгі, ортаңғы және жоғарғы протерозой эротемалары (топтары) деп аталады. Дереккөздер
Көмірлі формация

Көмірлі формация —калыңдығы мен ұзақтығы белгілі бір шамадағы, белдемді құрылысты геологиялық дене. Парагенетикалық байланыстағы көмірлі таужыныстардың полифациялық кешендерінен (ырғақтардан немесе әр түрлі ретті шөгінді жиналу циклдерінен тұрады. Көмірлі формация мынадай белгілер жиынтығы арқылы ажыратады: 1) формацияның калыңдығы және оның кеңістіктегі өзгеруі; 2) астындағы жаралымдардан өту сипаты; 3) шөгінді жиналу мен көмір жаралудың ландшафт-фациялық жағдайлары; 4) көмірліліктің сандық және сапалық сипаты; 5) көмірлер метаморфизмі мен сыйыстырушы таужыныстардың эпигенезі; 6) жатыс жағдайлары (тектоника); 7) магматизм білінімі мен сипаты; 8) Көмірлі формацияның қирауы мен көмірлі алаңдардың қазіргі контуры. Ойыстар типі бойынша Көмірлі формация негізгі 3 және платформалық; олар типтерге, типшелерге және түрлерге жіктеледі. Дереккөздер
Көмірлі формациялардың генетикалық жіктемесі

Көмірлі формациялардың генетикалық жіктемесі - оның негізін Г.А.Иванов жасап, кестесін ұсынған (1959). Геотектоникалық фактор негізінде топтар мен топшалар бөлінеді; жалпы ландшафт жағдайы бойынша типшелерге, ал басым фациялық жағдайына қарай түрлерге жіктеледі. Дереккөздер