kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Кеңейтілген бұрын болған әдіс

Кеңейтілген бұрын болған әдіс (метод расширенного предшествования) — бұрын болған әдістердің бір түрі. Оның мәні — бұрын болған қатынастың бірмәнсіздігін болдырмау үшін мәтіннің мағыналық бөлігін пайдалану. Дереккөздер
Көмірлер петрологиясы

Көмірлер петрологиясы - қазба көмірлердің құрылысы мен жаралуы туралы ғылым. Көмірлер петрологиясы көмірлердің микроқұрамбөліктерін, ингредиентгерін, петрографиялық типтерін, олардың құрамын, химиялық және физикалық қасиеттерін, жаралуын, бітімдік және құрылымдық ерекшеліктерін зерттейді. Дереккөздер
Жаңа әдебиет

Жаңа әдебиет (қазіргі «Жұлдыз» журналы) - көркем әдебиет және сын журналы. Пролетариат және шаруа жазушылары Қазақ бірлестігінің (ҚазАПП) органы. 1928-1932 ж. шығып түрды. 20 жылдарда Абай және оның ақындығы туралы әдебиетшілер арасындағы тартысқа байланысты журналдың 1928 жылғы 3-5 санында С.Мұқановтың «Әркім өзінше» ойлайды» деген материалы жарияланған. Бұл мақаласында Мұқанов Ы. Мүстамбаевтың «Қызыл Қазақстан» журналыңда (1927,2-саны) жарияланған мақаласына жауап жазып, өзінің «Абай-байшыл ақын» деген түжырымын тағы да «дәлелдеп» шығады. Осыған байланысты журналдың сол жылғы 7-8 сандарыңца Ы. Мұстамбаевтың «Абай» деген көлемді мақаласы жарияланған. Бұл мақаласында автор Абай шығармаларына тек қана таптық тұрғыдан қарамау керектігін айтып, оның ақындық шеберлігін нақты мысалдармен дәлелдеуге әрекет жасайды. Ш.Тоқжігітовтың «Лев Толстой» (1928, 9-саны) деген мақаласында Абай мен Толстой көзқарастарының, дүние-танымының ұштасып жатқан тұстары сөз болады.» Дереккөздер
Мәліметтерді жеткізу

Мәліметтерді жеткізу (Передача данных; data communications) — дербес компьютердің байланыс құралдарының көмегімен мәліметтерді жөнелту ісі. Дереккөздер Компьютер желі mhr:Компьютер вот uk:Комп'ютерна мережа
Шытынаған қышқұмыра шуылы

Шытынаған қышқұмыра шуылы — шытынаған жабық ыдыс ты (қыш құмыраны) тарсылдатқанда (шерткенде) естілетін дыбысты еске түсіретін, өкпе үстінен тырсылдатқанда естілетін дыбыс; кеңірдек тарамы мен сірі қабықтағы терең жарамен асқынған өкпеге ауа жіберіп емдеуде немесе тар кеңірдек тарамы мен іріңін түтік шығаратын өкпедегі үлкен шеткері жатқан қуыста байқалады. Дереккөздер
Баяу инфекция

Баяу инфекция — инфекциялық патологияның өзгеше бір түрі. Оның ерекшеліктеріне вирустың организмде ұзақ сақталуы, аурудың жасырын мерзімінің ұзақтығы және сылбыр өтуі, алғашқы кездердегі клиникалық белгілерінің анықсыздығы жатады және міндетті түрде өліммен аяқталады. Ауру қоздырғышының туріне сай баяу инфекция екіге бөлінеді. Бірінші топқа ДНҚ және РНҚ-ды вирустар туғызатын 14 аурулар жатады. Олардың ішінде құтыру, СПИД, жасөспірімдердің склероздаушы панэнцефалиті, лимфоцитарлық хориоменингит т. б. бар. Екінші топқа приондар туғызатын трансмиссивті кеуекті энцефалопатиялар жатады. Олардың ішінде ең көп зерттелгендері куру, скрепи, Крейтцфельда-Якоб аурулары. Қалғандарының қоздырғыштары әзір белгісіз. Дереккөздер
Гидроксил

Гидроксил (гидроксил тобы) — су қалдығы, бір валентті радикал, атомдар тобы. Табиғи түзілімдер ішінде гидроксилдер су молекуласының, қаныққан тотықтардың, негіздердің және оттегін кіріктіретін қышқылдардың құрамында ұшырасады. Гидроксилсіздену — гидратсыздану реакциясының жеке түрі; ол құрылымнан бөлінетін Н 2 0 молекулаларының гидроксил топтарынан түзілуінен болады. Дереккөздер
Тип (определение)

Тип (Туре) # қандай да бір заттың белгілі бір қасиеттерді иеленген пішіні; # объектінің нақты жиыны, сипаттамасы; # программалау тілдерінде — мөндер жөне оларға қолданылатын амалдар жиыны; # жүйелеу бірлігі. Аралас тип Аралас тип (жазба) (Комбинированный тип (запись); combined type) — өр түрлі типті аталған компоненттер тізбегімен берілген мөліметтер типі. Атап өту типі Атап өту типі (Перечисляемый тип; enu-merated type) — өзіне берілген мөндерінің тізімімен анықталатын мәліметтер типі. Базалық тип (Базовый тип; base (fundamental) type) — программалау тілдерінің қүрамына кіретін, мәндерінің компонент немесе баска варианты болмайтын мөліметтер типі. Индекстелетін тип Индекстелетін тип (жиым) (Индексируемый тип (массив); array type) — бір типті компоненттердің белгілі бір тобынан түратын күрделі тип. Дереккөздер ar:نمط (توضيح) cs:Typ da:Type de:Typ en:Type eo:Tipo es:Tipo fi:Tyyppi fr:Type it:Tipo ja:型 nl:Type no:Type pt:Tipo simple:Type sk:Typ uk:Тип
Пневмограф

Пневмограф — өкпе қимылын немесе кеуденің қозғалысын жазу үшін пайдаланылатын құрал. Пневмограф көкірекке қойылатын іші қуыс резеңкемен қапталған капсула. Бұл капсула резеңке түтігі арқылы жазу құралына жалғанады. Дереккөздер
Мәліметтерді жеткізу аппаратурасы

Мәліметтерді жеткізу аппаратурасы (Аппаратура передачи данных, Коммуникационное оборудование; data communications equipment) — 1) шалғайлық құрылғылар мен байланыс арнасы арасында сигналдарды түрлендіру мен кодтау ісін орындайтын мәліметтерді жеткізу станциясы құрамындағы құрылғы; 2) мәліметтерді жеткізу желісі интерфейсінде пайдаланылатын жабдықтардың жалпы атауы, мысалы модем, мультиплексор және т.б. Дереккөздер
Көмірлердегі қабаттылық

Көмірлердегі қабаттылық - жекелеген көмір қабаттарын құрайтын көмір затының бастапқы әркелкілігі. Петрографиялық кұрамы, өсімдік материалы ұсақталуының әртүрлі дәрежесі мен сингенетикалық минерал құрамбөліктерінің әр түрлі құрамы бойынша білінеді. Көмірлердегі қабаттылық макро және микро қабаттылыққа бөлінеді. Көлбеу және жайпақ белесті типтері болады. Дереккөздер
Техникалық жасақтама

Техникалық жасақтама (Техническое обеспечение; engineering support) — компьютер күрамына кіретін техникалык қүралдар жиьштыгы; ақпаратгық қүралдар кешені. Сондай-ақ осы қүралдар мен техникалық процестерге тиісті қүжаттама. Дереккөздер
Кеңтарататын желі

Кеңтарататын желі ("широковещательная" сеть; broadcasting network) — желінің бір бекетінен берілген сигналды оның басқа барлық бекеттері кабылдай алатын компьютер желісі (әдетте жергілікті желі). Дереккөздер
Мәліметтерді жеткізу арнасы

Мәліметтерді жеткізу арнасы (Канал передачи данных; data link) — 1) электрондық машинаны терминалмен жалғастыратын физикалық орта мен аппаратура; 2) мәліметтерді бір құрылғыдан екінші құрылгыға жеткізуді ұйымдастыратын физикалық жалғастыру ортасы. Ол кез келген екі құрылғыны байланыстыра алады және ақпараттарды қабылдайды әрі жөнелтеді (мыс., принтер мен компьютер арасында немесе желідегі терминал мен негізгі компьютер арасында). Кейбір жағдайда мәліметтерді жеткізу арнасын тек байланыс желісі деп түсінбей, ақпараттарды қабылдайтын және бере алатын модем сияқты жабдық деп те қарастыруға болады. Мәліметтерді жеткізу арнасын құрайтын құрылғылар мәліметтерді жеткізу процесінің уақыт тәртібін белгілейтін хаттамага бағынады. Дереккөздер
Өкпепің дем шығаратын күші

Өкпепің дем шығаратын күші— демді сыртқа шығаруды жүзеге асыратып, бұлшық еттің барынша ширығуы кеаінде ауызбен және жабылған мұрынмен демді сыртқа шығару кезеңінің тыныс алу жолдарында ауа қысымын көрсететін сыртқы тыныс алу жағының көрсеткіші. Дереккөздер
Кернинг

Кернинг (kern(ing) - мәтінді қабылдау (оқу) әсерін жақсарту үшін қатар орналасқан көршілес екі әріптің аралығын кішірейту (немесе үлкейту). Автоматты кернинг true туре төрізді немесе осыған ұқсас қарілтер үшін колданылады. Дереккөздер
Нығыздалған (қысылған) файл

Нығыздалған (қысылған) файл (Упакованный (сжатый) файл; compressed file) — ішіндегі мәліметтерінің көлемін кішірейту мақсатында арнайы утилиттер (программалар) арқылы нығыздалып жазылған файл. Нығыздалған файлдар иілгіш дискілер арқылы программалық жасақтамалардың көшірмесін алу (тарату) кезінде қолданылады. Мәліметтерді динамикалық түрде нығыздайтын жүйелер (DoublSpace, Stacker) бар, олар жұмыс істеу тәсілін өзгертпей-ақ, бұрынғы файл көлемін екі есеге дейін азайта алады. Дереккөздер
Жарық жанартау

Жарық жанартау — шығаратын каналы жарық түрінде болатын жанартау. Атқылау жарық бойымен түгелдей немесе оның жекелеген бөлікшелерінде орын алады. Атқылаудан кейін жарық жабылып қалып, оның қасынан жаңасы пайда болады. Одан төгілген материал алдыңғысын жауып қалады. Лава жабындарының ең үлкені базальт төгілгенде жаралады. Жекелеген жабындардың қалыңдығы — 5—15 м, кейде 100 м-ге жетеді. Дереккөздер
Техникалық-экономикалық көрсеткіш

Техникалық-экономикалық көрсеткіш(Технико-экономический показатель; technique-economic index) — көсіпорьінның материалдық өндірістік базасы, еңбек қүрал-жабдықтары мен заттарын пайдалану, өндірісті үйымдастыру, өнімдерді өндіру шығыны сипатталатын шама. Көрсеткіштер жүйені ендіруден алынатын тиімділікті (акпаратты өңдеу мерзімін қысқартуды, қол еңбегінің көлемін азайтуды, басқару сапасын арттыруды, нөтижелердің дөлдігі мен дүрыстығын, материаддық қүралдардың үнемділігін) анықтауға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Статикалық жад

Статикалық жад немесе SRAM — ақпаратгы (қоректендіру кернеуі болып тұрса) ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндігі бар жад. Статикалық жад ұяшықтары триггерлер негізінде жүзеге асырылады. Динамикалық жадқа қарағанда бұл ұяшықтар күрделі және кристалла көбірек орын алады. Бірақ оларды басқару жеңіл және қайта-қайта жаңартудың қажетгігі жоқ. SRAM жадына қатынас құру уақыты 15-25 не (ал DRAM жадына 60-100 не). Егер де SRAM жады жедел жад ретінде пайдаланылса, онда есептеу машиналарының шапшаңдығы жоғары болады және оның құны да өзгереді. Себебі, SRAM бағасы DRAM микросхемасынан әлдекайда қымбат. Сондықтан SRAM элементгері тек арнайы міндетгер орыңдау үшін (бүркеме-жад, BIOS параметрлерінің жады және т.б.) қолданылады. Сақталатын мәліметтер жоғалмау үшін микросхема аккумулятордан қоректеніп түруы керек. Статикалық жадтың түрлері — Async SRAM, Sync Burst SRAM, Pipelined Burst SRAM. Дереккөздер
Биссиноз

Биссиноз — (кәсіптік бронхорея, пневмокомиоз, мақта, зығыр, талшықты осімдіктер), луб немесе кендір шаңдарымен үнемі тыныстауға байланысты пайда болады, созылмалы бронхит және өкпе эмфиземасының дамуымен сипатталады. Дереккөздер
Бас канал

Бас канал — кұрғату және суармалау желісіндегі ашық бас сутартқыш. Құрғату желісінде Б.к. артық суды суқабылдағышқа жеткізуге арналған. Мұндай жағдайда бас каналға тасымалдаушы жинаушы каналдар, ашық және жабық коллекторлар, шектеуші каналдар және өзге де өткізуші элементгер құяды; жеке жағдайларда бас каналға реттеуші желінің элементтері енгізілуі мүмкін (1-і, 2-ші өзге де реттегі). Суармалау желісіндегі Б.к. өзендерден, бөгендерден тартылған суды суармалау алаптарына, елді мекендерге жеткізуге арналған. Бас каналдан үлкенді-кішілі арық, каналдар тартылады. Мыс., Үлкен Алматы каналы, Арыс-Түркістан каналы, Ертіс-Қарағанды каналы, Шиелі-Телікөл, Тасмұрын каналдары. Дереккөздер
Өкпедегі қан тамырларының бітеліп қалуы

Өкпедегі қан тамырларының бітеліп қалуы— кіші күре тамыр жүйесінде кіші күре тамырларда, оң жақ жүрекшеде, жүректің қан қуысында немесе қанның үйып тығындалуы (эмульгирлі майға тамызатын сұйық дәрі, ауа көпіршіктері, ісінген клеткалар, паразиттер және т. т.). Дереккөздер
Кох байқауы

Кох байқауы — туберкулез диагностикасы үшін ұсынылатын туберкулині бар тері астылық байқау. Кох реакциясы Кох реакциясы— туберкулез жұқтырған организмнің өзгерген реакциясының көрінісі, туберкулездің тірі немесе өлген микобактериялары не сорпа культурасының концентрацияланған фильтраттарын тері астына некрозбен істегеннен соң болады. Кох триадасы Кох триадасы — белгілі бір аурудың микроорганизмдердің үш шарты: а) микробқоздырғыш барлық жағдайында табылуы тиіс, бірақ дені сау адамрда немесе басқа аурулар кезінде кездесуге тиіс микроқоздырғыш ауру организмнен таза культурасы в) микробтың таза культурасын организмге енгізу сол ауруды туғызуға тиіс. Дереккөздер
Мәліметтерді жеткізу жабдығы

Мәліметтерді жеткізу жабдығы (Оборудование передачи данных; data communication equipment) — компьютерді телефон желілеріне байланыстыра отырып, мәліметтерді басқа компьютерлерге жеткізуге арналған модем түріндегі жабдықтардың аппаратгық бөлігі; байланысты ұйымдастыру және оны үзуді, сондай-ақ мәліметтер жеткізу кезінде оларды басқаруды жасақтайтын құрылғылар. Дереккөздер
Көмірлердегі тасшемендер

Көмірлердегі тасшемендер - көлденең қимасы мм-ден ондаған см, ал бойлық қимасы ондаған м минералдык жиырылымдар. Құрамы бойынша сульфидті, карбонатты және кремнийлі пішіндері сфералық, сопақ немесе соларға жақын. Зерттеушілердің көпшілігі оларды шымтезек сатысында сырттан кірген ерітінділерден немесе шымтезек ерітінділерінің эволюциясы нәтижесінде жаралады деп санайды. Көмір қабаттарын корреляциялау максатында және олардың генезисін тануға пайдаланылады. Дереккөздер
Көп аспектілі индекстеу

Көп аспектілі индекстеу (Многоаспектное индексирование; multiple-aspect indexing) — құжатты іздестіру амалы екі немесе одан көп логикалық бірліктерден түратын құжаттарды индекстеу өдісі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Feng_rus%2F154230%2F%25D0%25BC%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B3%25D0%25BE%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25BF%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B5&ei2kEMTuCsO8OdOrGE6ZsL&usg=AFQjCNERbNEVA2ec3IDkz7oTS1XCOwrEVQ многоаспектное индексирование]
Керу құрылғысы

Керу құрылғысы (устройство протяжки; devices of tracktor) — баспа құрылғысындағы басу кұрылғыларына арналған қағаздың үзіліссіз жолағын жылжытуға және жылжыту кезінде жоларалық шекараны нақты белгілеуге арналған құрылғы. Оның көмегімен осындай жылжыту жүзеге асатын техника берілістерді тартушы деп аталады. Әдетте, параллель жүмыс істейтін осындай қос құрылғы пайдаланылады; оның негізгі түйіндері жеңіл тізбелі немесе белбеулік щалма және оларға бекітілген (бүркеншіксіз шегелер немесе жүлдызшалар деп аталатын) ілгектер. Бұл ілгектер басып шығару құрылғыларына арналған қағаздардың екі шетінің бойымен ойылған ойықтарды қармайды. Керу құрылғысы, әдетте, түрақты тоқтың серверлік жетегімен немесе баспа құрылғысының электрондык схемасымен басқарылатын қадамдық қозғалтқышпен іске қосылады. Жоғары жылдамдықты басу құрылғыларында керу құрылғысының екі жұбы (терілетін жолдың үстінде және астында) пайдаланылады, алайда жылдамдығы аз құрылғыларда, әдетте, тек бір ғана тарту жұбы болады, мұнда қағаздың қажетті керілуі ілінісу есебінен жасалады. Құжатты басып шығаруға арналған құрылғыларда керу блоктары құжаттың үзілу шекарасы соңғы басылатын жолға жақын орналасуы үшін басылатын жолдың тікелей астында орналасады. Дереккөздер
Дислокациялар

Дислокациялар - (лат. dislocatio - орын ауысу) — қаттарының бастапқы жатысының тектоникалық, магмалық не экзогендік процестерден бүзылуы;қатпарлық-пиликативтік және айырылымдық-дизьюнкциялық болып бөлінеді. Дереккөздер
Техникалық-экономикалық негіздеу

Техникалық-экономикалық негіздеу — автоматтандырылған жүйені құру мен дамытудың техникалық- экономикалық мақсатқа пайдалылығы мен өндірістік-шаруашылық кажеттілігін негіздеуді қамтитын құжат. Дереккөздер
Кері аударғыш

Кері аударғыш (детранслятор, ретранслятор; decompiler) — кіріске программаны машиналық кодтан алатын және оған барабар программаны программалау тілінде беретін программа. Аударғыштың міндетін, кері міндетін орындайды. Дереккөздер
Оттегіні пайдалану коэффициенті

Оттегіні пайдалану коэффициенті — тканьдер пайдаланатын оттегі бөлігі- оның артериялық қандағы жалпы құрамға проценттік бөлігі(артериялық және веналық қандағы оттегі концентратының бір түрі). Дереккөздер
Көп бөлімді байланыс

Көп бөлімді байланыс (Многопунктовая связь; multipoint connection) мәліметтерді жеткізуге арналған екіден артық мәліметтер бекетінің арасында орнатылған байланыс. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd8&ved0CEMQFjAH&urlhttp%3A%2F%2Fwww.its.bldrdoc.gov%2Fprojects%2Fdevglossary%2F_multipoint_connection.html&eiqUIMTtbsKMicOora3bAL&usg=AFQjCNHi6x7JLAXsAg-9NsgO9lyoCvDhgw Definition: multipoint connection]
Пайдалы қазбалар геологиясы

Пайдалы қазбалар геологиясы — әр түрлі пайдалы қазба кендерінің Жер қыртысында қалыптасу жағдайы мен таралу зандылықтарын, олардың құрылыс ерекшеліктерін және кен денелерін кіріктіруші таужыныстармен өзара байланысын зерттейтін геологиялық ғылым саласы. Дереккөздер
Дисперсияландыру

Дисперсияландыру — ірі бөлшектердің ұсақталып уатылуы. Дисперсияландырудан түйір беттерінің ауданы өсіп, коллоидты және басқа дисперсиялық жүйелер (ұнтақтар, суспензиялар, эмульсиялар) пайда болады. Дисперсияландыру табиғатта мору процесінде болады. Дереккөздер
Кеңірдек тарамындағы тесік

Кеңірдек тарамындағы тесік — кеудедегі терінің сыртынан (бронхторокальды терең жара), қабық қуысынан (кеңірдек тарамы мен сірі қабықтағы терең жара) қалған сірі қабық қуысы арқылы терінің сыртынан (кеңірдек тарамындағы, сірі қабықтағы, терідегі терең жара), кеңірдек тарамындағы псрилимфа түйіндерінде ыдыраусыз қуысынан (кеңірдек тарамындағы терең жара), ішкі мүшелердің (кеңірдек тарамы-өңештегі, кеңірдек тарамы — асқазандағы)—саңылауынан тыныс жүйесінің саңылауы хабарлайтын күшті аурудың жолы. Дереккөздер
Пневмометр

Пневмометр :1) кеуде клеткасының тыныс алу қозғалысы амплитудасын өлшеуге арналған прибор; :2) маскаға жалғасқан сынапты монометр түрінде келетін дем алған мен дем шығарғанда жоғары тыныс жолдарындағы ауа қысымын өлшеуге арналған прибор. Дереккөздер
Бас өзен

]] Бас өзен — тікелей мұхитқа, теңізге, көлге құятын немесе кейде кұм мен батпаққа сіңіп жоғалатын өзен. Өзен жүйесінің нақты өзендері арасындағы ең ұзыны және арнасының мөлшері үлкен өрі суы молдығымен сипатталады. Дереккөздер
Эхинококкоз

Эхинококкоз —(синоним: гидратидті жіңішке таспа құрт, бір камералы жіңішке таспа құрт) — ңестодоз тобына жататын гельмиптоз, әр түрлі мүшелерде жіңішке таспа құрттың дамуын тездететін личинкалар қоздырады. Дереккөздер
Көмірлерді зерттеу әдістері

Көмірлерді зерттеу әдістері - зерттеу (петрографиялық, химиялық және физикалык) мәселелеріне байланысты әр түрлі сипаттар кешенінен тұрады. Көмір- петрографиялык және кейде физикалық зерттеулер деректері бойынша, техникалық және элементтік талдау нәтижелерімен бірге көмірлену дәрежесі мен көмірдің генетикалық типі анықталады. Қоңыр және төменгі сатыдағы тас көмірлер үшін жылу бөлгіштігі, жартылай кокстеу өнімдерінің шығымы мен құрамы анықталады. Тас көмірлер үшін (газдыдан жұтаң бірігетіндерге дейін) — біріккіштігі, күмпиюі, пластиметрлік көрсеткіштері, кокстік қасиеттері сипатталады. Жұтаң көмір мен антрациттер үшін — жылу бөлгіштік пен электр өткізгіштік (антрациттерде) анықталады. Көмірлерді зерттеу әдістері рентгеноскопия, инфрақызыл және ультракулгін спектрия, люминесценттік талдау, электрондық микроскопия, парамагнитті және ядролық- магниттік резонанс, термография, тотығу және гидрогендеу, т.б. Аталған химиялық және физикалық әдістер көмір затының молекулалық құрылымынан да мағлұмат береді. Дереккөздер
Қорды есептеудің статистикалық әдісі

Қорды есептеудің статистикалық әдісі - орташа статистикалық түрғыда анықталған кен өнімділігін кен орнының бүкіл ауданына немесе бір бөлігіне колдануға негізделген әдіс. Кен денесіндегі құрамбөліктер бірыңғай емес, ұялап таралған кен орындар үшін (қойтасты темір рудалары, жалбырлы фосфоритгер жоне т.б.), сондай-ақ қоры шамамен есептелетін кез-келген, әсіресе толық зерттелмеген кен орындар үшін қолданылады. Қордың толығу қарқындылығы көрсеткіші мұнай(газ) қорының өнеркәсіптік санаты өсуінің белгілі-бір уақыт аралығындағы мұнай(газ) өндіруге қатынасы. Дереккөздер
Объектілік код

Объектілік код (Объектный код;object code) — машинамен тікелей орындалуға пайдаланылатын машиналык кодтағы программа. Программалаушының машиналық кодта жазған программасы Ассемблер тілінде [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%80] жазылған және содан кейін аударылған программаға қарағанда тез жұмыс істейді, ал бұл программа, өз кезегінде, алдымен жоғары деңгейлі тілде жазылған программадан тез жұмыс істейді. Сонымен бірге микропроцессорды тікелей программалау арқылы жоғарғы деңгейдегі тілдермен қарастырылатын әрекеттерді жүзеге асыруға болады. Дереккөздер
Қоржын (себет)

Қоржын (себет) (Корзина; Recycle bin) — Windows ортасының жүйеге қызмет ету программасы немесе жүйелік бумасы деп те айтылады. Ол дискілердегі (магниттік, лазерлік) жойылуға тиісті қажет емес мәліметпен жұмыс істеуді жүзеге асырады. Қоржын программасының Менің компьютерім программасы тәріздес өзіндік терезесі бар, ол арқылы жойылуға дайындалған файлдар мазмұнын көру, оларды қайтадан жойылмаған бастапқы қалыпқа келтіру немесе жою әрекеттері орындалады. Бұл программа магниттік диск көлемінің 10 пайызға жуығын бос қалдыруды керек етеді, өйткені жойылуға тиіс мәліметтер уақытша біраз орын алып тұруы тиіс. Қоржындағы мәліметтер қажет етілмейтін болса, оны бірден тазалап, ішіндегі мәліметтерді біржолата қалпына келмейтін етіп жоюға болады. Ішкі сілтемелер *Мәлімет жою Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Recycle_bin_(computing) Recycle bin (computing)] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B0_(%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%84%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B0) Корзина] Дереккөздер de:Papierkorb#Informationstechnik sv:Papperskorg#I datorsammanhang
Жербедер

Жербедер (франц. relief, лат. relevo — көтеремін) — құрлықтың, теңіздер мен мұхиттар түбінің пішіні, мөлшері, шығу тегі, жасы жоне даму тарихы жөнінен алуан түрлі нысандарының жиынтығы. Ауқымы жөнінен планеталық жербедер нысандары (материктер, мұхит түбі),меганысандар (тау жуйелері, жазықтар,мұхит ойыстары), макронысандар (жоталар,тауаралық ойыстар), мезонысандар(төбелер, аңғарлар, сайлар), микронысандар (жырмалар, шалғынды ойпаңдар),нанонысандар (томарлар, төмпешіктер)болып сараланады. Жербедер қалыптастырушы процестер Жербедер қалыптастырушы процестер — жербедерді қалыптастыратын процестер жиынтығы; эндогендік және экзогендік процестердің екеуі де қамтылады. Жербедер пішіндері Жербедер пішіндері - жер бетінің жекелеген тегіссіздіктері, дөңестері — жербедердің оң пішіндері, ойыстары — жербедердің теріс пішіндері. Мөлшеріне қарай (мегабедер, макробедер, мезобедер, микробедер, нанобедер), шығу тегіне қарай (тектоникалық, жанартаулық, су-эрозиялық, мүздықтық, карстық, эолдық, сөндай ор түрлі процестермен түзілген полигенетикалық), жасына және басқа нышандарына қарай сараланады. Жербедер пішіндері әдетте өзара байланысты жербедер типтеріне топтастырылады, ал жербедер типтері жинақталып жер бедерін құрайды. Дереккөздер
Стереотиптік жағдай

Стереотиптік жағдай (Стереотипная ситуация; stereotyped situation) — сараптау жүйелерінде — берілген пән саласына тән ерекше қалып-күйлердің бірі (білімдер базасында Фрейм түрінде жиі ұсынылады). Дереккөздер
Көмірлердің біріккіштігі

Көмірлердің біріккіштігі - кокстегенде пластикалық күйден өткен көмір түйірлерінің өзара біріккен біршама монолиттер тузу қасиеті. Бұл процесс бірігу деп аталады. Көмірлердің біріккіштігін тигельдік сынама бойынша бағалауға, ал сандық көрсеткішін пластиметриялық әдіс арқылы анықтауға болады. Тас көмірлердің халықаралық жіктемесінде Көмірлердің біріккіштігінің кокстелгіштіктен айырмашылығы — жылдам қыздыру жағдайында анықталады. Біріккіштік ортаңғы сатылы метаморфизмді тас көмірлер алқабында максимал білінеді; ол көмір затының қайта түзілуімен байланысты. Дереккөздер
Ортодентия

Ортодентия ( – дұрыс + – тіс) — тіс-жақ ауытқуларын,тіс қатарының, тіс формасының өзгеруін зерттейтін және алдын алу, емдеу, түзету шараларын қамтитын ортопедиялық стоматологияның бір саласы. Ортодонтия деформацияларды, яғни жарақаттан немесе аурудан туындаған зақымды қарастырмайды, керісінше генетикалық ақаулар сияқты даму ауытқуларын түзетеді. Ал деформацияны түзетумен ортопедиялық стоматология айналысады. Дереккөздер
Кері жобалау

Кері жобалау (обратное проектирование) — программада пайдаланылатын принциптерді анықтауға жасалынатын талдау. Басқа программада пайдаланылатын операцияларды орындау үшін кері жобалау программасын құрады. Ол белгілі бір стандартқа сәйкес жаңа программалар өндіреді. Дереккөздер
Пайдалы қазбаларды байыту

Пайдалы қазбаларды байыту — кендегі пайдалы құрамбөлік мөлшерін көбейту, оны таза күйінде даралау, кендерден зиянды қоспаларды ажырату, көпбөлшекті кендегі әр түрлі құрамбөліктерді жіктеу сапасын бір қалыпқа келтіру және т.б. шараларды жүзеге асыру, яғни руданың (пайдалы қазбаның) сапасын арттыру мақсатында жүргізілетін өндірістік процестер. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі — Қазақстан үкіметінің құрамына енетін, халықтың жұмысы, әлеуметтік жағдайы мен көші-қонына жауапты орталық атқарушы орган. Тарихы 1991 жылғы наурызда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Еңбек және әлеуметтік мәселелер жөніндегі мемлекеттік комитет Еңбек министрлігі болып қайта құрылды. 1992 жылғы ақпанда Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі болып өзгертілді. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі 1996 жылы Еңбек пен Халықты әлеуметтік қорғау министрліктерінің негізінде президент Назарбаевтың 29 қазан күнгі жарлығымен құрылды. Министрлік президенттің 2014 жылғы 6 тамыздағы №875 Жарлығына сәйкес таратылып, Министрліктің функциялары мен өкілеттіктері Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігіне берілді. 2017 жылғы 25 қаңтарда күшке енген президенттің жарлығымен Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі Денсаулық сақтау мен Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрліктеріне бөлінді. Басшылығы * Министр — Асқарбек Ертаев. * Министр орынбасары — Олжас Анафин. * Министр орынбасары — Асқар Биахметов. * Министр орынбасары — Виктория Шегай. * Аппарат басшысы — Нұрдәулет Төлеев. Міндеттері Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің басты міндеттері: *еңбек, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау; * жұмыспен қамту; * әлеуметтік қамсыздандыру, оның ішінде зейнетақымен қамсыздандыру және міндетті әлеуметтік сақтандыру; * мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау; * балалы отбасыларды әлеуметтік қолдау; * азаматтардың жекелеген санаттарына әлеуметтік көмек көрсету; * еңбек жағдайлары зиянды жұмыстарда істейтін адамдарды әлеуметтік қорғау; * арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету; * өз құзыреті шегінде халықтың көші-қоны және босқындар саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру, салааралық үйлестіруді және мемлекеттік басқаруды жүзеге асыру; * кәсіптік біліктілікті тану; *заңнамамен жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру. Комитеттері Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 3 комитеті бар: * Көші-қон комитеті * Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті * Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитеті. Министрліктің ресми сайтындағы ақпаратқа сәйкес көші-қон комитетінің міндетіне «көші-қон процестерін реттеуді және халықтың көші-қоны саласындағы жұмысты үйлестіру» кіреді, сонымен қатар еңбек және әлеуметтік қорғау комитетінің қызметіне «еңбек, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау саласындағы іске асыру және бақылау» жатқызылады. Қарамағындағы мекемелер ; Акционерлік қоғамдар: 1. Еңбек ресурстарын дамыту орталығы. 2. Республикалық протездік-ортопедиялық орталық. 3. "Мемлекеттік аннуитеттік компания" өмірді сақтандыру компаниясы. 4. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры. ; Шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кәсіпорындар: 1. Әлеуметтік оңалтуды дамытудың ғылыми-практикалық орталығы. 2. Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты Министрлер тізімі Дереккөздер
Кері код

Кері код (обратный код; back code) — 1) берілген екілік саннан барлық нөлдерді бірлікпен, ал барлық бірліктерді нөлмен алмастыру арқылы алынады; 2) тура кодты разряд-разряд бойынша терістеу арқылы алынған код. Дереккөздер
Объектілік модуль

Объектілік модуль (Объектный модуль; object module) — алғашқы модульді компиляциялаудың нәтижесі болып табылатын программалық модуль. Объектілік модуль байланыстар редакторы көмегімен басқа объектілік модульмен бірігуге дайын машиналық командалар тізбегі болып табылады Объектілік модуль берілген программалау жүйесі тілінің операторлары арқылы алғашқы модульде сипатталған әрекеттерді машиналық командалармен дәл жүзеге асырады. Әдетте, объектілік модуль салыстырмалы адрестерде орындалады және орын ауыстырушылық қасиеттерін иеленеді. Егер объектілік модуль байланыстарды редакциялауды қажет етпесе және жүктеу мен атқаруға дайын аяқталған программаны ұсынса, онда ол жүктейтін модуль болып табылады. Объектілік модульге аудару керек емес және олар байланыстар редакторы арқылы тікелей өңделетін болғандықтан, машина уақытын және компьютер жадын үнемдеу мақсатында онда көптеген бағыныңқы программалар мен басқа программаларда жиі пайдаланылатын программалық модульдер программалар кітапханаларында объектілік модуль түрінде сақталады. Дереккөздер
Жарықпен бұдырлау - минералогияда

Жарықпен бұдырлау - минералогияда: минералдарды анықтау әдістерінің бірі; кейбір күміс кіріктіретін минералдардың (аргенит, пираргирит, прустит және т.б.) жылтыратып өңделген беткі жазықтыгының өте қарқынды жарық (мыс., вольттік доға) әсерінен бүдырлануына негізделген. Дереккөздер
Стример

Стример (Streamer) — тізбекті қатынас құру құрылғысы; қатқыл дискідегі мәліметтерді резервте сақтап қоюға арналған көлемді мәліметтер жинақтайтын магниттік таспадағы компьютерлік магнитофон. Көлемі үлкен мәліметтерді ұзақ уақыт сақтауға арналған магниттік таспадағы жинақтауыш құрылғы. Мәліметтер ағынын (stream — поток) оқу/жазу үздіксіз режімде жүргізілетіндіктен, сенімді әрі жылдам істейді деп есептеледі. Кемшілігі — мәліметтер жеткізу жылдамдыгының төмендігі. Сыйымдылығы — 20 Мбайттан 2 Гбайтқа дейін және одан да жоғары. Стримерлер — мәліметтерді магниттік таспада сақтауға арналған құрылғылар. Стримерлерге арналған магниттік таспалардың (картридж) көлемі жүздеген мегабайтқа жетеді. Артықшылықтары мен кемшіліктері Деректерді магниттік таспада сақтау технологиясы компьютерлік технологияның дамуы кезінде айтарлықтай өзгерістерге ұшырады және әртүрлі кезеңдерде әртүрлі тұтынушылық қасиеттерімен сипатталды. Қазіргі заманғы таспалы дискілерді пайдалану келесі ерекшеліктерге ие. Артықшылықтары: *үлкен сыйымдылық; *ақпараттық медианы сақтаудың төмен құны және кең шарттары; *жұмыс тұрақтылығы; *сенімділік; *үлкен көлемді таспа кітапханасының қуаты аз. Кемшіліктері: кездейсоқ қол жетімділікке байланысты деректерге еркін қол жеткізудің төмен жылдамдығы (таспа қажетті жерге жылжуы керек); жазу құрылғысының салыстырмалы түрде жоғары құны (таспа дискісі). Дереккөздер
Кері тізбе

Кері тізбе (обратная цепь) — жасанды интеллект құру зерттеулерінде пайдаланылатын тәсіл. Бұл тәсілде мәселеге қол жеткізу үшін қажетті және одан соң олардың орындалу мүмкіндіктері зерттеліп, және т.б. Барлық қажетті информацияларды анықтағанға дейінгі қадамдар тізбектеліп талданады. Дереккөздер
Қорымдану

Қорымдану — геологияда: шөгінділердің, тұнбалардың, жөндік және өсімдік қалдықтарының шөгінді (тұнба) материалдардың келесі қабатымен жаппайкөмкерілуі нәтижесінде олардың түзілім қалыптасуы ортасынан (су немесе ауа кеңістігінен) бірте-бірте шеттетілуі. Қорымдану —түзілімнің қазындыға айналуының алғашқы сатысы, палеонтологияда: организм қалдықтарының зерттелетін қабат өңірінде ұшырасуын сипаттайтын белгілер жиынтығы. Дереккөздер
Дисгилденген су

Дисгилденген су - (лат. distillatio - тамшылап ағу) — ішінде еріген минералдық түздардан, органикалық заттардан және басқа да қоспалардан дистиляциялау (суды буландырып, қайтадан суға айналдыру) жолымен тазартылған су. Медицина саласында, лабораторияда т.б. қолданылады. Дереккөздер
Супервизор

Супервизор, басқарушы программа, диспетчер (супервизор, диспетчер, управляющая программа; I supervisor) — 1) дербес компьютер I құрылғыларын программалар арасында бөлуді басқаратын операциялық жүйе бөлігі; 2) операциялық жүйенің немесе оның негізгі ядросының ескі атауы; 3) программаның есептеуіш жүйе ресурстарын үлестіруді басқаратын бөлігі. Дереккөздер
Көмірлердің генетикалық жіктемесі

Көмірлердің генетикалық жіктемесі — органикалық заттардың көміржаралудың бірінші сатысында өтетін түрлену процестерін ескеріп жасалған жіктеме. Потанье (1908) барлық қазба көмірлерді бастапқы материалы бойынша гумиггерге, липтобиолиттерге және сапропелиттерге бөлген. Жемчужников (1935) Потанье ережелерінің негізінде Көмірлердің генетикалық жіктемесінің нұсқасын жасады, оны Гинзбург (1960, 1962) нақтылады. Бұл жіктемеде бастапқы жапырақ және т.б. бөліктерінің заты, бастапқы материал жиналған физикалық- географиялық жағдайлар, ландшафт ерекшеліктері, өртаның физикалық-химиялық (гидрохимиялық) және микробиологиялық ерекшеліктері мен оның нәтижесі — өсімдік затының ыдырау процесі ескерілген. Бұл жіктемеде көмір топтары, оның петрографиялық типтері бөлінген. Барлық бөліктемелерде қазба көмірлердің құрылымы, олардың жылтырлығы мен бітімі ескерілген. Дереккөздер
Көп деңгейлі индекс

Көп деңгейлі индекс (Многоуровневый индекс; multilevel index) — екі немесе одан көп иерархия деңгейі бар теңгерілген бұтақтар түріндегі құрылым. Мұндай бұтақтардың түбірі жоғарғы деңгейдің индексі болады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CB4QFjAB&urlhttp%3A%2F%2Farchae-dev.com%2Fl4r14part1.htm&ei-0MMTu7hNcqZOvHDoLEL&usg=AFQjCNFXIOzpfnTmme5ZUgICnFIEH3fKDA Многоуровневые индексы] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBkQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.ctp.bilkent.edu.tr%2F~russell%2Fctp225%2FMultiLevelIndexes.doc&eiXkQMTsDXBYeAOuWvyK4L&usg=AFQjCNHmBfycJAPYy2ce-JkCvy6Nz9OaCA Multi Level Indexes]
Мұзбасу фазасы

Мұзбасу фазасы - өзінше мұзбасу дамуының белгілі бір кезеңі. Бірнеше мұзбасу фазасы бөлінеді: # туындау — жекелеген Фирн қарының бірігуінен мұздық туындайды; # бастапқы — қоректену еруден басым түсіп, мұздық үлғаяды; # максимал — мұздық өзінің шектік таралуына жетеді; # шегіну немесе дегляциация — еру қоректенуден басым түседі; # ыдырау және толық жойылу — мұздық өзінің жылжуынан қалып, оқшауланған өлі мұз бөлікшелеріне ыдырайды. Дереккөздер
Ганис

Ганистер — коксты немесе металлургиялық пештердің ішкі өңірін қаптауға керекті отқа өте төзімді кірпіштер жасауға қолданылатын тақтатастар. Ферросилиций (Ғе мен Sі қоспасы) алу үшін де кеңінен қолданылады. Синонимі: күйместас. Құрамында: * Кварц (SiO₂) — 95%-ға дейін, * Қосымша минералдар — серицит, каолинит, және басқалары. Қасиеттері және қолданылуы Негізінен ұсақ кварц түйіршіктерінен тұрады. Аз мөлшерде дала шпаты, хлорит, слюда және басқа минералдар кездесуі мүмкін. Өте қатты және тығыз, сондықтан ол жоғары температура мен қысымға төзімді. Ганистер суды нашар өткізеді, бұл оны белгілі бір салаларда пайдалы етеді.Қышқылға төзімді құрылыс материалы ретінде пештердің ішкі қабатын қаптауға қолданылады.Төзімді тасты материал ретінде пайдалы. Кейбір жағдайларда керамикалық бұйымдар жасау үшін шикізат ретінде қолданылады. Дереккөздер
Супервизор блогы

Супервизор блогы (Блок супервизора; supervisor request block) — компьютерлердің бірыңғай жүйесіңде — тиісті қызмет ететін программаға үзу көзін талдау мен басқаруды беруді орындайтын супердидардың құрамды бөлігі. Дереккөздер
Кері үйлесімділік

Кері үйлесімділік (обратная совместимость) — күрделі жүйенің өте қарапайым жүйемен жұмыс істеу қабілеттілігі. Егер мекемелік үлкен компьютер ықшам компьютер пайдаланған программамен жүмыс істей алатын болса, онда бұл программаның кері үйлесімділігі бар деп атайды. Дереккөздер
Мұзбасу циклі

Мұзбасу циклі — климаттың өзгерулеріне байланысты мұзбасудың пайда болуы, дамуы және жойылуы. Прогресті фазада мұзбасудың ауданы ұлғаяды, регрессиялық фазада кішірейіп, толық жойылуға дейін жетеді. Дереккөздер
Супервизорлық программалар кітапханасы

Супервизорлық программалар кітапханасы (Библиотека супервизорных программ; supervizor program library) — супердидар программасын сақтауға арналған кітапхана. Кітапханада басқарушы программа модулі, енгізу-шығаруды басқаратын ішкі программалар, енгізу-шығару жүйе құрылғыларында қателіктерді өңдейтін ішкі программалар орналастырылған. Дереккөздер
Кері шақыру

Кері шақыру (обратный вызов;call-back) - модемде — мәліметтерді рұқсатсыз алудан, беруден сақтану үшін қолданылатын әдіс. Модем келіп түскен шақыру сигналын үзіп тастап, жадында жазылып калған оның телефон нөмірі арқылы абонентке өзі телефон соғады; алғашқы жалғастыру ұсталып тұрғанда және қарсы абонент күту жағдайында болғанда абоненттердің екінші жалғастырылуын тағайындау. Дереккөздер en:Call-back
Көп машиналы жүйе

Көп машиналы жүйе (Многомашинная система; multimachine system) бірыңғай жұмысты орындау үшін машина аралық алмасу құралдарымен бірнеше компьютер біріктірілетін немесе сыртқы құрылғыларды бірлесе пайдаланатын есептеуіш жүйе. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.cap-design.ru%2Fksptp%2F1_1_2_2.htm&eiAEUMTsGjLIHrOa_92YoL&usg=AFQjCNFwLQRKcNUfBe7D4WlPe5gYFBwuHQ Компьютерные сети. Многомашинные системы] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCUQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Flseti.ru%2Fbez19%2F2-01.htm&eiAEUMTsGjLIHrOa_92YoL&usg=AFQjCNEzOFKPJy8It8eDv9pdv6ba2ItK0g Многомашинная система]
Суперкеңарна

Суперкеңарна, ақпараттық суперкеңарна (Супермашстраль, информационная супермагистраль; super-highway, information superhighway) — кез келген пайдаланушының кез келген басқа пайдаланушымен, оның орналасу жағдайына тәуелсіз, ақпарат алмасуына мүмкіндік беретін жоғары жылдамдықты мәліметтерді жеткізу желісі. Есептеуіш техника мен теледидардың синтезделу принципіне негізделеді. Дереккөздер
Мұздық аккумуляциясы

Мұздық аккумуляциясы -мұздық шөгінділерінің құрлыкта және мұздық пен мұздық маңылық сушараларда жиналуы. Ол өзіндік мұздықтық (әр түрлі мореналар түзілімдері), еріген мұздық сулары ағындарының (флювиогляциялық шөгінділер) және мұздық маңы мен көлдердің (көлдік-мұздықтық шөгінділер) мұздық аккумуляциясы болып жіктеледі. Дереккөздер
Қоршам

Қоршам (Оболочка; shell) - жұмысты атқарушының операциялық жүйемен өзара әрекетін қамтамасыз ететін, көбінесе тәуелсіз түрде жұмыс істейтін программалық жасақтама; пайдаланушының файлдармен, каталогтармен, дискілермен жұмысын жеңілдетуге (автоматтандыруға) арналған программалар дестесі. Мысалы, Windows жүйесіндегі Explorer программасы. Ол Windows операциялық жүйесінде әр түрлі іс-әрекеттер орындауға арналған MS DOS жүйесіндегі Norton Commander тәрізді программалық қоршау болып табылады. Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80 Командный интерпретатор] Дереккөздер
Көмірлердің жылтырлығы

Көмірлердің жылтырлығы - көмірдің күңгірт бетіне түскен жарықты шағылдыру қабілеті. Көзмөлшермен көмірленудің әр сатысында жылтырау дәрежесі бойынша жылтырайтын, жартылай жылтырайтын, жартылай күңгірт және күңгірт көмір түрлерін бөледі. Сонымен қатар, жылтырау қарқыңдылығы қосымша көмірленудің әр сатысына қарай: майлы, шайырлы, шыныңай, алмастай, металдай деп сипатталады. Дереккөздер
Остеодистрофия

Остеодистрофия ( - сүйек + ) — сүйек тканінің семуі — бұл зат алмасу процесінін, бұзылуынан ішкі ағза лардың жеткіліксіз қоректенуінен және қалқан бездерінің ауруға шалдығуынан болады. Ол организмде минералды тұздардың азаюынан сүйек қаттылығының нашарлауына соқтырады. (Мысалы: Реклингхаузен ауруы). Дереккөздер
Мұздық кешені

Мұздық кешені — заңдылық бойынша орналасқан мұздық бедер пішіндері мен түзілімдерінің жиынтығы. Мұздық шетінің біршама ұзақ тоқтауы немесе осцилляция кезінде пайда болады. Мұздық кешені: а) ішкі (проксимал); ә)ортаңғы және б) сыртқы (дистал) белдемдерден тұрады. Мұздық маңындағы көлдерде таспа саздар түзіледі. Кейде аяққы мореналардың бойымен маргинал (бойлык) аңғарлар дамиды. Дереккөздер
Көмірлердің класы

Көмірлердің класы - көмірлерді микроқұрамбөлік топтары бойынша жіктеуде және қазба көмірлерді жіктеуде қолданылатын жүйелік бірлік. Көмірлердің класының бірнешеуі көмірлер тобын құрайды; Көмірлердің класы көмірді байытуда елеу арқылы алынатын фракциялары, олар түйірлердің шектік өлшемдері бойынша белгіленеді. Дереккөздер
Көп нүктелі желі

Көп нүктелі желі (Многоточечная линия; multipoint (multidrop) line) желінің екіден көп нүктелерін (бекеттер, тораптар) жалғастыратын мәліметтер жеткізу желісі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCoQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fpsbatishev.narod.ru%2Fglos%2F02247.htm&eii0YMTrGHJMfpOeSK6ZcL&usg=AFQjCNGMGy61oW26Q3muDDN_ioO-1WCV5A Многоточечная линия | Multidrop line] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CCYQFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fwww.pcmag.com%2Fencyclopedia_term%2F0%2C2542%2Ct%3Dmultipoint%2Bline%26i%3D47500%2C00.asp&eisUYMTvj6H4OhOvKXjLIL&usg=AFQjCNGW0OW_46_Vnk9AVpOKF3Kcm4UxEw Multipoint line Definition from PC Magazine Encyclopedia]
Ойын

Ойын (Игра; game) — 1) ойын теориясында — тайталасушы екі жақтың мінез-құлық моделі. Антагонистік және антагонистік емес ойындарды, сонымен қатар табиғатқа қарсы екінші жақтағы ойындарды айрықшалайды; 2) есептеу техникасында — белгілі бір ойын алгоритмі бойынша үйрету, жаттықтыру, жағдайды ұқсаттыру (компьютерлік іскерлік ойындар) мақсатында, сонымен қатар көңіл көтеру мақсатында (компьютер ойыны) адамның компьютермен әрекеттестігі. Сондай-ақ, «ойын» термині осындай әрекеттерге арналған элементтер немесе бағдарламаларды атау үшін қолданылады. Мамандыққа тән жағдайларды жасау және оларда практикалық шешімдерді табу басқару теориясы (іскерлік ойындар – ең тиімді шешімдер мен кәсіби дағдыларды қалыптастыру мақсатында өндірістік жағдайды модельдеу) және әскери істер (соғыс ойындары – жердегі және топографиялық карталардағы практикалық есептерді шешу) үшін стандартты болып табылады. Ойын әртүрлі ғылымдардың, мысалы, биологияның, физиологияның және т.б. зерттеу пәні болып табылады.«Ойын» ұғымы көптеген идеяларды қамтиды және әртүрлі авторлар бұл анықтаманы түсіндіруге өзінше қарайды. Бірақ әр түрлі авторлар «ойын» терминін қалай түсіндірсе де, ол әрқашан адамның психикалық функцияларын дамытудың жетекші нысандарының бірі және әлемді нақты танудың тәсілі болады делінген. Ойын түрлері * Үстел ойындары * Құмар ойындар * Жылжымалы ойындар * Спорттық ойындар * Рөлдік ойындар * Балалар ойындары * Компьютер * Психологиялық ойындар * Трансформациялық ойындар * Челленджтер Құмар ойындары 2006 жылы төрт итальяндық клуб ерекше «олжа» ойнады. Кім келісімшарттық матчтарды ойнайтын болады. Әзілдің жеткілікті мөлшерімен оны дәл бүгін деп атауға болады. Милан мен «Ювентус», «Лацио» және «Фиорентина» матчтардың төрешілеріне ойындарда қажетті нәтиже алу үшін пара берді. Дереккөздер
Бас тоған ғимараты

Бас тоған имараты — су көзінен су қабылдап алып, оны сутартқышқа немесе сорғы станциясына беруге арналған бас тоғанның бас бөлігі. Бас тоған имаратын қейде бас имарат деп те атайды. Су шаруашылық жүйесіне су тұтыну графигіне сәйкес үздіксіз су алуды, сутартқыштың тасындылар, анжыр, мұз, салындылардың түсуінен қорғалуын қамтамасыз етуі тиіс. Б.т.и. бас тоған типіне байланысты (бөгетті, бөгетсіз), гидравликалық қағидасына қатысты (қапталдық, шептік, тереңдіктік), арнаға қатысты орналасуына қарай (арналық, жағалық, шөміштік), салыну мақсатына қарай (өзі ағатын бас тоған, машинамен су көтеру үшін — сорғы станциясымен бөлінгең типпен қосалқы), су қабылдаушы ойықтардың орналасу ерекшелігіне байланысты (беттік, терең орналасқан — мұнара, түптік торкөзді, т.б.), сорғыға қарсы қондырғылар типіне ерекшеленеді. Конструкциялық тұрғыда Б.т.и. бетоннан, темір-бетоннан және т.б. тұрғызылуы мүмкін. Дереккөздер
Гачетит

Гачетит — құрамында шайырлар аз таушайырлардың таза парафинді түрлерінің жіктелу атауы. Түссіз, сарғылт, жасыл түсті, байырғы балауызға ұқсас бұл түзілімдер кейбір таужыныстардың қуыстарында кездеседі. Гачетиттердің кәдімгі озокериттерден айырмашылығы олардың құрамында ерігіштік қасиеті өте жоғары көмір-сутектердің болмайтындығы. Дереккөздер
Гидрологиялық бақылау

Гидрологиялық бақылау — арнайы гидрометеорологиялық расытхана (ГМР), көл станңиясы, жүзбелі гидрометеорологиялық станция, көлдегі гидрометеорологиялық бекет көл мен бөгеңдерге құятын өзен сағасында орналасқан гидрологиялық бекет және т.б. Гидрометеорологиялық расытхана аса ірі бөген мен көлдерде, халық шаруашылық мекемелері мүдделі болған жағдайда, гидрометеорологиялық деректермен қамтамасыз ету үшін үйымдастырылады. Мүндай расытханалар кешенді зерттеу жүргізу және станция мен бекеттерді басқару үшін қажет. Көлдік станциялар көлдердің (бөгендердің), көл топтарының немесе оның бөлігінің гидрологиялық режімін жүйелі түрде зерттеу мақсатында үйымдастырылады. Жүзбелі станциялар көл (бөген) айдындарында, су жолының күрделі бағыттарында ашылады. Көлдегі (бөген) гидрометеорологиялық бекетгер бөгеннің (көлдің) күрделі гидрометеорологиялық жүргісінің негізгі элементтеріне жүйелі бақылау жүргізу үшін қүрылады. Көлдер мен бөгендерге қүятын өзендердің сағалық бекеттеріндегі бақылаулар осы көлге (бөгенге) келіп түсетін ағындының кем дегенде 70%-ын қамтуы тиіс. Көлдердің (бөгендердің) гидрологиялық жүргісін зерттейтін арнайы гидрометеорологиялық расытханалардағы бақылаулар мен жүмыстардың негізгі бөлігі Мемлекеттік гидрометеорологиялық басқарманың осы бағытта жүмыс істейтін ғылыми-зерттеу институттарының ГМР мен бірге жасалған жоспары мен бағдарламасы бойынша реттеледі. Көлдегі станциялар мен бекеттерде жүргізілетін бақылаулар мен жүмыстар стандарттық және арнайы деп бөлінеді. Стандарттық бақылаулар барлық станциялар мен бекеттер үшін бекітілген белгілі бір бағдарлама бойынша жүргізіледі. Арнайы бақылау ерекше тапсырма бойынша жоспарланады. Бақылаулар жағалауда, жағалауға жақын белдемде және көл (бөген) айдынында жүргізіледі. Жағалауда орналасқан метеорологиялық станциялардың бағдарламасына сойкес метеорологиялық бақылау жүргізіледі. Жағалау мен оған жақын белдемде су деңгейі, температурасы, толқын және мұздық қүбылыстары бақылауға алынады. Сонымен қатар химиялық талдау жүргізу мақсатымен айдыннан су сынамасы алынып, судың негізгі метеоэлементтері ағыстың бағыты мен жылдамдығы, судың оптикалық қасиеттері бақыланатын болады. Арнайы бақылау жүмыстарына су бетінің булануын, су деңгейінің көтері- луін жағалаудың қалыптасуы мен бөген¬дердің шөгінділерге толуын бақылау, мұз қату жағдайына авиабарлау жасау және т.б. шаралар кешені жатады. Жоғарыда аталған бақылау жүмыстарынан басқа барлық көлдердегі станциялар мен бекеттерде қатерлі гидрологиялық қүбылыстарға бақылау жүргізіледі жоне олар жөніңдегі ақпарат, мәліметтерді үнемі ескеріп отырады. Дереккөздер
Суперкомпьютер

]] Суперкомпьютер — қазіргі уақыттағы аса қуатты компьютер класына жататын есептеуіш машина; ең соңғы технологиямен жабдықталған, күрделі есептеуді жоғарғы жылдамдықпен орындауға арналған күрделі және қымбат компьютер. Дереккөздер
Жапырағы қуарған ескі үмітпен...

Жапырағы қуарған ескі үмітпен... - Абайдың 1901 жылы жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақтан тұратын 4 шумақ. Ақын айналасынан әбден түңіліп, көңілін мұң шалған, қолына қалам алуды мүлде азайтқан шағында жазған. Жасы егде тартқан адамның бір сәт алды-артын екшеп, өткен өмір жолына ойша көз жүгіртуі заңды нәрсе. Осындай толғаныс үстіңде өзі жүріп еткен өмір жолын шолған ақын бір көзде аңға қарай алып қашқан асыл арман, үкілі үмітінің бүгіңде жапырағы қуарып, құр босқа қиял қуып, өмірді босқа өткізгеніне назаланады. «Көп наданға» қор болған бос қиялын айыптайды. Қиялдың да қиялы бар екен-ау, бос қиялдан не пайда деп налиды. Ендігі қалған уақытта қиял емес, ой қуу деген тұжырымға келеді. Жас келіп, ой тоқтатқан шағында өзіңе-өзің үңілші, бір көздегі «ыстық жүрек, өң-шырай, қуат пен күш» түгел ме екен? Не ұттың, неден ұтылдың, неге қол жеткіздің? - деген сұрақ қояды да, соған қазіргі адамдар шындыққа жүгінбейтін, ынтымағы жоқ, бұлдыраған бір сағым, «көптің аузын күзетсең күн көрмейсің, өзіңді өзің күзет» деген тұжырымды жауабын айтады. Алғаш рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбай ұғылының өлеңі» деген жинақта жарияланған. 7- 9 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1954 жылғы басылымда 2-шумақтың 1-жолы «Ол дәурен өмір емес, бір көрген тұс» делінсе, қалған жинақтарда Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909 жылғы басылымға сәйкес бұл жолы «Ой дәурен өмір емес, бір көрген тұс» болып берілген. Ал 1939 жылғы басылымда осы шумақтың 2-жолы «Ойға тойма, қызықты қиялдан тұс» деп берілсе, басқа жинақтарда «Ойға тойма, қызықты қиядан күс» болып басылған. Туынды ағылшын, араб, башқұрт, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған. Өлең Жапырағы қуарған ескі үмітпен Қиял қып өмір сүріп, бос жүріппін. Жыбыр қағып, көңілді тыншытпайды Қашанғы өтіп кеткен бұлдыр көп күн. Ол дәурен өмір емес, бір көрген түс, Ойға түйме қызықты қиялдан күс. Қарашы, өз бойыңда түгел ме екен Ыстық жүрек, өң-шырай, қуат пен күш? Төңкеріліп құбылған жұрт — бір сағым, Шынға шыдап, қоса алмас ынтымағын. Көптің аузын күзетсең күн көрмейсің, Өзіңді өзің күзет, кел, шырағым! Дереккөздер
Гидромеханика

Гидромеханика — сұйықтардың тепе-теңдік және қозғалыс заңдылықтарын, олардың өздері шайып жатқан қатты денелермен өзара байланысын зерттейтін ғылым саласы, механиканың бір тарауы. Гидромеханика гидродинамика және гидростатика болып екі түрге бөлінеді. Дереккөздер