kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
ФИФА құрлықаралық кубогының финалы 2024

ФИФА құрлықаралық кубогының финалы 2024 — Футболдан 2024 жылғы Құрлықаралық кубоктың шешуші ойыны. 18 желтоқсанда Катардың Лусаил қаласында өтті. Испанияның "Реал Мадрид" және Мексиканың "Пачука" клубтары кездесіп, "Реал Мадрид" 3:0 есебімен жеңіске жетті де, турнирдің тұңғыш жеңімпазы атанды. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/intercontinentalcup/2024/articles/information-tournament-details Детальдары]
Алеппо үшін шайқас (2024)

Алеппо үшін шайқас — 2024 жылғы 29 қарашада сириялық оппозицияның Тахрир аш-Шам басқаратын жасақтары Сирия Араб қарулы күштерінің бақылауындағы Алеппо қаласына кірді. Қала үшін шайқас оппозициялық күштердің ауқымды шабуылының үшінші күнінде басталды. Бұл 2016 жылы Алепподағы ұрыстар аяқталғаннан кейінгі қалада болған алғашқы қарулы қақтығыстар. 2024 жылы 30 қарашада оппозициялық жасақтар үкіметтік күштерді жеңіп, қаланың басым бөлігін басып алды. Операцияның басталуы 2024 жылы 27 қарашада сириялық оппозицияның Тахрир аш-Шам басқарған жасақтары «Агрессияны тежеу » операциясын жариялап, Сирияның солтүстік-батысындағы үкіметтік әскерлерге қарсы шабуыл бастады. Бұл 2019–2020 жылдардағы солтүстік-батыс Сирияға жасалған шабуылдар мен 2020 жылдың наурызындағы Идлибте тоқтатылған атыс туралы келісімнен кейінгі алғашқы ірі әскери қақтығыс болды. Шабуылдың жылдамдығы оппозициялық күштердің ондаған ауылды басып алуына алып келді. Шабуылдың алғашқы күндерінде көтерілісшілер Алеппо мен Идлиб мухафазаларындағы 70 әскери нысанды, әскери техниканы, оның ішінде танктер, БМП, САУ және РСЗО-ны басып алды. Шамамен 10 000 бейбіт тұрғын Идлибке қашты. Барысы Қараша 29 қараша: Көтерілісшілер Алеппоның шеткі аймақтарына жақындады. Екі көлік бомбасымен террорлық шабуыл жасалды, содан кейін көтерілісшілер Хамдания және Жаңа Алеппо аудандарына кірді. Сирия араб армиясы Алеппо мен Идлиб ауылдарында көтерілісшілермен қақтығыстар болғанын және соның нәтижесінде дрондар мен ауыр қарулар жойылғанын мәлімдеді. Үкіметтік күштер шабуылды тоқтатуға ант беріп, көтерілісшілерді өздерінің алға жылжуы туралы жалған ақпарат таратуын айыптады. 30 қараша: Таңертең көтерілісшілер Алеппо Цитаделін және үкімет ғимаратын басып алды. Қаланың басым бөлігі оппозицияның бақылауына өтті. Үкіметтік әскерлер Сафираға шегінуге мәжбүр болды. 30 қараша кешке қарай үкіметтік күштер оппозицияның үлкен аумақтарды басып алғанын және ондаған сарбаздың қаза болғанын мойындады. Ресейдің әскери авиациясы алғаш рет 2016 жылдан бері Алеппо қаласы мен оған жақын аудандарға әуе соққыларын жасады. Шығындар Қараша 29 қараша: Сирия үкіметтік медиа көздері көтерілісшілердің зымырандары Халеб университетінің жатақханасына тигенін хабарлады, нәтижесінде 4 адам, оның ішінде 2 студент қаза тапты. Дереккөздер
-стан

елдері атауларының соңында -стан суффиксі бар.]] стан (, stân, estân, не istân) сөзі суффикс ретінде қолданылғанда «бір-нәрсесі көп жер» дегенді білдіреді. Ол ирандық тілдер, түркі тілдер (сібірлік түркі тілдерді санамағанда) мен басқа тілдерде де біраз қолданылады. Суффикс Оңтүстік-Батыс, Орталық және Оңтүстік Азия, Кавказ бен Ресейдегі түрлі аймақтарды білдіреді. Этимологиясы және когнаттары Парсы тілінде -стан суффиксі кеңірек те қолданылады, мысалға алуға болатын сөздер арасында rigestân (ریگستان), «құм, шөл жері», golestân (گلستان), «гүл, бақша жері», gurestân (گورستان), «зират» сөздері бар. Бастапқыда жеке зат есім болған бұл сөз уақыт өте келе тек суффикске айналды. Ол үндіиран тілдерінен және осылайша Үнді-Еуропа тілдерінен шыққан. Оның қазақ тіліндегі штат, ағылшын тіліндегі state, поляк тіліндегі stan, санскриттегі sthā́na дейтін когнаттары бар. Елдер Өз тілінің және қазақ тілінің атауында -стан суффиксі бар тәуелсіз мемлекеттер осы: * – افغانستان (Afghānistān) * * – Кыргызстан * – Ўзбекистон (Oʻzbekiston) * – پاکستان (Pākistān) * – Тоҷикистон (Tojikiston) * – Türkmenistan Кеңестік республикалар болған кезінде осы елдердің бірнешеуі -стан суффиксінің орнына -ия суффиксі арқылы белгілі болатын: Қырғызстан бұрын Киргизия, Түрікменстан бұрын Туркмения, Өзбекстан мен Тәжікстан кейде Узбекия, Таджикия делінетін. Оған қоса, Арменияның өз атауы — Һаястан (Հայաստան), һай деген осы жерде — армяндардың эндонимі. Түрлі тілдердегі ел атаулары Әкімшілік бірліктер Төменде атауында -стан суффиксі бар әкімшілік-аумақтық бірліктер тізімі бар. Аймақтар * Азадистан – қазіргі Шығыс Әзербайжанда болған тәуелсіз тарихи мемлекет * Белуджистан – Иран, Ауғанстан мен Пәкістан жерінде бар тарихи аймақ * Индостан – Азия оңтүстігіндегі түбек * Күрдістан – күрдтер тұратын тарихи аймақ, қазіргі Ирак, Иран, Сирия, Түркия жерлері * Лезгистан, Лезкистан – лезгиндер тұрған тарихи аймақ, қазіргі Дағыстан, Әзербайжан жерлері * Пуштунистан – пуштундар тұратын тарихи аймақ, қазіргі Ауғанстан, Пәкістан жерлері * Талышстан – оңтүстік-шығыс Кавказ бен солтүстік-батыс Ирандағы этнолингвистикалық аймақ * Шығыс Түркістан, Ұйғырстан – ұйғырлар тұратын тарихи аймақ, қазіргі қытайлық Шыңжаң Тарихи аймақтар * Моғолстан – қазіргі Қазақстан, Қырғызстан мен Шыңжаң жерлері кіретін тарихи аймақ * Түркістан – түркілер тұрған тарихи аймақ, қазіргі Орталық Азия, солтүстік-батыс Қытай, Кавказ аймақтары, Анатолия жерлері Ұсынылған атаулар * Халистан – сикхалар үшін ұсынылған жеке мемлекет * Романистан, Ромастан, Романыстан – сығандар үшін ұсынылған жеке мемлекет * Зазаистан, Зазастан – зазалар үшін ұсынылған жеке мемлекет Ескертпелер Дереккөздер
АҚШ Қорғаныс министрі

АҚШ Қорғаныс министрі (, сөзбе-сөз аударғанда АҚШ Қорғаныс хатшысы) — АҚШ Қорғаныс министрлігіне төрағалық ететін лауазым және соған ие тұлға, АҚШ Қарулы күштері атқарушы бөлімінің басшысы, АҚШ федералды үкіметінің жоғары атақты мүшесі. Қорғаныс министрінің қолбасшылық және әскерге билік ету позициясы жоғарғы бас қолбасшы болып табылатын АҚШ президентінен кейінгі екінші орында. Президент Қорғаныс министрін Сенат мақұлдауымен тағайындайды. Қызметін бастаған Қорғаныс министрі оған қоса АҚШ Кабинеті мен АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мүшесі болады. Мемлекеттік хатшы, қаржы министрі, қорғаныс министрі және бас прокурор, әдетте, маңыздылығы мен департаменттерінің үлкендігіне байланысты министрлер кабинетінің ең маңызды төрт қызметкері (және ресми түрде ең жоғары және ең ескі төрт лауазымды адам) ретінде қарастырылады. АҚШ қазіргі қорғаныс министрі — майор Пит Хегсет, Ұлттық ұлан әскерінің бұрынғы мүшесі. 2025 жылы президент Дональд Трамп қорғаныс министрі лауазымының қосымша «АҚШ соғыс министрі» атауын бекітті. Министрліктің атауын тек АҚШ Конгрессі ауыстыруға құқылы. Міндеттері және өкілеттігі АҚШ президенті Сенат мақұлдауынан кейін тағайындайтын АҚШ Қорғаныс министрі федералды заң бойынша (Конституция 10-тарауы, [https://www.law.cornell.edu/uscode/text/10/113 §113]) Қорғаныс министрілігіне басшылық етеді, «Қорғаныс министрлігіне қатысы бар бүкіл істердегі Президенттің басты көмекшісі» болып келеді. Конституцияның бүкіл әскери өкілеттікті АҚШ Конгрессі мен Президентіне бергендігінен Қорғаныс министрінің заңды өкілеттігі оның конституциялық міндеттерінен алынады. Конгресс пен Президенттің Қорғаныс министрлігінің әр ісіне билік етуінің ыңғайсыз болғандығынан бұнымен Министр мен орынбасарлары, министрліктің қызметкерлері айналысады. ҚорМин басшысы болғандығынан министрліктің әр қызметкері мен шенеунігі министрдің «астында» жұмыс істейді. Бұл қатарға Қарулы күштердің әр бөліміне басшылық ететін хатшылар да жатады. АҚШ Қорғаныс министрі — АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшесі (Конституция 50-тарауы, [https://www.law.cornell.edu/uscode/text/50/402 §402]). АҚШ вице-президенті және Мемлекеттік хатшысымен қатар Қорғаныс министрі елдің ұлттық қауіпсіздік істері бойынша Президенттің басты кеңесшілері болып келеді және екі апта сайын қауіпсіздік жайлы жиналып жатады. Айлығы Атқарушы билік ретіндегі I деңгейлі лауазым иесі ретінде Қорғаныс министрі 2024 жылғы қазандағы жағдай бойынша 246 400 АҚШ доллары көлемінде жалақы алады. Министрлер тізімі Дереккөздер
Медеу Ержанұлы Әбішев

Медеу Ержанұлы Әбішев — физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, теориялық және ядролық физика саласында танымал ғалым. Ол әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Теориялық және ядролық физика кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарады.Оның ғылыми қызығушылықтары термодинамиканы, жалпы салыстырмалық теориясын, кванттық механиканы және планетарлық космогония салаларын қамтиды. Медеу Әбішевтің еңбектері ішінде гравитация және космология саласындағы зерттеулер ерекше орын алады. Ол тұрақтылық теориясы мен метрикалық және лагранждық проблемаларды зерттеп, бұл бағытта бірқатар маңызды жұмыстар жариялаған. Сонымен қатар, ол халықаралық конференцияларда баяндамалар жасап, көптеген ғылыми журналдарда мақалалар жариялаған. Оның ғылыми зерттеулері мен кәсіби тәжірибесі ядролық физика саласын дамытуға елеулі үлес қосқан​​​​​​. Дереккөздер
Хайят Тахрир аш-Шам

Хайят Тахрир аш-Шам (ХТШ; ; Левантты азат ету ұйымы) — сунниттік исламшыл (салафиттік) топ, Сирия азаматтық соғысына қатысатын. Тарихы Ұйым 2017 жылғы 28 қаңтарда Джабхат Фатх аш-Шам (бұрынғы ан-Нусра майданы), Ансар ад-Дин, Джейш ас-Сунна, Лива әл-Хакк және Нур ад-Дин әз-Зенки топтарының бірігуі нәтижесінде құрылған. Кейін қосымша топтар мен жеке тұлғалар да қосылды. Қазіргі уақытта біріккен топты Джабхат Фатх аш-Шам және Ахрар аш-Шамның бұрынғы көшбасшылары басқарады, дегенмен жоғарғы қолбасшылықта басқа топтардың өкілдері де бар. Кейіннен Ансар ад-Дин мен Нур ад-Дин әз-Зенки Тахрир аш-Шамнан бөлініп кетті. Хайят Тахрир аш-Шам құрылғаннан кейін оның жақтастарына қарсы бірқатар кісі өлтірулер орын алды. Бұған жауап ретінде ХТШ Идлибтегі билігін нығайтқан әл-Қағидаға адал топтарға қарсы репрессиялар жүргізді. Сол уақыттан бері ХТШ «сирияландыру» бағдарламасын жүзеге асыратын, оның мақсаты — тұрақты азаматтық әкімшілік құру, түрлі қызмет көрсету, гуманитарлық ұйымдармен байланыс орнату және құқықтық тәртіпті сақтау. Тахрир аш-Шамның стратегиясы Сириядағы аумақтық бақылауды кеңейту, басқару жүйесін орнату және халық қолдауын жинауға негізделген. 2017 жылы ХТШ Астанадағы келіссөздері аясында бітімгерлік келісіміне сәйкес, Түркия әскерлеріне Солтүстік-Батыс Сирияда патруль жасауға рұқсат берді. Бұл саясат оны әл-Қағиданың Сириядағы қанаты Хурас ад-Динмен қақтығысқа алып келді. 2022 жылы ХТШ шамамен 6000-нан 15 000-ға дейін мүшесі бар деп есептелді. 2017 жылдан 2024 жылға дейін Хайят Тахрир аш-Шам Сирия құтқару үкіметіне адал болғанын жариялады. Дамаск құлауынан кейін СҚҮ орнына Сирияның өтпелі үкіметі келді. 2021 жылдан бастап Асад құлуына дейін ХТШ Сириялық оппозицияның ішіндегі ең күшті әскери фракция болды. 2018 жылғы 31 мамырда АҚШ мемлекеттік департаменті бұл ұйымды лаңкестік ұйым деп таныды. 2018 жылғы тамызда Түркия бұл ұйымды лаңкестік ұйым деп таныды. Соған қарамастан, түрік әскері ұйыммен ынтымақтастығын жалғастырып, оларды Сириядағы әл-Қағида, Ислам мемлекеті және басқа да жиһадтық қарулы топтарға қарсы күресте одақтас ретінде қарастырды. 2020 жылғы 4 маусымда Ресей Жоғарғы соты бұл топты лаңкестік деп танып, Ресей аумағында тыйым салды. Құрылымы Хайят Тахрир аш-Шамға кіретін топтар: * Джебхат Фатх аш-Шам * Ансар аш-Шам * Джейш-әл-Мухаджирин уәл-Ансар * Аджнад әл-Кавказ * Катаиб Ибад ар-Рахман * Мальхама Тактикал * Лива әл-Хакк * Джейш ас-Сунна * Кавафиль Шухада * Лива Аббас * «Орталық таудың еркін адамдары» * Сарая әл-Акса * Катиба Асвад әл-Харб * Джаамат Фурсан әл Сунна * Джемати Албан * Лива Тамкин * Катиба Ахмад Афсана * Катиба Талибан * Лива шахид Мухаммад әл-Асфурах * Асаад әл-Хиляфа * Лива Абу Ислам * Лива әл-Хаттаб * Лива Хузайфа ибн әл-Яман * Катиба Фурсан аш-Шам * Катиба Рия әл Джаннат * Джамаат Г’ураба * Катиба Таухид уәл-жиһад Дереккөздер
Амалбек Қозыбақұлы Тшанов

Амалбек Қозыбақұлы Тшанов (4 сәуір 1943 жыл, Леңгір ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы) — кеңестік және қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, Шымкент (1992–1993) пен Жамбыл облысының әкімі (1995–1998), техника ғылымдарының кандидаты және педагогика ғылымдарының докторы. Өмірбаяны 1943 жылғы 4 сәуірде Советское ауылы, Леңгір ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы, Қазақ КСР (қазіргі Қаратөбе ауылы, Төле би ауданы, Түркістан облысы, Қазақстан) дүниеге келді. Ұлы жүздің Дулат руы оның ішінде Жаныс бөлімінен шыққан. Білімі 1979 жылы Қазақ химия-технология институтын (қазіргі Оңтүстік Қазақстан университеті) «инженер-механик» (1966) және «инженер-құрылысшы-технолог» (1979) мамандығы бойынша аяқтады. 1999 жылы «Құрама темірбетон өндірісі үшін май-май зауытының қалдықтарын пластификаторлық қоспа ретінде пайдалану» тақырбында жоба қорғап, техника ғылымдарының кандидаты атанды. Одан бөлек, 2010 жылы педагогика доценті және 2011 жылы педагогика ғылымдарының докторы атанды. Еңбек жолы * 1958–1961 — Оңтүстік Қазақстан облысы, Леңгір ауданы, Советское ауылында (қазіргі Түркістан облысы, Төле би ауданы, Қаратөбе ауылы) орта мектептің лаборанты; * 1961–1967 — Шымкент цемент зауытында слесарь; * 1967–1969 — Шымкент облыстық (қазіргі Түркістан облысы) тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорынында инженер, бас инженер; * 1969–1980 — силикат-бетон зауытының шебері, диспетчері, прорабы, директоры, Шардара ауданындағы «Өнеркәсіптік құрылысматериалы» трестінің бас технологы; * 1980–1988 — «Оңтүстік құрылыс конструкциясы» трестінің бас инженері, басшысы; * 1990–1995 — Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің XII және XII сайланымдарының депутаты; * 1988–1992 — «Оңтүстік құрылыс конструкциясының» бас директоры; * 1992–1993 — Шымкент әкімі; * сәуір 1994 – қазан 1994 — Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің өнеркәсіп, энергетика, көлік және байланыс комитеті төрағасының орынбасары; * 1994–1995 — Қазақстан құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрі; * 1995–1998 — Жамбыл облысының әкімі; * 1998–1999 — «Адис» фирмасының кеңесшісі; * 1999–2007 — Қазақстан парламенті мәжілісінің II және III сайланымдарының депутаты; * 2008–2022 — Республикалық спорт колледжінің директоры. Жеке өмірі Ажырасқан, бұрынғы әйелі Әтира Тұрсынәліқызы Бектаева (1946 туған). Балалары: қыздары — Жанар (1974 туған) мен Салтанат (1976 туған), ұлдары — Нұрғали (1980–2003) — 2003 жылы 27 шілдеде Алматыда Тимирязев көшесінде жолдың шетіне шығып кетіп, аялдамаға соғылып, ауыр жарақаттардан қайтыс болды.; Нұрдәулет (1997 туған) пен Нұрәлі (2007 туған) және 3 немере. Қазақ пен орыс тілдерін меңгерген. Еңбектері * Айырылу, табысу және арылу туралы талғам (2023); * Тағзым (2016). Марапаттары мен атақтары * Құрмет Белгісі ордені (1986); * Құрмет ордені (2001); * Қазақстан ғылым академиясының құрметті академигі (2014); * Парасат ордені * Петровский атындағы ғылым және өнер академиясының академигі (Ресей, Санкт-Петербург) * Шымкент қаласының құрметті азаматы; * Оңтүстік Қазақстан облысының (қазіргі Түркістан облысы) құрметті азаматы. Дереккөздер
София Вергара

София Вергара (10.07.1972, Барранкилья) — американдық киноактриса, телепродюсер және фотомодель. Ол Американдық жанұя атты телехикаяда Глория Дельгадо-Притчетт рөлін сомдағанымен танымал болды. Бұл телехикаяның ұжымы АҚШ телеактерлер гильдиясының жүлдесін төрт рет иеленген, София сол ұжымның ажырамас мүшесі болды. Осы рөлдің арқасында ол ең көп жалақы алатын актерлердің қатарына қосылды. Кинода түсуімен қатар София Вергара киім пішетін фирмаға иелік етеді және өз атындағы парфюм шығарады. Сондай-ақ ол жарнамаларда және әртүрлі телешоуларда түседі. Дереккөздер
Хамаға шабуыл (2024)

Хамаға шабуыл (2024) — Азаматтық соғыс кезінде Сирияның солтүстік-батысында болған шабуыл аясында оппозициялық күштердің Хама қаласына жасаған шабуылы. Барысы Қараша 30 қараша: Көтерілісшілер бірнеше қалаларды басып алды, оның ішінде Тайбат әл-Имам, Кафр-Зита, Латамнех және Мөрек бар. Шабуыл нәтижесінде сириялық оппозиция күштері тез арада Хаманың шетіне жақындады. Үкіметтік әскерлер қаладан, сондай-ақ қала маңындағы авиабазадан шегіне бастады. Желтоқсан 1 желтоқсан: Желіде расталмаған сурет пайда болды, онда көтерілісшілердің Хама қаласындағы әл-Арбаин ауданын басып алғаны көрінеді. «әл-Жазира телеарнасы » көтерілісшілердің Хама қаласына кіргені туралы хабарлады. Кейінірек үкіметтің көтерілісшілердің шабуылын тоқтату үшін көмек жібергені туралы хабарлар пайда болды. Үкімет әскерлерінің контршабуылының нәтижесінде үкімет бақылауына территорияның бір бөлігі қайтарылып, оппозициялық күштердің шабуылы тоқтатылды. РФ ӘӘК үкімет әскерлеріне қолдау көрсетіп, көтерілісшілердің позицияларына соққылар жасады. Үкімет әскерлері Хаманың солтүстігінде қорғаныс шебін құрды. 2 желтоқсан: Сириялық оппозиция күштері дронмен Хаманың солтүстігіндегі Зайн әл-Абидин тауы маңында үкімет әскерлерінің әскери басшылары жиналған орынға соққы берді. Шабуылдың салдарынан көптеген әскери қызметкерлер қаза тауып, жарақат алды. Түске дейін Хама провинциясындағы оппозиция мен үкіметке жақын күштер арасындағы қақтығыстар күшейді, әсіресе Карназ және Суран қалалары маңында. Хама провинциясының шығыс бөлігінде оппозиция күштері алға жылжып, Каср-Абу-Самра қаласын басып алды. Кешке қарай оппозиция Хаманың маңындағы әл-Джубайн, Тель-Малах, Джаламах, әл-Джубайн, Брейдей, Карназ және әл-Каркат ауылдарын бақылауына алды. Қала ішінде үкімет әскерлерімен қиян-кескі ұрыстар жалғасуда. 5 желтоқсан: Үкіметке қарсы оппозиция күштері Хамаға кірді, содан кейін Сирия армиясының бөлімшелері қаладан кетіп қалды. Тағы қараңыз * Сирияның оңтүстігіндегі шабуыл (2024) Дереккөздер
Заңсыз сыйақы алу

Заңсыз сыйақы алу — экономикалық қызмет саласындағы қылмыс. Мемлекеттік органның не ұйымның мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамы болып табылмайтын жұмыскерінің немесе оған теңестірілген адамның, сол сияқты мемлекеттік емес ұйымның басқару функцияларын орындамайтын жұмыскерінің өз міндеттері аясына кіретін жұмысты орындағаны немесе қызметтер көрсеткені үшін материалдық сыйақыны, жеңілдіктерді немесе мүліктік сипатта көрсетілетін қызметтерді заңсыз алуы осы қылмысқа жатқызылады. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 247-бабында келтірілген. Кей деректер бойынша, сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылықтарының арасындағы ең жоғары үлесі осы заңсыз сыйақы беруге тиесілі болып келеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Пара
Көлік құралын айдап әкету

Көлік құралын айдап әкету — автомобильді немесе өзге де көлік құралын жымқыру мақсатынсыз құқыққа сыйымсыз иеленіп алу, меншікке қарсы қылмыстардың бірі. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 200-бабында келтірілген. Статистика Дереккөздер Тағы қараңыз * Автомобильді сақтау * Автодабыл
Хабар алмасу құпиясын бұзу

Хабар алмасу құпиясын бұзу — хат жазысу, телефонмен сөйлесу, пошта, телеграф хабарлары немесе өзге де хабарлар құпиясын заңсыз бұзуымен сипатталатын қылмыс. Ондай қылмыс жасаған адам 2000 айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не 600 сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не 2 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Қызмет бабын немесе арнайы техникалық құралдарды пайдаланып жасаған сол қылмысқа жаза күшейтіледі. Тағы қараңыз * Жеке өмірге қолсұғылмаушылықты бұзу * Ақпараттық қауіпсіздік Дереккөздер
Гүлжаһан Жақпарқызы Елікбаева

Гүлжахан Жақпарқызы Елікбаева – Қазақстанның мұнай-химия саласындағы беделді ғалымдарының бірі, химия ғылымдарының докторы, профессор. Оның ғылыми және педагогикалық қызметі химияның күрделі салаларын зерттеуге, мұнай және газ өндірісінің технологиялық процестерін жетілдіруге бағытталған. Қазіргі уақытта ол Satbayev University-дің Геология және мұнай-газ ісі институтындағы "Мұнай инженериясы" кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарады. [https://official.satbayev.university/ru] Білімі мен ғылыми қызметі Гүлжахан Жақпарқызы химия ғылымына терең қызығушылық танытып, осы салада жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін ғылыми зерттеулермен айналысты. Ол химия ғылымдары бойынша кандидаттық және докторлық диссертацияларын сәтті қорғады. Оның ғылыми еңбектері негізінен органикалық заттардың химиялық технологиясы мен мұнай-химия саласындағы зерттеулерге арналған. [https://official.satbayev.university/ru/department/geologii-i-neftegazovogo-dela] Кәсіби мансабы Профессор Елікбаева Satbayev University-де көптеген жылдар бойы оқытушы және ғылыми жетекші ретінде қызмет атқаруда. Ол "Мұнай инженериясы" кафедрасын басқарумен қатар, университеттің этикалық комиссиясының төрағасы болып табылады. Бұл рөлде ол ғылыми зерттеулердің сапасы мен академиялық адалдықты қамтамасыз етуге атсалысады. [https://official.satbayev.university/ru/about] Атқарған лауазымдары мен қызметтері •Химия ғылымдарының докторы, профессор; •Satbayev University-дің "Мұнай инженериясы" кафедрасының меңгерушісі; •Университеттің этикалық комиссиясының төрағасы; •Халықаралық және ұлттық ғылыми конференцияларға белсенді қатысушы.
Харт Мемориал Трофи

Харт Мемориал Трофи (, ) — бастапқыда Харт Трофи деп аталған, Ұлттық Хоккей Лигасындағы өз командасы үшін ең пайдалы ойыншыға жыл сайын берілетін марапат. Бұл марапатты кәсіби хоккей жазушылары қауымдастығының мүшелері дауыс беру арқылы анықтайды. Алғашқы трофейді 1923 жылы лигаға Сесил Харттың, "Монреаль Канадиенс" командасының ұзақ уақыт бас бапкері болған, әкесі Дэвид Харт сыйға тартқан. Харт Трофи 1923–24 маусымынан бастап 99 рет 61 түрлі ойыншыға табысталған. Тарихы Харт Мемориал Трофи канадалық дәрігер Дэвид Харттың құрметіне аталған. Доктор Харт бастапқы трофейді ҰХЛ-ға сыйлаған және "Монреаль Канадиенс" командасының бұрынғы бапкері және бас менеджері болған Сесил Харттың әкесі еді. Бұл марапат алғаш рет 1923–24 маусымы аяқталғаннан кейін "Оттава Сенаторз" командасының ойыншысы Фрэнк Найборға табысталды. Бастапқы Харт Трофи 1960 жылы Хоккей даңқы залына қойылып, оның орнына ҰХЛ жаңа марапат – Харт Мемориал Трофиды ұсына бастады. Уэйн Гретцки бұл марапатты мансабында рекордтық тоғыз рет жеңіп алды, оның сегізі қатарынан болды. Гретцки және оның "Эдмонтон Ойлерз" командасындағы әріптесі Марк Мессье – Харт Трофиды екі түрлі командамен жеңіп алған жалғыз ойыншылар. Жеңімпаздар Харт Трофи сыйлығын 9 рет, оның ішінде 8 рет қатарынан жеңіп алған.]] Гретцки секілді Харт Трофи сыйлығын екі клуб сапында иеленген.]] 11 маусымда Харт Трофи сыйлығын 6 мәрте жеңім алған (1952—1963).]] — Тарихта алғаш рет Харт Трофи сыйлығын төрт рет иеленген.]] — Харт Трофиды үш мәрте иеленген алғашқы хоккейші.]] — Харт Трофи сыйлығын алған алғашқы еуропалық.]] ]] — Харт Трофи сыйлығының үш дүркін иегері.]] — Харт Трофи сыйлығының үш дүркін иегері.]] — Харт Трофи сыйлығының үш дүркін иегері.]] — Харт Трофи сыйлығының үш дүркін иегері.]] Дереккөздер
С. Сейфуллин атындағы мемлекеттік мұражай

С. Сейфуллин атындағы мемлекеттік мұражай – Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Астана қаласы, Әуезов көшесі, 20. Кезеңі 1846 жыл. Тарихи деректер Ғимарат алғашында сауда ұйі тұрғызылған бір қабатты ағаш құрылыс болған. Қабырғалары бөренеден құрастырылған, төбесі шатыр асты кеңістігі бар қаптал шатырмен жабылған. Ғимараттың қасбетінде төрт қырлы тіреулер бар, олардың арасында қосақталған және жұпталған терезе ойықтары орналасқан. XX ғасырдың басында ғимаратта «Зорька» балабақшасы, ал өткен ғасырдың 20-30 жылдарында Халық Комиссарлар Кеңесі орналасқан. Халық Комиссарлар Кеңесі 1988 жылдың 20 ақпанында Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің бұйрығымен ғимаратта Сәкен Сейфуллин мұражайы ашылады. 2008 жылы ғимаратта жөндеу және қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, оның барысында бөренелер ауыстырылды, жертөле жабдықталып, ойып жасалған ернеулер қалпына келтірілді. Ғимаратты қалпына келтіру жобасын «Қазқайтажобалау» сәулетшісі Сәния Ахметова әзірледі. 2009 жылы әйгілі жазушының туғанына 115 жыл толуына орай, Сәкен Сейфуллиннің елордада мұражайдың ресми ашылу салтанаты өтті. Мұражай қоры Қазіргі уақытта мұражайда 5000-ға жуық тарихи заттар сақталған. Жыл сайын мұражай құнды жәдігерлермен толықтырылады. Мұражай экспозициясы алты бөлмеде қойылған, олардың әрқайсысы жазушының өміріндегі 6елгілі бір кезеңді көрсетеді. Ерекше қызығушылыққа Сәкен Сейфуллиннің жеке заттары ие. Бұл мұражай – ұлы жазушы, ақын, публицист, қоғам және мемлекет қайраткері туралы нағыз тарихи ескерткіш. Дереккөздер
Константин-Елена шіркеуі

Константин-Елена шіркеуі – Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Астана қаласы, Республика даңғылы, 12. Кезеңі 1854 жылы салныған; 1902 жылы көшірілген. Сипаты Ескерткіш – XIX ғасырдан бері сақталған Астанадағы жалғыз православиелік діни ғимарат. Бес күмбезді шіркеу түзу крест түрінде салынған. Ғимараттың ұзындығы – 33 м, ені – 8 м. Храмының екі жағындағы 3,6 х 4 метр өлшемді екі кеңейтілім оны кірест тәрізді етеді. Ғибадатхананың жоғарыға ұмтылған сәулет тұрғысынан қатаң және әсем сызықтар ғимарат сыртының ақ түсімен үйлесіп, жеңілдік сезімін сыйлайды. Текше тәріздес негіздің үстінде сегіз қырлы терезелері бар барабан салынған, үсті күмбезбен аяқталатын жайпақ шатырмен жабылған. Кіреберістің үстінде төртбұрышты қоңыраухана бар. Сегізқырлы барабан және қоңырау ілетін мұнара жайпақ шатырмен жабылған және орталық күмбезбен бітеді. Қоңыраухана ғимараттың батыс жақ кіреберісінің үстінде орналасқан. Қазіргі уақытта шіркеудің сырт келбеті сыланған және тас секілді. Тарихи деректер Ағаш шіркеуді салудың жоспары мен шығындары 1850 жылы жасалған. Құрылыс жұмыстарын инженер-лейтенант Г. А. Воротников жүргізді. Ғибадатхана әулие патшалар Константин мен Еленаның құрметіне 1854-1856 жылдары Сібір казак әскері қазынасының есебінен салынған. Кейінірек шіркеу қазіргі тұрған орнына көшірілген. Көшіру 1902 жылдың басына таман аяқталған. 1938 жылы Константин-Елена шіркеуі жабылды. Кірестер мен қоңыраулар алынып, қоңыраухана бұзылған. 1940 жылы ғимарат тарихи өлкетану музейіне берілді. 1942 жылы шіркеу діни қауым мүшелеріне қайтарылып, діни мекеме ретінде бүгінгі күнге дейін қызмет істеп келеді. Дереккөздер
Астана сауда орталығы

Астана сауда орталығы – Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Астана қаласы, Кенесары көшесі, 37. Кезеңі 1905-1907 жылдар. Сипаты Ескерткіш – Ақмоладағы Кубрин әулетінің ең қызықты ғимараттарының бірі – "Матвей Кубрин ұлдарымен бірге және Ко" сауда үйі. Мұндай ғимараттар мамандардың айтуынша "модерн" стиліне жатқызылады. Ғимараттың екі қанаты екі көшенің бойында орналасқан, олардың қиылысқан бұрышында үсті төртжақты күмбезбен жабылған басты кіреберіс есігі бар. Садақша арка тәріздес терезе ойықтарының арасында қойылған консольды тіректер, пішінделген жақтаулар мен бағаналар сауда үйінің қайталанбас бейнесін құрайды. Тарихи деректер Әулеттің негізі салушы Константин Кубрин болған, оның ұлдары Адриан мен Матвей, кейінірек немерелері Степан мен Василий де ата ісін жалғастырып, атақты ақмолалық саудагерлер мен қайырымдылық жасаушылар ретінде танылған. Тарихи деректерге сәйкес, 1913 жылы Матвей Кубрин компаниясы дәріханалық, мануфактуралық, галантереялық, зергерлік, кеңселік тауарлармен, сондай-ақ киім, аяқ киім, бас киім, сағат, шай және қант сияқты өнімдермен табысты сауда жүргізген. 1944 жылы болған өрт нәтижесінде ғимараттың ағаш құрылымдары өртеніп кетті. Қалпына келтіруден кейін ғимаратта «Радуга» атты аспазхана және азық-түлік дүкені ашылды. Қазір ол жерде "Астана" сауда орталығы орналасқан. Кубриндер әулетінен заманауи Астанаға бірнеше ерекше құрылымдар мұраға қалды: сауда үйі, алғашқы аурухана ғимараты, Василий Кубриннің бау-бақшалы үйі және меценат саудагер 100 рубль қаражат бөлген М. Горький атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимараты. Бұл ғимараттардың әрқайсысы біздің еліміздің елордасы Астанаға ерекше көрініс береді. Дереккөздер
Қасиетті Успен кафедралды шіркеуі

Қасиетті Успен кафедралды шіркеуі – Астана қаласындағы діни мекеме, діни зиярат орны. Кезеңі 2005-2009 жылдар, сәулетшісі В. Г. Сергеев. Сипаты Ғибадатхананың іргетасын қалауда Астаналық және Алматылық Мефодий митрополиті бата берді. Ғибадатханада төрт тақта бар: жоғарғы шіркеудің орталық тағы Әулие Құдай Анаға арналған; оңтүстік жағында - Құдайдың періштесі Михаилге және басқа да көк күштеріне; солтүстік жағында - қасиетті апостолдар Кирилл мен Мефодийге, славян ағартушыларына; төменгі шіркеудің Қазақстанның азап шегушілері мен тәубе етушілер шіркеуінің құрметіне арналды. Шіркеудің іші 2000 шаршы м-ден асады және оның биіктігі 68 м-ге жетеді. Сыйымдылығы шамамен 4000 адам. Терезенің үлкен жақтаулары арқасында ғибадатхананың іші жарыққа толы. Төбесі көгілдір түске боялған темір шатырмен жабылған. Ғибадатханада бес алтын күмбез бар. Успен шіркеуі Орталық Азиядағы ең ірі шіркеу болып табылады. Ішкі интерьері ресейлік Палех суретшілерімен салынған. Шіркеуде көптеген қасиетті және құнды иконалар сақтаулы: Киелі апостол Андрей Прозванныйдың бөліктері, Киево-Печорск лаврасының қасиетті әулиелерінің бөліктері, әулие Александр Свирскийдің бөліктері бар иконасы, қасиетті Мария Египетскаяның иконасы, Қазан Құдай Анасының иконасы. Дереккөздер
Футболдан клубтар әлем біріншілігі 2025

Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2025 — турнирдің 21-ші және кеңейтілген форматтағы бірінші жарысы. Бұл жолы турнирге 32 команда қатысып, футболдан әлем чемпионаты жүйесімен өткізіледі. Турнир 15 маусым - 13 шілде аралығында АҚШ стадиондарында өтті. Турнирдің жүлде қоры 1 млрд долларды құрады. Стадиондар Топтық турнир A тобы ---- ---- B тобы ---- ---- C тобы ---- ---- D тобы ---- ---- E тобы ---- ---- F тобы ---- ---- G тобы ---- ---- H тобы ---- ---- 1/8 финал ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- Ширек финал ---- ---- ---- Жартылай финал ---- Финал Дереккөздер
ФИФА құрлықаралық кубогы

1960-2004 жылдары өткізілген Футболдан құрлықаралық кубок турнирімен шатастырмаңыз ФИФА құрлықаралық кубогы — 2024 жылдан бастап өткізілген футбол турнирі. Алты құрлықтың чемпиондар лигасы жеңімпаздары қатысады. 2023 жылға дейін өткізілген Клубтар әлем чемпионатының жалғасы. Жеңімпаздар Турнирге жолдама беретін жарыстар *УЕФА Чемпиондар Лигасы *КАФ Чемпиондар Лигасы *КОНКАКАФ чемпиондары кубогы *АФК чемпиондар лигасы элитасы *Либертадорес кубогы *ОФК Чемпиондар Лигасы Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/intercontinentalcup/ Турнирдің ресми сайты]
Таптым-ау сені 2 (фильм, 2024)

Таптым-ау сені 2 — Сәуле мен Жексеннің шаңырақ көтергеніне бірнеше жыл болды. Бір кезде ерлі-зайыптылар бала туралы ойлана бастайды. Осы кезде Жексенаның әпкесі Айнагүл ата-анасының үйіне келіп, Сәулені балалары жоқ деп сөге бастайды. Ерлі-зайыптылар дәрігерге қаралып, денсаулықтарының жақсы екенін біледі. Мәселені шешу үшін олар рәсімдер жасап, емшілерге барады. Отқа май тамыза берген Айнагүл екеуінің арасында жанжал шығады. Бәсеке Актриса Дариға Бадықова «Моана 2» анимациясына барып жатқан қазақтарға «түсінбейтінін» айтады: 2024 жыл 3 желтоқсанда «Моана 2» «Таптым-ау сені 2» фильмінен касса жағына басып озды. Саундтрек Таптым-ау сені 2 фильміне Дариға Бадыкова және Олжай Абай «Өзің барда» санундрекін орындады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.youtube.com/watch?v=riPsLasfzes Ресми трейлер]
Дамаскінің құлауы (2024)

Дамаскінің құлауы — 2024 жылы Сириядағы азаматтық соғыс барысындағы оппозицияның шабуылының соңғы кезеңі. Барысы 7 желтоқсанда Сириялық оппозициясының әскерлері көрші қалаларды басып алғаннан кейін Дамаскті қоршау басталғанын мәлімдеді. Көтерісшілердің жетекшісі Хасан Абдель Гани: «Біздің күштеріміз Дамаск астанасын қоршаудың соңғы кезеңін бастады», - деп мәлімдеді. Көтерісшілер Дамаскінің оңтүстік кіре берісінен 20 км қашықтықтағы Әл-Санамайнды басып алғаннан кейін елорданы қоршай бастады. Дамаск маңындағы Риф-Дамаск аймағында үкімет әскерлері Ассаль-аль-Вард, Ябруд, Флита, Аль-Насерия және Артуз қалаларынан шегінді, ал көтерісшілер Дамаскқа 10 км қашықтыққа жақындады. Сирия үкіметі өз әскерінің қала маңындағы позицияларын тастап кеткені туралы мәлімдемелерді жоққа шығарды. Кешке қарай үкімет күштері Дамаск маңындағы қалаларды, соның ішінде Джарамана, Катану, Муадамия-эль-Шам, Дарайя, Аль-Кисва, Аль-Думайр және Меззе әуе базасының маңындағы аудандардан шықты. Мысыр пен Иорданияның ресми тұлғалары Сирия оппозициясының жетістіктері және Дамасктің құлауы мүмкіндігі аясында Сирия президенті Башар Асадқа елден кетіп, сыртта үкімет құруды ұсынды. Президент канцеляриясының хабарлауынша, Башар әл-Асад Дамаскта қалды. Оппозиция әскерлері Дамаск маңындағы қалаларға жетті. Джарамана қаласының орталық алаңында наразылық білдірушілер Хафез әл-Асадтың ескерткішін құлатты. Үкімет әскері наразылықтар өтіп жатқан қалалардан шықты. Бұл уақытта Азат Сирия армиясы солтүстік бағыттан Дамаскке қарсы шабуыл бастады. 8 желтоқсан түні Дамаск құлады, бұл Башар Асадтың елдегі билігінің аяқталғанын білдірді. Премьер-министр Мұхаммед Гази әл-Джалали халық сайлаған кез келген билікпен «әріптестік орнатуға дайын екенін» мәлімдеді. Дереккөздер
Хомсқа шабуыл (2024)

Хомсқа шабуыл — азаматтық соғыс кезінде Сириялық оппозиция күштерінің елдің солтүстік-батысындағы шабуыл аясында Хомс қаласына жасаған шабуылы. Барысы 5 желтоқсанда Хама құлағанынан кейін, оппозициялық күштер Хомс қаласынан шамамен 40 км қашықтықта орналасқан еді. Хабарларға сәйкес, үкімет әскері әл-Растан қаласынан шегінген, ал оппозицияның шабуылдары салдарынан Тальбисе қаласы да үкімет бақылауынан шыққан. Оппозиция күштері Тир-Мала ауылында Сирия араб әскери күштерінің 27-ші дивизиясына ұшқышсыз аппараттармен соққы берген. Жергілікті қарулы топтар САА инженерлік батальонының объектісін Эр-Растан қаласының шетінде басып алды. Олар әскери техника мен оқ-дәрілерді қолға түсірді. Ресей әуе күштері Эр-Растанның солтүстік шетіне және Хаманы Хомс қаласымен байланыстыратын басты көпір маңындағы аудандарға шамамен онға жуық соққы жасады. САА бірнеше жыл ішінде алғаш рет Тальбисе қаласындағы оппозиция позицияларына артиллериямен және зымырандармен соққылар жасады. САА билігі Тальбисе қаласына және Растанға Хомс қаласынан өту жолын бөліп, жермен жабылған бөгеттер орнатты. 200-ден астам әскери техника, қару-жарақ және оқ-дәрілер тиелген САА-ның үлкен колоннасы Хомс қаласына қайта бағытталды. Бұл күштер әл-Ваер ауданында және әскери оқу орындары маңындағы позицияларды нығайту үшін жіберілген. 6 желтоқсанда оппозициялық күштер әл-Растан және Тальбисе қалаларын басып алып, Хомс қаласының шетіне жетті. Куәгерлер 7 желтоқсанда қала шетінде ұрыс қимылдары естілгенін хабарлады. Бақылау деректеріне сүйенсек, оппозициялық күштер Хомс қаласының ішінде де болған. 7 желтоқсан кешінде үкімет әскерінің қаладан шегінуі тіркелді. 8 желтоқсанда таңертең сириялық көтерілісшілер Хомс қаласын толықтай басып алғандарын мәлімдеді, бұл Латакия және Тартус провинцияларын ел астанасынан іс жүзінде бөліп тастады. Дереккөздер
Сирияның бірінші өтпелі үкіметі

Сирияның өтпелі үкіметі — 2024 жылғы 9 желтоқсанда, Башар әл-Асад басқаратын Баастық Сирияның құлауынан кейін бір күн өткен соң ел аумағында құрылған уақытша коалициялық үкімет. Сириялық оппозициялық күштер коалициясының төрағасы Хади әл-Бахрдың мәлімдемесіне сәйкес, өтпелі үкімет мемлекеттік билік оппозиция қолына толық өткенге дейін 18 ай жұмыс істейтін болады. Құрылуы Башар әл-Асад режимі құлағаннан кейін, 2024 жылдың 9 желтоқсанында, Хайят Тахрир аш-Шам ұйымының әмірі және «Сирияны құтқару үкіметінің» жетекшісі Әбу Мұхаммед әл-Джулани Telegram әлеуметтік желісінде Сирияның мемлекеттік мекемелері жаңа үкіметтің бақылауына бірден өтпейтінін, оның орнына елдегі толық саяси өтпелі кезең аяқталғанға дейін уақытша Сирия премьер-министрі Мұхаммед Гази әл-Джалали бағынатынын мәлімдеді. Сондай-ақ 2024 жылғы 9 желтоқсанда Сирияның уақытша жаңа үкіметін «Сирияны құтқару үкіметінің» төрағасы Мұхаммед әл-Башир құратыны туралы ақпарат белгілі болды. Қызметтері Уақытша үкіметтің қызметі басталған сәттен бастап Дамаск, Латакия және Тартус қалаларында 17.00-ден 5.00-ге дейін белгісіз мерзімге коменданттық сағат енгізілетіні туралы мәлімдеді. Сириядағы уақытша үкімет әйелдерге хиджаб киюді міндеттеуге тыйым салатын бұйрық шығарды. Дереккөздер
Афалия

Афалия — фаллус (пенис немесе күйіттік) жоқ туа біткен ақау. Афалия интерсексуалдық вариация ретінде жіктеледі. Тарихы Афалия — сирек кездесетін ауру, 1989 жылы тек 60 жағдай және 2005 жылы 75 жағдай тіркелген. Интерсексуалдық жағдайларды стигмалау және дәрігерлер арасында нақты статистика мен жазбаларды жүргізу мәселелеріне байланысты, хабарланғаннан көп жағдайлар болуы мүмкін. Себептері Нақты себептері белгісіз. Афалия гормондардың жеткіліксіз мөлшерінен немесе әсерінен емес, жыныстық туберкулездің тұжырымдамадан кейін 3—6 апта аралығында қалыптаспауынан болады. Науқас баланың уретрасы перинэяға ашылады. Емі Афалияда крипторхизм, бүйрек дисплазиясы, тірек-қимыл аппараты және жүрек-өкпе аномалиялары сияқты туа біткен ауытқулар да жиі кездеседі (жағдайлардың >50%), сондықтан науқасты ішкі аномалияларға бағалау міндетті болып табылады. Афалия дененің кез келген типінде пайда болуы мүмкін болса да, бұл аталық безі бар адамдар үшін айтарлықтай қиын мәселе болып саналады және бұрын кейде генетикалық ер нәрестені қыз ретінде белгілеу және тәрбиелеу үшін негіз болып саналды. 1950 жылдары гендер әлеуметтік құрылым ретінде тек білім беретін теория пайда болғаннан кейін, сондықтан генетика мен мидың химиясына қарамастан баланы кез келген таңдалған жыныста тәрбиелеуге болады. Дегенмен, интерсекс адамдар, әдетте, пациент тегін, мағыналы келісімін бере алатын және баланың өзінің гендерлік сәйкестігін құрметтейтін ата-ананы ынталандыратын жасқа дейін балаларға жыныстық органдарға мәжбүрлі хирургиялық араласуға үзілді-кесілді қарсы. Ата-ана тәрбиесінің теориясы негізінен қабылданбады және еріксіз жыныстық таңдау арқылы балаларды тәрбиелеу әрекеттері сәтті болмады. Қазіргі консенсус бұл балаларды ерлерге емдеуді ұсынады. Хирургиялық фаллопластика әдістеріндегі соңғы жетістіктер хирургиялық операцияға қызығушылық танытқандар үшін қосымша мүмкіндіктер берді. Дереккөздер
Шәпек Күзембаев

{{Тұлға } { style="background: transparent" } { style="background: transparent" } }} Шәпек Күзембаев (1906-1985) — кеңестік шаруашылық, мемлекет және саяси қайраткер, Социалистік еңбек ері. Өмірбаяны 1906 жылы Қазалы ауданындағы 12 ауылында туған. 1939 жылдан бастап КОКП мүшесі. 1922 жылы отбасымен Қарақалпақстанға қоныс аударған. 1926 жылдан бастап — шаруашылық, қоғамдық және саяси жұмыста істейді. 1926-1972 жылдары — Бұхара облысы, Қаракөл ауданының «Қаракөл» кеңшарындағы, Қашқадария облысы, Қасансай ауданы, «Мүбарак» кеңшарындағы ферманың шаруасы, меңгерушісі, «Мүбарак» кеңшары директорының орынбасары, Бұхара облысы Кенимех ауданы, «Кенимех» кеңшарындағы ферма меңгерушісі, директордың орынбасары, директоры болды. КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының 1958 жылғы 6 тамыздағы Жарлығымен Ленин орденімен және «Орақ пен Балға» алтын медалімен Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. КОКП XXII съезінің делегаты. 1985 жылы дүниеден өтті. Сілтеме * Кузимбоев Шапек // Ўзбек Совет Энциклопедияси [Текст, 14 томлик]: 14 томлик./ ред. И. М. Муминов. — Тошкент : Ўзбек Совет энциклопедияси Бош редакцияси, 1977. — Т.14. — С. 270. Дереккөздер
Никара Бәкірқызы Абаева

{{Тұлға } }} Никара Бәкірқызы Абаева (30 тамыз 1936, Семей, Қазақ АКСР, РКФСР) — кеңестік және қазақстандық қоғамдық-саяси қайраткер, педагогика ғылымдарының кандидаты. Өмірбаяны 1936 жылы 30 тамызда Семей қаласында дүниеге келген. Семей педагогикалық институтын бітірген. Жоғарғы оқу орнын бітіргеннен соң мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін комсомолдық жұмысқа ауысып — Қазақстан ЛКЖО Семей облыстық комитетінің нұсқаушысы, бөлім меңгерушісі, хатшысы, Қазақстан ЛКЖО ОК мектеп және студент жастар жөніндегі хатшысы қызметтерін атқарды. 1971-1975 жылдары — Семей облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары болды. 1975-1984 жылдары — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының хатшысы, Қазақ КСР Білім министрінің орынбасары қызметін атқарды. 1984-1991 жылдары — Ыбырай Алтынсарин атындағы Педагогика ғылымдары ғылыми-зерттеу институтының директоры болып істеді. Қазақстан КП XIII съезінің делегаты. «Құрмет Белгісі» орденінің төрт мәрте иегері. 1991 жылдан бері зейнеткер болып келеді. Тәуелсіз Қазақстанда Алматы қалалық мәслихатында сарапшы, Республикалық әйелдер ұйымдары комитетінің төрағасы, Азия және Африка елдерімен ынтымақтастық республикалық комитетінің төрағасы болды. Отбасы Күйеуі — Әшірбаев Болат Ғазизұлы. Қызы — Сәуле (1964 жылы туған), 2002 жылғы жағдай бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі бөлімінің басшысы болды. Ұлы — Тимур (1971 жылы туған). Еңбектері * Абаева, Никара Бакировна. Салют, страна пионерия! / Н. Б. Абаева. — Алма-Ата : Мектеп, 1988. — 89,[2] с. : ил.; 16 см; ISBN 5-625-00226-6 : 10 к. * Абаева, Никара Бакировна. Деятельность пионерской организации Казахстана по идейно-политическому воспитанию школьников (1962—1972 гг.) : диссертация …кандидата педагогических наук : 13.00.01. — Москва, 1985. — 170 с. ([https://search.rsl.ru/ru/record/01008721650 автореферат]) Дереккөздер
Бақтияр Қуанышұлы Төлегенов

Бақтияр Қуанышұлы Төлегенов (5 қаңтар 1976, Түлкібас ауданы, Шымкент облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық боксшы, жеңіл салмақ дәрежесінің өкілі. 1990 жылдардың екінші жартысында бокстан Қазақстан құрамасында өнер көрсетті, Азия чемпионы, халықаралық турнирлердің жеңімпазы мен жүлдегері, Атлантадағы Жазғы Олимпиада ойындарының қатысушысы. Өмірбаяны Бақтияр Қуанышұлы 1976 жылы 5 қаңтарда Қазақ КСР Шымкент облысы Түлкібас ауданында дүниеге келген. Ол халықаралық аренадағы дебютін 1994 жылғы маусымда Қазақстан құрамасына қабылданып, Ыстанбұлда өткен юниорлар арасындағы әлем чемпионатында бақ сынаған – мұнда жеңіл салмақ дәрежесінде 1/8 финалда болгариялық Димитр Штиляновтан жеңіліп қалды. 1995 жылы Ташкентте өткен Азия чемпионатында жеңіске жетіп, Берлинде өткен әлем чемпионатына қатысып, 1/16 финалда кубалық Арналдо Меса кедергі келтірді. Бірқатар сәтті өнер көрсетуінің арқасында 1996 жылы Атлантадағы жазғы Олимпиада ойындарында ел намысын қорғау құқығына ие болды, бірақ 57 келіге дейінгі салмақтағы алғашқы жекпе-жегінде ол американдық Флойд Мейуезермен кездесіп, екінші раундта мерзімінен бұрын жеңіліс тапты — мұрнынан қан кетіп, дәрігерлер оған жекпе-жекті жалғастыруға тыйым салды. Олимпиададан кейін Бақтияр бокстан Қазақстан құрамасының құрамында қалып, ірі халықаралық жарыстарға қатысуын жалғастырды. Сөйтіп, 1998 жылы Галледе өткен химия кубогында шешуші финалдық кездесуде украиналық Александр Луценкодан ұтылып, күміс жүлдегер атанды. 1999 жылы ол Неапольдегі «Trofeo Italia» халықаралық турнирінде үздік болды, Бангкоктағы Патша кубогының қола жүлдегері атанды, Хьюстонда өткен әлем чемпионатында — мұнда, жартылай жеңіл салмақтағы алдын ала кезеңінде америкалық Рикардо Хуарес жеңіліп, медальдар үшін күрестен бірден шығып қалды. Дереккөздер
Латвияның ұлттық ботаникалық бағы

Ұлттық ботаникалық бақ — Латвияның Саласпилс қаласында орналасқан ботаникалық бақ. Бұл Балтық елдеріндегі ең үлкен бақтардың бірі. Тарихы Ботаникалық бақтың пайда болуы 1836 жылдан бастау алады, Анна Гертруд Верманның шақыруымен Германияның Дессау қаласынан келген бағбан Кристиан Вильгельм Шох Ригада бағбандық компаниясын құрады, оның өсімдіктерді өсіру орны Риганың шетінде (қазіргі Ганибу Дамбис көшесі) орналасқан. Бау-бақша өскен кезде, 1898 жылы оны Саласпилске көшіру туралы шешім қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бау-бақша бүкіл Балтық елдері ішіндегі ең үлкені болды. 1944 жылы Саласпилсте жеміс ағаштары мен жидек бақтарының мемлекеттік бағы ұйымдастырылды, онда сәндік өсімдіктер де кеңінен өсірілді. 1947 жылы бау-бақша сынақ станциясы деп аталды. Латвия ғалымдарының бастамасымен 1956 жылы 1 қыркүйекте жинақталған коллекциялар (2000-нан астам түрлер мен сорттар) және бау-бақша шаруашылығының бай дәстүрлері негізінде Латвия КСР Ғылым академиясының ботаникалық бағы құрылды. 1968 жылы бақшаға ғылыми-зерттеу институты мәртебесі берілді. Латвияның мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін 1992 жылы ботаникалық баққа Ұлттық ботаникалық бақ мәртебесі берілді, осылайша республикалық маңызы бар білім, мәдени және ғылыми нысана ретінде танылды. 2015 жылғы 23 сәуірде Латвия Президенті Андрис Берзиньш пен Қоршаған ортаны қорғау және өңірлік даму министрі Каспарса Герхардса қатысуымен ботаникалық бақта ауданы 3300 м² болатын жаңа жылыжайдың салтанатты ашылу рәсімі өтті. 2000-нан астам экзотикалық өсімдіктерді, сондай-ақ жабық және жылыжай өсімдіктерінің бағалы коллекцияларын орналастырды. Сипаттама Ботаникалық бақ құрылған кезде оның негізгі міндеттері анықталды: ботаника, сәндік бау-бақша, көгалдандыру, интродукция, генетика және өсімдіктер селекциясы бойынша ғылыми зерттеулер жүргізу, сондай-ақ оларды танымал ету. Қазіргі уақытта бақшаның жалпы ауданы 129 гектарды құрайды. Мұнда өсімдіктердің 14000-нан астам түрі мен сорттары ұсынылған, оның ішінде 5000-ға жуық ағаш және 1400-дей жылыжай өсімдіктері. Бақша маңызды ғылыми мақсатқа ие болумен қатар, ол азаматтардың танымал демалыс орны. Дереккөздер Әдебиет * Латвия КСР Ғылым Академиясының ботаникалық бағы / жауапты ред. в. Озолин. — Рига: Зинатне, 1974. - 92 б. - 10 000 дана. * Латвия КСР Ғылым Академиясының ботаникалық бағы / жауапты ред. Р. Циновскис. — Рига: Зинатне, 1983. - 320 б. - 2000 дана.
Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев

Бақыт Амангелдіұлы Дүйсенбаев (8 наурыз 1970, Петропавл) — қазақстандық дипломат, елші, Дүниежүзілік туризм ұйымындағы өкіл (2012—2018), Чехиядағы елші (2023—). 1-сыныпты бірінші хатшы. Өмірбаяны 1970 жылы 8 наурызда Петропавлда дүниеге келді. Мансабы * 1993—1994 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Халықаралық экономикалық қатынастар басқармасының референті; * 1994—1994 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі мемлекеттік протокол басқармасының референті, атташесі; * 1994—1996 — Ресей СІМ Дипломатиялық академиясының тыңдаушысы; * 1996—1997 — Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің атташесі; * 1997—1999 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Үшінші департаменті Еуропа және Америка басқармасының екінші хатшысы; * 1999—2003 — Қазақстанның Испаниядағы Елшілігінің екінші хатшысы, бірінші хатшысы; * 2003—2004 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Еуропа және Америка департаментінің басқарма бастығы, департамент директорының орынбасары, департамент директоры; * 2004—2009 — Қазақстанның Испаниядағы Елшілігінің кеңесшісі, кеңесші-уәкілі; * 2009—2012 — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі Еуропа департаменті директорының орынбасары; * 2012—2018 — Қазақстанның Испаниядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Дүниежүзілік турист ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі; * 2015—2018 — Қазақстанның Андоррадағы Төтенше және Өкілетті Елшісі; * 2018—2023 — Қазақстанның Корея Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі; * 2023 — Қазақстанның Чехиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. Білімі 1993 жылы Мәскеу мемлекеттік университетін “тарихшы” мамандығы бойыншп, 1996 жылы Ресей СІМ Дипломатиялық академиясын аяқтады. Жеке өмірі Үйленген, 1 ұлы бар — Мәди (2002 туған). Ағылшын және испан тілдерін меңгерген. Марапаттары мен атақтары * Құрмет ордені; * “1-сыныпты бірінші хатшы” дипломатиялық дәрежесі. Дереккөздер
Қадырберді қорымы

Қадырберді қорымы, 19 ғ.,(тарихи-архитектуралық).Сенек ауылынан шығысқа қарай 87 шақырым жерде орналасқан.«Қазқайтажаңғырту» институты экспедициясы (1989 ж.) зерттеген.Қорымда кесене және 3 сағанатам орналасқан. Мұнда Nº1 кесене оңтүстікке бағытталып,қорым ортасында орналасқан.Ескерткіш іргетассыз онша биік емес 2 сатылы төменгі қаланды үстіне орналаса, 1 бөлмелі, жоспарда тікбұрышты күмбезді келген. Кесененің қабырғалары үш қабатты қаландымен салынған.Ішкі қабатта тақта тастармен қапталған.Негізгі беткі бөлігі биіктетілгенімен,С қабырғалары бұрыш ұштары биік болуымен ерекшеленеді. О беткі бөлігі және жазықтықтары ритмикалы ұшатас және күрекшелермен бедерленген. Жоспарда келемдері:4,22×3,24 м, биіктігі 3,6м, материалы құмтас .Ал Nº1 сағанатам қорымның орталық бөлігінде орналасқан.Оңтүстікке бағыттала салынған. Жоспарда тікбұрышты мемориалды қоршаудан іргетассыз 2 сатылы төменгі қаландыдан салынған. Қабырғалары үш қабатты конструкцияны құрайды.Шой тастан қаланған қаландылар,бет қабаты кесілген жалпақ тастардан тұрады. Жалпақ тастар арнайы ұқыпты айдаумен қаланған.Сағанатам ішіндегі қойтастан тұрып, параллелепипед пішінінде келген.Материалы әкті-құмтас, жоспардағы көлемдері: 4,68×3,41м, биіктігі 2,35 м. Төменгі қаландылары эрозияға ұшыраған. Nº3 сағанатам алдыңғы (Nº2) сағанатаммен аналогиялық жағдайда, алайда, бір сатылы төменгі қаландыдан құралады.Жоспардағы көлемдері: 4,28×2,89м, биіктігі 1,82 м. Фриздегі жазуына қарағанда сағанатам 1865 жылы салынған. Жел эрозиясына байланысты сағанатамның төменгі бөлігі отырып қалған. О бөлігіндеполихромды бояумен бедерленген жазба сақталған. Nº4 сағанатам көлемдері 4,56×3,57 м, биіктігі 2,15м. Есік қуысы П тәрізді жиектелген. Ескерткіштің бұрыштары үш, төрт бұрышталған шаршы текшедегі бағандар қимасымен сипатталады.Материал-құмтас. Дерек көзі: Маңғыстау МТМҚ ММ 2009 ж. мұрағат материалдары. Л.В. Дубровская