kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Локаята

Локаята - материализмге жақын көне үнді философиялық ілім. Шамамен б.д.д. 1-ші мыңжылдыктың ортасында туындаған. Негізін қалаушы болып әйгілі дана Брихаспат есептеледі. Локаятаның негізінде брахманизм догматикасына, жалпы догматикалық дінге деген скептикалық қатынас жатыр; Локаята бойынша ағзалармен қабылданатын сезім ғана бар деп есептеуге болады. Локията спекулятивті білімінің барлық түріне қарсы шықты. Бұдан Локаятаның құдайды және жанды (оның ішінде брахмен және атман), карма жоққа шығарады. Дереккөздер
Батальондық артиллерия

Батальондық артиллерия — батальон командиріне тікелей бағынышты штаттық артиллериялық бөлімше. Салмағы аз, габариті шағын, жылжымалылығы және ату жылдамдығы жоғары танкатқыш зеңбіректермен, минометтермен және танкіге қарсы басқарылатын ракеталармен қаруланған. Мотоатқыштар бөлімшелерін тікелей сүйемелдеуге арналған. Батальондық медициналық пункт (БМП) Батальондағы аурулар мен жаралыларды жинау, оларға дәрігерлерге дейінгі (фельдшерлік) көмек көрсету және полктік медициналық пунктке немесе медициналық-санитариялық батальонға эвакуация жасауға дайындау орны. Батальондық медициналық пункт батальон командирінің бүйрығымен жаралыларды ротадан альга шығу және алып кету жолдарында қорғаныста жайылады. Батальондық медициналық пунктнің маңызды міндетіне ұрыс даласында көрсетілген алғашкы көмектің сапасын тексеру, яғни таңғышты жөндеу, зақымданған аяқ-қолға салынған шинаны тексеру жатады. Батальонның қорғаныс ауданы Батальонды күшейтетін құралдармен толықтырылған полк қорғаныс өңірінің бөлімі. Батальонның қорғаныс ауданы айнала қорғанысқа дайындалып, бір-бірімен атыс жүйесімен және кедергілермен байланыскан роталық тірек пункттерінен тұрады. Одан басқа батальонның қорғаныс ауданында артиллерия, минаатарлар, танктер, ТКБР қондырғылары, зениттік құралдар және ату позициялары жабдықталады. Танкіге қарсы құралдар мен танктер бір-бірімен бірлесе кимыл жасау үшін және қарсылас танктеріне атыс жүргізу үшін қолайлы арақашыктықта орналасады. Батальонның қорғаныс ауданында сондай-ақ артиллерия және ӘШҚҚ құралдары, атыс шептері мен аға бастық резервінің жайылу шептері, қосалқы және жалған тірек пункттері мен бекініс дайындалуы мүмкін. Батальонның қорғаныс ауданының ені 5 километрге дейін, тереңдігі 3 километрге дейін болады. Батальонның қорғаныс ауданының ені су бөгетті корғау кезінде, тауда және басқа ерекше жағдайларда, сондай-ақ қамтамасыз ету жолағы мен алдыңғы позицияларда одан да көп болуы мүмкін. Дереккөздер
Импортты лицензиялау

Импортты лицензиялау — # халықаралық саудада импортты мемлекеттің әкімшілік жолмен шектеуімен байланысты шарттардың бірі; # шеттен әкелу үшін лицензия — тауардың бір түрін белгіленген мерзімде шеттен әкелуге рүқсат ететін құжат алу талап етілетін белгілі бір тауарлармен және көрсетілетін қызметпен сауда жасау мониторингі. Дереккөздер
Төлеген Қажыбай

Төлеген Қажыбай - 1942 жылы 12 желтоқсанда қазіргі Ақмола облысы, Чкалов ауданына қарасты Ортақ ауылында дүниеге келген. 1966 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін тамамдаған. Еңбек жолын Көкшетау облыстық «Көкшетау правдасы» газетінде бастаған. Кейін Целиноград облыстық «Коммунизм нүры» газетінде, облыстық телерадио комитетінде істеген. Көкшетау облысы тарағанға дейін облыстық газет редакторының бірінші орынбасары, облыс тарағаннан кейін Солтүстік Қазақстан облыстық «Солтүстік Қазақстан», Ақмола облыстық «Арқа ажары» газеттерінің Көкшетау қаласындағы тілшілер қосының жетекшіл қызметтерін атқарған. Қазір тәуелсіз «Бұқпа» газеті бас редакторының орынбасары. «Жолбасы», «Жанымның жапырақтары», «Жырлайды жүрек», «Қарасай дастан», «Сексен көл сылдыры», «Жыр-ғұмыр», «Айналайын атыңнан», «Құлан қырғыны», «Қан кешу», «Махаббат әні», «Жеті жыл», «Көкшетау қарлығаштары», «Ақиқат жолы алыс жол», «Самурайдың серт семсері», «Сәуле — менің ауылым» кітаптарының авторы. «Ұмытпа мені, Гәккуім», «Жындар биі», «Зауал», «Хан Кененің қазасы» драмалары Ақмола облыстық драма театрында қойылып жүр. «Сейіт-Бөкен», «Жапақ батыр» дастандары жарық көрген. 2006 жылы орыс тілінде «Путь к истине» деген атпен кітабы шықты. Өлеңдері орыс, украин тілде-ріне аударылған. Орыс, эстон ақындарының өлеңдерін қазақ тілше аударуға қатысты.1980 жылы Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері атағы берілді. 1996 жылы Республикалық Журналистер одағының А. Байтұрсынов атындағы сыйлығының лауреаты атанды. Көкшетау қаласының Құрметті азаматы. Дереккөздер
Салака

Салака — тұрқы 10—20 см, салмағы 25—50 г майшабақ тұқымдасына жататын балық. Финдер мен эстондықтардың ұлттық балығы болып саналады. Салакадан консервілер (шпроттар) жасайды, тұздайды, ыстайды, майға қуырады, аскөк қосып, қаймақпен көмбелеп пісіреді (финдердің ұлттық тағамы). Дереккөздер
Таудағы дайындық

Таудағы дайындық — әскерлерді тауда ұрыс қимылдарын жүргізуге үйрету. Ол таудағы оқу орталықтарындағы тактикалық ату, инженерлік дайындық, дене шынықтыру сабақтарында өткізіледі. Олардың объектілері (тактикалық жаттығу алқаптары, ату қалашықтары, танкодромдары) таулы, бедерлі жер учаскесіне жабдықталады. Жеке құрамның жалпы дене шынықтыру дайындығы, таудағы қозғалыстын негізгі тәсілдеріне үйрету үшін таулы спорт қалашықтары жабдықталады, онда тік жартастарға көтерілу және олардан түсу әдістері, сақтандыру тәсілдері, байламда жүруге, таулы өзендерден өтуге жаттықтырылады. Таудағы дайындық негіздерін игергеннен кейін ұрыстық атыспен тактикалық (арнайытактикалық) жаттығулар жүргізіледі. Оларда жеке құрам таулы жолдармен марш жасауға, тауда шабуыл және қорғаныс қимылдарын жүргізуге үйренеді. Дереккөздер
Аудиторлық қорытынды

Аудиторлық қорытынды — аудитордың тапсырыскерге беретін ресми құжаты, онда бухгалтерлік, салық және өзге есептің заң актілері талабына сәйкес келетіндігі туралы деректер, ақпараттар келтіріледі. Аудиторлық қорытынды: шартсыз (ескертпесіз жасалған қорытынды); шартты (ескертпемен жасалған қорытынды); жағымсыз қорытынды; қорытынды жасаудан бас тарту сипатында болуы мүмкін. Дереккөздер
Баяу жарылатын инженерлік мина

Баяу жарылатын инженерлік мина — сағат, баска механизмдердің ыкпалымен жарылатын мина түрі. Адам, әскери және көліктік техника оған әсер еткеннен кейін белгілі уақыт өткен соң ғана іске косылып жарылады немесе ұрыстық дайындық жағдайына көшеді. Мұндай инженерлік миналарда сағаттық, химиялық және баска да баяулату тетіктері қолданылады. Баяу радиоактивті зақым зонасы Cырткы шекарасында радиация мөлшері толық ыдырағанға дейін 40 р, жарылыстан бір сағаттан кейін мерзімде радиация деңгейі 8 р/сағат, ал 10 сағаттан кейін — 0,5 р/сағат болатын аймақ. Онын аумағы жарыныс бұлтының ізі қамтитын аумақтың 70-80 процентіне тен. Радиоактивті зақым пайда болған алғашқы тәулікте корғалмаған адам тиісті нормалардан жоғары сәуле дозасын алуы мүмкін. Баяулау фазасы Pакета тасушының козғалтқышындағы отты тоқтату мен кіретін тасушылардың жайылу аралығындағы баллистикалық ракеталардың ұшу кезеңі. Дереккөздер
Оқыту ұйымдастырудың топтық формасы

Оқыту ұйымдастырудың топтық формасы - оқу сабақтарын ұйымдастырудың бір формасы, мұнда сынып құрамы жұмыс істеу үшін типологиялық топтарға, бригадаларға, звеноларға бөлінеді. Оқу іс-әрекетін басқарудың бұл формасы мұғалімнің жоғары ұстаздық шеберлігін талап етеді. Ол топтарға беретін тапсырманы анықтап, оқу іс-әрекетін бақылауды қамтамасыз етуі керек. Дереккөздер
Адольф Дистервег

Фридрих Вильгельм Адольф Дистервег (; 29 қазан 1790, Зиген — 7 шілде 1866, Берлин) — немістің ірі педагогі, халықтық мектеп пен педагогикалық білім саласындағы көрнекті кайраткер. Ең белгілі педагогикалық жұмысы - «Неміс мұғалімдерінің білім алуына басшылық». Тәрбиенің мынандай қағидапарын жасаған: табиғатқа ұқсаушылық, мәдениетке ұқсаушылық, сонымен бірге 33 заң мен оқыту ережелерінен тұратын дамыта оқыту дидактикасын жасаған. Дереккөздер
Алексей Федорович Лосев

Алексей Федорович Лосев (1893-1988) - кеңес философы және филологы, антикалық дүниетанымды зерттеген. Оның кейінгі жұмыстарының негізгі тақырыптары: көне мәдениетті - философияны, мифологияны, әдебиетті, тілді және әсіресе эстетиканы (7 томдық монументальды еңбегі), эстетиканың теориясын және тарихын және т.б. зерттеулер. Дереккөздер
Салат латук

Салат латук — тағамға жапырағы пайдаланылатын, құрамында дәрумендер, каротин, темір тұздары мен фосфоры мол, күрделі гүлділерғе жататын, биіктігі 60-120 см болатын жемісі дәнек, бір жылдық көкөніс. Екі түршесі бар: * жапырақты салат (Lactuca sativa var. secalina), * қауданды салат (Lactuca sativa var. capitata). Дереккөздер
Топтық (ұжымдық) педагогикалық тәжірибе

Топтық (ұжымдық) педагогикалық тәжірибе - мектептің әдістемелік бірлестігінің, проблемалық топтың немесе бүкіл педагогикалық ұжымның мақсатты бағыттағы жұмысы нәтижесінде пайда болган тәжірибе. Дереккөздер
Бейнелерді шифрдан шығару

Бейнелерді шифрдан шығару — объектілерді олардың бейнеленулері (фотографиялық, теледидарлық, жылылық, радиолокациялық, голографиялық және т.б.) арқылы табу, тану және бағалау. Әскери бейнелерді шифрдан шығару объектілері әскерлер, кемелер, су асты сүнгуір қайықтары, әскери құрылыстар, бөгеттер, әскериөнеркосіп объектілері, жергілікті жерлер. Оларды тану үшін бүркенішті ашудың тікелей және жанама белгілері колданылады. Бейнелерді шифрдан шығару барлаушылық хабарламалар немесе алынған мәліметтерді фотосхемаға, ірі масштабты топографиялық картаға немесе схемаға түсіру жұмыстарымен аяқталады. Дереккөздер
Бағалы қағаздар нарығындағы лицензиялау

Бағалы қағаздар нарығындағы лицензиялау - бағалы қағаздар нарығында кәсіпқойлық қызметтің бір немесе бірнеше түрін жүзеге асыруға арнаулы рүқсат берудің белгіленген рәсімі. Қазақстанда ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі немесе оның уәкілетті органдары бас лицензияға сәйкес лицензиялайды. Ол "Бағалы қағаздар нарығы туралы" ҚР заңына сәйкес бағалы қағаздар нарығында кәсіпқойлық қызметті жүргізу үшін лицензиялар берудің тәртібін белгілейді, бағалы қағаздар туралы ҚР заңдары бүзылғанда берілген лицензияның қолданылуын тоқтата тұрады немесе оны қайтарып алады. Несие мекемелерінің бағалы қағаздар нарығындағы кәсіпқойлық қызметі ұлттық банкінің қатысуымен лицензияланады. Дереккөздер
Бейнетелефон

Бейнетелефон екі жақты дыбыстық және көру байланысына (беру және қабылдау) арналған құрылғы. Ол телефон аппаратынан, берілетін теледидар камерасынан және қабылдауыш индикаторлық құрылғыдан тұрады. Бейнетелефон жиіліктің жіңішке жолағында жұмыс істейді, бұл әдеттегі телефон сымдары арқылы бейнелеу белгілерін беруді камтамасыз етеді. Қабылдау пунктінде алынған бейнелер мен олардың графикалық түсіндірмелері фотоға түсірілуі, магниттік таспаға жазылуы және қажет жағдайда қайта шығарылуы мүмкін. Құжаттарды табыстауға арналған бейнетелефон 1 минут ішінде 900 сөзі бар ақпаратты бере алады, осындай ақпаратты радиотелефон арқылы беру 3-4 есе, ал радиотелеграф арқылы беру 20-30 есе көп уақыт алар еді. Бейнетелефон ірі әскери құрамаларда, аэродромдарда және ірі кемелерде (авианосецтерде) қолданылады. Дереккөздер
Ахметжан Қайбарұлы

Ахметжан Қайбарұлы - (15 сәуір 1959 жылы ҚХР, Суар, Ерен-қабырға тауында дүниеге келген) - жазушы. 1980- 1985 жылдары ҚХР Үрімші қаласындағы Шыңжаң университетінің әдебиет факультетінде білім алған. 1985—1993 жылдары осы университетте оқытушы, доцент. 1993—1994 жылдары ҚазМУ-дің филология факультетінде стажер, шығыстану факультетінде оқытушылық қызмет атқарды. 1994-1998 жылдары ҚазМҰУ-дың филология факультетінің аспирант және студенттерге шетелдегі қазақ әдебиеті тарихынан лекциялар оқыды. Шығармалары *Қазақ әдебиетінің оқулығы.»Жоғары мектеп», 1988; *Қазақ әдебиетін оқыту құралдары. «Жастар», 1989-1990; *Қытайдың ежелгі дәуір әдебиеті. «Шыңжаң университеті баспасы», 1997; *Қытайдың қазіргі заман әдебиеті тарихы. «Жоғары оқу орындары баспасы», 1993; *Қазақ ырымдары. А., «Қазақ энцикпопедиясы», 1998; *Қазақ әдебиетінің тарихы. 2002. Дереккөздер
Ахметжан Нұртазин

Ахметжан Нұртазин (1908, Солтүстік Қазақстан облысы, Сергеев ауданы, Көктерек ауылы- 1975) - жазушы. Өмірбаяны Арғын тайпасының Атығай руынан шыққан. Кеңес, шаруашылық қызметтерінде істеген. Соңғы 25 жыл бойы ауданаралық орман шаруашылығының директоры болды. Шығармалары Аудан, облысаралық айтыстарға қатысты. «Полковник қызы», «Партизан Қостан», «Таубай» атты дас-тандары бар. «Орман сыры» (1969), «Көк тоғай» (1972) атты жинақтары шыққан. Дереккөздер
Ең аз мәжбүрлеу принципі

Ең аз мәжбүрлеу принципі - идеал байланысты механикалық жүйенің кинетикалық мүмкін козғалыстардан мәжбүр ету, яғни нүктелер үдеулерінің арасындағы айырым байланыстың болуымен және осы байланыссыз минимал болатын қозғалыс жүзеге асуға тиісті механиканың вариациялық принциптерінің біреуі. Дереккөздер
Аукциондық баға

Аукциондық баға - 1) тауар аукционында сатылған тауардың бағасы. Аукционда өнер туындылары, зергерлік бұйымдар, бағалы аң терілері, көпшілік қолды бірегей тауарлар сатылады; 2) бағалы қағаздар аукционында сатып алынған немесе сатылған акциялардың, облигациялардың, басқа да бағалы қағаздардың бағасы; 3) валюта аукционында ұлттық валютаға сатылған шетелдік айырбасталымдық валютаның бағасы. Дереккөздер
Мүшелер мен мүшелер жүйесі

Мүшелер мен мүшелер жүйесі Ағза - біртұтас тіршілік иесі. Әр түрлі ұлпалар бірімен-бірі қосылып, мүше түзеді. Мүше дегеніміз - белгілі пішіні, құрылысы, орны бар бір немесе бірнеше қызмет атқаратын дене бөлігі. Ағзаның ішкі қуыстарында (мысалы, кеуде, құрсақ, жамбас) орналасқан мүшелерді - ішкі мүшелер деп атайды. Әрбір мүшеде барлық ұлпалар кездеседі, бірақ олардың біреуі ғана басым болады. Мысалы, дәнекер ұлпасы ағзаның ішкі ортасын, эпителий ұлпасы — асқорыту, тынысалу мүшелерінің сілемейлі қабықшасын түзеді. Бұлшықет ұлпасы - өңеш, ішектер, қуықтың қабырғаларын құрайды. Жүйке ұлпасы - ми мен жұлынды және жүйкелер мен жүйке түйіндерін түзеді. Мүшелердің пішіндері, мөлшері және орналасу орны жағынан бірінен-бірінің айырмашылығы бар. Шығу тегі, құрылысы және атқаратын қызметі ұқсас мүшелерді мүшелер жуйесі дейді. Адам денесіндегі атқаратын қызметі біріне-бірі байланысты мүшелер бірігіп мүшелер жүйесін түзеді. Мысалы, тірек-қимыл, зәр-жыныстық, эндокриндік мүшелер жүйесі бар. Адам агзасында (денесінде) болатын мүшелер жүйесі: 1. Эндокриндік жуйе - арнайы заттардың (гормондар) көмегімен ағзадағы барлық үдерістерді реттейді. Мүшелер қызметінің гормондар аркылы реттелуін гуморальдық реттелу дейді. 2. Жүйке жуйесі - барлык мүшелер мен мүшелер жүйесін біртұтас етіп біріктіріп, олардың жұмысын реттейді. 3. Сезім мушелері (сенсорлық жуйе) - сыртқы ортадан арнайы тітіркендіруді қабылдайды әрі о5ан жауап қайтарады. 4. Тірек-қимыл жуйесіне бұлшықеттер мен қаңқа жатады. Олар тіректік, қозғалыстық және қорғаныштық қызмет атқарады. 5. Журек-қантамырлар жуйесі - жүрек пен қантамырлар ағзада қанайналымды қамтамасыз етеді. 6. Тынысалу жуйесі тынысалу мүшелері (мұрын қуысы, жұтқыншақ, көмекей, кеңірдек, ауатамыр, өкпе) қан мен қоршаған орта арасындағы ғазалмасуға қатысады. 7. Асқорыту жуйесі - ағзада тағамның ішекте қорытылуы мен сіңірілуін қамтамасыз ететін асқорыту мүшелерінің жиынтығы. 8. Зәршығару жуйесі - зат алмасудың нәтижесінде ағзада түзілген (тұз, несеп) өнімдерді ағзадан сыртқа шығарады. 9. Жыныс жүйесі - ағзаның артына ұрпақ қалдырып, тіршілігін жалғастыруды қамтамасыз етеді. Ағзаның біртұтатығы. Адам денесіндегі мүшелер жүйесі бірлесіп, біртұтас ағза түзеді. Ағзаны құрайтың барлық мүшелер жүйесі бірімен-бірі тығыз байланысты. Әсіресе, жүйке жүйесі және эндокриндік мүшелер жүйесі бірімен-бірі үйлесімді түрде қызмет атқарады. Олар ағзаның жүйке-гуморальдық реттелу қызметін қамтамасыз етеді. Жүйке жүйесі хабар береді, эндокриндік мүшелер жүйесі бөлетін гормондарды қан, басқа мүшелерге таратады. Барлық мүшелер мен мүшелер жүйелерінің жұмысы бірімен-бірі тығыз байланыста үйлесімді болғандықтан, ағза - біртутас тіршілік иесі деп аталады. Дереккөздер
Салқын тәтті тағамдар

]] Салқын тәтті тағамдар - балғын және тез мұздатылған жемістер мен жидектер, компоттар және желеленген тағамдар (бұлғанған және бұлғанбаған), балмұздақ жатады. Балғын жемістер мен жидектер десертті тәрелкеде немесе құмыраларда беріледі. Берген кезде кейбір жемістердің үстіне қант ұнтағын себуге болады, қаймақ немесе бұлғанған кілегеймен толықтыруға болады. Компоттарды балғын, кептірілген, консервіленген және тез мұздатылған жемістер мен жидектерден дайындайды. Пісіру үшін жемістер мен жидектердің бір түрін немесе олардың қоспасын қолдануға болады. Балғын жемістер мен жидектерден даярланган компот. Балғын жемістер мен жидектер жылумен тез өңделеді, сондықтан олардың үстіне қайнап жатқан қантты қою шырын құяды да, тұндырады. Осылай піскен алмалар мен алмұрттардан, шабдалыдан, өріктен, алхорыдан, шиеден, қара шиеден компот қайнатады. Көбінесе дәмі үшін қою шырынға лимон қышқылын қосады. Құлпынай, таңқурай сияқты жидектерді, сонымен катар қарбыз бен қауын жұмсағын, апельсиндерді, мандариндерді компотқа шикілей салады, үстіне суытылған қою шырын құяды да, тұндырады. Кепкен жемістерден даярланған компот. Оны кепкен жемістердің бір түрінен немесе қоспасынан өткізуге дейін 10—12 сағ бұрын дайындайды. Тұндыру кезінде қайнатпаға хош иісті және дәмдік заттар, ал жидектер мен жемістерге қою шырын сіңеді. Консервіленген жемістер мен жидектерден даярланған компот. Консервіленген және арнайы қайнатылған қою шырындарды бір-біріне қосады, суытады да үстіне консервіленген жемістер мен жидектер құяды. ]] ---- Желеленген тәтті тағамдар бұлғанбаған (кисельдер мен желе) және бұлғанған (мусстар, самбук, кремдер) болады. Кисельдерді балғын жемістер мен жидектерден, шырындардан, қою шырындардан, сүттен крахмал қосып дайындайды. Кисель консистенциясы (қою, орташа қою және сұйық) 1 л сұйыққа қосылатын крахмал мөлшеріне байланысты: қою кисельдер үшін — 80 г крахмал, орташа қою кисельдер үшін — 45—50 г, ал сұйық кисельдер үшін — 30 г қою және орташа қою кисельдерді жеке тағам ретінде, ал сұйық кисельдерді тәтті тағамдарға, көмбелерге және басқа жарма шырын қүяды. Самбук — мусстың бір түрі. Оны алма, өрік немесе алхоры езбесінен дайындайды. Алдымен, езбені қантпен және жүмыртқаның ақуызымен бұлғайды, содан кейін оған ерітілген желатин қосады. Массаны қалыптарға құяды да, суытады. Мусс сияқты беріледі. Кремдерді 30%-дық майлылықты кілегейден немесе қаймақтан жұмыртқа, сүт, қант, жеміс-жидек езбесін қосып дайындайды. Сироппен бірге беріледі. Желе түзуші зат ретінде желатин қолданылады. Балмұздақты креманкаларға немесе фужерларға әр түрлі тәтті соустармен, тосаппен, балғын және консервіленген жемістермен, бұлғанған кілегеймен салып беріледі. Дереккөздер
Айдархан Бибасарұлы

Айдархан Бибасарұлы - 1937 жылы 17 қазанда Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданындағы қазіргі Қожамберді ауылында туған. Қазақтың мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Еңбек жолын ауылда колхозшы болудан бастаған. Сол кезде аудандық, облыстық баспасөздерге колхозшылардың түрмыс-тіршілігі жайлы хабарлар, суреттемелер, қысқа очерктер жазған. 1959 жылы Жаңақорған аудандық «Екпінді» газетінде корректор, радиохабар таратушы, Шиелі аудандық «Өскен өңір» газетінде корректор, бөлім меңгеруші, жауапты хатшы, 1985—1998 жылдары «Жаңақорған тынысы» газетінің редакторы болып қызмет істеген. Бірнеше рет аудандық Кеңестің депутаты, аудандық партия комитетінің бюро мүшесі болып сайланған. Шығармашылығы Сыр бойы сүлейлерінің бірі — Шәймен ақынның өлеңдері жинап, құрастырып, алғы-сөзін жазып «Өмір-дәурен» деген атпен кітапша етіп шығарған. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Төменарық аймағын-да өмір сүрген Қалкөз, Серқүл, Әбдідда болыстардың, басқа да билердің халыққа қамқорлығы жайлы сыр шертетін «Бәйтеректің қос бүтағы», «Төменарық» совхозының «Еңбек Қызыл Ту» орденді шопаны Түрлыбек Қүлыбаев жайлы «Дала перзенттері», Арқа мен Сыр бойындағы бір қауым елдің қазан төңкерісінен көрген қасіреттерін бейнелейтін «Жылдың соңғы кешінде», «Өнегелі ғүмыр», «Өмір дәурен» атты кітаптары жарияланған. Жетістіктері *Қызылорда облыстық Кеңесі атқару комитетінің Қүрмет грамотасымен (1987), *Қазақстан Журналистер одағының Қүрмет грамотасымен (1988) марапатталған. *«Еңбек ардагері» медалінің иегері және облыс әкімінің 2008 жылғы стипендиянты. Дереккөздер
Аукцион ережелері

Аукцион ережелері - аукционға тауарлар жеткізу, тауарларды аукцион арқылы сату, келісімшарттарды (өзара шарттарды) әзірлеу және сатып алынған тауарларды алу ережелері. Негізгі аукциондық ережелерге мыналар жатады: тауарларды қабылдау уақыты мен тәртібін, оларды көру мерзімін, сауда-саттықты өткізу уақытын белгілейтін ережелер, оны өткізу ережелері, келісімшарттарды ресімдеу және тауарларды алу тәртібі. Дереккөздер
Нуклон

Нуклондар - барлық атом ядроларын құрайтын протондар мен нейтрондардың жалпы аты. Протонның заряды +1,6 ·10 -19 Кл., салыстырмалы бірлігі +1, массасы 1,67·10 -24 г., атомдық масса бірлігі бойынша 1, 00728. Нейтрон зарядсыз бөлшек, массасы 1,67·10 -24 г., атомдық масса бірлігі бойынша 1, 00866. Дереккөздер
Аукциондық тауарлар

Аукциондық тауарлар - аукцион арқылы сатылатын, өзгеше дара сипатты сапалары бар тауарлар. Олар топтамада (лоттар) бірдей сапа бойынша сұрыпталады; сапасы ұқсас топтамадан неғұрлым ірі топтамаларға — стрингілерге топтастырылады. Әрбір топтамадан және стрингіден көз тартарлық үлгілер іріктеліп алынады. Дереккөздер
Мұхамед Нұртазин

Мұхамед Нұртазин (1909-1982) - 1 қаңтарда Ақмола облысы, Қорғалжын ауданында туған. 1932 — 1935 жж. Шымкент қаласындағы ауыл шаруашылығы техникумында мұғалім болып істеген. 1935— 1938жж. жүмысшы-шаруа Қызыл Армиясының қатарында әскери міндетін атқарды. 1938—1941 жж. «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетін-де жауапты хатшы болды. 1941 — 1945 жж. Ұлы Отан соғысына қатысады. 1945 — 1948 жж. аудармашы редактор, 1949— 1959жж. «Пионер» журналында бас редактордың орынбасары, 1959—1977 жж. «Жазушы» баспасында редактор, аға редактор, редакция меңгерушісі болып қызмет атқарған. Еңбектері Аудармалары: М.Горький. Мальва. Повесть. 1958; Д. Лондон. Өм ірге құштарлық. Повесть. 1958; К.Федин. Ғажайып жаз. 1959; И.Франко. Мұнай -шылар. Роман. 1968; А. Абу-Бакар. Дарғын қыздары. Роман. 1968; Я. Гашек. Солдат Швейктің бастан кешкендері. Роман. 1971; Э.Золя. Наурыз. Роман. 1984. Дереккөздер
Өзіндік меншік

Өзіндік меншік - жеке немесе отбасылық материалдық және рухани қажеттерді қанағаттандыруға арналған жеке бастың тұтыну заттарын құрайтын мүлік. Өзіндік меншіктің негізін мемлекеттік немесе өзге кәсіпорындарда тапқан еңбек табыстары, жеке еңбек қызметінен түскен табыстар құрайды. Дереккөздер
Әбубәкір Қайран

Әбубәкір Қайран - 1958 жылы 28 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданындағы (бұрынғы Семей облысы, Ақсуат ауданы) Ақсуат ауылындағы дүниеге келген. 1981 жылы Семей педагогикалық институтының тіл әдебиет факультетін үздік бітіріп, Алматы облысының Күрті ауданында екі жыл мұғалім болған. 1983—1985 жылдары республикалық «Балдырған» журналында поэзия бөлімінің меңгерушісі, бұдан кейінгі уақыттарда «Жалын» баспасында редактор, «Қазақстан мектебі» журналында бөлім меңгерушісі және «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі, халықаралық «Дала» журналында бас редактордың орынбасары, «Қазақ тарихы» журналында Бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Қазір ғылыми-педагогикалық «География және табиғат» журналының бас редакторы. 1980 жылы «Бастау» сериясымен тұңғыш кітабы жарық көрді. «Ақ сәуле», «Мазасыз әлем» және балаларға арналған ұжымдық жинақтарға өлеңдері енген. Кейінгі жылдары «Маңдайдағы жазулар» (2003), «Атбегінің әліппесі» (2005), «Мен ғашықпын ғаламға» (2008) жыр жинақтары оқырмандар қолына тиді. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауретаы (2005). Бірнеше халықаралық, республикалық мүшәйралардың жүлдегері. Дереккөздер
Білімді ізгіліктендіру

Білімді ізгіліктендіру ( - адами) - адами құндылықтарды технократтық, өндірістік, экономикалық және т.б. құндылықтардан артық кою идеясы. Адам игілілігін білім беру қызметінің жоғары мақсаты ретінде жариялайтын философиялық және әлеуметтік - саяси доктрина. Бұл доктрина бойынша білім берудің мазмұны жеке тұлғаның еркін және жан-жақты дамуын, қоғам өміріне индивидтің әрекетті араласуын қамтамасыз етуі керек. Ізгілендіру идеясы сонымен бірге оқыту формасы мен әдістеріне, оқу өтетін жағдайлардың бүкіл жиындарына жайылады. Дереккөздер
Бекіністі аудан

Бекіністі аудан — *1) әр түрлі инженерлік бөгеттермен жабдықталған және арнайы әскерлер немесе жалпы әскер бөлімдерінің (дала әскерлері) көмегімен ұзақ уақыт бойы мыкты қорғануға арналған далалық бекіністі құрылыстар жүйесі орналасқан жер (аудан). Екінші дүниежүзілік соғыс алдында көптеген елдер қорғанысты нығайту мақсатында өз мемлекеттері шекаралары бойында бірнеше шептен бекіністі аудан құрды. *2) Қорғану үшін құрылған штаттағы әскери құрылым. Ұлы Отан соғысы жылдарында Кенес армиясында бекіністі аудандар бірнеше пулеметтік-артиллериялық батальондардан, оларға кызмет ететін және жабдықтаушы бөлімшелерден тұрды. Дереккөздер
Жеке басты сақтандыру

Жеке басты сақтандыру - сақтанушыға немесе басқа адамдарға сақтандыру сомасын төлеуді көздейтін ерікті сақтандыру түрі. Шартта көрсетілген мерзімге немесе оқиғаға не зейнеткерлік жасқа жетуге, сақтандырылған адамның қайтыс болуына, сақтандыру кезеңінде болған жазатайым оқиғалардан түрліше мертігуге байланысты орын алады. Мұнда сақтандыру объектісі: адамның өмірі, денсаулығы, еңбек ету қабілеті. Дереккөздер
Қуат Қайрайбаев

Қуат Қайрайбаев - 1961 жылы 22 тамызда Алматы облысы (бұрынғы Талдықорған), Ақсу ауданы (бұрынғы Бөрлітөбе), Егінсу елді мекенінде туған. 1979 жылы ҚазМУ қалашығында құрылыста жұмыс істеген. Бөрлітөбе аудандық «Балқаш өңірі» газетінде еңбек еткен. ҚазМУ-дің журналистика факультетін тамамдаған. «Балқаш өңірі», «Прибалхашье» газетінде тілші, радио ұйымдастырушысы, бөлім меңгерушісі, 1988 жылдан Қапал аудандық «Қапал еңбеккері», «Капальский труженник» газетінде редактордың орынбасары, редакторы, 1997 жылдан «Ақсу өңірі» газеті редакторының орынбасары болып қызмет еткен. 2000 жылдан бері Алматы облыстық «Жетісу» газетінің білім және ғылым бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады. «Жан сырым» (1996), «Ақ жауын» (2004) жыр жинағы, «Жолайрық» (2004) әңгімелер жинағы жарық көрген. Дереккөздер
Жарылқап Бейсенбайұлы

]] Жарылқап Бейсенбайұлы 1947 жылы 10 сәуірде Түркістан облысы, Отырар ауданы, Молыке Шойманов ауылында туған. Көрнекті журналист, жазушы, зерттеуші. 1969 жылы Алматыдағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі ҚазҰУ) филология факультетін бітірген. 1969-1990 жылдары «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы болып істеді. 1990—1997 жылдары «Ана тілі» газетінің тұңғыш Бас редакторы болған. 1997 жылдың соңынан Қазақ ақпарат агенттігі директорының орынбасары, 2002 жылдан осы агенттік негізінде құрылған «ҚазАқпарат» Ұлттық компаниясы АҚ-ы Қазақ редакциясының бас редакторы. 2014-2017 жылдары "Мәдени мұра" - "Культурное наследие" жұрналының бас редакторы. Еңбегі «Шоқан ізімен» (1977), «Буырқанған бояулар» (1981), «Әдеп әлемі» (1982), «Жасын-тағдыр жарқылы» (1987), «Қазақ шежіресі» (1994), «Арғы түрктер ақиқатының ізімен» (2006) атты деректі-танымдық, эссе, зерттеу кітаптарының, "Шоқан" роман-эссесінің (2009) авторы. Соңғы көлемді шығарма 2015 жылы орысшаға "Чокан Валиханов" (историко-биографическое повествование) деген атаумен аударылып, оның таныстырылымы сол жылдың соңында Мәскеу қаласындағы Орыс Географиялық қоғамының штаб-пәтерінде өтті. Сонымен бірге 2015 жылы Астанадағы Түркі академиясының жобасы бойынша "Орталық Азиядағы арғытүрк сипатты мәдениеттер: этнотектік аспектілер" монографиясы, 2017 жылы Мемлекеттік бағдарлама бойынша "Ұлы Даланың ежелгі тарихының этномәдени төркіндері" атты көрнекі безендірілген ғылыми-көпшілік еңбегі оқырман назарына ұсынылды. 2022 жылы бес томдық шығармалар жинағы, 2025 жылы "Шоқан. Ерек туған феномен" тарихи-ғұмырнамалық роман-эссесі жарық көрді. Жетістігі Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған (1980 ж.), Қазақстан комсомолы сыйлығының лауреаты (1982), Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1989), филология ғылымының кандидаты. "Мәдениет қайраткері", "Ақпарат саласының үздігі", "Ахмет Байтұрсынұлы" ведомстволық төсбелгілерінің, "Ерен еңбегі үшін", "Еңбек ардагері" медальдарының, "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағының иегері. Дереккөздер
Бекіністі ауданның қорғанысы

Бекіністі ауданның қорғанысы — жергілікті жерде фортификациялық құрылыстардың арасын қорғайтын әскерлердің өз алдына немесе мотоатқыштар бөлімдерімен (құрамаларымен) бірлесе отырып ұзақ және табанды қорғанысқа арнап салынған, ұзақ мерзімді, далалық фортификациялық құрылыстармен алдын ала жабдықталған қорғаныс. Бекіністі ауданның қорғанысы терең эшелондалып ұйымдастырылады. Қамтамасыз ету алкабы, алдыңғы шебі және әскери қорғау шебі қорғаныстың жалпы қағидаларына сәйкес жасалады. Негізгі қорғаныс алқабында бірнеше корғаныс позициясы, артиллериядан және ӘПҚҚ құралдарынан ату позициясының аудандары, танк бөлімшелерінің ату шептері мен танкіге қарсы шабуыл шептері, аралық және бөлу позициялары болуы мүмкін. Ол жерде бөгеттер жүйесі құрылады. Дереккөздер
Балтағұл Бигелдиев

Балтағұл Бигелдиев - Алматы облысы, Балқаш ауданы, Желтораңғы ауылында туған. Жетісудың Жамбыл бастаған белгілі ақындарымен жиі араласып, тәлім алып, өнер сынасып өскен. Ысты руынан шыққан. Шығармалары * Жігіт шағында шығарған «Жетісу» атты әні бар. * «Балқаш қыз» * «Бөлтірік батыр» * «Бір қазының айласы» дастандарының авторы. Ақын әсіресе жұмбақ өлеңдерге шебер. Шығармалары * «Балқаш» (1970) * «Балқаш оттары» (1975) * «Бірлік нұры» (1979) деген атпен басылып шықты. Дереккөздер
Белгі беру құралдары

Белгі беру құралдары — қарапайым көзбен көретін, дыбысталатын және радиотехникалық байланыс құралдары. Бөлімшелердің ұрыс қимылдарының барлық түрінде жарғыда белгіленген шартты белгілердіц көмегімен қысқа командалар мен хабарламаларды жеткізу, нысананы көрсету мен хабарлау үшін, сондай-ақ өз әскерлерін өзара тану үшін колданылады. Дереккөздер
Логотип

Логотип - фирманың немесе ұйымның өз тауарын (өнімін, бұйымын) таңбалау үшін ұдайы пайдаланатын тауар белгісі. Өндірушінің мүдделерін дәл де анық білдіруге тиіс. Логотип сөзі он тоғызыншы ғасырда пайда болған. Тарихы «Логотип» термині 19 ғасырдың басында типографияда пайда болды және «лигатура» терминімен синоним болды, яғни ол типографиялық шрифттің екі немесе үш таңбасының бірігуін білдірді. Ол өндіріс көлемінің ұлғаюына, экспорт пен бәсекелестіктің артуына әкелген өндірістің өсу толқынында пайда болды. 19 ғасырдың ортасына қарай логотип әр жолы қайта теруді қажет етпейтін кез келген мәтіндік клише болды. Дереккөздер
Салма

Салма — 1) кеспе қамырынан жаңғақ тәрізді түйіршіктер жасап, оларды бас бармақпен жабыстырып қайнататын татар тағамы; 2) ашытқылы қамырдан дайындалатын өнімдер үшін ет, балық, көкөніс және жарма жеміс және жидек салмаларын жасайды. Еттен дайындалатын салманы қуырылған немесе шикі еттен дайындайды. Ол үшін етті жуады, бөліктерге турайды да, майға қуырады. Содан кейін оны аз мөлшерлі суда бұқтырады. Бүқтырылған ет пен шала қуырылған басты пиязды еттартқыштан өткізеді, тұз, бұрыш және ақ соус қосады. (Соусты етті бұқтырған кезде алынған сорпада дайындайды.) Шикі еттен салма дайындау үшін оны еттартқыштан өткізеді, шала қуырылған басты пияз қосады да қуырады. Содан кейін еттартқыштан өткізеді, тұз, бұрыш, ақ соус қосып араластырады. Ет салмасына майдалап туралған қатты піскен жұмыртқа немесе пісірілген күріш қосуға болады. Қырыққабат салмасын шикі қырыққабатган дайындайды. Қырыққабатгы шабады, шарпиды, сығады да, маймен жөне кішкене сүт қосып, өз сөлінде пісіреді. Дайын қырыққабатқа тұз қосады. Майдалап туралған піскен жұмыртқа қосуға болады. Сүзбе салмасы үгілген сүзбеден, қанттан, жұмыртқадан, тұздан және ванилиннен дайындалады. Алма салмасы пен дайындалады. Бірінші әдісте алмаларды тұқым қорапшасынан тазалайды, тілімдеп турайды, қант, су қосады да, масса қоюланғанша баяу отта пісіреді. Екінші әдісте шикі алмаларды тілімдеп немесе текшелеп турайды, қант қосып қайнатады. Дереккөздер
Қосылма тұлғалар

Қосылма тұлғалар - кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырушы заңи және жеке тұлғалардың қызметіне ықпал ете алатын жеке және заңи тұлғалар. Жеке тұлғалар үшін қосылмалылықтың негізгі белгісі туыстық қатынастар (ерлі-зайыптылар, ата-аналар, балалар, т. б.). Тұлғаны қосылма деп тану олардың арасында біреуінің қызметін толық бақылауға дейін елеулі ықпал етуге мүмкіндік беретін ерекше байланыстар бар екенін анықтау деген сөз. Заңи тұлғаларға бір жақты тиімді мәміле жасау және заңи тұлғаның мүдделеріне зиян келтіре отырып, өз пайдасына өзге де тиімді әрекеттер жасау үшін ықпал етуі мүмкін. Сондықтан заңнама қосылма тұлғалар арасындағы қатынастарды арнайы реттейді. Дереккөздер
Ақша нарығы

Ақша нарығы - кең мағынада - нарыққа бейтауар активтер: ақша жиыны, бағалы қағаздар, туынды құралдар, несие капиталдары, т. б. бойынша қатысушылардың арасындағы экономикалық қатынастардың жиынтығы; тар мағынада сайып келгенде қолма-қол ақша айналымы мен қолма-қол ақшасыз нысандағы айналысты, вексельдер мен чектер, банк сертификаттары мен депозиттерінің, т. б. айналысын қамтитын ақша жиынының агрегаттарына біріктіру дәстүрге айналған қысқа мерзімді ақша және қаржы активтері бойынша экономикалық қатынастар; ұлттық несие және депозит нарықтарының жиынтығы, орталық банк, коммерциялық банкілер мен қаржы институттары қысқа мерзімді несие беру операцияларын жасайды. Дереккөздер
Көру

Көру - көру мүшелерінің және көру таңдағыштарының анализатор жарықты қабылдауы арқылы ағзаңың қоршаған орта нысандары (олардың шамасы, тұрпаты, түсі т.б.) жайлы ақпарат алуы. Дереккөздер ar:جهاز الرؤية ca:Sistema visual de:Visuelles System en:Visual system eo:Vida sistemo fr:Système visuel he:מערכת הראייה id:Sistem penglihatan no:Syn pam:Visual system simple:Visual system sv:Syn uk:Зорова система yi:זעהן zh:视觉系统 zh-min-nan:Sī-kak hē-thóng
Дыбыстық символизм

Дыбыстық символизм (фонетикалык символйзм) — кейбір сөйлеу дыбыстары мен қандай да бір түсініктердің арасында тікелей сәйкестік болады деген болжамнан туған. Сөздің Дыбыстық символизмінің (бейнелеу тұрғысында) эр түрлі қозғалысты, қимылды, жарық-сәуле құбылыстарын, формалар мен көлемді. адам мен жануарлардың физиологиялық, эмоциялық күйін т. б. білдіруі жиі кездеседі. Мысалы: жарқ-жұрқ, жарқылдау, мияулау, гүрсілдеу, мөңіреу, қалт-құлт, аһлау, уһлеу т. б. Дыбыстық символизмгe мағынасында символикалық байланыс сезілетін сөздермен қатар, қазіргі кезде ондай байланыс әлсіреген сөздер де жатады. Оларды Дыбыстық символизмді айқындау әдістері арқылы білуге болады Семантикалық және құрылымдық жағынан ерекшеленіп, көптеген Дыбыстық символизмдер не дыбысқа еліктеуден туған сөздер етістіктің және баска сөз таптарының ерекше топтарын жасайды. Казіргі тілдерде Дыбыстық символизм субъективты (адам психикасында сақталатың дыбыс пен мағына байланысы ) және объективті (тілдегі сөздерде сақталатын дыбыс пен мағына байланысы) түрлерге бөлінеді. Дыбыстық символизмнің аса маңызды психофизиологиялық негіздері — синестезия (к.) мен кинемика (к.) Дыбыс пен мағынаның байланысы жайындағы мәселемен көптеген ғалымдар әр кезенде айналысқан (Платон, Ж. Ж. Руссо, М. В. Ломоносов т. б.), 18—19 ғасырлар Дыбыстық символизмді зерттеу негізінен тілдің шығуына байланысты дыбысқа еліктеу, одағай теориялары түрінде жүргізілді (Л. В. Лейбниц, В. Гумбольдт т. б.). 20 ғасырдың 50—60 жжылдары Дыбыстық символизм танбалардын уәжділігі, бала тілі, эксперименттік психология, психолингвистика т. б. байланысты терендетіле қарастырылды. 20 ғасырдың 70—80 жылдары Дыбыстық символизм фоносемантикада (к.) қарастырылатын болды. Тағы қараныз: * Дыбыстық жазу * Дыбыстық ерекшеліктер Дереккөздер
Оқытуды дифференциациялау

Оқытуды дифференциациялау - орта және жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу іс- әрекетін олардың бейімділіктерін, қызығушылықтарын және байқалған қабілеттерін ескере отырып ұйымдастыру формасы. Дереккөздер
Бесінші лек

"Бесінші лек" — испаниядағы ұлттық революция кезінде туған (1936-1939) термин. 1936 жылы күзде испан фашистері төрт колоннамен мадридке шабуыл жасап, ал қаладағы құпия агенттер өздерін "бесінші лек" деп атады. Құпия агентура — опасыздар мен сатқындар — үрей туғызып, кедергі жасады, диверсиялар ұйымдастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Бесінші лек" ұлттық агентура деп аталып, әр түрлі елдерде тіміскі әрекет етті. Дереккөздер
Бета-сәуле шығару

Бета-сәуле шығару — радиоактивтік изотоптардың бета-ыдырау кезінде атомдық ядролармен шығарылатын электрондар немесе позитрондар (бета-бөлшектер) ағыны. Бета сәулеленген изотоптардың көп мөлшері ядролық жарылыс кезінде пайда болады. Бета-бөлшектердің ену қабілеттері бірнеше миллиметрден аспайды, сондықтан адамның сырткы сәулеленуі кезінде оның тек тері қабаттары зақымға ұшырайды. Дереккөздер
Деректер қоры

Деректер қоры - бір-бірімен белгілі бір тәртіппен құрылымдық тұрғыдан байланысқан, машинамен оқылатын, нақты қолданбалы сала үшін көкейтесті, ақпараттық технология үшін жарамды нысандағы нақты дүние объектілері сипаттамаларының, сондай-ақ ЭЕМ-нің (электрондық есептеуіш машина) жадындағы немесе машинамен оқылатын сақтағыштағы (магнитті ленталардағы, дискеттердегі, ықшам дискілердегі) ақпарат жазбаларының жиынтығы. Деректер қоры қоғамның барлық ақпараттық қорларымен тығыз байланысты, солардың негізінде жасалады, ал олардың көбісі ақпараттың тек құжаттық көздерімен бірге пайдаланылады. Деректер қорын жасау үшін ең алдымен мүдделілік туғызған объектілер (мысалы, жеткізушілер, тұтынушылар, кәсіпорындар, қызметкерлер, т. б.) айқындалады, сонан соң әрбір объекті үшін оның өзгешеліктерін сипаттайтын деректердің жиынтығы бөліп көрсетіледі. Мысалы, кәсіпорынның өзгешеліктеріне оның атауы, мекен-жайы, банкідегі шоты, шығаратын өнімінің түрпаты, т. б. жатады. * Деректер артықтығы. Деректер бірнеше рет сақталады (қайталанады), бұл деректерге өзгерістер енгізуді қымбат етеді, ал қателер ықтималдығы артады. Бір ғана дерек әр жерде бірнеше рет өзгертілуі тиіс. Мысалы, бірнеше рет сақталған деректерді өзгерту тек бір жерде ғана жүзеге асырылса, деректер ауқымы қате болады. * Сәйкессіздіктер. Егер деректерді бірнеше пайдаланушы немесе бағдарламалар бір уақытта өзгертілсе, онда бұл деректердің келісілмеген жағдайына әкелуі мүмкін. Деректерге кіру қадамдастырылмаған, мысалы, егер ағымдағы шотты бір уақытта екі пайдаланушы өңдесе, онда екеуі де бірдей сальдоны көреді: 2000 еуро. Ал егер пайдаланушы A шотынан 1000 еуро алса және осы операцияны сақтаса, ал пайдаланушы B бір мезгілде 500 еуро енгізсе және осы операцияны сақтаса, онда екі мәндер де деректер қорындағы: 1000 және 2500 еуро қарама-қайшы және дұрыс емес болады. * Деректерді қорғау. Ақпаратты оқуға және жазуға барлық деректер көлемінде қол жеткізуге болады. Деректерді қорғау – қолданылатын операциялық жүйеге байланысты: қол жеткізу құқықтарын теңшеу немесе шифрлау арқылы іске асырылуы мүмкін. * Деректердің тәуелсіз болмауы. Деректерді басқару әдетте тиісті қолданбалы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы ғана мүмкін. Егер деректер құрылымын өзгерту қажет болса, қолданбалы бағдарламалық қамтамасыз етуде де, файлдарды қайта құрылымдау бағдарламасында да өзгеріс енгізу қажет. Сондай-ақ басқа қолданбаның бір файлдарын бағалау үшін осы жаңа бағдарлама үшін жеке деректерді басқаруды жасау керек. Пайдаланушы деректерді оңай және анық басқара алуы үшін оған деректер қорын басқару жүйесі – ДҚБЖ қажет. Осылайша, деректер қорының жүйесі (ДҚЖ) деректер қорынан (ДБ) және басқару жүйесінен тұрады. Дереккөздер
Самырсын жаңғақтары

Самырсын жаңғақтары самырсын ағашында өседі. Самырсын жаңғақтары майда, жұмыртқа формалы, жұқа қою бура түсті, қабықты. Олар жетілген, таза, қою қоңыр түсті, қабықты болу керек. Ядросы сары түсті, ащы дәмсіз, көгерген немесе шіріген, иіссіз болу керек. Галерея Дереккөздер
Николай Онуфриевич Лосский

Николай Онуфриевич Лосский (1870-1985)- орыс философы-идеалист, интуитивизм және персонализмнің өкілі. Лосский бойынша философияның басты міндеті - ең алдымен діни тәжірибе негізінде «дүние туралы ілімді тұтастық ретінде» құру. Дүниенің басты элементі уақыттан тыс мистикалық тұрғыдан қарастырылатын шығармашы тұлға. Дереккөздер
Дифференциациялы жол (тәрбиеде)

Дифференциациялы жол - балалар қауымында оның құрылымдық немесе формальды емес бірлестігі ретінде орын алатын немесе оқушылардың ұқсас дара, жеке тұлғалық қасиеттері бойынша педагогтың ерекше санайтын оқушылар тобына жасалатын мақсатты бағыттағы педагогикалық ықпал. Дереккөздер
Ақша стандарты

Ақша стандарты - ортақ келісім бойынша бір елдің немесе бірқатар елдің ақша жүйесінің негізіне алынатын құндылық немесе материал. Мұнда ақшаның және ақша өлшемінің құндық құрамы оның осы негізге қатынасы бойынша айқындалатын болады. Ақша стандартын белгілеудің мақсаты — ақшаның құнын тұрақты ақша өлшеміне қатысы бойынша айқындау. Ақша стандартының ең ертедегі түрі тауар нысанында болды, яғни балама рөлін айырбас кезінде түрлі тауарлар атқарды. Кейін қоғам стандартқа - жалпыға ортақ баламға көшті. Ақша стандартының негізгі екі түрі: металл және бейметалл стандарттар пайда болды. Айырбас кезінде асыл металдар артықшылық рөл атқара бастады, бұған олардың көлемінің біршама шағындығы, біртектілігі, тең сапалылығы, беріктігі, сақталғыштығы, экономикалық бөлінгіштігі, құнының біршама тұрақтылығы, эстетикалық тартымдылығы себеп болды. Осыған орай металл стандарт белгіленіп, 18-ші ғасырда бірте-бірте таралды. Асыл металдар жалпыға ортақ баламға және екі жүйенің - биметаллизм мен монометаллизмнің негізіне айналды. Дереккөздер
Жалған банкроттық

Жалған банкроттық - фирма басшылығының берешекті өтеу үшін қаражаты бола тұрып төлемдерге мұрсат және шегерім алу үшін несие берушіні адастыру мақсатымен өзінің дәрменсіздігі туралы көрінеу жалған құлақтандыруы. Коммерциялық ұйым басшысының немесе меншік иесінің, сол сияқты жеке кәсіпкердің несие берушілерге тиесілі төлемдерін кейінге қалдыру немесе бөліп-бөліп төлеу немесе борышын азайту, сол сияқты борышын төлемеу үшін несие берушілерді жаңылыстыру мақсатымен өзінің дәрменсіздігі туралы көпе-көрінеу жалған хабарлауы. Жалған банкроттық экономикалық қызмет саласындағы қылмыс болып табылады. Дереккөздер pl:Bankructwo
Бетпе-бет ұрыс

Бетпе-бет ұрыс — шабуылға шыққан қарсыластың әскеріне қарсы бағытта жүргізілетін ұрыс қимылдарының бір түрі. Бетпе-бет ұрыс беру, маневр кезінде қарсыластын шабуылын тойтару, сондай-ақ қорғаныста резервті, екінші эшелонды қарсы шабуылға шығару барысында тууы мүмкін. Ұрыс қимылдары батыл да тез, басып алу мен басымдықты ұстап калу үшін шиеленіскен күрес жағдайында өтеді. Шабуылдаушы бөлімдер мен бөлімшелердін ұрыс реттері тез өзгереді. Екі жақта да ашық каптал, маневр еркіндігі және баска бірқатар факторлар болады. Бетпе-бет ұрыс та табысқа батыл да еркін қимылдап билікті колға алған, оны ұрыс қимылдары барысында ұстап калған жақ қана жете алады. Дереккөздер
Әділғазы Қайырбеков

Әділғазы Қайырбеков - 1955 жылы 10 қаңтарда Семей облысы Ақсуат ауданының (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы) Қожагелді ауылында туған. Өмірбаяны *Қ.И.Сәтбаев атындағы қазақ орта мектебін 1972 жылы, әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың филология факультетін 1978 жылы тамамдаған. *Еңбек жолын 1978 жылы С.Мұқановтың әдеби-мемориалдық музей-үйінде гид болып бастаған. *Қазақ телевизиясының Жастар редакциясында редактор (1979 -1981) *«Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде мәдениет және әдебиет бөлімдерінің тілшісі, меңгерушісі (1981-1991) *«Халық кеңесі» газетінде руханият бөлімінің меңгерушісі (1991 - 1996) *«Қазақ елі» газеті бас редакторының бірінші орынбасары - «Шалқар» қосымшасының редакторы (1996-1999) *«Қазақ Энциклопедиясы» Бас редакциясының жетекші маманы (1999 - 2000) болып қызмет атқарған. *2000 - 2015 жылдары Алматыдағы С.Мұқанов пен Ғ.Мүсіреповтің мемлекеттік әдеби-мемориалдық музей кешенінің директоры. * 2015 жылдан бері Алматыдағы С.Мұқанов пен Ғ.Мүсіреповтің әдеби-мемориалдық музей кешенінің басшысы Шығармалары *Бастау. Өлеңдер. Алматы. «Жалын», 1980; *Ақ тұма (Жетіген). Поэма және өлеңдер. Алматы. «Жалын», 1984; *Шамшырақ. Өлеңдер. Алматы. «Жалын», 1987; *Сөз бен іс. Деректі әңгімелер мен очерктер. Алматы. «Жалын», 1988; *Намыс найзағайы. Деректі хикаят. Алматы. «Шартарап», 1996; *Шер шертер. Жыр кітабы. Алматы. «Ана тілі», 1998; *Саға. Эссе, әдеби сын-зерттеу, ой-толғам. Астана. «Фолиант», 2003; *Автореферат. Тәуелсіздік жылдарындағы Қазақ поэзиясы: ізденістер, проблемалар (1991-2001 ж.ж.). Алматы. «Комплекс», 2004; *Шарайна. Библиографиялық көрсеткіш. Алматы. «Мерсал», 2005; *Бөртостаған. Жыр кітабы. Алматы. «Жазушы», 2005; *Ардакүрең. Эссе, әдеби сын-зерттеу, сыр-сұхбат, ой-толғам. Алматы. «Дәуір», 2008. *Сұлутал. Жыр кітабы. Астана: "Астана-полиграфия", 2009; *Тәуелсіздік және қазақ поэзиясы. Зерттеу кітабы. Алматы: "TST Company", 2011; *Жандауа. Жыр кітабы. Алматы :"TST Company", 2013; *Тұлғалар тағылымы: Сәбит пен Ғабит. Эсселер,ғылыми-зерттеу мақалалар, ой-толғам, сыр-сұхбат. Алматы: Айғаным, 2014. * 10 томдық шығармалар жинағы. Алматы :"TST Company", 2014; Марапаттары *Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. *Филология ғылымдарының кандидаты. *ҚР Мәдениет қайраткері. *ҚР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен, *«Астана -10 жыл» медалімен, *"Ерен еңбегі үшін" медалімен *"Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 25 жыл" медалімен, *ТҮРКСОЙ-дың "Тоқтоғұл Сатылғанов-150" мерейтойлық медалімен марапатталған. Дереккөздер - "Шығыс Қазақстан облысы" энциклопедиясы - "Қазақстан жазушылары" анықтамалығы
Биологиялық барлау

Биологиялық барлау — қарсыластың биологиялық қаруды қолдануын анықтауға, оны қолдану құралдары мен тәсілдерін, уыт туғызушылардың түрлерін, ауқымдарын (зақымдану ошағының шекарасы немесе қоздырғыштың жайылуы), зақымданған аудандардағы кауіптің сақталу ұзақтығын анықтауға арналған арнайы күштер мен құралдардың әрекеті. Дереккөздер
Базистік кезең

Базистік кезең - басқа, әдетте ағымдағы кезең (есеп беру кезеңі) деп аталатын кейінгі кезеңнің (мезгілдің) деректерін салыстыру үшін қабылданатын уақыт кезеңі (ай, жыл, тоқсан, т. б.) немесе мезгіл (күн). Серпіннің, индекстердің, өсу қарқынының, т. б. салыстырмалы шамаларын есептеу кезінде салғастыру үшін пайдаланылатын белгілі бір көрсеткіш шамасы — базистік шама деп аталады. Ол қатынастың алымы болып табылады, сондықтан салыстыру негізі, базасы, яки базистік деңгей деп те аталады. Дереккөздер
Гуманистік идея

Гуманистік идея - АҚШ-та XX-г. 50 ж. соңында 60 ж. басында гуманистік психология идеяларын педагогикалық жолмен жүзеге асыру ретінде пайда болған, қазіргі кезеңдегі тәрбие теориясы мен практикасындағы бағыт. Гуманистік идея назарының орталығында - өз мүмкіндігін максимум іске асыруға ұмтылған бірегей кесек жеке тұлға. Дереккөздер
Биологиялық жағдай

Биологиялық (бактериологиялық) жағдай — қарсыластың биологиялық қаруды қолдануы салдарынан пайда болатын жағдайлардың жиынтығы. Биологиялық жағдайдың сипаты мыналарға байланысты: қарсыластың биологиялық қаруды қолдану уақыты, тәсілі, құралы; қолданылған рецептураның түрі мен концентрациясы; зақым келтіретін концентрациялы биологиялық аэрозоль жайылуының бағыты мен тереңдігі; зақымдалған аудандардың шекарасы мен көлемі; сыртқы айналадағы рецептура мен қоздырғыштардын тұрақтылығы; әскерлердің биологиялық қарудан сақтану дайындығының дәрежесі; қорғану құралдары мен басқа факторлардың болуы және тиімділігі. Дереккөздер
Ньютон сақинасы

Ньютон сақинасы – екі сфералық линза беттің немесе дөңес сфералық линзаның жазық табақшамен түйіскен нүктелерінің маңайында монохромат жарықпен жарықтандырған кезде байқалатын кезектескен ақ және қара сақиналар. Дереккөздер
Лукреций

Лукреций (кейде Тит Лукреций Кар, ) - бзд. 99 - бзд. 55жж жасаған римдік ақын, философ, ағартушы. "Заттар табиғаты туралы" атты поэманың авторы. Практикалық, өмірге үйретушілік бағыты, жалпы поэманы сипаттайды; оның негізінде - жанның өлетіндігі туралы, эпикуреизм этикасының басты мәселесі. Дереккөздер