kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Франсиско Миранда

Себастьян Франсиско де Миранда-и-Родригес (; 28. 3. 1750, Каракас,— 14. 7. 1816, Кадис) — венесуэла патриоты, Америкадағы испан отарының тәуелсіздігі жолындағы күрес басшыларының бірі. Испан өкіметінің қуғынына ұшырап, 1783 жылы Солтүстік Америкаға қашып барды. 1810 жылы Венесуэлаға оралып, азаттық күресін басқарды. 1812 жылы Венесуэла конгресі оны Венесуэла республикасының генералиссимусы етіп тағайындады. Сол жылы июльде республика армиясы жеңіліске ұшырады. Франсиско испан өкіметінің қолына түсіп, Испанияға жер аударылды да, сонда өлді. Дереккөздер
Оноре Габриэль Рикетти де Мирабо

Оноре Габриэль Рикетти де Мирабо (; 9. 3. 1749, Биньон, Немур қаласының маңы,—2, 4. 1791, Париж) — граф, Ұлы француз революциясының қайраткері. 1789 ж. Марсель мен Экстің үшінші сословиесінен Бас штатқа сайланып, шешендік дарынымен ерекше көзге түсті. Оноре феодал-абсолюттік құрылысты аяусыз әшкереледі. Бірақ саяси көзқарасы Англиядағыдай парламенттік монархияны мұрат етумен шектелді. Революцияда халық бұқарасының рөлі күшейген сайын, Оноре бірте-бірте консервативтік бағытқа ойысып, революцияның онан әрі дамуын тежеуге тырысқан ірі буржуазияның басшысына айналды. 1790 ж. сәуірде Король сарайының құпия агенті болуға келісті. Ж. П. Марат пен М. Робеспьер Онорены қатаң сынға алды. Дереккөздер
Элизабет Гиллис

Элизабет Эган Гиллис ( ; 1993 жылы 26 шілде, Хэворт, Нью-Джерси) – америкалық актриса , әнші және де биші .Бродвейдегі “13” мюзикліндегі Люси , “Виктория-жүлдегер” телехикаясындағы Джейд рөлдері арқылы танымал болды . Өмірбаян Элизабет “Лиз” Эган Гиллис 26 шілде 1993 жылы , АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы Хэворт қаласында дүниеге келген . Хэворт мемлекеттік орта мектебін бітіріп , Демертегі “Northern Valley Regional High School” мектебінде оқыған . Эллизабет 1995 жылдан бастап , жарнамаларда түсе бастаған . 2007 “Доннели ағайындары”, “Кішкене шкаф 514” фильмдерінде сынға түсті . 2008 жылдың жаз мезгілінде ол Джейсон Роберт Браунның есею туралы “13”мюзикілінде Люси рөлін ойнады . 2009 жылы Лиз “Виктория-жүлдегер” атты телехикаясында Джейд рөлін ойнап бастады . Осы телехикаяда ол басты антагонист рөлін ойнап ,Бек Оливермен (Эван Джогия) кездеседі . джейд күнделікті мектеп оқушыларының барлығымен дөрекі әрі қатыгез . “Виктория-жүлдегер” телехикаясында ол Ариана Грандемен “Give It Up” , Виктория Джастиспен “Take a Hint” өлеңдерін айтты . Гиллистың YouTube-те жеке беті бар . Ол Джон Ленонның –өлеңдеріне кавер жасайды . 2013 жылы Элизабет Ариана Гранденың “Right There” бейне клипінде түскен. Осыдан кейін Элизабет бірнеше фильмдерде рөл ойнайды . Жеке өмірі 2009-2010 жылдар аралығында Элизабет Эрик Нельсонмен кездесіпті . Олар “13” мюзикілінің түсірілімдерінде танысқан . Айырылысудың себебі бұл – Елизабеттің “Виктория – жүлдегер ” телехикаясының түсірілімдері үшін Лос-Анджелеске кетудің міндеттілігі . 2013 жылдан бастап Элизабет сазгер Майкл Коркаранмен кездесуде , бірақ бірнеше уақыттан кейін Майклдың опасыздық жасап , Лизге өзгертуі мәлім болды . Фильмографиясы * 2007 - Кішкене шкаф 514 - Locker 514- Тринни * 2007 - Доннелли ағайындылары - The Black Donnellys - Дженни * 2007—2013 - Винкс клубы - Winx Club - Дафна * 2008 - Гарольд - Harold - Эвелин Трейлор * 2008 – Қарсылық - The Clique - Шелби Векслер * 2009 – Батарея таусылды - The Battery's Down - қонақ * 2010—2013 - Виктория-жүлдегер - Victorious-Джейд Вест * 2011 - Ай-Карли – Icarly - Джейд Вест * 2011 – Берекеге ұмтылуда - Big Time Rush - Хизер Фокс * 2011 - Суперменның өлімі мен қайта оралуы - The Death and Return of Superman – жас келіншек * 2012 – Менімен дос бол - Friend Me- Эмили * 2012 – Ақ жаға - White Collar-Хлои * 2013 - Мадагаскар пингвиндері - The Penguins of Madagascar – әнші * 2013 – Бұрынғылар - The Exes-Трэйси * 2014 - Сэм мен Кэт - Sam & Cat - Джейд Вест * 2014- Аң – Animal - Мэнди * 2014 – Әкешімді өлтіріп - Killing Daddy-Келли Росс * 2014 - Секс, есірткілер және рок-н-ролл - Sex & Drugs & Rock & Roll - ДжиДжи * 2015 - Демалыс - Vacation - Хезер * 2017-2022 - Әулет - Dynasty - Фэллон Кэррингтон Дереккөздер
Константин Юрьевич Хабенский

Константин Юрьевич Хабенский (11 қаңтар 1972, Ленинград, КСРО) — Ресейдің театр және кино актері, Ресей халық әртісі (2012). Өмірбаяны Константин Хабенский 1972 жылы 11 қаңтарда Ленинградта дүниеге келді. 1981 жылы отбасымен Нижневартовскке көшті, сол жерде 4 жыл өмір сүрді .1985 жылы отбасы Ленинградқа қайта оралды. 8 классты бітіріп, Хабенский авиациялық аспап жасау және автоматика техникуміне түсті, бірақ 3-курстан кейін техникалық мамандық оған бармайтынын сезініп, құжаттарын алып кетті. Кейін еден жуушы, аула сыпырушы, көшедегі музыкант болып та, "Суббота" театрында монтаждаушы болып та жұмыс жасады. Жеке өмірі 2000 жылдың 12 қаңтарынан бастап Санкт-Петербургтегі радиостанциялардың бірінде журналист болып жасаған Анастасия Смирновамен (31 наурыз, 1975, Ленинград — 1 желтоқсан, 2008, Лос-Анджелес, АҚШ) некеде болды. Екініші неке — 2013 жылдың жаздыгүні Мәскеу көркем театрының актрисасы Ольга Литвиноваға үйленді. Отбасы Әкесі — Юрий Аронович Хабенский (1946-2004) инженер-гидролог, кейін аудитор болып жасады, ұлы "Ночной дозор" фильміне түсіп жүрген кезде оған обыр ауруына диагноз қойылып, кейін қайтыс болды. . Анасы — Татьяна Геннадьевна Хабенская (Никулина), мамандығы бойынша — инженер-гидролог, математикадан сабақ берді, Нижневартовскте құрылыс зертханасында жұмыс істеді. . Дереккөздер
Светлана Ходченкова

Светла́на Ви́кторовна Хо́дченкова (тұрмыста - Яглыч; 1983 21 қаңтардың, Мәскеу, КСРО) - Ресейлық актриса театрдың, киноның және теледидарламаның. Светлана Ходченкова 1983 жылдың 21 қаңтарының Мәскеуінде туды. Ұзақ уақыт қалада анасымен Железнодорожныйда тұрды . 16 жаста қысқа модельді агенттікте жұмыс істеді. 2005 жылдың 13 желтоқсаныныңда актеі Владимира Яглычқа е шықты. Актерлер таныс институттан таныс болды. Кейін фамилияны ауыстырды, бірақ кинода және сахнада қыздың фамилиясын пайдаланады. 2011 жылдан мәскеулік іскермен Георгиймен Петришин кездеседі. Номинациялары 2004 - "Ника" деген сыйлыққа д номинация алды әйелдің рөлінің ("бата бер- әйел" деген фильм) 2004 - жүлде үшін алды әйелдің рөлінің и Клараның Лучко кинофестивальте "әдебиет және кино" Гатчинада ("бата бер- әйел" деген фильм) 2008 - жүлде үшін алды әйелдің рөлінің польшалық көркем фильмнің фестивальсінде Гдыне ("жас Мәскеу" деген фильм) 2012 - "Жорж" деген сыйлық санатта жылдың" "Ресейлік актрисасы[11] 2013 - "Жорж" деген сыйлыққа деген номинация санатта жылдың" "Ресейлік актрисасы[12] 2014 - пхеньян халықаралық кинофестиваль - үшін алды әйелдің рөлінің фильм "Василиса жүлде" Дереккөзі "https://ru.wikipedia.org/wiki/Ходченкова_Светлана_Викторовна"
Владимир Михайлович Зельдин

Владимир Михайлович Зельдин (28 қаңтарда) 10 ақпанда, 1915 жыл 10 ақпан Козлов, Тамбов губерниясы - 31 қазанда 2016 Ресей Мәскеу). Театрдың және киноның советтік және ресейлік актері. КСРО (1975) халықтың әртісі, орденға толық иегері " еңбектерді алдым елмен". Қазірде халықтың әртістерінен қарттың бірі (КСРО) және, мүмкін, қ әлем Бойынша ең қарт "қолданыстағы" актерімен болып табылады. Кейін мектептің жалғауының слесарьтың оқушысының зауытта жұмыс істеді. "Карнавал түн" деген фильмдерде түсірілді, " Ваня", "әйел ақта", "он негритят" және тағы басқалары. Медальдары қызыл Медальдарыжұлдыз ордені; медаль "Мәскеудің" 850-жылдығына; медаль "үшін айбынды еңбекті 1941-1945 жж." ұлы отандық соғысында; медаль "еңбектің ардагерінің"; "200 жастың медальі қорғаныстың" министрлігінің; 8 1954 сәуірдің РКФСР (еңбек сіңірген әртісі).
Тукандылар

Тукандылар - құстардың тоқылдақ түрлілері. Тукандарда саналмас, екі жақтан қысылған, ашық түсті тұмсығы бар. Бірақ ауа қуыстарының арқасында, өзінің үлкен көлеміне қарамастан олардың тұмсықтары жеңіл.Олардың тұмсықтары денелерінің жарты көлемін алады. Ал тукан баласының тұмсығы жалпақ және астыңғы жағы ұзынырақ болады. Тукандар тоқылдақтар отбасында ең үлкендері. Олардың 6 текке қосылған 37 түрі бар. Тукандылар Мексикадан Аргентинаға дейінгі Американың тропикалық жазықтары мен 3000 метрге дейінгі тауларын мекендейді. Тесілген немесе кәдімгі ағаштарға уйлерін салады. Олар өз аттарын токано деп қатты дауыс шығарғанының арқасында алған. Тукандылар шөп арасында аса байқалмайды.Әсіресе оттап болғаннан кейін ағаш діңінде демалып отырған кездерінде, шөп арасынан ашық түсті үлкен көбелек қарап отырғандай болады. Олардың құйрықтары қысқа әрі 10 айнымалы қауырсыннан тұратын түзу кесілген болып келеді. Бірақ кейбір түрлерінде құйрық қауырсындары айтарлықтай ұзын. Өзінің үлкен тұмсығының кесірінен олар алысқа ұша алмайды. Өздеріне бағытты жоспарлап алғаннан кейін тукандар айналым тәріздес бағытпен қалқиды. Олар бір - біріне жариялап отырып, жыртқыш құстан жарақаттанған туканды топ болып құтқарады. Тукандылар - моногамды құстар. Олар ағаш діңдерінде 1-ден 4-ке дейін жылтыр-ақ жұмыртқалар салады. Жұмыртқаны екі ата-ана да басып шығарады. Кішілерінде 2 апта, ал үлкендеу түрлерінде жұмыртқа басуға көбірек уақыт кетеді. Балапандар көмексіз, жалаңаш әрі соқыр болады. Ағаш діңінде олар 6-8 аптадай уақыт өткізеді.
Лариса Белогурова

Лари́са Влади́мировна Белогу́рова (4 қазанның 1960 - 20 2015 қаңтардың) - киноактриса, мюзик-холла солистінің, кәсіби спортшы (көркем гимнастика). 1979 жылы хореографиялық студияні Атақты мюзик-холлда бітірді. Біреу уақыт аттың Моссовет театрында жұмыс істеді, қайда күрделі рөлде қарызға "инфанттың" қойылымында болды. Бірінші - Вивиан музыкалықта фантазии-буфф " Евгенийдің Гинзбурга біт- кемесі" (1987) және Мамедовтің Рауфының. Екінші рөл - Настя Смирнова "данышпан" (1991) деген Виктордың Сергеевтің сиқырлы детективінде болды. Өзінің соңғы рөлін кинода - Мамлакат - Лариса Белогурова Виктордың Титовтың мелодрамасында "күншығыс романды" 1992 жылы ойнады. 1985 - заңды неке - қыз-милиционер, 1985 - қош бол, жаздың көгі. - Үлфат, 1987 - опасыз - Мария, 1988 - кумир - Садаф. Дереккөздері "https://ru.wikipedia.org/wiki/Белогурова_Лариса_Владимировна"
Михри Хатун

Михри Хатун (;1456, Амасья қаласы,— 1514, сонда) — түрік ақын қызы. Ақын әрі бай қади (қазы) отбасында туған. 'Михри Хатун— парсы тілін, оның поэзиясын жақсы білген, мол білімдар ақын. Амасьядағы Ахмед сарайында ақындар арасында көрнекті беделге ие болды. Шығармаларының негізгі тақырыбы — ғашықтық, бақыт, бостандық, әйел теңдігі. Михри Хатун өлеңдерін өз тұсындағы ірі ақын Неджатиге еліктеп назира формасында жазған. Оның шығармалары орта ғасырдағы түрік поэзиясына елеулі үлес қосты. Дереккөздер
Мицар

Мицар, Жетіқарақшыдағы «Жігіт» (ζ UMa)— 2,0-визуаль жұлдыздық шамада жалтырап көрінетін, Жетіқарақшы қос жұлдызының жарығырағының аты. Жарқырауы Күннің жарқырауынан 74 есе артық, Күннен қашықтығы 27 парсек. Мицар — үш жұлдыздан құралған жүйе. Оның құрамында жұлдыздар спектрінде слектрлік сызықтардың ығысатындығы алғаш рет 1889 жылы байқалған. Бұл ығысу жеке құраушы жұлдыздардың ортақ ауырлық центрінен орбита бойымен қозғалуынан пайда болады. Дереккөздер
Мицелий

Мицелий (саңырауқұлақ) — саңырауқұлақтың вегетативтік денесі. Бұл — тармақталған, жіңішке, ені 1,5—10 мкм жіпшелер. Мицелий әдетте саңырауқұлақ өскен жердің ішінде, кейде оның бетінде дамиды. Мицелий клеткасыз (фикомицеттер) не көп клеткалы (қалталы саңырауқұлақтар, базидиялы және жетілмеген саңырауқұлақтар) болуы мүмкін. Фикомицеттердің, қалталы саңырауқұлақтардың және жетілмеген саңырауқұлақтардың Мицелий клеткалары гаплоидты, ал базидиялы саңырауқұлақтарда спорадан дамыған алғашқы Мицелий ганлоидты болады да, даму процесінде диплоидты түрге айналады. Мицелий үзінділерінен саңырауқұлақтар вегетативті көбейеді. Дереккөздер
Дай Чжень

ДАЙ Чжень (1723-77) - қытайдың материалист-философы. Неоконфуцийлік натурфилософияның негізгі екі ұғымы - идеалдық "ли" мен материалдық "ци" ұғымдарының өзара қатынасы туралы сұраққа жауап бере келіп, Дай Чжень ци бірінше, ал ли екінші деп мәлімдеді. Дүние тұрақты даму мен қалыптасу процесінде болып табылады. Ол қозғалысты қарама-қарсы күштердің оңды ян және теріс инь (Инь және ян) күштерінің өзара істестігі деп түсіндірді. Олардың әрекеті жойылмайтын мәңгілік және табиғаттан бөлінбейді. Барлық құбылыстар мен заттар табиғи қажеттілікке бағындырылған. Түйсікті танымның негізі ретінде мойындай келіп, Дай Чжень "туа бітетін" білім болатынын теріске шығарды және жалпы қорытындыларды тәжірибе арқылы тексеру қажет екенін айтты. Өзінің қоғамдық-саяси көзқарастарында халықты азат ету оқу-ағартуды дамыту мен жеке адамның адамгершілік жағынан өзін-өзі жетілдіруіне байланысты деген тұжырым жасады. Дереккөздер
Жан Лерон Д’Аламбер

Жан Лерон Д’Аламбер (1717–1783) — XVIII ғасырдағы француз ағартушылары өкілдерінің бірі, философ, энциклопедик, астроном және математик. Ол адам танымының пайда болуы мен дамуының тарихын суреттеп беруге, сондай-ақ Ф. Бэконның принциптерін негізге ала отырып, ғылымның топқа бөлінуін баяндауға тырысты. Философияда Жан Лорен сенсуализмді жақтады және Декарттың туа бітетін идеялар теориясына қарсы болды. Алайда оның сенсуализмі дәйекті материалистік сенсуализм болған жоқ. Жан Лорен бойынша, ойлау материяның қасиеті емес, жан материяға тәуелсіз тіршілік етеді. Демек, Жан Лорен дуалистік позицияда болды. Басқа француз ағартушыларына қарағанда ол адамгершілікті қоғамдық ортаға байланысты емес деп пайымдады. Жан Лорен Құдайды жаратушы субстанция ретінде таныды. Жан Лореннің дәйексіз сенсуализміне Дидроның еңбектерінде сын айтылған. 1743-ші жылы жарияланған "Динамика туралы трактат" атты еңбегінде Д'аламбер кез келген материалдық жүйе қозғалысының диференциалдық теңдеулерін құрудың жалпы ережесін тұжырымдаған. Осы принципті ол 1744-ші жылы сұйықтың қозғалысы мен тепе - теңдігін сипаттау, сонымен бірге 1747-ші жылы Жер атмосферасындағы желдердің пайда болу себептерін зерттеу үшін қолданған. Д'аламбердің дифференциалдық теңдеулер теориясы туралы зерттеулері математикалық физиканың негізіне жатқан. 1747-ші жылы ол алғаш рет физикада толқындық теңдеулерді және оны шешудің тәсілін тұжырымдаған. Д'аламбердің аспан механикасы туралы еңбектері және оның замандастары француз математигі әрі астрономы Алекси Клеро (1713–1765) мен швейцар математигі Леонард Эйлердің (1707–1783) еңбектерімен бірге аспан денелерінің тартылыс күштері әсерінен қозғалуы жайлы ғылым - аспан механикасының іргетасын қалады. Д'аламбер планеталар қозғалысынң ұйытқу теориясын қалыптастыруда алғашқы қадам жасаушы. 1747–1756 жылдары Айдың қозғалыс теориясымен шұғылданған. 1749-шы жылы Жердің айналу кезіндегі Жер осінің теңселуінің алғашқы дәл теориясын тұжырымдаған. Алгебралық теңдеулердің түбірлерінің болуы жайындағы негізгі теореманы алғаш болып дәлелдеген. Ол 1751-ші жылы француз философы , жазушысы Дени Дидромен (1713–1784) бірге "Ғылымдардың, өнер мен кәсіптердің энциклопедиясы немесе түсіндірме сөздігі" редакциясын құрауға қатысқан. Негізгі шығармашылығы: * "Философия элементтері" (1759) Дереккөздер
Дамудағы спираль

Дамудағы спираль - терісті теріске шығару заңына сипаттамадағы дамуды бейнелеп түсіндіру үшін қолданған салыстыру. Даму кезінде әрбір құбылыстың өзгеру процесі өзінің "бұрынғы түріне" қайта оралғандай тәрізді, жоғарғы сатыдағы құбылыс төменгі сатыдағының кейбір сипатын және ерекшелігін ширатылған серіппе түрінде елестетуге болады. Спиральдің әрбір жаңа орамы алдыңғы орамды қайталанғандай тәрізді, бірақ ол жоғарғы сатыда өтеді. Сонымен қатар Дамудағы спиральді метафизиканың тұйық шеңберге тән түсінігіне қарама-қарсы қоюға арналған. Дереккөздер
Непер

НЕПЕР (непер; Нп - neper). Логарифмді шкала бойынша жүйелі емес өлшеу бірлігі, бұл шотланд математигі Дж. Непер құрметіне аталған. Сандық түрде екі шаманың қатынасы натуралды логарифм түрінде анықталады, яғни 1 неперге тең бірлікте 2,71, қуаты 7,39 есе өзгеретін сигналдың кернеу мен тоқ күшінің өзгеруіне сай келеді. Көп қолданылатын бірлік децибел мен непер арасында мынандай NнпH 0,12 NдБ байланыс бар. Дереккөздер
Ванесса Марано

Ванесса Николь Марано (ағыл. Vanessa Nicole Marano; туған. 31 қазан 1992, Лос-Анджелес) — американдық киноактриса. Оның кіші сіңлісі — актриса Лаура Марано. Өмірбаяны Ванесса Марано 1992 жылы 31 қазан күні Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласында өмірге келген. Өзінің актерлік мансапын екі жасында бастады (жарнамада түскен). Оның өнерінің дамуына зор ықпал еткен адам - оның анасы (Agoura Hills атты балалар театрының басшысы болған). Бұл театрда Ванесса 7 жастан бастап ойнай бастаған. Уақыт өтте Марано басты рөлдерді иелене бастады: Лейн Эбелей «Противостояния» (ағыл. The Clique), «Дорогой лимонный Лима» (ағыл. Dear Lemon Lima). Ванесса «Молодые и дерзкие», «Мошенники» сияқты сериалдарда ойнаған. Оның ең үздік рөлі «Их перепутали в роддоме» атты телесериалда болған. Жастайында сахнада көбінесе кіші сіңлісі - Лаура Мараномен ойнаған. Қазір Ванесса итальян тілінде еркін сөйлеп колледжде білім алып жүр. Дереккөздер # [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE,_%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0 Ванесса Марано] # [http://www.imdb.com/name/nm1404825/ Ванесса Марано Internet Movie Database сайтында]
Луиза Мишель

Луиза Мишель (; 29. 5.1830, Вронкур,—10.1.1905, Марсель) — француз революционері, жазушы. 1871 жылы Париж Коммунасына белсене қатысты. Коммуна құлағаннан кейін тұтқындалып, әскери соттың үкімімен 1873 ж. Жаңа Каледонияға жер аударылды.1880 жылы Францияға оралып, жұмысшы қозғалысына араласты. П. А. Кропоткинді жақтап, анархистер идеясын насихаттады. Өмірінің соңғы жылдарында Ресейдегі революциялық қозғалысқа көңіл бөліп, Ресейде басталған революцияны құттықтады. Луиза өзінің әдеби шығармаларында буржуазиялық мораль, буржуазиялық отбасыны қатаң сынға алды. Дереккөздер
Қарасай шыңы

Қарасай – Теріскей Алатауының шығысында, Семенов мұздықтарының бойындағы шың. Географиялық орны Алматы облысы Райымбек ауданы жерінде. Абсолюттік биіктігі 4520 м. Жер бедері Солтүстік және оңтүстік беткейлері құламалы-жартасты болып келеді. Батысы мен шығыс бөлігін мұздықтар алып жатыр. Солтүстік беткейінен Байынқол өзенінің салалары бастау алады. Оңтүстігінде Семенов, Хантәңірі шыңдары орналасқан. Дереккөздер
Оқшаулағыш p-n өткелі

Оқшаулағыш p-n өткелі — шалаөткізгіш интегралдық схемаларда элементтерді электрлік түрде оқшаулап айырғыш. Мұнда әрбір элемент ИС жұмысы уақытында кері ығысу кернеуі берілетін p-n өткелімен қоршалған өз аумағында қалыптастырылады. Осындай өткелдерді "оқшаулағыш" деп айтады, өйткені кері ығысу берілгенде, олар арқылы тек қана тығыздығы өте аз ақпа токтар жүріп жатады. Оқшаулағыш p - n өткелдері планарлық-эпитаксияльдық технология әдісімен жасалады (планарлық технология). Дереккөздер
Қарапішен тауы

Қарапішен – Ақшатау жотасының оңтүстігіндегі тау. Географиялық орны Абай облысы Аягөз ауданы Айғыз ауылының солтүстік-шығысында 32 км жерде орналасқан. Аягөз өзенінің аңғарында. Жер бедері Абсолюттік біктігі 987 м. Солтүстік-батыстан оңтүстікке қарай шамамен 5 км-ге созылған, енді жері 3-4 км. Оңтүстік беткейі тіктеу, солтүстікке қарай көлбеуленіп сай-жыралармен, өзен аңғарларымен тілімденген. Батысында Терісайрық қонысы, шығысында Қарашоқы тауы, оңтүстігінде Ақбастау, Айтуар қыстаулары орналасқан. Өсімдігі Аласа таудың қоңыр топырақ жамылғысында далалық өсімдіктер, өзен аңғарларында қараған, тобылғы, тасжарған, көктерек, тал өседі. Мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Даянанда Сарасвати

Свами Даянанда Сарасвати (महर्षि स्वामी दयानन्द सरस्वती; 12 ақпан 1824 ж., Танкара, Гуджарат — 31 қазан 1883 ж., Аджмер, Раджастхан) — үнді философ-теолог, индуизмның діни реформаторы. 1875 жылы Бомбейде "Арья самадж" (арийлер қоғамы) құрды, ол өзіне "Ведтерге қайтып оралу" - Арийлердің көне дінін жаңғырту мақсатын қойды. Даянанда пұтқа табынушылыққа, көп құдайлыққа, абыздардың зорлығына, дінге сенушілікке, керітартпа әдет-ғұрыпқа және т. б. қарсы шығып, Индуизмді орта ғасырлық қоспалардан "тазартуға" ұмтылды. Даянанда бойында діни реформаторлық пен ағартушылық идеялармен таңқаларлықтай ұштасып жатты. Ол жалпыға бірдей жаратылыстану білімін беру қажет екенін қорғай отырып ғылыми нәтижелерін вед ережелерінің дамуы етіп көрсетуге тырысты. Философияда Даянанда Матхваның двайта-веданталарының ізбасары ретінде көрініп, соңғысының ережелері негізінде ежелгі 6 ортодокстік философиялық жүйенің бәрін бітістіруге ұмтылды. Үндістанның тәуелсіз ұлттық дамуын жақтаған пікірлер айтты. Дереккөздер
Жюль Мишле

Жюль Мишле (; 21 тамыз 1798 ж., Париж — 9 ақпан 1874 ж., Йер, Вар, Франция) — романтикалық бағыттағы француз тарихшысы, ұсақ буржуазия идеологы. Мораль және саяси ғылымдар академиясының мүшесі. 1827 жылдан профессор. Шілде монархиясы жылдарында католик шіркеуіне қарсы қажырлы күрескер ретінде радикалдық бағыттағы студенттер үлгі тұтты. Жюль Ұлы француз революциясын қолдағанымен якобиншілдер мен коммунистік идеяларға қарсы болды. Наполеон III-ге ант беруден бас тартқаны үшін 1852 жылы кафедра профессорлығынан және тарих секциясы меңгерушісінің қызметінен босатылды. Жюль тарихи процесті жасаушы-халық, ал ұлы адамдар-«символ» ғана деп есептеді. Жюль көп томдың «Франция тарихын», «Француз революциясы тарихын» жазды. Дереккөздер
Қарамұрын (Қалба жотасы)

Қарамұрын – Қалба жотасының орта бөлігіндегі шоқылы тау. Географиялық орны Абай облысы Жарма ауданы Ортабұлақ ауылының шығысында 9 км жерде орналасқан. Шар өзенінің аңғарында. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 669 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылып жатыр, енді жері 1,5 км шамасында. Оңтүстік-шығыс беткейі тік жарқабақты, сай-жыралармен тілімденген. Шығысынан Жанама өзені ағып өтеді. Солтүстігінде Ақбиік тауы, оңтүстігінде Шар бөгені орналасқан. Геологиялық құрылымы Палеозойдың интрузивтік жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Аласа таудың қара қоңыр, қоңыр топырақ жамылғысында далаға тән өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Қарамұрын (Қаратау жотасы)

Қарамұрын – Қаратау жотасының батыс бөлігіндегі тау массиві. Географиялық орны Қызылорда облысы Шиелі ауданы Еңбекші ауылының солтүстігінде, 9 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 498 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 18 км-ге созылып жатыр, енді жері 13 км шамасында. Жер бедері Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстікке қарай көлбеуленіп жазыққа ұласады. Оңтүстік және солтүстік бөліктерінде таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Батысынан Бестам каналы өтеді. Қарамұрында өзімен аттас уран кен орны бар. Өсімдігі Қоңыр, қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бетеге, боз, көде, жусан, бұталар өседі. Дереккөздер
Фёдор Александрович Васильев

Фёдор Александрович Васильев - орыстың табиғат суретшісі. Ол аз өмір сүрсе де да ұлттық сурет өнерінің дамуына үлкен үлес қосқан бірнеше суреттер салды. Санкт-Петербургтегі Сурет мектебі мен Көркемсурет Академиясында оқыды. Оның табиғат көрінісін бейнелеудегі шеберлігін ұштай түскен И.И.Шишкин болды. 1869 ж. Еңбектері Фёдор салған "Нөсер алдында" деген сурет орыс кескіндемесінің реалистік бағыттағы шығармасы. Мұнда табиғаттың жан толқытар әсем көрінісі мен үрейлі қалпы асқан шеберлікпен дәл бейнеленді. 1871 жыладғы "Жылымық" атты сурет оның есімін көпке әйгілі етті. Фёдор өкпе ауруына шалдығып, Ялтаға көшеді. Осында жүріп "Дымқыл шабындық " (1872), "Иесіз диірмен" (1872-73) және соңғы шығармасы "Қырым тауларында" (1873) суреттерін салды. Белгілі табиғат суретшісі И.Н. Крамской Фёдор щығармасын ерекше бағалады. Дереккөздер
Луй Эжен Варлен

Луй Эжен Варлен - франция жұмысшы қозғалысының қайраткері, 1-Интернационалдың Париж секциясын ұйымдастырушылардың және басшылардың бірі, солшыл прудоншы. Мамандығы - жұмысшы, кітап түптеуші. Интернационалдың Лондон конфернециясының, Женева, Базель конгрестерінің делегаты. 31 қазандағы, 22 қаңтардағы көтерілістерге қатысты. Ұлттық гвардия ОК-нің мүшесі, 1871 ж. наурыздағы көтеріліс басшыларының бірі, Париж Коммунасы Советінің мүшесі, "Май апталығы" күндерінде 6 және 11- округтардың қорғанысын басқарды. Кейін версалшылар атып өлтірді. .]] Дереккөздер
Мария Харитоновна Савченко

Савченко Мария Харитовна Савченко Мария Харитовна (27.4. 1913 -12.5.2005)–колхоз өндірісінің жаңашылы. Өмір баяны Соц. Еңбек Ері атағын екі рет алған. 1945 жылдан КОКП мүшесі. Ұлы отан соғысы кезінде Воронеж облысында Лискин ауданында "Правда" колхозында сауыншы болды. 1945 жылдан Лебедин ауданында В.И. Ленин атындағы колхозда сауыншы, мал фермасының меңгерушісі болып үгерді. Ол – КОКП 20-22 съезіне, Украина КП 16, 18-23 съезіне делегат. 1952 Украина КП ОК-нің мүшесі . 2 - 8 сайл. УССР Жоғарғы Советінің депутаты. Савченконі 3 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатады. Дереккөздер Сілтемелер * [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00067/98300.htm Биография на сайте "Яндекс.Словари"] * [http://www.r-g-d.ru/S/savchnko.htm Данные на сайте Русское Генеалогическое Древо] * [http://www.lebedinpress.com.ua/Vidatn%D1%96-ludi-Lebedinschini/2009-11-14-12-31-12.html Видатні люди Лебединщини - Савченко Марія Харитонівна] * [http://www.mista-geroi.com/?p=2786 Міста-Герої » с. Токарі, Лебединський район.]
Оразалы Омаров

Оразалы Омаров 1946 жылы 4 тамызда Түркістан облысы, Сайрам ауданында дүниеге келген. Алматы зоотехникалық ветеринарлық институтын тамамдаған. Біраз жыл мамандығы бойынша жұмыс атқарып, Сайрам ауданы "Қайнарбұлақ" совхозына парторг қызметіне сайланып, 1981 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы партия комитетіне нұсқаушы қызметінде сол кездегі обкомның бірінші хатшысы А. Асқаровтың қол астында жұмыс атқарған. 1985 жылы облыстық ауыл шаруашылығы басқарма бастығының бірінші лауазымына, 1986-1990 жылдары "Қайнарбұлақ" совхозына директор қызметіне тағайындалды. Сол жылдары совхоздын экономикасы алға өрлеп, халықтың әлеуметтік жағдайы жақсарып, шаруашылық облыс, республика көлемінде елеулі жұмыстармен көзге түсті. Одан кейін Сайрам ауданы партия комитетінің екінші хатшысы қызметтерін абыроймен атқарды. 1993-1998 жылдар арасында Ордабасы ауданының әкімі қызметіне тағайындалып, сол қиын-қыстау жылдары экономикасын көтеруде, әлеуметтік мәселелерді шешуде табындылықпен еңбек етті. Сол жылдары ауданда қазақтың атақты палуаны Қажымұқанның 120 жылға толуы, атақты ғалым Б. Кенжебаевтың 90 жылдық мерекелері ұйымдастырылды. Нұралы ақынның мерей тойы жіне тағы басқа республика көлеміндегі мерекелік шаралар өтті. Сонымен қатар, ауданға КСРО Президенті М.С. Горбачев, Қазақстан Республикасынын Президенті Н.Ә.Назарбаев, халықтың біртуар азаматы Д.А.Қонаев ат басын бұрып аудан жетістіктерін бағалап қайтты. Сол жылдары жемісті қызметі үшін еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың жарлығымен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкер атағы берілді. Бірнеше рет аудандық, облыстық Кеңестерге депутат болып сайланып, облыс, аудан мақтау грамоталарымен марапатталды. 1998 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығының орынбасары, облыс Әкімінің кеңесшісі, облыс төтенше жағдайлары, азаматтық қорғаныс жөніндегі басқарма бастығының орынбасары лауазымдарын абыроймен атқарды. "Қазақстан Конституциясына - 10 жыл", "Қазақстан Республикасында тың және тыңайған жерлерді игергеніне - 50 жыл", "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне - 10 жыл" мерекелік медальдармен марапатталған. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты. Жемісті еңбегі үшін Сайрам және Ордабасы аудандарының "Құрметті азаматы" атақтары берілген.
Роальд Зиннурович Сагдеев

{{Ғалым }} Сагдеев Роальд Зинтурович Сагдеев Роальд Зинтурович (26. 12. 1932 Мәскеу) – совет физигі, КСРО ғылым академиясының академигі . 1955 жылы Мәскеу мемлекет университетін бітірген. КСРО ғылым академиясының атом энергиясының институтында. Ядролық физика. институтының Сібір бөлімшесінде, сондай-ақ Жоғары температура физикасы институтында қызмет етті. 1973 жылдан Космостық зерттеулер институтының директоры. Еңбектері Негізгі еңбектері плазма физикасына арналған. Плазманың тербелісі мен орнықсыздығын зерттеп, ондағы соққы толқындарының табиғатын ашты. Токамак қондырғыларындағы тасымалдау процестерінің теориясын дамытты. "Октябрь Революциясы" және "Еңбек Қызыл Ту" ордендерімен марапатталды Дереккөздер Сілтемелер * [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00067/98300.htm Биография на сайте "Яндекс.Словари"] * [http://www.r-g-d.ru/S/savchnko.htm Данные на сайте Русское Генеалогическое Древо] * [http://www.lebedinpress.com.ua/Vidatn%D1%96-ludi-Lebedinschini/2009-11-14-12-31-12.html Видатні люди Лебединщини - Савченко Марія Харитонівна] * [http://www.mista-geroi.com/?p=2786 Міста-Герої » с. Токарі, Лебединський район.]
Геновайте Константино Сабаляускайте

Геновайте Константино Сабаляускайте Геновайте Константино Сабаляускайте(2. 4. 1923 Каунас - 23. 06. 2020 Маннгейм, Германия) -литван совет балет артисі, КСРО халық әртісі. Өмір баяны 1952 жылдан КОКП мүшесі . 1934-1938 жылдары Каунастағы балет студиясында оқыды . 1942 жылы Ленинградтың хореография училищесің (А.Я.Ваганованың қаласы бойынша) бітірді. 1938-1968 жылдары (үзілістермен) Каунастың опера және балет театрында (кейіннен Литванның опера және балет театры , Вильнюс) соло-биші.Ол би өнерімен тұңғыш рет литван әйелдерінің бейнесін жасады : Каста (Ю.А.Юзелюнастың «Теңіз жағасында»), Аудроне (Индраның осы аттас балетінде)т.б.. 1952 жылдан Вильнюстегі М.К. хореогр бөлімінде педогог. 1970-71 жылдары Сантьягодағы Чили ұлттық балетінде педагог-балетместер болды. Гастрольдік сапармен шетелдерде (Польша , Түркия , Болгария, Финляндия т.б.) өнер корсетті. 2 орденмен марапаттлған. Өлді 23 маусым 2020 жылы Маннгейм, Германия. Қойылымдар * 1954 -«Коппелия» Л.Делиба музыкасына. *1962 -«Франческа да Римини» П:И Чайковскийдің музыкасына. Дереккөздер
II Василий Болгарқырғыш

Василий II Болгарқырғыш - Византия императоры (976 жылда). Варда Склир (976-979) мен Варда Фока (987-989) бастаған жер иелерінің бүлігін басты. Фоканы Василий ІІ - нің қарындасы Аннаға үйленген Киев князы Владмирдің көмегімен жеңді. Кейінірек арабтардың едәуір жерін жаулап алып, армяндар мен грузиндер жерінің есебінен империя иелігін кейейтті. Батыс Болгар патшалығымен ұзақ уақыт соғысқаннан кейін оны 1018 ж. Византияға бағындырды; осы соғыста көрсеткен қатыгездігі үшін Болгарқырғыш аталды. Дереккөздер
Никола Вапцаров

Никола Вапцаров - революция қайраткері, болгар ақыны. Гимназияда оқыды (1820-26), теңіз техникалық училищесін бітірді (1932). 1932 ж. Болгар Компатриясына кірді. БКП ОК-нің тапсырмасымен жұмысшылар арасында үгіт жүргізді. 1941 ж. асыратын жұмысқа көшті. Фашистік тәртіпке қарсы әскери отрядтар құрды, антифашистік шығармалар жазды. 1942 ж. 4 наурызда тұтқынға алынып, атылды. Никола поэзиясы - болгар әдебиетінің социал реализмнің дамуындағы жаңа кезең. Николаға өлгеннен кейін Халықаралық Бейбітшілік сыйлығы берілді (1953) Дереккөздер
Жиілікті түрлендіргіш

Жиілікті түрлендіргіш (орыс. Преобразователь частоты). 1) Электротехникада элеткр кернеуінің (тоғының) жиілігін өзгертуге арналған құрылғы. Электрондық жиілікті түрлендіргіш вентильдік және электромагниттік болып бөлінеді. Вентильдік жиілікті түрлендіргіште вентильдер ретінде транзисторлар мен тиристорлар пайдаланады. Электромагниттік жиілікті түрлендіргіш жұмысы магниттік сызықтық емес элементтердің, мысалы, дроссельдердің немесе трансформаторлардың көмегімен айнымалы синусоидалы кернеудің пішінін өзгертуге негізделген. 2) Радиотехникада – жоғары жиілікті сигналдарға, яғни аралық жиілікке түрлендіретін супергетеродиндік радиоқабылдағыштың құрамына кіретін құрылғы. Жиілікті түрлендіргіш – гетеродластырғыш және жолақтық электр сүзгісінен тұрады. 3) Лазерлік техникада параметрлік генерация негізінде оптикалық сәулеленудің жиілігін түрлендіруге және жарықты күшейтуге арналған құрылғы.
Жиіліктің фазалық автотуралауы

Жиіліктің фазалық автотуралауы (орыс. Фазовая автоподстройка частоты, ФАПЧ-PLL). Кері байланыс тізбегінің көмегімен фазаны туралауға негізделген, берілген фазалық қатынасы бар сигналдарды қалыптастыру әдісі. Типтік ФАПЧ-ның құрамына фазалық детектер (ФД) және төмен жиіліктердің сүзгісі кіреді. ФД шығыс сигнал кіріс сигналдар фазаларының айырымына пропорционал өзгереді. Ол ФНЧ-да сүзіледі және генератордың бастапқы жұмыс режиміне қайта оралуын басқарады. ГУН және ФД арасында программаланатын жиіліктік бөлгіштері қосқан кезде әртүрлі жиіліктердің шығыс сигналдарын алуға болады. Жиілікті фазалық автотураланатын жүйелер жиілік синтездегішінде және тасушы жиіліктің когерентті қалпына келтіру құрылғыларында кең таралған.
Жұқа үдірлі технология

Жұқа үдірлі технология (орыс. Тонкопленочная технология) – ИС-ды, шалаөткізгіш аспаптарды, коммутациялық қосылыстарды және микросхемаларды жинақтау ауданшаларын жасағанда, металдар, диэлектриктер, шалаөткізгіштер жұқа үлдірлерін (қалыңдығы 0,01-1,0 мкм) алу мен өңдеу әдістерінің жиынтығы. Үлділерді алу әдістерін үшке бөледі: физикалық, химиялық және комбинациялық. Физикалық әдістерге: вакуумде буландыру (термикалық, электронды-сәулелік, электронды соққылау арқылы және т.б.), иондық тозаңдату (мгнетрондық, ионды-сәулелік және т.б.) жатады. Химиялық әдістер электрохимиялық тозаңдатудан, химиялық реакциялар көмегіменгазды фазадан тұндырудан, т ермикалық өсіруден, анодтандырудан және т.б. тұрады. Комбинациялық үлдірлер алу әдестері физикалық әрі химиялық процестерды біріктіреді (термоиондық плазмохимиялық тұндыру, газды анодтандыру және тағы басқалары).
Зарядты байланысқан аспаптар

Зарядты байланысқан аспаптар (орыс. Приборы с зарядовой связью) - заңына бағынатын және сыртқы өріс әсерінен шалаөткізгіш кристалл ішінде пайда болатын потенциалдық шұңқырларда (ПШ) жинақталған зарядтарды сыртқы электродтағы кернеу өзгерісіне сәйкес бір ПШ-дан екіншісіне беретін интегралдық шалаөткізгіш аспап. Зарядты байланысқан аспаптар төсеніштен оқшауланған және бір-біріне жақын орналасқан бірнеше жаппалардан (металл-диэлектрик-шалаөткізгіш) тұрады. Осы жаппалар астында бастаудан құймаға қарай инжекция немесе төсеніш ішінде оптикалықсәуленің жұтылуынан пайда болған негізгі емес заряд тасымалдаушылардың ақпараттық топтары тасымалданады. Зарядты байланысқан аспаптарды фотосезімтал, жадылық құрылғыларда, сигналды интегралдық схемаларда, аналогтік және сандық өңдеуде қолданады. Осы зарядты байланысқан аспаптарды көп функциялы иформационды системада пайдалануды 1970 ж. Американ физиктері У.С.Бойл мен Дж.Э. Смит ұсынған.
Изоляциялау

Изоляциялау (орыс. Изолирование). Байланыс кабельдеріндегі байланыс байланыс тізбектерін құрайтын сымдарды электрлік тұрғыдан бөлектеп ұстап тұру үшін оларды изоляциялайды (оқшаулайды). Изоляциялаушы материалға қойылатын басты талап – одан өтетін ток кедергісінің неғұрлым үлкен болуы. Құрғақ ауа элкетр тогын өткізбейтін мүлтіксіз оқшаулағыш болып табылады. Бірақ жалаң ауа сымдарды бөлек ұстап тұра алмайды. Сондықтан кабель сымдарын бөлектеп ұстап тұру үшін құрғақ ауамен қатар механикалық қасиеті жағынан кабельдің беріктілігін қамтамасыз ететін аралас диэлектрик қолданылады. Байланыс кабельдерінде пайдаланылатын диэлектрикке кабельдік қағаз, полистирол, полиэтилен және поливинилхлоридтер пайдаланылады. Кабельдік қағаз төменгі жиілік диапазонында қолданылатын кабельдерде пайдаланылады. Стирофлекс деп аталатын полистиродан жасалған оқшаулағышты жоғары жиілік диапазонында қолданылатын кабельдерде пайдаланады. Физикалық-механикалық қасиеті жоғары болғандықтан, көп жағдайда полиэтилен қолданылады. Полиэтиленнің құрамына газдандырғыш зат қосып алынатын көпіршікті полиэтилен кабельдің салмағын жеңілдетіп әрі оқшаулағыш құрамында ауаның болуын қамтамасыз етеді. Байланыс кабельдерінің сымдарын бөлектеуден бірнеше түрлері бар: кордельлді, тұтас қапталған және көпіршікті, шайбалы, спиральді.
Импульстік модуляция

Модуляция – сигнал берудің импульстік жүйесінде тасымалдаушы сигнал гармоникалық сигналдағыдай үздіксіз болмай, импульсті болады. Яғни, тасымалдаушы сигнал ретінде периодты, тізбектелген бейнелік немесе радиоимпульстік сигналдар қолданылады. Осындай тасымалдаушы сигналдар параметрлерінің ақпараттық сигналдың өзгеру заңдылығына сәйкес өзгеруін импульстік модуляция деп атайды. Тасымалдаушы импульстер тізбегінің параметрлері: импульстің амплитудасы, импульстің ұзақтығы, импульстің жиіктілігі (қайталану уақытының кері шамасы немесе периодының кері шамасы), импульстің фазасы (пайда болу уақыты). Осы параметрлердің біреуінің өзгеруіне байланысты импульстік модуляция амплитудалық импульстік модуляция (АИМ), жиілік импульстік модуляция (ЖИМ), кеңдік импульстік модуляция (КИМ) және фазалық импульстік модуляция (ФИМ) болып бөлінеді. Тасымалдаушы испульс тізбегіндегі импульстің қайталану жиілігі ақпараттық сигналдың ең жоғарғы жиілілігінен ең кем дегенде екі есе артық болуы керек. Импульстік модуляцияланған сигналдың жиіліктік спектрімен анықталады. Испульстік модуляцияланған сигналды байланыс жолымен қашықтыққа беру үшін оны екінші рет жоғары жиілікті гармоникалық тасымалдаушы сигналмен модуляциялайды. . Дереккөздер
Индуктивтік орама

Индуктивтік орама (Катушка индуктивности) — оқшауланған сымдармен оралған орама. Сыйымдылығы аз және активті кедергісі өте үлкен индуктивтік сәйкес келеді. Магнит энегриясын жинақатуға, әр түрлі жиіліктегі электр сигналдарын бөлуге немесе айыруға арналған. Электр сүзгілері мен тербеліс контурларының негізігі элементтерінің бірі болып табылады. Индуктивтігі мкГн-дің ондаған бөлігінен бірнеше Гн ге өзгереді. Индуктивтік ораманың негізгі көрсеткіштерінің бірі – индуктивтік кедергінің активті кедергіге қатынасы, яғни сапалылығы. Конструкциясына қарай индуктивтік орама қаңқалы және қаңқалы емес, бір және көпқабатты орамды, экрандалған және экрандалмаған, магниттік өзекшелері бар және жоқ болып бөлінеді. Дереккөздер
Инжекциялық лазер

Инжекциялық лазер (орыс. Инжекционный лазер) - шалаөткізгіш лазер. Мұнда когеренттік сәулеленудің қозуы электронды-кеміктік өткел (p-n өткелі) арқылы заряд тасымалдаушыларының инжекциясы нәтижесінде іске асырылады. Инжекциялық лазер электр энергиясын лазерлік сәуленуге тікелей түрлендірумен ерекшеленеді, жұмыстық кванттық ауысулар ШӨ-тің өткізгіштік аймағы мен валенттік аймағының электрондары және кемтіктері үшін рұқсат етілген энергетикалық деңгейлер арасында жүреді. Инжекциялық лазерді, көбінеGaAs негізіндегі p-n өткелдері барп құрылымдарын жасайды. Қазіргі кезде GaAs пен ZnP төсеніштерінде өсірілген лазерлік гетероқұрылымдар кеңінен тараған. Инжекциялық лазерді импкльстік (ИЛИ) және үздіксіз (ИЛҮ) әрекеттегі деп ажыратады. ИЛИ-лар телебасқару, бағыттау, жарықтандыру жүйелерінде қолданылады. ИЛҮ-лер талшықты-оптикалы байланыс жүйелерінде, ақпаратты жазу мен санудың оптикалық құрылғыларында, қатты денелі лазерлерді толықтыру жүйелерінде кең қолданылады.
Кабельді байланыс жолы

]] Кабельді байланыс жолы (Кабельная линия связи). Симметриялы немесе коаксиалды тізбектер бір-бірінен оқшауланып, бірнеше тізбектер белгілі бір тәртіппен біріктіріліп, металдан немесе пластмассадан жасалған түтікше түрінде жасалған қабықшаның ішіне орналастырылады. Мұндай қабықша тізбектерді сыртқы ауа, су және басқа табиғи құбылыстардан қорғау үшін қолданылады. Осындай қабықшаларды қорғасыннан, алюминийден және пластмассадан жасайды. Әртүрлі механикалық әсерлерден қорғау үшін қабықшаға орналасқан тізбектердің сырты қорғағыш қабатпен қапталады. Жер астында, су астында, шахталарда, канализацияда орналасуына байланысты қорғағыш қабат әртүрлі болады (оқшауланған, зиянды әсердерден қорғағыштар т.б.). Оқшаулағыш материалдардың түріне, тізбектердің орналасу тәртібіне байланысты кабельдер төменгі жиілікті және жоғары жиілікті болып бөлінеді. Дереккөздер
Катодты люминесцентті индикатор

Катодты люминесцентті индикатор (орыс. Катодолюбһминесцентный индикатор) – ақпаратты бейнелеу аспабы, оның іс-әрекеті затты электрондармен соққылағанда туындайтын люминесценсияға негізделген. Катодты люминесцентті индикаторда ақпарат белгілі пішінде, сегменттерден тұратын жеке сандар немесе шартты символдар түрінде көрсетіледі. Катодты люминесцентті индикатор, оның ішінде, шыны қабырғаларына параллель сызылған тіке каналды катод, тор және қозу деңгейі шамамен 10 В болатын төмен вольтты катодолюминофор жалатылған сегменттік электродтар жүйесі орнатылған вакуумдық балоннан тұрады. Катодты люминесцентті индикатор электронық сағаттар мен микрокалькуляторларда, әр түрлі құрылғылардың басқару пульттерінде қолданылады.
Кванттық шуыл

Кванттық шуыл (орыс. Квантовый шум). Кванттық шуыл сәуле шығарудың дискретті табиғатына байланысты болады. Электромагнит өрісінің кванттық теориясы бойынша сигнал энегриясы кванттап шығарылып, кванттап қабылданады. Мұндағы бір кванттың энергиясы Планк тұрақтысы (Һ) мен жиіліктің (v) көбейтіндісіне hv-ға тең болады. Оптикалық жиілік диапазонда кванттық шуыл жылуық шуылдан анағұрлым артық болып, елеулі орын алады. Лазерде сәуле шығарудың статистикалық табиғатына байланысты шуыл кванттық шуылға жатады. Кванттық шуылдың шамасы пайдалы сигналдың шамасына байланысты өзгеретін болғандықтан, аддитивті бөгелеуге жатпайды. Фоторедактордың шуылы да лазер шуылы сияқты кванттық шуылға жатады.
Кері байланысты хабар тарату жүйелері

Кері байланысты хабар тарату жүйелері (орыс. Системы передачи сигналов с обратной связью). Байланыс арнасымен берілетін мәліметтің дәлдігін арттыру үшін мәліметтерді кейін қарай беруге арналған қосымша арналар қолданылады. Яғни, берілген мәліметтің дұрыс жеткенін тексеру үшін қосымша арна пайдаланады. Ақпарат көзінен мәлімет тіке арна арқылы қабылдаушыға жетеді. Қабылдау орнында алынған мәліметтің дұрыс екенін тексеру үшін кері арнамен хабар беруші құрылғыға жетіп, сол жерде берілген мәлімет пен қабылдаушыдан қайтып келген мәлімет салыстырылып, оның дұрыс болатыны анықталса, онда келесі хабар жіберіледі. Ал егер дұрыс болмаса, мұның алдында берілген хабар қайталанады. Мұндай қайталану берілген хабар мен кері қайтып келген хабар бірдей болғанша жүреді. Екінші жағдайда қабылдау орны қабылданған мәліметтің дұрыс екенін тексеріп, егер ол дұрыс болса, қабылдап, дұрыс болмаса , кері арнамен қайтарып жібереді. Сонда хабар беруші дұрыс қабылданбаған хабарды қайталап береді. Кері байланысты пайдалану арқылы арналардың сипаттамалары талданып, қай арнаның қандай байланысқа пайдалы екені бағаланып, бөгеулердің сипаттамаларына байланысты берілетін артық мәліметтер мөлшері реттеледі. Берілген мәліметтердің дұрыс жіберілгені қай жерде тексерілетініне және тексерудің әр түрлі әдістерін қолдануға байланысты кері байланысты сигнал беру жүйесі бірнеше түрге бөлінеді. Олар: ақпараттық кері байланыс жүйесі және аралас кері байланыс жүйесі.
Микрожиын

Микрожиын (орыс. Микросборка) – жеке функцияларды орындайтын (мысалы, белгілі электр тербелістерін қоздыру немесе күшейту), микроминиатюралы орындаудағы радиоэлектрондық аппаратураның функционалдық түйіні немесе блогы. Гибридті интегральдық микросхема түрінде қолданылатын бұйым болып табылады, әдетте, бәр немесе көп қабатты коммутациялық платода орналастырылған корпуссыз ИС-дан, өте кішкентай жекеленген резисторлардан, конденсаторлардан, индуктивтік орамадан тұрады.
Нақыштаушы резистор

Нақыштаушы резистор (орыс. Подстроечный резистор) – радиоэлектрондық аппаратураның жұмыс режимдерін бір рет баптауға немесе аракідік реттеуге арналған айнымалы резистор. Қозғалмалы жүйенің сызықты және айнымалы қозғалысы бойынша бір айналмалы және көп айналмалы нақыштаушы резистор деп бөлінеді. Нақыштаушы резистордың резистивтік элементтерін жіңішке резистивті сымнан, резистивтік балқымардың фольгасынан, күйелі полимерлік немесе керметтік композициялардан жасайды. Сымды емес Нақыштаушы резистордың номиналды қуаты 0,025-1 Вт, сымды нақыштаушы резистор қуаты 0,05-100 Вт, ал осыған сәйкес номиналды кедергілер 10-107 Ом және 0,47-105 Ом.
Оптикалық күшейткіш

Оптикалық күшейткіш (орыс. Оптический усилитель) – оптикалық сәуле шығару қуатының ұлғаюын қамтамасыз ететін күшнйткіш. Оптикалық арналарда мен жүйелерде жарықты күшейту сыртқы сәуле шығару көзінің энергиясы есебінен жүзеге асады. Күшейткішке негіз болатын нәрсе – активті физикалық орта, онда энергия қуаты ұлғаяды. Активті орта лазердегідей пайдаланылады. Энергияны толықтыру үзіліссіз немесе импулстік болып табылады. Күшейті кезінде шығатын сигналдың түрлендірілуі мүмкін. Күшейткіштер көбіне празедим, неодим немесе эрбий қоспасы бар оптикалық талшық негізінде жасалады. Сәулежолдың қосылу бөлігіндегі бұл қоспалық элементтердің атомдары толықтыру лазерінің әсерінен қозады. Нәтижесінде күшейтілетін сигналдың толқын ұзындығында қозған атомдардың сәуле шығару стимуляциясы жүреді. Сирек кездесетін элементтермен қосылған күшейткіштер жарық сигналының амплитудасын толқынның үлкен дапазонында ұстап тұра алады. Жарық сигналы жүз және мың есеге дейін күшейтілуі мүмкін. Литий ниобатын пайдалану ішкі электр құбылысына негізделген күшейткіштер жасауға да мүмкіндік береді. Бұл оптикалық транзистор болып табылатын, электрлік басқарылатын толқынжолдар. Жартылай өткізгіштік оптикалық күшейткіштер электрлік тәсілмен қоздырылады әрі жылдамдығы жоғары болады. Күшейткіш лазер кристалының қимасынан шағылуды жою үшін шағылу коэфициенті төмен арнайы материалдармен қапталады. Оптикалық күшейткіштер оптикалық сәуле шығаруды күшейтуге ғана емес, қайта таратқыштарды, ауыстырып-қосқыштар мен жарық қабылдағыштарды, оптикалық модуляторды жасауға да қолданылады.
Орташа тәуелділік өлшемі

Орташа тәуелділік өлшемі таратылатын хабардың априорлық (алғашқы) қатесінің керексіз болу дірежесінің бұзылуына және бөгеуілдерге немесе хабардың дұрыс қабылдану ықтималдылығына байланысты болады. Орташа тәуекелділік ықтималдылығының ең аз мәнін қамтамасыз ететіндіктен, оны қолдану ыңғайлы. Мәлімет тарату жүйесінің жобасын жасағанда хабар көзінен шығатын ақпараттың және байланыс арнасындағы бұзылу мен бөгелудің сипаттамалары белгілі болады. Мұнда қатенің керексіздік дәрежесін анықтау қиын. Оны белгілеу, әдетте, жобалауға байланысты. Бұл дәрежені жеңілдететін бірнеше әдістер бар. Солардың бірі – қатенің бәрі бірдей әсер етеді деп алу. Барлық қателердің керексіздік дәрежесі бірдй деп қарағанда отраша тәуекелділік ықтималдығы қате қабылданудың толық ықтималдығына тең. Сөйтіп, қателердің керексіздік дәрежесі бірдей деп санағандағы орташа тәуекелділікьің ең аз өлшемі қатенің толық ықтималдық өлшемімен анықталады. Мұндай өлшемді мүлтіксіз бақылау өлшемі деп немесе В. А. Котельников өлшемі деп айтты. Өйткені ол осы өлшемді 1946 жылы өзінің потенциалды бөгеуілге орнықтылық теориясын құрғанда қолданған.
Өміршеңдік

Өміршендік — құрылғының шектік күй басталғанға дейін өзінің жұмысқа қабілеттілігін сақтап тұру қасиеті, яғни қауіпсіздік техникасы талаптарының қайтымсыз бұзылуының немесе оның көрсеткіштерінің белгіленген шектен іске жарамсыз түрде шығып кетуінен бұйымды әрі қарай пайдаланудың мүмкін болмауы. Электрондық техника бұйымдары үшін шектік күйдің критерийі болып солып оның істен шығуы есептелінеді. Электрондық техника бұйымдары өміршендік сипаттамалары: жөнделмейтін бұйымдар үшін істен шығуға дейінгі гаммапайыздық жұмыс істеуімен дәл келетін гамма-пайыздық ресурс немесе оның қалтықсыз жұмыс істеу көрсеткіштерінің сақатлуы. Дереккөздер
Өрісті транзистор

Өрісті транзистор — күшейткіштік қасиеттері өткізгіш канал арқылы жүріп жатқан және электр өрісімен басқарылатын негізгі заряд тасымалдаушылардың ағынынан туындайтын шалаөткізгіш аспап. Бастаудан (арна өткізгіштігі түріне байланысты кемтіктер немесе электрондар көзі болып табылатын аймақ) қарай канал (басқарылатын өткізгіштігі бар ШӨ жұқа қабатты аймақ) арқылы заряд тасымалдаушылар қозғалысын басқарады. Заряд тасымалдаушыларды басқару негізіне байланысты физикалық құбылыстар бойынша Өрісті транзисторды екі топқа бөледі : басқарушы p-n өткелі бар және оқшауланған электроды бар Өрісті транзистор немесе МДШ транзисторлар. Дереккөздер
Проекторлық қорғағыш

Проекторлық қорғағыш (орыс. Протекторная защита). Потенциалы аз анодтық жердегі кабель қабығын тотығудан қорғау үшін оған изоляцияланған сым арқылы жерге қарағанда потенциалы теріс таңбалы болатын электрод қосады. Тотығудан қорғаудың мұндай әдісін «протекторлық қорғау» деп атайды. Протекторлық қорғаудың мәнісі анодтық жерде жатқан кабельге изоляцияланған сым арқылы төмен төмен потенциалды электрод қосу. Сонда электрод анодтың рөлін атқарып, ол арқылы ток жерге кетеді де, кабель қабығы катод міндетін атқарып тотығудан қорғалады. Протекторлық электродтан ток жерге кеткенде, ток шығыны болып, ол бірте-бірте азаяды. 10 килограмдық электрод шамамен 10 жылға жарайды, содан кейіе оны ауыстыру керек. Егер жердегі кабель біреу емес бірнешеу болғанда, олардың әрқайсысына жеке-жеке электрод керек.