kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Кәрібай Шәменов

Кәрібай Шәменов (1920, Көкшетау облысы, Біржан сал ауданы, Айсары aуылы - 1970, Алматы) - әдебиеттанушы-ғалым, филологиялық ғылыми кандидаты (1959). ҚазҰПУ-ды бітірген (1940). 1940 - 46 жылдары 2-дүниежүзі соғысқа қатысқан. 1946 жылы Көкшетау қаласындағы училищеде оқытушы болған. Ғылыми-зерттеулік еңбектері қазақ әдебиеті тарихы мен С.Торайғыров пен С.Дөнентаев шығармаларына арналған. Шығармалары 1916 жылғы көтеріліс жайлы жыр. 1958; Поэтикалық шығармаларды қалай оқытудың жолдары.1959; С.Торайғыров шығармалары. 1-2 том. 1962, (құрастырып, алғы сөзін жазған). Дереккөздер
Зинат Әкбарова

Әкбарова Зинат-(15.1.1935 жт„ Алматы облысы Жаркент қ.) - актриса, Қазақстанның халық артисі. (1992). Алматы хореография училищесін бітірген (1955). Осы жылдан Ұйғыр музыка театрында биші, кейін актриса болды. Әкбарова жасаған образдар қызу қанды, өткір мінезімен айқындалады. Олар; Майымхан, Ләйліхан, Гулзара (Д.Асимов пен А.Садыровтың "Анарханында"), Гүлбадам (Д.Асимов пен B.И. Дьяковтің "Ғарип пен Сәнәмында"), Гүлшеһра (Ұ.Гаджибековтің "Аршин мал алаңында"), Айхай (Х.Хамзанның "Майсарының айласында"), Назугум (Қ.Хасанов пен C.Башоянның "Назугумында"), Әмал (С.Жамалдың "Қара райханында"), Яренка (А.Александровтың "Малиновкадағы тойында"), т.б. рольдері. Ә. үйғырдың фолькл. "Нава" ансамблінің құрамында да өнер көрсеткен. Дереккөздер
Әуезов ескерткіштері

Әуезов ескерткіштері Ұлы жазушы М. Әуезовтің құрметіне қойылған ескерткіштер. Алғашқы ескерткіш 1967 жылы. Алматы қаласындағы Қазақ академиялық опера және балет театры жанындағы алаңға қойылды (мүсінші Т.Досмағамбетов, археолог М.Меңдіқұлов). Шойыннан құйылған ескерткіш-мүсіннің тұғыры баспалдақ түрінде жасалған. Биіктігі 6 м. Екінші ескерткіш 1980 ж. Алматы қаласындағы Қазақ академиясы драма театры алдына орнатылды (мүсінші Е.Сергебаев, арх. О.Баймырзаев, М.Жақсылықов және А.Қайнарбаев, Қазақстан Мемлекеттік сыйлық, 1982). Ескерткіш қоладан құйылып, тұғыры қара сұр граниттен қаланған. Биіктігі 6,8 м. Жазушы терең ой құшағында бейнеленген. Оң қолында кітабы, желбегей жайылған шапаны бар. Ескерткіш театр ғимаратымен әсем үйлесім тапқан. 1987 жылы ұлы жазушылық туғанына 90 жылдық мерейтойы қарсаңында Семей қаласында Алматыдағы Әуезов ескерткіші. 1980 жылында Ертіс өзеннің бойына тағы бір ескерткіш тұрғызылды. Қоладан жасалған ескерткіш-мұсіннің биікт. Дереккөздер
Архивольт

Архивольт -(итал. achivolto, лат. arcus volutus әшекей иін, доға) - аралық ойығын көмкеріп, оған әшекей түр беріп тұратын архитектуралық тетік. Әдетте, оймыштап немесе жабыстырып салынатын архивольт аралық иінін қабырға жазығынан бөліп оқшауласа, кей тұстарда ол көркемдеудің басты сазына да айналып кетеді. Дереккөздер
Табыл Бекқазыұлы Құлиясов

Табыл Бекқазыұлы Құлиясов (15.12.1935 ж.т., Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Жетікөл ауылы) - сықақшы. Қазақ ұлттық университетін бітірген (1970). 1961 жылы "Ойыл" ауданы газетінде, 1971 жылы, Қазақ радиосының Торғай өңердегі арнаулы тілшісі болып қызмет істейді. "Қара терек" романының," жоса ғасыр" киноповесінің. Дереккөздер
Гүлнәр Шәмшиева

Гүлнәр Шәмшиева (19.9.1958 жылы туған, Түркістан облысы, Түркістан қаласы) - ақын. ҚазҰУ-ды бітірген (1982). 1982 - 90 жылдары Атырау қаласындағы облыстық радиода, 1990 жылдан "Ақ желкен" журналында қызмет атқарған. "Арайлы таң", "Қарагөз дәурен" жыр жинақтары, "Рахман нұры" деген эсселер кітабы бар. Көптеген әндердің авторы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://adebiportal.kz/kz/authors/view/2164 Гүлнәр Шәмшиева] * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLDI8V2Hpy8lmzdTmgypgJ65lKG06qH3ZV Гүлнәр Шәмшиева шығармашылығы]
Аққанат балеті

"Аққанат" - балет (сценарийі Ә.Момбетов, комп. Ғ.Жұбанова). Балет үш актіден, үш көріністен тұрады. 1966 ж. 21 мамырда Қазақ академиялық опера және балет театрында премьерасы болды (балетмейстері Д.Әбдіров, суретшісі - В.Мамонтов, дирижері - Т.Османов). Басты партияларды Ф.Жолымбетова мен А.Асылмүратов орындады. Балеттің екінші нүсқасы 1967 ж. 27 маусымда сол театрда қойылды. Балетмейстері - З.Райбаев, суретшісі - И.Н.Карагодин.бастыпартияларды С.Көшербаева, Р.Байсейітова, А.Жәлелов, С.Нұрсұлтановалар орындады. 1970 ж."А."балетініңмуз. үшін комп. Жұбановаға Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы берілді. Дереккөздер
Аққорған (көне қала)

Аққорған – орта ғасырлардағы қала, Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Жаңақорған ауданы, Түгіскен ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 1 км жерде орналасқан. Зерттелуі Ескерткішті 1890 жылы В. Каллаур ашқан, 1990 жылы А.О. Руднев, 1969-70 жылдары Отырар археологиялық экспедициясы (К.А. Ақышев) зерттеген. 2004 жылы ХҚТУ ТАЭ (М. Елеуов) географиялық координаттарын анықтап, жоспарын сызып, суретін түсірді. Тарихи деректер Қала аты Түркістан өңіріне байланысты саяси оқиғаларды баяндайтын орта ғасыр авторларының жазбаларында жиі кездеседі. Масуд бин Осман Кухистанидың хабарлауынша Аққорған Сығанақ, Созақ, Аркук қалалары сияқты Әбілқайыр ханға өз еркімен берілген. "Үлкен сызба кітабындағы" деректерге қарағанда Аққорған Жаңақорғаннан 70 шақырым, Сайрамнан 110 шақырым жерде орналасқан. Осы тұста ежелгі қаланың орны сақталған. Осы күнге дейін Аққорған болып аталады. Сипаты Екі деңгейден түратын трапеция тәріздес төбе. Басқа бөлігінен едәуір биік орналасқан бөлігінің аумағы 150x110 м, биіктігі 6 м. Бұл цитадельдің орны. Оны қоршай орналасқан аласа төбенің қабырғалары: шығысында 210 м, батысында 240 м, оңтүстік және солтүстік боліктерінде 230 м. Қаланың қорғаныс қабырғасы мен оның сыртындағы ордың іздері анық сақталған. Жинастырылған деректерге қарағанда қала XV-XVIII ғасырларда өмір сүрген. Дереккөздер
Дінмұхамед Тілеулесұлы Әкімов

Дінмұхамед Тілеулесұлы Әкімов (8 тамыз 1948 жылы, қазіргі Абай облысы Аягөз ауданы Ақтоғай ауылында туған) — киноактер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1990). Өмірбаяны 1968 ж. "Қазақфильм" киностудиясы жанындағы актерлік студиясын, 1974 ж. Бүкілодақтық кинематография институтын бітірген. 1987 — 1990 жж. Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы режиссер мамандығында оқыған Дереккөздер
Қабиболла Қабенұлы Жақыпов

Қабиболла Қабенұлы Жақыпов (16 қыркүйек 1949, Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық және кеңестік мемлекеттік қайраткер, 2007 және 2016 жылдар аралығында Мәжілісмен, оның ішінде 2014—2016 жылдары Төрағасы. Өмірбаяны 1949 жылы 16 қыркүйекте Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Казталовка ауылында дүниеге келді. Білімі 1972 жылы Целиноград инженерлік-құрылыс институтын “инженер-құрылысшы” және 1989 жылы Алматы жоғары партия мектебін “саясаттанушы” мамандықтары бойынша тәмамдады. 1996 жылы “Әктас-қабық жыныстарының тасты кесу қалдықтарына негізделген қаптау материалдары” тақырыбында жоба қорғап, техника ғылымдарының кандидаты атанды. Мансабы Еңбек жолын 1966 жылы туған жерінде Казталов аудандық байланыс торабының монтажшысы ретінде бастады. 1972 жылы «Оралсельстрой» тресінің ПМК-ның бас инженері, бастығы болды. Әрі қарай еңбек жолы әкімшілікте көрініс тапты: 1981—1983 жылдары Орал қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары, 1983—1987 жылдары Орал қаласы Өнеркәсіптік округтік атқару комитетінің төрағасы, 1987—1988 — Қазақстан Компартиясы Орал қаласы Ленин аудандық комитетінің бірінші хатшысы, 1988—1989 — Қазақстан Компартиясы Орал қалалық комитетінің екінші хатшысы. Жақыповтың әкімшіліктегі еңбек жолының сәтті болғаны сонша, 1989 жылы Халық депутаттары Орал қалалық Кеңесінің төрағасы, ал 1992 жылы Орал қаласының әкімі болып тағайындалды. 1993—2000 — Батыс Қазақстан облысының әкімі. Ендігі еңбек жолы Қазақстан Үкіметінде жалғасын тапты, яғни 2001 жылы Көлік және коммуникациялар министрінің бірінші орынбасары, 2003 жылы Қазақстан Премьер-Министрі Кеңсесі Басшысының орынбасары — Үкіметтің Парламенттегі өкілі болды. 2007 жылдан бастап еңбек жолы заң шығарушы органда, яғни Мәжілісте басталды: * 2007—2012 — Мәжілістің 4-сайланым депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі; * 2012—2016 — Мәжілістің 5-сайланым депутаты; 2012—2014 — Мәжіліс төрағасының орынбасары; 2014—2016 — Мәжіліс төрағасы. * 2016—2021 — Мәжілістің 6-сайланым депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. Марапаттары * «Құрмет » (1999) * «Парасат » (2009) * II дәрежелі Әулие Даниил ордендерімен марапатталған. * ҚР Құрметті құрылысшысы. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Жақыпова Баян Сейсенқызы (1949 жылы туған). Ұлдары - Жақыпов Жаслан (1974 жылы туған), Жақыпов Аслан (1977 жылы туған). Немерелері - Темірлан (1998 жылы туған), Ерлан (2001 жылы туған), Алан (2002 жылы туған), Дана (2004 жылы туған), Мәдина (2007 ж.т.), Лаура (2008 ж.т.). Дереккөздер
Шәміс Құмарұлы

Шәміс Құмарұлы (1952 жылы туған, ҚХР, Санжы облысы Мори қазақ автономиялы ауданы, Шоқпартас ауылы) - жазушы, қоғам қайраткері. Шыңжаң униветситетін бітірген (1974). ҚХР, ШҰАР Жазушылар одағы төрағасының орынбасары, 1978 - 82 жылдары Шыңжаң оқу-ағарту баспасында редактор әрі аудармашы. Қазір "Шұғыла" журналының бас редакторы. Шығармашылық "Үміт ұшқыны" (1980), "Бір тамшы қан" (1984), "Ақ серке мен көк серке" (1984), "Қарамайлы аңыз" (1986), "Көз жасы сарқылмайды" (1989), "Жасанды дала" (Қытай тілінде жинақ, 1992) әңгіме, повесть жинақтары; "Ертіс кілкіп ағады" (1989), "Бөке батыр" (1987), "Ер Жәнібек" 1989), т.б. романдары жарық көрді. Мемлекеттік әдеби сыйлығының иегері. Дереккөздер
Атқарушы билік органдарының жүйесі

Атқарушы билік органдары жоғары, орталық және жергілікті болып бөлінеді. Мемлекеттік биліктің жоғары атқарушы-өкімдік етуші органы Үкімет болып табылады. Үкіметті Республика Президенті құрады және ол қаулылар шығарады. Республика Премьер-министрі өкімдер шығарады. Үкімет қызметі республиканың барлық аумағын қамтиды. Үкімет өзіне бағынышты өзге де барлық атқарушы билік органдарын біріктіреді және олардың жұмысына бағыт беріп отырады. Тиісті министрліктер, агенттіктер, ведомстволар атқарушы биліктің орталық органдары болып табылады. Министрліктер басты атқарушы орган болып табылады, ол мемлекеттік баскарудың тиісті саласына басшылықты, сондай-ақ заңнамада көзделген шекте, салааралық үйлестіруді жүзеге асырады. Министрліктер Үкіметтің тікелей басшылығымен атқарушы - өкімдік етуші қызметті жүзеге асырады, ал министр Үкімет мүшесі болып табылады. Барлық министрліктердің жалпы міндеттері мыналар: өз саласында мемлекеттік саясатты жасап, оны іске асыру; заң шығарушылық және нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын әзірлеу; салааралық үйлесімділікті жүзеге асыру және мемлекеттік баскару саласына басшылық жасау; әдістемелік басшылықты жүзеге асыру; кадрлар даярлау; олардың біліктілігін жетілдіру және қайта даярлау, т. б. министрлікке жүктелген өзге де міндеттер. Агенттік — Үкімет құрамына кірмейтін биліктің орталық атқарушы органы. Ол салааралық үйлестіруді, сондай-ақ арнаулы атқарушы және рұқсат етуші қызметтерді жүзеге асырады. Агенттікті Премьер-министрдің ұсынуы бойынша Президент құрады, қайта құрады және таратады. Ведомство — өз құзыретінің шегінде арнаулы атқарушы және бақылаушы-қадағалаушы қызметтерді, сондай-ақ салааралық үйлестіруді немесе мемлекеттік басқарудың бағынышты саласына басшылықты жүзеге асыратын республиканың орталық атқарушы органының комитеті болып табылады. Ведомствоны тиісті орталық атқарушы органның басшысының ұсынуы бойынша республика Үкіметі құрады, қайта құрады және таратады. Министрлік, агенттік, ведомство шығаратын акті нысаны — министр, агенттік төрағасы, ведомство басшысының бұйрығы болып табылады. Жергілікті атқарушы органдар — әкімдіктер. Жергілікті жерде атқарушы билікті республиканың әкімшілік- аумақтық құрылымына сәйкес облыстың, ауданның, қаланың, ауылдың, селоның, поселкенің әкімдіктері жүзеге асырады. Жергілікті атқарушы органдар — жоспарлар, аумақты дамытудың экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті бюджетті жасауды жүзеге асырады және олардың атқарылуын қамтамасыз етеді, коммуналдық меншікті баскарады. Жергілікті атқарушы органдардың басшыларын тағайындайды және қызметтерінен босатады, жергілікті атқарушы органдардың жұмысына байланысты өзге де мәселелерді шешеді. Дереккөздер
Зұқай Шәрбақынұлы

Зұқай Шәрбақынұлы (23 сәуір 1941, Моңғолия, Баян-Өлгей аймағы, Бұлғын деген жерде) — ақын, жазушы. Ұланбатырда педагогикалық институтын бітірген (1965). Сол жылдан бастап училищеде, спорт қоғамында, әкімшіліктерде жауапты қызметтер атқарған. "Көкпар", "Сыр маржаны", "Көңілдің көжиегі", "Өрендер өресі" деген прозалық поэзиялық жинақтары бар. Дереккөздер
Тамара Мәшүрқызы Әлибақиева

Тамара Мәшүрқызы Әлибақиева(26.5.1941 ж.т., Алматы) - музыкатанушы, өнертану докторы (1989). Мәскеу қаласындағы Гнесиндер атындағы музыка педогогикалық институтты (1965), Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) аспирантурасын (проф. Б.Г. Ерзаковичтің жетекшілігімен) бітірген (1971). 1966 жылдан Алматы консерваториясында педогогика қызметімен айналысады (1978 жылдан доцент, 1991 жылдан професор). Әлибақиева белгілі өнер шеберлері орындауында 500-ден астам әр түрлі музыка үлгілерді жазып алды; ол негізінен ұйғыр халық ән шығармашылығын, оның жанрлық жағын жіктелімдеу әрі ұлттық әуен ерекшеліктерін зерттеумен шұғылданды. Әлибақиеваның ұйғыр халық музыка жайында жазған зерттеу мақалалары Қазақстан, Ресей және Өзбекстанда жарық көрген жинақтарда жариялайды. Дереккөздер
Бейбіт Әбілұлы Дәлденбаев

Дәлденбай Бейбіт Әбілұлы - 1955 жылы 29 маусымда Алматы облысының Нарынқол ауылында дүниеге келген. Албан руының Шоған абыз ұрпағы. Әкесі - Дәлденбаев Әбіл Іргебайұлы, ҚазКСР Еңбек сіңірген ұстазы, ҰОС мүгедегі. Анасы - Айтіленова Мариям Әлжанқызы, ҚазКСР Еңбек сіңірген ұстазы, Ленин орденінің кавалері, ана медальдарымен марапатталған, 8 баланың анасы. А. Жұбанов атындағы Дарынды балаларға арналған республикалық музыкалық мектеп-интернатты композиция және кларнет классы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын профөссор Ғ.А. Жұбанованың классында композитор мамандығы бойынша; П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясындағы ассистентура-машықтануды профессор А. Леманның классында (1980) бітірген. «Махаббат перизаты», «Ер Төстік» балеттерінің, «Алаулы жер» симфониясының, «Ерлік фрескасы» поэма-фантазиясының, «Заман жаңғырығы» халық аспаптары оркестріне арналған симфониялық поэмасының, «Замана», «Алмакүн», «Умбетәлі»; «Серпін» поэмалары мен күйлерінің, үрмелі оркестрге арналған марштардың, «Ел бақыты», «Абай жыры», «Достық ұраны», «Ардагерлер», «Айтыс» және т.б. вокалдық-симфониялық шығармаларының; квартеттерге, квинтеттерге, ансамбльдерге, жеке орындалатын пьесаларға арналған музыканың, 30 көркем және анимациялық фильмдердің, музыкалық және драма спектакльдері музыкасының, 80-ге жуық ән мен халық музыкасы өңдемелерінің авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1980-1981 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1983 жылдан - профессор Ғ.А. Жұбанованың классында аспирант. 1985-1987 жылдары - Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясы фольклорлық зертханасының меңгерушісі. 1996-1998 жылдары - ҚР Мәдениет министрлігі музыкалық репертуарлар бөлімінің бас редакторы. 2004 жылдан - Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының композиция факультетінің оқытушысы. 2010 жылдан бері - Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының композиция және арт-менеджмент кафедрасының доценті. КСРО Композиторлар одағының мүшесі (1981 жылдан). Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі (1998 жылдан). Қазақстан Композиторлар одағының басқарма мүшесі. «Мұқағали» журналының музыкалық редакторы. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2005). Алматы облысы Райымбек ауданының Құрметті азаматы. Халықаралық, республикалық композиторлар конкурстарының, байқаулардың лауреаты: Мәскеу (1978,1980,1985), Ереван (1978), Алматы (1978) қалаларындағы; «Жігер» байқауының (2000), «Жаңа ғасырға - жаңа ән» конкурсының (2000), «Мың бала» патриоттық ән конкурсының (2004) лауреаты; «Махаббаты перизаты» балеті үшін «Астана-Бәйтерек» республикалық конкурсында 2 сыйлыққа ие болған; «Кварта-квинта» шығармасы үшін «Астана-Бәйтерек» республикалық конкурсында «Камералық-аспаптық шығармалар» номинациясында 1 сыйлыққа ие болған (2008). Үйленген. Жұбайы - Жайлыбаева Салтанат Келісқызы, Алматы қалалық қорғаушылар алқасының қорғаушысы. Қыздары - Дәлденбай Ақерке Бейбітқызы, Дәлденбай Назерке Бейбітқызы. Немересі - Ахметжанова Жанерке Әлішерқызы. Дереккөздер
Бегімсал Орынбекұлы

Бегімсал Орынбекұлы (1911 жыл, Қарағанды облысы, Шет ауданы - 1985 жыл, Қарағанды облысы, Босаға ст.) - күйші-домбырашы. Арғынның Қаракесек Кәрсөн руынан. Бегімсалдың өскен ортасы күйшілік өнерді айрықша қастерлен, ғажайып дәстүр қалыптастырған. Оның әйгілі өкілдері Тәттімбет, Тоқа, Ықылас, Дайрабайлардың ұлы мұрасын жалғастырушы Қыздарбек, Әбди, Сембек, Мақаш, Баубек, Ахметжан, Манарбек Ержанов, Әбікен Хасенұлы, Мағауия Хамзин сияқты қүйші-домбырашылар қатарында Бегімсалдың есімі де құрметпен аталады. Арқаның күйшілік дәстүрін барынша игерген Бегіммсалдың репертуарында жетпіске тарта күй болған. Әсіресе, Абылай ханның, Тәттімбеттің, Тоқаның, т. б. күйлерін нақышына келтіріп тартқан. Өз ұстаздарының өлмес өнерін үйренген Бегімсал өз кезегінде С.Мүхамеджанов, М.Хамзин секілді музыка саңлақтарының дарынын ұштауға ықпал еткен. Бегімсал домбырашылығына қоса, өз жанынан "Бес перне", "Мырза шертпек", т.б. күйлер шығарған. Дереккөздер
Әлия Гүлі

Әлия Гүлі Ақтөбе қалалық Мәдениет үйі жанындағы халық әнби ансамблі. К.Қожанбаевтың жетекіпілігімен 1978 ж. ұйымдастырылды. 1979 ж. халық ансамблі атағына ие болды. Ансамбль репертуарынан қазақтың халық әндері мен билері, қазіргі заман композиторларының шығармалары орыналды. Гастрольдік сапармен Тбилисиде, Орскіде, сондай-ақ, 1987 жылы Египетте өнер көрсетті. Кеңес Одағының батыры Әлім Молдағулованың құрметіне аталған шығармашылық ұжым қазақтың ұлттық өнерін белсенді түрде насихаттады. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1988). Дереккөздер
Дәндібай кесенесі

Дәндібай кесенесі - Қарағанды облысы Абай ауданы жерінде, Дәндібай қорымының оңтүстігінденде орналасқан. 1933 жылы М.П. Грязнов қазып зерттеген. 1947 -19 48 жылдары Орталық Қазақстан экспедиция (жетекшісі Ә.Марғұлан) кешенді зерттеу жұмысын жүргізген. Кесене қола дәуірінің соңғы кезеңінде салынған. Сыртқы көрінісі шаршы пішінді коршаулы оба. Зерттеу барысында оның екі қатар қоршаулардан тұратыны белгілі болды. Дәндібай кесенесінің тереңдігі 1,2 м, ішкі қоршау қабырғасы екі қатар етіп тастан қаланған. Аумағы 5,2x5,2 м, биіктігі 2 м, қалыңдығы 0,8 м-ге дейін жетеді. Сыртқы қоршаудың аумағы 9x8 м, қабырғасы ұзынша тастардан қаланған, биіктігі 0,7 м, қалыңдығы 0,5 м. Екі қоршау арасында ені 3 м болатын ашық жер - құрбандық шала-тын орын болған. Адам жерленген ішкі қоршаудың бетін пирамидаға ұқсатып бөренелермен жауып, үстіне бұталар тастап, топырақ үйген. Ертеректе біреулер бөренелерді тесіп кіріп, кесенені тонағандары байқалады. Мәйіт сүйектері, көзелер, т.б. заттар ретсіз шашылып, кісінің бас сүйегі жоғалған. Қазба жұмыстары барысында 12 қыш ыдыс, екі қола жебе ұшы, шаш түйреуіш сынығы, бадам пішіндес тас құрал, мыстан құйылған төрт ілгекті бұйым, өрнекті сүйек қапсырма табылды. Дәндібай кесенесінен табылған қыш ыдыстар екі топқа бөлінеді. Бірінші топтағылары (3 дана) Андронов мәдениеті кезіндегі пішіні мен өрнектерін сақтаған, жасалу тәсілдері де ортақ, түбі тегіс. Қалғандарының пішіні әр түрлі: тостаған, текше, дөңгелек шар пішінді. Ыдыстар жұқа, сырты түрлі өрнектермен безендіріліп, жылтырата тегістелген. Табылған қыш ыдыстар мен басқа да бүйымдар Беғазы қо-рымынан табылған материалдармен қосылып, қола дәуірінің соңғы сатысын Беғазы-Дәндібай мәдениеті деп атауға негіз болды. Дереккөздер
Шәріпжан Тоқтархан

Тоқтархан Барқызатұлы Шәріпжан (17.12.1938 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Көкпекті aуданы, Кіндіктөбе ауылы) - ақын, жазушы, фельетоншы. ҚазҰУ-ды бітірген (1975). Еңбек жолын ауылда бастап, 1963 - 65 жыдары Самар ауданында "Жаңа өмір" газетінің әдеби қызметкер, жауапты хатшысы, 1965 - 67 жалдары Шығыс Қазақстан облысы "Дидар" газетінің меншікті тілшісі, 1967 - 1978 жылдары осы газеттің өнеркәсіп бөлімінің меңгерушісі, 1978 - 86 жылдары Семей облысында "Семей таңы" газетінің хабар бөлімінің меңгерушісі болып қызмет етті. 1998 жылдан "Қазақтелеком" мемлекеттік кәсіпорнының мемлекеттік тіл және аударма жөніндегі менеджері. Шәріпжанның өткір қаламынан туған фельетондар мен өмірді шынайы бейнелеген көркем әңгімелері көптеген жинақтарға енді. Шырын Мамасеріковамен айтысы жеке кітапша болып жарық көрді. Шәріпжан әуесқой композитор ретінде де белгілі. Шығармалары Қазақстан өңірінде кеңінен тараған. Шығармалар: Соққы. Сықақ әңгімелер.1986; Алтын арқау. Дастандар. 1992. Дереккөздер
Мұстафа Бүркітбайұлы

Мұстафа Бүркітбайұлы (т-ө. ж.б.; шамамен 19 ғ-дың 2-жарты-сы, Баянауыл) - әнші, ақын, сазгер. Арғын тайпасының Сүйіндік руы Айдабол бөлімінен шыққан. Өмірбаяны Омбыдағы Азия меқтебінде оқыған. Атақты күйші Тәттімбетпен дос болған. Шығыс зерттеушісі, фольклоршы Н.Ф.Костолецкийдің шәкірті. Оның тапсыруымен Бүркітбайұлы қазақ ауыз әдебиеті нұсқаларын, ұлттық ойындарды жинаған. Біржан салдық әншілік дәстүрін ұстанып, Бәйтен сал, Жарылғапберді, Әбжан, Қозықелермен бірге өнер көрсеткен. Шығармалары Өзі де талай әуезді әндер шығарған. Көп әндері ішінде "Бүркітбай" өні ғана сақталып, халық арасына кеңінен тараған. Дереккөздер
Ақмола халық театры

Ақмола халық театры - әуесқой драма ұжымы. 1955 ж. Теміржолшылар мәдениет сарайы жанынан құрылған. 1965 ж. халық театры атағына ие болды. Ұйымдастырушысы әрі көркемдік жетекшісі - Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері - М.А. Силинболды. Әуесқойлар ұжымы сахнасында көбіне орыс жазушыларының драматургиялық шығармалары қойылды. 1963 ж. Республикалық халық театрлары байқауының лауреаты атанды. Дереккөздер
Әуесқой театр өнері

Әуесқой теат р өнері - театр өнері саласындағы көркем-өнерпаздық шығармашылығының бір түрі. Қазақ топырағындағы театр өнерінің алғашқы нышандары күнделікті шаруашылық қамымен, көшпеңді тірліқтің дәстүрлі ойын-сауық түрлерімен біте қайтасын белгілі дәрежеде солардың рухани және көркем жинағы, көрінісі ретінде дүниеге келді. Үйлену тойында айтылатын "Жар-жар", "Сыңсу", "Беташар", "Қоштасу", т.б. әндер, өлеңдер және күйеудің қыз ауылына келгендегі әр түрлі салтжоралары бірігіп, өмірдің біртұтас драмалық, кейде қомедия. спектакліне айналатын. Ертеден халық арасына кең тараған, оның эстетикалық көңіл-күйінен хабар беретін айтыс өнеріде, жыршы, жыраулар өнері де қазақ халқының лиро-эпостық дүниетанымының бір бөлшегін құрады. 20 ғасырдың басында Орал, Семей, Ақмола, Ақмешіт (Қызылорда), Қостанай қалаларында құрылған әуесқой ойын-сауық үйірмелері де республикадағы Әуесқой театр өнерінің қалыптасуына жағдай жасады. 1915 жылы Атбасар қаласында өткен сауық кешінің бірінде "Халық тойы" деген атпен шағын ойын қойылды. Оның көркемдік бітіміне қарағанда этногров мәні басым болды. Сондай-ақ, 1915 жылы Семейде өткен ойын-сауық қешінде "Біржан - Сара" айтысының сахнаға арналған түрі Қойылды. "қызыл отау", "Қызыл бұрыштардың" Әуесқой театр өнерінің қалыптасуына ықпалы мол болды. Алғашында қулардың, бақсының, ақын, сал-серілердің машықтарын оңтайлы пайдаланған Е.Өмірзақов, Қ.Қуанышбаев, С.Қожамқұлов, т.б. халық арасынан шығып, актерлік өнердің қыр-сырынтанып, кәсіби актер дәрежесіне жетті. Қазақ саяси-ағарту басктінің көркемдік бөлімі ұйымдастырған "Қызыл керуен" (1918, Ақмола мен Қостанай), "Орталық қазақ комсомолдары һәм оқушы жастар клубы" (1923, Орынбор) және Семей қалаларның (1920) драма труппалары - М.Әуезовтің "Еңлік - Кебегі", "Бәйбіше - тоқалын", Ж.Шаниннің "Арқалық батырын", Қ.Кемеңгеровтің "Бостандық жемісі" , И.Меңдіхановтың "Малдыбай", "Үйшік-үйшігін", Е.Ерданаевтың "Малқамбайын",т.б.пьесаларды сахнаға шығарды. Әуесқой театр өнері. саласы кейінгі жылдары қайта өркендеп келеді. Республикадағы драма ұжымдары көбінесе алыс аудан, облыс еңбекшілерінің алдында ойын көрсетеді. Дереккөздер
Екі жіпті шам

Екі жіпті шам – әр түрлі жарықтандыруды қамтамасыз ететін екі спиральды қыздыру шамы, әдетте алыс және жақын жарыққа сәйкес келеді. Тағы қараңыз * Қыздыру шамы * Ұстап жүретін шам * Шам-фара Дереккөздер ru:Лампа (источник света)
Құлқаныс-зеберше

"Құлқаныс-зеберше" - хикаялық-ғашықтық дастан. Екі жастың кіршіксіз махаббат жолында көп азап шегіп, мұраттарына жеткендігі баяндалады. Дастанның алты нұсқасы бар. Бұлардың ішінде көрнектісі халық ақыны, ауыз әдебиеті үлгілерін жырлаушы, әрі жинаушы Жақсыбай Жантөбетов айтып берген "Аппақ батыр" дастаны. Дастан 20 ғасырдың бас кезінде Жамбыл облысында жазып алынған. Бәрінің де мазмұны бір-біріне ұқсас. Жеке эпизодтар мен сюжеттерде, кісі аттарында ғана өзгешеліктер бар. Осы нүсқаларды салыстыра, зерттей келіп, дастанның Б.Бектұрғанов жырлаған нұсқасының тілінің көркемдігі мен сюжетінің тартымдылығын атап көрсететін фольклортанушы-ғалым Б.Әзібаева "Қазақ халық әдебиеті" көптомдығының дастандарға арналған 13-томына (1990) осы нұсқаны енгізген. Белгібай бүл дастанды ақын-жыршы Нұралы Нысанбайұлынан үйренген. Дастан жеті-сегіз буынды жыр үлгісіне қүрылған. Нұсқалары Орталық ғылымының кітапханасы мен Әдебиет және өнер институты қорларында сақтаулы. Дереккөздер
Дәстүрлі мәдениет

Дәстүрлі мәдениет - әлеуметтік не этникалық ортада дәстүр негізінде қалыптасқан саяси, әлеуметтік, экономикалық және мәдени қарым-қатынастар жүйесі. Осы жүйе негізінде әлгі әлеуметтік не этникалық қоғамдардағы тарихи сабақтастық жүзеге асып, кез келген ұлттың өзіндік бітім-болмысы сақталып қалады. Мәдениет өзінің кең мағынасында бір ұрпақтың келесі ұрпаққа жолдаган өмір сүру тәсілі болғандықтан, осы жалғастықты, мұрагерлікті жүзеге асыратын салт-дәстүрлер жүйесі мәдениет әзегін құрайды. Жазу-сызу болмаған ерте заманда мәдениет ырымдар мен сәуегөйлікке, сенім-нанымдарға, дәстүрлі түсініктерге иек артқан. Ғасырлар бойғы күнделікті іс-тәжірибе негізінде сұрыпталған, салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар мәдени мирас қалдырудың және оны жалғастырудың жалғыз ғана жолы еді. Азаматтық қоғам әлі қалыптаспаған тұстағы ырымдар мен әдет-ғұрыптардан қазіргі ұлттық мәдениеттің архетипін байқауға болады. Әдетте, дәстүрлі мәдениет уақыт ағымына, замана ырқына бағынбайды. Жас ұрпақ, жана буын мәдени дөстүрлерді өзгертуді мұрат тұтпайды да, әлеуметтік ортала берік орныққан салт-дәстүр адамдардың сапасына да уақыттан тысқарылық сезімін қалыптастырады. Осылайша ресми жоралғылар, жосындық үрдістер бұлжытпай сақталып, заң ретінде қабылданады. Әр ұлттың дәстүрлі мәдениеті оның тарихи даму барысында ұстанған діни сенімдері, дүниетанымы, мүдделері, тұрмыстық ерекшеліктері, өзге елдермен саяси, экон. және мәдени қарым-қатынастары негізінде қалыптасып, орнығады. Дәстүрлі мәдениеттердің бір-бірімен ықпалдасуы нәтижесінде жеке ұлттың дәстүрлі мәдениетнің дамуы немесе өзге мөдениеттер арасында жоғалып кетуі де мүмкін. Қазіргі заманғы әлемдік ауқымдас)' процесі кезінде әр ұлттың өзінің дәстүрлі мәдениетін сақтай отырып, оны ғылыми-технологиылық жаңалықтарға бейімдеуге, жалпы адамзаттық құндылықтармен ұштастыруға ұмтылуда. Дереккөздер
Жолан Дәстенов

Жолан Дәстенов - (8.1.1943, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Бесқарағай ауданы Өндіріс ауылы) - композитор. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы профессор Қ.Қожамияровтың класы бойынша) бітірген (1970). 1969- 70 жылдары Қазақ филармониясында лектор, 1971 - 82 жылдары Алматы консерваториясында оқытушы, 1975 - 79 жылдары Қазақ телевизиясында музыкалық бағдарламалардың бас редакторы, 1982 жылдан Қазақстан композиторлар одағыныңЕртіс өнірі бойынша бөлімшесінің төрағасы. Дәстенов - балаларға арналған алғашқы "Қаңбақ шал" атты операның (1979) авторы. Ол "Мамаев қорғанында" (1969), "Тауда" (1972) мен "Отырардың ақырғы күні" (1980, 2-нұсқасы 1982) атты симфониялық поэмаларын, балет сюитасын (1973), оркестрге арналған екі концерт (1975, 1978), фортепьяноға арналған "Кешкі ертегі" сюитасын, "Достық гимні" хор поэмасын (1978), әндер, романстар, т.б. музыкалық шығармалар жазды. Қазақстан Комсомол сыйлық лауреаты (1976). Дереккөздер
Алтыбай күмбезі

Алтыбай күмбезі – Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Шет ауданы жеріндегі Бетпақдаланың Арқа жақ шетінде, Қушоқы тауының маңында, Шажағай өзенінің бойында орналасқан. Сипаты XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында тарақты Алтыбайға арнап тұрғызылған ескерткіш-кесене. Қабырғасының биіктігі 2,5 м, күмбезі 3,5 м, қалауының ені 0,8 м күмбездің кірпіші жүн, май араластырып иленген. Сондықтан, жаңбырға езілмей, үгілмей сақталған. Кесененің шаршы іргелігі жоғарғы жағы саңырауқұлақ сияқты бітетін үш цилиндрлі сирек кездесетін сатылы күмбезбен жабылған. Күмбездің табаны мен төменгі текшесі жұмыр жарты бағандармен және шағын қуыстармен әшекейленген. Осындай қуыстар күмбездің жоғарғы кемерінде де бар. Бұрыштары ширек бағандармен бекітілген. Мүрде жатқан төмен шаршы бөлік жоғарғы бөліктен әдемі айшықты бағандармен бөлінген. Алтынбай күмбезінің жалпы биіктігі 6 м кіретін аузы күнгей жақта. Іші әктелген, жарық түсетін саңылаулары бар. Алтынбай күмбезі қазақ сәулет өнерінде өзіндік ерекшелігі бар құрылыс. Дереккөздер
Сүйреткіш шығыр

Сүйреткіш шығыр - автопоезд-ағаштасушы және сүйреткіш тракторларда орнатылатын және әдетте беренелерді салуға қолданылатын шығыр. Тағы қараңыз * Такелажды шығыр Дереккөздер cs:Blok de:Blok en:Blok fr:Blok it:Blok nl:Blok pl:Blok ru:Блок sk:Blok sl:Blok sv:Blok uk:Блок
Сергей Павлович Шевченко

Шевченко Сергей Павлович (21.10.1927, Солтүстік Қазақстан облысы, Совет ауданы, Борки ауылы - 2001)- жазушы, сценарист. Петропавл қаласында мұғалімдер институтын, Алматы жоғары партия мектебін бітірген (1965). 1948 - 50 жылдары Коноваловск жетіжылдық мектебінің директоры, сонан кейін Солтүстік Қазақстан облысы оқу бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Петропавл педагогикалық институтының проректоры, 1961 жылы - Петропавл телестудиясының бас редакторы, Содан кейін Павлодар қаласындағы облыстық телерадио комитетінің орынбасары, Павлодар облысы "Звезда Прииртышья" газетінің редакторы болып қызмет істеген. 1953 жылы "Учительская газетада" алғашқы әңгімесі жарияланды. 1960 жылы "Степные зори" атты ұжымдық жинаққа қатысты. 1974 жылдан "Простор" журналында повестері мен очерктері тұрақты жарияланып келеді. Жеті деректі фильмнің авторы. "Энергия Экибастуза" толық метражды деректі фильмі ("Қазақфильм") бүкілодақтық экранға шыққан. "Еңбектегі ерлігі үшін" медальдарымен марапатталған. "КСРО телевидениесі мен радиосының озық Қызметкері" атағы берілген. Дереккөздер
Дәуренбек қонысы

Дәуренбек қонысы – Қазақстанда төменгі палеолит дәуірінен сақталған аңшы тайпалар қонысы. Орналасқан жері Жамбыл облысы Талас ауданы Ақкөл ауылынан 59 км жерден, оңтүстік-батыстағы Дәуренбек төбешігінің үстінен табылған. Сипаты 1959 жылы Қазақстан Ғылым академиясының Тарих, археология және этнография институтының палеолит тобы (жетекшісі Х.Алпысбаев) зерттеген. Дәуренбек-1 және Дәуренбек-12 мекендерінен (алғашқысынан 90, кейінгісінен 56) тас құрал-жабдықтар табылды және осы екі қоныс толық зерттелді. Зерттеу барысында шикізат көзі ретінде жергілікті шақпақтас пайдаланғаны белгілі болды. Оларды негізгі алты топқа бөлуге болады: 1) екі жағы өңделген шапқы құралдар; 2) унифастар; 3) қол шапқылары; 4) өзек тас тәріздес бұйымдар мен өзек тастар; 5) тас жаңқалары; 6) тас жаңқаларынан жасалған құралдар. Әдебиет * Алпысбаев Х.А., Памятники нижнего палеолита Южного Қазахстана (О древнейшем заселении Казахстана первобытным человеком), А.-А., 1979. Дереккөздер
Екпін қарқыны

Екпін , музыкада - шығарманы орындау кезіндегі жылдамдық қарқыны. Музыкалық шығарма мен оның жеке бөлімінің екпіні әдетте итальянша атаумен белгіленеді. 17 - 18 ғасырлардан бастап Екпіннің негізгі 3 түрі қалыптасады: жай екпін (largo, lento, adagio, т.б.); орташа екпін (andante, moderato, т.б.); жылдам: екпін (аllegro, vivo, рresto, т.б.). Бұл терминдер алғашқыда шығарманың жалпы характерін де (мысалы, аllegro - көңілді, largo - шалқыта) білдірді. Кейде екпін белгілі музыкалық шығарманың мінезін ("марш немесе вальс екпінінде", т.б.) көрсетеді. Музыкалық шығарманы баяулата немесе күшейте түсетін қосымша екпінде (molto - өте, тым; ma non troppo - тым жай, жылдам емес) қолданылады. Музыкалық шығарманың ерекше мәнерлілікті керек ететін жеке фразалары мен пассаждары кейде негізгі екпіннен ауытқуды керек етеді. Мысалы, жылдамдату, тездету - ассelerando, strengendo; бәсеңдету - rаllеntando, ritenuto; кенеттен шапшаңдату - piu mosso; кенеттен баяулату - meno mosso; бастапқы екпінге қайтып оралу - tempo рrimo атауларымен белгіленеді. Дереккөздер
Дәуіт ата қорымы

Дәуіт ата қорымы - Қарақалпақстанның Қоңырат қаласынан солтүстік-батысқа қарай 10 км жерде. Үстірт жарқабағының етегінде, төбе басында орналасқан қазақ бейіттері. Бейіттер 19 - 20 ғасырларда салынған. Қорымның атауы батыр Барақ Сатыбалдыұлының немересі, Асау батырдың ұлы Дәуіт батыр есімімен байланысты қойылған. Дәуіт атаның сағанатамы мен қүлпытасы жергілікті халықтың сиынатын қасиетті орнына айналған. Қорым Маңғыстау мен Үстірт аймағына тән бейіт құлпытастарынан тұрады. Күмбезді кесенелер, сағана-тамдар, құлпытастар, қойтастар мен сандықтастар өте шебер әрі жергілікті дәстүрлерді берік сақтай отырып салынған. Дереккөздер
Бақыт Жанғалиева

{{Кинематограф { style="background: transparent" } }} Бақыт Жанғалиева (1947 жылы 11 маусымда Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы Айшуақ ауылы - 24 маусым 2017 жылы Алматы) — актриса. Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі (1982). Құрмет орденінің иегері (1998). Жалпы мәліметтер Алматы қәнсерватәриясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерватория») бітірген (1970). 1968 жылдан Қазақ академиялық драма театрында актриса. Жанғалиева осы театр сахнасында Бәтима (Т.Ахтановтың "Антында"), Баян, Ақтоқты (Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуы" мен "Ақан сері - Ақтоқтысында"), Айман (М. Әуезовтің "Айман - Шолпанында"), Шырын (Н.Хикметтің "Фархат - Шырынында"), Ақбала (Ә.Нұрпейісовтің "Қан мен тері"), т.б. рольдерді орындады. Гастрольдік сапармен Ресей, Франция, Германия, Өзбекстан, Қырғызстан, Татарстан, т.б. шет елдерде және Қазақстан қалаларында болып өнер көрсеткен. Сондай-ақ, "Соңғы ызғар", және "Намыс" кинофильмдеріне түскен. "Құрмет" грамотасымен марапатталған. Марапаттары * КСРО Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасының иегері. * 1982 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (Қазақ КСР) құрметті атағымен марапатталған. * КСРОның "Еңбек ардагері" медалімен марапатталған. * 1998 жылы Елбасының жарлығымен «Құрмет ордені» мен марапатталған. * Ақтөбе қаласының Шалқар ауданының Құрметті азаматы. * 2011 жылы "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалімен марапатталған. Дереккөздер
Дегуманизация

Дегуманизация, бейгумандық - қоғамдық өмірдегі рухани, адамгершілік және тұмандық құндылықтарды жоғалту немесе мойындамау, қабылдамау, адамдарды сыйламау, оның адамгершілік қасиетте менмендік таныту. Өнердегі дегуманизация ұғымын ғылыми айналымға енгізген - философ Хосе Ортега-и-Гассет. Өнер шығармаларынан бейгумандық әсер қалдырар деген жерлерін алып тастау керек деген ойын Ницшенің "тіпті қарабайыр, адам өмірін бейнелеуде сол өмірдің сүреңсіз қалпында бере салған " деген тұжырымымен түйіндейді. Дегуманизация өнерле 20 ғасырда пайда болған авангардтық-модернистік ағымға әлеуметтік және эстетикалық талдау жасау барысында кеңінен қолданылды. Дереккөздер
Серәлі Еламанұлы

Серәлі Еламанұлы(1809, қазіргі Қарағанды облысы Ұлытау ауданы -1902, сонда) - 19 ғысырдағы қазақ сәулетшілерінің бірі; Еламанұлы қазақ сахарасында күйдірілғен кіриіштен тұрғызылған құрылыстардың алуан түрін (тұрғын үй, мешіт, медресе, күмбез, кешен, т.б.) жасады. Ол салған құрылыстар Ұлытау төңірегінде, Торғай, Тамды, Терісаққан, Қаракеңгір өзендерінің бойында жиі кездеседі. Мысалы, Қаракеңгір, Сарысу өзендерінің сағасындағы Жандәулеттің қызыл үйік айтуға болады. Сондай-ақ, Ұлытау іргесімен ағатын Жанғабыл өзені бойындағы Тәртқараның және Жүзденнің күмбезі Еламанұлының қолымен тұрғызылған. Дереккөздер
Декламация

Декламация - өлең немесе қара сөзді мәнерлеп оқу өнері. Ежелгі Римде шешендік өнердің басты элементіне саналатын мәнерлеп окуға жаттығу, ал Францияда сөзді жүйелеп сөйлеу немесе сахнада өлең оқу шеберлігі декламация делінді. 17 -18 ғасырлардағы классицизм театрларында декламация түсінігі актерлік ойын көрсетудің ым, қимыл сияқты басты шарттарын қамтыды. Классицизм көтеріңкі әрі әуезді, шартты түрдегі сахна сөзін сарайлық талғамға жүйеледі. 18 ғасырдың аяғы мен 19 ғасырдың басындағы театрда романтик, және реалистік ағымдардың дамуы классицизм декламациясы канондарының бұзылуына әкеліп соқта. Кейінен "Декламация" жалған, жасанды сөйлеу деген мағынаны білдірді. Дереккөздер
Дель арте

"Дель арте" - итальян комедиялық халық театрының бір түрі. 16 ғасырдың ортасында туған. "Дель арте" комедиясы халық мүддесін көздеді. Өз ойындарында демократия көпшіліктің жарқын ойлары мен үстем тап өкілдеріне деген қарсылығын көрсетті. Ол "ғылыми комедияның" гуманистік тәжірибесі мен халық фарсының реалистік дәстүрін одан әрі дамытты. Италия кәсіби театр өнерінің өркендеуінің басы болды. Оның сценарийге (сюжетті схема бойынша) негізделген ойын-сауықтары көбіне импровизация тәсілімен жасалды. Актерлердің көпшілігі масқамен (бет пердемен) ойнаған. Сатиралық бағытта қойылған спектакльдер кезінде өмірдің өзекті мәселелеріне назар аударды. Мұндай спектакльдер жарқын реалистік болуға, музыка мен буффонадаға, ән мен биге толы болды. "Дель арте" комедиясында халық диалектілері (сөйлеу ерекшеліктері) кең пайдаланылды. Көпес Панталоне, ақсүйек Капитан, жалған оқымысты Доктордың іс-әрекеттері "Дель арте" комедиясының сынына әрдайым ұшырап отырды. Лирик, махаббат кейіпкерлері маскалы қызметшілермен (Бригелла, Арлекин, Коламбина, т.б.) бірге ұнамды бейнелер қатарында саналған. 16 ғасырдың аяғынан бастап "дель арте" комедиясының сауыққойлары Франция, Англия, Испания, т.б. елдерді аралап ойын көрсетеді. 17 ғасырдың ортасында "дель арте" комедиясы Италияның өзінде де құлдыраң кетті. Оның халықтық реалистік дәстүрі қазіргі Италияның диалектілі театрларында сақталған. Дереккөздер
Нұржан Қабимолдаұлы Жанпейісов

Нұржан Қабимолдаұлы Жанпейісов (19.4.1973 жылы туған, Алматы облысы Панфилов ауданы Сыптай ауылы) - әнші, домбырашы. Суан руынан шыққан. Талдықорған педагогика университетін бітірген (1995). Ж.Елебеков атындағы әншілер байқауының лауреаты (1998), "Жаңа ғасырға жаңа ән" байқауының 3 жүлдесін (2000), "Шабыт" халықар. фестивалінің 2 жүлдесі (2000), Ә.Қашаубаев атындағы әншілер байқауының Бас жүлдесін иеленді (2002). Қазір "Қазақконцерт" бірлестігінде өнер көрсетеді. Париж қаласында өткен ұлттық дәстүрлі музыкалық фестиваліне қатысты (2004). Гастрольдік сапармен Қытайда (2002), Ресей қалаларында (2003) өнер көрсетті. Дереккөздер
Әкімшілік жауапкершіліктің белгілері

Әкімшілік жауапкершіліктің белгілері: *қоғамдық тәртіпті қорғау амалы болып табылады; *мәжбүрлеумен байланысты, яғни құқық бұзушы үшін жағымсыз салдармен; *іс-жүргізу нысанында жүзеге асырылады; *сотпен, сондай-ақ өзге де уәкілді органдармен қолданылады; *соттауға болмайды және жұмыстан шығарылмайды; *жұмыс орнына қарамастан, барлық азаматтарға бағытталған.
Кәдірбек Төлеуұлы Демесінов

Кәдірбек Төлеуұлы Демесінов (5 наурыз 1952 жыл, Үлгі ауылы, Ақсу ауданы, Алматы облысы) — кеңестік және қазақстандық актёр, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1996), Құрмет орденінің иегері (2017), Ерен еңбегі үшін медалінің иегері (2007). Жалпы мәлімметтер Қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын (бұрынғы Алматы мемлекеттік консерваториясын)ның "актерлік" бөілімін бітіріген. (1973). Сол жылдан Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында талмай еңбек етіп келеді. Алғашқы ролі Қ.Сатыбалдиннің "Ұзақ жолындағы" Асан (1973; реж. В.Пұсырманов). Актер ойынына табиғи шынайылық пен актерлік шеберлік, әдемі юмор тән. Демесінов қазақ теледидарындағы "Алтыбақан", "Қымызхана", "Әлем ертегілері", т.б. драмалық спек-такльдерге, "Тамаша" ойын-сауык хабарына түсіп, Қазақ радиосында жұмыс істеген. Марапаттары * 1996 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. * 2007 жылы «Ерен еңбегі үшін медалі» * 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" медальі; * Қазақстанның "Еңбек ардагері" медальінің иегері. * 2017 жылы Мәдениет министрінің қолынан Құрмет орденімен марапатталды. Дереккөздер
Лимузин

]] ]] Өкілеттік лимузин — үлкейтілген салонды және ең жоғарғы сапалы жабдықталған жеңіл автокөлік, кейде қосымша отырғыштары болады. Өкілеттік лимузиндер сонымен қатар VPAM стандарты бойынша қорғалатын көлік түрі. Дереккөздер
Әулие Қыз мазары

Әулие қыз мазары - 1 8 ғасырдан сақталған сәулет өнері ескерткіші. Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Жорға ауылынан батысқа қарай 3 км жерде. Әулие қыздық кім екені жайлы дерек жоқ, бірақ ол жерленғен бейіт орналасқан түстың жоғары жағынак 5 шипалы бұлақ ағып шығып, жылға құрайды. Әулие қыз мазары жылғаның оң жағасына шикі кірпіштен тік бұрышты шаршы үлгіде тұрғызылған. Оңтүстік-шығыс жағындағы қабырғадан ішке кіретін ойық қалдырған. Осы жағына жалғастырып қоршау салынған. Қоршаудың солтүстік-батыс бөлігі қираған, қабір орны да сақталмаған. Мазар ішінде "ақтық" байлаған қуарған ағаш бар. Әулие Қыз мазарын жергілікті тұрғындар киелі орын ретінде қастерлейді. Дереккөздер
Әлия Молдағұлова бюсті

Әлия Молдағұлова бюсті – Ақтөбе облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің қатарындағы монументтік өнер құрылысы түріне жататын мүсінді бюст. Орналасқан жері Ақтөбе қаласы, Молдағұлова атындағы саябақ. Орнатылған кезеңі және авторы Бюст 1960 жылы орнатылған. Мүсінші – Е.Н. Штамм, сәулетші – Л.В. Рапутов. Тарихи дерек Мүсінді бюст Ақтөбе облысының атақты тумасы, мерген, Ұлы Отан соғысы майданында қаза тапқан Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлованың (1925-1944 жж.) бейнесін сомдайды. 1944 жьлы Әлия Молдағұлова Ленин ордені мен Кеңес Одағының батыры атағына ұсынылған. Қола бюст нәзік, бірақ қайтпас мінезді, халқы үшін жанын пида еткен мерген қыздың бейнесін көрсетеді. Қысқа шаш, әскери пилотка және гимнастерка, қарапайым қазақ қызының сұлу және жарқын әлпеті – Қазақстан халқының сүйікті қызы мен мақтан тұтатын батырының бейнесі. Кеңес дәуірінің мұрасы бола тұра, бұл монумент бүгін де Ақтөбенің көрнекті жерлерінің бірі болып табылады. 2005 жылы Әлия Молдағұлованың Ақтөбедегі мемориалды кешенінің ашылуына қарамастан, бұл қарапайым қола бюст – қала тұрғындары үшін әлі күнге дейін ұлттың батыр қызының ең сүйікті бейнесі. Ескерткіш тұғыры 4 қырлы, граниттен жасалған. Қоладан құйылған бюсті биіктігі – 1,3 м. Оның кескінінен өжеттіктің, қайсарлықтың нышаны айқын аңғарылады. Дереккөздер
Беғазы кешені

Беғазы кешені - қола дәуірінің соңғы кезеңіндегі тайпа көсемдері мен дін басыларының бейіттері. Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Ақтоғай кентінің оңтүстік-шығысында 40 қм жерде, Беғазы қорымының солтүстік-шығыс жақ шегінде орналасқан. 1947, 1952 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ә.Марғұлан) зерттеген. 6 қоршаулы обалардан тұрады. Барлығы қазылған Құрылыстары бір-біріне ұқсас. Тек көлемдері әр түрлі. Сыртқы көлемі 4x4 м-ден, 9, 6x9, 6 м-ге жетелі, пішіні шаршы, кісі қойылған бөлмесінің көлемі 2, 2x2, 2 м-ден, 6Х6 м. Екі жағы үлкен қақпақ тастармен көмкерілген, қабырғаларының қалыңдығы 1,8 -3,6 м, биіктігі 0,4 - 1,1 м. Барлығының шығыс жағынан ұзындығы 1,8 - 9 м, ені 0,75 - 4 м дәліз салынған. Кешеннің ішінде көлемінің үлкендігімен көзге түсетіні 1-және 2-бейіт. Сыртқы қоршауды құрайтын қақпақ тастардың биіктігі 2,5 м. Бейіттер кезінде тоналғандықтан жерлеу дәстүрін анықтау мүмкін емес. Қабірлер бірнеше бөлікке бөлінген. Бір жағы мүрдеге арналса, екінші бөлігі түрлі заттар мен ас қойылатын орын болған. 1-бейітте бұл орын саз жентектерден қаланған, ұзына бойына үш сымтас тіреуіш қаласы бар, сәкі тәрізді. Оның үстіне найзаның қола ұшы, тас кетпен, тас балға, төрт көзе мен марал, арқар, таутеке сүйеқтері қойылған. Осы жерде мәйітті өртеген орын да бар. Оның ұзындығы 2,8 м, ені 1,2 м. Басқа бейіттердің ішінен де күл, күштен сүйек қалдықтары кездеседі. Беғазы кешені көзелерінің пішіні де, өрнектері де Андронов мәдениетінің көзелерінен басқаша. Көбі құмыра тәріздес, қабырғалары жұқа, сырты мұқият тегістелген, өрнек салу тәсілдері де өзгеше. Беғазы кешендерінен қола шаш түйреуіш, жуалдыз, моншақтар, тас қайрақ, өрнектелген және өрнегі жоқ сүйек түтікшелер, жебенің үш қола ұшы табылған. Бұл заттар, әсіресе, жебенің екі қанатты, үш қанатты ұштары Беғазы кешенінің б.з.б. 9-8 ғасырларда салынғанын көрсетеді. Осы кезенде мұндай ірі кешендердің салынуы (Дөндібай, Бүғылы, Ақсу-Аюлы, Сангру) құрылыс ісінің жоғары дәрежеде ұйымдастырылғанын, оған қойылған кісілердің сол қоғамдағы орнының ерекше болғанын айғақтайды. Әдебиеттері: Марғұлан Ә., Бәсенов Т., Меңдіқұлов М., Қазақстан архитектурасы, А., 1959; Марғұлан А.Х., Бегазы-Дандыбаевская кулыура Центрального Казахстана, А.-А., 1979 Дереккөздер
Әулиета

Әулиета - 5 - 8 ғасырлардан сақталған ежелгі ғимарат қалдығы. Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Қарағаш орманынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км жерде. 1947 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекші. Ә. Марғұлан) зерттеген. Құрылыс қисық шаршы тәріздес, қабырғаларының ұзындығы. 29,2x29 метр, биікт. 2,5 метр. Маңайында биікт. 0,6 - 1,5 метр, диаметр. 10 - 18 метр болатын төбешіқтер бар. Дереккөздер
Анатолий Владимирович Бычков

Анатолий Владимирович Бычков (20 шілде 1929, Павлодар обл. Ақсу қ. - 11 желтоқсан 1997, Алматы) — композитор, Қазақстанның халық артисі (1986). Өмірбаяны Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) (Е.Г. Брусиловскийдің класы бойынша) бітірген (1955). 1955 - 1962 ж. Алматы муз. училищесінде, 1962 жылдан Алматы консерваториясында лед. қызметтен (проф., 1982) шұғылданды. 1968 - 1973 ж. Қазақстан Композиторлар одағы басқармасының тәрағасының орынбасары. Жазған музыкалары Бычков "Дала арайы" (1967, Е.Рахмадиев және Г.И. Гризбилмен бірге) операсы, "Сәкен туралы аңыз" симф. поэмасы (1963), "Ақын әні" (1958, сөзі Жамбылдікі), "Соғысәндері" (1967), "Жоқтау" (1975) атты симф. оркестрге арналған вокалдық және хор циклдерін, ән-романстарын, т.б. муз. шығармалары "Бұл біздің ұлымыз" (1958), "Тыныштық" (1959), "Ана туралы аңыз" (1962), "Ботагөз" (1967), т.б. кинофильмдердің музыкасын жазды. Фильмографиясы Композитор ретінде *1957 - Ботакөзде *1959 - Бұл біздің ұлымыз *1959 - Тыныштық *1965 - Еңлікгүл шешек атқанда *1967 - Арман-атаман *1967 - Жаз ортасындағы қар *1971 - Біз төртеуміз *1974 - Бұлақ *1975 - Гауһартас *1977 - Тел өскен ұл *1980 - Мінезі қиын балалар *1982 - Мен сіздің туысыңызбын Дереккөздер * https://sites.google.com/view/oni-proslavili-aksu/главная-страница/композиторы-и-музыканты/бычков-анатолий-владимирович
Бедерлеу

Бедерлеу - металл өңдеу әдісі. 1) Бедерлеуішпен және балғамен металл бетіне бедер салу. Металды бұлай әсемден өңдеу ертеден белгілі; 2) Негативті бейне штемпелінен тиын, медаль, т.б. беттеріне бедерлі сурет салу; 3) Әсем құйма бұйымдар мен мүсіндер бетін өңдеу. Әдебиеті: Одноралов Н.В., Декоративная отделка скульптур и художественных изделий из металла.М., 1954. Дереккөздер
Әлшекей Бектібайұлы

Әлшекей Бектібайұлы (1848, қазіргі Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы -1932, Тәжікстан, Душанбе облысы Қорғантөбе ауданы Жуан қыстағы) - күйші. Қоңырат тайпасы Құрбан атадан тарайтын Киікші руынан шыққан. Әлшекей күйшілік өнерді нағашы атасы Рүстемнен үйренген. 1930 ж. Тәжікстанға көшіп барған. Әлшекей 50 -ден астам күй шығарған. Оларды И.Өткелбаев, Ж.Нұрмақов және өзінің баласы Дәнебек сияқты күйшілер кейінгі ұрпаққа жеткізген. Әлшекейдің "Тоқырау", "Нарсоққан", "Егес", "Терісқақпай", "Толқын", "Аққу жеткен", "Тепеңкөк", "Қара жорға", "Адасқан қаз", "Отарба", "Айшамен алты тартыс", "Төтемен тартыс", "Егілген", "Бәйге", "Тай қуу", т.б. ел арасында сақталған күйлері бар. Халық ақыны Манап Көкенұлы осы аталған күйлердің шығу тарихын айтып, таспаға жаздырған. Әлшекейдің күйлері қазіргі домбырашылардың репертуарына енген, оркестрге түсірілген. Дереккөздер
Әлікей Бесәлиұлы

Әлікей Бесәлиұлы (1831, Батыс. Қазақстан облысы Орда ауданы,- 1915, сонда) -күйші-композитор. Дәулеткерей Шығайұлының шәкірті. Әлікейдің халық арасына кең тараған күйлері "Қоңырала", "Ақжелен", "Байжүма", "Аңшылық", т.б. Олар, негізінен, лирикалық романтикалық сазды, сыршыл болып келеді. Әлікей орындаушылық өнеріне бірнеше жаңалықтар енгізе отырып, күй мінезін, мазмұнын жан-жақты ашуға үлкен мән берген. Дереккөздер