kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Илья Васильевич Рябов

Илья Рябов Васильевич (14.09.1900 ж.т.)- Қазақстан Партия,совет қызметкері. 1923 жылдан Компартия мүшесі. Губкин]атындағы Мәскеу мұнай институтын бітірген. (1936). 1914-1929ж. Пермьде, Ижевскіде әр түрлі жұмыстар атқарды, парти қызметінде болды. 1938-1940 ж. Саратов қалалық партия комитетәнәң секретары, Сталин ауданындық партия комитетінің 1-секретары. 1940-1941 ж. БК (б) П ОК жанындағы Партиялық бақылау комитетінде жаупты қызметтер атқарды. Рябов 1941-1943ж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің секретары, 1943-1944 ж. Қазақстан Компартиясы ОК секратырының көмекшісі. 1944 ж.Эстония Компартиясы ОК-нде жауапты қызметте болды. Сыйлықтары Рябов Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер
Диско

Диско — 1970 жылдар басында туындаған ХХ ғасырдың би музыка негізгі жанрларының бірі. Диско бір мезгілде дерлік АҚШ пен Еуропада дамыған. Жанрының осындай дамуына негізінен фанк, латын музыкасы мен соул әсерін тигізді. Еуропалық диско поп-музыка жалпы үрдістерімен тоғысқан, ал американдық диско үшін фанк және соул жақын естіледі. Диско әндерінің көпшілігінде ішекті аспаптар, үрмелі аспаптар, электрлік фортепиано және электрлік гитаралар қою және жылтыратылған дыбыс шығарады. Флейта сияқты оркестрлік аспаптар көбінесе рок-музыкада жеке электр гитарасынан айырмашылығы жеке аспаптар ретінде қолданылады. Технологияның дамуымен көптеген орындаушылар аранжировкаға синтезаторлар сияқты электронды құралдарды енгізе бастады. Диско музыкасы құрылымы жағынан әр түрлі болды, "диско фьюжн", "Филадельфия соул", "Мюнхен дыбысы", "итало-диско" сияқты туынды жанрлар пайда болды. Одан кейін электронды музыкалық аспаптардың таралуының арқасында "еуродиско" және "спейс-диско" сияқты туынды стильдер өзгешеліне бастады.Ең танымал диско орындаушылар - Донна Саммер, Диана Росс болып табылады, топтар арасынан Bee Gees, KC және Sunshine Band, Глория Гейнор, Village People, Шик, Джексон 5. Донна Саммер-синглдері бір жыл ішінде "Billboard Hot 100" хит-парадының шыңына төрт рет көтерілген алғашқы әнші, бес дүркін Грэмми сыйлығының иегері "дискотека ханшайымы" атағына ие болды. Кейінірек жалпы диско музыкасының елеулі элементі - электрондық музыка, бір жаңашылдық рөл атқаратын болады. Орындаушылар мен топтар қоғамның назарының үлкен үлесін алды, ал олар ән жазу және би кеші дыбыс бөлігі болды инновациялық өндіріс әдістерін, сондай-ақ құру, сахнаның артында жұмыс өндірушілер, дискотека музыка құру тең, егер үлкен рөл атқарады.
Клиент психологиясы

Клиент психологиясы - қандайда бір мәселені шешу үшін кәсібі психологтан кеңес алуға келген адам. Клиентті вербалды қолдау - психологиялық кеғес жүргізіп жатқан уақытта, клиентті психолог кеңесшімен-бірлесіп белсенді жұмыс істеуне ықпал ететін сөйлеу әдісі; клиенттегі психологиялық күйзелістерді әсіресе оны ашық әңгімеге тартқанда псиолог кеңесшінің түрлі сөздер мен сөйлемдерді қолдануы. Клиент әрекетінің базистық мотивациясы - клиенттің алдына қойған жету үшін, психологиялық кеңес кезінде алынған ақылды жайдары мінезімен табады. Топқа үйлесу үшін адамның білімдігі, іскерлігі, өз білгенін басқалардан аямай, олармен зиянсіп бөлісуге, көмектесуге әзір тұрушылыға да қажет. Сондай-ақ кісінің сырт бейнесі мен келбет-кескінің, яғни дене күші факторын да ескермесе болмайды.
Моңғолоид

Моңғолоид нәсілі - мерзімді физикалық антропология. Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия, Америка және Арктикада кеңінен таралған нәсіл. Термин «моңғолға ұқсайды» деген мағынаны білдіреді, ол сөз «Моңғол» және «oid» - "ұқсас" жұрнағын біріктіру арқылы құрылған. Негізінен Орталық және Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің бірінші азиялық популяциясын сипаттау үшін нәсілдік ғылым басында енгізілді. Сипаттамасы Кем жиі қара қатты түзу, толқынды шашты; қара көз; қараңғы, жиі Сарғайған тері түсі; жоғары мамандандырылған шаш әлсіз дамуы; күшті жақ сөз; бетін жазық; жиі төмен төзімділік; қатты epicanthus және жоғарғы қабақтың төмендейді әзірленді. Тарих Моңғол нәсіліне тән белгілері - spatulate кескіштің - қазірдің өзінде Sinanthropus анықталса, 420 мың өмір сүрген жыл бұрын.. Мезолит монғол жылы Еуропадағы (Bavaria) атап өтіледі. Моңғол күрделі белгілері ауыл шаруашылығы және Қытай орталықтандырылған мемлекеттердің пайда дейін оқылады және кең таралған қойған жоқ. Оның бөлу шағын халықты алуға байланысты болады, өмір сүру үшін ауыл шаруашылығы, артықшылықтары астам қабылданды.
Астана аймағы

Бұл жинақ - тәуелсіз еліміздің астанасы Ақмола өңірі мен Елорда өмірі туралы тарихи еңбек. Кітапта “Еуразия кіндігі” - Ақмоланың бұрын да Орта Азия мен Ресейді байланыстырып тұрған саяси-әкімшілік, сауда-саттық орталығы ретіндегі маңызды рөлі баса көрсетіледі. Ақмола аймағындағы алғашқы мектеп-медреселердің нақты тарихы баяндалады. Мұнда еліміздің кіндік тұсы, Сарыарқа аймағындағы осыдан бір жарым ғасыр бұрын және одан кейінгі кезеңде хатқа түсіп сақталып қалған ел, жер-су атаулары, ауылдар мен болыстар, сол кезде өмір сүрген адамдардың нақты аты-жөні, тұрмыс-тіршілігі мәліметтермен беріледі. Және бұл құнды материалдар тұңғыш рет жарық көріп отыр. Дереккөздер
Теңбіл шыбыншы

Теңбіл шыбыншы - ақ реңді, шағын денелі (12-15г) қара түсті шыбыншы. Аталығының жоны - қара: бауыры, маңдайы және қанатындағы «көзтартары» - ақ. Аналықтары және жас құстары - қоңырқай сұр, алайда қанатындағы «көзтартары» - ақ. Бұл еуропалық құс Қазақстанда тек қана батыс өңірлерден ұшып өткенде кездеседі. Оның ұшып өтуі Жайық өзенінің аңғарларынан айқын байқалады. Қалған жерлерде кездейсоқ жарым - жалғыздары кездеседі. Көктемде - сәуірдің ортасынан мамырдың соңына дейін, күзде - тамыз , қыркүйекте ұшып өтеді. Дереккөздер
Жүктемелі трансформатор

Жүктемелі трансформатор . Екінші реттік тізбекке қандай да бір жүктеме қосайық. Онда бұл тізбекте жиілігі бірінші реттік тізбекті ток жиілігіне тең айнымалы ток туады. Сондықтан екінші катушкада өзіндік индукция ЭҚК-і пайда болады, оның ұштарындағы кернеу аздап төмендейді. Ленц ережесі бойынша өздік индукция ЭҚК-і магнит ағынын азайтады. Бұл магнит ағыны екі катушканы бірдей тесіп өтетін болғандықтан, оның азаюы бірінші реттік катушкадағы өздік индукция ЭҚК-і ξ-дің кемуіне әкеп соғады. Ал, онда бірінші тізбекте U кернеудің мәні тұрақты болса да ток күші артады. Дереккөздер
Ericsson

Ericsson (Telefonaktiebolaget L. M. Ericsson) — телекоммуникациялық жабдықтарды өндіретін, швед компаниясы. Штаб-пәтері Стокгольм қаласында. Тарихы 1876 жылы Ларс Магнус Эрикссон негізін салған. Басында бұл компания телеграф жабдықтарын жөндеумен айналысқан. Ларс Магнус Эрикссон жұмысын қарапайым жұмысшы болып бастаған. 15 жасында Норвегияға шахтада жұмыс істеу үшін және теміршілік қолөнершілігін үйрену үшін барады. Жарты жыл өткен соң ол теміршілік қолөнерінің шебері болады. Алты жал өткен соң Швецияға қайтып оралып, Стокгольмде жұмысқа орналасады. 1876 жылдың бірінші сәуірінде Эрикссон бұрынғы «Öllers & Co» жұмысындағы Карл Андерсон атты әріптесімен «LM Ericsson & Со» дегн электромеханикалық шеберхана ашады. Жақында өзінің аппараты да шығады – магнитті үстел телефоны. Ең үлкен бәсекелестері америкалық телефон шығаратын Bell компаниясы болады. Компанияның жұмыс түрі Компанияның негізгі бизнесі - сымсыз байланыс желілеріне арналған жабдықтар өндірісі. Компанияның жабдықтарында әлемнің 180 елінде байланыс желілері салынды. Бұрын Ericsson ұялы телефондарды да шығарған, бірақ содан кейін ол байланыс желілеріне арналған жабдықты өндіруге шоғырланып, телефон аппараттарын шығаруды жапондық SONY — Sony Ericsson Mobile Communications компаниясымен 2001 жылы құрылған бірлескен кәсіпорынға тапсырды. Дереккөздер
IPhone 3GS

iPhone 3GS – Apple корпорациясы ұсынған, iPhone смартфонының үшінші ұрпағы. Сан-Францискодағы Moscone Center – інде WWDC-да 2009 жылы таныстырылған. iPhone 3G-дан кейін шыққан. Apple-дың айтуынша ол алдыңғы айоннан 2 есе жылдамырақ(S-ағылшын тілінен аударғанда «Speed»). iPhone 3GS-та iPhoneOS 3.0 жүйесі орнатылған. Ең соңғы көтере алатын жүйесі iPhoneOS 6.1.6 (10B500). Тарихы iPhone 3GS-ке 2009 жылдың 8 маусымнан бастап алдын–ала тапсырыс беруге болатын болды. 2009 жылдың 19 маусымында Кандада, Америкада және Еуропаның 7 елінде сатылымға шықты, 26 маусымда Аустралияда шықты. Сатылымға шыққаннан кейін 1 аптаның ішінде миллиондаған iPhone 3GS сатылды. 2009 жылдың шілде және тамыз айларында iPhone 3GS халықаралық деңгейде сатылымға шықты. Түрлі буындар мен сымсыз технологиялар бойынша ұялы желілер арқылы деректерді қабылдаудың максималды жылдамдығы Сілтемелер
Бауыржан Үсенов

Бауыржан Үсенов (1960, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы – 1991) — жазушы, журналист. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген. Бауыржан Үсенов туған жері Жуалы ауданы Қошқар ата ауылында біраз жыл ұстаздық етіп, аудандық "Жаңа өмір" газетінде еңбек етеді. Сол жылдары аудандық "Жаңа өмір" газетінде еңбек еткен, бүгінгі күні облыстық "Ақ жол" газетінің бөлім меңгерушісі Ақылжан Мамыт ақынның журналистік қырын ашып, «Бауыржанды газетке шақырдық. Алғаш ауыл шаруашылық бөлімінде еңбек еткен ол барлық салада қалам тартты. Бүгінгі таңда ақынның 182 өлеңі және прозалық шығармасы, естеліктер, арнау өлеңдері жарық көрді Ақын жайлы Қазақ өлеңі қай заманда да таланттан кенде болған емес. Өлеңі найза, шағылып айға, азғана ғұмыр кешсе де Алаш баласы әркез аңсап, сағынатын, сардар жырларын оқып, сағынышын басатын бір ақын бар. Ол - Бауыржан Үсенов. Бойында, ойында, болмысында қазақ сөзінің қасиеті, қазақ даласының сұлулығы, атаның әруағы, ананың мұңы бар Бауыржан ақын көшкен бұлттай, аққан селдей, жарқ етіп, жалт қаратқан жасындай шауып өте шыққан ерен талант иесі. Үсеновтің өлеңі десе, қалың жұрт әлі күнге елең ете қалады. Аяулы аймаңдай ұлдың асқақ поэзиясы - жаны мен жүрегі өлең оқып, ән салып тұратын Алаштың жүрегінде жаттаулы. Бойтұмарындай сақтаулы. Демек, Бауыржан Үсеновтің жайнаған туы жығылған жоқ. Жүректердің төрінде желбіреп тұр. Тұра бермек.
Фотоэмульсия әдісі

Фотоэмульсия әдісі. Уран тұздарынан өздігінен ұшып шығатын а- бөлшектердің фотопластинаның фотоэионмульсиясын иондауын зерттеу нәтижесінде 1886 ж. Беккерель табиғи радиоактивтікті ашты. Әрине, өздерінің фотоаппаратта қолданатын фотоқабықша бұл мақсат үшін жарамсыз. Оның фотоэмульсия қабаты 10-20 мкм ғана. Шапшаң қозғалатын зарядталған бөлшектерді тіркеу үшін қалыңдығы 0,5-1 мм фотоэмульсия қабаты бар фотопластиналар пайдаланылады. Фотоэмульсия қабатында бромды күмістің орасан көп мөлшерде өте ұсақ кристалдары бар. Дереккөздер
Қайың

Қайың — қайыңдар тұқымдасына жататын сымбатты ағаш, ұшар басы үкідей шоқтанып, биік бойлап өседі. Дегенмен аса кәрі қайыңның ауыр бұтақтары мәжнүн талдай төгіліп тұрады. Ашық жерлерде қайың кейде жеке-дара өседі, бірақ көп ретте олар орман болып тұрады. Жазғы жап-жасыл шөп пен жайнаған гүлдің ортасында тұрған ақ балтыр қайың тоғайы - ол бір ғажайып сурет! Қайың гүлдеуі Қайың сәуірдің аяғы мен мамыр айының басында, яғни жаңғақ ағашы мен талдан кейін гүлдейді. Оның гүлдері қарапайым сырға тәріздес болып келеді. Ал қайыңның жапырағы сарғая бастаған кезде қыркүйек айы да туады. Орман "пионері" Қайыңның ұрықтары желмен тез ұшып кетеді. Ол орманның басқа ағаштары өсе алмайтын жерлерде де тез өсіп-өнеді. Сондықтан қайыңды орманның "пионері" деп атайды. Қайың қолданылуы Скандинавия елдерінде қайыңның дінінің төменгі жағы үйілденіп, шорланып-жуандап кететін қайыңдар бар. Оған тіпті балта да батпайды. Мұны Карелия қайыңы деп атайды. Оның ағашынан әшекейлі әсем жиһаз, қобдиша және әр түрлі безендіру заттарын жасайды. Карелия қайыңы өте сирек ұшырасады. Сондықтан қазір оны қолдан жасанды жолмен өсіруге әрекет жасалуда. Дереккөздер
Жаңа Троицк

Жаңа Троицк – Ресей Федерациясының Орынбор облысындағы қала. Жайық өзенінің оң жағасында орналасқан. Ауданы 352,34 км². Халқы * 89905 адам (2016). * 3000 адам (1939). Ауа райы Климатты -30 градустан +40 градусқа жетіп тұрады. Инфақұрылымы Оңтүстік Оралдағы ірі қара металлургия комбинаты,құрылыс материалдарын шығару өнеркәсіп орындары,металлургия және құрылыс техникумдары бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://novotroitsk.org.ru/ Официальный сайт администрации города Новотроицка]
Новоалтайск

Новоалтайск (1962 жылға дейін Чесноковка) – Ресей Федерациясының Алтай өлкесіндегі қала. Обь өзенінің оң жағында орналасқан тарихи қала. Экономикасы Вагон жасау, темір-бетон бұйымдары зауыдтары,көркемсурет училищесі бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://www.novoaltaysk.ru/ Администрация города Новоалтайска]
Мұрап

Мұрап – егіс суаруға басшылық ететін тоған басы. Егісті қолдан суаратын Орта Азияреспубликаларында,Қазақстанның оңтүстігінде суды егістікке бөлетін арық, атыз, тоғанды жөндеу жұмыстарын жүргізетін маман. Дереккөздер
Монс

]] Монс Монс-Бельгия мемкелекетіндегі қала, Эно провинциясының әкімшілік орталығы. Сипаттама Халқы 92,5 мың. Ауданы 146,56 км².Темір жол торабы.Самбр-Шельда каналының бойында.Тас көмір өндіріледі.Металл өндеу, мата тоқу, фарфор бұйымдары шығарылады.Тамақ кәсіпорындары бар. Бұл қала шет елдердегі қалалармен ерекше достық қарым-қатынаста: *,Ванн (1952) *,Туассе *,Чанша *,Литл-Рок Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.rus-bel.org/node/1420 Краткая справочная информация]
Тибет спаниелі

Тибет спаниелі &nbsp;— сәндік иттер тұқымы. Ертеде, тибет монастырларында күзетші және серіктес-ит қызметін атқарған. Тарихы Атына қарамастан, тибет спаниелдері еуропалық спаниелдерге ешқандайда қатысы жоқ. Атауын ағылшындық той-спаниелдеріне ұқсас болғандықтан алған. Бұл тұқым өте ертеден келе жатыр, тарихы екі мың жылға дейін созылады. Иттер Тибетте будда монастырларында өмір сүріп, монахтардың құрметіне ие болған. Тибет мастифтерімен бірге күзетші болған: монастырдың қабырғасында жатып, шекараны қадағалап отырған және бөтен адамдар жақындағанда үріп, адамдар мен үлкен иттерге хабарлаған. Кейбір монастырларда дұға дабылын айналдырған. Тіпті көпсағаттық дұға оқылып жатырған кезде бөлме ішіне кіруге рұқсат етілген. Будда монахтары бұл иттерді ешқашан сатпаған, бірақ та бағалы сый ретінде беретін болған. Тибет иттері Еуропаға Марко Поло кезінде әкелінді деген нұсқа растауын таппай келеді. Тағы бір болжамда, бұндай иттерді XVII—XVIII ғасырларда Қытайдан иезуиттер әкелді делінеді. Ұлыбританияға XIX ғасыр соңында әкелініп, алғаш рет 1898 жылы Crufts&nbsp;көрмесінде көрсетілген болатын. Тұқымның стандарты ағылшындық кеннел клубымен 1938 жылы бекітілген болатын. Британдық ит асыраушыларының арқасында осы атауына ие болды. Халықаралық кинологтар федерациясы тұқымды 1961 жылы Ұлыбританияның арқасында мойындады. Дереккөздер
Гарма Данцаранович Санжеев

Гарма Данцаранович Санжеев (2.2.1902 ж.т., Иркутск губерниясы, Балаған уезі – 1982 жылы) бурят кеңес тіл маманы, филология ғылымдарының докторы (1948), профессор (1935). Бурят АССР-інің еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (1962), РСФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1973). Өмірі Ленинградтың шығыс тілдері иснтитутын (монғол бөлімі) бітірген (1928). Санжеев Мәскеу шығыс тану институтында моңғол тілдері кафедрасының меңгерушісі (1931-1954), корей және моңғол (1951-1956), түркі-моңғол және қиыр шығыс тілдері секторының меңгерушісі (1956-1970) болды. Еңбектері Санжеев монғол тілдерін зерттеуде салыстырмалы-тарихи әдісті қолданды, оның қазақ тілінің тарихы, диалектологиясы жөнінде де зерттеулері бар («Социалисттік Қазақстан», 13 ақпан., 1952, № 37). Санжеев - Моңғол ғылым академиясының «шетелдік профессоры» (1963), ориенталистердің Чома де Короши атындағы Венгр қоғамының құрметті мүшесі (1970). Сыйлықтары Eңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://altaica.ru/personalia/sanzheev.htm Гарма Данцаранович Санжеев - специалист по монгольским языкам]
Хакімжан Сәркеұлы Саркин

Хакімжан Сәркеұлы Саркин (1870, Қостанай уезі, Үй болысы, 3-ауыл - 1927) - Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысушы. Өмірі мен қызметі * 1918 жылдан Компартия мүшесі. * Орынбор діни семинариясын (1890), Қазан діни академиясын (1898) бітірген. * Қазан революциясына дейін журналистикамен шұғылданып, прогресшіл газеттерде істеді. * 1918 ж. Қазанда РК (б) П Қостанай укомында Шығыс халықтары секциясының төрағасы * 1919 жылы 19 тамызда Қостанай укомы Колчактардан азат етілген соң Қостанай укомы бойынша ревкомның соғыс комиссары Ә.Жанкелдиннің орынбасары, революцияция сғыс кеңесінің мүшесі, уездік партия комитетінің соғыс бюросының мүшесі. * Соңғы жылдары Қостанай губерниясында әртүрлі партия, совет қызметтерінде болды. Ол - Қазақстан Кеңестерінің 1-құрылтай сьезінің делегаты. Дереккөздер
Сарнате

Сарнате- неолит дәуіріндегі (б.з.б 3-2 мың жылдықтың 1- жартысы) шымтезекті қоныс. Латвияның Вентспил ауданында. Зерттеу жұмыстары 1938-1940 жылдары жүргізіледі. Олар 25 мекеннің орннын қазды. Сарнатеден төбелері ағаш қабықтармен, шөппен, аң терілерімен жабылған, ішінде ошағы бар төрт бұрышты 5 жеңіл құрылыс табылды. Ошақтың айналасында жатқан су жаңғақтарының қалдықтары сақталған, құрылыс қабырғалары шыбық пен қамыстан өрілген. Табылған заттар Сарнате тұрғындарының балық, аң аулау, жаңғақ, жидек жинаумен айналысқанын, ал ауыл шаруашылық құралдары олардың егіншілікпен айналыса бастағанын аңғартады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/130169/%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B5 Сарнате]
Сергей Венедиктович Сартаков

Сартаков Сергей Венедиктович (26.3.1908 ж.т., Омбы — 1.05.2005) — орыс кеңес жазушысы. Өмірі 1951 жылдан КПСС мүшесі Теміржолшы семьясында туған. Жас кезінде Саян өңірінде аңшылық, орманшы кәсібімен айналысты. Сартаков бірнеше рет РСФСР Жоғарғы кеңесінің депутаты болды. КСРО Жазушылар Одағы басқармасының секретары. (1967 жылдан ). Еңбектері Шығармасы 1934 жылдан жарық көрді. «Алексей Худогонов» атты алғашқы әңгімелер жинағы 1945 ж. шықты. «Чунск бойымен» (1946) ,« Сал терістікке беттеп ағады» (1949), повестерін ,«Өзен үстіндегі ән » пьесасын (1947), « Терезе алдындағы бақ» (1959) әңгімелер кітабын т.б. шығармаларын жариялады. Сартаковтың кесек туындысы- «Саян жорталары» (1-3 кітап., 1940-1945) атты тарихи-революциялық роман. «Тас ірге» (1950), «Тау желі» (1957), «Мұз қазына» (1961) т.б. роман, повестері шықты. Екі кітаптан тұратын «Философия тасы» романын (1966) жариялады. «Алғашқы кездесу» әңгімелер жинағында (1967) В.И.Ленин жыне оның серіктерінің революциялық ісін суреттеді. Сыйлықтары Сартаков «Барвин повестері» үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығын (1970) алды. Қолданылған әдебиет **Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 34 бет
Marvel кинематографиялық әлемі

«Marvel кинематографиялық әлемі» (; қысқ. МКӘ) — Marvel компаниясы комикстеріне негізделген және Marvel Studios компаниясы жасап шығарған суперқаһармандар туралы фильмдер сериясы, қияли әлем. Әлем ортақ сюжеттік желіге бірнеше фильмді актерлері және кейіпкерлерімен бірге біріктіру арқылы жаратылған. Сюжет біріктіруімен он бір фильм шыққан, бірақ қаһармандары сирек кездесіп тұрады: «Темір адам», «Таңғажайып Халк», «Темір адам 2», «Тор», «Капитан Америка: Бірінші кек алушы», «Кек алушылар», «Темір адам 3», «Тор: Түнек әлемі», «Капитан Америка: Қысқы жауынгер», «Галактика сақшылары», «Кек алушылар: Альтрон дәуірі», «Құмырсқа-адам» және «Капитан Америка: Азамат соғысы». Сонымен қатар 2016 жылдың 3 қарашасында «Доктор Стрэндж» шығады. «Қ.А.Л.Қ.А.Н. агенттері», «Агент Картер», «Жанкешті», «Джессика Джонс» және Marvel One-Shots қысқаметражды фильмдер сериясы да осы әлемнің құрамына кіреді. «Галактика сақшылары», «Галактика сақшылары 2», «Кек алушылар: Альтрон дәуірі», «Кек алушылар: Шексіздік соғысы», «Құмырсқа-адам мен Сона», «Өрмекші-адам: Қайта оралу», «Қара қабылан» және «Қара қабылан: Ваканда жасасын» — қазақ тіліне дубляждалған. Marvel кинематографиялық әлемі ең табысты фильмдер тізімінде $9,07 млрд сомамен бірінші орында, ал «Кек алушылар» және «Кек алушылар: Альтрон дәуірі» кинокартинасы кинематография тарихындағы ең кассалы фильмдер тізімінде бесінші және жетінші орынды иеленеді. МКӘ әрбір фильмінде соңында оларды бір әлемге біріктіретін басқа фильмге сілтеме бар. Marvel комикстеріне негізделген барлық басқа фильмдер бұл серияға мүлдем қатысы жоқ, өйткені оларды басқа кинокомпаниялар түсірген және араларында еш ортақ сюжеттік желі жоқ бірақ та барлық бұл қаһармандар комикстерде бір қияли әлемде. Фильмдер {| class"wikitable plainrowheaders" style"text-align:center" border"1" width99% }} Сыртқы сілтемелер * [http://i.annihil.us/u/prod/marvel/i/mg/5/40/4fbaad4f8d5ea.jpg A Marvel Cinematic Universe Timeline] * [http://marvelcinematicuniverse.wikia.com/wiki/Marvel_Cinematic_Universe_Wiki Marvel Cinematic Universe Wiki]
Сарыгүл

Сарыгүл (Trollius altaicus)- сарғалдақ тұқымдасына жататын, биіктігі 15-100 см, көп жылдық шөптесін өсімдік. Биологиялық сипаттамасы Жапырағы кезекті орналасқан, аусақ салалы. Гүл ірі, димаетрі 7см, ашық сары не қызыл сары түсті, қос жынысты. Маусым-шілдеде гүлдейді. Жемісі көп жапырақша, жылтыр қара тұқымды. Сарыгүл субальпілік және альпілік шабындықта, бұталы, орманды, таубеткейінде (2500 м биіктікке дейін) таралған. Таралуы Сарыгүл Орта Азия, Батыс Сібір, Батыс Қытай, Батыс Монғолияда, Қазақстанда Ұлытау, Алтай,Тарбағатай, Жоңғар, Күнгей, Шле, Кетпен,Теріскей, Қырғыз Алатауында таралған. Сарыгүл парктерде әсемдік үшін қолдан өсіріледі. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 42 бет
Сары долана

Сары долана (Crataegus azarolus, Crataegus pontica)- раушангүлділер тұқымдасына жататын, биіктігі 6-10 м, ағаш. Биологиялық сипаттамасы Бұтағы тікенсіз, жапырағы саусақ салалы, кезекті орналасқан, сағағы қысқа. Гүлі ақ не қызғылт, 6-14-тен жартылай шатырша гүл шоғырына топтанған, қос жынысты, аталығы көп Маусым-шілдеде гүлдейді, жемісі қыркүйекте піседі. Жемісі- дөңгелек, сүйекті, диметрі 15-25 мм, қызыл сары, қызғылт түсті. Таралуы Сары Долана Иран, Түркия, Орта Азия, Кавказда Қазақстанда Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда өседі. Қолданылуы Сары Долананың жемісі жеуге жарамды, дәруменді. Сүрегі құрылыста құнды материа, гүлінен ара бал жинайды, әсемдік үшін қолдан өсіреді. Дереккөздер
Сары қаңлы

Сары қаңлы - Ұлы Жүз Қаңлы тайпасының тармағы. Қазақ шежіресі бойынша Қаңлыдан-Қанкөжек-Келдібек. Соңғы атаның бірінші әйелі Сары бәйбішеден Сары Қаңлы Бұдан тараған ұрпақ Қазан революциясына дейін Сыр бойын, Ташкент төңірегін, Жетісуды мекен етті. Сыр бойындағылары өздерін Сары Қаңлының 5 атасынан (Ақбота, Ақынқожа,Талқожа,Омыртқа,Миям) Жетісудағылары да 5 атадан таратады. Бірақ Жетісудағы Сары Қаңлы аталарының аты өзгеше. Олар: Әлсейіт, Түрке,Шоқпар, Құйысқансыз, Шанышқылы. Бұлар туралы шежіре ғылыми жүйеге келтірілмеген. Дереккөздер
Сары қараған

Сары қараған - бұршақ тұқымдасына жататын биіктігі 0,5-2 м бұта не 5-7 м ағаш. Биологиялық сипаттамасы Жапырағы қауырсын салалы, шоқтанып орналасқан, қосалқы жапырақшасы тікенді. Гүлі қос жынысты, сары гүлі 1-5 тен топтанған. Жемісі 5-8 тұқымды бұршақ. Мамыр-маусымда гүлдеп, шілде-тамызда жемісі піседі. Сары Қараған тез өседі, суыққа төзімді, тұқымынан және жас шыбығынан көбейтіледі. Сары қараған қалың бұталы орманды және орманды далалы аймақтарда, жыра, ай, тау бөлітерінде өседі. Таралуы Сары қараған Шығыс және Батыс Сібірде, Монғолияда, Қазақстанда: Көкшетау, Семей, Шығыс Қазақстан, Алматы облыстарында таралған. Қолданылуы Сары қарағаны топырақты құнарландырады, жас бұтақтарынан себет тоқылады. Әсемдік үшін қолдан өсіріледі, гүлінен ара бал жинайды. Тұқымы майлы, құсқа жем. Дереккөздер
Ташмұхаммед Алиұлы Сарымсақов

Ташмұхаммед Алиұлы Сарымсақов(10.9.1915 ж.т., Өзбекстан КСР, Әндіжан облысы., Мәскеу ауданы., Октябрь селосы, — 17.12.1995, Ташкент)- өзбек кеңес математигі. Физика-математика ғылымдарының докторы (1942), профессор (1942), Өзбекстан КСР ғылым академиясының академигі (1943). Өзбекстан КСР-нің еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1960). 1944 жылдан КПСС мүшесі. 1936 ж. Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетінің физика-математика факультетін бітірген. Сарымсақов- ықтималдықтар теориясы мен математикалық статистика бойынша белгілі маман. Сарымсақов- жүзден аса ғылыми еңбектің авторы. 1936жылдан Ташкенттегі Орта Азия мемелекеттік университетінде қызмет істейді, сонда кафедра меңгерушісі. 1943-1944ж., 1952-1958ж. және 1971 жылдан осы университеттің ректоры, 1946-1952 ж. Өзбекстан КСР ғылым академиясының президенті, 1960-1971ж Өзбекстан КСР Жоғарғы жәнеарнаулы орта білім министрі. Сыйлықтары КССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1948), Өзбекстан КСР-інің Бируни атындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1967).3 Ленин ордені, 2 Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі», Қазан революциясы ордендерімен және медальдармен марапатталды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 45 бет
Иван Васильевич Самарин

Иван Васильевич Самарин(19.1.1817, Петербург,-25.8.1885, Мәскеу)- орыс актері, педагог. М.С.Щепкиннің шәкірті әрі жолын қуушы. Өмірі Басыбайлы семьясында туған 1830 жылдардың басында Мәскеу тетар училищесінің балет бөлімінде оқыды; кейін оны Щепкин өзінің драма класына ауыстырды. Оқуын тамамдаған соң, 1837 ж. Кіші театрдың группасына қабылданды. Ол Чацкий мен Фамусов ролінің (Грибоедовтың «Ақыл азабында» ) үздік орындаушысы ретінде белгілі.Бұдан басқа Берендей, Телятов (А.Островскийдің «Қарлы ханымы» мен «Құтырған ақшасында»), Бенедикт (Шекспирдің «Жоқтан дабырасында» ) т.б. рольдерді орындады. Оның ойны әсем қимыл-қозғалысымен, көрсем пластикасымен ерекшеленеді. Пьесалар жазған. 1862 жылдан педагокилаық қызметпен шұғылданды. Шәкірттері: Н.А.Никулина, Г.Н.Федотова т.б. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 6 бет
Роман Иванович Самарин

Роман Иванович Самарин(05.08.1914 ж.т., Рязан губерниясы., Елатомск уезі, Квасьево селосы.)- қазақстандық терапевт, медицина ғылымдарының докторы. (1960), профессор (1961). 1939 жылдан КПСС мүшесі. Алматы медицина иснтитутының емдеу факультетін бітірді. (1941). 1935 жылдан Алматы облыстық «Сталин жолы» газетеінің ауыл шаруашылық бөлімінің меғгерушісі, әкімшілік бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1949-1950 ж. Қазақстан КП ОК денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі орынбасары (1950-1958). Самарин 1959 жылдан Алматы медициналық институтының терапия кафедрасының меңгерушісі (ректоры, 1960-1963). Оның 60-тан астам ғылыми еңбектері бар. Сыйлықтары Самарин екі 2- дәрежелі Отан соғысы, екі «Құрмет Белгісі», Қызыл Жұлдыз және Қазан Революциясы ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 6 бет
Қызылтаңдай

Қызылтаңдай (Roemeria) - көкнәр тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Биологиялық сипаттамасы Биіктігі 10-60 см, жапырағы қандауыр пішінді, қауырсын салалы, тілімделген, қарама-қарсы немесе кезекті орналасқан. Гүлі күлгін, ашық қызыл, жеке-жеке орналасқан. Сәуір-маусым айларында гүлдейді. Таралуы Қызылтаңдайдың Еуропа мен Азияда таралған 9, Ресей мен Қазақстанда тараған 2 түрі кездеседі. Өсуі Қызылтаңдай көбіне тау беткейі, құмды жерлер, бау-бақша, егістік жерлерде арам шөп түрінде өседі. Қызылтаңдайдың құрамында эфедрин, ремерин алколоидтары бар. Бұдан дәрі жасалады. Дереккөздер
Галина Иогановна Самарина

Галина Иогановна Самарина(19.02.1916 ж.т., Челябинск қаласы.)- қазақстандық фармаколог, медицина ғылымдарының докторы (1973), профессор (1975). 1957 жылдан КПСС мүшесі. Өмірі Алматы медицина институтын бітірді (1942), сол жылдан фармакология кафедрасына қызмет істеді. Ұлы Отан соғысына қатысты (1944-1945). Алматы медицина институтының фармацевтика факультетінің деканы (1950-1954), ал 191 жылдан фармакология кафедрасының меңгерушісі. Самаринаның 50- ден астам ғылыми еңбегі бар. Оның негізгі ғылыми жұмыстары фармакология саласынан, әсіресе, қымыздық пен доланадан алынған дәрінің шипалы қасиеттерін анықтады. Сыйлықтары Самарина Қызыл Жұлдыз Орденімен және бірнеше медальдармен марапатталды. Дереккөздер [[Санат:1916 жылы туғандар]
Борис Андреевич Сахаров

Борис Андреевич Сахаров(15.03.1914,Петербург,-12.04.1973,Мәскеу) - кеңес химигі және металлургі, КСРО ғылым академиясының коресспондент мүшесі (1970). Өмірі 1944 жылдан КПСС мүшесі. 1934-36 жылдары мемлекеттегі сирек металдар институтында жұмыс істеді. Мәскеудің М.В.Ломоносов атындағы химиялық жетік технология институтын бітірген соң (1940),Кеңес Әскері қатарында қызмет етті. 1963 жылдан оның профессоры.1953 жылдан мемлекетте сирек металдар институтында жұмыс істейді(1963 жылдан оның директоры). Еңбектері Сахаровтың негізгі ғылыми еңбектері жартылай өткізгіш материалдар мен өте таза металдарға арналған. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 66 бет
Хетт тілі

Хетт тілі - үнді еуропа тілдері құрамына кіретін көне тіл. Хетт тілі Кіші Азиядағы хетт сына жазуы ескерткіштері арқылы белгілі болды. Луви, палат, хетт иероглифтік тілднрімен бір топ құрайды. Хетт тілі фонетикасындағы бір өзгешілік - өзге туыс тілдерде жойылып кеткен көмей дыбыстың сақталуы. Хетт тіліндегі мәтінді ең алғаш оқыған чех ғалымы Б.Грознай. Кейін бұл тілді жан-жақты зерттеуге Ф.Зоммер, А.Гетце, И.Фридрих, Х.Педерсен. В.Иванов т.б. ғалымдар зор еңбек атқарды. Хетт тілі тіл білімінде салыстыралы тарихи әдіс үшін құнды материал болып табылады. Дереккөздер
Лариса Петровна Сахьянова

Лариса Петровна Сахьянова (13.02.1930 жылы туған, Қырен селосы, Қазіргі Бурят - 08.07.2001, Улан-Удэ) - бурят кеңес балет артисі, КСРО халық артисі (1963). 1937 - 42 жылдары және 1945- 46 жылдары Мәскеудің хореография училищесінде оқыды. 1946 жылдан Бурят опера және балет театрының (Улан - Удэ) соло - бишісі. Одетта - Одиллия (Чайковскийдің "Аққу көлінде"), Мария (Асафьевтің "Бақшасарай фонтанында"), Сүйімбитке (Ярулиннің "Шуралесінде"), Ангара (Книппер мен Ямпилловтың "Ангара сұлуында") т.б. партияларды биледі. Гастрольдік сапармен шетелдерде(Болгария, Иран,Ауғанстан т.б.) өнер көрсетті. 1964 жылы Қазақстанда өткен орыс әдебиеті мен өнерінің он күндігіне қатысты. 1966 жылдан педагогикалық қызметпен шұғылданды. 7 сайлауда КСРО Жоғары кеңесінің депутаты. РСФСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1972). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер
Білім және мәдениет (телеарна)

"Білім және Мәдениет" — қазақстандық мәдени-танымдық телеарна. Хабар агенттігі АҚ-на кірді. Алғашқыда "Білім" арнасы деп аталатын, бірақ кейін "Мәдениет" арнасымен ұштастырыла отырып "Білім және Мәдениет" арнасы деп аталды. Арна толқыны 2014 жылы қаңтарда Астанадағы «Қазмедиа орталығынан» таратыла бастады. Хабар қазақ және орыс тілдерінде таратылады. 2016 жылы 25 қазаннан бастап "Kazakh TV" телеарнасымен бірікті. Тарихы Арна 2012 жылы 5 қыркүйекте елордада Назарбаев Университеті Президенттің тікелей интерактивті дәрісінен таратыла басталды. Тарату OTAU TV тегін арналар пакетіне кіреді, сондай-ақ Қазақстан заңына сәйкес барлық кабельдік желілері арқылы тасымалданады. Тікелей эфир желілері Телеарна жас ұрпақтың білім беру және мәдениет деңгейін көтеру, халықтың адами ресурстарын дамыту үшін жасалған. Арна басты мүмкіндіктері: қазақстандық және халықаралық ғалымдардың лекцияларын, танымал ғылыми бағдарламалар, білім беру туралы деректі сериялары, білім беру және мәдениеттегі барлық деңгейдегі бағдарламаларын тікелей эфирге шығарады. Сондай-ақ, классикалық әдебиетін, отандық және әлем тарихын зерттеуге көмектескен, отандық және шетелдік фильмдер «алтын қорына» кірген көркем фильмдерде көрсетіледі. Басшылары # Бақыт Қайырбеков (2014-2015) # Александр Аксютиц (2015-2016) Сілтемелер * [http://bmtv.kz/ru Білім және Мәдениет] * [http://www.zakon.kz/4585598-reshenie-ob-obedinenii-tk-bilim-i.html «Білім» және «Мәдениет» арналарын біріктіру туралы шешім қабылданды - Мұхтар Құл-Мұхаммедт] * [http://total.kz/society/2014/01/08/prekrascheno_veschanie_telekanal «Мәдениет» телеарнасы хабар таратуды тоқтатты] * [https://www.youtube.com/channel/UCK1ErmhRQrNISaabUq-i1MQ «Білім» арнасы YouTube-те] Дереккөздер
Саят-Нова

Саят - Нова (лақап аты;шын аты жөні - Арутюн Саядян)(1712, Тбилиси,1795,Тбилиси) - армян ақыны. Қолөнерші отбасысында туған. Ақындық (ашуг) даңқы ерте танылды. Грузин патшасы Ираклий II-нің сарайында біраз уақыт қызмет еткенімен оның озбыр шонжарларымен сыйыса алмады. Сарай маңынан қуғындалып, әділетсіздік тақсіретін көп тартты, тіршіліктің талай ауыр тауқыметін бастан кешті. Ол - орта ғасырдағы армян поэзиясының аса көрнекті өкілі. Оның поэзиясы өмірге құштарлық әуенімен ерекше назар аударады. Махаббат лирикасы әлеуметтік мазмұнға толы ("Мен сені сүйгендіктен іңкәрмін", "Бұлбұлға" т.б.). Дін мен қараңғылық шырмаған феодализм дәуірінде Саят - Нова адамгершілікті жырлады, қарапайым еңбек адамын ардақтады. Оның өнері бертінгі дәуірдегі армян, грузин және әзірбайжан поэзиясының дамуына үлкен ықпал жасады. Дереккөздер
Коста Хетагуров

Коста Хетагуров - осетин ақыны, қоғам қайраткері, революционер-демократ. Осетин әдебиетінің негізін салушы. Әскери отбасыда туған. Қызмет жолы 1881-1885 ж. Петербург Көркем сурет академиясында оқыды. 1885-1891 ж. Владикавказда тұрып, ағарту ісімен шұғылданды. Алғашқы өлеңдері осы кезде "Северный Кавказ" газетінде жариялана бастады. 1893 жылдың ақпанынан сол газеттің қызметкері, кейннен редакторы қызметін атқарды. Коста шығармаларын осетин және орыс тілдерінде жазды. Осетин тілінде шығатын мерзімді баспасөз орны болмағандықтан, Коста орысша жазуға мәжбүр болды. Коста орыстың тілінде жазған өлеңдері мен поэмалары 1895 ж. Ставропольде "Өлеңдер " деген атпен жеке кітап болып шықты. Ақын дарыны "Осетин лирикасы" кітабында жарқырай көрінді. "Фатима" , "Сот алдында" , "Жылған жартас" т.б. поэмаларында осетин халқының аянышты тағдырын асқан шеберлікпен суреттеді. Оған 1955 ж. Орджоникидзе қаласында ескеркіш орнатылды. Коста шығармалары қазақ тілінде екі мәрте жеке кітап болып шықты. Дереккөздер
Карл Херманссон

Карл Херманссон (14.12.1917, Больнес-2016)- швед жұмысшы қозғалысының қайраткері. 1941 жылдан Швеция коммунистік партиясының мүшесі. 1946 жылдан ШКП ОК және Саяси бюросының мүшесі. 1953-1961 ж. ШКП ОК-нің насихат жөніндегі секретары. 1964 ж. қаңтарда ШКП (1967 жылдан Солшыл пария - Швеция коммунистері) председателі болып сайланды. 1962 жылдан риксдаг депутаты. Карл - экономика мен саясат мәселелері жөніндегі көпетеген еңбектің авторы. Дереккөздер
Серікхан Құмарұлы Сванбаев

Серікхан Құмарұлы Сванбаев(28.11.1928 жылы туған, Фрунзе) - қазақ кеңес паразитологығ биология ғылымының докторы (1969), профессор (1970).1961 жылдан КПСС мүшесі. 1949 жылы К.И.Скрябин атындағы Фрунзе институтының мал дәрігерлік факультетін бітірген. Қазақ АКСР ҒА- ның Зоология институтында ғылыми қызметкер (1952-58), ғылыми хатшы (1958-63), директордың орынбасары (1963-64), 1964 жылдан протозоология лабораториясының меңгерушісі. Зерттеулері Сванбаев Қазақстан жабайы жануарлары мен малдың кокцидияларын, көбіне ас қоырту органдарының эпителий тканінде тіршілік ететін паразиттерді және олар тудыратын кокцидиоз ауруын, сиыр мен қой қанындағы паразит және қан қарапайымдары қоздыратын ауруларды, оған қарсы қолданылатын шараларды зерттеді. Дереккөздер
Владимир Яковлевич Хенкин

Владимир Яковлевич Хенкин - орыс совет актері, РСФСР халық артсі. Артистік қызметін 1902 ж. Феодосияда бастады. Бұдан кейін Ташкент, Баку, Киев, Мәскеу т.б. қалалар театртларында қызмет етті. Драма, комедия, оперета және водевильде бірдей өнер толғады. 1911 жылдан эстрадада өнер көрсетті. Оның комедиялық шеберлігі Қазан революциясынан кейін Мәскеудің Сатира театрында қызмет етіп, Труфальдино, Сничкин т.б. комедиялық рольдерді орындады. Актер ойыны тапқырлыққа, юморға толы болды. Дереккөздер
Яша Хейфец

Яша Хейфец - американ скрипкашысы. Қызмет жолы 1905-1909 ж. Вильнюсте И.Д.Малкиннен, 1910-1911 ж. Петербургте Л.С.Ауэрден скрипка бойынша сабақ алды. 19111 сонда, 1912 ж. Берлинде өнер көрсетті. 1917 жылдан АҚШ-та тұрады. Көптеген елдерде гастрольде болды. Яшаның қуатты, үн бояуы бай, ерекше серпінді ір сан қырлы шебер орындау әдістері байыпты шабытпен, әрлеп жеткізу қасиетімен үйлесіп жатады. 1959 жылдан Оңтүстік Калифорния университетінің профессоры. Транскрипция авторы. Киноға түскен. Дереккөздер
Иосиф Ефимович Хейфиц

Иосиф Ефимович Хейфиц - совет кинорежиссері, кинодраматург, КСРО халық артисі, СОциал Еңбек Ері. 1945 жылдан КПСС мүшесі. 1927 ж. Ленинградтың экран өнері техникумын бітірген. Кинодағы қызметін 1928 ж. "Ленфильм" киностудиясында бастады. А.Г.Зархимен шығармашылығы бірілікте болып, екеуі көпетеген фильмдерді қойды: "Қарсы соққан жел", "Талтүс", "Қарбалас күн", "Балтық депутаты" т.б.. Бұдан басқа ол "Үлкен отбасы", "Румянцевтің ісі", " Ит жетелеген әйел", "Сәлем" т.б. көркем фильмдерді қойып, совет кино өнерінің өркендеуіне елеулі үлес қосты. Дереккөздер
Хемосорбция

Хемосорбция, химиялық сорбция - бу, газ не еріген заттардың қатты зат бетіне химиялық әрекеттесуі арқылы адсорбциялануы. Хемосорбцияланған молекулалар адсорбент бетіндегі атомдармен валенттік күштер арқылы байланысып, берік имиялық қосылыстар түзеді. Хемосорбция химиялық өнеркәсіпте газдарды тазартуда металлургияда т.б. кең қолданылады. Дереккөздер
Сеид Мохаммед Багер Хеджази

Сеид Мохаммед Багер Хеджази - иран жазушысы. Қызмет жолы Францияда оқып, инженер-радиотехник мамандығын алған, одан кейін жоғарғы саяси мектепті бітіріп, мемелекеттік аппаратта жұмыс істеді. 30 жылдары "Иран эмруз" журналын шығарды. Роман, повестері 1927 жылдан басттап жариялана бастады. Сеид шығармалырының негізгі арқауы - азаматтық пқұқықсыз иран әйелдерінің трагедиясы, қала тұрғындарының тұрмысы. Жазушы әлеуметтік әдлетсіздікті әшкерелеп, оны тудырған жағдайды мінейді, Сеид Мохаммед Багер Хеджази - тұрмыстық, әлеуметтік және тарихи тақырыптарда жазылған пьесалардың да авторы атанды. Дереккөздер
Тигран Сергеевич Хачатуров

Тигран Сергеевич Хачатуров - совет экономисі, КСРО ғалымдар академиясының академигі. 1945 жылдан КПСС мүшесі. Қызмет жолы Мәскеу университетін бітірді. 1929-1933 ж. транпорт экономкасы ғылымдар-зерттеу институтында істеді. 1930 жылдан Мәскеу жоғңарғы оқу орындарында педогогикалық қызмет атқарды. 1942 -1949 ж. Бүкіл Одақтық транспорты ғылымдар зерттеу институтында істеді. 1954-1959 ж. КСРО Ғалымдар академиясының комплексті транспорт мәселелер институтының директоры, 1959-1963 ж. КСРО Ғалымдар академиясы экономика институтының сектор меңгерушісі, 1963-1966 ж. күрделі қаржы мен жаңа техниканың экономикалық тиімділігі бөлімінің меңгерушісі. 1966 жылдан "Вопросы экономики" журналының бас редакторы, 1967-1971 ж. КСРО ғалымдар академиясының экономика ьөлімінің академиялық-секретары, 1971 жылдан Мәскеу мемлекеттік университетінің профессоры. Дереккөздер
Хафиз Ибраһим

Хафиз Ибраһим - Египет жазушысы және журналисі. Механик отбасында туған. Қызмет жолы 1891 ж. Каирдегі әскери училищені бітіріді. Ағылшын әскери экспедиция құрамында Суданда болды. Офицерлер бүлігіне қатысқаны үшін 1900 ж. әскерден босаған соң, журналистикамен айналысты. 1911-1932 ж. "Әлкутуб тартуы" ұлттық кітапханасында қызмет істеді. Хафиздің әлеуметтік саяси көзқарасының қалыптасуына Мұхаммед Абдо ілімі ықпал етті. Оның 1901 ж. классикалық үлгіде жазылған тұңғыш өлеңдер жинағы жарияланды. 1906-1922 ж. жазған лирикаларында ағылшын отаршылдарына қарсы көңіл күйі бейнеленген. "Сатих түндері" повесінде ағылшындардың отарлау саясатын сынады. Дереккөздер
Хвар

Хвар — Балқан түбегінің Далмация жағалауынан Хвар бұғазы арқылы бөлінетін Адрия теңізіндегі арал, Хорватияға қарайды. Ауданы 300 км². Ұзындығы 70 км, ендірек жері 10 км. Негізінен әу тас және доломиттен түзілген. Көпшілік бөлігі қырқарлы, қыратты және аласа таулы келеді. Биіктігі 626 м. Мәрмәр және әк тас кен орындары бар. Субтропиктік дақылдар өсіріледі. Халық жиі қоныстанған.
Эринст Хейнкель

Эринст Хейнкель - неміс авиаконструкторы. Қызмет жолы 1911 ж. Штутгарттағы жоғарғы техникалық мектепті бітірген. 1913-1922 ж. ұшақ жасайтын бірқатар фирманың бас конструкторы болды. 1-дүниежүзілік соғыс жылдарында Эринст ұшақтың 30-дан астам түрін құрастырды. Бұл ұшақтарды Германия мен Австрия армиясы пайдаланды. 1922 ж. Варнемюнде ұшақ жасайтын фирма ұйымдастырды. Бұл фирма 1945 жылға дейін жұмыс істеп, 100 ден астам ұшақ түрін жасап шығарды. 1939 ж. алғашқы тәжірбиелік реактивті Не-176 және Не-178 ұшақтарын сынақтан өткізді. Эринсттің қос моторлы Не-111 бомбалаушы ұшағы 2-дүние жүзілік соғыста кеңінен пайдаланды. Эринст 1950 жылдан Штутгарттағы ұшақ жасайтын фирманы басқарды. Дереккөздер
Термоядролық қару

Термоядролық қару - термоядролық зарядты ракетаның немесе авиациялық бомбаның жойғыш бөлігі. Термоядролық қару термоядролық зарядтан, 239- плутоний (немесе 235 - уран) зарядынан, 238 - урандық қабықшадан, жарғыш құрылғыдан және ракета (бомба) корпусынан тұрады. Термоядролық қару жарылысы миллиондаған градуспен өлшенетін өте жоғары температурады өтетін жеңіл элементтер ядроларының қосылыс (синтез) реакциясына негізделеген. А Жарылысқа дейін алдын-алу; бірінші қадам, екінші қадам төмен. Термоядролық бомбаның екі компоненті. Б Жарылғыш зат бірінші кезеңді бұзады, плутонийдің ядросын суперкритикалық күйге дейін қысып, бөлшектеудің тізбекті реакциясын бастайды. В Бірінші кезеңде бөлу процесінде регенердің импульсі пайда болады, ол қабықтың ішіне таралады, толтырғыш арқылы полистирол көбік. Г Екінші саты рентгендік әсерінен абляцияның (буланудың) сығылғандығына байланысты сығылады және екінші кезеңдегі плутоний таяқшасы жоғары температурада жылуды босатып, тізбекті реакцияны бастайды. Д Сығылған және жылытылған литий-6 детеридте біріктіру реакциясы пайда болады, шығарылған нейтронды ағын философиялық реакцияның бастамашысы болып табылады. Флэнтоп кеңейтіледі ... Дереккөздер
Термоядролық реактор

Термоядролық реактор - өте жоғары температураларда өтетін жеңіл атом ядроларының синтез реакциясы есебінен энергия алу үшін жасалған қондырғы. Термоядролық реактор қанағаттандыруға тиіс негізгі талап: термоядролық реакциялар нәтижесінде бөлінген энергияның реакциялар сүйемелдеу үшін сыртқы көзден жұмсалған энергия шығындарын артығымен толықтыру болып табылады. Дереккөздер
Когерентті көздер

Когерентті көздер - Гюгейнс принципіне сәйкес әрбір тесік жаңа толқындардың көздері болады. Жарық толқындары бұл тесіктерге бір S1 көзден келгендіктен, S2 және S3 тесіктер - жиіліктері бірдей және тұрақты фазалар айырымы болатын толқындардың көздері. Физика жүйесінде үлкен рөл атқаратын жарық толқындардың сипаттамасы. Когерентті көздер арқылы бірнеше гипотезаларды дәлелдеп шыққан. Сондықтан бұл оптика тарапында үлкен рөл атқарады. Дереккөздер
Сцинтилляциялық санағыш

Сцинтилляциялық санағыш . Энергиясы жоғары, шапшаң қозғалатын зарядталған бөлшектердің люминесценттік кристалға(NaJ, ZnS және т.б.) соғылғанда заттың қас қағым уақытта жарқ етіп жарық шығаруын, яғни сцинтилляция деп аталатын құбылысты тудырады. Міне, осы жарықтануларды санау арқылы сол затпен әрекеттескен зарядталған бөлшектердің санын есептейді. Дереккөздер
Биологиялық белсенді заттар

Биологиялық белсенді заттар - организмнің қандай да бір қызметін атқаратын, арнайы жоғары әрекетті іске асыратын органикалық қосылыстар. Бұл заттарға ферменттер, гормондар, дәрумендер және т.б. заттар жатады. Ферменттер организм жасушаларының барлығында бар, олар күрделі химиялық реакцияларды ыдыратуды тездетеді. Дәрумендер организмде және одан тыс көкөністер, жеміс-жидектердің т.б. құрамында бар. Дәрумендер - организмнің тіршілік қабілеті үшін қажетті заттар, олар адамның дене және ой еңбегін арттырады, оның өсуі мен дамуын, ауруға қарсы тұруын қамтамасыз етеді. Дереккөздер
WorleyParsons

дағы (АҚШ) кеңсесі]] WorleyParsons Limited ("Уорли Парсонс Лимитед" деп оқылады) — халықаралық деңгейде технологиялық өнеркәсіп саласында инженерлік және консалтингтік қызмет атқарумен айналысатын аустралиялық компания. Әлемнің 46 елінде 148 кеңсесі бар. Оның ішінде Қазақстандағы бас кеңсесі Атырау қаласында орналасқан. Дереккөздер
Қызылсай (станция)

Қызылсай (станция) - Түркістан облысының Төле би ауданындағы темір жол станциясы. Қызылсай туралы Шымкент қаласынан 15 км, аудан орталығы Леңгір қаласынан 18 км жерде. Бетеге, жусан, селеу өскен сортандау келген қызыл қоңыр топырақты қуаң далалық белдемде орналасқан. Қызылсай арқылы Шымкент - Жамбыл автомобиль жолы өтеді. Халқы 0,7 мың. Қызылсайда орта мектеп, клуб, кітапхана, аурухана, фельдшерлік-акушерлік пункт орналасқан. Тұрғындар өзге елді мекендермен темір жол және автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Қызыл тамыр

Қызыл тамыр (Ephedra intermedia) - қылша туысына жататын көп жылдық бұта. Биологиялық сипаттамасы Биіктігі 1 м, сабағы тік, бұтақты. Бұтақтары қарама-қарсы орналасқан, кейде шоқтанған. Жапырағы 2, түп жағы біріккен, ұзындығы 2 мм. Жемісі етженді, қызыл, ұзындығы 6 мм. Тұқымы ұсақ, сарғыш қоңыр, ұзындығы 5-6 мм. Таралуы Қызыл тамыр ұсақ тасты тау бөктерінде өседі. Орта Азия, Тибетте, Қазақстанның Бетпақдала, Түркістан маңы, Балқаш-Алакөл алқабында, Теріскей, Күнгей, Жоңғар Алатауында кездеседі, Қолданылуы Қызыл тамырдан дәрі жасалынады. Дереккөздер
Қызыл маржан

Қызыл маржан (Corallium rubrum) - горгонарий отрядына жататын ішек қуысты жәндік. Таралуы Жерорта теңізінде, Атлант мұхитында (Канар аралдары маңында) 10-200 м тереңдікте мекендейді. Тіршілігі Су астындағы тасқа, шыңға жабысып, тармақталған колония құрайды. Полиптері ақ, 8 тармақты қармалағышы бар. Көмір қышқылы мен кальцийден құралған қызыл түсті ішкі қаңқасы бір-бірімен ұштасып, бірігіп, колонияның тығыз негізгі қаңқасын түзеді. Бұл қаңқада темір тотығы көп болатындықтан, оның түсі ақшыл қызғылттан қошқыл қызғылт түске дейін өзгереді. Қолданылуы Қызыл маржан қаңқасынан моншақ, білезік және басқа да әшекей бұйымдар жасалады. Қызыл маржан кәсіп ретінде өте бағызы заманнан ауланады. Дереккөздер
Қызыл қастылар көтерілісі

Қызыл қастылар көтерілісі (б.з. 17 жыл - 27 жыл) - Қытайда болған халық көтерілісі. Атауы Бұлай аталуының себебі - көтерілісшілер үкімет әскерлерінен айырмашылығы болуы үшін қастарын әдейі қызыл бояумен бояп алған. Көтеріліс себебі мен тарихы Көтеріліс халық бұқарасының ауыр жағдайына байланысты туды. Біздің заманымыздың 17 жылдың аяқ шенінде Шаньдун провинциясының оңтүстігіндегі Цзюйсянь уезінде басталды. Көтерілісті Фань Чун деген шаруа басқарды. Бір жылдың ішінде көтерілісшілердің саны 10 мың адамға жетті. Кедей шаруалардан, жалдамалы жұмысшылар мен құлдардан құралды. 21 жылы олар үкімет әскерлерін, император Ван Манның 100 мың әскерін тас-талқан етті. Алайда 27 жылдың бас кезінде Қызыл қастылар жеңіліске ұшырады. Дереккөздер
Қызылқайың

Елді мекендер: * Қызылқайың – Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл. * Қызылқайың – Жетісу облысы Ақсу ауданындағы ауыл. * Қызылқайың – Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл. * Қызылқайың – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы ауыл. * Қызылқайың – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы ауыл. Өзен: * Қызылқайың — Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы өзен.