kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Пирамидалар эволюциясы

Мастаба Жоғары жағы тегіс етіп жасалынған қабірлер шенеуніктер, судьяларға және қарапайым отбасы мүшелеріне арнап салынған. Алғашқы кезде оларды саз балшықтан жасаса, кейіннен тастан жасайтын болған. Саккар үстіртіндегі сатылы Джосер пирамидасы Алғашқы пирамида тастан жобамен б.э.д. 2630 жылы жасалынған, ол үш сатыдан:Үлкен мастаба, 4 және 6 сатыдан тұрған. Биіктігі 60 метр, іргетасының көлемі 140х118 метр. Дашурдағы қабырғалалары ойлы-қырлы пирамидалар Б.э.д. 2560 жыл шамасында пирамидаларды тегіс етіп жасау жөнінде бірінші қадамдар жасалды. Еңіс бұрыш өте құламалы болып шығып, онің төбе жағын кішірейтуге тура келді. Гизадағы пирамидалар Мысырдағы ең белгілі пирамидалар - Хеопс пирамидасы, Менкаура пирамидасы, ханшайымдар пирамидасы және Хафра пирамидасы. Мероэдағы пирамидалар Б.э.д. 6-ғ-дан б.э.д. 2 ғ. дейн Мероэ қазіргі Судан Африка мемлекетінің астанасы болды. Шамамен б. э. д. 300ж б. э. д. 350 жылға дейн мемлекет басшылары қабырғалы тік пирамидаларға жерленді. Луврдағы (Париж) шын пирамида Қытай тегінен шыққан америкалық сәулетші И. М. Пей пирамида құрлысын жаңғырта отырып, 1989 ж. биіктігі 22м шыны пирамида тұрғызды. Ол Париждегі (Франция) Лувр мұражайының кіретін жерін құрайды. Теотиуакандағы Күн Шіркеу пирамидасы Бұл өте ауқымды пирамида. Мехикодан 40 км қашықтықта орналасқан, Гизадаға Хеопс пирамидасына қарағанда үлкен тас блоктардан қаланған. Ол б. э. д. 150 ж. салынған, биіктігі 66 метр. Теночтитландағы Темпло Майор Ацтектердің пирамида-ширкеуі қазіргі Мехико жерінде Тлалоку және Уицилопочтилерге арнап тұрғызылған. Бұл құдайлардың екі шіркеуінде мыңдаған құрбандықтар шалынған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Пирамида (сәулет)
Үкіаяқ

Үкіаяқ — жоғары жағына асыл тас орнатып, төменгі жағын күміспен күптеп, баскиімге, бесікке тағатын әшекей. Ертеде үкі киелі құс саналып, оның аяғын, қауырсынын тұмар орнына тұтынған. Үкіаяқ сырғада, сәукеледе, шаштеңгеде құрамдас бөлшек ретінде қолданылады. Баскиімге тағатын әшекейлердің ішінде күміс тұғырға орнатылған үкіаяқ ерекше бағаланады. Қыран құстарды, оның ішінде үкі мен сұңқарды ерекше қастерлеген қазақ халқына тән бұл әшекей бір немесе екі бөліктен тұрады. Екі бөлікті үкіаяқтың құрама бөлігі күміске орнатылған тастан, селдір тоқылған гүл шоғырынан, үшбұрышты немесе ені жалпақтанған пластинадан тұрады. Бұйымға шынжыр арқалы тиындар, моншақтар, қоңырау түріндегі бейнелер, күміске қондырылған тастар және тағы басқалар ілінеді. Солтүстік Қазақстанда кеңінен таралған бұл әшекей баскиімнің бір немесе екі жағына, сондай-ақ ұл және қыз балалардың кәзекейінде тағылған. Тіл-көзден сақтау үшін үкінің тұяғын пайдалану қазақ арасында кеңінен таралған. Оларды баланың бесігіне де іліп қоятын болған. Үкі тырнағы тіл-көзден қорғаушы ретінде қырғыздарда, өзбектерде де қолданады. Сахалар бесікке жапалақтың басын, тырнағын, аяғы мен тұмсығын іледі. Құс тырнағы түріндегі элементтерді Хорезм йомуттары баланы тіл-көзден сақтайтын әшекей бөлігі ретінде қолданады. Дегенмен үкіаяқтың қазақтардағы нұсқасы ерекше қызығушылық туғызады, өйткені мұнда күмістелген жұп тырнақ пен тармақталған бөліктерінен пластикалық мазмын көруге болады. Қазақтарда үкіге қатысты екіұдай пікір қалыптасқан. Бір жағынан ол жағымсыз күш өкілі ретінде қабылданады, сондықтан теріс құбылыстарға қарсы тұра алады деп ойлайды. Себебі, зұлымдық өзінен жасалған тұмардың иесіне еш зиянын тигізбейді. Екінші жағынана үкі киелі құс деп саналады. Қазақ ертеден қасиетті құстарды қастерлеген. Бірақ мұнымен қатар үкінің тырнағынан, қауырсынынан жасалған заттарға сұраныс көп болған. Дереккөздер
Ашина Юанькин шад

Ашина Юанькин шад - 679 жылдан 693 жылға дейін билік еткен Батыс Түрік қағанатының қағаны. Ол қуыршақ билеуші болды, тіпті өзінің аймағына да билігі жүрмеген. Биографиясы Дулуларды басқаруға оны қытай билеушілері тағайындады. 685 жылы Чжэньго Дацзяньцзюня шенін иемденді, кейіннен Цзо-увэй Дацзянцзюнь шенін алды. 693 жылы оны Цзечжуншичжухан етті. Оны Чанъаньға шақырғаннан кейін Дай Цзуньчень оған мұрагердің сыбайласы деп айыптады. Юанькин тұтқындалды да, оны бөлшектеп тастады. Тағы қараңыз
Қазақстан тарихы (энциклопедиялық анықтамалық)

«Қазақстан тарихы» – энциклопедиялық анықтамалық. «Мәдени мұра» мемл. бағдарламасы бойынша шығарылған. Онда ежелгі дәуірден күні бүгінге дейінгі Қазақстан тарихына қатысты мақалалар жинақталған. Кітапта Қазақстан аумағындағы ірі тайпалар, тайпалық одақтар, мемлекеттер, олардың көрші елдермен саяси қарым-қатынасы, онда өткен үлкенді-кішілі саяси оқиғалар (ірілі-ұсақты соғыстар, азаттық жолындағы көтерілістер, саяси науқандар, т.б.) баяндалады. Мемлекет басшылары (қаған, хан, патша, президент, т.б.) мен тарихтан өз орнын алған ірі тұлғаларға да (билер, батырлар, зиялылар) үлкен мән берілген. Сонымен бірге Қазақстан тарихынан хабар беретін ежелгі қалалар мен археол. ескерткіштер, жазба ескерткіштер мен олардың авторлары, тарихқа байланысты терминдер мен тарихи дәуірлер қарастырылған. Кітап 2006 ж. «Аруна» баспасынан жарық көрді.
Дженоа

«Дженоа» — итальяндық Генуя қаласының Лигурия әкімшілік аймағының футбол клубы. «Дженоа» көптеген ұлттық атақтарға ие болған ертеден келе жатқан Италияның футбол клубы: 9 рет Италияның чемпионы (бірақ оның бәріне әуесқой дәуірде қол жеткізген: 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1914/15, 1922-23, 1923-24), 4 рет вице-чемпионы атанған. Тарихы Жетістіктері А сериясы * Италия чемпионы: 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1914/15, 1922-23, 1923-24 С сериясы * Чемпион: 1970-71 Италия кубогы * Жеңімпаз (1): 1936/37 * Финалист (1): 1939-40 Еуропалық жетістіктері Митроп кубогы * Финалист (1): 1989/90 ;Алп кубогы * Жеңімпаз (2): 1961-62, 1963-64 ;Англо-итальяндық кубогы * Жеңімпаз (2): 1994-95 Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20120618173509/http://www.genoacfc.it/
Франсуаза Барре-Синусси

{{Ғалым { } }} Франсуаза Барре-Синусси (30 шілде 1947, Париж, Франция) — француздық вирусолог, физиология немесе медицина саласындағы 2008 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, сыйлықты Харальд цур Хаузенмен және Люк Монтаньемен бөлісті. Ол Люк Монтанье басшылығымен 1983 жылы адамдардың иммун тапшылығы синдромын қоздыратынын, АИВ ретровирусының ашылуына қатысты. Сілтемелер * [http://www.newsru.com/world/06oct2008/nobel_medicine.html Физиология немесе медицина неміс және екі француз: қатерлі ісік пен АҚТҚ вирустарын тудыратын ашқаны үшін алды] * [https://archive.is/20121204145538/www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1435029.php/PROFILE_Luc_Montagnier_Francoise_Barre-Sinoussi_-_AIDS_pioneers_ PROFILE: Luc Montagnier, Francoise Barre-Sinoussi — AIDS pioneers] * [http://www.pasteur.fr/ip/easysite/go/03b-000028-01v/regulation-of-retroviral-infections/regulation-of-retroviral-infections Institut Pasteur — Unité de Régulation des Infections Rétrovirales] * [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/220/4599/868 Abstract of paper describing the discovery of HIV] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2008/adv.pdf Press release from the Karolinska Institutet]
Харальд цур Хаузен

Харальд цур Хаузен (; ж.т. 11 наурыз 1936, Гельзенкирхен, Германия) — неміс медик және ғалым, физиология немесе медицина саласындағы 2008 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, ол бұны Люк Монтаньемен және Франсуаза Барре-Синуссимен бөлісті. Цур Хаузен жатыр мойны обыры дамуындағы папилломавирус рөлін ашты. Қазіргі уақытта — құрметті профессор. Өмірбаян Харальд цур Хаузен Гельзенкирхенде, Германияда дүниеге келген, Фехтадағы гимназияға түсіп Бонн университетінде, Гамбургта және Дюсслельдорфта медицинаны зерттеді, және 1960&nbsp;жылы медицина докторын алды, содан кейін фельдшер болып істеді. Алпысыншы жылдардың ортасында, ол Филадельфияға (АҚШ) көшіп келді, біріншіде ол атақты балалар ауруханасының (Children's Hospital of Philadelphia) вирусология лабораториясында жұмыс істеді, кейін Пенсильвания университетітінде сабақ берді. 1969 жылы Германияға қайтып келіп Вюрцбург университетінде профессор болды, кейінірек Эрланген — Нюрнберг университетітінде, Фрайбург университетітінде (Фрайбург-им-Брайсгау) жұмыс істеді. 1983 жылдан 2003 жылға дейін Гейдельбергте Германия ракты зерттеу орталығын (German Cancer Research Center) басқарды. Қайнаркөзі Сілтемелер * [http://www.newsru.com/world/06oct2008/nobel_medicine.html Нобелевскую премию по физиологии и медицине получили немец и двое французов: за открытие вирусов, вызывающих рак и ВИЧ] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2008/ Нобель комитетінің веб-торабынан ақпарат]
Кокос пальмасы

Кокос пальмасы &nbsp;– пальмалар тұқымдасының Cocos тармағының жалғыз биологиялық түрі, тропиктік мекенде өсетін ағаш. Дара жарнақты кокос пальмасының жемісінен кокос майы алынады. Жемісі - сүйекті жеміс, оның салмағы 1,5-2,5кг. Жеміс құрамында 30-35% май болады. Жемісінде бір ғана тұқым бар. Тұқым қалыптасқан кезде эндосперм мөлдір және сұйық болады да, май пайда болып, біртіндеп кенеулі кокос сүтіне айналады. Португалдарша "коко" - маймыл дегенді білдіреді. Бұл кокос сүйекшесіндегі ұрық өсетін үш тесіктің маймыл бет әлпетіне ұқсастығына байланысты аталған. Пісіп жетілмеген жасыл жемістің ішіндегі сұйықтықты - кокос сүтін адамдар ішеді, тағамға пайдаланады. Кокос пальмасын сәндік өсімдік ретінде өсіреді. Оның биіктігі 20-25 м, діңінің орамы 30-50 сантиметрге дейін жетеді. Қауырсын тәрізді жапырақтарының ұзындығы 3-6 м, жалпақтығы 1,0-1,5 м болады. Дереккөздер
Назар Хангельдыевич Агаханов

Агаханов Назар Хангельдыевич (25 маусым, 1954, Ашхабад, Түрікмен КСРО) - физика-математика ғылымдарының кандидаты. Марапаттары 2010 жылы - Білім беру саласындағы Ресей Федерациясының лауреаты. Сыртқы сілтемелер *[https://mipt.ru/upload/825/fizteh_01_2006_web-arpex60j1td.pdf Мен жақсы оқушыларды ашамын ...] *[http://www.school5.agava.ru/TEACHERS/agahanov.htm Математика мұғалімі Агаханов Назар Хангельдыевич]
Ермек Балташұлы

Ермек Балташұлы (8 маусым 1958, Едірей аулы Мәди ауылдық округі, Қарқаралы ауданы, Қарағанды облысы) — журналист, жазушы, драматург. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген (1990). Қазақстан Республикасы Журналистер конгресі (2003) және Қазақстан журналистер одағы (2008) сыйлықтарының лауреаты. Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері (2005). Өмірбаяны * 1975 ж. – Қарағанды облысы, Егіндібұлақ ауылындағы №1 қазақ орта мектебін бітірген; * 1975-76 жж. – Қарағанды облысы Егіндібұлақ аудандық «Ленин туы» газетінің тілшісі; * 1976-78 жж. – Кеңес әскері қатарында қызмет етті; * 1978-82 жж. – Қарағанды облысы Талды аудандық «Шұғыла»-«Восход» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі; * 1982-83 жж. – Егіндібұлақ ауданы Айрық орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің мұғалімі; * 1983-88 жж. – Талды аудандық «Шұғыла»-«Восход» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы; * 1988-91 жж. – Ульянов (қазіргі Бұқар жырау) аудандық «Знамя Ильича»-«Ильич туы» газеттері редакторының орынбасары, «Сарыарқа» газетінің редакторы; * 1992-93 жж. – Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан» газеті жауапты хатшысының орынбасары, бөлім меңгерушісі; * 1993-98 жж. – Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті қазақ әдебиеті кафедрасының оқытушысы, журналистика кафедрасының аға оқытушысы; * 1998-2013 жж. – «Орталық Қазақстан» газетінің бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, редактордың орынбасары; * 2013 ж. бері – еркін шығармашылық жұмыста. Шығармашылығы Е.Балташұлының баспасөз бетіне шыққан тұңғыш туындысы «Найзакөк» поэмасы 1973 ж. Егіндібұлақ аудандық «Ленин туы» газетінде жарияланды. Публицистикалық шығармалары «Тәуелсіздік жылнамасы» (2001), «Сарыарқа саңлақтары» (2002), «Ақпарат айдынында» (2006), т.б. ұжымдық жинақтарда басылды. Көркем очерктері мен әдеби-публицистикалық шығармалары «Мәди», «Көз» (екеуі де 2008 ж.) деген атаулармен жарық көрді. 2008 ж. «Мәди» атты әдеби-көркем, танымдық-публицистикалық журналдың негізін қалады. Е.Балташұлының «Сұрасаң, Мәди еді менің атым» (С.Жұмағалимен бірге) деген тарихи драмасы 2005 ж. Сәкен Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театрының сахнасында қойылды. Ол осы жылы түсірілген «Қайғысы тарқамаған адам» деректі-көркем телефильмнің әдеби кеңесшісі болды. Е.Балташұлы «Қаз дауысты Қазыбек би» тұлғалық энциклопедиясын (2011) әзірлеген шығармашылық топтың құрамында болды, ақын Б.Ысқақовтың «Бұл – менің көз жасым ғой қан аралас» жинағын құрастырып (2014), алғысөз жазды. Ол «Арыс» көркемсуретті тарихи-танымдық кітабы авторларының бірі. Дереккөздер
Толыс хан Шибоби

Толыс хан Шибоби - 603 жылдан 631 жылға дейін билік еткен Шығыс Түркі қағанатындағы аймақтың ханы. Биографиясы Ол Шібір қағанның ұлы, кейіннен суй ханшасы Хуайнаньға үйленген болатын. 603 жылы ол Толыс хан лауазымына тағайындалды, бұл аймақ қағанаттың ең шығысында болған еді. Оның қоластында қидандар мен мохэ тайпалары болды. Ал ордасы ретінде хан Ючжоуды таңдады. 624 жылы Шибоби суйлық Ли Шиминмен кездесіп онымен одақ құрды. Кейіннен Шибобидың қоластындағы тайпалармен арақатынасы біртіндеп бұзыла бастады. Бұған ханның заңсыз салықтары себеп болды. Сйеяньто, Хи және Си тайпалары Қытайға барып бой тасалады. 627 жылы хан көтерілісті басу үшін әскер жіберсе де, бұл әскер жеңіліс тапты. Ашуланған қаған Толыс ханды тұтқындап, дүре соқтырса да, кейіннен кешірім жасады. 628 жылы Шибоби қағанаттан жекеленіп Қытаймен шекаралас аймаққа қоныс аударды. Қағанның оны қайтармақ болған әрекеттері нәтиже бермеді. Қытайда Шибоби кнәз титулымен, әскери атақ, және 700 адам сыйлыққа алды. 630 жылы қағанатты қытайлар басып алғаннан кейін Ли Шиминь Шибобидің еңбегіне қарамастан, оны қаған етпейтіндігін мәлімдеді. Ол түріктер мен қытайлар арасында соғыс болмауын қалаған еді. Шибоби аймағына оралар Бинчжоуға жақын жолда қайтыс болды. Оның ұлы Хэлоху Толыс хан сайланды. Дереккөздер
Өсімдіктерді жіктеу

Өсімдіктерді жіктеу немесе Синтаксономия — шартты түрде туыстық белгілеріне сәйкес өсімдіктерді топтастырылып, жүйелеу әдістерді және синтаксономиялық иерархиясының субординациясын зеттейтін Геоботаника бөлімі. Жер бетіндегі өсімдіктер алуан түрлі. Қазір жер бетінде 500 мыңдай, Қазақстанда 5600-дей өсімдік түрі бар. Оларды нақты білу үшін, біріне-бірі ұқсас өсімдіктерді топтарға бөліп қарастырады. Олар туыстық белгілеріне сәйкес топтастырылып, жүйеленген. Өсімдіктердің ұқсас түрлерін - туысқа, ұқсас туыстарды - тұқымдасқа, ұқсас тұқымдастарды - қатарға, ұқсас қатарларды - класқа, кластарды - бөлімге біріктіреді. Жүйелеу бойынша әрбір топқа жататын өсімдіктердің арғы тегі бар. Мысалы, бір бөлімге, бір класқа жататын өсімдіктер бір тектен дамыған. Түрлер, туыстар және басқа да топтар ұзақ жылдар бойы әртүрлі сыртқы ортаға бейімделудің, басқа өсімдіктермен бірігіп өсудің нәтижесінде бірте-бірте пайда болған. Жүйенің ең кіші бірлігі - түр. Түр туралы ұғым олардың біріне-бірінің ұқсас болуына және өзара будандасып, өздеріне ұқсас ұрпақ бере алатындығына байланысты қалыптасқан.
Қос масақшалы қылша

Қос масақшалы қылша — Ашықтұқымдылар тобының Қылшалар тұқымдасының Қылша тегінің екі үйлі өсімдігі. Ботаникалық сипаттамасы Қос масақшалы қылшаның аталық бүрі бір өсімдікте, аналық бүрі екінші өсімдікте орналасады. Сырт көрінісі қырықбуынға ұқсайтын бұл қылшаның биіктігі 15-440 см болады. Қос масақшалы қылша - жапырақтары ұсақ қабыршаққа өзгерген бұта, қабыршақтары тез түсіп қалатындықтан, фотосинтез бұтақтарында жүреді. Бұтақтарын өң қаптайды. Лептесіктері сабақ ұлпасына тереңірек батып орналасады. Бұтақтарында маңызды дәрілік өнімдер болғандықтан, медицинада емге қолданылады. Әсіресе орталық жүйкені қоздыруға, өкпе демікпесі мен аллергияны емдеуге пайдаланады. Маңызы Басқа да ашық тұқымды өсімдіктер сияқты тамыры тереңге бойлайтындықтан, топырақты эрозиядан сақтайды. Галерея Сыртқы сілтемелер *[http://www.conifers.org/ep/ep/distachya.htm Gymnosperm Database: Ephedra distachya] Дереккөздер
Air Kazakhstan

Air Kazakhstan немесе Эйр Қазақстан — бұрынғы қазақстандық әуекомпания. «Аэрофлоттың» қазақ басқармасының ізбасары. 1996 - 2004 жылдар аралығында Қазақстанның ішкі және сыртқы әуе тасымал қызметтерін атқарған. 2004 жылы банкротқа ұшыраған. Тарихы ұшағы]] «Эйр Қазақстан» ЖАҚ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жыл дың 20 тамыз ындағы №1030 «Қазақстан Республикасындағы азаматтық авиацияның экономикалық тұрақтылығы бойынша шаралар туралы» қаулысына сәйкес құрылды. 1996 жылы 12 қарашада Saudi Arabian Airlines әуекомпаниясының Boeing 747 ұшағы және «Эйр Қазақстанның» Ил-76 жүк ұшағы Чархи Дадри (Дели) әуежайы маңында әуеде соқтығысты. Боингтағы 312 және Ил-76 бортындағы 37 адамның бәрі қаза тапты. Қазіргі таңда бұл әуедегі ұшақтардың соқтығысуы нәтижесіндегі ең ірі әуе апаты болып табылады. Компанияның жарғылық капиталы бұрын «Қазақстан Әуе Жолы» Ұлттық әуе компаниясында қолданыста болған мемл]]екеттің меншіктің бөлігін беру арқылы құрылды. Бірақ жаңа әуе компанияға «Қазақстан Әуе Жолының» қарыздары мен өз қызметкерлеріне төлеуі тиіс қоғамдық жәрдемақылары бойынша міндеттері «Эйр Қазақстанға» берілмеді. Ал бұл 83 ұшқыш-мүгедек мен асыраушысынан айырылған тұлғалар және 163 миллион теңге көлеміндегі ақшалай қарыз еді. 1997 жылдан бергі банк алдындағы қарыз $33 млн-ға жетті. Қосымша ретінде үкімет компаниядан айыппұл мен өсімақыларын алып тастады, қарыздар бойынша төлемдер 5 жылға кейінге қалдырылды. 2003 жыл ы Эйр Қазақстан басшылығымен «директорлар кеңесінің санкциясынсыз» $7 млн көлеміндегі несие алынды, кепіл ретінде бірнеше ұшақ және Алматы әуежайы ғимараты қойылды. 2003 жылы 9 сәуір де Ораз Жандосов Эйр Қазақстанның директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Эйр Қазақстан директорлар кеңесінің құрамына тағы Батырхан Исаев (экономика және бюджеттік жоспарлау вице-министрі), Нұрлан Нигматулин (көлік және коммуникациялар вице-министрі), Геннайдий Комаров (қаржы министрлігінің мемлекеттік меншік және жекешелендіру комитетінің төрағасының орынбасары), Серік Нүгербеков (көлік және коммуникациялар министрлігінің қаржылық басқару департаментінің директоры) және Еркін Қалиев (Эйр Қазақстан президенті) кірді. Бірақ бірнеше күннен кейін Жандосов Эйр Қазақстанның басшысы қызметін атқара алмайтынын хабарлады, себебі Еркін Қалиев оның туысқаны болып табылатын. 2003 жылы қарашада Азаматтық авиация комитеті әуе компанияның бірнеше ұшағының ұшуға жарамдылық сертификаттарының қызметін тоқтатты. 2004 жыл дың 1 қаңтар ына Эйр Қазақстанның жауапкершілігі 7 млрд 882 млн теңгені құрады, оның ішінде 6 млрд 388 млн теңге резиденттер алдындағы, 1 млрд 544 млн теңге резидент емес кредиторлар алдындағы қарыз болды. Бұл уақытта компанияның активтері 5 млрд 474 млн теңге болды, оның ішінде негізгі қор — 4 млрд 471 млн теңге.. Тағы қараңыз * Чархи Дадри ұшақтар соқтығысуы * Kazakhstan Airlines * Qazaq Air Дереккөздер
Жұлдыз (айрық)

Жұлдыз: * Жұлдыз — жарық шығаратын ғарыш денесі. * Жұлдыз — 1928 жылдан бері басылып келетін Республикалық қазақ журналы. * Жұлдыз&nbsp;— көпбұрышты геометриялық фигура. * Жұлдыз&nbsp;— көп мемлекеттің әскери және полиция шендерінің иерархиясының ажырату элементі. Сонымен қатар иерархиясы бар мекемелерінің киімдерінде қолданылады. * Жұлдыз &nbsp;— Омыртқасыздар бөлімі тікентерілілер типіне жататын су жәндігі класы. * Жұлдыз&nbsp;— аты шыққан, әйгілі адам. Елді мекендер: * Жұлдыз – Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы ауыл. * Жұлдыз – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл. * Жұлдыз – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл. * Жұлдыз – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл. * Жұлдыз – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы ауыл. * Жұлдыз – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл. * Жұлдыз – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл. * Жұлдыз – Шығыс Қазақстан облысы Үлкен Нарын ауданындағы ауыл. *
Нумерология

Нумерология — сандардың және физикалық нысандардың, процестердің және жалпы адамның өмірі мен санасының мистикалық байланысы және олардың бір-біріне көрсететін әсері туралы эзотерикалық сенімдердің жүйесі. Қазақ халқының өмірінде түрлі мәнді ерекше сипат бере отырып жиі қолданылатын сандар тізбегі көп. «3, 7, 9, 0» сандар тізбегін өзіміздің салт-дәстүрімізден, ырым-тыйымдарымыздан, нақыл-сөздерімізден мақал-мәтелдерімізден анық көруге болады. Сандарды зерттеуге жаңа бағыт тұрғысынан келген ізденістерге тоқталатын болсақ олардың лингвокультурология, этнолингвистика, когнитивті лингвистика аспектісінде жүргізіліп келеді. Осындай зерттеулердің бірінде мынадай тұжырымдар жасалған: * 1, 2, 3, 4, 7 сан атауларының символдық мәні ғаламдық модель туралы көне мифологиядан бастау алады; * 7, 9, 40 сан атауларының символдық қасиеті магия өнерінің туумен бірге қалыптасқан; * Сандар алғашында ерекше қолданылып, соның барысында, кейіннен сиқырлы сандар ретінде семантикалық жағынан дамыған; * Сандық символдар жүйесінде қалыптасып, философиялық, логикалық, психологиялық т.б негіздермен сабақтасып, сандар арқылы көрнектеген этномәдени, рухани ескіліктердің күрделі де кешенді мазмұны – тілдік сананың түп негіздері; * Сандар жүйесінде қалыптасқан қазақ ескіліктерінің пайда болуы ұлттық танымға сай о бастағы сандарға тағылған ерекше қасиет пен жұмбақ ұғымдарға байланысты; * Қазақ тіліндегі бір, екі, үш, төрт, тоғыз, он екі, қырық сандары адамзаттық жалпы дүниетаным жүйесіне негізделген. {{Ambox }}
Қабақты (көне қала)

Қабақты — Маңғыстаудағы Бозашыдағы көне қала. XVII ғасырдың басында Манқыстаудағы шәудір рулары осы Қабақтыны мекендеген. Астраханьмен, Сарайшықпен Қызу сауда жасаған осы қабақты қаласы кемінде сегіз, тоғыз ғасыр өмір сүргендігі байқалды. 1936 жылға дейін Қабақты қаласының құлаған қабырғалары мен көшеге төсеген бір жағы өңделген ауыр кірпіштері көрініп жатты. XIX ғасырдың ғасырдың 80-шы жылдары Бозашы жағалауында Бұрыншық, Кирилл, Орлов, Долгий поселкалары тұрғызылғын кезде, кейінгі жылдар балықшыларды колхоздастыру кезінде оның қалған тастары алынды. Сонда да қаланың сұлбасы жойылған жоқ. Қабақты-Еуропаға өкпетұс, сауда-саттық ісінде жан-жақты байланысы бар және балықшылық кәсібі дамыған қала. 1940 жылға дейін Қабақты қаласының маңында егілген ағаш тұқымынан жапанда адасқан қаздай бір ғана тал тұр. Ел аузында осы ағаш туралы аңыз бар.Қабақты ханы Қамыраның әрі сұлу, әрі ақылды жалғыз қызы бар балықшы жігітке ғашық болады. Олар осы ағаш түбінде кездесіп тұрыпты. Оны сезіп қплған әкесі қызды да, жігітті де осы ағашқа асып өлтіреді. Сол екі жас қазасына куәгер ағашты халық «Қамыраннан қалған қанды ағаш» деп атаған. Бірақ екі жастың махаббатына суарылған ағаш қурамай,жасара беріпті. Қамыран қаласы орнында кірпіш өртеген ошақтар, үйіліп жатқан ыдыс-аяқ сынықтары, құмыралар көп. 1936 жылы Қабақты маңынан аузы мықтап бекітілген кішкене құмыра тауып, оның ішіндегі шым қара түсті күлді зергер Өтеш пен Табиықтар құйып, білезік, сырғалар жасады, яғни ұзақ замандар ылғалды жерде жатып, бұзылған күміс екенін анықтады. Маната тауының сырт бетінде Мыңсуалмас бұлағынан км жерде төрт бұрыштап салған, кеңдігі 20 құлаш, жарты шеңбер бастионы бар, іші қызыл кірпіштен, сырты ақ кірпіштен қаланған қамалдың бөлмелері сақталған. Нақ осындай қамал Мыңсуалмаста да бар. Бірақ басқаларынан өзгешелігі-оның жанындағы бейіттер күйдірілген кірпіштен салынған. Қамалды кім тұрғызғанын білу қиын, XVIII ғасырда қазақтар келгенде, бұл қамал мен ондағы ескерткіштер осы күйінде екен. Қазақтардың түсінгенінше бұларды тұрғызған ноғайлықтар.Сейсем-ата зиратының батыс бетінде 3 км жерде теңізден тау үстіне шығатын ұлы жолды бөгеп, Бесбұлақты байлап, мықты қамал орнатылған. Қорғанды төрт жерден бөліп, қамал салынған. Қамал ортасында шағын мешіт бар. Оның құрылысына күйдірілген кірпіш пайдаланылған. Қабырғаларына жалпақ тастарды тікесінен шаншып тұрғызған. Тау басына күзет постылары үшін биік үй жасаған. Оның да сыртында тастан қаланған қорған. Қамалдың жалпы ұзындығы 11 км. 1558 жылы А.Дженкинсон теңіз арқылы Маңғыстаудың солтүстігіндегі бір шығанаққа түсіп Ұлы Хиуа керуен жолымен жөнеліп кеткен. А.Дженкинсон тоқтаған шығанақ осы болу керек. {{Ambox }}
Йоханнес Фабрициус

Йоханнес Фабрициус (, 8 қаңтар 1587, Рестерхаве, Шығыс Фрисландия — 19 наурыз 1616 ) — голландиялық және неміс астроном. Давид Фабрициустың (1564–1617) ұлы. Астрономияды алғашқы рет ( Галилео Галилей мен Кристоф Шейнерден тыс) Күндегі дақтарды, олардың Күн шеңберінде орын ауыстыруын және Күннің айналатынын ашқан (1610/1611). 1611 жылы «De Maculis in Sole observatis, et apparente earum cum Sole conversione, Narratio etc.» ғылыми еңбегінде өзінің өзінің ашылымдары туралы жазған. {{Ambox }}
Автология

Автология — сөздің тура мағынасында қолданылуы. Сөздің өзіндік тура мағынасы және туынды мағынасы болады. Әдетте поэзияда сөзді туынды, ауыспалы мағынада қолдану жиірек кездеседі. Алайда төтелеп, тура мағынасында айтылатын сөздер де аз болмайды. Мысалы, Абайдың: :Жасымда ғылым бар ескермедім, :Пайдасын көре тұра тексермедім, - деген өлең тармақтарын еске алсақ, мұндай сөздер түгелдей өзінің бірінші, негізгі мағынасында алынған. Ал Абайдың жаңағы сөздерінің жалғасын алсақ: :Ержеткен соң түспеді уысыма, :Қолымды мезгілінен кеш сермедім,- дегендегі «уысыма түспеді» деген сөз тіркесінде ауыспалы мағына бар. «Ғылымға қолым жетпеді, ғылым қолыма түспеді, қолымды кеш сермедім» дегендей ғып айту. Әрине, ауызша сөйлеу тілінде де айтыла береді, бірақ мұның өзі соншалықты үйреншікті, өте қарапайым айтылғандай көрінсе де, ғылымды қолмен ұстап, уысқа салып алатын нәрселермен салыстыру негізінде шыққан туынды мағына екені анық. Ал одан әрі келетін: Өзім де басқа шауып, төске өрледім,- деген өлең тармағын алсақ, мұндағы «басқа шабу, төске өрлеу» деген сөздер тікелей өз мағынасында емес, «алға ұмтылдым, сөз өнерінде тіл өнерінде талайдан озып шықтым» деген мағынада айтылған. Ал осы өлеңнің соңындағы: :Еңбегіңді білерлік еш адам жоқ, :Түбінде тыныш жүргенді жек көрмедім,- деген сөздер тағы да негізгі, тура мағынасында айтылған. Әдетте поэзия тілі, өлең сөз ерекше бейнелі, көркем болады деп саналады. Ауыспалы мағынада қолданған сөздер эпитет, теңеу, метафора, әсірелеу, т.б. поэзияда жиі кездеседі, өлең тілінің бейнелілік сипатын арттыра түседі делінеді. Бұл айтылғандар, әрине, жалпы алғанда орынды. Дегенмен, поэзияда, әдебиетте сөздің бәрі де көркемдік сипат алады. Себебі, көркемдік ойда эстетикалық ұғым, сезімді білдіреді. Жоғарыдағы мүлде қарапайым түрде, өз қалпында, көріктеп, түрлендірмей-ақ қолданылған сөздер келісті, әсерлі болып тұрғаны осыны дәлелдейді. Тура мағынасында алынған сөздерге көркемдік сипат беретін көркем ойдың қуаттылығы, әр сөздің ақындық ойды, сезімді жеткізуде орнын тауып, терең мағыналы етіп қолданылуы, әр сөздің өлең ырғағына сәйкес әуезді айтылуы. Өлең тілі немесе көркем прозаның тілі тартымды болу үшін жазушы ауыспалы мағына беретін бейнелі сөздерді қалайда неғұрлым көп, мол қолдануға ұмтылады және сонысы оның артықшылығы деп санау дұрыс болмайды. Сөздің тура мағынада қолданылуы, тура мағынада алынуы да қажет болған мөлшерде келтірілсе, әр шығарманың мазмұнына, ондағы ой-сезім өзгешелігіне шығарманың жанрлық, стильдік, тағы сондай сипаттарына сәйкес келеді.
Исламбек Ержанұлы Қуат

Исламбек Ержанұлы Қуат (12 қаңтар 1993, Ақадыр, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, Қазақстан ұлттық құрамасының жартылай қорғаушысы және "Жеңіс" клубының футболшысы. Мансабы Арғын тайпасының Қуандық руының Сайдалы бөлімінен шыққан. Клубтық Ол Астаналық " Жеңістің" түлегі, өзінің кәсіпқой мансабын Исламбек 2011 жылы көкшетаулық «Оқжетпестің » сапында бастады. Қуат «көкшеліктерге» Бірінші лиганың жарыс кестесінде екінші орын алып Қазақстанның Премьер-лигасына шығуына жәрдемдесті. Маусым соңында Исламбек Қуат Қазақстанның үздік жас ойыншысы атағын алды. Келесі жылы талантты жартылай қорғаушыға «Ақтөбе » назар аударып, Қуат чемпиондардың қатарына ауысты. 2013 жылы Исламбек «Астанаға » ауысты. Астаналық клубтар кіл легионерлердің көлеңкесінде қалып, алаңға онша шыға алмады, есесіне 2014 жылы Қазақстан чемпионы атанды. " клубы сапында.]] 2014 жылдың маусымынан "Қайраттың" ойыншысы атанды. Қайраттықтар сапында бес рет Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері атанды. 2020 жылы 1 қаңтарда "Орынборға" ауысты. Клуб сапында үш ойын ғана өткізді. Оған COVID-19 пандемиясына байланысты, қатаң режимдегі карантин себеп болды. Чемпионат жаздың ортасына дейін тоқтатылды да, қайта жалғасқан соң Исламбек жаңа клуб іздеуге мәжбүр болды. 2020 жылы қыркүйекте "Химкиге" ауысты. 2021 жылдың басында Қазақстанға қайта оралып, "Астана" сапына қосылды. 2024 жылы 23 желтоқсанда Астана футбол клубы Исламбек Қуаттың келісімшарт мерзімі аяқталғанына байланысты ұжымнан еркін агент ретінде кетті деп хабарлады. Құрама сапында 2015 жылдың 3 қыркүйегінде Қазақстан құрамасының сапында Чехияға қарсы ойында дебютін жасады. Бұл ойын 2016 жылғы Еуропа Чемпионатының іріктеу кезеңінің шеңберінде өткен еді. 2015 жылы 10 қарашада Нидерланд құрамасының қақпасына алғашқы добын соқты. Келесі кездесуде Ригада 13 қазан күні Латвия құрамасына қарсы жалғыз гол соғып, қазақстандық команданың топтағы соңғы орынан шығуына көмектесті. Бір қызығы, осы Латвиямен болған нәтиже Түркия құрамасына финалдық турнирге тікелей жолдама әперіп, Исламбек бір күннің ішінде Түркияда да танымал боп шыға келді. 2017 жылы 10 маусымда ӘЧ-2018 іріктеуінде Дания құрамасының қақпасына бір гол соқты, бірақ бұл ойында Қазақстан 1:3 есебімен ұтылып қалды. Арада тура бір жол өткен соң, ЕУРО-2020 іріктеуінде Сан-Мариноның қақпасына гол соқты (4:0). Ұлттық құрамадағы бесінші голын 2020 жылы 3 қыркүйекте сырт алаңда Литва қақпасына (УЕФА Ұлттар Лигасында) енгізді, бұл ойында Қазақстан 2:0 есебімен жеңіске жетті. Алтыншы голды 2021 жылы 7 қыркүйекте сырт алаңда Босния және Герцеговинаның қақпасына соқты, бұл ойын 2:2 есебімен тең аяқталды. Жетістіктері ; «Оқжетпес» * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2011 * Қазақстанның үздік жас ойыншысы (1): 2011 ; «Ақтөбе» * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2012 ; «Астана» * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2013, 2024 ; «Қайрат» * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2014 * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (2): 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 * Қазақстан кубогы (3): 2014, 2015, 2017, 2018 * Қазақстан суперкубогы: 2017 Дереккөздер
Автордың бейнесі

Автордың бейнесі — әдеби шығармадағы жазушының өз тұлғасының көріну қалпы. Автордың идеялық нысанасы, көзқарасы, ұғым-түсініктері, наным-сенімдері, көркемдік принциптері, суреткерлік шеберлігі бәрі-бәрі кең, толық мағынасында, әрине, шығарманың өн-бойынан, бүкіл құрылыс-бітімінен, идеялық-көркемдік сипатынан танылады. Бұл-оның шығармашылық тұлғасы, жазушылық, суреткерлік сипат-өзгешілігі, ал оның өнер иесі ғана емес, өз тағдыры, өз мінез-құлқы бар жеке адам ретіндегі бейнесін алсақ, ол жекелеген жанрда (мысалы, өмірбаяндық, мемуарлық) болмаса, айқын көрініс таппайды. Әр жанрдағы шығармаларда автордың бейнесі әр түрлі дәрежеде, әр қырынан аңғарылады. Эпикалық шығармаларда автор негізінен алғанда оқиғаны баяндаушы болады. Яғни, оның бейнесін оқырмандар оқиғаны айту мәнері, кейіпкерлерді мүсіндеу өзгешелігі, суреткерлік мұраты, белгілі бір этикалық мәселелерге көзқарасы, эстетикалық нысанасы арқылы ғана елестете алады. Алайда, оның бейнесі тікелей көрінбейді. Ал драмалық шығармада автор оқиғаның даму барысынан мүлде сырт тұрады. Поэзиялық шығармаларда, автор, негізінен, лирикалық тұлға ретінде танылады. Лирикада ақынның ішкі сыры, сезімі, толғанысы, яғни, жеке авторлық тәжірибесі басқа жанрларға қарағанда айқын, нық бедерленеді, өмір шындығын оқырман лирикалық тұлға поэзиясындағы автордың көзімен қарап, танып біледі. Бірақ ақынның қандай күйде болып, әр құбылысты қалай сезініп отырғанын да оқырман өзінше бағалайды. Лирикалық шығармада авторлық, субъективтік көзқарас, ой-сезім мен ол бейнелеп отырған объективті шындық жігі білінбей жалғасып жатады. Лирик ақын өзі туралы айта отырып, өмірлік жайларды толғайды. Қоғам, әлеумет жайын толғанып отырып, өз көңіл-күйін паш етеді. Дегенмен лирикалық кейіпкерді автордың нақ өзі деп ойлау-жансақ түсінік. Лирикалық кейіпкер автордың өлеңмен жазылған тікелей өз көшірмесі емес, жинақтала келіп, белгілі бір нақтылық сипатты иеленген көркем бейне болып шығады. Әрине, автордың үні қандай шығармада болса, сезіліп отырады. Шығармадағы шындық көркем логикаға сәйкес бейнеленеді десек, сол логиканың өзі автордың ұғым-түсінігіне сай келетіні және талассыз. Автордың ой-сезім дүниесінен екшелеп өтіп, талғамның таразысына тартылып барып, өмір шындығы нағыз көркем шындыққа айналады. Бірақ автордың шығармадағы оқиғаларға көзқарасы, кейіпкерлерге қатынасы, нені қалай, қай тұрғыдан келіп бағалайтыны өзінен-өзі ап-айқын болып көрініп тұрмайды. Бүкіл шығарманың мазмұнына терең бойлау арқылы, байыптап түсінуді қажет етеді. Дереккөздер
Михаил Иванович Адамс

Михаил Иванович Адамс (30 маусым, 1780, Мәскеу - 1 шілде, 1832, Верея) — орыс ботаник, зоолог, Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1814). Ғылыми еңбектері *Relation abrégée d’un voyage á la mer Glaciale et découvertes des restes d’un mamout. — СПб., 1807—1808. *Decades quinque novarum specierur plantarum Caucasi et Iberiae, quas in itinere comitis Mussin-Puschkin observavi et definitionibus atque descriptionibus illustravit. // Weber und Mohr. Beitr. zur *Naturkunde. — I, 1805. — pp.&nbsp;41–75. *Descriptio novi plantarum generis. // Nova Acta Acad. sci. Petrop. — XIX, 1805. Hist. — pp.&nbsp;164–166. *Descriptio novae speciei Azaleae. // Mem. Acad. Sci. Petersb. — II, 1807—1808. — pp.&nbsp;332–334. *Descriptiones plantarum minus cognitarum Sibiriae, praesertim orientalis, qua in itinere ann. 1805 et l806 observavit. // Mem. Soc. Natur. Moscou. — V, 1817. — pp.&nbsp;89–116; Nouv. Mem. Soc. Natur. Moscou. — III (IX), 1834. — pp.&nbsp;231–252. Естелік *Адамс атына арналып өсімдіктердің тегі аталынған (Adamsia); *Адамс атына арналып өсімдіктердің аты атлған (Artemisia adamsii). Сыртқы сілтемелер *[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49296.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12 Михаил Иванович Адамс Ресей ғылым академиясы сайтында]
Виктор Борисович Адамский

Адамский Виктор Борисович (30 сәуір, 1923, Мәскеу - 14 желтоқсан, 2005 жыл) - кеңес және орыс физигі, 50-ші жылдардың басында «Арзамас-16» атауымен белгілі Ресей эксперименталды физика ғылыми зерттеу интитутының (РФЯЦ-ВНИИЭФ) бас маманы. АН602 атты 100 мегатонналық атом бомбасын шығарушының бірі. Ұлы отан соғысының ветераны, 1962 жылы Лениндік сыйлығының иегері. Библиография * Адамский В. Б. [http://ufn.ru/ru/articles/1961/8/b/ Локальная инвариантность и теория компенсирующего поля] // УФН. — 1961. — Т. 74. — С. 609—626. * Харитон Ю. Б., Адамский В. Б., Смирнов Ю. Н. [http://ufn.ru/ru/articles/1996/2/f/ О создании советской водородной (термоядерной) бомбы] // УФН. — 1996. — Т. 166. — С. 201–205. * Адамский В. Б., Смирнов Ю. Н. [http://ufn.ru/ru/articles/1997/8/i/ Ещё раз о создании советской водородной бомбы] // УФН. — 1997. — Т. 167. — С. 899–902 Сыртқы сілтемелер *[http://niznov-nekropol.ucoz.ru/index/adamskij_v_b/0-862 Виктор Борисович Адамский]
Николай Николаевич Аделунг

Николай Николаевич Аделунг (1857 — 1917) — неміс зоологы. 1897 жылы Ресей империясына көшіп келген, Санкт-Петербург зоологиялық мұражайының кіші зоологы болып жұмыс істеген. Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі энциклопедиясының негіздеушілерінің бірі. Библиографиясы *«Beiträge zur Kenntniss des Gehörorgans der Locustiden» («Zeitschr. wiss. Zoologie», 1892) және көптеген энтомологиялық жұмыстары;
Үлкентұмсықты шүрілдек

Үлкентұмсықты шүрілдек&nbsp;— Татрең тұқымдасының шағын құсы. Түркия мен Сириядан Оңтүстік Сібірдің таулы жүйелері мен Орта Азия мемлекеттеріндегі шөл және шөлейт жерлерін мекендейді. Шығыс Африканың, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның, Аустразияның теңіз жағалауларында қыстайды. Салмағы 90-100 г. Денесінің үсті сұр-сарғылт, төменгі жағы ақ түсті. Үлкен тұмсықты шүрілдектің жемсауынан көлденең жалпақ сары жолақ өтеді. Қылықтары: тез жүгіреді, жер бетіне жақын екпіндей ұшады. Жоны - сұрғылттау қызыл қошқыл, бауыры - шаңқандай ақ. Аталығының жемсауында жалпақ қызғылтсары жолақ болады, көзінің төңірегі үлкен қара теңбілмен қоршалған. Тұмсығының жуандығы атауынан көрініп тұр. Жерде тез жүгіреді және жер бауырлап, екпіндеп ұшады. Шығыс Закавказьеден Монғолияға дейінгі шөлде қоныстанады. Қазақстанда оңтүстік бөліктегі тығыз топырақты шөлде өмір сүреді. Ұясын көбінесе өсімдіктері жоқ мүлде сусыз үлескілердегі шұңқырға салады. Салындыдағы 3 теңбілді. жұмыртқаларды ата-енелері басады. Жас балапандар қанатына көтерілген соң үлкен үйірге жиналып, көбінесе өзіне ұқсас сарысағақ шүрілдекпен бірге суатқа қарай ұшады. Қазақстанда наурызда пайда болады, ұшып кетуі бақыланбаған. Дереккөздер
Федор Павлович Аделунг

Фридрих фон Аделунг (25 ақпан, 1768, Штеттин - 18 қаңтар, 1843, Санкт-Петербург) - орыс және неміс тарихшысы, философ, библиограф. Библиография *Siegmund Freiherr von Herberstein (St. Petersburg 1818) *August Freiherr von Meyerberg und seine Reisen in Rußland (St. Petersburg 1827) *Kritisch-literarische Übersicht der Reisenden in Rußland bis 1700 Басқалары *Bibliotheca sanscrita (2. Aufl., St. Petersburg 1837) *Übersicht aller bekannten Sprachen und ihrer Dialekte (St. Petersburg 1820) Сыртқы сілтемелер *[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%90%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%83%D0%BD%D0%B3,_%D0%A4%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%85 Фёдор Павлович Аделунг]
Семён Моисеевич Айзенштейн

Семён Моисеевич Айзенштейн (25 қаңтар, 1884, Киев - 3 қыркүйек, 1962, Лондон) - Ресейдегі, Украинадағы, Польшадағы және Англиядағы радиотехника негіздеушісі. «Ресей сымсыз телефон мен телеграфтар қоғамы» зауытын ашқан. Әдебиеттер тізімі *Young A. J. Obituary // The Marconi Review. Furth quarter. 1962. P.243-249. *Aisenstem S. IW. // The Wireless World.— мамыр 1914.— P. 71. *Радиоассоциация // № 12.— 1922.— 242—243 бет Сыртқы сілтемелер *[http://mik-kiev.livejournal.com/86116.html Радио күні және радиофизика күні] *[http://www.rujen.ru/index.php/%D0%90%D0%99%D0%97%D0%95%D0%9D%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%99%D0%9D_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Семён Моисеевич Айзенштейн]
Анатолий Анатольевич Александров

Анатолий Анатольевич Александров (14 қараша, 1934, Ленинград, КСРО - 15 тамыз, 1994) — кеңестік және ресейлік әдебиеттанушы. Даниил Хармстың творчествосын зерттеші, алғашқы рет КСРО-да Даниил Хармстың еңбектерін шығарушысы. Сыртқы сілтемелер *[https://spbarchives.ru/web/group/information_resources/-/archivestore/fund/5-304?p_p_authod9RDshG&_archivestore_WAR_archivestoreportlet_searchquery%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 Анатолий Анатольевич Александров]
Анатолий Петрович Александров

Александров Анатолий Петрович (31 қаңтар 1903 Тараща, Киев губерниясы - 3 ақпан, 1994, Мәскеу) - көрнекті кеңестік физик, физика-математика ғылымдарының докторы, педагог, профессор. Марапаттамалары *Социалистік еңбек ері (1954, 1960, 1973); *9 Ленин ордені (06.03.1945; 29.10.1949; 19.09.1953; 04.01.1954; 11.09.1956; 12.02.1963; 17.09.1975; 10.02.1978; 11.02.1983); *Қазан төңкерісі ордені (26.04.1971) *Қызыл Ту ордені (10.06.1945) Сыртқы сілтемелер *[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10422 Анатолий Петрович Александров]
Андрей Юрьевич Александров

Андрей Юрьевич Александров (21 мамыр, 1966 Майкоп, Краснодар өлкесі) — Ресейлік экономика саласының ғалымы, тарихшы, заңгер. мемлекеттік қайраткер. Чуваш Республикасының мемлекеттік кеңесінің аппарат басшысы (2000), И.Н.Ульянов атындағы Чуваш мемлекеттік университетінің ректоры және Чуваш Республикасының жоғарғы оқу орындарының ректорлар алқасының төрағасы (2014 жылдан бастап). Марапаттамалары * «Ресей кәсіподақтарына 100 жыл» медальі Сыртқы сілтемелер * [http://www.chuvsu.ru/index.php?optioncom_content&viewarticle&id9806:2014-01-09-08-52-59&catid220:---1-- Александров Андрей Юрьевич] * [http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id83&id2310913 Александров Андрей Юрьевич] // gov.cap.ru * [https://vk.com/id370441863 Андрей Александров в социальной сети ВКонтакте] (с 2016) * [https://www.chuvsu.ru/rektor/ Ректор ЧГУ Андрей Юрьевич Александров] // www.chuvsu.ru * [http://www.pandia.ru/text/77/303/469.php Александров Андрей Юрьевич] // www.pandia.ru * Головина Н. С. [http://enc.cap.ru/?tprsn&lnk5414 Александров Андрей Юрьевич] // enc.cap.ru * Долгов В. Н. [http://mosentesh2.ucoz.ru/news/izbran_novyj_rektor_chgu/2013-12-11-2731 Избран новый ректор ЧГУ] // mosentesh2.ucoz.ru * Миролюбов С. [http://времячувашии.рф/politika/rektorom-chuvgu-stal-istorik-aleksandrov/ Ректором ЧувГУ стал историк Александров] // времячувашии.рф * [http://cheb.ruc.su/news/detail.php?ID=20392 Новым ректором Чувашского госуниверситета имени И. Н. Ульянова избран проректор по учебной работе А. Ю. Александров] // cheb.ruc.su * Видео: [http://serv.nktv.info/video_show/1388 Новым ректором Чувашского госуниверситета имени И. Н. Ульянова избран проректор по учебной работе А. Ю. Александров] // serv.nktv.info * Рита Кириллова. [http://www.chuvsu.ru/index.php?optioncom_k2&viewitem&id2748:к-нам-на-завтрак-едет-ректор&Itemid580 К нам на завтрак едет ректор] // Советская Чувашия. 2015, 9 сентября.
Табиғи металдар

Табиғи металдар — лабораториялық түрде алынбайтын, табиғатта таза немесе қоспа ретінде табылатын металдар. Бұл топқа алюминий, сурьма, мышьяк, висмут, кадмий, хром, кобальт, индий, темір, марганец, молибден, никель, рений, селен, тантал, теллур, қалайы, титан қамтиды, вольфрам және мырыш, сондай-ақ екі металдар топтар: алтын тобы, және платина тобындағы металдар жатады. Алтын тобы: алтын, мыс, қорғасын, алюминий, сынап, күмістен тұрады. Платина тобы платина, иридий, осмий, палладий, родий, және рутенийден тұрады. Жер қыртысында металдардың таралуы əртүрлі. Металдар табиғатта, көбінесе қосылыстар түрінде кездеседі. Белсенділігі тым төмен металдар (Cu, Ag, Au, Pt) ғана сом күйінде кездеседі. Кернеу қатарындағы литийден магнийге дейін орналасқан ең белсенді металдар табиғатта тұздар: хлоридтер, сульфаттар, карбонаттар, фосфаттар, əсіресе силикаттар түрінде кең таралған. Орташа белсенділігі бар металдар (магнийден сынапқа дейін) жер қыртысында, көбіне оксидтер мен сульфидтер түрінде кездеседі, бірақ олардың тұз тектес минералдары да бар. Өнеркəсіптік əдіспен металдар алынатын минералдарды кендер деп атайды. Егер кеннің құрамында бірнеше металдың қосылыстары кездессе, оларды полиметалл кендерге жатқызады. Қазақстанның жер қойнауында қорғасынды, мырышты, мысты, т.б полиметалл кендер өте көп. Дереккөздер
Виктор Михайлович Александров

Александров Виктор Михайлович (1 қаңтар, 1936, Ростов-на-Дону - 6 желтоқсан, 2012, Мәскеу) - кеңестік және ресейлік ғалым-механик. Физика-математика ғылымдарының докторы, профессор. Кітаптары * Александров В. М., Мхитарян С. М.&nbsp; Контактные задачи для тел с тонкими покрытиями и прослойками (1983) * Александров В. М., Коваленко Е. В.&nbsp; Задачи механики сплошных сред со смешанными граничными условиями (1986) * Александров В. М., Сметанин Б. И., Соболь Б. В.&nbsp; Тонкие концентраторы напряжений в упругих телах (1993) * Александров В. М., Пожарский Д. А.&nbsp; Неклассические пространственные задачи механики контактных взаимодействий упругих тел (1998) * Механика контактных взаимодействий (2001) * Александров В. М., Чебаков М. И.&nbsp; Аналитические методы в контактных задачах теории упругости (2004) * Александров В. М., Чебаков М. И.&nbsp; Введение в механику контактных взаимодействий (2007) Сыртқы сілтемелер * [http://www.rfbr.ru/rffi/ru/books/o_19517 Александров Виктор Михайлович]
Владимир Васильевич Александров

Александров Владимир Васильевич (21 тамыз, 1941 жыл, Коломна қаласы, Мәскеу облысы) — кеңестік және ресейлік ғалым-механик, профессор. Математика және механика саласындағы жұмыстары үшін КСРО мемлекеттік сыйлығымен марапатталған (1989). Ресейлік мемлекеттік премиясының лауреаты (2001). Библиография *Алгебра бойынша дәрістер *Алгебра және қарапайым функцияларды талдау Марапаттамалары *КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты *Ресей Федерациясының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Сыртқы сілтемелер *[http://www.mathnet.ru/php/person.phtml?option_langrus&personid20044 Профильі]
Иван Гаврилович Александров

Александров Иван Гаврилович (20 тамыз, 1875 - 2 мамыр 1936) - Кеңес экономисті және экономикалық географ. участник разработки плана ГОЭЛРО жобасының негіздеушілерінің бірі және Ресейдің экономикалық аймақтарға бөліну кестесінің авторының бірі. Сыртқы сілтемелер *[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/62657/%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 Иван Гаврилович Александров] * Файнбойм И. Б. [http://zounb.zp.ua/sites/default/files/imce/pdf/igaleksandrov.pdf Иван Гаврилович Александров]
Сергей Петрович Боткин

Боткин Сергей Петрович (1832-1889) — медицинада физиологиялық бағыттың негізін қалаушы. Клиникалық зерттеу барысында функционалды әдістерді кеңінен қолданған, алғаш рет практикалық тәсілмен жиналған материалды ғылыми талдаудан өткізу қажеттігін атап көрсеткен ғалым-терапевт. С.П.Боткин қолқа қақпақшасының жетіспеушілігі кезінде диастолалық шуылдың жақсы естілетін нүктесін тапқан. Вирусты гепатиттың инфекцияның әсерінен пайда болатынын алғаш ашып, медицинада елеулі жаңалық енгізіп, кейін бұл ауру ғалымның атымен аталды (Боткин ауруы). Ол Петербургтің медико-хирургиялық академиясында профессор атағымен көп жыл жұмыс істеген. Дереккөздер
Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі

Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған облыс әкімдерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. Абай облысы Ақмола облысы Ақтөбе облысы Алматы облысы Атырау облысы Батыс Қазақстан облысы Жамбыл облысы Жетісу облысы Қарағанды облысы‎ Қостанай облысы Қызылорда облысы Маңғыстау облысы Павлодар облысы Солтүстік Қазақстан облысы Түркістан облысы Ұлытау облысы Шығыс Қазақстан облысы‎ Таратылған облыстардың әкімдері Жезқазған облысы Көкшетау облысы Семей облысы Талдықорған облысы Торғай облысы Республикалық маңызы бар қалалар Астана Алматы Шымкент Байқоңыр Тағы қараңыз * Қазақстан әкімшілік бірліктері * Әкім * Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі * Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі Дереккөздер
Талап ету депозиті

Талап ету депозиті немесе Талап етiлмелi депозиттер (кейде Чектiк депозиттер деп те аталады) түрiнде қаржы тарту кезiнде банк пен салымшы арасында келiсiмшарт жасалады. Чектiк депозит — бұл міндетті түрде өтелуге тиiстi, салымшыға чек жазуға құқық беретiн шот. Чектiк депозиттердің ыңғайлылығы: олардың қауiпсiздiгi және чек жазу арқылы төлем жүргізу қарапайымдылығы. Сонымен катар, олар бiрiншi талап бойынша накты ақша алуға мүмкiндiк бередi. Чектiк депозиттерді жүзеге асыру үшін есеп операциялары мен өткізбелерінің айтарлықтай көлемi керек, көптеген банктер осы шарттарды қолданғаны үшін төлем белгiлейдi. Бұл кезде төлем мөлшерi бiр ай көлемiнде жазылатын чектер саны мен депозиттер мөлшерінің өзгеруiмен өзгертiледi. Егер салымшы бiр ай көлемінде шотта банктің өзінің коммерциялық мақсаттары үшін қолданылатын жеткiлiктi баланстық қалдықты сақтаса, банктер кейбiр кездерде бұл төлемдердi алудан бас тартады. Ерекшеліктері *ақшаны салуға немесе алуға шектеудiң болмауы; *ақша шоттан қолма-қол түрде, сондай-ақ чектер көмегiмен алынуы мүмкiн; *шот иесi банкке тұрақты айлық мөлшерде немесе әрбiр жазылған чек үшін коммисия төлеуі; *ұлттық банкке ең аз резервтің мерзiмдiк депозиттермен салыстырғанда үлкен үлесінің сақталуы. Түрлері Талап ету депозитінің түрлері: контокоррент, овердрафт, нау-шоттар. *Контокоррент — бірыңғай шот болып табылады. Контокоррентте банк қарыздары, сондай-ақ шоттан клиент тапсырысы бойынша барлық төлемдер және де шотқа салым, аударым және т.б. түрде түсетін барлық қаржы көрсетіледі. Контокорренттi шот ерекше сенiмдiлiк белгiсi ретiнде тек сенiмдi клиенттерге және бiрiншi сыныпты қарызшыларға ашылады. *Талап ету депозитiне овердрафт шотын жатқызуға болады, овердрафт — банк пен клиент арасындағы келісiмге сәйкес, банк анықтаған мөлшерде шотта бар қаржы көлемiнен артық соманы алуға мүмкіндік беретін шот, бұл да несие алмасуды бiлдiредi *Талап ету депозитінің үшінші түрі — нау-шоттар — пайыздық мөлшерінің жоғары шегі жоқ шоттар, яғни ол қалқымалы болуы мүмкін. *Супернау-шоттар — бұл қолма -қол ақшаны қолдану шоттары оларды ашу кызметтер кешенiн ұсынады. Дереккөздер