kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Камбур (футбол клубы)

«Камбур» — Нидерландтың Леуварден қаласынан шыққан кәсіби футбол клубы, 1964 жылдың 19 маусымында құрылған. Қазіргі уақытта олар Нидерландтың екінші деңгейлі лигасы — Эрсте Дивизиде ойнайды. Клубтың үй стадионы — 2024 жылы ашылған, 15 000 орындық Кой Стадионы. Клуб әдетте сары жейде мен көк шорты киіп ойнайды. Клубтың таңбасының шығу тегі — фриздік ақсүйектер әулеті Каммингха үйінің елтаңбасына негізделген. Камбурдың басты қарсыластары — Херенвен (футбол клубы) клубы. Тарихы 1964 жылы құрылған Камбур клубы жалпы жеті маусым бойы Нидерландтың жоғары дивизионы — Эредивизиде өнер көрсетті. 1980 және 1990 жылдары клуб Эрсте Дивизиондағы плей-офф кезеңдеріне тұрақты түрде қатысып отырды. 1992 жылы Камбур Эрсте Дивизион чемпионатын жеңіп, Эредивизиге көтерілді, алайда екі маусымнан кейін, 1994 жылы қайтадан төмен түсті. 1998 жылы клуб тағы да Эредивизиге көтерілді, бірақ жоғарғы лигада бар болғаны екі жыл ойнап, 2000 жылы қайтадан түсіп қалды. 2005 жылы "халықтық клуб" қаржылай қиын жағдайға ұшырап, банкроттықтың алдында тұрды. Қайта қалпына келтіру жұмыстары 2006 жылы басталды, ал 2010 жылдан бері клубтың қаржылық жағдайы біршама тұрақтанды. 2009 жылы Камбур Эредивизе клубы Родамен плей-офф кезеңінде кездесіп, пенальти сериясында жеңіліп қалды. 2010 жылы клуб екінші орын алып, тағы да аз ғана ұпаймен жоғарғы лигаға өте алмады. Осы плей-оффтар барысында Камбур ойынын тамашалауға 2 апта ішінде 40 000-нан астам жанкүйер жиналды. Шамамен тағы 7 000 жанкүйер Леуварден қаласының орталығында орнатылған үлкен экраннан соңғы матчты тамашалады. Бұл матчты теледидардан 1,4 миллионнан астам көрермен көріп, Нидерландтағы плей-офф ойыны бойынша жаңа рекорд орнады. Сол жылы Камбур, ПЕК Зволле және Роданың арасындағы плей-офф ойындарын жалпы 4,5 миллионнан астам адам көрді. Камбур 2012–13 маусымында Эрсте Дивизион чемпионы атанып, 2013–14 маусымына Эредивизеге жолдама алды. Алайда, 2016 жылғы 1 мамырда Камбур ПСВ клубына қонақта 6:2 есебімен жеңіліп, Эрсте Дивизиге қайта түсті. 2019–20 маусымында Эрсте Дивизионда бірінші орында тұрғанына қарамастан, COVID-19 пандемиясына байланысты Камбур 2020–21 маусымына Эредивизеге өте алмады. Камбур 2020–21 маусымында Эрсте Дивизионды жеңіп, Эредивизеге қайта оралды. 2021–22 маусымында Камбур Эредивизеде 9-орын алып, клуб тарихындағы ең үздік нәтижеге қол жеткізді. Алайда 2022–23 маусымы клуб үшін өте сәтсіз өтті: 2023 жылғы 6 мамырда Камбур Утрехтпен сырт алаңдағы ойында 3:0 есебімен жеңіліп, Эрсте Дивизиге қайта түсіп қалды. Жетістіктер Ұлттық * Эрсте Дивизи ** Чемпион (3): 1991–92, 2012–13, 2020–21 ** Вице-чемпион (3): 1996–97, 1997–98, 2009–10 Дереккөздер Сілтемелер
Габриэль Сундукян атындағы Ұлттық академиялық театр

Габриэль Сундукян атындағы Ұлттық академиялық театр — Армения астанасы Еревандағы драма театры, 1921 жылы құрылған, Армениядағы ең үлкен драма театры. Тарихы Бірінші армян мемлекеттік театры 1922 жылы Ереванда құрылды. Театрдың алғашқы қойылымы 1922 жылдың қаңтарында Сундукянның «Пепо» спектаклі болды. Өзінің алғашқы жылдарында театр әлемнің түкпір-түкпірінен көптеген әйгілі армян актерлерін, режиссерлерін, жазушыларын, композиторлары мен суретшілерін жинай алды. Көп ұзамай театр Арменияның театр өмірінің басты орталығына айналды. 1937 жылы театрға Габриэль Сундукянның есімі берілді. 1960 жылы академиялық театр мәртебесін алды. Сол жылдары театрда әсерлі қойылымдар болды, оның ішінде репертуарында армян және әлемге әйгілі драматургтердің пьесалары болды. Театр әртүрлі елдерде гастрольдік сапармен болды: Франция, АҚШ, Беларусь, Ресей, Грузия, Ливан, Сирия. Бүгінгі таңда Габриэль Сундукян атындағы Ұлттық академиялық театр уақыт талабына сай қарқынды жұмысын жалғастыруда. 2019 жылы заманауи театр тәсілдеріне жаңа мүмкіндіктер ашатын "Black box" форматындағы жаңа шағын сахна салынды. Театр білім беру бағдарламаларына көп көңіл бөледі. 2019 жылы театр жоғары сынып оқушыларына арналған "Класс+Классика" арнайы білім беру бағдарламасын іске қосты. Театр халықаралық жобаларға, ынтымақтастыққа, гастрольдерге және фестивальдерге қатысуға баса назар аударады. 2023 жылдың 28 қыркүйегінде өткен XIV халықаралық «Александринский» фестивалінде театрдың режиссері Армен Эльбакянның «Көкек ұясынан ұшқанда» спектаклі, ал 30 қыркүйекте режиссер Лили Эльбакянның «Декамерон» спектаклі көрсетілді. Театр ғимараты 1966 жылы жаңа театр ғимараты ашылды (сәулетші Р.Алавердян, инженер Р. Бадалян). Театр порталының дизайнын мүсінші Ара Арутюнян жасаған. 1966 жылдан 1976 жылға дейін Арутюнян театрдың мүсіндік ансамблін аяқтады, оның құрамына порталдан басқа Г.Сундукянның ескерткіші мен «Сирин» барельефі кіреді. Ереванның орталығында орналасқан театр ғимараты қаланың сәулеттік символдарының бірі болып табылады. Кеңестік классицизм стилінде салынған ол армян тарихы мен мифологиясының көріністерін бейнелейтін бағандар мен барельефтермен безендірілген. Труппа және қойылымдары Театр труппасының жұлдыздарының қатарында Вардан Аджемян, Валентин Подпомогов, Варфоломей Папазян, Грачья Капланян, Грачья Нерсесян, Татьяна Акопян (Асмик), Авет Аветисян, Нина Манучарян, Татьяна Махмурян, Арус Асрян, Галина Новенц, Давид Малян, Григорий Аветян, Григорий Амирбекян, Галуст Сулуликян, Арман Котикян сияқты танымал актерлер мен режиссерлер бар. Олар Сундукянның «Өсиет», Мурацананың «Рузан», Шанттың «Ежелгі құдайлар», Камюдың «Калигула», Брехтің «Артуро Уидің еңсерілмейтін өрлеуі», Чеховтың «Шие бағы», О'Нилдің «Қарағаш астындағы тілек», Верфельдің «Мұсаның қырық күні» сияқты отандық және шетелдік пьесаларды қойды. Галерея Дереккөздер
Қаскелең мұздығы

Қаскелең мұздығы – Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық. Орналасқан жері Қаскелең өзені бастауында, Қаскелең шыңы беткейінде қалыптасқан. Аумағы Жалпы ұзындығы 2,8 км, ашық бөлігі – 1,9 км. Ауданы 2,3 км 2 , оның ішінде ашық бөлігі – 1,8 км 2 . Мұзының көлемі 0,09 км 3 . Мұздық солтүстік-батысқа қарай өсуде. Фирн сызығы 3900 м биіктіктен өтеді. Мұздық тілі 3520 м-ге дейін төмендейді. Жалпы мұздықтағы морена шөгіндісі кең аумақты келеді, 5 км-ге созылған аңғар түбі соған толы. Дереккөздер
Фрунзе мұздығы

Фрунзе мұздығы – Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі аспалы аңғарлық мұздық. Орналасқан жері Сол Талғар өзенінің бастауында орналасқан. Аумағы Жалпы ұзындығы 2,7 км, ашық бөлігі – 2,4 км. Ауданы 2,5 км 2 , ашық бөлігі – 2,3 км 2 . Абляциялық ауданы 1,0 км 2 . Мұзының көлемі 0,11 км 3 . Жалпақ келген фирн алаңы солтүстік және солтүстік-батысқа бағытталған. Фирн сызығы 3860 м биіктікте жатыр, мұздық тілі 3629 м-ге төмендейді. Моренасының шөгінді қабаты сол жағында Мәрмәрлі мұздығы моренасына ұласады. Дереккөздер
Шөл раушаны

Шөл раушаны — гипстің линза пішіндес қабаттарының өзара сіңісіп қатқан түріндегі минерал, ол сырт пішінімен көп жағдайда раушан гүліне ұқсас болып келеді. Шөлдерде жауын-шашындардың өтіп кетуінен кейін түзіледі. Гипс суда ерігенде, құмдардың астына кетеді. Кейін ыстықтан су буланып, гипс қайта кристалданады. Жаңа минералдың ішінде көптеген құм түйіршіктері қалып қойғандықтан, оның түсі де сол қалыптасқан ортаға байланысты болады. Кейде барит минералынан пайда болған шөл раушандары да кездеседі. Франциялық сәулетші Жан Нувель бұл минералдың көркемдігінен шабыт алып, Қатар елінде жаңа ғимарат салды. Сырт келбетімен шөл раушанына ұқсаған Қатардың Ұлттық мұражайы өз есіктерін 2019 жылы ашты. Дереккөздер Тағы қараңыз * Аутигендік минералдар
Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025)

{{Қарулы қақтығыс *Инд суы туралы келісім мен Симла келісімі күшін жоғалтты *Пәкістандықтардың Үндістандағы визасы жойылды, саяхаттарына тыйым қойылды *Үндістандық ұшақтар Пәкістан әуе кеңістігіне бара алмайтын болды Оқиға екі ел арасындағы қарым-қатынасты күрт шиеленістіріп, бақылау сызығы бойындағы әскери қақтығыстарға және дипломатиялық қатынастардың нашарлауына себеп болды. Алғышарттар Шиеленіс 2025 жылғы 22 сәуірде болған оқиғадан кейін басталды. Сол күні Үндістанның Пәкістанмен шекарасына жақын, даулы Кашмир аймағында төрт террорист 26 туристі атып өлтірді. Құрбандардың арасында 25 үндістандық және бір Непал азаматы болған. Шабуылдан кейін Үндістан пәкістандық дипломаттарды елден шығару мен өз дипломаттарын қайтарып алу шараларын қабылдады, Пәкістан азаматтарына арналған визаларды тоқтатты, шекараларды жапты және Инд су келісімінен шықты. Пәкістан бұл айыптауларды жоққа шығарып, Шимла келісімін тоқтатты, екі ел арасындағы шекаралық өтпежолдар мен әуе кеңістігін жапты және сауда шектеулерін енгізді. Барысы 24 сәуірден 25 сәуірге қараған түні Үндістан әскері бақылау сызығы бойындағы бірнеше позицияда атыстар мен қарулы қақтығыстар болғанын хабарлады. Бұл сызық даулы аумақты бөліп тұрған іс жүзіндегі шекара болып табылады. Екі тарап арасындағы атыстар 25 сәуір күні де жалғасты. 25 сәуірден 26 сәуірге қараған түні The Times of India басылымы Пәкістанның бірнеше әскери бекеттері бақылау сызығының әртүрлі бөліктерінде «арандатусыз жеңіл қарудан оқ жаудырғаны» туралы хабарлады. Үндістан армиясының мәлімдемесіне сәйкес, үнді күштері «жеңіл қарумен сәйкесінше жауап қайтарды». Удхампур округіндегі Дуду Басантгарх ауданында қауіпсіздік күштері күдікті террористермен қақтығысты. Қақтығыс барысында екі террорист оққа ұшып, Үнді армиясының бір әскери қызметкері қаза тапты. Тағы қараңыз * Пахалгамдағы теракт * 2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары * Буньян уль-Марсус операциясы Дереккөздер
Ескі пошта бөлімшесі (Белград)

Ескі пошта бөлімшесі — Белградтағы өзінің бастапқы түрінде сақталмаған және қала символдарының бірі саналған ғимарат. Савска көшесі 2, бұрынғы Белград магистральдық теміржол вокзалының жанында орналасқан, оны Момир Корунович нео-византиялық стильде салған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Югославияны бомбалау кезінде қираған, содан кейін 1947 жылы функционалистік стильде қалпына келтірілген. Тарихы XX ғасыр Пошта бөлімшесі 1920 жылдары салынған және оның қасбеті арқасында бірден Белградтағы ең әдемі ғимараттардың бірі, сондай-ақ Коруновичтің ең жақсы жұмыстарының бірі мәртебесіне ие болды. Поштаның сәулеті экспрессионистік және модернистік мотивтерді біріктіреді; Осы ғимаратта жұмыс істеп жүргенде Корунович академиялық қатаңдықтан бас тартты. 1930 жылдардың аяғында пошта бөлімшесінде 700-ден астам қызметкер болды, бұл оны Балқандағы ең үлкен пошта бөлімшесіне айналдырды. Соғыстан кейін жаңа коммунистік билік ғимараттың қасбетін тым «буржуазиялық» деп санады, ғимаратты қайта құру жобасы сеніп тапсырылған сәулетші Павел Крат Коруновичтің жұмысын «стилистикалық элементтермен шамадан тыс жүктелген халықтық сәулет мұрасын сәтсіз пайдаланудың әдеттегі үлгісі» деп атады. XXI ғасыр 2018 жылы Белград мэрінің орынбасары Горан Весич ғимараттың ескі қасбетін қалпына келтіру жақын арада күтілетінін хабарлады.. Архитектор и градостроитель Марко Стойчич подтвердил это в июле 2020 года, отметив, что здание старой почты будет иметь тот вид, который оно имело до Второй мировой войны Сәулетші және қала жоспарлаушы Марко Стойчич мұны 2020 жылдың шілдесінде растап, ескі пошта ғимараты Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгідей болатынын атап өтті. Мәдени ескерткіштерді қорғау институтының мамандары пошта бөлімшесі бұрынғы келбетіне қалпына келтірілетінін, бірақ ғимарат бастапқы құрылымын жоғалтқандықтан ішінара ғана қалпына келтірілетінін мәлімдеді. 2022 жылдың маусым айында ғимаратта театр мен кітапхана орналасатындай жөндеу жұмыстары жүргізілетіні хабарланды. Сол жылдың желтоқсанында Қаржы министрі Синиша Мали мұны растап, онда мектеп пен мұражай да орналасатынын айтты. 2023 жылдың қаңтарында қала билігі жөнделген ғимарат 2025 жылдың басында ашылады деп хабарлады; Савская көшесіне қарайтын екі қабырға сақталып қала ма, әлде бұзып, пошта бөлімшесі нөлден тұрғызыла ма, әлі шешілген жоқ. Галереясы Дереккөздер
Наири кинотеатры

«Наири» кинотеатры — Еревандағы бұрынғы кинотеатр, ең көне кинотеатр болып саналады. 1920-1950 жылдары Амирян көшесінде орналасқан. «Наири» — Еревандағы ең көне кинотеатр. Ол 1920 жылдары жұмыс істей бастады. Ғимаратты Георг Таманян жобалаған және құрылыс басқармасының бастығы Григор Меликянның басшылығымен салынған. Кинотеатрдың екі залы болды: ашық (жазғы) және жабық. Мұнда 1952-1954 жылдары алғашқы армян фильмдерінің бірі «Заре» көрсетілді. Қызыл туфадан жасалған ғимараттың алдыңғы жағында үш арка тәрізді кіреберіс бар, оның үстінде астыңғыдан екі есе жоғары үш арка, ал оның үстінде архитектуралық тұтастықты сақтайтын қос аркалы терезелер бар. Ол кезде ол Амирян көшесінде, қазіргі Сыртқы істер министрлігінің ғимаратының орнында болатын. 1953 жылы Наири Маштоц даңғылы мен Исаакян көшесінің қиылысындағы жаңа ғимаратқа көшті. Жаңа Найри ​​және оның төңірегі театр институты, консерватория, драма театры, «Гарун» журналының редакциясы, «Көркем» кафесі Ереван жастарының жиналатын жерлері болды. «Наири» кинотеатры пікірлестердің бас қосатын орны болды. 60-жылдардың басында жастар сәнді және прогрессивті болуға тырысты. Бұл кездер жаңа әдебиеттерді оқуға және шетелдік фильмдерді көруге мүмкіндік берді. Жыл сайын Наири Мәскеу халықаралық кинофестивалінде жүлделі орындарға ие болған фильмдерді көрсетті. Залда ағаш жиналмалы орындықтар болды. Кинотеатр залы жартылай шеңберлі болды, бұл фильмді кез келген орыннан тамашалауға мүмкіндік берді. Ол залдың орталық бөлігін алып жатқан қабырға астында музыканттар үшін арнайы алаң болып онда керемет оркестр өнер көрсетті. Оркестр өз жұмысын кешкі сеанстардан шамамен 40 минут бұрын – 17:30, 19:30 және 21:30-да, фойеге көрермендер жинала бастағанда бастады. Кезінде Наири кинотеатрында негізінен армян фильмдерін көрсетті. КСРО республикаларында түсірілген фильмдерді де көрсету талап етілді. «Наири» кинотеатры сол кездегі жастардың романтикалық кездесулерінің орны болды. Бүгінгі күні «Наири» жекешелендіріліп, ғимаратта кинотеатрдан бөлек басқа да мекемелер жұмыс істейді. Негізі бұрынғы кинотеатрдан бір шағын ғана зал қалды. 2010 жылы Арменияның Ұлттық кинематографияны дамыту қоры мен Арменияның Ұлттық кино орталығы залды жалға алып, оны бірлесіп басқаруға шешім қабылдады. Қазіргі уақытта кинотеатрда балалар, анимациялық, армян және шетелдік фильмдердің бағдарламалары бар. Дереккөздер
Ақтұз асуы

Ақтұз асуы – Іле Алатауындағы асу. Жер бедері Биіктігі 4400 м. Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі Орта Талғар өзенінің бастауынан Солтүстік Тянь-Шаньдағы ең ірі Корженевский мұздығына қарай соқпақ жол өтеді. Асудан Корженевский мұздығына түсу онша қиын емес, бірақ мұздық бетіндегі ірі-ірі жарықшақтар тіке төмен түсуді қиындатады. Сондықтан асудан өткен соң Ақтау шыңының беткейімен негізгі жота сілеміне шығып, одан кейін Корженевский мұздығының оң жағымен төмен түсуге болады. Асудан өту қиындығы З-А категориясына жатады. Дереккөздер
Қарауылшытау шыңы

Қарауылшытау шыңы – Іле Алатауылық Ақтау сілеміндегі шың. Жер бедері Биіктігі 4504 м. Негізгі жотадан солтүстік-батысқа қарай созылған Ақтау сілемі осы Қарауылшытау шыңына тіреле аяқталады. Мұзды-жартасты шың өте қатты тілімделген, төңірегіндегі беткейлерден көтеріңкі тұрады. Барлық беткейлері тік құламалы келеді. Солтүстік беткейінің жоғары бөлігін қар мен мұз шоғыры жапқан. Қарлы-мұзды жалдарының орташа құламалылығы 30-40 ° , кей жерлерінде еңістігі 60 ° -қа дейін жетеді. Шағын аспалы мұздықтар шыңның солтүстік беткейіндегі ойыстарда қалыптасқан, олардың жалпы ауданы 0,1 км 2 -дей. Шыңға алғаш рет 1937 жылы альпинистер тобы оңтүстік-шығыс беткейінен көтерілген. Дереккөздер
Локомотив шыңы

Локомотив шыңы – Кіші Алматы сілемінің алғашқы тарамындағы шың. Батысына қарай Совет сілеиі басталады. Жер бедері Биіктігі 4182 м. Солтүстік, солтүстік-шығысы және солтүстік-батыс беткейлерін қар мен мұз басқан, бірен-саран ғана жалаңаш жартастар шығып тұрады. Әсіресе Орталық Тұйықсу мұздығына қараған солтүстік-шығыс беткейі өте тік келеді. Шыңның солтүстік-батыс беткейінде Үлкен Алматы өзені алабына жататын шағын келген Локомотив мұздығы бар, оның ауданы 0,4 км 2 , ұзындығы 1,6 км, ашық бөлігі – 1,5 км. Мұздық тілі 3660 м биіктікте бітеді. Дереккөздер
Албаниядағы ислам

Албаниядағы ислам — Албаниядағы исламның тарихы XIV ғасырда ислам Албания аумағына енген кезде басталады. Сунниттік ислам албандар арасында, сондай-ақ түріктер жаулап алған Балқанның басқа халықтары арасында XVI ғасырдың аяғы – XVII ғасырдың басынан тарай бастады. Бұл діни таңдаудан гөрі саяси таңдау болды. Осман империясы Албанияның діни біркелкілігі мен бөлінуін пайдаланды. XVI ғасырда Осман империясы Албанияны жаулап алғаннан бері исламдандыру процесі аяқталды. Түрік билігі кезінде албандар исламды қабылдауды, ең алдымен, бұрынғы артықшылықтарды сақтау және мансап сатысын көтеру құралы ретінде қарастырды - исламды қабылдаған албандар Балқандағы түрік билігінің негізгі тірегі болды. Албания үшін Екінші дүниежүзілік соғыс тәуелсіздік үшін азаматтық күрес болып саналды. Албания немістерден азат етілгеннен кейін билікке коммунистік партия келеді, Ұлттық жиналыс жарияланып, конституциясы қабылданды. Осы уақытта Албанияны жарты мың жылдан астам уақыт бойы алға басып келе жатқан тәуелсіз мемлекет ретінде сипатталды. Алайда мемлекеттің тәуелсіздігі халықтың өзіне еркіндік әкелмеді. Албания Халықтық Социалистік Республикасы аумағында режимге қарсылар жойылды, өзін әлемдегі алғашқы атеистік мемлекет деп жариялайды, соның нәтижесінде дінге қарсы кемсітушілік және сенушілерді ауқымды қудалау болды. Барлық діни ғимараттар мемлекет меншігіне айналды. Діни рәсімдерге тыйым салынды, діни кітаптар жойылды, атеизм насихатталды. 1990 жылы Албанияға дін бостандығы келді. Мешіттер, католиктік және православиелік шіркеулер қайта ашылды. Сүнниттер мен бекташи қауымдарына ресми түрде жұмыс істеуге мүмкіндік берілді. Алайда албандар арасында белсенді діни жаңғыру байқалмайды. Бұл, әсіресе, албандардың 70%-н құрайтын мұсылмандарға қатысты. Соңғы уақытта белсенді түрде салынып жатқан мешіттер жартылай қаңырап бос тұр. 1992 жылы Албанияның сол кездегі оңшыл үкіметінің Ислам Конференциясы Ұйымына (ИКҰ) кіру әрекеті қоғам мен елдегі ықпалды солшыл күштердің елеулі қарсылығына тап болды. Нәтижесінде Сауд Арабиясында өткен ИКҰ сессиясында сол кездегі президент Сали Бериша Албанияның ұйымға мүше болғанына қарамастан, бұл, ең алдымен, исламдануға ешқандай елеулі алғышарттар жоқ зайырлы мемлекет екенін мәлімдеді. Елде жұмыс істейтін мұсылман миссионерлері халықтың діни білімге деген қызығушылықтарының салыстырмалы түрде төмен екенін атап өтті. Ислам ықпалының өсуіне Албанияның және жалпы албан халқының еуроцентристік бағыттылығы айтарлықтай кедергі келтіреді. 90-жылдардың ортасында ел зиялылары арасында албан халқының исламнан бас тартып, еуропалық мәдениет пен католик шіркеуінің қатарына қайтару туралы идея болды. Оны, атап айтқанда, белгілі албан ақыны және жазушысы Исмаил Кадаре белсенді түрде насихаттады. Галерея Дереккөздер
Пахалгамдағы теракт

Пахалгамдағы теракт — 2025 жылғы 22 сәуірде Үндістанның одақтық аумағы саналатын Джамму мен Кашмирдегі Пахалгам қаласы маңында жасалған террористік шабуыл. Террористер туристер тобына оқ жаудырып, 26 адамды өлтірді және кемінде 20 адамды жаралады. Шабуыл үшін жауапкершілікті «Қарсылық майданы» ұйымы өз мойнына алды, ол «Лашкар-е-Тайба» тобымен байланысты деп есептеледі. Үндістан бұл теракт үшін Пәкістанды айыптады, бұл екі ел арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына алып келді. Алғышарттар Исламистік қарулы көтеріліс Джамму мен Кашмирде 1980-жылдардың соңында басталып, әлі күнге дейін жалғасып келеді, бірақ соңғы жылдары зорлық-зомбылық деңгейі төмендеген. 2019 жылдың тамызында Үндістан үкіметі штаттың ерекше құқықтарын алып, оны екі одақтық аумаққа бөлді — Джамму мен Кашмир және Ладакх. Бұл қадам жергілікті биліктерге бұрын талаптарға сай келмеген адамдарға тұрақты тұрғын мәртебесін беру мүмкіндігін берді, бұл оларға жер сатып алу және жұмысқа орналасу құқығын берді. 2025 жылдың сәуірінде үкімет соңғы екі жылда 83 000 адам жаңа ережелер бойынша тұрақты тұру сертификаттарын алғанын хабарлады. Forbes деректеріне сәйкес, Кашмир әлемдегі ең милитаризацияланған аймақтардың бірі болып табылады. Аймақтың шектеулі автономиясы жойылғаннан кейін, Үндістан билігі аймақта жаппай репрессиялар жүргізді. Бұл жағдай Кашмир қақтығысының жалғасуы аясында Үндістан мен Пәкістан арасындағы қатынастардың нашарлауына әкелді. Шабуыл 2025 жылғы 22 сәуірде шабуыл болған көрікті аймақта көптеген турист жиналған еді. Куәгерлердің айтуынша, орманнан шыққан шамамен алты қарулы адам алдымен туристерге бейберекет оқ жаудырған. Одан кейін олар адамдарды жеке-жеке тексеріп, мұсылман еместерді анықтауға тырысқан: діндерін сұрап, индуист пе екендерін анықтаған, сүндеттелу белгілерін тексерген және шахаданы айтуды талап еткен. Мұсылман еместерді анықтаған соң, оларды әдейі нысанаға алып өлтірген. Туристермен бірге болған жергілікті тұрғын, оларды атпен тасымалдаған Сайед Дил Хуссейн Шах, террористердің бірінің қолынан автоматты жұлып алуға тырысқан, алайда оны атып өлтірген. Қаза тапқандардың арасында Үндістанның әртүрлі штаттарынан келген туристер мен Непал азаматы да бар. Салдары 2025 жылғы 23 сәуірде, терактіден кейін келесі күні, Үндістан Пәкістанмен дипломатиялық қатынастар деңгейін төмендетіп, оған қарсы бірнеше шараларды жариялады: екі ел арасындағы жалғыз құрлықтық шекара өткелін жабу, Инд су келісімін тоқтату, Пәкістан дипломаттарын елден шығару және елшіліктердегі қызметкерлер санын азайту. Сонымен қатар, әуе қатынасы мен сауда тоқтатылды. 2025 жылғы 24 сәуірде Үндістан Сыртқы істер министрлігі Үндістандағы барлық Пәкістан азаматтарынан 27 сәуірге дейін елден кетуді талап етті. Осы мерзімге дейін Пәкістан азаматтарына берілген барлық визалар жойылатын болды (медициналық визалар 29 сәуірге дейін жарамды). Пәкістан үкіметі жауап ретінде бірқатар шаралар қабылдады: Үндістан азаматтары үшін визаларды тоқтатты, тек сикх қажыларына рұқсат берді, Үндістанның әскери кеңесшілерін «персона нон грата» деп жариялап, оларды елден шығуға бұйырды. Тағы қараңыз * Үндістан мен Пәкістан арасындағы қақтығыс (2025) Дереккөздер
Николай Иванович Меркушкин

Николай Иванович Меркушкин (, ; 5 ақпан 1951 жыл, Инсар ауданы, Мордва АКСР) — ресейлік саясаткер, 2012 жылдан 2017 жылға дейін Самара облысының губернаторы, 1995 жылдан 2012 жылға дейін Мордовияның басшысы. Біртұтас Ресей партиясының мүшесі болған Меркушкин бұрын, 1995 жылғы қаңтардан қыркүйекке дейін Мордовия Мемлекеттік Жиналысының төрағасы еді. 2017 жылғы 25 қыркүйектен бері ол — Ресей президенті Владимир Путиннің Фин-угор халықтарының дүниежүзілік конгрессіндегі өкілі. Ерте жылдары Меркушкин 1951 жылғы 5 ақпанда, Кеңестік Мордовияның Новые Верхиссы ауылындағы көпбалалы отбасыда туған. Ұлты — мордва-мокша. 1973 жылы еңбек жолын колхоздағы механизатор ретінде бастады. Сол жылы, оған қоса, Н. П. Огарёв атындағы Мордовия мемлекеттік университетіндегі оқуын бітіріп, электртехника инженері болды да, университет БЛКЖО комитетінің хатшысы болып сайланды. 2017 жылғы 25 қыркүйекте ол қызметтен босатылды. Өз өмірі Николай Меркушкин дәріхана бұрынғы меңгерушісі Таисия Степановна Меркушкинаға (1960 жылы туған) үйленген. Екеуінің белгілі екі ұлы бар. Дереккөздер
Херсон өнер мұражайы

Алексей Шовкуненко атындағы Херсон өнер мұражайы — Украин суретшісі Алексей Шовкуненконың есімімен аталған Херсон қаласындағы өнер мұражайы. Ол 1978 жылы 27 мамырда ашылды. Тарихы Көркемөнер мұражайының тарихы 1890 жылы белгілі қоғам қайраткері және археолог В.И.Гошкевич Херсонның алғашқы археологиялық мұражайының негізін қалаған кезде басталды. Шамамен 1909 жылы ол мұражайды қалаға сыйға тартты. Ол кезде оның коллекциясында археологиялық және нумизматикалық олжалар, сондай-ақ ежелгі туындылар – картиналар мен иконалар болды. Мұражай ғимараты Херсонның көрнекі орындарының бірі болып табылады, ол 1906 жылы Қалалық Дума үшін салынған. 1912 жылы князь Н.Гедройц археологиялық мұражайдың бірінші қабатында бейнелеу өнері мұражайын ашты, оның экспонаттары мүсін, хрусталь, фарфор туындылары, сондай-ақ Н.Пимоненко, В.Маковский, В.Поленов және т.б. картиналары болды. 1922 жылы бұл екі мұражай бір жаңаға – тарихи-археологиялық мұражайға біріктірілді. Ол кезде мұражайдың көркемдік коллекциясы графика, сәндік-қолданбалы өнер туындыларымен, ресейлік және батыс еуропалық суретшілердің картиналарымен айтарлықтай кеңейді. Ұлы Отан соғысы қарсаңында мұражайда 700-ден астам экспонат болды.Херсонды фашистер басып алған кезде мұражайдағы құндылықтардың басым бөлігі Германия мен Румынияға апарылды, сонымен қатар мұражай құжаттарының едәуір бөлігі жойылды. 1966 жылдың маусым айында Свобода алаңы мен Ушаков даңғылының қиылысындағы ғимаратта өнер бөлімі ашылды. КСРО және Украина КСР Мәдениет министрліктері бөлімге кеңес суретшілерінің туындыларын берді, Киев, Мәскеу, Ленинград, Одесса қалаларындағы жеке коллекциялардағы ескі шеберлердің картиналары Херсон облыстық атқару комитетінің қаражатына сатып алынды. 70-ші жылдардың екінші жартысында қала Херсонда жеке өнер мұражайын ашу қажеттілігі туралы мәселе көтерді. Бұл жобаның себебі 1977 жылы Мария Корниловскаяның жеке Ленинград коллекциясын қалаға сыйға тартуы болды. Мұражай экспозициялары Қазір экспозициялар жинағы 12000-нан астам бірліктен тұрады. Екі тұрақты көрме бар: *19 ғасырдағы украиндық кескіндеме; *19 ғасырдағы орыс шығармалары. Мұнда Константин Крыжицкий, Николай Кузнецов, Николай Скадовский, Алексей Боголюбов, Константин Трутовский және басқа да украиндық және шетелдік суретшілердің туындыларын көруге болады. Галереяда сонымен қатар шығыс елдерінің бірқатар бірегей қытай вазалары, жапондық сия құмыралары, мүсіндер және басқа да заттар бар. Галерея Дереккөздер
Футболдан Испания кубогының финалы 2025

Футболдан Испания кубогы ның финалы 2025 — 2025 жылы 26 сәуірде Севильяда өтті. "Барселона" және "Реал" клубтары өзара кездесті. Шолу Негізгі және қосымша уақыт 2:2 есебімен тең аяқталды. Қосымша таймның бітуіне 4 минут қалғанда Жюль Кунде жеңіс добын соғып, "Барселонаға" жеңіс әперді. "Барселона" 32-ші рет кубокты жеңіп алды. Фирмин Лопес матчтың үздік ойыншысы атанды. Mатч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер
Фокачча

Фокачча — бидайдан жасалынатын итальян бәтір наны. Фокачча үшін қамыр ұн, су және зәйтүн майынан иленеді. Кейде оған сүт қосылады. Итальян сөзі focaccia "ошақта піскен" деп аударылады. Италияның көп аймақтарында фокаччаның сол жерге тән түрлері болады: * Focaccia genovese — генуэздік түрі, тұз және жуа қосылады. * Focaccia di Recco — Рекко жерінде дайындалады, екі қамыр қабаты арасына сыр салынады, ал үстіне бұрыш пен сарымсақ себіледі. * Focaccia alla barese — Бари қаласнда дайындалады, қызанақтар мен зәйтүн қосылады. * Focaccia veneta — Венето аймағында, пасха мейрамы қарсаңында дайындалады.
Шахид Раджаи портындағы жарылыс

2025 жылғы 26 сәуірде жергілікті уақытпен 12:20-да Иранның оңтүстігінде, Бендер-Аббас қаласының маңындағы Шахид Раджаи портында жарылыс пен өрт болды. Мемлекеттік БАҚ мәліметінше, оқиға салдарынан кемінде 40 адам қаза тауып, 1200-ден астам адам жарақат алған. Алғышарттар Шахид Раджаи порты — Иранның ең ірі сауда порты, жылына шамамен 80 миллион тонна тауар өңдейді. Ормуз бұғазына жақын орналасқан порт елдің теңіз саудасының маңызды түйіні болып табылады. Порт Бендер-Аббас қаласынан шамамен 23 шақырым батысқа орналасқан және Ислам революциясы сақшылары корпусы басқаратын объектілерге жақын орналасқан. Жарылыс 2025 жылғы 26 сәуірде, Иран стандартты уақытымен (IRST) шамамен 12:10-да порттағы Сина контейнер алаңында қуатты жарылыс болды. Ол үлкен өрт пен шақырымдар бойы көрінетін қара түтін бағанын тудырды. Соққы толқыны жарылыс болған жерден бірнеше шақырым радиустағы ғимараттардың терезелерін қиратып, құрылымдық зақым келтірді. Кем дегенде бір ғимарат қирады. Хабарламалар бойынша, жарылыс дауысы Бендер-Аббас қаласынан 26 шақырым қашықтықта орналасқан Кешм аралында да естілді және жарылыс орнынан 50 шақырым қашықтықта сезілді. Тергеу Билік жарылыстың себептерін тергеуді бастады. Алдын ала бағалаулар инциденттің себебі жанғыш материалдармен жұмыс істеудегі немқұрайлық болуы мүмкін екенін көрсетті. Иранның ұлттық мұнай өңдеу және тарату компаниясы жарылыс оның инфрақұрылымына, соның ішінде мұнай өңдеу зауыттарына, отын резервуарларына, тарату кешендеріне немесе мұнай құбырларына зиян келтірмегенін хабарлады. Реакция : : Дағдарыс жағдайын басқару бойынша ұйым өкілі Хоссейн Зафаридің сөзінше, жарылысқа контейнерлерде химикаттардың дұрыс сақталмауы себеп болған. Дереккөздер
Херсон облыстық академиялық музыкалық-драма театры

Н.Кулиш атындағы Херсон облыстық академиялық музыкалық-драма театры — Украинаның оңтүстігіндегі ең ірі драма театрларының бірі болып табылады. Тарихы 1830 жылы мәдени демалысты ұйымдастыруға шешім қабылдаған Херсон провинциясының дворяндарының бастамасымен театрды орналастыру үшін бұрынғы генерал Лобриге тиесілі үйді сатып алды. Бұл мәдени мекемеге ұқсамайтын қарапайым ағаш үй болды. 1883 жылы губернатор А.С.Эрдели, қалалық кеңес отырысында Херсон қаласында театр ғимаратының құрылысын бастау туралы шешім қабылданды. 1884 жылы Херсонда сәулетші В.Домбровский салған жаңа, тамаша театр ғимараты пайда болды. Бірінші кәсіби Херсон театрының ашылуы 1889 жылы болды. Ғимарат Ренессанс стилінде салынып, сары түске боялды. 1936 жыл Херсон музыкалық драма театры құрылды, оның труппасы әр түрлі қалалық театрлардың жергілікті әртістерінен, театр училищесінің түлектерінен, сондай-ақ Одесса жұмысшы жастар театрының әртістерінен құралды. 1939 жылы театр ғимаратының алдына Сталиннің ескерткіші орнатылды. Оккупация кезінде фашистер оны бұзып, фашистік туы бар флагшток орнатты. 1944 жылы 14 наурызда, қала азат етілгеннен кейінгі күні театр жарылып кеткен. Көптеген жылдар театр қалпына келтірілмеді, тек 1962 жылы қайта салынды. 1990 жылы театр әйгілі украин драматургі Н.Г.Кулиштің есімін алып, 2005 жылы академиялық мәртебеге ие болды. Қойылымдары Театр тарихында талантты актерлар өнер көрсетті. Театрдың 75 өнерпазы еңбек сіңірген және халық әртісі, еңбек сіңірген қайраткер және өнер қайраткері атақтарын алды. Әр уақытта Херсон көрермендері С.Гармаштың, Е.Матвеевтің, В.Бегманың, В.Карпенконың, В.Балаштың, А. Канцедайлоның және тағы басқалардың шығармаларын тамашалады. Бүгінде көптеген спектакльдер театр репертуарында көптеген қойылымдар бар: «Кайдашевтар отбасы», «Қасқырлар мен қойлар», «Эдит Пиафтың әндер әлемі», «Қорқынышты кек», «Сүйікті. Таврид князі Потемкин», «Махаббат пен көгершін», «Сәбилер қайдан келеді», «Аспан мен жердің арасында», «Іс № ...», «Үлкен жолда», «Махаббат - троян патшайымы туралы миф», «Үш ноян», «Бақа», «Ешқашан болмаған әңгіме», «Турандот ханшайымы» т.б. Театр оркестрінің сүйемелдеуімен танымал музыкалық театрландырылған концерттер: «Театр және кино музыкасы», «Оркестрдің сиқырлы музыкасы», «Дискотека, ретро, ​​джаз», «Украинадағыдай» және балалар спектакльдері: «Үш кішкентай шошқа», «Ешкі-бұта», «Шұбар тауық», «Буратиноның шытырман оқиғалары» «Антошка және баян», «Жаңа жылдық ғажайыптар әлемі», «Кішкентай ханзада». Дереккөздер
Сұңқар көзі

Сұңқар көзі — амфиболдардың қоспалары бар жартылай мөлдір кварц түрі. Тастары көбінесе көктің реңктерімен боялған. Бұл минерал крокидолиттің метаморфизмге ұшырауынан, яғни құрамындағы асбесттің кварцқа (SiO2) айналуы арқасында түзіледі. Көбінесе Оңтүстік Африкада кездеседі. Сондай-ақ Солтүстік Америка мен Аустралияда да табылып жатады. Басқа кварц түрлерінен сирегірек кездеседі. Химиялық формуласы: SiO 2 + Na 2 Fe 3+ 2 Fe 2+ 3 Si 8 O 22 (OH) 2 . Дереккөздер Тағы қараңыз * Жолбарыс көз * Питерсит
Аутигендік минералдар

]] Аутигендік минералдар ( — жергілікті жерден шыққан) — шөгінді жыныстар тұнған жерінде қалып, кейін әртүрлі өзгерістерге ұшырағанда пайда болатын минералдар. Бұларға әртүрлі карбонаттар, ерімтал тұздар, кварц, барит, целестин, дала шпаттары, цеолиттер т.б. минералдар жатады. Олар шөгінді жыныстардың табиғи жағдайда жаралу жолдарын және олардың тұнудан кейін қандай өзгерістерге ұшырағанын көрсетеді. Шөлдерде сульфаттар (барит, целестин, гипс) мен хлоридтер көбірек кездеседі, ал далада карбонаттар (кальцит, доломит, сидерит) басымырақ болады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Терриген шөгінділер
Предраг Ристич

Предраг Ристич (; 17 қаңтар 1931 жыл, Белград – 5 тамыз 2019 жыл, Белград) — серб сәулетшісі және профессоры. Қасиетті сәулет саласындағы еңбегімен танымал. Өмірбаяны Ристич Белградта туған; Оның ата-анасы Герцеговинадан болған. Әкесі Петар Ристич Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері және инженер-механик болған. Сендзактағы отбасылық үйін Югославия коммунистік билігі тәркілеп алды, ал әкесі үзілді-кесілді антикоммунист болғаны үшін алты жыл түрмеде отырды. Ристич Белград университетінің сәулет факультетін бітірді. Оның дипломдық жұмысы талқылауға себеп болды, себебі онда «музыкалық зал» ұсынылған еді, бірақ крестсіз православ шіркеуінің бейімделген нұсқасы болатын. 1980 жылы Грац университетінде Лепенски-Вир архитектурасы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Түпнұсқа жобалар жасаудан бөлек, тарихи ғимараттар мен шіркеулерді қалпына келтіру жұмыстарына белсене қатысып, ондаған қайта жөндеу жобаларына жауапты болды. Үйлестірген кейбір қалпына келтіру жұмыстары Босния соғысының қызған шағында майдан шебіне жақын жерлерде жүргізілген. Ристич қасиетті сәулет өнері саласындағы көшбасшы және оның көне стандарттары мен әдістерінің білгірі ретінде танылған. Сонымен қатар, Приштина, Вена, Грац және Париж университеттерінде дәріс оқыды, сондай-ақ «Политика» газеті мен басқа да бірнеше журналдар мен басылымдарда автор әрі өнертанушы ретінде мақалалар жазып отырды. олардың қатарында Хорватияның Славонски-Брод қаласындағы шіркеу де болды. «Данас» газетімен сұхбатында Ристич Славонски-Бродтағы шіркеуді Хорватия парламентінің депутаты Анте Пркачин жарды деп мәлімдеген. 2012 жылы «Колач» атты кітабын жариялап, онда православ сәулет өнеріне қатысты өз көзқарастарын баяндады. Ристич ұзаққа созылған ауыр науқастан кейін 2019 жылғы 5 тамызда қайтыс болды. Оған арналған панихиданы митрополит Амфилохий (Радович) өткізді. Әулие Савва орденімен және бірқатар ұлттық әрі халықаралық марапаттармен марапатталған. Бірқатар авторлар оны Момир Коруновичпен салыстырған, өйткені екеуіне де сербтің ортағасырлық сәулеті мен романтизмінің ықпалы зор болған. Кітаптары * Istina Lepenskog Vira, Belgrade, 2011 * Kolač, Belgrade, 2012 * O krste, jedina uteho moja: tipologija krsnih znamenja srpskog naroda, 2017 Дереккөздер
Ханым

Ханым (, , , , , ) — әйелдерге арналған корольдік және ақсүйектік титул. Бұл атау бастапқыда Орталық Азиядан шыққан және кейінірек Таяу Шығыста мен Оңтүстік Азияда кеңінен қолданылған. Бұл — билеуші немесе әскери басшы үшін қолданылатын хан атағының әйелге арналған нұсқасы. Бұл титул Азия мен Еуропада көшіп-қонып жүрген түркі тайпалары мен қазіргі Қытайдың солтүстігі мен солтүстік-батысында мекендеген моңғол тайпалары арасында орта ғасырларда кеңінен қолданылған. Түркі тілдерінде сөз құрағанда "-ым / -ум" жалғауы "менің" деген мағына қосады, сондықтан "ханым" сөзі тура мағынасында "менің ханым" дегенді білдіреді. Бұл мағына бір аңыздан туындаған: бір хан өз халқына "Мен сендердің ханымын, ал ол — менің ханымым" деп жариялаған деседі. "Хан" атауы сондай-ақ біздің заманымыздың 283–289 жылдары аралығында Сяньби одағында олардың көсеміне қолданылған. Жужандар императорларына "Қаған" мен "Хан" атауларын алғаш қолданған халық болған, олар бұған дейінгі ғұндардың "Шаньюй" атағын алмастырған. Бұл ғұндарды белгілі тарихшы Рене Груссе және басқа зерттеушілер түркі текті халықтар деп есептейді. Қазіргі түрік тілінде бұл сөз Hanım (Ханым) түрінде жазылады және ағылшын тіліндегі "lady", "mrs." немесе "miss" сияқты әйелдерге арналған сыпайы атаулардың орнына қолданылады. Hanımefendi атауы — Hanım (Ханым) және Efendi (Мырза) сөздерінің бірігуінен құралған, қазіргі заманда әйелдерді ресми әрі сыйластықпен атау үшін қолданылатын формальды атау. Бүгінде бұл термин кез келген әлеуметтік деңгейдегі әйелдерге құрметпен қараудың бір түрі ретінде қолданылады. "Ханым" сөзі кейбір Осман және түркі ықпалы сақталған елдерде "madam" немесе күнделікті тілде "ma'am" сөздерімен тең мағынада қолданылады. Оңтүстік Азияда, әсіресе Ауғанстанда, Хайбер-Пахтунхвада, Синдте, Белуджистанда және Солтүстік Үндістанда "Ханым" атағы мұсылман әйелдерін жоғары әлеуметтік мәртебемен құрметтеу үшін қолданылған. Тағы қараңыз *Бегім *Қатын Дереккөздер
Таян хан

Таян хан (; ) — Найман хандығының ханы болған. «Моңғолдың құпия шежіресіне» сәйкес, ол дүниеге келгенде әлсіз болғандықтан, әкесі Инанш Білге баласының аман-есен ержететіне күмәнданған. Сондықтан оны Торлық Таян (Әлсіз Таян) деп те атаған. Билігі Рашид әд-Динің мәліметінше, оның шынайы есімі Тайбұқа болған. Ал Таян хан есімі қытайдың «тай-ван» (ванның ұлы) сөзінен шығуы мүмкін. Ал басқа нұсқада «давань» (ұлы князь) сөзінен шыққан. Бұл атақты оған шүршіттер берген. Ол шамамен 1200 жылдары әкесінің орнына хан болды. Таян хан әмеңгерлік дәстүрмен өзінің өгей шешесі Гүрбесуді әйелдікке алды. Оның інісі Бұйрық хан болатын. Оның ордасы Қара Ертіс өзенінің жағасында қоныстанған еді. 1200 жылы ол Керейіт ханзадасы Жаға Қамбуға (кейде Керейдей деп те аталады), Тоғрыл ханның бауырына, көмек көрсетті. Жаға Қамбу Таян ханға қашып келген еді. 1203 жылы Шыңғыс ханнан жеңілгеннен кейін Тоғрыл Найман жеріне қашып өтті. Алайда Найман жасағының сарбазы Қоры Сүбечі оны танымастан, сол жерде өлтіріп тастады. Тоғрылдың басын әкелген кезде, Таян хан оны аяғымен басып, мыжғылап тастады. Бұрынғыдай құдіретті Тоғрылдың осылай жеңілгенін көрген Таян хан, өзінің қатын Гүрбесудің және қолбасшысы Сабрақтың кеңесіне қарсы шығып, Шыңғыс ханға қарсы алғаш қимылдауға шешім қабылдады. 1203 жылы ол Шаньсидің солтүстігінде билік еткен несториандық билеуші Онғұттардың Алақұш Тегініне бармақ болды. Мақсаты — Шыңғыс ханға бірге жорық жасау еді. Алайда Алақұш Тегін Таян ханның жорығы туралы алдын ала Шыңғысқа хабар берді. Әскерлер алғаш рет 1204 жылдың 17 мамырында Хангай тауларында кездесті. Найман жасақтары Шыңғыстың әскерінің алғы шебін жеңді. Шағын ғана әскерімен қалған Шыңғыс әрбір жауынгеріне бес-бестен от жағуды бұйырды. Найманның барлаушылары көп оттың жанғанын байқап, бұл туралы Таянға жеткізді. Таян хан не істеу керектігін ұлы Күшлікпен ақылдасты. Өзі шегініп, партизан соғысын жүргізуді ұсынды. Алайда Күшлік тәкаппарланып, Таянды қорқақ деп сөгіп, оны қорлады. Ашуға булыққан Таян хан келесі күні әскерін бастап, Орхон өзенінен өтті. Оған Жамұқа, Меркіттердің басшысы Тоқтоқа және Ойраттардың басшысы Құдуқа бастаған күштер қосылды. Кейін олар Темүжіннің әскерлерімен "Он үш қырдағы шайқаста" кездесті. Алайда Жебе, Сүбедей, Құбылай және Желмеден құралған қолды көрген соң Таян тағы да шегінуге мәжбүр болды. Оның қорқақтық танытқанын көрген Жамұқа наймандардан бөлініп кетті. Кейін түн ішінде саны азайған найман қолын Шыңғыс хан тұтқиылдан шабуылдап, тас-талқан етті. Таян хан өзі де қашпақ болғанда қаза тапты. Салдары Оның әйелі Гүрбесу Шыңғыс ханның қолына түсіп, кейін Шыңғыстың әйелдерінің біріне айналды, ал ұлы Күшлік Таян ханның ағасы Бұйрық ханға қашып барды. Дереккөздер
Луцк бекінісі

Луцк сарайы , не Любарт бекінісі — Украинаның Волынь облысы Луцк қаласындағы қамал, республикалық маңызы бар сәулет-тарихи ескерткіш. Украинадағы ең үлкен, ең көне және жақсы сақталған бекіністердің бірі. Тарихы Бүгінде оның үш атауы бар: Луцк (ең таралған), Жоғарғы (Луцкіде жартылай қираған тағы біреуі бар - төменгі) және Любарта. Қамалдың негізін XI ғасырда Рюрик салған. Ол алғаш рет шежірелерде 1075 жылы бекініс 6 айға созылған Болеслав Храбрый жауынгерлерінің қоршауына төтеп бергенде айтылған. Бастапқыда бұл салыстырмалы түрде шағын ағаш бекініс болды. Ол батпақтармен қоршалған аралда орналасқан. Мұндай қолайлы жағдай оларға басқыншылармен шайқаста артықшылық берді. Любарт Гедиминович (Галиция-Волынь кінәзі II Андрей Юрьевичтің күйеу баласы) Волынь облысын басқарған 1340-1350 жылдар аралығында бекініс толығымен кірпіштен қайта салынды. Ескі қабырғалардың айналасында жаңа қабырғалар салынды, бұл ғимараттың аумағын ұлғайтты. Сонымен қатар, арнайы бөгет салу арқылы қамал айналасындағы су деңгейі көтерілді. Ал ордан өту үшін арнайы тартпа көпір жасалған. XIV ғасырдың аяғында кінәз Витовт билікке келіп, Луцкіні Литва кінәздігінің оңтүстік астанасы етті. Оның тұсында қала гүлденіп, Волынның күшті саяси, діни және әкімшілік орталығына айналды, ал Любарта қамалы бүгінгі күнге дейінгі пішінін алды. Дәл осы қамалдың кінәздік сарайында 1429 жылы Еуропа монархтарының съезі өтті. Осы жерде Еуропаны Осман басқыншыларынан қорғау және басқа да халықаралық мәселелер шешілді. Витовт қайтыс болғанда, оның ағасы Свидригайло кінәз болды, оның кезінде қайта құрылымдау толығымен аяқталды. Сондықтан Луцк бекінісін жиі үш кінәз сарайы деп атайды. Қамал сәулеті Любарт сарайы готика және ренессанс стилінде салынған. Қамал кешені 9 мұнараны қамтиды, олардың әрқайсысының өзіндік тарихы бар. XIV ғасырда салынған кіреберіс мұнарасы ерекше әсер қалдырады. Ол қамалдың негізгі кіреберісі және көптеген салтанатты шаралардың куәсі болды. Сонымен қатар, қамалда XV-XVI ғасырлардағы кінәздер мен рыцарьлардың өмірінен көріністер бейнеленген бірегей фрескалар сақталған. Олар тарихтың нағыз қазынасы, өйткені мұндай өнер үлгілері өте сирек кездеседі және өз заманының рухын көрсетеді. Қамал қабырғаларының жалпы ұзындығы 500 метрге жетеді — бұл бекініс тұрғындарын жаулардан қорғаған нағыз тас лабиринт. Бұл жерде үлкен кінәздік палаталар, Спасская шіркеуі, асхана палатасы және басқа ғимараттар орналасқан, олар қамалға тек қорғаныс қана емес, сонымен қатар мәдени маңыздылық берді. Жоғарыдан қарағанда Луцк қамалының біркелкі емес, үшбұрышты пішінін көруге болады. Бекініс қабырғалары дөңес, үш мұнарамен біріктірілген: биіктігі 27 метр кіреберіс немесе қақпа мұнарасы, Стыровая (Стырь өзенінің үстінде) және Владычья. Кейінірек, Жоғарғы қамалдың жанында Окольныйда (Төменгі қамал) құрылыс басталды, оның ішінде бір ғана құрылым - Чарторыйских қорғаныс мұнарасы аман қалды. Галерея Дереккөздер
Каменец-Подольск бекінісі

Каменец-Подольск бекінісі — Каменец-Подольск қаласындағы ортағасырлық қамал, Украинаның тарихи ескерткіштерінің бірі. Тарихы Камянец-Подильский бекінісі — Украинадағы ең жақсы сақталған ортағасырлық қамал кешендерінің бірі. Оның тарихы Киев Русінен басталады, ал бекініс XVI ғасырда заманауи көрініске ие болды. Бұл жердегі құрылыс моңғол-татар шапқыншылығынан бұрын басталған. Орналасқан жері ыңғайлы - төбе бар және Смотрич өзені жақын, жаулар алыстан көрінеді. Тас қамал алғаш рет Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Кориатович княздарымен салынған. XVI ғасырдың ортасында поляк шеберлері қалған ағаш бекіністердің барлығын тас бекіністерге ауыстырды. Каменец-Подольск қамалы ғасырлар бойы Украинаның батысындағы маңызды қорғаныс бекіністерінің бірі болды. Оның казактардан бастап осман түріктері мен татарларға дейінгі әртүрлі басқыншыларға қарсы тұрудың ерекше тарихы бар. Сонымен қатар, оның қорғаушылары XIII және XIV ғасырларда осы жерлерге шабуыл жасаған моңғол ордаларының жалпы 51 шабуылына тойтарыс берді. 1672 жылы түрік армиясы Каменец-Подольский қаласын басып алды. Содан бері қамал көпірі "түрік" деп атала бастады. XVII ғасырдың аяғында қамал Польшаға оралды, ал сәл кейінірек поляк — литва Достастығын бөлу кезінде ол Ресей империясына өтті. XIX ғасырда Каменец-Подольск қамалы әскери маңызын жоғалтты. 1928 жылы бекініс республикалық қорыққа айналды, ал 1937 жылы мұражай-қорық ұйымдастырылды. Сипаттама 1492 жылы қамал оңтүстік пен солтүстікке екі қақпасы бар мұнаралар мен тас қабырғалардан тұрды. Қамалға іргелес аула ағаш қабырғамен қоршалды. XVI ғасырдың ортасында сәулетші Джоб Брейтфустың басшылығымен бекіністің барлық ағаш бекіністері тас бекіністерге ауыстырылды. Осы уақыттан бастап қамал заманауи келбетке ие болды. Бекініс ұзартылған көпбұрыш тәрізді, әр бұрышында 11 мұнарасы бар биік, алынбайтын қабырғалармен қоршалған ескі және жаңа бекіністен тұрады. Бекініс аумағына жету үшін Қамал көпірінен өту керек. Ескі қамалдың бекініс қабырғаларының жалпы ауданы 1,5 гектарды құрайды. Оңтүстік жағында, қамалға кіре берістің сол жағында Папа мұнарасы, Ковпак мұнарасы, Тенчинская және Ляшская мұнаралары, батыстан - Күндізгі мұнара, Жаңа мұнара, Батыс мұнара, солтүстіктен қамалға кіре берістің оң жағында Қара мұнара, Лянцкорон мұнарасы, Комендант мұнарасы және Су мұнарасы орналасқан. Галерея Дереккөздер
Конгодағы кеме апаты (2025)

2025 жылғы 15 сәуірде Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-батысындағы Мбандака қаласының маңында Конго өзенінде ағаштан жасалған моторлы қайықта өрт шығып, кейін суға батып кетті. Мемлекеттік ақпарат көздерінің хабарлауынша, апат салдарынан кемінде 148 адам қаза тауып, 100-ден астам адам із-түзсіз жоғалғандар қатарына енді. Оқиға 2025 жылғы 15 сәуірде ағаштан жасалған HB Kongolo моторлы қайығы Конго өзенінде жолаушылар рейсін орындап жатқан. Кеме Матанкуму портынан шығып, Боломо ауданына бағыт алған. Бортта шамамен 500 адам болған. Қайық Мбандака қаласы маңында жүрген кезде бортта өрт шықты. Өрттің себебі — жолаушылардың бірі тамақ әзірлеу кезінде ашық от қолданғаны болды. Өрт басталғаннан кейін көптеген жолаушылар (олардың көпшілігі жүзе білмеген) өзенге секірді. Нәтижесінде қайық аударылған. 2025 жылғы 19 сәуірдегі дерек бойынша, апат салдарынан 148 адам қаза тапты, 100-ден астам адам із-түзсіз жоғалғандар қатарында. 150-ден астам адам құтқарылды, олардың көпшілігі ауыр күйік жарақаттарын алған. Конго өзені — 100 миллионнан астам адам үшін негізгі көлік артериясы болып табылады. Өзен бойында жолаушыларды тасымалдайтын ағаштан жасалған және шамадан тыс толтырылған қайықтарды қолдану жиі апаттарға әкеледі. Сонымен қатар, жергілікті құтқару қызметтері нашар жабдықталған әрі тәжірибесі жеткіліксіз. Дереккөздер
Еуропаның энергетикалық жүйесіндегі ақау (2025)

2025 жылғы 28 сәуірде Еуропаның бірнеше елінде энергетикалық жүйеде ақау орын алып, соның нәтижесінде Пиреней түбегінің электрмен жабдықталуы тоқтады. Ауқымды электр қуатының өшірілуі Испанияны, Португалияны, Андорраны және Францияның бір бөлігін қамтыды. Испания мен Португалияда электрмен жабдықтау толықтай тоқтады. Лиссабон мен Мадрид қалаларында метро жұмысы тоқтады. Барысы Португалия Португалияда электр энергиясының өшуіне байланысты Лиссабон метросының, пойыздарының және бағдаршамдарының жұмысы тоқтады. Мобильді байланыс желілері де айтарлықтай шектелді, әсіресе дауыс қоңыраулары қиындыққа ұшырады, ал деректерді беру қызметтері тек ішінара жұмыс істеді. Ауруханалар өз қызметін қамтамасыз ету үшін генераторларды пайдалануда. Қала маңындағы теміржол пойыздары тоқтады, ал қалалардағы бағдаршамдардың істен шығуына байланысты қосымша полиция күштері жұмылдырылды. Порту және Фару әуежайлары резервтік генераторлар арқылы электрмен қамтамасыз етілді. Испания Мадрид билігі қалада «PEMAM» төтенше жағдай жоспарын енгізді (Plan Territorial de Emergencia Municipal del Ayuntamiento de Madrid). Испания билігі ұлттық атом электр станциялары сыртқы электрмен жабдықтаудың жоғалуына байланысты автоматты түрде желіден ажыратылғанын хабарлады. Андорра Андорраның электр желілерінің операторы Испаниядағы электр қуатының өшуі бірнеше секундқа ғана князьдіктегі жағдайға әсер еткенін хабарлады. Автоматты бақылау жүйесі Андорраның энергетикалық жүйесін Францияның электр жүйесіне қосты және электрмен жабдықтауды қалпына келтірді. Франция Францияның электр желілері операторы бірнеше минутқа Француздық Баск елі аймағында электр қуатының жоғалғанын хабарлады. Дереккөздер
Құмырсқа Антц

«Құмырсқа Антц» — 1998 жылы жарық көрген режиссер Эрик Дарнелл және Тим Джонсонтің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «DreamWorks Animation » студиясымен жасалып, «DreamWorks Pictures » кинокомпаниясымен шықты. Композитор қызметін Гарри Грегсон-Уильямс және Джон Пауэлл атқарды. Басты рөлдерді орындаған Вуди Аллен, Шэрон Стоун, Дженнифер Лопес, Сильвестр Сталлоне, Кристофер Уокен, Дэн Эйкройд, Энн Бэнкрофт, Дэнни Гловер және Джин Хэкмен. Рөлдерде * Вуди Аллен — Z-4195 немесе Зед * Сильвестр Сталлоне — Уивер * Шэрон Стоун — Бала ханшайым * Джин Хэкмен — Генерал Жақ * Энн Бэнкрофт — Полковник Каттер * Дэнни Гловер — Барбатус * Дэн Эйкройд — Чип * Джейн Куртин — Маффи * Дженнифер Лопес — Ацтека * Кристофер Уокен — Полковник Каттер * Джон Махони — Гребс Пікір Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 92% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 7,60/10, 91 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 26 сыншының негізінде 100-ден 73-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді. Дереккөздер Сілтемелер * * * * *