Апатани

Апатани (тании, нисю, ни) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы халық. Олар Гималайдың оңтүстік-шығысындағы Субансири өзенінің алабында тұрады. Саны 43 700 (2011). Апатани орталығы Хаполиде теңіз деңгейінен бір жарым мың метрден астам биіктікте орналасқан Зиро аймағындағы 12 ауылда жинақы түрде қоныстанған. Тілі Олар қытай-тибет отбасының орталық тобының апатани тілінде сөйлейді. Діні Діні - дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар. Апатандар ұстанатын дін Дони Поло - «Күн-Ай» деп аталады, мұнда Күн - әйел құдай, Ай - еркек құдай. Тайпа барлық нәрсені өзін құрбан еткен Цеди құдайы жаратқан деп есептейді. Тарихы Олардың Солтүстік (ең алдымен тибеттік) шығу тегі туралы аңыздар бар, тибеттіктердің сыртқы келбеті бар өкілдері бар, бірақ олардың көпшілігінде оңтүстік моңғолоидтық ерекшеліктер бар. Апатандықтар бұрын-соңды бірде-бір мемлекеттік құрылымға бірікпеген және жергілікті емес діндермен таныс емес. 11 мың Апатани теңіз деңгейінен 1,5 км-ден жоғары биіктікте орналасқан 10х3,2 км алқапта тұрады. Аңыз бойынша, ежелгі уақытта қазіргі Апатани алқабының орнында үлкен бауырымен жорғалаушылар мекендеген батпақ болған, оларды буру деп атаған. Еуропалықтармен алғашқы байланыс 1897 жылы британдық шенеуніктердің алқапқа келіп, онда екі күн болған кезде болды; Кейінірек 1920-1930 жылдар арасында осындай алты қысқа сапар болды 1944 жылы Уақытша үкімет антропологтардың қатысуымен Апатани жеріне жақын маңда бекініс құрып, олармен байланысқа шықты. Кейінірек 1948 жылы Апатани шабуылдарына қарсы екінші бекініс салынды. 1961 жылы 7 ауылды құрайтын 2520 шаруашылық болды. Әрбір ауыл алқапты қамтитын интеграцияланған қоғамда ерекше әлеуметтік бірлік құрады. Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік (негізінен суармалы күріш өсіру), сонымен қатар шошқа мен митхан бұқаларын өсіреді. Тоқу, тоқымашылық, керамика, металл пышақ жасау жақсы дамыған. Олар ақшаға мән бермейді, өйткені олар табиғи алмасумен есептеседі. Өзен жағасында ежелден қияр, шпинат, темекі, тары өсіреді. Қамыс пен басқа да өсімдіктерді тағамға қосатын тұз тапио өндіру үшін пайдаланады. Жазық алқаптарда балық өсіреді. Апатани бүгінде жақсы малшылар мен қолөнершілер ретінде танымал болды. Олар мал өсіреді және белгілі бір дәрежеде күнкөріс шаруашылығымен өмір сүреді, өздері өндіретін нәрсені тұтынады. Апатандар керамика мен пышақ жасауды жақсы біледі. Сондай-ақ тастан зергерлік бұйымдар жасайды. Даму деңгейі біртіндеп артып келеді, бірақ әлі өте баяу. Өмір салты Апатанилерді әйелдерінің мұрнына ағаш тығындар салып, беттерінде татуировкасына қарап оңай тануға болады. Апатани әйелдері бір кездері керемет әдемі болған және олардың көршілері оларды үнемі ұрлап кетіп отырған, сондықтан ақсақалдар олардың беттерін кесуді бұйырғаннан кейін, ұрлық тоқтады деген аңыз бар. Бір кездері оларда құлдық болған, бірақ қазір олар касталарды құрап, тапқа бөлінуде. Олар жеке меншікті бағалайды, тіпті шектен тыс баюға қарсы әдет-ғұрыптары бар. Халықтың өмірін ақсақалдар реттейді, олар даулы жағдайларда алғашқы қанға дейін сот жекпе-жегін тағайындайды. Ұрыста жарақат алған немесе қаза тапқаны үшін жалдамалыларға немесе олардың туыстарына өтемақы төленеді. Бірақ тұтастай алғанда, апатандықтар өте бейбіт халық және жанжалды бейбіт жолмен шешуді қалайды. Міндетті түрде атап өтілетін ең маңызды оқиға-күйеуінің әйелі үшін төлем төлеуі. Бұл үйлену күнінде болуы мүмкін, бірақ көбінесе кейін болады. Күйеуі әйеліне бірнеше жыл өткен соң ондаған бұқаларды береді. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Апатанилар үйлерді бамбуктан салады және тек қадалары ағаштан жасалған. Үй салу - қарапайым, қажетті материалды жинау қиынырақ, дайындыққа айлар кетеді. Құрылыстың өзі әрқашан жақсы ұйымдастырылады, оған бүкіл ауылдың ер адамдары қатысады: таңертеңнен бастап, күн батқанша жұмысты аяқтайды. Ал әйелдер оларға тамақ дайындайды. Ұзын үйде өздері, ал малдары үйдің астында тұрады. Көбінесе бір үйде бірнеше отбасы бірге тұрады, әрқайсысының жеке ошағы бар, барлығы кешкі уақытта дала жұмыстарынан кейін бас қосып, күріш сырасын ішеді. Апатанилар сиыр сүтін ішпейді. Базардан кішкентай торайларды сатып алып, етке өсіреді. Дәстүрлі киімдері Апатандар сәнді және түрлі-түсті, бірақ қарапайым дәстүрлі киім киеді. Бір кездері әйелдер арасында танымал болған үлкен мұрын тығындары және татуировка соңғы жылдары біртіндеп азайып келеді. Бұл тәжірибе әйелдердің көрші тайпалардың еркектеріне ұнамсыз болып көрінгісі келгендіктен пайда болған. Апатандық әйелдер Аруначал тайпаларының ішіндегі ең әдемісі саналды. Дәстүр бойынша, ерлер шаштарын көлденең орналасқан жез таяқшаны (Пилинг Ходу) пайдаланып, маңдайынан сәл жоғары түйінге байлайды (сайдинг). Олар қызыл түске боялған жұқа қамыс жолақтарын жамылады. Ерлердің татуировкасы төменгі еріннің астындағы «Т» әрпі түріндегі болады. Әйелдер өздеріне маңдайдан мұрын ұшына дейін көк сызықтармен және иектегі төменгі еріннің астындағы бес тік жолақтармен татуировка жасайды. Қазір әйелдер – тізеге дейін кең көйлек, ерлер – жамбас белдемше мен жамылғы, тоқылған қалпақ киеді. Фольклоры Олардың екі үлкен фестивалі бар - Дри және Миоко. Шілдеде Дри ауылшаруашылық фестивалі мол өнім мен бүкіл адамзат үшін гүлдену туралы дұғалармен атап өтіледі. Фестивальде орындалатын негізгі мәдени бағдарламалар – Паку Иту, Даминда, Пири биі, т.б. Миоко - достық мерекесі, қазіргі достық күніне ұқсас, бірақ айырмашылығы, ол наурыздың аяғынан сәуірдің соңына дейін бір айға жуық тойланады. Апатанилер өздерінің тектерін аталық жолмен қадағалайды. Олар мифология мен дәстүрлі рәсімдерді сақтайды. Басты рух Кило мен оның әйелі Кираның құрметіне жыл сайын жануарларды құрбан ететін фестиваль өтеді. Сілтеме * Дереккөздер