kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин

{{Ambox }} Алмас Әбенұлы Сұлтанғазин - 1968 жылы 4 маусымда Талдықорған облысы Алакөл ауданының Арқарлы ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сақыпов Әбен Сұлтанғазыұлы, зейнеткер, Алакөл ауданының ветеринарлық стансасының бастығы қызметін aтқарған. Анасы - Бипажанова ¥лдаш Ерғалиқызы, зейнеткер, Апакөл ауданының ОМ қазақ тілі мен әдебиетінің мұғалімі болып жұмыс істеген. Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясында құрылыстағы экономика және басқару факультетін бітірген (1993), инженер-экономист. Құрылыс экономикасы жөніндегі 7 мақаланың авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2002). 1985 жылдан - Сібір металлургия институтының студенті (Новокузнецк қ.). 1986 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1988 жылдан - Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясының студенті. 1993 жылдан - «Тұран» акционерлік-сақтандыру компаниясының жабдықтау жөніндегі инспекторы, қойма меңгерушісі. 1994 жылдан - "Алматы мәдениет тұрмыс құрылыс» АҚ «Медеуқұрылыс» ҚМБ жұмыстарды өндірушісі, жетекші экономисі. 1998 жылдан - «Алматы мәдениет тұрмыс құрылыс» АҚ бас директорының орынбасары. 2002 жылдан - «Алматы мәдениет тұрмыс құрылыс» АҚ бас директорының бірінші орынбасары. 2006 жылдың маусым айынан бері - «Алматықұрылыс» ¥ХК» АҚ вице-президенті. ҚР Құрметті қүрылысшысы (2006). Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеген Қазақстан». Хоббиі - волейбол, жүзу. Сүйіп оқитын әдебиеті - экономикалық және тарихи әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Алмабекова Анар Тынышбекқызы, Алматы қаласының №155 ОМ қазақ тілінің мұғалімі. ¥лы - Сұлтанғазин Әділ Алмасұлы (1992 ж. т.); қызы - Сұлтанғазина Әйгерім Алмасқызы (1994 ж. т.). Дереккөздер
Қарағанды патриот әйелдері атындағы балалар үйі

Қарағанды патриот әйелдері атындағы балалар үйі, 1944 ж. Қазақстан К (б) П Қарағанды облыстық комитетінің әйелдер арасында жұмыс жүргізу бөлімінің бастамасы бойынша Чистяковода ашылды. Қараша айында облыстағы өнеркәсіп пен ауыл шаруашылық озат-әйелдері слетінде С. М. Киров атындағы шахтаның әйелдер кеңесі ұсынысымен Донецк облысы Чистяково қаласында балалар үйі құрылысына қаржы жинау туралы барлық облыс әйелдеріне үндеу қабылданды. 1,5 айда жеке қорлары есебінен 1307 мың сом ақша жиналды. Әйелдер алтын-күміс бұйымдарын, бағалы заттарын беріп, көмірді тиеу және түсіруде уақытынан 3-4 сш артық жұмыс істеді. Жиналған ақшаға 150 орынды балалар үйі салынды. Қарағанды әйелдері патриоттық әділ істері үшін Мемлекеттік Қорғаныс к-гі төрағасынан алғыс телеграмма алды. Алғашқыда балалар үйі «Общественница Қарағанды», кейін Қарағанды патриот әйелдері атындағы балалар үйі деп аталды. 1944 ж. қарашада Қарағанды облысының делегациясы балалар үйінін ашылуынақатысты. Құрамында Қазақстан К(б)П облыстық комитеті әйелдермен жұмыс жөніндегі бөлімінің меңгерушісі Ф.Қ. Дәненова; №45 шахта әйелдерінің төрағасы А. И. Спипина; К О. Горбачев атынд. шахта жұмысшысы П. 3. Позднякова; №1 шахта балабақшасының меңгерушісі П. К. Комарова; С. М. Киров атыңц. шахтаның кеншісі Қ. Құлжанова; Балқаш мыс қорыту з-тының жұмысшысы К. Г. Сажина болды. Делегация мүшелері балаларға сыйлықтар тапсырды. 1984 ж.тамыздаТорез қаласында еліміздің көптеген қалаларынан келген балалар үйінің бұрынғы 90 тәрбиеленушілері мен Қарағанды делегациясының кездесуі болды. Делегацияны Ф.К. Дәненова басқарды. Торез қаласындағы балалар үйі — соғыс жылдарыңдағы ескерткіш, Донбасс пен Қарағанды шахтерлерінің достығы мен бауырластығының белгісі. Қарағанды облыстық Мемлекеттік мұрағатында балалар үйіне арналған құжаттар қоры сақталған. Дереккөздер
Шприц

Май құты, шприц - цилиндр мен өзекті поршеннен тұратын жанармай сияқты сұйық заттарды сығымдап шығаруға арналған құрал. Баспақ-май сауытқа арналған құты Баспақ-май сауытқа арналған құты - баспақ-май сауытқа қою майлағышты сығымдап еңгізуге арналған құрал. Дереккөздер
Штанга

Штанга - қатаң метал шыбық. Штанга түрлері *Сүйрепе штанга - қатаң тіркеуіштің элементі. *Реактивті штанга - реактивті күштерді қабылдайтын автомобильдің артқы арбаша белдіктері және қаңқа арасындағы немесе шанақпен және белдік арасындағы металдық тарту топсасын қысуға-созуға жұмыс істейді. Дереккөздер
Қарағанды политехникалық колледжі

Қарағанды политехникалық колледжі (Бұқар жырау даңғылы, 9), коммуналды мемлекеттік қазыналық мекеме. 1931 ж. Тау-кен техникумы ретінде ашылған 1997 жылдан қазіргі атауы. Күндізгі оқу бөлімде 2544, сырттай оқу бөлімінде 1368 оқушы оқиды. Оқытушылар саны — 195, оның ішінде 1 проф., 72% жоғарғы және бірінші білікті оқытушылар. Оқу мерзімі — 1 жыл 10 айдан 3 жыл 6 айға дейін. 13 мамандық бойынша дайындық жүргізеді: «автокөлікті пайдалану және техникалық камтамасыз ету мен жөндеу», «тау-кен электрмеханикалық жабдықты жөндеу және техникалық камтамасыз ету», «есептеуіш техниканы және автоматты жүйелерді бағдарламалық қамтамасыз ету», «төтенше жағдайларда қорғау», «экономика, бухгалтерлік есеп және аудит», «электр стансалар мен подстансалардың электр жабдықтары», «пайдалы қазбалар кабатын жерасты зерттеу жұмыстары», «пайдалы қазба қабаттарын ашық әдіспен зерттеу», «шахталық және жерасты құрылыс», «жылу-энергетикалық құрылғылар», «коммуникация жүйелері мен байланыс желілері», «ғимарат пен құрылғынарды пайдалану мен құрылысы», «тамақ өнеркәсібінің өнім шығаруын ұйымдастыру мен технологиясы». Сонымен катар колледжде 3 оқу ғимараты, Абай қаласында филиалы, жатақхана, Қарқаралы қаласында демалыс орны, оқу шахтасы, автодром, шеберханалар, жаңа құрылғылармен жабдықталған оқу кабинеттері және лабораториялары бар. Дереккөздер
Қарағанды полиграфиясы

«Қарағанды полиграфиясы» АҚ, (Қарағанды қ., Ермеков к., 33), баспа өнімдерін шығаратын кәсіпорын. 1931 жылдан жұмыс істейді. 1999 жылдан жеке меншік нысандағы ақционерлік қоғам. Газет шығаратын цех 2 офсеттік орама баспа машинасымен жабдықталған. Түрлі түсті өнімдері облыстағы үлкен форматты «Сорсц» неміс офсеттік машинасында басылады. Дайын өнімдер бағдарламалы түрде басқарылатын машиналармен кесіледі. Түптеу ісі толық механикаландырынған. «Газет-2» қондырғысында позитивтерді айқындайтын күрделі техника игерілген. Басқарма бастығы Е. Иманғалиев (1997 жылдан). Дереккөздер
Тимур Бимашұлы Сүлейменов

Тимур Бимашұлы Сүлейменов (1943 жылы 14 ақпанда Түркістан облысының Қарабулақ ауылында туған - 2018 жылы 10 мамырында Алматыда қайтыс болған) - Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының құрметті профессоры, Халықаралық өнер академиясының академигі, ҚР Көркемөнер академиясының қурметті академигі, Қазақстандық дизайн мектебінің негізін салушы.. Өмірбаяны *Ұлты - Қазақ. *Ленинград құрылыс-инженерлік институтын (1965); В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1970) бітірген, сәулетші. *1959 жылдан - әрқилы қарапайым жұмыстарды атқарған. *1965 жылдан - «Қазқалақұрылысжобалау»» жобалау институтының сәулетшісі, Алматы қаласы Калинин ауданының бас сәулетшісі. *1968 жылдан - «Алмаатагипрогор» институтында сәулетшілер тобының жетекшісі, «Қазқалақұрылысжобалау» институтының жобалар бойынша бас сәулетшісі. *1982 жылдан - Қазақстанның Көркемдік қорының бас суретшісі, қалалық ортаның дизайны шеберханасының жетекшісі. *1987 жылдан - «Қазақстан Дизайнерлер одағы» РҚБ құру бастаушысы, негізін салушы, президенті. «ДАРТ» шығармашылық-өндірістік кәсіпорнының директоры. Еңбектері *Алматы облысындағы «Черкасск қорғанысының батырларына» мемориалдық кешенінің; Түркістан қаласын қайта құру және тарихи-мәдени туристік орталыққа айналдыру жобасының авторы. . *Шымкент және Жанатас қалаларын салудың бас жоспарларын әзірлеуге, Түркістан қаласының тарихи аймағын қалпына келтіруге, Қ.А. Яассауи кесенесі айналасындағы тарихи аймақты қайта құру жобасына қатысқан. *«ҚР республикалық стилі» кешенді мемлекеттік дизайн-бағдарламасының бастаушысы; ұлттық валюта дизайнын жасау, бейнелемені жобалау, Республикалық гвардияның салтанатты және күнделікті киім түрлерін жобалау, ҚР Қарулы Күштері дизайн-бағдарламаларын жасау, т.б. топтарының жетекшісі. *Астана қаласындағы саяси жазалау шаралары құрбандарына арналған мемориалдың және «Атамекен» этно-мемориалдық саябағының, Аңырақай шайқасындағы қазақ халқының жоңғарларды жеңуіне арналған монументтің тең авторы; Мәскеу қаласындағы Абайға ескерткіштің авторы және оны салған ужымның жетекшісі. *Талдықорған орталығын, Ақтау қаласындағы бірқатар объектілерді қайта құруды басқарған. *Алматы және Астана қалалары дизайн-бағдарламаларының жетекшісі. *Астана және Апматы қалалық ортасын дамыту жобаларының авторы. *Бірқатар кітаптар дизайнының авторы. Атақтары мен марапаттары *ҚР Жоғарғы Кеңесі 12-ші шақырылымының депутаты. *«Бәйтерек» республикалық сыйлығының лауреаты. *«Парасат» (2005) орденімен; «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. *ҚР Еңбек сіңірген өнер қайраткері. *ҚР Құрметті сәулетшісі. Жеке өмірі *Діни көзқарасы - ұстамды сопы. *Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н. Мандела. *Хоббиі - гүл өсіру, бақ өсіру, кескіндеме, поэзия. *Сүйіп оқитын әдебиеті - Конфуций, Қоран, X. Мураками, П. Васильев, О. Хайям. *Үйленген. Жубайы - Сүлейменова Надежда Викторовна (1955 ж. т.), «ДАРТ» ЖШС менеджері. *Қызы - Сүлейменова Сәуле Тимурқызы (1970 г. p.); ұлы - Сүлейменов Тамерлан Тимурұлы (1990 ж. т.). *2 немересі бар. Дереккөздер
Қарағанды пролетариаты

«Қарағанды пролетариаты», газет. Қазақстан К (б) П-нің қалалық комитеті мен еңбекшілер депутаттары қалалық Кеңесінің органы. Латын әрпімен басылып тұрды. 1-саны 1931 ж. 4қазанда шықты. Жаңа шахталарды салу мен ескі шахталарды калпына келтірудің барысын, еліміздің 3-көмір базасын жасау жөніндегі БК (б) П ОК-нің қаулысын орындау жөніндегі қалалық партия ұйымының жұмысын көрсетті, кеншілерді екпінді еңбекке, техниканы жетік меңгеруге, кәсіптік дағдылар мен іскерліктерді игеруге жұмылдырды. Жұмысшы табының ұлттық кадрларын дайындау, еңбек өнімділігін арттыру жолындағы екпінділер қозғалысы жайындағы мәліметтер жарық көріп тұрды 1937 ж. таралымы 3775 данаға жетті. «Қарағанды пролетариаты» деген атпен 392 саны жарық көрді. 1938 ж. 18 қаңтардан «Советтік Қарағанды» болып аталды. 1963 жылдан «Орталық Қазақстан» деген атпен шығады. Дереккөздер
Қазкен Қалиұлы Томпы

Қазкен Қалиұлы Томпы - 1935 жылы 13 маусымда Қарағанды облысы Балқаш қаласында туған. Қазақ. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Әкесі - Томпиев Қали, металлург, Балқаш қаласы және Металлургиялық комбинаты (БҚМК) құрылысының негізін қалаушы; Балқаш қаласындағы көшелердің біріне есімі берілген. Анасы -Томпиева Рыскүл, батыр-ана. Қарағанды политехникалық институтының өнеркәсіптік-азаматтық құрылыс факультетін бітірген (1963), инженер-құрылысшы. Халықаралық ақпарат академиясының мүше-корреспонденті (2009 жылдан). «Кім ол? Томпиев Қали», «Арғын - Томпы тарауының шежіресі», «Азия және Еуропа түрік тайпалары мен халықтары туралы» кітаптарының авторы. Қазақ, орыс және неміс (сөздікпен) тілдерін меңгерген. 1955 жылдан - Ақшатау вольфраммолибден кеніші басқармасы Оңтүстік-Шығыс кенішінің сынамашысы, қазбашысы. 1958 жылдан - Қарағанды политехникалық институтының студенті. 1963 жылдан - Қарағанды политехникалық институтының Балқаш факультетінің ассистенті, аға оқытушысы. 1970 жылдан - «Қарағандықалаауылжоба» МЖИ Балқаш бөлімі жобасының бас инженері. 1975 жылдан - «Қазқалақұрылысжоба» СЖШ-8 бастығы (Талдықорған қ.). 1977 жылдан - "Казгорстройпроект» МҚЖИ бөлімшесінің директоры (Талдықорған қ.). 1980 жылдан - «Казгорстройпроект» МҚЖИ техникалық бөлімінің бастығы, бас инженерінің орынбасары (Алматы қ.). 1981 жылдан - Апматы қаласындағы одақтық маңыз иеленген, Орталық Азия республикаларында бөлімшелері бар «Казгипроторг» МЖИ директоры. 1985 жылдан - Жобаларды мемлекеттік сараптау басқармасының бас құрастырушысы, бастығының орынбасары. 1988 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік құрылысы жанындағы Қазбасмемсараптама бөлімінің бастығы. 1995 жылдың маусымынан - зейнеткерлік демалыста. 2-ші шақырылған Талдықорған қалалық Еңбекші депутаттар кеңесінің депутаты (1979-1982). Қазақстан Жүргізушілер одағы қоғамының төралқа мүшесі. «Еңбек ардагері» медалімен (1980), 2-ші дәрежелі «Шекара әскерінің үздігі» омырау белгісімен марапатталған. ҚазКСР Еңбек сіңірген қурылысшысы (1980). Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Хоббиі - жазушылық қызмет. Үйленген. Жұбайы-Томпиева Роза Бекенқызы (1939 ж. т.), зейнеткер, ҚазКСР денсаулық сақтау ісінің үздігі. Ұлы - Марал (1963 ж. т.), бизнесмөн, Алматы кәсіпкерлер қауымдастығының вице-президенті; қыздары - Шолпан (1965 ж. т.), заңгер, Раушан (1971 ж. т.), жекө кәсіпкер. Дереккөздер
Көпсекбай Рәтқұлұлы Төлебаев

Көпсекбай Рәтқұлұлы Төлебаев - 1950 жылы 1 қыркүйекте Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының Қылышбай ауылында туған. Қазақ.Техника ғылымдарының кандидаты (1993), докторы (2010). Халықаралық сәулет академиясының профессоры (2006). Халықаралық инженерлік академияның (2006 жылдан), ҚР Ұлттық инженерлік академиясының (2008 жылдан) академигі. Әкесі - Төлебаев Рәтқұл (1926-1984), қызметкер болған. Анасы - Төлебаева Күлсін (1920-1997), үй шаруасымен айналысқан. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының инженерлік-құрылыс факультетін бітірген (1973), мамандығы - «Өнеркәсіптік-азаматтық құрылыс». Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Жолдардың қорғау құрылыстары конструкцияларын есептеудің тeориялық негіздері және тау табиғи құбылыстарының қауіпін болжамды бағалау». «Автомобиль жолдарын көшкіндөрден, құлаулар мен үйінділерден қорғау» (1996), «Автомобиль жолдарын қар және құм көшкіндерінен қорғау» (1997), «Құрылыс механикасы мен құрылыс конструкцияларының негіздері» (1997), «Материалдар кедергісі бойынша есептер жинағы» (2000), «Тірек қабырғалардың және қорғаныш ғимараттарының конструкциясы. Оларды есептеу әдістері» (2005), «Ғимараттардың конструкциялары және төміржол көліктері ғимараттары» (2009), «Инженерлік геология және тау жолдарын табиғаттың қауіпті құбылыстарынан қорғау» (2010) кітаптарының, оқулықтарының және ғылыми жұмыстардың; 107 ғылыми мақаланың авторы. 29 авторлық куәлігі бар. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1973 жылдан - «Алматыгипрогор» МЖО инженері, аға инженері, топ жетекшісі, шеберхана басшысының орынбасары, бас құрастырушысы, шеберхана басшысы. 1995 жылдан - Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясының аға ғылыми қызметкері, оқытушысы, доценті, кафедра меңгерушісі. 2001 жылдан - «Алматыгипрогор-1» ААҚ бас инженері, атқарушы директорының міндетін орындаушы. 2004 жылдың мамырынан бері - «Алматыгипрогор-1» ЖИ» ЖШС директоры. Келесі нысандардың авторы: «Арасан» емдік моншалар кешені, Алматы қаласындағы 10500 орынға арналған әмбебап спорттық-көрермен залы, Орталық мешіт ғимараты (Алматы қ.), Алматы қаласы Египет Ислам орталығы, ҚР Парламент Сенатының ғимараты (Астана қ.), ҚР ¥ҚК мекемесі (Астана қ.), «Ритц-Палас» сауда-ойын-сауық орталығы (Апматы қ.) және т.б. ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984). «Достастық жұлдызы» орденімен (Мәскеу қ., 2008), ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің (1984), Алматы қаласы әкімінің (2007), ҚР ¥ҚК (2008) грамоталарымен, ҚР Құрылыс істері және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы агенттігінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2010). Қазақстанның Құрметті құрылысшысы (2006). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2008). Даңқты құрылысшы (2010). Әскери атағы - запастағы аға лейтененат. Сүйіп оқитын әдебиеті - кәсіби және тарихи әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Жұлмағамбетова Алтын (1950 ж. т.), зейнеткер. Қыздары - Анар (1975 ж. т.), Нұрия (1979 ж. т.); ұлы - Ғазиз (1981 ж. т.). Дереккөздер
Мәнтай Нұхтиұлы Төлегенов

Мәнтай Нұхтиұлы Төлегенов - 1954 жылы 19 қарашада Алматы облысы Киров кентінде туған. Қазақ. Анасы - Төлегенова Апиза (1924 ж. т.), зейнеткер, өндірісте жұмыс істеген. Алматы Халық шаруашылығы институтын бітірген (1980), экономист. Техника ғылымдарының кандидаты (1999). Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі. 1971 жылдан - «Алма-Атасельстрой-6» тресінің №608 арнайы мамандандырылған жылжымалы колоннасының слесарі. 1973 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1976 жылдан - Алматы халық шаруашылығы институтының студенті. 1980 жылдан - Алматы үй құрылысы комбинатының инженер-экономисі, жабдықтау бөлімінің бастығы. 1986 жылдан - Алматы қаласы ҚӨЖҚБ ӨТЖБ бас инженері. 1987 жылдан - «Казтяжстрой» тресінің ӨТЖБ (кейінірек - «Комснабстрой») бастығы. 2009 жылдан бері - «Комснабстрой» құрылыс компаниясы» ЖШС директоры. Оның басшылығымен және белсенді қатысуымен Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіптік және азаматтық қызмет атқаратын маңызды да керемет нысандар салынған және салынуда. Олардың арасында-Алматы қаласындағы және ҚР-дағы емдеу және оқу мекемелері, Республикалық урология ғылыми орталығы, ҚР Президентінің Күзет қызметі, банктер, мәдениет нысандары, Халықаралық қазақ-түрік университеті (Түркістан қ.), Тараз қаласының әкімдігі, Астана қаласындағы Қазақ музыка академиясы, «Мың-Жылқы» (Талғар қ.) мал өсіру кешені, Астана қаласы Есіл өзенінің солтүстік жағалауындағы жаңа орталықтың салынуы, Қапшағай қаласының сыртындағы «Түркістан қаласы» декорациясының құрылысы бар. Мешіттердің құрылысына атсалысқан, өнер адамдарына, онкологиялық науқастарға, әл-ауқаты шамалы жанұяларға демеушілік көмек көрсетеді. «Астананы салғаны үшін» медалімен; ҚР Қорғаныс министрлігінің, Алматы қаласы, Алматы облысы әкімдерінің, Қазақстан құрылысшылар қауымдастығының құрмет грамоталарымен марапатталған. ҚР Құрметті құрылысшысы. Әскери атағы - сержант. Діни көзқарасы - мұсылман. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның өркендей беретініне, оның экономикалық келешегіне сенемін». Хоббиі - оқу, спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи, көркем және классикалық әдебиет. Үйленген. Жүбайы - Төлегенова Кенжегүл (1976 ж. т.). Қыздары - Әлия (1977 ж. т.), Бибігүл (2004 ж. т.), Мәлике (2006 ж. т.), ұлы - Әмірхан (2010 ж. т.). Дереккөздер
Қарағанды сүт комбинаты

«Қарағанды сүт комбинаты» ЖШС, 1939 ж. Балқашта май өндіру, қаймақ және елден сүт жинайтын бөлімше ретінде ұйымдастырылған. 1955 жылдан база бойынша қалалық сүт зауытты іске асырылып, қышқыл сүтті сусын және балмұздақ өнімдері өндірілді. 1967 ж. калада сүт зауытының арнайы жана ғимараты салынды. 1988 ж. қайта құру жағдайында зауыттың құрал-жабдықтары түгел өзгертіліп, жаңа жүйеге көшірілді. 1994 ж. мемлекепік мекемеден «Балқашсүт» ААҚ-ға айналды. 1999 ж. оның құрамына Жарықғың «Ақ бұлақ» АҚ қосылды. 2003 ж. «Балқашсүт» ААҚ-ы Қарағанды қаласынан қалалық сүт зауьгғын салды. 2005 ж. «Балқашсүт» ААҚ «Қарағанды сүт комбинаты» ЖШС болып өзгерді. Ол қазіргі кезде сүт өнімдерінің 30-дан астам түрін шығарады. Кәсіпорынды Балқаш қаласының құрметті азаматы В. С. Логвиненко басқарады (2006). Дереккөздер
Анарбек Жұматайұлы Нақысбеков

Анарбек Жұматайұлы Нақысбеков - Бірлік ауылында туған. Қазақ. Суретші-кескіндемеші, портретші. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының профессоры. ҚР Көркемөнер академиясының академигі (2008 жылдан). КСРО, ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1978 жылдан). Білімі * Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының көркемсурет және графика факультетін бітірген (1975). Еңбек жолы * 1975 жылдан бері - Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының академиялық кескіндеме кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, профессоры, 1993-2002 жылдары - кафедра меңгерушісі. * Қазақстанның Суретшілер одағы басқармасының жауапты хатшысы (1982-1986). Шығармашылығы * «Балалық шағымның әлемі» жұмысының сериясына кірген композициялы-тақырыптық картиналардың авторы. * Жұмыстары Қазақстан, Ресей, АҚШ, Франция, ГФР, Лихтенштейн, Швейцария, Дания, Норвегия, БАӘ, Оңтүстік Корея, Болгария, Венгрия, Чехия, Түркия, Кипр, ТМД елдерінің және т.б. мұражайларында қойылған. Марапаттары мен жетістіктері * ҚазКСР Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1982). * КСРО және ЧКСР жас суретшілер конкурстарында алтын медальдармен, халықаралық конкурстаржәне көрмелердің құрмет грамоталары мен дипломдарымен марапатталған. Отбасы * Әкесі - Нақысбеков Жұматай, марқұм. Анасы - Нақысбекова Мәкен, батыр-ана. * Үйленген. Жұбайы - Нақысбекова Индира Айтқұлқызы (1960 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. * Ұлдары - Қуаныш (1985 жылы туған), экономика және құқық магистрі; Әнуар (1988 жылы туған), Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық институтының магистранты.. Дереккөздер
Владимир Петрович Трашин

Владимир Петрович Трашин (17.11.1943, РКФСР Волгоград облысы) - КСРО-ның үздік энергетигі. Новороссийск индустриалдық техникумын; Краснодар политехникалық институтын; Неміс құрылыс академиясын бітірген (1992). 1966 жылдан - Енисей өзеніндегі Краснодар ГЭС құрылысында жұмыс істеген. 1971 жылдан - КСРО Энергоминистрлігі Ленин орденді «Союзгидроспецстрой» жүйесіндегі Саян-Шушенск ГЭС құрылысында жұмыс істеген. 1975 жылдан - КСРО Энергоминистрлігі Ленин орденді «Союз-гидроспецстрой» бірлестігінің арнаулы жұмыстар бөлімшесінің шебері, бөлімше басшысы. 1980 жылдан - Қазақ арнайы «Казгидроспецстрой» басқармасының бас инженері, 1982 жылдан - бастығы. 1991 жылдан бері - «Гидроспецстрой» АҚ президенті. Колым ГЭС, Дағыстандағы Ирганай ГЭС, Тәжікстандағы Рогун ГЭС, Томь өзеніндегі Крапивинск гидроторабының, Батыс-Сібір, Кузнецк, Кемеров облысындағы Кемеровск ЖЭО, Алтай өлкесіндегі Рубцовск ЖЭО және т.б. жұмыстардың орындалуына, сондай-ақ Чернобыль АЭС-і апатынан кейінгі қалпына келтіру шараларына қатысқан. Азаматтық құрылысқа, тау-кен өнеркәсібіне, Алматы-Астана, Алматы-Бішкек, Ташкент-Ош көлік жолдарының құрылысы мен қайта салынуына қатысты жобаларға, Шығыс Сібірдегі Жаңа Чара-Чиней темір жолының құрылысы бойынша жумыстарға, Ресей мен Өзбекстандағы ГЭС; Ташкент-Ош көлік жолының үлкен қиысындағы көлік жүретін үңгіржолдар, Семей қаласындағы Ертіс өзені астындағы коммуникациялық үңгіржол өткелдері және басқа құрылыстарға басшылық еткен. Жерасты кешендерінің құрылыстары, көптеген керемет ғимараттардың қазықты іргетастары және қоршау құрастырылымдары, Астана қаласындағы «Гранд Алатау» кешені; Көктөбе тау бөктерлерін бекіту жұмыстарына; Қазақстан-Қытай мұнай құбыры мен газ құбыры құрылысындағы бұрғылау-қопару жұмыстарына; Шульба ГЭС, Екібастұз ГРЭС-1 және ГРЭС-2, Оңтүстік Қазақстан ГРЭС, Алматы ЖЭО-2 және басқаларының құрылысына басшылық жасаған. Оның жетекшілігімен Қырғызстандағы Қамбарата ГЭС-2 бөгетінің шайылуға қарсы торын және пьезометриялық тармағын құру жөніндегі барлық дерлік жұмыс көлемі және жерасты кешені құрылысы жұмыстарының ұланғайыр ауқымы атқарылды. Қазіргі уақытта Алматы мен Қызылорда облыстарындағы Батыс Еуропа-Қытай көлік жолының құрылысына; Тәжікстандағы Рогун ГЭС құрылысына жетекшілік етеді. «КСРО энергетика және электрификация үздігі», «КСРО құрметті энергетигі», «Украинаның құрметті энергетигі» белгілерімен, ГОЭЛРО жоспары мерейтойының 70 және 80 жылдықтарына арналған естелік белгілермен марапатталған. Дереккөздер
Владимир Петрович Тучковский

Владимир Петрович Тучковский - 1940 жылы 8 желтоқсанда РКФСР Свердловск қаласында туған. Орыс. Өмірбаяны * С.М. Киров атындағы Орал политехникалық институтының механикалық факультетін бітірген (1962), көтергіш көліктік әбзелінің инжөнер-механигі. * 1962 жылдан - Владивосток қаласы 31072 ә/б жұмыс істеген. * 1965 жылдан - РКФСР Каменск-Уральский қаласы әскери-өнеркәсіптік зауытының инженер-конструкторы. * 1968 жылдан - «Кеңеслифтмонтаж» тресінің көтергіш көліктік әбзелін монтаждау учаскесінің шебері, жұмыстарды атқарушысы, басшысы (Қарағанды қ.). * 1972 жылдан - «Кеңеслифтмонтаж» тресінің Алматы монтажды басқармасының бас инженері. * 1991 жылдан бері - «Қазлифтмонтаж» ЖШС лифт және эскалатор монтаждау фирмасының негізін қалаушысы, бас директоры (Қарағанды қ.). Бас директор ретінде «Қазақстан» мейманханасының, Алматы, Ташкент қалаларындағы телемұнаралардың лифт және эскалаторларын, Байқоңыр қаласы Ғарышкерлерді ұшыру алаңдарын, Державинск, Приозёрск, Балқаш-9, Семей-21 қалаларындағы баллистикалық ракеталар шахталарын, Апматы қ. Барлық метро эскалаторларын, «Нұрлы Тау» б/о және т.б. монтаждау жұмыстарына қатысқан. Марапаттары «Тың жерлерді игергені үшін» медалімен марапатталған (1957). Шендері Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Отбасы * Әкесі - Тучковский Петр Михайлович, марқұм, Богослов ЖЭЦ Орал МАЭС бас инженері болған. Анасы -Тучковская Антонина Федоровна, марқұм. * Үйленген. Жұбайы - Тучковскя Галина Викторовна (1942 ж. т.), «Қазлифтмонтаж» ЖШС кадр бөлімінің бас шысы. * Ұлы - Тучковский Игорь Владимирович (1963 ж. т.), «Лифтпрофи» ЖШС директоры; қызы - Франц Юлия Владимировна (1968 ж. т.), Германияда тұрады. Дереккөздер
Шу, шуыл

Шу, шуыл — дыбыс сигналын қабылдауға бөгет жасайтын табиғаттағы, тегі әртүрлі бейберекет акустикалық тербеліс. Түрлері * Ақ шу — әр-түрлі жиілікті тербелуі бірдей интенсивті болатын шуыл. *Сыртқы шу — құралдың айналадағы ортаға шығаратын шуылы. * Ішкі шу — көлік құралының кабина және шанақ ішіндегі шуыл. * Ауалы шу — шанақ ішінде ауалы жолмен кіретін және 700 Гц жиіліктен жоғары болатын ішкі шуыл. * Құрылымды шу — кездейсоқ сипаттағы дірілден (көбінесе 2,5-70 Гц жолдың әсерінен) және кезендік сипаттағы дірілден болатын (көбінесе 70-700 Гц жиілікте қозғағыштан, берілістен пайда болады) ішкі шу. Дереккөздер
Молдақұл Сұлтанұлы Нарымбет

Молдақұл Сұлтанұлы Нарымбет (5.01.1948, Түркістан облысы ГлабаСай ауылы - 13.02.2012) — Қазақ суретшісі. ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі. Кескіндемеші, суретші-радикал, қазақ авангардының негізін салушы. ҚР Суретшілер одағының мүшесі. Білімі * П. Беньков атындағы Ташкент көркемсурет училищесін (1974), сурет салу және сызу пәнінің оқытушысы; * Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының көркемсурет және графика факультетін бітірген (1992), сурет салу және сызу пәнінің оқытушысы. Еңбек жолы * 1973 жылдан - ӨзКСР Ташкент облысының №31 ОМ сурет салу және сызу пәнінің оқытушысы. * 1976 жылдан - Ә. Қастеев атындағы Шымкент көркемсурет училищесінің оқытушысы (Шымкент қаласы). * 1993 жылдан - Өнеркәсіптік кооперативтің суретші-дизайнері. * 2000 жылдан - «Хабар-2», «Ел Арна» телекомпаниялардың бас суретшісі. Шығармашылығы * «Созақ», «Көкпар» (резеңкеден), «Скарабей», «Мен қазақпын», «Қорқыт», «Бал-бал», «Жебеушілік» жұмыстар сериясының, «Менің Қазақстаным», «Шаңырақ», «Киіз басу», «1994 жыл» кескіндеме жұмыстарының авторы. «Қызыл трактор» Шымкент суретшілер ұжымының жетекшісі. * Шетел және республикалық көрмелердің қатысушысы. * Жұмыстары Қазақстанның мұражайларында, шетел және отандық жеке коллекцияларында сақталуда. Марапаттары мен жетістіктері Халықаралық сыйлықтың, «Жігер» сыйлығының лауреаты. Отбасы * Әкесі - Нарымбетов Сұлтан. Анасы - Қожабекова Ұлша, үй шаруасымен айналысады. * 1973 жылы үйленген бірінші жұбайы Наримбетова Мариямкул Серикбаевна, одан 5 балалы болған. Мариям Ақтөбе қаласында Театральное училищесін бітірген, олда өнер адамы болған. ** Балалары - Махаббат (1974 жылы туған), Перизат (1975 жылы туған), Сәкен (1977 жылы туған), Ақтолқын (1980 жылы туған), Сахи (1982 жылы туған) * екінші жұбайымен 1994 жылы Мариям қайтыс болған соң - Нарымбетова Салтанат Қасымқызына (1960 жылы туған) бас қосқан, ол үй шаруасымен айналысады. ** Ол некеден Айя (2001 жылы туған). Дереккөздер
Динара Нүгер

Динара Нүгер (7 сәуір 1979 жыл Алматы қаласы) - суретші. Өмірбаяны *О. Таңсықбаев] атындағы Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжінің кескіндеме факультетін бітірген (1998), кескіндемеші-шебер. * «Сорос» каталогында жарияланған 100-ден астам кескіндемелік шығармалардың жәнө өнертанушылық еңбектердің (2003) авторы. * 1999-2004 жылдары - «Бейне» картина галереясының ұйымдастырушысы және иесі (Астана қаласы). * ҚР Суретшілер одағының мүшесі (2003 жылдан). Жетістіктері * «Шабыт» халықаралық фестивалінің лауреаты (2002). Отбасы Әкесі - Мусин Нүгер Берлібайұлы, марқұм, инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Зайнұр Рахмет, филолог, қазақ тілі оқулықтарының авторы, оқытушы. Дереккөздер
Байтұрсын Есжанұлы Омарбеков

Байтұрсын Есжанұлы Омарбеков (1946 жыл 14 қыркүйек Талдықорған облысы Панфилов ауданы Лесновка ауылы) - суретші, қоғам қайраткері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1999). Әкесі - Омарбеков Есжан, марқұм. Анасы - Омарбекова Нұрипа, марқұм, үжымшарда жұмыс істеген. * Педагогикалық училищесін (1965); Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының көркемсурет-графика факультетін (1969) бейнелеу өнері мен сызудың оқытушысы мамандығы бойынша; И.Е. Репин атындағы Ленинград кескіндеме, мүсін және сәулет институтының жанындағы білім жөтілдіру курстарын (1974); М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін (1984); Мәскеу жоғары көркемөнер өнеркәсібі училищесін (1989) бітірген. Германияда, АҚШ-та (2001) тәжірибеден өткен. * Қазақ мемлекеттік көркемөнер академиясының профессоры (1995 жылдан). * Бейнелеу өнерінің мәнері - кескіндеме, графика, мүсін. * 5 альбомның автор-құрастырушысы. 3 кітаптың, 50-нен астам мақалалардың және жарияланымдардың, сондай-ақ әртүрлі галереялар және жекеменшік жинақтардағы кескіндемелік, графикалық және мүсіндік шығармалардың авторы. * Кескіндеме, графика, мүсін бойынша жұмыстары мемлекеттік мекемелерде, жеке коллекцияларда сақталуда. * 1969-1978 жылдары - Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты кескіндеме кафедрасының оқытушысы, 1975 жылдан - көркемсурет-графика факультетінің деканы. * 1978 жылдан - Алматы мемлекеттік театр-көркемөнер институтының оқу және ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры. * 1993 жылдан - Қазақ мемлекеттік көркемөнер академиясы графикалық дизайн кафедрасының меңгерушісі. * 1994 жылдан - Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайының директоры. 2007 жылдан - Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры. * 2009 жылдан бері - ҚР Суретшілер одағының төрағасы. * «ИКОМ - Қазақстан» Халықаралық мұражайлар кеңесі Қазақстан қауымдастығының президенті (2001 жылдан). * ЮНЕСКО істері бойынша ҚР ¥лттық комиссиясының (1995-2007); Қазақстанда орнатылатын ескерткіштер мен монументтер жөніндегі Мемлекеттік комиссияның, Алматы қалалық мәдениет пен өнер ескерткіштері жөніндегі комиссиясының (2003 жылдан), ҚР Білім және ғылым министрлігінің тіркөу кеңесінің (2009 жылдан) мүшесі. * «Астана-Бәйтерек» республикалық сыйлығының лауреаты (2005). КСРО Ағарту министрлігінің, КСРО Жоғары және орта білім министрлігінің Құрмет грамоталарымен марапатталған. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (1999). * Үйленген. Жұбайы - Омарбекова Шахизада Қожағұлқызы (1948 жылы туған), колледж оқытушысы. Қызы - Мәдина (1970 жылы туған); ұлдары - Мағауия (1971 жылы туған), Ғани (1984 жылы туған) Дереккөздер
Щетка

Щетка - лайдан, балшықтан, шаңнан тазартатын құрал, көбінесе қатты қылдан жасалған щетка. Шыны тазалатқыш щетка Шыны тазалатқыш щетка - серіппелі қысқышта орналасқан тазаланылатын шыны пішінін қабылдайтын резеңке жіңішке жолақ түріндегі щетка. Дереккөздер
Облыстық маңызы бар қала

Қазақстан Республикасында облыстық маңызы бар қалаға халық саны 50 мың адамнан артық өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы дамыған ірі экономикалық және мәдени орталықтар жатады ([http://www.epravo.kz/urist/index.php?SECTION_ID177&ELEMENT_ID1724 Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы 1993 жылғы 8 желтоқсандағы № 2572-XII Қазақстан Республикасының Заңы (орысша мәтіні)]). Облыстық маңызы бар қалалар тізімі Абай облысы # Семей # Курчатов Ақмола облысы # Көкшетау # Қосшы # Степногорск Ақтөбе облысы * Ақтөбе Алматы облысы * Қонаев Атырау облысы * Атырау Батыс Қазақстан облысы * Орал Жамбыл облысы * Тараз Жетісу облысы # Талдықорған # Текелі Қарағанды облысы # Қарағанды # Балқаш # Приозёрск # Саран # Теміртау # Шахтинск Қостанай облысы # Қостанай # Арқалық # Лисаковск # Рудный Қызылорда облысы # Қызылорда # Байқоңыр Маңғыстау облысы # Ақтау # Жаңаөзен Павлодар облысы # Павлодар # Ақсу # Екібастұз Солтүстік Қазақстан облысы * Петропавл Түркістан облысы # Түркістан # Арыс # Кентау Ұлытау облысы # Жезқазған # Қаражал # Сәтбаев Шығыс Қазақстан облысы # Өскемен # Риддер Дереккөздер
Гүлшара Әбутәліпқызы Сарықұлова

Гүлшара Әбутәліпқызы Сарықұлова (15.06.1925 жыл, Сырдария аймағы, Шәуілдір ауданы) - Өнертану ғылымдарының кандидаты (1963). ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі. Қазақ. Өмірбаяны * Орта Азия мемлекеттік университетінің тарихи факультетінің өнертану бөлімін бітірген (Ташкент қаласы, 1953). * 1953 жылдан - Т.Г. Шевченко атындағы Мемлекеттік көркемсурет галереясының ғылыми қызметкері. * 1957 жылдан - ҚазКСР Мәдениет министрлігінің бірегей инспекторы. * 1959 жылдан - ҚазКСР ҒА жанындағы Тіл білімі және әдебиет институтының аспиранты. * 1961 жылдан - М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнері институтының бейнелеу және халықтың қолданбалы өнері бөлімінің кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, * 1971 жылдан 1990 жылдары - меңгерушісі. Шығармашылығы Қазақстанның тарихында бірінші болып өнертану саласы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. Қазақстандық өнертанудың ғылым ретінде дамуына негіз салды. * Қазақстанның графикасы жайлы алғашқы монографиялық және жалпылама еңбектердің; «Евгений Сидоркин», «Антощенко-Оленев» кітаптарының; * «Қазақстанның графикасы» іргелі монографиясының; * Ә. Қастеевтің, С. Мәмбеевтің, С. Айтбаевтың және т.б. шығармашылығы туралы мақалалардың авторы. * Оның жетекшілігімен «Қазақстанның бейнелеу өнері» (1963), «Қазақстанның бөйнелеу өнері тарихының очерктері» (1978) еңбектері, «Қазақстанның бейнелеу өнөрінің шеберлері» циклының кітаптары (1972, 1984) жарық көрді. Қоғамдық қызметі ҚР Суретшілер одағының мүшесі. Марапаттары * «Еңбектегі озаттығы үшін» медалі * «Еңбек ардагері» медалі * «Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 60 жыл» медалі; * ҚазКСР ҒА Президиумының мерейтойлық грамотасын; * ҚазКСР Жоғары Кеңес Президиумының Құрмет грамотасымен марапатталған. Отбасы Тұрмыста. Жұбайы - Арыстанбек Сатымбеков (1930 жылы туған), зейнеткер, ҰОС қатысқан, ҚР Еңбек сіңірген экономисі. Дереккөздер
Мұса Жұрмаханбетұлы Сейісов

Мұса Жұрмаханбетұлы Сейісов (10 сәуір 1949 жыл Орал қаласы) - мүсінші, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері. ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті. Мүсінші. Станокты мүсіндік шығармалар - портреттер, композициялар жасайды. Қызмет жолы * В.И. Суриков атындағы Мәскеу мемлекеттік көркемсурет институтын бітірген (1980), мүсінші. * 1972 жылдан - шығармашылық жұмыста. Шығармашылығы * «Геологтың портреті», «Адам», «Жалғыз алма», Махамбетке арналған атты мүсіннің, «Қажымұқан», Ы. Алтынсариннің портреттік мүсінінің және т.б. жұмыстардың авторы. * Мүсіндік монументтерді орындаушылық авторлық топтарға қатысты. * Нефтекамск, Уфа, Элиста және т.б. қалаларының халықаралық симпозиумдерінің қатысушысы. * Жұмыстары халықаралық, бүкілодақтық және республикалық көрмелерде қойылған. * Жұмыстары ҚР Президентінің мұражайында, Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайында, жеке коллекцияларда сақталуда. Қоғамдық қызметі * ҚР Суретшілер одағының мүшесі. Марапаттары * ҚазКСР, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері. Отбасы Әкесі - Жұрмұханбет Әлмұханбетұлы Сейісов, ҰОС қатысқан, Даңқ орденінің иегері. Анасы - Сейісова Дариға Жақсығұлқызы, үй шаруасымен айналысады.* Үйленген. Жұбайы - Қадырова Шолпан, үй шаруасымен айналысады. Ұлы - Сейісов Манас Мұсаұлы (1985 жылы туған), сарапшы-бағалаушы. Дереккөздер
Қарағанды теміржолшысы

«Қарағанды теміржолшысы», танк колоннасы, Ұлы Отан соғысы жылдары облыс темір жол транспорты қызметкерлерінің жиналған қаржысы есебінен жасақталды. 1943 жылдың 11 каңтарында Бурабай стансасының депо жұмысшылары «Қарағанды теміржолшысы» танк колоннасы үшін қаржы жинауды ұйымдастыру жөнінде Қарағанды темір жолның барлық темір жолдарына үндеу тасщды. Танк колоннасын жасау қорына машинистер Брунковский, Жигапов, Гальченко т.б. 5 мың сомнан астам ақша еткізілді. 1943 жылдың17 кавдарында 8 мыңнан аса адам катысқан жалпыхалықтық жексенбілік өтті. Оған қатысушылар 484 вагон көмір таеп, 441 вагонның көмірін түсірді, 51 мың м2 жол аумағын тазартты, т. б. жұмыстар атқарды. Жексенбіліктен «Қарағанды теміржолшысы» қорына 2 млн сомнан астам қаржы түсгі, оның 460 мың сомы Қарағанды темір жол торабынан жиналды. Танк колоннасын жасау қорына теміржолшылардың еңбек табысынан 40 млн сомнан асіам ақша берілді. Дереккөздер
Қарағанды шахта құрылысы

«Қарағанды шахта құрылысы» комбинаты, негізі 1930 ж. қаланған. 1930-31ж. «Қазақ көмір құрылысы», тресі және Солтүстік Қазақстанқұрылыстресі, 1933-34 ж. «Қарағандыкөмір» тресінің таскөмір басқармасы, 1934-36 ж. «Қарағандыкөмір» тресінің «Қарағанды шахта құрылысы» шаруашылық есептегі басқармасы, 19361947 ж. КСРО көмір өнеркәсібі Бас басқармасының мердігерлік «Қарағанды шахта құрылысы» құрылыс тресі, 1947-1951 ж. КСРО Отын кәсіпорындары құрылысы мин-лігінің «Басқарағанды шахта құрылысы» жергілікті басқармасы, 1951 жылдан «Қарағанды шахта құрылысы» атымен аталады. 1930-35 ж. қуаты жылына 50-ден 200 мың т-ға дейін көмір шығаратын 30 көлбеу шахталар салынды, мұнда алғашқы 6 жыдла 4 млн т-ға жуық көмір өндірілді. 1936-1940 жылдары жылына әркайсысы 750 және 500 мың т көмір өндіретін №20 және №31/34 шахталары салынды. Ұлы Отан соғысы жылдары Қарағандыда жалпы қуаты жылына 6 млн т 20 шахта мен көмір разрездері салынды. 1946 ж. 38 жаңа шахта мен 3 көмір разрезі (қуаты жылына 17 млн 480 мың т көмір) пайдалануға берілді. 50 жылдың ішінде (1930-1980) Қарағанды және Екібастұз көмір бассейндерінде шахта құрылысшылары жылына 58 млн 40 мың т, оның ішінде шахталар менразрездерде49 млн 650 мыңтжәнекайтақұру есебінен8 млн450 мыңткөмірөндіретінқуатшрды іске қосты. Комбинат қуаты жылына 2,2 және 1,2 млн т темір рудасын шығаратын «Батыс Қаражал» шахта руднигін және «Үлкен Қытай» руднигін, Атасу кен басқармасында қуаты жылына млн т. руда беретін ұсақтау-сорттау ф-сын, Жезді темір-марганец комбинатына арналған шахталар, Жамбыл атынд. руцник, Қарағайлы кен-байыту комбинатының ұсақтау-сорттау ф-касының 1-кезегін және т. б. салды. Энергетика, машина жасау, тамақ және ет-сүт өнеркәсібінің, автомобиль транспорты, құрыныс индустриясы кәсіпорындары, тұрғын үй, азаматтық-коммуналдық, мәдени-тұрмыстық мақсаттағы нысандар, оның ішінде Екібастұзда, Шахтинскіде, Қаражалда жылу электр орталығы, №1 машина жасау, Жаңа Қарағанды, кен-шахта жабдықтарын жөндеу жөніндегі, Қарағанды және Абай руда-жөндеу, Екібастұз жөндеу-механика з-ттары, Қарабас ірі кабырғалы үй құрынысы комбинаты, Қарағанды ет комбинаты пайдалануға берілді. Комбинатта жұмыс істеген А. Я. Каретенге, Н. Е. Кривенқоға, С. П. Рудометкинге Социалистік Еңбек Ері атағы берілді, Н. Ф. Сергеев КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болды. Кезінде комбинат ұжымына Лениндік сыйл. лауреаты М. П. Давыдов, Социалистік Еңбек Ері М. А. Дмитриев басшылық еткен. Комбинат Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған (1981). 1990 жылдары жұмыс көлемінің қысқаруына байланысты таратылды. Дереккөздер
Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов

Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов - 1965 жылы 2 маусымда Алматы қаласында туған. Қазақ. Анасы - Ашубасарова Бәтима Дайырбайқызы. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің биология факультетін бітірген (1990), биолог. Орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1990 жылдан - «Нұрбұлақ» ШҒӨК жетекшісі. 1992 жыл-дан - «Астана Моторс» ҚМК президенті, «Астана-Холдинг» КХК вице-президенті. 1996 жылдан - ҚР Премьер-министрінің кеңесшісі, ҚР Мемлекеттік азық-түлік келісім-шарт корпорациясы бақылау кеңесінің төрағасы. 1998 жылдан - ҚР Мемлекеттік азық-түлік келісім-шарт корпорациясы басқармасының төрағасы. 2002 жылдан бері - «Астық индустриясы» компаниясы Директорлар кеңесінің төрағасы және «Астана моторс» ҚМК президенті. «Тарлан» меценаттар клубының мүшесі. «Құрмет » орденімен (2007) марапатталған. Ernst&Young халықаралық аудиторлық компаниясы «Жыл кәсіпкері» халықаралық конкурсы ¥лттық кезеңінің жеңімпазы. Әскери атағы - запастағы офицер. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Мықты тәуелсіз өркениетті мемлекет». Хоббиі - альпинизм, тау шаңғысы, үлкен теннис. Үйленген. Жұбайы - Смағүлова Мәдина Амангелдіқызы, үй шаруасымен айнылысады. Қыздары - Смағұлова Ақжан, Смағұлова Еркежан; ұлы - Смағұлов Еркебұлан. Дереккөздер
Мырзабек Бекболатұлы Сүйімбаев

Мырзабек Бекболатұлы Сүйімбаев - 1953 жылы 20 қаңтарда Шымкент облысы Түлкібас ауданының Түлкібас стансасында туған. Қазақ. Әкесі - Сүйімбаев Бекболат (1910-1974). Анасы - Сүйімбаева Үрхатан (1914-2001). Жамбыл қаласындағы №88 қалалық кәсіби-техникалық училищені (1972); Алматы теміржол техникумының темір жолдарды пайдалану факультетін (1985) техник-пайдаланушы мамандығы бойынша бітірген. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан). 1969 жылдан - Жамбыл қаласындағы №88 қалалық кәсіби-техникалық училищесінің студенті. 1972 жылдың шілде айынан - Павлодар стансасының локомотив депосында тепловоз машинисінің көмекшісі. 1972 жылдың қараша айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1975 жылдың қаңтар айынан - Шымкент фосфор зауытында локомотивтерді тексеріп қарау жөніндегі слесарь. 1975 жылдың шілде айынан - Түлкібас консерві зауытының жүк тасушысы. 1975 жылдың қыркүйек айынан - Түлкібас астық қабылдау пунктінің слесарі. 1976 жылдың тамыз айынан - «Көлікауылшаруашылығытехникум» Түлкібас көлік кәсіпорнының 3-ші сыныпты жүргізушісі. 1977 жылдан - Түлкібас стансасы слесарі, машинистің көмекшісі, айналым депосының кезекшісі. 1979 жылдан - Алматы темір жолының Түлкібас стансасында аға билет кассирі, орталықтандыру постының операторы, станса кезекшісі, станса бастығының орынбасары. 1987 жылдың қараша айынан бері - Қызылсай стансасының бастығы. «Ерен еңбегі үшін» (2004), «Қазақстан темір жолына 100 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. Құрметті теміржолшы (2002). Әскери атағы - запастағы сержант. Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Көпұлтты, өркендеген Қазақстан». Хоббиі - спорт, баскетбол, бокс. Сүйіп оқитын әдебиеті - Қазақстанның тарихы жайлы көне кітаптар. Үйленген.Жұбайы-СүйімбаеваРозаӘбішқызы (1955 ж. т.), зейнеткер. Ұлы - Сүйімбаев Нұрсұлтан Мырзаұлы (2002 ж. т.); қыздары - Сүйімбаева Жанар Мырзақызы (1977 ж. т.), Сүйімбаева Майра Мырзақызы (1978 ж. т.), Сүйімбаева Қалдан Мырзақызы (1981 ж. т.), Сүйімбаева Индира Мырзақызы (1987 ж. т.). Дереккөздер
Қарағанды шахтері

«Қарағанды шахтері», танк колоннасы, Ұлы Отан соғысы жылдарында Қарағанды көмір бассейні шахтерлерінің қаражаты есебінен құрылған. Қаражат жинау 1942 ж. 23 қарашасынан басталды. Ол №12,18,30, Калинин атындағы шахталардың және Қарағанды қ. Киров ауданының отбасы әйелдерінің бастамалары бойынша 1942 жылдын 25 қарашасынан 25 желтоқсанына дейін көмір өндіру мен жөнелтуден айлықөткізілді. Танк колоннасы қорына жиналған көмір есебін М. И. Калинин атындағы шахтаның бастығы Р. Ыбыраевтың семьясы ашты. 5 сағаттық жұмыс уақытында 28 т көмір өндірілді. 1943 жылдың көктеміне дейін «Қарағанды шахтері» қорына 2 млн сомнан артық қаржы жиналды. Дереккөздер
Төлеген Шәріпұлы Таңатаров

Төлеген Шәріпұлы Таңатаров - 1948 жылы 27 қаңтарда Ақтөбе облысы Қобда ауданының Қызыл ту ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Таңатаров Шәріп, ¥ОС ардагері. Анасы - Таңатарова Сұлу, үй шаруасымен айналысады. Ойыл мамандандырылған кәсіптік техникалық училищесін (1967); Темір индустриалдық-педагогикалық техникумын (1971); Алматы темір жолы көлігінің инженерлері институтын (1990) инженер-құрылысшы мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1966 жылдан - Ойыл аудандық комсомол комитетінің жүргізушісі, Ойыл ауданындағы №196 мамандандырылған кәсіби техникалық училищесінде өндірістік оқыту бөлімінің шебері (Ақтөбе облысы). 1974 жылдан - ірі құрылыс саласында түрлі қызметтер бойынша жұмыс істейді, оның ішінде мекеменің бірінші басшысы қызметін 30 жыл бойы атқарып келеді. Қазіргі уақытта - «TransMostGroup» ЖШС бас директоры. Ақтөбе қалалық мәслихатының 5-ші шақырылым депутаты, «Нұр Отан» ХДП ұсынған. «Құрмeт» орденімен; «Астананың 10 жылдығы» медалімен (2008); ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі өткізген «Парыз-2009» бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі жөніндегі сайысында «Жылдың үздік әлеуметтік жобасы» номинациясы бойынша Алтын лауреат атағын алып, ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың дипломымен марапатталған (2009). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Қазақстанның Құрмөтті құрылысшысы (2008). Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқын». Хоббиі - спорт, бильярд. Сүйіп оқитын әдебиеті - кітап оқу, саяси газеттер. Үйленген. Жүбайы - Таңатарова Мағрипа, қонақ үй директоры. 3 баласы, 5 немересі бар. Дереккөздер
Ақылбек Төлегенұлы Тәңірбергенов

Ақылбек Төлегенұлы Тәңірбергенов - 1961 жылы 23 қыркүйекте Павлодар облысы Ертіс ауданының Қайманашы ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Тәңірбергенов Төлеген Тәңірбергенүлы. Анасы - Тәңірбергенова Зылиха Абдрахманқызы. К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясының экономика факультетін бітірген (1987), ауыл-шаруашылық өндірісінің экономист-ұйымдастырушысы. 1981 жылдан - К.А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауыл-шаруашылық академиясының студенті. 1987 жылдан - Павлодар облысы Ертіс ауданының «Голубовский» кеңшарының бас экономисі. 1992 жылдың ақпанынан - Павлодар облысы Ертіс ауданының жекешелендіру жөніндегі бас маманы. 1992 жылдың сәуірінен - Павлодар облысы Ертіс ауданы басшысының жекешелендіру жөніндегі бөлімінің бастығы. 1992 жылдың шілдесінен - Павлодар облысы Ертіс ауданы басшысының орынбасары. 1993-1996 жылдары - Павлодар облысы Ертіс ауданы әкімінің орынбасары. 1996 жылдан - Павлодар облысы Ертіс ауданы «Кайманачихинский» КАШК төрағасы. 1997-1999 жылдары - «Кайманачихинский» ЖШС директоры. 2004 жылдан - Павлодар облысы Қашыр ауданы «Ертіс Май» ЖШС директоры. 2006 жылдан - Семей қаласы «ҚұсЖолыСунгхо LTD» БК жоспарлы-экономикалық бөлімінің бастығы. 2010 жылдан бері - «Алматы вагон жөндеу зауыты» АҚ вице-президенті. Әскери атағы - капитан. Діни көзқарасы - мұсылман. Хоббиі - аңшылық, балық аулау. Сүйіп оқитін әдебиеті - тарих, этнография. Балалары - Жұлдыз (1994 ж. т.), Оразгөлді (1996 ж. т.). Дереккөздер
Ерғали Жақсыбекұлы Сыдыманов

Ерғали Жақсыбекұлы Сыдыманов (7.04.1970 жыл, Қарағанды қаласында туған) - медицина ғылымдарының докторы. Қазақ. Білімі * С.Д. Асфендияров атындағы Алматы мемлекеттік медицина институтын (1996) гигиенашы-дәрігер, эпидемиолог мамандығы бойынша; * М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетін (2004) заңгер мамандығы бойынша бітірген. * Медицина ғылымдарының кандидаты (2010). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Ірі қалалардың су тазарту кондырғылары аймағындағы қоршаған орта және тұрғындар денсаулығын гигиеналық бағалау». Еңбек жолы * 1987 жылдан - Жамбыл қаласы Жедел медициналық көмек стансасының санитары. * 1988 жылдан - ҚазКСР (ҚР) Мемлекетсанэпидбақылау Жамбыл облысы коммуналдық гигиена бөлімшесінің меңгерушісі. * 1999 жылдан - Атырау қалалық СЭС бас дәрігерінің орынбасары. * 2000 жылдың ақпанынан - Атырау қаласы СЭС бас дәрігері. * 2001 жылдың мамырынан - «Пульс» ЖК санитарлық дәрігері (Атырау қаласы). * 2001 жылдың қыркүйегінен - Атырау облыстық СЭС бас маманы. * 2003 жылдан - Талдықорған қаласы Мемлекетсанэпидбақылау басқармасының бастығы. * 2005 жылдың қаңтарынан бері - Алматы облысы Мемлекеттік санитарлық эпидемиологиялық бақылау департаментінің директоры. Қоғамдық қызметі * «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1999 жылдан). «Нұр Отан» ХДП партиялық бақылау ының Талдықорған облысы бойынша төрағасы. Марапаттары * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) * «Астанаға 10 жыл» (2008) медальдары * «Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі» (2005) белгісі. Шені Әскери атағы - медицина қызметінің аға лейтенанты. Отбасы * Әкесі - Сыдыманов Жақсыбек, зейнеткер, Жаңа Жамбыл фосфор зауытының цех бастығы болып жұмыс істеген. * Анасы - Сыдыманова Ұмытшақ Мамашбайқызы, зейнеткер, Тараз қаласы педагогикалық училищесінің оқытушысы қызметін атқарған. * Үйленген. Жұбайы - Сыдыманова Толқын Мұратқызы, «Қарамай PLUS» ЖШС мұнай базасының бас есепшісі (Талдықорған қаласы). * Ұлдары - Жақсы-Мұрат, Иманғали, Исламғали. Дереккөздер