Қазақстан халық санағы (2021)

2021 жылғы Қазақстан халық санағы — Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бергі үшінші халық санағы. Санақ екі: дайындық және негізгі кезеңде өткізілді. Біріншісі 2021 жылдың 1 маусымы мен 30 маусымы аралығында, екіншісі 1 қыркүйек пен 15 қазан аралығында онлайн форматта және халықты аралау 1 қазанда басталды. Аралап жүру 30 қазанда аяқталуы тиіс еді, бірақ 2021 жылдың 8 қарашасына дейін ұзартылған болатын. Санақтың ресми сайтындағы онлайн санақ та 8 қарашаға дейін ұзартылды. 8 қараша сағат 00:00-де «Халық санағы-2021» аясындағы аралап жүру аяқталды; негізгі кезең мен халықты аралаудың нәтижелері бойынша халық санағы 19,6 миллионнан астам респондентті қамтыды. Санақ жүргізу мерзімі мен барысы Санақ 2019 жылдың қараша айында өтеді деп күтілген болатын. Кейінірек 2020 жылдың ақпан-наурызына, ал 2020 жылдың ақпанында 2020 жылдың қазан айына ауыстырылды. 2020 жылдың қазан айында өтеді деп күтілген халық санағы COVID-19 пандемиясына байланысты 2021 жылдың қазан айына шегерілді. Санақтың алдын ала қорытындылары 2021 жылдың II-IV тоқсандарына, соңғы қорытындылары 2022 жылдың I-IV тоқсандарына жоспарланған болатын. Оған 30 мыңнан астам уақытша қызметкер тартылады деп күтілді. Халық санағының соңғы күні онлайн форматта 1 қыркүйек пен 15 қазан аралығында болды, ал дәстүрлі халықты аралау 2021 жылдың 1 қазанында басталып, 30 қазанда аяқталады деп жоспарланған болатын. Ағымдағы санақ сандық технологияларға көп сүйенеді деп күтілді. Қыркүйек айының соңына қарай онлайн-санақты аяқтаған азаматтардың саны алты миллионнан асты. Тұрғындардың көптеген өтініштеріне байланысты онлайн санақ 30 қазанға дейін ұзартылды. Халықты аралау 30 қазанда аяқталуы тиіс еді, бірақ 1 қарашада басталып, 2021 жылдың 8 қарашасына дейін аяқталуы керек еді; сондай-ақ ресми санақ сайтындағы онлайн санақ та 8 қарашаға дейін ұзартылуы керек деп шешілді. 8 қараша сағат 00:00-де «Халық санағы-2021» аясындағы аралап жүру аяқталды; негізгі кезең мен аралап жүрудің нәтижелері бойынша халық санағы 19,6 миллионнан астам респондентті қамтыды. Қазақстандықтардың 42,5% халық санағын онлайн түрде аяқтады. Бюджет 2018 жылғы қыркүйекте санақтың күтілетін құны 8,8 млрд теңгені, 2019 жылғы қыркүйекте – 3,2 млрд теңгені, 2020 жылғы тамызда – 8,2 млрд теңгені, ал 2021 жылдың маусым айының басында – 9,1 млрд теңгені құрады. Ақшалай қаражат сомасындағы үнемдеу 1,5 млрд теңгеге жуық болады деп күтілді. Күтілетін 9,1 млрд теңге шығындарға келетін болсақ, бюджеттің жартысынан көбі сұхбат берушілерге ақы төлеуге жұмсалды – 4,7 млрд теңге, 83-тен 125 мың теңгеге дейін. «Е-Статистика» ақпараттық жүйесін жетілдіруге 1 миллиардқа жуық қаражат жұмсалды. 360 миллион интервьюерлерді оқытуға іссапар шығындарына бөлінді. ҚР Ұлттық экономика министрі болған Руслан Дәленовтың айтуынша, халық санағы аяқталғаннан кейін планшеттер мектептер мен ауруханаларға беріледі. Планшеттердің құны 27 412 жиынтықты, оның ішінде планшетті, қаламды, қуаттағышты, қорғаныс әйнегін және қорапты қосқанда 1 миллиард теңгеден астам қаражатты құрады. Бір жиынтықтың құны – 39 603 теңге болды. Планшеттер «бір реттік» емес, олар санақтан кейін мектептер мен ауруханаларға беріледі. Санақтың алдын ала қорытындылары 2021 жылғы 8 желтоқсанда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа халық санағының ең алдын ала қорытындылары туралы Премьер-Министр Асқар Мамин баяндады: * жалпы халық саны: 19 169 550 адам * жыныстар ара салмағы: ерлер – 48,71%, әйелдер – 51,29% * халықтың орташа жасы – 31,94 жас * халықтың 33,97 % — 17 жасқа дейінгі балалар * халықтың 19,72 % — 14-28 жас аралығындағы жастар * этникалық қазақтардың үлесі – 70,18 % * этникалық орыстардың үлесі – 15,81 % * этникалық өзбектердің үлесі – 3,22 % * этникалық украиндардың үлесі — 2,02 % * еңбекке қабілетті халық саны — 11 320 410 адам, яғни Қазақстан халқының 59,05%. Ұлттық құрамы 2022 жылғы 1 қыркүйекте жарияланған 2021 жылғы халық санағының жиынтық қорытындысы бойынша негізгі этностардың үлесі: қазақтар – 70,4%, орыстар – 15,5%, өзбектер – 3,2%, украиндар – 2,0%, ұйғырлар – 1,5%, немістер – 1,2%, татарлар – 1,1%, өзге ұлттар мен ұлтын көрсетпегендер – 5,1%. 2021 жылғы халық санағына сәйкес облыстар бойынша ұлттық құрам (адам): 2021 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес аймақтар бойынша этникалық құрамы пайызбен (%): 2021 жылдың тамыз айының ортасында пандемия жағдайында халық санағын өткізудің орындылығы туралы сұраққа Статистика бюросы «санақ - бұл қыңырлық емес, қажеттілік» деп мәлімдеді. Қыркүйек айының басында халық санағы басталғалы Президент Әкімшілігі халық санағы туралы айтылған сынға оның қажеттілік екенін айтып жауап берді. Тағы қараңыз * Ұлттық статистика бюросы * 1999 жылғы Қазақстан халық санағы * 2009 жылғы Қазақстан халық санағы Дереккөздер