kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ұлттық географиялық қоғамдастық

Ұлттық географиялық қоғамдастық — Вашингтонда көрнекті зерттеушілер мен ғалымдар «географиялық білімді тарату мен кеңейту үшін» кішкентай топ болып, 1888 жылы құрылған америкалық ғылыми қоғамдастық. 21 ғасырдың алдында шамамен тоғыз миллион мүше саналған. Р.Э.Пири, Р.Берда, отбасылық Лики, Жак Ив Кусто, Дж.Гудолл мен Д.Фассиді қосқанда, шамамен 7000 ірі ғылыми жоба мен экспедиция қолдау көрсетеді. Көптеген кітаптарда, атластар мен ғылыми мерзімдік баспаларда мақалалар шығып, сондай-ақ жүздеген көгілдір экранда деректі фильмдер беріледі. Нэшнл Джеографик журналы – географиялық, археологиялық, антропологиялық ай сайынғы журналда, көш басында тұрған өзінің репродуцияланған түрлі-түсті суреттері және атақты суасты әлемінің суреттері, стратосфера түрлері мен аңдардың табиғи ортадағы тіршілігі беріледі. Сондай-ақ, өзінің әлеуметтік және мәдени аспектідегі салмақты жарияланымдары танымалдылығын көрсетті. Сондай-ақ қараңыз: Г.Гросвенор.
Ұлттық қарыз

Ұлттық қарыз Ұлттық қарыз (мемлекеттік қарыз) (national debt public debt), жекелей, бағалы қағаз арқылы инвесторларға арнайы шығарылатын үкіметтің жалпы қарызы. Ұлттық қарыз әр кезде әр түрлі боп өседі, үкіметте бюджеттік тапшылық пайда болғанда, мемлекеттік шығын бір жылдың ішінде мемлекеттік кірістен көбейген жағдайда туындайды. Бұл қарызды қаржыландыру үшін мемлекет бағалы қағаз, облигация немесе қазыналық вексель шығара алады. Ұлттық қарыздың деңгейі бір елден екінші елге 10% ішкі жалпы өнім деңгейіне шейін, оның екі еселенуі арқылы түрленеді. Мемлекеттік қарызды шеттен алып пайдалану экономика үшін инфляциалға әсер етіп, қолданысты, инвистицияны және жұмысбастылықты ретке келтіру үшін рециссия кезінде жиі пайдаланылады. Сондай-ақ қараңыз: қаржылық тапшылық: Д.М.Кейнс.
Нашвилл

Нашвилл (Нэшвилл) — АҚШ-тың Теннеса штатының астанасы. Қазір 545 524 адам (2000ж.). Камберленд өзенінде орналасқан. 1779 жылы Нашборо болып, 1784 жылы Нашвилл қаласы болып құрылған. 1806 жылы «қала» статусын алып, 1843 жылы штаттың астанасы болады. 1864 жылғы Азаматтық соғыс кезінде шығыстықтар басып алған. Соңғы ірі шайқас 1864 жылы қаланың төңірегінде болады. Қаржы және сауда орталықтары аяқ-киім, киім, әйнек, дөңгелек өндірумен айналысады. Негізгі өнеркәсіп саласының ішінде – полиграфия мен баспа ісі, дыбыс жазу да бар. Кантри музыкасымен айналысатын «АҚШ Сприленд» саябағы мен атақты Кантри музыка залы бар. Онда көптеген университеттер, соның ішінде Вандербильт және Фиска бар. Сілтемелер * [http://www.nashville.gov/ Ресми сайт]
Нджамена

Нджамена (, ), 1973 жылға дейін Форт-Лами — Чад елінің астанасы, Шари-Багирми префектурасының әкімшілік орталығы. Қазіргі таңда қалада 993 495 адам (2009) бар. Шари өзенінің оң қапталында орналасқан, оған Логон өзені құяды. 1900 жылы Форт-Лами ретінде құрылып, 1960 жылы Чадо тәуелсіздік алмай тұрғанда кішкене елді мекен болып қалған. 1973 жылы оның аты Нажамену болып өзгерген. 1960 жылы басталған Азаматтық соғыс кезінде 1980—81 жылдары дивизия әскері болады. Базарда негізінен мақта, мүйізді ірі қара мал мен балық сатылады. Қалада Чада университеті бар (1971). Сыртқы сілтемелер * [http://www.izf.net/izf/documentation/cartes/centreville/ndjamena.htm Map of N'Djamena]
Неаполь

Неаполь (Naples; ; ) — Италияның оңтүстік бөлігіндегі қала. 993 386 тұрғыны бар (2001 жылғы санақ). Астанасы Кампании. Римнен бастап оңтүстік шығысқа қарай Неаполитанды шығанақтың солтүстік жағалауында орналасқан. Біздің дәуірімізге дейін 600 жыл бұрын көне грек отарлары негізін қалаған. Біздің дәуірімізге дейін 4 ғасырда римляндар басып алған. Византиялық империяның құрамына кіріп, сарациндер билігінде болды. 11 ғасырда Сицилиядағы норманндықтардың билеушілерімен басып алынды. 19 ғасырда қос Сицилия корольдығының және неаполитанды корольдығының астанасы болды. 1860 жылғы жорық кезінде Дж.Гарибальди әскері Неапольда тұрақтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жойқын атыстан кейін кеңес одағы мен Гармания тарапынан жапа шекті. Кейінірек қайта қалпына келтірілгенімен, 1980 жылғы жер сілкінісінен кейін зардап шекті. Неаполь – қаржы, мәдениет орталығы дамыған, ірі кемежай тұрағы мен кәсіпорны жетілген қала. Оның тарихи мәдениеті ретінде ортағасырлық құлыпты, шіркеуді, университеттерді айтуға болады. Дереккөздер
Небраска

Небраска — АҚШ-тың Батысындағы орталық штат. Тұрғыны 17 111 263 адам (2000 жылғы санақ бойынша). Оңтүстік Дакота, Айово, Миссури, Канзас, Колорадо, Вайомингпен шекараласады. Миссури өзені оның шығыс жақтағы шекарасы болып табылады. Норт-Платт және Чаут-Платт өзендері Небраскінің оңтүстік-батыс жағына құйып, соның негізінде Плат өзенін жасайды. 8000 жыл бұрын бұл аймақта тайпалар қоныстанған. Шығысында ПАУНА, ЮТА, ОМАХА тайпалары тұрды, ал батысында СИУ, АРАПАХО, КОМАНЧИ тайпалары мекендеді. 1803 жылы АҚШ Франциядан Луизиананы сатып алған кезде, осы жерлерді иеленді. Льюиса мен Кларка сияқты зерттеушілер Небраскаға экспедиция жүргізген кезде Миссисипия жағынан зерттеулер жүргізіп қайтты. 1854 жылғы Канзас-Небраска Актісі бойынша оның аумағы белгіленді. 1867 жылы Небраска АҚШ-тағы 37 штат болды. Бұл жерде халық өсімі жақсы дамыды. Алайда индияндардың қарсылығын басып тастағаннан кейін, шекараның сыртына қоныстану басталды. 20 ғасырдың басында қысқа мерзім ішінде Популистік қозғалыс ықпал етті. 1937 жылы бұл елде жалғыз ғана бір палаталы заң шығаратын жиналыс жасалды. Штаттың біраз бөлігі ауылшаруышылығымен айналысады. Тамақ өнеркәсібі мен машина жасау өндірісі бар. Линкольнды Қосқан кезде пайдалы қазбасы – мұнай. Омаха қаласы олардың мәдени және өнеркәсіп орталығы болып табылады. Сілтемелер * [http://www.nebraska.gov/ Nebraska state government]
Небраска университеті

Небраска университеті Небраска университеті (Nebraska, University of) Линкольн, Омаха, Керни қалаларында кампусы бар АҚШ-тағы университет. Land-grant (қалаған жердегі колледж) мәртебесіндегі бұл оқу орны 1869 жылы университет ретінде құрылды. Линкольн кампусында 9 колледж жұмыс жасайды. Санамалап айтқанда, архитектуралық, заң, адам ресурсы мен отбасы туралы ілім колледжі. Ғылымның көптеген саласы бойынша докторлық, магистрлік, бакалавр дәрежесін дайындайды. Омаха кампусында университеттің медициналық орталығы бар. Керни кампусында тек бакалавр дәрежесі бойынша оқытылады. Университет мына салалар бойынша зерттеулер жүргізеді: компьтер ғылымы, биохимия, азық-түлік өнеркәсіп технологиясы, ауылшаруашылық.
Невада

Невада (, ) — АҚШ-тың батысындағы штаты. Тұрғын саны 2,723,322 адамға тең (2011). Солтүстік-батысында Орегонмен, солтүстік-шығысында Айдахомен, батысында Калифорниямен, оңтүстік-шығыста Аризонамен, шығысында Ютамен шектеседі. Аумағы — 286 368 км. Астанасы – Карсон-Сити, ең ірі қаласы — Лас-Вегас. Бұл жерді тұрғындар 20 000 жыл бұрын мекендеген, ал бұдан бұрынғы мекендеушілердің үңгірлері мен тасқа қашалған өнерлері қалды. Штат АҚШ құрамына 1864 жылы енді. Тарихы Тұрақты тайпалардың арасында – шошондар мен пайюттер бар. XVIII ғасырда бұл жерде испан миссионерлері болған. 1820 жылы осы жерге саудагерлер аң терісін сатуға келеді. Ал 1843-1845 жылдары ғана осы мекенді картаға түсіру қолға алынған. Оны Джон Фремонт пен Кит Карсон жүргізеді. 1848 жылы АҚШ Невада аумағын Мексикадан күштеп тартып алады. 1859 жылы Вирджи–Ситиға жақын Комсток күміс желісі ашылғаннан кейін, бұл мекен 1850-61 жылдары Юта Аумағына кірді. 1861 жылы осы мекен Неваданың аумағы ретінде танылады. Ал 1864-36 жылдары АҚШ-тың штаты болды. Үлкен депрессия уақытында экономикасы дами бастады, оның дамуына кен ісінің заңдастырылуының маңызы болды. Гувер-Дам бөгетінің құрылысы штаттың оңтүстігіндегі экономиканың дамуына ықпал етті. 1950 жылы штатта бас ядролық полигондар орналастырылды. Экономика саласында ауылшаруашылығы мен пайдалы қазбалар табыс көзі болап табылады. Лас-Вегас, Рино, Тахо көлдері туризмнің орталығы ретінде белгілі. Ең ірі қаласы Сыртқы сілтемелер * [http://www.nv.gov/ Official state website] * [http://travelnevada.com/ State Tourism website] * [http://firstlady.state.nv.us/NevadaSymbols.htm Nevada state symbols] * [http://sos.state.nv.us Secretary of State of Nevada] * [http://www.nevadaslist.com Nevada Classifieds] * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/32000.html US Census Bureau] * [http://www.countymapsofnevada.com/ County Maps of Nevada] * [http://www.forgottennevada.org Forgotten Nevada – Ghost Towns and Mining Camps of Nevada]
Негев

Негев Негев (Negev; Ha Negev), Израильдің оңтүстігіндегі шөл дала. Ол Синайлық үкімет пен Иордандық рифті ойыс аралығымен шектелген. Ауданы 12 200 км² қамтиды. Библиялық кезеңде малшылықпен айналысса, ал Рим империясы кезінде бұл өңір астық сарайы болды. 7 ғасырда Палестинаны арабтар жаулап алғаннан кейін, бұл өңір қараусыз қалды. Сонымен, 1200 жылдай бұл өңірді БЕДУИНДАР мекендегенімен, оның тұрғындары сирек кездесті. 1943 жылы осы жерді қайта қалпына келтіру үшін алғашында үш ауылды (КИБУЦ) жөндеуден бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін (жылдар) және осы өңірдегі жерді суару бағдарламасы басталғаннан кейін жаңа тұрғындар пайда болды. Бұл өңір Палестина бөлінген уақытта 1948 жылы Израильға беріледі. 1948-46 жылдары Негев шөл даласы египет пен израиль әскерлерінің қырғын қақтығысқан майданына айналды. Қазіргі уақытта бұл өңірде Изриль құрған бірнеше елді мекен және Эйлат кемежай қаласы бар. Оның Израиль жақтан шығатын жолы Қызыл теңізге қарайды. Негізгі әкімшілік орталығы Беэр Шева болып табылады. Өңірде астық, жеміс-жидек өндіріледі және поташ, бром мен мырыш сияқты минералды ресурстар бар.
Негрлер театры

Негрлер театры Негрлер театры (black theatre), АҚШ-тағы театр. Қаранәсілді авторлардың афроамерикандықтар туралы және солар үшін жазған пьесасы. Ең алғаш танымал болған пьесаны қаранәсілді американдық Король Шотавей Джеймс Браун жазған (1823 жылы). Азаматтық соғыстан кейін негрлердің сауығы МЕНЕСТРЕЙЛЕРІ ұйымдастырылды. 1900 жылы афроамерикандықтардың өздері жазған, сомдаған, сахналаған мюзиклдар пайда болды. Ең алғашқы шынайы түрде, ізденіспен келген пьесаны драматург Анджелина У.Гримке Рахиль жазған (1916 жылы). 1920, 1930, 1940 жылдардағы Гарлем қайта өрлеу дәуірінен кейінгі уақытта негірлер театры гүлдене бастады. Осы жылдары негірлер театры мен драматургиясы берік болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін негірлер театры мейлінше өзінің мифологиясын бекітті, нәсілдік көзқарасты жойып, драматургияны жалпы ортаға енгізуге тырысты, белсенді түрде дамыды. Оның негізін салушылардың бірі А.Барака. Ол 1965 жылы негірлер өнерінің репертуарлы Театрын салды. 1980-1990 жылдары екі афроамерикандық Чарльз Фуллер мен О.Уилсон сияқты драматургтер Пулитцеров сыйақысын алды.
Недж

Недж (Nejd; Najd, ), Сауд Арабиясында Арабия түбегінің орталығында орналасқан облыс. Хиджаз тауынан төменірек орналасқан жартасты таулы өлке. Мұнда ел астанасы Эр-Рияд орналасқан. Неджде классикалық араб поэзиясы, сондай-ақ Сауд Арабиясының пайда болуына себепкер болған әртүрлі діни және саяси қозғалыстар дүниеге келді. 1905-1932 жылдары Неджді Ибн Сауд биледі, ал Хиджазбен қосылғаннан кейін тәуелсіз Сауд Аравия корольдығының бір бөлігі болды.
Ральф Нейдер

Ральф Нейдер (; 27 ақпан 1934 жыл, Уинстед, Коннектикут) — америкалық заңгер және тұтынушы құқығының қорғаушысы. Ливан иммигранттарының баласы. Принстон және Гарвард университеттерінде оқыды. 1963 жылы Хартфорд, Коннектикутта заң жағынан өтіп жүрген іс-тәжірибесін тастап, Вашингтонға автостоппен кетеді. Осы жерде қоғамдық жұмыстарға қатыса бастайды. Оның қауіпті мәшинелер жөніндегі жобасы бестселлерге түсті. Әртүрлі саладағы өнеркәсіп пен бизнесті үкіметтің реттеп отыруы туралы заң жобаларына ықпал жасады. Кәсіби қауіпсіздік пен денсаулық бойынша Басқару ұйымында ақпараттың еркіндігі туралы Заңның қабылдануында қозғаушы күш болды. Нейдер АҚШ президенттігіне өзін бірнеше рет ұсынып көрген: 1996 және 2000 жылдары Жасылдар партиясының атынан, 2004 жылы Реформалар партиясының атынан және 2008 жылы тәуелсіз кандидат болып. Дереккөздер
Нейлон

Нейлон Нейлон (neylon), талшық пішінде дайындалған әдетте жоғарғы МОЛЕКУЛАЛЫҚ САЛМАҚТАҒЫ полиамидтен тұратын синтетикалық пластикалық материал. 1930 жылы Дюпон жасап шығарды. Мұнай, көмір, су, ауа сияқты құрауыштардан алынып, химиялық жолмен өндірілген талшықтар ПОЛИМЕР саласындағы зерттеулерге жағдай жасады, соның нәтижесінде синтетикалық материалдардың жылдам өсуіне алып келді. Ол талшық, жіп, қыл, тоқыма жіпті өндіру үшін парақ, тоқыма мата, арқан түрінде дайындалады. Көпке дейін аса тозбайды, химикаттар мен жылу тез әсер етеді. Сырт киім мен трикотажды өндіру үшін жіп түріндегісі жақсы дамыған. Сондай-ақ, У.Х.Карозерсті қараңыз.
Нейтра Рихард Йозеф

Нейтра Рихард Йозеф Нейтра Рихард Йозеф (Neutra, Richard (Joseph)) (8 сәуір, 1892 жыл. Вена, Австрия – 16 сәуір, 1970, Вупперталь, Германия), тегі австриялық американ архитекторы. Вена мен Цюрихеда білім алған 1923 жылы АҚШ-қа көшіп келеді. Оның жұмыстарының ішіндегі ең сәтті орындалғаны Ло-Анджелестегі Ловелл-Хаус (1927-29 жылдар) деп аталады. Терезелердің молдығы және балконның кабельмен ұсталып тұруы жұмыстың ерекшелігін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның атақты жұмыстары дүниеге келді. Айталық, Палм-Спрингстегі Кауфман-Дезерт-Хаус (1946-47 жылдар), Калифорния штатында Санта-Барбарадағы Тремейн-Хаус (1947-48 жылдар). Нейтра өзінің жасаған сәнді үйлері арқылы АҚШ-та ИНТЕРНАЦИОНАЛ СТИЛІНДЕГІ үлгіні көрсетіп үгіт жүргізді. Ландшафтпен қоршалған үйлерінің есік алды патио немесе галереямен жабылған. Айналасы пейзажбен қамтылғандықтан, осының өзі үйдің бір бөлшегі ретінде көрінеді. Оның пікірінше, архитектура өнерінде адам үйлесілімділікке табиғат арқылы немесе өзі біліп келуі керек. Әсіресе үй арқылы оның иесі көрініп тұруы керек деген. Оның кейінгі жұмыстарына шіркеулер, тұрғын үйлер, ғимараттар, мәдени орталықтар кіреді. Оның көптеген еңбектеріне Дизайн арқылы тірілу (1954 жыл) сияқты кітаптар кіреді.
NEC

НЕК (NEC Corp.), Жапониядағы компьютер, электроника және телекоммуникациялық құралдар өндіретін ең басты өндіруші. Nippon Electric Company, Ltd. (1983 жылдан бастап ресми атауы NEC Corp.) 1899 жылы АҚШ-тың «ВЕСТЕРН ЭЛЕКТРИК» компаниясының қаражатына құрылған. NEC шетелдік компаниямен бірлесе жұмыс істейтін Жапониядағы алғашқы фирма болды. Жапондық басым телекоммуникациялық компания ретінде NEC ұялы телефон, талшықтық-оптикалық желілер, телефон коммутаторларының жеке бөлімшелерін, байланыстың қысқатолқынды, сандық және серіктес жүйелерін әзірлеуге өз үлесін қосты. Үлкен компьютерді құрастырғаннан басқа, NEC дербес компьютерді (ДК) өндірушілердің алғашқысы болды. 1997 жылы NEC дербес компьютерлерді (ДК) өндіретін өзінің солтүстік-американдық бөлімін Zenith Data Systems және Packard Bell компанияларымен біріктіріп, Packard Bell-NEC, Inc. компаниясын құрды. Дереккөздер
Уилли Нельсон

Уилли Нельсон (Nelson, Willie) (30 сәуір 1933 жыл, Форт-Уорт, Тexac штаты, АҚШ), американдық кантри-әнші әрі әндердің авторы. Гитара тартуды атасынан үйренеді, 10 жасында жергілікті мерекелерде өнерін көрсетеді. Диск-жокей болып қызмет еткеннен кейін, 1961 жылы Теннеси штатындағы Нэшвилге көшеді, кантри, ритм-энд-блюз және поп-музыкалардың орындаушыларына арнап көптеген хиттер жазады, оның ішінде: * «Hello Wаlls», * «Night Life» және * «Crazy» тәрізді әндер бар. Техасқа оралған соң хитқа айналған * «Red Headed stranger» (1975) албомын, артынша * «Wanted: The Outlaws» альбомын шығарады, соңғы альбомы кантри стиліндегі кез келген бұрынғы альбомдардан жақсы сатылды; * X.Кармайкл мен И.Берлиннің әндері бар Star-dust (1978) альбомы да жарық көрді. Нельсон Уэйлон Дженнингті (1937 жылы туған) қоса алғанда, кемінде 75 өзге әншілермен ән жазды. 1980 жылдары фермерлерге ақша жинау үшін жыл сайын өтетін Farm Aid фестивалін ұйымдастырды. Кейінгі альбомдарының ішінде сыншылардың ойынан шыққан «Teatro» (1998) альбомы бар. Дереккөздер
Немеров Говард

Немеров Говард Немеров Говард (Nemerov, Howard) (1 наурыз 1920 жыл, Нью-Йорк — 5 шілде, 1991 жыл, Юниверсити Сити, Сент-Луис маңы, Миссури шт.), американдық ақын. Гарвард университетінде оқыды, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пилот болды, кейін Беннингтонды қоса алғанда, әртүрлі колледждерге сабақ бере бастады. Ирониямен және өзін-өзі кемсіткен тапқырлықпен жазылған өлеңдерінде көбіне табиғат сипатталады; өлеңдері бірнеше кітап болып басылып шықты, олар: «Образ и закон» (1947 ) жинағымен басталады, «Собрание стихотворений» жинағы да енеді (1977 жыл Пулитцеров сыйлығы, Ұлттық кітап сыйлығы). Прозалық шығармалары «Игра Возвращения домой» (1957) және «Товар мечтаний и другие Истории» (1960). АҚШ-та лауреат ақын атанды (1988-90). Әпкесі Д.ЭРБУС танымал фотосуретші болған.
Неміс овчаркасы

Неміс овчаркасы Неміс овчаркасы (эльзалық) (German shepherd; Alsatian), Германияда малшылар мен фермерлерге көмек ретінде берілген қызметтік иттердің тегі. Денесі мықты, шоқтығының биіктігі 58—64 см, салмағы 34—43 кг. Жүні қара немесе қара қуқыл-сарғылт түсті сұр. Мұрты қалың әрі ұзын, түгі қысқа, қалың, ақ немесе ашық сұр түстен қара түске дейін өзгеруі мүмкін. Ақылымен, қырағылығымен және иесіне берілгендігімен ерекшеленеді. Күзеттегі иттер ретінде, зағиптарды жетелеу үшін, сондай-ақ полиция және әскери жұмыстарда пайдаланылады. Интеллект Неміс овчаркалары арнайы олардың ақылдылығы үшін өсірілді. Қарауылшы иттер ретінде үретін тұқымдар тізімінде Стэнли Корен бұл тұқымды екінші орынға қойған. Олардың күшімен үйлескенде, бұл қасиет тұқымды полиция, күзет және іздестіру-құтқару иттері ретінде қалаулы етеді, себебі олар әртүрлі тапсырмаларды тез меңгеруге және басқа тұқымдардан гөрі нұсқауларды жақсы түсінуге қабілетті. Темперамент Неміс овчаркалары – орташа белсенді иттер, тұқым стандарттарында олар өздеріне сенімді деп сипатталады. Тұқым үйренуге дайындығымен және мақсатқа ұмтылушылықпен ерекшеленеді. Олар қызығушылық танытады, бұл оларды керемет күзетші иттер және іздестіру миссияларына жарамды етеді. Олар отбасылары мен аумақтарын шамадан тыс қорғаушы бола алады, әсіресе дұрыс социализацияланбаған жағдайда. Олар бейтаныс адамдармен дереу дос болуға бейім емес. Неміс овчаркалары өте ақылды және тыңдағыш, сондай-ақ қожайындарын қорғайды. Бірақ дұрыс онтогенез болмаған жағдайда, овчарка қызметке және көрмелерге қатысуға жіберілмеуі мүмкін. Пайдалану Неміс овчаркалары жұмысшы иттер ретінде танымал таңдау болып табылады. Оларды үйрету оңай және тапсырмаларды орындау мен нұсқауларды орындауға жақсы екендерімен танымал. Олар әсіресе полиция жұмыстары үшін танымал, олар қылмыскерлерді ізін суытпай іздеуге, мазасыз аудандарда патрульдеуге және күдіктілерді анықтауға және ұстауға пайдаланылады. Сонымен қатар, мыңдаған неміс овчаркалары әскери күштермен пайдаланылды. Бұл әскери жұмысшы иттер (MWD) әдетте барлау қызметіне үйретіледі және олар жаулардың немесе минаның немесе басқа қауіптің бар екендігін ескертуге қолданылды. Неміс овчаркалары сондай-ақ әскери топтармен ұшақтардан парашютпен секіруге немесе танкіге қарсы қару ретінде үйретілген. Екінші дүниежүзілік соғыста олар пошташы иттер, құтқару иттері және жеке күзетші иттер ретінде пайдаланылды. Ескертпелер
Нерви Пьер Луиджи

Нерви Пьер Луиджи Нерви Пьер Луиджи (Nervi, Pier Luigi) (21 маусым 1891 жыл, Сондрио, Италия — 9 қаңтар 1979 жыл, Рим), итальяндық инженер және құрылыс жұмыстарының мердігері. Бетонға бірыңғай жеңілдік пен беріктік беретін болат торының бірыңғай бөлінуімен бекітілетін, қою бетоннан алынған армоцементті ойлап тапқаны үшін дүниежүзіне танымал болды. Нервидің алғашқы маңызды жобаларының біріне Италиядағы ұшақтұрақтардың (1935-41) бір тобы жатады, ол өте үлкен ұшу жолы бар бетон жиынтығы. Ғимараттарды жобалаудан басқа, қалыңдығы небәрі 0,5 дюйм болатын армоцементті қабаты бар, желкенді қайықтар құрылысында табысқа жетті. Армоцемент оның Туринде (1949—50) жобаланған көрме кешенінде аса маңызды болған. Бұл алдын ала дайындалған гофрленген цилиндр аркасы болды, биіктігі 93 м. М.БРЕЙЕРМЕН бірге (1950) ЮНЕСКО-ның Париждегі штаб-пәтерінің жобасын әзірлеген, алғашқы италяндық зәулім ғимаратты, Миландағы (1955—59) Пирелли-Билдингті жобалауға атсалысқан. Эстетика мәселелері ол үшін бірінші кезекте болмаса да, оның жұмыстарының көпшілігі керемет айқын қуатымен ерекшеленеді.
Ежелгі дәуірдегі Қазақстан

Ежелгі дәуірдегі Қазақстан – тарих ғылымындағы археологиялық кезеңделуге сәйкес Қазақстан тарихындағы ең алғашқы кезең. Адамзат тарихының ең ұзаққа созылған кезеңі. Бұл кезеңделу еңбек құралдарының жасалу материалына және қоғамдық өзгерістерге негізделген. Ежелгі дәуір кезеңделуі Тас дәуірі (б.з.б. 2,6 млн жыл – б.з.б. 3 мыңжылдық) Адамзат тарихы ның ең ұзаққа созылған кезеңі. Палеолит (Ежелгі тас дәуірі) Ерте палеолит (б.з.б. 2,6 млн – б.з.б. 140 мың жыл) * Алғашқы адамдардың Қазақстан аумағына келуі (Қаратау жотасы, Маңғыстау) Орта палеолит (Мустье кезеңі) (б.з.б. 140 мың – б.з.б. 40 мың жыл) * Неандерталь адамдар өмір сүреді. * Отты қолдануды үйрену, алғашқы діни нанымдардың пайда болды. Кейінгі палеолит (б.з.б. 40 мың – б.з.б. 12 мың жыл) * «Саналы адам» «Homo Sapiens» қалыптасты * Рулық қауым пайда болды Мезолит (Орта тас дәуірі) (б.з.б. 12 мың – б.з.б. 5 мың жыл) * Мұз басу дәуірі аяқталды * Микролиттердің (ұсақ тас құралдар) шығады * Садақ пен жебенің пайда болуы * Жануарлар қолға үйретіле басталды және алғашқы егіншілік белгілері Неолит (Жаңа тас дәуірі) (б.з.б. 5 мың – б.з.б. 3 мың жыл) * «Неолиттік төңкеріс». Тұтынушы шаруашылықтан (аңшылық, терімшілік) өндіруші шаруашылыққа (мал шаруашылығы, егіншілік) өту. * Кыш құмыралар (керамика) жасау, тоқымашылықтың шығуы. Энеолит (Мыс-тас дәуірі) (б.з.б. 3000 – 1800 жылдар) * Адамзаттың алғашқы металды (мысты) игеруі. * Ботай мәдениеті. Жылқыны ең алғаш қолға үйрету кезеңі. Қола дәуірі (б.з.б. XVIII – VIII ғасырлар) Металлургияның дамуы және андронов мәдениетінің үстемдігі. Ерте қола кезеңі (Нұра кезеңі) б.з.б. XVIII – XVI ғғ. Орта қола кезеңі (Атасу кезеңі) б.з.б. XVI – XII ғғ. Андронов мәдениетінің гүлденуі Кейінгі қола кезеңі (Беғазы-Дәндібай мәдениеті) б.з.б. XII – VIII ғғ. Көшпелі мал шаруашылығына ауысу процесінің басталуы, ірі тас кесенелердің салынуы. Ерте темір дәуірі (б.з.б. VIII ғасыр – б.з. VI ғасыр) Көшпелі өркениеттің қалыптасуы және алғашқы мемлекеттік бірлестіктер. Сақ дәуірі (б.з.б. VIII – III ғасырлар) * «Аң стилі» өнерінің дамуы. * Сақ тайпалық одақтары (тиграхауда, парадарайя, хаумаварга сақтары). Ғұн-Сармат кезеңі (б.з.б. III ғасыр – б.з. V ғасыр) * Ғұндар. Ұлы Даланың бірігуі, Халықтардың ұлы қоныс аударуының басталуы. * Үйсіндер (Жетісу). Мемлекеттік құрылымның дамуы (б.з.б. III ғ. – б.з. V ғ.). * Қаңлылар (Оңтүстік Қазақстан). Ұлы Жібек жолын бақылау (б.з.б. III ғ. – б.з. V ғ.). Дереккөздер
Тобыл (қала)

Тобыл — Қостанай облысындағы қала, Қостанай ауданы және Тобыл қалалық әкімдігі орталығы. Географиялық орны Облыс орталығы Қостанай қаласынан шығысқа қарай 5 км жерде, Тобыл өзенінің оң жағалауындағы орманды дала белдемінде орналасқан. Іргесі 1863 жылы қаланған. Кәсіпорындары Тобылда арнайы машина жасау зауыты, құрылыс материалдарын өндіретін кәсіпорын, машина-трактор жөндеу шеберханасы, Тобыл орман шаруашылық кәсіпорны, сыра зауыты, наубайхана, т.б. кәсіпорындар, өндірістік кооперативтер мен серіктестіктер бар. Тобыл арқылы Қостанай–Меңдіқара–Петропавловск автомобиль жолы өтеді. Халқы 1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 20117 адамды (9637 ер адам және 10480 әйел адам) құраса, 2009 жылы 22908 адам (10826 ер адам және 12082 әйел адам) болды. Инфрақұрылымы Денсаулық * Орталық аудандық ауруханасы Білім * Нұржан Наушабаев атындағы мектеп * Островский атындағы нөмірі бірінші мектеп * Тобыл №2 орта мектеп * Тобыл мектеп-гимназия * Тобыл ауылшаруашылық колледжі * Тобыл музыкалық мектеп Спорт және мәдениет * БЖСМ (балалар-жастар спорт мектебі) * "Алтын дән" мәдениет үйі * "Тоболдық" стадионы Ғибадатханалар * Маңдай батыр мешіті * Православиелік храм Көлік Қала жанынан халықаралық және қалааралық автожолдары өтеді (AH7 Азиялық маршруты (Екатеринбург–Карачи). Облыс орталығы - Қостанай қаласымен "Қостанай–Тобыл" автожолы арқылы байланысады. Қала ішінде қоғамдық көліктер - 106, 102, 116 автобус маршруттары жүреді. Туғандар * Климова, Александра Ивановна (1921–2005) — театр және кино әртісі, Кеңес Одағының халық әртісі. Дереккөздер
AH7 Азиялық маршруты

AH7 маршруты — маршруттың Орал және Үнді мұхиты байланысқан бірі. Осы маршрут Екатеринбург қаласынан басталады. Жеті мемлекеттердің аумағында созылып жатады. Олар: Ресей, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Ауғанстан және Пәкістан. Карачи қаласында аяқталады.
Көкжиек баспасы

«Көкжиек-Б» баспасы Қазақстанның кітап ісі нарығында 2005-жылдан бері жұмыс істеп келеді. Баспа ұжымы қысқа уақыт аралығында діни-танымдық, руханият саласындағы сауатты еңбектерімен Қазақстанға танылып үлгерді. Баспа негізінен рухани және діни салаға маманданып, бүгінде осы саладағы Қазақстандағы жетекші баспалардың бірі болып табылады. Сонымен қатар, баспа аталмыш саладағы білікті қазақстандық әрі шетелдік мамандармен арнайы жобалық жұмыстар атқарып келеді. Баспа өнімдері түгелімен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының сараптау коммиссиясынан өткен. Сонымен қатар баспа жанынан халықаралық «Новые грани» атты ғылыми-танымдық журнал жарық көреді. Мекен жайы Мекенжай: Мақатаев көшесі, 128А үй, Алматы қаласы, 050008 E-mail: info@kokzhiek.kz Телефон: +7 727 279 93 14 Факс: +7 727 279 82 93 Ресми сайты: http://kokzhiek.kz Дереккөздер
Стад де Франс

Стад де Франс — Париж қаласында орналасқан футбол стадионы. Футболдан әлем чемпионатына арнайы салынған. Сыйымдылығы - 81338 көрермен. Кұны - 285 млн еуро. Сыртқы сілтемелер * [http://www.stadefrance.fr/ Ресми сайт]
Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы

Халықаралық жеңіл атлетика федерацияларының қауымдастығы (ИААФ; , 2001 жылға дейін — Халықаралық әусқой жеңіл атлетикалық федерациясы ) — Жеңіл атлетикадан бүкiләлемдiк басқарушы ұйым. Швецияның Стокгольм қаласында 1917 жылы бірінші конгрессінде құрылған. Құрлықтық қауымдастықтары Африка Африканың жеңіл атлетикалық конфедерациясы * Seiko * Sinopec * ВТБ * TDK * Toyota Сыртқы сілтемелер * [http://www.iaaf.org/ IAAF ресми сайты] Дереккөздер
Балуан

Балуан / Палуан - күрес өнерін жетік меңгерген алып күш иесі. Көне Иранда палуан (палван, пехлеван) деп ақсүйек әскерилерді атаған, бұл сөз көне түркі тіліндегі «алып» сөзімен мағыналас. Шығыс елдерінде орта ғасырларда балуандар соғыс кезінде басы металдан кұйылған ауыр шоқпар күрзімен қаруланып, әскери қосындардың «күрзішілер» бөліктерін құраған. Күрес өнерімен айналысатын, ас-тойларда сайысқа түсетін зор күш иесін қазақтар «балуан» деп атайды. Балуандықпен айналысатын адам ұлттық күрестің айла-тәсілдерін жетік меңгеріп, күшін жетілдіру үшін ауыр салмақты заттарды көтеріп жаттыққан. Балуандар күрес сайыстарына өз руларының атынан шығып, руының намысы үшін күрескен. Жеңістерге жетіп, елінің атын шығарған балуандардың есімі бүкіл халыққа танымал болып, ел құрметіне бөленген. Балуандар базар, жәрмеңкелерде, ойын алаңдарында жұрт алдында ауыр заттарды, кірдің тастарын көтеріп те өнер көрсеткен . Күш-қайратымен, күрестердегі жеңістерімен есімі бүкіл қазақ қауымына танымал болған, Балуан Шолақ атанып кеткен әнші-композитор Нұрмағамбет Баймырзаұлы (1864-1916), Иманжүсіп Құтпанұлы, XIX ғ.-дың аяғы мен XX ғ.-дың басында өткізілген әлемдік додаларда кәсіби классикалық күрес жарыстарына қатысып, әлем чемпионы атанған, есімі әлемге әйгілі болған Қажымұқан Мұңайтпасұлы (1871-1948) бар қазақ ардақтаған нар тұлғалы азаматтар. Балуандық өнермен Абайдың әкесі Құнанбай, ата- бабалары Өскенбай мен Ырғызбай да айналысқан. Әсіресе, Ырғызбай талай ноқталы және қоңыраулы дейтін балуандарды жеңіп, үлкен атақ-даңққа ие болған екен. Балуандардың бір-бірімен күреске шығуын халық балуанға түсті десе, қарсыласын жығып, өз қауымының атын шығарып жүрген балуандарды «түйе балуан» деп атаған. Сонымен қатар күші мен әдіс-амалы айырықша асқан жеңілуді білмейтін балуанды күресетін ортаға ноқталап әкелетін болған. Бұл үрдіс бір жағынан қарсыласының мысын басу үшін қолданылатын психологиялық тәсіл болса, екінші жағынан балуанның асқан жеңімпаз ретіндегі мәртебесін айғақтайтын символдық рөл атқарған . Балуандар күреске шыққанда шалбар ғана киеді. Шалбардың балағын қара санға дейін түріп, беліне үш қабаттап қайыс арқан байлаған. Алғашқы қарсыласымен белдесіп жеңіске жеткен балуан келесі қарсыласын күтіп, сол алаңның бойына жайғасып отырады . Нар балуан Нар балуан (абсолютті чемпион), атағы ауыр салмақ дәрежесінде жеңіске жеткен ең күшті балуанға беріледі. Қазақша күрестен жарыс біткеннен кейін орта салмақтан жогары дәрежедегі балуандардың барлығы "Нар балуан" атағы үшін белдесулерге түседі. Мұнда жеңіске жеткен шеберге Нар балуан атағы беріледі.. Дереккөздер
Жарлы

Жарлы сөзінің бірнеше мағынасы бар: Елді мекендер: * Жарлы – Ақтөбе облысы Байғанин ауданындағы ауыл. * Жарлы – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл. Өзендер: * Жарлы – Қарасор көлі алабындағы өзен. * Жарлы – Ойыл алабында орналасқан өзен. Басқа мағыналар: * Жарлы бай - Абай өлеңі
Жамал Айтқалиқызы Манкеева

Жамал Манкеева Айтқалиқызы - филология ғылымдарының докторы (1997 ж.), профессор (2002 ж.). ҚР БҒМ ҒК А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, лексикология бөлімінің бас ғылыми қызметкері. Ж.А.Манкеева 1950 жылы 26 сәуірде Орал облысы, Шыңғырлау ауданы, Шілік кеңшарында туған. 1972 жылы С.М.Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін үздік дипломмен бітіріп, осы университеттің аспирантурасына (күндізгі бөліміне) қалдырылған. 1977 жылдан осы кезге дейін А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында қызмет істейді. 2001 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті қазақ тілі теориясы мен әдістемесі кафедрасының профессоры ретінде қазақ тіл біліміндегі жаңа бағыттар бойынша дәріс оқиды. ҚР жоғары оқу орындарын бітіруші мамандарды даярлау ісіне мемлекеттік емтихан комиссиясының төрағасы ретінде атсалысады. Мемлекеттік тілді оқыту және игеруге байланысты Қазтест жобасына, басқа да оқулықтар мен сөздіктерге сарапшы ретінде қатысады. Қазіргі қазақ тіл білімін дамытып, жаңа деңгейде зерттеуге байланысты бірнеше ғылыми жобалардың орындаушысы және жетекшісі ретінде еңбек етеді. 1998 жылдан – А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты жанындағы 10.02.02 – қазақ тілі және 10.02.06 – түркі тілдері мамандықтары бойынша филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғайтын Д. 53.38.01 диссертациялық кеңестің мүшесі, 2000 жылдан – диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы, 2001 жылдан – лингвистикалық басылым «Тілтаным» журналының жауапты редакторы. «Реконструкция “мертвых” корней глагольных основ казахского языка» тақырыбында кандидаттық (1987 ж.), «Қазақ тіліндегі мәдени лексика» (1997 ж.) деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Негізгі айналысатын проблемалары *түркітану; *тарихи морфология; *тарихи лексикология; *этнолингвистика; *лингвомәдениеттану; *когнитивтік лингвистика; *көркем мәтін лингвистикасы; *Синергетика; *лексикография. Басты еңбектері Реконструкция первичных корней глагольных основ казахского языка (1991 ж.), Мәдени лексиканың ұлттық сипаты (1997 ж.), Қазақ грамматикасы. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис (2002 ж., авторлардың бірі), Қазақ тіліндегі этномәдени атаулардың танымдық негіздері (2008 ж.), Қазақ тіліндегі байырғы түбірлерді жаңғырту (2010 ж.), Қазақ филологиясы: егіз негіз (ғылыми мақалалар жинағы – авт.бірл.) 2010 ж., Қазақ әдеби тілі сөздігі (2006 ж., Т.І; 2007 ж., Т.IV; 2008 ж., Т.ХІ, авторлардың бірі), 5-сыныпқа арналған «Қазақ тілі» оқулығы (2011 ж., авторлардың бірі), "Қазақ сөзінің синергиясы" (2021), Қазақ филологиясы: егіз негіз ІІ бөлім. (ғылыми мақалалар жинағы – авт.бірл.) (2023). Ғалымның жетекшілігімен 22 кандидаттық, 1 докторлық диссертация қорғалды. Дереккөздер
Die Raketen

Die Raketen - электрондық музыканың синти-поп бағытындағы шығармашылықпен айналысатын Алманияда құрылған музыкалық топ. Топ құрамы Микки ДуЧамп (Mickey DueChamp), Адель (бұрынғы кезде Sandokan деген атпен белгілі), Янни Гагариннен (Janni Gagarin) тұрады. 2006 жылы Die Raketen Алманияның федералдық музыкалық конкурсында өздерінің тұрғылықты жерін - Саксонияның намысын қорғады. Электрондық музыка сүйер қауымға Tokyo, Tokyo атты әнімен танымал. Шығармашылығы Синглдар *2003 – Tokyo, Tokyo (...ey Mädchen) (Maxi CD; 12" Vinyl) *2003 – The Sound Für Zwischendurch (12" Vinyl) *2004 – I Like Plastique (12" Vinyl) *2004 – So Fuckin' Yeah (Maxi CD; 12" Vinyl) *2005 – Ich Will (Maxi CD; 12" Vinyl) *2006 – Popsong (Maxi CD; 12" Vinyl), Bundesvision Song Contest 2006 конкурсында орындалды Күйтабақтар *2004 – Ahoi (CD-Album; 2xLP) Веб-сайттар *[http://www.dieraketen.com/ Die Raketen жеке парағы] *[http://myspace.com/raketendie Die Raketen мәліметтері] *[http://www.low-spirit.de/artists/artists_cont/dieraketen/dieraketen_index.htm Мәліметтер]
Қамар сұлу

Қамар сұлу — Сұлтанмахмұт Торайғыровтың 1914 жылы шыққан романы, жартылай өлеңмен, жартылай прозамен жазылған. Жазушы шығарма фабуласын Алтай елінде болған кездерінде ел аузынан алған, романға өмірде болған уақиғалар негіз болған. Романының идеясы Қамар мен Ахмет арасындағы махаббаттың трагедиясынан ғана туындамайды. Торайғыров әйелдер тағдырын адамдық құқығын ескермеген қоғамдығы түрлі әлеуметтік күштердің осы проблемаға қарым-қатынасын да бейнелеп көрсетеді. Романда сатиралық өрнектер мен ирония, публицистикалық әуендер қабат келеді. Жазушы өзінің ашу-ызасын туғызған қазақы тірлік келеңсіздіктерін ашына жазады, жымысқы психологиясын сынға алады. Әлеуметтік тұрмыс пен қоғамдық өмірге, салт-санаға ене бастаған жаңалық, күрес идеяларын талдау — Торайғыров үшін басты мақсат. Оның ұлттық ерекшеліктері де осы күрес үстінде ашылады. Мысалы, сүймеген адамына ұзатылып, зар жылаған қыздың тойындағы сый-сияпат пен ет аңдыған адамдар бейнесі — қаламгер шығармашылығында өзіндік бояуға ие. Олар үшін нақты жағдайда адам қайғысынан гөрі той сияпаты, қызығы қажеттірек. Жылау мен адам трагедиясы — олар үшін күнделікті уақиға. Оны көп көрген, тойған, көнеген. Солай болған, бола бермек деп ойлайды. Оны өзгерту керек-ау деп ойланып жатқан да олар жоқ, жолсыздық, заңсыздық — өмір заңы. Торайғыров осы пәлсапаға қарсы қадала жазады. Трагедияның содан екенін айтады, енжарлық пен көнбістіктің, надандықтың сұрықсыз сипатын бейнелейді. * Қасен — Қамардың ағасы, Ахметпен «бірге өсіп, бірге оқып, біте қайнаған сырлас еді». * Омар — Қамар мен Қасеннің әкесі. Көзі ашық, оқыған, ойлы, дәулетті жан. * Жорға Нұрым — Қамарды көндіріп алмақ болған бай әрі надан болыс. Жазушы оны былай суреттейді: «Жасында аттан жығылып, бір жақ аяғының ақауы болғанға құрдастары "Жорға Нұрым" деп, сонан елге де "Жорға Нұрым" атанып кетіп еді. Бұл өзі жеті атасынан бері уызы арылмаған, бағы таймаған, қолынан ұры кетпеген, бір жақсылық етпеген, басы сәждеге тимеген, жамандықтан басқаны сүймеген, бірді-бірге атыстырып, елді қан жылатумен шынжыр балақ, шұбар төс, қанды ауыз атанған бір жауыз еді». * Оспан би * Қалтаң қажы * бақсы-балгер Дереккөздер Сілтемелер * [https://sites.google.com/site/torajgyrov/romandary/kamar-s-lu Қамар сұлу] * [https://kitap.kz/book/qamar-sulu Роман] Kitap.kz сайтында * Аудиокітап: [https://www.youtube.com/watch?vyZ62hQWN0CQ 1-ші бөлім], [https://www.youtube.com/watch?vPr0wPLkjOUg 2-ші бөлім]
Өлеңші

Өлеңші - өлеңді айтушы, таратушы. Өлең деп қазақ поэзиясында әнмен айтылатын өлеңді де (песня), белгілі әуеннің сүйемелімен айтылатын өлең-жырларды, тақпақтап айтылатын, оқылатын өлең сөзді де (стих) атай береді. Осындай өлеңдерді, жырларды шығарушыларды, айтушыларды жырау, ақын, жыршы, әнші, өлеңші деп атаған.
Жыр-дастан

Жыр-дастан-қазақ поэзиясының жанрлық түрі, түпкі, негізгі мағынасында өлеңмен баяндалатын, жырлап айтатын уақиғалы, көлемді поэзиялық шығарма (батырлық жыры, эпостық ғашықтық жыролар). Сонымен қатар, стильдік ерекшеліктері, өлең өрнегі жағынан оларға ұқсас толғау, терме секілді көлемі ықшамдау поэзиялық үлгілер де жыр деп аталған.
Әскери коммунизм саясаты

Әске­ри ком­му­низм са­яса­ты — 1918–1921 жылдары азамат соғысы кезіндегі Кеңес одағының ішкі саясатының аты. Аза­мат соғысы жыл­да­рын­дағы қалып­тасқан қиын­дықтар­мен бай­ла­ныс­ты Кеңес өкіметі 1918 жыл­дың ор­та кезінде ел­дегі бар­лық ма­тери­ал­дық ре­сурс­тар­мен, адам күштерін ба­рын­ша жұмыл­ды­ру, қала­лар­ды, өнеркәсіп жұмыс­шы­ларын, Қызыл Ар­ми­яны азық-түлікпен қам­та­масыз ету, ел­де қатал еңбек тәртібін ор­на­ту мақса­тын­да «әске­ри ком­му­низм» са­яса­тын енгізді. Бұл төтен­ше са­ясат эко­номи­калық күй­зеліс, Кеңес мем­ле­кетін ше­тел ин­тервент­тері мен ішкі жа­улар­дан қорғаудың қажеттілігінен туған еді. «Әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты негізінде азық-түлік мәсе­лесін ше­шу үшін төтен­ше ша­ра азық-түлік са­лғырты енгізілді. Ол бойын­ша ел­дегі бай­лар мен ку­лак­тардың қолын­дағы та­уар­лы ас­тықтың көп бөлігі ешқан­дай қай­та­рым­сыз алын­ды, бұқара ха­лықты азық-түлікпен бір ор­та­лықтан қам­та­масыз ету көзделді, ауыл ша­ру­ашы­лық өнімдерін өз еркімен са­туға ти­ым са­лын­ды. «Әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты бойын­ша ел­де жап­пай еңбек ету міндеттілігі та­лап етілді. Қазақстан­да «әске­ри ком­му­низм» са­яса­ты негізінде өнеркәсіпті кеңес ор­ганда­рының қолы­на шоғыр­ланды­ру, оны Қызыл Ар­ми­яны қару-жа­рақ және жаб­дықтар­мен қам­та­масыз ету­ге жұмыл­ды­ру ша­рала­ры жүргізілді. Бүкілре­сейлік Атқару Ко­митетінің 1918 жылғы ма­мыр­дағы жар­лығымен әскер­ге өз еркімен ба­ру ісі жал­пыға бірдей міндетті әске­ри бо­рыш­ты орын­да­умен ал­масты­рыл­ды. 1918 жыл­дың жа­зын­да өлке­де Қызыл Ар­ми­яның құра­мын­да ұлттық әске­ри бөлімдер құры­ла бас­та­ды. Өнеркәсіптің национализациялауымен пайда болған басқару жүйесі бірден шамадан тыс орталықтанғандық белгілерге ие болып, бюрократизмге жол ашты. Маманданған жұмысшылар жеткіліксіз болды. Басқару аппаратының жеке буындары арасындағы үйлесімсіздік, шикізаттың тапшылығы, транспорттың берекесінің кетуі, көп жағдайда саяси және әскери органдардың өндірістік істерге кәсіби емес араласуымен ұштасып жатты. Төтенше шаралар қолдану, билікті шамадан тыс пайдалану әдеттегі іске айналды.
Серб тілі

Серб тілі (Sérbian language) — үндіеуропалық тілдер отбасының славян тобының оңтүстік славян кішкі тобына кіреді, тілдердің қопарылма (флективті) түріне жатады. Сербияның (Воеводина, Косово, Метохия провинциялары) және Черногорияның ресми тілі; Босния және Герцеговина Республикасының ресми тілі (босния және хорват тілдерімен бірге) (Конституция 1995). Референтті халық Референтті халық: сербтер; өз атауы – сербтер, србтер. Географиялық таралуы Сербияның негізгі халқы, сонымен қатар Хорватияда (Хрватска), Черногорияда (Црна Гора) тұрады. Сербтер ұзақ уақыт өмір сүрген басқа елдерде де бөлек аймақтар бар: Македонияда (Куманово, Скопье), Словенияда (Бела Крайна), Румынияда (Банат), Мажарстандада (Печ, Сентендре, Сегед). Тұрақты серб диаспоралары көптеген елдерде бар: Германия, Аустрия, Швейцария, Франция, Ресей, Бразилия, Канада, АҚШ және Аустралияда. Диалектісі Серб әдеби тілі стокава диалектісіне негізделген. Жазуы Серб тілінде екі алфавит қолданылады: Вук Караджич жасаған кириллица әліпбиі, Людевит Гадж жасаған латын әліпбиі. Кириллица графикасына негізделген қазіргі жазу: Аа Бб Вв Гг Дд Ђђ Ее Жж Зз Ии Jj Кк Лл Љљ Мм Нн Њњ Оо Пп Рр Сс Тт Ћћ Уу Фф Хх Цц Чч Џџ Шш Дереккөздер
НТК (телеарна)

НТК — 1997 жылы құрылған қазақстандық ойын-сауық бағыттағы телеарна. Штаб-пәтері Алматы қаласында орналасқан. Бағдарламалар * INSTA LIKE * Екі езу * Уральские пельмени (СТС, ) * Бір болайық * Ревю News * Қызық Live * Опмай, опмай * INSTA TV * Однажды в России (ТНТ, ) * OZMZ ғой * Ұ-NIGHT SHOW * Жұлдызды Weekend * TABOO Өз өнімдері Телехикаялар * Мошенники * Түнде атылған оқ * Meow * Сүйіктім * Шыңға шық * Патруль * 103 * Dostyq 99 * III Интернационал * Қағаз кеме * Бақытсыздар бағы * ВУЗеры * Метод ОрыStar * Күрес * Жұмбақ қыз * Соққы * Қыз қиялы * Внуки в ауле * Бюро * Преподы * Ауылдастар * Айжан * Қазақпыз ғой * Зауал Логотиптері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * * * * * * * *
Вацлав Гавел

Вацлав Гавел (; 5 қазан 1936, Прага —17 желтоқсан, 2011)— Чехословакияның соңғы президенті, Чехияның алғашқы президенті (1989–1992). Драматург және диссидент Вацлав Гавел 1989 жылы сол кездегі Чехословакиядағы коммунистік режимнің құлауына әсер еткен бейбіт "барқыт революциясын" басқарды. Оны 20 ғасырдың тарихи тұлғасы дейді мамандар. Вацлав Гавел 23 желтоқсанда Прагада жерленеді. Мемлекеттік жерлеу рәсіміне АҚШ мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон және бірқатар елдердің басшылары қатысады деген болжам бар. Дереккөздер
Психика дамуының қозғаушы күші

Психика дамуының қозғаушы күші - психиканың мән-жайы мен деңгейін, бағытын дамытуға ықпал етіп отыратын сыртқы және ішкі факторлар мен жағдайлардың жиынтығы. Мұндай жағдай адамның жеке басының дамып жетілуінде қажеттіліктерін қанағаттандыруы мен нақты болмыстар арасындағы қайшылықтарды реттеу болып табылады. Психикалық дамудың заңдары — адамның бір жастан екінші жас шағына өтудегі психологиясы мен қылығында болатын өзгерістерді, яғни ондай өзгерістердің себептерін сипаттайтын заңдылықтар. Психикалық дамудың функционалдық теориясы — психикалық функциялардың дамуы өмірде практикалық жиі және қарқынды қолданғанға тікелей тәуелді екеніне сендіретін теория. Дереккөздер
Психикалық үрдістер

Психикалық үрдістер. Сезімде, қабылдауда, қиялда, зердеде, ойлауда, сөйлеуде үнемі және өзгермелі тұрғыда бейнеленетін ішкі өмірлік жан қуаттары. Психикалық үрдістер — жүйеленген және жүйесіз, ұғынылатын және ұғынылмайтын, даралық және әлеуметтік құбылыстардың, үлкен және шағын топтардың мінез-құлықтарының жиынтығы. Дереккөздер
Психикалық энергия

Психикалық энергия — психикалық аппарат пен психикалық көріністің негізін өлшеуге лайықты энергия түрі. Психикалық энергия туралы алғаш ой қозғаған 3. Фрейд оны либидолық және агрессиялық деп екі түрге бөлді. Либидолық және агрессиялық энергия бір-бірімен араласқанда энергияның бейтарап күйі қалыптасатынын ескертті. Аналитикалық жұмыстар психикалық энергияның кейде жіктелмеген бейтарап күйде болатынын, кейде көңіл-күй толқуында, елігуінде өлшенуге лайық энергияның бастапқы жіктелмеген күш кезігетінін айқындады. Адамның ойы, елігуі, бейнесі психикалық энергиямен әртүрлі дәрежеде байланысты, яғни катексистік күйде болатыны дәлелденді. Катексисте психикалық энергия бірде құбылмалы, бірде бейтарап күйде көрініс табады да, көңіл жайын бір ықыласқа шоғырландырады не одан ығыстырады. Психикалық энергия қызметіне қарай мотивациялық, қозғаушы себепке жарарлық және қолданбалы құралдық түрлерге бөлінеді. Дереккөздер
Психогенез

Психогенез ( — жан, genesis — шығу тегі) — психикалық құбылыстардың дұрыс қалыптасқан және науқасқа ұшыраған көріністерінің басталуын қарастыратын ұғым. Психогенез "бұрынғы психикалық процестер кейінгі бақылаудағы көріністердің қалыптасуына міндетті түрде ықпал етеді" деген психикалық детерминизм қағидасын негізге алады. Психогенез түйіні: егер кездейсоқ, түсініксіз кейбір психикалық құбылыстардың өзін нақыштап олардың себеп-салдар желісін айқындай түссек, онда кез келген психикалық құбылыс саналы және санасыз күштердің қарым-қатынасының күрделі түйіні болып шығады. Психикалық талдаулық әдіс адамның балалық кезіндегі құбылмалы шиеленісті дұрыс түсіну, оны өзгерту мен алмастыру мүмкіндігін ашады. Дереккөздер
Психогенетика

Психогенетика (психо... және — туылуына, шығу тегіне жататын) — *1) психикалық және мінез-құлықтық кейбір құбылыстардың тұқымқуалаушылық сипатын және олардың генотипке тәуелділігін зерттейтін ғылым саласы. Психогенетиканың негізін Ф. Гальтон, Н. Жуел-Нильсон және т.б. қалады. Психогенетикалық жетістіктер адамның жасы келген сайын, оның зердесінің жеке ерекшелігіне генотиптің тигізер ықпалы айқындалып, күшейе түсетінін көрсетеді. Мысалы, адамның миллиондаған жылдар бойы ортаға бейімделу қабілетінің жетілуі, оның өзгеге және қоғамға деген қатынастары тұлғалық ерекшелігінің қалыптасуы осының айғағы; *2) психологияның генетикамен шектес саласы, психологиялық процестердің генетикалық негіздерін зерттейтін салааралық ғылым. Психогенетиканы кейде психология саласына жатқызады. Психогенетика адамның жеке тұлғалық психологиялық ерекшелігінің шығу тегі мен қалыптасуын генотип ортаның ықпалы арқылы қарастырады. Ғылымда адамның психикалық қызметінің даму факторлары туралы біржақты көзқарас қалыптасқан. Психогенетикадағы көптеген ізденістер жоғары психикалық қызметтің индивидтер арасындағы әртүрлілігін зият, ақыл-парасатпен салыстыруға айрықша мән береді. Психогенетикадағы тектестік дәрежесі (жалпы гендер саны) мен ақыл-парасат күйінің көптеген көрсеткіштерінің арасында тікелей байланыс бар екендігін тапты. Адамдық, әлеуметтік факторлар мен жағдайлар жеке тұлғалық психикалық ерекшеліктерді генотипке бейімдеуге ықпал етеді деген болжам күшін жойған жоқ. Дереккөздер
Психогигиена

Психогигиена (психо... және — емдік) — дені сау адамдарды психикалық жүйке ауытқушылығынан, психикалық зақымнан сақтандыру үшін арнайы көмек көрсететін медициналық психология саласы. Адамның психикалық дамуына және күйіне, жұмыс қабілетіне, өмірінің ұзақтығына оң және теріс әсер ететін әлеуметтік, тұрмыстық, өндірістік, психологиялық және т.б. жағдайларды зерттейді. Психогигиенаның мақсаты — қиыншынық кезде және күнделікті әурешілікте адамның жүикесін жұқартатын, психикалық ауытқушылыққа ұшырататын психоз бен невроздан сақтандыру. Психогигиена және психопрофилактика Медициналық психологияның салалары, жүйке психикалық жәнс психосоматикалық аурулардың алдын алу, сондай-ақ психо-жарақаттық шұғыл реакцияларды жеңілдету мақсатында, іс жүзінде сау адамдарға мамандандырылған көмек көрсету міндетін атқарады. Психогигиена және психопрофилактиканың әдістеріне консультациялық орталықтар, сенім телефондары және сау адамдарға психологиялық көмек көрсетуге бағдарланған басқа да ұйымдардың шеңберінде жүргізілетін психокоррекциялық жұмыс, тәуекел топтары деп аталатындарды анықтау және олармен профилактикалық жұмыс жүргізу мақсатындағы жаппай қараулар, тұрғындарға ақпарат беру және т.б. қамтылады. Қазіргі уақыттағы психогигиена мен психопрофилактиканың арнайы міндеттері — отбасылық, оқулық және өндірістік сипаттағы дағдарысты жағдайларда адамдарға көмек көрсету, жаңа отау болған және ажырасуға бет алған отбасылармен жұмыс жүргізу және т.б. Тағы қараңыз * Психикалық денсаулық * Медитация Дереккөздер
Психодиагностика

Психодиагностика (психо... және - айырып тануға қабілетті) — адамның психикалық қасиеті мен күйін ғылыми дәлелді тәсілдер арқылы сандық сипатта бағалайтын және нақты сапалық тұрғыдан талдайтын,сөйтіп адам психологиясының көрінісі туралы дұрыс болжамдық мәлімет беретін ізденіс аумағы. Дереккөздер
Психодинамика

Психодинамика (психо... және — күш) — қарама-қарсы бағыттағы мотивациялық ықпалдан туындайтын ойлану, сезіну, мінез-құлық құбылыстарын түсіндіретін психикалық талдаулық теорияның маңызды саласы. Негізінде, психодинамика әртүрлі қоздырғыштардың өзара ықпалын зерттеуге, психикалық процестің мәнісін айқындауға, психикалық қызметтің процесті, жағымды және регресті, жағымсыз өзгерістерін айқындайды. Психодинамика қағидасы психикалық аппараттың үштік құрылымдылық тұжырымдамасына сүйенеді: "Ол нәрсе"— инстинктілік құмарлылықтың аясы, "Мен" — тоқтау салатын мүше, "Жоғарғы Мен — ар мен ойлану ықпалының аясы. Дегенмен, әрбір психикалық құбылыста психикалық аппараттың осы үш бірдей ерекшелігі бір-біріне тоғысып жатады. "Ол нәрсе" және "Менің" бір-біріне үйлеспей, қайшы келуі адамды ішкі қайшылыққа ұшыратады да, оны ойланбай шешпек әрекеттер санада жүйкенің жұқарып тозуын қоздыра түседі. Үшқалақ шыдамсыздыққа ішкі факторлармен қатар тұқым қуалайтын ауытқушылық пен сыртқы әсерлер де ықпал етеді. Шиеленістің дәрежесі мен оны шешетін мүмкіншілік іштей тоқыраудың, күйзелістің деңгейін анықтауға жол ашады. Дегенмен, психодинамикалық талдауға генетикалық және эволюциялық көзқарастардың өзінше ықпал ететіні де анықталды. Дереккөздер
Психодрама

Психодрама (психо... және — іс-әрекет) — топтық психотерапияның бір түрі; мұнда пациенттер актерлер мен көрермендер сапасында кезектесіп шығады, осының өзінде олардың рөлдері қатысушылардың барлығы үшін тұлғалық мән-мағынасы бар өмірлік жағдаяттарды үлгілеуге бағытталады: бұл орайда, барабар емес эмоциялық реакцияларды болдырмау, әлеуметтік перцепцияны пысықтау, өзін-өзі неғұрлым тереңірек танып-білу мақсаты көзделеді. Психодрама ұғымын және процедурасын Д.Морено (АҚШ) ұсынып, оны әлеуметтік проблемаларды шешудің бір құралы деп түсіндірді. Шет елдерде сау адамдардың топтарындағы қақтығыстарды жою әдісі дегенді білдіретін "социодрама" деген термин де пайдаланылады. Ол үшін мінез-құлықтың ырықтылығы, белсенділігі, жағдайға оралымдылығы маңызды. Психодрама невроздар, соның ішінде балалардың невроздары кезінде, психосоматикалық аурулар мен алкоголизм кезінде, пспхопатиялардың асқынулары мен жасөспірімдердің ауытқыма мінез-құлықтары кезінде қолданылады. Отбасылық психодрама болуы мүмкін. Психодраманың элементтері мінез-құлықтық терапияға, әлеуметтік-психологиялық тренингке, іскерлік ойындарға кіреді. Дереккөздер