kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Бейнелеу (өнер)

Бейнелеу (өнер) – (изображение) бізді қоршаған болмысты көркемөнер арқылы суреттеу. Көркемөнердің мақсаты дүниені танып білу және оны нақтылы өмірлік формада бейнелеу. Бұл күрделі диалект, процесс. Зат бейнесінің оның өзімен ұқсастығы, сәйкестігі туралы пікір маркстік таным теориясының негізгі қағидасы. В.Ленин "...жаратылысты бейнелейтін сана мен санада бейнеленетін жаратылыс арасындағы сәйкестікке" ерекше назар аударады. Көркемөнер заттар мен құбылыстарды олар өмірді қалай кездессе, сол қалпыны суреттегендей болады, бірақ ол өмірдің дәлме-дәл фото көшірмесі емес. Көркем әдебиет пен өнер болмыстың ішкі сырын, мәнін, даму бағыттарын суреттейді. Оның әдіс жолдары да өмір формаларымен ұқсас келеді. Көркем туындылар зат, сөз, сурет, дыбыс түрінде келеді. Объективтік шындықтың формаларына осылайша еліктеп ұқсау көркем бейненің нақтылы сезімдік түрде көрінуін қамтамасыз етеді. Абстракционизмді уағыздайтын эстетиканың өкілдері әдебиеттің өмірге сәйкес болуына қарсы. Жазушы өзінің эстетикалық идеалы мен талғамына сай суреттеп отырған өмір шындығын өзінше өндейді. Сондықтан біз көркем бейнеден таныс және бейтаныс адамдардың мінез-құлқын, іс-әрекетін көреміз. Осындай эстет, сұрыптаудың нәтижесінде жасалған бейне оқушы санасын билеп, оның көзқарасын қалыптастыруға үлкен әсер етеді. Көрермен қауымға осылайша әсер еткен көркем туынды олардың күнделікті іс-әрекеті, практикалық қызметі арқылы қоғамдык және табиғи болмысты қайта жаңғыртып, ілгері дамытады. Бұл көркем бейнелеудің творчестволық өмірді өзгертушілік сипатынын айқын айғағы. Дереккөздер
Михаил Бонч-Бруевич

Михаил Бонч-Бруевич (9.(21).2.1888. Мәскеу 7.3. 1940. Мәскеу қаласы) – радиотехник . 1918 жылы Нижегород радиолабораториясын басқарды.1922 жылы Мәскеу Жоғары тех. училищесінің, 1932 жылы Ленинград байланыс инженері инт-ының профессоры (инт. қазір Б.Б.- тің атында), КСРО ғылым академиясының корр.мүшесі (1931). Оның басқаруымен 1916-19 жылдары отандық электрондық лампы өндірісі жолға қойылды, Мәскеудегі Коминтерн атынд. радиохабар беру станциясы жобаланып, 1922 жылы салынды. 1920 жылы ол су салкындатқышы бар қуатты генераторлы радио лампысының конструкциясын жасады. Оның басқаруымен 1924-30 жылдары қысқатолкынды бағыттағыш антенна, 1936-37 жылдары көпкамералы магнетрон жасалды. Қашықтан радиобайланыс жасалатын қысқатолқынды шния салынды. Дереккөздер
Бас дистрибьютер

Бас дистрибьютер – шетелдік ірі кинокомпанияның атынан белгілі бір елде өз күшімен немесе жалға беруші делдалдар арқылы киноөнімдерін еркін сатуға болмаса, жалға беруге құқылы ресми құзырға ие өкілі. Дереккөздер
Бурунди радио, теледидары

Бурунди радио, теледидары –Бурунди ұлттық радиохабары мен теледидары {Radio-Television Nationale du Burundi - RTNB) –мемлекеттік қызмет атқарады.. 1960 жылы негізі каланған. Бужумбурда орналасқан. Дереккөздер
Білім беру мақсатындағы ұлттық радио және телеорталығы

Білім беру мақсатындағы ұлттық радио және телеорталығы ("Нейшнл эдьюкешинл энд радио сентре") — жергілікті коммерциялық және білім беретін радио және телестанцияларды қоғамдық және жаратылыстану, әрі өнер саласындағы бағдарламалармен қамтамасыз ететін орталық. . Күн сайын бағдарлама эфирден 8 сағат көлемінде өтеді. Орталық, одан бөлек төлем төлеген станцияларға өз қорынан қосымша бағдарламалар жіберіп отырады. Дерекөздер
Загима Боранбаева

Боранбаева Загима (12.4. 1949. Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Бестерек а.) – диктор . Орта білімді. 1975-76 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық радиосының дикторы, 1976-80 жылдары Өскемен телестудиясында диктор, 1982-86 жылдары облыстық телерадио дикторы, 1987-90 жылдары облысы радиода машинистка, 1990-97 жылдары облысы радио дикторы. Дереккөздер
Бейнелеу құралдары

Бейнелеу құралдары – әдебиетте көбінесе бұл ұғым сөз колдану тәсілдері, бейнелі сөздер, мысалы, жалпы түрде құбылту деп аталатын метафора, метонимия, әсірелеу, тұспалдау, астарлау, теңеу, эпитет және стильдік айшықтар, дыбыстық қайталамалар деген мағынада қолданылады. Бейнелеу тәсілдері, әрине, бұдан әлдеқайда кең, мол. Кейіпкерлерді мінездеу, сөйлету, портрет жасау, табиғат көріністерін суреттеу, оқиғаны әртүрлі өрістету осының бәрінде бейнелеу тәсілдері қолданылады. Әдеби тілдегі сөз байлығы түгелдей бейнелеу құралдары қай ұлт әдебиетінде болса да негізгі сөз қорына, сөз байлығына байланысты түзіліп қалыптаспақ. Оның өзгешелігі халықтың айналадағы дүниені көркемдік ой-сезіммен қабылдауына, яғни бейнелі ойлау жүйесіне, оның алуан түрлі болып келуіне байланысты. Бейнелі, суретті ойлау мүмкіндігі, әрине, айнала дүниенің ұзақ мүмкіндігі, айнала дүниені ұзақ жылдар, тіпті көне заманнан бастап бергі уақыт ішінде байқау, аңғару жолымен бекіп тұрақтамақ. Және ол көбіне-көп сол халықтың өмір-тіршілігіне, істейтін кәсібіне байланысты түзілмек. Айнала табиғат, географ, орта да бұған әсер етеді. Осындай әр алуан жағдайлардың жиынтығы халықтың ойлау, сөйлеу кейпін, қалпын анықтайды. Көркем әдебиетте оны қолдану да, бейнелеу тәсілдерінің сырын ұқтырады. Жеке алып зерттегенде әртурлі бейнелеу құралдарын ажыратуға мүмкіндік туады. Сонымен бұл құралдар ұзақ жылдар бойы санаға енген, дәстүр болып кеткен әдет-ғұрып, тұрмыс-салтқа тығыз байланысты. Бейне суреттерді, ғажайып теңеу, метафораларды қолдануда жазушы, қаламгерге үлкен білгірлік, шеберлік, тапқырлық керек. Мысалы, А.Пушкиннің қыс, көктем, күз жайындағы белгілі өлеңдері тек Пушкинге ғана тән, басқа халық ақыны дәл сол тақырыпты басқаша жырлап, табиғаттың, тіршіліктің басқа көрінісіне жүгінер еді. Бейнелеу құралдары қаламгердің байырғы тіл байлығына сүйене отырып, оның сөзден өрнек жасауына мүмкіндік береді. Дереккөздер
Бурунди телевизиясы

Бурунди телевизиясы–Орталық Африкада орналасқан бұл мемлекетте жалғыз ғана телевизиялық арна бар.. La Radiodiffusion et TMlMvision Nationale de Burundi (RTNB) телеарнасы үкімет тарапынан қадағаланады. Мемлекетте заң бойынша сөз бостандығына еш тыйым салынбағанымен БАҚ-ның барлығына қатаң қадағалау жүргізіледі. Аталмыш арна рунда, суахили, француз және ағылшын тілдерінде хабарлар таратады. Телеарнаның негізі 1984 жылы қаланған, ал түрлі-түсті түрде 1985 жылыдан бері көрсетіп келеді. 2004 жылы статистикалық мәліметтеріне сай Бурунди мемлекетінде әр 1000 тұрғынға 37 теледидардан сай келген. Дереккөздер
Тілекқабыл Боранғалиұлы

Боранғалиұлы Тілекқабыл (5.9.195. Орал облысы Тайпақ ауданы Базартөбе а.) – журналист. ҚазМУ-ді бітірген (1977). Еңбек жолын "Қазақстан мұғалімі", "Егемен Қазақстан" газеттерінде бөлім редакторы (1977 98), ҚР Президенті мен Мин. Кеңесі аппаратында, ҚР Жоғарғы Кеңесінің баспасөз қызметінде жауапты қызметтерде (1993 95), 1998 жылы ҚР Президенті Әкімш. қызметінде болды. Зерттеу, тарихи тақырыптағы жарияланымдарымен оқырманға танылған қаламгер. Шығармалары республика баспасөзінде тұракты жарияланады. "Ғасырға сыр" (2001) тарихи-танымдық кітабы жарық көрді. Қазақстан журналистер одағы сыйл. иегері. Дереккөздер
Білім беру мақсатындағы ұлттық хабарлар тарату ұйымының ассоциациясы

Білім беру мақсатындағы ұлттық хабарлар тарату ұйымының ассоциациясы ("НАЭБ") — 1925 жылдан бастап коммерциялық емес мақсатта білім беру саласына арнап хабарлар даярлайтын ұйым. . "НАЭБ" құрамында екі басқарма бар. Оның бірі теледидарға, екіншісі радиоға арнап хабарлар әзірлейді. Екі басқарма да алты аймақтық секторға бөлінген. Ассоциация білім беру ісімен шұғылданатын 148 ұйым мен мекемені біріктіреді және оның қарамағында 154 радио, 36 телестанциясы бар. Одан бөлек, білім беру саласындағы хабарларды даярлайтын түрлі орталықтарды да біріктіреді. "НАЭБ" кейбір жекелеген станциялар арасында бағдарламалар алмасумен де шұғылданады. 1960 жылы Мичиган штатында осы мақсатқа арнап арнаулы орталық құрылады. Дерекөздер
Бұқаралық ақпарат құралдарды бақылау әдісі

Бұқаралық ақпарат құралдарды бақылау әдісі - журналистің өмірді зерттеу әдістерінің ең кең тараған түрі. Бұқаралық ақпарат құралдарын бақылау әдісі – тікелей бақылау, іштей бақылау, ұзақ уақыт бақылау болып үшке бөлінеді. Бұлардың қай-қайсысы болсын документті кинематографпен бірге пайда болып, журналистикада да тамаша нәтижелер берді. Дзига Вертов бастаған кеңестік документті фильмнің шеберлері М.Кольцов, В.Песков және басқа белгілі кеңес журналистерінің еңбектері соның айқын дәлелі бола алады. Бұл әдіс қазір (1970) деректі телевизия журналистерінің де пәрменді құралына айналды. Дереккөздер
Гүлнәр Бораш

Гүлнәр Бораш (Смағулова) (5.9.1958. Алматы қаласы) – телережиссер. Алматы театр көркемөнер институтын бітірген (1990). Еңбек жолын Қазақ теледидарының насихат және үгіт хабарлары Бас редакциясында әкімшіліктен бастаған. Кейін Қазақ теледидарында, "Алатау" арнасында режиссер ассистенті, режиссер (1978-85), "Хабар" агенттігінде режиссер (1986-98), "Қазақстан" телеарнасында бас режиссер (1999-2006), "Век" шығарм. бірлестігінде шеф-режиссер (2008). 2009 жылдан бастап "Хабар" агенттігінде режиссер болып істейді. Телеэкранда "Аламан Айтыс", тікелей эфир арқылы саяси пікірталастар, "Дала-думан", телемарафон, "Сандық", "Қымызхана", "Шамшырақ" бағдарламаларын эфирге шығарды. "Бірінші" деректі бейнефильмінің және республиканы мекендейтін ұлттар мен ұлыстар жайлы "Қазақстан" фильмінің режиссері. "Алтын жұлдыз" конкурсының иегері. Қазақстан журналистер одағының лауреаты. "Күміс жаршы" Құрмет белгісімен, дипломдармен марапатталған. Дереккөздер
Бурят баспасөз, радио, теледидары

Бурят баспасөз, радио, теледидары–бурят тіліндегі алғашқы бұқаралық газет - "Шэнэ байдал" ("Жаңа өмір") 1921 жылы Читада жарық көрген.. 1922 жылы Иркутскіде орыс тілінде "Красный бурят-моңғол" газеті шыққан. 1923 жылы кітап баспасын ұйымдастырған. Республикалық газеттері: "Буряад унэн" (1923), "Правда Бурятии" (1923), "Молодежь Бурятии" (1925), 1955 жылы "Байкал" атты қоғамдық-саяси және әдеби журнал шығып тұрған. 1969 жылы 17 аймақтық (аудандық) газет, 15 журнал және басқа басылымдар жарық көрген. Бурят тілінде радиохабар 1934 жылы, ал телехабар 1961 жылы жүргізілген. Улан-Удэде телеорталық жұмыс істейді, 1967 жылддан бері "Орбита" станциясы арқылы Мәскеу телехабарларын қабылдайды. Дереккөздер
Білім беру телехабары

Білім беру телехабары — телекөрерменнің білімін жаңалайтын және тереңдететін, ғылымның, мәдениеттің, өндірістің, өнердің, әлеуметтік өмірдің қандай да бір саласындағы нақты білімдер жүйесінде өзіндік маңызы бар телебағдарлама. . Білім беру телехабары көрерменді бір тақырыптан басқасына ғылыми таным қисынына, білімдердін жинақталу тарихына негізделген белгілі бір кезектілікпен бастап жүреді. Дерекөздер
Бас редактор (редактор)

Бас редактор (редактор) – 1. БАҚ-тың редакциясын басқаратын және оны шығару мен таратуға, эфирге шығаруға тиісінше өкілеттігі бар жеке тұлға. 2. Баспада, газет пен журналда, радио мен теледидарда, көп томды басылымдарда (энциклопедия, сөздік, анықтама) барлық шығармаларда, әдеби және редакциялық ұйымдастыру жұмыстарын басқаратын қызметкер. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Ресей мен шетелдерде Бас редактор деп мерзімді басылымдардың саяси, әдеби және ғылыми жетекшілерін атайтын болды. Кітап басып шығару ісінде, газет, журнал, радио, теледидар және басқа насихаттық баспасөз орғандарының жұмысында Бас редактор зор рөл атқарады. Ол баспа өнімдері мен баспасөз орғандары материалдарының идеялық-көркемдік сапасы мен ғылыми-теориялық мазмұнына жауап береді. Бас редактор редакциялық істі басқаруда дара билік пен алқалық принципті ұштастыра отырып, идеологиялық және редакциялық жұмысқа басшылық етеді, редакциялар кеңесі (баспаларда) мен редакциялар алқасының (газет, журналдарда) жұмысына бағыт-жөн сілтейді. Дереккөздер
Бас режиссер

Бас режиссер – сахнада сананы сақтамаудың бір көрінісі. Сана ой. Сана ыдыраса ой да шашырайды. Ойға бағыт-бағдар беретін режиссер. Ол әрі философ, ойшыл, әрі сахналық компоненттің бәріне жауап беретін адам. Бет әрлеушінің қызметінен бастап, кесек-кесек кейіпкерлерді сомдайтын, артистін еңбегін бағалайтын, кесіп-пішетін, көрерменге ұсынуға бола ма, болмай ма деп, жолын-жөнін мегзеп отыратын маман иесі. Дереккөздер
Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт құшағында (фильм)

"Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт құшағында" -"Қазақ телефильм" студиясының 2 бөлімді, ақ-қара түсті фильм-портреті (1975). Ол Жоғарғы Кеңес депутаты, Қазақстан ЛКЖО мүшесі, БЛКЖО-ның XVII съезінің делегаты, сырлаушы - құрылысшы Рая Махамбетова туралы. Өз тағдырын ер адамдармен қатар тұрып еңбек етуге арнаған өжет те қайсар қыз осы жұмыстан өз Бұқаралық ақпарат құралдарын тапқаны турасында фильм авторлары тартымды да аса жылылықпен бейне баян жасайды. Режиссер — С.Заваруев. Дереккөздер
Вадим Николаевич Борейко

Вадим Борейко (1959. РКФСР, Калиниград қаласы) – тележурналист . М.Ломоносов атынд. ММУ-ді бітірді (1980). 1980 жылы "Ленинская смена" газетінде жауапты хатшының орынбасары, 1982 жылы ҚР ІІМ-нің органы "На страже" інде жауапты хатшы, 1983 жылы "Огни Алатау" газетінде жауапты хатшының орынбасары, 1989 жылы "Горизонт" газетінің жауапты хатшысы, 1992 жылы "Caravan Business News" журналының жауапты хатшысы, 1993 жылы "АБВ" газетінің жауапты хатшысы, редактордың орынбасары, 1994 жылы "Караван-Блиц" газетінің жауапты хатшысы, 1996 жылы"Какаду" және "Будем!" журналдарының жауапты хатшысы, 1997 жылы "Юридичесқой газеты" жауапты хатшысы, 1998 жылы КТК телеарнасының бас редакторы. 1999 жылы "Время" газетінің шолушысы, 2001 жылы "Время" газетінің күнделікті шығарылымының бас редакторы. Дереккөздер
Бір ғұмыр

Бір ғұмыр — "Қазақтелефильм" студиясының түрлі-түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі (1990). Фильм жайлы мәлімет Бұл Қызылорда облысының тұңғыш механизаторы, Социалистік Еңбек Ері Қасымтай Ізтелеуов жайлы түсірілген фильм. Кадрларда: халық ағарту ісінің үздігі Ш. Шоқпаров, аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы А. Әбдіразақовтар ілеспе сөз сөйлеп, еңбекпен өткен есіл өмірдің ұрпақ тәрбиесіне ықпалы қауқарсыз болғанын айтады. Оның себебі, бүкіл саналы ғұмырын трактордың штурвалында өткерген Еңбек Ері өз балаларының ортасында отырып, отбасының мерекесін көруге уақыты жетпеді. Бұл әрине Қасымтайдың кінәсі емес. Ол сол кездегі еңбек пен рухани тәрбиені ұштастырмаған сыңаржақты саясаттың ықпалы. Содан барып, фильм қазақтың ұлттық тәрбиесін жандандыру идеясын көтереді. Режиссеры — Қ. Әбжанов, операторы — А. Федулов.
Бейнелі жад

Бейнелі жад – адамның психикалық әрекеттерін байытып, ойлау, қиялдау процестеріне қажетті материалдар беріп отырады. Көбінесе біз ойлаған, киялдаған уақытта қазір қабылдаған нәрселерді бұрынғылармен байланыстырып, елестердін бірін екіншісіне косып, құрастырып, жаңа елестер жасап отырамыз. Дереккөздер
Бас шығарушы

Бас шығарушы – лауазымдық міндеттер. Теледидар хабарларын шығару жөніндегі жұмысқа басшылық жасайды, хабарлар бағдарламасының жоғары идеялық-көркемдік деңгейі мен тақырыптық бағыттылығын қамтамасыз етеді. Апталық, хабар тарату күні бағдарламасын қалыптастыру мен тұғырнамасын әзірлеуге катысады. Редакцияның (дирекцияның) ағымдық және оперативтік жоспарларын әзірлеуге катысады. Сценарийлердің (сценарий жоспарларының) және өзге де әдеби материалдардың мәтіндерін тексереді, эфирге дайындалған хабарларды көреді (тыңдайды) және оларды бағдарламаға қосу туралы қорытынды жасайды. Күндік бағдарламаға, мәтіндер мен хабарландыруларға қол қояды. Редакцияларға және жекелеген қызметкерлерге күн тақырыбына материалдар дайындау бойынша жедел тапсырмалар береді. Қажет болған жағдайда редакциялар бөлімдерінен, телеграф агенттігінен, тілшілік тораптан, жергілікті телерадио компанияларынан және ақпараттың басқа да көздерінен келіп түскен ақпаратты және өзге де материалдарды редакциялайды. Келтірілген фактілік деректердің дұрыстығына бақылау жасайды. Баспасөздің неғұрлым маңызды құжаттары мен материалдарын баяндауды әзірлейді. Эфирдегі хабарларды көріп шығады, бір күндегі барлық хабарларға қысқаша шолу дайындайды. Хабарларды баспасөзде, теледидарда және радио бойынша жарнамалауды қамтамасыз етеді. Білуі тиіс: Қазақстан Республикасы саясат, идеология, сондай-ақ экономикалық және әлеуметтік даму мәселелері жөніндегі заңнамасын; жоғары тұрған және өзге де ұйымдардың теледидар хабарларының идеялық-көркемдік деңгейі мен бағдарламалар дирекциясы қызметіне қойылатын талаптарды анықтайтын қаулыларын, жарлықтарын, өкімдерін, бұйрықтарын және басқа да басшылық материалдарын; қоғамдық-саяси оқиғаларды; ҚР мен шетелдердегі шаруашылық, ғылыми және мәдени өмірдің мән-жайы мен даму перспективаларын; теледидар мен радиохабарларын ұйымдастырудың отандық және шетелдік алдыңғы қатарлы тәжірибесін; теледидар хабарларын жасау технологиясы мен техникалық құралдарын; құқық негіздерін, авторлық және еңбек заңнамасын, авторлық шарттарды жасасу реті мен оны орындауды; экономиканы, өндірісті, еңбекті және басқаруды ұйымдастыруды; жоспарлау мен қаржыландырудың негіздерін; шаруашылық есеп әдістерін; еңбекке ақы төлеу және материалдық ынталандыру жүйелері мен формаларын; шығармашылық қызметкерлердің еңбегін ұйымдастыру, нормалау мен ақы төлеу жөніндегі салалық нормативтік актілер мен әдістемелік ұсынымдарды; еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техникасы ережелері мен нормаларын. Біліктілігіне қойылатын талаптар. Жоғары білім және шығармашылық немесе соған ұқсас ұйымдардағы басшылық лауазымдарындағы жұмыс өтілінің 5 жылдан кем болмауы. Дереккөздер
Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт туралы екі әңгіме

"Бұқаралық ақпарат құралдары бақыт туралы екі әңгіме" -"Қазақ телефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі (1982). Фильм Қостанай облысы, Жітіқара ауданындағы "Красноармейский" кеншарындағы Халық ағарту ісінің үздігі, ауылдық Кеңестің төрайымы Нағима Дұрысжанованың өнегелі өмірі жайлы. Ол туралы ауылдасы, кеңшар директоры Павловский, Жітіқара ауданы партия комитетінің хатшысы З.Шереметьев сияқты лауазымды кісілер оң пікірлер айтып, іскерлігі туралы әңгімелейді. Фильмнің екінші кейіпкері - "Шевченковский" кеңшарының инженер-құрылысшысы Анна Гировская. Ол туған ауылындағы жаңа тұрғын үй кешендерінің бой көтеруіне өз үлесінің бар екенін айта келіп, өз мамандығы тұрғысында толғанады. Режиссер – С.Заваруев, операторлары – Б.Саяқов, В.Максимов. Дереккөздер
Бейнемагнитофон жазбасы

Бейнемагнитофон жазбасы – 70-жылдың басында хабар таратудың маңызды құралына айналды. Ол жанды телехабардың кеңістік-уақыттық үзіліссіздігін меңгеруімен, өзінің қоғамдык қызметтерін орындаудың мол мүмкіндігіне ие болды. Мұның өзі теледидарға бейнежазу үстемдігінің орныға бастағанын байқатты. Компьютерлік графика, телесыбыр және байланыстың өзге де түрлері осы кезеңде пайда болды. Дереккөздер
Басаров Маралбек

Басаров Маралбек (1935 жылы 10 мамырда Сары-Жаз шекаралық қалашығында дүниеге келген ) – байланысшы . Одесса байланыс электротехникалық институтын бітірді (1957). Еңбек жолын Республикалық теле Орталықтың кезекті инженері, жылжымалы телевизиялық станцияның басқарушысы, 1962 жылы қорғаныс зауыты, кейін Алматы электротехникалық зауытында инженер-конструктор, бас конструктор, директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 1975 жылы Республикалық Мемлекеттік стандарт басқармасына орынбасарлық қызметке жоғарылады. Оның катысуымен республикада алғаш рет 1993 жылы "Стандартау және сертификаттау" туралы Заң жобасы жасалды. Басаров Қазақстан Республикасының эталондық бірлік мөлшері базасының жоспарын құрған (1985). Ол басшылық еткен кезеңде республикада 16 эталондық бірлік мөлшері мен 500 үлгілік тексеру құрылғылары пайда болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің Мақтау грамотасымен марапатталған (1985). Дереккөздер
Айтмұхаммед Бұйдұлдаев

Айтмұхаммед Бұйдұлдаев (1971, Қызылорда қаласы)–телережиссер.. Алматы сәулет-құрылыс институтын бітірген (1995). 1997 жылы Қызылорда облыстық телевизиясына режиссер болып қабылданып (1997), аға режиссер қызметіне дейін жоғарлаған (2008). Осы жылдар аралығында қызметін аса жауапкершілікпен атқарып, өзін кәсіби біліктілігі жоғары маман ретінде көрсетті. Телеарнадағы шығармашылық топқа жан-жақты бағдар беріп отырған. Бүгінгі телекөрерменнің талабынан шығып, техникалық мүмкіндіктерді ұтымды пайдалана білудің нәтижесінде, оның режиссер ретінде жасаған бірқатар бағдарламалары ұлттық, республикалық байқаулардың жеңімпаздары атанған. "Біздің ауыл" ұлттық байқауында (2003) Гран-приді, Қазақ теледидарының 50 жылдығына арналған республикалық "Дидар" фестивалінде (2007), "Шырақ" фильмі бірінші орынды иеленген. Дереккөздер
Бала, бала, балақан

"Бала, бала, балақан" – Семей телестудиясының бүлдіршіндерге арналған бағдарламасы. Бағдарламаның мақсаты – бүлдіршіндердің өздерінің қатысуымен, олардың көпшілігі жатқа білетін тақпақтан бастап, олардың кең өрісті, таным көкжиегін кеңейту, қоршаған орта, жеке заттар туралы кішкентайларға пайдалы ақпарат беру. Қазақ тілінде. Хабардың формасы (жанры) – бейнежазу. Эфирге шығарылым мерзімі – аптасына 1 рет, жексенбі-19.20. Редакторы – С.Нүсіпбаева, режиссері – А. Қарашолақов, операторы – С.Нурғазинов, дыбыс режиссері – Ш.Жексенбекова. Ұзақтығы –10 мин. Дереккөздер
Павел Бортник

Павел Бортник (22.1.1928. Павлодар облысы Ертіс ауданы Осиповка а.) – тележурналист . ҚазМУ-ді (1953), Мәскеу Жоғары партия мектебін бітірген (1968). Өскемен телестудиясының алғашқы бас редакторы (1953 67), 1968 жылы Шығыс Қазақстан облыстық телевидение және радиохабарларын тарату комитеті төрағасының орынбасары, төраға қызметтерін атқарды. Комитетке басшылық жасаған жылдары студияға талантты әрі талапты журналистерді тандай білгендігімен ерекшеленеді. "Охота на медведя" (авторы –П.Бортник, операторы – В.Москалюк) фильмі Канаданың Монте-Карло қаласында өткен Халықар. фестивальда Гран-приді жеңіп алды. "Озеро студеное и ласковое", "Старик и озеро", "Постижение", "Четвертая охота" (авторы – П.Бортник, операторы – А.Лаптев) фильмдерінің авторы. 1980 жылы облыс көрермендеріне "Встреча" авторлық бағдарламасыме танымал болды. Дереккөздер
Бұйрабаевтың көркемсөзі

Бұйрабаевтың көркемсөзі-"Қазақтелефильм" студиясының 1 бөлімді, қазақ тіліндегі, ақ-қара түсті фильм-концерті (1969).. Оспанхан Әубәкіровтің "Емтихан" деген интермедиясы Тынышбек Бұйрабаевтың орындауында көпшілікке ұсынылған. Дереккөздер
Баспа құрылғы

Баспа құрылғы – есептеу техникасында есептеуіш ма шинадан алынған қорытынды мәндерді сан не әріп түрінде қағаз бетіне жазып отыра тын құрылғы. Баспа құрылғы ретінде негізінен баяу жылдамдықты электромеханикалық құрылғылар қолданылады. Секундына бірнеше мың танба басуға мүмкіндік беретін шапшаң баспа құрылғылары (фотооптикалық электрографиялық, электро-химиялық т.б.) да бар. Электро-механикалық баспа құрылғылар сек. 20 таңбаны 7 көшірме қағазға баса алатын машинкалар (ленталы не рулонды), мин. 90-150 жол басып шығаратын доңғалақты және штангілі құрылғылар, мин. 900 жол басатын санды доңғалақты және матрицалы болып бірнеше түрге бөлінеді. Шапшаң баспа құрылғылар ішінде фотооптикалық түрі жиі қолданылады. Ол бір матрицадан сек. 2000-ға дейін таңба түсіруге мүмкіндік береді. Соңғы кезде құрамында күрделі электромеханикалық құрылғылары жоқ электрографиялық баспа құрылғыларында кең таралуда. Онда жылжып тұрған қағаз бетіне электродтар матрицасы көмегімен басылатын таңбаға сәйкес заряд беріледі. Қағаздың зарядталған жерлеріне бояулы ұнтақтың жабысуы салдарынан кескін алынады. Жалпы баспа құрылғылары конструкциялық және технологиялық ерекшеліктеріне қарай секундына 100-ден (электрохимиялық) 3000-ға (электрографиялық) дейін таңба баса алады. Дереккөздер
Антонина Безаева

Антонина Безаева – (9.12.1935. Өскемен қаласы) - байланысшы. Новосібір электротехникалық байланыс институтын бітірді (1959). 1959-90 жылдары Өскемен телестудиясында аппаратты-студиялық кешеннің ауысым бастығы. Студияның телеқондырғыларын модернизациялау ісіне белсене араласты. 1990 жылы зейнеткерлікке шықты. «КСРО Құрметті байланысшысы» төсбелгісімен, ондаған грамота, дипломдармен марапатталды. Дереккөздер
Балалар концерті

"Балалар концерті – "Қазақ телефильм" студиясының 3 бөлімді, қазақ тіліндегі, ақ-қара түсті фильм - концерті (1976). Ол сол кездегі дайындығы жоғары өнерпаз ұжым ретінде "Балалар" ансамблінің концерттік бағдарламасы телешығармаға арқау болған. Олардың орындауларында Қазақстан композиторларының әндері мен билері беріледі. Режиссері – Сон-и-Сон. Дереккөздер
Бостандық үйі

Бостандық үйі ("Фридом Хаус") – баспасөз бостандығын қадағалайтын және оны бұзушыларға қарсы шығатын халықар. құқық қорғау ұйымы. Ол баспасөз бостандығы мәселелерінен есептер жариялайды және баспасөз бостандығына қатысты мұрағаттардың материалдарын жинастырады. Дереккөздер
Бейнемәтін

Бейнемәтін – интерактивті бейнеграфикалық аппарат жүйесін көрсететін (білдіретін) жалпы термин; компьютер дисплейі немесе бейнебақылау құрылғысы арқылы үйдегі теледидар экранына қабельді телефон арқылы мәліметтерді беру және көрсету. Бейнекөрме жүйесіне: Телидон, Вьюдейта, Сифакс, Оракл және Престал жатады. Дереккөздер
Балалар мен жасөспірімдер редакциясы

Балалар мен жасөспірімдер редакциясы – 1959 жылы негізі қаланған редакция. Бұған дейін ол Алматы телестудиясының көркем хабарлар Бас редакциясының құрамында болған еді. Студияның алғашқы балалар мен жастарға арналған хабарына Ж.Смақов, М.Барманқұлов, Р.Қалкенова көп еңбек сіңірді. Дереккөздер
Фатима Бегенбаева

Фатима Бегенбаева – (22.4.1948. Семей облысы, Ақсуат ауданы) - тележурналист. Семей педучилищесін (1967), Семей пединститутын (1971), Мәскеу қаласындағы Бүкілодақтық телерадиокомитетінің Жоғарғы курсын бітірген (1984). Еңбек жолын Семей телестудиясында дикторлықтан бастаған. 1967-83 жылдары Қазақ теледидарының Жастар хабарларының бас редакциясында редактор, комментатор, бөлім меңгерушісі, бас редактор, 1984-85 жылдары «Алатау» арнасының директоры, 1985-88 жылдары «Қазақфильм" киностудиясының дубляж комиссиясының төрайымы, Қазақ радиосының шетелдерге хабарлар тарататын бас редакцияның бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары, 1991-92 жылдары «Азия дауысы» Халықаралық әндер конкурсының баспасөз орталығының жетекшісі, 1992-96 жылдары «Сонар» телекомпаниясының директоры, 1996-98 жылдары «ДиФ» телестудиясының директоры, «31 арна» телекомпаниясының қазақ тіліндегі бөлімінің бас редакторы, 1998-2001 жылдары Алматы облысы әкімиятының баспасөз хатшысы, 2002-2009 жылдары «31 арна» телекомпаниясының қазақ тілінде хабарлар даярлайтын бөлімінің бас редакторы. Қазақ теледидарында істеген жылдары «Алтыбақан», «Пай-пай, жиырма бес», «Ауылым-әнім», «Ромб» т.б. телехабарлардың авторы және редакторы әрі жүргізушісі болды. Қазақ тіліне бірнеше көркем фильмдер мен 100-ге жуық қысқа метражды және деректі фильмдераударды. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. Дереккөздер
Бейнені компьютерлік өңдеу

Бейнені компьютерлік өңдеу – бұнын саласында қалыптасқан бағдарламалар көптеп саналады. Солардың ішінде кең тарап, дүниежүзілік стандартқа айналған Adobe Premiere бағдарламасы. Ол компьютерлік сызықтық емес монтаж жасаудың барлық операцияларын жүзеге асырады. Бейнекамерадан компьютерге жазып, тұтас фильмді әр кадрына дейін жіліктеп бөліп қарап шығуға, оның кез келген тұстарын кесіп алып тастауға, болмаса өзгертуге болады, әртүрлі арнайы эффектілер қосылады, титр жасалады, сюжеттер арасындағы терезелер мен ауысымдар койылады, дыбыспен үйлестіріледі, болмаса музыкамен көркемделеді және басқа да дайын өнім жинақтауға дейінгі барлық міндеттерді атқаруға қабілетті аса қуатты құрал. Бірнеше фильм сюжеттерін қосу, әртүрлі айқындылығын шегін кою, күрделі өзгерістер мен алмасулар жасау да компьютер маманының біліктілігіне қарай жүзеге асады. Сандық форматтағы түсіретін камераларының қатары өскендігіне байланысты ол қатар шағын студия жағдайында кең колданылудауылы Adobe After Effects бағдарламасы сызықтық емес монтажды толықтырып, кері шағылыстыру, бейнелеу айқындылық сияқты күрделі эффектілермен танылған бағдарламалау. Дереккөздер
Баспа үйі

Баспа үйі – заңды және қаржылық дербес және баспа ісімен айналысуға ресми лицензиясы бар ұйым. Баспа үйі редакциялық дайындықты немесе баспа өнімінің түрлі түрлерін: кітап, кітапша, газет, журнал дайындауды және жарыққа шығаруды іс жүзіне асырады. Жарғысына сай жарнамалаумен, қызметтің ақпараттық т.б. түрлерімен айналыса алады. Дереккөздер
Балалар студиясы

Балалар студиясы – хабарлары теледидарда өзіндік орын алып, республикалық көп бағдарламалы арнада көпшілік қарайтын көгілдір экран туындысы. Студия аз уақыт ішінде өзіне жанашыр көрермендер аудиториясын қалыптастырып үлгерді. Алайда мүмкіндік көкжиегі осымен шектелмесі де шындық. Осы бағытта студияның шығармашылық тобына бірнеше ұсыныс-пікірлер болды. Біріншіден, хабарлардың тым ұсақтанып кетуі. Бүкіләлемдік аренадан лайықты орын алған Қазақстанның алғашқы қарлығаштары шетелдік оқу орындарынан білім алуда. Міне, сан хабарға жүк боларлық тың тақырып. Ал мектептегі ұлттық тәрбие ше? Тарихи тұлғаларды кейінгі ұрпақтарына таныту ше? Ия, тақырып алуандығы жетерлі. Тек, осыны байсалдылықпен, кәсіби шеберлікпен игере білу қажет. Екіншіден, кәсіби шеберлік демекші, осы орайда хабар дайындаудың техникалық мүмкіндігі. Кез келген хабарда музыкалық нөмірлер жиі пайдаланылады. Мұны қате дей алмаймыз. Өйткені балалар хабары көтеріңкі көңілді қажет етеді. Жалынды жастықтың лебі есіп, оны әр қырынан сөз ететін кездер балалар арасындағы кең тараған әуендермен көркемделіп отыруы талғампаз сыннан өткен, дәстүрлі тәсіл. Әңгіме сол әуезді әуендердің эфирге қалай берілетіндігінде. Ең бастысы – теледидардың техникалық бейнелеуші құралдарының бүгінгі уақыт талабына сай келмейтіндігінде. Бұл тек балалар хабарларына катысты нәрсе емес, Қазақ теледидарының бүкіл хабарларында тез арада емін табу керек "тумауы" осы болып отыр. Дереккөздер
Беверли-Хиллз

Беверли-Хиллз – Лос Анжелестің көрікті аймағы. Мұның сәнді авеньюлері мен аллеяларындағы саяжайларда Американың кино және тележұлдыздары тұрады. Лос-Анджелестің шулы ортасынан тыс, жасыл аймаққа 35 мың адам қоныстанған. Радео-Драйв авенью мен Моника және Уилшер орамының аралығында сән үйлері мен аса қымбат өнімдерге толы дүкендер мол. Дереккөздер
Бұқаралық коммуникация

Бұқаралық коммуникация – ақпарды (хабарды), білімдерді, рухани байлықтарды, моральдық және құқықтық (праволық) нормаларды және тағыда сол сияқты техникалық құралдардың (баспасөздің, радионың, киноматографияның, теледидардың) көмегімен саны көп, бытыраңқы аудиторияға тарату үрдісі.. Капиталистік қоғамда бұқаралық коммуникацияның негізгі міндеті адамдарды сол қоғамда орныққан әлеуметтік қатынастарға сай тәрбиелеу. Бұқаралық коммуникация құралдары мұнда ең алдымен буржуазиялық ой-пікірдің стандартын мойындатуға, адамның сыншылдық қабілетін жоюға бағытталған насихат құралы, бір үлгіге келтірілген стандарты әрекеттер, мінез-құлық пен талғам жиынтықтарына көндіру құралы болып табылған. Социализм тұсында мүлдем басқаша жағдайлар туады, өйткені мұнда қоғам алдына жеке адам мен коллектив мүдделерін үйлесімді ұштастыру мақсаты қойылады (Ұжым және жеке адам). Мұндағы бұқаралық коммуникация құралдарының негізгі міндеті жеке адамның жан-жақты және үйлесімді дамуына көмектесу, оның белсенді өмір позициясын қалыптастыру, дүниеге ғылыми көзқарасты тарату. Бұл аталған айырмашылықтардан келіп бұқаралық коммуникация құралдарына ғылыми талдау жасау жолдары мен әдістеріндегі айырмашылықтар шығады. Батыс социологтері мен әлеуметтанушы психологтерінің көпшілігінің іс-қимыл мақсаты ең алдымен бұқаралық коммуникация құралдарының аудиторияға тигізетін әсерін зерттеу, насихаттың ықпалымен адамдар сенімінің өзгеру дәрежесін анықтау. Социалистік қоғам жағдайларында зерттеудің негізгі міндеті аудиторияның құрамын, талап-тілектерімен мұқтаждықтар жиынтығын олардың жүзеге асуын бұқаралық коммуникация құралдарымен қанағаттандыру дәрежесін анықтау болып табылады. Дереккөздер
Баспа үрдісі

Баспа үрдісі – басылымды дайындау, жарыққа шығару және тарату бойынша бірнеше кезеңнен туратын баспа қызметінің құрамдас бөлігі. Баспа үрдісіне 4 кезең кіреді: дайындық (тақырыптық жоспарды құрастырудан автор қолжазба түпнұсқасын баспаға өткізгенге дейін), редакциялық, өндірістік және қорытынды (соңғы). Соңғысы таратуға катысты үрдіс. Дереккөздер
Бәрі сен үшін

«Бәрі сен үшін» – «Қазақтелефильм» студиясының 6 бөлімді, орыс тіліндегі, түрлі түсті фильм-концерті (1977). Ол КСРО Халық әртісі Ермек Серкебаевтың шығармашылығына арналған. Оның орындауында «Абай», «Ер Тарғын», «Иоланта», «Травиата», «Фигаро» операларынан ариялар және «Сырымбет», «Отан» әндері шырқалады. Фильмде «Біздің сүйікті дәрігер» фильмінен кадрлар көрсетіледі. Сондай-ақ Е.Серкебаевтың консерваторияда, Мәскеудегі Үлкен театрда, оқушылары мен балаларының арасында болу сәттері беріледі. Режиссері - С.Әбусейітов, операторы - Ян Вон Сик. Дереккөздер
Әбдіжәлел Бәкір

Әбдіжәлел Бәкір – (23.1.1940. Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Айдарлы ауылы) - журналист, қоғам қайраткері. Н.Гоголь атындағы Қызылорда пединститутын бітірген (1963). Саяси ғылымдар докторы (2006). Партия, комсомол органдарында әртүрлі жауапты қызметтер атқарған. Облыстық телерадиокомпанияның төрағасы (1991-95). ҚР Парламенті Мәжілісінің екі мәрте депутаты (1995-2004). Мәжіліс депутаты ретінде еліміздегі «БАҚ туралы», «Жарнама туралы», «Тіл туралы» Заңдардың дайындалып, қабылдануына айрықша үлес қосқан. Облыстық телеарна төрағасы болып тұрған кезінде үлкен ұжымды біліктілікпен басқарып, шығармашылықтың дамуына ерекше мән берген. Ә.Бәкірдің жетекшілігімен «Сыр саңлақтары» атты үлкен концерт-кездесу ұйымдастырылып, ол Ұлттық арнаның «Алтын қорына» қабылданды. Дереккөздер
Бейнесюжет

Бейнесюжет – “заметка” – “белгі”, “қысқа жазба” шындықтан алшақ болмаса да көңілге қонымдысы “бейнесюжет” деген атау. Журналист өз шығармасын неден бастайды? Жанрдың негізгі міндеті актуальды жаңалықтарды хабарлау, әрі оның өзегінде қоғамды толғандырып отырған, шұғыл актуальдық мәнге ие дерек жатады. Оны айқындайтын белгісі ондағы жаналық пен берілуіндегі қысқалылық. Журналист үшін маңыздылығы оқиғадағы деректі көріп қана қою емес, бір мезгілде ол жайлы баға әрі түсініктеме беру. Бейнесюжеттің кең тараған қысқа түрі хроника немесе жаналық болып табылады. Хроника - тарихи оқиғаны реттілік жүйелілікпен беру жайлы жазба (сондықтан журналистерді көпшілігінде оқиға не қазіргі кезен жылнамасын жазушылар деп те атайды). Сондықтан журналистикадағы хроника дерек төңірегіндегі қысқаша хабарламалауы. Дереккөздер
Гүлнар Бәкенова

Гүлнар Бәкенова – (1967. Алматы қаласы) — Филология ғылымдарының кандидаты (1995),журналист, ғалым, отандық тележурналистика саласын зерттеуші. ҚазМУ-ді бітірген (1989). ҚазМУ-дің аспиранты, тележурналистика кафедрасының оқытушысы. Қазір Қазақстан ұлттық арнасында стилист-редактор. «Телевизионная спе-цифика» деп аталатын оқу құралының (1997) авторы. Басылым беттерінде отандық тележурналистиканың проблемалары жайлы ғылыми-зерттеу материалдарымен танымал. доцент (1999), (диссертациясының тақырыбы «К проблеме свободы слова и плюрализма (на примере Республиканского казахстанского телевидения)» (1995). Дереккөздер
Баспа ісі

Баспа ісі – кітап, журнал, газет, бейнелеуші материалдар, т.б. баспа өнімдерін дайындауға, басып шығаруға және таратуға байланысты мәдениет және өндіріс саласы. Оқырманға арналуына орай баспаның сипаты анықталады: көпшілікке арналған, көркем, ғылыми, балалар т.б. 1917 жылы дейін Қазақстан жерінде Орал, Қызылорда, Орда, Семей және Алматыда кішігірім баспалар жұмыс істеді. Бірақ Қазақстан жайлы революцияға дейінгі кітаптардың көбісі Қазан, Орынбор, Ташкент, Уфа, Троицк, Астраханда басылды. 1836 жылы Орынбор орыс әскери ведомствосының баспаханасында қазақ тілінде кітаптар шығаратын бөлімше ашылды. 1920 жылы оқулықтар, саяси әдебиеттер шығаратын Киргосиздат (Кырмембаспа) құрылды. Дереккөздер
Бостандық форумы

Бостандық форумы – журналистердің білімін көтеруге көмектесіп, мамандық шеберліктерінің өсуіне ықпал жасайды және баспасөз бостандығын қорғайды, сол секілді әртүрлі жобалар, бағдарламалар мен жарияланымдар арқылы сөз еркіндігіне ара түседі. Стипендиялар беру, әртүрлі бағдарламаларға сұранымдар тудырумен қатар түрлі көмектер көрсетеді. Дереккөздер
Гәкку Бәйішева

Гәкку Бәйішева – (1971 жыл, Көкшетау облысы, Көкшетау ауданы (қазіргі Зеренді ауданы), Жылымды ауылы) - тележурналист. ҚазҰУ-ді бітірген (1993). Еңбек жолын Көкшетау облыстық телерадиокомитетінде радио тілшісі қызметінен бастап (1993), облыстық теледидардың редакторы қызметінде күні бүгінге дейін қызмет атқарып келеді. Алғашқы хабарлары денсаулық саласына байланысты «Денсаулық», халықтың салт-дәстүрі жайлы «Жеті өнер», әйел-аналарға арналған «Балқадиша», «Сырғалым», туған жерге еңбегі сіңген азаматтар жайлы «Туған жер тұлғалары» хабарларын жүргізген. Сондай-ақ таңертеңгілік тікелей эфирге шығатын «Шұғыла», «Күншуақ» ақпаратты-сазды бағдарламасын жүргізген. Кейіннен балаларға арналған «Бір бала», «Тарихыңды таны» және «Айналайын» хабарларының авторы. Қазақ теледидарының 50 жылдық мерейтойына арналған фестивальде (Қарағанды) «Алтын аймақ адамдары» номинациясы бойынша жүлдегер атанған. Дереккөздер
Ғалымжан Бәйімбет

Ғалымжан Бәйімбет – (25.9.1978. Қызылорда қаласы) - тележурналист Қорқыт Ата атындағы мемлекеттік университетін бітірген (2000). Еңбек жолын Қызылорда қалалық қоғамдық телеарнасында бастап, облыстық телерадиокомпания және «Қазақстан» РТРК АҚ-ында редактор, аға редактор, редактор-сценарийст, қойылым-режиссер (2000-2007), 2008 жылдан бастап «Қазақстан» РТРК АҚ «Қазақстан-Қызылорда» филиалында директордың орынбасары-бас редактор. 2005 жылы Астана қаласында өткен жас таланттардың «Шабыт» халықаралық фестивалінде «Үздік режиссура» және «Үздік бағдарлама» номинациясы бойынша лауреат атайды. Көптеген телевизиялық жобалардың, телехабарлар мен ток-шоулардың авторы. Дереккөздер
Бейнетаспа

Бейнетаспа – уақыт талабына шыдамайды, аз уақыт қана өмір сүреді. Киношежіре кинотаспаға ғана түсірілуі керек, себебі ол өміршең болады. Ғасыр бойы сақталынады. Екіншісі, бейнесюжеттердегі асығыстық, қадр мәдениетінің аздығы. Экран кадр композициясы, қадрдың маңыздылығы мен мәнділігіне аса мұқият қарауды талап етеді. Өнер мен ақпараттың айырмашылығы бар екенін ешкім жоққа шығара алмас. Қазақ киносында бүгін киношежіре жасаудың доғарылып тұр. Дереккөздер
Бұлақ басындағы оқиға

Бұлақ басындағы оқиға-"Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, ақ-қара түсті мультфильмі (1974).. Онда құстардың балапанын жыланнан қорғап, бәріне көмекке даяр тұратын, қайырымды әрі ержүрек діндар адам туралы баяндалған. Осы мультфильмде қарапайым тастардан персонаждар жасалады. Мұндай "тастарды тірілту" Қазақстанда ғана емес, сол кезде бұл әдіс бүкіл Одақ бойынша жаналық болған еді. Оны ойластырып, идея тастаған суретші-натуралист Владимир Безелюк. Идеяны алдымен қабылдап, оны жүзеге асыру үшін атсалысқан студиядағы көркемдік кеңес мүшесі Исламбек Ташманов арнайы сценарий жазған. Нәтижесінде "Бұлақ басындағы оқиға" дейтін жаңа үлгімен жасалған мультфильм жарық көрді. Мұндай тәсілдің артықшылығы сол, оған қуыршақ жасаудың қажеті жоқ. Қаржылық жағынан да тиімді. Оның персонаждары әртүрлі формадағы майда тастардан жасалады. Мысалы, фильмнің басты кейіпкері жылан болса, оны домалақ не сопақша тастарды ирек формада тізбектейді. Әрбір кадр сайын ол тастарды қозғап отырады. Оларды түсіретін фон да шөп, бұта, бұтақтардан жасалған. Табанына кәдімгі құм төселген. Су ғана целлофан арқылы көрсетілген. Режиссері: Сон-и-Сон. Дереккөздер
Бәйтерек (фильм)

«Бәйтерек» (фильм) – «Қазақтелефильм» студиясының ақ-қара түсті, 2 бөлімді, орыс тіліндегі деректі фильмі (1988). Бұл – Шымкент облысы облысы, Түлкібас ауданындағы «Победа» ұжымшарында тұратын халық емшісі Қоштай Жанысбаев жайлы түсірілген фильм. Кеңес үкіметінің атеистік саясаты дәуірлеп тұрған кезде мұндай шығарманы дүниеге келтіру оңайға түспейтін. Содан да емшіліктің тылсым сырын таныту мақсаты өз дәрежесіне жетпеген. Десек те, картинада көрсетілген ем-дом әрекеттері көрерменге қажетті ақпарат береді. Режиссері А.Шәжімбаев, операторы Н.Раисов. Дереккөздер
Баспа ici және редакциялау кафедрасы (ҚазҰУ)

Баспа ici және редакциялау кафедрасы (ҚазҰУ) – БАҚ-тың алғашқысы да, қуаттысы да кітап. Кітап идеология мен саясатқа шындайтын ғылыми-техникалық, әлеуметтік даму ұйытқысы. Ұлы Абайдың "артық білім кітапта" дегеніндей, ғылым-білім кітаппен теңдік белгісінде. "Ғылымсыз оқыған намаз, тұтқан ораза, қылған қаж ғибадат орнына бармайды", деген. Абай "Қырық төртінші қара сөзінде" "кітап сөзімен ізденген талап тазалығы ғана көздеген мақсатқа жеткізеді" дейді. Мұнда қаншалықты ғибрат жатса, кітапқа деген құштарлық құлшынысты аңғартатын соншалықты ғақлиялы ой жатыр. Мағжанша айтар болсақ, адам ойының жемісі, рухани сарай есігінің кілті кітапқа құлшынысы жоқ адам жарты адам. Әлеуметтік құбылыс ныспысындағы кітап адамның ой-парасатың өрістетуші мәңгілік мектеп. Виктор Гюго бұл жөнінде "барша революция ұрығы кітаптан шыққан" десе, Пушкин "кітап баспахана снаряды" дейді. Ал неміс ойшылы Кристаф Лихтенбергтің "Дүниені бәрінен коп өзгерткен алтын емес, қорғасын және оқ боп құйылғаны емес, баспахана литералары боп құйылғаны" деуінде де аса үлкен мән бар екендігі ақиқат. Осы орайда қазақ кітабының да тарихи тамыры қатпарлы да тәмсілді кезеңдерді құрсанып, тереңде тұңғиықтанған. Айта кетерлігі, Қазақстандағы кітап ісінің тарихын, теориясы мен әдістемесін, тәжірибесі мен мәселелерін зерттеп, зерделейтін ғылыми ошақ осы күнге дейін болмаған. Рас, кітаптану ғылымы кейбір салаларының ішінара қарастырылып келгенін жоққа шығара алмаймыз. Мәселен, кітапханатану және библиография мәселелері бойынша бірді-екілі еңбек кездесіп қалады. Ал баспа ісі туралы бұған дейін қазақ тілінде ешқандай еңбектің жазылмауы, бұл саланың назардан тыс қалғанының айғағы. Бұл мамандық кезінде тек Мәскеуде ғана дайындалып келген болатын. Ақыры, баспа ісі мамандығына деген сұранысты заман талабының өзі қойды. 1998 жылы баспа ісі және редакциялау аталған мамандық "0616 шифрымен" елімізде тұңғыш рет дүниеге келді. Сол жылы мемлекеттік тапсырыспен 19 талапкер "баспа ісі және редакциялау" мамандығы бойынша алғаш рет оқуға қабылданды. Оларға білім беріп, мамандыққа баулу тарихын 1976 жылы бастап "журналистік шеберлік және әдеби редакциялау" кафедрасының профессор-оқытушылары жүзеге асыра бастады. Осы ретте бұл кафедраның іргетасын қазақ журналистикасы ғылымының негізін салушылардың бірі де бірегейі Т.Амандосов қалағанын және ұзақ уақыт жетекшілік жасағанын айтпай кетуге болмайды. Жана мамандықтың енгізілуіне байланысты 1998 жылы кафедраның аты "Баспа ісі және редакциялау" деп өзгертілді. 1976 жылы өмірінің соңғы сәтіне дейін замандастары "Амандосов кафедрасы" атап кеткен журналист шығармашылығын зерттейді. Бүгінде Т.Амандосовтың қазақ публицистикасы турасындағы ғылыми зерттеу еңбектері – өзінше бір мектеп. 1991-95 жылдары кафедра меңгерушілігін Ю.Крикүном атқарды. Белгілі ғалым Қазақстанда журналистика ғылымын қалыптастыруға зор үлес қосты. Дереккөздер
Қазбек Ботаев

Қазбек Ботаев (1957. Қызылорда облысы Шиелі ауданы) – тележурналист. ҚазМУ-ді бітірген (1984). Еңбек жолын Қызылорда қаласының №235 мектебінде орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мүғалімдігінен бастаған. Қызылорда облыстық телерадиокомпаниясында тілші (1994), редактор (1995), "Жаңалықтар қызметінде" редактор, аға редактор (1998). Облыстық теледидардың тікелей эфирінде "Жүздесу", «Көкейтесті» хабарларын қазақ және орыс тілдерінде жүргізген. "Три по сто" (Три сюжета по сто секунд) авторлық бағдарламасын бір жыл көлемінде дайындап, эфирге шығарды. Бүгінде Жаңалықтар қызметінің редакторы. Көркем аудармамен айналысады. Қазақстан журналистер одағының мүшесі. Дереккөздер
Клара Бәйметова

Клара Бәйметова – (1941. Көкшетау облысы, Көкшетау қаласы) - телережиссер. ҚазМУ-ды бітірген (1967). Еңбек жолын Қазақ теледидарының «Шұғыла» шығармашылық бірлестігінде режиссер ассистентінен бастаған (1967). Әскери спорт редакциясының екінші категориялы режиссеры. Мәскеу қаласында өткізілген VIII Бүкілодақтық спартакияда жарыстардан тікелей трансляция режиссері, Швеция, Голландия, Германия, Норвегия, Финляндия және басқа қалаларда өткізілген жарыстардан берілген тікелей эфирдің режиссеры (1968-73). Ауыл шаруашылығы редакциясының, аса маңызды хабарлар комментаторлық тобының бірінші дәрежелі режиссеры (1973-76). Мәскеу қаласында теледидар және радиохабарларын тарату қызметкерлері кәсіби білімін жетілдіру курсын «үздік» бағамен бітірген (1974). ҚР-ның Президенті Н. Назарбаевтың құттықтау сөздерін эфирге дайындау әрі бағдарламалар режиссеры (1997-98). Жиырма жылдық еңбегінде халықаралық денсаулық сақтау ұйымы конференциясына қатысқан Иранның Шах-Ин-Шағы мен Шахиниі Сорейин, АҚШ-тың сенаторы Роберт Кеннеди т.б. Еуропа, Африка, Латын Американдық өкілдерден алынған сухбаттарды, Алматы-Токио, Алматы-Мәскеу телекөпірлері мен әйгілі Екібастұз электр станциясының (ГРЭС) қалыптасуын жариялап отырған «Операция Ритм» хабарлар циклін, алаңнан берілетін мерекелік шерулерді дайындаған. Дереккөздер
Жандос Бәделұлы

Жандос Бәделұлы – тұрақты әдеби псевдонимі Бесбоғда Алтай, (19.11.1978. Моңғолия, Баян-Өлгей аймағы.) - журналист. Қарағанды облысы Шет ауданына қарасты Нұраталды ауылында орта мектеп бітірген (1996). Сол жылы Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетіне оқуға түсіп журналистика мамандығы бойынша үздік бітірген (2000). «Жас Алаш», «Астана ақшамы» газеттерінде еңбек жолын бастаған, «Фолиант» баспасында редактор, кейінірек бас редактор, «Қазақстан теміржолшысы», «Айқын» газеттерінде тілші, ҚР Жоғарғы соты мен Әділет министрлігіне қарасты «Заң» медиакорпорациясында Астана өкілдігінің директоры, «Алаш айнасы» газетінде Астана бюросының басшысы болған. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Президентi әкімшілігінде қызмет еткен. 2011 жылғы 11 тамыздан бастап «Профи Медиа» ЖШС бас директоры болды. Қазіргі кезде, 2015 жылдан бастап, Түркі Академиясы (халықаралық ұйым) Баспа, кітапхана және музей орталығының директоры. Әр жылдарда "Егемен Қазақстан" газеті бас редакторының орынбасары, "Егемен Қазақстан" республикалық газеті" АҚ басқарма төрағасының қаржы-шаруашылық және өндіріс бойынша орынбасары, "Егемен Қазақстан " республикалық газеті" ЖШС бас директорының шығармашылық және өндіріс бойынша орынбасары лауазымдарында еңбек еткен. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Халықаралық «Шабыт» фестивалінің иегері (2001). Дереккөздер
Балаларға арналған хабарлар

Балаларға арналған хабарлар – Алматы телестудиясында 1960 жылы бастау алды. Ол тұста арнайы редакция болмағанымен, мектеп оқушыларын қатыстыру, концерттік программалар арқылы балаларға арналған хабарлар беріліп тұрды. Мұның өзі бірте-бірте өз алдына редакция құрылуына алып келді. Сөйтіп, "Ғылым және мектеп" редакциясы құрылып, балаларға арналған хабарлар эфирден жүйелі түрде беріле бастады. Алғашқы хабарлардың бірі ретінде "Ертегі кеші" атты хабарды атауға болады. Хабар ерекше бір шығармашылық ізденістен туған хабар еді деп атауға болмас. Себебі, ол Орталық теледидардан беріліп жүрген "Спокойные ночи" хабарының тәжірибесінен өмірге келген еді. Ойды да, жүйені де сол хабардан алған хабарда еліктеу басым болды. Алайда редакцияның ізденістерін жоққа шығаруға болмайды. Хабарлар Қазақ теледидарынан ұзақ жылдар берілген уақытын да талай рет өзгеріске ұшырады. Алғашында лақ пен қозы, қуыршақ кейіпкерлер арқылы берілген бұл хабар, кейін "Мен мектепке барамын" болып ауысты. Ортақ тұлға жүргізуші арқылы оқиға әртүрлі күйде дамып отырды. Хабар 60-жылдары Орталық теледидардың дикторы Валентина Леонтьева жүргізген "қуыршақтар" ойының еске салар еді. Кейіннен балаларды мультфильм көруге шақыру ғана емес, ертегі айтуға тәрбиелеуге ұмтылыс байқалды. Әже бейнесі арқылы балаларды кәусар бұлаққа қызықтыруға бетбұрыс болды. Сахнадағы бірнеше қыз - балалардың ортасында шымқай ақ киімге оранған, адалдық пен пәктіктің бейнесіндей ақ әже тылсым сыры мол ертегі әлеміне әуезді үнімен, әсем дауысымен аудиторияны лезде-ақ тартып алатын. Бұл тек студия ішінде отырған балаларды ғана емес, сол сәтте, телеэкранға жәудіреп отырған миллиондаған сәбилерді өзіне тартып, осынау қызық әлемді шарлатып-ақ кететін-ді. Сондықтан да бұл хабардың миллиондаған бүлдіршіндер қиялына канат бітіргені шындық. Сол тұстағы балалардың көз алдында хабарды әр кезеңде жүргізген Мәриям Айымбетова, Бақытжамал Ерманова апайларының бейнесі мәңгілік сақталып қалғаны рас. Ия, алғашқы ізденістер осылай басталған. Алайда өмір бірқалыпта тұрмасы анық. 1986 жылы бергі өзгерістер өміріміздің сан саласына бетбұрыс әкелді. 1992 жылы бастап балалар редакциясы өз алдына отау тікті. Осыдан бастап балалар редакциясы ұлттық тәрбиеге, ұлттық салт-дәстүрге айрықша бет бұрды. Дереккөздер
Баспалдақ өрге бастайды фильмі

«Баспалдақ өрге бастайды» фильмі – "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 1 бөлімді, орыс тіліндегі деректі фильмі (1988). Фильм "Медеу" шатқалындағы тасқынға қарсы салынған плотинада өткізілген "Баспалдақ үстіндегі жарыс" мерекесінің ашылуы жайлы. Ұйымдастырушылары "Вечерняя Алма-Ата" газетінің редакциясы мен Алматы қалалық спорт ұйымы. Демеушісі "Алма-Ата" кооперативі. Идея авторы "Вечерняя Алма-Ата" газетінің жауапты хатшысы Виктор Агеев. Кадрларда: В.Агеевтің сөйлеген сөзі, 834 басқышы бар баспалдақ көрсетіледі. Режиссері – А.Ким, операторы – Ә.Қаржаубаев. Дереккөздер