Заамин ұлттық саябағы

Заамин ұлттық саябағы — 1976 жылы 8 қыркүйекте Жызақ облысында бірегей тау-арша экожүйелерін сақтау, қалпына келтіру және рекреациялық дамыту мақсатында ашылған ұлттық саябақ. Орналасуы Заамин ұлттық паркі Өзбекстанның шығыс бөлігінде, Жызақ облысындағы Заамин қаласына жақын жерде орналасқан, саябаққа кіре беріс қаладан 25 шақырымдай жерде орналасқан. Ташкенттен Замин ұлттық паркіне дейінгі қашықтық – 220 шақырымнан астам, Самарқаннан – 170 шақырым, Жызақтан – 70 шақырым. Бұл саябақ Заамин тауларын – Түркістан жотасының солтүстік-батыс сілемдерін және арша ормандарын алып жатқан кең аумақты алып жатыр. Тәжікстанмен шекарадан алыс емес жерде орналасқан бұл жерлер «Өзбек Швейцариясы» деп те аталады. Тарихы Алғашында қазіргі Заамин қорығының орнында Гуралаш деп аталатын қорық болған. ХХ ғасырдың басында бұл аймақтың флорасы мен фаунасына алғашқы сипаттамалар жасалды. 1925–26 жылдары іргелес аумақтарды егжей-тегжейлі орман орналастыру жұмыстары жүргізілді, ол шамамен 8500 га аумақты алып жатқан Гуралаш қорығын құруға негіз болды. Ол 1926 жылдан 1929 жылға дейін, содан кейін 1934 жылдан 1951 жылға дейін болды. 1960 жылы бірегей табиғи ресурстарды сақтау үшін 10 мың гектардан астам аумақ бөлінді. Қазіргі уақытта Заамин қорығы шамамен 26 840 га аумақта орналасқан және 1978 жылдан бастап 31 500 га аумақты Өзбекстан халық саябағымен біртұтас массив болып табылады. Сипаттама Саябақтың рельефі - ерекше тау сілемі. Ең биік жота теңіз деңгейінен 3500 метр биіктікке жетеді. Оңтүстікте саябақтың аумағы тар, терең шатқалдармен бөлінген Түркістан жотасының беткейлерімен қоршалған. Солтүстікте қорық арша ормандарымен жабылған жоталары бар жұмсақ рельефке ие. Бұл теңіз деңгейінен 2482 м биіктіктегі ұлттық табиғи парктің орталық бөлігі. Аймақтың климаты шұғыл континенттік. Ең жоғары ауа температурасы маусым-тамыз айларында, ең төменгісі желтоқсан-қаңтарда болады. Алғашқы аяздар қыркүйек айының соңында, соңғысы мамырда байқалады. Жауын-шашын шамамен 405 мм құрайды, оның 70 пайызы сәуір мен қазан айларына келеді. Жазғы жауын-шашын жаңбыр түрінде жауады, ал тау басында қарға айналады. Биік таулы аймақта қысқы қар маусымға дейін жиі байқалады. Заамин ұлттық паркінің аумағында көптеген қызықты табиғат ескерткіштері мен артефактілер бар. Мұнда әдемі Шариллак сарқырамасы, шатқалдар, жазық үстірт - Суфа панорамасына апаратын жылан (серпантин) тәрізді жол бар. Туристердің тоқтайтын орындарының бірі – халық арасында «Бобоёнгох» – «жаңғақ атасы» деп аталатын көне жаңғақ ағашы. Ағаштың жасы 700 жыл деп есептеледі. Оның биіктігі шамамен 20 метрге жетеді, ені - 28 метр, ал діңгегінің диаметрі - 2,7 метр. Флора және фаунасы Өсімдіктер дүниесі биіктіктің ауытқуына, ойлы-қырлы жер бедері мен топырақ-климат жағдайларына байланысты өте алуан түрлі. Саябақтың аумағында үш өсімдік белдеуі бөлінген: таулы дала, орман, биік таулы (субальпілік), онда өсімдіктердің 800-ден астам түрі өседі. Саябақ аумағында Өзбекстан Республикасының Қызыл кітабына енген дәрілік және сәндік өсімдіктерді кездестіруге болады, мысалы, түркістандық қызғалдақ, Корольковтың шафраны, Северцев коридалисі, Жизақ кузиниясы, пияз сабағы және т.б. Бұл жерде саңырауқұлақтардың 216-дан астам түрі өседі. Жапырақты жаңғақ-жеміс екпелері, әртүрлі бұталары бар шырша ормандары: долана, ырғай, бөріқарақат — әралуан табиғи қоректену орындары, ұя салатын және паналайтын орындар, био әртүрліліктің бүкіл кешенінің болуын қамтамасыз етеді. Ұлттық табиғи саябақтағы жануарлар әлемі де қызықты және алуан түрлі. Мұнда Түркістан агамалары, әбжыландар, шөл жалаңкөзі, сарыжыландар т.б. кездеседі. Саябақтың ормандарында қараторғайлар, Түркістан сайрақтары, сарғылт үкілер, кекіліктер жиі кездеседі. Сарқырамаларда сушылқара, сұршымшық, құрқылтай және т.б. кездестіруге болады. Сүтқоректілерден қасқыр, қабан, түлкі, кірпі, орман тышқаны, ұсақ ителгі, қоян, борсық бар. Шатқалдарда, биік тауда, жартастарда ірі жыртқыш құстар ұя салады: қара лашын, қарақұс, қарақұйрық, бүркіт. Қара ләйлек адам жете алмайтын жерлердегі шатқалдарға ұя салады. Альпі және субальпі аймақтарында Орталық Азия тау ешкісі мекендейді. Тянь-Шань қоңыр аюы, Түркістан сілеусіні, бүркіт, лашын, қара лашын, тазқара, қара ләйлек сияқты түрлері Өзбекстан Республикасының «Қызыл кітабына» енгізілген. Галерея Дереккөздер