kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Машиналық-бағдарланған тіл

Машиналық-бағдарланған тіл (машинно-ориентированный язык; machine-oriented language) — мәліметтер түрі мен алгоритмдік құрылымы белгілі бір есептеу машинасының немесе компьютер тобының құрылымын қамтып көрсететін, сонымен қатар, программалау процесін жеңілдететін және автоматтандыратын бірқатар сипаттамалары бар программалау тілі. Тиімділігі жағынан машина командаларында жазылған программалардан кем түспейтін программалар жазуға мүмкіндік береді. Көбіне жүйелік программалауда қолданылады. Машиналық-бағдарланған тіл арнаулы және әмбебап болып екіге бөлінеді. Машиналық-бағдарланған тіл арнаулы тілдерге мнемокодтарға автокодтар жатады. Жалпы бұл екеуін біріктіріп ассемблер тілі деп атайды. Машиналық-бағдарланған әмбебап тілдердің мысалы ретінде ALMO, UNCOL, СИ тілдерін келтіруге болады. Дереккөздер
Міндетті мәлімдеме

Міндетті мәлімдеме (Обязательное объявление; mandatory declaration) — қалдыруға болмайтын айнымалыларды сипаттау. Мұндай мәлімдеме іс жүзінде тек Бейсик тілінің ескі нұсқаларынан басқа жоғарғы деңгейлі барлық тілдерде бар. Дереккөздер
Қос өрісті кодтау

Қос өрісті кодтау (Биполярное кодирование; bipolar coding) — екілік жүйенің бірлік таңбасын оң және теріс импульстармен кодтау тәсілі. Екілік жүйенің нөл таңбасы қажетті кезеңде импульстың болмауымен өрнектеледі (кодталады). Ішкі сілтемелер *Кодтау Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Bipolar_coding Bipolar coding] Дереккөздер
Иммунологиялық толеранттық

Иммунологиялық толеранттық — иммунологиялық жағдайлардың бір түрі. Организмнің белгілі бір антигенге иммундық жауап беруімен қатар оның басқа да антигендерге иммунды жауап бере алатын қабілетінің болуы. Иммунологиялық толеранттық, антигенмен бұрын кездесуде және бұл жағдай лимфоциттердің антиген сезгіш клондарының жоғалуымен немесе иммунды жауапты лимфоциттердің кызметін тежейтін супрессор торшаларының пайда болуымен байланысты. Мысалы тышқандардың лимфоцитарлық хориоменингиті. Иммунологиялық толеранттық құстар мен кеміргіштердік лейковирустары да туғызады. Иммунологиялық толеранттық 1953 ж. бір-бірінен қатынассыз Медовар және Гашек ашқан. Дереккөздер
Грунттың (таужыныстың) түйірөлшемдік құрамын

Грунттың (таужыныстың) түйірөлшемдік құрамын талдау — таужыныстағы бірдей өлшемді бөлшектер жиынтығы болып табылатын фракциялардың салмақ мөлшері (%) бойынша әр түрлі шамасын анықтау; тікелей (елеуіш және су — Сабанин әдісі, тамшуырлық әдіс және тағы басқа) және жанама (Рутковский, ареометрлік жөне тағы басқа) әдістер жекелеген фракцияларды бөліп (өлшеп) және олардың таужыныстағы пайыздық мөлшерін анықтайды. Жанама әдістер таужыныстардың кейбір қасиеттерінің негізінде олардағы фракцияларды тікелей бөлмей-ақ жіктеуде қолданылады. Дереккөздер
Бөгетсіз бас тоған

Бөгетсіз бас тоған (Бесплотинный водозабор) — инженерлік геологиялық, гидрологиялық және жер бедерінің колайлы жағдайындағы өзен суының маусым кезіндегі ең төменгі биіктігі магистральды каналдың бас сағасындағы деңгей биіктігінен жоғары болғанда салынатын гидротехникалық имарат Бөгетсіз бас тоғанның суқабылдағыш жер жағдайына орай орналасуына байланысты арналық және жағалық болып бөлінеді. Бөгетсіз бас тоған имараты құрылы мына байланысты ашық бетті (ашық жән жабық) және түптік траншеялы (галереялы) болып бөлінеді. Ашық бетті бас тоға имараты жылжымалы және тұрақты. Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет өзегі; * Бөгет түрлері; * Бөгет тісі; * Бөгет имараттары; * Бөгет қырының ені; * Бөгетті бас тоған; * Бөгеттік су электр станциясы; Дереккөздер
Микроглоссия

Микроглоссия ( және - тіл) — шағын тіл. Тіл көлемінің кішіріп өзгеруі. Әдетте іштен туа пайда болады. Жарақат, қабыну, тыртық тәрізді өзгерістер де осы аурудың пайда болуына ықпал жасайды. Дереккөздер
Әріптік-кодтық жинақ

Әріптік-кодтық жинақ (Буквенный кодовый набор; alphabetic character set) — әріптерге жататын және басқару элементтері мен арнайы бедербелгілер кіруі мүмкін, бірақ цифрлар кірмейтін кодтық жинақ. Дереккөздер
Жанартаукластикалық таужыныс

Жанартаукластикалық тау жынысы — жанартаутекті сынықты тау жыныстардың жалпылама атауы; жанартаудың эксполозиялық әрекеті нәтижесінде дербестелген, сол сияқты жанартау аппаратын құрайтын тау жыныстардың және қатайып үлгерген лавалардың механикалық уатылуы нәтижесінде дараланған кесектер мен түйірлер есебінен қалыптасқан тау жыныстардың барлығын да жанартаукластикалық тау жынысы деп атауға болады. Дереккөздер
Корпоративтік желі

Корпоративтік желі (Корпоративная сеть;, enterprise-wide networks) — үлкен кәсіпорынның (мекеменің) — корпорацияның барлық бөлімшелеріне қызмет ететін есептеу желісі. Осы ұйымның ережелеріне сәйкес бір ұйымға тиесілі және/немесе басқаратын байланыс жүйесі. Корпоративтік желі желіден, мысалы, Интернет-провайдерден ерекшеленеді, IP мекенжайларын тарату, интернет ресурстарымен жұмыс істеу және т.б. ережелері бүкіл корпоративтік желі үшін бірдей, ал провайдер тек магистральдық сегментті басқарады. желі, оның тұтынушыларына провайдердің мекенжай кеңістігінің бөлігі болуы мүмкін немесе бір немесе бірнеше провайдер мекенжайларының артында желілік мекенжайды аударудың жасырын механизмі болуы мүмкін желі сегменттерін дербес басқаруға мүмкіндік береді. Компьютерлік технологияға негізделген корпоративтік желі интернет деп аталады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd4&ved0CDEQFjAD&urlhttp%3A%2F%2Fwww.nnc.kz%2Fru%2Fabout%2Fnncnet.html&ei9BMMTqCyNYboOcea8JkL&usg=AFQjCNE_xebzZxMqfy1WkwRmJhLNpOM8Hw Корпоративная сеть передачи данных - www.nnc.kz] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBoQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.computerhope.com%2Fjargon%2Fe%2Fewn.htm&eiOhQMTu25KY3qOfK-za8L&usg=AFQjCNFJ-DJa5tF9uezKbKToYwvHfshNYg Enterprise-Wide Network]
Macintosh

, коммерциялық сәтті жеке компьютер командадан гөрі графикалы интерфейспен істеген.]] Macintosh (Мак) — АҚШ-тағы Apple фирмасының дербес компьютерлері тобы. Бұл топқа Power Macintosh, Macintosh AV, Quadra, LC және т.б. компьютерлер жатады. Тарихы Ең алғашқы Мас 1984 жылы 24 қаңтарда шығарылды. Бұл компьютер пайдаланушының графикалық интерфейсін (алғашқы тышқанды құрастырып шығарған Дуглас Энгельбарт NLS (oN Line System) 1967 жылы болды [1]) мен басқару жолағының стандартты интерфейсін қолданды. Осыдан соң қомпания Apple II компьютерлер тобын шығаруды доғарды. Себебі олар бәсекелестікке төтеп бере алмайтын еді. Қазіргі кезде Macintosh компьютерлері келесі өнімдерді ұсынады: бастапқы деңгейдегі МасВооk ноутбуктерін, жоғарғы деігейлі MacBook Pro ноутбуктарын, ультрапортативті MacBook Air ноутбуктерін, компактты Mac mini үстел компьютерлерін, iMac интегрирленген дисплейімен моноблокты үстел компьютерлері, жоғарғы деңгейдегі Mac Pro жұмыс станциясы. Әрбір компьютер ішінде әртүрлі конфигурациялар болады. Macintosh бірінші компьютерлері Motorola (68000, 68020) процессорлармен базасын қолданып, одан кейін әлдеқайда күшті IBM PowerPC процессорларын ( PowerMac моделді компьютерлерде қолданылды), соңында Intel процессорларымен жабдықталды. Соңғы үстел компьютерлері мен PowerPC базасындағы серверлер 64-разрядты G5 процессорларымен, ал ноутбуктер 32-разрядты G4 процессорымен жабдықталды. Жоғары жылу бөлгіштігі мен энергияны қажет ету жоғарылығына байланысты G5 процессорларын IBM жаңалата алмады және оларды ноутбукке қолдану мүмкін болмады. IBM процессорларының тактілік жиілігінің төмен болуы және жоғарыда аталған проблема Apple компаниясына жаңа процессор қондырғыларын іздеуге мәжбүрледі. Жиілігі жоғары және шағын Intel процессорларына Apple 2006 жылдан бастап көше бастады. Сонымен қатар осы процессорды қолдану арқасында жаңа мүмкіндіктерге қол жетіп Rosetta технологиялары қолданылды. 2006 жылдың соңында барлық компьютерлер жаңа процессорға көшірілді. Сол уақытта Intel архитектурасы 32-рахрядты Mac OS 10.4 операциялық жүйесін қолдады. 2010 жылы барлық шығарылған компьютерлер 64-разрядты Intel Core 2 Duo және Intel Xeon процессорлырмен жабдықталды. Ал алдыңғы үлгі 64-разрядты қалыпта Mac OS X 10.5 қолдаса, 32-разрядта Intel және PowerPC платформалары болды. Жаңа 10.6, Mac OS X үлгісі, PowerPC-тен көшірме болса да, эмуляция тәртібі ссақтала тұра, тек қана Intel платформасында ғана жұмыс істеді, Көптеген қолданбалардағы секілді Mac OS X 10.6 Snow Leopard толықтай 64-битті болды. Соңғы уақытта Apple Windows ОЖ-сін және Boot Camp утилитін қолданды, тек қана бұл емес Macintosh платформасында Linux ОЖ-сі де қолданылды. Дереккөздер
Хондроостеопластикалық трахеопатия

Хондроостеопластикалық трахеопатия — ауру себебі мен пайда болу жағдайын белгісіз ауру, тыныс жолдарының өзгеруі мен демінің жетіспеуі үдеп, кеңірдек пен кеңірдек тарамындағы шеміршектің сүйектенуі ұлғаяды. Дереккөздер
Әрекеттер терезесі

Әрекеттер терезесі (Окно действий; action frame) — сұрақ немесе ескертуші бар экрандағы жақтау, оның көмегімен программа пайдаланушыдан ақпарат сұрайды. Көбінесе компьютердің көмегімен оқытуда пайдаланылады, оның үстіне жақтаудағы сұрақтар мен білімін тексереді. Дереккөздер
Мәлімет жинақтарын үлестіру

Мәлімет жинақтарын үлестіру (Распределение наборов данных; data set allocation) — сыртқы құрылғылардың тапсырмасы бөлінгеннен кейін орындалатын және тапсырма бөліміне қажетті мәлімет жинақтарын орналастырудан тұратын бастаушының — терминатордың тапсырмасының міндеттерінің бірі. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті

Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті — инвестицияларды тарту жөнінде мемлекеттік инвестициялық саясатты іске асыру салаларында Министрліктің стратегиялық функцияларын орындауға қатысушы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ведомствосы. Тарихы 1996 жылы ҚР Инвестициялар жөнiндегi мемлекеттiк комитетi құрылып, 1999 жылы ол ҚР Инвестициялар жөніндегі агенттігі болып қайта ұйымдастырылды. 2000 жылы агенттік таратылып, функциялары мен өкілеттіктері ҚР Сыртқы істер министрлігіне берілді. 2002 жылы Инвестиция комитеті ҚР Сыртқы істер министрлігінен ҚР Индустрия және сауда министрлігіне, 2010 жылы ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне, 2014 жылы ҚР Инвестициялар және даму министрлігіне берілсе, 2018 жылдан бастап ҚР Сыртқы істер министрлігінің құрамына кіреді. Міндеттері * Инвестицияларды тарту жөнінде мемлекеттік инвестициялық саясатты іске асыру, инвестициялық жобалардың іске асыру және мониторинг шаралардың қамтамасыз ету Құрылымы Төрағалары # Ахметжан Есімов (1996—1998) # Ораз Жандосов (1998—1999) # Әнуар Сәйденов (01.1999-08.1999) # Вадим Зверьков (2002) # Ерлан Әбілдаев (06.2002-06.2003) # Ерлан Аринов (2003—2006) # Тимур Нұрашев (2006—2010) # Асылхан Серіков (2010—2013) # Ерлан Хаиров (02.2013-05.2016) # Сапарбек Тұяқбаев (10.2016-11.2017) # Ерлан Хаиров (01.2018-12.2018) # Бақыт Батыршаев (03.2019-07.2019) # Рустам Исатаев (08.2019-10.2020) # Аскар Шоқыбаев (10.2020-08.2021) # Ардақ Зебешев (09.2021-02.2024) # Ғабидолла Оспанқұлов (02.2024 бастап) Дереккөздер
Архейлік қатпарлық

Архейлік қатпарлық — жоғары дәрежелі метаморфизм жаппай граниттелу процестерін қамтамасыз еткен Жер дамуының ең алғашқы дәуірінде болып өткен қатпарлық. Жоғарғы жержылнамалық шекарасы шамамен 2600 ± 100 млн жылға сәйкес келетін, архей эонына тән бүл қатпарлық Балтық және Канада қалқандарын қүрайтын мейлінше көне таужыныстарға тән. Дереккөздер
Қос нүктелік жалғастыру

Қос нүктелік жалғастыру (Двухточечное соединение; point-to-point connection) — мәліметтер жеткізу үшін оларды жеткізетін екі бекеттің арасында ғана орнатылған байланыс. Ішкі сілтемелер *Жалғастыру Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Point-to-point_(telecommunications) Point-to-point (telecommunications)] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D1%82%D1%8C_%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B0 Сеть точка-точка] Дереккөздер
Иммунологиялық күй

Иммунологиялық (иммундық) күй — белгілі бір ауру не басқа бір процестер кезінде алынған иммунитет жүйесінің әр түйіндерінің жағдайы. Иммунологиялық күй организмнің сау кезіндегісі мен оның зақымдалған кезіндегі екі түріне (арнайы антигенді және арнайы емес антигенді) сай болып бөлінеді. Арнайы антигенді түрі одан әрі тағы алты түрге — аллергиялық, аутоиммундық, онкологиялық, трансплантациялық, енімдік, инфекциялық — бөлінеді. Ал арнайы емес антигенді үш түрге — біріншілік және екіншілік иммундытапшылық, лимфопролиферативтік — бөлінеді. Бұлардың бәрі де аурудың түріне қарай жалпы немесе жергілікті иммунологиялық күй белгісін береді. Дереккөздер
Жанартаулы аралдық доға

Жанартаулы аралдық доға — бір-біріне тізбектеле жалғасқан, сырт көрінісі азын-аулақ иілген доғаны еске салатын екі немесе одан да көп су асты жоталарының су бетіне шығып тұрған төбелері түрінде көрініс беретін жер қыртысының мейлінше ірі және барынша белсенді геологиялық құрылымы. Дүние-жүзілік мұхиттың ең терең өңірлері, ең ірі гравитациялық қалыпсыздықтар, бүкіл терең фокусты жер сілкінулер осы аралдық доғаларға және олармен орайлас орналасқан терең сулы науаларға шоғырланған. Дереккөздер
Қос нүктелі желі

Қос нүктелі желі (Двухточечная линия; point-to-point line) — мәліметтер жеткізу желісінің тек екі торабын жалғастыратын байланыс желісі. Ішкі сілтемелер *Желі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Point-to-point_(telecommunications) Point-to-point (telecommunications)] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D1%82%D1%8C_%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BA%D0%B0 Сеть точка-точка] Дереккөздер
Мәліметтер

Мәліметтер (данные; data) — автоматты құралдардың көмегімен, кей жағдайда адамның қатысуымен, өңдеуге I ыңғайлы түрде берілген мағлұмат. Мәліметтердің кірістік, шығыстық, басқару, проблемалық, сандық, мәтіндік, графикалық және т.б. түрлерін атап өтуге болады. Арифметикалық (сандық) мәліметтер (арифметические (числовые) данные; arithmetic data) — арифметикалық амалдар орындауға болатын мәліметтер, яғни сандар. Әріптік мәліметтер (Буквенные данные; alphadetic data) — алфавит әріптері мен бос орындардан тұратын мәліметтер. Басқару мәліметтері (Управляющие данные; (управляющая информация) control information) — құрылғының, программаның, жүйенің қандай да бір басқару функцияларын орындауға қажетті мәліметтер. Графикалық мәліметтер (Графические данные; graphic data) — 1) графикалық бейне түріндегі (сурет, схема) мәліметтер; 2) графикалық объектілерді бейнелеуге жеткілікті болатын олардың машиналық өрнегі. Дискрет (цифрлық) мәліметтер (Дискретные (цифровые) данные; digital data) — цифрлық кодпен өрнектелген мәліметтер. Екілік мәліметтер (Двоичные данные; binary data) — екілік кодпен өрнектелген мәліметтер; мәндері екілік санау жүйесіндегі сандар болып келетін мәліметтер. Жабық (қорғалган) мәліметтер (Закрытые (защищенные) данные; restricted data) — кейбір өзгертулердің ғана пайдалану мүмкіндігі бар мәліметтер. Әдетте, қорғау пароль жүйесі арқылы іске асырылады. Кірістік мәліметтер (Входные данные; input data) — өңдеу немесе сақтау үшін жүйеге енгізілетін мәліметтер. Ондық мәліметтер (Десятичные данные; decimal data) — ондық санау жүйесінде өрнектелген мәліметтер. Реттелген мәліметтер (Упорядоченные (отсортированные, ранжированные) данные; ranked data) — берілген реттік қатынаспен орналастырылган мәліметтер ( -кемімелі, = -өспейтін). Шифрланған мәліметтер (Зашифрованные данные; cipher data) — компьютердің жадында шифрланған түрде сақталатын мәліметтер (яғни криптографиялық қорғау тәсілі қолданылған мәліметтер). Шығыстық мәліметтер (Выходные данные; output data) — мәліметтерді шығару құрылғыларына компьютерден түсетін мәліметтер; программаның орындалу нәтижелері. Дереккөздер fa:داده‌ها
Қаттық (Қатаралық) жер асты сулары

Қаттық (Қатаралық) жер асты сулары — үстіңгі және астыңғы жағынан сутірек тау жынстарымен шектелген қаттарда (қабаттарда) болатын сулар. Мұнай кәсіпшілігі саласында қаттық суларға сол мұнайлы қаттың ішіндегі сулар жатады. Мұндай сулар төменгі контурлық, үстіңгі контурлық, табандық және аралық сулар болып ажыратылады. Дереккөздер
Бағаларды анықтау

Бағаларды анықтау (Развязывание цен; unbundling) — есептеуіш жүйені сату кезінде бағаны программалық жасақтама мен техникалық құралдарға бөлу. Программыалық жасақтама өте арзан және оның бағасы жүйенің жалпы бағасының шамалы белігін құрауы тарихи қалыптасқан болатын, ол тіпті жүйеге қосымша бағасыз енетін. Бағаларды анықтаудың нәтижесінде техникалық құралдардың бағасы арзандап, керісінше программалық жасақтаманың бағасы жүйе бағасының басым бөлігін құрайтын болды. Дереккөздер
Бөгет қырының ені

Бөгет қырының ені (Ширина гребня плотины) — бөгетті пайдалану жағдайына байланысты және жұмыс жағдайын есепке ала отырып белгіленетін шама; көбінесе бөгеттен көлік өту қажеттілігі есепке алынып белгіленеді. Бөгет қырының ең қысқа ені — 1,5-2 м. Бөгет өте төмен болған жағдайда, оның үстінен жол салынбайды, бірақ бөгет қыры мұз болады. Пайдаланылуына, механикалық түрде су алуына (сорғыш станциясы) байланысты жылжымалы бас тоған имаратының үш түрі сараланады: * 1) жүзбелі — понтонға орналастырылған немесе басқа жүзбелі кұрылымды зәкірмен бекітілген түрі. Муны су деңгейінің тербелісі 5 м-ден артық болғанда және терендігі 1,5 м болған жағдайда пайдаланады. Мұндай бас тоған имаратының су алу қабілеттілігі 15 м 3 /сек артпайды; * 2) жылжымалы — дөңгелекті арбашаларға орналастырылған (жылжымалы немесе өздігінен жүретін) түрі; * 3) арнаулы платформаға орналастырылып, рельсті жолмен тегістелген өзен жағалауымен немесе эстакада арқылы жұмыс атқаратын фуникелярлы түрі. Тұрақты ашық бетті бас тоған имараты төрт типтен тұрады: ** каналдың бас сағасы реттелінбейтін, өздігінен ағатын, арнасы ауыспалы өзен үшін оны пайдалану кезінде су алу коэффициент 0,1 деп алынады; ** каналдың бас сағасын реттеуші құрылымды. Өзен жағасы мүжіліп-опырылғыш болса, ол қашықтау орналастырылады; ** жоғары және төменгі жағынан сумен толысатын және өздігінен тазаланатын шөміш түріндегі бас тоған; ** камералы типті суқабылдағыш түрі, сорғыш станциядан бөлек немесе бірге орналастырылады. Камера саны сорушы немесе өзі ағатын кұбыр желісімен бірдей етіп алынады. Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет өзегі; * Бөгет түрлері; * Бөгет тісі; * Бөгетсіз бас тоған; * Бөгет имараттары; * Бөгетті бас тоған; * Бөгеттік су электр станциясы; Дереккөздер
Бронхтық демікпе

Бронхтық демікпе — тыныс алу жолдарының созылмалы ауруы. Этиологиясы Ауруға көбінесе аллергиялық факторларлар әкеледі — тағамдық және дәрілік аллергендер, өсімдік тозаңдары, жануарлар жүні, вирустар, саңырауқұлақтар т.б. Патогенезі Демікпенің дамуы тыныс алу жолдарының ісініп тарылуымен, жоғары секрециясымен, обструкциялармен және бұлшықеттердің спазмымен байланысты. Айқындалуы 4 кезеңмен сипатталады: Басталу кезеңі-науқаста бірнеше минут немесе күндер бұрын тынымсыздық, ашуланшақтық, психикалық депрессия, ұйқысының бұзылуы, түшкіру, көздің, терінің қышуы, мұрынның бітелуі, құрғақ жөтел, басының ауыруы болады.Тұншығу кезеңі-науқаста ауа жетіспеушілік сезімі, кеуденің қысылу сезімі, экспираторлы тұншығу, алыстан естілетін ысқсрсқ тәрізді сырыл болады. Жағдайы-тәуелді-шынтағымен тізесін тіреп еңкейіп отырады. Бет терісі боз, кейде көгілдір, дымқыл. Кеуде клеткасы демалу жағдайында-қабырғааралық бұлшықеттері тартылған, мойын тамырлары кеңейген. Жөтелгенде қою қақырық бөлінеді. Перкуторлы дыбысы қысқарған. Аускультацияда-қатқыл тыныс пен әр-түрлі құрғақ сырылда және крепитация. Жүрек тондары әлсіз, тахикардия.Ұстамадан кейінгі кезеңде және ұстама аралық кезеңде науқастың жағдайы жақсы, бірнеше күнге дейін ашық түсті қақырықты жөтел сақталады. Сырылдар естілуі мүмкін.Аурудың жеңіл түрінде ұстама жылына1-2 рет, тез қалпына келеді. Орташа түрінде айына 1 рет. Ауыр түрінде ұстама жиі, ұзақ, астматикалық жағдайға ауысады, 6-8 сағатқа созылады ЖҚА-де-эозинофилия. Емі 1.Оттегі беру 2.В адреностимуляторлар /адреналин, сальбутамол, изофедрин/ аэрозоль түрінде, ауыр жағдайда тері астына 0,01 мл/кг 0,1% адреналин тағайындалады. 3.Эуфиллин 4.Инфузионды ем /Рингер ерітіндісі, физиологиялық ерітінді, ацесоль, дисоль, ККБ, СаСІ, вит С/ 5.Гармондар, антигистаминді препараттар. 6.Жасанды тыныс алдыру 7.Таза ауада серуендеу 8.Қақырық түсіретін дәрілер. Сілтемелер * [https://kazmedic.org/archives/1022 Бронх демікпесі (астма)] Kazmedic.org сайтында
Бағыныңқы программа

Бағыныңқы программа (Подпрограмма; subprogram, subroutine) — 1) дербес мағынасы бар және программаның кез келген жерінен белгілі бір мәселені шешу үшін қайта-қайта шақырып жұмыс істеуге болатын программа бөлшегі; 2) басқа программаның бөлігі болып саналатын және программа құрылымына программалау тілі қоятын талапты қанағаттандыратын программа. Бағыныңқы программаға қатынау Бағыныңқы программаға қатынау (Обращение к подпрограмме; call, subroutine call) — бағыныңқы программалардың орындалу басын жасақтайтын программаны шақырушы машиналық командалар тізбегі: алғашқы мәліметтерді бағыныңқы программаға жеткізу, шақырушы программаға кері қайтуды дайындау және бағыныңқы программаның кірісіне, яғни оның бірінші орындалатын командасына басқаруды жеткізу. Жоғары деңгейлі программалау тілдерінде бағыныңқы программаны шақыру, процедура операторы немесе функцияны шақыру. Дереккөздер
Микулич сырқаты

Микулич сырқаты(Mikulicz). Сілекей және көз жас бездерінің бірте-бірте симметриялы түрде ұлғаюы. Себебі әлі белгісіз. Орта және егде жастағы адамдар ауруға бейім. Алғаш шықшыт, жас бездері екі жағынан бірдей ісе бастайды, бұл таңдай ерін, ұрт, және тіл бездері қосылып ауызды құрғатады. Ауыз бен көздің дәнекер тканін қабындырады. Дереккөздер
Археоциаттар

Археоциаттар (грек. cyathos — табақша) — палеонтологияда: көне геологиялық дәуірлерде тіршілік еткен теңіз жәндігі. Қазба қалдықтары жеке түрде де, үймелеме түрінде де кезігіп отырады. Олар негізінен ерте кембрий кезеңінде қалыптасқан қабаттарда үшырасады. Алайда Орал тауының силур қабаттарынан кездейсоқ табылған жәндіктердің қазба қалдықтарының бүрын белгісіз бір түрі археоциаттар типіне жататындығы дәлелденген. Дереккөздер
Кортеждер жиыны

Кортеждер жиыны (Множество кортежей; tuple set) — мәліметтердің мөлімдемелік моделінің қатынасы (кестесі). Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CDQQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fru.wiktionary.org%2Fwiki%2F%25D0%259E%25D0%25B1%25D1%2581%25D1%2583%25D0%25B6%25D0%25B4%25D0%25B5%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B5%3A%25D0%25BA%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25B6&eiEhYMTrS6NYeDOvb1qZ4L&usg=AFQjCNHUED2QjjMNSYpeaj5knHhDhvaatg Обсуждение:кортеж — Викисловарь]
Жанартаулы белдем

Жанартаулы белдем - қазіргі жанартау әрекеттерімен сипатталатын аймақтар мен белдеулер жүйесі. Ӏрі-ірі жанартаулы белдемдердің мысалы ретінде Тынық мұхит жағалауларын ("Отты шығыр"), орталық мұхиттық жоталар өңірін, басқа да сығылу және жыртылу белдеулерін атауға болады. Дереккөздер
Мәліметтер абстракциясы

Мәліметтер абстракциясы (Абстракция данных) —мәліметтердің типтері мен байланысқан қызметтік сипаттамаларын анықтау есебінен және ұсыну детальдарын ескерместен мәліметтердің айтарлықтай сипаттамаларын ерекшелеу процесі. Дереккөздер
Инфекция иммунологиясы

Инфекция иммунологиясы — иммунологияның бір бөлігі. Оның адам мен жануарлардың жұқпалы ауруларының қоздырғыштарына қарсы организмнің реакциясын зерттейтін және осы аурулардың алдын алу, анықтау, емдеу әдістерін қарастыратын бөлігін инфекциялы иммунология, ал организмнің инфекциялық және инвазиялық аурулардың қоздырғыштарымен байланысы жоқ антигендерге жауабын зерттейтін бөлігін инфекциясыз иммунология деп атайды. Инфекциясыз иммунологияның негізін қалаушылар Борде меи Чистович (1888—1889). Олар организмнің бөтен қызыл қан түйіршіктеріне және сарысу белоктарына жауап ретінде антиденелердің пайда болатынын ашқан. Дереккөздер
Қаттық – жарықшақтық су

Қаттық – жарықшақтық су - күшті өзгерістерге ұшыраған және жаншылып қатпарланған шөгінді және шөгінді-вулканогендік таужыныстардың жаппай, кең аумаққа таралған жарықшақтарындағы жер асты суы. Дереккөздер
Қос координатты плоттер

Қос координатты плоттер (графиксалғыш) (Двухкоординатный плоттер (графопостроитель); X-Y plotter) — жазықтықтағы тікбүрышты координат- тармен анықталатын нүктелер арқылы графиктер, схемалар сызатын плоттер. Негізгі сипаттамалары * Жұмыс принципі ** Плоттер қаламды немесе басқа сызғыш құралды екі жазықтықта қозғалта отырып, сызбаны қағаз бетіне түсіреді. ** Қазіргі заманғы плоттерлер лазерлік немесе кескіш негізінде жұмыс істей алады. * Қолданылу салалары ** Инженерлік және сәулет сызбаларын жасау (CAD-жүйелерінде). ** Географиялық карталарды басып шығару. ** Жарнама, графика және дизайн саласында. ** Автоматтандырылған өндіріс жүйелерінде. Ішкі сілтемелер *Плоттер *График Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/X%E2%80%93Y_plotter X–Y plotter] Дереккөздер
Мәліметтер ағыны

Мәліметтер ағыны (Поток данных; data flow) — командалардың, процедуралардың немесе программалардың орындалу нәтижелері болып саналатын мәліметтерді жеткізу. Дереккөздер de:Datenfluss el:Ροή δεδομένων it:Dataflow (microprocessori) ja:データフロー
Мәліметтер ағынын басқару

Мәліметтер ағынын басқару (Управление потоком данных; flow control) — желідегі екі нүкте арасында мәліметтерді жеткізуді басқару процедурасы, мысалы модем мен компьютер аралығындағы мәліметтер ағынын басқару. Мәліметтердің жеткізу жылдамдығын қабылдау жылдамдығына сәйкес келтіріп, белгілі бір мәнге шектеп отырады. Қабылдау құрылғысының буфері толып болған жағдайда мәліметтердің жоғалып кетуінен сақтайды. Дереккөздер
Иммунды морфология

Иммунды морфология — иммунологияның бір бағыты. Организмнің әдеттегі және патологиялық жағдайдағы иммунды реакцияларының морфологиялық негіздерін зерттейді. Иммундық реакцияның құрылымдық белгілерін зерттейтін жақында пайда болған ғылым саласы. Дереккөздер
Гиббс потенциалы

Гиббс (термодинамикалық) потенциалы — зат күйінің термодинамикалық функциясы; энергия өлшемімен анықталады, белгілі бір жағдайда жүйедегі процестің теңсалмақтылығы мен бағытының критерийі болады. Берілген жағдайдағы мүмкін теңсалмақты емес процестер Гиббс (термодинамикалық)потенциалының азаюымен жалғасады; теңсалмақтылық жағдай Гиббс (термодинамикалық)потенциалының минимумымен сипатталады. Ең үлкен практикалық мәнге изобаралық-изотермикалық Гиббс (термодинамикалық)потенциалы ие. Бірінші потенциал, немесе 2 (синонимі: изобаралық потенциал, Гиббс потенциалы, еркін энтальпия), энтропияның-S абсолют температураға-Т көбейтілген шамасына азайған энтальпияға-H тең. Изобаралық-изотермиялық потенциал — тұрақты температура мен қысымдағы процестердің теңсалмақтылығы мен бағыттылығының критерийі. Тұрақты температура мен көлемде өтетін процестердің теңсалмақтылығы мен бағыттылығының критерийі изохоралық-изотермикалық потенциал-Ғ (синонимі: изохоралық потенциал, еркін энергия), ол энтропияның-S абсолют температураға-Т көбейтілген шамасына азайтылған ішкі энергияға-U тең. Дереккөздер Italic text
Жанартаулық эрозиялық қазаншұңқырлар

Жанартаулық эрозиялық қазаншұңқырлар - дөңгелек немесе сопақ пішінді жанартау депрессиясы, ағын су мен климаттық факторлардың әрекетінен жанартау конустарының босаңсыған белдемі бойынша жаралады. Дереккөздер
Арыстанды мәдениеті

Арыстанды мәдениеті - Қазақстанда (жалпы Еуразияда) табылған ең көне археологиялық мөдениет. Қарапайым тасмалта қүралдармен сипатталып, олдувай мәдениетіне сәйкес келеді. Үлкен Қаратау жотасындағы Арыстанды өзенінің жағалауынан Х.Алпысбаев (1959) тапқан Маңғыстау қаратауындағы Шақпақата тұрағында табылған тасмалта құралдар да осы мәдениеттің жәдігерлері. Олардың жасы 2 млн жыл деп шамаланады. Дереккөздер
Симула

Симула (Simula) — үздік жүйелерді модельдеуге арналған программалау тілдерінің топтамасы. У.И.Далдың жетекшілігімен Алгол-60 тілінің кеңейтілуі ретінде әзірленген: 1964 ж. Симула-1, 1968 ж. Симула-67. Дереккөздер
Қос бағытты тізім

Қос бағытты тізім (Двунаправленный список; double — linked list) — әрбір элементі келесі және алдыңғы элементтен байланысқан тізбелі тізім. Ішкі сілтемелер *Тізім Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Doubly_linked_list Doubly linked list] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA#.D0.94.D0.B2.D1.83.D1.81.D0.B2.D1.8F.D0.B7.D0.BD.D1.8B.D0.B9_.D1.81.D0.BF.D0.B8.D1.81.D0.BE.D0.BA_.28.D0.94.D0.B2.D1.83.D0.BD.D0.B0.D0.BF.D1.80.D0.B0.D0.B2.D0.BB.D0.B5.D0.BD.D0.BD.D1.8B.D0.B9_.D1.81.D0.B2.D1.8F.D0.B7.D0.BD.D1.8B.D0.B9_.D1.81.D0.BF.D0.B8.D1.81.D0.BE.D0.BA.29 Связный список] Дереккөздер
Конвулъсиялық жөтел

Конвулъсиялық жөтел — шулы дем алумен үзіліп кететін, бір-біріне жылдам түрткіш болатын ұстама тәріздес жөтел, кейде құсықпен бірге жүреді, мәселен, көкжөтел кезінде байқалады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Балықөтгізгіш

Балықөтгізгіш - су торабының су қысымын жеңе отырып, балықты оның төменгі ернеуінен жоғарғы ернеуіне қарай өздігінен өткізетін гидротехникалық имарат. Құрылымы бойынша: айналма канал, арнаулы науа, тоспалы, сатылы болып бөлінеді. Дереккөздер
Бағыттауыш

Бағыттауыш (; ) — гипермедиалық Құжаттар ортасындағы бағыттау құралдары. математикада Бағыттауыш — сызықтық беттердің жасаушысының барлық нүктелерін қиятын қисық сызық. Бағыттауыш цилиндрлік бет, конустық бет, т. б. беттер сызуда пайдаланылады Дереккөздер en:Browser ru:Навигатор
Термографиялық баспа құрылғысы

Термографиялық баспа құрылғысы (Термографическое печатающее устройство; thermal printer) — жылу арқылы жұмыс істейтін (термобаспа) бастиегі бар, арнайы жылу сезгіш қағазға мөліметтер шығаратын, температуралық әрекеттестік принципінде жұмыс атқаратын баспа құрылғысы. Дереккөздер
Синаптикалық өзара бірігу

Синаптикалық өзара бірігу, нейрондық байланыс (Синаптическое взаимосоединение, нейронная связь,-synaptic interconnection, neural link) —беруші нейрон, қабылдаушы нейрон және синаптикалық салмақ анықтайтын екі жасанды нейрон арасындағы байланыс. Дереккөздер
Демікпелік триада

Демікпелік триада — мұрын мен мұрын маңындағы рецидивті полипоздың бронх демікпесі мен ұштасып келуі және аспирин мен пиниразолонның бірсыпырасына төзбеушілік, болжамдық тұрғыдан инфекциялық-аллергиялық бронхтың демікпе барысының қолайсыз варианты. Дереккөздер
Синтаксистік ақпарат әдісі

Синтаксистік ақпарат әдісі (Метод синтаксической информации; method of syntax information) — кірістік тілдің синтаксисін сипаттаудың белгілі бір тәсіліне икемделген және синтаксистік түрде басқарылатын аударғыштарда пайдалануга арналған аудару әдісі. Дереккөздер
Аса қиындаған су алмасу

Аса қиындаған су алмасу — қандай болса да сулы горизонттың, кешеннің және т.б. жер асты суларының жердің үстіңгі бетімен тікелей байланысы болмайтын су алмасу. Бүған ірі артезиан алаптарының төменгі, терең жатқан, негізінен седиментациялық және көмілген жер асты сулары шоғырланған қабаттардағы су алмасу жатады. Дереккөздер
Синтаксистік бағыныңқы программа

Синтаксистік бағыныңқы бағдарлама (Синтаксическая подпрограмма; syntactic subroutine) - кірістік тілдің белгілі бір құралымына сәйкес келетін және оны өңдеуге арналған аударғыштың бағыныңқы бағдарламасы. Дереккөздер
Кеңірдек

Кеңірдек — шырышты қабықпен қапталған шеміршек түтігінсін тұратын тыныс алу мүшесі, көмендеп басталады және бастаңқы негізгі тарамымен жалғасады: томенгі тыныс жолдарыпа жатады. Кеңірдек - көмекейдің жалғасы, іші қуыс түтік пішінді шеміршекті мүше. Ол өңештің алдыңғы жағында орналасады, ұзындығы шамамен 9-12 см, диаметрі 15-18 мм. Кеңірдектің алдыңғы қабырғасы бірімен-бірі сіңірлер арқылы өзара байланысқан жартылай шеміршекті сақиналардан тұрады. Жартылай сақиналы шеміршектер кеңірдек қабырғасының қабысып қалмай, ауаның еркін өтуін қамтамасыз етеді. Кеңірдектің өңешпен жанасқан артқы жағы жұмсақ, тығыз талшықты дәнекер ұлпасынан түзілген. Кеңірдектің бұл жағы өңештен тамақ өтуіне ешбір кедергі жасамайды. Кеңірдек 5-інші арқа омыртқасының тұсынан оң және сол жақ өкпеге баратын 2 ауатамырға тармақталады. Ауатамыр ( — тыныс алқымы) кеңірдектің жалғасы. Ішкі беті сілемейлі қабықшамен қапталған. Ауатамырлар өкпеде өте көп тармақтарға бөлінген. Ең жіңішке тармақтары ауатамырлық тармақшалар (бронхиола) ( - кішірею) деп аталады. Ауатамыр тармақшаларының ұштары шоғырланып, іші ауаға толы өкпе көпіршік-терімен (альвеолалармен) аяқталады. Альвеоланың ( - ұяшық, көпіршік, қуыс) диаметрі 0,2-0,3 мм, қабырғалары бір қабатэпителий жасушаларынан тұрады. Өкпе көпіршіктерінің сыртын тұтас қылтамырлар торлап жатады. Қылтамырлар мен өкпе көпіршіктері қабырғаларының арасында газ алмасады. Көпіршіктердің ішіндегі ауа құрамынан оттекі қанға өтеді. Қылтамырлардағы қанның құрамындағы көмірқышқыл газ өкпе көпіршігіне өтеді. Кеңірдек тарамын ұзарту I белгісі Кеңірдек тарамын ұзарту I белгісі — магистральды кеңірдек тарамының I II сегментін байлаіі муфта тәрізді ісіктің ұлғаюы және 0,05—1 см орнына 2—3 см бойына кеңірдек тарамындағы саңылауды рентген сөулесімен қағазға түсіріп, бақылап отыру. Дереккөздер
Ұштық

Ұштық — бор машинаның ұшы. Ұштықтардың тік және бұрыштама түрлері бар. Тік ұштық негізінде жоғары жақ сүйектердің тісін емдеу үшін, ал бұрышты ұштық төменгі жақ сүйектердің тісін емдеу үшін пайдаланылады. Ұштық басына керегіне қарай борлар, дискілер, карборунд тастар т. б. бекітіледі. Дереккөздер
Иммунды патология

Иммунды патология — патологиялық кұбылыс. Иммундық реакциялардың көптігімен немесе жетіспеушілігімен көрінеді. Иммунды жауаптың бұзылуына байланысты туындайтын патологиялық процестерді зерттейтін жалпы патологияның жаңа саласы. Дереккөздер
Синтаксистік қате

Синтаксистік қате (Синтаксическая ошибка; syntax error) — тілдің грамматикалық ережелерін бұзуға саятын программалау қатесі; тілдің конструкциясын дұрыс жазбау. Аударғыш осы типтегі кез келген қатені бірден тауып береді. Дереккөздер
Көлденең микрокод

Көлденең микрокод (Горизонтальный микрокод; horizontal microcode) — әрбір разряд ақпараттың бірлігін алуға немесе беруге қабілетті желі элементіне сөйкес келетін екілік разрядтардың тізбегі (1 — ақпаратты жеткізуге рүқсат бар, 0 — рүқсат жоқ). Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CCYQFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fdictionary.reference.com%2Fbrowse%2Fhorizontal%2Bmicrocode&eirhgMTpGdJYKXOrLktLwL&usg=AFQjCNE-K7Kw0NTogP_PSSX4nDgV8KvBeQ Horizontal microcode | Define Horizontal microcode at Dictionary.com] *[http://c2.com/cgi/wiki?WritableInstructionSetComputer Writable Instruction Set Computer] *[http://www.research.ibm.com/journal/rd/102/ibmrd1002F.pdf Capacitor Read-only Store] *[http://www-03.ibm.com/ibm/history/exhibits/attic3/attic3_016.html Transformer Read-only Store]
Синтаксистік программалар әдісі

Синтаксистік программалар әдісі (Метод синтаксических программ; method of syntax subroutine) — алғашқы программаның синтаксистік және семантикалық талдауын жеке-жеке, тізбекті орындауға негізделген аудару әдісі. Дереккөздер
Мәліметтер алмасу

Мәліметтер алмасу (Обмен данными; data communication) — кодтау, декодтау, тексеру және буферлеумен қоса мәліметтерді қабылдау мен жеткізу процедурасы. Дереккөздер Компьютер желі mhr:Компьютер вот uk:Комп'ютерна мережа
Синтаксистік-бағдарланған әдіс

Синтаксистік-бағдарланған әдіс (Синтаксически-ориентированный метод; syntax-oriented method) — нақты кірістік тілге емес, кірістік тілдің синтаксисін сипаттаудың білгілі бір тәсіліне икемделген аударудың синтаксистік әдісі. Дереккөздер
База

База (Base) — 1) негізгі, тіректі мәліметтер немесе элементтер; 2) санау жүйесінің негізі; 3) база регистріне жүктелетін әрі салыстырмалы адрестердің (ығысулардың) саналу басы ретінде пайдаланылатын жад адресі. Атқарушы адрес = база + ығысу. База бойынша адрестеу База бойынша адрестеу (Адресация по базе) — операндтың атқарылатын адресі жылжыту (ығыстыру) мөлшері мен базапық регистрдің немесе база көрсеткішінің мәндерінің қосындысына тең болуы. База дайындау База дайындау (Базирование; base) — базалық адрестер мен ығыстыруларды қолдану арқылы адрестеуге негізделген мәліметтерді орналастыру үшін жадты динамикалық беру тәсілі. База-ығыстыру База-ығыстыру (База-смещение; base and displacement) — жұп сан: база және ығыстыру түрінде адресті ұсыну тәсілі. Нақты адрес бұл жағдайда осы сандардың қосындысына тең болады. База (грек. basis — негіз)—тұғыр тас, колоннаның немесе тіреудің (пилястрдың) төменгі, пішіндеп келтірілген бөлігі. Дереккөздер
Делювийлік шашылымдар

Делювийлік шашылымдар- түпкілікті кенорындардың мору процесінде қирауы мен пайдалы құрамбөліктердің қираған таужыныстармен бірге беткей бойымен жылжуы нәтижесінде жаралады. Делювийлік (беткейлерде орналасқан) және коллювийлік (беткейлер етегінде орналасқан) шашьшымдар ажыратылады. Делювийлік шашылымдар дың пішіні негізінен түпнұсқа кенорындардың пішініне байланысты болады. Дереккөздер
Синтаксистік-бағдарланған редактор

Синтаксистік-бағдарланған редактор (программалар редакторы) (Синтаксически-ориентированный редактор (редактор программ); syntax- oriented editor) — программалау тілінің синтаксисін ескеретін және тіл түзілімдері терминдерінде операцияны мәтінмен жасақтайтын программалар мәтіндерінің редакторы. Дереккөздер
Асимметриялы аңғар

Асимметриялы аңғар - беткейлерінің еңістігі әр түрлі аңғар. Оның себептері: *геологиялық қүрылысы (моноклин, лықсыма); *беткейлер экспозициясының, инсоляцияның ықпалы; *жалпы еңістіктің әсері (Борзов бойынша); *БэрБабине заңы; *тектоникалық еңістік (тектоникалық қүрылымның өсуі) және т.б. Дереккөздер
Қорғалған режім

Қорғалған режім(Защищенный режим; protected mode) — есептеу машинасының қосымша жадқа төте адрестеуге мүмкіндік беретін жұмыс режімі. Қорғалған режім кезінде орталық процессор 16 Мбайтқа дейін физикалық және 1 Гбайтқа дейін виртуалдық жадты адрестете алады (алғашқы per 80286 процессорлы машиналарда қолданылған). Егер физикалық жадта орын жоқ болса, онда сыймай қалған мәліметтер қатқыл дискіге орналасады. Сөйтіп, орталық процессор (нақты адрестермен емес) виртуалдық адрестермен жұмыс істейді. Мұндай жад виртуалды жад деп те аталады. Ішкі сілтемелер *Режім Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Protected_mode Protected mode] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%89%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC Защищённый режим] Дереккөздер
Microsoft Office

Microsoft Office — құрамында Word мәтіндік процессоры, Excel электрондық кестесі, OneNote ескертпелер бағдарламасы, PowerPoint графикалық презентация программалары, OneDrive интернет-сервисі, SharePoint платформасы, Teams байланыс платформасы, Yammer компания аралық ішкі әлеуметтік желісі және Outlook электронды поштасы бар біріктірілген жүйе. Бұл жүйенің жалпы сомасы оның құрамындағы программалар құнының қосындысынан төмен болып келеді. Барлық программалар бірігіп, мәліметтер алмаса отырып жұмыс істей алады, олардың жұмысын үйлестіріп жеңілдетуге мүмкіндік беретін Microsoft Office Manadger утилиті де бар. Құрамындағы бағдарламалардың алдына әдетте MS қойып жазылады. Нұсқалары Excel бағдарламасының мысалында Microsoft Windows үшін: * 1988 — Excel 2.0 * 1990 — Excel 3.0 * 1992 — Excel 4.0 * 1993 — Excel 5.0 (Windows NT) * 1995 — Excel 7 (Windows 95) * 1997 — Excel 97 * 1999 — Excel 2000 (9) — Microsoft Office 2000 * 2001 — Excel 2002 (10) — Microsoft Office XP * 2003 — Excel 2003 (11) — Microsoft Office 2003 * 2007 — Excel 2007 (12) — Microsoft Office 2007 * 2010 — Excel 2010 (14) — Microsoft Office 2010 * 2013 — Excel 2013 (15) — Microsoft Office 2013 * 2016 — Excel 2016 (16) — Microsoft Office 2016 * Microsoft бұдан әрі Office немесе Excel бағдарламаларын дискретті нұсқаларында шығармайды. Оның орнына Windows Update көмегімен уақыт өте келе мүмкіндіктер автоматты түрде енгізіледі. Нұсқа нөмірі 16.0 болып қалады. Дереккөздер
Синтактика

Синтактика (Syntactic) - таңбаның құрылу дұрыстығы жайындағы таңбалық жүйе. Дереккөздер Сілтеме * [http://www.ling.upenn.edu/~beatrice/syntax-textbook The syntax of natural language: An online introduction using the Trees program]—Beatrice Santorini & Anthony Kroch, University of Pennsylvania, 2007
Спазмалық жөтел

Спазмалық жөтел — көмей спазмасымен бірге жүретін қасарысқан құрғақ жөтел: әдетте көкірек қуысы маңайындағы қандай бір болмасын патологиялық процестен төменгі көмей нерві тітіркенгенде байқалады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Композитті материалдар толтырғыштары

Композитті материалдар толтырғыштары — пластмассаға, бояуға, т. б. пломбалық заттарға пайдалы қасиетін күшейту үшін, оларды қолдануды оңайлату үшін қосылатыи бейорганикалық заттар. Толтырғыштар арқылы пломба тіс қуысына жақсы жабысып беріктігі артады әрі эстетикалық қасиеті де талғамнан жоғарылайды. Дереккөздер
Синтез

Синтез ( құрастыру, тіркестіру) — # Берілген қасиеттерін ескере отырып, бүтінді құру; # Бүтіннің элементтері мен қасиеттерін талдай отырып, оның қасиеттерін анықтау; # Тілдік құбылыстың құрамын өзара байланыста, тұтас қалпында алып қарастыру. Тағы қараныз: * Синтетизм * Синтетикалык тілдер Дереккөздер
Мәліметтер әкімшесі

Мәліметтер әкімшесі (Администратор данных; data administrator) — мекемеде (кәсіпорында) пайдаланылатын мәліметтер жайлы толық мағлұматы бар және оларды сақтауға, жаңарту мен пайдалануды ұйымдастыруға жауап беретін адам. Дереккөздер
Бөгетті бас тоған

Бөгетті бас тоған (Водозабор плотинный) — су алу гидротехникалық имараттары немесе су жібергіш инженерлік имараттар. Бөгетті бас тоған көп ретте арынның төменгі (10 м-ге дейін) мәнімен ерекшеленеді. Тасындылар ағындысының режімін реттеу тәсілі көп сатылы, тасынды түйіршіктерінің диаметрі b 50 -ден артып кетсе, Бөгетті бас тоған су торабының құрылымы көмегімен тұтылып қалуы тиіс. Егер тасынды диаметрі b 50 —b 15 аралығында болса, онда канал тасындысы тұтқыш құрылғы арқылы тұтылады. Әйтсе де тасынды ағындысының толық тазаруын "тұндырғыш" құрылғы атқарады. Бас каналдың ең жоғары су алу кезеңіндегі сумен қамтылуы су торабының НТД белгісімен таңбаланады. Өзендегі тасынды құрамының аздығы байқалған жағдайда Бөгетті бас тоған имараты су торабының жинақы орналасуы мен құрылымдарын тандау, пайдалану талаптары мен нұсқаларды өзара салыстыру негізінде жүзеге асырылады. Өзен арнасын реттеу жұмысы жоғары және төменгі бъефтерде де жүргізіледі. Су торабының жоғары бъефінде су ағынының гидравликалық құрылымын қалыптастыру үшін осы типтегі имараттарды жинақтау тәсілімен су торабын пайдаланудың қалыпты жағдайын қамтамасыз ету шаралары атқарылады. Су торабының жоғары және төменгі бъефіндегі арнаны реттеудің көрсеткішіне жататын арнаның тұрақталған ені (В тұр. ) арна қолтықтарына су ағынының берілген құрама пішіні (конфигурациясы) арқылы бөлінбегенін білдіреді. Өзеннің барлық телімдері үшін тік сызықты тұрақталған арна енін мына формуламен аныктайды: B тұр. = (O А * gН / [v] 3 ) 1/2 ; мұндағы O А — арна құрауыш су өгімі, м 3 /сек; Н — жоғары бъеф тереңдігі; [v] — өзгермелі шаю жылдамдығы, м 3 /сек. Су торабының бас тоғаны құрылымдық белгісіне қарай: * қапталды; * шептік; * түптік; * торлық деп аталатын негізгі типтерге бөлінеді. Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет өзегі; * Бөгет түрлері; * Бөгет тісі; * Бөгетсіз бас тоған; * Бөгет қырының ені; * Бөгет имараттары; * Бөгеттік су электр станциясы; Дереккөздер
Базалық адрес

Базалық адрес (Базовый адрес; base address) — 1) адрестелетін мәліметтердің белгілі бір жиынтығы үшін тұрақты атқарушы адрестің аддитивті бөлігі; 2) салыстырмалы адрестерді санаудың бастапқы нүктесі; 3) мәліметтер блогында салыстырмалы түрде басқа адрестер көрсетілетін адрес. Жадқа мәліметтерді сақтау кезінде адресті осы блокта орналасқан қандай да бір адреске қатысты көрсету қолайлы болады. Бұл жағдай адрестеуді қысқартуға мүмкіндік береді. Өйткені 1 базалық адреске салыстырмалы турде онша көп емес санды қосуды немесе одан алып тастауды талап етеді; 4) компьютердің жедел жадындағы атқарылу адресінің тұрақты бөлігі. Салыстырмалы түрде базаны ілгері-кейін ығыстыру арқылы атқарылу адресі анықталады. Дереккөздер
Синтездеуіш

Синтездеуіш, сөздің (сөздік хабарлардың) цифрлық синтездеуіші (Синтезатор, цифровой синтезатор речи (речевых сообщений); synthesizer, digital synthesizer of speech (speech messages) — цифрлық код негізінде адамның сөзін автоматтық жаңғыртуға арналған құрылғы. Дереккөздер
Өкпедегі үлкен күретамыр мен кіші күретамыр қанының ұюы

Өкпедегі үлкен күретамыр мен кіші күретамыр қанының ұюы— склероз зардабынан бұзылған өкпе күре тамырындағы, жүректің сол жақ қан қуысындағы бүлшық еттердің зақымдануына немесе жүрек ақауына байланысты өкпе қан тамырларының екінші рет тоқтан, артық қалғандары ұйып дамитын, бірғапама сирек кездесетін ауру. Дереккөздер
Синхрондау

Синхрондау (Синхронизация; synchronization, timing) — 1) процестерді іске қосу сәтінің жүйедегі белгілі бір оқиғалармен үйлесімділігін анықтау, параллель процестер әрекеттерінің уақытша реттілігін жасақтау; 2) теңестіру. Дереккөздер
Синхрондау биті

Синхрондау биті (Бит синхронизации; framing (synch) bit) — ақпарат әкелмейтін бит, бірақ ол басқа биттермен үйлесімінде бит ағынындағы символдарды бөлу мүмкіндігін синхрондауды қам-тамасыз етеді. Дереккөздер
Құлақ жөтелі

Құлақ жөтелі — сыртқы есту тесігінің артқы төменгі кенересіпе қандай бір болмасын затпен қысқан кезде (мәселен, құлақ шұңқырымен) пайда болатын рефлекстік жөтел, кез келген нервтің құлақ тарамының тітіркенуі себепті болады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Диатомалық диаграмма

Диатомалық диаграмма - диатомалық талдау нәтижелерін графикалық бейнелеу. Белгілі бір уақыт кесіндісіндегі диатомалық балдырлардың жүйелік құрамы мен санын көрсетеді. Диатомалық диаграмманың ординаталар осіне диатомалық балдырлардың жасы мен қабаттарының тереңдігі,қалқандарының мөлшері көрсетілген литологиялық-стратиграфиялық бағана түрғызылады, ал абсциссалар осіне сызықтык масштаб бойынша түрлердің сандық дамуының деректері қойылады. Дереккөздер
Базалық енгізу-шығару жүйесі

BIOS (, — «Базалық енгізу-шығару жүйесі») — үйлесімді есептеу машиналарының тұрақты сақтайтын құрылғысында жазылып қойылған программалар жинағы. Бұл программалар компьютердің жұмыс істеуге дайындығын тексеруге (мысалы, машинаны электр қоректендіру көзіне қосу кезінде оның жадының, баска құрылғьшарының жұмысын тексеруге) және операциялық жүйенің енгізу-шығарумен байланысты қарапайым қызметтерін орындауға арналған. Құрамына операциялық жүйенің жүктемелеуішін шақыратын программа кіреді. Дереккөздер
Дендрит

Дендрит(грекше dendron — ағаш) —пішіні ағаш тәрізді минералдық агрегаттар. Жұқа жарықшақтарда не тұтқыр ортада тез кристалдану нәтижесінде түзіледі. Сомтума элементгерге (А1, Ag, Сu), марганец тотықтарына, мұзға және тағы басқа тән. Сомтума алтындар мен күмістер, табиғи таза мыс агрегатгары, псиломелан деп аталатын марганец минералы, мұз қыраулары және тағы басқа түзілім кристалдары дендриттер түрінде ұшырасуы мүмкін. Псиломелан дендриттерінің өсімдік жапырақтарының табына ұқсайтындығы соншалық, оларды көне өсімдіктердің қазба қалдықтарымен шатастырып алу опоңай. Дендрит - бағанадан (нөл реттік ось) жөне бағаналы бұтақтардан (екінші жөне одан кейінгі реттік осьтер) тұратын, ағашқа ұқсас пішіні бар кристалл. Дереккөздер
Синхрондық байланыс

Синхрондық байланыс (Синхронная связь; synchronous link) — байланыс желісі бойынша мәліметгерді жоғары жылдамдыкпен жеткізу. Мәліметтер блокпен беріледі және әрбір блоктың алдында желіге синхрондау символы түседі. Мәліметтерді жеткізу соңы арнайы символмен аяқталады. Дереккөздер
Тозаңдату

Тозаңдату. Қысылған ауа ағынымен сұйық, болмаса ұнтақ затты тіс протездерінің сыртына әдемілік үшін, әрі металдардың тотығуын азайту үшін жасалатын ортопедиялық тәсіл. Тәжірибеде титан, нитратты тозаңдатқыш элемент ретінде, коррозияға төзімділігіне байланысты кеңінен қолданылады. Дереккөздер
Иммунды сорбенттер

Иммунды сорбенттер — ерімейтін қондырғыштарға жабыстырылған антигендер (антигендік И) немесе антиденелер (антиденелік И). Зерттейтін күрделі көп құрамды қоспадан комплементарлы құрылымды антиденелермен немесе антигендермен байланыстырып оларды бөліп алу үшін қолданылады. Дереккөздер
Синхрондық жеткізу

Синхрондық жеткізу (Синхронная передача; synchronous transmission) — әрбір хабарды (мәліметтер блогын) жеткізудің алдында жіберетін және кабылдайтын құрылғыларды синхрондау қажет болатын мәліметгерді жеткізу тәсілі; мәліметтерді жеткізудің әрбір биті түрақты уақыт аралығында жеткізілетін тәсіл. Мұнда бастапқы (стартовый) және соңғы (стоповый) бит деген болмайды. Сигналдарды жалпы жұмыс режімімен сәйкестендіру (синхрондау) басқару мәліметтерін жіберу арқылы орындалады. Ақпаратты биттік немесе дестелік формада жіберген кезде қолданылатын мәліметтер жеткізу режімі болып табылады. Мәліметтер беруші мен оны алушы синхронды жұмыс істеуі үшін тек бірдей сигналдар пайдаланылады. Дереккөздер
Синхрондық сызықжол

Синхрондық сызықжол (Синхродорожка; synchrotrack) — кодтау орнын тануға қажетті синхрондаушы сигналдарды бекіту үшін пайдаланылатын магниттік тасуыштың бетіндегі немесе перфотаспадағы сызықжол. Дереккөздер
Жасанды жөтел

Жасанды жөтел — аурудың тыныс жолдарында ауаның қысқа мерзімдік тітіркенуін жасайтын арнайы аппарат көмегімен тыныс жолдарындағы бар пэрсені эвакуациялау тәсілі Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер