kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Денудация деңгейі

Денудация деңгейі *жоғарғы денудация деңгейі — таулардың шыңы бұл деңгейден жоғары көтерілмейді, оны қарқынды денудация қиып түсіп отырады, тегістелу осы деңгейде жүреді; *төменгі денудация деңгейі — денудацияның жалпы эрозия базисіне сәйкес келетін төменгі шегі, теңіз деңгейіне түстас жатады. Шын мәнінде теңіз деңгейінен төмен орналасып, теңіз абразиясы мен өзендер эрозиясы қайраң ауқымында одан төмен деңгейде білінеді. Дереккөздер
Көлденең сызғыш

Көлденең сызғыш (Горизонтальная линейка; horizontal bar) — Word редакторы немесе кейбір қолданбалы бағдарламаларда жұмыс өрісінің (терезенің) жоғарғы бөлігінде кескінделген көлденең сызғыш. Көлденең сызғыш жаңа жолдың шегініс мөлшерін, табуляция орнын, бағаналардың өрісі мен енін қарап шығуға және тағайындауға мүмкіндік береді. Көлденең сызғышты экранға шығару үшін ТурСызгыш командасын таңдап алу керек. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBoQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Foffice.microsoft.com%2Fru-ru%2Fword-help%2FRZ001052479.aspx%3Fsection%3D16&ei3BoMTuXMAYztOaLxgMEL&usg=AFQjCNG-Iw4XS9Zj6lvvYXolFt3wzmzksg Горизонтальная линейка - Это так просто! Замечательные возможности ...]
Сипаттама

Сипаттама - 1) шаманың негізгі ерекшеліктерін анықтауыш; 2) графикалық тәуелділік немесе агрегатқа, механизмге лайықты шама. Сипаттама түрлері *Амрлитуда-жиілік сипаттамасы - тұрақты амплитудада гармоникалық әсер етуінен ауытқу процесі кезінде амплитудалық мәндер түрінде механизмге, агрегатқа лайықты графикалық тәуелділік немесе шамаға берілген сипаттама мысалы: көлік құрамының рессордың жүйесіне берілуі. *Шығу сипаттамасы - алынатын әсерлердің машинаға, механизмге, жүйеге кіретін шамадан тәуелділігі. *Қозғауыштың сипаттамасы - қозғауыштың тиімді қуатының, меншікті отын шығынының және айналдырушы иінді күшінің иінді біліктің айналу жиілігіне тәуелділігі. *Динамикалық сипаттама - уақыт факторының әсер етуінен, соның ішінде әр-түрлі жылдамдықтың өзгеруінің әсерінен шығу сипаттамасы. *Карбюратор сипаттамасы - жанушы қоспа құрамы мен отынның шығындалу арасындағы тәуелділік. *Жүктемелік сипаттама - уақыт жүйесінен агрегаттың жүктемелік тәуелділігі. *Жылдамдық сипаттамасы - агрегаттың жетектегі иінінің немесе көлік құралының жылдамдығының уақытка немесе жүріп өткен жолына тәуелділігі. *Статикалық сипаттама - уақыт факторының қатысуынсыз алынған талаптардың шығу сипаттамасы мысалы: серіппеге түскен ауыртпалыққа тәуелділігі. *Техникалық сипаттама - өнімнің негізгі шамаларын, ерекшеліктерін қолданылуын сипаттайтын құжат. *Жанармай сипаттамасы - көліктік құралдың жолға кеткен шығынының жүру жылдамдығына тәуелділігі. Дереккөздер ru:Техническое задание
Денудациялық жазық

Денудациялық жазық - тектоникалық қырат жерлерде денудациялық агенттер әрекетінің нәтижесінде қалыптасқан тегістелген бет. *Денудациялық процестердің уақытша немесе ұдайы ықпал етуінен пайда болады. **Денудациялық процестер тектoникалық процестерден уақытша басым болғанда педиплен, ал ұзақ уақыт басымдық жасағанда пенеплен қалыптасады. *Денудация деңгейі іргетас дөңі болатын дислокацияланған таужыныстардан (Қазақ қатпарлы алқабы) немесе көлбеуге жақын жатысты таужыныстардан (платформалық тыс) пайда болуы мүмкін. Бірінші жағдайда тұғырлық, ал екіншісінде қабаттық түрлерге бөлінеді. Дереккөздер
Қолданбалы бағдарлама

Қолданбалы бағдарлама — *1. пайдаланушының қолданбалы мәселелерін шешуге арналған бағдарлама; **1.1.жұмыс істеуші адамның нақты тапсырмасын орындайтын дестелік файлдағы бағдарлама; Кеңірек айтқанда, бұған командалық процессордан басқа бағдарламалардың барлығы жатады. Нақты мағынада айтқанда, осыған мәтіндік процессорды, дерекқорды, электрондық кестені және т.б. жатқызуға болады. *2. нақты есепті шығару үшін қолданылатын бағдарлама. Мысалы, мәтіндік редактор немесе мәліметтер базасының басқару жүйесі. "Қолданба" атауының синонимі ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Ателектаз

Ателектаз — альвеола болмайтын немесе болмайтын дерлік және қабысыңқы болып келетін өкпенің немесе оның бөліктерінің күйі. Туа біткен (алғашқы) және жүре қалыптасқан болып бөлінеді. Өкпенің зақымдану көлеміне қарай тотальды және бөліктік болады. Түрлері Аллергиялық ателектаз — бронхтық спазмамен және олардың кілегейлі қабығы аллергиялық түрғыдан пайда болып өтіп жатумен байланысты ателектаз. Компрессиялық ателектаз (син: өкпе коллапсы) — өкпе тканьіне сырттан қысым жасағанда дамиды. Обтурациялық ателектаз — тиісті бронх тығылып немесе бітеліп қалғанда дамитын өкпе учаскесі. Аспирациялық ателектаз — дем алатын ауамен бірге бронхқа қандай да бір болмасын бөтен дененің түсу әсерінен болатын обтурациялық ателектазды айтады. Диск тәрізді ателектаз (пластинкалы) — диафрагманың үстіне орналасқан, көбіне диск түріндегі базальді рентгенограмманың шағын учаскесінің ателектазы. Дизонтогенді ателектаз — өкпенің бір бөлігінің туғаннан пайда болған ателектазы, оның негізінде бронх тармағы дамуының аномалиясы жатады. Дереккөздер
Бөгеттік су электр станциясы

Бөгеттік су электр станциясы (Гидроэлектростанция приплотинная) — арыны бөгет арқылы пайда болатын, ал машина залы мен СЭС имараты бөгет шегінен тыс орнатылған су электр станциясы. Судың статикалық арыны турбиналық сутартқыштан бастау алатын калқанды қабырғалар арқылы қабылданады. Бөгеттік су электр станциясы 30—200 м-ге дейінгі су арыны жағдайында орнатылады. Қосымша гидротехникалық имараттардың құрамына: кеме көтергіш, балық өткізгіш имараттары кіреді. Егер су электр станциясы жер жағдайына байланысты су торабынан қашықтау орналасса, онда бұрма канал мен турбинаның шиыршықты құбырынан шыққан суды өзен арнасына қосады. Кейбір жағдайда су торабынан түптік су жібергіш имараты тұрғызылады: оның атқаратын негізгі рөлі — су қоймасындағы суды түгел қотаруға және турбинадан басқа артық суды төменгі бъефке жіберуге арналады. Тағы қараңыз * Бөгет; * Бөгет өзегі; * Бөгет түрлері; * Бөгет тісі; * Бөгетсіз бас тоған; * Бөгет қырының ені; * Бөгетті бас тоған; * Бөгет имараттары; Дереккөздер
Теріс кері байланыс

Теріс кері байланыс (Отрицательная обратная связь; close loop; negative feedback) — # шығыс сигналды түзету мақсатымен шығыс сигналдың бөлігін кіріске беретін электрондық схеманың типі. Теріс кері байланыс айналу жылдамдығын реттеуге жиі пайдаланылады. Мысалы, дискжетектерді алуға болады; # әрекеті кейбір кибернетикалык жүйенің бастапқы қалып-күйден ауытқуын азайтуға бағытталған кері байланыс. Дереккөздер
Қаусырма

Қаусырма (орыс тілі пирог) — ортасына әр түрлі құрамдағы қоспа салынған қамырдан пісірілген тағам; ашыған қамырдан өр түрлі салма салып әзірленген жабық немесе жартылай жабық (тәтті) тағам. Галерея Тағы қараңыз * Қаймаққа иленген қаусырма * Құлпынай салынған қаусырма Дереккөздер
Көлденең үлестіру

Көдденең үлестіру (Горизонтальное распределение; horizontal dirtribution) — әрекеттесетін жүйелер бірдей деп қарастырылатын, арасында бағыныңқылық қатынастары жоқ мәліметтерді өңдеуді ұйымдастыру. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBoQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Fenc_mathematics%2F1220%2F%25D0%2593%25D0%259E%25D0%25A0%25D0%2598%25D0%2597%25D0%259E%25D0%259D%25D0%25A2%25D0%2590%25D0%259B%25D0%25AC%25D0%259D%25D0%259E%25D0%2595&eiYBsMTs3DOoKEOp2fzaEL&usg=AFQjCNH6ELRUsBGT6U8dYZKM6NGOaxtf9g ГОРИЗОНТАЛЬНОЕ РАСПРЕДЕЛЕНИЕ]
Жанғыш қазбалардың карбонаттылығы

Жанғыш қазбалардың карбонаттылығы — карбонаттар көмір қышқылының мөлшері бойынша бағаланады. Оны анықтау бірқатар көрсеткіштерді жанғыш массаға айналдырып есептеу үшін қажет және карбонаттылығы жоғары жанғыш тақтатастар мен көмірлерді талдаған кезде міндетті түрде жүргізіледі. Дереккөздер
Мәліметтер базасының тұтастығы

Мәліметтер базасының тұтастығы (Целостность базы данных; database integrity) — мәліметтердің барлық мәндері шындық болмыстық қалып-күйін (дәлдігі бойынша берілген шектеулер мен уақыт үйлесімділігі аралығында) бейнелейтін және өзара қарама-қарсылық ережесіне бағынатын мәліметтер базасының қалып-күйі. Мәліметтер базасының тұтастығын қолдауға тұтастықты тексеру және байқалған кез келген дұрыс емес қалып-күйді қайта қалпына кетіру енеді. Бұл міндетті орындау мәліметтер базасын басқару жүйесі құралдарын пайдаланатын мәліметтер базасы әкімшісінің қызметіне жатады. Осыған ұқсас жолмен файл тұтастығын да анықтауға болады. Алайда файлдардың тұтастығы мәліметтер базасына қарағанда соншалық егжей-тегжейлі тексерілмейді. Дереккөздер
Иммунды күшейткіштер

Иммунды күшейткіштер — организмнің төмендеген иммундық қорғанысын күшейтетін дәрі-дәрмектік заттар. Олар қалыпты иммунды жауапқа әсер етпейді. Оған көптеген дәрілер жатады. Мысалы левамизол, тималин, нуклеинат және т.б. Иммунды күшейткіштер Т-лимфоциттер санын көбейтеді, олардың қызметін реттейді, макрофагтардың фагоцитарлық күшін ұлғайтады. Иммунды күшейткіштер туа біткен және жүре пайда болған иммунды тапшылық жағдайларда қолданады. Дереккөздер
Денудациялық метр

Денудациялық метр- уақыт бірлігі (мың жылмен өлшенеді); оның ағымында өзен алабының беті денудациялық процестердің жиынтық орекетінен 1 м төмендейді. Әр түрлі өзен алаптарында денудациялық метр әр түрлі: *По — 2,4 мың жыл; *Рона — 5,1 мың жыл; *Ганг — 7,9 мың жыл; *Янцыцзян —12,5 мың жыл; *Миссисипи — 20,1 мың жыл; *Дунай — 23 мың жыл; *Ла Плата — 98,4 мың жыл. Дереккөздер
Базалық желі

Базалық желі (Базовая сеть; backbone network) — 1) компьютер желісінің мәліметтерді жеткізуді қамтамасыз ететін құрауыштары; 2) мәліметтерді жеткізу бойынша желінің қалған бөлігіне қызмет ететін көп деңгейлі үлестірілген желінің базалық тораптарының жиынтығы. Базалық желі, әдетте, өткізу қабілеті жоғары кең арналы арнамен және диагностика мен басқарудың арнайы жабдығымен жалғастырылған дестелер, хабарлар немесе арналар қатынастарының мамандандырылған тораптарынан тұрады. Базалық желіге қойылатын өте маңызды талап — олардың сенімділігі жоғары деңгейде болу керек. Осы жағдайға байланысты олар, әдетте, біртекті (шын мәнінде бір типті) процессорлардан түзіледі және желінің басқа бөліктері біртектіліктің жоғары дөрежесінде әрі басқарудың үлестірілген жүйесінде болса да, орталықтандырылған түрде басқарылады. Басқарудың орталықтандырьшған жүйесі қолданылған жағдайда, егер негізгі жүйе тоқтап қалатын болса, онда басқаруды өзіне алуға дайын қосалқы жүйе болады. Базалық желілерді құрастыру кезінде желінің белгілі бір жұмыстық параметрлерін, мысалы, орташа кідірісін, арналардың бағасын және т.б. азайту мақсатында трафиктің модельдерін (ақпаратғық алмасу ағынын) талдау әдісі пайдаланылады. Базалық желілердің өзі де көп деңгейлі құрылымға ие бола алады. Дереккөздер
Гидраттану

Гидраттану - су молекуласының бұзылмай, заттың сумен әрекеттесуі. Гидраттану нәтижесінде гидраттар түзіледі. Гидраттану тірі организмдердегі зат алмасу процесінде маңызды рөл аткарады. Гидраттану — 1) суда еріген зат бөлшектерінің су молекуласымен әрекеттесу процесі. Бұл процесс нәтижесінде қалыптасқан түзілімдерді гидраттар, ал оның құрамындағы су молекулаларын гидратты су деп атайды. Гидраттану әрекеті әдетте қайтымды болып келеді, гидраттардың гидратты суды бөліп шығарумен сипатталатын бұл процесс дегидраттану деп аталады. 2) Тотықтардың гидраттануы — тотықтар мен су бөлшектерінің ажырасуы нәтижесінде жаңа қосылыстардың пайда болуы. Бұл процесс нәтижесінде оқшауланған су молекулалары минерал құрамында дербес позицияларды иеленеді (мыс., Мg(ОН) 2 — брусит немесе Аl(ОН) 3 — гидраргилли), олар конституциялық су деп аталады. 3) Кейбір коллоидті түзілімдердің өз бойына су молекулаларын сіңіріп алу процесі де - гидраттану деп аталады. Дереккөздер
Сипаттамалар тілі

Сипаттамалар тілі (Язык спецификаций; specification language) — жүйенің немесе құрауыштың талаптарын, жобасын, төртібін немесе басқа сипаттамаларын ұсыну үшін пайдаланылатын тіл; көбіне табиғи және формальды тілдер комбинациясын машиналық өндеуде қолданылады. Мысалы, жоба тілі немесе талаптар сипаттамасының тілі. Дереккөздер
Квинке қалпы

Квинке қалпы — керуетте жатқан аурудың аяғының үшы көтөріліп тұратындай қалпы; емдік мақсатпен, мәселен, өкпедегі қуысты дренаждау үшін осылай етеді. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Диссеминирлі өкпе туберкулезі

Диссеминирлі өкпе туберкулезі — өкпе туберкулезінің клиникалық түрі өкпенің сырқаттап өзгеруінің ұқсастығын және симметриялығын, өкпенің екі жағына таралуып сипаттайды; лимфогенді диссеминацияда байқалады.
Мәліметтер базасының тілі

Мәліметтер базасының тілі (; ) — мәліметтерге қатынас құру және оларды іздестіру мен түрлендіру үшін мәліметтер базасының құрылымын сипаттап жазу тілі. Тағы қараңыз * Деректер басқару тілі Дереккөздер no:Database#Spørrespråk
Базалық компьютер

Базалық компьютер (Базовый компьютер; base computer) — электрондық есептеуіш машиналар тобындағы негізгі, алғашқы компьютер. Осы топқа жататын машиналардың қалғандарының барлығы базалық компьютердің дамуынан пайда болған. Дереккөздер
Иммунды супрессия

Иммунды супрессия — организмнің иммунологиялық жауаптылығын тежеу. Кейбір ауруларды емдеу үшін қолданылады. Оған организмнің иммунологиялық реакция туғызатын қасиетін арнайы емес жолдармен тежеу әдістері кіреді, мысалы сәулемен емдеу, хирургиялық жолмен сөл бездерін алып тастау, әртүрлі иммунды тежегіштерін қолдану. Дереккөздер
Деректізбек

Деректізбек - геологиялық барлау қазындыларын, сынамаларды, үлгілерді және тағы басқа сипаттайтын мағлұматгар тізбегі; *деректізбекте тау-кен қазындысының географиялық орны, оның мөлшері, ернеуі мен ұңғысының абсолюттік биіктік (тереңдік) көрсеткіші, осы қазындыдан алынған сынамалар мен үлгілердің рет саны, қазынды кесіп өткен пайдалы қазбалар қабатының (шоғырының) қалындығы, сулы қабат қалыңдығы және тағы басқа маңызы деректер көрсетілуі тиіс; *әрбір тау-кен қазындысының, әрбір сынама түрінің, жекелеген ашылымдар мен үлгілердің жеке-дара деректізбектері болуы тиіс; *керекті мағлүматгы жедел алу мақсатында дайындалады. Дереккөздер
Үш өлшемді графика

Көлемдік диаграмма, үш өлшемді графика (Объемная диаграмма, трехмерная графика; three dimensional graphis) — үш өлшемді (көлемді) объектілерді дисплейдің жазық экранында жаңғырту. Дереккөздер Сілтемелер: * [http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd7&ved0CDYQFjAG&urlhttp%3A%2F%2Fwww.ai08.org%2Findex.php%2Fterm%2F%2C9da4ab975b546c395b9c3ba39a8d61988dac9f39ae6c59a86e3daa98418d6c395b9c3cad9a8d609853aa9f39af6c8fa86e3dab98a7606c395b9c3c349a8d61988da99f39af6c8fac649c3ea49a5960988fb19f33416c8da56e3f3f983b616c335d9c3ea59a8f61988fb09fadaf6c8da46ea93d9a9a8d61988aaf9f39af6c8f386e3daa98418e663c716da7a3ad5d59a0a85f975852a3b06caa945e5c5eaa9f54a6545b.xhtml&ei-BsMTqDCItChOufq-aEL&usg=AFQjCNGJfHoRQAm494_drau93uxUcsLz8g Объемная диаграмма - Технический словарь Том I] * [http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CC4QFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fmdesign.ru%2Fpublications%2F3d&eiEBwMTrG4LsGBOrHY2JoL&usg=AFQjCNHazgabaRqj-6-3sXRYO66foOZh1Q 3D графика, трехмерная графика]
Жанғыш қазбалардың күлділігі

Жанғыш қазбалардың күлділӀгі — жанғыш қазбалардың жаққаннан кейінгі қалатын күл мөлшері тұрғысынан анықталған жалпылама сипаты; қазбаның құрғақ массасына шаққандағы пайыз мөлшерімен өрнектеледі. Дереккөздер
Сипаттауыш

Сипаттауыш (Описатель; declarator, descriptor, specifier) — 1) программалау тілдерінде — мәліметтің атрибутын анықтайтын түйіңді сөз; 2) құжаттарды, ақпаратгық жиымдарды және т.б. іздестіру кезінде оларды топтарға бөлу, жіктеу, индекстеу үшін пайдаланылатын пароль, түйінді сөз немесе сөз тіркесі; оның құрамына файл, программа атауы, оған қоса файл коды түрінде пайдаланылатын сан не сөз кіруі мүмкін; 3) программалауда — оның объектілерін сипаттау, басқару мақсатында пайдаланылатын ақпарат бөлігі, мысалы, файл дескрипторында оның көлемі, жазылған мерзімі туралы мәліметтер болуы мүмкін. Дереккөздер
Коллок белгісі

Коллок белгісі — сірі қабық қуысын аршып тазартқанда, шамаланған тазартудың орнын тіліп қабырғаның қозғалуын тудырады. Емшектен төмен, кеудені қолмен басып көргенде білінеді. Өкпе қоғзалуы білінбейді. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Гидробархандар

Гидробархандар - бедердің су асты аккумуляциялық пішіндері; құрлықтағы эолдық жаралымдарға ұқсас. Толқындар әрекетінен туындайды. Иірімдерден айырмашылығы — Гидробархандар мезопішіндерге жатады, салыстырмалы биіктіктері бірнеше м. Дереккөздер
Мәліметтер базасының файлы

Мәліметтер базасының файлы (Файл базы данных; database file) — мәліметтер базасының салыстырмалы түрде дербес болып саналатын үзіндісі. Оны басқа үзінділерден тәуелсіз ашуға болады және ол осы мәліметтер базасының басқа файлдарымен байланыста бола алады. Дереккөздер
Десквамация

Десквамация(латынша dequamo - қабыршақты сыдыру) — температураның күрт ауытқуларына байланысты тау жынысытардың қабыршақтануы және оның сыпырылуы. Әдетте, шөлдер мен биік таулы аудандарда байқалады. Десквамация нәтижесінде жалпақ үшкір бұрышты тау жынысы сынықтары үйіледі. *Синонимі: тау жынысытардың қабыршақтануы. Дереккөздер
Иммунды терапия

Иммунды терапия — ауруларды емдеудің түрі. Ол үшін гомеостазды қалпына келтіру немесе иммунитеттің жеке жүйелерінің қызметтерінің орнын уақытша баса тұруға бағытталған иммунологиялық әдістері қолданылады. Дереккөздер
Диатомдар

Диатомдар - (грек. diatome — екіге жарылған) — палеонтологияда: бір клеткалы балдырлар; протопласттан тұратын клеткасы кремнийлі сауытшамен көмкерілген; теңіз суларында да, тұщы суларда да әр түрлі температуралар жағдайында тіршілік ете алады. Бұл балдырлар сауытшаларының жиынтықтары есебінен "диатомиттер" деп аталатын кремнийлі таужыныстар қалыптасады; юра кезеңінен бері белгілі. Синонимі: диатомдық балдырлар. Дереккөздер
Көлеңкелік мәліметтер базасы

Көлеңкелік мәліметтер базасы (Теневая база данных; shadow database) — мәліметтер базасының үнемі автоматты түрде жаңартылатын көшірмесі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fsupportingadvancement.com%2Frecords%2Fshadow_databases%2F01_shadow_databases.htm&eizhwMTvekCIPtOd6rsZcL&usg=AFQjCNHp-FtlSLwQ9S2ohwQehAfx0R4-Lw Shadow Databases]
Сканерлеу

Сканерлеу (Сканирование; scanning) * мәліметтерді тізбекті түрде қарап шығу (мысалы, кестелер, файлдар) * сканердің көмегімен компьютердің жадына бейнелерді енгізу процесі; суретті сканерлеп және оны дискіде файл түрінде, содан кейін бұл кескінді мәтіндік процессордың немесе электрондық беттеудің арнайы баспалық программасы арқылы құжаттың кез келген жеріне қоюға, графикалык редактормен өндеуге немесе әлемнің кез келген нүктесінде тұрған телефаксқа факс-модем арқылы жіберуге болады; * мәліметтерді жүйелі тексеру.
Жүйке ауруы

Невралгия ( — «нерв, жүйке» + - «ауруы») — жүйке ауруы. Аздаған анатомиялық өзгерістерден болатын шеткі нерв сабақтарыпың кеселі. Функционалдық қажу салдарынан пайда болады. Нервтендірілген (иннервация) мүшелер мен тканьдер қақсағаньш қоймай, қайталай, азап шектіріп тұрады. Сонымен қатар жүйкелендірілген жерлер қызарып, бозарып, тершең тартып немесе тері құрғап көрінеді. Бет терісінін сезімталдығы арта түседі. Түн ішінде дерт қозбайды, науқастар тыныш ұйықтайды. Клиникада желке, тіл және үшкіл жүйкелердің невралгиясы жеке-жеке сипатталады. Дереккөздер
Кинбек симптомы

Кинбек симптомы — ауа жіберіп емдеудегі әдеттен тыс жылжымалылығымен байқалады дипфрагма куполы ішке тартңанда жоғары, төмен орнығады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Мәліметтер банкі

Мәліметтер банкі (Банк данных; databank) — 1) мәліметтермен жұмыс істеуге арналған кез келген нақты ақпараттық банк; 2) мәліметтерді ұжымдық пайдалану мен ортақ сақтаудың автоматтандырылған ақпаратгық жүйесі. Мәліметтер банкісінің құрамына бір немесе бірнеше мәліметтер базасы, мәліметтер базасының анықтамасы, мәліметтер базасын басқару жүйесі, сон- дай-ақ сұраныстар кітапханасы мен қолданбалы программалар кіреді. Дереккөздер ckb:بنکەی دراوە ur:Database
Базистік (негізгі) символ

Базистік (негізгі) символ (Базисный (основной) символ; basic character) — 1) жүйемен немесе программамен танылатын алфавит таңбасы; 2) Си тілінде — әрбір нақты процессормен орындалуға тиісті символ. Дереккөздер
Қолданбалы деңгей

Қолданбалы деңгей — OSI моделінің 7-деңгейі. Пайдаланушы мен желілік қолданбалардың әрекеттестігіне байланысты мәселелермен айналысады. Қолданбалы деңгей есептеу желісінің түйіндеріне (немесе қолданбаларына) басқа түйіндермен немесе (қолданбалармен) байланысуға мүмкіндік беретін кейбір қызметтерді ұсынады. Бұл деңгейде есептеу желісі арқылы тасымалданатын мәліметтер анықталады және олар бөлшектерге бөлінеді. Қолданбалы деңгей үлгісінің көзге түсетін бөлігі болып табылады. Онда ешқандай нақты жүмыс істелмейді, тек есептеу желісіне қатынас құрмақшы талап төменгі (алтыншы) деңгейге жіберілетін сұратуға өзгертіледі. Хаттамалар * 9P * BitTorrent * BOOTP * DNS * FTP * HTTP * NFS * POP, POP3 * IMAP * RTP * SMTP * SNMP * SPDY * Telnet * SSH * X.400 * X.500 * RDP Дереккөздер
Скремблер

Скремблер (Scrambler) - берілетін ақпараттың мазмұнына тәуелсіз түрде модульденген сигналдардың спектрлік тығыздығының тұрақтылығын жасақтай отырып, биттердің кездейсоқ алынған тізбегін беретін кодтау құрылғысы. Дереккөздер
Теріс негіз

Теріс негіз(Отрицательное основание; negative base) — санау жүйесінің негізі ретінде пайдаланылатын бүтін теріс сан. Оң және теріс сандарды компьютер жадында біркелкі ұсынуға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Көліктік бекет

Көліктік бекет (Транспортная станция; transport station) — есептеу желілерінде — өзара өрекеттесетін параллель процестердің жиынтығы ретінде үйымдастырылған ақпараттық процессор бағдарламасы. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CB4QFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Feng_rus%2F328861%2F%25D1%2582%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BD%25D1%2581%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%258F&eixB0MTrvdI46UOseXqZoL&usg=AFQjCNH0Y4YOY6drurA0wfEbxHc0lWy56g транспортная станция] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CB0QFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FTransfer_station&ei6h0MTuuxG4mCOrbArasL&usg=AFQjCNH0rpypZmv7V0uHzrLMxmNSSt0Vaw Transfer station - Wikipedia, the free encyclopedia]
Байламға арналған шегініс

Байламға арналған шегініс (Отступ для связки; binding offset) — мәтінді шығару кезінде беттерді бекітуге немесе байластыруға қаддырылатын өріс. Кейбір мәтіндік процессорлар қалыпты өрістен басқа байлауға шегініс қарастырады. Сонымен бірге шегіністің оң немесе сол жақта түратыны көрсетілуі тиіс. Дереккөздер
Скроллинг

Скроллинг, қарап шығу (Прокрутка, просмотр; scrolling) - 1) экран терезесіндегі бейненің тік немесе көлденең орын ауыстыруы; 2) экран терезесіне толық симай орналасқан мәтін немесе сурет бойымен олардың көрінбей түрған бөліктеріне қарай (оңға, солға, жоғары, темен) жылжу. Терезедегі бейнені тік немесе көлденең сырғыту белдеулері немесе бағыттауыш пернелер (, , 1) арқылы экран бетінде ығыстыруға болады. Дереккөздер
Мәліметтер басқарушысы

Мәліметтер басқарушысы (Администратор данных; data administrator) — мекемеде (көсіпорында) пайдаланылатын мәліметтер жайлы толық мағлұматы бар және оларды сақтауға, жаңарту мен пайдалануды ұйымдастыруға жауапты адам. Дереккөздер
Скэн-код

Скэн-код (Scan code) — пернені басқан кезде жуйелі блокқа жіберілетін оның ретгік нөмірі; бір байттық сан. Оның соңғы жеті разряды пернетақтаның әрбір пернесіне тағайындалған ұқсастырғыш нөмірді көрсетеді. Дереккөздер
Оттегі маскасы

Оттегі маскасы — ауыз бен мұрынды жауып тұратын және оттегі көзіне жалғасатын, багқа орнатылған адамның тыныс жолдарына оттегімен байытылған қоспа беруге арналған маска. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер ja:マスク#その他のマスク
Слот

Слот (Slot) — 1) F атрибуттарының атауын, V атрибуттарының мәнін және баска да Q слоттарга сілтемені анықтауға арналған Фреймнің құрамдас бөлігі. Слоттың пішімі: ; ; ..., ; . . ; 2) компьютердің жүйелілік тақшасындагы кеңейтудің алып-қосу ойығы; мөрлі тақша орналастырьшатын орын. Бұл қуыс-орын графикалық адаптерді, тізбекті және параллель интерфейстер, дыбыс карталары және тағы солар сияқты кеңейту тақшаларын орнату және оларды шинамен байланыстыру үшін керек. Дереккөздер
Снобол

Снобол (Snobol) — мәтіндік ақпаратты өңдеуге арналған программалау тілі. Мәтіндер әріптердің, цифрлардың және баска да символдардың еркін алынған тізбегінен тұратын жолдар ретінде қарастырылады. Алғашқы нұсқасы 1962 ж. Bell Telephone лабораториясында Р. Грисуолдтың басшылығымен әзірленді, одан кейін Снобол-4 нұсқасы дүниеге келді. Дереккөздер
Қиып өткен аңғар

Қиып өткен аңғар - жоғары және төмен орналасқан бөліктерімен салыстырғанда тарылған бөлікше. Оның пайда болу жолдары: 1) регрессиялық эрозия нәтижесінде, өзен суайрық қырқаға тіреліп оны қиып өткенде; 2) аңғар жолындағы бір кырат баяу көтерілген жағдайда (антецеденттік аңғар); 3) өзен суы үсті босаң таужыныстар жабынымен көмілген қатгы массивке жеткенде; 4) жер асты өзенінің жабыны опырылып түскенде (карст алқаптарында). Синонимі: жарып өткен аңғар. Дереккөздер
Бөлгіш қабырға

Бөлгіш қабырға (Раздельная стенка) — жекелеген су торабының элементі, бөгет суын басқа имараттан бөліп тұратын және ағынды судың діңгек түбін шаймалауынан сақтайтын қабырға. Бір имарат пен екінші имаратты жалғастырушы құрылымдық жартылай тіреуіш кызметін атқарады. Дереккөздер
Байланыс жүйесі

Байланыс жүйесі (Система связи; communications system) — жиынтық импульстерін, үндік сигналдарды және пернетақта белгілерін аныктап, сондай-ақ жүйе шегіндегі және жүйеден тыс қажетті аралық қосылыстарды қамтамасыз ететін, бағдарламамен басқарылатын процессорлы комплекс. Байланыс жүйесі сандық компьютерді бағдарламамен қамтамасыз ететін еске сақтаушы құрылғыны және нақты қосылыстарды орындауға арналған арнайы аппараттық құрал-жабдықтары бар сөрелі плата ұстағышты қосады. Байланыс жүйесі көсіпорындағы тұтынушыларға деректер терминалдары мен телефон аппараттарын жалпы пайдалану және деректерді тарату үшін байланыс қызметін ұсынады. Дереккөздер
Сокет

Сокет (Socket) - 1) микросхема орнатылатын ұя (орын); 2) есептеу желісінде — желі арқылы мәліметтер жеткізудің ақырғы орны. Байланыстың шеткі нүктесін жасақтайды: екі сокет толық жолды көрсетеді. Желідегі есептеу машиналары арасындағы кірмелік және шығыстық мәліметтер үшін кос бағытталған арна ретінде жұмыс істейді. Мысалы, Беркли сокеттері, әр түрлі операциялық жүйелерде қолданылады; Windows сокеттері көбінесе Winsock деп аталады. Бұл қолданбалы программалаудың интерфейсі. Winsock тек Windiws 95, Windows NT сияқты Windows тектес операциялық жүйелерде қолданылады; TCP кез келген байланыс арнасын бірмәнді аныктайтын сан. IP-адрес және 16 разрядтық логикалык нөмірден (порттың нөмірі деп аталатын) тұрады; TCP хаттамасын бірнеше қолданбалы программамен бір компьютерде бір мезгілде пайдалану үшін ол адрестер мен порттар жиынтығы түрінде ұсынылуы тиіс. Өйткені порттар идентификаторы TCP хаттамасының әрбір программасымен тәуелсіз таңдалғандықтан, олар бірегей болады. Порт идентификаторы мен IP—адресінің жиынтығы да бірегей болады. Бұл жиынтық сокет деп аталады. Жіберуші мен қабылдаушының арасындағы жалғастыру толығымен оның ұштарындағы сокеттермен анықталады. Бұл жалғастыруды мәліметтерді жеткізудің екі бағытында да пайдалануға болады, яғни ол жеткізудің дуплекстік режімін қолдайды. Дереккөздер
Норакрил — 100

«Норакрил — 100». Акрил смоласы (нұм) негізінде жасалған ұнтақ пен сұйықтықтан тұратын пломба даярлайтын материал. Ұнтақ құрамының: 80%-не дейін толықтырма ретінде кварц қосылады, бензол және бояғыш заттар кіреді. Толықтырма пломбаяың беріктігін арттырып, ылғал тартуын азайтады. Ұнтақ пен сұйықтық араласқан соң катализатор арқасында полимерлену жүреді. Дереккөздер
Мәліметтер буфері

Мәліметтер буфері (Буфер данных; data buffer) — мәліметтерді принтерге, дискілік жинақтауышқа және басқа да құрылғыларға жеткізу кезінде оларды уақытша сақтауға арналған жад бөлігі. Дереккөздер Буферлеу (информатика)
Байланысқан ресурстары бар жергілікті желі

Байланысқан ресурстары бар жергілікті желі (Локальная сеть с присоединенными ресурсами; ARCnet (Attached Resourse Computing network) — 1970 жылдары Datapoint фирмасы жасаған, тізбекті мәліметтер жеткізетін желі түрі. Өте қарапайым және сенімді. Мәліметгерді жеткізу жылдамдығы 2,5 Мбит/сек. болған, бірақ қазіргі кезде жұмыс істейтін жылдамдығы 20 Мбит/сек. төңірегіндегі стандарты бар. Дереккөздер
Бөлу құдығы

Бөлу құдығы (Распределительный колодей) — жабық суармалау жүйесінің құдығы. Бөлу құдығы жер асты су құбырларының жабдықтарымен, құрғыларымен жөне аспаптарымен тікелей жалғасқан. Мұндай құдық суды бөліп-таратумен қатар, су желілеріндегі су шығынын да реттеуге арналған. Дереккөздер
Байланыстың ерекше бөлінген арналары

Байланыстың ерекше бөлінген арналары (Выделенные каналы связи; dedicated line) — байланыс желілеріне бекітіліп берілген немесе соларға арнайы жасалған байланыс арналары. Ауыстырып қосылатын арналардан айырмашылығы: мұнда екі немесе төрт өткізгішті болады. Басқаша айтқанда, ауыстырып қосылмайтын байланыс арналары деп аталады. Дереккөздер
Мәліметтер бірлігі

Мәліметтер бірлігі (Единица данных; data unit) — жүйеде қабылданған мәліметтер құрылымының дербес бөлігі. Программалау тілдерінде — мәліметтер бірлігіне өріс, агрегат, жазба, файл, ал операциялық жүйелерде блок, мәліметтер жинағы жатады. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті — мемлекеттік рәміздер, архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету, электрондық құжат айналымы және электрондық архивтер, ономастика, геральдика, кітап және кітапхана ісі салаларында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің ведомствосы. Тарихы ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Мұрағаттар мен құжаттаманы басқару жөніндегі комитеті ҚР Үкіметінің 1999 ж. 29 сәуірдегі қаулысымен құрылды. ҚР Президентінің﻿ 2003 ж. 13 қыркүйектегі Жарлығымен министрлік оны ҚР Мәдениет министрлігі мен ҚР Ақпарат министрлігіне бөлу жолымен ҚР Мәдениет министрлігінің Мұрағатты басқару және құжаттама жөніндегі комитет болып қайта ұйымдастырылды. ҚР Президентінің 2004 ж. 29 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес ҚР Үкіметінің 2004 ж. 29 қазандағы қаулысымен комитет ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің Ақпарат және мұрағат комитеті болып қайта ұйымдастырылды. 2006 жылы ол ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігіне, 2010 жылы ҚР Байланыс және ақпарат министрлігіне, 2012 жылы ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігіне берілді. 2014 жылы комитет таратылып, ҚР Байланыс және ақпарат агенттігіне қосылды. 2021 жылы ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің құрамында Архив істері және құжаттаманы басқару комитеті қайта құрылды. 2023 жылы наурызда Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті болып өзгертіліп, қыркүйекте ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің қарамағына берілді. Міндеттері # Мемлекеттік рәміздер, архив ісі және құжаттамалық қамтамасыз ету, электрондық құжат айналымы және электрондық архивтер, ономастика, геральдика, кітап және кітапхана ісі салаларында басшылықты жүзеге асыру Құрылымы Комитеттің 5 басқармаcы бар (2023 жылға): # Мемлекеттік саясат және нормативтік-құқықтық реттеу басқармасы # Мониторинг және мемлекеттік бақылау басқармасы # Ұлттық архив қорын пайдалану және мемлекеттік қызметтер басқармасы # Геральдикалық жұмыс басқармасы # Кітап ісі басқармасы # Ономастика басқармасы Қарамағындағы мекемелер * «Астана қаласындағы Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасы» РММ * «Геральдикалық зерттеулер орталығы» РММ * «Зағип және нашар көретін азаматтарға арналған республикалық кітапхана» РММ * «Қазақстан Республикасының Ұлттық архиві» РММ * «Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы» РММ * «Қазақстан Республикасы Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы» РММ * «Қолжазбалар және сирек кітаптар ұлттық орталығы» РММ * «Орталық мемлекеттік архив» РММ * «Орталық мемлекеттік ғылыми-техникалық құжаттама архиві» РММ * «Орталық мемлекеттік кино-фото құжаттар мен дыбыс жазбалары архиві» РММ Дереккөздер
Бакет

Бакет (Bucket) — шағын компыотерлер жүйесінде — файлдың бірнеше блоктарын салыстырмалы немесе индекстік ұйыммен біріктіру. Бұл біріктіру операциялык жүйеде енгізу-шығарудың логикалық сатысы болып саналатын мәліметтерді басқару жүйесі мен қолданбалы программа арасында алмасу бірлігі ретінде қабылданады. Бакеттің мөлшері, яғни оның блоктарын құраушылардың саны, файлды құру кезеңінде анықталады. Дереккөздер
Бақылау және болжам

Бақылау және болжам (диагностика) блогы (Блок контроля и диагностики; control and diagnostics block) — аппараттық тәсілмен жеке құрылғылардың жұмыс істеу мүмкіндігін тексеретін және жұмыс бабында болуы мүмкін ақаулықтар мен қателіктерді болжайтын құрылғы. Дереккөздер
Мәліметтер жеткізу желісі

Мәліметтер жеткізу желісі (қашықтан қатынас құру) (Линия передачи данных (удаленного доступа); communication link) — есептеу желісі тораптарының арасында мәліметтерді жеткізуге арналған байланыс желісі. Дереккөздер
Мәліметтер жинағы

Мәліметтер жинағы (Набор данных; data set) — физикалық жазбалардың ұқсастырылған жиынтығы. Жүйеде тағайындалған мәліметтерді өңдеу тәсілдерінің біреуімен ұйымдастырылады: файл, файл бөлігі, бірнеше файлдар түрінде ұсынылады. Тізбектік, индекстік-тізбектік және кітапханалық мәліметтер жинағы болып бөлінеді. Дереккөздер eu:Datu multzo
Бақылау журналы

Бақылау журналы (Контрольный журнал; audit trail) — 1) ақпарат элементтеріне жасалған барлық операцияларды тіркеу. Мысалы, мәліметтер жазбасын жүйеде пайда болған сәтінен бастап, кеткенге дейін тіркеп отыру. Журнал бүкіл тізбекті тексеру және қалпына келтіру үшін жеткілікті мәліметтерді қамтуы тиіс; 2) желіде болып жатқан оқиғалар туралы мағлұматтар орналасатын файл. Дереккөздер
Мәліметтер жинағын басқару блогы

Мәліметтер жинағын басқару блогы (Блок управления набором данных; data set control block) — компьютерлердің бірыңғай жүйесінде — тікелей қатынас құру құрылғысында орналастырылған мәліметтер жинағының ентаңба жиынтығы. Дереккөздер
Мәліметтер жинағын кеңейту

Мәліметтер жинағын кеңейту (Расширение набора данных; data set extension) — уақытты бөлуі бар жүйелерде — терминалмен жұмыс істейтін пайдаланушының мәліметтер жинағынан әрқайсысы туралы ақпараты бар басқарушы блок. Дереккөздер
Жанғыш қазбалардың моруы

Жанғыш қазбалардың моруы — жанғыш қазбалардың идиогипергенез белдемінде, еркін оттек пен басқада атмосфералық агенттердің тікелей әсерінен түрлену процесі. Жалпы жағдайда жанғыш қазбалардың моруында олардың құрамында оттек көбейіп, керісінше көміртек пен сутек азаяды, сонымен қатар физикалық және химиялық қасиеттері өзгереді. Жанғыш қазбалардың моруының соңғы сатысында олар көмір қышқылына дейін толық минералданып, суда еритін өнімдерге айналады. Дереккөздер
Мәліметтер жинағын ұйымдастыру

Мәліметтер жинағын ұйымдастыру (Организация набора данных; data set organization) — мәліметтер жинағының құрылымы мен оның жазбаларын дискіде орналастыру тәртібі. Мәліметтер жинағының төрт түрлі — тізбекті, индексті-тізбекті, тікелей, кітапханалық типі бар. Дереккөздер
Мәліметтер жинағының (файлдың) ентаңбасы

Мәліметтер жинағының (файлдың) ентаңбасы (Метка набора данных (файла); data set label) — файлдың мазмұнына орналастырылатын және мәліметтер жинағының атауы мен оның негізгі сипаттамалары (ұйымдастыру типі, жазбаның ұзындығы, жазба типі, блок үзындығы, орналасу басының адресі, әзірлену мерзімі, паролі және т.б. бар жазба. Дереккөздер
Жанғыш масса

Жанғыш масса - жанғыш қазбаларды талдау практикасында эксперименттік деректерді есептеу үшін органикалық массаның (органикалық заттың) эквиваленті ретінде қабылданған түсінік. Жанғыш масса сусыз, күлсіз затқа сәйкес келеді, ол "r" индексімен белгіленеді. Дереккөздер
Мәліметтер когеренттігі

Мәліметтер когеренттігі (Когерентность данных) — мәліметтер когеренттігі әр түрлі жадта орналасқан және әр түрлі процессорлармен өңделетін мәліметтер элементінің бір мезгілде бірнеше көшірмесі болуына қарамастан, кез келген уақытта түйіннің барлық жадында мәліметтердің әрбір элементінің тек бір ғана мәні болатындығын білдіреді. Мәліметтер когеренттігі аппаратгық және программалық құралдар арқылы жүзеге асырылады. Мысалы симметриялық көппроцессорлық жүйелерде (SMP-жүйелерінде) көбінесе аппараттық, ал жаппай қатарластықты жүйелерде (МРР-жүйелерінде) программалық тәсіл қолданылады. Дереккөздер
Мәліметтер көзі

Мәліметтер көзі (Источник данных; data source) — 1) мәліметтерді оқу құрылғысы; әдетте, мәліметтер жинауға арналған аналогтық немесе цифрлық құрылғы; 2) коммуникациялық жүйелерде — мәліметтерді жөнелтетін терминалдық құрылғы; 3) Windows жүйесінде — "жылжытып алып барып, қалдырып кету" операциясында көшірме алуға арналған мәліметтер көзі. Дереккөздер
Мәліметтер құрылымы

Мәліметтер құрылымы (; ) — 1) мәліметтерді ұйымдастыру схемасы; мысалы жиым немесе жазба құрылымын сатылы түрде өрнектеу тәсілі; 2) қабылданған тәсілдердің бірі бойынша біріктірілген және реттелген мәліметтер элементтерінің жиыны; мәліметтердің арасындағы физикалық немесе логикалық қатынас. Дереккөздер
Жансыздандыру

Жансыздандыру, ауыртпау (( — сезімсіз)). Стоматологияда кең қолданылатын әдіс, операция жасайтын органның немесе тканьнің ауыру сезімін уақытша жою. Пульпит, периодонтит т. б. ауруларды емдегенде, болмаса шіріген тісті жұларда керекті нервтерге жансыздандыратын ерітінділер (новокаин, тримекаин, лидекаин т. б.) жіберіледі. Классификация Анестезия сезімтал жүйке импульсін қабылдау немесе беру әртүрлі деңгейде бұзылған кезде пайда болады: * сезімтал рецепторлардың зақымдануы; * сенсорлық нервтердің зақымдануы; * мидың зақымдануы, жүйке импульстарын қабылдауды бұзу; * мидың сезімтал рецепторлардан алған ақпаратты дұрыс түсіндіруге кедергі келтіретін психикалық аурулар, мысалы, истерия. * Бұзылған сезімталдық түріне байланысты анестезия: * толық анестезия (сезімталдықтың барлық түрлерін блоктау) * ішінара анестезия (сезімталдықтың белгілі бір түрінің блогы) * ауырсыну сезімі жоқ - анальгезия * температуралық сезімталдықтың болмауы - термиялық анестезия * тактильді сезімталдықтың болмауы * дененің кеңістікте орналасуын сезінбеу * дәмнің болмауы - агеузия * иістің болмауы - аносмия Егер көру, есту қабілетінің бұзылуы немесе дененің кеңістікте орналасуын анықтау сәйкес рецепторлардың зақымдануынан туындаса, онда оларды зерттеумен офтальмология және отоларингология сияқты ғылымдар айналысады. Егер анестезия рецепторлардың басқа түрлерінің зақымдалуына немесе жүйке жасушалары арасындағы байланыстардың бұзылуына байланысты болса, неврология оны зерттейді. Психиатрия психикалық бұзылулардан туындаған анестезияны зерттейді. Алгология созылмалы ауырсыну мәселелерімен айналысады, ал анестезиология медицинада арнайы анестезия деп аталады. Анестезиологияда анестетиктердің көмегімен анестезия хирургиялық операциялар және басқа да ауыр медициналық процедуралар кезінде жүзеге асырылады. Жасанды анестезия 1847 жылдан бері қолданылып келеді: биыл Джеймс Симпсон хлороформды ашты. Дереккөздер fa:هوشبری
Мәліметтер моделі

Мәліметтер моделі (Модель данных; data model) — мәліметтер базасында — тұтастық шектеулер жиынтығы; мәліметтер құрылымын тудыратын ережелердің, олармен жүргізілетін операциялардың, сондай-ақ рұқсат етілетін байланыстар мен мәліметтердің мәнін, олардың өзгерістерінің тізбегін анықтайды; мәліметтер мен олардың арасындағы қатынастарды математикалық және программалық тәсілдермен ұсыну; ақпараттық құрылымдар мен олармен жүргізілетін операцияларды формалдық баяндау. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Мемлекеттік материалдық резервтер комитеті

Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің Мемлекеттік материалдық резервтер комитеті — мемлекеттік материалдық резерв саласындағы басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің ведомствосы. Хронология * Қазақ КСР Материалдық-техникалық қамтамасыз ету комитеті (1992 жылға дейін) * ҚР Материалдық ресурстар министрлігі (1992) * ҚР Министрлер Кабинетi жанындағы Мемлекеттiк материалдық резервтер жөнiндегi комитеті (1992-1995) * ҚР Мемлекеттiк материалдық резервтер жөнiндегi комитетi (1995-1997) * ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік материалдық резервтер жөніндегі комитеті (1997-1998) * ҚР Энергетика, индустрия және сауда министрлігінің Мемлекеттік материалдық резервтер жөніндегі комитеті (1998-2000) * ҚР Мемлекеттiк материалдық резервтер жөнiндегi агенттiгі (2000-2004) * ҚР Төтенше жағдайлар министрлiгiнiң Мемлекеттік материалдық резервтер комитетi (2004-2014) * ҚР Ұлттық экономика министрлiгiнiң Мемлекеттік материалдық резервтер комитетi (2014-2016) * ҚР Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлiгiнiң Мемлекеттік материалдық резервтер комитетi (2016-2019) * ҚР Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлiгiнiң Мемлекеттік материалдық резервтер комитетi (2019) * ҚР Ұлттық экономика министрлiгiнiң Мемлекеттік материалдық резервтер комитетi (2019-2020) * ҚР Төтенше жағдайлар министрлiгiнiң Мемлекеттік материалдық резервтер комитетi (2020 жылдан бастап) Міндеттері # Мемлекеттік материалдық резерв саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру # Мемлекеттік материалдық резервтің материалдық құндылықтарының саны мен сапасының сақталуын бақылау # Өз құзыреті шегінде мемлекеттік материалдық резерв туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының сақталуын бақылауды қамтамасыз ету Құрылымы Комитеттің 6 басқармасы бар (2023 жылға): # Заң басқармасы # Кадр саясаты және құжатайналым басқармасы # Экономика және қаржы басқармасы # Мемлекеттік материалдық резервті қалыптастыру және шығару басқармасы # Жұмылдыру резервін есепке алу және бақылау басқармасы # Мемлекеттік резервті есепке алу және бақылау басқармасы Қарамағындағы мекемелер * «Резерв» ШЖҚ РМК Дереккөздер
Моноклиндік астасу

Моноклиндік астасу - қатпарланған тау жынысы қабаттарының еңістену бағыты мен бүрышы бір-біріне сойкес келіп астасу пішіні; изоклиндік астасудан ерекшелігі мұнда бір қабат бірнеше рет қайталанбайды. Дереккөздер
Жанышталу белдемі

Жанышталу белдемі - геологиалық даму тарихы бір-біріне үқсамайтын екі блоктың өзара жапсарласу өңіріндегі терең жарылым аймағынан көрініс беретін, динамометаморфизм және жапсарлы метаморфизм жағдайында өзгерістерге ұшыраған, сол сияқты күрделі түрде қатпарланған және жік-жапсарланған таужыныстардан тұратын, біршама ұзақ қашықтықтарға сағаланатын (ондаған, тіпті жүздеген км) белдемдер. Мұндай белдемдер планетаның терең қойнауларында қалыптасқан магмалардың, басқа да жоғары температуралы эманациялардың жоғары көтерілуіне өте қолайлы. Дереккөздер
Терістік

Терістік (Терістреу) (Инверсия (отрицание); inversion) — берілген мәнді қарама-қарсы шамаға алмастыру. Математикалық логикада бір орынды бульдік операция, оның нәтижесі бастапқы берілген шамасына қарама-қарсы мөн болып келеді. Қазақ халқы және басқа да көшпелі мұсылман халықтары терістік деп солтүстікті атайды. Түрік халықтары мұсылман дініне өтпей тұрып, шығысқа бағытталып көк Тәңіріне сыйынған кезде терістік немесе теріскей деп батыс бағытты айтатын болған. Дереккөздер en:Inversion
Мәліметтер моделін түрлендіру

Мәліметтер моделін түрлендіру (Преобразование модели данных; data model conversion) — мәліметтерді анықтау тәсілдерінің өрнегі және олармен мәліметтердің бір моделіне басқа модель тәсілдері арқылы әрекет жасау. Дереккөздер
Мәліметтер модельдерінің иерархиясы

Мәліметтер модельдерінің иерархиясы (Иерархия моделей данных; data model hierarchy) — біртекті емес мәліметтер базасындағы астасу жүйесінің көпдеңгейлі архитектурасындағы әртүрлі деңгейлі мәліметтер модельдерінің иерархиялық байланысы. Дереккөздер
Жапсарлас алап

Жапсарлас алап — сопақ немесе сызықша созылған кратонішілік алап, сынықты материал тасымалданатын платформа көтерілімдерінің шеткейлеріне орналасады. Ж.а. құмтастармен, кейде аркоздармен, құмайтты тақтатастармен және карбонат шөгінділермен толады. Дереккөздер
Моноклиндік сингония

Моноклиндік сингония - төменгі санат сингониясы. Моноклиндік кристалдарда дара бағыттар бірнешеу болады. Симметрия элементтерінен р немесе ь2рс болады. Оларда екінші кристаллографиялық координаталық ось і2-мен немесе р-га нормальмен сай келеді, қалған екі ось кристалдалдың қабырғаларына параллель және екінші оське перпендикуляр жазықтықта болады. Бірінші мен үшінші координаталық осьтердің арабүрышы қиғаш болады. Моноклиндік сингонияның қарапайым пішіндері — моноэдрлер, диэдрлер, пинакоидтер, ромбылық призмалар. Дереккөздер
Мәліметтер оқиғасын басқару блогы

Мәліметтер оқиғасын басқару блогы (Блок управления собы-тием данных; data event control block) — компьютерлердің бірыңғай жүйесінің операциялық жүйесінде — READ и WRITE макрокомандаларында олардың макрокеңеюінің бөлігі ретінде резервке қойылатын ұзындығы 16 — 32 байт кесте. Оны енгізу-шығару операцияларын басқарудың параметрлерін басқарушы программаға жеткізуге және операцияның (табысты немесе апатты) аяқталғаны туралы ақпарат алуға пайдаланады. Дереккөздер
Булану өлшегіштері

Булану өлшегіштері - су бетінен булануды өлшеу үшін қолданылатын аспаптардың толық жинағы. Мұндай толық жинаққа буландырғыш ГГИ-3000, жер бетіндік көлемдік бюретка, өлшегіш түтік кіреді. Тағы қараңыз * Булану; * Булануды есептеу; * Будың мұздануы; * Будың суға айналуы; * Буланғыштық. Дереккөздер
Соқпалы баспа құрылғысы

Соқпалы баспа құрылғысы (Ударное печатающее устройство, stpiking printing devices) — таңбаларды қағазға басып шығару механикалық соққы арқылы жүзеге асатын кез келген құрылғы. Бұл категорияға баспалық машинкалар да жатады, алайда, жалпы айтқанда, мұнда тек пернетақтаның көмегімен жұмыс істейтін құрылғылар жөнінде ғана сөз болып отырған жоқ. Символ гравирленген бедербелгіні қағазбен беттескен көшірме. Дереккөздер
Тест

Тест (Test) — компьютердің жөне оның программалық жабдығының дұрыс жұмыс жасайтындығын тексеруге арналған бақылау тапсырмасы; сыналатын программа немесе құрылғының дұрыстығын тексеруге арналған әрекеттер процедурасы. Тест (сынақ) — психологияда адамның жеке басындағы психологиялық ерекшеліктері мен қабілетін, ақыл-ой деңгейін беліілі нормалар тұрғысынан іздестіретін әдіс. Сынақ әдісі арқылы адамның меңгерген білім деңгейі мен ықылас ынтасы да зерттеліп, оның нәтижелері салыстырмалы түрде қорытындыланады. Қазіргі күнде тест әдісі кеңінен қолданылады. "Тест" — ағылшын сөзі, мағынасы "сынақ" дегенді білдіреді. Тест — адам психологиясы мен қылықтарының сапалық және сандық қасиеттерін, алдын ала берілген стандартты нормалармен салыстыра отырып бағалайтын психологиялық зерттеулердегі әдіс. Дереккөздер