kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Слэнг

Слэнг — XVIII ғасырда «қорлау» мағынасында пайда болып, 1850 жылға дейін жаргонның емес, аргоның синонимі есебінде қолданылып келген. Бұл терминнің шығу тегінің екі нұсқасы бар, оның біреуі ағылышынның «sling» - лақтыру сөзінен шыққан десе, екіншісі ағылшынның «slanguge» - ұрының тілі деп айтады. А.Т. Липатов сленгті «кедей сығандардың жасырын тілінен» шыққан деп айтады. Кеңес үкіметі тұсында жаргонды сленгтің орнына қолданып келді, себебі ол барлық әлеуметтік топтарға (жастар жаргоны, геймерлардың жаргоны, ұрылардың жаргоны) қатысты болды. Осыдан кейін екеуін ажыратуда қиындықтар туа бастады. Ал кейін «сленг» деп көбіне жастардың тілін айтатын болды. Сленгтер жаргон немесе диалект сөздерге қарағанда тез өзгеріп отырады, бұны ғалым М.А. Грачев былай түсіндіреді: «Жас ұрпақтың сөзінде әр кез жаңашылдық көп болады, ал аға буынның сөзінде ескіріп бара жатқан сөздер көп болады». Бүгінгі күні ғаламтор, әлеуметтік желілердің (Whatsapp, Instagram, Tik-tok) әсерінен сленгтер өте көп және тез таралуда. Олар көбіне ағылшын тілінен алынған. Мысалы: изи, ноу проблем, сторис, викенд және т.б. Сленгте эмоционалды бояу басым. Сленг тек халықтың түрлі топ өкілдерінің, әсіресе жастардың сөйлеу тілінде ғана қолданылмайды, сонымен қатар ол мерзімді басылым беттерінде, телехабарлар мен жарнамаларда да пайдаланылып жүр. Көптеген сленг сөздері салыстырмалы түрде ұзақ өмір сүрмейді және егер олар тілде тұрақталса, сленг қатарынан шығып, ауызекі сөйлеу тіліне енеді. Сленгтердің шығу тарихы компьютерлік технологиямен байланысты деген пікір бар. Яғни, жаңа нәрселерді ойлап табу барысында жаңа терминдер пайда болады. Сленгтің жаргон, аргодан негізгі айырмашығы қолданушы топтың жас ерекшелігі мен кәсіби біліктілігінен көрініс табады. Р.И. Розина жаргон мен сленгтің айырмашылығы деп мыналарды көрсетеді: 1. Жаргон көбіне белгілі бір ортадағы жабық әлеуметтік топқа арналған және оның көпшілікке қарсы деп көрсетеді, яғни ол түрмедегі жаргон немесе ұрылардың жаргоны деп көрсеткен. Жаргон бастапқыдан жалпы халыққа арналмаған. 2. Сленг пен жаргонды алып қарастырғанда, сленг бейтарап жақты ұстанады. Жаргонға қарағанда оның жағымсыз жағы жоқ, яғни оның қылмыстық топқа қатысты емес. 3. Сленг ағылшындардың тілдік қолданысында ғасырдан да ұзақ қолданылып келеді Сленг термині көбіне тар мағынасында, жаргонның синонимі ретінде қолданылып келеді. Оның жаргоннан басты ерекшелігі қазіргі заманда оның сөйлеу мәдениетінде көркемдегіш құрал ретінде пайдалануы, оны көбіне жастар сөйлеу кезінде қолданғандықтан «жастар жаргоны» деген атауға ие болған. Сленгтер сөздік қорымызды күннен күнге толықтырып келе жатыр. Жастардың әлеуметтік желіні белсенді қолданғандықтың әсерінен тілімізде көптеген жаңа сөздер пайда болуда, олардың көп бөлігі калька тәсілімен аударылған ағылшын сөздері. Дереккөздер Сілтемелер * [https://massaget.kz/layfstayl/sport/bul_kyzyk/43000/ Сленг сөздерді жиі қолданасыз ба?] * [https://tilalemi.kz/article/806 «Жынды» сөйлеп, жаргоннан жалықпадық па?]
Гидрогеодеформациялық әсер

Гидрогеодеформациялық әсер — жер асты гидросферасындағы бүкіл Жер шары бойынша таралып, өте тез (тәуліктер, айлар) өтетін қайталама (пульсациялы) өзгерістер. Мұндай өзгерістер бүкіл литосфераның жиырылып-жазылуынан болады. Гидрогеодеформациялық әсер құбылысын 1982 ж. Г.С. Вартанян мен Г.В.Куликов ашқан. Дереккөздер
Соқпасыз баспа құрылғысы

Соқпасыз баспа құрылғысы (Безударное печатающее устройство; nonimpact printer) — баспа таңбасын механикалық емес тәсілдермен қалыптастыруға негізделген құрылғы, мысалы, лазерлік, магниттік, графикалық және т.б. тәсілдер. Дереккөздер
Бальнеотерапия

Бальнеология ( - монша, шомылу және — білім) — минерал судың пайда болуы, физикалық-химиялық қасиеттері, оны дайындау және емдеу, аурудан сақтану мақсатында пайдалану әдістері туралы ғылым; курортология саласы. Бальнеотерапия (сумен емдеу), бальнеография (курорттарды сипаттау), бальнеотехника (шипалы сумен емдеу техникасы) пәндерінен тұрады. Қазақстанның минерал суы жөніндегі алғашқы мағлұматтар Әмір Темір жорықтары туралы жазбаларда келтірілген (1390). Барлықарасан шипалы суын кезінде монғолдар пайдаланған (Г.Путимцев, 1811), Рахманов бұлағын (Шығыс Қазақстан облысы) тұңғыш рет Ф.Геблер (1934), Қапаларасан суын А.Влангали (1849), Бурабай көлін И.Завалишин (1867), Жосалы шипалы суын Н.Воронихин мен Л.Бертенсон (1884), Барлықарасан суын В.С.Дьяконов (1866), А.В.Пржигатский (1892), В.Н.Степанов (1894) сипаттаған. Қазақстанда бальнеологиялық зерттеулер әсіресе өткен ғасырдың 20-шы жылдарынан бері жандана түсті. Бүл жұмысты республикалық денсаулық сақтау мекемелері (1930—1931) мен Орталық курортология ғылыми-зерттеу институтының экспедициялары (1932—1938) бастады. Бурабай, Жанақорған, Алма-арасан курорттарының, Каменское плато, Шымған санаторийлерінің емдік факторлары зерттелді, республика курорттары, жер астынан шыққан ыстық су туралы анықтамалар жазылды. Қазақ (қазіргі Алматы мемлекеттік) медицина институтында А.Н.Сызғановтың жетекшілігімен Аяққалқан, Арасанқапал, Жаңақорған санаторийлерінің емдік факторлары зерттеліп, оларды пайдалану әдістері табылды. Қарағанды медицина институтында Шалқия, Жосалы су көздері сипатталды. 50-жылдардан бері республикада минерал суды зерттеу жұмысымен Қазақ кардиологиялық ғылыми-зерттеу институтының курортология бөлімі айналысады. "Сарыағаш", "Алмаарасан", "Арасанқапал" "Турксіб" курорт-санаторийлерінде қолданылатын емдік факторлардың тиімділігі, жүрек-қантамыр, нерв, тыныс, асқорыту жүйелері, буын, аяқ, қол, тамақ-көмей, жыныс органдары, зат алмасу ауруларына, сондай-ак бруцеллезге шалдыққан адамдарға тигізетін осері анықталды. Бірқатар курорт-санаторийлер ("Сарыағаш", "Алматы", "Мерке", "Көктем", "Барлық-Арасан", "Ақжайық") салу қажет екендігі медициналық түрғыдан дәлелденді. Республикада 500-ден аса минерал су көзі есепке алынған. Дереккөздер
Булануды есептеу

Булануды есептеу (Расчет испарения) — жер бетінің ылғалдық булануы жөнінде нақты деректер болмаған кезде булану мөлшерін есептеулер арқылы анықтау тәсілі. Тағы қараңыз * Булану өлшегіштері; * Булану; * Будың мұздануы; * Будың суға айналуы; * Буланғыштық. Дереккөздер
Обтуратор

Обтуратор ( - жабамын) — таңдай ақауын (жарығын) жабатын каучук, металл, пластмассадан жасалған протез бөлігі. Обтуратор арқасында тыныс түзеліп, сору, жұту, шайнау және дұрыс сөйлесу қалпына келеді. Дереккөздер
Жапсар-анатексистік граниттүзілу

Жапсар-анатексистік гранит түзілу — гнейстер, аркоздық құм-тастар, граувактар және баска экзожапсарлық жыныстардың негізді және ультра-негізді құрамды интрузиялардың қыздыру әсерінен 900-1100°С, rH2O-400-500 атм 1—4 км тереңдікке сай келетін төмен литостатикалық қысымда калийдің жоғары жылжымалылығында балқуынан гранитоидтердің пайда болу процесі. Жапсар-анатексистік граниттүзілудің жалпы ерекшеліктері: * нашар кристалданғандығы, * жоғары температуралы минералдар ассоциациясы * кварц-альбитті қүрамы. Дереккөздер
Соңғы шартты цикл операторы

Соңғы шартты цикл операторы (Оператор цикла с постусловием) — 1) repeat s; s; ... s until В қаңқасы бойынша орындалатын туынды оператор, мұндағы repeat (қайталау) және until (дейін) — қолғабыстық сөздер, ал s — кез келген оператор, В — логикалық өрнек; 2) while В do s қаңқасы бойынша орындалатын туынды оператор, мұндағы >сЛ//е(әзірше), Do (орындау) — қолғабыстық сөздер, ал s - оператор, В — логикалық өрнек. Дереккөздер
Гидрогеодинамика

Гидрогеодинамика — жер қыртысын құрайтын таужыныстардағы жер асты суларының табиғи және техногендік факторлардың әсерімен қозғалуын сандық жағынан зерттейтін гидрогеология ғылымының бір саласы. Дереккөздер
Сопроцессор

Сопроцессор (Coprocessor) - 1) негізгі процессордың қызметтік мүмкіндігін толықтыратын микропроцессорлық элемент немесе мамандандырылған арнайы процессор. Олардың ішіндегі кең таралғандарына математикалық есептеулерді жылдам әрі дәл орындай алатын сопроцессорлар (math coprocessor) жатады. сопроцессорлардың өз программасы болмайды, ол негізгі процессор командалары жүйесі мен регистрлерін кеңітіп, сонымен бірігіп жұмыс атқарады; 2) арнайы өңдеу операцияларын (мысалы, математикалық есептеулер немесе бейнедисплейге кескін бейнелеу) орындайтын микропроцессор жұмысына қолдау жасайтын микросхема. Бұл жылжымалы нүктелі арифметикалық операцияларды орындауға арналған арифметикалық процессор. Орталық процессордан айырмашылығы — жүйені басқармайды, тек арифметикалық есептеу мен нәтижелер құрастыруды орындауға орталық процессордан команда күтеді. Көбейту және дәрежелеу сияқты арифметикалық операциялардың орындалу уақытын 80% және одан да жоғары қысқартуға мүмкіндік береді, ал қосу мен азайту операцияларының орындалу жылдамдығы өзгеріссіз қалады. Бейнесызбалық кескіндер өңдеу де тездетіледі. Дереккөздер
Мәліметтер сипаттамасы

Мәліметтер сипаттамасы (Описание данных; data declaration) — 1) мәліметтерге арналған айнымалылар атауының сипаттамасы. Көптеген программалау тілдері айнымалыға жадтан орын қалдыру үшін әрбір айнымалының атауы алдын ала сипатталуын талап етеді; 2) мәліметтерге тағайындалған атау және одан да басқа атрибуттар. Дереккөздер
Сүйек түзуі

Оссификация — сүйек түзуі — шеміршек және дәнекер тканьдерінің, клеткааралық заттардың минералдық тұздармен (әсіресе кальций тұзы) қанығуы. Бұл сүйек тканьдері түзілгенде болатын физиологиялық процесс. Дереккөздер
Будың мұздануы

Будың мұздануы (Сублимация): * 1) су буының (сұйық су фазасын аттап өтіп) тікелей мұзға айналуы; * 2) қыздыруда заттектердің қатты денеден тікелей газ тәріздес күйге айналуы (сұйық күйді аттап етуі). Тағы қараңыз * Булану өлшегіштері; * Булануды есептеу; * Булану; * Будың суға айналуы; * Буланғыштық. Дереккөздер
Жапсаршорлар

Жапсаршорлар :1) қарбонатты тау жынысы қабаттары бетінде шағын-шағын көмпиме төмпешік тер жүйесі түрінде, ал осы қабаттардың тік қимасында бір-бірімен дәнекерлене бірегейленген шорлар жүйесі түрінде байқалатын астасу пішіні; :2) аймақтық және жалпы геологияда: "эфилитті белдемдер" деп аталатын құрылымдық-формациялық белдемдердің геологиялық дамуы барысында осы белдемдер созылымына бойлас бағытта сағаланған өте қозғалмалы жарылымдар жүйесі. Дереккөздер
Оттектік терапия

Оттектік терапия —өкпе ауруында, асқынған оттек жетіспеушілігігінде (қатты және созылмалы), өкпедегі созылмалы ауруында емдеу мақсатымен қолдану. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер de:Sauerstofftherapie
Нақты уақыт мониторы

Нақты уақыт мониторы (Монитор реального времени; realtime monitor) — нақты уақыт жүйесінің жұмысын ұйымдастыруға арналған басқарушы программа. Монитордың негізгі міндеті: тапсырмаларды параллель орындау, тапсырмаларды синхрондау, басымдылықты іске асыру. Дереккөздер
Мәліметтер тасымалдау ортасы

Мәліметтер тасымалдау ортасы (Среда передачи данных) — бекеттер (станциялар) арасында мәлімет жеткізуге арналған желілер мен қатынас ұйымдастыру бөлшектерінің (яғни бекеттің құрамына кірмейтін желілік жабдықтардың) жиынтығы. Дереккөздер
Остеобластар

Остеобласты ( + ) — сүйек түзетін жасушалар. Тіс-жақ патологиясы кезінде остеобластар бүлінген ұлпаның қалпына келуіне тікелей қатысады. Олар сүйектің минералданбаған жасушааралық затын (матриксін) (остеоидты) синтездеп, бөліп шығарады, оның ізбестелуіне қатысады, кальций мен фосфордың сүйек тініне және одан тыс ағынын реттейді. Остеобластардың белсенді және белсенді емес түрлері бар. Белсенді остеобласттар – басқа жасушалық элементтермен – ізашар жасушалармен, көрші остеобласттармен және остеоциттермен жұқа өсінділері арқылы байланысқан куб немесе призма тәрізді жасушалар. Сүйек матрицасының бетімен жанасатын үлкен ядрошықтары бар дөңгелектелген ядро ​​полюстан алшақтаған. Цитоплазмаға айқын базофилия тән; ультрақұрылымдық деңгейде оның айқын полярлығы бар. Оның құрамында күшті дамыған синтетикалық аппарат (соның ішінде бірнеше түйіршіктері ЭПТ цистерналары, жиі созылған, үлкен Гольджи кешені), көптеген митохондриялар және везикулалар бар. Оның бетінде көптеген микробүрлері бар. Бұл жасушалар әдетте сүйек бетінің 2-8% құрайды. Дереккөздер
Монтмориллонит бірлестігі

Монтмориллонит бірлестігі - шөгінді таужыныстар қүрамында кездесетін аутигендік немесе терригендік сазды минералдар тобы; әр түрлі өндіріс салаларында қолданылады (адсорбенттер, қышқүйма шикізаты, бұрғылау ерітінділері, қағаз немесе бояу өнеркәсібі және т.б.). Дереккөздер
Мәліметтер типі

Мәліметтер типі — программалауда мәліметтердің мүмкін мәндерінің ауқымын, оларға рұқсат етілген операциялар жиынын және бұл мәліметтерді аяқтаудың тәсілін анықтау арқылы оларды бір типке біріктіру жолы. Мынадай типтер: сандық, символдық, логикалық, мерзімдік (дата) және т.б. болады. Дереккөздер
Конденсация

Конденсация (газдың сұйыққа айналуы; — тығыздалу, қоюлану) — заттың газ қалпынан сұйыққа айналуы немесе қатаюы. Конденсация белгілі бір шектеулі температурадан төмен жағдайда ғана болуы мүмкін. Мысалы, будың суға айналуы ылғалдылық молайып, температура төмендегенде, буға қаныққан ауаның қозғалысы температурасы жоғары жақтан төменге карай ығысуынан болады. Конденсация тұман және бұлт қалыптасуы түрінде білінеді. Конденсация температураның төмендеуінен немесе қысымының өзгеруінен болады. Булануға қарама-қарсы процесс. Конденсация түрлері Конденсация түрлері - метеорологтар белгілі бір аймақтағы табиғи ерекшеліктерге негізделген ауа райы жағдайының түрлері. Олардың кейбіреулері оларды жасайтын процесті жүзеге асыратын күнделікті өмірде де көруге болады. Конденсацияның бұл түрлері келесідей жіктеледі: * Бу: Егер беттің температурасы будың температурасы мен қысымынан төмен болса ғана, бу бетінде конденсацияланады. * Аяз және шық: Түнде және төмен температурада табиғи түрде пайда болатын конденсацияның екі күйін байқауға болады. Бұл процесс қоршаған ортаның температурасы 0°С-тан асқанда жүргізілгенде, судың кішкене тамшыларын: шықты байқауға болады. Егер конденсация қоршаған ортаның температурасы 0 ° C төмен болғанда пайда болса, біз кристалды мұздың кішкене қабатын көреміз: аяз. * Эстрадалар: Қабаттар белгілі бір биіктіктегі аймақтарда қалыптасады. Бұл тұманға қарағанда тығыз және үлкен аумақта пайда болатын сұр реңкті үлкен бұлт қабаты. * Нимбус: Нимбус - 800-ден 1000 метрге дейінгі биіктікте кездесетін бұлт, құрамында ылғал көп, сондықтан қара түсті болады. Олар жауын-шашынның себебі болып табылады. * Күміс: Биіктігі 2000 метрден 6000 метрге дейінгі бұлттарды жинақты бұлттар деп атайды. Олар өте ақ реңкке ие және үлкен. Оны ауа-райы жақсы болған кезде көруге болады. * Циррус бұлттары: Циррус бұлттары теңіз деңгейінен 7.000 метрден жоғары орналасқан өте жұқа бұлттар. Олардың құрамы басқаларынан ерекшеленеді, өйткені олар пайда болған биіктікте төмен температураға байланысты өте ұсақ мұз кристалдарынан тұрады, сондықтан олардың толық сұйық-газ тәрізді құрамы болмайды. Тағы қараңыз * Будың мұздануы * Булану * Буланғыштық Дереккөздер
Жарықшақтардың жиілігі

Жарықшақтардың жиілігі - таужыныстарда бағдарланған жүйелер жасайтын жарықшақтардың қарқындылығын сипаттайды. Жарықшақтардың жиілігі жүйедегі жарықшақтар жазықтығына перпендикуляр бағыттағы ұзындық бірлігіне келетін жарықшақтар санымен өлшенетін шама. Дереккөздер
Сөз енгізу құрылғысы

Сөз енгізу құрылғысы (Устройство речевого ввода; speech input) — ақпаратты компьютерге дауыс арқылы енгізуді жүзеге асыратын құрылғы. Ол арнайы дауыс енгізу құрылғысы және дыбыстарды талдау программасы көмегімен орындалады. Дереккөздер
Монционит

Монционит — мөлшерлері шамалас плагиоклаздан (лабрадордан), калишпаттан (көбінесе ортаклаздан) және фемалық минералдан түратын орта-ірі түйірлі интрузиялық тау жынысы. Фемалық минералдар авгит, горнбленд, кейде биотит болып келеді. Монционит — қүрамы бойынша сиенит пен габброның аралығындағы тау жынысы. Синонимі: габбро-сиенит. Дереккөздер
Нақты уақыт сағаты

Нақты уақыт сағаты (Часы реального времени; real time clock) — ағымдағы нақты астрономиялық уақытты көрсететін микросхема (сағат, минут, секунд); программалар орындалу кезінде және белгілі бір әрекет орындауда да қолданылады. CMOS RAM жады құрамына кіреді. Дербес компьютерлердің бұрынғы нұсқаларында аккумуляторлық батареялардан оңаша қоректенетін сағаттар болды. Дереккөздер
Диатомды шөгінділер

Диатомды шөгінділер - диатомды балдырлардың опал қалқандары мен олардың сынықтарынан тұрады. Диатомды шөгінділер шамалы кремнийлі, кремнийлі және көп кремнийлі (70% SiO 2 , аморфты) болады.Түйірөлшемдік құрамы бойынша көбінесе лайлы, кейде құмайтты үйықтар, өте кеуек кеуектілігі 90%-га дейін), ылғал күйінде серпімді, құрғақ күйде ақшыл-сүр, ак және өте жеңіл (көлемдік салмағы 0,4-0,9 г/см 3 ). Жылы және қоңыржай белдеулерде дамыған. Дереккөздер
Иммунды сәулелік әдіс

Иммунды сәулелік әдіс — зақымдалған торшалардағы вирус антигендерін флюоресцеин изоцианатымен боялған тәнді антиденелерді қолданып іздеу әдісі. Антиген-антидене құрамасының құрылғандығын люминесцентті микроскоптың ультракүлгін сәулесімен зерттегенде бояудан шыққан жарық сәулесімен біледі. Бұл әдіс адамдар мен малдардың көптеген ауруларына жедел диагноз қою үшін қолданылады. Дереккөздер
Мәліметтер файлы

Мәліметтер файлы (Файл данных; data file) — командалық немесе программалық файлдан ерекшелігі — тек мәліметтер ғана болатын файл; атқарылуға тиіс командалары бар программалық файлдан өзгеше мәліметтер мәндерін (мәтін, сандар немесе графиктік кескіндер секілді) сақтайтын файл. Дереккөздер
Гидрогеологиялық алап

Гидрогеологиялық алап - жер асты суларының қалыптасуы мен ресурстары (қорлары) таралуының бірлігі негізінде әр түрлі және әр ретті геологиялық-құрылымдық шекаралардың жер бетіндегі орны мен жер асты су ағындарының гидродинамикалық шекаралары (суайырықтары) бойынша белгіленетін жер асты гидросферасының құрамдас бөлігі. Гидрогеологиялық алап артезиан, грунт сулары, жарықшақтық сулар және жер асты су ағыны алаптары болып ажыратылады. Дереккөздер
Өкпедегі солитарлі қуыс

Өкпедегі солитарлі қуыс — ұсақ кеңірдек ұрығының даму процесінің бұзылуымен байланысты дамудың ақауы. Үрлеп тазаланған шырышты эпителий, өкпедеғі формасы жағынан шар тәрізді қуыс болын есептелінеді, нәтижесінде қуыс көлемі бірте-бірте ұлғаяды. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Тестілік мәліметтер базасы

]] Тестілік (демонстрациялық) мәліметтер базасы (Тестовая (демонстрационная) база данных); test database) — мөліметтер базасын басқару жүйесін зерттеу, мүмкіндіктерін демонстрациялау мен бағалау үшін пайдаланушыға үсынылатын, көлемі салыстырмалы түрде онша үлкен емес мөліметтер базасы. Дереккөздер
Нақты уақытта өндеу

Нақты уақытта өндеу (Обработка в реальном времени; real-time processing) — келіп түсуіне қарай кірістік мәліметтерді өндеу режімі. Компьютер бұрыннан енгізілген мәліметтерді де өңдей алады, мысалы, халық санағын жүргізу нәтижесі, сондай-ақ пернетақтадан тікелей енгізілген мәліметтерді өңдеп, оның нәтижесін бірден экранға шығарады. Соңғы жағдайда нақты уақытта өңдеу жүзеге асырылады. Дереккөздер
Мәліметтер экстенттерінің блогы

Мәліметтер экстенттерінің блогы (Блок экстентов данных; data extent block) — шағын компьютерлер жүйесінің операциялық жүйесінде — мәліметтер жинағының экстенттері жайында мағлұматтары және басқа басқарушы ақпараты бар кесте. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кіріс министрлігі (1998-2002) ҚР Президентінің 1998 ж. 12 қазандағы Жарлығымен қүрылды. Министрлікке ҚР Қаржы министрлігі Салық комитетінің, Кеден комитетінің, Салық полициясы комитетінің, сондай-ақ ҚР Энергетика, иидустрия және сауда министрлігі Алкоголъді өнімдерді өндіруге және олардың айналымына мемлекеттік бақылау жасау жөніндегі комитетінің функциялары, мүлкі мен істерін басқару жөніндегі өкілеттіктері берілді. ҚР Қаржы министрлігінің қарауынан ҚР Мемлекеттік кіріс министрлігінің қарауына "Кәсіпорындарды қайта үйымдастыру және тарату жөніндегі агенттігі" АҚ берілді. ҚР Президентінің 2001 ж. 22 қаңтардағы қаулысымен ҚР Мемлекеттік кіріс министрлігінің Салық полициясы комитеті таратылды. Функциялары, мүлкі мен істері ҚР Қаржы полициясы агенттігіне берілді. ҚР Үкіметінің 2001 ж. 27 ақпандағы қаулысымен Салық полициясы комитеті министрлік ведомстволарының қатарынан шығарылды. ҚР Үкіметінің 2001 ж. 23 қарашадағы қаулысымен министрліктің Дәрменсіз борышкерлермен жүмыс жөніндегі комитеті қүрылды. ҚР Президентінің 2002 ж. 28 тамыздағы Жарлығымен министрлік оны ҚР Қаржы министрлігіне қосу, мемлекеттік кірістерді жоспарлау саласындағы функциялары мен өкілеттіктерін ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігіне, кеден ісін — ҚР Кедендік бақылау агенттігіне беру жолымен қайта үйымдастырылды. Дереккөздер
Мәліметтер элементі, элементарлық мәлімет

Мәліметтер элементі, элементарлық мәлімет (Элемент данных, элементарное данное; data item, item) — өңдеудің бөлінетін объектісі ретінде қабылданатын атауы бар немесе атауы жоқ мәліметтердің құрамды бөлігі. Мысалы сан, логикалық мән, символдар жолы, жиым элементі, мәліметтер өрісі және т.б. мәліметтер элементі деп мәтіннің мағыналық тиянақты бөлігінде өңдеудің бөлінбейтін объектісі ретінде қарастырылатын басқа бөліктерден құрастырылған мәліметтердің күрделі бөлігін айтады. Мысалы экранға шығарылатын жазбалар. Дереккөздер
Сөз синтезі

Сөз синтезі (синтез речи; synthesis of speech) — компьютердің жадында сақталатын цифрлы мәліметтерден сөйлеу сигналдарын жасау процесі. Сөзді синтездеудің екі әдісі бар: лингвистикалык ережелердің негізінде мәтіндік мәліметтер бойынша дыбыстарды қалыптастыру және талдау негізінде синтездеу, яғни пайдаланушы сөзді дыбыстағаннан кейін ақпарат сақталады, одан кейін шығарылып, цифрлық формадан дыбыстық сигналға түрлендіріледі. Дереккөздер
Иммуноциттер

Иммуноциттер — иммунитет жүйесінің торшалары. Морфологиялық және функционалдық ерекшеліктері жағынан 5 класқа бөлінеді. Иммуноциттер деп көбінесе мыналарды атайды: 1) антигенмен кездескенде иммунологиялық тән қасиет білдіретін иммунды жетік лимфоидты торшалар. 2) антигеннің ықпалымен иммунды жетік торшаға ауысқан кіші лимфоцит. Дереккөздер
Остеобластокластома

Остеобластокластома (, - сүйек + - өсінді + + - ісік). Зор клеткалы ісік. Жақ сүйектерінде кездесетін қатерсіз ісіктердің жартысынан көбін құрайды. Орталық остеобластокластома жақ сүйек ішінде өссе, шетінде пайда болатын ісік азу тістердің түсында қызыл иек үстінде көрінеді. Ісік маңындағы тістер босап, қозғалғыш келеді. Дереккөздер
Диатомит

Диатомит - жалпы құрамының жартысынан көбін диатомдық балдыр сауытшалары құрайтын ақшыл, бозғылт және сарғылт түсті кремнийлі шөгінді тау жынысы; палеоген-неоген және төрттік кезең түзілімдері арасында көп тараған. Дереккөздер #REDIRECT Target page name
Сөздік сигналдарды синтездеу

Сөздік сигналдарды синтездеу (Синтез речевых сигналов; speech signal synthesis) — цифрлық кодты ескере отырып, адамның сөзін автоматтық құрылғылармен жасанды түрде жаңғырту. Цифрлық телефон мен диалоггық жүйелерде қолданылады. Дереккөздер
Китта-Тароцци ортасы

Китта-Тароцци ортасы — бос оттеин жуғушы ретіндегі етпептонды сорпадан тұратын экстракті өнімдерінің байытылған және пісірілген бауыр кесегі бар, анаэробты микроорганизмді өсіру үшін арналған қоректік орта. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Гидрогеологиялық аудан

Гидрогеологиялық аудан - жер асты суларының белгілі бір түрінің (қабаттық, жарықшақтық және т.б.) қалыптасу жағдайларының (қоректену, қорлану, арылу) ұқсастығымен (ортақтығымен) сипатталатын геологиялық құрылымның бөлігі. Мұндай аудандардың жер асты су балансы жекелей, дербес жасалады. Синонимі: гидрогеологиялық құрылым. Дереккөздер
Сөздің шекаралары

Сөздің шекаралары (Границы слова; word boundary) — компьютер жадындағы мәліметтер адресінің байтпен берілген машиналық сөз мөлшеріне калдықсыз бөлінуі, яғни адрестің машиналық сөз мөлшерінің бүтін еселігіне сәйкес келуі. Дереккөздер
Жарықшақтық-желілік су

Жарықшақтық-желілік су — күшті өзгерістерге ұшыраған және қатпарланған магмалық, метаморфтық және басқа да жарықшақты таужыныстардың ішінде (жарықшақтарында) жататын су; ірі тектоникалық жарықтарда және олардың маңындағы жарықшақты белдемдерде қалыптасатын желілік және мору белдемінің аймақтық жарық-шақтарындағы жарықшақтық-грунттық су болып екіге бөлінеді. Дереккөздер
Сплайн

Сплайн, сплайн қисығы (Сплайн, сплайновая кривая; spline, spline line) — компьютерлік графикада — математикалык функция негізінде есептелген жеке нүктелерді бір-бірімен жанастыра тегістеп қосатын қисық сызық. Нүктелерді бір-бірімен полиномдық сегменттерден тұратын аппроксимациялык түзулермен қосатын үздіксіз қисық сызық. Дереккөздер
Мору

Мору — минералдар мен тау жынысы-тардың жер бетінде физикалық, химиялык және органикалық агенттер орекетінен өзгеру және қирау процесі. Мору физикалық, химиялық және органикалық болып үш түрге бөлінеді. Мору орын алған кеңістік (қимада) мору белдемі деп аталады. Мору нәтижесінде мору қыртысы жаралады. тау жынысытардың грунт сулары деңгейінен төмен белдемде өзгеруі — терендік мору деп аталады. Морудың максимал тереңдігі — 0,5—1 км. Мору белдемінде болатын процестер — гипергендік мору, ал мору белдемі — гипергенез белдемі деп аталады. Дереккөздер
Гидрогеологиялық бекет

Гидрогеологиялық бекет - жер асты сулары деңгейінің, минералдылығының, температурасының өзгеруіне бақылау жүргізу және олардың балансын зерттеу үшін арнайы аспаптармен жабдықталған тұрақты орын. Дереккөздер
Спрайт

Спрайт — программада қарастырылған командалардың көмегімен пайдаланушы анықтайтын және экранда біртұтас бүтін ретінде қарастыруға болатын кескін элементтерінің пішін үйлесімі; программалық тәсілмен дисплей экранына шығарылатын шағын кескін. Дереккөздер
Остеокласт

Остеокласт ( - сүйек + - ұсақтау). Сүйек тканінің көп ядролы клеткасы. Сүйек ткані әр түрлі себептерден бүлінген кезде остеокластар резорбцияға (сорылу, сіңу) қатысады. Пародонт тканьдері қабынғанда, тістің қозғалып түсіп қалуы остеокластар арқылы жүреді. Дереккөздер
Жарықшақтық-желілік сулар алабы

Жарықшақтық-желілік сулар алабы — таулы аудандардағы жарықшақтық грунт суларының және жарықшақтық-желілік сулардың геологиялық-құрылымдық шекаралары бойынша бөлінген гидрогеологиялық массиві (кең аймағы) немесе массивтің жер асты сулары ағындары суайрықтарының орны бойынша шектелген бөлігі. Дереккөздер
Иммуноэлектронды зерттеу

Иммуноэлектронды зерттеу — вирустарды зерттеу әдісі. Электрон микроскопының көмегімен антиген-антидене комплексін табу. Оларды көрнекті ету үшін ауыр металл тұздарын қолданады. Бұл тұздар объектінің гидрофилдік жерлеріне өтіп, ондағы су молекулаларының орнын алады. Осының нәтижесінде электрон тығыздығы ұлғайған объект микроскопта жақсы көрінетін болады. Дереккөздер
Спулер

Спулер (Spooler) — баска программаларды орындаумен катар бір мезгілде принтерге файлдардың ішіндегісін басып шығаруға мүмкіндік беретін дербес баспа программасы. Баспа үлгісінің барлық құрауыштары әрекетгерін ұйымдастырады және баспа серверіне келіп түскен барлық тапсырмаларды жоспарлайды. Принтерлік командаларды принтерге емес, дискідегі немесе жедел сақтайтын құрылғыдағы файлга жіберетін, және соңынан, принтер босаған соң, мәліметтерді принтерде басып шығаратын программа. Дереккөздер
Нағыз мультимедиалық жүйе

Нағыз мультимедиалық жүйе (Истинная мультимедиа-система; multimedia, true) — алуан түрлі (аудио, бейне, мәтіндік) ақпараттардың (аналогты немесе цифрлы) өзара қатынас құруын ұйымдастыру мен оларды көрсету әдістерінің мүмкіндіктері енгізілген мамандандырылған аппаратты-программалық құрал. Дереккөздер
Гидрогеологиялық жүйе

Гидрогеологиялық жүйе - бір-бірімен нақтылай біріккен гидрогеологиялық элементтердің (әр түрлі дәрежеде жер асты суларымен қаныққан геологиялық денелердің) жиынтығы. Гидрогеологиялық жүйелер табиғи және табиғи-техногендік болып екіге бөлінеді. Соңғысының табиғи жүйеден айырмашылығы, онда жүйенің құрамдас бөлігі ретінде жасанды объектілер (инженерлік құрылыстар) немесе адамдардың іс-әрекетімен елеулі өзгерістерге ұшыраған табиғи объектілер алынады. Дереккөздер
Спулинг

Спулинг (Spooling) - компьютердің жұмыс өнімділігін арттыру мақсатында мәліметтерді принтерге шығару жұмысын процессордың баска жұмыс атқаруымен қатар орындау тәсілі. Ол үшін қағазға басылатын ақпаратты уақытша буферге (әдетте, магниттік дискіге) жазып алып, содан кейін процессор басқа жұмыс атқарып жатқанда принтерге буфердегі мәліметтерді қатарластыра параллель шығара береді. Дереккөздер
Клар клеткалары

Клар клеткалары — тыныс жолдарының барлық деңгейінде кездеседі, бірақ ұсақ тарамдары үшін әбден белгілі. Жамылғы болатын және секрециялық қызмет атқарады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Бустер сорғысы

Бустер сорғысы ( - көмекші) — сорғы станциясының көмекші агрегаты. Жаңбырлатқыш машина орналасқан жабық желіде тұрақты қысымды қамтамасыз етеді. Бустер сорғысы негізгі сорғыларды іске қосарда арынды құбырларды суға толтырады жоне технологиялық жүйеге қатысады. Дереккөздер
Көліктік деңгей

Көліктік деңгей — OSI моделінің 4-деңгейі. Көліктік деңгей белгілі бір пайдаланушылар бағдарламасына немесе бағдарламасынан мәлімет жеткізумен шұғылданады. Бұл деңгей бір есептеу машинасынан жіберілген ақпаратты екіншісінің дұрыс қабылдануына жауапты болып саналады, яғни берілістің сапасын бакылау (қате табу) жүргізеді. Сондай-ақ шеткі пункттер арасыңда байланысты жасақтайды (есептеу желісінің аралық құрауыштары арқылы мәліметтер жеткізуді жасақтайтын желілік деңгеймен салыстырғандағы айырмашылығы). Есептеу желісінде бірден артық тізбектер тасымалданған кезде бұл деңгей осы хабарлар тізбегінің өту (тасымалдану) реттілігін бақылайды. Тізбектердің (қайта-қайта жіберілу нәтижесінде) қосарлануын анықтайды және осындай жағдайда оларды жояды. Протоколдар Бұл тізім TCP/IP, OSI моделінің, NetWare's IPX / SPX, AppleTalk және Fiber Channel тасымалдау қабаттарында орналастырылған кейбір хаттамаларды (протоколдарды) көрсетеді. * ATP, AppleTalk Transaction Protocol * CUDP, Cyclic UDP * DCCP, Datagram Congestion Control Protocol * FCP, Fibre Channel Protocol * IL, IL Protocol * MPTCP, Multipath TCP * RDP, Reliable Data Protocol * RUDP, Reliable User Datagram Protocol * SCTP, Stream Control Transmission Protocol * SPX, Sequenced Packet Exchange * SST, Structured Stream Transport * TCP, Transmission Control Protocol * UDP, User Datagram Protocol * UDP-Lite * µTP, Micro Transport Protocol Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd6&ved0CD0QFjAF&urlhttp%3A%2F%2Fcelnet.ru%2FOSI4.php&eicy4MTqabF8ShOpXe1L4L&usg=AFQjCNE58-z_HvJjBAcOueyBsCDVDipcnQ Транспортный уровень (Transport Layer)]
Стандартты емес ентаңба

Стандартты емес ентаңба (Нестандартная метка; nonstandart label) — берілген операциялық жүйеде қабылданған стандартты талапқа сәйкес келмейтін ентаңба. Оның ұзындығы, пішімі, ұқсастыруы еркінше алынады. Мұндай ентаңбаны даярлау мен өндеу программашыға жүктеледі. Дереккөздер
Мәліметтердегі қате

Мәліметтердегі қате (Ошибка в данных; data error) — бір немесе бірнеше алғашқы мәліметтерді жаңсақ ұсыну. Бұл жағдай программаның апаттық аяқталуының себебі де болуы мүмкін (қалыпты аяқталған программа нәтижесі дұрыс болмауы да мүмкін). Дереккөздер
Стандартты енгізу-шығару

Стандартты енгізу-шығару (Стандартный ввод-вывод; standard input/ output). Программаға қажет мәліметтер енгізетін файл немесе символдық құрылғы стандартты енгізу құрылғысы (standard input) болып табылады. Әдетте, стандартгы енгізу құрылгысы ретінде пернелік тақта (егер де алмастыру әрекеті орындалмаса) қарастырылады. Ал программаның нәтижелік мәліметгерін шығаратан файл немесе символдық құрылғы (standard output) болып экран (консоль) есептеледі. Дереккөздер
Мору белдемі

Мору белдемі (белдемшесі) - жер қыртысының жоғарғы горизонты, грунт суларының деңгейінен жоғары және көп төмен. Мору белдемінде физикалық және химиялық мору процестері белсенді дамиды. Таужыныстардың ыдырауы мен жаңа минералдардың жаралуы бұл жерде үш фазалық (газ тәрізді, сұйық және қатты) жүйеде жүреді және көпшілік жағдайда климатқа байланысты. Мору белдемінің қалындығы ылғалды жазық ауқымында бірнеше см, жауын аз жауатын тілімденген бедерде ондаған және жүздеген метрге жетеді. Дереккөздер
Өте тығыз қалану заңы

Өте тығыз қалану заңы-кристалдардағы атомдар мен иондар кеңістікті барынша тығыз толтыруға тырысады. Өте тығыз қалану заңы бойынша кеңістікті барынша тығыз толтырудың екі түрі бар: текшелік және гексагондық, мүнда i толтыру 74,05% қүрайды. Мұндай қалануда шарлардың аралығында қуыстың октаэдрлік және тетраэдрлік екі түрі болады. Әр шарға бір октаэдрлік, екі тетраэдрлік қуыс келеді. Құрушы бірліктері текшелік не гексагондік мотивпен және октаэдр мен тетраэдрлік қуыстардың центрінде орналасқан болса, онда кристалдар өте тығыз қалану заңы бойынша құрылған деп саналады. Егер басқаша қаланса, онда заң бұзылған деп есептеледі. Өте тығыз қалану заңын білу көлем заңын және кристалдану мен қайта кристалдану процесінде қысымның рөлін түсінуге мүмкіндік береді. Дереккөздер
Инактивация

Инактивация — әртүрлі микроорганизмдердің жұқпалы қасиеттері мен зардаптылық белсенділіктерін жою немесе өте төмендету. Әдетте бұл мақсат үшін белгілі бір жылылықта қыздыру, УФ-сәулелендіру, әртүрлі химиялық құрамаларымен (формалин, бета-пропио-лактон) өңдеу қолданылады. Инактивация туғызатын басқа да химиялық және физикалық факторлардың болуы мүмкін. Инактивация қан сарысуындағы комплементті және тәнді емес ингибиторлардың әрекетін жою үшін пайдаланылады. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті — республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді және экономиканың стратегиялық маңызы және стратегиялық объектілері бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ведомствосы. Тарихы 1990 жылы 20 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің Жарлығымен Мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі мемлекеттік комитет құрылды. 1991 жылы Қазақ КСР Мемлекеттік мүлік жөніндегі мемлекеттік комитеті болып өзгертілді. 1995 жылы Мемлекеттiк мүлiк жөнiндегi мемлекеттiк комитет екіге бөлініп, Мемлекеттiк мүлiктi басқару жөнiндегi мемлекеттiк комитет және Жекешелендiру жөнiндегi мемлекеттiк комитет құрылды. 1997 жылы наурызда екі комитет таратылып, Қаржы министрлігіне қосылды. Министрлік құрамында Мемлекеттiк мүлiк және активтердi басқару департаментi мен Жекешелендiру жөнiндегi департамент құрылды. 1997 жылы қазанда департаменттер біріктіріліп, Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті құрылды. 1999 жылдан бастап ол комитетке айналды. Міндеттері # Орталық атқарушы органның құзыреті шегінде республикалық мүлікті басқару, республикалық мүлікке мемлекет құқықтарын, жекешелендіруді іске асыру саласында басшылықты жүзеге асыру # "Экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларындағы меншіктің мемлекеттік мониторингі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес экономиканың стратегиялық маңызы бар салаларында меншіктің мемлекеттік мониторингін жүзеге асыру Құрылымы Комитеттің 10 басқармасы бар: # Республикалық меншік объектілерін сату және жекешелендіруден кейінгі бақылау басқармасы # Меншіктің мемлекеттік мониторингі, сенімгерлік басқару және концессия басқармасы # Мемлекеттік меншік объектілерін басқару тиімділігінің мониторингі басқармасы # Заң басқармасы # Мемлекет қатысатын мемлекеттік емес заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы # Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалармен жұмыс басқармасы # Республикалық мемлекеттік заңды тұлғалардың мүліктік жалға беруді және пайдалануды ұйымдастыру басқармасы # Комитеттің қызметін ұйымдастыру басқармасы # Кадр жұмысы басқармасы # Комитеттің қаржылық қызметін ұйымдастыру басқармасы Қарамағындағы мекемелер * Облыстар және Алматы, Астана, Байқоңыр, Шымкент қалалары бойынша мемлекеттiк мүлiк және жекешелендiру департаменттері * «Ақпараттық есептеу орталығы» АҚ Басшылары # Қылышбек Ізбасханов (1991—1993) # Жәнібек Кәрібжанов (1993—1994) # Қозыкөрпеш Есенберлин (1994) # Сарыбай Қалмырзаев (1994—1997) # Оразалы Ержанов (1998—1999) # Данияр Әбілғазин (1999—2000) # Мақсұтбек Раханов (2000—2006) # Эдуард Өтепов (2006—2018) # Бақытбек Тәшенев (2018—2025) # Ерғали Егемберді (2025—) Жекешелендіру комитетінің төрағасы: # Эдуард Өтепов (1995—1997) Дереккөздер
Жарықшақтық-қарсық су

Жарықшақтық-қарсық су - негізінен таулы аймақтарда үлкен массивтер түрінде жататын карбонатгық, галогендік-карбонатық және басқа да карстанушы аса қатпарланған таужыныстардың карстық қуыстарында болатын жер асты суы. Дереккөздер
Инбредті ұрпақ

Инбредті ұрпақ — бір аналықтың ұрпақтарын жүйелі түрде шағылыстыру нәтижесінде алынған жаңа ұрпақ. Бұл жануарлардың жеке бастарының арасындағы генетикалық туыстығы өте жоғары дәрежеде болады. Бұлардың тканьдарын ауыстырғанда әдеттегідей қабылдамау реакциясы тумайды. Дереккөздер
Қожды конус

Қожды конус - озінше жаралған моногендік конус пішінді шағын жанартау. Қождардан, жанартау бомбаларынан және ұсақтау жанартау материалынан тұрады, құрамы, әдетте, базальтты және андезит-базальтты. Сынықты материал кейде кірпіш-қызыл түсті агглютинатқа пісіп бірігеді. Дереккөздер
Қозғалмалы белдемдердің (белдеудердің) даму сатылары (кезеңдері)

Қозғалмалы белдемдердің (белдеудердің) даму сатылары (кезеңдері) — магматизм мен эндогендік минералдану процестерінің арнаулы түрлерімен сипатталатын қозғалмалы белдемдер дамуының нақтылы кезендері; басты-басты үш сатыға сараланады: 1) нақты геосинклиіндік саты; 2) геосинклиннің қозғалмалы қатпарлы белдеуге ауысу сатысы; 3) козғалмалы қатпарлы белдеудің даму сатысы, бұл сатылар геосинклин дамуының басты-басты үш кезеңіне — нақты геосинклиндік, орогендік және посторогендік кезеңдерге сәйкес келеді. Қозғалмалы белдемдердің (белдеулердің) әрбір даму сатысы (кезеңі) тек өзіне ғана тән геологиялық формациялармен сипатталады. Қатпарлы белдеу өңірлеріндегі осы формацияларды зерттеу сол белдеудің даму тарихын сатылай отырып қадағалауга мүмкіндік береді. Дереккөздер
Ингибиторға сезімталдық

Ингибиторға сезімталдық — адам және жануарлар қан сарысуында кездесетін температураға тұрақты және езгермелі ингибиторлармен қатынаска түсе алатын вирустардың қасиеті. Бұл белгі бойынша вирус штамдары ингибиторға төзімді және сезімтал болып екіге бөлінеді. Дереккөздер
Мору қыртысының картасы

Мору қыртысының картасы - масштабына байланысты әр түрлі түбегейлікте мору қыртысының таралуын, морфологиялық және геохимиялық типтерін, минералогиялық ерекшеліктерін көрсететін және онымен байланысты пайдалы қазбалардың орналасуы мен шоғырлану заңдылықтарын бейнелейтін карта. Геологиялық картадан айырмашылығы — бұл карта үшін субстрат таужыныстарының құрамымен, палеогеографиялық және палеотектоникалық деректермен толыққан арнайы негіз пайдаланылады. Мору қыртысының картасы ұсақ, орта және ірі масштабтарда жасалады. Дереккөздер
Пайдалы қазба кенорындарын кешенді пайдалану

Пайдалы қазба кенорындарын кешенді пайдалану - жер койнауынан және пайдалы қазбаның өзінен халық шаруашылығына қажетті пайдалы қазба құрам бөлігін ғана емес, ілеспе қоспаларды да ажыратып алу, бос таужыныстарды және өңдеу кезінде газдарды, суды, қалдықты қосымша пайдалану. Дереккөздер
Диафрагма (геология)

Диафрагма - (грек, diaphragma— қалқа) — биологияда яки палеонтологияда:1) кейбір өсімдік тораптарында ұшырасатын дөңгелек пішінді қалқа; 2) кейбір майлышөп торларын тілгілеп өтетін селдір қалқалар; 3) кейбір иінаяқтылар бақалшағының негізгі бөлігін оның алғы бөлігінен оқшаулайтын аласа қалқа. Дереккөздер
Вирустар ингибиторлары

Вирустар ингибиторлары — ерекше вирус тәуелді тәнсіз құрамдар. Вирустардың торшада өсіп-өнуін және оның, туғызатын ауру процесін иммунитет пайда болғанша таратпауын қамтамасыз етеді. Негізгі РНҚ және ДНҚ-ды топты: вирустарға қарсы әсері бар. Вирустар ингибиторлары адам және мал қандарында, мұрын және жұлын сұйықтықтарында, несепте, көптеген ағзалар мен тканьдар сығындыларында табылған. Температураға төзімділігіне карай 2 топқа бөлінеді: термотөзімсіз Р және термотөзімді (а және ү) ингибиторлар. Дереккөздер
Мәліметтерді автоматтық өңдеу

Мәліметтерді автоматтық өңдеу (Автоматическая обработка данных; automatic data processing) — адамның қатысуынсыз, мәліметтерді автоматтық түрде өңдеу. Өңдеудің техникалық құралы компьютер немесе басқа құрылғы болуы мүмкін. Дереккөздер
Нақты режім

Нақты режім (Реальный режим; real mode) — 8088/8086 процессорларында қабылданған адрестеу сүйемелденетін 80x86 процессорын адрестеу режімдерінің бірі. Бұл режімде 20-разрядтық адрес 4 бит солға ығыстырылған сегменттік регистердің ішіндегісі мен адрес ығысуын қосу арқылы қалыптастырылады. Дереккөздер
Гидрогеологиялық зерттеу аспаптары

Гидрогеологиялық зерттеу аспаптары — ұңғымалардағы, құдықтардағы, шурфтардағы және басқа да тау-кен қазбаларындағы судың деңгейін, өтімін, температурасын өлшеу үшін және олардан су мен газ сынамаларын алу үшін қолданылатын әр түрлі механикалық және электрлік құралдар. Оларға: деңгей өлшегіштер, манометрлер, термометрлер, сынамаалғыштар, анемометрлер және т.б. жатады. Дереккөздер
Жұқпалылықтың көрсеткіші

Жұқпалылықтың көрсеткіші — белгілі бір жұқпалы аурумен ауырғандармен: қатынаста болып ауырмағандардың саны. Бұл адамдар мен жануарлардың осы жұқпалы ауруға шалдыққыштығын сипаттау үшін қолданылады. Ол ондық бөлшекпен немесе процентпен көрсетіледі. Мысалы, қызылшада 1 немесе 100%-ке генатит А-да 0,4—0,6 немесе- 40—60%-ке тең. Дереккөздер
Мору қыртысының профилі

Мору қыртысының профилі (Мору қыртысының қимасы) — қимада біртіндеп алмасатын белдемдер мен горизонттардың таралуы; таужыныстардың әр түрлі дәрежеде ыдырағандығымен сипатталады. Мору қыртысының профилінің 4 негізгі геохимиялық белдемдері (жоғарыдан бастап) бөлінеді: 1) қарқынды тотыққан және аяққы гидролиз; 2) аяққы шаймалану, гидролиз бен тотығу дамыған; 3) аяқкы гидраттану, шаймалану және тотыға бастау; 4) силикаттардың гидратациясы және физикалық мору өнімдерінің шаймалана бастауы. Бастапқы таужыныстарға байланысты мору қыртысының құрамы әр түрлі болады. Дереккөздер
Мәліметтерді автоматтық өңдеу жүйесі

Мәліметтерді автоматтық өңдеу жүйесі (Система автоматической обработки данных; system of automatic data processing) — мәліметгерді өңдеу бойынша жұмыстар кешенін орындауға арналған процедуралар, процестер, әдістер, жабдықтар мен қызметкерлер жиынтығы. Дереккөздер
Жанның жарығы

Жанның жарығы - Абайдың Жиырма жетінші сөзіндегі: «Жә, олай болса Һәмме мақұлыққа да қара, өзіңе де қара, Жанды бәрімізге де беріпті. Жанның жарығын бәрімізге де бірдей ұғарлық қылып беріп пе?» - деген пікір негізінен Сократ хаким атынан айтылып түр. Осы ойдың тарамдары Абайдың кейбір ой ұшқындарынан да аңғарылады. Мысалы, Жетінші сөзіндегі «Әзелде құдай тағала хайуанның жанынан адамның жанын ірі жаратқан, сол әсерін көрсетіп жаратқан» деген пікірі Жанның жарығы деген ұғыммен астасып жатыр. Бірақ Абайдағы «адамның жанын ірі жаратқан» деген пікір желісі кеңіл бөлерліктей мәні бар сөз. Мағынасы жағынан алғанда адамның сыртқы дуние сырын танып-білуге қабілетін адам бойындағы жан қуатына қарай меңзеу жағы басым. Хайуан жанынан адам жанының артықтығы, яғни жанның жарығы дүниенің көрінгенжәне көрінбеген сырларын танып білуге үмтылуыңда жатыр. Бұл дүниенің танымалдылығын мойыңдауға бастайтын жол болып шығады. Дереккөздер
Нанопрограммалау

Нанопрограммалау (Нанопрограммирование; nanoprogramming) — физикалық элементтерде уақыт бойынша кідіртулерді есепке алып, операциялардың ырғақты берілуін қамтамасыз ететін микропрограммалау деңгейі. Дереккөздер
Кеңейтілген басқару режімі

Кеңейтілген басқару режімі (режим расширенного управления; extended control mode) — есептеу желісінің жүмыс режімі. Ол қосымша жүйелік құралдарды: кеңейтілген командаларды, үзілудің жаңа түрлерін, қосымша арналарды, басқарудың жаңа құралдарын және т.б. Пайдалануды рұқсат етеді.түрі. Оның мәні — бұрын болған қатынастың бірмәнсіздігін болдырмау үшін мәтіннің мағыналық бөлігін пайдалану. Дереккөздер
Өкпенің прогресті атрофиясы

Өкпенің прогресті атрофиясы — (син: өкпелік идопатиялық атрофия, құруға айналған өкпе)—әдетте өкпенің бір бөлігінің шеңберінде аса үлкен қуыстың пайда болуымен өкпе тканьінің ұлғайып келе жатқан атрофиясымен сипатталатын, этиологиясы мен патогенезі айқын емес ауру. Дереккөздер
Көліктік жалғастыру

Көліктік жалғастыру (Транспортное соединение; transport connection) есептеу желілерінде — олардың адрестерімен үқсастырылатын көліктік сервиске қатынас құрудың екі нүктесінің арасындағы логикалық жалғастыру. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Feng_rus%2F328888%2F%25D1%2582%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BD%25D1%2581%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B5&eihDYMToL-JIGDOqTSsZ0L&usg=AFQjCNHNANEi9dOEROr6SXkFAdqPalpjnQ транспортное соединение] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CC8QFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fmytransportconnection.com%2F&eioTYMTsHBBMSbOsbDnbQL&usg=AFQjCNFIfeokbW83LJ6ZoMRwBnUcaNBuIw Transport Connection - We take your business personally]
Буландырғыштар

Буландырғыштар (Испарители) - түрлі табиғи ортадан буланған ылғалды өлшеу құралдары. Құрылымдық ерекшеліктеріне қарай: * батпақтық буландырғыштар; * сулық буландырғыштар; * гидравликалық буландырғыштар; * топырақтық буландырғыштар болып жіктеледі. Батпақтық буландырғыштар - батпақ бетінен болатын булануды өлшеуге арналған құрал. Батпақтық станцияларда салмақ өлшегіш (таразылық) және су деңгейін автоматты түрде тіркеуші Буландырғыштар қодданылады. Сулық буландырғыштар - су бетінен булануды өлшеу қүралдары. Бұл мақсат үшін грунтта орналастырылатын, ауданы 100 жоне 20 м 2 "булану хауызы" жоне буландыру ауданы 3000 см 2 -ге тең ГГИ-3000 буландырғыштары пайдаланылады. Дереккөздер
Диафторез

Диафторез- магмалық және метаморфтық тау жынысы метаморфизмнің төменгі сатысына тән жаңа жағдайларға бейімделуі нотижесінде осы тау жынысытар болмысында бұрынғы минералдар есебінен жаңа минералдық түрлердің қалыптасу процесі. Дереккөздер
Автоматты басқару техникасы

Автоматты басқару техникасы Автоматты басқару техникасы (Техника автоматического управления; automatic control engineering) — автоматтык қүрыл- ғылар мен басқару жүйелерін қүрастыру және қолдануға байланысты ғылым мен техниканың бір саласы. Есептеуіш техника Есептеуіш техника (Вычислительная техника; computer science, computing machinery) — автоматтандыру қүралдарьі арқылы орындалатын мөліметгерді өндеу жүмыстарына бағытталған ғылыми пөндер мен техника салаларының жиынтығы; ақпаратты өңдеуді автоматтандыруға арналған есептеуіш қүралдары жиынтығы: компьютер, сыртқы қүрылымдар, жеке терминалдар, мөліметтер алмастыру қүрылгалары жөне т.б. Микропроцессорлық техника Микропроцессорлық техника (Микропроцессорная техника; microprocessor engineering) — микропроцессорлық қүрылғылар мен жүйелерді, микро-ЕЭМ-ді жасауға пайдаланылатын техникалық жөне программалық қүралдар жиыны. Дереккөздер
Жадтың негізгі аймағы

Жадтың негізгі аймағы (базалық жад) — нақты режім программалары мен DOS операциялық жүйесі қатынас құра алатын (сыйымдылығы 640 Кбайт) жад. MDA бейнеадаптері бар жүйелерде оның жоғарғы шекарасы 704 Кбайтқа дейін жылжытылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Кеңейтілген жад * Жадтың жоғарғы аймағы (HMA) * Жадтың жоғарғы адрестер аймағы (UMA)