kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Гуайми

Гуайми (өз атауы — нгабе) — Панаманың батысындағы Чибча тобындағы үндіс халықтарының бірі. Батыс Гуайми және Шығыс Гуайми болып екіге бөлінеді. Тілі Тілі - гуайми тілі. Сонымен қатар испан тілінде, кейбіреулері ағылшын тілінде сөйлейді. 1970 жылдардан бастап жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер. Тарихы 16 ғасырдағы испандықтар жаулап алғанға дейін кейбір Гуайми топтарында көсемдік, дворяндық және патриархалдық құлдық болды. 16-18 ғасырларда гуайми бірте-бірте өздерінің этникалық территориясынан ығыстырылды, 18 ғасырда миссионерлердің араласуымен көпшілігі ірі ауылдарға қоныстандырылды, ал кейбір ұсақ туысқан тайпалар ассимиляцияланды. 1930 жылдардың басынан бастап оларды номиналды билігі бар жоғарғы көсем басқарды, содан кейін билік тағайындаған коррехидорлардың бақылауымен бірнеше топқа бөлінді. 1982 жылдан бастап олар өзін-өзі басқаратын резервацияны («комарка») құру үшін күресіп, «Гуаими конгресін» құрды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, бұршақ, тәтті маниок, папайя, жолжелкен, банан, бұршақ, кейде күріш. Ерлер егістік алқаптарын тазалап, әйелдер таяқтарды пайдаланып отырғызатын егіншілік кең таралған. Аң аулау, мылтықпен, басқа жағдайда садақ пен жебемен немесе үрлегіш мылтықпен жасалады. Тұзақтар да қолданылады. Балық аулау, әсіресе оңтүстік Гуайми үшін маңызды. Көптеген Гуаими жалдамалы жұмыс істейді. Мерекелік киімдер мен моншақтармен безендірілген сөмкелерді сатады. Тұрмыс салты Туыстық есеп матрилинальды болып табылады. Отбасы матрилокальды немесе неолокальды, полигиния орын алады. Елді мекен шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері дөңгелек, төбесі конустық болып келеді, қазіргі үйлер төртбұрышты. Ерлер киімі панамалық киімге жақын, әйелдердікі - қысқа жеңі бар ұзын көйлек. Мерекелік киімдер геометриялық өрнектермен безендірілген аппликациялармен безендірілген, ал ерлер кең жағалы киім киеді. Тағамның негізі - көкөніс тектес тағамдар. Дереккөздер
Гурондар

Гурондар (өз атауы — вендат) — Солтүстік Америкадағы ирокез тобындағы үндіс халықтарының бірі. Олар Канаданың оңтүстік-шығысында (Лоретт (Вендайк) резервациясы) және АҚШ-та (Канзас, Оклахома және Мичиган штаттарындағы резерваттар) тұрады. Тілі Олар Канадада француз тілінде, ал АҚШ-та ағылшын тілінде сөйлейді. Гурон тілінің соңғы тасымалдаушы 1960 жылы қайтыс болды, қазір резерваттардағы мектептерде оқытылады. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Олар рухтар тірі немесе жансыз кез келген нәрседе бар деп сенген анимистер болды. Олардың бірқатар рәсімдері болды, соның ішінде күн құдайына табынумен байланысты тұтқындарды азаптау. ХХ-ғасырдан бастап католицизм. Тарихы 17 ғасырдың басында олар Гурон көлдері мен Онтарио көлдері арасындағы аумақты алып, Джорджиан шығанағы мен Симко көлі арасында шоғырланған 20-30 мың адамнан тұратын бес тайпадан тұратын одақ құрады. 17 ғасырдың басынан гурондар аң терісі саудасымен айналысып, француз аң терісін сатып алушылар мен алгонкиндер арасында делдал болды. Сол кезеңдегі эпидемия Гурон халқын 10 000 адамға дейін азайтты. Көптеген гурондар ирокездер араласып ассимиляцияцияланды. Кішкентай бөлігі көрші петундармен Ұлы көлдер аймағына қоныс аударған Вайендат тайпасына (гурон деп те аталады) біріктірілді. 19 ғасырда олар Оклахоманың солтүстік-шығысына көшірілді. Гурондардың бір бөлігі иезуит миссионерлерінің көмегімен Лорет резервациясына қоныстандырылды. Лорет гурондары өздерінің дәстүрлі өмір салтын сақтап қалды. Кәсібі Дәстүрлі мәдениет Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы үндістерге тән. Негізгі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, бұршақ, асқабақ) және балық аулау (бекіре, шортан, форель), тасбақалар мен ұлуларды аулау, қосалқы кәсіптерге аңшылық пен терушілік жатады. Тұрмыс салты Гурондар жануарлардың (тасбақа, қасқыр, аю, құндыз, бұғы, сұңқар, кірпі, жылан) атымен аталған 8 матрилиндік тотемдік руға бөлінді. Неке матрилокальды. Бірнеше шағын отбасылар коммуналдық ұзын үйде тұрып, ортақ шаруашылық жүргізді. Жергiлiктi ру бөлiмшелерiн ауылдық кеңестердiң мүшелерi болған ең ықпалды тектiлерден шыққан қарапайым және әскери көсемдер басқарды. Рулық көсемдер кеңесі мен тайпалық одақ кеңесі болды. Дәстүрлі Гурон ауылында әдетте әйелдер мен балаларды қосқанда 250-ден 300-ге дейін тұрғын болды. Әр ауылда 60-тан аспайтын жауынгер тұрды - қалғандары тек қана бейбіт саудамен айналысып, азық-түлікпен айналысты. Гуронның тұрғын үйлері ені 12 метр және биіктігі 8 м болатын өте кең ғимараттар болды. Құрылысқа қылқан жапырақты ағаштардан, қарағаштан жасалған материал кірді. Ғимараттардың қабырғалары әртүрлі материалдардың ұштарын біріктіретін көлденең және тік қалқалармен біріктірілген. Пішіні арка фигуралар түрінде болды. Жүгері, бұршақ және асқабақ, бұл аймақтың көптеген байырғы тайпалары үшін негізгі тағам болды. Қазіргі тағамдары заманауи стандарттар бойынша өте пайдалы сол кездегі гурондарға тән табиғи ингредиенттерден тұрады. Бұл тағамдар Солтүстік Американың осы бөлігінде кездесетін аң етінің кез келген түрін, сондай-ақ жидектер мен балықты қамтиды. Сондай-ақ ерте еуропалық қоныстанушылар бұл аймақты алғаш рет отарлап алғаннан кейін пайда болған кейбір нан тағамдары кіреді. Дереккөздер
Йокутс

Йокутс (марипосан) — Солтүстік Америкадағы үндіс халықтарының бірі. Тарихи түрде Сан-Хоакин аңғарын және Фресно өзенінің оңтүстігіндегі Сьерра-Неваданың батыс етектерін қазіргі Калифорния, АҚШ аумағын мекендеген. Тілі Тілі йокутс тілі, оларды ағылшын тілі алмастыруда. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер. Кәсібі Олар қамыстан қайықтар жасады, себеттер тоқыды, кейбір тау бөктеріндегі топтар қыш ыдыстар жасады. Қазіргі Йокутс жалдамалы жұмыс істейді (негізінен ауыл шаруашылығында). Тұрмыс салты Топтарға біріккен шағын отбасылар мен патрилинальды экзогамиялық тотемдік рулар болды. Тау етегіндегі йокуттардың арасында көсем мәртебесі жеке байлыққа да байланысты болды. Туысқандық некеге тыйым салынды. Некенің уақытша матрилокалдылығы, содан кейін патрилокалдылық қолданылды. Оңтүстік йокутс елді мекендері түзу орналасқан, олар қамыстан, тау бөктеріндегі йокутстар ағаш бұталарынан жабылған жеңіл қаңқалы үйшіктер салды. Йокуттардың негізгі тағамы езбелер (пюре) болды, олар ұн жасау үшін әртүрлі тамырлар мен түйнеткрді жинады. Басқа азықтық тағамдарға жидектер, қарағай жаңғақтары және тұқымдар жатады. Олар темекі өсіру үшін бау-бақшаның түрін пайдаланды. Тұз тұзды шөптен алынған. Дереккөздер
Кабекар

Кабекар — Коста-Риканың шығысындағы чибча тобының үндіс халқы (Таламанка облысы, Сишаола және Чиррипо өзендерінің бассейндерінде). Саны 17 мың адам. Тілі Олар кабекар тілінде сөйлейді. Диалектілері: кабекар, хорру. Испан тілі кеңінен таралған. Діні Дәстүрлі нанымдар сақталып, католицизм таралуда. Кәсібі Кәсібінің негізі қолмен атқарылатын егіншілік болып табылады. Жетекші дақылдар маниок, бұршақ, күріш, таро, ямс, какао, банан, асқабақ. Сату үшін кофе мен жеміс өсіріледі. Олар шошқа мен тауық өсіреді, ірі қара мал – негізінен сату үшін өсіріледі. Аңшылық, балық аулау және терімшілік – қосалқы кәсіп. Қолөнерден - тоқымашылық, қоржын және гамак тоқу дамыған. Құрылыс жұмыстары мен орман шаруашылығында жалдамалы жұмысшылар кеңінен таралған. Тұрмыс салты Дәстүрлі әлеуметтік бөлінісі: әртүрлі әлеуметтік топтармен байланысты 9 матрилиндік рулар (діни қызметкерлер, көсемдер, белгілі бір санаттағы қолөнершілер). Ерлі-зайыптылық нормалары адамның анасымен байланысты туыстарымен некеге тұруға тыйым салады. Әке жағынан неке қиюға тыйым салынбайды. Әрбір матрилиндік ру некеге тұру мүмкіндігін бақылайды, жерге меншік құқығын реттейді және оның мүшелеріне мүліктің мұрагерлігін анықтайды. Әрбір ру дәстүрлі түрде өз мүшелерінің өмір сүруі үшін өз аумағын ұстады. Дәстүрлі тұрғын үйлері – төбесі жерге дейін жететін үлкен конустық үй (көп балалы отбасы үшін). Қазіргі заманғы тұрғын үйлері - бұрыштары дөңгеленген төртбұрышты үй немесе креол типіндегі үйлер, кейде қадаларда орналасқан. Дәстүрлі киімдері - ерлер орама жабындылар мен қысқа жейделер, ал әйелдер белдемшелер киеді. Әйелдердің шаш үлгісі көбінесе гүлдермен, лентамен және тарақтармен безендірілген. Дереккөздер
Кайова

Кайова — АҚШ-тағы Оклахома штатында мекендейтін үндіс халқы. Үндіс істері бюросының мәліметі бойынша – 12,5 мың адам. (2000 ж.). Тілі Тілі - кайова тілі, кайова-таноан отбасының тобын құрайды. Ағылшын тілі де кеңінен таралған. Діні Діні – баптистер мен методистер, сонымен қатар дәстүрлі дінді ұстанушылар мен американдық шіркеудің ізбасарлары бар. Тарихы Тарихи деректерге сәйкес, кайовалар бастапқыда Миссури өзенінің солтүстігіндегі Монтана штатында өмір сүрген. Содан кейін оңтүстікке қарай Платт өзенінің бассейнінен Арканзас өзенінің аймағына қарай жылжыды. Онда олар жерді басып алған команчтармен шайқасты. 1790 жылдың көктемінде, Нью-Мексико штатында, әскери қолбасшы Гикат бастаған кайовалар тобы команч тобына бейбітшілік туралы ұсыныс жасады. Екі топ бір аңшылық алқапты бөлісу үшін одақ құрып, өзара қорғау туралы шартқа отырды. Осы уақытта кайоваларға қосымша топ, жазық апачилері қосылды. 1840 жылдан кейін кайова және олардың бұрынғы жаулары шайенндер, сондай-ақ олардың одақтастары команчтар мен апачтар шығыстағы жергілікті тұрғындармен соғысып, оларға шабуыл жасады, содан кейін Үндістан аумағына басып кірді. Америка Құрама Штаттарының әскері араласып, 1867 жылғы келісімге сәйкес, кайовалар Оклахоманың оңтүстік-батысындағы резервацияда тұруға келісті. Оның орнына кайова мен олардың одақтастары буйвол аймағына басып кірген ақ аңшылардан қорғалуы, белгілі бір жалдау ақысын төлеуі, мектептермен, шіркеулермен, ауылшаруашылық құралдарымен қамтамасыз етілуі және жалпы еуропалық қоныстанушылар стилінде өмір сүруге үйретілуі керек еді. Кәсібі Негізгі қызметі – атпен бизон аулау. Жылқы саны (әр жанұяға 17-18) басқа жазық тайпаларға қарағанда басым болды. Қазіргі кайовалар ауыл шаруашылығында және шағын бизнесте жұмыс істейді. Тұрмыс салты Тайпаны мұрагерлік жолмен келген көсем және топотога көсемдері мен әскери қолбасшылар кеңесі басқарды. Дәстүрлі әлеуметтік бөлініс: нгоп – шайқаста ерекше көзге түскен және жомарттығымен танымал жауынгерлер; ондейгупа ​​- әскери атақ-даңқы жағынан нгоптардан төмен ауқатты адамдар; кен – жылқысыз үнділер; даплом - кедейлер. Отбасы шағын, неке неолокалдық. Тұрғын үйлері - былғарыдан, кейінірек кенептен жасалған конустық үйлер (типи). Типи оңай жиналады және оларды шамалы уақыт ішінде көтеруге болады. Кайова халықтары үшін ең маңызды азық көзі - американдық бизон немесе буйвол болды. Әйелдер бизон етін әртүрлі тәсілдермен дайындады (қуырылған, қайнатылған және кептірілген). Кептірілген ет тағамға пеммикан жасау үшін пайдаланылды. Пеммикан - кептірілген майсыз етті ұнтақтау арқылы жасалады. Бизонның кейбір бөліктерін кейде шикі түрде жеді. Аң тапшылығы кезінде кайовалар кесіртке, суда жүзетін құстар, жыландар және ұсақ жануарлармен күн көрді. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті

Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Экологиялық реттеу және бақылау комитеті — экологиялық реттеу және бақылау функцияларын жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ведомствосы. Тарихы 2004 жылы ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің құрамында Табиғатты қорғауды бақылау комитеті құрылды. 2007 жылы ол Экологиялық реттеу және бақылау комитеті болып өзгертілді. 2013 жылдың басында комитет ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің, жыл соңында ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлігінің құрамына берілді, ал 2014 жылы ҚР Мұнай және газ министрлігінің Мұнай-газ кешеніндегі мемлекеттік инспекциялау комитетімен бірігіп, ҚР Энергетика министрлігінің Мұнай-газ кешеніндегі экологиялық реттеу, бақылау және мемлекеттік инспекция комитеті болып қайта ұйымдастырылды. 2016 жылы Экологиялық реттеу және бақылау комитеті болып өзгертіліп, 2019 жылы ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігіне, 2023 жылы ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігіне берілді. Міндеттері # қоршаған ортаның сапасын жақсарту, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, табиғи ресурстарды сақтау және қоғамның экологиялық орнықты дамуының қолайлы деңгейіне қол жеткізу # табиғи ресурстарды сақтау, ұтымды пайдалану және қалпына келтіру болып табылады # қоршаған ортаны қорғау және мемлекеттік экологиялық бақылау саласындағы мемлекеттік басқару жүйесін өз құзыреті шегінде жетілдіру # Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасының талаптарына сәйкес мемлекеттік экологиялық сараптаманы ұйымдастыру және өткізу # эмиссияларды ұйымдастыру, үйлестіру, нормалау және экологиялық рұқсаттарды беруді жүзеге асыру # кешенді экологиялық рұқсат беруді жүзеге асыру # мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыру # Комитеттің аумақтық экология департаменттеріне басшылықты және олардың қызметін үйлестіруді жүзеге асыру, сондай-ақ оларды әдістемелік қамтамасыз ету # қоршаған ортаны қорғау саласындағы ақпаратты тарату және ағарту жүйесін дамыту Қарамағындағы мекемелер * Облыстар және Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша экология департаменттері Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті

Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің Туризм индустриясы комитеті — туристік қызмет саласында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігінің ведомствосы. Тарихы 2004 жылы ҚР Туризм және спорт жөнiндегi агенттiгi таратылып, оның туризмдi дамыту функциялары ҚР Индустрия және сауда министрлігінiң Сауда және туристiк қызметтi реттеу комитетiне берілді. Туризм индустриясы комитеті 2006 жылы ҚР Туризм және спорт министрлігі құрамында құрылды. 2012 жылы ҚР Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне беріліп, 2014 жылы таратылды. 2017 жылы комитет ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің құрамында қайта құрылып, 2023 жылы ҚР Туризм және спорт министрлігінің қарамағына берілді. Міндеттері # туристік қызмет саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру # туристік қызмет саласындағы басшылықты, салааралық үйлестіруді және мемлекеттік реттеуді жүзеге асыру Құрылымы Комитеттің 5 басқармаcы бар (2023 жылға): # Мониторинг және мемлекеттік бақылау басқармасы # Ішкі және келу туризмі басқармасы # Ойын бизнесін үйлестіру және лотерея қызметі басқармасы # Ішкі әкімшілендіру басқармасы # Инвестицияларды тарту, ілгерлету, жарнама және маркетинг басқармасы Қарамағындағы мекемелер * "Kazakh Tourism" Ұлттық компаниясы" АҚ * "Халықаралық туризм және меймандостық университеті" КеАҚ Дереккөздер
Уошо (халық)

Уошо (вашо, вашив ) — АҚШ-тағы үндіс халқы (Калифорния мен Невада штаттарының шекарасындағы Сьерра-Невада тауларындағы Тахо көлі аймағы). Саны 1,5 мың адам. Уошо тайпасының атауы олардың waashiw (wa šiw) атауынан шыққан, уошо тілінде «осы жерден шыққан адамдар» дегенді білдіреді (ескі отаршылдық әдебиетте бұл атау Wa She Shu деп жазылған). Тілі Уошо тілі қазір негізінен ағылшын тіліне ауыстырылды. Діні Уошолардың бір бөлігі пейотизмді мойындайды. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі аң аулау (бұғы, тау қойлары, мүйізді бөкен, қояндар), балық аулау, терушілік. Негізгі қаруы – садақ пен жебе. Қолөнері - қоржын тоқу, тастан еңбек құралдарын жасау, зергерлік бұйымдар. Қазіргі Уошо кәсіптері: ауыл шаруашылығы, қолөнер, құрылыс. Тұрмыс салты Уошолардың жартысына жуығы Невада және Калифорния штаттарындағы төрт колонияда (шағын резервацияларда) тұрады. Рулық полиция, медициналық пункт, құрылыс компаниясы, үндістік қолөнер орталығы, аңшылық пен балық аулауды бақылау комиссиясы бар. Негізгі әлеуметтік бірлік жергілікті қауымдастық (2-ден 10 тұрғын үйге дейін) болды, оның негізін көп балалы отбасы құрады, ал оның мүшелерінің құрамы тұрақты болмады: қауымдастық шығуға немесе кіруге ашық болды). Бірнеше жергілікті қауымдастық аумақтық, әлсіз туыстық байланыстар мен өзара сенім бойынша біріктірілген аймақтық қауымдастықты құрады. Моногамия кең таралған, ал кейбір жағдайларда көп әйел алушылық кездеседі. Неке негізінен екі жақты, басқа формалар да кездеседі. Тұрғын үйлері - ағаш қабығымен жабылған конус тәрізді тұрақты тұрғын үйлер және қамыс пен қылқан жапырақты ағаштардан уақытша үйлер. Әдеттегі киімі - қоян терісінен жасалған ішік. Денеге сурет салу және татуировка жасау кең тараған. Дереккөздер
Гаитиліктер

Гаитиліктер — Гаити Республикасының негізгі халқы. Гаитиліктердің 90%-дан астамы қара нәсілділер, қалғандары негізінен мулаттар. Халқы 8,3 миллион адам. (2006, бағалау). Сондай-ақ олар Канадада (84 мың адам), Ямайкада (52 мың адам), Кубада (40 мың адам), Багам аралдарында (25 мың адам) және басқа Вест-Индия аралдарында тұрады. Жалпы саны 8,7 млн ​​адам. (2006, бағалау). Тілі Олар креолизацияланған француз тілінде (гаити креолы) сөйлейді. Діні Гаитиліктердің барлығы дерлік католицизмді ресми түрде ұстанады, бірақ ежелгі "вуду" немесе "воду" культі (африкалық нанымдар мен әдет-ғұрыптардың қалдықтары) әлі де өте үлкен әсер етеді. Тарихы Гаити аралын 1492 жылы Христофор Колумб ашқан. 1550 жылы аралдан үндістерінің ерекше мәдениеті жойылып, аралды Испания империясының халқы басқара бастады. 1600 жылдардың ортасында аралдың үштен бір бөлігін кеме апатына ұшыраған бай іздеушілер мен адасқан отаршылар, негізінен француздар басып алды, олар қарақшыларға айналып, аралда өмір сүрді. 1789 жылы Франциядағы төңкеріс колонияда қарама-қайшылық тудырды, ол кезде жарты миллион құлдар болған. Жиырма сегіз мыңы мулаттар мен еркін қара нәсілдер болды, олардың көпшілігі бай жер иелері болды. 1791 жылы отыз бес мың құл көтеріліс ұйымдастырып, бірнеше мың плантацияларды қиратты. Көтеріліс он үш жылдық соғыс пен оба ауыруына ұласты. Көп ұзамай испан, ағылшын және француз әскерлері колонияны бақылау үшін бір-бірімен соғыса бастады. 1804 жылы соңғы еуропалық әскерлер жеңіліске ұшырап, бұрынғы құлдар мен мулаттардың коалициясы аралдан қуылды. 1804 жылдың қаңтарында көтерілісші генералдар өздерінің тәуелсіздігін жариялады, сонымен қатар олар Гаити аралын қазіргі әлемдегі бірінші егеменді «қара» мемлекет және империялық Еуропадан тәуелсіздік алған Батыс жарты шардағы екінші колония ретінде жариялады. Кәсібі Негізгі кәсібі – ауыл шаруашылығы (кофе, қант қамысы, сизаль). Көркемдік қолөнер – ағаш ою, кесте тігу дамыған. Кейбір гаитилықтар тамақ, жеңіл және тау-кен өнеркәсібінде және туристерге қызмет көрсетуде жұмыс істейді. Қоғамдық өмір саласында гаитиліктер егістіктерді тазалау немесе суару жұмыстары кезінде шаруалардың өзара көмек көрсетуімен (кумбит) ерекшеленеді. Тұрмыс салты Дәстүрлі тұрғын үйлері -бір бөлмелі, қабырғалары саз бен сабан қоспасынан жасалған, әк қосылған құмның жұқа қабатымен жабылған. Үй әдетте қызғылт, ақ немесе көк түске боялған, сыртқы қабырғалары суреттермен боялған. Ерлердің костюмі оңтүстік еуропалық үлгіде, әйелдер шаштарын Вест-Индияның бұрынғы француз колонияларында ғана кездесетін түрлі-түсті орамалмен (мадрас) тақиямен байлайды. Негізгі тағамы - ямс, тәтті картоп, жүгері, манго. Мереке күндері ет, сүт, жұмыртқа тұтынады. Ауызша халық шығармашылығында, музыкада, биде Батыс Африка халықтары фольклорының әсері байқалады. Халық музыкасына ең тән аспаптары - әр түрлі көлемдегі және дыбыс деңгейіндегі барабандар. Әтеш төбелесі танымал. Дереккөздер
Доминикандықтар

Доминикандықтар — Доминикан Республикасының негізгі халқы. Халқы 10,5 миллион адам (2021 жылғы бағалау). Шамамен 75%-ы мулаттар, 15%-ы ақ, қалғандары қара нәсілділер (негізінен Гаитиден келген иммигранттар және олардың ұрпақтары). Латын Америкасы мен Еуропадағы диаспора 1,5 миллионнан астам адамды құрайды (2019; бағалау), оның ішінде АҚШ-та 1 миллионнан астам. Тілі Доминикандықтардың көпшілігі жергілікті диалектілік ерекшеліктері бар испан тілінде сөйлейді. Кейбір тобы француз тіліне негізделген креол тілінде сөйлейді (Гаитиден келгендер). Діні Халықтың 95% христиан дінін ұстанады. Олардың көпшілігі католиктер. Сондай-ақ 10 пайызы атеист, 2 пайызы басқа діни конфессиялардың өкілдері. Елде қашанда діни сенім бостандығы бар. Кәсібі Халықтың басым бөлігі ауыл шаруашылығында жұмыс істейді. Негізгі дақыл – қант қамысы. Оған қоса кофе, какао бұршақтары, темекі, жержаңғақ, банан экспортталады. Ішкі тұтыну үшін күріш, жүгері, маниок, тәтті картоп, ямс, бұршақ, көкөністер мен жемістер өндіріледі. Мал шаруашылығы жақсы дамыған, балық шаруашылығы нашар. Өнеркәсіп тек 20 ғасырдың 2-жартысында ғана дами бастады, негізінен тау-кен және энергетика өнеркәсібі. Тұрмыс салты Халық испандар бастаған және күшті көшбасшылар қолдаған күшті таптық жүйені қабылдауға мәжбүр болды. Отбасы ең маңызды. Адамдар арасындағы қарым-қатынас маңыздырақ. Көбіне жұмыс істеуге емес, араласуға уақыт бөледі. Доминикан элитасының арасында үш немесе одан да көп ұрпақтан тұратын көп балалы отбасылар басым. Ең қарт адам билікке ие, қоғамдық шешімдер қабылдайды және отбасының амандығына жауапты. Тұрмыстағы ең үлкен әйел өз үйін басқарады, жеке шешімдер қабылдайды және отбасына қамқорлық жасайды. Ерлі-зайыпты ағайындар, олардың әйелдері мен балалары үлкен отбасының бір бөлігі. Тұрмысқа шыққан қыздар күйеуінің отбасына кіреді. Шаруаларға тән баспана - қызыл түсті жақтаулары мен есіктері бар көк түсті боио. Қалаларда оңтүстік испандық типтегі ғимараттар сақталған. Доминикандықтарға креол типті киімдер тән, ер адамдар сомбреро киеді. Дәстүрлі доминикандықтардың таңғы ас манго, қуырылған пияз, қуырылған жұмыртқа, қуырылған салями, қуырылған ірімшік және авокадодан тұрды. Халық музыкасы мен биінде испан, негр, үнді әсерлері бар. Ең танымал халық биі меренге XIX ғасырдан бастап тарады. Халық әндерінің екі түрі бар: көңілді («агуинальдо») және мұңды («виллансико»). Дереккөздер
Хавьер Милей

Хавьер Херардо Милей (; 22 қазан, 1970, Буэнос-Айрес, Аргентина) — аргентиналық саяси және мемлекет қайраткері, экономист, кәсіпкер. 2023 жылдың 20 қарашасынан бастап Аргентинаның сайланған президенті. Әлемдік тарихтағы алғашқы либертариандық президент. Саясатқа келгенге дейін ол экономист және экономика мен саясат туралы көптеген кітаптардың авторы ретінде танымал болды. Милей Австрия экономикалық мектебінің белсенді жақтаушысы. Әр түрлі Аргентина әкімшіліктерінің фискалдық саясатын сынға алып, мемлекеттік шығындарды қысқартуды жақтады. Университет профессоры ретінде ол экономистерге арналған макроэкономика, экономикалық өсім, микроэкономика және математика курстарын оқыды. 2021 жылы Милей саясатқа кірісіп, Буэнос-Айрестің атынан өзі құрған «Бостандық келеді» партиясынан депутат болып сайланды. Депутат лауазымында Аргентинаның саяси элитасын және оның жоғары мемлекеттік шығындарға бейімділігін сынға ала отырып, өзінің заңнамалық қызметін дауыс берумен шектеді.Кейінірек Серхио Массаны 2023 жылғы президенттік сайлауда жеңіп, Аргентинада жалғасып жатқан экономикалық дағдарысының себебі ретінде елдегі перонизмнің идеологиялық үстемдігін айыптады. Милей өзінің ерекше мінезімен және бұқаралық ақпарат құралдарында белсенді болуымен танымал.Саяси тұрғыдан ол оңшыл либертариан, популист және ультралиберал ретінде сипатталады. Милей өзінің шектен шыққандығымен, қайталанбас мінезімен және бұқаралық ақпарат құралдарында белсенді болуымен танымал. Саяси тұрғыдан алғанда, ол оңшыл либертариандық, популистік және ультралибералдық ретінде сипатталады және ол өзін, атап айтқанда, минархизм және анархо-капитализм принциптерін ұстанатын либералды-либертариандық деп санайды. Оның көзқарастары Аргентинаның саяси кеңістігінде ерекше орын алады және елеулі қоғамдық резонанс пен даулы реакцияларды тудырады. Атап айтқанда, ол экономиканың нақты долларлануына әкелетін Аргентина Орталық банкін таратуды, сондай-ақ елдің бюджеттік және құрылымдық саясатын кешенді қайта құруды ұсынды. Оның есірткі, қару-жарақ, жезөкшелік, гейлердің некелері, жыныстық артықшылықтар және гендерлік сәйкестік сияқты мәселелер бойынша таңдау еркіндігін қолдауы оның түсік жасатуға, эвтаназияға және қылмыстық иммиграцияға жалпы қарсылығымен қайшы келеді. Өмірбаяны Хавьер Майли 1970 жылы 22 қазанда Буэнос-Айрестің Палермо ауданында итальяндық отбасында дүниеге келген. Оның әкесі автобус жүргізушісі Норберто Орасио Майлей , ал анасы - үй шаруасындағы әйел Алисия Лухан Лусич . Дереккөздер
Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті

Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті — Қазақстан Республикасының, Алматы қаласындағы жоғары оқу орны. 2001 жылы Қазақстан инженерлік-технологиялық университеті (ҚазИТУ) деген атпен құрылған, 2022 жылғы қарашада МИТУ болып өзгертілген. Қазақстанның үздік жоғары оқу орындарының ұлттық рейтингіне кіреді.. МИТУ-де техникалық, технологиялық, аграрлық, сондай-ақ экономикалық мамандықтардың бакалавриат, магистратура және докторантураның білім беру бағдарламалары бойынша даярлау жүргізіледі. Университетте 4000-нан астам студент оқиды. Оқу және әкімшілік ғимараттар мен студенттер үйлері Академия қалашығында. орналасқан. 2023 жылдың соңына дейін жаңа оқу корпусы мен жаңа жатақхана ашу жоспарлануда.. Университетте Колледж жұмыс істейді, онда әртүрлі технологиялық, экономикалық және басқа мамандықтар бойынша оқыту жүргізіледі. Университет құрылымы Басшылық Президент – Жұмағұлов Руслан Бақытжанұлы, экономика ғылымдарының докторы, Халықаралық Инженерлік Академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Ұлттық Инженерлік Академиясының академигі.. Ректор – Сәрсенбекова Гүлнар Әлібекқызы, қауымдастырылған профессор, философия ғылымдарының кандидаты. Академиялық мәселелер және өндірістік практика жөніндегі проректор –Ақпанбетов Дархан Берікұлы, техника ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасы Тау-кен ғылымдары Ұлттық Академиясының корреспондент-мүшесі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://metu.edu.kz/ Университеттің ресми сайты]
Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитеті

Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитеті — ақпараттандыру саласындағы, дербес деректер және оларды қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасының электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы заңнамасын сақтау тұрғысынан электрондық құжат пен электрондық цифрлық қолтаңба саласындағы ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету аясындағы реттеу, іске асыру және бақылау функцияларын жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің ведомствосы. Тарихы Ақпараттық қауіпсіздік комитеті 2016 жылы ҚР Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің құрамында құрылды. 2019 жылы ақпанда комитет ҚР Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлiгiнiң, сол жылы маусым айында ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің, 2025 жылы ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің құрамына берілді. Міндеттері # ақпараттандыру саласындағы, дербес деректер және оларды қорғау саласындағы ақпараттық қауіпсіздік саласындағы сондай-ақ Қазақстан Республикасының электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы заңнамасын сақтау тұрғысынан электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру # мемлекеттік органдардың, жеке және заңды тұлғалардың ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мониторинг жүргізу # ақпараттық қауіпсіздіктің оқыс оқиғаларының, оның ішінде әлеуметтік, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар, төтенше немесе соғыс жағдайы енгізілген жағдайларда алдын алу және оларға жедел ден қою Құрылымы Комитеттің 5 басқармаcы бар (2023 жылға): # Ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымның аса маңызды объектілерін үйлестіру басқармасы # Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыздандыру саласындағы мемлекеттік бақылау басқармасы # Ақпараттық қауіпсіздік жобаларын іске асыру жөніндегі басқармасы # Дербес деректерді қорғау басқармасы # Киберқауіпсіздікті дамыту және әкімшілік жұмысы басқармасы Дереккөздер
Доминиктер

Доминиктер — Доминиканың негізгі халқы. Халық саны 70 мың адам. Доминиктердің басым көпшілігі қара нәсілділер, 10%-дан азы мулаттар, үндістердің шағын тобы сақталған. Тілі Доминика халқы француз тіліне негізделген креол тілі Патуа тілінде сөйлейді. Ол 20 ғасырдың ортасына дейін негізгі ауызекі тіл болды. Соңғы кезде ол ағылшын креолімен ауыстырылады. Діні Сенушілер негізінен , англикандар мен методистер бар. Сенушілердің негізгі бөлігін католиктер құрайды, біразы протестанттар (баптистер, методистер және т.б.). Кәсібі Негізінен – ауыл шаруашылығы, онда халықтың басым бөлігі жұмыс істейді. Негізгі экспорттық дақыл – банан. Сондай-ақ цитрус жемістері, жеміс шырындары, эфир майлары және т.б. экспортталады. Сонымен қатар лайм, грейпфрут, апельсин, какао, кокос пальмасы өсіріледі. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар бар. Тұрмыс салты Доминиктерде креол олигархиясы әлі де негізгі ықпалға ие. Қала халқы діни салада, сәулет өнерінде және т.б. испан мәдени дәстүрлеріне бағытталған. Ауыл халқының мәдениетінде африкалық әсер байқалады: фольклор, киім, өмірлік цикл рәсімдері (әсіресе жерлеу рәсімі) және т.б. Доминиктер ауызша креолдардың, мулаттардың және қара нәсілділердің дәстүрлі және танымал музыкасын біріктіреді. Креол музыкасы негізінен билердің аспаптық сүйемелдеуінде орындалды, 17-18 ғасырларда гитара ансамбльдерінің сүйемелдеуімен, ал 19 ғасырдың аяғынан - баянның сүйемелдеуімен орындалды. Дереккөздер
Зуни (халық)

Зуни (суньи) — Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-батысындағы пуэбло тобындағы үндіс халқы. Олар негізінен Нью-Мексиконың батысындағы Аризонамен шекарадағы Зуни резерватында тұрады. Халық саны 9,3 мың. (2000, халық санағы). Тілі Тілі - зуни тілі. Ағылшын тілі де кең таралған, екі тілді жағдайларда бірінші тіл - зуни тілі. Діні Зуни дәстүрлі культтерді ұстанады. Олардың діни сенімдері ең құдіретті үш құдайға негізделген - Жер-Ана, Күн әке және Ай сәулесі. Күнді ерекше құрметтейді, күн өмір беруші ретінде қарастырылады. Тарихы Еуропалықтар келгенге дейін олар Зуни өзенінің бойында саны 4-6 мың адамды құрайтын 6 пуэбло қонысында тұрды. 1540 жылдан бастап испандармен байланыстар, олардан металл өңдеу техникасын, бірқатар ауыл шаруашылығы дақылдарын және қой шаруашылығын алып, бұл кәсіп 19 – 20 ғасырдың бірінші жартысында негізгі кәсіпке айналды. Зунилерді христиандандыру әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1680 жылы Пуэбло көтерілісінен кейін және 1692 жылы испандар түпкілікті жаулап алғаннан кейін олар бір пуэблоға шоғырланды, оның айналасында 1877 жылы резервация құрылды, оған Зуни этникалық территориясының негізі кірді. 1850 жылы саны 1,3 мың адамды құрады. Теократия бірте-бірте зайырлы тайпалық кеңестің билігімен ығыстырылды. Кәсібі Олар суармалы және құрғақ егіншілікпен (жүгері, бұршақ), қолөнермен (боялған керамика), сонымен қатар терушілікпен және аңшылықпен айналысты. Қазіргі кәсіптері – қолөнер, жалдамалы жұмыс, мал шаруашылығы. Дәстүрлі қолөнерден – зергерлік бұйымдар (күмістен әшекей бұйымдар жасау, тастан жасалған әшекейлер жасау), тоқу, өру, моншақ тігу, керамика жасау, тері өңдеу дамып келеді. Тұрмыс салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйым матрилиндік руларға негізделген (қазіргі Зуниде 14 ру бар). Салттық корпорациялар: «Качин қоғамы» (котиканне), ұлдардың бастамасын жүзеге асыратын 6 ғұрыптық ер кива қоғамы және 12 емшілер қоғамы, сондай-ақ екі діни бірлестіктер - жаңбыр діни қызметкерлері мен садақ діни қызметкерлері. Рулық қауымдастық – үй шаруашылығы (матрилокалды некелік қонысы бар) негізгі әлеуметтік-экономикалық бірлік болып қала береді, бірақ шағын неолокалдық отбасылар да жиі кездеседі. ХХ ғасырдың екінші жартысында өмір салтын біршама модернизациялағанына қарамастан, зунилер негізінен дәстүрлі қоғамдық ұйымын, материалдық және рухани мәдениетін сақтап қалды. Дереккөздер
Сэм Альтман

Сэмюэл Харрис Альтман (; 22 сәуір, 1985, Чикаго, АҚШ) — американдық кәсіпкер, инвестор, программист және блогер. OpenAI негізін қалаушы және бас директоры. OpenAI-бұл жасанды интеллектті жалпы адамзатқа пайда әкелетін және зиян келтірмей дамытуға бағытталған зерттеу компаниясы. 2014-2019 жылдары Y Combinator венчурлық қордың президенті болды. Helion және Oklo екі атом энергетикалық компаниясының басқарма төрағасы. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Геодезия және картография комитеті

Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Геодезия және картография комитеті — геодезия, картография және кеңістіктік деректер саласында басшылықты жүзеге асырған Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің бұрынғы ведомствосы. Тарихы ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Геодезия және картография комитеті 2019 жылы ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитетінен бөлініп шығып, 2024 жылы таратылды. Міндеттері * Геодезия, картография және кеңістіктік деректер саласында мемлекеттік саясат шараларын іске асыру Құрылымы Комитеттің 4 басқармаcы бар (2023 жылға): # Әкімшілік-құқықтық жұмыс басқармасы # Кеңістіктік деректерді дамыту басқармасы # Топографиялық-геодезиялық және картографиялық жұмыстар басқармасы # Мемлекеттік геодезиялық бақылау және мемлекеттік қызметтер көрсету басқармасы Қарамағындағы мекемелер * «Ұлттық геодезия және кеңістіктік ақпарат орталығы» ШЖҚ РМК Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер комитеті

Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер комитеті — мемлекеттік көрсетілетін қызметтер салаcында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің ведомствосы. Тарихы 2011 жылы Байланыс және ақпарат министрлігінің жанынан Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау және халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитеті құрылып, әкімдіктердің халыққа қызмет көрсету орталықтары қарамағына берілді. 2012 жылы комитет Көлік және коммуникация министрлігінің қарамағына өтіп, 2014 жылы Байланыс және ақпарат агенттігінің құрамына енуіне байланысты таратылды. 2019 жылы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің құрамында Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер комитеті құрылды. 2025 жылы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің құрамына енді. Міндеттері # өз құзыреті шегінде мемлекеттік көрсетілетін қызметтер саласында мемлекеттік саясатты іске асыруды қамтамасыз ету # мемлекеттік қызметтер көрсету және "электрондық үкімет" саласындағы басшылықты және салааралық үйлестiрудi жүзеге асыру # өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасы заңнамасының сақталуын бақылауды қамтамасыз ету # Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өз құзыреті шегінде мемлекеттік қызметтер көрсету және "электрондық үкімет" саласындағы халықаралық ынтымақтастық Құрылымы Комитеттің 7 басқармаcы бар (2023 жылға): # Мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы әкімшілендіру басқармасы # «Бір терезе» қағидаты бойынша мемлекеттік қызметтерді көрсетуді ұйымдастыру басқармасы # Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер саласындағы үйлестіру басқармасы # Мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді жетілдіру басқармасы # «Электрондық үкіметтің» сыртқы контур жобалары басқармасы # «Электрондық үкіметтің» ішкі контур жобалары басқармасы # Көрсетілетін қызметтерді бақылау басқармасы Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті

Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Халықаралық ақпарат комитеті — Қазақстан Республикасының саяси, экономикалық, әлеуметтік, гуманитарлық, сондай-ақ көрсетілген мақсаттарда өзге де қызмет салаларында оң имиджін нығайту және мемлекеттік саясатын іске асыру мәселелері бойынша арнайы іске асыру және бақылау функцияларын жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ведомствосы. Міндеттері * Қазақстан Республикасының сыртқы саяси бағытын icкe асыру, Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық саясатын жүзеге асыруға және халықаралық беделін нығайтуға жәрдемдесу Құрылымы Комитеттің 6 басқармаcы бар (2023 жылға): # Ақпарат басқармасы # Имидждік жұмыс басқармасы # Баспасөз қызметі (басқарма) # ҚР шетелдік мекемелерінің имидждік жобаларын жүзеге асыру басқармасы # Ахуалдық орталық (басқарма) # Ақпараттық-басылым кеңесі басқармасы Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Иран Ислам Республикасындағы консулдығы, Бендер-Аббас

Қазақстан Республикасының Иран Ислам Республикасындағы Бас консулдығы, Бендер-Аббас — Қазақстан Республикасының Иран Ислам Республикасындағы дипломатиялық миссиясы. Бас консульдық Иранның Бендер-Аббас қаласында орналасқан. Тарихы Қазақстан Республикасы мен Иран Ислам Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 29 қаңтарда орнатылды. 1993 жылы Қазақстанның Ирандағы Елшілігі ашылды. Дипломатия Елшілік Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігінің жүйесіне кіреді және Қазақстанның Ирандағы мүдделеріне өкілдік етеді. Елшіліктің негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасының Ирандағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету және оның сыртқы саясатын іске асыру; * Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының Ислам Республикасындағы құқықтары мен мүдделерін қорғау; * Қазақстан Республикасының Иранмен ынтымақтастығын дамытуды қамтамасыз ету, Қазақстанның мемлекеттік органдарының, қоғамдық ұйымдарының және іскер топтар өкілдерінің Ислам Республикасымен байланыстарын орнату және қатынастарын дамыту; * Қазақстан Республикасының Иранмен халықаралық келісімшарттары жобаларын, келісімшарттарды жасасу, орындау және тоқтату жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге қатысу, Қазақстанның болу елімен жасасқан келісімшарттарының орындалуына бақылау жүргізу; * консулдық қызмет; * өзге де міндеттер. Елшіліктің сайты көпшілік жұртшылықты Тегеран қаласындағы ҚР дипломатиялық өкілдігінің қызметімен таныстыру, сондай-ақ Қазақстанға турист ретінде келуге немесе елмен іскерлік байланыс орнатуға ниет білдірген Иран азаматтарына, Иранда тұратын қазақстандықтарға және шетелдік азаматтарға ақпараттық қолдау көрсету үшін ұсынылған. Байланыс Дереккөздер
Какчикели

Какчикели (өз аты - «қызыл ағаштан шыққан» немесе «от адамдары») — Гватемаладағы майя халықтарының бірі. Олар Таулы Гватемаланың орталық бөлігінде тұрады. Халық саны 505 мың адам. Тілі Олар майя тобының киче тілінде сөйлейді, испан тілі де кеңінен таралған. Діні Какчикелилер — католиктер, бірақ христианға дейінгі нанымдардың қалдықтарын сақтаған. Тарихы Этногоникалық аңыздар бойынша, олар кичелердің одақтастары болған, олармен бірге Мексикадағы Лагуна-де-Терминос жағалауына (Тулан-Суйва) келген, 10 ғасырда кичелермен бірге оңтүстік-шығысқа көшіп, Гватемала таулы жерлерін жаулап алған. 15 ғасырдың ортасында, сарай төңкерісі әрекеті кезінде Какчикели гвардиясы Киче патшасы Кикабты қорғады, марапат ретінде какчикельдер олардың астанасы Ишимчеге (қазіргі Гватемала қаласының маңында) орын алды. Олар кичелермен және цу­ту­хи­лямилермен шайқасты, 1524 жылы испандармен одақтың арқасында оларды жеңді, бірақ кейін оларды Альварадо жаулап алды. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, бұршақ, асқабақ, кейбір қауымдар бидай, картоп, пияз, сарымсақ, анис, құлпынай өсіруге маманданған), құс шаруашылығы, аз дәрежеде аңшылық, ара шаруашылығы, балық аулау (Атитлан көлінде балық аулауға монополия болған), мал шаруашылығы. Қолмен өрнек тоқу, керамика өндірісі, тоқу, ағаш ұстасы, қайық пен музыкалық аспаптар жасау дамыған. Тұрмыс салты Отбасы шағын, қарым-қатынас патрилинейлік, неке патрилокальды немесе неолокалдық, қалыңдық үшін жұмыс істеу әдеті, некеден кейінгі уақытша матрилокалдылық сақталған. Ертеде какчикелилер баспаналарын балшықпен сыланған, бір бөлмелі, нығыздалған топырақты едені және пальма төбесі бар шыбықтардан тұрғызған. Бүгінгі таңда бір-үш бөлмелі, едені цементтен, төбесі жабынқышпен немесе металлмен жабылған ағаш үйлерде тұрады. Көптеген отбасылардың үйлерінде шағын шеберханалары бар - олар көбінесе қолөнер бұйымдарын сатумен өмір сүреді. Дәстүрлі әйелдер киімі – ою-өрнекті ұзын қызыл немесе көк түсті орама белдемше, үлкен қызыл жамылғы орамалдар. Ерлер киімі – қызыл түсті өрнектері басым ұзын шалбар мен жейделер және балтырға дейін жеңіл кең жолақты шалбар, жеңіл күртешелер, қызыл орамалдың үстіне сабан қалпақ киедң. Мерекелік костюм, қара жүннен тоқылған ұзын жеңсіз жейде (габан), жүннен жасалған қара-ақ немесе көк түсті тізеге дейін оралған белдемше, қызыл немесе ақ жолақты жейделер. Дереккөздер
Дэвид Линч

Дэвид Кит Линч (; 20 қаңтар 1946 жыл, Монтана – 15 қаңтар 2025 жыл, Лос Анжелес) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, актер және суретші. 2019 жылғы Америка киноакадемиясының құрметті сыйлығының, сондай-ақ «Канн кинофестивалінің» «Алтын пальма бұтағы» және «Венеция кинофестивалінің» Құрметті «Алтын арыстанының» иегері. Үздік режиссура үшін үш рет «Оскар» номинациясына ұсынылды. Линчтің режиссерлік стиліне тән белгілер - сюрреализм, түс көру тақырыптары және шындықтың иллюзиясы. Оның фильмдеріндегі сюжет элементтерін түсіндіру қиын және әртүрлі түсіндірулерге мүмкіндік береді. Өмірбаяны Фильмографиясы Толық метражды фильмдері Дереккөздер
Канза (халық)

Канза (өз аты - «оңтүстік желдің адамдары»), кау (сиу тілінде - «оңтүстік жел») — АҚШ-тағы Сиу тобындағы үндіс халқы (Оклахомадағы резервация). Саны 650 адам. Тілі Ағылшын тілінде сөйлейді. Діні Сенушілер протестанттар (методистер). Канза діні анимизмді және әртүрлі дәрежеде рухани болмыстарды қамтыды. Кәсібі Канза дәстүрлі түрде аңшылық (бизон аулау) пен егіншілікті біріктіретін жартылай отырықшы халық болды. Қазіргі канзалар – жалдамалы жұмыспен айналысады. Тұрмыс салты Отбасы үлкен және патрилокалды, рулық екі фратрияға біріктірілді. Тайпаны әр фратриядан екі мұрагерлік жолмен көсемдер және тайпа көсемдерінің кеңесі басқарды. Тұрғын үйлері 8 бағаналы төбесі бар жер үй. Ерлер белбеумен ұстайтын белдемше киіп, иығына жамылғы ілді. Әйелдер тізеге дейін матадан жасалған белдемше киіп, ал суық мезгілде сол иығына жамылғы киді. Дереккөздер
Квакиутл

Квакиутл (кваквакевакв) — Канададағы вакаш тобындағы үндіс халқы. Олар Ванкувер аралының солтүстігінде және Британдық Колумбия провинциясында тұрады. Саны 3,5 мыңға жуық адамды құрайды. Тілі Тілі - квакиутл тілі, вакаш тілдерінің солтүстік тобына жатады. Қазіргі уақытта ағылшын тілімен ауыстырылды. Діні Олардың діні шаманизм мен анимизмге негізделген. Кәсібі Квакиутлдер дәстүрлі түрде аңшылық, терушілік және балық аулаумен айналысты. Кей аймақтарда, мысалы, лосось балық аулау үшін пайдаланылатын жерлерде тұрақты ағаш құрылымдарды салған. Квакиутлдер теңіз өміріне үлкен сенім артты және қажет нәрсені ұстау үшін көптеген құрылғыларды, соның ішінде арнайы торлар мен тұзақтарды пайдаланды. Олар ағашты ыдыс-аяқ пен тұрмыстық заттарды жасау үшін пайдаланды және себеттер мен көрпелер сияқты сәнді тоқыма бұйымдарын жасады. Қазіргі заманғы квакиутлдер жоғары ассимиляцияланған (55%) және өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. Тұрмыс салты Әлеуметтік стратификация мен құлдық болды. Ортақ қыстауы бар 30-ға жуық дербес аумақтық топтар (тайпалар) белгілі. Тайпа мұрагерлік көсем басқаратын 7 ру қауымынан (немайма) тұрды. Немайманың иелігінде балық аулау орындары мен салтанатты лауазымдар (рангалар) жиынтығы болды (барлығы 794 лауазым). Көбінесе некелер немаймалардың арасында болды, бірақ рулық ақсүйектер арасында отбасында артықшылықтарды сақтау үшін эндогамдық туыстық некелерге рұқсат етілді. Неке қонысы негізінен патрилокальды болып табылады. Дәстүрлі ауылдардағы үйлері теңізге қарап салынған. Үйдің орталық бағаналары ойылып, таңбалармен боялған. Үйге бір туыстық топтың төрт отбасы орналасқан, әрқайсысының бұрышта жеке камині бар. Жеке аумақтар қоршалған. Әрбір ауылда бір немесе бірнеше салтанатты үйлер болды. 19-ғасырдың аяғында үйлер үшкір шатырлары бар ұсақталған ағаштан тұрғызылды. Тағамдары негізінен теңіз өнімдері: ұлулар, лосось, палтус және басқа теңіз жануарлары. Балық ыстау арқылы кептірілді. Балық майы (эвлахон) сонымен қатар маңызды тағамдық қоспа болды. Олар сондай-ақ жидектерді, теңіз шөптерін, тамырларды, тау ешкісін, бұлан мен бұғыларды жеді. Жылы мезгілде әйелдер балқарағай қабығынан жасалған алжапқыш киді, ал ерлер жалаңаш жүрді. Әйелдер жаңбырда су өткізбейтін себеттер қалпақшалары мен балқарағай қабығынан жасалған пончо киген. Квакиутл халқына кедр қабығынан жасалған ұзын сары киімдер тән болды. Әйелдер білезік, алқа таққан. Дереккөздер
OpenAI

{{Компания 2024 жылғы маусымда OpenAI корпоративтік аналитикаға арналған шешімдер әзірлейтін Rockset стартапын сатып алды. Келісім аясында компаниялардың командалары мен технологиялары біріктірілмек. 2025 жылғы мамырда OpenAI бұрынғы Apple бас дизайнері Джонатан Айв негізін қалаған io компаниясын 6,5 миллиард долларға сатып алды. Бұл сатып алу жасанды интеллект негізіндегі аппараттық құрылғылар әзірлеуге бағытталған компанияның қадамдарының бірі болды. Дереккөздер
Меномини

Меномини — Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығысындағы алгонкин тобының үндіс халқы. Олар Вольф өзеніндегі резервацияда тұрады (Висконсин штатында) тұрады. Халық саны 8,7 мың. (2000, халық санағы). Тілі Тілі меномин тілі, қазір ағылшын тілімен ығыстырылуда. Діні Дәстүрлі культтерді ұстанады, католиктер де бар. Тарихы Меномини бір кездері Мичиган көлі аймағының ең көне тұрғындары, Хоупвелл үндістері басып алған жерлерді мекендеген орман үндістерінің ұрпақтары. 1667 жылдан бастап еуропалықтармен (француздар, кейінірек британдықтар, американдықтар) еуропалық аң терісі саудасымен байланысқа түсіп, олар жартылай отырықшы өмірден аңшылықпен айналысатын көшпелі өмірге көшті. 1815 жылдан бастап Меномини аумағы АҚШ билігінің бақылауында болды. 19 ғасырдың ортасына қарай меноминдіктер өз жерлерінің көп бөлігін жоғалтты, 1820-52 жылдары олардың саны 3,9-дан 2 мың адамға дейін азайды. 1852 жылдан бастап меноминдер резервацияда болып, олар негізінен ағаш кесумен айналысты, оларда 1908 жылдан бері ағаш кесу зауыты бар. 1961 жылы резервацияның таратылуы Меноминнің өмір сүру деңгейінің айтарлықтай төмендеуіне және тайпалық жерлерді таран-таражға салуға әкелді. 1973 жылы табанды күрестің нәтижесінде Меномин резервациясының мәртебесі қалпына келтірілді. Қазіргі заманғы меноминдердің барлығы дерлік аралас нәсілдер, негізінен ассимиляцияланған. Меноминнің бір бөлігі дәстүрлі мәдениетті (салт-дәстүрлер, билер, фольклор және т.б.) сақтауға ұмтылуда. Кәсібі Олар аң аулау, жинау және балық аулаумен айналысқан (бекіре және т.б.), жабайы күрішті маусымдық жинау маңызды рөл атқарды, егіншіліктің қосалқы маңызы болды. 1987 жылдың 5 маусымынан бастап тайпа Лас-Вегас стиліндегі бинго казиносы мен қонақ үйіне иелік етіп, оны басқарады. Кешен көптеген Меноминді жұмыспен қамтамасыз етеді, қызметкерлердің шамамен 79 пайызы этникалық меноминдер болып табылады. Тұрмыс салты Олар фратрияларға (аюлар мен найзағайлар) және мұрагерлік көсемдер басқаратын патрилиндік руларға бөлінді. Негізгі әлеуметтік бірлік – ауыл. Ауылдық кеңестің құрамында тектік жетекшілер болды. Неке құру патрилокальды болып табылады. Көп әйел алушылық болды. Ауыл мен рулық ұйымның орнына кәсіптік топтар келді (1830 жылы 9 топ), олардың кейбіреулері рулық айырмашылықтарды сақтап қалды. Шағын моногамдық отбасы тарады. Сайланған тайпалық кеңес пайда болды. Меноминнің дәстүрлі тағамына Allium tricoccum (сабақ немесе жабайы сарымсақ) сияқты жергілікті тағамдар кіреді. Қайнатылған, туралған Sagittaria cuneata картоптары дәстүрлі түрде қыста пайдалану үшін шашақталып, кептіріледі. Дереккөздер
Масатектер

Масатеки — Мексикадағы үндіс халқы. Олар тауларда (Жоғарғы Масатека) және ойпаттарда (Төменгі Масатека), Оахака штатының солтүстігіндегі (Сьерра-Мадре Шығысындағы Сьерра-Масатека тарихи аймағы, Ла Каньяда және Тустепек-Папалоапан), Веракрустың оңтүстігінде және Пуэбланың оңтүстік-шығысында тұрады. Халқы 206,6 мың адамнан (2005 ж. Ұлттық үндіс тілдері институтының мәліметтері) 305 мың адамға дейін (2000, халық санағы). 2 мыңнан астам адам АҚШ пен Канадада тұрады. Тілі Тілі - масатек тілі. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер, кейбірі протестанттар. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, бұршақ, асқабақ, сату үшін- қант қамысы, темекі, күріш, жемістер). Қолөнерден – тоқу, керамика, ағаштардан ыдыс жасау дамыған. Кофе және қант қамысы плантацияларында жалдамалы жұмыс кең таралған. Тұрмыс салты Қауымдастық Масатектер өмірінде негізгі рөл атқарады (күнделікті мәселелерді шешу және қуанышты сәттерді тойлау - барлығына ортақ қиындықтар). Қоғамдастық мерекелерді ұйымдастыру немесе үй салу сияқты қиын уақытта бір-біріне қолдау көрсетеді. Бұл бірлік сезімі мүшелер арасындағы байланысты нығайтады және бейбіт және үйлесімді өмір сүру атмосферасына кепілдік береді. Ерлер киімі негізінен мексикалық типке жатады, жекелеген аудандарда тобыққа бекітілген ақ шалбар және қызыл мойын орамал тағылады. Әйелдер киімі — ұзын белдемше мен уипиль, кесте мен ленталармен безендірілген (әр ауылда әр түрлі өрнек бар). Масатектер жүгері, бұршақ, сквош және жаңа піскен шөптер сияқты қоршаған ортада кездесетін көптеген ингредиенттерді пайдаланады. Бұл өнімдер олардың асханасының негізін құрайды. Дереккөздер