kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жамбыл Омарұлы Артықбаев

Жамбыл Омарұлы Артықбаев (20.8.1959 жылы туған, Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы Жаңақала ауылы) – тарих ғылымдарының докторы (1997), профессор (2001). Өмірбаяны Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан. Қарағанды мемлекет университетінің тарих факультетін (1984) және Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институтының аспирантурасын бітірген. Қарағанды мемлекет университетінің тарих факультетінде оқытушы, доцент, декан, профессоры (1984–2001). 1997 жылдан осында кафедра және лаборатория меңгерушісі. Павлодар мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (2003–08), 2008 жылы Астана қаласындағы Мемлекет тарихы ғылым-зерттеу институты директорының орынбасары болып қызмет атқарды. «ХVІІІ ғасырдағы қазақ қоғамының этноәлеуметтік құрылымы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылым еңбектері 15–19 ғасырлардағы қазақ қоғамының этноәлеумет мәселелерін зерттеуге арналған. Артықбаев Қазақстан тарихы мәселелерін қарастыратын бірқатар кітаптар мен оқулықтардың («Этносоциальная структура казахов Северо-Центрального Казахстана во второй половине 19 в.», 1989; «История Казахстана в 19 в.», 1992; «Бухар жырау. Двенадцать историй», 1994; «Этносоциальная структура казахского общества в 18 в.», 1997; «Казахское общество в 19 в.: традиции и инновации», 1993; «История Казахстана», 1999; «Сарыарка – колыбель степной цивилизации», 1999; «Этнология и этнография», 2001; «Казахское общество: традиции и инновации», 2003) авторы. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.mektepint.narod.ru/tulek/tulek.html Мектеп түлектері - История школы] *[http://irbis.pushkinlibrary.kz/cgi-bin/irbis64r_01/cgiirbis_64.exe?Z21ID&I21DBNKNKAZ_PRINT&P21DBNKNKAZ&S21STN1&S21REF&S21FMTfullw_print&C21COMS&S21CNR&S21P010&S21P021&S21P03A&S21STR=%D0%90%D1%80%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2,%20%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB Артықбаев, Жамбыл - Web ИРБИС] *[http://www.kazakh-tili.ru/?shownews&id648 Жамбыл Омарұлы Артықбаев]
Ләззат Боранбайқызы Аруова

Ләззат Боранбайқызы Аруова (1969 жылы туған) – техника ғылымдарының докторы (2007). Мәскеу инженерлік-құрылыс институтын құрылыс материалдары және конструкцияларын өндіру мамандығы бойынша және Мәскеу қаласындағы Технология, бетон және темір-бетон ғылым-зерттеу институтының аспирантурасын (1997) бітірген. Қазақ политехникалық институтының Маңғыстау бөлімшесінде, Ақтау политехникалық институтында оқытушы болды. «Теоретические и практические аспекты комбинированной гелиотермообработкой в светопрозрачных камерах» деген тақырыпта докторы диссертация қорғаған. Аруованың 35-тен астам ғылым еңбегі («Комбинированная гелиотермообработка бетона», А., 2004; т.б.) мен мақалалары жарияланған. Дереккөздер
Интрузивті тау жыныстары

Интрузивті тау жыныстары - магмалардың Жер қыртысында суып, кристалдануынан түзілген тау жыныстары. Қалыптасу тереңдігіне қарай Интрузивті тау жыныстары абиссаль (терең), мезоабиссаль (орташа) және гипабиссаль (саяз тереңдікте) болады. Интрузивті тау жыныстарының бітімі шомбал, бағдарлы, жолақты келеді. Құрылымы толық кристалды, қатаю жылдамдығына қарай ұсақтан ірі түйірге дейін. Магманың қатаю жағдайы өзгеріп отырса, онда құрылымы порфирлі болады. Кристалдану ретіне байланысты алдымен түзілген минералдар дұрыс пішінді, ал соңында кристалданғандар бұрыс пішінді болады. Интрузивті тау жыныстарының негізгі минералдары: плагиоклаз, калишпат, кварц, нефелин, оливин, пироксен, амфибол, биотит. Акцессор минерал ретінде апатит, сфен, циркон, шпинель, магнетит, т.б. кездеседі. Құрамындағы SіO2 мөлшері бойынша Интрузивті тау жыныстары ультранегізді (44%-дан аз), негізді (44 – 53%), орта (53 – 44%) және кышқыл (64%-дан көп) болып бөлінеді. Олардың ішінде кең тарағандары гранит, гранодиорит, диорит, габбро, сиенит, перидотит, дунит, пироксенит. Көпшілігі құрылыс материалы, ескерткіш жасау, қаптау, әшекейлеу үшін пайдаланылады. Интрузивті тау жыныстары массивтерінде түрлі металдар мен бейметалдардың кендері кездеседі. Дереккөздер
Археологиялық барлау

Археологиялық барлау – тарихи көне ескерткіштерді зерттеу, орнын табу, ғылыми тұрғыда тіркеу. 1960 жылдары Қазақстанның археологиялық картасын жасау және 1980 жылдардағы тарихи ескерткіштердің жинағын құрастыру кезінде Қазақстан жерінде көптеген барлау жұмыстары жүргізілді. Археологиялық барлаудың негізгі ғылыми мақсаты – белгілі бір географиялық аудандағы көне замандарда өмір сүрген халықтардың тұрмысын, өнерін, діни нанымдарын зерттеп тексеруге қажетті материалдық деректерді іздеп табу, олардың топографиялық жобаларын жасау, суретке түсіру, типтерін тізімге алу, ескерткіштер мен жергілікті табиғи-ландшафтық жағдайлардың арасындағы байланысты анықтау, тағы басқа шаралар. Кейбір жағдайда археологиялық барлау жазба немесе басқа да деректер бойынша ескерткіштердің дәл орнын анықтау, олардың орналасу заңдылықтарын белгілеу мақсатымен де жүргізіледі. Археологиялық барлау жүргізудің белгілі мерзімінде, алға қойған мақсатына байланысты көптеген әдістері бар. Мысалы, көне замандардың жер үстінде белгілері аз ескерткіштерін жазғытұрым және күз айларында тексеру нәтиже береді. Кейбір археология ескерткіштерді таңертең немесе түс қайта күн сәулесі жерге белгілі бір бұрышпен түсіп тұрғанда іздейді. Барлау кезінде жер бедері мен ескерткіштердің орналасуы арасындағы байланыс та ескеріледі. Мысалы, көне тас дәуірінің тұрақтары тек биік жерлерде, үңгірлерге, неолит дәуірінің тұрақтары – көлдер жағалауы мен бастау (қайнар) басында, қола дәуірінің қоныстары – суға жақын тау немесе төбелер мүйісіне таман, ал алғашқы темір дәуірінің ескерткіштері – малға қолайлы жерлерге орналасады. Археологиялық барлаудың негізгі әдістері – карта немесе аэроғарыштық суреттерді пайдалану арқылы геодезия, электрмагниттік, т.б. құралдар көмегімен тексеру. Соңғы кезде электрмагниттік негізде жасалған әр түрлі металл іздеуші құралдар пайдаланылуда. Дереккөздер
Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова

Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова – математик,экономика ғылымының докторы (1991). Қысқаша өмірбаяны ҚазМУ-ды (1978, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. 1978–86 Қазақ КСР-і Мемлекет жоспарлау к-ті жанындағы Экономика ғылыми-зертхана институтында кіші, аға ғылыми қызметкер; 1991–93Экономика және нарық қатынастары ғылыми-зертхана институтында бөлім меңгерушісі, директордың орынбасары; 1993–95ҚР Экономика министірлігінде басқарма бастығы, министрдің орынбасары; 1995–97 ҚР Қаржы министірлігінің вице-министрі; 1997–991-вице-министрі; 2000–01«Қазақтелеком» ААҚ-ның вице-президентібас директоры, ҚР Президенті Әкімшілігі жетекшісінің және ҚР Қорғаныс министрінің орынбасары, т.б. жауапты қызметтер атқарады. «Моделирование региональной экономики (на материалах КазССР)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Дереккөздер
Леонид Мұхамеджанұлы Дәуітов

Дәуітов Леонид Мұхамеджанұлы (1942 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Қатонқарағай ауданы, Үлкен Нарын ауылы) – физика-математика ғылымдарының докторы (1994), профессор (1997). Мәскеу мемлекеттік университетін (1967) бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Ядролық физика институтында инженер, кіші, аға, жетекші ғылым қызметкер (1967–88), 1988 жылы ҚазМУ-да (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) кафедра меңгерушісі қызметін атқарған. Дәуітов 120-дан астам ғылым мақаланың авторы. Дереккөздер
Археологиялық карта

Археологиялық карта – белгілі бір аймақтағы археология, мәдени, ғұрыптық, тағы басқа ескерткіштердің орналасуына, пайда болған дәуіріне архитектураерекшеліктеріне, зерттелуіне жан-жақты ғылым сипаттама беретін арнаулы жинақ. археологиялық карта археология зерттеулердің барлау және қазба жұмыстарының қорытындылары бойынша жасалады. Осыған байланысты белгілі бір өңірдің археологиялық картасы сол өңірді археология тұрғыдан зерттеудің жай-күйін көрсетеді. Археологиялық картаға енген ескерткіштер мемлекет қамқорлығына алынып, заңмен қорғалады. Қазақстандағы кейбір археология ескерткіштер 19 ғасырда әр түрлі археологиялық карталарға енген. Еліміздің археология ескерткіштерінің біртұтас археологиялық картасын жасау ісі 50-жылдары К.А.Ақышевтің жетекшілігімен басталып, 1960 жылы «Қазақстанның археология картасы» жинағы (орыс тілінде) баспадан шығарылды. Оны әзірлеуге көрнекті археолог-ғалымдар Е.И.Агеева, Г.А.Кушаев, А.Г.Максимова, Т.Н.Сенигова, А.М.Оразбаев, Г.И.Пацевич, М.К.Қадырбаев қатысқан. Жеке облыстар бойынша дәуір-дәуірімен жүйеленіп жасалған бұл археологиялық картаға 5 мыңнан астам ескерткіш енгізілген. Жинақ соңында библиография және география көрсеткіштер берілген. 20 ғасырдың 80-жылдары Қазақстанның әрбір аймағына арналған археологиялық карталар жасау қолға алынды. Оның Оңтүстік Қазақстан облысы аумағындағы ескерткіштерді қамтитын алғашқы томы «Свод памятников истории и культуры. Южно-Казахстанская область» деген атпен 1994 жылы баспадан шықты. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.museumofgold.kz/kz/exh/map/ Археологиялық карта - Қазақстан Республикасының Алтын және бағалы ...] *[http://goszakup.gov.kz/app/index.php/kz/publictrade/showlot/2625293 Археологиялық карта Сенгір ЖШС,(қаз.орысша-ағылш.,2009)]
Сәрсенбі Дәуітов

Сәрсенбі Дәуітов (1947 жылы туған, ҚХР, Шығыс Түркістан, Шыңжаң өлкесі, Шын Пэн Зи қаласы) – филология ғылымдарының докторы (2001). * ҚазҰПУ-ды бітірген (1970). * 1970 - 1971 ж. Қазақ телерадио комитетінің редакторы, * 1972 - 1973 ж. Талдықорған облыстық (казіргі Алматы облысы) "Октябрь туы" (казіргі "Жерұйық") газетінде, * 1973 - 1974 ж. Фрунзе қалалық ішкі істер бөлімінде, "Лениншіл жас" (казіргі "Жас Алаш"), * 1974 - 1975 ж. "Социалист Қазақстан" (қазіргі "Егемен Қазақстан") газеттерінде қызмет аткарған. * 1975 - 1998 ж. Әдебиет және өнер институтында кіші ғылыми кызметкер, аға ғылыми кызметкер. Т.Рысқұлов атындағы Басқару академиясында, Ә.Қастеев атындағы өнер мұражайында жұмыс істеген. * 2002 жылдан Д.А. Қонаев атындағы университеттің профессоры. Алғашқы өлеңдер жинағы "Сыбаға" деген атпен 1978 ж. жарыққа шықты. Дәуітов сондай-ақ "Ерте дәуірдегі қазақ әдебиеті" (1983), "ХІХғ-дағы қазақ ақындары" (1988) зерттеу кітаптарын жазып шығаруға қатысты. Дәуітовтің алғы сөзімен және құрастыруымен қазақ ақыны Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің екі томдык таңдамалы шығармалар жинағы алғаш рет жарық көрді (1990; 1991). Дәуітовтың құрастыруымен "Төле би" (1993), Қ.А. Йасауидің "Диуани хикмет" (1993, М. Жармұхамедұлымен бірге), "Абылай хан" (1993), "Тезек төре" (1996) және т.б. ғылыми-танымдық жинақтар басылып шықты. Дәуітов аударма саласында қырғыз ақыны С.Меймұловтың "Әуен" атты кітабын қазақ тіліне аударған. Қазақстан ЛКЖО Орталық Комитетінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлықтың иегері. Шығармалары * Сыбаға. Өлеңдер. А.,»Жалын», 1978; * Тау аясында. Өлеңдер. А., «Жалын», 1980; * Таулар тағдыры. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1982; * Жаңғырық. Өлеңдер. А., «Жалын», 1984; * Алтын ұршық. Өлеңдер. А.,» Жалын», 1987; * Сарыбел сазы. Өлеңдер. А., «Жалын», 1997. Ғылыми еңбектері * Диуани Хикмет және қазақ поэзиясы. Монография. А., «Қазақстан», 1998; * Көңіл сазы. Монография. А., «Жазушы», 1989; * Төле би. Зерттеу. «Жалын», 1993; * Өмір - күрес. Зерттеу. А., «Дәуір», 1997; * Хақ жолында. А., 2008. Дереккөздер
Сәуле Батталқызы Дәуітова

Дәуітова Сәуле Батталқызы (28 қаңтар 1961 жылы туған, Қарағанды қаласы) – филология ғылымдарының докторы (2006). ҚазПИ-дің филология факультетін (1983, орыс тілі мен әдебиеті; 2003, қазақ тілі мен әдебиеті; қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. 1983 жылы осы оқу орнында аспирант, кіші, аға, жетекші ғылым қызметкер, декан (1997–2008), Әдебиеттану және тіл білімі ғылыми-зерттеу институтының директоры (2008) қызметін атқарды. «Художественная концепция исторической личности в казахской драматургии» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Дәуітова 60-тан аса ғылым еңбектің авторы. Дереккөздер
Ертіс жазба ескерткіші

ЕРТІС ЖАЗБА ЕСКЕРТКІШІ – 1960 ж. Павлодар облысы Бобровое елді мекені Ертіс өзенінің оңтүстік жағасында (археолог Ф.Х.Арсланова) жүргізілген далалық зерттеу жұмыстары кезінде көне қорғаннан табылған сүйек тоға. Бұғы бейнелі сүйек тоғаның бетіне алты таңба ойып жазылған. Професор А.С.Аманжоловтың пікірінше, ескерткіштің жазылу уақыты б.з.б. 5–4 ғ-лар; сүйек тоғадағы жазудың мағынасы: «Ақ-бұғы, құт-бұғы». Ескерткіштегі жазу үлгісі, сөз қолданысы Есік жазуына ұқсас. Дереккөздер
Археологиялық мерзімдеу

Археологиялық мерзімдеу – деректер бойынша зерттеліп отырған кезеңдер, оқиғалар мен ескерткіштердің уақытын, өзара хронология арақатынасын белгілеу. Тарихи-жазба деректер, негізгі археология және жаратылыстану және техникалық ғылымдарының жетістіктерін қолдануына қарай археологиялық мерзімдеуді үш топқа бөлуге болады. 1-топқа зерттеу объектілеріне (жеке заттар, қалалардың мәдени қабаттары, елді мекендер, қалалар, үлкен аймақтар, белгілі оқиғалары) қатысы бар көне авторлардың (мыс., Геродот, Страбон, Сыма Цянь, тағы басқа) туындылары, белгілі бір уақытта патшалық құрған қайраткерлердің (Дарий, Күлтегін, Тоныкөк), қолбасы, тағы басқа бұйрығымен жасалған жазулар, эпиграмма, эпитафия, жарлықтар, тағы басқа құжаттар кіреді. Әсіресе, әр түрлі замандардың, алтын, мыс, күміс тиындарының орны ерекше. Бұл деректер қалалардың, елді мекендердің, әр түрлі археология ескерткіштердің уақытын дәлдікпен көрсете алады. 2-топқа стратиграф. және типтерге бөлу, салыстырмалы балама әдістері жатады. Белгілі бір мәдени қабаттан табылған зат көптеген элементтерімен ұқсас келесі аумақтық-мәдени тұрғыдан жақын бір затпен салыстырылса, осы екі ұқсас затпен бірге табылған басқа типтес ескерткіштер де бірімен-бірі салыстырылып, бір уақытта, бір технологиямен жасалынып қолданылғаны, одан әрі бір мәдени тұтастыққа жатқаны, тағы басқа анықталады. 3-топқа, жаратылыстану ғылымдары жетістігін пайдалану арқылы ескерткіштердің абс. жасын анықтау жатады. Солардың бірі – радиоизотоптық әдістерге жататын, әсіресе, көне тас дәуірлері ескерткіштерінің жасын анықтауда көп пайдаланатын калий-аргон, торий-230, актиндік радий әдістері. Қола, алғашқы темір дәуірлері ескерткіштерінің жасын анықтауда радий көміртегі әдісі кеңінен пайдаланылады. Қазақстанда осы әдіспен Үстірттегі Тоқсанбай энеолит-қола дәуірінің бекіністі тұрағы (3700 ± 80 жыл бұрын), Маңғыстаудағы Дікілтас обасы (б.з. 240 ± 40 жылы), тағы басқа анықталған. Бұлардан басқа дендрохронология (ағаштың сақиналарының өсу кезеңдері мен заңдылықтарына негізделген), ЭПР (электрондық парамагниттік резонанс), термолюминисценттеу, радиокарбон, тағы басқа әдістер қолданылады.
Георгий Францевич Дебетс

Георгий Францевич Дебетс (24 қараша (7.12.1905 ж., Ресей, Томск қаласы – 19 қаңтар 1969 ж., Мәскеу қаласы) – биология ғылымдарының докторы (1941), профессор (1944). Терең зерттеген саласы – антропогенез, палеоантропология, этникалық антропология, көне дәуір археологиясы. Қазақстанда 1936, 1940, 1947 жылдары арнаулы антропологиялық жұмыстар жүргізді. Қазақ халқының шығу тегін анықтауға, әсіресе, оның антропология типінің шығу тегі қола дәуіріндегі Қазақстан тұрғындарының мүсінімен байланысты екендігін дәлелдеуге үлкен үлес қосты. Дереккөздер
Геннадий Андреевич Деграф

Геннадий Андреевич Деграф (1.06.1940, Қарағанды облысы, Бұқар жырау ауданы, Корнеевка ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1995), профессор (1996), Қазақстан ауыл шаруашылығы академиясының академигі (1997). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын (1962, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген соң осы институтта ассистент (1962–63), аспирант (1966), доцент, кафедра меңгерушісі (1967–81), декан (1981–87), ғылым оқу өндірістік орталығының бастығы (1987–93), 1996 жылдан 1-проректоры қызметтерін атқарады. 1994 ж. «Обоснование технических средств для фронтальной вспашки» деген тақырыпта докторлық диссертацияны қорғады. Деграф 120-дан астам ғылым еңбектің, 3 монографияның авторы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер http://www.nomad.su/?a=15-201006010019
Декан

Декан (лат. decanus – 10 адамның бастығы) – жоғары оқу орындарындағы факультетті басқаратын адамның лауазымдық атауы. Декан – факультет кеңесінің төрағасы бола отырып, факультеттегі оқу-тәрбие және ғылым жұмыстарға жауап береді; факультет құрамындағы кафедралардың жұмысын үйлестіреді, жоғары оқу орнының талаптарына орай шешімдер қабылдайды, оның орындалуын қадағалап, студенттердің оқу-үлгерімін есепке алып отырады. Сыртқы сілтемелер http://ru.wikipedia.org/wiki/Декан Дереккөздер en:Dean fr:Doyen ja:ディーン pt:Dean
Нәзипа Қабиқызы Демесінова

Демесінова Нәзипа Қабиқызы (25 желтоқсан 1929 ж., Павлодар облысы Ертіс ауданы – 2. маусым 2001ж., Алматы қаласы) – филология ғылымдарының докторы (1982). ҚазМУ-ды бітірген (1953, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті). Қазақстан Ғылым Академиясының Тіл және әдебиет институтында аспирант (1953–56), осы институтта кіші (1957–63), ал 1963 жылдан бастап зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін аға ғылым қызметкер болып жұмыс істеді. «Кеңес дәуірінде қазақ тіліндегі синтаксистік жүйенің дамуы» деген тақырыпта докторлық диссертацияны қорғады. Ғылыми-зерттеу еңбектері салыстырмалы грамматика мәселесіне арналған. 30-ға жуық мақалалары жарияланды. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Сыртқы сілтемелер http://www.arhiv.pavlodar.gov.kz/index.php?show33&lang1&artID=43 Дереккөздер
Ирекгүл

Ирекгүл, [http://innature.kz/ каллиантемум] (Callianthemum) – сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда Алтайдың, Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларының, Тарбағатайдың, Батыс Тянь-Шаньның альпілік шалғындарында, тау беткейлері мен мореналық шөгінділерінде, жылғалардың жағасында кездесетін 3 түрі (алатау Ирекгүл, саян Ирекгүл және тасжапырақ Ирекгүл) бар. Бұлардың биіктігі 4 – 35 см, жуан тамырлары бар. Сабақтары жіңішке, 1 – 2 гүлді, жапырақтарынан ұзын келеді. Тамыр түбі жапырақтары жұмыртқа тәрізді, қауырсынды, жалпақ сағақты. Тостағанша жапырақтары 5, күлтелерінің саны 5 – 15. Гүлдері ірі, ақ немесе қызғылт, күлгін түсті, аталығының саны көп. Мамыр – маусым айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі шар тәрізді, сырты қыртысты, кейде қысқа мұртшасы болады. Ирекгүлдің гүлдері әдемі болғандықтан сәндік үшін өсіріледі.
Владимир Федорович Демин

Владимир Федорович Демин (1952 жылы туған) – техника ғылымдарының докторы (2005). Қарағанды политехникалық институтын (1974) бітірген соң осы институтта аға инженер, аға ғылым қызметкер, 1977 ж. аспирант, ассистент, лаборатория меңгерушісі (1981–83), аға оқытушы, доцент (1983–89), аға ғылым қызметкер (2001–03) болды. 2004 жылдан кафедра меңгерушісі. Демин 210-нан астам ғылым жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. Дереккөздер
Архивтану

Архивтану – архивтерге байланысты білімдердің кешенді жиынтығы. Оған архив ісінің теориясы мен практикасы, архивтердің құрылымы, қызметі мен тарихы, ғылыми мәні бар құжаттардың іріктеп алынып, сақталуын қамтамасыз етудің әдістері мен жолдарының, құжаттардың ғылыми-анықтамалық аппаратын жасаудың, архив қорларын пайдалануды ұйымдастырудың негізгі принциптері жатады. Архивтану тарих пен мемлекеттік-құқықтық практиканың ұштасқан тұсында пайда болып, қосалқы тарихи пән ретінде қалыптасып, кейін тарих ғылымының қосымша саласына айналды. Архив құжаттарын пайдаланудың түбірлі өзгерістерге ұшырауы, мемлекеттік, салалық және жеке адамдар архивтерін қалыптастыру қызметі ауқымының кеңейе түсуі, тарихи мұралардың мемлекеттік істерді жүргізуде, идеологияда, әлеум. басқару мүддесіне қолданылуы, ғылыми және шығармашылық жұмыста алатын орнының барған сайын артуы архивтанудың аясын кеңейте түсумен қатар оның маңызын да өсірді. Дереккөздер
Петр Яковлевич Авров

Авров Петр Яковлевич (24.6. 1899, қазіргі Жамбыл облысы Мерке ауданы Мерке а. – 5.5.1968, Алматы қаласы) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1959), профессор (1959), Қазақстан Ғылымдар Академиясының корреспондент мүшесі (1962), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1961). Ленинград тау-кен институтын бітірген (1927). Геологиялық барлау партиясының бастығы (1928–30), цех бастығы (1930–32), «Ембімұнай» геол. барлау тресінің (1932–42), «Қазмұнайбарлау» тресінің (1942–56) бас геологы, ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) кафедра меңгерушісі (1956–59), Қазақстан Ғылымдар Академиясының Геол. ғылымдар институтында сектор меңгерушісі (1959–68) болды. А. – Каспий маңы ойпатының геологиясын, мұнай мен газ қорларын зерттеді. Атырау обл-ндағы Қосшағыл, Құлсары, Қошқар; Ақтөбе обл-ндағы Кеңқияқ, Бозой мұнай-газ кендерін ашуға қатысты. Негізгі ғылыми еңбектері мұнай және газ кендері геологиясы мен кендерді іздестіру-барлау әдістеріне арналған. Ленин орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған. Шығ.: Большая Эмба, М.-Л., 1936; Механизм образования солянокупольных структур Северо-Каспийской впадины, А., 1959; Геологическое строение и перспективы нефтегазоносности Актюбинского Приуралья и Западного Мугоджарья, А., 1967.
Төкежан Абдарбекұлы Ағдарбеков

АҒДАРБЕКОВ Төкежан Абдарбекұлы (1938 ж.т., Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Ақтоғай а.) – заң ғылымдарының докторы (1991). ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан Ғылымдар Академиясының заң және филоселосы институтында кіші ғылыми қызметкер (1966–68), аспирант (1968–71), КСРО ІІМ Қарағанды жоғары милиция мектебінің мемлекеттік құқық кафедрасының доценті (1972–82), Қарағанды мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі (1980–86), Қазақстан Ғылымдар Академиясының заң және филоселосы институтында докторант (1986–89), Халықаралық қазақ-түрік университетінде заң факультетін ұйымдастырушы, деканы (1991–96), [http://www.enu.kz/kz/#.UKNjbYcz3JN Еуразия ұлттық университетінде] мемлекеттік құқық кафедрасының меңгерушісі. А-тің ғылыми жұмысы құқық мәселелерін зерттеуге арналған. А. 100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 9 монография, ғылыми-әдістемелік оқу құралдарының авторы.
Исалық

Исалық – Арғанаты тауының оңтүстік бөлігіндегі қыстау. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Қорғасын ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 25 км жерде. Теңіз деңгейінен 500 метрдей жоғары орналасқан. Маңында Елқонды бұлағы, Қызылқұдық құдығы, Жамантас, Итауыз, Аққоян, Құласу қыстаулары бар. Солтүстігінен Бозай, оңтүстігінен Тамды өзендері ағып өтеді. Қыстау мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Ризат Сансызбайқызы Арын

Ризат Сансызбайқызы Арын (11.1.1971 ж.т., Қызылорда қаласы) – тарих ғылымдарының кандидаты (1996), саясаттану ғылымдарының докторы (2008). ҚазҰУ-дың тарих факультетін (1993), ҚР Ғылым Академиясының Тарих, археология және этнология институтының аспирантурасын (1996) және Қазақ гуманитарлық заң университетін (2005) бітірген. Қазақ даму институтында ғылыми, аға ғылым қызметкер, Солтүстік Қазақстан заң институтының директоры (2003), Павлодар гуманитарлық заң институтының ректоры (2004–1907), Павлодар мемлекеттік университетінің Тарих және өлке этнографиясы ғылыми-тәжірибелік орт-нда ғыл. қызметкер болды. 2007 ж. «Төл этностың әлеуметтік-саяси мәртебесінің эволюциясы (Қазақстан Респубикасының материалдарында)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Арын ғылыми-зерттеу жұмыстарында этносаралық қатынастардың қалыптасуы және даму ерекшеліктері, тілдік, ономастика-топонимик, мәдениет және білім беру саясаты, т.б. мәселелерді қарастырады. 50-ге жуық ғыл. еңбегі («Статус титульного этноса: концептуальные подходы», Павлодар, 2006; «Қазақ этносының әлеуметтік-саяси мәртебесінің дамуы», Павлодар, 2008; т.б.), оқу құралы («Этнополитология», Павлодар, 2008, орыс тілінде) мен мақалалары жарық көрген. ҚР «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты (1998). Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.pimk.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id2&Itemid36&lang=kz Колледж басшылығы]
Римма Ағзамова

Ағзамова Римма (11.4.1945 ж.т., Ақтөбе облысы Темір ауданы Кеңқияқ а.) – медицина ғылымдарының докторы (1997). Ақтөбе мемлекеттік медицина институтын (1968) және Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қ-ндағы медицина институттың аспирантурасын (1974) бітірген. Дәрігерлік еңбек жолын телімдік дәрігер-фтизиатр болып бастаған А. кейін Ақтөбе облысы туберкулез диспансерінде лаборатория меңгерушісі, бас дәрігердің орынбасары (1974–77), Көкшетау туберкулез бөлімшесінде және Қазақ ғылыми-зерт. институтында аға ғылыми қызметкер (1978–97). 1997 жылдан ҚР Туберкулез ауруларын емдеу мәселелері жөніндегі ұлттық орт-тағы эпидемиол. және микробиология бөлімінің жетекшісі болып қызмет атқарады. А. 65 ғылыми еңбектің авторы.
Асқар Қанапияұлы Арынғазин

Асқар Қанапияұлы Арынғазин (6.10.1961 ж.т., Алматы қаласы) – физика-математика ғылымдарының докторы (1998), профессор (2000). Мәскеу мемлекеттік университетін (1985) бітірген. Қарағанды мемлекеттік университетінде оптика және толқымалы процесс кафедрасында инженер, аға оқытушы, теориялық физика кафедрасының меңгерушісі, жалпы теориялық физика кафедрасының профессор(1988–2000) қызметтерін атқарды. 2001 жылдан Қарағанды мемлекеттік университеті жанындағы кешенді ғылыми-зерттеу ин-тының директоры, Еуразия ұлттық университетінің кешенді ғылыми-зерттеу институтының директоры, профессор қызметтерін атқарады. Арынғазин 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы.. Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың Іргелі зерттеулер институтытының директоры. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.enu.kz/news/images1/u4enye.doc Асқар Қанапияұлы Арынғазин] * [http://www.enu.kz/kz/nauka/gylymi-zertteu-instituti/institut-fundamentalnykh-issledovaniy/ іргелі зерттеулер институтыты]
Глетчер

Глетчер(нем: Gletcher – мұз) — аңғар мұздығы,құрлық мұздығы. «Мұздық» терминінің шет ел ғылыми әдебиетінде кең тараған синонимі; қосымша Мұздық. Глетчер — таудағы мұздықтардың швейцариялықтарша аталуы. "Мұздық" терминінің көбірек қолданылагын синонимі. Дереккөздер Мұздық
Қанапия Мүбәракұлы Арынғазин

Қанапия Мүбәракұлы Арынғазин (18.9.1935 ж.т., Павлодар облысы Май ауданы Жалтыр ауылы) – педагогика ғылымдарының докторы (2001), профессор(2002). ҚазПИ-ді (1963, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. Қарағанды педагогика институтында (қазіргі Қарағанды мемлекеттік университеті) оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, профессор(1963–2005) қызметтерін атқарған. Арынғазин 87-ден астам ғыл. еңбектің, оның ішінде 6 монографияның («Геометрические идеи в теоретической физике», 1994; «Теоретические и практические аспекты смысловой педагогики», 2004) авторы. Дереккөздер
Қажымұқан Тохтиярұлы Арынов

Қажымұқан Тохтиярұлы Арынов (1956 ж.т., Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Шелек ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1995). ҚазМУ-дың (1978, қазіргі ҚазҰУ) химия факультетін бітірген. Қазақстан Ғылым Академиясының Химия ғылымдары институтында аға зертханашы, ғылыми қызметкері, зертхана меңгерушісі, институт директорының орынбасары, Алматы-экологострой ғылыми-өндірістік басқармасы бас директорының 1-орынбасары болды. 1997 жылдан Алматы қаласының экология және биоресурстар басқармасы бастығының орынбасары, бастығы қызметін атқарады. Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне арналған. Арыновтың 150-ден астам еңбегі, оның ішінде 2 монографиясы жарық көрді. Дереккөздер
Нұрлан Мұхтарұлы Арынов

Нұрлан Мұхтарұлы Арынов (23.9.1961 ж.т., Алматы қ.) – медицина ғылымдарының докторы (1997). Алматы мемлекеттік медицина институтын бітірген (1984). Алматы қалалық емханасында дәрігер (1984–90), Алматы мемлекеттік медицина университетінде ассистент, доцент (1990–94), Алматы қаласындағы Хирургия ғылыми орталығында жетекші қызметкер (1994–97), 1998 жылдан бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарады. Арынов республикада балалар бауырының зақымдалған бөлшектерін алып тастау (резекция) және асқазаннан жасанды (пластикалық) өңеш жасау операцияларын жүзеге асырды. «Хирургия механической хронической дуоденальной непроходимости (возрастной аспект)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – соқыр ішектің іріңдеуі кезіндегі калликринкинин жүйесінің патофизиологиясына, ішек, ұлтабар, өт жолдарының бітелуіне байланысты жасалатын операциялардың ерекшеліктерін зерттеу мәселелері. Дереккөздер
Исеншағыл

Исеншағыл, Есеншағыл – Үлкен Борсық құмының оңтүстігіндегі құмды алқап. Географиялық орны Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Бозой ауылының оңтүстігінде 10 км жерде. Жер бедері Жер бедері төбелі-белесті, өсімдікпен бекіген құмды жазық. Ұзындығы 20 км, енді жері 10 км. Құм жағалауында Тасқара қыстауы, Түлкібай, Қарабарақ құдықтары орналасқан құбырлары өтеді. Геологиялық құрылымы Негізінен палеоген тау шөгінділерінен түзілген. Өсімдігі Қоңыр топырағында жусан, жүзгін, шеңгел, изен, сексеуіл, т.б. өседі. Мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Искра бұлақтары

Искра бұлақтары, Сасай бұлақтары – Нарын құмының солтүстігінде бөлігіндегі су көздері. Сасай ауылынан оңтүстікке қарай 27 километр жерде орналасқан. Батыс Қазақстан облысы жерінде. Бұлақ көзі Бөкей ордасы мен Жаңақала аудандары халқын сумен қамтамасыз етеді. Искра бұлақтарының орта қабаты 24,4 м, кіші-орта-жоғары төрттік шөгінділердің сулы кешенінің тұщы су линзасы болып табылады. Жер асты суының тереңділігі 1,0 – 10,5 метрде анықталған. Ұңғымадан шығатын су ағымы 0,1-ден 10 дм³/с аралығында өзгереді.
Исламқұдық

Исламқұдық – Арал қарақұмының шығысында, Ақсақалбелгі құмындағы құдық. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Қоскөл ауылының оңтүстік-батысында 28 километр жерде орналасқан. Тереңділігі 2 метр, су шығымы 350 л/сағ. Теңіз деңгейінен 125 метр биіктікте. Солтүстігінде Бапан құмы, шығысында Ұзыншұңкыр, оңтүстігінде Алтынсары қоныстары орналасқан. Құдық мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков

Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков (30 наурыз 1919, №2 ауыл, Қарқаралы уезі, Семей облысы, РКФСР — 2 ақпан 2008, Алматы) – экономика ғылымдарының докторы (1954), профессор (1960), Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының мүшесі (1962), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ауыл шаруашылық қызметкері (1968). Өмірбаяны Арғын тайпасы Тобықты руының Дадан бұтағынан шыққан. * Қазақ ауыл шаруашылық институтын (1941) * Мәскеу жоғары партия мектебін (1945) бітірген. * 1941–63 жылдары әр түрлі жауапты қызметтер атқарды. * 1963–81 жылдары Қазақ ауыл шаруашылық институтының (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) ректоры * 1981–90 жылдары осы институтта кафедра меңгерушісі, профессор болды. Ғылыми еңбектері Оның негізгі ғылыми еңбектері орман қорын қорғау, оны тиімді пайдалану, топырақты жер, су эрозиясынан сақтау мәселелерін зерттеуге арналған. Арыстанбеков сондай-ақ Қазақстанда ауыл шаруашылығы ғылымын қалыптастыру мен дамытуға, ауыл шаруашылығын өркендету және білікті мамандар даярлау мәселелеріне үлкен үлес қосты. Тың және тыңайған жерлерде жаңадан ірі астық кеңшарларын ұйымдастыруда көп еңбек сіңірді. Оңтүстік Қазақстанда ауыл шаруашылығын өндірісін басқару, жоспарлау ісін ұйымдастыру түрлері мен әдістерін жетілдіру жөніндегі арнайы шаралар жүйесін жасап, тәжірибеге ұсынды. Жетістіктері * 5-сайл. КСРО Жоғары Кеңесінің дептутаты. * 3–4, 7–9-сайл. Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің депутаты болды. Марапаттары * Октябрь революциясы * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова

Арыстанбекова Ақмарал Хайдарқызы (1948, Алматы) – қазақ және кеңес мемлекеттік қайраткері, Қазақстан Республикасының БҰҰ жанындағы тұңғыш тұрақты өкілі, Қазақ КСР Сыртқы істер министрі, Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің 1-санатты Төтенше және Өкілетті елшісі, химия ғылымдарының кандидаты (1974) және тарих ғылымдарының докторы (1993). Биографиясы Арғын тайпасы Тобықты руының дадан бөлімінен шыққан. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін тамамдап (1971), аспирантурасын (1974) бітірді. Кейін осы университетте кіші, аға ғылыми қызметкер (1974–78) болып жұмыс істеді. Қазақстан ЛКЖО (комсомол) Орталық комитетінде бөлім меңгерушісі (1973–81); Қазақстан ЛКЖО ОК хатшысы (1981-1983) болып қызмет етті. Шет елдермен достық және мәдени байланыс жөніндегі Қазақ қоғамы төрағасының орынбасары (1983–1989); 1989 жылғы қарашадан бастап 1991 жылғы желтоқсанға дейін Қазақ КСР-і Сыртқы істер министрі болып қызметті. 1990 жылы КСРО Президенті Горбачев Арыстанбекова Ақмаралға 1-санатты Төтенше және Өкілетті елші дипломатиялық рангын тағайындады. 1992-1999 жылдары Бірікке Ұлттар Ұйымы жанындағы Қазақстан Республикасының тұңғыш тұрақты өкілі болып жұмыс істеді. 1996–1999 жылдары Кубадағы Қазақстан Республикасының Төтенше және өкілетті елшісі қызметін қоса атқарды. 1999-2003 жылдары Франциядағы Қазақстан Республикасының Төтенше және өкілетті елшісі қызметімен қоса ЮНЕСКО жанындағы ҚР тұрақты өкілі болды. 2002 жылдан Халықаралық дипломатия академиясының вице-президенті (Париж), т.б. жауапты қызметтер атқарады. 1974 жылы «Кинетика и селективность гидрирования смесей органических соединений» тақырыбында кандидаттық диссертация, ал 2004 жылы «Казахстан и Организация Объединенных Наций: история, проблемы и перспективы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылым депутаты болды. Марапаттары * Құрмет ордені (1996); * 2-дәрежелі "Достық" ордені (2018); * "Қазақстан Республикасының сыртқы істеріне қосқан үлесі үшін" Нәзір Төрекұлов атындағы медаль (2008); * Қазақстанның Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі; * Алматы қаласының құрметті азаматы; Дереккөздер
Көнсадақ

Қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, керей тайпасының абақ керей тармағына енеді. 20 ғ-дың басында Қара Ертіс бойын, Қытайды мекендеген. Аңызда Жаппас (Жабай) атты батыр бабалары садағын көнмен қаптағандықтан ру осылай аталған деп айтылады. К-тан Шолан, одан Ақтас таратылады. Ұраны – Жабай. Б. Хинаят
Танагүл Әкімбайқызы Арыстанова

Танагүл Әкімбайқызы Арыстанова (1953 жыл, Түлкібас ауданы Жабағылы ауылы) – ғалым, фармацевтика ғылымдарының докторы (2001), профессор (2003). * Алматы медициналық институтын бітірген (1977). * 1977 – 80 ж. Орал қаласында дәріханада еңбек етті. * 1980 – 81 ж. Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медицина академиясының Шымкент филиалында оқытушы * 1981 – 84 ж. Мәскеу қаласындағы Бүкілодақтық ғылым-зерттеу институтының аспиранты болды. * 1984 жылдан Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік медициналық академиясында кафедра меңгерушісі. Арыстанова еліміздің фармацевтика саласына және оқыту жүйесіне үлес қосқан ғалым. 200-ден аса ғылым еңбектері жарық көрді, бірнеше республикалық және халықаралық гранттардың иегері. Оның қатысуымен ерекше дәрілік препараттар шығарылған. * ҚР мемлекеттік сыйлық лауреаты (2003). Дереккөздер
Серік Назтайұлы Асамбаев

Серік Назтайұлы Асамбаев (17.5.1944 жылы туған, Қостанай облысы Жітіқара ауданы Жітіқара қаласы) – энергетик, техника ғылымдарының докторы (1990), профессор (1993). Саратов политехникалық институтын (1968) бітірген. Мәскеу энергетика институтының аспиранты (1974). Павлодар индустриялды институтында ассистент, оқытушы, доцент (1968–1981), Алматы энергетика институтының доценті, кафедра меңгерушісі (1981–1991), ҚР Алматы энергетика білімін жетілдіру институтының ректоры (1991–99) қызметтерін атқарады. Асамбаев 80-ге жуық ғылым еңбектің авторы. Дереккөздер
Асанас

Асанас қалашығы – орта ғасырлардан сақталған көне қала орны, Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Қызылорда қаласының оңтүстік-шығыс жағында 48 км жерде орналасқан. Тарихи деректер, зерттелуі Жазба деректерде моңғол шапқыншылығынан бастап (1220) белгілі. Жауға табанды қарсылық көрсеткендіктен жермен жексен қиратылып, халқының көпшілігі қырылған. Сырдарияның бойындағы басқа да қалалар сияқты көп ұзамай қайта қалпына келтіріліп, XIV-XV ғасырларға дейін болған. Алғаш 1899 жылы В.А. Каллаур, кейінірек 1960-1961, 1968 жылы Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы (Н.Н. Вактурская) зерттеген. Сипаты Қала орны Асанас өзенінің құрғақ арнасы бойында орналасқан. Цитадельінің аумағы 40х50 м, айналадағы деңгейден биіктігі 14 м. Орталық бөлігін қоршай орналасқан шаһристанның үлкен қабырғасы 300 м, кіші қабырғасы 200 м. Қорған қалдығының ені 15 м, биіктігі 5 м. Қазба кезінде жиналған қыш ыдыстар мен басқа да археология материалдар қаланың VI-XV ғасырлар аралығында болғанын көрсетеді. Дереккөздер
Ерік Мағзұмұлы Асанбаев

Ерік Мағзұмұлы Асанбаев (10 наурыз 1936, Байғабыл ауылы, Амангелді ауданы, Торғай облысы — 23 тамыз 2004, Алматы қаласы) – Қазақстан мемлекет қайраткері, дипломат, экономика ғылымдарының докторы (1978), Қазақстанның тұңғыш және соңғы вице-президенті. Өмірбаяны 1936 жылдың 10 наурызында Торғай облысының Амангелді ауданының Байғабыл ауылында (№2 ауыл) дүниеге келді. Арғын тайпасының Саржетім руынан шыққан. ҚазМУ-ды (1958, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. 1959–1967 жылы ҚазМУ-да, Мәскеу қаржы институтында, Қазақ КСР-і Мемлекет жоспарлау комитетінің ғылым-зерттеу институтында, Қазақ КСР-і Қаржы министрлігі жүйесінде (1973–1975) қызметтер атқарған. Қазақстан Министр Кеңесінде бөлім меңгерушісі, іс басқарушысының орынбасары, 1988–1989 жылы Министр Кеңесі төрағасының орынбасары, Қазақстан КП ОК-нде бөлім меңгерушісі, кейін хатшысы (1989–1991) болды. 1991 жылдың сәуір–қазанында Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің төрағасы, 1991–1996 жылы ҚР-ның вице-президенті, 1994–1996 жылы ҚР Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы қызметін атқарды. 1996 жылы ақпаннан 2000 жылға дейін ҚР-ның ГФР-дегі Төтенше және өкілетті елшісі болған. 2004 жылдың 23 тамызында өмірден озды. Дереккөздер Сілтемелер *[http://kz.government.kz/site/news/2004/08/news078?cl=201106 Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Ерік Мағзұмұлы Асанбаев ..] *[http://kaz.newsfactory.kz/2457.html Заманынан оза туған тұлға - Мәдениет - Жаңалықтар фабрикасы ..]
Жұматай Ілесбайұлы Асанов

Жұматай Ілесбайұлы Асанов (25.5.1941 жылы туған, Қызылорда облысы Сырдария ауданы Комсомол ауылы) – педагогика ғылымдарының докторы (2004), профессоры (2006), ҚР Педагогика ғылым академиясының құрметті академигі (2006). Қызылорда педагогика институтын (1962) және Мәскеу мемлекет педагогика институтының аспирантурасын (1980) бітірген. Қызылорда мемлекет университеті мемлекет университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент (1970–1979), Қазақ ұлттық педагогика университетінде аға ғылым қызметкер (1995–1997) болды. 2004 жылы «Студенттердің этнопедагогикалық білімдері мен икемділіктері жүйесін қалыптастырудың дидактикалық негіздері» деген тақырыпта докторы диссертация қорғаған. Асанов жастарға кәсіптік бағдар беру мәселелері (1989), «Болашақ мұғалімдердің этнопедагогикалық даярлығының теориясы мен практикасы» (1999), тағы басқа ғылым кітаптарының авторы. Дереккөздер Сілтемелер *[http://syrboyi.kz/page.php?page_id10&lang_id1&article_id=6583 Сыр бойы] *[http://www.scedu.kz/imenye_premii_v_oblasti_nauki/laureaty_premii_2010_goda/ nauka: 2010 жылғы сыйлықтардың лауреаттары]
Нығмет Ғатауұлы Асанов

Нығмет Ғатауұлы Асанов (5.8.1942 жылы туған, Атырау қаласы) – ветеринария ғылымдарының докторы (2007) профессор (2008). Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын (1966, қазіргі Қазақ ұлттық агрономия университеті) бітіргеннен кейін сол институтта аспирант (1966–1969), ассистент (1969–1973), аға ғылым қызметкер (1973–1966), доцент (1991), 1991 жылдан кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. Ғылым жұмысының негізгі бағыты құстардың вирустар қоздыратын ауруларын зерттеу. 120-дан аса ғылым еңбектің авторы. Дереккөздер
Сабыркүл Жайлаубекқызы Асанова

{{Ғалым { } { } { } }} Сабыркүл Жайлаубекқызы Асанова (1945 жылы 28 ақпанда Жамбыл облысы Меркі ауданы Меркі ауылында дүниеге келген) — Инженер-технолог. Қазақстан Ұлттық Инженерлік Академиясының академигі. Техника ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006). "Сымбат" сән академиясының президенті. Өнертану ғылымдарының профессоры. Толығырақ * Сабыркүл Жайлаубекқызы 1945 жылы 28 ақпанда Жамбыл облысы Меркі ауданы Меркі ауылында дүниеге келген. * 1969 жылы Мәскеу тоқыма институтының механика-технология факультетін бітірген. * Мәскеу «Трикотажница» фабрикасында инженер (1969–1972), Алматы қаласындағы «Алмагүл» фабрикасының бас инженер (1972–1984), «Қазақстан» фирмасының директоры (1984–1986), Қалалық туристік басқармасының бастығы (1986–1990), 1990 жылдан «Сымбат» сән академиясының президенті, ал 1998 жылдан «Сымбат» сән бизнес академиясының ректоры. 2003 жылы «Разработка комплексного проектирования и технологии производств национальной одежды» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. * Асанова 145-тен астам ғылыми еңбектің авторы. Ғылыми жетістіктері * 2004 - Техника ғылымдарының докторы * 2009 - профессор * 2007 жылдан Халықаралық инженерлік академиясының академигі * 2008 жылдан Қазақстан Ұлттық Инженерлік Академиясының академигі * Өнертану ғылымдарының профессоры. Марапаттары * КСРОның "Халықтар достығы" Ордені * 2005 - "Қазақстан Республикасы конститутциясына 10 жыл" медалі * 2006 - Президент жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді * 2008 - "Астанаға 10 жыл" медалі * 2011 - "ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі * Еңбек ардагері медалінің иегері. * ҚР Президентінің жеке алғыс хатымен марапатталған. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.zhetysu.almaty.kz/page.php?page_id496&lang3 Акимат Жетысуского района г. Алматы :: Асанова Сабыркүл Жайлаубекқызы] *[http://www.symbat.kz/page.php?page_id339&lang3&parent_id=101 Марапаттар - СА "Сымбат" ] *[http://irbis.pushkinlibrary.kz/cgi-bin/irbis64r_01/cgiirbis_64.exe?Z21ID&I21DBNKNKAZ&P21DBNKNKAZ&S21STN1&S21REF5&S21FMTfullwebr&C21COMS&S21CNR10&S21P010&S21P021&S21P03A&S21STR=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20,%20%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%BB%20%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B Асанова , Сабыркүл Жайлаубекқызы - ВКОБ]
Мәкәрiм Әбдiқадырұлы Асаубеков

Мәкәрiм Әбдiқадырұлы Асаубеков (5.1.1943 жылы туған, Жамбыл облысы Талас ауданы Бостандық ауылы) – химия ғылымдарының докторы (1996). Мәскеу мемлекет университетiн бiтiрген (1966). 1966–1969 жылы КСРО ҒА мұнай-химия синтездерi институтының аспиранты, 1970 жылы Қазақстан ғылым академиясының химия ғылымдары институтында кiшi ғылым қызметкер, Қазақ мемлекет университетi]нде және Қазақ ұлттық техникалық университетiнде доцент болып қызмет атқарды. 100-ден аса ғылым мақала, соның iшiнде 1 монография жазған. Дереккөздер Сілтемелер *[http://lib.kazntu.kz/kk/node/196 Асаубеков Мәкәрiм Әбдiқадырұлы]
Күлзина Асқамбайқызы

Күлзина Асқамбайқызы (1941 жылы туған, Алматы облысы Балқаш ауданы Бақанас (ауыл)) – медицина ғылымдарының докторы (1993), профессор (1993). Алматы мемлекет медицина институтын (1964) және Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласындағы дәрігерлер білімін жетілдіру институтының аспирантурасын (1971) бітірген. Түркістан облысы Түркістан қалалық ауруханасында дәрігер (1964–66), Алматы мемлекет медицина институтында ординатор (1966–1968), Алматы облысының емдеу мекемелері мен Педиатрия және бала хирургиясы орталығында қызметтер атқарды. 1997 жылдан Оңтүстік Қазақстан мемлекет медицина академиясында кафедра меңгерушісі. 1992 жылы «Рецидивирующие хронические неспецифические бронхелегочные заболевания у детей» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Асқамбайқызының 50-ден астам ғылым еңбегі жарық көрді. Дереккөздер
Астана медицина университеті

Астана медицина университеті — Астана қаласындағы дәрігер мамандар даярлайтын мемлекеттік жоғары оқу орны. Ақмола медицина институты негізінде ҚР Үкіметінің 1996 жылы мамырдағы қаулысымен құрылған. Академияның емдеу, педиатрия, медицина-биология факультеттерінде 30 ғылым докторы, профессоры, 104 ғылым кандидат дәріс береді (1997). Құрамына Ақмола, Арқалық, Қостанай, Петропавл колледждері енеді. Ғылым-зерттеу жұмыстары: патогенез мәселелері, қарқынды терапия, аурудың терминалдық жағдайы, реанимациялық аурулар, жұқпалы ауруларды емдеу мен алдын алу әдістемелерін жасау, дегенеративті дистрофия және ортопедия сырқаттарын емдеудің экон. және атравматикалық әдістерін жетілдіру бағытында жүргізіледі. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.edu.gov.kz/fileadmin/user_upload/npa/high_edu/PPRK_1021_kaz.doc Жекешелендіруге жатпайтын мемлекеттік жоғары оқу орындарының]
Владимир Леонидович Астафьев

Владимир Леонидович Астафьев (1.1.1958 жылы туған, Қостанай облысы Әулиекөл ауданы Әулиекөл ауылы) – инженер-механик, техника ғылымдарының докторы (2003), профессор (2007), ҚР Ауыл шаруашылығы ғылым академиясының академигі (2009). Челябі ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру институтын (1979) және оның аспирантурасын (1989) бітірген. Қостанай облысы «Целинный» кеңшарында аға инженер, механикаландырылған отряд бастығы (1980–83), Қостанай қаласындағы Тың өлкесі ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылым-зерттеу институтында кіші, аға ғылым қызметкер (1983–1985), сектор, лаборатория меңгерушісі, институт директорының ғылым жұмысы жөніндегі орынбасары (1989–2007), директоры (2009 жылдан), Алматы қаласындағы ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылым орталығының Бас директоры (2007–09) қызметтерін атқарады. «Повышения эффективности механизированного процесса производства кукурузы на силос широкозахватным агрегатами» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылым жұмысы – Солтүстік Қазақстан облысы жағдайына ыңғайлап сүрлемдік дақылдарды өсіріп, жинаудың технологиясын жасау; сол өңірде егін және мал шаруашылығы өнімдерін өндіруге қажетті машиналар жүйесін қалыптастырып жасауға арналған. Астафьев 130 ғылым еңбектің авторы, 30 авторлық куәлігі мен патенті бар. Астафьевтің ғылым-зерттеулері нәтижесінде жасалған машиналар Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан және Ресейдің Челябинск облысында өндіріске енгізілген. ҚР Білім және ғылым министрлігінің А. И.Бараев атындағы сыйлық лауреаты (2001, астық өндіруге қажетті қор үнемдейтін кешенді машиналар жасағаны үшін). Дереккөздер Сілтемелер *[http://spb.telkniga.com/id5160468/ Астафьев Владимир Леонидович , Санкт-Петербург - личная страница]
Астрологиялық трактат

«Астрологиялық трактат» — Әбу Насыр Әл-Фарабидің астрологияға арналған белгілі шығармасы. Толық атауы — «Астрологиялық болжамдарда не дұрыс, не теріс». Орысша аудармасы 1975 жылы Алматыда «Ғылым» баспасынан жарық көрген ұлы ғұламаның «Математикалық трактаттарына» енген. Әл-Фараби бұл трактатында философия, логика, жаратылыстану ғылымдарының сол кездегі жетістіктеріне сүйене отырып, аспан туралы ғылым қағидалары мен ережелерінің дұрыс-бұрыс екенін ажыратып берген. «Жұлдыздар бойынша болашақты болжауға болады» деп санайтын астрологияның жалған ғылым екенін дәлелдейді. Беймәлім, кездейсоқ құбылыстарды тәжірибе немесе алдын ала жүргізілген есептеулер арқылы болжап-білуге болмайтындығы жайлы қағидасы ықтималдықтар теориясының философия бастамасы болып табылады. «Астрологиялық трактатта» адамзат білімінің кемелсіздігі, шарттылығы туралы пайымдаулар айтылады. «Астрологиялық трактатта» ол пікірлер мен идеялар Әбу Насыр Әл-Фарабидің ізбасарлары Әбу Райхан Әл-Бируни, Әбу Әли ибн Сина, сондай-ақ Леонардо да Винчи еңбектерінде қолдау тауып дамытылған. Дереккөздер
Итарқа

Итарқа – Найманжал тауының шығысындағы қыстау. Географиялық орны Павлодар облысы Май ауданы Қызылқұдық қонысынан батысқа қарай 25 км жерде орналасқан. Жер бедері Қыстау ірілі-ұсақты шоқылардан тұрады. Солтүстігінде Құтансор, шығысында Жамантұз, оңтүстігінде Жақсытұз, батысында тағы басқа ұсақ, тұзды көлдермен шектеседі. Маңында Тақыл, Ақтас қыстаулары бар. Мал қыстағы ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Итауыз

Итауыз – Қызылтау тауының солтүстік-шығысындағы оқшауланған тау массиві. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Жезді кенті мен Сәтбаев қаласының аралығында орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 546 м. Оңтүстік-шығыстан солтүстік-шығысқа қарай доға тәріздес созылып жатыр. Ұзындығы 6 км, енді жері 4 км-ге созылған. Көлбеу келген беткейінен Жиделісай, Көкдомбақ өзендерінің салалары бастау алады. Геологиялық құрылымы Геологиялық құрылымы тас көмір жүйесінің карбонатты, базальтты жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Тауалды коңыр топырақ жамылғысында боз, селеу, қозықұлақ, жусан, терек, т.б. өседі. Дереккөздер
Итауыз мыс кен орны

Итауыз мыс кен орны - Қарағанды облысы Ұлытау ауданында, Жезқазған қаласынан солтүстік-батысқа қарай 30 км жерде орналасқан. Кен орнын 1955 жылы геолог В.М. Потапочкин ашқан. 1984 жылы барлау жұмыстары (В.А. Струтынский, В.И. Ужва, Ә.Б. Байбатша, т.б.) аяқталған. Геологиялық құрылымы Итауыз мыс кен орны Жезқазған синклиналінің бір қанатын құрайды. Кен алаңының құрылысына алеврит (құмайт), құмтас және конгломераттан тұратын Тасқұдық пен Жыланды горизонттары кіреді. Жатыс сипаты Кен орнында желек, линза және таспа пішінді, қалыңдықтары әр түрлі 54 кен денесі анықталған. Кен денелерінің ұзындығы созылу бағытында 4590 метрге дейін, еңістену бағытында 1500 метрге дейін, қалыңдығы 0,25-22,7 м. Мыстың есептік блоктардағы үлесі 1,0-1,2%, ал кен орны бойынша орташа үлесі 1,12%. Біршама бай кентас кен орнының орта бөлігінде шоғырланған, шетіне қарай кенді денелердің қалыңдығы мен құрамындағы мыстың мөлшері азаяды. Осы бағыттарда кентастың минералдық кұрамы халькозин-борниттен халькопиритке өзгереді. Қорғасынды-мырышты кентас шағын линзалар түрінде кен орнының төменгі горизонттарында кездеседі. Кен орнының негізгі элементі – мысалы қорғасын мен мырыштың өнеркәсіптік мәні аз. Серіктес элементтер ішінде күміс пен рений басты орында, олардың мөлшері тиісінше 6,4 г/т және 1,5 – 1,6 г/т. Кен орнын «Қазақмыс» корпорациясы ашық әдіспен игеруде. Дереккөздер