kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Республикалық қосымша білім беру оқу-әдістемелік орталығы

Республикалық қосымша білім беру оқу-әдістемелік орталығы — оқушылар мен жастарға мектептен тыс қосымша білім беретін оқу-әдістемелік орталық. * 1983 жылы Республикалық пионерлер сарайы болып ашылған. * 1996 жылы “Республикалық оқушылар сарайы” республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын болып қайта құрылды. Орталықта 212 адам жұмыс істейді, олардың ішінде 106 педагог 272 үйірмеде балаларға қосымша білім береді. Үйірме, клуб, секцияларға 7000-нан астам бала қатысса, ауыспалы контингенте (концерт залы, планетарий, мұражай, су алабы, түрлі мерекелер мен іс-шаралар) 60000-нан астам бала қамтылады. Сарай кешені 12 павильоннан, 80-нен астам ғимараттан, 760 орындық концерт залынан тұрады. Бұған қоса орталық елдегі мектептен тыс ұйымдарды ортақ дидактикалық, бағдарламалық және әдістемелік материалдармен қамтамасыз етіп отырады. Мұнда әр түрлі саладағы әдіскерлер мен педагогтардың біліктілігін көтеру курстар мен семинарлар, тәжірибе алмасулар өтеді. Орталықтан “Планета детства” газеті шығады. 2004 жылғы 28 сәуірде мекеме атауы “Республикалық қосымша білім беру оқу-әдістемелік орталығы” болып өзгерді. Сілтемелер "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том Дереккөздер
Сағат Сұлтанұлы Жүнісбеков

Сағат Сұлтанұлы Жүнісбеков (1942 жылы туған, Қазығұрт ауданы Рабат ауылы) – ғалым, техникалық ғылым докторы (1991), профессор (1992), Халықаралық инжинерлік академияның академигі, ҚР инжинерлік академиясының академигі. Дулат тайпасының Жаныс руынан. Қазақ химия-технологиялық институтын бітірген (1963). 1963 – 66 жылдары Шығыс Қазақстан облысы Көкпекті астық қабылдау пунктінің инжинері, 1966 – 69 жылдары Қазақ химия-технологиялық институтында материалдар кедергісі кафедрасында ассистент; 1969 – 72 жылдары Ленинград политехникалық институтында аспирант; 1972 – 74 жылдары Жамбыл гидромелиорлық-құрылыс институтында материалдар кедергісі кафедрасында аға оқытушы; 1985 – 87 жылдары Ленинград политехникалық институтында докторант; 1987 – 94 жылдары Жамбыл гидромелиорлық-құрылыс институтында құрылыс материалдары кафедрасында доцент, профессор, меңгеруші; 1994 жылдан ҚР Инжинерлік академиясының Жамбыл бөлімінің төрағасы, 1996 жылдан Жамбыл гидромелиорлық-құрылыс институтында оқу-тәрбие ісі жөніндегі проректор. 70 ғылыми мақаланың, 6 монографияның авторы. Сілтемелер
Телефон стансасы

Телефон стансасы – телефон желісінің байланыс арналарын коммуникациялауға арналған техникалық құралдардың кешені орналасқан ғимарат. Телефон стансасында арнайы телефон арналарын байланыстыру, белгілі бір уақытқа сөйлестіру және сөйлесу аяқталғаннан кейін ажырату жұмысы жүргізіледі. Коммуникациялау тәсілдеріне байланысты қолмен жүзеге асырылатын және автоматты телефон стансасы болып бөлінеді. Сілтемелер
Оғыланды

Оғыланды – Үстірттің оңтүстік сілеміндегі киелі орын. Бекет ата мешіті осы қасиетті орынға жақын орналасқан. Ел арасында сақталған аңыздарға қарағанда, Бекет атаны осы жерден мешіт салуға бастап келген де Оғыланды екен. Оғыланды түркі сөзі, ол ұлан, бала деген ұғымды береді. Қорым қатардағы қарапайым орын емес, бірыңғай балалар жерленген жер болып, әулиелік “Оғыланды” деп аталады. Оғыландының қай ғасыр мұрасы екенін дәлелдейтін деректер жоқ. Сілтемелер *Киелі орын *Бекет ата Дереккөздер
Инвестициялық саясат

Инвестициялық саясат – инвестициялардың неғұрлым басым бағыттарын айқындайтын шаралар жүйесі; өндірісті, кәсіпкерлікті дамыту, пайда немесе басқа да түбегейлі нәтиже алу мақсатында шаруашылық жүргізуші субъектінің (кәсіпорынның, фирманың, компанияның, т.б.), аймақтың, елдің ішінде де, сондай-ақ одан тысқары жерлерде де қаражат (инвестиция) салудың көлемін, құрылымы мен бағытын белгілейтін шаруашылық шешімдерінің жүйесі. Инвестициялық бағдарламаларға сәйкес инвестициялық саясат мынадай жолдармен жүзеге асырылады: :* мемлекеттік инвестицияларды тікелей басқару; :* салық жеңілдіктерін беру; демеуқаражат, жәрдемқаражат, бюджеттік несие түрінде қаржылай көмек беру; :* тиісті несие саясатын, баға белгіленімін; :* амортизациялық саясат жүргізу; :* нормалар мен стандарттардың қолданылуына, сондай-ақ, міндетті түрде сертификаттау ережесінің орындалуына бақылау жасау. Қолайлы инвестициялық ахуал жасаудың арқасында: :* жаңа технологияларды, озық техника мен ноу-хауды енгізу; :* ішкі рынокты жоғары сапалы тауарлармен және қызмет көрсетулермен молықтыру; :* отандық тауар өндірушілерді мемлекеттік қолдау және ынталандыру; :* Қазақстан Республикасының шикізат базасын ұтымды әрі кешенді пайдалану; :* менеджмент пен маркетингтің қазіргі әдістерін енгізу; жаңа жұмыс орындарын ашу; :* жергілікті кадрларды оқыту жүйесін енгізу, олардың біліктілік деңгейін көтеру; :* өндірістің қарқынды дамуын қамтамасыз ету; :* қоршаған табиғи ортаны жақсарту міндеттері шешіледі. Сілтемелер
Ода

Ода ( — ән, жыр) — мадақтау, дәріптеу түріндегі шығарма. Аса қуанышты, тым көтеріңкі рухта жазылады. Есімі елге тараған адамдарға немесе батырларға, салтанатты окиғаларға арналып шығарылады. Ода ежелгі Грекиядан шыққан (б.з.б. 4 ғасырда). Рим ақыны Гораций (б.з.б. 1 ғасырда) Оданы музыкадан бөліп дербес әдеби жанр ретінде қалыптастырды. Ол Еуропаға орта ғасырларда тарады. Қазақ әдебиетінде 19 ғ-да Оданың өз үлгілері қалыптасты Ораз ақынның "Балқы Базарды мадақтауы", Байтоқ жыраудың Жәңгір хан сарайын сипаттаған Одасы, Махамбеттің "Исатай деген ағам бар", Орынбай Кертағыұлының "Асса- лаумағалейкум, батыр Ерден" атты өлеңін Оданың таңдаулы нүсқала- ры дей аламыз. Қазақ кеңес поэзиясында Жамбыл Жабаевтың ("Амангелді"), Т.Жароковтың ("Максим Горькийге", "Жамбылға", 1938), т.б. туындылары Ода жанрына жатады. Дереккөздер
Телефон-Телекс нарығы

Телефон-Телекс нарығы — фьючерстік биржа әрекет ететін нарықта нақты тауармен сауданы ұйымдастыру нысаны. Телефон-Телекс нарығы қандайда болсын нақты ұйымдық немесе заңды құрылым құруды көздемейді. Мұндай нарықтағы мәмілелер саудагерлер қауымдастықтары әзірлеген үлгілік келісімшарттар негізінде жасалады. Саудада түйінді рөл делдалдарға жүктеледі; келісімшарттар негізінен телекс пен факс арқылы жасалады, олармен берілген хабарлама мәміленің жасалғанын заң жүзінде қуаттау болып табылады. Сілтемелер
Мақсұт Ғұмарұлы Ахтямов

Мақсұт Ғұмарұлы Ахтямов (1936 ж.т., ҚХР, Алтай қаласы) – биология ғылымдарының докторы (1992). ҚазМУ-ды (1963, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің онкология және радиология Қазақ ғылыми-зерттеу институтының радиобиология лабораториясының кіші ғылыми қызметкері (1964–1978), ісіктердің эпидемиологиясы лабораториясының кіші, аға ғылыми қызметкері (1979–1992), ракқа қарсы күрес және оны енгізу ғылыми ұйымдастыру лабораториясының бас ғылыми қызметкері (1993–1994). 1995 жылдан ісіктердің биохимиясы лабораториясының бас ғылыми қызметкері. 50-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.scaid.kz/?page_id2133&langkz Мақсұт Ғұмарұлы Ахтямов | Научный центр противоинфекционных препаратов] *[http://www.scaid.kz/?page_id2118&langkz Ғылыми-техникалық ақпарат бөлімі | Научный центр ...]
Инвестициялық сертификат

Инвестициялық сертификат – инвестицияның заңды екенін куәландыратын құжат, яки инвестициялық қордағы үлес туралы куәлік. Ол инвестициядан белгілі бір табыс алуға құқық береді, бірақ оның мөлшері (пайыз есебімен) алдын ала көрсетілмейді. Инвестициялық сертификат дауыс алу құқығын бермейді және қандай да болсын міндеттеме жүктелмейді. Сілтемелер
Зұлқарнай Алдамжаров

Зұлқарнай Алдамжаров (5 желтоқсан 1937 жыл, Атырау облысы, , Сарайшық ауылы – 8 қараша 2005 жыл, ) — қазақстандық ғалым, тарих ғылымының докторы (1986). ҚазМУ-ды (1962, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. 1973–1976 ж. Атырау облысы кәсіптік-техника білім беру басқармасының аға әдіскері, 1977–1980 жылдары Қазақстан КП Атырау облысының комитеті жанындағы марксизм-ленинизм университетінің директоры, 1962–1967 және 1971–1972 жылдары Атырау облысының педагогика институтының оқытушысы, кафедра меңгерушісі, факультет деканы, 1980 жылдан осы институттың проректоры, 1989 жылдан Қостанай университетінің ректоры болды. Ғылыми жұмысының негізгі бағыты — Қазақстанды кеңестендіру тарихнамасы. Алдамжаров 5 монографияның, 300-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Парасат орденімен марапатталған. Дереккөздер
Қазына қоры

“Қазына” – Қазақстанның тұрақты даму қоры. ҚР Президентінің “Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық саясаты шеңберінде ұлттық экономиканың бәсекелесу қабілетін одан әрі дамыту жөніндегі шаралар туралы” 2006 ж. 16 наурыздағы Жарлығын іске асыру үшін ҚР Үкіметінің 2006 ж. 15 сәуірдегі қаулысымен құрылған. Қор қызметінің негізгі мақсаты – ұлттық экономиканың әртараптандыру, Қазақстанның экспорттық әлеуетін арттыру, оның аймақтық және әлемдік экономикаға ойдағыдай бірігуін қамтамасыз ету міндеттерін іске асыру шеңберінде еншілес ұйымдарды тиімді корпоративтік басқару арқылы инвестициялық және инновациялық белсенділікке ынталандыру. Осы мақсатта үкімет ұлттық даму институттарын құрды. Олар ұзақ мерзімді келешекте Қазақстан экономикасы құрылымының шикізаттық бағдарлануын бәсеңдетуге, содан соң айтарлықтай қысқартуға мүмкіндік беретін жобаларды іске асыруда тәуекелді инвесторлармен бөлісуге тиіс.Даму институттарының стратегиялық мәні бар ірі инвестициялық жобаларды іске асыруға қатысуы кешенді сипатта болады. “Қазына” қоры – “Қазақстан даму банкі”, “Қазақстан инвестициялық банкі”, “Ұлттық инновациялық қоры”, “Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры”, “Маркетингілік-талдамалы зерттеулер орталығы” акционерлік қоғамдарының, “Қазақстанның инвестицияларға жәрдемдесу орталығы” ЖШС-нің, “Экспорттық несиелер мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі мемлекеттік сақтандыру корпорациясы”, “Kazyna Capital Management”, “Әлеуметтік инновациялық технологиялар” акционерлік қоғамдарының бірден-бір акционері. “Қазына” қоры даму институттары қызметінің барлық бағыттарында бастапқы диагностика жүргізе отырып, корпоративтік рәсімдеріне талдау жасады және оларда қаржы тәртібін күшейту мақсатымен бюджеттік жоспарлаудың бірыңғай үдерісін енгізді, қызметіне мониторин жасады. ИСО 9001:2000 халықаралық сапа стандарттары енгізіле бастады. Дереккөздер Тағы қараңыз *Самұрық-Қазына Сыртқы сілтемелер *http://www.samruk-kazyna.kz/page.php *http://i-news.kz/news/2011/05/27/5650582.html *http://www.resurs.kz/catalog/7kazyna *http://www.rfcaratings.kz/ru/node/34
Инвестор

Инвестор – инвестицияны жүзеге асыратын жеке немесе заңды тұлға, мемлекет. Инвестор ең алдымен үнемі табыс алуға, күрделі қаржысының қауіпсіз болуына және капитал құнының өсуіне мүдделі. Мемлекет, аймақтар, ұйымдар, кәсіпорындар, жеке адамдар, құнды қағаздар рыногіндегі ойыншылар инвестор бола алады. Инвестициялау мақсатына қарай стратегиялық және қоржынды инвесторларға; шаруашылық қызметінің бағытына қарай институционалдық және жеке инвесторларға; резиденттерге қарастылығына қарай шетелдік және отандық (ұлттық) инвесторларға бөлінеді. Шетелдік инвестор – шетелдік заңды тұлғалар, шет ел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар, шет мемлекеттер. Ұлттық инвестор – Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын, Қазақстанда инвестицияны жүзеге асыратын жеке не заңды тұлға. Сілтемелер
Ресурстар

Ресурстар (французша ressourse — құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар — табыс, ақшалай және басқа қаражат, құндылықтар мен олардың көздері. Негізгі түрлері: * ақпараттық ресурстар — әлеуметтік мәні бар және қоғамдық іс-тәжірибеде пайдаланылатын ақпараттық материалдардың (ақпараттық құжаттардың, ақпараттың), сондай-ақ ғылыми-техникалық ақпараттың жиынтығы; * банк ресурстары — банктердің меншікті және сырттан тартылған қаражатының жиынтығы, оны банктер несиелендіру және актив операцияларын жүргізу үшін пайдаланады; * бюджет ресурстары —барлық деңгейдегі бюджеттерге кіріс ретінде түсетін ақшалай қаражат; * еңбек ресурстары — халықтың еңбекке жарамды бөлігі; * қаржы ресурстары — мемлекеттің, кәсіпорынның, ұйымның қарамағындағы ақшалай қаражат қорларының жиынтығы; * материалдық ресурстар — еңбек заттары мен құралдары: машиналар мен жабдық, шикізат, негізгі және қосалқы материалдар, жартылай фабрикаттар, отын, аяқталмаған өндіріс және өндіріс қалдықтары, машиналар мен жабдықтарды жөндеуге арналған қосалқы бөлшектер, ыдыс; * табиғат ресурстары — жер, су, әуе байлықтары, пайдалы қазбалар, орман, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі түріндегі табиғи, экономикалық, өндірістік ресурстар; * экономикалық ресурстар — фирманың, кәсіпорынның меншігіндегі және пайда алу үшін пайдаланылатын негізгі құрал-жабдықтың, бейматериалдық активтердің, басқа да құндылықтардың, ақшалай қаражаттың жиынтығы, өндірісті қамтамасыз ету көздері деген мағынаны білдіретін іргелі экономикалық теория ұғымы; * экспорттық ресурстар — сыртқы нарықтарда өткізуге арналған өнім, көрсетілетін қызметтер, жекелеген жұмыс түрлері, қаржы-қаражат; * энергетикалық ресурстар — отынның барлық түрлерінің қорлары. * сарқылмайтын ресурстар
Статистикалық физика

Статистикалық физика – теориялық физиканың макроскопиялық денелердің қасиеттерін, оларды құрайтын атомдар мен молекулалардың құрылысы тұрғысынан зерттейтін саласы. Өте көп бөлшектерден тұратын жүйені зерттеу үшін ықтималдықтар теориясына негізделген арнайы статистик. тәсілдер пайдаланылады. Бұл тәсілдер денені құраушы бөлшектерді сипаттайтын классикалық механика не кванттық механика теңдеулеріне негізделеді. Осыған сәйкес статистикалық физика классикалық және кванттық статистикалық физика болып бөлінеді. Классикалық статистикалық физика негізін 19 ғасырдың 2-жартысында неміс физигі Р.Клаузиус (1822 – 1888) (идеал газ күйінің теңдеуі, т.б.), ағылшын физигі Дж.Максвелл (1831 – 1879) (газ молекулаларының жылдамдықтары бойынша үлестірілу заңы, т.б.), австриялық Л.Больцман (1844 – 1906) (сыртқы күштер әсер ететін газ молекулаларының жылдамдық және координаттар бойынша үлестірілу заңы, энтропия ұғымы, т.б.) қалады. Кинетикалық теорияның қарапайым ұғымдарының орнына статистикалық физиканың жүйені сипаттау үшін жалпылама координаттар мен импульстарға негізделіп жетілдірілген теориясын 19 ғасырдың соңында америкалық физик Дж. У. Гиббс (1839 – 1903) ұсынды. Бұл теорияны тек газдар үшін емес, барлық денелер үшін де қолдануға болады. Осының негізінде көптеген заңдар мен жаңалықтар (мысалы, фазалар ережесі, термодинамиканың бастамалары, сұйықтар мен ерітінділер теориясы, электрлік және магниттік құбылыстар, диэлектрлік өтімділік пен ферромагнетизмнің температураға тәуелділігі, т.б.) ашылды. Бұл салада француз физигі П.Кюри (1859 – 1906), кеңестік ғалымдар Я.И. Френкель мен Л.Д. Ландау (1908 – 1968), т.б. зор еңбек сіңірді. Кванттық статистикалық физиканың негізі 20 ғ-дың 30-жылдары қаланды. Спині Планк тұрақтысының жартысына тең бөлшектерден тұратын жүйе Ферми-Дирак статистикасында зерттеледі. Кванттық статистикалық физика теңдеулерін тепе-теңдік күйде өтпейтін құбылыстарды зерттеу үшін де пайдалануға болады. Пайдаланған сілтеме
Телехабар

Телехабар – теледидар бағдарламаларын құру және оларды эфирге тарату; коммуникациялық құралдардың бірі. Алғашқы жүйелі телекөрсетілімдер 1936 жылы Ұлыбритания мен Германияда басталды. Телехабар теледидарлық орталық, радиохабар таратушы стансалар және оларды жалғастыратын байланыс жолдары, радиорелелік байланыс жолдары кіретін желі бойынша іске асырылады. Сілтемелер
Александр Ильич Ашанин

Александр Ильич Ашанин (1947 ж.т., Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданы Моховое ауылы) – зоотехник, ауыл шаруашылық ғылыми докторы (1977). Омбы ауыл шаруашылық институтын бітірген (1970). Ауыл шаруашылық агрохимия қызмет көрсету Орталық ғылыми-зерттеу институтының Алматы бөлімшесінің кіші, аға ғылыми қызметкері (1972–83), Қазақ мал шаруашылық технология ғылыми-зерттеу институтының аға ғылыми қызметкері (1983–93), жетекші ғылыми қызметкері (1993–96), 1996 жылдан бас ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді. 55-тен астам ғылыми еңбектің авторы. Шығармалары *Рекомендации по заготовке сена методом активного вентилирования, А., 1986; *Норма расхода зеленой массы на приготовление различных видов кормов. Справочное пособие, М., 1988. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.agroweb.unesco.kz/level2/sci/sciaai.htm Ашанин Александр Ильич] *[http://www.centeranimal.kz/index.php?p=18 «НПЦЖВ»: Диссертационный совет] *[http://www.educontrol.kz/objavlenija/spiski_soiskatelei_2009/prezidium100001/?type=98 медицина ғылымдары бойынша - Білім және ғылым саласындағы бақылау ...]
Инвойс

Инвойс (ағылшынша іnvoіce – шот, фактура) – сатушы шарт жасалғаннан кейін сатып алушының атына жазатын шот-фактура‚ онда тауар мен сатушы туралы мәліметтер беріледі. Инвойс есеп айырысу және бухгалтерлік өткізбелер үшін негіздеме болып табылады. Импорт-экспорт операцияларында қолданылады. Сілтемелер
Статоскоп

Статоскоп ( – тұрған, қозғалмайтын және ) – негізінен аэрофототүсірім кезінде ұшу биіктігінің өзгерісін тіркеуге арналған аспап. Статоскоп ұшу биіктігіндегі тербеліс кезіндегі атмосфералық қысымның өзгерісін көрсететін дифференциялық барометрден тұрады. Статоскоптың көрсетулері статограмма деп аталатын арнайы фотопленкада диаграмма түрінде белгіленеді. Статограмма көрсеткіші бойынша фотоға түсіру биіктігінің айырмасын анықтайды. Дереккөздер
Ингаляция

Ингаляция ( – дем арқылы жұту, дем тарту) – емдік мақсатта биологиялық активті заттарды не дәрі-дәрмектерді дем арқылы организмге енгізу әдісі. Ингаляцияның табиғи (ионға және озонға толы тау ауасын, тұзды және ылғалды теңіз ауасын, қылқан жапырақты ормандағы бальзамды және озонды ауаны, т.б. дем арқылы ішке тарту) және жасанды (арнаулы ингаляторлардың көмегімен) түрлері бар (мысалы, аэрозольингаляция, аэроионоингаляция, электраэрозольингаляция, т.б.). Будың екпінімен немесе сығылған ауамен дәрілік заттар ингалятор арқылы ауру адамның тыныс алу жолдарына түседі. Майда бөлшектенген дәрілік заттар тыныс алу жолының сілекейлі (шырышты) қабықшасымен тікелей жанасып, тез қанға сіңеді де, аурудан тезірек айығуға себін тигізеді. Арнайы ингаляциялық ерітінділер мен қоспалар тыныс жолдарынан сілекей (шырыш) мен қақырықты түсіруді жеңілдетеді. Ингаляция емі ринит, гайморит, бронхит, созылмалы өкпе қабынуы, т.б. ауруларды емдеу және олардың алдын алу үшін дәрігердің ұсынысы бойынша ғана қолданылады. Мұрыннан қан кеткенде, қан түкіргенде, жүрек-қан тамырларының не тыныс алудың тапшылығы сипат алған өкпе және жүрек аурулары кезінде, гипертония ауруларында, т.б. ингаляцияны жасауға болмайды. Жеке пайдалану үшін құрылымы әр түрлі, қалтаға салып жүретін ықшам ингаляторлар шығарылды. Мысалы, “астмопент”, “ингалипт”, “ингакамф”, т.б. ингаляторлар даяр дәрі қоспасымен (камфора, ментол, эвкалипт майы) толтырылған. Ал кейбір түрінде, мысалы, махольда ингаляторында бүріккіш бар, оған пайдаланар алдында қажетті дәрі қоспасын толтырады. Ингаляцияның ұзақтығы 1 – 3 мин, қолдану жиілігі күніне 3 – 5 рет. Дереккөздер
Исатай Қуанұлы Ашетов

Исатай Қуанұлы Ашетов (15.4.1952 ж.т., Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы Бударин ауылы) – ветеринария ылымдарының докторы (1996). Алматы зоотехника-малдәрігерлік институтын бітірген (1979, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті). Орал облысы ауыл шаруашылық басқармасында аға ветеринар, туберкулез және бруцеллез ауруларымен күресу жөніндегі экспедиция бастығы (1979–1983), Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтында доцент, кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарған. Оның негізгі ғылыми жұмыстары мал түліктерінің ауруларына және олармен күресу шараларын зерттеуге арналған. Ғылыми еңбектері *«Внутренние незаразные болезни», 1993; *«Рекомендации по лечению и профилактике основных дельминтозов верблюда», 1993 Дереккөздер
Одоакр

Одоакр, Одеакор (431 жылы шыққан – 15.3.493, Равенна) – ғұн қолбасшысы. 469 жылдан ғұндарға қоса германдардың герул, скир тайпаларына билік жүргізді. Батыс Рим империясының құрамына кірген жалдамалы герман жасақтарын басқарды. 472 жылы 11 шілдеде Рицимир мен Одоакрдың әскерлері Рим қаласын басып алды. 476 жылы 23 тамызда батыс римдік соңғы император Ромулды тақтан түсіріп, билікке келді. Бұл оқиға, яғни Батыс Рим империясының құлауы Еуропа елдері тарихнамасында ежелгі заман тарихиның аяқталған кезі болып есептеледі. 493 жылы Солтүстік Италияға басып кірген остготтардың билеушісі Теодорихтің қолынан қаза тапты. Аттила туралы жазылған тарихи және әдеби шығармаларда Одоакр оның шәкірті және ізбасары ретінде баяндалады. Сілтемелер *Ғұндар *Қолбасшы Дереккөздер
Ульданов Ғалым Аллаярұлы

Ульданов Ғалым Аллаярұлы (15.2.1925, Ресей, Челябi облысы Нязепетровск ауданы Аптряково с. – 9.10.1999, Алматы қ.) – медицина ғылымының докторы (1969), профессор (1971), Қазақ КСР-інің еңбек сiңірген ғылым қайраткерi (1983). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1953, қазіргі [http://kaznmu.kz/ Қазақ ұлттық медицина университеті] ) және аспирантурасын (1958) бiтiрген соң осы институтта ассистент, доцент (1958–69), кафедра меңгерушісі (1974), Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институтының директоры (1974–88) қызметтерін атқарған. 1968 ж. «Клиника поражений органа зрения на почве онхоцеркоза (по данным наблюдений в Западной Африке)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Негiзгi ғылыми еңбектерi Қазақстанда офтальмологиялық қызметтi ұйымдастыру, көз хирургиясы мәселелерiне арналған. Ульдановтың басшылығымен көздi жанасу арқылы түзететiн және әрбiр адамның көзiне лайықтап жасалған жасанды көз қою лабораториясы ашылып, ол жаңа құралдармен жабдықталды. Ульданов зақымданған көзге пластикалық операция жасау тәсiлдерiн ұсынды. 150-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Халықтар достығы орденiмен марапатталған. Сілтемелер *[http://kaznmu.kz/ Қазақ ұлттық медицина университеті] Дереккөздер
Қазақстан аграрлық партиясы

Қазақстан аграрлық партиясы – қоғамдық-саяси ұйым. Тарихы Құрылтай съезі 1999 жылы 6 қаңтарда Астана қаласында өтті. Съезде партия жарғысы мен бағдарламасы қабылданды, төрағасы болып Ромин Мәдинов сайланды. 1999 жылғы 16 наурызда Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде тіркелген. Партия ауыл тұрғындары мен аграрлық сала жұмысшыларының әлеуметтік, мәдени, азаматтық, саяси, экономикалық құқықтары мен мүдделерін қорғау, Қазақстан мемлекеттігін нығайтуға ықпал жасауды мақсат етті. Қазақстан аграрлық партиясын негізінен ауыл шаруашылығы еңбекшілері, фермерлер, жеке қожалықтар, ауылдық кооперативтер мен бірлестіктер құрады. 1999 жылы Парламент сайлауында партия 7%-дық межеден өтіп, Парламент Мәжілісінде 2 депутаттық орын алды. Қазақстан аграрлық партиясының парламентте 11 депутаттан тұратын тобы бар. Партияның баспасөз органы – “Мерей” журналы мен “Аграрлық Қазақстан” газеті болып табылады. Қазақстанның барлық облыстарында және Астана мен Алматы қалаларында өкілдіктері қызмет жасайды. Қазақстан Республикасының 2002 жылы 15 шілдеде қабылданған “Саяси партиялар туралы” Заңына сәйкес 2003 жылы 6 наурызда Әділет министрлігінде қайта тіркеуден өтті. Партияның 90 мыңнан астам мүшесі болды. 2005 жылғы 27 қыркүйекте Петропавл қаласында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен партияның VI кезектен тыс съезі өтті. Съезд барысында партия 2005 жылғы президенттік сайлауда Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын қолдайтынын жариялап, Аграрлық партияның қазіргі мемлекет басшысын қолдау жөніндегі Халықтық коалицияға қосылатынын мәлімдеді. 2006 жылғы 22 желтоқсанда Қазақстанның Аграрлық партиясы таратылып, президенттік «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясына қосылды. Дереккөздер
Шекшекей

Шекшекей (туған, өлген жылы белгісіз) — батыр, Исатай Тайманұлы бастаған көтеріліс басшыларының бірі. Ығылман Шөрекұлының, Мұрат Мөңкеұлының белгілі жыр-дастандардағы көтеріліс батырларын санамалайтын шумақтарда аталғанымен, ресми құжаттардың ешқайсысында Шекшекей есімі кездеспейді. Бірақ ел ішінде оның ерлігі аңызға айналған. Бір назар аударатын жайт — көтеріліс жеңілген сәтте Исатай батырларының барлығы Жайықтың Бұхар бетіне өтіп, туыс-жұраттарын сағалағанда, Шекшекей ғана Құтымға (Астрахан) қашқан. Осы дерек астарына мән бере отырып, зерттеуші Әнес Сарай Шекшекей батыр өзге ағайындары ханды жақтап жатқанда Исатай қолына қосылған төлеңгіт Шеменбай Досайұлы шығар деп жорамалдайды. Дереккөздер
Ингибиторлар

Ингибиторлар (латынша іnhіbeo – тоқтату, тежеу) – зиянды химиялық реакцияларды (металдардың коррозияға ұшырауын, жағар май, тамақ өнімдерінің тотығуын), тірі организмдегі ферменттер активтігін, өсімдіктердің өсуін тежейтін табиғи және синтетикалық заттар. Тежелу – активті орталықтары (центрлері) немесе активті бөлшектері бар катализдік және тізбекті реакцияларға тән ингибиторлардың қатысуымен жүргізілген реакция кинетикасы катализдік және тізбекті реакциялар үшін принциптік тұрғыдан әр түрлі болады. Ингибиторлардың тежеу әсері олардың катализатордың активті орталықтарын оқшаулауы арқылы немесе активті бөлшектермен әрекеттесуі нәтижесінде тізбекті жалғастыруға шамасы жетпейтін активтігі төмен радикалдар түзуі салдарынан болады. Ингибиторлар жүйеге өте аз мөлшерде қосылады (10–2 – 10–5 моль%). Әр реакция үшін өзіндік ингибиторлар болады. Мысалы, радикалдық полимерленуді хинон және нитроқосылыстар, хлор мен сутегі реакциясын NCl 3 және O 2 , ал органикалық қосылыстардың тотығуын фенолдар, ароматикалық аминдер тежейді, т.б. Ингибиторлар қолдану процесіне байланысты әр түрлі аталады. Коррозия ингибиторларын коррозияға ұшырай бастаған жерлерге жаққанда материалдың бұзылу жылдамдығы азаяды немесе тоқтайды. Онда альдегидтер, аминдер және фосфориттер қолданылып, қышқылдардың зиянды әсерін азайтады. Тотығу ингибиторларына ағаш шайырының 240 – 300°С-тағы фенолды фракциялары жатады. Бұл затты бензинге қосу арқылы оның шайырға және қышқыл заттарға айналу процесін тоқтатады. Тамақ өнімдерінің тотығу ингибиторларына май және аралас өнімдердің тотығуын баяулататын табиғи немесе синтетикалық заттар жатады. Полимерлеу ингибиторлары кіші молекулалардың (мономерлер) бірігіп, үлкен молекулалы (каучук, пластмасса, т.б.) заттарға айналу процесін баяулататын не тоқтататын заттар. Оларға күкірт, фенолдар, таннин, канифоль, мыс тұздары, т.б. жатады. Сілтемелер
Андрей Тихонович Ащеулов

Андрей Тихонович Ащеулов (29.8.1925 ж.т., Алтай аймағы, Барнауыл қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1971), профессор. Алматы заң институтын (1951), КСРО ҒА құқық институтының аспирантурасын (1952–1955) бітірген. Алматы милиция мектебінің азаматтық-құқық тәртібі, әкімшілік құқық, мемлекеттік-құқық тәртібі, конституциялық құқық кафедраларында аға оқытушы, доцент, меңгеруші қызметтерін атқарды (1956–1998). Шығармалары *Страховые правоотношения, А., 1972; *Налоговые правоотношения, А., 1972; *Правовое положение межхозяйственных предприятий, А., 1994. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.unesco.kz/heritagenet/kz/participant/scientists/asheulov.htm Ащеулов Андрей Тихонович] *[http://www.unesco.kz/heritagenet/kz/participant/scientists/list_science.html Список ученых и исследователей]
Лу Синь

Лу Синь Лу Синь (шын аты-жөні — Чжоу Шужэнь) (25.9.1881, Шаосин қаласы — 19.10.1936, Шанхай қаласы) — қытай жазушысы, қоғам қайраткері, қазіргі қытай әдебиетінің негізін салушы. Шығармалары 1911 жылдан жариялана бастады. “А-Кьюдің ақиқат тарихы” повесі, “өран”, “Сенделістер”, т.б. әңгімелер жинақтары, сатиралық өлеңдер кітабы, ертегілер жинағы, публицистикалық кітаптары жарық көрген. “Қытай прозасының қысқаша тарихы” атты зерттеуінде демократияшыл ұлттық әдебиетке талдаулар жасалған. Таңдамалы әңгімелер жинағы қазақ тілінде шықты (1951, 1958). Дереккөздер *Қазақ энциклопедиясы
Ретушь

Ретушь (франц. retouche, retoucher — түзету, дәлірек айтқанда өңдеу) — суреттегі, фотосуреттегі, негативтегі, диапозитивтегі кескінді қаламмен, бояумен түзету немесе оның кейбір бөліктерін қырып алып тастау не оны химиялық жолмен өңдеу. Полиграфиялық техникада Ретушь фотомеханикалық баспа үлгісі үшін қажетті түп нұсқаны дайындау және негатив пен диапозитивтерді түзету кезінде қолданылады. Ретушьтің механикалық, фотографиялық, т.б. түрлері бар. Сілтемелер "Қазақ Энциклопедиясы", 7 том
Қайта сақтандырушы

Қайта сақтандырушы – тәуекелді қайта сақтандыруға қабылдаған сақтандыру немесе қайта сақтандыру ұйымы. Егер тәуекел қайта сақтандырушыдан қабылданған болса, ол қайта сақтандыру шартында ретроцессионер деп аталады. Тек қана қайта сақтандырумен айналысатын қайта сақтандырушыны кәсіпқой қайта ақтандырушы дейді. Кәсіпқой қайта сақтандырушының қызметіне лицензия алу талап етіледі. Әлемде 300-ден астам кәсіпқой қайта сақтандырушы әрекет етеді, олардың жартысынан астамы Еуропада. Сілтемелер *[http://mega-referat.ucoz.kz/load/ehkonomika_arzhy_banktik_is_bukhgalterlik_is_saly/orta_sa_tandyru_zh_ne_ajta_sa_tandyrudy_m_ni_zh_ne_teorijaly_negizderi/13-1-0-1589 Ортақ сақтандыру және қайта сақтандырудың мәні және теориялық негіздері] *[http://www.sberbank.kz/kz/ur/likvid.php Сбербанк] *[http://www.kazinform.kz/kaz/article/2370589 Қайта сақтандырушылар мен тәуекел-менеджерлердің теріс факторлардың әсерін елеусіз етуге күші жетеді] Дереккөздер
Ингредиент

Ингредиент (латынша іngredіens – енетін, кіретін) – кейбір күрделі қосылыстар не қоспалардың құрамдас бөлігі. Биологиядағы ингредиент – қуаң өңірлердің (құрғақ далалы алқаптар мен шөлейтті жерлер) өсімдік жамылғысында уақытша кездесетін өсімдік түрлері. Ингредиент кездейсоқ жағдайда дамиды, яғни өсімдік түрлерін өсімдік жамылғысының арасынан жаңбыр көп жауған ылғалды жылдарда көруге болады. Мысалы, кейбір ингредиент түрлер ылғалды ерте көктемде қажет етсе, кейбір түрлер қара күзде өсімдіктердің вегетациялық кезеңі басталған шақта не оның аяқталар кезінде қажет етеді. Қуаңшылық жылдары ингредиент түрлер мүлдем өспейді. Табиғаттың қолайсыз жағдайында тұқым күйінде ұзақ сақталып, олардың тұқымнан өнгіштігі баяу жүреді. Қара күзде екі жылдық өсімдіктердің жер бетіне өте таяу топталып өскен жапырақтары жетіледі де, ерте көктемде олар гүлдеп жемістенеді. Нағыз ингредиент түрлерге тарбақ арпабас, шалғындық беде, тесік жапырақты шытырмақ, т.б. өсімдіктер жатады. Ингредиент терминін 1910 жылы алғаш рет ғылымға поляк ботанигі Ю.Пачоский (1864 – 1942) енгізген. Сілтемелер
Йоханес Бенцинг

Бенцинг (Benzing) Иоханес(1913 жылы туған, Германия, Берлин) – неміс түркітанушысы, Германияда Орта Азияны зерттеудің негізін салушылардың бірі, Майнц академиясының академигі (1966). Берлин ун-тін бітірген. 1956–1963 ж. Түркияда ГФР консулы болды. Бенцингтің оқуына, ғалым ретінде қалыптасуына эмиграцияда жүрген М.Шоқайкөмек берген. Бенцинг қазақ тілі бойынша бірнеше оқу құралдарын жазған. 1928 ж. қазақ ақыны М.Жұмабаевтың өлеңдерін неміс тіліне аударып жариялаған. 20 ғ-дың 30–40-жылдары Орт. Азия тарихын зерттеумен айналысқан. «Түркістан халықтарының тәуелсіздік үшін күресі» (1937), «Большевиктер, түркі халықтары және ислам» (1937–1938), «Кеңес Одағының түріктері», т.б. мақалалар мен «Алтайтану және түріктануға сыни шолу» (1988) атты монографиялардың авторы. Дереккөздер
Лусон

Лусон (Luzon) — Филиппин топаралындағы ең ірі арал. *Ауданы 105,6 мың км². өз. 750 км, ені 270 км. *Оңтүстік жағалауы көптеген шығанақтармен тілімделген. *Жер бедері негізінен таулы, биіктігі 2934 м-ге (Пулог тауы) дейін жетеді. *Лусонда бірнеше әрекетті жанартау (Майон жанартауы, биіктігі 2462 м, т.б.) бар. *Алтын, хром, мыс және темір кен орындары ашылған. Климаты субэкваторлық муссондық. *Ауаның орташа температурасы солтүстігінің жазық бөлігінде 23 — 25ӘС, оңтүстігінде 27 — 29ӘС. *Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 2000 — 3000 мм. *Өзендерінің суы мол. *Тауда субэкваторлық және муссондық орман өседі, аңғарлары — саванна. Күріш, қант қамысы, жүгері, темекі, абака және кокос пальмасы өсіріледі. *Лусонда Филиппиннің астанасы Манила және ірі порты — Кесон-Сити орналасқан. Дереккөздер
Ингрессия

Ингрессия (латынша: іngressіo – ену) – су деңгейінің көтерілуінен немесе жағалаудың төмендеуінен теңіз суының құрлық жағалауындағы ойыс жерлерге енуі. Ингрессияның теңіз жағалауларындағы аса таралған көріністері – шығанақтар мен қойнаулар. Олар, көбінесе, порт, айлақ жасауға, кеме тоқтатуға қолайлы. Жағалаудағы жер бедерінің ерекшеліктеріне қарай (таулы, тегіс, жазықты, ойпатты) ингрессиялық жағалаулар алуан түрлі болады. Олардың пайда болуына байланысты: гляциальдік (фьорд, шхер), флювиальдік (риас, лиман), эолдық (Арал теңізі), денудациалық болып бөлінеді. Мұндай құбылыс Қазақстан жерінде Каспий теңіз жағалауында кең орын алған. Сілтемелер
Референц-эллипсоид

Референц-элипсоид — Жер бетінде белгілі бір мөлшері мен орны бар жер эллипсоиды. Ол жер бетінде жүргізілген барлық геодезиялық өлшеулер нәтижесі келтірілетін көмекші математикалық бет ретінде қолданылады. Референц-элипсоид бетке топографиялық түсірулер және сол бойынша жасалған жер бетінің картасы да жатады. Дереккөздер
Нұрмағамбет Глаждынұлы Аюпов

Нұрмағамбет Глаждынұлы Аюпов (1955 ж.т., ҚХР, Құлжа қаласы — 2010) — философия ғылыми докторы (2004), профессор (2006). ҚазМУ-дың (1981, қазіргі ҚазҰУ) физика-математика факультетін бітірген. Алматы қаласындағы №122-орта мектебінде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, директоры (1976–1992), Көкшетау облысы Щучинск қаласындағы турбазаның мектеп туризмі әдіскері, Алматы мемлекеттік университетінің лицей-колледжінің директоры, оқу-тәрбие ісі бойынша директордың орынбасары (1992–2003), 1992 жылдан ҚазҰПУ-да оқытушы, диссертация кеңестің ғылыми хатшысы (1996–2006), диссертация кеңес төрағасының орынбасары (2006 жылдан) болып қызмет атқарады. «Тәңіршілдік ашық дүниетанымы ретінде» деген тақырыпта доктор диссертация қорғаған. Ғылыми жұмыстарының бағыты – философия антропология, дінтану, мәдениет, әлеуметтік, білім және ғылыми философиясы мен тарихы. Аюповтың 60-тан астам ғылыми еңбегі жарияланған. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.educontrol.kz/objavlenija/spiski_utverzhdjonnykh_soiskatelei/prezidium_n2_ot_29032007_g/?type=98 Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті -]
Владимир Николаевич Уманец

Уманец Владимир Николаевич (2.1.1949 ж.т., Ресей, Алтай өлкесі, Хабарский ауданы Утянка с.) – техника ғылымдарының докторы (1992), Халықаралық инженерлер академиясының академигі (1995), Ресей гуманитарлық ғылымдар академиясының шетелдік мүшесі (2001). Қазақ политехникалық институтын (1972, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. «Жезқазған түсті металлургия» өнеркәсіптік ғылыми-зерттеу институтында инженер, аға инженер (1972–78), КСРО ғылым академиясының Сібір бөлімшесі Тау-кен институтының Краснояр бөлімшесінде кіші ғылыми қызметкер (1978–83), Қазақ КСР-і Геология министрлігінің Қазақ минералды шикізаттар ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер (1983–84), Қазақстан ғылым академиясының Тау-кен ісі институтында аға ғылыми қызметкер (1984–89), лаборатория меңгерушісі, бас ғылыми қызметкер (1989–2000); 2000 жылдан Қазақ ұлттық техникалық университетінде профессор қызметін атқарды. «Научно-методические основы комплексной оценки техногенных месторождений» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы. Сілтемелер *[http://kazntu.kz/ Қазақ ұлттық техникалық университеті] Дереккөздер
Телқара

Телқара – Шалқартеңіз алабындағы өзен. Географиялық орны Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 100 км. Су жиналатын алабының аумағы 1400 км². Бастауы Ырғыз өзені тұсынан басталып, Торғай өзеніне құяды. Гидрологиясы Аңғары кең, беткейі түйетайлы. Жауын-шашын суымен толығады. Басты салалары – Жаман Телқара, Жақсы Телқара. Көп жылдық орташа су ағымы 0,14 м³/с. Жайылмасы шабындыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Телқожа

Телқожа – қаңлы тайпасының құрамындағы руезі. Шежірелер мен ғылыми еңбектерде қаңлы тайпасы негізінен cары қаңлылар, қара қаңлылар және қызыл қаңлылар болып бөлінеді. Академик Ә.Хайдаридың дәлелдеуі бойынша бұлайша бөліну халықтың орналасу жағдайына байланысты (орталығы, оңтүстік, батыс, т.б.). Қазіргі кезде алғашқы үш топтың өкілдері Қазақстанның оңтүстік аймақтарында, біраз бөлігі Өзбекстанда тұрады. Шежіре бойынша Келдібектің үлкен әйелі Сары бәйбішеден сары қаңлылар, екінші әйелі Ханқызынан қара қаңлылар тарайды. Сыр бойындағы сары қаңлылар ақбота, ақынқожа (ақылқожа), телқожа, омыртқа, миам деп бөлінсе, Жетісудағылар әлсейіт, ақбарақ, құйысқансыз, бозым, ешкілі, шанышқылы болып бөлінеді. Телқожалар негізінен Сыр бойын жайлаған, көпшілігі көрші мемлекеттердің қарамағында қалып қойған. Қазақстан аумағындағы топтасып тұратын ауылдар Солтүстік Қазақстан облысының Ақжар ауданы мен Ақмола облысының Біржан сал ауданындағы ауылдар. Сілтемелер
Ингумация

Ингумация (латынша humus – жер), археологияда – адам мүрдесін жерлеу тәсілі. Археологияда ингумация мәйітті өртеу тәсілі кремациядан ажырату мақсатында қолданылады. Қайтыс болған тайпаластарын жерлеу дәстүрі алғаш рет тас дәуірінде, орта палеолит кезеңінде пайда болды. Мәйітті тастап кетпей, оны ардақтап жерге беруден туындаған. Мұның өзі тас дәуіріндегі адам қауымының белгілі бір даму деңгейіне жеткенін, алғашқы діни наным-сенімдердің қалыптаса бастаған кезеңін айғақтайды. О дүниедегі өмірге деген сенім бойынша, қайтыс болған адамның тамағы мен құрал-жабдығын қоса көму әдетке айналады да, бірте-бірте бұл дәстүр күрделене түседі. Қабір үстіне тұрғызылатын немесе жер астында жасалатын түрлі құрылыстар, яғни обалар, пирамидалар, сағаналар мен мазарлар, т.б. дамиды. Сілтемелер
Лапараскопия

Лапараскопия (грек. lapra — ішкі қуысы және ...скопия) — ішкі қуыстарындағы органдарды және оларда пайда болған ауруларды анықтауға арналған зерттеу әдісі. Лапараскопия — хирургияда жиі қолданылады. Оны іске асыру техникалық жағынан көп қиыншылық тудырмайды және ішкі қуыстарда пайда болған сырқаттарды анықтауда жоғары нәтиже береді. Лапараскопия ғылыми-тәжірибелік зерттеу жұмыстарының нәтижесінде ауруды емдеу әдісіне де айналып отыр. Мысалы, қазіргі кезде Лапараскопия негізінде іске асырылып отырған видеоэндохирургия технологиясы кеңінен игеріліп келеді (Лапараскопиялық операциялар). Мұнда алдымен белгілі нүктеден арнайы шприцпен (Жанэ шприці) іш қуысына 2500 — 4500 см3 шамасында ауа жіберіледі (пневмоперитансум). Одан соң арнайы нүктеде (Кальк нүктесі) ұзындығы 1,5 — 2,0 см-дей тері қабаты тілінеді де, ішкі қуыстардың басқа қабаттарын троакармен теседі. Троакардың стилеті алынған соң, түтікше арқылы ішкі қуыстарға лапараскоп енгізіледі де, ішкі қуыстардағы органдарды маман көзбен көріп, белгілі бір ретпен қарап шығады. Зерттеу барысында олардағы өзгерістер, аурудың түрі, т.б. жайттар анықталады. Күдікті жерлерден тіндер, сұйықтықтар алынып (биопсия, экссудат) лабораторияға жіберіледі. Лапараскопиялық әдіс, көбінесе, наркоз арқылы жүргізіледі. Лапараскопия аяқталған соң аспап, троакар түтікшесі арқылы енізілген ауа тысқа шығарылады, ал тері жарасы жібек жіппен тігіледі.
Зәуре Кәрімқызы Аюпова

Зәуре Кәрімқызы Аюпова (6.5.1964 ж.т., Алматы қаласы) – заң ғылымдарының докторы (2008). ҚазМУ-дың (1986, қазіргі ҚазҰУ) заң факультетін заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша бітірген. Осы университетте ізденуші (1986–88); ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) ассистент, аға оқытушы, доцент (1991–95), кафедра меңгерушісі (1995–97), профессор (2000) қызметтерін атқарды. 2008 жылдан ҚазҰПУ-да мемлекеттік және құқық теориясы мен тарихы кафедрасының меңгерушісі. Аюпованың 20-дан астам ғылыми еңбегі алыс және таяу шет елдерде (АҚШ, Ресей, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан) жарық көрген. «Қазақстан Республикасындағы құқықтық жүйе: оның қалыптасу теориясы мен тәжірибесі» деген тақырыпта доктор диссертация қорғаған. Аюпова 200-ден аса ғылыми еңбектің, оның ішінде 7 монографияның авторы. Дереккөздер Сілтемелер *[http://kbtu.kz/kk/content/prepodavatelskii-sostav-kafedry-0 Профессорлық-оқытышылар құрамы | Қазақ-Британ Техникалық Университеті] *[http://www.ru.docinweb.com/ebook/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82+%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5+%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B электронная книга:мемлекет және құқық_РОУ в веб]
Тораңғылық ауылдық округі

Тораңғылық ауылдық округі – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында болған әкімшілік бірлік. 2023 жылы таратылып, аумағы Балқаш қалалық әкімдігіне берілді. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Тораңғылық ауылы болды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 485 адамды құрады. Дереккөздер
Григорий Абрамович Уманов

Григорий Абрамович Уманов (27.5.1931 жыл, Мәскеу қ.) – педагогика ғылымдарының докторы (1970), профессор (1971), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері (1987), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері. КСРО Денсаулық сақтау ісі мен Қазақ КСР-і Білім беру ісінің үздігі. Өмірбаяны * ҚазМУ-дың тарих факультетін (1954, қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң Алматы қаласындағы медицина училищесінде оқытушы (1954–59) * Қазақ КСР-і ІІМ еңбек колониясы арнаулы мектебінің директоры (1959–65) * ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) аға оқытушы, доцент, профессор (1965–75), кафедра меңгерушісі (1975–97); 1997 жылдан осы университетте профессор қызметін атқарды. Еңбектері * «История создания и тенденции развития профессионально-технического образования в Казахстане» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Умановтың ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – жоғары оқу орындары мен мектептерде тәрбие процесінің теориясы және әдістемесі, жасөспірімдердің еңбек тәрбиесі, кәсіптік бағыт беру мен қоғамдық белсенділікті қалыптастыру мәселелері. 120-дан астам ғылыми жарияланымның авторы. Сілтемелер * [http://kaznpu.kz/kz/ ҚазҰПУ] Дереккөздер
Ризвангүл Сүлейманқызы Аюпова

Ризвангүл Сүлейманқызы Аюпова (1939 ж.т., Алматы облысы Талғар қаласы) – биология ғылыми докторы ҚазМУ-ды (1961, қазіргі ҚазҰУ), 1966 ж. Қазақстан ҒА Физиология институтының аспирантурасын бітірген. 1967 жылдан Қазақстан ғылым академиясының Адам мен жануарлар физиологиясы институтында жетекші ғылыми қызметкер. Негізгі ғылыми жұмыстары жан-жануарлардың ішкі органдарының қызметін реттеу мәселелеріне арналған. 100-ден аса ғылыми еңбегі жарияланған. Дереккөздер
Шекіме

Шекіме— метал өңдеу техникасының бір түрі. 1) Қаңылтыр бетіне бедерлі бейнелер салу; ол қаңылтырды жүзі мұқалған жұмырлау келген шапқы тәрізденген шеку аспабын арнайы жасалған батырғы балғашамен соғу арқылы түсіріледі. Метал өңдеу мен одан неше түрлі сәнді бұйымдар жасау ұсталық-көркемдік әдістердің ерте кезден өріс алып дамығанын байқатады. Мысалы, Қазақстанның Есік обасынан табылған сақ жауынгерінің таза алтыннан құйылып, соғылған алуан түрлі сәндік бұйымдары мен сауыт-саймандарының жасалу тарихы б.з.б. 4 — 5 ғасырларға саяды. 2) Көркем құйма бұйымдармен сомдалған мүсіндемелердің кейбір кедір-бұдыры мен жапсар-жымын өңдеп тегістеу, ұсақ-түйек бөлшектерін әдемілеп әрлеу. 3) Медальдармен шақалар, т.б. бұйымдардың бетіне бедер түсіру; бұл оймалы бейнелер мен жазуларды қол күшімен немесе преске қойылған құрыш мөрқалып — пуссонмен соғу арқылы жасалады. Дереккөздер
Түгіскен ауылдық округі

Түгіскен ауылдық округі – Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Түгіскен, Кенжебайсамай ауылдары кіреді. Орталығы – Түгіскен ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2269 адамды (1298 ер адам және 971 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Айман Мырзалықызы Алдашева

Айман Мырзалықызы Алдашева (1951 ж.т., Ақтөбе облысы, Шалқар қаласы) – филология ғылымының докторы (1999), ҚазМУ-ды (1973, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Осы университеттің аспирантурасында оқыған. ҚР Ұлттық ғылым академиясының Тіл білімі институтының тіл мәдениеті бөлімінде ғылыми қызметкер, бүгінде ҚР Ұлттық Қауіпсіздік комитеті академиясының кафедра меңгерушісі, қазіргі қазақ әдеби тілінің проблемалары бойынша 60-қа жуық ғылыми еңбек жазған. «Қазақ тілі» оқулығы үшін 1997 ж. «Сорос-Қазақстан» қорының жеңімпазы атанған. Дереккөздер
Шелдеу машинасы

Шелдеу машинасы — терінің шелін алу үшін былғары және тері өндірісінде қолданылатын машина. Оның негізгі жұмыстық тетігі — винт пышақты болат білік. Шелдеу машинасының жұмыс әрекеті терінің ортаңғы қабаты (дерма) мен шел қабаттың жұмсақ-қаттылығына негізделген. Дереккөздер *Қазақ энциклопедиясы, 9 том
Теллуридтер

Теллуридтер – теллурсутектің тұздары саналатын, теллур элементінің металдармен қосылыстары ретіндегі минералдар класы. Оның құрамына 30-дан астам минерал кіреді. Мұнда теллур көптеген элементтермен (Au, Ag, Cu, Hg, Nі, Fe, Pb, Bі, As, Sb, S, O) қосылыстар түзеді. Теллуридтерге координациялық, оқшау, қабатты құрылымдар тән және коваленттік, металдық байланыстармен сипатталған. Жоғарғы (көпшілігі), ортаңғы, төменгі сингонияларда кристалданып, сульфидтер құ-рамында ұсақ түйірлі агрегаттар түрінде кездеседі. Металл сияқты жылтыр, қаттылығы Мосс шкаласы бойынша 1,5 – 3,5, тығыздығы 6,0 – 9,4 г/см3. Гидротермалдық жолмен түзіліп, кейде магмалық жолмен жаралған сульфидті мыс-никель кендерінде, қорымдарда, сульфидті кендердің тотығу белдемдерінде де кездеседі. Теллуридтердің мол шоғырланған жерлерінде олардан Au, Ag, Bі, Te алынады. Теллуридтер Кенді Алтайдың полиметалл, Солтүстік Қазақстанның алтын кендерінде кездеседі. Сілтемелер
Өрнек ауылдық округі (Жамбыл ауданы)

Өрнек ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жұма темір жол бекеті мен Өрнек ауылы кіреді. Орталығы – Өрнек ауылы. Жер көлемі - 4432 га. Ауылдық округте Тайшапов атындағы орта мектеп, кәсіптік мектеп, ауылдық клуб, кітапхана, Жұма бастауыш мектебі, дәрігерлік амбулатория, медициналық пункт бар. Ауыл маңы табиғаты Құйған - Үлкен Аса мен Кіші Аса өзенінің бір арнаға қосылған жері. Жұмабай жайылымы - Жұма станциясының маңы Жұмабай деген байдың жайлауы болған. "Саза батыр" каналы - ауылға қажетті су осы канал арқылы жеткізіледі. Дереккөздер
Өспен ауылдық округі

Өспен ауылдық округі – Қарағанды облысы Шет ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Айғыржал, Еркіндік, Өспен ауылдары және Айса темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Өспен ауылы. Дереккөздер
Шелегино

Шелегино – Есіл өзені алабындағы көл. Географиялық орны Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев және Қызылжар аудандары аумағында. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 132,3 м биіктікте, су жиналатын алабы 384,0 км 2 . Аумағы 15,5 — 21,7 км 2 . Ең терең жері 2,3 м. Жағалауы жалпақ. Түбі тегіс, саздауытты, саздың қалыңдығы 0,1 — 0,7 м. Судың минералдығы 0,3 — 0,8 г/л. Суы жұмсақ, жаз соңында кермек тартады. Көл жағалауын қияқ, қоға, қамыс пен тал басқан. Суы ішуге, мал суаруға, ал жағалауы — шабындыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Угар ауылдық округі

Угар ауылдық округі – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы әкімшілік бірлік. Округ 1977 жылы құрылып, Орталық Қазақстан аумағында Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысқан Угар (Мұқатай) Жәнібековтің есімі берілген. Әкімшілік құрамы Құрамына Матақ ауылы кіреді. Орталығы – Матақ ауылы. Дереккөздер
Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов

Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов(22.2.1954 ж.т., Жамбыл облысы, Талас ауданы, Ақкөл ауылы) – әлеуметтану ғылымының докторы (1994), профессор (1997). Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан. ҚР Әлеуметтік ғылыми академиясының корреспондент мүшесі (1997). Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтын (1976) бітірген. 1976–78 ж. «Жамбылқұрылыс» тресінде аға инженер, 1978–85 ж. Жамбыл облысы атқару комитетінің құрылыс бөлімінде нұсқаушы, аға референт, бөлім меңгерушісі, 1986–91 ж. проректор, 1991–96 ж. Тараз сыртқы экономика ассоциациясы бас директорының халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры қызметтерін атқарды. Алдашовтың 40-қа жуық ғылыми еңбегі, 1 монографиясы жарық көрген. Тараз мемлекеттік университетінің менеджмент кафедрасының профессоры, Экономика және бизнес факультетінің деканы. 1976 жылы Жамбылдың гидромелиоративтік-құрылыс институтын бітіріп, инженер-құрылысшы мамандығын меңгерді. 1994 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Нарықтық экономика жағдайындағы өмір сапасы" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Алдашовтың еңбектерінде Қазақстандағы қазіргі әлеуметтік-экономикалық процестерге талдау беріледі, нарықтық шаруашылық жүргізу жағдайындағы тұрғындардың өмір сапасының теорриялық және практикалық мәселелері ашып көрсетіледі. Оның еңбектерінде өмір сапасының әлеуметтанулық көрсеткіштеріне, әлеуметтік бағытталған нарықтық шаруашылық концепциясына ерекше мән беріледі. Сонымен қатар, Алдашов Қазақстан тұрғындарының этнодемографиялық құрылымын зерттеп, республикадағы этносаралық қатынастар концепциясын жасауға өз үлесін қосуда. 37-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Солардың ішінде: *Қазақстан тұрғындарының дамуының этнодемографиялық мәселелері: әлеуметтік аспектісі. Алматы, 1993. *Нарықтық экономика жағдайындағы өмір сапасы. Алматы 1994. *Социология. ЖОО-на арналған окулық. Тараз, 1999. *Социология бойынша сөздік-анықтаушы. Тараз, 1999. *"Қазақстан селоларының өлеуметгік дамуы туралы". *"Селолық денсаулық сақгауды дамыту". *"Нарықтық қатынастарды дамыту жөне ауыл шаруашылығында еңбек ресурстарын пайдалану". Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. ҚР білім жөне ғылым министрлігінің құрметті жұмыскері. Дереккөздер
Ұлытау ауылдық округі

Ұлытау ауылдық округі – Ұлытау облысы Ұлытау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ұлытау, Айыртау, Қызылүй, Талдысай ауылдары кіреді. Орталығы – Ұлытау ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2531 адамды (1286 ер адам және 1245 әйел адам) құрады. Дереккөздер