kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қаһарлы күндер

«Қаһарлы күндер» — Ұлы Отан соғысы тақырыбын арқау еткен Тахауи Ахтановтың романы. Романда Мәскеу түбіндегі шайқас, генерал Панферов бастаған дивизияның жан қиярлық ерлігі суреттелген. Взвод командирі Ержан, бұрынғы әскери комисариат қызметкері Мұрат, т.б кейіпкерлердің алдындағы мақсат біреу.Ол - Отанды сыртқы жаудан қорғау. Шығармада сонымен қатар жаумен беріспей күрескен өзге де батырлардың ерліктері сипатталған. Төрт тараудан тұратын үлкен романның негізгі идеясы сыртқы жаудан Отанды қорғау. Осы идея романдағы барлық кейіпкерлерді қимылға келтіріп, соғысқа араластырып отырады. Романның бірінші тарауында белгілі дайындықтан кейін Панферов дивизиясының майдан шебіне аттануы, екінші тарауда жау күшінің басым келіп соғыс күшінің кейін шегінуі, үшінші тарауда жау қоршауында қалып қойған Мұрат батальонының қоршауды бұзып шығуы, төртінші тарауда Москва түбінде болған шешуіші айқас, сол айқас кезіндегі Ержан взводының ерлігі баяндалады. Осы арқылы жазушы Ұлы Отан соғысы жылдары Отанын сыртқы жаудан қорғап қалған жауынгерлерінің өлмес образын жасайды. Романның алғашқы беттерін ашқанда-ақ туған жерді қимай Алматымен қоштасып соғысқа аттанып бара жатқан бір топ жауынгерлерін көреміз. Олардың ішінде әр түрлі адамдар бар. Өткен жылы ғана күнелтіс қуалап Алматыға келген Добрушкин мен Талғар МТС-інің атақты тракторисі Кәкібай, қарапайым да қатал мінезді Қартбай мен адал жүректі, алып денелі Бондаренко, жиырмадан жаңа ғана асқан взвод командирі Ержанмен бұрынғы военкомат қызметкері Мұрат, күні кешегі орта мектеп оқушысы Раушанмен жоғары мектеп оқытушысы Уәли, әскери атақ қуалап, өзін өзгелерден жоғары ұстап жүретін майор Купциановтар бар. Олардың алдында бір-ақ тілек тұр. Ол – қасиетті Отанды сыртқы жаудан қорғау тілегі. Дереккөздер
Анна Михайловна Дараган

Анна Михайловна Дараган ─ орыс балалар жазушысы. 1806 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. Мемлекет қайраткері Михайл Андреевич Балугьянскийдің қызы. 1848 жылы «Чтение для детей из Священной истории» кітабы, 1849 жылы «Естественная история животных, рассказанная для детей» кітабы басылып шығады. «Ёлка. Подарок на Рождество» үйде оқуға арналған суретті әліппенің авторы. 1849 жылы Елизавет училищесінің басшысы болады. 1862 жылы «Руководство к детским садам по методе Фридриха Фребеля» Дереккөздер
Михаил Владимирович Бутов

Михаил Владимирович Бутов – орыс жазушысы, прозаик. «Новый мир» журналы редакторының орынбасары. 1964 жылы 2 тамызда Мәскеуде дүниеге келген. Мәскеу электротехникалық байланыс институтын бітірген. 1992 жылы «Новый мир» журналында алғашқы әңгімесі басылып шығады. 1994 жылы алғашқы «К изванию Пана» кітабы жарық көреді. 1994 жылдан бастап «Новый мир» журналының проза бөлімінің редакторы болады. 1998 жылдан бастап «Новый мир» журналының жауапты хатшысы болып қызмет атқарады. «Христианский церковно-общественный канал» радиосындағы «Джазовый лексикон» бағдарламасының жүргізушісі. Шығармалары *«Свобода» *«Памяти черепахи» *«Химическая свадьба маятника и розы» *«В карьере» *«Цена» *«Мобильник» *«Анархисты» *«Вечные льды» *«Cудьба барабанщика» *«Записи» Дереккөздер
Эльвира Валерьевна Барякина

Эльвира Валерьевна Барякина ─ жазушы. 1975 жылы 9 қарашада Төменгі Новгород қаласында дүниеге келген. Н.И. Лобачевский атындағы Төменгі Новгород мемлекеттік университетін бітірген. Алғашқы көркем шығармасы «Рыба в чайнике» Анна Капрановамен серіктес автор ретінде 1998 жылы «Сделай Сам» газетінде жарияланады. 2001 жылы «Эксмо» баспасында «Гроб с музыкой» және «Нежное притяжение за уши» атты екі повесі, 2010 жылы «Рипол-Классик» баспасында «Белый Шанхай» атты романы басылып шығарылады. Шығармалары * «Рыба в чайнике» * «Гроб с музыкой» * «Нежное притяжение за уши» * «Русская Никита» * «Фабрика гроз» * «Заговор молчания» * «Археолог» * «Архитектор» * «Археолог» * «Женщина с большой буквы Ж» * «Ж замечательных людей» * «Справочник писателя» * «Белый Шанхай» * «Аргентинец» Дереккөздер
Борис Анибал (Аннибал)

Борис Анибал (Аннибал) (шын аты-жөні ─ Борис Алексеевич Масаинов) – орыс жазушысы, әдеби сыншы, ақын, журналист. 1900 жылы Данилов қаласында дүниеге келген. 17 жасынан бастап шығармашылықпен айналыса бастайды. Алғашқы повестері: «Автобиография», «Смерть Любы». 1922 жылдан бастап Борис Анибал деген бүркеншік есімімен «Новый мир», «Прожектор», «30 дней» журналында кітаптары, поэзия жайлы мақалалары басылып отырады. «Моё детство в Данилове» естелігін қалдырған. 1940 жылы «Моряки Вселенной» ғылыми-фантастикалық повесін бастырып шығарады. Сонымен қатар Б. Алексеев, Ганнибал, Г. Анибал, Борис Брюс бүркеншік есімдерімен шығармаларын жариялаған. Дереккөздер
Евгений Моисеевич Бень

Евгений Моисеевич Бень ─ публицист, сыншы, эссеист, өнертанушы. 1960 жылы 5 тамызда Мәскеуде дүниеге келген. 1982 жылы Мемлекеттік педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. 1983-1987 жылдары Орталық мемлекеттік әдебиет және өнер архивінің жарияланым бөлімінде жұмыс істейді. 1992-1993 жылдары «Наше Наследие» журналының редакция алқасының мүшесі болады. 2000 жылдан бастап Мәскеу Жазушылар Одағының мүшесі. 2000 жылы «Не весь реестр» кітабы басылып шығады. Дереккөздер
Михаил Саулович Арлазоров

Михаил Саулович Арлазоров (26.12.1930, Харьков - 2.07.1980, Мәскеу) − орыс жазушысы, журналист, сценарист. Авиация институтын және С.А. Герасимов атындағы Бүкілресейлік мемлекеттік кинемотография университетінің сценаристтер курсын бітірген. КСРО Жазушылар Одағының мүшесі. Шығармаларының біразы авиацияға арналған. «Знание ─ сила» журналы редакциясының қызметкері. Шығармалары *«Человек на крыльях» *«Фронт идет через КБ» *«Дорога на космодром» *«Жуковский» *«Артём Микоян». Дереккөздер
Наталья Васильевна Астахова

Наталья Васильевна Астахова – орыс жазушысы, прозаик, журналист. 1953 жылы Қырымда дүниеге келген. Мәскеу гуманитарлық университетінің журналистика факультетін бітірген. 1988 жылдан бастап «Крымская правда» газетінде жұмыс істейді. Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. 1992 жылы «Письма с Земли» фантастикалық әңгімелер жинағы жарық көреді. Шығармалары *«Наследница по кривой» *«Погонщик мулов с бульвара» *«Хлеб для случайного путника». Дереккөздер
Александр Геннадьевич Больных

Александр Геннадьевич Больных ─ орыс жазушысы, аудармашы. 1954 жылы Таллин қаласында дүниеге келген. Уральск политехникалық институтын бітірген. Шығармашылық жолын ғылыми-фантастикалық шығармалар жазып бастайды. 1996 жылдан бастап әскери-тарих тақырыбында кәсіби аудармамен айналысады. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған шығармалардың авторы. 1993 жылдан бастап Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. 2004 жылы Александр Беляев атындағы сыйлықтың лауреаты болады. Шығармалары *«Жил-был вор» *«Видеть звезды» *«Смарагдовые звезды» *«Снежные волки» *«Железный замок» *«Сын дракона, внук дракона» *«Схватка гигантов» *«Трагедия ошибок» *«На океанских проторах». Сыртқы сілтемелер http://alexgbolnych.narod.ru/bio.htm Дереккөздер
Татьяна Борисовна Бонч-Осмоловская

Татьяна Борисова Бонч-Осмоловская — филолог, аудармашы, ақын, прозаик. Ақмешіт қаласында дүниеге келген. 1987 жылы Мәскеу физика-техникалық институты бітірген. 1998 жылы «День рождения» атты новеллалар жинағы жарық көреді. Шығармалары «Урал», «Знамя», «Русский журнал», «Наука и жизнь», «Стороны света», «ОКНО» журналдарында жарияланып отырады. 2009 жылдан бастап Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. Шығармалары *«Мартовские мозаики» *«Раймон Кено» *«Антиподы» *«Идти легко» *«Срашные истории о зеркалах» Дереккөздер
Николай Николаевич Брешко-Брешковский

Николай Николаевич Брешко-Брешковский ─ орыс жазушысы, журналист, сыншы. 1874 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. 1896 жылы «Живописное обозрение» журналында алғашқы әңгімесі жарияланады. Әңгімелері, повестері мен спорт және сән, орыс суретшілері туралы мақалалары «Наблюдатель», «Русское слово», «Нива», «Новое слово», «Живописное обозрение» журналдарында жарияланып отырады. 1900 жылы «“По течению” и другие рассказы» жинағы жарық көреді. Мата д′Ор, Старый петербуржец, Василий Верига, Николай Белый, Фраскуэлло деген бүркеншік есімдерімен шығармаларын жариялап отырады. Шығармалары *«Чемпион мира» *«Ремеслор Сатаны» *«В сетях предательств» *«Записки натурщицы» *«Чухонский бог» *«Записки проходимца» *«Позор династии» *«Гладиаторы наших дней» Дереккөздер
Вера Григорьевна Галактионова

Вера Григорьевна Галактионова – орыс жазушысы. 1948 жылы Сызрань қаласында дүниеге келген. Уральск педагогикалық институтының тарих факультетінде оқыған. 1986 жылы Әдебиет институтындағы В. Росляков семинарын бітіреді. 2002 жылы «Наш современник» журналында алғашқы шығармаларының бірі «Со всеми последующими остановками» повесі жарияланады. 1989 жылы Иван Шухов атындағы жылдың ең үздік романы Халықаралық сыйлығына ие болады. Шығармалары *«Шаги» *«Зеленое солнце» *«Слова на ветру опустевшего века» *«Крылатый дом» *«5\4 накануне тишины» Дереккөздер
Дмитрий Евгеньевич Галковский

Дмитрий Евгеньевич Галковский ─ орыс философы, жазушы, публицист. 1960 жылы 4 маусымда Мәскеуде дүниеге келген. 1980-1986 жылдары М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің философия факультетінің кешкі бөлімінде оқиды. 1987 жылы «Бесконечный тупик» философиялық романын жазады. 1996-1997 жылдары «Разбитый компас» жеке журналын басып шығарады. «Святочный рассказ» шығармасы 2001-2003 жылдары «Литературный газет», «Незамисимый газет», «Консерсатор» басылымдарында жарияланады. 2003 жылы «Пропаганда», 2004 жылы «Магнит» жинағы жарық көреді. «Уткоречь» атты кеңес поэзиясының антологиясын құрып 2002 жылы бастырып шығарады. 1997 жылы «Антибукер» әдеби сыйлығының лауреаты болады. Шығармалары *«Безконечный тупик» *«Друг утят»*«Пропаганда» *«Два идиота» *«2331 отрывок из произведений писем Николая Ленина» Дереккөздер
Сергей Маркович Гандлевский

Сергей Маркович Гандлевский – орыс ақыны, прозаик, эссеист, аудармашы. 1952 жылы Мәскеу қаласында дүниеге келген. Мәскеу Гуманитарлық университетінің орыс бөлімінде оқыған. 1970 жылдары «Московское время» поэтикалық тобының негізін салушылардың бірі болады. 1991 жылдан бастап Ресей Жазушылар Одағының мүшесі болады. 1992-1993 жылдары «Ресей» радиосындағы «Поколение» бағдарламасының жүргізушісі болады. 1995-96 жылдар аралығында Ресей мемлекеттік гуманитарлық университетінде қазіргі отандық поэзияға арналған семинар жүргізеді. 1996 жылы «Антибукер» сыйлығын, 2010 жылы «Поэт» ұлттық сыйлығын иеленеді. Шығармалары *«Поэтическая кухня» *«Праздник» *«Трапанация черепаха» *«Найти охотника» *«Чтение» *«Дело вкуса» Дереккөздер
Юрий Петрович Вронский

Юрий Петрович Вронский – орыс балалар жазушысы, ақын, аудармашы. 1927 жылы 23 шілдеде Мәскеуде дүниеге келген. В.И. Ленин атындағы Мәскеу мемлекеттік педагогикалық университетін бітірген. Турбьёрн Эгнердің өлеңдерін аударған. 1964 жылдан бастап Жазушылар Одағының мүшесі. Шығармалары *«Сказ о Нове-городе» *«Юрьевская прорубь» *«Кукшино странствие за тридевять земель» *«Куда девались паруса» *«Злой город» *«Белгородский кисель» *«Странствие Кукши за тридевять морей»*«Рассказы о древнем Новгороде» («Необычайные приключения Кукши из Домовичей» Дереккөздер
Василий Яковлевич Богучарский

Василий Яковлевич Богучарский (шын тегі ─ Яковлев) – жазушы, журналист, публицист. 1860 жылы Богучар қаласында дүниеге келген. Василий Яковлевич Богучарский ─ Василий Яковлевич Яковлевтің негізгі бүркеншік есімі. 1812 жылғы Отын соғысына қатысқан. 1895 жылы «Георг Вашингтон и основание Северо-Американских соединённых штатов» еңбегі басылып шығады. 1897 жылы Генри Джордждың «Общественные проблемы», Гриннің «Краткой истории англиского народа» шығармаларын аударған еңбегі басылып шығады. Шығармалары *«Марксизм Лафайет – деятель трёх революций» *«Три западника 40-х годов» *«Из прошлого русского общества» *«Великая реформа» *«Государственные преступления в России в ХІХ веке» Дереккөздер
Юрий Васильевич Бондарев

Юрий Васильевич Бондарев ─ орыс, кеңес жазушысы. 1924 жылы Орынбор қаласында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1951 жылы А.М. Горький атындағы Әдебиет институтын бітіреді. 1953 жылы «На большой реке» әңгімелер жинағы жарық көреді. «Горячий снег» романы желісі бойынша түсірілген фильм сценарийінің авторы. 2001 жылдан бастап «Мир образования – образование в мире» журналы редакция алқасының мүшесі. 1972 жылы Ленин атындағы сыйлыққа ие болады. Шығармалары *«Батальон просят огня» *«Тишина» *«Двое» *«Берег» *«Выбор» *«Игра» *«Искушение» *«Непротивление» *«Юность командиров» *«Последние залпы» *«Родственники» Дереккөздер
Владимир Генрихович Бойко

Владимир Генрихович Бойко ─ орыс, кеңес жазушысы, редактор, журналист, аудармашы, ақын, эссеист. 1956 жылы 26 наурызда Краснояр қаласында дүниеге келген. 1973-1978 жылдары М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде оқиды. 1995-1998 жылдары «Вечерний Обниск» газетінің бас редакторы болады. «Шестое чувство» әдеби бірлестіктің құрамына кіреді. 2009 жылдан бастап «Час-Пик» газетінің шеф-редакторы. Кент Маргареттің «Как выйти замуж» шығармасын аударған. Шығармалары *«Никогда не жалеть» *«Как ветра ищет парус...» *«Млечный город». Дереккөздер
Николай Константинович Боков

Николай Константинович Боков – орыс жазушысы, прозаик, қазіргі кезде Францияда жұмыс істейді. 1945 жылы Мәскеуде дүниеге келген. 1969 жылы Мәскеу университетінің философия факультетін бітіреді. 1970 жылдары «Грани», «Посев» журналдары мен «Русская мысль» газеттерінде бүркеншік есімдермен шығармалары жарияланады. 1971 жылы Францияда «Никто» романы басылып шығады. Шығармалары *«Город Солнца» *«Грани» *«Смех после полуночи» *«Смута новейшего времени, или Удивительные похождения Вани Чмотанова» *«Никто» *«Чужеземец» *«Цельсий и Смерть» *«Чудеса химии (мистерия)» *«Русская мысль» «Наташа и Пивоваров» Дереккөздер
Владимир Григорьевич Бондаренко

Владимир Григорьевич Бондаренко ─ орыс жазушысы, әдеби сыншы, публицист. 1946 жылы 16 ақпанда Петрозаводск қаласында дүниеге келген. А.М. Горький атындағы Әдеби институтта оқыған. 1990 жылдан бастап «День» газеті бас редакторының орынбасары, 1993 жылдан бастап «Завтра» апталық газетінің бас редакторының орынбасары. 1991 жылы Ресей Жазушылар Одағының мүшесі болды. 1989 жылы «Позиция» сыни кітабы жарық көрді. Шығармалары *«Дети 1937 года» *«Пламенные реакционеры» *«Серебряный век простонародья» *«Живи опасно» *«Поколение одиночек». Дереккөздер
Михаил Николаевич Волконский

Михаил Николаевич Волконский – орыс жазушысы, драматург, тарихи романдардың авторы. 1860 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. 1892-1894 жылдары «Нива» журналының редакторы болады. 1916-1917 жылдары тарихи романдар мен повестерінің толық жинағы жарық көреді. Тарихи романдары *«Князь Никита Федорович» *«Мальтийская цепь» *«Воля судьбы»*«Кольцо императрицы» *«Забытые хоромы» *«Брат герцога» *«Сирена» *«Два мага» *«Слуга императора Павла» *«Две жизни» *«Черный человек» *«Записки прадеда» *«Ищите и найдете» Дереккөздер
Григорий Григорьевич Володин

Григорий Григорьевич Володин – кеңес жазушысы, прозаик. 1918 жылы Калмыцкая Балка ауылында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1957 жылы «Синий луч» фантастикалық повесін шығарады. 1964-1967 жылдары жазған В.И. Ленин атындағы Донецск металлургиялық заводының Ленин орденінің тарихы жайлы очерктер жинағы 1967 жылы жарық көреді. 1917-1918 жылдары Донбасста болған оқиғалар жайлы жазылған «Дикое поле» атты романы 1982 жылы жарық көреді. Шығармалары *«Синий луч» *«Зоревой Донец» *«Мерцаловская пальма» *«Дикое поле ─ Донецк» Дереккөздер
Виталий Валентинович Бианки

Виталий Валентинович Бианки (11 ақпан 1894, Санкт-Петербург, Ресей империясы — 10 маусым 1959 ж., Ленинград, КСРО) — кеңес жазушысы, балаларға арналған шығармалардың авторы. 1894 жылы 30 қаңтарда Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. Петроград университетінің физика-математика факультетінде оқиды. 1918 жылы Самара қаласындағы «Народ» газетінде жұмыс істейді. 1923 жылы «Путешествие красноногологово воробья» әңгімесі жарық көреді. «Лесная газета на каждый год» шығармасы орман тынысы мен өмірі жайлы өзгеше энциоклопедия. Бианки 300-ге жуық әңгіме, ертегі, повесть және мақалалар жазған. Оның басылып шыққан кітабына 120-ға жуық әңгіиелер, повесть, ертегі, мақалалары кірген. Оралға аударылған кезеңі 1926-28 ж. Кеңес Өкіметі тарапынан саяси қуғынға ұшырап, Оралға жер аударылған. С.Маршак ұйымдастырған көркем әдебиет үйірмесінің мүшесі. Ол «Жаңа Робинзон» атты табиғаттану бөлімін, кейін «Орман газетін» ұйымдастырды. Бианкидің Орал қаласында тұрған кезінде «Мурзук», «Бун», «Карабаш», т.б. шығармалары жарық керді. Бұл кітаптар халық ағарту комиссариатының рұқсатымен мектептерде көмекші оқу құралы ретінде қолданылды. «Мурзук» кітабы Ұлыбританияда ағылшын тілінде шықты. Балаларға арналған шығармалары *«Анюткина утка» *«Водяной конь» *«Глаза и уши» *«Зеленый пруд» *«Красная горка» *«Кукушонок» *«Лесные домишки» *«Лесные разведчики» *«Люля» *«Мышонок Пик» *«Рыбий дом» *«Снежная книга» *«Теремок» *«Сова» *«Хвосты» *«Чей нос лучше?» Дереккөздер
Геннадий Юрьевич Вальдберг

Геннадий Юрьевич Вальдберг – прозаик, эссеист, компьютерлік графика маманы. 1947 жылы 20 наурызда Легница қаласында дүниеге келген. 1968 жылдан бастап әңгіме жаза бастайды. Мәскеулік «Спектор» әдеби тобының белсенді қатысушысы болады. 1976 жылы Мәскеу Гуманитарлық университетінің филология факультетін бітіреді. 1981 жылдары Мәскеу энергетикалық институтының дайындық бөлімінде оқытушы болады. 1990 жылға дейін КСРО-да бірде-бір шығармасы жарияланбайды. 1990 жылы «Рождение шлягера», 1989 жылы «Цветок» ғылыми-фантастикалық шығармалар жинағы Израильде жарық көреді. Шығармалары *«Семь дней» *«Стрелец» *«Праздник» *«Вечер поздней осенью» *«Эй! Мота-а-а...». Дереккөздер
Бертиль Бертильевич Вагнер

Вагнер Бертиль Бертильевич ─ геолог, жазушы, өлкетанушы. 1941 жылы 12 қаңтарда Мәскеуде дүниеге келген. Ресей Жазушылар Одағының мүшесі. Бірнеше оқу құралдары, монографиялар мен жолсілтемелердің авторы. 2006 жылы М.М. Пришвин атындағы сыйлыққа ие болады. 1990-2000 жылдары мектепте география және геология пәндерінен сабақ береді. 2000 жылы «Жыл мұғалімі» сыйлығының лауреаты болады. Кітаптары *Вагнер Б. Б. Игровые тесты на уроках географии — М.: Флинта, 1997. — ISBN 5-89349-019-2. *Вагнер Б. Б. География мира и России. Задачи, тесты, познавательные игры. — M.: Флинта; Наука, 1998. — ISBN 5-89349-043-6, ISBN 5-89349-019-2. *Вагнер Б. Б, Вагнер В. Б. Знаешь ли ты карту? Занимательная геогнозия. — М.: Флинта; Наука, 1998. — ISBN 5-89349-075-4, ISBN 5-02-012512-7. *Вагнер Б. Б. Идущие к горизонту: В 2-х кн. — М.: Флинта; Наука, 1999. — ISBN 5-89349-217-x, ISBN 5-02-002464-3, ISBN 5-89349-073-8, ISBN 5-02-002513-5. *Вагнер Б. Б. 100 великих чудес природы. — М.: Вече, 2000. — 496 с. — ISBN 5-7838-0762-1. *Вагнер Б. Б. Игровые задания и тесты на уроках Москвоведения. — М.: Московский лицей, 2001. — ISBN 5-7611-0298-6. *Вагнер Б. Б. По океанам и континентам. — М.: Московский Лицей, 2001. — ISBN 5-7611-0304-4. *Вагнер Б. Б. От южных гор до северных морей. — М.: Московский лицей, 2002. — ISBN 5-7611-0305-2. *Вагнер Б. Б. Семь рек России. — М.: Московский Лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0365-6. *Вагнер Б. Б. Семь озер России. — М.: Московский Лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0364-8. *Вагнер Б. Б. Озера Подмосковного края. Справочник краеведа, рыбака и туриста. — М.: Московский лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0395-8. *Вагнер Б. Б. Реки Подмосковного края. Справочник краеведа, рыбака и туриста. — М.: Московский лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0394-X. *Вагнер Б. Б., Захарова Н. Ю. Животные Подмосковного края. — М.: Московский лицей, 2003. — ISBN 5-7611-0349-4. *Вагнер Б. Б., Манучарянц Б. О. Геология, рельеф и полезные искомпаемые Московского региона. — М.: МГПУ, 2003. *Вагнер Б. Б., Клевкова И. В. Реки Московского региона. — М.: МГПУ, 2003. *Вагнер Б. Б. Первооткрыватели планеты. — М.: Московский Лицей, 2004. — ISBN 5-7611-0286-2. *Вагнер Б. Б. Семь островов и архипелагов России. — М.: Московский Лицей, 2004. — ISBN 5-7611-0365-6. *Вагнер Б. Б. 100 великих чудес природы в иллюстрациях. — М.: Вече, 2005. — 112 с. — ISBN 5-9533-0545-1. *Вагнер Б. Б., Моргунова Ю. А. География Московского региона в тестах и игровых заданиях. — М.: МГПУ, 2005. Дереккөздер
Владимир Дмитриевич Алейников

Владимир Дмитриевич Алейников – орыс ақыны. «Смелость, Мысль, Образ, Глубина» жас ақындар әдеби бірлестігінің негізін салушылардың бірі. 1946 жылы 28 қаңтарда Пермь қаласында дүниеге келген. 1962 жылдан бастап өлең жаза бастайды. 1964-1973 жылдары Мәскеу Гуманитарлық университетінде тарих факультетінің өнер тарихы және теория бөлімінде оқиды. «СМОГ» жас ақындар бірлестігіне қатысқаны үшін оқудан шығарылады. 2006 жылы «Большай книга» сыйлығының ұзын тізіміне енеді. Өлеңдері *«Предвечере» *«Выбор слова» *«Родина речи» *«Путешествия памяти Рембо» *«Возвращения» *«Ночное окно в окне» Дереккөздер
Борис Исаакович Балтер

Борис Исаакович Балтер ─ орыс прозаигі. 1919 жылы 6 шілдеде Самарқан қаласында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1948—1953 жылдары Әдебиет институтында оқыды. Балтердің басты шығармаларының бірі «Трое из одного города» автобиографиялық повесі. 1964 жылы В. Токаревпен серіктес автор ретінде «До, свидания, мальчики» повесінің желісі бойынша пьеса жазып шығады. 1965 жылы «Юность» журналында «Проездом» әңгімесі жарияланады. Дереккөздер
Михаил Леонидович Анчаров

Михаил Леонидович Анчаров – жазушы, ақын, сценарист, драматург. 1923 жылы 28 наурызда Мәскеуде дүниеге келген. 1940 жылы Архитектура институтына оқуға түседі. Прозалық шығармалары «Как птица Гаруда», «Самшитовый лес», «Сода-солнце» және «Записки странствующего этузиаста» повестері. «Мой младший брат», «Аппасионата», «Иду искать», «День за днём» фильдерінің сценарийін жазған. Кітаптары *Теория невероятности, 1966, 1967. Роман, повесть. М., МГ *Теория невероятности, 1967. Пьеса в 2-х частях. М., ВУОАПП *Сода-солнце, 1968. Фант. трилогия. М., МГ *Этот синий апрель, 1969. Повесть. М., Сов. Россия *Драматическая песня, 1971. Пьеса. М. (совм. с Б. Равенских) *Этот синий апрель. Теория невероятности. Золотой дождь. Сода-солнце, 1973. Повести. М., Сов. Россия *Самшитовый лес, 1981. Роман. М., Сов. писатель *Дорога через хаос, 1983. Роман, повести. М., МГ *Приглашение на праздник, 1986. Романы и повести. М., Худ. литература *Записки странствующего энтузиаста, 1988. Роман. М., МГ *Как птица Гаруда, 1989. Роман. М., Сов. писатель *Звук шагов, 1992. Сборник. М., МП Останкино *Самшитовый лес, 1994. Сборник. М., АСТ-ПРЕСС *Ни о чём судьбу не молю, 1999. Сборник. М., Вагант-Москва *Сочинения, 2001. Сборник. М., Локид-Пресс *Избранные произведения (комплект из 2 книг + CD), 2007 (в том числе неизданные ранее романы «Интриганка» и «Сотворение мира») *Сайт о Михаиле Анчарове на портале lib.ru *Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — фантастическая проза *Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — проза *Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — стихи *Михаил Анчаров. Стихи. Биография. Фотогалерея. Дереккөздер
Антоний Погорельский

Антоний Погорельский (шын аты-жөні ─ Алексей Алексеевич Перовский) – орыс жазушысы. 1787 жылы Мәскеуде дүниеге келген. Мәскеу университетін бітірген. Н.М. Гармазиннің «Бедная Лизасын» неміс тіліне аударған. 1825 жылы Пушкин жоғары баға берген «Лафертовская маковница» фантастикалық повесі, 1828 жылы Украинада Антоний Погорельский деген бүркеншік атпен «Двойник, или Мои вечера в Малороссии» повесі жарияланады. Смольный институтын бітірушісі жайлы «Монастырка» романы 1830-1833 жылдары жарық көреді. Дереккөздер
Анатолий Владимирович Афанасьев

Анатолий Владимирович Афанасьев ─ орыс жазушысы. 1942 жылы 6 маусымда Мәскеуде дүниеге келген. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу Гуманитарлық университетін бітірген. 1975 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі болады. 1987 жылы «Литературная Россия» апталық газетінің редакция алқасы болады. 1966 жылдан бастап шығармалары жариялана бастайды. Бірнеше повестер, роман және пьесалардың авторы. 1990 жылдары қазіргі Ресейдің қылмыстық өмірі жайлы шығармаларын жазады. Шығармалары *«В городе, в 70-х годах» *«Привет, Афиноген» *«Командировка» *«Предварительное знакомство» *«Мелодия два голоса» *«Первый визит сатаны» *«Грешная женщина» *«против всех» *«Ужас в городе» *«Сошел с ума» *«Зона номер три». Дереккөздер
Нина Матвеевна Беркова

Нина Матвеевна Беркова – орыс жазушысы, прозаик. 1925 жылы 14 ақпанда Мәскеуде дүниеге келген. 1952 жылы М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу Гуманитарлық университетін бітіреді. 1952 жылы Кеңес Одағы коммунистикалық партиясының мүшесі болады. 1976 жылдан бастап КСРО Жазушылар Одағының мүшесі. 60-шы жылдардың ортасында «Детская литература» баспасында жұмыс істейді. 2000 жылы И. Ефримов атындағы сыйлықтың лауреаты болады. 1962 жылы «Куда ведут следы легенд», 1967 жылы «Так поступают спортсмены», 1983 жылы «Борис Мажелли» шығармалары жарық көреді. Дереккөздер
Бала Билли

Бала Билли (шын есімі Уильям Х. Кіші Бонни; Генри Маккарти) (1859/60, 23 қараша, Нью-Йорк - 14 шілде 1881, АҚШ, Нью-Мехико штаты, Самнер форты) - атышулы американдық қылмыскер. Бала кезінде ата-анасымен бірге Канзасқа келіп, кейін 1968 жылдан бастап Нью-Мехикода өмір сүрді. Бала кезінен-ақ заң бұзып, оңтүстік-батыста аты шықты. 1880 жылы оны шериф Пата Гареф қолға түсірді. Сол кезде ол 27 адам өлтірген деп айыпталды. Тұтқын 1881 жылы Нью-Мексикада өлім жазасына кесіліп, жазаны күтіп отырған кезінде екі күзетшіні өлтіріп қашып кетеді. Шериф Гаррет соңына түсіп, өлтіргенше ол бой тасалап жүрді. Дереккөздер
Луи Маль

Луи Маль (; 30 қазан, 1932, Тюмери, Франция — 23 қараша, 1995, Беверли-Хиллз, Калифорния, АҚШ) — француздық кинорежиссер. Өзінің алғаш “Эшафоттағы Лифт” деп аталатын толықметражды фильмін 1957 жылы түсірді. Ал, қаржылай табысқа «Көңілдестер» деп аталатын туындысынан кейін қолы жетті (1958). Басты рөлдегі Ж. Моро да франция кино әлеміндегі ең танымал актерға айналды. “Адасқан жарық” (1963), «Ұры» (1967), «Жүрек соғысы» (1971), «Лакомб», «Люсьен» (1973) фильмдері арқылы үлкен мәртебеге ие болды. 1975 жылы АҚШ-қа келіп, «Сүйкімді сәби» (1978), «Атлантик-сити» (1980), «Андремен түстенемін» (1981), «Көріскенше, балалар» (1987) деп аталатын фильм түсірді. «Қырық екінші көшедегі Ваня» (1994) деп аталатын бірнеше кино туынды түсірді. Дереккөздер
Мальборо Джон Черчилль

Мальборо Джон Черчилль (26 мамыр, 1650, Эш, Девон, Англия - 16 маусым, 1722, Виндзор, близ Лондон) - 1-герцог, британдық қолбасшы және мемлекеттік қайраткер. Маастрихте үшін ұрыста ерекше көзге түсті (1673), лауазымы жылдам жоғарылады. Өзінің жұбайы Сара Дженнингс кейбір шешімдерді қабылдауға ықпал етіп отырды. II Яков тағына отырғанға дейін (1685) генерал-лейтенант және бас қолбасшы болды. Ал, 1688 жылы III Вильгельм жағына өтіп, оған граф Мальборо атағы берілді. Ирландия мен Фландриядағы ұрыстарда батырлығымен көзге түсті. Вильгельм екеуінің арасындағы байланыс 1690 жылы, таққа Ханшайым Анна отырғаннан кейін үзілді. Ханшайым оны британдық, австриялық және голандиялық әскери одағының қолбасшысы етіп тағайындайды. 1702 жылы болған соғыста әскери жетістігі үшін герцог атағын иеленеді. Оның керемет әскери тактикасы арқасында, Рамий (1706), Ауденарде (1708) басшылық еткен жылдары да ұдайы жеңіске жетіп отырды. 1710 жылы оның қолдаушылары сайлаудан жеңіліп қалған соң, қызметтен қуылып, тіпті қазына қаржысын ұрлады деп айыпталды. 1714 жылы тағы да лауазымды қызметке қайтып оралды. Наполеонға дейін Еуропа көлеміндегі ең атақты қолбасшы саналды. Дереккөздер
Мальборо Сара Дженнигс

Мальборо Сара Дженнигс (5 маусым 1660, Сендридж, Хертфордшир, Англия - 18 қазан, 1744, Лондон) - герцогиня, Мальборо герцогы Джон Черчиллдің жұбайы. Ханшайым Аннаның бала кездегі құрбысы, Яков II тақта отырған кезінде лауазым алады. 1678 жылы Черчиллға тұрмысқа шығып, кейін ханшайым Аннаның сарайында қызметші болып істейді (1683). 1694 жылы Анна таққа отырған соң, Мальборо сарай ішіндегі ең сенімді адамдарының біріне айналды. Тіпті өз ықпалында жүргізіп отырды. Тек 1711 жылы партияға қолдау жасағаны үшін оны Анна қызметінен қуады. Сара 1722 жылы күйеуі өлгеннен кейін Бленхейм сарайында тұрады. Дереккөздер
Николя Мальбранш

Мальбранш Никола (6 тамыз, 1638, Париж - 13 қазан, 1715) - француздық дін қызметшісі, теолог және философ. Оның философиялық еңбектеріндегі ең есте қалатыны “тосын сөз” туралы оқыту мәселесі, яғни көпшіліктің “себеп” деп жүргеннің шынында ғажайыптың араласуымен болған “оқиға” екені жайында. Философтың басты шығармысының бірі – “Ақиқатты іздеу” деп аталады. Дереккөздер
Мальдивтер

Мальдивтер (; дивехи сөзін мальдив тілінен аударғанда "аралдықтар" деген мағынаны білдіреді) — Мальдив аралдарындағы Мальдив Республикасының байырғы және негізгі халқы. Олар сондай-ақ Үндістанда және Шри-Ланкада тұрады. Жалпы саны саны — 300 мыңнан астам адам. (2009). Этногенезі Мальдивтердің этногенезі әртүрлі этностардың ғасырлар бойғы араласуы нәтижесінде пайда болды: біздің дәуіріміздің 1-мыңжылдығында Мальдив аралдарында тұратын сингалдар, үндістер, малайзиялықтар, XII ғасырдан бастап аралдарға енген арабтар, XVI—XVIII ғасырларда Малайлар, Индонезия және басқа да шағын топтар қоныс аударып араласқан. XIV ғасырда сұлтанат қалыптасты. Тілі Мальдивтердің тілі - мальдив тілі, үнді-еуропалық тілдер семьясының, үнді-арий тармағына жатады. Сингал және басқа үнді-арий тілдеріне жақын. Мальдивтердің шамамен 10% -ы ағылшын, кейбіреулері хинди, урду және араб тілдерінде сөйлейді. Діні Мальдив аралдарының халқы ерекше қасиеттерге ие мұсылмандар, мұнда дінге үлкен мән беріледі. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері - балық аулау, теңіз кәсіпшілігі, ауыл шаруашылығы аз дамыған (құмай, кокос, тары, жүгері, ямс). Дәстүрлі қолөнері - копра талшығын өңдеу, балық аулау торларын тоқу. Өмір салты Мальдивтердің отбасылық дәстүрлері әйелдің бүкіл қоғам өміріндегі рөлінің маңыздылығын атап өтеді. Мұнда, көрші аралдардағыдай, әйелдердің мінез-құлқына немесе киіміне байланысты тыйым салу жалғасуда. Мальдивтер бала кезінен үлкенді құрметтеуге, туған халқы адамның басты байлығы екенін сезінуге баулиды. Жас отбасылар шаңырақ көтергеннен кейін де ата-анасымен бірге тұрып, оларға қолдау көрсетіп, көмектеседі. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Мальдивтер ауылдарда тұрады (әдетте бір ауыл бір аралда орналасқан), олар 19 ауданды құрайтын 19 атоллға кіреді. Дәстүрлі үйлері іргетасы маржаннан жасалған. Дәстүрлі тағамдары Мальдивтердің ұлттық тағамдары негізінен балық болып табылады. Гатудхия байи - күріш қосылған балық сорпасы (балық кесектерге кесіліп, қабығы аршылып, пияз, лимон, тұз және дәмдеуіштерді қосып суға қайнатады; бөлек пісірілген күрішпен жейді), вихаакур - балық соусы (тығыздыққа дейін қайнатылған балық пияз, дәмдеуіштер, күріш және кокос сүтімен араласады), олар кептірілген және тұздалған балықты жейді, қара шай мен кофені сүтсіз ішеді. Сілтеме * Дереккөздер
II Малькольм

Малькольм II - (954 - 25 қараша, 1034), Шотландия королі (1005-34). Таққа III Кеннеттің өлімінен кейін отырды. Жаңа Шотландияның аумағын түгел билеген тұңғыш патша. Өзінің немересі Дункан I барлық қарсыластарынан құтылуға әрекет жасады. Тек Макбет қана құтылып кетіп, кейін болашақ патшаға Шотландия тағын басып алатындығын айтып қарсы шықты. Дереккөздер
III Малькольм (Шотландия патшасы)

Малькольм III Кэнмор (1031-13 қараша, 1093, Эльнайка маңы, Нортумберленд, Англия) - Шотландия королі (1058-93). Патша І Дунканның ұлы. Макбет әкесін өлтіріп, оны елінен қуып жібереді. 1057 жылы Макбетті өлтіріп, қайтадан әке жолын жалғап, Шотландия патшасыатанады. Елде патшалық билікті күшейтті. Бас сауғалап жүрген англосаксаондық ханзада Эдгар Этлингке 1066 жылы елінде тұруға көмектеседі. Мальколм Англия аумағына бес рет шабуыл жасап, ақырғысында қаза табады. Дереккөздер
Мальпиги Марчелла

Мальпиги Марчелла (10 наурыз, 1628, Кревалькоре, Балоньиге жақын, Папск облысы, - 30 қараша, 1694, Рим), италияндық дәрігер және биолог. 1961 жылы өкпе жіңішке қан тамырлары жүйесін ойлап тапты. Кейін У. Гервенің қан айналымы теориясының дұрыстығын дәлелдеді. Алғаш жазушадағы қызыл қанды байқап, оның қанға түс беретінін түсінді. Бауыр, ми, өкпе, сүйек және терінің терең қабатының құрылысын толық зерттейді. Сондай-ақ жәндіктердің де жай жапсарын толық тексеріп, өсімдіктердің анатомиясын да терең зерттеді. Жануарлар мен өсімдік әлемінің ұқсастығын да анықтады. Микростоптық анатомияның негізін салып, алғашқы гистолог атанды. Дереккөздер
Мальро Андре-Жорж

Мальро Андре-Жорж (3 қараша, 1901, Париж - 23 қараша, 1976, сол жерде) - француздық романист, өнер тарихшысы және мемлекеттік қайраткер. Оны 21 жасында француз билігі түрмеге жабады. Үндіқытай революциялық қозғалысына қатысып, кейін Испаниядағы азаматтық соғысқа, сосын екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француздардың наразылығына қатысады. 1958-68 жылдар аралығында мәдениет министрі болады. Оның романдары кеңінен таныс. Мәселен: «Басқыншылар» (1928); «Адами өмір сүрудің қағаидалары» (1933); оныі тағы бір ғажайып туындысы «Үміт» (1937). 1945 жылы өнертану үшін беллетристиканы тастап кетті. Дереккөздер
Мальталық болонка

Мальталық болонка - сәнді ит тұқымдасы. Көп жағдайда оны бөлмеде бағады. Шыққан жері Мальта аралы деп саналады. Осыдан 2800 жыл бұрын ғана анықталды. Сыртынан қарағанда нәзік, алайда өте қайратты, ерке ит түрі. Денесі шағын, жүні ұзын, жібектей аппақ, құйрығы үлпілдек, арқасына дейін қайқы. Дереккөздер
Мальта тілі

Мальта тілі — Мальта Республикасының негізгі қолданыстағы тілі. Араб тілінен бөлініп шыққан. Кейбір диалектілері Алжир және Тунис халықтарының диалектілеріне ұқсас. Мальта тіліне әсіресе итальян тілі қатты ықпал етті. Араб тілдері арасындағы латын әріптерін қолданатын жалғыз тіл. Дереккөздер
Мальтус Томас Роберт

Мальтус Томас Роберт (14/17 ақпан, 1766, Рукери, Доркинга жақын, Суррей, Англия - 23 желтоқсан, 1834, Сент-Кэтрин, Бат қаласына жақын, Сомерсет), ағылшын экономисті және демограф. Бай отбасында дүниеге келген. Кембридж университетінде білім алып, 1793 жылы Иисус Колледжі одағына мүшесі болып тағайындалды. 1798 жылы алғаш еңбегін «Халық қонысы» тақырыбында очеркін жариялады. Ол туындысында халықтың өсу үрдісі азық-түлік өндірісінен әлдеқайда жоғары екенін айтып, алдағы уақытта кертарту болмаса қарқынды өсе беретіндігін жазады. Күн көріс жағдайы жан бағарлықтай болса, жергілікті халықтың өсуі тоқтамайды. Тек аштық, соғыс немесе ауру дендесе бұрынғы деңгейге дейін ғана азаяды деп жорамалдады. 1856 жылы осы еңбегіне тағы толықтыру енгізіп, кедей халыққа көмек көрсетудің қажеттілігі жоқ деп шешті. Оның ойынша барлығы өз нанын тауып жеуге мүмкіндіктері бар. Дереккөздер
Мамет Дэвид Алан

Мамет Дэвид Алан (30 қараша, 1947, Чикаго, Иллинойс, АҚШ) - американдық драматург, режиссер және сценарист. 1973 жылы Чикагодағы Сент-Николас театрының негізін қалады. Алғаш «Сексуальные перверсии в Чикаго» (1974) пьесасы арқылы оқырман назарын өзіне аударды. Одан кейін бірін соң бірі «Американский буйвол» (1977) және «Гленгарри Глен Рос» (1983) атты тамаша туындылары жоғары бағаға ие болды. Жұрттың есінде өткір сөйлеуімен, әдепсіз әрекеттерімен, отбасы құндылықтарына қатысты жағымсыз қатынастарымен қалды. Кейіпкерлерін жасап шығару үшін күнделікті өмірде сөйлеу ырғағымен тілдік шапшаңдығын өзгертіп, солардың кейпіне енетін. Түсініксіз туыстық қатынастарды суреттеп, драматургиялық тұрғыда тез өсті. “Оленна” (1992), “Криптограмма” (1994), “Неприкасаемые” (1986) пьесаларының авторы, сондай-ақ “Ойын үйі” (1987), “Кадр сыртындағы өмір” (2000) фильмдерінің сценариінің авторы және режиссері. Дереккөздер
Мамонттар

Мамонттар - піл текті қазып алынған жануарлардың түрі. Мамонт Ма́монттар- сүтқоректілердің жойылып кеткен түрі. Бойы 5,5 метр және салмағы 10-12 тонна болатын. Осылайша мамонттар қазіргі африкандық пілдерден екі есе ауыр болған. Фенотип Мамонттар плиоценде пайда болып 2млн - 9000 жылдарда Еуропа, Азия, Африка және Солтүстік Америкада өмір сүретін. Мамонттардың көптеген сүйектері ежелгі адамдардың тұрақтаған жерлерінде табылған, және ежелгі адамдармен жасалған суреттерде мамонттар бейнеленген. Сібір және Аляскада мұздардың арқасында мамонттардың өлі денелері табылған. Мамонттардың қарапайым түрлері қазіргі пілдерден аспайтын, бірақ солтүстікамерикалық түрі бойы 5 метр және салмағы 12 тонна болатын, ал кішкене түрлерінің бойы 2 метрден аспайтын және салмағы 900 килограммға дейін болатын. Мамонттар суық климаттың өміріне жақсы бейімделген. Қазіргі пілдерге қарағанда, денелері ірі, үлкен болған, аяқтары қысқа, ұзын жүнді, құлақтары кішірек және ұзын иілген азулар болған. Азулардың арқасында қысқы уақытта қардың астынан тамақ таба алатын. Тұмсығының соңында кеңейтілген ауданның арқасында қарды қазу және қатудан алдын алатын, және қарды шөлден алдын алу үшін ішкен. Тұмсығының соңындағы шаштың жоқтығы, оның тамақ жеуге қолданған деуге болады. Жойылып кетуі Көптеген мамонттар 10 мың жыл бұрын Вислиндік мұз дәуірінде өліп кеткен. Бір гипотеза бойынша палеолит дәуіріндегі аңшылары жойған, ал екінші гипотеза бойынша климаттың өзгеруі себептерінен жойылып кеткен. Және метеорит құлауы себебінен жойылды деген ойлар бар. Оның өткен дәуірлердегі сүйектері барлық құрлықтан табылды. Тек әзірге архиологтар, ұзынтұмсықты пілдердің қалдығын Австралия мен Оңтүстік Америкадан кезіктірмеген. Жүндес мамонт Сібірдің қатты суығында өмір сүргендіктен, оның өліктері де бізге қалпында бұзылмай жетті. Көпшілігінің көлемі қазіргі пілдердермен шамалас болған. Кейбірі сәл кішірек. Ал, Император деп аталатын Солтүстік Американдық мамонттың биіктігі 4 метрге дейін жеткен. Мамонттардың көпшілігінің денесін қысқа қалың түк қаптаған және ұзын мұрты бар. Бас сүйектері күмбез тәрізді, құлақтары кішілеу болып келеді. Мамонттар осыдан 10 мың жыл бұрынғы уақыттарда өмір сүрген. Жер бетінен жоғалып кетуіне ежелгі дәуір адамдарының соңына түсіп, аулауы себеп болуы мүмкін. Дереккөздер
Рубен Мамулян

Рубен Захарьевич Мамулян (8 қазан, 1897, Тбилиси, Ресей империясы - 4 желтоқсан, 1987, Лос-Анджелес, АҚШ) — американдық кинорежиссер. Ресейден шыққан. Актерлік білімін Мәскеу көкермөнер театрынан алып, 1918 жылы Лондонға келеді. Режиссер ретінде алғаш шағын мюзиклдар қойып танылды. 1932 жылы АҚШ-қа қоныс аударып, театр кәсіподақ ұйымымен байланыста болды. «Порги» қойылымын қойып (1927), кейінірек «Порги және Бесс» операсының (1935), “Оклахома”, “Карусель” мюзиклдарының режиссеры болды. “Қол шапалақтау” (1929) фильмінің түсіріліміне режиссер ретінде шақырту алды. Камерамен жұмыс жасауда, жаңашылдығымен көзге түсті. “Қала көшелері” (1931), “Кристина ханшайым” (1933), “Бекки Шарп” (1935), “Көңілді Десперадо” (1936), “Қан және құм” (1941), “Жібек шұлық” (1957) фильмдерінің режиссері. Оның картиналары музыка мен драманы керемет қиюластыруымен ерекше. Дереккөздер
Мамун аль-

Мамун аль- (786, Бағдат, Ирак, - 833, тамыз, Тарсус, Сицилия) - Аббасидтер әулетінің 7-халифы. 813-833 жылдар аралығында әмір жүргізген. Оның әкесі атақты Харун ар-Рашид. 809 жылы әкесі өлген соң азаматтық соғыс кезінде туған ағасын аль-Аминді жеңіп, халифат билігін қолына алды. Кейін сунниттер мен шииттерді біріктірмек болып, өз мұрагерін шиитердің арасынан Али ар-Ридуды тағайындады. Бұған сунниттер қарсы шықты. Бірақ, бәрібір Мамунь-аль мұрагерінен ұзақ өмір сүрді. Мутазилиттерді, телогиялық ағымдарды қолдады. Грек тіліндегі философиялық және ғылыми еңбектерді аударуға көмектесті. Сондай-ақ обсерватория мен кітапхана тұрғызып, жұртшылықтың ықыласына ие болды. Дереккөздер
Мамфорд Льюис

Мамфорд Льюис (19 қазан, 1895, Флашинг, Нью-Йорк, АҚШ - 26 қаңтар, 1990, Эмения, Нью-Йорк) - американдық сәулет сыншысы, мәдениет тарихын зерттеуші, сондай-ақ қалының жоспарлау жұмысымен айналысты. Нью-Йорктегі Сити Колледжі мен әлеуметтік зерттеу мектебін бітірген соң, әр түрлі оқы орындарында оқытушы болып қызмет істеді. “Нью-Йоркер”, “Дайл”, журналдарына мақала жариялап тұрды. “Технология және өркениет” (1934), “Қала және тарих” (1961), “Машина жайлы аңыз” еңбектері жарық көрді. Марфорд технология мен халықтың қалаға көшуінің қоғамға әсерін талдады. Жаңа технологиялық қоғамда адамгершілікке жатпайтын үрдістерді қатты сынады. Дереккөздер
Поль де Ман

Ман Польде (6 желтоқсан, 1919, Антверпен, - 21 желтоқсан, 1983, Нью-Хейвен, Коннектикут штаты, АҚШ) - американдық әдебиет сыншысы. Бельгия тумасы. 1947 жылы АҚШ-қа қоныс аударады. Гарвард университетінде оқып, 1970 жылы Йель университетінде ұстаз болып, сонда өмірінің соңына дейін қызмет етті. Оның “Соқырлық және өзіңе деген көзқарас” атты (1971) аты шулы мақаласы Йельді американың деконструктивизм орталығына айналдырды. Оның өзге де “Тұспалдап оқу” (1979), “Романтикадағы мағынасыз көпірме сөз” (1984) және “Эстетикалық идеология” (1988) атты танымал еңбектері бар. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде белгиялық баспасөзде жарияланған антисемисттік мақаласынан кейін бар беделінен айрылды. Дереккөздер
Ман Рэй

Ман Рэй (25 тамыз, 1890, Филладельфия, Пенсильвания штаты, АҚШ - 18 қараша, 1976, Париж, Франция) - американдық фотограф, суретші, кинорежиссер. Нью-Йорк қаласында өсіп, сонда сәулет, өнер және инженерлік салада білім алады. М. Дюшан мен бірге 1917 жылы Нью-Йоркте дадаистер тобын құрады. 1921 жылы Парижге қоныс аударып, сюрреалисттермен жақын байланыста болады. “Камерасыз” картина техникасын ашқан. Сондай-ақ осы сурет саласында тың идеяларын жұртпен бөлісіп отырды. 1920-30 жылдар аралығындағы Париждің мәдени өмірінен сыр шертетін көптеген сурет дайындады. 1920 жылы ғана кинорежиссер ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Дереккөздер
Мана

Мана - полинезиялық және меланезиялық халықтардың түсінігіндегі табиғаттан тыс күш. Оны адамдарға таңады. Мана қайырымды, сол сияқты жауыз, пайдалы немесе қауіпті болуы да мүмкін. Оны тек күшті құбылыс немесе мәнді жағдайларда еске алады. Бұл атау алғаш ХІХ ғасырда батыста дінге қатысты қолданыла бастады. Ал қазір тек символикалық амал ретінде қарастырады. Дереккөздер
Манавату

Манавату - Жаңға Зеландиядағы өзен. Солтүстік аралдың орталығынан оңтүстік жағында. Солтүстік-бастықа қарай ағып, Руаин мен Тараруа атыздарының арасымен өтеді. Одан соң Палмерстон Нортқа қарай оңтүстік-бастысқа бұрылып, Оңтүстік Таранаки шығанағындағы құйылысқа дейін ағады. Дереккөздер
Манагуа (көл)

Манагуа - Никарагуаның батысындағы көл. Аумағы 1035 шаршы шақырым. Ұзындығы 58, ал ені 25 шақырым. Манагуа қаласының солтүстік бетекейінде оналасқан. Әр жақтан ағынды сулар келіп құяды. Манагуа өзенінен Типитапа көлі бастау алып, соңы Никарагуа көліне құяды. Момотомбо жанартауы (1280м) Манагуа өзенінің солтүстік –батыс жағалауында орналасқан. Дереккөздер
Манала

Манала - фин аңыздарындағы өлілер патшалығы. Оның билеушісі қанпезер, мыстан Лоухи. Маналаға жету үшін отты ағын мен өлілер өзенін тар көпір арқылы немесе о дүниелік басқаратын қайықпен ғана кесіп өтуге болады. Мұнда қараңғы әрі қапас тұрақ бар. Бірақ христиандардың тозағындай мәңгілік қорланып өтетін орын емес. Дереккөздер
Манама

Манама (, Al-Manāmah) — Бахрейн мемлекетінің астанасы. Бахрейн аралының солтүстік-шығысындағы ақырғы аймағында орналасқан. Ел халқының үштен бірі бөлігі тұратын әлемдегі ең үлкен қалалардың бірі. Парсы шығанағындағы маңызды порттардың бірі. Мұнай мен газдың арқасында сауда және қаржы орталығына айналған. Қала бірнеше рет басқыншылықта болды. 1521 жылы шаһарды португалдықтар басып алды. Ал 1783 жылдан бастап Халифахтар әулетінің билігінде болды. Кейінірек Бахрейннің астанасы атағын иеленді. Дереккөздер
Манапури

Манапури - Жаңа Зеландиядағы көл. Оңтүстік Аралдың оңт-батысында орналасқан. Ең терең жері 444 метр. Әлемдегі ең терең көл. Фьордленд халықаралық саябағында орналасқан Оңтүстік көлдердің бірі. Маори тілінде атауы «қайғылы жүрек» дегенді білдіреді. Аңыз әңгімелерде бұл көл қаза болған апалы-сіңлілердің көз жасынан құралған делінеді. Көл аумағы 142 шаршы шақырым, ал бассейн аумағы 4623 шаршы шақырым. Дереккөздер
Манассе бен Израэль

Манассе бен Израэль (1605, Лиссабон - 20 қыркүйек, 1657, Миддельбург, Голландия) - еврей ғалымы діни қайраткер. Португалияда Марранов отбасында дүниеге келген. Кейін қуғынға түсіп Амстердамға көшіп кетеді. Телогия ғылымдарын сәтті аяқтап, 1622 жылы Амстердамдағы потугалдық қауымның дін басшысы болды. 1626 жылы алғаш еврей тілінде басатын станок жұмысын іске қосты. Кейін Англия парламентінен еврейлердің ағылшын жерінде тұруына рұқсат етуін талап етіп, мәлімдеме жасады. Соның арқасында 1664 жылы Англияда еврейлердің өмір сүруіне бейресми рұқсат етілді. Ал, Манассе бен Израэль бақилық болған соң, Англиядағы еврейлерді қорғау туралы арнайы заң шықты. Дереккөздер
Манаус

Манаус (, ) — Бразилияның солтүстік-батысында орналасқан қала. Амазонас штатында орналасқан. Орталық Амазонас мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Манаус экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1832423 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11401,058 км² шамасында. Халық тығыздығы — 160,7 адам/км². Амазонның қақ жүрегінде орналасқан. Қала Риу-Негр өзенінің солтүстік жағалауын алып жатыр. Алғаш мұнда адамдар 1669 жылы салынған шағын форттан кейін қоныстана бастады. Шаһар 1890-1920 жылдар аралығында қарқынды дамыды. Табиғи каучук өндірісінен әлемде алдыңғы орында. Кейін тоқырауға түсті. Мұхиттан бар болғаны 1600 шақырым жатқандықтан, қала әп сәтте алып порт және сауда орталығына айналды. Шаһарда көздің жауын алар Ботаникалық бақ, Опера театры, Амазон халықаралық зерттеу институты (INPA), Амазон Федералдық университеті бар. Дереккөздер
Георг Бюхнер

Георг Бюхнер (; 17 қазан 1813 жыл, Гедделау – 19 ақпан 1837 жыл, Цюрих) – неміс ақыны, аудармашы және драматург. Страсбург және Гиссен қалаларында білім алады. 1834 жылы Гиссендегі революциялық қозғалысқа қатысады. Саяси памфлеттері үшін іздеу салынады. 1835 жылы Страсбургке қашып келіп, осында философиямен айналысады. Ол бүкіл өмірінде үш драмалық шығарма жазған. Дармштат қаласында «Дантонның өлімі» («Dantons Tod, dramatische Bilderausder Schreckenzeit»; Франкфурт, 1835) атты заманауи драманың алғашқы үлгілері болып саналатын драмасын бірнеше аптада жазып шығады. 1835 жылы Виктор Гюгоның «Лукреция Борджиа» және «Мария Тюдор» атты пьесаларын аударады. 1923 жылдан бастап Бюхнер атындағы сыйлық тағайындалады. Дереккөздер
Эрнст Вайс

Эрнст Вайс (, 28 тамыз 1882 жыл, Брно – 15 маусым 1940 жыл, Париж) – еврей тегінен шыққан неміс тілді австриялық жазушы және дәрігер. 1913 жылы Франц Кафкамен танысады. Бұл таныстық оның әдебиетке деген қызығушылығын арттыра түседі. Сол жылы «Die Galeere» («Галера») атты тұңғыш романын жазады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа аттанады. 1916 жылы «Күрес» («DerKampf») атты екінші романы жарық көреді. 1918 жылы ерлігі үшін алтын Крестпен марапатталады. 1919 жылы Прага қаласында «Таня» («Tanja») атты драмасының премьерасы қойылады. 1920 жылы дәрігерлік жұмысын тастап, Берлинге келіп әдеби шығармашылықпен айналысады. Осында «Нахар» («Nahar», 1921), «Сынақ» («Die Feuerprobe», 1923), «Орламюндтік Боэтиус» («Boetiusvon Orlamünde», 1928) және «Георг Летам. Дәрігер және қылмыскер» («GeorgLetham. ArztundMörder», 1931) атты романдары жарық көреді. Дереккөздер
Вильгельм Генрих Ваккенродер

Вильгельм Генрих Ваккенродер (, 13 шілде 1773 жыл, Берлин – 13 ақпан 1798 жыл, Берлин) – неміс жазушысы, Людвиг Тиктің жақын досы. Романтизм бағытының өкілі. 1799 жылы Ваккенродердің өлімінен кейін досы Тик «Phantasienüberdie Kunstfür Freundeder Kunst» атты жинағын бастырады. Тик досына «Franz Sternbalds Wanderungen» (Франц Штернбальдтың саяхаты) атты романының идеясы үшін қарыздар болатын. Оның шығармаларын 1826 жылы орыс тіліне аударылады. Ваккенродердің шығармалары неміс әдебиетіне зор ықпал еткен. Дереккөздер
Роберт Вальзер

Роберт Вальзер (, 15 сәуір 1878 жыл, Бьенн, Швейцария – 25 желтоқсан 1956 жыл, Херизау, Швейцария) – неміс тілді швейцарлық ақын және прозашы. 1913 жылдан бастап газет-журналдарға жаза бастайды. 1898 жылы «Der Bund» атты берндік газетке жазған мақалаларымен таныла бастайды. 1904 жылы «Insel» баспасынан «Франц Кохердің мектептегі шығармалары» атты тұңғыш романы жарық көреді. Оның шығармалары К.Моргенштерн, К.Тухольский, Р. Музиль, Г. Гессе, Ф. Кафка, Т.Манн және тағы да басқа неміс тілді жазушылардың ерекше назарын аударады. 1908 жылы «Көмекші» («DerGehülfe») атты автобиографиялық романы жарыққа шығады. Сондай-ақ бірнеше шығармасының желісімен фильмдер түсіріледі. Дереккөздер
Беда Вебер

Беда Вебер (26 қазан 1798 жыл (1798.10.26), Лиенц – 28 ақпан 1858 жыл, Франкфурт-на-Майне) – неміс жазушысы және ақын. Бенедит орденінің құрамына кіреді. 1825 жылы Меран гимназиясында оқытушы болып жұмыс істейді. 1848 жылы Гагерн партиясына жататын Франкфурт халық мәжілісіне сайланады. 1849 жылы Лимбург епархия капитулының өкілі болады. Оның басты шығармаларына «Das Land Tirol» және «Liederaus Tirol» атты лирикалық өлеңдерін жатқызады. Сондай-ақ «Spartacus» атты драмасы бар. Андрей Гофер туралы тарихи шығарма жазған. «Blütenheiliger Liebeund Andacht» атты діни шығармасы Оңтүстік Германияның католик тұрғындарына ерекше ықпал етті. Дереккөздер