kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тұрғын үйді жаңғырту

Тұрғын үйді жаңғырту – тұрғын үйдің негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерін (пәтерлер саны мен ауданын, құрылыс көлемі мен үйдің жаппы ауданын) немесе оның атқаратын міндетін өзгертумен байланысты және тұру жағдайларын жақсарту мен тұрғын үйдің пайдалану көрсеткіштерін қазіргі талаптардың деңгейіне келтіру мақсатымен жүзеге асырылатын құрылыс жұмыстары мен ұйымдастыру-техникалық шараларының кешені. Дереккөздер Сілтеме * [https://www.luminsmart.com/blog/smart-home-pros-and-cons-2270 Smart Home Pros and Cons]. luminsmart.com
Нығмет Баймұхамедов

Нығмет Баймұхамедов(1904-1969) Орал облысы, Жымпиты ауданы №1 ауылда туған. 1925-1927 жылдары Орал педагогика техникумында оқиды, кейінірек Қазақтың Абай атындағы қазақ педагогика институтының филология факультетін бітірген. Ол ұзақ жылдар бойы Совет және кәсіподақ үйымында жұмыста болды. Содан кейін Абай атындағы Мемлекеттік академиялық Опера және балет театрының әдебиет бөлімінің меңгерушісі, Құрманғазы атындағы Өнер институтының әдеби редакторы болды. Алғашқы әдеби еңбегі — «Атыс» пьесасы (1937). Еңбегі «Еңбек ері» (1939), «Әсия тастар» (1949), тағы басқа пьесалар жазды. Шекспирдің « Ромео —Джульеттасын», А.Чеховтың «Шие бағын», опера либреттоларын аударды. Оның аудармасы арқылы Абай атындағы Опера және балет театры сахнасында «Евгений Онегин», «Демон», «Қарғаның мәткесі», «Чио-Чио-Сан», «Даиси» және басқа опералар қойылды *«1941 — 1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Тензор

Тензор ( - керілу, тарту) - таблица түрінде орналасатын сандық мәндердің тобымен анықталатын және арнайы ереже бойынша бір координата жұйесінен екіншісіне өткен кезде түрленетін физикалық шама. Дереккөздер
Кепілдендірілген несие

Кепілдендірілген несие(кепілдік берілген несие) - бір кәсіпкерлер басқа бір кәсіпкерлерге банкілердің, фирмалардың немесе үкімет органдарының кепілдігімен беретін несие. Кепілгерлік банкінің кепілдік хатымен рәсімделеді. Дереккөздер
Күшейтпе

Күшейтпе - сол тілдік бірлікті іштей өзгерту, қосымша бірліктер еңгізу немесе құрылымды өзгерту арқылы тілдік айтылымды ерек шелеп, құшейтіп көрсету. Мәнді құшейту. Жоқтың орнына жоқ. Келіспеушілікті құшейту. Мәңгілік ешқашан ештеңе жоқ. Дереккөздер el:Τόνος (γραφή)
Байұзақ Қожабек

Байұзақ Қожабек (1929-2001) - 12 қарашада Алматы облысының Кегей ауданы, Кіші Жалаңаш кешені, Дөңгелексаз жайлауында туған. Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген (1951). 1947—1949 жылдары «Коммунист» журналының қызметкері, 1949 —1967 жылдары Қазақ КСР Телевизия және радиохабар жөніндегі мемлекеттік комитетінде тілші, редактор, Әдебиет-драматургия редакциясының бас редакторы, Қазақ теледидарының бас редакторы, комментатор; 1958—1961 жылдары «Қазақфильм» киностудиясының аға ғылыми редакторы; 1967 —1968 жылдары Қазақ КСР-нің Баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінің бөлім бастығы, 1968—1989 жылдары Қазақ Совет энциклопедиясында редакция меңгерушісі. 1992 жылдан жеке меншік «Ататек» баспасының директоры. «Тарихи наным» (А., «Ататек», 1994), «Қазақия» («Ата-тек», 1998) атты кітаптардың авторы. М.Кальманның «Бестерц қорғаны» романын (Қ.Әбілхановпен бірге), Ш.Уәлихановтың «Сот реформасы туралы жазбасын »(« Жазушы » жинақ, 1995); С.Куриловтың «Тундрада кездесеміз» повесін (Сақа жазушыларының жинағы, 1976), У.Теккерейдің «Күйкі тірліктің жәрмеңкесі» романын, Мүхаммед Бабырдың «Бабырнамасын»(«Жалын», 1990; «Ататек», 1993) аударған. Дереккөздер
Ішімдікке қарсы тәрбие

Ішімдікке қарсы тәрбие - спиртті ішімдіктерді шектен тыс қолдануға үйір болудан сақтандыру мақсатымен педагогикалық ықпал ету жүйесі. Балалармен және жеткіншектермен алдын алу жұмыстары жүргізіледі, сонымен бірге қайта тәрбиелеу формасы ретінде болуы мүмкін. Дереккөздер
Меридиан

Меридиан (лат. meridianus — жарым күндік, тал түс) :1) Географиялық (жер) меридиан, жер шарының полюстері арқылы экваторды тура көлденең кесіп өтетін сызық. Меридианның бірі шартты түрде бастапқы (бірінші, нәлдік) болып алынады да, одан бойлықтың шығысқа (шығыс бойлығы) және батысқа (батыс бойлығы) қарай есебі жүргізіледі. Халықаралық келісім-шарт бәйынша бастапқы меридиан Гринвичтегі (Ұлыбритания) обсерватория арқылы өтетін меридиан деп қабылданды. Меридиан көлденең сызықтармен бірге градустық торды құрайды. Ол жер бетіндегі нүктенің орнын анықтау үшін қажет. :2) Жердің магниттік меридианы; жердің магниттік өрісінің күш сызығының жер бетіндегі проекциясы болып табылатын және берілген нүктеден өтетін сызық. Магниттік меридиан арқылы өтетін тік жазықтык магниттік меридианның жазықтығы деп аталады. Жер бетінің кез келген нүктесіндегі магниттік жазықтық пен географиялық меридиан жазықтығы арасындағы бүрыш магнитті бүрылу деп аталады. :3) Геомагниттік меридиан; жер бетін жазықтықпен кесу сызығы. Жер бетінің кез келген нүктесі және оңтүстік және солтүстік геомагниттік полюстерді қосып түрған түзу сызық арқылы өтетін сызық. :4) Аспан меридианы; аспан сферасының зенит пен оңтүстік және солтүстік полюстер арқылы өтетін, үлкен шеңбері. Дереккөздер
Дәнекер дауыстылар

Дәнекер дауыстылар — күрделі сөз құрамына енетін екі жай сөзді біріктіруге дәнекер болатын көмекші морфемалар. Мысалы: орыс тіліндегі күрделі сөз құрамында жиі кездесетін о, е дыбыстарының қызметі осындай (железобетон, каждодневный, кашевар). Казак тілі не тән кұбылыс емес. Тағы қараныз: * Дауыссыз дыбыстар * Дауыссыздар үндестігі * Дауыстылар үндестігі * Тіл арты дауыстылар * Тіл алды дауыстылар * Грамматика * Дыбыстар * Сөйлем * Сөз * Күрделі сөз Дереккөздер
Ботагөз Баймұқанқызы

Ботагөз Баймұқанқызы (2 қазан 1956 жыл, Ақтөбе облысы Байғанин ауданы - 2006 жыл) - ақын. * 1974-1978 жылдары Оралдың А.С.Пушкин атындағы педагогика институтын тамамдаған. * Облыстық телерадио компаниясы Қазақ редакциясында әдеби-көркем хабарлар бөлімінде қызмет атқарған, кейін бөлім меңгерушісі болған. Шығармашылығы Облыстық, республикалық басылымдарда өлеңдері жарияланып тұрады. * «Бес қоңырау» * «Мәңгі көктем» * «Наздәурен» * «Ғұмыр Дария» атты жыр жинақтары бар. Дереккөздер
Сөйлеу актісінің ойдағыдай жүзеге асу шарты

Сөйлеу актісінің ойдағыдай жүзеге асу шарты - херлі (түсінікті болуы және қажетті реакция тудыруы) болуы үшін сөйлеу актісі қанағаттанды руга тиіс акт; терминді Дж. Остин ұсынған. Бұған әлеуметтік ағуал, жеке бастың факторы, шынайылык, сөйлеудің әсер сезімімен ұйлесуі жатады. Дереккөздер
Төленді Қапанұлы Нұрмұхамедов

Нұрмұхамедов Төленді Қапанұлы (1936, Алматы қаласы - 1979, Алматы қаласы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Талдықорған қаласындағы ауылы шаруашылығы техникумын бітірген. Іле ауданы атқ. комитетінде бөлім меңтерушісі, Талғар ауданы атқ. комитетінің төрағасы болып істеген. Іле ауданындағы "Қазақ КСР-нің 40 жылдығы атындағы" ұжымшарда партия ұйымының хатшысы, Кеген аудандық комитетінің хатшысы болған. Өмірінің соңғы жылдары "Ара" журналында бөлім меңтерушісі қызметінде болды. Нұрмұхамедовтың "Жазушы" баспасынан "Шырмауық" (1966), "Күн мен көлеңке" (1967), "Тоқ етерін айтқаңда" (1968), "Көкемарал" (1973), "Жомартжер" (1975), "Серпін" (1977) атты өлендер жинақтары жарық көрген. Дереккөздер
Сірке суы

, Конфуций және Лао-цзы бейнеленген. Сірке суы Қытайда кем дегенде б. з. д. 3-ғасырдан бері белгілі ]] Сірке суы — құрғақ жүзім шараптарын табиғи түрде немесе көмірсулар мен спирттерді жасанды жолмен ашытып алынатын өнім. Аспаздықта кеңінен қолданады. Саудаға сірке суы 80%-дық эссенция түрінде немесе 3% және 9% ерітінді күйінде түседі. Барлығын асқазанға зиян болмайтындай 3%- дық ерітінді түріне келтіру қажет. Сірке суларына әр түрлі өсімдіктер тұндырып дәмін келтіреді. Галерея Дереккөздер
Жер асты ядролық жарылысы

Жер асты ядролық жарылысы — жер бетінен біршама тереңдікте топырақты сыртқы ығыстыру немесе ығыстырусыз (камуфлеттік) жүргізілетін ядролық жарылыс. Бірінші жағдайда ядролық жарылыс жер бетінен шағын терендікте жүргізілгенде, сыртқа шыққан газдар жартылай ерітілген және радиоактивті заттармен араласқан ұсатылған топырақты өзімен бірге көтереді. Түзілген радиоактивтік бұлт жер үсті және әуе жарылыстарының саңырауқүлақ тәріздес бұлттарына қарағанда күңгірт реңде және төңкерілген конус тәріздес болады. Ол ең жоғарғы биіктігіне (бірнеше жүз метр) жеткен соң, топырақ жер бетіне түсе бастайды. Сонымен қатар, жер бетінде будақтаған құйынды шаң бұлты түзіледі. Топырақтың радиус бойынша шашырауынан ығыстыру шұңқыры пайда болады. Жоғары көтерілген топырақтың бір бөлігі шүңқырға қайта түсіп, оның тереңдігін азайтады, ал қалған бөлігі шұңқырдың сыртына түсіп, оның периметрі бойынша жал жасайды. Шұңқырдың мөлшері жарылыстың қуаттылығына, терендігіне және топырақ түріне байланысты болады. Жер асты ядролық жарылысы кезінде топырақты сыртқа ығыстырумен қатар, жарылыс терендігінің өсуіне байланысты қысымы төмендейтін ауалық соққы толқыны пайда болады. Жергілікті жердің радиоактивті зақымдану дәрежесі жер үсті жарылысына карағанда бірнеше есе жоғары. Жарылыс тереңдігі өскен сайын, атмосфераға таралатын радиоактивті заттардың мөлшері басында жоғарылайды да, содан соң азаяды. Жарықтық сәулелену толығымен топырақпен жойылады. Жер асты ядролық жарылысы үлкен тереңдікте орын алғанда топырақта соққы толқыны түзіледі де, ол тереңдікте болған жер асты ядролық жарылысының негізгі жойғыш факторы болып шығатын сығу толқынына айналады. Толқынның жер бетіне шығуы кезінде топырақ күмбез жасай көтеріледі. Жер асты ядролық жарылысы кезінде топырақтың тік және көлденең тербелістерін тудыратын сейсмикалық-жарылыс толқындары пайда болады. Жер асты ядролық жарылысы бөгеттер жасау және өте берік құрылыстарды қирату, сонымен қатар бейбітшілік мақсатта шахталар, каналдар, жерасты сыйымдылық құрылыстарын салу үшін қолданылады. Дереккөздер
Мақсұт Ыбырайұлы Байсейітов

Мақсұт Байсейітов (1927-1972) Қарағанды облысының бұрынғы Тельман ауданына қарасты Елтай ауылында туған. Арғын тайпасының Қуандық руының Қареке бөлімінен шыққан. Қарағанды мемлекеттік оқытушылар институтының тіл және әдебиет фа-культетін тамамдайды. Ол еңбекке жастай араласады. Қарағанды шахтасында істейді. Кейін Қарағанды облыстық радио комитетіне, телевидениесінде редактор, облыстық газетте әдеби қызметкер болған. Еңбегі «Қайрат», «Менің бақытым», «Сұрапыл» атты поэмалары бар. Ең күрделі де көлемді шығармала-рының бірі — «Қыран» атты дастаны. Бірнеше рет ақындар айтысына қатысып, жүлделі орындарға ие болған. Бірнеше шағын пьесалар мен көптеген репертуарлық жинақтардың, көркем очерктер, фельетондар мен проблемалық мақалалардың авторы. Шығармалары *Өмір оты. Өлеңдер мен поэмалар. А., ҚМ КӨБ, 1953; *Қарқаралы басында. Өлеңдер мен поэма. А., «Жазушы», 1977. Дереккөздер
Меридиандардың жақындасуы

Меридиандардың жақындасуы (Сближение меридианов) — аталған нүктенің нағыз (географиялық) меридианы мен километрлік (координаттық) тордың тік сызығының немесе оған көлденең сызықтың арасындағы бұрыш. Нүктенің ендігі мен оның осьтік меридианнан қашықтығы артқан сайын Меридиандардың жақындасуы шамасы артады. Бұрынғы Кеңес Одағының картасында ол 3°-тан аспайды. Дереккөздер
Елеусіз Мұхамәди

Елеусіз Мұхамәди (1938-2003) - Моңғолиядағы Баянөлгей аймағында, Баяннүр деген жерде туған. Моңғолия мемлекеттік университетін бітіріп, журналист мамандығын алған. «Жаңа өмір» газетінде қызмет еткен. Моңғолия аймақтық еңбек сіңірген жазушысы. «Махаббат тағдыры», «Өрікті көл», «Қобда қойнында», «Сұлулық сыры», «МонғолТовч» (монғолтілінде), «Жоғалған қыз», т.б. кітаптары жарық көрген. Еңбек Құрмет медалімен, журналистер одағының Құрмет медалімен марапатталған. Дереккөздер
Метаскоп

Метаскоп — инфрақызыл сәулелену көздерін анықтауға арналған құрал. Инфрақызыл сәулелердің әсерінен активтендірілген фосфордың жануын қолдану принципі бойынша жұмыс жасайды. Метаскоптың активтендірілген фосфоры нүктесінің көлемі мен жасыл түспен жану жарығы өлшенетін сәуле мен құралдың күшіне байланысты болады. Дереккөздер
Сырниктер

Сырниктер — өсімдік және жануар майларында қуырылатын, құрамы ұн мен ірімшіктен тұратын тамақ. Дайындау әдісі: Ірімшікке ұнды себелеп отырып салып, қамыр түзілгенше араластырады. Қамырға сода қосып диаметрі 4 см болатындай қамыр білемдерін жасайды да олардан түйіршіктер кесіп, ұнға аунатып табадағы қатты қызған майға қуырады. Сырниктер қаймақ немесе жеміс-жидек шырындарын қосып беріледі. Дереккөздер
Өмірзақ Қожамұратов

Өмірзақ Қожамұратов(1936-1983) - 6 наурызда Өзбекстанның Бұқара облысы, Тамды ауданында туған. Алғаш еңбек жолын мектеп мүғалімі, аудандық ерікті спорт қоғамының төрағалығынан бастап, аудандық газеттерде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеді. Қызылорда қаласында Халық шығармашылығы үйінің әдіскер маманы қызметін атқарды. Елуінші жылдардың аяғында аудандық, облыстық, республикалық мерзімді баспасөз беттерінде өлеңдері жарық көре бастаған. Орыс дойбысы бойынша құрметті дипломант, көптеген аймақтық бүкілодақтық (Одесса, Вильнюс, Бұқара, т.б.) жарыстардың жүлдегер!. «Жазушы», «Жалын» баспаларынан жарыққа шығарған «Жиделі Байсын» (1966), «Таңғы дауыс» (1971), «Жол аяқталмайды»(1981), «Ой кешу» (1989), «Күн астында — құдірет» (1998), «Суреттегі жүмбақтар» (1998) жыр жинақтары жарық көрді. Өзбек-станның қазіргі Науан облысы, Үшқүдық қаласының N»4 қазақ орта мектебіне Өмірзақ Қожамүратов есімі берілген. Дереккөздер
Гүлнар Авутова

Гүлнар Авутова (10.11.1964 жыл, Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Үлкен Ақсу (Чоң Ақсу) ауылы) - ақын. ұйғыр. 1982 жылы орта мектепті бітірген соң, Абай атындағы Қазақ педагогика институтының филология факультетінің орыс-ұйғыр бөлімін тамамдаған. Содан бері Шығыстану институты Ұйғыртану орталығының ғылыми қызметкері болып істеп келеді. 1990 жылы «Жазушы» баспасынан «Гүлзарим» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрген. «Интизар» журналында, «Ұйғыр авази» газетінің беттерінде көптеген жаңа өлеңдерімен көрінген. «Ақиқатты қорықпай сөйле...» (ұйғыр тілінде) атты мақалалар топтамасын (А., «Мир», 2007) шығарған, онда ұйғыр ақыны Л.Мүтәллиптің шығармалары туралы айтылған. «Мадонны Турана» атты поэтикалық антологияға (А., 2007), «Шеирийәт гүлзари» («Поэзия гүлзары») (2007), «Қазақстан — мениң вәтаним» (Қазақстан — менің Отаным) атты жинақтарға өлеңдері енген (2008). Дереккөздер
Сібір борщевигі

Сібір борщевигі — ұлттық асханаларда қолданылатын ірі шөптесін өсімдік. Саңырауқұлақты пайдаланбайтын елдерде кең тараған. Грузияда — корквета, армянша — бох, бохи. Жапырақтарынан қайнатқан сорпаның дәмі саңырауқұлақ сорпасындай болады. Жапырақ кесінділері салаттарға салынады. Маринадталған сабақ түптері екінші тағамдарға гарнир ретінде беріледі. Кейбір жерлерде осы өсімдіктен саңырауқұлақ дәмі бар көкөніс уылдырығын жасайды. Дереккөздер
Устав

Устав - геометриялық айқын суреті бар жазу түрі кириллица. Гректің инциалды жазуының негізінде пайда болған. Уставтың екі тұрі болған салтанатты жазуда қолданған каллиграфиялық және каллиграфиялық емес. Дереккөздер az:Nizamnamə bg:Харта bs:Povelja cs:Charta cy:Siarter de:Charta en:Charter eo:Ĉarto et:Harta fr:Charte hi:राजलेख hr:Povelja hu:Oklevél io:Charto no:Charter pt:Foro (direito) ru:Устав sh:Povelja tr:Anayasal bildirge ur:منشور
Метеорограф

Метеорограф (грек. meteora атмосфералық құбылыстар және grapho — жазамын) — ауаның температурасын, қысымы мен ылғалдылығын, кейде атмосфераның жоғарғы қабаттарында жел жылдамдығын автоматты түрде жазып алуға арналған құрал. Метеорографтың төмендегідей түрлері бар: # Атмосфераға 35-40 км биіктікке шар-зонд арқылы көтерілетін зондтық метеорограф; # Ұшақпен көтерілетін ұшақтық метеорограф, аэрологиялық "жыланмен" немесе байланған аэростаттармен көтерілетін жылан секілді метеорограф (5-7 км-ге дейін көтеріледі). Дереккөздер
Сэндвич

Сэндвич — үстіне балық немесе ет қойылған, бетіне май жағылған бутерброд тың ағылшындық және жалпыеуропалық аты. Сэндвичтің үстіне нан немесе көкөністер салынуы мүмкін. Джон Монтегю атты Сэндвич лордының (1718—1792) ойлап тапқан тағамы. Дереккөздер
Мағира Қожахметова

Мағира Қожахметова — 1946 жылы 5 ақпанда Көкшетау облысы, Зеренді ауданы, Қошқарбай ауылында дүниеге келді. Көкшетау кітапхана техникумын бітіреді. Мектепте, кітапханада жұмыс істейді. 1969 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде 1981 жылға дейін қызмет істеген. 1981—1992 жылдары «Қазақстан әйелдері") журналында, 1992—1994 жылдары «Денсаулық» журналында, 1994—1996 жылдары «Ай», 1996 жылдан «Ақ желкен» журналында қызмет еткен. 2002 жылдан бастап балаларға арналған «Балбұлақ» журналын, 2005 жылдан бері көпшілікке арналған медициналық, танымдық «Дертке дауа» газетін шығарып келеді. «Күннің алтын сынығы», «Әлем-әуен», «Жылы шырай», «Адам құпия», « Жантәсілім», «Жападан жалғыз» кітаптарының, көптеген танымдық материалдардың, шығармашылық портреттердің авторы. 2006 жылы шыққан Қазақстанның Халық жазушысы, ақын Мәриям Хакімжанованың ІІІ томдық шығармалар жинағын құрастырған. 1982 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен, 2006 жылы «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2008). Дереккөздер
Кеңес Нүрпейісов

Нүрпейісов Кеңес (15.3. 1935 жылы туған, Райымбек ауданы, Саты ауылы) — ғалым, тарих ғылымдарының докторы (1973), профессор (1980), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1982), Қазақстан ҰҒА-ның академигі (2003; 1987 ж. — корреспондент мүшесі). 1957 ж. ҚазМУ-дің тарих факультетін бітірді. 1958 жылдан Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Тарих және этнологиялық институтыңда қызмет істейді. Нүрпейісов Қазақстан тарихы, ұлттық-мемлекеттік құрылым проблемалары жөнінде бірнеше монография, кітапша және 400-ге жуық ғылыми зерттеулер мақалаларын жариялады. Қазақстан мен Орта Азиядағы Азамат соғысы туралы 2 томдық құжаттар жинағын ("Иностранная военная интервенция и гражданская война в Средней Азии и Казахстане". Документы и материалы, т. 1, 1963; т. 2, 1964), Қазақстандағы Қазан революциясының шежіресін (1967), Қазақстан ҒА Тарих, археологиялық және этнографиялық институтының Ақмола, Шығыс Қазақстан, оңтүстік Қазақстан, Қызылорда және Жамбыл облтарында жұмыс істеген ғылыми экспедицияларының зерттеу корытындыларын (в кн.: "Из истории соц. строительства в Казахстане", 1960; "Из истории Октябрь-ской революция и гражданской войны в Казахстане", 1962; "Из истории борьбы за власть Советов в Казахстане", 1963) жариялауға қатысты. 1982 ж. Қазақстан тарихының 5 томдық ужымдық жинағын шығаруға қатысқаны үшін Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атанды. Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым мен техникалық қайраткері (1998). 3 ғылымдары докторы, 25-тен аса ғылым кандидатын даярлады. 300-ден аса ғылым жобаларының, соның ішінде 20-дан аса монографияның авторы. Дереккөздер
Қоғамға қарсы құбылыс

Қоғамға қарсы құбылыс - жалпы қабылданған адамгершілік пен ізгілік нормаларына қайшы келетін әлеуметтік өмірдің құбылысы. Алкоголизм, нашакорлық, бұзақылық, қылмыс, әлеуметгік паразитизмнің әртүрлі формаларында көрінеді. Дереккөздер
Айжарық Абылқасымов

Айжарық Абылқасымов - 1961 жылы 10 қазанда Семей облысы, Мақаншы ауданы, Жарбұлақ ауылында туған. 1979 жылы Жарбұлақ орта мектебін бітірген. 1984 жылы Талдықорған заң техникумын, Семей университетінің филология факультетін тамамдаған. 1979—1981 жылдар аралығында Кеңес әскері қатарында болып, 1984— 1986 жылдары Ішкі істер бөлімінде қызмет еткен. Ақынның «Сағынған көздің моншағы» (1992), «Жүректе бүгін сызат көп» (1995), «Махаббатым менің» (1996), «Ең бақытты шақтарым» (2003), «Көңілдария» (2003) атты кітаптары жарық көрген. Бірнеше мүшәйраның жүлдегер!, Өлеңдері Т.Айбергенов туралы естелік кітапқа енген. Республикалық басылымдарда жарияланып келеді. Дереккөздер
Нүрпейісов Рахметолла

Нүрпейісов Рахметолла (5.12.1927 жылы туған, Панфилов ауданы, Қаракол ауылы) - ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1970). Панфилов атындағы пед. училищені, 1953 ж. ҚазМУ-ді бітірген. 1953-70 ж. "Қазақстан пионері", "Түрксіб" теміржолшылар газетінде, Қазақ радиосы мен "Қазақ әдебиеті" газетінде қызмет істеген. 1970 ж. Алматы облыс партия комитетінде нұсқаушы, баспасөз, радио және телевизия секторының меңтерушісі болған. 1975-83 ж. осында үгіт бөлімі орынбасары. "Туған өлкем" (1962), "Ақкуқаздар" (1969), "Гүлдер-гүлдер" (1971), "Қапшағай" (1972), "Қоңырелең" (1974), "Мейірім" (1976), "Туған өлке әуендері" (1978), "Жай толқын" (1979), т.б. өлендер жинағы жарьгқ көрген. Дереккөздер
Көп жасушалы жасыл балдырлар

Тұщы су қоймаларында, теңіз суында денесі жасыл түс беретін біржасушалы және көпжасушалы балдырлардың сан алуан түрі тіршілік етеді. Табиғатта жасыл балдырлардың 13 мың түрі бар деп саналады. Солардың бірі - спирогира. .]] Спирогира - жібі бір катарға орналасып, ұзын жасушалардан құралған көпжасушалы балдыр. Ол өзге балдырлармен бірге жиналып, суға жасыл түс береді. Спирогира қолға алғанда жібектей жұмсақ болып сезіледі. Спирогираның құрылысын микроскоппен көруге болады. Оның жасушалары ірі. Жасуша қабықшасы астындағы цитоплазма ядроны қоршаған цитоплазмамен цитоплазмалық жіпшелер арқылы байланысады. Жіпшелердің арасын вакуоль шырыны толтырып тұрады. Жасыл түс беріп тұратын хроматофоры бір, екі немесе одан көп болады. Таспа пішінді хроматофоры жасушада оралма тәрізді орналасқан. Атауы осы қасиетіне негізделген. Ол өсімді және жынысты жолмен көбейеді. Өсімді көбею спирогира жіпшесі бірнеше бөлшекке немесе жеке жасушаларының бөлінуі арқылы жүреді. Әр бөлшегінің жасушасынан қайтадан спирогира жіпшесі пайда болады. Жынысты көбею жіптеріндегі екі жасушаның цитоплазмасының қосылуы арқылы жүреді. Көпжасушалы жіп тәрізді жасыл балдырдың екінші түрі - улотрикс. Улотрикс ағын су түбіндегі заттарға бекінеді. Су түбіндегі қайыр - балшықтың бетін жауып жатады. Ол бірқатар қысқа жасушалардан түзілген жіп тәрізді болады, төсемікке бекініп өседі. Спирогирадан айырмашылығы әрбір жасушасындағы жасыл түсті хроматофоры жалпақ білезік тәрізді болып келеді. Жыныссыз көбейгенде кез келген жасыл жасушаларында екі, төрт талшықты зооспоралар түзіледі. Олар қозғалып, төсемікке бекінеді. Талшығын жойып, жаңа жасушалар түзе бастайды. Біртіндеп улотрикс жіпшесі пайда болады. Жынысты көбейгенде кез келген жасушасы бөлшектерге бөлінеді. Зооспоралардан кіші екі талшықты гаметалар түзеді. Олар екі-екіден қосылып, зигота пайда болады. Оның сырты қалың қабықтан қапталып, бүйыққан спораға айналады. Ол бірнеше бөлшекке бөлініп, әрқайсысы зооспора түзеді. Олардан жаңа улотрикстер өсіп жетіледі. Спирогира мен улотрикс басқа жасыл балдырлар сияқты күн сәулесінің қатысуымен хроматофорларына судағы еріген көмірқышқыл газын сіңірт, ағзалық зат түзіл, қоректенеді. Сонымен бірге суға оттегін бөліп шығарады. Оттегімен судағы тірі ағзалар тыныс алады. Балдырлардың және басқа да суда тіршілік ететін ағзалардың қалдықтары шіриді. Құнарлы заты тыңайтқыш есебінде егістікке пайдаланылады. Балдырлар су жәндіктерінің тіршілік ортасы және қорегі болып саналады. Табиғатта біржасушалы және көпжасушалы жасыл балдырлардың 13 000 түрі бар. Солардың бірі - спирогира және улотрикс. Олар өсімді жолмен (спирогира), жыныссыз және жынысты жолмен (улотрикс) көбейеді. Бұлар өзге жасыл балдырлар тәрізді күн сәулесінің қатысымен хроматофорына судағы еріген көмірқышқыл газды сіңіру арқылы ағзалы зат түзіп, қоректенеді. Фотосинтез кезінде оттегін газ түрінде бөліп шығарады. Судағы тірі ағзалар оттегі газымен тыныс алады. Дереккөздер
Тұрақтылық

Тұрақтылық сөзінің мәндері: * 1. Мінездегі бірқалыптылық, сабырлылық; * 2. Махаббат сезіміндегі адалдық, айнымаушылық; * 3. Достықтағы, жолдастықтағы адалдық, беріктік; * 4. Тұтынушы мен өндіруші арасындағы бірқалыптылық; Дереккөздер Тағы қараңыз * Орнықтылық
Метеорологиялық жағдайлар

Метеорологиялық жағдайлар (Метеорологические условия) — белгілі бір аудандағы белгілі бір кезендегі немесе уақыттағы метеорологиялық элементтердің жиынтығы. Метеорологиялық жағдайлар қаруды, әскери техниканыпайдалануга, әскерлердің (флот күшінің) ұрыс қимылына, тыл жұмысына әсерін тигізеді және ұрыс жағдайының элементі болып табылады. Метеорологиялық жағдайлар температурамен, ылғалдылықпен, ауаның тазалығымен, атмосфералық қысыммен, желдің жылдамдығымен және бағытымен, күн радиациясымен, Жердің және атмосфераның жылулық сәулеленуімен, бұлттылықпен, күннің күркіреуімен, дауылдармен және тағы да баска метеорологиялық элементтермен сипатталады. Метеорологиялық жағдайлардың қарулы күштер мен әскер түрлерінің ұрыс кимылдарына әсері әр түрлі болады. Авиадия қозғалысына бұлттылық, түман, жанбыр, қар, күн күркіреу, көктайгақ, ауадағы мүз қату, шаңды дауыл, қатты жел, ауаның температурасы, яғни ұшақтар мен тіқұшақтардың ұшуы мен қонуын қиындататын, кейде үшырмай тастайтын жағдайлар әсерін тигізеді. Артиллерия атысының дәлдігі мен кейбір ракета типтерін жіберуге желдің бағыты мен жылдамдығы, атмосфералық, қысым, ауаның температурасы мен ылгалдылығы әсер етеді. Әскерлерді жаппай қырып-жою қаруынан корғауды ұйымдастыруда атмосферадағы биіктік бойынша желдің бағыты мен жылдамдығы, ауа мен жердің температурасы, ауаның жерге жақын қабатының вертикаль тұрақтылығы, бұлттылық, жаңбыр, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы, күн радиациясы және басқалар есепке алынады. Метеорологиялық жағдайлар жергілікті жерден өткенде, су бөгеттерін шабуылдап өтуде, кемелердің жүзуіне және олардың қару-жарақ пен техникалық құралдарды пайдалануына әсерін тигізеді. Дереккөздер
Самат Исмайылұлы Нұрсапаев

Нұрсапаев Самат Исмайылұлы (14.3.1947 жылы туған, Панфилов ауданы, Шежін ауылы) — мүсінші, Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1979). 1968 ж. Алматы көркемсурет училищесін (Т.Досмағамбетов шеберханасы бойынша) бітірген. 1979-92 ж. Жамбыл (Тараз) қаласында, 1992-2002 ж. Талдықорған қаласындағы шығарм. ұйымдарда жұмыс істеді. Қазір Панфилов ауданының Шежін ауылындағы Этнографиялық-тарихи көркемөнер паркін жасауда. Осы ауылдың түлегі, Қазақстанның халық суретшісі Ә.Қастеевтің туындыларындағы персонаждарды табиғи қой тастарды қашап, Елшібек, Батай батырларға арналған ескерткіш-белгілер өрнектеді. Нұрсапаев туындылары бірнеше рет республика, халықаралық көрмелерге қатысып, "Искусство молодых художников" атты альбомға (М., 1980; 1986) енгізілді. Дереккөздер
Тамақ концентраттары

Тамақ концентарттары - термиялық өңдеуді қажет ететін тамақ өнімдері болып табылады. Оның ерекшелігі - ылғалдылығының төмен болуы (4—12%), тағамдық заттардың жоғары концентрациясы және жоғары сіңімділігі. Тамақ концентраттарының сапасы төмендемей ұзақ мерзім сақталады. Тамақ концентраттарының құндылығы 100 г өнімге шаққанда 330—550 ккалды құрайды. Дереккөздер
Жер асты - миналы соғыс

Жер асты - миналы соғыс — жарылғыш заттардың тереңге көмілген зарядтарын (жерасты миналары мен жерасты жолдарын) қолдана отырып ұрыс қимылын жүргізу тәсілі. Оны камал кабырғаларына жакындау, оларды қирату және олар арқылы қарсыластың орналасқан орындарына баса-көктеп кіру мақсатында шабуылдаушы әскерлер қолданған. Тойтарыс беруші әскерлер де қарсыластың миналық галереяларын қирату үшін жер асты жолдары мен минаға қарсы миналарды қолданған. Дереккөздер
Тамақ майлары

Тамақ майлары. Майлар жоғары калориялы тамақ өнімдері болып табылады. Организмде 1 г май тотыққанда 37,7 кДж немесе 9,3 ккал энергия болінеді. Майлар жылу болумен қатар маңызды физиологиялық мәнге ие. Майлардан адам организмі қажетті май қышқылдарын, витаминдер, фосфатидтер және басқа заттар алады. Биологиялық жағынан есімдік майлар құнды болып саналады, олардың құрамында қанықпаған май қышқылдары — линол және арахидон болады. Бұл май қышқылдары атеросклероз ауруын тудыратын заттардың түзілуін тежейді. Майлар жеткіліксіз мөлшерде қабылданса, организмнің суық пен инфекциялық ауруларға қарсы түру қабілеті төмендейді. Дереккөздер
Метеорологиялық ракеталар

Метеорологиялық ракеталар (Метеорологические ракеты) — атмосфераның метеорологиялық жағдайын айқындауға арналған ракета. Метеорологиялық ракеталардың қысымды, температура мен ылғалды өлшеуге арналған құралдары, сондай-ақ қабылдау пунктіне хабар жеткізуге арналған телеметрикалық құралдары бар контейнері болады. Ол берілген биіктікке дейін көтеріліп, парашютпен төмен түсіріледі. Дереккөздер
Нақтылау

Нақтылау - дүниедегі заттар мен құбылыстардың қасиеттері мен өзіндік ерекшеліктерін ашатын синонимдердің семантикалық функциясы. Әдетте бір сөйлемнің ішін де бір-бірін өзара нақтылайтын эквивалентті сөздердің жақын орналасуы жағдайында еткеріледі. Нышанның, сапаның, касиеттің, әрекеттің, тағы басқа басқаларының айқындалу дәрежесі нақтылануы мүмкін. Дереккөздер
Әлеуметтік ортаға қарсы жеке тұлға

Әлеуметтік ортаға қарсы жеке тұлға - қоғамда қабылданған нормаларды орындай алмайтын немесе орындағысы келмейтін жеке тұлға. Жауапсыздығымен, шыдамсыздығымен, қоршаған адамдармен және қоғамдық институттармен жиі қақтығыста болуымен, өзінің қателіктерін мойындауға қабілетсіздігімен, өзі жіберген қателіктері үшін басқаларды кінәләуға бейімділігімен және олардан әлеуметтенуінің жеткіліксіз екенін көрсететін сабақ ретінде қорытынды шығармауымен сипатталады. Дереккөздер
Облыстық балалар туберкулезі санаторийі

Облыстық балалар туберкулезі санаторийі, Талдықорған қаласындағы емдеу мекемесі. 1954 жылдан жұмыс істейді (125 орындық). Жылына 400-ден аса бала емделіп шығады. Санаторийде ренттен, физиология және тіс кабинеттері, сондай-ақ, емдеу лабораториясы бар. Санаторий жанында сегіз жылдық мектеп, кітапхана, әр түрлі үйірме және қуыршақ театры жұмыс істейді. Балалар жазда қымызбен емделеді. Дереккөздер
Таңқурай

Таңқурай (лат. Rubus idaeus)- раушангүлділер тұқымдасының бір түрі. Биіктігі 1—3 м, сабағы тікенді, жапырағы қалың, атпа тамырлы, көп жылдық шала бұта. Жемісі сүйекті, түсі қызыл, сары. Жемісінің құрамында қант, пентон, органикалық қышқылдар, С, А, В витаминдері, хош иісті заттар бар. Жемісін жеуге және тосап, шырынсу, шырын, шарап, т.б. дайындауға пайдаланады. Өсімдік туралы Таңқурай – раушангүлдер тұқымдасына жататын, жартылай бұталы көпжылдық өсімдік. Таңқурайдың бұталары алғашында шөптесін болып, кейіннен бұтаққа айналады. Жапырағы күрделі пішінді, жиегі аратісті, үстіңгі беті қою жасыл, ішкі жағы ақ түсті. Гүлдері ақ немесе ашық қызғылт болады. Гүлі 5 күлтелі, аздаған гүлшоқтар болып жеке-жеке өседі. Гүлдеуі маусымнан күзге дейін жалғасады. Сондықтан пісу мерзіміне қарай, өнімін жинау бірнеше айға созылады. Жидегі өте нәзік, күлгін- қызғылт түсті. Дәмі тәтті, аздаған қышқылдығы бар. Таңқурай ұсақ сүйекшелерден құралған бірнеше дәндердің бірігуінен тұрады. Жабайы түрінде бұл дәндер бір-бірінен оңай ажыратылып алынады. Ал, екпе түрлерінде сүйекшелері бірігіп кеткен тәрізді болып көрінеді. Жалпы пісу кезеңі шілде, тамыз айлары. Нәзік хош иісті. Табиғатта таңқурай аралас ормандарда, қылқанжапырақты ағаштар арасында жақсы өседі. Өзен аңғарларында, бұталардың арасында, көлеңкелі, ылғалды жерлерде кездеседі. Қолданылуы Таңқурай құрамында адам ағзасы үшін пайдалы заттар өте көп, атап айтқанда: аскорбин қышқылы, глюкоза, органикалық қышқылдар, спирттер, кетондар, ақуыздар, пектиндер, азот қоспалары, илік заттар,С, А, В топ дәрумендері. Таңқурайдан жасалған қайнатпаны дене қызуын түсіруге, несеп жүргізуге, бүйрек тасын шығаруға, іш ауруына, қант диабетіне, өт айдауға пайдаланады. Гемоглобин мөлшерін арттыру, қан тоқтату, суық тигенде дене қызуын басуға, іш тоқтатуға, қан аздыққа, жүйке ауруларына, бронхитке, жөтелге қарсы қолданады. Таңқурай жемісін табиғи қалпында немесе кептірілген күйінде қайнатып, сусын жасап, қыста тұмау кезінде пайдаланады. Әсіресе, тибет медицинасында таңқурайдың жапырағы, жемісі және сабағы қолданылады. Жапырақтарын бұқтырып шайдың орнына ішеді. Сонымен қатар таңқурайдан тосап, сусын, шырын, джем жасайды. Кондитерлік тағамдарға қосады. Химияда Егер суға финолфталеинды қосса таңкурай түсі шығады. Дереккөздер Әдебиет * Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8 Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт]
Ерсінбек Қойбағарұлы

Ерсінбек Қойбағарұлы - 1946 жылы 23 сәуірде Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Көмешбұлақ ауылдық әкімшілігіне қарасты Құрлық ауылында дүниеге келген. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. 1969 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтының педиатрия факультетін тамамдаған. Еңбек жолын 1968 жылы қалалық жедел жәрдем стансасында дәрігерлік қызметтен бастаған. 1969 жылы Сайрам аудандық орталық ауруханада педиатр, 1970 жылдан осы аурухананың балалар бөлімшесінің меңгерушісі қызметін атқара жүріп, әңгіме, сатира жанрларына қалам тартып, туындылары газет-журналдарда жиі көріне бастаған. 1972-1974 жылдары Карель АССР-інде әскери дәрігерлік қызмет атқарған. 1975—1983 жылдары Сайрам аудандық ауруханасының балалар бөлімшесінің меңгерушісі, 1984 жылдан «Манкент» санаторийінде терапевт-курортолог, медпсихолог, психотерапевт, республикалық «Денсаулық», халықаралық «Дала» журналдарының Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша меншікті тілшісі болып қызмет еткен. Әскерилер өмірінен «Қараша», «Терістік шүғыласы», «Доктор Арсений» атты повестер, басқа да көптеген әңгімелер жазған. Әңгімелері «Арман қанатында», «Қисық шеге», «Күлеміз бе, қайтеміз?», «Қанат қақты» атты ұжымдық жинақтарда жарияланған. Оннан аса өлеңдеріне белгілі композиторлар ән жазған. «Қасірет қақпаны» трагедиясы облыстық Ш.Қаддаяқов атындағы филармонияда, «Бала мен қайыршы» пьесасы облыстық Ж.Шанин атындағы қазақ драма театрында, Жетісай, Тараз театрларында, «Аңқаудан алданган айлакер», Костинскиден аударған «Тосын сый» облыстық қуыршақ театрында, «Тырна үлпалары» облыстық Ж.Шанин атындағы қазақ драма театрында қойылған. «Қызғалдақты жұлмаңдар» пьесасы 2008 жылы «Қазіргі пьеса» атты республикалық конкурста ІІІ орынды иеленген. Әңгімелері мен хикаяттары орыс, өзбек, түрік, қарақалпақ тілдеріне аударылған. «Қанат қақты», «Шабыт шашуы» атты топтамаларды құрастырған. Облыстық комсомол комитетінің, ҚР Мәдениет комитетінің Құрмет грамоталарымен, Елбасының Алғыс хатымен марапатталған. Облыс әкімінің екі мәрте стипендияты. А.Фадеев атындағы Халықаралық әдеби сыйлықтың лауреаты, А.Фадеев атындағы Алтын медальдің иегері. Ресей әскери-теңіз флотының, Мәскеудегі Словецк мектебінің «Адмирал Рахимов» төс белгісімен марапатталған. 1996 жылдан Сайрам ауданының Құрметті азаматы. Мәскеудегі Халықаралық Жазушылар одақтары Қауымдастығының мүшесі. Шығармалары *Қараша. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», 1984; *Мың бірінші құпия. Сатиралық әңгімелер. «Шымған», 1994; *Махаббатым менің - ғайып еренім. Повестер мен әңгімелер. «Шымған», 1995; *Терістік шұғыл асы. Повестер мен әңгімелер. Повестер мен әңгімелер. А., «Жазушы», 1996; *Бала мен қайыршы. Повестер мен әңгімелер. «Дала», 2001; *Мен күткен қыз. Повестер мен әңгімелер. «Нұрлы әлем», 2005; *Таңдамалы шығармалардың ІІ том-дығы. «Ордабасы», 2006; *Ешлигим, бебошлигим. Повестер мен әңгімелер. «Ташкент», 2006; *Адам асырайтуған арза. Әңгімелер. «Нөкіс», 2007. Дереккөздер
Тамаринд

Тамаринд — бұршаққынды жемістері татымдық болатын бұршақ тұқымдас ағаш. Жемісінің жұмсағынан татымдық пасталар жасалынады және карри құрамына кіреді. Қышқыл-тәтті жеміс дәмі бар. Ащы көжелерге және күріш тағамдарына қосылады. Дереккөздер
Метеорологиялық шартты белгілер

Метеорологиялық шартты белгілер (Метеорологические условные знаки) — атмосфера мен ондағы өтетін процестердің физикалық жағдайына баға беру мен жағдайдың метеорологиялық элементтерін анықтау үшін қолданылады. Дереккөздер
Талдықорған Облыстық баспахана

Облыстық баспахана " А л т а л " Талдықорған қаласындағы баспа өнімдерін шығаратын кәсіпорын. іргесі 1925 ж. қаланған. Баспаханада ол кезде газет басылып шығатын. Газетті теру, басу, т.б. жұмыстар атқарынатын. 1944 ж. баспахана өз алдына мекеме болын құрылды. 1948 ж. терім машиналары (линотшттер) іске қосыла бастады. 1953 ж. штемпель цехы, 1955 ж. фотоцинкография цехы ашылды. 1956 жылдан бастап баспаханада газеттер ротациялық машиналарда басылды. Қалалық баспахана негізінде 1968 ж. О.б. ұйымдастырылды. 1975 ж. баспахананың 3 қабатты үйі пайдалануға берілді. Оның өндірістік алаңы 2.315 м2. Қазіргі кезде О.б. бланк (63%), газет (35%), клише, штамп және мөр (2%) дайындалады. Қазір "Алтая" ЖШС ретінде қайта құрылды. Дереккөздер
Дәулетбек Байтұрсынұлы

Дәулетбек Байтұрсынұлы (Бек Сүйіндік) (8.03.1964 жыл, ҚХР, Іле қазақ облысы, Тәңір тауы бөктері) - ақын. 1981 жылы орта мектепті, 1983 жылы Іле N91 педагогикалық техникумды, 1988 жылы Шыңжаң оқу-ағарту институтының физика факультетін тамамдаған. Жұмыс баспалдағы 1964 жылы 8 наурызда ҚХР Іле қазақ облысы, Тәңір тауы бөктерінде дүниеге келген, 1981 жылы орта мектепті, 1983 жылы Педогогикалық техникумды, 1988 жылы Шыңжаң оқу-ағарту институтының физика факультетін бітірген. Монғолкүре аудандық №1 орта мектебінде оқу ісінің меңгерушісі, Құлжа қаласындағы Саяси мектепте бірліксап және зиялылар мәселесі бойынша ұстаз болды. 1994 жылы тәуелсіз Қазақстанға біржолата көшіп келді. 1996 жылдан Қазақстан Республикасының азаматы. 1994 жылдан жазушылар одағының, 2006 жылдан журналистер одағының мүшесі. «Халық Кеңесі», «Ислам және өркениет» газеттерінде жұмыс істеді. Қазақстан Жазушылар одағының жанынан шыққан «Әдебиет айдыны» газетінде тілші, жауапты хатшы, Бас редактордың орынбасары болып қызмет атқарды. Өлеңдері 1988 жылдан ҚХР және ҚР-дағы мерзімді баспасөзде үздіксіз жарық көріп келеді, «Жас толқын» жинағына енген. «Күнәсіз мекен», «Мәңгілік мекен», «Ләтипа лүпілі» жыр жинақтарының авторы. Әдеби басылымдарда жиырмаға жуық сын мақалалары жарық көрді. 2004 жылы «Отан» партиясымен «Ана тілі» газетінің ұйымдастырған ғылыми экспедициясының құрамында бола отырып, Қазақстан, Ресей, Моңғолия, Қарақалпақстан, Өзбекстан, Қырғызстан секілді елдерді аралап, шекара өңіріндегі қазақтар өмірімен танысып, 35 күнде 20 мың шақырым жол жүріп, өте қиын әдеби-мәдени жәдігерлерді жинап, баспа бетінде жарияланды. Бірнеше мәрте туысқан Түрік Республикасында сапарда болып, ол туралы жазған мақалалары басылып шықты. Қазір халықаралық мәдени-интеллектуалды Диалог Еуразия Платформасының «da Қазақстан» журналының Бас редакторы болып қызмет істеп жатыр. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы, «Алматы» телеарнасы ұйымдастырған жыр мүшайраларының жүлдегері, Түркияның Елазық қаласында өткен түркі мемлекеттерінің халықараалық «Һазар чиір акшамлары» фестивалінің дипломаты. Қырғыз Республикасының «Молда Бағыш» атындағы әдеби сыйлығының лауреаты (21 мамыр 2014 жылы). Дереккөздер
Тамыр жемістер

Тамыр жемістер - жер асты ет-женді органдардың пайдалану үшін өсірілетін өсімдіктер. Тамыр жемістілерге әдетте екі жылдық крестгүлділер (шалқан, шомыр, тарна, турнепс), шатырша гүлділер (сәбіз, ақжелкек, баддыркөк, ботташық), күрделі гүлділер (шашыратқы, скорноцера), кейде бір жылдық өсімдіктер (катран) жатады. Табиғи жеміс-жидек шырындары — сусындарға табиғи жемістерге тән дәм, иіс береді және тағамдық құндылығын жоғарылатады. Шырын құрамында витаминдер, органикалық қышқылдар, микроэлементтер, пайдалы экстрактивті заттар болады. Дереккөздер
Әбілсейіт Рүстемұлы Айқанов

Әбілсейіт Рүстемұлы Айқанов (15 сәуір 1938 жыл, Сарқан ауданы, Алмалы ауылы - 6 наурызда 2016 жыл Алматы) — балуан, еркін күрестен спорт шебері (1958), Қазақстанның ауыр және жартылай ауыр салмақ дәрежесіндегі 11 дүркін чемпионы (1958- 1969). Халықаралық жарыстарда 75 рет белдесіп, оның 72-сінде басымдық көрсетті. Дереккөздер
Тандыр самсасы

Тандыр самсасы - Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде арнайы пештерде — тандырда пісірілген самса кеңінен қолданылады. Бұл жоғары калориялы аспаздық тағам шайға дәмтатым ретінде пайдаланылады. Қой етін (майлы болғаны дұрыс) үлкен торлы еттартқыштан өткізеді, майдалап кесілген бас жуа, су, тұз, ұнталған қара бұрыш салып пісіреді. Дереккөздер
Тапиока

Тапиока — маниока түбірінен алынған крахмалдан дайындалатын саго типтес жарма; Шар пішінді жартылай түссіз, маниоки тамырларынан алынатын крахмал тәрізді экстракт түйіршіктер. Ауру адамдарға және балаларға диеталық тағам ретінде қолданылатын құнарлы, нәзік ботқа тәрізді тағам. Жылдам қайнатылады. Батыс Еуропа елдерінде сорпаға, көжеге салынады және антреме деген тағам дайындалынады. Ботқа пісіру үшін 1 л суға 70—75 г тапиока қажет. Тапиока Бразилия, Гайяна және Антиль аралдарындағы елдерде шығарылады. Куба тапиокасы да бар. Тағамдық Құндылығы Тапиока құрамында 10-14% су, шамамен 3%-шикі ақуыз, 2,5%-май, 3,5-4,0%-талшық, 3,5-4,5%-күл, 80-83% органикалық заттар. , олар негізінен крахмалдан тұрады. Шикі протеиннің құрамында «шын» ақуыздың шамамен 50%, ал қалғаны белокты емес азот. Тапиока протеинінің құндылығы аз: оның құрамында метионин, цистеин, лизин және басқа да маңызды аминқышқылдары аз. Тапиока майында қанықпаған май қышқылдары аз, сондықтан тапиока диетасына өсімдік майын қосу оның тағамдық құндылығын айтарлықтай жақсартады. Дереккөздер
Антропокосмизм

Антропокосмизм — философиялық және жалпы ғылыми көзқарас бойынша адам және оның іс-әрекетін табиғатта, дүниежүзілік эволюцияның ортасы ретінде есептеу. Педагогикада глобальды ойлау мен зорлықсыз тәрбиенің қалыптасуы және осылардың жалпы адамзаттық мәселелерді бейбітшілік шешуге бағытталуы қалыптасқан. Дереккөздер
Дейксис

Дейксис ( - көрсету) — лексикалық және грамматикалық тәсілдер арқылы білдірілетін тілдік бірліктердің мағынасын не кызметін көрсету. Дейксис сөйлеу кезіндегі жағдайды айқындауға қызмет етеді. Дейксис әнгімеге қатысушыларды (сөйлеуші мен тындаушыны) көрсетеді де, оны есімдіктер арқылы білдіреді (1, 2 жақ: мен, сен, менің, сенің), сөйлеу объектісін көрсетеді (есімдіктің 3-жағы), сөз болып отырған объектінің қашықтық мөлшерін сілтеу есімдіктері арқылы (мынау, анау, міне) білдіреді. Дейксистің қызметін лексикалық тіл бірліктері мен грамматикалық категориялар атқара алады. Сөйтіп, Дейксистің көрсету қызметі әдетте есімдіктермен байланысты болып келеді. Тағы қараныз: * Референцияның дейксис теориясы * Дауыссыз дыбыстар * Дауыссыздар үндестігі * Дауыстылар үндестігі * Тіл арты дауыстылар * Тіл алды дауыстылар * Дәстүрлі тіл білімі * Грамматика * Дыбыстар Дереккөздер
Тарату алаңы

Тарату алаңы - ыстық пен салқын цехтарымен, нан кесетін бөлмесімен, буфетпен, сервизді бөлмесімен және асханалық ыдыс-аяқтарды жуу бөлмесімен жақын жерде жобалану керек. Тарату алаңының ені — 2,5—4 м болған жөн. Дереккөздер
Облыстық гидрометеорология орталығы

Облыстық гидрометеорология орталығы, 1932 ж. Талдықорған қаласында метео-станция ретінде ашылды. 1940 ж. бірнеше метеорологиялық және гидрологиялық бақылау пункттері гидромете - орологиялық станцияға біріктірілген. 1967 жылдан стансасы гидро-метеорология бюросы деп атала бастады. 1989 ж. қызмет бағдарының, бақынау аясының кеңеюіне байланысты Талдыкорған облыс II дәрежелі гидрометеорология орталығы ретінде қайта құрылды. Орталық құрамында гидрологиялык бақынау, аг-рометеорология және метеорология бөлімдері, байланыс жүйесі жұмыс істейді. 1997 ж. Талдыкорған және Алматы облыстарының біріктірілуіне байланысты Алматы облыс гидрометеоро-логия орталығы құрамына енді. Келісім негізінде тапсырыс берушілерге гидрометеорологиялық қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Фонологизация

Фонологизация - фонологиялық айырмашылыктардың пайда болуы және оппозициялық аллофондардың нәтижесінде дербес фонемалардың туындауы. Фонологияның көздері * 1. Басқа фонеманың аллофонымен конвергенцияласу; * 2. Морфонологизация, жаңа фонеманың морфологиялық позицияларға бекінісі. Мысалы: славян тілінде [х] сынъхъ, вьлцехъ үлгісімен водах, столах сиякты дыбыстардың пайда болуы; * 3. Өзге тілдердерден енгізілу. Мысалы хижина, хлеб сияқты орыс тілі сөздеріндегі [х] дыбысы осылай пайда болған. Дереккөздер
Тарталеткалар

Тарталеткалар. Халықаралық мейрамханаларда қолданылатын шағын қамырдан жасалған, ішіне әр түрлі (дәмдетілген ет, балық, саңырауқұлақ, көкөніс) салмалары салынатын ыдыс. Қамырдың құрамына май, жұмыртқа, қаймақ кіреді. Ішіндегі салмасымен бірге желінеді. Тарталеткаларды дайындау үшін арнаулы шағын формаларды қатарлап қойып, іштерін майлап, үстіне жаймаланған қамыр салып оқтаумен пішіндейді. Осыдан соң бетін майланған қағазбен жауып тұмшапешке орналастырады. Тарталетка қамыры үшін 250 г үн, 180 г май, 2 жұмыртқа, 2 ас қасық қаймақ жөне тұз қажет. Дереккөздер
Ермек Қонарбаев

Ермек Ламәліүлы Қонарбаев(8.12.1938, Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын ауданы, Көктерек ауылы - 1984) - жазушы. Қазақ КСР ағарту ісінің үздігі. Арғын тайпасының Атығай руынан шыққан. * Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының тарих-әдебиет факультетін бітірген. * Комсомол комитетінің хатшысы, орта мектеп мүғалімі, аудандық партия комитетінің нүсқаушысы, партком хатшысы, облыстық газеттің меншікті тілшісі қызметтерін атқарған. Шығармалары *Түнгі от. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1969; *Жол басы. Әңгімелер мен повесть. А., «Жазушы», 1977; *Тиек. Әңгімелер мен повесть. А., «Жалын», 1980. Дереккөздер
Тартинка

Тартинка. Өсімдік немесе сары майға қуырылған ақ немесе қара нан кесегінің бетіне піскен немесе қуырылған балық, піскен бауыр, бүйрек немесе осылардың езбесін (паштет) салып, үстіне үгітілген сыр себелеп тұмшапеште қызарғанша ұстап дайындалатын шағын бутерброд. Тартинкалар кешкі асқа немесе көп қонақтарға, ал кафелерде шай мен кофемен бірге беріледі. Дереккөздер
Алматы Облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы

Облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы - С.Сейфуллин атындағы мәдени мекеме. 1945 ж. құрылды. Онда ғылым мен техниканың әр түрлі саласынан, сондай-ақ, өндірістік және әлеуметтік - экономикалық әдебиеттер жинакталған. 1956 ж. облыс кітапхана мөртебесін алды. 1964 ж. кітапханаға мемлекет қайраткері С.Сейфуллин есімі берілді. Кітапхана қорында шамамен 200 мыңнан аса кітап бар. Кітапханаға жыл бойы 10 мыңнан аса оқырман келіп, әр түрлі басылымдар және кітаптармен танысып, 486 білімдерін жетілдіреді. Облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы ғылыми-әдістемелік, хабарлама библиография, қызмет көрсету, оқу залы, мерзімді басылымдар, кітапхана аралық, өнер, кітап қорын толықтыру және өндеу, кітап қорын сақтау бөлімдері жұмыс істейді. Дереккөздер
Жер үсті артиллерия атысы

Жер үсті артиллерия атысы — жабық атыс позицияларынан немесе тура бағытпен ашық атыс позицияларынан жүргізіледі. Ол траектория түрі бойынша төсей, аспалы, мортирлік атысқа бөлінеді. Төсей атыс траекторияларында кейбір жағдайларда рикошетті атыс жүргізілуі мүмкін. Жер үсті артиллерия атысының ретін толық дайындық негізінде (негізгі тәсіл) атыспен дәлдеуші зеңбіректер, атысты басқа жаққа ауыстыру, нысананы дәлдеу және қысқартылған дайындық мәліметтері негізінде анықтайды. Нысананы жою атыстары атыспен дәлдеусіз (толық дайындық және атысты басқа жаққа ауыстыру кезінде) немесе атыспен дәлдегеннен кейін кенеттен басталуы мүмкін. Дереккөздер
Серік Байхонов

Серік Байхонов1953 жылы 12 мамырда Қызылорда облысы, Шиелі ауданының «Авангард» кеңшарында туған. 1976 жылы Қазақ мемлекеттік университетін, 1980 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. Республикалық газеттер редакцияларында, «Қазақфильм» киностудиясында жұмыс істеді. 1990—1998 жылдары Қазақ республикалық теледидарының Бас редакторы қызметін атқарды. Қазір «Қазмырыш» ашық акционерлік қоғамында еңбек етеді. Жетістіктері Тұңғыш повесі «Жалғасым менің — жалғасым» 1973 жылы «Жалын» журналында жарық көрді. Шығармалары орыс тіліне аударылған. «Жігіттің сұлтаны», «Тайбурыл», «Сиқырлы қазан», «Қазақтың Қажымұқаны» республикалық конкурстық бағдарламаларының авторы. Қазақстан Жазушылар одағының Ахмет Байтұрсынұлы атындағы сыйлығының лауреаты. Экпедиция Кәсіби саяхатшы ретінде «Сал үстіндегі маусым», «Аралға — араша», «Арналарға тіл бітсе», «Өсімдіктер желісіне саяхат», «Бетпақдала — шөл емес» экспедицияларын басқарған. Шығармалары *Жалғасым менің жалғасым. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», 1977; *Ең ыстық маусым. Повестер. А., «Жалын», 1979; *Қос шатырлы үй. Повестер. А., «Жалын», 1983; *Сал үстіндегі маусым. Саяхат кітабы. «Жалын», 1987; *Құйылыста. Хикаяттар мен әңгімелер. А., «Жазушы», 2001; *Ғажапстанға саяхат. Табиғат кітабы. «Рудный Алтай», 2001. *Байхонов С. Алтай Асу. Этно-роман. Серікбай Байхонов. - Алматы: "Алматы - Болашак" АК, 2019.-544 бет. ISBN 978-601-7461-56-0 Дереккөздер
Минаатар

Минаатар — тегіс оқпанды зеңбірек. Минаатар қарсыластың адам күшін, ашық, сонымен қатар тасадағы (окоптағы, ордағы, жыралардағы, т.б.) әскерлері мен атыс құралдарын жоюға қолданылады. Артиллериялық, зеңбіректерге карағанда Минаатардың құрылысы қарапайым, салмағы жеңіл және маневрлі. Минутына 15 мина ата алэды. Атысының қашықтығы 85 метрден 3040 метрге дейін барады. Ашық жердегі нысанаға 2500 м, тасадағы нысанаға 1200 м жерден тигізеді. Минаатарлар 122 мм, 160 мм және 240 мм калибрлі болады. Дереккөздер
Таро

Таро — түбірі картоп тәрізді шөптесін өсімдік. Бұқтырылған тағамдарға салынады. тамырлы, жаздық дәнді дақыл. Құрамында 3—4% май, 1—2% клетчатка бар. Тарыдан көптеген жармалар, тағамдар жасалынады. Дереккөздер
Тұрысжан Айнақұлов

Тұрысжан Айнақұлов (24.11.1933, Жамбыл ауданы, Жанкелдин ауылы - 9.2.1997, Қызылорда қаласы) — актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1967). 1956 ж. Алматы музыкалық училищесін бітірген. 1950-1952 ж. Еңбекшіқазақ ауданы театрында, 1956-1960 ж. Талдықорған, 1960-1990 ж. Қызылорда облыс драма театрларында актер болған. Ол 100-ден аса сахналық бейнелер жасады. Оның ішінде: Қозы, Қарабай Сердәлі, Хазірет (Ғ. Мүсірепов, «Қозы Көрпеш-Баян сұлуында», «Ақан сері – Ақтоқты»), Алексей (В. Вишневский, «Оптимистік трагедия»), Тузенбах (А.Чехов, «Апалы-сіңілі үш қыз») т.б. рөлдерді сәтті орындады. Дереккөздер