kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сауда шегерімі

Сауда шегерімі көтере сатумен және белгілі бір тауар түрлерін аймақтардағы нарықтар іріктеуінің тұрақты көтере сатып алушылары болып табылатын бөлім саудажасаушыларға өткізумен айналысатын фирма ұсынатын өнімнің немесе көрсетілетін қызметтің бағасын төмендету; тауар бөлшек сауда бағасының айналыс шығынын өтеу жәке пайда алуы үшін сауда ұйымдары мен кәсіпорындарының қарамағында қалған бөлігі; тауарлар саудаға түсетін бөлшек сауда бағасы мең көтерме сауда бағасының арасындағы айырма. Кейде ол көтерме сауда бағасына қосылатын үстеме баға болуы мүмкін. Дереккөздер
Валюталық шектеулер

Валюталық шектеулер / Валютаны шектеу - шетелдік валюталармен жасалатын барлық операцияларға қатаң бақылау орнатуға, валюталық ресурстарды мемлекеттің өкіміне шоғырландыруға бағытталған үкімет шараларының жүйесі. Валюталық ресурстарды мемлекеттің қолына шоғырландырып қана қоймай немесе оны бақылауда ұстап қана қоймай, сонымен бірге оны елдің төлем теңгерімін теңестіру, валюта бағамын калаған деңгейде ұстау мақсатында валютамен жасалатын белгілі бір операцияларға тыйым салу, оларды лимиттеу мен тәртіптемелеу шараларын қамтиды. Олар сыртқы саудамен, капиталдың қозғалысымен, несиемен, туризммен, т. б. байланысты операцияларға да қолданылуы мүмкін. Дереккөздер
Депозиттерді сақтандыру

Депозиттерді сақтандыру — банк жүзеге асыратын мүліктік сақтандыру түрі, бұл сақтандыру бойынша коммерциялық банк жұтаған (банкрот болған) жағдайда салымшыларға өз салымдарының қайтарылуына ілдік беріледі. Депозиттерді сақтандыру іс жүзіңде экономикасы нарықтық қатынастарға негізделген барлық елдерде бар. Дереккөздер
Қарсы талап арыз

Әуелде қуынушының (талапкердің) жауапкерге қарсы жазған талап арызын біріктіре отырып қарау үшін жауапкердің қуынушы үстінен беретін өзіндік қуыным талабы. Қарсы талап (қуыным) соттарда да, сонымен қатар әр түрлі төрелік сот түрлерінде де қарала береді. Жауапкердің қарсы талап арыз ұсыну құқығы азаматтық істі қараудағы тараптардың теңдік принциптерін көрсетудің бір үлгісі болып саналады. Дереккөздер
Оң қол ережесі

Оң қол ережесі - егер оң қолдың бас бармағын өткізгіштегі ток бағытымен бағыттаса, онда өткізгішті орай ұстаған 4 саусақтың бағыты магнит өрісінің күш сызықтарының бағытын көрсетеді Оң қол ережесі электромагниттік индукция құбылысының салдарынан пайда болған магнит өрісінде қозғалған түзу сызықты өткізгіштегі электр өрісінің бағытын анықтайтын ереже. Дереккөздер
Валюталық сақтық қорлар

Валюталық сақтық қорлар - халықаралық есеп айырысу бойынша төлем төлеу үшін белгілі бір елдің үкімет органдарының немесе орталық банкісінің (ұлттық банкісінің) билігіндегі шетелдік валютаның, сондай-ақ алтынның босалқы қорлары. Әдетте банкілердің, халықаралық валюта-несие және қаржы ұйымдарының, кәсіпорындардың, фирмалардың, халықтың иелігінде болады. Дереккөздер
Септік

Септік — сөйлемдегі сөздерді бір-бірімен байланыстырып, олардың арасындағы синтаксистік қатынастарды көрсетіп, өзі жалғанған сөзге заттық ұғымға қатысты грамматикалық мағына үстейтін қосымша. Септік тікелей өзі немесе басқа Формалармен бірлесіп келіп, зат пен қимыл я зат пен зат арасындағы субъектілік (субъектілік-предикаттық), тұра және жанама объектілік, меншіктік-қатыстык, мекендік, мезгілдік құралдық, көлемдік сияқты қатынастарды білдіреді. Септіктер зат есімге тән түрлену формасы болып табылады. Септіктің мағынасы да қызметі де, формалық ерекшеліктері де заттық ұғыммен байланысты. Сын есім, сан есім, етістіктің кейбір формалары (есімше, тұйық етістік) септелгенде, заттанып зат есім орнына жұмсалады. Қазақ тіліндегі септіктер Қазақ тілінде 7 түрлі септік бар: Олардың әрқайсысына тән тұлғалық, мағыналық ерекшеліктері бар. Септік жалғаулары, негізінде, зат есімдерді және зат есім қызметін атқаратын өзге сөздерді сөйлемдегі етістік мүшелермен байланыстырады. Септіктің ішінде етістік мүшемен тікелей байланыспай, тәуелдік жалғаулы есім сөзбен байланысатыны — тек ілік септігі. Сөздердің Септікті қабылдап өзгеруі сөздердің септелуі не септелу деп аталады. Зат есімдер және олардың қызметін атқаратын баска есім сөздер тәуелденбей де, тәуелденіп те қолданылады. Осыған байланысты Септік — жай септеу, тәуелдік септеу болып екіге бөлінеді. * Жай септеу — септік қосымшаларының тікелей зат есімдердің және зат есім қызметін атқаратын басқа сөздердің тұра түрлеріне жалғануы (баланың, балаға, баладан). * Тәуелді септеу — септік жалғауларының зат есім немесе оның қызметін атқаратын басқа сөздердің тәуелді түрлеріне жалғануы (баламның, балама, баламнан). Тағы қараныз: * Септеулік шылаулар * Септеу * Септік жалғау * Септік жалғауларының тізілісі * Грамматика * Морфология * Қазақ тілі Дереккөздер
Аударым

Аударым - кәсіпорын, фирма төлейтін төлем, жұмсайтын шығын. Аударым негізінен табыстан алынып, мемлекеттік және жергілікті бюджеттерге түседі. Тозымпұлдық аударым, әлеуметтік сақтандыруға аударым, пайдадан сақтық қорына аударым т. б. түрлерге бөлінеді. Дереккөздер
Консорция

Консорция (латынша consortium қатысу) — өзара тығыз байланысқан және қауымдастықтың орталық мүшесіне немесе ядросына тәуелді әр текті организмдер жиынтығы. Консорцияның орталық мүшесі рөлін эдификатор түрлер атқарады. Шындығында, кез келген дарақ жеке консорция болып табылады. Өйткені, таза ортада селбеспелерсіз тіршілік ете алмайды. Консорция мүшелері консорбенттер деп аталады. Дереккөздер
Заңнамалық акт

Заңнамалық акт - Конституциялық заң, Қазақстан Республикасы Президентінің Конституциялық заң күші бар Жарлығы, Кодекс, Заң, Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, Қазақстан Республикасы Парламентінің қаулысы, Сенат пен Мәжілістің қаулылары. Дереккөздер
Сатарман

Сатарман қысқа мерзімді пайда алу үшін өзінің есебінен немесе қаржы органдарының есебінен бағалы қағаздарды сатып алушы немесе сатушы адам, сондай-ақ, фирма немесе оның алармандары үшін бағалы қағаздар сатып алу және сату жөніндегі тапсырмаларды орындаушы делдалдық фирмалардың қызметшілері. Дереккөздер
Валюта мәмілесі

Валюта мәмілесі / Валюталық мәлімдеме — валюта құндылықтарына меншік құқығы мен өзге де құқықтардың ауысуына байланысты мәміле; валюта құндылықтарын кез келген тәсілмен елге әкелу және қайта жіберу, сондай-ақ елден әкету және қайта жіберу. Валюта мәмілесі ағымдағы мәмілеге және капитал қозғалысымен байланысты мәмілеге бөлінеді. Дереккөздер
Жылжымайтын мүлікті сату шарты

Жылжымайтын мүлікті сату шарты (;) Сатушы, сатып алушының меншігіне жертелімін, ғимарат, құрылыс, пәтер немесе басқа қозғалмайтын мүлікті беруге міндеттенетін азаматтық-құқықтық шарт. Сатушының коз- ғалмайтын мүлікті өткізуі және сатып алушының оны кабылдап алуы, тараптар қол қойған өткізу актісі бойынша жүзеге асырылады. Дереккөздер
Әкетілімдік баждары

Тауарды экспорттау кезінде мемлекеттің пайдасына алынатын кедендік баж салығының түрі; бұл елдің ішінде үлкен сұранысқа ие өнімнің дефициті (жетіспеушілігі) туындамауының алдын алу мақсатында тағайындалады. Баж салығының мұндай түрінің мөлшерін белгілеу кезінде, ертеде сатылу кезінде түскен салықтар мен акциялық алымдардын мөлшерлері есепке алынады. Дереккөздер
Пайда алушы

Шарт немесе міндетті сақтандыру туралы заңнамаға сәйкес, сақтандыру өтемін алатын адам болып саналады. Пайданы алушы заңды тұлға да, азаматта бола алады; ол өз кезегінде жеке тұрғыда да, мүлікті сақтандырушы бойынша да тағайындала алады. Дереккөздер
Валюталық фьючерстер

Валюталық фьючерстер -нақты валютаның стандарттық санын шарт жасасылған кезде белгіленген бағам бойынша белгілі бір күні (келешекте) сату немесе сатып алу туралы келісім (міндеттеме). Валюталық фьюче көптеген елдердің өзгермелі валюталық бағамға көшуіне байланысты дамыды. Валюталық фьючеге қатысушылар - банкілер, корпорациялар, жеке инвесторлар — әдетте бірін-бірі білмей, мамандандырылған фьючерстік биржаларда брокерлер арқылы әрекет етеді. Жетекші фьючерстік биржалар: Чикаго (СМЕ), Нью-Йорк (СОМЕХ), Лондон (LIҒҒЕ,"лайф" дегі айтылады) биржалары, Сингапурдың (SIMEX) биржасы, Еуропаның деривативтер биржасы (EUREX, 1998 ж. немістің DTB және Швейцарияның SOFFEX биржаларының қосылуы нәтижесінде құрылған), Париждің (MATIF) биржалары. Дереккөздер
Жеке табыс салығы

Жеке табыс салығы бойынша қаражаттардың түсімі (2001 жылға дейін - жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы) мемлекеттік бюджеттің барлық кірістерінің 6,6%-на жуығын алады. Салық объектілері бар жеке тұлғалар жеке табыс салығын төлеушілер болып есептеледі. Салық салу объектілері төлем көзінен салық салынатын та- быстар және төлем көзінен салық салынбайтын табыстар түріндегі табыстары болып табылады. Салық салу объектілері Салықтық кодексте көзделген түзетулер ескеріле отырып, салық салуға жататын табыстар мен онда көзделген тәртіппен және мөлшердегі жағдайларда салық шегерімдері арасындағы айырма ретінде анықталады. Салық салынатын объект болып табылатын табыстардың сомасы салық салынуға жатпайтын табыстардың сомасына кемітіледі. Cалық төлеушінің төлем көзінен салық салынатын табыстарына мыналар жатады: жұмыскердің табысы; жеке тұлғалардың салық агентінен түсетін табыстары; жинақтаушы зейнетақы қорларынан төленетін зейнетақылық төлемдер; дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар түріндегі табыс; стипендиялар; жинақтаушы сақтандыру келісімшарттары бойынша табыс. Жеке табыс салығын есептеуді салық агенті төлем көзінен салық салынатын табыстар бойынша,салық салуға жататын табысты есебіне жазу кезінде жүргізеді,ал табыс салығын ұстауды төлем көзінен салық салынатын табысты төлеу күнінен кешіктірмей жүргізеді. Салық агенті салық төленген табыстар бойынша салықты аударуды телем айынан кейінгі айдың 25-іне дейін өзі орналасқан жері бойынша жүзеге асырады. Салықтық кодексте көрсетілген қызмет түрлері бойынша арнаулы салық режімдерін қолданатын салық агенттерінің жеке табыс салығын төлеудің тәртібі мен мерзімдері белгіленген. Салық төлеушінің төлем көзінен салық салынбайтын табыстарына мүліктік табыс, дара кәсіпкердің табысы, адвокаттар мен жекеше нотариустардың табысы және басқадай табыстар жатады. Төлем көзінен салық салынбайтын табыстар бойынша жеке табыс салығын есептеуді салық төлеуші салық кезеңі үшін төлем көзінен салық салынбайтын табыс сомасына белгіленген мөлшерлемені колдану жолымен дербес жүргізеді. 2006 жылдың ортасына дейін жеке табыс салығының мөлшерлемесі баспалдақты үдеме бойынша жылдық есептік көрсеткішпен анықталатын табыстың мөлшеріне қарай 5 пайыздан 20 пайызға дейін белгіленген мөлшерлеме жұмыс істеді. 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап салық төлеушінің табыстарына 10 пайыздық мөлшерлеме белгіленген. Қазақстан Республикасындағы көздерден және одан тысқары жерлергі көздерден алынған дивидендтер түріндегі табыстарға 5 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады.2006 жылдан Қазақстанда қолданылып келе жатқан практика жеке табыс салығын үйлесімді салуға жеткізді. «Қазақстан Республикасының сайлау туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына және «Сыбайлас жемқорлықка қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасы Заңында көзделген жағдайларды қоспағанда, жеке табыс салығы бойынша мағлұмдама тұрғылықты жердегі салық органына есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей табыс етіледі. Дереккөздер
Әлеуметтік мұқтаждарға аударым

Әлеуметтік мұқтаждарға аударым - өнім өндіретін, бейөндірістік аяда жұмыстарды орындайтын, қызметтер көрсететін қызметкерлердің еңбекақысына жұмсалатын шығыннан ұйымның заңнамада белгіленген тәртіпке сәйкес мемлекеттік сақтандыру органдарына, зейнетақы қорына, медициналық сақтандыру қорына міндетті және ерікті жарналар бойынша аударатын шығыны. Осы қаражат есебінен ұйым науқастығына, науқасты күтуге, құрсақ көтеруге және бала тууға байланысты еңбекке жарамсыздық парағы бойынша ақы төлейді; сәбиді 3 жасқа толғанға дейін күтуге жәрдемақы, төлеу үшін жәрдемақы, шипажайлар мен демалыс үйлеріне жолдар, диеталық тағамның, басқа да сауықтыру шараларының зейнетақы төлемін төлейді. Дереккөздер
Жер учаскесі мен жерді пайдалану құқығын кепілге салу

Жер учаскесі мен жерді пайдалану құқығын кепілге салу 1. Кепіл берушіге жеке меншік құқығымен немесе жер пайдалану құқығымен тиесілі жер учаскесі кепіл болуы мүмкін. 2. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, жер учаскесінің және жер пайдалану құқығының кепіліне жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы ережелер қолданылады. Дереккөздер
Суррогат aнa шарты

Суррогат aнa шарты (; - поставленный взамен) Балалы болуды қалайтын адамдар мен бойға бала бітірудің жасанды әдісін немесе оны ықтимал ата-ана үшін кәтеру және туу мақсатында эмбрион имплантациясын қолдануға келісімін берген әйелдің арасындағы келісім. Дереккөздер
Индоссамент

Индоссамент - басқа адамға берген кезде, вексельдің немесе атаулы бағалы қағаздың сыртқы бетіне жазылатын табыстама жазба. Бағалы қағаздың, вексельдің, чектің, коносаменттің және т.б. сыртындағы олардың басқа біреуге тиесілі болуы мүмкін екендігі жөніндегі жазба. Дереккөздер
Төлем кабілетсіздігі

Төлем кабілетсіздігі (ағыл. insolvency; unsoundness; нем. Zalilungsunsfiiliigkeitf, Insolvenzf) - Борышкердің орындау мерзімі жеткен ақшалай міндеттемелерін және басқа ақшалай сипаттағы талаптарды орындауға кабілетсіздігі. Дереккөздер
Галлилей түрлендірулері

Галлилей түрлендірулері - бір-біріне қатысты қозғалатын санақ жүйесінде қозғалатын материалдық нуктенің координатасы мен уақытын байланыстыратын классикалық механиканың теңдеуі. XIX ғасырдың аяғында физиктерде Ньютонның классикалық механика заңдарының немесе Максвеллдің электродинамика заңдарының, не Галилейдің салыстырмалылық принципінің дұрыстығына күмән туды. Осы қиындықтың дұрыс шешімін XX ғасырдың ұлы физигі А.Эйнштейн тапты. Талдау логикасы төмендегідей: # Көптеген тәжірибелермен тексерілген электродинамика заңдарын дұрыс емес деп санауға негіз жок. # Қозғалыстың салыстырмалылығы табиғат зандарын өзгертуге тиіс емес, себебі егер бір санақ жүйесінен екіншісіне ауысқанда табиғат заңдары өзгерсе, онда олардың объективтік шындығына күдік келер еді. Эйнштейн бір санақ жүйесінен екіншісіне көшкенде табиғат зандарының бүзылмайтыньш біздің санамызға жеткізе дөлелдейтін жолды тандаган. Барлык жинақталган білімді қорыта келе, Эйнштейн екінші постулатты түжырымдады. Шынында да, Галилейдің механикалық салыстырмалылық принципін қорытындылайтын екінші постулат былай окылады: кез келген инерциялық жүйеде барлық физикалық құбылыстар (тек механикалық қана емес) бірдей жағдайларда бірдей өтеді, яғни таңдап алынған инерциялық санақ жүйесіне қатысты физикалық заңдар инвариантты. Көптеген инерциялық санак жүйелерінің ішінен біреуін ("абсолюттік"),табиғат заңдарына қатысты алсақ, басқа жүйелерден артық деуге болмайды. Шындығында Эйнштейннің осы постулатында табиғат заңдарын танып-білу мен зерттеудегі цивилизацияның философиялық принциптері жатыр. Дереккөздер
Анықтау (заң)

Анықтау - заң саласындағы термин болып, Қылмыстық іс жүргізу кодексінде белгіленген окілеттік шегінде істін мән-жайын анықтау, белгілеу, бекіту, сондай-ақ қылмыс жасаған адам/адамдарды қылмыстық жауапка тарту үшін оның қылмысты анықтауды көздеген, сотқа дейінгі зерттеу, ізденіс әрекеттері. Дереккөздер
Несиені сақтандыру

Несиені сақтандыру - сақтандыру түрлерінің жиынтығы. Мұнда сақтанушының контрагенттері берілген несиені қайтару немесе сақтандыру шартында ескертілген себептер бойынша несиені пайдаланғаны үшін пайыз төлеу жөніндегі міндеттемелерін орындамаған жағдайда сақтандырушының сақтандыру өтемін төлеуі көзделеді. Несиені сақтандырудың мақсаты - сақтанушылар үшін несие тәуекелін азайту немесе жою, борышқор төлем төлеуге қабілетсіз болған немесе өзге себептермен борышты өтемеген жағдайда несиегерлерге несиенің уағдаласылған уақытта қайтарылуына сақтандыру кепілдігін беру. Бірнеше түрге бөлінеді: объектілер бойынша — жеткізушінің сатып алушыға беретін коммерциялық несиені сақтандыруы және банк несиесін сақтандыру; сақтандыру тәуекелінің сипатына қарай — экономикалық (коммерциялық) қатерден және саяси қатерден сақтандыру; сақтандырылған несиенің сипатына қарай несиені сақтандыру сақтанушының резиденттеріне берілген несиеге қатысты жасасылған шарт және бейрезиденттерге берілген несиеге қатысты жасасылған шарт. Дереккөздер
Мұхамеджан Дүзенов

Мұхамеджан Дүзенов- 1924 жылы 18 қазанда қазіргі Қостанай облысының Жангелдин ауданында туған. 1942 жылы Амангелді орта мектебін бітірген. 1947 жылы Қостанай қаласына барып, облыстық газетке қызметке түрған. 1952 жылы М.Горький атындағы Әдебиет институтын (Мәскеу) тамамдаған соң, Қазақ радиосында істеген. Абай атындағы академиялық [[опера және балет театры|Абай атындағы академиялық опера және балет театрының]] әдебиет бөлімін басқарған, Қостанай облыстық газетінің меншікті тілшісі, мәдениет бөлімінің меңгерушісі болған. 1960 жылы Қазақстан жазушылар одағының аппаратына ауысып, әдеби кеңесші болып істеген. Қазақ радиосы комитетінде Бас редактор, Қазақ КСР Мәдениет министрлігі репертуар-редакция арқасында Бас редактор секілді жауапты қызметтерде болған. Шығармашылығы Алғашқы өлеңдері мен әңгімелері 1949 жылдан баспа бетінде жарық көре бастаған. Бірнеше повесть, роман кітаптары, драмалық шығармалары дүниеге келді. Бір актілі пьесалар конкурсында «Аралдың алтын балығы» атты туындысы екінші бәйге алды (1967). Прозалық шығармалары бірнеше дүркін «Советский писатель» баспасынан шықты. Ол В.Васильевскаяның «Пламя на болотах» романын, С.Маршактың «Умные вещи» пьесасы, Л.Кассильдің «Ход белой королевы» туындысын қазақшаға аударған. *Ақ әже. Повесть. А., «Жазушы», 1968; *Ұзақтың жолы. Повесть. А., «Жазушы», 1971; *Әке болғым келеді. Роман. А., «Жазушы», 1971; *Сын Тлектеса. Повесть. М., «Советский писатель», 1974; *Ант. Роман. А., «Жазушы», 1975; Шығармаларының екі томдығы. І-ІІ том, А., «Жазушы», 1985. Дереккөздер
Вакуоль

Вакуоль (Vacuola cellularis, лат. vacuus - бос қуыс) — жасуша ішінде болатын көпіршік, көбіне ішінде сұйықтық болады. Жас жасушада вакуоль көпіршік күйінде болады. Өсімдік өскен сайын вакуоль ұлғаяды және жетілген жасушаның 70-95% құрайды. Вакуоль өсімдіктер мен жануарлар жасушаларында болады. Өсімдіктер вакуолі жануарлардікіне қарағанда ірірек және жақсы жетілген. Вакуоль дегеніміз - жасушалардың дамуы және ескіруі барысында цитоплазмада анық көріне бастайтын сұйықтық. Вакуольдерде ерітінді күйінде минералды тұздар, қант заттары, сондай-ақ жасушаның өмір сүруіне қажетті әр түрлі органикалық қышқылдар, таниндер, пигменттер және басқа да заттар шоғырланады. Вакуольдердің пигменттері, гүлдердің желектеріне және өсімдік- тердің басқа да бөліктеріне (қызылшаның тамырларына, баклажанның жемістеріне, күзгі жапырақтарға) қызыл, көгілдір, жасыл бояу бөліп шығарады. Вакуольдер жас жасушаларда өте ұсақ болады да, ал қартайған сайын вакуольдер бір-бірімен қосылып, ірі вакуольдерге айналады. Вакуольдердегі жасуша шырыны зат алмасудың өнімдері болып табылады. Дереккөздер
Әлеуметтік ая

Әлеуметтік ая - адамның тіршілік етуі мен іс-әрекеті үшін оны қоршаған қоғамдық, материалдық, рухани жағдайлар. Ол кең мағынада (макроорта) жалпы Қоғамдық-экономикалық жүйені — өндіргіш күштерді, қоғамдық қатынастар мен институттардың жиынтығын, қоғамдық сананы, қоғамның мәдениетін қамтиды. Tap мағынада (микроорта) жалпы Әлеуметтік аяның элементі бола тұрып, адамның тікелей әлеуметтік ортасын - отбасын, ұжымын (еңбек, оқу ұжымын) және адамдардың топтарын қамтиды. Әлеуметтік ая жеке адамның қалыптасуы мен дамуына шешуші ықпал етеді, сондай-ақ адамның шығармашылық белсенділігінің, қызметінің әсерімен Әлеуметтік аяның өзі де түрленеді, соған орай адамдар да өзгеріп отырады. Дереккөздер
Адамды кепілге алу

Адамды кепілге алу (аманат алу) — адамның азат етілуіне мүдделі тұлғаларды әлдебір талаптарды орындауға көндіру мақсатымен, күш қолдану арқылы сол адамды ұстап тұру. Мемлекетті, ұйымды немесе азаматты мәжбүрлеу мақсатында жасалып, аманат ретінде адамды ұстап алу мен ұстау немесе аманат адамды азат етудің шарты ретінде қандай да бір әрекетті жасаудан өзін тежеу, қылмыстық заңнама бойынша қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыс болып табылады. Дереккөздер
Көндіктіру

Көндіктіру (Акклиматизация) - табиғи қауымдастықты адамға пайдалы түрлермен байыту мақсатымен жануарларды немесе өсімдіктерді жаңа аудандарға көшіру процесі немесе организмнің тіршілік етудің жаңа немесе өзгерген жағдайларына бейімделуі (бұл кезде олар барлық сатыларын өтеді, тіршілікке тұрақты ұрпақ береді). Өсімдіктерді көндіктіру кезінде абиоталық (температура және ауа ылғалдылығы, жауын-шашын мөлшері, топырақ типі және т.б.), жануарларда биоталық (жауларының болуы, мекен ету орны мен азыққа бәсекелестер) факторлардың маңызы зор. Біздің елімізде қымбат терілі аңдардан ондатра (Солтүстік Америкадан), сазкомшат (Оңтүстік Америкадан), америкалық су күзені және т.б. көндіктірілген. Өсімдіктерден америка үйеңкісі, Канада шыршасы; Еуропада — талшын және ақ акация көндіктірілген. Алайда, жаңа түрді орналастыру, әдетте, экологиялық тепе-теңдікті бұзады, қалыптасқан қоректік тізбекті өзгертеді, жергілікті түрлерді ығыстырып шығарады. Сондықтан көндіктіру мақсатымен түрлерді жаңа мекен ету орнына орнықтыру сак болуды, көндіктірілген түрлердің ғана емес, олар үшін жаңа табиғи ортаның да мүмкін болатын салдарын есептеуді қажет етеді. Дереккөздер
Инжиниринг

Инженерлік-ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды өндірістік деңгейге дейін жеткізетін, өндірістік, коммерциялық және ғылыми-техникалық сипаттағы кешенді қызметтер көрсету бойынша қызмет түрі; нысанды пайдалануға қосу мен тапсырысшыға «кілтін» табыстау, нысанды тапсырғаннан кейін бақылау және кеңестер беру және т.б. Ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу, техникалық тапсырмаларды жобалау жөніндегі үсыныстарды және өнеркәсіптік, басқа да нысандар құрылысының техникалық-экономикалық негіздемелерін жасау, техникалық құжаттарды әзірлеу, техника және технология нысандарын жобалау және конструкторлық талдау, монтаждау, іске қосу-реттеу жұмыстары кезінде кеңес беру және авторлық бақылау орнату, экономикалық, қаржы және басқа сипаттағы ақыл-кеңес беру. Методологиясы Инженерлер бүгінде физика және математика ғылымдарын есеп шешу мәселелеріне және даму үдерісін ары қарай жалғастыру үшін қолданады. Бүгінгі күні инженерлер өз атқаратын жұмыс бабына сәйкес білімдерін арттыру талабы тұр, сондықтан мамандығына сай жаңа ақпарат-материалдарын меңгеру олардың өмірінің соңына дейін жалғаса беретін үрдіске айналды. Мәселе шешу (Problem solving) Инженерлер бүгінде математика, логика, экономика. эмпирикалық білім, және өзге де білім салаларын мәселе шешу жолында қолдануда. Мәселе доменін анықтауда сәйкесінше жанасымды компьютерлік модельдер есепті анализдеуге және потенциялды есеп шешімдерін тестілеуге мүмкіндік береді. Компьютерді қолдану Заман талабына сай ғылыми және технологиялық күш салулар, компьютерлер және бағдарламалық жасақтамалар бүгінгі күні маңызды рөл атқаруда. Әдеттегі бизнес қолданбалы бағдарламалық жасақтама және компьютер көмегімен жұмыс істейтін технологиялар инженерліктің дамуына үлкен септігін тигізуде. (Computer-aided technologies). Компьютерлер фундаменталды физикалық процесстердің модельдерін жасауға септігін тигізеді, бұл өз кезегінде нумералды методтарды қолданып есеп шығаруды оңайлатады. Дереккөздер
Тұрамбекова Махаббат

Тұрамбекова Махаббат (1976 жылы туған) - спортшы, регбиден халықаралық дәрежедегі спорт шебеpi. Қазақстан құрама командасының құрамында (2001) Азия чемпионатына қатысып, 1-ші орынды жеңіп алды. Дереккөздер
Непотизм

Непотизм (, ) — Рим папаларының өз билігін бекіту үшін өз туысқандарына жерлерді, жоғары атақтарды, табысты лауазымдарды бөліп беруі. Непотизм XV–XVI ғасырларда кеңінен таралды. Өз туысқандары мен өз адамдарына қызметтік бүркеушілік; қазіргі өмірдегі тамыр-таныстық. Дереккөздер
Мәжбүрлі қоныс аударушылар

Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын, өздеріне жасалған зорлық-зомбылық немесе өзге де нысандардағы қуғындалуы не нәсілі немесе ұлттық діни нанымы, тілі, саяси сенімі, белгілі бір әлеуметтік топқа тиесілік белгісі бойынша тек өзіне ғана қатысты емес, сонымен бірге өзінің отбасы мүшелеріне де қарсы қуғынға ұшыраудың нақты қаупі тууы себепті, сондай-ақ егер зорлық-зомбылық жасалудың немесе қуғындалудың арасында байланыс болса не қарулы және ұлтаралық жанжалдарда қуғынға ұшыраудың нақты қаупіне байланысты өзінің тұрақты тұрғылықты жерін тастап кетуге мәжбүр болған, басқа (шет) мемлекет аумағында тұрып жатқан адамдар. Дереккөздер
Варрант

Варрант (ағыл. және франц. warrant — өкілеттік, сенімхат) — тауардың сақтауға қабылданғаны туралы тауар қоймалары беретін куәлік (сатушының кепілдігі); иесіне құжатта көрсетілген тауарды кепілзатқа салып қарыз алуына құқық беретін құжат; қарызгердің облигацияларын немесе акцияларын тіркелген бағамен сатып алуына құқық беретін бағалы қағаздар нысанындағы облигациялық қарыз шарты. Бүл құжат бойынша тауарды кепілдікке беруге немесе сатуға болады. Варрант екі бөліктен тұрады. Олар қойманың өзінің куәлігі және кепілдік куәлігі. Біріншісі тауарды сатқан кезде,оған меншік құқығын беру үшін қажет. Екіншісі кепілдіктегі тауар үшін несие алуға қажет (ол несиелеушіге варрантты ауыстырып табыс ету жөніндегі жазба индоссаменті бойынша беру арқылы). Онда қарыз ақшаның шарттары туралы белгі соғылады. Дереккөздер
Іске қосу

Іске қосу — жаңадан салынған құрылыс объектілерін немесе күрделі жөндеуден өткізілген немесе айналымнан тыс активтерге жатқызылған басқа да активтерді шаруашылықта пайдалану, қолдану үдерісінің басталуы. Пайдалануға беру және есепке қабылдау сәті мемлекеттік, жұмыс, түгендеу комиссияларының актілерімен ресімделеді. Дереккөздер
Палаталдану I

Палаталдану I ( - таңдай)- тіл ортасының артқы таңдайға тиюі нәтижесінде палаталданған дауыссыздың негізгі артикуляциясын жасайды. Палаталдану жіңішке дауыссыздардың жасалуында болады (орыс т. [л'], [т'] ). Дереккөздер
Сауда-өнеркәсіп палатасы

Сауда-өнеркәсіп палатасы коммерсанттар мен өнеркәсіпшілер өндірушілер бірлестігі. Ол мүдделерді келісіп алу және бірыңғай шаруашылық саясатын жүргізу, сондай-ақ, мүдделерді мемлекеттік үкімет органдары алдында қорғау және өкілдік ету мақсатын көздейді. Дереккөздер
Жазатайым жағдайлардан сақтандыру

Жазатайым жағдайлардан сақтандыру - сақтандырылушының жазатайым уақиғалар салдарынан денсаулығы мен өмірінен айырылғанда сақтандыру төлемін төлеу талаптары көзделетін жеке басты сақтандыру түрлерінің жиынтығы. Әрекет етуге қабілетті жеке тұлғалар, сондай-ақ жеке тұлғаның пайдасына сақтандыру шартын жасасу кезінде заңи тұлғалар сақтанушылар ретінде әрекетеді. Сақтандыру объектісі — сақтандырылушы тұлғанын мүліктік мүдделері, мұндай мүдделер оның жазатайым уақиға салдарнан денсаулығынан айырылуына немесе қайтыс болуына байланысты табысы төмендеуінен және қосымша шығын жұмсауынан туындайды. Сақтандыру іс жүзінде барлық азаматтарға арналған жалпы ережелер және халықтың жекелеген топтарынын (әскери қызметшілердін, балалардың, жолаушылардың, т.б.) ерекшеліктері ескерілетін арнаулы ережелер негізінде жүргізіледі. Дереккөздер
Жер аудару

Қылмыстық жазаға тартудың бір түрі; бас бостандығынан айырылған адамды белгілі бір жерлерде өмір сүруге тыйым сала отырып, тұрғылықты жерінен аластау түрінен тұрады. Жер аудару 5 жылдан аспауы қажет. Дереккөздер
Вексель заңнамасы

Вексель заңнамасы - вексельдік қатынастарды реттейтін заңи нормалардың жиынтығы. Вексель беруші мен вексель ұстаушы арасында дау туа қалған жағдайда (вексель бойынша төлемдердің төленбеуі, акцептіден бас тарту, т. б.) вексель ұстаушы вексель құқығында көзделген өз құқықтарының жүзеге асырылуын талап ете алады. Дереккөздер
Бақыт Беделханұлы Әлдибеков

Бақыт Беделханұлы Әлдибеков (1975 жылы туған, Ұйғыр ауданы, Сүмбе ауылы) — ақын, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі (2001). Өмірбаяны * 1996 жылы Алматы мемлекеттік университетін бітірген. * 1998 жылы осы оқу орнының аспирантурасын бітірді. * 2000 жылы Т.Жүргенов атындағы театр және кино институтын бітірген. * 2000 жылдан Астана қаласындағы "Елорда" баспасының редакторы. Шығармалары * "Толқыннан толқын туады" (1996) * "Қос ішек" ұжымдық жинақтарына топтама өлеңдеі енген * "Кең дүние" (1998) * "Көкемарал" (2001) жинақтары жарық көрді. Дереккөздер
Тұрғын үйге қол сұқпаушылық

Тұрғын үйге қол сұқпаушылық (ағыл. security of residence; нем. Unverletzlichkeit der Wolinung, Hausreclit) - Тұрғын үйге қол сұғылмайды. Тұрғын үйге онда тұратын адамдардын еркіне қарсы кіруге,оны қарауға және оған тінту жүргізуге заңда белгіленген жағдайлар мен тәртіп бойынша ғана жол беріледі. Дереккөздер
Галлюцинация

Жоқ нысандардың (көріну, естілу, иісі сезілу, сезіну, дәмін білмеу) науқас үшін шын мәнінде бар, нақты болып көріну арқылы еріктен тыс пайда болатын жалған (алдамшы) түйсік; елестеушілік көптеген психикалық ауруларда, жарақат алғанда, уланғанда, ауыр көңіл толқуларына тап болғанда байқалады. Галлюцинация —қиялдану, шатасу деген мағынада. Галлюцинация жүйке жүйесінің ауруға шалдығуына байланысты жалған, теріс, бұрмаланған бейнелердің туындауы. Галлюцинация елестеушілік (миға зақым келгендіктен көзге әр нәрсенің елестеуі, құлақтың жаңылыс естуі, мұрынның иісті айыра алмауы). Галлюцинация перцептивтік іс-әрекеттің патологиялық бұзылуы; берілген сәтте тиісті сезім органдарына әсер етпейтін объектілерді қабылдайды. Галлюцинация тысқары объектілердің ырықсыз, субъектіге тәуелсіз проекциялануынан және олардың кеңістік пен уақытта оқшаулануынан туындайды, осының салдарынан санада осы кенеттен пайда болған бейнелердің нақты болмыста объективті қабылданатын заттар деп білінуіне әкеліп соғады. Дереккөздер
Вексель құқығы

Вексель құқығы - вексельдердің шығарылымы мен айналысын, сондай-ақ вексель бойынша міндетті тұлғалардың (вексель берушілердің, вексель ұстаушылардың, авальшылардың, акцептанттардың, индоссанттардың) арасындағы қатынастарды реттейтін заңи және құқықтық нормалардың жиынтығы. Дереккөздер
Әлеуметтік қызмет көрсету

Әлеуметтік қызмет көрсету - бір өзі еңсере алмайтын қиын тұрмыстық жағдайдағы (мүгедектік, жасының ұлғаюына, сырқаттығына байланысты өзін-өзі күтуге қабілетсіздік, жетімдік, қараусыз қалушылық, аз қамсыздандырылушылық, жұмыссыздық, белгілі бір түрғылықты мекенінің жоқ болуы, отбасында қатігездікпен қарауы, жалғызіліктілік, т. б.) азаматтарды әлеуметтік қорғау, әлеуметтік-тұрмыстық, әлеуметтік-медициналық, психологиялық-педагогикалық, әлеуметтік-құқықтық қызметтер мен материалдық көмек көрсету, әлеуметтік жерсіндіру және сауықтыру жөніндегі әлеуметтік қызмет орындарының қызметі. Дереккөздер
Есенбай Дүйсенбайұлы

Есенбай Дүйсенбайұлы (15.05.1940 жыл, Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Қалдайбек ауылы - 2011, Қазақстан) - ақын, журналист. Еңбек жолы * Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін бітірген (1963). * Еңбек жолын Жарқамыс орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиетінің мүғалімдігінен бастаған. * Темір және Байғанин аудандық, Ақтөбе облыстық газеттерінде әдеби қызметкер, редактордың орынбасары, бөлім меңгерушісі, аға тілші болды. * 1978 — 2009 жылдары республикалық «Жазушы», «Жалын», «Ана тілі», «Өлке», «Раритет», «Білім» баспаларында аға редактор, Қазақстан Даму институтының «Саясат» журналында редактор, жетекші редактор, редактор-аудармашы, директор-редактор қызметтерін атқарды. * Қазір «Жазушы» баспасында Бас редактор. Шығармашылығы * Тұңғыш жыр жинағы 1971 жылы «Бозала таң мен Бозторғай» деген атпен «Жазушы» баспасынан жарық көрді. * «Ақпейіл» (1974), * «Үлаң-ғайыр» (1977), * «Ашықаспан» (1979), * «Ақ желкенді ағыстар» (1979), * «Біздің толқын» (1981), * «Ашық хат», (1982), * «Таң торғайы» (1988), * «Үшбүлақ» (1990), * «Пешене» (2005) * балаларға арналған «Әліппе — тілашар» (1995), * «Санамақ» (1996), * «Менің жаңа астанам», * «Жаңбыр әні» (2003), * «Әріптер мен сандар әлемі» (2007), сондай -ақ таңдамалы жырларының екі томдық жинақтары жарық көрген. Аудармалары * «Қожа Ахмет Йасауи. Хикмет» атты көркем аудармасы 1998 жылы «Жалын» баспасынан шыққан. * М.Горькийдің «Әдебиет туралы» * академик Г.Ломидзенің «Ұлы достық ұлағаты» кітаптары * палистиналық ақын әл-Хамиси * қырғыз шайыры Б.Абакиров жырлары * екі томдық орыс поэзиясы антологиясын қазақ тіліне аударуға қатысқан. * 1998 жылы Қожа Ахмет Йасауи хикметтерінің қазақша көркем аудармасы Түркияның Измир қаласында жеке кітап болып шықты. Құрастырушылық еңбектері Ақын ұзақ жыл баспа саласында қызмет істей жүріп, 100-ге жуық поэзиялық, прозалық кітаптар қүрастырған. Оның ішінде: * «Екі мың жылдық дала жыры» («Қазақ энциклопедиясы», 2000) * тоғыз томдық «Қазақтар» атты энциклопедиялық анықтамалық (Қазақстан Даму институты, 2003) * «Дала даналары» (Қазақстан Даму институты, 2001) * «Нар заман мен зар заман поэзиясы» («Раритет», 2002) * екі томдық «Жеті ғасыр жырлайды» («Жазушы», 2004 *, қазақ ақын-жазушыларының ең таңдаулы жауһарлары сүрыпталған жүз томдық «Алтын қор» сериясының елу томы («Раритет», 2000 — 2006) бар. Марапаттары мен жетістіктері * Ұлы Абайдың 150 жылдығы құрметіне тұңғыш рет өткізілген республикалық жазба ақындар мүшәйрасы Бас жүлдесінің иегері. * 1996 жылы Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлық алды. * 1990 жылы «Үшбүлақ» жыр кітабы үшін Қазақстан Жазушылар одағының I.Жансүгіров атындағы сыйлығы берілген. * Байғанин ауданының құрметті азаматы. * Ақтөбе қаласының Құрметті азаматы * ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісі * «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Вексель брокерлері

Вексель брокерлері - қор нарықтарындағы вексельдерді есептеу және қайта есептеу жөніндегі мәмілелерде арада жүретін вексель делдалдары. Вексель сомасының белгілі бір өсімі түрінде комиссиялық сыйақы алады. Банкілерден бағалы қағаздар кепілдігімен несие алғаннан кейін олар мемлекеттік қарыздарды тарату жөніндегі агентке айналады. Дереккөздер
Ұйым

Ұйым - белгілі бір ниеттер мен мақсаттарды орындау үшін кұрылған және ережелердің ресми құрылымымен, биліктік қатынастармен, еңбек бөлінісімен, шектеулі қабылдаумен сипатталатын ұжым түрі. Термин қазіргі қоғамның әлеуметтік өмірінің барлық аспектілеріне енетін ірі көлемді немесе «күрделі» ұйымдарға қатысты қолданылады. Өзара байланысты ерекше мақсаттарға жетуге және жоғары формалданған құрылымдардың қалыптастырылуына бағытталған әлеуметтік топ. Бұл - іскерлік кәсіпорындар, мектептер, ауруханалар, шіркеулер, түрмелер, армия, саяси партиялар, кәсіподақтар, т.б. Дереккөздер
Қылмысты ұйымдастырушы

Қылмысты ұйымдастырушы — қылмыс жасауды ұйымдастырған немесе оның орындалуына басшылық еткен адам, сол сиякты ұйымдаскан қылмыстық топ немесе қылмыстық қауымдастық, (қылмыстық ұйым) құрған не оларға басшылық еткен адам. Дереккөздер
Қор құрамы

Қор құрамы - құжаттар типі, мазмұны, мемлекетке тиістілігі, тілі, басылым жылы, түрі және баспасөз шығармаларының коллекциялық құндылығы және басқа материалдары бойынша қор мінездемесі. Қор құрамы толықтырып отыру ыңғайына байланысты және басқа факторлармен қатар қор құрылымын анықтайды. Дереккөздер
Гангстеризм

Күш қолдану, өлтіру, қорқытып үркіту, бопсалау, мемлекеттік шенеуніктерді сатып алу және т.б. түрінде көрінетін ұйымдасқан қылмыс, әдетте мафия жүзеге асырады. Гангстеризм саяси мақсаттарда да аз қолданылмайды. Дереккөздер
Түтіндеткіш құты

Түтіндеткіш құты — түтін шығаруға арналған қарапайым құрал. Жоғаргы жағында саңылау бар, металл цилиндрлі қорапшадан тұрады. Орталық саңылауға тұтандырғыш (запал) қойылады, ал басқа саңылаулардан түтін шығады. Нәтижесінде түтін қоспасы (1-2 кг) пайда болады. Түтіндеткіш құты жарылғанда 5-7 минут ақ сары түсті бейтарап түтін шығарады. Дереккөздер
Түтіндетіп бүркемелеу

Түтіндетіп бүркемелеу — әскерлердің соғыс қимылдарын және әр түрлі объектілерді түтін жіберу арқылы қарсылас көзінен, олардың суретке түсіріп алуынан тасалау. Түтін жылылықты пеленттеу мен радиолокаторларға кедергі келтірмейді. Дереккөздер
Түтінді авиациялық бомба

Түтінді авиациялық бомба — бүркеніш және көз шағылыстырғыш бейтарап (зиянсыз) түтінді қалқа жасайтын бомба түрі. Ақ фосформен жабдықталады, ол бомба жарылғанда 10­15 м радиуста шашылып, көп мөлшерде ақ түтін шығарып жанады. Дереккөздер
Түтінді бүркеніш

Түтінді бүркеніш — әскердің ұрыс әрекеттері мен әр түрлі объектілерді көзбен бақылау жасауға, бақылауға және инфрақызыл сәулемен суретке түсіруге кедергі келтіретіндей етіп түтін қалқасын қою жолымен бүркемелеу. Түтінді бүркеніш жылулық пеленітегіш пен радиолокаторлар жұмысына кедергі жасамайды. Дереккөздер
Дәлелдемелер

Дәлелдемелер (;) Қазақстан Республикасы Қылмыстық, іс жүргізу кодексінде анықталған тәртіп негізінде, анықтаушы, тергеуші, прокурор, сот Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінде көзделген әрекеттердін болғандығын немесе болмағандығын, айыпталушының бұл әрекетті жасағандығын немесе жасамағандығын және айыпталушының кінәлілігін не кінәлі емес екендігін, сондай-ақ істі дұрыс шешу үшін манызы бар өзге де мән-жайларды анықтайтын заңды түрде алынған іс жүзіндегі дерек мәліметтер. Қылмыстық істі дұрыс шешу үшін маңызы бар іс жүзіндегі деректер сезіктінін, айыпталушының, жәбірленушінің, куәнін көрсетулерімен; сарапшынын корытындысымен; заттай айғақтармен; іс жүргізу әрекеттерінің хаттамаларымен және өзге де құжаттармен анықталады. Дереккөздер
Венчурлік компания

Венчурлік компания -ғылыми зерттеулермен, инженерлік талдамалармен және оларды несиелендірумен айналысатын ұсақ немесе орта инвестициялық компания. Жаңа идеяларды бағалап, қаржыландыра отырып, ол ірі компаниялардың ғылыми-техникалық үдерістің ең жаңа бағыттарын әзірлеуіне көмектеседі. Дереккөздер
Инновациялық қызмет

Инновациялық қызмет — ғылыми білім мен жаңа технологияны қолдануға бағытталған, оны өндіру тәсілдерін, жаңа затты өндіру мақсатымен немесе өндірілетін өнімнің сапасын жақсартып және шығынын азайтатын шағын кәсіпкерлік субъектілерінін қызметі. Инновациялық қызмет — өндірістің әртүрлі салалары мен қоғамды басқару салаларына жаңа идеяларды, ғылыми білімді, технологиялар мен өнім түрлерін енгізуге бағытталған қызмет, оның нәтижесі экономикалық өсу мен бәсекеге қабілеттілік үшін пайдаланылады. Дереккөздер
Түбіртек

Түбіртек (Rosularia) — раушан гүлдер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда 5 түpi бар. Бұлар бүйіктігі 3-35 см, тамыры туйнек тәрізді, жертаған жапырақтары жалпақ етженді шоғырлана орналасқан, гүлі ақ қызғылт не сарғылт-жасыл, гүл шоғыры сыпыртқы тәрізді. Көп гүлді маусым-тамызда гүлдейді. Шу-Іле тауының Тянь-Шань (Жоңғар), Іле, Күнгей, Кетпен, Теріскей Алатауларының, Қырғыз Алатауының тасты беткейлерінде, қия тастар арасында өседi. Эндемик түpi— Түркiстан түбіртегі. Оның кейбір түpi әсемдік үшін парктерде өсіріледі. Дереккөздер
Хэлфорд Джон Маккиндер

Хэлфорд Джон Маккиндер (15 ақпан 1861 - 6 наурыз 1947 ) - британдық географ және тарихшы, халықаралық катынастардың теоретигі, жалпы палатаның депутаты. «Хартленд» қағидасының негізін қалаушы. 1887-жылдан Оксфорд университетінде дәріс берді, кейін Лондон мектебінің директоры болды. 1904 жылдан геосаясатқа араласты. Өмірбаяны 1887 жылдан бастап Лондон экономика және саясаттану мектебінің директоры болып тағайындалғанға дейін Оксфорд университетінде географиядан сабақ берді. 1910-1922 жылдары Қауымдар палатасының мүшесі, ал аралықта (1919-1920) Оңтүстік Ресейдегі ағылшын елшісі болды. Дереккөздер
Сауда аталымдары/ Сауда терминдері

Сауда аталымдары/ Сауда терминдері сату шарттарының стандарттық түсіндірмелері. Олар халықаралық саудада пысықталған және сыртқы сауда шарттарын жасасу кезінде қолданылады. Мына аталымдар неғұрлым кең таралған: *Ф A С — жөнелтетін бекетке жеткізу және көліктің қасына орналастыру шығыны тауарлардың құнына кіретін шарт; *Ф 0 Б — жүкті жөнелтетін бекеттегі көлікке жеткізу сәтіне дейінгі барлық көлік шығыны мен басқа да шығын құнға кіретін шарт; *С И Ф — тауарды алушының кеден бекетіне дейін тасымалдауға және сақтандыруға байланысты жұмсаған шығыны тауардың құнына кіретін шарт; *К А Ф — СИФ сияқты, бірақ сақтандырусыз, оны сатып алушы ресімдейді; *Ф Р A Н К О — сатушы жүкті өз қаражаты есебінен келісімшартта көрсетілген бекетке жеткізетін, ал мұнда сатып алушы оны қабылдап, кейінгі шығындардың бәрін өзі көтеретін шарт. Дереккөздер
Әлеуметтік реттеу

Әлеуметтік реттеу - әлеуметтік салада ресурстарды бөлу. Оны әлеуметтік стратегия мен әлеуметтік саясатты әзірлеп, жүргізетін мемлекет, бейүкіметтік ұйымдар, жекеше шаруашылық құрылымдар жүзеге асырады. Дереккөздер
Кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру

Кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру - мүліктік сақтандырудың ішкі саласы. Мұнда кәсіпкердің сақтанушы ретінде іс-қимыл жасайтын келісімшарт жасасушы агенттерінің өз міндеттемелерін бұзуы себепті кәсіпкерлік қызметтен болған залалдар тәуекелін немесе кәсіпкерге байланысты емес жағдайлармен осы қызмет шарттарының өзгеруінен болған залалды өтеу көзделеді, соның ішінде күтілген кірісті толық алмай қалу қатері сақтандырылады. Кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру шарты бойынша тек сол сақтанушының кәсіпкерлік тәуекелі және тек соның пайдасына ғана сақтандырылуы мүмкін. Кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру түрлері: өндірістегі үзілістен сақтандыру; инвестицияны сақтандыру; депозитті сақтандыру; қаржы кепілдіктерін сақтандыру төлем төлеңбеу қатерін сақтандыру, экспорттық несиені сақтандыру т. б. Дереккөздер
Инсинуация

Инсинуация (латын. insinuatio) — әлдекімді масқаралау мақсатымен ойдан шығарылған жала жабу; қасақана жалғандық, жала жабу. Инсинуацияның мақсаты-тыңдаушыларда немесе оқырмандарда инисинуация объектісіне, демек, оның дәлелдеріне немесе мінез-құлқына деген сенімді бұзу. Дереккөздер
Адамның жеке басына тиіспеушілік

Адамның жеке басына тиіспеушілік (ағыл. personal immunity; нем. Siclierlieit (Unantastbarkeit) der Person, personliche Integritiit; freies Geleit) - Азаматтардың конституциялық құқығы. Қазақстан Республикасы Қылмыстык іс-жүргізу кодексінде белгіленген негіздер мен тәртіп бойынша болмаса, ешкімді де қылмыс жасады деген сезік бойынша ұстауға, қамауға, алуға немесе өзгеше түрде бас бостандығынан айыруға болмайды. Тек соттын немесе прокурордың санкциясымен ғана қамауға алуға және күзетпен ұстауға жол беріледі, қамауға алынған адамға сотқа шағымдану құқығы беріледі. Адам прокурордың санкциясынсыз 72 сағаттан аспайтын мерзімге ғана ұсталуы мүмкін. Әрбір ұсталған адамға ұстаудын негізі, сондай-ақ ол жасады деп сезік келтірілген немесе айыпталған қылмыстын зандық сипаттамасы дереу хабарланады. Дереккөздер
Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету кезіндегі құқықтар мен бостандықтар кепілдігі

Ұлттық. заңнамалар мен халықаралық келісімшарттарға сәйкес, Қазақстан Республикасы аумағындағы әрбір адам мен азаматтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Қазақстан Республикасының шектерінен тыс жердегі Қазақстан азаматтарына, мемлекет қорғауға және жанашырлық танытуға кепілдік береді. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету кезінде, адам мен азаматтың құқы мен бостандықтары тек заңмен ғана шектелуі мүмкін, соның өзінде бұл шектеулер конституциялық құрылысты, қоғамдық тәртіпті, адамның құқы мен бостандықтары, денсаулық пен тұрғындардың құлықтық. тазалығын және т.б. қорғау мақсаттарына қажетті мөлшерде ғана болады. Дереккөздер
Оффшорлық компания

Оффшорлық компания — заң бойынша белгілі бір коммерциялық құрылымды елеулі салық жеңілдіктері, сондай-ақ бухгалтерлік есеп пен қисапты жүргізуді барынша азайту көзделген елде кұрылған компания. мұндай компанияларға өз қаражатын өз мүдделері үшін де, компаниялардың меншіктері үшін де билеуге іс жүзінде шектеусіз еркіндік берілген салынатын салықтан босатылады, әдетте болмашы ғана пайдаға коры бар жауапкершілігі шектеулі қоғам ретінде құрылған және оның кеңсесі, байланыс құралдары, қызметкерлер міндетті емес. Олар кез келген елде кез келген қаржы сауда операцияларын жүзеге асыра алады. Оффшорлық компания құруға заңда мүмкіндік беретін негізгі мемлекеттер - Либерия, Ирландия, Щвейцария, Антиль және Виргин аралдары, Панама, Лихштейн, Делавэр (АҚШ), Гонконг, т. б. Дереккөздер
Манипуляция

Манипуляция 1. Жалғандық, қулық жолымен фактілерді ауыстыру; 2. Көпшілікке ақпараттық қызметтер арқылы психологиялық әсер етудің жүйелік тәсілі. Саяси манипуляция - азаматтарды көбінесе өз мүдделеріне қарсы әрекет етуге (немесе тіпті ешқандай әрекет етпеуге) мәжбүр ететін олардың саяси санасы мен мінез-құлқын әлеуметтік баскарудың жасырын тәсілдері мен амалдары. . Дереккөздер
Азаматтық хал актілерінің жазбасы

Азаматтық хал актілерінің жазбасы - туылу, жаңадан туылушыға атын, әкесінің атын және фамилиясын беру, некеге тұру, оны бұзу, әке екенін бекіту, атын, әкесінің атын және фамилиясын өзгерту, өлгені туралы ресми рәсімделген жазбаша мәліметтер. Жазбалар, заңдық салдарларды (құқықтар мен міндеттер) туындатып, онда көрсетілген жағдайлардын дәлелі болып табылады және тиісті кұжаттардың негізінде жүзеге асырылады. Дереккөздер
Ван-Гизон әдісі

Ван-Гизон әдісі (Van Gieson, 1865-1913, американский невропотолог)- Гистологиялық препараттарды әуелі гематоксилинмен, одан кейін пикрин қышқылы мен қышқылды фуксинмен бояу әдісі: клетка ядросы қара қоңыр түске, дәнекер ткані ашық қызыл түске, бұлшық ет ткані сары түске боялады. Дереккөздер
Әділ Дүйсенбек

Әділ Дүйсенбек - қазақстандық жазушы жəне редактор. Өмірбаяны Арғын тайпасының Тарақты руынан шыққан. 1942 жылы 24 мамырда Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласының жанындағы «Жас өркен» ауылында туған. 1961 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне түсті. 1964—1967 жылдары әскер қатарында болып, әуе десантында қызмет етті. Әскери міндетін өтеп келген соң, университеттегі оқуын одан әрі жалғастырып, 1969 жылы бітіріп шықты. Университеттің соңғы курсында жүріп республикалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетіне кіші әдеби қызметкер болып орналасты. Содан бері үзіліссіз осы басылымда еңбек етті. Бөлім меңгерушісі, редакция алқасының мүшесі болған. Қазір Қазақстан Республикасы Президентінің Баспасөз қызметінде редактор болып қызмет етеді. Шығармашылығы Әңгімелері мен повестері бірнеше ұжымдық жинаққа енген. Баспадан *«Ақ күмбез» («Жалын» 1977), *«Көкжиек» («Жалын», 1979), *« Жүрек жылуы » (« Қазақстан », 1984), *«Тергеу әлі біткен жоқ» («Жеті жарғы», 1997), *«Көкжиек» («Фолиант», 2002), *«Қара шаңырақ» («Фолиант», 2004), *«Шерағамның шеруі» («Қазығұрт», 2007) деген кітаптары басылып шықты. 2002 және 2004 жылдары «Менің Шерагам» атты эссе-әңгімелер мен новеллалар жинағы («Өлке») шықты. Жетістіктері С.Ходжанов атындағы сыйлықтың лауреаты (1995). Елге сіңірген еңбегі үшін жазушы ҚР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1987), «Еңбек ардагері (1988), «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002), «Ерен еңбегі үшін» (2002) медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Сауда теңгерімі

Сауда теңгерімі белгілі бір уақыт кезеңіндегі тауарлар экспорты мен импорты бойынша түсімдер мен төлемдердің арасалмағы. Кеден статистикасы негізінде әзірленеді, шекарадан өткен тауарларды да, уақыты жөнінен тауарлар қозғалысымен сай келмеуі мүмкін экспорт пен импорт төлемдері мен түсімдерін де көрсетеді. Несие есебінен жүзеге асырылатын сыртқы сауда мәмілесінің төленбеген бөлігі есеп айырысу теңгеріміне кіреді, ал төлемдері төленген немесе дереу төленуге тиіс пайда төлем теңгеріміне кіреді. Сауда теңгерімі активтік теңгерім немесе пассивтік теңгерім болуы мүмкін, активтік теңгерімде елден (аймақтан)әкетілген тауар елге әкелінген тауардан асып түседі, пассивтік теңгерімде тауар әкелімі тауар әкетілімінен асып түседі. Дереккөздер
Меншікке қол сұқпаушылық

Меншікке қол сұқпаушылық (ағыл. property safety; нем. Eigentumunverietzlichkeitf Unantastbarkeit des Eigentus) - Меншікке заңмен кепілдік беріледі. Ешкімді соттың шешімі болмайынша өз мүлкінен айыруға болмайды. Іс жүргізу әрекеттерінін барысында адамдардың банктегі салымдарына және басқа да мүліктеріне тыйым салу, сондай-ақ оны алу Қылмыстық іс жүргізу кодексінде көзделген жағдай жүргізу кодексінде көзделген жағдайлар мен тәртіп бойынша жүргізілуі мүмкін. Дереккөздер
Үлестік жауапкершілік. Үлестік міндеттеме

Үлестік жауапкершілік Үлестік жауапкершілік (;) Міндеттемеде борышқорлар көп болған кезде, яғни бірнеше борышқорлар қатысқан кездегі азаматтық жауапкершіліктің бір түрі. Жалпы тәртіпке сәйкес, мұндай міндеттеме үлестік деп есептеліп, зан немесе шартта басқаша ешнәрсе жазылмағандықтан, борышқорлардың әрқайсысы оны тен үлеспен орындауға міндетті. Үлестік міндеттеме Үлестік міндеттеме Бірнеше кредитор немесе бірнеше борышқордын катысуындағы міндетгеме; бұл жағдайда кредиторлардын әрқайсысы міндетгеменің орындапуын талап етуге қақылы, ал борышқорлардың әрқайсысы оны басқалармен теңдей үлеспен орындауға міндетті. Дереккөздер
Оффшорлық аймақ

Оффшорлық аймақтар - қаржы операцияларын жүргізу үшін қолайлы аумақтар. 60-шы жылдары құрылған алғашқы о.а. дүниежүзілік экономикалық қоғам- дастықта маңызды орын алды. Оффшорлық аимақтардың саны ұдайы көбейе түсуде. Оффшорлық аимақтар қызметінің негізгі өңірлері - Кариб айдыны (Виргини аралдары, Панама, Багам аралдары, Кайман аралдары, Белиз, Барбадос, Антигуа, Бермуд) және Батыс Еуропа (Кипр, Люксембург, Мальта, Ирландия, Гибралтар, Нормандия аралдарының құрамындағы Джерси, Гернси аралдары). Дереккөздер