kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Несина Вера Максимовна

Несина Вера Максимовна (1926-1956) - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1926 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), 28 гвардияшылар ауданы, Холмогоровка (Сталин) селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 13 жасынан бастап, жаздық каникул кездерінде колхозда жұмыс істеген. * 1944 жылы жетіжылдық мектепті бітергеннен кейін 4-ші егіншілер бригадасына жұмысқа кіреді. * 1946 жылы егіншілер тобының звеношысы болып тағайындалып, оларға 170 гектар жер бекітіліп беріледі. Осы жылы күзде 45 гектар жерге күздік бидайдың Украинка 246 сұрыпын егіп, қалған 125 гектарға 1947 жылы көктемде жаздық бидай себеді. Қажырлы да тынымсыз еңбектің арқасында 36 гектар жердің әр гектарынан 30,36 центнерден өнім алып. межелеген жоспарды асыра орындайды. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1945) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/539.html История народов Средней Азии]
Штейнталь Хейман

Штейнталь Хейман (1823-1889) - халық психологиясы деп аталатын ілімнің негізін салушылардың бірі. Еңбектері Ол "Халықтар психологиясы және тіл білімі" атты журнал шығарады. Психологияға "Халық рухы" деген ұғым енгізіп, этнопсихология ғылымының ілкі бастауы - халықтық педогогиканы ғылыми айналысқа түсіруге Лацарус, В.Вундтпен бірге аса белсенділік танытқан ғалым. Бұлардың пікірінше, халық психологиясының құрамдас бөлігіне кіретін сол халықтың тілі, діні, мәдениеті, әдебиеті, мифтері мен аңыздары, фольклоры, эстетикалық ерекшеліктері кіретін бұлардың эмпирикалық, ұжымдық түсініктердің жиынтығы ретінде көрініс беріп отырады. Дереккөздер
Борис Герасимович Ананьев

Ананьев Борис Герасимович (1907-1972) - психология ғ.д. КСРО Педагогикалық ғылым академиясының толық мүшесі. Адамды индивид, тұлға, даралық ретінде қарастырып, адамтанудың жүйелі моделін қарастыруға ұмтылған кеңес дәуірінің психологы.Горск педагогикалық институтын 1928 жылы бітіріп, өзінің ғылыми ізденістерін ленинградтық рефлексологтардың қатарында, психологияның адамтану ғылымдарының бірігейі болып бекінуіне атсалысты. Ол адамды биологиялық индивид ретінде, оның онтогенездегі даму жолы, тұлғалық мәнге ие болуымен адамзат әлеміндегі орны, өзіндік даралығы туралы > (1969 жылы) атты еңбегінде жан-жақты қарастырады. 1967-1972 жылдары ЛМУ-де психология факультетінің деканы қызметін атқарып жүріп, көптеген психолог ғалымдары дайындады.Б.Ф.Ломофтың айтуынша Ананьевтің таланттарды көргіштігі ерекше болған.Кеңес психологиясының > Ананьевтің > (1935 жылы), > (1945 жылы), > (1960 жылы), > (1961 жылы), >(1967 жылы), > (1969 жылы), т.б. еңбектері енді. Дереккөздер
Федор Афанасьевич Останков

Останков Федор Афанасьевич (1906-1951) - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының бригадирі. 1906 жылы Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), Бородулиха ауданы, Бородулиха ауылында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1929 жылы "Заветы Ильича" атындағы колхозға кіріп, Ұлы Отан соғысына дейін жұмыс істейді. * 1941 жылы Совет Армиясы қатарында Ұлы Отан соғысына қатысып, 1943 жылы жараланып еліне қайтады. Кейіннен көрсеткен ерліктері үшін "За победу над Германией" медалімен наградталады. * 1944 жылы колхоз басқармасы оны егіншілер бригадасының бригадирі етіп тағайындайды. * 1947 жылы оның бригадасы бектіліп берілген 66 гектар жаздық бидайдан жоғары өнім алу үшін күндіз-түні тыңбай еңбек етеді: ** сүрі жер ерте көктемде 22 см тереңдікте жыртады; ** әр гектар жерге жергілікті тыңайтқыш себіледі: 110 т көң, 22 ц күл, 142 ц минерал тыңайтықыш; ** тракторлы сепкішпен әр гектар жерге 115 кг тұқым себіледі; ** 3 рет қопсытылып, арамшөптен арылтылады; ** өнім "Сталинец" комбайнымен 6 күн ішінде ысырапсыз жиналып алынады; ** ақтық есептеу бойынша 66 гектар жердің әр гектарынан 31 цетнерден астық жиналып, жоспарды асыра орындайды. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/468.html История народов Средней Азии]
Су жертесері

Су жертесері - жертесерлер тұқымдасының ерекше бір туысы, жәндіктермен қоректенетін сүтқоректілер отрядына жатады. Өте ұсақ жануар (дененің ұзындығы 7-10 см, салмағы 5-10 г). Сыртқы пішіні - үшкір тұмсықты кішкене тышқанға ұқсас, төменгі жағында ұзынша құйрығы болады, ол суда жүзуіне қатты көмектеседі. Су қоймаларының жағасын қоныстанып, жартылай суда тіршілік етеді. Көктем мен жазда екі рет 3-8 ұрпағын береді. Су омыртқасыздарымен, кейде балық шабақтары және уылдырығымен қоректенеді. Жертесердің сілекейі улы. Қазақстанда жертесерлер туысының жеті түрі кездеседі. Солардың ішінде орманды дала аймағында кәдімгі жертесер, тундра және кіші жертесерлер мекендейді. Кіші жертесер өте аз және Қазақстан Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Ерекше эйзения

Ерекше эйзения - сирек кездесетін қалдық түр. Батыс Тянь-Шань жергілікті түрі. Талас Алатауында ( Ақсу -Жабағылы қорығында ) таралған. Теңіз деңгейінен 1200 - 1300 м биіктікте ну бұта өсетін (долана және т.б.) топырақтан табылған. Інде тіршілік етеді. Топырақ бетіне түскен жапырақтармен қоректенеді. Көктемде көбейеді, ауа райы қолайлы болғанда, күзде жұмыртқа пілләларын салу арқылы көбейеді. Бұталардың кесілуі мен малдың шектен тыс жайылуы эйзенияның санының кемуіне әсер етеді. Түрді қорғау үшін Ақсу-Жабағылы қорығында қорықтық тәртіпті міндетті түрде қатаң сақтау керек. Қазақстан жерінен басқа жерде кездеспейтін бұл жергілікті түрдің жоғалуын жерсіндіру жолымен толтыруға болады. Дереккөздер * "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005
Қараала балшықшы

Караала балшықшы Қараала Балшықшы ( Haematopus ostralegus ) - біршама қысқа аяқты және ұзын тұмсықты едәуір ірі ( 500 грамға жуық ) құс. Қауырсын жабыны қара-ақ түсті, тұмсығы және аяғы - қызыл. Қараала балшықшы - өте сақ құс. Суқоймаларда өзімен қатар ұялайтын құстардың тамаша күзетшісі болғандықтан, аздаған қауіптілік байқалған кезде олар шу көтереді. Еуразия, Солтүстік және Оңтүстік Америкада және Африканың оңтүстігінде, Австралия мен Жаңа Зеландияда мекендейді. Қолайлы жағдай - құмдауыт және сазды жайпақ жағасы және аралдары бар, жазықтық өзендері мен көлдері бар жерлердің барлығында букіл Қазақстанға таралған. Жақсы жүгіріп, ұшады және жүзеді, сүңгуге құлықты емес. Жерде де, ұшып жүргенде де шаңқылдап дауыс шығарады. Жануартекті жеммен - бунақденелілер, шаянтәріздестер, былқылдақденелілермен қоректенеді. Оларды ылғалды жағаның үстіңгі бетінен және оншатерең емес топырақ қабатынан жиыстырып, шоқып жейді. Қараала балшықшы жерді шұнқырлап жұқа төсенішті ( немесе мүлде төсенішсіз ) ұя жасайды. Онда 2-4 шұбар жұмыртқа болады. Жұмыртқа басу 4 аптаға созылады. Қараала балшықшылар ұялау орнына наурызда ұшып келіп, қазанның соңына қарай ұшып кетеді Дереккөздер Құстар (Мектеп энциклопедиясы) - Алматы 2010
Ассоцианизм

Ассоцианизм - психикалық үрдістердің динамикасын ассоциация принципімен түсіндіретін әлемдік психологиялық бағыттарының негізгі түрлерінің бірі.Сырттай көрінбейтін себептердің негізінде пайда болатын кейіптер(бейнелер) ассоциацияның жемісі деп алғаш рет Аристотель ассоцианизм постулатын ұсынған.Субъекттің санасындағы феномендер байланысын ассоциация принциптерімен қарастырғандар Дж.Беркли және Д.Юм, ал материалистік ассоциация жүйесін жасаған Д.Гартли.Нейрофизиология мен биологияның жетістіктерін А. түсіндіруде пайдаланғандар Г.Гельмоц, эмоцияны түсіндіруде - Ч.Дарвин, бас миының рефлексінің оқытуда - И.М.Сеченов.XVIII-XIX ғасырларда психикалық құбылыстарды түсіндіруде жетекші орында болды.XIX ғасырда ассоциацияның маңыздылығын және қалыптастыру жағдайларын зерттеген Г.Эббингауз, Г.Мюллер т.б.Қазіргі заман психологиясында әртүрлі психикалық үрдістердің ерекшеліктерін көрсету мақсатымен ассоциацияларды зерттейді(әсіресе мағыналық ассоциацияның оқытудағы рөлі) Дереккөздер Психология: Энциклопедиялық сөздік.Қ.Б.Жарықбаев, О.С.Саңғылбаев
Рикмерс бүйісі

Рикмерс бүйісі — Қазақстанда сирек кездесетін түр. Батыс және Орталық Тянь-Шань, Гиссаро-Дарваза, Памир және Гиндукуша тауларында таралған. Қазақстанда Батыс Тянь-Шаньның 1200-1400 м биіктіктегі тау етегі далаларында, сонымен қатар 250 м биіктіктегі Арыс өзенінің ылғалды жайылымында кездеседі. Қазақстанда жылына бір рет көбейеді. Ересек даралары мамыр, маусымда кездеседі. Тас асты мен өсімдік тамыры арасынан онша терең емес ін қазады, онда тәуліктің жарық уақытын өткізеді. Түңгі уақытта топырақ бетіне шығып, әр түрлі омыртқасыз жануарларды ұстайды. Саны барлық жерде төмен. Түрдің Қазақстанда таралу аймағы адамның қарқынды шаруашылық әрекеттері бар жерлерде орналасқан. Малды шектен тыс бағу және жер жырту бүйінің санының артуына кері әсерін тигізіп отыр. Түрдің Ақсу-Жабағылы қорығында сақталуы мүмкін. Дереккөздер * "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005 ж.
Мойнақ шағала

Мойнақ шағала- қарабас шағаланың кішілеу көшірмесі. 'Мойнақ шағала'- қарабас шағаланың кішілеу көшірмесі. Салмағы 0.5 кг.Сырт пішіні көл шағаласына ұқсас, бірақ одан үлкендеу, суреті басқалау, қанаттарының ұшы қара және маңдайы мен беттері қоңыр түсті. Бұл құстың ашылу тарихы есте қаларлықтай. Бұл құс алғаш рет XX ғасырдың 30-шы жылдарында сипатталып жазылған, бірақ осыдан кейін 40 жыл бойы ескерілмеген. 60-жылдардың соңында Шығыс Қазақстандағы Алакөл көлінің Орта аралынан ұялау тобы табылды. Бұл жұмбақ құс мойнақ шағала деп аталады. Бұл да қарабас шағала сияқты, қазіргі Азияның үлкен бөлігін алып жатыр. Өте ертеде жоғалып кеткен Тетис теңізінің аралдары мен жағаларын мекендеген фаунаның тікелей ұрпағы. Алакөлден басқа Байкалдағы бірнеше көлде қоныстайды, Вьетнамда қыстайды. Тіршілігі туралы мәліметтер өте аз. Мойнақ шағала топ болып тіршілік етеді. Жәндіктермен қоректенеді. Бұлардың балапандары да қарабас шағаланың балапандары сияқты ақ мамықты. Шоғыры жиі қырып-жойылуға ұшырайды, сондықтан жыл сайын балапан шығаруға мүмкіндігі болмайды. Қазіргі кезде бұл сирек кездесетін құстың ұялау орны- жақында құрылған Алакөл қорығы, осында қорғауға алынды. Дереккөздер
Түйіршікті деракантина

Түйіршікті деракантина – таралу аймағы салыстырмалы тар, өте сирек кездесетін шегіртке түрі. Қазақстандағы Deracanthina B. -Bienko туысының жалғыз өкілі. Бұл ірі қанатсыз шегірткенің жуан денесі қоңыр түсті. Оңтүстік Алтайда, Зайсан шұңқырында (Үрқашар, Барлық және Жайыр жоталарында) таралған. Тау етегіндегі құрғақ жерлердегі ксерофитті шала бұталарда тіршілік етеді. Жерде жүгіріп жүреді, бірақ баяу. Көбею кезінде қатты шырылдайды, әсіресе аталықтары. Қоректенуі мен дамуы туралы мәліметтер жоқ. Малдың шектен тыс жайылуы әсер ететін болғандықтан, тіршілік ететін ортасын қорғау керек. Дереккөздер * "Ғажайып омыртқасыздар" Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. Алматыкітап 2005 ж.
Тываша Уикипедия

Тываша Уикипедия — Уикипедияның тыва тілідегі бөлімі. 2006 жылдан бері пайдаланылып келеді. Санақ жылдың күніне сәйкес Тываша Уикипедияда мақала бар. қатысушы тіркелген, олардың соңғы 30 күнде әлдебір іс-әрекет жасаған, ал қатысушы админ дәрежесіне ие. Жалпы өңдеу саны - . Тарихы *12 қараша 2013 ж - 300 мақала. * 3 наурыз 2014 ж - 400 мақала. * 1 мамыр 2014 ж - 500 мақала. * 7 наурыз 2015 ж - 1000 мақала. * 7 наурыз 2020 ж - 2000 мақала. * 27 қараша 2020 ж - 3000 мақала. Сілтемелер * Тываша Уикипедия (Басты беті)
ҚХЛ 2013/2014

Құрлықтық хоккей лигасының алтыншы маусымы 2013 жылдың 4 қыркүйегінде басталып, 2014 жылдың сәуірінде аяқталады. Маусымда Қазақстаннан (1), Хорватиядан (1), Латвиядан (1), Ресейден (21), Словакиядан (1), Чехиядан (1), Украинадан (1) және Беларусьдан (1) 28 команда бақ сынасады. Тұрақты чемпионат
Аустрия-Мажарстан

Аустрия-Мажарстан (, ресми түрде 14 қазан, 1868 жылдан бастап — (Рейхсратта ұсынылған патшалықтар және жерлер, сондай-ақ Әулие Стефан мажарлық тәжінің жерлері), бейресми толық атауы— (Аустрия-Мажарстан монархия), , ) — 1867—1918 жылдары болған, қосбіріккен монархия (K. und k.) және Орталық Еуропадағы көпұлтты мемлекет. Тарихы 1867 жылы Біріккен Аустрия-Мажарстан империясы жарияланды. Империя ресми түрде екі біріккен монархиядан тұрды: Транслейтания (Венгрия иелігі) және Цислейтания (Аустрия иелігі). Оның алғашқы королі I Франц Йосиф 1878 жылы орыс-түрік соғысы нәтижесінде Босния және Герцеговинаны уақытша басып алды. 1882 жылы Үштік одаққа мүше болды. 1908 жылғы Босния дағдарысы нәтижесінде Аустрия-Мажарстан Боснияны толықтай басып алды. 1914—1918 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аустрия-Мажарстан Үштік одақ құрамында Ресей, Сербия, Черногория және Италияға қарсы (1915 жылдан бастап) соғысты. Дереккөздер
Пак Гым Сен

Пак Гым Сен - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1925 жылы Ресейде, Приморье өлкесі, Посьетск ауданы, Хакфондо селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1938 жылы Қазақстанға қоныс аударады. * 1942 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қаратал ауданы, МОПР ауылшаруашылық артеліне жаздық бидай өсіру жұмысына кіреді. * 1944 жылы егіншілер бригадасының звеношысы етіп тағайындалады: ** 1946 жылы оның бригадасы 100 гектар жердің әр гектарынан межеленген 9 центнердің орнына 15 центнерден өнім алады; ** 1947 жылы13 гектар мол түсімді егістік алқабының әр гектарынан 30,6 центнер, ал басқа 87 гектар жердің әр гектарынан жоспарланған 9 центнердің орнына 18 центнерден астық жинап, жоспарды асыра орындайды. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1945) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/551.html История народов Средней Азии]
Мультипликатор және акселератор

Мультипликатор – көбейткіш, ал акселератор – жылдамдату, деген мағынаны білдіреді. Мультипликатор –бұл инвестицияның өзгерісімен ұлттық табыс өзгерісі арасындағы байланысты көрсететін коэффициент. K=dY/dI; мұнда: dY – ұлттық табыстың өзгерісі (өсімі), dI – инвестицияның өзгерісі (өсімі). Басқаша айтқанда, мультипликатор – қолда бар күрделі қаржының өсуі кезіндегі ұлттық табыстың қанша есеге өсетінін көрсетеді. Акселератор – ұлттық табыстың өсуі инвестицияның өсуіне әкеледі. V= dIt/Yt-Yt-1, мұнда: dIt – ағымдағы жылдағы инвестицияның өсімі, Yt-Yt-1 - өткен жылдағы ұлттық табыстың өсімі, V – акселерация коэффициенті, яғни табыс өсімінің инвестиция өсіміне ықпалының көрінісі. Дереккөз
Дискреционды саясат

Дискреционды саясат (активті) – бұл ұлттық өндірістің және жұмыспен қамтудың нақты көлемін өзгерту, инфляцияны бақылау және экономикалық өсуді тездету үшін мемлекет саналы түрде бюджетпен (салықтар және үкіметтің шығындармен) айла – шаралар (мемлекеттің сатып алуын көбейту немесе азайту, ірі қаржылар бағдарламасын жүргізу, әлеуметтік төлемдер мен салықтар арқылы) жүргізеді. Дереккөз .
Базарбаевтар (телехикая)

Базарбаевтар — қазақстандық отбасылық комедиялық сериал. Сериалды түсіруге мұрындық болған Нұрлан Қоянбаев. Сериал түсірерден бұрын Нұрлан Қоянбаев «31 арна да» ойын-сауық бағдарламаларының продюсері ретінде «Әзіл студио», «Қыздар-ай», «Ризамын», «Қазақша концерт» жобаларын дүниеге әкелген болатын. "Жұлдыздар отбасы" журналына берген сұхбатында Нұрлан: - Ендігі кезекте, осыған дейінгі жинаған тәжірибемді мен жаңа бір жанрда пайдаланып көрмекпін - деген болатын. - «Бұл телетоптаманы қолға алмас бұрын, біз үлкен дайындықтан өттік, - деді жоба продюсері. – Айталық, «Әзіл студио» жобасында белгілі бір тақырыпты бірер минуттың ішінде ашып беру басты мақсат болса, ситком мұндай жеңіл күлкі, жеңіл әзілге илікпейді. Яғни, мұнда тұрақты кейіпкерлер, белгілі бір оқиғалар тізбектеліп, әзілдер де соған сай өріліп отыруы тиіс. Сондықтан, КВН-ді де, телевизиядағы басқа жобаларды да осы ситкомның алдындағы дайындық, өзімізді шыңдау мектебі болды деп айта аламыз». Сюжеті Ситкомның оқиғасы Алматыдағы қарапайым үш бөлмелі пәтерде өтеді: Саламат пен Айғаным және балалары – Шерәлі, Арсен, сондай-ақ, бірінші курс студенті Гүлнәр. Күндердің күнінде үлкен ұлдары Шерәлі аяқ астынан келін әкеліп, өзі де тарлық етіп жүрген пәтерде қиындық туындай бастады. Енді Базарбаевтар отбасында кез-келген ұсақ-түйек , тіпті 1 шаршы метр жер де ұрыс-керіске себеп болуы мүмкін. Алайда, осындай болмашы қиындықтарға қарамастан, бұл үйдің адамдары кез-келген жағдайдан жол тауып кетеді. Кейіпкерлер Отағасы Саламат Алматы метросының құрылысына белсенді атсалысып жатқан маман, бригадир. Айғаным белгілі тележүргізуші, сондай-ақ, туған-туыс, құда-құдағилармен ішкі-сыртқы саясат сияқты барлық мәселені қадағалап отыратын ханым. лкен ұлы Шерәлінің жасы 25-те. Ол болашағынан үміт күттіретін футболшы. Ортаншы ұлы – Ералы Кембридждің студенті. Кіші ұлы Арсенді көршілер мен мұғалімдердің бәрі жақсы көреді. Гүлнәр әкесінің сүйікті қызы. Әртістер Бекжан Тұрыс Саламаттың рөлінде, Райхан Халиолдина Айғанымның рөлінде, Нұрдәулет Шертім Шерәлінің рөлінде, Аида Жантілеуова Назым келіннің рөлінде, Гүлнәр Сильбаева 1 маусымда Гүлнәрдің рөлінде, Дастан Қалдыбаев Ералының рөлінде, Нұрлан Қоянбаев Ералының досы, Нұржан Тұтов Назым келінінінің әкесі, Күнсұлу Тұрғынбекқызы Назымның анасының рөлінде, Әлихан Байсұлтанов - Саламаттың кіші ұлы, қырсықтау мінезі бар, анасының ерке баласы. Ол әкесі мен үлкен әпкесінен қаймығады, ағаларының сөзіне құлақ аса бермейді. Бақыт Әліпбаева - сатушы саудагер, критик. Түсіру тобы Режиссёрі Қоюшы-режиссер: Стас Булов Продюсерлері Бас продюсері - Нұрлан Қоянбаев Сценаристі Нұрлан Қоянбаев, Нұрдәулет Шертім, Жаммид Көшербаев Сыртқы сілтемелер http://31-telearna.yvision.kz/ http://vk.com/club37681434 http://31.kz/kz/projects/serials/bazarbaevtar/ https://massaget.kz/blogs/3469/ https://massaget.kz/blogs/3378/ https://massaget.kz/blogs/1566/
Карелин ринопеталюм

Карелин ринопеталюм Шөлейтті дала және шөлдерге қоса оңтүстік тау етектеріне тән ерте гүлдейтін өсімдік. Құрғақ құмды топырқты қалайды. Қазақстанның солтүстік облысынан басқа барлық облыстарында кездеседі. Бұл көпжылдық шөптесін өсімдіктің биіктігі 15 сантиметрге дейін, сұрғылт сабақты, ақ шар тәрізді, пиязшықты. Төменгі екі жапырағы созыңқы, қарама-қарсы орналасқан деуге де болады. Жоғарғылары кезектесе орналасады, жіңішкелеу, қосарланған гүлжапыраққа ауысады. Гүлдердің орташа көлемі (биіктігі 1,5 см-ге дейін) үлкен қоңырау тәрізді, бас жағында шашақ тәрізді гүл шоғырын құрайды. Гүлдерінің түсі бозғылт күлгіннен - сия күлгінге дейін, әрбір гүл серігінің жапырақшасының түбінде шірнелік шұңқыры болады. Ринопиталюм өте ерте гүлдейді - наурыздың аяғынан мамырдың басына дейін. Жемісі дөңгелек, қырлы. Қауашақтары 2 см-ге дейін. Гүлшоғырының тек төменгі бөлігінде жетіледі, бас жағындағы гүлдері дара жынысты, аталық гүлдер. Бұл түр омарташылық қасиетімен және бал араларының азығы ретінде қызығушылық тудырады, сондай-ақ сәндік үшін құрғақ аудандарда өсіруге қиындық келтірмейтін өсімдік. Дереккөздер "Қазақстанның өсімдіктер әлемі" энциклопедиясы
Магнийдің биологиялық маңызы

Магний — макроэлементтердің құрамына жатады. Адам ағзасының құрамында магний 25г-дай. Магнийдің адам ағзасында көп кездесетін орны сүйек жасушаларында. Магнийдің адам ағзасындағы қызметі 1. Энергия бөлуге қатысады. 2. Жүйке жүйесіне импуьстарды өткізуге, қан айналымына, жүректің бірыңғай соғысын қамтамасыз етеді. 3. Нәруіздер мен нуклеин қышқылдарын түзуге қатысады. 4. Митохондрия. 5. Артериялдық қысымды төмендетеді. Қолдану Өсімді тағамдардың құрамында магний болады: жаңғақ, бидай, арпа, шай , кофе, какао , көкеністер. Магнийдің жетіспеушілігі Егер адам ағзасында магний жетіспесе белгілі аурулар пайда болуы мүмкін. 1. Депрессия, апатия 2. Бұлшық ет аурулары 3. Сіңірлердің тартылуы 4. Жүрек айну, құсу, іштің өтуі, диарея,иммунитеттің төмендеуі. 5. Қан айналым жүйесінің бұзылуы және т.б Неліктен магний жетіспейді? Себебі: магнийдің тағаммен не сумен ағзаға түспеуі, өсу кезінде немесе бала туардың алдында жетіспеушілік. Егер ағза құрамында магний тым көп кездессе: интоксикация, шаршау және ұйқылы күйде болу,диарея аурулары. Қолданылған материалдар 1. ↑http://eat-info.ru/references/microelements/magniy/
Гагаралар туысы

Гагара туысы (Gavia)-5 түрді қызылжемсаулы, қаражемсаулы, ақмойын, ақтұмсық және қаратұмсық гарагаларды қамтитын құстар туысы.Анықтау кезінде тамағы және мойынындағы түсті дақтар, сондай-ақ нәзік және үшкір тұмсықтың түсі үлкен рөл атқарады .Олардың ең кіші денелісі(қызылжемсаулы) 1 килодан, ең ірі денелісі(ақмойын) 6 килодан астам салмақ тартады және қанат алымы біржарым метрден асып түседі.Негізінде балықпен қоректенеді, дегенмен қажет болған кезде шаянтәріздестерді, ұлуларды, құрттарды да жейді.Балапандарына бунақденелілердің дернәсілдерін тасиды. Гагаралардың барлығында жоғары дәрежелі желпуіш қауырсындары бір мезгілде түлейді, олар соның салдарынан уақытша ұшуға бейімділігін жояды. Сірә жұптарын өмір бойы сақтайтын болуы керек. Аталықтары мен аналықтары түсі бірдей , аталықтары біршама үлкендеу болады. Біркелкі сұр түсті 2 баалапаны бар.Оқшауланып ұялайды, қыстаған кезде және жылыстағанда бәсеңдеу жинақталады немесе жеке жұп түзеді. Саны аз болғандықтан, бұл құстардың шаруашылық маңызы болмайды. Дереккөздер Алматы қаласы, 2010ж., Мектеп энциклопедиясы "Қазақстан жануарлары" сериясы, 2 том , 131 бет.
Қара қырқылдақ

Қара қырқылдақ — Қырқылдақтар тұқымдасына жататын шағын денелі (60-80 грамм, қанатының алымы - 62 см шамасында), құйрықүсті ашық ақ түсті қошқыл реңді құс. Тұмсығы және аяғы қара. Оңтүстік және Орталық Еуропада, Азияның орталық бөлігіндегі және Солтүстік Америка бөлігінде мекендейді. Қазақстанда таулар мен сусыз шөлден басқа жерлердің барплығында өмір сүреді. Жағалауындағы өсімдіктер жақсы дамыған тоқтау және баяу ағатын суқоймаларда орын тебеді. Қара қырқылдақ су бунақденелілерімен, солардың дернәсілдерімен, ұсақ шаянтәріздестермен және басқа жәндіктермен қоректенеді. Көбінесе басқа су маңындағы құстармен бірге шоғыр түзіп ұялайды. Ұяларын жүзіп жүргенаралшықтырға, сондай-ақ су жағасына салады. Салындыда көбінесе 3 жұмыртқа болады. Жұмыртқаларға ата-енелері екі аптадан астам қамқорлық жасайды, ал балапандары 20-25 күнде ұша алатын болады. Қара қырқылдақтар, ұялау орындарына кешірек - сәуірдің аяғына таман ұшып келіп, қыркүйектің басында қыстайтын орынға ұшып кетіп үлгереді. Дереккөздер
Сауытты шортан

Сауытты шортан – сүйекті ганоидалар тобына жататын балық отряды. Жалпы тобында бүгінгі кунге 7 түр балық бар. Басқа турлері қазба түрінде табылған. Анатомиясы және морфологиясы Омыртқасы түгелдей сүйектенген. Балықтардың барлық басқа түріне қарағанда омыртқасының алдыңғы беті дөңес, артқы беті ойық (опистоцельді). Барлық ганоид тобының уәкілдері денелеі ірі, тіпті Atractosteus spatula түрі 4,5 метр ұзындығына дейін болады. Ең майдасы - 60см. Уылдырығы улы. Таралуы Сауытты шортан-Солтүстік және Орталық Америкада, Кубада тұщы өзен, көлде таралған жыртқыш балық. Қазір бір туысты (кайман балықтар) бір тұқымдасы бар. Сауытты шортанның қазба қалдықтары Европада бор және СолтүстікАмерика мен Азияда (Үндістан) эоцен дәуірінен белгілі. Кәсәптік мағынасы Кәсіптік маңызы орташа. Аквариумдарда кейбір түрлері асыралынады. Дереккөз
Тарна көбелегі

Тарна көбелек (Pieris napi) - ақ көбелектер тұқымдасының бір түрі. Сипаттау Тарна көбелектің қанатының ұшы сұрғылт, артқы қанатының асты сарғылт, дақсыз. Жайған қанаты 35-40 мм. Еркегінің алдыңғы қанаты бір дақты, ұрғашыларында екі дақты. Орталық аймақтарда екі рет (мамыр-маусым және маусым-тамыз) , кейде үш рет, оңтүстікте бес рет ұрпақ береді. Тарна көбелектің жұлдыз құрты негізінде жабайы крестгүлді өсімдіктерді мекендейді, екпе крестгүлділерде де кездеседі, аса көбейіп кетсе екпе өсімдіктерге (капуста, тарна т.б.) аздап зиян келтіреді. Таралуы Жер шарының солтүстік жартысында орманды аймақтарда кең таралған. Түршелері * Pieris napi adalwinda Fruhstorfer, 1909 — Солтүстік Еуропа * Pieris napi atlantis Oberthür, 1925 — Марокко * Pieris napi britannica Verity, 1911 — Ирландия и Британия аралдары * Pieris napi frigida Scudder, 1861 * Pieris napi hulda Edwards, 1869 * Pieris napi japonica Shirozu, 1952 — Жапония * Pieris napi keskuelai Eitschberger, 2001 — полярные Орал таулары * Pieris napi lusitanica de Sousa, 1929 — Португалия * Pieris napi lappona Rangnow, 1935 — Слтүстік Швеция и Слтүстік Финляндия * Pieris napi muchei Eitschberger, 1984 — Тянь-Шань, Тәжікстан, Алтай, Алатау * Pieris napi maura Verity, 1911 — Алжир Тунис * Pieris napi meridionalis Heyne, 1895 * Pieris napi mogollon Burdick, 1942 — * Pieris napi napi Linnaeus, 1758 — Еуропа, Орал, Батыс Сібір * Pieris napi napoleon Eitschberger, 1990 * Pieris napi pallidissima Barnes & McDunnough, 1916 * Pieris napi pseudobryoniae Barnes & McDunngough, 1917 * Pieris napi segonzaci Le Cerf, 1923 — Марокко Дереккөз
Сауытты жұмсақденелілер

Сауытты моллюскілер (Loricata, Polyplacophora) - хитондар теңіз түбінде тіршілік ететін омыртқасыз жануарлардың бір класы. Құрылысы Дене пішіні сопақша не құрт тәрізді, ұзындығы 0,5-33 см, бас, кеуде, аяқ бөлімдері айқын байқалады. Аяғымен су түбіндегі тас т.б. затқа жабысып тұрады. Денесінің арқа жағы сауытпен қапталған, ал сауыты тұтас біткен 8 қалқаншадан құрылған. Желбезегі бауыр жағындағы мантия қуысында орналасқан. Ас қорыту жүйесі жұтқыншақ, ішек қарын және қантты без деп аталатын екі безден тұрады. Жүрегі екі жүрекше және бір қарыншадан; нерв жүйесі 4 түйіннен және жұтқыншақ маңындағы сақинадан құралған. Көптеген түрі дара жынысты, метаморфоза арқылы дамиды, баяу қозғалатын ересектеріне қарағанда личинкалары едәуір жылдамырақ жүзеді. Сауытты моллюскілердің қорегі-су түбіндегі тасқа жабысқан балдырлар, детрит. Таралған жерлері Барлық теңіздерде таралған бір мыңдай түрі бар. Қиыр Шығыс теңіздерінде түрі көбірек, Каспий, Азов, Арал теңіздерінде жоқ. Кейбір түрін, мысалы криптохитонды Тынық мұхит жағалауы тұрғындары тағамға пайдаланады. Дереккөз
Электромагнитті дефектоскоп әдісі

Дефектоскоп '- (лат. defectus «кемістік» + др.-греч. σκοπέω «байқау») -темір немесе темір емес бұйыдардың ақауын табу үшін қолданылатын жабдық. Дефектоскоптар көлік, тасымал құралдарында, машина жасау, химиялық, мұнай өнеркәсіптерінде, энергетика мен құрылыста қолданады. Электромагнитті дефектоскоп әдісінде - электр қуаты немесе магнит ағыны зерттелетін бұйымның бойымен өтеді. Қолдануы Бұйым массада магниттiк ағын немесе токтi бөлу кезінде бөгде кiрмелер, зақымданулар, қабыршақтар, сызаттар және қылтақтардың болуын қадағалайды. Сыналып отырған металл бұйым тұрақты тоқтың күштi электромагнитi жолақтарының арасында орналасады, егер магнит ағынының тығыздығы материалдың тығыздығына жақын болса, онда қиманың кішіреюінің орныны күш сызықтарының бөлiгі бұйымның бетіне шығады, беттің үстiнде ауада тұйықтана отырып, бұйымның бетiнде қабыршақ немесе сызаттың бар болуын көрсетеді. Дереккөз
Такелаж

Такелаж (голл. takelage) – рангоутты (кеменің палуба үстілік құрылыстары) бекітуге, желкендерді басқаруға және жүк көтеру жұмыстарына арналған жабдықтардың жиынтығы. Қолданыста Орнықты такелаж рангоуттың кейбір бөліктерін (мачта, стеньг т.б) қозғалтпай ұстап тұруы үшін қажет. Болат арқандардан, шынжырлардан құралған орнықты такелаждың екі жағы (ұшы) мықтап бекітіліп қойылады. Жылжымалы такелаж сигналдық белгілерді, шлюпканы, жебені, жүкті т.б. көтеріп-түсіру үшін, ал желкенді кемелерде ол рангоуттың қозғалмалы бөлігі мен желкендерді басқару үшін пайдаланылады. Мұндай такелаждың бір ұшы қозғалмайтындай етіп (не жылжымалы элементке ) бекітілсе, екінші ұшы күштік механизмге (не уақытша түрде) бекітіледі. Рангоуттың жылжымалы такелажына фал, шкот, штов, галс т.б жатады. Ауыр жүктерді көтеруге арналған құрылғылар мен трос, строп, шынжырларды, сондай-ақ монтаждау, құрылыстық т.б. жұмыстарда пайдаланылатын құрал-жабдықтарды да айтады. Дереккөз
Ламинат

Ламинат — бұл еден төсегіштердің бір түрі. Кейде «ламинатталған паркет» деп аталады. Жылдан жылға бүкіл елде миллиондаған квадрат метрлі ламинаттар жасап шығарылуда. Осы төсегіштер балалар бөлмесінде немесе қонақ бөлмеде төселуі мүмкін. Ламинат өте тығыз орналасқан ағаш талшықтарынан (HDF), қағаз декорынан және жоғарғы қабаттан тұрады. Бұл құрастырмалы еден төсегіші басқа төсегіштерге қарағанда көптеген мүмкіндіктер береді. Соған сәйкес төсегіштің сыртқы бейнесі басқаларына қарағанда ерекше. Ламинатталған еден жақында ғана пайда болды. Ең көп дегенде пайда болуына небәрі 7-8 жылға болды. Дереккөздер
Офсайд

Офсайд (ағыл. Offside) немесе ойыннан тыс қалу – футбол, регби және шайбалы хоккейдегі шабуылшының қорғаушының позициясына қатысты дұрыс орналаспауын білдіретін ереже. Офсайд орын алған кезде шабуыл тоқтатылады. Офсайдтың орын алғандығын , яғни ойыннан тыс қалғандығын қосалқы төрешелер (боковые ассиcтены арбитра) жалаушасын жоғары көтеріп, ысқырық шалып анықтайды. Футболда Футбол Футболдағы офсайд, егер шабуылшы - пас берілмей тұрып, толығымен немесе денесінің бөлігімен, қақпа сызығына доптан және қорғаушыдан жақын болса орын алады. Ойыннан тыс қалған кезде доп келесі командаға беріліп, еркін соққы жасалады. Ал, егерде пас беруші қақпа сызығына жақын болса, пас «ауттан» лақтырылса және офсайд шабуылшының өзінің жарты алаңында болса, онда офсайд тіркелмейді. Дерекrөз
Ультрабук

Ультрабук – ультражіңішке және жеңіл субноутбук, қазіргі субноутбуктарымен салыстырғанда аз габаритті және салмағы да жеңіл болады, сонымен қоса кәдімгі ноутбуктан еш айырмашылығы да жоқ. Бұл термин Intel корпорациясы 2011 жылдан бастап кеңінен қолданыла бастады. 2008 жылы Apple Air субноутбуктары негізінде жасалған. Компьютерлердің осы класының концепциясы Intel Ultrabook жаңа құрылған бөлімшесінде дамып келеді және келешекте ультрабуктар планшеттер мен ультрапортативті ноутбуктардың симбиозын құрайтын болады. Сипаттамасы Сипаттамасы: Ультрабуктар кәдімгі ноутбуктардан кіші, ал нетбуктардан сәл үлкен. жабдықталған, қалыңдығы – 20 мм, салмағы — 1,5 кг-ға дейін. Көлемінің түрлерінің DVD-приводы болмайды. Тарихы Мобильді компьютерлердің алғашқы концепциясы кәдімгі ноутбукқа қарағанда компактілі және жеңіл түрлері — Toshiba корпорациясының Toshiba Libretto сериялы ноутбуктары 1996 жылы пайда болды. Компьютерлердің бұл класы субноутбуктар атауына ие болды. Содан бері 15 жыл ішінде субноутбуктар ұдайы дамып, габариттері мен бағалары төмендеуде, ал қуаты мен аккумуляторлы батареядағы автономды жұмыс істеу ұзақтығы артуда. Ақпараттық платформа 2011 жылы ультрабуктар Intel компаниясының мобильді платформасында Sandy Bridge микроархитектурадағы процессорлар негізінде құралады. 2012 жылы ультрабуктардың екінші кезеңі Intel компаниясының жаңа мобильді платформасында процессорлар энергоэффективті Ivy Bridge микроархитектура негізінде құралады. 2013 жылы ультрабуктардың 3-кезеңі Intel компаниясының мобильді платформасында жаңа микроархитектуралы процессорлары негізінде құралады. Өндірушілер сөзіне қарағанда процессорлардың 3-кезеңі энергияны 30 % -ға аз, ал күту режимі Sandy Bridge процессорларына қарағанда 20 есе аз қолданылады. Ал, 2014 жылғы ультрабуктардың 4-кезеңі Broadwell процессорларының жаңартылған түрі болмақ. Бағдарламалық платформа 2012 жылдың қазанына дейін ультабуктар OC Microsoft Windows 7 комплектімен жұмыс істеді, ал қазір барлық ультрабук қазіргі заманғы OC Microsoft Windows 8 комплектіленген. Ал Apple компаниясының Macboook Air ультрабуктары OC Apple Mac OS X комплектінде келеді. Таралуы: 2011 жылы мобильді компьютерлердің жалпы нарығында ультрапортативті ноутбуктар бөлігі тек 5 %-ды ғана құрады, бірақ «Intel болжамымен, 2013 жылы ол көрсеткіш 40% көрсетеді» дейді. Ол үшін корпорацияда Intel Ultrabook-тың жаңа бөлімшесі құрылған және соған қоса, Intel ультрабук өндірісі инновациясын кеңейтуде, оған арнайы 300 млн доллар көлеміндегі фонд құрылды. Дереккөздер
Стив Джобс (кітап)

"Стив Джобс" (Steve Jobs ағыл: A Biography) - Apple Inc. компаниясын құрған әйгілі Стив Джобстың ғұмырнамасы. Бұл кітап американдық журналист және өмірбаяншы Уолтермен Айзексоном жазылып, Simon & Schuster. баспасымен жарияланған. Уолтер Айзексон бұл кітапты шығаруымен үш жыл жұмыс істеген. Үш жыл уақыт арасынла ол Стив Джобспен 40 - тан астам эксклюзивтік интервьюлер алған. Сонымен қатар Уолтер Айзексон Джобстың 100 - ден астам туған-туыстарынан, достарынан және де Джобстың мамандастарынан да интервьюлерді жазып отырған. Алғашқы кезде бұл кітаптың ағылшын тілінде шығуы 2011 жылдың 21 қарашасына жоспарланған еді, бірақ Стив Джобстың қайтыс болуына байланысты бұл кітап 24 қазанда жарық көрді. 2011 жылдың 10 қазанында Sony Pictures кітаптың экрандауына барлық құқықтарды иемденіп алды.
Органикалық түйсіктер

Органикалық түйсіктер - адам ашыққанда, шөлдегенде, сусыны қанғанда, жүрегі айнығанда, шаршағанда пайда болатын сезіну. Органикалық түйсіктердің рецепторлары ішкі мүшелерінің қабаттарында өңеш, қарын, қан тамырларында, өкпеде орналасқан. Ішкі органдарда болатын процестер интрорецепторлардың тітіркенгіштері болып табылады. Адам тоқ, дені сау, сергек болған жағдайда органикалық түйсіктер байқалмайды.Сондықтан И.М.Семенов түйсіктердің бұл тобын "Көмескі түйсіктер" деп атаған органикалық түйсіктер ішкі органдардың қызметі бұзылған жағдайда ғана пайда болады. Дереккөздер Алматы, 1976 ж.,Қазақ Совет Энциклопедиясы, 8 том, 542 бет.
Қаратұмсық қарқылдақ

Қаратұмсық қырқылдақ Қаратұмсық қырқылдақ ( Gelochelidon nilotica ) - қара телпегі бар, ашық реңді орташа денелі (200-300 г. ) құс. Аяғы - ұзын, тұмсығы - қара, басқа қырқылдақтардан гөрі жуан және қысқа. Барлық континенттердің қоңыржай және тропиктік белдемдерінде кең таралған, алайда таралу аймағының кеңдігіне қарамастан, олардың ұялау орындарына қолайлы болуына байланысты кездейсоқ кездеседі. Қазақстанда жағасында өсімдіктері жоқ тұзды суқоймалар табылатын жерлердің барлығында өмір сүреді. Шоғырлы құс, ұясы - жердегі қарапайым шұнқыр. Кейде бір ұяға бірнеше аналық жұмырткалайтындықтан, әдеттегі салындыдағы 1-3 жұмыртқаның орнына көбірек ( 5-6 ) жұмыртқа салынады, 17 жұмыртқа болатын жағдайлар да кездескен. Балапандар 23-24 күнде жұмыртқадан жарып шығады, ал тағы бір айдан соң аздап ұша бастайды. Қаратұмсық қырқылдақтар жануартекті азықпен қоректенеді, бунақденелілер, кемірушілер және кесірткелер де маңызды рөл атқарады. Қазақстанда сәуірдің соңынан қыркүйекке дейін кездеседі. Дереккөздер Құстар (Мектеп энциклопедиясы) - Алматы 2010
Авар қағандығы

Авар қағандығы - Орталық Азияда(IV ғасырдың соңы) және Шығыс Еуропада(IV ғасыр) өмір сүрген түркі тілдес тайпалар мемлекеті.Мемлекетті қаған басқарды.V ғасырда қағандық екі бірлестікке бөлінді.Батыс қағандықтың билеушісі Шэлунның ордасы Моңғолиядағы Халха өзенінің бойында орналасты.Әскери сәтті жорықтар арқылы ол мемлекеттік жерін едәуір ұлғайтты.Авар қағандығы Орталық Азия мемлекеттері қатарынан берік орын алып, аймақта көшпелі мемлекеттер жүйесінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды.Мемлекет 552 жылы аварларға бағынышты болған көне түркілердің күшімен құлатылды.Авар тайпаларының бір бөлігі Корея мен Солтүстік Қытайға, бір бөлігі батысқа ығысты.Батысқа ауған авар тайпалары қазіргі Қазақстан, Еділ бойы, Солтүстік Кавказды мекендеген тайпалармен қосылып, Византия шекарасына қарай жылжыды.558 жылы олардың Кандих бастаған алғашқы елшілігі Византияға келіп, әскери одақтас болуды ұсынды және қоныстануға жер маңы]] сұрады.Византия аварларды кутригурлар мен шығыс славяндарға қарсы соғыс пайдаланды.567 жылы аварлар лонгбардтармен бірлесіп, герман тайпаларын талқандады және Дунай жазығындағы, Паннониядағы жерлерді иемденді.Онда IV ғасырдың 60-жылдарында Авар қағандығы - Орталық Азия көшпелілерінің мемлекеттері бірлестігі құрылды.Оны көрнекті қолбасшы Баян хан басқарды.Қағандықтың орталығы Паннония болды.Осы жерден аварлар франктарға, лангобардтарға, славяндарға жорық жасады.Олар Эльбадан Кавказға, Доннан Адриатикаға дейінгі жерлерге ықпал жүргізіп отырды.Қаған әскерлері Дунайдың төменгі ағысын бойлап, Византияға қарасты жерлерге жорықтар жасап, Констатинопольге дейін жетті.592-598 жылдары және одан соңғы жылдары аварлар Балқанға дендеп енді.Алайда 626 жылы аварлардың негізгі күші Констатинополь түбінде талқандалды.Бұл Баян әулетінің биліктен кетуіне байланысты туған ішкі қайшылықтардан Авар қағандығы әлсіреген тұс еді.VII ғасырдың ортасында аварлар Солтүстік Қара теңіз маныңан ығыстырылды, олардың негізгі территориядағы, Паннониядағы билігі 680 жылдары Дунайда Бұлғар қағандығының құрылуына байланысты шектеле бастады. Аварлардың төл жазуы, дамыған мәдениеті мен өнері болған.Олар кілем, кестелі мата шығарған, күміс, сүйек, ағаш және темірден зергерлік бұйымдар жасаған. Дереккөздер ЕЖЕЛГІ ҚАЗАҚСТАН."Қазақстан балалар энциклопедиясы" топтамасы.Т.Жұмаханов, Т.Шаңбай, Б.Жұматаев, Л.И.Тетенко
Күреңтүсті проксилокопа

Араның сирек кездесетін түрі. Тропика фаунасымен байланысты ежелгі туыс өкілі. Күнгей Кавказдың шығысынан бастап, солтүстік-батыс және шығыс Ираннан Пакистанға дейін, сонымен қатар Орта Азия мен Синцзан- Ұйғыр автономиялы ауданында (Қытайда) таралған. Қазақстанның оңтүстік-батысынан (Қаратау жотасынан) белгілі. Көбіне құрғақ сары топырақты тік жарлар мен т.б. тегіс емес жер бедерінде тіршілік етеді. Сонымен қатар таудың төменгі белдеуінен белгілі. Ұшу кезеңі сәуір соңынан қыркүйек соңына дейін созылады. Ымырт пен түнде белсенді. Түр әр түрлі тұқымдас өсімдіктерінің гүлдерінде кездескен Capparus spinosa L. олиготрофы болып табылады. Жерде, сары топырақты тік жарларда шағын топ болып ұялайды. Түрді қорғау үшін шектен тыс мал жаюды тоқтату, ұялаған жерлерін қорғау және шағын қорықтар ұйымдастыру қажет .
Кемерлер

Кемер - сақтардың Еуропаға барған алдыңғы легі. Азов теңізі мен Қара теңіздің аралығын жайлаған кемерліктер шығыстан ауып келген көшпенділердің ұрпағы. Олар біздің заманымыздан бұрынғы 2-1 мыңжылдықтар аралығындағы Қара теңіз жағалауын, яғни, "кемерін" жайлаушы халық ретіде тарихта белгілі болған. Қазіргі қазақ тілінде теңіз шайған жағалауды "кемер" деп атайды."Су кемерінен асыпты" деген тіркес және басқа да жер аттары түркілердің түп атасы кемерлер, яғни, біздің арғы тегіміз екенін көрсетеді. Кемерлер екі теңіз аралығында мал өсіріп, аңшылық құрған. Олардың ерлікке толы өмірі бізге аңыз боп жеткен. Дереккөздер
Нүктелі қаңқызы

Кокцинеллидтердің ерекше трибасының өкілі , өсімдік қоректі кенелермен қоректенуге бейімделген . Осы зиянкестердің санын бірден - бір негізгі реттеуші болып табылады . Түр Еуропа , Сібір , Орта Азия , Қазақстанда кең таралған , бірақ оның жекелеген популяциялары жоғалып кету қаупінде тұр . Негізінен егіншілікпен айналысатын аудандарда тіршілік етеді , бақтарда және егістіктерде , сонымен қатар таулы жемісті ормандарда ағаштарда да , шөптесін өсімдіктерде де кездеседі. Қазіргі уақытта еліміздің оңтүстік аудандарындағы бақтар мен егістіктерді химиялық өңдеулер жүргізуіне байланысты , таралу аймағының жекелеген бөліктерінде жоғалып кету қаупін тудырып отыр . Түрді сақтау үшін лабораториялық жағдайда өсіру және таралу аймақ аралық жерсіндірулер жүргізу керек . Жекелеген популяцияларды қалпына келтіру үшін сұрыпталған улы химикаттарды пайдалану олардың мөлшерін азайту немесе химиялық өңдеулерді мүлдем тоқтату керек.
Мирмекида көгілдір көбелегі

Мирмекида көгілдір көбелегі ( (Christoph, 1877)) — Көккөбелектер тұқымдасының Aricia chinensis туыс тармағына жататын сирек кездесетін ерекше түр. Бұл түрше - Орта Азияның қуаңшылдық аймақтарының жергілікті түрі. Каспий маңынан солтүстік-шығыс Қытайға дейін таралған. Қазақстан мен Орта Азияда сирек, дараланып кездеседі. Республика жерінің тек Іле өзені аңғарынан табылған. Сексеуіл мен астрагал бұталары аралас түрлі шөпті-астық тұқымдасты ашық жерлерде, құмда және ұсақ тасты шөлде тіршілік етеді. Көп жерлерде биотопты мал таптап тастайды, сонымен қатар ағаштар мен бұталарды кесу жиіледі. Жылына бір рет ұрпақ береді. Маусым, шілдеде ұшады. Жұлдызқұрты үшкір құтаншөпте тіршілік етеді.
Энейс Мулла көбелегі

Энейс Мулла көбелегі — Энейс Мулла Oeneis mulla Staudinger, 1881. Қазақстан жерінде тіршілік ететін туыстың бес түрінің ең сирек кездесетін түрі. Шығыс Қазақстаннан (Тарбағатай жотасы нан) табылған. Басқа жерден әзірге белгісіз. Оңтүстік баурайларында түрлі шөптесінді жерлерде тіршілік етеді. Жылына бір рет ұрпақ береді. Көбелектер мамырдың соңы, маусымның басын да ұшады. Жұлдызқұрты мен қоректік өсімдігі белгісіз. Ең алдымен Тарбағатай жотасынан түрдің тіршілік ететін мекенін тауып, онда шағын қорықтар ұйымдастыру керек.
Арғали көгілдір көбелегі

Арғали көгілдір көбелегі — Голубянка аргали Glaucopsyche argali Elwes, 1899. Саны қысқарып бара жатқан түр. Бұл туыстың ең сирек кездесетін түрінің бірі. Алтай жергілікті түрі. Қазақстанда Күршім жотасынан табылған. Бөлектеніп әрі сирек кездеседі. Оңтүстік тау баурайларының түрлі шөпті-астық тұқымдасты жерлерінде тіршілік етеді. Жылына бір рет ұрпақ береді. Көбелектер маусымда ұшады.Жұлдызқұрты мен қоректік өсімдігі белгісіз. Түрдің тіршілік ортасында мал бағу түр санына кері әсерін тигізіп отыр. Түрді қорғау үшін Оңтүстік Алтайдың әртүрлі жоталарында популяцияларын табуға қосымша іздеу жұмыстарын жүргізу керек. Ол, мүмкін, Марқакөл қорығынан табылады. Онда оның сақталуына жағдай жасап, биологиясын зерттеу қажет.Болмаған жағдайда Күршім жотасынан ңорғалатын жер болу керек.
Pseudophilotes

Pseudophilotes — Көккөбелек тұқымдасына жататын көбелектер туысы. Сібірден Ауғанстанға дейін кең таралған. Түрлері Туысқа жататын 7 түр белгілі: * Pseudophilotes abencerragus * Pseudophilotes barbagiae * Pseudophilotes baton * Pseudophilotes bavius - Бавия көгілдір көбелегі * Pseudophilotes panope * Pseudophilotes sinaicus * Pseudophilotes vicrama Дереккөздер
Достық (Қордай ауданы)

Достық – ауыл шаруашылық кәсіпорны, өндірістік кооперативі. Қордай ауданы Степное ауылында орналасқан. 1930 ж. ұйымдастырылған ұжымшар негізінде 1997 ж. құрылған. Қызметінің негізгі бағыты – масақты бидайдың, жүгерінің элиттік тұқымдарын селекциялау, өндіріп сату. Кооператив сондай-ақ, асыл тұқымды сиыр өсіріп, шошқа, ірі қара, қой бордақылайды. Облыстағы ең ірі шаруашылықтардың бірі: қызметкерлерінің жалпы саны 800 адам, жылдық айналым 160 млн. теңгеге жетеді. Жетекшісі – С.Қ. Сарғасқаев. Дереккөздер
Достық (Жаңажол ауылдық округі)

Достық — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Жаңажол ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен оңтүстік-батысқа қарай 3 км-дей жерде., Сырдария аңғарының баялыш, көкпек, т.б. астық тұқымдастары өскен құмдақ сұр топырақты шөлейт белдемінде орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 1954 жылы мақта өсірумен айналысатын “Абай” кеңшарын ұйымдастыру кезінде қаланған. Кейіннен кеңшар бөлімшесі болды. Достықта шаруа қожалықтары құрылған. Инфрақұрылымы Орта мектеп, дәрігерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Достық (Сарыағаш ауданы)

Достық (2008 жылға дейін – Стаханов) — Түркістан облысы Сарыағаш ауданы, Жартытөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыағаш қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде. Халқы Тарихы 1963 жылы құрылған Ленин атындағы көкөніс-сүт кеңшарының бөлімшесі болып, Стаханов ауылы аталып келді. Кеңшар негізінде шаруа қожалықтары құрылған. Инфрақұрылымы Орта мектеп, клуб, фельдшерлік-акушерлік пункт жұмыс істейді. Дереккөздер
Кёңсаң-Намдо

Кёңсаң-Намдо — әкімшілік орталығы Чханвон қаласы болып табылатын, Оңтүстік Кореяның оңтүстік-шығысында орналасқан провинция. Әкімшілік бөлінісі Кёнсан-Намдо 8 қалағы («си») және 10 уездге («кун») бөлінген. Қалалар * Кимһэ (김해시; 金海市) * Кодже (거제시; 巨濟市) * Миряң (밀양시; 密陽市) * Сачхон (사천시; 泗川市) * Тхоңёң (통영시; 統營市) * Чинджу (진주시; 晋州市) * Чхаңуон (창원시; 昌原市) * Яңсан (양산시; 梁山市) Уездер * Косоң (고성군; 固城郡) * Кочһаң (거창군; 居昌郡) * Намһэ (남해군; 南海郡) * Санчһоң (산청군; 山淸郡) * Һадоң (하동군; 河東郡) * Һаман (함안군; 咸安郡) * Һамяң (함양군; 咸陽郡) * Һапчхон (합천군; 陜川郡) * Чһаңнёң (창녕군; 昌寧郡) * Ыйрёң (의령군; 宜寧郡)
Елена Александровна Пак

Пак Елена Александровна - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының бригадирі. 1910 жылы Ресейде, Приморье өлкесінде туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1925-1932 жылдары бастауыш мектеп мұғалімі болып істейді. * 1932 жылы Қазақстанға қоныс аударғаннан кейін Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қаратал ауданы, МОПР ауылшаруашылық артеліне жұмысқа кіреді. * 1945 жылы егіншілер бригадасының бригадирі болып тағайындалады: ** 1945 жылы оның бригадасы 1 гектар жерден 37 центнерден күріш алып, жоспарды 100% -ке, ал бидайдың әр гектарынан 12,5 центнерден өнім алып, оның жоспарын 104% -ке орындайды. ** 1947 жылы жаздық бидай өнімін көтеріп, межеленген 9% -тің орнына, 19 гектар жердің әр гектарынан 30,4 центнерден астық жинайды. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/552.html История народов Средней Азии]
2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары

XXXII Олимпиада ойындары (, , жиі қолданылатын атауы жазғы Олимпиада ойындары 2020 (, ) — Жапонияның Токио қаласында 2021 жылдың 23 шілде мен 8 тамыз күндері аралығанда өткізіледі. 2020 жылғы Олимпиаданың Токиода өткізілетіні 2013 жылы 7 қыркүйекте Буэнос-Айрестегі конгресте мәлім болды. Токио дауыстар саны бойынша Мадрид пен Ыстанбұлды артта қалдырды. Олимпиада әу баста 2020 жылы жазда өткізілетін болған. Алайда әлемді жайлаған COVID-19 пандемиясының кесірінен 2020 жылы өткізілген жоқ. 2021 жылғы 20 наурызда ХОК шешімі бойынша ойындар 2021 жылы шілде-тамыз айларында өткізілетін болды, және көрерменсіз өтетіні белгілі болды. Сатылған барша билеттер қайтарылды. Ашылу салтанатына тек 950 VIP-көрермендер ғана кіргізілді. Ойындарға 206 елден 12500 спортшы қатысып, 339 түрлі медалдарды сарапқа салды. Олимпиада нысандары ; Токио 23 аудан * Жапония Ұлттық стадионы — ашылу және жабылу салтанаты, жеңіл атлетика, футбол, регби-7 * Токио спорт сарайы — Үстел теннисі * Ёёги ұлттық стадионы — гандбол * Ниппон Будокан — карате, дзюдо * Парк Мусасинономори — велоспорт * Токио халықаралық форумы — ауыр атлетика ; Сумида * Рёгоку Кокугикан — бокс ; Олимпиада саябағы ; Одайба * Ариакэ Арена — волейбол * Ариакэ — велоспорт (BMX), скейтбординг * Изу Велодромы — велоспорт * Ариакэ гимнастика орталығы — спорттық гимнастика, көркем гимнастика, батуттан секіру * Ариакэ теннис саябағы — теннис * Одайба теңіз саябағы — триатлон, жүзу * Сиокадзэ Парк — жағажай волейболы * Tokyo Big Sight Hall A — күрес * Tokyo Big Sight Hall B — фехтование, тхэквондо ; Канагава * Йокогама — футбол * Эносима — желкенді спорт ; Сайтама * Асака, Асака — нысана көздеу, садақ ату * Сайтама 2002 — футбол * Касумигасэки — гольф ; Тохоку * Стадион Мияги, Мияги — футбол ; Хоккайдо * Саппоро Доум, Саппоро — футбол Спорт түрлері * Академиялық есу * Бадминтон * Баскетбол ** Баскетбол ** Баскетбол 3×3 * Бейсбол/ Софтбол * Бокс * Күрес ** Еркін ** Грек-рим ** Әйелдер * Велоспорт * Су спорты ** Су добы ** Жүзу ** Суға секіру ** Синхронды жүзу * Волейбол ** Волейбол ** Жағажай волейбол * Гандбол * Гольф * Байдаркада және каноэде есу * Гимнастика ** Батуттан секіру ** Спорттық гимнастика ** Көркем гимнастика * Дзюдо * Каратэ * Ат спорты * Жеңіл атлетика * Үстел теннисі * Желкенді спорт * Регби-7 * Сёрфинг * Скейтбординг * Қазіргі бессайыс * Нысана көздеу * Садақ ату * Теннис * Триатлон * Тхэквондо * Ауыр атлетика * Семсерлесу * Футбол * Көгалдағы хоккей Күнтізбе Қазақстанның қатысуы Толық мақаласы: 2020 Жазғы Олимпиада ойындарындағы Қазақстан Қазақстаннан Олимпиадағы спорттың 20 түрінен 94 спортшы аттанды. Медальдар санағы Дереккөздер Сілтемелер * https://olympics.com/ru/sport-events/tokyo-2020-olympic-games/
Бірліктердің атомдық жүйесі

Бірліктердің атомдық жүйесі немесе Хартри бірліктерінің жүйесі — физика бөлімдерінде қоданылатын, табиғи бірліктер жүйесінің бірі. Алғашрет 1928 жылы Д.Хартримен ұсынылған. Бірліктердің атомдық жүйесіның негізгі бірліктері болып табылатындар, анықтама бойынша: электрон заряды , электрон массасы және Планк тұрақтысы , . Әдебиет