kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жарқын құн

Жарқын құн – (дәстүрлік заң). Бұрын билікті билер, арлы ақсақалдар аталы сөзге, әділдік істерге, шариғат, имандылық заңына сүйене отырып кісі өлімі болған дау-жанжалдарда құн төлеудің басқа бітім жолдарын да тапқан. Ол жол тек есе алу емес, екі елді татуластыру, біріктіру, дау-шарды ұмыттыру жолына да қызмет еткен. Мұндай жағдайда нар, ат бастатқан тоғызбен бірге тұлымды қыз, айдарлы ұл беретін де болған. Немес әлгі тоғыздарда жалаңаш қыз қосқан. Мұндай жағдайда тоғыздарды алған жақ осы елдің беделді азаматтары мен ақсақалдарының босағасына байлап кеткен. Бұл әрине, біліктілік пен сыйластықтың, татулықтың ақ жолы екенін екі жақта шын түсініп, қабылдаған. Мұның арты шынайы бірлікке, құдалыққа жалғасқан. Ертедегі дау-шар, кісі өлімінде мұндай шешімдер жиі болғандығы Үйсін Төле би, Қаз Дауысты Қазыбек би тұсындағы тарихи әңгімелерде жиі кездеседі. «Ертең таң атысымен алты атаның ұлы Арғынға алты ат бастатқан тоғыз жіберіледі. Оны қылса, қолынан ұстап жалаңаш қыз береді. «Жарқын» деген құн осы болады депті» (Машһүр Жүсіп Көпеев). Дереккөздер
Қозықұйрық ер

қорынан. Алдыңғы және артқы қасы сүйектеліп, өте сәнді етіп жасалған. Сүйектер бір-бірімен шебер қиюласып, бетіне бедерлі өрнектер жүргізіліп, шегемен бекітілген. Ал, ердің аттығы қалың қоңыр былғарымен тысталып, күміс бүркеншікті шегелермен шегеленген. Алдыңғы қасының биіктігі 28,5 см, артқы қасы 17 см, қапталының ұзындығы 38 см, ені 9,5 см. Ердің алдыңғы қасынан керсеннің артына дейінгі ұзындығы 45 см, ені 30 см.]] Қозықұйрық ер – алдыңғы басы шошақ, артқы қасы жалпақ, аттығы жатағандау келген жеңіл ер түрі. Бұл ерді "ақбас ер", "шошақбас ер" деп атау да кездеседі. Бұл көбінесе қазақ жерінің батыс өңіріне (Маңғыстау түбегі мен Жем өзені бойы) тән. Жасалуы Қозықұйрық ердің жасалу жолы құранды ердің жасалуына ұқсас болып келеді. Ер қосу үшін оған қайың, үйеңкі, қара мойыл, жөке сияқты ағаштар қолданылады. Қозықұйрық ер ағаштан алты-жеті бөлік етіп шабылады. Оның екеуі ердің алдыңғы қасына, ал екі-үшеуі артқы қасына даярланып, оның екі қаптал ағашына бекітіледі. Белағаш орнына екі қаптал ағашқа қайыс тартылып бекітіледі. Қаптал ағаштың алдыңғы қасқа таяу тұсынан үзеңгі бау өтетін ойық ойылып, оған үзеңгі тағылады. Қаптал ағаштың артқы қанатын тесіп қанжығабау тағылады. Пошымы ықшам, әрі әдемі болып келетін мұндай ер, көбінесе, асыл тастармен, сүйекпен, күміспен әшекейленетін болған. Қозықұйрық ердің тағы бір өзгешелігі: мұнда орта ағаш болмайды, оның орнына көн не қайыс тартылады. Ердің сүйегі жеңіл, көлемі шағын келеді. Қасы алдына қарай еңкіштеу болып орнатылады. Қозықұйрық ердің сыртын түйенің көнімен қаптайды. Кейде көн орнына тарамыс талшықтарын немесе кендір шүйкесін желімге араластырып жағады. Бұл әдісті халық сіңірлеу деп те атайды. Дереккөздер Әдебиеттер * Жүнісов С. Ақан сері. Алматы, 1971; * Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы: Қазақстан, 1977; * Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987; * Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің сөздігі. Алматы: Ғылым, 1991; * Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнерi. Алматы: Қазақстан, 1995; * Сейдімбек А. Қазақ әлемі. Этномәдени пайымдау. Алматы: Санат, 1997; * Диалектологиялық сөздік. Алматы: Арыс, 2007.
Табақты күлдіреуіш

Табақты күлдіреуіш – Қазақстанның оңтүстік шаңырақ күлдіреуішін жасау тәсілінің кейінірек қалыптасқан түрі. Шаңырақтың төбесін алақандай табақ тәрізденген қалың дөңгелек тақтай шығарып тұрады, 5-6 имектеу күлдіреуіштер оны шаңырақ шеңберімен біріктіреді. Табақтың төменгі бетінің ортасында шаңырақ көтергенде бақанның басын тірейтін саяздау ұя жасалады., оның айналасына ою-өрнек ойылады. Күлдіреуіштің мұндай түрін жасау оңай, бірақ көркемдік және беріктік жағынан дәстүрлі күлдіреуіш түрінен әлдеқайда төмен. Көпшілік бұқараға арналған шаңырақтарға ешқандай әшекей жасалмайды, тек жосалаумен ғана шектеледі. Ал байлар шаңырақты да үйдің басқа сүйектерімен қосып сырлатады немесе шаңырақ бөлшектерінің үй ішінен көрініп тұратын беттерін мүмкіндігінше саяз сызықтар жүргізу арқылы әр түрлі өрнектермен көркемдетеді. Ою-өрнектер, негізінен, геометриялық, символдық, өсімдік және зооморфтық мотивтер элементтерінен тұрады. Шаңыраққа ою-өрнек жүргізетін құралдың негізгісі үшкір пышақ сияқтанып темірден соғылатын арнайы аспапты қобы дейді.
Тегене

Тегене – үлкен дөңгелек, шұңғыл ыдыс. Сабадағы қымыз осы ыдысқа құйылады. Сыйымдылығы да мол, орта есеппен 10-15 литр еркін кетеді, әрі құйылған қымызды сапырып отыруға ыңғайлы. Әдетте, тегенелердің іші-сырты мұқият өңделіп, сыртына ою-өрнек ойылады. Сүйек не күмістелген темір әшекейлермен әр түрлі асыл тастармен безендіріледі. Кейбір тегенелердің қақпағы ағаштан жасалып, күміс әшекейлермен көркемделеді. Тегенеге құйылған қымызды сапырып, аяқ-аяққа құю үшін ағаш ожау қолданылады. Дереккөздер
Салпыншақ

Салпыншақ немесе брелок — әшекей, тізбектегі алқа түрінде жасалған, білезік, түйінді шеңбер және тағы басқалар. Әдетте сәндік және жарнамалық мақсаттарда қолданылады. Әдетте кілттерді жоғалту ықтималдығын азайтуға көмектеседі, себебі өлшемнің артуы, түйін салмағы. Негізгі салпыншақ қосымша пайдалы функцияны орындай алады, мысалы, шағын шамды, автокөлік үшін қашықтан басқару құралын, бөтелкесі ашады, ұнтақты қорапты және тағы басқа функцияларды орындай алады. Салпыншақ- әдеттегі кәдесый немесе сыйлық. Шығу тарихы Былғарыдан жасалған бұйымдар ежелгі дәуірден қайтады, олар XVIII ғасырда және XIX ғасырдың екінші жартысына дейін өте сәнді болғаны белгілі. Даландар оларды сағаттарға арналған тізбекте киіп жүрді. Әрбір өзін-өзі құрметтейтін далан әртүрлі тізбегінде әртүрлі материалдардан, негізінен, алтыннан оннан көп бар еді. Бұл әшекейлер көбінесе елеусіз пішінге ие болды және әртүрлі материалдармен керемет талғаммен безендірілді: піл сүйегі, қымбат тастар, эмаль. Ақсүйектік ортада олардың әшекейлер мен олардың киімдерін үйлестіру ережелері дамыды. Бірақ XIX ғасырдың ортасында тізбектегі әшекейлер саны 2-3-ға дейін азайып, олар кәдесыйларды еске түсіре бастады, мысалы, сүйікті әйелді еске алудың негізі. Біртіндеп салпыншақтар әшекей ретінде толық тоқтады. Жиырмасыншы ғасырда олар тек қана бір утилитарлы мақсат үшін - кілттерге арналған суспензия ретінде пайдаланылды. Бірақ бұл сапада тіпті негізгі тізбектер дизайнерлермен танымал болып қалды - басты кейстер, әшекейлер мен сувенирлер пайда болды.
Пико-

Пико- (қазақша белгіленуі п,халқыаралық p) — триллион есе кішірілетін қосымша. СИ қосымшасы ретінде 1960 жылы XI Салмақтар мен шаралар бойынша бас конференцияда қабылданды. Итальян тілінен аударғанда (piccolo) кіші деген мағынаны береді. Тағы қараңыз * Пикометр * Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі Дереккөздер
Скотч

Желімдік лента, немесе скотч — тұрмыс пен өндірісте қолданылатын желімді қабаты бар үлдірлі лента, технологиялық тұрғыда адгезия физикалық құбылысын пайдаланады. Үйренгенімізше, ол бір беті желімделген орам тәрізді кейіпте шығарылады, сонымен қатар, әлдеқайда аз — екі бетінен желімделген орам күйінде кездеседі. Белгілі-бір нысандарды бір бірімен жабыстыру үшін, сонымен бірге қорғаныш немесе декоративті жабын ретінде қолданылады. Тарихы 1923 жылы Ричард Дрю автокөлік жөндеушілерге бояу жұмыстарын жүргізуде біршама қиындықтарға тап болғанын байқады. Сол жылдары көлікті екі түске бояу өте сәнді болды, бірақ шеберлер көліктің әлдеқайда боялған бөліктерін басқа түсті бояудан сенімді қорғай алмады. Нәтижесінде әртүрлі түсті дене бөліктерінің арасындағы шекара ұқыпсыз болды. Идеясы корпусқа біркелкі және сенімді жабысатын және бояуды алып тастаған кезде бүлдірмейтін жабысқақ лента жасау болды. Сонымен қатар, лента су өткізбейтін болуы керек. Тек үш жылдық зерттеулерден кейін, 1925 жылы Ричард Дрю командасы өз мақсатына жетті. Қазірдің өзінде жұмсалған ақшаны үнемдеу үшін желім лентаның шеттеріне ғана қолданылды. Клиенттер желімді ысырап етпеуді қатты ұсынды, ал лентаның өзі лақап атқа ие болды «Скотч» (шотландық - ағылшын тілінде «tartan», басқа мағынасы «сараң»). Дәл сол кезде жабысқақ лентаны сынау кезінде шебер: «Бұл лентаны шотландиялық бастықтарыңызға қайтарып, оларға көбірек желім жағуды айтыңыз!» деп дауыстады. Бұл белгілеу кейіннен 3M ленталарының тұтас желісіне қолданылды. Скотч лентасының дамуы жалғасып, 1930 жылы целлофан негізіндегі жабысқақ лента шығарылды, ол толығымен желіммен қапталған және «Скотч целлофан лентасы» деп аталды. Тұтынушыларға жаңа өнімнің ұнағаны сонша, компания скотч лентасының толық ауқымды өндірісін іске қосуға шешім қабылдады. Ол азық-түлік пакеттерін, киім-кешек сөмкелерін қаптауға, әртүрлі заттарды жөндеуге және басқа да тұрмыстық мақсаттарға пайдаланылды. 1932 жылы 3M компаниясының тағы бір инженері Джон А.Борден жабысқақ лента диспенсерін ұсынды. 1939 жылы 3M иконалық ұлулар диспенсерін ұсынды. Бірінші нұсқасы қаңылтырдан жасалды, ал бір жылдан кейін пластмассадан жасалды. 1950 жылдары скотч жарнамаларында екі онжылдықта брендтің тұмар кейіпкеріне айналған Scotty McTape кильті киген мультфильмдегі бала көрсетіле бастады. Рентгендік сәулелену 1953 жылы кеңес ғалымдарының зерттеулері кезінде жабысқақ лентаның бұрын белгісіз қасиеті анықталды. Белгілі болғандай, вакуум жағдайында рентгендік сәуле жабысқақ лентаның бетінен ажыраған жерінде пайда болады. Бұл құбылыстың себебі - триболюминесценция. Бұл қасиет бойынша зерттеулер жалғасты және 2008 жылы американдық ғалымдардың бірқатар эксперименттері кезінде мұндай сәулеленудің күші фотографиялық қағазға тән рентгендік кескінді алу үшін жеткілікті екендігі анықталды.
Футзалдан 2016 жылғы Еуропа чемпионаты

Мини-футболдан Ерлер арасындағы 10-шы Еуропа біріншілігі. 2016 жылы 2-13 ақпан аралығында Сербияда өтті. Матчтар Белградтағы "Комбанк арена" спорт сарайында ойналды. Турнирге алғаш рет Қазақстан құрамасы қатысып, үшінші орынды иеленді. А тобы ----- ----- ----- В тобы ----- ----- ----- С тобы ---- ---- Д тобы ----- ----- ----- 1/4 финал ----- ----- ----- ----- 1/2 финал ----- ----- 3-орын ----- Финал ----- Тағы қараңыз *Мини-футболдан 2018 жылғы Еуропа біріншілігі *Мини-футболдан Еуропа біріншілігі
Футзалдан 2018 жылғы Еуропа чемпионаты

Мини-футболдан Словенияда өткен он бірінші Еуропа біріншілігі. Өткізілу мерзімі 30 қаңтар - 10 ақпан аралығы. Қазақстан құрамасы екінші рет қатысты. А тобы В тобы С тобы Д тобы 1/4 финал 1/2 финал 3-орын Финал ПОРТУГАЛИЯ — Минифутболдан 2018 жылғы Еуропа чемпионы атанды. Тағы қараңыз *Мини-футболдан 2016 жылғы Еуропа біріншілігі *Мини-футболдан Еуропа біріншілігі
Қайрат Алтайханұлы Әубәкіров

Қайрат Алтайханұлы Әубәкіров — (1971 жылы 8 наурызда дүниеге келген) қазақстандық футболшы. "Шахтер", "Қайрат", Спартак" (Семей) клубтарында өнер көрсеткен. Қазақстан чемпионатында 300-ден аса матч өткізіп, 100-ден аса доп соққан шабуылшы. Өмірбаяны 1989-91 жылдары Семейдің "Спартагында" ойнады. Ол кезде "Спартак" КСРО чемпионатының екінші лигасының сегізінші аймағында ойнайтын. "Спартак" сапында үш маусым ойнап, 50 матчта 9 гол соқты. Одақ тараған соң, 1992 жылы "Шахтерда" ойнады. Келесі маусымда Алматының "Қайратына" ауысып, 1994 жылы семейлік клубқа қайта оралды. Семейлік клуб бұл кезде "Елім-ай" деп аталатын. 1999 жылға дейін "Елім-ай" намысын қорғап, Қарағандыға келді. Қарағандыда көп ойнамады, сол жылы-ақ "Қайратқа" ауысты. 2000-01 жылдары "Елім-ай", 2002 жылы "Восток", 2003 жылы "Тараз" клубтарында доп тепті. Ұлттық құрама сапында 1992-96 жылдары 9 ойынға қатысып, 1 гол соқты. Сілтемелер * [http://www.national-football-teams.com/player/15605/Kairat_Aubakirov.html National Football Teams] * [https://FootballFacts|339478 FootballFacts]
Николай Алексеевич Курганский

Николай Алексеевич Курганский — (1961 жылы 19 наурызда дүниеге келген) қазақстандық футболшы. Позициясы шабуылшы. 1992-94 жылдары Ұлттық құрама сапында 7 кездесуге қатысып, 2 гол соққан. Өмірбаяны Павлодар облысы, Ермак ауданы, "Ильич жолы" колхозында дүниеге келген. Алғашқы қадамын туған аулында бастаған. Екібастұз футболының түлегі. Бүкіл карьерасында тек "Екібастұз" клубында ғана ойнаған. 1984 жылдан ойнай бастады. Клуб сапында 650 ойын өткізіп, 300 гол соққан. 102 голды 1984-91 жылдары КСРО чемпионаттарында соққан. Қазақстан құрамасының футболшылары арасында дубль жасаған (бір матчта екі гол) тұңғыш футболшы. 1992 жылы Қырғызстан қақпасына екі доп соқты. "Қазақстандық үздік мергендер" тізімінде бар. Қазіргі уақытта "Екібастұз" клубында бас бапкердің көмекшісі. Жетістіктері *1989 жылғы Қазақ ССР кубогының иегері *1993, 1998 жылдары Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері *1993 жылы "Қазақстандағы жыл футболшысы" атанған.
Олег Юрьевич Капустников

Олег Юрьевич Капустников - (1972 жылы 5 мамырда дүниеге келген) қазақстандық футболшы. Қазақстан, Украина, Ресейдің жоғары топтарында ойнаған. Өмірбаяны Карьерасын 1989 жылы Шымкенттің "Мелиораторында" бастады. Келесі жылдан екі маусымдай Түркістанның "Монтажник" клубында доп тепті. 1992-94 жылдары СКИФ-Ордабасы клубында өнер көрсетіп, 1994 жылы Украинаға барды. Запороженің "Металлургында" жеті матчта алаңға шықты. Келесі маусымда ресейлік клуб - "Камазға" ауысып, бір жылдан соң украинаға қайта оралды. Липецкінің "Металлургінде" бір матчта да алаңға шықпай, 1996 жылы "Тараз" клубына ауысты. Ұлттық құрамадағы алғашқы матчын 1992 жылы 16 шілдеде Өзбекстан құрамасына қарсы өткізді. 1994 жылы 11 сәуірде Ташкентте Тәжікстанның қақпасына өзінің құрама сапындағы жалғыз голын енгізді. Құрама сапында барлығы 7 матч өткізген. Басқа да деректер 1992 жылы Қазақстан чемпионатындағы үздік 33 футболшының қатарына енді. Статистикасы Сыртқы сілтемелер * [http://www.kaz-football.kz/kazteam/1kaz_all4.shtml]
Парафилия

Парафилия — жыныстық ынталандыруға және фенотиптік қалыпты, үнсіз және жыныстық пісіп жетілген адам тақырыптарымен дайындық сағаттарына жыныстық қызығушылықты қоспағанда, қарқынды және тұрақты жыныстық қызығушылықтың барлық түрлері. Парафилия психикалық бұзылыс болып табылмайды, бірақ парафилдік бұзылыс - ол адамның онымен жұмыс істеуінің маңызды бағыттарында қиындықтар туғызады немесе басқа адамдарға зиян келтіреді.
WebKit

WebKit — KDE жұмыс үстелінің ортасында пайдаланылатын код KHTML және KJS кітапханалар негізінде әзірленген веб-беттерді көрсету мақсатында шыққан тегін қозғалтқыш. Бастапқы коды өзгеріссіз немесе өзгертілген түрінде, бір шарты (коммерциялық қоса алғанда) кез келген мақсатта жобаларға пайдаланылуы мүмкін бірден компоненттерін немесе барлық компоненттерін яғни кез келген, LGPL жағдайлары үшін ашық болып табылады: кітапхана немесе олардың туынды ашық көзі бар жариялануға тиіс LGPL лицензиясының шарттарына сәйкес. WebKit «қоғамдық» шеңберінде (динамикалық сілтеме кітапханалар арнайы құрылымы) бір бөлігі болып табылады, 2003 жылғы маусым айынан Mac OS X әрбір көшірмесімен келеді.
Net Applications

Net Applications — бұл веб-талдаумен айналысатын компания. Компания ғаламтор браузерлері мен операциялық жүйелер үшін әлемдік нарықтың үлесі туралы зерттеулер мен жаһандық статистика жүргізу бағытында кеңінен танымал. Тарихы 1999 жылдан бастап, Net Applications веб-шеберлер мен электронды маркетингтің негізгі көзі болып табылады. Штаб-пәтері Калифорниядағы Алисо Вьехода орналасқан. Қазіргі уақытта Net Applications өз қызметтерін 7000-нан астам серіктестер мен филиалдар арқылы бөледі.
Плоидтілік

Плоидтілік — жасуша ядросында орналасатын бірдей хромасомалардың жиынтығы. Гаплоид Гаплоид — ядроларында, жасушаларында, организмдерінде бір хромасомалар жиынтығы болады. Жыныстық жинақтын жартысы-n. Қазіргі таңда гаплоидтер көптеген өсімдіктерде табылды. Диплоид Диплоид — жүр хромасомалар жиынтығы бар жасушалар, бір типінде жұп хромасомалар орналасады (2n). Адам ағзасындағы жасушалар диплоидты болып келеді, гаметалардан баспасы. Моноплоид Моноплоид — диплоидты ата-ананың гаплоидты ұрпағы. Полигаплоид Полигаплоид — полиплоидты ата-ананың гаплоидты ұрпағы. Дереккөздер
Руслан Маратұлы Иманқұлов

Руслан Маратұлы Иманқұлов (туған күні 6 ақпан, 1972 жыл) — қазақстандық футболшы. Позициясы шабуылшы. Өмірбаяны Оның бүкіл футболшылық өмірі Қарағандының "Шахтерінде" өтті. 1990 жылы 23 тамызда ферғананлық "Нефтияникке" қарсы ойында дебют матчын өткізді. Кейін 2005 жылға дейін осы клубтың намысын қорғап, 2005 жылы карьерасын аяқтады. Дәл қазіргі кезде ол кеншілер клубы тарихындағы соққан голдар мен өткізген ойындары бойынша тек Андрей Финонченко мен Николай Игамбердиевтен ғана артта қалады. 1995-96 жылдары Ұлттық құрама сапында үш ойын өткізіп, 1996 жылы 3 қаңтарда Ливанның қақпасына бір доп енгізді. Дереккөздер
Сирия Ұлттық футбол құрамасы

Сирия Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық турнирлерде Сирияның атынан сынға түсетін құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Сирия футбол қауымдастығы. Тарихы Ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған. Екі рет жолдаманы иеленуге жақын қалған жерінен мүмкіндіктен айрылып қалды. 1986 жылғы турнирдің іріктеуінде соңғы сәтте Иракқа жол беріп қойды. 2018 жылғы әлемдік доданың іріктеуінде Азиядағы плей-оффқа шығып, Аустралиядан ұтылып қалды да, құрлықаралық плей-оффқа өте алмады. 1966 жылы Сирия құрамасы Израильмен бірге УЕФА қол астына өту мүмкіндіне ие де болды. Бірақ Сирия ФИФА-ның құрлықтарға жолдаманы тең бөлмегеніне наразы болып, байкот жасаған Азия мен Африка құрамаларының талабын қолдағандықтан, Еуропаға өту мәселесі жоққа шығарылды. Жетістігі *2012 жылы Батыс Азияның чемпионы атанған. *Азия чемпионатына 5 рет қатысқан. Азия кубогында *1956 - 1972 — қатыспады *1976 — жарыстан шығарылды *1980 — топтық турнир *1984 — топтық турнир *1988 — топтық турнир *1992 — іріктеуден өте алмады *1996 — топтық турнир *2000 - 2007 — іріктеуден өте алмады *2011 — топтық турнир *2015 — іріктеуден өте алмады *2019 — қатысады Сыртқы сілтемелер *[https://www.fifa.com/associations/association=syr/index.html Сирия құрамасы жайлы ФИФА сайтында] *[http://www.the-afc.com/eng/nassoc/country.jsp_SYR-242-1.html Сирия құрамасы жайлы АФК сайтында]
Катар Ұлттық футбол құрамасы

Катар Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Катардың атынан сыға түсетін құрама. Басқарушы орган - Катар Футбол Қауымдастығы. АФК және ФИФА мүшесі. 2019 жылғы Азия чемпионы. Тарихы Ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған, бірақ 2022 жылғы әлем чемпионатына ұйымдастырушы ретінде қатысады. Азия чемпионатына 10 рет қатысқан. Екі рет (2000, 2011) ширек финалға жеткен. Ең жоғарғы табысы — 2019 жылғы Азия кубогындағы алтын жүлдесі. 2019 жылғы Азия кубогында финалда испандық бапкер Феликс Санчестің шәкірттері Жапонияны 3:1 есебімен ұтып, тұңғыш рет Азия чемпионы атанды. Бұл турнирде Катар құрамасының футболшысы Алмоез Али үздік мерген атанды. 1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ширек финалға дейін жеткен. Екі рет - 1992, 2004 жылдары Парсы шығанағы кубогында жеңімпаз атанды. 2006 жылғы Азия ойындарының алтын жүлдегері атанды. Азия кубогы Ливан-2000 С тобы ----- ----- 1/4 финал Катар-2011 А тобы ----- ----- 1/4 финал БАӘ-2019 Е тобы 1/8 финал 1/4 финал Жартылай финал Финал Сілтемелер
Ливан Ұлттық футбол құрамасы

Ливан Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Ливанның атынан сынға түсетін құрама. Басқарушы орган - Ливан Футбол Қауымдастығы. АФК және ФИФА мүшесі. 2000 жылы Азия чемпионаты Ливанда өтіп, тұңғыш рет қатысты. Ширек финалға дейін жетті. 2019 жылғы Азия чемпионатында да топтан шыға алмады. Батыс Азия чемпионатына 4 рет қатысып, төртеуінде де топтық турнирден аса алмаған. Футболдан Батыс Азия чемпионаты Азия кубогы-2000 (Ливан) A тобы ---- ---- ---- Азия кубогы-2019 (БАӘ) Е тобы
Тера-

Тера- (белгілеу: қазақ «Т», халықаралық «Т») — триллион есе көбейтілгендікті көрсететін қосымша. Атауы гректің τέρας — құбыжық сөзінен шыққан, яғни осы қосымшасы бар бірліктер «қорқынышты көп». СИ қосымшасы ретінде 1960 жылы XI Салмақтар мен шаралар бойынша бас конференцияда қабылданды. Мысалы * 1 ТДж (тераджоуль) = 10 12 Дж (джоуль) немесе 1 000 000 000 000 Дж — отын-энергитика саласында қолданылады. Тағы қараңыз * Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі * Терабайт Дереккөздер
Қытай Ұлттық футбол құрамасы

Қытай Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол турнирлерінде Қытайдың атынан сынға түсетін құрама. Басқарушы орган — Қытай Футбол Қауымдастығы. АФК және ФИФА мүшесі. 2002 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері *Азия кубогының күміс жүлдегері (2): 1984, 2004 *Азия кубогының қола жүлдегері (2): 1976, 1992 *Азия ойындарының күміс жүлдегері (1): 1994 *Азия ойындарының қола жүлдегері (2): 1978, 1998 *Әлем чемпионатының қатысушысы: 2002 Азия кубогы Азия чемпионатына 11 рет қатысқан. Алғаш рет 1976 жылы қатысып, жартылай финалға дейін жетті. Жартылай финалда Иранмен 90 минут бойы тең айқасып, қосымша таймдарда екі доп жіберіп алды - 0:2. Үшінші орын үшін ойында Иракты 1:0 есебімен ұтты. Ойын тағдырын шешкен жалғыз голды Ху Чайоу соқты. 1984 жылғы Азия чемпионатында финалға жетіп, Сауд Арабиясынан 0:2 есебімен ұтылып қалды. Осы табысын 2004 жылы қайталады. Өз алаңында өткен чемпионатта финалда Жапонияға есе жіберді - 1:3. 2017 жылы Аустралияда өткен әзірше соңғы турнирде 1/4 финалда алаң иелерінен 0:2 есебімен ұтылып қалды. Азия кубогы-1984. Финал Азия кубогы-2004. Финал Әлем чемпионаты-2002 2002 жылы тұңғыш рет Әлем чемпионатына қатысып, Түркия, Бразилия, Коста-Рика футболшыларымен "С" тобында ойнады. Үш ойында 9 гол жіберіп, өздері бір доп та енгізе алмады. Нәтижесінде бір ұпай да олжалай алмай, соңғы орында қалды. Кейін Бразилия алтын жүлдені, Түркия қола жүлдені иемденді. С тобы ---- ----
Лаос Ұлттық футбол құрамасы

Лаос Ұлттық футбол құрамасы — халыққаралық футбол жарыстарында Лаостың намысын қорғайтын ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Лаос Футбол Федерациясы (ЛФФ). Ешқашан әлем және құрлық чемпионаттарының финалдық турнирлеріне қатысқан емес. Үнемі Оңтүстік-Шығыс Азия чемпионатына қатысып отырады. Бірақ ешқашан топтық турнирден асқан емес. Құрама жайлы мәліметтер *Алғашқы ойынын 1961 жылы 12 желтоқсанда Оңтүстік Вьетнам құрамасына қарсы өткізіп, 0:7 есебімен ұтылып қалған. *Құраманың қазіргі (ақпан, 2018) бапкері - Майк Вонг Мун Хенг *Құрама сапында ең көп гол соққан футбошы - Висай Попуванин (13). *Ең соңғы қатысқан турнирі - 2014 жылғы AFC Challenge Cup (Азиядағы деңгейі төмен құрамалар арасындағы турнир) турнирі. Екінші топта Түркіменстан, Ауғанстан, Филиппин құрамаларымен ойнап, бір ұпаймен соңғы орында қалды. Әлем Чемпионаттарында *2002 — іріктеуден өте алмады *2006 — іріктеуден өте алмады *2010 — қатыспады *2014 — іріктеуден өте алмады *2018 — іріктеуден өте алмады Азия кубогында *2000 — іріктеуден өте алмады *2004 — іріктеуден өте алмады *2007 — іріктеуден өте алмады *2011 — іріктеуден өте алмады *2015 — іріктеуден өте алмады *2019 — іріктеуден өте алмады Соңғы кездесулері Сыртқы сілтемелер *[https://www.fifa.com/associations/associationlao/ranking/genderm/index.html Құрама жайлы ФИФА сайтында] *[https://web.archive.org/web/20091026200702/http://geocities.com/LaoFootball/ Құраманың фан-клубы]
Тайланд Ұлттық футбол құрамасы

Тайланд Ұлттық футбол құрамасы — Халықаралық футбол жарыстарында Тайландтың намысын қорғайтын ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Тайланд Футбол Қауымдастығы. Тарихы ФИФА құрамына алғаш мүше болған азиялық құрама болса да, Әлем чемпионатына қатысқан емес. Оңтүстік-Шығыс Азия чемпионатының 4 дүркін жеңімпазы. Азия кубогына 8 рет қатысқан. Жоғары көрсеткіші - 3 орын (1972). Екі рет Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан - 1956, 1968. Сілтемелер * [http://fathailand.org/ Ресми сайты] * [http://www.fifa.com/associations/association=tha/index.html ФИФА сайтында]
Бахрейн Ұлттық футбол құрамасы

Бахрейн Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Бахрейннің атынан сынға түсетін ұлттық құрама. Басқарушы орган - Бахрейн Футбол Қауымдастығы. АФК және ФИФА мүшесі. Тарихы Азия чемпионатына 5 рет қатысқан. Ең жоғары нәтижесі - 4-орын (2004). 2011 жылы Араб ойындарының және Парсы шығанағы ойындарының жеңімпазы атанды. Ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған. Екі рет жолдаманы алуға өте жақын тұрған жерінде сүрінді. 2005 жылы Тринидад және Тобаго құрамасымен құрлықаралық плей-оффта соңғы таласқа түсті. Сыртта 1:1 есебімен тең ойнап, өз алаңында 0:1 есебімен ұтылып қалды. Осылайша, 2006 жылғы әлем чемпионатына Тринидад және Тобаго құрамасы (бірінші рет) жолдама алды. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде де дәл солай құрлықаралық плей-оффқа дейін жетіп, бұл жолы Мұхиттық аралдар өкілі Жаңа Зеландиямен сынға түсті. Әуелі өз алаңында 0:0 есебімен тең ойнап, сыртта 0:1 есебімен ұтылып қалды. Міне, осылай екі ретте де бахрейндіктердің әлем чемпионатына шығуына бір гол ғана жетпей қалды. Құрама жайлы мәліметтер *Алғашқы ойынын 1966 жылы 2 сәуірде Манамада Кувейтпен өткізіп, 4:4 есебімен тең түскен. *Құрама рекордшылары: ең көп гол соққан - Исмаэль Абдулатиф (34), ең көп гол соққан - Салман Иса (138). *Бас бапкері - Мирослав Соукуп (Чехия)
Иордания Ұлттық футбол құрамасы

Иордания Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Иорданияның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Иордания Футбол Қауымдастығы. Тарихы Тарихтағы алғашқы ойынын 1953 жылы Египетте Сирия құрамасына қарсы өткізіп, 3:1 есебімен жеңіске жетті. Әлем чемпионаттарының іріктеулеріне 1986 жылдан қатыса бастады, бірақ ешқашан әлем чемпионатына қатысқан емес. Үш рет Азия кубогына қатысқан. Соның екеуінде (2004, 2011) ширек финалға жеткен. Құрама ардагерлері 2017 жыл, 10 қазандағы Құрама мергендері 2017 жыл, 5 қыркүйектегі Сыртқы сілтемелер [http://www.jfa.com.jo/ Иордания Футбол Федерациясының ресми сайты]
Палестина Ұлттық футбол құрамасы

Палестина Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Палестина Республикасының атынан сынға түсетін құрама. ФИФА және АФК мүшесі. Басқарушы орган - Палестина футбол қауымдастығы. Тарихы 1928 жылы елде футбол қауымдастығы құрылып, ұлттық құрама 1948 жылға дейін "Эрец-Израиль құрамасы" деп аталып келді. Кейін Израиль өз алдына кеткен соң, Палестина құрамасы пайда болды. Қазіргі құраманың 1928-48 жылдардағы құрамаға еш қатысы жоқ. Басқа да азиялық құрамалар секілді 50-жылдарлан бастап қана өз кездесулерін өткізе бастады. 2014 жылы Азияның деңгейі төмен ұлттық құрамалары қатысатын AFC Challenge Cup турнирінде финалға дейін жетіп, Мальдив аралдарынан 0:1 есебімен ұтылып қалды. 2015 жылы тұңғыш рет Азия кубогына қатысып, топтан шыға алмады. 2019 жылғы Азия кубогында да топтық турнирден аса алған жоқ. Әзірше әлем чемпионатына қатыса алмай келеді. Танымал тұлғалары Атақты ойынншылары * Рамзи Салех * Абделатиф Бахдари * Мұсаб Әл-Баттат Сілтемелер * http://www.pfa.ps/
Непал Ұлттық футбол құрамасы

Непал Ұлттық футбол құрамасы — Халықаралық футбол турнирлерінде Непалдың намысын қорғайтын құрама. Азия құрлығындағы аутсайдер құрамалардың бірі. Непал Футбол Федерациясының қарамағында. АФК және ФИФА мүшесі. Тарихы Алғашқы кездесуін 1972 жылы Қытайға қарсы өткізіп, 2:6 есебімен ұтылып қалды. Ең ірі табысы ретінде 1993 жылғы Оңтүстік Азия чемпионатындағы қола жүлдені айтуға болады. Ең ірі жеңісіне 1999 жылы қол жеткізді. Бутанды 7:0 есебімен тізе бүктірді. Ешқандай ірі турнирге қатысқан емес. Құрама жайлы мәліметтер *Қазіргі бас бапкері - Кодзи Гетоку (Жапония). Ол құраманы 2016 жылдан бері жаттықтырып келеді. * Үйдегі матчтарын "Дасаратх Рангасала" стадионында өткізеді. * 2006 жылы Азияның деңгейі төмен футбол құрамалары қатысатын AFC Chellenger CUP турнирінің жартылай финалына шыққан. Қазақстан құрамасымен ойындары * ӘЧ-2002 іріктеуі. 12 сәуір 2001. Қазақстан - Непал - 6:0 * ӘЧ-2002 іріктеуі. 21 сәуір 2001. Қазақстан - Непал - 4:0 Сыртқы сілтемелер [http://www.fifa.com/associations/association=nep/index.html Непал құрамасы жайлы ФИФА сайтында]
Макао Ұлттық футбол құрамасы

Макао Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық Футбол жарыстарында Аумын (Макао) мемлекетінің намысын қорғайтын құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Ешқашан Әлем және Азия және Аймақтың Шығыс Азия чемпионатына қатысқан емес. Тек 2006 жылы ғана AFC Chellenger Cup турниріне қатысқан. Бірақ топтық турнирден аса алмаған. ФИФА рейтінгінде 156 орынға дейін ғана көтеріле алған. Құрама жайлы мәліметтер *Бұл елде кәсіпқой футболмен айналсатындар аз. Ұлттық құраманың ойыншыларының көпшілігі негізінен түрлі салаларда жұмыс жасайды. *Алғашқы матчын 1949 жылы Оңтүстік Кореяға қарсы өткізіп, 1:5 есебімен ұтылып қалған. Ең ірі жеңісін 2009 жылы тойлады. Солтүстік Мариан аралдарын 6:1 есебімен ұтты. *Қазіргі (ақпан, 2018) бас бапкері Чань Хиу Мин. *Құраманың мерген футболшысы - Чан Кин Сен (17) Қазақстан құрамасымен матчтары ӘЧ-2002 іріктеуі. Бірінші кезең * 14 сәурі, 2001: Қазақстан - Макао - 3:0 (Бағдат) * 23 сәуір, 2001: Қазақстан - Макао - 5:0 (Алматы) Сыртқы сілтемелер *[http://www.greatfootball.com.ua/macau/mac-ff.php Аумын футбол құрамасы] *[http://www.macaufa.com/ Арнайы сайт]
Эстония Ұлттық футбол құрамасы

Эстония Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Эстонияның намысын қорғайтын құрама. УЕФА және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Эстония Футбол қауымдастығы. 1924 жылы жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан. Эстония Еуропаның барлық ұлттық құрамаларымен тым болмаса бір реттен ойнап шыққан жалғыз құрама. Әлем Чемпионаттарында Әлем чемпионаттарының іріктеуіне жеті рет қатысқан. Ең тәуір нәтижені 2006 жылғы ӘЧ іріктеуінде көрсеткен. Үшінші топқа түскен эстондықтар 12 матчта 17 ұпай жинаған. Еуропа Чемпионаттарында ЕУРО іріктеулеріне 1994 жылдан бері қатысып келеді. Финалдық турнирлерге қатыса алған жоқ. Ең жақсы нәтижені ЕУРО-2012 іріктеуінде көрсетті. 10 кездесуде 16 ұпай жинады. Атақты футболшылары *Сергей Парейко *Мартин Рейм *Андре Опер Жейделер Сыртқы сілтемелер [https://www.fifa.com/associations/association=est/index.html Эстония құрамасы ФИФА сайтында]
Мальта Ұлттық футбол құрамасы

Мальта Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол турнирлерінде Мальтаның намысын қорғайтын құрама команда. УЕФА және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Мальта Футбол Қауымдастығы. Қазіргі (ақпан, 2018) бапкері - бельгиялық Том Саинтфит Тарихы Мальтада футбол сонау 19-ғасырда пайда болған болса да, елдің ұлттық құрамасы алғашқы ойынын 20 ғасырдың 50-жылдарында өткізген. Алғаш қатысқан ірі турнирі - 1964 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңі. Алғашқы раундта-ақ Даниядан екі кездесу қорытындысы бойынша 2:9 (1:6, 1:3) есебімен ойсырай ұтылған. Әлем чемпионатының іріктеулеріне 1968 жылдан бері қатысып келеді. Осы турнирде 98 ойын өткізіп, не-бары екі кездесуде ғана жеңіске жеткен. 1993 жылы 12 мамырда Эстонияны, 2013 жылы 7 маусымда Арменияны 1:0 есептерімен ұтыпты. Еуропа чемпионаттарының іріктеулерінде көрсеткен нәтиже де осы шамалас: 102 ойынның үшеуінде ғана жеңіске жеткен. Қызықты фактілер ЕУРО-84 іріктеуінің соңғы турында (21 желтоқсан, 1983 жыл) Мальта құрамасы испандармен кездесті. Бірінші орындағы Нидерландыны басып озу үшін Испания құрамасы 11 доп айырмасымен ұтуы шарт еді. Матч 12:1 есебімен Испанияның жеңісімен аяқталды. Нидерланд тарапының шағымымен УЕФА өкілдері матчты қанша тексерсе де, "келісілген матч" дейтіндей ешбір себеп таппапты. Бұл — Мальта құрамасының тарихтағы ең ірі жеңілісі боп жылнамада жазылып қалды. Ірі турнирлердегі көрсеткіштері ӘЧ іріктеулерінде ЕУРО іріктеулерінде Сыртқы сілтемелер * [http://www.fifa.com/associations/association=mlt/index.html Мальта құрамасы жайлы ФИФА сайтында] * [http://eu-football.ru/_matches.php?id=136 Мальта құрамасының барлық кездесулері]
Коллаборация

Коллаборация немесе әріптестік – белгілі бір консесусқа немесе келісімге, оқытуға, білім алмасуға бағытталған, кез келген салада ортақ мақсатқа жету үшін екі немесе одан да көп адаммен немесе ұйыммен жасалатын бірлескен әрекет. Коллаборацияға, керісінше, дәл сондай ұстанымдарға ие краудфандингті де жатқызуға болады. Коллаборация басқаратын органды талап етеді. Шектелген ресурстар үшін жүргізілген конкуренцияда коллаборация мүшелері көбірек мүмкіндіктерге ие бола алады. Сирек болса да, коллаборацияны қарама-қарсы мақсаттар болғанда да бар деп есептейді.
Балқаймақ (күй)

Балқаймақ күйі — көңілді, жүректен шығатын шығарма. "Балқаймақ" басынан аяғына шейін үш ширек өлшемнен ауытқымайды. Күйді тыңдаған адам жазғы кеште жайлауда, киіз үйдің ішінде, түйе сүтін қатып сызыла шай құйып жаныңды қуанышқа бөлеген сезімтал да әсем қарындастың жанында отырғандай нәзік әсерде қалады. Бұл күйді домбырашы Хайрошев 1956 жылы Алматының Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясының домбыра класын жүргізуші педагог Хабидолла Тастановқа орындап берген. Күйдің шығу тарихы Құрманғазы нағашыларында бір жылдай болып, еліне қайтып келе жатып, ең далада жалғыз қараша үйді көріп, тынығып шығуды ұйғарады. Үйге келсе, онда жалғыз қыздан басқа жан жоқ екен. Ол шаршап келген сазгерді жақсы қарсы алып, түйе сүтін қатып шай береді. Сазгер шайға қанып, ол оған бал татыған қаймақтай әсер етіп, қызға разы болғандықтан күй шығарып, оны "Балқаймақ" атаған екен. Дереккөздер
Кішкентай (күй)

Кішкентай күйі — Күйші Құрманғазының алғашқы шығармаларының бірі. Бұл күй Исатай Тайманұлының көтерілісіне арналған. Бұл күйді О.Қабиғожин орындап берген. Оркестрге түскенде күйдің екпіні аздап бәсеңдеді. Музыка мамандарының кейін жүргізілген редакцияларында (мысалы: Л.Шаргородский) күйдің екпіні 5-6 есе жайланған. Күйде еске түсіру драмалық кезеңдер бар.Қайғыдан да құр емес. Екі дауыстылықтың шегінде гармониялық элементтерінің аса тапқырлықпен жазылған тұстары көп. Күйдің орындалуы шеберлікті талап етеді. Дереккөздер
Армения Ұлттық футбол құрамасы

Армения Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол турнирлерінде Арменияның намысын қорғайтын ұлттық құрама. Басқарушы орган - Армения Футбол Федерациясы. Тарихы КСРО тараған соң басқа да посткеңестік елдер секілді өз алдына ірі турнирлерге қатыса бастады. Алғаш қатысқан ірі турнирі - ЕУРО-1996 іріктеуі. ЕУРО-2012 іріктеу кампаниясында құрама екінші орын үшін соңғы сәтке дейін айқасты. Соңғы турда Ирландия құрамасымен ойнап, 1:2 есебімен ұтылды да, үшінші орынға түсіп кетті. Солай тарихта тұңғыш рет ірі турнирлерге қатысу мүмкіндігінен айрылып қалды. ӘЧ-2018 іріктеуінде 6 ұпай жинап, бесінші орынмен турнирді аяқтады. Құрама 2017 жылдың 11 маусымына дейін 170 кездесу өткізген. 41 кездесуде ұтып, 33 ойында тең түскен. 96 кездесуде жеңіліске ұшыраған.Доп айырмасы: 156 — 291 (-135) Армения — Әзірбайжан кикілжіңі Екі мемлекет көптеген жылдардан бері Таулы-Карабах автономиялық республикасына өзара таласып келеді. Осы кикілжіңнің салқыны футболға да тиіп, екі қүраманың немесе екі мемлекет клубтарының арасындағы матчтар жанжалсыз, төбелессіз өтпейді. Тыныштықты көздеген УЕФА басшылар қазір Бұл екі құраманы да, екі елдің клубтарын да мүмкіндігінше бір-бірімен ойнатпауға, бір топқа түсірмеуге тырысады. ЕУРО-2008 іріктеу кампаниясында Армения мен Әзірбайжан клубтары бір топқа түсіп қалады. Соңында екі тарап та бір-бірімен ойнаудан бас тартады да, өзге құрамалар 14 матчтан ойнаса, бұл екі құрама 12 матчтан ғана ойнайды. Айта кетейік, осы топта Қазақстан құрамасы да бар еді. Құрама мергендері Сілтемелер *[http://eu-football.ru/_matches.php?id=9 1992 жылдан бергі барлық матчтары]
Аман бол, шешем, аман бол!

«Аман бол, шешем, аман бол!» — Құрманғазының анасына арнап шығарған күйі. Күйдің шығу тарихы Бұл күй Құрманғазының "тар жол тайғақ кешу" қарсаңында, яғни Орда түрмесінен қашып шығып, "барар жері де, басар тауы да" белгісіз, осы сапарынан орала ма, жоқ па деген күмәнді жағдайда туындаған. Мұның ауырлығы сонша, біріншіден, бұл тұңғыш тұтылу және қашан келерін де білмейтіндігінде. Сондықтан да, бұл сазгердің анасынан тұңғыш рет айырылып, 6 жыл (1857-1863) бойына белгісіз кеткен кезеңде пайда болған туынды. Дереккөздер
Балбырауын (күй)

«Балбырауын» — Құрманғазының асыл мұраларының бірі. Бұл күйді О.Қабиғожин орындаған. Күй от жалындай қызу мен дүрілдеген екпінге, делебеңді қоздыратын жігерге толы. "Балбырауын" күйін 1936 жылы композитор Брусиловкий "Ер Тарғын" операсының финалында қырық кісі орындаған биге музыка етіп пайдаланды. Кейін өзінің "Сарыарқа" атты симфония-сюитасында "Скерцо" бөлімі етіп енгізді. 1938 жылы "Қайта туған Қазақстан" атты симфониясының "Скерцо" бөлімінде пайдаланған. Бүгіндері күйдің екі нұсқасы бар. Оркестрлерде бұл күй эндшпильде ойнатылады. Күйдің шығу тарихы Бұл Құрманғазының жастау кезінде шығарған күйлерінің бірі. Кейбір мәліметтерге сүйенсек, бұл атау "Балбыр ауан" түрінде туындаған. Кейін дыбыстық өзгеріске ұшыраған. Атаудың мәні: "маужыра қып" жан дүниеңді балқытып,кейде бекітіп, кейде босатып, еркінен айыратын тамылжыған ауан (әуен). Бұл пікірдің дәлдігі төмендегіше дәлелденді: тілімізде бір сөз жуан да, жіңішке де айтыла береді: ауан не әуен, қары не кәрі, ауада не әуеде, т.б. Дереккөздер
Кипр Ұлттық футбол құрамасы

Кипр Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Кипрдің атынан сынға түсетін ұлттық құрама. УЕФА және ФИФА мүшесі. 2018 жылғы 18 қаңтар күнгі есептеу бойынша ФИФА рейтінгінде 92-ші орында. Тарихы Әзірше әлем және Еуропа чемпионаттарының финалдық турнирлеріне қатысқан емес. Бірақ жылда ақпан айында бұл елде Кипр Футбол Қауымдастығының кубогы ойналады. Турнирге әлемнің түрлі құрамалары қатысып, оқу-жаттығу жиындарын да өткізеді. Көптеген жылдардан бері Әлем және Еуропа чемпионаттарының іріктеу турнирлеріне қатысып келеді. Ең жақсы өнер көрсеткен турнирі - ЕУРО-2016 іріктеуі. Соңғы турда Босния және Герцеговина құрамасын кез-келген есеппен ұтса болды, плей-офф кезеңіне жолдама алатын еді. Алайда Кипр құрамасы өте маңызды ойында ұтылып қалды. ЕУРО-2000 іріктеуінде де жаман ойнаған жоқ. Испанияның өзін 3:2 есебімен ұтып кетті. Бұл осы циклдегі жалғыз жеңістері болса да, соңғы турға дейін екінші орыннан үмітін үзбеген еді. Бірақ Бұл жолы да Аустрия құрамасын ұта алмады. Стадионы Өз алаңындағы матчтарын 1999 жылы пайдалануға берілген ГСП стадионында өткізеді. Мемлекет орталығы Никосияда орналасқан бұл стадионға 22000 адам сыяды. Стадионның атауы «Га Си Пи» (Панкипр Гимнастикалық Қауымдастығының стадионы") сөздеріндегі бас әріптерден құралған. Сондай-ақ, бұл стадионда АПОЭЛ, "Олимпиакос", "Омония" клубтарының да өз алаңындағы матчтары ойнатылады. Құрамы : 9 қыркүйек 2019 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.cfa.com.cy/ Кипр Футбол Федерациясының сайты] * [http://eu-football.ru/_matches.php?id=49 1960 жылдан бергі барлық ойындары]
Грузия Ұлттық футбол құрамасы

Грузия Ұлттық футбол құрамасы — халықапалық футбол жарыстарында Грузияның намысын қорғайтын құрама. Басқарушы орган - Грузия Футбол Қауымдастығы. Үйдегі ойындарын Борис Пайчадзе атындағы Динамо-Аренада өткізеді. Қазіргі бас бапкері - Вилли Саньоль (Франция) Тарихы Кеңестің кезінде Грузияның бірнеше футболшылары әлемге танымал болған. Мәселен, Александр Чивадзе, Виталий Дараселия, Тенгиз Сулаквелидзе, Давид Кипиани. Одақ тарқағаннан кейін де Шота Арвеладзе, Каха Каладзе, Леван Кобиашвили секілді мықты грузин футболшыларын әлем мойындады. Соған қарамастан құрама әзірше Әлем және Еуропа чемпионаттарының финалдық турнирлеріне қатыса алмай келеді. ЕУРО-1996 іріктеуінде құрама 10 ойыннан 15 ұпай жинап, үшінші орын алды. Әзірше осы көрсеткіш іріктеу кампанияланрындағы ең тәуір нәтижелерінің бірі. Осы жетістігін ӘЧ-2002 іріктеуінде де қайталады. Бұл жолы 8 ойыннан 10 ұпай жинады. 2024 жылы Ұлттар лигасын ұтымды пайдаланып, оның аясында плей-офф кезеңінде Люксембург пен Грекия құрамаларын жеңіп, Грузия тарихында алғаш рет ірі турнирлердің ақтық кезеңіне жетті. Осы жетістіктің арқасында Грузия посткеңестік елдер арасында Еуропа чемпионатына өткен төртінші ел болды: оған дейін Украина, Ресей және Латвия турнирге қатысқан. Нәтижесінде Грузия Еуро-2024 жарысында "F" тобында бақ сынады. F тобында Грузия құрамасы алдымен Түркиядан ұтылды (1:3), содан кейін Чехиямен тең түсті (1:1), ал соңғы турда Португалияны жеңді (2:0) және топтан үшінші орыннан шықты. Джордж Микаутадзе Еуро-2024 топтық кезеңіндегі әр матчта гол соққан жалғыз футболшы болды. 1/8 финалда Грузия командасы Испанияға қарсы шықты. Алайда мықты қарсыласынан 4:1 есебімен есе жіберді. Құраманың ардагерлері Құрама мергендері Дереккөздер
Ысқырма (күй)

«Ысқырма» — Дəулеткерейдің ерекше күйлерінің бірі. «100 күй» құрамына енген. Күйдің шығу тарихы Дәулеткерей кешке қыдырысқа шығып тұрады екен. Сондай бір серуендеуінде басына бір күйдің тақырыбы келіп қалады да, тақырыпты жоғалтпайын деп ысқырады. Үйіне жеткенше ысқырумен есіне сақтап келіп, бірден домбыраға түсіреді. Ысқыру арқылы басына сақтап келген тақырыптан туғасын ба, Дəулеткерейдің бұл күйі “Ысқырма” атанып кетеді. Қазақта ысқыру əдепке жатпайды. Балалар ысқырса үлкендер қойдырады. Бірақ Дəулеткерейдің бұл арада одан басқа лажы қалмайды. Күй — адамның бір қиялы, көп жерді шолып отырған ойы сияқты. Оның үстіне “Ысқырманың” кей жерлерінде шектен-шепке көшіп мандолина техникасымен тартатын жағдайлар кездеседі. Соған қарағанда Дəулеткерей əуесқойлық дəрежесінде болса да, орыс халық аспаптарында да ойнауы мүмкін. Сілтемелер * [http://old.el.kz/blogs/entry/Дəулеткерей-Шығайұлының-күйлері Дəулеткерей Шығайұлының күйлері] * [https://dombira.ru/yiskyirma/ Күйдің ноталары]
Шолтан (күй)

«Шолтан» — Дәулеткерейдің адамзат өмірінің баянсыздығын сөз етіп шығарған күйі. «100 күй» құрамына енген. Шығу тарихы 1868–69 жылдардан бастап ел билеуге старшындар мен болыстар тағайындала бастайды. Бұрын төре тұқымы, деп төбеге көтергендердің енді күні кетіп, тарихтың түкпіріне қарай ығысып бара жатқанын, болыс пен старшындыққа төре тұқымының үш қайнаса сорпасы қосылмайтынын, төсінің түгі, тізесінің күші бар адамдардың тағайындалып жатқанын Дəулеткерейдің алғыр ойы мен ақыл парасаты аңғармай қалған жоқ. Дəулеткерей тарихтың аяқ алысын сезініп, өткен дəуренге, кеткен заманға арнап, жоқтау күйін шығарады. Сілтемелер * [https://dombira.ru/sholtak/ Күйдің ноталары]
Финляндия Ұлттық футбол құрамасы

Финляндия Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Финляндияның намысын қорғайтын құрама. Басқарушы орган - Финляндия футбол қауымдастығы. Тарихы Финляндияда алғашқы футбол ұйымы 1907 жылы құрылған. Келесі жылы Финляндия ФИФА-ға мүше болды. Финляндияда футбол №1 спорт түрі санала бермейді, елде футболдан гөрі қысқы спорт түрлеріне қызығушылық басым. Сондықтан 1970 жылдарға дейін ұлттық құрама тек жолдастық кездесулер өткізумен ғана шектелді. Содан кейін ғана Еуропа және әлем чемпионаттарының іріктеулеріне тұрақты түрде қатыса бастады. Бірақ әзірше Әлем чемпионаттарына қатысқан емес. 2020 жылы тұңғыш рет Еуропа чемпионатына жолдама алды. Топтық кезеңде әуелі Данияны 1:0 есебімен ұтты, екінші турда Ресейден ұтылды, 0:1. Үшінші турда да Бельгияға есе жіберіп, топта үшінші орын алды да, бұл нәтиже 1/8 финалға шығуға аздық қылды. Құраманың мергендері Құрама ардагерлері Сілтемелер * [http://www.palloliitto.fi/ ФФО ресми сайты] * [https://web.archive.org/web/20120427024301/http://www.palloliitto.fi/maajoukkueet/miesten_a-maajoukkue/pelaajat/ Ойыншылары] * [http://www.eu-football.ru/_matches.php?id=70 Барлық ойындары]
Сингапур Ұлттық футбол құрамасы

Сингапур Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Сингапурдың намысын қорғайтын құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Бас бапкері - В. Судрамурти (Сингапур). Басқарушы орган - Сингапур футбол қауымдастығы. Тарихы Алғашқы матчын 1953 жылы Оңтүстік Корея құрамасына қарсы өткізіп, 2:3 есебімен ұтылып қалды. Құраманың мерген футболшысы - Фанди Ахмад. Оның еншісінде 55 доп бар. Ірі турнирлерде 1984 жылы Азия кубогына қатысқан. Бірақ топтық кезеңнен аса алмады. Одан басқа ірі турнирлерге қатысқан емес. Футбол формалары Сілтемелер *https://www.fifa.com/associations/association=sin/index.html
Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы

Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық жарыстарда Вьетнамның намысын қорғайтын ұлттық құрама. Басқарушы орган — Вьетнам Футбол федерациясы. Әлем чемпионатына қатыспаған. Азия чемпионатына екі рет (2007, 2019) қатысқан. Тарихы 50 жылдарға дейін Вьетнамға футбол 19 ғасырдың соңғы жылдарында келді. Әуелі француз әскерлері, әскери қызметкерлері өзара ойнап жүрді де, сосын вьетнамдықтарды да ойнауға шақырды. Осылайша футбол ойнауға жергілікті азиялықтар да үйрене бастайды. 1908 жылы алғашқы команда құрылды деген ақпараттар бар, ал 1928 жылы мұнда алғашқы ресми спорттық ұйымдар құрылды да, Вьетнамда кәсіби емес клубтық командалар көбейе бастады. Бірақ 50-жылдарға дейін бұл жақта ұлттық құрама деген болмады. Тек Вьетнам екіге бөлінген соң ғана ұлттық құрамалар бас қосты. 50-70 жылдар Қараңыз: Солтүстік Вьетнам құрамасы, Оңтүстік Вьетнам құрамасы 70-жылдардан соң 1976 жылы Солтүстік және Оңтүстік Вьетнам бірікті де, ұлттық футбол құрамалары да бірікті. Бірақ құрама 1991 жылға дейін бір ойын да өткізбеді. 1991 жылы 26 қараша күні Филиппиндер құрамасымен жолдастық кездесу өткізіп, 2:2 есебімен тең тарқасты. 2007 жылғы Азия чемпионатын Малайзия, Индонезия, Таиланд елдерімен бірігіп өткізді де, тұңғыш рет финалдық турнирге қатысып, ширек финалға дейін жетті. 2008 жылы құрама тізгінін португалиялық Энрике Калишту ұстады. Сол жылы Вьетнам құрамасы АСЕАН турнирінде чемпион атанды. Бұл жетістігін тек 2018 жылы ғана қайталай алды. 2019 жылғы Азия кубогында тағы да ширек финалға дейін жетті. Ірі турнирлерде Әлем чемпионаттары * 1994 — 2018 іріктеуден өте алмады Азия кубогы * 1996 — іріктеуден өте алмады * 2000 — іріктеуден өте алмады * 2004 — іріктеуден өте алмады * 2007 — 1/4 финал * 2011 — іріктеуден өте алмады * 2015 — іріктеуден өте алмады * 2019 — 1/4 финал АСЕАН чемпионаты * 1996 — 3 орын * 1998 — 2 орын * 2000 — 4 орын * 2002 — 3 орын * 2004 — топтық турнир * 2007 — 1/2 финал * 2008 — чемпион * 2010 — 1/2 финал * 2012 — топтық турнир * 2014 — 1/2 финал * 2016 — 1/2 финал * 2018 — чемпион Сілтемелер * official site * from FIFA website
Беларусь Ұлттық футбол құрамасы

Белоруссия Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Беларусьтің атынан сынға түсетін құрама. Басқарушы орган - Беларусь футбол федерациясы (1989 жылы құрылған). Тарихы 1992 жылдан ФИФА, 1993 жылдан УЕФА мүшесі. Бас бапкері - Игорь Криушенко. Бірінші ойынын 1992 жылы Вильньюсте Литваға қарсы өткізіп, 1:1 есебімен тең түсті. 1994 жылдан бері әлемдік және құрлықтың чемпионаттардың іріктеуіне қатысып келеді. Көбіне турнир кестесінің ортан белінен жоғары көтеріле алмай, финалдық кезеңге жолдама ала алмай келе жатыр. 2002 жылғы әлемдік доданың іріктеуінде құрлықтық плей-оффқа өтуге мүмкіндігі болды. Шешуші ойында Уэльс құрамасынан ұтылып, үшінші орында қалды. 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде топта соңғы орында қалып кетті. Құрама мергендері Құрамы Ойындары мен голдары 2019 жылғы 19 қараша күнгі есеп бойынша Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.football.by/natteam/ Белоруссия құрамасының тарихы мен статистикасы] * [http://footbel.net/ Белоруссия футбол құрамасы]
Молдова Ұлттық футбол құрамасы

Молдова Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Молдованың намысын қорғайтын құрама. Басқарушы орган - Молдова Футбол Федерациясы. Тарихы Кеңес Одағы тарқаған соң ғана құрылды. Бірақ әзірге әлем және Еуропа чемпионаттарына қатысқан емес. Ең жақсы нәтижесін ӘЧ-2014 іріктеу турнирінде көрсетті. Бұл циклде 10 кездесуде 11 ұпай жинады. Алғашқы матчын 1991 жылы 2 шілдеде Кишиневте Грузияға қарсы өткізіп, 2:4 есебімен ұтылып қалды. 2008 жылы ФИФА рейтингінде 37-орынға көтерілді. Бұл әзірше тарихтағы ең жоғарғы көрсеткіш. Ал 2018 жылғы 18 қаңтардағы есептеу бойынша 166-ші орында. Ірі турнирлерде Әлем чемпионаты * 1930 — 1990 - қатыспады, КСРО құрамында болды * 1994 - қатыспады * 1998 — 2018 - іріктеуден өте алмады Еуропа чемпионаты * 1960 — 1988 - қатыспады, КСРО құрамында болды * 1992 - қатыспады, молдовалық футболшылар ТМД құрамасында болды * 1996 — 2020 - іріктеуден өте алмады Жаттықтырушылары Дереккөздер * [http://www.fmf.md/ro/teams/lot_nationala/ Молдова құрамасының арнайы сайты] Сілтемелер * [https://www.fifa.com/associations/association=mda/index.html ФИФА сайтында] * [http://www.fotbal.md www.fotbal.md] * [http://eu-football.ru/_matches.php?id=138 1991 жылдан бергі барлық матчтары]
Черногория Ұлттық футбол құрамасы

{{Ұлттық футбол құрама командасы }} Черногория Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Черногорияның намысын қорғайтын ұлттық құрама. Басқарушы орган - Черногория футбол одағы. 2007 жылы ФИФА мен УЕФА-ға мүше болды. 2018 жылы 18 қаңтардағы есеп бойынша ФИФА рейтингісінде 46-шы орында. 2006 жылға дейін футболшылары Югославия, Сербия және Черногория құрамаларының сапында ойнады. 2006 жылы шілдеде Сербия және Черногория екіге бөлінді де, Черногория құрамасы өз тарихын бастады. 2007 жылы УЕФА-ға мүше болып, 24 наурыз күні алғашқы ресми ойынын Мажарстан құрамасына қарсы өткізіп, 2:1 есебімен жеңіске жетті. Алғаш қатысқан халықаралық ресми турнирі - 2010 жылғы Әлем чемпионатының іріктеуі. ӘЧ-2018 іріктеуі Құрама рекордшылары Көп ойын өткізгендер Мергендер Бапкерлері Сілтеме * [https://www.fifa.com/associations/association=mne/index.html ФИФА сайтында]
Оман Ұлттық футбол құрамасы

Оман Ұлттық футбол құрамасы — халықаралық футбол жарыстарында Оманның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. АФК және ФИФА мүшесі. Басқарушы орган - Оман футбол қауымдастығы. Ешқашан әлем чемпионатына қатыспаған. Азия кубогына 3 рет қатысқан - 2004, 2007, 2015. Үшеуінде де топтық турнирден өте алмаған. Сыртқы сілтемелер * [http://www.fifa.com/associations/association=oma/index.html Оман құрамасы жайлы ФИФА сайтында]