kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тоқаев-Назарбаев қос билігі

болған Қасым-Жомарт Тоқаев (сол жақта) пен Президент болған Нұрсұлтан Назарбаев (оң жақта), 2004 жыл, Вена]] болған Қасым-Жомарт Тоқаев (сол жақта) пен Президент болған Нұрсұлтан Назарбаев (оң жақта), 2000 жыл, Мәскеу]] Нұрсұлтан Назарбаев отставкасынан кейінгі Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігінің бастапқы жылдарында Қазақстан Назарбаев пен Тоқаев арасындағы қос билік астында еді. Екі билеуші арасындағы келіспеушіліктер билік үшін күреске әкеп соқты да, «қос өкімет» Қаңтар оқиғасынан кейін жоқ болды. Назарбаев отставкасына қарамастан құзыретін сақтап алды, ал отбасы саяси ықпалын жоғалтпай жүрген, Елбасы титулы мен Қазақстан Қауіпсіздік кеңесіне төрағалығы арқылы Назарбаев билікте де-факто қала берген. Тоқаев пен Назарбаев қос билігі халық арасынан қолдау алмағандай көрінді, елде наразылық шаралары, әсіресе мереке кезінде, қайталана берді. Ой-пікір Елдегі бар қос өкімет жайлы теориялар Тоқаев президенттігінің бірінші жылында да бар еді. Қазақстан халқының біразы және Азаттық радиосы қолдаған бұл теориялар Назарбаевтың әлі де саясатпен айналыса бергені және Тоқаевтың одан кеңес іздегені дәлелдеген. Тоқаев «Назарбаевтың қуыршағы» еді деген болжамдар да болған. «Назарбаев бастапқыда биліктен кетпей жатты» деген тұжырымдарды қолдағандар қатарында саясаттанушы Досым Сәтпаев та болды. Назарбаевтан кеңес алғанын Тоқаев тәжірибелі ізашарына құлақ асқаны-ақ деп түсіндірді. Кейін берген сұхбатында Тоқаевтың өзі бұл қиян-кесі тартысты «саяси дағдарыс» деп сипаттады да, себебі ретінде Назарбаевтың 2021 жылғы қарашада Astana Club кездесуінде Махатхир Мұхамедті еске алып, Ақордаға қайта келуін мүмкін дегенін және ТМД басшыларының кездесуіне Тоқаевтың орнына барғанын берді. Аяғы 2022 жылғы қаңтарда елді дүр сілкіндірген Қаңтар оқиғасы орын алды. Олардан кейін Тоқаев пен Назарбаевтың шенеуніктері арасында билік үшін тартыс жүрді. Брюс Панниердің жазуынша, бұл тартыс мүмкін Назарбаев пен Тоқаевтың да арасында жүрген. Қаңтар оқиғасынан кейін Тоқаев «Назарбаев пен оның отбасын толықтай биліктен тайдырды» деген қауесет өршіді, түрлі шетелдік сарапшылар қос билік енді жоқ болды, Тоқаев енді елдегі жалғыз билеуші деген ойға келді. 2025 жылғы қаңтарда Тоқаев қос биліктің шынымен де бар болғанын, алайда кейін аяқталғанын мойындады. Дереккөздер
Новопетровск бекінісі

Новопетровск бекінісі – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарихи орын. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 33 км солтүстік-шығыс бағытта орналасқан. Сипаты Ескерткіш Маңғыстау МТМҚ ММ 2003 жылы анықталған. Бекініс 1846 жылы Каспийдың теңізінің шығыс жағалауын отарлау мақсатында тұрғызылған құрлыс. Бұл бекініс Форт-Александровск және Николаевский станица бекіністерін салуға негіз болған және XIX-XX ғасырларда маңызды тарихи оқиғалардың куәгері болған орындардың бірі болған. Қазіргі уақытта бекініс қабырғаларының қалдығы, гарнизон казармасының қабырғасы, артиллериялық батарея орындары, әкімшілік және шіркеу ғимараттары, ат-көлік жолдарының сорабы сақталған. Көлемі - 1,5 га. Дереккөздер
Әбілғазы күмбезтамы

Әбілғазы күмбезтамы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX ғасырдағы сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 3 км оңтүстік бағытта орналасқан. Сипаты Әбілғазы күмбезтамы (руы Қаржау-Қарайдары) қала сыртындағы шағын қорымда орналасқан. Өңделмеген әкті-құмтастан, порталды-күмбезді құрлыс түрінде қазақтың бір туар ұлына арнап тұрғызылған. Құрлыстың сыртқы қабырғасы, интерьері, күмбезі мен қасбеттік қаптамасы біртұтас құрылым ретінде салынған. Күмбездің салынуы өңделмеген әкті-құмтастан жалған иін арқылы шығарылып, дулыға ұқсас пішіні биік барабанды, терең қуыс ойықтарымен әспеттелген. Қасбет пен интерьерлік қабырғалық тегістік көркем суретті қызылды-жасыл түсте боялған, өсімдік өрнектер мен жан-жануар, тұрмыстық бұйым бейнелері ойып салынған. Дереккөздер
Қаракөз күмбезтамы

Қаракөз күмбезтамы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХV-ХVІІ ғасырлардағы сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 25 км шығыс бағытта Қаңға шатқалында орналасқан. Күмбезтамнан шығысқа қарай 50 м шамасында, ну болып тұт ағашы өскен және одан төменірек бұлақ ағып жатыр. Сипаты Күмбезтам шатқалдың оңтүстік жағындағы ойпатпен шектелген кішігірім үстірт жазығында тұр. Ол жоспары бойынша тік бұрышты, есік қуысы оңтүстік-батасқа бағытталған құрлыс. Қабырғалары лай балшық пен әктастың араланған тақта тастарынан қаланған және қасбеттері бір-біріне жақсы кіріктірілген, әр түрлі көлемді тастармен қапталған. Күмбез қаландысы әлдеқашан уақытта қирап қалған. Қабырғалардың қаптама тақта тастары жалпы қаландысымен біртұтас құрылымды етіп байланыстырылған. Оңтүстік қасбеті порталды болуымен ерекшеленеді және оның жоғарғы бөлігінде бір қатар оюлы безендірулері бар. Суреттердің арқауы шәугім суреті түрінде де кездеседі. Интерьерлік қабырғалар сыланған, тегістік беттерінде жебе оғы пішініндегі қуыс текшелер бар. Ірге төртіншегінен күмбезге қарай қаластыра өту және үйлесімді шешімге келтіріп, – жебе пішініне ұқсастырып, еңкейтілген тақта тастар арқылы қаластырылған. Күмбезтам қабырғасының тегістік беттеріне сұлбалы ою әдісімен сурет пен түрлі жазулар жазылған. Мұнда сондай-ақ, жылқы мен кісі, арбаға жегілген аттың, бірнеше үлкен қайық, кеме суреттерін де көруге болады. Жазулар арасында (19 ғасырдың орта тұсында жазылған) казак жасағы жауынгерлерінің қол таңбалары да бар. Күмбезтамның жоспар көлемі – 6,4×6,5 м, құрлыстың сақталған биіктігі – 3,2 м. Тарихи дерек, аңыз Жергілікті адай руы арасындағы аңыз бойынша кесене Айым есімді бір байдың қызына арнап тұрғызылған-мыс. Айым өте сұлу да, әдемі болған және ел аузында Қаракөз деп аталған екен. Белгісіз бір себептерден ол ерте қайтыс болып, әкесі осы күмбезтамды салдыруға тапсырыс берген. Сол кезден бері ескерткіш Қаракөз күмбезтамы, ал оның жанындағы бұлақ Айым-бұлақ деп аталған. Дереккөздер
Маргарита пиццасы

Маргарита пиццасы — пиццаның ең көп таралған түрлерінің бірі. Қамыры су, ұн, тұз және ашытқыдан жасалады. Үстіне қызанақтар, моцарелла, салат шөптер салынады. Пицца итальян патшайымы Маргарита ди Савояның есімімен аталды. Ол 1889 жылы осы пиццаның мәзірін жасауға қатысқан. Галерея
Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин

Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин (31 қазан 1971, Ақтөбе) — қазақстандық дипломат, 2022 жылғы 9 желтоқсаннан бастап қызметтегі Грузиядағы елші, одан бұрын Ақмола облысының әкімі болған. Өмірбаяны 1971 жылы 31 қазанда Ақтөбеде дүниеге келді. Білімі 1996 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын және 2006 жылы Йель университетінің менеджмент мектебін “халықаралық қатынастар маманы” мамандығы бойынша тәмамдады. Одан бөлек 2000-жылдары Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясында аға дипломаттарға арналған халықаралық курстардан өтті. 2010 жылы саясаттану ғылымдарының кандидаты атанды. Мансабы Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстанның Ресейдегі Елшілігінде референт, атташе, үшінші, екінші және бірінші хатшы болып бастады. Одан кейін Батыс Қазақстан облысында жалғасты: 2004—2006 жылдары әкім аппаратының басшысы, 2006—2007 жылдары әкім орынбасары болса, 2006—2007 жылдары әкімнің бірінші орынбасары болды. Енді Астанаға көшіп ол жақта 2008—2009 жылдары Нұр Отан ХДП Астана қаласы Орталық аппараты басшысының орынбасары, 2010 жылы 1 ай Қазақстан темір жолы компаниясы президентінің кеңесшісі болды. 2010—2011 — Қазақстан президенті Іс басқармасының аппарат басшысы, 2011—2013 — Қазақстан Дін істері агенттігінің жауапты хатшысы, 2013—2017 — Қазақстан президенті Іс басқарушысының орынбасары. 2017 жылы қаңтарда президент бұйрығымен Қазақстан президенті Іс басқарушысының бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2017 жылы наурызда Қазақстан президентінің № 445 бұйрығымен Ақмола облысының әкімі болып тағайындалды. 2019 жылы Қазақстан президентінің № 881 бұйрығымен Қазақстан президенті әкімшілігі басшысының орынбасары болып тағайындалды. 2022 жылы Қазақстанның Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды. Жеке өмірі Үйленген, жұбайы Жанар Жақсылыққызы Мырзалина (1974 туған). Балалары: қызы — Динара (1996 туған) және ұлдары — Нұртай (2002 туған) мен Санжар (2009 туған). Марапаттары мен атақтары * Ерен еңбегі үшін медалі (2005); * Құрмет ордені (2014); * Парасат ордені (2021); * Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері. Дереккөздер
Дрокия

Дрокия — Молдовадағы қала, 1971 жылдан Дрокия ауданының орталығы. Қаланың атауы dropie - жергілікті құс түрі дуадақ сөзінен шыққан. 2025 жылы Дрокия қаласының халқы 20 525 адамды құрады. Дрокия Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 13-ші орында. Географиялық орналасуы Қала ел астанасы Кишиневтен солтүстікке қарай 174 км жерде және Румынияның Яссы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 67 км жерде орналасқан. Дрокияның орташа биіктігі 226 метр. Қала арқылы Окнита-Бельцы темір жолы өтеді. Тарихы Дрокия 1777 жылы құрылған және бір ғасыр бойы қарапайым ауыл болды. 19 ғасырдың ортасында мұнда шарап зауыты мен диірмендер іске қосылды, бірақ Дрокияның дамуына ең үлкен үлесті 1879 жылы теміржол қосты. 1957 жылы қант зауыты іске қосылып, бүгінде бұл қаладағы ең ірі кәсіпорынға айналды. Революцияға дейін Дрокия Бессараб губерниясының Белецкий уезіне қарады. 1918/40 жылдары Румынияның, 1944 жылдан Молдаван КСР-інің құрамында болды. 1954 жылы Дрокия аудан орталығы және қалалық типтегі елді мекен болды. 1973 жылы қала мәртебесін алып, Дрокия Кеңес Одағының № 2000 қаласы ретінде тарихқа енді. Өндіріс орындары Кәсіпкерлік субъектілерінің саны – 369, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер – 251, 35 акционерлік қоғам, 51 кооператив, 12 мемлекеттік кәсіпорын және 5 коммуналдық кәсіпорын бар. Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (ірімшік пен май өндіріледі), құрылыс материалдарын өндіру. Қаланың шетінде тәулігіне 300 тоннаға жуық қант өндіретін неміс концернінің «Sudzuker-Moldova» компаниясына тиесілі қант өнеркәсібі зауыты бар. Қалада 140 сауда нүктесі, 2 базар, 8 халықты қамтамасыз ету пункті, 5 коммерциялық банк филиалы және бір сақтандыру компаниясы жұмыс істейді. Инфраструктурасы Мәдениет мекемелерінің желісі 2 қоғамдық кітапхана, 2 мәдениет үйі, музыка мектебі және өнер мектебінен тұрады. Қалада жергілікті «Алмаз» телеарнасы және «Glia drochiană» және «Etalon» атты екі мерзімді басылым бар. Қаланың білім беру жүйесінде 5 балабақша, 4 мектеп және 2 орта мектеп бар. Қалада спорт мектебі бар. Денсаулық сақтау саласында 380 төсектік аудандық аурухана, отбасылық дәрігерлік орталық, 16 дәріхана жұмыс істейді. Көрікті жерлері Қаланың архитектуралық көрнекті орны - Успен Мария соборы. Ол 1990 жылдардың басында салынған және Дрокия ғимараттарының арасында ерекшеленеді. Сондай-ақ қалада Молдова билеушісі Ұлы Стефан III және румын әдебиетінің классигі Михай Эминеску ескерткіштері орнатылған. Дрокияның негізгі символы жартас бағы — флора мен фаунаның алуан түрлілігімен ерекшеленетін геологиялық және ботаникалық қорық. Мұнда өсімдіктер арасында мыңдаған жылдар бойы жасалған керемет жартасты түзілімдер ерекше орын алады. Бауырлас қалалар * Голошница Нуа (Румыния) * Рэдэуць (Румыния) * Коломея (Украина) * Борисов (Беларусь) Галерея Дереккөздер
Диапонтии-Ниси

Диапонтии-Ниси — Грекиядағы Ион теңізіндегі аралдар. Олар Ион аралдары тобына кіреді. Корфу аралының солтүстік-батысында орналасқан. Отони аралы – Грекияның ең батыс нүктесі және аралдардың ең үлкені, ауданы 10 444 шаршы шақырым. Диапонтии-Ниси аралдарының үшеуі мекендеуге жарамды: Матракион, Отони және Эрикуса. 2021 жылғы халық санағы бойынша 1044 адам. Дьякопо, Дьяпло, Плака, Трахья. Ең биік нүктесі – Отонидегі Имеровигли тауы, биіктігі 393 метр. Диапонтии аралдары 12 арал мен аралшадан тұрады. Дереккөздер
Единец

Единец (Единцы; ) — Молдовадағы қала және муниципия, Единец ауданының орталығы. Қала құрамына Александрен және Жаңа Гординешты ауылдары кіреді. 2025 жылы Единец қаласының тұрғындарының саны 20 293 адамды құрады. Единец Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 14-ші орында. Географиялық орналасуы Молдованың солтүстігіндегі қала. Кишинев-Черновцы тас жолының бойында, Кишиневтен 200 км және Брэтушены вокзалынан 8 км қашықтықта орналасқан. Тарихы Единец елді мекені алғаш рет 1431 жылы 15 шілдеде Александр Македонский жарғысында жазылған құжатта атап өтілген, оған сәйкес Чугор, Раковец және Прут өзендерінің арасындағы жер ворник Иван Купчичке ауылдар құру үшін бөлінген. Алғаш балауыз шам зауыты ашылды. Мұнда аптасына бір рет ірі жәрмеңкелер өткізіліп, онда бас ірі қара, қой т.б. сатылады. 1876 ​​жылы Единецте алғашқы екі мектеп ашылды: біреуі ұлдарға, екіншісі қыздарға арналған. 1885 жылы бірінші стационарлық медициналық пункт ашылды, онда бір дәрігер мен бір медбике жұмыс істеді. ХХ ғасырдың 30-жылдарында пошта, телеграф, телефон станциялары жұмыс істей бастады. 1940 жылы 11 қарашада Единец аудан орталығы болды. 1991 жылы Молдавия КСР-ы Кеңес Одағының құрамынан шыққаннан кейін Единцы қаласы Единец деп аталды. Қала бірте-бірте солтүстік Молдованың маңызды экономикалық орталықтарының біріне айналуда. Оның айрықша белгілерінің бірі – көп ұлттылығы: мұнда молдавандар, украиндар, орыстар, олардың арасында көптеген – ескі діндарлар, сондай-ақ сығандар, еврейлер, поляктар т.б. өмір сүреді. Өндіріс орындары Қалада төмендегі өндіріс орындары жұмыс істейді: * ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу пункті, * 4 диірмен, * 4 май зауыты, * 3 наубайхана, * жеңіл өнеркәсіп кәсіпорны. 452 коммерциялық кәсіпорын: 406 дүкен, 4 мейрамхана, 25 дәмхана, 2 кафе-асхана, 10 жанармай құю станциясы, 3 құрылыс компаниясы, 3 көлік компаниясы жұмыс істейді. Жергілікті экономика трансшекаралық саудаға негізделген. Инфрақұрылымы Елді мекендегі жолдардың жалпы ұзындығы 100 шақырымды құрайды, оның ішінде ұзындығы 55 шақырымнан асатын жолдардың көпшілігі асфальтталған. Қаланы газдандыру деңгейі жоғары, шамамен 46 км газ құбыры салынды. Барлық әлеуметтік-мәдени мекемелер, кәсіпорындар мен 3000-ға жуық үйлер мен пәтерлер газ құбырына қосылған. Қалада 5 мектепке дейінгі мекеме, 1600 оқушы оқитын 3 мектеп және 1260 оқушы оқитын 4 орта мектеп жұмыс істейді. Сонымен қатар колледж бар. Денсаулық сақтау жүйесі ауруханадан, отбасылық дәрігерлік пункттен, құтқару пунктінен және көптеген дәріханалардан тұрады. Қалада 2 кітапхана, мәдениет үйі және ауданының мұражайы бар. Бауырлас қалалар * Râmnicu Sărat (Румыния) (2011) * Сэчеле (Румыния) (2013) * Tõrgu Ocna (Румыния) (2016) * Пятра Нямц (Румыния) (2018) * Липовец (Украина) (2018) Галерея Дереккөздер
Сиба-ину

Сиба-ину ( — бұталы орманның иті) — Жапонияда таралған аңшы иттердің бір тұқымы. Бұл түр көне заманда пайда болған. Жапонияға тән алты ит түрінің ішінде сиба-инулар ең аласасы болып саналады. Мінезі жылы шырайлы, қырағы, алайда қиқар, сонымен бірге ақылды болып келеді. Мәдениетте Сиба-ину Doge деп аталатын интернет-мемнің пайда болуына себеп болды. Бұл мемде осы тұқымға жататын иттің суреті беріледі де, жанында Comic Sans қарпімен сол иттің ойлары жазылады — әдетте ағылшынша және қателермен. 2007 жылы «Мари мен үш күшігі туралы» фильм шығады. Онда бірнеше жыл бұрын Ниигата префектурасында орын алған шынайы оқиға туралы баяндалады. Жер сілкінісінен кейін сиба-ину тұқымының иті үйінділер астында қамалып қалған иелерін құтқару үшін үй жаққа құтқарушыларды әкеледі, бірақ сосын ұзақ уақытқа адамдарсыз қалады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Акита-ину * Тоса-ину * Хаски
Мейірім Жоламанұлы Қалауи

Мейірім Жоламанұлы Қалауи (16 қыркүйек 1985 жыл, Тасшағыл, Қызылқоға ауданы, Атырау облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер. Өмірбаяны Мейірім Жоламанұлы Қалауи 16 қыркүйек 1985 жылы Атырау облысы Қызылқоға ауданында Тасшағыл кентінде дүниеге келген. Білімі 2002 жылы Атырау қаласындағы Ж.Досмұхамбетов атындағы дарынды балаларға арналған гимназияны бітірген. 2006 жылы «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығы бойынша Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің экономика факультетін тәмамдады. 2010 жылы РФ Президенті жанындағы мемлекеттік қызметтің Ресей академиясын бітіргеннен кейін экономика ғалымдарының магистрі атағын қорғады. Экономика ғылымдарының магистрі. Еңбек жолы Еңбек жолын 2006-2007 жылдары "Атырау-Ақпарат" КМК-дан бастаған. 2010-2011 жылдары "Тұран" ЖШС-нің директоры, "Қазақстан" РТРК Атырау облыстық филиалы директорының орынбасары - бас редакторы болып жұмыс істеген. 2011-2012 жылдары "Атырау-Ақпарат" КМК төрағасы. 2012-2016 жылдары Атырау облыстық жастар саясаты басқармасының басшысы болған. 2016 жылғы маусымнан қарашаға дейін Атырау облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары. 2016 жылғы қарашадан 2019 жылғы қаңтарға дейін Атырау қаласы әкімінің орынбасары. 2019 жылғы 11 қаңтардан бастап 2021 жылғы шілдеге дейін — Индер ауданының әкімі. 2021 жылғы шілдеден 2022 жылғы наурызға дейін - "Nur Otan"партиясы Атырау облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары. 2022 жылғы наурыздан 2023 жылғы шілдеге дейін Атырау қаласының әкімі болған. 2023 жылдың 6 қарашасынан бастап "Атырау облысы Су Арнасы" коммуналдық мемлекеттік кәсіпорнының басшысы болып тағайындалды. Дереккөздер
Шәкір Кейкінұлы Кейкин

Шәкір Кейкінұлы Кейкин (1970 жыл, Құлсары, Жылыой ауданы, Атырау облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер. Өмірбаяны Шәкір Кейкінұлы Кейкин 1970 жылы Атырау облысы, Жылыой ауданы Құлсары кентінде дүниеге келген. Білімі 1993 жылы Қазақ политехникалық институтын тау-кен инженері мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолы Еңбек жолын 1993 жылы Құлсары қаласындағы «Теңізмұнайкомплект» ЖШС коммерциялық бөлімінде брокер болып бастады, 1999 жылға дейін түрлі қызметтерді атқарды. 1999 жылдың маусымынан 2001 жылдың қаңтарына дейін «Ramako» ЖШС директорының коммерция жөніндегі орынбасары. 2001 жылғы қаңтардан 2008 жылғы ақпанға дейін «Казстройсервис ЛТД» ЖШС директоры. 2008 жылғы ақпаннан қазанға дейін Жылыой ауданы Қосшағыл ауылдық округінің әкімі. 2008 жылғы қазаннан 2009 жылғы шілдеге дейін Жылыой ауданы Құлсары қаласы әкімінің орынбасары. 2009 жылдың шілдесінен 2018 жылдың қазанына дейін Жылыой ауданы Құлсары қаласының әкімі. 2018 жылдың қазанынан 2019 жылдың ақпанына дейін қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы. 2019 жылдың ақпанынан қыркүйегіне дейін Атырау қаласы әкімінің орынбасары. 2019 жылдың қыркүйегінен 2022 жылдың наурызына дейін Мақат ауданының әкімі. 2023 жылдың наурыздан бастап Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі Сауда департаментінің басшысы қызметін атқарды. 10 шілде 2023 Атырауға әкім болып тағайындалды. Дереккөздер
Кетен Сүттейұлы

Кетен Сүттейұлы (Көтен хан) (; XIII ғасыр, Дешті Қыпшақ — 1241, Пешт) — қыпшақ ханы, Тертер әулетінен шыққан (Тертер-оба, Дурут). Бұл әулеттен белгілі хандар Искала мен Болуша шыққан, олар алғаш болып орыстарға қарсы жорықтарды басқарған. Тарихи әдебиеттерде оның есімінің әртүрлі транскрипциялары кездеседі: Köten, Kutan, Kuthen, Kuthens, Kotyan, Kotjan, Koteny, Kötöny, Kuethan, Кутен, Хотен. Биографиясы 1205 жылы, Галицкий князі Роман Мстиславич қайтыс болғаннан кейін, Кетен ағасы Сомогурмен бірге князь Рюрик Ростиславич пен Ольговичтердің Галичке жасаған жорығына қатысты және тұтқынға түсе жаздады. 1223 жылы, монғолдардың қыпшақ жеріне шабуылынан кейін, Кетен күйеу баласы, князь Мстислав Мстиславичке Галичке келіп, одан және барлық орыс князьдерінен монғолдарға қарсы көмек сұрады (Қалқа өзеніндегі шайқас). 1225 жылы Мстислав Кетенді поляктарға қарсы жорыққа тартпақ болды, өйткені олар Даниил Романовичпен одақтас еді. 1228 жылы Кетен Киевтің ұлы князі Владимир Рюриковичке Даниилге қарсы көмек көрсетті. Бірақ кейінірек Кетеннің қыпшақтары керісінше Даниилге Венгрияға қарсы көмектесті. Қыпшақ даласына монғолдардың қайта келуіне Кетеннің ұлы Мангуштың аң аулау кезінде тоқсаба тайпасынан шыққан Ақкөбіктің қолынан қаза табуы себеп болды. Осыдан кейін Кетен тоқсабалықтарға қарсы сәтті жорық жүргізді, бірақ олар мыңқолдардан көмек сұрады. 1237 жылы (басқа деректер бойынша 1239 жылы) Кетен 40 мыңнан астам руласымен бірге Батудың монғолдарынан қашып, Венгрияға келді. Венгрия королі Бела IV оны жылы қабылдап, өзіне бағындырды және көшіп-қонуға жер бөліп берді. Кетеннің және оның адамдарының Венгрия азаматтығын алуына жауап ретінде қыпшақтар, бұрын шығыс христиандық пен Тәңірге табынуды қатар ұстанған, католицизмді қабылдады. Тарихи деректерге сүйенсек, Кетен 1239 жылы латын рәсімі бойынша шоқындырылған. Кетеннің қыздарының бірі, Елизавета Куманиялық, Бела IV-тің ұлына атастырылып, кейінірек Венгрия королі Стефан (Иштван) V-ке тұрмысқа шықты. Алайда, венгр ақсүйектері Кетеннің бұрынғы тұрақсыз саясатына сенімсіздік танытып, қыпшақтарға күдікпен қарады. Монғолдар Венгрияға басып кіру қарсаңында, Венгрия ақсүйектерінің жасырын астыртын тобы Кетен мен оның ұлдарын Пеште өлтірді (олар, мүмкін, негізсіз түрде Кетеннің Бату жағына өтуі мүмкін деп күдіктенген). Кетеннің қазасынан кейін, оның көптеген жақтастары (қыпшақтар, кундар) католицизмнен бас тартып, Болгария патшасы Коломан I-ге бағынуға кетті. Дегенмен, кейбір қыпшақтар (оның ішінде Елизавета Куманиялық) Венгрияда қалды. Дереккөздер
Купчинь

Купчинь — Молдованың Единец ауданындағы қала. Қала құрамына Старая Кетрошика және Кюрт ауылдары кіреді. 2025 жылы Купчинь қаласының халқы 9 351 адамды құрады. Купчинь Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 38-ші орында. Кеңестік кезеңде (1991 жылға дейін) елді мекен Калининск деп аталды. Географиялық орналасуы Ауданның оңтүстік-шығыс бөлігінде, Чухур өзенінің бойында, Единец қаласынан 6 км, Братушаны темір жол стансасынан 2 км және Кишиневтен 194 км жерде орналасқан. Купчинь арқылы Кишинев-Черновцы халықаралық тас жолы өтеді. Тарихы Дереккөздерде Купчинь ауылы туралы алғаш рет 1431 жылы аталды. Ауыл Чухур өзенінің екі жағасында орналасып, XVII ғасырда екіге бөлінген. Чухурдың сол жағалауындағысы Брэтэшань деп аталып, 1713 ж. Яссы округінің құрамына кірді, ал оң жағалаудағысы - Купчинь Хотин округінде қалды. 1774 жылы орыс әскери үкіметі ұйымдастырған санақ Купчиньде 23 шаруашылық болғанын көрсетті. 1812 және 1821 жылдар аралығында Купчинь меншігі мен ауылы Могилев Иоан Зое және Иоан Галицэ көпестеріне тиесілі болды. 1817 жылғы статистикалық мәліметтер бойынша ауылда 77 қожалық, диірмен, көл, ағаш шіркеу (1792 ж. салынған) болған. 1875 жылы ауылда 73 шаруашылық, 400 тұрғын болған. Шіркеу жанында приход мектебі жұмыс істеді, кейін земство мектебі ашылды. 1923 жылы Кучиньде 243 үй және 1084 адам болған. 1940 жылы Кеңес өкіметі Купчиньде 1460 тұрғынды есептеді. 1964 жылы Купчинь қалалық типтегі елді мекен мәртебесін алды. 1963 жылы тәулігіне 30 мың центнер қант қызылшасын өңдейтін қант зауыты іске қосылды. Қала үлгісіндегі елді мекеннің өндірістік әлеуеті жылына 10-12 мың тонна шикізат өңдейтін темекі фабрикасы, темір-бетон бұйымдары зауыты, нан-тоқаш, жылына 85 миллион банка өнім шығаруға консерві зауытының салынуымен нығайды. Өндіріс орындары Өнеркәсіптік кәсіпорындар – 11, оның ішінде «Купчини-Кристалл» АҚ, «Натур-Вит» консерв зауыты, «Норд Тутун» консерві фабрикасы, «Mina din Cupcini», «Cereale-Cupcini», «Pacificator» ЖШС т.б. бар. Сонымен қатар наубайхана, сүт зауыты, қант зауыты, мұнай базасы, сыра зауыты бар. Бүкіл Молдованың солтүстігінде нанмен қамтамасыз ететін «Астра» наубайханасы бар. Инфраструктурасы Аурухана, 3 шіркеу, 2 көпсалалы мектеп, 2 орта мектеп, гимназия, музыка мектебі, шығармашылық өнер орталығы, 4 кітапхана, сауда орталығы, салтанат үйі, стадион базары, демалыс аймағы т.б. бар. Дереккөздер
Масуд Пезешкиан

Масуд Пезешкиан (; 29 қыркүйек 1954 жыл, Мехабад) — ирандық кардиохирург, саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы шілдеден Иран президенті. Өмірбаяны 1954 жылғы 29 қыркүйекте, Батыс Әзербайжан Иран провинциясының Мехабад қаласында дүниеге келген, қаланы негізінен күрдтер мекендеген. Пезешкианның айтуынша анасы да, әкесі де түріктер. Күрд тілін де, әзербайжан тілін де ана тіліндей біледі. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақыру бойынша қызмет атқару үшін Забол қаласына көшіп кетеді. Дәл осы уақытта ол медицинаға қызығушылық танытты. Қызметін аяқтағаннан кейін туған провинциясына оралып, онда медициналық училищеге түсіп, жалпы медицина мамандығын алды. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университетінде жалпы хирургия бойынша оқуын жалғастырды. Пезешкианның саяси жолы 1997 жылы Мохаммад Хатамидің әкімшілігіне денсаулық сақтау вице-министрі ретінде кірген кезде басталды. Төрт жылдан кейін денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды, 2001–2005 жылдар аралығында атқарған лауазымы. Содан бері 5 рет Иран парламентіне сайланды, онда 2016-2020 жылдар аралығында парламент спикерінің бірінші орынбасары қызметін де атқарды. 2013 жылғы президенттік сайлауда ойнады, бірақ өз кандидатурасын алып тастады. 2021 жылғы президенттік сайлауда оның кандидатурасы қабылданбады. Сайып келгенде, оған 2024 жылғы кезектен тыс президенттік сайлауға қатысуға рұқсат берілді, онда ол жалғыз реформаторлық кандидат болды және екінші турда 53% астам дауыс жинап, оларды жеңіп алды. Дереккөздер
Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты

Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты — Халықаралық конькишілер одағымен (ISU) ұйымдастырылатын жыл сайынғы мәнерлеп сырғанаудан жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Ерлер Әйелдер Жұптасып сырғанау Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.isu.org International Skating Union]
Киров балет академиясы

Киров балет академиясы — 1990 жылы Вашингтонда Корей мәдени қорының (Korean Cultural Foundation) басшысы Сон Мён Мунның бастамасымен негізі қаланған және 2022 жылы жабылған классикалық би мектебі. Тарихы Оқу ордасының көркемдік жетекшісі бұрынғы Мариинский театры балетмейстері Олег Виноградов болды. Мектептің оқытушылары негізінен бұрынғы Кеңес Одағынан шыққан мамандар еді. Академия баспасөзде «Балеттік Гарвард» деп аталып, Вашингтонның мәдени өмірінде белгілі бір рөл атқарды, оның оқушылары жергілікті мәдени бағдарламалар мен іс-шараларда өнер көрсетті. 2022 жылы Академия қаржылық себептерге байланысты жабылатынын жариялады. Оқушылары Жабылуына дейін бұл оқу орнында бір уақытта 45-ке дейін студент білім алды. Академияда оқыған Джей Ким мен Эшли Кантерна спорттық-бал билері бойынша әлем чемпионаттарында жалпы 10 алтын медаль жеңіп алды (тиісінше 9 және 1). Академияның көптеген түлектері танымал бишілер қатарында. Мысалы, Саша Радецки, Джой Аннабель Уомак. Дереккөздер
Флорешты

Флорешты (Флорешть; ) — Молдовадағы қала, Флорешты ауданының орталығы. 2025 жылы Флорешты қаласының тұрғындарының саны 15 597 адамды құрады. Флорешты Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 22-орында. Географиялық орналасуы Кишиневтен солтүстік-батысқа қарай 130 км жерде, Реут өзенінің бойында орналасқан. Молдова темір жолының Белцы-Слободка желісіндегі теміржол вокзалы. Тарихы Флорешты қаласының атауы румын және молдаван елді мекендеріне тән «Floarea» тегі мен «-esti» жұрнағынан шыққан. Молдова тегі Флора (гүл) алғаш рет XV—XVI ғасырлардағы құжаттарда айтылған. 1668-1683 жылдары ескі Флорешты ауылы ұлы логофет Мирон Костиннің иелігінде болды, оның бір бөлігін 1754 жылы сатып жіберді. 1772-1773 жылдары Иордаке Кантакузино иелігінде 33 шаруа қожалығы болды. Ал 1809 жылы бірінші Әулие Николай шіркеуі салынды, оның жанында қазіргі Молдова зираты орналасқан. 1812 жылы Бессарабия Ресейге қосылғаннан кейін Флорести орыс генералы Семен Старыйдың меншігі болды. 1853 жылға қарай Әулие Митрофан шіркеуі салынды. 1862 жылы приход мектебі, 1873 жылы жалпы білім беретін мектеп ашылды. 5 төсектік аудандық аурухана да ашылды. 1894 жылы теміржол вокзалының құрылысы аяқталып, Белцы-Рыбница бағыты бойынша қозғалыс ашылды. 1913 жылы Николаевтың иелігі кезінде Реут өзені арқылы темір көпір салынды. Бессарабия Румынияның құрамында болған 1918 жылдан 1940 жылға дейінгі кезеңде бастауыш мектеп және аралас мектеп салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1946 жылы Флорешты аудан орталығына айналып, қала мәртебесін алды. Молдавия КСР-і кезінде қалада зауыттар (шыны, темекі ашыту, шарап, май жасау), «Коммунальник» зауыты, «Молдплодоовощпром» өнеркәсіптік-сауда бірлестігі, қант зауыты және т.б. жұмыс істеді. Өндіріс орындары Қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары бар. Ең маңызды кәсіпорын – «Кристалл-Флор» АҚ шыны зауыты. Тәуелсіздікке дейін аудандағы ең көне кәсіпорын темекі фабрикасы болған, өз мүмкіндігінде жұмыс жасай алмай отыр. Сондай-ақ қалада жылу жабдықтары зауыты, шетелдіктермен (әсіресе итальяндықтармен) бірлескен, «Флориана Фэшн» атты тігін фабрикасы, «Натур Браво» деп аталатын консерві фабрикасы, танымал S.R.L. «Nefis» кондитерлік фабрикасы, «Pro Milk» сүт зауыты т.б.бар. Инфраструктурасы Қалада аурухана, емхана, дәріханалар, банк бөлімшелері, ветеринарлық емхана бар. Мұражай, кітапхана, жастар клубы, мәдениет үйі белсенді жұмыс істейді. Лицейлер, музыка, өнер және спорт мектептері ашылды. Көрікті жерлері Флорештыдың тарихы мен сәулетімен бар тарихи бөліктері бар. Мұнда орта ғасырларда салынған көптеген ғимараттар бар. Ең танымал көрнекті орындардың бірі - қорғаныс және графтардың резиденциясы ретінде қызмет еткен Флорешт қамалы. Бұл қамал нағыз тарихи ескерткіш болып табылады. Сонымен қатар қаланың әдемі табиғи орындарын, Дендрариум саябағында әдемі аллеяларды аралап, табиғаттың сұлулығын тамашалауға болады. 1897 жылы салынған вокзалдың ескі ғимараты сақталған. Қалада қаланың тарихы мен мәдениеті туралы айтатын мұражайлар бар. Тарих және мәдениет мұражайы қала тарихын бейнелесе, Демка Шарашкин мұражайы дарынды суретшінің шығармалары мен эскиздерінің жинағымен танымал. Галерея Дереккөздер
Пабло Торре

Пабло Торре Карраль (; 3 сәуір 2003, Сото де ла Марина, Кантабрия, Испания) — испан футболшысы, «Барселона» клубының жартылай қорғаушысы. Жеке өмірі Пабло Торре Сото-де-ла-Марина (Кантабрия) қаласында туған. Әкесі Эстебан Торре да футболшы, жартылай қорғаушы болған. Мансабы Клубтық мансабы Расинг Сантандер Торре 2015 жылы CD Marina Sport клубынан Расинг Сантандер жастар академиясына қосылды. 2020 жылдың 15 сәуірінде, әлі жас ойыншы бола тұра, клубпен 2025 жылдың маусымына дейін кәсіби келісімшартқа қол қойды. Торре ересектер арасындағы дебютін 2020 жылдың 19 шілдесінде резервтік құрамда жасады, сол жылы Tercera División плей-офф кезеңінде Gimnástica de Torrelavega командасымен сырт алаңда 1:1 есебімен тең түскен ойында негізгі құрамда алаңға шықты. Тамыз айында, небәрі 17 жасында, бас бапкер Хави Розада басқарған негізгі құрамның маусым алдындағы дайындық жиынына шақырылды, ал қыркүйекте негізгі командаға толыққанды ауысты. Торре Расинг Сантандер құрамындағы алғашқы кездесуін 2020 жылдың 18 қазанында өткізді. Ол Segunda División B 2020–21 маусымының ашылу матчында Club Portugalete командасына қарсы ойында негізгі құрамда алаңға шықты (1:1). Ол өзінің алғашқы голын 2021 жылдың 21 ақпанында соқты, CD Laredo командасына қарсы 3:1 есебімен өткен кездесуде командасының екінші голын енгізді. Алты күннен кейін Баррака́льдо клубына қарсы сырт алаңда өткен ойында дубль жасап, командасының 4:0 есебімен жеңіске жетуіне үлес қосты. Барселона 2022 жылдың 4 наурызында Барселона Расинг Сантандер клубымен Торрені 5 миллион еуро + бонустар сомасына сатып алу туралы келісімге келді, және ол бастапқыда 2022–23 маусымында Барселона B командасына қосылды 15 маусымда ол клубпен 2026 жылдың маусымына дейін келісімшартқа қол қойды. 2022 жылдың 7 қыркүйегінде Торре алғаш рет УЕФА Чемпиондар Лигасында ойнады, 81-минутта Франк Кессьенің орнына алаңға шығып, 2022–23 маусымының бірінші ойынында Виктория Пльзень командасына қарсы 5:1 есебімен жеңіске жетуге көмектесті. 23 қазанда ол Барселона құрамында Ла Лигадағы алғашқы ойынын өткізді, Камп Ноу стадионында 77-минутта Усман Дембеленің орнына шығып, Атлетик Бильбаоға қарсы ойнады. 1 қарашада ол Чемпиондар Лигасындағы алғашқы голын соқты, сол маусымда Виктория Пльзеньге қарсы сырт алаңда 4:2 есебімен өткен матчта көзге түсті. Жирона 2023 жылдың 18 шілдесінде Торре 2023–24 маусымына Жирона клубына жалға берілді. 2023 жылдың 12 тамызында ол Реал Сосьедад клубына қарсы лига матчында Жирона сапында алғашқы ойынын өткізді. Барселонага оралу Торре 2024–25 маусымында Барселонаға оралды. 2025 жылдың 4 қаңтарында Торре Испания кубогының 1/32 финалындағы Барбастро клубына қарсы ойында бір гол соғып, екі нәтижелі пас берді. Осылайша, оның маусымдағы жалпы көрсеткіші 4 гол және 3 ассистке жетіп, барлығы 348 минут ойын уақытында әр 50 минут сайын бір голдық үлес қосты. Ұлттық құрама сапында Жетістіктері Командалық «Барселона» * Испания чемпионы: 2022/23, 2024/25 * Испания кубогы: 2024/25 * Испания суперкубогы: 2023, 2025 Дереккөздер
Маркулешты

Маркулешты (Мэркулешть; ) — Молдованың Флорешты ауданынындағы қала. Бұрынғы атауы - Старовка. 2025 жылы Маркулешты қаласының тұрғындарының саны 2 147 адамды құрады. Маркулешты Молдовадағы халық саны бойынша 59 елдің ішінде 54-ші орында. Географиялық орналасуы Реут өзенінің сол жағалауында, Флорешты-Бельцы тас жолының бойында, Флорешты аудан орталығынан 7 км қашықтықта және Молдова астанасы Кишиневтен солтүстік-шығысқа қарай 137 км жерде орналасқан. Тарихы Маркулешты 1837 жылы 25 мамырда помещик Семен Старов құрған. Ол Подольск губерниясынан көшіп келген еврей қауымдастығына Маркулешты иелігіндегі 1,5 гектар жерді 12 жылға жалға берді. 1861 жылы 70 үй, 713 тұрғын және екі синагога болған ауыл - Старовка болып тіркелді. 1902 жылы Маркулеште еврей бастауыш мектебі ашылды. 1925 жылы 285 үй және 5433 тұрғын болған. Халық банкі, тұтыну кооперативі, бу диірмені, 7 май зауыты, мануфактура, 3 мейрамхана, 3 арақ қоймасы, тас карьері болды. 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс фашистері еврейлерден «тазартуды» көздейтін Ион Антонеску режимінің саясатына сәйкес Маркулешты тұрғындарының едәуір бөлігін өлтірді. 1000-ға жуық еркек пен әйелді, қарт-баланы ауыл шетіне айдап, атқылап, шұңқырға көміп тастады. Соғыстан кейінгі кезеңде Кеңес өкіметі тұсында Молдавия АКСР-нің құрамында қала тұрғындарының саны көбейіп, қайта салынды, елді мекеннің экономикасы мен мәдениеті қайта өркендей бастады. 1952 жылы елді мекенге шағын қала мәртебесі берілді. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін елді мекен тәуелсіз Молдова Республикасының құрамына еніп, 1994 жылы қала мәртебесін алды. Өндіріс орындары Қала аумағында жем өндіруші «Маркулештиы-Комби» акционерлік қоғамы, «Тирекс-Петрол» мұнай базасы, жемістер мен көкөністерді жинап, өңдейтін «Ичед-Груп» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, құрылыс материалдарын сатумен айналысатын «Томас» серіктестігі орналасқан. Сондай-ақ қалада 6 жеке кәсіпорын жұмыс істейді. Қалада Флорешты-Бельцы тас жолының жанында орналасқан темір жол бар. Елді мекенге жақын жерде Маркулшты халықаралық әуежайы, «Деджебаль» авиабазасы және қару-жарақ пен әскери мұраны техникалық сақтауға арналған база орналасқан. Инфраструктурасы Елді мекенде 190 оқушыға арналған "Василе Александри" лицейі (2018 ж.), 300 оқушыға арналған көпсалалы кәсіптік училище, балабақша бар. Елді мекенде отбасылық дәрігер жұмыс істейтін емхана, мәдениет үйі, кітапхана бар және "Drăgaicele" фольклорлық ансамблі жұмыс істейді. Галерея Дереккөздер
Бируинца

Бируинца — Молдованың Сынжерей ауданындағы қала. 2025 жылы Бируинца қаласының халқы 3 917 адамды құрады. Бируинца Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 49-шы орында. Географиялық орналасуы Молдова Республикасының астанасы – Кишиневтен солтүстікке қарай 134 км жерде, Бельцы қаласынан шығысқа қарай 15 км жерде, Днестрдің саласы Реут өзенінің оң жағалауында орналасқан. Тарихы Бируинца елді мекені 1963 жылы Алексэндрень қант зауытының жанынан құрылған. МСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1965 жылғы 1 шілдедегі шешімімен Бируинцаға қалалық типтегі елді мекен мәртебесі берілді. Қала халқының саны жергілікті экономиканың дамуымен бірге өсіп, бес жыл ішінде 2 400 тұрғынға жетті. Қалада бастапқы шарап зауыты, екі мал шаруашылығы кешені салынып, механикаландырылған құрылыс колоннасы ұйымдастырылды. Түрлі кәсіпорындардың қарқынды өсуінің арқасында қала өнеркәсіп орталығы ретінде дамыды. 1969 жылы орта мектеп, кәсіптік-техникалық училище, балабақша, емхана, дәріхана, пошта, мәдениет сарайы және басқа да мәдени-тұрмыстық мекемелер салынды. 1994 жылы Молдова Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы Заң қабылданғаннан кейін Бируинца қала мәртебесін алды. 2018 жылы Бируинца қаласының елтаңбасы, туы және әнұраны бекітілді. Өндіріс орындары Қала экономикасындағы үлесі 80 пайыздан астам аудандағы ең ірі кәсіпорын – қант қызылшасынан қантты өңдеумен, сақтаумен және өндірумен айналысатын «Combinatul de açúcar» S.A. бірлескен молдаван-герман кәсіпорны. Зауыттың қазіргі өндірістік қуаты тәулігіне 4500 тоннаны құрайды. «Gips-Biruința» компаниясы құрылыс және медициналық мақсаттағы гипс өндіреді. «Multival» S.R.L. кәсіпорны меласса өңдеумен және шарап жасау үшін спирт алумен айналысады. Тағы бір танымал компания «РемТехСервис» С.А — ауылшаруашылық техникалары мен көлік құралдарын ағымдағы және күрделі жөндеумен айналысады. Инфрақұрылымы Елді мекендегі жолдардың жалпы ұзындығы 12,3 шақырымды құрайды. Ауыз су төрт артезиан құдығынан, екі су мұнарасы арқылы және 1960-1980 жылдар аралығында салынған құбырлар арқылы жеткізіледі. Қалада балабақша, орта мектеп, «Лусеафарул» теориялық орта мектебі, медициналық сауықтыру орталығы, мәдениет үйі, кітапханасы жұмыс істейді. Қалада ауданы 1,8 гектарды құрайтын стадион бар. Дереккөздер
Ханқорған ортағасырлық қаласы

Ханқорған ортағасырлық қаласы – Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері, сипаты Сайрам ауданы, Ханқорған (бұрынғы атауы Мадани) ауылының солтүстік-батыс шетінде орналасқан. Ол Арыс өзенінің арнасының сол жағасындағы биік емес жайылма үстіне тұрғызылған. Дөңгелек жоспарлы қаланың шығыс жағындағы еңіс келген жағында қақпа орны бар. Тарихи деректер Археологиялық ескерткіште қоныстанудың бірнеше кезеңі мен хронологиялық аралығы бар. Тұрғын үй құрылымының өмір сүруінің ең ерте кезеңі VI-VIII ғасырларға, ал кейінгісі XVIII-XIX ғасырларға жатады. Аталған археологиялық нысанның киелілігі қаланың өмір сүруінің кейінгі кезеңі XVIII-XIX ғасырларға байланысты және Абылай хан мен оның ұрпағы Сыздық (Садық) сұлтан есімдеріне қатынасы күмін келтірмейтін Ханқорған атауының шығуынан жақсы көрініс тапқан. Қасымұлы Кенесары сұлтанның ұлы Садық сұлтанның автобиографиясын жариялаған Е.Т. Смирновтан төмендегідей жолдарды оқуға болады: "Қазіргі уақытта Садық сұлтан Шымкент уезі, Арыс өзенінің бойы, Қарабұлақ сарт ауылынан алты верст солтүстіктегі бір кездері оның бабасы қырғыз (қазақ) ханы Абылай ханның ордасы болған Ханқорғанның қиранды орнына жақын тұрады...". Аталған автобиография Сыдық сұлтанның тапсырмасы бойынша оның бауыры Кенесарыұлы Ахмет сұлтан жазған қолжазба 1877 жылы Е.Т. Смирновқа жеткізіледі. Жергілікті тұрғындар бүгінгі күнге дейін Ханқорғанда Абылай ханның болғандығы және оның өмірінің соңғы күндері туралы аңыз әңгімелерді сақтап келеді. Дереккөздер
Драверт үңгірі

Драверт үңгірі – Павлодар облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Баянауыл ауданы, Баянауыл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5,5 км жерде, Жасыбай көлінің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Тарихи деректер Ескерткішті алғаш 1926 жылы Ресей географиялық қоғамы, Омбы бөлімінің мүшесі географ П.Л. Драверт ашып, 1930 жылы ол туралы жариялайды. Содан кейін Павлодар облысы мамандары мен ғалымдары бірнеше рет зерттеген. Жасыбайдағы қабырғасында суреттер бар үңгірге 1960 жылдары алғаш туристтік бағдарлама жасаған Павлодар облысының қарт өлкетанушысы И.В. Лагутиннің ұсынысы бойынша оны алғаш ашқан П.Л. Драверттің есімі берілген. Үңгір мен суреттер сипаты Баянауыл тауларын мекен еткен ежелгі тұрғындардың үңгірді қасиетті орын ретінде бағалағанын оның қабырғасына охрамен салынған суреттерден аңғаруға болады. Сонымен қатар, үңгір маңында орналасқан үстіне үлкен гранит тастар үйілген аса үлкен емес бірнеше обаларды да айтуға болады. Драверт үңгірі тау шыңының жарқабағында қалыптасқан, аса үлкен емес, ені 2,8 м, тереңдігі 2,1 м, биіктігі 1,5 м келген, төбесі тегіс апан тәріздес қуыс. Суреттер үңгірдің төбесіне қызыл охармен салынған. Шамамен 1 шаршы метр аумақта анықталған 15 суреттің 10-ны антропоморфты бейнелер. Күрделі құрылымдағы сюжеттер шамасы, табыну әрекеттерімен байланысты. Ылғалдың әсері болуы мүмкін кейбір суреттерді анық ажырату қиын. Бұл ежелгі адамдардың мифологиялық кейіпкерлеріне байланысты идеологиялық түсініктерін бейнелейтін қасиетті орын болып есептеледі. Нысан солтүстік-шығыс Сарыарқаны мекен еткен энеолит және қола дәуірі тайпаларының өнері, археологиясы мен рухани мәдениеті тарихының дерегі ретінде үлкен тарихи-мәдени маңызға ие. Дереккөздер
Цетинедегі жаппай кісі өлтіру (2025)

Цетинедегі жаппай кісі өлтіру — 2025 жылғы 1 қаңтарда Черногорияның Цетине қаласында жаппай адам өлімі орын алды, нәтижесінде оннан астам адам қаза тапты. Оқиға түстен кейін қоғамдық орында басталған қақтығыстан кейін орын алған. Ацо Мартинович есімді азамат оқиға орнына қарумен оралып, оқ атып, кемінде жеті адамды мерт қылып, бірнешеуін жаралаған. Кейін ол қаруын тастап, оқиға орнынан жасырынған. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, ұстау әрекеті кезінде ол өзіне оқ атып, ауруханаға барар жолда көз жұмған. Оқиға Черногорияның радио және телевидениесі жергілікті тұрғын Ацо Мартиновичтің кафеде болғанын, сол жерде оның бір келушімен жанжалдасып қалғанын хабарлады. Қаруды заңсыз сақтаған азаматтар оны екі ай ішінде тапсыруға міндетті. Бұл талапты орындамағандарға қомақты айыппұлдар қарастырылған. Сербия үкіметі 2025 жылғы 5 қаңтарды аза тұту күні деп жариялады. : : Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Черногория халқының қайғы-қасіретіне ортақтасып, жақындарынан айырылған отбасыларға көңіл айтты. Сондай-ақ зардап шеккен азаматтардың тез арада сауығып кетуіне тілектестік білдірді. Дереккөздер
Никол Воваевич Пашинян

Никол Воваевич Пашинян — Арменияның мемлекеттік қайраткері және саясаткер. Арменияның Премьер-министрі. Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты. «Елк» фракциясының жетекшісі. Өмірбаяны 1975 жылы 1 маусымда Ижеван қаласында дүниеге келген. Ол 1943 жылы Кавказ майданында, Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан әке атасының, Қызыл Армия жауынгерінің атымен аталды. Пашинян орта білімін Ижеван мектебінде алды. 1991 жылы мектепті бітіргеннен кейін Никол Ереван мемлекеттік университетінің филология факультетінің журналистика кафедрасына түседі. 2012 жылы Армения Ұлттық жиналысының депутаты болып сайланды. Сыртқы байланыстар және аумақтық басқару және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері жөніндегі парламенттік тұрақты комитеттердің мүшесі болды. 2015 жылы «Азаматтық шарт» партиясының негізін қалаушылардың бірі болды. 2018 жылдың 13 сәуірінде Ол Серж Саркисянның Премьер-Министр болып сайлануына наразылық акцияларын ұйымдастырды. 2018 жылы 8 мамырда Арменияның премьер-министрі болып сайланды. 2019 жылы 14 қаңтарда Арменияның премьер-министрі болып қайта тағайындалды. 2021 жылдың 2 тамызында Армения Президенті Тағы да Пашинянды Премьер-Министр етіп тағайындау туралы жарлыққа қол қойды. Дереккөздер
Жұлдыз Аттақұрқызы Әшімова

Жұлдыз Аттақұрқызы Әшімова (2 қаңтар 1988, Бішкек, Қырғыз КСР) — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (еркін күрес). Өмірбаяны Әлем чемпионатының күміс (Токио, 2008) және қола жүлдегері (Ыстанбұл, 2011), Азия чемпионатының үш дүркін күміс жүлдегері (2008, 2009, 2010), Азия чемпионы (2007). ХХХ жазғы Олимпиада ойындарына лицензияны 2011 жылы қыркүйекте Ыстанбұлда өткен әлем чемпионатында 3-орын алып, жеңіп алды. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20161203041053/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/es/zhuldyz-eshimova-1.html Жұлдыз Әшімова] — Sports-Reference.com сайтындағы Олимпиада статистикасы * [https://whatsmat.uww.org/daten.php?spid=07C489CD774B4351B2FB7C88C70FB950 Жұлдыз Әшімова] — International Wrestling Database сайтындағы кейіпі * *
Липканы

Липканы (Липкань; ) — Молдованың Бричанск ауданындағы қала. 2025 жылы Липкани қаласының халқы 5 518 адамды құрады. Липкани Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 45-ші орында. Географиялық орналасуы Қала Прут өзенінің жағасында, Украина және Румыния шекарасында орналасқан. Кишиневтен 252 км қашықтықта. Тарихы Қазір қала алып жатқан жер біздің эрамызға дейінгі бесінші мыңжылдықтың ортасында қоныстанған. Бұған триполь мәдениетіне қатысты археологиялық қазындылар дәлел бола алады. Липкандар мұнда 1699 жылы пайда болды. Оның алғашқы тұрғындары Литвадан қоныс аударушылар болды. Олар жөнелтілімдер мен басқа да маңызды құжаттарды жеткізумен айналысты. Олар "липкандар", немесе шабармандар, курьерлер деп аталды. 19-20 ғасырлар басында Липканы Бессарабия губерниясының Хотын уезінің құрамында болды. Олар Аустрия шекарасына жақын жерде, уезд қаласынан 28 шақырым жерде орналасқан. Ол кезде онда еврей, молдаван, еврей, сығандарды қосқанда 3386 адам тұрған. Азық-түлік дүкендері ашылды. Өзен жағасында пирс салынды, онда сауда кемелері жүк түсіру және тиеу үшін тоқтады. Жергілікті тұрғындар – еврейлер мен армяндар саудамен айналысқан. Ол кезде молдовандардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болды. Кеңестік кезеңде Липканы аттас ауданның әкімшілік орталығы болды. 1940 жылдың тамызынан 1941 жылдың шілдесіне дейін олар Кеңестік Украинаның Черновцы облысының құрамында болды. ХХ ғасырдың 60-жылдарының басында Липканы ауданы таратылып, қала ауыл мәртебесін алды. 2010 жылы Липканы қайтадан әкімшілік орталыққа айналды, елді мекен Липканы қаласы мәртебесіне ие болды. Өндіріс орындары Қалада 3 коммерциялық банктің филиалдары жұмыс істейді. Жергілікті базар, аяқ киім фабрикасының филиалы, автовокзал, теміржол вокзалы, «Кариопс» ауылшаруашылық серіктестігі бар. Қалада «Bio Compania Raps», АО «Lapmol», АО «Tirex Petrol» т.б. кәсіпорындар жұмыс жасайды. Әлеуметтік сала Липканыда қазір теориялық лицей, балабақша, Георге Асачи педагогикалық колледжі, мәдениет үйі жұмыс жасайды. Денсаулық сақтау мекемелерінің желісі аудандық аурухана мен отбасылық дәрігерлік орталықтан тұрады. Қалалық мәдениет мекемелері: екі кітапхана, мәдениет үйі, өнер мектебі, балалар шығармашылық мектебі, балалар техникалық шығармашылық мектебі. Галерея Дереккөздер
Гиндешты

Гиндешты (Гиндешть; ) — Молдованың Флорешты ауданындағы қала. 2025 жылы Гиндешты қаласының тұрғындарының саны 2 131 адамды құрайды. Гиндешты Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 53-ші орында. Географиялық орналасуы Кишиневтен солтүстік-батысқа қарай 113 км және аудан орталығынан 12 км жерде, Рейт өзенінің бойында орналасқан. Молдова темір жолының Рыбница-Флорести-Бельцы желісіндегі теміржол вокзалы. Тарихы Гиндешты ауылы туралы алғашқы деректі деректер 1661 жылдан басталады. Қала тарихы 1952 жылы, 28 маусымда Молдаван КСР Министрлер Кеңесінің қаулысымен Гиндешты ауылы маңындағы қант зауытын салу жобасы бекітілген кезден басталады. Зауыт салынуымен жаңа қала бой көтерді. Мұнда тұрғын үйлер, дүкендер, асхана, орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, клуб, су құбыры және басқа да әлеуметтік-мәдени мекемелер мен нысандар бой көтеріп, жаңа елді мекеннің бастауы болды. 1956 жылы 13 тамызда қант зауытының төңірегінде құрылған елді мекенге Ленинск атауы берілді. 1992 жылдан бастап қала Гиндешты деп аталып, 1995 жылы қала атағы берілді. Өндіріс орындары Қалада 18 кәсiпкерлiк лицензиясы негiзiнде жұмыс iстейтiн жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк, кооператив, 7 жеке кәсiпорын жұмыс істейді. Бөлшек сауда желісі 10 сауда бөлімшесі мен бір ауылшаруашылық базарынан тұрады. Қалада коммерциялық банктің бөлімшесі бар. Әлеуметтік сала Жергілікті жол желісінің ұзындығы 12 шақырымды құрайды, оның 4 шақырымы асфальтталған. Барлық 745 үй мен пәтер су құбырына қосылған. Ауылдағы су көздері – артезиан құдығы және 23 қоғамдық субұрқақтар. Қалада газдандырудың жоғары қарқыны байқалады. Қалада балабақша, 47 қызметкері бар орта мектеп, 3 дәрігері бар емхана, қоғамдық кітапхана және стадион бар. Дереккөздер
Христос Пападимитриу

Христос Пападимитриу (; 10 қаңтар 1994, Афина, Грекия) — грек футболшысы, «Мауэрверк» клубының қорғаушысы. Мансабы 2013 жылы 11 шілдеде ол 3. Лигадағы РБ Лейпциг клубына ауысып, бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Желтоқсан айында Лиферинг клубына жалға берілді. 2014 жылдың тамыз айында Саксонияның Ландеслига клубы Интер Лейпциг Пападимитриуді өз құрамына қосқанын жариялады. Дереккөздер