kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Аш қасқыр

«Аш қасқыр» — кең жазықта ойналатын халықтың ең көне ойындарының бірі. Ойынға қатынасушыларға шек қойылмайды. Алдымен ойынға жиылған жастар орталарынан біреуін «аш қасқыр» деп белгілейді. Сонан соң алаңның бір шетінен шеңбер сызып, оны қасқырдың апаны деп атайды. Осының бәрін орындап болған соң, ойыншылар өздеріне басқарушы етіп бір ойыншыны тағайындайды. Қалған ойыншылар басқарушының артынан тізіліп тұрады да бірінің белдігінен бірі ұстасады. Ойын басталады. «Аш қасқыр» шабуылға шығады. Ойын басқарушы екі қолын жайып, оның қарсы алдынан шығып, кес-кестеп, бөгет жасайды. «Қасқыр» қайтсе де «қойларды» ұстауға тырысады. Егер бұл «аң қасқырдың» қолынан келсе, ұстаған «қойларды» өзінің апанына «апарады», олар сол «апанда» ойын біткенше қала береді. Ойын соңғы ойыншыға дейін ойнала береді де, қайта басталады. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Дүмпілдек

Өте көне халық ойындарының бірі — Дүмпілдек. Ойын шилі, тырбық қарағанды, жыралы жерлерде ойналатын болған. Жиналған ойыншылар екі топқа бөлінеді, бір тобы «қойлар», екінші кішірек топ «қасқырлар» болады. «Қасқырлар» «қойларды» аңдиды. Ал «қойлар» «қасқырлардың» көзіне түспеуге, ұстатпауға тырысады. Ойын «қасқырлардың» «қойларды» түгелдей ұстауымен аяқталып, қайта жалғасып отырады. Ойыншылар орын ауыстырады. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Кім жылдам?

Ежелгі ойындардың бірі — Кім жылдам?. Ойын аулада, спорт залында, класс комнаталарында ойнала береді. Ойыншылар ойынға екі-екіден қатынасады. Ортаға шыққан екі оқушы бір-біріне арқасын беріп, екі жаққа қарап тұрады. Аяқтарының арасын иықтарының деңгейімен бірдей етіп ұстайды. Сонан соң ойын жүргізуші екеуінің аяғының арасына ұзыннан-ұзақ белбеу тастайды да «бір, екі, үш» деп санайды. «Үш дегенде кім еңкейіп белбеуді бұрын алса, соның жеңгені. Бұл адамның өз денесін еркін меңгеріп, тез қимылдауының нәтижесінде жүзеге асады. Ойынға басқа ойыншылар шығады. Ойын жалғаса береді. Екінші кезекте әр жұптың жеңімпаздарымен арадағы жарыс болады. Ең соңында жеңген екі ойыншы қалады. Сол екеуінің қайсысы жеңіп шықса, сол жеңімпаз атанады. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Үш орындық

Үш орындық ойыны клубтарда, коридорларда, кең бөлмеде, спорт залдарында өтеді. Ол үшін ортаға үш орындық қойылады. Ойынға қатынасушылардың санына байланысты орындықтың көбейе түсуі мүмкін. Ойын басқарушының берген белгісі бойынша ойыншылар ортада тұрған орындықтарды айнала жүгіреді. Ойын қыза бастағанда басқарушы отырыңдар деген белгі береді. Сол кезде ойыншылар орындықтарға отырыса қалады. Ал орындыққа отырып үлгере алмағандар, ойыннан шығады. Енді орындықтың бірі алынып қойылады да, ойыншылар қалған орындықты айнала жүгіреді. Ойын бір орындық пен екі ойыншы қалғанға дейін, олардың бірі жеңіп шыққанға дейін жүргізіле береді. Сонан соң ойын қайта басталады да, артынан жеңімпаздар арасында өзара тартыс басталады. Жеңіп шыққан ойыншы ең жылдам ойыншы деп аталады. Әр топтың жеңімпаздарына мақтау сөздер айтылып, сыйлықтар беріледі. Ойынға қатынасушылардың жылдамдығы, жеңіске деген ұмтылысы артып, ерік, қайраттары шыңдала түседі. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Шүлдік (ойын)

Тақыр алаңда ойналатын жас өспірімдер ойынының бірі — «Шүлдік» ойыны. Ойынға екі басы үшкірленген ұзындығы бір қарыс шүлдік (ағаш) керек. «Шүлдікті» ойнау үшін үлкен шеңбер сызылады, ортасына шүлдік қойылатын шұңқыр қазылады, шүлдік шұңқырдың ішіне емес, үстінде жатуы керек. Әр ойыншының қолында ұзындығы бір метрдей таяғы болуы керек. Ойынға қатынасушылардың санына шек қойылмайды. Ойнаушылардың санына қарай екі топқа бөлінеді. Бірінші болып кезек алған топтың ойыншысы «шүлдікті» қолындағы таяғымен жерден көтеріп алып, жерге түсірмей соғады да, таяғын шеңбердің үстіне тастайды. Ал екінші болып кезек алған ойыншы шүлдікті түскен жерінен алып, қайтадан соққан ойыншының таяғын көздеп, шеңберге қарай лақтырады. Лақтырған кезде таяққа тигізсе, я болмаса, шеңбердің ішіне түсірсе, онда соғушы ойыншы ойыннан шығып қалады. Шүлдікті бірінші болып жерден көтеріп, жерге түсірмей соққан кезде ойыншы тигізе алмаса, ол да ойыннан шығып қалады. Ал лақтырған ойыншы не таяққа тигізе алмай не болмаса дөңгелек сызықтың ішіне түсіре алмаса, онда бірінші ойыншы енді «шүлдікті» шекіп соғады, әр соққанда үш реттен соғады. Сөйтіп, «шүлдік» қай жерге барып түссе, сол жерден дөңгелек сызыққа дейінгі қашықтықты таяғымен өлшеп шығады да, екінші ойыншыға ұпай мөлшерін белгілейді. Бірінші ойыншы әлгі себептермен ойыннан шытып қалса, онда екінші ойыншы соғушы болады, ол шығып қалса, үшінші ойыншы соғушы болады. Ойын осылайша барлық ойыншы ойнап болғанша, жалғаса береді. Ойынның шарты бойынша шекіген кезде «шүлдікке» тимей, таяғы жер қауып қалса, ұпайы күйіп кетеді. Шүлдікті екінші рет шекіген ойыншы, оны қолымен ұстап қойса, онда да оның ұпайы күйіп кетеді. Сондықтан «шүлдікті» тек үшінші рет шекігеннен кейін ғана ұстауға болады. «Шүлдік» ойыны ойнаушылардың қолдарының бұлшық етін жетілдіріп, жылдамдыққа үйретеді, «Шүлдікті» сызықтың үстіне түсіруге ұмтылу арқылы көз мөлшері, дәлділік пен мергендіктері жетіледі. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Домалақ ағаш

Қазақтың ежелден келе жатқан ұлт ойындарының бірі — «Домалақ ағаш» ойыны. Бұл «Қазан» ойынының бір түрі. «Домалақ ағаш» ойынын қыста мұз үстінде, ал жазда тақыр алаңда ойнауға болады. Ойынға қатынасушылардың әрқайсысының басы қайқы қақпа таяғы мен ағаштан істелген домалақ шары болуы керек. Ойынға қатынасушылар ортадан шеңбер сызып, бір «қазан» қазады. Ойнаушылардың саны көп болса, шеңбер соғұрлым үлкен болады. Шеңбердің бойымен қатарласа тұрып, арасы бір-бірі адымдай жерден, яғни әрқайсысы өзінің алдынан «қазан» қазып алады, домалақ ағашын соған алып қояды. Шеңбердің ортасында бір ойыншы бос «қазанды» күзетіп тұрады, яғни басқа шеңбер бойында түрған ойыншылардың әрқайсысы өзінің шарын ортадағы бос «қазанға» түсіру; ал ортадағы бос «қазанды» қорып тұрған ойыншы басқалардың домалақ ағаштарын өзі қорып тұрған «қазанға» түсірмеуге тырысады. Егер ортадағы «қазанға» домалақ ағашын кім түсіріп алса, сол адаммен орындарынауыстырады. Ойын жалғаса береді. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Арынды арқан

«Арынды арқан» ойынына қатынасушыларға шек қойылмайды. Ойын кең жазық алаңда, көгалды жерде ойнала береді. Ойын жүргізу үшін 2—3 не 4 метрдей арқан керек. Ойнаушылар кең жазық алаңға келіп жиналған соң араларынан бір ойыншыны ойын жүргізуші етіп сайлап алады. Сонан соң ойын жүргізуші қолына арқанды алып, жиылған топтың ортасына келіп тұрады да, «Ойынды бастадым,» — деп дауыстайды. Содан соң ол арқанның түйілген басынан ұстап, шеңбер бойымен ортада тұрған ойыншыларды орай айналдырады, ал ойнаушылар болса, секіріп тұрып арқанды аяқтарының астынан жібере береді. Кімде-кім еекіріп арқанды жібере алмай қалса, не басып кетсе, онда жаза тартады, көпшіліктің ұйғаруымен ортаға шығып өнер көрсетеді және ойын жүргізушімен орын ауыстырады. Ойын жалғаса береді. Ойынның екінші түрінде секіре алмай, арқанды ұстап қалған ойнаушылар ойыннан шығып отырады, сөйтіп бір ойыншы қалғанша арқанды айналдыра береді. Осылайша қалған бір ойыншы жеңімпаз атанады. Келесі үшінші түрін де топқа бөлініп ойнауға болады. Онда да арқанды ұстап қалған ойыншылар ойыннан шығып отырады да, қай топтың ойыншылары бұрын шықса, сол топ ұтылған болып есептеледі. Бұл ойын жастарды жылдам қимылдауға: тез шешім қабылдауға үйретеді. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Қарт-құрт

Ертеден келе жатқан ұлт ойындарының бірі — «Қарт-құрт» ойыны. Жас өспірімдер жиналып, өзара келісе отырып, тең екі топқа бөлінеді. Жүргізушінің айтуымен екі топтан екі ойыншы қарама-қарсы екі жаққа белгіленген бұтаның түбіне жіберіледі. Олар басқа ойыншыларға көрсетпей, бір таса жерге сызып белгілер салады. Олар қайтып оралғаннан кейін, екі топтың ойыншылары қарсыластарының салған белгілерін тауып, өшіріп тастайды. Сонан соң екі топтың ойыншылары ортаға қайта жиналып бірігеді де, барлығы бірге жүріп, белгілерді көріп, өшірілмей қалғандарын санап шығады. Қай топтың салған белгілері көбірек өшірілмей қалса, сол топ жеңіп шығады. Ұтқан жағы ұтылғандарға ұпай салады. Ойын жалғаса береді. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Тұтқын алу

Көне ойындардың бірі — «Тұтқын алу». Ойынға қатынасушылар тен, екі топқа бөлінеді. Екі жақтан бір-бір ойыншы ортаға шығады да теріс қарап тұрып, қолдарын айқастырып көпір жасайды. Бірінші топтың ойыншылары тізбекке тұрып бір-бірлеп: «Алал-ай, бұлал-ай, солал-ай»,— деп әндетіп көпірдің астынан өте бастайды. Осы кезде екінші топтың ойыншыларын көпірдің түбіне кездестіріп, әрқайсысына көпірден өте бергенде бір-бір тастан немесе бас киімнен ұстатады да, тастың белгіленген атын айтуды өтінеді. Ондағы тастың аты жаңагы өздері айтып келе жатқан әуені: «алал-ай, бұлал-ай, солал-айдың» біреуі. Егер тастың атын айтса, онда көпірден өтіп келе береді, ал таба алмаса, ойын жүргізуші оның көзін байлап, қолға түскен тұтқын ретінде қарсыластар тобына жібереді. Осылай бірінші топ көпірдің астынан өтіп болғаннан кейін, қолға түскен тұтқындар топ арасында өнер көрсетеді. Ойын қайталанған кезде көпірдің астынан екінші топ өтеді де, тұтқындарды бірінші топ ұстайды. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Бөрік жасырмақ

«Бөрік жасырмақ» ойынына қатынасушылар араларынан бір ойыншыны шығарып, алыстау жерге барып, бөрік немесе басқа бір белгілі затын жасыруға жібереді және өзі де сол маңайда жасырынуы керек. Қалған ойыншылар жасырған ойыншының тыққан затын іздеуге кіріседі. Кімде-кім тығылған бөрікті көріп қойып, алуға қам жасаса, онда иесі бермеуге тырысады. Бермеудің жағдайы екеуі бірдей бас салып бөрікке таласу емес, қай бұрын алғаны алады, ал көрген ойыншы ала алмай қалса, онда иесі қорып, бөрікке жібермеуге тырысады. Ал басқалардың қай-қайсысы болмасын, бөріктің иесіне қол тигізіп күш жұмсауына болмайды. Қайткенде де алдап жүріп алып, оны ойын жүргізушіге ертіп келулері керек. Келесі жолы бөрікті жасыруға бөрікті әкелген ойыншы барады да, ойын жалғаса береді. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Қамалды қорғау

«Қамалды қорғау» ойыны жазда, көгалды алаңда өткізіледі. Ойынға мосы, ол болмаса орындық және жүннен жасалған доп керек. Ойынға қатынасушыларға шек қойылмайды. Ортадан үлкен шеңбер сызылады. Ойнаушылар сол шеңберді бойлай қатарласа тұрады. Шеңбердің ортасына «қамал», яғни мосыны немесе орындықты қояды да бір ойыншы соны қорғаушы болады. Шеңбер бойында тұрған ойыншылар доппен қамалды атқылай бастайды, ал қорғаушы болса, допты «Қамалға» тигізбеуге тырысады. Кімде-кім допты «Қамалға» тигізсе, сол қорғаушымен орын ауыстырады. Ойын осылайша жалғаса береді. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Ошақ (ойын)

Ошақ — ұлттық ойын. Ойынға қатынасушылар жиылып келіп, кең алаңқай жерді таңдап алады да, қатынасушылар түгел сиятындай етіп, үлкен төрт бұрыш сызады. Енді ойынға қатынасушылар тең екі топқа бөлінеді. Төрт бұрышты «Ошақ» деп атайды. Ошақтың ішінде қай топ қалатындығын жеребе тарту арқылы шешеді. Жеребеден ұтқан топ ошақтың сыртында қалады да, жеңілгені ішке кіреді. Сыртта қалған топтың қолында кішірек доп болады. (Оны ертеде сиырдың жүніне бүркіп, алақанмен уқалап, домалатып доп етіп жасайтын болған, қазір резеңке доп пайдаланылады) Сол доппен сырттағылар сызықтың ішіндегілерді ұрады. Доп тиген ойыншы сыртқа шығады. Егер лақтырған допты іштегі ойыншы денесіне тигізбей немесе жерге түсірмей қағып алса, сыртқа шығарылғандардың біреуін қайта кіргізіп алады. Сызықтың ішінде жалғыз ойыншы қалса, ол ұтқан топтың бұйыруы бойынша 10 не 20 рет сызықты айнала жүгіреді. Ол ойын ережесін ойдағыдай орындаса, сызықтан шыққан өз тобының бәрін қайта ішке кіргізіп алады. Егер орындай алмай құлап қалса, өзі де сыртқа шығады. Бұл — топтың ұтылғаны. Мұндай жағдайда ойын қайта басталады. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Шалма тастау

Шалма тастау — ұлттық ойын. Ойынға қатынасушылар жиналып келіп, алаңды жерді таңдап алады. Сол жерден көн белгіленеді, он метр жерге қазық қағылады немесе бұтағын жоғары қаратып, қу томар тасталады. Содан кейін ұзындығы сол қазыққа немесе томарға еркін жететіндей арқан әзірленіп, бір жағын ілмектеп, шалма жасайды. Орталарынан біреуін ойын жүргізуші етіп тағайындайды да, соның басқаруымен жиналғандар кезектесіп әлгі қағылған қазыққа немесе томардың бұтағына шалманы кезектесіп тастай бастайды. Ол үшін белгіленген көнбеде тұрған ойыншы, арқанның бір ұшын сол қолына ұстайды да, екінші шалма жағын оң қолының шынтағына орап, шеңберлеп алады да қазыққа не томарлы бұтаңқа лаңтырады. Ойынға қатынасушылардың санына қарай кезек төрт-бес қайталанады. Шалманы нысанаға кім көп түсірсе, сол жеңеді. Жеңіске жеткен ойыншының құрметіне өлең айтылып, ән шырқалады. Ойын жалғаса береді. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Жапалақтар мен қарлығаштар (ойын)

Жапалақтар мен қарлығаштар — ұлттық ойын. Ойын кең, жазық алаңда өтеді. Ойынға қатынасушыларға шек қойылмайды. Ойнаушылар екі топқа бөлінеді де бірінің арқасына бірі арқасын қаратып, екі сан құрып тұрады. Бір қатардағыларды жапалақтар екіншісін қарлығаштар деп атайды. Орталарынан біреуін ойын жүргізуші етіп алады. Ол ойыншылардың арасынан жүріп отырып, сөзін үзіп-үзіп, созып сөйлейді: қар-үзіліс-лығаш немесе жа..., ал сөз аяғын айтпайды. Сонда аты аталған топ бытырап қаша жөнеледі де, аты толық аталмаған топ оларды қуады. Ұсталған ойыншы үстаған топтың ойыншыларының қатарына қосылады. Ойын тәртібі: қашушылар мен ұстаушылар алдын ала келісілген белгі бойынша ұсталғанын мойындайды. Ол үшін қашушы ойыншы қолын тигізсе болды. Қай топтың жеңгенін ойын соңында қайсысының саны көп болса, соған қарай шешеді. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Атбақыл

Асықпен ойналатын ойындардың бірі — «Атбақыл» немесе «Көтеріспек» деп аталады. Ойынға екі-екіден қатынасады да, қалғандары көрушілер болады. Ойынға қатынасушылар кез келген жерді таңдап алады да, өздері тұрған жерлеріне белгі соғады. Сол белгі соққан жерден біреуі қолындағы асығын (не топайын, сиыр асығын, «топай» деп атайды) алыстата иіріп тастайды. Екінші ойыншы қолындағы асығымен немесе топайымен оны атады. Егер де ол тигізсе, бірінші ойыншы оны сақасы барып түскен жерге дейін арқалап барады. Енді екінші ойыншы сақасы түскен жерде тұрып, асығын не топайын алыстата иіріп тастайды. Бірінші ойыншы оны атады. Тигізсе, сақасы жатқан жерге дейін екінші ойыншы арқалап апарады. Егер асыққа тимей кетсе, ана ойыншы атады. Ойын осылайша жалғаса береді де, ойыншылардың өзара келісімі бойынша тоқталады. Тағы қараңыз * Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі Дереккөздер
Бексұлтан Сәрсеков

Бексұлтан Сәрсеков (27 тамыз, 1953, Алматы облысында туған) - Заң ғылымдарының кандидаты (1998). Генерал-лейтенант. «Тұран» университетінің профессоры (2002). Өмірбаяны * КСРО ІІМ Волгоград жоғары тергеу мектебін бітірген (1979), заңгер. * 1974 жылдан - Алматы қалалық ІІББ милиционері. * 1979 жылдан - Алматы қалалық ІІБ Калинин АІІБ тергеушісі, Алатау АІІБ аға тергеушісі, Алатау АІІБ бастығының орынбасары. * 1984 жылдан - Апматы қалалық ІІБ Фрунзе АІІБ бастығы. * 1985 жылдан - Апматы қалалық ІІБ тергеушісі, ІІБ бөлімінің жедел өкілі. * 1987 жылдан - Апматы қалалық ІІБ Калинин АІІБ бөлімше бастығы. * 1988 жылдан - Апматы қалалық ІІБ бөлім бастығының орынбасары. * 1990 жылдан - Алматы қалалық ІІБ Калинин АІІБ бастығы, ҚР Президенті және Министрлер кабинеті Аппаратының референті, аға референті, мемлекеттік-құқықтық бөлім меңгерушісінің орынбасары, бірінші орынбасары. * 1992 жылдан - ҚР ішкі істер министрінің орынбасары. * 1995 жылдан - ТМД аумағындағы ұйымдасқан қылмысқа қауіпті қылмыстардың басқа түрлеріне қарсы күресті үйлестіру бюросындағы ҚР ІІМ өкілі (Мәскеу қаласы), ҚР МТК төрағасының орынбасары. * 1996 жылдың қазан айынан - ҚР Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы. * 1997 жылдың сәуір айынан - ҚР Президентінің үлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі. * 1999 жылдың ақпан айынан - ҚР Парламент Мәжілісіндегі ҚР Президентінің өкілі. * 1999 жылдың қараша айынан - ҚР ішкі істер вице-министрі. * 2002 жылдан - ТМД қатысушы мемлекеттердің лаңкестік қарсы күрес орталығы жетекшісінің бірінші орынбасары (Мәскеу қаласы). * 2008 жылдың наурыз айынан - Орталық Азия аймақтық есірткі және психотропты заттардың және олардың прекурсорларының заңсыз айналымына қарсы күрес жөніндегі ақпараттық үйлестіру орталығының директоры. Ғылыми еңбектері Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстан Республикасындағы есірткі және психотропты заттар контрабандасына қарсы күрестің криминологиялық, қылмыстық-құқықтық және ұйымдастыру шараларының жүйесі». * «Қазақстандағы есірткі контрабандасы: проблемалары мен оларды жеңудің жолдары» (1998) кітабының авторы * «Есірткімен байланысты қылмыстарға қарсы күресудің қылмыстық-құқықтық шаралары» (1998, бірлескен авторлықта). Марапаттары * II дәрежелі «Даңқ» ордені * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * «Лаңкестікке қарсы күрестегі сіңірген еңбегі үшін» (ТМД ЛҚКО) медалі * «Жауынгерлік достастық үшін» (РФ ФҚҚ) медалі. Отбасы * Үйленген. Жұбайы - Әміриева Гүлнәр Ақылтайқызы. * Ұлдары - Талғат (1981 жылы туған), Марат (1987 жылы туған). Дереккөздер
Автомотоклуб

Автомотоклуб - автомобиль және мотоцикл спорты бойынша оку-жаттығу, әдістемелік жұмыстарды жүргізуге арналған орталық. Оқушылар мен оқытушы-нүсқаушыларға арналған оқу бөлмелері, лабораториялары, гаражы, жөндеу шеберханалары болады. Дереккөздер
Автомотомектеп

Автомотомектеп - автомобиль және мотоцикл жүргізушілерін дайындайтын оку орны. Окушылар мен оқытушы-нұскаушыларға арналған оку бөлмелері, зертханалары, гаражы, жөндеу шеберханалары болады. Дереккөздер
Александр Төлеуұлы Сәрсембеков

Александр Төлеуұлы Сәрсембеков 1953 жылы 9 шілдеде Жамбыл қаласында туған. Қазақ. Ф.Э. Дзержинский атындағы КСРО МҚК Қызыл Тулы Апматы жоғары шекара командалық училищесін (1975); М.В. Фрунзе атындағы әскери академиясын бітірген (1983). *1970 жылдан - Жамбыл әуежайының жұмысшысы. *1971 жылдан - Ф.Э. Дзержинский атындағы КСРО МҚК Қызыл Тулы Апматы жоғары шекара командалық училищесінің курсанты. *1975 жылдан - ҚазКСР Мақаншы шекара отрядының шекара күзеті бастығының орынбасары, бастығы. *1980 жылдан - М.В. Фрунзе атындағы әскери академиясының тыңдаушысы. *1983 жылдан - Орта Азия шекара округы штабының офицері, аға офицері (Ашхабад қаласы). *1985 жылдан - АДР жедел топ бастығының орынбасары, жедел топ бастығы. *1988 жылдан - Бахарден шекара отрядының штаб бастығы. *1989 жылдан - Бахарден шекара отрядының бастығы, Орта Азия шекара округының бөлім командирі. *1990 жылдан - Петропавловск-Камчатск шекара отрядының бастығы, Солтүстік-Шығыс шекара округының бөлім командирі. *1991 жылдан - Жаркент шекара отрядының бөлім командирі, бастығы. *1993 жылдан - ҚР Мемлекетік шекарасын қорғау жөніндегі мемлекеттік комитетінің штабы бастығының бірінші орынбасары. *1996 жылдан ҚР Мемлекеттік шекарасын қорғау жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасының бірінші орынбасары. *1997 жыпдан - Ресей Федерациясындағы ҚР Қорғаныс министрлігі Қарулы күштерінің мемлекеттік шекараны қорғау күштері жедел тобы бастығының орынбасары, бастығы. *1998 жылдан - ҚР ҰҚК Шекара қызметінің «Батыс» Аймақтық басқармасының басшысы. *2003 жылдан - ТМД атқару комитетінің жанындағы Шекара әскер басшылары Кеңесінің өкілі (Минск қаласы). *2006 жылдан - ҚР ҰҚК төрағасының қарамағында. *2008 жылдың қаңтар айынан - ҚР Қаржы министрлігі Кеден бақылауы комитетінің Маңғыстау облысы бойынша Кеден бақылау департаментінің бастығы. *2010 жылдан 2010 жылдың қараша айына дейін - ҚР Қаржы министрлігі Кеден бақылауы комитетінің Қызылорда облысы бойынша Кеден бақылау департаментінің бастығы. III дәрежелі «КСРО Қарулы күштерінде Отанына қызмет еткені үшін», Қызыл Жұлдыз ордендерімен; 20-дан астам медальмен, оның ішінде «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен; «Құрметті шекарашы», «ТМД қатысушы мемлекеттердің шекараларын қорғауда үздік шыққаны үшін» (2000) белгілерімен марапатталған. *Генерал-майор. *Ұлы, қызы және 2 немересі бар. Дереккөздер
Айкидо

Айкидо — негізін Морихеи Уешиба қалаған шығыс жекпе-жегінің бір түрі. Айкидо, спорттық және қорғаныс айкидосы болып бөлінеді. Өте ерте заманда Жапонияда пайда болған. Корғаныс айкидосын Томики айкидо деп атайды. "Удың күшін қайтаратын у" деген сияқты Жапония философиясында "күшке төтеп беретін күш" деген қағида бар. Осы қағида бойынша шабуыл жасаушы қаншама шебер, тәжірибелі болса да оның басымдылығын айламен, айлакерлікпен кері қайтаруға тіпті оны жеңуге де болады. Міне, осы айлалардың яғни қарсы әдістердің барлығы айкидода жинақталған. Жарыс көлемі 9х9 м қапталдарында қауіпсіздік аумағы (маталар төселген) бар кілем үстінде өтеді. Спортшылардың киім киісі дзюдо күресіндегі сияқты, бір спортшы, екіншісі ақ белбеумен буынады. Киімде, белбеуде спортшыларды жарақаттайтын бұйымдар болмайды. Төрешілік ету де солай. Кілем үстінде төрешінің беретін бұйрықтары, нұсқаулары мен ескертулер де жапон тілінде. "Хаджиме - бастаңдар", "Ипон - бір ұпай", тағы с.с жекпе-жек кезінде жарысқа қатысушылардың біреуі 2 толық 2 ұпай алса сол адам жеңіске жетеді. Егер бірінші раундта жарысқа қатысушылардың бірі резеңке пышақпен шабуыл жасаса, екінші раунда олар орындарын алмастырады. Бәсеке көзінде таза жеңіске жете алмаған жағдайда жекпе-жектің нәтижесі ұпай санымен анықталады. Ал ұпай саны да тең болған жағдайда тағы да қосымша бір раунд беріледі. Олар мүнда да тең түссе жеңістің кімге берілетінін кілем үстіндегі арбитр шешеді. Тарихы Айкидоның пайда болуының негізгі сәтін 1920 жыл деп атауға болады, ал орыны — Аябе қаласы. 1920 жыл Уешиба үшін өте драмалық жыл болды, оның әкесі мен екі кішкентай ұлы қайтыс болды. Жүрегі ауырған соң ол кейіннен айкидо философиясына шешуші әсер еткен оомото-ке діни ілімінен жұбаныш іздеді. Ол үшін бірінші дожо да жұбаныш болды: Уешиба өз үйінде 18 төсеніш (татами) төсеп, Оомото-ке ілімінің ізбасарларын оқыта бастады. Морихэй Уешиба тәжірибе жинақтады, Уешиба академиясының бағдарламасы кеңейіп, тереңдей түсті. Оның жекпе-жек шебері ретіндегі даңқы тез тарады. Оның шәкірттерінің саны артты. 1922 жылы Уешиба өзінің мұғалімі Сокаку Такеданы 5 жыл бойы Дайто-рю Айки-дзюцуцумен (1915-1919) бірге оқыған оомото — Нао Дегучидің негізін қалаушы Аябеге көшуге көндіре алды. Сокаку Такеда Жапонияны жиі аралап, шәкірттерін жүйесіз жаттықтырды, бұл Морихей Уешибаның ең жақсы шәкірттерінің бірі болуына кедергі болмады. Аябеде 6 айлық жаттығудан кейін Такеда Уешибаға нұсқау сертификатын береді, ал өзі кетіп қалады. Дайто-рю мен Ягю-Рюдің жаттығу әдістерінен біртіндеп бас тарта отырып, 1922 жылы Уешиба өзінің будосын құрып, оны Айки-буджуцу (Айкидо) деп атайды. Дереккөздер
Санат Сләмжанұлы Сәрсенбаев

Санат Сләмжанұлы Сәрсенбаев 1968 жылы 26 наурызда Талдықорған облысы Ақсу ауданының Басқан ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сәрсенбаев Сләмжан Қағазбекұлы, марқұм, жұмысшы болған. Анасы - Сәрсенбаева Гүлбісара Бүркітбекқызы, зейнеткер, жұмысшы болған. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің заң факультетін бітірген (1993). Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1985 жылдан - Талдықорған облысы Ақсу ауданының «Каракөз» қызылша кеңшарының әмбебап жұмысшысы. *1986 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1988 жылдан - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің студенті. *1993 жылдан - Талдықорған облысы Көксу ауданы прокуратурасының өтілшісі. *1994 жылдан - Талдықорған қаласы прокурорының көмекшісі. *1995 жылдан - Алматы облыстық адвокаттар алқасының мүшесі. *2003 жылдан - Семей гарнизонының әскери сотының судьясы. *2009 жылдың желтоқсан айынан бері - Өскемен гарнизонының әскери сотының терағасы. *Әскери атағы - запастағы сержант. *Діни көзқарасы - мұсылман. *Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Елдік әлеуметтік-экономикалық ерлеуі, ҚР Қарулы Күштерінің қуаттануы». *Хоббиі - бильярд. *Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, қазақ прозасы және поэзиясы. *Үйленген. Жұбайы - Беркіндікова Анаркүл Баймышқызы, ҚР Қорғаныс министрлігі 27943 ә/б заң қызметі бастығының көмекшісі. *Ұлдары - Ілияс (1995 жылы туған), Еркебұлан (1999 жылы туған); қызы - Нұрай (2007 жылы туған). Дереккөздер
Ойыншыны ұстау

Ойыншыны ұстау (спорт ойындарында) — белгілі бір қарсы ойыншыға кедергі жасау мақсатында кейбір спорт ойындарының түрлерінде (футбол, хоккей, баскетбол т.б.) қолданылатын қорғаныс амалының жеке әдісі. Дереккөздер
Олимпиялық белгілер

Олимпиялық белгілер - ресми және сыйға арналған болып бөлінеді. Бірінші белгілерге ХОК пен ҮОК-тің қызметіне, екіншілеріне кезекті Олимпиялық ойындарға байланысты сату үшін және Олимпиялық қозғалыстың идеясын насихаттау мақсатында шығарылған Олимпиялық белгілер жатады. Дереккөздер
Олимпиялық дайындық орталығы

Олимпиялық дайындық орталығы — Олимпиялық дайындық орталығының жұмыс бағыты: спорт ізбасарларын, ҚР кұрама командаларының мүшелері мен оған кандидаттарды бір орталықтан дайындау; спортшыларды әзірлеудің оқу-жаттығу жұмыстарын; олардың халықаралық жарыстарга қатысуын іске асыру; дәрігерлік-биологиялық, сақтандыру мен тынықтыру шаралары; сол сияқты спортшыларды киіммен, құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету болып табылады. Дереккөздер
Аквапарк

Аквапарк — су бассейндерінің кешені, мүнда қолдан жасалған қүламалар, айнамалар, тұғырлар, сарқырамалар, бассейндер және т.б. болады. Республикамызда көлемі 18 га. келе бірінші аквапарк Қапшағай қаласында 1993 жылы ІЗ тамызда пайдалануға берілді, келесі жылы биіктігі 17 метрлік балаларға арналған қүлама іске қосылады. Суды үнемі тазартып түру үшін сүзгісі бар 18 сусорғыш орнатылған. Бұл А.-те бір мезгілде 5000 адам шомыла алады, оның аумағында кафебар, сауда орындары жүмыс істейді, қүрал-жабдықтар жалға берілетін пункт бар. Алғашқы аквапарктер 1940 жылдардың соңында пайда болды. Бүгінгі таңда АҚШ саны (1000-нан астам), инфрақұрылымның дамуы, табыстылығы бойынша әлемде көш бастап тұр. Аквапарктермен айналысатын негізгі ұйымдар IAAPA (Халықаралық ойын-сауық саябағы мен аттракциондар қауымдастығы) және WWA (Дүниежүзілік аквапарктер қауымдастығы). Дереккөздер
Алмұрт (бокста)

Алмұрт (бокста) — соққының күшті, дәл әрі тез болуын дамытатын бокс жабдығы. Алмүрт пішінді төбедегі көлденең орынның ортасынан топсаға бекітілген былғарыдан жасалган жаттығу құралы болып табылады. Дереккөздер
Тұлға психологиясы

Тұлға психологиясы — адамтану ғылымдары жұйесіңде ерекше орынға ие. Бұл сала адамның даралық сипаттарын қарастырып, оның іс-әрекетіне сәйкес қадір-қасиеттерінің калыптасуының психологиялық механизмдері мен заңдылықтарын зерттейді. Сонымен бірге адамның кұрылымы мен адамдардың типтік мақсаттарымен байланысты теориялық мәселелерді де зерттейді. Анатомиялық-физиологиялық зандылықтармен үйлеспейтін болын шықты. тұлғаньщ сырткы ортамен өнімі болын табынатын психикалық үрдістердің өздері мінез-кұлықтың белсенді себепші факторы болатындығы көрсетілді. Дереккөздер
Сәуле Жолмұханқызы Тұрікпенова

Сәуле Жолмұханқызы Тұрікпенова (1972 ж.) - социология ғылымдарының кандидаты. 1997 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Қазақстан жастарының "әлеуметтік-кәсіби бейімделу мәселелері" атты тақырыбында кандидаттық диссертация корғады. 1999 — 2002 жылдары Орта азиялық университеттің юриспруденция факультета бітірді. 2003 — 2005 жылдары Т.Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық университетінің "Социология және құқық" кафедрасының оқытушысы қызметін атқарды. Дереккөздер
Турен Ален

Турен Ален — француз әлеуметтанушысы. Индустрияландырудың бастапқы кезеңінде әлеуметтік талдау экономикалық жүйе тепе-тендігінің шарттарын анықтаумен айналысты. Индустриялдық қоғамның келесі даму сатысында әлеуметтік ғылымдардың талдауы мейлінше кеңіп, оңцағы орталық орынды әлеуметтік жүйе түсінігі алды. Осыдан кейін Бұл функционалдық көзқарас ой-пікірдің белтілі бір эволюционаддық тұрімен толықтырылды. бұған дейінгі өзгерістер бейберекет модификациялар жүйесі ретінде түсіндіріліп келген еді. Туреннің пікірінше, жаңа уақыт талабы жаңа әлеуметтануды талап етеді. Біріншіден, әлеуметтану эволюциясын және әлеуметтану қозғалыстарын талдау да әлеуметтану бола алады. Катотталистік индустрияландыру кезіндегі талдау екі бағыткз топтастырылды: капитализм дамуының экономикалық механизмдерін тану және тарихты тану. Қоғам экономика арқылы анықталғандықтан, бірде-бір нақтылы әлеуметтану талдауы мүмкін болмады. Турен бойынша әлеуметтану әлеуметтік фақторлардың санаттарынан гөрі әлеуметтік қатынастың санаттарына көбірек жүгінуі керек. "Әлеуметтік катынастар күрайтын нәрсеге материалдық шындықты қарама-қарсы коюдың мәні жоқ". Акционалистік көзқарастың жаңалығы мынада: Турен казіргі батыс қоғамында экономикалық катынастар өзінің орталық орнынан айырылып, оның орнын мәдени және әлеуметтік факторлар басканын атап көрсетеді. Қоғам Турен бойынша әрекет жүйесінің құрынымы күрделі, деңгейлермен бөлінген, әр-тұрлі әлеуметтік катынастар типтерінен тұратын ерекше жүйе. Туреннің пікірінше, үш деңгей немесе әрекет жүйесі бар: тарихилық, институционалдық және ұжымдастыру жүйелері. Тарихилық қоғамньщ әлеуметтік және мәдени бағытын айқындайды, институционалдық жүйе әрбір нақты қоғам құрылымының және оның қоршаған ортасының жүйесін айкьщдайды, Ұйымдастыру жүйесі нормативтік аппараттың көмегімен қоғамның ішкі және сырткы тепе-теңдігін көздеген мақсатка сәйкестеңдіріп отыруды қамтамасыз етеді. Турен иңдустриалдық қоғамның негізгі Ұйымдарын: тартысты және әлеуметтік; қозғалысты ұсынады. Сонымен катар Турен таптар жайлы баяндаудан гөрі олардьщ байланыстарына көбірек назар аударады. Тапты»; саралаудьщ негізі — жинақталған қор. Туреннің түсінігінде жинакі алған қортаптардьщ болуыньщ басты және қажетті шарты. Ол өндірушілер мен өнімді игерушілер арасындағы бөлініске негіз болады. Туреннің пікірінше, тартыс жинақталған қорды меңгерушілердщ және рухани құндылықтарды өндірушілердің арасында болды. Дереккөздер
Лестерфранк Уорд

Лестерфранк Уорд (1844- 1913 ж.ж.) - американ әлеуметтанушысы. Психологиялы эволюционизмнің негізін салушы, адам интеллеқтісінің эволюциясына зор рөл берген (Герберт Спенсерге қарсы) ғалым. қаршадайынан өз бетімен білім алып шықты. 65 жаска дейін геолог және патентолог болын келді, содан кейін Браун университетінен профессорлық қызмет алып, өмірінің ақырына дейін окытушынықтан қол үзген жоқ. 1906 жылы ол Американың әлеуметтану қоғамының түңғыш президенті болып сайланды. Конт пен Спенсердің ықпалында болған Уорд өз әлеуметтануын эволюция төңірегіне күрды. Бұл процесс кезендер тұрінде баяндалды, алғаш ол "генезистің" (тұтқиыл соқыр күшінің) нәтижесі, кейін "генезистің" адамның білімге және нәтиже күтуге негізделген нысаналы әрекеттің нәтижесі болды. Уорд әлеуметтануды сипаты жағынан психикалық және әлеуметтің синэнергияның процеске жетектейтін, жаңа құрынымдар жасаған әлеуметтік күштерді жүйелі парықтайтын ғылым деп тұжырымдады. Уордтың әлеуметтік рөл атқаратын ең басты себебі, ол өз еңбектерінде жиырмасыншы ғасырдағы әлеуметтану мәдениетке баса ден қояды деген тұжырым жасады. Дереккөздер
Эдвард Франклин Фрейзер

Эдвард Фрейзиер Франклин - Чикаго әлеуметтану мектебінің мүшесі, Америка әлеуметтану қоғамының бұрынғы президенті, Америка қалалары маңыңдағы мекендердің негр отбасыларының өміріне арналған қыруар зерттеулердің авторы. Осылардың соңғысында Франклин кәсіпкер тапты мүшелері өзін өзгеден көп санайтын және американ қоғамындағы дәйексіздік сипаты сезімінен арыла алатын, дүние жасауға жәрдемдесу үшін өзінің экономикалық әл-ауқатын асыра көрсететін "люмпен-буржуазия" ретінде бейнелейді. Бұдан бұрын "люмпен-буржуазия" терминін Ч.Райт Миллс өзінің еңбегінде көптеген фирмаларды сипаттау үшін пайдаланған еді, ондай фирмаларда "өлім-жітім коэффициенті тым жоғары, жалпы бизнестің бір бөлігін құрайтын қызметшілер жұмыс істейді және оларда істейтін адамдар саны бизнестен өз үлесінен әлдеқайда көп". Кейде Франклинді эмпиристік күдікпен кінәлі деп айыптағанымен, оның еңбектерінің ашық талқылау тақырыбы — нәсілдік қатынастардың шегінен шығады және оларда қазіргі американдардың құндылықтары мен мәдениеттері жөнінде бірқатар ынталандырар, бірақ кереғар пікірлер айтылады. Дереккөздер
Жорж Фридман

Жорж Фридман — француз әлеуметтанушысы. Еңбек әлеуметтануы теориясының негізін қалаушы және қолданушысы, сонымен бірге ғылыми менеджмент қозғалысының сыншыСЫ! Оның еңбек әлеуметтануы өзінің еңбек процесінің табиғаты мен эволюциясы жөніндегі семинарларының кезінде әзірленді; ол едәуір жетекші зерттеу үлтілерге (соның ішінде Мишель Крозье мен Ален Туренге) күшті ықпал етті, мүнан басқа кейінгі көптеген зерттеу бағдарламалары оның проблемаларды іріктеп, қоя білуді пайдалана отырып түзілді. Фридманның қисапсыз көп жарияланымдарының негізгі бөлігі "еңбекті бөлшектеу" ұғымы мен техницизмге сын. Оның еңбекті бөлшектеу және шеберлікті өгейсіту мәселелері саласындағы зерттеулері Гарри Браверман еңбеқтеріндегі біліқтіліқтен айырылуға қарсы кейінгі сынының аркауы болды. Фридманның (Браверманның да) пікірінше, бөлшектелген Жұмыс капитализмге төн сипат немесе Бұл ұғым Жұмыс тапсырмасын орындау барысын бақынау проңесінен бөліп тастаудан, сөйтіп кәсіпорында білікті Жұмысшылар санының қысқартылуынан туған. Дереккөздер
Ольга Сергеевна Рыпакова

Ольга Сергеевна Рыпакова (қарашаның 30, 1984 жылы, Өскемен) — Қазақстан жеңіл атлеті, бастапқыда жеті сайыспен айналысса, кейін ұзындыққа секіруге мән беріп жүріп 2007 жылдан бері үш қарғып секірумен айналысады. 2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Карьерасы Жетістіктері * О. Рыпакова 2008 жылғы Бейжің олимпиадасында үш қарғып секіруден финалдық кезеңде 15 метр 11 сантиметр ұзындықты бағындырып, Азия рекордын жаңартты. Осы көрсеткішімен ол Олимпиадада 4-ші орын алған болатын. * Ольга Рыпакова 2010 жылы мамырда Шанхайда өткен «Гауһар лига» деп аталатын жеңіл атлетика сериясының бірінші кезеңінде алтын медальді 14 метр 89 сантиметрді бағындырып жеңіп алды. * Бұдан бөлек О. Рыпакова 2010 жылы қысқы әлем чемпионатында 15 метр 14 сантиметрге секіріп, әлем чемпионы атанды. * 2011 жылғы жеңіл атлетикадан Тэгу қаласында өткен әлем чемпионатында Ольга Рыпакова күміс медаль жеңіп алды. * 2012 жылғы жеңіл атлетикадан Лондон қаласында өткен олимпиадада Ольга Рыпакова алтын медаль жеңіп алды. Оның көрсеткіші 14.98 м болды. Дереккөздер Сілтемелер * https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-rypakova-olga-sergeevna
Рашит Сайранұлы Ахметов

Рашит Сайранұлы Ахметов 1959 жылы 7 қазанда Батыс Қазақстан облысы Жанғала ауданы Новая Казанка кентінде туған. Татар. Әкесі - Ахметов Сайран Фатыхұлы (1929 жылы туған), зейнеткер, аудандық тұтынушылар одағының төрағасы болған. Анасы - Ахметова Фарида Ғазизқызы (1932 жылы туған), зейнеткер, мұғалім болған. Алматы теміржол келігі инженерлері институтының механика факультетін бітірген (1982), инженер-механик. Жылжымалы құрамдағы жүктерді бекітуге арналған құрылғыға патенті бар (1983). Орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2006 жылдан). 1976-1977 жылдары - Қазақ энергетика ҒЗИ коллекторы (Алматы қаласы). 1982 жылдан - Орал қаласы Вагон депосының шебері. 1982 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1984 жылдан - Орал қаласы вагон депосының шебері, аға шебері, бас механигі, бастығының орынбасары, вагон депосы ӨТБ бастығы. 1989 жылдан - Орал қаласы темір жол торабының партия комитеті хатшысының орынбасары. 1990 жылдан - «Альфа» ШК директорының орынбасары (Орал қаласы). 1992 жылдан - Орал механика зауыты директорының орынбасары. 1994 жылдан - «Нуржанар» ААҚ президенті (Орал қаласы). 1999 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. «Құрмет» орденімен, 6 мерейтойлық медальдармен марапатталған. Әскери атағы - запастағы подполковник. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы-Н.Ә. Назарбаев, I Петр. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақты перспективасы бар зайырлы, уақытпен бірге қадам басқан, дамыған демократиялық мемлекет». Хоббиі - балық аулау, аңшылық Сүйіп оқитын әдебиеті - ұлы саясаткерлер мен бизнесмендердің өмірі мен қызметі. Үйленген. Жұбайы - Ахметова Венера Равильқызы (1962 жылы туған). Ұлы - Ахметов Рүстем Рашитұлы (1987 жылы туған); қызы - Ахметова Эльмира Рашитқызы (1987 жылы туған). Дереккөздер
Иран Әмірұлы Әміров

Иран Әмірұлы Әміров 1944 жылы 15 қыркүйекте Қызылорда облысы Жалағаш ауданының Қаракеткен стансасында туған. Қазақ Әкесі - Мергембаев Әмір (1897-1954). Анасы - Мергембаева Қантым (1905-1991). С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1971), құқықтанушы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1963-1966 жылдары - Қызылорда электр желілері басқармасында электрмонтажшы, электрик. 1970 жылдан -Новороссийский аудандық сотында сынақ мерзімінен етуші, Ақтөбе қалалық сотының судьясы. 1974 жылдан - Фрунзе аудандық сотының судьясы. 1975 жылдан - Ақтөбе облысының Октябрь аудандық сотының судьясы, төрағасы. 1982 жылдан - Ақтөбе облысының Алға аудандық сотының төрағасы. 1991 жылдан - Ақтөбе қалалық сотының төрағасы. 1995 жылдан - Ақтөбе облыстық сотының төрағасы. 2004 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенаты 3-ші шақырылымының депутаты, Заңнама және құқықтық мәселелер комитетінің мүшесі. ҚР Жоғарғы Сот Кеңесінің мүшесі (2004-2008). ҚР Сот атқарушылары одағының төрағасы. ҚазКСР Еңбек сіңірген заңгері (1989). ҚР Құрметті судьясы (2001). «Құрмет» орденімен (2007), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астананың 10жылдығы» (2008) медальдарымен; «Үш би» Құрметті белгісімен (2004); ҚР Әділет министрлігінің (1999), ҚР Соттар одағының құрмет грамоталарымен (2002) марапатталған. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеуші». Хоббиі - өсімдіктер өсіру, аңшылық, балық аулау, әдебиеттер оқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық шығармалар. Үйленген. Жұбайы - Әмірова Бану Қожахмет қызы (1949 жылы туған). Қыздары - Ләззат (1972 жылы туған), Жанат (1974 жылы туған); ұлы - Гани (1977 жылы туған). Дереккөздер
Құлімхан Байкенқызы Шөптібаева

Құлімхан Байкенқызы Шөптібаева (1954 жылы) - социология ғылымдарының докторы. 2004 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Инвестициялық процесті әлеуметтік талдау (батыс аймақтар негізінде)" атты тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Шөптібаева Қазақстандағы инвестициялық процестерді әлеуметтанулық тұрғыдан алғаш зерттеуші. Инвестициялық процестердің топтамасы, аймақтық қолдану ерекшеліқтері, әлеуметтік салдарлары ғалымның еңбектерінде терең талқыланады. 40-тан астам ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Альфред Шюц

Альфред Шюц (1899, Вена - 1959, Нью-Йорк) Австрияның әлеуметтанушысы, феноменологиялық социологияның негізін қалаушы. Ол Америкада 1939 жылдан тұрады. Өмірінің көп уақытын әлеуметтік ғынымдардың философиялық негізін қалауға жүмсаган. Ол түсіндірмелі социология жайлы өзінің көзқарасын жариялаған. Ғылыми категориялардың күнделікті өмірге қажеттілігін дәлелдеген. Адамдардың сапасы күнделікті өмірден көрінетінін атап көрсеткен. Күнделікті өмір адамдардың төжірибесінің бір саласы ретінде көрінеді. Себебі, еңбек ету процесінде адамдар дүниеде болып жатқан құбылыстарды қдбылдайды. Сондықтан да Шюцтің айтуынша, күнделік өмір "ең жоғарғы өмір" болып есептеліп, басқа тәжірибелердің негізі болады. Негізгі шығармасы: "Структура повседневного мышления". Дереккөздер
Аврора Имашқызы Ізтілеуова

Аврора Имашқызы Ізтілеуова (1966 жыл) - социология ғылымдарының каңдидаты, Қазақтың Мемлекеттік заң университетінің әлеуметтік-психологиялық пәндер кафедрасының доценті. 15-тен астам ғылыми еңбектердің авторы. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Дереккөздер
Өмірбек Бәйгелді

{{Мемлекеттік қайраткер Өмірбек Бәйгелді Жамбыл ауданының Қызыл Октябрь (қазіргі Ерназар) ауылында дүниеге келді. 1955 жылдың тамыз айынында Жамбыл облысының Жамбыл ауданындағы «Қызыл Октябрь» ұжымшарында жұмысшы ретінде мансабын бастады. Алматы зооветеринарлық институтын (1962) ғалым-зоотехник мамандығы бойынша үздік бітірді. 1957 жылдың шілде айынан бастап комсомол ұйымының хатшысы. 1962 жылдың сәуір айынан бастап Жамбыл облысы Свердловск ауданы ауыл шаруашылығының өндірістік басқармасы ауылшаруашылық өнімдерінің дайындалуын бақылау бойынша аға зоотехнигі, бас зоотехнигі, жоспарлау-экономикалық бөлімінің бастығы, бастығының орынбасары. 1966 жылдан Жамбыл облысы Жамбыл ауданы ауыл шаруашылығы басқармасының ауыл шаруашылығы өндірістік басқармасы бастығының орынбасары, бастығы және 1975 жылдың тамыз айынан Қазақстан Компартиясы Жамбыл облыстық комитетінің бөлім меңгерушісі. 1982 жылы КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірген. 1984 жылдың тамыз айынан бастап Қазақстан Компартиясының Жамбыл облысы Қордай аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1990–1993 жылдары Жамбыл облысының №83 Қордай сайлау округінен сайланған ҚазКСР халық депутаты, заңнамалар, заңдылық және құқықтық тәртіп мәселелері комитетінің мүшесі. 1990 жылдың сәуір айынан бастап Жамбыл облыстық атқару комитетінің төрағасы, және 1990 жылдың маусым айынан Қазақстан Компартиясы Жамбыл облыстық комитетінің бірінші хатшысы. Сонымен қатар 1990 жылдың шілде айынан Жамбыл облыстық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы. 1992 жылдың ақпан айынан бастап Жамбыл облысы әкімшілігінің басшысы қызметін бастаған, бұл қазіргі Жамбыл облысы әкімінің аналогы. 1995 жылдың желтоқсан айынан Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы, және 1999 жылдың қыркүйек айынан бастап ҚР Парламенті Сенатының депутаты, ҚР Парламенті Сенаты төрағасының орынбасары. Бірінші қызметін 2011 жылғы дейін жалғастырса, екіншісін 2005 жылы ғана аяқтады. Астанадан тыстағы Ұлттық пантеонда жерленген. Марапаттары Ордендері және медальдері * Еңбек Қызыл Ту ордені (1973); * Халықтар Достығы ордені (1980); * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі (2001); * Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі (2005); * Қазақстан Парламентіне 10 жыл (2006). Атақтары * Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері; * Жамбыл облысының құрметті азаматы. Отбасы Өмірбек Бәйгелді үйленген, оның жұбайы — Сүйіншәлиева Мәнсия Шандәулетқызы. Мәнсия Сүйіншәлиева мен Өмірбек Бәйгелдінің үш ұлы, Темір (1965 туған), Байнұр (1969 туған) және Дәуір (1972 туған) бар. Қосымша ақпарат Дереккөздер
Ләззат Имашқызы Ізтілеуова

Ләззат Имашқызы Ізтілеуова (1963 жылы) - социология ғылымдарының кандидаты, Қазақтың Мемлекеттік заң университетінің әлеуметтік-психологиялық пәндер кафедрасының меңгерушісі. 1998 жылы әлеуметтану мамаңдығы бойынша "Қазақстан жастарын рынок жағдайыңцағы өнеркәсіптік еңбекке бағыттау" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. 18-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Дереккөздер
Хусаин Хасенұлы Валиев

Хусаин Хасенұлы Валиев 1948 жылдың 26 наурызында Қостанай облысының Семиозерск ауданында туған. Қазақ Әкесі - Валиев Хасен Нұрғалиұлы, зейнеткер. Анасы -Валиева Бақытжамал Бақытжанқызы, зейнеткер. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971), инженер-металлург. Техника ғылымдарының кандидаты (1978), докторы, РҺD философия докторы (1998). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Полиметалл шикізатын автогенді еріту процестеріндегі сирек металдар әрекетінің физика-химиялық негіздері». Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің профессоры (1999 жылдан). Еуропалық кеңес Халықаралық кадрлық академиясының - ЮНЕСКО (1999 жылдан) , ҚР жоғары мектебінің (2004 жылдан), Еуразия халықаралық экономиялық академиясының (2005 жылдан) , Халық аралық ақпараттандыру академиясының (2005 жылдан) академигі. «Полиметалл шикізатын кешенді өңдеу» (1997), «Қорғасын және мырыш металлургиясы» (2000), «Білім беру кеңістігі» (2009) кітаптарының; 130-дан астам ғылыми жарияланымның авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан). 1966 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты жалпы және теориялық физика кафедрасының студенті , аспиранты, 1981 жылдан - ассистенті , аға оқытушысы, доценті , кафедра меңгерушісі . 1993 жылдан - біліктілікті арттыру орталығының аға ғылыми қызметкері , директоры, Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің проректоры. 2000 жылдан - М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің проректоры. 2001 жылдан - А. Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің ректоры. 2008 жылдың желтоқсан айынан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. Облыстық мәслихаттың депутаты (2003-2008) . Қостанай облыстық ректорлар кеңесінің төрағасы (2006). «Нұр Отан» ХДП бюро мүшесі , облыстық филиалы тера- ғасының орынбасары (2003 жылдан). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2005). «Құрмет» (2005) орденімен; «ЗРІ Ғгапсе» (2001), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Тыңға 50 жыл» (2004), «Еуропалық оқытушы» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» (2007) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - капитан. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикасы гүлденуші әрі демократиялық қағидалар негізінде дамыған ел». Хоббиі - табиғатта демалу. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих, классика және фантастика. Үйленген. Жұбайы - Валиева Гүлнәр Абайқызы, Халықаралық адам құқықтары жөніндегі бюроның Қостанай филиалының директоры. Дереккөздер
Сәрсенбай Құрманұлы Еңсегенов

Сәрсенбай Құрманұлы Еңсегенов (1963 жылы 26 наурызда Гурьев облысының Кеңөзек аулында туған) - ҚР Парламенті Сенатының депутаты. Өмірбаяны Гурьев педагогикалық институтын (1988) тарих, қоғамтану және кеңес құқығы мұғалімі мамандығы бойынша; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін (1995) заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1988 жылдан - Гурьев облысы Теңіз ауданының Ганюшкин ауылында орта кәсіптік-техникалық училищесі комсомол комитетінің хатшысы. 1989 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Теңіз аукомының комсомол ұйымдары бөлімінің меңгерушісі; 1990 жылдан - бірінші хатшысы. 1992 жылдан - Атырау облысы Теңіз аудандық кеңесінің аға заңгері. 1993 жылдан - Атырау облысының Құрманғазы ауданы прокурорының көмекшісі. 1996 жылдан - облыстық прокуратураның (Атырау қаласы) сот қаулылары мен атқарушылық жүргізу заңдылығына қадағалау жөніндегі аға прокуроры. 1998 жылдан - облыстық прокуратураның (Атырау қаласы) тергеу бөлімінің аға прокуроры. 1999 жылдан - Атырау облысы Жылыой ауданының прокуроры. 1999 жылдан - облыстық прокуратураның (Атырау қаласы) тергеу бөлімінің аға прокуроры. 2000 жылдан - Атырау қаласы прокурорының орынбасары. 2001 жылдан - облыстық прокуратураның (Атырау қаласы) мемлекеттік органдар қызметінің заңдылығын қадағалау жөніндегі бөлім бастығы. 2002 жылдан - Атырау облысы әкімінің мемлекеттік-құқықтық және әскери-жұмылдыру жұмыстары бөлімінің меңгерушісі. 2003 жылдан - облыс әкімі аппараты басшысының құқықтық қамтамасыз ету мәселелері женіндегі орынбасары. 2004 жылдан - Атырау облысының Тәртіптік кеңесінің төрағасы. 2005 жылдан - Атырау облысы әкімі аппаратының басшысы. 2006 жылдан - Атырау облысы Жылыой ауданының әкімі. 2006 жылдан - Атырау облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2008 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Заңнама және құқықтық мәселелер комитетінің мүшесі. «Құрмет» орденімен (2007); «Қазақстан Конституциясына 10жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Кәкен Қалымбекұлы Сейітов

Кәкен Қалымбекұлы Сейітов 1959 жылы 18 мамырда Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданының Ақжар ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сейітов Қалымбек (1917-1979). Анасы - Сейітова Нұрсағыш (1929-2009). Свердловск заң институтының тергеу-криминалистика факультетін бітірген (1985), құқықтанушы. Қылмыстық құқық тақырыбындағы 4 мақаланың авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1985 жылдан - ШҚО Күршім аудандық прокуратурасының тергеушісі. *1990 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасында тергеу басқармасының прокуроры. *1992 жылдан - Өскемен қаласы Октябрь аудандық прокурорының орынбасары. *1993 жылдан 1996 жылдың желтоқсан айына дейін - Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасы Таврия ауданының прокуроры. *1997 жылдың қаңтар айынан - ШҚО Глубоков аудандық сотының төрағасы. *1999 жылдан - Шығыс Қазақстан облыстық сотының судьясы. *2010 жылдың ақпан айынан бері - Шығыс Қазақстан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының төрағасы. *Аға әділет лейтенанты. *Діни көзқарасы - «Құдайдың бар екендігіне сенемін». *Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу». *Хоббиі - әдебиет, тарих. *Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи зерттеулер, қазақ тіліне аударма жасау. *Үйленген. Жұбайы - Сейітова Айгүл Қалтайқызы, Өскемен қаласының №2 сотының жетекші маманы. 3 баласы бар. Дереккөздер