kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Таңдау

Таңдау (белгілеу, ерекшелеу) (Выбор (выделение, маркирование; selecting) Windows ортасында — жұмыс үстелінің кез келген объектісіне тышқан меңзерін алып барып, оны шерту операциясы. Осылай белгіленген объект түсі өзгеріп ерекшеленеді. Объектілерді белгілеу пернелер арқылы да жүргізіледі, ол үшін жебелік бағыттауыш пернелер арқылы белгіленген көмескі сигнал бір объектіден екіншісіне біртіндеп жылжытылады. Мәліметтерді жылжыту, көшіру, жою осы белгіленген объектілер арқылы (тек солар үшін) жүзеге асырылады. Келесі бір объектіні белгілеу оның алдындағы белгілеуді алып тастайды; Реляциялық алгебрада — кортежді берілген қатынаста сұрыптаудың арнайы операциясы. * Есепті таңдау (Выбор задачи; task selection) — есептердің қайсысына процессордың ресурстары берілетінін анықтайтын супервизор функциясы. * Маршрутты эвристикалық таңдау (Эвристический выбор маршрута; heuristic muting) — берілген коммуникациялық тораптың хабары үшін бұрын белгіленген бағдар туралы ақпаратқа негізделген ықтималды хабар беру бағдарын таңдау әдісі. * Мәліметтерді таңдау (Выбор данных; data selection) — мәліметтер жиынынан берілген шартқа сәйкес келетін ішкі жиынды бөліп алу. Дереккөздер
Үштік үшбұрышты петрохимиялық диаграммалар

Үштік үшбұрышты петрохимиялық диаграммалар - теңқабырғалы не теңбүйірлі тікбұрышты үшбұрыш пішінді вариациялық және нүктелік петрохимиялық диаграммалар. Үшбұрыштың әр төбесіне химиялык, не минералдық кұрамбөліктердің немесе олардың қиюластырмаларының мөлшері көрсетіледі. Мұндай диаграммаларда негізінен басты-басты бес құрамбөліктің қатынасы көрсетіледі: МgO, СаО, (Na 2 О + К 2 О), (FеО + Ғе 2 O 3 ). Дереккөздер
Таңдама

Таңдама (Выборка; retrieval fetching) 1) мәліметтерді сыртқы жадтан негізгі жадқа қайта жазу; 2) мәліметтерді негізгі жадтан жұмыс регистріне немесе компютердің арифметикалық-логикалық құрылғысына беру. * Артық таңдамалау (Избыточная выборка; supersampling) — компьютерлік графикада — тандама бір пиксельдің қалыптастырылуы таңдаманың бірнеше торын есептеумен жүзеге асырылады. * Деректер станциясын таңдамалау (Выборка станции данных; selection) — бағынышты деректер станциясын хабарлар қабылдауға шақыру процесі. * Деректерді таңдамалау (Выборка данных; data retieval) — файлдан немесе деректер базасынан мәліметтерді іздеу және оқу процесі. * Таңдама уақыты (Время выборки; time of samples) — құрылғыға келген сұратуды өңдеуден бастап сұратылған мәліметтерді одан қабылдап алғанға дейінгі уақыт. * Меню пунктін таңдау (Выбор пункта меню; menu selection) — пайдаланушының дисплей экранындағы меню арқылы жүйенің көрсетуіндегі жұмыс түрлерінің бірін таңдауы. Әдетге, меңзерді жылжытумен, варианттың нөмірін терумен, атын енгізумен және т.б. әдістермен жүзеге асады. * Стандартты таңдау (Стандартный выбор; default option) — жүйенің стандарттық мәндерді таңдап, оны айқындалмаған пайдаланушының деректер атрибутына беруі. * Үздіксіз таңдау (Непрерывный выбор; continuous branching) — қ. Үздіксіз тармақталу (қ. Тармақталу). Шартсыз таңдау (Безусловный выбор; default option) — операциялық жүйеде (ОЖ) пайдаланушының көрсетуінсіз басқарушы немесе өңдеуші программаның таңдайтын ақпараты. Таңдау әдісі Таңдау әдісі (Метод выбора; selection method) — белгісінің мәні ең кіші (ең үлкен) элементті іздестіруден, оны бірінші элементпен ауыстырудан және ең үлкен (ең кіші) бір элемент қалғанша осы процедураны басқа п-1 элементтер үшін қайталаудан тұратын реттеу әдісі. Таңдау әрпі Таңдау әрпі (Буква выбора; selection letter) — меню атындағы асты сызылған әріп; пернетақтадағы сол әріпті Alt пернесімен қатар басатын болсақ, осы меню командасы іске қосылып, ол активті күйге көшеді. Көбінесе меню атындағы таңдау әрпі басқа әріптерден айқын боялып немесе асты сызылып көрсетіледі. Таңдау механизмі Таңдау механизмі (Механизм выборки; access mechanism) — таңдау тетіктерінің тобы болып саналатын және белгілі бір цилиндрге жазу-оқу бастиегін орнатуға арналған магниттік дискідегі жинақтағыш тораптар. Таңдау операторы Таңдау операторы (Оператор выбора; case statement) — программадағы таңдап алынған белгіге, мәнге немесе меню пунктіне сәйкес келесі орындалатын әрекеттердің тізбегін анықтайтын баскару операторы. Тандау уақыты Тандау уақыты (Время выборки; uccess time) — мәліметтердің есте сақтау құрылғысынан оқыла басталуы мен берілу операциясы аралығындағы уақыт. Дереккөздер
Трансивер

Трансивер (Tranceiver) — адаптер мен желілік кабельдің немесе екі сегменттің арасында мөліметгер жеткізуге арналған қабылдауыш-таратқыш (TRANsmit- ter+reCEIVER). Мысалы, Ethernet жуан кабеліне компьютер қосуға арналған қосымша құрылғы. Трансивер қолданылғанда өрбір есептеу машинасына жеке-жеке кабель тарту қажет болмай, ол желілік кабельге тікелей қосылады, ал компьютерлер онымен үзындығы 50 метрден аспайтын арнаулы кабель арқылы байланысады (10Base-5). Дереккөздер
Жұмыр ақ балық

Жұмыр ақ балық – алабұға тәрізділер отрядына жататын, ұзындығы 30-40 см теңіз балықтарының бір туысы. Еті дәмді, консерві жасалады. Ыстауға, қақтауға, кептіруге болады. Тағы қараңыз * Балық * Жылтыр тұқы * Жылан балықтар * Жыланбас балық Дереккөздер
Транспьютер

]] Транспьютер (Transputer) - #шамадан тыс тығыздалған интегралдық схема, қүрамында басқа қүрылғылармен байланысу мүмкіндігі бар микропроцессор; оның өзіндік жедел жады, сырткы мәліметтер жинақтауыштармен байла- нысатын өткізгіштері болады; #есептеу процестерін аппараттық сүйемелдеуді жөне мультипроцессорлық жүйелерді үйымдастыру ісін атқаратын мамандандырылған микропроцессор; транзистор жөне компьютер сөздерінің баскы буындарынан қүралған атау. Дереккөздер
Ертіс маңы артезиан алабы

өзені]] Ертіс маңы артезиан алабы (Приертысский артезианский бассейн) — Ертіс өзенінің оң және сол жағалауында, ауданы 30 мың км 2 -ден астам. 1954—1955 жылдан барлануда. Бұл алап кайнозой мен мезозой жыныстарында су өткізбейтін қабаттар, сулы горизонттар түзе, бірінің үстінде бірі бірнеше қабат болып орналасқан. Бұлардың ішінде қалындығы 300- 400 м кварц, кварц-глауконит құмы болатын бор ярусының сулы горизонтының су қоры көп әрі оның келешегі зор. Бұл алапқа тұщы су Семей төңірегіндегі құмды алаңдар мен Құлынды даласында өсетін қарағайлы ормандар шоғыры орналасқан өңір арқылы сіңеді. Судың минералдылығы — алаптың оңтүстік- шығысында 0,2-0,3 г/л, химиялық құрамы гидрокарбонатты-кальцийлі. Кейбір үңғымадан секундына 30—40 л, ал басым көпшілігінен 3—10 л аралығында су шығады. Бор горизонтының артезиан суы ірі көсіпорындары, ауыл шаруашылығы мұқтажын өтеуге, егістік суаруға пайдаланылады. Мысалы, кезінде одақ және республика көлемінде алғаш Павлодар облысы, ҚР 30 жылдығы атындағы ұжымшарда терендігі 560—1100 м, секундына 20—100 л су шығаратын 40 ұңғыма бұрғыланып, кең алымды жауындатқыштар көмегімен, 5500 га егістік суарылған. Дереккөздер
Факториалдық талдау

Факториалдық талдау – белгілі бір құмтастардың жаралуында басты рөл атқарған себептік факторларды анықтау үшін қолданылады. Ол үшін құмтастардың қалыңдығы, олардың астында және үстінде жатқан қабаттардың қалыңдығы мен құрамы, құмтастардың құрамындағы кварц және т.б. минералдар, сынықты материалдың орташа, максимал және минимал мөлшері мен басқа да белгілер пайдаланылады. Бұл белгілердің корреляциялық матрицасы жасалады. Дереккөздер
Тапсырма

Тапсырма (Задание; job) 1) тапсырмаларды басқару тіліндегі программа; 2) өзгертумен анықталып, компьютермен орындалатын жұмыс бірлігі; орындалатын программаларды және оларға қажетті мәліметтерді анықтайтын басқару операторларының тізбегі болып келетін операциялық жүйе жұмысының бірлігі. Алдыңғы жоспардагы тапсырма Алдыңғы жоспардагы тапсырма (Задание переднего плана; foreground job) — жұмыс уақыты шектелмеген, графикалық құрылғымен байланысты тапсырма; уақыт үлестірілген жүйелерде — негізі жадтың свопингке шалдыққан бөлігінде орындалатын кез келген тапсырма. База регистрінің айқын емес тапсырмасы База регистрінің айқын емес тапсырмасы (Неявное задание регистра базы) — ассемблер тілінде — жазылуында база регистрінің нөмірін айқын түрде көрсетілмейтін команданың жазылу тәсілі. Программада ол регистр USING командасымен анықталып, "базаға ығыстыру" түрінде берілген адрестің бөлігі болады. Бір рет орындалатын тапсырма Бір рет орындалатын тапсырма (Однократное задание; one-shot job) — программа мен мәліметтердің сақталуы ескерілмеген бір рет орындалуға арналған тапсырма. Дестеленген тапсырма Дестеленген тапсырма (Пакетированное (пакетное) задание; batched job) — компьютерге енгізу үшін басқа тапсырмалармен біртүтас дестеге топтастырылған тапсырма. Кідіртілген тапсырма Кідіртілген тапсырма (Задержанное задание; deley job) — кідіртілген тапсырмалар кезегіне компьютер операторымен ауыстырылған тапсырма. Оператор оны осы кезектен шығармайынша тапсырма негізгі жадқа жүктелмейді (мысалы, кідірту HOLD командасымен, ал кідірістен шығару RELEASE операторымен орындалады), Терминалдық тапсырма Терминалдық тапсырма (Терминальное задание; terminal job) — компьютерге терминалдан уақыт бөлшектеу режімінде енгізілетін тапсырма. Техникалық тапсырма (Техническое задание) — жобаланатын өнімнің атқаратын міндеті мен қолдану саласын, техникалық, техника-экономикалық және арнайы талаптарды, тапсыру мен жобалау мерзімдерін, сынау түрлерін және т.б. мағлүматтарды қамтитын құжат. Дереккөздер
Таңдау төртбұрышты

Таңдау төртбұрышы, таңдайтын төртбұрыш (Прямоугольник выбора, выбирающий прямоугольник; selection rectangle) - жұмыс үстеліндегі немесе қолданбалы программа терезесіндегі бос орынға тышқан меңзерін апарып, оның сол жақ батырмасын басып тұрып тышқанды жылжытқан кезде пайда болатын пунктирлі төртбұрыш. Тышқан батырмасын босатқан кезде төртбұрыш көрінбей кетеді, ал оның ішінде орналасқан объектілер таңдалып, активті қалыпқа түседі. Дереккөздер
Фациялар туралы ілім

Фациялар туралы ілім – Жер қыртысына тиесілі шөгінділердің құрамы мен құрылыс ерекшеліктерінің уақыт пен кеңістіктегі өзгерістерін және осы өзгерістерді туындататын физикалық-географиялық жағдайларды бір-бірімен байланыстыра отырып зерттейтін геология ғылымының арнаулы ілімі. Бұл ілім шөгінді тау жынысы бірлестіктерінің фациялық ерекшеліктері сол бірлестіктер қалыптасқан аймақ пен уақыттың физикалық-географиялық жағдайын анықтауға қажетті бірден-бір көрсеткіш болып табылатындығына негізделген. Фациялар туралы ілім шөгінді пайдалы қазба кен орындарын іздеуде және түрлі мазмұнды геологиялық карталарды құрастыруда кеңінен пайдаланылады. Дереккөздер
Трафик

Трафик (Traffic) — мөлімет жеткізу желісіндегі хабарламалар ағымы. Трафикті басқару Трафикті басқару (Управление трафиком; traffic management) — енгізу мен шығаруды басқаруға қатысты кейбір жағдайларда пайдаланылатын термин. Ол басқарудың техникалық құралдарын (арналар мен үзулер), сондай-ақ программалық құралдарды (ресурстарды үлестіру мен процесстерді синхрондауды) қамтиды. Олар мультипрограммалық режімде жұмыс істейтін жүйедегі мәліметтердің дұрыс және ретті орын ауыстыруын жасақтауға қажет. Дереккөздер es:Tráfico
Құрылымдық металлогендік белдем

Құрылымдық металлогендік белдем — геосинклиндік немесе платформалық құрылымдардың өзіндік кендік формациялары минералдык кен орындар типтері басым дамыған металлогендік провинциялар мен белдеулер көлемінде оқшаулана бөлінген кенді аудандар. Олардың калыптасуы, қатпарлы белдеулер мен платформалардың дамуының өзіндік жеке кезеңдерінің тектоникалык режимі шөгінді түзілу магматизмімен байланысты; металлогендік келбеті бір немесе бірнеше негізгі және қосымша металдардың болуымен сипатталады. Әрбір осындай белдем сол провинциядағы өзімен көршілес белдемдерден шөгінді түзілу, құрылымдық, магматизм және эндогендік минералдану тұрғысынан ерекшеленеді. Құрылымдық металлогендік белдем — ұсақ масштабты металлогендік картаның негізгі металлогендік бірлігі; оның аумағындағы кенді аудан, белдем, торап және өріс аралары кенсіз немесе азды-көпті минералданған аудаңдармен бөлінеді. Дереккөздер
Тапсырмалар панелі

Тапсырмалар панелі (Панель задач; task bar) — Windows жүйесінде жұмыс үстелінің төменгі жақ шетінде (басқа шеттерінде де болуы мүмкін) орналасқан ұзынша жолақ тақта. Онда іске қосу (Пуск) батырмасы, алфавит индикаторы, сол мезеттегі уақыт және жұмыс істеп тұрған немесе терезелері уақытша жиырылған программалар мен файлдар белгішелері орналасады. Бұл тақта Бас менюді шығарып, көптеген стандартты программаларды жылдам іске қосуды жүзеге асырады. Дереккөздер
Транзакцияларды өндеу

Транзакцияларды өндеу (Обработка транзакции; transaction processing) — бірнеше транзакцияны параллель орындауды басқару бойынша мәліметтер базасын басқару жүйесінің әрекеті. Мәліметтер базасын баскару жүйесі транзакцияның қандай мәліметке қатынасатынын бақылайды, мәліметтерді тежеуді орындайды, қақтығыстарды шешеді жөне дағдарысты болдырмайды, транзакцияның кері шегінуі мен аяқталуын орындайды. Дереккөздер
Тапсырмаларды басқару

Тапсырмаларды басқару (Управление заданиями; job control) — 1) тапсырмаларды жоспарлаушы адаммен орындалатын және тапсырмаларды оқу мен түсініктеме беруден, жұмыстарды жоспарлаудан, бастау мен аяқтаудан тұратын операциялық жүйенің қызметі; 2) операциялық жүйенің тапсырманы фондық режімде арнайы командаларсыз-ақ орындауы. Компьютердің осы режімдегі жұмысы аяқталмай-ақ, басқа командаларды енгізіп, онымен қатарласа жұмыс жасай беруге болады. Дереккөздер
Фациялық баламалар

Фациялық баламалар - тау жыныстардың литологиялық-фациялық тұрғыдан бір-біріне ұқсас бірлестіктері. Салыстырмалы бірлестіктер әр түрлі дәуірлерде және бір-бірінен алшақ аймақтарда түзілуі мүмкін. Фациялық баламалар терминінің көп ретте стратиграфиялық балама терминінің синонимі ретінде қолданылып жүргені дұрыс емес. Дереккөздер
Фациялық ерекшеліктер

Фациялық ерекшеліктер - петрологияда: магмалық тау жыныстарының, денелердің, бірлестіктердің өз жаралуының фациялық жағдайларынан туындайтын қасиеттері — олардың минералдык құрам ерекшеліктері, құрылымдары, бітімдері, магмалық дене болмысында орналасу ерекшеліктері, жапсарлық әсер, автометаморфизм және қоспалану сипаттары және т.б. Дереккөздер
Тапсырмаларды басқару программасы

Тапсырмаларды басқару программасы (Программа управления заданиями; job control program) — фондық режім мен алдыңғы шептегі бөлімдерде бір тапсырмадан келесі тапсырмаға үзіліссіз. өтуді жасақтайтын программа. Дереккөздер
Фациялық жағдайлар

Фациялық жағдайлар – петрологияда: магмалық тау жыныстардың, денелердің, бірлестіктердің қалыптасу ерекшеліктерін анықтайтын геологиялық жағдайлар жиынтығы — магмалық денелер мөлшері мен олардың астасу пішіндері, жаралу тереңдігі, кіріктіруші тау жынысытармен әрекеттесу және жапсарласу сипаттары және т.б. Фациялық жағдайлар ерекшеліктері негізінен магмалық тау жынысы қалыптасқан орта сипатына яки кіріктіруші тау жыныстардың құрамына, құрылысына, жылу өткізгіштік қабілетіне және т.б. тәуелді, алайда бұл орайда сол магмалардың өзіндік түр-сипаты мен белсенділік көрсеткіші де айтарлықтай рөл атқарады. Дереккөздер
Фациялық қатар

Фациялық қатар - геологиялық формациялардың құрамбөліктері болып табылатын, геологиялық көнелігі бір-бірімен тұстас болғанымен, құрамдық және құрылымдық өзгешеліктері бар, бір-бірін кеңістікте алмастырып отыратын таужыныстар жиынтығы. Дереккөздер
Фациялық ырғақтылық (циклділік)

Фациялық ырғақтылық (циклділік) — ырғақтардың (циклдердің) трансгрессиялық бөлігінде түзілімдердің саяз сулы фацияларының терең сулық фацияларға заңдылық бойынша ауысуымен, ал регрессиялық бөлігінде — керісінше сипатталады. Әдетте шөгінді таужыныстардың мезо – және макроырғақтарында (мезо- және макроциклдерде) байқалады, олар тектоникалық тербелісті (пульсациялық) қозғалыстар нәтижесінде жаралады. Монофациялық, бифациялық және полифациялық, яғни бір немесе бірнеше фациялар тобынан тұратын ырғақтар (циклдер) кездеседі. Дереккөздер
Құрылымдық формациялық кешен

Құрылымдық формациялық кешен — геологиялық құрылымдардың арнаулы түрлерінің дамуы барысында нақтылы тектоникалық режім мен физикалық-географиялық жағдайларға орай қалыптасуына байланысты тек өзіне тән құрам және құрылым ерекшеліктерімен сипатталатын шөгінді және жанартау текті таужыныстарды біріктіріп, негізінен катпарлы аймақтар өңірінде ұшырасатын геологиялық формациялар тобы. Дереккөздер
Үстем тапсырма

Үстем тапсырма (Приоритетное задание; foreground job) — басқа тапсырмаларға қарағанда үстемдігі ең жоғары тапсырма. Әдетте, диалогтық режімде, нақты уақыт аралыгында орындалатын тапсырмалар үстем болып саналады. Фондық тапсырма (Фоновое задание; background job) - тікелей дестелік енгізу құрылғысы немесе қашық терминал арқылы дестелік өңдеудің кезегіне енгізілетін артықшылығы темен тапсырма. Дереккөздер
Тапсырма файлын басқару блогы

Тапсырма файлын басқару блогы (Блок управления файлом задания; job file control block) — шағын компьютерлер жүйесінің операциялық жүйесінде — файл (жад түрі, файл алып түрған жад көлемі және т.б.) туралы ақпараты бар кесте. Оны әрбір басқарушы DD операторы үшін тапсырмаларды жобалаушы қалыптастырады. Дереккөздер
Трек

Трек (Track) — мәлімет жазуға қолданылатын магниттік диск бетіндегі концентрлі жолдар. Трек, сызықжол (Трек, дорожка;track) — магнитті мәліметтер жинақтап айналу барысында жазу/оқу бастиегімен түйісетін мәліметтер жазатын (дискінің) бүйір беттің концентрлік дөңгелек шеңбер бойында орналаскан жол сызықтары. Дереккөздер
Жабық кәріздеу

Жабық кәріздеу (Закрытый дренаж; французша drainage, ағылшынша drain — құрғату) — құрғатылатын аумақтан артық топырақ-грунт суларын жасанды жабық (жер асты) арна-кәріздердің көмегімен жинау және әкету. Құрылымды немесе арналар жүйесін (мысалы, керамикалық кәріз), грунт суының деңгейін төмендетуді немесе оларды ұстап алуды қамтамасыз ететін құрғату әдісін, жер асты құбырлары немесе қуыстары арқылы құрғату тәсілін де Жабық кәріздеу деп атайды. ТМД елдерінде кәріздер немесе ұңғымалардың жабық жүйелерімен құрғатуды Жабық кәріздеу деп атайды. Жабық кәріздеу ауыл шаруашылығы мелиорацияларында, құрылыста, шымтезек өндірісінде, кен өндіру орындарында және т.б. кең қолданылады. Жер бетіне қатысты орналасуына қарай жабық кәріздеу: * көлбеу; * тік көріз. Құрғату ауданындағы орнына қарай: * жүйелі кәріз; * таңдалып алынған кәріз; * жинақталған кәріз; * материалдық кәріз; * қуыстық кәріз. Құбырлар даярланған материалдарға байланысты: * керамикалық кәріз; * пластмассалық кәріз; * тақтайлы кәріз. Құралы мен қолданылатын машиналарға қарай: * орлық кәріз; * орсыз кәріз; * тар орлы кәріз. Көріздеудің кез келген түрінде грунт сулары гравитациялық күштердің әсерімен құбырлардың қуысына немесе каналдарға сорғиды және солармен жинақталу (коллекторлық) желісіне тасымалданады да, құрғату аумағынан тысқа шығады. Дереккөздер
Жұпар ағашы

Жұпар ағашы — Myristicaceae тұқымдасының Жұпарағаштар туысының мәңгі жасыл жемісті ағаш. Азиядағы тропиктерде 100—120 түрі өседі. Өнімдері Жұпар ағаш жаңғағы (Мускатный орех) — тропик өсімдігінің тіл үйіретін дәмі бар, хош иісті жемісі. Оны дәмдеуіш ретінде пайдаланады. Мысалы, ет тағамдарына, ұннан пісірілген тағамдарға қосады. Жұпар ағаш жаңғағынан эфир майын алады. Дереккөздер
Тапсырмалар кітапханасы

Тапсырмалар кітапханасы (Библиотека заданий; job library) — компьютерлердің бірыңғай жүйесінде — тапсырмалардың кез келген қадамы үшін жүктейтін модульдердің көзі ретінде пайдаланылатын кітапхана. Тапсырмада ол JOB операторынан кейін орналасатын JOBLIB-тің DD-операторының көмегімен анықталады. Дереккөздер
Тапсырмаларды дайындау

Тапсырмаларды дайындау (Подготовка заданий; job processing)— дайындау кезеңінде (тапсырмаларды енгізу мен түсіндіру, оларды кезекке қою, қажетті ресурстарды бөлу, осы ресурстарды жұмысқа дайындау) операциялық жүйенің тапсырмалармен орындайтын операцияларының жиынтығы. Дереккөздер
Трекбол

Трекбол, шар (Trackball, Tracker- ball) — кішкене шары саусақтармен бү- ралатын төңкерілген жүгірткі(тышкан). Жүгірткі орнына колдануға арналған енгізу қүрылғысы. Пернетақтада немесе пернетақтаға жақын жердегі қорапта орнатылған кішкене шарды қолмен айналдыра отырып экран бетінде көрсеткішті жылжы- туға болады. Трекболмен жүмыс істеу үшін тегіс жөне таза беттің қажеті жоқ. Дереккөздер
Тапсырмаларды есепке алу

Тапсырмаларды есепке алу (Учет заданий; job accounting) — ресурстарды есепке алуға және оларды ұтымды жоспарлауға пайдаланылатын есептеу желісіндегі тапсырманы орындау сипаты туралы мәліметтерді жинау және тіркеу. Дереккөздер
Тапсырмаларды жоспарлау

Тапсырмаларды жоспарлау (Планирование заданий; job scheduling) — тапсырмалардың кірістік ағындарын, жүйелік түйіндерді және тапсымалар мен олардың бөлімдеріне арналған енгізу- шығару құрылғыларын үлестіруді басқару. Дереккөздер
Тапсырмаларды жоспарлауыш

Тапсырмаларды жоспарлауыш (Планировщик заданий; job scheduler) — тапсырмалардың кірістік ағынын шығарып оқуды, басқарушы операцияларды түсіндіруді, тапсырмаларды активтендіруді, енгізу-шығару құрылғыларын үлестіруді және басқа міндеттерді орындайтын операциялық жүйе құрауышы. Дереккөздер
Тапсырмаларды кезек бойынша үлестіру

Тапсырмаларды кезек бойынша үлестіру (Распределение заданий по очередям) — кезекті басқару программасымен іске асырылатын және кірістік кезектегі оқылған тапсырма үшін қалыптастырылған ақпарат жазбасында тұратын жүйелік енгізу тапсырмасы міндеттерінің бірі. Дереккөздер
Тапсырмалардың айнымалы санымен мультипрограммалау

Тапсырмалардың айнымалы санымен мультипрограммалау (Мультипрограммирование с переменным числом задач; multipro¬gramming with a variable number of task) — уақыт өткен сайын орындалатын тапсырмалардың саны өзгеріп отыратын өңдеу кезінде компьютер ресурстарын динамикалық үлестіруді қамтамасыз ететін операциялық жүйенің жұмыс режімі. Дереккөздер
Фейбер әдісі

Фейбер әдісі - әр типті құмдардың таралу белдемдерін анықтау үшін олардағы кварц түйірлерінің ірілігі мен жұмырланғандығы есептеледі. Ол үшін түйірлері ірілігі бойынша 6, жұмырланғандығы бойынша 5 класқа бөлінеді. Талдаудың нәтижесін қисықтармен көрсетеді. Фейбер әдісімен теңіз жағалық құмдарды өзен құмынан және әр жасты өзен құмдарын бір-бірінен ажыратуға болады. Дереккөздер
Тапсырманы аяқтау

Тапсырманы аяқтау (Завершение задания; job completion) — компьютерде тапсырма өңдеудің соңғы фазасы. Бұл кезеңде тапсырмаға қажетті ресурстар босатылады, нәтижелер шығарылады, тапсырмаға қолданылатын жад босатылады. Аяқталу қалыпты (нәтижелі) немесе апаттық болуы мүмкін. Дереккөздер
Тапсырманы басқару байты

Тапсырманы басқару байты (Байт управления заданием; job control byte) — компьютерлердің бірыңғай жүйесінің дискілік операциялық жүйесіндегі ауыстырып-қосқыштар жинағы. Ол тапсырмаларды басқару программасына арналған енгізу-шығару режімі мен тапсырмаларды өңдеу кезіндегі басқа мүмкіндіктерді анықтайды. Дереккөздер
Фенокристер

Фенокристер — магмалық тау жыныстары құрамында өздеріне қарағанда тығыздау ұсақ түйірлі немесе шыны тектес масса арасынан ұшырасатын, мөлшері мен идиоморфизмі тұрғысынан анық ерекшеленетін жеке сеппелер. Дереккөздер
Тапсырманы өңдеу

Тапсырманы өңдеу (Обработка задания; job processing) — тапсырманы орындауға дайындық жасау (басқарушы операторларды оқу және түсініктеме беру, кезекке қою, ресурстарды бөлу, кезектегі іс-әрекеттерді таңдау және негізгі жадқа жүктеу) және оны аяқтайтын операцияларды орындау (нәтижелерді шығару, ресурстарды босату, компьютер жедел жадындағы тапсыр-маларды жою); тапсырманы өңдеудің ақырғы кезеңі. Осы кезеңнің барысында ресурстар босайды да нәтижелер алынады. Дереккөздер
Тапсырманы толықтыру аймағы

Тапсырманы толықтыру аймағы (Область пополнения задания; job pack area) — тапсырманың жеке кадамына немесе туындайтын тапсырмаға бөлінетін және тапсырманың аяқталуына қарай босатылатын жад аймағы. Дереккөздер
Ферромагнетизм

Ферромагнетизм — заттардың магнит өрісінде жаңадан магниттелу және магнит өрісі жоғалғаннан кейін де осы қасиетінің жұрнағын сақтап қалу қабілеті. Ферромагниттерге негізінен темір тобына жататын элементтер (Fe, Со, Ni) және бұлардың көптеген қосылыстары мен қоспалары жатады; табиғи минералдар ішіндегі байырғы ферромагниттер — магнетит, титаномагнетит, маггемит, пирротин, гематит, ильменит және т.б. Магнетиктердің ерекше түрі (класы) сыртқы магнит өрісі жоқ кездің өзінде магниттелуге бейім заттар құрады екен. Өздерінің анағұрлым көп байқалған өкілі — темірге байланысты — олар ферромагниттер деп аталды. Олардың қатарына темір, никель, кобальт, гадолиний, олардың қортпалары мен қоспалары, сондай-ақ ферромагнитті емес элементтері бар қортпалары мен марганец пен хромның кейбір қоспалары жатады (мысалы, MnAlCu, СгТе және т. б.). Соңғы кезде ферриттер деп аталатын ферромагниттік жартылай өткізгіштер үлкен роль атқарып келеді. Осы заттардың бәріне тән ферромагнетизм тек кристалды күйде ғана байқалады. Ферромагниттер күшті магннттелетін заттар болып саналады — олардың магниттелуі нашар магннттелетін заттардың категориясына жататын диа- және парамагнетиктердің магниттелуінен көптеген (10 10 -ға дейін) сан есе артық. Дереккөздер
Жабық мәліметтер

Жабық мәліметтер (Закрытые данные) — пайдаланушылардың шектеулі тобы ғана таныса алатын немесе өңдей алатын мәліметтер. Әдетте, танысуға немесе өңдеуге қойылатын шектеу белгілі бір ережелер (құпия сөздер) арқылы шектеу жүйесі негізінде жүзеге асырылады. Дереккөздер
Таспалар кітапханасы

Таспалар кітапханасы, магнитотека (Библиотека лент, магнитотека; tape library) — 1) ақпарат жазылған магниттік таспасы бар білікті сақтайтын бөлме. Әрбір білік, әдетте, қорғаныш қорабында сақталады. Қораптың сыртына таспаның өзінде жазылған ентаңбаға қосымша көзбен көріп іздестіруге арналған этикетка жапсырылған; 2) таспадағы автоматтандырылған кітапхана. Дереккөздер
Турбо

Түжырымдамалық схема (Концептуальная схема; the conceptual circuit) — мөліметтерді сақтау ортасы мен оған қатынас қүру жолындағы мөліметтер базасын басқару жүйесінде берілген мөліметтерді үсынуды пайдаланудан төуелсіз жөне барлық қосымша программалар үшін басқа біртүтас мөліметтер базасын үсынуды анықтайтын мәліметтер базасының схемасы. Дереккөздер ja:概念スキーマ
Тарауды басқару блогы

Тарауды басқару блогы (Блок управления разделом; partition control block) — шағын компыотерлер жүйесінің ОСРВ операциялық жүйесінде — мәселелер орындауды басқаруға қажет тараулар жайында мәліметтері бар кесте. Бұл мәліметтерге адрес, атау және тараудың бос болмау жалаушасы жатады. Дереккөздер
Лабрадор (минерал)

{{Infobox mineral }} Лабрадор — плагиоклаздар тобының тау жынысы түзетін минералы. Плагиоклаздарға тән, ұзын саны алты минералдан тұратын альбит-анортит изоморфты қатарының (альбит-олигоклаз-андезин- битовнит-лабрадор-анортит) бір мүшесі. Лабрадорит— түгелге жуық лабрадор минералынан тұратын толық кристалды лейкократты габбро; кейбір әдемі түрлері қаптама тас ретінде колданылады. Алғаш рет 1770 жылы Канаданың Лабрадор түбегінде табылды. Минералдың сондай-ақ сілеусін көзі, тавусит, спектролит деген балама атаулары қолданылады. Дереккөздер
Ферромагнитті кристалл

Ферромагнитті кристалл - оны құратын атомдардың өтемеленбеген электрондары бар; атомдарының сыртқы электрон қабаттары толмаған. Атом аралық магниттік күштері атомдардың жылу қозғалыстарынан басым және олардың магниттік моментіне белгілі бағдар береді. Ферромагнитті кристаллда реттелген спиндік моментгі жерлер болады, олар магниттелеуге ықпал жасайды. Магниттік алғырлығы — оң. Дереккөздер
Ферромагнитті минералдар

Ферромагнитті минералдар - жоғары дәрежелі магнитті сезімталдықпен сипатталатын, бұл сезімталдық өріс магниттелуіне тәуелді болып келетін, қалдықты магниттелу қабілетін иемденгіш минералдар. Дереккөздер
Тұрақты жад

Тұрақты жад немесе энергиядан төуелсіз жад — үлгіқалыпты программаларды, өзгермейтін мәліметтерді жөне жүйелік ақпаратты (BIOS, таңбагенераторларының кестесін жөне т.б.) сақтауға арналған, компьютер ток көзінен ағытылғанда да жойылмайтын жад. Компьютер жұмысы кезінде бүл жадтан мөліметгерді тек оқуға болады, ал оған ақпарат жазу арнаулы құралдар (программалауыштар) арқылы жүргізіледі. Дереккөздер
Тармақталу

Тармақталу (Ветвление; branching, fork) — тандау бар жағдайда басқаруды беру; программадағы бірнеше команда тізбектерінің — тармақтардың біреуін берілген шарт бойынша таңдау. Тармақ (Ветвь; branch) — алгоритмдер мен программаларда — тармақталу нүктесінен басталатын, таңдап алынатын жолдардың бірі. Дереккөздер cs:Větev (rozcestník) de:Branch es:Branch fr:Branche io:Brancho (homonimo) it:Branch ja:分枝 pt:Branch th:ตาก (แก้ความกำกวม)
Физикалық (механикалық) мору

Физикалық (механикалық) мору — температураның өзгеруі, тау жыныстарының жарықтарындағы судың қатуы және еруі, жанартаулар мен өсімдік тіршілігінің әрекеті (тесу, тамырлардың жарып шығуы және т.б.), тұздардың кристалдануы ықпалынан минералдар мен таужыныстар бөлшектеніп (дезинтеграция), қирап, өлшемдері әр түрлі сынықтарға айналуы. Физикалық моруда таужыныстар сынықтарға қирағанымен, олардың бастапқы құрамы өзгермейді. Дереккөздер
Филлит

Филлит (грек, phylon' — жапырақ) — негізінен кварц пен серициттен тұратын, кейде хлориттің, биотиттің және альбиттің азын-аулақ қоспаларын кіріктіретін қоңыр реңді біршама тығыз жік-жапсарлы метаморфтық тау жынысы; сазды тақтатастардың одан әрі метаморфтануы нәтижесінде қалыптасады, яғни өзінің өзгеру дәрежесі тұрғысынан сазды тақтатастар мен кристаллы тақтатастардың аралығына сәйкес келеді. Дереккөздер
Филлиттену

Филлиттену — сазды тақтатастардың аймақтық метаморфизм салдарынан өзгерістерге ұшырау процесі; сазды тақтатастардың тығыздала түсуімен, оларға тиесілі минералдардың қайтадан кристалдануымен, яғни сазды минералдардың жаппай серицитке, биотитке және хлоритке айналуымен сипатталады. Филлиттену нәтижесінде филлитер қалыптасады. Дереккөздер
Тасымалдау

Тасымалдау * Тасымалдау жылдамдығы (Скорость передачи; transfer rate) — бір секундта тасымалданатьш екілік ақпарат элементтерінің мөлшері арқылы анықталатын жылдамдық. Өлшеу бірлігі — бод (француз ғалымы Жан Морис Эмил Бодо есімімен аталған). Кейде бит/с немесе bps (bit per second) қолданылады. Бұл екі өлшеу бірліктерінің аздап айырмашылығы бар. Бод — құрамында қызмет бапты биттер (ақпарлар) бірге тасымалданған ақпарат мөлшерін көрсетеді, ал бит/с — тек негізгі ақпарат жеткізу жылдамдығын білдіреді. * Тасымалдау құралдары (Средства переноса; means of carry) — программалық жасақтамалары басқа компьютерге тасымалдауға арналған программалық және аппараттық құралдар. * Тасымалдау модулі (Транспортный модуль; transport module) — порттарды қарым-қатынастық желімен орайластыруды жасақтайтын есептеу желісінің логикалық құрылғысы. * Тасымалдау ортасы (Среда передачи) — есептеу желісінде жеткізу ортасы; (арна) мәліметтерді электрлік немесе электрмагниттік сигналдар түрінде тасымалдайды. Т.о. екіге бөлінеді: иіектелмеген (сымсыз) — электрмагниттік сигналдарды жеткізу мен қабылдауды (сигналды өзінің ішінде ұстайтын құрылғысыз) жасақтайтын жеткізу ортасы. Мысалы, эфир, микротолқындық (жербетілік және жерсеріктік) жеткізу, лазерлік жеткізу, радиобайланыс және т.б.; шектелген — электр немесе жарық өткізетін сым немесе кабель (мысалы, қос есулі өткізгіш, коаксиалды кабель, оптикалық талшықты кабель). * Тасымалдау тізбегі (Цепь переноса) — компьютердің қосындылауышы мен санауышындағы арнайы саражол. Ол тасымалдау цифрын бір разрядтан екінші разрядқа жеткізуге арналған. * Тасымалдаудың қате таңбасы (Ошибочный знак переноса; badbreak) — мәтіндік процессор программасына пайдаланушы адам қоятын тасымалдау таңбасы; тасымалдау таңбасын қойған кезде өріп жылжиды да, программа тасымалдауды таңба ретінде қабылдап, егер сөз келесі жолға тасымалданатын болса, оны сөз ортасында сақтайды. Дереккөздер
Тәжірибелік пайдалану

Тәжірибелік пайдалану (Опытная эксплуатация; beta-test) — іс жүзінде толық әзір болтан, бірақ қандай да бір қателіктердің болуы мүмкін программаны сынақтан өткізу. Осындай пайдалануды бірнеше жүз мүдделі пайдаланушылар жүзеге асырады, яғни программаны жаппай тарату алдында оның жетілдірілмеген кемшіліктерін анықтайды. Дереккөздер
Тәуелді батырма

Тәуелді батырма, опция батырмасы (Зависимая кнопка, кнопка опции; radio (option) button) — Windows жүйесінің графиктік интерфейсінде — диалогтық терезедегі біреуін ғана таңдап алуға болатын кішкене дөңгелек батырмалар тобы. Тышқанды басу арқылы немесе пернелер көмегімен олардың тек біреуін ғана тандап алу қажет, автомобиль радиосы батырмасының ұқсастығына қарай кейде радиобатырма деп те аталады. Дереккөздер
Тәуелділік

Тәуелділік (Зависимость; dependence) функция мен оның аргументгері арасындағы қатынас; мәліметгер базасындағы мәліметтер ассоциациясы. Мәліметтер тәуелділігі (Зависимость данных (по данным); data dependence) — мәліметтер мен программаның өзара өсер етуі. Дереккөздер
Тәуелсіз верификация және дұрыстықты растау

Тәуелсіз верификация және дұрыстықты растау (Независимая верификация и подтверждение правильности) — құрастырушы ұйымнан техникалық, құрылымдық және қаржылық тәуелсіз ұйым арқылы орындалатын верификация мен аттестация. Дереккөздер
Тәжірибелерді автоматтандыру

Тәжірибелерді автоматтандыру (Автоматизация экспериментов; automation experiment) — компьютерді зертханада құрылғылар мен аспаптардың жұмыс істеуін басқаруға және аспаптардың көрсетуін тіркеуге пайдалану. Дереккөздер
Тек оқу

Тек оқу (Только чтение; read only (R/O) — кейбір өзгертілмеуге тиіс, ортақ пайдаланылатын файлдарға тағайындалатын атрибут (сипат). Тек оқуға арналған құжатты ашуға және қарап шығуға болады, бірақ оған енгізілген өзгертулерді сол файлдың өзінде сақтауға болмайды. Егер тек оқуға арналған құжатқа өзгертулер енгізілсе, оларды сақтау үшін файлға жаңа атау беру керек. Дереккөздер
Тексеріс туралы хабарлау

Тексеріс туралы хабарлау (Извещение о ревизии) пішін үйлесімін басқаруда сызбадағы немесе тізімдегі өзгерістер ұсыныстары мақұлданғаннан кейін қолданушыға сызба немесе тізім өзгергенін немесе өзгеретінін хабарлауға қолданылатын пішін. Дереккөздер
Түпкі каталог

Түпкі каталог (Корневой каталог; root directory) — берілген дискіде басқа бірде-бір каталогтың туынды каталоги болып табылмайтын каталог; дискідегі ең жоғары деңгейдегі каталог. Ол дискіні бөліп-белгілеген кезде қүрылады. Түпкі каталогта файлдар сақтауға жөне басқа каталоггар мен ішкаталогтар қүруға болады. Дереккөздер cs:Katalog (rozcestník) da:Katalog (flertydig) de:Katalog en:Catalog es:Catálogo fr:Catalogue io:Katalogo pl:Katalog pt:Catálogo sk:Katalóg sr:Katalog (višeznačna odrednica) sv:Katalog
Физура

ФИРУЗА — фосфаттар класына жататын, құрамы біршама күрделі минерал. Жасырын кристаллы түйірлері мен шағын кесектері ақпалы пішіндер құрайды. Әдемі жасыл немесе көкшіл түстерге боялған. Асыл тастарға жатады. Дереккөздер
Түйін-компьютер

Түйін-компьютер (Хост- компьютер; host) — басқа есептеу машина- сының файлдары мен мөлімеггеріне қатынас қүруға мүмкіндік беру сияқты орталықтандырылған қызметгер атқаратын есептеу машинасы. Мысалы, Internet желісіңде — мөліметтер жеткізудің бастапқы немесе шеткі нуктесінің міндетін атқаратын кез келген компьютер. Бүл компьютер, тарамдық қызметтерден баска, түтыну- шының тапсырмаларын (жүмыстарын) да орындайды. Дереккөздер
Флишоидтер

ФЛИШОИДТЕР — флиш тектес шөгінді таужыныстар қабаты; байырғы флиштерден айырмашылығы — флиш қимасындағы ырғақты астасқан қабатшалардың ретсіз астасқандарымен алмасып отыратындығы флиштерге қарағанда саязырақ су алаптарында қалыптасатын болса керек. Дереккөздер
Телекоммуникациялық монитор

Телекоммуникациялық монитор (Телекоммуникационный монитор; telecommunication monitor) — хабарларды, қолданбалы есептерді, терминалдарды және компьютердің басқа да ресурстарын басқаруды жасақтайтын басқарушы программа. Дереккөздер
Жүзім қанты

Жүзім қанты (Виноградный сахар, глюкоза) — моносахаридтер тобының көмірсуы. Суда жақсы ериді, тәтті дәмі бар. Сахароза, лактоза құрамына енеді. Тағы қараңыз *Жүзім *Жүзім шараптары *Жүзім шаруашылығы *Қант *Фруктоза *Глюкоза Дереккөздер
Тез қайта адрестеу буфері

Тез қайта адрестеу буфері (Буфер быстрой переадресации; translation lookaside buffer) — алдын ала түрлендірілген 128-ге дейінгі адрестерді сақтау үшін тікелей қайта адрестеу құралы пайдаланатын буфер. Бұл буфер адресті түрлендіруге жүмсалатын уақытты азайтуға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Тез сұрыптау

Тез сұрыптау (Быстрая сортировка; quicksort) — мәліметтерді тез сұрыптауға мүмкіндік беретін алгоритм, атап айтқанда, сандық мәліметтерді өсу реті бойынша немесе мәтіндік мәліметтерді алфавит ретімен орналастыру. Алгоритм тізіммен берілген әрекетті орындайды және тізімнің әр жерінде орналасқан мәліметтерді салыстырады. Бірнеше жүз элементген тұратын айтарлыктай үлкен тізімдер үшін қолданылады. Дереккөздер no:Sorteringsalgoritme#Quick sort
Флювиогляциялық терраса

ФЛЮВИОГЛЯЦИЯЛЫҚ ТЕРРАСА тау аңғарларындағы аяққы мореналардың сыртқы шетінен тікелей басталатын террасаның беті, ал жазықтарды мұзбасу жағдайында — аңғар зандрлары. Мұздықтар еріген кезде пайда болатын су ағындарының түзілімдерінен, флювиогляциялық құмдар мен тасмалталар жиылымынан қалыптасады. Аллювийлік террасадан сынықты материалында сазды жарғақ болуымен ажыратылады. Флювиогляциялық терраса тауларда шойтас-малтатас түзілімдерден, жазықтарда негізінен құмнан тұрады. Дереккөздер
Түрлендіргіш

Түрлендіргіш (конвертер) (Преобразователь (конвертер); converter) — #мөліметтерді бір ортадан екінші ортаға ауыстыру кезінде жеткізілетін сигналдар деңгейін түрлендіру, жеткізу жылдам- дығын өзгерту қүрылғысы. Жеткізу ортасында кейде оны адаптер деп те атайды; #мәліметтерді бір пішімнен екінші пішімге түрлендіру ісін орындайтын программа. Дереккөздер
Жүзім шараптары

Жүзім шараптары – табиғи жүзім шырынын ашыту, тазарту және бабына келтіріп, хош иістендіру нәтижесінде алынатын өнім. Жүзім шараптары көбіне дайын өнім ретінде ұсынылумен қатар, көптеген халықтардың кулинариясында кеңінен қолданылады. Бұлай пайдаланғанда қызған кезде спирт ұшып кеткеннен кейін қалған жүзім шырыны қоюланып, қандай тағамның болсын дәмін кіргізеді. Жүзім шараптарын кулинарияда пайдаланудың негізгі мақсаты да осы. Мысалы, балық пісірілетін суға аз ғана Жүзім шараптары қосылса, балықтың жағымсыз иісі кетіп, дәмі жақсарады. Қуырмаға 1—2 ас қасық қышқылтым і қызыл шарап қосса, тағамның дәмі кіреді әрі тез піседі. Кепкен жемістен компот қайнатқанда бір литріне десерт не шай қасық Жүзім шараптары қосылса, компоттан жас жемістің хош иісі шығып тұратын болады. Тағы қараңыз *Жүзім *Жүзім қанты *Жүзім шаруашылығы Дереккөздер
Терезе (айрық)

Терезе — қабырғадағы ойықтың шынымен қапталған бөлігі. Терезе (ақпараттану) — компьютер пайдаланушысы интерфейсінің бөлігі: * Графиктік терезе * Диалогтық терезе * Мәтіндік терезе * Қалқыма терезе * Активті терезе Терезе (көлік) Салатын терезе
Түрлі-түсті графикалық адаптер

Түрлі-түсті графикалық адаптер (Цветной графический адаптер; Color Graphics Adafter (CGA)) - 1981 ж. шығарылған бейнестандартқа сөйкес алғашқы дербес компьютерлерге арнап жасалган бейнеадаптер. Оның екі мәтіндік жөне екі графикалық режімі болды: мәтіндік режімдегі түрлі түстер саны — 16, ал графикалық режімде — 4. Ең жоғарғы айқындау қабілеттілігі бір түсті бейнелер үшін 640x200 нүкте, ал түрлі-түсті бейнелеу үшін 320x200 нүкте (әр нүктеде 2 биттен) шамасында болған. Дереккөздер
Терминал

Терминал (Terminal) — өзгертулер немесе операторлардың есептеуіш жүйелермен өзара әрекетін қамтамасыз ететін құрылғы; компьютер желілерінде — мәліметтерді жіберуші немесе қабылдаушы болып табылатын құрылғы; пернетақта мен дисплейден тұратын және компьютер (немесе есептеу жүйесімен) ақпарат алмастыру арнасының шетінде орналасқан, әдетте, көп пайдаланушылар жүйесінде қолданылатын енгізу-шығару құрылғысы. Мәлімет өңдеу жүйелерінде және автоматтандырылған басқару жүйелерінде мәлімет енгізу және шығару үшін қолданылады. Дереккөздер
Терминалдық кешен

Терминалдық кешен (Терминальный комплекс; terminal handler) — 1) компьютермен әрекеттесетін терминалдар жиынтығы; 2) мәліметтерді жеткізу желісіндегі қарапайым таңбаларды біртіндеп енгізетін терминалдарға қызмет етуге арналған құралдар кешені. Мұндай кешенге терминалдық процессор, терминалдық интерфейстік процессор, мәліметтер дестелерін құрастыру-сұрыптап талдау құрылғылары жатады. Дереккөздер
Терминалдық монитор

Терминалдық монитор (Терминальный монитор; terminal monitor) — уақытты бөлу режімінде теминалдан келетін команданы қабылдайтын әрі түсініктеме беретін және сұраныстарға қызмет етуді жоспарлайтын басқарушы программа. Дереккөздер
Түс-қанақтылық-жарықтық моделі

Түс-қанықтылық-жарықтық моделі (Модель цвет-насыщенность- яркость; hue-saturation-brightness model) — компьютерлік графикада кез келген түсті сипаттау моделі. Мұндағы түс — дөңгелек ішіндегі түспен, қанықтылық — түстің тығыздығымен (пайызбен - %), жарықтық — сол түс ішіндегі ақ түстің мөлшерімен (0 % - қара түс, 100 % — ақ түс) беріледі. Осы үш параметр түстің сипаттамаларын толык анықтайды деп есептеледі. Дереккөздер simple:Color wheel#The 12 major colors of the color wheel
Жағажай

Жағажай — # су жағалауының, су толқындары әсерінен болып тұратын, жылжымалы майда тастар, құмдар мен ұлутастар жиынтығы кездесетін жағалаудың судан биік бөлігі; # кез келген су қоймасының, ағын судың түсіп шомылуға жайлы, еңісі жалпақ, жаға беткейі; # теңіз, көл, су қоймасы, бөгет немесе өзен жағалауларында шомылуға, күнге қыздырынуға арнайы жабдықталған орын; # тасындылар (бос құм, қиыршық тас және т.б.) қабаты жапқан, толқынның бұзылу зонасы мен ең күшті су ұру сызығы арасында орналасқан суқойма (теңіз, көл, бөген) жағалауының көлбеу жазық пішінді келген бөлігі. Су асты және су үсті бөліктерінен тұрады. Олардың арақатынасы су деңгейінің орны мен ауытқуына, толқын мөлшеріне, тасындылардың құрамы мен жиналу сипатына, жағаның пландағы және тік жазықтықтағы нысанына тәуелді. жағажай табиғи және жасанды болуы мүмкін; # өзеннің дөңес (шығыңқы) жағасындағы түптік тасындылар жиынтығынан түзілген өзен иінінің элементі. Дереккөздер
Жүргізуші

Жүргізуші (водитель) — өздігінен жүретін машиналарды басқаратын адам; мысалы, автобус жүргізушісі. Жүргізуші дайындайтын арнаулы курстар бар. Оны оқып бітірген адамға куәлік беріледі. Тағы да қараңыз *Такси *Көлік Дереккөздер
Жад (айрық)

Жад, кейде жады: * Жады - эпистемологияда және психологияда: адам тәжірибесі арқылы мида жиналған әсерлер, таным-түсініктер, тәжірибелер, естеліктер, осыған байланысты сақтаулар мен жаңартулар және өшіру-ұмытулар. Бейне қойма секілді сана жадысы арқылы адамның есте сақтауы және еске алуы, сондай-ақ ұмытуы болады * Компьютер жадысы , информатикада: :1) компьютерде ақпаратты сақтау тәсілін анықтайтын жалпы термин; :2) компьютердің әр түрлі мәлімет сақтайтын бөлігі; мәліметтерді қабылдау, сақтау жөне беруге арналған компьютер құрылғысы. Ол компьютердің жедел (ішкі) немесе сыртқы (магниттік) жадынан тұрады; :3) акпаратты сақтауға және Қолданбалы бағдарламаны жүктеуге арналған аймақ. Компьютер жадысы ақпарат сақтайтын құрылғының бір немесе бірнеше түрі арқылы жүзеге асырылады; :4) және деп аталатын, ақпаратты тұрақты, немесе уақытша сақтайтын орын: Тұрақты жадтау құрылғысы және Жедел жадтау құрылғысы * Жады (әбзел) - айыр түйенің арқасына мініп жүру, немесе жүк арту үшін салынатын арнайы әбзел. Дереккөздер
Жылан балықтар

Жылан балықтар - қылтанақты балықтар тобына жататын, ұзыңдығы 10 см-ден 3 м-ге дейін, массасы 15 грамнан 65 кг-ға дейін болатын балықтар. Көп тараған жыланбалықтың ұзындығы — 50—150 см (2 м-ге дейін), массасы — 4~6 кг болады. Етінің майы 22%-ға жетеді. Жас етінен тағамдардың барлық түрлерін дайындауға болады. Жылан балықтар тағы бір түрі дөңгелек ауыздылар класына жататын, миноги деп аталатын омыртқалылар. Олардың 30-дан аса түрі бар. Ұзындығы — 100 см. Түрлері мен тұқымдастары Жыланбалықтардың шамамен 600 түрі бар. Бұл түрлер 22 тұқымдасқа бірігеді. Жыланбалықтардың ең белгілі тұқымдастарына тұщы су жыланбалықтары, ксеноконгерлер, шылаушан тәрізді жыланбалықтар, мурен жыланбалықтар, атылғыш жыланбалықтар, біріккен қабыршақты жыланбалықтар, қысқа құйрықты атылғыш жыланбалық, теңіз жыланбалығы, шортантұмсықты жыланбалық, үйректұмсықты жыланбалықтар, мойынды жыланбалықтар, үшкір құйрықты жыланбалықтар, паразит жыланбалықтар және көптеген басқа да түрлері жатады.
Жад банкі

Жад банкі (Банк памяти; memory bank) — мультипроцессорлық режімде жұмыс істейтін компьютерлерде — операциялық жүйенің бір мәселеге бөліп беріп тағайындаған жедел жад аймағы; мультипроцессорлық режімде жұмыс істейтін микрокомпьютерлерде — негізгі жадтың бір мәселеге бөлінетін ұяшықтарының жиынтығы. Программаларды сақтауды қамтамасыз етеді және программалық модульдерді әзірлеу кезінде пайдаланушыға үлкен мүмкіндіктер береді. Дереккөздер
Жағалық эрозия

Жағалық эрозия — өзен бойлары беткейлерінің, жағалауларының суға шайылудан бұзылуы. Осының нәтижесінде өзен суы арналары ауысып, ирелеңдеп ағады, олардың аңғары кеңейеді. Бұл жағдайлармен арнайы инженерлік құрылыстар арқылы күресуге болады. Дереккөздер
Жад диспетчері

Жад диспетчері (Диспетчер памяти; memory manager) — 1) қатынас құруды басқаратын және жедел жад адрестерін түрлендіретін құрылғы; 2) жүйедегі мәселелер арасында жадты бөліп-таратуды басқаратын программа. Дереккөздер
Жылжымалы мүлік

Жылжымалы мүлік — жермен байланыспаған және елеулі қасиеттерін жоғалтпай тасымалдауға болатын (тауарлар, жиһаз, ақша, құнды қағаздар, борыштық, куәліктер және т.б.) зат. Құқықтық терминологияда жылжымалы мүлік түсінігі, меншік туралы заң қабылданғаннан кейін жаңа мағыналарға ие болды. Тағы қараңыз *Жылжымайтын мүлік Дереккөздер
Жылжымалы нанкеспек

Жылжымалы нанкеспек (Подкатная дежа) — қамыр илеуге арналған темірден жасалған сыйымдылық; нан заводтарындағы қамыр илеу машинасының бір бөлігі. Дөңгелектері арқылы итеріліп жылжытылады. Тағы қараңыз *Алматы Ашытқы Зауыты *Нан Дереккөздер
Жылқы еті

]] ]] Жылқы еті — аса бағалы тағамдық шикізат, жылқы өнімі. Жылқы еті бірінші, екінші санаттағы және құлын еті деп үшке бөлінеді. 1 санаттағы жылқы етінің құрамында 69,6 % су, 19,5% белок, 9,9% май, 1,0% күл болса, екінші санаттағы жылқы етінде 73,9 % су, 20,9% белок, 4,1% май, 1,1% күл бар. Жылқы етінен көптеген ұлттық тағамдар жасалады. Дереккөздер
Жылтыр тұқы

Жылтыр тұқы (Карп зеркальный) — сазан мен тұқының будандасуы нәтижесінде өсірілген жоғары сапалы балық. Еті дәмді, жасанды тоғандарда өседі, кәсіптік мәні бар. Тағы қараңыз * Балық * Балықтар * Жұмыр ақ балық * Жылан балықтар * Жыланбас балық Дереккөздер
Жылу алмастырғыш

Жылу алмастырғыш — бір денеден екінші денеге жылу беретін құрылғы. Жылу алмастырғыш аппаратында әр түрлі жылу процестері өтеді: температура өзгеруі, булану, қайнау, еру, қоюлану және т.б. Мұндай аппараттар тамақ өнеркәсібінің көптеген салаларында қолданылады. Жұмыс атқару реті бойынша Жылу алмастырғыш беттік немесе араластырушы болып бөлінеді. Беттік аппараттарда жылу тасымалдағыштар қатты жылу өткізгіш қабаттармен (жылыту беттерімен) бөлінген. Араластырғыш жылу алмастырғыштарда жылу және масса алмасу процестері сұйық немесе газ тәріздес жылу тасымалдағыштардың араласуы арқылы өтеді. Жылу тасымалдау және өткізу орталарына су буы, ыстық су, май, арнайы тұздар ерітіндісі, кейбір органикалық сұйықтар, отын газдары жатады. Дереккөздер
Жыланбас балық

Жыланбас балық – алабұға тәрізділер отрядына жататын, тұщы суларда өсетін балық; ұзындығы 85 см дейін, массасы 7 кг дейін болады. Тоған шаруашылықтарында жақсы өсетіндіктен Әму-дария, Сырдария су алаптарында жерсіндірілген. Жыланбастар тұқымдасының жалғыз өкілі. Амур су қоймасынан Сырдария су қоймасына жерсіндірілген, қазір Оңтүстік Қазақстанның көптеген тоспа жылы суаттарында мекендейді. Әдеттен тыс сыртқы түрінен басқа, жыланбаста көптеген ерекше қасиеттер бар: солардың бірі - атмосфералық ауамен тыныс алу. Сондыұтан құрлыққа шығып, кепкен бір суаттан екіншісіне бара алады. Жас кезінде ұсақ омыртқасыздармен, есейе келе, балықтар, бақалармен қоректенеді. Бұл - мешкей жыртқыш. Олардың көбеюі ең ыстық уақытта құрамында оттегі аз тоспа суаттарда өтеді. Алдымен ересектері орын дайындайды, қамыс, қоғанның ортасындағы судың бетін тазартады, сонан кейін осы жерде су астында уылдырық шашады, үлкен майлы тамшысының арқасында су бетіне көтеріліп, тыныс алады және жылынады. Тағы қараңыз * Жұмыр ақ балық * Балық * Кальмар * Итбалық * Жылтыр тұқы * Жылан балықтар * Килька, шабақ балық Дереккөздер 2.Қазақстандағы жануарлар әлемі. Ғылыми көпшілік басылым .А.Ф.Ковшарь, В.А .Ковшарь.
Жыртба күнтөзбе

ж.]] Жыртба күнтөзбе (Отрывной календарь) — қабырғаға ілінетін, күні, айы, жылы жазылған, ор түрлі мәліметтер берілген, әшекейленген, жыртуға ыңғайлы парақтардан тұратын анықтамалық басылым. Көпшілікке, әйелдерге, балаларға арналған түрлері бар. Дереккөздер
Су астылық мору

Суастылық мору – сушара түбіндегі минерал түйірлері мен таужыныстардың механикалық, химиялык және биохимиялык түрлену (қирау) процестерінің жиынтығы. Суастылық мору нәтижесінде сазды минералдар, цеолиттер, карбонаттар, Fe мен Mn гидрототықтары және қайта түзілген гипс жаралады. Синонимі: гальмиролиз. Дереккөздер
Субвулкандар

Субвулкандар - Жер қойнауының біршама саяз тереңдіктерінде шоғырланған не жер бетімен (жанартау көзімен) тікелей байланыста қалыптасқан интрузиялық денелер; плутондарға, яғни өзінің қалыптасу сәтінде жер бетімен ешбір байланысы болмаған интрузияларға қарама-карсы мағынада қолданылады. Дереккөздер