kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Декомпозиция

Декомпозиция (Decomposition) — 1) есепті құрамды бөліктерге жіктеу; күрделі мәселелерді немесе құрылғыны (жүйені) күрделілігі шамалы бірқатар мәселерге немесе құрылғыларға (ішкі жүйелерге) бөлшектеу әдісі жөне оларды тізбектей шешу немесе модификациялау; 2) өңдеу объектісін (есеп, программа, жүйе мөліметтері) құрамды бөліктерге жіктеу. Жүйелік талдау мәселелерінің бірі болып табылады. Программалар үшін декомпозицияның келесі деңгейлерін анықтайды: версия, компонент, модуль, процедура, программа, макрокоманда. Дереккөздер
Макроассемблер

Макроассемблер (Macroassembler) — макрокоманданы анықтау және шақыру мүмкіндігі бар ассемблерлік программа (assembler); макрокоман-даларды анықтау мен пайдалану құралдарын қамтитын ассемблер тілінен аударғыш; базалық тілі ассемблер болып саналатын макропроцессор. Дереккөздер
Бетті қаттау

Бетті қаттау (верстка страниц; page makeup) — мәтіндік немесе графикалық материалдың басылатын бетте белгілі бір ережелерге сәйкес орналасуын білдіретін полиграфиялық термин. Ережелер басылым түріне, үлттық дәстүрлерге байланысты болады. Мысалы, біздің еліміздегі ғылыми басылымдарда мәтін ені бойынша, ал ағылшын тілдес елдерде — сол жақ шеті бойынша тураланады. Қазіргі кезде бетті қаттау, әдетте, компьютер көмегімен орындалады, себебі арнаулы редакциялық-баспалық жүйелерде және мәтіндік процессорларда барлық қажетті күралдар бар, олардың көмегімен бетті қаттауды жоғары деңгейде жасауға болады. Бетті қаттауда суреттерді масштабтау, жоларалық интервалдарды өзгерту, шегіністер, туралау және т.б. Құралдар пайдаланылады. Дереккөздер
Ағын су

Ағын су — жер бетіндегі жоғарыдан төмен қарай ағып жататын су (өзен, жылға). Ол тұрақты (жыл бойы ағатын) және уақытша, маусымды әрекетті болуы мүмкін. Ағын судың мөлшері мен режимі жауын-шашынның мөлшеріне, режиміне, жер бедерінің түріне, жердің геологиялық құрылысына, топырақ және өсімдік жамылғысына байланысты. Дереккөздер
Активті терезе

Активті терезе (Активное окно; active window) — Windows терезелерінің берілген экранда көрініп, өз қүжатымызды басқаруға арналған элементтері көрініп жұмыс істеп тұрған ең үстіңгі терезесі. Дереккөздер
Сумен емдеу

Сумен емдеу - суды емдеу ушін және аурудың алдын-алу мақсатында қолдану. Мысалы, температурасы әр түрлі сумен қызыл иек ауруларын емдеу. Шипалығын арттыру мақсатында календула, эвкалипт тұнбаларын қосады. Дереккөздер
Декремент

ДЕКРЕМЕНТ (Decrement) - 1) белгілі бір мәлімет мәнін кішірейту (әдетге, бір өлшем бірлігіне кемітеді); 2) теріс таңбалы өсімше; белгілі бір шартгарға байланысты қандай да бір шаманың автоматты түрде кему шамасы. Мысалы, цикл ұйымдастырудың негізі болып кеміту әрекеті (әдетте, 1-ге кеміту) табылады. Бұл жағдайда декремент минус бірге тең. Декремент инкремент ұғымына қарама-қарсы ұғым. Дереккөздер
Аударғыштар фабрикасы

Аударғыштар фабрикасы (Фабрика трансляторов; compiler factory) — 1970 жылдары А.П.Ершовтың бастамасы бойынша және оның жетекшілігімен көп тілділік аударушы жүйенің қарқынды жобасы қолға алынған, ондағы негізгі мақсат Алгол 68, ГШ/1, Симула 67, Лисп, Модула, Паскаль сияқты тілдерді қамтитын синтаксистік талдау мен код өзгерісінің бірыңғай механизмдерін жасау болды. Дереккөздер
Активті тор

Активті тор (Активная клетка; ac¬tive cell) — электрондық кесте программасында — пайдаланушының таңдап алған торы. Бұл торға мәліметтерді енгізуге болады және онда мәтінді редакциялауға, пішімдеуді өзгертуге болады. Активті тор қосымша жарықталумен ерекшеленеді, ал оның координаторы (бағана мен жол) арнайы алаңға шығарылады. Дереккөздер
Активтік артықтық

Активтік артықтық (Активная избыточность; active redundancy) — 1) ақпаратты жеткізу дұрыстығын бақылау мақсатында бос кодтық орындарды немесе кодтық үйлестірулерді пайдалану; 2) нәтиже алу мақсатында немесе оның ақиқаттығын бақылау мақсатында барлық техникалық құралдар бір мезгілде пайдаланылатын резервтеу әдісі. Дереккөздер
Беттік алмасу

Беттік алмасу (страничный обмен; page communication) — виртуальдық жадтың сол мезетте программаға қажетті бөлігі орналасқан беттерге жедел қатынас құруды жасақтау үінін сыртқы жад пен жедел жад арасында виртуальдық жадтың беттерін автоматтық алмасу. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fcs.mipt.ru%2Fdocs%2Fcomp%2Frus%2Fos%2Fcommon%2Fbolshakov%2Fnode26.html&eijf4KTvSZJMafOr7WnKcB&usg=AFQjCNHk7oDQetsaY9WWN9bBYz0DQ2s9Jw Страничный обмен] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd9&ved0CF8QFjAI&urlhttp%3A%2F%2Fwww.daniweb.com%2Fweb-development%2Fweb-design%2Fhtml-and-css%2Fthreads%2F47771&eiqf4KTs7WKYWCOrbgzJkB&usg=AFQjCNHx5VQNtdECXfVC2msl9vaH8s7aMw Page Communication - HTML and CSS]
Табиғи ошақ

Табиғи ошақ — ауру қоздырғыштары мен жабайы жануарлардың белгілі бір қарым-катынасы болатын географиялык аймак. Осы аймақтың ішінде ауру қоздарғышы донордан реципиентке беріледі. Т. о. қоздырғышының алмасуына сырткы ортаның қолайлы факторлары әсер етеді. Дереккөздер
Остеодисплазия

Остеодисплазия( - бұзылу және - құрылу) — жалпы сүйек тканінің дамуындағы кемістік. Балалар ауруына жатады. Мұнда «Херувизм» ауруының белгілері тәріздес төменгі жақ сүйегінің бұрыштары симметриялы түрде ерекше үлкейіп, бет пішіні өзгереді. Дереккөздер
Жылжыту файлы

Жылжыту файлы (Файл подкачки; paging file) — басқа программаларға жадта орын босату үшін қолданылатын, файл дискіде арнайы бөлінген аймақ (жадтан шығарылған виртуаль беттің ішіндегісі сақталатын жүйелік файл). Жылжыту файлы уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Мысалы, Windows жүйесі 386 кеңейтілген режімде жұмыс істеген кезде ақпаратты уақытша осында орналастырады. Дереккөздер
Активтілік функциясы

Активтілік функциясы (Функция активности; activation function) — желінің кірістік мәндеріне және оның ағымдағы қалып-күйіне тәуелді нейрондық желінің шығыстық мәндерін есептейтін функция. Бұл функция мәндерінің активтілігі үздіксіз шамалармен де, үздікті шамалармен де берілуі мүмкін. Дереккөздер
Жылжытып әкеліп (тышқанның көмегімен) босату

Жылжытып әкеліп (тышқанның көмегімен) босату (Перетащить и отпустить (с помощью мыши); drag-and-drop) — бір терезенің ішіндегі мәліметтер бөлігін, сондай-ақ терезелер арасындағы мәліметтер сөйлемін өзара орын ауыстыру немесе олардың көшірмесін алу тәсілі. Дереккөздер
Деңгей

ДЕҢГЕЙ (Уровень; layer, level) — абстракциялы дерексіздік дәреже; иерархиялық құрылым қабаты; осы желімен орындалатын белгілі бір мәселелер кешенін сипаттайтын есептеуіш желі қүрылымының логикалық қабаты, Дереккөздер
Макрокеңейту

Макрокеңейту (Макрорасширение; macro expansion) — макрокеңейтудің басқаруымен макрокоманданы өңдеу кезінде макрогенератормен тудырьшатын жөне макрокоманданың орнына программаға қойылатын сөйлемдердің тізбегі. Дереккөздер
Гингивит

.]] Гингивит . Қызыл иектің қабынуы. Жергілікті және жалпы факторлардың зиянды әсеріне байланысты қызыл иектің талаурап қабынуы. Гингивит тіс-қызыл иек байланысының тұтастығын бұзбайды. Гингивиттің клиникалық белгісі әр алуан болуына, этиологиялық факторлар организм хал-жайы және тканьдердің төзімділігі әсер етеді. Бұл ауруды таралуына, ауыр-жеңілдігіне, түріне (жедел, созылмалы, асқыну) қарай бірнеше түрге бөледі. Дереккөздер
Ақ жәшік

"Ақ жәшік" («Белый ящик»; white box) — есептеуіш техникада — ішкі құрылымы мен мазмұны туралы жарым-жартылай немесе толық ақпараты бар программалық модуль, мәліметтер жинағы немесе құрылғы. Дереккөздер
Гингивопластика

Гингивопластика. Қызыл иек бүртіктері мен жиегі шектен тыс ұлғайып өскен жағдайда қолданылады. Қызыл иекке физиологиялық кескін беру, қалыпқа келтіру мақсатында жасалады. Операция нәтижесінде ұлғайган қызыл иек қалталарына ас қалдығы, тіс тастары, тұрмайтын болады. Дереккөздер
Ақаулы блок

Ақаулы блок (Дефектный блок; defective block) — бетінің бүлінуі салдарынан пайдалануға жарамсыз иілгіш магниттік дискінің блогы. Дискіні пішімдеу процесінде ақаулы деп танылған блоктар арнаулы файлдардың қатарына жатқызылады да, пайдалануға болмайтын ақаулы блоктар болып саналады. Дереккөздер
Сынама

Сынама— # лабораториялық зерттеулерге арналган материал. Сырткы орта объектілерінен (топырақ, су, тамақ және т. б.) немесе субстраттардан және организмнің тканьдерінен алынады. # зерттелмек нысаннан нақтылы ережелерге сәйкес түрлі-түрлі талдауларды жүзеге асыру үшін алына отырып, сол нысанның сыр-сипатын ашып беруге көмектесетін материал; Сынамаларды алудың түрлі-түрлі әдіс-тәсілдері бар. Сынама түрлері * Газ сынамасы. Белгілі бір шарттарды қамтамасыз ете отырып қойнаулардан алынған (атмосфералық ауаның кірігуін болдырмайтын "аспиратор" көмегімен алынады), толығымен тұмшаланған ыдыста сақталған, сондықтан арнаулы саралау жұмыстарын жүргізуге жарамды болып табылатын қойнауқаттық газ үлгісі. * Мұнайдың қойнауқаттық сынамасы. Тереңдіктердегі қойнауқаттардан сынама алатын жабдықтар көмегімен ұңғыма оқпаны арқылы көтеріліп алынған мұнай сынамасы. Мұндай сынамаларды зертханалық жағдайда зерттеу нәтижесінде мұнайдың қойнауқаттық жағдайдағы кейбір қасиеттерін — тығыздығын, меншікті көлемін, газбен қанығу қысымын, тұтқырлығын, жекелену құрамын және топтық құрамын т.б. — анықтауға мүмкіндік туады. Мұнайдың тығыздық және меншікті көлем көрсеткіштерін пайдалана отырып, оның көлемдік коэффиценті мен сему дәрежесі анықталады. Мұнайдың тұтқырлығы, қанығу қысымы және көлемдік коэффиценті оның қойнауқаттық сипатын кескіндейді. Дереккөздер
Жіктеу

Жіктеу (Классификация; classification) — объектілерді (заттарды, құбылыстарды, процестерді, мәліметтерді) нақты бір белгілеріне сәйкес, топтама бойынша үлестіру жүйесі. *Жіктеу формуласы - аналитикалық синтездік жіктеудің синтездеу кезіндегі толық нұсқа таңба элементтер орналасуының бірізділігін білдіретін формула. *Жіктеуді бөлу - жіктеу нұсқа таңбасынан, сөздік тұжырымынан, меңзеу-анықтама аппаратынан және әдістемелік көрсеткіштерден тұратын жіктеу кестелерінің элементі. Негізгі кестелерде бөліктеу деңгейіне қарай тиісті атаулар (топ, топша, тармақ-тармақша т.б.) алады. *Жіктеу шешімі - құжаттарды жүйелік жайғастыру кезіндегі кітапхана қорында жүйелік каталог көрсеткіші бөліміне және орналастыру көрсеткішіне сәйкес көрсету туралы шешім. *Жіктеу нұсқа таңбасы - кітапханалық-библиографиялық жіктеудегі әрбір айдарға берілген шартты белгі. Нұсқа таңбаның қосақталған резерві, альтернативті түрлері берілуі мүмкін. *«АҚШ Конгресі кітапханасындағы жіктеу» - 1901-1941 жылдары жасалынған кітапхана-библиографиялық жіктеудің жүйесі. Бұл жүйе АҚШ үшін ұлттық жүйе болып саналады, сондай-ақ Конгресс кітапханасы каталогын ұйымдастыру және орталықтанған жүйелендіру үшін пайдаланылады. *«Қос нүктелі жіктеу» - 20 жылдардың аяқ шені мен 30-жылдардың бас кезінде көрнекті үнді кітап танушысы 111.Р. Ранганатан (1892-1972) кітапханалық-библиографиялық жіктеудің аналитикалық синтез жүйесін жасап шығарған. Дереккөздер
Делеция

]] Делеция — хромосома ішіндегі өзгерістердің бір түрі, мұнда генетикалық материалдың бір бөлекшегі түсіп қалады. Делецияның өлшемі әр түрлі болады — бір-екі нуклеотидтен бірнеше ген үзінділеріне дейін. Дереккөздер
Гингивотомия

Гингивотомия . Қызыл иекті кесу (тілу). Қызыл ет қалталанып ісіп, іріңдеп соның салдарынан абсцесс пайда болғанда операция жасап тіліп, тіс айналасын тіс тастарынан, грануляциялық тканьдерден т. б. тазалайды. Дереккөздер
Ақаулы секторлар

Ақаулы секторлар (Дефектные сектора; bad sectors) - мәліметтер жазу үшін пайдалануға болмайтын дискіні пішімдеу немесе тексеру кезінде жарамсыздығы белгілі болған дискі бетінің ақаулы секторлары. Дереккөздер
Гингивоэктомия

Гингивоэктомия . Қызыл иекті кесіп алын тастау. Операция қызыл иек қалталарын кесіп алып тастау үшін жасалады. Оны қызыл иек қалталары тереңдемей жақ сүйегінің пішіні өзгермей тұрғанда, жа- саған жөн. Өте терең тіс-сүйек ұяларына операция жасау нәтиже бермейді. Дереккөздер
Титр

Титр — биогенді заттардың арнайы реакция құра алатын ең аз мөлшері. Вирусологияда кебінесе антидене және антиген титр анықталады. Антидене Титр сәйкес стандартты антигенмен КБР, ВБР, ГАТР, ТГАР т. б. реакцияларда байланысу күшін сақтаған ең көп сұйытылған иммунды қан сарысуындағы мөлшері. Антиген (вирус) Титр әртүрлі биологиялық белсенділік бірлігімен есептеледі. Олар агглютинациялаушы (АБ), таңба құрушы (БҚБ), инфекциялы (ИД50), торша улаушы (ТЦДБО) бірліктері. Бұлардың бәрі арнайы әдістерден табылады. Дереккөздер
Жіктеу белгісі

Жіктеу белгісі (Признак классификации; classification flag) — оның басқа объектілермен ұқсастығын немесе олардан айырмашьшығын тағайындауға мүмкіндік беретін объектіні жіктеу қасиеті немесе сипаттамасы. Дереккөздер
Дербес емес (басқарылатын) режім

ДЕРБЕС ЕМЕС (БАСҚАРЫЛАТЫН) РЕЖІМ (Неавтономный (управ¬ляемый) режим; on-line mode) — шалғай құрылғының немесе қосақталған компьютердің жұмыс режімі.Олар өздері қосылған сол компьютердің орталық процессорының тікелей басқаруымен жүмыс істейді. Дереккөздер
Ақаулықтарды тіркеу

Ақаулықтарды тіркеу (Регистрация неисправностей; failure logging) — қателер байқалған және жаңылыстар туындаған кезде машиналық бақылау сигналы бойынша есептеу жүйесінің қалып-күйін автоматтық жазу. Дереккөздер
Макрокоманда, Макрос, Макроанықтама

Макрокоманда, Макрос, Макроанықтама (Макрокоманда, макрос, макроопределение; macro instruc-tion, macro) — 1) программа құрамындағы жиі пайдаланылатын командалар, процедуралар блогын ұсынатын команда. Компилятор макрокомандалардың орнына осы блокқа кіретін командаларды орналастырады. Ал ассемблерлік программаларда — орындалуға тиіс команда тізбегі жазылған және алғашқы программада сол тізбекті алмастыратын символикалық атау; 2) шартты түрдегі бір жаңа команда рөлін атқаратын және сақталатын бірнеше пернелер комбинациясы. Ол бекітілгеннен кейін, пернені бір ғана басумен орындалатын командалар тізбегі. Қолданбалы программалар үшін Visual Basic тілінің командасы түрінде жазуға болатын операциялар тізбегі де макрос болып саналады. Макросты іске қосқан кезде жазылған әрекеттер тізбекті күйде қайтадан орындалады. Дереккөздер
Болжам картасы

БОЛЖАМ КАРТАСЫ — әзір табылмаған, бірақ табылып қалуы әбден мүмкін кенді алаптар мен аудандарды нақтылай отырып, уақыт бойындағы не кеңістіктегі құбылыстар мен процестерді болжаудың нәтижелерін, сондай-ақ кеңістіктік-уақыттық болжамдарды бейнелейтін карталар. Аумақтарды қамтуы, арналу тақырыбы, анықтығы, болжамдардың дер мезгілділігі бойынша сараланады. Дереккөздер
Тістің қатты тканьдерінің аса сезгіштігі

Тістің қатты тканьдерінің аса сезгіштігі . Дентиннің өте сезгіштігі — тіс жегісінде сына тәрізді ақау пайда болғанда, катты қажалғанда және қанжел ауруынан тістерді тіс түбірі жалаңаштанғанда білінеді. Дереккөздер
Гиперсаливация

Гиперсаливация — сілекейдің шамадан тыс артық бөлінуі. Сілекей пульпит, периодонтит, әсіресе жара, стоматит кезінде көбірек бөлінеді. Сондай- ақ тісті бор машинасымен бұрғылағанда, жүйке ауруы (истерия), әйелдердің жерік кезінде сілекей көп бөлінетіні табиғи нәрсе. Пайда болу себептері * патологиялармен байланысты емес ішкі себептер — бұл жағдайда біз белгілі бір адамның табиғи физиологиялық күйі туралы айтып отырмыз; * дәрі қабылдау (шамадан тыс сілекей — бұл жанама әсер); * ауыз қуысында бөлінген сілекейдің қозғалысын бақылайтын күрделі механизмдердің үйлестірілген жұмысын бұзу; * жұтылу процесінің бұзылуы. Церебральды сал ауруында сиалорея бұлшықеттер мен нервтердің үйлестірілген және реттелетін жұмысының бұзылуы нәтижесінде дамиды. Терминологиясы «Сиалорея» термині әдетте церебральды сал ауруы және басқа неврологиялық аурулар диагнозы бар балалардағы шамадан тыс сілекейдің ағуы симптомына сілтеме жасау үшін қолданылады. Церебральды сал ауруы диагнозы қойылған кезде, әртүрлі дереккөздерге сәйкес, 10-38% жағдайда сиалорея (шамадан тыс сілекей бөлінуі) диагнозы қойылады. Басқаша айтқанда, дәрігерлер церебральды сал ауруы диагнозы қойылған әрбір үшінші адамда шамадан тыс сілекей ағуын байқайды. Басқа деректерге сәйкес, церебральды сал ауруы диагнозы қойылған адамдарда сиалорея ауруы 50% жетеді. Асқынулары Балалардағы шамадан тыс сілекейдің ағуы көптеген асқынулардың дамуымен сипатталады. Сиалорея үнемі болған кезде дамитындардың бірі — сұйықтықтың, электролиттердің және сілекеймен ақуыздың жоғалуына байланысты сусызданумен байланысты су-электролиттік бұзылулар. Кейбір жағдайларда бұл шығындар өте маңызды, сондықтан олардың орнын толтыру қажет. Периоральды дерматиттің дамуы да өте тез жүреді, ауыр сиалорея кезінде қол, мойын және кеуде терісінің зақымдалуы жиі байқалады. Егер науқаста жүйке-бұлшықет реттелуінің бұзылуына және жұтылу рефлекторлық актісінің жетілмегендігіне байланысты жұтқыншақтың артқы қабырғасына сілекей ағып жатқанда артқы сиалорея деп аталатын болса, онда жиі тұншығуды бастан кешіреді. Мұндай жағдайда сілекейдің қайталанатын аспирациясы аспирациялық пневмонияның дамуымен мүмкін. Сиалорея пациенттердің және олардың отбасыларының өмірінің әлеуметтік аспектілеріне де теріс әсер етеді. Баланың әлеуметтік байланыстары шектеледі, өзін-өзі бағалауы төмендейді, бейімделушілік дамиды. Мұның бәрі баланың өзінің де, оның отбасы мен достарының да өмір сүру сапасының нашарлауына әкеледі. Емі Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Ақпарат алмасуға арналған америкалық стандартты код

Ақпарат алмасуға арналған америкалық стандартты код (Американский стандартный код для информационного обмена; american stan- dart code for information interchange) — мәтіндік ақпараттарды (латын алфавиті, цифрлар жәнет.б.) кодтаудың америкалық 7 биттік (жұптауға 1 бит қосылған) стандарты. Оның дербес компьютерлерде кеңейтілген ASCII коды деп аталатын алғашқы 128 биттік комбинациясы осы стандартпен анықталған, ал қалған бөлігі үлттық алфавиттерге, псевдографиктік және арнайы символдарға арналған кодтау кестесі ретінде қосымша пайдаланылады. Дереккөздер
Гипосаливация

Гипосаливация . Сілекейдің аз бөлінуі Жедел инфекция, жүйке, ішкі секреция органдарының аурулары сілекей бездерінің қызметін бұзады, сілекей безі түтігін бітеп, сілекейдің аз шығуына әкеліп соқтырады. Кариес, қанжел т. б. ауруларда сілекей бөліну азаяды, оның бактерия жойғыш қасиеті төмендейді. Дереккөздер
Алға жылжыған атырау

(Урал) атырауы]] Алға жылжыған атырау (Выдвинутая дельта, дельта выдвижения) — жағаның жалпы сызығынан аса, ашық теңізге (көлге) сұғына орналасқан атырау. Өзеннің мол, Қатты ағысы және ашық жағалауға құйған кезінде қалыптасады. Атыраудың ашық теңізге (көлге) қарай жылжуы кең шепте: не азды-көпті біркелкі (Еділ, Жайық, Нигер өзендерінің атыраулары), не тек атыраудың жекелеген тармақтарының сағалық телімдерінде (Миссисипи өзенінің атырауы) жүреді. Дереккөздер
Ақпарат беруші

Ақпарат беруші (Информатор; informator) — 1) қандай да бір білім немесе өндіріс саласында ақпараттық қызмет атқаратын маман; 2) пайдаланушыға автоматтық түрде хабар жеткізетін жүйе; 3) қолданбалы программалар дестесінің қүрауышы. Берілген кестемен мәселені шешу барысы туралы хабар беруге арналған. Дереккөздер
Дербес компьютер архитектурасы

ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕР АРХИТЕКТУРАСЫ (Архитектура персонального компыотера; personal computer architecture)- дербес компьютерді құрастырудың жалпы принципі; командалар жүйесі мен мәлімет сақтауды ұйымдастыру, басқа жерге ақпарат жөнелту, енгізу-шығару, басқару құрылгыларын, пайдаланылатын интерфейс құралдарын сипаттау жүйелерінен тұрады. Дереккөздер
Тогавирустар

Тогавирустар — құрамында РНҚ бар вирустар тұқымдастығы. Үш түрлі туысқа альфа-, руби- және пестивирустарға бөлінеді. Вирионның диаметрі 40—70 нм, пішіні шар тәріздес, липопротеид қабыкка оралған нуклеокапсиды бар. Бір тізбекті шұбырынды РНҚ-лы, инфекция туғыза алады, молекулалық салмағы 4 000 000. Альфавирус туысшғы арбовирустарға жатады. Рубивируc туыстығына қызамық вирусы- пестивирус туыстығына мал обасының вирусы жатады. Тогавирустар торшаның цитоплазмасында өсіп-өнеді. Дереккөздер
Химопсин

Химопсин — биологиялық қасиеті химотрипсин және трипсинге жақып, бір-ақ тек жергілікті сырқаттық процестерді емдеуде қолданатын фермент. Іріңді жара, ойық жара, күйік, пародоптит, ауыз шырышты қабығындағы әр алуан жалақ-жараны бастырма (аппликация) әдісін қолданып емдеуде пайдаланады. Дереккөздер
Ақпарат көлемі

Ақпарат көлемі (Объем информации; information volume, information quantity) - ақпаратгық-іздестіру жүйесіне, сақтауыш құрылғыға және т.б. енгізілетін немесе шығарылатын ақпараттың салыстырмалы сандық сипаттамасы. Ақпарат мөлшерінің өлшем бірлігімен, сондай-ақ енгізілетін таңбалармен, сөздермен, сөйлем үзінділерімен, жеке мәтіндермен және т.б. өлшенеді. Дереккөздер
Байланысқан су

Байланысқан су - таужыныстардың ұсақ бөлшектерінің сыртына жабысқан, олармен химиялық не физикалық жағынан байланысқан жер асты суларының түрі. Ол берік жоне іркілдек байланысқан болып ажыратылады. Берік байланысқан немесе жұтылған су таужыныстардың су буын көбінесе топырақ ауасынан жұтуынан пайда болады. Мүндай сумен грунт түйірлерінің байланыс күші өте зор (10000 кг/см2-ге жуық). Өзінің физикалық қасиеттері жағынан әдеттегі сұйық судан оның айырмашылығы көп: су тығыздығы орташа алғанда екі еседей артық, тұтқырлығы жоғары, қату температурасы нөлден әлдеқайда төмен (-78 °С-қа дейін). Таужыныстардағы іркілдек байланысқан су топырақтағы су буының конденсациялануынан (қоюлануынан) пайда болады, немесе таужыныстардың қуыстарындағы тамшылы-сұйық су ағып кеткеннен кейін түйірлердің сыртында жабысып қалады. Мұндай су таужыныстардың (грунттардың) ұсақ бөлшектеріне жұтылған суға қарағанда әлдеқайда аз күшпен тартылып тұрады, ол бөлшектердің сыртындағы берік байланысқан (гигроскоптық) су үстінде екінші жұқа қабық құрайды. Осындай қабықтың қалыңдығы мен тоңазытудың ұзақтығына байланысты іркілдек су нөлден төмен температурада қатады. Берік және іркілдек байланысқан сулар таужыныстарды 105- 110 С температураға дейін қыздырумен немесе зор қысым күшімен ғана ажыратылып алынады. Дереккөздер
Денсовирустар

]] Денсовирустар— парво- вирустар тұқымдастығына жататын жәндіктер вирустарының туыстығы. Тік қанаттылар мен қабыршақ қанаттылардан бөлініп алынған. Вирус кұрамында әр түрлі полярлы ДНҚ бар. Көмекші вируссыз өсіп-өне алады. Дереккөздер
Глауконитті шөгінділер

Глауконитті шөгінділер - негізінен (70-80%-ға дейін) глауконитген түратын шөгінділер. *Түсі жасыл немесе сұрғылт-жасыл. *Глауконит түйірлерінің өлшемі қүмнан (кейде гравий) лайға дейін. Қазіргі глауконитті шөгінділер Солтүстік және Оңтүстік Америка, Оңтүстік Африка, Жапония жағалауларының маңында және тағы басқа өңірлерде дамыған. Дереккөздер
Ақпарат қоймасы

Ақпарат қоймасы (Информационный склад; data warehouse) — есептеуіш машиналар желісінде ең жаңа, тиімді ұйымдастырылған, қолдануға ыңғайлы түрде берілген және пайдалануға дайын мәліметтерді кез келген пайдаланушы тауып, шығара алуға мүмкіндік беретін әдейі бөлінген белгілі орын. Дереккөздер
Жылжыту

Жылжыту (Подкачка; paging, swapping) — виртуальдық жадтың беттерін немесе сегменттерін ауыстыру; осы сәтте жедел жадқа қажетті ақпаратты орналастыруды жасақтайтын жедел жад пен сыртқы жад арасындағы мәселелер тіркесін ауыстыру. Дереккөздер
Медициналық ғаныш

Медициналық ғаныш . Әр алуан протез жасау үшін ортопедиялық стоматологияда кең қолданылып келеді. Ақ түсті, жартылай гидрат ұнтағынан тұрады. Ылғалды жерде сақталса сапасы тез төмендеп іске жарамай қалады. Дереккөздер
Ақпарат қорғау

Ақпарат қорғау (Защита информации) — 1) қорғалатын ақпараттың сыртқа шығуын, қорғалатын ақпаратқа рұқсат етілмеген және кездейсоқ әсерлерді болдырмауға бағытталған іс-әрекет; 2) ақпараттың сыртқа шығуын, оның ұрлануын, жоғалуын, рұқсатсыз жойылуын, өзгертілуін, рұқсатсыз көшірмесі алынуын, тежеуін болдырмау үшін жүргізілетін шаралар кешені; 3) мәліметтер өңдеу жүйесінде — мәліметтер үшін белгіленген шектеулерді қанағаттандыруға бағытталған үйымдастырушылық, программалық және техникалық әдістер мен құралдар. Дереккөздер
Хлорамин

Хлорамин — антисептикалық, иіс кетіргіш қасиеттері жоғары, тканьдерге зиян келтірмей микробтарды жояды. Асқынған кариес кезіндс тіс түбірі каналдарын тазалау үшін, ауыз шырышты қабыгының ауруларын емдеуде, пародонтит қалталарын жою мақсатында және залалсыздандыру үшін қолданылады. Дереккөздер
Дербес компьютерлердің үйлесімділігі

ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕРЛЕРДІҢ ҮЙЛЕСІМДІЛІГІ (Совместимость персо-нальных компьютеров) белгілі бір есептеу машинасында басқа текті компьютерлерге арналып жазылған, сол машиналарда қолданылып жүрген программаларды пайдалану мүмкіндігі. Үйлесімділікті жасақтаудың алпараттық және программалық деп аталатын екі тәсілі бар. Аппараттық үйлесімділік шалғай және орталық құрылғылар деңгейінде ұйымдастырылады. Программалық үйлесімділік, ең алдымен, бірдей операциялық жүйені немесе біртекті операциялык жүйелерді қолдану арқылы жасақталады. Дереккөздер
Тілдің ашып ауруы

Тілдің ашып ауруы (аурушаң тіл). Бұл жүйке жүйесі және асқазан ауруымен байланысты. Науқас адам тілінің дуылдап ашып тызылдайтынын, күйіп қалғандай әсер ететінін айтып шағынады. Тілінде көзге айқын көрінер өзгеріс байқалмағанымен, науқас мазасыздана береді. Дереккөздер
Ақпарат қорғау жүйесі

Ақпарат қорғау жүйесі (Система защиты информации; secret informarion security system) — ақпарат қорғау бойынша тиісті құқықтық, ұйымдастырушы-жарлықшы және нормативтік құжаттарға сәйкес тағайындалған ережелер бойынша ұйымдастырылған және жұмыс істейтін органдардың және/немесе атқарушылардың жиынтығы, олардың пайдаланатын ақпарат қорғау техникасы, сондай-ақ қорғаныш объектілері. Дереккөздер
Дербес қорғаныш картасы

ДЕРБЕС ҚОРҒАНЫШ КАРТАСЫ (Карта персональной защиты; personal security card) — дербес компьюртеге рұқсатсыз қатынас құрудан қорғаудың аппараттық жүйесі. Ол иесінің кодын танып білетін, шығарып оқитын құрылғы. Дереккөздер
Манчестерлік код

Манчестерлік код (Манчестерский код) — бұл әдіс сигналдардың деңгейі бойынша «1» мен «0»-ді ажырату үшін уақыт үйлестіру сигналдарын жеткізуді қажет етпейді. Бір бит (ақпар) жеткізу периоды екі бірдей аралыққа бөлінеді. «1 кезінде жоғарғы деңгейлі сигнал — бірінші, ал төменгі деңгейлі — екінші аралықта; «О» кезінде — барлығы керісінше. Дереккөздер
Ақпарат қорғау құралдары

Ақпарат қорғау құралдары (Средства защиты информации) — мемлекеттік құпия болып табылатын мәліметтерді қорғауға арналған техникалық, криптографикалық, программалық және басқа құралдар. Олар жүзеге асырылған құралдар, сондай-ақ ақпарат қорғаудың тиімділігін бақылау құралдары. Дереккөздер
Аттенуация

Аттенуация — вирустардың ауру қоздырғыш қасиеттерін әлсірету. Бұл үшін вирустардың өсіп-өнуіне қолайсыз жағдайлар жасалады. Мысалы, оларды иммунды немесе вирусты қабылдаушылығы өте төмен организмдерде өсіру, УФ-және Рентген сәулелеріне түсіру, төменгі және жоғарғы температурада өсіру. Аттенуацияланған вирустар—айтылған әсерлердің салдарынан геномына өзгеріс жинап, сұрыпталған вирустар. Бұлардың ішінде иммуногендік қасиетін сақтай алған вирустар тірі вакцина жасау үшін қолданылады. Дереккөздер
Библиографиялық іздеу

Библиографиялық (құжаттық) Ӏздеу (құжаттарды Ӏздестіру) (библиографический (документальный) поиск (поиск документов); bibliographical (documentary) retrieval) — берілген нышандарға ие құжаттарды табу және беру процесі. Процесті құжаттық ақпараттық іздестіру жүйесі арқылы автоматгандыруға болады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd4&ved0CCwQFjAD&urlhttp%3A%2F%2Fwww.finam.ru%2Fdictionary%2Fwordf00B2300013%2Fdefault.asp%3Fn%3D1&eiuQELTsT6KYiXOqOg6ZkB&usg=AFQjCNH7VwG_jbFkUu1sDGiJ6qwSM4nlBw Словарь - Библиографический поиск]
Глоссит

Глоссит . Тілдің қабынуы. Ауыз ішінің зақымданып қабынуынан тілге түскен инфекция. Тез емделмесе абсцесс және тісте флегмонаға айналатын қауіпті дерт. Аурудың ағымының сипатына байланысты жедел және созылмалы глоссит бөлінеді. Аурудың созылмалы ағымына жарақаттық фактордың ұзақ әсер етуі, дисбактериоз және организмнің жалпы төзімділігінің төмендеуі ықпал етеді. Катаральды глосситпен қабыну процесі тілдің шырышты қабатының беткі қабаттарында локализацияланған. Қабыну сонымен қатар абсцесс немесе флегмонаның (флегмонозды глоссит) дамуымен жүретін эрозиялар мен жаралардың пайда болуымен терең бөлімдерге таралуы мүмкін. Глосситтің десквамативтік түрі де ерекшеленеді - географиялық тіл. Дереккөздер
Тілдің түлеп қабынуы

Тілдің түлеп қабынуы . Тілдің жіңішке бүртіктерінің гелий қабаты десквамацияға душар болып, яғни түлеп түсіп қалған соң орны мүйізденеді. Уақыт өте мүйізденген жер қайтадан түлеп, эпителий қабаты үгіліп түседі. Дереккөздер
Байығыштық

Байығыштық - пайдалы қазбаның өзге қоспалардан арылу қасиеті; үш түрлі көрсеткіш мөлшерімен анықталады: 1) пайдалы қүрамбөлікті кеннен ажыратып алу коэффициенті; 2) концентраттағы пайдалы қүрамбөлік мөлшері; 3) 1 т кенді байыту қүны. Ажыратып алу коэффициенті мен пайдалы қүрамбөлік мөлшері неғүрлым жоғары, ал оны байыту қүны неғүрлым төмен кеннің Б. қасиеті де соғүрлым жоғары болмақ. Дереккөздер
Глаукофан

Глаукофан (грекше glaukophan - көгілдір болып көріну) — силикаттар класы тізбекті типінің амфиболдар тобына жататын минерал. *Химиялық формуласы: Nа 2 (Мg, Ғе) 3 А1 2 [Sі 4 О11 ] 2 (ОН,Ғ) 2 . *Сингониясы — моноклиндік, ұзын кристалл, сояу, соуле, талшық агрегаттар күрайды. Түсі — ашық көктен көгілдір қараға дейін, сызығы көгілдір сұр, жылтырлығы шыныдай, қаттылығы — 6— 6,5, жіктілігі (110) жетілген, меншікті сал- мағы — 3,1—3,2. Жоғары қысым тақтатастарына тон минерал. Дереккөздер
Депендовирустар

]] Депендовирустар —парвовирустар тұқымдастығына жататын адено-ассоцияланған ақаулы вирустар туыстығы. Олар өсіп-өну үшін торшаға кемекші вирустар болып табылатын аденовирус немесе герпесвируспен бірге кіруі керек. Дереккөздер
Қошанкөл

Қошанкөл — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл, Қошанкөл ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Казталовка ауылынан солтүстік-батысқа қарай 40 км-дей жерде, Сарыөзеннің оң жағалық аңғарындағы бетеге, боз, көкпек өскен сортаңды, бозғылт қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 1619 адам (836 ер адам және 783 әйел адам) болса, 2009 жылы 1473 адамды (777 ер адам және 696 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1017 адамды (545 ер адам және 472 әйел адам) құрады. Тарихы 1963-1997 жылдары «Қошанкөл» қой өсіру кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Қошанкөлде және округтегі Бөгет, Ордабай ауылдарында «Мерей» ЖШС және 4 шаруа қожалығы құрылған. Инфрақұрылымы Орта, бастауыш мектептер, мәдениет үйі, кітапхана, емхана, дәрігерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобильдік жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Кешеуілдеген хлороз

Кешеуілдеген хлороз — қан құрамында темірдің жетіспеуінен болатын қаны аздық. Тіс эмалініц жылтырлығының болмауы, тістің қажалғыштығы, тіске құрт түсуі, тілдің күйдіріп ауруы, ауыздың құргауы, дәмнің өзгеруі — осы ауруға тән белгілер. Дереккөздер
Ақпарат қорғаудың физикалық құралдары

Ақпарат қорғаудың физикалық құралдары (Физические средства защиты информации) — қорғалатын ақпаратқа қатынас құрылатындай орындарға ықтимал бұзушылардың жетуін қиындататын немесе жол бермейтін техникалық құралдар, инженерлік қүрылғылар және ұйымдастырушылық шаралар. Оған мыналар жатады: ғимараттар мен үйлерді физикалық түрде оңашалау, аппаратураның электрмагниттік сәуле шығаруын ұтымды түрде тіркеуін болдырмайтындай етіп аумақты кеңінен қоршау; қатынас құруды басқару жүйелерін қорғалатын үйге орналастыру; арнайы жабылатын қүрылғыларды пайдалану; күзетілетін объектілердің соңынан бақылау жүргізу және күзеттік сигналдау жүйесін орналастыру. Дереккөздер
Гнатодинамометрия

Гнатодинамометрия . Тіс қатарының белгілі бір жеріне тамақ шайнаған кезде түсетін қысымды өлшеу, сондай-ақ шайнау күшіне пародонттың төзімділігін анықтау тәсілі. Бұл аспап — гнатодинамометр деп аталады. Аспапты алғаш 1893 жылы Блек ұсынған. Бұдан басқа Габер, Тесенбаум, Қонюшко, Перзашкевич гнатодинамометрлері бар. Дереккөздер
Аңғар зандлары

Аңғар зандлары - мүздықтық аңғарлардағы жоғарғы терраса беттері, мүздық сулары ағысының соңғы фазасында жаралады. Аңғар зандлары флювиогляциялық құмнан тұрады. Мүздық шетінен 100-150 м қашықтықта біртіндеп аллювийлік террасаға өтеді. Аңғар зандларының бетінде континенттік дюналардың дамуы жиі кездеседі. Дереккөздер
Бинарлы, екілік

Бинарлы, екілік (бинарный, двоичный; binary). Көп жағдайда файлдарға немесе хаттамаларға ақпараттардың толық берілуі үшін барлық 8 битті (7 битті мәтіндік файлдармен және хаттамалардан ерекшелігі) пайдалану тиімді. Барлық пайдаланылатын файлдар, арнайы юағдарламалар арқылы дайындалған графика, дыбыстар мен файлдар (мысалы, мәліметтер базасы немесе электрондық кесте) желі арқылы жеткізілуге тиісті болса, онда олар екілікті болып табылады. Дереккөздер *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CCYQFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Fseksolog%2F23&eiZAILTpXgJ5CYOti0oZ8F&usg=AFQjCNFfCmHcgGlfoGlxFsuqNHVJU80jaw Бинарный]
Деривативтік индекстеу

ДЕРИВАТИВТІК ИНДЕКСТЕУ(ШЫҒАРЫП АЛУМЕН ИНДЕКСТЕУ) (Деривативное индексирование (индексирование извлечением); context — sensitire indexing) — құжаттарды автоматтық түрде индекстеу әдісі. Жүйе мәтіндердің логикалық құрамын талдайды және олардан берілген критерийлерді қанағаттандыратын сөздер мен олардың тіркестерін тандайды. Дереккөздер
Ақпарат өңдеу

Ақпарат өңдеу (Обработка информации; information processing) — алдын ала анықталған мақсатқа жету үшін берілген мәліметтер ді (бір ережеге жинастырылған нұсқаулар бойынша) түрлендіру әдісі. Дереккөздер
Адсорбциялық су

Адсорбциялық су — топырақ немесе тау жынысы бөлшектерінің ерітіндіден өздеріне қосып алатын (сіңіріп, жүтып алатын) су. Адсорбциялық су грунт бөлшектерінің төңірегінде гидраттық қабықтар түзеді. Дереккөздер
Ақпаратты басқару тілі

Ақпаратты басқару тілі (Язык управления информацией; control language information) — ақпараттық базаға қатынас құруды және мәліметтерді іздестіру мен өңдеуге байланысты операцияларды орындауды жасақтайтын ақпараттық іздестіру тілі. Дереккөздер
Дескриптор, сипаттауыш

ДЕСКРИПТОР, СИПАТТАУЫШ (Дескриптор, описатель; descriptor) — 1) құжаттарды, ақпараттық жиымдарды және т.б. іздестіру кезінде оларды топтарға бөлу, жіктеу, индекстеу үшін пайдаланылатын пароль, түйінді сөз немесе сөз тіркесі. Оның құрамына файл, программа атауы, оған коса, файл коды түрінде пайдаланылатын сан не сөз кіруі мүмкін; 2) программалауда — оның объектілерін сипаттау, басқару мақсатында колданылатын ақпарат бөлігі, мысалы, файл дескрипторында оның көлемі, жазылған мерзімі туралы мәліметтер болуы мүмкін. Дереккөздер
Міңгірлеу, мұрнынан сөйлеу

Міңгірлеу, мұрнынан сөйлеу — балалардың зиянды әдеттерінің бірі. Тіл мүкістігіне байланысты дыбыс шығар кезде мұрын мен ауыз қуысының қалыпты қарым-қатынасы бұзылады да дауыс тембрі өзгеріп, дыбыс дұрыс айтылмайды. Ауруға тіс-жақ жүйесінің және сөйлеу мүшелерінің ауытқуы себеп болады. Емі: дыбыс шығаруға кедергі келтіретін себептердің алдын алу, болдыртпау. Мысалы, тілдің қысқалығын тілу, ұлғайған тамақ-мұрын бездерін алып тастау. Асқынған жағдайда уранопластика жасалады. Дереккөздер
Балшықты жанартау

Балшықты жанартау — жалпақ конус пішінді, толығымен немесе беткі жағы ғана төбелік түзілімдерден тұратын үлкен төбе. Төбесінде шұңғыл тәрізді кратері бар, ол тереңге қарай канал болып кетеді де, одан мезгіл-мезгіл немесе үздіксіз газ бен су кейде мұнай жарғағымен, таужыныстар сынықтарымен және төбелік балшықпен қоса шығады. Балшық беткейлермен ағып, төбені ұлғайта береді. Атқыламалар біршама биіктікке көтеріледі. Шағын Б.ж. балшықты төбелер деп аталады. Синонимі: вулканоид. Дереккөздер
Бинарлық модель

Бинарлық модель (бинарная модель; binary model) — әрбір қатынастағы атрибуты жүп болатын мәліметтердің мөлімдемелік моделі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCQQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fwww.basegroup.ru%2Fglossary%2Fdefinitions%2Fbinary_classific%2F&ei9QILTvHkIoaXOu2q9bIB&usg=AFQjCNHHnce-YrAuPoAX025uRymLL3R0zw BaseGroup.ru :: Бинарная классификация, Binary classification]
Иерархиялық декомпозиция

Иерархиялық декомпозиция (Иерархическая декомпозиция; decompose hierarchy) — жүйе «жоғарыдан төмен стилінде бірнеше рет анықтау арқылы құрауыштар иерархиясына жіктелетін жүйенің модульдік декомпозиция типі. Дереккөздер
Ақпаратты бейнелеу жүйесі

Ақпаратты бейнелеу жүйесі (Система отображения информации; dis-play (image) information system) — ақпаратты адамның үғынуына ыңғайлы түрде ұсынылуын жасақтайтын техникалық құралдар жиынтығы (мысалы, технологиялық процестердің барысы, транспорт құралдарының қозғалысы, компьютерде мәліметтерді өңдеудің нәтижесі). Ақпаратты бейнелеу жүйелерінің мысалдарына индикаторлар, мнемосхемалар, дисплей, оптикалық және проекциялық жүйелер жатады. Дереккөздер
Алдын-ала құрғату

Алдын-ала құрғату (Предварительное осушение) — жер асты суының деңгейін томендете отырып, машина, трактор жүруі үшін қүрғатылатын алаптың бетін нығыздау жөне қазылған ордың ішіне жабық кәріз төсеу. Дереккөздер
Дескрипторлық- ақпараттық іздестіру жүйесі

ДЕСКРИПТОРЛЫҚ- АҚПАРАТТЫҚ ІЗДЕСТІРУ ЖҮЙЕСІ (Дескрипторная информационно-поисковая система; de-scriptive information storage,and retrieval sys-tem) — құжаттарды тандап алу құралы ретінде дескрипторлық ақпараттық іздестіру тілін пайдалануға негізделген информациялық жүйе. Дереккөздер
Ақпаратты бүлдірмей шығарып оқу

Ақпаратты бүлдірмей шығарып оқу (Считывание без разрушения информации; reading without destruction of the information) — сақтауыш құрылғыда сақталған ақпаратты сақтауыш ортаның қалып-күйіне өзгеріс енгізбей жаңғырту. Дереккөздер
Маркерлік әдіс

Маркерлік әдіс (Маркерный метод) — мәліметтер жеткізу ортасына қатынас құру әдісі. Бұл әдіс маркер деп аталатын арнаулы объектінің көмегімен таратушы станцияға өкілеттікті беру негізінде жүзеге асырылады. Дереккөздер
Балшықты жанартау, шоқы

Балшықты жанартау, шоқы - нағыз жанартау торізді, үстіңгі жағында пайда болған шүңқырдан оқтын-оқтын немесе үздіксіз газ, кейде аздап мүнай араласқан су, таужыныстар кесектері, не сұйық лай атқылап түратын жайпақ конус пішінді үлкен төбе. Лай балшық төбенің беткейіне жайылып, оның конусын өсіріп, өзгертіп отырады. Б.ж-лар екі түрге бөлі¬неді, біріншілері мүнай кенорындарымен, басқалары кодімгі жанартаулармен байланысты. Балшықпен араласқан судың қүрамында йод, бром жоне бор болады. Дереккөздер
Аутоантигендер

Аутоантигендер организмнің өз тканьдеріне тән антигендер. Әдетте оларға аутоиммунды толеранттылық (төзімділік, шыдамдылық) болады. Қолайсыз жағдайларда Аутоантигендер организмде аутоиммундық патология күйі пайда болуына себепші антиденелер туғызады. Дереккөздер en:Autoantigen
Бинарлық оператор

Бинарлық оператор (бинарный оператор; binary operator) — логикалық немесе арифметикалық өрнекте екі атауды байланыстыратын операция символы. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd6&ved0CEAQFjAF&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Feng_rus%2F22438%2F%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B9&eiagMLTt3BIc-gOujUqZMB&usg=AFQjCNFzg6VoNXUHcFayZhK1sy5AT95PiA бинарный оператор] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CEQQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fmathworld.wolfram.com%2FBinaryOperator.html&eijAMLTtGrAo6aOovLvaUB&usg=AFQjCNEc_e-2BVxpmYWDxvPIaa3og2fQ6w Binary Operator -- from Wolfram MathWorld]
Ақпаратты жеткізу саражолы

Ақпаратты жеткізу саражолы (Тракт передачи информации; data transmission path) — тығыздау аппаратураларының, сигналдарды түрлендіру құрылғыларының (модемдердің) және дұрыстығын арттыру құрылғыларының көмегімен әр түрлі байланыс жолдарында ұйымдастырылған байланыс арналары жиынтығы. Дереккөздер
Иерархиялық модельдеу

Иерархиялық модельдеу (Иерархическое моделирование; design hierarchy) — компьютер өнімділігін бағалау кезінде қолданылатын және компьютерлік жүйені ішкі жүйелердің өнімділік сипаттамасының сараптамасында және жалпы өнімділікті бағалау үшін осы сараптаманың нәтижелерін қолдануда ішкі жүйенің иерархиясы ретінде көрсетуге негізделген әдіс. Дереккөздер
Десенсибилизация

Десенсибилизация —қайталап егілетін белгілі бір аллергенге сезімділік жауапты бәсеңдету. Ол үшін аллергеннің толық дозасын егу алдында оның ең аз мөлшерін егеді. Әдетте тәнді десенсибилизация қосалқы дәрігерлік әдістерімен (антигистаминндік препараттар, бүйрек безінің гармоны) аралас қолданылады. Дереккөздер
Бояулану

Бояулану — анизотропты денелердің, мыс., кристалдардың ақ жарықта әр бағыттан қарағанда әр түрлі түсте көрінуі. Заттың бағыты мен үйектелуі әр түрлі сәулелерді сіңіру спектрлерінің айырмашылығына байланысты. Дереккөздер
Ақпаратты жолдан ұстап алу

Ақпаратты жолдан ұстап алу (Перехват информации) — жасырын ақпаратты рұқсатсыз иелену тәсілі. Жолдан үстап алудың тікелей және электрмағниттік деп аталатын түрлері болады. Бірінші түрі телефон арналарына тікелей қосылу немесе білдірмей тындау арқылы, ал екінші түрі таралған электр-магниттік энергияны қабылдайтын I радиобарлау құралдары арқылы жүзеге 1 асырылады. Дереккөздер
Мутагендер

Мутагендер - физикалық және химиялық факторлар. Олардық әсерінен организмде пайда болатын мутациялар саны табиғи мутациялар санынан көп жоғарылайды. Физикалық мутагендерге иондайтын сэулелердіқ барлық түрлері, УФ-сәулесі, жоғары және төмен температура жатады. Химиялық мутагендерге кептеген алкилдейтін заттар, азот негіздерінін егіздері, кейбір биополпмерлер (нуклеин қышқылдары), алкалоидтар т. б. жатады. Мутациялар санын жүздеген есе үлкейте алатын мутагендерді супермутагендер деп атайды. Көбіне М. концерогенді және тератогенді болады. Көп елдерде жаңадан түзілетін химиялық қосылыстардық мутагендік касиетін тексеретін арнайы орындар құрылған. Дереккөздер
Адырлар

Адырлар — тау қапталдарында немесе тауаралық ойпаттар өңірінде ұшырасатын қыраттар шоғыры. Адырларды ажырама — қапталдарының бір- біріне қарама-қарсы бағытта жылжуынан жарық кеңейе түсетін жыртылу пішіні. Шағын-шағын адырларлар біршама аққыш қабаттармен астаса өрілген қатты қабаттар өңірінен жиі-жиі көрініс береді, ал осы қабаптарды кіріктіруші ақпа таужыныстар өз тұтастығын сақтай алатын болса керек. Өз болмысы өзге таужыныстармен дәнекерленген адырлар (мұндай пішіндер желілер деп аталатыны белгілі) кейбір өңірлерде жиі ұшырасатындығы соншалық, олардың ендік көрсеткіштерін бір-біріне қосу арқылы сол аймаққа тиесілі жер қыртысының өте қарқынды созылуларға ұшырағандығын анықтауға болады. Дереккөздер
Хонсурид

Хонсурид — биологиялық қуаттандырғыш. Дәнекер тканінің негізгі затын құрарда зор роль атқарады. Жара бетінің жазылуын тездетіп, тканьнің жойылған бөлігін калпына келтіре алатын қасиеті бар препарат. Ауыз, ерің жалақтанып қызарғанда, тілінгенде, ауыз уылғанда, қызыл жалпақ теміреткі, лейкоплакияларды емдеуде қолданылады. Дереккөздер
Ақпаратты криптографиялық қорғау құралы

Ақпаратты криптографиялық қорғау құралы (Средство криптографической защиты информации; cryptographic information protection facility) — ақпараттың қауіпсіздігін жасақтау үшін оның криптографиялық түрлендірілуін жүзеге асыратын есептеуіш техника құралы. Дереккөздер
Дестеленген пішім

ДЕСТЕЛЕНГЕН ПІШІМ (Упакованный формат; packed format) — ондық сандарды компьютердің жадына ұсыну тәсілі. Мүнда бірінші байттан басқасының әрқайсысында екі ондық цифр болады, ал ең бірінші байтта бір цифр мен санның таңбасы жазылады. Дереккөздер
Иерархиялық нейрондық желі

Иерархиялық нейрондық желі (Иерархическая нейронная сеть; hierarchical neural network) — өңдеу кезіндегі қабаттар арасын жалғастыру кезең-кезең бойынша (иерархиялық) пайдаланылатын мультиқабатталған желі; иерархиялық желіде кері байланысы бар немесе жоқ жалғастыру қолданылуы мүмкін; әрбір кезеңде оқытудың әр түрлі алгоритмінің комбинациясы пайдаланылуы мүмкін. Дереккөздер
Биологиялық кибернетика

Биологиялық кибернетика (биологическая кибернетика; biological cybernetics) — биологиялық жүйелерді зерттеу мен модельдеу мәселелерін қарастыратын кибернетика тарауы. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBoQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fbse.sci-lib.com%2Farticle060916.html&eizwMLTu-uGc7tOaq7kLYB&usg=AFQjCNGzxPCl_E-HOMjWVVWwFsgv3V7kPA Кибернетика биологическая]
Глобулдар

Глобулдар— сферолиттермен, аксиолиттермен немесе пизолиттермен салыстырғанда ішкі құрылысы мүлдем қарапайым болып келетін өте ұсақ домалақ пішінді (диаметрі 1-2 мм-ден аспайды) тасберіш түрлері. Дереккөздер
Банка

Банка — # палеозоологияда: су жәндіктерінің белгілі бір аймаққа шоғырлануы нәтижесінде сол жәндік бақалшықтарының есебінен су түбінде пайда болатын үйінділер; # мұхиттануда: мұхит(теңіз) түбінің кенет көтерілген аймақтары есебінен пайда болатын қайраң. Банка (немісше: Bank немесе голландша: Bank) — теңіз табанының дөңес, маңайына Караганда тайыз телімі. Тасындылардың шөгуінен, жаңартау әрекетінен, маржан түзілімдері қызметінен, тектоникалық әрекеттерден және т.б. пайда болуы мүмкін. Б. кемелердің жүзуіне өте қауіпті. Банка — теңіз түбінің таяз сулы телімі. Банканы тосқындық, жанартаулық, тектоникалық, інжулік және тағы да басқалары деп бөледі. Банка, әдетте, балық аулау кәсіпшілігінің ауданы болып табылады, бірақ кеме жүзуіне қауіпті. Дереккөздер
Ақпаратты өңдеу

Ақпаратты өңдеу — # берілген программа бойынша мәліметтермен белгілі бір әрекеттерді орындау. Мұндай әрекетгерге мәліметтерді іздестіру, мәліметтерді сорттау, оларды талдау және біріктіру жатады. Экономикалық және инженерлік есеп-қисаптар, ғылыми-техникалық мәселелерді шешу және өндірісті басқару мәселелері де мәліметтерді өңдеу процесі болып саналады. Ондағы алғашқы мәліметтер есептеулер жолымен соңғы нәтижеге айналады; # алдын ала анықталған мақсатқа жету үшін берілген мәліметтерді (бір ережеге жинастырылған нұсқаулар бойынша) түрлендіру әдісі. Дереккөздер ar:معالجة البيانات bn:উপাত্ত প্রক্রিয়াকরণ de:Datenverarbeitung el:Επεξεργασία πληροφοριών en:Information processing et:Andmesisestus fa:پردازش اطلاعات fi:Tietojenkäsittely fr:Traitement de l'information he:עיבוד נתונים hr:Obrada informacija hu:Adatfeldolgozás id:Pemrosesan data it:Elaborazione dati ja:情報処理 ko:정보 처리 lt:Informacijos apdorojimas pl:Przetwarzanie danych pt:Processamento de dados ru:Обработка данных th:การประมวลผลสารสนเทศ uk:Обробка інформації
Дестелерді коммутациялау

Дестелерді коммутациялау (Коммутация пакетов; packet switching) — мәліметтерді жеткізу тәсілі; бұл жағдайда хабарлар желі бойынша берілетін дестелерге бөлінеді. Әрбір десте байланыс желілерінің жүктелуі ескеріле отырып, кейбір бағдарлар бойынша жіберіледі. Алушы дестелерді келуіне қарай қабылдайды да, ішкі нөмірі бойынша оларды алғашқы хабарға жинайды. Дереккөздер
Көшірме үлгі

Көшірме үлгі. Дене мүшесінің, заттың түсірер негативті (теріс, кері) көрінісі. Ортопедиялық стоматологияда жақ сүйектің, тістің және беттің толық көшірме үлгісін алады. Көшірме үлгі арқылы модель, одан кейін протез немесе ортодонтиялық аппараттар дайындайды. Дереккөздер
Идеограмма

Идеограмма (Ideogram) - қандай да бір тілдің дыбысы емес, әріптен айырмасын көрсететін жазба таңба. Программалау тілінде идеограмма цифр да, математикалық операция таңбасы да, шектеулер таңбасы да және т.б. болуы мүмкін. Дереккөздер
Афтовирустар

Афтовирустар — пикорнавирустар түқымдастығына жататын туыстық. Бұл туыстыққа аусыл вирусының 7 серотипі кіреді. Афтовирустар ірі қара малдардың тілін, шырышты қабықтарын және тұяқтарын зақымдайтын жұқпалы ауру туғызады. Дереккөздер
Ақпаратты рұқсатсыз қатынас құрудан қорғау

Ақпаратты рүқсатсыз қатынас құрудан қорғау (Защита информации от несанкционированного доступа; protection from unauthorized access to information) — құқықтық құжаттары немесе меншік иесі (ақпарат иесі) орнатқан қорғалатын ақпаратқа қатынас құру қүқықтары мен ережелерін бұзу арқылы мүдделі субъектінің қорғалған ақпаратты иеленуінің алдын алуға бағытталған іс-өрекет. Дереккөздер
Азиль мәдениеті

Азиль мәдениетi (Франциядағы Мас-д'азиль үңгірі бойынша) — бастапқы мезолиттің мадленнен кейінгі тарденуаздың алдындағы археологиялық мәдениеті. Жүзі жұқа кремний қалақшаларынан жасалған сүйек және мүйіз құралдармен сипатталады. Садақ пен жебе алғаш пайда болған уақыт. Соңғы мұзбасудың аяғына сәйкес келеді. Дереккөздер
Детергенттер

]] Детергенттер —химиялық табиғаты әртүрлі сыртқы әсерлі заттар. Олар липопротеид және липид қабықтарының құрылысы мен физикалық және химиялық қасиеттерін өзгертеді. Вирусологияда вирустарды бір-бірінен ажырату, олардың сыртқы қабаттарын бұзып, өздерін бейтараптандыру немесе вирус белоктарынан бөліп алу үшін қолданылады. Детергенттер 3 топқа бөлінеді: ионды, ионсыз, амфипатты. Дереккөздер
Буль (логикалық) функциясы

Буль (логикалық) функциясы (Булева (логическая) функция; boolean function) — ауыстырып косқыш функция, оның мүмкін болар қалып күйлерінің саны мен тәуелсіз айнымалы шарының әрқайсысы екіге тең. Ішкі сілтемелер *Функция Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Boolean_function Boolean function] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F Булева функция] Дереккөздер