kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Азықтық жасымық

Азықтық жасымық – Азиядан шыққан өсімдік, қазіргі таңда әлемнің барлық елдерінде, сондай-ақ Польшада да өсіріледі. Құрамы 100 г жасымықта – 347 ккал бар Жасымықтың құрамында каротин, ақуыздар, протеиндер, крахмал, кальций, фосфор, темір, фолий қышқылы және A, B1, B2, B6, C және PP дәрумендеру бар. Денсаулыққа пайдасы Құрамындағы темір мен фолий қышқылының көп мөлшерінің арқасында, жасымық қызыл қан түйіршіктерінің өндірілуіне себепші болады және жүйке жүйесінің жұмысын реттейді. Оның төмен гликемиялық индексінің арқасында, ол емдәмдердің, соның ішінде қант диабетімен ауыратын адамдарға арналған емдәмдердің де құрамдас бөлігі болып табылады. Крахмалдың арқасында асқорыту жолына тазарту әсерін береді және холестерин мен глюкозаның деңгейін төмендетеді. Нәрлі дән және дәмді өсінділер Жасымықтың дәмді әрі өте нәрлі тұқымдарын дайындағаннан кейін, олар қолдануға жарамды. Оларды салаттарға қосуға болады, сонымен қатар, жасымықтан дайындалған сорпа да танымал, және сондай-ақ оның өсінділері де өте бағалы болып табылады, оларды бутербродтарға, салаттарға және де сорпалар мен ыстық тағамдарға ақжелкен мен аскөктің орнына қоса отырып, шикі түрінде жеуге болады. Тәураттағы жасымық Тағы да біз жасымықтың жылдар бойы қалай бағаланғанын тәураттан білеміз. Бір тәрелке жасымық үшін Исаактың тұңғыш ұлы тұңғыш туған атағынан бас тартқан деп аңызда айтылған. Вегетариандық татым Таңқаларлық нәрлі жасымық вегетариандықтардың үлкен ризашылығына ие болды. Оны салаттарға қосуға болады, ол сорпалар үшін негіз болып табылады, сонымен қатар ол ет алмастырғыш ретінде қолданылады – одан басқа көкөністерді қосу арқылы дәмді коттлеттер, паштеттер немесе лечо дайындауға болады. Дереккөздер
Брокколи

Брокколи — Қырыққабатты тұқымдастардың біржылдық өсімдігі, қою жасыл түсті гүл шоғыры болып табылады. Ең алдымен Англияда, Испанияда және Италияда кездеседі. Дон Брокколи Брокколиді Жерорта теңізінің жағалауында өсіре бастады. Осы көкөністің аты өркен немесе бұтақ деген мағынаны білдіретін «брокко» итальян сөзінен шыққан. Брокколиді ежелгі замандарда да өсірген, бірақ Еуропада ол XVI ғасырда ғана әйгілі болды. Кейінірек итальян қоныс аударушылары брокколиді Америкаға алып келді. Және дәл сол жақтан бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін брокколиге деген сән қайта оралды. Құрамы Брокколидің 100 г – 25 ккал. Брокколидің құрамында жасұнық, калий, фосфор, кальций, магний, темір, мырыш, марганец, күкірт, С, В1, В2, В5, В6, РР, Е, К дәрумендері, А дәрумен негізі бар. Қолданылуы Брокколиді асқа тұрақты қолдану — күйзелістен ең жақсы қорғаныс. Дәруменді қуат брокколидің құрамында дәрумендер мен минералды заттардың, атап айтқанда калийдің, фолий қышқылының, темірдің, бета-каротиннің және күкірт қосындаларының өте көп мөлшері бар. Брокколи - қарапайым көкөніс емес, бұл нағыз дәруменді-минералды қуат. Брокколи біздің төзімділік жүйемізді жұмылдырады, қаназдықтың, індеттердің, бауыр ауруларының, ісіктердің алдын алады. Ол аз болғандай, брокколиді қолдану қартаю үдерісін де бәсеңдетеді. Кеудені құтқару брокколидің құрамында сүт безі ісігінің дамуын бәсеңдетуге мүмкіндік беретін қосылыс-сульфорафан бар. Сульфорафан қатерлі ісік жасушаларының бөлінуін тоқтатады және аурудың әрі қарай дамуына кедергі жасайды. Брокколидің құрамындағы С дәруменінің мөлшері лимон құрамындағы мөлшермен бірдей. Галерея
Брюссель қырыққабаты

Брюссель қырыққабаты (Латын атауы:Brassica oleracea var. gammifera) - Қырыққабат тұқымдастарының екі жылдық өсімдігі, тамаққа жасыл жапырақты қауданшалары қолданылады. Қоңыржай климатта өседі. Құрамы Брюссель қырыққабатының 100 г – 25-40 ккал. Брюссель қырыққабатының құрамында жасұнық, темір, фосфор, калий, С дәрумені, В тобының дәрумендері, А дәрумен негізі бар. Пайдасы Жүктілік кезінде әйелдерге брюссель қырыққабатын фолий қышқылының көзі ретінде тамақтану үлесіне қосуға кеңес беріледі. Ол жүйке жүйесінің дұрыс дамуы үшін қажет және балалардағы туа біткен кемістіктердің пайда болуын азайтады. Бас антиоксидант С дәруменінің өте тамаша көзі ретінде брюссель қырыққабаты жас аналарға беттің өте жақсы реңін сақтауға көмектеседі. Құрамындағы жасұнық жүкті әйелдерді жиі тынышсыздандыратын іштің қатуына жол бермейді. Сый ретіндегі брюссель қырыққабаты Еуропалық Одақтың ғылыми бағдарламаларының бірінің ең үздік қатысушыларына арналған сый хрустальді брюссель қырыққабаты болып табылады. Брюссель ғажайыбы Брюссель қырыққабаты – Брюссель төңірегінде 1750 жылы жабайы өсімдік ретінде табылған қырыққабаттың бір түрі. Бельгиялықтар брюссель қырыққабатын 1821 жылы алғаш өсірдік деп сендіреді және оны бәрінен артық мақтан тұтатын (вафлимен, шашыратқымен, ірімшіктермен және бельгиялық печеньемен қатар) ұлттық тағам деп санайды. Брюссель қырыққабатының заманауи түрі аязға шыдамды. Бұл өсімдіктің биіктігі бір метрге дейін жетеді, оның сабағында 20-дан 75-ке дейін кішкене қауданшалар өседі.
Рауғаш

Рауғаш – тарандар тұқымдастарға тиесілі өсімдіктердің тегі болып табылады. Ол Орта Азия, Болгария және Оңтүстік Сібір аумағынан шығады. Рауғаш көкөніс ретінде өсіріледі. Бұл көкөністің пайда болуы қызықты болып табылады. Онда рауғаш 3000 жыл бойы белгілі қытай асханасынан ол - Волга жағалауына, ал одан Ежелгі Грекияға және Ежелгі Римге қоныс аударды. Грек тілінде рауғаш «рабарбарос» деп аталады, аударғанда «Волга жағалауынан әкелінген жат көкөніс» дегенді білдіреді. Құрамы 100г рауғашта – 16 ккал Рауғаштың құрамында магний, калий, кальций, темір, фосфор, натрий, B тобының дәрумендері, C дәрумені және каротин бар. Пайдасы Рауғаштың еліктіруі Рауғаш алғашқы көктемгі жемістердің бірі болып табылады. Әсіресе ол бізді өзінің жаңа піскендігімен қызықтырады. Рауғаш тамаққа оның жасыл немесе қызыл түсті сабақтарын қолдану үшін өсіріледі. Оның өзгеше қышқыл және шөл басатын дәмі бар және одан шырын, компот, ұннан пісірілген өнімдерге салынды әзірлеу үшін тамаша болып табылады. C дәрумені Рауғаш темір мен С дәруменінің молшылығымен белгілі. Ол ас қорытылуына мүмкіндік туғызады, гастритті емдейді, тәбетті жақсартады. Әсіресе ішекті тазартып, оның жиырылуын жақсартады. Рауғаш асқазан сөлінің және өт бөлінуіне себепші болады, бұл зат алмасуын жеделдетеді. Рауғаш тіпті семірумен күресте пайдаланылады. Бірақ оның құрамында қымыздық қышқылы бар, осыдан нашар еритін кальций оксалаты түзіледі, ол бүйрек тасы түрінде шөгуі мүмкін. Сондықтан оны тым жиі және көп мөлшерде қолданудың керегі жоқ. Артриттен, бүйрек тасы ауруынан және асқазан-ішек жолы ауруынан азап шегуші тұлғалар емдәмінде рауғаштан аулақ болуы тиіс. Дереккөздер
Ас бұршақ

Ас бұршақ — шырмалғыш немесе жер тағандап өсетін, біржылдық бұршаққынды өсімдік, асқа жасыл дәндері қолданылады. Бұршақ, тіпті, ежелден-ақ әйгілі көкөністерге жатады. Ол Таяу Шығыста және Балкандарда өсіріле бастаған көкөністердің ең алғашқыларының бірі болды. Итальян бағбандары шикі түрінде қолдануға арналған сұрыпты шығарғанша, оны асқа кептірілген дәндер түрінде XVI ғасырға дейін қолданды. Бұршақты Версаль бақтарында өсіруге бұйрық берген XVI Людовик оны өте қатты жақсы көрген. Құрамы Ас бұршағының 100 г - 79 ккал. Ағуыздың, көмірсулардың, жасұнықтың тамаша көзі, құрамында темір, калий, фосфор, мырыш, С дәрумені, В тобының дәрумендері бар. Пайдасы Холестерин деңгейін төмендетеді. Қатерлі ісіктен қорғайды және сүйек жүйесіне жақсы әсер етеді. Ол өте дәмді ғана емес, сонымен қатар пайдалы заттардың ерекше үйлесімділігі болып табылады. В1, В2, В6 мен С дәрумендерінің, сондай-ақ темірдің бар болуының арқасында, ол шаршағандыққа, қаназдыққа қарсы дәрі болып табылады, ақыл-ой қабілетін жақсартады, төзімділік жүйесінің мәселелерін шешуге көмегін тигізеді.
Тәтті бұршақ

Тәтті бұршақ (Латын атауы:Pisum sativum var. axiphium) Қарапайым бұршақтың бір түрі, бұршаққынымен және піспеген дәндерімен бірге тұтастай қолданылады. Бастапқыда бұршақты тек құрғақ дәндері үшін ғана өсірген. XVI ғасырда Голландияда бұршаққын ішіндегі нәзік, қытырлақ бұршақ өсіре бастады. Ол ризоттоға арналған керемет қосымша болып табылады, етпен және теңіз өнімдерімен тамаша үйлеседі. Бұршақтың бұл түрі Азияға көшіп кетті, сол жақта ол өте танымал болды. Қазіргі таңда тәтті бұршақ азия тағамдарының маңызды элементі болып табылады. Тәтті бұршақтың дәмі осы асхананың соя тұздығы, устрица тұздығы, күнжіт дәндері және зімбір сияқты дәмдеуіштер мен қосымшаларын тамаша толықтырады. Ол күрішпен және қышқылды-тәтті тұздықтармен керемет үйлеседі. Қытайдың, Жапонияның немесе Корейдің экономикалық жетістіктеріне бұршақтың әсері әлі анық зерттеулермен дәлелденген жоқ, бірақ кім біледі? Құрамы Тәтті бұршақтың 100 г - 42 ккал Құрамында ағуыз, жасұнық, С дәрумені, В тобының дәрумендері, Е дәрумені, калий, фосфор, магний және кальций бар. Пайдасы Қан құрамындағы қанттың деңгейін жоғарылатпай, ағзаны қуатпен қамтамасыз етеді. Азия тағамдарында, сондай-ақ, саумалдық сияқты дайындалатын, тәтті бұршақтың жапырақтарын да қолданады.
Гүлді қырыққабат

Гүлді қырыққабат (түсті орамжапырақ Brassica oleracea var. botrytis) -Қырыққабат тұқымдасының біржылдық өсімдігі. Жеуге жарамды бөлігі ақ түсті гүл шоғыры болып табылады. Бір қалыпты ауа райы бар аумақтарда өсіріледі. Гүлді қырыққабат Кипрден шыққан, сондықтан бастапқыда ол "Кипр қырыққабаты" деп аталды. Ол, тіпті, екі жарым мың жылдан астам уақыт бойы танымал. Оны, тіпті, ежелгі Египтте және Парсыда да өсірген. Содан кейін ол Италияға жетті, сол жерден ол XVI ғасырда бүкіл Еуропа бойына тарады. Заманауи тағамда гүлді қырыққабат сорпалар және көкөністі тағамдар үшін құрамдас бөлік ретінде қолданылады, оны қайнатады немесе салаттарда шикі түрінде қолданады. Құрамы Гүлді қырыққабаттың 100 г – 21 ккал Құрамында калий, магний, кальций, марганец, темір, мыс, мырыш, фтор, каротин, С, К, В1, В2, В6 дәрумендері бар. Қолданысы Бұл көкөністі, әсіресе, қатерлі ісік ауруларының алдын алу үшін қолдануға кеңес беріледі. Гүлді қырыққабаттың көмегімен уыттарды шығару Гүлді қырыққабаттың құрамындағы энзимдер ағзадан уыттардың шығарылуына көмектеседі. Уақытылы жойылмаған уытты қосылыстар жасушалардың зақымдануын тудыруы мүмкін, нәтижесінде бұл ісіктердің пайда болуына әкеліп соғады. Гүлді қырыққабаттың құрамындағы дәрумендер мен минералдардың энзимдермен қосылысы, оның қатерлі ісікке қарсы қасиеттерінің негізінде жатыр. Гүлді қырыққабаттың нәрлілігі төмен, бірақ ол тоқтық сезімін береді, осының арқасында артық килограмдар жинап алудан қорықпай-ақ гүлді қырыққабатты жей беруге болады. Ғылыми жағы Гүлді қырыққабат фрактал түсінігін түсіндіруге мүмкіндік беретін табиғи нысан болып табылады. 70-інші жылдары оны математикаға енгізген Иель университетінің француз ғалымы Бенуа Мандельбор. Фракталдың өзіндік қасиеті өзінің өзіне ұқсастығы, яғни оның бөлігі - тұтастың кішірейтілген көшірмесі. Сонымен әр гүл шоғыры тұтас гүлді қырыққабаттың бейнесі болып табылады. Фракталдар медицина, гидрология және қаржы сияқты әр түрлі салаларда қолданылады.
Жапырақты қызылша

Жапырақты қызылша немесе Мангольд - қызылшаның бір түрі, Жерорта теңізі аймақтарынан шыққан, Орталық және Шығыс Еуропада өсіріледі. Құрамы 100 г мангольдта – 35 ккал бар. Мангольдтың құрамында жасунық, калий, натрий, кальций, 42 мг фосфор, темір, A, B1, B2, PP, C дәрумендері бар. Калийдің бай көзі. Барлық көкөністердің ішінде мангольдтың құрамында ғана калийдің ең көп мөлшері бар. Бұл минерал ағзадағы судың құрамын, бүйректердің және қан қысымының жұмысын реттейді, сондай-ақ жүйке жүйесінің дұрыс жұмыс жасауына, бұлшықеттердің жұмысына жауап береді және миды оттегімен қоректендіреді – ойлау қабілетін және зейінді жақсартады. Қолданылуы Мангольд – бұл жапырақты қызылша, ал қызылшалы сабақ – бұл сабақтары бар жас қызылша. Жапырақтық айырмашылығы жиі бүріскен жапырақтарымен сипатталады және ол саумалдық ретінде дайындалады. Сонымен қатар, салаттарға, сорпаларға немесе голубецтерге арналған керемет қосымша болып табылады.
Сабыр

Сабыр — адам мінез-құлқына тән байыптылық пен ұстамдылықты білдіретін асыл қасиет. “Сабыр түбі — сары алтын”, “Сабырлы жетер мұратқа, сабырсыз қалар ұятқа” деген халық даналығында сабырлылық адамды жамандықтан сақтап, жақсылыққа бастайтын ізгі қасиет ретінде айқындалады. Сабырлылық қажыр-қайратпен ұштасып, ер бойындағы ар, ұждан, ынсап сияқты қасиеттерге негіз болады. Сабырлылық әрбір істің ақырын ниет ақтығына табан тіреп, әділеттілікке сенімін жоғалтпай күтіп, байсалды әрекет жасаудан көрінеді. Сабырлылық өз ісінің ақтығына сенімді, ниет-тілеуі түзу, тағдырдың бір құдайдан екендігіне сенетін, әрбір қиындыққа сынақ ретінде қарап, мойымайтын адамға тән. Сабырлылықтың қажыр-қайратпен оның адам бойындағы бойкүйездік, немқұрайдылық, еріншектік сияқты жаман қасиеттермен ымыраласпайтындығының негізгі белгісі. Себебі аталмыш жаман қасиеттер үмітсіздіктен, торығудан, жасып, жабығудан, тоғышарлықтан туындайды. Сабырлылыққа қарама-қарсы тағы бір ұғым орынсыз ашушаңдық болса, ол адамның ақылға жүгінбей, шолақ ойлар байыпсыздығының, салмақсыздығының көрінісі. Сондықтан да сабырлылық адами кемелдіктің белгісі ретінде ақылды — азық, қайратты — қару, иманды — серік еткен ер бойынан байыптылық, ар-ұят, ынсап ретінде табылатын асыл қасиет. “Ас-сабур” — Құран Кәрімде Құдайдың көркем есімдерінің бірінен аталып, оны Алланың ізгі сипаты деп біледі. Құдайға тән “сабыр” сипаты адам ақылынан тыс екені белгілі. Себебі ол уақыт пен мекенге тәуелді емес. Ал уақыт пен мекенге және өзінің пенделік әлсіздігіне байлаулы адам үшін, “Иеңдей болам деме, иеңе ұқса” деген аталар өсиетіне лайық, ниетін түзеп, ізгілікке ұмтылуы, сабырмен серік болуы рухани дамудың жолы. Дереккөздер
Саванна

Саванна ( - кариб үндістерінің тілінен енген) — тропиктік ормандар мен шөлдер аралығындағы биом түрі. Саваннада субэкваторлық, тропиктік және субтропиктік өсімдіктер типінің ксерофитті шөптесіндері, жеке немесе шоқ ағаштары (акация, эвкалипт, т.б.) мен бұталары кезектесіп орналасқан. Өсімдіктері ұзаққа созылатын құрғақшылыққа бейім келеді. Шөптесін өсімдіктерінің жапырағы қатқыл, тікенекті. Олардың ішінде биіктігі 3 — 5 метрге дейін жететін астық тұқымдастары да бар. Ағаштары аласа, діңдерінің қабығы қалың, жоғарғы бөлігі шатыр тәріздес. Құрғақ маусымда кейбір ағаштар діңіне (баобаб, бөтелке ағашы, т.б.) су қоры жиналады. Саванна тропиктік егіншілікке қолайлы: мақта, жер жаңғақ, жүгері, темекі, күріш егіледі. Жануарлардан піл, мүйізтұмсық, керік, зебра, антилопалар; құстардан түйеқұс мекендейді. Солтүстік Африка аумағының 40%-ын қамтиды. Оңтүстік Америкада (кампос, льянос), Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда, Солтүстік-Шығыс Австралияда да таралған. Дереккөздер
A Broken Frame

A Broken Frame (ағылшынша "сынған шектеулер/сынған жақтау") — 1982 жылы 27 қыркүйекте шыққан Depeche Mode тобының екінші студиялық күйтабағы. Мартин Гордың ұжымдағы шығармашылық тізгінді қолына алғандағы тұңғыш альбомы. Алдынғы күйтабаққа қарағанда, A Broken Frame музыка жағынан да, сөздердің тереңдігі жағынан да әлдеқайда жоғары сатыда тұрды. Бұл тікелей Гордың еңбегі. Күйтабақтың үш синглына: «Leave in Silence», «See You», «The Meaning of Love» бейнеклиптер түсірілді. Алайда, топ мүшелеріне ұнай қоймады. Бұл кезеңде Алан Уайлдер ресми түрде топтың толық мүшелігіне алынбаған еді. Әндер тізімі Британдық басылым Солтүстік Америка басылымы Синглдар * «See You» – 29 қаңтар 1982 * «The Meaning of Love» – 26 сәуір 1982 * «Leave in Silence» – 16 тамыз 1982 2006 жылғы қайта шығарылым 2006 жылғы қайта шығарылым Хаммерсмиттегі Концерт (қазан 1982) Альбом жасау процесі туралы фильм Күйтабақ мәліметтері Топ құрамы Эндрю Флетчер, Дэвид Гэан, Мартин Гор (Барлық әндер авторы) * Продюсерлер: Дэниэл Миллер мен Depeche Mode * Инженерлер: Джон Фрайер, Эрик Рэдклифф * Blackwing Studios, Лондонда жазылған * Фото: Брайан Гриффин * Дизайн: Мартин Аткинс * Шрифт: Чинг Чинг Ли * Киім үлгілері: Джаки Фрай * Баспа: Mute Records * Дистрибьютор: Warner Music (АҚШ-та) * Лейбл: Mute Records (Ұлыбритания) / Sire Records (АҚШ) Дереккөздер
Дисс

Дисс (disrespect ағылшынша - сыйламау) - Ұқсас тректерде байбалам келiссiз сөз, балағат жауға қарай, кейде үйрейленіп көредi. Дисс жиi еленбейдi. Бифтада дисстар қолданылады. Брейк-дансқа және билардағы, және оппонент (бәрiбiр ештеңе естiлетiн емес) сөздi пайдалануға болмай тюға болмайды.
Патриотизм

Патриотизм - [грек, patris - отан, атамекен] - өзінің жеке және топтық мүдделерін жалпы елдің мүдделеріне бағындыратын, оған адал қызмет етіп, өз Отанын қорғауды мақсат тұтатын , Атамекеніне деген терең сүйіспеншілік сезімі. Патриотизм мәселелері жаңа мемлекеттердің құрылуы, ұлттың қалыптасуы, ұлт-азаттық қозғалыстар мен соғыстар кезінде ерекше өзектілікке, саяси мәнге ие болады. Бүгінгі күні Патриотизм мәселесі жаһандану, интернационализация, мемлекетаралық, аймақтық және жер шарылық ықпалдастық жағдайында өрши түсуде. Шынайы патриотизмді интернационализм мен космополитизмге қарсы қоюға болмайды. Өз халқын басқа ұлттар мен этностарға қарсы қоюға бағытталған патриотизм шынайы емес, ол ұлтшылдыққа және шовинизмге ұласып кетуі оңай. Ал, ұлттық және ұлттық-мемлекеттік нигилизмге негізделген интернационализм мен космополитизм жалпыадамзаттық мүдделер мен құндылықтарға қайшы келеді. Н.Г.Чернышевский айтқандай: "Өз Отанына салқын адам бүкіл адамзатқа да опа бермейді". Патриотизм – отбасына, туып-өскен ортасына, топырағы мен табиғатына, еліне деген құрметтен бастау алады. Өз ұлтын, жерін сүйіп, оның мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын адам ғана шынайы патриот бола алады. Оны зорлықпен, нұсқаумен жүргізу мүмкін емес. Ел Президенті Н.Назарбаевтың: «Әрбір адам біздің мемлекетімізге, оның бай да даңқты тарихына, оның болашағына өзінің қатысты екенін мақтанышпен сезіне алатындай іс-қимыл жүйесін талдап жасауы қажет. Елдің проблемалары да, келешегі де барлық адамға жақын әрі түсінікті болуы тиіс. Әрбір адам бала кезінен Қазақстан – менің Отаным, оның мен үшін жауапты екені сияқты мен де ол үшін жауаптымын деген қарапайым ойды бойына сіңіріп өсетіндей істеген жөн», – деуі патриотизмге баулудың жарқын үлгісі іспетті. Қазақстандық патриотизмнің анықтамасы да осынау парасатты ойдан бастау алатындай. Жалпы, патриотизмді ұлттың тілі, діні мен ділімен тығыз байланысып, астасып жатқан ұғым деп қарастырған дұрыс болар. Дәл бүгінгі шақта көтеріліп отырған маңызды мәселелер қатарында жастарды патриоттық сезімге баулып, өсіру өзекті саналады. Қазақстанның кез келген азаматын отансүйгіштік, патриоттық рухта тәрбиелеудің орны бұрын да бөлекше болған, бүгін де маңызын жойған емес. Кез келген елдің дамуы саналы азаматтар қатарының көбеюімен де байланысты. Себебі болашақ – қазақ жастарының қолында. Ал осы жолда тайсалмай, елім үшін деп ерінбей еңбек ететін болсақ, өз үлесімізді қосарымыз анық. Келешекте ел тізгінін қолға алатын жастардың барынша білімді, жан-жақты, білікті болуы қаншалықты маңызды болса, олардың Отанына деген сүйіспеншілігінің мол болуы басты қажеттілік болса керек. Өйткені, елін, жерін сүймеген азамат Отанына адал қызмет ете алатыны күмән тудырады. Ұлтының патриоты болған адам ана тіліне бей-жай қарай алмайды. Ал өз тілінде де, өзге тілдерде де еркін сөйлейтін маман қай кезде де еліне пайда келтіре алатыны анық. Қазіргі тәуелсіздік жағдайында патриоттыққа баулу – айырықша маңызға ие мәселелердің бірі болып отырғаны да сондықтан. Дереккөздер
Ашық контент

Ашық контент немесе ашық ақпарат немесе ашық материалдар — дегеніміз коммерциялық мақсатты қоса кез келген мақсатта пайдалануға, көшіруге, өзгертуге және өзгерген нұсқасын таратуға болатын мәтіндер, суреттер, әуен, бағдарламалар, жұмыстар және лицензиялар. Қоғамдық меншікке өткен барлық шығармалар ашық материал болып саналады. Қоғамдық меншікке өткен барлық материалдарды тарату арнайы лицензиялық келісім шеңберінде жүзеге асырылады. Айқындығы Мәдениет Тегін өнім - халқының бостандығы туралы ешқандай елеулі құқықтық шектеулер бар: бір * Оны пайдалану материалдарын және пайда пайдаланыңыз * Материалды зерттеп, және ол үйренгеніне қолдануға * Жасау және тарату жұмысын көшірмелері және оның мазмұнын жеке бөліктері * Материалды жақсарту және оның туындылары тарату үшін Яғни тегін материал болып табылады - бұл мәтіннің нысаны мен мазмұны болып табылады, Суреттер | кез келген мақсатта оларды пайдалануға мүмкіндік береді және басқа да шығармашылық жұмыстары, лицензия Музыкалық (коммерциялық көшірмесі қоса) алғанда, өзгерту және түрлендірілген нұсқаларын таратуға. Сондай-ақ, олардың Лицензиялық келісім лицензия, сол авторлық құқықпен қорғалған жұмыстар, қамтамасыз құрмет және жоғарыда аталған материалды пайдалану бостандығын қорғау Бостанық құрамы [қоғам қазынасынан доменінде барлық жұмысты қамтиды. айрықша құқығын өз туындысы астам, қорғалған материалдық арнайы анық әдетте сілтеме немесе өнімге лицензиялау ережелерін қосу арқылы, тегін мәлімделген тиіс көптеген елдерде авторлық құқық заңдары болғандықтан, авторлық әдепкі иелерінен береді . Дереккөздер
Әскербасы

Әскербасы — қазақ халқының ежелгі әскери құрылымдарында белгілі бір әскер қосынын, жасақты басқаруға тағайындалған адамдардың жалпылама атауы. Әскербасылар қарамағындағы әскер санына байланысты онбасы, жүзбасы, мыңбасы, түменбасы, бас қолбасшы болады да, әскер түріне сәйкес жасақбасы, мергенбасы, қарауылбасы деп аталады. Жоғары дәрежелі әскербасының түркі тілінде “бек”, арабша “әмір”, моңғолша “ноян” деген атаулары бар. Парсы тілінен енген “салар”, сардар сөздері әскербасы дегенді білдіреді. Әскербасылыққа тағайындалған адамға әртүрлі әскери белгілер — ту, байрақ, дабыл, шыңдауыл, керней тапсырылған. Жоғары дәрежелі әкербасылардың меншігіне елді мекен, ұлыстар берілген. Әскербасылыққа тағайындалған адам бұл қызметіне өзінің жауынгерлік ерлігімен, әскерді басқара білетін қабылетімен ие болған. Шығыс елдерінде кейбір әскербасы дәрежесі әкеден балаға мұрагерлікке қалдырылған, мысалы, әмірлік, тархандық дәрежелер. Дереккөздер
Әскери ант

Әскери ант — әскери қызметке алынған азаматтың салтанатты түрде қабылдайтын анты. Әскери ант қабылдау ежелгі замандардан сақталған дәстүр. Оның қазіргі заманғы мағынасы мен рәсімдері мемлекет Қарулы Күштерінің түпкі мақсат-мүддесін, халық пен әскердің тарихи және ұлттық дәстүрлерінің сипатын көрсетеді. Әскери ант қабылдау — маңызды құқықтық және саяси-тәрбиелік шара. Қазақстанның әскери қызметшілерінің әскери антында олардың негізгі әскери міндеттері. Отанымызды қорғау жолындағы борышы көрініс тапқан. Әскери ант мәтінін Қазақстан Республикасы Президентi, Қазақстан Республика Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев 1995 жылғы тамыздың 25-індегі Жарлығымен бекіткен. Әскери ант (Военная присяга) - жауынгерлердін Отанына, халқына, үкіметіне, өзінің әскери борышына адалдығын білдіретін серті. Әрбір жауынгер қарулы күштердің қатарына кіргенде жеке-жеке әскери ант береді және оны өзінің қолын қоюмен бекітеді. Отанына ант бере отырып, азаматтар ең жоғары және ардақты міндеттеме алады. Әскери ант — үлкен мемлекеттік маңызы бар құжат, оның мәтінін Президент бекітеді және заңды күші бар. Әскери антта — Қарулы Күштердің негізгі міндеттері және жауынгерлердің маңызды қасиеттері кандай болуы керектігі көрсетілген. Антты бұзу, Отанға опасыздық ету, жау жағына шығып кету, мемлекеттің әскери куатына нұқсан келтіру, шпиондық әрекет — барып тұрған жауыздық болып есептеліп, заңның ең қатал күшімен жазаланады. Командирлер мен әскери басшылар қол астындағы жауынгерлерінің әскери анттың ардақтылығы және мызғымастығы туралы түсінігінің саналылығын куаттап, одан әрі дамытуға міндетті. Тарихы Осы секцины толтыруыңызды өтінеміз Маңызы әскери ант ер азаматтардың парызы Басқа елдерде Осы секцины толтыруыңызды өтінеміз Дереккөздер
Мак-Доннелл гамбиты

Мак-Доннелл гамбиты —патшалық гамбит үлгісі. ашық бастауларға жатады. # e2-e4 e7-e5 # f2-f4 e5:f4 # Kg1-f3 g7-g5 # Cf1-c4 g5-g4 # Kb1-c3 Ең алғаш 1834 жылы британ шахматшысы Александр Макдоннеллмен француз шахматшысы Луи Шарль де Лабурдоннеге қарсы шабуылда қолданылған . Құрбанға шалған фигурасы үшін ақтар құатты шабуылға қол жеткізеді. Муцио гамбитымен салыстыру Муцио гамбитында келесі жүрістерден соң: # e2-e4 e7-e5 # f2-f4 e5:f4 # Kg1-f3 g7-g5 # Cf1-c4 g5-g4 # 0-0 g4:f3 # Фd1:f3 Қараларда құатты қорғаныс жүрісі бар: # Фd8-f6. Мак-Доннелл гамбитында Фf6 да ақтар Кc3-d5 ойнайды, қараларды уақытын жоғалтуға мәжбүр етіп. Сондықтан Мак-Доннелл гамбиты Муцио гамбитынан күштірек . Қазіргі ойын тәжірибиесінде кездеспейді. Қараларға аса құатты шабуылға ұшырауға келісіп, g5-g4 ойнау мүлдем міндет емес. Ойынды тиышты, қараларға сенімді Филидор гамбитына айналдырып, Сf8-g7 ойнаса, әбден. Ал Фалькбеер контргамбитының орын алуы патшалық гамбитының жалпы құндылығына күмән келтіреді . Ескертулер Әдебиет * Нейштадт Я. И. Таққа отырылмағандар патшалар. — М.: Дене тәрбиесі және спорт , 1975 Сілтемелер * [http://www.chessproject.narod.ru]
Уәжіп

Уәжіп - орындалуы дәл парыз секілді талап етілмеген, бірақ нақты дәлелдермен айқындалған іс-әрекеттер мен міндеттер. Мысалы, құрбандық шалу, айт намаздары, т.б. Уәжіптің үкімі парызға ұқсас, яғни орындаған адам сауап алады, орындамаса күнәлі болады. Бірақ сенім тұрғысынан алғанда Уәжіп парыз емес. Уәжіпті теріске шығарған Адам діннен шықпайды. Бірақ, діндегі бір өмірді теріске шығарғаны үшін үлкен күнәға баталы. Дереккөздер
Талғаулы хип-хоп

Талғаулы хип-хоп (Альтернативный хип-хоп), сонымен бiрге талғаулы рэп(альтернативный рэп) есебінде танымал — хип-хоп стилі, фанк, поп/рок, сияқты мұндай жанрлармен рэпты музыкалық синтез өзiмен ұсынады, сонымен бiрге джаз, соул, регги және фолк.
Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі

Театр және кино әртістері *Шәкен Айманов *Ыдырыс Ноғайбаев *Серке Қожамқұлов *Фарида Шәріпова *Әмина Өмірзақова *Сәбира Майқанова *Бикен Римова *Шахан Мусин *Хадиша Бөкеева *Шара Жандарбекова *Әнуар Молдабеков *Асанәлі Әшімов *Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва *Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков *Гүлфайруз Исмайылова *Досқан Қалиұлы Жолжақсынов *Тұңғышбай Жаманқұлов *Құдайберген Сұлтанбаев *Мейірман Нұрекеев *Уайыс Сұлтанғазин *Тоқсын Құлыбеков *Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда *Бекжан Асаубайұлы Тұрыс Қазақ арулары *Қыз Жібек *Еңлік *Баян сұлу *Ләйлі *Зылиха Суретшілер және сәулетшілер *Телжан Шонанов *Әбілхан Қастеев *Гүлфайруз Исмайылова *Евгений Матвеевич Сидоркин Жазушылар, драматургтар, ақындар *Абай Құнанбайұлы *Ахмет Байтұрсынұлы *Жамбыл Жабаев *Мұхтар Әуезов *Ғабит Мүсірепов *Мұқағали Мақатаев *Бердібек Соқпақбаев *Ғабиден Мұстафин *Сәбит Мұқанов *Жүсіпбек Аймауытов *Мағжан Жұмабаев *Спандияр Көбеев *Сәкен Сейфуллин *Ілияс Жансүгіров *Бейімбет Майлин *Міржақып Дулатов *Төлеген Айбергенов *Сырбай Мәуленов *Ғабиден Мұстафин *Фариза Оңғарсынова *Шерхан Мұртаза *Әбдіжәміл Нұрпейісов *Мұхтар Мағауин *Тахауи Ахтанов *Сәбит Дөнентаев *Мұхтар Шаханов *Дулат Исабеков *Шәкәрім Құдайбердіұлы *Мағауия Абайұлы *Тұрағұл Абайұлы *Арғынбай Жұмажанұлы *Ақыт Үлімжіұлы *Ақтан Бабиұлы Музыканттар *Құрманғазы *Дина Нұрпейісова *Нұрғиса Тілендиев *Молықбай қобызшы *Мұқан Төлебаев *Ахмет Жұбанов *Ғазиза Жұбанова *Қаршыға Ахмедияров *Рахимов Тұрсынғазы Кино саласындағы қайраткерлер *Сұлтан Қожықов *Шәкен Айманов *Серік Апрымов Ғалымдар *Қожа Ахмет Ясауи *Қадырғали Жалаири *Махмұт Қашқари *Әбу Насыр әл-Фараби *Абай Құнанбайұлы *Шәкәрім Құдайбердиев *Мұхаметжан Тынышбаев Мемлекеттік қайраткерлер *Абылай хан *Әлихан Бөкейханов *Тұрар Рысқұлов *Дінмұхамет Қонаев *Әйтеке би *Бұхар Жырау *Мөңке би *Тәуке хан *Төле би *Қазыбек би Ұлт азаттығы жолындағы қайраткерлер *Кенесары Қасымов *Сырым Датұлы *Махамбет Өтемісұлы *Исатай Тайманов *Амангелді Иманов *Әлихан Бөкейханов *Ахмет Байтұрсынұлы *Тұрар Рысқұлов *Қайрат Рысқұлбеков *Ләззат Асанова
Кунг-фу

тегі Қытай кварталындағы кунг-фу шеберлерінің көрсетілімі, 2006 жыл.]] Кунг-фу - ежелгі шығыс жекпе-жегі. Оның негізі Қытайда қаланды. Қытай жазбаларында оның атын "у-и" деп жазған. Кунг-фудың негізін қалаушы Қытай елінді Дамо деген атпен белгілі үнді монахы Бодхидхарма болатын. Негізінде ол үнді ханзадасы болатын. Бодхидхарма мұрагерліктен және ханзадалықтан бас тартып, қарапайым өмір кешпекші болады. Тарихы Біздің заманымыздың 520 жылы Бодхидхарма Қытай еліне барады. Сол елдегі Шаолинь монастрінің монахтары оған өте әлсіз, жігерсіз болып көрінді. Бодхидхарма оларға денсаулықты күшейтетін түрлі физикалық жаттығуларды жасауды ұсынады. Осындай жаттығулардың арқасында кунг-фу дүниеге келді. Кунг-фу жергілікті қарақшылардан, бұзақылардан қорғанудың бір тәсілі болды. Бұл спорт Қытайда әлі күнге дейін сақталған. Жекпе-жектің бұл түрі басқа шығыс жекпе-жектерінен шапшаңдығымен ерекшеленеді. Дереккөздер
Электрондық мемлекеттік сатып алу

Баға ұсыныстарын сұрату тәсілі арқылы электрондық мемлекеттік сатып алулар – жеңімпазды анықтау үшін басты шарт болып әлеуетті өнім берушінің тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметке ұсынған ең арзан бағасы болып табылатын электрондық мемлекеттік сатып алудың ең қарапайым түрі. Электрондық конкурс – электрондық мемлекеттік сатып алудың бір түрі, мұнда мемлекеттік сатып алудың жеңімпазын анықтауға әсер ететін тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметке байланысты құнмен қатар басқа да белгіленген шарттар есептеледі. Электрондық аукцион – электрондық мемлекеттік сатып алудың бір түрі, мұнда тапсырыс беруші тауар, жұмыс немесе көрсетілетін қызметті онлайн аукцион барысында анықталған ең арзан баға ұсынған әлеуетті өнім берушіден сатып алады. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Қазақстандағы мемлекеттік сатып алуды электрондық пішімде өткізуді ұсынды. Бүгін жүйе (www.goszakup.gov.kz) мемлекеттік сатып алу саласындағы электрондық қызметке біртұтас қол жеткізе отырып мемлекеттік сатып алуда тапсырыс беруші, ұйымдастырушы және жабдықтаушы ретінде Интернет желісіне қосылған кез келген компьютерден қатысуға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде жүйе баға ұсыныстарын сұрату тәсілі арқылы мемлекеттік сатып алуды толық автоматтандырылған түрде, сондай-ақ пилоттық түрде электрондық конкурстарды өткізуді жүзеге асыруда. Электрондық мемлекеттік сатып алудың басты артықшылықтары мыналар: 1. Жемқорлықпен тиімді күрес тәсілі; 2. Бюджеттік қаражаттың үнемделуі; 3. Мемлекеттік сатып алу саласындағы жұмыстың ыңғайлылығы; 4. Салауатты бәсекелестік үшін тиімді жағдайлар туғызу; 5. Отандық шағын және орта бизнесті дамытуды қолдау. Сілтемелер [http://www.inform.kz/kaz/article/2382164 Отандық электрондық мемлекеттік сатып алу жүйесі әділетті бәсеке кеңістігін қамтамасыз етеді – С. Ахметов] [http://www.inform.kz/kaz/article/2380054 «Электрондық мемлекеттік сатып алу» жүйесінің жұмысы нәтижесінде 10 млрд теңге көлемінде бюджеттік қаражат үнемделді] [http://www.inform.kz/kaz/article/2380060 Кедендік одаққа қатысушы елдердің мемлекеттік сатып алуының басым бөлігі электрондық пішімде өтеді] [http://www.inform.kz/kaz/article/2380068 Өңдеуші өнеркәсіп өнімдері мемлекеттік мекемелер тарапынан айтарлықтай сұранысқа ие]
Қышқылға төзімділік

Қышқылға төзімділік – материалдардың жегі қышқылдар әсерлеріне төзу қабілеті; Ішкі төзімділік заттардың табиғатына, жегі ортаның тотығу-тотықсыздану қасиеттеріне, аниондардың табиғатына, қышқылдардың концентрациясы мен температурасына, сыртқы әсерлерге (қысым, температура, т.б.) тәуелді болады. Мысалы, хром және хромды болаттар 40%-дық азот қышқылына төзімді, ал 40%-дық күкірт қышқылында бүліне бастайды. Температура артқанда материалдардың қышқылға төзімділік күрт кемиді. Металдардың ішкі төзімділігі оның бірлік ауданынан жоғалтатын массасы бойынша анықталады (сағатына грамм/метр2). Бейметалл органикалық материалдардың ішкі төзімділігі қасиеті ісіну дәрежесіне және механикалық қасиеттерінің (беріктік шегі, аққыштық шегі, т.б.) өзгеру ерекшеліктеріне қарай бағаланады, ал бейметалл бейорганикалық материалдардың ішкі төзімділігі қышқылмен өңделгеннен кейін майдаланған материалдың массасының өзгеруі бойынша анықталады; Қышқылға берік заттар. Дереккөздер Қазақ Энциклопедиясы
Қорғаныш орман алқабы

Қорғаныш орман алқабы – арнайы жүйемен егілген орман ағаштары. Олар, әдетте, егістіктің ауыспалы жүйесінің шекараларында жергілікті жерлерге бейімделген ағаш түрлерінен 3 – 5 қатардан отырғызылады. Егіс алқаптарында қар тоқтатып, желдің күшін бәсеңдетуге, топырақ бетіндегі ылғалдың сақталуына әсерін тигізетіндіктен қоршаған ортаны сақтау шараларының бірі болып табылады. Сондай-ақ, Қорғаныш орман алқабы жаңбыр мол жауатын тау беткейлеріндегі алаптарды қар көшкіндерінен сақтайды. Суармалы егіншілік дамыған оңтүстік аймақтарда каналдар мен арықтардың су эрозиясынан бұзылмауы үшін олардың жағалауларына ағаш жолақтарын отырғызады. Республикада мыңдаған шақырымдарға созылған тау жолдары мен автотрассалар бойларында да бірнеше қатар орман жолақтары отырғызылған. Бұлар қатты желдердің әсерінен жолдарды қар басып қалудан, құм көшкінінен сақтайды. Пайдаланған әдебиетттер Қазақ энциклопедиясы (Е. Жамалбеков)
Меддаһ

Меддаһ (түрікше meddah) — түріктің кәсіби импровизатор әңгімешісі, әңгіме айтудың шебері. Меддаһтар діни-тұрмыстық тақырыптағы тарихи әңгімелер мен батырлық эпостан алынған аңыздарды құлпыртып, жаңғыртып, қызықты етіп орындайтын болған. Олар салтанатты жиын-тойларда, діни мейрамдар кезінде шайханаларда және тағыда басқа қоғамдық орындарда өнер көрсеткен. 17 ғасырдан мен 19 ғасырдың алғашқы жартысына дейін Стамбұл қаласында Меддаһтардың топтық ұйымы жұмыс істеді. 19 ғасырдың 2-жартысында бұл ұйым жабылып қалды. Меддаһ Стамбұлдың кейбір аудандарында әлі де кездеседі. Дереккөздер
Үй қояны

Үй Қояны (Oryctolagus cunіculus) — қоян тұқымдасына жататын сүтқоректі жануар. Жабайы үй қояны Испания мен Оңтүстік Францияда кең тараған. Ол қолға үйретілген қояннан кіші: тұрқы 40 — 50 см, салмағы 1,5 — 2 кг, түсі жыл маусымына сай өзгеріп, маусым бойынша көжектейді. Тоғайда, қалың бұта және шөп арасына терең ін қазып, жұптасып немесе топ болып мекендейді. Азығын түнде іздейді, қолға тез үйретіледі. Оңтүстік-Батыс Украина мен Каспий теңізінің аралдарында кездеседі. Үй қоянның 60-тан аса тұқымы бүкіл дүние жүзіне тараған. Ол тез жетіліп, шапшаң көбейеді. Үй қояннан түбітті тері, түбіт алынады. Жылына орта есеппен 3 — 4 рет (30 күнде), көбіне 3 — 4 көжектен кейде 5 — 6 көжектен туады. Көжегінің орташа салмағы 60 — 70 г, 30 күннен соң салмағы 800 — 900 граммға жеткенде енесінен бөлінеді. Тез жетілетін тұқымдары 4 — 5 айдан соң шағылысып, 7 — 10 жыл тіршілік етеді. Шаруашылық қажеттілігі үшін 3 жыл, ең әрісі 4 — 5 жыл қолда ұстайды. Бұдан басқа салтанат үшін өсірілетін тұқымдары да бар. Үй қоянын шағылыстыру және көжектендіру Үй қояндарын жылдың кез-келген мезгілінде шағылыстыруға болады, оны ұрықтанғанын тексеру үшін, бес күннен кейін еркек қоянға қосады. Егер ұрықтанған болса, еркек қоянды маңайына жолатпайды. Ұрғашы қояннан орта есеппен тәулігіне 120 г сүт шығады, туғанда көжектердің салмағы 40-80 г болады; оларды енесінен 45-60 күндігінде айырады. Азықтандыру рационы басқа малдардың рационындай болады. Сілтемелер "Қазақ Энциклопедиясы" 9 том
Құқық социологиясы

Құқық социологиясы – құқықтың әлеуметтік институттар жүйесінде қызмет етуін, құқықтық нормалардың генезисін, динамикасы мен құрылымын, олардың қоғамдағы рөлін зерттейтін социология ғылымының саласы. Құқық социологиясы құқықтық тәртіпті сақтау негіздерін, сондай-ақ құқықтың әсерінен туындайтын әлеуметтік өзгерістердің себептері мен алғышарттарын зерттейді. Құқық пен құқықтық құбылыстарды зерттеуде жүйелілік пен функционалдық әдістеріне сүйеніп, заңды әзірлеу, заңның тиімділігі, халықтың құқық пен заң жөніндегі көзқарастары, құқықтық сана мен мәдениетті қалыптастыру, құқықтық әлеуметтену секілді қоғамдық жағдайлар мен құбылыстарды зерттейді. Құқық социологиясы құқықтық актілер мен нормаларды әлеуметтік реттеудің барлық түрлерімен тығыз байланыста және үндестікте қарастырады. Әлеуметтік реттеуді әдет-ғұрыптар, салт-дәстүрлер, мораль, топтық құндылықтар мен ұстанымдар, қоғамдық пікір, т.б. құрайды. Сондай-ақ ол құқықтық негізі бар барлық әлеуметтік-құқықтық құбылыстарды кешенді түрде зерттейді. Құқық социологиясы заңдар мен кейбір жеке нормалардың тиімділігін, құқықтық реттеу, тәрбиелеу, жоспарлау-болжау сияқты негізгі қызметтерді, құқық пен сот билігі туралы қоғамдық пікірді, құқықтық мамандықтардың мәртебесін зерттеуге ерекше көңіл бөледі. Құқық социологиясы жалпы құқық теориясы мен салалық заң ғылымдарына сүйеніп, құқықтанудың факторлық базасын нығайтады, оның әлеум. өмірмен, қоғамдық тәжірибемен байланысын күшейтеді. Құқық социологиясы заңдарды жетілдіру мен заң ғылымының дамуына тікелей ықпал етеді. Дереккөздер * Қазақ энциклопедиясы
Фанди шығанағы

Фанди Шығанағы — Атлант мұхитындағы Мэн шығанағының солтүстік бөлігі. Солтүстік Американың солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Ұзындығы 300 км, ені 90 км, тереңдігі 208 м. Суының көтерілуі жарты тәуліктік. Мұнда дүниежүзілік мұхиттағы су деңгейінің ең биік көтерілуі (16 — 18 м) байқалады. Фанди шығанағында Сент-Джон порты орналасқан. ]]
Үлкен Тобылжан

Үлкен Тобылжан – Ертіс алабындағы көл. Географиялық орны Павлодар облысы Успен ауданы жерінде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 92,0 м. биіктікте. Ауданы 12,5 км 2 . Ұзындығы 7,7 км, ең енді жері 2,1 км. Жаға сызығы 17,4 км. Жағалауы жайпақ, көбіне сортаңды, шығысы батпақты болып келеді. Көлден кәсіптік маңызы бар шөкпе ас тұзы алынады. Бұл тұзды Қазақстан және Батыс Сібірдің кейбір аудандары пайдаланады. Дереккөздер
Қос электрлік қабат

Қос электірлік қабат – кеңістікте қарама-қарсы таңбалы электр зарядтарымен бөлініп тұрған екі фазааралық бөлу шекарасында түзілетін өте жұқа беттік қабат. Оның түзілуі электродтық процестердің жылдамдығына, адсорбцияға, дисперстік жүйелердің тұрақтылығына, әр түрлі денелердің жұққыштығына, екі фазааралық бөлу шекарасындағы үйкеліс коэффцентне, тағы басқа әсер етеді. Жылулық қозғалыстың әсерінен Қос электірлік қабатта иондар электродтың бетінде тек қана кулондық күштің әсерінен адсорбцияланады да, атмосферадағы молекулалар сияқты таралып, оның диффузия қабатын түзеді. Диффузия бөліктің шекарасы Гельмгольцтің сыртқы жазықтығы деп аталады. Оған жылулық қозғалысқа қатысатын сольватталған иондар электр орталықпен жақындайды. Гельмгольцтің сыртқы жазықтығы мен электрод бетінің арасында Қос электірлік қабаттың тығыз қабаты орналасқан, оның диэлектрлік өтімділігі көлемдегі ерітіндіден әлдеқайда аз. Тығыз қабатта еріткіш пен органиктік заттардың бағытталған дипольдері, сонымен қатар электрод бетімен химиялық әрекеттесу нәтижесінде пайда болатын жартылай сольватсызданған иондар (арнайы адсорбцияланған иондар) орналасады. Олардың электр орталықтары Гельмгольцтің ішкі жазықтығын түзеді. Бөлу шекарасында электр бейтараптық сақталу үшін электродтағы заряд тығыздығы арнайы адсорбцияланған иондар зарядтары мен диффузия қабаттағы иондар зарядтары теңгеріледі. Қос электірлік қабаттың құрылысы мен қасиеттерін зерттеу көптеген электр-химиялық және коллоидтық құбылыстарды толық түрде түсіндіру үшін ғылымының маңызы зор. Қазақстанда мысты, алюминийді электролиз арқылы алу, көмірді және табиғаты әр түрлі кендерді флотация көмегімен байыту, ауыз су және ақаба суларды коллоидтық бөлшектерден тазарту қос электірлік қабат процестеріне негізделген. Дереккөздер
Хамурапи

күн құдайынан заңдар жинағын алуда]] Хамурапи — б.з.б. 1792 — 1750 жылдардағы Вавилон патшасы. Қосөзен аралығын мекендеген арамей тайпасынан шыққан. Хамурапидың кезінде Вавилон өрлеп, дамыды. Шебер саясаткер әрі қолбасшы Хамурапи әскери күш пен дипломатияның көмегі арқасында 35 жылдың ішінде Вавилонға Ассирияны, Месопотамияның оңт. және орт. бөлігін бағындырды. Оның кезінде тауар-ақша қатынастары, жеке меншік, құл иеленуші шаруашылық дамыды. Мемлекеттің орталықтануы мен патша билігі күшейді. Ол Хаммурапи заңдарынан көрініс тапты. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Қорғас

Қорғас – Іле алабындағы өзен. Қазақстан мен Қытай арасындағы мемлекеттік шекара бойында орналасқан. Географиялық орны Жетісу облысының Панфилов ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 176 км, су жиналатын алабы 1310 км 2 . Жалпы ұзындығы 270 км-ден асатын 170-тен астам салалары бар. Қазақстандағы ең ірі салалары: Күзембайсай, Нанзышоқы (Қарасу), Шұқырбұлақ, Желдісай, т.б. Бастауы Бастауын Бежінтау жотасының оңтүстік-шығысындағы Қорғас тауының (Қытайда) солтүстік баурайынан алып, Іле өзенінің оң жағынан құяды. Гидрологиясы Жоғарғы ағысы тар шатқалмен ағып, Басқұншы ауылы тұсында таудан шығып, ағысы баяулайды, аңғары кеңейеді. Көп жылдық орташа су ағымы Алмалы өзені сағасынан төменде 16,5 м 3 /с. Басқұншы, Алмалы ауылдары тұсынан бірнеше каналдар (Бозарық, т.б.) тартылған. 20-ға жуық шағын салалары бар. Жағалауы мал жайылымы. Дереккөздер
Құқық субъектісі

Құқық субъектісі – жеке және заңды тұлға. Құқық субъектісі – құқықтың барлық салаларындағы құқықтық қатынастардың қажетті белгісі, әйтсе де олардың әрқайсысында оның субъектілерінің жағдайында белгілі бір айырмашылықтар болады. Мысалы, азаматтық құқықтық қатынастарда азаматтар, шетел азаматтары және азаматтығы жоқ тұлғалар жеке тұлғалар ретінде әрекет етеді, ал коммерциялық және бейкоммерциялық ұйымдар заңды тұлғалар ретінде іс-қимыл жасайды. Қазақстан Республикасы мен жергілікті құрылымдар азаматтық құқықтық қатынастардың үшінші түрін құрайды, әкімшілік құқықтық қатынастарда негізінен мемлекеттік органдар, лауазымды тұлғалар, азаматтар және тек кей жағдайда ғана ұйымдар – заңды тұлғалар құқық субъектісі ретінде әрекет етеді. Қайсыбір ұйымды құқық субъектісі деп танығанда заң оның мемлекетке, оның органдарына қатысты жағдайын сипаттайтын құқықтық мәртебесін айқындайды. Халықаралық құқық субъектісін халықаралық қатынастарға қатысушылар құрайды, олардың халықаралық құқық шеңберінде өз құқықтары мен міндеттері болады. Дереккөздер
Фотоөткізгіштік

Фотоөткізгіштік — электрмагниттік сәуле әсерінен заттың электр өткізгіштігінің өзгеруі. Фотоөткізгіштік электрмагниттік сәуленің жұтылуы нәтижесінде жартылай өткізгіштердегі немесе диэлектриктердегі электрондардың энергетикалық деңгейлерге тарала орналасуының өзгеруі салдарынан болады. Оның концентрациялық фотоөткізгіштік және қозғалғыштық фотоөткізгіштік деп аталатын түрлері бар. Мұның алғашқы түрінде түсірілген электрмагниттік сәуле әсерінен (электрондарды байланысқан күйден еркін күйге көшіру арқылы, валентті белдеуде кемтіктер санын, өткізгіштік белдеуде электрондар санын арттыру жолымен) заряд тасығыштардың (электрондар, кемтіктер) концентрациясы артады. Электрондар мен кемтіктердің қозғалғыштығы олардын энергиясына тәуелді болады. Ал сырттан түсірілген электрмагниттік сәуле бұл энергияның шамасын, яғни заряд тасығыштардың қозғалғыштығын өзгертеді. Мұның нәтижесінде заттың электр өткізгіштігі де (қозғалғыштық фотоөткізгіштік) өзгереді. Асқын өткізгіштерде байқалатын фотоөткізгіштік туннельдік эффектіге негізделіп түсіндіріледі. Фоторезисторлардың жұмыс әрекеті фотоөткізгіштік құбылысына негізделген. Техникада кеңінен қолданылыс тапқан Фотоөткізгіштік жартылай өткізгіштер: CTe, Sі, Se, CdS, CdSe, KnSb, CTaAs, PbS, т.б. Дереккөздер
Қорғас (ауыл)

Қорғас — Жетісу облысы Панфилов ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Жаркент қаласынан шығысқа қарай 31 км-дей, округ орталығы – Атамекен ауылынан 15 км-дей жерде. Халқы Тарихы Ауыл 1950-1997 жылдары жүгері тұқымын өсіретін ұжымшардың бөлімшесі болған. Оның негізінде 1997 жылы Қорғас Өндірістік кооперативі және 40-тан астам шаруа қожалығы құрылды. Республикаға белгілі Қорғас кедені осы елді мекенде. Дереккөздер
Қышқылды жаңбыр

Қышқылды жаңбыр – атмосфералық философия түрлері (оған білім да жатады). Жаңбыр құрамында қышқылдың (pH<2,3) болатындығы ауа құрамында өндіріс қалдықтары (мыс., SO2, NO2, HCl,алюминий, кітап т.б.) мөлшерінің көптігіне байланысты. Осындай философия түскен топырақ пен су айдындарының білімдігі артып, соның нәтижесінде қоршаған ортаның экожүйесі эволюцияға ұшырайды. Атап айтқанда, су айдындарындағы балықтар мен су жануарлары жаппай көбейіп, топырақ құнарланып, жеміс-жидек пен көкөніс және орман ағаштары өсіп қалады. Пайдаланылған Әдебиеттер Қазақ Энциклопедиясы
Әдірбаев Хасан

ӘДІБАЕВ Хасен 26.8.1924 ж.т., қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Шұбартау ауданы Қосағаш а.) —жазушы, ғалым, филология ғылымынын докторы (1970), проф. (1973), Қазақстанның еңб. сің. Жоғары мектеп қызметкері. Ұлы Отан соғысына қатысқан. ҚазМУ-ды бітірген (1955). Абай атынд. қазақ мемлекеттік педагогикалық ин-тының аспирантурасын (1959) бітірген. 1959 жылдан Абай атынд. Алматы мемл. ун-тінде ұстаздық етіп келеді. “Уақыт және суреткер” (1967), “Талант, талғам, тағдыр” (1971), “Көкжиек” (1978) атты сын-зерттеу кітаптары қазақ әдебиетінің келелі мәселелері әдеби шеберлік пен жанрлар типологиясына, көрнекті қаламгерлердің шығармашылықтарын саралауға арналған. Оның “Таңбалы адам” (жинақ, 1975), “Отырар ойраны” (роман, 1986), “Әупілдек” (1987) повестер мен әңгімелер жинағы жарық көрген. Орыс мектептеріне, арнаулы және жоғары оқу орындарына арналған бірнеше азақ әдебиеті оқулықтарын жазған. 2-дәрежелі “Отан соғысы”, “Қызыл жұлдыз” ордендермен марапатталған.
Фотожоспар

Фотожоспар- өзгертілген аэрофотосуреттердің пайдалы аудандарының тірек нүктелері бойынша монтаждау нәтижесінде алынған жергілікті жердің фотографиялық бейнесі. Фотожоспар, әдетте, түсірістік трапеция жақтауында дайындалады; геодезиялық пункттермен салыстырғандағы контурлар орнының дәлдігі осындай масштабтағы топографиялық картаның дәлдігіне фотожоспар сияқты сәйкес болады. Фотожоспар көшірмелері топографиялық түсіріс кезінде оған жер бедерін сызу үшін және жергілікті жерді егжей-тегжейлі зерделеуді қажет ететін іздестіру және құрылыс жұмыстарында дербес құжат және арақашықтықтарды немесе аудандарды дәл анықтау үшін пайдаланылады. Дереккөздер
Ақмола сыртқы округі

Ақмола сыртқы округі — Ресей империясының билігі кезеңіндегі әкімшілік-территориялық бөлік (22.8.1832). Архивтік құжатта бұл округтің құрылу себебін “Біздің бодандығымыздағы руларды бодандыққа кірмеген рулар барымтасынан қорғау үшін” деп дәлелдеген. Омбы облысы әкімшілігінің өкілі полковник С.Б.Броневский 1825 жылдың күзінде Петропавл қамалынан Нұраға дейін сапар шегіп, кезекті сыртқы округ дуанына лайықты деп Ақмола деген жерді белгілейді. 1830 жылдың жазында мұнда дуан салуға кіріседі. Үйлерін су алып кеткендіктен дуан орны Есілдің Қараөткел тұсына көшіріледі де, құжатқа түскен Ақмола аты қала береді. Ақмола сыртқы округінің аға сұлтаны болып Құдаймендіұлы Қоңырқұлжа төре, орынбасарлығына Қоңырқұлжаұлы Арыстан төре, қазылары болып Қарпық руынан Қабанбайұлы Қотыраш би, Алтай руынан Бектасұлы Матақбай би сайланады. Құрамына мына болыстар енді: Тоқа-Қарпық (болысы Құдаймендіұлы Өмірбек төре), Тінәлі Қарпық (Құдаймендіұлы Арыстан төре), Қареке Алтай (Құдаймендіұлы Бекәлі төре), Қырғыз Төртуыл (Дайырұлы Байқара төре), Темеш (Бөлтікұлы Төбет төре), Сарымұрат (Қоңырқұлжаұлы Шыңғыс төре), Сайдалы Алтай (Бөлекұлы Томан төре), Айтқожа Қарпық (Тәңірбергенұлы Сапан би), Тама (Сеңгірбекұлы Итемген би), Жағалбайлы (Байғұлұлы Қабанбай би), Алтай (Сармантайұлы Жұман би), Тарақты (Әбітайұлы Шикі төре), Түнқатар Қарпық (Ескенұлы Құлбек би). А.с.о-на 34740 адамы бар 5180 шаңырақ қарады. Бұл халықтың есепте 140488 жылқысы, 28939 сиыры, 216875 қойы және 16011 түйесі болған. Ресей императоры І Александр қол қойған 1838 ж. 25 наурыздағы “Ереже” негізінде дала генерал-губернаторлығы (орталық Омбы қаласы) құрамында Ақмола облысы құрылды. 1869 жылы осы облыс құрамында Ақмола уезі ашылды. Әкімшілік бөлінісі Мұрағаттық құжатта Ақмола сыртқы округінің құрамына кіретін қазақ болыстарының тізімі, әр болыстағы ауыл мен үй саны және руладың жазғы жайлау, қысқы қыстаулары туралы мәліметтермен бірге көрсетілген. Құжат 1841 жылдың 2 қазанында басталып, 29 қарашада аяқталған [2, 20қп.-23п.] Дереккөздер Сыртқы сілтеме * [http://www.info-tses.kz/red/article.php?article90101&printY/ Қараөткелден Ақмолаға дейін]
Құқықтану

Құқықтану – арнаулы қоғамдық білімдер саласы. Бұл білімдер шегінде және осы білімдер арқылы мемлекеттік-құқықтық өмір шындығы теориялық-қолданбалы тұрғыдан игеріледі. Құқықтану тек құқықты, құқық жүйесін ғана емес, сонымен бірге мемлекетті және саяси жүйенің басқа да бөліктерін қамтитын білім салалары ретінде қалыптасты. Құқықтану ғылыми топшылауларда, ұғымдарда (болжамдар, теориялар, тұжырымдамалар) көрініс тапты. Құқықтанудың теориялық-қолданбалы сипатына қарай оның мазмұнына ғылыми топшылаулар негізінде тұжырымдалып, құзырлы құқық шығарушы және құқық қолданушы органдарға, құқықтық тәрбиемен айналысатын ұйымдарға, азаматтарға жолданған ұсыныстар мен кепілдемелер, сондай-ақ көпшілікке арналып, оқулықта көрініс тапқан ғылыми материалдар да енгізілген. Пайдаланған әдебиетттер * Қазақ энциклопедиясы
Бөкенбай Бозқозұлы

Бөкенбай Бозқозұлы (17 ғасырдың 2-жартысы - 18 ғасырдың басы) - батыр. Арғынның сүйіндік руынан. Павлодар облысы Баянауыл ауданы нда дүниеге келген. Жоңғар шапқыншылығы кезінде арғын-қыпшақ қолын басқарған сардар. Бөкенбай кейін Бөгенбай батыр дың жасағында мыңбасы болған. Батырдын ерлігіне ақын Дәстем сал Қарабасұлы «Бөкенбай Бозқозұлы» атты қисса арнаған. Дереккөздер