kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Еуропалық хабар тарату одағы

Еуропалық хабар тарату одағы, ЕХТО (, EBU; , UER) — еуропалық ұйым, әлемдегі ең ірі ұлттық хабар тарату ұйымдарының бірлестігі. Бас кеңсесі Женева қаласында орналасқан. ЕХТО 1950 жылдың 12 ақпанында 23 еуропалық теле- және радиокомпанияларымен құрылған еді. 2007 жылдың күйіне қарай ұйым құрамына Еуропа, Солтүстік Америка және Таяу Шығыс аймағының 56 елден 75 мүше ұйым кіреді. ЕХТО мүшелері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.ebu.ch/ EBU Website] * [http://tech.ebu.ch/ EBU TECHNICAL website] * [http://www.ebu.ch/en/about/index.php/ 2011 Annual Report]
Евтелсат

Евтелсат – Жерсеріктік байланыс жүйесінің мемлекетаралық ұйымы. . Ол Еуропаның 39 елінде өз хабарын таратады. Ұйым 1985 жылы құрылған. Бірінші буын мен екінші буыннан тұратын төрт жерсерігіне иелік етеді. 1993 жылы «Евтелсат ИИФ5» және «Евтелсат ИИФ6» ұшырылды. Еуропа жерсеріктік жүйесі Орта Азия аумағына да өз хабарларын таратуды көздеп отыр. Дереккөздер
Имиджмейкинг

Имиджмейкинг – имиджелогиядағы әдістердің бірі. Саясаткер, бизнесмен, конгрессмен, лидердің ұнамды бейнесін одан әрі жетілдіру мақсатында әрекет жасау. Саяси жарнама имиджмейкингтен бастау алады. Ол саясаткерлердің жағымды бейнесін қолдан жасау үшін дүниежүзінде кеңінен қолданылып жүр. Саяси жарнама, БАҚ, үгіт-насихат арқылы кейіпкердің әлеуметтік көңіл-күйі, келісімді бейнесін кеңірек насихаттау. Көпшіліктің көңіл-күйіне психологиялық тұрғыдан әсер ету мақсатында имиджмейкинг түрлі тәсілдер пайдаланады. . Дереккөздер
Индия Пресс Эйдженси

«Үндістан Пресс Эйдженси» – Үндістанның тәуелсіз телеграф агенттігі.. Оны 1957 жылы прогресшіл журналистер тобы құрған. Агенттік ағылшын тілінде бюллетеньдер шығарумен айналысады. Сонымен қатар елдегі жаңалықтарды жылдам халыққа ұсынуға бейім. Онда жұмыс жасайтын журналистер батылдығымен, қайсарлығымен ерекшеленеді. Сондықтан олар өте қатал іріктеуден өтіп, арнайы таңдалынып алады. Дереккөздер
Интервизия

Интервизия – өзара телевизиялық өнімдер алмасу мақсатында құрылған халықаралық телеұйым. . 1960 жылы негізі қаланған. Интервизия ұйымының басқарма орталығы Прагада орналасқан. Интервизия жүйесі арқылы әртүрлі бағыттағы телехабарлар Ресей, Польша, Германия, Румыния, Чехословакия, Венгрия, Болгария т.б. елдерде көрсетіледі. 1961 жылдан бастап ұйым радиорелелі және кабельді байланыс жүйесін іске қосады. Интервизия Еуровизиямен өзара хабар алмасу жөнінде үнемі келіссөздер жүргізіп отырады. Дереккөздер
Интерғарыш

Интерғарыш – екіжақты және көпжақты келіссөздер негізінде ғарыш кеңістігін зерттеу және игеру жөнінде КСРО ҒА жанынан құрылған халықаралық ынтымақтастық кеңесі. . Бұл кеңеске мүше елдер: Болгария, Венгрия, Германия, Куба, Моңғолия, Польша, Румыния, Ресей және Чехословакия. Ынтымақтасу бағдарламасы бойынша ұшырылған ең алғашқы Жерсерігі – «Космос» (20.12.1968 жыл). Ал кеңеске мүше елдер аппаратураларымен жабдықталған тұңғыш «Интеркосмос-1» Жерсерігі 1969 жылдың 14 қазанында ұшырылды. Дереккөздер
Жады карточкасы

Жады карточкасы– компьютер және басқа да байланыс құралдарына ақпаратты тасымалдаушы.. Ол 1996 жылы қолданысқа енді. Жады карточкасы микрожүйе болғандықтан, оның көлемі пошта маркасындай, ал қалыңдығы бірнеше миллиметр ғана. Оның есте сақтау жады кәдімгі дискеттен 35 есе артық. Бүгінде түрлі стандарттағы Жады карточкалырының төрт түрін игеру бағытында зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Дереккөздер
Кинг фигурз

Кинг фигурз – АҚШ-тағы жергілікті баспасөзге әдеби және көркемдеу материалдарын таратумен айналысатын аса ірі синдикат. . Оның үлесіне абоненттер бойынша таратылатын барлық мақалалар мен фотоматериалдардың 40 пайызы тиесілі. Ол баспасөздегі әдеби материалдардың сапасына аса назар аударады. Сондықтан өз жұмысын әдеби басылымдардағы көркемдік пен дәстүрлілікке бағыттайды. Дереккөздер
Кинообъектив

Кинообъектив – кинопленкаға түсірілетін нысан мен кадрдың экрандағы үлкейтілген кескінін алу үшін қолданылатын кинотүсіргі және кино көрсеткіш аппаратындағы оптикалық жүйе. . Киноға түсіретін объективтер негізінен анастигматтар тобына жатады. Олар үнемі 6-7 линзадан құралған күрделі, ал фокус қашықтықтары 25 мм-ден 100 мм-ге дейін, салыстырмалы саңылауы 1:2-1:2,3 болып келеді. Алыстағы нысандарды үлкен масштабта түсіру үшін фокус қашықтықтары 150 мм-ден 1200 мм-ге дейін жететін салыстырмалы саңылауы 1:3,5-1:5,6 болатын ұзын фокусты объективтер мен телеобъективтер қолданылады. Дереккөздер
Кинокөрсеткі аппарат

Кинокөрсеткі аппарат – кинофильмді экранға үлкейтіп түсіруге арналған аппарат. . Таспа жылжытқыш механизм мен тарқату және орау кассеталары, экранға жарық пен кескін түсіретін жүйе, дыбыс шығаратын, электр қуатымен қамтамасыз ететін және басқару құрылғылары оның негізгі бөлшектері болып табылады. Кинокөрсеткі аппаратының негізгі ерекшелігі ретінде оның экранға жарық түсіретін сәуле ағынын тудыратын қасиетін атауға болады. Кинокадр кадр саңылауына аялдаған кезде кескін экранаға түседі де, қозғалғанда жарық арнаулы жапқы – обтюратормен қалқаланып отырады. Қолданылу ыңғайлылығына қарай ол орнықты және көшпелі болып екіге бөлінеді. Дереккөздер
Кинопроекция

Кинопроекция – кинофильм кадрларындағы кескінді жарық сәулесі арқылы экранға үлкейтіп түсіру әрі белгілі бір жылдамдықпен ауыстыру арқылы қозғалыс әсерін туғызу. . Кинокөрсеткі кезінде кескінмен қатар фонограммаға жазылған дыбыс та жаңғырады. Фильмдегі кескіннің қозғалыс әсерін тудыруы стробоскоп эффектісіне негізделген. Стробоскоп эффектісі – көздің әртүрлі фазаны белгілейтін жеке кескіндердің 1 сек. ішінде 5 рет алмасуын оның қозғалысы ретінде қабылдайтын қасиеті. Дереккөздер
Контент-талдау

Контент-талдау – маркетингтік зерттеуде кеңінен қолданылатын әдістердің бірі. . Контент-талдау арқылы ақпараттың әлеуметтік мазмұнын сандық әдіспен зерттеу жүзеге асады. Контент-талдау жасау кезінде үрдіс немесе құбылыстың өзіндік қасиеті, белгілері, жағымды, жағымсыз жақтары анықталады. Сондай-ақ оның барлық болмысы белгілі бір әлеуметтік ақпаратта айқындалады. Дереккөздер
Макбрайд комиссиясы

Макбрайд комиссиясы – коммуникация проблемаларын зерттеу мақсатында 1978 жылы ЮНЕСКО құрған Халықаралық комиссия. . Оның төрағасы Халықаралық Нобель сыйлығының иегері, Ирландияның саяси және қоғамдық қайраткері Шон Макбрайд. Комиссия мүшелері: колумбиялық жазушы Габриель Гарсиа Маркес және канадалық социолог Маршалл Маклюэн. Комиссия Батыс елдерінің арасында ақпарат алмасу мәселелерімен шұғылданады. Комиссияның мұрагері Халықаралық коммуникацияны дамыту бағдарламасы. Ол ЮНЕСКО Бас конференциясында қабылданған. Дереккөздер
Коммуникатор

Коммуникатор – БАҚ жүйесіндегі шығармашылық топ. . Ол радио және теледидар хабарлары, фильмдер мен баспа мәтіндері түріндегі хабарламалар дайындаумен айналысады. Сондай-ақ коммуникатор деп жарнамалық коммуникацияны іске асыратын фирма немесе жеке тұлғаны атайды. Сонымен бірге коммуникаторлар жарнамалық хабарландырулар жасаумен айналысады. Дереккөздер
Контактор

Контактор – тұтынушылар тобы жұмысының жетекшісі.. Жарнама агенттігінің қызметкері. Контактор жарнама агенттігінде тапсырыс берушінің мүддесін қорғайды. Ол агенттік пен тапсырыс берушінің арақатынасына жауапты әрі ол арақатынасты нығайта түсу жолында түрлі әдіс-тәсілдерді жүзеге асырады. Сондай-ақ ол тапсырыс берушінің затын алғанға дейін барлық жұмысты ұйымдастырып бақылау жасайды. Дереккөздер
Консъюмеризм

Консъюмеризм – тұтынушылардың талап-тілегін қорғау жолындағы қозғалыс. . Қозғалыстың негізін қалаған алғаш рет тұынушылардың мүддесі үшін қарсылық шарасын ұйымдастырған Ральф Хидер. Қозғалыс қызметі фирма, компания, дүкендерге наразылық білдіру болып табылады. Консъюмеризмнің кең етек алуы жарнамада өзіндік бақылау орнатуға, барлық жарнамалық қызметте тұтынушылардың құқығын қорғау тааптарын ескеруге жол ашты. Дереккөздер
Конструктивті монтаж

Конструктивті монтаж – кадрлар бір-бірімен жалғасқанда олардың қосылысында дәл және айқын, әрі бір-бірін толықтыратын бірізділіктің болуы (бір-бірімен тығыз байланысып, тұтас бір ойды білдіретін кадрлар). . Конструктивті монтаж бен техникалық монтаж астасып жатыр. Оның мақсаты – көріністі, айтайын деген ойын дәл беріп, тақырыпты аша түсу. Конструктивті монтаж екі талапқа сай орындалуы тиіс. Біріншісі – кадрлар қисынды реттелген және ұғынықты болуы тиіс. Екіншіден, әрбір кадр ұзақ болуы тиіс. Ой айқын көрініп тұруы қажет. Дереккөздер
Аралық таратқыш

Аралық таратқыш – радиотехникалық қабылдау-тарату құрылғысы. . Ол радиодабылдарды қабылдау, күшейту және оларды әрі қарай тарату үшін, яғни ретрансляция жасау үшін жылжымалы, орнықты аралық немесе пен соңғы нүктеге орнатылады. Аралық таратқыштың активті және пассивті аталатын екі түрі бар. Активті ретранслятордың құрамында радиоқабылдағыш, радиотаратқыш антенна және қуат көзімен қоректендіру көзі болады. Пассивті ретранслятор радиодабылдарды белгілі бір бағытқа шағылдыруға немесе шашыратуға арналған өткізгіш ортадан болмаса арнаулы пішінді механикалық бөлшектен тұрады. Дереккөздер
Ретрансляция, тарату

Ретрансляция, тарату – аралық байланыс нүктесі қабылдаған электр дабылдарын күшейту және әрі қарай тарату. . Бір-бірінен қашық орналасқан станциялар арасында ретрансляциялық нүктелер жабдықталады. Қабылданған дабылдар ол жерде күшейтіліп, әрі қарай таратылады. Мұндай нүктелер рад иорелелі байланыс желісін құрайды. Бұл тәсіл қашықтыққа теледидар, телефон т.б. дабылдарын жеткізу үшінпайдаланылады. Дереккөздер
Ретрансляциялық телестанция

Ретрансляциялық телестанция – бағдарламалық телеорталықтан хабар тарату. . Жергілікті жаңалықтарды даярлау және беру үшін шағын студиялар пайдаланылады. Ретрансляциялық телестанция көптеген елдерде жергілікті теледидар хабарларын таратуда кеңінен қолданылады. Сондай-ақ мұндай телестанция облыс орталықтарына орналастырылып, өз аумағына түгелдей ортақ хабарлар таратуы мүмкін. Дереккөздер
Жарнамалық рецензия

Жарнамалық рецензия – рецензияның бір түрі.. Оның кәдімгі әдеби рецензиядан айырмашылығы өте көп. Мәселен, кәдімгі рецензияда нысанның жақсы жақтары мен кемшіліктері қатар көрсетілсе, жарнамалық рецензияда көрермендер назары нысанның тек жақсы қырларына аударылады. Оның тағы бір ерекшелігі – ол нысанға баға бере отырып, тұтынушыға тікелей ұсыныс жасайды. Жарнамалық рецензия тұтынушылар талғамының жоғарылауына үлкен септігін тигізеді. Жарнамалық рецензия көп жағдайда жарнама агенттіктері жұмысының тиімділігін арттырады. Дереккөздер
Acta Eruditorum

«Acta Eruditorum» («ғалымдар іс-әрекеті») – Германиядағы алғашқы ғылыми журналдың атауы. . Негізін Journal des Savants (1665) және Giornale de’letterati (1668) басылымдарына үлгі ретінде 1682 жылы Лейпциг ғалымы Otto Mencke қалаған. Дереккөздер
Annalen der Physik

«Annalen der Physik» – физика мәселелеріне арналған неміс ғылыми журналы.. Бұл көнеден келе жатқан басылым 1799 жылдан бері жарық көріп келеді. Басылым беттерінде эксперименталды, теориялық, қолданбалы және математикалық физика саласымен бірге шекаралас аймақтардағы айрықша мақалалар жарияланады. Барлық мақалалар рецензияланған. XIX ғасырдың аяғында жыл сайын журналдың 1000 беттен тұратын үш нұсқасы жарық көрген. Ал дәл қазіргі таңда жылына 800 беттен тұратын 12 нұсқасы оқырман назарына ұсынылады. Басылым өз тарихында атауын екі рет өзгерткен. Олар: «Annalen der Physik und der physikalischen Chemie» (1819-1824), «Annalen der Physik und Chemie» (1824-1899). Алайда 1899 жылы алғашқы атауына қайта оралды. Басылым XIX-XX ғ физика ғылымының дамуына ерекше үлесін қосты. Дереккөздер
Banzai!

«Banzai!» (BANZAI!) – 2001 жылдың қарашасы мен 2005 жылдың желтоқсанында «Carlsen Verlag» баспа үйінде басылып, Германияда шығарылған жасөспірімдерге арналған антологиялық манга . Басылым «Shueisha» компаниясы жарыққа шығаратын жапондық Shonen Jump журналының неміс тіліндегі нұсқасы болды. Басылым беттерінде айрықша неміс комикстері, жапон тілін үйренушілерге арналған мақалалар мен аним және манга әлемінен қызықты жаңалықтар жарияланды. Ай сайын жарыққа шығатын журналдың таралымы 130 мың дана. Дереккөздер
«ComputerBild»

«ComputerBild» – қатардағы тұтынушыларға арналған, компьютер технологиясы жайлы кең мағлұмат беретін еуропалық журнал. . Алғаш рет 1996 жылы Германияда шығарылған. 2001 жылдан бастап CD нұсқасындағы бағдарламаларды жарыққа ұсынған. 2006 жылдан бері Ресейде жарық көрген. 2007 жылы DVD нұсқасындағы фильмдер көрермендер назарына ұсынылған. Журнал «Axel Springer AG» баспа үйінде басылады. Бас редакторы: Николай Левский[[. Таралымы: 92 500 дана.Көлемі: 98 бет. Дереккөздер [[ru: ComputerBild
Der Freund

«Der Freund» – «Axel Springer AG» медиа-концеріне тиесілі тоқсан сайын жарық көрген әдеби-көркем неміс журналы. 2004 жылдың қыркүйек айы мен 2006 жылдың маусым аралығында Катмандуда жарық көрген. Негізін қалағандар – Кристиан Крахт және Экхарт Никел. Басылым беттерінде эссе, шығармалар, әдеби миниатюралар, өлеңдер, неміс, француз, ағылшын тілдерінде қызықты сұхбаттар жарияланған. Сонымен бірге журналда дүниежүзіне танымал Аллен Гинзберг, Трумен Капоте туындылары да берілген. Дереккөздер
Der Sturm

«Der Sturm» («Штурм») – Герварт Вальденнің басшылығымен 1910-1932 жылдар аралығында жарық көрген әдеби неміс журналы.. «Die Aktion» басылымымен бірге неміс және австриялық экспресстер арасында кеңінен танымал болды. 1910 жылы 3 наурызда «мәдениет пен өнердің күнделігі» деген тақырыпшамен алғашқы саны жарық көрген. Басылым беттерінде өнер саласындағы мақалалар, пьесалар, монографиялар, суреттер және эстамптар репродукциясы жарияланған. Бастапқы кітапша түріндегі нұсқасы «Sturm-Bücher» деп аталған. Басылым кітаптармен қатар мұқабасына жас әрі танылмаған суретшілердің суреттері бейнеленген ашық хаттарды жариялайды. Кейін келе «Der Sturm» тек қана журналдың ғана емес, өнердің де жаңа «сауда маркасына» айналды. Бас редакторы: Герварт Вальденл болған. Дереккөздер
Deutsche Entomologische Zeitschrift

«Deutsche Entomologische Zeitschrift» (ISSN 1435-1951) – түрлі жәндіктер мен кейбір буынаяқтылар саласындағы зерттеулерді жариялайтын неміс энтомология журналы.. Негізі 1857 жылы «Berliner Entomologische Zeitschrift» (1857-1874, 1881-1915 мен 1920-1942 жылдары) басылымы ретінде қаланған. 1875-1880 жылдары «Deutsche Entomologische Zeitschrift» атауымен жарияланған. 1954 жылы басылымның жаңа нөмірлері жаңа нұсқада «Deutsche Entomologische Zeitschrift, N.F.» атауымен жарық көрген. 1988 жылдан бастап журнал атауы «Mitteilungen aus dem Museum fur Naturkunde in Berlin» тақырыпшасымен берілген. Сондай-ақ 2005 жылы «Аn international journal of systematic entomology» тақырыпшасы қойылған. 1881 жылдан бастап басылымдағы мақалалар неміс тілінде, 2005 жылдан бастап ағылшын тілінде жарияланған. Бас редакторы: Hannelore Hoch. ISSN: 1435-1951 Дереккөздер
Die Aktion

«Die Aktion» – 1911-1932 жылдар аралығында Франц Пфемферттің қолдауымен айына екі рет жарық көретін әдеби неміс журналы.. Бас редакторы: Франц Пфемферт. Пфемферт басылымның алғашқы санын 1911 жылдың 20 ақпанында жарыққа шығарған. Бастапқы уақытта апта сайын жарық көрсе, 1926 жылдан бастап мүлде тұрақсыз таратылған. Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсында басылым бетінде саяси мақалалардың жарияланғаны үшін басылым тәркіленген, ал соғыс қимылдары кезінде цензура мүлде күшейтілген. Редактор журнал таралымының тоқтап, жарыққа шықпай қалуынан қорқып, басылым беттерінде тек қана әдеби шығармаларды ғана жариялаған. Дереккөздер
Groove

«Groove» — Майнадағы Франкфурт қаласында өтетін клуб сахнасы мен техникалық кештерге арналған журнал. Негізін 1992 жылы Томас Кох қалаған. Басылым жарнамалық хабарламалар мен музыка желісіндегі сауда дүкендерінде таралған. Сондықтан бүгінгі күнде журналдың тұрақты оқырмандар тобы қалыптасқан. Томас Кох журналды 2004 жылға дейін басқарып, кейіннен басылымды әлі күнге дейін жарыққа шығарып отырған беделді «Piranha Media GmbH» баспа үйіне сатып жіберген. Қазіргі таңда журнал редакциясы Берлинқаласында орналасқан. Дереккөздер
Kadmos

«Kadmos. Zeitschrift für vor- und frühgriechische Epigraphik» – ежелгі антикалық Грекияға дейінгі және көне гректік эпиграфикаға арналған неміс журналы.. Негізін 1962 жылы Эрнст Грумах қалаған. Грумахтан кейін бас редактордың орнына Уильям К. Брис отырған. Ал бүгінгі күнде редакция алқасын Вольфганг Блюмель басқарады. Оның көмекшілері Брис, Клод Брикс, Костис Даварас, Роберто Гусмани, Вассос Карагеоргис, Анна Морпурго Дэйви. Басылым Берлиндегі «Walter de Gruyter» баспасынан басылып шығады. Мақалалар неміс, ағылшын, француз, испан, италиян тілдерінде жарияланады. Негізгі тақырыптар ерте Грекия эпиграфикасына арналған. Жылына таралымның дәптер пішінінде 330 данасы жарық көреді. Дереккөздер
Суырыпсалмалық және тап басып айту

«Суырыпсалмалық және тап басып айту» (журналистика) – мәтінсіз, алайда әдеби сөйлеу қатынасында сауаттылық таныту. . Яғни журналистің әңгімені өткір, қызғылықты, жүйелі, бірізділікпен өрбіте отырып, кез келген тосын жағдайдан аса бір дәлдікпен жол тауып шыға білуі. Көрерменге қажетті сұрақты кейіпкерлерге қоя отырып, оқиғаға аса бір көрегенділікпен қызықты түсініктеме бере білу. Дереккөздер
Kicker Sportmagazin

«kicker Sportmagazin» (әдетте kicker) – футбол тақырыбындағы мақалаларды жариялайтын, аптаның дүйсенбі және бейсенбі күндері жарық көретін немістің спорттық журналы. . 1992 жылы Германиядағы футбол пионері Вальтер Бенземан негізін қалаған. 2009 жылғы деректер бойынша, дүйсенбі күнгі сатылымға түсетін журнал орта есеппен 250 000 мың дананы құраса, ал бейсенбі күнгі сатылым 220 000 дананы құраған. Редакция алқасы жыл сайын Германиядағы спорттық жарыстардың қорытындысын жариялайтын, жылына бір рет жарық көретін «kicker Almanach» басылымын шығарған. Басылым 1937 жылы жарыққа шығып, алайда екінші дүниежүзілік соғыстағы жойқын әскери қозғалыстан кейін өз таралымын тоқтатқан. Ал 1959 жылдан бастап «kicker Almanach» әр жыл сайын жүйелі түрде жарық көріп келеді. Бас редакторы: Клаус Сментек. «Olympia-Verlag GmbH» баспасынан жарық көреді. Дереккөздер
Конкрет

«Конкрет» (нем. konkret) – 1957 жылдан қазіргі уақытқа дейін ай сайын жарық көріп келе жатқан мәдениет пен өнер саласына арналған батыс герман журналы.. Басылым солшыл бағыттағы саясатты ұстанған, Германияның солшыл бағытындағы публицистикалық басылым ретінде саналады. Журнал ұжымында түрлі кезеңдерде Ульрика Майнхоф, Карл-Хайнц Рот, Гюнтер Грасс, Генрих Бёлль, Руди Дучке, Даниэль Кон-Бендит жұмыс атқарған. «KVV KONKRET GmbH & Co. KG» баспа үйінен жарыққа шығады. ISSN: 0023-3528. Дереккөздер
Living Reviews in Relativity

«Living Reviews in Relativity» – бүкіл әлемдік тартылыс күші мен салыстырмалы теорияға арналған он-лайн шолу журналы. . Макс Планк қоғамдық қауымдастығының Гравитациялық физика Институты жарыққа шығарады. OAIster (University of Michigan’s Open Archives harvester OAIster), DOAJ (Lund University’s Directory of Open Access Journals), ADS (NASA Astrophysics Data System) және ZentralBlatt MATH-та индекстеледі. ISSN: 1433-8351. Сыртқы сілтемелер relativity.livingreviews.org Дереккөздер
Oecologia

«Oecologia» – экология мәселелеріне арналған ғылыми халықаралық журнал.. Негізі 1968 жылы қаланып, 2011 жылы 165-ші саны (том) жарық көрді. Басылым беттеріндегі негізі тақырыптар: физиологиялық экология, популяциялық экология, қоғамдық экология, экожүйелік экология, ғаламдық экология өзгерістері және т.б. Бас редакторы: R. Brandl; K.L. Gross; C. Körner; R.K. Monson; C.W. Osenberg; H. Ylönen. «Springer Berlin / Heidelberg» баспасынан басылып шығады. ISSN: 0029-8549. Дереккөздер
Osteuropa

«Osteuropa» – Шығыс, Орталық-Шығыс, Батыс-Шығыс елдерінің саясатын, тарихын, мәдениетін, экономикасын зерттеуге арналған ай сайын жарық көретін пәнаралық журнал.. Берлиндегі «Берлин ғылым» баспасынан жарық көрген. Негізін 1925 жылы неміс ғалымы әрі саясаткері Отто Хётш қалаған. Басылым 1939-1951 жылдар аралығында жарық көрмеген. 1959 жылы Клаус Менерт журналды қайта қалпына келтірген. Ал 2002 жылдан бастап редакция алқасын Манфред Заппер басқарады. Дереккөздер
PHP Magazin

«PHP Magazin» – басты жариялайтын тақырыбы PHP бағдарламасы хақында болатын неміс компьютерлік журналы. . Басылым 20000 данамен айына екі рет жарық көреді. «Software & Support Verlag» баспа үйінде басылады. Ол Германия (9,80 €), Австрия (10,80 €), Нидерландия (11,25 €), Швейцария (19,20 Fr) және Люксембургта (11,25 €) нарығында еркін сатылады. Дереккөздер
Екатерина Волкова

Екатерина Волкова – журналист.. ҚазҰУ-дың журналистика факультетін 2000 жылы тәмәмдаған. Кәсіби еңбек жолын «Дружные ребята» басылымы редакциясында тілші болып бастаған. Тату, жас және бастамашыл ұжымда қызмет істеу ол үшін қиындық тудырмаған. Қаламдас әріптестердің ішіндегі жасы үлкендердің үйретері көп болған. Міне сол уақыттан бері журналистика саласында қызмет атқарып келеді. Ол мамандандырылған салалық журналдардың редакторы қызметін атқарады. 2001 жылы «Ретро FМ» радиосындағы диджейлер кастингісіне қатысудың сәті түседі. Оның айтуынша «Дауыспен жұмыс істеу – менің мамандығым, менің өмірімнің мәні екенін түсіндім. Мен алты жылға жуық уақыт бойы эфирмен тыныстадым» дейді ол. 2006 жылдан бастап MediaNet халықаралық журналистика орталығының Медиа-Мектеп жобасында жұмыс атқарып келеді. Ал 2007 жылдан бері «Право голос» деп аталатын авторлық тренингісін өткізіп келеді. Дереккөздер
Игорь Братцев

Игорь Братцев – журналист. 1972 жылы қыркүйекте дүниеге келген. 1997 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің ( қазіргі ҚазҰПУ) филология факультетін, «орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша тәмәмдаған. 1995-1996 жылдар аралығында «Тотем» телерадиокомпаниясының авторлық деректі фильмдер бөлімінде жұмыс атқарған. 1998 жылдан бастап КТК телеарнасында сценарист және әлеуметтік бағдарламалар редакторы болған. 2000-2001 жылдары «ХитFM-хабар» радиосының ақпараттық-танымдық бағдарламалар жүргізушісі болған. 2002-2003 жылдар аралығында «PR-management» ЖШС ұйымында копирайтер, спичрайтер қызметтерін атқарған. «Хабар» акционерлік қоғамының ақпараттық-публицистикалық бағдарламалар бөлімінің редакторы және сценарисі болған. 2005 жылдан бастап – MediaNet ХЖО директор орынбасары, телевизия бөлімінің жетекшісі. Дереккөздер
Марина Максимова

Марина Максимова – журналист.. ҚазҰУ-дың журналистика факультеті мен ҚМЭБИ-дің саясаттану факультетін үздік тәмамдаған. Марина Қаскелеңдегі аудандық газет редакторының орынбасары, республикалық «Советы Казахстана» басылымының парламенттік шолушысы, КТК мен «ГалаТВ» редакторы, «Оңтүстік Астана» ТРК тележобалар жетекшісі, «Алматы» ТРК бағдарламалар департаментінің бас редакторы қызметтерін атқарған. Халықаралық «Бархатный сезон» (2002 жыл, Ялта), республикалық «Жүректен жүрекке» (2003, Алматы) байқауларының авторы. Жасөспірімдер нашақорлығы туралы «Подранки» кітабының мен Орталық Азия журналистеріне ВИЧ/СПИД мәселелерін жазу (ЮНЕСКО) жөніндегі тұңғыш мультимедиялық кітаптың авторы. ЮНЕСКО-ның ВИЧ-СПИД жөніндегі тренингтерінің оқытушысы. Қазіргі уақытта «Әділет әлеуметтік-қоғамдық құрылымы» қорының президенті. Дереккөздер
Павел Грудницкий

Павел Грудницкий – журналист. . 1975 Алматыда дүниеге келген. Павелдің кәсіби еңбек жолының қалыптасуы «КТК» телеарнасымен тығыз байланысты деп айтуға болады. 1997-1999 жылдар аралығында «КТК» телеарнасының бас редакторы қызметін атқарған. Бірқатар авторлық және тақырыптық бағдарламалар авторы болған. 1999-2002 жылдары «КТК» телеарнасының «Лаборатория парадоксов» және «Nota Bene» бағдарламаларының авторы. 2002-2004 жылдар аралығында «КТК» телеарнасындағы «Время покажет» бағдарламасының «НТК» арнасындағы «Лунные известия» бағдарламаларының шеф-редакторы болған. 2006 жылы «Хабар» телеарнасындағы «60-летию победы посвящается» бағдарламасының авторы болса, 2005 жылы «Эксперт-Қазақстан» журналының авторы болған. 2007 жылдан бастап BRCA сараптама қызметінде жетекшілік етіп келеді. Дереккөздер
Сергей Власенко

Сергей Власенко – заңгер.. 1994 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті нің заң факультетін тәмәмдаған. 1998 жылы Мәскеу қаласындағы «Құқық және бұқаралық ақпарат құралдары» (ММУ) орталығының жазғы мектебінде «Бұқаралық ақпарат құралдарының заңнамасы» бағдарламасы бойынша білім алған. 1997 жылдан бері БАҚ-на заңгерлік көмек көрсетіп келеді. Қазақстандағы Интерньюс Нетуорк өкілдігінің заңгері, Америка заңгерлер қауымдастығының (Орталық Еуропадағы және Еуразиядағы құқықтық бастама (ABA/CEELI)) БАҚ-ты қолдау орталығының аға заңгері қызметтерін атқарған. Қазіргі кезде Қазақстан Телерадиохабар таратушылар қауымдастығының БАҚ-н қолдау орталығында заңгерлік қызмет бөлімін басқарады. Сонымен қатар заңгер Қазақстандағы, алыс және жақын шетелдердің БАҚ-да жарияланған бұқаралық ақпарат құралдарының мәселелеріне қатысты мақалалардың авторы. Дереккөздер
Эдуард Полетаев

Эдуард Полетаев – журналист. . 1975 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. 1997 жылы Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің «Халықаралық қатынас» факультетін «Саясаттану» мамандығы бойынша үздік тәмамдаған. 2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін қазақстандық және халықаралық БАҚ өкілдерімен үнемі қарым-қатынас жүргізіп келеді. 2002-2003 жылдар аралығында Соғыс пен бейбітшілік туралы баяндау британдық Институтының (IWPR) аймақтық редакторы болған. Ал 2003-2005 жылдары – Соғыс пен бейбітшілік туралы баяндау британдық Институтының (IWPR) Қазақстандағы директоры. 2005 жылдың қазан айынан «Еуразия әлемі» («Мир Евразии») ақпараттық-сараптамалық журналдың бас редакторы. Қазіргі таңда бірнеше қазақстандық және халықаралық ұйымдардың шақырылған маманы, алты тілде Ұлыбритания, Ресей, Қазақстан мен Орталық Азия елдерінің БАҚ беттерінде басылған 1500 аса жарияланымдардың авторы. Сонымен бірге «Халықаралық журналистика: Орталық Азия авторларына арналған навигатор» кітабының авторы, әлеуметтік-саяси тақырыбы бойынша жарық көрген бірнеше әдістемелік оқулықтардың, кітаптардың, брошюралардың авторы. Дереккөздер
Вячеслав Абрамов

Вячеслав Абрамов – журналист.. 2004 жылы Қазақтың Абай атындағы педагогикалық университетін тәмамдаған. Мамандығы халықаралық журналист. Бұл салада 1995 жылдан бері еңбек етіп келеді. «Ретро», «Қазақ радиосы», «Хабар» радиостанцияларында жүргізуші, «Таң» телеарнасының ақпараттық қызметінде тілші, Kazakhstan today ақпарат агенттігінде редактор, арнайы тілші, парламент тілшісі, жарыққа шығарушы редактор, «Интерфакс-Қазақстан» агенттігінің баспасөз орталығының директоры қызметтерін атқарған. Сонымен қатар журналистің үкіметтік емес ұйымдарда жинақтаған тәжірбиесі мол. 2006 жылдың тамыз айынан бастап MediaNet халықаралық журналистика орталығының атқарушы директоры болған. 2007 жылдан бері – Интернеттегі ақпараттық-сараптамалық Voice of Freedom Central Asia (Орталық Азиядағы азаттық дауысы) құқық қорғау порталының шеф-редакторы. Сыртқы сілтемелер www.vof.kg Дереккөздер
Ольга Каплина

Ольга Каплина – БАҚ саласындағы жобаларды үйлестіруші.. Қызметін шымкенттік «Отырар» телекомпаниясында тілші ретінде бастаған, сол телеарнада бас редактордың орынбасары жұмысын атқарған. Кейін Түркістан облысы бойынша «Хабар» агенттігінің меншікті тілшісі, агенттіктің Астанадағы бюросының продюссері болған. Ольга Қазақстандағы «Интерньюс» тренингтерінің алғашқы қатысушыларының бірі. Өзінің кәсіби еңбек жолында шетелде «Саяси PR», «Интернет жобалар менеджменті» атты оқу курстарынан өткен. Қазіргі таңда «Интерньюс Нетворк» Халықаралық ұйымының Өкілдігінде қызмет атқарады, ол «ТВ-обмен» жобасының жетекшісі. Сондай-ақ Орталық Азия елдері мен Қазақстанның аймақтық телеарналарында жаттықтырушы ретінде жұмыс атқарады. Дереккөздер
Олег Хе

Олег Хе – журналист.. Білімі жоғары, әл-Фараби атындағы ҚазҰМУ-дің журналистика факультетін тәмамдаған. 1994-2003 жылдар аралығында «Казахстанская правда» басылымында, «Караван-блиц», «Панорама» газеттерінде қаламын ұштаған. 2003-2004 жылдары ұжымдық «Инфо-телеком» газетінің, кейіннен «Курсивь» басылымының бас редакторы болған. «Эксперт-Қазақстан» журналының қаржы бөлімін басқарған. 2005 жылдан бастап бүгінгі таңға дейін «Бизнес&Власть» басылымы мен «РБК Центральная Азия» журналының бас редакторы қызметін атқарып келеді. Сонымен қатар 2005 жылдан бері «Территория теңге» телебағдарламасының сценариін жазумен айналысқан. Дереккөздер
Мария Глебова

Мария Глебова – журналист. . «Tayniy Sovetnik Ogilvy PR Central Asia» компаниясының басқарушы директоры. Онда корпоративтік коммуникациялар, тұтынушы маркетингі, технология және денсаулық сақтау саласындағы консалтинг жобаларын басқарады. Жинақтаған тәжірбиесінің арқасында Мария «бизнес-бизнеске» бағдарламары бойынша БАҚ-пен тиімді қарым-қатынас орнату, сондай-ақ Comprass, GSM Kazakhstan, Microsoft, UNICEF және Хризотил Қауымдастығы сында тұтынушыларға әлеуметтік жауапкершілік және әлеуметтік маркетинг бойынша кеңес берумен айналысқан. Alcatel компаниясының, Технодом, Мегаспорт және Спортландия сауда желілерінің оперативтік және страгетиялық PR қызметін қалыптастыруда тәуелсіз кеңесші болған. 2006 жылдан бері Халықаралық Журналистика орталығы (MediaNet) жанындағы Медиа-мектеп, сондай-ақ Халықаралық Журналистика және ҚМЭБИ-дің Ақпараттық коммуникациялар факультетінде сабақ берген. Дәл осы жылдан бастап, «Tayniy Sovetnik Ogilvy PR Central Asia PR » компаниясын басқарады. Дереккөздер
Юрий Дорохов

Юрий Дорохов – қазақстандық журналалист.. 1976 жылы Воронежде әскери отбасында дүниеге келген. Ата-анасының қызмет бабымен Кеңестер Одағының жартысына жуық жерлерін аралаған. Орта мектепті бітірген соң Иркутск университетінің тарих факультетін бітіріп, палеография (ежелгі қолжазбаларды оқу өнері), саясаттану пәндерінен дәріс берген. 2003 жылдан бастап журналистика саласына ауысқан. Ол алдымен телеарналарда, кейіннен «Коммерсанть», «Эксперт» тобында жұмыс істеген. 2007 жылдың күзінде «Эксперт Қазақстан» журналының шеф-редакторы қызметін атқарған. Юрий нон-фикшн (ғылыми көпшілік) әдебиетімен, альпинизммен айналысқанды ұнатады. Дереккөздер
Алжир журналистикасының тарихы

Алжир журналистикасының тарихы – тұрғындардың саны 23 млн-құрайтын Алжирде 150 мерзімді басылым жарыққа шығады. Олардың көпшілігі француз тілінде жарық көреді. Ең ірі ықпалды басылымы ретінде 1965 жылы «Альжереспублике»,«Пепль» газеттерінің базасында пайда болған «Эль-Мужахидті» атауға болады. Сонымен қатар күнделікті «Аш шааб» (халық), «АнНаср» (жеңіс) басылымдары 60–шы жылдардан бастап жарыққа шығып келеді. Газет беттерінде елдің хал-ақуалы, мен елде болып жатқан күнделікті маңызы бар жаңалықтар, оқиғалар жарияланып отырады. Ал апталық газеттердің ішіндегі ықпалдысы Азия, Африка, Латын Америкасы елдерінің саяси әлеуметтік мәселелерін көтеретін «Альжериакуалите» (Алжирдің соңғы жаңалықтары) атауға болады. 1961 жылдан бері БАҚ-ты түрлі ақпараттармен қамтамасыз ететін Алжир үкіметінің ақпараттық агенттігі «Альжери Пресс сервис». Дереккөздер
Шетелдердегі қазақ тілді радиостанциялар

Шетелдердегі қазақ тілді радиостанциялар – Шыңжанда екі теледидар каналы мен бір радио (Шыңжан халық радио станциясы) тек қана қазақ тілінде жүргізіледі. Шыңжаң халық Радиосы 1955 жылдан, Шыңжаң телевизиясы 1985 жылдан қазақ тіліндегі бағдарламалар тарата бастаған. Ал 1951 жылдан бастап қазақтың ән-күйлері дыбыс таспаларына жазылып, елдегі халық радиостанцияларынан беріле бастаған. Сонымен қатар Қытайдың Орталық мемлекеттік радиосы тәулігіне 2 сағат қазақ тілінде ресми хабарлар таратады. Көбінде бұл хабарларда ел және дүниежүзі жаңалықтары беріліп, мемлекеттің саясаты түсіндіріледі. Моңғолия да қазақ тілінде хабар таратуға қамқорлық танытып келеді. Баянөлгейде ірі қазақ станциясы жұмыс істейді. Елуінші жылдардың ортасынан бастап моңғол радиостанциялары орыс, қытай және қазақ тілдерінде хабарлар бере бастаған. Қазақ тілінде берілген алғашқы хабардың ұзақтығы он бес минут болған. Он бес минуттық хабарларда газеттен алынған дайын ақпараттар оқылып отырған. Дереккөздер
Қазақ радиожурналистикасының қалыптасу кезеңдері

Қазақ радиожурналистикасының қалыптасу кезеңдері Қазақ радиосының тарихы осыдан 89 жыл бұрын басталған. Алғашқы эфир – 1921 жылы қазан айында еліміздің бұрынғы астанасы Орынбор қаласында жарыққа шығып, бүкіл Республика аймағына тарала бастаған. 1970 жылдары бұған қосымша «Шалқар» радиосы ашылып, оны Ресей, Қытай, Моңғолия, Өзбекстан, Қырғызстан, Ауғанстан және тағы да басқа шетелде тұратын қазақтар назарына ұсынылған болатын. 90-жылдардың соңында «Шалқар» радиосы үш жылдай уақытқа жабылып қалып, 2002 жылдың 16 қаңтарынан бастап Қазақ радиосының құрамдас бөлігі ретінде қайта ашылған. Қазақ радиожурналистикасының даму бағыттары 3 кезеңге бөлінеді: 1917-1918 қазақ тілінің эфирден естілуі. Ең бірінші радио станция Форт-Шевченко ( қазіргі Ақтау) қаласында жұмыс істеген. 1921 жылы қазақ тілінде хабарлар беріле бастаған. 1931 жылы Қазақстандағы ең алғашқы радио комитеті ашылған. Алғашқы комитеттің төрағасы Айтбай Хангелдин болған. Дереккөздер
Мысыр баспасөзі

Мысыр баспасөзі XVIII ғасырда Мысырға Франция мен Англияның көз тіккені тарихтан мәлім. Мысыр жеріне француздардың табаны тиген уақыттан бері олар газет шығару ісін қолға алған. Алғаш рет 1789 жылдың 29 шілдесінде әскери үкіметтің ресми органы ретінде «Курье д Эжипт» газеті дүниеге келген. Басылымда француз армиясының әскери іс-қимылдары,Франциядағы жаңалықтар басылған. Редакторы Жан-Батис Жозеф Фурье болған. Осы жылдың 24-қарашасында «ЛяДекадЭжипьсен» журналы шыққан. Басылым беттерінде әдеби, экономикалық, әлеуметтік мәселелер жарияланып тұрған. 1801 жылы француз экспедициялық корпусы Францияға қайтты да, өздерімен бірге барлық құрал-жабдықтарды ала кеткен. Осыдан кейін газет шығару ісі 20 жылдай уақыт бойы тоқтап қалды. 1819 жылы Каирде баспахана салынып, нәтижесінде алғашқы басылым «Гурнал әл-Хедив» шыға бастаған. Дереккөздер
Бастапқы зерттеу (журналистика)

Бастапқы зерттеу (журналистика) – жат мәліметтер мен мағлұматтарды біріктіріп шолу емес. Бұл - көбінде «шикі» мәліметтермен жұмыс істейтін репортердің зерттеуі. Бұл сұхбаттар алу немесе фактілер мен цифрларды іріктеп, салыстыру түрінде көрініс табуы мүмкін. Көп жағдайда мұндай зерттеулер нәтижесінде материалда бұрын-соңды ешкім аңғармаған байланыстар мен құрылымдар анықталып жатады. Дереккөздер
Мастиктер

Мастиктер – заттың бетіне жағылатын қорғағыш, әрі әрлендіргіш рең беретін полимерлік негіздегі заттар. Жалпы мастиктер үлкен үш топқа бөлінеді: #органикалық еріткіште әзірленген балауызды мастиктер; #сулы мастиктер; #сулы-эмульсиялы мастиктер. Бұл үш топтағылар да қатты, паста және сұйық күйінде өндіріледі. Органикалық еріткіш негізінде дайындалатын балауызды мастиктер паркет едендерді өңдеп тазалау үшін қолданылады. Ол, негізінен, бензин, скипедар, уайт-спирит сияқты органикалық еріткіште әзірленеді. Оларды линолеум, пластиктерге қолдануға болмайды, себебі – ерітіп жібереді. Бұлар жақсы жағылады және жылтырлайды, кемшілігі – жағымсыз исі болады. Сулы мастиктер негізінен балауызды заттар мен эмульгаттордан тұрады. Оны концентрат түрінде өндіреді және басты артықшылығы – негізділігі. Оларды пайдаланар алдында суда өндіреді. Құрамында суы болғандықтан, оларды керісінше ағаш негізді заттарға емес, линолеум мен пластиктерге қолданады. Сулы-эмульсиялы мастиктердің құрамында органикалық еріткіштің мөлшері шамалы болады. Сондықтан онымен кез келген беткейді тазалауға болады. Олардың кейбіреулерінің құрамында бактерицидті заттар болатындықтан, санитариялық-гигиеналық мәні зор, бөлме ішінің ауасын тазартады. Дереккөздер
Бекболат поэмасы

«Бекболат поэмасы» – 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс суреттелетін шығармалардың ішіндегі көрнектілерінің бірі – Иса Даукебаевтың «Бекболат» поэмасы. Поэма «Июнь жарлығы», «Елдің қамдануы», «Елге әскер шығуы», «Ұлықтардың Бекболаттан жауап сұрағаны», «Би, қажырлардың жауабы», «Бекболаттың екінші рет жаулап алуы», «Бекболаттың жауабы», «Соттың жауабы мен үкімі», «Бекболат дарға бара жатқанда», «Дар түбінде төрелердің Бекболатқа айтқаны», «Бекболаттың ақырғы сөзі» тәрізді тақырыптар қойылған көлемі мен шағын тараушалардан тұрады. Шығарма желісінде 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығының қазақ даласына жеткен хабары, оған халықтың қарсы шығып, көтеріліс жасауға бел байлауы, жергілікті ұлықтардың күш көрсетуі, елдің көтеріліске дайындала бастауы, елге қарулы әскер шығып, көтерілістің күшпен басылуы, көтеріліс басшысы Бекболаттың қолға түсіп, қамалуы, ақырында дарға асуы баяндалған. Автордың идеялық нысанасы – әділеттілік пен азаттық үшін күрескен халықтың көтерілісі жеңіліске ұшырағаннан кейінгі азапты күндері мен аянышты халін, көтеріліс басшысы Бекболаттың ел тағдыры үшін ерлікпен қаза табуын жырлау. Дереккөздер
Амангелді батыр дастаны

«Амангелді батыр» дастаны – 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістердің ішінде ең көп жырланғаны Торайғырдағы көтеріліс және оның қолбасшысы Амангелді жайлы болды. Осы бағыттағы туындылардың көлемі жағынан да, көркемділігі тұрғысынан да, көрнектілерінің бірі – Омар Шипиннің «Амангелді батыр» дастаны. Ақынның басты мақсаты Амангелді Имановты және ол бастаған көтерілісші сарбаздардың ерлігін жырлау болған. Ақын о баста «Амангелдің айбаты», «Губернатор келгенде» және Амангелдің әр ұрысы туралы жеке-жеке өлең, толғаулар шығарған. Кейін сол өлең толғауларды құрастырып, жалғастырып дастан етіп жазған. 1942 жылы «Амангелді» деген атпен жеке кітап басылып шыққан. Ал 1961 жылы «Амангелді батыр» деген атаумен «Таңдамалы шығармалар» жинағына енгізілген. Дастанда Амангелдінің батырлық жолы мен көтеріліс кезіндегі ерлік іс-әрекеттері жан-жақты суреттелген. Дереккөздер
1916 жыл (поэма)

«1916 жыл» – Біржан Берденұлының поэмасы. Бұл шығарма майдан жұмысына алуды, әскерге шақырылған адамдарды майданға жөнелту, олардың жолдағы, майдандағы өмірін, көңіл–күйін суреттеуге арналған. Поэма бөлімдері *«Прием» *«Қызылжар казармасының тамағы» *«Ұзақ жол» *«Алғашқы әсер» *«Майданда» *«Аэроплан» *«Дүрлігу» *«Жаңа мекен» *«Кашаға таласу» *«Оқтан қорқа қашу» *«Жұма күні» *«Қамығу» *«Газет хабары» *«Мысалы» *«Қозғалшы бір қаламым» *«Елге сәлем» Поэмада автор өзінің көзімен көргенін, басынан өткенін, көңіл күйін күнделік тәрізді баяндаған. Онда приемға алынған қазақ жігіттерінін бір ай бойы ұзақ сапар шеккендегі көрген қорлықтары, адам төзгісіз апатты жол әсерлері мен майдандары жүйелі түрде әсерленіп көрсетілген. Дереккөздер
Үлгілі бала

«Үлгілі бала» – 1912 жылы Қазанда басылып шыққан, Спандияр Көбеевтің мектептегі қазақ оқушыларына арналған хрестоматиясы. Көбеев ұстазы Ыбырай Алтынсарин үлгісін пайдалана отырып бұл кітапқа өзі аударған Крылов мысалдарын, орыс классиктерінің балаларға арналған шығармаларын, қазақтың ауыз әдебиеті үлгілерін, табиғаттың түрлі құбылыстарымен таныстыратын, өсімдік, жануарлар әлемі туралы білім беретін әр алуан қызықты қысқа әңгімелер кіргізді. Кітап Л. Толстойдың «Новая азбука», «Русская книга для чтения», К.Д. Ушинскийдің «Детский мир», Ы.Алтынсариннің «Мақтұбат», «қазақ хрестоматиясы» оқулықтарының негізінде жасалған. Кітапқа Л. Толстойдың «Азбукасынан» «Атасы мен немересі», «Қасқыр мен кемпір», «Шал мен өлім», «Екі жолдас», «Ат пен есек», «Етікші мен бай», т.б бірнеше әңгімелер, Ушинскийден «Екі соқа», «Аю мен бөрене», «Жанурлардың айтысы», «Сауысқан мен қарға» әңгімелері аударлып енгізілген. Сонымен өзінің төл шығармалары да енген. «Үлгілі бала» хрестоматиясы қазақ тілінде жаңаша жасалған оқу кітаптарының бір ретінде өз уақытында үлкен жаңалық болған. Дереккөздер
Оқжетпестің қиясында

«Оқжетпестің қиясында» – 1923 жылы Ташкентте жарық көрген Мағжан Жұмабаевтың поэмасы. Бұл поэмада Кенесары хан туралы бір аңыз қазақ елі тағдырына байланысты үлкен тақырыпқа ұласқан. Шығарма эпикалық туынды. Қазақ халқы бодандық бұғауына көндікпеген ел. Соның дәлелі - Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс. Тарихта із қалдырған айтулы оқиғаны үлкен көркемдік идеяға көтеруде дәл осы туындының орны ерекше. Бұл поэмадағы басты идея - тәуелсіздік үшін күрес. Ақын өзі таңдаған ойдың айналасында тарихи деректер мен материалдарды еркін түрде пайдаланған. Сілтемелер * [https://bilim-all.kz/olen/2277-Oqzhetpestin-qiyasynda Поэма] Bilim-all.kz сайтында Дереккөздер
Әдеби үрдіс

«Әдеби үрдіс» – әдебиеттің әлемдік, аймақтық, ұлттық көлемдегі белгілі бір кезеңін, сондай-ақ тұтастай тарихын қамтитын туу, қалыптасу және дамуынан тұратын тарихи қозғалыстағы ағым. Әдеби үрдіс әр түрлі әдеби кезеңдерден құралады. Әдеби үрдістің ажырамас бір саласы халықаралық әдебиеттер байланысы. Дереккөздер
Тұрпайы социологизм

Тұрпайы социологизм – XX ғасыр басында әдебиеттану ғылымында ерекше белең алған бағыт. Бұл мектептің өкілдері қоғам заңдарын әдебиетке механикалық түрде қолданып, метафизкалық жолға түскен. Олар жазушы шығармасын әуелі оның таптық тегімен байланыстырған. Шын мәнінде көркем туындының эстетикалық құндылығын бағаламай, бұрмалап түсіндірген. Тек қана жаңа пролетарлық әдебиет жаңа кеңестік қоғамның рухани өзегі бола алады деген ұстанымда болған. Дереккөздер
Айша хикаяты

«Айша» хикаяты – 1922 жылы жазылып, 1935 жылы өңделген Сәкен Сейфуллиннің проза саласындағы кемел шығармаларының бірі. Шығарма әйел теңдігі мәселесіне арналған. Қазақ әдебиеті үшін дәстүрлі тақырыпқа арналған бұл мәселені ақын мазмұнын қызықты, сюжетін тартымды, идеясы салмақты жаңашыл бағыттағы шығарманы тудыра білген. Оқиға 1916 жылы, Ақмола қаласынан 300-400, Нілді зауытынан 60-70 шақырымдай жердегі ауылда өткенін автор дәл көрсеткен. Кәдір деген кісі Шәкір атты әйелі өлген, қара шұбар, қисық қара сақалы бар жігітке Айша есімді кіші қызын бермек. Қалың малға отыз қаралы мал алмақ. Күшіген сияқты үңірейген, сақалы күректей қара шұбарға сұлу, жас Айша әйел болмаймын деп қанша жерден қарсылық көрсетсе де, әке-шеше, ағайын-туыс, бәрі де ата салтын бұза алмай, ұзатылып кете баратын бақытсыз қыз тағдыры суреттелген. Дереккөздер
Жемістер хикаяты

«Жемістер» хикаяты – 1935 жылы жазылып он бес жыл мерзімді оқиғаны қамтыған Сәкен Сейфуллин туындысы. Ақмоланың оңтүстік жағындағы Нұра өзенінің бойындағы Аққулы көлін мекендеген, Танбай бай аулындағы 1919 жылғы іс-әрекеттерді суреттеуден басталатын шығармада есте қаларлық суреттері мен картиналары болған. Әсіресе азамат соғысы тұсындағы қазақ ауылдарының мойындарына түскен ауыртпалықтарды жазушы реалистікпен бейнелеген. Шығармада ақтардың бейбіт жатқан, етек-жеңін жинай алмай, өзіне-өзі қарауға шамасы келмей отырған панасыз кедейлерге, кемпір-шалға, қыз-келіншекке көрсеткен зорлықтарын шеберлікпен көрсете білген. Дереккөздер
Күй (повесть)

«Күй» — «Дала балладалары» жинағына енген күйші тағдырын арқау еткен Әбіш Кекілбаев повестерінің бірі. Шығармада суреттелетін оқиға – ертедегі қазақ пен түрікменнің арасындағы алауыздық, жауласушылық. Повестің басты кейіпкерлері – Жөнейіт пен Көкбөрі – түркімен ауылының айтулы батырлары. Мәмбетсана болса сирек көрінсе де найза байламас қулығымен, арамдығымен танылатын кейіпкер. Көкбөрі жападан жалғыз Дүйімқараға соқтығып, опат болған. Інісінің өлімі Жөнейітке ауыр тиеді. Екі ұлыда жаугершілікте опат болған. Кенже ұлы Дәулет дутаршы. Дүйімқараға деген кек ашындырған Жөнейіт енді осы ұлын жауына қарсы аттандырады. Дәулет те қаза болған. Қасындағы нөкерлері Дәулеттің құны деп, күйші қазақ жігітті тұтқындап әкеледі. Жөнейіт қара жолдың бойына басын қылқитып, күйшіні тірідей көміп кеткен. Повесть Жөнейіттің өлімімен аяқталған. Дереккөздер
Навигациялық жұлдыздар

Навигациялық жұлдыздар – авиацияда, теңізде жүзу мен ғарышта кеменің бағыты мен орнын анықтау үшін қолданылатын жұлдыздар. Кеңістікте бағдар жасау үшін Жер бетіндегі белгілер жарамайды. Ғарышкерлер, ұшқыштар және теңізшілер навигациялық жұлдыз бойынша қажет уақытта бағдар жасап, бағытты анықтай білуі тиіс. Навигациялық шоқжұлдыздар саны 20-дан астам. Оларға оңтүстік және солтүстік жарты шарлардағы ең жарық жұлдыздар жатады. Навигациялық есептерді шешу үшін биіктік пен азимуттың кестесі жасалған. Дереккөздер
Жарықтың дифракциясы

Жарықтың дифракциясы – жарықтың түзу сызық бойымен таралудан ауытқуын немесе жарықтың тосқауылды орағытып өтуін айтады. 1665 жылы Италия физигі Франческо Мария Гримальди ашты. Ол өте қарапайым тәжірибе жүргізген. Терезе қақпақтарының арасына өте жіңішке саңылау қалдырған. Сол саңылау арқылы жарық сәулесі жуандығы әртүрлі таяқшаларға түскен. Олардан көлеңкелерін зерттеп, ол геометриялық оптика заңын сақталмағанын байқаған. Нәтижесінде көлеңке болатын жерлерде ақ жолақтар байқалған, оның үстіне олар боялған боп шыққан. Жарықтың дифракциялық құбылысын Гюйгенс пен Френель түсіндірген. Гюйгенс-Френель принципі бойынша толқын шегінің әрбір нүктесін жаңа сфералық толқынның орталығы деп есептеуге болады. Дереккөздер
Аманай мен Заманай

«Аманай мен Заманай» — Сәкен Жүнісовтің романы. Бастапқыда, 1987 жылы «Заманай мен Аманай» деп аталатын повесть ретінде жарияланды, кейін едәуір толықтырылды. Туындыға 1930-шы жылдардың дүрбелеңіне тап келген қазақ ауылдарының тағдыры оқиға етіп алынған. Оқиға ұжымдастыру кезінде жат жерге қоныс аударған қазақ аулының жүдеу тіршілігінен бастау алып, шегіністер арқылы суреттелген. 1997 жылы шығарма бойынша «Заманай» атты көркем фильм түсірілді. 2018 жылы роман ағылшын тіліне аударылды. Дереккөздер
Қылмыскер (пьеса)

«Қылмыскер» – Мәдениет министрілігінің 2003 жылы жариялаған ұлттық «Астана–Бәйтерек» конкурсында бас бәйгені жеңіп алған драматург Сәкен Жүнісовтың пьесасы. Онда бүгінгі күннің шындығы әлеуметтік талдау мен арқылы көрсетілген. Кейіпкерлері - кешегі өнер жұлдыздары, бүгінгі көр қазушылар. Жай ғана көр қазушылар емес, зират басындағы бірнеше гектар жерді алдын-ала сатып алып, ақша табушы кәсіпкерлер. Аттары да өздерінің болмыстарына сай. Біреуі - Шалам (шөп-шалам), екіншісі - Әлімқұлы. Екеуін біріктіріп «Шаламалейкум» деп атаған. Автор қоғамдағы көлеңкелі тұстарды, ұнамсыз жайттарды, ұлттық болмыс пен ғұрыпты сақтап қалуды, қазақ жерінің тағдырын драмалық тартыс аясында суреттеп жеткізген. Дереккөздер
Тағдыр

«Тағдыр» XX ғасырдың соңғы кезеңіндегі шекара бөлінісін арқау еткен, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығын иемденген Қабдеш Жұмаділовтың романы. Жазушының бұл романында қазақ халқы басынан кешірген ауыр бір кезең - екі империяның алаштың ата қонысы болған сайын даланы екіге бөліп, шекара сызығын жүргізген кезеңін арқау еткен. Романда әртүрлі мінезді, алуан тағдырлы кейіпкерлер сипаттары сомдалып, болмысы ашылған. Патшалық Ресей мен Цин империясы Шығыс Түркістан мен Орта Азиядағы иеліктерін айқындап енші бөлісуді XIX ғасырдың 80-жылдары ғана қолға алған болатын. Романдағы күллі оқиға осы айтулы тарихтың халық тағдырына қалай әсер еткенін бейнелеуге баяндалған. Туынды төрт бөлімге топтастырылған. Олар: «Жол торабы», «Тағдыр», «Уақыт керуені», «Дар ағашы». Дереккөздер
Қара маржан

«Қара маржан» – Шерхан Мұртазаның эпикалық жанрда көлемді жазылған алғашқы туындысы. Бұл романға бүгінгі заман шындығы, өндіріс тақырыбы, сол өндірісте еңбек етіп жүрген жұмысшылар тағдыры арқау болған. Шығарманың басты кейіпкері – Нариман. Оқиға осы кейіпкердің айналасында өрбіген. Жазушы кейіпкерінің балалық шағына монолог және авторлық баяндау арқылы шегініс жасай отырып, тартыстың екінші басындағы кейіпкер Жарас екеуінің арасындағы достықтың бұзылу себептерін көрсетеді. Романның көркемдік ерекшелігі аңыз әңгімелерді, ертегілерді шығарма оқиғасының қиюын келтіріп, сәтті пайдаланудан көрінген. Ескі тарихқа тіл бітіріп, аңыздарды қастерлеуге тәрбиелеудегі бұл көркемдік ізденіс жазушы прозасындағы үлкен табыстырының бірі болған. Дереккөздер
Ант (пьеса)

«Ант» — 1972 жылы жарық көріп, тарихи тақырыпты арқау еткен Тахауи Ахтановтың драма-дастаны. Бұл туындыға екі оқиға негіз болған. Бірі — Әбілқайыр ханның Ресей патшалығына қосылу үшін Кіші жүз атынан ант беруі. Екіншісі — осы қайшылықты да күрделі, айтулы оқиғаның шешілуі. Драма-дастанда Ресей патшалығына ант берген Әбілқайыр ханды Барақ сұлтан бастаған топ Сауранның қолымен өлтіргені суреттелген. Драма үш бөлімнен тұрады. Ол бөлімдер «Түнгі сыр», «Аңырақай», «Арпалыс» деп аталып, сол дәуірдің әлеуметтік-саяси шындығы қым-қиғаш тартыстар арқылы ашылған. «Ант» драмалық дастаны — Тахауи Ахтановтың кәсіби драматург ретіндегі ең шоқтығы биік шығармасы. Үш бөлімнен тұратын туынды елдік пен бірлік тақырыбын ту етіп, қазақ халқының ат үстінен түспеген екі жүз жылдық тарихының ең бір шеменді де шешуші кезендерін қамтиды. Дереккөздер