kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Пернетақта жаймасы

of 2007]] Пернетақта жаймасы (Keyboard layout) — түрлі әліпбилердің белгілер мен таңбаларының пернетақта пернелеріне сәйкес келуі. Бейнебетте пайда болатын белгінің қандай болуы тек басылған пернеге ғана емес, сонымен қатар қолданыстағы пернетақта жаймасына да байланысты.
Сүйреп апару

Сүйреп апару (Drag and drop) — тінтуірдің көмегімен бейнебеттегі элементтерді сүйреп апару жолымен әрекеттер жасау. Мысалы, құжатты жою үшін оны себеттің белгішесіне сүйреп апарып, тінтуір батырмасын босатса жеткілікті. Құжатты себеттің белгішесінің үстіне қойыңыз, белгіше бөлектелгенше күтіңіз, содан соң тінтуір батырмасын босатыңыз.
Компьютер жабдықтамасы

Компьютер жабдықтамасы, немесе Жабдықтама, — компьютерге және роботатехникаға орнатылған, процессор арқылы басқарылатын барлық физикалық жабдықтары жатады. Компьютер жабдықтамасы негізінен Компьютер бағдарламасына салыстырмалы айтылады. Бұлар компьютер жасап шығарылған кезде оған жалғанған жабдық болуы немесе кейін үстелген периферия құрылғылар болуы мүмкін. Төменде мысал ретінде кейбір құрылғылар келтірілген: * Монитор * Тінтуір * Модем * Дискіенгізгі * Ықшам дискілерге арналған дискіенгізгі * DVD-дискілерге арналған дискіенгізгі * Принтер * Пернетақта * Желілік бейімдеуіш * Бейнекарта * Ойын контроллері Жабдықтамаларды компьютерге түрлі тәсілмен жалғауға болады. Кейбір жабдықтама құрылғылары, мысалы, желілік бейімдеуіштер мен дыбыстауыш тақталар компьютердің ішіндегі кеңейтім ұяларына жалғанады. Басқа жабдықтамалар, мысалы, басып шығарғыштар мен мәтіналғылар компьютердің сыртқы порттарына жалғанады. Жабдықтама Windows жүйесінде дұрыс жұмыс істеу үшін компьютерде құрылғы драйвері деп аталатын жасақтамалық бағдарлама орнатылуға тиіс. Әр жабдықтың жұмысы әдетте жабдықтама өндірушілер қоса ұсынатын драйвер арқылы қамтамасыз етіледі. Кейбір драйверлер Windows жинағына кіреді. Бұл – Windows жүйесі жабдықтамалардың қажетті драйверлерін өздіктік түрде анықтап, орнатады деген сөз. Егер жабдықтама өздіктік түрде орнатылмаса, жаңа жабдық орнату шебері іске қосылады да, құрылғының жеткізілім жинағына кіретін ықшам дискіні кірістіруді ұсынады.
Планшет компьютер

Планшет компьютер немесе электронды планшет — жеке блогы жоқ және шектеулі функциялары бар пернетақта мен тінтуірі жоқ жеке электронды есептеуіш машина; тасымалды компьютердің бір түрі, сенсорлық экранды мобильді құрылғылардың түрлерін қамтитын ұжымдық түсінік. Планшет компьютерді жанасу арқылы немесе стилус (арнайы қаламұш) арқылы басқаруға болады; Пернетақта және тышқан әркез қолжетімді емес. Планшет компьютерлер мынадай құрылғыларды қамтуы мүмкін үшін: * Планшет ДК (дербес компьютер, Tablet PC) ** Slate PC ** Ультрамобильді ДК * Мобильді интернет-құрылғы * Интернет-планшет * Электрондық кітап олар сенсорлы экранмен жабдықталған. en:Early tablet computers ru:Планшетный персональный компьютер
Шығару құрылғысы

Шығару құрылғысы — компьютердегі деректерді мәтін, кескін, дыбыстық сигналдар және т.с.с. түрінде береді. Жүйелік блокқа қосылатын ең маңызды шығару құрылғылары мыналар: * Монитор * Принтер * Үндеткіштер
Көрсеткі

Көрсеткі – тінтуірді жайпақ бетте қозғаған кезде бейнебетте онымен қадамдаса жылжитын меңзер. Көрсеткі мәтіндік көрсеткі, тінтуір көрсеткі және нұсқаушы құрылғылар көрсеткісі, мәзір көрсеткісі деп жіктеледі. Белгіленген нысанға нұсқаудан басқа көрсеткі оның жағдай-күйін де көрсетеді, мысалы – өзара әрекеттесудің мүмкін еместігі. Мәтіндік көрсеткі жалпы алғанда, пернетақта арқылы терілген мәтіннің қай жерде орналасатындығын көрсететін нысанды білдіреді. Көрсеткі негізінен мәтіннен оны бірден тауып алу үшін жыпылықтап тұрады. Бұндай көрсеткінің ең көп таралған түрі болып қолданушының жаңашыл интерфейсіндегі тік сызық танылады. Кейбір жағдайларда көрсеткінің тікбұрышты не белгілеу символы, тіпті өзге символдық түрі де кездеседі. Мәтіндік көрсеткі сонымен қатар теру режимін, терілетін мәтін қасиетін, кішірейту/ұлғайту үшін мәтінде қарамен белгілеу шекарасын көрсетуге мүмкіндік береді. Нұсқаушы құрылғыларының көрсеткісі тышқан, тачпад, трекбол және т.б. манипуляторлармен жұмыс кезінде жарамды. Қолданушы көрсеткі арқылы бейнебеттегі керекті нысанға сілтеме ала алады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Алмалы дискі

Алынбалы дискі ( - иілгіш дискі) — бұл деректердің шағын көлемі сиятын тасымалы дискі. Диаметрі 3,5 дюймді алмалы дискінің сыйымдылығы әдетте 1,44 МБ құрайды. Алынбалы дискінің бір кемшілігі, оны зақымдау оңай: бұл жылудың, шаң-тозаңның немесе электр магнитті толқындардың әсерінен болуы мүмкін. Мысалы, қарапайым қағаз бекіткіш магниттелсе, ол алмалы дискідегі барлық деректерді жоюы мүмкін. Сондықтан маңызды жазбаларды және басқа да елеулі деректерді бірнеше алынбалы дискіде немесе басқа тұрпатты дискіде, айталық, ықшам дискіде сақтаған жөн. Алынбалы дискілер сондай-ақ дискеттер деп те аталады. Дереккөздер
Тоғай бей

with Tugay Bey at Львов", oil on canvas by Ян Матейко, 1885, National Museum in Варшава (see full picture here).]] Тоғай бей (?—1651 ж. маусым) — Қырым хандығының атақты қолбасшысы әрі саяси қайраткері. Тоғай бей Қырым хандығының төрт ірі және күшті тайпаларының бірінен - Арғын тайпасынан шыққан. Перекоп санжағының (аймағының) басшысы болып, "бей" атағын алды. Осындай деңгейге 1642 немесе 1644 жылында жетті (ІV Мұхаммет Герай ханның кезінде). Тоғай бейдің міндеті мемлекетінің оңтүстік тарабының қауіпсіздігін сақтау еді. Жеке жалауын және 3 мың жауынгерлерден құрастырған нөкерлері бар хандығындағы жалғыз бей еді. Тоғай бей 15 мың әскердің басшысы еді. Богдан Хмельницкийдің тамыры еді. 1648 жылының сәуір айында III Ислам Герай ханның бұйрығы бойынша қолын басқарып Хмельницкийдің жігіттеріне көмекке келді. Жовтые Воды шайқасы мен Корсунь шайқастарына қатысты.
Алия Изетбегович

Алия Изетбегович (1925 ж., 8 тамыз - 2003 ж. , 19 қазан) - тәуелсіз Босния және Герцеговинаның алғашқы президенті. 1980-ші жылдары "Ислам декларациясын" жазды. Ислам дінін зерттеп, жақсы білген, жазушы, ойшыл (философ) еді, пәлсапасы ислам дінінің негізінде еді. 1990 жылы Боснияның жетекшісі болып кетті. 1991 жылы қараша айында Боснияның егемен болғысы келетін жөнінде мәселе көтерген. 1992 жылының басында референдум өткізіп, Боснияның тәуелсіздігін жариялануы үшін еңбек еткен. Боснияда 1992 - 1995 жылдарында соғыс болған кезінде мемлекет басшысының міндетін атқарды.Боснияның бөлінбеуін (унитар мемлекеті ретінде болғанын) қолдады, бірақ 1995 жылының Дейтон келісімі бойынша Босния және Герцеговина мұсылман мен хорваттар құрастыратын федерация және серб республикасынан құрастыратын мемлекет болып кетті. Изетбегович үш ұлтты, үш діні бар елінің президенті болып кетті. 2003 жылы жүрек ауруынан қайтыс болды. Халықаралық Гаага трибуналы Изетбеговичті әскери қылмыскер ретінде сотқысы келгені туралы мәселе көтерген болатын, бірақ Изетбегович қайтыс болғандықтан оған қарсы ешқандай айып тағылмады. Изетбегович Сараево қаласындағы Ковачи зиратында жерленген.
Радован Караджич

Радован Караджич (; 19 маусым 1945) — Босниядағы сербтердің жетекшісі, серб саясаткері, 1990-шы жылдарында соғыс болған кезде Босниядағы сербтердің республикасының президенті еді, ақын, дәрігер - психиатр, Гаагадағы Халықаралық трибунал оған әскери қылмыскер деп айып тағайындалады. Өмірбаяны * 1945 жылы Черногорияның (Монтенегроның) Петница деген жерінде туған. Әкесі Вук Караджич серб ұлтшылдарының әскерінде қызмет етіп, Екінші дүниежүзілік соғысында фашисттермен және коммунисттермен соғысқан. * 1960 жылы Караджичтың отбасы Боснияның бас қаласы - Сараевоға көшіп кетеді. Сонда Радован Караджич медицина саласынан жоғары оқуын бітіреді. * Бірнеше жыл "Сараево" футбол клубының психиатры болып жұмыс істеген. * 1980-шы жылдарынан бастап саясатпен айналысуға басталады, Боснияның парламенті - Скупщинаға депутат болып сайланады. * 1990-жылдарының басында Боснияның Югославиядан шыққанына және тәуелсіз мемлекет болғанына қарсы шығады. 1991 жылының қараша айының 15-інде Караджич пен Изетбегович бір-бірімен Скупщинада бұл мәселе жөнінде таласады. * 1992 жылы ақпанның аяғында Босния тәуелсіздігін жарияланғаннан кейін, Караджич жергілікті сербтердің басшысы болып, 1992 жылының сәуір айының 7-інде Сараевоның маңында орналасқан Пале деген қаласында өз-өзіні Боснияның үкіметінен тәуелсіз деп жарияланған Сербска Республиканың президенті болып кетеді. Югославияның қалған әскерінен Боснияның сербтердің қарулы күшін құрастырып, соғысқа қатысады. 1995 жылы Дейтон келісімінен кейін, Босния - Герцеговина тәуелсіз мұсылман-хорват федерациясы және Сербска Республикасынан бір одаққа бірігіп құрастырған мемлекет болып кетті. * 1996 жылының шілденің 17-ісінде Караджич президент орнынан кетті. * Радован Караджичты Боснияның мұсылмандарының қырып, әскери қылмыскер деп, соттау үшін 12 жылдай іздеген. Ақырында 2008 жылының шілде айында Белградтың маңында ұстап кетті. Сербияның үкіметі Караджичты халықаралық трибуналына беріп, Гаагаға жіберді. Дереккөздер
Младич, Радко

Радко Младич (1943 ж.) - Югославияның, кейін Босниядағы сербтерінің әскери қызметкері, генерал, Гаагадағы халықаралық трибуналы оған Босниядағы болған соғысында әскери қылмыстары жасады деп айып тағайындалады. Радко Младич 1943 жылы Босниядағы Божиновичи деген жерінде серб отбасында дүниеге келген. Сол кезде Боснияның жері неміс фашисттерінің көмегімен ұйымдастырылған Тәуелсіз хорват мемлекетінің құрамына кірген еді. Радко Младичтың дүниеге келуінің алдында оның ата-анасы сүзекпен ауырды, өзі Радко Младич та әлсіз ауру бала болып туды. Әкесі 1945 жылы хорват усташтарымен (ұлтшыл әскерлерімен) соғысып қаза тапты. 1991 жылында Хорватия өз тәуелсіздігін жарияланып, Югославиядан шыққанннан кейін сербтер мен хорваттар арасында соғыс басталды. Радко Младич бұл соғысқа қатысады. 1992 жылы Босния өз тәуелсіздігін жарияланып, Югославиядан шығады, Боснияның жері қанды шайқастарының майданына айналысады. Хорваттар, сербтер, боснияның мұсылмандары (бошняктар) бір-бірімен соғысып, бір-бірін қырған. 1992 жылы мамырдың 2-ісінде Радко Младич Белградта (Югославияның, кейін Сербияның астанасында) отыратын Милошевичтың үкіметінің бұйрығы бойынша Боснияның астанасы - Сараево қаласыны қоршап алады, қала тұрғындарын сусыз және электр шамсыз қалдырады. Сараевоның қоршап алуы үш жарым жылға созылды. Сараевоның 10 000 тұрғындары генерал Младич басқарған серб мергендерінің қолынан қаза тапты. 1995 жылының шілде айында Младич басқарған әскерлері Сребреница қаласын алды да, көп мұсылман тұрғындарын өлтірді. Бұл оқиға үшін Гаагадағы халықаралық трибуналы Младичты әскери қылмыскер деп айып тағайындалады. Генерал Радко Младич әлі ұсталмаған, оның іздеуі жүргізіледі. 2002 жылына дейін Младич тіпті жасырынбаған да - Сербияда еркін жүріп жиі футбол ойындарын көруге стадионға барған. 2002 жылынан бастап жасырынп, халықаралық трибуналдан қашып жатыр.
Терминатор (астрономия)

Терминатор —ғаламшардың күндізгі және түнгі жақтарының арасындағы шекараны көрсететін дерексіз сызық. Оны «сұр сызық» және «ымырт сызығы» деп те атауға болады. Жер ғаламшарында терминатор — Жердің өзінің диаметріне шамамен тең келетін шеңбер сызық. Полюстік аймақтарды санамағанда, терминатор жер бетіндегі әрбір нүкте арқылы күн шыққанда және күн батқанда күніне екі рет өтеді. Терминаторға Күн сәулелері ғаламшардың бетін жанама сызықпен жанап өтетін нүктелердің жиынтығы деп анықтама беруге болады. Осы нүктелер жиынтығы ғаламшардың күндізгі және түнгі бөліктерін бөліп тұрады. Кез келген уақытты алғанда Жердің бір жартысы Күн сәулелеріне бөленіп тұратындықтан және Жер өз осінен айналатындықтан терминатор сызығы жылжып отырады. Жыл маусымдары терминатор сызығының орналасуына өте қатты әсер етеді. Өз осінен айналатын ғаламшардың санақ жүйесінен қарағанда, терминатор бүкіл ғаламшардың беті арқылы өтіп, бір жағында күннің шығысы, екінші жағында күннің батысы орын алып отырады. Терминатордың қасиеттері бойынша ғаламшар туралы кейбір қорытындыдар жасауға болады, мысалы терминатордың бұлыңғыр болуы ғаламшарда атмосфераның барлығына меңзейді. Радиоәуесқойлар терминаторды (олар оны «сұр сызық» деп атайды) ұзақ қашықтықтарға байланыс жасауға қолданады. Қолайлы жағдай қалыптасқанда радио толқындары ғаламшардың қарама-қарсы орналасқан нүктесіне дейін жете алады. Қысқы және жазғы күн тоқырауы кезінде (желтоқсанның және маусымның 21-лерінде) терминатор сызығы мен Жердің осінің арасындағы бұрыш ең үлкен шамаға ие: 23,5°. -дан қарағандағы бір бөлігі. Терминатор сызығы бұлыңғыр, біртіндеп қоюланып бара жатқан аймақтарда ымырт түсіп жатыр.]] Полюстарға жақын аймақтарды есепке алмағанда, Жердің басқа аудандарында тек Конкорд және Ту-144 ұшақтарының көмегімен ғана терминатор сызығын қуып жетуге болады. Лондон немесе Париж қалаларынан батысқа қарай ұшқанда кейбір кездері түнде ұшып шығып, күннің батуын қуып жетуге болады. Сондай кездері ұшақтағы адамға күн батыстан шыққандай болып көрінеді. Сыртқы сілтемелер *[http://www.fourmilab.ch/cgi-bin/uncgi/Earth/action?opt=-p Терминатордың қазіргі мезеттегі жай-күйі]
Мәзір жолағы

.]] Мәзір жолағы — бағдарлама терезесінің үстіңгі жағындағы тік бұрышты тақта, онда қолданыстағы мәзірлердің атаулары орналасқан. Егер тінтуірдің немесе пернетақтаның көмегімен мәзірлердің бірін бөлектесе, ондағы пәрмендердің (әмірлердің) тізімі бейнебетте көрініс береді.
Құралдар тақтасы

on Ubuntu.]] Құралдар тақтасы — бағдарламаның сызбалық тілдесуіндегі бейнебеттік түймешіктердің немесе белгішелердің қатары, бағаны немесе блогы. Осы түймешіктерді баса отырып немесе белгішелердің үстінен нұқи отырып, пайдаланушы бағдарламаның белгілі бір жетелерін белсендіреді. Мысалы, Microsoft Word құралдар тақтасында (басқаларымен қатар) мәтінді қиғаш немесе жуан етіп өзгертуге арналған түймешіктер, сондай-ақ құжаттарды сақтау мен ашу батырмалары бар. Әдетте пайдаланушының құралдар тақтасын теңшеуге және оларды бейнебет бойымен жылжытуға мүмкіндігі болады.
Қанатша көзі

Қанатша көзі — параметрлер жиынындағы жекелеген мүмкіндіктерді немесе параметрлерді іске қосу немесе ажырату үшін қолданылады. Егер параметр таңдалса, оның тұсында × белгісі немесе қанатша пайда болады. Түсірінділер
Терезе (ақпараттану)

Терезе — бейнебеттің бір бөлігі, онда бағдарламалар мен әрекеттер іске асырылады. Мысалы, бір терезеде электрондық пошта бағдарламасын ашуға, ал екінші терезеде Интернеттен қажетті деректерді іздеуге болады. Терезелерді жабуға, мөлшерін өзгертуге, құралдар үстеліндегі батырмалар түрінде барынша кішірейтуге немесе бүкіл бейнебетке барынша үлкейтуге болады. Терезе— # пайдаланушы немесе программа жеке экран ретінде жұмыс істейтін дисплей экранының бөлігі; # машиналық графикада — виртуальды кеңістіктің берілген бөлігі; # есептеу желілерінде — растау алмастан беруге болатын мәліметтер дестесінің тізбектік реттік нөмірлерінің реттелген жиыны; мәліметтерді жеткізу хаттамасымен анықталатын хабарлар мен мәліметтер блоктарын фрагменттеу құралы; # графикалық тұтынушы интерфейстің негізгі элементі; бөлек экран тәрізді жұмыс істейтін дисплей экранының тіктөртбұрышты бөлігі; кез келген мәліметтерді қабылдап алатын және өңдейтін объект. Программа немесе тұтынушы адам жеке экранмен жұмыс істеп отырғандай сезінетін дисплей экранының бөлігі. Терезені үлкейтуге, кішірейтуге оны пиктограммаға айналдыруға немесе жиырып, тек аты ғана Тапсырмалар тақтасында көрінетіндей етіп қоюға болады. Бір мезетте экранға бірнеше терезе шығаруға да болады. Терезелер жұмыс үстеліндегі қағаз парақтары сияқты, бірінің үстіне бірін қоюға, оларды жылжытуға, жасырып қоюға мүмкіндік бар. Стандартты терезе элементтері: тақырып жолы, меню жолы, аспаптар тақтасы, сырғыту сызғышы, үлкейту, кішірейту батырмалары және т.б. Дереккөздер
Мәзір (ақпараттану)

Мәзір — белгілі бір әрекеттерді орындау үшін, мысалы, құжаттың бөлектелген бөлігін пішімдеу үшін пайдаланушы пәрмендерді (әмірлерді) таңдайтын тізім. Ашылмалы мәзір — мәзір жолының үстінен нұқығанда ашылатын мәзір. Мәзір ашық тұрады, алайда пайдаланушы тінтуір батырмасын тағы бір рет баспайынша немесе мәзір тармағын таңдамайынша басқа әрекет жасалмайды.
Жүйелік әкімші

Жүйелік админ — ақпараттық технологиялардағы жұмыс басқаратын адам. Windows Windows XP Professional жүйесінде — егелік (үйшік) контроллерлерін немесе жергілікті компьютерлерді, олардың пайдаланушы есеп жазбалары (тіркелгілері) мен топтық тіркелгілерін орнату мен басқару, құпия сөздер мен рұқсаттар беру және пайдаланушыларға желіде жұмыс істеу мәселелерін шешуде көмек көрсету үшін жауап беретін адам. Админ Админ тобының мүшелері болып табылады және егелікті (үйшікті) немесе компьютерді толық басқарады. Windows XP Home Edition жүйесінде — компьютердегі бүкіл жүйеге өзгеріс енгізіп, бағдарламалар орната алатын және компьютердегі барлық файлдарға қатынай алатын адам. Компьютер админсінің есеп жазбаласын (тіркелгісін) иеленетін адам компьютердегі барлық басқа пайдаланушы тіркелгілеріне түгел қатынай алады.
Windows Update

Windows Update — Windows жүйесінің қауіпсіздік мүмкіндігі. Бұл қауіпсіздік жаңартуларды, маңызды жаңартуларды және жаңарту бумаларын пайдаланушы белгілеген кесте бойынша өздіктік түрде қотарып алуға және орнатуға арналған. Сонымен қатар осы мүмкіндіктің көмегімен маңызды жаңартулардың пайда болғаны туралы құлақтандырулар алуға болады. Дереккөздер
Жылжыту жолағы

Жылжыту жолағы — терезенің жиегін бойлай орналасады. Егер файлдың құрамы терезеге сыймайтын болса, бұл оны толық қарап шығуға бөгет болмайды. Терезеде басқа бір бетті көрсету үшін жылжыту жолағындағы жүгіргінің үстінен басқан да, тінтуір түймешігін басып ұстап тұрып, жүгіргіні жылжытылады.
Ен (ақпараттану)

Ен — компьютерде немесе желіде орналасқан кез келген элементке сілтеме (мысалы, бағдарлама, файл, қалта, дискіенгізгі, веб-бет, Принтер немесе басқа компьютер болуы мүмкін). Ендерді түрлі аймақтарда, мысалы, жұмыс үстелінде, Бастау мәзірінде немесе қалталарда орналастыруға болады. Түсірінділер Тағы қараңыз * Жұмыс үстелі * Белгіше
Шен (ақпараттану)

Шен — пішімде мәтін бейнеелейтін тілдесу элементі. Бұл әншейінде тұрғылықты басқару элементі. Шенді жалпы алғанда қасындағы мәтін жолағын немесе басқа тілдесу элементін айқындау үшін қолданады. Шендерге әншейінде кезелім өтпейді.
Жұмыс үстелі

Жұмыс үстелі – құжаттарды және олармен жұмыс істеуге арналған негізгі құралдарды қамтитын Windows-тың негізгі элементі. Жүйе қотарылған кезде сіз оны бәрінен бұрын көресіз. Жұмыс үстелінде Windows нысандары және басқарушы элементтері: белгішелер, лақаптар, үстелдер, мәзірлер, қалталар орналасады. Стандартты көріністе Жұмыс үстелінде менің құжаттарым, менің компьютерім, себет, желілік орта]], Internet Explorer терезелерінің белгішелері, тапсырмалар үстелі, бастау батырмасы орналасады. Жұмыс үстелінің төменгі бөлігінде Бастау батырмасы, Жылдам іске қосу үстелі, Тапсырмалар үстелі, Индикаторлар үстелінен тұратын жолақ орналасқан Жұмыс үстелі — бұл бейнебеттегі нағыз жұмыс үстелі сияқты ұйымдастырылған аймақ. Мұнда белгішелер, мәзірлер мен терезелер сияқты сан алуан элементтер орналасқан; олардың көмегімен бағдарламаларды іске қосуға және әр түрлі тапсырмаларды орындауға болады. Windows жұмыс үстелінде осы нысандарды кәдімгі жұмыс үстеліндегі сияқты жылжытуға және қайта реттеп қоюға, сондай-ақ жұмысты бастауға және аяқтауға болады. Пайдаланғанә дебиеттер Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007ж. Дереккөздер
Фрагментациялау

Фрагментациялау — файлды тұрғылықты дискінің әр жерінде сақталатын бірнеше бөлікке бөлу. Фрагментация дискідегі файлдар жойылған және жаңа файлдар үстелген кезде орын алады. Соның нәтижесінде дискіге қатынау жылдамдығы баяулайды да, соның салдарынан дискілік операцияларды орындаудың жалпы жылдамдығы төмендейді. Бұл қиындықты шешу үшін «Дискіні дефрагментациялау» бағдарламасы әзірленген. Түсірінділер
Компьютер порты

(Early 2003)]] Компьютер порты — компьютерден және компьютерге дерек беретін құрылғыларды жалғауға арналған ағытпа. Мысалы, басып шығарғыштар әдетте қатарлас порттарға (LPT), ал модемдер тізбекті порттарға (COM) жалғанады. Сонымен қатар тізбекті портты (негізінен дерек беруге арналған), сондай-ақ перифериялық құрылғылар үшін пайдаланылатын USB портын да айта кету керек. USB порты әдетте компьютердің алдыңғы немесе артқы жағында, тізбекті немесе қатарлас порттың жанында орналасады.
Порт

Порт (француз тілінде port, латын тілінде portus — гавань, айлақ) — 1) су толқындарынан табиғи не жасанды тосқауылдармен қорғалған, кемелердің аялдауына, оларға әр түрлі қызмет көрсетуге, жолаушылар мен жүк тасымалын қамтамасыз етуге арналып салынған теңіз, өзен, көл не су бөгені жағалауының сумен шектескен бөлігі. Порт (французша: port — кемежай) — әдетте, толқын соғуынан қорғалған және кемелердің тоқтауы үшін арнайы жабдықталып, жүк тиеу-түсіру жұмыстары жүргізілетін теңіз, көл, өзен жағалауының бір телімі. Порт теңіз порты және өзен порты деп бөлінеді. Теңіз порты азаматтық порт және әскери порт болып бөлінеді. Әскери порт — әскери-теңіз базасының құрамдас бөлігі. Азаматтық портқа кемелердің жүк тасымалдауын қамтамасыз ететін сауда порты, балық аулау флотының базасы болатын балық порты, т.б. мысал бола алады. Порт акваториядан (су айдыны) және аумақтан (жағалаулық бөлік) тұрады. Акваторияға портқа кіретін су жолы, рейд, ішкі су алабы, ал аумаққа портқа келетін темір жол, автомобиль жолдары, көлік қызметін атқарушы құбырлар, жүк қоймалары, алаңдар, вокзал, қызмет және әкімшілік үйлері, т.б. кіреді. Порттың гидротехникалық құрылыстарына толқын бәсеңдеткіш, пирс, док, шамшырақ (маяк), т.б.; негізгі техникалық сипаттамаға айлақтың тереңдігі мен ұзындығы жатады. Порттың жүк айналымы, жүк қабылдап, өткізу қабілеттілігі, кеме айналымы оның көліктік-экономикалық сипаттамалары деп аталады. 2) кеме бортындағы жолаушыларды отырғызуға, түсіруге, жүк тиеп, түсіруге арналған саңылау. Ескі әскери кемелерде бортқа орналасқан зеңбіректерден оқ атуға арналған саңылау. Дереккөздер
Жағысжай

Жағысжай сөйлемі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін: Жағысжай - жолаушыларға, көліктер мен кемелерге, жүктерге қызмет көрсететін ғимараттар мен жабдықтама кешені. *Автожағысжай *Әуе жағысжайы *Өзен жағысжайы *Темір жол жағысжайы *Теңіз жағысжайы
Айлақ

Айлақ - кемелер мен құрылымдар жүгiнiң өңделуiн немесе сапарға жөнелтудi күтiп тұратын, сондай-ақ қажеттi амалдар орындалатын кемежайға және рейдтер құрылғысына кемелердiң келуi мен онда тұруы үшiн қызмет ететiн су бетiнiң шектеулi телімі. Сыртқы сілтемелер ar:ميناء cs:Přístav da:Havn de:Hafen eo:Haveno gd:Acarsaid is:Náttúruleg höfn it:Porto (struttura) ja:港湾 nds:Haven nl:Haven nn:Naturleg hamn no:Havn simple:Harbor sv:Hamn sw:Bandari asilia ta:துறைமுகம்
Гүлжан Талапқызы Молдажанова

Гүлжан Талапқызы Молдажанова — (11 маусым, 1966 жыл, Алматы қаласы) «Базэл» (Базовый Элемент) корпорациясының бас директоры. Өмірбаяны * 1989 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің физика факультетінде оқып бітірген. * 1998 жылы Ресей Федерациясы Үкіметің жанындағы Қаржы академиясын бітірген. * 2001 жылы Антверпен университеті мен Халық шаруашылығы академиясы жанындағы Бизнес және іскери әкімгерлік институтының (Мәскеу) бірлескен бағдарлама бойынша MBA дипломын алған. * 1994—1995 жж. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде ғылыми қызметте. * 1995 ж. Олега Дерипаска иеленген холдингіде «Росалюминпродукт» бас директорының хатшысы лауазымына ($200 жалақысымен) келді. Арада көп өтпей-ақ қаржы директорының көмекшісі болды, соңынан «Сибал» (Сибирский алюминий) компаниясының коммерциялық директоры болды. * 2000 жылы «Русал» (Русский алюминий) компаниясының сауда мен маркетинг жөніндегі директоры болды. * 2002 жылы «Русал» компаниясының стратегия мен корпоративтік даму жөніндегі директоры болды. * 2004—2005 жж. «Базэл» (Базовый Элемент) корпорациясының алюминий бизнесінің басқарушы директоры. * 2005 жылдан бастап «Базэл» корпорациясының бас директоры. Оның бүкіл қызметі курстасы, бизнес олигархы Олег Дерипаскамен (бастапқыда оның хатшысы болған) байланысты. «Базэл» корпорациясының активінде алюминий, авиация, энергетика, автомобиль және қаржы бизнесі бар. Жалпы 14 млрд долларды басқарады. Түсім айналысы (2007 жылы) 26,8 млрд доллар. Жетістіктері * 2008 жылы «Forbes» журналының әлемнің ең беделді 100 әйел тізімінде 37-ші орын алды. Дереккөздер
Компьютерлік терминдердің қысқаша сөздігі 2

Компьютерлік терминдердің қысқаша сөздігі — ағылшын, қазақ, орыс тілдері ретімен сұрыпталып беріледі. «Microsoft» корпорациясы 2007 ж. Windows Vista амалдық жүйесінің мен Office 2007 кеңселік бағдарламалар дестесінің қазақша тілдесу үшін дайындаған сөздік негізінде. Сөздік Ескертпе: Бұл мақаланың көлемі өте үлкен болғандықтан тіл бойынша өздіктік сұрыпталуы (құмсағат тәрізді белгішеменен ) 1 минөттен асуы мүмкін Жалғасы. Басын Компьютерлік терминдердің қысқаша сөздігі деген беттен қараңыз. Тағы қараңыз * Windows сөзнамасы * Уикипедия:MediaWiki сөзнамасы Сыртқы сілтемелер * [http://www.microsoft.com/Language/ru-ru/Search.aspx?sString&langIDkk-kz Языковой портал Майкрософт - Поиск терминов] * [http://www.microsoft.com/Language/ru-ru/Terminology.aspx Загрузка терминов Майкрософт] * [http://download.microsoft.com/download/0/E/A/0EA4750D-952B-479F-A260-AE6AAF98C864/kaz-kaz-StyleGuide.docx Руководство по локализации] * [http://kk.wiktionary.org Ашық қазақ сөздігі]
Forbes

Forbes (, оқылуы Форбс) — АҚШ-тың баспасөз, әрі медиа компаниясы. Оның маңдай-алды баспасы болып екі аптада бір шығатын Forbes magazine (Форбс журналы) болып табылады. Форбстың бизнес саласындағы негізгі бәсекелестері — Fortune, Business Week деген журналдар. Журнал негізінен тізімдері арқылы, соның ішінде ең бай америкалықтар тізімі (The Forbes 400) және миллиардерлер тiзiмi, кеңінен танылды. Форбс журналының ұраны — «Капиталист құралы» («The Capitalist Tool»). ]] Компания негізін Берти Чарлз Форбс 1917 жылы қалағаннан кейін 1954 жылы қайтыс болғанға дейін бас редактор болып істеген. Дереккөздер
Чичак

Чичак (қазарша: Чичак — шешек, ромейше: Tzitzak; шоқындырудан соң — Eirēnē) (? — 752) — қазар ханзадасы, қазар қағанының қызы (Феофан Тәубешінің деректері бойынша) немесе сіңлісі (Никифор деректеріне қарағанда). 732 жылы Ромей империясының императоры Леон III Исаур өз ұлы Константинды (келешекте Константин V императоры) бұған үйлендірді. Екі әулетті қосқан себебі Араб халифаларына қарсы бірлескен қазар-ромей күресі. Ханзаданың алыс сапары Константинополиске (қазіргі Истанбұл қаласы) әкелді, келісімен шоқындырылып Киелі бітікті оқып білді. Үйлену тойында кіиген кіим үлгісі ромей императорының нөкерлер арасында жоғары әлей алды, сол кезден бері рәсімдік ер кіимі цицакион деп атала бастады. 749 жылы Леон деп аталған ұлын тапты (Леон IV Қазар императоры, тақта 775—780), ол ататегі бойынша Қазар деген лақап атымен белгілі.
Арман Константинұлы Шілманов

Арман Константинұлы Шілманов (20 сәуір, 1984 жыл, Теміртау) — 84 кг салмақты таэквондодан 2008 жылғы Олимпиялық ойындардың қола медалі иегері. Атырау қаласында тұрады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20090409214029/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/6/214736.shtml Нәтижелер деректері]
Бильярд

Бильярд биллиард (франц. bіllard, bіlle — шар) — арнайы үстелде шарлармен ойналатын ойын. Бильярдтың отаны Үндістан және Қытай саналады. Еуропада 16 ғасырда, Ресейде Петр І-нің тұсында пайда болған. Үстел шұғамен қапталған, жақтауларында (борттарында) шар түсетін қалтасы бар 6 ұяшығы (лузасы) болады. Ойын үш, бес не он алты шармен ойналады. Нөмірленген шарларды ұяға кимен (ұзындығы 1,5 м таяқ) ұрып түсіреді. Бильярд ойынының “Американка” (лузаға бірінші болып 8 шар түсірген ойыншы жеңеді), “Пирамида” (70 ұпай жинаған ойыншы жеңеді), т.б. түрлері кең тараған. Дүниежүзілік және құрлықтық чемпионаттар 19 ғасырдың соңынан бері өткізіліп келеді. Дереккөздер
Лувр

Лувр — Францияның Париж қаласындағы ұлттық өнер мұражайы. Мұражай Париждің орталығында, Сенаның оң жағалауында, Риволи көшесінде, I аймағында орналасқан. 2018 жылы Луврға келушілер саны 10 миллион адамнан асты, бұл — рекордтық көрсеткіш. Мұражай ғимараты — ежелгі патша сарайы (Palais du Louvre). Лувр — Францияның Капетиндер әулетінен бүгінгі күнге дейін созылған бай тарихы бар әлемдегі ең көне мұражайлардың бірі. Ғимарат қазіргі Лувр сарайын құру үшін бірнеше рет кеңейтілді. 1682 жылы XIV Луи өз резиденциясы ретінде Версаль сарайын таңдады да, Лувр негізінен корольдік коллекция болып қалды. Француз төңкерісі кезінде Құрылтай жиналысы Луврды ұлт жауһарларын көрсететін мұражай ретінде пайдалану керек деп шешті. Мұражай 1793 жылғы 10 тамызда 537 картинадан тұратын көрмемен ашылды, жұмыстардың көпшілігі корольдік және тәркіленген шіркеу мүлкі болды. Ғимараттың құрылымдық проблемаларына байланысты мұражай 1796 жылдан 1801 жылға дейін жабық болды. Наполеон Бонапарт билігі кезінде коллекция ұлғайып, мұражай Наполеон мұражайы деп аталды, бірақ Наполеон тақтан кеткеннен кейін оның әскерлері тәркілеп алған көптеген жұмыстарды бастапқы иелеріне қайтарды. Коллекция XVIII Луи және X Шарль тұсында одан әрі ұлғайып, Екінші Француз империясы кезінде мұражай 20,000 дана жинады. Холдингтер Үшінші республикадан бері қайырымдылық пен өсиет арқылы тұрақты өсті. Коллекция сегіз кураторлық бөлімге бөлінген: Мысыр көне заттары; Таяу Шығыс көне ескерткіштері; грек, этруск және рим көне ескерткіштері; Ислам өнері; мүсін; сәндік өнер; суреттер; сызбалар және тағы басқа. Луврдағы ең танымал өнер туындысы — Леонардо да Винчидің Мона Лизасы. Басқа картиналар арасында Рембрандт, Джамбаттиста Питтони, Караваджо, Питер Пауль Рубенс, Тициан және Эжен Делакруа туындылары бар. Қосымша ақпарат Дереккөздер
Каир

Каир ( әл-Қāhираһ) — Мысырдың астанасы. Каир халқының саны жағынан әлемдегі Мехикодан кейінгі екінші орын алады. Қаланың кейбір аудандарында тұрғындардың тығыздылығы соншалық, бір мың шаршы км. 120.000 адам келеді. Мысыр 6 мың жыл бойы біртұтас мемлекет ретінде сақталып келе жатқан жалғыз ел. Бүкіл халқы Нілдің екі жағына орналасқан 9 миллион 849 адам тұрады. Бір Каирдің өзінде 500–ден астам мешіт бар. Ең кереметтері – Ибн-Тулун мен Султан Хасанның мешіттері, оның ұзындығы 140 метр, ені 75 метр, мұналарының биіктігі 86 метрге жетеді. Көлемі жағынан екінші мешіт – Бейбарыстың мешіті. Түбі күрдтен шыққан бірінші сұлтан Салах Әд-Диннің мешітінің зәулім күмбездері мен мұнаралары Каирдің мақтанышына айналған. Мешіттің атшаптырым алаңында атақты Жүсіп құдығы қазылған. Оның тереңдігі – 88 метр Шыңырауға қанша қарасаңда түбіндегі суды көре алмайсың. Сондықтан да бұл ЮНЕСКО-ның мәдени мұраларының тізіміне алынған. Әл-Азхар (гүлге оранған) мешіті Каир мен құрдас. Бірнеше ғасырдан бері осында мұсылман университеті ұйымдастырылған. Мұсылман әлемінің барлық түкпірінен 9000 мың студент дәріс алады екен. Бүгінде бұл дәріс сақталған, профессорлар,белгілі ұстаздар Х ғасырдағыдай дін сабағын береді. Каирға барған туристке міндетті түрде көрсететін жердің бірі Цитадель. Ол Мұхамед Әлидің ұясы деп те аталады. Ірге тасы 1176 жылы қаланған. Мәмлүк сұлтандарының үш ғасыр бойғы резиденциясы осы. Бейбарыс бабамыздың Мысыр елін он жеті жыл билеген тұсындағы сарайы да осы Цитадель. Бәрінен де таң қалдыратыны – Каирдің «Өлі қаласы». Бүл әлемдегі ең үлкен некрополь. Онда 15 ғасырда жерленген бейіттер бар. Үй алуға ақшасы жоқтар талай заманан бері мазарларды мекен етіп келеді. Кәдімгі мазардың төбесін жабады да, ішін бөліп үй жасап алады. Қазірдің өзінде, онда миллионнан астам адам тұрады. Әлемдегі жеті кереметтің мына заманға аман жеткені жалғыз ғана Мысыр пирамидалары. Хеопис б.д.д. 50 жылы тұрғызылып біткен. Міне бес мың жылдан бері ашық аспан аясында, күннің астында, желдің өтінде тұрған бұл құдірет, шынында да, қайран қалдырады, таңдантады, тебірентеді. Әлемге белгілі Әл Халил базары да осында. Ол «Алтын базар» деген атпен белгілі. Бұдан 700 жыл бұрын салынған сауда орнынан адамның жанынан басқаның бәрі табылады. Жүздеген метрге созылатын 12 үлкен бөлектен тұрады. Каир қаласы ең жас ислам дінінің орталығы. Мінәжат етуге шақырылған дауыс радиодан естілгенде осынау тыным таппастай көрінетін қаланың өмірі аз уақытқа тоқтап қалады. Жүргізушілер, шаштараздар, даяшылар, сатушылар бәрі де жұмысын жиып қойып,жайнасазын төсейдіде намазға осылай күніге бес рет жығылады. Дереккөздер
Берлин

Берлин ( , ) — Германия астанасы. Берлин қаласы Шпрее өзенінің сол жағалауында орналасқан. Орта ғасырларда Берлин Бранденбургтің маңызды сауда орталығына айналды. 1486 жылы Гогенцоллерндердің резиденциясына айналды. 1871 жылы ол Герман империясының астанасына айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан соң Берлин керемет көркейіп, көріктене түсті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол қатты қирады. 1961 жылы Берлин қабырғасы тұрғызылып, қала Шығыс және Батыс бөліктерге бөлінді. 1991 жылы Бундестагтың шешімімен Берлин Германия Федеративтік Республикасының астанасына айналды. Қалада шамамен 3,8 млн халық тұрады. Олардың төрт жүз мыңнан астамы 182 елден келген шетелдік азаматтар. Берлин Германиядағы ең үлкен қала. Ол 892 км² аумақты алып жатыр. Екінші дүниежүзілік соғыста қирап қалған қала адам танымастай өзгерді. Берлинде газет-журнал басатын жаңа технологиямен жабдықталған 10 баспахана бар. Қала Еуропадағы маңызды қаржы және сауда орталықтарының бірі. Қаладағы төрт университетте жүз мыңнан астам студент оқиды. Сондай-ақ әртүрлі мамандар дайындайтын он институт, 50–ден астам ғылыми-зерттеу институттары бар, онда 50 мың адам жұмыс істейді. Жалпы Германия мәдениетке ерекше көңіл бөледі. Қалада 200-ден астам жекеменшік сурет галереясы, 150 театр бар. Бірқатар филармониялық оркестр жұмыс істейді. Қалада жыл бойы түрлі мәдени шаралар өтеді. Мысалы, ақпан айында халықаралық кинофестиваль, мамырда театр фестивалін өткізу ежелгі дәстүр. Ал маусым айында халықаралық әдеби фестиваль өткізіледі. Берлинде қонақ үйлер мен мейрамханалар көп. Қала Еуропадағы танымал туристік бағыттардың бірі саналады. Берлин Германияның 16 федералдық жерінің бірі (қала-жер мәртебесіне ие). Мұнда федералдық билік органдары – Бундестаг, Бундесрат және федералдық үкімет орналасқан; қаланың басты нышандарына Бранденбург қақпасы мен Рейхстаг ғимараты жатады. Галерея . Дереккөздер
Қыз көші

Қыз көші (салт). Құда аттандырар кәдесі жасалғаннан кейін ұзатылған қыз шешесі, жеңгесі, жас іні, сіңлілермен бірге көлікке отырып жолға шығады. Қыз артта қалғандарға қарамауы керек. Құдалар алға түседі. Одан кейін шаңырақ түйе (қыз көші) жүреді. Тойшы жігіттер көш соңынан әсем киініп ән-күймен ереді. Былайша айтқанда көште ерекше салтанатты жарасымдылық болады. Қыз ауылынан бір көш жер шыққанша мұны «қыз көші» деп атайды. Одан әрі асқаннан кейін «келіншек көші» дейді. Келіншек көшінің келе жатқанын білетін жолдағы ауыл қыз-келіншектері, жастары «келіншек көшін» тоқтатып «түйемұрындық» алып, батасын беріп, «жол болсын» айтып шығарып салады.
Шаңхай

Шаңхай (, қытайша - теңіз жағасындағы қала), экономикалық орталықтарының бірі, жол торабы. Халықтың саны 24 млн болып саналады. Мәшине жасау, қара металлургия, химия, жеңіл және тамақ өнеркәсіп орындары шоғырланған. Қытай ғылым академиясының филиалы, жоғарғы оқу орындары, көптеген музейлер, театрлар бар. Елдегі ең ежелгі қалалардың бірі. Ол ескі мен жаңаның ,ол көне мен су жаңаның, шығыс пен батыстың, Еуропа мен Азияның аралас-құралас кейпіне енген ерекше қала. Оны әлемнің сегізінші кереметіне теңейтіндер, Шығыстың Нью-Йоркі немесе Шығыстың Парижі, Азияның Венециясы, Қытайдың Чикагосы деп атайтындар жетерлік. Дереккөздер
Ақеділ

Ақеділ (; ; ) — Башқұртстандағы өзен, Шолман өзенінің ең үлкен (сол жақтағы) саласы. Бұл сала Иір-емел тауының шығыс жағындағы орналасқан батпақтарынан басталып 1430 км дейін созылады. Су жиналатын алабы 142 мың км 2 . Оңтүстік Оралдағы Оралтау жотасының батысынан басталады. Жоғарғы жағының жағасы жайпақ, батпақты, орта ағысында өзеннің аңғары күрт тарылып, кей жері тік жар болып келеді. Өзеннің жағалауында орман өседі. Оң саласы Нигуш және Уфа өзендері қосылғаннан кейін, арнасы бірте-бірте кеңейіп, жазықтық өзеніне айналады. Көп жерінде оң жағасы көтеріңкі келеді. Негізінен қар суымен толығады. Жылдық орташа ағыны Бирск қаласының тұсында 846 м 3 /с. Қараша айының ортасында қатып, сәуірде мұзы ериді. Уфа қаласынан Мәскеуге дейінгі аралықта тұрақты су көлігі қатынайды.
Саратов

Сарытау (, ) — Ресейдің еуропалық бөлігіндегі оңтүстік-шығысындағы ірі қалаларының бірі, Сарытау облысының әкімшілік орталығы. Еділ өзенінің оң жағында орналасып, Волгоград мен Самара қалалары аралығының қақ ортасында тұр. Алтын орда кезінде сауда қаласы болған. 1590 жылдан бері орыс шекарасындағы бекініс. 18 ғ. екінші сатында балық пен тұз саудасының ірі орталығы, 19 ғ. бастап астық саудасы. 1780 ж. бастап гөбернелік орталық. 1909 ж. университет құрылды.
Якутск

Якутск (; ) — Саха Республикасының елордасы. Шығыс Сібірдегі ең ірі қала. Сыртқы сілтемелер *[https://www.flickr.com/photos/tags/yakutsk Flickr photos tagged Yakutsk] *[http://sakhafoto.gorodok.net/yakutsk/ Some photos of Yakutsk]
Өлөне

Лена (; ) — Солтүстік-Шығыс Сібірдің ең ірі өзені. Көбінесе Саха Республикасы өңірінде ағады, Лаптевтер теңізіне құйылады. Өзен ұзындығы 4400 км (әлемде 10-шы орын). Су жиналатын алабы 2,49 млн. км². Географиясы Лена өзені Сибирьдің оңтүстік-шығысында орналасқан Байкал тауларынан басталады. Солтүстікке қарай ағады. Рельеф тұрғысынан әр түрлі жерлерден ағады: таулардан, жазықтардан, тундрадан, тайгадан және батпақты жерлерден. Өзеннің тереңдігі әртүрлі. Оның тереңдігі кейбір жерлерде 100 метрден астам. Алабы негізінен Орта Сібір таулы үстіртінде, 500-ден астам ұсақ өзендерден тұрады. Орта ағысында аңғары 30 км-ге дейін жайылып, жағалауы батпақты келеді. Жайылмасында көптеген шағын көлдер бар. Еріген қар суы мен жаңбыр суынан толығады. Су тасығанда өзен деңгейі орта ағысында 10 — 15 м, төм. жағында 18 м-ге көтеріледі. Орташа жылдық су ағымы сағасында 17 000 м3/с. Лена және оның салалары Киренга, Вилюй, Олёкма, Алдан кеме қатынасына пайдаланылады. Усть-Куттен сағасына дейін кеме тұрақты жүреді. Басты айлақтары: Булун, Якутск, Олёкминск, Ленск, т.б. Вилюй, Мамакан СЭС-тері жұмыс істейді. Лаптев теңізіне құяды. Оның сағасында көптеген кішкентай аудандар бар және ол көптеген кішкентай өзендерге бөлінеді. Лена өзенінің бассейні 2 490 000 шаршы километрді құрайды. Ол көптеген кішкентай өзендерді, көлдерді және батпақты жерлерді қамтиды. Басты салалары * Вилюй: Лена өзенінің ең ірі саласы. Ол Вилюй тауларынан басталып, Лена өзеніне шамамен 2650 километр (1647 миля) ағып құяды. Вилюй өзенінің бассейні шамамен 454 000 шаршы километрді құрайды. * Алдан: Лена өзенінің екінші ірі саласы. Ол Становой тауларынан басталып, Лена өзеніне шамамен 1450 километр (901 миля) ағып құяды. Алдан өзенінің бассейні шамамен 729 000 шаршы километрді құрайды. * Оленек: Лена өзенінің сол жақ жағасындағы ірі саласы. Ол Оленек тауларынан басталып, Лена өзеніне шамамен 2250 километр (1398 миля) ағып құяды. Оленек өзенінің бассейні шамамен 217 000 шаршы километрді құрайды. * Чона: Лена өзенінің оң жақ жағасындағы ірі саласы. Ол Становой тауларынан басталып, Лена өзеніне шамамен 800 километр (497 миля) ағып құяды. Чона өзенінің бассейні шамамен 45 000 шаршы километрді құрайды. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * http://geosfera.info/evropa/russia/624-reka-lena-bolshaya-reka-sibiri-reka-v-rossii.html
Ленскей

Ленскей (; ) — Ресей Федерациясындағы қала (1963), Саха Республикасы Ленскей ұлысының әкімшілік орталығы. Халық саны 24,6 мың адам (2005). 1940 жж. бұрын Мұқтуя деп аталған. Сыртқы сілтемелер * [http://lensk.narod.ru/ Ленскей қаласының ресми торабы] * [http://lenskfirstschool.narod.ru/ Ленскей қаласының суреттері мен видеолары]
Тұрсын Икрамұлы Сұлтанов

]] Тұрсын Икрамұлы Сұлтанов (7 мамыр 1940 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы Шамалған ауылы) – ғалым, тарих ғылымдарының докторы, профессор. Өмірбаяны * 1967 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің (қазіргі Санкт-Петербург) Шығыс факультетін (Таяу Шығыс елдері тарихы кафедрасы) бітірді. * 1970 жылы КСРО ғылым академиясының Шығыстану институты Лениград бөлімшесінің аспирантурасын бітірген. * 1970 – 74 жылдары Қазақ КСР-і ғылым академиясының Ш.Уәлиханов атындағы тарих, археология және этнография институтында ғылыми қызметкер * 1974 – 97 жылдары Ресей ғылым академиясының шығыстану институтында (Санкт-Петербург) жұмыс істеді. * 1997 жылдан Санкт-Петербург мемлекеттік университеті шығыс факультетінің Орталық Азия мен Кавказ кафедрасының меңгерушісі. Ғылыми еңбектері Ғылыми еңбектерінің негізгі бағыты Орталық Азияның ортағасырлық тарихы мен деректану мәселелері. Орталық Азияның (Шығыс Түркістан, Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, т.б.) тарихы, мәдениет тарихы мен дерекнамасы жөніндегі 130-дан астам ғылыми еңбектің авторы, олардың 16-сы монографиялар. Бірнеше кітабы жапон, түрік және неміс тілдеріне аударылған. Марапаттары Санкт-Петербург университетінің “Ең үздік ғылыми еңбектері үшін” сыйлығына ие болған (2000, 2004). Дереккөздер
Шолман

Шолман (; ) (удмурт тілінде кам – өзен, ағыс) – Еділ өзенінің Ресейдегі ең ірі сол жақ саласы. Сипаттама Ұзындығы 1805 км, су жиналатын алабы 507 мың км². Бастауын Жоғасыр Кама қыратынан алады. Бұл жердегі өзеннің арнасы ирек келген, Вишера сағасынан төменде суы мол өзенге айналады. Каманың ағын суын Кама, Воткин бөгеттері және Нижнекамск СЭС-і реттеп отырады, ал одан жоғарыда ірі бөгендер салынған. Кама ірі Куйбышев бөгеніне құяды. Төм. ағысында аңғары 15 км-ге жетеді, арнасы осы тұста 450 – 500 м-ді құрайды. Шолман Ұдмұртиядағы Кулиги қаласы төңірегінде аға басталып 1805 км дейін созылады. Набережные Челны қаласы маңындағы жылдық орташа су ағымы 2940 м3/с. Қар, жаңбыр, жер асты суымен толығады. Қараша айының басынан сәуірге дейін мұз құрсауында болады. Өзеннен Керчевский елді мекеніне дейін ағаш ағызылады. Одан төменде тұрақты кеме қатынасы бар. Кама өңірінде Волга-Кама қорығы орналасқан Салалары Басты салалары: Вишера, Чусовая, Белая (сол салалары), Вятка (оң саласы). . Порттар Өзен бойындағы негізгі қалалары мен порттары: Соликамск, Березники, Пермь, Краснокамск, Сарапул, Набережные Челны, Чистополь. Көрме Сыртқы сілтемелер *
Нұқрат

Нұқрат (, , , ) &nbsp;— Ресейдің Еуропалық бөлігіндегі өзен, Шолман өзенінің оң жақтағы ең ірі саласы. Ұзындығы — 1314 км, су жиналатын алабы - 129 000 км². Географиясы Удмуртияның солтүстігіндегі Жоғарғы Кама биігінен басталып, Мамадыш қаласынан 17 км төменнен Кама өзеніне құлайды. Вятка үшін кенеттен өзен ағысының құбылуы (солтүстіктен оңтүстік-батысқа, содан соң оңтүстік-шығысқа) үйреншікті. Салалары Ірі салалары: оң жағынан - Белая, Кобра, Летка, Великая, Молома, Пижма, Шошма; сол жағынан — Чепца, Быстрица, Воя, Кильмезь. Су көздері Негізінен қар суымен толығады.
Ли Мён Бак

Ли Мёң Бак (, ; 19 желтоқсан 1941 ж.) — Оңтүстік Корея саясаткері мен президенті. 1971 жылы Ли Мёң Бак кішкене ғана ауданы 42 м² пәтер сатып алып содан бері тұрмысқа жайлы тұрғын үйде тұрған. 1977 жылы 35 жасында Ли Мёң Бак атқарушы директор болып тағайындалып Оңтүстік Кореядағы ең жас атқарушы директор атанады. Бірақ ол бұрынғыдай қатты жұмыс істей береді. 1988 жылы 47 жасында «Хёндэ Констракшен» директорлар кеңесінің төрағасы сайланады. «Хёндэ» комапаниясындағы 27-жылдық мансабынан кейін саясатпен айналысуға бел буады. Фирма басшысы ретінде оның табысты басшы дәлелі ретінде ол комапанияға келгенде компанияда 98 адам жұмыс істесе, 1992 жылы Ли директорлар кеңесі төрағалығынан кеткенде фирмада 168 мың адам жұмыс істеп жатқан. Дереккөздер
Вахтанг Константинович Кикабидзе

Вахтанг Константинович Кикабидзе , немесе Буба Кикабидзе ретінде белгілі (; 19 шілде 1938 жыл, Тбилиси – 15 қаңтар 2023 жыл, Тбилиси) — кеңестік және грузиялық әнші, ән авторы, актёр, кинорежиссёр, сценарист, саясаткер, Грузин КСР халық әртісі (1980), Украинаның еңбек сіңірген әртісі (2013), КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1978), Грузия парламенті VII шақырылымының депутаты (2020–2023). Өмірбаяны Вахтанг Кикабидзе 1938 жылғы 19 шілдеде Тбилисиде дүниеге келген. Грузияның халық әртісі. Орыс және грузин тілінде бірнеше ән авторы әрі орындаушысы, солардың арасында — «Мои года» («Жылдарым»). Кикабидзенің режиссерлік жұмыстары — «Будь здоров, дорогой» («Аман болшы, қадірлім», 1981) және «Мужчины и все остальные» («Еркектер мен қалғандар», 1985). Дереккөздер
Георгий Данелия

Георгий Николаевич Данелия (гүржінше გიორგი დანელია, орысша Гео́ргий Никола́евич Дане́лия), (25 тамыз 1930 ж.) — гүржін текті кеңес кинорежиссёрі және сценарий жазушысы. КСРО Халық әртісі (1989). «Золотой Овен» (Алтын Торпақ) марапатының иегері (1994). "Я шагаю по Москве", "Настя", "33", "Мимино", "Кин-дза-дза", тағы басқа кеңес кинематографының әйгілі филмдерінің режиссері еді. Дереккөздер
Әсиф Әли Зардари

Зардари, Әсіф Әлі (22 шілде 1955 ж.) - Пәкістан саясаткері, Пәкістанның 10-шы президенті (2008 жылының қыркүйектің 9-ынан бастап), Пәкістан халық партиясының төралқасының мүшесі. Синд провинциясында бай отбасында дүниеге келген. 2007 жылында лаңкестік акті болғанынан қаза тапқан Пәкістан саясаткері - Бенәзир Бһуттоның күйеуі.
Геннадий Николаевич Трошев

]] Геннадий Николаевич Трошев (14 наурыз 1947, Берлин, Германия — 14 қыркүйек 2008, Пермь, Ресей) — Ресей әскери қызметкері, Ресей Федерациясының Батыры, генерал-полковник. Өмірбаяны * Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның кеңес аумағына кіретін Берлин қаласында кеңес әскери қызметкерінің отбасында туған. * Балалық кезін Шешен-Ингуш АКСР-дың бас қаласы Грозныйда өткізді. * 1990-2000-шы жылдарында Солтүстік Кавказдағы соғыстарында қатысты. Дереккөздер
Пантелеймон Александрович Кулиш

Пантелеймон Александрович Кулиш (украинша Пантелеймо́н Олекса́ндрович Кулі́ш) (7 тамыз 1819 — 14 ақпан 1897) — украин жазушысы, ақын, этнограф, аударушы, сыншы, редактор. Бұрынғы Чернигов губерниясының Воронеж деген жерінде туған - қазір бұл жер Украинаның Сумы облысының Шостков ауданына қарайды. Әкесі - Александр Андреевич казак атамандарының ұрпағы еді, егін егетін бай адам еді, шешесі Катерина - казак жүзбасы Иван Гладкойдың қызы еді. Кулиштің "рухани кіндік шешесі" - Ульяна Мужиловская еді. 1841 жылына дейін Кулиш бірнеше жыл Киев университетінде дәрістеріне баратын болады. Кулиштің ата-бабалары казак атамандары болса да, оған қарамастан оның ресми дворян әулетінен шыққанын көрсететін құжаттары болмаған еді, сондықтан Кулиш университетте оқуға құқығы болмағандықтан оқи алмайды. Мектептердің бақылаушысы - М.Юзефскийдің арқасында Кулиш Луцк қаласындағы дворян училищесінде жұмыс істеуге бастайды. 1845 жылында "Современник" журналы Кулиштің "Чорна рада" (Қара одақ) романын басып жарияланды. 1847 жылы қаңтардың 22-сінде Пантелеймон Кулиш 18-жасар Александра Михайловна Белозерскаяға үйленеді, тойында Кулиштің досы - атақты ақын Тарас Шевченко куә ретінде болды. 1847 жылы Петербург Академиясы Кулишті Батыс Еуропаға жолдайды, соған Кулиш әйелімен баратын болады. Пантелеймон Кулиш украин әліппесінің нұсқаларының бірінің авторы. Дереккөздер
Сәмедбек Садықбекұлы Мехмандаров

Сәмедбек Садықбекұлы Мехмандаров (16 қазан, 1855, Ленкоран — 1931, Баку) — ресей патша әскерінің артиллериясының (зеңбірек әскерінің) генералы, Әзірбайжан Демократикалық Республикасының және кеңес мемлекетінің әскери қызметкері. Өмірбаяны * Қарабақтағы ақсүйектер, бектер тегінен шыққан. 1855 жылы қазанның 16-сында Ленкоранда туған. * Бастауыш білімін Баку қаласындағы гимназия мектебінде алған. * Әскери қызметін 1873 жылы қыркүйектің 1-інде Санкт-Петербургта 2-ші Константин әскери училищесінде юнкер болып басталған. * Осы училищесін бітірген соң 1875 жылында прапорщик болып 1-ші Түркістан артиллериялық (зеңбірек) бригадасына жолдаған еді, соңда 3-ші батареясының тауда соғысатын взводтың басшысы еді. Дереккөздер