kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Дмитрий Сергеевич Уппер

Дмитрий Сергеевич Уппер (26 шілде 1978 жыл, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық хоккейші, шабуылдаушы. Өскемендік шайбалы хоккейінің түлегі. Өмірбаяны Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, мансабын «Торпедо (Өскемен)» құрамында бастады. Алғашқы бапкері – Анатолий Михайлович Мелихов. 1999 жылы Қазақстанның үздік хоккейшісі атанған. 1999—2000 маусымды «Торпедо (Төменгі Новгород)» клубында ойнап, мансабын «Ақ Барста» жалғастырды. 2001 жылы «Спартак (Мәскеу)» клубына ауысады. Клубтағы алғашқы жылында ол мансабындағы ең жоғары көрсеткіш – 16 гол соғып, 76 айып минутын алды. Осы кезде жас хоккейшіге ҰХЛ агенттері хабарласа бастайды. «ЦСКА Мәскеу» құрамында төрт маусым ойнап, 2005–06 жылдары 27 ұпай жинады, содан кейін 2007 жылы «Спартак (Мәскеу)» клубына қайта оралды. 2009 жылы команда капитаны атанып, сол маусымда 30 ұпай жинады, бірақ 2010 жылғы маусымаралық кезеңде Мәскеу облысының «Атлант» клубына ауыстырылды. Жарақаттар алғашқы маусымындағы нәтижелілігін төмендетті. 2012 жылы ол Қазақстанның «Барыс Астана» командасына қосылды. 2000 жылы ол ҰХЛ драфтында 5-ші раундта «Нью-Йорк Айлендерс» жалпы 136-нөмірі бойынша таңдалды. Уппер өз отаны Қазақстан атынан бірнеше турнирлерге қатысты, оның ішінде 1996 және 1997 жылдардағы Жастар арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты, 2004, 2005 және 2011 жылдардағы Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты, сондай-ақ 2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары. Мансап статистикасы Клубтық мансап Ұлттық құрама сапындағы мансап Жетістіктері * 1999 жылғы Қазақстанның ең үздік хоккейшісі. * 1999 жылғы Қысқы Азия ойындарының чемпионы * 2006 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының қатысушысы (9-орын) * 2011 жылғы Қысқы Азия ойындарының чемпионы Дереккөздер
Марал ишан кесенесі

Марал ишан кесенесі – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген ХІХ ғасыр сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қармақшы ауданы, Жосалы кентінен шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан. Кесене сипаты Марал ишанның мазары Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің кішірейтілген түрінің көшірмесіне ұқсайды. Екікамералы төртбұрышты ғимарат өңделмеген кірпіштерден тұрғызылған және күмбезбен жабылған. Орталық алдыңғы жағы оңтүстік-шығысқа қарайтындай етіп бағытталған. Құрылыстың биіктігі 6 м-ден сәл ұзындау. Кесенеге жақын жерге Марал ишанның ұлы мен немерелері, сондай-ақ ата-бабасы сияқты ислам дінінің уағызшылары да жерленген бес мола бар. Тарихи деректер Марал ишан Құрманұлы (1769-1841 жж.) – далалық жердегі және одан тыс атақты ислам дінінің уағызшысы, имам, ағартушы, әділдік үшін күрескер. Оның жоғары адамгершілігі, даналығы, делдалдық өнері, емшілік дарыны мен сәуегейлігі сияқты жеке қасиеттері үшін халық Марал ишанды тірі кезінде-ақ әулие деп есептеді. Жартылай аңызға айналған әңгімелерге сүйенсек, Марал ишан Қызылжар маңайында (қазір Қостанай облысы) дүниеге келген. Әкесі ерте қайтыс болып, бала жастайынан жетімдік көріп өседі. Жасөспірім шағында және бай отбасында қызмет істеп жүргенде Марал ишан отағасы Құланбай ишанның көңілінен шығады. Жігіттің бойынан ерекше қабілеті мен дарынын байқаған Құланбай оны бұхарлық медресеге оқуға жібереді. Медреседе он жыл оқығаннан кейін Марал ишан керемет рухани білім алып шығады, үйге оралып, Құланбай ишанның қызы Меңлібикеге үйленеді. Соңында Марал ишан Кенесары ханның рухани серіктесі және қоғам қайраткері атанады. Ишанның діншілдігі туралы сол дәуірдегі атақты ақындар көптеген поэмалар мен тарихи әңгімелер құрастырды. Марал ишанның өтініші бойынша оны Арал теңізінің жанына жерлейді. Қазір Марал ишанның жерленген орны маңызды тәуап ететін орталық болып табылады. Тәуап етуші адамдардың саны күннен күнге артып жатқандықтан, кесенеден алыс емес жерде қонақтарға, яғни қажылыққа бара жатқан адамдарға және намаз оқитындарға арналған бөлмелері бар үй салынған. Марал ишан жерленген орынға бармастан бұрын алдымен оның досы, серіктесі, Бейсембай атаның кесенесі бару керек деп есептейді. Дереккөздер
А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет орталығы

А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет орталығы – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қызылорда қаласы, Қазыбек би көшесі, 21. Тарихи деректер Бұл нысан посткеңестік кеңістіктегі барлық ғимараттарға тән соғыстан кейінгі алып архитектураның озық үлгісі саналады. Ғимарат кеңдігімен және классикалық еуропалық, стильдік шығыстық үлгілерінің керемет үйлесім тапқан таңғажайып архитектуралық талғамымен ерекшеленеді. Өткен ғасырдың 70-жылдарына дейін ғимаратта Қызылорда қаласының концерттік-эстрадалық бюросы орналасқан болатын. Ал 1972 жылдан бастап мұнда Қызылорда облыстық Мемлекеттік филармониясының негізі қаланды. 2009 жылы ескерткіштің құжаты қайта жасалды, 2010 жылы күзет тақтасы қойылды. 2014 жылы ғимарат толықтай жаңартылды. Қазіргі уақытта бұл ғимарат қалалық мәдениет пен тілдерді дамыту бөлімі, облыстық филармония мен алты этномәдени орталықтар орналасқан Мәдениет орталығы болып табылады. Дереккөздер
Отаго (аймақ)

Отаго — Жаңа Зеландия аймақтарының бірі. Оңтүстік аралдың оңтүстігінде орналасқан. Орталығы Данадин қаласы. 1852 жылы іргесі қаланған. Әкімшілік бөлінісі * Данидин округі * Орталық Отаго округі * Квинстаун лейкс округі * Вайтаки округі Халқы Дереккөздер Сілтемелер *https://www.vivino.com/wine-regions/rio-negro
Мұстафа Шоқай ескерткіші (Қызылорда қаласы)

Мұстафа Шоқай ескерткіші – – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген монументтік өнер құрылысы ескерткіші. Орналасқан жері Қызылорда қаласы, Ыбырай Жақаев көшесі. Орнатылған кезеңі және авторы Ескерткіш 2017 жылы орнатылған. Мүсінші Көшер Байғазиев. Тарихи дерек, сипаты Қазақтың атақты қоғам және саяси қайраткері, публицист, Біртұтас Түркістанның тәуелсіздігі мен бостандығы үшін күрес идеологы, Түркістан автономиясының басшысы, «Алаш Орда» үкіметінің мүшесі Мұстафа Шоқайға (1890-1941) арналған монумент Қызылорданың «ең жас» көрнекті ескерткіші болып табылады. Монументті (12 м) мүсіндік құрылымның авторы – К. Байғазиев. Қоладан жасалған ескерткіш М. Шоқайдың толық көлемді мүсіні болып саналады. Ол таяғына сүйеніп, жайлап адымдап келе жатыр, жоғарыдан кезінде туған жерінде өзі құрғысы келген жаңа әлемге зер салып қарап тұр. Дереккөздер
Шайбалы хоккейден Ресей чемпионатының Жоғарғы лигасы

Шайбалы хоккейден Ресей чемпионатының Жоғарғы лигасы – 2010 жылға дейін ҚХЛ-дан кейін Ресейдегі кәсіби хоккейдің екінші деңгейлі лигасы болып саналды. Жоғарғы лиганың жарыстарын Ресейдің Хоккей Федерациясы ұйымдастыратын. ҚХЛ құрылғанға дейін бұл лига Суперлигаға қарағанда төмен деңгейде болды. Жоғарғы лига форматы бойынша соңғы чемпионат 2009/2010 маусымында өтті. Соңғы чемпионы – Ханты-Мансийскінің «Югра» командасы болды, ол 2010/2011 маусымынан бастап ҚХЛ чемпионатына қатыса бастады. 2010 жылы жарияланғандай, 2010/2011 маусымынан бастап Ресейдегі хоккейдің екінші деңгейлі чемпионаты Жалпыресейлік хоккей лигасы болады деп шешілді, ол Жоғарғы лиганың орнын басуға шақырылды. Жоғарғы лига чемпионатына қатысқан командалардың көпшілігі және бірнеше жаңа клубтар 2010 жылы жазда жаңа құрылған лигаға қосылуға өтініш берді. Осылайша, Жоғарғы лига, Ресейдегі екінші деңгейлі чемпионат ретінде, іс жүзінде, жойылды. Формат Бірінші кезеңде командалар «Батыс» және «Шығыс» болып екі дивизионға бөлінді. Әр дивизионда командалар бір-бірімен айналма турнир форматында ойнады. 2008/2009 маусымынан бастап жарыстар үш дивизионда өтті: «Батыс», «Орталық», «Шығыс». Турнирге Ресей клубтарымен қатар Қазақстан мен Украина клубтары да қатысты. Екінші кезеңде 1997–2000 жылдары Жоғарғы лиганың екі дивизионының үздік клубтары мен Суперлиганың ең төмен нәтиже көрсеткен клубтары арасында өтпелі турнир ұйымдастырылды. Кейін бұл өтпелі турнир Жоғарғы лига командалары қатысатын финалдық турнирмен алмастырылды: 2000/2001 маусымынан бастап – айналма турнир форматында, ал 2003/2004 маусымынан бастап – плей-офф жүйесімен өткізілді. Финалдық турнирдің үздік командалары (әр жылдары 1 немесе 2 команда) Суперлигаға жолдама алды. 2008 жылдан бастап плей-офф жеңімпазы арнайы жүлде – Братина кубогын алады. Лига жеңімпаздары Ресей чемпионатының Жоғарғы лигасы жеңімпаздары: * 2009/2010 Югра * 2008/2009 Югра * 2007/2008 Химик * 2006/2007 Торпедо (Төменгі Новгород) * 2005/2006 Трактор * 2004/2005 МВД * 2003/2004 Молот-Прикамье * 2002/2003 Торпедо (Төменгі Новгород) * 2001/2002 Сібір * 2000/2001 Спартак * 1999/2000 Нефтяник * 1998/1999 Торпедо (Төменгі Новгород) * 1997/1998 ** Батыс: Липецк ** Шығыс: Нефтяник * 1996/1997 ** Запад: ЦСКА ** Восток: Мечел * 1995/1996 СКА-Амур * 1994/1995 Нефтехимик * 1993/1994 ЦСК ВВС * 1992/1993 ЦСК ВВС Дереккөздер
Ньянза

Ньянза (, ) — Кенияның бұрынғы сегіз провинциясының бірі, елдің оңтүстік-батысында, Виктория көліне іргелес орналасқан. Әкімшілік орталығы - Кисуму қаласы, Кенияның үшінші үлкен қаласы. Этимологиясы Бұл атау банту тайпаларының бірі — Сукумадан шыққан, олар Танзанияның Виктория көлінің жағалауында тұрады, бұл үлкен су айдынын білдіреді. Халқы Луо этникалық топтары, банту тілінде сөйлейтін тайпалар мекендеген. Тілдері Ньянзадағы басым тіл — долуо тілі. Оңтүстік Суданнан шыққан нилот тілі де кең таралған. Басқа тілдер — гуси, лухья, курия, суахили және ағылшын. Басқа тілдерде кениялық қауымдастықтар мен мигранттардың шағын топтары сөйлейді. Әкімшілік бөліністері Әкімшілік жағынан Нянза провинциясы 6 округқа бөлінеді: Нянза бастапқыда төрт әкімшілік округке бөлінді. 1990 жылдары жаңа әкімшілік-аумақтық бөлініс енгізілді: * Бондо (орталығы Бондо); * Гуча, Оңтүстік Кисии немесе Рэмбо (Римбо) ретінде де белгілі; * Кисуму (Кисуму); * Куриа (Кеханча); * Мигори (Мигори); * Нямира, Солтүстік Кисии (Нямира) ретінде де белгілі;Няндо (Аваси); * Рачуонйо (Оюгис); * Сиая (Сиая); * Суба (Мбита); * Хома-Бей (Хома Бэй). Мәдениті Кисуму мұражайы Кисуму қаласында 1980 жылдан бері жұмыс істейді. Фактілер * Астероид (1356) Нянза провинциясының атымен аталған. Дереккөздер
Соңкөл

Соңкөл — Тәңір тауының ішкі сілемдері арасындағы қазаншұңқырында орналасқан ірі биік таулы көл. Соңкөлтау мен Молдатау тізбектерінің арасында, теңіз деңгейінен 3016 м биіктікте Нарын облысының (Қырғызстан) солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Бұл экотуризмнің әлеуетті нысаны болып табылады. Көлдің айналасында соны жайылымдар мен қорықтық аймақ бар. Ең жақын ірі елді мекен – Шаек ауылы. Гидрографиясы Айдының жалпы ауданы — 278 км², тұщы су көлемі — 2,4 км³, ұзындығы — 28 км, ені — 18 км. Орташа тереңдігі — 8,6 м, максималды тереңдігі — шамамен 14 м. Көл қазаншұңқырының пайда болуы тектоникалық жағдайға байланысты. Көлдің жағасы — аласа, жағалық сызық аздап жырымдалған, батпақты, кей жерінде қамыс өскен. Көлге шағын жылғалар мен мұздықты өзендер құяды, көлден бір өзен — Соңкөл ағып, Нарын өзеніне оң жағынан құяды. Көлдегі мұзқатқы қыркүйектің аяғынан мамырдың аяғына дейін байқалады. Флорасы мен фаунасы Көлдің шығыс бөлігі Қаратал-Жапырақ мемлекеттік қорығының құрамына кіреді. Көлде балықтардың 10 түрі, атап айтқанда ақсақа (Coregonus lavaretus Linnaeus, 1758), шыр (Coregonus nasus Pallas, 1776), пайдабалық (Coregonus peled Gmelin, 1789), кәдімгі шармай (Schizothorax intermedius McClelland & Griffith, 1842), тақыр осман (Diptychus dybowskii Kessler, 1874), сирек қабыршақты осман (Diptychus gymnogaster Kessler, 1879), қабыршақты осман (Diptychus maculatus Steindachner, 1866), Северцов османы (Diptychus sewerzowi Kessler, 1872), сұр қаратыраң (Noemacheilus dorsalis Kessler, 1872) және тибет қаратыраңы (Noemacheilus stoliczkai Steindachner, 1866) мекендейді. Түрлі мәліметтер бойынша көлде құстардың 41-ден 69-ға дейін түрі мекендейді. Сондай-ақ су құстарының 52 түрі атап өтілді. Көл суда жүзетін ақбас тырна, ақбас қаз, қара дегелек және қарабас өгізшағала сияқты суда жүзетін құстардың маңызды қоныс аудару нүктесі болып табылады. Дереккөздер
Эльзас-Лотарингия

Эльзас-Лотарингия империялық жері (, ) — Германия империясының құрамында боған «империялық жер», қазіргі Шығыс Франция аумағында орналасқан. Ол ортақ тарихымен байланысқан Эльзас пен Шығыс Лотарингиядан тұрады. Әкімшілік жағынан Эльзас-Лотарингия жері үш округке бөлінген: Жоғарғы Эльзас, Төменгі Эльзас және Лотарингия. Тарихы «Империялық жердің» құрылуы 1870–1871 жылдардағы Франция-Пруссия соғысынан кейін Лотарингияның басым бөлігі және Эльзастың дерлік барлығы Германияға берілді. Сол уақытта Францияда басып алынған провинцияларды қайтаруды қолдаған реваншистік қозғалыс белсенді болды. Елдің көптеген қалаларында Эльзас пен Лотарингияның құрметіне көшелер аталды. Лотарингияның ежелгі астанасы Нансида (Франция құрамында қалған) осы екі провинцияға арналған аллегориялық ескерткіш ашылды. 1913 жылы Германияның әскери топтары Эльзастың Цаберн (қазіргі Саверн) қаласының тұрғындарына қатысты заңсыз және арандатушылық әрекеттер жасады (Цаберн оқиғасы), бұл Германияда саяси дағдарысқа алып келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс Бірінші дүниежүзілік соғыста көптеген эльзастықтар мен лотарингиялықтар неміс армиясында соғысуға бас тартты. Олардың ұраны қысқа да нұсқа еді: «Бізсіз!» 1918 жылғы қарашада Эльзас Кеңестік Республикасы жарияланды. Алайда соғыстың соңына қарай одақтас әскерлер Эльзас пен Лотарингияның басым бөлігін басып алды. Версаль бейбіт келісімі бойынша, 1918 жылы бұл жерлер Францияға қайтарылды, 1872 жылдан бастап Герман империясының тікелей азаматтары болды. Өкілдік органдардың болмауы және азаматтық мәртебесінің айқындалмауы Марокко дағдарыстары кезінде және Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында Франциядағы ұлттық және патриоттық қозғалыстар арасында қоғамдық пікірдің ерекше наразылығын және ақпараттық спекуляцияларды туындатты. Бұл кезде француз тілі лотарингиялық диалектісінде сөйлейтін 200 000 адам аймақ халқының небәрі 10-11%-ын құрады, ал 1,5 миллионға жуық адам неміс тілінде сөйлейтін тұрғындар еді. 1911 жылдан бастап Эльзас-Лотарингияда екі палатадан тұратын ландтаг құрылды. Бұған дейін оның қызметін үш бецирктагпен сайланған жергілікті комитет атқарған. Атқарушы орган ретінде мемлекеттік хатшы басқаратын министрлік жұмыс істеді. Эльзас-Лотарингия бундесратта үш өкілге, ал рейхстагта тікелей дауыс беру арқылы сайланған 15 мүшеге ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Германия империясының үкіметі Эльзас-Лотарингияны империяның басқа субъектілерімен теңестіріп, герцогтыққа айналдыру жобасын қарастырды. Бұл жобаға сәйкес монархты таңдау ұсынылды (кандидат ретінде Вильгельм фон Урах және Лотарингия герцогтығына формалды династиялық құқығы бар герцог Франц Фердинандтың ұлдары аталды). Алайда соғыстағы жеңіліс және бұл жерлердің Францияға берілуі бұл мәселені күн тәртібінен алып тастады. Дереккөздер
Қаратал-Жапырақ мемлекеттік қорығы

Қаратал-Жапырақ мемлекеттік қорығы — Қырғызстанның Нарын облысында орналасқан ерекше қорғалатын табиғи аймағы. 1994 жылы құрылған. Қазіргі уақытта мемлекеттік қорықтың жалпы аумағы 36 393 гектарды құрайды. Қорық 3 ерекше қорғалатын аумақтан тұрады: Қаратал-Ашатас, Соңкөл және Шатыркөл. Ол бірегей табиғи кешендерді сақтау, Орталық Тәңір тауының флорасы мен фаунасының сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлерін қорғау менен аймақтық экологиялық тепе-теңдікті сақтау үшін құрылған. Тарихы * 1994 жыл. Орталық Тәңір тауының бірегей табиғи кешендерін, сирек және жойылып бара жатқан жануарлар мен өсімдіктер түрлерін сақтау, сондай-ақ аймақтың жалпы экологиялық теңгерімін сақтау мақсатында Қырғыз Республикасы Үкіметінің 1994 жылғы 1 наурыздағы № 91 қаулысымен қорық ұйымдастырылды. Сол кездегі қорық аумағы 5980 гектарды құрады. * 1996 жыл. Қырғыз Республикасы Үкiметiнiң 1996 жылғы 24 маусымдағы № 277 қаулысымен мемлекеттiк қорықтың 470 гектар жайылымдық жері Нарын облысындағы 8 наурыз атындағы шаруа қожалығының теңгеріміне берiлді. * 1998 жыл. Қырғыз Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің 1998 жылғы 5 тамыздағы № 58 бұйрығымен қорық теңгеріміне Ыстықкөл мемлекеттік қорығынан екі ерекше қорғалатын аумақтар: 1. «Соңкөл» қорық аймағы (жалпы ауданы – 8600 га, оның ішінде: жер – 3400 га, су – 5200 га) және 2. «Шатыркөл» қорық аймағы (жалпы ауданы – 7154 га, оның ішінде: жер – 3200 га, су – 3954 га) берілді. Әдебиет * Мамбеталиев Сулайман. Жашоо чыйырлары: Чыгармалар жыйнагы / Жыйнакты түзгөн Гүлмира Мамбеталиева; китепти каржылаган Аскар Маткабыл уулу Салымбеков. – Бишкек, 2006. – 480 б. – ISBN 9967-23-866-6. * Мамбеталиев, Сулайман. Баян: Тарыхый-адабий жыйнак / Жыйнакты түзгөн жана баш редактору Гүлмира Мамбеталиева. Китепти каржылаган Аскар Мааткабыл уулу Салымбеков – Бишкек, 2008. – 282 бет, сүрөттөр. – ISBN 978-9967-25-256-1. * Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. – Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. – 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9. * Асанов Ү. "Нарын облусуна 70 жыл". Энциклопедия. - Бишкек, 2009.
Галилей серіктері

Галилей серіктері — 1610 жылдың қаңтарында Галилео Галилей ашқан Юпитердің ең үлкен төрт серігі: Ио, Еуропа, Ганимед және Каллисто (Юпитерден алыстау ретімен). Бұл серіктер Күн жүйесіндегі ең үлкен серіктер қатарына жатады және барлық ергежейлі ғаламшарлардан үлкен. Ганимед, Күн жүйесіндегі ең үлкен серік, мөлшері бойынша Меркурий ғаламшарынан 8%-ға үлкен, бірақ массасы бойынша одан екі есе аз. Кішкентай телескоп арқылы бақылауға болады. Ашылуы Серіктерді 1610 жылы 7 қаңтарда Галилео Галилей алғашқы әлемдік телескопының көмегімен байқаған. Сол күні ол тек үш серікті ашты. 8 қаңтар мен 2 наурыз аралығында бақылауларын жалғастырып, төртінші серікті анықтады. Сонымен қатар, бұл серіктерді 1609 жылы неміс астрономы Симон Мариус та бақылағанын мәлімдеді, бірақ өз деректерін уақтылы жарияламады. Кейбір деректерге сәйкес, Юпитердің серіктері инктер астрономдарына да белгілі болған болуы мүмкін. Галилей серіктерінің атауларын 1614 жылы Симон Мариус ұсынған, бірақ олар ұзақ уақыт бойы қолданылмаған. Галилей ашқан төрт серікті «Медичи ғаламшарлары» (Медичи әлетіндегі төрт бауырдың құрметіне) деп атап, реттік нөмірлер берген. Тек XX ғасырдың ортасынан бастап, бізге белгілі атаулар кең тарала бастады. Галилей серіктері ежелгі грек мифологиясындағы Зевс ғашықтарының құрметіне аталған. Марий бұл атауларды Юпитердің римдік пантеондағы Зевстің баламасы болуына байланысты берген. Серіктер сипаттамлары Галилео серіктерінің көрінуі Галилео серіктерінің жарықтығы әлі де көзбен көруге болатын ең әлсіз жұлдыздардың жарығынан асып түседі (олардың көрінетін жұлдызды шамалары 4,5—5,5 аралығында), бірақ олардың Юпитерге жақындығы тікелей бақылауға кедергі жасайды. Алайда оларды кішігірім әуесқой телескоп пен тіпті дүрбіарқылы жақсы көруге болады. Серіктерді суретке түсіру үшін кең таралған цифрлық камералар мен телеобъективтерді қолдануға болады. Дереккөздер
Төлек (өзен)

Төлек (; бастауы — Қашқасу) — Қырғызстандағы өзен, Нарын облысы, Қошқар ауданы жерінен ағып өтеді. Жуанарық өзенінің сол саласы. Өзеннің ұзындығы — 43 км. Өзен алабының ауданы — 382 км². Орташа жылдық су шығыны — 2,09 м³/с. Маусым – шілде айларында суы мол, саба желтоқсан айында болады. Ағынның 62% бұлақтар, 20% мұздықтар, 14% қар береді. Өзеннің бастауы Қызарт тауының баурайында, Төлек асуына жақын жерде басталады. Бүкіл ұзындығы бойынша дерлік ағыстың басым бағыты оңтүстік-шығыс, шығыс ал сағасына жақын жерде солтүстік-шығысқа бұрылады. Қарақұжырмен қосылып, Сарыбұлақ елді мекенінен солтүстік-батысқа қарай Жуанарық өзенін құрайды. Дереккөздер
Жаңаөзендегі ереуіл (2024)

Жаңаөзендегі ереуіл — 2024 жылы 12 қарашада Маңғыстау облысындағы Жаңаөзен қаласында "Өзенмұнайгазға" қарасты "Бұрғылау жұмыстары басқармасы" (БЖБ) компаниясының жұмысшылары жұмысты тоқтатып, ереуілге шықты. 13 қарашада "Өзенмұнайгазға" қарасты тағы үш мекеме БЖБ-ның талаптарын қолдап, жұмысқа шықпаған. Жұмысшылардың талаптары Жұмысшылар басшылыққа бес түрлі талап қойған, олар: ӨМГ зейнеткерлері мен денсаулығынан айырылған мұнайшылардың балаларын тікелей штатқа алу, Жаңаөзен қаласында жұмыссыздық мәселесін шешу, Ұжымдық шартта 2013 дейін болған дербес еңбекақы төлеу жүйесін қайтару, машинистер мен операторлардың дәрежесін көтеру, 30% қосымша жалақы тәртібін төлеуді ұжымдық шартқа енгізу. Барысы Қараша 12 қараша: Рұқсат етілмеген акцияға алғашқы күндері 1700 адам қатысқан. Бірақ түсіндірме әңгімелерден кейін жұмысшылардың көпшілігі өз орындарына оралды. 13 қараша: Ереуілшілермен «ӨзенМұнайГаз» компаниясының бас директоры Жанболат Саймағанбетов кездесті. Компания басшылығы қызметкерлердің талаптарын «заңсыз» деп атады. 15 қараша: Ұлттық компания қызметкерлердің алты (бес) талабына егжей-тегжейлі талдау жасап, олардың әрқайсысына түсініктеме берді. Желтоқсан 4 желтоқсан: Мекеме жұмысшыларының бірі желіде жариялаған видеода ереуілшілерге ҚазМұнайГаз өкілдері келгенін, алайда мардымды ештеңе демегенін айтады. Бекзат Абайылданов мұнайшыларға 5 адамдық топ болып Астанаға келіссөзге баруды ұсынған. Алайда ереуілшілер ұсыныстан бас тартқан. 5 желтоқсан: «Өзенмұнайгаз» АҚ (ӨМГ) бұрғылау жұмыстары басқармасы қызметкерлерінің кәсіподағымен кезекті келіссөздер жүргізілді. Ереуіл аяқталды. Қыркүйектегі ереуіл «Kunan Service » және «Akadi Holding » компанияларының 150-ге жуық жұмысшысы жалақыны бір жарым есеге көтеруді және ұйымдарды біріктіруді талап етті. Жұмысшылар «Маңғыстаумұнайгаз » АҚ және «ҚазМұнайГаз » басшыларымен кездескенімен келіссөздерден нәтиже шықпағанын айтты. Қазандағы ереуіл Қазан айында Жаңаөзендегі «Кезби » мұнай сервисі жұмысшылары ереуілге шықты. Олардың жұмысқа шықпағанына бір тәулік өтіп, ереуілге шыққан мұнайшылар осылайша кәсіпорынның жұмысын тоқтатып тастады. «Кезби» компаниясында 1200 адам жұмыс істейді, ереуілге шамамен жүзге жуық адам шықты. Маңғыстау облысының әкімдігі кәсіпорынның жекеменшік екенін алға тартып, жауап беруден бас тартты. Тағы қараңыз * Маңғыстау облысындағы ереуіл Дереккөздер
Теміртау тарихы

мұражайы]] Теміртау — Қарағанды облысындағы қала. ХХ ғасырдың басында құрылған. 1950 жылдары Қарағанды металлургия комбинатының № 1 домна пешінде Қазақстан Республикасының болашақ Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев жұмыс істеген. Ауылдың құрылуы 1905 жылы 15 маусымда Столыпин реформасы бойынша алғашқы 40 қоныс аударушы отбасы Самарадан жол бойымен келіп, Ақмола облысының Ақмола уезіндегі Нұра өзенінің сол жағалауына қоныстанды. Елді мекенге қарама қарсы жағалаудағы төбе атауына орай Жауыр атауы берілді. 1909 жылы Жауыр ауылы Самарқанд деп өзгертілді, 1911 жылы ауылда алғашқы мектеп пен аурухана салынды. 1921 жылы Самарқанд кенті 1920 жылы РСФСР құрамында құрылған Қырғыз АКСР - автономиялық республикасының Ақмола губерниясының құрамына кірді (1925 жылдан бастап — РКФСР құрамындағы Қазақ АКСР). Өнеркәсіптің дамуы 1942 жылы Қарағанды ГРЭС бірінші турбинасы іске қосылды. 1943 жылы синтетикалық каучук зауыты жұмысын бастады. 1944 жылы салынып жатқан Қазақ металлургия зауыты алғашқы болатты шығарып берді. Балқыту мартен пешінде жүргізілді. 1945 жылы 1 қазанда Самарқанд жұмысшы кенті Қарағанды қаласының Киров ауданынан бөлініп, қала мәртебесіне ие болып, атауы Теміртау болып өзгертілді. 1945-1949 жылдары қала маңында орналасқан лагерьде жапон әскери тұтқындары қамауда ұсталды. 1950 жылдары Қарағанды металлургия комбинатын салу туралы қаулы қабылданды, ал КСРО Үкіметі Бүкілодақтық қайратты комсомол құрылысының басталғанын жариялады, қалаға Кеңес Одағының түкпір-түкпірінен, тіпті одақтас елдерден (негізінен Болгариядан) жастардың қайратты жасақтары келе бастады. Қайратты құрылысқа комсомолдық жолдама бойынша барлығы 8000-нан астам жастар келді, оның ішінде Қазақстанның болашақ тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев та болды, ол комбинатта құю машинасының шойыншысы, содан кейін домна пешінің кеншісі болып жұмыс істей бастады. 1959 жылы қалашықта жұмысшылар арасында тәртіпсіздіктер мен көтерілістер орын алды, олар нашар еңбек жағдайларына, су, тамақ, тауарлар жеткізіліміндегі үзілістерге, әкімшіліктің көптеген қателіктерінен туындады. Жұмысшылар құрылыста бар екендігі туралы білмеген ет, тұшпара, жемістердің үлкен партиясы ОРС базасында шіріп кеткенін, содан кейін жерге көмілгенін білгенде, шыдамдылықтары бітіп кетті. 29 шілдеде бірнеше мың жұмысшы басшылықпен қарым-қатынасты анықтау үшін трест ғимаратының жанындағы алаңға жиналды. Жұмысшылар олармен келіссөздер жүргізілмейтінін түсінген кезде, олар азық-түлік пен басқа дүкендердің құлыптарын бұза бастады. Қалаға әскерлер енгізіліп, коменданттық сағат жарияланды. Ресми мәліметтер бойынша билікпен қақтығыстар нәтижесінде 16 жұмысшы қаза тапты, 27-сі жараланды, 70-ке жуығы қамауға алынды және сотталды, олардың алтауы ең жоғары жазаға (атуға) кесілді. 2011 жылы Теміртауда Тұңғыш Президент мұражайы салынып, ашылды. Бұл диаметрі 48 м, биіктігі 15,59 м, барлық бөлмелердің жалпы ауданы 4526 м2 болатын үш деңгейлі ғимаратты құрайды. Дереккөздер
Билікті басып алуды насихаттау

Билікті басып алуды насихаттау немесе оған жария түрде шақыру — мемлекеттің конституциялық құрылысының негіздеріне және қауіпсіздігіне қарсы қылмыс. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 179-бабында келтірілген. Тағы қараңыз * Мемлекетке опасыздық жасау * Диверсия Дереккөздер
Қазақстандағы индустрияландыру (2010-2022)

Қазақстандағы индустрияландыру — дамыған мемлекеттерден экономиканың артта қалуын қысқарту мақсатында 2010-2022 жылдары жүзеге асырылған Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетін үдемелі ұлғайту процесі. Тарих Алғаш рет 1997 жылы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында айтылған «Қазақстан 2030» даму бағдарламасында экономиканың шикізат құрылымынан алшақтау үшін өндірісті әртараптандыру қажеттілігі айтылды: 2008 жылы Қазақстан әлемдік экономикалық дағдарыстың салдарын бастан өткерді. Бір жыл ішінде елдің экспорттық әлеуеті әлсіреді, мұнай бағасы 4 есе, металл бағасы 2 есе төмендеді. Ұлттық валюта — теңге айтарлықтай құнсызданды. Алайда, 2009 жылы, дағдарыс басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, Қазақстан экономикасының өсуі 1,1%, өнеркәсіпте 1,7%-ды құрады. Сол кезеңде Президенттің тапсырмасы бойынша Қазақстан Үкіметі үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасын (ҮИИДМБ) және елді индустрияландыру картасын әзірледі. Президент Үкіметке күш-жігерді 7 басым салаға шоғырландыруды тапсырды: 1) агроөнеркәсіптік кешен және ауыл шаруашылығы қайта өңдеу, 2) құрылыс индустриясы мен құрылыс материалдары өндірісін дамыту, 3) мұнай-газ секторының мұнай өңдеу және инфрақұрылымын дамыту, 4) металлургияны және дайын металл бұйымдарын өндіруді дамыту, 5) химия, фармацевтика және қорғаныс өнеркәсібін жедел дамыту, 6) энергетика, 7) көліктік және телекоммуникациялық инфрақұрылымдарды дамыту. 2010 жылдан бастап ҮИИДМБ шеңберінде 2010-2014 жылдарға арналған алғашқы индустриялық бесжылдық басталды. Индустрияландыру картасының жобалары аясында Қазақстан 500-ден астам жаңа өнім түрін шығара бастады. Мысалы, машина жасауда «Тұлпар Тальго» ЖШС жолаушылар вагондарының өндірісін жолға қойды, «Локомотив құрастыру зауыты» АҚ — локомотивтер өндірісі, «Электровоз құрастыру зауыты» ЖШС — электровоздар өндірісі, «Проммашкомплект» ЖШС — бағыттамалар, крестовиналар, тұтас илектелген дөңгелектер өндірісі, «СарыарқаАвтоПром» ЖШС — Nomad, JAC, IVECO, Hyundai, Chevrolet Niva модельдерін шағын торапты құрастыру әдісімен Ssang Yong маркалы автомобильдер өндірісі, «КАМАЗ-Инжиниринг» АҚ - КамАЗ маркалы жүк көліктерін, самосвалдар мен арнайы техниканы өндіру, «Кентау трансформатор зауыты» АҚ — электр трансформаторларын өндіру, «Карлскрона» ЖШС - сорғы жабдықтары мен бекіту арматурасын өндіру, «Maker» ЖШС — тау-кен жабдықтарын өндірумен айналысатын болды Дереккөздер
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2025

2025 жылы Қазақстан футбол құрамасы әлем чемпионатының іріктеуіне қатысты. Жыл басында бас жаттықтырушы болып, Әли Әлиев тағайындалды, бірақ 7 қыркүйекте Бельгияға қарсы өткен ойындағы ірі жеңілістен соң қызметтен өз екімен босап, орнына Талғат Байсуфинов уақытша тағайындалды. Матчтар Жолдастық ойын Жолдастық кездесу ӘЧ-2026 іріктеуі ӘЧ-2026 іріктеуі Жодастық кездесу ӘЧ-2026 іріктеуі ӘЧ-2026 іріктеуі ӘЧ-2026 іріктеуі ӘЧ-2026 іріктеуі ӘЧ-2026 іріктеуі ӘЧ-2026 іріктеуі ӘЧ-2026 іріктеу қорытындысы Жолдастық кездесу Футболшылар Дереккөздер Сілтемелер
Науатль

Науатль (Ацтек немесе Мексикано) – Уто-Ацтек тіл тобына жататын тілдердің атауы. Түрлі деректерге сай науатльде басым бөлігі Орталық Мексикада мен АҚШ-тың онтүстік штаттарында тұратын 1.7 миллион науалар сөйлейді. Науатль орталық Мексика аумағында б.з. VII ғасырдан бастап сөйленіп келеді. Бұл тілде Мешикалар (мексика) сөйлеген. Мешика адамдары Мезоамериканың пост-классикалық кезеңінде аумақтағы доминантты күштердің бірі болған. Теночтитлан тұрғындары қолдауы себебінен Мезоамерикадағы мәртебелі тіл статусына дейін көтерілген. Испанияның жаулап алуынан кейін испандық отаршылдар мен миссионерлер науатльге латын қарпін енгізді. Осы тілдегі көптеген тарихнама құжаттар, грамматика бойынша еңбектер, әдеби шығармалар, әкімшілік құжатнама мен кодекстердің басым бөлігі XVI-XVII ғасырларда жазылған. Теночтитланда қолданыста болған тілдің нұсқасы классикалық науатль деп аталды. Науатль Америкадағы ең көп зерттелген тілдердің бірі. Классификация Мексикалық Байырғы халықтар тілдері институты науатльдің 30 түрлі нұсқасы бар деп таниды. Өз кезегінде Этнология тілдердің жылдық классификаторы тілдің ISO кодына сай 28 нұсқасы бар деп қабылдаған. Кейде науатль атауы Сальвадор мен Никарагуадағы науат тіліне қатысты да қолданылады. Қазіргі Мексика контекстінде жекелеген тілдерді науатльдің басқа түрі, әлде диалектісі ме деген сұрақ жоғары деңгейде саясиланған. Сөздігі Науатльдің көп сөздері испан тіліне кірген. Олардың басым бөлігі Америка құрлықтарына тән заттар мен ұғымдарды атау үшін қолданылған. Кейбір кірме сөздер испан тілінің тек мексикалық немесе Орталық Америкалық нұсқасында ғана қолданыста. Ал кейбір сөздер испан тілінің әлемдегі басқа нұсқаларында да қолданыста бар. Науатльдегі кейбір сөздер, мысалы, шокалад, томато немесе авокадо сөздері испан тілі арқылы басқа да тілдерге еніп кеткен. Нақтырақ, қазақ тіліндегі шоколад немесе томат (науатльше: томатль/) сөздері. Кең таралған сөздер қатарында койот (науатльше: койотль/), авокадо (науатльше: ахуакатль/) немесе чили (науатльше: чилли/). Сонымен қатар ацтек (науатльше: ацтекалтль/), какао (науатльше: какачуатль (қабық, қабықша)), оцелот (науатльше: оцелотль/). Өңірдегі кең таралған көптеген топонимика атауларының шығу тегі науатльден бастау алады. Мысалы, Мексика (ацтектердің астанасы болған Мешихко атауы) және Гватемала (Куаухтемаллан/) атаулары. Дереккөздер
Әділет Нұркенұлы Сәдібеков

Әділет Нұркенұлы Сәдібеков (26 мамыр 2002) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" футбол клубы мен Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жартылай қорғаушысы. Әлімұлы тайпасынан шыққан. Карьерасы "Қайрат" академиясының түлегі. 2022 жылы 25 қыркүйекте сырт алаңда Әзірбайжанға қарсы ойында тұңғыш рет ұлттық құрама сапында алаңға шықты. Бұл УЕФА ұлттар лигасының С дивизионы еді. 2024 жылы 26 наурызда сырт алаңда Люксембург қақпасына құрама сапындағы тұңғыш голын соқты. Жетістіктері *Қазақстан чемпионы: 2024 Дереккөздер Сілтемелер * [https://footballfacts.ru/person/655602 Статистикасы]
Болат Тұрарұлы Нүсіпов

Болат Тұрарұлы Нүсіпов (24 ақпан 1971, Алматы) — қазақстандық дипломат, Аргентина, Чили және Бразилиядағы елші (2021—). Бірінші сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл. Еңбек жолы * 1994—1995 — Қазақстан сыртқы істер министрлігі Еуропа елдерінің жетекші департаментінің референті, атташе, үшінші хатшысы; * 1995—2002 — Қазақстанның Австриядағы Елшілігінің үшінші хатшысы, екінші хатшысы, бірінші хатшысы; * 2002—2005 — Қазақстан сыртқы істер министрлігі Еуропа және Америка департаментінің кеңесші, басқарма басшысы; * 2005—2010 — Қазақстанның Германиядағы Елшілігінің бірінші хатшысы, кеңесшісі; * 2010—2011 — Қазақстан сыртқы істер министрлігі Еуропа және Америка департамент директорының орынбасары; * 2011—2012 — Қазақстанның Германиядағы Елшілігінің кеңесшісі; * 2012—2014 — Қазақстанның Германиядағы Елшілігінің кеңесші-уәкілі; * 2014—2019 — Қазақстанның Германиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі; * 2019—2020 — Қазақстан сыртқы істер министрлігі сыртқы экономикалық саясат департаментінің директоры; * 2020—2021 — Қазақстан сыртқы істер министрлігі Ресей, Кавказ және ТМД Еуропалық елдері департаментінің директоры; * 2021 — Қазақстанның Аргентина, Чили мен Бразилиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі. Білімі 1993 жылы Алматы шет тілдері институтын (қазіргі Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті), 1995 жылы Вена дипломатиялық академиясын, 2005 жылы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетін тәмамдады. Марапттары мен атақтары * Бірінші сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл. Жеке өмірі Үйленген, 1 қыз тәрбиелеуде. Қазақ, орыс неміс және ағылшын тілдерін игерген. Дереккөздер
Дариен аралығы

Дариен аралығы немесе Дариен аймағы — Орталық және Оңтүстік Америка шекарасындағы игерілмеген аймақ. Бұл аймақ Панаманың (Дариен провинциясы) және Колумбияның (Чоко департаменті) бір бөлігін алып жатыр, өлшемдері шамамен 160×50 км. Аймақты сельва мен батпақты жерлер басып, жол салуды қиындатады, сондықтан Дариен аралығы Панамерикалық тас жолы үзілетін жалғыз учаскесі болып табылады. Географиясы Дариен аралығының географиясы айтарлықтай әртүрлі. Колумбия жағы негізінен Атрато өзенінің атырауымен сипатталады, бұл жерде ені кем дегенде 80 км-ге дейін жететін жазық батпақты жерлер кездеседі. Атратоға қарай ағып жатқан Танела өзені XVI-шы ғасырдағы еуропалық зерттеушілердің ықпалымен Дариен деп аталған. Серрания-де-Баудо тау тізбегі Колумбияның Тынық мұхит жағалауы бойымен Панамаға дейін созылып жатыр. Панама жағы, керісінше, таулы жаңбырлы ормандармен жабылған, мұнда жер бедері 60 метр биіктіктегі алқаптардан Серрания-де-Дариендегі Такаркуна тауына қарай 1 845 метрге дейін көтеріледі. Дариен аралығын негізінен эмбера-вунаан және куна тайпалары мекендейді; 1995 жылы бұл аймақта бес тайпадан тұратын 8 000 адам тұрған. Аймақтағы ең ірі елді мекен — Дариен провинциясының астанасы Ла-Пальма, онда шамамен 4 200 тұрғын бар. Аумақтың оқшаулануы мен қатаң географиясына байланысты Дариен аралығы негізінен дамымаған, экономикасы көбінесе кішігірім ауыл шаруашылығынан, мал шаруашылығынан және орман шаруашылығынан тұрады. Құқықбұзушылық әрекеттері, мысалы, адамдарды және есірткіні заңсыз тасымалдау кең таралған. Инфрақұрылымның дамуы ұзақ уақыт бойы логистикалық қиындықтар, қаржылық шығындар мен экологиялық алаңдаушылықтармен шектеліп келді; 1970-ші және 1990-шы жылдары бұл аймақ арқылы тас жолды салу әрекеттері сәтсіз болды. 2024 жылға қарай, Дариен аралығы арқылы жол салу туралы белсенді жоспар жоқ, бірақ паром қызметін қайта қалпына келтіру және теміржол байланысын салу туралы талқылаулар жүргізілуде. Туризм Дариен аралығы офф-роуд және туризм әуесқойлары арасында танымал — көптеген экспедициялар оны мототехникамен, мотоциклдермен, велосипедтермен және жаяу жүріп өткен. Дереккөздер Сілтемелер *
Вахш

Вахш (Сурхоб; ; ) — Тәжікстандағы өзен. Хатлон облысы жерімен ағады. Ұзындығы 524 шақырым. Географиясы Вахш өзені Памир-Алай тау жүйесіндегі екі ірі өзен – Қызылсу мен Мугоб қосылған жерден басталады. Жоғарғы ағысында Вахш өзені тар және терең аңғармен ағады, тік жарлы жағалары бар. Бұл бөлікте өзеннің тез ағысы және суы мол болады. Орта ағысында Вахш өзенінің аңғары кеңейеді, ағысы баяулайды. Бұл бөлікте өзеннің жайылмасы кеңейеді, көптеген салалар қосылады. Төменгі ағысында Вахш өзені Памир тауларының батыс бөлігін кесіп өтеді. Аңғары кең және жазық болады. Өзеннің ағысы баяулайды. Вахш өзенінде бірнеше ірі су электр станциялары (СЭС) орналасқан, олар Тәжікстанның электр энергиясымен қамтамасыз етуінде маңызды рөл атқарады. Ең атақтылары – Норак СЭС және Рогун СЭС. Тәжікстан - Ауғанстан шекарасы бойында Пяндж өзеніне қосылған жерден Әмудария өзені бастау алады. Дереккөздер Сілтемелер * [http://enrin.grida.no/htmls/tadjik/vitalgraphics/eng/html/u27.htm Partial map of the Vakhsh with locations of the river's nine dams] * [http://enrin.grida.no/htmls/tadjik/vitalgraphics/eng/html/u11.htm Map of major river drainage basins within Tajikistan] * [http://enrin.grida.no/htmls/tadjik/vitalgraphics/eng/html/uyazv.htm Index of maps and graphs related to Tajikistan water resources]
Пяндж

Пяндж — Орта Азиядағы ірі өзен, Амудария өзенінің сол жақ саласы. Вахш өзенімен бірге Әмудария өзенін құрайды. Географиясы Тәжікстандағы Таулы-Бадахшан және Хатлон облысы жерімен ағады. Пяндж өзенінің ұзындығы шамамен 921 км құрайды. Ол Тәжікстан мен Ауғанстан шекарасын бойлай ағады. Өзеннің суы таулы аудандардан аққандықтан, тасқынды және таза болып келеді. Су режимі негізінен мұздықтар мен қардың еруіне байланысты. Жазда су деңгейі көтеріледі, ал қыста азаяды. Салалары * Бартанг * Ванч * Обихумбоу * Обиминьоу * Йорхдара * Тангшев Дереккөздер Сілтемелер *[https://cyberleninka.ru/article/n/ekonomiko-geograficheskoe-opisanie-basseyna-reki-pyandzh-i-ego-energeticheskiy-potentsial Пяндж өзені]
АҚШ Кабинеті

Америка Құрама Штаттары кабинеті – АҚШ Президентінің өкілеттілігін іске асыруға көмектесетін негізгі ұйым. Президент Кабинет мүшесі болмаса да, кездесулеріне төрағалық етеді. АҚШ Вице-президенті арнайы өкілеттік аясында Кабинетте қызмет етеді. Президент бекітіп, ал АҚШ Конгресі мақұлдауымен департамент басшылары Кабинет мүшелері болып аталады. Кабинеттің 26 мүшесі бар. Олардың қатарында Вице-президент, 15 департамент басшысы және Кабинет деңгейіндегі 10 ресми лауазымды тұлға. Кабинет деңгейіндегі ресми лауазымдарға екеуінен басқасының бәріне тағайындалу үшін Сенаттың мақұлдауы қажет. Америка Құрама Штаттарының конституциясы Кабинет құруды нақты айқындамайды. Кабинеттің қызметі Пікірлер тармағында келтірілген (ІІ Бап, 2-бөлім, 1-тармақ) жазбалар негізінде ұйымдастырылған. Оған сәйкес департаменттің басшылары Президентке кеңес беру қызметін атқара алады. Сонымен қатар 25-ші Түзетуге сай АҚШ Вице-президент, атқарушы орган есебіндегі департаменттердің басым бөлігінің қызметтері негізделген. Дереккөздер
Жасыбай батыр моласы

Жасыбай батыр моласы – Павлодар облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген ескерткіш. Орналасқан жері Баянауыл ауданы, Баянауыл ауылынан солтүстік-батысқа қарай б км жерде. Кезеңі XVIII ғасыр. Тарихи дерек, мола сипаты Жасыбай батыр туралы мәлімет (1716-1741) этнограф Н.Я. Коншиннің еңбектерінде, халық шежіресінде, аңыздарда, ауызша әңнімелерде кездеседі. Жоңғарларға қарсы соғыста даңқты жеңістері үшін Жасыбай батырға «Ер Жасыбай» халық дастаны арналады. Мола өз алдына силикат кірпіштермен бекітілген тасты үймеге ұқсайды. Мола үстіндегі тақтай - бұл аты аңызға айналған батырдың өмірі туралы жазбалар жазылған, қалқандар мен қанжардың, найзаның суреті бар үлкен үйінді. Батырдың жерленген орнымен бір ерекше дәстүр өзара байланысты: құлшылық етушілер өлгендерді жындардан қорғайтын тастар туралы ескі нанымға сәйкес, жанына тастар жинайды. Аңыз Халық арасында айтылатын аңыздардың бірі былай дейді: Абылай жоңғарлардың қолына тұтқынға түскенде, оны Олжабайдың жасағы құтқарып алуды ойластырады. Өзінің інісі Жасыбайды ол Шойынкөлдегі асуда жауға қарсы тосқауылға жібереді. Жоңғарлар қақпанға түседі де, оларға Олжабайдың жасағы соққы береді. Соғысқаннан кейін, жауынгерлер демалып отырғанда, кішкене тастың артына жасырынып қалған қарсыластардың бірі Жасыбайға ажал оғын атады. Батырдың жылқысы сол сәтте кенеттен жұлқынып, құламалы соқпақ жолмен тауға қарай шауып келе жатып, иесін ешқашан тастамас үшін тас мүсінге айналып тоқтап қалады. Осылайша Атбасы тауы пайда болды, ал көлді сол кезден бастап Жасыбай деп атай бастайды. Дереккөздер
Сұлтанмахмұт Торайғыров кесенесі

Сұлтанмахмұт Торайғыров кесенесі – Павлодар облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Баянауыл ауданы, Торайғыр ауылынан шығысқа қарай 3 км жерде. Кезеңі, авторы 1910 жылы жерленген, 1993 жылы кесене болды, сәулетші М. Еңсібаев Тарихи дерек Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1910) – ақын және жазушы, XX ғасырдың басындағы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі. 1958 жылы оның моласында ескерткіш орнатылып, металл қоршау жасалды. 1975 жылы алдыңғы жағында барельефі бар жаңа ескерткіш қойылды. 1993 жылы қазақ ақыны мен жазушысының туғанына 100 жыл толуына орай, моланың үстінен кесене тұрғызылды. Сипаты Кесене өз алдына әктас кесектерінен Батыс Қазақстанның діни мемориалды дәстүрінде жасалған құрылыс болып саналады. Әктастың табиғи түсі мазарға ерекше киелілік қасиет береді. Жоспарда төртбұрышты құрылысқа күмбез құрылады. Кесене қабырғаларындағы сәндік элементтер оның өзгешелігін айқындай түседі. Фризда «Сұлтанмахмұт» есімі ойып жазылған. Кесененің бейнелік құрылымы төртқұлақ үлгісі бойынша төрттік бұрышындағы үшбұрыш көлеммен аяқталады. Ғимараттың екі жағынан да бір қатарда үштастар тұр. Кесененің айналасындағы аумақ үзілген граниттен жасалған тақтайшалар төселген және қоршалған. Қазіргі уақытта ақын моласы – белсенді түрде құлшылық ететін орындардың бірі. Дереккөздер
Умар Эшмуродов

Умарбек Юсуф огли Эшмуродов (, 30 қараша 1992 жыл, Касан, Қашқадария облысы, Өзбекстан) — өзбекстандық футболшы, қорғаушы. 2023 жылы Азия кубогына қатысты. Жетістіктері «Пахтакор» * Өзбекстан чемпионы: 2020 * Өзбекстан кубогы: 2020 «Насаф» * Өзбекстан кубогы (3): 2021, 2022, 2023 * Өзбекстан суперкубогы: 2023 Дереккөздер Сілтемелер *https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/223101 * [https://int.soccerway.com/players/umar-eshmuradov/297303/ soccerway.com] * [https://www.transfermarkt.com/umar-eshmurodov/profil/spieler/493725 transfermarkt.com] * [https://footballfacts.ru/person/285753-eshmuradovumar footballfacts.ru] * [https://pfl.uz/ru/players/1501 pfl.uz]
Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов

Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов (25 қараша 1960, Талдықорған облысы) — қазақстандық дипломат, мемлекеттік қайраткер, Дания (2008—2014) мен Германиядағы (2008—2014, 2022—) елші, сыртқы істер министрінің орынбасары (2003—2007). Филология ғылымдарының кандидаты және I дәрежелі Төтенше және Өкілетті Елші. Еңбек жолы * 1983—1986 — Алматы педагогикалық шетел тілдері институтында оқытушы; * 1986—1992 — Морис Торез атындағы Мәскеу мемлекеттік педагогикалық шетел тілдері институтында аспирант, зерттеуші-тәжірибеші; * 1992—1994 — жетекші маман, бас маман, бөлім бастығы, Қазақстан Республикасы баспасөз және бұқаралық ақпарат министрінің кеңесшісі; * 1994—1996 — Қазақстан Республикасының Президенті Аппараты Халықаралық бөлімінің аға референті; * 1996—1997 — Қазақстан Республикасының Австрия Республикасындағы Елшілігінде бірінші хатшы, кеңесші; * 1997—2001 — Қазақстан Республикасының Швейцария Конфедерациясындағы Елшілігінде кеңесші; * 2001—2002 — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің экономикалық саясат департаментінің директоры; * 2002—2003 — Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасының Майндағы Франкфурт қаласында бас консул; * 2003—2004 — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер вице-министрі – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы істері жөніндегі комитетінің төрағасы, «Орталық Азия ынтымақтастығы» ұйымының қызметі мәселелері бойынша Қазақстан Республикасы тарапынан ұлттық үйлестіруші; * 2004—2007 — Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары; * 2007—2008 — Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі; * 2008—2014 — Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, сондай-ақ Дания Корольдігіндегі Елшісі қызметін қоса атқарушы; * 2014—2019 — Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі; * 2019—2022 — Қазақстан Республикасы Президенті Кеңсесінің бастығы; * 2022 жылғы 13 маусымда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Германия Федеративтік Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды. Марапаттары мен атақтары * Құрмет ордені; * Қазақстан қорғаныс министрінің “халықаралық әскери достастықты дамытқаны үшін” медалі; * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі * Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі * Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі * Қазақстан президентінің алғысы; * Қазақстан құрмет грамотасы. Білімі 1983 жылы Гумбольдт атындағы Берлин университетін “неміс тілі пәнінің мұғалімі” мамандығы бойынша тәмамдады. Жеке өмірі Үйленген, жұбайы Рита Сейітқалиқызы Онжанова. Балалары: * ұлы Тимур (1984 жылы туған) — Бәйтерек холдингі төрағасының орынбасары және Qazaqstan Investment Corporation директорлар кеңесінің мүшесі; * қызы Әлия (1987 жылы туған). Дереккөздер
Қарулы қақтығыс уақытындағы әрекетсіздік не қылмыстық бұйрық беру

Қарулы қақтығыс уақытындағы әрекетсіздік не қылмыстық бұйрық беру — бейбітшілікке және адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыс. Бастықтың немесе лауазымды адамның қарулы қақтығыс уақытында бағынышты адамның қылмыстық бұзушылықтарының жолын кесу үшін барлық ықтимал шараларды өз өкілеттіктері шегінде қасақана қолданбауы – 7 жылдан 15 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Ал қылмыстық бұзушылықтар жасауға бағытталған көрінеу қылмыстық бұйрық бергені үшін 10 жылдан 20 жылға дейінгі түрме мерзімі тағайындалады. Тағы қараңыз * Жалдамалылық * Диверсия Дереккөздер
Ян Млакар

Ян Млакар (; 23 қазан 1998 жыл, Любляна, Словения) — словениялық футболшы, Словения Ұлттық футбол құрамасы мен "Пиза" клубының шабуылшысы. 2024 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Жетістіктері «Марибор» * Словения чемпионы: 2018/19 Құрамадағы голдары Дереккөздер Сілтемелер * https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=101010
Филипп Линхарт

Филипп Линхарт (; 11 шілде 1996 жыл, Лилиенфельд, Аустрия) — аустриялық футболшы, Аустрия Ұлттық футбол құрамасы мен "Фрайбург" клубының қорғаушысы. 2020, 2024 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты. Дереккөздер Сілтемелер * http://int.soccerway.com/players/philipp-lienhart/288859/
Қарақұжыр

Қарақұжыр (; бастауы — Түйектор) — Қырғызстандағы өзен, Нарын облысы, Қошқар ауданы аумағы арқылы ағып өтеді. Жуанарық өзенінің оң саласы. Өзеннің ұзындығы 84 км. Су алабының ауданы 1240 км². Орташа жылдық су шығыны — 8,46 м³/с. Өзеннің бастауы Теріскей Алатауы жотасының батыс шетіндегі баурайында басталады. Бүкіл ұзындығы бойынша ағыстың басым бағыты батыс — солтүстік-батыс. Сарыбұлақ елді мекенінен төмен Төлекпен қосылып, Жуанарық өзенін құрайды. Дереккөздер
Михаэль Грегорич

Михаэль Грегорич (; 18 сәуір 1994, Грац, Аустрия) — аустриялық футболшы, аустриялық футболшы, Аустрия Ұлттық футбол құрамасы мен "Фрайбург" клубының қорғаушысы. 2020, 2024 жылдары Еуропа чемпионатына қатысты. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.sports.ru/tags/106509674/ Профиль] * [https://www.weltfussball.de/spieler_profil/michael-gregoritsch/ Профиль] * [https://www.kicker.de/profil-63799/spieler Профиль]
Александер Сёрлот

Александр Серлот (; 5 желтоқсан 1995, Тронхейм) — норвегиялық футболшы, шабуылшы. Карьерасы 2018 жылдың 31 қаңтарында "Кристал Пэласқа" ауысты, ол үшін команда шамамен 9 миллион фунт стерлинг төледі. Норвегиялықпен келісімшарт төрт жарым жылға жасалды . Бір жарым маусымда Серлот команданың негізгі ойыншысы бола алмады. 2019 жылдың 8 қаңтарында норвегиялық 2018/19 маусымының соңына дейін бельгиялық "Гентке" жалға берілді . 2019 жылдың тамызында Серлот түріктің «Трабзонспор » клубына жалға ойнауға кетті. Жаңа командада өнер көрсетуі УЕФА Еуропа лигасының і ріктеу кезеңіндегі чехиялық "Спартаға" қарсы матчта басталды, онда ол екі ойында бір гол соқты. 2020 жылдың қаңтарында футболшы "Қасымпаша" клубымен 6:0 есебімен аяқталған матчта хет-трик жасады. 5 шілдеде Серлот 44 ойында 29 гол соғып, грузин шабуылшысы Шота Арвеладзеден озып, клубтың ең пайдалы шетелдік ойыншысы атанды. 2023 жылы "Вильярреалға" ауысты. 2024 жылдың 19 мамырында Испания чемпионатының соңғы турында өз алаңындағы матчында «Реалға» қарсы ойында (4:4) 17 минут ішінде покер жасады. Жетістіктері Командалық «Мидтьюлланн» * Дания чемпионы: 2017/18 «Трабзонспор» * Түркия кубогы: 2019/20 Жеке * Түркия чемпионатының үздік мергені: 2019/20 Дереккөздер Сілтемелер * [https://villarrealcf.es/player/sorloth/ Профилі]
Жуанарық

Жуанарық — Қырғызстанның Нарын облысы Қошқар ауданындағы өзен. Қошқар ауылының тұсында Қошқар өзенімен қосылып, Шуды құрайды. Қарақұжыр мен Төлек өзендерінің қосылуы нәтижесінде пайда болады. Бастауынан Теріскей Алатауының батыс бөктерінде — солтүстік-батысқа, орта ағысында — солтүстікке, сағасына жақынырақ — солтүстік-шығыс бағытта ағады. Өзеннің ұзындығы — 34,8 км, су алабының ауданы — 1340 км², су шығыны — секундына 11,4 м³. Өзен суы суаруға пайдаланылады, осында оннан астам суару арналары бар. Өзен жағасында Көкжар ауылы бар. Әдебиет * Дереккөздер
Антонио Нуса

Антонио Эромонселе Нордбю Нуса (; 17 сәуір 2005) — норвегиялық футболшы, Норвегия Ұлттық футбол құрамасы мен "РБ Лейпциг" клубының шабуылшысы. Карьерасы 2021 жылдың 31 тамызында ол бельгиялық «Брюгге» клубына ауысты. 2022 жылдың 13 ақпанында ол Бельгия чемпионатының жоғарғы дивизионында "Шарлеруа" клубына қарсы матчта тұңғыш рет алаңға шықты. 2024 жылдың 13 тамызында ол неміс клубымен бес жылдық келісімшартқа отырып, "РБ Лейпцигке" ауысты. 2024 жылдың 24 тамызында Германия Бундеслигасында «Бохумға» қарсы матчта ойын барысында алаңға шығып, жеңіс голын соқты. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.clubbrugge.be/en/teams/a-kern/players/antonio-nusa Antonio Nusa]