kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қарғалы

Елді мекендер: * Қарғалы – Абай облысы Көкпекті ауданында болған ауыл, 2017 жылы таратылған. * Қарғалы – Ақмола облысы Қорғалжын ауданындағы ауыл. * Қарғалы – Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. * Қарғалы – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы кент. * Қарғалы – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы ауыл. * Қарғалы – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл. * Қарғалы – Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл. * Қарғалы – Қостанай облысы Жангелді ауданындағы ауыл. * Қарғалы – Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл. Өзендер: * Қарғалы (Жайық алабындағы өзен) * Қарғалы (өзен, Іле алабы) * Қарғалы (Есіл алабындағы өзен) Басқа мағыналар: * Қарғалы бөгені * Қарғалы қорықшасы * Қарғалы ауданы * Қарғалы Кеніші * Қарғалы (шоқы) * Қарғалы (тау) * Қарғалы қойы * Қарғалы аралы
Стивен Арнольд Дуглас

Стивен Арнольд Дуглас (1813, 23 cәуір - 1861, 3 маусым) - американың реформаторы, негрлерді құлдықтан азат ету қозғалысының басшысы, қоғам қайраткері, жазушы. 1847 жылдан құлдықты айыптайтын газет шығара бастады. Дуглас АҚШ-тағы азамат соғысы (1861-1865) кезінде құлдарды азат ету ұраның көтерді,алғашқы негр полктерін ұйымдастырушылардың бірі. Өмір бойы езгімен әділетсіздікке қарсы күрескер болды. АҚШ-тың қоғамдық-саяси өмірін демократияландыруды жақтады. Дереккөздер
Кардис бітім шарты

Кардис бітім шарты - 1661 жылы 21 маусымда (кей жерлерде 1 шілдеде) Ресей мен Швеция арасында Дерпт (Тарту) маңындағы Кардис қаласында жасалған шарт. 1656-58 жылғы орыс-швед соғысын "мәңгілік бітіммен" аяқтаған келісім. Швед делегациясын Бенгт Горн, орыстар жағын И.С.Прозоровский басқарды. 1654-67 жылы орыс - поляк соғысында орыс әскерлерінің 1659-62 жылдары жеңілуі және Польша мен Швеция арасында 1660 жылы Олива бітім шартының жасалуы Ресейді қолайсыз жағдайға душар етті. Швециямен, Польшамен қатарынан соғыс жүргізуге шамасы келмеген орыс үкіметі 1661 жылы Кардис бітім шартына келісуге мәжбүр болды. 1658 жылғы Валиесар уақытша бітім шарты бойынша Ресейге қараған Эстляндия мен Лифляндия қалаларын Швецияға қайтарып берді. Орыстар үшін Стокгольм, Рига, Ревела және Нарва қалаларында, ал шведтер Мәскеу, Новгород, Псков және Переславл қалаларында сауда жасауға рұқсат етілді. Орыстар мен шведтер одақтас шекараларынан жеңіл өте алды. 1617 жылғы Столбово шарты бойынша белгіленген шекара қалпына келтірілді. Бұл шарт Укриана мен Белоруссия үшін Польшамен соғысты соза түсу жағдайын жеңілдетті. Швеция Польшаға көмек көрсетпеуге міндеттенді. Дереккөздер
Бітікші

Бітікші – орта ғасырлардағы Орталық Азия мемлекеттерінде қолданылған көшірмеші, хатшы, іс жүргізуші қызметтерін атқарған адамның лауазымы. Кейде олар басшы қызмет те атқарған. Құжаттар көне түркі тілінде жүргізілді. Бұл қызметке адамдар хандардың немесе жер иеленушілердің серіктері алынды. Орта ғасырларда өндіріс дамып, сауда жүйесі ілгері жылжығанда әрі жаугершілік соғыстар мен жорықтардағы шығын мен қолға түскен байлықты есептеу үшін бұл лауазымға сұраныс көбейген болатын. Дереккөздер
Айғаным медресесі

Айғаным медресесі – 1834 жылы Сырымбет жеріндегі Айғаным ханымның мекен–жайына мешітпен бірге салынған медресе. Жалпы аумағы 200 шаршы метрден астам медреседе әрқайсысына 20 шәкірттен сыятын 5 бөлме болған. Медреседегі дін оқуына, мұсылманша хат тануға сол төңіректегі жас балалар көп тартылған. Шәкірттерге сабақ беруге таңдаулы ұстаздар шақырылған. Танымал шәкірттері Айғаным медресесінде қазақтың көрнекті ғалымы Шоқан Уәлиханов мұсылманша алғаш сауатын ашқан. Сондай – ақ, оның талантты, өнерлі інілері Жақып, Махмет, Қозыке, Қоқыш және тағы да басқа көзі ашық жастар тәрбие алған. Дереккөздер
Кәдімгі шағала

Кәдімгі шағала - шағала отрядына жататын құс. Салмағы 190-300 грам. Ересек шағаланың басы қара қоңыр, арқасы ақшыл сұр, құйрығы мен бауыры ақ сұр, қанатының 1-2 үлкен желпуіш қауырсындарының ұшы қара. Кәдімгі шағала Батыс Еуропада, Моңғолияда, Солтүстік Қытайда таралған. Қазақстанда қамыс, қоға, тал қалың өскен өзен, көл жағасында, батпақты шалшық сулы жерледе кездеседі. Кәдімгі шағала 2-3 кейде 1-4 жұмыртқа салып, 22-24 күнде мамық қауырсынды, шұбар балапан шығарады. Кәдімгі шағала әр түрлі омытқасыздарды, ұсақ балықтарды, ұсақ кемірушілерді жейді. Кәдімгі шағала - жыл құсы. Ол Атлант мұхитының Еуропа жағалауынан Африкаға дейін, Жерорта теңізі, Қара теңіз, Каспий, Қызыл теңіз жағалауында, Оңтүстік-Шығыс Азияда қыстайды да, көктемде қайтып келеді. Дереккөздер
Чехословакия коммунистік партиясы

Чехословакия коммунистік партиясы - чех, словак, мажар және закарпат-украин коммунистік топтары мен ұйымдарын біріктіру жолымен 1921 жылы мамыр айында құрылған Чехословакия социал-демократиялық партиясы. Құрылуы Чехословакия коммунистік партиясын құру туралы шешім 1921 жылы 14 мамыр – 16 мамырда Прагада өткен Чехословак социал-демократиялық (солшыл) партиясы съезінде қабылданды. Бұл съезд тарихқа Чехословакия коммунистік партиясының Құрылтай съезі ретінде енді. Съезд Чехословакия коммунистік партиясының Коминтернге кіруі туралы шешім қабылдады. 1921 жылы 30 қазан – 4 қарашадағы Бірігу съезінде Чехословакия коммунистік партиясы елдегі неміс және поляк коммунистік ұйымдары қосылды. Чехословакия коммунистік партиясының жарғысы қабылданды. Оңшыл оппортунистер мен жойымпаздарға қарсы күресте Чехословакиялық коммунистік партиясы 5-съезінің (1929) айтарлықтай маңызы болды. Партияға К. Готвальд бастаған маркстік-лениндік қайраткерлік жетекшілік етті. Социализм жеңісі Чехословакия коммунистік партиясы 9-съезі (1949) елде социализм орнатудағы партияның сара жолын белгіледі. Коммунистік партияның 10-съезі (1954) партияның сара жолының дұрыстығын дәлелдеп, 1-бесжылдық жоспарды (1949 – 53) орындаудың нәтижесінде елде социалистік қоғамның берік негізі қаланғанын, елдің экономикасында социалистік сектор шешуші орын алатынын атап өтті. Съезд Чехословакиялық коммунистік партиясынің жаңа жарғысын бекітті. Социалистік құрылыс барысында ЧКСР еңбекшілері Чехословакиялық коммунистік партиясы басшылығымен үлкен жеңіске жетті. Дереккөздер
Жанжабілдер тұқымдасы

Жанжабілдер тұқымдасы — дара жарнақты өсімдіктердің бір тұқымдасы. Тұқымдасқа 45 текке жіктелген 1300-дей биологиялық түрлері кіреді. Таралуы Жанжабілдер тұқымдасының өкілдері көбіне Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның тропикалық және субтропикалық аймақтарында кең таралған. Африкада және Американың кейбір аймақтарында да кездеседі. Сипаттамасы Жанжабілдер тұқымдасының өсімдіктерініңі барлығы — көпжылдық хош иісті шөптес өсімдіктер. Тамыр сабақтары ет-женді, жапырақтары екі қатар орналасқан, қынапты. Гүлдері әдетте масақ гүлшоғырына жиналған, кейде жеке орналасқан, көбіне қос жынысты. Жемісі көбіне қорапша түрінде, кейде етті жидек болады. Өсімдіктің барлық бөлшектерінде эфир майлары болады. Таксономиясы * Тұқымдас тармағы ** *** * Тұқымдас тармағы ** *** * Тұқымдас тармағы *** (Incertae Sedis) ** Триба *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** ** Триба *** *** *** *** * Тұқымдас тармағы *** (Incertae Sedis) ** Триба *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** , *** *** *** *** *** ** Триба *** *** *** Пайдалануы Жанжабіл тұқымдасының өсімдіктердін құрамындағы эфир майларының хош иісті қасиетіне байланысты көбіне аспаздықта дәм-татымдылық ретінде қолданады: * Аптекалық жанжабілдің тамыр сабақтарын жанжабіл немесе зімбір, гари атты дәм-татымдылық жасайды * Куркума цедоарияның тамыр сабақтарынан (Rhizoma Zeodorariae) куркума атты дәм-татымдылық және бояғыш жасалады. * Дәрілік альпинияның тамырларынан Rhizoma Galangae атты дәм-татымдылық жасайды. * Elettaria cardamomum атты түрінің жемістерінен «малабар кардамоны» атты татымдылық алады * Ұзын куркумадан сары түсті бояғыш жасалады. * Curcuma angustifolia және Curcuma leucorrhiza тамыр сабақтарынан «ост-инд аррорут» атты крахмалды ұн жасалады. Тұқымдастың көп түрлері халық медицинасында және дәстүрлі медицинада (Аптекалық жанжабіл тамыр сабақтары) кең қолданады. Галерея Дереккөздер
Қарғалы (шоқы)

Қарғалы – Қызылтас тауларының оңтүстік-батысындағы шоқы. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы Қарғалы ауылының оңтүстігінде 2 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1124 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 3,5 км шамасында. Сипаты Беткейі тіктеу келген. Солтүстігінде Қаратоғанбай, шығысында Сұлушоқы таулары, батысында Боқайшілік, оңтүстігінде Нұрабек қыстаулары орналасқан. Баурайындағы бұлақтардан Қарасай, Мұқыр өзендерінің салалары бастау алады. Өсімдігі Аласа таудың қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас жусан, боз, селеу, сұлыбас өседі. Дереккөздер
Қарғалы (тау)

Қарғалы – Қалба жотасының оңтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Абай облысы Жарма ауданы Жарық ауылының солтүстік-шығысында 18 км жерде, Көкпекті өзенінің аңғарында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1061 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 8 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Сипаты Беткейлері көлбеуленіп, өзен аңғарларымен тілімделген. Солтүстігінде Котел, шығысында Қаражал, оңтүстік-батысында Әулиешоқы таулары олрналасқан. Геологиялық құрылымы Тас көмір кезеңінің төменгі бөлімінің жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Аласа таудың қоңыр топырақ жамылғысында далаға тән өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Қарғалы аралы

Қарғалы аралы - Есіл өзенінің алғашқы жайлымасындағы террасада жатқан көне сай. Географиялық орны Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км жерде орналасқан. Аумағы 247,6 га, оның 153,2 га-сын орман алып жатыр. Өсімдігі Орманда қарағай, қайың, бұталы өсімдіктер тұқымдасынан дала шиесі, мойыл, долана өседі. Реликт өсімдіктерден дөңгелек жапырақты нәк, саран лаласы, мысықтабан, т.б. кездеседі. Қолданысы Есілдің көрікті қарағайлы-қайыңды орман өңірі жыл бойы дем алуға қолайлы. Қарғалы аралында оқушылар лагері мен демалыс орны бар. Дереккөздер
Дэвид Кэмерон

Дэвид Уильям Дональд Кэмерон (Камерон) (; 9 қазан 1966, Лондон) — британдық саясаткер, Ұлыбритания консервативтік партиясының көшбасшы, Ұлыбританияның 2010 мен 2016 жылдар арасындағы Премьер-Министрі. Жастық шағы Кэмерон ақсүйектер тұқымынан шыққан брокер Ян Дональд Кэмерон және оның әйелі Мэри Флер отбасында, Лондон қаласында туған. Дэвид Кэмеронның ағасы Алан Александр және екі әпкелері Таня-Рэйчелл мен Клэр-Луиз бар. Бала кезінен бастап өнерге қызығулышық танытты. Ол Итон колледжін және Оксфорд университетін (үздік) бітірген, сол жерде ол саясат, философия және экономикадан білім алды. Қызмет жолы Институтты бітіргеннен кейін, консервативтік партиясының зерттеу бөлімінде жұмыс істей бастады. Ұлыбритания Қаржы Министрінің кеңесшісі болды. 1993 жылы Кэмерон Біріккен Патшалықтың Ішкі істер министрлігінде жұмысын бастады. 1997 жылы Стаффорд округiнен сайлауға қатысты, бірақ жеңіліс тапты. Кейiн жеті жыл бойы Ұлыбританияның ең ірі медиа-компаниялардын бірінде басқарушылар кеңесінде қызмет iстейдi. 2001 жылы сайлауында Ұлыбритания Қауымдар палатасының мүшесі болып сайланды. 2005 жылы Майкл Говард отставкаға кеткеннен кейiн партия көшбасшысы сайланды. Оның басшылығы кезiнде сайлаушылар арасында партияның қолдау айтарлықтай өсуі байқалды. Үкімет басқаруы 2010 жылы 11 мамырда премьер-министр Гордон Браун Үкімет басшысы және Лейбористiк партия көшбасшысы ретінде оның орнынан түсуi туралы жариялады . Сол күні кешке патшайым II Елизавета Дэвид Кэмеронге үкімет қалыптастыру туралы ұсыныс жасаған. 6 мамырда Кэмерон Либералдық демократтармен билеуші коалиция қалыптастыру ниеті бар туралы жариялады. 12 мамырда соғыстан кейінгі Британ тарихында тұңғыш рет, коалициялық үкімет құрылды, ал 43-жастағы Кэмерон 1812 жылдан бастап ең жас британдық премьер-министрі атанды. , Торонто, 2010]]2010 жылы маусым айында Кэмерон Ұлыбританияның экономикасы жайлы «ойлағанымыздан да нашар» деп атап, қиын шешімдердің жасалуы туралы мәлімдеген. 2010 жылы желтоқсанда ол ФИФА вице-президенті Чоң Моңджунмен кездесіп, 2018 әлем кубогының Англияда өткізілуі ұсынысын талқылады. Кэмерон Шотландиядағы тәуелсіздік референдумын да қолдады және өткізуге рұқсат берді. Өзінің партиясы мүшелерінің келіспегеніне қарамастан, Дэвид Кэмерон Ұлыбританиядағы бір жынысты некені қолдады. Парламенттің келіспеушілігінен бұл заң қабылдана алмады. Халықаралық істе Кэмеронның үкіметі Ливия интервенциясына қатысты және Ислам мемлекетінің бомбалануын қолдады. 2015 жалпылама сайлауда консервативтік партияның жеңісінен кейін Дэвид Кэмерон қайта сайланды және премьер-министр болуын жалғастырды. Екінші мерзімінде ол Ұлыбританияның ЕуроОдақ құрамында болуын жалғастыру референдумын да өткізді, алайда бұл мәселе жайлы ол көпшіліктен қолдау көре алмады және Кэмеронның танымалдылығы түсті. Кейінірек ол отставкаға кетіп, Тереза Мэй премьер-министр орнын алды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.davidcameronmp.com/ Ресми веб-сайт] *
Сесилия Пейн-Гапошкин

Сесилия Хелена Пейн-Гапошкина (, 1900—1979) - ағылшындық және америкалық астроном. Ол - Гарвард университетінде астрономиядан PhD дәрежесін алған ең бірінші адам. Оның "Жұлдызды атмосфералар - Жұлдыздардың құбылмалы қабаттарындағы жоғары температураны обсерваториялық зерттеуге үлес" деген PhD тезисі астрономиядан жазылған тезистердің ішіндегі ең көрнектісі болып табылады. Ол өз тезисінде жұлдыздарда сутегі ең маңызды компонент екенін дәлелдейді. Дереккөздер
Галактикалық шоғырлар

ның біріккен кескіні, ғалам пайда болған соң 600 миллион жылдан кейін]] Галактикалық шоғырлар және супершоғырлар - көптеген галактикалардың ғаламда гравитация арқылы 10-нан 10000-ға дейін шоғырлануы. Бұл шоғырлар галактика шоғырлары деп аталады. Бұл шоғырлар бір-бірімен тағы бірігіп, Орасан шоғырларын құрайды. Орасан шоғырлар әрқайсысы онның он төрт дәрежесі Күн массасына тең 10 шақты галактика шоғырынан тұрады. Олар ғаламдағы ең үлкен құрылымдар және бірнеше миллион жарық жылына созылып жатады. Жалғыз оңаша қалған галактикалар өте аз. Көптеген галактикалар гравитация арқылы бірігеді. Мысалы HCG 87 - Тауешкі шоқжұлдызындағы галактикалар тобы. Ол Жерден 400 миллион жарық жылындай қашықтықта орналасқан. Жергілікті шоғыр - шамамен 25 галактикадан тұратын кішкене топ. Бұған, сонымен қатар, біздің галактикамыз - Құс жолы да кіреді. Ал, басқа мүшелері - Үлкен Андромеда галактикасы (М31), (М32), М33, Үлкен Магеллан бұлты, Кіші Магеллан бұлты, Двингело 1, бірнеше бұрыс галактикалар. Құс жолы мен Үлкен Анромеда - Жергілікті топтағы ең алып галактикалар. Жергілікті орналасқан шоғыр - бикеш орасан шоғыры деп те аталатын Жергілікті орасан шоғыры Бикеш шоғырының ортасында орналасқан. Мұның 2000-ға жуық мүше галактикасы бар. Орасан шоғырдың құрамына, сонымен қатар, оның ортасында шамамен 400 км/сек жылдамдықпен айналып жүретін Жергілікті топ та кіреді. Кома орасан шоғыры - кішкентай орасан шоғыр, Ол жерден шамамен 300 миллион жарық жылындай қашықтықта. Оның диаметрі 25 миллион жарық жылындай және құрамында шамамен 3000 галактика бар. А1367 (Арыстан шоғыры) және А1656 (Кома шоғыры) - орасан шоғырдың ең жарықтары. Гидра орасан шоғыры - Жергілікті топтағы ең жақын алып орасан шоғыр. Ол шамамен 100 миллион жарық жылындай қашықтықты. Гидра орасан шоғырынң ішінде галактикалар өте көп. Кентавр орасан шоғыры - бізге ең жақын орналасқан орасан шоғыр. Бұл - орасан шоғырлардың ішіндегі үлкендерінің бірі. Гидра мен Кентавр орасан шоғырларын көбіне Гидра-Кентавр орасан шоғыры деп атайды. Персей шоғыры - Персей шоқжұлдызында орналасқан. Персей шоғыры - аспандағы ең жарық шоғырлардың бірі. Ол жерден шамамен 300 миллион жарық жылындай қашықтықта. Құрамына мыңдаған галактика кіретін Персей шоғыры - Ғаламдағы ең алып нысандарының бірі. 2003 жылы НАСА-ның "Чандра" рентген обсерваториясын қолданып жүрген астрономдар Персей шоғырындағы қара құрдымнан дыбыс толқындарының шығып жатқанын байқайды. Бұл дыбыс толқындары Ғаламдағы нысандардан шыққан ең тереңі еді. Галерея Суреттер Дереккөздер
Койпер белдеуі

Койпер белдеуі - Күн жүйесінің сырт жағында Нептуннан әрі орналасқан диск тәрізді аймақ, мұнда кемінде 70000 кішкентай ғарыштық нысан айналып жүреді. Ол Күннен шамамен 4,5-7,5 миллиард километр қашықтықта орналасқан. Бұл аймақ оның шынымен бар екенін 1951 жылы дәлелдеген Джерард Койпер атымен аталған. Койпер белдеуін кейде Кеннет Эссекс Эджворт пен Джерард Петер Койпердің аттарымен Эджворт-Койпер белдеуі деп те атайды. Кеннет Эссекс Эджворт 1940 жылдары Нептун орбитасы сыртында мұздақты денелерден тұратын дисктің бар болуы мүмкін деген пікір айтқан, ал Джерард Койпер оның бар екенін дәлелдеген. Койпер белдеуі нысандары Койпер белдеуі нысандары-Койпер белдеуіндегі ғарыштық нысандар (КЖН) деп атайды. Ең алғашқы КЖН (15760) 1992 QB1-ді 1992 жылы Гавай аралдарындағы Мауна Кеа обсерваториясында Дэвид С. Джеуит пен Джейн Лу деген астрономдар ашты. Ол Күннен 42 АБ қашықтықта орналасқан. Кьюбиванолар Кьюбиванолар - Бірқатар КЖН-ның орбиталары Нептун орбитасымен кей жерлерде түйісуі мүмкін. Ал басқаларынікі Нептун орбитасынан алыс орналасқан. Мұндай КЖН-дарды кьюбиванорлар деп атайды. Макемаке, Квавар, Варуна, Хаос, Логос, Девкалион, Борасизи және Таронхайвагон секілді ергежейлі планеталар кьюбиваноларға жатады. Квавар (2002 LM60) Квавар (2002 LM60) - осы күнге белгілі КЖН-ның ең үлкені. Мұны ең алғаш рет 1980 жылы суретке түсіріп, 2002 жылы астроном Майк Браун мен оның Калифорния технология институтындағы әріптестері оны КЖН ретінде таныды. Квавардың диаметрі шамамен 1287 км-ге тең және Күнді шамамен 288 жыл ішіндегі бір ай шығады. Койпер белдеуі қос нысандар Койпер белдеуі қос нысандар - Койпер белдеуіндегі кейбір нысандар бір-бірін айналып жүреді. Мұндай КЖН-дар қос нысан деп аталады. "Хаббл" телескопы мен кейбір қуатты жерге орнатылған телескоптар Койпер белдеуіндегі бірнеше қос нысанды анықтайды. 1998 WW31 1998 WW31 - Койпер белдеуі бинары. Бұл S/2000(1998 WW31)1 деген өз айымен бірге бинар жүйесін түзеді. 1998 WW31 1998 жылы ашылып, мұның айы 2001 жылы байқалды. 90482 Оркус 90482 Оркус - Квавардан үлкенірек. Оны 2004 жылы Майкл Браун (Калифорния иехинституты), Чад Трухильо (Егіздер обсерваториясы) және Давид Рабинович (Йель университеті) ашты. Оркус Күннен шамамен 45 АБ қашықтықта орналасып, Күнді шамамен 247 жылда бір айналып шығады. Седна Седнаны да Оркусты 2003 жылдың 14 қарашасында анықтаған астрономдар тобы (Браун, Трухильо және Рабинович) ашты. Седна - Күнді 135 миллиард (86 АБ) қашықтықта, Күн жүйесінің ең салқын аймағында айналып жүретін планета тәрізді нысан немесе планетоид. Седна планетоиды қызғылт түсті. Бұл - Күн жүйесіндегі Марстан кейінгі екінші ең қызыл нысан. 28978 Иксон- осы күнге белгілі ең үлкен КЖН-дарының бірі және болашақ ергежейлі планета. Ол 2001 жылы ашылды. Дереккөздер
Қарашоңғал тауы

Қарашоңғал – Оңтүстік Алтай жотасының солтүстік-шығысындағы тау. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Қатонқарағай ауданы Аршаты ауылының оңтүстік-шығысында 20 км-дей жерде, Бұқтырма өзенінің аңғарында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2875 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 12 км шамасында созылған, енді жері 6 км. Жер бедері Беткейі тіктеу бірнеше шоқылардан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жалаңаштанып, сай, өзен аңғарларымен тілімделген. Солтүстік-шығысында Бұқтырма көлі орналасқан. Өсімдігі Тауаралық аңғарда және беткейлерінде тау өсімдігі, одан жоғарыда қылқан жапырақты орман өседі. Дереккөздер
Type 89 (миномёт)

Тип 89 (八九式重擲弾筒) - екінші дүниежүзілік соғысы кезінде қолданылған жапондық 50-мм миномет. 1929 жылы жасалған. Жапондардың өзі бұл қаруды граната атқыш ретінде қабылдады. 50-мм миномет деп олар "Тип 89" қаруын атады. "Тип 89" - құрылымы жағынан классикалық миномет. Бірақ оны миналы өрістер мен сым қоршауларды саперлер қолданды. Бұған ұқсас алғашқы құрылғы - "Тип 10" қаруын жапондар 1921 жылы әмбебап 50-мм гранатамен қатар жасаған. Оны қолмен де, винтовкаға салып та атуға болады. Дегенмен граната атқыш минометтер винтовкалық граната атқыштарымен салыстырғанда барынша сапалы, болашағы зор саналды. Батыс елдерінде "Тип 89" қаруын "аяқ немесе тізе монометі" деп атайды. Ол минутына 25 оқ атады. "Тип 89" - аталатын қаруды дайындаудағы жаңа кезеңнің жемісі. Оның салмағы 2.6 келіден 4.7 келіге дейін артты. Қуаты күшейтіліп, алыс қашықтыққа атуға арналды. Оқпаны 240 мм-ден 248 мм дейін ұзартылды. Дереккөздер
Нарын таңы

«Нарын таңы» — Атырау облысы, Исатай аудандық газеті. Алғашқы саны «Малшылар үні» деген атпен 1953 ж. 18 ақпанда жарық көрді. Новобогат (Исатай) ауданының осы кезең ішінде таратылып, қайта құрылуына байланысты газет те бірнеше рет жұмысын тоқтатты. 1991 жылдың 1 қаңтарынан тұрақты шыға бастаған «Нарын таңы» газеті аудан мұнайшыларының, Нарын құмы малшыларының, Теңіз жағалауын мекен еткен еңбеккер қауымның тыныс-тіршілігін кеңінен көрсетеді, жұртшылықты аудан алдындағы саяси-шаруашылық міндеттерді орындауға үндейді. Газет мәдени, рухани өмірге, халықтық салт-дәстүрлерді дәріптеуге ден қояды. Алғашқы жылдарда газетке Т. Сатқанбаев, М. Шәріпов, кейінірек Қ. Батыров басшы болды. Бас редакторы Аслан Мұратов. Таралымы 1000 дана (2000 ж.). Құрылтайшылары — аудандық әкімшілік, аудандық мәслихат және редакция ұжымы. Аптасына 1 рет шығады. Дереккөздер
Роке-де-лос-Мучачос обсерваториясы

Роке-де-лос-Мучачос обсерваториясы — Канар аралдарының ла Пальма аралында орналасқан. Теңіз деңгейінен 7874 метр биіктікте орналасқан бұл обсерватория әлемдегі ең жақсы телескоптармен жабдықталған. Бұл – Гавай аралдарындағы Мауна – Кеадан кейінгі екінші ең жақсы орналасқан обсерватория. Роке-де-лос-Мучачос обсерваториясында мынадай телескоптар бар: *Исаак Ньютон телескоптар тобы *Скандинавиялық оптикалық телескоп *Швед күн телескопы *Дат ашық телескопы *Карлсберг Меридиан телескопы *Меркатор телескопы *Ливерпуль телескопы *Ұлы Канар телескопы *Галилей ұлттық телескопы *MAGIC телескопы *SuperWASP – North телескопы Дереккөздер
Чандра (телескоп)

Чандра рентген сәулелер обсерваториясы (ЧРО) атақты үнді-американдық физик Субрахманьян Чандрасекар есімімен аталған, бұл – ұшырылған төрт үлкен обсерваториялардың үшіншісі. Ол 1999 жылдың 23 шілдесінде STS-93 кемесінің бортында ұшырылған. Бұл – әлемдегі ең қуатты рентген сәулелері телескопы. Айналары – ғарыш зерттеу тарихындағы ең үлкен және тегіс айналар. Бұл обсерватория ЕМ спектрі арқылы қара құрдым, квазар және жоғары температуралы газдар секілді рентген сәулесінің көздерін анықтап, суретке түсіре алады. Дереккөздер
Мария Митчелл

Мария Митчелл - ең бірінші кәсіби америкалық әйел астроном. Ол Массачусетс штатының Нантукет қаласында кітапханашы болып істеп, кештерін әкесінің обсерваториясында аспанды бақылаумен өткізген болатын. Оның ең бірінші маңызды жетістігі 1847 жылдың қазанында жаңа комета орбитасын құжаттауы болды. Ол күндегі дақтардың бұлттар емес, айнамалы тіке ойыстар екендігін алғаш тапты. Сонымен қатар, ол каметаларды, тұмандықтарды, қос жұлдыздарды, күн тұтылуын және Сатурн мен Юпитер серіктерін зерттеген болатын. Дереккөздер
Кезеген торғай

Кезеген торғай - торғайтәрізділер отрядына жататын құс. Тұрқы 150-180 мм, жайған қанаты 250-295 мм, құйрығы 75-80 мм, тұмсығы 12-13 мм, салмағы 19-25 грамм. Түсі жылтыр қара, сарғылт. Атлант теңізінен Тынық мұхитқа дейін, Еуропа мен Азияның орманды аймақтарына тараған. Ағашқа көбіне шырша мен аққайың басына ұялайды. 5-7 жұмыртқа салады. Әр түрлі өсімдік тұқымын, насекомдарды (қоңыз, жұлдыз құрт, жағақ қанаттылар, біті, өрмекшілер) жейді. Кезеген торғай - жыл құсы, наурыз - сәуір айларында келеді. Қазақстанда (оңтүстік, оңтүстік - шығыс аудандарда ) құс қайту кезінде кездедседі. Көлемі кәдімгі торғайдың көлемімен бірдей. Қысқы күндері еркек кезеген торғайдың басы, мойны және арқасының алдыңғы жағы қоңыр -сұр түсті болады. Жазда олар қара түске боялады. Кеудесі жыл бойы сарғылт түсті. Кезеген торғайдың құйрығында ақ қауырсын бар. Ал ұрғашы кезеген торғайлардың түстері қарапайым. Олардың басы қоңыр түсті, жоғарғы жағында қара жолақтар бар. Арқасы да қоңыр түсті, ал кеудесі еркектікімен салыстырғанда азырақ сарғылт. Дереккөздер
Кей-Кобад Шаһ

Кей-Кобад-Шаһ - көне қамал орны (б.з.б. 2 ғ.ш. - б.з. 2-3 ғасыр) Тәжікстандағы Кафирниган өңірінде. Оның қазіргі сілемдері 12 гектар аумақты алып жатыр. Жобасы тік төрт бұрышты. Қамал ішінде қосымша бекініс қабырғаларымен қоршалған бөлімше бар. Оның аумағы 285х375 м². Қабырғалардың әр жеріне қорғаныс мұнаралар әр қабырға сайын 5. Төрт бекініс қабырғаларының ортасынан қақпалар шығарылған. Осы төрт қақпадан басталған 4 көше қамал ортасынан бірін - бірі кесіп өтеді. Солтүстікке қараған қақпаның қарсысында жеке дара салынған мұнара болған. Қамал қабырғалары мен мұнаралары шикі кірпіштен қаланған. Қамалдың ішкі құрылсын салуда белгілі жүйе болғаны байқалады. Бекініс қабырғалары өзара 2,5 метр алшақ орналасқан, ірге тасы ортақ, екі қатардан тұрады.Төбесі жабық бұл коридорлар - қамалдың қорғаныс шебінің бір блігі. Қазба кезінде қызыл және сұр түсті қыш ыдыстар, терракота мүсіншелері табылды. Дереккөздер
Кекіребалық

Кекіребалық - сүйекті балықтар классының тұқылар тұқымдасына жататын балық. Таралуы Еуропа, Шығыс Азия (Солтүстік Қытай, Корея, Амур, Сахалин өзендрінде) кең таралған. Кекіребалық көбінесе ағысы баяу өзенде не көл, тоғанда тіршілік етеді. Биологиялық сипаттамасы Денесі биік, бүйірі қабысыңқы, тұрқы 9-сантиметрдей. Қабыршағы 30-40 қатар. Жыныстық жағынан 2-ші жылы жетіледі. Наурыз - тамызда 100 (кейде 224-290) уылдырық шашады. Бұл кезде кекіребалықтың ұрғашысында уылдырық салу түтігі өсіп шығады. Осы түтігі арқылы ол уылдырығын қос жақтаулы моллюскілердің желбезек қуысына салады. Кәсіптік маңызы онша болмағанымен басқа былқтарға жем болады. Галерея Дереккөздер
Томагавк (зымыран)

«Томагавк» зымыраны - кез-келген ауа райында, су астында немесе құрлықта шабуыл жасауға арналған қанатты зымыран. ымыран іске қосылғанан кейін турбовентиляторлық қозғалтқыш ұшу деңгейіне жеткенше қатты отын көмегімен қозғалады. Томагавк құрлықта бірнеше нысанды, қауіп қатер деңгейі жоғары аймақтардағы қорғаныс және байланыс орындарын жою мақсатында пайдаланылған. Зымыранның құрлықта шабуылдауда қолдаытылатын нұсқасында инерциялық және жергілікті аймақты бейімдеуге арналған радарлы бағыттағышы бар. Томагавк зымыраныныӊ тиімділігін тексеруге арналған зерттеу өте ұзаққа созылды. Зерттеу 1935 жылдан бастап бес жыл бойы жүргізілді. Қозғалуы *Зымыран іске қосылғаннан кейін турбовентиляторлық қозғалтқыш ұшу деңгейіне жеткенше қатты отын көмегімен қозғалады. *Зымыраның жылдамдығы дыбыс жылдамдығынан да төмен, сағатына небәрі 885 шақырым. *Зымыранның құрлықта шабуылдауда қолданылатын нұсқасында инерциялық және жергілікті аймақты бейімдеуге арналған радарлы бағыттағышы барю Қолданылуы *«Томагавк» құрлықта бірнеше нысанды, қауіп-қатер деңгейі жоғары аймақтардағы қорғаныс және байланыс орындарын жою мақсатында пайдаланылған. *Алғашқыда «Томагавк» құрлықта шабуылдайтын зымыраны бекітілген нысандарға қарсы қолданылды. Мұның салдары ғаламдық ұрысқа алып келді. Дереккөздер
Өсімдіктердің көбеюі

Гүлденетін өсімдіктер және бүршіктері бар өсімдіктер (мысалы, қылқанжапырақтылар) тұқымдық дәндерді өндіреді. Гүлденетін өсімдіктердің көпшілігі тұқымдық дәндер арқылы көбейеді, сонымен қатар вегетативті түрде өніп өседі. Тұқымдық дәндерді алу үшін, әуелі өсімдікті тозаңдандыру керек. Өсімдіктер қалай көбейеді Гүлдер шырынға қызыққан жәндіктерді, құстарды және сүтқоректілерді өздеріне тартады. Аралар тозаңды жинақтайды. Өсімдік тозаңдатылғаннан кейін, гүл оған қажетсіз болады. Гүлдің жапырақтары солып, түсе бастайды. Тұқымдық түрлердің таралуы Көптеген өсімдіктер жемістерді өндіреді, оларды жануарлар жейді және олардың кейбір тұқымдық дәндерін тартады. Вегетативті түрде көбею Кейбір гүлденетін өсімдіктер тұқымдық дәндер арқылы ұрықтанбайды. Оның орнына олар аналық өсімдікке генетикалық тұрғыдан туыстас болып келетін өсімдіктердің пайда болуына ықпал етеді. Дереккөздер
Честер Беннингтон

Честер Чарльз Беннингтон (; 20 наурыз 1976, Финикс, Аризона, АҚШ — 20 шілде 2017) — америкалық музыкант. Linkin Park, Dead By Sunrise және Stone Temple Pilots топтардың әншісі болған. Жастық шағы Честер Беннингтон 1976 жылдың 20 наурыз күні Аризонаның Финикс қаласында дүниеге келді. Честердің әкесі — жергілікті полицияда детектив болып жұмыс істеді, ал шешесі — медбике. 1987 жылы ата-анасы ажырасқаннан кейін оны әкесі тәрбиеледі. Честер бала кезінен музыкаға қызығушылығын танытқан. Depeche Mode және Stone Temple Pilots сияқты оның ең сүікті топтары оны музыкамен айналасуын шабыттандырды. Кезінде Depeche Modeтың мүшесі болуды армандаған. Жеке өмірі Linkin Park-тегі карьерасының басында Честер денсаулығы жағынан қиыншылықтарға тап болды. Бірнеше рет ауруханаға жатуға мәжбүр болды. Ол көруден де қиыншылықтарға тап болды, тақпаса ештеңе көрмейтін көзілдірікті тағуға мәжбүр болды. 2004 жылы операциясын кейінге қалдырды. Бір кездері алкогольге тәуелді болуының кесірінен Честер топтан бөлек автобуспен жүрді. Честер 1996 жылы 31 қазанда Самантаға үйленді. 2002 жылы 19 сәуірде тұнғышы Дрэйвен Себастьян дүниеге келді. 2005 жылы 29 сәуірде Саманта ажырасуға арыз берді. Ұлын өзімен бірге алып кетті, бірақ Честермен кездесіп тұруға рұқсатын берді. 2005 жылы 31 желтоқсанда Талинда Бентлиге үйленді. 2008 жылы 16 наурызда екінші ұлы Тайлер Ли дүниеге келді. Және олар тағы да екі бала асырап алды: Джейми (ағыл. Jaime) және Исайо (ағыл. Isaiah). 2011 жылы 11 қарашада Талинда екі қыз туды: Лили және Лила. 2017 жылдың 20 шілдесінде, 41 жасында, Беннингтон Калифорниядағы Палос-Вердес Эстейтс қаласындағы үйінде өлі күйінде табылды. Дискографиясы Linkin Park * 2000 — Hybrid Theory * 2003 — Meteora * 2007 — Minutes to Midnight * 2010 — A Thousand Suns * 2012 — Living Things * 2014 — The Hunting Party * 2017 — One More Light Dead By Sunrise * 2009 — Out of Ashes Stone Temple Pilots * 2013 — High Rise Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.cbennington.com/ Ресми веб-сайт] * *
Майк Шинода

Майкл Кенджи «Майк» Шинода (, ; 11 ақпан 1977, Агура-Хиллз, Калифорния, АҚШ) — америкалық музыкант, Linkin Park тобының негізін қалаушылардың бірі, сондай-ақ суретші, графикалық дизайнер. Fort Minor cоло жобаның негізін қалаушы болып табылады. Дискографиясы Linkin Park * 2000 — Hybrid Theory * 2003 — Meteora * 2007 — Minutes to Midnight * 2010 — A Thousand Suns * 2012 — Living Things * 2014 — The Hunting Party Fort Minor * 2005 — The Rising Tied Сыртқы сілтемелер * [http://www.mikeshinoda.com www.mikeshinoda.com/ Ресми веб-сайт] * * [http://www.mikeshinoda.com/ Ресми блог]
Джо Хан

Джозеф «Джо» Хaн (; 15 наурыз 1977, Даллас, Техас, АҚШ) — америкалық музыкант, Linkin Park тобынын ди-джейi, режиссёр және клипмейкер. Жеке өмірі Джо хан Далласта (Техас) туылды, бірақ балалық шағын Глендейлда өткізді. Хан АҚШ-та туған кәрістердің екінші буыны. Үш баланың кенжесі, екі әпкесі бар. 1995 жылы Глендейлдегі орта мектепті тәмамдаған (ағыл. Herbert Hoover High School). Кейін Пасадендегі Өнер Мектебіне түседі (ағыл. Art Center of College of Design), бірақ бұл оқу орнын аяқтамады. Хан «Грэмми» жүлдесін жеңіп алған тұнғыш кәрістен шыққан американдық болды. 2005 жылы 15 ақпанда Хан Карен Бенедитке үйленді (ағыл. Karen Benedit). 2009 жылы жұптары жазылды. 2012 жылы 21 қазанда Хайди Вонмен некесін қиды. Дискографиясы Linkin Park * 2000 — Hybrid Theory * 2003 — Meteora * 2007 — Minutes to Midnight * 2010 — A Thousand Suns * 2012 — Living Things * 2014 — The Hunting Party Фильмографиясы * 2005 — The Seed (режиссер) * 2014 — Mall (режиссер) Сыртқы сілтемелер * [http://www.joehahn.com/ Ресми веб-сайт] * [http://linkinpark.com/profile/Joe/ Linkin Park ресми сайтындағы профилi]
Брэд Дэлсон

Брэдфорд Филип Делсон (; 1 желтоқсан 1977, Агура Хиллз, Калифорния, АҚШ) — америкалық музыкант, Linkin Park тобының гитаристi және негізін қалаушылардың бірі Дискографиясы Linkin Park * 2000 — Hybrid Theory * 2003 — Meteora * 2007 — Minutes to Midnight * 2010 — A Thousand Suns * 2012 — Living Things * 2014 — The Hunting Party Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.linkinpark.com/profile/Brad/ Linkin Park ресми сайтындағы профилi]
Роб Бурдон

Роберт Грегори Бурдон (; 20 қаңтар, 1979, Калабасас, Калифорния, АҚШ) — америкалық музыкант, Linkin Park тобынын бұрынғы барабаншысы. Дискографиясы Linkin Park * 2000 — Hybrid Theory * 2003 — Meteora * 2007 — Minutes to Midnight * 2010 — A Thousand Suns * 2012 — Living Things * 2014 — The Hunting Party * 2017 — One More Light Сыртқы сілтемелер * [http://www.linkinpark.com/ Linkin Park ресми веб-сайты] * [http://www.imdb.com/name/nm1060288/ Роб Бурдон imdb сайтында]
Дэвид Фаррелл

Дэвид Майкл Фаррелл (; 8 ақпан. 1977, Плимут, Массачусетс, АҚШ) — америкалық музыкант, Linkin Park тобының бас-гитаристi. Дискографиясы Linkin Park * 2000 — Hybrid Theory * 2003 — Meteora * 2007 — Minutes to Midnight * 2010 — A Thousand Suns * 2012 — Living Things * 2014 — The Hunting Party Сыртқы сілтемелер * [http://www.linkinpark.com/ Linkin Park ресми веб-сайты]
Билли Джо Армстронг

Билли Джо Армстронг (;17 ақпан 1972, Окленд, Калифорния, АҚШ) — америкалық музыкант, Green Day тобының әншіci, гитарашы, әндердің авторы және продюсерi. Дискографиясы Green Day * 1990&nbsp;— 39/Smooth * 1992&nbsp;— Kerplunk! * 1994 — Dookie * 1995&nbsp;— Insomniac * 1997&nbsp;— Nimrod. * 2000&nbsp;— Warning: * 2004&nbsp;— American Idiot * 2009&nbsp;— 21st Century Breakdown * 2012&nbsp;— : ¡Uno! * 2012&nbsp;— :¡Dos! * 2012&nbsp;— : ¡Tré! * 2016 — Revolution Radio * 2020 — Father of All Motherfuckers * 2024 — Saviors Pinhead Gunpowder * 1995&nbsp;— Jump Salty * 1995&nbsp;— Carry the Banner * 1997 — Goodbye Ellston Avenue * 1999&nbsp;— Shoot the Moon EP * 2003&nbsp;— Compulsive Disclosure * 2008&nbsp;— West Side Highway 7» EP The Network * 2003&nbsp;— Money Money 2020 Foxboro Hot Tubs * 2008&nbsp;— Stop Drop and Roll!!! Нора Джонспен бiрге * 2013&nbsp;— Foreverly Сыртқы сілтемелер * * [http://www.imdb.com/name/nm0035626/ Билли Джо Армстронг IMDB сайтында]
Ғарышқа ұшқан жануарлар

Жануарлар ғарышта болған алғашқы тірі жан иелері болды. Алғашында ғалымдар адам баласы ғарышта ұзақ уақыт бойы салмақсыздық күйінде өмір сүре алмайды деп ойлады. Сондықтан да салмақсыздықтың тірі жаратылысқа әсерін тексерту үшін олар алдымен жануарларды ғарышқа аттандырды. Жеміс шіркейлері Ең алғашқы ғарышқа ұшырыған жәндіктерге жеміс шіркейлері жатады. Оларды 1947 жылы V-2 зымыраны бортында ұшырды. Зымыран шіркейлерді жүгерісі бар қораппен бірге алып ұшты. Бұл тәжірибенің мақсаты жоғары биіктіктегі радиацияның шіркейлерге әсерін тексеру болды. Альберт 1,2 және 3. Альберт 1 мен 2 – ғарышқа ұшырылған екі макака маймыл. Альберт1 1948 жылдың 11 маусымында ұшырылды. Ол Нью-Мехикодағы Аққұмадрдан "V-2 Блоссом" зымыраны бортында ұшырылды. Ол ұшу кезінде тірі қалып, Жерге түскенде соққы әсерінен өлді. Альберт-4 1949 жылдың 12 желтоқсанында ұшырылды. Бұл ең алғашқы сәтті ұшу болып, маймылға ешқандай зиян келген жоқ. Бірақ Альберт-4 соққы әсерінен өлді. Йорик Йорик- ғарышқа ұшыру кезінде тірі қалған ең алғашқы маймыл. Йорик және оған қоса 11 тышқан ғарышқа 1951 жылдың 20 қыркүйегінде ұшырылды. Ғарыштағы өрмекші торлары Алғашқы ғарыштағы өрмекші торлары 1973 жылы Скайлэб бортына соғылды. Бұл торды Арабелла және Анита деген екі еуропалық бақша өрмекшілері жасаған. Ғарыштағы алғашқы иттер Ғарышқа иттерді алғаш рет Кеңес Одағы ұшырды. 1951 жыл мен 1952 жылдар арасында тоғыз ит жұптарымен ұшырылды. Үш ит екі реттен ұшқан. Иттер парашютпен қайта оралатын герметикпен бекітілген контейнерлергде болды. Лайка Лайка- орбитаға жеткен ең алғашқы жануар. Оны 1957 жылдың 3 қарашасында Кеңес Одағы әлемнің екінші жасанды серігі – "Спутник-2"-нің бортында ұшырды. Лайка кабинасына телевизиялық камералар мен айналадағы температура мен қысымды өлшейтін сенсорлар орнатылды. Сенсорлар, сонымен қатар Лайканың қан қысымын, тыныс алу жиілігін және жүрек соғысын өлшеп, микрогравитация әсерін зерттеуге арналды. Сэм және Сэм ханшайым Сэм мен Сэм ханшайым 1959 және 1960 жылдар ұшты. Сэм Меркурий бағдарламасы бойынша "Кіші Джо" бортында ұшып , 85 км биіктікке жетті. Ал Сэм ханшайым "Кіші Джо 1В" бортында ұшырылды. Оның ұшуы қысқа уақыттық болып, тек 13 км биіктікке ұшты. Эйбл және Бэйкер Эйбл және Бэйкер- ғарыш снаряды бортындағы биокапсулада ұшырылған екі маймыл. Эйбл-американдық макака болса, Бэйкер перулік тиін тәрізді маймыл болды. Эйбл және Бэйкер – ғарышқа ұшуда тірі қалған ең бірінші маймылдар. Эйбл ұшудан төрт күннен соң медициналық операңия барысында өлді, ал Бэйкер Алабамадағы Ханствиллде АҚШ-тың Ғарыш және Зымыран орталығында өмір сүрді. Ол 1984 жылы өлді. Хэм-астрономиялық шимпанзе Хэм ғарышқа ұшырылған алғашқы адам тәрізді маймыл болды. Ол ұшу үшін қысқа тізімге енгізілген 40 шимпанзе ішінен таңдалды. 1961 жылдың 31 қаңтарында ұшырылды. Ұшу 16 минут 39 секундқа созылып, капсула Атлант мұхитына құлады. Хэмді құтқару тобы судан табысты түрде шығарып алды. Хэмнің ұшуы кейін Енос шимпанзе жалғастырды. Енос Жерді сәтті айналып шықты. Дереккөздер
Құшыр

Құшыр - XIII-XIV ғасырларда көшпелі тұрғындардан жиналатын, жан басына салынатын негізгі салық. Салықтың алынуы Құшыр атауы іс жүзінде көшпелі малшылардан да (мал басының 1%-ы көлемінде), қалалар мен қоныстардағы егіншілікпен айналысатын тұрғындардың да жан басына салынатын алымды білдіреді. Салық әскерді, поштаны, шенеуніктер аппаратын ұстауға жұмсалды. Құшыр Қазақстанда моңғол шапқыншылығынан салына бастады. Құшыр барлық моңғол мемлекеттеріне, соның ішінде Алтын Орда мен Шағатай ұлысына тарады. Құшыр Қазақстанда көшпелілерден кейініректе жиналды. Дереккөздер
Қараторғай (өзен)

Қараторғай – Торғай алабындағы өзен. Географиялық орны Қостанай облысының Арқалық қалалық әкімдігі аумағы және Ұлытау облысының Ұлытау аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 284 км, су жиналатын алабы 15,5 мың км 2 . Бастауы Бастауын Арғанаты (Дондығұл) тауының батыс беткейінен алып, Арал ауылы тұсында Торғай өзеніне құяды. Гидрологиясы Аңғары жоғарғы арнасындағы аласа төбелер арасында 0,2-0,5 км, төменгі ағысында 1-2 км шамасында. Арнасында бірнеше шоңғал табандырық (терраса) бар. Жауын-шашын, жер асты суларымен толығады. Ағынының 90%-ы көктемгі қар еру кезінде қалыптасады. Негізгі салалары: Бөшке, Бозой, Үлкен Сабасалды, Қайыңды, Сарыторғай, Жыланды. Көп жылдық орташа су ағымы сағасынан 20 км-дей жоғары жерде 1,93 м 3 /с. Қолданысы Арқалық қаласын және кеніштерді сумен қамтамасыз ету мақсатында өзенге су тартқыш орнатылған. Алабы - жайылым, аңғары - шабындық. Дереккөздер
Қызылмақташы (көне қала)

Қызылмақташы – көне қала орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Талас ауданы, Бостандық ауылының оңтүстік шетінде орналасқан. Сипаты 1980 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археологиялық экспедициясы (жетекшісі К. Байбосынов) тауып, алғашқы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Көне қалашық X-XIII ғасырларға жатады. Орны биіктігі 3 м болатын төбешік пішіндес, аумағы 270х200 м. Топырақ үйінділерінен жасалған қоршау қамал рөлін атқарған. Қамалдың бұрыштарында күзет мұнаралары болған. Қалашықтың орнының оңтүстік-шығыс жағындағы цитадельдің аумағы 40х25 м. Цитадель қазір биіктігі 5 м болатын төбешік болып дараланып тұрады. Дереккөздер
Қарасубұқты

Қарасубұқты – Сарықопа көлі алабындағы өзен. Географиялық орны Қостанай облысы Амангелді және Жангелді аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 34 км. Бастауы Бастауын Аққошқарадыр (165 м) тауының батысындағы шағын көлдерден алып, Шолақ Қарасу қыстауы маңында Сарықопа көліне құяды. Гидрологиясы Жағалауы жазық. Өзен суы ащы. Арнасында көктем айларында ғана су болады, басқа уақытта қарасуларға бөлініп қалады. Алабы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Роберт Родригес

Роберт Энтони Родригес (; 20 маусым 1968, Сан-Антонио, Техас, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, кинооператор, кинопродюсер және композитор. Фильмографиясы *Эль Мариачи (1992) *Үмітсіз (1995) *Төрт бөлме (1995) *Күн батқаннан таң атқанша дейін (1996) *The Faculty (1998) *Spy Kids (2001) *Spy Kids 2: The Island of Lost Dreams (2002) *Бір жолы Мексикада (2003) *Spy Kids 3-D: Game Over (2003) *The Adventures of Sharkboy and Lavagirl in 3-D (2005) *Күнәлар қаласы (2005) *Қорқыныш планетасы (2007) *Shorts (2009) *Мачете (2010) *Spy Kids: All the Time in the World (2011) *Мачете өлтіреді (2013) *Күнәлар қаласы: Бұл әйел үшін өлтіруге де болады (2014) Сыртқы сілтемелер * *
Әндіжан Қажыбайұлы Ізмұханов

Әндіжан Қажыбайұлы Ізмұханов (1931 жыл 1 қаңтар, Сырым ауданы, Жымпиты) - дәрігер, ғалым, өнегелі ұстаз. Еңбек жолы Алматы мемлекеттік медицина институтының емдеу факультетін бітірген. Еңбек жолын Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы «Пугачев» кеңшарында дәрігерліктен бастаған. 1956 жылдан 1999 жылға дейін А. Сызғанов атындағы Қазақ клиникалық және экспериментальды хирургия ғылыми зерттеу институтында ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, бас маман. 1985 - 1987 жылдары осы институттың директоры. 1967 жылы медицина ғылымдарының кандидаты атанды. 200-ден аса ғылыми еңбегі жарық көрген. Зерттеу жұмыстарының негізгі бағыттары - зақымдалған тамырлар, қолқа және жүрек тамырларын емдеу тәсілдері. Қазір әл-Фараби атындағы ҚазҰМУ-дің биология факультетінде дәріс оқиды. Марапаттары «Ревматизмнен пайда болған жүрек ақауын емдеу» монографиясы (1981) үшін әл-Фараби атындағы медальға және Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрлігінің I дәрежелі дипломына ие болған. 1966 жылы «Құрмет белгісі», «Еңбек Қызыл Ту» ордендерімен, түрлі медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Мұстафа Ысмағұлов

Мұстафа Ысмағұлов (1914 жыл, БҚО, Жәнібек ауданы - 1987 жыл, Алматы) — халық мұраларын жинаушы, зерттеуші. Еңбек жолы 1930 жылы Қызылорда сауда техникумын бітірген. 1954 жылдан 1974 жылға дейін Қазақстан ҒА Философия және құқық институтында қызмет істеген. Ол Батыс Қазақстан өлкесінің өткен кезеңдері, тарихи тұлғалары туралы құнды деректер жинаған. Әсіресе Боғда, Еспай, Сейтек, Зәмзәм Есжанова, т.б. күйлерін таспаға жаздырған. 1982 жылдан Махамбеттің «Шашақты найза, шалқар күй» атты жинағын шығаруға ат салысты және оның домбырасын тауып, республикалық халық аспаптары музейіне тапсырды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://olke.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id96%3Agalim&catid39%3A2011-04-28-06-48-38&Itemid54&langkz Мұстафа Ысмағұлов – зерттеуші, ғалым] * [http://www.danakaz.kz/mustafanyn-gasyry Мұстафаның ғасыры] * [http://www.inform.kz/kaz/article/2718386 Оралда белгілі ғалым Мұстафа Ысмағұловтың 100 жылдығына орай арнайы шара ұйымдастырылды]
Ғұбайдолла Отарұлы Ілиясов

Ғұбайдолла Отарұлы Ілиясов (1914 жыл 12 қараша, Жәнібек ауданы, Бекжан ауылы — 2001 жыл 22 қазан, Алматы) — ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, доцент, мемлекет және қоғам қайраткері. Еңбек жолы 1938 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген. Қазақ КСР Министрлер Кеңесі ауылшаруашылық тобының бастығы қызметін атқарған. 1950-1952 жылдары — Қазақ КСР жеңіл өнеркәсіп министрінің бірінші орынбасары. 1952-1954 жылдары — Көкшетау облыстық атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. 1954-1955 жылдары — Ақмола облыстық партия комитетінің екінші хатшысы. 1956-1959 жылдары — Талдықорған облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы. 1959-1961 жылдары — Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы. 1961-1975 жылдары — Қазақ мемлекеттік университетінің (әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) оқытушысы, аға оқытушысы. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 4-5-шақырылымдарының депутаты. Марапаттары 2 мәрте 2-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Құрмет грамотасымен марапатталған. Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесінің Алтын орденімен (1954; 1956) марапатталған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.inform.kz/kaz/article/2715703 12 қараша. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР]
Хубэй

Хубэй (қытайша: 湖北, пиньинь Húběi) — Қытайдың орталық бөлігінің шығысында орналасқан провинция. Астанасы және ең ірі қаласы — Ухань. Халқы 57 237 740 адам (провинциялар арасында 9-орын алады). География Провинцияның алып жатқан аумағы 185 889 км 2 (14-орын) Хубейдің оңтүстік бөлігі жазықты (Цзянхань жазығы), ал солтүстік шығысынан және оңтүстік шығысынан, жан-жағынан кішігірім, аласы таулар (Дабе таулары қоршап жатыр. Батыс Хубэй — таулы аймақ, Шэньнунцзя уезінде таулар айтарлықтай биік (3000 метрден жоғары). Провинцияның бұл бөлігінде Янцзы көлі каньондар арқылы ағады; Янцзыдағы гидроэнергетика (Санься және Гэчжоуба (Gezhouba)) және таулы өзендер мен жылғалардағы көптеген кішігірім электростанциялар жақсы дамыған. Дереккөздер
Кәдімгі арпа

Кәдімгі арпа – астық тұқымдасының арпа туысына жататын бір жылдық аса бағалы ертеден (осыдан 10 мың жыл бұрын) өсіріліп келе жатқан дәнді дақыл . Азықтық тағам ретінде және малдың құнарлы жемі ретінде өсіріледі. Арпадан арпа ұнын, арпа жармасын, арпа квасын жасайды. Арпа ұнынан кондитерлік тағамдар өндіріледі. Кәдімгі арпа дәндерін сыра қайнатуға пайдаланылады. Ботаникалық сипаттамасы Кәдімгі арпа - сабағы тік, биіктігі 30-60 см, кейде 90 см-ге дейін, бір жылдық шөптес өсімдік. Жапырақтарының ұзындығы 30 см-ге дейін, ені 2—3 см болады. Гүлдері ұзындығы 10 см-ге дейін масақ гүлшоғырына жиналған; әр масаңы&nbsp;— бір гүлді. Масақтары 4-6 қырлы ендері 1,5 см-ге дейін болады. Масқтар 3 данадан топтасын өседі. Маусым-шілдеде гүлдейді. Жемісі&nbsp;— дәнше. Тамыз айында жемістенеді. Әлемдегу ірі өндірушілер Түршелері * &nbsp;— Жабайы арпа ** ** * Екі қатарлы арпа|&nbsp;— Екіқатар арпа ** ** &nbsp;— Алтықатар арпа Дереккөздер
Мартин Скорсезе

Мартин Чарльз Скорсезе (; 17 қараша 1942 жыл, Нью-Йорк) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, актёр және кинопродюсер, Оскар сыйлығының лауреаты. Скорсезе біздің заманымыздың ұлы және ең ықпалды кинематографтардың бірі ретінде танылады. Сыртқы сілтемелер * * [http://www.peoples.ru/art/cinema/producer/scorsese/ Мартин Скорсезе] Peoples.ru сайтында Дереккөздер
Muse

Muse — Тинмут қаласында 1994 жылы құрылған британдық рок-тобы. Барлығы Muse алты студиялық және екi концерттік альбом шығарды. Сатылған альбомдар саны 15 миллионнан асты. «Грэмми» марапатынын иегерлерi. Топтың мүшелері * Мэттью Беллами — вокал, гитара, клавиштiк аспаптар * Крис Уолстенхолм — бас-гитара * Доминик Ховард — барабандар, перкуссия Дискографиясы Студиялық альбомдары * 1999 — Showbiz * 2001 — Origin of Symmetry * 2003 — Absolution * 2006 — Black Holes and Revelations * 2009 — The Resistance * 2012 — The 2nd Law * 2015 — Drones * 2018 — Simulation Theory * 2022 — Will of the People Концерттік альбомдары * 2008 — HAARP * 2013 — Live at Rome Olympic Stadium Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.muse.mu/ Ресми веб-сайт] *
Arctic Monkeys

Arctic Monkeys — 2002 жылы Шеффилд маңындағы Хай Гринде құрылған британдық инди-рок тобы. Қазіргi уақытта бес студиялық және бiр концерттік альбом шығарды. Бірнеше рет Billboard Top-қа кірген альбомдары бар. Тобының бірінші альбомы британдық тарихындағы ең жылдам-сатылған дебюттік альбом болды. Brit Awards марапатын жеті рет жеңiп, «Грэмми» марапатына екi рет ұсынылған. Қазіргі уақытта, топ тәуелсіз Domino Records лейблiнде әндер жариялайды. Топтың мүшелері * Алекс Тёрнер — вокал, гитара, клавиштiк аспаптар * Джейми Кук — соло-гитара, ритм-гитара * Мэтт Хелдерс — барабандар, перкуссия * Ник О’Мэлли— бас-гитара Бұрынғы қатысушылары * Глин Джонс &nbsp;— вокал (2002) * Энди Николсон — бас-гитара, вокал (2002—2006) Дискографиясы Студиялық альбомдары * 2006 — Whatever People Say I Am, That’s What I’m Not * 2007 — Favourite Worst Nightmare * 2009 — Humbug * 2011 — Suck It and See * 2013 — AM * 2018 — Tranquility Base Hotel & Casino * 2022 — The Car Концерттік альбомдары * 2008 — At The Apollo / Live in Texas * 2020 — Live at the Royal Albert Hall Шағын-альбомдар * 2005 — Five Minutes with Arctic Monkeys * 2011 — Who the Fuck Are Arctic Monkeys? * 2013 — iTunes Festival: London 2011 Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://arcticmonkeys.com// Ресми веб-сайт] * * * [http://www.allmusic.com/artist/arctic-monkeys-mn0000325357// allmusic сайтында]
Қозыкөш өзені

Қозыкөш, Қозыкеш – Есіл өзенінің оң саласы. Нұра мен Есіл өзендерін жалғастыратын қыларна. Географиялық орны Ақмола облысы Целиноград ауданының оңтүстігімен ағады. Ұзындығы 40 км. Бастауы Бастауын Нұра өзенінің оң жағалауындағы Қосшы және Қарамойыл ауылдары аралығынан алады. Гидрологиясы Нұра мен Есіл өзендерінің қосылатын телімінің ені 2-6 км және Есіл өзеніне қарай еңкіш келген аңғар тәрізді ойлауыт түрінде қалыптасқан. Өсімдігі Жайылымының сортаңдау шалғынды және қоңыр топырағында әр түрлі шөптесіндер аралас бидайық, айрауық, арпабас, сораң, ақтікенді-жусанды өсімдіктер өскен. Шаруашылықтағы қолданысы Сарқырама және Мұқыр, сонымен қатар Қозыкөштің төменгі ағысында Нұра өзенінің суы Есілге мөлшерден тыс кетіп қалмау үшін топырақтан үйілген су жиналатын бөгеттер солынған. Бұл су жайылманы көлтабандатып суландыруға да пайдаланады. Өзен аңғары жоғарғы өнімді шабындық саналады. Дереккөздер
Қозыбасы (тау)

Қозыбасы – Жетіжол жотасының солтүстік-шығысындағы аласа тау. Географиялық орны Алматы облысы Жамбыл ауданы Дегерес ауылының шығысында 14 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1149 м. Ендік бағытта 12 км-ге созылған, енді жері 2,5 км. Жер бедері Беткейлері керпештеліп, адыр түзген. Олар сай-жыралармен тілімделген. Батысымен Сасық қайнараның жылғасы өтеді. Шығыс Соқырбұлақ өзенінің жылғалары бастау алады. Тауалды қоңыр топырағында таудың далалық өсімдіктері өседі. Етегі мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер