kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Гровер Кливленд

Стивен Гровер Кливленд (ағылшын. Stephen Grover Cleveland, бірінші есімін пайдаланбады; 18 наурыз 1837, Колдуэлл, Нью-Джерси штаты — 24 маусым 1908, Принстон, Нью-Джерси штаты) — АҚШ-тың мемлекеттік қайраткері. Бір орында екі рет иеленіп, Президенттер тізімінде сәйкесінше екі нөмірлеуді иеленген (1885—1889, 22-шi президент, және 1893—1897, 24-шi президент) АҚШ-тың жалғыз Президенті. Кливлент, сонымен қатар, 1860-1912 жылдар аралығында республикалықтардың толық иелігі мерзімінде сайланған Демократиялық партияның жалғыз президенті болды. Шериф Эри Нью-Йоркте қорғаушы болды, кейін саяси шешендігімен ерекшеленіп, қатты қиындықты бастан өткерсе де Демократиялық партияға жол тартты. Жастық шағы және қорғаушы қызметінің алғашқы кезеңі 1837 жылы 18 наурызда Нью-Джерси штатының Эссекс округіндің Колдуэлл қалашығында Ричард Фолли Кливленд пен оның зайыбы Энн Кливлендтің отбасында дүниеге келген. Әкесі — діни қызметкер және уағыздаушы. Стивен Гровер 9 баланың ішіндегі бесіншісі болатын. 1841 жылы ол отбасымен бірге Нью-Йорк штатындағы Фейетвилл қаласына көшіп келіп, балалық шағының көп бөлігін сонда өткізді. Болмысынан көңілді, әзілқой адам болатын, әрі ашық алаңда дене шынықтыру жаттығуларымен айналысқанды ұнататын. 1850 жылы Нью-Йорк штатыныңКлинтон қаласына көшті. Отбасының қаржылық жағдайына байланысты орта білім ала алмай, кейін Фейетвильде екі жылдық сауда біліміне ие болды. Бірінші Президенттігі ы шыққан 1000 долларлық ақша. (қазір айналымнан шыққан)]] 1884 жылы демократиялық партия оның кандидаттығын президенттік орынға ұсынды және дауысты көп жиып, айқын басымдылықпен жеңіске жетті. Осыдан кейін республикалық партия Кливлендтан артық Блэннан басқа адал қарсылас таба алмады. Жанұясы Кливленнің алғашқы сайлауында некесіз дүниеге алып келген екі баласы туралы екі ұшты әңгімелер белең алды (Кейін ағылшын тіліндегі ағылш. Ma, Ma, where's my Pa? Gone to the White House, ha ha ha өлеңінің туылуына себеп болды). Сайлаудан кейін бойдақ Кливленд Ақ үйдің үлкен шаруашылығына күші келмей, Флоренс Фолске (1886) уйленді; президент қызметі кезінде некеге отырған (Тайлерден кейінгі) екінші, ал Ақ үйде үйлену салтанатын жасаған бірінші президент болды. Екінші Президенттігі Әдебиеттер * King, «Life and public services of Grover Cleveland» (Нью-Йорк, 1885); * Parker, «The writings and speeches of Grover C.» (Нью-Йорк, 1892). Дереккөздер
Петр Иванович Адсков

Петр Иванович Адсков (1906-1981, Атырау облысы). Ембі ардагері. 1920-1961 жылдары - Доссор МАБ слесары. 1924-1961 жылдары - Доссор механикалық шеберханасының шебері, Доссор, Мақат мұнай кәсіпшіліктері партия ұйымдарының хатшысы, Доссор механикалық шеберханасының бригада шебері, директоры. Ленин ордені (1952) мен медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Ракушечное (Бақалтасты) газ конденсат кен орны

Ракушечное (Бақалтасты) газ конденсат кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының (Песчаномыс-Ракушечное) - Бақалтасты антиклин блогындағы газ конденсат кен орны. Маңғыстау облысында, 1973 жылы ашылған. Иеленушілері 50% Caspi Oil Gas/50% Sumatec Resources Геологиялық құрылымы Кен орнынды сыйыстушы құрылым өнімді ортаңғы горизонттың беті бойынша өлшемдері 5,5x4 км амплитудасы 30 м келген күмбез тәрізді көтерілім. Триас шөгінділерінде құрылым тектоникалық бұзылыстар арқылы күрделіленіп, Солтүстік және Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блоктарына бөлінген. Тереңдеген сайын құрылымның амплитудасы күрт өседі. Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогында екі жатыны (А және Б), Солтүстік блогында бір жатыны (А) бар триастың оленек жікқабаты мен ортаңғы юраның байос жікқабаты шөгінділерінің(Ю-Х горизонтының жатыны) өнімділігі анықталды. Қанығу сипатына қарай триас таужыныстарындағы жатындар газконденсатты, ортаңғы юранікі газды. Жатыс сипаты Қор қоймасының типіне қарай жатындар Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогында қойнауқаттық күмбездік, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, Солтүстік блокта қойнауқаттық күмбездік. Кеуекті доломиттерден және жарықшақты әктастардан құралған оленек жікқабатының өнімді шөгінділерінде кеуектілігі 14%, өтімділігі 0,007 мкм 2 кеуекті-жарықшақты және жарықшақты жинауыштар белінеді. Жатындардың биіктігі 153-157 м. Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогындағы А жатынының өнімді қалыңдығы 7,5 м-ді, газға қаныққан қалыңдығы 7,2 м-ді, ал Солтүстік блокта, тиісінше, 5,0 және 3,4 м-ді құрайды. Газға қанығу дәрежесі 67% Б жатыны үшін газға қаныққан қалыңдық 20,2 м, газға қанығу дәрежесі 85%. Юра горизонтының жатыны үшін кеуектілігі 14%, өтімділігі 0,015 мкм 2 құмтастан құралған жинауыштар тән. Жатынның биіктігі 21 м. Тиімді қалыңдығы 9,8 м, газға қаныққан қалыңдығы 4,4 м. Солтүстік Ракушечное (Бақалтасты) блогының А және Б жатындарындағы бастапқы қойнауқаттық қысым 40 МПа, температура 156°С. Солтүстік блоктың А жатынында, тиісінше, 43,2 МПа және 163°С. Блоктардағы газ бен конденсаттың шығымдары, тиісінше, 17 мың-92 мың м 3 /тәу-ке және 60 мың -205 мың м 3 /тәу-ке дейін өзгереді. Тығыздығы 798 кг/м 3 конденсаттағы парафин мөлшері 22,8%-ға жетеді. Триас жатындарының құрамы Триас жатындарының еркін газ құрамы жағынан ауыр, этанұстаушы. Газ құрамында 68,1-71,5% этан, 24-30% ауыр көмірсутектер, 2% азот, 0,6-0,8% көмірқышқыл газы бар. Конденсаттың мөлшері 786 г/м 3 -ге жетеді. Юра жатындарының құрамы Юра горизонтының газы 81,25% метаннан, 16% ауыр көмірсутектерден, 2,7% азоттан тұрады. Бастапқы қойнауқаттық қысым 29,7 МПа, температура 127°С. Газдың шығымы 46,4 мың м 3 /тәу, тұрақты қойнауқаттық суларының тығыздығы 1034 кг/м 3 , минералдылығы 56,6 г/л, құрамында йод, бром, бор бар. Ю-Х горизонты суларының айрықша ерекшелігі болып жоғарғы минералдылығы мен бромның кондициялық (өнеркәсіптік) мөлшері (595,6 мг/л) саналады. А және Б жатындарының режимі серпінді газ-суарынды. Кен орны 1981 жылдан бері игерілуде. Дереккөздер
Растошинское газ кен орны

Растошинское газ кен орны — Каспий маңы ойысының солтүстігіндегі газ кен орны. Батыс Қазақстан облысында, Орал қаласынан батыста 15 км жерде орналасқан. 1993 жылы белгілі болды. 1-ші іздестіру ұңғымасын сынамалау кезінде башқұрт жікқабаты шөгінділерінен газ ағымы (112 мың м 3 /тәу) алынды. Геологиялық құрылымы Құрылым визе-башқұрт ернеулік кемерін күрделілендіретін болжамды органогендік горизонтпен байланысты. Өлшемдері 3,0x10,0 км, биіктігі 200 м-ге жуық. Төменгі башқұрт жікқабаты бөлігінің және Серпухов жікқабатының жоғарғы бөлігінің органогендік әктастары өнімді. Жинауыштары кеуекті, кеуекті-ұралы. Кеуектілігі 4,4-12% (орташа мәні 6,1%). Жапқыш қызметін қалыңдығы 6 м-ден ондаған метрге дейін жететін верей горизонтының аргиллиттері атқарады, тұрақты түрде көмкерген жағдайда күнгүр шөгінділері де жапқыш қызметін атқаруы мүмкін. Жатыс сипаты Жатын шомбал бітімді. Шөгінділердің өнімділігі 4670 м-ден 4676 м-лік белгіге дейін анықталған, бұл өнімділік биіктігі 69 м. 6 мм-лік шайбада газ шығымы 119,3 мың м 3 /тәу-ті құрады. Бастапқы қойнауқаттық қысымы 54,9 МПа, температурасы 102°С. Құрамы Газ негізінен метанды (89-95%), басқа түрбөлшектер, пайызбен(%): этан 0,6-4,1, пропан -0,04-0,06, бутан жене өзге гомологтар -0,02-ға дейін, күкіртсутек -2,85-3,56, көміртек диоксиді -3,4-4,03, азот -2,79-ға дейін болады. Башқұрт шөгінділеріндегі жатыннан басқа, кенорында 1-ші ұңғыма оқпанының 4218-4395 м аралығында ашылған калинов карбонатты горизонтының өнімділігі анықталды. Одан алынған газ ағымының шығымы 32,9 мың м 3 /тәу болды. 4760 м-лік белгіден темен алынған башқұрт жатынының табанасты суларының тығыздығы 1142 кг/м 3 , минералдылығы 207 г/л хлоркальцийді көлтұздықтар. 727 м-лік орташа динамикалық деңгейдегі су шығымы 30,4 м 3 /тәу-ті құрайды. Кен орнында жұмыс тоқтатылған. Дереккөздер
Әлік Айдарбаев

Әлік Айдарбаев (1963, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1985). 1985-1991 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ «Жетібаймұнай» МГӨБ қат қысымын сақтау цехында мұнай мен газ өндіру операторы, технолог, шебер, цех бастығының орынбасары. 1991- 1995 жылдары - «Құмкөл» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехында учаске бастығы, цех бастығы, «Оңтүстікқазмұнайгаз» ӨБ бас директорының орынбасары, бірінші вице-президенті. 1995 жылдан - «Құмкөл-Лукойл» АҚ бас директоры. Қазіргі уақытта - «Торғай Петролеум» БК ЖАҚ бас директоры. «Құрмет» орденімен марапатталған. Дереккөздер
Рауан ЖШС

Рауан - жауапкершілігі шектеулі серіктестік, мұнай өнеркәсібі үшін реагенттер шығаратын Қазақстандағы жалғыз ғана кәсіпорын. "Рауанның" негізгі тутынушылары "ҚазМұнайГаз" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының төмендегі еншілес кәсіпорындары болып табылады: "Атырау мұнай өңдеу зауыты" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, "Барлау ендіру "ҚазМұнайГаз" акционерлік қоғамы,"Өзенмұнайгаз","Ембімұнайгаз", "ҚазТрансОйл" акционерлік қоғамдары; мына ірі компаниялар да "Рауан" өнімдерін тұтынады: "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорны, "Интергаз Орталық Азия", "КҚК", "ПетроҚазақстан Ойл Продактс", "Павлодар мунай-химия зауыты", "Маңғыстаумунайгаз" акционерлік қоғамдары ж.б. "Рауан" серіктестігінің қызметі Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі жасақтаған Қазақстан Республикасы мұнай-химия саласының 2004-2010 жылдар аралығындағы даму Бағдарламасына енгізілген. Қазіргі кезде мұнай компанияларында жаңа реагенттерді сынау жғмыстары жүргізілуде, болашақта Каспий теңізі қайраңындағы кенорындарды игеретін компанияларда осы реагенттерді енгізу жоспарланған. Серіктестік мына өнімдерді шығаруда: деэмульга-торлар, коррозия ингибиторлары, ингибиторлар, парафин түзілімдерінің бактерицидтері, тұз түзілуінің ингибиторлары, депрессорлық тұнбалағыштар, парафин түзілімдерін аластаушылар және ерітушілер, суыту сұйықтары, өрт сөндіру үшін көбік түзушілер. Дереккөздер
Сұлтанғали Айдарбаев

Сұлтанғали Айдарбаев (1946, Маңғыстау облысы). Қазақполитехникалық институтын бітірген (1970). 1970-1996 жылдары - Өзен БЖБ коллектор, инженер-геолог, аға инженер-геолог, геология бөлімінің бастығы, бас геолог. 1996-1997 жылдары - «Өзенмұнай» МГӨБ бас геологы. 1997-1998 жылдары - «Қаламқасмұнайгаз» МГӨБ геология мен өндіру бөлімінің бастығы. 1998 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» ААҚ кенорындардың геологиясы мен оларды қазуды талдау бөлімінің бастығы. Дереккөздер
Демалыс күндері

Демалыс күндері–қызметкерлерге тағайындалатын демалыс күндері. Аптасына бес күн жұмыс істейтін қызметкерлерге – екі, ал алты күндік жұмыс аптасына бір демалыс күні беріледі. Жалпы демалыс – жексенбі күні болып есептеледі. Мерекелік күндер жұмыс күндеріне сәйкес келген жағдайда ҚР Үкіметі демалыс күндерін басқа демалыс күндеріне ауыстыруға құқылы. Қызметкерлерді демалыс күндерінде жұмысқа шығаруға оның келісімімен ғана жол беріледі. Қазақстанда жұмысшыларға демалыс уақыты беріледі. Демалыстардың түрлері бірнеше бар: Бірінші - бұл жұмысшыларға апта сайын берілетін демалыс күндері. Бес күндік жұмыс аптасында қызыметкерлерге аптасына екі демалыс күні беріледі, ал алты күндік жұмыс аптасында бір күн беріледі. Жексенбі жалпы демалыс күні болып табылады. Қурбан айттын біріші күні және 7 қантар православиялық Рождество демалыс күндерге де жатады. Екінші – бұл мереке күндері. Олар ұлттық және мемлекеттік күндеріне жатады. Үшінші – жыл сайынғы ақылы еңбек демалыс. Оның екі түрі бар. Олар: негізгі еңбек демалысы және қосымша еңбек демалысы. Негізгі еңбек демалыс әр жұмысшыға беріледі. Қосымша еңбек демалысы, ауыр жұмыстарда жұмыс істейтің жұмысшыларға, бірінші және екінші топтардағы мүгедектерге беріледі. Төртінші – әлеуметтік демалыс, оның үш түрі бар. Бірінші – жалаұы сақталмайтын демалыс. Екінші – оқу демалысы. Үшінші – баланы (балаларды) тууға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты демалыс. Жұмысшыларға күнділікті жұмыс ішінде тынығуға және тамақтануға арналған ұзақтығы жарты сағаттан кем болмайтын бір үзіліс беріледі. Жұмысшылардың жұмыстың аяқталуы мен оның келесі күні басталуы арасындағы күнделікті тынығуының ұзақтығы он екі сағаттан кем болмауға тиіс. Тарих және этимология Ежелгі Римде Canicula («кішкентай ит») деп аталатын Сириустың таңертеңгі көрінуінің басталуымен сәйкес келетін жазғы ыстық кезең «dies caniculares» - «ит күндері» деп аталды (22 шілдеден 23 тамызға дейін), жазғы демалыс уақыты деп есептелді, демалыс сөзі осыдан шыққан. Сондай-ақ испан тілінде canícula (демалыс) сөзі бар және «жазғы аптап мезгілі» деп аударылады, ол шілденің ортасында және бүкіл тамызда болады және демалыстың жаршысы болып табылады. Осыған ұқсас нәрсе француз тілінде де орын алады (la canicule). Ағылшын тілінде «dog days» («dog days») семантикалық калька қолданылады.
Ермаш Аманбердиев

Ермаш Аманбердиев (1901-1971, Атырау облысы). Ембі ардагері. 1917-1927 жылдары - Мақат бұрғылау кеңсесінде ат айдаушы, атшы, жұмысшы, бұрғышының көмекшісі. 1927-1961 жылдары - «Мақатмұнай» басқармасында оператор, аға оператор, шебер мұнай өндіру бөлімі бастығының орынбасары, бастығы. Ленин орденімен (1951) және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Жалақы төлеу мерзімдері

Жалақы төлеу мерзімдері – жеке еңбек, ұжымдық шарттарда көрсетілетін жалақы төленетін мерзім. Жалақы ақшалай келесі айдың бірінші он күндігінен кешіктірілмей төленуі тиіс. Жалақы төлейтін күн демалыс немесе мереке күндеріне тура келген жағдайда, оны төлеу сол күндердің қарсаңында жүргізіледі. Жұмыс берушінің кінәсінен жалақы, ал қызметкермен жеке еңбек шарты бұзылған кезде – оған тиесілі басқа да төлемдер белгіленген мерзімнен кешіктірілген кезде жұмыс беруші қызметкерге өсімақы төлейді.Жеке еңбек шарты бұзылған жағдайда қызметкерге тиесілі барлық сомаларды төлеу соңғы жұмыс күнінен кешіктірілмей жүргізіледі.
Маруся Аманбаева

Маруся Аманбаева (1939, Атырау облысы). 1957-1995 жылдары - Мақат мұнай кәсіпшілігінде қазандық станциясының от көсеушісі, «Доссормұнай» МГӨБ мұнай өндіру цехында оператор. 1995 жылдан - зейнеткер. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» (1980), «Еңбек ардагері» (1990) медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Сайын Аманбаев

Сайын Аманбаев (1936-1989, Атырау облысы). KCPO мұнай өнеркәсібінің үздігі (1986). БСОПИ-ді бітірген (1957). 1957-1970 - Комсомол МАБ оператор, шебер, инженер, АИТҚ бастығының орынбасары, аға инженері. 1970-1989 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі «Мақатмұнай» МАБ технологиялық бөлімі бастығының орынбасары, басқарма бастығының орынбасары. Дереккөздер
Резистивиметрия

Резистивиметрия - ұңғыманы тоғытушы бұрғылау ерітіндісінің және басқа сұйықтардың меншікті кедергісін өлшеу, қойнауқаттық сұйықтың ұңғымаға құйылу орнын, бұрғылау ерітіндісі мен сұйықтың деңгейін, сұйықтың минералдылығын, мұнай кенорындарын игеру барысында флюидтердің құрамын анықтау үшін, гидрогеологиялық зерттеулерде, ұңғыманың техникалық жағдайын бақылауға сондай-ақ электрлік каротаждың деректеріне түсінік беруде қолданылады. Резистивиметрияны жүргізгенде электродтың біреуі жер бетінде, екіншісі ұңғымаға орнатылады, ток (I) жіберілгенде ұңғымада орнатылған өлшеуші электродтар арасындағы потенциалдар айырмасы (U) өлшенеді. ¥ңғыманы тоғытатын сұйықтың меншікті электр кедергісі (б) мына формула бойынша өлшенеді б=kU/I, мұндағы k-жер бетінде анықталған резистивиметрия коэффициент. Дереккөздер
Көлеңкелер күбірі

«Көлеңкелер күбірі» (кітап) – Ақберен Елгезектің өлеңдер жинағы. Астана қаласы «Фолиант» баспасынан 2009 жылы шыққан. Көлемі 152 бет. Бұл кітапқа қазақ поэзиясына өзіндік болмысымен келген жас ақын Ақберен Елгезектің соңғы үш жылда жазылған жырлары енген. Трагилиризм мен мелодраманың тұтас бір симфониясын құрайтын бұл жырлардағы тосын сезім толқындары мен күрделі ой бояулары – автордың жан дүниесінің философиялық көркем образдарға бай екендігін көрсетеді.
Құлқайыр Аманбаев

Құлхайыр Аманбаев (1952, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1991). *1967-1976 жылдары - Оңтүстік Маңғышлақ МБЭ-де, «Маңғышлақмұнайгазқұрылыс» тресі АКҚ-да слесарь, «Өзен» МӨБ АКК-да газбен және электрмен балқытып біріктіруші, «Маңғышлақмұнай» ӨБ арнайы АКҚ-да жуу агрегатының машинисі. *1976-1997 жылдары - Маңғыстау облысы ішкі істер басқармасында қызмет. *1998-2000 жылдары - «Батыс Қазақстан инженерлік-метрологиялық басқармасы» ААҚ президенті. *2000 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Мұнайтелеком» ЖШС бас инженері, директорының орынбасары, директоры. Дереккөздер
Рамиз Әлия

Рамиз Әлия (18 қазан 1925 &ndash; 7 қазан 2011) — Албания президенті, коммунистік баcшысы. Әлия 1985 жылы Албания еңбек партиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы болып сайланды. Оны бұл қызметке коммунистік Албанияны 44 жыл бойы үздіксіз басқарған Әнуар Халил Ходжа көзі тірісінде ұсынып кеткен еді. Рамиз Әлия билік басында болған кезде албания қоғамында елдегі бірпартиялық жүйеге қарсы көңіл-күй күшейді, Албания демократиялық партиясы құрылды. 1991 жылы Албанияда алғаш рет демократиялық сайлаулар өтті. Сол кезде Албания президенті болып сайланған Рамиз Әлия бір жылдан кейін, 1992 жылы сәуірде қызметінен кетті. 1994 жылы Әлияға қызмет бабын теріс пайдаланған деген айып тағылып, ол сот үкімімен тоғыз жылға түрме жазасына кесілді. Алайда 1997 жылы Албанияның жаңа президенті Сали Беришке қарсы бас көтерген халық түрмеде отырғандарды жаппай босатқан кезде, өзгелермен бірге ол да бостандыққа шықты. Содан бері ақтық демі біткенше Рамиз Әлия оқшау өмір кешкен. Дереккөздер
Ғазиз Аманбаев

Ғазиз Аманбаев (1948-2005, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971). *1971-1973 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. *1973-1974 жылдары - МБЖБ бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. *1974-1989 жылдары - «Маңғышлақмұнайгазбарлау» бұрғышы, бұрғылау шебері, бұрғылау бастығы, инженер, аға инженер, техникалық бөлімнің бастығы, технологиялық бөлімнің бастығы, бас технолог. *1989-1991 жылдары - «Каспий маңы геология» Аумақтық бас басқармасының бас технологы. *1991-1993 жылдары - «Атыраумұнайгазгеология» ӨГБ бас технологы. *1993-1996 жылдары - «Мұнай» вице-президенті. *1996 жылдан - «Қарақұдықмұнай» БК-да АҚ өндірісінің директоры. «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған (1993). Дереккөздер
Соги

Соги (жапон. 宗祇, 1421-1502 жылдар) –рэнга жанрында жазатын жапон ақыны. Риндзайдзен-буддалық мектебінің монах ы. Жапониядағы Суруга провинциясында туған. Кейін Киотадағы Секокудзи ғибадатханасында тұрған. «Теокубуми» (1466), «Адзумамондо» («Адзумадағы әңгіме», 1470) трактаттарының және «Сиракавакико» (1468) атты саяхат күнделігінің авторы. 1474 жылы «Васурэгуса» атты антология құрастырады. Суруга провинциясына жасаған саяхатында қайтыс болған.
Балықбай Аманбаев

Балықбай Аманбаев (1902-1984, Атырау облысы). Ембі ардагері. *1915-1924 жылдары - Paкуш поселкесіндегі құрылыста жұмысшы. *1924-1941 жылдары - Мақат, Доссор, Ескене, Байшонас мұнай кәсіпшіліктерінде жұмысшы, мұнай кәсіпшілігі құрал-жабдықтарын жинау жөніндегі слесарь, оператор. *1941-1957 жылдары - Сағыз мұнай кәсіпшілігінде слесарь, бригадир, мұнай айдау операторы, машинист, қайта эмульсациялау цехының механигі. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Бихан Алтаев

Бихан Алтаев (1909-1998, Атырау облысы). ҰOC қатысқан. 1930-1942 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Мақат МАБ оператордың көмекшісі, оператор. 1945-1964 жылдары - Мақат МАБ мұнай өндіру цехында оператор, аға оператор. I дәрежелі Отан соғысы орденімен (1985), «Ерен еңбегі үшін» (1946) және жауынгерлік медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Айдар Алтаев

Айдар Алтаев (1900 – 1976, Атырау облысы) — мұнайшы, Ембі ардагері. Өмірбаяны 1919-1956 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігінің Мақат МӨБ операторы, аға операторы, ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасының шебері. Марапаттары Ленин орденімен (1951) және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Танбай Алпысбаев

Танбай Алпысбаев (1948, Маңғыстау облысы) - мұнай-газ саласының қызметкері. Өмірбаяны Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971). 1971 - 1998 жылдары - «Маңғыстаумұнайгаз» ӨБ «Жетібаймұнай» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехында оператор, шебер, инженер, аға инженер, аға технолог, бастықтың орынбасары, бастық, ОИТҚ бастығының орынбасары, ғылыми-зерттеу және өндірістік жұмыстар цехының бастығы болды. 1998 жылдан - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Жетібаймұнайгаз» ӨБ бастығының орынбасары қызметін атқаруда. Марапаттары *«Құрмет» ордені (2001). Дереккөздер
Мерген Алпанов

Мерген Алпанов (1936, Атырау облысы). Қазақстан Республикасының құрметті мұнайшысы (1991). Кәсіптік училищені бітірген (1953). *1953-1955 жылдары - Комсомол МӨБ мұнай өндіру жөніндегі оператор, аға оператор. *1955-1957 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. *1957-1995 жылдары - «Кеңқияқмұнай» МГӨБ-нің ұңғымаларды күрделі жөндеу бригадасында, мүнай ендіру цехында, ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасында оператор, бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, шебер. *1995 жылдан - зейнеткер. Халықтар достығы ордені (1986) мен медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Герман Николаевич Алексеев

Герман Николаевич Алексеев (1947, Ресей). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1985). Саратов мемлекеттік университетін бітірген (1970). 1970-1998 жылдары - Орал геофизикалық экспедициясында геофизик-интерпретатор, аға геофизик, тақырыптық партия бастығы, бас геолог. 1998 жылдан - «Оралмұнайгазгеология» АҚ бас геолог, бас директордың орынбасары. Дереккөздер
Александр Дмитриевич Александров

Александр Дмитриевич Александров (1935, Грозный қаласы) - мұнайшы, Шахмардан Есенов атындағы Университетінің доценті. Өмірбаяны Грозный мұнай институтын бітірген (1958). *1958-1964 жылдары - Өзен ГБЭ бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, бұрғылау шебері, бұрғылау инженері, аға инженер, ӨТБ бастығы. *1964-1970 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі бұрғылау бөлімінде аға инженер. *1970-1997 жылдары - Маңғышлақ барлау бұрғылау басқармасында бұрғылау бөлімі бастығының орынбасары, АИТҚ ауысым бастығы, ӨТБ бастығы, техникалық бөлім бастығының орынбасары, АИТҚ бастығы. *1997 жылдан - Есенов атындағы Университетінің доценті. Марапаттары Медальдармен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Әбдірахман Алдияров

Әбдірахман Алдияров (1895-1959, Атырау облысы). 1930-1957 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Мақат МАБ ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасының жұмысшысы, кілтшісі, мұнай өндіру операторы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1948). Дереккөздер
Хacaн Алдахов

Xacaн Алдахов (1920-1981, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Мәскеу мұнай институтын бітірген (1953). *1945-1946 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі Құлсары мұнай кәсіпшілігінде мұнайды есептейтін техник. *1946-1948 жылдары - Қазақстан Коммунистік партиясы Жылыой аудандық комитетінің нұсқаушысы. *1953-1958 жылдары - «Қазақстанмұнайбарлау» тресі бұрғылау кеңсесінде бұрғылау шебері. *1958-1961 жылдары - «ММГБ» тресі Төбежік барлауының бастығы, Жетібай мұнай барлауында аға инженер, бастық. *1961-1969 жылдары - Прорва бұрғылау кеңсесінде бұрғылау учаскесінің бастығы. *1969-1981 жылдары - Өзен ГБЭ өндірістік-диспетчерлік қызметінде аға инженер және Өзен бұрғылау жұмыстары басқармасында ауысым бастығы. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Кенхан Айдарбеков

Кенхан Айдарбеков (1946, Атырау қаласы). Оңтүстік Құмкөл кенорнын тұңғыш ашқан (1999). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1973). *1963-1965 жылдары - Атырау геологиялық-іздеу партиясында бұрғылау жұмысшысы. *1973-1989 жылдары - «Өзенмұнай» МГӨБ ұңғымаларды зерттеу жөніндегі оператор, бақылау тобында геолог, бас геолог, қат қысымын сақтау цехында аға инженер, аға технолог, аға геолог, технология бөлімі бастығының орынбасары. *1989-1992 жылдары - «Құмкөлмұнай» МГӨБ бас геологы. *1992-1997 жылдары - Қазақстан Республикасы Отын қорлары мен энергетика министрлігі басқармасында бас маман, «Мұнайгаз» МХК мұнай- газ кенорындарын өндіру басқармасының бастығы. *1997-2001 жылдары - «Құмкөл-Лукойл» АҚ бас геологы. *2001-2005 жылдары - «Теңгизшевройл» ЖШС жоба дамыту департаментінің ұйымдастырушысы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1999). Дереккөздер
Батыр Айдарлиев

Батыр Айдарлиев (1910-1981, Ақтөбе облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1934-1941 жылдары - Доссордағы бұрғылау кеңсесінде бұрғышының көмекшісі. 1947-1965 жылдары - Доссор, Мұнайлы мұнай кәсіпшіліктерінде, кейіннен «Прорвамұнай» бұрғылау кеңсесінде бұрғышының көмекшісі, бұрғышы. Медальдармен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Түкібай Айдаров

Түкібай Айдаров (1920–2000, Түркістан облысы) — Ұлы Отан соғысына қатысушы (1941–1945), II дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен марапатталған. Білімі * Республикалық Партия мектебін бітірген (1953). Қызметі * 1947–1965 жылдары – Қазақстан Коммунист партиясы Шымкент қалалық, облыстық комитеттерінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі, Коммунистік партияның Түлкібас, Ленин аудандық комитеттерінде хатшы. * 1965–1986 жылдары – «Өзен» МАБ оқу комбинатының директоры, «Маңғышлақмұнайгазқұрылыс» тресінде кәсіподақ комитетінің төрағасы, бөлім бастығы, мұнара құрастыру кеңсесі директорының орынбасары, трест басқармасының орынбасары, трест кәсіподағында топ комитетінің төрағасы. Дереккөздер
Солтүстік Торғай шөгінді алабы

Солтүстік Торғай шөгінді алабы - Тұран тақтасының (Торғай синеклизасының) солтүстігіндегі жоғарғы палеозой-кайнозойдың квазиплатформалық және платформалық шөгінділерімен көмілген ірі ойысым. Оралдың қатпарлы құрылымдары мен Сарыарқа орталық массиві арасындағы кең алқапты алып жатыр. Алаптың басым бөлігі Қостанай облысының жерінде, тек шеткі оңтүстік-батыс және шығыс бөліктері Ақтөбе мен Ақмола облыстарының жеріне кіреді. Алаптың ауданы 75 мың км 2 . Оңтүстік Торғай шөгінді алабының солтүстіктегі жалғасы болып табылады, екеуінің шегі Марьев жарылысы арқылы өтеді. Қостанай ер тұрқымас құрылымының солтүстігінен бастап Ресейдің Қорған облысының оңтүстік беткейін ала орналасқан солтүстіктегі шалғайы Батыс Сібір тақтасының мезозойлық-кайнозойлық тысының астына қарай сұғынады. Гравимагниттік өрістерге түсінік берудің нәтижелері (Проводников т.б., 1990) 4-8 км-ге құлдилаған, бетінде қалыңдығы 3-4 км-ге жететін ортаңғы-жоғарғы палеозой таужыныстарының квазиплатформалық қатқабаты жатқан ойыстың кристалдық іргетасы, рифей-венд жаралымдарынан тұрады деп пайымдауға мүмкіндік береді. Триас-юраның кемірлі тұзілімдерімен толған созылыңқы грабендердің орнығуына мүмкіндік ерген бойлыққа жуық терең жарылымдардың жаңғыруы арқасында іргетас түрлі өлшемді блоктарға тілімделген. Созылыңқы грабендер құрылысының ерекшеліктері оларды екі рифт белдемдеріне - Обаған-Құсмұрын және Есіл маңы белдемдеріне белуге мүмкіндік берді. Бұлардың құрамында өлшемдері әр түрлі бірнеше кішігірім грабендер дамыған. Грабендерді бұрыштық және стратиграфиялық үйлесіміздіктермен кемкерген таужыныстар бор мен неогеннің терригендік шегінділерімен жабылған. Мұндағы мұнайлылық пен газдылықтың келешегі ортаңғы-жоғарғы палеозой және мезозой шөгінділерімен байланыстырылады. Қостанай ер тұрқылас құрылымының Новонежинка және Щербаков алаңдарында екі параметрлік ұңғыманы бұрғылау барысында көмірсутектердің айқын белгілері білінді, теменгі таскемір қатқабатынан болмашы ғана мұнай сыздықтады. Дереккөздер
Тілеген Айдаулов

Тілеген Айдаулов (1900-1958, Атырау облысы). Ембі ардагері. 1917-1955 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігінің Доссор, Мақат, Байшонас, Ескене, Құлсары, Мұнайлы мұнай кәсіпшіліктерінде оператордың көмекшісі, оператор, аға оператор, мұнай өндіру бригадасының шебері. Еңбек Қызыл Ту (1948), Ленин (1953) ордендері мен медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сорап станциясы

Сорап станциясы - сораптық және көмекші жабдықтарды қамтитын бірыңғай кешен. Құрамына негізгі және қосалқы сораптар, технологиялық құбыр желілерінің торабы, бекіту арматурасы, ауыстырып қосу тораптары кіреді. Мұнай өнеркәсібінде Сорап станциясын мұнай мен мұнай өнімдерін сақтау, тасымалдау үшін пайдаланады. Қойнауқатты сумен тоғыту үшін орталықтан тепкіш және піскекті сораптармен жабдықтандырылған тармақты Сорап станциясы қолданылады. Тоғыту қысымы 20 Мпа-ға дейін жетеді. Мұнай базалары мен мұнай қорқоймаларының Сорап станциясы мұнай қорқоймаларын, автоцистерналарды, танкерлерді т.б. мұнаймен толтырады немесе босатады. Құбыр желілерінің Сорап станциясы мұнай мен мұнай өнімінің тасымалын қамтамасыз етеді. Бастапқы және аралық Сорап станциясы жұмыс істейді. Құбыр желілерінің толассыз жұмысын қамтамасыз ету үшін Сорап станциясы қорқоймалар паркімен, арналық сораптармен қамтамасыз етіледі. Дереккөздер
Сораптық-компрессорлық тізбек

Сораптық-компрессорлық тізбек - өнімді қойнауқаттан мұнай мен газды шығаруға арналған. Бұрандамен жалғастыру арқылы сораптық-компрессорлық құбырлардан құрастырылады. Құбыр диаметрі 33-114 мм, қабырғасының қалыңдыгы 3,5-7,0 мм, ұзындығы 5,5-10 м. Сораптық-компрессорлық тізбектің ұзындығы 3000 м-ге, массасы 50 т-ға дейін жетеді. Бір қатарлы тізбектер пайдаланудың сорапты тәсілінде, екі қатарлылары бұрқақтық және компрессорлық тәсілдерде қолданылады. Бірнеше өнімді қойнауқат бір мезгілде пайдаланылғанда Сораптық-компрессорлық тізбектер ұңғымада параллель немесе концентрлі орналастырылады және газ сепараторларымен, іске қосу қақпақтарымен, ұңғымалық сораптармен қамтамасыз етіледі. Дереккөздер
Стендер

Стендер - қорқоймалық парктер мен танкерлер арасында сұйық өнімдерді (мұнай, мұнай өнімдері, өзге сұйық көмірсутектер, химиялық өнімдер, су) құю немесе қотару операцияларын жүргізетін құю-қотару құрыпғысы. Стендер жүк тиеу, жүк түсіру жүйесінің негізгі жабдығы, айлақтың жүктеу алаңына орнатылады және жук, бункер, құбыр желілерін танкерге жалғастыруды қамтамасыз етеді. Стендер топсалы тыгыз құбыр жүйесі болып келеді, диаметрі 50-600 мм, үш бағытқа еркін қозгалады, танкерлерді тиеу мен бункерлеу қауыпсіздігін қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Степной леопард ЛТД

Степной леопард ЛТД - көмірсутек шикізатын барлаумен және өндірумен айналысатын Канада-Қазақстан бірлескен кәсіпорны. 1995 жылы "Қазахойл" Ұлттық мұнай компаниясы мен "Сноу Леопард Ресорсез" және "Сноу Леопард Интернейшнл ИНК" (Канада) фирмалары құрған. Меншік түрі аралас. Батыс Қазақстан облысындағы Теплов-Токарев мұнай-газ-конденсат, Каменск газ-конденсат кенорындарын барлауга және одан көмірсутек шикізатын өндіруге лицензияны Қазақстан Республикасының үкіметі берген. Дереккөздер
Зияиддин Айдынәлиев

Зияиддин Айдынәлиев (1916-1977, Атырау облысы). Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мұнайшысы (1971). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Атырау политехникалық техникумын бітірген (1938). *1938-1940 жылдары - Байшонас мұнай кәсіпшілігінде пайдалану жөніндегі техник, әскерден босағаннан кейін (1946-1948) аға инженер, өндіру цехының бастығы. *1948-1959 жылдары - Ескене, Мақат, Қаратон, Қошқар, Сағыз мұнай кәсіпшіліктерінің директоры. *1959-1963 жылдары - мұнай мен химия өнеркәсібі кәсіподағының Атырау облыстық комитетінің төрағасы. *1963-1967 жылдары - «Ембімұнай» жол- жөндеу кеңсесінің бастығы. *1967-1974 жылдары-Байшонас МАБ бастығының орынбасары, Балықшы барлай бұрғылау басқармасы бастығының орынбасары, «Ембімұнай» бірлестігі ҒЗҚ-да бөлім бастығы. Қызыл Жұлдыз, «Құрмет белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Стройтрансгаз

Стройтрансгаз - мұнай-газ құрылысының халықаралық рыногындағы жетекші ресейлік мердігер. Қызметінің басты бағыттары: құбыр желілерін, компрессорлық станциялар, сығымдаушы компрессорлық станциялар, мұнай өңдеу зауыттарын салу; кенорындарды жайластыру, мұнай мен газды сақтау нысандарын тұрғызу, оның ішінде жерасты, азаматтық және өнеркәсіптік ғимараттар салу; газ жабдықтарын, құбыр желілерін тарту жабдықтарын, құбыр желілерін жалғау бөлшектерін дайындау; техникалық блоктар мен суперблоктар дайындау. Қаржыландыру, бұйымдар жеткізіп беру, жобаларды басқару, құбыржелілік жүйелер жобалау, мұнай-газ нысандарын, өнеркәсіптік ғимараттарды жобалау шараларын ұйымдастыру инжинирингімен айналысады. Көмірсутектерді өндіру бағытында кенорындарды барлау және игеру, мұнай мен газды өндіру, мұнай өнімдерін өткізу жұмыстарымен айналысады. "Стройтранс" қоғамы - тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш мұнай құбыры болып табылатын Кеңқияқ-Атырау жобасының бас мердігері. Кеңқияқ-Атырау жобасының негізгі керсеткіштері төмендегідей: құбыр желісі шикі мұнайды Кеңқияқ, Жаңажол, Лақтыбай, НПС-3, Мақат кенорындарынан Атырауға шейін тасымалдау мақсатында тартылган. Құбыр желісінің жалпы ұзындығы-448,6 км, құбырының диаметрі-610 мм, өткізу қабілеті-жылына 7-12 млн. тонна аралығында (жұмысшы қысым - Рж=6,4 МПа болғанда). Дереккөздер
Сейсен Бөкейұлы Айжарықов

Сейсен Айжарықов (1941, Атырау облысы). Шағырлы-Шөмішті кенорнын тұңғыш ашқан (1967). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1971). 1957-1997 жылдары - Байшонас мұнай айдау станциясында жұмысшы, слесарі, моторшы, Каспий маңы мұнай барлау партиясында, Гурьев геофизика экспедициясында техник-геолог, инженер-геолог, аға геолог, бас геолог, партия бастығы. 1997 жылдан -зейнеткер. «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған (1985). Дереккөздер
Су конусы

Су конусы - мұнай немесе газ ұңғымаларын пайдалану кезінде табанасты суы бетінің шектеулі түрде жоғары көтерілуі. Пайда болуына ұңғыма түбі төңірегіндегі гидродинамикалық қысымның таралу сипаты себепші болады. Бұл мұнай-су немесе газ-су жапсарынан жоғарыда орналасқан жатынды аршу аралығының теменгі шетінде қысым градиенті мен сүзілу жылдамдығының тік бағытталған құраушысы ең жоғарғы мәнге жеткенде керініс береді. Дереккөздер
Су-мұнай жапсары

Су-мұнай жапсары (СМЖ) - қойнауқаттағы мұнай, газ (газ-конденсат) жатынының мұнайлы жиегін олармен жапсарласатын арынды қойнауқаттық сулардан шектейтін жазықтық. Су мен мұнай арасындағы бұл шекара айқын да дәл болмайды, себебі мұндағы су-мұнай жапсарында аралық белдем немесе қалыңдығы әртурлі өзара алмасу белдемі болады. Ол капиллярлік кетерілім биіктігіне, сулы-мұнайлы шөгінділердің жинауыштық қасиеттеріне, мұнай мен судың физикалық-химиялық параметрлеріне байланысты. СМЖ орны ұңғымадан сынама алу немесе мұнайдың, судың қойнауқаттық қысымдарын және олардың тығыздықтарын өлшеудің деректері бойынша есептеу жолымен анықталады, есептеу ұңғыма ернеуінен басталады. Дереккөздер
Бағит Аймағамбетов

Бағит Аймағамбетов (1914-1987, Атырау облысы). 1935-1969 жылдары - Құлсары, Қосшағыл мұнай кәсіпшіліктерінде мұнай өндіретін оператордың көмекшісі, оператор. «Ерен еңбегі үшін» (1949) және «Еңбек ардагері» (1987) медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Есберген Аймағанбетов

Есберген Аймағанбетов (1949, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1972). 1972-2004 жылдары - Оңтүстік Ембі МБЭ геолог, аға геолог, бас геолог, «ТеңгизМұнайГаз» АҚ «Прорвамұнай» МГӨБ бас геологы. 2004 жылдан - «ҚазМұнайГаз» ¥К АД АҚ «Ембімұнайгаз» ӨФ геология мен қазып алу департаментінің директоры. Дереккөздер
Су асты аппараты

Суасты аппараты - су қабатында немесе оның түбінде қозғалатын жүретін және ғылыми зерттеулер, іздестіру мен апаттан қутқару операцияларын, суасты өндірістік жұмыстарын жүргізуге пайдаланылатын кеме немесе техникалық құрылғы. Суасты аппараты мұхит түбінің геологиялық және геофизикалық құрамын зерттеуге, әлемдік мұхит аймағында орналасқан пайдалы қазба кенорындарын іздестіру мен барлауға, бұрғылау платформаларын тексеру мен жендеуге т.б. қолданылады. Дереккөздер
Нұрадин Аймашев

Нұрадин Аймашев (1921-2003, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943-1984 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігінің Ескене, Байшонас МАБ есепші, бухгалтер. I дәрежелі Отан соғысы орденімен (1949), «Еңбек ардагері» медалімен (1984) марапатталған. Дереккөздер
Шығанақ (өсімдік)

Бұл гүлді өсімдіктердің қосжарнақтылар класындағы жиде тұқымдас кішкене ағаш немесе бұталы өсімдік. Шырғанақ туыстастардың 3 қана түрі бар. Ең көп тараған түрі итшомырт шырганақ (облепиха крушиновая). Шырғанақтың бұл түрі Қазақстанда да өседі. Оның кішкене, ұсақ жемістері тікенекті бұта бұтағына тырмала, біріне-бірі жабыса өсетін болғандықтан, шырғанақ деп аталған. Жапырақтары жіңішке, салбырап түсіп қалады. Гүлдері - екіүйлі, ұсақ. Жемісі - кішкене, домалақ - сүйекті жеміс, жаңғақша. Сәуір-мамыр айларында, жапырақтары түскен кезде, гүлдеп, желмен тозаңданады. Гүлдерінің иісі болмайды. Сәндік, мәдени дақыл ретінде де өсіріледі. Түсімділігі 1 та жерден 25-100 түсім алуға болады. Шығанақ. жақсы болса, бір өсімдіктен 28 килоға дейін жеміс жиналады. Тамырында түйнекті өскін пайда болады, соның арқасында атмосфералық азотты сіңіреді.
Қайыржан Айтбаев

Қайыржан Айтбаев (1932, Ресей). Теңге мен Амангелді кенорындарын тұңғыш ашқан. Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1959). 1959-1964 жылдары - Прорва, Боранкөл, Қараарна, Ақтөбе мұнай барлауларында коллектор, геолог, аға геолог. 1964-1966 жылдары - Маңғышлақ ұңғымаларды сынамалау мен сынақтан өткізу кеңсесінің бас геологы. 1966-1977 жылдары - Оңтүстік Қазақстан геологиялық басқармасы мұнай мен газ бөлімінің бастығы. 1977-1992 жылдары - Қазақ КСР геология Министрлігі кешенді тәжірибелік-әдістемелік экспедициясында партия бастығы. 1992-1998 жылдары - геология Министрлігі жер қойнауын қорғау бөлімінің бастығы. 1998 жылдан - «Айдан» жекеменшік фирмасының кеңесшісі. Дереккөздер
Су асты құбыр желісі

Суасты құбыр желісі - өзен, көл, бөген және теңіз айдындарынан өтерде су астына салынатын құбыр желісі. Қиып өтетін су айдындарына байланысты өзендік, теңіздік болып аталады. Аталған желіге судың гидростатикалық қысымы, толқын, ағыс әсер ететін болады. Мұндай құбырлар 500 м, кейде одан да астам тереңдіктерге түсіріледі, құбыр диаметрі 1420 мм, жұмыс қысымы 1-10 Мпа немесе одан да жоғары болады. Коррозия мен механикалық зақымданудан сақтау үшін құбырдың сыртын әдетте оқшаулағыш материалдармен тыстайды. Жебірлілігі жоғары өнімдерді тасымалдағанда желінің жоғары сенімділілігін қамтамасыз ету үшін "құбыр ішіндегі құбыр" типті конструкция пайдаланылады. Мұнда ішкі құбыр тасымалданатын өнімді айдауа арналған, ал құбыраралық кеңістік инерттік газбен немесе сұйықпен толтырылады. Дереккөздер
Су асты ұңғыма ернеуінің жабдығы

Суасты ұңғыма ернеуінің жабдығы - ернеуі су астында орналасқан мұнай, газ ұңғымаларын пайдаланғанда шегендеу тізбектері мен құрылғыларды нығыздайтын және оны ілетін жабдықтар кешені. Ілу-байлау жабдығынан (ілу және құбыраралық кеңістікті нығыздау), шегендеу тізбектерінен және суасты бұрқақтық арматураны және су белу бағанасымен біріктіретін құрылғыдан тұрады. Суасты бұрқақтық арматурасы ұңғыма ернеуін нығыздайтын, оның жұмыс режимін реттейтін және мұнай-газ өнімдерін суасты құбыр желісіне жіберетін құрылгылардың блогы болып табылады. Дереккөздер
Махмұт Айтбаев

Махмұт Айтбаев (1914-2000, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. *1929-1942 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі Доссор МАБ автогаражында слесарі, автомеханик және автогараж бастығы. *1943-1966 жылдары - мұнай өнеркәсібі жүйесінде жұмыс істеген. 1966-1990 жылдары - «Маңғышлақмұнай» бірлестігі Өзен бұрғылау жұмыстары басқармасында аға инженер. II дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Бекен Айтжанов

Бекен Айтжанов (1926-1977, Атырау облысы). БОКОК-тің Ленинградтағы жоғары мектебін бітірген (1957). 1943-1945 жылдары - Доссор АКҚ жұмысшысы. 1945-1957 жылдары - мұнайшылардың мәдениет үйінің директоры, қолөнер училищесінің тәрбиешісі, Мақат аудандық комсомол комитетінің екінші, бірінші хатшысы. 1957-1971 жылдары - Мақат аудандық партия комитетінде бөлім меңгерушісі, хатшы, Байшонас, Құлсары МАБ парткомдарының хатшысы, Жылыой аудандық партия комитетінің хатшысы. 1971 жылы - Атырау облыстық кәсіподақ Кеңесіне төраға болып сайланған. Екі мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Нариман Айтжанов

Нариман Айтжанов (1928-2002, Атырау облысы). Мәскеу мұнай институтын бітірген (1952). *1952-1956 жылдары - мұнай өндіру жөніндегі оператор, учаске шебері, инженер. *1956-1959 жылдары - Доссор мұнай кәсіпшілігінде мұнай өндіру цехында меңгеруші, бас инженер. *1959- 1962 жылдары - Байшонас МАБ ӨТБ бастығы. *1962-1967 жылдары - Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінде нұсқаушы. *1967-1990 жылдары - Қазақ КСР халықтық бақылау комитетінде бөлім меңгерушісінің орынбасары. «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сәден Айтжанов

Сәден Айтжанов (1925-1977, Атырау облысы). Саратов политехникалық техникумын бітірген (1958). 1944-1977 жылдары - «КМБ» тресінде жүргізуші, инженер-мөлшерлеуші, еңбек пен еңбекақы бөлімінің инженері, бастығы. «Ерен еңбегі үшін» (1949), «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970) медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Сәтжан Айтжанов

Сәтжан Айтжанов (1923-1981, Атырау облысы). 1943-1981 жылдары - «Құлсарымұнай» МГӨБ автокөлігінің жүргізушісі. «Ерен еңбегі үшін» (1949), «Еңбек ардагері» (1981) медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Рысты Айтжанова

Рысты Айтжанова (1924, Атырау облысы). 1944-1982 жылдары - Доссор автожөндеу зауытында слесарі-жөндеуші. 1982 жылдан - зейнеткер. «Құрмет белгісі» ордені (1981) мен медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Кәрім Алдахов

Кәрім Алдахов (1947, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1974). *1974-1985 жылдары - «Маңғышлақмұнай» ӨБ оператор, шебер, инженер, аға инженер, цех бастығы, ұңғымаларды күрделі жөндеу мен қаттардың мұнай беру деңгейін көтеруді басқару ӨТБ бастығы. *1985-1994 жылдары - «Маңғыстаумұнай» ӨБ жетекші инженері, бас инженері, ҒЗҚ бастығы. *1994-1998 жылдары - бас инженер. *1998-2002 жылдары - «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Ұңғымахимжөндеу» ЖШС директорының өндіріс жөніндегі орынбасары. *2002 жылдан - «КатҚаз- ЛТД» еңбек пен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі бас маманы. Дереккөздер
Жауылбай Алдахов

Жауылбай Алдахов (1890-1955, Атырау облысы). *1911-1912 жылдары - Доссор мұнай кәсіпшілігінде бұрғылау жұмысшысы, бұрғышының көмекшісі. *1912-1955 жылдары - Доссор, Мақат, Бекбике, Комсомол, Қосшағыл, Құлсары мұнай кәсіпшіліктерінде бұрғышы, бұрғылау шебері. Ленин орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Досқали Алдахов

Досқали Алдақов (1914-1968, Атырау облысы). Доссор қолөнер училищесін бітірген (1930). Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мұнайшысы (1966). 1930-1968 жылдары - Құлсары МАБ бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, мұнай өндіру операторы, мұнай өндіру шебері, ұңғымаларды жер астында жөндеу бригадасының шебері, мұнайды қайыра эмульсациялау цехының бастығы. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Бекім Алдамжарова

Бекім Алдамжарова (1924, Атырау облысы). 1943-1979 жылдары - Доссор мұнай кәсіпшілігі механикалық шеберханасында мұнай кәсіпшілігінің құрал-жабдықтарын жөндейтін слесарь. 1979 жылдан - зейнеткер. «Құрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Мырзабай Ахметқалиев

Ахметқалиев Мырзабай (1925, Атырау қаласы). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Қазақ Мемлекеттік университеты бітті (1956). 1956-1962 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігі Ескене МАБ мұнай өндіру операторы, инженер-геолог, аға геолог. 1962-1970 жылдары - Қазақ КСР-нің Геология министрлігінде мұнай мен тереңдете бұрғылау бөлімінің инженері, бас маманы, Геологиялық қорының аға геологы, бастығының орынбасары. 1970-1988 жылдары - Қазақ КСР Мемлекеттік жоспары геология және минералды қорлар бөлімінде бас геолог, бас маман. 1988 жылдан - зейнеткер. I дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Ахметов Баймұрат

Ахметов Баймұрат (1950, Атырау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1972). 1972-1973 жылдары - Прорва МАБ мұнай өндіру операторы, инженер-технолог. 1973-1987 жылдары - «Жайықмұнай» МГӨБ ауысым бастығы, АИТҚ бастығы, өндіру цехының бастығы, басқарма бастығының орынбасары. 1985-1994 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігінде ОИТҚ ауысым бастығы, әлеуметтік даму бөлімінің бастығы. 1994-2001 жылдары - «Доссормұнай» МГӨБ бастығы, «Қазақойл-Ембі» ААҚ вице-президенті. 2001 жылдан - «Ембімұнайэкология» ЖІІІС директоры, «Ембімұнайгаз» ӨФ Атырау ҚМБКБж¥КЖ бастығының орынбасары. Дереккөздер
Ахметов Бәкібай

Ахметов Бәкібай (1942, Маңғыстау облысы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1967). 1967-1972 жылдары - «ММГБ» тресінде зерттеулер жөніндегі оператор, ұңғымаларды сынамалау және сынау кеңсесінің шебері, аға геологы. 1972-1982 жылдары - аға геолог, геологиялық бөлімнің бастығы, ұңғымаларды күрделі жөндеу мен қаттардың мұнай беру деңгейін көтеру басқармасының бас геологы. 1982-1994 жылдары - ЖБЖБ бас геологы. 1994-1999 жылдары - «Жетібай-Куэст» БК бас геологы. 1999-2000 жылдары - «Жетібаймұнай» МГӨБ жетекші геологы. 2000-2001 жылдары - «Қаражанбас» ААҚ «Тасболат Ойл Қаражанбас» кенорнын өндіруде бас геолог. Дереккөздер
Ахметов Рахим

Ахметов Рахим (1933-1992, Атырау қаласы). Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1956). 1956-1963 жылдары - Құлсары бурғылау кеңсесінде коллектор, геолог, аға геолог. 1963-1975 жылдары - Мұнайлы мұнай кәсіпшілігінде бас геолог. 1975-1990 жылдары - «Ембімұнай» бірлестігі «Құлсарымұнай» МГӨБ ұңғымаларды күрделі жөндеу кеңсесінде геологиялық бөлімнің бастығы. КСРО мұнай өнеркәсібінің үздігі. Дереккөздер
Ахош Кидир

Aхош Кидир (1937, Қарағанды қаласы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1963). 1963-1975 жылдары - Батыс Қазақстан геологиялық басқармасының инженер-геологы, аға геологы, орталық лабораториясы экологиялық секторының меңгерушісі, «Қазмұнайгазбарлау» басқармасының аға гидрогеологы. 1975-1978 жылдары - шетелдік іссапар. 1978-1996 жылдары - «Қазмұнайгазгеология» бірлестігі Орталық лабораториясының бастығы, Каспий маңы мүнай барлау экспедициясында бөлімнің аға геологы, бас геолог. 1997 жылдан - зейнеткер. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалімен марапатталған (1995). Дереккөздер
Ахтанов Ерқасым

Ахтанов Ерқасым(1932-1989, Атырау қаласы). Қағылы жер асты тұщы су кенорынын тұңғыш ашушы (1987). Қазақкен-металлургия институтын бітірген (1955). 1955-1959 жылдары - Жезқазған геологиялық-барлау экспедициясы гидрогеологиялық партиясының инженері, техникалық басшысы, бас инженері. 1959-1966 жылдары - Индер геологиялық-барлау экспедициясының аға геологиясы, партия бастығы, Атырау гидрогеологиялық экспедициясының аға гидрогеологы, техникалық бөлімінің бастығы, бас инженері, бастығы. 1966-1978 жылдары - Ақтөбе гидрогеология станциясының аға гидрогеологы, бөлім бастығы. 1978-1985 жылдары - Қазақ гидрогеология басқармасының аға гидрогеологы, бөлім бастығы, тақырыптық партия бастығы, Қазбасжерастысуының бас гидрогеологы. 1985-1989 жылдары - «Ембімұнайгеофизика» тресі Атырау геофизикалық жендеу-қурастыру кеңсесінің директоры. «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалімен марапатталған (1982). Дереккөздер
Ахтанов Нұрлан

Ахтанов Нұрлан (1954, Алматы қаласы). Қазақ политехникалық институтын бітірген (1977). 1977-1989 жылдары - Ақтөбе геофизика экспедициясының геофизик-операторы, геофизик-программисті, аға геофизигі. 1989-1996 жылдары - «Ембімұнайгеофизика» ӨБ сейсмикалық партиясының бастығы, бас директордың орынбасары, бас директоры. 1996 жылдан - Республикалық «Қазгеоақпарат» геологиялық ақпарат орталығы экономика және сараптау бөлімінің бастығы. Дереккөздер
Ахтанова Сара

Ахтанова Сара (1935, Түркістан облысы). Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты (1969). Қазақ кен-металлургия институтын бітірген (1957). 1957-1967 жылдары - Жезқазған геологиялық-барлау экспедициясының аға коллекторы, геологы, Индер геологиялық-барлау экспедициясының инженер-геологы, Қазақтың геологиялық-барлау ғылыми-зерттеу институтының кіші ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, бөлім бастығы. 1967-1978 жылдары - Қазақтың геологиялық-барлау ғылыми-зерттеу институты Ақтөбе филиалының аға ғылыми қызметкері, Қазақстан КП Ақтебе қалалық комитетінің хатшысы. 1978-1985 жылдары - «Қазгеофизика» тресі тақырыптық партиясының басшысы. 1985-1995 жылдары - «Ембімұнайгеофизика» ӨБ кәсіподақ комитетінің терайымы. 1995 жылдан - дербес зейнеткер. «Құрмет белгісі» орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Таңкелі Әбдиев

Әбдиев Таңкелі (1911-2001, Атырау облысы). Ұлы Отан соғысына қатысқан (1941-1945). 1932-1966 жылдары - Қосшағыл, Құлсары МАБ ұңғымаларды жер асты жөндеу бригадасының операторы, мұнай өңдіру операторы. II дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Еңбекте үздік шыққаны үшін» медалымен (1960) марапатталған. Дереккөздер
Әбдуғалиев Шәміл

Әбдуғалиев Шәміл (1944, Атырау облысы). 1963-1968 жылдары - Гурьев мұнай барлау геологиялық-іздеу экспедициясының бұрғылау жүмысшысы. 1968-1981 жылдары - Доссор автокөлік кеңсесінің тракторшысы, Гурьев ұңғымаларды геофизикалық зерттеу партиясының моторшысы, жүргізуші-машинисі. 1981-1999 жылдары - перфоратор отрядының каротажшысы. 1999-2000 жылдары-жарылғыш материалдар қоймасыныңмеңгерушісі. 2000 жылдан - каротаж-перфоратор отрядының геофизигі. Ill дәрежелі Еңбек даңқы орденімен (1981) және «Еңбектегі ерлігі үшін» медалымен (1973) марапатталған. Дереккөздер
Мәкиет Әбдіғалиев

Мәкиет Әбдіғалиев (1925, Атырау обпысы). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұнайшысы (1975). Атырау мұнай техникумын бітірген (1945). 1941-1981 жылдары — Мақат мұнай өндіру басқармасында оператордың көмекшісі, мұнай өндіру операторы, ұңғыны жер асты жөндеу бригадасының шебері. 1981 жылдан зейнеткер. Ленин орденімен марапатталған (1966). КСРО мұнай өнеркәсібі үздігі. Дереккөздер