kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тіс сауыты

Тіс сауыты — белгілі бір беткі аймақты жабатын бекітілген микропротез аз инвазивті әдістермен (пломбалар, инлейлер) емдеуге келмейтін тіс ақауларын қалпына келтіру және тістердің пішінін, орнын (айналдыру, дистопия) және түсін өзгерту үшін қолданылады. Орнатылған сауыттың түсі әртүрлі жарықтандыру жағдайларында да тістің табиғи түсіне сәйкес келуі керек. Пішіні үш өлшемде де анатомиялық тұрғыдан дұрыс болуы керек, яғни сауыттан тіске ауысу көрінбеуі керек. Сауыттың айналасындағы қызыл иек оның шеттеріне еркін сыятын және сау болуы керек (ашық қызғылт және тіс тазалау немесе жіппен тазалау кезінде қан кетпеуі тиіс). Стоматологияда тістің ауыздағы көрініп тұрған бөлігін атайды. Дереккөздер
Гравитациялық жер асты суы

Гравитациялық жер асты суы— таужыныстардағы қуыс-жарықшақтарды толтырып тұратын,ықпал жасамайтын, ауырлық күшінің (грунт сулары) немесе гидродинамикалық тегеуріннің (арынды сулар) әсерімен қӨзғала алатын тамшылы-сұйық су. Дереккөздер
Ауқымды желі

Ауқымды желі (Глобальная сеть; GAN — global area network немесе WAN — wide area network) — жүздеген және мындаған километрлік аумақты қамтитын халықаралық, мемлекетаралық, республикалық немесе салалық компьютер желілері. Кез келген компьютерді, олардың орналасқан географиялық мекен-жайына қарамастан, бір-бірімен байланыстыруға мүмкіндік береді. Ауқымды желі көбінесе жергілікті және аймақтық есептеу желілерін біріктіру нәтижесінде құрылады. Ауқымды есептеу желісі (Глобальная вычислительная сеть) — бір- бірінен алыс орналасқан жергілікті желілер мен жеке компьютерлерді байланыстыратын есептеу желісі. Ауқымды есептеу желілері негізгі үш құрауыштан тұрады: *а) желінің түйіні ретінде қарастырылатын жергілікті есептеу желілері; *ә) жергілікті есептеу желілерін байланыстыратын арналар; *б) байланыс арналарына қатынас құруға мүмкіндік беретін жабдықтар мен программалар. Мысалы, Internet торабы — түрлі-түрлі хаттамалармен жұмыс істейтін, әр түрлі есептеу машиналарын байланыстыратын, мәліметтерді тасығыштардың (телефон сымдары, оптикалық талшық, жер серігінің арналары және радио-модемдер сияқты) барлық түрлерімен тасымалдайтын компьютерлік желілердің бірлестігі. Ең көп тараған қызмет көрсету түрлері: электрондық пошта (E-mail), желілік жаңалықтар немесе телемәслихат (Usenet), тарату тізімдері (Maillists), бүкіл әлемдік өрмек (WWW— World Wide Web), файлдар жеткізу (FTP — File Transfer Protocol), қашықтан қатынас құру (Telnet) жөне т.б. Дереккөздер en:Global area network ru:Глобальная сеть
Зейтц симптомы

Зейтц симптомы (син.: Зейтц өзгерісі) аускультацинaлық феномен, бронхтық деп алудың немесе дем шығарудың соңындағы амфоралық дем алуда ірі күлбірек бөртпелі демді сырылдың алмауы, ауа мен сұйығы бар қуыс болған кезде байқалады. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Монитордың ажырату қабілеттілігі

Монитордың ажырату қабілеттілігі (Разрешающая способность монитора; allowing ability of monitor). Бейнемониторлар, әдетте, мәтіндік және графиктік режімде жұмыс істей алады. Мәтіндік режімде монитор экранында таңбалық генератормен қалыптастырылатын ASCII-нің кеңейтілген жинағының символдары тұрады (жалған графиканың символдарын пайдалану арқылы құрастырылған қарапайым суреттер, гистограммалар, жиектер болуы мүмкін). Графиктік режімде экранда жеке мозаикалық элементтерден — пиксельдерден (pixel — picture element) қалыптастырылған айтарлықтай күрделі кескіндер және қаріптері мен мөлшері әр түрлі әріптердің жазбалары шығарылады. Монитордың ажырату қабілеттілігі бәрінен бұрын графиктік режім үшін аса қажет және ол пиксельдің мөлшерімен байланысты. Дереккөздер
Гравитациялық қатпарлар

Гравитациялық қатпарлар -төсеніш рөлін атқаратын тау жынысы қабаттарының бірте-бірте көтерілуінен қалыптасқан еңістіктер бетімен ауырлық күші әсерінен жылжыған шөгінді тау жынысытарда пайда болатын қатпар түрі. Дереккөздер
Тардье дақтары

Тардье дақтары — висцеральды сірі қабық пен эпикардқа ұсақ нүктелі күңгірт қызыл қан құйылу; организмде көмір қышқылы шамадан тыс шоғырланып, оттектің жетіспеуінен өлген адамды сойғанда білінеді. Дереккөздер
Конвейерлендіру

Конвейерлендіру (Конвейеризация) — процессордың (процессордың) бірнеше ішкі құрылғының бірбіріне тәуелсіз және қатарласа жұмыс істеу мүмкіндігі. Процессордың өнімділігін арттырады. К. 286 және 386 процес сорларда қолданылған. Жадқа конвейерлік қатынас құруда алдыңғы команда орындалып жатқан сәтте келесі орын далмақшы команданың адресі көрсетіледі. Сондықтан жадты алдын ала адрестеуге және мәліметтерді алдыңғы команда орындалып бітуі бойынша тасымал данатындай етіп дайындап қоюға болады. Осы арқылы адрестеуге кететін уақыт қысқартылады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd4&ved0CCwQFjAD&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Fushakov%2F838474&eilvwLToWQM9CSOr7u6KML&usg=AFQjCNHFeQQNAvKo7EDLPOoyYcNNOcIJ0Q КОНВЕЙЕРИЗАЦИЯ]
Ауқымды объект

Ауқымды объект (Глобальный объект; global object, global) — программаның барлық блогына қатынас құру жарияланған объект. Ауқымды символ Ауқымды символ (Глобальный символ; global character) — айнымалының ауқымды SEl-i. Ауқымды символдық атау Ауқымды символдық атау (Глобальное символическое имя; global symbolic name) — бір модульде ауқымды деп және олар анықталмаған немесе ішкі деп танылмаған баска модульдерде сыртқы сілтемелер ретінде хабарланған символдық атау. Дереккөздер
Иммунды құрама

Иммунды құрама — антиген-антидене реакцияларының өнімі. Олардың әрекеттесуі нәтижесінде антидене молекулаларында конформациялық өзгерістер пайда болады. Иммунды құрама құралуы көптеген аурулардың даму кезінде маңызы үлкен. Дереккөздер
Гравитациялық қoзғалыстар (орын ауыстырулар)

Гравитациялық қoзғалыстар (орын ауыстырулар) - борпылдақ тау жынысы шоғырларының өздерінің ауырлық күші әсерінен қoзғалу процесі. Гравитациялық қoзғалыстар планетамыздың барлық аймақтарында, кез келген өңірде (жер бетінде, су түбінде және тағы басқа) көрініс беруі ықтимал, сондықтан да олар экзогендік процестер ішіндегі ең маңызды мұжу агенттерінің бірінен саналады. Біршама құрғақ борпылдақ тау жынысытардың өз орнынан қoзғала бастауы үшін сол тау жынысытардың жылжу еңістігі 3-5°-тан кем болмауы керек, ал ылгал тау жынысытар шоғыры еңістіктің бұдан да аз мөлшерінде жылжып кетуі мүмкін. *Гравитациялық қoзғалыс түрлері: #"опырылымдар" мен "сусымалар"(құрғақ тау жынысы түйірлері мен кесектерінің өз төсенішімен ілінісін кенет жоғалтуы немесе таянышынан айырылып қалуы нәтижесінде қопарыла құлауы); #"қoзғалмалы тасшақпа жамылғылары мен ағымдары" (тасшақпалар шоғыры орналасқан баурай еңістігі табиғи еңістік бұрышынан көбірек болған жағдайда жаңағы шоғырлардың төмен қарай жылжи бастауы); #"жылжымалар" (барынша ылғалданған немесе сумен қаныққан массалардың сырғанауы; жерүсті және суасты тауларына тән баурайлар өңірінен де көрініс беруі мүмкін); #"сырғыма қoзғалыстар" (өсімдікті топырақ жамылғысы астындағы аз-кем ылғалданған грунттардың сығыла ағуы нәтижесінде пайда болатын азын-аулақ қoзғалыстар; Бұл қoзғалыстар көзге көрінбейді); #"қорысты қoзғалыстар" (қатты ылғалдануы нәтижесінде аққыштық шегінен айырылған өсімдікті топырақ жамылғысы массаларының жаппай жылжи бастауы; Бұл массалардың ылғалдану дорежесі өте жоғары болса да, қорысты қoзғалыстар байырғы су ағысының қасиетгерін иелене қоймайды); #"тасбалшық ағындары немесе сел тасқындары"(тау жынысы кесектерімен және түйірлеріменқаныққан лай ағындары). Дереккөздер
Зиверта-Картагенер ауруның белгісі

Зиверта-Картагенер ауруның белгісі (син.: Зиверт-Картаганердің үш тағаны)—кеңірдек тамыр ауруының пансинуситпен және ішкі мүшелeрінің ірі орналасуымен сипаттайтын ауру. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Ауқымды тиімдеу

Ауқымды тиімдеу (Глобальная оптимизация; global optimisation) — программалауда — артық есептеулерді жою үшін (циклдерді біріктіру, цикл денесінен инвариант™ операцияларды шығарып тастау жөне т.б.) программа командаларының тағайыңдалған орындалу барысын қайта реттеу. Дереккөздер
Геоморфологиялық профиль

Геоморфологиялық профиль (кескін) - тік жазықтықтағы қимада жер бетінің белгілі бір телімінің графикалық бейнесі. Оның жоғарғы сызығы жер бетінің дол гипсометриялық жағдайын көрсетеді, ал бұл сызықтың астында геологиялық құрылыс (геологиялық қима) беріледі. Геоморфологиялық профиль әдетте, тік масштабы көлбеу масштабтан 5-10 есе үлкейтіліп көрсетіледі, ол бедер пішіндерінің ерекшеліктері мен қалыңдығы аз төрттік түзілімдерді қамтуға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Иммунды организм

Иммунды организм — бөтен генетикалық информация белгілері бар антигендердің (бактериялар мен вирустарды қоса) әрекетіне төзімді адам мен жануарлар организмі. Иммунды организмнің ауруға қарсы тұра алушылығы иммунитеттің торшадағы және қандағы факторларымен байланысты. Дереккөздер
Талықсу

Талықсу немесе есеңгіреу. Жүйке жүйесінің тез арада шектен тыс қатты тітіркенуінен тыныс алу, зат алмасу және қан айналысының бұзылуы, организмнің қызметінің қауырт төмендеп, нашарлауы. Жарақат әсерінен талықсу Жақ-бет маңы тканьдерінің зақымданып, нерв жүйесінің тіршілік процестерін реттеп, үйлестіретін қызметінің бұзылуынан болады. Адамның түсі қашып, мұздай тер шығып, дене қызуы мен қан қысымы төмендейді. Науқас есінен танбаса да дел-сал болып, тынысы тарылыпу бұлшық еттер серпілісі әлсірейді. Дереккөздер
Ауқымды тұжырымдамалық схема

Ауқымды тұжырымдамалық схема (Глобальная концептуальная схема; the global conceptual schema) — әр түрлі мәліметтер базасыңдағы мәліметтер типтерінің арасындағы байланыстары берілген және қорытулар жасалған үлестірілген мәліметтер базасының құрамына кіретін мәліметтер базасының тұжырымдамалы схемасының мәліметтерін жалпы тілде сипаттаудың астастырылған ұсынылуы; мәліметтердің логикалық біртұтас жиынтығы ретіңдегі үлестірілген мәліметтер базасының толық сипаттамасы. Дереккөздер
Өкпе ауруынан иммунологиялық сақтандыру

Өкпе ауруынан иммунологиялық сақтандыру — аурудың ұзаққа созылған және қайталайтын өкпе қабынуынан сақтану үшін алдын- ала жасалынатын шаралар, өкпедегі іріңді ісікке қарсы алдын-ала сақтану үшін қолданылатын микробтар, тыныс жолдарының демікпесі бар ауру демікпеден бұрынғы күйінде денені ерекше бір түршіктіру және алдын-ала сақтану үшін шаралар қолдану кіреді. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Жұмыс тобы

Жұмыс тобы (Рабочая группа; workgroup) — компьютерлік байланыс құралдарымен біріктірілген және бір ортақ жоба бойынша жұмыс жасайтын кызметкерлер ұжымы. Ж.т. үшін мәліметтерге бірлесіп қатынас құру тән: 1) ортақ жобамен (мысалы, бір журналды басып шығару немесе бір ұшақтың дайындамасы) жұмыс істейтін және осы желіде файлдарды, мәліметтер базасын және т.б. бөліп алатын жергілікті есептеу желісін пайдаланушылар тобы. Топтың жұмысы топтық программалық жасақтаманың көмегімен үйлестіріледі; 2) Windows NT- да Жұмыс тобы ортақ айрықша атпен біріктірілген әкімшілік жасақтамасы бір компьютердің әкімшілігіне ұқсас компьютерлер тобы болып саналады. Дереккөздер
Гравитациялық тартылыс

Гравитациялық тартылыс - материяның кез келген түрлері арасындағы әмбебап өзара орекеттестік. Бұл әрекеттестік біршама әлсіз болса және денелер баяу жарықтың жылдамдығымен салыстырғанда) қoзғалыста болса, Ньютoнның бүкіләлемдік тартылыс заңына қамтылады. Дереккөздер
Ауыстыру

Ауыстыру (Перемещение; relocation) — 1) жаңа адрестен бастап мәліметтерді негізгі жадқа орналастыру; 2) программаның негізгі жадтағы тұрған орны өзгерген кезде ауысатын адрестік тұрақтыға жаңа мәндер телу. Режимі Ауыстыру режімі (Режим замены; overtype mode) — *1) терілген бұрынғы симводдарды жаңа символдармен алмастыруды жүзеге асыру. Бұл режімді орнату үшін INSEPT пернесін басу керек, ал Word программасында терезенің төменгі бөлігіндегі қалып-күй жолындағы ЗАМ (заменить) индикаторын екі рет басу қажет; *2) экрандық редакторларда — пернетақтадан енгізілетін таңба меңзермен нұсқалатын таңбаның орнын алмастыратын режім; *3) ауыстырылатын буферді пайдаланатын мәліметтер алмасу режімі. Бұл режімде буфер сегменттері пайдаланушының жұмыс аймағына айналады және керісінше болады. Буферлер мен жұмыс аймағының арасында ешқандай жөнелту болмайды. Дереккөздер
Монтаж

Монтаж кино өнерінде, киноэпизод пен жалпы фильм тұтастығын қамтамасыз ету мақсатында кинофильм кадрларын құрастыру тәсілі. Монтаждау кезінде фильм мазмұны, бейнелеу құралдарының орнында қолданылуы, ішкі ырғақ ескеріліп отырады. Монтаж - фильмнің идеялық-көркемдік қасиетін ашудағы ең қажетті элементтерінің бірі. Режиссер монтаж арқылы өтіп жатқан оқиғаның әрбір эпизодтарындағы мазмұнды көрінісін көрнекілендіріп отырады. Дыбыссыз кинодағы Монтаждың рөлі зор. Ол көп жағдайда дыбыс ролін атқарады. Кино өнерінде дыбыстың пайда болуына байланысты монтаждау тәсілдері арқылы бейне мен сөздің, музыка мен шудың үйлесімділігі сияқты жаңа проблемелар шешілетін болды. Монтаждық үлгіні дамытып, оны жетілдіру саласында Д.Вертов, А.П. Довженко, Л.В. Кулешов, В.И. Пудовкин, С.М. Эйзенштейн, С.И. Юткевич сынды кино қайраткерлерінің шығармашылығы тәжірибесі үлкен роль атқарды. Қазақстан кинематографиясындағы монтаждың үлгілері Ш.Айманов пен О.Әбішев, т.б. шығармашығынан көрініс тапты. Дереккөздер
Жұмыстық (аралық) жад

Жұмыстық (аралық) жад (Рабочая (промежуточная) память; working (intermediate) storage) — 1) мәліметтердің уақытша жинағын орналастыруға арналған компьютер жадының бөлігі; 2) мәліметтерді уақытша Сақтауға арналған жад — буфер. Дереккөздер
Дене температурасы

Дене температурасы — дененің түрлі бөлігінде жылылық әр түрлі болады. Дененің сыртында жылылық өте төмен, ал ішкі ағзаларда жоғары болады. Түрлі жануарлардың орташа дене жылылығы да әр түрлі болады. Мыс: тік ішек арқылы өлшегендө жылқыда—38, сиырда—39, қойда —40, ешкіде—40, қоянда —39, теңіз шошқасында —39, шошқада —39,5, итте —38,5, мысықта—39, тауықта—41,5, үйректе—41,5, көгершінде — 41,1, адамда —37,1, қолтық жылылығы—36,5 С тең болады. Дереккөздер
Қалақша

Қалақша. Пломбалық заттарды өзара араластыру үшін металл және пластмассадан жасалған стоматологиялық аспап. * Қалақша - калақты доңғалақтың бөлігі, жұмыс сұйығы немесе газдың жылжу мөлшерінің қозғалу сәтін тікелей өзгертеді. ** Жазық қалақша - жазық орташа беткі қалақты доңғалақтың қалағы. ** Кеңістіктік қалақша - орташа кеңістік бетті калақты доңғалақтың қалағы. ** Радиалды қалақша - қалақты доңғалақтың ось бұрылысы арқылы өтетін орташа бетті жазық қалақ. ** Бұрылатын қалақша - қалақты доңғалақтың айналымы кезіндегі бұруға болатын қалақты доңғалақтың қалағы. Дереккөздер de:Spatel en:Spatula es:Espátula fr:Spatule (cuisine) he:תרווד id:Spatula ja:薬さじ nl:Bakspatel nn:Spatel ru:Шпатель sv:Stekspade
Оттегі ингаляторы

Оттегі ингаляторы — таза оттегі мен дем алуға немесе тиісті құрамның оттегіге бай арнаулы берілісті қамтамасыз ететін оттегі терапиясына арналған аппарат. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Иммундық жауап

Иммундық жауап (Иммунологиялық реактивтік) — иммунды реакциялар. Бөтен антигендердің әрекетіне қарсы пайда болады. Иммундық жүйе антигенмен қарым-қатынасқа түскенде әр-түрлі иммундық жауап бере алады: қанмен бірге айналатын ерекше антиденелердің пайда болуы, осы антигенмен өзгеше байланысқа түсетін Т-лимфоциттер санының көбеюі, ұзақ өмір сүретін Т және В лимфоциттердіц «иммундық есте сақталуының», иммундық төзімділіктің, аллергияның пайда болуы. Организм антигенмен алғаш және кейін кездесуіне сай біріншілік және екіншілік иммундық жауап береді. Біріншілік Иммундық жауап— антидене түзегін плазмалық торшалардың саны біршама бәсеңдеу көбеюуімен, иммуноглобулин жинақталуымен және олардың қанда пайда болуымен сипатталады. Антиген енгеннен кейін алғашында ИГМ антиденесі пайда болады, ал бірнеше күн өткен соц ИГМ-ның орнына ИГО антиденелері жинақтала бастайды. Екіншілік Иммундық жауап антигенмен екінші рет қайталап кездескенде пайда болады. Біріншілік жауапқа қарағанда жасырын мерзімі қысқа, көбею уақыты жедел және антиденелер титрі жоғары болады. Екіншілік жауап кезінде ИГМ мен ИГО антиденелері (ИГО басымырақ) пайда болады. Екіншілік иммундық жауап антигеннің бірінші енгенінен кейін және иммундық есте сақтау құралған соң көптеген айлардан немесе жылдардан кейін пайда болуы мүмкін. Дереккөздер
Қосалқы ақпарат

Қосалқы ақпарат(Вспомогательная информация; housekeeping information) — жүйеде сақталатын, міндетті емес мәліметтер. Олардың қатарына жүйенің программалық модулінің бастапқы тілдегі мөтіні, жүйенің мүмкіндіктерін сипаттайтын мәтіндер, демонстрациялық мысалдар және басқа мәліметгер жатады. Ішкі сілтемелер *Ақпарат Сыртқы сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F Информация] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Information Information] Дереккөздер
Балық өту имараттары

Балық өту имараттары — өзен су тораптарының құрамында балықтарды бөгеттен өткізіп жіберу үшін немесе табиғи кедерілерден (сарқырамалар, табалдырықтар көне т.б.) орағыта өткізу үшін салынатын имараттар. Балык өткізу имараттарының негізгі түрлері балықөтпелер мен балықөрлетпелер. Балықөтпелер (науалар немесе шағын каналдар) бойымен балық өз бетімен өте алатындай тұрақты су ағысы касалады. Балықөрлетпелерде балық коғарғы бъефке көтергіш механизмдер арқылы немесе шлюздеумен өткізіледі. Дереккөздер
Алап

Алап — # геоморфологияда: беткі жазықтығы бір орталыққа қарай ылдиланатын, яғни суағарлар жүйесі қарама-қарсы бағытталған құрлықтар өңірінің ауқымды аймағы; # тектоникада: құрылысы синклинорий пішініне сәйкес келетін мейлінше ірі сопақша құрылым. Көп ретте синеклиза және ойпат терминдерінің синонимі ретінде қолданылады. Дереккөздер
Морфологиялық синтез

Морфологиялық синтез (Морфологический синтез; morphological synthesis) — сөздік форма мен оған қосып жазылған морфологиялық ақпарат негізінде табиғи немесе кәсіптік тілдің нақты сөздік формасын құру. Дереккөздер
Конвертор

Конвертор (Конвертер, преобразователь; convertеr) *сигналдар деңгейін түрлендіруге, мәліметтерді жеткізу жылдамдығын және бір тасуыштан екінші тасуышқа өтуін өзгертуге арналған құрылғы; *мәліметтерді бір пішімнен басқа пішімге түрлендіруді жүзеге асыратын бағдарлама. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CCUQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.ru.convert-me.com%2Fru%2F&eiqP4LTv23KIGYOryB1bgL&usg=AFQjCNGJTiyhgvHy2wmqPoIPfDyqaAImfw Конвертер физических величин]
Жұмысшы топ

Жұмысшы топ (Рабочая группа; workgroup) — жұмыс тобы — бірлесіп жұмыс істеу және олардың жүйелік ресурстарын қарап шығуды жеңілдету үшін топтастырылған есептеу машина лары жинағы. Әрбір жұмысшы топтың өзіндік атауы болады. Дереккөздер
Ауыстырып қосқыш

Ауыстырып қосқыш (переключатель; switch) - есепті шешу алгоритмдерінің баламалы тармақтарын тандауға автоматты түрде немесе программашы тапсырмасы бойынша қосылған, кейде іске қосылмаған қалпында алынған схема элементі. Ауыстырып қосқыш түрлері * Жарықты аяқпен ауыстырып қосқыш - жүргізушінің аяғының астында орналасқаан фарлардың жақын қашықтыққа және алыс кашықтықка арналған шамдарын ажыратып косқыш. * Іске қосу ауыстырып қосқышы - көлік құралының қозғалтқышын ісқае косуда біртіндеп аккумуляторға параллельді жалғауда ауыстырылып қосқыш. * Фараларды ауыстырып қосқыш - көліктің рулдік бағанында орналасып, алыс және жақын қашықтыққа арналған шамын ауыстырып қосқыш құрал. * Жарықтың орталық ауыстырып қосқышы - габаритті жарық, кіші фара, фараның алыс қашықтықтағы жарығының және т.б. қоректендіру тізбектерін әр-түрлі үйлесімділікте қосатын көп позициялы ауыстырып қосқыш - әдетте үш позициялы болады. * Тізбектің ауыстырып қосқышы - бір жұлдыздан тізбекті екінші жұлдызшага «дерайер» типіндегі велосипедті беріліс қорабында ауыстыруға арналған құрылғы. Дереккөздер
Жұп жақшалар

Жұп жақшалар (Парные скобки) жарасымды ретпен бірнеше терезе орналастыруыңызға немесе, керісінше, бірінің ұстіне бірін лактырып орналастыруыңызға да болады. Қалауыңызша, үстел бетіне экран бетін толық алып тұратын бір ғана терезе қалдырып, артығын алып тастауыңызға да болады. Windows интерфейсін пайданушылар туралы мағлұматты компьютер қосылғаннан кейін монитор экранында пайда болатын жұп жақшалар мен мәселелер тақтасы береді. Пайдаланушы бір түсті бетгі немесе кейбір суреті бар графикалық объектілер орналасқан бетті көреді — осы бет жұп жақшалар болып саналады. Экранның бір шетін бойлай мәселелер тақтасы орналасады. Жұп жақшаларда программаларға, құжаттарға, әр түрлі желілік құрылғыларға және т.б. сәйкес бірнеше графикалық объектілер орналасуы мүмкін. Әрбір графикалық объектінің атауы бар жарлығы болады. Пайдаланушы өзінің талғамына қарай таңбашалардың құрамын, олардың сыртқы түрін, орналасуын, мөлшерін, түсін өзгертуіне болады. Мәселелер тақтасы жұп жақшаларда әр түрлі жағдайда орналасуы мүмкін немесе тышқанның меңзерін экранный сөйкес шекарасына жақындатқанда ғана пайда болуы мүмкін. Жұп жақшаларда мынандай таңбашалар болады: менің компьютерім, компьютердің техникалық және басқа да параметрлері мен құрылғыларын қарап шығуды, оларды баптауды жөне файлдар мен қорапшаларға қатынас құруды жасақтайтын таңбаша; қоржын, файлдар немесе қорапшаларды аластау, оларды қалпына келтіру немесе қоржынды тазалағаннан кейін оларды жою үшін пайдаланылатын таңбаша. Жұп жақшаларда сонымен қатар Microsoft Word программасы мен сығылған диск жарлығы болуы мүмкін, дата мен уақыт қосымшасы Қасиеттер: дата/ уақыт диалогтық терезе орналасады. Дереккөздер
Тіс ұяшығынан қан ағу

Тіс ұяшығынан қан ағу. Стоматологиялық тәжірибеде астыңғы азу тісті жұлғаннан кейін гранулема немесе кистаны тазарту кезінде астыңғы альвеолалық артерия зақымданғанда жиі байқалады. Тіс ұяшығынан қан ағуды тігіп немесе тампон қойып тоқтатады. Дереккөздер
Геономия

Геономия — планета қойнауында өтіп жататын эндогендік (ішкі) процестер табиғатын зерттейтін жаңа ғылыми сала; зерттеу әдістері геологиялық, геофизикалық және геохимиялық зерттеулерді ұштастыра жүргізіледі. Дереккөздер
Жұмыс үстелінің терезесі

Жұмыс үстелінің терезесі (Окно рабочего стола; desktop window) — Windows қолданбалы программаларының терезелері үшін негізгі болып саналатын, экран бетін толық жауып түратын жүйелік терезе. Дереккөздер
Тигель әдісі

Тигель әдісі — өкпені алып тастағанда кеңірдек тарамдарын өңдеу тәсілі, оның шырышты қабықтарың қырғанда және күйдіргенде екі циркулярлық жібек жіппен таңады және де екі жағын қатты тартып байлайды. ол жоғарғы жағын жансызданбау үшін ақырына жеткізбей тартып оайлайды. Дереккөздер
Масштабтау

Масштабтау (Масштабирование; zoom) — берілген шамаларды жөне оларды түрлендіру нәтижелерін белгілі бір ауқымнан шығармай көрсету тәсілі. Бейнені немесе оның бөлігін үлкейте немесе кішірейте отырып көрсету тәсілі де осылай аталады. Дереккөздер
Ингаляторий

Ингаляторий — дәрілік заттардың аэрозолын тыныс жолдарына мөлшермен енгізуге арналган аппараттармен жабдықталған мекен-жай. Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер ro:Inspir
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті — халықтың көші-қоны саласында басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ведомствосы. Тарихы 1997 жылы ҚР Көші-қон және демография жөніндегі агенттігі құрылды. 2004 жылы агенттік ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон жөніндегі комитеті болып ұйымдастырылды. 2010 жылы комитет таратылып, 2013 жылы қайта құрылды. 2014 жылы ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитеті болып өзгертіліп, 2017 жылы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне берілді. 2022 жылы Көші-қон комитеті министрлік құрамында қайтадан құрылды. Міндеттері # Өз құзыреті шегінде халықтың көші-қоны және босқындар саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруға және іске асыруға қатысу Құрылымы Комитеттің 4 басқармаcы бар (2023 жылға): # Этникалық көші-қон басқармасы # Еңбек көші-қон басқармасы # Сыртқы көші-қон және босқындар басқармасы # Ішкі көші-қон және еңбек ұтқырлығы басқармасы Басшылары # Зауытбек Тұрысбеков (1997-1999) # Алтыншаш Жағанова (1999-2004) # Жазбек Әбдиев (2004-2008) # Қабылсаят Әбішев (2009-2010) # Саламат Аманбаев (2013-2014) # Ақмәди Сарбасов (2014-2019) # Ербол Нұрғалиев (2019-2022) # Асқарбек Ертаев (2023-2024) # Әсет Шонов (2024-) Дереккөздер
Консоль

Консоль (CON; Consoll) *MS-DOS жүйесі командаларындағы консоль деген түйінді сөз, ол пернелік тақта мен дисплейден түратын шалғай құрылғы үғымын білдіреді; *монитор мен пернетақтадан түратын терминал. Көп пайдаланушылар жүйесінде Консоль терминалдың синонимі болып табылады, бірақ Консоль термині есептеу машинасының операциялық жүйесінде пернетақта мен дисплейді көрсету үшін пайдаланылады. Дереккөздер bg:Компютърна конзола es:Consola de sistema fr:Terminal informatique#Console ja:コンソール ru:Консоль
Алғашқы шашырау жиексәулелерi

Алғашқы шашырау жиексәулелерi — кен орнын қоршай орна- ласқан кенсыйыстырушы белдемдердің кентүзілу процесі кезінде бірқатар химиялық элементтермен баюы. Алғашқы шашырау жиексәулесіне ара-қатынастылығына байланысты олар сингенетикалық және эпигенетикалық болып келеді. Бүлардың алғашқысы магмалық және шөгінді таужыныстарға, ал екіншісі пегматитгі және постмагмалық (гидротермалдық) кен орындарына тән. Сингенетикалық жиексәулелерде элементтердің таралуы кен денелеріне жақындаған сайын бірте-бірте өсетін болса, эпигенетикалық түрінде біршама күрделі болып өзіндік геохимиялық белдемділік байқалады. Дереккөздер
Жүгірмелі таспа

Жүгірмелі таспа (Бегущая лента; streaming tape) — магниттік таспадағы сақтауыш құрылғы. Таспаның қозғалу және тоқталу уақыты ұзақ жөне ол үлкен жылдамдықпен қозғалады ("баста-тоқта" құрылғысымен салыстырғанда). Дереккөздер
Ауыстырып қосылатын желі

Ауыстырып қосылатын желі (Коммутируемая сеть;, switched network) — шақыратын және шақырылатын жақтардың арасын жалғастыру мәліметтерді жеткізудің алдында тағайындалатын және мәліметтерді жеткізу аяқталғаннан кейін тоқтатылатын мәліметтерді жеткізу желісі. Дереккөздер
Жүгірткі

Жүгірткі (Бегунок, ползунок; Scroll box) — 1) айналдыру жолағында орналасқан кішігірім төртбүрыш. Оны жүгірткі көмегімен жылжыта отырып, файлдың (мәтіннің) әр түрлі бөліктерін дисплей бетіне шығаруга болады; 2) экран терезесінің шет (оң жақта жөне ең төменгі қатарда) жағында орналасқан, жұмыс алабындагы көлемді бейнелерді, мәтінді көру мақсатында оларды оңга, солға (жоғары, темен) жылжытуға арналған бағытгауыш батырмалар арасында орналасқан төртбұрышты батырма (И). Олар экрандагы кескін (бейне, мәтін) тек жүмыс аймағындагы көру алабына сыймай кеткенде ғана пайда болады. Дереккөздер
Ксеростомия

Ксеростомия ( - құрғақ + - ауыз) (ауыздың құрғауы). Сілекей безінің ауруға шалдығуы (түрлі созылмалы инфекциялар, нейро-эндокрин жүйесінің бұзылуы) сілекейдің аз бөлініп ауыздың құрғауына әкеледі. Бұл жағдайда ауыз іші қызарып, атрофияға ұшырайды, сілекей қоюлана түседі. Дереккөздер
Ауытқу

Ауытқу (мәселелер шешуді ауыстыру, свопинг) файлы (Файл подкачки (выгрузки задач, свопинга); swapping file) — ауытқу (свопинг) кезінде виртуаль жадтың беттерін немесе сегменттерін, сондай-ақ мәселелерді шешу тіркестерін орналастыруға арналған файл. Ауытқу - # дене айналғанда оның радиалдық өлшемдерінің өлшену айырмашылығы; # тербеліс, тербелу шамасының кезендік минимумы және максимумы айырмашылық нәтижесінде екі гармониялық тербелудің жақын жиілігі мен қосылуы болып табылады. Дереккөздер
Ұрт

Ұрт. Сырты төрімен, ішкі беті шырышты қабықтың кілегейімен көмкеріліп, ауыз ішінің екі бүйірін алып жатады. Ұрттың кілегей қабатында май бездері орналасқан (Фардайса бездері). Олар шоғырланып орналасқандықтан сары болып көрінеді. Ұрт (щека); (лат. bucca — ұрт) — ауыз қуысының бүйір қабырғасын түзетін етті-терілі мүше. Ұрт сырты терімен қапталған, оның орталық қабығын ұрт бұлшықеті құрайды. Ұрттың ішкі бетін көпқабатты жалпақ эпителиймен қапталған кілегейлі қабық астарлайды. Кілегейлі қабығында ұрт бездері орналасады. Дереккөздер
Иммунды аффиндік хромотография

Иммунды аффиндік хромотография — аффиндік хроматографияның бір түрі. Мұнда антидене қолданылады. Кейінгі кезде иммунды хромотографияға моноклональдық антиденелер пайдаланып жүр. Бұл жағдайда өте таза антигендерді көп мөлшерде алуға болады. Бұл әдіс антигеннің құрылысын талдау үшін де қолданылады. Дереккөздер
Геосинклиндік көмірлі алап

Геосинклиндік көмірлі алап - геосинклиндік режімде түзілген көмірлі таужыныстардан тұрады. Оған тән белгілер: шөгінділердің қалыңдығы (бірнеше км), көмір қабаттарының көптігі, көмір метаморфизмінің кең диапазоны (ұзын жалындыдан антрацитке дейін) және түзілімдердің дислокацияланғандығы Дереккөздер
Мөлшерлердің ара қатысы

Мөлшерлердің ара қатысы (Соотношение размеров; aspect ratio) — теледидар немесе кинокескіндердің салыстырмалы бірліктеріндегі көрінетін аумақтардың ені мен биіктігінің ара қатынасы. Әдетте, дербес компьютер мониторы мен теледидар экранында Зх4-ті құрайды. Дереккөздер
Жанартау эксгаляциялары

Жанартау эксгалациясы - жанартаулармен тектік байланыста туындайтын, олардың қарқынды әрекеттерінен кейін де өз белсенділігін тоқтатпайтын үшпа газдардың қайнар көздері; фуморалдар, сольфатарлар жоне мофеттер болып сараланады. Синонимі: жанартау эманациялары. Дереккөздер
Консоль (оператор пульті)

Консоль (оператор пульті) (Консоль (Пульт оператора); console) — мәліметтерді компьютердегі қолданбалы бағдарламаларға енгізу мен одан нәтиже алуды қамтамасыз ететін құрылғы. Мәлімет енгізуде — пернетақта, ал нөтиже алуда — дисплей болып келетін, осы екеуін біріктіретін шалғай құрылғы үғымын білдіреді. Дереккөздер
Алевриттiк құрылым

Алевриттiк құрылым - ірілігі 0,01—0,1 мм түйірлерден тұратын құмайттар мен құмайттастардың құрылымы. Алевриттiк құрылым ірі алевриттік (0,05—0,10 мм) және майда алевриттік (0,01—0,05 мм) болып бөлінеді. Дереккөздер
Жүйе бейнесі

Жүйе бейнесі (Образ системы; System image) — келесіде жүктеу мен іске қосу үшін сыртқы жадта сақталған орындалатын тапсырмалары және жүктелген операциялық жүйесі бар компьютердің жедел жадының қалып-күйі. Дереккөздер
Маршруттауыш

Маршруттауыш (Маршрутизатор; router) — 1) баспа қүрылғысы сұрайтын тапсырманы орналастыратын және жұмыс бекетінің жоспарлауышынан баспа басу бастиегінде орналасқан соққылы инешіктердің тиісті пішін үйлесімінің ілгері қозғалуы кезінде символдар қалыптасатын басу құрылғысы (принтер). Дереккөздер
Ашық архитектура

Ашық архитектура (Открытая архитектура; open architecture) — 1) пайдаланушының жүйені кеңейту мүмкіндігіне қатысты жалпы ұғым; 2) жарияланған стандарттарға сәйкес жасалынған және оның одан әрі кеңейтілуін жасақтайтын компьютер; 3) қосымша құрылғылардың көмегімен компьютердің қызметтік мүмкіндігін кеңейтуге мүмкіндік беретін компьютер архитектурасы. Ашық архитектура әрбір нүктесіне жалғыз ғана көшірмесі қойылуға тиісті бағыныңқы программа. Дереккөздер
Жүйе сипаттамасы

Жүйе сипаттамасы (Харак-теристика системы; system specification) — жүйенің өнімділігін, шапшаң өрекеттігін бір мезгілде қызмет ететін пайдаланушылар санын, бағасын және т.б. мүмкіндіктерін анықтайтын параметрлердің жиынтығы. Дереккөздер
Жүзеге асыру, орындау

Жүзеге асыру, орындау (Реализация; realization, support, implementation) — тұтас алғанда тәсілдің өміршендігін көрсететін программалық кешенді даярлау. Қазіргі сараптау жүйелері жүзеге асырылу кезеңінде көбінесе бірінші түп тұлға жарамай болып калады. Төмендегі тәсілдердің бірінің көмегімен білімдер базасы мен басқа да блоктарды қамтитын эксперттік жүйенің түп тұлғасы даярланады: Паскаль, Си типті және т.б. дәстүрлі тілдерде программалау; жасанды интеллект мәселелерінде қолданылатын бір мезгілде қызмет ететін пайдаланушылар санын, бағасын және т. б. мүмкіндіктерін анықтайтын параметрлердің жиынтығы. Дереккөздер
Кулаженконың вакуум — терапия әдісі

Кулаженконың вакуум — терапия әдісі қызыл иек бетіне гематома (қанды ісік) жасауға негізделген. Емделушілерге бірден 4—5 гематоманы ауыздың шырышты қабығына жасайды. Қанды ісік тарағанда зат алмасу процесі жақсарып, одан бөлінетін биологиялық активті заттар организмнің қорғаныштық қабілетін күшейтеді. Дереккөздер
Жүйеде тіркелу процесі

Жүйеде тіркелу процесі (Процесс регистрации в системе; logon process) — пайдаланушылардың жүйеде тіркелу әрекеттерін өңдеу процесі. Пайдаланушыға жүйеге қатынас қүруға мүмкіндік беру алдында оның енгізілген тіркелу ақпараты қорғаныс ішкі жүйесі арқылы тексеріледі. Дереккөздер
Шығару

Шығару. Әр түрлі қуыс ішіндегі сұйық: заттарды босату, қуысты тазалау. Қанжел кезінде тіс қызыл иек маңындағы қалтадан ірің алу, тазарту. Шығару- аз уақыт ішінде белгілі бір заттарды интенсивті шығару. Зиянды заттарды шығару Зиянды заттарды шығару - көлік құралының айналадағы ортаға зиянды заттарды шығаруы. Шығару,ағызу Шығару,ағызу- цилиндрден жанармай жанғанда пайда болатын газдарды шығаруына сәйкес қозғауыштың жұмыс циклінің тактісі. Дереккөздер
Конструктив

Конструктив (Form factor) қүрылғыны қүрылымдық дайындау стандарты. Мысалы, аналық тақша немесе қоректендіру көзі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd9&ved0CE0QFjAI&urlhttp%3A%2F%2Fkpr.kz%2Fforum%2Findex.php%3F%2Ftopic%2F1666-%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2581%25D1%2582%25D1%2580%25D1%2583%25D0%25BA%25D1%2582%25D0%25B8%25D0%25B2%2F&eiuQAMTp2mL8GbOurVrJ0L&usg=AFQjCNGnfulEapx6cTwDW5wQzR_S_8BJ0Q Конструктив - Форум Казахстанского Портала Рекламы]
Жүйеден шығу

Жүйеден шығу (Выход из системы; logout, logoff, sign-off) - жүйені тұтынушының (пайдаланушының) жұмыс істеу ретінің аяқталғаннан кейін орындалатын процедурасы. Жұмысты жалғастыру үшін жүйеге қайта кіру қажет. Дереккөздер
Жүйелі кітапхана

Жүйелі кітапхана (Системная библиотека; system library) — 1) жүйелі каталогта тіркелген кітапхана, яғни мәліметтердің каталогтандырылған жинағының жиынтығы; 2) операциялык жүйенің модульдеізі сақталатын кітапхана. Дереккөздер
Иммунобиология

Иммунобиология — иммунологиядағы теориялық бағыт. Антидене құрылуының механизмін, олардың патогенездегі орнын, иммундық жүйенің филогенезін және оптогенезін молекулалық және торшалық дәрежеде зерттейді. Дереккөздер
Аралас жанартау немесе стратовулкан

Аралас жанартау немесе стратовулкан — лава тасқындарымен қопсық материал жиынтықтарынан құралған барлық полигендік жанартаулардың жалпылама атауы. Мүндай жанартауларда алғаш жарылыс болып, содан кейін қопсық материал (бомба, лапилли, күл және т.б.) лақтырылады. Осыдан кейін қопсық материалды лава тасқыны жабады. Орталық типті ең көп таралған жанартау түрі, оның конусының биіктігі жүздеген метрден бірнеше км-ге жетеді, кратерлік пішіні шүңғыл тәрізді, диаметрі 1 км-дей. Дереккөздер
Деформациялар

Деформациялар ( – бұрмалану) — геологияда: әр түрлі тектоникалық күштер әсерінен тау жынысы бірлестіктерінің немесе жекелеген жер қыртысы аймақтарының пішіні мен көлемінің өзгеру процесі. Гидростатикалық қысым жағдайындағы тау жыныстарының деформациясы олардың көлемдік өзгерістерге ұшырауымен сабақтаса өтетін болса, жер қыртысында нақтылы бағытта бағдарланған күштер әсерінен жүзеге асатын деформациялар көбінесе пішіндік өзгерістермен сипатталады. Соңғы жағдайда тау жыныстарының деформациялану процесі үш түрлі болуы мүмкін, олар — серпінді, иілмелі (созылмалы) және омырылмалы деформациялар. Серпінді деформацияның өзіне тән ерекшелігі — пішіндік өзгерістерге ұшыраған дене деформациялаушы күш әсері тоқталысымен-ақ қайтадан өзінің бұрынғы пішінін иемденетін болады. Иілмелі (созылмалы) деформация әсерінен болатын денелердің пішіндік өзгерістері де олардың тұтастығы сақталуы жағдайында жүзеге асады, алайда осылайша деформацияланған денелер өзінің алғашқы пішінін қайтадан қалпына келтіруі мүмкін емес. Омырмалы деформация жағдайына душар болған денелер өз тұтастығынан айырылады, сөйтіп олар әр түрлі жеке бөлшектерге дараланады. Жер қыртысын құрайтын тау жынысы жиынтықтарына көбінесе деформацияланудың соңғы екі түрі тән, температура мен қысымның біршама жоғары көрсеткіштерімен сипатталатын жер қыртысының терең қойнаулары негізінен алғанда иілмелі (созылмалы) деформациялармен сипатталатын болса (мұның нәтижесінде иілімдер жүйесі яки қатпарлар қалыптасатын болады), осы аймақтың беткі қабаттарында омырылмалы деформациялар Көрініс береді (мұның нәтижесінде жыртылу құрылымдары, яғни жыртылыстар қалыптасады). Синонимдері: дислокациялар; тектоникалық бұзылыстар. Дереккөздер
MIDI

MIDI ( — музыкалық аспаптардың цифрлық интерфейсі) — электрондық музыкалық аспаптарды компьютермен және мультимедиалық программалық жасақтамалармен байланыстыру стандарты; үйлесімді электрондық музыкалық құрылғылар арасында музыкалық ақпаратты тізбектік түрде беру хаттамасы. Оның пернелік музыкалық синтезаторды компьютерге қосатын интерфейсі және синтезатор көмегімен әуендерді жазатын, сақтайтын, түзететін, ойнататын ыңғайлы бағдарламалау тілі бар. Мәліметтер құрылғылар арасында дыбыс параметрлері (тон жоғарылығы, дыбыстың қаттылығы) өрнектелген MIDI-хабарламалар түрінде жеткізіледі. MIDI-файлдарды компьютердің кез келген дыбыстауыш тақталары ойната алады. Дереккөздер
Гранитсіздену

Гранитсіздену — таужыныстаp сілтілер мен кремний кетіп, магний, алюминий және басқа фемалық элементтер көбейетін метаморфтық процесс. Гранитсіздену процесінде таужыныста кварц пен далашпаттар азайып, биотит, горнбленд және басқа фемалық минералдар кобейеді, ал фемалық минералдардың өзінде сілтілер азаяды. Дереккөздер
Алмасу

Алмасу * таужыныстардың (минералдардың) бірінші түрінің есебінен екінші таужыныстар (минералдар) қалыптасатын физикалық процесс. * бірінің орнын бірі басу, ауысу. Изотоптық алмасу Изотоптық алмасу — қандай да бір элементтің изотоптарының жүйедегі фазалар аралығында, жеке молекулалар арасында немесе молекулалар ішінде өздігінен жүретін қайта топтасу процесі. Иондық алмасу Иондық алмасу — сайма-сайлық заңдары негізінде иондардың өзара жанасушы фазалар арасында қайта топтасуының қайтымды процесі. Дереккөздер
Қызыл иек капиллярларының төзімділігін Кулаженко әдісімен анықтау

Қызыл иек капиллярларының төзімділігін Кулаженко әдісімен анықтау. Қызыл иекте гематоманың пайда болатын уақытын өлшей отырып, қантамыр капиллярлар беріктігін анықтайтын диагностикалық тәсіл. Дереккөздер
Алмасу желiсi

Алмасу желiсi — жер қыртысындағы (таужыныстардағы) жарықтар бойымен жылжыған ерітінділер әсерінен бұрынғы таужыныстардың жаңа минералдық заттармен алмасуы нәтижесінде қалыптасатын желі. Синонимі: метасо-матоздық желі. Дереккөздер
Геосинклиндік қатпарлы белдеу

Геосинклиндік қатпарлы белдеу — қозғалмалы белдеулердің жеке түрі, тектоносфераға тән құрылымдық элементтердің ішіндегі ең ірілерінің бірі (ұзындығы ондаған мың километрмен өлшенеді); арнаулы магмалық және фациялық физикалық-химиялық процестермен сипатталады; геодинамикалық жағдайлардың мейлінше өзгермелі болуына байланысты, аталған белдеу өңіріндегі таужыныстар сан түрлі деформацияға ұшыраған түрде кездеседі. Дереккөздер
Граниттену

Граниттену — шығу тегі әр түрлі қатты таужыныстарды граниттерге айналдыратын процестердің жиынтығы. Граниттену таужыныстардың сілтілік металдармен және Sі0 2 -мен молығуымен және олардан Ғе, Мg, Са-дің шығарылуымен байланысты. Негізінен геосинклиндердің терең белдемдерінде, қатпар жаралудың басты фазаларынан кейінірек дамиды. Дереккөздер
Ашық жүйе

Ашық жүйе (Открытая система; open system) — 1) қоршаған ортамен (адаммен, ақпарат көздерімен, басқа жүйелермен) өзара әрекеттесетін жүйе; 2) өзі қызмет жасайтын ортаның құралдарының есебінен кеңею қабілетіне ие болатын жүйе; 3) құрамды бөліктері тұлғалық немесе өндірістік стандарттарды қанағаттандыратын компьютерлік немесе желілік жүйе. Ашық жүйелерді құрастырудың негізгі принңиптері: *әр түрлі платформалардың арасында ақпарат пен программалық жасақтамаларды оңай тасуға мүмкіндік беретін тасымалданушылық (portability); *әр түрлі өндірушілердің құрылғыларының бірге жұмыс істеуін қамтамасыз ететін әрекеттестік (interoperbility); *аса қуатты ақпараттық платформаға өту кезінде ақпарат мен программалық жасақтамаларға инвесищияларды сақтауға кепілдеме беретін кең ауқымдылық (scalability). Ашық жүйелер әрекеттестігі Ашық жүйелер әрекеттестігі (Взаимодействие открытых систем; open system inter connection (OSI) — халықаралық стандарт жөніндегі ұйым (ISO) ұсынған желілік және желі аралық әрекеттестік стандартының жобасы. Мұнда желі архитектурасының жеті деңгейі анықталады: физикалық, арналық, желілік, транспорттық, сеанстық, бейнелеушілік, қолданбалы. Ашық жүйелер әрекеттестігі моделі Ашық жүйелер әрекеттестігі моделі (Модель взаймодействия открытых систем; open system interconnec¬tion, OSK model) — есептеу торабы жұмысының жеті деңгейлі логикалық үлгісі. Ашық жүйелер әрекетгестігі моделі байланыстың бірнеше деңгейге біріктірілген хаттамалар мен ережелер тобы болып саналады, әрбір деңгейі мәліметтер жеткізу кезінде белгілі бір қызметтер атқарады. Әрқайсысы өзінен төмен орналасқан деңгейге сүйенеді. Жеті деңгейдің алғашқы үшеуі (физикалық, арналық, желілік) мәліметтер жеткізу мен бағдарлауға, төртінші (көліктік) деңгей алғашқы үшеуі мен жоғарғы деңгейлер арасындағы байланысты жасақтайды. Ашық жүйелер әрекетгестігі моделінен баска көп тараған модель — TCP/IP моделі. Ашық жүйелерді жалғастырудың эталондық моделі Ашық жүйелерді жалғастырудың эталондық моделі (Эталонная модель соединения открытых систем; referance model of open system) — үлестірілген есептеу жүйелерін (компью¬тер желілерін) логикалық және қызметтік құрудың абстрактілік принциптерін сипаттайтын модель; стандарттау жөніндегі халықаралық ұйым әзірлеген. Жүйенің жеті деңгейі бар: қолданбалы, өкілетті, сеанстық, көліктік, желілік, арналық және физикалық деңгейлер. Дереккөздер
Конструкциялық үйлесім

Конструкциялық үйлесім (Конструктивная совместимость; design compatibility) — алмалы-салмалы элементтерді, блоктар мен құрылғыларды механикалық ауыстыруды жасақтауға арналған дербес компьютердің түзілістік элементтерінің жиынтығы. Конструкциялық үйлесім шарттарын жалғастыратын элементтердің типтері (ұңғы, штеккер және жалғастыру элементтерінің ішіндегі байланыс желілерін үйлестіру), тақша, қаңқа, таған құрылмасы, кабельдік жалғастыру құрылмасы анықтайды. Дереккөздер de:Kompatibilität (Technik) en:Computer compatibility es:Compatibilidad (informática) hu:Kompatibilitás (technika) ja:互換性 no:Datakompatibilitet pl:Kompatybilność (informatyka) ru:Совместимость (информатика) zh:配合度 (人際關係)
Жүйелік енгізу программасы

Жүйелік енгізу программасы (Программа системного ввода; system input program) — магниттік таспадан, магниттік дискіден енгізу құрылғысынан — жүйелік енгізу құрылғысынан келетін кірістік ағынды шығарып оқитын программа. Дереккөздер
Ұңғылау

Ұңғылау. Тіс экскаваторымен тіс жегі қуысын шірік тканьдерден, тамақ қалдықтарынан ұңғылап тазарту. Пломба немесе дәрі қоюға лайықты шұңқыр жасау. Әдетте ұңғылау кезде алдын ала өңделген тесіктердің беттерінен мөлшері бірнеше ондағап микрометр ғана келетін әдіп алынады. Ұңғылау беттердің жоғары дәлдігін және аз кедір-бұдырлықтарын қамтамасыздандырады. Дереккөздер
Гранитті қабат

Гранитті қабат — қума сейсмикалық толқындардың өту жылдамдығы 5,5—6,5 км/с болатын жер қыртысы қабаты; шөгінді және базальтты қабаттардың арасында орналасады. Ол гнейс (37,6%), гранодиорит (19,9%), гранит (18,1%), амфиболит (9,8%), кристалды тақтатас (9,0%), сонымен қатар габбро, мәрмәр, сиенит, т.б. таужыныстардан тұрады. Гранитті қойнауқатты құрайтын таужыныстар заттық құрамы мен олардың дислокациялану дәрежесі бойынша әртүрлі. Олар өзгеріске түспеген әрі метаморфталған таужыныстардан тұрады. Гранитті қойнауқаттың тығыздығы таужыныстардың құрылысы мен құрамына байланысты 2,60-2,80 г/см 3 шамасында өзгеріп, оның орташа мәні 2,70 г/см 3 болады. Гранитті қойнауқат шөгінді қабықтан күрт сейсмикалық шекара бойынша бөлінеді (шекарада жылдамдықтың секірісі 0,7 км/с). Гранитті қойнауқаттағы серпімді толкындар таралуының қабаттық жылдамдығы 5,0-6,5 км/с аралығында өзгереді, орташа мәні 6 км/с шамасында. ТМД аумағында гранитті қойнауқаттың қалындығы 6 км-ден 40 км-ге дейін. Бұл қойнауқат кейде қимада жоқ болуы да мүмкін. Гранитті қойнауқаттың төменгі шекарасы Конрад сейсмикалық беті (шекарасы) деп аталады. Дереккөздер
Иммунды биотехнология

Иммунды биотехнология (Инженерлік иммунология) — биотехнологияның жаңа саласы. Молекулалық иммунологияның жетістіктеріне, негізделген белгілі бір қасиеттерге ие иммундық препараттарды: антидене және олардың кесінділерін, интерферонды, интерлейкиндерді, вакциналарды, иммунодепрессанттарды, антиген молекулаларын алу әдістерін жасайды. Дереккөздер
Титце ауруының жинақты белгісі

Титце ауруының жинақты белгісі—(син: қабырганың ауруы қабырға шеміршектеріндегі жалған ісік, Титце ауруы, қабырға хондриті)— ауру себебі мен пайда болу жагдайы белгісіз ауру, қабырга шеміршектері мен тостің біріккен жерінде бір немесе бірнеше қабырга шеміршектерінің ісік сияқты ұлғаюы және де осы тұстың ауруы. Дереккөздер
Жүйелік конфигурация байты

Жүйелік конфигурация байты (Байт системной конфигурации; system configuration byte) — ауыстырып-қосқыштар жинагы. Ол операциялық жүйенің жұмыс істеуі кезінде тағайындалады және оның жұмыс режімін: мультипрограммалауын, тізбектік орындалуын және т.б. анықтайды. Дереккөздер
Граниттік теңдестік

Граниттік теңдестік – белгілі бір тереңдікте температура мен қысымға байланыссыз граниттің химиялық құрамына сай қалыптасатын элементтердің (Sі, А1, сілтілер) концентрациясы. Граниттік теңдестік гравитацияның әсерінен гранитфилдік элементтердің жылысуынан қалыптасады. Мұндайда гранитфобтық элементтер (Мg,Са,Ғе) Граниттік теңдестік белдемінен не жоғары, не төмен кетеді. Осындай процестің нәтижесінде әр түрлі құрамды шөгінді таужыныстар біркелкі граниттерге айналады. Дереккөздер
Жүйелік қате

Жүйелік қате (Системная ошибка; system error) - 1) операциялық жүйедегі немесе программалау жүйесіндегі қате; 2) кейбір процесс осы кезде онымен байланысты емес объектіге қатынаған кезде жүйеде туындайтын қате. Дереккөздер
Матрицалық принтер

Матрицалық принтер (Матричный принтер; matrix printer) - барлық бейнелерді нүктелерден тұргызатын шертпелі принтер. Баспа тиегіндегі бір немесе екі қатарда орналасқан инелер бояуыш таспа арқылы қагазды шерте отырып, символдарды немесе суреттерді басып шыгарады. Тиектегі инелер саны 9, 11, 18. Дереккөздер fr:Imprimante#Imprimante à aiguilles ou Imprimante matricielle
Мультижүйе

Мультижүйе (Мультисистема; multisystem) — араларында мәліметтер алмасуды жүзеге асыратын бірнеше компьютерден тұратын жүйе. Олардың жұмысы көбінесе тапсырмалардың біртұтас ағынын өңдеуді қамтамасыз ететін компьютер жадының ортақ аймағында ұйымдастырылады. Дереккөздер
Гранит-порфир

Гранит-порфир — құрылымы порфирлілеу, арқауы ұсақ кристаллы гранит құрамды таужыныстардың жалпы атауы. Порфир бөлігі кварц, калишпат, қышқыл плагиоклаз, кейде фемалық минерал (көбінесе биотит) болып келеді. Арқауы да осы минералдардан тұрады. Гранит-порфир гранит, гранодиорит массивтерінде сығылма, желі болып кездеседі, кейде олардың шет жағын құрайды. Дереккөздер
Жүйелік мәліметтер базасы

Жүйелік мәліметтер базасы (Системные базы данных; system data bases) — SQL тілінде — SQL серверінің үш мәліметтер базасын — тұтынушылардың мәліметтер базасы мен SQL серверінің жұмысын басқаратын бас мәліметтер базасын, уақытша кестелерді сақтауға арналған temp.db уақытша кестесінің мәліметтер базасын және пайдаланушының жаңа мәліметгер базасын — құрастыру үшін үлгі ретінде пайдаланылатын модельдік мәліметтер базасы. Дереккөздер
Конвейерлік өңдеу

Конвейерлік өңдеу (Конвейерная обработка; pipeline processing) — негізіне конвейер принципі жататын мөліметтерді өндеу. Конвейер — тізбекше Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.finam.ru%2Fdictionary%2Fwordf01752%2Fdefault.asp%3Fn%3D15&eijQIMTsvxN8SCOsXRhKIL&usg=AFQjCNF1vCP4xk09sS0gk38B5V8z9m_PJQ Словарь - Конвейерная обработка] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CDMQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fforum.oszone.net%2Fthread-175450.html&eijQIMTsvxN8SCOsXRhKIL&usg=AFQjCNE-KYMuDaBF89LIJv1DqOuUdXFO7Q Конвейерная обработка данных в современных микропроцессорах]
Жүйелік меню

Жүйелік меню (Системное меню; system menu) — Windows операциондық жүйесінің стаңдартты терезелері арқылы орындалатын терезе көлемін өзгертіп, оны үлкейтіп-кішірейтетін негізгі іс-әрекеттердің немесе командалардың тізімі. Дереккөздер
Жалқаяқ

абсцессі: абсцесс қуысында іріңді экссудат анықталады, ол бүкіл мүшені дерлік алып жатыр.]] Жалқаяқ . Қабыну кезінде қан тамырлардан тканьдерге, қуыстарға шығып, жиналатын сұйық зат. Экссудаттар қанды, іріңді, фибринді, сары сулы болып бөлінеді. Терминологиясы «Экссудат» және «экссудация» терминдері тек қабынуға қатысты қолданылады және қабыну сұйықтығының (және оның пайда болу механизмінің) жасушааралық сұйықтық пен транссудаттан айырмашылығын атап көрсетуге арналған. Дереккөздер
Джонс бөлгіші

Джонс бөлгіші - салмағы аз және орташа сынамаларды қысқартатын аспап, 16-20 науадан тұратын жәшік тәрізді. Біреу ара бір-біріне қарсы орналасқан науалардан төгілген сынама екі бөлікке бөлінеді. Дереккөздер