kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Төменгі Новгород

Төменгі Новгород — Ресейдегі қала, Төменгі Новгород облысының әкімшілік орталығы, Приволжский әкімшілік аймағының орталығы мен ең ірі қаласы. Шығыс Еуропа жазығының ортасында, Ока мен Еділ өзендерінің түйіскен жерінде орналасқан. Ока өзені қаланы екі бөлікке бөледі: төменгі, жазық бөлікке және биік, Дятлов тауларында орналасқан ауданға бөледі. 1932 мен 1990 жылдары қала Горький атымен әйгілі (жазушы Максим Горькийдің құрметіне). Дереккөздер
Star Trek

«Жұлдызды жол» &nbsp;— танымал ғылыми фантастикалық медиафраншиза. Алты телевизиялық сериалдан, 12 толықметражды фильмнен, жүздеген кітаптар мен әңгімелер желісінен, компьютерлік ойындардан тұрады. Киноэпопея желісі бойынша көптеген фан-арт жасалған. Анимациялық сериалар (1973–74) Жұлдызды жол: анимациялық сериалдар екі сезоны 1973 және 1974 жылдары көрсетілген. Анимациялық кейіпкерлерді "Түпнұсқалық сериалардағы" актерлер дыбыстаған. Мәдени ықпалы Тағы қараңыз * [http://en.memory-alpha.org/wiki/Portal:Main Memory Alpha: Star Trek уикиі] Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * [http://en.memory-alpha.org/wiki/Portal:Main Memory Alpha: Star Trek wiki]
Эдуард Сноуден

Эдуард Джозеф Сноуден (; туған күні 21.6.1983, Солтүстік Каролина) — американдық техникалық ассистент, осыған дейін ОББ және АҚШ Ұлттық Қауіпсіздік Агенттігінің қызметкері, диссидент. 2013 жылдың басында Сноуден The Guardian және The Washington Post газеттеріне американдық арнайы қызметкерлердің бүкіл әлем бойынша көптеген мемлекет азаматтарының жаппай аңдуына байланысты ҰҚА жасырын ақпаратын жібереді. Осыған орай АҚШ заңын бұзғаны жөніңде сыртай айып тағылады. Қолда бар ақпарат бойынша Сноуден алғашында АҚШ-тан Гонконгқа қашып, кейін Ресейге қашып келген. Ол бұл жерде бір айдан көп транзиттік аумақта болып, уақытша баспана алып үлгерген. Қызметі және жеке өмірі Жарияланғаннан кейін Гонконг 2013 жылдың 20 мамыры Сноуден өзінің қыз жолдасымен бір-екі айға кететіндігін айтып қоштасып, ҰҚА-дан қояншық ауруын емделуім керек деген сылтаумен демалысқа босатуын сұрап, сол күні Гонконгқа ұшады. Ол жерде ол қонақ үйінен нөмір алып, журналистермен тілдесуін жалғастырады. 2013 жылдың 6 маусымы қатерленген Сноуден Геллманға: «Бүгін таңертен полиция менің Гавайдағы үйіме келді» деп хабарлады. Сол күні «Вашингтон Пост» және «Гардиан» газеттері ақпаратты жариялады.. 2013 жылдың 9 маусымы Сноуден өзін елге танытқысы келді. Ол Гонконгқа құрамында Гринвальд және Пойтрас бар журналистерді шақырып интерьвю бермекші болады. Бұл бейнеинтервью және оның шынайы есімі, өзінің қалауынша «Гардианда» жарық көрді. Осыған орай ол: «Мен өзімді жасырмаймын, себебі менің жасағаным дұрыс» деп хабарлады.. 2013 жылдың 10 маусымы түскі уақытта Сноуден Ганконгтегі АҚШ билігінен жасырынып жүрген «The Mira» мейманханасынан шығып кетеді.. Дереккөздер
Шу стансасы

«Шу»— Қазақстан темір жолының құрылып жатқан бекеті. Станция 1931 жылы ашылды. Маршрут * Түрксіб * Петропавл — Шу темір жолы Вокзал айналасындағы нысандар * «Әділет» супермаркеттер * Теміржол саябағы * Ыбырай Алтынсарин * «Локомотив» стадионы Дереккөздер
CASA C-212 Aviocar

CASA C-212 Aviocar — испандық EADS CASA фирмасы жасап шығарған әскери-көлік ұшағы. Лицензия бойынша Индонезияда Indonesian Aerospace фирмасымен (ресми атауы IPTA) өндіріледі. Тарихы Алғышарттары Жобалануы Қолданысқа енгізілуі Нұсқалары Series 100 C-212 Перт әуежайында (1990 жылдардың басы).]] ;C-212A: Негізгі әскери нұсқа. C-212-5, C-212-5 series 100M атауларымен белгілы, ал Испания ӘӘК ұшақтары T-12B және D-3A (медециналық эвакуация ұшағы) деп аталған, 129 ұшақ жасалынды. ;C-212AV: VIP нұсқалық көліктік ұшақ, T-12C. ;C-212B: Алты өндіріс алды C-212As ұшағы фото-барлау тапсырмаларына арналып қайта жабдықталды, TR-12A. ;C-212C: Негізгі азаматтық нұсқа ;C-212D: Екі өндіріс алды C-212As ұшағы навигациялық көздеуші нұсқаға қайта жабдықталды, TE-12B. ;NC-212-100: 1976 жылдан бастап лицензия бойынша Индонезияда өндірілді. IPTN 28 NC-212-100s ұшағын жасап шығарды, кейінрек оның орнына NC-212-200 өндіріле бастады. Series 200 Series 300 Series 400 Техникалық сипаттамасы Апаттар Тағы қараңыз Дереккөздер Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Талшықтар

Талшық–ұзын,жұқа және жіп секілді материал. Талшықтар майысқақ болғандықтан, оларды иірілген жіпке айналдырып, маталар жасауға болады.Кейбір талшықтар табиғи өнімдер болса, кейбірін химиялық процесс арқылы алады.Табиғи талшықтар жануарлар мен өсімдіктерден алады. Талшықтардың қолдануы *Талшықтар киім, төсек жабдықтары және басқа да көптеген өнімдер үшін маталар жасауда қолданылады. *Үй тұрмысына қажетті кілемдер, перделер және қаптағыш заттарды жасау үшін қолданады. *Өнеркәсіп өнімдерін,парашюттер, өрт сөндіру түтіктерін, оқшаулаған заттарды, ғарыш киімдерін жасауда қолданылады. Медицина жасанды күретамырлар мен сіңірлерді.жасауда қолданылады. * Медицина жасанды күретамырлар мен сіңірлерді.жасауда қолданылады. Тағы қараңыз *Вискоза *Жібек *Кендір *Мақта *Синтетикалық талшық
Балтық елдерінің кеңестік оккупациялануы

Балтық елдерінің кеңестік оккупациялануы 1939 - 1940 жылдардағы бірнеше кезеңді қамтиды. 1939 жылдың қыркүйек және қазан айларында КСРО Балтық елдерін өзара ықпалдастық пакттарын қабылдауға мәжбүрлеген болатын. Осы құжаттарға сәйкес Кеңес Одағы бұл елдерде өзінің әскери базаларын құру құқығына ие болған. Бұдан кейін 1940 жылдың жазында Қызыл Әскер Балтық елдеріне басып кіріп, үкіметтерінің биліктен кетірген. Эстония мен Латвия президенттері қамауға алынып, Сібірге айдалады және сол жерде қайтыс болады. Кеңестік бақылау астында болған жаңа үкімет Кеңес Одағының құрамына кіруге өтініш жібереді. 1941 жылы Кеңес үкіметі „халық жауларын“ жаппай депортациялайды. Нәтижесінде, балтық халқы бір аптадан кейін бұл аймақты басып алған немістерді азат етушілер ретінде қабылдаған. Дереккөздер
Бейвербалды коммуникация

Бейвербалды коммуникация немесе бейвербалды қарым-қатынас – сөздер мен басқа да тілдік бірліктерге сүйенбейтін ым-ишара тілі. Бейвербалды сигналдарға қарым-қатыныстағы партнерлердің эмоционалдық жағдайын білдіретін ым-ишара, жест, поза, жазу ерекшеліктері т.б. жатқызады. Австралиялық ғалым А.Пиздың пікірінше, адамдар арасындағы қарым-қатынастың 7% вербалды (сөздер, сөйлемдер); 33% вокалды (интонация, дауыс ырғағы, дауыс немесе дыбыс әуезділігі, екпіні мен қарқыны, т.б.) және 55% бейвербалды элементтер арқылы жүзеге асады. Белгілі бір тілдік емес белгілермен және символдармен – бейвербалды хабарлармен алмасу, сонымен қатар оларды түсіну, интерпретациялау. Тарихи тұрғыда бейвербалды қарым-қатынас құралдары тілден бұрын пайда болған. Осы белгілер мен символдардың ішінде әр мәдениеттің өзіне тән және айналадағыларға түсінікті мән жатыр. Қажет болған жағдайда олар тек кейбіреулерге ғана түсінікті мағынаны оңай білдіре алады (қарапайым жөтел басшылықтың келе жатқанын білдіретін белгісигнал бола алады). Бейвербалды хабарлар кең көлемдегі ақпаратты беруге қабілетті. Дереккөздер
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 2013

Бокстан әлем чемпионаты 2013 қазақстандық Алматы қаласындағы «Балуан Шолақ» спорт сарайында 2013 жылдың 14 - 26 қазан күндері аралығында өтеді. Жеңімпаздар мен жүлдегерлер Медальдық есеп } Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://chm2013.kfb.kz/ Алматы-2013 Бокстан әлем чемпионатының ресми сайты] * [http://aiba.org/ AIBA ресми сайты]
Дефлимпиада ойындары

Дефлимпиада ойындары (Дефлимпиада немесе Дүниежүзілік саңыраулар ойындары) (, «саңырау») — Халықаралық Олимпиада комитетімен ұйымдастырылатын есту қабілеті нашарлаған адамдарға арналған спорттық жарыстар. Ойындар тізімі Жазғы ойындар: Қысқы ойындар: Тағы қараңыз * Паралимпиада ойындары Сыртқы сілтемелер * [http://www.deaflympics.com/ Дефлимпиада ойындарының ресми сайты]
Семсерлесуден әлем чемпионаты 2013

Семсерлесуден әлем чемпионаты 2013 венгриялық Будапешт қаласында 2013 жылдың 5 - 12 тамыз күндері аралығында өткізілді. Турнирде ерлер мен әйелдер арасында семсер, рапира және қылышпен жекелей және топтық семсерлесуден 12 комплект жүлде таласқа салынды. Күнтізбе Жеңімпаздар мен жүлдегерлер Семсер Ерлер Жеке Команда Әйелдер Жеке Команда Рапира Ерлер Жеке Команда Әйелдер Жеке (сол жақта) және Каролин Голубицки (оң жақта) арасындағы ақтық айқасы.]] Команда Қылыш Ерлер Жеке Команда Әйелдер Жеке Команда Медальдық есеп Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://fencing2013.hu/en/ Чемпионат сайты] * [http://www.fie.ch/Competitions/Calendar.aspx FIE сайтындағы чемпионат күнтізбесі]
Арианна Эрриго

Арианна Эрриго (; 6 маусым 1988 жылы, Монца, Италия) — итальяндық рапирамен сайысушы, 2012 жылғы Олимпиада ойындарындағы командалық жарыстардағы чемпион, 2012 жылғы Олимпиада ойындарындағы жеке жарыстардағы күміс жүлдегер, екі дүркін әлем чемпионы, төрт дүркін Еуропа чемпионы, Әлем кубогын екі рет иеленген. Сыртқы сілтемелер *
Каролин Голубицки

Каролин Голубицки (; 19 желтоқсан 1985 жылы, Бад-Мергентхайм, Германия) — германиялық рапирамен семсерші. Украиндық семсерші Сергей Голубицкийдің әйелі. 2008, 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. Марапаттары * Семсерлесуден әлем чемпионаты ** Анталияда өткен 2009 жылғы семсерлесуден әлем чемпионатында күміс медаль (командалық жарыс). * Семсерлесуден Еуропа чемпионаты ** Лейпцигте өткен 2010 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында күміс медаль (командалық жарыс). ** Киевте өткен 2008 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында қола медаль. ** Шеффилдте өткен 2011 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында қола медаль (командалық жарыс). ** Загребте өткен 2013 жылғы семсерлесуден Еуропа чемпионатында қола медаль. Сыртқы сілтемелер *
Boeing 747SP

Boeing 747SP ("Special Performance" - арнайы жасалынған)— америкалық Boeing компаниясы жасап шығарған кең фюзеляжды Boeing 747 жолаушы ұшағының қысқартылған нұсқасы. Тарихы Алғышарттары Жобалануы Қолданысқа енгізілуі Қолданыстан шығарылуы Нұсқалары Техникалық сипаттамасы Апаттар Тағы қараңыз Дереккөздер Дереккөздер
Карловка (Солтүстік Қазақстан облысы)

Карловка — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Украина ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 34 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 236 адам (110 ер адам және 126 әйел адам) болса, 2009 жылы 149 адамды (74 ер адам және 75 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Хакатон

Хакатон (, (хакер дегенді қараңыз) және — марафон сөздерінен құралған) — бағдарламалық қамсыздандыруды жасақтаудың әртүрлі салаларынан (программисттер, дизайнерлер, жоба менеджерлері) жиналған мамандардың қандай да бір мәселені шешу мақсатында бірігіп жұмыс істеу үшін ұйымдастырылатын шара. Бүгінгі таңда, хакатондар тек хакерлікке жатып қоймай, көбінесе программалау марафондарын білдіреді. Әдетте хакатондар бір күннен бір аптаға дейін созылуы мүмкін. Тарихы Термин 1999 жылы пайда болды. Ол өздігінен OpenBSD және Sun Microsystems әзірлеушілерімен қолданыла бастады. OpenBSD әзірлеушілері терминді алғаш рет Калгари қаласындағы (Канада) криптографияға арналған жиналыста 1999 жылдың 4 маусымында қолданды. Онда бағдарламалар жасау үшін АҚШ-тың криптографиялық бағдарламалық қамтамасыз ету бойынша қатаң экспорттық шектеулеріне ұшырамаған 10 әзірлеуші ​​келді. Sun 15-19 маусым аралығында өткен JavaOne конференциясында «Hackathon» деген атауды қолданды; Джон Гэйдж, басқа Palm пайдаланушыларымен байланысу үшін инфрақызыл порты қолданатын, жаңа Palm V-ге арналған Java бағдарламалау тілінде бағдарламаны жазуды ұсынды. 2000 жылдардың ортасынан бастап, хакатондар кеңінен таралған және жаңа программалык технологияларды немесе компаниялар мен инвесторлар инвестициялық салаларды қарқынды дамып келе жатқан жолдар ретінде қарады. Мысалы, TechCrunch Disrupt 2010 конференцияларын кезінде Hackathons аркылы GroupMe сияқты кейбір танымал компаниялар құрылды; 2011 жылы оны Skype 85 миллион долларға сатып алды. Кейбір хакатондар білім беру, иә болмаса әлеуметтік мақсаттарға арналғанымен, хакатон мақсаттарының негізгісі толыққанды бағдарлама жасақтамасын құру болып табылады. Әрбір хакатон анықталған бір салаға арналады. Мысалы, белгілі бір бағдарламалау тілі, операциялық жүйе, қолданба, бағдарламалық интерфейс (API) қамтылады. Дереккөздер
Ольга Калистратовна Гоноженко

Гоноженко Ольга Калистратовна - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, ауыл шаруашылығы озаты, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лаураеты (1950). 1918 жылы Украинада, Винница облысы, Дашев ауданы, Старый Дашев селосында туған. Еңбек жолы * 1931 жылы - еңбек жолын аспаз болып бастаған. * 1940 жылы - Талдықорған ауданы "1 Май" ауыл шаруашылығы артелінде звено жетекішісі. * 1944 жылдан КОКП мүшесі. * 1952-1955 жылдары - "1 Май" колхозы председателінің орынбасары. * 1955-1958 жылдары Киров атындағы МТС-тің агрономы. Жетістігі * 1946 жылы өзіне бекітілген қант қызылшасының әр га-нан 480 ц, 1947 жылы - 813,2 ц, 1949 жылы -1515 ц түсім жинаған. * 1950 жылы 1633 ц өнім алып, дүниежүзілік рекорд жасады. * КСРО Мемлекеттік сыйлығының лаураеты (1950) Марапаттары * 2 рет Ленин ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/501.html История народов Средней Азии]
Ахметжан Мәженов

Мәженов Ахметжан (1901-1983)- бірінші бесжылдық кезіндегі тұңғыш Социалистік Еңбек Ері (1920-1932), социалистік құрылысқа белсене қатысқан байырғы жұмысшы. 1901 жылы Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), Жарма ауданы 8-ауылда туған. Еңбек жолы * 1921-1927 жылдары - Риддер руднигінде қара жұмысшы. * 1927-1930 жылдары - Түркістан-Сібір темір жолының құрылысшысы. * 1930-1956 жылдары - теміржолшы болып істеді. * 1936 жылы Алматыдағы жоғары ауыл шаруашылық мектепті бітрген. * 1938 жылдан КОКП мүшесі болды. Жетістігі * Темір жол құрылысында екпінді еңбек жолындағы қозғалысты басқарушылардың бірі болды. Ол күніне 3 км жол төсеудің орнына 3,5 км жол төсеп, рекордтық жетістікке ие болған. Наградалары * 1931 жылы Орта Азия мен Сібірді жалғастырған Түрксіб құрылысындағы үздік еңбегі үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталды. * Социалистік Еңбек Ері (1920-1932) Дереккөздер
Мәрия Мырзахметова

Мырзахметова Мәрия - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, ауыл шаруашылығы озаты. 1908 жылы қазіргі Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Бесағаш ауылында туған. Еңбек жолы * Еңбек жолын 1929 жылы бастаған. * 1943-1950 жылдары "Ынтымақ" колхозында қызылшашылар звеносын басқарып, әр га-дан 984 ц өнім алған. * 1947 жылдан КОКП мүшесі. * 1951-1958 жылдары Жамбыл облыстық тәжірибе стансасында істеген. Жетістігі * 2-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. * Ауыл шаруашылығы озаты Наградалары * Ленин ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер
Сандригайло Николай Фадеевич

Сандригайло Николай Фадеевич - Социалистік Еңбек Ері (1966), Қазақстан қара металлургиясын дамытуға үлес қосушы. 1909 жылы Ресейде, Екатеринбург қаласында туған. Еңбек жолы * Еңбек жолын 1925 жылы бастаған. * 1940 жылдан КОКП мүшесі. * 1931 жылы Төменгі Тагил кен металлургия техникумын, Свердловск кен институты жанындағы Жоғары инженерлік курсты бітірген. * Урал кен кәсіпорындарында учаске, экскаватор цехы бастығы, Бакал, Златоуст, Лебяжі рудниктері басқармасының бастығы, бас инженері болып еңбек етті. * 1953 жылы - Гороблагодатск "Уралруда" тресі бастығының орынбасары. * 1954 - 1972 жылдары - Соколов-Сарыбай кен-байыту комбинатының директоры. Жетістігі * Қазақстан Компартиясы ОК-нің мүшесі болған. * 6-7 сайлауды ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды. Наградалары * Ленин ордені * Октябрь революциясы ордені * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1966) Дереккөздер
Хати Сауранбаев

Сауранбаев Хати - Социалистік Еңбек Ері (1948), Жетісуда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1898 жылы бұрынғы Жетісу облысы (қазіргі Жамбыл облысы), Ескішу болысы, 3 - ауылда (қазіргі Белбасар) туған. Еңбек жолы * Бала кезінде жалшы болып, бай малын баққан. * 1929 жылдан бастап "Белбасар" ауыл шаруашылығы артелінің мүшесі болған. * 1933-1958 жылдары осы колхоздың председателі болды. Колхоз қант қызылшасынан рекордты өнім алып, Алтын кітапқа енген. * Ұлы Отан соғысы кезінде колхоз жақсы көрсеткіштері және майданға азық-түлік, киім-кешек жібергендері үшін КСРО Қорғаныс Министрлігінен алғыс алып, Үлкен советтік энциклопедияға енгізіледі. * 1947 жылы колхоз мал өсіруді жоспардан тыс орындайды: ат басын - 104,2, ірі қара мал - 103, қой-ешкі - 112,2, түйе - 109 пайыз, 1397 ц астық өткізеді. Наградалары * Ленин ордені * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер
Нұрмаш Түйтебаева

Түйтебаева Нұрмаш - Социалистік Еңбек Ері (1971), қызылша өсіруші, ауыл шаруашылығы озаты. 1937 жылы Жамбыл облысы, Свердлов ауданы (қазіргі Байзақ ауданы), Октябрьдің 40 жылдығы атындағы колхозында (қазіргі Мәдімар ауылы) туған. Еңбек жолы * 1952 жылдан қызылшашы болып істейді. * 1965 жылдан Жамбыл облысы, Свердлов ауданы (қазіргі Байзақ ауданы), Октябрьдің 40 жылдығы атындағы колхозда (қазіргі Мәдімар ауылы) қызылшашылардың звено жетекшісі болады. * 1972 жылдан КОКП мүшесі. * 1974 жылы өзіне бекітілген учаскенің әр га-нан 550 ц-ден қант қызылшасын жинап, бесжылдық жоспарды 153 пайызға орындайды. Жетістігі * Ауыл шаруашылығы озаты. * 1965 жылы - аудандық Совет депутаты. * 9-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. Наградалары * "Ерен еңбегі үшін" медалі * Ленин ордені және "Орақ пен балға" Алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1974) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/900.html История народов Средней Азии]
Шапық Шөкіұлы Шөкин

Шапық Шөкіұлы Шөкин (01.10.1912, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданы 10-ауыл – 4.7.2003, Алматы) – көрнекті қазақ энергетигі, Қазақстан Республикасы ғылым академиясының академигі,техника ғылымының докторы (1953), профессор (1956). Арғын тайпасының Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). 1937 жылы Омбының С.М.Киров атындағы ауыл шаруашылық институтын бітіріп, Қазақ КСР ауыл шаруашылық электрлендіру мекемесінде бөлім бастығы, бас инженер (1937— 43), Қазақ КСР ҒА энергетика бөлімінің меңгерушісі (1943-44), Қазақ КСР ғылым академиясының энергетика институтының директоры (1944—63) әрі академик- секретарь (1955-62), Қазақ КСР ғылым академиясының президенті (1964—67) және президиум мүшесі (1955—68) қызметтерін атқарды. 1963 жылдан бері Қазақ энергетикалық ғылыми-зерттеу институтының директоры. Ш.Шөкин —Г.М.Кржижановскийдің шәкірті. Ол 1944-50 жылдары Ӏле өзенінің суы мен энергетика қорын комплексті түрде пайдалану мәселесін шама т9рғыдан зерттеді, сөйтіп, Қапшағай бөгені мен Қапшағай су электр станциясын салу ісіне үлкен үлес қосты. 1949-58 жылдары Орталық Қазақстанды сумен қамтамасыз ету мөселесімен Ертіс өзенін бұру негізінде шешуге болатындығын дәлелдеді. Мұның өзі Ертіс-Қарағанды каналының салынуына себеп болды. Ш.Шөкин — Сібір өзендерін Қазақстан мен Орта Азияғa бұру мәселесін ғылыми тұрғыда қарастырған алғашқы ғалымдардың бірі. Оның басшылығымен осы мәселені шешудің тиімді жолдары мен жобалары айқындалды. Ш.Шөкин — 170-тен астам ғылыми еңбектің авторы. Негізгі еңбектері энергетика және су шаруашылығының болашақ дамуы мен отындық энергетиканың, баланс проблемасына т. б. арналған. Ол Белград (1957), Бангкок (1961), Будапешт (1965), Мәскеу (1968) және Парижде (1971) өткен халықаралық конференциялар мен симпозиумдарға қатысып, онда Қазақстанның энергетикасы мен су шаруашылығының дамуының бүгінгісі мен келешегі туралы баяндамалар жасады. Ш.Шөкин — КСРО ғылым академиясының комплексті энергетика және су қорларын пайдалану мен қорғау жөніндегі ғылыми кеңестердің мүшесі, Республикалық энергетика және электротехника ғылыми қоғамы председателінің орынбасары Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972). 6-сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қазақстан Компартиясының ХӀӀ-съезінде Қазақстан КП ОК мүшесі болып сайланды. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған. Шығармашылығы *Основы развития энергетики Казахстана, А.-А., 1971; *Энергетика и водное хозяйство Казахстана, А.-А., 1975; *Топливно-энергетический баланс Казахстана, А.-А., 1979; *Параметры и режимы гидроэлектростанции, А.-А.,1983. Деректі фильм Ш.Шөкин - режиссері Қалила Умаров. 2013 жыл Дереккөздер
Шарбақбаева Күлай

Шарбақбаева Күлай - Социалистік Еңбек Ері (1958), шопан, ауыл шаруашылығының озаты, ҚазССР-інің мал шаруашылығына еңбек сіңірген шебері (1958). 27 қазан 1911 жылы қазіргі Павлодар облысы, Ермак кентінде (қазіргі Ақсу қаласы) туған. Еңбек жолы * 1933-1943 жылдары Май ауданының Қазақстанның 10 жылдығы атындағы колхозда колхозшы. * 1944 -1951 жылдары Павлодар қаласындағы ұн тарту заводында жұмысшы. * 1952-1964 жылдары Аққулы ауданының КОКП 23-съезі атындағы совхозында аға шопан, шопандар боригадасының бригадирі болып еңбек етті. Ол басқарған бригада отарларындағы қой басын аман сақтап, әр қойдан 6,4 кг жүн қырықты. * 1960 жылдан КОКП мүшесі. Жетістігі * Ауыл шаруашылығы озаты. * 5-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. * ҚазССР-інің мал шаруашылығына еңбек сіңірген шебері (1958). Наградалары * Ленин ордені * Социалистік Еңбек Ері (1958) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/413.html История народов Средней Азии]
Цай Ден Хак

Цай Ден Хак - Социалистік Еңбек Ері (1966), колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 14 сәуір 1913 жылы Ресейдің Қиыр Шығыс өлкесі, Ворошилов ауданы, Пиякно ауылында туған. Еңбек жолы * 1931-1934 жылдары - Қиыр Шығыс өлкесі, Ворошилов ауданы, "Сулудинский" күріш совхозында бригадир. * 1935-1937 жылдары - Өлкелік партия-совет мектебінде тыңдаушы, саяси оқу үйінің меңгерушісі. * 1937-1938 жылдары - осы ауданның "Кедровская звезда" колхозында председатель болды. * 1939 жылдан КОКП мүшесі болды. * 1938-1984 жылдары - Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы, "3-Интернационал" колхозының председателі. Жетістігі * 4-6 сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты. * Қызылорда қаласында бір көше және Қармақшы ауданы, "3-Интернационал" кентінде бір көше Цай Ден Хак есімімен аталады. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * Октябрь революциясы ордені * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1966) * Халықтар достығы ордені * Медальдар Дереккөздер
Гонконг Политехникалық университеті

Гонконг Политехникалық университеті- 1937 жылы қаланған. 1994 жылы университет атағы толық берілген. Университет стратегиялық Hung Hom жерде орналасқан, Коулунның орталығында Тарихы Университет 1937 жылы Мемлекеттік сауда мектебі (Government Trade School) ретінде негізі қаланған. Орналасқан жері Wood Road, Wan Chai, алғашындар мектепті мемлекет қаржыландырған, Гонконгтағы жоғарғы білім беретін техникалық оқу орны. Дүниежүзілік соғыстан (World War II) кейін, оқу орны 1947 жылы Гонконг Техникалық колледжі (Hong Kong Technical College) деп атала бастады, толық және жартылай курстарды ұсынды. 1957 жылы колледждің жаңа ғимараты Hung Hom -да ашылды. Колледж бірінші болып Гонконгта бухгалтерлік есеп жүргізу бойынша оқу бағдарламасын ұсынды. Гонконг Политехникалық (The Hong Kong Polytechnic) ресми түрде 1972 жылдың 1 тамызында ашылды, оның құрамына Гонконг техникалық колледжінің қызметкерлері мен кампусы кірді. Оның мақсаты mandate кәсіби бағытталған білім беру болды. 1994 жылдың 25 қарашасында толық университет статусын алып атауын Гонконг Политехникалық университетіне (The Hong Kong Polytechnic University) өзгертті. Оқыту бағыты Сәулетшілік-құрылыстық, бизнес, жаратылыстану-ғылыми, машинажасау, медициналық, техникалық, филологиялық, финанс Мамандықтар математика, физика, меткел, киім, бухгалтерлік есеп, финанстар, марка, сәулет, азаматтың құрылысының, топографиялық түсірілім, есептеуші техника, машинажасау, медицина, , шетелдік тіл, қытайлық тіл, бизнес администрирование Кітапхана *Пао Юэ-Конг кітапханасы 1972 жылы 1 тамызда ашылған. *1973-1976жылдар аралығында библиотекалық қызметтер екі орталыққа көрсетілген: Hung Hom және Quarry Bay. *1995 жылдың 20 желтоқсанында Юэ-Конг Pao-ның(Sir Yue-kong Pao) құрметіне кітапхана аты өзгертілді. *1977 жылы 7 ақпанда Александра ханшайымы ашқан, кітапхана ғимараты 6 қабатты және ауданы 16 662 шаршы метр болып табылады. Сонымен қатар кітапханада 3623 оқу орны, 24 сағаттық оқу орталығы да бар. Кітапханада Шығыс Азияның ғылыми, инженерлік және бизнес-материалдары туралы жинақтар сақталған. Кітапхана толықтай интернет желісімен қамтылған. Одан басқа, 24000 жергілікті қытай және ағылшын тілдерінде жазылған программалар мен Hongkongiana Интернеті туралы барлық мәліметтер берілген. Осылардың барлығы Гонконгты зерттеу үшін маңызды ресурстардың бірі болып табылады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [http://www.lib.polyu.edu.hk/ Pao Yue-kong кітапханасының веб-сайты (ағыл) ]
Иван Акимович Тыщенко

Иван Акимович Тыщенко - Социалистік Еңбек Ері (1971), агроном, ауыл шаруашылығы озаты, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977), ҚазССР-інің еңбек сіңіірген агрономы (1970). 8 қараша 1925 жылы Ресейдің Краснодар өлкесі, Каневская стансасында туған. Еңбек жолы * 1942-1943 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. * 1947 жылдан КОКП мүшесі. * 1948 жылы Краснодар тамақ өнеркәсібі институтын бітірген. * 1948-1950 жылдары - Алматы облысы "Есік" жеміс-жүзім совхозының №3 бөлімшесінің меңгерушісі. * 1950-1954 жылдары - Шымкент облысы (қазіргі Түркістан облысы), Сарыағаш ауданы, "Қапланбек" совхозының бөлімше меңгерушісі, аға агроном. * 1954 жылдан осы совхоздың директоры болды. Жетістігі * Ауыл шаруашылығы озаты. * КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1977). * ҚазССР-інің еңбек сіңіірген агрономы (1970). * 1976 жылдан Қазақстан КП ОК-нің мүшесі болды. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * 3-дәрежелі Даңқ ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1971) Дереккөздер
Яков Яковлевич Цвингер

Яков Яковлевич Цвингер - Социалистік Еңбек Ері (1966), колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1915 жылы Ресейде Майдорф селосында (қазіргі Саратов облысы) туған. Еңбек жолы * 1929-1935 жылдары Қостанай облысының "1 Май" колхозында колхозшы, председатель болды. * 1935 жылы - Құлынды ауданындағы "Власть Советов" колхозының председателі. * 1935 жылы Қызыл Армия қатарында болып, Ұлы Отан соғысы басталғанда соғысқа қатысып, тілмәш болды. * 1947 жылы Қазақстанға қайта оралып, Қостанай облысы, Ф.Энгельс атындағы колхозды басқарып, оның экономикасын және мәдениетін көтеруге үлкен үлес қосты. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * Социалистік Еңбек Ері (1966) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [http://darvblago.ru/367.html История народов Средней Азии]
Дүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау күні

5 маусым – Дүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау күні. БҰҰ Бас Ассамблеясының шешімімен 1972 жылы бекітілген. Жыл сайын 5 маусымда атап өтілетін бұл күні Біріккен Ұлттар Ұйымы әлемдегі халықтың назарын қоршаған орта проблемаларына аудартады. Бүкіләлемдік қоршаған ортаны қорғау күні - көшедегі шеру, велосипедистер парады, «жасыл» концерттер, мектептерде шығармалар мен плакаттар байқауы, ағаш отырғызу, сондай-ақ қалдықты қайта өңдеу науқаны және айналаны тазарту сияқты қызықты шаралар жасалады. Қазақстан Республикасында бұл шара атап өтіледі және еліміздің әр аймағында түрлі шаралар ұйымдастырылады. Заңдық құжаттар Қазақстан Республикасында “Қоршаған ортаны қорғау туралы” Заң 1997 жылы 5 тамызда қабылданған. Осы Заңның негізінде қазіргі күнге шейін түрлі іс-шаралар ұйымдастырылып келеді. Мысалы, 2007 жылы халықаралық актілерге, жаңа стандарттарға сай біздің экологиялық заңнаманы үйлестіріп, мемлекеттік бақылау жүйесін жетілдіруге бағытталған Экологиялық кодекс қабылданды. Қазақстанда экологиялық апатты аймақтар Соңғы мәліметтер бойынша, еліміздегі ең лас қалалар: Алматы мен Өскемен. Сондай-ақ, қоршаған ортаны зиянды заттармен, техногенді қалдықтармен ластайтын кәсіпорындар: #Батыс Қазақстан мұнай, газ, конденсат кен орындары #Өскемен қорғасын-мырыш комбинаты #Өскемен титан-магний комбинаты #Лениногор полиметалл комбинаты #Зыряновск полиметалл комбинаты #Жамбыл суперфосфат заводы #Жамбыл фосфор заводы #Балқаш тау-кен комбинаты #Жезқазған тау-кен комбинаты #Павлодар алюминий заводы #Ақтөбе хром қосылыстары мен химия заводы #Екібастұз энергетикалық кешені #Қарағанды металлургия заводы #"Фосфор" Шымкент өндірістік бірлестігі #Шымкент қорғасын заводы Тағы қараңыз Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері Сыртқы сілтемелер
Күн күні

3 мамыр - Күн күні. Күн энергиясы халықаралық қоғамының Еуропалық бөлімі (ISES-Europe) жаңартылған энергия көзін пайдалану мүмкіндігіне назар аудару үшін 1994 жылдан бастап жыл сайын Күн күнін ұйымдастырып келеді. Энтузиастар мен кәсіпқой мамандар, қоғамдық ұйымдар мен бүкіл еуропаның фирмалары бұл күні әр түрлі мерекелік шаралар ұйымдастырады және күн энергиясын пайдалану мүмкіндігі туралы демонстрация өткізеді. Тағы қараңыз Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері Сыртқы сілтемелер Дереккөздер
Халықаралық жер күні

22 сәуір - Халықаралық Жер күні (Earth Day). Халықаралық Жер күні 2009 жылдың 22 сәуірі күні Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының 63-інші сессиясында бекітілді. Халықаралық Жер күні 2010 жылдың 22 сәуірінен бастап жыл сайын аталып өтеді. Бас Ассамблеяның 63-інші сессиясының төрағасы Мигель д'Эското Брокманның атап өтуінше, қарарда Халықаралық бұл күннің жария етілуі Жер мен оның экожүйесі адамзатқа өмірді қамтамасыз ететін біздің ортақ үйіміз екенін мойындау, сондай-ақ 1992 жылы Рио-де-Жанейрода өткен БҰҰ-ның Қоршаған орта жөніндегі конференциясында қабылданған міндеттемелерді растау болып табылады. Қарарда сондай-ақ «Жер-Ана» термині көптеген елдерде қабылданғанын және ол ғаламшардың, оның экожүйесі мен адамның арасындағы тәуелділікті көрсетеді. Жер күнін атап өту дәстүрі 1970 жылы АҚШ-та пайда болды, ал 1990 жылы бұл дата халықаралық акцияға айналды. Жер Жердің 4,5 миллиард жыл бұрын пайда болған. Егер адам экватор арқылы Жерді айналып шыққысы келсе, 40010 шақырымдай жолды жүріп өтеді екен. Жер бетінен оның өзегіне дейінгі қашықтық 6378 шақырымға тең. Жер бетіндегі ең ыстық нүктелер - Калифорниядағы Ажал алқабы мен Ливиядағы Әл-Әзизия деп аталатын жерлер. Ажал алқабындағы температура рекорды - Цельсий бағамы бойынша 55,8 градусты (1913 жылы шілденің 10-ында тіркелген), Әл-Әзизия бойынша 57,8 градусты (1922 жылы қыркүйектің 13-і) құрайды. Тағы қараңыз Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері Сыртқы сілтемелер Дереккөздер
Халықаралық бейбітшілік күні

21 қыркүйек - Халықаралық бейбітшілік күні. Басты мақсаты - соғыс отын тоқтату мен зорлық-зомбылықтан бас тартуға жаппай шақыру. Халықаралық бейбітшілік күнін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1981 жылы бекіткен. Ол 2002 жылдың 21 қыркүйегінен атап өтіледі. Халықаралық бейбітшілік күнін дәл осы күні мерекелеу туралы шешім БҰҰ Бас Ассамблеясының 55-ші сессиясында (2001 жылғы 28 қыркүйегіндегі №A/RES/55/282 арнайы қарары) қабылданды. Барлық елдерге осы күні әскери әрекеттер өткізбеу ұсынылады. Жыл сайын 21 қыркүйекте БҰҰ-да Бейбітшілік қоңырауы жанында салтанатпен басталатын, түрлі іс-шаралар өткізіледі. Салтанатты рәсім БҰҰ Бас хатшысының арнау сөзімен басталып, кейін ол қоңырауға ұрады. Сонан соң бір минуттық үнсіздік жарияланады. Кейінгі сөз кезегі БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің төрағасына беріледі. Тағы қараңыз Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері Сыртқы сілтемелер Дереккөздер
Халықаралық құстар күні

1 сәуір - Халықаралық құстар күні. Халықаралық құстар күні 1906 жылы Құстарды қорғау бойынша конвецияның бекітілуінен кейін атап өтіле бастады. Оның негізгі ережелері ұя салу және мекенді ауыстыру кезінде құстардың барлық түрлерін қорғауға, жойылып кету алдында тұрған құстар түрлерін ұдайы қорғауға; аң аулаудың белгілі бір түрлеріне тыйым салуға немесе шектеу қоюға; құстарды көбейту үшін қорықтарды құруға және экологиялық білім беруге бағытталған. Құстар – табиғат, өмір көркі. Халық шебер әншісін бұлбұлға, ардақты азаматын сұңқарға, қас сұлуын аққуға, ез жігітін жапалаққа теңеген. Ертеде байлар мен патшалар, хандар бұлбұлды бағында сайратып, тотыны үйінде ұстаған, аққуды көлінде жүздіртіп, сұңқарды қолына қондырған. Құс барлық пен байлықтың, әсемдік пен сұлулықтың белгісі болған. Табиғаттың қысқы ұйқыдан оянуын танытатын көктем хабаршысы Құстар Күні мерекесі кей деректер бойынша алғаш рет қауымдық мереке болып 1894 жылы АҚШ-да өткізілді. Бұл мейрам қарқынды түрде газет басылымдарынан жарық көріп, АҚШ-ның басқа да штаттарына, Еуропаға да жетті. Тағы қараңыз Біріккен Ұлттар Ұйымының атаулы күндері Сыртқы сілтемелер Дереккөздер
Жас-жыныстық пирамида

дың 2005 жылғы жас-жыныстық пирамидасы]] Жас-жыныстық пирамида — халықтың жас және жыныстық құрамын сипаттауға қолданылатын график. Халықтың жас-жыныстық құрамын, диаграмма түріндегі пирамидаларда әртүрлі жастағы еркек пен әйел топтарының қатынасымен бейнеленеді. Жас құрылымы бойынша пирамидалар прогрессивті, стационарлы және регрессивті болып негізгі типтерге бөлінеді.
Василий Романович Петраков

Петраков Василий Романович - Социалистік Еңбек Ері (1957) - партия, шаруашылық қызметкері. 28 желтоқсан 1914 жылы Ресейде, Саратов облысы, Ртищев ауданы, Песчанка ауылында туған. Еңбек жолы * 1930 жылдан темір жолда жұмысшы, Саратов облысы, Ртищев аудыны тұтынушылар одағының секретары, сауда қызметкерлері кәсіподағы Ртищев аудандық комитетінің председателі, Сердобск қаласында диірмен және элеватор өнеркәсібі қызметкерлері кәсіподағы топтық комитетінің председателі болды. * 1937-1943 жылдары - Саратов, Пенза облыстарында дайындау халкоматы жүйесінде істейді. * 1943-1944 жылдары Совет Армиясы қатарында болып, Прибалтикалық, Ленинградтық майдандарына қатысқан. * 1944-1951 жылдары Кировоград облысы, Мало-Висновск аудандық партия комитетінің секретары, Пенза облысы Мало-Сердоба аудандық партия комитетінің секретары және оның 1-секретары. * 1951-1954 жыладры КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебінің тыңдаушысы. * 1954-1966 жылдары Қостанай облысы, Орджоникидзе аудандық партия комитетінің 1-секретары, Қостанай облыстық партия комитетінің секретары, партиялық-мемлекеттік бақылау комитетінің председателі, облыстық аткомы председателінің орынбасары. * 1966 жылдан Қостанай облыстық бақылау комитетінің председателі болды. Наградалары * 1-дәрежелі Ұлы Отан соғысының ордені және медальдар: «За оборону Ленинграда», «За победу над Германией». * Ленин ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1957) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/344.html История народов Средней Азии]
Гонконг метрополитені

Гонконг метрополитені (қыт. 港鐵; ағылш. Mass Transit Railway, [mæs ˈtɹæn.zɪt ˈɹeɪlweɪ], қыс. MTR) — Гонконгтағы метрополитен тармақ желісі. 2012 жылдың басынан 152 бекет пен 210,6 км жолы бар, сондай- ақ, 68 жылдам трамвай бекеттері бар. 2000 жылдан бастап, Гонконг---- метрополитені MTR Corporation компаниясы тарапынан басқарылады. Сол уақытқа дейін MTRC (MTR Corporation) толықтай Гонконг билігіне тәуелді болған. 2009 жылдың бірінші жартысының соңындағы ақпараттарға сәйкес, франчайзинг қағидасы бойынша жұмыс істейтін MTR- дің жолаушылар тасымалының үлесі 42% құрайды. Осының әсерінен Гонконгтағы ең танымал транспорт метро болатын болды. Барлық желілерде (автоматтырылған Диснейлендтен басқа) пойыздар машинистпен басқарылады. 1960 жылдары Гонконг үкіметі зерттеу жүргізуге бұйрық берді. Зерттеу мақсаты- Гонконг экономикасының өсуінің әсерінен жолаушылардың көбеюінің проблемасын шешу. Метрополитеннің құрылысы зерттеу аяқталған соң басталды. Бірінші желі 1979 жылы ашылған. Гонконг метрополитені лезде адамдардың назарына кіріп, метрополитен ең басынан-ақ танымал болды.Осының әсерінен, келесі желілер мүмкіндігінше көп аумақты алып тұрғанын қалап, құрылыстар үлкен аумақтармен құрылатын болды. Қазіргі кезде де қай жердегі желілерді үлкейту керек екендігі туралы даулар туындайды. Дереккөздер
Оқытудың интерактивті әдістері

Интерактив – ағылшынның "өзара әрекет” деген сөзінен шыққан. Интерактивті оқыту әдістері тұлғааралық қарым–қатынасқа негізделе отырып, "жеке тұлғаны дамытуға бағытталатын” қазіргі білім беру парадигмасын қанағаттандырады. Сонымен бірге таным белсенділігі мен ізденіс дербестігін қалыптастырып қана қоймай, ары қарай дамытады. Интерактивті оқыту әдістері дәстүрлі оқыту әдістерінен оқу үрдісінде оқушылардың өзінің өмірлік тәжірибелерін пайдалану арқылы есте берік сақтауымен, мәліметтерді талдап, жинақтау арқылы жеке және кәсіптік қабілеттерін аша алуымен ерекшеленеді. Дегенмен, интерактивті оқыту қажетті ақпаратты игеруге уақытты көбірек бөлуді, бағалауда жаңа, күрделі өлшемдерді қолдануды қажет етеді және оқушылардың танымдық іс -әрекетін басқаруда тәжірибесі аз мұғалімдерге көптеген қиындықтар туғызады. Интерактивтi әдiстiң мақсаты – тек ақпаратты беру ғана емес, оқушыларға жауаптарды өз бетiнше табу дағдысын меңгерту. Психолог-ғалымдардың айтуынша, оқушылар білімді төрт түрлі жағдайда алады екен: * дайын білімді қабылдап алу * зерттеу барысында жаңалық ашу * әр түрлі жағдайда әсерді сезіну * синтез арқылы бұйым құрастыру немесе өнім жасау. Интерактивті оқыту әдістері оқушыларға рольдік ойындар арқылы әр түрлі жағдайда әсерді сезінуге жол ашады, әртүрлі білімдерді синтездеу кезінде шығармашылық өнім жасауға жағдай жасайды, дегенмен түрлі ситуациялар мен мәліметтерді талдап, сараптап, зерттеу барысында жаңалық ашуға көбірек мүмкіндік береді.
Леонид Федорович Петров

Петров Леонид Федорович - Социалистік Еңбек Ері (1960), жаңашыл, еңбек озаты. 1928 жылы Ресейде, Челябинск облысы, Верхнеуральск қаласында туған. Еңбек жолы * 1941 жылдан тіркеуші, кейін тракторист болып істеді. * 1946 жылдан супрек балласт карьерінде эксковатор машинисі болды. * 1948-1951 жылдары Совет Армиясы қатарында болды. * 1956 жылдан Қостанай облысындағы Соколов кен басқармасында эксковатор машинисі болып істеген. Наградалары * Ленин ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1960) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/346.html История народов Средней Азии]
Шынығу

Шынығу - организмнің ауа райының қолайсыз әсеріне төзімділігін арттыруға арналған шаралар жиынтығы. Шынығуға негізінен ауа, су, күн сәулесі пайдаланылады және бұлар дене шынықтыру жаттығуларымен байланыстырылса, шынықтырудың төзімділігі арта түседі. Шынығу түрлері Таза ауа Таза ауа - шынығудың ең кең тараған және жеңіл түрі. Бұл жағдайда жыл маусымының ерекшелігі ескерілуі тиіс: * жылдың жылы кезеңінде шынығу үшін ұзақ уақыт таза ауада серуендейді; ауа температурасы 16°С-тан төмен болмаса, үйдің терезесін ашып қойып ұйықтауға болады; * жылдың суық кезеңінде шынығу үшін белгілі бір уақыт жаяу серуендеу, шаңғы тебу, жеңіл киініп, шынығу жүгірісі деп аталатын "баяу", "жүгіру", коньки тебу т.б. пайдаланылады. Далада организмді мұздатып алмау үшін тез қимылдап, жаттығуды ұзаққа созбайды. * Жалаңаяқ жүру. Үйдің ішінде біраз уақыт жалаңаяқ жүру де пайдалы. Бұның ұзақтығын 1минуттан бастап, әрбір 5-7 күн сайын 1 минутқа ұзартып отырып, 10-15 минутқа жеткізеді. Су процедурасы Су ауаға қарағанда жақсы шынықтырады. Судың жылу өткізгіштік қасиеті ауаның жылу өткізгіштігінен 23 есе артық. Су теріс температуралық әсер етумен бірге механикалық әсер етіп - массаж жасайды. Капиллярлық қан айналысын жақсартады. Су көмегімен үй жағдайында шынығудың ең көп тараған түрлері: * денені сулы орамалмен ысқылап сүрту - суық судың температурасы 34-35°С-тан төмен болмағаны жөн. Күн сайын дымқыл орамалмен сүртінгенде 6-7 күннен кейін судың температурасын бір градустан төмендетіп отырып, оны 24-22°С-қа дейін жеткізеді. Денені дымқыл орамалмен ысқылауды және суық сумен жуыну осы температурада 2-3 ай бойы жасайды. Бұдан кейін адамның денсаулығында ешқандай өзгеріс (тыныс алу жолдарының қабынуы, әлсіздік, қалжырау немесе кейгіштік, абыржу, ұйқы қашу, асқа тәбет тартпау) байқалмаса, судың температурасы -22°С шамасында шынығуға көшуге болады, оны әрбір 10 күн сайын 1°С-қа кемітеді, ал дымықыл орамалмен күнделікті сүртіну (суық суға жуынуы) жағдайында судың температурасын 10-12°С -қа (су құбырындағы судың температурасы) жеткізеді; * душ - шынығудың тиімді тәсілі, әсіресе, контрасты (қарама-қарсы) деп аталатын душ қабылдау ( бірақ бұны тек дені сау және едәуір шыныққан адамдар пайдаланған жөн). Бұл тәсілде 3 минуттай уақыт ішінде жылы суды (40°С шамасындағы) бірнеше рет суық сумен алмастырып отырады. Дене жаттығулары Таңертеңгілік гимнастика Шомылу Айдын суға шомылудың пайдасы зор, ол денені шынықтыруға жан-жақты әсер етеді, өйткені судың термикалық және механикалық тітіркендіру әсері ауа, күн сәулесі әсерлерімен және суда жүзу қимылымен ұласады. "Морж" болу Қыста суық суға түсумен ("морж" болу) тек денсаулығы зор адамдар ғана айналысуға болады. Ол үшін организмді суық судың әсеріне алдын-ала біртіндеп (бір жылдан кем емес) үйретеді. Суық суға 20-30 секундтан артық түспей, тез, жылдам қимылдау қажет. Қыста суға түсумен шұғылданушылар дәрігердің бақылауында болады. Ыстық бу Бу моншасын жылу,бу, су және механикалық тітіркендіру әсерлерімен ұштастырғанда, олар организмнің зат алмасу, тыныс алу және қан айналысы процесін жақсартып, дененің шынығуына қолайлы жағдай жасады. Тағы қараңыз * Ауа ваннасы Дереккөздер
Семей облысы

* Семей облысы — 1854-1920 жж. Ресей империясының құрамында болған әкімшілік бірлік. * Семей облысы — Қазақ КСР-ның (1939-1991) және Қазақстан Республикасының (1991-1997) құрамында болған әкімшілік бірлік.
EADS CASA C-295

EADS CASA C-295 - Airbus Military Испанияда өндіріп жатқан екі қозғалтқышты тактикалық әскери көліктік ұшағы. Тарихы Жобалануы C-295 ұшағын Airbus Military Сан Пабло әуежайында (Севилья, Испания) жобалаған және өндірген. Бұл ұшақ испандық-индонезиялық серіктестіктің нәтижесінде жасалған CASA/IPTN CN-235 ұшағының өзгертілген нұсқасы болып табылады. Ұшақ фюзеляжы ұзартылды, пайдалы жүктеме 50% артты және жаңа PW127G турбовинтті қозғалтқыштары орнатылды. C-295 алғашқы ұшуы 1998 жылы болды. Алғашқы тапсырыс Испания әуе күштері тарапынан түсті. 2012 жылы EADS ұшақ конструкциясына, қанатшаларға (винглет) өзгеріс жасалғанын хабарлады. Сонымен қатар ұшаққа Marte кемелерге қарсы ракеталарын орнату мүмкін болды. Болашақта ұшақтың алыстан радиолокациялық іздеу және басқару нұсқасы жасалынады деп күтілуде. Қолданысқа енгізілуі Нұсқалары Ұшақтың екі негізгі нұсқалары бар: әскери-көліктік C-295M және теңіз патрульдік C-295 Persuader, жақында EL/M-2075 элкетроникасымен жабдықталған алыс радиолокациялық табу және басқару C-295 AEW нұсқасы қолданысқа енгізілмек. C-295M Ұшақтың әскери көліктік нұсқасы C-295M деп аталады. Ол келесі тапсырмаларды орындай алады: (11) * Әскери көлік: 70 негізгі орын мен 4 қосымша алдыңғы орны бар. Азаматтық нұсқасы 51 жолаушыға дейін тасымалдай алады. * Жүк тасымалдаушы. Қолданушылары C-295M ұшағы көліктік ұшақ болғанымен, оның теңіз патрульдік нұақсаларына көптеген тапсырыстар түскен. Қазірге дейін барлығы 127 ұашқ 4 континеттегі 16 мемлекетте, 17 операторда қолданыста. 8 оператор кейінрек ұшаққа қайтадан тапсырыс берді, бұл ұшақ сапасының көрсеткіші. Техникалық сипаттамасы Апаттар Тағы қараңыз *CASA/IPTN CN-235 Дереккөздер Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Тамшылатып суғару

Тамшылатып суғару - ең алдымен судың ысырабы азайтып, екіншіден, өнім көлемі арттыратын суғарудың үнемді әдісі. Тамшылатып суғару өнеркәсіптік көлемде алқашқы рет Израильде өткен ғасырдың ортасында зерттеліп, өндіріске енгізілген. Қазіргі кезде бұл әдісті бүкіл дүниежүзі мемлекеттері озық технология ретінде қолданады. Тамшылатып суғару, тәжірибе көрсеткендей, бау-бақша, жүзім, гүл, газондық шөптер және көкөніс дақылдарын егуде өте тиімді. Бұл әдіспен егіліп алын­ған өнім бұрынғы әдіспен егілген өнімнен 7-8 есе, ал кей жағдай­ларға 10 есеге дейін артық өнім береді. Су көздері тапшы немесе жоқ жерлерде оның маңызы орасан зор және таптырмайтын әдіс. Бұл әдісті қолданып суғарғанда қатар аралықтарының арасы ылғалданбағандықтан арам шөп шықпайды. Су көздері ретінде сква­жина, суғару трубалары, ша­ғын арықшалар, каналдар (канал­дың толып ағуы міндетті емес), колонкалар және әртүрлі су жина­латын ыдыстар (бөшке, цистерна т.б.) пайдаланылады. Бұл әдісті пайдалану аяқ судың келуін күт­пей-ақ ерте көшетпен егілетіндік­тен өнімнің өте ерте пісуіне әкеледі. Ол жабық (жылыжай) және ашық жерлерде бірдей пайдалануға мүм­кіндік береді. Тыңайтқыш суда ері­тіліп өсімдіктің тікелей тамырына беріледі. Қазіргі кезде дүние жүзінде там­шылатып суғару екі түрлі жағ­дайда жүргізіледі. Біріншісі, шлан­галы түтіктер (израильдік) арқылы болса, екіншісі, ленталы түтіктер (америкалық) арқылы. Бұлардың айырмашылығы олардың салма­ғында: израильдік шлангілі труб­каларға қарағанда ленталы труб­калар әлдеқайда жеңіл (1000 есеге дейін) және сатып алу бағалары өте арзан. Бұл ленталы трубкалармен су­ғару әдістерін пайдалану қазіргі кезде негізінен арнаулы техника­мен үлкен алқаптарда егу проце­сімен бір мезгілде іске асырылады. Тамшылатып су­ғару әдісін аз көлемді жерлерде (есік алды, саяжай және аз көлемді жері бар фермаларда) пайдалануға болады. Аз кө­лемді және алқапты жерлерде де ленталы трубкалармен тамшыла­тып суғарып егу тиімді. Күзде егіс мерзімі аяқталысымен құрылғылар оңай жиналып, кез келген жабық ғима­раттарда сақталады. Көктем­де оларды қайтадан пайдалануға болады. Жалпы, бұл әдісті пайдалану өнімнің өзіндік құнын 10 есеге дейін арзандатуға қол жеткізеді. Тамшылатып суғарудың артықшылығы Бұл тәсілдің артықшылығы өте көп: * суды үнемдейді * арамшөптің шығуына жол бермейді * өсімдікті құрғақшылықтан сақтайды, * көп жұмыс күшін қажет етпейді * судың өсімдік тамырына тікелей және қажет мөлшерде жетуіне мүмкіндік береді. Тағы қараңыз Сыртқы сілтемелер Дереккөздер
Airbus A320neo

{{Ұшу аппараты Ұшаққа екі түрлі қозғалтқыш орнатуға болады: CFM International LEAP-X немесе Pratt & Whitney PW1100G. Планер шамалы өзгеріске ұшыраған, сонымен қатар қанаттар да жақсартылады, индуктивті кедергіні азайту үшін винглеттер конструкциясына өзгертулер енгізіледі. Жолаушылар жайлылығы үшін ұшақ салоны жаңартуларға ие болады: салондағы жүк бөлімі үлкейтіліеді және ауаны тазалау жүйесі жақсартылған. 2010 жылы 1 желтоқсанда Airbus өзінің Airbus A320neo бойынша жұмыстарын бастағанын мәлімдеді. 2014 жылдың қыркүйегінде ұшақ прототипінің алғашқы ұшуы болды. Ал 2016 жылдың 21 қаңтарында ұшақ қолданысқа енгізілді. Тарихы Алғышарттары Жобалануы Нұсқалары Техникалық сипаттамасы Тағы қараңыз * Boeing 737 MAX Дереккөздер Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [http://www.airbus.com/aircraftfamilies/passengeraircraft/a320family/ A320 ұшақтар жанұясының ресми сайты ]
Орда-Ежен ұлысы

Орда–Ежен ұлысы — Жошының үлкен ұлының ұпағы — Орда-Еженнің басшылығындағы, Алтын Орданың (Жожы ұлысы) шығыс (сол) қанаты. Қазақстандық деректер бойынша атауы: Ақ Орда, ежелгіорыс деректері бойынша: Көк орда. Бір сөзбен айтқанда автономиялы мемлекет. В 1309 жылы, Орда-Ежен ұлысы Сасы Бұға тұсында Ақ орда деп аталды. 1361 жылдан бастап, Ұрыс ханның тұсында тәуелсіз мемлекет болды. Шибанның өлімінен кейін, 1280 жылы Орда-Ежен ұлысына Шибан ұлысы қосылды. Ұлыс шекарасы Ұлыс шекарасы батысында Мұғалжар тауымен, солтүстігінде сібір ормандарымен, шығысында Ертіс өзенімен және оңтүстігінде Сырдария өзенімен және Балқаш көлімен шектесіп жатты. Шибан ұлысымен қосылғаннан кейін батысында Орал өзенімен тоғысты. Ұлыс аудандарға бөлінген: * Сығанақ ауданы, ұлыстың оңтүстігінде. Орталық — Сығанақ. * Ұлытау ауданы, ұлыстың орталығында. Орталық — Орда-Базар. * Шығыс ауданы (Ертіс ауданы) ұлыстың шығысында орналасқан. * Сарайшық ауданы ұлыстың батысында орналасқан. Орталық — Сарайшық. Ұлыс тарихы Ұлыс тарихын 3 кезеңге бөлуге болады: * 1-кезең — Орда-Ежен ұлысы * 2-кезең — Ақ Орда * 3-кезең — Барақ хан және оның ізбасарлары 1-кезең Ақ Орда – XІІІ-XVғғ. аралығында өмір сүрген Шығыс Дешті-Қыпшақ пен Түркістан территориясындағы этникалық топтар мен халықтардың саяси жағынан топтасуына жол ашқан, саяси жағынан дербес, экономикалық жағынан тәуелсіз, сыртқы саясатта өзіндік даму бағыты бар мемлекеттік бірлестік. Оның тарихы Жошы ұлысының құрылуынан бастау алады. Мемлекеттің негізін қалаушы ретінде Жошының үлкен ұлы, тұңғышы Орда-Ежен аталады. Шын мәнінде, Жошы ұлысының жерін оның екінші ұлы Бату(шын есімі Сайын) иеленеді. Бірақ ағасына құрмет ретінде оған өзінің сол қанатынан, Жайықтан шығысқа қарай, Арал мен Сырдарияның солтүстігіндегі, Алтай мен Ертістен батысқа қарай жатқан кең-байтақ аумақты бөліп береді. Негізгі этникалық құрамы осы жерді VIII-IХ ғ-дан бері мекендеп келе жатқан қыпшақ бірлестігі мен қатар Шыңғыс ханның шапқыншылығы кезінде шығыс пен оңтүстік-шығыстан, Алтайдан қоныс аударған тайпалар да болған. Олардың қатарында наймандар, үйсіндер, қарлұқтар, керейлер, қоңыраттар, маңғыттар және т.б. ру-тайпалар. 2-кезең 3-кезең Орда-Ежен ұлысының хандары # Орда Ежен хан, Жошы хан ұлы 1242—1251 # Күнқыран хан, Орда-Ежен хан ұлы 1251—1288, Шибан 1280—1288 ұлысының ханы # Қоныша хан, Сартақтай оғлан ұлы, Орда-Ежен хан немересі 1288—1302 # Баян хан, Қоныша хан ұлы 1302—1309 # Сасы Бұға, Баян хан ұлы 1309—1320 # Ерзен-хан, Сасы Бұға-хан ұлы 1320—1337 # Мүбәрәк Қажы-хан, Ерзен-хан ұлы 1337—1341 # Шымтай-хан, Ерзен-хан ұлы 1344—1361 # Ұрыс-хан, Шымтай-хан ұлы 1361—1377, Алтын Орда ханы 1374—1375 # Тоқтақия-хан, Ұрыс-хан ұлы 1377 # Темір Мәлік-хан, Ұрыс-хан ұлы 1378—1379 # Тоқтамыс, Түй-Қожа оғлан ұлы 1379—1395 # Кұйыршық, Ұрыс-хан ұлы 1395—1410 # Барақ-хан, Құйыршық хан ұлы 1410—1428, Алтын Орда ханы 1423—1428