kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Александр Васильевич Кучма

Александр Валерьевич Кучма (9 желтоқсан 1980 жыл, Жамбыл, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, Қазақстан Ұлттық құрамасында ойнаған. 2006 жылғы Қазақстан чемпионы. Карьерасы Тараз футболының түлегі. Карьерасында Қазақстан, Польша және Германия клубтарында ойнаған. 2005 жылы Польшаның "Рух" клубында ойнап жүріп ұлттық құрамаға шақырту алды. 17 тамызда Алматыда Грузиямен өткен 2006 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуінде тұңғыш рет Қазақстан құрамасы сапында алаңға шықты. Сол жылы 12 қазанда Дания қақпасына тұңғыш голын соқты. Бұл екі кездесуде де Қазақстан 1:2 есебімен ұтылды. 2006 жылы Қазақстанға оралып, "Астана-1964" клубына ауысты. Сол жылдың соңында Қазақстан чемпионы атанды. 2006 жылы құрама тізгінін Арно Пайперс ұстаған соң жиі шақырылып, алаңға тұрақты түрде шығып жүрді. 2006 жылы 2 шілдеде Тәжікстанмен жолдастық кездесуде құрама сапындағы екінші голын соқты. 2008 жылы Арно Пайперс қызметтен кеткесін құрамаға шақырылған жоқ. Сол жылдың соңында "Астана-1964" клубы банкротқа ұшырады да, Кучма клубтан кетті. Кейінгі карьерасында бірнеше қазақстандық клубтарда ойнады да, 2014 жылы футбол ойнауды доғарды. Жетістіктері *Қазақстан чемпионы (1): 2006 Дереккөздер Сілтемелер
Андрей Владимирович Карпович

Андрей Владимирович Карпович (18 қаңтар 1981 жыл, Семей) — Қазақстанның футболшысы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Қазақстан құрамасының экс-футболшысы. Мансап Құрамадағы алғашқы ойыны 2000 жылы желтоқсанның 10-ында Біріккен Араб Әмірліктері командасына қарсы матчта өтті. ӘЧ-2006 іріктеуінде Украина қақпасына бір гол соқты. Бұл Қазақстан құрамасының УЕФА туы астындағы тұңғыш ресми голы еді. Карьерасында Ресей және Қазақстан клубтарында ойнады. 2016 жылы карьерасын аяқтады да, бапкерлікке кірісті. 2017 жылы "Қайрат" клуының бапкерлер штабына қосылды. 2018 жылы 15 қазанда "Қайрат" жаттықтырушысы испандық Карлос Алос қызметінен босады да, Андрей уақытша бапкерлік міндетін атқарушы боп тағайындалды. 2019 жылдың басында "Оқжетпес" клубының бапкері боп тағайындалды. Жетістіктері Командалық * Қазақстан чемпионы: 1998, 2004 * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2009, 2010 * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2005 * Қазақстан кубогының финалисі: 2000/01, 2005 * Қазақстан суперкубогы: 2011, 2012 * Ресей чемпионатының қола жүлдегері: 2008 * Ресей кубогының финалисі: 2002/03 Жеке * Қазақстанның үздік орталық жартылай қорғаушысы: 2004, 2005 Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/19060 Профилі (footballfacts.ru)]
Данияр Мұратұлы Кенжеханов

Данияр Мұратұлы Кенжеханов (20 қаңтар 1983 жыл, Қазақ КСР, КСРО) — қазақ футболшысы, шабуылшы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Құрамадағы карьерасы Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 2005 жылы 17 тамыз күні Алматыда ӘЧ-2006 іріктеу турнирінде Грузияға қарсы өткізді. 20-минутта оң қапталдан Нұрбол Жұмасқалиевтың асырған добын дәл бағыттап, есеп ашты. Бірақ бұл ойында Қазақстан 1:2 есебімен ұтылып қалды. Осылайша өзінің дебютінде-ақ гол соқты. Алайда, бұдан кейін ұлттық құрама жейдесінде тағы да 5 рет алаңға шықты да, гол соға алмады. Құрама сапындағы соңғы ойынын 2006 жылы 28 ақпан күні Финляндияға қарсы өткізді. 2006 жылдың басында құрама тізгінін ұстаған Арно Пайперс Даниярды құрамаға шақырмады. Клубтық карьерасы Ұлттық құрамадағы ойындары Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/12046/Daniyar_Kenjekhanov.html Профилі]
Дания футбол одағы

Данияның Футбол Одағы - Данияны ң футбол ұйымы, құрама командасы. Тарихы мен жетістіктері 1899 жылы мамырдың 18-шы жұлдызында құрылған. 1904 жылынан бастап ФИФА (Халықаралық Футбол Ассоциацияларының Федерациясының) мүшесі. Президенті - Алан Хансен. Ұлттық құрама командасының кездесу өткізетін стадионы - "Паркен", Копенгаген қаласында орналасқан. Бұл стадионда 42 мың 075 адам сияды. Құрама командасының түстері - қызыл/ақ/қызыл, Данияның жалауына сәйкес. Құрама команданың алғашқы матчы - Франция құрама командасымен 1908 жылы қазан айының 19-ыншы жұлдызында өтті. Бұл ойында Дания Францияны 9:0 есебімен жеңді. Жалпы 704 (+326=134-244, 1342-1020) ойын өткізді (2013 жылға дейін). Данияның құрама командасы 1992 жылғы Еуропаның чемпионы, Конфедерация Кубогының 1995 жылғы жеңімпазы. 1908, 1912, 1960 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы. 1984 жылындағы Еуропаның чемпионатының қола жүлдегері. 1988, 1996, 2000, 2004, 2012, 2020 жылдары Еуропа чемпионаттарында қатысты. 1986, 1998, 2002, 2006, 2018 жылдарындағы Әлем чемпионаттарында қатысты. 1948 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері.
Ерден Задаұлы Қажыбек

Ерден Задаұлы Қажыбек (9 ақпан, 1955) — Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитетінің төрағасы. Филология ғылымдарының кандидаты (1981), филология ғылымдарының докторы (1989). Қысқаша өмірбаяны Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. * 1972—77 жылдары академик Е.А. Букетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінде оқыған. * 1977—80 жж. — ҚазКСР Ғылым академиясы Тіл білімі институтының «Түркология» мамандығы бойынша аспирантурасында оқыды. * 1986—88 жж. — КСРО Ғылым академиясы Тіл білімі институтының докторантурасында білім алған. * 1980—82 жж. — ҚазКСР ҒА Тіл білімі институтының кіші ғылыми қызметкері * 1982-89 жж. ҚазКСР ҒА Тіл білімі институтының ғылыми хатшысы. * 1989-92 жж. ҚазКСР ҒА Тіл білімі институтының Түркология және қазақ тілінің тарихы бөлімінің меңгерушісі. * 1992- 2005 жж. ҚР ҰҒА Шығыстану институтының директоры, «Қазақстан» Ақпараттық-талдау орталығының директоры қызметтерін атқарды. * 2005 ж. Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ профессоры, ҚР БҒМ А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының бас ғылыми қызметкері, «Қазақ тілінің этимологиялық сөздігі» және «Қазақ тілінің морфонологиясы» ғылыми жобаларының жетекшісі. * 2006 ж. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі Тіл комитетінің төрағасы. Ғылыми еңбектері * "Түркі сөздерінің семантикасы" деген тақырыпта доктор диссиртациясын қорғады. * 100-ден аса ғылым еңбектері бар. * Семантика тюркского слова. А., 1988; * Глагольно-именная корреляция гомогенных корней в тюркских языках (явления синкретизма). А., 1986. * "Түркі тілдерінің салыстырма сөздігі" (Анкара, 1992); * "Қазақша-түрікше және түрікше-қазақша сөздік" (Анкара, 1993) т. б. авторы. Қоғамдық қызметі Қажыбековтың ұйымдастыруымен Алматыда туркітану мен шығыстану мәселелеріне байланысты халықаралық ғылым конференциялар өтті. * Халықаралық "Тюркология" (Баку), "Тюрк юрду" (Анкара) ғылыми-теориялық журналдар алқасының салыстырмапы-тарихи зерттеулер женіндегі кеңестің (Стамбұл) мүшесі * Ортаазиялық зерттеулер жөніндегі кеңестің (Стамбұл) * Орта азиялық зерттеулер жөніндегі ассоциацияның (Мадисон, АҚШ) мүшесі * Шығыстанушылық к-тінің (Голландия, Утрехт) мүшесі * "Түрк Дил Қурумының" корр.-мүшесі (Анкара). * "Қазақстан Түркия" достық қоғамының басқарма мүшесі, Халықаралық түркітану орталығының президенті * ҚР Президенті аппаратының және Министрлер Кабинетінің ғылым сарапшысы. * Голландық Шығыстанушылар Қоғамының (Утрехт) толық мүшесі * Қазақстанның Әлеуметтік ғылымдар академиясының толық мүшесі * «Türk Dil Kurumu» Түрік Лингвистикалық Академиясының (Анкара) толық мүшесі * Қытай Билингвистикалық Білім беру Ғылыми-зерттеу Академиясының (Пекин) толық мүшесі * Халықаралық Ресей Түркологтары Комитетінің (Мәскеу) мүшесі * Кипр Америка университеті басқармасының (Кипр) мүшесі * Қазақстан-Ливия Достық және мәдени байланыс қоғамы басқармасының президенті. Марапаттары Ғылымдағы сіңірген еңбектері үшін: * ҚР Ұлттық ғылым академиясының мақтау қағазы * медалімен марапатталған. Дереккөздер >
Насырұлла хан

Насырұлла хан (1874—1920) — 1919 жылы бір апта бойы Ауған тағын ұстаған Ауғанстан әмірі Әбдірахманның ұлы. Жас кезі Насырұлла — Әбдірахманның үш ұлының екіншісі. Ол 1874 жылы әкесі Ресейлік Түркістан жерінде айдауда жүргенде Самарқанда дүниеге келген. 1880 жылы Әбдірахман ағылшын-ауған соғысын пайдаланып, Ауғанстандағы билікті басып алды және британдықтар оны Ауғанстан әмірі деп танып, нәтижесінде оның ұлдары Хабибұлла мен Насырұлла шаһзаде («тақ мұрагерлері») атанды. Еуропаға сапары Дереккөздер
Шаһмұрат әмірші

Шаһмұрат әмірші — Бұқар әміршілігінің Маңғыт әулетіне шыққан үшінші билеушісі. Әмір Шаһмұрат 1785 жылынан бастап 1800 жылына шейін билеген. Қолбасшы болғаны үшін және ислам дінің күшейткені үшін оған Ғазы деген атағын берген. Түрікмендердің жерлеріне бірнеше шабуыл жасаған. Түрікмендер оған бетінің түсі сары болғандықтан Сарык деген лақап берді. Иранның шаһына қарсы соғысқан.
Батдыев Мұстафа

Батдыев, Мұстафа Әзірет-Әлиұлы (1950), - Қарашай - Шеркеш Республикасының Президенті. Ұлты - қарашай. 1950 жылы Қазақстанда шаруа отбасында дүниеге келген. 1956 жылы Батдыевтың отбасы туған ауылы Эльтаркачқа, Усть-Джегута ауданына, Қарашай - Шеркешстанға қайтып оралды. 5-ші - 10-шы сыныптарда Черкесск қаласында ұлттық мектеп-интернатта оқыған. 1970 - 1972 жылдарында Кеңес Әскерінің қатарларында қызмет етті. 1978 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің экономикалық факультетін тамамдаса, 1981 жылында - сол университеттін аспирантурасын бітірді. Мәскеу ашық әлеуметтік университетінің профессорі, ардақты докторы, Қарашай-Шеркеш мемлекеттік Технологиялық институтының профессоры. Мәскеуде оқу бітіріп, Қарашай-Шеркешстанға оралды. 1981 - 1986 жылдары Прикубан(Қобан маңы) аудандағы "Родина" колхозында бас экономист болып жұмыс істеген. 1986 жылынан бастап партияның облыс комитетінің инструкторы, меңгерушінің орынбасары, әлеуметтік-экономикалық бөлімінің меңгерушісі . Ауылшаруашылық-өндіріс кешенінің өзін-өзі қаржыландыруға және өзін өзі өтеушілігіне көшірді. Нәтижесінде, Қарашай-Шеркешстанның ауылшаруашылық өндірістің көлемі бір жарым есе көбейді. 1992 жылынан бастап - Қарашай-Шеркешстанның Мемлекеттік коммуналдық мүліг төрағасы, республиканың үкіметінің төрағасының орынбасары. 1992 жылында қарашай халқының реабилитация бойынша комиссиясын басқарған. 1994 жылынан бастап - экономика саласы бойынша Қарашай-Шеркеш Республикасының үкіметінің төрағасының орынбасары. 1997 жылынан бастап 2003 жылының тамыз айының 31-ші жұлдызына Қарашай - Шеркеш Республикасының Ұлттық Банкінің төрағасы. Сол кезде республиканың банк жүйесі Ресейде үздіктерінің бірі болып қалды. 2000 жылы Владимир Путинді Ресей Федерациясының Президентіне сайлау бойынша республикалық штабын басқарды. 2003 жылының тамыз айының 31-ші жұлдызында Қарашай-Шеркеш республикасының Президенті болып сайланды. Үйленген. Екі бала, төрт немере бар.
Ехметжан Қасыми

Ехметжан Қасыми (кейде Ехметжан Қасым; ) (1914 ж. сәуірдің 15-і — 1949 ж. тамыздың 27-сі) — 1944 жылғы қарашаның 12-сінен 1949 жылғы қазанның 20-сына дейін болған екінші Шығыс Түркістан Республикасының саяси жетекшісі, ұйғыр саясатшысы. Бұл мемлекет 1949 жылғы қазанның 1-інде Бейжіңде Қытай Халық Республикасы жарияланғаннан кейін 19 күннен кейін таратылды. Ехметжан Қасыми 1914 жылы Құлжада дүниеге келген. 1936 жылы Мәскеудегі Шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқыған. Өлімі 1949 жылғы тамыздың 24-інде Ехметжан Қасыми, Абдұлкерім Аббас, Ысқақ Мүниев, Дәлелхан Сүгірбаев, Луо Жы және Шығыс Түркістан Республикасының тағы басқа ресми өкілдері, барлығы 11 адам Қазақ КСР-інің орталығы Алматы қаласында ұшаққа мініп, Бейжіңге қарай бет алды. Оларды Қытай Халық Республикасын жариялайын деп отырған Халық өкілдерінің бүкілқытайлық жиналысына қатысуға Мау Зыдоң шақырған болатын. Бірақ ұшақ Мәскеуде қонды. Қыркүйектің 3-нде Кеңес Одағы Қытай үкіметіне ұшақ Байкал көлінің маңында апатқа ұшырады, ұшақтағылардың бәрі де қаза тапты деп хабарлады. 1991 жылы Кеңес Одағы құлағаннан кейін КГБ-ның бұрынғы жетекшілері Шығыс Түркістан Республикасының жетекшілері 1949 жылғы тамыздың аяғында Сталиннің бұйрығы бойынша өлтірілгенін жариялады. Қаза боларынан сәл бұрын Ехметжан Қасыми былай деген болатын: «Шыңжаң міндетті түрде Ұйғырстанға айналуға тиіс. Бұны тек ұйғырлар ғана емес, Шығыс Түркістанда тұратын басқа барлық ұлттар мен тұрғындар қалайды». Түсініктемелер Әдебиет * Зордун Сабир, Анаюрт, Алматы: «Наш Мир» (2006) * Абдурахман Абай, Ахметжан Қасыми хаққыда хикайылар, Үрімші: Шинжәң Халық баспасы (1984)
Жабығу

Жабығу ауруы — сезімдік рухани аурудың (бұқпа деп те аталады) бір түрі. Жан дүниедегі дерт — бұл аурудың көрнекті белгісі боп есептеледі. Бұнда ауырған адамның әлі құриды, ұйқысы қашады, одан бара-бара тамаққа зауқы соқпайды, қарадай қайғырады, әрқандай бір іске көңілі тартпайды, үмітсізденеді, тіпті дұниеден торығады. Бұл сырқаттың ерекше белгісі: ауырған адамның ойламы азаяды, әрқандай бір істің талабынан шыға алмайды. Кейбір науқастар өзіндегі ауру белгілерінен уайымдап, шошынады да осы ауруға кіріптар болады. Кейбір адамдар бұғып жата береді, сөзі азайып мелшиіп отыра береді, көзіне елес қаптап, құлағы жаңғырып, елеңдейді. Адамдардан аластай түседі. Аурудың тамақтануы Жағатын тағамдар # калций құрамды жемектіктер: сиыр сүті, балық, қысқыш (рәк), ащы пияз, алқа, балдыркөк, сарымсақ көгі; # амино қышқылы мол жемектіктер: банан, тауық еті.
Ми соққы

Ми соққы (мидың шайқалуы деп те аталады) - бас соққыға ұшырап жараланғаннан кейін, ми қызметінің уақыттық әлсіреуі. Бұл сырқат өз алдына дербес, я болмаса бастың басқалай жарақаттануы, сондай-ақ ми қанды ісігімен қоса пайда болады. Ми шайқалуы (commotіo cerebrі) – әртүрлі механикалық әсерден ми және ми қабығының жарақаттануы. Ми шайқалуында ми құрылысында көзге көрінетіндей немесе бүтіндігі бұзылған өзгерістер бай-қалмағанымен, ми шайқалуы сатысына қарай әртүрлі дәрежеде ми қызметінің бұзылуы анықталады. Ми шайқалуы әртүрлі апаттардан (автомобиль, темір жол, т.б.), жоғарыдан төмен құлағаннан, қатты соққы тиюден, тағы басқа жарақаттардан болады. Ми шайқалуы кезінде алған жарақат мидың қан тамырларын зақымдап, соның салдарынан ми қан тамырлары кеңейіп, мида сулы ісіктер және ұсақ қан құйылу ошақтары пайда болады. Сонымен қатар жұлын сұйықтығы көбейіп, бас сүйегінің ішкі қысымы жоғарылайды. Ми шайқалудың негізгі белгілері: жарақат алған бетте естен тану. Бұл құбылыс Ми шайқалуы сатысына байланысты, бірнеше минуттан бірнеше сағатқа созылуы ықтимал. Одан соң жүрек айну, құсу құбылыстары байқалады, бас ауруы, бастың айналуы, жүрек соғуының ырғағы сирейді. Аталған белгілердің жиілігіне қарай ми шайқалуы жеңіл, орташа және ауыр сатыларға ажыратылады. Ми шайқалуының емдеу шаралары: міндетті түрде төсекте жатып емделу тәртібін, сондай-ақ толық тыныштықты сақтау қажет. Дәрі-дәрмекпен емдеу негізінде, мидың сулы ісінуіне және бас сүйегінің қуысындағы қысым деңгейінің жоғарылауына қарсы жүргізіледі. Сонымен қатар бас ауруын басатын және ауру адамға тыныштық туғызатын, ұйқысын реттейтін дәрілер қолданылады. Науқас ауруынан жазылған соң, өмірдің қалыпты жағдайына, ауыр немесе терең оймен байланысты жұмыстарға біртіндеп кірісуі керек. Аурудың тамақтануы Жағатын тағамдар: # май құрамы мен холестерин құрамы төмен сүт. Ми зақымдалуынан қан қысымы өрлегенде, қандағы май құрамы көбейгенде, тәжі артериясының қатаюынан болған жүрек ауруына және миға қан тамғанда, мида қан ұйығы пайда болғанда майсыздандырылған сиыр сүтінен 100 мл, бұршақ қоймалжыңынан 500 мл, жасанды сүт талқанынан 100 гр, майға қуырылған ұннан 50 гр, сахарозадан 80 гр бір-біріне қосып, араластырып, оған лайқты көкөніс шырыны және 2 гр тұз қосып тұтынғанда пайдасы бар. # фосфор және лецитинді жемектіктер. Бастың зақымдалуынан ми сулы ісігі пайда болғанда, фосфор жане лецитин құрамды жемектіктерді тұтыну керек. # шипалы тағамдар рецепті: #* ағаш саңырауқұлағынан 10 гр суға езілгенше қайнатады да, оған азырақ ақ шекер қосып ішеді. #* қарлығаш ұясынан лайықты мөлшерде суға қайнатып азырақ ақ шекер қосып ішеді. Жақпайтын тағамдар: # қоздырғыш ішімдіктер. Мысалы, арақ, көпе, қою шай секілділерді тұтынуға болмайды. # суықтықты асыратын желді суықтық жемектіктер. Мысалы, суықтық ішімдік, көк бұршақ, қияр балауыз асқабақ, балдыркөк, жер қашаны сияқтыларды тұтынуға болмайды. # майлы жемектіктер. Майлы жемектіктер тұтынылған соң көк бауырдың тасып жеткізу қуаты бұзылады да, аурудың жағдайы ауырлай түседі. # ащы жемектіктер. Мысалы, қызыл бұрыш, қызыл бұршақ майы, қышы талқаны , жусай секілділер. Дереккөздер
Мерез

Мерез (; ) — жұқпалы созылмалы ауру. Қоздырғышы — . Ол тек адамда ғана болады. Көбінесе жыныстық жақындасу арқылы жұғады. Кейде осы аурумен ауырып жүрген адаммен сүйіскенде, сол адам пайдаланған орамал, қасық, шанышқы, қылдырық (тіс шұқығыш), ерін бояуы, темекі арқылы да жұғуы мүмкін. Мерез қан берген адамның қаны, ананың емшек сүті арқылы да жұға береді. Мерез ауруы үш кезеңге бөлінеді. Алғашқы жасырын кезеңде сырқаттың белгісі үш-төрт аптадан кейін ғана біліне бастайды. Бұл кезде оның диагнозын дөп басып тану қиын. Бозғылт спирохета қан арқылы адам организміне толық тарайды. Бұл кезең үш-төрт аптаға, кейде үш айға дейін созылады. Бұл кезеңде адам өзінің ауырғанын білмейді, сондықтан, тиісті ем-дом жасалмай, ауру асқына береді де, басқаларға жұғады. Аурудың көзге көрінетін алғашқы белгісі — қатты шанкр. Бұл бозғылт спирохетаның адам организміне түскен жерінде пайда болатын, қатып қалған, ауырмайтын түймедей жалақ немесе сызат жара. Әдетте, мерезбен ауырған адамның жыныс мүшелерінде, ернінде, тілінде т.б жерлерінде кездеседі. Мерезбен ауырдым-ау деген күдігі бар адам мұндай жараны йод, көк дәрі арқылы емдемей, тезірек шипагерге қаралуы қажет. Ауру белгісі пайда болғаннан кейінгі бір апта ішінде жара маңайындағы бездер үлкейіп ісе бастайды. Бірақ, ол жанға батып ауырмайтындықтан, сырқаттың оған көңіл аудармауы да мүмкін. Ауру жұққаннан кейін бір жарым-екі айдың ішінде де сырқаттың жалпы көңіл-күйі пәлендей өзгере қоймайды, бірақ, аздаған әлсіздік, буындардың сырқырауы, дене қызуының ептеп көтерілуі байқалады. Ауру жұққаннан кейін екі-үш ай өткесін мерездің екінші кезеңі басталады. Бұл кезеңде теріге бөртпе қаптап кетеді, бірақ, ол теріні түсірмейді жане науқасқа да айтарлықтай әсер етпейді. Еріннің, ауыздың ішкі сілекей қабына ақ таңдақтар түседі. Кейде дауыс қарлығуы да мүмкін, сонымен қатар, теріде қызғылт түйіршіктер пайда болады. Жыныс мүшелеріне шыққан майда түйіндер бара-бара үлкейе түседі. Кейде біріне-бірі қосылып, үлкен жараға айналады. Осы жарадан аққан іріңде бозғылт спирохета көбейіп, дене қызуы көтеріледі. Бұл кездегі ауру адамның басқаларға мерез ауруын тарату мүмкіндігі ерекше күшті болады. Біраз уақыттан кейін алгі белгілер өзінен-өзі жоғалып кетеді. Ауру өзін жазылдым деп санайды. Оны бездерден, қаннан ғана табуға болады. Егер ауру адам емделмесе мерездің екінші кезеңі үш-төрт жылға созылады және әлсін-әлсін жоғарыда айтылған белгілер қайталап отырады. Осыдан соң мерез үшінші кезеңге өтеді. Бұл кезеңде сырқат организмы мүлде әлсіреп, ми мен жұлын жүйелерінің жұмысы бұзылады, адам сал болып қалады, көзі көрмейді, жүкті әйелдер бала тастайды, жүрек, өкпе, бауыр қызметтеры нашарлайды. Мұрын кеңсірігі опырылып, адам пұшық болып қалады. Мерез ауруы араққұмар, адамгершілік қағидаларына құлақ аспайтын жүгенсіз, бұзық адамдар арасында жиі кездеседі. Сондықтан, мерезді түбегейлі жою үшін ең алдымен жастарға берілетін тәрбиеге мән беру керек. Мерез жазылмайтын ауру емес, одан айығудың кепілі — шипагерлерге уағында көрініп, жазылғанша үзбей емделу. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Трихомониаз

Трихомониаз — жұқпалы жыныс ауруларының бірі. Бұл кеселге ерлерге қарағанда әйелдер көбірек шалдығады. Жыныс мүшелері қабынған әйелдерде трихомониаз ауруы жиі кездеседі. Оны қоздыратын трихомонада (Trichomonas vaginalis) микробы тек жыныс мүшелерінде ғана өмір сүре алады, басқа ортада ол тез өледі. Бұл ауруды негізінен сырқат адам таратады. Ол басқаларға өзінің пайдаланған заттары арқылы да трихомониаз ауруын жұқтыруы мүмкін. Бұл аурудың белгілері соз белгілеріне өте ұқсас, сол себепті науқасқа диагноз ауру қоздырғыш микроптарды табу арқылы ғана қойылады. Трихомониазбен ауырған әйелдің жыныс мүшесінен ақшыл жалқаяқ ағады. Күнделікті күймең тіршіліктің ыңғайына қарай жалқаяқ бірде азайып, бірде көбейіп отырады. Ол жыныс мүшесінің айналасын, шап жағындағы теріні түршіктіреді. Терінің түсі қызарып, іседі, қышиды. Емделмеген жағдайда ол жазылмайтын жараға айналады. Дер кезінде емделсе, трихомониаз ауруынан құлантаза айығуға болады. Сондықтан, секем алған жағдайда, дереу шипагерге көрінген жөн. Сыртқы сілтемелер * [http://trichomoniasis.ru Трихомониаз.ru]
Шолпан (айрық)

Шолпан сөйлемі мынадай мағыналарға жатуы мүмкін: * Шолпан (есім)&nbsp;— әйел есімі; * Шолпан (ғаламшар); * Шолпан (ауыл); * Шолпан (журнал) - алғаш саны 1922 жылы Түркістан АКСР-де жарық көрген журнал.
Қазақстанның Қызыл жарты айы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Қызыл Жарты Ай қоғамы — Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысының гуманизм, бауырмалдық және ақысыз көмек идеялары мен принциптерін Қазақстан қоғамында орнықтыруға күш салатын ізгілікті қоғам. Қазақстан Республикасының Ұлттық Қызыл Жарты Ай қоғамы 2002 жылы құрылды. ҚазССР-нің Қызыл Жарты Ай қоғамы ҚазССР-ның Қызыл Жарты Ай қоғамы 1934 жылы 17 ақпан күні құрылып Уставы бекітіледі. * КСРО Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамының ережесі бойынша: ** өндірістік принципі бойынша мүшесі 15-тен кем болмайтын кәсіпорындар, темір жол және су транспорттары, колхоздар, совхоздар, МТС мекемелері, оқу орындры және үй басқармалары бастауыш ұйымы болып табылды; ** әрбір кәсіби орындарда, совхоздарда, колхоздарда, оқу орындарда санитарлық дружинаның Қызыл крестік ұжымының болуы; ** санитарлық дружиналар құру, комплектеу; ** санитарлық дружиналарды дайындау, жабдықтау; арнаулы киіммен қамтамасыз ету; ** санитарлық дружиналардың пункттерін ашу сияқты міндеттер белгіленді. 1936 жылы ҚазССР-ның Қызыл Жарты Ай қоғамы Қызыл Крестің қоғамдары Одағы және Қызыл Жарты Ай қоғамының құрамына кіреді. Қазақстан Республикасының Ұлттық Қызыл Жарты Ай қоғамы * Қазақстан Республикасының Ұлттық Қызыл Жарты Ай қоғамы 2002 жылы құрылды. * 2000 жылы қарашада Қазақстан Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамын Халықаралық Қызыл Крест комитеті тарапынан мойындау туралы өтініш беріліп, ХҚКҚЖҚФ мүшелігіне өтуге сұраныс жасалды. Алайда, қоғам қосарланған атауды және қос таңбаны пайдаланғандықтан сұраныс қанағаттандырылмады. * Осыған орай 2002 жылы 29 наурызда ҚКҚЖҚҚ XVI съезінде ол Қазақстан Республикасының Қызыл Жарты Ай Ұлттық қоғамы болып қайта құрылды, сондай-ақ қоғамның жаңа таңбасы — қызыл жарты ай белгісі қабылданды. * 2003 жылы қарашада ҚР ҚЖҚ басшысы ХҚКҚ-на және ХҚКҚЖҚФ-на қоғамды мойындау туралы және оны Халықаралық Федерацияның толыққанды мүшелігіне қабылдау туралы екінші қайтара өтініш жасады. * Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер министрлігі 2003 жылы қарашада Швейцария СІМ-не нота жолдап, онда ақ түстегі қызыл жарты ай геральдикалық таңбасы бұдан былай ҚР Қарулы күштері медициналық қызметінің ерекшелік таңбасы болып пайдаланатынын хабарлады. Нотада, сондай-ақ, ҚР ҚЖҚ-ның эмблемасы да қызыл жарты ай эмблемасына ауыстырылғаны, ал 2003 жылы 17 ақпанда ҚР ҚЖҚ ҚҚКҚЖҚ-ның заңды мұрагері ретінде Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде тіркелгендігі хабарланды. * Сонымен Қызыл крест және Қызыл Жарты Ай Халықаралық комитеті тарапынан ҚР ҚЖҚ-ын мойындауының және Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамдары Халықаралық Федерациясының мүшелігіне өтуге байланысты құқықтық кедергілер алынғаны айтылып, ҚР СІМ ҚР ҚЖҚ президентінің тиісті өтінішін қарастыруды сұрады. * 2003 жылы 20 қарашада ХҚКК өз Ассамблеясында Қазақстан Республикасының Қызыл Жарты Ай қоғамының өкілеттігін танып, 28 қарашада ҚР ҚКҰҚ Халықаралық Федерацияға 180-ші қатысушы ретінде қабылданды. Тағы қараңыз * Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.gov.kz/memleket/entities/kostanai-kamystin-audany-akimat/press/news/details/638803?lang=kk Қазақстанның Қызыл Жарты Айы] gov.kz
Халықаралық валюта қоры

Халықаралық пұл қоры — әлемдік қаржы жүйесінің тұрақтылығына қатысты туындайтын түйткілдерді зерттейтін және қажет болған жағдайда мүше елдерге қаржылық және техникалық қолдау ұсынатын халықаралық ұйым. Оның штаб-пәтері АҚШ астанасы Вашингтонда орналасқан. Құрамына 184 мемлекет кіреді.ХВҚ — мүше мемлекеттер арасындағы валюта несие қатынастарын реттейтін, төлем теңгерімінің тапшылығынан валюталық қиындықтар туындаған кезде оларға шет ел валютасымен қысқа және орта мерзімді несие беру жолымен қаржы көмегін көрсететін халықар. ұйым. Брет-Будстағы конференцияның (АҚШ‚ 1944) шешіміне сәйкес құрылған. Оған БҰҰ-ның мамандандырылған мекемесі мәртебесі берілген. Ресми мақсаты — валюта-қаржы саласындағы халықар. ынтымақтастыққа және дүниежүз. сауданы дамытуға жәрдемдесу. Қордың активтері, көбінесе қатысушы мемлекеттердің жарналары (үлестері) есебінен құралады Сыртқы сілтемелер * [http://www.imf.org Халықаралық Валюта Қоры торбеті] * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/index.htm Finance & Development - ХВҚ Тоқсандық журналы] * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/ar/ Annual Reports of the Executive Board] * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/weorepts.htm World Economic Outlook Reports] * [http://www.imf.org/external/pubind.htm IMF Publications] * [http://blog-pfm.imf.org/pfmblog/fad.html IMF Fiscal Affairs Department (FAD)] * [http://www.augustreview.com/c/global_banking/ August Review - Global Banking: The IMF] * [http://www.economist.com/opinion/displayStory.cfm?story_id=2941379 Kenneth Rogoff - The sisters at 60] * [http://www.serendipity.li/hr/imf_and_dollar_system.htm How the IMF Props Up the Dollar System] * [http://web.gc.cuny.edu/eusc/activities/paper/schwartz.htm IMF’s Origins as a Blueprint for Its Future, Anna J. Schwartz, National Bureau of Economic Research] * [http://www.uiowa.edu/ifdebook/ Center for International Finance & Development] University of Iowa research center, includes a 300 page E-book on the IMF and World Bank. * [http://www.cepr.net/documents/publications/imf_forecasting_2007_04.pdf Political Forecasting? The IMF’s Flawed Growth Projections for Argentina and Venezuela] by David Rosnick and Mark Weisbrot, Center for Economic and Policy Research * [http://www.dollarsandsense.org/archives/1999/0799dollar.html What's the difference between the IMF and the World Bank?] by economist Arthur MacEwan, in Dollars & Sense magazine * [http://www.knology.net/~bilrum/Paul_Prohibit_BanksA.rtf "Monetary Freedom Act"] HR 391, by Congressman Ron Paul, 1981 Дереккөздер
Қазан (айрық)

Елді мекендер: * Қазан – Ақтөбе облысы Мәртөк ауданындағы ауыл. * Қазан – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл. * Қазан – Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданындағы ауыл. * Қазан – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл. * Қазан – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Қазан – ай аты. * Қазан – Татарстан елордасы. * Қазан – тұрмыста қолданылатын бұйым. * Қазан – қазақтың ұлттық ойыны. * Қазан – үлкен қысымды бу немесе ыстық су алуға арналған қондырғы.
Ли Бай

Ли Бай (немесе Елдібай, Ілебай; ) (701—762) — Қытайдың ұлы ақыны. Ол өз өмірінде тоғыз мың шумақ өлең жазған, «жыр періштесі» деген атаққа ие болған. Ли Байдың туған жері туралы талас коп, бірақ Қытайдың деректері бойынша Сұяб қаласында туған, Сұябты қытайлар Шу өзені бойында болғаны үшін Шуйе деп атаған. 5 жасынан әкесіне ілесіп Қытайға келген Ли Бай ақындық өмірін Қытайда өткізді, тірісінде ат мініп, ел аралап, шарап ішуді ұнатар еді. Ақыры Янцзы өзенінде қайықта мас болып, судағы айдың сәулесін құшамын деп суға ғарық болып өледі. Өлеңдері Ли Бай және Таң әулетінің поэзиясы Феодалдық бөлінушілікті алмастырған Тан әулетінің біріккен империясы өзінің дәуіріндегі ең ірі мемлекеттердің біріне айналады. Экономикалық өрлеу Қытайды қайта жаңғыртады: қолөнер, сауда, ауыл шаруашылығы, қолданбалы өнер жанданады. Императорлық астана, Чанъань, әлемдегі ең үлкен қалаға айналып, халқы миллион адамға жетеді. Осы тұрғыда көркем шығармашылықтың да өрлеуі байқалады. Тан империясы әлемге көптеген талантты ақындар сыйлады және Қытай әдебиетінің өзіндік «алтын ғасырына» айналды. Мэн Хао-жань, Ван Вэй, Ду Фу, Бо Цзюйи және басқалар Қытай поэзиясына үлкен үлес қосты. 1708 жылы Император Канси «Тан дәуірінің толық поэзиялық жинағын» шығаруды бұйырды. Көп томды еңбек 50 мыңнан астам өлеңді қамтыды. Алайда сол дәуірдің екі мыңнан астам ақынының арасында, әртүрлі бағыттар мен дарындардағы адамдардың ішінде Ли Бо (және оның жақын досы Ду Фу) есімі ерекше аталады. Ли Бо өз бейбітшілік пен шектелмеген қиялымен, ерекше мінез-құлқымен, терең философиясымен және даос суреттерін поэзиясында жарқын бейнелеуімен танымал. Оған қоса, аңыздар бойынша, ол ішімдікті сүйіп ішкен. Ду Фу сияқты, ол көп уақытын сапарларда өткізген. Көшпенділік оның сезімтал жүрегіне және ең ұсақ детальдарды байқап, оған үнемі жаңа әсерлер сыйлап отырды. Оның генийі көрген, қабылдаған және туындыларында көрсеткен барлық байлықты қайта өңдей отырып, оны терең түсініп, көркем түрде жеткізуді қабілетті болды. «Қытай әдебиетінің тарихы» авторлары Ли Бо өлеңдерінің мазмұны қытай қоғамының барлық өмір салаларын қамтығанын, сол замандағы ойшыл адамдардың кездескен мәселелерін қозғалғанын атап өткен. Академик Василий Алексеев ақын туралы былай деп жазған: «Ұлы және жарқын поэзия ағысында бұл гениалды қытай халқы өзінің халықтық рухының шексіз байлығын толықтай көрсетті». Дереккөздер
Барлас

Барлас&nbsp;— қазақ және өзбек халқының ішіне енетін, түркі тілдес тайпаларына жататын ежелгі тайпа. Қазақ арасында Найман тайпасы ішінде Дүрменнің Барласына кіреді. Әмір Темірді Парсы шахы сарт дегенде Ақсақ Темір қатты жынданған сол сөзі Парсы джихадына алып барды, Парсы астанасы қиратылды, Әмір Темірдің Парсы шахына берген жауабы: Тарихы Барластар Шыңғыс ханның жаулануы кезінде, 13 ғ. қазіргі Моңғолия жерлерінен Орта Азияға көшкен. Сол рудан Әмір Темір, Ұлықбек дегендер шыққан. Кейбіреулер, Барластың тегін көне түркілерінен шыққан есептесе, басқалар олардың моңғол тегін анықтап, бірақ кейін түркі тілдес болып кетіп, түркілермен аралысып, түркі тайпа болып кеткендігін айтады. Зерттеушілердің деректері бойынша, Барластар Шыңғыс хан шыққан Қияттарға жақын тайпа. Моңғолдың құпия шежіресіне сүйінсек, Барластар Бодончар қолбасшының ұрпақтары делінеді, ал Бодончар Шыңғыстың туысқаны еді. Қазіргі заман ағылшын, американ тарихшылары да Барласты Түркі - Моңғол тайпасы деп атайды. Барластар аймағы ]] Дереккөздер
Ампер

Ампер —бір-бірінен 1 метр қашықтықтағы өткізгіш сымдардың, яғни вакуумдардың 1 метрлік ұзындығы арасында тең әсерлесуді туғызытын ток күшімен сипатталады. * электр тогы күшінің Бірліктердің халықаралық жүйесіндегі (СИ) бірлігі. Француз физигі А.М. Ампердің (1775—1836) есімімен аталған. Белгіленуі: А. 1 А — бос кеңістікте (вакуумда) бір-бірінен 1 м қашықтықта параллель орналасқан, шексіз ұзын әрі өте жіңішке дөңгелек қималы, түзу екі өткізгіш бойымен өткенде, осы өткізгіш ұзындығы 1 м болатын бөлігінде 2*10 −7 Н-ға тең өзара әсер күшін туғызатын, өзгермейтін ток күшіне тең. 1 А3*10 9 СГСЭ бірлігі 0.1 СГСМ бірлігі; * магниттік қозғаушы күштің (ескі атауы — ампер-орам) Бірліктердің халықаралық жүйесіндегі бірлігі. Бұл жерде 1 А — күші 1 А болатын тұрақты ток контурымен ілініскен тұйық контур бойындағы магниттік қозғаушы күшке тең. 1 А 0.4 π гильберт 4π * 3 *10 9 СГСЭ бірлігі. Дереккөздер
Аркоз

Аркоз, аркоз құмтасы – гранит, кварцты монцанит, гнейс тау жыныстарының үгіліп, ұсатылуы нәтижесінде түзілетін шөгінді тау жынысы. Аркоз құмтастарында минералды түйіршіктер (кварц, дала шпаты, слюда, т.б.) мөлшері 60-90% болады, қалған 10-40%-і әр түрлі құрамды цементтен тұрады. Құрылымы псаммитті (түйіршектер өлшемі – 0.1-1 мм). Пішіні параллель, қисық, линза тәріздес және үзік-үзік қабат болып келеді. Түсі – қызғылт, сарғыш, сұр. Аркоз құмтастары терригенді құралымда жеке беткейлер мен қабаттар түзеді. Қабаттасқан жіктер және көлденең сызаттар арқылы бөлінген аркоз құмтастарының текшелері құрылыста пайдаланылады. Дереккөздер
Александр Невский

Александр Невский, князь Александр (шамамен 1220 – 14.11.1263 жылдары) – саяси қайраткер, қолбасшы, Новгород (1236 – 51 жылдары) пен Владимирдің (1252 – 63 жылдары) ұлы князі. Владимир ұлы князі Ярослав Всеволодовичтің ұлы. Шешесі қыпшақ билеушісінің қызы. Алтын Орда билеушісі Бату хан орыс княздіктерін бағындырғаннан кейін Владимирдің ұлы князі Ярослав өзінің бағынғанының белгісі ретінде ұлы Александрды аманатқа берген. Бату оны өз ордасында өкіл бала ретінде ұстады және үлкен ұлы Сартақпен анда қылды. Осы кезде Русьтің солтүстік - батыс жерлеріне шведтер мен немістер қауіп төндірді. Новгород халқы Батудан көмек сұрады. Бату оларға көмекке Александр бастаған жасақты аттандырды. Швед әскерлері Ижора өзенің Нева өзеніне құятын жеріне келіп түскеннен кейін Александр жасағы ладогалықтармен бірігіп, шведтерге тұтқиылдан шабуыл жасап, олардың саны басым әскерлерін талқандады. 1240 жылы өткен Нева шайқасы шведтердің солтүстіктен шабуыл жасау қаупін жойды. Осы шайқас үшін князь Александр “Невский” деген атақ алды. Жеңіс Александр Невскийдің саяси ықпалын күшейтіп, мұнымен бір мезгілде оның Новгород боярларымен қарым - қатынасын шиеленістірді. Нәтижесінде Александр Невский Новгородты тастап кетуге мәжбүр болды. Ливон рыцарьлары Руське баса - көктеп кіргеннен кейін новгородтықтар Бату ханға өз өкілдерін жіберіп, Александр Невскийді тағы да шақыртты. Александр Невский 1241 жылы көктемде қайтып оралып, тез арада әскер жасақтады. Орыс әскерлері Копорья мен Псковқа тіке шабуыл жасап, бұл қалаларды немістерден азат етті. 1242 жылы 5 сәуірде Чудь каласынде магистр басқарған орден әскерлерін тас - талқан етіп жеңді. Бұл шайқастағы жеңіс Александр Невскийді сол кездегі аса көрнекті қолбасшылардың қатарына қосты. Неміс рыцарьларының Руське шабуылы тоқтатылды. Александр Невский Русьтің солтүстік - батыс шекараларын нығайтуды жалғастырды. Норвегияға елшілік аттандырып, Русь пен Норвегия арасында бірінші рет бейбіт келісім жасалды (1251 жылы), Финляндиядағы шведтердің жаңа шабуылының бетін қайтарды (1256 жылы). Александр Невский өзін сақ әрі көреген саясаткер ретінде көрсетті. Ол папа куриясының Алтын Ордаға қарсы жорық жасау әрекетіне қарсы шықты. Александр Невский Алтын Ордаға бағыну арқылы Русьтің солтүстік - батыс шекарасын қорғап қалды. Бірақ осы саясаты үшін басқа орыс княздары мен боярлары тарапынан үлкен қарсылыққа ұшырады және 2 рет Новгородтан қуылды. Алтын Ордадан қайтып келе жатқанда Городец деген жерде қайтыс болды. Петр І-нің бұйрығы бойынша Александр Невскийдің мәйіті Санкт-Петербургке әкелінді. 1725 жылы 21 мамырда Александр Невский ордені тағайындалды. 1942 жылы 29 шілдеде мұндай әскери орденді кеңес өкіметі де белгіледі. Дереккөздер
Қыпшақ даласы

Қыпшақ даласы немесе Дешті Қыпшақ — Алтай тауларынан Дунай өзеніне дейін, Балқаш көлінен Қара теңіздің батыс жағасына дейін кең жайылған, бір жағынан славяндармен, бір жағынан қытайлықтармен, бір жағынан сібір тайпаларымен, бір жағынан Кавказ халықтарымен, бір жағынан тілдес оғыз және қарлұқ мемлекеттерімен шектесетін дала аумағындағы жерлерін атауы. Бұл қазіргі Қазақстанның территориясына (негізінде Сарыарқа даласына), Еділ мен Донның арасындағы, Солтүстік Кавказдағы, оңтүстік Ресейдегі территориясына, Украинаның далаларына, Каспий менен Қара теңіз маңындағы жерлеріне, славяндармен шектесетін Днепр, Днестр, Дунай өзендерінің төменгі ағымдағы жағалауына, тіпті Венгрия (Мажарстан) даласына сәйкес жерлер. Сол даласында тек қыпшақтар ғана тұрмаған, қыпшақтарға жақын басқа түркі тайпалары тұрған (негізінде көшпенділер болған, бірақ аз-кем отырақты мәдениеті, өркениеті де дамыған еді), бірақ қыпшақтар ең күшті және ең үлкен тайпасы болғандықтан сол далаларын «Қыпшақ даласы» деп атаған. Парсы жазбаларында «Қыпшақ даласын» — «Дешті Қыпшақ» деп атаған, Ресей және Қазақстан тарихшылары бұл терминді әлі де пайдаланады. Көне орыс жазбаларында «Қыпшақ даласын» — «Половецкое поле» деп атаған, ал қыпшақтарды да оларға жақын тайпаларын да «половцы» деп атаған. Тағы бір тайпасын «печенегтер» деп атаған. Печенегтер де Қыпшақ даласында тұрған, оғыздардың бір тармағы еді. Тағы қараңыз * Дешті-қыпшақ мемлекеті Әдебиет * «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том Дереккөздер
Жуков

Жуков сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Жу́ков — орыс тегі (түбірі — қоңыз): ** Георгий Константинович Жуков — кеңес қолбасшысы, Кеңес Одағының маршалы, төрт мәрте Кеңес Одағының Ері ** Жуков — Калуга облысындағы қала.
Алексий (Кутепов)

Алексий (шын аты-жөні Андрей Николаевич Кутепов, 10.5.1953 жылы туған, Мәскеу) — діни қайраткер, архиепсикоп. Жұмысшы отбасында дүниеге келген. Теология ғылымының (дін ілімінің) кандидаты. Ресейдің Подольск, Иркутск, Чита аймақтарында діни қызметтер атқарған. 1975 жылы 20 қарашада қасиетті әулие Алексийдің құрметіне Алексий деген есім мен архимандрит (діни миссия басшысы) атағы берілген. 1980 жылдан Ресейдегі Владимир, Суздаль, Муром, Троицк-Сергиев, Зарайск, Мәскеу шіркеулерінде басшы қызметтер атқарды. 1989 жылы архиепископ (аға епископ) дәрежесіне көтерілді. 1990 жылы 20 шілдеден Алматылық және қазақстандық архиепископ, ал 1991 жылдың ақпанында Алматы және Семей архиепископы болып тағайындалды. Алексий Қазақстанда ұлтаралық түсіністікті, рухани татулықты, ынтымақтастықты жақсарту жолында елеулі қызмет атқарып келеді. Сол еңбегі үшін Республика Президенті белгілеген Бейбітшілік және рухани ынтымақтастық сыйлығының 1995 жылғы иегері болды. Дереккөздер Қазақ энциклопедиясы
Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков

Өмірзақ Өзбеков (10 қараша, 1947, Алматы облысы, Балқаш ауданы, Бақанас) - Қазақстанның саясатшысы, дипломаты, саяси ғылымдардың кандидаты Өмірбаяны * Алматы мал дәрігерлік институтын бітірген (1971), ветеринар дәрігер. * Қорам темекі кеңшарында, "Авангард" кеңшарында мал дәрігері болып жұмыс істеген. * 1971 - 1985 жылдары "Таусүгір" кеңшарының компартия комитетінің хатшысы. * 1985 - 1990 жж. Т.Қабылов атындағы кеңшар директоры. * 1990 - 1991 жж. Шелек аудандық атқару комитетінің төрағасы. * 1991 - 1992 жж. Алматы облысының ауыл шаруашылық басқармасы төрағасының орынбасары. * 1992 - 1994 жылдары Алматы облысы әкімінің орынбасары * 1994 ж. қазанынан - 1996 ж. наурызына дейін - Алматы облысының әкімі. * 1996 ж. наурызынан - 1997 ж. мамырына дейін - Талдықорған облысының (соңғы) әкімі. * 1997 жылдың маусымынан - 2003 жылдың шілдесіне дейін - Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы Төтенше және Өкілетті елшісі болып тағайындалды. * 2003 жылдың шілдесінен 2008 жылғы қаңтарға дейін - Қазақстан Республикасының Қырғызстандағы Төтенше және Өкілетті елшісі. * 2008 жылғы қаңтардан 2011 жылғы 13 қазанға дейін - Қазақстан Республикасының Жер ресурстарын басқару агенттігінің басшысы. * 25 сәуір 2013 жылы - 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Ғылыми еңбектері Саяси ғылымдардың кандидаты, диссертация тақырыбы: "Қазақстан-Өзбек қатынастарының саяси аспектілері", (2000). Марапаттары * "Құрмет" ордені (2003) * "Астана" медалі (1998) * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) * «Астананың 10 жылдығы» (2008) Отбасы * Әйелі: Өзбекова Гүлжазира Махмутқызы * Балалары: қыздары - Әйгерім (1970), Ақмарал (1973), ұлдары - Дәуір (1975), Данияр (1979). Дереккөздер
Қиыр Шығыс республикасы

Қиыр Шығыс республикасы, — уақытша ұйымдастырылған жасанды мемлекет. Байкөл маңындағы, Үркіт облысындағы және Ресейге қараған Қиыр Шығысындағы жерлерінде орналасқан еді. Бұл Кеңестік Ресей мен оған жау болған Жапонияның арасында «аралық мемлекеті» ретінде қиын әскери-саяси жағдайда құрылған еді. ҚШР-ның ұйымдастырылуы РКФСР мен Жапония арасындағы қақтығыстарды тоқтатып, Қиыр Шығыста коммунисттерге қарсы соғысқан ақ әскерлерін жойып, азаматтық соғысында «қызыл» большевиктердің жеңісінде үлкен рөл ойнаған. 1920 жылының сәуірдің 6-сында жарияланған еді. Астанасы — Верхнеудинск еді, қазір бұл Улан-Удэ қаласы, ал 1920 жылының қазан айынан бастап — астанасы Чита болып кетті. Қиыр Шығыс республикасының құрамында Байкөлден арғы, Амур, Приморье, Камчатка облыстары мен Солтүстік Сахалин еді, бірақ шынында ҚШР үкіметіне тек қана Байкөл маңындағы жерлері қараған. 1922 жылының қарашаның 15-інде жойылған еді, РКФСР-ға қайтадан қосылған еді.
Ауғанстан әнұраны

Бұл — батылдардың үйі — пушту тіліндегі нашид және 2021 жылы қабылданған Ауғанстан Ислам Әмірлігінің ұлттық әнұраны. Ол музыкалық аспаптарды қамтымайды, өйткені Ауғанстанның көптеген исламист ғалымдары оларды харам деп санайды. Сөзі
Пәкістан әнұраны

Транслитерация Pāk sarzamīn shād bād Kishwar-e-hasīn shād bād Tū nishān-e-`azm-e-`alīshān Arz-e-Pākistān Markaz-e-yaqīn shād bād Pāk sarzamīn kā nizām Qūwat-e-ukhūwat-e-`awām Qaum, mulk, sultanat Pā-inda tābinda bād Shād bād manzil-e-murād Parcham-e-sitāra-o-hilāl Rahbar-e-tarraqqī-o-kamāl Tarjumān-e-māzī, shān-e-hāl Jān-e-istiqbāl Sāyah-e-Khudā-e-Zū-l-Jalāl
Асқар Ақайұлы Ақаев

Асқар Ақайұлы Ақаев (10 қараша 1944 жылы туған, Қырғыз КСР, Фрунзе облысы, Кемин ауданы, Қызыл-Байрақ ауылы) — Қырғыз Республикасының тұңғыш Президенті, қоғам қайраткері. Техника ғылымдарының докторы, профессор. Қырғыз Республикасының Ғылым Академиясының академигі (1984). Өмірбаяны * Ленинград механика және оптика институтын бітірген (1967). * Бішкек политехникалық институтында ұзақ уақыт ғылыми және ұстаздық қызмет атқарды. * 1981 жылы Мәскеу инженер-физика институтында докторлық диссертация қорғады. * 1986 жылы Қырғызстан компартиясы ОК-нің ғылым және оқу орындары бөлімінің меңгерушісі қызметіне шақырылды. * 1987 жылы Қырғызстан Ғылым Академиясының вице-президенті, ал 1989 жылы президенті болып сайланды. * 1990 жылдың қазан айында Қырғызстан Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс 2-сессиясында Қырғыз Республикасының Президенті болып сайланды. * 1991 жылы бүкілхалықтық сайлауда және 1995 жылдарда өткізілген референдумда Қырғыз Республикасының Президенті өкілеттілігі қуатталды. 1995 жылы 24 желтоқсанында екінші мерзімге қайта сайланды. 2000 жылғы 29 қазанда үшінші мерзімге қайта сайланады. 2003 жылғы ақпанда референдум арқылы президенттік өкілеттігі ұзартылды. * 2005 жылғы 24 наурыздағы "Қызғалдақ төңкерісі" нәтижесінде елден кетті. 2005 жылғы 11 сәуірде - Қырғызстан Жогорку Кенеші Ақаевтың отставкасын қабылдады. * 2005 жылғы сәуірден - И. Р. Пригожин атындағы күрделі жүйелерді математикалық зерттеу институтының бас ғылыми қызметкері, Мәскеу мемлекеттік университетіні профессоры. * 2009 жылдан - Ресей ғылым академиясы Төралқасының бағдарлама үйлестіруішісі. Ғылыми еңбектері 150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 15 монография, оқулықтар мен оқу құралдарының авторы. * Кванттық электроника * голография * ЭВМ мәліметтерін оптикалық өңдеу мәселелерін ғылыми негіздеген. Қосымша лауазымдар * Нью-Йорк академиясының мүшесі * Ислам және т.б. шетел академияларының мүшесі * Мәскеу мемлекеттік университетінің құрметті профессоры (1992). * Білім беру, индустрия және өнертану ғылымдарының халықаралық академиясы қырғыз филиалының құрметті мүшесі болып сайланды. * Халықаралық инженерлік академияның Құрметті академигі атағы. Марапаттары * 1991 жылы халықтар арасындағы бейбітшілік пен достықтың нығаюына, ғылым мен мәдениеттің өркендеуіне қосқан зор үлесі үшін “Латын Америкасы бірлігі үшін” Ассоциациясының “Гранд Кросс (Үлкен Крест) бостандық және бірлік үшін” орденімен марапатталды. * 1995 жылы егемен мемлекеттің қалыптасуына сіңірген зор еңбегі үшін кезінде Дж. Нерудің ұсынысымен құрылған Халықаралық бірлік қорының сыйлығы. * 1996 ж. маусымда Кранс-Монтана дүние жүзінің форумының сыйлығына ие болды. Дереккөздер
Шу облысы

Шу облысы — Қырғыз Республикасының облыстарының бірі, Қырғызстанның солтүстігінде орналасқан. Ыстықкөл, Талас, Нарын, Жалалабат облыстарымен және Қазақстан Республикасының Жамбыл облысымен шектеседі. Орталығы — Бішкек қаласы. Облыста 4 қала, 5 кент, 105 ауылдық округ, 327 ауыл бар. Әкімшілік бөлінісі Шу облысының құрамында: * 8 аудан: ** Аламүдін ауданы, ** Жайыл ауданы (бұрынғы Калинин), ** Кемин ауданы, ** Мәскеу ауданы, ** Панфилов ауданы, ** Соқылық ауданы, ** Шу ауданы, ** Ыстықата ауданы. * 1 облыстық бағыныстағы қала бар: ** Тоқмақ. Ұлт құрамы *Қырғыздар – 338 мың (43,8 %) (1999) *Орыстар – 246 мың (31,9 %) *Дүнгендер – 44 мың (5,7 %) *Украиндар – 26 мың (3,4 %) *Қазақтар – 18 мың (2,3 %) *Ұйғырлар – 15 мың (1,9 %) *Немістер – 14 мың (1,8 %) *Түріктер – 14 мың (1,8 %) *Өзбектер – 13 мың (1,7 %) *Татарлар – 9 мың (1,2 %) *Әзербайжандар – 8 мың (1,0 %) *Корейлер – 6 мың (0,8 %) *Күрдтер – 4 мың (0,5 %) *Тәжіктер – 3 мың (0,4 %) Облыста тағы бірнеше ұлттардың өкілдері, негізінде лезгиндер мен даргиндер тұрады. Сілтемелер * [http://www.chuy.in.kg/ Облыстық сайт]
Құрманбек Сәлиұлы Бәкиев

Құрманбек Сәлиұлы Бәкиев (; 1 тамыз 1949 жыл, Жалалабат облысы) — қырғызстандық саясаткер, Қызғалдақ төңкерісі нәтижесінде билікке келген Қырғызстанның екінші президенті (2005–2010). 2010 жылғы сәуірдегі оппозицияның ірі наразылықтары үкімет мекемелерін басып алды да, Бәкиев елден кетуге мәжбүр болды. Өмірбаяны 1949 жылғы 1 тамызда қазіргі Жалалабат облысы, Масадан ауылында дүниеге келген. Куйбышев (қазіргі Самара) қаласындағы политехникалық институтын бітірген, мамандығы бойынша инженер-электроник. 1976—1979 жылдары Куйбышевтағы (Самарадағы) Масленников атындағы зауытында мамандығы бойынша жұмыс істеді. 1979—1985 жылдары Жалалабат зауыттарының бірінде бас инженері болып істейді. 1985—1990 жылдары Көк-Жаңғақ қаласындағы «Профиль» зауытының бастығы. 1992—1994 жылдары Тоғыз-Тара аудан әкімшілігінің басшысы. 1994—1997 жылдары Жалалабат облысының әкімшілігінің басшысы. 1997—2000 жылдары Шу облысының губернаторы. 2000 жылғы 21 желтоқсаннан 2002 жылғы 22 мамырға дейін Қырғызстан премьер-министрі. Ақсы ауылындағы оқиғаларынан кейін орнынан өз еркімен бас тартып, халық мүддесін қорғап, Ақаевқа қарсы оппозицияға кетті. Оппозиция көшбасшысы болып, Қызғалдақ төңкерісінен кейін ел басшысы болды. 2005 жылдан бастап ол — Қырғызстан президентінің міндеттерін атқарды. 2005 жылы Қырғызстан Ақаевтың саясатына наразылық білдіріп, 24 наурызда Қызғалдақ төңкерісін жасаған. Осындай қиын саяси жағдайында, билікке Бәкиев келген. Біржолы ел басшысы және үкімет басшысы (премьер-министр) міндеттерін атқарып, кезектен тыс президенттік сайлауда өз кандидатурасын тапсырған. 10 шілдеде өткен сол сайлауда ол ресми деректер бойынша сайлаушылардың 88% алып, жеңіске жетті. 2005 жылғы 15 тамызда Бәкиевтің президент инаугурациясы өтті. 2009 жылы ол екінші мерзімге сайланған. 2010 жылғы 7 сәуірде пайда болған қанды оқиғалардан кейін елдік төңкерісінің барысында Қырғызстанның тұңғыш президенті Асқар Ақаев сияқты орнынан кетуге мәжбүр болды. Бішкектен қашып кеткен Бәкиев туған Жалалабат облысының Тейіт ауылына келіп, билігін сақтау үшін Қырғызстанның оңтүстігінде елдің қолдауын іздеді. 15 cәуірде Бәкиевті қолдайтын күштер Ош қаласында митинг ұйымдастырды. Алайда, жақтаушы мен қарсылас топтардың қақтығысынан кейін, митинг тарап кетті, ал мақсатына жете алмаған Бәкиев Қырғыз елінен кетуге мәжбүр болды. Тараз қаласында биліктен бас тартатын қағазға қол қойып, ары қарай Беларусьтің астанасы Минск қаласына ұшып кетіп, сол жақта пана тапты. Сыртқы сілтемелер * [http://www.bakiev.kg Кұрманбек Бакиевтың ресми сайты] * [http://lenta.ru/lib/14170838/full.htm Лентапедиядағы Кұрманбек Бәкиев] Дереккөздер
Хорезм Халық Кеңес Республикасы

Хорезм Халық Кеңес Республикасы, қысқаша Хорезм ХСР немесе ХХСР – Орта Азияда орналасқан Кеңестік республика. Антифеодалдық халықтық-демократиялық революцияның жеңісі нәтижесінде 1920 жылы ақпанда Хиуа хандығы территориясында құрылды. Астанасы – Хиуа қаласы. Мемлекет болып қалыптасуы Халық өкілдері Кеңестерінің 1920 жылдың 26 сәуірінде Бүкіл хиуалық 1-съезде Хорезм Халықтық Кеңес Республикасы құрылғанын жариялады, ал 30 сәуірде республиканың алғашқы конституциясы қабылданды. Хорезм Халықтық Кеңес Республикасы пролетариалистік диктатурасы мемлекеті емес, шаруа-кеңес республикасы болды. Оның әлеуметтік негізі еңбекші шаруалардан тұрды. Ол өзінің жоғарғы үкімет органы, заңы, сот жүйесі, әскері, елтаңбасы мен жалауы бар тәуелсіз суверенді мемлекет болды. Еңбек және Қызыл Ту ордені белгіленді. Саясаты Хорезм Халықтық Кеңес Республикасы елдегі феодалдық-патриархалдық қатынасты жоюға, сөйтіп социалистік құрылысқа өту үшін саяси және экономикалық жағдай жасауға күш салды. Кеңес үкіметін нығайту процесі байлардың, феодалдардың, дін иелерінің қарсылығы жағдайында жүргізді. РКФСР-дің көмегіне сүйенген Хорезм Халықтық Кеңес Республикасы ірі жер иеленушілікті жойып, өнеркәсіпті өркендетті. Қоғамдық ұйымдар (комсомол, кәсіподақ, кооперация, қосшы одағы) нығайды. 1922 жылдың басында Хорезм коммунистік партиясы РК(б)П құрамына алынды. 1923 жылы Орта Азияның үш республикасын – Түркіменстанды, Бұхарды және Хорезмді экономикалық жағынан біріктіріп, Орта Азиялық экономикалық кеңес құрудың зор маңызы болды. Кеңестердің Бүкіл хорезмдік 1923 жылдың 17 желтоқсан – 20 желтоқсан аралығында өткен 4-құрылтайы Хорезмді социалистік республика етіп қайта құру жөнінде шешім қабылдады. Хорезм Халықтық Кеңес Республикасы 3 автономиялық облысқа – Өзбек, Түрікмен, Қырғыз-қарақалпақ – бөлінді. Құлдырауы Орта Азия республикаларының ұлттық-мемлекеттік жағынан межеленіп бөлінуі барысында хорезм халқы жаңадан ұйымдасқан Өзбек КСР-нің, Түрікмен КСР-нің және Қарақалпақ АО-ның құрамына енді де, Хорезм Халықтық Кеңес Республикасы тарап кетті. Дереккөздер