kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жанар Мерғалиқызы Айжанова

Жанар Мерғалиқызы Айжанова (6 ақпан 1968, Тұмалыкөл, Шалқар ауданы, Ақтөбе облысы) – әнші, айтыскер, актриса, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері (2020) Қожа руынан шыққан. * 1995 жылы қазіргі Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің музыка факультетін бітірген. * 1985-86 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар аудандық мәдениет үйінде автоклуб меңгерушісі болды. * 1991-2000 жылдар аралығында Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында, «Адырна» фольклорлық-этнографиялық ансамбльінде еңбек етті. Қазір «Гүлдер» ансамбльінің әншісі. Дереккөздер
Жасұлан Базарбеков

Жасұлан Базарбеков 1982 жылы Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Сәкен ауылында туған. Қарағанды облыстық Тәттімбет атындағы өнер колледжін тәмамдаған. Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Қазақ радиосында редактор-жүргізуші. Дереккөздер
Жоламан Құжиманов

Жоламан Құжиманов 1958 жылы Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Қарағайлы ауылында туған. . 1978 жылы Қарағанды музыкалық колледжін, 1983 жылы Қарағанды педагогикалық институтын бітірген. Қазір Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясының әншісі. Дереккөздер
Жұмабек Қамбаров

Жұмабек Қамбаров 1950 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Қасқабұлақ ауылында туған. 1973 жылы Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. 1975-1980 жылдары Семей қаласындағы Абай атындағы драма театрының әншісі болды. 1980-2002 жылдары Семей облыстық Радио-телевидение комитетінде, 2002-2006 жылдары Абай атындағы драма театрында қызмет етті. Қазір Семей қалалық Мәдениет басқармасының өнер-музыка бөлімінде инспектор. Дереккөздер
Зәуреш Есбергенқызы

Зәуреш (Закон) Есбергенқызы (1940 жылы, көкек айының 27-ші жұлдызында Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Ақтөбе ауылында дүниеге келген) - республикаға танымал әнші, даусы сирек кездесетін контральт, әрі талантты режиссер. Зәурештің әкесі Есберген өз ортасында жыршы, әншә атанған. Ол Ұлы Отан соғысында ерлікпен қаза тапты. Анасы Рабиға халық әндерін көп білген. Зәурештің әнге құмарлығын оятқан сол анасы болатын. * Есбергенқызы Атырау қаласындағы Ордженикидзе атындағы орта мектепті (1957), Алматыдағы Құрманғазы атындағы өнер институтының режиссерлік бөлімін (1964), Алматы эстрадалық студиясының вокалдық бөлімін (1972) бітірген. * Еңбек жолын Махамбет Өтемісов атындағы Атырау облыстық драма театрында режиссер болудан бастайды. * Ол "Әке тағдыры", "Сөнбейтін от", "Нәркес", "Кімге күлеміз?" сияқты т.б. спектакльдерді сахнаға шығарады. Кейін Жамбыл, Торғай облыстық театрларында режиссерлік қызмет атқарған. Ұзақ жылдар "Қазақконцерт" гастрольдік бірлестігінде әнші болып, еліміздің көптеген аймағын аралайды. Зәуреш мектеп сахнасынан ән сала бастаған, жас кезінде-ақ аудандық, облыстық өнерпаздар олимпиадаларының жеңімпазы атанды. * Москвада өткен көркемөнерпаздарың бүкілдодақтық фестиваліне (1955), өнерпаздардың республикалық фестиваліне қатысып (1959), жүлделі орынға ие болған. Ол әншілік өнерде ешкімге де ұқсамайтын, өзіндік дауыс ерекшелігі айқын әнші. * Оның репертуарында "Сәулем-ай", "Ахау бикем", "Жылой", "Құдаша" сияқты халық әндерімен қатар, халық сазгерлері Мұхит, Досат әндері де бар. Есбергенқызы негізінен сирек кездесетін халық әндерін насихаттап келеді. "Әнім менің-Атырау" атты тақырыптық концертпен талай рет облыстарды аралаған. Оның республикаға белгілі әртіс болып қалыптасуына ұстаз педагогі Қазақстан Республикасының халық әртісі Нәдия Әбдірахманқызы Шаріпова мен концертмейстрі Республикаға еңбегі сіңген әртіс Людмила Михайлова Иванова-Сокольская көп еңбек сіңірген. Қазіргі кезде З.Есбергенова Қазақ радиосында режиссер болып қызмет атқарады. Оның өнері туралы мерзімді баспасөзде (Душа народной песни. "Казахстанская правда" 16 көкек 1986) жылы пікірлер айтылған. * 1985 жылы Ташкент қаласынан ән табағы жарық көрді. . Дереккөздер
Келденбай Өлмесеков

Келденбай Өлмесеков 1953 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Жылытау ауылында туған. 1977 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. Қазір Әміре Қашаубаев атындағы Семей филармониясында қызмет істейді. Дереккөздер
Кенжегүл Сыздықова

Кенжегүл Сыздықова (1949-2003) 1940 жылы қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында туған. Қарақалпақстанда, Оңтүстік Қазақстан облысында, Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында әнші болған. Дереккөздер
Керім Елемес

Керім Елемес 1963 жылы 5 қарашада ҚХР Шыңжаң өлкесі, Буратал облысы, Жыңғылды ауданында туған. Ақын, домбырашы, әнші. Өз жанынан шығарған бірнеше күйлер мен әндері бар. Қазір Алматы қаласында тұрады. Отбасы Әкесі - Елемес Таласбайұлы Еңбек жолы * 1986-1991 жылдары Іле Қазақ автономиялық облысының облысының "Іле" газетінің бөлім редакторы * 1991-1993 жылдары "Шыңжаң халық радиостанциясында" әдебиет қызметкер * 1994-1995 жылдары "Егемен Қазақстан" газетінде тілші * 1997-1998 жылдары "Қазақ елі" газетінде тілші * 1995-97 жылдары "Жалын" баспасында редактор * Қазір Балдырған журналында бөлім редакторы Кітаптары * "Ақ жалын" (1988) * "Жетінші аспан" (2002) * "Жұлдызды түн" (2003) Дереккөздер
Қайрат Кәкімов

Қайрат Кәкімов 1976 жылы Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы Өлеңті ауылында туған. 1991-93 жылдары Сырым аудандық музыка мектебінде, 1993-97 жылдары Орал музыка колледжінде оқыған. 1997 жылдан Атырау облыстық академиялық оркестрінде әнші. Дереккөздер
Қалампыр Рахимов

Қалампыр Рахимов (1949-1988) Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданы Алмас ауылында туған. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. Қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында оқыған. Республикалық ән-би ансамблінің әншісі болды. Дереккөздер
Қалыбек Ақтаев

Қалыбек Ақтаев (1939-2003) Оңтүстік Қазақстан облысы Қайнарбұлақ ауылында туған. 1961 жылы Алматы қаласындағы Құрылыс училищесін, 1969 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. 1969-1973 жылдары «Гүлдер» ансамблінде әнші болды. 1984-2001 жылдары қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжінде, 2001-2003 жылдары Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында ұстаздық етті. Дереккөздер
Қуанғали Жұмалиев

Қуанғали Жұмалиев (1936-1998) Атырау облысы Бақсай ауданы Сарайшық кентінде дүниеге келген. 1961 жылы Атырау педагогикалық институтын бітірген Қуанғали Атырау облысында әртүрлі қызмет атқарған. Репертуарында Мұхиттың «Кіші айдай», «Зәуреш»; Қисаның, Кәштеннің әндері, халық әндері бар. Ол, сонымен қатар, Бала Ораз, Қиса, Ауқат, Аманғали әндерін жинақтап зерттеген. Дереккөздер
Құралай Шаяхметова

Құралай Шаяхметова 1980 жылы Талдықорған қаласында туған. 1999 жылы Қ. Байсейітов атындағы музыка колледжін, 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітіріп, Ықылас атындағы халықтық музыка аспаптары мұражайында қызмет етті. Қазір «Шекарашылар» ән-би ансамблінің әншісі. Дереккөздер
Ләззат Жанаманова

Ләззат Жанаманова 1977 жылы Алматы облысы Жамбыл ауданы Ұзынағаш ауылында туған. 1999 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін, 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Алматы қаласындағы Жамбыл атындағы мемлекеттік филармонияда әнші. Дереккөздер
Майра Әлімғажинқызы Ілиясова

{{Музыкант { } }} Майра Әлімғажинқызы Ілиясова (1956 жылы 3 мамырда Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданында туған) — әнші, продюсер. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1995). Парасат және Құрмет ордендерінің иегері. Толығырақ * Майра Ілиясова 1956 жылы 3 мамырда Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Ақсуатта дүниеге келген. * 1979 жылы Ж.Елібеков атындағы Республикалық эстрда-цирк колледжі (бұрынғы Алматы эстрадалық цирк студиясын) Қазақстанның халық артисі, профессор Бекен Жылысбаевтың классын бітірген. * 1985 жылы Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (бұрынғы Алматы мемлекеттік театр және көркемсурет инистиуты)ның "драма актері" мамандығы бойынша қызыл дипломмен бітірген. Қазақстанның халық артисі, профессор Кәукен Кенжетаев, Қазақ ССРнің еңбек сіңірген артисі, профессор Рахилям Машурованың классын бітірген. * 1985 жылы оқуды бітіргеннен кейін "Сазген сазы" фольклорлы ансамбльінің әншісі болды. * «Сағындырған әндер-ай», «Жан Анам», «Алтын домбыра», «Күміс көмей, жез таңдай» сынды авторлық бағдарламаларымалардың авторы. * "Майра" продюссерлік орталығының директоры. Марапаттары * 1995 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді. * 2009 жылы "Құрмет ордені" * 2013 жылы "Парасат ордені" мен марапатталған. * Тарбағатай ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Мәдина Сахарбаева

Мәдина Сахарбаева 1979 жылы Шығыс Қазақстан облысы Аягөз қаласында дүниеге келген. 1999 жылы Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін, 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Қазақ радиосында музыкалық редактор. Дереккөздер
Мекес Төрешев

Мекес Төрешев 1940 жылы Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданында туған. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі. 1960-67 жылдары «Қазақконцерт» бірлестігінде еңбек етті. 1967 жылдан Атырау облыстық филармониясында әнші. Дереккөздер
Мұқаш Байбатыров

Мұқаш Байбатыров (1899-1980) Жетісу өңірінде туып-өскен. 1936-61 жылдары қазіргі Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік академиялық опера және балет театрында қызмет істеді. Ол көптеген ауыз әдебиеті мұраларын хатқа түсіріп, арнаулы қорларға тапсырған. Әншілігімен қатар, ақын ретінде сөз сайысына түскен. Дереккөздер
Набат Айдәулетова

Набат Айдәулетова 1947 жылы Қызылорда облысы Арал ауданында туған. Қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. «Гүлдер» ансамблінде әнші. Қазір Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында ұстаз. Дереккөздер
Нұрбек Әділбеков

Нұрбек Әділбеков 1946 жылы Талдықорған облысы Андреев ауданында туған. 1976 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. 2001 жылдан бастап Павлодардағы С.Торайғыров атындағы Мемлекеттік университеттің домбыра шеберханасының меңгерушісі. Дереккөздер
Перизат Тұрарова

Перизат Тұрарова 1984 жылы Шығыс Қазақстан облысы Аягөз қаласында дүниеге келген. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Бірнеше дәстүрлі ән байқауларының жүлдегері. Қазір Астана Мемлекеттік филармониясының және Президенттік мәдениет орталығындағы Ұлттық дәстүрлер театрының әншісі. Дереккөздер
Райымқұл Темірбаев

Райымқұл Темірбаев 1948 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданы Рабат ауылында туған. Сіргелі тайпасының Батыр-Жайдақ руынан шыққан. 1964-1969 жылдары Шымкент музыка училищесінде оқыған. Қазіргі Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының халық аспаптары бөлімін бітірген. 1975-78 жылдары М.Әуезов атындағы Шымкент педагогикалық институтында, 1980-83 жылдары Әл-Фараби атындағы Шымкент мәдениет институтында мұғалім болды. 1983-93 жылдары Қазығұрт ауданында музыка мектебінің директоры, 1993-96 жылдары Сарыағаш аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі, 1996-99 жылдары Қазғұрт аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі болып еңбек етті. Қазір Қазығұрт аудандық өлкетану мұражайының директоры. Дереккөздер
Рымкеш Жұмаділова

Рымкеш Жұмаділова 1957 жылы Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қарамеңді ауылында туған. 1986 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік опера және балет театрында әнші және Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында ұстаз. Дереккөздер
Рымтай Бөдешов

Рымтай Бөдешов (1957-2000) қазіргі Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында туған. 1980 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. 1980-1982 жылдары Солтүстік Қазақстан облысында еңбек етті, 1982-1998 жылдары «Қазақконцерт» бірлестігінде әнші болды. Дереккөздер
Сағат Дабайұлы

Сағат Дабайұлы 1925 жылы туған. Қазақтың жыр-қиссаларын, қара өлеңдерін көп білетін айтыскер ақын. Көптеген тарихи деректерді жеткізуші. Қазір Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы Жаңатұрмыс ауылында тұрады. Дереккөздер
Сәбит Дабылов

Сәбит Дабылов 1976 жылы Өзбекстан Республикасы Тамды ауданында туған. Сыр, Тау елі өңірінің ақын-жырауларының жырларын орындаушы. Сырмағамбет, Балқыбазар жыраулардың бірден-бір орындаушысы. Дереккөздер
Сержан Мұсайын

Сержан Мұсайын 1977 жылы Қарағанды облысы Қарқаралы қаласында туған. 1999 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Қ.Байжанов атындағы концерттік бірлестіктің әншісі. Дереккөздер
Серік Кәрібайұлы Оспанов

Серік Кәрібайұлы Оспанов 1957 жылы Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданындағы Түгіскен ауылында туған. ҚР еңбек сіңірген артисі. Жаңаарқа ауданында, Тайжан Қалмағанбетов атындағы Жезқазған мемлекеттік филармониясында көп жылдар еңбек еткен. Қазір Астана қаласындағы С.Сейфуллин мұражайының директоры. Арғын тайпасы Қуандық руының мойын рақпанқұл бөлімінен шыққан. Дереккөздер
Сыздық Әбілғазин

Сыздық Әбілғазин (1924-2005) қазіргі Қостанай облысы Меңдіқара ауданында туған. Өлкетанушы, ақын. Нұржан Наушабаев мұрасын бүгінге жеткізуші. Қазір Қостанай мемлекеттік университетінде және мәдениет колледжінде ұстаздық етті. Дереккөздер
Тәмті Ибрагимова

Тәмті Ибрагимова (1908-1992) Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданында дүниеге келген. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. 1931 жылы Қазақ радиосында диктор, 1932-35 жылдары Қазақ драма театрында актриса болған. Мұхит әндерін алғашқы орындап, таратушылардың бірі. Дереккөздер
Тоқтар Серіков

{{Музыкант Қайрат Нұртас Алтынбек Қоразбаев } { } |Сайты = }} Тоқтар Қадырұлы Серіков (1976 жылы қарашаның 16 күні дүниеге келген Шығыс Қазақстан облысы Шұбартау ауданы) – белгілі әнші, эстрада саңлағы, термеші, домбырашы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, мемлекеттік "Дарын" сыйлығының лауреаты, сазгер. Найман тайпасының Қаракерей руының Семіз найман бөлімінен шыққан. 1999 жылы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының иегері. Дереккөздер
Толғанбай Сембаев

Сембаев Толғанбай Токтағанұлы 1964 жылы 01 қаңтарда Алматы облысы Үшарал селосында дүниеге келді, 1966 жылдан бастап Аягөз ауданының Тарбағатай совхозында тұрып, мектепті 1971-1981 жылдары Тарбағатай совхозының "Октябрь" орта мектебінен білім алды, 1982-1984 жылдары Кеңес Армиясы қатарында әскери борышын өтеді. 1989 жылы Алматы эстрада-цирк өнері студиясында, Қазақстан халық әртісі Қайрат Әукенұлы Байбосыновтың ән сыныбында оқып, «Домбырамен ән салу әртісі» деген біліктілік алды. 1989 – 2015 жылдар аралығында Семей мемлекеттік Әміре Қашаубаев атындағы филармонияда солист болып қызмет атқарды. 2007 жылы Семей мемлекеттік педагогикалық институтында «Музыкалық білім» мамандығы бойынша білімі «Музыка мұғалімі». Толғанбай Сембаев көптеген республикалық және халықаралық конкурстардың лауреаты. Марапаттары 1. 2006 жылы «Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері» атағы; 2. 2010 жылы Шығыс Қазақстан облысы бойынша «Мәдениет пен өнердің дамуына қосқан үлесі үшін» облыс әкімі сыйлығы («Музыка» номинациясы); 3. 2016 жылы «Ерен еңбегі үшін» мемлекеттік медалі. 4. 2025 жылы «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері». Жұмыс орны 1. Күләш Байсейітова атындағы Қазақ Ұлттық Өнер университетінің дәстүрлі ән кафедарсының доценті. 2. Роза Бағланова атындағы Қазақ Концерт ұжымының жеке әншісі.. Дереккөздер
Төлеутай Серіков

Төлеутай Серіков 1975 жылы Шығыс Қазақстан облысы Бидайық ауылында дүниеге келген. Павлодар қаласындағы П.И.Чайковский атындағы музыка колледжін және Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясында әнші. Дереккөздер
Төрткен Кененқызы

Төрткен Кененқызы 1936 жылы Жамбыл облысы Қордай ауданында туған. 1955 жылы қазіргі Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін бітірген. Оқу бітірген соң 15 жылдай орта мектептерде ұстаз, 1975 жылдан бастап, Алматы облысы Іле ауданында халық ағарту, мәдениет орындарында қызмет істеген. 1999-2009 жылдары қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжінде ұстаздық еткен. ҚР Мәдениет қайраткері. Дереккөздер
Ұлту Қабаева

Ұлту Қабаева 1967 жылы Түркістан облысы Шардара ауданы Қоссейіт ауылында дүниеге келген. 1989 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін, 2000 жылы Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының эстрада бөлімін бітірген. Қазір Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық ансамблінде әнші. Дереккөздер
Шолпан Дәржанова

Шолпан Дәржанова 1980 жылы Алматы облысы Сарқан ауданы Қойлық ауылында туған. 2000-2002 жылдары Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжінде ұстаздық етті. Қазір «Гүлдер» ансамблінің әншісі. Шығармашылығы *1997- 2000 жылдар аралығында Республикалық Ж.Елебеков атындағы эстрада-цирк колледжінің студенті. *2000 - 2004 жылдар аралығында Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық Консерваториясының студенті. 2007-2009 жылдары осы аталған оқу орнының аспирантурасын тәмамдады. *1999 жылы II Халықаралық «Шабыт» фестивалінің бас жүлдегері; *2001 жылы I - Республикалық Кенен Әзірбаев атындағы әншілер байқауының бас жүлдегері; *2004 жылы II - Республикалық Ж. Елебеков атындағы әншілер байқауының лауреаты. *Қазақтың дәстүрлі ән өнерін Жапония, АҚШ, Иордания, Корея т.б. шет елдерінде гастрольдік сапарларымен көрсетіп жүр. *2006 жылдан Гүлдер (ансамбль)нің әншісі. Алғашқы жеке концертін 2009 жылдың мамыр айында Алматы қаласында өткізді. *Қазіргі таңда Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер Академиясының аға оқытушысы. Дереккөздер
Ырысты Сүлейменова

Ырысты Сүлейменова 1977 жылы Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Ақсу ауылында дүниеге келген. 2003 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын бітірген. Қазір ҚР Қорғаныс министрлігінің Орталық ансамблінде әнші. Дереккөздер
Ізбасар Шыртанов

{{Ambox }} Ізбасар Шыртанов (1941-2001) Маңғыстау түбегіндегі Жыңғылды деген жерде дүниеге келген. Әнші, жыршы, күйші және халықтың әдеби, музыкалық мұраларын насихаттаушы. І.Шыртанов–Маңғыстаудың сирек айтылатын әндерін кейінгі ұрпаққа жеткізуші. Дереккөздер
Папалық

Папа (, , páppas, сөзбе-сөз аударғанда әке) — Рим епископы, католиктер қауымының көрінетін басшысы. Ол тағы жоғарғы понтифик, Рим понтифигі, егемен понтифик делінеді. 8-ғасырдан 1870 жылға дейін Рим папасы Папа облысының егемені және мемлекет басшысы болса, 1929 жылдан бері кішігірім Ватикан мемлекетін басқарады. Католик көзқарасынша, Рим папасы — Әулие Пётрдің апостолдық ізашары. Бұл дінде Әулие Пётрдің өзіне Иса Мәсіх ұлықтылық және Көк Тәңірінің кілттерін берген еді деп саналады. XIV Лео — 2025 жылғы 8 мамырдан бергі Рим папасы. Рим папалары Тағы қараңыз * Кардинал Ескертпелер Дереккөздер
Шоги Эффенді

Шоги Эффенді (1897 - 1957) — Абдул-Баһаның үлкен немересі, 1921 - 1957 жылдар аралығындағы Баһаи Сенімінің басшысы. Абдул-Баһа өзінің өсиетінде оны «Құдай Ісінің Сақтаушысы» және «Сенімнің Түсіндірушісі» ретінде тағайындаған. Шоги Эффенді Баһаулла мен Абдул-Баһаның негізгі еңбектерін араб және парсы тілдерінен ағылшын тіліне аударған. Сонымен қатар, Бүкіләлемдік Баһаи Орталығы және Баб кесенесі құрылысына атсалысқан.
Кітаб-и-Ағдас

Кітаб-и-Ағдас (, ) — Баһаи дінінің негізгі қасиетті кітабы.1872—1873 жылдары Акка қаласында Баһаулла тарапынан жазылып, 1890 - жылдары басылған. Сонымен қатар, «Ең қасиетті кітап» деп те аталады. Баһаи сенімінің негізгі заңдарының жинақтамасын қамтиды. Араб тілінде түсіріліп, көптеген тілдерге аударылған. Орыс тіліне алғаш рет Александр Туманский 1899 жылы аударған.. Дереккөздер
Баби

кесенесі]] Баби немесе Баби Сенімі (1844 ж. 24 мамыр — 1853 ж. 12 қаңтар) — 1844 жылы Иранда Баб құрған дін. Баби сенімінің қасиетті жазбасы — Байан. Көптеген қуғын-сүргіндерге ұшыраған баби ізбасарлары Баб уәде еткен Мессия, яғни Баһаулланың жариялымынан кейін Баһаи сеніміне бет бұрады. Тағы қараңыз * Баб * Байан * Баһаи Сілтемелер * [http://bayanic.com The Religion of Bayan] * [http://samlib.ru/s/suhanow_w_n/b0ru.shtml#a00 «Персидский Байан»] * [http://www.bahai-library.org/russian/ библиотека исследователей Веры Бахаи] * [http://www.h-net.msu.edu/~bahai/diglib/books/A-E/B/browne/tn/tnfrnt.htm Edward Browne, A Traveller’s Narrative — Written to Illustrate the Episode of the Báb] * [http://www.h-net.org/~bahai/index/albab.htm The Bab Collected Works]
Өрмекшінің торы

Өрмекшінің торы — салмақты көтеретін жіп-жіңішке жіптерден және осы жіптердің үстінен жүргізілген спираль тәріздес жабысқақ, ұстап алатын жіпшелерден және тордың жіптерін бір-біріне біріктіретін байланыс жіптерінен құралады. Кейбір буынаяқтылардың өрмек безі түзетін зат. Өрмек негізінен суда ерімейтін альбуминдердің, ɑ-аланин, глютамин қышқылының күрделі қосылыстарынан құралған протеид-фиброиннен тұрады. Өрмек жібек құрты жібіне ұқсас, ауада тез қатады, серпімді және жабысқақ келеді. Өрмектің алғашқы арқаулары жуанырақ, құрғақ, ал қорегін ұстайтын жеріндегі жіпшелері жіңішке, әрі жабысқақ келеді және ол ұзақ уақыт бойы кеппейді. Өрмекті өрмекшелердің кейбір түрі жемін ұстауға, тор құруға, жауынан жасырынатын баспана жасауға, жемін шырмауға, жұмыртқасына піллә жасауға қолданады.Бір тор құрау үшін, өрмекшінің денесінде тігін фабрикасы сияқты жұмыс атқаратын тарақтардың, химиялық элементтерді өңдейтін лабараторияның және басқа да көптеген өндіруші ағзаның болуы қажетті. Барлық өрмекшінің денесінде, өте күшті қорыту секрециясын өндіретін мүшелер, ең сезімтал тербелістерді сезетін сезім мүшелері, у инъекциясын жасайтын мықты қысқыштар бар. Өрмекшілер, торларындағы тербелістерге қарсы өте сезгіш болып келеді. Өрмекшінің артқы екі аяғының міндеті – өндіріліп шығарылған жіпшелерді өру. Бұл аяқтарында жіпшелерді өруге қажетті ерекше тарақтары болады. Өрілетін жердің үсті жүздеген өру түтіктерімен жабылған. Осы түтіктердің көмегімен қарнындағы жібек бездерінен бөлінген сұйық жібек, дененің сыртына шығарылады да, жіпшелер күйінде өріледі. Өрмекшілер торларын, ауламақшы болған жәндігінің көлеміне қарай өреді. Өрмекшілер өздері үшін өте қадірлі болған торларын әдетте таса жерлерде құрады. Мұның себебі – жануарлар немесе табиғат құбылысы тарапынан тордың бұзылуының алдын алу. Түсініктемелер * Большой энциклопедический словарь «Биология». — под ред. М. С. Гилярова, М.: Большая российская энциклопедия, 1998. ISBN 5-85270-252-8. * Рупперт Э. Э., Фокс Р. С., Барнс Р. Д. Зоология беспозвоночных. Т. 3: Членистоногие. М. «Академия», 2008.
Apache Tomcat

Apache Tomcat (немесе Tomcat, бұрынғы атауы Jakarta Tomcat) Apache Software Foundation (ASF) коммунасы дамытқан ашық-кодты веб-сервер және servlet container. Tomcat жобасы Java Servlet әне JavaServer Pages (JSP) спецификацияларын өңдейді және Java тілі коды жұмыс істеуіне қажетті HTTP веб сервері ортасын құруға септігін тигізеді. Компоненттері Tomcat 4.x версиясы Catalina (servlet container)імен, Coyote (HTTP connector) және Jasper (JSP engine) мен бірге біртұтас шықты. Тағы қараңыз * JBoss Application Server * GlassFish Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://tomcat.apache.org/Ресми торабы] * [http://wiki.apache.org/tomcat/ Уики жобасы]
Флэшмоб

]] Флэшмоб ( — flash — жарқыл; сәт, мезет; mob — топ; адамдар жиыны) — жастар арасындағы кеңінен тараg қалыптасып келе жатқан салт-дәстүр. Интернеттің көмегімен іске асатын бұл іс-шараға адамдардың көпшілігі өзгелерден ерекшеленіп, көзге түсу үшін қатысады. Көбінесе ерекше киімдер киіліп, арнайы плакаттар дайындалады. Ол бірнеше күн бұрын жоспарланып қояды да, тағайындалған күнде бір топ адам жиналып,қойылым қояды (көбінесе билейді,өлең айтады). Флэшмобтың бірнеше ережелері бар, егер жасалған "қойылым" сол ережелерге сай болмаса оны флэшмоб деп санамайды: * Әрекет спонтанды болу керек, флэшмобқа дейін адамдардың назарына ілігуге тыйым салынған. Акция біткеннен кейін қатысушылай бір-бірін танымайтындай сыңай танытып, жан-жаққа тарап кетуі тиіс; * Сценарийде терең мағына жатуы тиіс емес; * Сценарийге толық бағыну қажет; * Флэшмоб 5 минуттан артық созылу тиіс емес, өйткені көрермендер күзет шақырып немесе түрлі сұрақ қоюы, қызығушылығы жойылуы және т.б. мүмкін; * Моральді заңдарға бағыну керек, антижарнама немесе политикалық көзқарас білдіруге тыйым салынады.Флэшмобтың «Флэшмоб дінге, политикаға, экономикаға қатысы жоқ!» деген ұраны бар, сондықтан оны әркім өз мақсатында қолдана алмайды; * Өзіңмен бірге куәлігің болуы тиіс; * Флэшмобқа мас күйде қатысуға болмайды. Тағы қараңыз * Смартмоб Cілтемелер * MashFlob :: The Worldwide Flashmob Community (ағыл.)
Үлкен Көгілдір Ойық

дегі Ұлы көк ойық]] Ұлы көгілдір ойық әлде Үлкен көгілдір ойық — Белиз барьерлік рифының құрамына кіретін Лайтхаус-Риф атолласының ортасында орналасқан ірі көк ойық. Ойық диаметрі 305 м., тереңдігі 120 м. дөңгелек карст шұңқырлары болып саналады. Құрылу және ашылу тарихы Бұл геологиялық қалыптастыру алғашында мұз дәуірінде құрылған әктас үңгірлер системасы болып табылды. Сол уақытта теңіз деңгейі қазіргі уақытқа қарағанда төмен болды, алайда теңіз деңгейі көтерілген соң үңгір күмбезі құлап, карст шұңқыры пайда болды (бедердің бұндай пішіні Белиз жағалауында көп кездеседі). Ел аузында бұл ойық ата-бабаларымыз қазына сақтаған "ыдыс" деген әңгімелер кең тараған. Тесіктің қабырғаларының біркелкі әрі тегіс болуы бұл пікірді одан сайын алға тарта бастады. Десе де, француз зерттеушісі Жак-Ив Кусто бұл пікірді жоққа шығарып, қабырғалардың адам қолымен жасалмағандығын толықтай дәлелдеп берді. Ол 1972 жылы Калипсо кемесімен бірге ойықтың тереңдігін өлшеп, оның табиғи құбылыс екенін дәлелдеді . Ойыққа бір орынды субмариналарда түсіп экспедиция қатысушылары вертикальдан 10-13 ° бұрышта орналасқан массивты сталактиттерді табады. Бұл ойық геологиялық қозғалыс пен үстірттен төмен еңкеюге ұшырағанын дәлелдеді. Жоғарылау кезінде Ұлы көк ойықта иірім пайда болып, сол иірім ойық бетінде орналасқан барлық заттарды, соның ішінде:балдырларды, қайықтарды өзіне сіңіреді. Жиі бұл иірімдерде адамдар көз жұмады. Үңгірден шыға берісте, осында қаза болған ондаған дайверлердің тізімі жазылған кесте ілінген. Мұнда болып көрген туристер су түбінде бақилық болған адамның үш қаңқасын кезіктірген көрінеді. Су қайтқан кезінде ойықта бұрқақ пайда болып, ол қуатты су (кейбір кезде қоқыс қосылған су) ата бастайды. Туризм Белизден алыс орналасса да (шамамен 96 км қашықтықта) қарамастан, Ұлы көк ойық рекреациялық дайвинг үшін танымал орын болып табылады. Сүңгуірлер бұл жақта алып груперді, медбике акулаларды және кариб риф акулаларын кездестіру мүмкін. Бұндай пішінде үңгірлер Белиз пен Юкатан түбегінде сенотес (испанша cenotes) атымен белгілі. Бұл үңгірдің құрлықтағы түбектерден басты айырмашылығы - басқа үңгірлермен бірге көлденең дамудың дәлелінің аздығы. 2012 жылы Discovery арнасы бұл ойықты өзінің "әлемдегі ең ғажайып 10 орын" тізіміне енгізді. Дереккөздер
Тақлид

Тақлид ( — еру, ұқсап бағу және т.б.) деп мұсылмандардың діннің практикалық міндеттемелерінде белгілі бір мазһабтың муджтаһидының немесе мүфтиінің сөзіне еруін атайды. Тақлидке Ислам дінінің құқықтық мәселелерін терең білмейтін мұсылмандар жүгінеді. Оларға кей дүнияуи мәселелердің шешімін фиқһ білгірлерінен сұрап, оларға еруі жеткілікті саналады. Тақлид жасайтын мұсылмандарды муқаллидтер деп атайды. Бірақ барлық заманда тақлидқа қарсы шығып, мұсылмандардың мүфтилердің шешіміне олардың дәлелдерін білмей соқыр еруін айыптағандар да болған. Тақлидқа рұқсат беретін ғалымдар жәй мұсылмандардың Құран, Сүннет және ижмағ секілді шариғат негіздерінен ешбір көмексіз пәтуа шығара алмайтындығын айтады. Ибн Таймийа, Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия, әш-Шаукани секілді мұсылман ғалымдары мұсылмандардың тақлид қылып, діни көсемерге соқыр еруіне тыйым салған. Олардың айтуынша Құран мен Сүннет мәтіндерінде бағыну Аллаһ пен оның елшісі Мұхаммедке болуы керектігі айтылған және әрбір муджтаһид пәтуа бергенде Құран мен Сүннетке жүгінуі керек. Тақлид қылған ғалымның сөздері Құранның аяттарына немесе хадистерге қарама-қайшы келсе, мұсылман соңғысын таңдау керек, себебі пәтуа шығарушы адам қателесуі де мүмкін. Сонымен қатар анық діни парыздарда (мысалға: Аллаһқа сену, періштелерге сену) және көпшілкке белгілі мәселелерде (намаз оқудың, зекет төлеудің парыздығы, өсімқорлықтың харамдығы және т.б.) тақлид жасауға болмайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Фиқһ * Иджтиһад
Сарпай (анатомия)

Сарпай (, ) — әйел адамның сыртқы жыныстық мүшелерінің медициналық (яғни: ғылыми) атауы; жалпы атауымен келесі зәр шығару және жыныс мүшелерін қамтиды: қынап алды, пәктік қабығы (жыныстық қатынасқа түспегендерде), алдыңғы үлкен без (Бартолин бездері), зәр өзегі, кіші жыныстық еріндер, клитор, үлкен жыныстық еріндер, әйел қуысы және ұма. Жұмсақ қаптаушы қабықтан — тері мен шырышты қабаттан құралған; даму деңгейіне байланысты гинекологиялық және сексологиялық әдебиетте өзіндік классификациясы бар.
Он екі имам

Он екі имам — шииттердің сенімінше Мұхаммед пайғамбардың діни және саяси орынбасарлары. Шиит-онекіліктерің діни сенімі бойынша Мұхаммед пайғамбардың орынбасары күнадан сақталған тұлға, қауымды әділдікпен басқарады және Аллаһтың заңдарын сақтауға, оны және оның «жасырын», эзотерикалық мағынасын түсіндіруге билігі бар. Пайғамбар мен имамдардың сөздері мен істері дұрыс есептелінеді және адамдар еруі тиіс үлгі болып табылады, соның нәтижесінде олар күнәдан пәк болуы және Құдайдың әмірімен, дәни мәтінмен (насс) немесе пайғамбармен таңдалуы тиіс. Он екі имам Әли ибн Әбу Талибтың ұрпағынан тараған шииттердің он екі имамының тізімі: # Әли ибн Әбу Талиб, шииттер оны «Мұртаза» атайды; 661 жылы қайтыс болған. # Хасан ибн Әли ибн Әбу Талиб; шииттер оны «Муджтаба» атайды; Мединеде 669 жылы қайтыс болған. # Хусәйн ибн Әли ибн ӘБу Талиб; шииттер оны «Шәһид» атайды; Кербалада 680 жылы қайтыс болған. # Әли ибн әл-Хусәйн ибн Әли; шииттер оны «Зәйн әл-абидин» немесе «Сәджжад» атайды; Мединеде 713 жылы қайтыс болған. # Мұхаммед ибн Әли ибн әл-Хусәйн; шииттер оны «Бақыр» атайды; Мединеде 732 жылы қайтыс болған. # Джафар ибн Мұхаммед; шииттер оны «әс-Садиқ» атайды; 765 жылы Мединеде жылы қайтыс болған. # Мұса ибн Джафар әс-Садиқ; шииттер оны «Казым» атайды; Бағдатта абақтыда 799 жылы қайтыс болған. # Әли ибн Мұса ибн Джафар әс-Садиқ; шиитер оны «Риза» атайды; Тус маңындағы Санабид мекенінде 818 жылы қайтыс болған. # Мұхаммед ибн Әли ибн Мұса; шииитер оны «Тақий» немесе «Джәууад» атайды; Бағдатта 835 жылы қайтыс болған. # Әли ибн Мұхаммед ибн Әли ибн Мұса; шииттер оны «Нақий» немесе «Һади» атайды; Самаррада 868 жылы қайтыс болған. # Хасан ибн Әли ибн Мұхаммед; шиитер оны «Зәкий» немесе «Аскәри» атайды; Самаррада 873/874 жылы қайтыс болған. # Мұхаммед ибн Хасан әл-Аскәри; шииттер оны «Мәһди» немесе «Худжжатул-қаим әл-Мунтазыр» атайды. Олардың сенімі бойынша ол һижри 256-шы жылы туылып, 260-шы жылы аспанға көтерілген. Содан кейін 329-шы жылы әкесінің үйіндегі жертөлеге кіріп, «ғайып» болып кеткен. Дереккөздер
Михаил Васильевич Инюшин

Михаил Васильевич Инюшин - Социалистік Еңбек Ері(1958), Қазақстандағы су жүйесі құрлысының ардагері, 1906 жылы Ресейдің Тула облысы Тула қаласында туған. Еңбек жолдары * 1930 жылдан КОКП мүшесі. * 1939-1965 жылдары Өскемен СЭС-да және Бұқтырма СЭС-да аға инженер, құрылыс бастығы болды. Ол СЭС құрылысына көптеген рационализаторлық ұсыныстар енгізіп, станцияны пайдалануға беруді тездетуге ат салысты. * 4-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. Жетістіктері * КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Наградалары * Ленин ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері(1958) * Медальдар * Грамоталар Дереккөздер
Лимфоретикулез

Мысық тырнағы ізінің ауруы (жағымды (доброкачественный) лимфоретикулез) '–мысық тырнағаннан кейін не тістегеннен және онымен тығыз байланыста болғаннан кейін пайда болатын жұқпалы ауру, сонымен қатар инфекция ошағы жанындағы без түйінінің ұлғаюымен сипатталады. Кейде жүйке жүйені де қоздырады. Бұл ауру алғаш рет балаларда 1932 жылы Францияда сипатталды, ал 1955 жылы КСРО-да М.Ф. Марецскаямен қарастырылды. Қоздырғышы – ұсақ таяқша - бартонелла. Жұқпа көзі мен резервуары – әдетте, 5-6 айлық марғаулар болып табылады, олар аурудың пассивті тасымалдаушылары, сондықтан өздері сау болады. Балаға қоздырғыш марғаумен ойнаған кезде болатын тырнау не тістеуден түседі. Адамнан адамға ауру жұқпайды. Ауру жылдың суық кезеңінде жиі кездеседі – қарашадан наурызға дейінгі айларда. Қоздырғыш майып тері арқылы өтіп кетеді, ол жерде қабыну пайда болады. Сосын ол без жолдары арқылы жақын жердегі без түйініне жетеді, ол жерде де қабыну пайда болады, одан кейін ол қанға кіреді де түгел организмге жайылады. Инкубациондық кезең 2-3 апта, кейде 2 айға да жетуі мүмкін. Мысық тырнаған жерде дақ не 2-3 мм ісік пайда болады, ол кейде везикулаға не пустулаға айналады. Регионарлы лимфоаденит дамиды, кейде без түйіндерінің іріңдеуі байқалады. Бұндай уақытта ауру баланың басы аурады, дене қызуы көтеріледі, әлсіздік, байқалады. Әетте, тері бөртпелері пайда болады, бауыр мен көкбауыр ұлғаяды, қан жағынан лейкацитоз, нейтрофилез және СОЭ үдемелілігі негізінде қабыну процестері байқалады. Аурудың болжамы жағымды және 1,5-2 айда жазылумен аяқталады. Арнайы ем жоқ, кең қолданатын антибиотиктер, жұқпағы қарсы дәрі-дәрмектер, ауыр жағдайда гормональді дәрі-дәрмектер де қолданылады.
Генко Гүлән

Генко Гүлән ( 1969 жылдың 13-қаңтары) — түрік суретшісі. Ол 21 ғасырдың бірінші декадасының танымалы суретшілерінің бірі. Генко Гүлән сәулет өнерінің маманы, бұған қосы жазушы. Ол Стамбұлда, Түркияда дүниеге келгенімен, Франкфурт пен Нью-Йоркта тұрған. Гүлән белгілі мәдениет пен классицизмде ғана ықыластанғанған емес, одан әрі жаңа технологияларда да ықыласы бар. Ол түстерге ғана емес әр түрлі идеяларда да қызығушылық танытқан. Оның өнері тұжырымдылық көркем-өнері, поп-өнері мен және де жаңа бұқаралық ақпарат құралдарынының қосындысы. Гүлән өзінің еңбегінде бейнелемені қолданады, ал әлеуметтік мәлімдемесі қабаттамада табылынады. Қазір ол Мимар Синан академиясында және Боғазіші университетінде сабақ береді. Сыртқы сілтемелер * [http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120715/arts-entertainment/Celebrating-the-body.428820 The Sunday Times]. * [http://www.galeriartist.com/en/index.php?cmdsanatcilar&id30&sn=bio Galerie Artist] , Istanbul, Berlin * [http://www.banffcentre.ca/faculty/faculty-member/2874/genco-gulan/ Banff Centre] , Banff, Canada * [http://rhizome.org/profiles/gencogulan/ Rhizome] , au New Museum, NY * [http://jip.javamuseum.org/jipblog/?page_id=64 Java Museum] , Cologne * [http://www.sovereignartfoundation.com/art-prizes/europe/gallery/?year=2011 Sovereign Art] , Hong Kong
Қалқаман Айымғазыұлы Сарин

Қалқаман Айымғазыұлы Сарин (2 қаңтар 1978 жыл, Семей облысы, , Архат ауылы) — ақын, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитетіне қарасты Геральдикалық зерттеулер орталығы директоры. Өмірбаяны :1998 жылы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін тәмамдаған. :1998 - 2008 ж.ж. – ҚазҰМА әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының оқытушысы. 2012-2014 жж. – Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, тарих ғылымдарының магистрі. :2014-2015 ж.ж. - Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті ректорының кеңесшісі. :2013-2015 ж.ж. – «Астана» телеарнасында «Кеш емес» саяси-әлеуметтік ток-шоудың жүргізушісі. :2016-2017 ж.ж. - «Қазақстан» Ұлттық арнасы «Ой-толғау» танымдық бағдарламасының жүргізушісі. :2016-2018 ж.ж. - ҚР «Атамекен» Ұлттық Кәсіпкерлер Палатасы жанынан құрылған «Атамекен» пікірсайыс клубының жетекшісі. :2008-2017 ж.ж.- Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Қазақстан тарихы кафедрасының аға-оқытушысы :2017-2019 ж.ж.- Қазақ радиосында “Қауырсын ғалам” бағдарламасының жүргізушісі . :2018-2019 ж.ж. - “Шалқар” ұлттық радиосының директоры . :2019-2023 ж.ж. - Өскемен қаласы мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі басшысы. :2024 жылдан бастап ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Архив істері және құжаттаманы басқару комитетіне қарасты Геральдикалық зерттеулер орталығы директоры. Жетістіктері :2008 ж. Республикалық «Шабыт» жастар фестивалінің лауреаты. :2009 ж. Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс аясында 30 тамыз – Конституция күніне орай өткізілген республикалық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы. :2010 ж. Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі Тіл комитеті ұйымдастырған «Туған тілім – тұғырым» атты халықаралық мүшәйраның жүлдегері. :2010 ж. «Алтын қалам» әдеби сыйлығының жүлдегері. :2012 ж. ҚР Үкіметінің Дарын мемлекеттік сыйлығының лауреаты. :2015 ж. Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Елбасы Қоры сыйлығының лауреаты. :2023 ж. 20 қазан Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді. Шығармашылығы :«Арманымның бейнесі» жыр жинағы (Астана, «Нұра Астана» баспасы, 2011). :«Жібек сезім – Жүрек сөзім» үнтаспа жинағы (Алматы, «ЕЛ» продюсерлік орталығы, 2011). :«Құс жолындағы керуен» (Астана, «Профи Медиа» баспасы, 2014) :«Екеуіміз» (Астана, «Qalamger.kz» баспасы, 2019) :«Ғазал-ғұмыр» (Алматы, «Дәуір» баспасы, 2021) :«Мойындау» (Астана, «Фолиант» баспасы, 2022) жыр жинақтарының авторы. :2011 жыл 2-ші қараша - Астана қаласы Конгресс-холл сарайында Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған «Арманымның бейнесі» атты әдеби-сазды шығармашылық кеші өтті. Дереккөздер
Байбек Ермеков

Байбек Ермеков - Социалистік Еңбек Ері (1948), Қазақстанда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 15 ақпан 1900 жылы, Шымкент облысы(қазіргі Түркістан облысы), Келес ауданы(қазіргі Сарыағаш ауданы), В.И.Чапаев атындағы совхозда туған. Еңбек жолдары * 1939 жылдан КОКП мүшесі. * 1918-1929 жылдары мұрап. * 1930-1937 және 1944-1952 жылдары Шымкент облысы(қазіргі Түркістан облысы), Келес ауданы(қазіргі Сарыағаш ауданы "Қызыл әскер" колхозы председателі. * 1934-1937 жылдары ол басқарған шаруашылық әр гектардан 31 ц-ден мақта, ал 1944-1952 жылдары әр гектардан 85,5 ц-ден шиітті мақта жинады. * 1-3 сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. Наградалары * Ленин ордені * 2 рет "Құрмет белгісі" ордені * 2-дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Ғ.Мұратбаев атындағы совхоздың "Қызыл әскер" бөлімшесінде ескерткіш орнатылған(1987 жылғы дерек). Дереккөздер
Бір жынысты неке

Бір жынысты неке — жынысы бірдей тұлғалардың арасындағы неке. Жынысы бірдей серіктестердің арасындағы неке салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. XXI ғасырда етегін жая бастады. Алғашқы болып Нидерланд бір жынысты некені 2001 жылы заңдастырған. Бір жынысты некеге отыздан астам елде рұқсат етілген. Түрлі әлем елдеріндегі бір жынысты некелердің заңды мәртебесі Бір жынысты некелер келесі мемлекеттерде ресми түрде қабылданып, тіркеледі. Дереккөздер
Андрей Дмитриевич Михин

Андрей Дмитриевич Михин - Социалистік Еңбек Ері (1971), озат механизатор.1900 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Боголюбово ауылында туған. Еңбек жолдары * 1935 жылы 522 га жердің егінін орып, сол жылы күзде Москвада озат комбайншылардың Бүкілроссиялық жиналысына қатысты. * 1936 жылы Ұлы Октябрь социалистік революциясының 20 жылдығын лайықты қарсы алу жолындағы қозғалыстың бастамашысы болып, комбайнмен мол астық жинаудың үлгісін көрсетті. * 1-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды. Наградалары * Ленин ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1971) * Медальдар Дереккөздер
Колхоз

Колхоз - Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында пайда болған ұжымдық шаруашылық - өндіріс құрал-жабдықтарына қоғамдық, меншік және ұжымдық еңбек негізінде ірі социалистік ауыл шаруашылық өндірісін жүргізу үшін шаруалардың ерікті түрде бірігуі жолымен құрылған кооперативтік шаруашылық. Негізгі формалары * Жерді бірлесіп өңдеу серіктіктері * Ауыл шаруашылық коммуналары * Ауыл шаруашылық артельдері Қазақстандағы алғашқы колхоздар Қазақстанда коллективтік шаруашылықтар Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында -ақ пайда болды. * 1917 жылдың аяғында 1918 жылдың басында Орал облысы(қазіргі Батыс Қазақстан облысы) Орда кентінде жергілікті халықтың инициативасымен тұңғыш ауыл шаруашылық артелі құрылды. * 1918 жылы Ақтөбе облысының Мәртөк ауданында "Дала" атты тұңғыш коммуна құрылды. * 1919 жылы Астрахан өлкесінің қазақтар тұратын бөлігінде жерді бірлесіп өңдеу серіктіктері құрылды. Алғашқы құрылған колхоздар өте ұсақ болды, әр колхозға орта есеппен 11 щаруашылықтан, ал егіс көлемі 42 га-дан келді. Қазақстан колхоздары КОКП ОК-інің 1982 жылғы пленумында қабылданған "Азық-түлік программасын" жүзеге асыруға ат салысты. Колхоз жарғысы * 1935 жылы колхозшылардың Бүкілодақтық 2-съезінде ауыл шаруашылық артелінің Үлгі Уставы қабылданды. * 1969 жылы колхозшылардың Бүкілодақтық 3-съезінде ауыл шаруашылық артелінің Үлгі Уставы қабылданды. Тағы қараңыз * Ауыл шаруашылығын ұжымдастыру * Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960) Дереккөздер
Лидия Васильевна Кочетова

Лидия Васильевна Кочетова - Социалистік Еңбек Ері (1983), тоқымашы, жеңіл өнеркәсіп өндірісі озаты. 9 сәуір 1943 жылы Харьков облысы, Сахновщинский ауданы, Надежно селосында туған. Еңбек жолдары * 1973 жылдан КОКП мүшесі болды. * 1982 жылы жоспар бойынша тоқылуға тиісті 103,6 мың қума м мата тоқыды. * 1983 жылдың 11 айы ішінде жоспардағы 98,2 мың қума м матаның орнына 208,1 мың қума м мата тоқыды. * 1976 жылы Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшесі. * 10-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. Жетістіктері * Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы лауреаты * ҚазССР-і Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Наградалры * Ленин ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1983) * Медальдар Дереккөздер
Владимир Аврамович Дитюк

Владимир Аврамович Дитюк - Социалистік Еңбек Ері (1976), ауыл шаруашылығы озаты, тыңгер механизатор. 17 қарашада 1935 жылы Украинада, Харьков облысы Сумы қаласында туған Еңбек жолдары * 1950-1954 жылдары Украина жерінде, Полтава облысы Миргород ауданының Сорочинск МТС-інде тракторшы болды. * 1954 жылы (комсомолдық жолдамамен тыңға келді) Целиноград облысының(қазіргі Ақмола облысы) Ново-Калутонский(Жаңа-Қалқұтан) МТС-інде тракторшы болды. * 1958-1967 жылдары "Колутон"(Қалқұтан) совхозында тракторшы болып еңбек етті. * 1962 жылы КОКП қатарына кіреді. * 1967 жылдан "Колутон" совхозының комсомол-жастар трактор-егіс бригадасын басқарды. 10-бесжылдықтың алғашқы 2 жылында ол басқарған бригада 6000 га жерге астық егіп, оның әр гектарынан міндеттемедегі 13,5 ц-дің орнына 14,4 ц өнім жинады. Мемлекетке астық өндіру мен тапсыру жөніндегі 11-бесжылдық жоспарын 3 жылда орындап шықты. * 10-сайлауда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты болды. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1976) * Медальдар Дереккөздер
Ас токсикоинфекциясы

Ас токсикоинфекциясы — шартты-патогенді бактериялармен және олардың токсиндері арқылы шақырылатын, ас қорыту жолын зақымдап, клиника бойынша гастроэнтерит, интоксикация және нервті циркуляторлы бұзылыстармен сипатталатын жедел инфекциялық ауру. Этиологиясы #стафилококктар #cальмонеллалар #Стрептококктар #Вульгарлы протей #Коли және параколий бактериялар #Церус бактериялар #Перфрингенс бактериялар #Галофильді вибрион Эпидемиологиясы *инфекция көздері – жануарлар *зақымдалу жолы – алиментарлы *берілу факторлары- дұрыс сақталмаған ет және сүт тағамдары, жемістер Патогенезі Энтеротоксиндер – асқазан мен ішектің эпителиальды жасушаларымен байланысып, ферматативті жүйеге, эпителиоцит-аденилциклаза мен гуанильциклазаға әсер етеді шырышты қабат жасушаларында биологиялық активті заттар цАМФ, цГМФ, поросогландин, гистамин, ішек гормондарының және т.б. түзілуі артады.Нәтижесінде асқазан мен ішектің сұйық және тұз бөлу секрециясы артып, іш өту мен құсу пайда болады. Цитотоксин-асқорыту жолының эпителиальды клеткаларының мембранасын бұзып, ішек қабырғасының өтімділігін жоғарлатады- нәтижесінде токсиндер қанға өтіп, интоксикацияны, жергілікті қабыну процестерін тудырады. Клиникасы Инкубациялық кезең 30 минуттан 24 сағатқа дейін *көбінесе жүрек айну, құсу, асқазан маңайында ауырсыну сезімімен жедел басталады *іш өту құсудан кейін пайда болады (гастрит, гастроэнтерит) *интоксикациялық, дегидратациялық синдром Диагностикасы Диагноз қою клиникалық, лабораторлық, эпидемиологиялық мәліметтер бойынша *бактериологиялық әдіс (нәжіс, құсық, тағам өнімдері) *серологиялық әдіс-бөлінген микробтар аутоштаммына АД титрінің өсуі Салыстырмалы диагностикасы: *жедел ішек инфекциясы *сальмонеллез *шигеллез *холера *кампилобактериоз *миокард инфаркты *хирургиялық, гинекологиялық аурулармен Емі Емі - асқазанды шаю *сифонды клизма қою *энтеросорбенттер (активті көмір, Са карбонат т.б.) *регидратациялық терапия *диетовитаминотерапия Профилактика Алдын алу үшін тамақ өнімдерін дайындауда, сақтауда, тасымалдауда санитарлы-гигиеналық және технологиялық режимді сақтау, жануарларды ветеринарлы-санитарлы бақылаумен қамтамасыз ету. Дереккөздер
Совхоз

Совхоз (советтік шаруашылық) - КСРО ауыл шаруашылығындағы жоғары сапада тауар өнімін өндіретін механикаландырылған социалистік мемлекеттік кәсіпорын. Ол жерге және басқа да өндіріс құрал-жабдығына мемлекеттік (жалпы халықтық) меншік негізінде құрылған, шаруашылық есеп бойынша жұмыс істеген. Совхоздардың құрылуы * Совхоздар 1917 жылы 27 қазанда ( 9 қарашада) қабылданған Жер туралы декрет жарияланғаннан кейін құрыла бастады. Алғаш құрылған мемлекеттік жылқы зауыттары іс жүзінде тұңғыш совхоздар болды. * 1918 жылдан бастап әр түрлі мамандандырылған совхоздар құрыла бастады. * 1919 жылы социалистік жерге орналастыру туралы және социалистік егіншілікке көшу туралы ережеде совхоз құрылысының негізгі міндеттері белгіленді. Қазақстанда ұйымдастырылған тұңғыш советтік шаруашылықтар * 1923 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Ленин ауданындағы "Құрмет белгісі" орденді Ленин совхоз техникумы. * 1924 жылы Шымкент облысының "Мақтаарал" совхозы. * 1928 жылы Қостанай облысының "Казахстанец", Семей облысының "Қызыл Қазақстан", Ленин атындағы және "Тасбұлақ", Шымкент облысының "Түлкібас" совхоздары. * 1929 жылы Республикада 16, 1931 жылы 30, 1932 жылы 38, 1935 жылы 45 совхоз құрылды. * 1940 жылдың аяғында совхоздар саны 194-ке жетті. Олардың саны Павлодар (23), Орал (22), Қостанай (21), Шымкент (15), Солтүстік Қазақстан (13), Ақтөбе (12), Жамбыл (11) және Семей (11) облыстарында біршама көбірек болды. * 1941-1953 жылдар ішінде 53 совхоз құрылды. * 1954 жылда республиканың тың және тыңайған жерлерінде 500-ден астам жаңа совхоздар ұйымдастырылды. * 1960-1970 жылдар бойына суармалы жерлерді пайдалануға байланысты көптеген совхоздар құрылды. ҚазССР-і совхоздарының даму көрсеткіштері 1984 жылғы мәлімет бойынша Қазақстан совхоздарының жалпы саны: * 624-і қой өсірді * 620-сы астық егумен айналысты. * 53-і ет және сүт бағытындағы мал өсірді * 110-ы көкөніс-картоп екті. * 64-і шошқа өсірді. * 63-і құс өсірді * 28-і мақта егумен айналысты. * 37-і қызылша екті. * 25-і жеміс-жидек егумен айналысты. * 75-і ғылым мен оқу орындарына қарады. Дереккөздер
Жансұлтан Демейұлы Демеев

Жансұлтан Демейұлы Демеев - Социалистік Еңбек Ері (1956), ауыл шаруашылығы озаты, тыңгер механизатор, ұстаз-тәлімгер. 20 тамызда 1928 жылы Қостанай облысы, Қостанай ауданы, Борисово-Романка селосында туған. ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975). Еңбек жолдары * Еңбек жолын 1942 жылы бастаған. * 1952 жылы КОКП қатырына кірді. * 1945-1955 жылдары Қостанай ауданы, Александровский МТС-інде комбайншы болды. * 1955-1981 жылдары тың жерде ұйымдастырылған Павлов атындағы совхозда комбайншы болды. * 1956 жылы тұңғыш рет 4 агрегатта жұмыс істеп, 21 мың ц астық бастырды. Оның бастамасы республика механизаторлары арасында кең тарап, қолдау тапты. * Жастарға ұстаз-тәлімгер болып өз тәжірибесін үйретті, жүздеген механизатор даярлады. Кейінгі жылдары әулетімен егін жинауға қатысып, еңбек үлгісін танытты. * 5-сайлауда КСРО Жоғары Советінің депутаты болды. Еңбек жолдары * Ленин ордені * Социалистік Еңбек Ері (1956) * ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975) * Медальдар Дереккөздер
Михаил Егорович Довжик

Михаил Егорович Довжик - Социалистік Еңбек Ері (1972), тыңгер механизатор, ауыл шаруашылығы озаты, ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975). 19 қыркүйекте 1928 жылы Украинада, Запорожье облысы, Акимов ауданы, Шелюг селосында туған. Еңбек жолдары * 1954 жылдан Целиноград облысында(қазіргі Ақмола облысы) трактор бригадасының бригадирі болып істеді. * Тыңдағы шаруашылықтарда еңбекке коммунистік көзқарас қозғалысын, Қазақстан диқандары арасында әр гектардың тиімділігн арттыру жолындағы социалистік жарысты бастаушылардың бірі болды. * 6-сайлауда - КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. * 9-10-сайлауда - ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты. * 1971-1976 жылдары - Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшесі. Наградалары * 2 рет Ленин ордені * Октябрь революциясы ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені * Социалистік Еңбек Ері (1972) * ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1975) * Медальдар Дереккөздер