kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Канканай

Канканай ( өз атауы – канканаи, лепанто) — Филиппин аумағында тұратын халық. Олар Лусон аралының таулы аймақтарын мекендейді. Жалпы саны – 240 000 адам. Тілі Тілі - канканай тілі. Орталық Канканай тілінде 4 диалекті бар. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Ағылшын, бонток, илокано тілдері де жиі кездеседі. Діні Сенушілердің діни сенімдері: дәстүрлі наным-сенімдер. Кәсібі Канканайлар суармалы террассалық егіншілікпен (күріш, тәтті картоп, таро, кофе), мал шаруашылығымен (қарабао бұқалары, жылқылар, шошқалар, құстар, иттер), сондай-ақ алтын және басқа да пайдалы қазбаларды өндіру және өңдеу, көрші елдермен саудамен айналысады. Тоқу, тоқыма өнері, ағаш және металл өңдеу дамыған. Өмір салты Ауылды көсемдер пен кеңес (тонг-тонг) басқарады. Ауыл тұрғындары бай (бакнанг), орта және кедей (абитуг) болып бөлінеді. Отбасы шағын. Неке билокальды және неолокальды болып табылады. Бұрын бас аулауға байланысты рәсімдер, салт-дәстүр бойынша мүлікті тарату, қыздар үйі, ұлдар үйі сақталған. Бақсылар, құрбандық шалу бар. Дәстүрлі баспаналары Ауылдары ірі болып келеді, шашыраңқы, кварталдарға (ато) бөлінген. Ағаштан немесе бамбуктан, төбесі сабанмен, шөппен немесе жапырақтармен жабылған жер үсті үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдері Канканайлар киіммен ерекшеленеді. Әйелдер көйлегі негізінен қызыл және қара түстерден тұрады, олар негізінен бакгет және гатенг деп аталатын белдемше. Ер адамдар G-стрингт киді, Бесао мен Сагадада олар "трусики"деп аталады. Дизайны әлеуметтік мәртебесіне немесе тұрған жеріне байланысты өзгеруі мүмкін. Әйелдер мойнына металл немесе қола әшекейлер киеді, ерлер басына лента байлайды. Татуировкасы (негізінен геометриялық әшекейлер) басқа филиппиндіктердің татуировкасынан айтарлықтай ерекшеленеді. Дереккөздер
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1995

Жеңіл атлетикадан V әлем чемпионаты — Швеция, Гётеборг қаласында 1995 жылдың 5 тамыз - 13 тамыз күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Уллеви» стадионында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20041212070800/http://www2.iaaf.org/results/past/WCH95/index.html IAAF 1995 Championship]
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1993

Жеңіл атлетикадан IV әлем чемпионаты — Германия, Штутгарт қаласында 1993 жылдың 13 тамыз - 22 тамыз күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Мерседес-Бенц-Арена» стадионында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20041212065450/http://www2.iaaf.org/results/past/WCH93/index.html IAAF 1993]
Жуаз

Жуаз – өсімдіктен май сығып алуға арналған ағаш құрал. Сығу барысы Негізінен қыша, зығыр сияқты майлы дақылдардың дәнін сығу арқылы сұйық май алған. Ағаш ыдыстың түбінде майды ағызып алатын тесігі болады. Дәнді ыдысына салып, діңгекті ат, түйе, өгіздің күшімен айналдырғанда, дәндер жаншылып, майы бөлініп шығады. Осы майды тесіктің тығынын ағытып, құйып алады да, күнжарасын топанға, кебекке, жемге араластырып малға береді, отынға пайдаланады. Жуаз бөліктері Жуаз: тұрық, оқ, құлақ, гәжәк, тіркіс, оқтық, мойынтұрық немесе кеспек, ауыртас, құрсау деген бөліктерден тұрады. * Тұрық (гүндә) – жуаздың оқты кигізіп майлы өсімдік сығатын шұңғыл ойықты ыдысы бар май айыратын және қозғалыс тірегін атқаратын, келі тәріздес негізгі бөлігі. Қарағаш не тұт ағаштарының жуан діңінің ұзын, тұтас кесіндісінен үңгіп ойып жасалады. Ыдысы тұтас не алмалы-салмалы болады. Өлшем биіктігі 112-220 см шамасында, диаметрі 75-80 см. Тұрық қозғалмас үшін түп жағынан жартысынан жоғары жерге көміледі. * Оқ – жуаздың май сығатын келісіп тәріздес бөлігі. Төменгі және жоғары бас жағы ыдыстың, гәжәктің ойығынан тайып шығып кетпес үшін домалақ, жұмыр, кертпектеп жасалады. Өлшемі: ұзындығы - 260 см, жуандығы - 20см. * Құлақ – оқты көтеріп түсіретін және жуаздың қақпағын бекітетін тұтқа. * Гәжәк – оқты төбесінен салмақ басатын жетек ағаш. Гәжәк екі бөліктен тұрады: жоғарғы бөлігі оқтың басына кигізіліп, төменгі бөлігі ауырлық тастың ортасындағы тесіктен өткізіліп, кеспек ағашты қашап тесіп, киістіріліп бекітіледі. * Тіркіс – гәжәктің жоғарғы және төменгі бөліктерін бір-біріне тартып бекітетін таспадан өрілген ілмекті бау. * Оқтық – жуаздың оқты айналдыратын жетек ағашы, тәртісі, тартқы ағашы. Жуазды айналдыратын өгізге мойынтұрық, ал жылқының мойнына қамыт кигізіледі. * Мойынтұрық – жуаздың айналдыратын өгіздің мойнына салатын қамыт. Басқа мойынтұрықтардан айырмашылығы, бір басы тіректің қызметін атақарады. * Кеспек – құрсау мен оқтықты, мойынтұрықтың тірегін қосатын, ауырлық тасты бекітетін бөлік. Өлшемі 100х55х15 см. * Ауырлық тас – майлы өсімдікті, дақылды сығып, жентектеуде оқтың салмағын арттыратын бөлік. Ауырлық тастың жалпақтығы 55х100 см, қалыңдығы 15 см шамасында болады. Оны ортасын қашап тесіп гәжәктің төменгі бөлігіне кигізіп, кеспектің үстіне бекітеді. * Құрсау – тұрықтың сыртын айналып тұратын шеңбер тірек ағаш. Құрсау кеспек ағашқа бекітіледі. Сонымен қатар сүттің майын айырып алуға қолданылатын құрал да жуаз деп аталады. Дереккөздер Әдебиет * Жұмашев А. Есжан атаның жуазы. Алматы: Арыс, 2009.
Едіге (тау)

Едіге – Ұлытаудың оңтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1063 м. Доғаша иілген таудың ұзындығы 8 км, енді жері 5 км. Іргесі кристалды тақтатас, гранит, құмтас порфирит, конгломераттан түзілген. Тау бөктерінен бірнеше ұсақ өзендер (Шақабай, т.б.) мен бұлақтар бастау алады. Өсімдігі Бозғылт қызыл қоңыр топырағында ұшқат, тобылғы, итмұрын, баялыш, арша, жусан, боз, бидайық өседі. Тау баурайы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Юкола

Юкола - Шығыс Сібір мен Қиыр Шығыс халықтары дайындаған кептірілген балық немесе бұғы еті. Кейбір аудандарда юколу пештің үстіне ысталған немесе кептіру алдында аздап тұздалған. Юкола Куриль аралдары мен Беринг теңізінің жағалауларының жергілікті тұрғындары өз қажеттіліктері үшін өндіреді. Ол ұзақ уақыт сақтауға және тасымалдауға ыңғайлы консервілер ретінде адамның тамақтануына, сондай-ақ ұзақ уақыт өту кезінде жүру мүмкіндігімен қосымша өңдеусіз тамақтануға дайындалады. Аштықты жақсы қанағаттандырады, шөлдемейді. Дайындау үшін лосось етінің еті, сондай-ақ шортан, ақ балық және т.б. пайдаланылады. Төменгі сорттардың балығы ит тағамына кептіріледі. Юкол астындағы балық қабатқа кесіліп, кептіру үшін рельстерге ілінеді. Түнде балық қатып қалады, бір күнде ериді, дегидратация процесі жүреді. Тұрақты теріс ауа температурасында мұздың сублимациясы жүреді. Юкола қасиеттері бойынша стокфиске жақын.
Ескі Шалқар

Ескі Шалқар – Шалқар алабындағы тұйық көл. Географиялық орны Ақтөбе облысы Шалқар ауданы жерінде. Мұғалжар тауының оңтүстік ернеуі мен Үлкен Борсық құмының аралығында, теңіз деңгейінен 168 м биіктікте орналасқан. Гидрографикасы Аумағы 7,22 км 2 , ұзындығы 6,5 км, ені 3 км. Суы қарашаның ортасында қатып, наурызда ериді. Жағасы негізінен жайпақ, батыс жағы түйетайлы келеді. Көлге Қауылжыр өзені құяды. Жаз ортасында тартылып, батпақты сорға айналады. Суы тұщы. Мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Капауку

Капауку (өз атауы; мэ, экаги, экари, тиги) — Индонезияда тұратын папуас халқы. Жалпы саны 140 мыңнан астам адам. (2008). Тілі Олар Орталық Жаңа Гвинея отбасының Батыс Жаңа Гвинея таулы тобындағы экаги (немесе капауку) тілінде сөйлейді. Жазуы латын графикасына негізделген. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бөлігі – протестанттар (перфекционистер). Кәсібі Тау аңғарларының тұратын капаукулар қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысады (ямс, таро, банан, қант қамысы, бау-бақша дақылдары, соңғы кезде маниок пен темекі), шошқа өсіреді. Сонымен қатар аңшылық пен терушілікте бар. 1950 жылдардың ортасына дейін капаукулар металды, тоқуды, керамика өнерін білмеген. Негізгі дәстүрлі құралдары – неолит типіндегі тас балталар, қазатын таяқтар, шақпақ қашаулар, сүйек инелері, қарулары – садақ болды. Балық аулауға арналған тор, жүк тасуға арналған құралдар және т.б. дамыды. Өмір салты Капаукулер тотемдік патрилинейлік руға бөлінеді. Неке патрилокалды. Бірнеше қауымдастықтар конфедерациялар құрады, бұрын жиі ішкі соғыс жүргізген. Көшбасшылық бейресми, байлықпен (шошқа санымен) және шешендік қабілеттермен анықталады. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекен шашыраңқы орналасқан. Үйлері ағаштан жасалған, төртбұрышты, бір бөлмелі. Дәстүрлі киімдері Ерлер тек фалокрипті (жыныс мүшесін жауып тұратын қаптама) киеді, әйелдер жалаңаш жүреді. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - қайнатылған тамыр көкөністері мен түйнектер, мереке күндері шошқа еті. Дереккөздер
Абзал Темірғалиұлы Құспан

Абзал Темірғалиұлы Құспан (23 ақпан 1978 жыл, Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық заңгер, саясаткер, қоғам қайраткері, 2023 жылдан бері Қазақстан Мәжілісінің депутаты. Өмірбаяны 1995 жылы Абзал Құспан дарынды балаларға арналған Орал лицей-интернатын бітірген. 2000 жылы ол Қазақ мемлекеттік заң академиясының сот-прокурорлық факультетіндегі оқуын бітірді. Еңбек жолын Құспан 2000 жылғы тамызда Қазақ мемлекеттік заң академиясының Орал қаласындағы филиалындағы оқытушы ретінде бастады. Бұл қызметте ол тек 3 ай бойы болды да, Батыс Қазақстан облысының прокуратура органдарындағы жұмысын бастады. Бұл жерде ол 2006 жылға дейін жұмыс істеді. 2023 жылғы наурызда ол Мәжілістің VIII шақырылымының депутаты болып сайланды. Саяси ұстанымы 2024 жылғы мамырда Құспан Астана паркінде серуендеген кезінде жариялаған әлеуметтік желідегі жазбасында астаналық жастардың орыстілдігіне қарсы шығып, оларды «өңшең намыссыз, арсыз қазақтар» деп атады. Марапаттары * Құрмет ордені (18 наурыз 2022 жыл); * "Адвокаттың алтын белгісі" медалінің иегері. Дереккөздер
Шинейд Мойра Кьюсак

Шинейд Мойра Кьюсак - ирландиялық актриса. Оның алғашқы рөлдері Дублиндегі Эбби театрында болды, ол 1969 жылы Лондонға Шекспирдің корольдік труппасына қосылу үшін көшіп келгенге дейін. Себастьян Барридің "Слиго ханымы"фильміндегі рөлі үшін ол Critics' Circle және Evening Standard Awards марапаттарына ие болды. Кусак Джейн Мойра Кусак Далькиде, Дублин округінде дүниеге келді, актриса Морин Кусактың қызы (Мэри Маргарет Кили) және актер Сирил Кусак.Ол актриса Сорчи Кусактың қарындасы, Ниам Кусак және Кэтрин Кусактың қарындасы. Оның әкесі Оңтүстік Африкада, ирландиялық әке және ағылшын ана отбасында дүниеге келді және Дублин Гейт театрында Майкл Мак Лиаммоирмен бірге жұмыс істеді. Мансап Театр Оның алғашқы актерлік рөлдері Дублиндегі Эбби театрында болды. 1975 жылы ол Лондонға көшіп, корольдік Шекспир труппасына (RSC) қосылып, Дион Бусиконың "Лондонның батыс аяғына деген сенімі"фильмінде басты рөлді сомдады. Кьюсактың RSC-мен жұмысы Кларенс Дервент сыйлығы мен оның Оливье сыйлығының бірінші номинациясын қамтитын "сізге қалай ұнайды" фильміндегі Селия ретінде марапаттарға ие болды. 1981 жылы ол Фрэнсис Бомонт пен Джон Флетчердің "Горничная" трагедиясындағы рөлі үшін Оливье сыйлығының екінші номинациясын алды, ал екі жылдан кейін ол Оливье сыйлығының үшінші номинациясын алды. Кино және тв Кусак "Хоффман" фильмінде Питер Селлерспен бірге ойнады (1970).Ол "сендіру" сериясының эпизодында қонақ жұлдыз ретінде ойнады! (1971), Тони Кертис пен Роджер Мурмен бірге сериал Дженни Линдлидің рөлін сомдады, ол марқұм ағасы ретінде көрінетін ер адам шынымен алдамшы деп күдіктенеді. The Persuaders!, 1971.3-Серия, 1-Маусым."Жетінші Дубль". Оның жұмыстарының кең тізімімен мына мекен-жай бойынша танысуға болады filmreference.com .1975 жылы ол "раушан" кейіпкері ретінде "Квиллер"телехикаясында үш рет пайда болды. Жеке өмірі Айронсқа тұрмысқа шықпас бұрын, Кусак 1967 жылы ұл туып, баланы асырап алуға берді. 2007 жылы Ирландияның Sunday Independent газетінің журналисі Дэниэл Макконнелл Кусактың жалпы сайлауда солшыл кандидаттың анасы және қазір Ирландия парламентінің мүшесі Ричард Бойд Барретт екенін айтты.Содан бері олар қайта қауышты.Кусак 2007 жылы Ирландияда өткен жалпы сайлауда "пайда алдындағы халық" Альянсының үміткері ретінде Дун Лаогэр сайлау округінде сәтсіз болған кезде Бойд Барретт үшін үгіт жүргізді.Ол сонымен бірге оған 2011 жылғы жалпы сайлаудың нәтижелерін күткен кезде, ол Дэйл Эйраннға сайланды.2013 жылдың мамыр айында Бойд Барретт өзінің биологиялық әкесі театр режиссері Винсент. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Владимир Александрович Кожевников

Владимир Александрович Кожевников (1852—1917) — орыс мәдениет тарихшысы, философ және публицист. Өмірбаяны Ол негізгі еуропалық және ежелгі тілдерді үйренуді қамтитын үйде тамаша білім алды. Платон мен Никомахтың, Архимед пен Птолемейдің, Аристотель мен Евклидтің, Теофраст пен Плинийдің еңбектері көпестің ұлына оқу құралы болды. Владимир Кожевников өмірінің соңында 14 тілді, оның ішінде санскритті де білген, сегізде еркін сөйлеген. Ата-анасынан ерте айырылған Владимир інілерін тәрбиелеумен айналысты. Бұл оның жүйелі білім алуына кедергі болды: ол Мәскеу университетінде волонтер ретінде тарих және философия курстарына қатысты (1868-1873), бірақ інілеріне қарағанда ол жоғары білім туралы диплом алмады. Оның «II ғасырдағы Рим қоғамының моральдық және интеллектуалдық дамуы» атты алғашқы баспа жұмысы. (Козлов, 1874). 1880-1894 жылдары В.А. Кожевников шетелде болды, Батыс Еуропадағы ең ірі кітап сақтау қоймаларында жұмыс істеді; көп саяхаттады (еуропалық елдерден басқа Арабия, Алжир, Тунис, Палестинада болды). Философия, тарих, дін, лингвистика бойынша энциклопедиялық біліммен қатар, ол музыка мен сурет өнерін де жетік меңгерген. Ежелгі шіркеу мен оның ата-бабаларының тарихын тамаша білуші ол тек шығыс шіркеуінің мистикалық-аскеттік теологиясын ғана емес, сонымен қатар христиандық батыс мистиктерінің ілімдерін де жақсы меңгерген. Ол аскеттік идеалдарды салыстырмалы түрде зерттеумен айналысты және христиан аскетизмінің тарихы туралы шағын, бірақ өте құнды және бай кітап жазды; өмірінің соңына қарай «Христиандықпен салыстырғанда буддизм» атты үлкен екі томдық шығармасын жасады. Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетіне, ең алдымен оның эстетикалық мұраттарына арналған 1500 бетке жуық іргелі зерттеу оған 14 қолжазба том болып дайын тұрды, бірақ басылмай қалды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Ешкітау (тау, Қостанай облысы)

Ешкітау – Терісаққан өзені алабындағы тау. Географиялық орны Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты аумақта, Аққошқар ауылының оңтүстігінде 15 км жерде орналасқан. Жер бедері мен геологиялық құрылымы Абсолюттік биіктігі 373 м. Архей және протерозойдың күшті метаморфтанған және дислокацияға ұшыраған жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Қиыршықтасты қызғылт қоңыр топырақты өңірінде, дала өсімдіктері жусан, бетеге, бұта, қарақат, қайың, терек өседі. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1991

Жеңіл атлетикадан III әлем чемпионаты — Жапония, Токио қаласында 1991 жылдың 23 тамыз - 1 қыркүйек күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Олимпиада стадионы (Токио)» стадионында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20041212064309/http://www2.iaaf.org/results/past/WCH91/index.html IAAF 1991]
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1987

Жеңіл атлетикадан II әлем чемпионаты — Италия, Рим қаласында 1987 жылдың 28 тамыз - 6 қыркүйек күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Олимпико (стадион, Рим)» стадионында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20041212070816/http://www2.iaaf.org/results/past/WCH87/index.html IAAF 1987] * [http://todor66.com/athletics/world/1987/index.html Results]
Субстраттық фосфорлану

Субстраттық фосфорлану – жоғары энергиялы аралық өнімнен фосфаттың (РО 3 ) АДФ немесе ЖІӨ-ге тікелей ауысуы арқылы АТФ немесе ГТФ синтезі үшін барлық тірі организмдерге тән реакция. Тірі жасушалардағы органикалық қосылыстардың тотығуы кезінде бейорганикалық фосфат органикалық заттарға ауысып, энергияға бай молекулалар түзеді, одан АДФ немесе ЖҰӨ-ге ауысады. Бұл жағдайда тасымалдау тек жеткілікті жоғары топтық тасымалдау потенциалы бар молекулалардан болуы мүмкін. Энергия конъюгациясы есебінен АТФ және Fn -ден АТФ синтезін қамтамасыз ету үшін мұндай молекулалардың химиялық байланыстарының гидролизінің энергиясы АТФ гидролизінің энергиясынан жоғары болуы керек. Топтық тасымалдау потенциалы жоғары мұндай молекулаларға фосфоэнолпируват, 1,3-бисфосфоглицерат, А коферментінің ацил туындылары және креатинфосфат жатады. Механизм Аралық фосфорланғаннан кейін оның фосфаттық тобы (бейорганикалық фосфат ) АДФ-ға ауысады. Аралық заттың топтық тасымалдау потенциалы АТФ-тен жоғары болғандықтан, реакция бір бағытта жүреді. Субстраттың фосфорлануы көбінесе алдын ала тотығу сатысынан тұрады. Егер альдегид тобын карбоксил тобына дейін тотықтырса, бұл процесте бөлінген энергия фосфат тобын карбоксил тобымен эфирлеуге жұмсалады. Нәтиже – фосфоангидрид, топтық тасымалдау потенциалы жоғары қосылыс. Баламалы түрде кето тобы бар молекуланы тотықтыруға болады (пируват және оның тотығу декарбоксилдеуі ). Бұл жағдайда тотығу энергиясы А коферментімен тиоэфирлік байланыс түзу арқылы сақталады. Фосфаттық топпен трансэтерификациядан кейін субстратты фосфорлану үшін қолданылатын жеткілікті жоғары топтық тасымалдау потенциалы бар фосфоқосылыс түзіледі. Мағынасы Субстратты фосфорлану тыныс алу тізбегі үшін электронды акцепторлардың болуына қарамастан, яғни оттегі болмаған кезде АТФ-ны тез қалпына келтіруге қызмет етеді. Эритроциттердегі адамдарда аэробты тыныс алу мүлдем жоқ және барлық энергия тек гликолиздің субстратты фосфорлануынан пайда болады. Оттегінің жетіспеушілігімен бұлшықеттер дәл осы жолмен немесе креатинфосфат арқылы энергия алады. Сондай-ақ, субстраттың фосфорлануы тотықтырғыш заттардың энергиясын толық пайдалануға ықпал етеді. Онсыз энергияның бір бөлігі жай жоғалып, жылуға айналады. * Үшкарбон қышқылының айналымында : Дереккөздер Әдебиеттер * Нетрусов А. И., Котова И. Б. Микробиология. — 4-е изд., перераб. и доп.. — М.: Издательский центр «Академия», 2012. — С. 46. — 384 с. — ISBN 978-5-7695-7979-0 .
Хайд Роуд

Хайд Роуд – Англияның Манчестер қаласының Вест Гортон ауданындағы футбол стадионы. Бұл 1887 жылы салынғаннан бастап 1923 жыл клуб Мэн Роудқа көшкенге дейін «Манчестер Сити» футбол клубының стадионы болды. Ол Ардуиктің шығыс шетінен басталып, шығысқа Хайдқа қарай созылатын жол Хайд Роудтың атымен аталды. Тарихы Футбол алаңы ретінде пайдаланылғанға дейін бұл жер бос алаңқай болды, ал оның алғашқы күндерінде бұл жерде жайлылық болмады. Бірінші трибуна 1888 жылы салынды. Стадионда 1896 жылға дейін киім ауыстыратын орын болмады; ойыншылар жақын маңдағы Hyde Road қонақүйінде киім ауыстыруға мәжбүр болды. 1904 жылы стадион 40 000 орындық стадионға айналып, келесі жылы Ньюкасл Юнайтед пен Уенсдей ойнаған Англия Кубогының жартылай финалын өткізді. Трибуналар мен террассалар ретсіз орналасқандықтан орын жетпеді. Ал 1920 жылға қарай клуб тар алаңның деңгейін асып түсті. Баламалы орын іздеу туралы шешім 1920 жылы қарашада, негізгі трибуна өрттен қираған кезде қабылданды. Манчестер Сити 1923 жылы 80 000 сыйымдылығы бар Мэйн Роудқа көшті, ал Хайд Роуд көп ұзамай бұзылды. Жерден жоғары құрылым 21-ші ғасырда әлі де қолданылуда, шатырдың бір бөлігі Галифакстағы The Shay стадионында пайдалану үшін сатылған . Дереккөздер
Сәкен Нұрқабекұлы

Сәкен Нұрқабекұлы Көкенов – (Алматы облысы, Түрген ауылының тумасы) - филолог, аудармашы, журналист. Өмірбаяны *Қазақ Ұлттық Университетінің филология факультетін тәмамдаған (2003-2007). * Осы факультет бойынша Аударма магистрі (2007-2009). * Еңбек жолын 2006 жылы ҚР ІІМ қарасты «Сақшы» газетінен бастады. * 2007 жылы Қазақ Радиосы қабырғасында журналист болып, «Шетел баспасөзіне шолу», «Біз қаншамыз» және тағы басқа сараптамалық бағдарламаларды жүргізді. * 2008-2013 жж. арасында «Алаш айнасы» Республикалық қоғамдық-саяси газетінде саяси шолушы болды. Қоғамдық мәселелерге қатысты түрлі тақырыптарда мақалалар жариялады. * 2013 жылдан бастап «Қазақстан» ұлттық телеарнасы «Айтуға оңай», «Қарекет» бағдарламаларында қызмет етті. * 2018 жылдан бастап Отбасы хрестоматиясы қоғамдық қорының жұмысына кірісті. Отбасы Хрестоматиясы сериясымен шыққан «Махаббаттың мәні», «Мың Сұрақ», «Экософия немесе киелі табиғат» кітаптарын жазуға және құрастыруға атсалысты. * В.Франклдың «Өмірден мән іздеген жан» кітабын қазақ тіліне аударды. * Отбасы хрестоматиясы сериясымен шыққан ондаған кітапқа редакторлық жасады. Сыртқы сілтемелер #https://baribar.kz/139849/umyt-qalghan-qazyna-alash-qajratkerleri-audarghan-balalar-adebieti/?ysclid=l6x59685bh941911877 Дереккөздер
Биурет ерітіндісі

Биурет ерітіндісі - түрлі нысандардағы нәруыздарды анықтау үшін қолданылатын ерітінді. Оның құрамындағы NaOH ерітіндісінің pH көрсеткіші жоғарылап, сілтілендіреді. Ал CuSO4 құрамындағы мыс ионы 2(Cu2+) сілтілі ортада екі аминқышқылыныңның арасындағы байланысқа әсер етіп, көміртек атомдарымен қосылып кешен түзеді. Осы кешеннің пайда болуынан ерітіндінің түсі өзгереді. Аминқышқылдарының саны артқан сайын олардың арасындағы байланыстың да саны артады, ал нәруыз көп болған сайын, ерітінді де соғұрлым қанық түске боялады.
Шашыраңқы склероз

Шашыраңқы склероз ауруы 15-40 жастағы европоидты нәсілді адамдарда жиі байқалады. Ми мен жұлын нейрондарының миелинді қабықтары жойылады. Бастапқыда адамның көруі нашарлап, шаршау, аяқ-қолдың ұюы, қозғалыс дәлдігінің бұзылуы, бас айналу байқалады. Ауру күшейгенде сөйлеу мен жұтыну қиындап, бұлшықеттердің күші жойылғаннан мүлдем қозғала алмай, дененің сезімталдығы жойылады.
Остеоциттер

Остеоциттер ( — сүйек и ) — жетілген, бөлінуге қабілетсіз, сүйек ұлпасының негізгі жасушалары. Сүйектің қалыпты құрылымын сақтауға жауапты. Олар сүйек матрикстегі тұздардың алмасуын реттейді. Остеон әдетте 5–20 сүйек пластинасынан тұрады. Остеонның диаметрі — әдетте 0,3–0,4 мм, ұзындығы — бірнеше миллиметр. Көптеген омыртқалы жануарларда тығыз сүйек тіні остеондардан тұрады. «Остеон» атауын 1914 жылы неміс физиологы Вильгельм Бидерман ұсынған. «Гаверс жүйесі» атауы 1691 жылы гаверс өзектерін сипаттаған Клоптон Гаверстің құрметіне берілген және бұл атау XIX ғасырдың ортасынан бастап қолданылады. Құрылысы Остеонның ортасында қан тамырлары мен жүйке талшықтары өтетін гаверс өзегі орналасқан. Өзектің шет жағында бағаналы жасушалар мен остеобластар болады. Гаверс өзегінің айналасында остеоциттер орналасқан сүйек пластинкалары бар, олар жұқа өзекшелермен — каналикуламен байланысқан, себебі сүйек матриксі қоректік заттарды өткізе алмайды. Көршілес остеондардың арасында кірістірілген немесе аралық сүйек пластинкалары деп аталатын құрылымдар болады. Тағы қараңыз * Сүйек Дереккөздер
Синовиалды буын

Синовиалды буын синовия (синовиалды сұйықтық) сөзінен шыққан - буындардың қуысын толтыратын қалың серпімді қоспа. Қалыпты жағдайда мөлдір немесе сәл сарғыш түсті. Синовиалды сұйықтық буын қозғалысын арттырады. Буынды сыртынан қаптайтын сіңір, екі сүйекті біріктіріп, ажырауға жол жібермейді. Синовиалды буынның құрылысы Дереккөздер
Ооцит

Ооцит немесе овоцит (көне грекше: ᾠόν, жұмыртқа + κύτος - «жасуша») — көбеюге қатысатын аналық гаметоцит немесе жыныс жасушасы. Ооцит аналық безде аналық гаметогенез кезінде түзіледі. Әйел жыныс жасушалары бастапқы ұрық жасушаларын (ПГК) жасайды, олар митоздан өтіп, оогония түзеді. Оогенез кезінде оогония біріншілік овоцитке айналады. Ооцит - криоконсервациялау үшін жинауға болатын генетикалық материалдың бір түрі. Қалыптастыру Ооциттің түзілуі оогенездің бөлігі болып табылатын ооцитогенез деп аталады . Оогенез овуляцияның бір бөлігі ретінде ұрық кезеңінде біріншілік жұмыртқа жасушаларын да, одан кейінгі екіншілік ооциттерді де өндіруге әкеледі. Сипаттамалары Ядро оогенездің бастапқы кезеңінде аналық жасушаның ядросы ұрық көпіршігі деп аталады. Адамның екінші реттік ооцитінің жалғыз қалыпты түрі 23-ші (жыныстық) хромосомаға 23,X (әйел), ал сперматозоидта 23,X (әйел) немесе 23,Y (еркек) болуы мүмкін. Дереккөздер
Биореактор

Биореактор — микроағзаларды қоректік ортада инкубациялап мол, таза өнім алуға негізделген прибор. Биотехнологиялық өнеркәсіпте дәрілік және ветеринарлық препараттар, вакциналар, тамақ өнімдері (ферменттер, тағамдық қоспалар, глюкоза сироптары), сонымен қатар крахмалдың биоконверсиясында және полисахаридтер мен май ыдыратушылар өндірісінде қолданылады. Механикалық, аэролифттік және газ-құйынды биореакторлар, сонымен қатар аэробты (ауаны немесе газ қоспаларын оттегімен қамтамасыз ететін), анаэробты (оттегісіз) және аралас - аэробты-анаэробты бар. Соңғы жағдайда аэробты да, анаэробты да культуралар біріктірілген биореакторда бір мезгілде өсіріледі. Бұл әдетте биогаз өндіру үшін қолданылады, мұнда аэробты процестің жылуы анаэробты дақылды қыздыру үшін пайдаланылады. Биореактордың жұмыс істеу принципі Кез келген биореактордың мақсаты - онда өсірілетін жасушалар мен микроорганизмдердің тіршілік әрекеті үшін оңтайлы жағдай жасау, атап айтқанда, тыныс алуды қамтамасыз ету, тамақпен қамтамасыз ету және биореактор құрамындағы газ және сұйық компоненттерді біркелкі араластыру арқылы метаболиттерді жою. Бұл жағдайда жасушалардың термиялық немесе механикалық кернеуге ұшырауы қажет емес. Механикалық биореакторда араластыру механикалық араластырғыш арқылы жүзеге асырылады, бұл бір жағынан жеткіліксіз біркелкі араластыруға, ал екінші жағынан микроорганизмдердің өлуіне әкеледі. Аэролифттік биореакторда араластыру газ фазасын сұйықтық арқылы үрлеу арқылы жүзеге асырылады (көпіршікті араластыру), бұл әрқашан жеткілікті қарқынды араластыруды қамтамасыз етпейді және жағымсыз көбіктенуге әкеледі. Биореактордың жұмыс принципі Кез келген биореактордың негізгі мақсаты — оның ішіндегі өсірілетін жасушалар мен микроағзалардың тіршілік әрекетіне оңтайлы жағдай жасау. Атап айтқанда, биореактор ішіндегі газ және сұйық фазаларды біркелкі араластыру арқылы тыныс алу, қоректік заттарды жеткізу және метаболиттерді шығару процестерін қамтамасыз ету қажет. Сонымен қатар, жасушаларға жылулық немесе механикалық әсер етуден барынша сақтану керек. Механикалық биореакторда араластыру механикалық араластырғыш арқылы жүзеге асырылады, бұл бір жағынан жеткіліксіз біркелкі араластыруға, ал екінші жағынан микроорганизмдердің өлуіне әкеледі. Аэрлифттік биореакторда араластыруға сұйықтық арқылы газ фазасын үрлеу арқылы қол жеткізіледі (көпіршікті араластыру), бұл әрқашан жеткілікті қарқынды араластыруды қамтамасыз етпейді және жағымсыз көбіктенуге әкеледі. Газ құйынды типті биореакторда араластыру осьтік қарсы ағымы бар квазистационарлық ағынмен жүзеге асырылады, бет үстіндегі қысым айырмашылығы мен суспензия бетіндегі ауа ағынының үйкеліс күшінің әсерінен аэрациялық газ құйындысымен жасалады. КСРО-да микроорганизмдерді үздіксіз өсіру әдістемесінің пионері М. Д. Утенков болды. Тағы қараңыз * Метантенк Дереккөздер
Толымсыз доминанттылық

Толымсыз доминанттылық — аллельдер толық доминантты болмаған жағдайда гетерезиготалы ағзалар аралық белгіні көрсетеді. Мысалы, қызыл гүл мен ақ гүлдің будандастыру нәтижесінде қызғылт гүлдің пайда болуы. Дереккөздер
Метил

Метил — метанның бір валентті радикалы. Бөлшекті - CH 3 бос радикалын (сыртқы орбитальда жұпталмаған электроны бар бөлшек) және атомдар тобын - метил тобын - CH 3 (сондай-ақ -Me деп те аталады), оның бөлігі болып табылатын бөлу қажет химиялық қосылыс. Метил радикалы Өмір сүру уақыты - 0,0084 секунд (сутегі ағынында және 1-2 мм рт.ст. сирек кезде), бірақ оны катализаторлар немесе ингибиторлар арқылы азайтуға немесе ұзартуға болады. Химиялық тұрғыдан өте белсенді, этан түзу үшін оңай димерленеді : CH 3 + CH 3 → CH 3 -CH 3 Кейбір реакцияларда бос күйінде түзіледі: * тетраметил қорғасынының ыдырауы кезінде : Pb(CH 3 ) 4 →(t) Pb + 4CH 3 * кейбір азоқосылыстардың ыдырауы кезінде (құрамында -N=N- тобы бар) * ацетаттардың сулы ерітінділерінің электролизі (анодта) : CH 3 COO - - e - → CH 3 COO· : CH 3 COO → CH 3 + CO 2 ↑ * хлорлау, нитрлеу, метан тотығу реакциясында : Cl 2 (hν немесе) → 2Cl : Cl + CH 4 → HCl + CH 3 Химия өнеркәсібінде метанол, формальдегид синтезінде қолданылады, кейбір препараттарды, уларды (формальдегид), полимерлі маталарды (дегидрлеу, полиметилен) өндіру үшін қолданылады. Метил тобы Ол көптеген органикалық қосылыстардың алмастырғышы болып табылады. Сондай-ақ көмірсутектердегі терминалдық алмастырғыш . Метил тобын енгізуді жүзеге асыруға болады: * сәйкес SN 2 алмастыру реакциясы йодометан, диметилсульфат, метилтозилат пайдалана отырып. : Et 2 NH + MeI → Et 2 NMe*HI * электрофильді топтармен (С-Hal, С=O, -CN) қосылыстардың металлорганикалық қосылыстармен (MeMgCl, Zn(CH 3 ) 2 ) реакциясында : Me 2 CO + MeMgCl → Me 3 CO-MgCl * радикалды механизммен, атап айтқанда, диазометанмен реакция арқылы : RCOOH + CH 2 N 2 → RCOOCH 3 + N 2 * биохимиялық процестерде метилтрансферазалар арқылы S-аденозилметиониннен субстратқа өту арқылы жүзеге асады. Қосылысқа метил тобын енгізу заттың липофильділігін арттырады. Метил тобының белсенділігі ол қосылған атомдар тобымен анықталады. Алкандарда ол өте белсенді емес. Тағы қараңыз * Метилдеу Дереккөздер
Пульмонология

Пульмонология — тыныс алу жолдары мен өкпенің диагностикасын, ауруларының алдын алуы мен емдеуін қамтамасыз ететін медицина саласы. Пульмонолог емдейтін аурулардың түрлері *Өкпе қабынуы (пневмония) - өкпе ұлпаларының қабынуы *Туберкулез - Кох таяқшасы тудыратын ауру *Бронх қабынуы - бронхылардың шырышты қабықшасының қабынуы *Тыныс демікпесі - бронхылардың тарылуынан туындайтын созылмалы ауру *Плеврит - өкпеқап жапырақшаларының қабынып зақымдануы *Тыныс алу жүйесіне химиялық заттардың түсуінен туындайтын аурулар *Өкпе эмфиземасы - өкпе альвеолалары қабырғаларының бұзылуы Диагностика әдістері * Бронхоскопия * Пневмография * Томас әдісі * Кох байқауы * Манту байқауы * Штанге байқауы * Соколов байқауы * Медиастинография * Ангиопульмонография * Радио-пульмонография * Пневмотахометрия —дем алу жылдамдығын өлшеу * Трансторакалды көріп түсіну — көкірек қабырғасы арқылы мәлімет алу * Шеткі кеңірдек тарамын түтіктеу — кеңірдек тарамы арқылы рентген сәулесі қарама қарсы түтікті өткізу жолымен ауруын тоқтату жине емдеу мақсатымен өкпенің шеткі бөліктерінде орналасқан ауру ошағын көруге рұқсат алуға мүмкіндік беретін әдіс. * Бронхальвеолды диагноздық лаваж — кейінгі аспирациямен өкпе субсегментін изотониялық ерітіндімен толтыру жолымен альвеола мен өте ұсак бронхтардың бетінен ақуызды және басқа заттарды алып зерттеу. Тағы қараңыз * Оттектік терапия
Селекционер

Селекционер сөзі латынша "selectio" — таңдау сөзінен шыққан. Селекция тарихы мыңдаған жылдарға есептеледі және өсімдіктер мен жануарларды қолға үйрету сәтінен бастау алады. Ежелгі ата-бабаларымыз өсімдіктер мен жануарлардың үздік үлгілерін таңдау арқылы селекцияның ең қарапайым әдісін қолданған. Адамзат дамыған сайын, селекция ғылымы негізге қойылды, өсімдіктер мен жануарлардың жаңа іріктемелерін шығаруға өздерін арнаған ғалымдар ғылыми әлемге селекционер ретінде танылды. Дереккөздер
Батыс Қазақстан өлкесі

Батыс Қазақстан өлкесі — 1962-1964 жылдары Қазақ КСР-інің құрамында болған әкімшілік бөлініс. Батыс Қазақстан өлкесі 1962 жылы 3 мамырда Қазақ КСР-інің үш облысынан құрылған: Ақтөбе облысы (орталығы — Ақтөбе қ.), Орал облысы (орталығы — Орал қ.) және Гурьев облысы (орталығы — Гурьев қ.). Өлке орталығы — Ақтөбе қаласы. Жалпы аумағы — 729,6 мың км², халқы — 1,2 млн адам. Сол уақытта Қазақстан үш өлкеден (Тың, Батыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан) және төрт облыстан (Алматы, Қарағанды, Семей, Шығыс Қазақстан) құралған. Көп уақыт өтпей Батыс Қазақстан өлкесі Қазақ КСР-інің Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен 1964 жылы 1 желтоқсанда таратылды. Батыс Қазақстан өлкесінің басшысы рөлін Қазақстан Коммунистік партиясының өлкелік комитетінің Бірінші хатшысы атқарды. * 1962—1963 — Фёдор Степанович Коломиец * 1963—1964 — Николай Иванович Журин Дереккөздер
Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 1983

Жеңіл атлетикадан I әлем чемпионаты — Хельсинки, Финляндия қаласында 1983 жылдың 7 тамыз - 14 тамыз күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Олимпиада стадионы (Хельсинки)» стадионында өтті. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.oppetarkiv.se/video/1395450/friidrott-vm-i-helsingfors-1983 Summary at SVT's open archive]
Катарлықтар

Катарлықтар — Катар арабтары, Катардың байырғы халқы. Тұрғылықты халық саны шамамен 288,7 мың адам (2008). Азаматтарының 40% -ы ғана арабтар. Бұл елде Үндістаннан (18%) және Пәкістаннан (18%) көптеген иммигранттар тұрады. Тілі Ресми тілі - араб тілі. Ағылшын тілінде де сөйлейді. Діні Мемлекеттік діні – ислам. Ел исламның уаһһабистік бағытын қабылдады. Ислам – Катардың негізгі діні, оны азаматтарының 80%-ға жуығы ұстанады. Оның 90 пайызы суннит, 10 пайызы шииттер. Катар азаматтары болып табылмайтын тұрғындардың көпшілігі оңтүстік және оңтүстік-шығыс Азиядан және елде уақытша жұмыс істейтін араб елдерінен келгендер. Келушілер әртүрлі діндерді ұстанады: христиандық, индуизм, сикхизм, буддизм, бахаиизм. Үнді және сикх қауымдары Катарға Үндістаннан келеді, ал буддистер оңтүстік, оңтүстік-шығыс және шығыс Азиядан келеді. Бахаи дінін ұстанатындардың көпшілігі ирандықтар. Кәсібі Соңғы уақытқа дейін катарлықтардың дәстүрлі кәсібі: шалғайдағы мал шаруашылығы, егіншілік, құрма шаруашылығы, балық аулау, теңізден інжу-маржандарды алу болды. Халық қолөнерінің ішінде зергерлік, тоқымашылық дамыды. Мұнай өнеркәсібінің дамуымен елдегі жағдай күрт өзгерді. Қазір Мұнай өндірумен қатар химия және металлургия өнеркәсібі дамыған. Олар елге табыстың 75 пайызын береді. Бұл салада жұмыс істемейтін халық қызмет көрсету саласында жұмыс істейді (ЖІӨ кірісінің 25%). Өмір салты Катар халқының дәстүрлі мәдениеті көршілес арабтардың мәдениетіне ұқсас. Катар мәдениеті музыка, өнер, аспаздық болып табылады. Дегенмен, оның қалыптасуы күрделі және ұзақ жолмен дамыды. Мінез-құлық ережелері қатаң. Катардың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары дінмен тікелей байланысты. Тамақтануда негізгі дәстүр – халал заңдарын сақтау. Дәстүрлі киімдері Ерлер, елдің батысында ақ, шығысында сарғыш, жағалауда тұратындар тік жағасы бар қошқыл түсті ұзын жеңді жейде - дишдаши киеді. Әйелдер солтүстікте - ашық, оңтүстікте - қара кәдімгі арабша кесілген көйлектер киеді. Оңтүстікте және шығыста әйелдер беттерін қара жамылғымен жабады - даффе немесе қара маска - батул. Дәстүрлі тағамдары Катар асханасы - дәстүрлі араб тағамдарының ирандық және үнді тағамдарымен қоспасы. Ол теңіз өнімдерінен, еттен, көкөністерден, жемістерден, сүт өнімдерінен жасалған тағамдармен ұсынылған. Құрма кең таралған және бүкіл елде өсіріледі. Дәмдеуіштер кеңінен қолданылады. Дереккөздер
Mea culpa

латын тілінен аударғанда «менің кінәм» немесе «менің қателігім» дегенді білдіреді және қателік жасағанын мойындау болып табылады. Өрнек сондай-ақ аулақ болу керек қателік жібергенін мойындау ретінде қолданылады және оны діни контексте қолданудағыдай кеудені ұрумен бірге жүруі мүмкін. Бұл фраза римдік рәсімде мессаның басында немесе тәубе ету рәсімін қабылдаған кезде қолданылатын Confiteor деп аталатын күнәні мойындау дұғасынан шыққан. Грамматикалық тұрғыдан, аблативті жағдайда, аспаптық мағынасы бар. Діни пайдалану Інжілде Исаның айқышқа шегеленуін көргенде, «осы көрініске жиналған бүкіл халық, не болғанын көріп, кеуделерін соғып, қайтып кетті». Массаны жасау кезінде қолданылатын Конфитюрдің қазіргі түрінде mea culpa үш рет, сын есіммен үшінші рет айтылады Максима ("өте үлкен", әдетте "ең ауыр" деп аударылады) және кеудеге соққы қимылымен бірге жүреді. Дегенмен, латынның mea culpa тіркесі тіпті ағылшын контекстінде одан бұрын қолданылған. Джеффри Чосердің XIV ғасырдағы Троилус пен Кризиде оны дәстүрлі діни фраза болғанын көрсететіндей қолданады: «Енді, меа кулпа, лорд! Мен тәубе етемін» Содан кейін Конфитюр массаның бөлігі болмаса да, ол тәубеге келу рәсімін жасау кезінде қолданылды. Кейбір нысандарда ол mea culpa тіркесін қамтыды. Осылайша, 9-шы ғасырдағы Валлицеллианум II-нің Пенитенциалында оның күрделі формасында үш рет қайталанған кінә шарасы болды (максимум жоқ). Шамамен 1220 жылы Сиенада кісі өлтірген адамдар үшін қоғамдық тәубеге келу ғұрпы тәубе етушіден өзін үш рет жерге тастап, былай деп айтуды талап етті: Mea culpa; пеккави; Domine miserere mei («Менің кінәмнен. Мен күнә жасадым. Раббым, маған рақым ет») Сондай-ақ қараңыз * Шіркеу қысқартуларының тізімі * Латын тіліндегі сөз тіркестерінің тізімі * Өзін-өзі сынау Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.sanctamissa.org/en/tutorial/ordo-missae-1.html Санкта Мисса - Құрбандық үстелінің] мұрағатталған , латын және ағылшын, sanctamissa.org
Ақтөбе айыл аймағы (Талас облысы)

Ақтөбе айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. 2001 жылға дейін Орловка айыл кеңесі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақтөбе, Қызылсай, Қызылшаруа айылдары кіреді. Орталығы ― Ақтөбе айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 6139 адам тұрған. Дереккөздер
Бақайата

{{Елді мекен Халқы 2009 жылы айылда 6834 адам тұрған.. Географиялық сипаттама Таластан отыз бес шақырым жерде, Талас жотасының солтүстік етегінде, Талас өзенінің аңғарында орналасқан. Ауылдың абсолютті биіктігі теңіз деңгейінен 1147 метр. Елді мекеннен M-042 «Талас - Калинин - Бақайата» және M-044 «Бақайата - Талас» автомобиль жолдары өтеді. Тарихы Ауыл 1882 жылы, аймақ Ресей империясы қосып алғаннан кейін, Үрмарал өзенінде (Таластың саласы) құрылған. Бастапқыда ол Николайтал, ал Кеңес дәуірінде Ленинполь деп аталған. 1999 жылы ауыл қазіргі атауын алды. Бақайатаның оңтүстігінде, ежелгі зиратта 17-19 ғасырларға жататын үш күмбез-кесене сақталған, олардың әрқайсысы өзіндік ерекше сәулетімен ерекшеленеді. Дереккөздер
Бақайата айыл аймағы

Бақайата айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бақайата, Наматбек айылдары кіреді. Орталығы ― Бақайата айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 7637 адам тұрған. Дереккөздер
Карапет Авакян

Карапет Авакян (; — ) — румындық скрипкашы, музыкалық педагог және өнер коллекционері. Бухарест консерваториясының көпжылдық профессоры, Йон Войкудың, Штефана Георгидің және Александра Баланесканың мұғалімі. Румындық картиналардың маңызды коллекциясы (әсіресе Теодор Палладидің жұмысы), сондай-ақ әртүрлі шығыс ыдыстары жиналды. Авакян қайтыс болғаннан кейін оның әйелі коллекцияны Румынияның Ұлттық өнер мұражайына сыйға тартты. Бухарестте Карапет Авагян атындағы жас орындаушылардың ұлттық байқауы скрипкашылар, виолончельшілер, пианистер және гитаристер қатысуымен өтеді. Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20100713010348/http://www.mnar.arts.ro/web/Muzeul-Colectiilor-de-Arta/Colectia-prof.-Garabet-Avachian-5462 Prof. Garabet Avakian Collection] // Румынияның Ұлттық өнер мұражайының сайты
Баутерек айыл аймағы

Баутерек айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. 2001 жылға дейін Ключевка айыл кеңесі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Баутерек айылы кіреді. Орталығы ― Баутерек айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 5596 адам тұрған. Дереккөздер
Кеңарал айыл аймағы

Кеңарал айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Кеңарал айылы кіреді. Орталығы ― Кеңарал айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 3024 адам тұрған. Дереккөздер
Мыңбұлақ айыл аймағы (Талас облысы)

Мыңбұлақ айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Мыңбұлақ айылы кіреді. Орталығы ― Мыңбұлақ айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 2729 адам тұрған. Дереккөздер
Өзгеріс айыл аймағы

Өзгеріс айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Өзгеріс айылы кіреді. Орталығы ― Өзгеріс айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 5009 адам тұрған. Дереккөздер
Шадықан айыл аймағы

Шадықан айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. 2001 жылға дейін Барқарық айыл кеңесі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Ынтымақ, Түйте айылдары кіреді. Орталығы ― Ынтымақ айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 3487 адам тұрған. Дереккөздер
Ора айыл аймағы

Ора айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қырғызстан, Жонқорған, Первомайское айылдары кіреді. Орталығы ― Қырғызстан айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 4378 адам тұрған. Дереккөздер
Качарлар

Качарлар (өз атауы; боро, димаса) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы халық (Ассам штаты). Качарлар таулы качарлар (димас) және жазық качарлары (бара, бара-қылыш) болып бөлінеді. Жалпы саны 1 миллион адам (1992). Тілі Тілі бодо тілі. Качар тілі тибет-бирма тілдерінің бодо тобына жатады. Діні Качар діні – индуизм, ежелгі анимистік нанымдар қалдықтары да сақталған. Кәсібі Негізгі кәсібі – бұқаларды пайдалана отырып, суармалы егіншілік, сонымен қатар қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, тары, мақта), көбі шай плантацияларында жұмыс істейді. Қолөнер (тоқыма, ағаш өңдеу) нашар дамыған. Өмір салты Качари қоғамдастығы әсіресе бодо жазықтарында ыдырау кезеңінде, отбасылық жер иелігі басым. Отбасы шағын, туыстық қатынас патрилинейлік. Дәстүрлі баспаналары Ауылдары шағын, сызықты орналасқан, төбелері шөп пен жапырақтардан жабылған бамбук пен қамыстан жасалған тұрғын үйлерде тұрады. Шаруашылық құрылыстары ішкі ауланың айналасында салынған. Дәстүрлі киімдері Әйелдердің дәстүрлі киімі – тігілмеген белдемше (тізеге дейін немесе одан төмен), кеудеге жабылатын мата бөлігі, ерлер үшін – дхоти және жамылғы шапан немесе көйлек, сәлде. Ассам және бенгал киімдері таралуда. Дәстүрлі тағамдары Тағамдары – көкөністер мен шөптердің дәмдеуіштері қосылған пісірілген күріш, ет (деликатес – шошқа еті), кептірілген балық. Сусындар – шай және күріш сырасы (зу). Фольклоры Бай фольклоры бар, ғашықтық жырлар, бесік жырлары, салт-дәстүрлер, т.б., дәстүрлі билер. Мерекелері - Кхерадж пуджа - қауымдастық фестивалі (әр 1-3 жыл сайын), бусу (егін жинау фестивалі) және сәуірдегі Ассамдық жаңа жыл Биху. Дереккөздер
Акривия

Акривия ( — «дәл мағына, қатаң дәлдік, тиянақтылық») — христиандықта, нақты мағынасы, дәлдігі, қатаңдығы, заңның әрпіне сәйкестік; шіркеу мәселелерін қатаң сенімділік позициясынан шешу принципі. Акривия догманың өзгермейтіндігін, сенімнің ішкі ережесін білдіреді. Акривиа принципіне сүйене отырып, догматикалық сипаттағы мәселелер шешілуі керек. Яғни, догмалық мәселелерде абсолютті қатаңдықты басшылыққа алу қажет. Каноника мен шіркеу тәжірибесінің мәселелерін акривиа тұрғысынан да, икономия тұрғысынан да, яғни сыртқы жағдайларды ескере отырып шешуге болады. Егер үнемділік практикалық пайдалылық принципі болса, онда акривия - бұл шіркеу шаруашылығына сәйкес шешілетін практикалық шіркеу өмірі мен пасторлық қызмет саласында рұқсат етілген кез келген белгісіздік пен белгісіздікті болдырмайтын абсолюттілік, қатаң сенімділік принципі. Бұдан акривиа — бұл мәселелерді шешуге принциптік көзқарас, ал экономика - бұл «принципсіз», тар утилитарлық көзқарас деп қорытынды жасауға болмайды, өйткені екеуі де ең жоғарғы шіркеу принциптеріне негізделген. Әдебиеттер * Акривия // А — Анкетирование [Электронный ресурс]. — 2005. — С. 348. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X . Дереккөздер
Анкерок

Анкерок — темір бөшке құтқару қайықтардың жеткізіліміне кіреді және 25 литр сыйымдылығы бар тұщы су қорларын сақтауға қызмет етеді. Бастапқыда бұл бір, екі, үш шелек шарап сыйымдылығы бар шараптарды тасымалдауға арналған тегістелген бөшке болды. Қазіргі уақытта металл немесе пластиктен жасалған.
Мүсіндік (пластикалық) анатомия

Мүсіндік (пластикалық) анатомия – жануарлар мен адам денесінің қалыпты күйдегі, тыныштық пен қозғалыстағы сыртқы пішіндері мен құрылысын, тері рефлексінің өзгеруін, дене мүшелерінің анатомиясын зерттейтін анатомия саласы. Пластикалық анатомия дене мүшелерінің анатомиясының негізгі белгілерін сыртқы пішіндердің табиғаты бойынша дененің анатомиялық ерекшеліктерін көрсету заңдылықтарымен біріктіреді. Бұл анатомия түрі сүйектер мен олардың буындарының анатомиясын қамтиды ( буындар ), бұлшықеттер, тері туралы жалпы мәліметтер, сондай-ақ демалыс жағдайындағы барлық бөліктердің пластмассаларын, қозғалысын, дене пропорцияларын, жас және жыныс ерекшеліктерін зерттеу, олардың жасы мен жынысына байланысты ерекшеліктерін, әртүрлі эмоционалдық күйдегі мимикасын, ым-ишарасын және сол сияқтыларды зерттейді. Мүсіндік анатомияның негізін қалаған италиян ғалымы Леонардо да Винчи. Кеңінен қолданылуы Пластикалық анатомия бейнелеу өнерінде ( сурет салу, сызу, мүсін) кеңінен қолданылады. Пластикалық анатомия құрайтын мүшелер Пластикалық анатомия дененің сыртқы формаларын құрайтын мүшелерді: қаңқаны, буындарды, бұлшықеттерді, бет бөлшектерін, негізгі қозғалыстар мен пропорцияларды, тепе-теңдік пен ауырлық центрін, анатомиялық негізде фигураларды бейнелеу әдістерін зерттейді, яғни, қаңқа және массив бұлшықеттеріне негізделген фигураны құрастыру және анатомиялық құрылым бөлшектерін талдау және пайдалану негізінде бөлшектерді өңдеу.
Ақназаров айыл аймағы

Ақназаров айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Бақайата ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қызылоктябрь, Көктас, Мәдениет, Тасқұдық, Ұрмарал айылдары кіреді. Орталығы ― Қызылоктябрь айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 6058 адам тұрған. Дереккөздер
Қызылоктябрь (айрық)

Қырғызстан: * Қызылоктябрь — Жалалабат облысы Базарқорған ауданындағы айыл. * Қызылоктябрь — Ош облысы Науқат ауданындағы айыл. * Қызылоктябрь — Ош облысы Өзген ауданындағы айыл. * Қызылоктябрь — Талас облысы Бақайата ауданындағы айыл. * Қызылоктябрь — Шу облысы Кемин ауданындағы айыл. Ресей: * Қызыл-Октябрь — Башқұртстанның Бураев ауданындағы ауыл. * Қызыл Октябрь — Башқұртстанның Ишимбай ауданындағы ауыл.
Каялар

Каялар (карендер, қызыл карендер) — негізінен Мьянманың Кая штатында тұратын тибет-бирма тілдері отбасының Карен тобының халқы. 530 мыңнан астам адам Кая штатында және Карен штатының солтүстігінде және 100 мыңнан астам адам Тайландта тұрады. Каялардың жалпы саны 630 мың адамды құрайды. Тілі Кайя тілі тибет-бирман тілдерінің кая-карен тобына жатады. Діні Сенушілердің басым көпшілігі пұтқа табынушылар, дәстүрлі дінді жақтаушылар. онымен қатар буддистер мен католик христиандары бар. Тарихы Каялар карендерден, кхмер, тай, тибет, мьянма халқының тайпаларынан шыққан. Халық 13 ғасырдан қалыптаса бастады. Дәл сол кезде аймақта үстемдік еткен саяси бытыраңқылық Карен тобының оқшаулануына әкелді. Кейіннен каялар дербес халық болып қалыптасып үлгерген кезде, олардың өз мемлекеттілігіне деген құштарлығы болды. Алайда олар ірі мемлекеттер құра алмады - тек шағын князьдіктер құрылды. Біздің заманымызда каялар үшін нағыз трагедия Мьянмадағы азаматтық соғыс болды. Халық өкілдері күштеп қоныстандыруға ұшырады. Қазіргі қиын жағдайға байланысты көпшілігі Таиландқа қоныс аударуға мәжбүр болды. Шетелдегі кая диаспорасы осылай пайда болды. Кәсібі Негізгі кәсібі – күріш өсіру, бағалы ағаш саудасы (тик ағашы) және металл өңдеу (пази). Көптеген каялар шахталарда және жол құрылысында жұмыс істейді. Өмір салты XX ғасырдың ортасына дейін дәстүрлі қоғамдық қатынастарда ру, тайпа көсемдері маңызды рөл атқарды. Отбасы шағын, неке патрилокальды. Дәстүрлі баспаналары Тұрғын үйлері қадаларда орналасқан, қадалар арасында малға қора салу әдетке айналған. Дәстүрлі киімдері Әйелдер киімі - тігілмеген белдемше, қызыл жамылғы жадағай, аяқ киімдері сандалдар, бірақ көбінесе жалаң аяқ жүреді. Ерлердің дәстүрлі киімдері-қызыл өрнекпен тігілген қысқа шалбар және қысқа күрте. Соңғы кезде Еуропалық киімдер таралуда. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары – күріш пен жүгері. Су қоймаларының маңында тұратын каялар (каяс көлі) балық, таулы жерлерде – ешкі сүтін пайдаланады. Сілтеме * Дереккөздер