Бостондағы L-188 ұшақ апаты

Бостондағы L-188 ұшағымен (америкалық турбиналы-винтті ұшақтардың бірі) болған апат — 1960 жылы 4 қазанда сейсенбі күні кешке Бостон қаласының шет жағында (штат Массачусетс) болған ірі авиациялық апат. Турбиналы-винтті Lockheed-188A Electra авиалайнерімен Eastem Air Lines (EAL) америкалық авиакомпаниясы Бостоннан Филадельфияға қарай жолаушылар тасымалын жасаған болатын, алайда ұшақтың әуеге көтерілгеніне жарты минут өтпей жатып ол Бостон айлағына құлады және осы апаттан 62 адам қаза тапты. Апаттың шығу себебін ұшақтың бір топ қараторғаймен соқтығысып қалуымен түсіндірді, соның нәтижесінде бірнеше қозғалтқыштар істен шыққан, үйлесімсіздік орын алған әрі жылдамдық пен көтергіш күш тепе-теңдігін жоғалтқан [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.941-1| [1] ]] . Бұл - құстармен соқтығысу салдарынан орын алған ірі авиациялық апат.. Ұшақ Lockheed L-188A Electra тіркеу нөмірі N5533 (зауыттық— 1062) Eastern Air Lines авиакомпаниясына 8 маусым 1958 жылы әкелінді. Оның жалпы атқарған жұмыс көлемі - 3526 сағат 29 минут. Оның әрбір төртінші күш беретін қондырғысы Aeroproduct өндірген әуе винтпен жабдықталған A644IFN-606 үлгідегі Allison 501-D13 маркалы турбиналы-винтті қозғалтқыштан тұрды. Бірінші қозғалтқыштың (сол жақтағы соңғы) жалпы атқарған жұмыс көлемі 2515 сағат 54 минутты құрады, екіншісінің жұмыс көлемі (сол жақтағы ішкі) — 2707 сағат 46 минут, үшіншісінің жұмыс көлемі (оң жақтағы ішкі) — 2783 сағат 6 минут, ал төртіншісінің жұмыс көлемі (оң жақтағы шеткі) — 3144 сағат 4 минутты құрады. [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.9414-4| [4] ]] . Экипаж Ұшу экипажында (кабинада) екі ұшқыш және бортинженері болды [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.9414-4| [4] ]] : * Әуе кемесінің командирі — 59 жасар Кертис В. Фиттс (ағылш. Curtis W.Fitts ). EAL авиакомпаниясында 1934 жылдың 13 желтоқсанынан бері Martin 2-0-2, 4-0-4, Convair 240, -340, -440, Douglas DC-4, DC-6, DC-7, Lockheed Constellation и Lockheed L-188 Electra ұшақтарының ұшқышы маманы болып жұмыс істейтін. Оның жалпы ұшу өтілі - 23 195 сағат, оның ішінде 1053 сағатын Lockheed L-188 ұшағында өткізген болатын. * Екінші ұшқыш — Мартин Дж. Каллоуей (ағылш. Martin J. Calloway ). EAL авиакомпаниясында 1953 жылдың 5 қазанынан бері Martin 2-0-2, 4-0-4, Convair 240, -340, -440. ұшақтарын басқаратын. Оның жалпы ұшу өтілі - 5820 сағат, оның 201 сағатында Lockheed L-188 ұшағымен ұшқан болатын. * Бортинжерені— Малькольм М. Холл (ағылш.&nbsp; Malcolm M. Hall ). EAL авиакомпаниясында 1953 жылдың 7 желтоқсанынан бастап жұмыс істейтін. Планер лер (моторсыз ұшатын жеңіл аппарат) мен қозғалтқыштарды жөндеу технигі қызметін атқаратын. Оның жалпы ұшу өтілі 7796 сағатты құрады, оның ішінде 369 сағатын Lockheed L-188 ұшағында өткізді. Салонда екі аспансерік жұмыс істеді : * Джоан Берри (ағылш.&nbsp; Joan Berry ) * Патрисия Дэвис (ағылш.&nbsp; Patricia Davies ) Апат N5533 борты Бостонға 15:33 -те EA-444 рейсімен Нью-Йорктен келді. Бұл рейс еш ауытқушылықсыз өтті, осыдан соң экипаж Бостон — Филадельфия — Шарлотт — Гринвилл — Атланта бағыттары бойынша EA-375 рейсіне дайындала бастады. Берілген жоспар бойынша Филадельфияға дейінгі ұшу «Victor 3» және «Victor 147» әуе дәліздері арқылы жүруі керек еді; ұшу эшелоны 10 000 фут (3000м) деп анықталып отырған. [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.941-1| [1] ]] . Бортта 67 жолаушы, 5 экипаж мүшелері болған, ал жалпы бактағы жанар-жағармайы 24900 фунтты (11300 кг) құрады. Авиалайнердің жалпы салмағы 97 987 фунт (44 446 кг) деп анықталды. Ауа райы ұшуға қолайлы болатын: көшпелі бұлт биіктігі 6000 фут (1800м) және 12000 фут (3700м), жел оңтүстік-шығыстан соғып тұрған, көру мүмкіншілігі 15 мильді құрады [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.942-7| [6] ]] . 17:34-те рейс 375 жолында тұрды, бұл кезде диспетчер ұшақтың жылжуына жөн сілтеді — Натик &nbsp;. торабына өтуі керектігін хабарлады, 3000 фут (910м) биіктікке көтеріліп, бірнеше минут ұшу бағытын сақтауы керектігін айтты. Сонымен қатар экипаж ауа райының қолайлылығына және ұшақ салмағына байланысты жылдамдықты анықтады: V 1 (шешімі қабылданды), V R (алдыңғы тіреудің көтерілуі) және V2 (104, 116 және 121 жол тораптарына сәйкес жерден көтерілу) Ұшақ Логан әуежайының 9-жол торабымен жүрді де, 17:39-да ұшуға екпін ала бастады. Куәгерлердің айтуына қарағанда, 375 рейсі шамамен 2500 фут (760 м) болатындай жолды жүріп өтті, одан кейін жерден көтерілді, 30 фут (9,1м) биіктікке көтерілді, 40 фут (12м) биіктікке көтерілгенде, шассиді (ұшақтың доңғалағы бекітілетін қозғалмалы не қозғалмайтын құрылғы) жинады, одан кейін әуеге көтерілуді жалғастырды [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.942-7| [6] ]] . Алайда лайнер енді көкке көтерілгені сол еді, №&nbsp;1 қозғалтқышта (сол жақтағы шеткі) сұр түсті түтін пайда болды, ал басқа куәгерлер № 2 (сол жақтағы ішкі) қозғалтқышта отты шарды сипаттады. Машина алдымен солға қарай ауытқыды, одай кейін өзінің бастапқы курсы 030°-на келді. Бұл кезде жылдамдық та сондай жоғары емес еді.100 фут (30м) биіктіктен 200 фут (61м) биіктікке көтерілген «Электра» сол жаққа қарай жантая бастады, тез арада түзу бұрышты 90° жетті. Екі куәгер бір секунд аралығында ұшақты суретке түсіріп үлгерді. Бұл суреттерде N5533 борты шамамен 121 фут (37м) биіктікте және 030°курста болған. Осыған қарамастан оның сол жаққа қарай жантаюы тез арада орын алған (суретте ол 8,5° және14° құраған). Содан кейін ұшақтың бас жағы тез арада төменге қарай құлдилай түскен, осыдан кейін сағат тіліне қарама-қарсы айналған авиалайнер 7000 фут (2100м) қашықтықтағы суға тігінен құлаған. Ұшақ тұрған жерден сол жаққа қарай 2000 фут (610м) қашықтықтағы 9-жол торабына қарай құлаған. [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.942-7| [6] ]] [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.943-8| [7] ]] . Апат17:40-та, ұшу басталғаннан кейін 47½ секунд өткеннен кейін орын алды [[#cite_note-Report.E2.80.94.E2.80.94.E2.80.943-8| [7] ]] . Құлаған жері жағалаудан 600 фут (180м) алыс болғандықтан, ол жаққа қарай тірі қалғандарға көмектесу үшін қайықтар ұмтылды. Lockheed L-188 ұшағы 1959 жылдың қаңтарынан бастап жолаушылар тасымалдай бастады, алайда екі жыл өтпей жатып-ақ төрт ірі апаттарға ұшырады, оның ішіндегі бостондық апат та бар. Егер біріншісінде (Нью-Йорк) биіктікті бақыламай, өзенге құлаған экипаж кінәлі болса, екінші және үшіншісінде ( Буффолаға жақын және Каннелтонда) ұшақ өздігінен әуеде жарылып кетті. Ал төртіншісі (Бостон) апатта авиалайнерді қайдағы бір қараторғайлар құрдымға кетірді. Мұның бәрі «Электраның» беделін түсірді. Нәтижесінде 1961 жылдың басында бұл ұшақтарды шығару тоқтатылды. Қоғамда L-188 туралы сәтсіз ұшақ деген пікір қалыптасты, алайда бұл көп жағдайда оның турбиналы-винтті авиациялардың бірі болғанымен маңызды рөл атқарды. Ағайынды Райттар ұшағынан бері авиацияда берік әрі түрлі факторларға төзімді поршенді қозғалтқыштар қолданылғаны белгілі. Бірақ 1950-1960 жылдары шыққан газтурбиналы қозғалтқыштар (турбо-винтті және турбореактивті) шыққан кезде қозғалтқыштар басқа деңгейде болды. Поршенділермен салыстырғанда, турбиналы қозғалтқыштардың айналу жиілігі жоғары болды және жоғары меншікті қуаттылық бөлді, ал ол ұшақтарда қолдануды танымал етті. Алайда жаңа қозғалтқыш түрі жаңа апат түрін де алып келді. Жоғары айналу жиілігі әуе винті флаттерінің күшеюіне алып келді, ал бұл өз кезегінде қозғалтқыштардың тербелуіне және қанаттарының бұзылуына алып келеді. Ал енді газды-әуелі тракт ашық болды, ал оның салдарынан оның ішіне қажетсіз объектілер кіруі мүмкін еді, мысалы, осы жағдайдағыдай от шығуға себепкер болған және қозғалтқышты істен шығарған құс өлекселерін айтсақ болады. Мұнымен тек L-188 ұшақтары "ауырмады", сонымен қатар 18 қаңтар 1960 жылы қозғалтқышқа мұз кіріп кетіп, қозғалтқыштар істен шыққан Чарльз-Ситиде (50 адам мерт болған) орын алған оқиға ұшақтары Vickers Viscount те "ауырды". Ал кеңестік ұшақтардан мысалға Ил-18 ұшағын келтіруге болады, себебі бірінші жылдары қозғалтқыштары жиі өртке оранған, мысалы 17 тамыз 1960 жылы Киевке жақын жерде орын алған оқиғаны (34 адам қайтыс болған) алсақ болады. Бұл оқиғалардың бәрі газды-турбиналы қозғалтқыштардың қандай қауіп төндіретінін көрсетті. Тіпті, бір топ құстардың өзі үлкен авиалайнерді апатқа ұшырата алады екен. Нәтижесінде турбиналы-винтті қозғалтқыштарға қайта тәжірибе жасалды, содан кейін бірнеше ережелер қатары өзгертілді және жаңа ережелер енгізілді. Бұдан кейін аталмыш қозғалтқыштардың беріктігін арттырды және түрлі факторларға осалдығы төмендеді. Ескерту Комментарийлер Дереккөздер Пайдаланылған әдебиет * [http://specialcollection.dotlibrary.dot.gov/Document?dbDOT-AIRPLANEACCIDENTS&query(select+712) EASTERN AIR LINES, INC., LOCKHEED ELECTRA L-188 N 5533, LOGAN INTERNATIONAL AIRPORT, BOSTON, MASSACHUSETTS, OCTOBER 4, 1960] &nbsp;(ағылш. ). Civil Aeronautics Board (31&nbsp;шілде 1962). Тексерілген 28 сәуір 2015. Сілтеме * [http://lessonslearned.faa.gov/ll_main.cfm?TabID1&LLID36&LLTypeID0 Eastern Airlines, Inc.] [http://lessonslearned.faa.gov/ll_main.cfm?TabID1&LLID36&LLTypeID0 Flight 375, Lockheed Electra L-188, N5533] &nbsp;(ағылш.). Федеральное управление гражданской авиации США. Тексерілген 21 маусым 2015.