kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Үшарал, Солтүстік Үшарал газ кен орны

Үшарал, Солтүстік Үшарал газ кен орны — Шу-Сарысу шөгінді алабындағы Үшарал-Кемпіртөбе газ кен орнына ұштасқан кен орны, 1970 жылы ашылған. Жатыс сипаты Кен орны өлшемдері 3x7 км (-640 м-лік изогипса), амплитудасы 80 м, жарылым маңында орналасқан брахиантиклин қатпардан орын алған. Өнеркәсіптік газдылық төменгі пермнің тұзтасты терригендік қызыл түсті шөгінділерімен байланысты. Шомбал күмбез түріндегі жатынның беті бойынша жатыс тереңдігі 880 м, биіктігі 98 м, газ-су жапсарының белгісі -646 м. Газды горизонттың жалпы қалыңдығы 95 м, тиімдісі -44,5 газға қаныққаны -44,5 м. Жарықшақты кеуекті типтегі жинауыштар құмтастар мен алевролиттерден құралған, ашық кеуектілігі 4,23%, газға қанығу коэффициенті 0,48. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 10,52 Мпа және 4ГС. Диаметрі 19,1 мм-лік штуцерде газдың алғашқы шығымы 43-61 мың м 3 /тәу. Қалыңдығы 500 м-ден астам төменгі пермнің сульфатты-галогендік таужыныстары жатынның жапқышы рөлін атқарады. Құрамы Төменгі пермь газдарының 99,2%-ы азот, 0,46%-ы гелий, 0,04%-ы неон+аргон, 0,3%-ы көмірқышқыл газы. Жатынның режимі серпінді суарынды. Өнімді шөгінділердің қойнауқаттық сулары хлоркальцийлі типті, минералдылығы 272,7 г/л. Кен орны барлануда. Дереккөздер
Үшкілтас газ кен орны

Үшкілтас газ кен орны — Орталық Каспий маңы аймағындағы газ кен орны. Орал қаласынан оңтүстік-батыста 250 км-де, Жаңақала кентінен солтүстікте 35 км жерде орналасқан. 1960 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Апшерон шөгінділері бойынша шектелген Үшкілтас газды құрылымы орталық белігі қиылған, өзімен аттас күмбездің дөңі бетінде жарылым маңында орналасқан қос төбелі брахиантиклин болып табылады. Брахиантиклиннің солтүстік-батыс қанаты лықсымамен күрделіленген. Жатыс сипаты Кенорын 38-182 м тереңдіктер аралығында жатқан апшерон жікқабатының құмды қойнауқаттарының таужыныстарынан орын алған. Осында сегіз горизонт бөлінген, қалыңдығы 1-2 м келген осылардың ең төменгісі (сегізіншісі) жікқабаттың тұғырлық қабаты болып табылады. Өзге горизонттардың қалыңдығы 20 м-ге дейін жетеді, сонымен қатар ең үлкен қалыңдық пен алаң бойынша тұрақтылық 4 және 6 горизонттарға тән. Құрылымның көтеріңкі бөлігінде 1-3-қойнауқаттар ұшыраспайды. Кен орнында 24 құрылымдық-іздестіру және 5 терең ұңғыма бұрғыланған. Олардың 11-і (құрылымдықіздестіру) өнімділік аумағында. Ұңғымалар сыналмаған, сондықтан тек бір ұңғыма бойынша (К-24) ғана газ шығымы жөнінде деректер бар, он күндік апаттық бұрқақ атқылаудың нәтижесіндегі газ шығымы 10 мың м 3 /тәу шамасында бағаланған. Мұнымен қатар бұрғылау процесі барысындагы газ белгілері бұрғылау ерітіндісінің газдануы түрінде тағы да бес ұңғымада байқалды. Газ сынамалау қызметінің деректері (жоғарғы кедергі, мұнай-газ жапсарының жоғарғы мәндері) бойынша қатқабаттардың қанығу сипаты анықталады. Кен орны ҚР балансына енгізілмеген. Дереккөздер
Харрикейн-Құмкөл мұнай

Харрикейн-Құмкөл мұнай - бұрынғы "Оңтүстікмұнайгаз" мемлекеттік-акционерлік қоғамының жаңа атауы, Құмкөл кенорнының оңтүстік бөлігінде мұнай өндіретін, жалпы Оңтүстік Қазақстанда басқа да мұнай операцияларын іске асыратын канадалық компания. Халықаралық операцияларга компания 1991 жылдан қатысып келеді. 1996 ж. Харрикейн "Оңтустікмұнайгаз" АҚ-ның акцияларын иемденді. Сатып алу - сату шартына сәйкес "Оңтүстікмунайгаз" АҚ-ның кәдімгі дауысқа қойылған акцияларының 89,5%-ы осы канадалық компанияға, қалған 10,5%- ы акционерлік қоғам қызметкерлеріне тиісті болды. Харрикейін өндірілмек қоры 14 млн. т шамасындагы Құмкөл кенорнының оңтүстік бөлігін, ресейлік компания "Лукойлмен" бірге кенорынның солтүстік бөлігін (мұнай қоры 13.3 млн. т) игеруде. Компания Оңтүстік Құмкөлді (мұнайдың өндірілмек қорының шамасы 4.4 млн. т) игеруге толық қуқылы және Қызылқия, Арысқум, Майбұлақ кенорындарын игеру үлесінің 75%-ы оган тиесілі. "Казгермұнай" біріккен кәсіпорны арқылы Нұралы, Ақшабулақ, Ақсай кенорындарындагы үлестік қатысудың 50%-ын осы компания алды. Өндірілген мұнай негізінен Шымкент мунай өңдеу заводында еңделеді. 2004 жылдан бері "Петро Казахстан Кумколь Ресорсиз" акционерлік қоғамы деп аталады. Дереккөздер
Airliner World

Airliner World — Ұлыбританияның Линкольншир қаласындағы «Key Publishing LTD» баспа үйінде айына бір рет ағылшын тілінде жарық көретін журнал. Оны тарату ісімен лондондық «Seymour Distribution LTD» компаниясы айналысады. Журнал баспа нарығында 1999 жылы пайда болды. Ол негізінен әуекомпаниялар мен әуелайнерлерінің қызметін насихаттауға бағытталған. Басылымда авиациядағы әлемдегі жаңалықтар, сонымен бірге әуекомпаниялар, әуежайлар туралы мақалалар жарияланып тұрады. Бас редакторы: Tony Dixon. Сыртқы сілтемелер * [http://Airlinerworld.com/ Ресми сайты]
Autosport

Autosport — Ұлыбританияның «Haymarket Consumer Media» баспа үйінде әр бейсенбі сайын жарық көріп тұратын автоспорт жайлы оқырмандарға мәлімет беретін журнал. 1950 жылы Грегор Гранттың басшылығымен пайда болды. Журналды әдетте «автоспорт таураты» деп атайды.
BBC Focus

BBC Focus — ай сайын жарық көретін ғылыми-танымдық британ журналы. «Bristol Magazines Ltd» компнаиясының басшылығымен, «BBC Worldwide» баспа үйінде басылып шығып, Бристол мен Англияға таралады. Журналда техника мен ғылым саласындағы соңғы жаңалықтар жарияланады. Журнал аудиториясы арнайы аталған спорт түрлерінің мамандары мен қарапайым халық, автомобиль спортының жанкүйерлері болып табылады. Бас редакторы: Джени Осман (ағыл. Jheni Osman). Таралымы: 70 000 (2008 жылы). ISSN: 0966-4270. Сыртқы сілтемелер * [http://bbcfocusmagazine.com Ресми сайты]
Чинарев мұнай-газ конденсат кен орны

Чинарев мұнай-газ конденсат кен орны — Каспий маңы ойысының солтүстік бөлігіндегі мұнай-газ конденсат кен орны. Орал қаласынан солтүстік-шығыста 40 км жерде орналасқан, 1991 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Газ конденсат жатындарын сыйыстырушы құрылым іргетас күмбезінің солтүстік беткейінен орын алған, оңтүстігінен тектоникалық жарылыммен қалқаланған. Өнімділіктің екі қатқабаты анықталған: төменгі-ортаңғы девонның газды-конденсатты қатқабатында (4830-5180 м) екі жатын (би және афонит жатындары) және жоғарғы турненің қатқабатында (4275-4400 м) бір газ-мұнай жатыны. Ортаңғы девон жатыны оңтүстік қанаты ендікке жұық бағыттағы жарылыммен тілінген пликативтік-тектоникалық брахипішінді құрылымды түзуші би жене афонин ен онаты шөгінділерімен байланысқан. Жатыс сипаты Жатындар солтүстігінен құрылымдық тұйықталу арқылы қалқаланған. Жинауыштар сазды таужыныстармен кезектесе қабаттасқан әктастардан, доломиттерден (органогендік, органогендік-детриттік, кейде биогермдік) құралған. Жинауыштарының кеуектілігі 4,0-16% (ұңғымалар бойынша орташа шама 5,8-6,8%), сыналған аралықтардагы өтімділігі 6-44 фм 2 . Газ-су жапсары -5110 м белгіде байқалған, жатынының жоғарғы нүктесі -4920 м-де анықталған, жатынның өнімділігі 110 м. Афонин жатынының жоғарғы нүктесі -4719 м-де, өнімділігі 91 м. Ұңғымадағы орташа тиімді қалыңдық би жатыны үшін 18,4 м, афонин жатыны үшін 20,8 м. Ортаңғы девон жатындарының екеуі де газды-конденсатты. Конденсат мөлшері би жатынында 286 г/м 3 , афонин жатынында 95 г/м 3 . Бастапқы орташа қойнауқаттық қысым мен температура, осы ретпен, 58,1 және 56,6 Мпа, 113 және 110°С болды. Құрамы Конденсат жеңіл, тығыздығы 752-780 кг/м 3 , оның 70%-ы 250-289°С-та, 50%-ы 185-217°С-та қайнайды. Конденсаттағы күкірт мөлшері 0,1%-дан аспайды, меркаптандар 0,066-0,01%-ы құрайды. Шағын газды тақиясы бар турнедегі мұнай жатыны тек №10 ұңғымада ғана аршылып сыналған. Газ-мұнай жапсары 4318 м-лік тереңдікте байқалды. 4275 м тереңдіктегі жатынның жоғарғы нүктесінде газдылық этажы 43 м. Су-мұнай жапсары анықталмаган, сынау арқылы өнімділік 4395 м тереңдікке дейін дәлелденген. Су-мұнай жапсарының 4503 м тереңдікте екендігі болжанған, бірақ 4440 м тереңдіктен төменде ұңғыма қимасында жинауыштаржоқ. Мұнайлы бөлігінің анықталған биіктігі 77 м, ықтимал биіктігі 183 м. Газға және мұнайға қаныққан қалыңдықтар 12,4 және 64,4 м, ал жатын бойынша орташа қалыңдықтар, тиісінше, 6,2 және 30 м. Турне жікқабатындагғы газды тақиядан 9мм-лікшайбада алынған газ ен конденсат шығымы, тиісінше, 173,9 мың м 3 /тәу және 83,3 м 3 /тәу болды. Конденсат мөлшері 300 г/м 3 шамасында, оның тығыздығы 770-788 кг/м 3 . Мұнайы газ және мұнай нысандарын бірге сынаудан өткізу кезінде алынды. Бұл жағдайда 7 мм-лік шайбадағы газ шығымы 64,4 мың м 3 /тәу, мұнай мен газ қоспасының шығымы 58,1 м 3 /тәу болды. Қоспаның тығыздығы 835 кг/м 3 -ге жетті. Турне жатынының табанасты сулары зерттелмеген. Кен орны 2002 жылдан бері игерілуде. Дереккөздер
Шар тұрқылас қорқоймалар

Шар тұрқылас қорқоймалар - қысымы жоғарылаған (0,25 Мпа-дан астам) сұйылтылған көмірсутек газдары мен мұнай өнімдерін сақтайтын сфера пішінді сыйымдылық. Қалыпты Шар тұрқылас қорқоймалар диаметрлері 5, 10,5, 12, 16 және 20 м, көлемдері 300, 600, 900, 2000, 4000 м3, 0,25, 0,6, 1,0, 1,8 Мпа қысымдарга есептеледі. Шар тұрқылас қорқоймалар жер бетінен жоғары топтастыра орнатады. Сақталатын өнімнің жалпы көлемі 2000 м 3 - ге дейін болғанда топтағы Шар тұрқылас қорқоймаларның жеке көлемі 1000 м 3 -ден аспауы, 2000-8000 м 3 -ге дейін болғанда 2000 м 3 -ден аспауы тиіс. Шар тұрқылас қорқоймалар сақтандырушы қақпақтармен, қысымды өлшейтін манометрлермен, деңгей керсеткіштерімен және суйық фазаның шектік деңгейінің сигнализаторларымен, бекітуші қондырғылармен, байқау мен жөндеу жұмыстарын жургізетін люктермен жене желдеткіштермен жабдықталады. Дереккөздер
Шахталық қойма

Шахталық қойма - таужыныстардың қалың да берік түзілімдерінде немесе жеңіл-желпі инженерпік шешімдердің жәрдемімен нығыздауға болатын таужыныстарда тургызылатын мұнай мен газ сақтайтын шахталық түріндегі жерасты сыйымдылықтары. Егер таужыныстар сақталатын өнімді сүзбелемейтін болса, сақталатын өнімнің сапасына әсер ететін кірмелері жоқ болса, тау-кен қысымына төзімді болса, ондай таужыныстар мұнай мен газ қоймаларын тұрғызуға жарамды деп саналады. Шахталық қойманы орналастырудың ең аз тереңдігі сақталатын өнімнің қаныққан буының қысымымен шектеледі. Дереккөздер
Шеврон МұнайГаз ИНК

Шеврон МүнайГаз ИНК - филиал 1996 жылы наурыз айынвың 26 жұлдызында Қазақстан Республикасының Юстиция министрлігінде есепке алынды. Негізгі қызмет турлеріне маркетинг, мұнай және газ өңдеуді ұйымдастыру, басқа кемірсутектер мен газ, мунай тиеу мен түсіру, сақтау, тазалау, еңдеу мен жеткізу, табу, барлау, қолдану операциялары жатады. Дереккөздер
Шегендеу тізбегі

Шегендеу тізбегі - бұрғылау ұңғымасын бекітуге және пайдалану кезінде өнімді горизонттарды оқшаулауга арналган. Шегендеу құбырлары бұрандамен жалғастыру арқылы құрастырылады. Мұнай мен газ ұңғымаларын бұрғылағанда қолданылатын Шегендеу тізбегінің екі шеті бүрандалы, бір жағы муфталы болады, сыртқы диаметрі 114-508 мм, ұзындығы 9,5-13 м, қабырғасының қалыңдығы 5-16 мм. Диаметрі 178-503 мм-лік аралық тізбектер ұңгыманың төменгі қабаттарының қабырғаларын бекітуге арналған. Диаметрі 114-168 мм-лік игеру тізбегі өнімді горизонтты жабады. Оның ойықтары арқылы ұңғымаға келген мұнай мен газ сораптық- компрессорлық құбырлар тізбегі арқылы ұңғыма ернеуіне қарай көтеріледі. Дереккөздер
Шикі газ (майлы газ)

Шикі газ (майлы газ) - ауыр көмірсутектер (С З Н 8 +жоғ.) мөлшерінің жоғарылығымен сипатталатын көмірсутектер тобының табиғи жанғыш газы. Гипергендік әсерлерден жақсы оқшауланган мұнай жатындарының ілеспе газдары мен газ-конденсат жатындарының газдары жатады. Газ-мұнай кәсіпшіліктері мен газ өңдеу зауыттарының қондыргыларында С.г.-ды құргатады, тазартады, бензиннен арылтады. Дереккөздер
Шығым (дебит)

Шығым (дебит) - табиғи немесе жасанды бастаудан белгілі уақыт бірлігінің ішінде келіп құйылатын мұнайдың немесе газдың көлемі. Секундына, сағатына, тәулігіне л, м3, т бірліктерімен өлшенеді. Таужыныстың мұнай, газ қатйарымына, қорының шамасына, ұңғыма диаметріне байланысты. Мұнайды тартқандағы Шығым 1-2 т/тәу-тен 1500-3000 т/ тәу-ке, бұрқақты ұңғымадан 4000-5000 т/ тәу-ке, газдыкі жүздеген мың м 3 /тәу-ке жетеді. Шығым қойнауқат депрессиясына, оның қалыңдығына, өтімділігіне тура, ал мунайдың тұтқырлығына кері пропорциялы болады. Шығымды жоғарылату үшін қойнауқаттық қысымды жоғарылату немесе тұрақты ұстап туру қажет, ол үшін жатынға қысыммен әр түрлі агенттер айдалады. Дереккөздер
Шығыс Көкарна мұнай кен орны

Шығыс Көкарна мұнай кен орны — Каспий маңы ойысының оңтүстік-шығыс ернеуі маңы белдеміндегі мұнай кен орны. Атырау қаласынан оңтүстік-шығыста 150 км жерде орналасқан. Кен орны 1979 жылы ашылды, сол жылы басталған барлау бұрғылауы 1986 жылы аяқталған. Геологиялық құрылымы Кенорын қос қанатты тұз күмбезді құрылымнан орын алған. Кенорынның өнімді қимасында белінген 3 мұнайлы горизонттың біреуі ортаңғы юрада, екеуі триаста. Ортаңғы юра горизонтының жатыс тереңдігі 2263 м, триастағы горизонттардың бұл көрсеткіші 2346-2603 м. Жатыс сипаты Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Ортаңғы юра горизонтының биіктігі 28 м, триас горизонттардың бұл көрсеткіштері 20 және 36 м. Су-мұнай жапсары -2317 және 2664 м белгілерде. Өнімді қатқабаттың қимасы терригендік таужыныстардан құралған. Жинауыштарының ашық кеуектілігі 16-19%, өтімділігі 0,017-0,43 мкм 2 , мұнайға қаныққан қалыңдық 6,3, 6,9 және 2,8 м, қанығу коэффициенттері 0,54-0,6 аралығын қамтиды. Мұнайдың алғашқы шығымдары ортаңғы юра горизонтында 154,3 м/тәу (7 мм-лік штуцерде), триас жатындарында 115 м 3 /тәу (5 мм-лік штуцерде) болды. Газдық фактор 29,6 м 3 /м 3 . Бастапқы қойнауқаттық қысым 25-29,4 МПа, температура 71-84°С. Құрамы Мұнайдың тығыздығы 844 кг/м 3 . Мұнайлары аз күкіртті (0,47%), парафинді (2,4%), шайырлы (6,4%), асфальтенді (1,4%). Газ құрамы: метан -47,25%, этан -6,74%, пропан -9,29%, изобутан -2,27%, н-бутан -7,09% т.б. Жатындардың жұмыс режимі суарынды. Хлоркальцийлі қойнауқаттық суларының тығыздығы 1139-1156 кг/м 3 , минералдылыгы 24,6-25,1 г/л. Кен орнында 1986 жылдан бері жұмыс доғарылған болатын, алайда онда "ҚазМұнайГаз-Тельф" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2001 жылдан бастап жобалық игерім жұмыстарын бастады. Дереккөздер
Нафтоидтар

Нафтоидтар - органикалық затпен байыған таужыныстарға жоғарғы температура мен қысымның оқшау әсерінен түзілетін табиғи таушайырлар тобы. Нафтоидтар пиронафтоидтар мен тектононафтоидтарға ажыратылады. Әуелгілері жапсарлық метаморфизм кезіндегі органикалық заттар пиролизінің өнімдері болып табылады, екіншілері біршама төмен температураларда органикалық заттың қозғалмалы түрбелшектерінің сығымдалып, көрші таужыныстардың қуыстарын толтыруынан түзіледі. Дереккөздер
Шығыс Нормауыл мұнай-газ конденсат кен орны

Шығыс Нормауыл мұнай-газ конденсат кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Өзен-Жетібай антиклин баспалдағындағы мұнай-газ конденсат кен орны. Жаңаөзен қаласынан солтүстік-шығыста 63 км жерде орналасқан. 1986 жылы ашылған. Иеленушілері Жетібаймұнайгаз ( Маңғыстаумұнайгаз ( Mangistau Investments B.V. (51% Қазмұнайгаз/49% CNPC)) Геологиялық құрылымы Жоғарғы триастың шағылдырушы беті бойынша кенорынды сыйыстырушы құрылым (-3300 м-лік изогипса) өлшемдері 4x12 км, ендікке жуық бағытта созылған брахиантиклин қатпар. Ашық кеуектілігі 13-14%, өтімділігі 0,05 мкм 2 ұсақ түйірлі құмтастардан құралған жоғарғы триас шөгінділері енімді. Қалыңдығы 250 м немесе одан да асатын тығыз саз будасы жапқыш рөлін атқарады. Жатыс сипаты Жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған. Батыс көтерілімнің шетінде биіктігі 60 м газ жатыны анықталған. Өнімді горизонттардың тиімді газға қаныққан қалыңдығы 9,8 м, газға қанығу коэффициенті 0,88. Газ-су жапсары -3272 м-лік белгіде. Шығыс көтерілім мұнайлы. Оның жинауыштарының жалпы қалыңдығы 29,6 м, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 7,2 м. Жатынының биіктігі 30 м, ауданы 3,3 км 2 , мұнайға қанығу коэффициенті 0,71. Су-мұнай жапсары -3125 м-лік белгіде орныққан. Мұнайдың шығымы 12 м 3 /тәу. Бастапқы қойнауқаттық қысым газ жатынында 37,48 Мпа, мұнай жатынында 35,19 Мпа, температура 120°С. Құрамы Мұнайдың тығыздығы орташа (861 кг/м 3 ), мол парафинді (28%), 0,57% асфальтендері, 3,63% силикагельдік шайырлары бар. Мұнайда еріген газы ауыр, этан мөлшері 17%. Ауыр көмірсутектер 28%, метан 69,7%. Аз мөлшерде азот (1,9%) және көмір қышқылы (0,2%) бар. 15 мм-лік штуцердегі шығымы 182 мың м 3 /тәу, еркін газдың абсолют тығыздығы 0,943, ауада 0,841. Құрамы жағынан газы ауыр, этан-пропанды, ауыр көмірсутектер мөлшері 21%-га жетеді. Азот пен көмірқышқыл газының мөлшері, тиісінше, 1,2 және 0,3%. Конденсаттың тұрақты мөлшері 12-15 г/м 3 -ді құрайды. Қойнауқаттық сулары хлоркальцийлі типті жоғары минералданған тұздықтар болып келеді. Кен орны 1988 жылдан бері игерілуде. Дереккөздер
Шығыс Оңғар мұнай кен орны

Шығыс Оңғар мұнай кен орны — Каспий маңы ойысының оңтүстік шығыс бөлігіндегі мұнай кен орны. Атырау облысында, Доссордың солтүстігінде 60 км жерде орналасқан. 1989 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Кен орнының қимасы юра мен бордың терригендік қатқабатынан құралған. Құрылымдық орны жөнінен батыс жағынан тектоникалық бұзылысқа түйісетін жартылай күмбез. Бойлыққа жуық бағытта созылған лықсыма арқылы жартылай күмбез алаңша, Оңтүстік Шығыс және Солтүстік Батыс алаңшаларға дараланған, Солтүстік Батыс алаңша өз кезегінде, ендікке жуық бұзылыспен күрделіленіп, екі блокқа бөлінген. -950-лік изогипса бойынша көтерілімнің өлшемдері 2,5x7 км, биіктігі 350 м. Ортаңғы юра шөгінділерінде 522 және 601 м-лік тереңдіктерде жатқан екі горизонттың өнімділігі анықталды. Құмтастардан құралған жинауыштарының ашық кеуектілігі 33%, өтімділігі 0,63 мкм 2 , тиімді қалыңцығы 7,5 және 4,2 м, мұнайға қаныққан қалыңдығы, тиісінше, 6,2 және 4,6 м, қанығу коэффициенті 0,55. Жатыс сипаты Мұнайлы жатындар қойнауқаттық, тектоникалық тұрғыдан қалқаланған, жапқышы қалыңдығы 6 м-ге дейін жететін саздан тұрады. Мұнайлы бөлігінің биіктігі 8,6-4,6 м. Су-мұнай жапсарлары -563,5 және -626,9 м-лік белгілерде. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 5,58 Мпа және 27°С болды. 517 м-лік динамикалық деңгейдегі мұнай шығымы 4,2 м 3 /тәу-ке жетті. Екінші горизонттың мұнай шығымы 465 м-лік динамикалық деңгейде 13,2 м 3 /тәу шамасын құрады. Құрамы Кенорынның мұнайы ауыр, тығыздығы 899,8-923 кг/м 3 , күкірттілігі аз (0,3-0,4%), парафинділігі төмен (2,0-2,23%), асфальтендер мөлшері болмашы, силикагельдік шайырлардың жоғарғы мөлшерімен ерекшеленеді. Қойнауқаттық сулары хлоркальцийлі типті әлсіз тқздық түрінде кезедеседі, тығыздығы 1113 кг/м 3 , минералдылығы 175 г/л. Суларда йод (8,62 мг/л) және бром (167 мг/л) бар. Жатындардың режимі суарынды. Кен орнында жұмыс 1992 жылдан бері тоқтатылған. Дереккөздер
Шығыс Өзен газ кен орны

Шығыс Өзен газ кен орны — Оңтүстік Маңғыстау ойысымының Жазғұрлы ішкі ойысындағы газ кен орны. Жаңаөзен қаласының оңтүстігінде 12 км жерде орналасқан. 1988 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Кен орнын сыйыстырушы құрылым ірі тектоникалық тұрғыдан алғанда Өзен-Жетібай антиклин өңірінің күмбез іспетті көтерілімдерінің бірі болып табылады. Өнімді горизонттарының беті бойынша өлшемдері 2,75x1,5 км келген антиклин қатпар. Газды горизонт байос жікқабатының құмды-сазды шөгінділерінде. Жатыс сипаты Жатыны қойнауқаттық, дөңестік, газ-су жапсары -1827 м-лік белгіде. Терригендік жинауыштардың ашық кеуектілігі 14,1%, өтімділігі 0,010 мкм 2 келген ұсақ түйірлі құмтастардан тұрады. Қалыңдығы 20 м-ге дейінгі сазды таужыныстар жапқыш болып табылады. Өнімді горизонттардың жалпы қалыңдығы 24,4 м, тиімді қалыңдығы 21,2 м, газға қаныққан қалыңдығы 8,4 м. Газға қанығу коээфициенті 0,69. Жатынның ауданы 2,91 км 2 , биіктігі 40 м, өнімді горизонттың дөңесі бойынша тереңдігі 1996 м. Бастапқы қойнауқаттық қысым мен температура 19 Мпа және 94°С. 7 мм-лік штуцердегі газ шығымы 94 мың м 3 /тәу, газдың тығыздығы 795 кг/м 3 . Құрамы Газ құрамында метан басым (90,4%), ауыр көмірсутектер үлесі 5,6%, 3,1% азот, 0,8 көмірқышқыл газы бар. Жатынның режимі газарынды. Хлор-кальцийлі типті қойнауқаттық суларының тығыздығы 1098 кг/м 3 , минералдылығы 140 г/л-ден астам келетін тұздықтарға жатады. Кен орны 2000 жылдан бері игерілуде. Дереккөздер
Нельсон Рисорис

Нельсон Рисорис - Қазақстанда мұнай кенорындарын игерумен 2000 жылдан бері айналысып келе жатқан, штаб-пәтері Лондонда (Англия) орналасқан тәуелсіз компания. Құрлықта орналасқан 5 кенорында өзіндік үлесі бар, олар - Батыс Қазақстандағы Әлібекмола, Қожасай, Қарақүдық, Солтүстік Бозащы және Арман кенорындары. "Нельсон Рисорис" жақын болашақта өзінің активтерін Каспийтеңізінің қайраңында орналасқан екі мұнайлы блоктағы (Оңтүстік Жамбай және Оңтүстік Забурунье) үлесін алу опиционын жүзеге асыру арқылы өсіретін болады. Компанияның қарапайым активтері Канададағы Торонто қорлық биржасында құнды қағаздардың NLG коды беріле отырып сатылады. 2004 жылы құнды қағаздарын Лондон қорлық биржасында ресми түрде сату құқығын иеленді. Қазіргі кезде "Нельсон Рисорис" құрылықта орналасқан төрт кенорынды игеру жобасында өзіндік үлесті иеленген, олар: "Қазақойл Ақтебе" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі - үлестің 50%-ы 2000 жылдың мамыр айында сатылып алында (Әлібекмола жене Қожасай кенорындары). Бұл кенорындар бойынша өнім мөлшері тәулігіне 4200 тоннаны құрайды (2005 жылдың мамыр айының басындағы көрсеткіш); Солтүстік Бозащы - 50% үлестің 35%-ы 2003 жылдың желтоқсанында, ал 15%- ы 2004 жылдың ақпанында сатылып алынды. Кенорын бойынша өнім (2005 жылдың мамырындағы көрсеткіш) - тәулігіне 1500 тонна; "Қарақүдықмұнай" жабық акционерлік қогамы - үлестің 36%-ы 2004 жылдың мамырында, 40%-ы желтоқсанында сатылып алынды. Кенорын бойынша өнім (2005 жылдың мамырындағы көрсеткіш) - тәулігіне 1250 тонна; "Арман" бірлескен кесіпорны - үлестің 50%-ы 2004 жылдың желтоқсанында сатылып алынды, кенорын бойынша өнім - тәулігіне 650 тонна. Жоғарыда көрсетілген кенорындарды игеруге және бүкіл төрт жоба бойынша шыққан операциялық шығындарды жабуға Қазкоммерцбанк, Қазақстанның Үлттық Банкі және БНБ Париба (Швейцария) тараптарынан ашылған 270 млн. несиелік қаржы 2001-2004 жылдар аралығында "Нельсон Рисористің" тікелей араласуының арқасында жене соның кепілдігімен берілді. Дереккөздер
Шығыс Сазтөбе газ-мұнай кен орны

Шығыс Сазтөбе газ-мұнай кен орны — Каспий маңы ойысының ернеуі маңының оңтүстік-шығыс өнірінің (Оңтүстік Ембі белесінің) Тұран тақтасының Үстірт-Бозащы ойысымымен ұштасар жеріндегі газ-мұнай кенорны. Маңғыстау облысының Бейнеу ауданында. 1988 жылы ашылған. Геологиялық құрылымы Тұзасты шөгінділерінде шағын көтерілім түріндегі кенорынды сыйыстырушы құрылым -4000 м-лік изогипсамен жиектелетін, ендікке жуық бағытта созылған антиклин. Өлшемдері 15x3,5 км, амплитудасы 200 м-ден астам. Төменгі пермнің сакмар жікқабатының шөгінділері мұнайлы. Жатыс сипаты Жатын 3754,5 м тереңдікте. Карбонатты жинауышы кеуекті, ашық кеуектілігі 8-9%, өтімділігі 0,013 мкм 2 . Қалыңдығы 15 м немесе одан да астам саз қабатшасы жапқыш рөлін атқарады. Жатынның мұнайлы бөлігінің биіктігі 59,8 м, тиімді мұнайға қаныққан қалыңдығы 35,3 м, мұнайға қанығу коэффициенті 66%. Жатын қойнауқаттық дөңестік. Су-мұнай жапсары -383,35 м белгіден өтеді. Бастапқы қойнауқаттық қысым 41,1 Мпа, температура 109°С. 6 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы 24 м 3 /тәу. Құрамы Мұнайы жеңіл, тығыздығы 828 кг/м 3 , газға қанығу дәрежесі 280 м 3 /т. Мұнайда еріген газ құрамы жағынан метанды-этанды, 63% метан, 4,7% этан және 9,2%-дан астам жоғарғы гомологтар, 2,25% азот және аз мелшерде көмір қышқылы бар. Мұнайы мен қойнауқаттық сулары аз зерттелген. Кен орнын барлау аяқталмаған. Дереккөздер
Шығыс Іле шөгінді алабы

Шығыс Іле шөгінді алабы - Қазақстанның оңтүстік-шығысындагы жоғарғы палеозой-мезозой-кайнозойдың көмірлі және үміттенерліктей мұнайлы-газды терригендік шөгінділерінен құралған тауаралық ойыс. Құрылымдық бітімі жағынан Шығыс Іле және Батыс Іле алаптарын біріктіре отырып, солтүстігінде Жоңғар Алатауымен, оңтүстігінде оның Кетпен, Торайғыр т.б. тармақтарымен, батысында Кіндіктас тауларымен шектелген біртұтас Іле ойысының құрамына кіреді. Жалпы ауданы 24 мың км²- ден астам. Алматы облысының аумағында орналасқан. Біртұтас тауаралық Іле ойысын Шығыс және Батыс алаптарга белу оның тереңдегі құрылымының ерекшеліктерімен, сонымен бірге оларды шектеуші тау жоталарының морфологиялық ерекшеліктерімен байланысты. Солардың ішінде өзара жуықтасқан солтүстіктегі Үлкен Қалқан, оңтүстіктегі Бөгеті жоталары Бөгеті-Қалқан мойнағын қурайды. Іле ойысын құрауға тутастай алғанда құрамында пермь, триасюра, бор-палеоген-неоген шөгінділері бар құмды-сазды тузілімдердің қалыңдығы 6000 м-ге дейінгі жиынтығы қатысады. Сонымен қатар, бұрғылау мен сейсмобарлаудың деректері бойынша, еңтолықстратиграфиялық қима іргетасы солтүстікке қарай біртебірте ылдиланған Шығыс Іле алабында анықталды. Оныңылдилануыныңеңжоғарғы тереңдігі Көктал-Панфилов ендігі бойынша өтеді. Бұдан солтүстікте Шығыс алаптың ішкі бөлігін тау жиегінен, яғни Жоңғар Алатауынан даралап бөлетін ендік бағыттағы терең жарылым анықталған. Оңтүстікке, Кетпен жотасына қарай іргетастың беті бірқалыпты көтеріле бастайды және пермь-карбонның порфириттері осы жотаның солтүстік бет- кейлерінде жер бетінде ашылады. Жаркент қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км қашықтықта жүргізілген сейсмобар-лау іргетастың көтеріңкі Пенджа блогын анықтады. Екі брахиантиклин қатпармен күрделіленген осы блоктың терең іздестіру бұрғылауын жүргізуге болашағы бар. Себебі Пенджа көтерілімі (блогы) мұнай мен газ табылу келешегі жоғары саналатын триас-юра шөгінділерінің даму ауқымында орналасқан. Панфиловтан солтүстікке қарай тұғырдың ең мол ылдиланған белде- мінде терең бұрғылау арқылы зерттелмеген оқшау құрылымдар тобы орналасқан. 1.01.1997 жылғы дерек бойынша, алапта 10-нан астам терең ұңғыма бұрғыланған, әйтсе де олардың көпшілігі, сейсмобарлаудың нақты деректерінсіз қойылгандықтан, бургыланған ұңғыма орнының сәтсіз орналастырылуы себепті нәтижесіз болды. Іле өзенінің оң жағалауындагы шекара заставасының маңында бурғыланған Қайрылған ұңғымасы триас-юра, бор-палеоген-неоген таужыныстарының ең толық қимасын аршыды. Бұрғылау барысында триас және юра шөгінділерінен қуатты газ бел гілері байқал ып турганына қарамастан, техникалық себептермен ол сыналмай қалды. Алаптың өзге бөліктерінде бургыланган уңгымаларында да палеоген-неоген және юра шөгінділерінен газ бөлінетіні байқалды. Тіректік ұңгымада бор жүйесіне тиесілі таужыныстарды сынаганда 2700 м тереңдіктен жогаргы температуралы (уңғыма ернеуінде +98°С) тұщы судың қуатты ағымы алынды. Сонымен, алап мұнай, газ кенорындары ашылуында келешегі бар аймақ болуымен қатар, халық шаруашылығының кептеген салаларында пайдаланылуы мүмкін термалды (жылы) сулардың ірі артезиан алабы ретінде де назарга ілікті. Дереккөздер
Шымкентнефтеоргсинтез (шнос)

Шымкентнефтеоргсинтез (ШНОС) Шымкент мұнай айырузауыты-өнімділігі жағынан Қазақстандағы екінші (Павлодар мұнай айыру зауытынан кейінгі) зауыты. Пайдалануга 1984 жылы берілген. Энергия кездерін ендіру женіндегі келешегі зор кәсіпорын болып табылады. Зауыттың қуаты жылына 6 млн. т мұнай өңдеу, өңдеудің алымдылығы (тереңдігі) әзірге 59% (1994 ж. дейін -54%). Зауыт соңғы жылдары (1998 жылы қараша айындагы келіспеушілікке дейін) негізінен Қумкелдің күкірті аз мұнайын еңдеуде. Технологиялық жаұынан Транссібірлік мұнай құбырларыныңжүйесіменэлідетыгызбайла- нысты. Қумкел кенорнынан тартылган құбыр желісінің шагын тармағы Шымкент тубіндегі Қарақойында Трансулттық мұнай құбырына туйіседі. Зауыт гидроендеудің классикалық жуйесімен (дистилляция, катализдік реформинг, гидротазарту) жумыс істейді, мазутты вакуумдық айдау, баяулатылган кокстеу қондыргылары және газды фракциялаушы қондыргы бар, катализдік крекинг қондырғысының қурылысы аяқталып келеді. Зауыт А-76 автобензинін, авиакеросинді, дизель отынын (экологиялық жағынан таза, күкірт мелшері 0,1%-дан темен), қазандық отынын (мазутты), суйылтылган газдар "нафта" бензинін т.б. шыгарады, шикізат ысырабының коэффициент (мелшері) 0,8%. Зауыт 1994-97 жылдар аралығында езінің жобалы қуатының 60-70%-дық мелшеріндей енім шығарады. Дереккөздер
Шыңғыс мұнай кен орны

Шыңғыс мұнай кен орны — Орталық Каспий маңы мұнайлы-газды аймағындағы мұнай кен орны. Батыс Қазақстан облысында, Орал қаласының оңтүстік-шығысында 270 км жерде орналасқан. 1996 жыл ашылған. Геологиялық құрылымы Құрылым тұз күмбезінің батысындағы жайпақ беткейінде, оның екінші тікшіл кемерінің аумағындағы тұз деңесі үстінен орын алған. Жайпақ батыс беткей құрылымының басты элементтері - амплитудасы ондаған метрлерді қамтитын, тұзды қабырғалар немесе тұз кемерлері. Тұз үстіндегі кешен бойынша бұларға тұтқышын қалыптастырушы доға тәрізді тектоникалық жарылымдар сәйкес келеді. Қойнауқаттық дөңесті жатын созылымы бойынша тұзға түйіскен және тектоникалық жарылымдармен шектелген. Өнімді шөгінділер 1706 м тереңдікте аршылған. Жатыс сипаты Жатынның су-мұнай жапсары -1625 м белгіде. Жатынның анықталған биіктігі 25 м, ал -1200 м-лік белгідегі дөңінің орналасуын есепке алғанда 400 м-ден астам. Жатын тұтқышының өлшемі 6x2,5 км. 1300-1740 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың ұсақ түйірлі полимикті құмтастары мен алевролиттері жинауыштар болып табылады. Кеуекті типті жинауыштардың орташа кеуектілігі 23%, өтімділігі 1000 фм 2 -қа дейін жетеді. Қалыңдығы 10 м-ден астам тығыз саз будасы жапқыш қызметін атқарады. Мұнайлы белдемдегі тиімді мұнайға қаныққан қалыңдық 15 м, орташа тиімді қалыңдық 8 м-ге жетеді. 6 мм-лік штуцерде мұнайдың бастапқы шығымы 28 м 3 /тәу. Құрамы Мұнайдың тығыздығы 816 кг/м 3 , аз күкіртті (0,26%), аз шайырлы (2,4%), парафинді (5,1%). Мұнымен қатар, негізгі жатынның батысында 5 км жерде орналасқан тұз күмбезінің дөңіне таяу бөлігіндегі 8-ұңғыманы сынағанда 1969 жылы өлшемдері шектеулі тагы бір мұнай жатыны анықталды. Қойнауқаттық типтегі жатын тұзга түйісу арқылы қалқаланған және созылымы бойынша жинауыштардың алмасуымен сапатталады. 780-820 м тереңдіктер аралығындағы төменгі триастың құмтастары жинауыштар болып табылады. Мұнайға қаныққан қалыңдығы 6,6 м. Жатынның өлшемдері 0,5x0,5 км. Су-мұнай жапсары -682 м-лік белгіде. 3 мм-лік штуцердегі мұнай шығымы үзіліспен 6 м 3 /тәулікке жетті. Мұнайдың тығыздығы 855-873 кг/м 3 , аз күкіртті (0,15-0,26%), парафинді (2,2%), шайырлы (12%). Табанасты сулары минералдылығы 300 г/л-те дейін жететін хлорид-кальцийлі типті тұздықтар, 250 м-лік орта динамикалық деңгейдегі шығымы 55 м 3 /тәу. Кен орнының табиғи режимі суарынды. Кен орны барлануда. Дереккөздер
Электрлік бұрғы

Электрлік бұрғы - мұнай мен газ ұңғымаларын бұрғылауға арналған батырмалы электр қозғалтқышы бар бұрғылау машинасы. Май толтырылган электр қозгалтқышы мен шпиндельден турады. Уш фазалы электр қозғалтқышының қуаты бұрғы диаметріне байланысты, ол 75-240 кВт аралыгын құрайды. Айналу жылдамдыұын арттыру және қажетіне қарай төмендету 350, 220, 150, 70 айн/мин аралыгында болуы мүмкін, ол қозғалтқыш мен шпиндельдің арасына редукторлық құрастығышты қосу арқылы іске асырылады. Редукторсыз бұрғының айналу жиілігі 455-685 айн/мин. Электрлік бұрғыныңузындығы 12-16 м, сыртқы диаметр! 164-290 мм. Бұрғылау тізбегінің төменгі жагымен біріктірілегн Э.б. айналысты бұрғылау қашауышына береді, ал бургының өзіне электр энергиясы бұрғылау тізбектеріне кесінділер түрінде қурастырылган жұмырсым арқылы келтіріпеді. Дереккөздер
Электрлік дегидратор

Электрлік дегидратор - кері типті мұнай эмульсияларын (мұнайдағы суды) электр өрісінде ыдырату жолымен мұнайдан суды бөлетін аппарат. Электр өрісі индукциясының нәтижесінде су глобулалары полюстенеді, сөйтіп өз уштарында электр зарядтарын тудыра отырып, өзінің қозғалу ба5ытын негізгі өріске сәйкестендіре өзгертеді және үнемі тербеліс күйінде болады. Глобулалар пішіні үнемі өзгереді, бұл құрылымдық- механикалық бегеудің жаншылуына, адсорбциялық қабықтардың ыдырауына, су глобулаларының (тамшыларының) босауына әкеліп соқтырады. Дереккөздер
Табиғи газ

)]] Табиғи газ — Жер қойнауларында органикалық заттардың анаэробты бөлінуі кезінде пайда болған газдар қоспасы. Табиғи газ пайдалы қазбалар қатарына жатады. Табиғи газ қабаттарда (жер қойнауларында) орналасқанда газтәрізді күйде - жекелеген шоғырлар (газ кендері) түрінде немесе мұнай-газ кенорындарының беткі бөлігіндегі арнайы газды қабат (шапка) ретінде немесе мұнайда, кей жағдайда суда ерітілген күйде де болады. Қалыпты жағдайда (101,325&nbsp;кПа және 15&nbsp;°C) табиғи газ тек газтәрізді күйде болады. Сондай-ақ табиғи газ табиғи газ гидраттары түрінде кристалл күйінде де кездесе береді. Таза табиғи газдың иісі мен түсі болмайды. Химиялық құрамы Химиялық құрамы мен физикалық қасиеттері тұрғысынан сан түрлі болып келетін, әртүрлі геологиялық және геохимиялық жағдайларда ұшырасатын газ жатындарының жалпылама атауы. Олар бірнеше түрлерге жіктеледі: # табиғатта кездесу жағдайына орай: "атмосфера газдары", "литосфера газдары", "гидросфера газдары" және "органикалық әлем газдары" болып төрт түрге; # көрініс беру пішіндеріне орай: "газогендік газдар", "газтүзілім газдары", "айналым (ауа) газдары" және "аралас газдар" болып төрт түрге; # химиялық құрамына орай: "көмірсутекті газдар", "көмірқышқыл газдары" және "азот газдары" болып үш түрге; # жаралу табиғатына (тегіне) орай: "биохимиялық газдар", "литохимиялық газдар", "радиоактивтілік газдары", "ауа газдары" және "ғарыш газдары" болып бес түрге бөлінеді. Бұл газдар, сайып келгенде, әр түрлі агрегаттық жағдайдағы күрделі табиғи жүйелер құрамынан бөлініп дараланған заттар қоспасы (ерітіндісі) болып табылады, олар қалыпты (атмосфералық) жағдайда газ түріңде ұшырасады. Табиғи газдардың сан түрлілігі олар туындайтын табиғи жүйелер сипатымен және олардың газдарды бөліп шығару жағдайларымен анықталады. Өздері туындайтын табиғи жүйелер сипатына орай табиғи газдар "тау жынысы газдары", "газгидраттар газы", "мұнай газы", "табиғи су газдары" және "жерасты газдары" болып бірнеше түрлерге бөлінеді. Табиғи газдар "өздігінен бөлініп шыққан" газдар және "әдейілеп өндірілген газдар" болып, табиғи жүйелердің газ бөліп шығару жағдайына орай, екі топқа жіктеледі. Табиғи газға жататындар Табиғи газдың негізгі бөлігін метан (CH 4 ) құрайды — 92-ден 98 %-ке дейін. Табиғи газдың құрамына ауырырақ көмірсутектер - метанның гомологтары кіре алады.: * этан (C 2 H 6 ), * пропан (C 3 H 8 ), * бутан (C 4 H 10 ). Сондай-ақ басқа да көмірсутек емес заттар да кездесіп жатады: * сутек (H 2 ), * күкіртсутек (H 2 S), * көміртек диоксиді (СО 2 ), * азот (N 2 ), * гелий (Не). Тағы қараңыз *Табиғи газдар жіктемесі *Табиғи газдың салыстырмалы тығыздығы Дереккөздер
Автоматталған

АВТОМАТТАЛҒАН (орыс.автоматизированный) — автоматтандыруға қатысты; автоматталған басқару жүйесі - техникалық құралдырдың кешенін пайдалануға негізделген өндірісті, кейбір өзге де қызметтерді бас- қару жүйесі; оған есептеу техникасы және баска да ұйымдықтехникалық құралдар кіреді; ол экономикалық, ғылыми және өзге де акпараттар жинауды, өңдеуді, сақтауды жөне беруді қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Николай Владимирович Haceнкoв

Николай Владимирович Haceнкoв (1935-2003, Атырау облысы). Саратов құрылыс техникумын және Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. 1953-1957 жылдары - Доссор дизелдік электр станциясының майшысы. 1957-1995 жылдары - Доссор автомобиль жөндеу зауыты құрастыру цехының шебері, «Ембімұнай» бірлестігі №1 құрылыс-монтаж басқармасы қурылыс бөлікшесінің прорабы, техникалық белімінің бастығы. Мақат аудандық партия комитетінің екінші хатшысы, аудандық атқару комитетінің терағасы. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен (1969) марапатталған Дереккөздер
Тeмipxaн Насыров

{{Ambox }} Teмipxaн Насыров (1926-2003, Атырау облысы). 1924-1974 жылдар - Байшонас, Доссор, Тентексор мұнай кәсіпшіліктеріндетракторшы,жүргізуші. 1974-1981 жылдары-«Жайықмұнай» мұнай- газ өндіру басқармасы ұңғымаларды жерасты жендеу бригадасының көтергіш-тракторының машинисі. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1954), «Үздік еңбегі үшін» (1981) медалдарымен марапатталған. Дереккөздер
Сергей Парфирович Наумов

Сергей Парфирович Наумов (1910-1985, Ресей). Армавирдегі фабрика-зауыт білім мектебін бітірген (1934). 1934-1974 жылдары - Арналық мұнай өнімдері құбырлары Атырау басқармасының дәнекершісі, дәнекершілер бригадасының шебері, дәнекерші-инженері. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Сағира Наурызалиева

Сағира Наурызалиева (1914-1990), Ресей). 1935-1941 жылдары «Ескене» мұнай кәсіпшілігі балалар бақшасының тәрбиешісі. 1941-1964 жылдары - «Қошқармұнай» мұнай өндіру басқармасында мұнай өндіру операторының көмекшісі, операторы, аға операторы. «Құрмет Белгісі» орденімен, медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Шаншархан Наурызбаев

Шаншархан Наурызбаев (1934-1997, Атырау облысы). Атырау мұнай техникумын бітірген (1965). 1951-1953 жылдары - Қүлсары мұнай өндіру басқармасы ұңғымаларды жерасты жөндеу бригадасы операторының шәкірті, операторы. 1953-1955 жылдары -әскер қатарындағы қызмет. 1955-1995 жылдары - «Қүлсарымұнай» мұнай-газ өндіру басқармасы ұңғымаларды жерасты жөндеу бригадасының операторы, бригада шебері. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Жолдас Наурызбеков

Жолдас Наурызбеков (1922, Атырау қаласы). Ұлы Отан соғысна қатысушы. 1956-1983 жылдары - Байшонас мұнай өндіру басқармасы «Қарсақ» аудандық инженерлік-технологиялық қызметінің мұнай өндіру жөніндегі шебері. 1983 жылдан зейнеткер. 2-ші дәрежелі Отан соғысы орденімен, кептеген медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Светлана Наушабаева

Светлана Наушабаева (1948, Маңғыстау облысы). ҚазПТИ-ді бітірген (1971). 1965-1966 жылдары - Өзен мұнай өндіру басқармасы ұңғыма дебитін өлшеуші. 1971-1986 жылдары - «Өзенмұнайгаз» акционерлік қоғамының операторы, инженер-геологы, аға геологы, ага инженері, ЦНИПР зертханасының меңгерушісі. 1986-1988 - «Өзенмұнай» акционерлік қоғамы әлеуметтік даму бөлімінің бастығы, мамандар бөлімінің бастығы. 1998-2002 жылдары - «Өзенмұнайгаз» ашық акционерлік қоғамының нормалау және құнды қагаздар бөлімінің инженері, бас маманы. 2002 жылдан қазірге дейін - «ҚазМұнайГаз» акционерлік қоғамы «Өзенмұнайгаз» өндірістік бөлімшесі әкімшілік департаментінің директоры. Дереккөздер
Бәдір шайқасы

Бәдір шайқасы (һижра жыл санауы бойынша 17 рамазан 2 жыл, 17 наурыз 624 жыл) — Мұхаммед Меккеден Мединеге қоныс аударғаннан кейін Құрайыш тайпасымен болған алғашқы шайқас. Шайқасқа онымен бірге қоныс аударған муһажирлер мен Мединелік ансарлар қатысты. Бұл шайқаста мұсылмандар жеңіске жетіп, Ислам қарсыластарының көбісінің көзін жойды. Жасақтың бастапқы мақсаты Әбу Суфйан бастаған керуенді басып алу болатын. Бұны естіген құрайыш тайпасы 950 адамнан құралған әскер жинап, қарсы шығады. Мұсылмандардың саны 313 адам болатын. Екі жақтың әскері Бәдір құдықтары орналасқан аймақта кездесті. Дереккөздер
Автостоп

Автостоп — бейтаныс адамдардың рұқсатымен олардың автокөліктеріне отырып, қандай да бір арақашықтыққа тегін жету әдісі. Бұл әдіс көбінесе туризм мақсатында қолданылады. Автокөлікті тізгіндейтін адамның рұқсатынсыз оның автокөлігіне отырып, жол ақысын төлемей қандай да бір арақашықтыққа жету автостоп болып табылмайды. XX ғасырдың көп бөлігінде және әлі күнге дейін автостоп көшпенділердің негізгі көлік құралы болған. Дереккөздер
Таиф

Таиф қаласы — Сауд Арабиясының батысындағы қала. Халық саны 521 мың адам (2004 жылғы халық санағы бойынша). Исламға дейін бұл қалада Аллаттың ғибадатханасы орналасқан болатын. Кейін қала тұрғындары исламды қабылдаған соң Мұхаммед Пайғамбар бұл ғибадатханаларды қиратып тастады. Қалада Меккені билеген Һашим әулетінің үйлері бар. 1934 жылы Таифте Йеменмен бейбітшілік туралы келісім жүргізілді. Сонымен қатар, 1989 жылы осында Ливандағы Азамат соғысының тоқтатылуы жөнінде келісімдер өтті.
Эр-Рияд

Эр-Рияд ( — «бақ») — Сауд Арабиясының астанасы. Халық саны 7 100 890 адам (2018 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерді алғашында көшпенді араб тайпалары мекендеген болатын. 1902 жылдан бастап Неджд аймағының орталығы болып, 1932 жылы мемлекеттің астанасы болды. Бұрын қала шағын қалашық болған. Мұнай өндірісінің дамуы қаладағы халық санының өсуіне ықпалын тигізді. Қазіргі таңда Эр-Риядта заманауи жобалармен салынған ғимараттар бой көтерген. Тарихы Ерте тарихы Исламның алдын ала кезеңінде заманауи Эр-Рияд алаңында қала Хайр деп аталды және Бану Ханифа тайпасының негізін қалады. Хамр Умәйяның провинциясының астанасы болып қызмет етті, оның әкімшілігі әмбебап және шығыс Арабиясының көпшілігі үшін Умайяд пен Аббасид дәуірінде жауапты болды. Әл-Ямама Аббасид империясынан 866 жылы көшіп кеткен және ол ауданды Хайрдан Әл-Харжаға дейін қоныстанған Ухаджирит әулетінің басшылығымен құлаған. Содан кейін қала ұзақ уақыт құлдырады. XIV ғасырда Солтүстік Африка саяхатшысы Ибн Баттута өзінің «Хамрдың басты қаласы - Әл-Ямама қаласы» деп сипаттаған. Ибн Баттута оны Бани Ханифаға тиесілі тұрғындарының көпшілігімен арналар мен ағаштар қаласы деп сипаттап, ажалды орындау үшін Меккеге көшбасшыларымен жалғастырды. Кейінірек Хайр бірнеше жеке елді мекендер мен үй-жайларға көшті. Олардың ең маңыздысы Мигрин (Мукрин) және Микал болды, дегенмен, Хайр есімі жергілікті халық поэзиясында пайда болған. Рияд аты бойынша аймаққа ең ерте сілтеме 1590 жылдан бері болған оқиғаға байланысты 17-ші ғасырдағы оқиғалар туралы баяндаудан шыққан. 1737 жылы көрші Манфуадан келген босқындар Дехам бин Даввая Эр-Риядты басқарған. Ибн Даввос аймақтағы түрлі оазис қаласын қоршап алу үшін бір қабырға құрастырды, бұл оларды бір қала тиімді етеді. «Бақшалар» дегенді білдіретін «Рияд» деген атау осы бұрынғы оазис қалаларына жатады Дереккөздер
Андрей Викторович Hecтeрeнкo

Андрей Викторович Hecтeрeнкo (1962, Ресей). Талғар мехеникаландыру және электірлендіру техникумын (1982), Томск политехникалық университетін бітірген (1994). 1983-1994 жылдары - «Союзтернефть» ғылыми-өндірістік бірлестігінің «Қаражамбасмұнай» тәжрибелік эксперименттік мұнай-газ өндіру басқармасының слесары, топ бригадирі, инженер-телемеханигі. 1994-1998 жылдары - «Южнефтепровод» өндірістік бірлестігінің (кейін «ҚазТрансОйл» жабық акционерлік қоғамының Батыс бөлімшесі болып қайта құрылды) топ жетекшісі, жетекші инженері. 1998-2004 жылдары - АТиС бөлімінің бастығы, «KazTransCom» ашық акционерлік қоғамының Ақтөбе бөлімшесінің директоры. 2004 жылдан бүгінге дейін - «ҚазМұнайГаз» акционерлік қоғамы ақпараттық технологиялар департаментінің директоры. Дереккөздер
Федор Иванович Немцов

Федор Иванович Немцов (1925, Ресей). Қазақ КСР-ның еңбегі сіңген геолог-барлаушысы (1975). Грозный мұнай институтын бітірген (1956). 1960-1981 жылдары - орал-Волга мұнай барлау экспедициясының бастығы, Орал мұнай барлау экспедициясы бұрғылау жұмыстарын басқару қызметінің бастығы, экспедиция бастығюының орынбасары, бастығы. 1981-1985 жылдары - «Қазмұнайгазгеология» бірлестігі Орал әскериленген отрядының командирі. 1985 жылдан зейнеткер. Еңбек Қызыл Ту орденімен, медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Николай Трофимович Неверов

Николай Трофимович Неверов (1905-2000, Ресей). Саратов политехникалықтехникумын бітірген (1925). Қазақ КСР-ның еңбегі сіңген энергетигі (1968). 1925-1929 жылдары - «Динамо» зауытының жылу технигі, Доссор мұнай кәсіпшілігінің конструкторы, механиктің көмекшісі. 1929-1934 жылдары - «Ембімұнай» тресінің аудандық механигі, бас дәнекерлеушісі. 1934-1937 жылдары - механикалық зауыттың өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы. 1934-1944 «Қазақстанмұнай» комбинатының бас механигі. 1944-1955 жылдары - «Қазэнергомұнай» тресінің бас инженері. 1955-1972 - «Атырауэнерго» бастығы, кейін бастығының орынбасары. Ленин (1953), Октябрь Революциясы, Еңбек Қызыл Ту (1948) ордендерімен, екі мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен, медалдармен марапатталған. Дереккөздер
Мәпмеш Нәжікенов

Мәпмеш Нәжікенов (1928, Атырау облысы). 1944-1989 жылдары-Ескенемұнай кәсіпшілігінде майлаушы, машинист көмекшісі, кезекші диспечер, Байшонас бұрғылау цехында жөндеуші-сле- сарь, Тентексор мұнай кәсіпшілігінде дизелдік электр станциясының машинисі. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (1972). Дереккөздер
Ермек Нәжікенов

Epмeк Нәжікенов (1950, Атырау қаласы). ҚазПТИ-ді бітірген (1972). 1972-1979 жылдары - Балықшы барлау бұрғылауы басқармасының бұрғышы көмекшісі, бұрғышысы, бұрғылау шебері, бөлікшенің аға инженері, өнеркәсіптік-технологиялық бөлім бастығы, бас технологы. 1972-1982 жылдары КСРО Геология министрлігі «Зарубежгеология» жанынан Ауғанстанға шетелдік іссапар. 1982-1996 жылдары - «Атыраумұнайгазгеология» бірлестігінің ұңғымаларды сынау және сынамалау Балықшы мұнай барлау экспедициясының бастығы. 1996 жылдан бері - «ҚазақТүрікмұнай» бірлескен кәсіпорынның бас маманы. Дереккөздер
Қаражан Нәбиев

Қаражан Нәбиев (1912-1986, Атырау облысы). 1938-1972 жылдары - «Доссормұнай» мұнай-газ өндіру басқармасының слесары, үй-турмыс бөлімінің механигі, бу-қазан цехының механигі, бу-су қайнату цехының бастығы. Қазақ КСР Жоғарғы Советінің Мақтау грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Таңбай Наушиев

Таңбай Наушиев (1946, Атырау облысы). Мәскеу мұнай институтын бітірген (1975). 1961- 1970 жылдары - №136 Мақат құрылыс-монтаж поезінің жұмысшы-жүргізушісі. 1970-2001 жылдары - Мақат тармақтық-өндірістік басқармасының машинисі, ауысым инженері, аға инженері, компрессор цехының бастығы, КСРО Газ өнеркәсібі министрлігі «Закаспийтрансгаз» Өндірістік сферасы Жаңаөзен, Құлсары тармақтық-өндірістік басқармаларының аға инженері, бастығы. «ҚазақГаз» мемлекеттік холдинг компаниясының вице-президенті, президенті. 2001-2002 жылдары - «ҚазМұнайГаз» акционерлік қоғамының орындаушы директоры. 2002 жылдан бері - «Интергаз Орталық Азия» акционерлік қоғамының техникалық директоры, «Мұнайгаз» жабық акционерлік қоғамы президентінің кеңесшісі. «Құрмет Белгісі» орденімен, «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Айналымдылық

АЙНАЛЫМДЫЛЫҚ (лат. convertere - өзгерту, айналдыру, орыс. конвертируемость) ұлттық валютаның кез-келген шетел валютасына жөне операциялардың барлык түрлерінде шектеусіз еркін айналымдылыгы, кабілеттілігі. Дереккөздер
Айналыс

Айналыс - экономикада еңбек өнімдері мен басқа да меншік объектісін сатып алу және сату арқылы болатын тауарлы шаруашылыққа тән айырбас нысаны. Айналыстың тікелей айырбастан өзгешелігі - ол ақша арқылы жүзеге асады. Айналыстың тікелей айырбастан өзгешілігі - ол ақшаның дәнекерлігімен жүзеге асады. Тауар иесі алдымен тауарды ақшаға айырбастайды, содан соң ақшаны өзіне қажетті тауарға айырбастайды. Капиталисттік өндірісі әдісі кезінде айналыс өзінің жоғары даму дәрежесіне жетеді. Ол сан алуан түрде болып, экономикалық қатынастардың түрлі сипатын білдіреді.Капиталисттік айеалымды сатып алу үшін сатып алу формуласы арқылы жүзеге асады, бұл жағдайда айналыстың мақсаты мен қозғаушы себебі - тұтыну құндарын айырбастау арқылы пайда табу. Капитализм тұсында тауар айналысы экономикалық заңдардың стихиялық әрекетіне бағынады, ол капиталистер арасындағы бәсеке тартыс пен өндіріс анархия жағдайында болады. Экономикалық дағдарыстар кезінде нарықта тауарларды өткізу үлкен қиындыққа кездесіп отырады. Әлеуметтік қоғамда айналыстың материалдық базасы - әлеуметтік өндіріс, ол екі формада болатын қоғамдық меншік негізінде дамиды. Әлеуметтік айналыс капиталисттік айналыстан түбірінен өзгеше. Социалисттік меншік өндіріс құрал-жабдықтарының айналысында мәнді ерекшеліктер енгізеді. * Біріншіден, өндіріс құрал жабдығы жеке меншік бола алалмайды, демек өткізілгеннен кейін де өзінің әлеумкттік сипатын өзгертпейді. * Екіншіден, өндіріс құрал жабдығының айналысы жоспарлы түрде жүзеге асырылады. * Үшіншіден, өндіріс құрал-жабдығын сатып алу және сату процесі жеке адамның баю мақсатында ұйымдастырылмайды, ол әлеуметтік өндірісті жетілдіру мүддесіне, технологиялық прогреске кең жол ашу үшін, соның негізінде тұтыну заттарын көптеп өндіруді дамытуға, қызмет көрсету саласын жлоға қоюға, сайп келгенде, халықтың әл-қуатын жақсартуға бағытталады. Кәсіпорындар жоспарлау мен экономикалық ынталандырудың жаңа жүйесіне көшу нәтижесінде тауар айналымының рөлі едәуір арта түседі. Шаруашылықты жүргізуінің жаңа жағдайында өнім өткізу басты көрсеткішке айналады. Өндііріс пен айналым сферасындағы қызметкерлерге төленетін еңбекақы мөлшері көбінесе сатып өткізілген өнім көлеміне байланысты. Түсініктемелер * К.Маркс «Саяси экономия сынына»
Даммам

Даммам – Парсы шығанағының батыс жағалауында орналасқан Сауд Арабиясының портты қаласы. Эш-Шаркия провинциясының астанасы. Халық саны 905 084 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Халық саны бойынша Даммам елде бесінші орында. Қала теңіз арқылы жүк тасымалдайтын маңызды порттардың бірі болып табылады. Дереккөздер
Айыптаулық

Айыптаулық (орыс. обвинительный) - айыптау мазмұндамасы; а. қорытынды - қылмыстық жауапқа тартылған адамды (адамдарды) айьптау тұжырымдамасы бойынша тергеушінің (анықтаушының) дәлелденген және істі прокуратураға жіберу туралы шешімі; а. үкім - айыптау тұжырымдамасы және қылмыстық жауапқа тартылған адамға жазалау шарасын белгілеуі бар соттың шешімі. Дереккөздер
Табук

Табук қаласы (Сауд Арабия) – 630 жылдан бастап бұл қала Ислам қалаларының бірі болып табылады. Қазіргі таңда қалада 534 893 адам тұрып жатыр (2010 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың тарихы ежелгі кезеңнен бастау алады. Мұнда Осман империясының қоластында болған кезде салынған теміржол мен 1655 жылы салынған түрік қамалы бар. Қазіргі таңда қала маңында зерттеулер жүргізіліп, көптеген тарихи заттар табылып жатыр. Қалада сауда жақсы дамып, Батыстың үлгісінде салынған дәстүрлі шығыс базарлары бар. Дереккөздер