kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Кант Минна

Кант Минна — фин жазушысы. Мұғалімдер семинариясында оқыған. Алғашқы жинағы – Новеллалар мен әңгімелері 1878 жылы жарияланды. Оның «Ройниланың үйінде» (1883), «Жұмысшының әйелі» (1885, орыс тілінде 1960 жылы), «Қатал тағдырдың перзенттері» (1888) атты пьесалары мен «Жарлы-жақыбайлар» (1886), «Заң бойынша» (1889), «Саудагер Лопо» (1889) тағы да абсқа новеллаларында фин жұмысшылары суреттелді. Ал«Ханна» (1886), «Сюльви» (1893, орыс тілінде 1960) тағы да басқа. новелларында буржуазиялық мораль сыналды. Кант Миннаның «Пастордың отбасы» (1891), «Анна Лийса» (1895) атты соңғы шығармаларында ымырашылдық бағытқа ауытқыды. Басылымдары Минны Канттың кейбір басылымдары * Agnes (Otava 1911) * Anna Liisa «Анна Лийса» (WSOY 1895) * Hanna «Ханна» (Edlund 1886) * Hän on Sysmästä (WSOY 1893) * Kotoa pois (Otava 1895) * Kovan onnen lapsia «Қатал тағдырдың перзенттері» (Edlund 1888) * Köyhää kansaa («Жарлы-жақыбайлар») (Edlund 1886) * Lain mukaan;«Саудагер Лопо» (Weilin & Göös 1889) * Murtovarkaus (WSOY 1883) * Papin perhe «Пастордың отбасы» (Otava 1891) * Roinilan talossa («Ройниланың үйінде») (WSOY 1883) * Salakari (Edlund 1887) * Spiritistinen istunto (Telén 1894) * Sylvi «Сюльви» (Otava 1893) * Työmiehen vaimo («Жұмысшының әйелі») (WSOY 1885) Дереккөздер
Кантабри таулары

, 2,650 м.Кантабри тауларының ең биік шыңы]] Кантабри таулары (Cordillera Cantabrica) — Испанияның солтүстік бөлігіндегі таулар. Бискай шығанағының оңтүстік жағалауын бойлай жатыр. Ұзындығы 500 км. Биіктігі. 2648 м. солтүстік беткейі тік жарлы, оңтүстік жағы жайпақ болып келеді. Палеозойлық кварциттен, әк тастан, мезозойлық құм тастан, доломиттен т.б. түзілген. Карст көп кездеседі. Тас көмір, темір, полиметалл рудалары бар. Климаты ылғалды. Жылдық жауын-шашыны 1000 мм. Емен, шамшат, қарағай, мәңгі жасыл жоғарғы жағында субальпі бұтасы мен альпі шалғыны өседі. Дереккөздер
Плимутрок тауығы

Плимутрок тауығы (ағыл.Plymouth Rock) етті-жұмыртқалы тұқым. IXX ғасырдың 2-жартысында Америкада шығарылған. Шұбар ала т.б. түсті. Шұбар ала Плимутрок тауығы қара испан тауығы, ақ кихинкин, доминикан ала тауығы, доркинг, ява қара тауықтарын будандастыру арқылы шығарылған. Қоразы 306-4,3 кг, мекиені 2,7-3,4 кг. Жылына 160-170 жұмыртқа салады, жұмыртқасының орташа салм. 55-60 г. Шұбар ала Плимутрок тауығы. Украинаның құс өсіру ғылыми-зертеу институттарының тәжірибе шаруашылығында өсіріледі. Ақ түсті плимутрок тауығы Қазақстанның жергілікті тауық тұқымдарын жақсарту үшін пайдалынылады. Дереккөздер
Пломбьер келісімі

Пломбьер келісімі (1858) – Франция мен Сардиния корольдығының арасындағы құпия келісім. 1858ж. 21 шілдеде Пломбьерде Франция императоры Наполеон ІІІ мен Сардиния премьер-минситрі К.Б.Кавур қол қойған. П.к. бойынша Франция Сардиния корольдығына Ломбардия мен Венециананы Австрияның үстемдгінен босатуға және Савойя әулетінің басшылығымен Солтүстік Италия мемлекетін құруға әскери көмек беруге міндеттенді, ал Сардиния корольдығы Францияға Савойя мен Ниццаны беруге міндеттенді. Дегенмен Австрия – Италия – Франция соғысы басталғаннан кейін (1859 сәуір) Италиядағы ұлт-азаттық қозғалыстығ өріс алуынан және Пруссияның әскери қол сұғуынан қорыққан Наполеон ІІІ1859ж. Шільде айында Австриямен Вилафранко уақытша бітім шартын жасасты, бұл бітім шарты бойынша Венеция Австрияның қол астында қалды. Дереккөздер
Пішен

Пішен – шабылғаннан кейін ылғалдылығын 15-17 % не бұдан да құрғақ етіп кептірілген шөп. Пішен – қыста қолда ұстаған малдың негізгі азығы. Қыста малға берілетін барлық жем-шөптің 40-45%-і азық өлшемі және қорытылатын протеиннің 50%-ке жуығы пішен үлесіне келеді. Сапасы мен түрлері Пішеннің азықтық сапасы оның ботаникалық құрамына, өсімдіктің өскен жеріне, шөптің шабу, жинау мерзіміне және сақтау жағдайына байланысты. Ботаникалық сапасына қарай мал жейтін шөптер астық тұқымдас, бұршақ тұқымдас өсімдіктер және аралас шөп болып бөлінеді. Бұршақ тұқымдас, мысалы, беде, жоңышқа, екпе сиыржоңышқа т.б. шөптер Пішеннің сапасы өте жоғары. Сапасы бұдан сәл кем пішен – ақбас түйежоңышқа, сарыбас түйежоңышқа, эспарцепт, альпі бедесі, ноғатық, бедебас т.б.; астық тұқымдасынан шалғындық шөп, қой-көде субетеге, бетеге, қарабас шалғын, раиграс, шалғындық атқонақ, қарабидайық, тарғақ шөп, еркекшөп т.б. сапасы ең жоғары аралас шөпті пішен таспажоңышқа, қой желкен, ұсақ өлең, сораңнан т.б. алынады. Құрамында селдірек, айрауық, аққылтаң т.б. шөп болатын пішеннің азықтық сапасы төмен болады. Өлең, атқұлақ, шайқурай, папоротник, қырықбуын, субетеге т.б. өсімдіктер пішеннің сапасы нашар әрі малға жеуге жарамсыз келеді. Лапыз, мендуана, у балдырған, у қорғасын, сасық қурай, кекіре, сарыбасқурай, қынжыгүл, сүттіген, тамырдәрі т.б. улы келеді, пішенге жарамайды. Құнарлығы Пішеннің құнарлығы құрамындағы шөптің өскен жеріне, ауа райы жағдайына, агротехникасына байланысты. Батпақты жердің Пішеніне қарағанда далалы жердің пішенінде көректік заттар көп болады. Күнгейдің пушенінде протеин көп. Шабындыққа азотты тыңайтқыштар шашылса пішенде протеин мөлшері артады. Шөп пісіп жетіле бастағанда шабылса, пішенде көректік заттар мен витамин көбірек болады. Астық тұқымдас өсімдіктер масақ сала бастағанда, ал бұршақ тұқымдас өсімдіктер гүл түйінін түзе не гүлдей бастағанда шабылса, сапасы ең жақсы пішен алынады. Шабылған шөптің жапырағы көп болса, жапырағы аз, сабағы көп шөпке қарағанда пішенде протеин 2-2,5, май мен минералды заттар 1,5-2, каротин 7-15 есе артық болады, сонымен қатар жапырақ организмге сіңімді келеді. Пішеннің сапасын бағалағанда оның түсі, иісі, жұмсақтығы ескеріледі. Ең сапалысы – көк пішен, бұл оның дер кезінде шабылып жиналғанын , дұрыс кептірілгендіігін көрсетеді. Бұндай пішен стандартты деп саналады. Галерея Дереккөздер
Питерборо

Питерборо — Англияның Кембриджшир графтығындағы орналасқан өнеркәсіптік қала.Елдің астанасы Лондон қаласынан солтүстікке қарай 120 км қашықтықта орналасқан.Нин өзенінің бойында орналасқан. Қаланың халық саны - 183 600 адам (2011 жыл бойынша), тығыздығы 535 адам/км². Қаланың ауданы 343 км².Оңтүстік және шығыс бөлігінде Кембриджшир графтығымен, солтүстігінде Линкольншир графтығымен, ал оңтүстік-батысында Нортгемптоншир графтығымыен шектеседі. Қаланың климаты теңіздік климатқа тән.Жазы жылы да ылғалды-шілде айындағы орташа температура +15&nbsp;°C, қысы жылы,жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +2&nbsp;°C. Бауырлас қалалары * Бурж, Франция * Фирзен, Франция * Алькала-де-Энарес, Франция * Винница, Франция * Форли, Франция Дереккөздер [http://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1306-Peterborough.html Питерборо, қала - Еуропа. Великобритания. Англия. Восточная Англия]
Кохинхин

Кохинхин (九斤黄)— Вьетнамда шыққан етті тұқым ( Меконга дельтасындағы Кохинхина аумағы). Өнімділігі төмен болғандықтан Ресей, ТМД, Батыста құс шаруашылықтарында сирек өсіріледі. Алайда Кохинхин тұқымын сақтап қалу үшін және кейбір жеке шаруашылықтарда сирек кездесетін декоративті тұқым ретінде өсіріледі. Тарихы Ең бірінші 1843 жылы француздар кохинхиндарды Еуропаға әкелген болатын. Өнімділігі Тірідей салмағы 3,5—4,0 кг; әтештер 5,0 кг-ға дейін тартады. Жұмыртқалығыштық жылына 100—110 жұмыртқа. Қыс мезгілінде жұмыртқалағыштық артады. Дереккөздер
Белфаст

Бе́лфаст — Ұлыбританияның Солтүстік Ирландия аймағындағы орналасқан қала.Ирланд теңізінің жағалауында орналасқан.Белфаст-Солтүстік Ирландиядағы ең басты және портты қала болып табылады.Қаланың халық саны - 579 554 адам.Ирландия аралындағы Дублиннен кейін екінші ірі қаласы. Қаланың жер аумағы 115 км² Қаланың климаты теңіздік климатқа тән.Жазы жылы да ылғалды-шілде айындағы орташа температура +15&nbsp;°C, қысы жылы,жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +4,5&nbsp;°C.Жылдық орташа температура +9,4&nbsp;°C.Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 855 мм. Жеңіл өнеркәсіп және көлік өндірісі (әсіресе,кәме өндіру) қаланың экономикасында маңызды рөл атқарады. Дереккөздер [http://www.svali.ru/catalog~20~3917~index.htm Белфаст (Великобритания) - климат, описание]
Рига бітім шарты (1921)

Рига бітім шарты – РКФСР, УССР және Польша аралында соғысты тоқтату, екі жақтың қарым-қатынасын қалыпқа келтіру туралы 1921 ж. 18 наурызда жасалған шарт. Тарихы Польша реакцияшыл топтары мен Антанта империалистері бастаған 1920 ж. совет-поляк соғысы барысында РКФСР бейбіт бітімге келу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасады. Алайда Антантаның арандатуымен Польша үкіметі уақыт ұту мақсатымен келіс сөз жүргізу үшін қисынға келмейтін шарттар ұсынды. 1920 ж. 25 сәуірде поляк әскерлері тағы да шабуылды үдете түсті. Бірақ қызыл Армия қарсы шабуылға шықты. Англияның сыртқы істер министрі Керзон уақытша басып алған Ресей жерін өз пайдасына шешу мақсатымен Антанта державалары өкілдерінің атынан нота жолдады. Кеңес үкіметі 12 шілдеде бұл нотаға келіспей, тек Польшамен ғана бітім шартын жасасатындығын білдірді. , тамызда Англия Қызыл Армияның алға жылжу шабылуын тоқтадуды талап етті. 1920 ж. 12 қазанда Ригада бейбіт келісімнің алғашқы шарттары жасалды. 18 қазанда соғыс тоқтатылды. 5 ай келіс сөзден соң Рига бітім шартына қол қойылды. Онда Польшаға Украина мен Белоруссияның батыс аймақтары берілді. ЕКі жақ бір-бірінің ішкі істеріне қол сұқпауға, бір-біріне қарсы арандатушы ұйымдар мен топтар құрмауға келісті. Польша өз еліндегі орыстарға, украиндықтар мен белорустарға ұлттық мәдениетін, тілін дамытуға, дінін сақтауға толық құқық беруге міндеттенді. РКФСР мен Украина жеріндегі поляктарға да сондай құқық сақталатын болды. Соғысқа байланысты болған шығындарды өндіріп алудан екі жақ та бас тартты. Саяси тұтқындарды. Босатып, азаматтардың еліне қайтуына мүмкіндік берілді. Шартта экономикалық, құқықтық мәселелерді ретке келтіретін ұсыныстар да жасалды. Дереккөздер
Ньюпорт

Нью́порт — Ұлыбританияның Уэльс аймағындағы орналасқан қала.Провинцияның үшінші ірі қаласы (Кардифф және Суонсиден кейін). Қала Уэльстің оңтүстік бөлігінде орналасқан.Кардиффпен батысында, Кайрфилли мен Торвайн облыстарымен солтүстігінде, Монмутшир графтығымен шығысында шектеседі. Қала 1 097 000 халқы бар Кардифф-Ньюпорт агломерациясының құрамына кіреді. 2011 жыл бойынша қаланың шамамен 90%-ы - ақтар, 5,5%-ы - азиаттар, 1,7%-ы қара нәсілділер 1,1%-ы мулаттар және 0,5%-ы метистер. Бауырлас қалалары Хайденхайм-на-Бренце, Германия (1980) Кутаиси, (1989) Гуанси-Чжуан автономдық ауданы, Қытай (1996)
Ролланд туралы жыр

«Ролланд туралы жыр» («Chanson de Roland») — орта ғасырдағы француздың батырлық эпосы. Біздің дәуірімізге «Роланд туралы жырдың» түрлі өзгертілген нұсқалары жеткен. Олардың ішінде әрі көне, әрі жетілдірілгені Окс-фордтық нұсқа (1170 жылы шыққан). Жырдың негізі Ұлы Карл тұсында басктерге қарсы шайқас тарихына байланысты туған. Алайда 9-10 ғасырларда жыршылары өндеп, өзгертіп жырлап, басктердің орнына маврлар-мұсылмандарды қосты, Карл, Ролландты эпикалық батыр дәрежесіне көтерді. «Роланд туралы жыр» алғаш рет 1837 ж. Парижде басылып шықты. Авторы белгісіз. Француз композиторы О.Мерме «Роланд Ронсельван шатқалында» операсының музыкасын жазды (1864 ж. қойылды). Тарихшылдық Кейбір кейіпкерлердің тарихи түптұлғалары: Дереккөздер
Вулвергемптон

Ву́лвергемптон — Англияның Уэст-Мидлендс графтығының солтүстік-батысындағы орналасқан "сити" статусы бар қаласы. Қаланың жер аумағы 69 км². Солтүстігінде және батысында Стаффордшир графтығымен, шығысында Уолсолл ауданымен , оңтүстігінде Дадли ауданымен шектеседі. Қала ауа-райына океандық климат тән.Климаты қоңыржай болып келеді.Шілде айындағы орташа температура 21 °C шамасында, ал қаңтар айындағы максималды температура 6,5 °C. Ву́лвергемптонде 249 900 адам тұрады (2011 жылға сәйкес). Соның ішінде 68 %-ы ақтар (еуропалықтар), 17,5 %-азиаттар және 6,9 %-ы қара нәсілділер.Қала халқының орташа тығыздығы 3 407 адам/км². Бауырлас қалалары Суботица, Сербия Клагенфурт, Австрия Венеция, Италия Джаландхар Буффало, АҚШ Дереккөздер [http://www.orangesmile.com/destinations/wolverhampton/ ДОСТОПРИМЕЧАТЕЛЬНОСТИ ВУЛВЕРХЕМПТОНА, Ұлыбритания]
Вустер

Ву́стер — Вустершир графтығының орталығында орналасқан, "сити" статусы бар Англияда орналасқан қала. Қаланың жер ауданы 33 км².Шығысында Вечейвон ауданымен, ал батысында Малверн Хиллс ауданымен шектеседі. Қалада 93 353 адам тұрады.Орташа тығыздығы 2 805 адам/км².. Вустер қалалық кеңеспен басқарылады.Кеңес 15 округтердегі сайланған 35 депутаттардан тұрады.Кеңесте 16-сы - консерваторлар, 14-лейбористтер,2-либералдар, және 1-уі "жасылдар" партиясын өкілі. Климаты океандық, жазы жылы, ылғалды.Қысы жұмсақ, жылы болып келеді. Дереккөздер
Дерри

Дерри — Ольстер (Солтүстік Ирландия) солтүстік-батыс жағындағы орналасқан қала. Дерри графтығының әкімшілік орталығы. Ірі экономикалық орталық және теңіздік порт. Белфаст қаласынан кейін Солтүстік Ирландиядағы 2-ші үлкен қала. Қала Фойл өзенінің екі жағасында орналасқан. Қалада 83652 адам тұрады. Дерри - Солтүстік Ирландиядағы маңызды экономикалық орталық. Мұнда зығыр өнеркәсібі, тігін, химия және тамақ өнеркәсіптері дамыған. Атақты адамдары *Дин, Шеймас — ирланд ақыны,прозаик, әдебиетші *Хэннон, Нил — ақын және композитор. Дереккөздер [http://premiumtravel.kz/information/locations.php?locations=1220 ДЕРРИ, Северная Ирландия] [http://www.rukivnogi.com/great_britain/n_ireland/derry Город Дерри, Северная Ирландия]
Солфорд

Со́лфорд — Ұлыбританиядағы, солтүстік-батыс Англияда орналасқан, Үлкен Манчестер графтығына кіретін қала. Эруэлл өзенінің жағалауында орналасқан. Қала статусына 1926 жылы ие болды. Халық саны - 76750 (2001 жыл бойынша), орташа тығыздығы 3468 адам/км². 1230 жылда Солфорд қалалық елді мекен ретінде болған. 18 және 19 ғасырларда "өнеркәсіптік революция" кезінде қала ірі өнеркәсіптік қала және портқа айналады. Экономиканың негізгі салалары тоқыма өнеркәсіптері, және кемелермен айналысатын доктар жұмыс істеген. Бауырлас қалалары Клермон-Ферран, Франция Дереккөздер
Қараоттар тұқымдасы

Қараоттар тұқымдасы (лат. Portulacaceae) - дара желекті, қос жарнақтылар тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Дүние жүзінде 500-дей түрі бар. Ботаникалық сипаты * Жапырақтарының жиектері бүтін, көбінесе шырынды болады. * Гүлдері қос жынысты, бір үйлі, қос гүлсерігі бар. Тостағаншалары 2-ге бөлінген, кейде түбімен жатынға бірігіп өскен. Күлтелері 5 (сирек 4-9), бос немесе бірігіп өскен, аталықтары 3-15, гүл күлтелерінің түбімен бірігіп кеткен, аналығы - біреу, 3-6-ға бөлінген, жатыны бос немесе тостағаншасымен біріккен, бір ұялы. Маусымнан қыркүйекке дейін гүлдеп, жемістенеді. * Жемісі қауашақ, 2-3 немесе көп тұқымды, жарғақты, көлденеңінен немесе 3-ке жарылып ашылады. Тұқымдарында белок көп болады. Өсетін жері мен таралуы Қараоттар тұқымдасы көбінесе Оңтүстік Америка мен Калифорнияда таралған. Қазақстанда Алтай тауларында, Жетісу (Жоңғар), Іле, Күнгей Алатауларында және Қаратауда жүргеніш және қараот туыстары кездеседі. Қолданысы * Оңтүстік Америкада көкөніс ретінде тамаққа пайдаланады. * Гүлдері әсем болғандықтан әсемдік үшін өсіріледі. * Медицинада емдік дәрі ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Сабадель

Сабадель — Испаниядағы қала және муниципалитет.Барселона провинциясының Каталония автономиялық қауымына кіреді.Муниципалитет Вальес-Оксиденталь ауданының құрамына кіреді.Қаланың басшысы (мэрі) - Мануэль Бустос Гарридо. Қаланың ауданы 37,89 км².Халық саны 207 338 адам (2010 жыл бойынша).Қала орташа айтқанда теңіз деңгейінен 190 метр биіктікте орналасқан.Провинцияның әкімшілік орталығы Барселона қаласына дейінгі қашықтық - 22 километр. Танымал адамдары * Серхио Дальма — әнші * Даниэль Педроса — танымал мотоайдаушы * Нарцисо Касановас (1747-1799) — композитор және музыкант-органист. Галерея Дереккөздер * [http://www.sabadell.es/homeesp/ Ресми сайты]
Қараот

Қараот (лат. Portulaca) - қараоттар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 10-30 см-дей. * Тамыры ұршық тәрізді, бұтақты. * Сабағы етжеңді, тармақталып бұтақталған, қоңыр түсті. * Жапырақтары етжеңді, жасыл түсті, доғал, жалпиған жұмыртқа пішінді. * Гүлдері ақ, сары, кейде қара қоңыр түсті, тармақталған сабақтарда 2-3-тен топталып орналасқан. Маусымнан қыркүйекке дейін гүлдеп, жемістенеді. * Жемісі - шар тәрізді қауашақ Өсетін жері мен таралуы Дүние жүзінде тропиктік және субтропиктік белдеулерде тараған 100-ге жуық (кейбір мәліметтерде 200-дей) түрі белгілі. Қазақстанда Каспий маңында, Балқаш-Алакөл ойысында, Іле, Күнгей, Қырғыз Алатауларында кездесетін бір түрі бақша қараоты (Portulaca olerаcea) өзендердің құмды жайылымдарында, егістіктерді, бақшаларда, алаңқайларда өседі. Қолданысы * Халық медицинасында қараоттың дәні мен жапырағынан жасалынған дәрілер ем үшін пайдаланылады. * Аспаздықта жас өркендері (шикідей, пісірлген және маринадталған түрі) тамақ дайындау барысында пайдаланылып, ет және балықтан дайындалған тағамдарға қосылып беріледі. * Орта Азияда, Ресейде (Қиыр Шығыста), Украинада мәдени өсімдіктер ретінде гүлзарларда әсемдік үшін өсіріледі. Дереккөздер
Террасса

Тeррасса — Испаниядағы қала және муниципалитет.Барселона провинциясының Каталония автономиялық қауымына кіреді.Муниципалитет Вальес-Оксиденталь ауданының құрамына кіреді.Қаланың басшысы (мэрі) - Пере Наварро Морера. Қаланың ауданы 74,65 км².Халық саны 212.724 адам (2010 жыл бойынша).Қала орташа айтқанда теңіз деңгейінен 286 метр биіктікте орналасқан.Провинцияның әкімшілік орталығы Барселона қаласына дейінгі қашықтық - 21 километр. Танымал адамдары * Хави — Испандық футболист,Барселона футбол клубының жартылай қорғаушысы. Галерея Дереккөздер * [http://www.terrassa.cat/ Ресми сайты]
Келтешаш

Келтешаш – қияқөлеңдер тұқымдасының келтебас туысына жататын көп жылдық өсімдік. Биіктігі суда 100-120 см, сай-салада 30-40 см, құрғақ жерде 5-10 см. Сабағы тік, жіңішке (суда өскендерінде жуандау), өзегі жұмсақ, жапырақ өскен буындарында буылтық болмайды. Келтешаш Батыс Еуропа, Монғолия, Солтүстік Америкада, КСРО-ның Еуропа бөлігінде, Кавказда, Батыс және Шығыс Сібірде тереңдігі 30-40 см-ден аспайтын суларда, саз-батпақты жерлерде, көл-көлшік және өзен жағалауларында, ылғалды жайылымдар мен сай-салаларда өседі. Қазақстанда Тобыл, Есіл, Ертіс су атырабында, Ақтөбе облысында, Торғайда, Зайсанда, Алтайда, әсіресе Балқаш маңында көбірек өседі. Келтешаштың шөбі мен пішенін малдың қай түлігі болса да сүйсініп жейді. Дереккөздер
Ньюкасл (Аустралия)

Ньюка́сл — Аустралияның Жана Оңтүстік Уэльс штатындағы қала. 2007 жыл бойынша, қаланың халық саны - 289 000 адам, маңындағы елді мекендермен - 523,6 мың адам. Бұл штаттағы Сиднейден кейінгі екінші үлкен қала. Штаттың әкімшілік орталығы Сидней қаласынан солтүстікке қарай 162 километр қашықтықта орналасқан. Хантер өзенінің атырауында, Тасман теңізінің жағалауында орналасқан. Елдің маңызды экономикалық қала-порты. Ньюкасл порты тас көмірді экспорттау бойынша әлемдік көшбасшы болып табылады. Бұдан басқа, қалада қара металлургия, кеме жасау, автомобиль және химия өнеркәсіптері дамыған. Бауырлас қалалары * Аркадия, АҚШ Дереккөздер
Шумер және Вавилон әдебиеті

Шумер және Вавилонның әдебиетін әлемнің ең көне әдебиеті деп айтуға болады. Ғалымдардың зерттеуіне орай, ең алғашқы қолжазбалар іскери құжаттар болған. Дегенмен, одан өзге ежелгі поэзия мен көне аңыз-әңгімелер легі бізге дейін сақталған. Солардың ішіндегі толық нұсқасымен жеткені «Гильгамеш туралы аңыз» эпосы болып табылады. Алғашқы ескерткіштер Ең ежелгі шумерлік және вавилондық мәтіндер б.з.б. IV-III мыңжылдықтарды қамтиды. Бұл тіркеу тізімдері, әнұран жазбалары, мақалдар, жаңылтпаштар мен аңыз-әңгімелерден тұратын қарапайым нұсқалар. Б.з.б. III-II мыңжылдықтан «Ниппур ережелері» деп аталатын 87 әдеби мәтіннен тұратын аңыздар жинағы сақталып қалған. Тура сол кезеңде «Гильгамеш туралы аңыздың» көне вавилондық нұсқасы жазылды. Б.з.б. II мыңжылдыққа орай әдеби ескерткіштер аккад тілінде жазыла бастады. Сол кезеңде аккад тілі негізгі тілдердің біріне айналды. Ал б.з.б. I мыңжылдыққа келіп Гильгамештің негізгі бізге жеткен нұсқасы жазып қалдырылды. Түпнұсқа б.з.б. VII ғасырда Ассирия патшасы Ашурбанипалдың айтуымен салынған кітапханада сақталған (1849 жылы табылды). Гильгамеш туралы аңыз Екі өзен аралығының мәдениетіне жататын көне ескерткіш болып табылады. Поэманың соңғы нұсқасы Синликиуннинни деген адамның авторлығына жазылады. Бірақ басқа әдебиет тарихын зерттеушілер аңыздың жылдар бойы жинақталып жазылғанын мақұлдайды. Гильгамеш – шумерліктердің Урук деген қаласының аты аңызға айналған билеушісі. Аңыздың желісі бойынша қаланың өркениетіне енді үйрене бастаған Энкиду есімді жігіт биліктен әбден масайраған Гильгамешке жолығады. Энкидудің мінезі тік, бағыты нақты болғандықтан Гильгамешті күшпен де, оймен де жеңеді. Сосын тұғырсыз патша адамдықтың негізін ұғу мақсатында тау-тасты аралап, қаңғып кетеді. Энкидумен достасып алып, ерліктер жасайды. Дегенмен, өзін басып озған досы Энкиду өмірден озғаннан кейін, мәңгілік өмірдің сусынын іздеуге бел буады. Бұл идея келесі мыңжылдықта алхимиктердің миссиясына айналғанын бәріміз білсек керек. Гильгамеш пен Энкиду туралы жеке өлеңдер де біздің дәуірге аман жеткен. Екі достың бір жауы бар, ол – Хумбаба (Хувава). Олардың соғыстары мен ерліктерін көне аккад мифіндегі құдайлар бақылап отыратын болған. Бірақ осы жеке өлеңдерде бір-бірін жалғайтын еш ұқсастық жоқ. Тек батырлардың есімдері ғана бір аңыз екеніне дәйек болып отыр. Гильгамеш туралы аңыз – бұл нағыз достықтың бейнесін көрсететін ежелгі аңыз. Достардың тек бір-біріне деген қолдауы ғана емес, сонымен қатар, іштей адамгершілігін түзеуге бағытталғаны айдан анық.
Кеме құрты

Кеме құрты — қос жақтаулы моллюскілердің бір тұқымдасы. Пішіні құрт тәрізді. 70-ке жуық түрі белгілі және олар негізінде екі туысқа (Teredo, Bankia) бөлінеді. Кеме құрты кеме тоқтайтын жердегі бөрене, ағаштан жасалған кемелердің су асты бөлігінде, теңіз өсімдіктерінің тамыр сабағында, ал тропикте мангр ағаштарында. суға батқан кокос жаңғағында тіршілік етеді. Кеме құртының мекендеген жерінде ағашты тесіп зиян келтіреді. Түрлері мен таралу жерлері КСРО теңіздерінде кеме құрттың бірнеше түрі кездеседі. Балтық және Қара теңізде Teredo navails (ұзындығы 25 см-дей), Баренц теңізінде Nototeredo norvagica (ұзындығы 50 см-дей) және Teredinidae megotara бар. Жапон теңізінің КСРО жиегінде кеме құрттың ірі түрі Bankia setacea (ұзындығы 60 см-дей) және бірнеше ұсақ түрлері тірішілік етеді. Кеме құртына қарсы кеме тоқтайтын жердегі су астындағы құрылыстарды арнайы бояумен бояйды, ағашқа моллюскілерді уландыратын дәрілер креозот, тас көмір лагы, карбол қышқылы сіңіріледі. Ағаштан жасалған кемелерді 3-4 күнге тұщы суға шығару да көптен бері қолданылып келе жатқан тәсілдің бірі, өйткені бұл кезде кеме түбіне жабысқан кеме құртының личинкалары түсіп қалады. Бұнымен қатар кемені 5-30 күн кептіру әдісі де кездеседі. Дереккөздер
Бернхард Келлерман

Бернхард Келлерман ( 4 наурыз, 1879, Фюрт - 17 қазан, 1951, Потсдам) — неміс жазушысы. Шығармалары * «Йестер және Ли» (1904) * «Ингенборг» (1906) * «Нақұрыс» (1909) * «Теңіз» (1910) романдарында модернистік бағыт басым. * «Туннель» (1913) * «Батыстағы соғыс» (1915) * «Аргон ормандарында шайқас» (1916) * «9 қараша» (1920) * «Анатоль қаласы» (1932) атты шығармаларында неміс халқының өмірі реалистік түрде бейнеленген. Келлерман Бернхард фашистік тәртіп орнаған жылдары гитлерлік идеологияға ұсынбай: * «Достық әні» (1935) * «Жасыл лента» (1938) * «Георг Вендлантоның үндеуі» (1941) атты кітаптар жазды. * «Өлім биі» романы (1948) арқылы гитлерлік диктатураның адам баласына жасаған айуандық тәртібін әшкереледі. * Келлерман 1948 жылы КСРО-ға келіп қайтқан соң кеңес халқының өмірі туралы «Біз Кеңестік Ресейден қайтып келеміз» атты очерктер жинағын шығарады. Марапаттары * ГДР-дің ұлттық сыйлығын алды. Дереккөздер
Ступинка (ауыл)

Ступинка — Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданы, Семиполь ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Сергеев ауылынан солтүстікке қарай 13 км-дей жерде. Теңіз деңгейінен биіктігі - 148 м. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 574 адам (310 ер адам және 264 әйел адам) болса, 2009 жылы 346 адамды (182 ер адам және 164 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Введенка (Қостанай облысы)

Введенка — Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы ауыл, Введен ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Боровской ауылынан солтүстік-батысқа қарай қарай 38 км-дей қашықтықта, Тобыл өзенінің сол жағалауында орналасқан. Халқы 1999 жылы ауылдың халық саны 1581 адам (790 ер адам және 791 әйел адам), 2009 жылға сәйкес, ауылда 1052 адам (526 ер адам, 526 әйел адамдар) тұрады. Дереккөздер
Котор көтерілісі

Котор көтерілісі (1918), Каттар көтерілісі — Австрия-Венгрия флоты Котор матростарының 1-3 февральдағы революция көтерілісі. Ресейдегі Ұлы Октябрь социалистік революцияның идеяларымен рухтанған «Санкт-Георг» крейсері матростарының көтерілісіне 40 кеме, Котор бұғазындағы 6 мың хорват, словен, чех, венгр матросы мен порт жұмысшылары қосылды. Көтерілісшілер Кеңес Ресеймен бітім жасаулы, ұлттардың өзін-өзі билеуін талап етті. Үрейленген реакция Котор кқтерілісін күшпен басып, 800-дей адамды тұтқынға алды, көтеріліс басшылары Ф.Рашты, А.Грабарды, М.Бричевичті, Е.Шишгоричті атып тастады. Дереккөздер
Эжени Коттон

Эжени Коттон (13.10.1881, Субиз, - 16.06.1967, Севр)— халықаралық және француз демократиялық әйелдер қозғалысының қайраткері, ғылым-физигі. 1904 жылы оқытушы, 1936-1941 жылы Севрдегі Эколь нормальдың (педагогикалық институттың) директоры. Физика ғылымының докторы (1925), 1934 жылы ғылым-зерттеу жұмыстарындағы табыстары үшін Құрметті Легион орденімен марапатталды. Коттон Эжени Францияны фашистік Германия басып алған жылдарда (1940-1944) Қарсыласу қозғалысына қатысты. 1945 жылы француз әйелдері одағының төрағасы болып сайланды. Коттон Эжени Әйелдердің халықаралық демократиялық федерациясы құрылған күннен бастап (1945), өмірінік ақырына дейін оның төрағасы болды. Ол бүкіл дүниежүзінде бейбітшілікті жақтаушылар қозғалысының тууына белсене қатысып, оның комитетінің мүшесі, 1950 ж. оның вице-төрағасы, ал 1959 жылғы мамыр айынан Бүкіл дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесі Президиумының мүшесі. Коттон — «Халықиар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Лениндік сыйлықтың лауреаты. (1951). Дереккөздер
Джелонг

Джело́нг ( — Аустралияның Виктория штатындағы қала.Мельбурн қаласынан кейін штаттағы екінші үлкен қала.Қаланың халық саны 160,991 (2006 жылғы санақ бойынша).Қалада ірі теңіз порты жұмыс істейді. Климаты Галерея Дереккөздер
Ян Кохановский

Ян Кохановский — поляк ақыны. Краков университетінде (1544), кейіннен Кенигсберг және Падуан университетінде оқыған. Кохановскийдің алғашқы шығармалары (негізінен латын тілінде) 1550 жылдары жазылған. Ол басты шығармаларын поляк тілінде жазып, Қайта өркендеу дәуіріндегі поляк әдебиетін гуманистік мазмұнмен байытты. Шығармашылығы Кохановский «Келісім» поэмасында (1564), «Чех және Лех туралы ғажайып әңгіме» (1589) атты прозалық шығармасында, «Пайғамбарлық» (1578), «Текті ханымдардың өмірі» (1585), «Фрашки» (1-3 кыта, 1584), «Әндер» (1-2 кітап, 1586) тағы да басқа жинақтарында және «Грек елшісін қабылдамау» (1578) атты драмасында поляк халқының сол кездегі қоғамдық өміріндегі сан алуан шындықты бейнеледі. Дереккөздер
Лейк-Маккуори

Лейк-Маккуори — Аустралияның Жана Оңтүстік Уэльс штатындағы қала.Қала атауына байланысты Маккуори көлінің жағасында орналасқан.Ньюкасл қаласының маңында орналасқан. 2009 жылғы мәліметтер бойынша қалада 199 277 адам тұрады.Лейк-Маккуори штаттағы Сидней және Вуллунгонг қалаларынан кейінгі үшінші үлкен қала. Қала спецификациясы Шын мәнінде Лейк-Маккуори - бірнеше қалалардың біріккен территорясы деп саналады. Қалалар: * Белмонт * Бурагул * Кардифф * Чарльстаун * Глендейл * Мориссет * Спирс-Пойнт * Суонси * Торонто * Валентайн * Варнерс-Бей Экономикасы Қаладағы негізгі экономика секторы - көмір өндіру саласы.80-жылдары қала Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының электр энергиясының төрттен бір бөлігін өндірген. Галерея Дереккөздер
Карбонарилер

Карбонарилер ( сөзбе-сөз - көмірші) — революциялық құпия «Carboneria» ұйымының мүшелері. Италияда 19 ғасырдың 1-жартысында және Францияда 19 ғасырдың 20-30 жылдарында жұмыс істеді. Итальян карбонарилері елді Франция және Австрия қанауынан азат етуді және феодал-абсолюттік тәртіпті жоюды көздеді. Карбонарилер ұйымына қала буржуазиясы, буржуазиялық жолға түскен дворяндар, офицерлер, ұсақ буржуазия, қаланың төменгі әлеуметтік топтары мен шаруалар кірді. Карбонарилер ұрандары республикалық демократизмді монархиялық декларациялармен, антиклерикализмді діни мистикалық идеялармен шатастырды. Карбонарилер 1820-1821 жылы қос Сицилия корольдығындағы, 1821 жылы Пьемонттағы буржуазиялық-революция қозғалыстарға жетекшілік етті. 1831 жылы Романье, Можена, Пармадағы революция көтерілістерге қатысты. Халық бұқарасымен байланысты болмағандықтан карбонарилер қозғалысы айтарлықтай нәтижеге жете алмады. Дереккөздер
Жанболат Амангелдіұлы Смаилов

Смаилов Жанболат Амангелдіұлы — Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі вице-министрі, экономика ғылымдарының кандидаты, «Нұр Отан» ХДП мүшесі.1969 жылы 2 қаңтарда, Целиноград облысы Астрахань ауданы Жарсуат ауылында туған. Целиноград инженерлік-құрылыс институтын (1993),Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін (2005) бітірген. Еңбек жолы Еңбек жолын 1991 жылы «Автомотосервис» Целиноград облыстық кәсіпорнында экспедиторлықтан бастады. Одан кейін «Казавтомотосервис» облысаралық базасында инженер болып жұмыс істеді. 1995 жылдан бастап «Ақмолатрансагенттігі» АҚ президент болып тағайындалды. 1997 жылдан бастап «Бұланды карьері» АҚ президенті болып қызмет атқарды. 2003 жылдан 2004 жылға дейін Ақмола облыстық мәслихатының депутаты болды. 2004 жылғы 20 мамырдан 2005 жылғы ақпанға дейін – Ақмола облысы Шортанды ауданының әкімі. 2005 жылғы ақпаннан 2008 жылғы мамырға дейін Ақмола облысы Степногорск қаласының әкімі. 2008 жылғы мамыр-қазан аралығында Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы. 2008 жылғы қазаннан бастап Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2010 жылғы сәуірден бастап ҚР Төтенше жағдайлар вице-министрі. Отбасы жағдайы Үйленген. Жұбайы – Смаилова Анара. Балалары: қызы (Әсел, 1992 жылы туған) және ұлдары (Абай, 1995 жылы туған, Иманғали, 2004 жылы туған). Дереккөздер
Вуллонгонг

Ву́ллонгонг немесе Уо́ллонгонг — Аустралияның Жана Оңтүстік Уэльс штатындағы қала.Тасман теңізінің жағалауында орналасқан. Қаланың халық саны 292 190 адам (2010 жыл бойынша).Вуллонгонг штаттың астанасы Сидней қаласынан кейін штаттағы 2-ші ірі қала, ал елдегі 8-ші орында. Географиясы және климаты Вуллонгонг штаттың астанасы Сидней қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 80 километр қашықтықта орналасқан.Кембла және Кейра тауларының етегінде орналасқан. Климаты мұхиттық, яғни жылы, жұмсақ болып келеді.Қыста орташа температура +12-+13°С шамасында, жазда +21-+22°С шамасында.Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері - 1300—1400 мм. Экономикасы Вуллунгонг - Аустралиядағы ірі өнеркәсіп орталықтарының бірі.Өндірістегі негізгі салалары - қара металлургия, көлік жасау, тігін және химия өнеркәсіптері.Қаланың маңында Порт-Кембла маңызды порты орналасқан. Бауырлас қалалары * Лунъянь, Фуцзянь, ҚХР * Охрид, * Кавасаки, :пония Дереккөздер
Порт-Пири

Аустралияның Жана Оңтүстік Уэльс штатындағы портты қала.Үлкен Аустралия шығанағының жағалауында орналасқан. Теңіз деңгейінен 2 метр биіктікте орналасқан. Халқы Жылдар бойынша халық саны: Экономикасы Порт-Пири - Аустралиядағы ең ірі экономикалық теңіз порттарының бірі.Тау-кен секторы маңызды орын алады, сонымен қатар темір жол саласы дамыған.Порттан басқа елдерге шойын, темір рудасы және тас көмір экспортталады. Дереккөздер
Карс шарты

Карс шарты — 1921 жылы Армян, Әзірбайжан, Грузин Кеңес Социалистік Республикалары мен Түркия арасында достық туралы жасасқан шарт. РКФСР мен Түркия арасында РКФСР-дің қатысуымен Карс қаласында 13 қазанда жасалды. Негізгі баптар Карс шарты бойынша Закавказье республикасына Мәскеу шартының (16.03.1921) негізгі қағидалары жүктелді және шекара аймағы тұрғындарының шекарадан өтуін жеңілдету, оларға шекараның арғы, бергі жағындағы жайылымдарды пайдалануға ерік бері туралы, сауда қатынасын орнату және финанс-экономика мәселелерін реттеу жөніндегі комиссия құру туралы мақалалар белгіленді. Шарттың қашанға дейін қолдану мезімі көрсетілмеді. Бұл шарт бойынша Түркия мен Закавказье арасында Александрополь шартының (1920) күшін сақтап қалуға тырысқан кейбір түрік өкілдерінің пиғылынан туатын қақтығыстар жойылды, Түркияның халықаралық жағдайы нығайды, империалистік интевенцияға қарсы оның ұлт-азаттық соғысында жеңіске жетіге жағдай жасалды. Дереккөздер
Барий гидрототығы

Барий гидрототығы - күрделі бейорганикалық қосылыс, күшті сілті. Химиялық формуласы - Ba(OH) 2 . Физикалық қасиеттері Түссіз кристалдық зат. 78°С температурасында өзінің кристаллогидраттық суында балқиды. Оның судағы ерітіндісі - күшті сілті. Барий гидрототығы жоғары температурада сусызданады. Сусызданған Барий гидрототығы - ромбалық кристалдардан тұратын ақ масса, оның тығыздығы 2,18 г/см³, балқу температурасы - 780°С, бұдан жоғары температурада Барий тотығына (ВаО) айналады. Барий гидрототығын барий тотығын сөндіру арқылы немесе BaCl 2 мен NаОН ерітінділерін қайнағанша қыздырып алуға болады . Алуы 1. Барий металының сумен әрекеттенудің нәтижесінде: Ba + 2H2O ->Ba(OH)2 +H2 ^ 2. Барий тотығының сумен әрекеттенудің нәтижесінде: BaO + H2O ->Ba(OH)2 3. Барий сульфидінің ыстық сумен әрекеттенудің нәтижесінде: BaS + 2H2O ->Ba(OH)2 +H2S ^ Химиялық қасиеттері 1. Бейтараптану реакциясы (қышқылдармен әрекеттескенде - су мен тұздың түзелуі): Ba(OH)2 + 2HCl ->BaCl2 +2H2O Ba(OH)2 + H2SO4 ->BaSO4 v +2H2O 2. Қышқыл тотықтарымен әрекеттенудің нәтижесінде су мен тұздың түзелеуі: Ba(OH)2 + CO2 ->BaCO3 v +H2O Ba(OH)2 + SO3 ->BaSO4 v +H2O Қолдануы SO 4 2− және CO 3 2− (сульфат- және карбонат-иондарын) айқындау үшін қолданылатын реактив. Өнеркәсіпте: SO 4 2− (сульфат-иондардан) өндірілген затты тазалау үшін, сірнеден қантты айыру үшін қолданылады. Тағы қараңыз * Барий қосылыстары Дереккөздер
Барий карбонаты

Барий карбонаты - бейорганикалық қосылыс, көмір қышқылдың барий тұзы. Химиялық формуласы - BaCO 3 . Уыттандыратын зат. Табиғатта витерит минералы түрінде кездеседі. Физикалық қасиеті Түссіз кристалдық зат, тығыздығы 4,3-4,4 г/сm³, балқу температурасы - 1740°С. Суда өте нашар (18°С-та 20 мг/л), тұз және азот қышқылдарында оңай ериді. Алынуы * Өнеркәсіпте Барий карбонатын көбіне минералдық шикізаттан алады. * Химикалық әдісі - Барий карбонатын барий сульфидінің (BaS) ерітіндісінен көміртек қос тотығын (CO 2 ) өткізу арқылы алады: : * Бұл реакцияда CO 2 орнына сода (Na 2 CO 3 ) ерітіндісін алса да болады: : Химиялық қасиеттер * Сұйылға тұз, азат және сірке қышқылдарымен әрекеті: : : : * 1400 °C-тан астам температураға қыздырғанда ыдырайды: : Қолдануы Барий карбонаты - барийдің өте маңызды қосылыстарының бірі, оны барийдің басқа қосылыстарын (тотығы, нитраты, ацетаты т.б.) алу үшін және шыны өндірісінде эмаль, кіреуке жасауда қолданады . Тағы қараңыз * Барий қосылыстары Дереккөздер
Хобарт

Хо́барт — Аустралиядағы Тасмания штатының астанасы.1804 жылы құрылған - Аустралиядағы жасы бойынша екінші қала. Қаланың халық саны 200 525 (2010 жыл бойынша), маңындағы елді мекендермен бірге шамамен 250 мың халқы бар агломерация құрайды. Тарихы Қаланың негізі 1803 жылы қаланды. Хобарт мекені 1804 жылы қала статусына ие болды. 1835 жылы қалада 13 826 адам өмір сүрген. Экономикасы Хобарт-Аустралиядағы маңызды теңіз порты.Бұл жерден Антарктидаға аустралиялық және француз кемелері аттанады.Сонымен қатар, Хобарт қаласы көптеген круиздік лайнерлердің бекеті болып саналады.Қалада кеме жасау саласы жақсы дамыған.Бұдан басқа, қала экономикасының негізгі секторы - тамақ өнеркәсібі (зауыт-фабрикалар, кондитерлік компаниялар, өнеркәсіптер көп). Соңғы кездері туризмнің дамуы байқалады. Климат Қалаға мұхиттық қоңыржай климат тән. Максималды температура +40,8 °C қаңтар айында байқалды.Ал минималды −2,8 °C маусым-шілде айларында.Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 600 мм шамасында. Бауырлас қалалары * Л’Акуила, Италия * Яидзу, Жапония * Бариле, Италия Дереккөздер
Мичуринское (Қостанай облысы)

Мичуринское — Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл, Мичурин ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Облыс орталығы - Қостанай қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км қашықтықта, аудан орталығы – Тобыл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 3 км жерде, Тобыл өзенінің оң жағалық аңғарында орналасқан. Тарихы Ауыл 1961 жылы Қостанай қаласынан көкөніс-жеміс өнімдерімен қамтамасыз етуге маманданған өзімен аттас бау-бақша кеңшарының орталығы негізінде қаланған. Қазір Мичуринскоеде және округтегі Алтынсарин, Садовое ауылдарында бірнеше ЖШС-тері және бірнеше шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Халқы 1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 1592 адамды (744 ер адам және 848 әйел адам) құраса, 2009 жылы 2209 адам (1068 ер адам және 1141 әйел адам) болды. Дереккөздер
Барий сульфаты

Барий сульфаты - бейорганикалық қосылыс, күкірт қышқылының барий тұзы. Химиялық формуласы - BaSO 4 . Табиғатта барит минералы түрінде кездеседі. Физикалық қасиеттері Түссіз кристалдық зат. Тығыздығы 4,5 г/сm³, балқу температурасы 1580°С. Суда өте нашар ериді (18°С-да 1 мг/л). Алынуы Барийдің тұздарының (хлориді, нитраты), тотығы немесе гидрототығының күкірт қышқылымен немесе оның ерітінділерімен (мысалы, Na 2 SO 4 ) әрекеттескеннің нәтижесінде: * BaCl 2 + H 2 SO 4 → BaSO 4 ↓ + 2HCl * Ba(NO 3 ) 2 + Na 2 SO 4 → BaSO 4 ↓ + 2NaNO 3 * BaO + H 2 SO 4 → BaSO 4 ↓ + H 2 O Химиялық қасиеттері Қойылтылған күкірт қышқылымен әрекеттескенде, нашар еритін барий сульфаты жақсы еритін барий гидросульфатына айналады: :BaSO 4 + H 2 SO 4 → Ba(HSO 4 ) 2 1600 °C температурада ыдырайды: :2BaSO 4 → 2BaO + 2SO 2 + O 2 Қолдануы Барий сульфаты литопон ақ бояуын алуда, қағаз, резеңке, керамика өндірістерінде ауырлатқыш ретінде, рентген сәулелерін сіңіргіш келетіндіктен, медицинада ішек-қарын жолдарын зерттеуге қолданады. Аналитикалық химияда барий сульфатын сульфат-ионын және барий ионының гравиметриялық анализінде қолданады. Тағы қараңыз * Барий қосылыстары Дереккөздер
Дружба (Қамысты ауданы)

Дружба — Қостанай облысы Қамысты ауданындағы ауыл, Дружба ауылдық әкімдігі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Қамысты ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 97 км қашықтықта орналасқан. Халқы 1999 жылы ауылдың тұрғындары 854 адам (431 ер адам және 423 әйел адам) болса, 2009 жылы 462 адамды (214 ер адам және 248 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Катакхали

Катакхали (малаялише катха – әңгіме, кали – ойын) — үндінің классикалық би мектептерінің бірі. 15-16 ғасырда Үндістанның Оңтүстік-Батысында пайда болды. Оның төркіні халықтық драмалар мен билерге саяды. Катакхали арқауы би-пантомимаңа құрылады. Катакхали ойыны кезінде ежелгі үндінің эпикалық поэмалары желісіне құрылған сценалар көрсетіліп, ол әнмен сүйемелденеді. Ашық алаң, айлы түнде өткізілетін бұл думан таң атқанша созылады. 18 ғасырда Катакхали жоғары сатыда дамыған өнер түріне айналды. Осы жанрға арнайы пьесалар жазылды. 20 ғасырдың 40-50 жылдары катакхали ойынына ббіршама өзгерістер енді (ойын арнай салынған сахналық алаңда өткізілді, әрі ойын мерзімі қысқарды). Қазіргі катакхали үнді театрының дәстүрін бойына сіңіре отырып, халық мәдениетін шетелдерде нәсихаттайтын белді коллективке айналды (1960 жылы «Дарпана» коллективі КСРО-да өнер көрсетті). Катакхалидың белгілі орындаушылары — Кунджу Куруп, Гопинатх т.б. Дереккөздер
Луций Сергий Катилина

Луций Сергий Катилина (б.з.б. 108-62 жыл шамасы, Пистоя, Солтүстік Этрурия) — Ежелгі Римнің саяси қайраткері. Кедейленген ақсүйек; Корнелий Сулланың жақтасы. 68 жылы Африка провинциясында претор, 67-66 жылы пропретор болды. Ол жақтан оралғаннан кейін Катилина Л.С. 65,63 жылдардағы консул сайлауына өқ кандидатурасын ұсынды, бірақ ол нәтижесіз аяқталды. Содан сатымен қастандық ұйымдастырды. 63 жылы бұл қастандық ашылып, консул Цицерон оған қатысушылардың бірсыпырасын жазаға тартты. 62 жылы көктемде Пистория маңында Катилина Л.С. әскері талқандалып, өзі қаза тапты. Дереккөздер
Катехоламиндер

Катехоламиндер — адам мен жануарлар организміндегі физиологиялық, биология-химиялық процестерге қатысатын пирокатехин туындысы. Табиғи катехоламиндерге адреналин, норадреналин және дофамин жатады. Катехоламиндер қанда, түрлі органдарда, тканьдерде және несеп құрамында болады. Кейбір аурудан қан мен нсепте катехоламиндер мөлшері артады. Катехоламиндер зат алмасу процесінде түрлі өзгерістерге ұшырайды, физиологиялық және биохимиялық қасиеттері өзгереді. Дереккөздер
Заозёрное (Қостанай облысы)

Заозёрное — Қостанай облысы Фёдоров ауданы, Ленин ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Фёдоровка ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 53 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы ауылдың тұрғындары 443 адам (210 ер адам және 233 әйел адам) болса, 2009 жылы 411 адамды (197 ер адам және 214 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Каттегат

Каттегат (Kattegat) — Ютландия түбегінің шығыс жағасы мен Скандинавия түбегінің оңтүстік-батыс бөлігі аралығындағы бұғаз. Балтық және Солтүстік теңіздері жалғастырады. Ұзындығы 200км-ге жуық. Ені 60-122 км. Тереңдігі 10-30 метр, солтүстік бөлігінде 50-ден асады. Бұғазда суы тұщылау, беткі (солтүстікке бағытталған) және тұзды түпкі ағыстар (оңтүстікке бағытталған) бар. Басты порты — Гётеборг (Швеция). Швеция жағынан Каттегат бұғазына Гёта-Эльв, Лаган, Ниссан, Этран, Вискан өзендері құяды, ал Дания жағынан Гудено өзені құяды. Айырықша ірі аралдар — Самсё, Уруст, Лесё, Анхольт.
Вишнёвка (Тайынша ауданы)

{{Елді мекен-Қазақстан }} Вишнёвка — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы, Яснополян ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Тайынша қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 24 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 815 адам (393 ер адам және 422 әйел адам) болса, 2009 жылы 707 адамды (329 ер адам және 378 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Гай Валерий Катулл

Гай Валерий Катулл (Gaius Valerius Catullus) б.з.б. 87 жылы шамасында, Верона, - б.з.б. 54 жыл шамасы, Рим) — ежелгі Рим ақыны. Александрия поэзиясын қолдаушының бірі. «Жаңа ақындар» үйірмесіне қатысқан. Катіллдың 116 шығармадан тұратын жинағы сақталған. Оның ішінде «Пелея мен Фетиданың үйлену тойы», «Аттис» т.б. ірі поэмалары бар. Катулл Г.В. өзі сүйген Лесбия (Клодин) туралы жазған махаббат лирикаларында өзінен бұрынғы ақындардай сезім мен құмарлықты емес, рухани жақындықты, адамгершілікті іздеді. Бірақ бұл идеясын тіршілікте кездестірмегенКатулл құса болып, трагедиялық сарында лирикалар жазды. Александрия поэзиясы үлгісімен жазылған Катулл шығармалары Римнің лирикалық поэзиясының қалыптасуына негіз болды. Дереккөздер
Каталаун даласы

Каталаун даласы (Campi Catalaunici) — 451 жылы мауысмның 2-жартысында атақты «халықтар шайқасы» болған жазық дала; Францияның солтүстік-шығысында (Труаның батысына таман; Каталаунум қаласына байланысты осылай аталған; қазіргі Шалон-сюр-Марн); рим қолбасшысы Аэци бастаған әскер мен олардың уақытша одақтастары – вестготтар, бургундтар, франктер, аландар т.б. тайпалар әскері Аттила бастаған ғұн әскерін тас-талқан етті. Ғұндар этникалық жағынан әр текті еді, бірлігі болмағанлықтан жеңілді. Каталаун даласындағы шайқас тарихтағы ең бір қантөгіс майдан болды және ғұндардың Батыс Куропаға қарай одан әрі жылжуын тоқтатты. Көп кешікпей ғұн «мемлекеті» жойылды. Дереккөздер
Венцель Антон Кауниц

Кауниц Венцель Антон — князь, Австрияның мемлекеттік қайраткері, дипломат. 1742-1744 жылы Туриндегі кіші елші, 1750-1753 жылы Франциядағы елші; 1753 - 1792 жылы мемлекеттік канцлер болды. Польшаны бірнеше рет (1772) бөліске салуды әзірлеуге және Австрия монархиясының барлық басқа сыртқы саясат әрекеттеріне қатысты. Австрияның Франциямен одақ құрын (1756), Ресеймен жақындасуына жәрдемдесті. 1792 жылы отставкаға шықты. Дереккөздер
Вишнёвка (Қостанай облысы)

Вишнёвка — Қостанай облысы Сарыкөл ауданы, Севастополь ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2023 жылы таратылды. Географиялық орны Аудан орталығы - Сарыкөл кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 39 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы ауылдың халық саны 320 адам (170 ер адам және 150 әйел адам) 2009 жылға сәйкес, ауылда 241 адам (121 ер адам, 120 әйел адамдар) тұрады. Дереккөздер
Павловка (Бейімбет Майлин ауданы)

Павловка — Қостанай облысындағы Бейімбет Майлин ауданындағы ауыл, Павлов ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Әйет ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 53 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1224 адам (578 ер адам және 646 әйел адам) болса, 2009 жылы 584 адамды (274 ер адам және 310 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Полоцк кінәздігі

Полоцк князьдігі, Полоцк жері – 10ғ-да пайда болған орыс князьдігі. Бат, Двина, Березина, Неман өзендерінің бассейнінде, Русь сауда су жолында орналасқан. Полоцк феодал ақсуектері Киевтен жекеленіп шығуға тырысты. 10 ғ-дың аяғында князь Владимир Святославич Полоцк князі Рогволодты өлтіріп, Полоцк князьдігін басып алды, кейін оны өзінің баласы Изяславқа берді. Брячислав Изяславич тұсында (1001 – 44 жж.) Полоцк князьдігі Киевпен ұзақ күресті. Осының нәтижесінде Полоцк князьдігі оқшауланды. 13 ғ-дың басында Полоцк князьдігінің саяси маңыызы төмендеді. 13 ғ-дың кезінде Литва князьдарына бағынды. Дереккөздер
Полиэлектролиттер

Полиэлектролиттер – полимерлі электролиттер, яғни ерітінділерде иондалатын поилимерлер. Полиэлектролиттер полимер қышқылдар (полиакрил қышқылы), полимер негіздер (поливинилпиридин) және полиамфолиттер (құрамында қышқылдар да, негіздір де болатын) болып бөлінеді. Маңызды биополимерлер – белоктар және нуклеин қышқылдары – полиэлектролиттер еретеніндідегі полиэлектролиттер молекулаларының қасиеттері зарядталған топ тізбектерінің бір-бірімен және ерітіндідегі кіші молекулалы иондармен электростатикалық әсерлесуі арқылы анықталды. Бұдан ерітіндідегі микромолекулалардың конформациясы өзгереді: диссоцияциялану дәрежесі жоғарылайды, ерітінділердің физикалық-химиялық қасиеттері өзгереді. Полиэлектролиттер – 600 С-тан 1700С аралығында жақсы диэлектрик. Жарық, рентген және ү-сәулелірінің әсеріне тұрақты. Полиэлектролиттер негізінен талшықтар, жұқа пленкалар, сондай-ақ әр түрлі бұйымдар (химиялық жабдықтар) жасауда т.б. пайдаланылады. Дереккөздер
Поляк көтерілісі (1863)

Поляк көтерілісі (1863-64 жж.), 1863 жылғы қантар көтерілісі - Поляк корольдігінің, Литваны, ішінара Беларусьны, Оң жағалаудағы Украинаны қамтыған көтеріліс. Көтерілістің шығуына негізінен феодалдық құрылыстың дағдарысқа ұшырау және Польшада ұлттық тәуелсіздікті қалпына келтіру таалабы себеп болды. Көтеріліске 1862 ж. жазынан бастап орталық ұлттық комитет (ОҰҚ) басшылық етті. Польшадағы орыс офицерлерінің комитеті көтерілісті даярлауға тікелей қатысты. 1863 ж. қантардың 22-нен 23-не қараған түні корольдіктің бірсыпыра жерінде патша әскерлеріне шабуыл жасалды. 1863-64 жж. Ақпан-тамыз айларында көтеріліс Литваға, Беларусьға, оң жағалауағы Украинаға тарады. Бірақ Беларусь (Гродно аймағынан басқа) мен Украинада көтерілісті бұқара халық қолдамады, көп кешікпей көтеріліс жаншылды. Корольдіктің оңтүстік аймақтары мен Литвада көтеріліс 1864 ж. мамыр айы қарсаңында басылды. Бірақ патша үкіметі Поляк корольдігінде көтерілісшілер жүзеге асырған әлеуметтік-экономикалық өзгерістерді 1864 жылғы шаруалар реформасымен заңдастыруға және Литвада, Беларусьда, Оң жағалаудағы Украинада 1861 ж. шаруаларға неғұрлым тиімді жағдайда реформа жүргізуге мәжбүр болды. Дереккөздер
Костюшко көтерілісі

Костюшко көтерілісі – Польшада өкімет билігін басып алған реакцияшыл магнаттарға қарсы ұлт-азаттық көтеріліс (1794 ж. 12 наурыз – 16 қараша). Көтерілісшілер Польшаның ұлттық тәуелсіздігін қалпына келтіруді, 1772 және 1793 ж. патшалық Ресей мен Пруссия интервенция жасап, бөліп алған поляк жерлерін қайта қосуды, 1791 жылғы конституцияны қалпына келтіруді, Төрт жылдық сейм (1788-92 жж.) бастаған прогресстік реформаларды жүргізе беруді талап етті. Көтеріліс Краковты, Варшаваны, Вильноны т.б. қамтыды. Пруссия мен Ресей, Австрия әскерлері көтерілісті аяусыз басты. Мұнан кейін Польша үшінші рет бөліске түсті (1795). Суреттер галереясы Дереккөздер
Приозёрное (Павлодар облысы)

Приозёрное — Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігіне қарасты болған ауыл. 2003 жылға дейін Ақсу қалалық әкімдігіне қарасты Жолқұдық ауылдық округінің құрамында болып, таратылған. Халқы 1989 жылы ауылдағы тұрғын саны 919 адамды құраса, 1999 жылға сәйкес, ауылда 157 адам (72 ер адам и 85 әйел адамдар) тұрған. Қазіргі уақытта ауылда ешкім тұрмайды Дереккөздер
Мичуринское (Батыс Қазақстан облысы)

Мичуринское — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Мичурин ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-щшығысқа қарай 36 км-дей жерде, Шаған өзенінің сол жағалауында орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 3294 адам (1546 ер адам және 1748 әйел адам) болса, 2009 жылы 4943 адамды (2338 ер адам және 2605 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 6219 адамды (3008 ер адам және 3211 әйел адам) құрады. Дереккөздер