kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Алиреза Джаханбахш

{{Футболшы Карьерасы Қатысқан турнирлері * Футболдан әлем чемпионаты 2014 * Футболдан Азия кубогы 2015 * Футболдан әлем чемпионаты 2018 * Футболдан Азия кубогы 2019 (қола медаль) Жүлделері Командалық ; НЕК * Нидерланд 1 дивизионы: 2014 /15 Жеке * Нидерланд чемпионатының үздік мергені: 2017/18 — 21 гол. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Авеста әліпбиі

Авеста әліпбиі - солдан оңға қарай жазылатын Иранның пехлеви канцеляриясының арамей жазуынан тараған әріптік жазуы. Сасанидтер дәуірінде авеста тіліндегі мәтіндерді дұрыс жазу үшін жасалған. Зороастриялық дәстүрдегі мәтіндерде А.ә. dēn-dibīrīh (парсы тілінде «сенім жазуы» мағынасын білдіреді) деген атпен кездеседі. А.ә. пехлеви әліпбиімен салыстыру ІІ Шапура билігі кезінде ІV ғасырда канон түзіп, оны жазуға мүмкіндік берді. Тілдің жойылып кетуіне және іс-жүзінде түсініксіз бола бастауына байланысты канон жазбасында оның аудармалары, түсіндірмелері беріле бастады. Ол зенд деп аталды (авеста тілінде «түсіну»). Біздің дәуірімізге дейін жеткен қолжазбалар (яшт жазбасынан басқа) орта парсы тіліндегі А.ә. мен жазылған түсіндірмелерге ие. А.ә. нің негізі пехлеви жазуы орта парсы тілдерінде кең қолданылған, алайда нақты діни мәтіндерге келгенде бұл әліпби алға шыға қоймады. А.ә. – консонантты-вокалдық, яғни дауысты әрі дауыссыз дыбыстардың таңбасына арналған әліпби. Әліпбиде сол себепті символ саны көп. Оның құрамында кітаби пехлеви жазуының символдары (ā, γ), грек (ә), арамей әліпбилерінің (o) таңбалары, тіпті ойдан шығарылған таңбалар (ŋ́, ṇ, ẏ, v) да бар. Әліпбиде әріптер бөлек-бөлек әрі оңнан солға қарай жазылады. Ал лигатуралар өте сирек қолданылған. А.ә. 37 дауыссыз, 16 дауысты дыбыс таңбаларынан тұрады. Бұл әліпби Юникод стандартына 2009 жылы қосылған
Брайан Линссен

Брайан Линссен (нидер. Bryan Linssen; 8 қазан 1990 жыл) — нидерландтық футболшы, шабуылшы. "Хераклес", "Гронинген", "Витесс", "Фейеноорд" клубтарында ойнаған. Жүлделері Командалық * УЕФА Конференциялар лигасының финалисі: 2021/22 Дереккөздер
Джанлука Манчини

Джанлука Манчини (; 17 сәуір 1996 жыл, Понтедера, Италия) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Рома" клубының қорғаушысы. Жүлделері Клубтық * УЕФА Конференциялары лигасы 2021/22 Дереккөздер Сілтемелер
Рик Карсдорп

Рик Карсдорп (; 11 ақпан 1995 жыл, Схонховен, Нидерланд) — нидерландтық футболшы, қорғаушы. Жүлделері «Фейеноорд» * Нидерланд чемпионы: 2016/17 * Нидерланд Кубогы: 2015/16 «Рома» * УЕФА конференциялары лигасы УЕФА: 2021/22 Дереккөздер
Матиас Винья

Матиас Николас Винья Сусперреги (; 9 қараша 1997, Эмпальме-Ольмос) — уругвайлық футболшы, Уругвай Ұлттық футбол құрамасы мен "Рома" футбол клубының қорғаушысы. 2021 жылы Америка кубогына қатысты. Жүлделері Клубтық * Уругвай чемпионы (1): 2019 * Уругвай Суперкубогы (1): 2019 * Сан-Паулу штатының чемпионы (1): 2020 * Либертадорес жеңімпазы: 2020, 2021 * УЕФА Конференциялары лигасы: 2021/22 Халықаралық * Жастар арасындағы Оңт. Америка чемпионы: 2017 Сілтемелер
Агглютинация (лингвистика)

Агглютинация - (лат. «agglutinatio» – жабысушы, жалғанушы) – ара-жігі айқын қосымшалардың тиянақты түбірге еркін, жапсарласа жалғануы арқылы туынды сөздер мен грамматикалық формалар тудыру тәсілі. Сөз бөлшектері бір-бірімен әр тілде әрқилы байланысады. Морфемалардың бұл байланысы қопармалы тілдерде бекем, жалғамалы тілдерде босаң келеді. Соңғы құбылыс түркі тілдерінен айқын көрінеді. 1) А. қопармалы тілге керісінше, қосымшалар ара-жігін сақтап, ешқандай дыбыстық ауытқусыз, белгілі тәртіппен бірінен кейін бірі жалғанады. Түркі тілдерінде А. тәсілінің ішінара тұрақты қағидасы бар: жұрнақ жалғаудан бұрын орналасады; жалғаулар қатар келгенде, алдымен көптік, оған таяу тәуелдік, одан кейін септік жалғауы тіркеседі. Жіктік жалғауы тәуелдік пен көпше жалғауынан соң келеді. 2) Тек қосымшадағы дауысты дыбыстар үндестік заңына сәйкес түбірдің жуан я жіңішке буындылығына қарай фонетикалық өзгеріске түседі. Мыс., бала+лар+ы+мыз+дың, іні+лер+і+міз+дің және т.б. Бұл құбылыс алтай мен угро-фин тілдерінің көбінен аңғарылады. А. жүйесінде белгілі бір қосымша көбіне бір мағынаға ие болады, яғни әрбір мағына дербес бір қосымша арқылы аңғарылады. Мыс., жұмысшыларымыздан: жұмыс – түбір, – шы – сөз тудырушы жұрнақ, – лар – көптік жалғауы, – ы – тәуелдік жалғауы, – мыз – жіктік жалғауы, – дан – септік жалғауы. А. осы аталған морфол. белгілері негізінде агглютинативті тілдер ажыратылады. А. сөз тіркесінің кейде тұлғалық өзгеріске ұшырап, кірігіп кетуі де жатады (алып кел > әкпел > әкел). Морфемаларды өзара байланыстыру тәсілі түрінде А. үндіеуропа тілдерінде де аңғарылады. Алайда бұл тәсілдің айтарлықтай әсері болмағандықтан А. үндіеуропа тілдерінің типологиясына тән емес.
Авонули жазуы

Авоиули жазуы - креол тілдер тобына жататын бислама және Вануату Республикасындағы Пентекост аралындағы халықтың тілдеріне арналған жазу.«Авои» сөзі «бір нәрсе жөнінде айту» дегенді және «ули» «сурет» деген ұғымдарды береді. ХХ ғасырдың аяғында аталған аралдағы жергілікті тұрғындардың «Турага ұлты» саяси қоғамдық қозғалысы көсемдерінің батыстық саясатқа қарсы және ұлттық мәдениетті дамыту бастамасымен жасалған жазу түрі. А.ж. дәстүрлі символдардан тұрады, олар латын әліпбиі таңбаларының мәніне сәйкес келеді. Бұған қоса, А.ж. жүйесінде бустрофедон формасы да қолданылады.
Футболдан Италия чемпионаты 2021/22

Футболдан Италия А сериясының 120-шы маусымы. 20 команда Италия чемпиондығын сарапқа салып, "Милан" клубы араға 11 жыл салып 19-шы рет чемпион атанды. Турнир кестесі Мергендер 27 гол — Чиро Иммобиле (Лацио) Дереккөздер Сілтемелер *https://www.legaseriea.it/
Алаш оқулықтары

Алаш оқулықтары — ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі оқулықтар. Осы кезеңде А.Байтұрсынұлы бастаған Алаш зиялылары қазақша оқытуға арналған әліппелер, оқу құралдар және оқулықтар жаза бастады. А.Байтұрсынұлы 1895 жылдан бастап 1909 жыл аралығындағы Ақтөбе, Торғай, Қарқаралы уездеріндегі оқытушылық тәжірибелері негізінде оқу құралдарын жазды. Олардың ең алғашқысы «Оқу құралы. Қазақша алифба» деген атпен 1912 жылы Орынборда шықты. Бұл кітап ғалымның араб графикасына негізделген «төте жазу» деп аталған әліпбиімен жарық көрді. А.Байтұрсынұлының кітаптары арқылы қазақ тіл білімінің ғылыми және әдістемелік негізі салынды. Осы кезеңде М.Малдыбаевтың 1911 жылы Семейде «Оқулық» кітабы, 1912 жылы Қазанда Ж.Аңдамасовпен бірігіп жазған «Қазақша ең жаңа әліппе» еңбегі жарық көрді. 1912 жылы Қ.Қожықовтың «Әліппе» оқулығы, 1914 жылы К.Ғабдуллиннің «Қазақ балаларына жәрдем» атты қазақша әліппесі жарыққа шықты. Осы кітаптарда латын графикасы негізіндегі қазақ әліпбиін үйрету, қазақ тілінің емле, ережелерін игерту мәселелері қамтылды. Алаш оқулықтары арқылы тіл білімі салаларының ғылыми негізі қалыптасты. Дереккөздер
Футболдан Украина чемпионаты 2021/22

Футболдан Украина чемпионатының 31-ші маусымы. Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты, чемпионат жарты жолдан тоқтатылып аяқталмай қалды. Чемпионат қорытындысы 24 ақпандағы турнир таблицасындағы жағдай бойынша жасалды. Cтатистика Турнир кестесі Дереккөздер Сілтемелер * http://upl.ua/
Араб графикасы

Араб графикасындағы әліпбилер Араб графикасындағы әліпбилер - араб графикасына негізделген әліпбилер. Ислам діні пайда болғанға дейін араб графикасы Арабия түбегінде ғана қолданылды. Ислам діні пайда болып, Құран Кәрімнің араб тілінде түсуімен бірге араб графикасы дүниежүзіне кең тарала бастады. Араб мемлекеттері санатындағы жиырма екі ел Біріккен Араб Әмірліктері, Алжир, Бахрейн, Джибути, Египет, Ирак, Йемен, Йордания, Кувейт, Қатар, Ливан, Ливия, Мавритания, Морокко, Оман, Палестина, Сауд Арабиясы Корольдігі, Сирия, Сомали, Судан, Тунис елдері араб графикасына негізделген әліпбиді қолданады. Ислам діні тараған Иран, Ауғанстан, Пакистан, Малайзия, Индонезия, сондай-ақ Еуропа, Азия және Африка құрлықтарындағы мұсылман халықтары да араб әліпбиін пайдаланады. Түркі халықтары (қазақ, түрік, азербайжан, өзбек, башқұрт, татар т.б.) ХХ ғасырдың басына дейін араб графикасына негізделген әліпбиді қолданды. Араб каллиграфиясы Араб каллиграфиясы - каллиграфия өнері, бейнелеу өнерінің түрі. Ол араб жазуы арқылы беріледі. А.к. ислам мәдениетінде кең таралған. Алланың, Мұхаммед (с.а.с) пайғамбардың және жанды нәрселердің суретін салуға тыйым болғаннан кейін А.к. ерекше дамыды. А.к. негізін геометриялық принциптер мен пропорцияларға құрылған жазулар жасайды. Оған безендіріліп жасалған әдемі сызықтар қосылғанда көркем дизайнды композиция қалыптасады. Пропорция жасаудың негізгі ережесі мен тәртібі вертикальді сызықты болып келетін араб әліпбиіндегі бірінші таңба «әліптің» өлшеміне негізделеді. А.к. өлшем бірлігіне араб жазуындағы нүкте алынған. Араб жазуында «алты қалам», яғни жазу стилінің алты түрі бар: мухаккак, райхан, насх, сулус, таукиъ және рукъа. Осылар А.к. түрлендіреді және дамытады. Араб харфі үйлесетін (тура келетін) дыбыс Араб харфі үйлесетін (тура келетін) дыбыс– қазақ тіліндегі дыбысты бейнелей алатын араб әліпбиіндегі таңбалар: (б), (т), (ж), (д), (р), (з), (с), (ғ), (қ), (к), (л), (м), (н). Араб харфі үйлеспейтін (тура келмейтін) дыбыс Араб харфі үйлеспейтін (тура келмейтін) дыбыс – қазақ тіліндегі дыбысты бейнелей алмайтын араб әліпбиіндегі таңба. Ғалымдар қазақ тіліндегі дауысты дыбыстардың ешқайсысы араб әліпбиіндегі таңбаларды бейнелей алмайтынын ескерте келіп, араб әліпбиіндегі харіфтердің негіз – тұлғасын бұзбай, шет пұшпағын ғана өзгертіп, дауысты дыбыстарға харіф арнаған.
Алтай Кай

Алтай Кай — 1997 жылы Ұрмат Ынтаев негізін қалаған Ресей Федерациясы Алтай Республикасынан шыққан Алтай фольклорлық музыкалық тобы. Топ атауы «Алтай фольклоры» дегенді білдіреді. Құрылған кезде топ екі әйел және бес ер адамнан тұрды. Қазіргі мүшелер қатарына Ұрмат Ынтаев пен тағы үш адам кіреді, олардың бір-екі тұрақты емес мүшелері бар. Ұжымның музыкасында жұлдыру, комус пен топшурды қоса алғанда, бірнеше ұлттық музыкалық аспаптар бар. Олардың музыкасында көбінесе Алтайдың табиғаты мен тарихы, халқының ерлігі туралы айтылады. Концерттері * 2006 жылы Вашингтондағы Джон Кеннеди атындағы Орындаушылық өнер орталығы (интернет-трансляциясы). * 2006 жылы Вирджиния штатының Ричмонд қаласында 68-ші жыл сайынғы ұлттық халық фестивалі. * Чех филармониясының оркестрі, Дворжак залы (Алтай Кай, Храдистан және Чех филармониялық оркестрі) Прагада 2007 ж. * 2007 жылы Севильядағы Лопе де Вега театры (WOMEX және BBC қолдауымен өткен концерт). * 2008 жылы Лондондағы Корольдік опера театры (Би-Би-Си тікелей эфирінде Алтай Кай орындауының жазбасы). * 2008 жылы Чарлтон саябағындағы WOMAD фестивалі (BBC тікелей эфирі). Альбомдар * Алтай қайда - Алтай халқының музыкалық дәстүрлері (2002) * XXI Век (XXI ғасыр) (2005) * Хан Алтай (2005) * АҚШ-та жасалған (2006) * XXI ғасыр (II нұсқа)(2006) * Алтын-Тайга (Алтын Тайга) (2011) * Алтай Қабай (2014) Сілтемелер http://www.altaikai.ru/
Замфара

Замфара (ағылш. ZamfaraState)-Нигериядағы штат, елдің солтүстік-батысында орналасқан. Алып жатқан жераумағы 39 762 км2 шамасында. Тұрғыны 3 278 873 адам (2006). Әкімшілік орталығы-Гусо қаласы. География Солтүстігінде Нигер мемлекетімен, солтүстік-батысында және батысында Сокото штатымен, оңтүстігінде Нигер, Кадуна және Кебби штаттарымен, шығысында Кацин штатымен шектеседі. Тарихы Замфара штаты 1996 жылы Сокото штатынан бөліну арқылы құрылды. Мемлекет заң деңгейінде шариғат нормаларын ресми түрде бекіткен.Нигерияның алғашқы аумағы болды. Билік Штат жергілікті басқарудың 14 аумағына бөлінген. Губернатор -Абдулазиз Абубакар Яри. Экономика Көрші мемлекеттердегідей, халықтың көпшілігі (80%) ауылшаруашылығымен айналысады. Аймақта өсірілетін негізгі дақылдар-жүгері, тары, жержаңғақ, күріш, мақта, темекіжәнет.б. 2000 жылдардан бастап Замфара билігі өнеркәсіптік секторды дамытуға инвестиция салу тұрғысынан кәсіпкерлерді (жергіліктіжәнешетелдік) ынталандыру саясатын жүргізіп келеді. Штатта тоқыма (ZamfaraTextileIndustriesLimited), өсімдікмайы (GusauOilMill) және т. б. өнеркәсіптік өндірісі жолға қойылған. Замфара жерлері минералдарға бай. Мұнда алтын, гранит, слюда, кварц, хром жәнет.б. өндіріледі. Алайда пайдалы қазбаларды өндіру кейде жартылай заңды және заңсыз негізде жүргізіледі. Нәтижесінде табиғатқа ғана емес, сонымен қатар осы салада тікелей жұмыс істейтін адамдардың денсаулығына да зиян келеді. Туризм Замфарда туристердің назарын аударатын бірқатар көрнекті орындар бар: ежелгі Джатақаласы, Кватаркваши сарқырамасы, Калале (су қоймасы — хиппомекендейтінжер) және тағы басқалар. Сілттемелер https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%B0
Үстел теннисінен Еуропа чемпионаты

Үстел теннисінен Еуропа Чемпионаты — Еуропа үстел теннисі кеңесімен (ETTU) ұйымдастырылатын жарыс. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Ерлер Әйелдер Сыртқы сілтемелер *[http://www.ettu.org/en/ European Table Tennis Union] *[http://www.ittf.com International Table Tennis Federation] * https://www.ettu.org/en/events/european-youth-championships/history/ * https://www.ettu.org/en/events/european-youth-championships/general-information/ * http://www.tt-veterans-international.com/ * http://www.irishtabletennis.com/news/article/european_veterans_20111 * http://www.evc2007.nl/?langen&menuresults&pageevc_results&html0 * http://www.tt-veterans-international.com/html/ettu.html * http://www.tt-veterans-international.com/html/constitution.html * https://www.ettu.org/en/events/european-veterans-championships/2017/ * https://www.ettu.org/en/n/news/archive/2010/2011-european-veterans-championships--last-call-for-early-entry-fee/ * https://www.ettu.org/en/n/news/archive/2011/2013-european-veterans--championships--welcome-to-bremen/ * https://web.archive.org/save/https://www.ettu.org/en/n/news/archive/2011/2013-european-veterans--championships--welcome-to-bremen/ * https://www.ettu.org/en/events/european-veterans-championships/draws---results/ * https://www.ittf.com/2019-veterans-international-calendar/ * http://www.tt-veterans-international.com/html/tournaments.html * https://web.archive.org/save/http://www.tt-veterans-international.com/ * https://web.archive.org/web/20190503204354/https://www.ettu.org/en/events/european-veterans-championships/general-information/ * https://web.archive.org/web/20190707200438/https://www.ettu.org/en/events/european-veterans-championships/history/ * https://web.archive.org/web/20190707200447/https://www.ettu.org/en/events/european-veterans-championships/regulations---documents/ * http://evc2019.hu/
Ақкөл (көл, Дағыстан)

Ақкөл — Ресейдегі көл, Дағыстан астанасы — Махачқала қаласында орналасқан. Географиялық жағдайы Қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде, Редукторный кентінде, Каспий теңізінің жағалауынан 1 шақырым жерде орналасқан. Нысана туралы мәлімет Оның лагуналық шығу тегі және дөңгелек-шаршы пішіні бар. Максималды тереңдігі шамамен 4 метр. Оны Каспий теңізінен бөліп тұрған құмды шығанақты шаюдан пайда болған. XX ғасырдың ортасында Каспий теңізі деңгейінің төмендеуі нәтижесінде көл кеуіп, кейіннен Қазан төңкерісі арнасынан су толтыру арқылы қалпына келтірілді. Көлдің батыс бөлігі 12 га аумақты негізгі акваториядан шамамен 1,028 км² (2013) жартылай шеңберлі бөгетпен бөлінген. Жер асты суларымен (80%), сонымен қатар атмосфералық жауын-шашынмен (20%) қоректенеді. Өсімдік және жануар әлемі XX ғасырдың ортасында су қоймасы балық шаруашылығына пайдаланылды. Көлдің биомассасы 67% тұщы су моллюскаларын құрайды. Микробалдырлардың 48 түрі бар. Сазан мен тұқы өсіруге арналған шырлану суқоймасы ретінде пайдаланылды. Мәселелері Көпқабатты үйлердің құрылысынан, қапшықталған жағалаулардан және құрылыс материалдарының апатты үйінділеріне байланысты қатты антропогендік әсерге ұшырайды. 2020 жылдың ақпан айында көлде балықтардың жаппай қырылуы әлеуметтік желі қолданушыларының назарын аударды. Жүргізілген тексерулердің нәтижесінде өлім себебі судың уыттылығының күрт жоғарылауы деп аталды, бұл оған жуғыш заттардың түсуінен болуы мүмкін. Ластану көзі табылмады. Зерттеуі Көлдің гидрографиясы мен мәселелерін егжей-тегжейлі зерттеумен РҒА Дағыстан ғылыми орталығының Каспий биологиялық ресурстар институты айналысады. Көрікті жерлері Көлдің солтүстік жағасында орыс мұғалімінің ескерткіші бар осы аттас Ақкөл саябағы орналасқан. Ескерткіш орнатылған алаңқайдың астында Махачқала тарихының мұражайы орналасқан. Дереккөздер
Ор мойнағы

Ор мойнағы (, ) — Қырымды материкпен байланыстырып, Азов теңізі (теңіздің батыс бөлігінде орналасқан Сываш шығанағы) мен Қара теңізді (теңіздің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Қаркенет шығанағының шығыс бөлігіндегі Ор шығанағы) бөледі. Қырымның ең солтүстік бөлігі саналады. Мойнақтың ұзындығы — 30 км. Ені: ең тар жерінде 7 км, оңтүстік шетінде 9,2 км. Ежелгі уақытта Ор мойнағы басқа да атауларға ие болды: Страбон оны Истм деп атады («мойнақ» деп аударылады), генуездіктер — Зухало, қырым татар тілінде бұл аймақ Ор деп аталады. Оның аумағында ежелгі дәуірдің қуатты бекіністері — Орқапы дуалы бар. Ор мойнағының солтүстігінде Әрмени Базар қаласы, сонымен қатар азамат соғысы кезінде қираған аттас тарихи қала орнында Орқапы ауылы орналасқан. Мойнақтың оңтүстігінде Орқапы көлдер тобы басталады; Красноперекопск қаласы да сонда орналасқан. Қырым үшін бірінші кезектегі маңызы бар күрежол, теміржол, электр желілері, Солтүстік Қырым арнасы тартылған, бірақ қазір тек автожол ғана жұмыс істейді. 2014 жылдың басында құрылған Ресей мен Украина арасындағы байланыс сызығы да оның бойымен өтеді, іс жүзінде екі елдің мемлекеттік шекарасы ретінде жұмыс істейді, дегенмен Украина мен мойындаған БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің көпшілігінің ұстанымына сәйкес бүкіл Қырым Херсон облысы мен Қырым АР әкімшілік шекарасы ғана болып табылады. Мойнақ арқылы өтетін арналар Әр уақытта Сываштан Қаркенет шығанағына дейін арна салудың жүзеге асырылмаған жобалары көп болды. Түрік дәуірінде мұндай арна тіпті болған, ол Түрік дуанының оры болған, бірақ Ресей империясы келгеннен кейін қажетсіз деп көмілді. Сондай-ақ Германияда, КСРО-да және Украинада оны қайта құру жобалары болды. Бірақ мұндай арнаны құру Сываштағы түпті тереңдету жұмыстары үлкен шығындармен байланысты және Қаркенет шығанағының ластануымен және СҚА-ның нақты жойылуымен байланысты еді. Әдебиет * Сілтеме * Дереккөздер
Қытай Республикасы туы

Қытай Республикасының мемлекеттік туы — жартылай мойындалған Қытай Республикасының мемлекеттік рәміздерінің бірі. Ту Көк Аспанды, Ақ Күнді және оның белгілерін көрсететін Қызыл Жерді бейнелейтін элементтерден тұрады. Алғашқы рет 1928 жылы Гоминьдан партиясымен қолданылған. Тарихы Қазіргі Тайвань Туы 1928 жылдан бастап 1949 жылы коммунистік жалаумен алмастырылғанға дейін Қытайдың мемлекеттік символы болды. 1911 жылы желтоқсанда Сунь Ятсен алғашқы Уақытша үкіметті құрған кезде Қытайдың Мемлекеттік Туы бес көлденең жолақтан тұратын жалау болды: қызыл, сары, көк, ақ және қара, олар Қытай ұлттарын бейнелейтін: манчжурлар, қытайлар, моңғолдар, мұсылмандар және тибеттіктер. Ресми түрде көк кантондағы күнмен Қызыл жалау 1928 жылы 8 қазанда бекітілді. Гоминьдан коммунистермен соғыста жеңіліске ұшырап, 1949 жылы Қытай Халық Республикасы жарияланғаннан кейін үкімет Тайвань аралына қашып кетті. «Тайвань» атауы ыңғайлылық үшін халықаралық тәжірибеде жиі қолданылады. Сондай-ақ * Гоминьдан * Қытай Республикасы Дереккөздер Ескертпелер
Ибраима Конате

Ибраима Конате (; 25 мамыр 1999 жыл, Париж, Франция) — франциялық футболшы, "Ливерпуль" клубының қорғаушысы. Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. Жүлделері «Ливерпуль» * Англия Кубогы: 2021/22 * Англия лига Кубогы: 2021/22 Дереккөздер
Қазыбек би ауданы

* Қазыбек би ауданы — Қарағанды қаланың оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. * Қазыбек би ауданы — 1928-1963 және 1964-1997 жылдары болған Қарқаралы округі, Шығыс Қазақстан және Қарағанды облыстарындағы әкімшілік-аумақтық бірлік.
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23

УЕФА Ұлттар Лигасының үшінші маусымы. 2022 жылы маусым айында басталып, 2024 жылдың наурыз айында мәреге жетті. Төрт лигада 55 құрама сынға түсті. Күнтізбе А лигасы Негізгі мақала: УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, А лигасы 1 топ 2 топ 3 топ 4 топ Финалдық раунд Жартылай финал В лигасы Негізгі мақала: УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, В лигасы 1 топ 2 топ 3 топ 4 топ С лигасы Негізгі мақала: УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, С лигасы 1 топ 2 топ 3 топ 4 топ Өтпелі раунд С лигасындағы ең көрсеткіші төмен Гибралтар мен Литва Лигада қалу үшін күш сынасты. Д лигасы Негізгі мақала: УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, Д лигасы 1 топ 2 топ Дереккөздер
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, А лигасы

2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының А лигасында 16 құрама бақ сынайды. Әр топта бірінші орын алған құрамалар плей-офф кезеңінде ойнайды. 1 топ ---- ---- ---- ---- ---- 2 топ ---- ---- ---- ---- ---- 3 топ ---- ---- ---- ---- ---- 4 топ ---- ---- ---- ---- ---- Плей-офф Жартылай финал Дереккөздер
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, В лигасы

2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының В лигасында 16 құрама бақ сынайды. Әр топтың жеңімпазы А лигасына өтсе, соңғы орындағылар үшінші лигаға түседі. 1 топ ---- ---- ---- ---- ---- ---- 2 топ ---- ---- ---- ---- ---- 3 топ ---- ---- ---- ---- ---- 4 топ ---- ---- ---- ---- ---- Дереккөздер
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, С лигасы

2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының С лигасында 16 құрама бақ сынайды. 1 топ ---- ---- ---- ---- ---- 2 топ ---- ---- ---- ---- ---- 3 топ ------------- -------------- -------------- ---------------- --------------- 4 топ -------- ---- ---- ---- ---- Лигааралық плей-офф Ең төмен нәтиже көрсеткен Гибралтар мен Литва лигада қалу үшін өзара ойнады. Екі ойын қорытындысында Литва басым болды.
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, плей-офф

Толық мақалалар: УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23, А лигасы 2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының плей-офф сатысында 4 құрама бақ сынайды. А лигасының төрт тобында бірінші орын алған құрамалар бас жүлдені сарапқа салады. Турнир 2023 жылдың 14-18 маусымында Нидерланд стадиондарында өтеді. Қатысушылар Құрамалар және ойнаған топтары * Хорватия — А1 * Испания — А2 * Италия — А3 * Нидерланд (алаң иелері) — А4 Матчтар Жартылай финал Жартылай финал Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.uefa.com/uefanationsleague/season=2023/final/ УЕФА сайтында]
Рио (мультфильм)

«Рио» — Blue Sky Studios студиясының 20th Century Fox компаниясына арнап жасаған толықметражды мультфильм. Фильмің режиссёрлығын Карлос Салдана қолға алды. Композитор қызметін — Джон Пауэлл атқарды. Бразилиядағы премьера 2011 жылдың 22 наурызында және Қазақстанда премьера 2011 жылы 8 сәуірде өтті. Рөлдерде * Джесси Айзенберг — Көк * Энн Хэтэуэй — Зергер * will.i.am — Педро * Джейми Фокс — Нико * Джордж Лопес — Рафаэль * Трейси Морган — Луиз * Джемайн Клемент — Найджел * Лесли Манн — Линда Гундерсон * Родриго Санторо — Доктор Тулио Монтейро * Джейк Т. Остин — Фернандо * Карлос Понсе — Марсель * Дави Виейра — Армандо * Джеффри Гарсиа — Типа * Джейн Линч — Алиса * Ванда Сайкс — Хлоя * Бебель Гилберто — Ева * Бернардо де Паула — Кипо * Франсиско Рамос — Мауро Сиквелі Рионың екінші бөлімі, «Рио 2 » 2014 жылы 11 сәуірде жарыққа шықты. Фильмнің режиссері Карлос Салдана болды. Дереккөздер Сілтемелер * * * * * *
УЕФА Ұлттар Лигасы 2022/23 (финал)

УЕФА Ұлттар лигасының үшінші маусымының финалы. 2023 жылы 18 маусымда Роттердамдағы "Де Кейп" стадионында өтеді. Хорватия және Испания құрамалары чемпиондықты сарапқа салды. Испания құрамасы қатарынан екінші рет финалға шықты. 2020/21 Ұлттар лигасында да финалға шығып, Франциядан ұтылған болатын. Ойынның негізгі және қосымша уақыттарында есеп ашылмады. Пенальтилер сериясында Испания 5:4 есебімен жеңіске жетті. Финалға дейінгі жол Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер
УЕФА Суперкубогы 2022

УЕФА Суперкубогы 2022 — турнирдің 47-жарысы. 2022 жылғы 10 тамызда Хельсинкиде "Реал Мадрид" (2021/22 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы) мен "Айнтрахт" (2021/22 жылғы Еуропа Лигасының жеңімпазы) арасында өтті. "Реал Мадрид" 2:0 есебімен жеңіске жетіп, бесінші рет турнир жеңімпазы атанды. Бұған дейін 2002, 2014, 2016, 2017 жылдары топ жарған болатын. Матч Егжей-тегжейі Статистикасы Тағы қараңыз * УЕФА Чемпиондар лигасы 2021/22 * УЕФА Еуропа лигасы 2021/22 * УЕФА Конференциялары лигасы 2021/22 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.uefa.com/uefasupercup/
Сываш

Сываш немесе Шірік теңіз (, ) — Азов теңізінің батысындағы шығанақ. Сываш Қырым түбегін материктен бөледі. Қырым (Автономиялық) Республикасы мен Украинаның Херсон облысы арасындағы шекара осы жерде орналасқан. Сываш атауы Қырым татар тілінен аударғанда «балшық» дегенді білдіреді. Географиясы Сывашты Азов теңізінен Жіңішке бұғазы мен Арабат бұғазы арқылы теңізге жалғасатын ұзын Арабат белі шығанағымен бөледі. Қара теңізден енсіз Ор мойнағымен бөлінген. Тар Жоңғар бұғазы Сывашты шығыс және батыс бөліктерге бөледі. Сываштың ауданы шамамен 2560 км². Суы таяз болғандықтан (оның ең үлкен тереңдігі 3 м-ден аспайды, тереңдігі 0,5-1,0 м), жазда ондағы су қатты жылынып, шірік иіс шығарады, сондықтан Сываш Шірік теңіз деп аталады. Дәл осы себепті теңіз суы қарқынды түрде буланады, сондықтан Сываш өте минералданған. 11 тұзды және ащы-тұзды шығанақтардан тұрады. Ұзындығы — шамамен 200 км. Ені – 2-35 км. Қатарлы ауданы — 2500 км², оның 100 км²-ге жуығы аралдар және 560 км² тек мезгіл-мезгіл су басқан жер телімдерге келеді. Азов теңізінің суымен қоректенеді. Сываш жағалаулары негізінен аласа, жайпақ, батпақты, жазда тұз қабатымен жабылады. Сываш түбі қалыңдығы 5 м-ге дейін және одан да көп келетін лай қабатымен жабылған. Тұздылығы 22‰ бастап (солтүстікте) 87‰ (оңтүстікте) дейін болады. Сываш тұзды ерітіндісінде натрий, калий және магнийдің хлоридті қосылыстары, магний бромиді, магний сульфаты және басқа да тұздар бар. XVIII ғасырдың соңындағы кейбір карталарда қазіргі Сываштың Ор мойнағы мен Жоңғар түбегінің арасында орналасқан батыс бөлігі ғана Сываш, шығыс бөлігі (Жоңғар түбегінен Арабат беліне дейін) «Геничи көлі» деп аталған. Тарихы Ресейдегі азамат соғысы кезінде Сываш Орқапы-Жоңғар операциясы кезінде Қызыл Әскердің кенеттен кесіп өтуімен танымал болды. Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылы қыркүйекте Сывашты неміс әскерлері Ор мойнағын басып өткеннен кейін Қызыл Әскер тастап кетті. 1943 жылы Сываш плацдармынан кеңес қолбасшылығы Қырымды азат етуге бағытталған жауға негізгі соққы беруді жоспарлады. Сываштан өту операциясы 1943 жылы 1 қарашада басталды. 10-30 қараша аралығында ауыр артиллерия мен танктерді Сываш арқылы өткізу үшін көпір салынды. Сываш плацдармын ұстау шайқастары Қырымға шабуыл басталғанға дейін 1944 жылдың сәуіріне дейін жалғасты. Тұз өндіру Сываштың жалпы тұз қоры — 200 млн т шамасында болады. Сываштың минералдық байлығының негізінде зауыттар салынды: Шикізат ретінде шығанақтың ащы суын пайдаланатын «Перекоп бром зауыты», «Қырым титаны» және Қырым сода зауыты. Ад және Литовский аралдарының арасында орналасқан және сыйымдылығы 50 миллион м³ болатын Батыс Сываш айдынының бір бөлігі Қырым Титанының қалдықтарын төгетін орын болып табылады. Қалған екі зауыт қалдықтарды Ас және Тұзды көлдеріне төгеді. Суармалы суды шығанаққа жіберудің ұлғаюымен оның ресурстық әлеуеті тұщыландыру есебінен төмендеді (1955 ж. тұздылық 141 ‰, 1997 жылы 17 ‰ болды). Галереясы Дереккөздер
Жоңғар бұғазы

Жоңғар бұғазы (, ) — Қырым түбегі мен материк арасындағы бұғаз. Бұғаз шағын Жоңғар мен Түп Жанкөй түбектерін бөліп тұр. Жоңғар бұғазы Азов теңізінің Сываш шығанағын екі бөлікке бөледі: шығыс және батыс. Бұғаздың ұзындығы шамамен 300 м, ені 80-150 м, тереңдігі 3 м-ден аспайды. Тарихы Азамат және Ұлы Отан соғыстары кезінде Жоңғар бұғазы аймағында ірі шайқастар болды. Этимологиясы Бұл атау түрік-татар тіліндегі «шонғар, жоңғар» сөзінен шыққан, осылай түріктер мен қырым татарлары XVII—XVIII ғасырларда Жоңғариядан қоныс аударып, көрсетілген тар, жиі құрғақ бұғаз арқылы Қырымға өтіп, Қырым хандығына жиі шапқыншылық жасаған қалмақтарды (жоңғарлар) атаған. Көрікті жерлері Бұғаздың Херсон жағасында қараусыз қалған «Жоңғар» дәмханасы бар. Е 105 тас жолындағы бұғазға екі автомобиль көпірі салынған. Оңтүстікте орналасқан ескі көпір пайданылмайды. Дереккөздер
Давид Чалмерс

Давид Чалмерс (, толық есімі Давид Жон Чалмерс, 1966 жылы 20 сәуірде туған) — сана философиясы мен тіл философиясы салаларында танымал австралиялық философ және таным ғалымы. Ол Нью-Йорк университетінің философия және нейронды ғылымдар профессоры, сондай-ақ Нью-Йорк университетінің сана, ми және зерде орталығының кодиректоры (Нед Блокпен бірге). 2006 жылы Австралия гуманитарлық ғылымдар академиясының корреспондент мүшесі болды. Ал 2013 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының корреспондент мүшесі болды. Чалмерс зерденің аса қиын мәселелерін жаңа тұрғыда тұжырымдауымен танымал. Ол сондай-ақ Дэвид Буржемен бірге PhilPapers (философия саласындағы мамандар мен студенттерге арналған мақалалардың дерекқоры) сайтының негізін қалаушы. Сыртқы сілтемелер * [https://openu.kz/kz/ted/show/devid-chalmers-sanany-qalay-tusinderemiz Дэвид Чалмерс: Сананы қалай түсіндереміз? (Қазақша)] * [http://consc.net/ Жеке сайты] * [https://philpapers.org/ Чалмерс негізін қалаған PhilPapers] Дереккөздер
Қоржынтөбе

Қоржынтөбе – Балқаш көлінің шығыс бөлігіндегі түбек. Географиялық орны Жетісу облысы Алакөл ауданында орналасқан. Сипаты Абсолюттік биіктігі 374 м (Төрттөбе төбесі). Жер бедеріне төрттік кезеңінің ойпатты аккумулятты жазығы тән. Жер бедері шығыстан батысқа қарай еңістеніп, аласарады. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ұзындығы 12 км-ге созылып жатыр, енді жері 8 км. Қиыр оңтүстігінде ұзындығы 4 км, енді жері 1,5 км болатын өзімен аттас мүйіс орналасқан. Оның жер бедері құмды, қайыршықты келген. Жағалауында қамыс өскен. Түбек мал қыстауы ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Хадис Бейбіт Бақытжанұлы

Хадис Бейбіт Бақытжанұлы (1993 жылдың 4 тамызы күні дүниеге келген) — пандемия уақытында адамдарға көмек көрсеткен жоғары білімді жалпы тәжірибелік дәрігер. Өмірбаяны Бейбіт Бақытжанұлы Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданында 1993 жылдың 4 тамызы күні дүниеге келген. Ол 2017 жылы М.Оспанов атындағы БҚММУ университетін бітіріп, 2018 жылы осы университетте анестизиолог-реаниматолог мамандығының қайта даярлау курсын тәмамдады. Атқарған қызметі Хадис Бейбіт 2020 жылы мамыр айынан 2020 жылы қыркүйек айы аралығында Маңғыстау облыстық провизорлық ауруханада реаниматолог лауазымында жұмыс істеді және ауыр жағдайда келіп түскен науқастарға медициналық көмек көрсетті. Қазіргі таңда Маңғыстау облыстық көпбейінді ауруханада реаниматолог маман болып жұмыс жасауда.
Бадминтоннан Еуропа чемпионаты

Бадминтоннан Еуропа чемпионаты — Еуропа бадминтонмен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Бадминтоннан алғашқы Еуропа чемпионаты 1968 жылы ұйымдастырылды. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://badmintoneurope.com/cms/?&pageid=6077 European Championships, Individuals]
Қазақстандағы елшілер тізімі

Бұл тізімде шетел мемлекеттерінің Қазақстанға жіберген елшілердің есімдері мен қызмет ету жылдары көрсетілген. Азия Елшілік 2004 жылдан бастап істейді. # Латиф Сейфаддиноғлы Гандилов (Qəndilov Lətif Seyəddin oğlu) 29.01.2004 — 24.06.2010 # Закир Арифоғлы Хашимов (Həşimov Zakir Arif oğlu) 24.06.2010 — 25.11.2015 # Рашад Эйнаддиноғлы Маммадов (Məmmədov Rəşad Eynəddin oğlu) 23.12.2015 — Елшілік 29.12.2010 ж. бастап істейді. # Фостер Гултом (Foster Gultom) 3.09.2012 — 2017 ж. наурызы # Рахмат Прамоно (Rahmat Pramono) 13.03.2017 — Елшілік 2015 жылдан бастап істейді. # Тарик Абдулла Аль-Фараж 2015 — Елшілік 1994 жылдан бастап істейді. # Вазкен Кавлакян (Vazken Kavlakian) 2007 — 2018 # Жискар аль-Хурри (Giscard El-Khoury) 2018 — Америка Африка Елшілік 2016 жылдан бастап істейді. # Абделжалил Саубри 2016– Еуропа # Даг Малмер Халворсен 2009-2012 # Оле Йохан Берной 2012-2021 # Владимир Миркович 2012 - 2017 # Владан Матич 2017 - # Рефик Шабанович 2019 жылдан бастап Тағы қараңыз * Қазақстанның сыртқы саясаты
Есенбақты-Керей болысы

Есенбақты-Керей болысы — Ақмола облысы Көкшетау сыртқы округіндегі көшпелі қазақ болысы. Тарих 1842 жылға дейін Үшбұлақ округіне жатқан. Содан кейін Көкшетау округіне өткен. Есенбақты-Керей болысы мен Майлы-Балта-Атығай болысы бөліктері Қотыркөл болысына 1869 жылы біріктірілді. Есенбақты Сібір мырзасы Мұхаммед Тайбұғаның ұлы. Халық * Мұхаммед Тайбұға - Есенбақты (Бүркүт): # Абыз # Андағұл # Шегір # Шәлке Шежіре Аумағы Әкімшілік бөлініс 1953 жылғы болыстағы мал-жан саны. Басшылары * Досан Рустемов Дереккөздер
Қасым (тайбұғалық мырза)

Қасым мырза (жазбы деректерде Казым, Касим, Касым, туған жылы белгісіз - 1530) - Тайбұға әулетінен шыққан Ескер (Сібір) жұртының 1516-1530 жылдардағы билеушісі. Өмірбаяны Тайбұға әулетінен тараған. Мұхаммед ханның ұлы. Ол таққа немере ағасы Аңғыш қайтыс болғаннан кейін отырды. Ол туралы мәліметтер өте аз. Бәлкім, бір жағынан Сібір хандығының оңтүстік-батысындағы жерлерді иемденген Шибанидтер әулетінен шыққан Мұртаза сұлтанға қарсы күресіп, сонымен бірге жергілікті мурзаларды тежеп, тәуелді княздықтардың билігін күшейтуге әрекеттенсе керек. Түрлі нұсқалар бойынша ноғайлармен одақты нығайту үшін ол Исмаил бейдің қарындасына үйленеді. Түмен ханы Құлықты жеңгеннен кейін Түмен хандығы Сібір хандығына қосылды. 1530 жылы Қасым өлтірілді, бірақ нақты жағдайлары белгісіз. Оның ұлдары Едігер мен Бек-Болат әкесі қайтыс болғаннан кейін Сібір хандығының тең билеушілері болды. Әдебиет * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
Бек-Болат (тайбұғалық мырза)

Бек-Болат (башқ. Бик-Булат, орыс. Бек-Пулад, Бек-Булат, туған жылы белгісіз - 1563) - Тайбұға әулетінен шыққан 1558-1563 жылдардағы Ескер (Сібір) жұртының билеушісі. Мұхаммед (Махмет) Тайбұғаның немересі, Қасым мырзаның ұлы, Едігердің інісі. Өмірбаяны Тайбұға әулетінен тараған. Қасым ханның ұлы, 1530 жылы өлтірілгеннен кейін ағасы Едігермен бірге Сібір хандығының тең билеушілері болды. Ол Шибанидтер – ағайындылар – Көшіммен Ахмад Гирайдың Қашлыққа жасаған шабуылының нәтижесінде інісімен бірге өлсе керек. Ұлы: Сейіт Ахмет Әдебиет * Посольские книги по связям России с Ногайской Ордой. 1561-1566 гг. Публикация текста / [сост. Д. А. Мустафина ; авт.предисл. В. В. Трепавлов]. - Казань : Татар. кн. изд-во, 2018. - 231 с., илл. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
Жағажай футболдан Еуропа кубогы

Жағажай футболдан Еуропа кубогы жағажай футболдан халықаралық жарыс болып табылады. 1998 жылдан бастап УЕФА спорттық ұйымымен ұйымдастырылады. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Ерлер Əйелдер Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * http://theroonba.com/beach98.htm * http://www.beachsoccer.com/
Жапалақ (тау)

Жапалақ – Торайғыр тауының батыс сілемі. Географиялық орны Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы жерінде орналасқан. Сөгеті және Жалаңаш аңғарларының аралығында жатыр. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 2413 м. Батыстан шығысқа қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 3 км. Батысынан Шілік, шығысынан Шарын өзендері ағып өтеді. Маңайында Алабайтал, Қырықжігіт таулары орналасқан. Геологиялық құрылымы Палеозойдың дислокацияға ұшыраған гранит, құмтас, тақтатас шөгінділерінен тұрады. Өсімдігі Таудың бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында боз, селеу, бетеге, жусан, бұталы ағаштар мен солтүстік беткейіндегі шатқалында шыршалы-қарағайлы орман кездеседі. Дереккөздер
In Summer

«In Summer» — Мұзды өлке мультфильмінде (Disney) ойнайтын ән, музыкасын және сөзін жұбайлас Роберт Лопес пен Кристен Андерсон-Лопес жазды. 2013 жылы мультфильмнің шығуына байланысты бұл ән жалпы 41 тілге аударылған болатын. Мультфильмде әнді Олаф есімді аққала айтады. Бұл кейіпкердің ойынша, жаз деген өзіне «майдай жағатын» мезгіл, сондықтан ол жазды өмірінде көрмесе де, оны жақсы көреді. Қазақша дубляжда ән «Жаз арман» деп аталады, оны Шахмұрат Ортабаев орындайды. Тағы қараңыз * Let It Go Сілтемелер *
Финалиссима 2022

Финалиссима 2022 (; ; «Үлкен финал» деп аударылады) — УЕФА және КОНМЕБОЛ ұйымдастыруымен Еуро 2020 чемпионы Италия мен Америка кубогы 2021 жеңімпазы Аргентина құрамалары арасында өткен Финалиссима матчы. Матч 2022 жылдың 1 маусымында Англияның Лондон қаласындағы Уэмбли стадионында өтті. Нәтижесінде Аргентина Италиямен болған ойында 3:0 есебімен жеңіске жетіп, алғашқылардың бірі болып Финалиссима чемпионы атанды. Құрамалар Италия Еуро-2020 (2021 жылы өткен) турнирінің жеңімпазы ретінде матчқа қатысты, финалда Англияны пенальти бойынша жеңді, сонымен қатар бұл ойын Уэмблиде өтті. Аргентина 2021 жылғы Америка Кубогын жеңді, финалда Бразилияны 1:0 есебімен ұтып, Америка Кубогын 15-ші рет алды, бұл Аргентина құрамасының 28 жылдағы алғашқы олжасы болды." стадионы, матч өтетін орын]] Матч Детальдар Дереккөздер
Қазақстан ғалымдары

Қазақстан ғалымдары cөзтізбесі. Қазақстан ғалымдары энциклопедиялық анықтамалығы негізінде жасалған. Алматы, 2012, Қазақ энциклопедиясы. ISBN 9965-893-92-6 , 1 том Ортағасырлық ойшылдар Қазақстанның алғашқы ғалымдары Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының академиктері Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының шетелдік академиктері Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының корреспондент мүшелері Статистика Дереккөздер
Финалиссима

Финалиссима (1980-90 жылдары Артемио Франки кубогы, ) — Америка кубогы мен Еуропа чемпионатының жеңімпазы сынға түсетін бір матчтан тұратын құрлықаралық турнир. Тарихы 1985 және 1993 жылдары УЕФА Еуропа чемпионатының және Америка Кубогы турнирлерінің жеңімпаздары УЕФА мен КОНМЕБОЛ ұйымдастырған бір реттік матч – Артемио Франки Кубогында (Еуропа/Оңтүстік Америка Ұлттар Кубогы ретінде белгілі) ойнады. Бұл Еуропа Кубогының/УЕФА Чемпиондар Лигасының және Либертадорес Кубогының жеңімпаздары арасында ойналған клуб деңгейіндегі құрлықаралық кубокқа тең ұлттық құрама болды. Франция 1985 жылы Парижде, ал Аргентина 1993 жылы Мар-дель-Платада жеңіске жетті. Алайда кейіннен жарыс тоқтатылды. Артемио Франки кубогын 1992 жылы алғаш рет ойнаған және 1997 жылдан бастап ФИФА ұйымдастырған Король Фахд Кубогы/ФИФА Конфедерациялар Кубогының бастамашысы деп санауға болады, онда құрлықтық чемпионаттар мен футболдан әлем чемпионатының титулдары бар. 2017 жылғы басылымнан кейін ФИФА 2019 жылдың 15 наурызында турнирдің жойылатынын хабарлады. 2020 жылдың 12 ақпанында УЕФА мен КОНМЕБОЛ екі ұйым арасындағы ынтымақтастықты арттыруға бағытталған түсіністік туралы жаңартылған меморандумға қол қойды. Келісімнің бөлігі ретінде УЕФА-КОНМЕБОЛ бірлескен комитеті ерлер мен әйелдер футболы үшін және әртүрлі жас топтары бойынша Еуропа-Оңтүстік Америка құрлықаралық матчтарын өткізу мүмкіндігін қарастырды. 2021 жылдың 28 қыркүйегінде УЕФА мен КОНМЕБОЛ УЕФА Еуропа чемпионы мен Америка кубогының жеңімпазы бір-бірімен құрлықаралық матчта кездесетінін растады, келісім бастапқыда 2022 жылдан басталатын үш басылымды қамтиды. Бірінші басылым осы кезеңде өтетіні расталды. 2021 жылдың 15 желтоқсанында УЕФА мен КОНМЕБОЛ 2028 жылға дейін созылатын түсіністік туралы жаңартылған меморандумға қайтадан қол қойды, онда Лондонда бірлескен кеңсе ашу және әртүрлі футбол іс-шараларын ұйымдастыру туралы нақты ережелер қамтылған. Матч 2022 жылдың 1 маусымында Лондонда өтетіні расталды, оның өтетін орны әлі шешілген жоқ еді. 2022 жылдың 22 наурызында УЕФА матч Уэмбли стадионында өтетінін хабарлады. Сонымен бірге бренд сәйкестігі анықталды және УЕФА "КОНМЕБОЛ – УЕФА Чемпиондар Кубогы" Артемио Франки кубогының жаңа атауы болатынын жариялады. Ойындар Дереккөздер
Семсерлесуден Еуропа чемпионаты

Семсерлесуден Еуропа чемпионаты — Еуропалық семсерлесу конфедерациясымен ұйымдастырылатын жыл сайынғы жарыс. Алғашқы чемпионат 1981 жылы Фоджа қаласында өткізілді. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.eurofencing.info/ European Fencing Confederation (EFC)], official site
Қытай Республикасы (1912—1949)

{{Тарихи мемлекеттер|атауыҚытай Республикасы|басқарушылар_титулы3Премьер-министр|басқарушы3Тан Шаои|басқарушы_жылы31912 (алғашқы)|басқарушы4Хэ Инцин|басқарушы_жылы41949 (соңғы) — 1912 жылдан 1949 жылға дейін Шығыс Азияда орналасқан мемлекет. Оған континенталды Қытайдың қазіргі аумақтары және кейбір тарихи жерлер, соның ішінде Моңғолия (1919—1921) және Тайвань аралы (1945—1949) кірді. Республикадан бұрын Қытайдың соңғы империялық Цин әулеті болды. 1945—1949 жылдардағы азаматтық соғыстан кейін Қытайда билік еткен Гоминьдан партиясының жақтастары Тайваньға шегінуге мәжбүр болды, оның саяси құрылымы әлі күнге дейін Қытай Республикасынан сабақтастықты сақтап келеді, ал елдің материгінде Коммунистік партия Қытай Халық Республикасын жариялады. Тарихы Үкімет Административті бөлініс Сондай-ақ * Гоминьдан * Қытай Республикасы * Қытай * Сунь Ятсен Дереккөздер
Регбиден Еуропа чемпионаты

Регбиден Еуропа чемпионаты — 2016 жылға дейін Еуропалық Ұлттар кубогы — Еуропада регбиден 2-3 деңгейлі ұлттық құрамалар арасында ең басты жарыс. Жарыстың ұйымдастырушы және басқарушы ұйымы Еуропа регби кеңесі болып табылады. Жеңімпаздары және жүлдегерлері FIRA Tournaments (1936–1938) Регби кеңесінің Еуропалық кубогы (1952–1954) FIRA Ұлттар кубогы (1965–1973) FIRA Trophy (1974–1997) FIRA Tournament (1996–1997) Еуропалық Ұлттар кубогы (2000–2016) Регбиден Халықаралық Еуропа Чемпионаты (2016–) Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://rugbyeurope.eu Регби Еуропаның ресми сайты]
Land Rover Range Rover Sport

Land Rover Range Rover Sport — 2005 жылдан бері британдық Land Rover компаниясы өндіретін Land Rover Discovery 3 негізіндегі орташа өлшемді люкс сегментіндегі кроссовер. 2009 жылдың сәуір айында 2010 Range Rover Sport Нью-Йорк автосалонында таныстырылды. 2013 жылы Нью-Йоркте капоттың астындағы қуат берілістерінің 5 вариациясы бар мүлде жаңа Range Rover Sport таныстырылды және қазір жоғары берік алюминий қорытпасынан жасалған корпусының арқасында салмағы 420 кг-ға «арықтады». Көлікті Дэниел Крейг сынақтан өткізді. Флагмандық Range Rover Sport түрлендіруінде көлемі 5,0 литр және қуаты 510 а.к. болатын айдағышпен жабдықталған V8 бензин қозғалтқышын пайдаланылады. Максималды айналу моменті 625 Н•м. Момент сегіз жылдамдықты адаптивті автоматты беріліс қорабы арқылы тұрақты толық жетекті жүйенің механизмдеріне беріледі. Мотор гаммасы Галерея Сыртқы сілтемелер * [https://www.landrover.com/vehicles/new-range-rover-sport/index.html Land Rover Range Rover Sport] Land Rover компаниясының ресми сайтында
Жіңішкеқұм (құм, Алматы облысы)

Жіңішкеқұм – Құланбасы тауының оңтүстік-батысында, Малайсары жотасының солтүстік-батысында жатқан құмды алқап. Географиялық орны Алматы облысы Балқаш ауданы жерінде. Жер бедері Аумағы шағын. Іле өзені құмды екіге бөледі. Негізінен қырқалы құм төбелерден, арагідік құм шағылдардан құралған. Өсімдігі Сексеуіл шоғырлары кездеседі. Шығысында Сасық бұлағы бар. Іленің сол жағалауында Ақтоғай қыстауы орналасқан. Дереккөздер
Бутунг

Бутунг (бутон) — Индонезиядағы халық (Бутунг, Муна аралдары). Халқы 150 мың адам. Бутунгтар теңізшілер мен саудагерлер болған. Шығыс Индонезияда, әсіресе Молукка аралында кеңінен қоныстанған. Туысқан халықтармен бірге 17-20 ғасырларда Бутунг сұлтанатының құрамында болды. Тілі Бутунг тілінде сөйлейтін тілдерге Волио, Чиа-Чиа, Муна, Туканг Беси, Кумбеваха, Ласалиму, Камару, Панчана, Бусоа, Талоки, Кулисусу және Киоконың әртүрлі диалектілері кіреді. Индонезия тілі де кеңінен қолданылады. Діні Бутунг – сүнниттік мұсылмандар. Олар 1447 жылы Сұлтан Мұхрум тұсында алғаш рет мұсылмандықты қабылдады. Сонымен қатар христиандар да кездеседі. Анимизм, ата-бабалар культі сияқты дәстүрлі нанымдар да сақталған. Кәсібі Олар егіншілікпен айналысып тропикалық климатқа тән дақылдарды өсіреді, (жүгері, құрғақ күріш, тары, тәтті картоп, кокос пальмасы), балық аулау, кеме қатынасы, жалдамалы жұмыспен, сонымен қатар ұсақ қолөнер мен саудамен айналысады. Аздап мыс өндіру және өңдеу кездеседі. Тасбақа, кофе, балауыз, інжу, терілер мен буйвол мүйіздерін, акулалардың арқа қанаттары мен мақталарды сыртқа шығарады. Өмір салты Ақсүйектер мен еркін қауымдарға дәстүрлі бөліну сақталады. Неке матрилокалды, содан кейін неолокалды, қалыңмалды делдал ретінде әрекет ететін ауыл ақсақалымен келісіледі. Дәстүрлі баспаналары Олар шашыраңқы орналасқан шағын елді мекендерде тұрады. Тұрғын үйлер ағаштан жасалған және жаңбырлы мезгілдердегі су деңгейінің көтерілуіне байланысты көбінесе қадаларда орналасқан. Дәстүрлі киімдері Ерлер киім үлгісі еуропаланған, әйелдер саронг киеді. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағам - күріш, жүгері ботқасы, шелпек, көкөніс дәмдеуіштері, жаңа піскен және ашытылған балық. Дереккөздер
Гимнастикадан Азия чемпионаты

Гимнастикадан Азия чемпионаты — Азиялық Гимнастика кеңесімен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Алғашқы чемпионат көркем гимнастикадан (1996 жылдан бастап), спорттық гимнастикадан (1996 жылдан бастап), батутта секіруден (2014 жылдан бастап), спорттық акробатикадан (1992 жылдан бастап), спорттық аэробикадан (1992 жылдан бастап) ұйымдастырылды. Спорттық гимнастика Көркем гимнастика Батутта секіру Акробатика Аэробика Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер *[http://www.agu-gymnastics.com/ Asian Gymnastic Union]
Ор шығанағы

Ор шығанағы (, ) — Қара теңіздегі Қаркенет шығанағының солтүстік-шығыс бөлігіндегі шығанақ. Ол 20 км-ге дейін Ор мойнағының жағасына шығады. Шығанақтың оңтүстік-шығыс бөлігі Қырым түбегінің жағалауын, солтүстік-батыс бөлігі Украинаның Херсон облысының жағалауын шайып жатыр. Кіре берістегі ені 18 шақырымдай келеді. Шығанақ таяз, ең терең жері 5 м-ден аспайды. Төбі құмды, сазды. Батыстан шығанақ Приморское ауылының маңындағы мүйіспен шектеледі. Шығыстан шығанақ Қартқазақ мүйісін шектейді. Малая мүйісі және басқа да бірнеше мүйістер шығанақтың солтүстік-шығыс жағалауында ерекшеленеді. Жағалары жарлауытты (9 м-ге дейін), кей жерлері батпақтанған. Шығанақтың флорасы мен фаунасы теңізшөп қопалары, моллюскалар, асшаяндар, медузалар, теңіз инебалықтары, атбалықтармен ұсынылған. Бұрын шығанақта бұзаубас балықтар, камбала, басқын балық және басқа да балық түрлері өмір сүрген. Ор шығанағын Геродот Днепр көлтабанына ұқсас қойнау деп атаған. Ор шығанағы бұрын Днепрдің бір сағасы болған деген пікір бар. Шығанақ жағалауына тікелей жақын жерде Александровка, Алексеевка, Қула, Ставки және Үш Жылға ауылдары және Әрмени Базар қаласы орналасқан. Әдебиет * Гриневецкий С. Р., Зонн И. С., Жильцов С. С. Черноморская энциклопедия. М.: Международные отношения, 2006, — ISBN 5-7133-1273-9
Қаркенет шығанағы

Қаркенет шығанағы (, ) — Қырым түбегінің солтүстік-батыс жағалауы мен материктің жағалауы аралығындағы Қара теңіздің бөлігі. Құрлыққа 118,5 км кіреді. Батыс бөлігінің тереңдігі 36 м-ге дейін, шығысында 10 м-ге дейін жетеді. Қыстың қатты аязында қатады. Порт: Хорлы. Шығанақтың жағасында Красноперекопск қаласы және т.б. орналасқан. Атауы Сосногорованың 1871 жылғы жолнұсқаулығында орта ғасырларда итальяндықтар шығанақты Некропила — «өлі кіреберіс», ал түріктер оны Оду-Дениз — өлі теңіз деп атағаны туралы мәлімдеме бар. Абрахам Ортелиустың картасында шығанақ 1590 жылдың өзінде «Carcinites» деп белгіленген. Табиғатты қорғау Қаркенет шығанағындағы аралдарда ауданы шамамен 10 мың га және ұзындығы шамамен 8 км болатын табиғи қорық — Аққу аралдары бар, ал шығанақ акваториясы Қаркенет орнитологиялық қорықшасына кіреді. Қаркенет шығанағының таяз суларымен қоршалған аралдар, өсімдіктер мен жануарлардың молшылығы, 240-тан астам түрін құрайтын суда жүзетін құстардың үлкен санын еліктіреді: (суқұзғындар, құтандар, шағалалар, үйректер, балшықшылар және т.б.) сыбырлақ аққу мен сұңқылдақ аққу – бұл аралдардың мақтанышы. Жағалауы Қаркенет шығанағына Тар, Жарылғаш, Бақал және Ор шығанақтары кіреді. Шығанақ жағалауында Скадовск және Красноперекопск қалалары орналасқан. Қаркенет шығанағының жағалауында шомылу маусымы ертерек басталады, судың таяздығына байланысты мамыр айында теңіз жылынады. Тарихы 1920 жылы 12 қарашада Ресейдің оңтүстігіндегі Әскери-теңіз күштерінің «Буг» қосалқы крейсері Ақмешіт аймағында дауылды ауа-райында жартасқа ырғып батып кетті. 1924 жылы 4 шілдеде тастардан алынып бұзуға берілді. 2005 жылы Бугқа тиесілі 75 мм зеңбірек теңіз түбінен көтерілді. Қазір бұл зеңбірек Балықлавадағы Әскери-теңіз даңқы мұражайында тұр. Дереккөздер