kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Чок-Майдан

Чок-Майдан (молд. Cioc-Maidan, ) — Молдовадағы ауыл, Ғағауыз автономиясындағы аумақтық бірлік, Комрат округінің құрамында. Сипаттама Ауыл Комрат муниципалитетінен 18 км және Кишиневтен 120 км қашықтықта орналасқан. Бұл аймақта егіншілікке қолайсыз, бірақ мал шаруашылығына қолайлы сазды топырақ болды. Кейбір ауыл тұрғындарының 1300-ге дейін қойы болған. Географиялық өлшемдері: *Ені (шығыс-батыс): 1,8 км *Ұзындығы (солтүстік-оңтүстік): 4,2 км *Қиғаш бағытта (диагональ) 4,5 км Халқы 2004 жылғы халық санағы бойынша Чок-Майдан ауылында 3926 адам тұрған: 49,49% ер адамдар, 50,51% әйелдер. Халықтың этникалық құрамы: *93,15% -ғағауыздар, *3,80% - молдовандар, *1,14% - орыстар, *0,84% - украиндар, *0,41% - сығандар, *0,35% - бұлғарлар, *0,30% - басқа ұлттар. Тарихы Чок-Майдан ауылын 1811 жылы Болгарияның Варница облысы Кисево ауылынан қоныс аударған ғағауыздар құрған. Ауылдың тағы бір атауы сақталған - Қарлық (ғағауыз тілінен -қар көп), ал чок-майдан үлкен кеңістік деп аударылады. Әлеуметтік құрылымы 2004 жылы ауылда 1234 жеке шаруашылық тіркелді, бір шаруашылықтың орташа құрамы 3,2 адамды құрады. Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы теннис

Теннис сайыстары алғашқы заманауи Олимпиадаларда өткізіле бастады. Алайда 1928-1984 жылдары теннис бойынша сайыстар негізімен өткізілген жоқ, екі рет тек көрсетілімді деңгейде өтті. 1988 жылдан бастап 4 сайыс түрінен медальдар ойнатыла бастады. 2012 жылдан бастап аралас жұп деген тағы бір дисциплина қосылды. Сайыстар (к) = көрсетілімді Бірнеше дүркін чемпиондар Қазақстан теннисшілерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 2012 жылы — 3 теннисші, 2016 жылы — 2 теннисші, 2021 жылы — 7 теннисші қатысқан.
Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі

Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі (The US Open Tennis Championships, қысқартылған түрі: US Open) — Америка Құрама Штаттарында тамыз бен қыркүйек айларында өткізілетін теннис біріншілігі. Реті бойынша Үлкен дулыға турнирлерінің соңғысы. Тарихы 1881 жылы АҚШ-та ерлер арасындағы Ұлттық біріншілік (the U.S. National Championship) өткізілді. 1887 жылы әйелдерге арналған біріншілік те пайда болды. Сол жылы ерлердің жұптық сайыстары да өткізіле бастады. 1892 жылы аралас жұптар арасындағы біріншілік, ал 1899 жылы әйелдер арасындағы Ұлттық біріншілік ойнатыла бастады. 1968 жылдан бастап кәсіби теннисшілердің теннис сайыстарына қатысуына жол ашылды. Сол жылы АҚШ-тың ашық біріншілігінде ақшалай сыйақылар да беріле бастады. Үлкен дулыға турнирлерінің ішіндегі бірде-бір жыл үзбей ойнатылған жалғыз чемпионат. 2020 жылы пандемия кесірінен жарыстар көрерменсіз өтті. Сілтемелер * [http://www.usopen.org/ Ресми сайты]
Шақай Мүбарак Герей

Шақай Мүбарак Герей (; 1593 жылы қай.) — нұреддин (1584-1588), Қырым ханы I Дәулет Герейдің (1551-1577) ұлы, Қырым хандары II Мехмет Герей (1577-1584) және II Ислам Герейдің (1584-1588) інісі. Өмірбаяны Шақай Мүбарак Герей ханзада әкесі Қырым ханы I Дәулет Герейдің Ресей патшалығына және Ұлы Литва кінәздігіне қарсы көптеген әскери жорықтарына қатысты. 1578 жылы Мүбарак Герей ханзада аға-інісі Әділ Герей және Ғазы Гереймен бірге Күнгей Кавказға жорық жүргізіп, Осман империясы жағында Сефевилерге қарсы әскери әрекеттерге қатысты. Кавказ жорығы татар әскерінің талқандалып, Әділ Герей қалғайдың тұтқынға түсуімен аяқталды. Ағалары Қырым ханы Мехмет Герей мен Алып Герей қалғай арасындағы текетіресте Мүбарак Герей соңғының жағына шықты. 1584 жылы түрік сұлтаны III Мұрат Қырым ханы Мехмет Герейді тақтан тайдырып, оның інісі II Ислам Герейді (1584-1588) жаңа хан етіп жариялады. Ислам Герей түрік әскерімен Кефеге келді. Мехмет Герей сұлтанның жарлығына бағынудан бас тартып, Қырым татарларының әскерін жинап, Кефені жауып тастады. Ислам Герейдің жағына бауырлары Алып Герей, Шақай Мүбарак Герей және Саламат Герей өтті. Мехмет Герей Ислам Герейдің жағына өткен әскердің қолдауынан айырылып, Қырымнан Ноғай Ордасына қашуға әрекеттенеді, бірақ Орқапы маңында оны бауыры Алып Герей қалғай қуып жетіп өлтіреді. Жаңа Қырым ханы Ислам Герей (1584-1588) өзінің бауырлары Алып Герей мен Шақай Мүбарак Герейді, тиісінше, қалғай және нұреддин етіп тағайындады. 1584-1585 жылдары Шақай Мүбарак Герей нұреддин Қырым ханы Ислам Герейді қайтыс болған II Мехмет Герейдің үлкен ұлы Сағадат Гереймен қақтығыста қолдады. 1588 жылдың көктемінде Қырым ханы II Ислам Герей қайтыс болғаннан кейін Осман үкіметі жаңа Қырым ханы етіп II Ғазы Герейді (1588-1607) тағайындады. Алып Герей қалғай мен Шақай Мүбарак Герей нұреддин жаңа ханнан кек алудан қорқып, Қырымнан қашуға мәжбүр болды. Алып Герей қалғай Ыстанбұлға, ал Шақай Мүбарак Герей нұреддин Шеркесияға қашты. Мүбарак Герей Беслен әулетінен шыққан шеркес билеушінің қызы Дүрбикеге үйленді. 1593 жылы Шақай Мүбарак Герей Шеркесияда айдауда қайтыс болды. Шақай Мүбарак Герей шеркес ханшайымы Дүрбикемен болған некеден: Жәнібек пен Дәулет есімді екі ұл сүйеді. Жәнібек Герей(1568-1636), қалғай (1608-1610) және Қырым ханы (1610-1623, 1628-1635) және Дәулет Герей (қай. 1631), нұреддин (1608-1610) және қалғай (1610—1623, 1628—1631). Отбасы Әйелі: * Дүрбике — шеркестік Бесленей руы билеушісінің қызы. Ұлдары: * Жәнібек ханзада — қалғай (1608-1610), Қырым ханы (1610-1623, 1628-1635) * Дәулет ханзада — нұреддин (1608-1610), қалғай (1610-1623, 1628-1631) Қыздары: * Халима ханым сұлтан — Азамат Шырын бейдің әйелі * Фатима ханым сұлтан
2022 жылғы Шри-Ланкадағы наразылықтар

Шри-Ланкадағы наразылықтар (, ) 2022 жылдың наурыз айында тәуелсіздік алғаннан бері елдегі ең үлкен экономикалық дағдарыс аясында басталды. Наразылық білдірушілер үкіметтің отставкаға кетуін талап етті. Наразылықтар тәртіпсіздіктерге ұласты. 9 шілдеде наразылық білдірушілер үкімет ғимараттарына, соның ішінде Президент Готабай Раджапакстың резиденциясына басып кірді. 13 шілдеде Президенттің ресми отставкаға кететіні туралы жарияланды. Алғышарттары Наразылықтардан бұрын тәуелсіз Шри-Ланкадағы ең үлкен экономикалық дағдарыс болды. Оның себептерінің бірі 2021 жылдың сәуірінде органикалық ауылшаруашылығына көшу үшін бейорганикалық тыңайтқыштар мен агрохимикаттарды пайдалануға тыйым салу болды. Шай өндірісінің төмендеуі (жетекші экспорттық дақылдардың бірі) шамамен 425 миллион доллар экономикалық шығынға әкелді, ал алғашқы алты айда күріш өндірісі 20% төмендеді. Бұрын күріш өндірісінде өзін-өзі қамтамасыз ететін ел 450 миллион долларға күріш импорттауға мәжбүр болды. Жалпы, ауылшаруашылық өндірісі өнімділіктің күрт төмендеуімен бірнеше есе қымбатқа түсті. Тағы бір себеп COVID-19 пандемиясы кезінде шетелдік туризмнің төмендеуі. Шри-Ланканың сыртқы қарызы шамамен 51 миллиард долларды құрайды. Азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін Шри-Ланка ішкі нарыққа назар аударды, бұл экспорттың төмендеуіне және импорт құнының өсуіне әкелді және дағдарыстың тағы бір себебі болуы мүмкін }} Дереккөздер
Ақшоқы (тау, Үлкен Қарауыс тауы)

Ақшоқы – Үлкен Қарақуыс тауының оңтүстік сілемі. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батысында. Жер бедері, өсімдігі Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2,5 км. Абсолюттік биіктігі 1185 м. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, жусан, шілік өседі. Дереккөздер
Ақшоқы (тау, Қойтас тауы)

Ақшоқы – Қойтас тауының оңтүстік сілемі. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батысында орналасқан. Жер бедері, өсімдігі Абсолюттік биіктігі 1148 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Түпкі жыныстары ашылған таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, қараған, тобылғы, түрлі шөп өседі. Дереккөздер
Ақшоқы (тау, Сарықұлжа тауы)

Ақшоқы – Сарықұлжа тауының солтүстік сілемі. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстігінде, Талды өзенінің сол сағасы – Ащыөзен өзенінің бастауынан батысқа қарай орналасқан. Жер бедері, өсімдігі Абсолюттік биіктігі 1143 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Түпкі жыныстары ашылған таулық қызыл қоңыр топырағында негізінен бетеге, жусан, шілік өседі. Дереккөздер
Ақшоқы (тау, Бүртас тауы)

Ақшоқы – Бүртас тауының оңтүстік-батыс сілемі. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының оңтүстік-батыс шетінде орналасқан. Жер бедері, өсімдігі Абсолюттік биіктігі 1084 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 4,5 км. Тас көмір жүйесі жыныстарынан түзілген. Таулық қызыл қоңыр топырағында бетеге, жусан, шілік және сұлыбас, қараған, түрлі шөп өседі. Дереккөздер
Ақшоқы (тау, Түнқатар тауы)

Ақшоқы – Түнқатар тауының орта сілемі. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысында орналасқан. Жер бедері, өсімдігі Абсолюттік биіктігі 960 м. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 1 км-ге созылып жатыр, енді жері 600 м. Девон жыныстарынан түзілген. Түпкі жыныстары ашылған таулық қызыл қоңыр топырағында негізінен түрлі шөп, сұлыбас, бетеге және шілік, жусан, астық тұқымдас өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Ақшоқы (тау, Достар тауы)

Ақшоқы – Достар тауының сілемі. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының шығысынан 37 км жерде. Жер бедері, өсімдігі Абсолюттік биіктігі 938 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 7 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Девон жыныстарынан түзілген. Қызыл қоңыр топырағында қараған, жусан, тобылғы, түрлі шөп өседі. Оңтүстік-шығыс беткейінен суы ащы Сарыөзен басталады. Дереккөздер
Жезді ауданы

Жезді ауданы — 1963-1997 жылдары Қарағанды және Жезқазған облысының құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Жезді кенті. Тарихы Жезді ауданы Қарағанды облысының құрамында таратылған Жезқазған және Ұлытау аудандарының аумағында 1963 жылы 2 қаңтарда құрылған. Оның құрамына Алғабас, Жангелдин, Жетіқоңыр, Кеңгір, Киров, Кішітау, Первомай, Сарысу, Терісаққан және Ұлытау ауылдық кеңестері кірді. 1963 жылдың 10 қаңтарынан 24 тамызына дейін аудан орталығы Жезді кенті аудан құрамына кірген жоқ және Жезқазған қалалық кеңесіне бағынды. 1965 жылы аудан құрамына Жезқазған қалалық кеңесінен Ақтас және Қарсақбай кенттері берілді. 1972 жылы 10 наурызда Алғабас, Жетіқоңыр, Кеңгір және Сарысу ауылдық кеңестері Жезқазған ауданына берілді. 22 наурызда Жетіқоңыр және Сарысу ауылдық кеңестері Жезді ауданына қайтарылып, Жезқазған ауданына Кішітау, Первомай, Терісаққан және Ұлытау ауылдық кеңестері берілді. 1973 жылы 20 наурыздан бастап Жезді ауданы Жезқазған облысының құрамына кірді. 1974 жылы Қоскөл ауылдық кеңесі құрылды. 1983 жылы Мибұлақ ауылдық кеңесі құрылды, ал Жетіқоңыр ауылдық кеңесі Борсеңгір болып өзгерді. 1989 жылы Киров ауылдық кеңесі таратылды. 1997 жылы 3 мамырда Жезді ауданы Қарағанды облысына берілді. 1997 жылы 23 мамырда Жезді ауданы таратылып, аумағы Ұлытау ауданына өтті. Әкімшілік бөлінісі 1986 жылы ауданда 3 кенттік, 6 ауылдық кеңес пен 31 елді мекен болған: Халқы Дереккөздер
Дарвин Нуньес

{{Футболшы Дарвин Габриэль Нуньес Рибейро (; 1999 жылы 24 маусымда туған, Артигас, Уругвай) — уругвайлық футболшы, "Әль-Хилял" клубы мен Уругвай құрамасының шабуылшысы. Клубтық мансап Нуньес "Пеньяроль" клубының тәрбиеленушісі. 2017 жылы 22 қарашада "Ривер Плейтке" қарсы ойында Уругвай чемпионатында алғаш рет алаңға шықты. Өзінің дебюттік маусымында Нуньес Уругвай чемпионы атанды. 2018 жылы 13 қазанда астаналық "Феникске" қарсы ойында Дарвин "Пеньяроль" үшін өзінің алғашқы голын соқты. Сол жылы ол Уругвай Суперкубогын жеңіп алды. 2019 жылдың жазында Нуньес 5 жылға келісімшарт жасап, испандық "Альмерияға" ауысты. 3 қазан күні хихондық "Спортингке" қарсы ойында Сегундада дебют жасады. 27 қазан күні Дарвин "Экстремадура" клубына қарсы ойында өзінің алғашқы голын соқты. 2020 жылдың жазында Нуньес лиссабондық "Бенфикаға" ауысып, 5 жылға келісімшартқа отырды. Трансфер құны 24 млн еуроны құрады. 15 қыркүйекте Чемпиондар Лигасының грекиялық ПАОК клубына қарсы іріктеу кездесуінде Дарвин жаңа команда үшін дебют жасады. 18 қыркүйекте "Фамаликанға" қарсы ойында ол Сангриш лигасында дебют жасады. 22 қазанда Еуропа Лигасының польшалық "Лех" клубына қарсы кездесуінде Дарвин хет-трик жасап, өзінің алғашқы голдарын "Бенфика" сапында соқты. Сол турнирда тағы да "Лех" және шотландиялық "Рейнджерс" қарсы ойындарда екі рет көзге түсті. 2021 жылы 29 қыркүйекте Чемпиондар Лигасының "Барселонаға" қарсы кездесуінде "дубль" жасады. 2022 жылдың 13 маусымында "Бенфика" уругвайлық шабуылшы "Ливерпульге" 75 млн еуроға (бонустарды есепке алғанда 100 млн еуро) ауысқаны туралы жариялады. Ұлттық құрамада 2019 жылы Нуньес Уругвай жастар құрамасында Чилидегі Оңтүстік Америка жастар чемпионатына қатысты. Турнирде ол Перу, Венесуэла, Колумбия, Эквадор және Аргентина командаларына қарсы матчтарда ойнады. 2019 жылы Уругвай олимпиадалық құрамасында Перуде өткен Панамерикалық ойындарға қатысты. Турнирде ол Перу, Аргентина, Ямайка және Мексика командаларына қарсы матчтарда ойнады. Перуға қарсы ойында Дарвин гол соқты. Сол жылы Польшадағы жастар арасындағы әлем чемпионатына қатысты. Турнирде ол Гондурас, Норвегия, Жаңа Зеландия және Эквадор командаларына қарсы матчтарда ойнады. Жаңа Зеландия мен Норвегияға қарсы ойында Дарвин гол соқты. 2019 жылы 15 қазанда Перу құрамасына қарсы жолдастық кездесуде Уругвай құрамасында дебют жасады. Сол ойында ол ұлттық құрама үшін алғашқы голын соқты. Жетістіктері Клубтық ; "Пеньяроль" * Уругвай чемпионы (2): 2017, 2018 * Уругвай Суперкубогының иегері: 2018 Ұлттық құрама ; Уругвай құрамасы (20 жасқа дейін) * Жастар командалары арасындағы Оңтүстік Америка чемпионатының қола жүлдегері: 2019 Дереккөздер Сілтеме * [https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/darwin-nunez Ливерпуль ФК ресми сайтындағы профилі]
Тоқырауын ауданы

Тоқырауын ауданы (бұрынғы Приозёрный ауданы) — 1977-1997 жылдары Жезқазған облысының (кейін Қарағанды облысы) құрамында болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Орталығы — Шашубай кенті. Тарихы Приозерный ауданы 1977 жылы 15 ақпанда Жезқазған облысының құрамында құрылды. Оның құрамына Ақтоғай ауданының Айыртас, Қарабұлақ және Қусақ ауылдық кеңестері, сондай-ақ Балқаш қалалық кеңесінің Ортадересін, Тасарал, Тораңғылық ауылдық кеңестері мен Гүлшат, Озерный, Сарышаған, Саяқ кенттері енді. 1979 жылы Саяқ кенті Балқаш қалалық кеңесіне қайтарылды. 1985 жылы Абай ауылдық кеңесі құрылды. 1987 жылы Гүлшат кенті Балқаш қалалық кеңесіне берілді. 1991 жылы Озерный кенті Шашубай болып өзгерді. 1993 жылы Приозерный ауданы Тоқырауын ауданы болып өзгерді. 1997 жылы 3 мамырда аудан Қарағанды облысына берілді. 1997 жылы 23 мамырда Тоқырауын ауданы таратылып, аумағы Ақтоғай ауданына берілді. Әкімшілік бөлінісі 1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 7 ауылдық, 3 кенттік кеңес пен 24 елді мекен болған: Халқы Дереккөздер
Бесшоқы

* Бесшоқы – Жақсы Тағылы және Қызылтас таулары аралығындағы тау. * Бесшоқы – Каспий маңы ойпатындағы қырат. * Бесшоқы – Қызылқұмның шығыс бөлігіндегі тау. * Бесшоқы – Шығыс Қаратауды ұзына бойлап жатқан шоқылар сілемі. * Бесшоқы – Талды тауының батысындағы тау.
Әмудария ауданы

Әмудария ауданы (, ) — Өзбекстан, Қарақалпақстан құрамындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы – Маңғыт қаласы. 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кірді: *аудан бағынысындағы қала #Маңғыт *қалалық елді мекендер # Жұмыртау # Қыпшақ # Қылышбай # Қытай *азаматтардың ауылдық жиындары #Әмір Темір #Бұзап #Дорман #Бабыр #Қаңлы #Қыпшақ #Қылышбай #Қытай #Күйіккөпір #Назархан #Ақалтын #Ортақала #Түлкі #Хәлімбек #Шайкөл Әмудария облысы 1957 жылы 18 желтоқсанда Қыпшақ және Маңғыт аудандарының қосылуы арқылы құрылған. Дереккөздер
Маңғыт (қала)

Маңғыт (, ) — Өзбекстандағы қала (1973 жылдан), Қарақалпақстан Әмудария ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық орны Қарақалпақстанның оңтүстігінде Әмудария сол жағалауындағы каналдардың бірінде, өзбек-түрікмен шекарасына жақын, Түркіменстанның Құбадақ қаласына жақын жерде орналасқан. Тұрғындары 1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағы бойынша қалада 22949 адам (11199 ер және 11750 әйел) тұрған. 2004 жылғы мәліметтер бойынша қалада 30,7 мың адам тұрады. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Маңғыт — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 59-шы, облыста (Қарақалпақстан Республикасы) 9-шы орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 12 872-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Дашоғыз (31 км, Түрікменстан), Гүрлен (40 км), Тақиятас (46 км), Нүкіс (52 км), Шауат (54 км), Қожалы (59 км), Жаңабазар (59 км), Ақмаңғыт (68 км), Халықабат (69 км), Беруни (73 км), Бостан (76 км), Көнеүргеніш (78 км, Түрікменстан), Үргеніш (79 км), Кегейлі (82 км), Хиуа (85 км), Ханқа (92 км), Шымбай (93 км), Төрткөл (99 км), Қараөзек (101 км), Тақтакөпір (102 км). Тарихы Маңғыт 1873 жылы орыс әскерінің Хиуа жорығы кезіндегі шайқастардың орны болды. Бірінші шайқас 1873 жылы 20 мамырда таңертең оңтүстікке қарай жылжып келе жатқан генерал Николай Александрович Веревкин басқарған орыс әскерлеріне түрікмен йомуттарының әскерлері шабуыл жасаған кезде Маңғыттың сәл солтүстігінде болды. Бірнеше рет кескілескен ұрыс-керістерден кейін орыстар Маңғытқа қарай шегінген түрікмен атты әскерін қуып жібереді. Сол күні орыс әскерлері йомуттардың кеткеніне көз жеткізу үшін Маңғытқа 15:00-де кірді. Орыс әскерлері қалған бірнеше өзбектерді өлтіріп, қаладағы үйлердің терезелерінен басқыншыларға оқ жаудырды. Кеңестік Маңғыт 1957 жылы 18 желтоқсанда ресми түрде құрылып, 1973 жылы қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Аймақтың көп бөлігі сияқты, экономикасы мақта өсіру мен өңдеуге негізделген. Негізгі жұмыс берушілер – мақта тазалау зауыты, тұрмыстық қызмет көрсету, иіру және тігін цехтары, Маңғыт су электр станциясы, газ ауданы, баспаханалар. Маңғытта жалпы білім беретін мектептер, кітапханалар, клубтар мен мәдениет орталықтары, ауруханалар және басқа да медициналық мекемелер бар. Дереккөздер
Отпан

Отпан – Батыс Қаратау жотасының ең биік нүктесі. Географиялық орны Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы жерінде, Ақтау – Таушық – Шетпе тас жолы бойындағы Жыңғылды ауылы менен Тұщыбек шипажайының орта жерінде, жолдан 5-6 км сол жақ қапталында орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 532 м. Тауда Адай Ата кесенесі орналасқан. Тау биік төбелер мен жоталы аңғарлардан тұрады. Тағы қараңыз * Адай Ата кешеніндегі Амал мерекесі Дереккөздер
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2022

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2022 немесе FINA 19-ші әлем чемпионаты — Мажарстанның Будапешт қаласында 2022 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Жүзу Ерлер Әйелдер Ашық суда жүзу Синхронды жүзу Суға секіру Жеке кезең Синхронды секірулер Хай-дайвинг Су добы Медальдық есеп Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.fina.org/competitions/2902/19th-fina-world-championships-budapest-2022 Чемпионаттың ресми сайты]
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2023

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2023 немесе FINA 20-ші әлем чемпионаты — Жапонияның Фукуока қаласында 2023 жылдың жазында өткізіледі. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізіледі: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Хай-дайвинг Су добы Медальдық есеп Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.fina-fukuoka2022.org/en/ Чемпионаттың ресми сайты]
Атырау облысының кеңшарлары мен ұжымшарлары

1977 жылғы 1 қаңтардағы Атырау облысы аумағында жұмыс істеген кеңшарлар мен ұжымшарлар тізімі. Атырау қаласы (Балықшы ауданы) Құрманғазы (Теңіз) ауданы Индер ауданы Қызылқоға ауданы Махамбет ауданы Исатай (Новобогат) ауданы Жылыой (Ембі) ауданы Кәсіпорындар Бұрынғы ұжымшарлар Есбол ауданы Қызылқоға ауданы Бақсай ауданы Новобогат ауданы Дереккөздер
Чор-Бакр

Чор-Бакр — Өзбекстандағы Бұхарадан бес шақырым жерде Сумитан ауылында орналасқан некрополь (қорым). XVI ғасырда Бұхараның сол кездегі хандарының ең ықпалды рулардың өкілдері джуибар шейхтері осында жерленді. ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген. Тарихы Бұхара жерінде киелі орын – Чор-Бәкір қорымының пайда болу тарихы 10 ғасырдан, арабтар ислам ілімді тарату үшін осы жерге келген кезден басталады. Мұнда алғаш рет Жүйбар шейхтері тұқымының өкілдері мың жыл бұрын жерлене бастады. Сумитан жеріндегі алғашқы жерлеу орны қасиетті пайғамбардың алғашқы ұрпағы – Әбу Бәкір әс-Сыддықтың бейіті болды. ХІХ ғасырда жерлеу ережелері біршама өзгеріп, Жүйбар әулетінің әйел өкілдерін жерлеуге мүмкіндік берді. Бұл жерге толы аңыздардың біріне сәйкес, бұл сәулет ескерткішінің атауы қорым айналасында орналасқан «төрт бақ» дегенді білдіреді. Тағы бір аңыз бойынша атауын қалаға келген және кейіннен Чор-Бакрада мәңгілік қалған тапқан төрт қасиетті бауырластармен байланыстырады. Олардың екеуінің – Әбу Бәкір Саид пен Әбу Бәкір Сыддықтың жерленген жері күні бүгінге дейін Бұхараға демалуға келген қажылар ерекше құрметтейтін орындар. Әбу Бәкір Саид ежелгі қаланы билеген Жүйбар сейіттері әулетінің негізін қалаған жүйбар шейхтерінің бабасы. Жергілікті тұрғындар Мұхаммед пайғамбардың өзімен туыстық қатынасына сенген. 1560 жылы Шейбанидтер әулетінің билеушісі Абдулла хан II осы әулетті еске алуға шешім қабылдады, мұнда мешіт, медресе және ханака салуды бұйырды. Бұл оның мұғалімі, 1563 жылы қайтыс болған джуйбар шейх Қожа Мұхаммед Исламға сыйлық болды. Чор-Бакр ғасырлар бойы өзінің сәулеттік кемелдігімен саяхатшыларды таң қалдыруда. XVI ғасырда Бұхара жерлерін басқарған Әмір Абдулла хан II кезінен осы күнге дейін сақталған оның келбеті қорымға көрік беруде. Сипаттама Чор-Бакр некрополы «өлгендер қаласы» деп аталса да - оның көшелері, аулалары, қақпалары бар, бірақ барлық жерде үйлердің орнына отбасылық дахмалар мен құлпытастар бар. Қорымның дәл ортасында үш негізгі ғимарат – мешіт, ханака және медресе орналасқан. Алдыңғы қасбеттері арка тәрізді күмбездері бар порталдар, ал оның екі қатарда орналасқан бүйірлік қасбеттері лоджиялар түрінде жасалған. Кесененің айналасында бүгінгі күнге дейін жақсы сақталған ғимараттар кешені орналасқан. Мұнара ғимараттарға үлкен мән береді. Аулалардың кірпіш қоршауларына жаназа мешіттерінің кіреберіс есіктері – дарбазалары мен айвандары салынған. Чор-Бәкрдың солтүстік бөлігінде әр жағынан сәндік және жеміс ағаштары, жүзімдіктер мен раушан гүлдері бар гүлзарлар егілген Чор-бағы бар. Оған қала қақпасынан ұзындығы 5 шақырымдай екі арық өтеді. Галерея Дереккөздер
Қырғызстан елтаңбасы

Қырғыз Республикасының мемлекеттік елтаңбасының қазіргі нұсқасы 2016 жылы қабылданды. Елтаңба — көбісі көк түспен боялған шеңбер пішінді эмблема. Қырғыз мәдениетінде көк түсі батылдық пен жомарттықты білдіреді. Дизайнының авторлары: Асеин Абдраев және Садырбек Дубанаев. Елтаңбаның көбісін қанаттарын жайған ақ сұңқар алып жатыр. Қырғызша жыртқыш құсты "Ақ шумқар" деп атайды, және ол тазалық пен сыпайылықтың символы болып келеді. Сұңқардың үстінде Алатау таулары және Ыстықкөл көлі бейнеленген. Таулардың төбесінде орналасқан күннің 40 сәулесі Манастың 40 сарбаздарын білдіреді. Бейненің екі бүйірінен мақта-бидай баулары қоршап тұр. Елтаңба дизайнында көп сөз орналаспаған, тек үстінде "ҚЫРҒЫЗ" және астында "РЕСПУБЛИКАСЫ" деп жазылған. Жалпы елтаңба қара көк түсті гамманы сақтайды. Қырғызстан эмблемасы геральдиканың басты ережелерін сақтайды. Техникалық егже-тегжейі Үкімет қолданған түстерінің егже-тегжейі: Тарихы Қырғызстанның КСРО заманындағы елтаңбасы басқа республикалардағыдай еді. Сол кезден бері тәуелсіздік алғанымен, кеңестік символиканың элементтері қазіргісінде де бар. Галерея Дереккөздер
Өзбекстан туы

Өзбекстан туы — елтаңба және әнұранмен қатар Өзбекстан басты рәміздерінің бірі. Үстіңгі бөлігінде жарты ай мен жұлдыздар бейнеленген триколор болып келеді. Байрақ тәуелсіздік алғаннан кейін 1991 жылы қабылданып, Өзбек КСР туының орнын алды. Дизайны Символизмі Зеңгір түсі көк аспан мен таза суды білдіреді. Ол, оған қоса, — Түркі халықтарының түсі. Ақ түс бейбітшілік пен сәттілікті және жазыл табиғатты, жаңа өмірді білдіреді. Араб сөзінің жазылуына ұқсас]] Жарты ай мен жұлдыздардың орналасуы өзбек халқының тарихымен байланысты, және де ол Ислам дінің белгісі болып келеді. 12 жұлдыздың орналасуы «Аллаһ» сөзінің жазылуына ұқсас. Заңда 2010 жылғы 27 желтоқсанда Өзбекстан президенті Ислам Кәрімов мемлекеттік рәміздердің қолданылуы жайлы заңдар қабылдады. Заң бойынша, байрақ пен елтаңба енді жарнамаларда және құжаттарда қолдануылмайтын болды. Оған қоса Өзбекстан үкіметімен еш байланысы жоқ ұйымдардың белгілерінде рәміздердің және рәміздерге ұқсас бейнелердің қолданылуына тыйым қойылды. Тарихи тулар Басқа тулар Дереккөздер
Қараөткел көпірі

Қараөткел көпірі (бұрынғы атауы Рамстор көпірі ресми түрде Рамстор Арка көпірі деп аталады) — Қазақстанның Астана қаласындағы Есіл өзені арқылы өтетін арка көпірі. Ол 2007-2008 жылдар аралығында Қабанбай батыр даңғылы арқылы өтетін автомобиль көпірі ретінде салынды. Көпірдің құрылысы 2008 жылдың 30 сәуірінде басталды. Ол 2008 жылдың 1 желтоқсанында аяқталды және көпір 2008 жылдың 2 желтоқсанында пайдалануға берілді. Қараөткел көпірінің палубасы көпір аркасынан ілулі тұрған кабельдермен бекітілген. Көпірді салу кезінде уақытша болат конструкциядағы палуба бөліктерін ұстап тұру үшін өзенде топырақ үйіндісі жасалды. Бұл көпірдің ұзындығы 180 метр, ені 50 метр, биіктігі 60 метр. Оның құрылысының құны 472 миллион долларды құрайды. Көпірдің ерекше дизайны оны Астана қаласының танымал көрікті жеріне айналдырды. Көпірдің палубасы әрқайсысының ұзындығы 10-14 метр болатын 19 бөліктен тұрады. Көпірде көліктер үшін әр бағытта үш жолақ бар. Бұл ғимараттың сәулетшісі - NPO Мостовик ООО, ал дизайнері - IHI компаниясы. Апаттар мен оқиғалар * 2014 жылдың 23 шілдесі: Екі жас жұп суретке түсу үшін көпірдің басына көтерілген. Полиция ерлі-зайыптыларды көпірден түсіріп алып, кейін ерлі-зайыптылар жауапқа тартылды. * 2016 жылдың 28 наурызы: 39 жастағы азамат өз-өзіне қол жұмсамақ болып, көпірден секірді, оны құтқару мүмкін болмады. * 2016 жылдың 11 маусымы: 15 жасар үш бала селфи жасау үшін көпірдің басына көтерілген. Балалар полицияның құтқаруымен полиция бөліміне жеткізілді. * 2016 жылдың 18 шілдесі: таңғы сағат 8:00 шамасында 24 жастағы мас күйдегі жігіт көпірдің басына көтерілді. Полицейлердің мәліметінше, ер адам орташа дәрежеде мас болған. * 2020 жылдың 4 қазаны: түнгі cағат 00:28-де суретке түсу үшін көпірдің аркасына шыққан мас күйіндегі 33 және 34 жастағы екі ер адам ұсталды. Белгілі болғандай, олар ерекше сурет түсірмек болған. Осы әрекеттері үшін полицияға жеткізілді. * 2021 жылдың 3 қазаны: сағат 12:20 шамасында көпірден секірген жүкті әйелді елорда полицейлері құтқарып қалды. Галерея Дереккөздер
Әміре Айдын

Әміре Айдын (; , Ыспарта) — түрік рок-әншісі, 2008 жылғы «Еуропалық Фаворит» марапатының иегері. Әміре 1981 жылы Ыспарта қаласында дүниеге келген, кейін ата-анасымен Анталияға көшкен. Қазіргі таңда Айдын Измир қаласындағы Тоғызыншы қыркүйек университетінде оқуда. 2002 жылы «6. Cadde» тобымен («Алтыншы көше») ұйымдастырған «Sing Your Song» музыкалық байқауына қатысты. Олардың «Dönersen» әні бірінші орынға иеленді. 2003 жылы «6. Cadde» альбомдарын шығара бастаған, бірақ содан кейін топ бөлініп кетті. Әміре 2006 жылы өзінің «Afili Yalnızlık» альбомын жазды. Әнші гастрольдік сапарға шыққан түрік әншілерінің бірі болды: 2007 жылы Айдын 130 жеке концерті орындады. Альбомдары * 6. Cadde (2003) * Afili Yalnızlık (2006) * Kağıt Evler (2010) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.emreaydin.org Ресми сайты]
Сандықты шөлі

Сандықты шөлі — Өзбекстанның Бұхара және Қашқадария облыстарында және Түрікменстанның Лебап уәлаятында орналасқан құмды дала. Қызылқұмның жалғасы болып келеді. Орналасуы Солтүстігінде Қаракөл шұратымен, солтүстік-шығысында — Қаршы даласымен және Қашқадария шұратымен қосылып, батысында Әмудария өзеніне аласартады. Ұзындығы батыстан шығысқа қарай 50-70 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 70-90 км. Құмдары Теңізкөл мен Сұлтандақ көлдерін қосатын Жидекөл көлі, сондай-ақ Әму-Бұхара арнасын кесіп өтеді. Жер бедері Теңiз деңгейiнен биіктігі 200-300 м тең. Жер бедері пішіндері алуан түрлі, олардың ішінде эолды жерлер басым: төбешік құмдар, құмды жазықтар, соның ішінде ұзындығы, ені және биіктігі әртүрлі барқандар. Ойпаң бөліктері сортаң және тақыр жерлер алып жатқан тостаған тәрізді ойпаттарды құрайды. Құмды алаптар, үстірт тәрізді қыраттар, құрғақ аңғарлар бар. Әмудария аймағында жылжымалы барқандар кездеседі. Жер бедері төрттік кезеңнің шөгінділерінен (құмдар, саздар, малтатастар), қыратты жерлер – бор, палеоген және неоген жыныстарының шөгінділерінен құралған. Климаты Климаты күрт құбылмалы, қаңтардың орташа температурасы -1,4 °С, шілдеде - 28-31 °C. Жылына 120–160 мм жауын-шашын түседі. Өсімдік және жануар әлемі Өсімдіктер әлемі жүзгін, алабұта, жусан, эфемера, ағашты өсімдіктерден сексеуіл, қоянсүйек жатады. Сандықтының даласында кесірткелер мен жыландар мекендейді. Сүтқоректілерден кеміргіштер – құмтышқандар, қосаяқтар, сарышұнақтар; жыртқыштардан – қасқыр, түлкі; тұяқтылар қарақұйрықпен ұсынылған. Шаруашылыққа пайдалану Көктем мен жазда далалық жерлер жайылым ретінде пайдаланылады. Сандықтыда мұнай, табиғи газ және емдік балшық қоры бар. Дереккөздер
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2009

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2009 немесе FINA 13-ші әлем чемпионаты — Италиянің Рим қаласында 2009 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * Official FINA results: [http://www.fina.org/competition-results/6a5fdb93-57f2-4458-8371-6d9576cdfee4/46 Diving]; [http://www.fina.org/competition-results/6a5fdb93-57f2-4458-8371-6d9576cdfee4/45 Swimming]; [http://www.fina.org/competition-results/6a5fdb93-57f2-4458-8371-6d9576cdfee4/49 Open water]; [http://www.fina.org/competition-results/6a5fdb93-57f2-4458-8371-6d9576cdfee4/50 Synchronised swimming]; [http://www.fina.org/competition-results/6a5fdb93-57f2-4458-8371-6d9576cdfee4/48 Water polo] * Swim Rankings [http://www.swimrankings.net/index.php?pagemeetDetail&meetId23121819 results] ([https://web.archive.org/web/20100615025453/http://swimrankings.net/index.php?pagemeetDetail&meetId23121819 Archived] 8 September 2009)
Аязкөл

Аязкөл — Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан Республикасы аумағындағы ағынсыз тұзды көл. 1980 жылдардың басында Төрткөл және Елуқала аудандарындағы егістік алқаптарының опырылма суларынан пайда болған. Сипаттамасы Аязкөл Сұлтан уәйіс жотасының етегіндегі шөлді аймақта, батыста Көкше шыңы (170 м) мен оңтүстік-шығыста Аязқала шыңы (169 м) аралығында орналасқан. Солтүстіктен оған Қызылқұм құмдары, оңтүстік-батыстан Пашайхақұмның шағын құмды алабы таяп келеді. Су жиегінің абсолютті биіктігі — 91 метр. Көлдің тұрақты жағалық сызығы жоқ. Аязкөл ұзындығы 20-25 шақырым, ені 4 шақырым болатындай шығыс-батыс бағытта созылып жатыр. Көлдің батыс бөлігінде іс жүзінде бір-бірінен бөлінген бірнеше су кеңістігі бар. Аязкөлдің орташа тереңдігі 1,5-2 метр. Суы таза, минералдануы айтарлықтай жоғары (10-12‰). Тұздылығы күшті болғандықтан, көл мұз қабатымен жабылғандай көрінеді. Жағалауды, ішінара су айдынын қамыс басады. Көл Қырыққыз арнасы арқылы құятын суарудан қайтарылған сумен қоректенеді. Опарылма су Аязкөлге оңтүстік-шығыстан құйылады. Көлде балық аулау кәсібі жүргізіледі. Дереккөздер
Сұлтан уәйіс тауы

Сұлтан уәйіс тауы (, ) — Әмудария оң жағалауындағы, Қарақалпақстан (Өзбекстан) тау сілемі. Жота Әмудария өзенінің аңғарынан шөлді бөліп тұрған Қызылқұмның шеткі оңтүстік-батысында орналасқан. Ұзындығы 50 км-ден астам, ені — 25 км-ге дейін жетеді. Жотаның шығысында солтүстік-батысқа қарай батыс бөлігіне өзгеретін ендік созылым бар. Ең жоғары биіктігі 473 м-ге жетеді. Сілем гранодиорит интрузиялары бар кварциттер, гнейстер, мәрмәрлерден құралған тізбектерден тұрады. Оңтүстік және батыс беткейлері тік, солтүстік және шығыс беткейлері — жайпақтау. Шөл ландшафттары басым. Жылдық жауын-шашын мөлшері 80-100 мм. Жылдық температурасы 12-13°, қаңтардың орташа температурасы -5°, -8°, шілденің 26-28°. Тұрақты ағынды су жоқ. Жотадан өтетін аңғарлар жазда мүлдем сусыз, өте ыстық, желсіз келеді.
Ұлықшоркөл

Ұлықшоркөл , Ұлышоркөл (, ), Шоркөл — Өзбекстанның Хорезм облысындағы және Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы тұзды көл. Географиялық сипаттамасы Ұлықшоркөл көлінің солтүстік бөлігі Өзбекстанға (Хорезм облысы, Жаңаарық ауданы), оңтүстік бөлігі Түркіменстанға (Дашоғыз уәлаяты) тиесілі. Хиуа қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 14 км, Шығырша ауылынан оңтүстікке қарай 6 км жерде орналасқан. Ұлықшоркөл солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, оңтүстікке қарай бірте-бірте тарылып келетін үшбұрышқа жақын пішінді. Өзбекстан ұлттық энциклопедиясының мәліметінше, көлдің ұзындығы 16 км, ені солтүстік бөлігінде 4 км, ауданы 14,8 км². Сол энциклопедия бойынша су қоймасы 86 м биіктікте, Бас штабтың топографиялық карталары бойынша теңіз деңгейінен шамамен 100 м биіктікте жатыр. Ұлықшоркөлдің жағалау сызығы тұрақты еместігін айта кету керек. Көл оңтүстіктен, батыстан және шығыстан Оңғыз Қарақұмының құм барқандарымен қоршалған. Ұлықшоркөлдің суы тұзды. Достық көл коллекторы су қоймасының солтүстік бөлігі арқылы солтүстік-шығыста Бөрітапкөл көлімен байланысады. Көл осы арна арқылы ағып келетін су ағынымен қоректенеді. Солтүстіктен егістіктерді суарудан келетін ағынды сулармен де қоректенеді. Коллекторды ұстау идеясы Хорезм облысының әртүрлі көлдеріндегі судың түсуі мен булануы арасындағы теңгерімсіз қатынасқа байланысты туындады, мұнда кері сулар келді: су қоймаларының бір бөлігі кеуіп, екінші бөлігі толып жатты. Көлді теңдеуші коллекторының 1-кезеңі 1954 жылы Доңызкөлден Ұлықшоркөлге дейін жүргізілді; Ұлықшоркөл-Шықкөл теліміндегі коллектордың 2-кезегі 1957 жылы іске қосылды. Алайда, көлдердегі әлсіз булану олардың апатты түрде толтырылуына және бұрын салынған коллекторлардың істен шығуына әкелді. 1959 жылы Өзбек КСР мен Түрікмен КСР-нің бірлескен күшімен Халықтар достығы Үлкен көл коллекторының құрылысы басталып, мелиоративтік мәселелер шешілді. Шаруашылықта пайдалану Көлде Хорезм балық өсіру шаруашылығы жұмыс істейді. Ұлықшоркөлдің рекреациялық маңызы бар. Дереккөздер
Ресей рублі

Ресей рублі (; белгісі: ₽, руб; коды: RUB) немесе Рубль — Ресей Федерациясының ресми валютасы. Валюта 1993 жылы қыркүйек айында КСРО рублінің орнын алды. Рубль 100 копейкаға бөлшектенеді. 1993 жылы КСРО рублі мен Ресей рублінің баға айырмашылығы болмаған (1 SUR 1 RUR), бірақ 1998 жылғы кризистың алдында рубль бағасы мен коды өзгеріп, 1 RUB 1,000 RUR болды. Рубль атты валюта Ресей империясы замандарынан бері қолданылып жүр. Қазір рубль тек Ресей, Беларусь пен Транснистрия мемлекеттерінде, Ресей басқаратын оккупацияланған территорияларда (Луганск пен Донецк Халық Республикалары) және Грузия мемлекетінің Абхазия мен Оңтүстік Осетия территорияларында қолданылыста. Тарихы Рубль валютасы орыс жерінде 14-ші ғасырдан бері қолданылуда, ол әлемнің стерлингтен кейінгі ең көне валютасы. Ол 1704 жылы, Ресей империясының құрылғанына дейін қолданыста болуды бастады, және де рубль — Еуропадағы бөлшектерге бөлінген тұңғыш валюта. RUR (1992–1998) Кеңес одағының ыдырауынан кейін Ресейдің валютасы уақытша КСРО рублі еді. Кейінірек, 1993 жылы Ресей Рублі тұңғыш қабылданды. Оның ISO 4217 коды RUR еді (RUssian Ruble) және ол КСРО рублімен тең еді. Ресей Федерациясының алғаш жылдарында оның экономикасы өте нашар еді. 1992 жылы $1125 RUR болған рубль 1998 жылы $16,000 RUR болып кеткен. Сол жылы рубль валютасы өзгерстерге ұшырап, коды мен баға ауыстырылды. RUB (1998–қазір) Рубльдің өзгеруінен кейін Ресейді көп ұзамай кризис күтті. Кризистың барысында 1$-ға тең 6₽ 20₽-ға айналды. 2001–2013 жылдары $130₽ бағасымен өзгермеген еді, бірақ Қырым аннексиясынан кейін 2013–2021 жылдары 1$ 60-80₽ дейін төмендейді. 2022 жылы рубль Ресейдің Украинаға басып кіруі нәтижесінде одан да төмендеген (1$=110₽). Монеталары 1998 жылдан бері қазіргі кезде қолданылыстағы монеталарының тізімі: Қағаз ақшасы Ескертпелер Дереккөздер
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2007

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2007 немесе FINA 12-ші әлем чемпионаты — Аустралияның Мельбурн қаласында 2007 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * Official FINA results: [http://www.fina.org/competition-results/bf05d79d-86c5-4796-b35b-30a2155d0e70/45 Swimming]; [http://www.fina.org/competition-results/bf05d79d-86c5-4796-b35b-30a2155d0e70/49 Open water]; [http://www.fina.org/competition-results/bf05d79d-86c5-4796-b35b-30a2155d0e70/50 Synchronised swimming]; [http://www.fina.org/competition-results/bf05d79d-86c5-4796-b35b-30a2155d0e70/46 Diving]; [http://www.fina.org/competition-results/bf05d79d-86c5-4796-b35b-30a2155d0e70/48 Water polo] * Results (from Omega Timing): [http://www.omegatiming.com/Competition?id0001070D00FFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFF&sportAQ&year2007 Swimming]; [http://www.omegatiming.com/Competition?id0001070101FFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFF&sportAQ&year2007 Open water]; [http://www.omegatiming.com/Competition?id0001070F00FFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFF&sportAQ&year2007 Synchronised swimming]; [http://www.omegatiming.com/Competition?id0001070E00FFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFF&sportAQ&year2007 Diving]; [http://www.omegatiming.com/Competition?id0001071000FFFFFFFFFFFFFFFFFFFFFF&sportAQ&year=2007 Water polo] * Swim Rankings [https://web.archive.org/web/20110929181619/http://www.swimrankings.net/index.php?pagemeetDetail&meetId9595988 results]
Оңғыз Қарақұм

Оңғыз Қарақұм — Орта Азияның оңтүстігіндегі Түркіменстанның солтүстік бөлігін алып жатқан құмды шөл. Қарақұм шөлінің бір бөлігі. Ауданы 102 000 км². Бұл геологиялық тұрғыдан аймақтың ең көне және ең биік бөлігі. Оңғыз Қарақұмының қазіргі беті қатты бөлшектенген, биіктігі 80-100 м дей болатын меридианалды созылған тізбектермен сипатталады. Оңтүстігінде олар 60-160 метрлік кертпештің өзіне тән және айтарлықтай жағдайда әлі де жұмбақ Оңғыз ойпаты жолағына түйісуінде тоқтайды. Бұл иілгіш тақырлар, сорлар, және құмды қазаншұңқырлар тізбегінің шығу тегі Әмудариядан батысқа қарай байқалады. Тағы қараңыз * Оңғыз үстірті
Беруни ауданы

Беруни ауданы (, ) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы – Беруни қаласы. Тарихы Беруни ауданы 1930 жылы Шабаз ауданы болып құрылған. 1957 жылы Шаббаз ауданы Беруни (Бируни) ауданы болып өзгертілді. 1963 жылы аудан таратылып, 1964 жылы қалпына келтірілді. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кірді: *аудан бағынысындағы қала # Беруни *қалалық елді мекен # Бүліш *азаматтардың ауылдық жиындары # Абай # Азат # Алтынсай # Беруни # Бибазар # Достық # Қызылқала # Матонат # Науаи # Саркоп # Тыңшылық # Шабаз # Шимам Археология Беруни ауданы Азаттың Шырқат шаруашылығы аумағында Тасқырман шұратында 1956 жылы ашылған Қазақлыжатқан (Ақшаханқала) көне қонысының орны бар. Бәлкім, Қиятқа дейін Хорезмнің астанасы Ақшаханқала болды. Халықаралық қарақалпақ-аустралия археологиялық экспедициясы бұл жерден б.з.б. III—II ғасырларға жататын ежелгі хорезм тіліндегі арамей жазуының көптеген жазулары мен қабырға суреттерін тапты. Дереккөздер
Беруни (қала)

Беруни (, ), 1957 жылға дейін Қият деп аталған, қала (1962 жылдан бастап), Қарақалпақстан (Өзбекстан) Беруни ауданының әкімшілік орталығы. Ежелгі Хорезмнің астанасы болған. Осы қалада атақты парсы ойшылы, ғалым әл-Бируни дүниеге келген. Географиялық орны Беруни қаласы Әмудария өзенінің солтүстігінде Өзбекстан мен Түрікменстанның шекарасына жақын жерде орналасқан. Ташкенттен батысқа қарай 936 км, Хиуадан солтүстікке қарай 55 км жерде орналасқан. Климаты Қаланың климаты күрт құбылмалы. Абсолюттік максимум 44 градус цельсий (шілдеде), абсолюттік минимум -13 градус цельсий (қаңтарда). Тұрғындары 1968 жылы Беруниде 18 000 адам, 1970 жылы — 23 000, 2000 жылы — 51 000, 2004 жылы — 50 700, 2018 жылы — 66 019 адам тұрды. 2020 жылға қарай тұрғындар саны 68 100 адамға дейін өсті. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Беруни — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 35-орында және өз аймағында (Қарақалпақстан Республикасы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 8543-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Жаңабазар (18 км), Үргеніш (20 км), Бостан (21 км), Ханқа (24 км), Төрткөл (25 км), Гүрлен (34 км), Шауат (38 км), Хиуа (47 км), Хазарасп (49 км), Дашоғыз (66 км, Түрікменстан), Пітнақ (71 км), Маңғыт (73 км), Газошақ (78 км, Түрікменстан). Тарихы Ойшыл Әбу Райхан әл-Бируни қаланы Х ғасырда маңызын жоғалтқан Хорезм астанасы деп атайды. Қиятта, сол кезде Беруни қаласы осылай аталды, 990-жылдары әл-Бируни астрономиялық зерттеулер жүргізді. 1953 жылы қала үлгісіндегі Шабаз елді мекені құрылып, 1957 жылы, осында дүниеге келген атақты ғалым әл-Бирунидің құрметіне аталды. X ғасырдың аяғындағы «Худуд әл-әләм» (әлем шекаралары) географиялық еңбегінің анонимді парсы авторы былай дейді: «Қият — Хорезмнің басты қаласы, Түркістан ғұзының қақпасы, түркілердің, Түркістанның, Мәуереннаһрдың және Хазар өлкесі тауарларының сақтау қоймасы, көпестердің тоғысқан жері... Қаланың байлығы зор. Ол жақтан жастық жамылғылары, сырып тігілген киімдер, мақта бұлдар, киіз, рухбин (сырдың бір түрі) тасып әкеледі». 1962 жылы Беруни қала мәртебесін алды. 1969 жылы 13 наурызда Әмудария өзенінің тасқынының салдарынан қаланың бірнеше ғимараты су астында қалып, зақымданғанымен, кейінгі жылдары бәрі қалпына келтірілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Беруни ұйымдары ауыл шаруашылығы кешеніне қызмет көрсетіп, жер қазатын техникаларды жөндейді. Беруни фирмалары мен компаниялары банк, телекоммуникациялық және автокөлік қызметтерін көрсетеді. Беруни кәсіпорындары иірілген жіп, трикотаж кенепі және трикотаж бұйымдарын, жіптерді шығарады. Қалада мақта тазалау зауыты бар, аяқ киім өндірісі жөнге салынды. Қалада орта мектептер, музыка және спорт мектептері, кітапханалар, мәдениет үйі, мұражай, аурухана бар. Дереккөздер
Қазанкеткен

Қазанкеткен (, ) — кент, Өзбекстан, Қарақалпақстан Республикасы Бозатау ауданының орталығы (2019 жылдың 4 қыркүйегінен бастап). Тарихы 1979-2004 жылдары Бозатау ауданының орталығы болды (аудан болмаған 1988-1990 жылдарды қоспағанда). 2004-2009 жылдары Кегейлі ауданының құрамында болды. 1992 жылдан бастап кент. Тұрғыны Орналасқан жері Қазанкеткен кенті арқылы Еркіндария арнасы өтеді. Нүкіске дейінгі арақашықтық 100 км (автожолмен). Кент Кегейлі темір жол стансасынан 62 км (Найманкөл-Шымбай желісінде), Құмшұңғылдан (Найманкөл-Шымбай желісінде) 60 км жерде орналасқан. Білім беру және медицина Кентте ауылшаруашылық кәсіптік колледжі, 2 жалпы білім беретін мектеп, 2 мектепке дейінгі мекеме, балалар музыка және өнер мектебі, аурухана бар. Дереккөздер
Үбі жотасы

Үбі жотасы – Кенді Алтайдың батысындағы жота. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы және Риддер қалалық әкімдігіне қарасты жерінде орналасқан. Жер бедері Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 120 км-ге созылып жатыр. Батысынан (600 м) шығысына қарай (1812 м) биіктей түседі. Жота кристалды тақтатас, әктас, граниттен түзілген. Өсімдігі Батыс бөлігіндегі беткейдің етегін дала өсімдіктері, шығысын шыршалы-самырсынды, кей жерлерін көктеректі-қайыңды орман алып жатыр. Кен байлықтарынан қорғасын, мырыш, мыс, құрылыс материалдары өндіріледі. Дереккөздер
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2005

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2005 немесе FINA 11-ші әлем чемпионаты — Канаданың Монреаль қаласында 2005 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * Official FINA results: [http://www.fina.org/competition-results/eeca32d1-f6a5-4515-84ed-9cc20aa73702/46 Diving] ; [http://www.fina.org/competition-results/eeca32d1-f6a5-4515-84ed-9cc20aa73702/45 Swimming] ; [http://www.fina.org/competition-results/eeca32d1-f6a5-4515-84ed-9cc20aa73702/49 Open water] ; [http://www.fina.org/competition-results/eeca32d1-f6a5-4515-84ed-9cc20aa73702/50 Synchronised swimming] ; [http://www.fina.org/competition-results/eeca32d1-f6a5-4515-84ed-9cc20aa73702/48 Water polo] * Swim Rankings [https://web.archive.org/web/20131029184000/http://www.swimrankings.net/index.php?pagemeetDetail&meetId4241783 results]
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2003

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2003 немесе FINA 10-ші әлем чемпионаты — Испанияның Барселона қаласында 2003 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.fina.org/ FINA official website] * Official FINA results: [http://www.fina.org/competition-results/f16bc2e9-17c2-4d0f-9861-659b44bab300/46 Diving] ; [http://www.fina.org/competition-results/f16bc2e9-17c2-4d0f-9861-659b44bab300/45 Swimming] ; [http://www.fina.org/competition-results/f16bc2e9-17c2-4d0f-9861-659b44bab300/49 Open water] ; [http://www.fina.org/competition-results/f16bc2e9-17c2-4d0f-9861-659b44bab300/50 Synchronised swimming] ; [http://www.fina.org/competition-results/f16bc2e9-17c2-4d0f-9861-659b44bab300/48 Water polo]
Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2001

Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2001 немесе FINA 9-ші әлем чемпионаты — Жапониянің Фукуока қаласында 2003 жылдың жазында өткізілді. Жарыстар 5 спорт түрінен өткізілді: жүзу, синхронды жүзу, суға секіру, ашық суда жүзу және су добы. Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * [http://www.fina.org/ FINA Official Website] * Swim Rankings [https://web.archive.org/web/20070922094048/http://www.swimrankings.net/index.php?pagemeetDetail&meetId9645418 results]
Башқұртстан Республикасының Ұлттық мұражайы

Башқұртстан Республикасының Ұлттық мұражайы — Үфі қаласында орналасқан Ресейдің ең көне мұражайларының бірі. Башқұртстан Республикасының Ұлттық мұражайы бұрынғы шаруа жер Банкінің ғимаратында орналасқан. Ғимараттың жобасын 1905 жылы сәулетші Друкер жасаған. Ұлттық мұражайдың Башқұртстанның түрлі аудандарында орналасқан 9 бөлімшесі бар. Мұражай қорында қазіргі уақытта Башқұртстанның көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі материалдық және рухани мәдениетінен сыр шертетін 140 мыңға жуық экспонат бар. Тарихы Уфа губерниясының мұражайы ресми түрде 1864 жылы сәуірде құрылды. Алғашқы экспонаттар мен үлгілер тез жиналды, сол жылдың күзінде Үлкен Ильинская (бұрынғы Фрунзе, қазіргі Заки Валиди) көшесіндегі ерлер гимназиясының ғимаратында бірнеше залдар ашылды. Мұражайдың жинақтары тез өсіп, 1871 жылы оларға Верхнеторговая Площадта (бұрынғы Губерния кеңсесі) ғимарат берілді. Ол бастапқыда бір қабатты болды. Екінші қабат 1872 жылы қосылып, 1880 жылы келушілер үшін өлкетану мұражайы ашылды. Қазан төңкерісіне дейін мұражай ресейлік және халықаралық көрмелерге белсенді қатысып, көптеген медальдар мен сертификаттарға ие болды. Революциядан кейін мұражай өз атауын және үгіт-насихат саясатын бірнеше рет өзгертті: 1919 жылы Шығыс халықтарының Уфа тарихи-әлеуметтік мұражайы, 1921 жылы Оңтүстік Орал мұражайы болды, ал 1923 жылдан бастап башқұрт Орталық аймақтық мұражайы болды. 1926 жылдың күзінде Башқұрт орталық аймақтық мұражайы Октябрь революциясы көшесінің бойындағы 10-шы ғимаратқа көшіп, 63 жыл бойы өз жұмысын жалғастырып, оқу-ағарту жұмыстарын жүргізді. 1989 жылдың аяғында мұражай Совет көшесі, 14-үйде орналасқан бұрынғы облыстық комсомол комитеті мен Башқұрт АКСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының ғимаратына көшті. Мұражайдың жаңа кезеңі 1993 жылы басталады - Башқұрт мемлекеттік біріккен мұражайы Башқұртстан Республикасының Ұлттық мұражайы болып өзгертілді. Мұражайдың қазіргі жағдайы Мұражай ғимараты сырты да, іші де жақсы жағдайда сақталған. Кіргеннен кейін, кассалардан өткеннен кейін екінші қабатқа залға кіретін үлкен баспалдақ бар. Үлкен баспалдақтың сол жағында бірінші қабатқа түсетін басқыштар бар, холл қабаттар арасында орналасқан. Мұражайда көптеген көрме залдары бар, олардың көпшілігін үнемі белгілі бір экспозициялар алып тұрады. Башқұртстан ұлттық мұражайы Уфа қаласында орналасқан басты мұражай. Оның құрамында бөлімше құқығында 10 мемлекеттік мұражай жұмыс істейді, оның 6-ы қалаларда және 4-еуі ауылдық жерлерде орналасқан. 35 көрме залында археология (қола және тас дәуірі), тарих (XV-XXI ғасырлар), башқұрт және республиканың басқа халықтарының этнографиясы (удмурттар, мордвалар, марийлер, украиндар, чуваштар және т.б.) ашылды. Башқұртстанның табиғатына арналған залдар әртүрлі биологиялық орталармен: «Қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және балықтар», «Башқұртстан үңгірлері», «Тас дәуірі» және шағын экспозиция аймақтың тірі символдарының бірі - Бурзян арасымен таныстырады. Ең құнды (бірегей) коллекциялар: *Нумизматикалық-18580 сақтау бірлігі *Археологиялық-56292 сақтау бірлігі. *Кескіндеме коллекциясы 265 сақтау бірлігі. Галерея Дереккөздер