kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Дархан Абсадықұлы Асаділов

Дархан Асаділов (27 тамыз 1987 жыл, Шымкент) қазақстандық каратэші. Ол Жапонияның Токио қаласында өткен 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ерлер арасында 67 кг салмақ дәрежесінде қола медальдардың бірін жеңіп алды. 2010 жылы ол Гуанчжоуда (Қытай) өткен 2010 жылғы Азия ойындарында 60 кг салмақта ерлер кумитасында алтын медаль иеленген еді. Мансап 2009 жылы ол Тайваньның Гаосюн қаласында өткен 2009 жылғы Дүниежүзілік ойындарда 60 кг ерлер кумитасында бірде-бір медаль жеңіп алмастан жарысты. Ол бір матчта жеңіске жетті, бір матчта тең ойнады және бір матчта жеңіліп қалды және нокаут сатысына шықпады. Азия ойындарында ол 2014 жылы 60 кг салмақ дәрежесінде ерлер арасында кумитэ бойынша жарыстарға және 2018 жылы осы жарыста бірде-бір медаль жеңіп алмастан қатысты. 2018 жылы Мадридте (Испания) өткен карате бойынша әлем чемпионатында 60 кг салмақта ерлер арасында кумитэ бойынша жарыста қола медальдардың бірін жеңіп алды. 2020 жылы ол Жапонияның Токио қаласында өткен 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында каратеден Қазақстан атынан өкілдік ету құқығына ие болды. Марапаттары * «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз) Дереккөздер Сілтемелер * [https://olympic.kz/kk/article/22158 ДАРХАН АСАДІЛОВ КАРАТЭДЕН ТОКИО ОЛИМПИАДАСЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕГЕРІ АТАНДЫ] * [https://olympic.kz/kk/article/22163 "ЕЛГЕ АЛТЫН КЕРЕК ЕДІ": ДАРХАН АСАДІЛОВ ТОКИО ОЙЫНДАРДАҒЫ ЖЕТІСТІГІНЕ БАҒА БЕРДІ]
Нұрислам Валентинұлы Санаев

Нұрислам Санаев (шын есімі Артас Валентинович Саава; 9 ақпан 1991 жыл, Тыва АКСР, КСРО) — қазақстандық және ресейлік еркін күресші, тыва ұлтынан. 2016 жылы Қазақстан азаматтығын алып, есімін де Нұрислам Санаев деп ауыстырды. Карьерасы 2016 жылғы Рио олимпиадасына қатысып, 1/8 финалдан аса алмады. 2020 жылғы Токио Олимпиадасында қола жүлдені иеленді. 2018 жылы Бішкекте өткен Азия чемпионатының жеңімпазы. Марапаттары * «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз) Дереккөздер
Софья Берульцева

Софья Берульцева (2000 жылы 6 қарашада туған, Шымкент) — қазақстандық каратэші, 2020 жылғы Токио Олимпиадасының қола жүлдегері. Өмірбаяны Карьерасы 2016 жылдан бері халықаралық жарыстарға қатысып келеді. Жастар арасындағы әлем чемпионы (2017) және ересектер арасында Азия чемпионатының күміс жүлдегері (2019) атанды. 2020 жылғы Олимпиада ойындарына жолдаманы соңғы сәтте алды. Ол каратеден рейтинг бойынша да, лицензиялық жарыста да ұтылып қалып, Олимпиада жолдамасынан тыс қалған болатын. Алайда Азия аймағында олимпиадалық циклда әйелдер арасында ең көп ұпай жинаған спортшы ретінде Халықаралық карате федерациясының D3 картасына ие болып, Токио Олимпиадасына қатысуға мүмкіндік алды. Олимпиада ойындарында әйелдер арасында жүлде алған тұңғыш қазақстандық спортшы ретінде ел спортының тарихына енді. Марапаттары * «Құрмет» ордені (2021 жылғы 13 тамыз) Дереккөздер Сілтемелер
Іскер адамдар

«Іскер адамдар» — Леонид Гайдайдың О. Генри новеллалары бойынша түсірген ақ-қара түсті фильмі. Кинокомедия америкалық жазушының осы аттас новеллалар жинағымен сай аталған. Бірақ фильмге арқау болған үш новелла («Біз таңдайтын жолдар», «Туыс жандар», «Қызыл нәсілділердің көсемі») жазушының басқа жинақтарынан алынған. Рөлдерде Біз таңдайтын жолдар * Владлен Паулус — Акула Додсон, маклер (Олег Даль дыбыстаған) * Александр Шворин — Боб Тидбол, Додсон көрген түстегі оның серіктесі * Виктор Громов — мистер Уильямс, Додсонның қызметтесі Туыс жандар * Ростислав Плятт — үй иесі * Юрий Никулин — ұры Қызыл нәсілділердің көсемі * Георгий Вицин — алаяқ Сэм * Алексей Смирнов — Билл Дрисколл, Сэмнің серіктесі * Сергей Тихонов — бала Джонни Дорсет (Маргарита Корабельникова дыбыстаған, бірақ кей жерде Сергейдің өз дауысы да пайдаланылды) * Георгий Милляр — әке Эбенезер Дорсет (титрда көрсетілмеген) Түсірілуі * «Біз таңдайтын жолдар» бөлімі Қырымда және Ивано-Франковск облысында түсірілген. * «Қызыл нәсілділердің көсемі» негізінен Қырымның Куйбышево атты елді мекенінде түсірілген. Сілтемелер *
Баһадүр Исомиддинұлы Жалолов

Баһадүр Исомиддинұлы Жалолов (; 8 шілде 1994 жыл, Сұрқандария облысы, Өзбекстан) — өзбекстандық кәсіпқой боксшы, 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Мансабы 7-сыныптан бокспен айналыса бастады. 2019 жылғы әлем чемпионы (Екатеринбург), 2017, 2019, 2021 жылдары Азия чемпионы атанған. 2018 жылы Fight Promotions компаниясымен келісім шарт жасасып, кәсіпқой бокспен айналысады. Дереккөздер
Ұлықбек Исматуллаевич Рашитов

Ұлықбек Исматуллаевич Рашитов (; 23 наурыз 2002 жыл, Өзбекстан) — өзбекстандық тхэквондошы, 68 келі салмақта 2020, 2024 жылдарғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы атанды. Карьерасы 2018 жылы Буэнос-Айресте (Аргентина) өткен жасөспірімдер арасындағы 2018 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында жасөспірімдер арасында 48 келі салмақ дәрежесінде Ұлықбек Рашитов финалда ресейлік спортшы Дмитрий Шишкодан жеңіліп, күміс медаль жеңіп алды. 2019 жылы Ұлықбек таэквондодан жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында 55 келіге дейінгі салмақта алтын медаль жеңіп алды. Сол жылы ол 2019 жылғы Бүкіләлемдік Әскери ойындарда да 58 келі салмақта финалда қытайлық спортшы Лян Юшуайаны жеңіп, алтынға қол жеткізді. 2021 жылы Амманда (Иордания) таэквондодан Азиялық Олимпиадалық іріктеу турнирінде Токиода (Жапония) өтетін ХХХІІ Жазғы Олимпиада ойындарына жолдама алды. 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ол 68 келі салмақта өнер көрсетті. Іріктеу кезеңінде ол малилік Сейду Фофанадан басым түсті. 1/8 финалда Оңтүстік Кореядан келген екі дүркін Олимпиада жүлдегері Ли Дэ Хонгты жеңді. Жартылай финалда Недзад Хусичке (Босния және Герцеговина) қарсы шығып, 28:5 есебімен басым түсті. Ол финалда британдық таэквондошы Брэдли Синденді 34:29 есебімен жеңіп, Өзбекстан құрамасының тарихындағы таэквондодан Олимпиада ойындарындағы алғашқы алтынды жеңіп алды. Дереккөздер
Әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты

Әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты, ресми атауы ФИФА Әйелдер арасындағы Әлем Кубогы — футболдан халықаралық жарысы. Әлем Чемпионаты ФИФА-ның ұйымдастыруымен өткізіледі, және оған ФИФАға мүше барлық әйелдер құрама командалары қатыса алады. Финалдық турнирлер 4 жылда 1 рет болады. Бірақ іріктеу турнирлерін қосқан 3 жылға дейін созылады. 2019 жылғы әйелдер арасындағы әлем чемпионатының іріктеу кезеңіне барлығы 204 құрама қатысты. 4 жыл сайын өтетеін әлем чемпионатының финалдық турниріне барлығы 32 (31 құрама іріктеу кезеңінен жолдама алады, 1 құрама чемпиоантты өткізуші ел бірден жолдама алады; Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.uefa.com/womensworldcup/index.html UEFA's page on the FIFA Women's World Cup], UEFA.com * [http://www.rsssf.com/tablesw/women-worldcup.html RSSSF's pages], RSSSF.com
Chronicon Pictum

Chronicon Pictum (Латын тілінен аударылған - суретті хроника; маж: Képes Krónika) — ХIV ғасырдың екінші жартысындағы Мажарстан Патшалығының ортағасырлық суреттелген хроникасы. Ұлы I Лайош кезіндегі көркем стильде жасалған. Қолжазба қазір Будапешттегі Сечени Ұлттық кітапханасында (Országos Széchényi Könyvtár) сақтаулы. Жылнама тарихы Жылнаманы Марк Калти (маж. Kálti Márk) 1358 жылдан кейін көп ұзамай жазған, ал соңғы сурет 1370-1373 жылдар аралығында аяқталған. Хроника француз патшасы V Карлға берілді, мүмкін, I Лайоштың қызы Екатеринанің Карлдың ұлына үйленуіне байланысты сыйлық ретінде болуы мүмкін. Содан кейін жылнама 1456 жылы Джордж Бранковичке берілді, онда ол көшіріліп, кейін жоғалып кетті, мүмкін біраз уақыт Осман империясының иелігінде болды. Хроника XVII ғасырдың бірінші жартысында Вена патшалық мұрағаттарында белгісіз түрде пайда болды, сондықтан оны "Вена иллюстрацияланған жылнамасы" деп те атайды. Галерея Дереккөздер
Футболдан Испания чемпионаты 2021/22

Футболдан Испания чемпионаты 2021/22 — Ла-Лиганың 91-ші маусымы. 20 клуб Испания чемпиондығы үшін сынға түседі. Турнир кестесі Мергендер * 27 гол — Кәрім Бензема (Реал Мадрид) Дереккөздер Сілтемелер * https://www.laliga.com/en-GB
Ормуз бұғазы

Ормуз бұғазы ( — Madīq Hurmuz, Хурмуз бұғазы; — Tangeh-ye Hormoz, Хормоз бұғазы) — оңтүстік-батыстағы Парсы шығанағын оңтүстік-шығысында Оман шығанағымен, әрі қарай ашық мұхитпен жалғастыратын тар, стратегиялық маңызды бұғаз. Солтүстік жағалауы Иранға, оңтүстігі — Біріккен Араб Әмірліктері мен Оманның жартылай анклавына қарасты. Бұғаздың ұзындығы шамамен 90 теңіз милін (167 шақырым) құрайды, ені 52 теңіз милінен (96 шақырым) 21 теңіз миліне (39 шақырым) дейін құбылады. Ормуз бұғазы — әлемдегі стратегиялық маңызды орындардың бірі. Әлемдегі сұйытылған табиғи газдың үштен бірі және жалпы әлемдік мұнай тұтынудың шамамен 25 %-ы бұғаз арқылы өтеді. Сондықтан, бұл бұғаз – халықаралық стратегиялық және транзиттік маңызы зор кеме жолы. Атаудың шығу төркіні Бұғаз өзіне аттас Ормуз аралының атымен аталады. Арал атауының шығу тегінің екі нұсқасы бар. Кең тарағаны — бұл атаудың парсы құдайы Ахурамазда (Ормузд; ) есімінен шыққан нұсқасы. Тарихшылар мен лингвистер өздерінің нұсқаларын ұсынады: «Ормуз» сөзі парс тілінен шыққан (Hur-mogh), яғни «құрма пальмасы» дегенді білдіреді. География және геология Бұғаздың ұзындығы 195 шақырым, ал ең тар бөлігінің ені 54 шақырым. Тереңдігі 229 метрге жетеді. Бұғаз әрқайсысының ені шамамен 2,5 километр болатын екі көлік арнасына бөлінген, олар бір-бірінен 5 шақырымдық буферлік аймақпен бөлінген. Қазіргі уақытта бұғаз Парсы шығанағы елдерінде өндірілген газ мен мұнайды үшінші елдерге, атап айтқанда Жапонияға, АҚШ пен Батыс Еуропаға экспорттауға мүмкіндік беретін жалғыз теңіз жолы болып табылады. Парсы шығанағы мен Ормуз бұғазының пайда болуы өте ертеде Жер қыртысының ығысуының нәтижесі болып табылады. Шамамен 500 миллион жыл бұрын (Прекембрий) жердің қатты қабаты біртұтас жер болған. Жер қыртысының қозғалысы мен судың пайда болуының нәтижесінде жарылыстарға енуіне байланысты біртіндеп құрлықтар мен мұхиттар пайда болды. Шамамен 45 миллион жыл бұрын, үшінші геологиялық кезеңнің басында Оман шығанағы пайда болды, ал шамамен 35 миллион жыл бұрын, үшінші геологиялық кезеңнің ортасында Оман шығанағының жарылуы кеңейе түсті және оның жалғасы Парсы шығанағын Оманмен байланыстырды. Ормуз бұғазы жарты ай пішініне ие және дөңес жиекпен Иран тауларының ішкі жағына қарай орналасқан, нәтижесінде оның жағалауының көп бөлігі Иранда орналасқан. Бұл бұғаздың пішіні судың жерге қалай ағып кететінін және Парсы шығанағының «қылтасы» шығанақ пайда болатынын көрсетеді. Араб түбегінің құрлық түрінде суда орналасқан Ормуз бұғазының оңтүстік жағалауы Мусандам түбегін құрайды, оның солтүстік бөлігі сол атпен белгілі және Оманға тиесілі. Дереккөздер
Миалгия

Миалгия (бұлшықет ауыруы деп те аталады) — бұлшық ет ауырсынуына қатысты медициналық термин. Миалгия — көптеген аурулардың симптомы. Жедел миалгияның ең көп таралған себебі — бұлшық етке немесе бұлшық ет тобына шамадан тыс күш түсіру; тағы бір ықтимал себеп — вирустық инфекция, әсіресе науқаста ешқандай жарақат болмаған кезде. Ұзақ мерзімді миалгия метаболикалық миопатиядан, кейбір тамақтану тәртібінің бұзылыстарынан және синдромынан]] туындауы мүмкін. Себептері Миалгияның жиі кездесетін себептері — шамадан тыс пайдалану, жарақат алу немесе шиеленіс. Алайда, миалгия аурулардан, дәрі-дәрмектерден немесе вакцинацияға жауап ретінде де туындауы мүмкін. Сусыздандыру кейде бұлшық ет ауырсынуына әкеледі, әсіресе жаттығулар сияқты қарқынды физикалық белсенділікпен айналысатын адамдарда. Бұл сонымен қатар жүрек трансплантациясы операциясынан кейін жедел бас тартудың белгісі. Ең таралған себептер: * Жарақаттар немесе травмалар, оның ішінде созылу, гематомалар; * Шамадан тыс пайдалану: бұлшықетті тым жиі пайдалану; * Созылмалы кернеу; Инфекциялар, оның ішінде: * Тұмау * Лайм ауруы * [https://en.wikipedia.org/wiki/Babesiosis Бабезиоз] * Безгек * Токсоплазмоз * Денге қызбасы * Вирусты геморрагиялық қызба * Бұлшық ет абсцессі * Полиомиелит * Трихинеллез (дөңгелек құрт) * Эбола * COVID-19 коронавирустық инфекциясы Аутоиммунды себептер: * Біренше склероз түрлерінің болуы * Созылмалы шаршау синдромы * Миозит * Аралас дәнекер ұлпа ауруы * Фибромиалгия синдромы * Түйіндік полиартерит * [https://en.wikipedia.org/wiki/Morphea Морфея] * Саркоидоз Емдеу Миалгияның себебі белгісіз болғанда, науқас симптомдарына байланысты емделуі қажет. Жалпы емдеу әдістеріне жылу, демалу, парацетамол, стероидты емес қабынуға қарсы препараттар және бұлшық ет босаңсытқыштары жатады.
Пепломер

Пепломерлер (грек.: пеплос "халат", "[әйел] көйлек" + мерос "бөлігі") — бұл әдетте қоршалған вирустың беткі қабатының липидті биқабатынан шығатын гликопротеиндерден тұратын түйін құрылымдары. Пепломерлер инфекция процесінде маңызды рөл атқарады. Пепломер термині бүгінде сирек қолданылады және сыртқы қабықтың барлық ақуыздары үшін бұдан былай қолданылмайды. Оны негізінен дәлірек емес өрнек адгезиясы алмастырады. Алайда, бұл айналмалы құрылымда жоқ ұшты құрылымды ұсынады. Сыртынан олар дөңгелек, жалпақ немесе түйме түрінде болады. Алайда, екі термин де, пепломер және спайк тек морфологиялық көрінетін құрылымды сипаттайды және мембраналық ақуыз немесе қабық ақуызымен бірдей емес. Вирустардағы көптеген басқа мембраналық ақуыздар бұл көрнекті құрылымдарды құрмайды. COVID-19 коронавирустық инфекциясын алдын-алуға бағытталған вакциналарда SARS-CoV-2 вирус пепломері басты антиген ретінде қолданылады. Функциональдық рөлі Пепломерлер инфекция процесінде маңызды рөл атқарады: # Олар вирустық бөлшекті немесе вирионды қабылдаушы жасуша бетіндегі рецепторлардың бөліктеріне бекітеді # Жасуша мембраналарымен бірігуге мүмкіндік береді. Бұл вирус геномының жасушаға енуіне мүмкіндік береді. Құрамы және құрылымы Ұзындығы - 5-10 нм. Пепломер жеке мембраналық ақуыздардан тұруы мүмкін, немесе димерлер мен тримерлер түзілуімен жиналуы мүмкін. Олардың бөліктері бірдей (гомомер) немесе әртүрлі (гетеромер) болуы мүмкін. Әр түрлі вирустарда пепломерлер әртүрлі құрылымға ие: * Тұмау вирустары (ортомиксовирустар) пепломердің екі түрінің болуымен сипатталады: біреуі (H) гемагглютининнен, екіншісі (N) [https://en.wikipedia.org/wiki/Neuraminidase нейраминидазадан] тұрады. * Парагрипп вирустарында (парамиксовирустар) пепломердің бір түрі гемагглютинин мен [https://en.wikipedia.org/wiki/Neuraminidase нейраминидазадан] (HN), ал екіншісі — "біріктіру ақуызынан" (F) тұрады. * Рабдовирустарда бір гликопротеиннен тұратын пепломердің бір ғана түрі бар. * Коронавирустардағы пепломерлер күн тәжіне ұқсайды, сондықтан олар өз аттарын алды. Коронавирустар пепломердің екі түрінің болуымен сипатталады: gpS (трансмембраналық гликопротеин) және HЕ (мембраналардың синтезін тудыратын гликопротеин). Вирус типтері Пепломерлерді электронды микрофотографиядан ортомиксовирустар, парамиксовирустар, рабдовирустар, филовирустар, коронавирустар, буньявирустар, аренавирустар және ретровирустар сияқты вирустардың бетінде көруге болады.
Артралгия

Артралгия (грек. ἄρθρον-буын + басқа грек. ἀλγέω-ауырсынуды сезіну, азап шегу) — буынның зақымдануының белгілері болмаған кезде ұшпа сипаттағы буын ауырсынуы. Симптомдар Артралгия, шорбуынға қарағанда, қабыну симптомдық кешенімен бірге жүрмейді, мысалы: ісіну, қызару, зақымдалған буын функциясының бұзылуы. Артралгия кезінде буындардағы рентгенологиялық өзгерістерді анықтау мүмкін емес. Себебі Әдетте, артралгия — бұл артроздың немесе шорбуынның дамуымен органикалық бірлескен зақымданудың сүйіншісі, бірақ сонымен бірге артралгия ұзақ уақыт бойы буындарда органикалық өзгерістер болмаған жағдайда тәуелсіз ауру болуы мүмкін. Артралгия буынның синовиальды қапшығында орналасқан нейрорецепторлардың тітіркенуіне байланысты пайда болады. Тағы бір болжам бар: артралгия адамның иммунды жүйесіндегі бұзылулармен, комплемент-антиген-антидене кешеніндегі өзара әрекеттесу бұзылған кезде пайда болады. Бұл, атап айтқанда, артралгия пайда болған кезде аллергиялық компоненттің болуымен расталады. Көбінесе артралгия иммунды жүйеге әсер ететін ауруларда пайда болады. Артралгия инфекциялар мен ісіктерге белгілі, оларда аутоиммунды процесстер жиі кездеседі. Емдеу Артралгияны емдеу тек симптоматикалық болып табылады. Ауырсынуды аналгетиктермен жеңілдетеді. Артралгия ауыр аурудың алғашқы симптомы болуы мүмкін.
Стивен Крейн

Стивен Крейн (1.11.1871 — 5.6.1900) — америкалық жазушы, журналист, ақын. Қысқа ғұмырына қарамастан, ағылшын тілді әдебиетке үлкен әсер етті, ол өз заманының ең жаңартпашыл қаламгерлерінің бірі болып есептеледі. 1893 жылы ол Мэгги: көшелердің қызы атты өзінің алғашқы повесін бастырып шығарады. Әдебиеттанушылардың пікірінше, бұл Америкадағы натурализм бағытында жазылған тұңғыш шығарма болып саналады. Ал 1895 жылы шыққан Айбынның алқызыл белгісі атты роман Америкадағы азамат соғысы жайындағы аса әсерлі шығарма ретінде танымал болып келеді. Алғашқыда бұл шығарма Қатардағы жауынгер Флеминг/Оның қилы-қилы шайқастары деген атаумен The Philadelphia Press газетінің бірнеше санында жарияланды, кейін жеке кітап болып басылды. 1897 жылы Стивен Крейн Грекия-Түркия соғысының майданына соғыс корреспонденті ретінде аттанады. Сосын ол Англияға барады, онда Джозеф Конрад пен Герберт Уэллс сияқты жазушылармен танысады. Туберкулез ауруына шалдыққан Стивен Крейн Германияның санаториінде емделіп жатқанда, 28 жасында қайтыс болады. Негізгі шығармалары *Maggie: A Girl of the Streets — Мэгги: көшелердің қызы (1893) *The Red Badge of Courage — Айбынның алқызыл белгісі (1895) *The Black Riders and Other Lines өлеңдер жинағы (1895) *George's Mother — Джорджтың анасы (1896) *The Open Boat — Ашық теңіздегі қайық (1898) *War is Kind өлеңдер жинағы (1899) *Active Service — Қызметте (1899) *The Monster — Құбыжық (1899) *Wounds in the Rain — Жаңбырдағы жаралар (1900) *The O'Ruddy соңғы романы (1903) Сілтемелер * [https://www.britannica.com/biography/Stephen-Crane Британика энциклопедиясындағы мақала] * [https://stephencranesociety.wordpress.com/ Стивен Крейн қоғамының сайты]
УЕФА Суперкубогы 2021

2021 жылғы УЕФА суперкубогы — 2021 жылғы 11 тамыз күні Белфастта өтіп, 2021 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы "Челси" мен 2021 жылғы УЕФА Еуропа Лигасының жеңімпазы "Вильярреал" өзара кездесті. Ойынның негізгі уақыты 1:1 есебімен тең аяқталды. Пенальтилер сериясында "Челси" 6:5 есебімен жеңіске жетті. Бұл аталмыш турнирдің 46-жарысы. Матч Егжей-тегжейі Дереккөздер Тағы қараңыз * УЕФА Чемпиондар Лигасы 2020/21 * УЕФА Еуропа Лигасы 2020/21 Сілтемелер *https://www.uefa.com/uefasupercup/match/2030316/
Маркос Алонсо Мендоса

Маркос Алонсо Мендоса (; 28 желтоқсан 1990 жыл) — испаниялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен "Челси" клубының қорғаушысы. Карьерасы Клубтық Атасы Маркос Алонсо Пенья да, әкесі Маркитос та футболшы болған, атасы да, әкесі де Испания ұлттық құрамасында доп тепкен. 2010 жылы карьрерасын "Реал Мадрид" клубында бастады, бірақ бәсекелестің тым жоғарылығынан "Болтон Уондерерске" ауысты. "Реал Мадрид" сапында 2010 жылы сәуір айында "Расингке" қарсы ойында бір рет қана Испания чемпионатында алаңға шықты. 2016 жылдан бері "Челсиде" ойнап келеді. Халықаралық 2018 жылы тұңғыш рет Испания құрамасы сапында алаңға шықты. Жетістіктері Клубтық ; «Челси» * Англия чемпионы: 2016/17 * Англия кубогы: 2017/18 * Чемпиондар лигасы: 2020/21 * Еуропа лигасы: 2018/19 * УЕФА суперкубогы: 2021 Дереккөздер Сілтемелер
Speak Now

Speak Now — американдық кантри әншісі Тейлор Свифттің 2010 жылдың 25 қазанында Big Machine лейблының астында шыққан үшінші альбомы. Альбом Billboard 200 чартында бірден бірінші орынға шықты, сатылымның бірінші аптасында 2010 жылы рекордтық тиражбен 1 047 000 дана сатылды. Осы альбомдағы барлық 14 ән Billboard Hot 100 хит-парадына кірді, ал негізгі «Mine» хиті ондағы №3 орынға жетті. Speak Now 2010 жылдың 25 қазанында Big Machine лейблының астында шығарылды және 1 047 000 данадағы дебюттік тиражының арқасында ол әнші үшін АҚШ-тағы №1 орынға иеленген екінші диск болды. АҚШ тарихындағы әйел әншілер шығарған ең жылдам сатылған 3-ші альбом болды. Ұлыбританияда альбом Top 40 Albums-та №6 дебют жасады. Канадада альбом № 1 Canadian Albums Chart-та дебют жасады. Үлкен дебюттан кейін альбом АҚШ-та екінші аптаға 320,000 тиражбен №1 орынды ұстады. Оның 3-ші аптасында ол екінші орынға (212,000 дана) ауысты. Алайда, 8-ші аптада альбом қайтадан № 1-ға оралды (259,000). Ресми мәліметтер бойынша, Тейлор Свифт "Back to December" әнін өзінің бұрынғы бойфрендтерінің бірі — "Ымырт" фильміндегі Джейкоб Блэк рөлімен танымал актер Тэйлор Лотнерге арнады. "Mean" синглы ең жақсы кантри әні ретінде ең жақсы жеке кантри әні және ең жақсы кантри әні номинацияларында [https://www.grammy.com Grammy] сыйлығын жеңіп алды. Альбом 2011 жылы Billboard Music Awards жүлдесін Top Country Album номинациясында жеңіп алды. "Speak Now" Тейлор Свифт үшін бірден Top-10-ға енген 6-шы сингл болды, бұл оны осы көрсеткіш бойынша алғашқы орындаушы етті. Тейлор Свифт 2011 жылы және 2012 жылдың басында Speak Now альбомын әлемдік турмен қолдады. Он үш айдың ішінде әлемдік турдың 111 күні Тейлор Азияда жеті концерт, Еуропада он екі концерт, Солтүстік Америкада 80 концерт және Австралияда он екі концерт қойды. Speak Now World Tour турына 1,6 миллионнан астам жанкүйерлер қатысып, 123 миллион доллардан астам қаражат жинады, бұл индустрия тарихындағы ең үлкен гастрольдердің бірі болды. Альбомдағы барлық әндерді Тейлор өзі жазды. Пікірлер Альбом музыкалық сын мен интернет-басылымдардан оң пікірлер алды. Марапаттар мен номинациялар Әндер тізімі
Каллум Хадсон-Одои

Каллум Хадсон-Одои (; 7 қараша 2000 жыл, Лондон) — англиялық футболшы, "Ноттингем Форест" футбол клубы мен Англия құрамасының шабуылшысы. Жетістіктері Клубтық «Челси» * Чемпиондар лигасы: 2020/21 * Еуропа лигасы: 2018/19 * УЕФА суперкубогы: 2021 Халықаралық Англия-17 * Әлем чемпионы: 2017 Дереккөздер Сілтемелер
Трево Чалоба

Трево Чалоба (ағыл. Trevoh Tom Chalobah; 5 шілде 1999) — англиялық футболшы, "Челси" клубының қорғаушысы. Карьерасы 2017 жылы карьерасын "Челси" сапында бастады. Кейін "Ипсвич Таун" (2018/19), "Хаддерсфильд Таун" (2019/20), "Лорьян" (2020/21) клубтарында арендада доп тепті. Англиядың 16-21 жастағы құрамаларында ойнаған. Жетістіктері Клубтық * Англия кубогы 2016/17 * УЕФА Суперкубогы 2021 Дереккөздер
Первис Эступиньян

Первис Хосуе Эступиньян Тенорио (; 28 қаңтар 1998 жыл, Эсмеральдас, Эквадор) — эквадорлық футболшы, Эквадор Ұлттық футбол құрамасы мен "Вильярреал" клубының қорғаушысы. 2021 жылы Америка кубогына қатысты. Жетістіктері Командалық «Вильярреал» * Еуропа лигасы: 2020/21 Халықаралық Эквадор-20 * Оңтүстік Америка чемпионы — 2017 Жеке * Америка кубогының символикалық құрамы: 2021 Дереккөздер
Уиндзор Парк

«Уиндзор Парк» (ағыл. Windsor Park) — Солтүстік Ирландия астанасы Белфаст қаласындағы футбол стадионы. 1905 жылы салынған. 1996, 2016 жылдары жөндеуден өткізілді. Сыйымдылығы 18500 адам. "Линфильд" клубы мен Солтүстік Ирландия құрамасы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. 2021 жылғы УЕФА суперкубогы осында өткізілді. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20090217080708/http://home.online.no/~smogols/ifcp/clubs/linfield/pictureslinfield.htm https://web.archive.org]
Серхио Асенхо

Серхио Асенхо Андрес (; 28 маусым 1989, Паленсия) — испаниялық футболшы, "Вильярреал" клубының қақпашысы. Жетістіктері Клубтық «Атлетико Мадрид» * Еуропа лигасы: 2009/10 * УЕФА суперкубогы: 2010 * Испания кубогы: 2012/13 «Вильярреал» * Еуропа лигасы: 2020/21 Халықаралық Испании-19 * Еуропа чемпионы: 2007 Дереккөздер
Булай Диа

Булай Диа (, 16 қараша 1996 жыл, Ойонна) — сенегалдық және франциялық футболшы, Сенегал Ұлттық футбол құрамасы мен "Вильярреал" клубының шабуылшысы. Жетістіктері Халықаралық * Африка чемпионы: 2021 Дереккөздер
Мануэль Морланес

Мануэль Морланес Ариньо (; 12 қаңтар 1999 жыл, Сарагоса, Испания) — испаниялық футболшы, "Мальорка" клубының жартылай қорғаушысы. Карьерасы Клубтық "Сарагоса" клубының түлегі. 13 жасында "Вильярреал" академиясына ауысты. Негізгі құрамда 2018 жылдан ойнай бастады. Халықаралық Испанияның 16, 17, 19, 21 жастағы құрамаларында ойнады. Дереккөздер
Жозе Эмбалу

Жозе Эмбалу (порт. José Embaló; 3 мамыр 1993, Фуншал, Португалия) — португалиялық футболшы, тегі бисаулық шабуылшы. Карьерасы 2012 жылы карьерасын АЕЛ клубында бастады. 2014 жылы португалияның "Бейра-Мар" клубына ауысты. 2015/16 жылғы маусымды "Рапид" (Бухарест) клубында өткізді. 2016 жылы қаңтарда Исландияның "Фиардаббигт" клубына ауысты. 2016 жылы жазда Кипрдің "Айя Напа" клубы қатарын толықтырды. 2017 жылы Польшаның "Ракув" клубына ауысты. 2018 жылы Португалияның "Саса" клубымен келісім шарт жасасты. 2019 жылы Польшаға қайта оралып, "Пуца" клубына өтті. 2020 жылы Польшаның "Олимпия" клубына ауысты. 2021 жылы "Алашкерт" клубына ауысты. Дереккөздер
Камо Арташесович Оганесян

Камо Арташеcович Оганесян (; 5 қазан 1992, , Армения) — армениялық футболшы, Армения Ұлттық футбол құрамасы мен "Арарат-Армения" клубының қорғаушысы. Карьерасы Карьерасын 2008 жылы "Бананц-3" командасында бастады. 2009 жылы "Пюник" клубына ауысты. "Пюник" сапында жеті маусым ойнап, екі рет Армения чемпионы атанды. 2017 жылғы маусымды "Торпедо-БелАЗ" сапында өткізіп, Беларусь чемпионатында ойнады. 2018 жылы "Жетісуға" ауысты. Жетістіктері Командалық * Армения чемпионы (2): 2009, 2010 * Армения кубогы (3): 2009, 2010, 2014 * Армения суперкубогы (1): 2010 * Қазақстан чемпионы: 2020 Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/100207 Профилі]
Давид Дюриш

Давид Дюриш (слов. Dávid Ďuriš; 22 наурыз 1999 жыл) — словакиялық футболшы, "Жилина" клубының шабуылшысы. Словакия жастар құрамасында ойнаған. Карьерасын 2017 жылы "Жилинаның" фарм клубында бастады. Дереккөздер
Ваган Вардонович Бичакчян

Ваан Варданович Бичахчян (; , Гюмри, Армения) — армениялық футболшы, Армения Ұлттық футбол құрамасы мен "Жилина" клубының жартылай қорғаушысы. Жетістіктері Клубтық * Армения кубогы (1): 2016/2017 Дереккөздер
Тибор Слебодник

Тибор Слебодник (словак. Tibor Slebodník; 21 қыркүйек 2000) — словакиялық футболшы, "Жилина" клубының жартылай қорғаушысы. Карьерасы Клубтық 2018 жылы карьерасын "Попрад" клубында бастады. 2020 жылы "Жилинаға" ауысты. Дереккөздер Сілтемелер * [https://int.soccerway.com/players/tibor-slebodnik/556443// Профилі]
Александр Клишич

Александр Клишич (босн. Aleksandar Glišić; 3 қыркүйек 1992) — босниялық футболшы, "Алашкерт" клубының шабуылшысы. Карьерасы Карьерасын 2009 жылы Босния клубтарында бастады. 2015 жылы "Радник Бьелина" клубына ауысты. 2019 жылдың басында "Бананц" клубына өтті. Сол жылы жазда "Алашкерт" футболшысы атанды. Дереккөздер Сілтемелер
Александр Валерьевич Павловец

Александр Валерьевич Павловец (; 13 тамыз 1996 жыл) — беларусьтік футболшы, Беларусь Ұлттық футбол құрамасы мен "Колос" клубының қорғаушысы. Жетістіктері Командалық * Беларусь чемпионы: 2019 Дереккөздер Сілтемелер
Неман (футбол клубы, Гродно)

«Неман» — Беларусьтың Неман қаласындағы футбол клубы, 1964 жылы құрылған. Атаулары * Неман (1964—1971) * Химик (1972—1992) * Неман (1993—1998) * Неман-Белкард (1999—2001) * Неман (2002 —) Жетістіктері Ұлттық * Беларусь чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2002 * Беларусь кубогы (1): 1993 КСРО дәуірі * Екінші лига жеңімпазы —1980 Сілтемелер http://www.fcneman.by/
Торпедо-БелАЗ

«Торпедо-БелАЗ» — Беларусьтің Жодино қаласындағы футбол клубы. Атаулары * «Ракета» (1961—1967) * «Автозаводец» (1967—1969) * «Торпедо» (1969—1988) * «БелАЗ» (1989—1992) * «Торпедо» (1993—2011) * «Торпедо-БелАЗ» (2011 жылдан бері) Жетістіктері Ұлттық БКСР және Беларусь чемпионаты * Чемпион — (4): 1970, 1971, 1980, 1981 * 2 орын — (2): 1972, 1985 * 3 орын — (3): 1975, 1982, 2020 * 1 лига жеңімпазы: 2001 БКСР және Беларусь кубогы * Жеңімпаз — (9): 1969, 1971, 1972, 1977, 1978, 1981, 1982, 1983, 2016 * Финалист — (3): 1970, 1984, 2010 Суперкубок * Финалист: 2011, 2017 Сілтемелер * http://torpedo-belaz.by/
Динамо-Юни (футбол клубы)

Динамо Юни — 1993-2004 жылдары Беларусь чемпионаттарында ойнаған футбол клубы, Базасы Минск қаласында. 1993 жылы құрылып, 3-дивизонда ойнай бастады. 1994/95 жылғы маусымда 2-орын алып, 2 дивизионға жоғарылады. Содан тарағанша осы дивизонда өнер көрсетті. Жоғары көрсеткіші — 1999 жылғы 3-орын. Сілтемелер * http://footballfacts.ru/clubs/36214-dinamoyuni-minsk
Вячеслав Вячеславович Чурко

Вячеслав Вячеславович Чурко (; 10 мамыр 1993 жыл) — украиналық футболшы, "Колос" клубының жартылай қорғаушысы. Украинаның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.thefinalball.com/player.php?id=235569 Профилі]
Жанкештілер жасағы: Сынақ миссиясы

«Жанкештілер жасағы: Сынақ миссиясы» — DC Comics баспасының комикстеріне негізделген америкалық суперқаһармандық фильм. Warner Bros. Pictures компаниясы шығарған бұл фильм «Жанкештілер жасағы» (2016) фильмінің жекеленген сиквелі әрі DC Ғаламының оныншы фильмі болды. Фильмнің режиссёрі және сценаристі - Джеймс Ганн. Басты рөлдерде: Марго Робби, Идрис Эльба, Джон Сина, Джоэл Киннаман, Сильвестр Сталлоне, Виола Дэвис, Джай Кортни, Питер Капальди. Фильм Ұлыбританияда 2021 жылы 30 шілдеде, ал АҚШ-та 5 тамызда шықты. Сол күні бір ай көлемінде Max стриминг-сервисінде қолжетімді болды. Қазақстанда фильм 5 тамызда шықты. Фильм сыншылардың жақсы бағаларына ие болды. Сыншылар Ганның режисерлығын, визуалды стилін, есерсоқ әзілдерін жоғары бағалады. Фильмнің спин-оффы «Бітімгер» телесериалы 2022 жылы қаңтарда Max сервисінде шықты. Рөлдерде * Марго Робби – Харли Квинн * Идрис Эльба – Бладспорт * Джон Сина - Бітімгер * Джоэль Кинеман - Рик Флаг * Сильвестр Сталлоне - Акула Патша * Майкл Рукер – Савант * Шон Ганн – Уизл * Давид Дастмалчян – Бұршақты адам Дереккөздер
Алтын булла

ің империялық алтын булласы, 1374 ж.]] Алтын булла немесе Хрисобул, Хрисобуллос (лат: bulla aurea; грек: Χρυσόβουλλον) — Ортағасырлар мен Ренессанс батыс Еуропа және Византия монархтарының дикреттерін біріктіретін алтын екі жақты қағаз және құжат. Сегіз жүз жылға жуық уақыт ішінде олар бір жақты, екінші тараптың немесе тараптардың міндеттемелерінсіз шығарылды. Алайда, бұл, сайып келгенде, тиімсіз болды, өйткені византиялықтар империяны құлатуға шетелдік мемлекеттердың күш-жігерін шектеуге тырысты. Белгілі алтын буллалар: * 1082 жылғы Алтын булла, I Алексей Комнин Адрия теңізін нормандықтардан қорғаудың орнына Византия империясының барлық жеріндегі венециялық көпестерге салықтан босатылған еркін сауда құқығын беру үшін шығарды. * 1136 жылғы Алтын булла, Рим Папасы II Иннокентий шығарған көбінесе Гнезнен булласы деп аталады. * Сицилияның алтын булла, 1212 жылы Қасиетті Рим императоры II Фридрих шығарған. * 1213 жылғы Алтын булла, II Фридрих шығарған. * Джон Лэкландпен (Англияның патшасы) келіскенін мойындау үшін Папа шығарған 1213 жылғы Алтын булла. * 1214 жылғы Алтын булла, II Фридрих шығарған, барлық неміс территорияларын Эльба мен Эльда өзендерінің солтүстігінде Данияның патша Вальдемар жеңімпазға беру туралы. * Алтын Берн булла, II Фридрих 1218 жылы шығарған, бірақ қазір жалған болып саналатын. * 1222 жылғы Алтын булла, Мажарстан паштасы II Андраш шығарған асылдардың құқығын растау үшін шығарылды. * 1224 жылғы Алтын булла (Diploma Andreanum), Андраш II Трансильванияда тұратын сакстерге белгілі бір құқықтар беру үшін шығарған. * Риминидің алтын булласы, II Фридрих шығарған. * 1242 жылғы Алтын булла, Мажарстан патшасы IV Бела шығарған, моңғолдардың Еуропаға басып кіруі кезінде Хорватиядағы Градец (қазіргі Загреб) және Самобор тұрғындары үшін еркін патша округін (еркін және патшалық қала) жариялады. * 1267 жылғы Алтын булла, Мажарстан патшасы IV Бела шығарған. * 1348 жылғы Алтын булла, Бохемия патшасы IV Карл (Қасиетті Рим императоры) Карлов университетіне артықшылықтар беру үшін шығарған. Прагада Рим Папасы Клемент VI негізін қалаған, әлемдегі ең көне университеттердің бірі. * 1356 жылғы Алтын булла (ең танымал Алтын буллалардың бірі), императоры IV Карл шығарған, Қасиетті Рим империясының конституциялық құрылымын анықтау (және төрт жүз жылдан астам уақытты ұзарту) үшін Нюрнберг Сеймінде жариялау үшін. * 1702 жылғы Алтын булла, Қасиетті Рим императоры I Леопольд шығарған, Силезия астанасы Бреслау (қазіргі атауы: Вроцлав), болашақ Вроцлав университеті (Universitas Vratislatensis) және Леопольдина академиясын құру үшін. шығарған 1356 жылғы Алтын булла.]] Тағы қараңыз * Папалық булла Дереккөздер
Филип Ивановский

Филип Ивановский (; 1 мамыр 1985, Скопье, Югославия) — солтүстік македониялық футболшы, шабуылшы, Солтүстік Македония Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Жетістіктері Командалық * Македония чемпионатының күміс жүлдегері (1): 2005/06 * Македония чемпионатының қола жүлдегері (1): 2006/07 * Македония кубогы (1): 2005/06 * Польша кубогы (1): 2006/07 * Қазақстан кубогы (1): 2012 * Польша суперкубогы (2): 2007, 2008 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.national-football-teams.com/player/23112.html
Әйелдер арасындағы гандболдан әлем чемпионаты

Әйелдер арасындағы гандболдан әлем чемпионаты — әйелдер ұлттық құрамалар үшін 1957 жылдан бастап екі жылда бір рет Халықаралық гандбол федерациясымен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Қазақстан әйелдер құрамасы əлем чемпионаттарына сегіз рет (2007-2011, 2015, 2019-2025) қатысты. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.ihf.info/IHFCompetitions/WorldChampionships/WomensWorldChampionships/ Әлем чемпионатының ресми сайты]
Давид Атанасковски

Давид Атанаскоский (; 21 қазан 1996, Скопье, БЮРМ) — македониялық футболшы, Қарағандының "Шахтер" клубының қорғаушысы. Солтүстік Македонияның 20, 21 жастағы құрамаларында ойнаған. Жетістіктері Клубтық ; «Пандев академиясы» * Македония кубогы: 2018/19 Дереккөздер Сілтемелер * [https://footballfacts.ru/person/652403 Профилі]
Флоринел Коман

Флоринел Теодор Коман (; 10 сәуір 1998 жыл, Брэила) — румыниялық футболшы, Румыния Ұлттық футбол құрамасы мен "Стяуа" клубының шабуылшысы. Жетістіктері Командалық ; Вииторул Констанца * Румыния чемпионы: 2016/17 Жеке * Румыния чемпионатының үздік ойыншысы: ақпан 2017 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.national-football-teams.com/player/75721.html
Айнұр Сайлаубайқызы Көпбасарова

Айнұр Сайлаубайқызы Көпбасарова (7 ақпан 1975, Тараз, Қазақ КСР, КСРО) — продюсер, Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының директоры (2024 жылдың 13 ақпанынан бастап). Өмірбаяны Білімі * 1990-1995 жылдары Жамбыл педагогикалық институтында филолог мамандығы бойынша білім алған. * 1995-1996 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-да магистратурада, ал 1996-1999 жылдары аспирантурада оқып, 1999 жылы "Абайдың лирикалық өлеңдерінің бейнелілігі және оның орыс тіліне аударудағы көркем табиғаты" тақырыбында кандидаттық диссертация қорғап, филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алған. Ғылыми жетекшілер Жанғара Дәдебаев және Зейнолла Қабдолов. Еңбек жолы * 1999 ж. – Азаматтық авиация академиясы, кафедра оқытушысы; * 2000 ж. – Әл Фараби атындағы ҚазҰУ-дың көркем аударма және әдеби шығармашылық теориясы кафедрасының оқытушысы; * 2000-2010 ж. – «Хабар» телеарнасының бас редакторы, продюсері, көптеген жобаның авторы; * 2010 жылдан бері «А+А Idea fabric» ЖШС-нің бас продюсері әрі креативті директоры; * 2021-2024 жылдары Түркістан музыкалық драма театрының директоры; * 2024 жылдың 13 ақпанынан бастап Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының директоры. Фильмографиясы *«Я тебя люблю» фильмі *«Армандастар» сериалы Продюсерлік жобалары * Мəскеу қаласында, «Современник» театрының сахнасында қойылған "Фариза" спектаклі * «Star of Аsia» халықаралық фестивалінің Бас продюсері Марапаттары *«Құрмет» орденінің кавалері; *Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінің алғыс хаты. *“Қазақстан Тəуелсіздігіне 30 жыл” мерекелік медалі *“Түркістан облысына сіңірген еңбегі үшін” медалі Дереккөздер
Сырымбет Мәмбетұлы

Сырымбет Мәмбетұлы (Алжан) (XVII—XVIIIғғ) — қазақтың батыр қолбасшысы. Алматы обылысы Райымбек ауданы Хантәңірі өңірінен, Ұлы жүз Албан руының Шоған абыз- Сегізсары тармағынан. Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан. ХVІІ ғасырдың 2 жартысы, ХVІІІ ғасырдың І жартысы Қазақ хандығы үшін өте ауыр кезең болды. Қазақ хандығына жонғарлар, Еділ қалмақтары және басқа да жаулар жан-жағынан қазақ ұлыстарын шауып, малдары мен отбастарын тұтқындап, алып кетіп отырды. Осы кезеңде Сыр бойында (Қызылорда облысы) қанды шайқастар болып жатады. Сол аласапыран заманда Сыр бойында (нақтылай айтсақ Шиелі өңірі, Жолек қорғанының маңайында ) қазақтың атақты қаһарман ұлы Сырымбет батыр жер жастанды. Сырымбет батырдың тегі Ұлы жүз, Албан, оның ішінде Шоған руынан шығады. Батыр бабамыз ХVІІ ғасырдың 2 жартысында өмір сүрген. Сырымбет батырдың белгісі қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының маңайында, қыпшақтың Көзей аталығынан шыққан Жұғы әулиенің қасында орналасқан. Сырымбет батырдың ұрпақтары батыр бабасына тағзым етіп белгі орнатқан. [Бақытжан Ахметбектің дерек қорынан, мәлімет Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жөлек ауылының әкімі болған Бегімбет ағадан және осы ауылдың түлегі Қызылорда гуманитарлық университетінің магистрі Алтынбекова Сәуледен алынған.] Сырымбет батырдың негізі елі қазіргі Алматы облысында қоныстанған ғой. Батыр Сыр бойында жаугершілік заманда қаза болуы мүмкін. Бірақ Сырымбет батырдың өзі өлсе де атын өшірмейтің артында өңкей батыр болып өткен ұрпақтары шығады. Сырымбет батырдың баласы Ханкелді батыр 1733 жылы Ұлы жүздің Қодар би, Төле би, Сатай, Бөлек батырлармен бірге орыс патшасы Анна Иоановнаға елші жіберіп, Ресейдің қол астына алуын өтінген. Ханкелді батырдан Түке дүниеге келеді, одан әйгілі Райымбек батыр (1705/30—1780/1814) дүниеге келеді. Райымбек он бес жасқа келгенде атасы Ханкелді жауға жасақ жинап, аттанып кеткенін естіп, анасынан, ауылдағы қарттардан бата алып, ішінен «Атам Сырымбет батырдың әруағы қолдай гөр, жаудан қайтпасқа мен серт беремін, жәрдемдеріңізді сіздер бер» деп жорықшылардың артынан жүріп кетіпті. Райымбек Қараталдың бойында шұбырып жүрген қалын сарбаздың ішіне келіп кіріп кетеді. Бұлардың бәрі жүріп отырып, Іле суының бойына келіп, одан әрі өте алмай, тек Райымбек қана өтеді. [Қ.Табылдиев. «Қазақ батырлары» Ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен. Қазақтар ұзақ жылдарға созылған жоңғар шапқыншылығына қарсы өздерінің тәуелсіздігі мен бостандығы үшін әділетті соғыс жүргізді. Бұл күресте қазақ жерінің оңтүстік-шығыс шебіне орналасқан Жетісудың тұрғындары жаудың дүркін-дүркін қайталаған басқыншылық шабуылдарына бүкіл казақтың жасақшыларының бірінші легінде тойтарыс беріп отырды. Ортақ жауға қарсы күресте бүкілқазақтық мүдделердің символы болған Төле би, Абылай хан сияқты мемлекет қайраткерлері, Бөгенбай, Қабанбай, Малайсары, Райымбек, Наурызбай сияқты батырлар өздерінің есімдерін мәңгілік даңққа бөледі. Дереккөздер
Витесс

Витесс (Stichting Betaald Voetbal Vitesse) — Нидерландтың Арнем қаласындағы футбол клубы. 1892 жылы 14 мамырда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Гелредом аренасында өткізеді. Тарихы Жетістіктері Ұлттық * Нидерланд кубогы: 2017. * Нидерланд кубогының финалисі (4): 1912, 1927, 1990, 2021 * Нидерланд суперкубогының финалисі (1): 2017 * 1 дивизион жеңімпазы (2) : 1976/77, 1988/89 * Гелдерланд провинциясының жеңімпазы (2) : 1894/95, 1895/96. Атақты ойыншылары * Рой Макаай * Сандер Вестерфилд * Пьер ван Хойдонк Дереккөздер
Лачи (футбол клубы)

«Лачи» (KF Laçi) — Албанияның Лачи қаласындағы футбол клубы. 1965 жылы құрылған. Жетістіктері Албания кубогы * Жеңімпаз (2): 2012/13, 2014/15 Дереккөздер Сілтемелер * https://int.soccerway.com/teams/wd/wd/2522/
Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика

Жеңіл атлетика сайыстары барлық Олимпиада ойындарында өткізілді. Алғашқы заманауи Олимпиадаларда сайыстар тек ерлер арасында болды. 1928 жылдан бастап әйелдер арасындағы сайыстар да өткізіле бастады. Ал 2021 жылы алғашқы рет аралас эстафета өткізілді. Соңғы рет жеңіл атлектикадан 48 медаль комплектісі сарапқа салынды. Сайыстар Ерлер Ерлер арасындағы жеңіл атлетика сайыстары 1956 жылдан бастап өзгеріссіз болып өткізіліп жатыр және 24 дисциплинаны қамтиды (тек 1976 жылы 50 шақырым жүру өткізілмей қалды). Бұрын өткізілген сайыстар 30 шақты дисциплинадан өтті. Әйелдер Әйелдер арасындағы жеңіл атлетика сайыстары алғаш рет 1928 жылы енгізілді. Аралас Аралас, ерлер мен әйелдер қосылып қатысатын жеңіл атлетика сайыстары алғаш рет 2021 жылы енгізілді. Қазақстан жеңіл атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 18 атлет, 2000 жылы — 25 атлет, 2004 жылы — 21 атлет, 2008 жылы — 19 атлет, 2012 жылы — 24 атлет, 2016 жылы — 23 атлет, 2021 жылы — 10 атлет қатысқан. Жеті Олимпиадада олар 2 алтын, 1 күміс, 2 қола медаль жеңіп алған: Тағы қараңыз * Жеңіл атлетикадан олимпиялық рекордтар тізімі
Пётр Сверчевский

Пётр Ярослав Сверчевский (; 8 сәуір 1972 жыл, Новы-Сонч) — польшалық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы 1992 жылғы Олимпиада ойындарына, 2002 жылы әлем чемпионатына қатысты. Жетістіктері Клубтық ; «Катовице» * Польша кубогы (2): 1990/91, 1992/93 * Польша суперкубогы: 1991 ; «Бастия» * Интертото кубогы: 1997 ; «Лех» * Польша кубогы: 2003/04 * Польша суперкубогы: 2004 ; «Дискоболия» * Польша кубогы: 2006/07 * Лига кубогы (2): 2007, 2008 Халықаралық ; Польша * Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1992 Дереккөздер
Жозе Туре

Жозе Туре (; 24 сәуір 1961 жыл, Нанси, Франция) — франциялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1984 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Жетістіктері Халықаралық ; Франция (олимп.) * Олимпиада чемпионы (1): 1984 Клубтық ; Нант * Франция чемпионы (2): 1979/80, 1982/83 * Франция Вице-чемпионы (3): 1980/81, 1984/85, 1985/86 * Франция кубогының финалисі (1): 1982/83 ; Бордо * Франция чемпионы (1): 1986/87 * Франция Вице-чемпионы (1): 1987/88 * Франция кубогы (1): 1986/87 ; Монако * Франция кубогының финалисі (1): 1988/89 Дереккөздер
Драган Стойкович

Драган Стойкович (; 3 наурыз 1965, Ниш, Югославия) — югословиялық және сербиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. 2021 жылы Сербия Ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы боп тағайындалды. Жетістіктері Ойыншы ретінде ; «Црвена Звезда» * Югославия чемпионы: 1987/88, 1989/90 * Югославия кубогы: 1989/90 ; «Олимпик» Марсель * Франция чемпионы: 1990/91 * Чемпиондар лигасы: 1992/93 ; «Нагоя Грампус Эйт» * Император кубогы: 1995, 1999 ; Югославия * Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1984 ; Жеке * Джей лиганың ең қымбат ойыншысы: 1995 * Жапониядағы жыл спортшысы: 1995 * «Црвена Звезда» жұлдызы: 1990 * Әлем чемпионатының символикалық құрамы: 1990 * Югославиядағы жыл футболшысы: 1988, 1989 * ФИФА жыл құрамасы: 1991, 1998 Бапкер ретінде ; «Нагоя Грампус Эйт» * Жапония чемпионы: 2010 * Жапония суперкубогы: 2011 ; Жеке * Жапония жыл бапкері: 2010 * Ниш қаласындағы жыл спорт тұлғасы: 2010 Қатысқан турнирлері * Еуропа чемпионаты: 1984, 2000 * Жазғы Олимпиада ойындары 1984, 1988 * Әлем чемпионаты: 1990, 1998 Дереккөздер
Мартин Хоффман

Мартин Хоффман (; 22 наурыз 1955, Гоммерн, ГДР) — германиялық футболшы, шабуылшы. Футбол жаттықтырушысы. 1974 жылы әлем чемпионатына, 1976 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. Жетістіктері Халықаралық * Олимпиада чемпионы: 1976 Клубтық * Чемпион ГДР (2): 1973/74, 1974/75 * Кубок иелері кубогының жеңімпазы: 1973/74 * ГДР кубогы (3): 1977/78, 1978/79, 1982/83 Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы ату спорты

Ату спортының сайыстары, 1904 және 1928 жылдарды санамағанда, барлық Олимпиада ойындарында өткізілді. Алғашқы заманауи Олимпиадаларда ату спорты сайыстары тек ерлер арасында болды. 1968-1980 жылдары аралығында әйелдер сайыстарға ерлермен қатар қатысуға мүмкіндік алды, ал тек қана әйелдер арасындағы сайыстар 1984 жылдан бастап өткізіле бастады. 2021 жылы жеке дисциплина ретінде ерлер мен әйелдер жұптарға қосылып қатысатын, яғни аралас сайыстар енгізілді. Соңғы рет нысана көздеуден 15 медаль комплектісі сарапқа салынды. Сайыстар Ерлер Әйелдер Аралас Қазақстан атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 5 атлет, 2000 жылы — 6 атлет, 2004 жылы — 4 атлет, 2008 жылы — 6 атлет, 2012 жылы — 3 атлет, 2016 жылы — 5 атлет, 2021 жылы — 3 атлет, 2024 жылы — 9 атлет қатысқан. Қазақстан атлеттері бұл спорт түрінен 2 күміс, 2 қола медаль жеңіп алған:
Олег Петрович Антропов

Олег Петрович Антропов (5 қараша 1947 жыл, Шымкент, Қазақ КСР, КСРО — 15 қазан 2023) — КСРО-лық волейболшы. Карьерасы 1968 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы.1969 жылы "Буревестник" (Алматы) сапында КСРО чемпионы атанды. 1971 жылы Риганың "Радиотехник" сапына ауысты. 1969 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Кейін Латвияда тұрақтап, бапкерлікпен айналысты. Дереккөздер
Нина Николаевна Смелеева

Нина Николаевна Смелеева (28 наурыз 1948, Ленинград) — КСРО-лық волейболшы, 1968 және 1972 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы. Карьерасы 1961 жасында отбасымен бірге Алматыға көшті. 1964 жылы "Еңбек" клубына қабылданды. 1968 жылы КСРО құрамасы сапында Олимпиадада топ жарды. Сол жылы КСРО еңбек сіңірген спорт шебері ретінде марапатталды. 1969-79 жылдары Мәскеудің "Динамосында" ойнады. Жетістіктері *КСРО чемпионы: 1970—1973, 1975, 1977 *Олимпиада чемпионы: 1968, 1972 *Чемпиондар кубогы: 1969—1972, 1975, 1977 Дереккөздер
Мицуо Камата

— жапониялық футболшы, 1964, 1968 жылдары Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. Жетістіктері Командалық ; «Фурукава Электрик» * Император кубогы: 1960, 1961, 1964 Халықаралық ; Жапония * Олипиада ойындарының қола жүлдегері: 1968 Бапкерлік ; «Фурукава Электрик» * Жапония 1 дивизионының чемпионы: 1976 * Император кубогы: 1976 * Лига кубогы: 1977 Жеке * Жапон футболының құрмет залы Дереккөздер
Владимир Вайсс (1939)

Владимир Вайсс (; 21 қыркүйек 1939 жыл, Врутки — 23 сәуір 2018 жыл) — чехословакиялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. Жеке өмірі Ұлы Владимир Вайсс та, немересі Владимир Вайсс та футболшы. Жетістіктері 1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері. Дереккөздер Сілтемелер * [http://futbal.sme.sk/c/4287617/futbalova-saga-rodu-weissovcov-pokracuje-uz-tretou-generaciou.html Вайстар әулеті футбол ойнайды жалғастырып жатыр]
Ференц Бене

Ференц Бене (; 14 желтоқсан 1944, Балатонуйлак — 27 ақпан 2006, Будапешт) — мажарстандық футболшы, шабуылшы, 1964 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Жетістіктері Командалық * Олимпиада чемпионы: 1964 * Мажарстан чемпионы: 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1978 * Мажарстан кубогы: 1969, 1970, 1975 Жеке * Мажарстан чемпионатының үздік мергені (6): 1963 (23 гол), 1964 (28 гол), 1969 (27 гол), 1972 (29 гол), 1973 (23 гол), 1975 (20 гол) * Еуропа чемпионатының үздік мергені: 1964 (2 гоа) * Олимпиада ойындарының үздік мергені: 1964 (12 гол) * Мажарстанның жыл футболшылсы (2): 1964, 1969 Сілтемелер
Хеннинг Френцель

Хеннинг Френцель (; 3 мамыр 1942 жыл, Гайтхайн) — ГДР-лік футболшы, шабуылшы. Карьерасы 1964 жылы біріккен Германия сапында Жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, күміс жүлдегер атанды. Бүкіл карьреасында "Лейпциг" клубында ойнады.
Махмұд Бедалұлы Омаров

Махмұд Бедалұлы Омаров (10 қыркүйек 1924, Алматы қаласы – 25 желтоқсан 1961, Мәскеу), КСРО-лық нысана көздеуші, ұлты ұйғыр. Қазақ топырағынан шыққан тұңғыш Олимпиада жүлдегері. Жетістіктері Мельбурн (1956) және Рим (1960) Олимпиадаларында пистолеттен атудан (50 м) екі мәрте күміс медальды РСФСР атынан қатысумен иеленген тұңғыш қазақстандық. Ол 3 дүркін әлем чемпионы (1954, 1958-жеке және бригада құрамында). 1961 жылы жұмбақ жағдайда қастандықпен өлтірілді. Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20161204000000/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/um/makhmud-umarov-1.html.html Статистикасы]
Иван Колев

Иван Петков Колев (; 1 қараша 1930 жыл, Пловдив — 1 шілде 2005 жыл, София) — болғариялық футболшы, шабуылшы. 1952, 1956, 1960 жылдары Олимпиада ойындарына, 1962, 1966 жылдары Әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері Командалық * Болгария чемпионы (11): 1952, 1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1966 * Болгария кубогы (4): 1954, 1955, 1961, 1965 Жеке * Болгария жыл футболшысы: 1956, 1962 * Болгария еңбек сіңірген спорт шебері: 1960 Сілтемелер
Ерлер арасындағы гандболдан әлем чемпионаты

Ерлер арасындағы гандболболдан әлем чемпионаты — ерлер ұлттық құрамалар үшін 1938 жылдан бастап екі жылда бір рет Халықаралық гандбол федерациясымен ұйымдастырылатын гандболдан халықаралық жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.ihf.info/IHFCompetitions/WorldChampionships/WomensWorldChampionships/ Әлем чемпионатының ресми сайты]
Райко Митич

Райко Митич (; 19 қаңтар 1922 жыл, Долац, Бела-Паланка — 29 наурыз 2008 жыл, Белград) — югославиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 1948, 1952 жылдары Олимпиадаға қатысты, екеуінде де күміс жүлдегер атанды. 1950, 1954 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Белградтағы "Црвена Звезда" стадионына Райко Митичтің аты берілді. Жетістіктері Ойыншы ретінде * Югославия чемпионы (6): 1945, 1950/51, 1952/53, 1955/56, 1956/57, 1958/59 * Югославия кубогы (4): 1948, 1949, 1950, 1958 * Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері: 1948, 1952 Бапкер ретінде * Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1968 Сілтемелер * https://www.national-football-teams.com/player/19917.html
Эрик Нильссон

Эрик Нильссон (; 6 тамыз 1916 жыл, Лимхамн — 9 қыркүйек 1995 жыл, Хёлвикен) — швециялық футболшы, қорғаушы, 1948 жылғы Олимпиада чемпионы, 1952 жылғы Олимпиаданың қола жүлдегері. 1950 жылғы әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды. Сол жылы Швецияда жыл футболшысы ретінде марапатталды.