kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Білгенге маржан хабары

Білгенге маржан -айдарымен берілген, 1994-1996 жылдары эфирден жарық көрген хабар. . Хабардың авторы және жүргізушісі — Айтбай Алдоңғаров[[, режиссері — Үмітжан Сәдуова болды. Хабардың мақсаты — [[Абай өлендері мен қара сөздерінің педагогикалық және тәрбиелік, адамгершілік және ізгілік жайындағы философиялық қағидаларын аудиторияға жеткізу болды. Хабарға белгілі ғалымдар Ермек Өтебаев, Тасболат Қасенов, Олжабай Жармакин, Борис Қуатов, Еңлік Жұматаева, Ғалия-бану Кертаева және облыстағы (Павлодар) көнекөз кариялар мен студенттер және оқушылар қатыстырылды. Семей қаласында өткен Абайдың 150 жылдық тойынан сараптама хабар ұйымдастырылып, эфирден жарық көрді. Ұзақтығы — 30 мин. Дерекөздер
Бетпе-бет

«Бетпе-бет» – "Хабар" агенттігінің тікелей эфирінде қоғамды толғандырып отырған өткір мәселелерді әңгіме өзегіне айналдырып, ел көлеміндегі аузы дуалы тұлғалардың ой-пікірлерін шыншыл күйінде халықка жеткізетін бағдарлама . Халық көкейіндегі үннің эфир арқылы жоғарыдағыларға жетуі хабардың алға қойған басты мақсаттарының бірі болатын. Бетпе-бет хабарын әр жылдардағы көрермендерге танымал тележурналистер Н. Иманталиұлы, С. Жанболат, Б. Омаров, Б. Уэли т. б. аса шеберлікпен жүргізіп, көпшілік ықыласына бөлеңді. Дереккөздер
Беу қыздар-ай

«Беу қыздар-ай» — "Қазақтелефильм" студиясының 9 бөлімді, толық метражды, 1977 жылы қазақ тілінде түсірілген ақ-қара түсті фильм-спектаклі. Пьеса авторлары Қуандық Шанғытбаев, Қанабек Байсейітов. Режиссер Тұраш Ыбыраев, операторы Юрий Кулик. Сюжеті Үш сүрбойдақ — ақын Әубәкір, суретші Сұлтан, доцент Хасен бір пәтерде тұрады. Жастары біршамаға келсе де, үйленудің еш реті түспейді. Бір күні газеттен озат сауыншы қыз Айсұлу Асанованың суретін көреді де, үшеуі де ауылдық сауыншыға ғашық боп қалады. Солайша үшеуі де "Көкдала" колхозына аттанбақ боп тұрғанда, ауылдан Серке атты қойшы оқуға түспек болып, доцент Хасенді іздеп келеді де, әуелі суретші Сұлтанға жолығады. Таныса келе Серке тап сол "Көкдала" колхозынан болып шығады. Ол аздай тіпті Айсұлудың сөз байласқан жігіті-тұғын. Бірақ мұның бәрін Серке жасырады да, "мен Айсұлудың жиенімін" деп Сұлтанды алдайды. Сұлтанды шығарып сап бола, Әубәкірмен жолығады, оны да солай алдайды. Соңында өзі іздеп келген Хасенге кездесіп, ол мұны оқуға түсіретін боп, бұл оны Айсұлумен таныстыратын болып келіседі. Қызбен сөйлесу үшеуіне де оңайға соқпайды. Колхоз басшысы Әбдіқадыр бұларды Айсұлудың өзімен емес, әпкелерімен таныстырып жібереді. Қыздар бұлардан өткен сөзшең, намысты, арлы, тәрбиелі болып шығады да, уыстарына түсе қоймайды. Дегенмен үшеуі де өздері танысқан "Айсұлуларына" ғашық болады да, қыздардың соңынан қалмайды. тіпті қаланы ұмытып, колхоз мүшесі боп тіркеледі де, үшеуі де ауылда қалады. Айсұлудың өзі болса, "мен саған қаладан күйеу ізде дедім бе?" деп Серкемен араз болады. Дегенмен Серке колхозға пайдалы жұмыс жасайды: колхоз бастығының айтуынша, ол "көз көрмеген суретшіні, ат шаптырып алдыра алмайтын ақынды", әсіресе шаруашылыққа өте қажетті тұлға — зоотехник-доцент Хасенді ауылға әкелді. Айсұлудың өзімен емес, әпкелерімен танысқанын білмейтін үшеуі Айсұлуды бір-бірінен қызғанып, алысып-жұлысуға дейін барады. Шындық ең соңында ашылады. Әрқайсысы өз ғашықтарымен табысады. Серке де Айсұлумен татуласады. Осылайша төртеуі бір-бірімен бажа болады. Рөлдерде * Әбдіқадыр - Қапан Бадыров * Сұлтан - Сәбит Оразбаев * Хасен - Ғабдолла Сүлейменов * Әубәкір - Райымбек Сейітметов * Айсұлу - Нұрзада Тәшімова * Күнсұлу - Гүлжан Әспетова * Жансұлу - Салиха Қожақова * Нұрсұлу - Баян Имашева * Серке - Есболған Жайсаңбаев * Милиционер - Күләш Сексенбаева Дереккөздер Сілтемелер * [https://altynqor.com/video/737 Фильмді тамашалау]
Бейнезаметка

Бейнезаметка – шартты (сюжетті) түрде екіге бөлуге болады. Біріншісі оқиғаны ресми, дәстүрлі хабарлау түрі. Екінші түрі заметканы сценарлық немесе авторлық деп атау. Мұнда журналистің шығармашылық-өндірістік іске қатысы айқын сезіліп, оның ақпарат сапасына әсері байқалып тұрады. Автор-журналист хабарды түсіру кезінде аландағы қандай да бір өндірістік әлде шығармашылық мәселелерге тікелей жауап береді. Сөйтіп, журналист жұмысы авторлық сюжетті даярлау кезінде мынадай кезендерден тұрады: тақырыпты таңдау және оны редакцияда бекіттіру, түсірілетін нысанды зерттеу және мәтіндегі жобаны құру, түсіруге, монтажға қатысу әрі мәтін жазу Мәтін мейлінше қысқа, ықшам болып, ол көрерменде туындайтын сұраққа жауап беруі тиіс. Маңыздысы, осы орайда қадрдан тыс айтылатын мәтін бейнеқатарды қайталамауы қажет. Көрерменге экраннан көріп отырған көріністі қайталап түсіндіріп жату тележурналистің тәжірибесіздігінен не сауатсыздығынан хабардар етеді. Қысқа жаналықтарды берудін екі түрлі жолы бар. Дербес, ол оқиға, сенсация жайлы ақпаратты беру кезінде; ал біртектес, ол ақпаратты ретімен және бүге-шігесіне дейін беру мезетінде қолданылады. Шебер журналист аудиторияга небәрі 10-30 секунд аралығында 35 - 40 сөзбен: кім?, не?, қайда?, қашан?, не үшін?, неліктен? деген сұрақтарға жауап беруі тиіс. Сондықтан сюжеттің компазициялық құрылымы осы мақсатқа бағындырылуы қажет. Негізгі дерек хабардың басында беріледі де, екінші кезектегі материал өзінің мәнділігіне қарай одан кейінге орналас тырылады. Мұндай мүмкіндік материалдағы ойдың өз мәнін жоғалтпауына жол ашады. Дереккөздер
Би образы

«Би образы» – "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс, ұйғыр тілдеріндегі фильм-коцерті (1986 жылы). «Алматының жас балеті» деп аталатын Қазақ КСР Мемлекеттік классикалық билер ансамблінің шығармашылғы жайлы фильм . Әңгіме ансамбльдің көркемдік жетекшісі, Қазақ КСР Халық әртиісі Болат Аюхановтың атынан баяндалады. Ленинград балет мектебінің шеберлері: Е. Дудинскаяның, К. Сергеевтің ілеспе сөздері арқылы сол кездегі Қазақ балетінің шеберлік денгейі турасында ой-пікірлер берілтен. С.Прокофьевтін "Игрок", Пунидін "Па-де-катр" Т.Қажығалиевтың "Караван" сияқты қойылымдарынан үзінділер көрсетіледі. Режиссерлері — Б. Аюханов, М. Васильев, операторы В. Осенников. Дереккөздер
Білгірлер бәйгесі

Білгірлер бәйгесі — танымдық, интелектуалдық бағдарламасы.. Бағдарламаның мақсаты — әр түрлі жастағы қоғам мүшелерінін ой-өрісін арттыру, бағдарлама арқылы түрлі саланы аудиторияға таныту. Хабарға екі топ қатысады. Әр топ үш мүшеден тұрады. Қатысушылар студенттер, оқушылар, түрлі мекеме қызметкерлері (мәселен банк, оқу орындары, халыққа қызмет көрсету орындарының жұмыскерлері), әншілер. Әр топ аудиторияға өз жанкүйерлерін әкеледі. Екі топ ортаға шақырылып көпшілікке таныстырылғаннан кейін, ойынды бастау үшін топ басшылары "Қанпалапай" ойнайды. Жеңген басшының тобы ойынды бастайды. Жарыс 4 кезеңнен тұрады: "Шабандоз!" жүргізуші айтқан төрт тақырыптың бірін тандаған топ мүшелері шешімін табады. Әр сұрақ 10 ұпаймен бағаланады. "Қамшыбасар" екі топтың басшыларына жеке-жеке сұрақ қойылады. Жауап беруге 1 минут уақыт беріледі. 2 кезең, әр дұрыс сұрақ 1 ұпаймен бағаланады. "Жанкүйер сауалы " студияда ойыншыларды қолпаштап отырған жанкүйерлер өз топтарына қосымша ұпай әперу үшін қарсы топ мүшелеріне өздері алдын ала дайындап келген 3 сауал қояды. 3 кезең, 5 ұпаймен бағаланады. "Сынсонар" екі топқа бірдей сұрақ қойылады. Бірінші болып жауап берген топ ұпайға ие болады. 4 кезең, 15 ұпаймен бағаланады. Ойынның қорытындысы 4 кезең бойынша қай топ көп ұпай жинаса, сол топ жеңіске жетеді. Жанры, формасы - интелектуалдық, ойын-сауықтық. Тілі —қазақша. Ұзақтығы (хронометражы)— 28 минут. Эфирдегі уақыты — жұма күні, кешкі сағат 17:30. Хабардың жиілігі аптасына бір рет. Редакцияның байланыс тел. -8 (327) 315 30 32. Электрондық адресі «Bilgir@31. kz» Шығармашылық ұжым: жоба жетекшісі: Қанат Тілеухан; жүргізушісі — Қанат Әуесбай; редакторлары — Динара Жанат, Толқын Болысбаева, Ақлима Мұстафина; режиссері — Ерден Мейірбеков. Дерекөздер
Бар болмысымен фильмі

«Бар болмысымен» фильмі – "Қазақтелефильм" студиясының 3 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі (1976). Фильм Қазақ КСР-інің Халық әртісі Қапан Бадыровтың шығарма жолына арналған. Онда театр актері Бадыровтың сан алуан спектакльдердегі рөлдерде ойнаған сәттерінен түсірілген фотосуреттер көрсетіледі. "Сурет", "Еңлік-Кебек", "Ақан сері" спектакльдерінен мизансценалар, "Жауынгер улы" көркем фильмінен үзінділер телефильмге шынайылықпен кіріктіріледі. Қ.Бадыровтың шығармашылығы туралы КСРО Халық артистері Г.Рошаль, Г.Товстоногов, РС-ФСР Халық әртісі В.Строева, Қазақ КСР-інің Халық әртісі Ә.Мәмбетовтер ой бөліседі. Сондай-ақ мұнда Ә.Тәжібаев, Г.Мүсірепов, Ю.Завадскийлер бейнеленген кадрлар бар. Режиссері – М.Байқанов, операторы – С.Келдібаев. Дереккөздер
Барбадос радио және теледидары

Барбадос радио және теледидары – "Барбадос редифьюжи сервис лимитед " (Barbados Rediffusion Seivicce, Ltd.) радиохабарлар таратады әрі коммерциялық қызмет атқарады. 1935 жылы негізі қаланды. "Редифьюжи интернәшнл лимитед " ағылшын компаниясының бөлімшесі. "Карибиан бро-дкастинг корпорейшн " (Caribbean Broadcasting Corporation). Радио және теледидар компаниясы. 1963 жылы негізі қаланды. Барбадоста теледидар қызметі 1964 жылы бастап іске кірісті. Дереккөздер
Алматы-Фрунзе-Ташкент радиорелелік желісі

Алматы-Фрунзе-Ташкент радиорелелі желі - бір қаланың бағдарламасын екіншісінде көрсету мүмкіндігі. . Ол қалалардың студиялары Алматының хабарына бір күн арнаса, мұнда Фрунзе мен Ташкент бағдарламалары үшін бір күн бөлінді. Осылайша, Қазақ телевизиясының хабарын көретін республикадағы жарты миллион көрерменнің қатарына көршілес республикалардың тұрғындары да қосылды. Демек, 60-жылдардың басында телевизия аудиториясы миллионнан асып кеткені даусыз. Ол тұста телевизор саны 60 мыңға жетті. Рас, оның бәрі әлі түрлі түсті емес еді. Қазақстанда Алматы, Қарағанды, Өскемен студияларымен қатар Петропавл мен Жезказғанда және Ақтөбеде жедел түрде телеорталықтар салына бастады. Сапасы жоғары ультрақысқа толқындағы радио да Қазақстан үшін жаңалық еді. Дерекөздер
Бір қала-бір жанұя

Бір қала - бір жанұя — "Алматы" студиясының 2 бөлімді, орыс тіліндегі, аұ-қара түсті фильмі (1966). . Мұнда Риддер (казіргі Лениногорск) қаласының өткені мен бүгіні көрсетіледі. Қаланың алтын қазығы саналатын рудалы кеңшардың еңбек тынысы репортаждық және бақылап түсіру кадрлары арқылы беріледі. Сонымен қатар қалада өмір сүріп, еңбек жасайтын адамдардың қоғамдық және әлеуметтік өмір салты баяндалады. Режиссеры — Ю. Дубровин. Дерекөздер
Барбадос телевизиясы

Барбадос телевизиясы – cbc-tv 8 телеарнасы Қоғамдық телерадио Кариб корпорациясының меншігі болып саналатын телевизия. Қазіргі CBC-TV 8 телеарнасы алғаш көрсетілімін 1964 жылы 3 арнада бастаған. Кейін 1984 жылы 9 арнаға ауысып, 1991 жылы бері қазіргі арнасына орналасқан. Аталмыш арнаның өзіндік тол бағдарламалары жеткілікті. Таңертеңгілік "Қайырлы таң, Барбадос!", Джефф Брумс жүргізетін "Talk кітабы", "Пирсон Боуән және Belle ұйымдастырушы", Джон Кинг және Кассандра Самуәльс жүргізетін "Канал", " Ән сағаты " және т.б. бағдарламалар күнделікті эфирде. Оған қоса діни-ағартушылық бағдарламалар да бар. Сонымен қатар, американдық телехикаялар да жиі көрсетіледі. Дереккөздер
Бейнеклип

Бейнеклип – жарнама, әндер әрі әнді орындаушылар. Сондықтан музыканттар режиссерді іздестіріп, онымен одақ құрады да, оқиға одан әрі сценарий, актерлерді таңдау, түсіру, монтаж түрінде өрбиді. Осы процестер үлкен күш-жігер мен шеберлікті, ізденгіштікті талап етеді. Алайда отандық бейнеклиптердің сәтсіздігі қысқа көріністер көп болған сайын, ол бейнеклип дәрежесіне ұқсап, соған сәйкестенеді деген режиссер ұғымының негізсіздігін айту керек. Батыс режиссерлері түсірген бейнеклиптер кәсіби дәрежеде түсіріледі. Себебі, аса жоғары дәрежедегі сандық технология көмегімен қадр дәл тандалынып, монтаж жүйелі құрастырылып, көркемдік шешім аса дәлдікпен орындалады. Соған сәйкес, орындалатын әннің мазмұнына ондағы көріністер үйлесімді келіп, олар іштей бірлікте қабысады. Сөйтіп, аса күрделі, жетілген электрониканың көмегімен бейнеклиптің өн бойындағы түс, жарық, контур, сурет және өзгелердің композиция құрылымын ішкі қадрлар арқылы сан түрге өзгертуге болады. Бейнеклип тұрақты, әрі жинақы пішін. Оның теледидарда музыка мен жарнама саласында өз орнын табатындығы айқын. Бейнеклипті хабарда ғана емес, хабар аралығындағы түрлі үзіліс сәттерінде пайдалану әлдеқайда тиімді болады. Бейнеклип эфирге берілетін хабар жайлы жарнама сипаттағы ролик, әлде поэтикалық, спорт типтес те болуы ықтимал. Егер телевизия мамандары осы жанрдың мол мүмкіндігін ашып, оны экранда жарасымды пайдалана алса, көп нәрсеге кол жеткізеді. Оған режиссер мен продюсердін шығармашылық киялы керек. Дереккөздер
Бибігүл мен Заманбек

«Бибігүл мен Заманбек» – "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, қазақ-орыс-ұйғыр тілдеріндегі деректі фильмі (1986 жыл) . Фильм Қарағанды облысы, Егіндібұлақ ауданындағы "Қаратау" кеңшарының шопандары, Еңбек даңқы ордендерінің толық иегері Заманбек Бәкенов пен Батыр Ана Бибігүл Бәкенова жайлы. Оған сюжеттік желі ретінде Заманбектің кенже ұлы, бірінші сынып оқушысы Бақытбек түсірген. Режиссерді (Р.Әлпиев) қызықтырған екі мәселе болды. Біріншісі — шопан Заманбектің қыстың қақаған боранында үш күн бойы отарымен бірге ығып, тау үңгірінде бірге ықтап, малын да, өзін де аман алып қалғаны. Қарқаралыдан да әрі ораналасқан Карағандының Егіндібұлак ауданы шалғай жатқан малды ауылда болған бұл оқиға типтік құбылыс. Демек, фильмнің сюжеттік қызығы бола алатын осынау эпизод өткінші емес. Орталық Қазақстанның қысы қытымыр, боранды болатыны белгілі. Осындай дауыл болатын уақытты режиссер тәптіштей сұрап анықтап алды. Оңдағы ойы сол бір дүлейді киноға түсіру. Екіншісі шопан ауылы кеншар орталығынан үш шакырым алыста ораналасқан. Ал балалар орталықтағы мектепке ат-арбамен күнде барып, оқып қайтады екен. Кинематографияда ауыл өмірін каз-калпында көрсету арқылы экзотикалық кадрлар түсіруте мүмкіндік туатын. Ендеше, Рымбек Әлпиевті қызыктырған ат-арба және атты айдап отырған мектеп жасындағы қара домалак бала. Отан Қазақтың тымағын, тақиясын не бөркін кигізіп қойса, даланың өзі Қазақыланып шыға келмей ме?! Онан әрі бала қиялы арқылы сюжеттік желі құруға да болады. Қыскасы, режиссер ат арба жасыл жазықтағы тас жол арқылы тәуір-тәуір қойылымдық кадрлар жасайтынын ойлады. Режтссер Р. Әлпиев, операторы В. Парфенов. Дереккөздер
Бардиж Нұргүл

Бардиж Нұргүл (1957 жылы 12 мамырда Шығыс Қазақстан облысы Самар ауданы Көкжыра ауылында дүниеге келген) – менеджер, тележурналист. Өскемен педагогикалық институтын бітірген (1980). Еңбек жолын "Рудный Алтай" облыстық газетінде тілші, кейін аймақтағы алғашқы жеке меншік телеарналарда директор болды. 1997 жылы Өскемен телестудиясының жарнама бөліміне келген тұңғыш қазақ менеджері. Кәсібін жетік меңгерген маман ретінде телеарнаның заман талабына сай экономикалық тұрғыдан көтерілуіне үлес қосты. Сайлау алды кампанияларды өткізуде көрсеткен белсенділігі үшін "Hұp Отан" ХДП Алғыс хатының иегері. Дереккөздер
Биғайшаның әндері

«Биғайшаның әндері» - "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, Қазақ тіліндегі фильм-концерті (1979 жылы) . Бұл Қазақконцерт әншісі Биғайша Іңкәрбекованың репертуарындағы әндерді экранға шығаруға арналған концерттік түсірілім. Ол Ә. Еспаевтың, М. Маңғытаевтың, І. Жақановтың. Ә. Телгозиевтің әндерін орындайды. Режиссер Сон-и-Сон. Дереккөздер
Барманбеков Кенжебек

Барманбеков Кенжебек (1951 жылы 21 ақпанда Жамбыл облысы Қордай ауданы Қасық ауылы) – суретші, монументші. Алматыдағы Гоголь атындағы Көркемсурет училищесі]]н бітірген (1973). 1973 жылы киножарнама саласында, республикалық газет-журналдарда суретші болып еңбек етті. 1985 жылы Қазақстан Суретшілер одағының "Өнер" комбинатында суретші-монументалист. Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі (1990). Монументалды туындылары бойынша Халықаралық, республикалық көрмелерге катысты. Туындылары шетел және отандық коллекция жинағына енген. Дереккөздер
Виктор Бутэрус

Виктор Бутэрус (6.2.1949. Павлодар қаласы)–телеоператор. . Павлодар пединститутын бітірген (1985). 1966 жылы Павлодар телевидениесінде еңбек етеді. Фотосуретке түсіруге машықтанып, студияда телеоператор мамандығын меңгерген. 1969 жылы "Время" бағдарламасының кинооператоры болған. Павлодар трактор, мұнай айыру, Ақсу ферроқорытпа зауыттарынан, Екібастұз ГРЭС- терінен хабарлар, деректі "Жер иесі", "Береке", "Ауыл адамдары" деректі фильмдерін түсірген. Облыс әкімінің Грантымен, облыстық мәслихаттың, облыстық Журналистер одағының Құрмет грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Сансызбай Бидақымет

Сансызбай Бидақымет (5 қараша 1950 жыл-13 қыркүйек 2021 жыл, Алматы облысы Ақсу ауданы Аксу ауылында) — журналист . Ақсу құрылыс техникумын, Абай атындағы опера және балет театры жанындағы екі жылдық вокалды-хор студиясын, ҚазМУ-ді бітірген. 1988-1999 жылдары қазақ радиосында редактор, аға редактор, комментатор. 1999-2005 жылдары А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының терминология бөлімінде ғылыми қызметкер. Ал 2005 жылдан "Санат" баспасына редакторлық қызметке ауысты. Дереккөздер
Зоя Бутэрус

Зоя Бутэрус (26.1.1946. Павлодар қаласы)–тележурналист.. Павлодар пединститутын (1968), Алматы Жоғарғы партия мектебін бітірген (1984). 1971 жылs Павлодар облыстық телевидениесінде редактор, аға редактор (1969-82, 1984-2007) болып еңбек еткен. Туған өлкесінің тарихы туралы "Өткен жолдар", Арқа төсіндегі астанамызға арналған "Астана, махаббатым менің", кеңшілер қаласының тынысын суреттеген "Менің Екібастұзым" т.б. деректі фильмдердің авторы. Әр кезеңдегі облыс әкімдерінің қатысуымен "Әкім сағаты" хабарын дайындаған. Парламент Сенаты және Мәжіліс депутаттарымен тікелей эфирде хабарлар жүргізген. Республикалық бірнеше конкурсқа қатысқан. Қазақстан Журналистер одағының, облыс әкімінің облыстық мәслихаттың Құрмет грамоталарымен марапатталған. Облыстық Журналистер одағы сыйлығын үш мәрте иеленген. Дереккөздер
Бейнеконференция

Бейнеконференция – адамдар интерактивтік режимде бірін бірі көруге және тыңдауға, мәліметтерді алмасуға, оларды бірлесіп өңдеуге мүмкіндік беретін телекоммуникациялық қызмет көрсетудің жаңа бағыты. Дереккөздер
Барманбекова Гүлмәрия

Барманбекова Гүлмәрия (1950 жылы 21 сәуірде Жамбыл облысы Қордай ауданы Күнбатыс ауылында дүниеге келген) – тележурналист. Жамбыл қаласы Абай атындағы педагогикалық училищесін (1969), ҚазМУ-ді бітірген (1975). Еңбек жолын 1969 жылы Жамбыл облысы Қордай ауданы "Қордай шамшырағы" газетінде әдеби қызметкер болудан бастап, университетті бітіргеннен кейін республикалық радиодағы "Шалқар" бағдарламасының Бас редакциясында тілші болып істеді (1976-77). КР Мемлекеттік баспа комитеті көрме және кітап лотереясы дирекциясында аға методист (1977-80), Қазақ теледидарында тілші, редактор, комментатор (1980-90), Қазақ теледидары "Парасат" шығармашылық бірлестігінің жауапты хатшысы (1990-91), Қазақстан ұлттық арнасының редакторы (1992-94), КР Жоғарғы Кеңесіндегі Қазақ теледидарының арнаулы тілшісі (1994-95), "Қазақстан" РТРК-ның комментаторы (1995-99), "Қазақстан" РТРК Алматы орталығында шығармашылық топ жетекшісі (1999-2002), "Алматы — Оңтүстік астана" телекомпаниясында редактор (2002-2007). 2007 ж. "Businesswomen-kz" журналы қазақша нұсқасының бас редакторы. Қазақ теледидарында спорт тақырыбына көптеген хабарлар ұйымдастырды (1980-85). "Денсаулық" (1988-94), "Салауатты өмір салты" (1999-2001), "Көкнәрдің көз жасы" (2000-2002) циклдік хабарларын ұйымдастырып, эфирге шығарды. "Сапа" (1995-2005), "Экология бекеті" (2003-2005) циклдік телебағдарламасының авторы, редакторы, режиссері және жүргізушісі. Дереккөздер
Бейнелей ымдау

Бейнелей ымдау – белгілі бір затты бейнелеп беруге сөзіңіз жетпесе; белгілі бір себептерге байланысты бір сөзбен айтып беру жеткіліксіз болған жағдайда, мәселен, сөйлеуші қатты толқып тұрса, өз-өзіне есеп бермей тұрса, жүйкесі жұқарып тұрса, оппоненттің өзінің сөзін түсініп тұрғанына күдік келтірген жағдайда; егер тыңдаушыға қосымша және нақтырақ түсіндіріп, оның алар әсерін күшейту кезінде қолданады. Дереккөздер
Бейнелерді инфрақызыл сәулелермен бақылау

Бейнелерді инфрақызыл сәулелермен бақылау – 20-жылдардын соңыңда Д.Бэрдке бейнелерді инфрақызыл сәулелермен бақылау (ондай мүмкіндік туралы А. Полумордвиновтің патенттік өтінімінде де айтылған еді), теледидарлық сигналды Глазго – Лондон, Лондон – Лидс және т.б. желілеріндегі телефон сымдары арқылы беру, бейнелерді радиомен мұхит арқылы және жүзіп келе жатқан кемеге беру, түрлі-түсті теледидар сияқты жаналықтарды көрсетудің сәті түсті. Бейненің нашар сапасына қарамастан бұл теледидардың одан әрі дамуына үгіттеу болды. Алайда алдынғы қатарлы елдерде теледидардың дамуы мен енгізілуіне Михали, Дженкинс және Бэрдтің өзі де емес, АҚШ-тағы Америка радиокорпорациясы, Вестингауз бен Дженерал электрик, Германиядағы Телефункен және Фернзее, Англиядағы "Граммофон компаниясы" мен "Маркони" сияқты ірі кәсіпорындардың қожайындары үлкен ықпал етті. 1930 жылы қапиталистік елдердің экономиқасы ұшыраған ұлы тоқырауға дейін теледидар бейнені механиқалық әдістер негізінде тарататып беруші және қабылдаушы те-ледидар аппаратурасын шығаруды ұйымдастырған Еуропа мен Американың көптеген фирмаларына кірістер әкеле бастаған еді. Р.Хаббл ащы мысқылмен: "Өнертапқыштар өзара қаншама жарысса да, сөреге бірінші болып Уоллстрит келді", деді. Дереккөздер
Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институты

ҚР Министр Кабинетінің 1993 жылы 21 мамырдағы №426-қаулысына сәйкес Қазақ мемлекеттік басқару академиясы (қазіргі Қазақ экономикалық университеті) жанынан Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институты (ҚБМ ҒЗИ) құрылды. Қаржы-несие жүйесі жұмыстарын анықтап зерттейтін бірден-бір мамандырылған ғыл. мекеме болып табылатын институт негізінен ақша-несие, валюта-қаржы және банкі мәселелері жөнінде қолданбалы зерттеулер жүргізеді. ҚБМ ҒЗИ құрылғаннан бері 30-ға тарта ғылыми еңбектерді, олардың ішінде ҚР Білім және ғылыми министрлігінің мемлекеттік тапсырысы бойынша 18 түбегейлі және қолданбалы зерттеулер жүргізіп, ғыл. нәтижелерін тиісті ұйымдарға ұсынды. Институтта макроэкономикалық және өңірлік деңгейде қаржылық ағымды басқару жөнінде, сондай-ақ бірқатар елдердегі қаржы дағдарысының ерекшеліктері мен себептерін анықтауда да кешенді зерттеулер жүргізілді. ҚР ақша-қаржы жүйесінің жаһанданудағы әлем экономикасына икемделуінің заңдылығы зерттеліп, ин-т өз тарапынан оның болашақтағы үлгісін жасады. Институт «Финансово-кредитные проблемы развития экономики» (1995), 3 бөлімнен тұратын халықар. ғыл. симпозиум материалын («Национальная экономика в условиях глобализации», 2005) және акад. О.Баймұратовтың 7 томдық (2005–2007) кітаптарын, оқу құралдарын («Қазақстан қаржы нарығы», «Финансовый менеджмент», т.б.) шығарды. Институттың ғыл. қызметкерлері күшімен 150-ден астам. ғылыми еңбектер жарияланды. Институт АҚШ, Жапония, Ресей және басқа елдердің белгілі ғалымдарының қатысуымен «Жаһандану жағдайындағы ұлттық экономика» атты халықаралық ғылыми симпозиум өткізді. Институт ұжымының ғылыми қызметкерлері ТМД елдерінің, Таяу және алыс шет ел (Ресей, Қытай, Үндістан) ғалымдарымен халықараралық байланыста жұмыс істейді және халықаралық, республика ғылыми-практикалық конференцияларға, жыл сайын Қазақ экономикалық университетінде өткізілетін Т.Рысқұлов оқуларына да белсенді түрде қатысады. Тәуелсіздік жылдарындағы Қазақстан ғылымы дамуының негізгі межелері елеулі өзгерістер мен оқиғаларға толы болды. Бұл кезең ғылымды ұйымдастыру мен ғылыми шығармалары процесті басқарудың жаңа тәсілдерін енгізу, ғалымдар іс-әрекетіне қолайлы жағдай туғызу, ғылыми мамандардың жаңа буынын даярлау, ғылым мен бизнесті ұштастыру, білім мен ғылымды интеграциялаудың барынша оңтайлы жүйесін іздестіруімен сипатталады. Дереккөздер
Қазақ технологиялық ауыл шаруашылық техникасын пайдалану және жөндеу ғылыми-зерттеу институты

Қазақ технологиялық ауыл шаруашылық техникасын пайдалану және жөндеу ғылыми-зерттеу институты 1962 жылы 12 желтоқсанда құрылды. Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыттары: ауылдық тауар өндірушілерді инженерикалық-техникалық жағынан қамтамасыз етудің тиімді жүйесін жасап, ұйымдық-техникалық шаралар кешенін өндіріске енгізу; тозған бөлшектерді қалпына келтірудің жаңа технологиясын жасау; машиналарды жөндеудің бірыңғай құралдары кешенін және көпсалалы технологиясын жасау; жағармайлардың сапасын тексерудің экспресс-бақылау тәсілдері мен приборларын жасау; жағармайларды қайта пайдалану мен тазалауға арналған жабдықтар жасау, сондай-ақ жанар-жағармайларды сертификаттық сынақтардан өткізу. Институт ұжымында барлығы 80 адам жұмыс істейді. Олардың арасында 40 ғылыми қызметкер, 1 ғылыми докт., 5 ғылыми канд. болды. 1 ғалымға КСРО Министр Кеңесінің сыйлылығы берілген. Институтта машиналарды жөндеуге және оларға қызмет көрсетуге арналған жабдықтар дайындау бойынша 55 конструкторлық құжаттар жасалынды. Жабдықтардың 63 тәжірибе үлгілері жасалынып, олардың бірқатары МИС-39 өндірістік сынағынан өтті. Қазақстан мен Ресейдің 16 патенті мен 29 авторлық куәлігі алынды. Машиналарды жөндеу және тозған бөлшектерді қалпына келтіру технологиялары мен жабдықтарын жасау бойынша 12 жаңалық өндіріске енгізілді. Жанар-жағармайды жылытқыш, катерлі газ шығындары индикаторы, май сапасын бақылау кешені өндіріске қосылды. Тың ауыл шаруашылығын механикаландыру мен электрлендіру ғылыми-зерттеу институты 1961 жылы 29 сәуірде құрылды. Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыттары: жүгері өндірісі процесін кешенді механикаландыру; құрама жем дайындау процесін кешенді механикаландыру; сүт фермаларындағы өндірістік процестерді механикаландыру және автоматтандыру, өсімдік шаруашылығы өнімдерін өңдеу процестерін механикаландыру. Дереккөздер
Қазақ ет және сүт өнеркәсібі ғылыми-зерттеу конструкторлық институты

Қазақ ет және сүт өнеркәсібі ғылыми-зерттеу конструкторлық институты 1958 жылы құрылған. Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыттары: ет-сүт өнеркәсібінде ғылыми-технологиялық прогресс жаңалықтарын өндіріске енгізуді жеделдетуге арналған іргелі және қолданбалы зерттеулерді дамыту; биологиялық құнарлы ет өнімдерін өндіру мен сүт өңдеудің технологиясын жетілдіру және т.б. Институт ғалымдары мал сою мен етті бастапқы өңдеуден өткізуге арналған сменалық қуаттылығы 1–3 т әр түрлі модификациялы құрал-жабдықтар мен технологияларды, шұжық тағамдарын өндіретін цехтар үшін әр ауысымда 1 т-ға дейін дайын өнім шығаратын технологиялық жабдықты, шұжық өндіретін арнайы технологиялық жабдықты, сары майды ауыстыратын – кілегей пастасы өндірістік технологиясын, шұжық және консерві өндірісіндегі дәстүрлі импорттық шикізат орнына пайдаланылатын отандық хош иісті-дәмді шикізаттан татымды заттар шығару, ет, сүт, балаларға арналған және диеталық тамақ өнімдерін өндіру технологиясы мен рецептураларын дамытып, өндіріске енгізді. Терілердің шеткі қалдықтары мен ішек өндірісінің қалдықтарынан щұжық қабығы өндірісіне арналған қабыршақ түзуші коллагендік ерітінділерді дайындау технологиясы жасалып, бекітілді. Кейінгі кездері институтта 72 адам, оның ішінде 55 ғыл. қызметкер, 9 ғыл. канд. жұмыс істеді. Дереккөздер
Солтүстік мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-зерттеу институты

Солтүстік мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-зерттеу институты 1962 жылы 26 қаңтарда құрылды. Ғылыми зерттеулерінің негізгі бағыттары: Солтүстік Қазақстанда мал шаруашылығы мен малдәрігерлігін дамытуды ғылыми тұрғыдан негіздеу. Институт ғалымдары республиканың мал шаруашылығын дамытуға зор үлес қосты. Қазақтың ақбас сиыры тұқымының «Алабота» тұқыл мүйізді зауыттық типі, солтүстік қазақстандық меринос тұқымдас қойдың белдемдік «Сұлукөл» типі өсірілді. Сүт өндірісіне, шошқа шаруашылығы мен қой шаруашылығына қатысты 9 технология ұсыныс өндіріске енгізілді. 5 авторлық куәлік алынып, 5 өнертабыс ұсынылды. Ғалымдар еңбегінің нәтижесінде 6 монография, 2 ғылыми еңбектер жинағы, 187 ғылыми мақала жарық көріп, 18 ұсыныс әзірленді. Институт құрамында 182 адам, оның ішінде 56 ғылыми қызметкер, 2 ғылыми докт., 15 ғылыми канд. жұмыс істеді. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 2 ғыл. докт., 10 ғыл. канд. даярланған. Дереккөздер
Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты 1974 жылы құрылды. Ғылыми жұмыстардың негізгі бағыттары: сиырдың Алатау, қара ала, симментальдік және етті (қазақтың ақбас, әулиекөл, санта-гертруда, галловей сиырлары) тұқымдары төлдерінің генофондын құру мен жетілдіру барысында сұрыптау әдістері мен тәсілдерін зерттеу; сүтті және етті мал тұқымдарының жаңа тармақтары мен типтерін өсіру; өндіріс көлемі әр түрлі шаруашылықтарда экол. таза сүт пен сиыр еті өндірісінің тиімді технологияларын дамыту; сүтті және етті малды құнарлы азықтандыру жүйесін, азық дайындау мен олардың құнарлылығын арттыру технологиясын жасау. Институтта 95 адам, оның ішінде 38 ғылыми қызметкер, 6 ғылыми докт., 17 ғылыми канд., Ұлттық ғылым академиясының 1 акад., 1 корр. мүшесі жұмыс істеді. Институт ғалымдары мүйізді ірі қара малдың «Әулиекөл» тұқымын, Санта-Гертруда сиыры тұқымдас «Жетісу» етті малының белдемдік тұқымішілік типін және мүйізді ірі қара малдың қазақтың ақбас сиыры тұқымының тармағын дамытты. Сүтті және етті мал шаруашылығы, шошқа шаруашылығы салаларында 11 ғылыми жаңалықты, азық дайындау технологияларын өндіріске енгізді. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 8 ғылыми докт. мен 13 ғылыми канд. даярланды. 3 монография, 6 ғылыми еңбектер жинағы, 186 ғылыми мақала, 9 ұсыныс жарияланды, 2 авторлық куәлік алынды. Дереккөздер
Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институты

Қазақ малдәрігерлік ғылыми-зерттеу институты 1925 жылы 7 сәуірде құрылған. Ғыл. жұмыстарының негізгі бағыттары: биотехнология үшін маңызы құнды штаммдарды – микроорганизмдерді (жануарлар үшін патогенді) құжаттау және олардың бірыңғай отандық жиынтығын (коллекциясын) жасап, сақтау, барлық меншік түрлеріндегі шаруашылықтарда ветеринарлық салауаттылықты қамтамасыз ету үшін бұл штаммдарды жануарларды емдеуге арналған биопрепараттар жасауда, оларды өндіруде қолдану мүмкіндіктерін құжаттау; өндіріске вакциналар, қан сарысуын, препараттар дайындау. Институт ғалымдары 47-ден астам вакцина, диагностикум, зарарсыздандырушы дәрілер, антигендер, қан сарысуын, жануарлар дертін анықтау мен емдеу әдістерін ойлап тапты. Микроорганизмдердің 25 штаммы жинақталып, генофонд құрылды. 8 патент, 80 патент алдындағы құжат алынып, қосымша 102 өнертабыс ұсынылды. Институтта 84 ғылыми қызметкер, 15 ғылыми докт. мен 45 ғылыми канд., 1 академик, 1 корр. мүшеден құралған ғалымдар ұжымы еңбек етті. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 14 ғылыми докт. мен 40 ғылыми канд. даярланды. Ғалымдардың еңбектері 4 монографияда, 8 ғыл. еңбектер жинағында басылып, 520 ғыл. мақала, 23 ұсыныс жарық көрген. Дереккөздер
Қазақ қой шаруашылығы ғылыми-зерттеу технологиялық институты

Қазақ қой шаруашылығы ғылыми-зерттеу технологиялық институты 1933 жылы 1 ақпанда құрылған. Ғылыми жұмыстардың негізгі бағыттары: қойдың, ешкінің, жылқы мен түйенің жаңа тұқымдарын өсіру және жетілдіру; қойды ұтымды бағу мен азықтандыру негізінде мал ш. өнімін көбейтудің әр аймаққа қатысты ғылыми негізделген үлгілерін жасау. Институт ғалымдары етті-сүтті, жартылай биязы жүнді, биязылау жүнді кроссбредті, етті-жүнді кроссбердті және етті-майлы бағытта өнім беретін 5 қой тұқымын, 22 тұқымішілік түрді, етті-сүтті бағыттағы 1 жылқы тұқымын шығарды, қой, ешкі және жылқы шаруашылықтарында 8 технологиялық әдіс өндіріске енгізілді. 11 патент алынып, 5 өнертабыс ұсынылды. Институтта 21 ғылыми докт., 36 ғылыми канд., Қазақстан ҰҒА-ның 1 акадидат және 1 корр. мүшесі жұмыс істеді. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 12 ғылыми докт. мен 50 ғылыми кандидаты даярланған. Ғалымдар зерттеулерінің нәтижелері 8 монографияда, 2 ғылыми еңбектер жинағында, 297 ғылыми мақалада және 12 ұсыныста баяндалды. Дереккөздер
Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты 1959 жылы 10 сәуірде құрылды. Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: биотехнология әдістерін пайдаланып, шаруашылық тұрғысынан бағалы сапалары мол жеміс-жидек дақылдары мен жүзім сорттарын дайындау; жоғары сапалы вируссыз таза сұрыпты көшет өсіру технологиясын жасау, тез жеміс беретін аласа ағашты бақтар өсіру үшін телітушілер мен сұрыптық телітуші комбинацияларды іріктеу; еңбек шығындарын азайтып, өнім түсімін көбейту тұрғысынан тұқымды, сүйекті және жидекті дақылдарды өсіру технологиясын дамыту; еңбек ресурстары көп жұмсалатын процестерді механикаландыру әдістерін іздестіру, өсімдіктерді суғару мен қорғау технологиясы; техногендік әрекеттерден ласталған және сортаң жерлерді суландыру әдістерін, жеміс-жидек дақылдары мен жүзім тыңайтқыштары жүйесін, өсу реттеуіштерін пайдалану әдістерін іздестіру; тамақ өнімдері өндірісінің (шарап жасау, консервілеу, спирт жасау, биотехнология және т.б.) жаңа технологиясы мен жабдықтарын жасау; жемістер мен жүзімді ұзақ уақыт сақтау әдістері мен тәсілдерін табу мен жетілдіру. Кейінгі жылдары институтта 133 адам, соның ішінде 102 ғылыми қызметкер, 5 ғылым доктор, 35 ғылыми кандидаттары жұмыс істеді. Институт ғалымдары Қазақстанның оңтүстік-шығысында ұштары будандастырылған алма ағаштары тығыз егілген бақ өсіру бойынша ұсыныстар дайындады. Оңтүстік және оңтүстік-шығыс облыстарда ергежейлі алма ағашының АРМ-18 және 62–396 будандары анықталып, аудандастырылған. Бақтар мен жидек танаптарында тыңайтқыштарды пайдалану бойынша ұсыныстар жасалды. Көгал-бақ типі бойынша жидек өсіру технологиясы – өте тығыз егіп, өніммен қоса өсімдіктердің жер бетіндегі бөлігін түгелдей отау әдісі дамытылды. Жүзім өсірудің үнемді технологиясы табылды. Қазақстанда қарақат пен таңқурайдың сау көшеттерін өсіру технологиясы игерілді. Жабық жерде өсірілетін жүзім дақылын егу технологиясы, оны бір-бірлеп отырғызған кезде бұталарды машинамен сұлбалы кесу технологиясы жасалды. Қазақстанның оңтүстік-шығысында жүзімді аурудан, зиянкестер мен арамшөптерден қорғау бойынша ұсыныстар жасалды. Институтта 3 ғылыми мамандықтар бойынша аспирантура мен докторантура бар, 5 ғыл. докт. және 16 ғылыми кандидаттары даярланды. Институт ғалымдарының 4 авторлық куәліктері бар, 8 ғылыми еңбектер жинағы, 8 монография және 223 мақала жарық көрді. Пайдаланған әдBold textебиет
Қазақ орман шаруашылығы және агроорман мелиорациясы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ орман шаруашылығы және агроорман мелиорациясы ғылыми-зерттеу институты 1957 жылы 12 наурызда құрылған. Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: ормантану, орман шаруашылығы, шаруашылық жүргізудің жаңа жағдайларында орманды көп мақсатты және үнемді пайдалану, селекция, тұқым өсіру, жабайы ағаш және бұта түрлерінің сорттарын шығару, орман шаруашылығына интродуценттерді енгізу, желден қорғау мақсатында тоғай өсіру және көгалдандыру; жасанды тоғай өсіру мен бұрынғы тоғайларды (соның ішінде экол. апат аймақтарында) қалпына келтіру; орманды аурулар мен зиянкестерден сақтау, өрттен қорғау; орман шаруашылығы жұмыстарын механикаландыру; тағамдық және дәрілік өсімдіктердің жабайы флорасын зерттеу, Солтүстік Қазақстандағы кейбір түрлерін плантациялық әдіспен өсіру технологиясын зерттеу, т.б. 1957–2009 жылы институт ғалымдары орман қорғаудың 84 құжатын әзірледі және олардың 220-дан астам ұсыныстары мен нұсқаулары өндіріске енгізілді. Институттың Алматы, Алтай, Батыс Қазақстан бөлімшелері мен Бурабайдағы бас кәсіпорнында ағаш түрлерін көбейту, оны аудандастыру мақсатында, агрономиялық орман мелиорациясы, өскіндер құрамын қалыптастыруда нысаналы жұмыстар атқарылуда. Орман өндірісін селекциялық құнды тұқымдармен қамтамасыз ету мақсатымен өзге елдердегі өсімдіктер дүниесіне мониторинг жасалып, озат тәжірибе мен технология қолданылды. Осымен байланысты Ақмола облысындағы «Ұрымқай» орман шаруашылығында қарағайдың 17 климаттық түрі сынаққа алынды. 2005 жылы жоғары өнімділікті «Ұрымқай-38» және «Ұрымқай-53» тұқымдары өндіріске енгізілді. 2004 жылы Мемлкеттік комиссия «Сымбатты қарағай» және «Бұланды» тұқымдарын аудандастыруға қабылдап алды. Соңғы кездердегі зерттеулер нәтижесінде орман қоры ассортименті 47 түрге көбейді. Қазіргі уақытта барлығы 98 адам, соның ішінде 43 ғылыми қызметкер, 1 ғылыми доктор, 24 ғылыми кандидат жұмыс істейді. Институт ғалымдары 12 зерттеу жұмыстарын аяқтап, 21 ұсыныс енгізген. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 2 ғылыми доктор мен 13 ғылыми кандидат даярланған. Соңғы жылдары (2004–2009) 300-ден аса ғылыми жұмыстар, оның ішінде 4 монография жарияланып, ғыл. қызметкерлерге 5 авторлық куәлік пен 2 патент берілді. 2009 жылы «Қазақстан Республикасының орман қорын пайдаланудың тиімділігін арттыру» атты төрт бағытты ғылыми жоба бойынша зерттеу жұмысы жүргізілуде. Дереккөздер
Қазақ астық және оны өңдеу өнімдері ғылыми-зерттеу институты

Қазақ астық және оны өңдеу өнімдері ғылыми-зерттеу институты 1958 жылы 1 маусымда құрылды. Негізгі ғылыми-зерттеу бағыттары: агроөнеркәсіп салалары мен нан өнімдері жүйесінде ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге бағытталған іргелі және қолданбалы зерттеулерді дамыту; жиналған астықты сақтау, тазалау және өңдеуге арналған тиімді технологиялар мен технологиялық құралдарды дайындау. Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу ин-ты (Қазақ ЕШҒЗИ) 1935 жылы 1 ақпанда құрылды. Негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары: егін шаруашылығының генофондын құру, пайдалану және сақтау; физиология, генетика, биохимия, биотехнология, т.б. биол. ғылымдарының қазіргі заманғы әдістерін пайдаланып, дәнді, дәнді бұршақ, жарна, дәрілік, техниканың дақылдардың өнімділігі жоғары, төзімді, бейімделгіш жаңа сорттары мен гибридтерін алу; өнімділігі жоғары да сапалы тұқымдар өндірісі; топырақтық-климаттық белдемдер бойынша егін шаруашылығының аймақтық тиімділігі жоғары топырақ, су, ресурс үнемдеуші агроландшафтылық жүйелерінің негізгі буындарын дамытып жетілдіру; топырақ құнарлығының ұдайы ұлғаймалы жаңартуды ескере отырып, ауыл шаруашылығы дақылдар өнімінің тұрақты түсімін қамтамасыз ететін тыңайтқыштарды ұтымды пайдалану жүйелерін, негізгі егіс дақылдарын өңдеудің ресурс пен энергияны үнемді жұмсайтын, экологиялық таза технологияларын жасау және оны экол. тұрғыдан бағалау. Соңғы жылдары институтта барлығы 187 адам, соның ішінде 63 ғылыми қызметкер, 17 ғылыми доктор, 37 ғылыми кандидат, Қазақстан ҰҒА-ның 1 академик, 1 корр. мүшесі жұмыс істеді. Институт ғалымдары өткен жылы егілген астық (қыстық бидай, сұлы) пен картоп танабында келесі жылы тамыржемістілердің шіруі азайып, қант қызылшасының өнімділігі артатынын (Қазақ ЕШҒЗИ-дің Талдықорған бөлімшесі) анықтады; сабанның, сидеральды дақыл (бұршақ, жоңышқа, сұлы) масақтарының топырақ құнарлығын сақтау мен қант қызылшасының өнімділігін арттыру үшін жасыл тыңайтқыш ретінде пайдалануға тиімділігі (Қазақ ЕШҒЗИ-дің Талдықорған бөлімшесі) анықталды; мақта (Мақтаарал тәжірибе ш.) мен ауыспалы дақылдар өсіруге тыңайтқыштар пайдалану бойынша ұсыныстар жасалды. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада 23 ғылыми доктор мен 76 ғылыми кандидаттары даярланған. Ғалымдардың сіңірген еңбектерінің нәтижелері жарияланған 18 ғылыми еңбектер жинағы, 5 нұсқау, 519 мақалаларда баяндалған. Олардың жаңалықтарына 48 авторлық куәлік берілген. Дереккөздер
Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

Қазақ астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты 1956 жылы 22 қыркүйекте құрылды. Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: Солтүстік Қазақстанның агроландшафттарының топырақ қорғау-суландыру құрылымының ғыл. негізін жасау; астық пен мал азығы өндірісін ұлғайту, топырақ қарашірігін сақтау, пайданы арттыру мен энергоресурстар шығындарын азайтуға бағытталған егіншілік жүйесін дамыту; дәнді және мал азықтық дақылдарды өңдеу машиналары жүйесін жетілдіру; далалы аймаққа бейімделген қолайсыз жағдайларға төзімді дақылдар сорттарын алу мен олардың тұқымдарын өсіру. Институт ғалым А.И.Бараевтың есімімен аталады. Соңғы жылдары институтта 249 адам, соның ішінде 79 ғылыми қызметкер, 5 ғылыми доктор, 23 ғылыми кандидаттары қызмет етті. Институтта КСРО және Лениндік сыйлығының 3 лауреаты жұмыс істеген. Институт ғалымдарының зерттеулері бойынша Солтүстік Қазақстанда топырақ ылғалын молайту мен оны дәнді дақыл өсіруге пайдалану, Солтүстік Қазақстан жағдайында қыстық бидайды өңдеу технологиясы және жаздық бидай егістіктерінде өсімдіктерді қорғау әдістерін қолдану, Ақмола облысы шаруашылықтарында ауыл шаруашылығы жерлерін зиянкес шегірткелерден қорғау жүйесі, Солтүстік Қазақстанда топырақты жел және су эрозиясынан сақтау, Солтүстік және Орталық Қазақстанда минералды және органикалық тыңайтқыштарды дәнді дақылдарды өсіруге пайдалану, сортаң егістік жерлерде мал азығын өндіру, т.б. ұсыныстар жасалды. 15 ғылыми-зерттеу нәтижелері өндіріске енгізілді. Жаздық жұмсақ бидайдың 10, жаздық бидайдың 5, арпаның 4, сұлының 2, тарының 3, қарақұмықтың 1, мал азықтық дақылдардың 10 сорты шығарылды. Институтта аспирантура мен докторантура бар, 2 ғылыми доктор және 12 ғылыми кандидаттары даярланған. Ғалымдардың еңбектері 10 монографияда, 5 ұсыныс-пікірде баяндалып, оларға 29 авторлық куәлік берілген. Дереккөздер
Қазақ агроөнеркәсіп кешені экономикасы және ұйымдастыру ғылыми-зерттеу институты

Қазақ агроөнеркәсіп кешені экономикасы және ұйымдастыру ғылыми-зерттеу институты 1931 жылы құрылған. Институттың ғылыми қызметінің негізгі бағыты: елдің азық-түліктік тәуелсіздігін қамтамасыз ететін агроөнеркәсіп кешенін дамыту мен ауыл халқының тұрмыс деңгейін көтерудің экономикалық механизмін құру. Институт ғалымдары өтпелі кезеңге арналған аграрлық саясаттың біртұтас тұжырымдамасын жасап, оның мынадай басты бағыттарын анықтап берді: елдің азық-түліктік тәуелсіздігін қамтамасыз ету; аграрлық реформаларды тереңдету есебінен ауылда нағыз меншік иесін қалыптастыру; ауыл еңбеккерлерін мемлекеттік қолдаудың тиімді механизмін табу (салықтық жеңілдіктер, несие беру, сақтандыру, күрделі қаржы бөлу); өндірісте, өңдеуде, өткізуде (сатуда) және қызмет көрсету саласында кооперация мен интеграцияны дамыту; ауылдың әлеуметтік мәселелерін шешу (жұмыспен қамту және тұрмыс деңгейін көтеру, халықтың қалаға көшуін азайту). Аграрлық секторға қолдау көрсету мақсатында институт ғалымдары барлық ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер үшін патентті бірыңғай жер салығына ауыстыру, қосылған құн салығының орнына – өнімді сатудан түскен пайда көлемінен салық алуды енгізу, ал өнімді сатудан түскен пайдаға әлеуметтік салық енгізу қажеттілігін негіздей отырып, жаңаша салық салу, несие беру және қаржыландыру модельдерін жасады, т.б. Қаржы-несие саясатын жетілдіру үшін ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге несие беру жүйесі құрылды. Институт ғалымдары жер қатынастарын реттеу әдістеріне ғылыми негіздеме беріп, агроөнеркәсіп кешенінің әр түрлі салалары бойынша 30 ұсынысты өндіріске енгізді. Институттың ғылыми қызметінің жетістіктері 69 ұсыныста, 28 кітап пен монографияларда, 3 сөздік пен анықтамалықтарда, 1 талдамалық жинақта, 4 ғылыми баяндамада мазмұндалды. Қазіргі уақытта институтта 107 адам жұмыс істейді, олардың 70-і ғылыми қызметкер, 10-ы ғылыми доктор, 20-сы ғылыми кандидаттары, ғылыми қызметкерлер арасында ҰҒА-ның 1 акад., 1 корр. мүшесі болды. Институт жанындағы аспирантура мен докторантурада экономикалық ғылымдарының 16 докт., 80 канд. даярланған. Дереккөздер
Экономика және құқық институты

Экономика және құқық институты – 1997 жылы Қазақ ұлттық университеті жанынан құрылған. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі бағыттары: ұлттық экономиканы үйлестірудегі әр түрлі механизмдердің өзара іс-қимылы бойынша ғылыми-тәжірибелік ұсыныстар мен методол. негіздемелер жасау; келешектегі нарықтық өзгерістердің баламалы варианттарын анықтау және бірқалыпты, орнықты дамуға жетуді қамтамасыз ететін кешенді шараларды негіздеу; халықтың тұрмыс жағдайын анықтау арқылы әлемдік стандартқа сай көрсеткіштер жүйесін айқындау үшін әлеуметтік болжамның методол. негіздерін жасау; әлеуметтік сала мен өндірістегі қазіргі заманғы тұжырымдама мен менеджмент технологиясы; экономикалық процесті модельдеу мен үйлестірудің макроэкономикалық мәселелері; экон. талдауда математика тәсілдерді қолдану; еңбекпен қамту мәселелері мен оны шешу жолдары; халықаралық экономикалық қатынастар мен сыртқы экономикалық саясат. «ҚазҰУ хабаршысы, экономика сериясы» журналы шығып тұрады. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі экономика институты

Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі экономика институты еліміздің экономика саласындағы негізгі ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін жетекші мекеме болып табылады. 1952 жылы құрылған. Қазіргі таңда институт Қазақстандағы нарықтық экономиканың қалыптасуы мен тиімді қызметінің өзекті мәселелерін шешуге бағытталған іргелі және іргелі-қолданбалы ғылыми-зерттеулер жүргізеді. Институтта Ұлттық ғылым академиясының 1 акад., 20 ғылыми доктор, 35 экономика ғылыми кандидат, барлығы 80 адам қызмет етеді. Институттың негізгі қызметі іргелі зерттеулер бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылады. 2000 жылдан бастап институт 3 тапсырыс бойынша 16 тақырыпты, оның ішінде өзге ұйымдармен бірлесіп орындалатын 7 тақырыпты қамтитын «Экономикалық және инновациялық-технологиялық өсімнің теориялық негіздері мен механизмдері» бағдарламасы бойынша жүргізілген зерттеулердің жетекші мекемесі болып табылады. Сөйтіп, институт тек қана өз тақырыптары бойынша ғана емес (конкурстан өткен), сонымен қатар Қазақ экон. институты жанындағы Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институттарымен, Қарағанды мемлекеттік университеті жанындағы Нарықтық қатынастар институтымен, Қазақ ұлттық аграрлық университетімен, Қазақстан даму институтымен бірлесе отырып, іргелі зерттеулер бағдарламалары шеңберінде жұмыс жасады. Институт өз зерттеулерінің қорытындыларын ел шаруашылығында қолдануға белсенді түрде енгізіп келеді. Институт қызметкерлері мемлекеттік бағдарламалар және тұжырымдамалар жасауға қатысып, экономикалық үйлестіру мен өзге де түрлі экономика жағдайларға байланысты құқықтық актілер мен заңдарға ғылыми сараптама жүргізеді. Олар ұсынған материалдар жоғары практикалық бағытымен мемлекеттік билік органдары тарапынан сұраныстарға ие болып келеді. Бұлардан басқа, Экономикалық институты түрлі тапсырыстар мен гранттар және ізденіс тақырыптары бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Зерттеу қорытындылары бойынша монографиялар мен брошюралар, ғылыми еңбектер жинағы мен жыл сайын жас ғалымдар еңбектеріне арналған жинақтар шығады. 1997–2000 жылдар аралығында барлығы 590 жұмыс баспаға дайындалып, жарық көрді. Экономика институты жоғары білікті мамандарды даярлаумен қатар, мамандарды қайта даярлықтан өткізіп отырады. Мұнда 6 мамандық бойынша аспирантура және докторантура жұмыс істейді. Тұтастай алғанда, институттың ғылыми және ұйымдық жұмыстары нарықтық экономикаға өту тәжірибесіне, оның методологиясы мен теориясына бағыттала отырып, «Қазақстан-2030» стратегиясының негізгі басымдылықтарына сәйкес келешекте еліміздегі орнықты экономика дамуды қамтамасыз етуге бағытталған. Дереккөздер
Бейнелерді қосарластыру

Бейнелерді қосарластыру – әртүрлі камералармен түсірілген екі немесе бірнеше бейнені бір мезгілде беру, көркемдік айшықтылық құралы және техникалық тәсіл: бір уақытта өтіп жатқан әр түрлі оқиғаларды көрсету; екі құбылысты салыстыру; бір құбылыстың басқасымен байланысын айқындау үшін колданылады. Дереккөздер
Бейнелерді тану

Бейнелерді тану – белгісіз объект, сигнал, түрлі оқиға, құбылыс немесе пропестерден құрылған кластарды (бейнелерді) тануға немесе анықтауға арналған жүйелерді жасаудың және оны жүзеге асырудың принциптері мен теориясын зерттейтін кибернетиканың бөлімі. Бұнын мәселесі автоматтарды классификациялық есептерді шешуге пайдалану мүмкіндігін зерттеуден шыққан. Әрбір класқа тән оқиғаның ықтималдығы тым көп болғандықтан, оны еске сақтау, іс жүзінде мүмкін емес. Бейнелерді тануға арналған жүйенің қолда бар мәліметті, оның өзіне тән белгілері бойынша, шектеулі оқиға санын қамтитын кластарға топтастыратындай қабілеті болу керек. Биологияда күрделі оқиғаларды классификациялау қабілеті үйрету арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан үйрету принциптерін классификациялық автоматтарды (жүйені) жасауға пайдалану тиімді болады. Бейнені танудың жүйелері үйретілетін, үйретілмейтін және өзін-өзі үйрететін жүйелерге бөлінеді. Үйретілетін жүйелерде априорлық информация кескінді классифиқациялауға ғана жарайды. Жүйені өзіне белгісіз кескінді тануға дайындау үшін, оны соған "үйретеді", яғни оған белгілі класқа жататын кескін көрсетіледі. Өзін-өзі үйрететін жүйелерде априорлық информация кескінді толық классифиқациялауға да жарамайды. Мұндай жүйені Бейнені тануға дайындау, жүйенің өзін-өзі үйретуі арқылы жүзеге асырылады. Практикада алғашқы екі жүйе көбірек колданылады. Дереккөздер
Бурмистрова ән шырқайды

Бурмистрова ән шырқайды-"Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, қазақ тіліндегі, түрлі түсті фильм-концерті (1978).. Фильм-концерт Алматы медицина институтының студенті Татьяна Бурмистрованың өнеріне арналған. Оның орындауында қазақтың халық әндері "Харар-ау", "Еркем-ай", "Молдабай" және т.б. қазақ әндері шырқалады. Дереккөздер