kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Басқарбек Битанов

Басқарбек Әлтайұлы Битанов (01.01.1959 ж. Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Көкдөнен ауылында туған. Журналист, жазушы, сатирик. Басқарбек (Басқар) Әлтайұлы Битанов 1959 жылы 1 қаңтарда Т.Рысқұлов ауданы, Көкдөнен ауылында туған. Мектепті бітірген соң ауылдық клуб меңгерушісі, ауыл көркемөнерпаздары жетекшісі болып жұмыс істеді. 1977 жылы ҚАЗҰУ-дің журналистика факультетіне оқуға түсті. Алматы облыстық «Жетісу» газетінде еңбек жолын бастаған. 1986 жылы «Құнсыз адам» атты сатиралық романы Баубек Бұлқышев атындағы сыйлыққа ие болды. 1986 жылы қазіргі «Егемен Қазақстан» газетіне ауысып, аға тілші болып еңбек етті. Газетте «Мүйіз тұмсық» сатиралық мүйісін жүргізді. 1990 жылы «Халық газетінде» жауапты хатшы қызметін атқарды. «Қандауыр» сатиралық бетін ұйымдастырып, шығарып отырған. «Ауыл» газеті редакторының орынбасары, «Тамаша» ойын-сауық отауының жетекші маманы, сценаристі болды. 1994 жылы 1 қаңтарда дүниеден озды. 2015 жылдан бері Тұрар Рысқұлов ауданы орталығы Құлан ауылындағы Мэлс Өзбеков мәдениет үйі жанынан ашылған Басқар Битанов театры жұмыс істейді. Дереккөз
Арбат (Алматы)

Арбат — Қазақстанның Алматы қаласындағы жаяу жүргіншілер аймағы. Абылай хан және Назарбаев даңғылдарының аралығында Жібек жолы көшесінің бойында орналасқан. Бұл аймақта ЦУМ сауда орталығы мен дүңгіршектер сияқты көптеген дүкендер бар. Тарихы 1980 жылдардың аяғында құрылған Арбат Алматыда жаяу жүргіншілер аймағына айналған алғашқы көше болды. Бұл атау Мәскеудегі Арбат көшесінен алынған. Аймақ 2017 жылы қайта құрылды, қазір субұрқақтар бар және Панфилов көшесімен қиылысады. Жаяу жүргіншілер аймағын Сейфуллин даңғылына дейін кеңейту жоспарда бар. Дереккөздер
Астана алаңы

Астана алаңы — Алматы қаласында Алмалы ауданы Төле би көшесінде орналасқан. Қазақстандағы Республика алаңынан кейінгі екінші үлкен алаң. Онда көптеген қоғамдық іс-шаралар, концерттер мен салтанатты шаралар өтеді. Алаң Қазақстан-Британ техникалық университетінің, Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметова ескерткішінің алдында және Панфилов көшесінің сол жағында орналасқан. Алаң бұрын Владимир Лениннің есімімен аталған. Оның мүсіні алаңның ортасында 1991 жылға дейін тұрды. Тарихы 1921 жылы бұл аймақ Қызыл алаң деп аталды. Кеңес үкіметі империялық дәуірдегі ғимараттарды бұзудан кейін алаңда жаңа үкіметтік ғимараттар бой көтерді. 1937 жылы алаңға алғаш рет тас төселді. 1955 жылы Панфилов көшесінің қиылысында Қазтұтынуодағының әкімшілік ғимараты салынды. 1957 жылы 7 қарашада Қазан төңкерісі күні Кеңес мемлекет қайраткері Владимир Ленинге ескерткіш орнатылды. Сол жылы Қазақ КСР үкіметінің жаңа ғимаратының құрылысы аяқталды, ол қазіргі ҚБТУ ғимараты болып табылады. Сонымен қатар, алаң Ленин алаңы болып өзгертілді. 1980 жылы қалада Брежнев алаңы ашылғаннан кейін бұл аумақ «ескі алаң» деп аталды. 1987 жылы Қазан төңкерісінің 70 жылдығына орай алаңда «Бюсттер аллеясы » мемориалдық кешені құрылды. Ленин ескерткіші 1991 жылы басқа жерге көшірілді. 1997 жылы алаң Қазақстанның жаңадан құрылған астанасы Астананың құрметіне қайта аталды. 2017 жылдың қыркүйегінде алаңды қайта құру жұмыстары аяқталды, соның нәтижесінде жолақтар қысқартылды және велосипед жолдары жасалды. Алаңды қалпына келтіру жұмыстары 2017 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Жолдың жүру бөлігінің жолақтары қысқартылды, көлік ағындары бар жаяу жүргіншілер бағандармен бөлінген. Босатылған аумақта велосипед жолдары мен гранит брусчаткалар төселді, шым және лаванда төсеніштерімен абаттандыру жұмыстары жүргізілді. Баспалдақ эспланадасы жаңартылды, онда ашық амфитеатр жабдықталған, оның алдында түнде жарықтандырылған екі құрғақ субұрқақтар бар. Дереккөздер
Сейсен Қожеке

Сейсен (Сейсенбай) Шәмінұлы Қожеке (28.12.1951 ж. Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы Жаңатұрмыс ауылында туған. Журналист, жазушы, аудармашы, ақын. ҚазМУ-дің журналистика факультетін 1978 жылы бітірген. «Құлан тарихы», «Қожай қызыр, береке», «Темірқұл, Теміржол, Темірқанат», «Аты аңызға айналған», «Екі майданның жауынгері» атты әр жылдарда жарық көрген тарихи-шежіре кітаптардың, повесть, әңгімелердің және «Айкөл» өлең жинағының авторы. 43 жыл бойы аудандық, облыстық газеттерде қызмет істеп, облыстық «Ақ жол» газетінде жүріп зейнетке шықты. Қарымды журналистің қаламынан туған очерктер мен публицистикалық мақалалар, әңгімелер мен фельетондар республикалық, облыстық баспасөзде жиі жарияланады. Марапаты *Қазақстан журналистер Одағы сыйлығының лауреаты; *Тұрар Рысқұлов ауданының Құрметті азаматы. Дереккөз
Ламин Ямаль

Ламин Ямаль Насрауи Эбана (; , Эсплугес-де-Льобрегат, Барселона, Испания) — испаниялық футболшы, Испания Ұлттық футбол құрамасы мен «Барселона» клубының жартылай қорғаушысы. Өз ұрпағының келешегі зор футболшыларының бірі ретінде танылған. Ламин Ямал 2007 жылы 13 шілдеде Каталонияның Эсплугес-де-Льобрегатта қаласында Экваторлық Гвинеядан шыққан даяшы Шейла Эбан мен Марокколық құрылыс сырлаушысы Мунир Насруидің отбасында дүниеге келді. Мансабы Клубтық мансабы 2023 жылдың сәуірінде Ламин алғаш рет Ла Лигадағы Атлетико клубына қарсы ойында клуб тізіміне енді, бірақ сол матчта алаңға шықпады. Ла Лигадағы алғашқы ойнын 2023 жылдың 29 сәуірінде «Реал Бетис» клубына қарсы өткізді. Сол ойынның 83-минутында Гавиді ауыстырған Ламин Ла Лига тарихындағы ең жас бесінші ойыншы болып қана қоймай, сонымен бірге жүз жылдан астам бұрын 1922 жылы 15 жасар Армандо Сагиден бері Барселонаның негізгі командасында ойнаған ең жас (15 жас, 9 ай және 16 күн) ойыншы атанды. 2023 жылдың 20 тамыз күні «Кадис»ке қарсы Испания чемпионатында алғаш рет Барселонаның негізгі құрамына қосылып, XXI ғасырдағы Ла Лигада ойынды алғашқы минуттардан бастаған ең жас (16 жас және 38 күн) ойыншысы атанды. 2023 жылдың 2 қазанында Ламин Ямал Барселонамен келісімшартты 2026 жылдың 30 маусымына дейін ұзартты. Ұлттық құрамадағы мансап Ламин 15, 16, 17 және 19 жасқа дейінгі Испания құрамаларында ойнады. 2023 жылдың 8 қыркүйегінде Ламин Ямал 2024 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу турнирінің А тобындағы матчында 16 жыл және 57 күн жасында Грузия құрамасына қарсы Испания құрамасының негізгі құрама сапында алғашқы ойын өткізіп, өз командасының тарихындағы ең жас футболшы атанды. 2024 жылдың жазында Ламин Ямал Еуро-2024 матчтарына қатысу үшін Испания құрамасына шақырылды. 2024 жылдың 15 маусымда В тобындағы Хорватия құрамасына қарсы ойында ол 16 жыл және 338 күн жасында негізгі құрамда шығып, Еуропа чемпионаттары тарихындағы ең жас ойыншы атанды. Статистикасы Клубтық мансабы 2024 жылғы 26 мамырдағы жағдай бойынша Ұлттық құрама үшін ойындар мен голдар 2024 жылғы 9 шілдедегі жағдай бойынша Барлығы: 13 матч / 3 гол; 11 жеңіс, 1 тең ойын, 1 жеңіліс. Жетістіктері Командалық «Барселона» * Испания чемпионы: 2022/23, 2024/25 * Испания кубогы: 2024/25 * Испания суперкубогы: 2023, 2025 «Испания» * Еуропа чемпионатының жеңімпазы: 2024 Жеке * 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатының үздік cұрмергені: 2023 * Ла Лигадағы маусымның үздік жас ойыншысы: 2023/24 * «Globe Soccer Awards» нұсқасы бойынша жылдың үздік жас ойыншысы: 2024 * Ла Лигадағы айдың үздік голының авторы: Наурыз 2024 * Ла Лигадағы айдың үздік жас ойыншысы: Тамыз 2023 Рекордтар * Испания құрамасының тарихындағы ең жас гол авторы: 16 жас және 57 күн * Испания құрамасының тарихындағы ең жас дебютант: 16 жас және 57 күн * Испания құрамасының бастапқы құрамының ең жас ойыншысы: 16 жас және 62 күн * Испания чемпионаты тарихындағы ең жас гол авторы: 16 жас және 87 күн * Эль-Классикода ойнаған ең жас ойыншы: 16 жас және 107 күн * Еуропа чемпионаты тарихындағы ең жас ойыншы: 16 жас және 338 күн * Еуропа чемпионаттары тарихындағы ең жас гол авторы: 16 жас және 362 күн Дереккөздер
Уиллис шеңбері

Уиллис шеңбері (бұдан бөлек Уиллистің шеңбері, Уиллис ілмегі, мидың артериялық шеңбері және Уиллис көпбұрышы деп те аталады) бауырымен жорғалаушылардың, құстардың және сүтқоректілердің, соның ішінде адамның миына және айналасындағы құрылымдарға қан апаратын қанайналым анастомозы. Ол ағылшын дәрігері Томас Уиллистің (1621–1675) құрметіне аталған. Құрылым Уиллис шеңбері ми қанайналымының бөлігі әрі келесі артериялардан тұрады: * Алдыңғы ми артериясы (сол және оң), A1 сегмент деңгейінде * Алдыңғы дәнекер артерия * Ішкі ұйқы артериясы (сол және оң) оның алшақ ұшында (каротид ұшы) * Артқы ми артериясы (сол және оң), P1 сегмент деңгейінде * Артқы дәнекер артерия (сол және оң) Миға қан апаратын ортаңғы ми артериялары Уиллис шеңберіне кірмейді. Артериялардың бастауы Оң және сол жақ артқы ми артериялары базиляр артериядан тарайды, ал ол сол және оң омыртқа артерияларынан шығады. Омыртқа артериялары бұғанаүсті артерияларынан бастау алады. Артқы дәнекер артерия ішкі ұйқы артериясы алдыңғы және ортаңғы ми артерияларына (ішкі ҰА соңғы тармақтары) бөлінер алдында ғана бөлініп шығатын тармақ. Алдыңғы ми артериясы Уиллис шеңберінің алдыңғы бүйір бөлігін құрайды, ал ортаңғы ми артериясы шеңберге кірмейді. Алдыңғы дәнекер артерия екі алдыңғы ми артериясын байланыстырып тұрады, сол себепті ол не сол жақтан, не оң жақтан шығады деуге болады. Шеңберге кіретін барлық артерия қыртыстық және орталық тармақ береді. Орталық тармақтар Уиллис шеңберінің ішкі бөлігін, дәлірек айтқанда, аяқшааралық шұңқырға қан апарады. Қыртыстық тармақтар аты атағандай қыртысқа қан апарып, Уиллис шеңберіне тікелей әсер етпейді. Нұсқалары Уиллис шеңберінің айтарлықтай көп анатомиялық вариациясы бар, классикалық анатомия адамдардың шамамен үштен бірінде ғана көрінеді. Кең тараған вариациялардың бірінде артқы ми артериясының таяу бөлігі тар, ал ипсилатерал артқы дәнекер артериясы кең болады, сондықтан ішкі ұйқы артериясы артқы миға қан апарады; бұл ұрықтың артқы дәнекер ми артериясы деп белгілі. Тағы бір нұсқасында алдыңғы дәнекер артериясы ірі боп келеді де, бір ішкі ұйқы артериясы екі алдыңғы ми артериясына құяды; бұл жұпсыз алдыңғы ми артериясы деп аталады. Дереккөздер
Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)

Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионатының финалы — 2024 жылғы Еуропа чемпионатын аяқтаған футбол ойыны. Еуропа чемпионаттары тарихындағы 17-ші финал. Матч 2024 жылғы 14 шілдесінде Берлиндегі «Олимпиаштадион» стадионда өтті. Финалға Испания мен Англия құрамалары қатысты. Испания құрамасы негізгі уақытта 2:1 есебімен жеңіске жетіп, төртінші рет Еуропа чемпионы атанды. Финалға дейінгі жол } Матч Детальдар Матч ережесі: * 90 минут негізгі уақыт. * Қажет болған жағдайда 30 минут қосымша уақыт. * Қажет болған жағдайда матчтан кейінгі пенальти. * Қосалқы футболшылардың ең көп саны — 12. * Ең көп алмастыру саны — 5, қосымша уақытта алтыншы алмастыруға рұқсат беріледі. Статистика {| class"wikitable plainrowheaders" style"text-align:center" Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.uefa.com/uefaeuro-2024/ Ресми сайт]
Бюсттер аллеясы (мемориалдық кешен)

«Көрнекті қайраткерлер аллеясы» мемориалдық кешені — Алматыдағы ҚБТУ ғимараты жанындағы бюсттер аллеясы. Жетісу жерінде Кеңес үкіметін орнату қозғалысына қатысқандарға 1987 жылы орнатылған. Тарихы «Көрнекті қайраткерлер аллеясы» мемориалдық кешені 1987 жылы Қазан төңкерісінің 70 жылдығына орай Ленин алаңында Жетісуда кеңес үкіметін орнату қозғалысының қатысушыларына, партия және кеңес қайраткерлеріне орнатылды. Мүсіндердің авторлары атақты қазақстандық мүсіншілер: Т.С. Досмағамбетов, А.А. Исаев, Х.И. Наурызбаев, В.Ю. Рахманов, М.В. Раппопорт, А.Б. Татаринов и Ю.В. Хуммель; архитекторлар: А.К. Қапанов, К.Ж. Монтахаев, Ш.Е. Уәлиханов, В.Н. Ким, Ш. Өтепбаев и С. Фазылов. Әр қайраткерге граниттен жасалған призмалық тұғырға жеке қола бюст орнатылды. Барлық ескерткіштер жеке орналасқан. Тұғырлардың алдыңғы бөліктерінде ойып жазылған қолтаңбалары бар. Кешен Алматыдағы мәдени іс-шараларының негізгі орындарының бірі Астана алаңының құрамдас бөлігі болып табылады. Бюсттер тізімі * Әліби Жангелдин — Қазақстан Кеңестерінің құрылтай съезін ұйымдастырушылардың бірі және қатысушысы; * Ораз Жандосов — 3-ші Түркістан дивизиясының саяси бөлімін басқарды және Жетісу облысы ревкомының құрамына кірді; * Михаил Фрунзе — Шығыс майданының әскери комиссары; * Амангелді Иманов — 1916 жылғы Орта Азия көтерілісінің қатысушысы; * Тұрар Рысқұлов — Түркістан коммунистік партиясы мұсылман бюросының төрағасы; * Мағазы Масанчи — Түркістан коммунистік жастар одағының мүшесі; * Абдолла Розыбакиев — Ресей Коммунистік партиясы (большевиктер) Верный секциясының төрағасы; * Валериан Куйбышев — Жұмысшы-шаруа қызыл әскері Шығыс майданының оңтүстік тобының Реввоенсовет (РВС) мүшесі; * Сәкен Сейфуллин — РКФСР Қырғыз АКСР Халық Комиссарлары кеңесінің төрағасы (Үкімет басшысы); * Дмитрий Фурманов — Верный көтерілісін басуға қатысты. Тарих және мәдениет ескерткіші 2010 жылғы 10 қарашада Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі бекітілді, онымен қоса бұрынғы мәселе бойынша барлық алдыңғы шешімдердің күші жойылды деп танылды. Бұл қаулыда Бюсттер аллеясының жергілікті маңызы бар ескерткіш мәртебесі сақталды. Күзет аймақтарының шекаралары 2014 жылы бекітілді. Дереккөздер
Гяз

Гяз — Исфаһан қаласынан шыққан парсы нугасының дәстүрлі атауы. Гяз сөзі гяз-ангебин деген сөзбен байланысты, ол Исфаһанның батысындағы Загрос тауларында мекендейтін ангебин шырыны дегенді білдіреді. Ангебиндер қапталған тәтті сүтті шырын көктен келген библиялық маннамен байланысты. Жабысқақ ақ зат Cyamophila astragalicola және C. dicora сияқты псиллид түрлерінің нимфаларының анусынан бөлінеп, Astragalus adscendens өсімдіктерінде тіршілік ететін. Дайындық Тауда жиналған жабысқақ зат Гязь Хунсар басқа ингредиенттермен: жұмыртқаның ақтығы, пісте, бадам және раушан суымен бірге үлкен мыс ыдыстарға салынады. Содан кейін бұл шикізат қоспасы қажетті тығыздыққа жеткенше оттың үстіне шайқалады. Дәстүр бойынша гяз диаметрі 6-7 см, қалыңдығы 1 см болатын кәмпит түрінде қолмен дайындалып, ағаш жәшіктерге (бүгін олар картон, металл немесе пластмасса пайдаланады) оралған. Жеке кәмпиттер бір-біріне жабысып қалмас үшін ұн себіледі. Автоматтандыруды енгізу арқылы енді коммерциялық деңгейде гяз шығаруға болады. Тағы қараңыз * Туррон * Пашмак * Коттаб (тәттілік) * Соан асали Дереккөздер
TAN (телеарна)

TAN — 1991 жылы ашылған қазақстандық алғашқы жекеменшік телеарналардың бірі. Алматы қаласынан хабар таратып келді. 2021 жылы 1 қазанда хабар таратуын тоқтатты. Тарихы Қазақстанның ең ескі жекеменшік телекомпаниясы «ТАҢ» 1990 жылы желтоқсанда Алматыда құрылды. Эфирге алғаш рет 1991 жылы 1 наурызда шықты. Телекомпанияның құрылған сәтінен бастап басында Ләйлә Қалибекқызы Бекетова - Храпунова тұрды. Алғашқы жылдары телекомпания Амангелді және Қабанбай батыр көшелерінің бұрышындағы ғимараттың шағын жертөлесінде орналасты. 1998 жылы «ТАҢ» телекомпаниясы сатылып, саясаткер әрі бизнесмен Мұхтар Әблязовтың қолына өтеді. 1999 жылы «ТАҢ» телекомпаниясының басшылығы ауысты. Шығармашылық ұжым Достық 87 мекенжайында орналасқан көп қабатты үйге көшіп, телекомпанияны Бақытжан Кетебаев басқарды. Компанияның хабар тарату кестесінде жаңалықтар негізгі рөл атқарды. Телекомпания журналистері тікелей эфирге көптеген даулы сюжеттерді шығарды. Соған байланысты «ТАҢ» телеарнасының алматылықтар арасында танымалдығы өсті. «ТАҢ» телекомпаниясы саясилана бастап, өз материалдарында оппозициялық күштерге артықшылық берді. Бұл «ДВК» атты саяси күш пайда болған кез болды. 2002 жылы 29 наурызда Алматы телемұнарасында орналасқан «ТАҢ» телестанциясының антенналық-фидерлік құрылғысын спайнерлік винтовкамен атып кетті. Хабар тарату тоқтап, ұжым мәжбүрлі демалысқа шығарылды. Соңында телекомпания жабылудың аз-ақ алдында қалды. 2002 жылы 16 қыркүйекте «ТАҢ» телекомпаниясы сол кездегі «31 арна» медиахолдингінің иесі Арманжан Байтасовқа сатылды. Жаңа басшылықтың келуімен телекомпанияның жаңа өмірі басталды. «ТАҢ» ТРК-ның Алматы қалалық телевидениесі ретіндегі жаңа концепциясы бекітіліп, жарты жылға үзілген телехабар тарату жалғасты және бұрынғы ұжым сақталып, өзіндік бағдарламаларын өндіру алға қойылды. 2008 жылы «ТАҢ» ТРК Ұлықбек, 40Б мекенжайында орналасқан бес қабатты бөлек ғимаратқа көшті. Хабар тарату аумағы Алматы қаласы мен Алматы облысына кеңейді. 2014 жылы қыркүйектен бастап бүкіл республикаға хабар тарата бастады. 2015 жылы 15 қарашада «ТАҢ» телеарнасының атауы «ОҢ ТВ» болып өзгертілді. Сонымен бірге арнаның форматы спорттық, ойын-сауық, танымдық және іскерлік телеарна болып өзгерді. 2020 жылы 22 қыркүйекте телеарна бұрынғы «TAN» (ТАҢ) атауын кері қайтарды. 2021 жылы 1 қазанда телеарна жұмысын тоқтатты. Логотиптері Дереккөздер
Дональд Трампқа жасалған қастандық

2024 жылғы 13 шілдеде, Батлердегі (Пенсильвания) жиында сайлауалды президенттік кампаниясымен келіп, сөз сөйлеген Америка Құрама Штаттарының бұрынғы президенті және сайлаудағы басты республикашыл үміткер Дональд Трамп өміріне қастандық жасалды. Федералдық тергеу бюросы бұл атысты «қастандық» ретінде тергеуде. Атыс Дональд Трамп мінбер басына сағат 18:03 (UTC-4) қарай келді. Шамамен 10 минуттан кейін, сағат 18:12-ге қарай Томас Мэттью Крукс AR-15 арқылы сегіз оқ атты. Круксты күзет тексере алмай қалған еді; ол митинг қауіпсіз зонасының сыртында болған да, айналада, Трамптан 61–122 метрдей қашықтықта болған бір сарай үстіне мініп алған. Хабарламалар куәгердің шатырда мылтық алып жүрген ер адамды байқағанын және Трампқа оқ атқанға дейін бірнеше минут бұрын полицияға ескертуге әрекеттенгенін көрсетті. Атыс орын алғанда Трамп оң құлағы мен бетінен қан көрінді. Соның бірі болған 50 жастағы Кори Комператор бірден қайтыс болса, қалған екеуі ірі жарақат алды. Комператор бұрын өрт сөндіруші болған. Оның отбасы мен Пенсильвания губернаторы Джош Шапироның айтуынша, ол қыздарын оқтан қорғап жатқан кезінде қайтыс болған. Оның белгілі сотталғандығы болмаған. Пентагон оның әскери қызмет өткермегенін анықтады. Ол жақын маңдағы қарттар үйінің асханасында жұмыс істеген еді. Салдары әкімшілігінің Трампқа жасалған қастандықты талқылауы, 14 шілде 2024]] АҚШ әкімшілігінің хабарлауынша, оқиғадан кейін президент Джо Байден Трамппен телефон арқылы сөйлескен. 14 шілдеде Трамптың ауруханадан шыққаны және Нью-Джерсиге жол алғаны белгілі болды. Ол жақта Трамп гольф ойнайды деп хабарлайды жергілікті ақпарат көздері. АҚШ өкілдері АҚШ президенті Джо Байден қастандықты сынға алды, Трамп пен отбасына дұға жасайтынын айтты да, Қастандыққа қарсы тағы бірнеше заң шығарушы орган өкілдері, Джордж Уокер Буш, Барак Обама және Джимми Картер құрған қор шықты. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/112782066045321247 Truth Social әлеуметтік желісіндегі Трамптың мәлімдемесі] * [https://apnews.com/article/presidential-assassinations-lincoln-mckinley-garfield-kennedy-175d046b694ec8b370ba60bf2b001d76 АҚШ-тың төрт президенті өлтірілді; басқалары президенттікке кандидаттар сияқты зорлық-зомбылыққа тап болды], Associated Press
Футболдан Америка кубогы 2024 (финал)

Футболдан Америка кубогы 2024 (финал) — Футболдан 2024 жылғы Оңтүстік Америка кубогының шешуші ойыны. Аргентина және Колумбия құрамалары өзара кездесті. Матч АҚШ-тың Майами-Гардес қаласында өтті. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер * [https://copaamerica.com/ Америка кубогының ресми сайты]
Фабрицио Романо

Фабрицио Романо — итальяндық спорттық журналист және Sky Sport Italy репортері. Футбол трансферлері тақырыбында ең әйгілі және сенімді инсайдерлар болып саналады. Өмірбаяны Футбол туралы 16 жасында жаза бастады. Спорттық журналист ретінде алғашқы атаққа Барселона клубының ойыншысы Мауро Икарди болашағын айтқанда ие болды. Полиглот, ағылшын, итальян, португал испан тілдерінде сөйлейді . Дереккөздер
Бергамаск сюитасы

Бергамаск Сюитасы - Клод Дебюссидің фортепианаға арналған сюитасы. Ол оны шамамен 1890 жылы, 28 жасында жаза бастады, бірақ оны 1905 жылы cюита жарияланар алдында айтарлықтай өзгертті Осы сюитаның үшінші бөлімі, "Ай Сәулесі", композитордың ең танымал фортпениано шығармаларының біріне айналып, сонымен қатар дүние жүзіндегі ең танымал музыкалық шығармалардың бірі болды Тарихы Дебюсси бастапқыда (1890) бұл фортепианолық шығарманың ерте нұсқасын жарыққа шығарғысы да келмеді, өйткені ол әлі толықтай жетілмеген еді, бірақ 1905 жылы, Дебюссидің он бес жыл ішінде алған даңқын ескере отырып, баспагер аталған шығарма сәтті болады деп есептеп, композитордың сюитаны жариялау ұсынысын қабылдады. # Бастауы # Менует # Ай Сәулесі (Clair de lune) # Пәсепиед Бастауы Сюитадағы бірінші бөлім F мажор кілтінде жазылып, модерато қарқыны рубато ретінде белгіленген. Менует Екінші бөлімі минорда жазылған. Барокко минуэтінің артикуляциясын басынан бастап қайталаудың орнына, Дебюсси бірінші өлшемдердің төмен ырғақ екпінінен бас тартады. Дебюссидің өлеңі жеңіл, нәзік ноталары оған арабеск сипатын береді. Ай Сәулесі Үшінші бөлім D мажорда жазылды. Ол 9/8 метр тілінде жазылған және "Анданте Трес Прессиф" деп белгіленген. Пәсепиед Соңғы бөлімі F# минорда жазылып, "алегретто ма нон троппо" деп белгіленген. Пәсепиед - Британиядан шыққан бидің түрі. Бұл өлең жылдам және жеңіл, пианинода ойнаған кезде сол қол үздіксіз квавер немесе сегізінші нотаны ойнайды. Дереккөздер Қосымша Сілтемелер * Бергамаск Сюитасы: "Ай Сәулесі" осы жерде ағылшын тілінде оқыңыз [https://wikisource.org/ www.wikisource.org] * [https://cantorion.org/pieces/498/Suite-Bergamasque Suite bergamasque] Cantorion.org-та қараңыз
Лука Кайоли

Лука Кайоли (, 1958, Милан, Италия) — итальяндық спорттық журналист, жазушы. Футболшылардың биографияларын жазып танымал болды. Сілтемелер * [http://lucacaioli.com/biography/ Luca Caioli:Biography] * [http://www.diariocritico.com/noticia/198031/noticias/el-periodista-luca-caioli-tambien-da-la-talla-con-su-primera-novela.html El periodista Luca Caioli también da la talla con su primera novela] * [http://blogs.elpais.com/periodista-en-serie/2014/02/luca-caioli-el-bi%C3%B3grafo-de-los-cracks-del-f%C3%BAtbol-.html Luca Caioli, el biógrafo de los cracks del fútbol] * [http://www.werkstatt-verlag.de/?q=taxonomy/term/349 werkstatt-verlag.de:Luca Caioli]
Агата Кристи (топ)

Агата Кристи — кеңестік және ресейлік рок тобы. 1985 жылы Свердловскіде Вадим Самойлов, Александр Козлов және Петр Май құрған. ВИА РТФ УПИ деген атпен топ 1988 жылы детектив романдардың авторының құрметіне «Агата Кристи» деп өзгертті. 2010 жылы «Агата Кристи» тобы ыдырағаннан кейін, бұрынғы жетекші, әнші Глеб Самойлов пернетақташы Константин Бекрев және барабаншы Дмитрий Хакимовпен бірге The Matrixx тобын құрды. Топ мүшелері «Алтын құрам» * Вадим Самойлов — вокал, гитара, пернетақта, аранжировка, ән жазушы (1987-2010, 2015); * Глеб Самойлов — вокал, бас-гитара, гитара, пернетақта, аранжировка, ән жазушы (1988-2010, 2015); * Александр Козлов — пернетақта, бас-синтезатор, аранжировка, ән жазушы (1987-2001); * Андрей Котов — барабан (1990-2008). Басқа мүшелер * Лев Шутылев — пернетақта (1989-1990); * Альберт Потапкин — барабан (1989-1990); * Питер Мэй — барабан (1988-1989); * Дмитрий «Жылан» Хакимов — барабан (2008-2010); * Константин Бекрев — пернетақта, бас-гитара, бэк-вокал (2008-2010, 2015); * Роман Баранюк — барабан (2010, 2015); * Аркадий Баранюк — пернетақта (2015); * Александр Радченко — гитара, бас (2015). Дискография Құрмет грамоталары мен марапаттары * 1991: Open du Rock жас еуропалық топтардың фестивалінде Гран-при (Бургундия, Франция); * 1996, 1997, 2001: Овация; * 1997: Алтын граммофон сыйлығы; * 1998: Сәтті сатылатын шетелдік әртіс номинациясында «Дүниежүзілік музыкалық марапаттар» (Монте-Карло). Сыртқы сілтемелер * [http://www.agata.rip Жатқан жері жайлы болсын] * [https://web.archive.org/web/20140219070352/http://agata.3iller.ru/ Проект Триллер] Дереккөздер
Надежда Троян

Надежда Викторовна Троян (; 24 қазан 1921 ж. – 7 қыркүйек 2011 ж.) — кеңестік беларусь барлаушысы, партизан бөлімшесінде медбике болған. Ол Вильгельм Кубеге қастандық жасаудағы рөлімен танымал, сол қауіпті тапсырманы іске асырғандары үшін ол және оның әріптестері 1943 жылы 29 қазанда Кеңес Одағының Батыры атағын алды. Ерте өмірі Надежда Троян 1921 жылы 24 қазанда қазіргі Беларуссияның Витебск губерниясының құрамындағы Дрисса ауылында жұмысшы белорус отбасында дүниеге келген. Оның отбасы Кеңес Одағының әртүрлі бөліктерінде, соның ішінде Шешенстан мен Сібірге жиі көшіп қонып жүрген. Мектептің он сыныбын жақсы көрсеткішпен бітіргеннен кейін ол Мәскеу медициналық институтына оқуға түседі, бірақ отбасы Минск қаласына көшкен соң Минск медициналық институтына ауысады. Екінші дүниежүзілік соғыс 1941 жылы Германия Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін неміс әскері Троянның туған қаласын тез бақылауға алды және ол Вермахт казармаларын тазалауға мәжбүр болды. Кейінірек ол асханашы қызметіне тағайындалды және бірнеше әскери тұтқындармен бірге жұмыс істеді. Ол өз ауласынан оккупацияға қарсы брошюраны тауып, бірнеше көшірмесін таратты, бірақ оның отбасы Смолевичиге көшкеннен кейін, ол өзі жұмыс істеген ауруханадағы медбике әріптесі Нюра Косаревская партизандар тобына көмектескенін біліп, қарсылық қозғалысына көбірек араласты. Ақырында Троян Косаревскаяның сеніміне ие болды, және ол неміс тілін жақсы білетіндіктен аудармашы болып партизандық бөлімшеге көмектесті. Ол Вермахт сарбаздарына бағытталған неміс тілінде жазылған парақшаларды шығара бастады, содан кейін оларды неміс әскерлеріне сатылатын азық-түлік контейнерлерінің түбіне жасырды және неміс офицері оны Минскіге апарған сайын Минск қарсыласуына қару-жарақ пен керек-жарақтарды контрабандалық жолмен тасып жүрді. Кейінірек 1942 жылдың жазында немістер оған күдікпен қарай бастады, сондықтан оны болжамды партизандардың жаппай атуын бақылауға мәжбүр етті. Осыдан кейін ол Смолевичиден қашып, «Дядя Коля» партизан бөлімінде медбике болып жұмыс істей бастады. Содан кейін ол пойыздарды рельстен шығарып, неміс техникасын жойып, кеңес тұтқындарының қашып кетуіне көмектесетін 5-ші бөлімшеге тағайындалды. 1943 жылдың көктемінде троянға қауіпті тапсырма берілді — СС-тің жоғары шенді мүшесі және фашистік оккупацияланған Белоруссияның генерал-комиссары Вильгельм Кубеге қастандық жасау үшін біреуді табу міндеті жүктелді. Ақырында Троян Елена Мазаник есімді жас әйелді табады, ол Кубенің үйінде қызметші болып жұмыс істейтін және басқа партизан Валентина Щуцкойдың сіңілісі болатын. Мазаник алғашында Троянға сенуге қатты қорқады, бірақ Мазаниктің әпкесі бомбаны беретін кісінің Мария Осипова екенін растағаннан кейін, Мазаник жеңілдеп, жоспарға келіседі. Мазаник бомбаны орналастырады, өлтіру жоспарланғандай іске асады; 1943 жылы 29 қазанда Троянмен қоса, команданың үш мүшесіне де Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Троян соғыстың соңына дейін қарсылық шараларына қатысуды жалғастырды. Дереккөздер
Қарабау (Өзбекстан)

Қарабау, Қарабаусай — Өзбекстанның, Ташкент облысы Аһангаран ауданындағы тау өзені (сай), Аһангаран өзенінің оң саласы. Суы қазір жыл бойы Аһангаранға жететін соңғы өзен. Гидрологиялық сипаттамалары Қарабаудың ұзындығы 17 км, су алабы — 184 км². Сағасының ені — 10 м, тереңдігі — 1,0 м, түбі — қатты. Самаршық қыстағының маңында өлшенген орташа жылдық су шығыны 3,2 м³/с құрайды. Оның үстіне жылдық ағынның 70-75 % наурыздан маусымға дейінгі уақытқа келеді. Сайдың арнасында кейде ағынның орташа жылдамдығы 81 м³/с болғанда сел байқалады. Тіркелген ең жоғарғы су шығыны — 114 м³/с (8 сәуір 1959 жыл). Қарабау негізінен бұлақтармен қоректенеді. Жаздың екінші жартысында (секундына литр ретімен) су мөлшерінің күрт төмендеуін бастан кешірсе де, қоректену сипатына байланысты жыл бойы кеуіп кетпейді. Қарабау — Аһангаран өзеніне жыл бойына тікелей жететін соңғы саласы, төменде жатқан ағындары қазіргі уақытта ысырынды конустарымен тұтастай жойылған немесе сағасы құрғап қалған. Өзен ағысы «Өзбекстан ұлттық энциклопедиясының» мәліметінше, Қарабау Қызылнұр тауының оңтүстік-шығыс беткейінен ағып, Шатқал жотасынан бастау алады. Бас штабтың топографиялық карталарында Қарабау атауы Қырықтысай мен Қалтабаран өзендерінің сағасынан төменгі жағында орналасқан. Сай тек шамалы иілістері бола тұра, жалпы оңтүстік бағытта ағады. Мазаржан, Таман, Қызылсу тауларынан батысқа қарай өтеді. Қызылсу шыңының астында балалар лагері құрылған. Қарабау сағасының жағасында Қатаған, Ақтерең, Жушалы елді мекендері бар, одан әрі өзен Ангрен қаласының батыс шетімен (Қарабау, Самаршық, Майдан, Сағлам аудандары) ағып, оң жақтан Аһангаранға ағады. Қосылымнан біршама биіктей келе, ол Ташкент-Ангрен теміржол желісімен қиылысады. Тармақтары Қырықтысай мен Қалтабаран қосылатын жерінен төмен жақта Қуакөлсай, Қамысты, Шынауыл, Семгенсай өзенге құяды. Дереккөздер
Надежда Суслова

Надежда Прокофьевна Сусловна (1 қыркүйек 1843 ж. – 20 сәуір 1918 ж.) Ресейдегі алғашқы әйел дәрігер және Полина Суслованың сіңілісі. Ол Төменгі Новгородта гинеколог болып жұмыс істеді және көптеген қайырымдылық шараларына қатысты. Оның әкесі Прокофий мен анасы Анна Шереметевтер отбасының қызметшілері болды, бірақ Прокофий саудагер және өндіруші ретінде табысқа жете алды. Ол қыздарына, Полинаға (Аполлинария есімінің қысқартылған түрі) және Надеждаға тиісті білім бергісі келді. Үйде олардың тәрбиешісі мен би мұғалімі болды. Кейін Надежда Мәскеудегі Пеничкау мектеп-интернатына түсіп, бірнеше шет тілдерін үйренді. Сол кездегі басқа жастар сияқты Надежда да кітап оқуды жақсы көретін, Николай Чернышевский мен Добролюбовтың. Суслова өз зерттеулері мен білімін үлкен аудитория мен медициналық факультеттің алдында қорғап медицина ғылымдарының докторы дәрежесіне ие болған алғашқы ресейлік әйел болды. Мансабы және зерттеулері 1868 жылы Германияда Суслова докторлық дәрежесін алғаннан кейінгі алғашқы басылымы диссертациялық зерттеуінің қысқаша мазмұнын жариялады. Ресейде дәрігерлік қызметпен айналысуға рұқсат алу үшін Суслова (ол кезде Эрисманн) 1868 жылы арнайы емтихан тапсыруы керек еді. Содан кейін ол барлық әлеуметтік-экономикалық топтардағы науқастармен бірге Санкт-Петербургте гинекология және педиатриямен айналыса бастады. Келесі жылы Фридрих Эрисманн Санкт-Петербургке көшті және ерлі-зайыптылар медициналық тәжірибеде және қаланың қараңғы аудандарына әсер ететін қоғамдық денсаулық мәселелерін зерттеуде бірге жұмыс істеді. Ажырасқаннан кейін және полицияның тағы бір бақылау кезеңінен кейін ол өз тәжірибесін жалғастыру үшін Төменгі Новгородқа көшеді. Біраз уақыттан кейін екінші күйеуі – Александр Голубевпен Алуштаға көшіп, жергілікті кедей татар халқына тегін медициналық көмек көрсетті. Ол өмірінің осы кезеңінде қайырымдылықпен және жергілікті халыққа қызмет көрсету үшін өз меншігінде кітапхана мен мектеп салуымен танымал болды 1885 жылы Суслова гистология профессоры және дәрігер Александр Голубевпен отбасын құрды . Дереккөздер
Ұзыншор

Ұзыншор — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы, Қарақұм шөлінде орналасқан көл. Көл XXI ғасырдың басында Әмудария суымен толтырылған Ілиялы айналма арнасының салынуы нәтижесінде қалыптасты. Бұрын көл орнында Ұзыншор шатқалы — сусызданған сортаң болған. Көлдің солтүстік-батыс бөлігінде судың көршілес сортаңды ойпатқа ағып кетуіне жол бермеу үшін бөгет салынды. Батысқа қарай бірнеше шақырым жерде Каспий теңізіне қарай апаратын құрғақ Өзбой өзенінің арнасы басталады. Ұзыншор ағынды суға толып кеткенде оңтүстік жақтан ағын су ағып, Өзбойға жетеді. Одан әрі Өзбойды бойлай су жаңадан пайда болған Тұзшор көліне құяды. Одан әрі оңтүстік-батысқа қарай ағып жатқан су Өзбойдағы бөгеттен пайда болған жасанды суқоймасына түседі. Түрікмен үкіметі алдағы уақытта арнаны Қарашор сортаңының ойпатына дейін созып, Алтын Асыр көлін толтыруды жоспарлап отыр. Дереккөздер
Ғалуасай

Ғалуасай не Ғалыбасай ( — «шулы, сарнаған өзен», G‘olibasoy, Ғолибасой) — Ташкент облысы Бостандық ауданындағы тау өзені (сай), Шыршық өзенінің сол саласы. Гидрологиялық сипаттамалары Ғалуасай – Қараңкөлсай, Ақсақатасай, Паркентсай, Қызылсаймен қатар Шыршықтың сол жағындағы ең ірі салаларының бірі саналады. Ғалуасай ауылынан жоғарыда өзен су алабының ауданы — 56,7 км², орташа су жинағыштығының биіктігі — 1260 м. Ғалуасай ауылының маңында өлшенген орташа жылдық су шығыны — 0,334 м³/с, жылдық ағынның көлемі — 10,5 млн м³, орташа ағын модулі — 5,89 л/с км², ағын қабаты — 186 см/жыл, 20 жылдық бақылау бойынша (1980-1999 жылдары), ағынның өзгергіштік коэффициенті 0,522 құрайды. Өзен ағысы таулары.]] Өзеннің бастауы Үлкен Шымған тауының шығысындағы терең шатқалда (одан автожол арқылы бөлінген) жатыр. Ғалуасай жалпы солтүстік-батыс бағытта солтүстікке қарай ұлғайған еңіспен ағып жатыр. Өзен арнасы көркем тік беткейлері бар аңғар арқылы өтеді. Төмен қарай өзен аңғары кеңейіп, жағаларының беткейлері аласарап, тегістеледі. Сайдың жағасында Үштерек, Келтас, Ақмасат, Ғалуасай елді мекендері бар, Ғалуасай мен Ақсақатасай өзендерінің аралығындағы тау бөктеріндегі жазықта Ғазалкент қаласы салынған. Сай аңғарының бойымен Р-6 автотрасса төселген, сол үшін өзен арқылы екі көпір салынды (Ақмасат пен Ғалуасай елді мекендері арасындағы аумақта). Ғазалкенттен солтүстік-шығысқа қарай сай Р-12 автожолы мен Ташкент-Қожакент теміржолын кесіп өтеді. Теміржол қиылысынан ары қарай Ғалуасай 700 м биіктіктегі Газалкент СЭС су қоймасына құяды. Сағасы жыра арқылы өтеді. Ғалуасайдың аңғарында бұлақтар бар. Бастауының кей жерлерде арша, Ғалуасай ауылынан жоғары қарай шоқ жаңғақ өседі. Дереккөздер
Футболдан КСРО кубогы 1968 (финал)

Футболдан КСРО кубогы 1968 (финал) — 1967/68 жылғы КСРО кубогының шешуші ойыны. 1968 жылы 8 қарашада Мәскеуде өтті. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер * [http://fc-dynamo.ru/cup/prot.php?id=319600 Протокол]
Қиямет күні сағаты

«Қиямет күні сағаты» — Чикаго университетінің "Атомшы ғалымдар бюллетені" журналы 1947 жылы бастаған бірінші солтүстік америкалық бомбасын жасаушылардың жобасы. Журнал мұқабасында түн ортасына қанша минут қалғанын көрсететін, сағат және минут тілдері бар сағаттың кескіні мерзімді түрде жарияланады. Түн ортасына дейін қалған уақыт халықаралық ахуалдың қаншалықты шиеленіскенін және ядролық қару дың дамуындағы прогресті бейнелейді. Түн ортасының өзі ядролық катаклизм сәтін бейнелейді. Сағат тілдерін ауыстыру туралы шешімді журнал директорларының кеңесі арнайы шақырылған сарапшылар, атап айтқанда Нобель сыйлығы ның 18 лауреаты көмегімен шығарады. 2025 жылдың басында сағат тілдері ауыстырылды, қиямет түніне бар болғаны 89 секунд қалды - бұл қиямет күні сағаты тарихындағы ең жақын арақашықтық. Сағаттың минут тілінің өзгерісі 75 жылдық тарихында Сағат тілі жобасы өз орнын 25 рет өзгертті, бастапқыда 1947 жылы бастапқы қойылған орны жеті минут еді. Кариб дағдарысы кезінде (1962 жыл) әлем ядролық соғыстың екі қадам алдында тұрды. Дегенмен, бұл дағдарыс өте жылдам (38 күн ішінде) шешілгендіктен, сағат оған жауап беріп үлгермей, көрсеткіштері өзгеріссіз қалды. 1960 жылдан 1963 жылға дейін сағат тілі жеті минутты көрсетіп тұрды (1963 жылы бұл уақыт он екі минутқа дейін ұзарды). Сілтемелер * [https://thebulletin.org/premium/2020-11/overview-nuclear-scientists-as-assassination-targets/ Қиямет күні сағатына арналған thebulletin.org сайтының бөлімі](ағылш.тілінде) * https://thebulletin.org/doomsday-clock/timeline/
Тот белдеуі

ның картасында белгіленген Тот белдеуінің (қызыл) орналасуы]] зауыты, Бетлехем, Пенсильвания, XX ғасырдың көбінде әлемдегі ең ірі болат өндірушілерінің бірі болған. 1982 жылы Bethlehem Steel өндіруінің көбін тоқтатты. 2001 жылы компания банкроттық жариялады да, 2003 жылы таратылды.]] Тот белдеуі (, кейде Фабрика белдеуі) — Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан аймағы. Құрамына батыс Нью-Йорк, Пенсильвания, Огайо, Батыс Вирджиния, Индиана, Иллинойс, Мичиганның төменгі түбегі, оңтүстік-шығыс Висконсин және Кентуккидің, Нью-Джерсидің, Сент-Луистың кішкене бөліктері жатқызылады. Тот белдеуіне жататын қалалар арасында Буффало, Чикаго, Кливленд, Детройт, Гэри, Милуоки, Филадельфия, Питтсбург, Рочестер, Толедо, Трэнтон, Янгстаун және тағы басқалары бар. «Тот белдеуі» термині — «тот басқан» өнеркәсіпті сипаттайтын дисфемизм. Болат құю, машина жасау және көмір өндеу өнеркәсібі сияқты салалардың бұл аймақтан кетуі себебінен орын алған деиндустриализация, экономика құлдырауы, депопуляция мен қалалар ыдырауынан шыққан. Бұл терминді АҚШ халқы 1980 жылдардан бастап пайдаланып келеді. Тарихы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Тот белдеуі аймағындағы қалалар Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі қалалардың бірі болды. Дегенмен, XX ғасырдың аяғында олардың халқы елдегі ең көп төмендеді. Тот белдеуі индустрияның құлдырауына 1950 жылдардан бастап тап болды. АҚШ өндіріс саласының АҚШ ЖІӨ-сіне үлесі 1953 жылы шыңына жетті де, содан бері азайып бара жатыр. АҚШ экономикасы үшін өндіріс маңыздылығының төмендеуі XX ғасырдың соңынан бері бар Тот белдеуіндегі өндіріс кәсіпорындарының азаюына әкелді. АҚШ президенттігіне үміткерлер 1980 жылдардан бері аймақтағы экономикалық жағдайға біраз назар аударып жүр. Осыған әсер еткен себептердің бірі — Тот аймағына кіретін Мичиган, Огайо, Пенсильвания мен Висконсин сияқты ауытқымалы штаттар. Бұл штаттар Дональд Трамптың 2016 жылғы президенттік сайлаудағы жеңісі, оның 2020 жылы демократ Джо Байденнен жеңілуі және алдағы 2024 жылғы президенттік сайлауы үшін маңызды болды. Дереккөздер
Құбылмалы штат

нәтижелеріне негізделген құбылмалы штаттар картасы. Ашық түстес штаттар — екі партия бірдей дерлік дауыс жинаған құбылмалы штаттар.]] Құбылмалы штат немесе ауытқымалы штат (, тербелмелі штат, , күлгін штат) — Америка Құрама Штаттарында өтетін сайлауларда қолданылатын термин, мажоритарлық сайлау жүйесі себінен пайда болған. Құбылмалы штат — демократтарды да, республикашыларды да сайлай алатын штат. Күлгін штаттардағы сайлау нәтижелеріне әдетте үлкен назар аударылады, өйткені олар жиі шешуші үлес қосады. Салыстырмалы көпшілік жүйесінің «жеңімпаз бәрін алады» деген ерекшелігінен президенттікке үміткерлер көбіне тек құбылмалы штаттарда ғана сайлауалды кампаниясын белсенді жүргізіп жатады. Құбылмалы штаттар сайлау циклы сайын өзгеріп жатады, штаттың ауытқымалы, не бір түсті болғанын көбіне сауалнама арқылы белгілі болады. Атауы Үнемі бір партияға дауыс беретін штатты америкалықтар «көк», не «қызыл» штат дейді; көк түс Демократиялық партияның символы болса, қызыл түс Республикалық партияны білдіреді. «Күлгін» штат атауы қызыл мен көк түстерінің қосылуынан шығатын күлгін түстен негізін алады. Алғышарттары Америкалық президенттік сайлауда АҚШ халқы сайлаудағы үміткерге емес, әр штаттағы сайлаушылар алқасындағы таңдаушыға дауыс береді. Сол таңдаушы сайлау нәтижесіне қарап, үміткерлерге өзі дауыс беріп, сайлайды. АҚШ сайлауында әрбір штаттың халқы сайлаушылар алқасындағы таңдаушыларының дауыс беру әдісін өз таңдай алады. Сайлаушылар алқасы жүйесінде қалаған нәтижесін көбейту үшін Мэн мен Небраска штаттарын қоспағанда, әрбір штат салыстырмалы көпшілік жүйесін таңдады, онда штатта ең көп дауыс жинаған кандидат сол штаттың барлық таңдаушыларының даусын жеңіп алады. Мысалы, Огайо халқының 51% республикашыл үміткерге дауыс берсе, штатта бар 18 таңдаушының барлығы да (100%) республикашыл үміткерге дауыс бергендей болады. Бұл жүйе ағылшынша сол себептен де «жеңімпаз-бәрін-алады» деп аталады. Сайлау жүйесінің осындай ерекшелігіне байланысты сайлауалды үгіт жұмыстары кандидаттың жалпыхалықтық дауысын ұлғайтумен емес, тек құбылмалы штаттардағы таңдаушылардың көбіне қол жеткізумен ғана айналысады. Өткен сайлау нәтижелерінде республикашыл кандидаттар Айдахо, Вайоминг, Оңтүстік және Солтүстік Дакоталар, Монтана, Юта, Канзас, Оклахома, Небраска, Алабама, Миссисипи, Луизиана, Арканзас, Теннесси, Кентукки және Оңтүстік Каролина, сондай-ақ Аляска даусына оңай қол жеткізеді деп күткен еді. Демократтар әдетте Нью-Йорк, Нью-Джерси, Мэриленд, Вирджиния, Делавэр, Вермонт, Массачусетс, Род-Айленд, Коннектикут, Орегон, Вашингтон, Гавайи, Колорадо, Иллинойс және Миннесота штаттарында аса танымал. Құбылмалы штаттар 2024 жылғы маусымда BBC News құбылмалы штаттарға осы штаттарды жатқызды: * Аризона; * Джорджия; * Мичиган; * Невада; * Пенсильвания; * Висконсин. Сол жылғы шілдеде Эмерсон колледжінің сауалнамалары құбылмалы штаттарға, оған қоса, Солтүстік Каролинаны да жатқызды. Дереккөздер Тағы қараңыз * АҚШ Сайлаушылар алқасы
Фредерик Лорз

Фредерик Роберт Джеймс «Фред» Лорз (; 5 маусым 1884, Манхэттен, Нью-Йорк — 4 ақпан 1914, Бронкс, Нью-Йорк) — америкалық жеңіл атлет, марафоншы. 1904 жылғы Жазғы олимпиада ойындарына қатысты. Өмірбаяны 1904 жылғы Олимпиада ойындарына қатысып алтын жүлде жеңіп алады. Бірақ оның ережені өрескел бұзғаны әшкере болып қалды. Марафон жарысында 14,5 км. жүгіргеннен кейін менеджерінің көлігіне отырып, 17,7 км.жолды көлікпен жүріп өтеді. Қалған қашықтықты жеңіл жүгіріп өтіп мәреге бірінші болып келеді. Ұйымдастырушылар оның бұл қулығын бірден біліп қойып, нәтижені тіркеген жоқ. Екінші келген басқа америкалық Томас Хикс алтын жүлде иегері атанды. Фредерик Лорз солай жарыстан шеттетілді. Спортшы өзінің әрекетін әзіл деп түсіндірді. 1914 жылы пневмониядан қайтыс болды. Дереккөздер
Неокертартпа қозғалысы

Қара ағартушылық , көбіне неокертартпа қозғалысы (, NRx) — демократияға және эгалитаризмге қарсы кертартпа қозғалыс, саяси философия және идеология. Идеология әлемнің ерте ме, кеш пе либералды демократия мен конституциялық монархияға айналуын және осылайша азаттыққа қол жеткізуін жоққа шығарады, оған қарсы шығады. Идеология биліктің және қоғамның дәстүрлі түрлеріне, соның ішінде абсолюттік монархияға және камерализм сияқты авторитарлық билік жүйелеріне оралуды жөн көреді. Тарихы Неокертартпашылар — 2000 жылдардан бері белсенді блоггерлер мен саяси теорияшылардың бейресми тобы. Идеологияны аса көп таратқан тұлғалардың бірі — блоггер және жазушы Стив Сайлер, ол Томас Карлейль мен Юлиус Эвола сияқты жазушылардан шабыт алған еді. 2007 және 2008 жылдары инженер-бағдарламашы Кёртис Ярвин Менсиус Молдбаг есімінен жаза отырып, қара ағартушылық ойлауын түсіндірген жазба шығарды. Ярвиннің теорияларын философ Ник Ланд әзірлеп, кеңейтті де, аттас эссесінде «Қара ағартушылық» терминін енгізді. Идеологиясы Ник Ландтың идеялары бостандықтың демократиямен үйлеспейтіндігіне негізделген. Ланд өзінің «Қара ағартушылық» эссесінде Питер Тиль сияқты либертаристерден шабыт алғанын айтты. Журналистер мен сарапшылар Неокертартпа қозғалысын альт-оңшыл және неофашистік деген. 2016 жылы жазылған New York Magazine журналының мақаласында неокертартпа қозғалысының демократияға қарсылығы және авторитаризмді жақтауы айтылған. Ланд «Фашизм, негізінен, — антикапиталистік қозғалыс» деп, оның идеялары мен фашизм арасындағы ұқсастықты жоққа шығарып, өз идеологиясын «[капиталистік] корпоративтік билікті» қалауым деп сипаттайды. Неокертартпашылықтың шектеулі онлайн аудиториясына қарамастан, Мулхолл идеологияны «альтернативті оңшылдықтың негізгі түрі» деп те атады. Тағы қараңыз * Акселерационизм * Аристократия * Монархия * Әлеуметтік дарвинизм * Дәстүрлі үстемдік * Палеоконсерватизм * Альтернативті оңшылдар Дереккөздер
Томас Мэттью Крукс

Томас Мэттью Крукс (; 20 қыркүйек 2003, Бетел-Парк, Пенсильвания, АҚШ — 13 шілде 2024, , Батлер, Пенсильвания, АҚШ) — 13 шілде күні митингте Дональд Трампты өлтіруге оқталған американдық. Қастандық нәтижесінде Дональд Трамп жеңіл жарақат алды, бірақ атыс барысында 1 адам қайтыс болды, 3 адам жарақат алды, оның ішінде екеуі госпитализацияланды. Өмірбаяны Пенсильвания штаты, Питтсбургтың шеті Бенел-Паркте туылған и вырос в , штат Пенсильвания. . Бенел-Парк орта мектебің аяқтаған. Мектепті аяқтаған соң National Math & Science Initiative Star Award-тан жақсы оқыған үшін 500 доллар мөлшерінде премия алған. Круксқа шахмат пен видеоойындар ұнайтын, ол программалауды үйренген. Қастандыққа дейін екі ай бұрын колледжінде инженерия бойынша ассоцияланған дәреже алды. Қастандық жасағанда қарттар үйінде диетолого көмекшісі болып жұмыс істеп жүрген. Мекеме басшылығының айтуынша ол жұмысын адал атқарған.. Қылмыстық өткені болған жоқл және ФТБ-ның айтуынша Крукста психилаық проблемалар болған жоқ. Трампқа жасалған қастандық 2024 жылдың 13 шілдеде Крукс AR-15 винтовкасымен Дональд Трамп сөйлеп жатқан жерден 120 метр жерде орналасқан ғимараттың шатырына шықты. Бірінші оқ Трамп құлағына тиді. Ал қалған оқтар жақын тұрған басқа адамдарға тиді. 1 адам қайтыс болды, 3 адам жарақат алды, оның ішінде екеуі госпитализацияланды. Крукс Қауіпсіздік қызметінің контрснайперлік командасымен өлтірілді. Дереккөздер
Диклофенак

Диклофенак — қабынуға қарсы стероидті емес препарат (NSAIDS), фенилацет қышқылының туындыларына жатады. Бос қышқыл, натрий тұзы мен калий тұзы күйінде дәрі ретінде қолданылады. Алғаш рет 1966 жылы Ciba-Geigy (қазіргі Novartis) компаниясының ғылыми-зерттеу зертханасында жасалған. Тез арада қабынуға қарсы тұрып, анальгетикалық әсер тигізгені үшін бастапқы уақытта ревматологиялық ауруларды емдеуде қолданылатын. Кейіннен қолдану аясы айтарлықтай кеңейді. Қазіргі уақытта хирургияда, травматологияда, спорт медицинасында, неврологияда, гинекологияда, урологияда, онкологияда жәнеофтальмологияда қолданылады. Медицинада қолдану аясы Диклофенак ауырсынғанда, қабынғанда және дисменорея кезінде қолданылады. Препаратты қолдануға көрсетімдер * тірек-қимыл аппаратының қабыну және дегенеративті аурулары кезінде: ревматоидты артрит, кәмелетке толмаған ревматоидтық артрит, анкилозды спондилит, остеоартрит, спондилоартрит, остеоартрит; * ауырсыну синдромымен бірге жүретін омыртқа аурулары кезінде; * буыннан тыс жұмсақ тіндердің ревматикалық аурулары кезінде; * подагра ұстап қалғанда; (тек ішекте еритін қабықпен жабылған таблеткалар үшін); * қабынумен және ісінумен бірге жүретін жарақаттан кейінгі және операциядан кейінгі ауырсыну синдромдары кезінде; * ауырсыну синдромымен және қабынумен бірге жүретін гинекологиялық аурулар кезіеде(мысалы, бастапқы альгодисменорея, аднексит); * ауыр ауырсыну синдромымен, мысалы, фарингит, тонзиллит, отитпен (ретард таблеткаларын қоспағанда) жүретін құлақтың, тамақтың және мұрынның ауыр инфекциялық-қабыну ауруларына қосымша құрал ретінде. Аурудың негізгі лечение жалпы қабылданған принциптерге сәйкес, соның ішінде этиотропты терапияны қолдану арқылы жүзеге асырылады. Оқшауланған қызба препаратты қолданудың көрсеткіші болып табылмайды; * мигрень басталғанда (тек суппозиторийлер үшін). Дереккөздер
Жоғарывольтті ажыратқыш

Жоғарывольтті ажыратқыш — токты қосу және өшіру үшін арналған коммутациялық аппарат. Ажыратқыш электрқондырғыларда орнатылатын негізгі құрылғы, тізбекті кез-келген режимде ажыратады. Ол түйіспе, доғаны сөндіретін камера, оқшаулағыш, ток өткізгіш бөлік және жетекші механизмнен (электрмагнитті жетек, қол жетегі) тұрады. Жоғарывольтті ажыратқыштар электрлік станцияларда және қосалқы станцияларда пайдаланылады. Номиналды кернеуі 6 кВ-тан 500 кВ-қа дейін жетеді. Ажыратқыштарға қойылатын талаптар келесі: *Кез-келген токты сенімді түрде өшіру *Әрекет шапшаңдығы *Түйіспелерін тексеру оңайлығы *Өрт және жарылу қауіпсіздігі Параметрлері #Номиналды кернеу U ном #Номиналды ток I ном #Номиналды ажырату тогы I откл.ном — ажыратқыш өшіре алатын максималды ток мәні Жіктелуі Майлы ажыратқыш Ең алғаш пайда болған ажыратқыш. Түйіспелері болат бактың ішінде орналасқан. Бактың ішіне май құйылады. Өшірген кезде түйіспелер арасында доға пайда болады, бұл кезде май буланады, пайда болған бу доғаны сөндіреді. Ауалы ажыратқыш Ауалы ажыратқышта доға сығылған ауамен сөндіріледі. Электрлік түйіспелер және ток өткізгіш бөліктері фарформен оқшауланады. Бұл ажыратқыштардың артықшылығы май ажыратқыштарынан қарағанда өрт және жарылу қаупі жоқ Элегазды ажыратқыш Элегаз SF 6 бұл инертті газ. Оның электрлік беріктігі ауадан қарағанда 2-3 есе жоғары. Бұл ажыратқыштардың ажырату қабілеттігі қалған түрлерінен қарағанда жоғары, оның кемшілігі элегаздың қымбат болуында. Вакуумды ажыратқыш Вакуум ауадан қарағанда электрлік беріктігі жоғары. Көбінесе вакуумдық ажыратқыштарды жабық тарату құрылғыларында пайдаланады. Дереккөздер