kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Левант

Левант — тарихи географиялық термин ретінде Батыс Азияның Шығыс Жерорта теңізі аймағындағы алып өңірді көрсетеді. Тар мағынада, ол қазіргі Сирия, Ливан, Иордания, Израиль, Палестина және орталық Евфраттың оңтүстік-шығысындағы Түркияның көп бөлігін көрсетеді. Кең ауқымды тарихи мағынада, Левант бүкіл Шығыс Жерорта теңізін және оның аралдарын қоса қамтиды, яғни, ол Грекиядан бастап Ливияның шығысындағы Киренаикаға дейінгі Шығыс Жерорта теңізі жағалауындағы барлық елдерді қамтиды. Бұл сөз Италиян тіліндегі Levante - "көтерілу" мағынасын, яғни шығыстан күннің көтерілуін білдіреді. Араб тілінде бұл сөз "al-Mashriq" - "шығыс жақ, күн көтерілетін жақ" деген сөзге тура аударылады. ХІІІ-ХIV ғасырларда Levante термині Венецияның шығысындағы өңірлер ретінде Шығыс Жерорта теңізін, оның ішінде Греция, Анатолия, Сирия-Палестина, Египет елдерімен италияндардың теңіз саудасы тұрғысынан қолданылды. Ақыр соңында бұл термин Сирия-Палестина мен Египеттегі мұсылман елдерін ғана көрсететін болды. 1581 жылы Англия Осман империясымен сауданы монополиялау үшін Левант Компаниясын құрды. Левант мемлекеттері атауы бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сирия мен Ливанға қатысты француз мандатына сілтеме ретінде қолданылды. Бұл қазіргі кезде Левант термині Сирияға, Ливанға, Палестинаға, Израильге, Иорданияға және Кипрге қарата көбірек қолданылуының себебі болса керек. Кейбір ғалымдар бұл сөз Ливанның атауынан шыққан деп қате пікір қалыптастырды. Қазіргі кезде бұл термин көбінесе тарихқа дейінгі немесе ежелгі тарихқа сілтемелермен бірге қолданылады. Ол солтүстігінде Түркияның Тавр тауларын, батысында Жерорта теңізін, солтүстігінде Араб шөлі мен шығыста Месопотамияны қамтып, «Сирия-Палестина» немесе Аш-Шаам (Ash-Shaam, ) деген мағынаны білдіреді. Әдетте оған Анадолы (Кіші Азия деп те аталады), Кавказ таулары немесе Арабия түбегінің ешбір бөлігі кірмейді. Киликия (Кіші Азияда) және Синай түбегі (Азиялық Египет) кейде қосылады. Қазіргізамандық аймақтың атауы ретінде, бірқанша сөздіктер Левант сөзін архаикалық деп есептейді. Левант зат есімі де, Левантин сын есімі де сириялық-палестиналық немесе библиялық деп аталатын ежелгі және қазіргізамандық мәдениетті сипаттау үшін жиі қолданылады: археологтар қазір Левант және Левантин археологиясы туралы айтады; астанушы ғалымдар Левантиндік тағамдар туралы айтады; сондай-ақ Леванттың Латын христиандары Левантин христиандары деп аталады. Левант "Батыс Азияның, шығыс Жерорта теңізінің және солтүстік-шығыс Африканың түйіскен жері", ол сондай-ақ "Араб кесегінің солтүстік-батысы" деп те сипатталған. Левант тұрғындары тек географиялық жағдайымен ғана емес, сонымен бірге тағамдарымен, әдет-ғұрыптарымен және тарихымен де өзгешеленеді. Оларды көбінесе Левантиндер деп атайды. Дереккөздер
Голуэй (шығанақ)

Голуэй (, ирл. Cuan na Gaillimhe) — Ирландия жағалауындағы Атлант мұхитының шығанағы. Мұхиттан Аран аралдарымен бөлінген. Тереңдігі - 42 м дейін. Ұзындығы - 66 км, кіретін жерінің ені - шамамен 40 км. Су көтерілуінің көлемі - шамамен 4 м құрайды. Жағалауы таулы. Шығанаққа көптеген өзендер құяды, олардың ең үлкені - Корриб. Соңғысының сағасында шығанақтағы ең үлкен порт - Голуэй қаласы орналасқан.
Медет Шотабаев

Медет Мухамедсадыкұлы Шотабаев (30 қазан 1981 қ.Семей) жетекші опера солисі.Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Өмірбаяны М.Төлебаев атындағы музыкалық колледжінің вокал бөлімін бітірген (Семей, 2003). Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын «Жеке ән айту» мамандығы бойынша тамамдады (Қазақстанның Халық әртісі Б.Жылысбаевтың сыныбы, 2009). 2006-2008 жылдар аралығында Рената Тибальди мен Марио дель Монако атындағы академияда оқыған (Пезаро, Италия). Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрында солист болып қызмет еткен. 2013 жылдан бастап – «Астана Опера» МОБТ опера жетекші солисі. Шақырылған солист ретінде Graz Opera театрында (Австрия) В.Беллинидің «Норма» операсының премьерасында Поллион, Братислава Опера театрында (Словакия) және Teatro Municipal (Сан-Паулу, Бразилия) П.Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсындағы Ленский, Женева Үлкен театрында (Швейцария) және Карло Феличе театрында (Генуя, Италия) Дж.Пуччинидің «Богема» операсындағы Рудольф партияларын орындады. Марапаттары * Қазақстан жас орындаушыларының IV республикалық байқауының II сыйлық лауреаты (2003) * Ұлы Абайдың 160 жылдығына арналған облыстық байқаудың бас жүлде иегері (2005) * «Шабыт» IX халықаралық шығармашыл жастар фестивалінің бас жүлде иегері (2006) * Бибігүл Төлегенованың халықаралық вокалистер байқауының I сыйлық лауреаты (2007) * Беньямино Джильи атындағы халықаралық байқауының дипломанты (Порто-Реканати қ., Италия, 2008) * Глинка атындағы XXIII халықаралық байқауының I сыйлығы мен үздік тенор арнайы сыйлығының иегері (Мәскеу, 2009) * «XXІ ғасыр өнері» халықаралық байқауының бас жүлде иегері (Финляндия, 2009) * «Келешектің үздік дауыстары» халықаралық байқауының III сыйлық лауреаты (Париж, 2010) * «Опералия-2011» байқауының қатысушысы * Румыниядағы Х. Даркле атындағы халықаралық вокалистер байқауының бас жүлде иегері (2012) * Arena di Verona қорының Х халықаралық опера әншілері байқауының жеңімпазы (Италия, 2013); * ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Қорының лауреаты (2018); * Италия Жұлдызы Орденінің Кавалері (2018); * «Қазақстанның 100 жаңа есімі» Ұлттық жобасының жеңімпазы (2018). Репертуары # Герцог («Риголетто», Дж. Верди) # Неморино («Махаббат шырыны», Г. Доницетти) # Рудольф («Богема», Дж. Пуччини) # Пинкертон («Мадам Баттерфляй», Дж. Пуччини) # Каварадосси («Тоска», Дж. Пуччини) # Ленский («Евгений Онегин», П. Чайковский) # Альфред («Травиата», Дж. Верди) # Төлеген («Қыз Жібек», Е. Брусиловский) # Дон Карлос («Дон Карлос», Дж. Верди) Сілтемелер * https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/medet-chotabaev.html * http://astanaopera.kz/rukovodstvo-i-artisty/opernaya-truppa/vedushhie-solisty-tenor/medet-chotabaev/
Дингл (шығанақ)

Дингл — Ирландия аралының оңтүстік-батыс жағалауындағы Атлант мұхитындағы шығанақ. Шығанақ Дингл және Айверах түбектерімен шектелген, ұзындығы шамамен 40 км, ал ені 20-дан 3 км-ге дейін өзгереді. Жағалау сызығы мүйістермен қатты тілімденген, беткейлері көбінесе тік және құламалы, бірақ кейбір жерлерінде құмды жағажайлар бар. Шығанақта Дингл деп аталатын қала, сонымен қатар бірнеше кішкентай балық аулайтын ауылдар орналасқан. Мұнда жағалаудағы әйгілі көрнекті орындардың бірі, жабайы дельфин Фанжи (немесе Фанги) өмір сүреді. Ол 1983 жылдан бастап күн сайын адамдарға жүзіп келіп, кемелерді ертіп жүреді. Дельфиннің ерекшелігі - оны ешкім тамақтандырған да жоқ, ешкім үйреткен де жоқ, бірақ Фанги бұл сулардан ешқашан кетпеді. Аңыз бойынша, Фанджи шығанақта пайда болған кезде сол маңда жағасында жуылған аналық дельфиннің денесі табылды. Бұл Фанжидің серігі болды деп болжайды, сол себепті ол сүйіктісінің қасында болу үшін шығанақта мәңгіге қалды. Жиырма жылдан астам уақыттан бері жергілікті тұрғындар туристерді тарту үшін дельфинді пайдаланып келеді. Қалада Фанджиге ескерткіш орнатылған, кәдесыйлық дүкендер оның бейнесі бар майкаларды, әшекейлер мен фигураларды сатады, көптеген қайықтар мен кемелер Фанжимен кездесуге экскурсия ұсынады.
Таксономиялық санат

Таксономиялық санат — биологиялық жіктеуде таксономиялық иерархиядағы организм тобының салыстырмалы деңгейі (таксоны). Таксономиялық санат негізінен түр, туыстас, тұқымдас, отряд, сынып, тип, патшалық, домен және тіршілік қатарлыларға жіктеледі. Берілген санат оның астында жалпы категорияларды, яғни тіршілік формаларын нақтырақ сипаттайды. Жоғарыда, әр дәреже жалпы ата-бабадан қалған белгілер мен белгілерді мұра ету арқылы бір-бірімен байланысты ағзалар мен ағзалар тобының жалпы санаттарына жіктеледі. Кез-келген түрдің атағы және оның тектік сипаттамасы негізгі болып табылады; бұл белгілі бір ағзаны анықтау үшін, әдетте, алғашқы екіден басқа дәрежелерді анықтаудың қажеті жоқ дегенді білдіреді. Қызыл түлкі, Vulpes vulpes түрін қарастырайық: жоғарыдағы келесі дәреже Vulpes тұқымдасы барлық «шынайы» түлкілерді құрайды. Олардың ең жақын туыстары - жоғары дәрежеде - иттер, қасқырлар, шыбындар және барлық түлкілерден тұратын Canidae отбасы; келесі жоғары дәреже, Carnivora бұйрығына каниформалар (аюлар, итбалықтар, арамшөптер, қиқандар және жоғарыда айтылғанның бәрі) және фелиформалар (мысықтар, цивиттер, гианалар, монгуздар) кіреді. Карнаваторлар - бұл «Chordata» филумында омыртқасы бар жануарлар арасында және олармен бірге Animalia патшалығындағы жануарлар арасында жіктелген маммия класының шашты, жылы қанатты және емізетін мүшелерінің бір тобы. Ең жоғары дәрежеде осылардың бәрі Эукария доменінде жасуша ядролары бар барлық басқа организмдермен бірге топтастырылған. Халықаралық зоологиялық номенклатураның коды төмендегідей дәрежені анықтайды: «Таксономиялық иерархиядағы таксонның номенклатуралық мақсаттары үшін деңгейі (мысалы, барлық отбасылар номенклатуралық мақсаттар үшін бірдей дәрежеде, ол отбасы мен семья арасындағы).
Imanbek

Imanbek, толық есімі Иманбек Маратұлы Зейкенов (21 қазан 2000 жыл, Ақсу, Павлодар облысы) — Қазақстанда, сондай-ақ Ресей, Украинада Imanbek Music лейблымен танымал қазақ продюсері және хаус-музыка ремиксері. 2019 жылы Saint Jhn-ның "Roses" әніне өзінің ремиксін жасау арқылы халықаралық деңгейде танымал болды. Мансабы Арғын тайпасының Бәсентиын руының Иман бөлімінен шыққан. Қазақстанда дүниеге келген ол 8 жасында алғаш рет әкесі сыйлаған гитарада ойнаған. Теміржол институтында оқып жүргенде, ол Ақсу теміржол станциясында жұмыс істей бастады. Иманбек 17 жасында 2017 жылдан бастап ремикс жасауды жалғастырды. Ресейлік Effective Records лейблі арқылы en:Saint Jhn атты америкалық рэпердің «Roses» әніне ремикс жасады. Ремикс Saint Jhn қатысуынсыз жасалды, өйткені рэперге Instagram арқылы байланысу әрекеттері сәтсіздікпен аяқталып, Иманбек жауап ала алмады. Ремикстелген ән бүкіл Еуропадағы, соның ішінде Бельгия, Мажарстан, Нидерланд, Польша, Үндістан және Швециядағы көптеген чарттарда көзге түсті және Shazam World-да 3-ші орында болды. Ремикстің сәттілігі мен танымалдылығына сүйене отырып, 2016 жылы жазылған түпнұсқа ән 2019 жылы US Billboard, British Singles Chart және Аустрия, Канада, Дания, Франция, Германия, Ирландия сияқты басқа елдердің чарттарына шықты. Ол өзінің алғашқы әнін Spinnin Records Drama Records-та шығарды. "100 ЖАҢА ЕСІМ" 31 қазан 2019 жылы «Қазақстанның 100 жаңа есімі» мемлекеттік жобасының жеңімпазы атанды. Иманбек Зейкенов 24062 дауыс нәтижесінде «Мәдениет» номинациясында бірінші орынға иеленді. "GRAMMY" АҚШ Ұлттық Өнер және дыбыс жазу академиясы "Үздік Ремикс" категориясы бойынша Иманбек Зейкеновті марапаттады. "Грэмми" рәсімі 31 қаңтарда өтуі керек еді, бірақ пандемияға байланысты ол 14 наурызда онлайн форматта өткізілді. Ал номинанттар 2020 жылдың қараша айының соңында жарияланған болатын. "Анама және әкеме рахмет. Менің командама және Effective Records лейбліне рахмет. Менің менеджерім Кириллге рахмет. Рахмет, "Грэмми"", - деп ол марапат алғаннан соң алғыс айтқан болатын. Дискографиясы Синглдар Басқа шығарылымдар Иманбектің тағы бірнеше шығарылымдары бар, ең негізгілері: * "Take Me" (O'Neill-мен бірге) * "Hot" (Parah Dice-пен бірге) * "Smoke It Up" (Stephanskiy-мен бірге) * "Dope" * "Clandestina" (with FILV & Edmofo featuring Emma Peters) * "Romantic Dance" (DJ DmimixeR feat. MURANA) Дереккөздер
Һомо Родезия

деп аталған, кейде Һомо Хейдельберг немесе "архаикалық Һомо Сапиенс" деп те аталатын Һомо Родезия түрі.]] Һомо Родезия — Кабве 1-ді («Кабве бас сүйегі» немесе «Сынған төбе бас сүйегі», кейде «Родезиялық адам») жіктеу үшін Артур Смит Вудворд 1921 жылы ұсынған Һомо түрінің атауы. Һомо Родезия орта тас дәуіріне жатады, оған қатысты қазындылар Солтүстік Родезияның (қазіргі Замбия) Сынғантөбе (Кабве, яғни Брокен-Хилл) үңгірінен табылған болатын. . Қазіргі уақытта Һомо Родезия көбінесе Һомо Хейдельбергтің синонимі деп саналады. Бәлкім ол Һомо Хейдельбергтің африкалық кіші түрі ретінде орта плейстоценді (0.8–0.12 млн жыл) кесіп өткен, Африка мен Еуразияға кең таралған полиморфты түр болуы мүмкін. Оның "архайкалық Һомо Сапиенс" (Homo sapiens arcaicus) және "Родезиялық Һомо Сапиенс" (Homo sapiens rhodesiensis) деген секілді атаулары бар. White және басқалар (2003) Родезиялық адамды Һомо Сапиенс Идалтулердің (Homo sapiens idaltu, немесе Herto Man) арғы ата-баба деп есептеді. Һомо Сапиенстерді Һомо Родезиядан келтіріп шығару туралы пікір көп айтылады, бірақ 400 мыңнан 260 мыңға дейінгі қазындылардың кемдігі күдік туғызады.
Ұлжан Асанова

Ұлжан - Құнанбайдың інісі қайтыс болғаннан кейін әмеңгерлікпен келген, екінші әйелі. Туылған балалары: Тәңіберді, Ыбырай (Абай), Ысқақ, Оспан. Құнанбайдың бәйбішесі Күнке бөлек ауыд болып кеткеннен, ол Ұлжан мен Айғыздың жаңында қалған. Ұлжан Қаракесек, оның ішіндегі Бертіс тұқымына жатады. Осындай Бертіс, Шаншар рулары қалың елге әзілқой мінезімен таңылған. Ұлжанның бойына да осы қасиет таралған. Тауып айтқыш өткір тілділік, шешендік, қалжыңға жақындық бәрі де Ұлжанға тән етін. Ажал алдында да қалжың айтқан деседі. Құнанбаевтың әкесінің 4 әйелі болды, олардың бірі анасы Ұлжан Асанова болды.
Химиялық эволюция

Химиялық эволюция немесе пребиотикалық эволюция — өмірдің пайда болуы алдындағы кезең, оның барысында органикалық, пребиотикалық заттар органикалық емес молекулалардан сыртқы энергетикалық және селекциялық факторлардың әсерінен және барлық көміртегі бар молекулалар сөзсіз күрделі жүйелерге тән өзін-өзі ұйымдастыру процестерінің өрістеуіне байланысты пайда болды. Сондай-ақ, бұл терминдермен тірі заттың пайда болуы мен дамуы үшін принципті маңызы бар молекулалардың пайда болу және даму теориясы белгіленеді. Әдебиет * Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған А. Шарипова. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. –160 б. – «Балалар энциклопедиясы» сериясы. ISBN 978-601-292-609-5
Акрилонитрил

Акрилонитрил (цианисті винил, винилцианид, проп-2-енонитрил), CH2CH-CN — акрил қышқылының нитрилі. Синтетикалық каучуктың кейбір түрлерін өндіру кезінде қолданылады. Акрилонитрилді полиакрилонитрилге полимерлеу және кейіннен иіру жолымен синтетикалық талшықтар, мысалы нитрон немесе модакрил талшықтары алынады. Әдебиет * Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған А. Шарипова. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. –160 б. – «Балалар энциклопедиясы» сериясы. ISBN 978-601-292-609-5
Акриламид

Акриламид (2 — пропенамид) CH2=CHC (O)NH2 — акрил қышқылының амиді, негізінен полиакриламидтің жалпы атауы бар маңызды полимерлердің көп тоннажды өндірісінде қолданылатын мономер. Т.пл. 84,5°С, т. кип түссіз кристалдар болып табылады. 215°С, тығыздығы 1,122 г/см3. Суда, этанолда, ацетонда ериді. Бензолда аз ериді. Әлсіз амфотерен. Өрт қауіпті және жарылыс қауіпті. Токсичен — жүйке жүйесін, бауыр мен бүйректерді зақымдайды: ЛД50 150-180 мг/кг; ШРК 0,3 мг/м3. Шырышты қабықтарды тітіркендіреді. Қуырылған немесе пісірілген өнімдерде, сондай-ақ пісіруде акриламид аспарагин мен қант (фруктоза, глюкоза және т.б.) арасындағы реакцияда қолданылады. Әдебиет * Энциклопедия /Қазақ тіліне аударған А. Шарипова. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. –160 б. – «Балалар энциклопедиясы» сериясы. ISBN 978-601-292-609-5
Эльнара Байназарова

Эльнара Байназарова - 2019 жылғы "жүз жаңа есім" жобасының қоғам жеңімпазы,халықаралық дипломат, Еуразиядағы қауіпсіздік сұрақтары бойынша талдаушысы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша PhD дәрежесін алды. Гонолулудағы (АҚШ) Азия - Тынық мұхит кеңесі қауіпсіздігін зерттеу орталығында оқыды. ЕО Өкілдігінің алдында ол Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің Қоры жанындағы ӘЭСИ халықаралық зерттеулер орталығын басқарды, сонымен қатар ЕҚЫҰ-ның Астанадағы Бағдарламалық кеңсесінің баспасөз хатшысы болды. Қызмет жолы * 2011 жылы Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының құрылуы мен дамуына қосқан үлесі үшін» медалімен марапатталды * 2013 жылы ол Тампере Бейбітшілік Зерттеу Институты ғылыми қызметкері болды (Финляндия). * 2019 жылы ол Atlantic Council американдық,, орталығының Close Ups жас көшбасшыларының жаңа бағдарламасына қатысушы ретінде әлемнің бір жарым мың үміткерлерінің арасынан таңдалды. 50-ден астам мақалалар мен ғылыми журналдарда және бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған. * Бірқатар ірі халықаралық форумдар мен жоғары деңгейдегі сапарларды ұйымдастырушы Эльнара Байназарова ЕО Кеңесінің Төрағасы Дональд Туск пен ЕО сыртқы саясат жөніндегі Жоғарғы өкілі Федерика Могеринидің Қазақстанға сапарларын ұйымдастыруға қатысты. * Эльнара ЕО-Қазақстан дипломатиялық қатынастарының 25 жылдығына арналған деректі фильмнің авторы болды, 2018 жылы Еуропалық арт-резиденциясының нәтижелері бойынша "Елес экспедициясы" көрмесін ашты, Астана балетінде және басқа да елордалық орындарда бірқатар мәдени шаралар дайындалды, арнайы әзірленген рецепттер кітабы ұсынылды. Еуропаның дәмі - Еуропаның жағымды тәжірибелері туралы бірқатар телебағдарламалардың авторы және жүргізушісі. * 2019 жылы ол «ТМД-дағы медиа коммуникация саласындағы үздік идея үшін» ЕО сарапшысының марапатын алды. Эльнараның жетекшілігімен жыл сайын Астана мен Алматыда #EU4Kids балалар жобалары конкурстары мен көрмелерімен, медиа-дәрістермен, сондай-ақ Астанадағы "Дипломатия мектебі" білім беру және коммуникациялық жобасының студенттері үшін шеберлік сыныптары өткізіліп тұрады. Ұраны «Жолды жүруші басып озады» Ол табысты адамның басты қасиеттері шынайылық пен адалдық екендігіне сенімді және дипломатия өзі басқа икемді және жан-жақты бола отырып, басқа да салаларды біріктіреді. Сыртқы Сілтемелер [https://100janaesim.ruh.kz/participants/2019/elnara-baynazarova.html 100 жаңа есім]
Мүсәлімов

Мүсәлімов сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: * Ғали Мүсәлімов - Теміртау құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. * Идеал Ғалиұлы Мүсәлімов – техника ғылымдарының докторы. * Темірхан Құлмұхамбетұлы Мүсәлімов – педагогика ғылымдарының докторы, профессор.
Мүсілімов

Мүсілімов сөзі мынадай мағынылар білдіруі мүмкін: * Әли Мүсілімұлы Мүсілімов — педагог ғалым. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Педагогика ғылымдарының докторы, профессор, академик. Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері. КСРО және Қазақ КСРнің Халық ағарту ісінің үздігі. Қызылорда облысының құрметті азаматы. * Бақытжан Мүсілімов – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы, профессор.
Эдуард Зюсс

Эдуард Зюсс 20 тамыз 1831 жылы дүниеге келген (неміс: Эдуард Зюсс; 1831 ж. 20 тамыз, Лондон - 1914 ж. 26 сәуір, Вена) - австриялық геолог және қоғам қайраткері. Ол Гондвана (1861) және Тетис мұхитының (1893) суперконтиненті туралы гипотезаларды жасаған адам болып табылады. Балалық және жастық шағы Люс Лондонда саксондық көпестер, лютерандық Адольф Сюс және Элеонора Здекауэрдің еврейлердің отбасында дүниеге келді. 1834 жылы оның отбасысы Прагаға, ал 1845 жылы Венаға көшті. Жас кезінде геологияны зерттеуді жақсы көретін Суэсс өзінің алғашқы еңбегін (Карлсбад геологиясы) 19 жасында жариялады. Әлеуметтік қызмет 1857 жылы Зюсс Венадағы геология бөлімін алды. Ол қоғамдық кеңес мүшесі және қаланы сумен қамтамасыз ету және Дунайды реттеу жөніндегі комиссияның референті, сондай-ақ Төменгі Австрия Сеймінің (Ландтаг) мүшесі болды; 1870-1874 жылдары Төменгі Австрияда жаңа мектеп заңдарының жүзеге асырылуына белсенді қатысты, 1873 жылы Рейхсратқа сайланды, онда ол бірнеше рет өзін керемет солшыл спикер ретінде көрсетті, әсіресе ультрамонтандарға қарсы күресте. Ғылыми еңбектері мен жетістіктері Зюсстің, негізінен Альпінің стратиграфиясымен, Италия геологиясымен және брахиоподтардың таксономиясымен байланысты ғылыми жұмыстарының ішінде мыналар белгілі: «Богмище Графтолитен» (1852), «Брахиоподен дер Коссенер Шихтен» (1854); Брахиоподен дер Hallstätter Schichten (1855); Уебер ден Лосс (1866); «Charakter der österreich. Тертиараблагерунген» (1866); «Südalpen-дегі Ротлиегенден эквиваленті» (1868); Die tertiären Landfaunen Mittelitaliens (1871); «Bau der italienischen Halbinsel» (1872); Die Enstehung der Alpen (1875); Die Zukunft des Goldes (1877); Die Zukunft des Silbers (1892) және басқалары. 1875 жылы Сюс геологияда «биосфера», ал 1885 жылы «Балтық қалқаны» терминін ұсынды. 1895 жылы Суэсс Швеция Корольдік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1903 жылы Копли медалін алды - Ұлыбританияның Корольдік қоғамының жоғары наградасы.
Шыбындыкөл (көл, Шығыс Қазақстан облысы)

Шыбындыкөл – Қалба жотасының ортаңғы бөлігінде орналасқан көл. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы, Жоғарғы Тайынты ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 3,5 км-дей жерде, теңіз деңгейінен 1040 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Ұзындығы 1,8 км, енді жері 550 м, жағалау бойының ұзындығы 3,9 км. Тағы қараңыз * Дұбығалы көлі Дереккөздер
Инсайт

Инсайт ( — түсіну, ұғу) — интеллектуалды құбылыс, оның мәні кез келген проблеманы күтпеген түрде түсіну және оның шешімін табу деген мағынаны білдіретін зоопсихология, психология, психоанализ және психиатрия салаларында қолданылатын көпмағыналы термин: # неғұрлым жалпы мағынасы бір нәрсені іштей сезу, ішкі түйсік; # стандартты жағдайда кез келген өзіндік сана-сезім немесе өзіндік ұғыну; # психотерапияда – біреудің бұрын аңғарылмаған психикалық күйін түсіну немесе білу; # еске түсірмей-ақ, бұрынғы тәжірибеге сүйенбей, бір нәрсені жаңадан дұрыс аңғару; # гештальтпсихологияда – проблемалар сол арқылы шешілетін процесс. Бұл орайда инсайт шешімге сәйкес адамға байланысты түсіндіруге мүмкіндік беретін модельді немесе оқиға. Бұл процесс, әдетте, әзірленген шешім әдіснамасы (моделі немесе құрылымы) жоқ, түсініксіз мәселе немесе проблемадан басталады. Мақсаты - белгілі бір мысалдарды немесе деректерді қадағалап отырғанда, жаңа нәрсені үйрену немесе мәселені анықтау. Инсайт көбіне төмендегідей өрбиді: * Біз белгілі бір мәселе немесе мәселеден бастайды; * Біз сұраққа жауап беретін үлгілерді немесе шеңберді (шеңберлерді) табады; * Ықтимал жауаптарды (гипотезаны) анықтайды; * «Дұрыс» жауаптарды табу үшін деректерді пайдаланады; * Біз бастапқы мәселеге немесе мәселеге қатысты қолданылуы мүмкін шешім әзірленеді. Дереккөздер
Insight

Insight: * Insight — инсайт, интеллектуалды құбылыс. * Honda Insight — Honda компаниясының автомобилі. * Insight (ансамбль) — грузиялық джаз-ансамблі. * InSight — Марсқа зерттеу аппаратын тасымалдау мәселесімен айналысатын НАСАның миссиясы.
Ұрымқай (ауыл)

Ұрымқай — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы ауыл, Ұрымқай ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Щучинск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде, Ұрымқай көлінің оңтүстік жағалауындағы қарағайлы орман өңірінде орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде қаланған. 1961 — 1995 жылдары астық өндіретін өзімен аттас кеңшардың орталығы болып келді. Оның негізінде Ұрымқайда және округке қарасты Дмитриевка, Көрнекті, Күлстан, Кіндікқарағай, Қарашілік, Ынталы ауылдарында шаруа қожалықтары құрылды. Дереккөздер
Мұсылманбеков

Мұсылманбеков сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: * Болат Аманжолұлы Мұсылманбеков - Қазақстанның Құрметті сәулетшісі. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. * Қани Жұмкенұлы Мұсылманбеков – онколог ғалым, медицина ғылымдарының докторы, профессор.
Мұстафина

Мұстафина сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: * Әсия Мұстафақызы Мұстафина – кен инженері, техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан ғылым академиясының корреспондент мүшесі. * Гүлмира Баятқызы Мұстафина – 1986 жылы 16 желтоқсан көтерілісіне қатысқан қазақ жастарының бірі. * Гуляф Гайнулловна Мұстафина - акушерлік жөне гинекология саласының маманы, медицина ғылымдарының докторы.(2003). Қарағанды медициналық * Жанар Ғабиденқызы Мұстафина – ғалым-офтальмолог, қоғам қайраткері, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері. * Қымбат Мұстафина – қоғам қайраткері, өңірді дамытуға елеулі еңбек сіңірген. * Роза Құсайынқызы Мұстафина – ғалым, медицина ғылым докторы, профессор. * Сәбила Сапарқызы Мұстафина - Астана қаласы «Сарыарқа» ауданының әкімі. * Сәуле Сұбықанқызы Мұстафина — тіл білімі маманы, филология ғылымы кандидаты.
Исатай Әбдікәрімұлы Әбдікәрімов

{{Мемлекеттік қайраткер { style="background:transparent" } { style="background:transparent" - } }} Исатай Әбдікәрімұлы Әбдікәрімов (15 мамыр 1923 жыл Түркістан генерал-губернаторлығы, Сырдария облысы, Өзгент (қазіргі Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Өзгент ауылы — 7 сәуір 2011 жыл Алматы) — Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1978—79 жылдар), Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы (1972—78 жылдар), Социалистік еңбек ері (1971). Өмірбаяны Қожа руынан шыққан. 1952 жылы Қызылордадағы В.Н.Гоголь атындағы педагогикалық институтын, 1954 жылы КОКП Орталық комитетінің Жоғары партия мектебін, 1962 жылы Қызылорда гидротехникумын бітірген. 1935-1940 жылдары ауылшаруашылық техникумында, ауылшаруашылығы институтында оқыды. Исатай Әбдікәрімов өзінің еңбек жолын 1940 жылы Жаңақорған аудандық «Екпінді» газеті редакциясының әдеби қызметкері болып бастады. 1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. Гвардиялық полк командирі, атқыштар бригадасының командирі болды. 1946-1948 жылдары Жаңақорған аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, Қармақшы аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы болып қызмет істеді. 1949 жылдан бастап облыстық партия комитетінің аппаратында нұсқаушы, сектор меңгерушісі, облыстық комсомол комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарды. 1953-1955 жылдары облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының орынбасары, облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы болды. 1955 жылдан Шиелі аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, Қармақшы өндірістік басқармасы партия комитетінің хатшысы, Жалағаш аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін ақарды. 1972-1978 жылдары Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 1978-1979 жылдары Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі Президумының Төрағасы болды. Исатай Әбдікәрімов КОКП ХХІҮ съезінің делегаты, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. Социалистік Еңбек Ері атағына ие болды, екі рет Ленин орденімен, Октябрь революциясы, Құрмет белгісі ордендерімен және КСРО медальдарымен марапатталды. Оның 1993 жылы «Көп екен көргенімнен көрмегенім» деген кітабы жарық көрді. Жаңақорған ауданының «ХХ ғасыр Адамы» құрметті атағына ие болды. Қызылорда қаласындағы аграрлық техникалық колледж қайраткер есімімен аталады. Исатай Әбдікәрімов 2001 жылы 7 сәуірде дүниеден өтті. Ол туралы «Дүниеден ғажайып бір жан өтті» атты естеліктер кітабы (2002 ж.) шықты. Дереккөздер
Мұстафин

Мұстафин сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: Тұлғалар * Әбдіғапар Мұстафин – ұстаз. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. * Базарбай Сырлыбайұлы Мұстафин - журналист, Қазақстан журналистер одағының мүшесі. * Бақыт Мұстафин - жазушы. * Бейбіт Ермекұлы Мұстафин - кескіндемеші, мүсінші. * Ғабиден Мұстафин – жазушы, Қазақстанның халық жазушысы, қоғам қайраткері. * Жұман Хасенұлы Мұстафин - кен инженері, партия, кеңес қызметкері. * Қайрат Ғабиденұлы Мұстафин - ҚР Журналистер Одағының мүшесі. * Марат Кәрімұлы Мұстафин - қазақстан саясаткері. * Сейіт-Баттал Мұстафин – ағартушы-ұстаз. * Төлебай Мұстафин — еңбекші, тракторист, Социалистік еңбек ері.* Санжар Анатолийұлы Мұстафин — қазақстандық продюсер, кәсіпкер. * Төленді Ғарифұлы Мұстафин - математика, логика саласының маманы, физика-математика ғылымдарының докторы. * Тілеміс Тілеуқабылұлы Мұстафин – тарих ғылымдарының докторы. Басқа * Ғабиден Мұстафин кенті — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданындағы кент, Ғабиден Мұстафин кенттік әкімдік орталығы. * Ғабиден Мұстафин көшесі (Астана) - Нұр-Сұлтандағы көше. Ұзындығы – 1230,1 м. Тағы қараңыз * Мұстафина
Билл Скарсгорд

Билл Истван Гюнтер Скарсгорд (; ХФА ; туылды: 9 тамыз 1990, Стокгольм, Швеция) — швед актері. «Хемлок Гроув» телехикаясында «Роман Годфри» рөлі бойынша, сондай-ақ Стивен Кингтің «Ол» және «Ол 2» романының экранизациясындағы «Пенниуайз» деген сайқымазақтың рөлі бойынша танымал. Биллдің жеңіл қылилығы бар. Егер ол көздің бұлшық етін босаңсытса, оның сол көзі ағып кеткендей көрінеді. Ол бұны фильмде қолдану тамаша болар еді деп ойлады, сондықтан Пенниуайздың көзі барлық таспада әр түрлі жаққа қарайды. Оның үстіне, актер шынымен Пенниуайз сияқты күле алады. Бұл компьютерлік графика емес, және бұл өте қорқынышты және шынайы. Өмірбаяны Билл – Швецияның Стокгольм қаласында актер Стеллан Скарсгорд пен дәрігер Мю Скарсгардтың отбасында дүниеге келген. Оның жеті бауыры бар: Александр, Густаф, Валтэр (барлығы актер), сондай-ақ Сәм, Эйя, Оссиан және Кольбёрн. Оссиан мен Кольбёрн - Стеллан Скарсгорд пен Мэган Эверетттің некесінен туылған ағайындылар. Отбасында бәрі ұзын бойлы. Ағайынды Скарсаргродтың орташа бойы 190 см-ден асады. Мансабы 2011 жылы Билл «Ғарышта сезім болмайды» фильміндегі Саймон басты рөлі үшін «Алтын қоңыз» марапатына ұсынылды. 2012 жылы, 21 жасында Еуропалық киноакадемияның Берлин кинофестивалі аясында, «Shooting stars» марапатын жеңіп алды. 2013 жылдан бастап, Билл Netflix компаниясының Хемлок Гроув сериалында Роман Годфри рөлін ойнады. 2014 жылдың сәуірінде Билл "Хеди Слиман" түсірген «Hero» — екі-жылдық ерлер сәні мен мәдениеті журналының мұқабасында пайда болды. Бұл нөмірде, ол өз әкесінен сұхбат алады. Билл «The Divergent Series:Allegiant (2016)» ғылыми-фантастикалық триллерінде Мәттью рөлін ойнады: Бұл оның алғашқы ірі американдық фильмі. 2017 жылы «Ол» фильмінде Билл қорқынышты, зұлым Пенниуайзды ойнады, және бұл рөлді 2019 жылы «Ол 2»-де қайталады. Оның рөлін жанкүйерлер де, сыншылар да мақтады. Билл 2018 жылы «Касл Рок» сериалында әдеттегіден тыс заңды мәселесі бар жас адам ретінде болды. Ол сонымен қатар, «Дедпул 2»-де Зайтгайст-ті бейнелеген. Жеке өмірі 2015 жылы Билл швед актрисасы Алида Морбергпен кездесіп жүрді. 2018 жылдың қазан айында ерлі-зайыпты қызды болды. Марапаттар мен номинациялар Дереккөздер Сілтемелер * [https://mobile.twitter.com/billskarsgard_ Билл Скарсгорд] Twitter-де * [https://www.instagram.com/billskarsgard_/ Билл Скарсгорд] Instagram-да
Гливице

Гливице [ɡlʲiˈvʲit͡sɛ] — Польшаның оңтүстігіндегі Жоғарғы Силезия аймағында орналасқан қала. Силезия қыратында, (Клодница өзенінің (Одра саласы) бойында жайғасқан. Силезия воеводствосының жергілікті орталығы Катовице қаласынан 25 км жерде орналасқан. Гливице — Жоғарғы Силезия мегаполисінің (1,9 миллион тұрғыны бар) ең батыс қаласы және осы аймақтың үшінші ірі қаласы, 2018 жылғы дерек бойынша 179 806 тұрақты тұрғыны бар. Ол сондай-ақ бұдан да үлкен, халқы 5,3 миллион және аумағы шығыс Жоғарғы Силезия, Кіші Польша аймағы мен Чехиядағы Моравия-Силезия аймағынан құралған Жоғарғы Силезия метрополитен аймағы құрамына кіреді. Гливице - Польшаның маңызды өндірістік орталығы. 1990-шы жылдардағы экономикалық өзгерістен кейін Гливице металлургиялық зауыттар мен көмір өндіруден автокөлік және машина жасау саласына ауысты. 13 ғасырда негізі қаланған Гливице — Жоғарғы Силезияның ең ежелгі қоныстарының бірі. Гливиценің ортағасырлық ескі қаласын Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көбіне Қызыл Армия қиратқан, бірақ содан бері ол қалпына келтіріліп, соңғы жылдары үлкен реставрация жасалды. Дереккөздер
Гастарбайтер

Гастарбайтер (; қонақ жұмысшы) — қандай да бір елге ақша табу үшін келетін шетелдік азамат. Батыста гастербайтерлер еңбегі белсенді пайдаланылады. Олар жергілікті халық үшін сұранысқа ие болмайтын, мәртебесі төмен жұмыстарды атқарады.
Ойконим

Ойконим — топонимнің түрі, кез келген елді мекеннің жалқы есімі. Елді мекендер атаулары жаратылыстану-географиялық сипатта және мәдени-тарихи сипатта болады. Жаратылыстану-географиялық сипаттағы ойконмдерге елді мекеннің физикалық ерекшеліктерін көрсететін су көздері атаулары, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, ландшафт ерекшеліктері, табиғи жағдайлар, жануарлар, өсімдіктер атауларынан туындаған елді мекендер жатады. Мәдени-тарихи сипаттағы ойконимдерге белгілі бір елді-мекенге тұрған жеке тұлғаның есіміне, лақап атына, әлеуметтік, мәдени-діни шаруашылық жағдайларына байланысты атаулар жатады. Мысалы ойконим - антропонимдер (Сәтбаев, Сергеевка), мәдени-діни (Түркістан, Петропавл). Ойконимдер ішінде ерекше орын алатыны советонимдер - кеңестік дәуірде туындаған елді мекендер атауы. Ойконимдер # Алматы - алмалы. # Ақтөбе - ақ төбе. # Ақтау - ақ тау. # Атырау - атырау. # Көкшетау - көкшіл тау. # Қостанай - Қостан деген қазақ батырының атына "ай" жалғауы жалғанған. # Қарағанды - қараған өсетін жер. # Өскемен - тасты таудағы өзеннің сағасы. # Қызылорда - қызыл астана. # Тараз - Тара өзенінің ежелгі атауы (тара - суаруға арналған; ас, өзен, су). # Шымкент - шымды елді мекен. # Түркістан - түркілер елі, түркілер ордасы. # Арқалық - жота. # Екібастұз - тұзды көл. # Жезқазған - мыс өндірген жер. # Байқоңыр - антропоним - адамға тән жалқы есім. # Қапшағай - тік беткейлі тасты шатқал.
Феллах

Феллах ( «айдаушы, егінші»; көп. т феллахин فلاحين‎) — Солтүстік Африка мен Таяу Шығыс елдеріндегі шаруа. Ислам дінінің таралуы кезінде бұл термин араб жаулап алушыларын, әдетте көшпенділерді (бәдеуилер), басып алынған территориялардағы жергілікті ауыл тұрғындарынан (фатхтар), мысалы, Таяу Шығыстағы копттар немесе арамей/сириялықтарды сияқты айыру үшін пайдаланылды. Мысырды арабтар жаулап алғаннан кейін жеті ғасыр ішінде әлеуметтік иерархия қалыптасты, онда исламды қабылдаған мысырлықтар мауали мәртебесіне ие болды, басқаша айтқанда, билеуші араб элитасына жақын, ал христиан болып қалған копттар салық төлейтін дәрежесі төмен - зимми болып қалды. Араб азшылығының артықшылықтары жаңа тарихта араб бәдеуи тайпаларының қалдықтары мысырлық феллахтармен көршілес тұрып жатқан жаңа тарих кезінде өзгертілген түрде ауылдық жерде сақталды. Мысыр халқының 60% құрайтын феллахтар ежелгі ата-бабалары сияқты сазды үйлерде бай емес өмірлерін жалғастырды. XX ғасырдың басында олардың үлесі қалаларға феллахтардың көп ағынымен қатар жүрген урбанизация үрдісі басталғанға дейін Мысыр халқының жалпы санында біршама жоғары болды. 1927 жылы Антрополог Винифред Блэкман, «Жоғарғы Мысырдағы феллахтар» кітабының авторы, Жоғарғы Мысырдағы егіншілердің өміріне этнографиялық зерттеулер жүргізіп, феллахтар мен ежелгі мысырлықтар арасындағы мәдениет, дін және салт-дәстүр саласындағы елеулі байланыс туралы қорытынды жасады. Добрұжада феллахтар 19 ғасырда Осман империясы Османлы Сириясындан Добрұжаға (Румыния мен Болгария) феллахтар кетірді. Олар уақытпен оңда жасаған Мұсылмандар мен (Түріктер немесе Татарлар мен) ассимиляцияға түсті. Тағы қараңыз *Диқан Әдебиет *Велерс Ж. Крестьяне Сирии и Ливана = Paysans de Syrie et du Proche-Orient / Жак Велерс; Сокр. пер. с франц. Я. И. Серебрянского; Вступ. ст. А. П. Орешникова. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1952. — 336, [16] с. *Айру А. Феллахи Египта / Пер. с франц. В. В. Волковой и Г. Д. Кулагина; Худож. И. Д. Кричевский. — М.: Изд-во иностр. лит-ры, 1954. — 180 с. *Бобровников В. О. Современный мир глазами феллаха: Северная Африка XIX-XX вв.: Судьба традиционного мусульманского крестьянства Северной Африки. — М.: ИВ РАН, 1998. — 160 с. — 250 экз. — ISBN 5-89282-067-X. *Васильев Алексей. Крестьяне и бедуины // Вокруг света. 1986. № 7, 8. *Абд ар-Рахман аш-Шаркави. Феллах : Роман / Пер. с араб. Л. Медведко и В. Шагаля; Предисл. Е. Примакова. — М.: Прогресс, 1973. — 224 с.
Зұлқарнай Ғұмаров

{{Мемлекеттік қайраткер } }} Ғұмаров Зұлқарнай (1909, Морской ауылы, Денгиз ауданы Гурьев облысы — 1965, Гурьев) Өмірбаяны * Ғұмаров Зұлқарнай 1909 жылы Морской ауылында дүниеге келген, Денгиз ауданы Гурьев облысы. Руы Шеркеш, Кіші жүз. * 1920-1929. Теңіз ауданының Еділ-Каспий балық тресінің кәсіпшілігінде жұмысшы және балықшы * 1929-1933. "Төңкеріс" колхозының колхозшысы, Теңіз ауылдық кеңесі, Денгиз ауданы * 1931 жылдан бастап Коммунистік партияның мүшесі * 1931-1934. "Теңіз" колхозының басқарма мүшесі, Теңіз ауылдық кеңесі, Денгиз ауданы * 1934-1935. Гурьев қаласындағы колхоз басшылары курсын аяқтады * 1933-1937. "Комсомол жолы" колхозының төрағасы”, Денгиз ауданы * 1937-1938. "Төңкеріс" колхозының төрағасы”, Денгиз ауданы * 1938 жылы Денгиз ауданының прокуроры, Ганюшкино ауылы * 1938-1939. Денгиз аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, Ганюшкино ауылы * 1939-1942. "Социалистик жолы" колхозының төрағасы, Забурын ауылы, Новобогат ауданы * 1942-1943. Гурьев балық одағы комиссары * 1943-1946. "Жаңа Талап" колхозының төрағасы, Жанбай ауылы, Новобогат ауданы * 1946-1949. "III Интернационал" колхозының төрағасы, Жанбай ауылы, Новобогат ауданы Қоғамдық қызметі * 1932-1934. Денгиз аудандық партия Комитеті пленумының 2-ші шақырылымының мүшесі * 1939-1948. Новобогат аудандық Кеңесінің 1-ші шақырылымының депутаты * 1942-1946. Қазақстан Компартиясы Новобогат аудандық комитетінің 1-ші шақырылымының мүшесі * 1950-1954. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 3-ші шақырылымының депутаты * 1952. Қазақстан Компартиясы Новобогат аудандық комитеті пленумының 6-шы шақырылымының мүшесі * 1954. Қазақстан Компартиясы Новобогат аудандық комитеті пленумының 7-ші шақырылымының мүшесі Марапаттар * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы (1944) * "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін" медалі (1945) Гұмаров Зұлқарнай есімі берілген жерлер Гұмаров Зұлқарнай Гурьев облысында колхоз құрылысын ұйымдастыруға және нығайтуға үлкен үлес қосты. Еңбекшілерді өндірістік жоспарларды асыра орындауға, мал басын арттыруға, мал шаруашылығын дамытуға, Ұлы Отан соғысы кезінде Қызыл Әскер көмегіне қаражат жинауға, жұмылдыруда үлкен ұйымдастырушылық қабілетін көрсетті. Ол туралы естелік ретінде Атырау қаласындағы, Аққыстау кентіндегі селосындағы көшелер аталды.
Дмитрий Иванович Ефремов

Дмитрий Иванович Ефремов (1926–2005) - Кеңес әскерінің сержанты, Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Кеңес Одағының Батыры (1945). Өмірбаяны Дмитрий Ефремов 1926 жылы 10 шілде күні, Пашинино ауылында дүниеге келді (қазіргі - Аташев аймағы Мордовия ). 1943 жылы орта мектебін бітіріп, сол жылдың қарашасында ол жұмысшылар мен шаруалардың Қызыл Армиясына шақырылды . 1944 жылдың қыркүйегінен бастап - Ұлы Отан соғысы майданына қосылды. Наурыз айына қарай 1945-ші жылы, сержант Дмитрий Ефремов пулеметшылардың 68 атқыштар полкін басқарды, ол 70-ші атқыштар дивизиясы 43-ші Армия 3-ші Белорус майданына кірді 1945 жылы 2 - 6 наурызы, Пертельтникен ауылының (қазіргі Калининград облысының Зеленоград ауданы, Терновка ауылы) маңындағы шайқастар кезінде Ефремов өз бөлімшесімен жаудың 80 жауынгері мен офицерлерінен тұратын топтың шегіну жолын жауып тастады. Тұтқынға алынғандар оларға бірнеше қарсы шабуыл жасады, бірақ олардың бәрін тойтарды. Сол шайқастарда Ефремов жаудың 40-қа жуық жауынгерін жойды. Сол аймақта белгісіз биіктікке шабуыл жасау кезінде Ефремов үздіксіз отқа түсіп, биіктіктің сәтті шығуына ықпал етті. 6-8 сәуірінде 1945 жылы, Фридрихсберг үшін шайқасты (қазіргі Зеленок ауылының Калининград аумағында ), Ефремов Ланд-Грабен арнасын кесіп өтіп, батальонның табысты қиылысына ықпал етету үшін, жауға қарсы оқ бастады. Шабуыл жасау кезінде неміс бекіністерінің біріне Ефремов жау жолдарының артына өтіп, оларға оқ жаудырып, сол қатарға дүрбелең туғызды. Ефремовтың пулеметі снарядтан сынған кезде, ол жараланған солдаттың мылтығын алып, ауыр жарақат алғанша дейін атысын жалғастырды . КСРО-ның Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1945 жылдың 19 сәуіріндегі жарлығымен «неміс басқыншыларына қарсы ұрыста майдандағы командалық миссияларды үлгілі орындағаны және ерлігі мен ерлігі үшін» сержант Дмитрий Ефремов Ленин орденімен және 8923 нөмірлі "Алтын Жұлдыз" медаліне, Кеңес Одағының Батыры атағына ие болды. 1946 жылы Ефремов демобилизацияланды. Ол орта мектебін бітіріп, кейін колхозда жұмыс істеді. 1955 жылдың қыркүйегінен бастап Қазақ КСР Шығыс Қазақстан облысының Лениногорск (қазіргі Риддер ) қаласында тұрып келеді. 1956 жылы Бүкілодақтық сырттай кеңес сауда институтын бітіріп, содан кейін шаруашылық лауазымдарда болды. 1988 жылы зейнетке шықты. Қоғамдық жұмыстармен айналысатын. 2005 жылы 5 қараша күні қайтыс болды . Сондай-ақ, Ефремов 1-ші және 2-ші дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, Қызыл Жұлдыз орденімен және бірқатар медальдарымен марапатталған . Ескертпелер Әдебиет * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов

Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов (18 наурыз 1891 жыл, Ырғыз уезі, Аманкөл болысы - 21 наурыз 1938 жыл) — Кеңес одағының саяси қызметкері, Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитеті төрағасы (1933-36), Қазақ КСР Орталық Атқару Комитеті төрағасы (1936-37). Кіші жүздің Шөмекей руы Аспан бұтағынан шыққан Шежіре: Ұзақбай-Желдербай-Қанымбай-Кенебай(Келден)-Шахан-Еңкей-Аю(Айқожа)-Бұғанай-Есімбет-Аспан-Шомекей. Ұ.Құлымбетовтың кезінде Қазақ автономиялық республикасы Одақтың республика мәртебесін алды. Қазақ ССР конституциясы бекітілді. Ұ.Құлымбетов "Карлаг", "Алжир" сияқты өлім лагерьлерінің Қазақстан жеріне қоныс тепкендігіне қарсы болады. Бірақ, бұл тұста күш НКВД жағында еді, олардың ақ дегені алғыс, қара дегені қарғыс болатын". 1937-1938 жылдардың зобалаңы қазақтың талай боздақтарының ғұмырын қиды. Ұзақбай Құлымбетов 1937 жылы қыркүйекте 19 наркоммен бірге қамауға алынып, 1938 жылдың 22 наурызында (47 жасында) «халық жауы» деген жалған жаламен атылды. Сүйегінің қайда қалғаны белгісіз. Кейіннен жазық жаланың құрбаны болғаннан кейін «АЛЖИР»-де жұбайы Әйіш Құлымбетова 8 жыл отырды. Ұзақбай Құлымбетов 1958 жылы ақталды. Ұрпақтары 20 жыл бойы «халық жауының» балалары болып елімізден жырақта жүрді. Дереккөздер
Маргарет ханшайым (Сноуден графинясы)

Маргарет ханшайым, Сноуден графинясы (Маргарет Роуз Виндзор ; 21 тамыз 1930 - 9 ақпан 2002), патша VI Георг мен патшайым Елизавета қызы және патшайым II-нің сіңлісі. Ол Элизабеттің жалғыз бауыры болатын. Маргарет бала күнінің көп бөлігін үлкен әпкесімен және ата-анасымен өткізді. 1936 жылы оның ағасы VIII. Эдвард америкалық жесір Уоллис Симпсонға үйлену үшін тақтан кетіп, өмірі өзгерді. Эдвардтың орнына Маргареттің әкесі патша болды, ал оның үлкен әпкесі Маргаретпен гипотетикалық мұрагер болды, екінші. Екі ағайынды II. Дүниежүзілік соғыс кезінде Виндзор қамалында қалды, үкімет оларға Канадаға баруға мәжбүр еткен кезде. Соғыс жылдарында Маргарет ұлттық немесе қызметтік міндеттерін атқармайды деп күтпеді, оның орнына білімін жалғастырды. Соғыстан кейін Маргарет ол сол кезде ажырасқан, және адамдардың бірі әкесінің қызметшісі, өзінен 16 жас үлкен полковник Питер Таунсендке ғашық болды. Оның әкесі 1952 жылы қайтыс болды, және оның үлкен әпкесі патшайым болды. 1953 жылдың басында Маргарет өзінің үлкен әпкесіне Таунсендке үйленгісі келетінін айтты. Үкіметтің көпшілігі Таунсенд патшайымның 22 жастағы сіңлісіне қолайлы күйеу болмайды деп ойлады, ал Англия шіркеуі ажырасқан адамға үйленуді қолдаудан бас тартты. Оның әпкесінің тәжі тоқтап, Элизабет II. Маргаретке бір жыл күтуін өтінді. 1960 жылы Маргарет ақыры өзінің жоспарларынан бас тартып, Фотограф Сноуден герцогы Антонио Армстронг-Джонстың ұсынысын қабылдады. Жақсы басталғанына қарамастан, көп ұзамай неке бақытсыз некеге айналды. Ерлі-зайыптылар 1978 жылы ажырасып, Маргарет енді ешқашан үйленбеді. Маргарет көбінесе британдық король отбасының даулы мүшесі ретінде көрінді. 1978 жылы оның ажырасуы өте жағымсыз медиа көрініс алды және бірнеше ер адамдармен романтикалық байланысты болды. Оның денсаулығы өмірінің соңғы жиырма жылында біртіндеп нашарлады. Ересек өмірінің көп бөлігінде ол көп темекі шегіп, 1985 жылы өкпенің операциясын кешіп, 1993 жылы пневмонияны және 1998-2001 жылдар аралығында кемінде үш рет инсульт алған. Ол соңғы инсульттан кейін 2002 жылы 9 ақпанда Лондондағы Кинг Эдвард VII ауруханасында қайтыс болды. Дереккөздер
Тоғанас батыр Бәйтікұлы

Тоғанас Бәйтікұлы (1813–1876) — Әлімұлы тайпасы Шөмекей руынан шыққан батыр, би. Әкесі Бәйтік Бәймембетұлы да батыр болған. Бәйтіктің үрім-бұтақтары да ата жолын қуып көк сүңгісін қолдан түсірмей өткен. Өмірбаяны Сырдарияның төменгі ағысы бойында туып-өскен. Хиуа және Қоқан хандықтарының жергілікті халыққа жасаған озбырлық әрекеттеріне қарсы тұрған. Тоғанас қарақалпақ, түрікмен бектерімен де соғысып, олардың Сыр бойынан ауа көшуіне ықпал еткен. Кенесары Қасымұлы басқарған ұлт-азаттық қозғалысқа қатысып, Шөмекей жасағын басқарды. 1845–1852 жылдары қоқандықтар мен хиуалықтардың бірнеше шабуылдарын тойтарып, барымталанған малдарды қайтарды. Тоғанастың өзінің арнайы мөрі, әкесі Бәйтіктен қалған ақ туы болған. Тоғанас ерліктері ауызша, жазбаша деректерде, тарихшылар Е. Бекмаханов пен Ж. Қасымбаевтың еңбектерінде, зерттеушілер Қ. Бердәулетовтің «Бұқарбай батыр» (1992), Тоғанас Дайрабайдың «Тоғанас батыр» (1992) кітаптарында және «Келмембет батыр» (1998) жинағында көрініс тапқан. Есентайұлы Оразымбеттің Базар жырауға арналған толғауында: Тамағың кең кісінің, Аузындай сабаның, Тоғанаспенен Бәйтіктей, Таймаған жаудан табаның – деп Тоғанас батырдың кім екенін әйгілей түседі. Дереккөздер
Хедив

- алғашқы хедив]] Хедив ( [hıdiv]) - Мысырдың Османлы империясына тәуелділігі кезеңінде (1867—1914) болған Мысыр вице-сұлтан лауазымы. Бұл лауазымға Исмаил, Тауфик және Аббас II ие болған. Этимология Бұл термин еуропалық тілдерге османлы түрік тілінен ( hıdiv) француз тілі арқылы келді, ол өз кезегінде оны парсы тілінен (парс. خدیو xadêv), ал ол бактриялық тілден (бактр. χοαδηο билеуші) алды. Тарихы Түрік сұлтаны Әбділғазиз мысырлық паша Исмаилге хедив атағын берді, бұл оны Османлы империясының басқа билеушілерінен жоғары қойды. 1914 жылы Мысырға ағылшын протектораты жарияланғаннан кейін Мысыр билеушілері сұлтан атағын қабылдады. Хедивтер *Исмаил паша (1867—1879) *Тауфиқ паша (1879—1892) *Аббас II Хилми (1892—1914) Тағы қараңыз *Мысыр хедиваты *Перғауын
Жеңіс саябағы (Қостанай)

Жеңіс саябағы — Қостанай қаласындағы мәдениет және демалыс саябағы Ұлы Отан соғысының Жеңісінің 25 жылдығына орай 1965 жылы салына бастады. 1966 жылы жергілікті сәулетшілер-ағайыңды Белоусовтардың бастауымен Ұлы Отан соғысынан қайтпаған қостанайлықтарды еске алу мақсатында, Естелік қабырғасы аталып, батырлардың аты-жөні сақталған ескерткіш-мемориал орнатылды. Тарихы Бұл жерде 19 ғасырдың аяғынан 1949 жылға дейін православиелік зират орналасқан. Азаматтық соғыс кезінде қаза тапқандардың күлі, Ұлы Отан соғысының қатысушылары Қостанайдағы соғыс кезінде орналасқан Сталинград әскери авиация мектебінің кадеттерінде және ұшқыштарында қаза болған әскерлер осы ауруханаларда қайтыс болғандардың мәйіттері жерленген. Сонымен қатар, әйгілі ұшқыш, екі мәрте Совет Одағының батыры атанған Павловта жерленген. 1949 жылы зиратты жабу жайлы шешім қабылданды. 1965 жылы осы жерде парктің құрылысы басталды. Саябақ құрылымы 1968 жылы мемориал салтанатты түрде ашылып, сол күні Мәңгілік алау жағылды. Батырлар аллеясы құрылды. 2004-2005 жылдары саябақты реконструкциялады. 2006 жылы Жеңіс саябағында ХХ ғасырдың саяси құрбандарына арналған жаңа ескерткіш орнатылды. Бір жыл өткен соң Жауынгер-интернационалистерге монумент қойылды. 2009 жылы Радиация құрбандарына ескерткіш қойылды. Ұлы Отан соғысында жанын қиғандарға арналған мемориал Ескерткіш 1975 жылы орнатылды. Ұлы Отан соғысында қайтыс болғандарға арналған мемориал адам бейнесі –жауынгер түріндегі ескерткіш. Жауынгердің оң қолындағы автомат қару төменге қарап тұр, ал сол қолында лавр жапырағы. Лавр жеңіс және татулық белгісі, соғыстың аяқталғанының белгісі. Жауынгердің жалпы биіктігі – 7м 40 см, ол жоғары сапалы цементтен, мәрмәр үгіндісінен және дюралюминийден жасалған. Мүсіннің артқы жағында қабырға орналасқан (ұзындығы – 18 м, биіктігі – 5 м), және де бұл қабырғада Қостанайдан шыққан жауынгерлердің толық аты-жөні жазылған мәрмәр тақталар орнатылған (528 бағанда 3648 есім жазылған). Дереккөздер
Қызыл қабырға ескерткіші

«Қызыл қабырға» – (басқаша Ату немесе Қызыл қабырға) Қостанай қаласында орналасқан 1918-19 жылдары қызыл әскерлерді, партия және кеңес қызметкерлері атылған жер. Тарихи-революциялық ескерткіш, Азамат соғысы кезіңдегі оқиғалардың куәсі. Ескерткіштің сипаттамасы 1918 жылы орнатылды. Қостанай қаласында Алтынсарин көшесі, 115 мекен-жайында орналасқан. Орналасу координатасы 53°12'49"N 63°38'4"E. Қызыл қабырға кәдімгі сазды кірпіштен қаланған. Қабырға өлшемі ұзындығы - 20,6 м, биіктігі - 4,5 м, қабырға тереңдігі - 0,6 м. Қабырғаның жоғарғы жағында оқ іздері көрініп тұр. Мемориалды тақтадағы жазуда «Осы қабырғада 1919 жылдың сәуірінде Колчак жәбірлеушілері Қостанай қаласы мен Қостанай уездінің қызыл әскерлер мен қызыл партизандарын, партия және кеңес қызметкерлерін атуды өткізді.»- делінген. Тарихтан естелік «10 сәуір түні колчак жәбірлеушілерінің жазалауы басталды. Тұтқындалған партизандарды, бейбіт азаматтарды, партизандарға көмек көрсеткен күдіктілерді Халықтық үйінің алдында, орыс-қырғыз училищесінің алдында атылды. Адамдарды қой отары секілді айдап, қабырғаға тақап атты. Өлтірілген және атылған партизандардың мүрделері екі жеті бойы зират алаңына тасылды. Қаланың және жақын жерде орналасқан село тұрғындары ұзын, терең зират қазды. Жылаған дауыстар мен айғайлар алаңда естіліп тұрды, әкелер, аналар, әйелдер өздерінің туғандары мен жақындарын іздеп табатын. Мүрделерді алаңнан алып кетуге рұқсат берілген жоқ, туысқандары мүрделерді жеке жерлеу үшін кейде түнде алып кететін. Екі жетіден кейін, алаңда мүрделердің сасық иісі шыққанда ғана өлтірілеген және атылған партизандарды жерлеу аяқталды. Қаланың тұнжырап тұрған тыныштығын күнде туысқандар зиратының басында жылаған әйелдердің дауысы бұзатын». Дереккөздер