kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Бисенғали Қабиұлы Зейнол-Ғабден

Бисенғали Зейнол-Ғабден (21 қаңтар, 1950, Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Алға ауылы) - қазақ әдебиетін зерттеуші, филология ғылымдарының докторы (1997), профессор (1999). Өмірбаяны * 1966 жылы - Сафон селосындағы орта мектепті бітіріп, осында аға вожатый болып педагогтік еңбек жолын бастаған. * 1972 жылы - ҚазМУ-дің филология факультетін үздік дипломмен тамамдаған. * 1978 жылы - ҚазМУ-дің қазақ әдебиеті кафедрасының аспирантурасына қабылданған. * 1981 — 1983 жылдар аралығында - «Қазақ тілі мен әдебиеті» кабинетінде жүмыс істеген, лекциялар оқыған, практикалық сабақтар жүргізген. Студенттердің оқу практикаларымен Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан облыстарындағы фольклорлық-диалектикалық экспедицияларға қатысқан. * 1984 — 1986 жылдары - «Мектеп» баспасының Жоғары оқу орындары қоғамдық-гуманитарлық редакциясының аға редакторы және филология факультетінде «Қазақ әдебиетінде проза жанрының қалыптасуы» атты арнаулы курс пен «Қазақ әдебиеті тарихынан» лекциялар оқыған. * 1986 жылдан - қазақ әдебиеті кафедрасында қызмет істеген. * 1999 жылдан - қазақ әдебиеті кафедрасының профессоры, * 2001 жылдан - қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі. Ғылыми жұмысы * 1984 жылы - профессор Б.Кенжебаевтің басшылығымен «XX ғасыр басындағы қазақ прозасы» тақырыбына кандидаттық, * 1997 жылы - «XX ғасыр басындағы қазақ романы» тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. Шығармалары * «Қазақ романы» * «Казахская проза в начале XX века» сияқты монографиялардың авторы. * «40-60-шы жылдардағы Қазақ әдебиеті» * «Жазушы шеберлігі» * «С.Мұқанов» * «Ғ.Мүсірепов» * «Қазіргі әдебиеттанудың өзекті мәселелері» сияқты оқу құралдарын жарыққа шығарған. Қоғамдық қызметі * Ш.Айтматов атындағы Халықаралық академияның академигі (2003). Дереккөздер
Алакөл балық комбинаты

Алакөл балық комбинаты — түрлі балық өнімдерін дайындайтын кәсіпорын. 1964 ж. Алакөл көлінің жағасындағы шағын ескі зауытының негізінде қайта құрылды. Комбинат құрамына Алакөл, Сағат, Балықшы зауыттары кірді. Алакөл балық комбинаты жылына (1969) 3000 т-дай өнім өндеп, бір мезгілде 300 т балық тоңазытады. Өнделетін балықтардың 80%-і сазан, 10%-і алабұға, қалғандары қалбырға салынатын шабақтар. 1973 ж. кәсіпорынның өнім өңдіру қуаттылығы 60 мың т-ға жеткізілді. Сасықкөлге плотина салынып, балық өсіру ісі қолға алынды. Дереккөздер
Биологиялық құралдарды қолдану тәсілдері

Биологиялық құралдарды қолдану тәсілдері — қарсыластың жерді және сыртқы орта объектілерін ауру туғызушы микроорганизмдермен және токсиндермен, сұйық және құрғақ биологиялық рецептуралар түрінде зақымдауы. Мейлінше тиімділері — аэрозоль пайда болу үшін ауада сұйық және құрғақ түрінде тозаңдатылған вирусты риккетсиәзды микробтар мен токсиндер. Зақымдау әсері ауаның жерге жақын қабатына биологиялық аэрозольмен келетін бөлшектердің (микроб клеткаларының) мөлшеріне, сондай-ақ қорғанбаған адамдардың зақымданған атмосферада қанша уақыт болуына байланысты. Аэрозоль бұлтының зақымдаушы әрекетінің ұзақтығы микроорганизмдердің физикалық және биологиялық тұрақтылығымен анықталады. Физикалық тұрақтынығына метеорологиялық жағдайлар — жердің жылдамдығы мен бағыты, бұлттылық, жауын-шашын, ауа мен топырақтың температурасы, сондай-ақ жер бедері, елді мекендер құрылыстарының сипаты, ал биологиялық тұрақтылыққа олардың ауру туғызушы ықпалын ұзақ уақыт бойы сақтау қабілеті әсер етеді. Биологиялық құралдарды қолдану тәсілдерінің көп таралған бір түрі — жергілікті жерге өте қауіпті жұқпалы ауру жұққан жәндіктерді тарату. Олар ұзак уақыт күшті жұқпалы аурулар ошақтарын тудырады. Оларды тарату үшін контейнерлер мен энтомологиялық бомбалар қолданылады. Авиациялық және ракеталық ұрыс құралдары аркылы қолданылатын бактериялық құралдар және әсіресе олардың улары қалалық су құбырларын, су көздерін, тамақ өнімдерін зақымдауға арналған. Дереккөздер
Шәрбану Қонақбайқызы Бейсенова

Шәрбану Қонақбайқызы Бейсенова (14 қазан 1947 жыл, Ұлан ауданы, Шығыс Қазақстан облысы) — кеңестік және қазақстандық жазушы мен журналист. Бейсенова Қазақ мемлекеттік университетін 1969 жылы бітірген. Еңбек жолын республикалық «Парасат» (бұрынғы «Мәдениет және тұрмыс») журналында 1968 жылы әдеби қызметкер болып бастаған, кейіннен бөлім меңгерушісі болды. 1980 жылы «Қазақстан әйелдері» журналына бөлім меңгерушісі болып ауысты. Қазақстан Ақпарат министрлігінің Баспа істері жөніндегі департаментінде бас маман әрі жаңадан жарық көрген кітаптардың насихатымен айналысқан. «Қазақ әдебиеті» газетінде «Кітап әлемі» қосымшасының редакторы болды. Еңбегі Алғашқы әңгіме, новеллалары облыстық «Дидар» (бұрынғы «Коммунизм туы») газеті мен «Қазақстан әйелдері» журналында тұрақты жарияланып тұрды. Төл туындыларымен қатар аудармамен де айналысады. Украин жазушысы Владимир Дроздтың, эстон жазушысы Е.Ермановтың, әзербайжан жазушысы Анардың, латын жазушысы Д.Рукшаненің, армян жазушыларының жекелеген шығармаларын, Ханс Кристиан Андерсеннің ертегілерін, латиноамерикандық қаламгер Жоржи Амадудың «Құм жағалаудың капитандары» атты романын қазақ тілше аударған. Жетістіктері Бейсенова Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен (1985) марапатталды. «Тағылымды тағдырлар» кітабы үшін Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығы берілді. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2007). Шығармалары *Тойға келген келіншек. Әңгімелер жинағы. А., «Жалын» (1980); *Қызғалдақтар. Ұжымдық жинақ «Зағипа» повесі. А., «Жазушы» (1983); *Топжарған қыздар. Деректі әңгімелер. А., «Жалын» (1985); *Қазақ ауылы. Ұжымдық жинақ - «Темірқазық» әңгімәсі. А., «Жазушы» (1985); *Сезімтал жүрек. Повесть және әңгімелер. А., «Жазушы» (1988); *Тағылымды тағдырлар. Аст; «Елорда» (2000); *Нарық нақыштары. Ұжымдық жинақ -«Қарлыған піскен шақ», Қамсыздандыру агенті. Әңгімелер. А., «Қайнар» (2003). *Мизамшуақ». Әңгімелер жинағы. А., «Өлке» (2006), *Сүзгенің соңғы күндері. Хикаят, әңгімелер жинағы. А., «Ан Арыс» (2008). Жанұясы Бейсенова үйленген болатын. Күйеуі Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев (1947–1991) — әдебиеттанушы, сыншы, тележурналист, жазушы, қоғам қайраткері. Жұптың екі ұлы болған: Дәурен (1969–1993), ҚазҰУ-дің Тарих факультетін тәмамдаған, қайғылы жағдайда қаза болған (Кеңсей зиратында, әкесінің қасында жерленген) мен Мәулен (1971 жылы туған), саясаткер, Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы. Дереккөздер
Естеу Нүсіпбеков

Естеу Нүсіпбеков (25.02.1933, Шығыс Түркістан, Іле аймағы, Текес ауданы-2006) - ақын. * 1946— 1948 жж. Қүлжадағы Ұлттар гимназиясын бітірген. * 1948—1951 жж. Білім жұрты мектебін бітірген. * 1951 — 1961 жж. Үрімшіде мұғалімдік мектептерде мұғалім болған. * Шыңжаң халық баспасында, Жазушылар одағының «Шұғыла» журналында жауапты қызметтер атқарған. Өлеңдері «Жеңіс жырлары», «Тарту» атты ұжымдық жинақтарға енген. 1957 жылы оның 6 — 7-сыныптарға арналған «Әдебиеттік оқулық» атты екі кітабы «Халық» баспасынан, «Арман» атты өлеңдер жинағы «Жастар» баспасынан жарық көрген. 1956 жылы наурызда Пекинде өткен Бүкілқытайлық жас жазушылардың I съезіне қатысқан * сондағы Лушин атындағы әдебиет институтының жеделдетілген курсын бітірген. * 1966 жылы Қазақ ұлттық университетіің филология факультетін бітірген * 1966 — 1975 жж. Нарынқол ауданындағы мектепте, аудандық газетте жауапты қызметтер атқарған, бөлім меңгерушісі болып істеген. «Кешіккен сый» атты өлең-дастандар жинағы (2001, «Елорда») жарық көрген. «Өнер — өмір» ұжымдық жинағына (2003, «Атамұра») бір топ өлеңі енген. Дереккөздер
Обертон

Обертон - жиілігі негізгі үнге қараганда жоғарылау күрделі түрдегі мерзімдік тербелістің синусоидалық құраушысы. Музыкалық аспапта немесе дауыста нотаны естігенде, обертондар дыбыста болатын қосымша жиіліктер болып табылады, олар оны бірегей етеді. Обертондар негізгі жиілік пен сол дыбысты тудыратын тербеліс үлгісі арасындағы күрделі әрекеттесу нәтижесінде қалыптасады. Олар дыбыстың негізгі жиілігінің еселігі және оның тембрі мен сипатына әсер етеді. Обертондар музыкалық аспаптар мен дауыстардың дыбысын анықтауда, сондай-ақ әртүрлі дыбыс әсерлерін жасауда маңызды рөл атқарады. Мысалы, обертондарды өзгерту аспаптың немесе дауыстың қабылданатын тембріне әсер етіп, дыбысты жылы, жарқын немесе қанық етеді алады. Дереккөздер
Биологиялық оқ-дәрілер

Биологиялық оқ-дәрілер — ұрыстың биологиялық құралдары арқылы аэрозольмен ауаның жер үсті қабатын зақымдауға арналған құрылым немесе олармен зақымданған тасушыларды жаю. Ұрыс биологиялық құралдарының рецептурасын ұрыс жағдайына аудару тәсіліне байланысты жарылғыш әрекетті биологиялық оқ-дәрілер (ракеталардың биолoгиялық ұрыс бөлшектері, артиллериялық снарядтар мен миналар, фугастар), механикалық әдіспен ашылатын құралдар (энтомологиялық бомбалар, зақымданған тасушылар мен контейнерлер) және ұрыстық биологиялық құралдардың сұйық немесе күрғак рецептурасын ұрыс жағдайына аударуға арналған аспаптар. Биологиялық оқ-дәрілердің нысанаға жеткізілуі ракеталар, авиациялық ұшу аппараттары, автоматты аэростаттар, су үсті және су асты кемелері, артиллерия аркылы жүзеге асырылуы мүмкін. Дереккөздер
Базалық пайыздық мөлшерлеме

Базалық пайыздық мөлшерлеме — несиенің алуан түрлері бойынша пайыз есептеу үшін банкілер белгілеп, жариялайтын пайыздық мөлшерлеме. Базалық пайыздық мөлшерлеме көп ретте жылдық мөлшерлеме ретінде есептеледі. Базалық пайыздық мөлшерлеменің мөлшері несие ресурстарына сұраным мен ұсынымға, ақша нарығының пайыздық мөлшерлемесіне, ақшаға билік жүргізетін орындар белгілейтін пайыздық мөлшерлемеге байланысты. Базалық пайыздық мөлшерлеме әдетте банкінің ең төмен пайыздық мөршерлемесі болып табылады. Дереккөздер
Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков

Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков (23 ақпан 1953 жыл, Алматыда туған) — қазақстандық ақын, «Ғафу» студиясының режиссёры, ақын Ғафу Қайырбековтың ұлы. Өмірбаяны Бақыт Қайырбеков 1953 жылдың 23 ақпанында, Алматы қаласында дүниеге келген. Әкесі, Ғафу Қайырбеков — ақын және анасы — Бәдеш Хамзина. 1970 жылы Мәскеудегі Максим Горький атындағы Әдебиет институтында оқыған. «Жазушы» баспасында, «Советский Казахстан сегодня», «Қазақфильм» киностудиясында, көркем және телевизиялық шығармашылық бірлестігінде, Қазақ КСР Мәдениет Министрлігінің репертуар-редакциялық алқасында, Қазақтелефильмде, Мемлекеттік қызметкерлерді қайта даярлау және біліктілігін арттыру институтының баспа орталығында жауапты қызметтер атқарған. Арғын тайпасының Айдерке руынан шыққан. 1979–1982 жылдары Қайырбеков Абай атындағы Қазақ педагогика институтында аспирант, 1987–1989 жылдары КСРО Мемлекеттік кино жанындағы сценаристер мен режиссёрлер жоғарғы курсының тыңдаушысы болған. Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясында, репертуарлық-редакциялық коллегияда, ақпараттық-баспасөздік орталықта, «Гала ТВ» киностудиясында, Қазақстан Республикасының Президентінің телерадиокомплексінде қызмет еткен. Еңбектері Отызға таяу фильмдердің жасалуына ат салысқан, соның ішінде президент Нұрсұлтан Назарбаев жөнінде деректі үш фильмі теледидардан көрсетілді. Асан қайғы, Бұқар, Ақтамберді жыраулардың, Шәкәрім Құдайбердіұлының өлеңдерін, Сайын Мұратбеков, Ақселеу Сейдімбек, Қойшығара Салғарин, Тұрсын Жұртбай, Ғафу Қайырбеков, Тұманбай Молдағалиев, Тоқтар Бейісқұлов, Асқар Оразақын, Есенғали Раушановтың шығармаларын орыс тіліне аударған. Тегерандағы (Иран), Гьөрдегі (Мажарстан), Штутгарттағы (Германия) халықаралық кино-фестивальдерге қатысқан. Мәскеуде ТМД елдері 1-Халықаралық теле-форумының дипломанты болған. Өлеңдерін орыс тілінде жазады. Марапаттары Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Тәуелсіздіктің 10 жылдығына арналған мерекелік медальмен, Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен марапатталған. Махамбет Өтемісұлы атындағы сыйлықтың лауреаты. Шығармалары *Осенный диалог. Стихи. А., «Жалын», 1978; *Глаголь жить. Стихи. А., «Жазушы», 1982; *За живою водой. Стихи.А., «Жазушы», 1986; *Менің үйім. Өлеңдер. А., «Жалын», 1987; *За решеткой строк. Стихи. А., «Согласие», 1998; *Избранное. В двух томах, 1998; *Дневник. «Интерпринт», 2003; *Биография алмаатинца, 2005. Дереккөздер
Биіктегі ядролық жарылыс

Биіктегі ядролық жарылыс — тропосфера шекарасынан жоғарыда жасалған жарылыс. Биіктегі ядролық жарылыстың ең төменгі биіктігі шартты түрде 10 километрден астам. Биіктегі ядролық жарылыс әуедегі нысаналарды жоюға қолданылады, ал жердегі нысаналарға, техникаға, фортификациялық құрылыстарға айтарлықтай зақым келтірмейді. Дереккөздер
Серік Нүсіпұлы

Серік Нүсіпұлы - 1962 жылы тамыз айында Қытайдағы Еренқабырға тау бөктерінде туған. 1981 жылы Шағантоғай ауданында он жылдық қазақ мектебін бітірген. 1982—1984 жылдары Тарбағатай аймақтық техникалық техникумында оқыған. 1984 — 1989 жылдары Шағантоғай аудандық телерадиосында жұмыс істеген. 1989—1991 жылдары Іле оқу-ағарту институтының әдебиет факуль-тетінде оқыған. 1991 — 1994 жжылдары Шәуешек қалалық радиосының қазақ бөлімінде редактор болған. Әдебиетке 1982 жылдан бастап араласқан. Содан бері «Шұғыла», «Іле айдыны», «Тарбағатай», «Алтай аясы» деген басылымдарда, Шыңжаң Халық баспасынан шыққан «Астынан алты қыр дың», «Үкілі ырғай» жинақтары мен Шыңжаң «Жастар-Өрендер» баспасынан шыққан «Көгал» жинақтарында өлең, поэма, балладалары жарияланған. Дереккөздер
Алакөл халық театры

Алакөл халық театры - жергілікті өнерпаздар ұжымы. 1963 ж. аудан орталығы — Үшарал қаласында құрылған. 1966 ж. театр ұжымы Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш — Баян сұлу" спектаклімен (реж. Т.Иманбалинов) "халық театры" атағын жеңіп алды. Дереккөздер
Биіктік бұрышын анықтағыш радиолокациялық станция

Биіктік бұрышын анықтағыш радиолокациялық станция — әуе нысаналары орнының (биіктігінің) бұрышын дәл анықтауға арналған радиолокациялық станция. Олар, әдетте, әуе нысаналарының азимутын (бағыттық бұрышын) және қашықтығын анықтайтын екі координатты радиолокациялық станциямен бірге жұмыс істейді. Биіктік бұрышын анықтағыш радиолокациялық станция орнатылған орнына қарай жер үсті және кемелік болып бөлінеді. Дереккөздер
Банк теңгерімі

Банк теңгерімі - банк қаражаты көздерінің қорытындыланған ақшалай көрінісі (пассив) және осы қаражатты оның күн (ай, жыл) сайынғы операцияларын орналастыру (актив) болып табылатын талдамалы есеп тізілімі. Банк теңгерімі күн сайын және есепті күндерге арнап жасалады. Дереккөздер
Амман Алжанұлы

Амман Алжанұлы - би, Тегі - Албан руынан. Амман билік ететін Сырымбет, Қиғылақ, Шарғын ауылдары 1780-1790 ж. Лепсі, Сарқан, Басқан өзендері аралығында көшіпқонып жүргені капитан И.Г.Андреев пен этнограф Н.А.Аристовтың еңбектерінде жазылған. Сол кезде Амманның ауылында түтін болған. Ұрпақтары Ақбас, Бекбас, Шыңбас батырлар Райымбектің жасағына қосылып, ел қорғаған. Дереккөздер
Инвазия

Инвазия ( «басып кіру, енгізу») - адам, жануар немесе өсімдік ағзаларына табиғаты жануарлардан болып келетін (қарапайым ішек құрттары, бунақденелілер) паразиттердің енуі және олардың өзара әрекеттестіктерінің әрі қарай дамуы. Мысалы, жусан жапырақты ойраншөп (отаны АҚШ) 1920-30 жылдары Қаратеңіз порттары арқылы Солтүстік Кавказға әкелінген, ал 1960 жылдары ол Қиыр Шығыста пайда болды. Сондай-ақ Колорадо қоңызының таралуы да инвазияға мысал болып табылады. Инвазия белсенді болуы мүмкін, егер паразит организмге зақымдалған және зақымдалмаған тері арқылы шабуыл жасаған кезде және селқос болуы мүмкін, егер паразит ағзаға сумен, тамақпен енеді. Жануар-эндопаразиттер (гельминтоздар - ішек құрт инвазиясы, акариаздар, миаздар - бөгелектер тудыратын жануарлар аурулары) және шыбындар тудырған аурулар, барлығы инвазияға жатады. Инвазияның алдын алу үшін бірқатар санитарлық-гигиеналық шараларды сақтау қажет. Бұл терминнің жәндік-эктопаразиттер тудыратын ауруларға (педикулез немесе фтириаз сияқтылар) қатысты қолданылатын-қолданылмайтындығы анық емес. Эпидемиология мен паразитологияның көптеген ескі оқулықтарында гетеротрофты протисттер тудырған барлық аурулар (протозоалы инвазиялар: безгек, трипаносомоздар және т.б.) инвазиялар ретінде жіктеледі. Тағы қараңыз *Паразитология *Эндопаразиттер *Эктопаразиттер Әдебиет *Лысенко А. Я. Инвазия // Большая медицинская энциклопедия, 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия. — Т. 9. Дереккөздер
Білім беруді гуманитарландыру

Білім беруді гуманитарландыру - оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру, оқу-тәрбие процесін гуманизм идеясымен қанықтыру мүдделерін көздейтін оқу орындарында қоғамдық ғылымдарды (философия, саясаттану, әлеуметтану, психология, экономика, құқық және т.б.) оқыту мен меңгеруді жетілдірудің мақсатты бағыттағы процесі. Дереккөздер
Луллий

Луллий (1235 соңы - 1315) - философ, құдайшыл, каталандық жазушы. Иудалық және мұсылмандық теологияны жетік білген, Луллий еуропалық арабистиканың бастаушыларының бірі болған. Луллий артынан 300-ге жуық каталан және араб тілдерінде жазылған шығармалары қалған, бірақ одан сақталып қалынғандарының көбі латын тіліндегі шығармалары.Луллий дүниетанымдық көзқарасы францисканства және Августин ықпалында қалыптасқан. Луллий үшін әлем - құдайдың символы, әрбір затта құдай бейнеленген, оны ашып қарастыру құдайдық әлемдегі әрекетінің приципін тануды ашады. Дереккөздер
Таулы аймақтарда қорғаныс және шабуыл ұрыстарын жүргізу

Таулы аймақтарда қорғаныс және шабуыл ұрыстарын жүргізу — таулы аймақтар күрделі бедерлер мен өтуге қиын табиғи кедергілердің, байланыссыз бағыттардын, болуымен, жолдар мен елді мекендердің аздығымен, климаты мен өсімдіктерінің ете әр түрлілігімен, сондай-ақ тастак өңірлердің көптігімен сипатталады. Таулышөлді жерлерге судың, отынның және құрылыс материалдарының жетіспеушілігі тән. Таулы аудандардың климаты жердің биіктігі мен тәулік уақытына байланысты температураның шұғыл ауытқуымен, сондай-ақ ауа райының құрт және жиі өзгеруімен сипатталады. Жоғары биіктікте күшті жел, тұман, нәсер, қар және бұрқасын болуымен қатар, сол уақытта ойпандар мен аңғарларда ауа райы кұрғақ және жылы күйінде сақталуы мүмкін. Таулы аймақтардың ерекшіліктері бөлімшелердің ұрыс қимылдарына айтарлықтай әсер етеді. Таулы аймақтарда ұрыс қимылдары көбіне жекелеген бағыттар бойынша үлкен аралықтармен және ашық қапталдармен жүргізіледі. Осыған байланысты айналып өту мен құрсауды кең қолдануға мүмкіндіктер туады. Бөлімшелер ұзақ уақыт аралығында негізгі күштер мен көршілерден бөлініп, ұрыс қимылдарын өздігінен жүргізуі мүмкін. Бұл барлық командирлерден ұрыс қимылдарын аса мұқият ұйымдастыруды, үздіксіз және белсенді барлау жүргізуді, сондай-ақ жүктелген тапсырмаларды орындау үшін бөлімшелерді барлық керекті заттармен қамтамасыз етуді талап етеді. Таулы аймақтар жағдайларында тіпті шағын бәлімшелердің табанды, екпінді, ынталы қимылдар жасауы айтарлықтай табысқа жеткізуі мүмкін. Дереккөздер
Анатолий Блинский

Анатолий Блинский - 1936 жылы 19 шілдеде Орал қаласында туған. 1962 жылы А.С. Пушкин атындағы Орал мемлекеттік педагогика институтын бітір еді. Ауданаралық «Красный луч» газетінің әдеби қызметкері, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, облыстық «Приуралье» газетінің әдеби қызметкері, Ақтөбе облысы бойынша «Казахстанская правда» газетінің меншікті тілшісі, әдеби қызметкері, ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті ауыл шаруашылығы бөлімінің нүсқаушысы, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті екінші хатшысының көмекшісі, Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы министрінің көмекшісі қызметтерін атқарды. Кейін Мәскеуге партиялық қызметке ауысқан. Жетістіктері Еңбек Қызыл Ту орденімен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Шығармалары *«Первопроходцы пустыни» (1971, очерк); *«Кипяток бесплатно»; *«Гoсударственный человек» (1972, очерки); *«Устюртский меридиан» (1973, документальный повесть); *«Ключ от пустыни» (1971, документальный повесть); *«Поклонись Мугоджарам» (1977, повесть); *«И жизнь в придачу» (1986, повести). Дереккөздер
Алмаса өзара әсерлесу

Алмаса өзара әсерлесу - бөлшектердің координаталарының орын алмасуына салыстырмалы жүйенің толкындық функциясының симметрия қасиетімен байланысты кванттық жүйенің құрамына кіретін бірдей бөлшектердің арнайы өзара әсері; бөлшек қозғалысының үйлесуіне және жүйе энергиясының өзгеруіне әкеледі. Дереккөздер
Лоро шоттар

Лоро шоттар (итал. loro conto олардың шоты) респондент банкіге ашылатын корреспондент-шот. Бұл шот бойынша корреспондент-банк қолданыстағы заңдарға және корреспонденттік шартқа сәйкес қаражатты есептеу және аудару операцияларын жүзеге асырады (респондент-банкідегі Ностро шот болып табылады). Дереккөздер
Галилей салыстырмалылық принципі

Галилей салыстырмалылық принципі - механика заңдарының барлык инерциалды санақ жүйелерінде бірдейлігінен туындайтын, классикалык механикадағы инерциалды санак жүйелерінің тең дәрежелілігі жайлы тұжырым. Дереккөздер
Гуманитарлық білім

Гуманитарлық білім - адамның әлеуметтік табиғаты жөнінде, сонымен бірге көркем мәдениет негіздері мен оның тілі туралы ғылыми білімдер негізін баяндайтын оқу пәндерінің кешенін қамтитын жалпы білімнің үш құраушысының бірі. Дереккөздер
Топтама

Топтама (Лот) (ағыл. lot жеребе, үлес, салмақ) # биржадағы сауда-саттыққа бір бүтін топтама ретінде жіберілетін бағалы қағаздардың немесе тауарлардың топтамасы, стандарттық саны, сондай-ақ жеткізу шарты бойынша тауар топтамасы немесе оның бір бөлігі. Биржалық сауда ережелерімен белгіленеді. Аукциондық сатуда кеңінен қолданылады, мұнда тауарлар не бір заттан түратын Лоттарға не бір текті бірнеше Лоттарға бөлінеді. Әрбір Лотқа нөмір беріледі, бағасы белгіленеді; # жеткізу шарты бойынша тауар топтамасы немесе оның бір бөлігі; Топтама - Мұнай және газ геологиясында:Тастопшаның немесе тастопша бөлігінің нақтылы таскелбеттік-литологиялық өзгешелігімен сипатталатын шағын ғана бөлшегі. Бұл мағынасында әрбір топтама өзінің сандық немесе әріптік шартбелгісін иемденуі шарт. Дереккөздер
Тәрбиедегі сенім

Тәрбиедегі сенім - Тәрбиешінің балаларға деген терең сыйластығы мен өзінің әр тәрбиеленушісінің ақыл-ой мен ізгіліктік дамуының мүмкіндігі зор деген сенімге негізделген қарым-қатынасы. Тәрбиедегі сенім — тәрбиеші мен тәрбиеленушінің кәміл сыйластыққа, шын сенімге негізделген қарым-қатынасы. Өз тәрбиеленушілерінде жағымды белгі болғанда тәрбиеші сенім білдірсе, олар сенімді ақтауға тырысып, өзін-өзі тәрбиелеуге ұмтылады. Тәрбиелей оқыту — 1) оқушының білімі, білігі және дағдысымен бірге оның дүниеге көзқарасын, мінез-құлқын, еркін, таным қабілеттерін және басқа да қасиеттерін қалыптастыру; 2) оқушылардың қоршаған ортаға, бір-біріне деген эмоциялық қатынастарын қалыптастыру. Оқыту принциптерінің бірі. Бұл терминді педагогикаға неміс философы, психологі және педагогі И. Ф. Гербарт ( 1776-1841) енгізді. Дереккөздер
Аян Нысаналин

Аян Бердімұхаммедұлы Нысаналин - 1942 жылы 1 наурызда Түркістан облысы, Бәйдібек (бұрынғы Шаян) ауданы, Жетімтау ауылында туған. Ысты руынан шыққан. Еңбек жолы 1961 жылы Алматы мемлекеттік кинотехникумын бітіріп шықты. Жетісай қаласындағы «Қазақстан» кең экранды кинотеатрының директоры, облыстық кинотарату мекемесінде төрағаның орынбасары болып еңбек етті. Аз уақыт ҚазМУ-де дәріс алып, 1969 жылы Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институтын тамамдаған. «Жас Алаш» газетінде (1972 — 1979) әдебиет пен өнер бөлімінің меңгерушісі, 1979— 1989 жж. Қазақ тұтынушылар қоғамы одағының Кітап саудасы басқармасының бастығы, «Егемен Қазақстан » газетінде (1989—1999) бөлім редакторы болып қызмет еткен. Еңбектері Тырнақалды туындылары 1961 жылы жарияланған. Тұңғыш жыр жинағы — «Көктем кешікпейді» 1966 жылы жарық көрді. Содан кейін «Алыстағы алау» (1970), «Көзайым» (1972), «Күн қайдан көтермелі?» (1974), «Армысың, БАМ!» (1977), «Сүмбіле» (1978), «Иірім» (1982), «Тыныс» (1986), «Мәуе» (1990), «Үш пайғамбар» (1992), «Жансарай» (1999), «Гүлтәж» (2003), «Төрттаған» (2008), «Омарта» (2009) өлең кітаптары, «Параметры» (1993) атты орысша сын жинағы және толғамдары оқырмандар қолына тиді. Жекелеген шығармалары «Дала данышпандары», «Қажьі-мүқан қағанаты» атты жалпы анықтамалық-сипаттамалық жинақтарда жариялайды. Түрік, үнді, куба, эстон, молдован, иран және өзбек ақындарын аударуға атсалысты. Әбунасыр әл-Фараби, Низами, Омар Қайым (Хаям), Ю.Тувим, Б.Пастернак, В.Высоцкий, Ә.Науан, В.Пшавела, А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, Р.Тагор, А.Йожев және басқалардың еңбектерін, Антуан де Сент-Экзюпери шығармаларын түгелге дерлік, А.Камюдің «Калигула» драмасын тәржімалаған. Олардың ішінде кітап болып жарық көргендері: В.Пшавела. Өлеңдер (1971), Әбунасыр әл-Фараби. Трактат пен өлеңдер. (1974), Антуан де Сент-Экзюпери. Атажұрт. (1989), Қ.Сапарбаев. Сүю мен күю. (2007), Елібай. Аибай. Ай бо. (2009). Майкөттің «Жампоз» (2005), Т.Әлімқұлов туралы "Тұлпар тақілеттес тұлға" (2008) жинақтарын құрастырған. «Огонек» журналы (1971) «Жалын» баспасы мен Қазақстан Жазушылар одағының (1986), Қазақстан Кинематографистер (1988) және Журналистер одақтары (1990) сыйлықтарының лауреаты. Дереккөздер
Таулы жер

Таулы жер — еңістердің тік құламалылығы 5°-тан жоғары және салыстырмалы биіктеулері 200 м-ден кем емес абсолютты биіктігі 500 м-ден жоғары жоталар мен үстірттен тұратын жер. Таулы жер жолдан тыс қозғалыстың қиындығымен, әлсіз жол тораптарымен, бағдарлау, бақылау және нысананы дәлдеудің қиындығымен, өлі кеңістіктері және жасырын кіре берістердің көптігімен, өзеннің жылдам ағысымен, ауа райының тез әзгеруімен, жазық пен шатқалдар бойында ядролық жарылыстын соққы толқындары әсерінің алыстығымен және т.б. сипатталады. Таулы жердің бұл ерекшеліктері әскердің ұрыстық, әсіресе шабуыл қимылдарын жүргізуін қиындатады. Дереккөздер
Дальтон-жоспар

Дальтон-жоспар - XX г. басында АҚШ-та пайда болган жекелеп оқытудың бір түрі. Оқушылар жалпы сыныптық жұмыспен байланыстырылмайды. Олар өздерінің оқу жұмысын өздері жоспарлайды, жекелеген пәндердің оқытылу кезегін және жұмыс уақыттарының тәртібін өздері анықтайды. Дереккөздер
Оқушылардың баяндамалары

Оқушылардың баяндамалары - өздік жұмыс турі, оқу және сабақтан тыс сабақтарда қолданылады. Оқушылардың баяндамалары арқылы олардың зерттеу жұмысын жазу дағдылары қалыптасады. Окушыларды баяндамалары жазу жұмысының әдісіне үйреткенде мұғалім оларға жоспар жасауға, негізгі әдебиеттер мен иллюстративтік материал таңдауға көмектеседі. Дереккөздер
Бақтығұл Ойшыбаев

Бақтығұл Ойшыбаев (1940-1997) - 5 ақпанда Батыс Қазақстан облысы, Сырым ауданында туған. 1966 жылы Қазақ ұлттық университетің журналистика факультетін бітіріп, «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде, одан кейін Тайпақ, Жымпиты аудандық газеттерінде қызмет еткен. Оның алғашқы үш әңгімесі республика жас жазушыларының «Шұғыла» атты жинағына (1966) енген. «Алыстан көрінген от» (1970), «Қимас күндер» (1980) әңгіме, хикаяттар кітаптарының авторы. Сондай-ақ көптеген очерктері жарық көрген. Дереккөздер
Балалар қозғалысы

Балалар қозғалысы - балалар мен жасөспірімдердің қоғамдағы статусын өзгертуге, олардың қоғамдық өмір мен қызметке тартылуына, әлеуметтік шығармашылық пен азаматтық сана-сезімнің дамуына, кәмелет жасына жетпегендердің құқықтары мен мүдделерін қоргауға бағытталған түрлі балалар бірлестігінің бірігіп қызмет етулері. Дереккөздер
Мектеп құжатнамасы

Мектеп құжатнамасы - жалпы білім беретін мекемедегі істің хал-ақуалы туралы басталқы ақпараттар қайнар-көзінің үш тобының жиынтығы: # оқу-педагогикалық қызмет құжаттары; # статистикалық есеп-қисап және іс-қағаздары; # қаржы - шаруашылық қызметінің құжаттары. Дереккөздер
Әсел Омар

Әсел Омар — 1973 жылы 29 мамырда Алматы қаласында туған. 1995 жылы М.Горький атындағы Әдебиет институтын, 1996 жылы Бүкілресейлік сыртқы Сауда академиясының Мәскеудегі халықаралық бизнес институтын бітірген. «Новое поколение» газетінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Жібек жолы» баспа үйінде бас редактор болып қызметке орналасқан. Түрік тілді жазушылардың шығармаларын орыс тіліне аударған. Өлең, әңгіме жазады. «Сорос-Қазақстан» әдеби конкурсының лауреаты. Дереккөздер
Депорт

Депорт (франц. deport) - бағамдық айырма (қор және валюта биржаларында бағалы қағаздар бағамының өзгеруіне байланысты нарықтық бағадағы айырма) алу мақсатында бағалы қағаздар бағамын төмендету есебімен жасасылған биржадағы алып-сатарлық мәміле. Бағаның жоғары болуы себепті бағаның одан әрі төмендеуін күткен алыпсатарды қанағаттандырмайтын тарату мерзімінде келісімшарттың жойылуынан құтылу үшін пайдаланылады. Тарату мерзімін ұзартқаны үшін контрагентке белгілі бір соманы төлеу шартымен мерзімдік биржа мәмілесін қайта жасасу жолымен жүзеге асырылады. Дереккөздер
Сырқатнама

Сырқатнама - ауру ағымын, дәрігердің барлық тағайындаған емін, оның нәтижесін және сырқаттамасын тіркейтін негізгі құжат. Сырқатнама, мұрағаттық сақтауға жататын және емделушінің өмір бойы денсаулығын кадағалауға, тағайындалған емшараларының тиімділігін бағалауға да қажетті ғылыми, іс- шаралар алып бару үшін де пайдаланылатын құжат. Сырқатнамаларға талдау жүргізу арқылы медициналық мекемелер жұмысына баға беруге, ал ондай талдаулар кең көлемде жүргізілген жағдайларда, бірегейлендірілген (стандартталған) технологиялар құруға, медициналық қызметтің сапасын бағалауға, т.б. шаралар қарастырылуына мүмкіндіктер туғызады. Дереккөздер
Махаббат даналары

Махаббат даналары - 1823- 1825 жылдары Мәскеуде болған, әдеби-философиялық «Махаббат даналары қоғамдастығы» үйірмесіне қатысушылар. Оның құрамына енгендер: В.Ф. Одоевский (төрағасы), Д.В. Веневитинов (хатшы), И.В. Киреевский, Н.М. Рожалин, А.И. Кошелев, В.П. Титов, Н.А. Мельгунов және т.б. Үйірме философиялық сипатта болды. «Махаббат даналары» Спиноза, Кант, Фихте және әсіресе Шеллинг шығармаларын оқып үйренді. Дереккөздер
Тәрбие процессінің қозғаушы күштері

Тәрбие процесінің қозғаушы күштері - тәрбиеленушінің талаптары мен оларды қанағаттандырудың мүмкіндіктерінің обьективтік педагогтің реттейтін қарама-қайшылықтары. Бұл қарама-қайшылықтарды оқушының өзінің белсенділігі арқылы шешу оның дамуына ықпал етеді. Дереккөздер
Еврей тіл білімі дәстүрі

Еврей тіл білімі дәстүрі — бірінші ғасырлардан бастап Таяу Шығыста, 10 ғасырдан бастап Батыс Еуропада қалыптаскан көне еврей тілін зерттеу тәсілдерінің жиынтығы. Көне еврей тілінің ең алғашқы кезендері туралы мәліметтер сақталмаған. Бұл тілде жазылған әдеби мәтіндер "Көне өсиетке" (Ветхий завет) енгізіліп, 2 ғасырдың соңында канондыктілге айналып, сөйлеу тілінің әсеріне ұшыратылмаған. 10 ғасырдан бастап "Көне өсиет" мәтіндері негізінде көне еврей тілінің грамматикасы сипатталған. Көне еврей тілін ғылыми зерттеу 10—11 ғасырларда араб тілінде жазылған Йегуда бен Давид Хайюдж бен оның ізін қуушы, Испанияда тұрған ибн Джанах еңбектерінен бастадады. Ибн Джанахтын замандасы, Испанияда тұрған Самуил ха-Нагид "Кене өсиеттегі" барлық түбір сөздердің сөздігін жасаған. 12 ғасырда Исаак ибн Барун еврей, араб тілдерінің грамматикасы мен лексикологиясын салыстырып кітап жазған. Самуил мен ибн Барун еңбектерімен Еврей тіл білімі дәстүрі тарихындағы алғашқы кезендердің бірі аяқталады. Бұдан кейін тек еврей тілінде жазып, еврей тілін уағыздаушылар кезені басталады. Бұлардың ен көрнектілері ибн Эзра, Иосиф Кимхи, Давид Кимхи 11—12 ғасырларда еврей тілінің терминологиясын реттеп, грамматикасы мен лексикологиясын түсіндіріп уағыздайтын еңбектер жазып, өздерінен бұрынғы араб тілді Хайюдж бен ибн Джанахтын еңбектерін, олардың көне еврей тіліндегі аудармаларын ығыстырып шығарды. Кимхилер мен Левитанын кітаптары негізінде Кайта өркендеу дәуірінде көне еврей және арамей тілдері оқытылды, Батыс Еуропа университеттерінде семитология дамыды. И. Рейхлин (16 ғасыр) Д. Кимхидін еңбегі негізінде көне еврей тілінің оқу курсын даярлады. М. Кимхидін "Білім жолындағы козғалыс" деп аталатын кітабын С. Мюнстер латын тіліне аударды. Тағы қараныз: * Тіл білімі дәстүрі * Еврейлер Дереккөздер
Білім туралы құжат

Білім туралы құжат - мемлекеттік аккредитациясы бар және жалпы білім беру мен кәсіптік білім беру мекемесінің қорытынды аттестациясынан өткен адамдарға білімі мен кәсібінің сәйкес деңгейі жөнінде берілетін мемлекеттік үлгідегі құжат. Дереккөздер
Нұрбибі Омар

Нұрбибі Омар - 1955 жылы 15 сәуірде Түркістан облысы, Қазығұрт ауданында туған. Өлеңдері мектеп оқушысы кезінен (1970 жылдардан) аудандық, облыстық газеттерде жариялана бастады. 1977 жылы Ташкенттің Низами атындағы педагогика институтының филология факультетін бітірді. Көп жылдар Өзбекстандағы «Бостандық даусы», «Нұрлы жол» газеттерінде қызмет етті. Бұл күлдәрі елге оралып, «Замана», «Ақиқат» газеттерінде қызмет атқарыл жүр. Өлеңдері Өзбекстан мен Қазақстанның республикалық басылымдарында және «Балауса», «Елқин» (өзбек тілінде) жыр жинақтарында жарық көрді. Жеке жыр жинағы «Жансәуле» 1998 жылы жарыққа шықты. Дереккөздер
Ультракүлгін сәулелену

Ультракүлгін сәулелену([http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BA%D2%AF%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 Ультракүлгін сәуле шығару]) — жарық сәулелері спектрінің күлгін бөлігіне іргелес, күлгін және радиосәулелер аралығында орналасқан, толқын ұзындығы 400—10 нанометр (нм) аралығына сәйкес келетін электрмагниттік сәулелену. Тарихы Инфрақызыл сәуленің анықталғанынан кейін, неміс физигі Иоганн Вильгельм Риттер спектрдің қарсысындағы, күлгін түстен толқын ұзындығы қысқа сәулені зерттеуді бастады. 1801 жылы көрінбейтін ол жарықта ыдырайтын күміс хлориді күлгін ауданның шекарасынан тыста орналасқан көрінбейтін сәуле әсерінен тезірек ыдырайтынын байқады. Күміс хлориді жарықта бірнеше минут ішінде күңгірттенеді, ал спектрдің әр бөлігі процесс жылдамдығына әртүрлі деңгейде әсер етеді. Күлгін түске дейінгі ауданда бұл процесс ең тез байқалады. Сол кезде көпртеген ғалымсдар жарық үш компоненттен құралады деген тұжырымға келді: тотықтандыратын(инфрақызыл), жарықтандыратын (көрінетін жарық) және тотықсыздандыратын (ультракүлгін). Адам ағзасына әсері Спектрдің 3 әр түрлі бөлігінде сәулеленудің биологиялық эффекті әр түрлі болғандықтан, биологтар өз ісінде ең маңызды деп келесілерді атайды: *Жақын ультракүлгін, УКА сәулелер (UVA, 315-400мм) *УК-В сәулелер (UVB, 280-315мм) *Алыс ультракүлгін, УК-С (UVC, 100-280мм) Қоршаған ортаға әсері Толқын ұзындығы қысқарған сайын мөлдір денелердің оларды сіңіруі күшейе түседі, ал ұзындығы 100 нм-ден кем сәулелер толық ұсталып қалады. Көптеген ғарыш денелері, әсіресе Күн ультракүлгін сәуле шығарады. Жерге түсетін ультракүлгін сәулелер А (толқын ұзындығы 400—320 нм), В (320-290 нм) және С (290-40 нм) болып бөлінеді. "А" ультракүлгін сәулесі Жер бетіне көрінетін сәулелермен (жарық сәулелерімен) қатар келіп жетеді, айтарлықтай фотохимиялық әсері бар, мысалы, теріпі "тотықтырады" (секпіл басып кетеді). "В" ультракүлгін сәулесінің едәуір бөлігі Жер атмосферасының озон қабатында тұтылып қалады, тірі протоплазманы жою қасиеті бар. Ол көп мөлшерде әсер еткен жағдайда теріні күйдіреді, қабыршақтандырады, тері обырының кейбір түрлерінің (базальдық клеткалар ісігі, терінің тікенек тәріздес клеткаларының обыры, меланома) себепші болады. Жер бетіне келіп жететін "С" ультракүлгін сәулесі толығымен дерлік атмосфера қабатында тұтылып қалатындықтан, Жер бетіне жетпейді. Ультракүлгін сәулелер организмнің иммунитетін төмендетеді, әр түрлі көз ауруларына себепші болады. Дереккөздер
Кәсіпорынның кірісі мен шығысы

Кәсіпорынның кірісі мен шығысы - кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық және қаржы қызметінің жоспарлы (болжалды) есептерінің нәтижелерін жиынтықтап, ақшалай нысанда көрсететін жоспарының (болжамының) бөлімі. Онда кәсіпорынның кірісі және қаражаттың түсуі, олардың пайдаланылу бағыттары мен үйлесімдіктері, кәсіпорынның айналым қаражаты жөніндегі қажеттіліктері, банкілермен және бюджетпен өзара қатынас көрсетіледі. Дереккөздер
Болат Бодаубаев

Болат Бодаубаев (26 наурыз 1940 жыл, Алматы) - жазушы, журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Өмірбаяны * 1963 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. * 1962—1970 жылдары Республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде әдеби қызметкер, меншікті тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы * 1970—1974 жылдары бас редактордың орынбасары * 1974—1976 жылдары «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі * 1976—1984 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінде нұсқаушы * 1984—1986 жылдары республикалық «Жалын» баласының директоры * 1986—1991 жылдары республикалық «Қазақкітап» сауда бірлестігінің бас директоры * 1991—1994 жылдары Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігінің кітап шығару және тарату жөніндегі Бас басқармасының бастығы * 1994—1995 жылдары мемлекетаралық «Заман-Қазақстан» газетінің бас редакторы * 1996—1997 жылдары Қазақстан Республикасы Сенаты Аппаратының Аударма, редакциялау және Парламент актілерін шығару бөлімі меңгерушісінің орынбасары * 1997—2003 жылдары бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарып, зейнетке шыққан. Шығармалары * «Жас жүректер» очерктер кітабы (1997) * одан кейінгі жылдарда қазақ және орыс тілдерінде повестер мен әңгімелерден тұратын «Желсіз түнде жарық ай» (1980) * «Дети одного дома» (1982) * «Май жаңбыры» (1985), * «Тайна старой тетради» (1988), * «Қарт тергеушінің әңгімелері» (1991), * «Смерть прокурора» (2000), * «Таңдамалы» (2002) жинақтары жарық көрген. Көркем аударма саласында көптен еңбек етіп келеді. Орыстың атақты классик жазушысы Н.Носовтың «Дымбілмес пен достарының хикаялары», «Дымбілмес Күн қаласында», «Дымбілместің Айға саяхаты» атты ертегі-романдарын, Юз.Алешковскийдің «Кіш, Қоспортфель және бір аптадағы оқиғалар», «Кіш екеуміз Қырымдамыз» атты повестерін қазақ тіліне аударған. 2002]жылдан бері бірнеше рет қайталанып басылған «Заң терминдері сөздігі» авторларының бірі. Жетістіктері * ҚР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1971), * Құрмет Грамоталарымен (1973, 1981), * «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы жеңісінің жиырма жылдығы » медалі (1965), * «Ерлік еңбегі үшін» медалі (1970) * «Еңбектегі ерлігі үшін » (1971) медалі. * Астана қаласындағы еңбегі ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Жарлығымен «Астана» (1998), * «Ерен еңбегі үшін » (2001) * «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» медальдарымен марапатталған * «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері » атағы берілген (2007). Дереккөздер
Спектр сызықтарының үндесуі

Спектр сызықтарының үндесуі - сәулелену көзінің терең облысынан оның бетіне ығысуына байланысты, сәулеленуші атомдар концентрациясының кемуі нәтижесінде, сәулеленудің спектрлік сызығының ортасындағы интенсивтілік минимумының пайда болуы. Дереккөздер
Үй тапсырмасы

Үй тапсырмасы - сыныптағы сабақтардан кейін мұғалімнің тапсырмасы бойынша оқу және тәжірибелік жұмысты оқушының өздігінен орындайтын оку процесінің құрамдас бөлігі. Сабақта бекітілген білім көлеміне тура тәуелділіктегі үй тапсырмасының педагогикалық мақсаттағы көлемі оқу бағдарламасымен көзделген. Үй тапсырмасы түсінікті, жаңалық элементі бар және дербестігін көрсетуге мүмкіндік ашатындай болуы керек. Тапсырма тақтада қысқаша белгіленіп, оқушының күнделігіне жазылады, мұғалімнің түсіндіруімен бірге ілеседі. Мұғалім сонымен бірге үй тапсырмасын ұйымдастыру жөнінде әдістемелік нұсқаулар береді орындалуын үнемі тексереді. Дереккөздер
Әбжан Омарбаев

Әбжан Омарбаев (1913-1981) - Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында туған. Қарқаралы қаласындағы колхозшы жастар мектебін бітірген. Еңбек жолы 1930 жылдан бастап баспасөз органдарында — «Еңбек майданы», «Қарағанды пролетариат», «Большевиктік жол», «Қарағанды комсомолы», «Балқаш жұмысшысы» газеттерінің редакцияларында түрлі қызметтер атқарған. Ұлы Отан соғысы кезінде зауытта жұмыс істейді, бригадир болады. Соғыстан кейінгі жылдары «Социалистік Қарағанды» газетінің Қарқаралы ауданы бойынша меншікті тілшісі болып істейді. Өмірінің соңғы жылдарында Қарқаралы аудандық «Октябрь туы» газетінің редакциясында бөлім меңгерушісі қызметін атқарды. Еңбектері «Жоғалған жер», «Балқаш жұмысшысы» газетінде, «Қоңырат туралы жыр» (Поэмалар, 1945—1946) және «Біздің цехтың адамдары» повесі 1962 жылы «Орталық Қазақстан» газетінде жарияланған. 1969 жылы «Кәрлен кесе» атты әңгімелер жинағы «Жазушы» баспасынан шыққан. «1941 — 1945 жылдар дағы Ұлы Отан соғысындағы ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Жалпы салыстырмалылық теориясы

Жалпы салыстырмалылық теориясы — кеңістік уақыт және тартылыс қасиеттерін біріктіретін физикалық теория. Салыстырмалылық теорияның негізін қалаған – Альберт Эйнштейн (1905ж.). Бұл теориясының екі түрі бар - Арнайы салыстырмалылық теориясы және жалпы салыстырмалық теория. Дереккөздер
Тапшылық

Тапшылық-Дефицит (латын. deficit — жетімсіздік, жетіспеушілік)- микроэкономикада әлдебір ресурстың (оның ішінде тұтыну ресурсының) жетіспеушілігі, тапшылығы; макроэкономикада шығыстың кірістен асып түсуі, оның ішінде валютаның, қаржының, тауар мен ақшаның теңдестірілмегендігі; сұранымның ұсынымнан асып түсуі. Мәселен, бюджет тапшылығы- мемлекеттік бюджеттің шығыс бөлігінің кіріс бөлігінен асып түсуі; сауда теңгерімінің тапшылыгы — импорттың экспорттан асып түсуі; төлем теңгерімінің тапшылығы- мемлекет пен оның сыртқы әріптестері арасында ағымдағы есеп айырысу бойынша да, капитал тауарлар мен ақша қозғалысының барлық нысандарының жалпы теңдестірілмегендігі. Дереккөздер en:Deficit (disambiguation)
Мүратбаш Бекеев

Мұратбай Бекеев 1958 жылы 30 қыркүйекте Қарақалпақстанның Беруни ауданында туған. 1980 жылы Нөкіс Мемлекеттік университетінің орыс тілі және әдебиет факультетін, 1991 жылы Нөкіс ауыл шаруашылық техникумын тамамдаған. = Жұмыс баспалдағы 1980—1994 жылдары Қарақалпақстанның Беруни ауданының мектептерінде орыс тілі және әдебиетінің мұғалімі, 1994 жылдан Ташкенттегі қазақтілді басылым - «Нұрлы жол» газетінде тілші, Өзбекстан Қазақ Ұлттық мәдени орталығында кеңесші, «Қазақ елі» газетінің Өзбекстандағы меншікті тілшісі, 2001-2006 жылдар аралығында Түркістан облысы, Сарыағаш аудандық «Сарыағаш» газетінде бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарған. 2006 жылдан бері Оңтүстік Қазақстан облысындағы «Оңтүстік Қазақстан» қоғамдық-саяси газетінің Сарыағаш ауданындағы меншікті тілшісі. Сарыағаш ауданындағы Т.Айбергенов атындағы әдеби бірлестікке жетекшілік етеді. *«Сұлулық сыры» (1999), «Махаббат мекені» (2005), «Аруана-ғұмыр» (2006) сияқты жыр жинақтарының авторы. Дереккөздер
Есенби Омаров

Есенби Омаров (1916 жыл – 1948 жыл) — Ақмола облысы, Атбасар ауданында туған. Орталау мектепті бітіргеннен кейін, 1935 – 1937 жылдары Қапал педагогикалық училищесінде оқыған. 1938 – 1940 жылдары республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде әдеби қызметкер болып істеген. 1945 жылы Қазақ ұлттық унивеситетіің тарих-филология факультетін бітіреді. 1947 жылдан өмірінің соңғы күндеріне дейін «Қазақстан пионері» (қазіргі «Улан») газетінде жауапты хатшы қызметін атқарған. Шығармасы: Жүрек сыры. Өлеңдер. ҚМКӘБ, 1954. Дереккөздер
Бейімделмеушілік

Бейімделмеушілік - баланың социо-психологиялық не психо-физиологиялық статусының жаңа әлеуметтік жағдайдың талаптарына сәйкес келмеуінің нәтижесінде пайда болатын психикалық жағдай. Балалар мен жеткіншектердің (көрінуінің сипатына, табиғатына, дәрежесіне қарай) бейімделмеушілік патогендік, психикалық және әлеуметтік болып бөлінеді. Дереккөздер
Жұмыс уақытының теңгерімі

Жұмыс уақытының теңгерімі - өндірісте жұмыс уақытының жалпы ресурсы мен пайдаланылуын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі. Әдетте кесте түрінде бір жылға арналып жасалады. Әкімшіліктің рұқсатымен жұмысқа келмеген күндер, қыдырымпаздық, тұтас күн бойына және ауысым ішіндегі қаңтарылып бос тұрушылық тек есеп беру теңгерімдерінде ғана есептеледі. Дереккөздер
Коммерциялық деректер жинақтамасы

Коммерциялық деректер жинақтамасы / Коммерциялық деректер қоры — тауарлар мен қызметтер нарығының құрылымы мен жай-күйін сипаггайтын көрсеткіштердің жүйеге түсірілген, ұдайы жаңартылып отыратын тізбесі. Коммерциялық деректер жинақтамасын қор және тауар биржалары, сондай-ақ ақпараттық-коммерциялық қызметтер көрсетуге маманданырылған ұйымдар (маркетингілік зерттеу орталықтары, жарнамалық-ақпарат бюролары) қалыптастырады. Дереккөздер
Мартин Лютер

Мартин Лютер (монахтық есімі — Августин) ( ; 10 қараша 1483 жыл, Айслебен, Саксония – 18 ақпан 1546 жыл, сол жерде) — неміс ойшылы және қоғам қайраткері, Германиядағы бюргерлік реформалаудың басшысы, немістің протестантизмнің (лютерандық) негізін салушысы, Библияны неміс тіліне аударушы, жалпы немістік әдеби тілді құрастырушылардың бірі. Лютерге 14 ғасырдағы мистиктердің идеялары жақын; «адамның ішкі жан дүниесінің» құдаймен бірлігі туралы ілімді Лютер «сеніммен ақтау» іліміне аударған: бірлік - сенімі, рухты сақтаудың шарты; игі істер - сақтануға жеткілікті жол емес, тек сенімді көрсетудің жемісі ғана.. 1517 жылы Лютер шіркеу озбырлығы мен папа индульгенциясына қарсы көзқарасын білдіретін үндеуін— 95 тезисін таратты.1520 жылы Лютер папа зорлығына қарсы күресті бүкіл неміс ұлтының ісі деп жариялады. Дереккөздер
Психикалық бейімделмелушілік

Психикалық бейімделмелушілік - баланың не жеткіншектің жыныстық-жастық және жеке-психолог. Ерекшеліктерімен байланысты психикалық жағдайы. Психикалық бейімделмелушілік балаларды тәрбиелеуді күрделендіріп, жеке иед. қарым-қатынасты, кей жағдайда жалпы білім беру және оқу-тәрбие мекемелерінде жүзеге асырылатын арнайы психолог.-пед. тұзету бағдарламаларын талап етеді. Дереккөздер
Жылу өлшеу

Жылу өлшеу - физикалық, химиялық, биологиялық үрдістер барысында бөлінетін немесе сіңірілетін жылу мөлшерін өлшейтін тәсілдер жиынтығы. Калориметрия, ағзадағы организмдегі қуат алмасуын зерттеуде қолданылады. Дереккөздер
Кепілгер-банк

Кепілгер-банк - Несиегердің алдында өз клиенті үшін кепілдік беретін және борышқордың келісімшарт бойынша төлем міндеттемелерін орындауы үшін жауап беруге міндеттенетін банк. Кредитор алдында өзінің клиенті үшін кепілгер болушы және келісім шарт бойынша оның төлем міндеттемелерінің борыштық етелуі үшін жауапкер болуды міндетіне алған банк. Дереккөздер
Үйге берілген оқу жұмысы

Үйге берілген оқу жұмысы - оқу процесін ұйымдастыру түрі, оқушылардың мұғалімнің басшылығынсыз, бірақ соның ықпалымен сыныптан тыс тапсырмапарды орындауы. Үйге берілген оқу жұмысы түрлері: * танымдық қызмет сипатына қарай - репродуктивтік және шығармашылық; * оқу кызметіне карай - жаттығулар орындау мен есептер шешу, оқулықпен жұмыс, бақылаулар мен тәжірибелер, қосымша әдебиетті оқу, баяндамалар мен хабарламалар дайындау. Дереккөздер
Болат Бопайұлы

БолатБ опайұлы (1 қаңтар 1960 жыл Қытай Халық Республикасы, Алтай аймағы, Көктоғай ауданы) - фольклоршы. * 1986 жылы Іле педагогикалық университетінің қазақ тіл-әдебиеті факультетін, * 1998 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті филология факулътетінің қазақ әдебиеті мен теориясы кафедрасында аспирантуранві бітірген. * Үрімші қаласында ұстаздық етті. * «Шыңжаң жастар-өрендер баспасында» редакторлық қызмет атқарды. Шығармалары * «Қазақтың алғыстары мен қарғыстары» атты еңбегі («Шыңжаң жастар-өрендер баспасы», 1993) * Ахметжан Қайбарұлымен бірлесіп жазған «Қазақ ырымдары» атты кітабы (1998 жылы Қазақстан Республикасының «Қазақ энциклопедиясынан» қазақ және орыс тілінде, «Шыңжаң халық баспасынан» араб жазуымен 1998) жарық көрді. * «Сөз саралау өнері» атты ғылыми-зерттеу кітабы (1995) * «Ақыт ақиқаты» атты монографиялық еңбегі (2000) * «Қазақ кәделері» (2000) * «Асыл қазына» (2002) * «Қазақ кәделері» (2003) * «Қазақтың алғыстары мен қарғыстары» (2003) * «Қазақтың түс жоруы» (2004) атты кітаптары оқырмандар қолына тиді. Дереккөздер
Нарықтың макроқұрылымы

Нарықтың макроқұрылымы — тауар топтарының, яғни атқарымдық мақсатынын ортақтығымен біріктірілген және қоғамдық еңбек бөлінісі мен кәсіпорынның мамандануының ықпалымен дербес өндірістерге бөлініп шыкқан (аяқкиім, киім-кешек, жиһаз, тамақ өнімдері, тұрғын үй, т б.) тауарлардың түрлері бойынша сүраным мен үсынымның ара қатынасы. Терминді сондай-ақ қаржы, несие және ақша нарығына колдануға болады. Дереккөздер
Корреспондент-банк

Корреспондент-банк - корреспонденттік шарт (мәлімет беру шарты) негізінде басқа банкінің тапсырмасын арнайы ашылған шоттар арқылы орындайтын — клиенттерге қызмет көрсететін, сондай-ақ банк аралық операцияларды, төлемдер мен есеп айырысу бойынша бір-біріне берілетін тапсырмаларды орындайтын банк. Дереккөздер
Макродеңгей

Макродеңгей - жалпы алғанда салалық деңгейден немесе төменгі шаруашылық буындарының (кәсіпорындардың) деңгейінен өзгеше түрде ұлттық шаруашылық деңгейі немесе, мыс., жергілікті қаржыдан өзгеше түрде мемлекеттік қаржы деңгейі (аймақтық деңгей). Дереккөздер
Дисконттау

Дисконттау - түрлі жылдардың экономикалық көрсеткіштерін уақыт кезеңі бойынша салғастырылатын түрге келтіру; дисконттау коэффициентін (дисконтты, дисконттаушы көбейткішті) — болашақтағы құнның мәні қазіргі уакытқа келтірілетін пайыздық мөлшерлемені пайдалану жолымен шығын сомасының немесе ақырғы нәтижелердің бастапқы сомасын анықтау әдісі. Банк операциялары мен сгратегиялық операциялар саласында — уақыт жөнінен шашыратылған төлемдерді мәміленің басталуына келтіру кезінде, көп жақты есеп айырысуларда, несиелендіруде, төлемге жатпайтын сақтандыру тәуекелі кезінде, басқа да жағдайларда, сондай-ақ стратегиялық есеп айырысулар мен талдаулар кезінде, инвестициялардың экономикалық тиімділігін анықтау кезінде, экономикалық-математикалық әдістерді пайдалана отырып көрсеткіштерді есептеуде кеңінен пайдаланылады. Дереккөздер