kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қусар

Қусар — Әзербайжанның солтүстігіндегі қала, Қусар ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қусар халқының саны 18 534 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Шығысында Хачмаз қаласымен және оңтүстігінде Қуба ауданымен шектеседі. Үлкен Кавказдың етегінде, Гусарчай өзенінде, Худаттан оңтүстік-батысқа қарай 35 км жерде орналасқан. Ел астанасы Бакуден қашықтығы 180 км. Тарихы Қусар — ежелгі қоныс. Орыс тарихнамасында ол Кусар деп аталады. Бір нұсқа бойынша, бұл атау «таулы» дегенді білдіреді. Қусар Баку хандығының құрамына кірді, ал 1806 жылы оны патшалық Ресей қосып алды. Географиялық орналасуына байланысты Қусарда әртүрлі этникалық топтар: әзірбайжандар, орыстар, лезгиндер, парсылар және тіпті еврейлер мекендеді. 1820 жылдары Кавказ аймағында бүліктер болып, Қусар әскери қоныстардың біріне айналды. Қалада Кавказдың жеке корпусының бірнеше бөлімшелерінің штаб-пәтері орналасқан. Уақыт өте келе қоныста Шиван жаяу әскер полкі орналасты. 1877 жылы Кусар бекінісі көтерілісшіл Дағыстан таулы тұрғындарының қоршауына сәтті төтеп берді. Қусар кейіннен Каспий аймағының Куба ауданына, содан кейін Дербент және Баку (1860 жылдан бастап) губернияларына қосылды. 1930 жылы Гиль ауданының орталығы болды. Сегіз жылдан кейін аудан орталығы қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қусар экономикасы ішінара ауыл шаруашылығына, ішінара туризмге бағытталған және кейбір өнеркәсіп салалары бар. Қалада консервілер, сүт және асфальт шығаратын зауыттар бар. Қалада өлкетану мұражайы, Нариман Нариманов атындағы қалалық саябақ және заманауи спорттық Олимпиада кешені бар. Туризм Қусар — тау туристері, жартасқа өрмелеушілер және спелеологтар үшін танымал орын. Қалада альпинизм клубы бар. Қыста шаңғы трассалары мен шаңғы мектебі, ал жазда велосипед жолдары, атпен серуендеу, жаяу серуендеу және басқа да белсенді іс-шаралар бар. Дереккөздер
(92) Ундина

(92) Ундина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1867 жылы 7 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Фридрих де ля Мотт Фуке жазған Ундина хикаятындағы бас кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(93) Минерва

(93) Минерва — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1867 жылы 24 тамызда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты. Көнеримдік Минерва құдайының құрметіне орай аталды. Серіктері 2009 жылдың 16 тамызында Кек обсерваториясының ғалымдары осы астероидтың екі серігін ашты. Өлшемдері 5 шақырымға жуығы негізгі денеден 625 шақырым қашықтықта болса, 3 шақырымнан аспайтын екінші серігі одан 375 шақырым қашықтықта айналады. 2013 жылы оларға сәйкесінше Эгида және Горгонейон деген атаулар берілді. Бұл мифологиялық Минерваның қаруларының аттарына саяды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(94) Аврора

(94) Аврора — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1867 жылы 6 қыркүйекте Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты. Көнеримдік таңсәрі құдайының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(95) Аретуса

(95) Аретуса — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1867 жылы 23 қарашада Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(29) Амфитрита

(29) Амфитрита — Негізгі белдеудегі ең ірі астероидтардың бірі. Оны 1854 жылы 1 наурызда Альберт Март Лондондағы Бишоп обсерваториясында ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды. Ежелгі грек мифологиясындағы Посейдонның жұбайы құрметіне орай аталды. Осы атауды обсерватория иесі Джордж Бишоп ұсынды. Астероид пішіні сфераға өте жақын. Орбитасы да төмен қиғаштығымен және азғана эксцентриситетімен ерекшеленеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(96) Эгла

(96) Эгла — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1868 жылы 17 ақпанда Жером Эжен Коджа Марсель обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Карл Вильгельм Райнмут

Карл Вильгельм Райнмут (4.04.1892 — 6.05.1979, Гейдельберг) — неміс астрономы. 1912 және 1957 жылдары аралығында Гейдельберг-Кёнигштуль обсерваториясында жұмыс істеген. Осы уақытта ол жалпы 395 астероидты және 2 кометаны ашты. Оның құрметіне орай (1111) Райнмутия Негізгі белдеу астероиды аталды. Ашқан кометалары * 30P/Райнмут — 1928 жылдың 22 ақпанында * 44P/Райнмут — 1947 жылдың 10 қыркүйегінде Кейбір ашқан астероидтары * (796) Сарита — оның алғашқы ашқан астероиды, 1914 жылдың 15 қазанында * (911) Агамемнон — ең ірі троян астероидтарының бірі, 1919 жылдың 19 наурызында * (954) Ли және (955) Альстеда — Лина Альстеда Райнмут есімді жарының құрметіне орай атады, 1921 жылы ашты * (956) Элиза — өз шешесінің құрметіне орай атады * (1297) Кадея — бауырының құдалары құрметіне орай атады * (1862) Аполлон — Жерге жақындайтын астероидтардың ең ірі тобындағы алғашқы анықталғаны * (5535) Аннафранк — 2002 жылы Stardust ғарыш кемесі жанынан өткен астероид * (69230) Гермес — 1937 жылы ашылған, бірақ ұзақ уақыт бойы жоғалып кеткен астероид ретінде болып, тек 2003 жылы өз нөмірін иемденген қайта ашылған астероид * (2391) Томита — 1957 жылы ашқан соңғы астероиды Дереккөздер
Лучоб (парк)

қабірі]] Лучоб паркі — Тәжікстандағы парк. Аттас төбе (теңіз деңгейінен 60 метр жоғары) маңында, Душанбе қаласының солтүстік-батыс бөлігінде (Сино ауданында) орналасқан. Сипаттамасы Лучоб паркі да, төбесі де Лючоб пен Варзоб өзендерінің иреңінде орналасқан. Оның солтүстік бөлігі Лучоб елді мекені мен Дене шынықтыру институты ғимараттар кешенінен, оңтүстік бөлігі аттас парк пен Тәжікстан мәдени мен ғылым тұлғаларына арналған ескерткіш алаңынан, батыс бөлігі өзендер иреңі мен Тәжік ұлттық университеті ғимараттынан құралған. Парктің аумағы абаттанған, жолы, ішілетін субұрқақтары бар. Жалпы ауданы — 10 гектар. Тарихы Лучоб паркінің құрылысы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі заманда басталды. 1980 жылы оңтүстік бөлігінде Мырза Тұрсынзаде кесенесі құрылды (авторлары — архитектор пен мүсінші Д. Рябичев). Ескерткіш комплексі Парктің батыс жағында, Мырза Тұрсынзаде кесенесі маңындағы көгалдандырылған жерде «Лучоб зираты» делінетін ескерткіштер алаңы бар. Ол жерде Тәжікстан мәдениеті және ғылымының түрлі қайраткерлері жерленген: әдебиетшілер Лоик Шерәлі, Джалол Икроми, Фазлиддин Мұхаммедиев, ғалымдар Рауф Баратов, Мұхаммеджан Шакури, әртістер Мәлика Сәбирова, Туфа Фазылова, Асли Бурханов, Ғафар Валамат-Заде, басқалар. 2017 жылғы қазанда Тәжікстанның бұрынғы билеушілері Джабар Расулов пен Бобожан Ғафуров, халық ақыны Боки Рохимзода, академик Мұхаммед Әсімов, ғалымдар Камола Айни, Мұқаддим Ашрафи қабірлері Лучоб паркіне жылжытылды. Олар реконструкцияда болған С. Айни атындағы Мәдениет және демалыс паркінен жылжытылған болатын. Дереккөздер
Дәлмәммәдли

Дәлмәммәдли — Әзербайжанның Геранбой ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Дәлмәммәдли халқының саны 5 200 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Гәнджә-Қазақ жазығында, Баку-Тбилиси теміржолының 349-шы шақырымында, Геранбой қаласынан солтүстік-батысқа қарай 26 шақырым, Гәнжә қаласынан 17 км, Бакуден 355 км, Баку-Қазақ тас жолында орналасқан. Бұл аймақ негізінен субтропикалық климаттық белдеуде орналасқан. Аймақта орташа ауа массалары басым. Қысы қатал, ал жазы ыстық. Тарихы 1883 жылы ауыл теміржолға қосылды. 1958 жылы 19 шілдеде қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін, ал 1991 жылы қала құқығын алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада мақта тазалау және сүт зауыты, машина жасау жабдықтары зауыты, тыңайтқыш зауыты, гипс зауыты, астық жинау пункті, ауылшаруашылық қызметі бар. Қалада балалар музыка мектебі, кәсіптік мектеп, кітапхана, балабақша, мәдениет орталығы, кинотеатр, аурухана, спорт алаңы, теміржол вокзалы, банк бөлімшесі және пошта бөлімшесі бар. Дереккөздер
Чарлз Тайсон Йеркс

Чарлз Тайсон Йеркс (25.06.1837 — 29.12.1905) — америкалық қаржыгер, Чикаго мен Лондонның қоғамдық көлік жүйелерін дамытуға үлкен үлес қосқан. Ірі кәсіпкерлікпен айналысуда зор табыстарға жетіп, сонымен қатар заңсыз әрекеттері үшін бірнеше рет сотталып, түрмеге түскен болатын. Оның өмірі Теодор Драйзердің Қаржыгер романына және соны жалғастырған тағы екі кітапқа негіз болған (қ. Құштарлық трилогиясы). 1890-шы жылдары ол Чикаго университетіне демеушілік көрсетіп, $500 мыңға жаңа обсерватория салдырады. Кейін обсерватория оның атымен аталып кетеді. 1900-шы жылдары ол Лондон метрополитенінің жаңа бағыттарын салдыруға бел буады. Алайда олардың ашылуына дейін бір-екі жыл жетпей, ол қайтыс болады. 1935 жылы Айдың көрінетін жағындағы бір кратерге оның есімі берілді. Дереккөздер
Исфисор

Исфисор — Тәжікстандағы Соғды облысының Ғафуров ауданындағы ірі ауыл, аттас жамағат (джамоат) орталығы. 1936 жылы Исфисордың бірнеше бөлігі Ғафуров аудандық орталығына айналды. Халқы — 39 590 адам (2015), көбіне өзбектер. Ескертпелер Дереккөздер
Элеанор Хелин

Элеанор Фрэнсис Хелин — америкалық астроном. Ол жалпы 903 астероидты және бірнеше кометаны ашты (немесе басқа ғалымдармен бірлесіп ашты). Кометалардың арасында: 151P/Хелин, 152P/Хелин — Лоуренс, 111P/Хелин — Роман — Крокетт және басқалар. Сонымен қатар 1949 жылы комета ретінде бақыланған және ұзақ уақытқа жоғалып кеткен 107P/Уилсон — Харрингтон нысанын ол астероид ретінде қайта ашқан болатын. Бұл өте сирек кездесетін белсенді астероидтардың бірі болып келеді. Элеанор Хелиннің құрметіне орай (3267) Гло астероиды аталды. Гло — бұл әріптестері арасында қолданыста болған Хелиннің лақап аты. 1998 жылы оның есімі Технологиядағы Әйелдер Даңқ Залына енгізілді. Дереккөздер
Сағыр Төлебайұлы

Сағыр Төлебайұлы (1756 – қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Шыңғырлау ауданы, Қараоба елді мекені, Елек өзенінің жағасында, 1819) — Жетіру бірлестігіне кіретін Табын руының Әшібек бөлімінен шыққан белгілі батыр, би, орыс отаршылдығына қарсы бас көтерген оқиғалардың белсенді қатысушысы. XVIII-ғасырда сыртқы агрессияға қарсы азаттық жолындағы ірі шайқастарды ұйымдастырушылардың бірі болған атақты Төлебай батырдың ұлы. Бөкенбай мен Есет батырдан кейін Төлебай батыр Жетіру одағының бас биі болған. Ол жергілікті патша билігіне қарсы ұзақ жылдар бойы күрес жүргізген Қаратай сұлтан бастаған қозғалысты белсенді түрде қолдады. 1809 жылдың қыркүйегінде Орынбор әкімшілігі Сағырдың ауылына 300 қарулы казактан құралған жазалаушы әскер жібереді. Орынбор губернаторы князь Волконский Сағыр Төлебайұлын және оның серігі Жамантайды ұстап, тұтқындау жөнінде жеке бұйрық береді. Алайда Орынбор Шекара комиссиясына қазақтар жағынан қатысып жүрген Байжазық Күшікбайұлы арқылы Сағыр бұл әрекеттен алдын ала хабардар болады. Осыған байланысты ол өз отрядымен даланың ішкері бөлігіне шегінеді. Нәтижесінде жазалаушы әскер Сағырдың тек 9 серігін ғана қолға түсіріп, кері қайтуға мәжбүр болады. 1809 жылдың желтоқсан айында атаман Донсков басқарған казактардың екі жүздік жасағы Сағыр отрядына қарсы жорыққа шығады. Бұл жолы олар Сағырдың туған інісі мен немере інісін тұтқындап, Орынборға алып кетеді. 1811 жылы Сағыр Төлебайұлы Кіші жүз ханы Шерғазы Айшуақұлының сайлауына өз руының атынан қатысады. 1812 жылдың маусым айында Орынбор әкімшілігі Қаратай сұлтанға қарсы атаман Донсков басқарған жазалаушы отрядты аттандырады. Осыған байланысты губернатор Волконский Шекара комиссиясына жолдаған құпия қатынас қағазында Сағыр Төлебайұлын да «сенімді әрі жасырын бақылауға алу» қажеттігін атап көрсетеді. Бұл тапсырма Шерғазы хан арқылы жүзеге асырылған. Ол елге танымал билермен бірге Жаңаелек шебінің бекітілуіне үзілді-кесілді қарсы шықты. Аталған шеп қазақ даласында, Елек өзенінің оң жағалауында орналаса бастаған болатын. 1816 жылғы 14 желтоқсанда сұлтандар, билер, старшындар мен елге белгілі тұлғалардан құралған топ губернатор Волконскийге Елек бойына форпост салуға қарсылық білдірген хат жолдады. Хатта ата-бабадан мұра болып қалған жерлердің белгісіз негіздермен «заңсыз түрде беріліп» жатқаны атап көрсетілді. Қазақ жерлерінің тартып алынуы және Жаңаелек шебінің құрылуы кейіннен Жоламан Тіленшіұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілістің негізгі себептерінің біріне айналды. Отбасы және ұрпақтары Сағыр Төлебайұлының ағасы Дауыл Төлебайұлы, сондай-ақ ұлдары Айдос пен Байдос Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс сардарларының қатарында болды. Олар қазақ жасақтарының Жаңаелек шебі бойындағы Боранды, Ветлянск және өзге де бағыттарда жүргізілген бірқатар шабуылдарына қатысты. Көтерілістің 1822–1826 жылдардағы кезеңіне қатысты архивтік құжаттарда олардың есімдері жиі ұшырасады. Ал Байдос Сағырұлы туралы деректер Жоламан Тіленшіұлы көтерілісінің 1838 жылы Кенесары Қасымұлы қозғалысымен ұласқан екінші кезеңіне байланысты кездеседі. Дереккөздер
Owlcat Games

Owlcat Games — компьютерлік ойындар жасау студиясы. Мәскеуде 2016 жылы ашылды. Штаб-пәтері Кипрде орналасқан, тағы бір офисі Арменияда істейді. Студия Mail.Ru Group құрамында істей бастады. Алғашқы ойынды жасау 2016 жылы маусымда басталды. Оған Kickstarter платформасы арқылы ақша жиналды, барлығы 18351 адам қолдады. «Pathfinder: Kingmaker» 2018 жылдың 25 қыркүйегі шықты. 1 миллион экземпляр сату 2021 жылы жеткізілді. Ойындар Дереккөздер
Дашкәсән

Дашкәсән — Әзербайжанның батысындағы қала, Дашкәсән ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Дашкәсән халқының саны 10 700 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ол теңіз деңгейінен 1600 метр биіктікте, таулы аймақта, Қошқаршай өзенінің бойында, Гәнжәдан оңтүстік-батысқа қарай 36 км және Бакуден 397 км жерде орналасқан. Тарихы Қала атауы әзірбайжан тіліндегі «daş» (тас) және «кәсән» (кесу) сөздерінің бірігуінен жасалған және сөзбе-сөз «тас кесу» дегенді білдіреді. Ол өнеркәсіптік маңызы бар бай темір кен орындарын игеруге дайындық кезеңінде пайда болған уақытша құрылыс жұмысшылары қонысы мен шағын тау-кен қонысы негізінде қалыптаса бастады. 1948 жылы қала мәртебесін алды. Кеңес дәуірінде аймақтың темір тасы, алюминий, кобальт, мәрмәр және басқа да стратегиялық минералдары белсенді түрде пайдаланылды. Қазіргі Дашкәсәндағы көптеген ғимараттарды Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс әскери тұтқындары салған. Экономикасы және инфрақұрылымы Әзербайжан КСР кезінде қалада Әзербайжан тау-кен байыту комбинаты жұмыс істеді. Қала маңындағы тауларда орналасқан карьерлерде ақ мәрмәр де, басқа да түрлі түсті мәрмәрлер де өндіріледі. Мәрмәр қаланың ескерткіштер, мүсіндер және барельефтер шығаратын зауыттарында өңделеді. Қалада орталық кітапхана, қалалық кітапхана, балалар көркемсурет мектебі, тарих мұражайы, мемлекеттік фотогалерея, балабақша, қалалық балалар, жасөспірімдер және спорт мектебі, сондай-ақ Гейдар Әлиев атындағы облыстық мәдени орталық бар. Дереккөздер
(4015) Уилсон — Харрингтон

(4015) Уилсон — Харрингтон, сонымен қатар 107P/ Уилсон — Харрингтон — әрі астероид, әрі комета болып келетін шағын аспан денесі, Жерге жақын нысандарға жатқызылады. 2022 жылдың шілдесінде Жерден 0,4 а. б. (60 млн шақырым) қашықтықта өтті. Бақылау тарихы Оны 1949 жылдың 19 қарашасында Алберт Уилсон және Роберт Джордж Харрингтон Паломар обсерваториясында ашты. Оның газ шашырататын құйрығы болған соң, оны комета ретінде тіркейді. Алайда орбитасын есептеуге жеткілікті мәлімет жиналмай, бұл ұзақ уақытқа жоғалған нысан ретінде қалады. 1979 жылдың 15 қарашасында Элеанор Хелин оны дәл сол обсерваториядан бақылап, астероид ретінде тіркейді. 1988 жылдың желтоқсанында нысанға (4015) деген нөмір беріледі. 1992 жылдың тамызында бұл 30 жыл бұрын ашылған комета екені айқындалады. Нысанға оны алғаш бақылаған адамдардың аттары берілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (4001—4100) * (7968) Эльст — Писарро * (2060) Хирон
(30) Урания

(30) Урания — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1854 жылы 22 шілдеде Джон Рассел Хайнд Лондондағы Бишоп обсерваториясында ашты. Ол ашқан 10 астероидтың ішіндегі соңғысы. Ежелгі грек мифологиясындағы музалардың бірі (астрономия музасының) атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(5535) Аннафранк

(5535) Аннафранк — Негізгі белдеудегі тасты астероид, Флора жанұясына жатады. Оны 1942 жылы 23 наурызда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ганновердегі концлагерьде қайтыс болған Холокост құрбаны Анна Франктың құрметіне орай аталды. Бұл атау астероидқа 1995 жылдың мамырында берілді. Зерттелуі 2002 жылы Stardust ғарыш кемесі астероидтың жанынан өткен болатын. 2 қарашада олардың арасындағы қашықтық тек 3079 шақырымды құрды. Бұл миссия астероидтың өлшемдерін, пішінін және басқа да қасиеттерін нақтылап білуге мүмкіндік берді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (5501—5600) * Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Тон астындағы майшабақ

Тон астындағы майшабақ — Жаңа жылдық дастархандағы дәстүрлі салат, кеңестік асхананың артефакты. Негізгі ингредиенттері: майшабақ сүбесі, пісірілген қызылша, картоп және жұмыртқалар, сонымен қатар Майонез. Негізгі рецептке ұсақ туралған майшабақ және турауыш арқылы өткізген көкөністер кіреді. Ингредиенттерге байланысты басқа түрлі рецепттер кездесуі мүмкін. Мысалы, сырмен немесе саңырауқұлақтармен. Игредиенттерді қатпар-қатпар орналастырады, ең астында әрдайым балық болады, үстіде — қызылша. Әр қатпардан кейін майонез жағылады. Кейде салат авторы Анастас Богомилов айтылады. Ол қызылшаны сыртқы қатпар қылуға кеңестік жалауға теңестіру үшін істеді делінеді. Дереккөздер
Есімбет (Әшібек)

Есімбет (Әшібек) — Жетіру бірлестігі құрамындағы Табын руының тармақтарының бірі. Шежіресі Табын руы дәстүрлі шежіре бойынша үш ірі бөлімнен тұрады: Ағым, Тоғым және Бозым. Бұл бөлімдер өз кезегінде бірнеше ұсақ аталарға бөлінеді. Соның ішінде Тоғымнан Жалтыр тарайды, Жалтырдан Жаманкерей шығады. Жаманкерей үш тармаққа бөлінеді: Ақдәулет, Амандәулет және Асандәулет. Амандәулеттен Абыз, Есімбет (Әшібек), Жиембет, Қожамберлі, Бөрге және Туатай аталары тарайды. Атауы Шежірелік аңыздарға сәйкес, Әшібек — Есімбеттің ең кіші әйелі болған. Ол ел арасында ақылдылығы, көркі мен адамгершілігі арқылы құрметке ие болғандықтан, оның есімі уақыт өте келе ру атауымен қатар атала бастаған. Есімбет пен Әшібек атауларының қатар қолданылуы ғылыми тұрғыдан алғаш рет Мұхамеджан Тынышбайұлының 1925 жылы жарық көрген қазақтардың рулық шежіресіне арналған еңбегінде көрсетілген. Онда Әшібектің Есімбеттің жары екені нақты жазылған. Сонымен қатар далалық этнографиялық зерттеулер барысында кездескен құлпытастарда негізінен Әшібек атауы қолданылғаны байқалады. Осы рудан шыққан адамдар да өздерін көбіне Әшібек руынанбыз деп таныстырған. Ал Есімбет атауы негізінен көне шежірелерде, сондай-ақ «Қырғыздардың жерді пайдалануы бойынша материалдар» жинағында және Тынышпаевтың еңбектерінде ғана кездеседі. Таралуы Әшібек руы дәстүрлі түрде Шыңғырлау мен Елек өзендері бойын қоныс етіп, көшіп-қонып жүрген. Шежірелік деректерде бұл ру Шыңғырлаулық және Електік болып екі тармаққа бөлінгені айтылады. Ақтөбе өңірінде қоныстанған Әшібектер өз ішінде Сары Әшібек, Ақ Әшібек және Қара Әшібек деп аталған. Сары Әшібектер Байнасай ауылында, Ақ Әшібектер Еркінкөш өңірінде, ал Қара Әшібектер Степановка маңындағы Құрмансай ауылында тұрған. Тұлғалары # Сағыр Төлебайұлы Ескертпелер Дереккөздер
Адамдардың ғаламшары

Адамдардың ғаламшары — Антуан де Сент-Экзюперидің 1939 жылы жарық көрген публицистикалық кітабы. Автор кітабын өз досына, авиацияның пионері болған Анри Гийомеге арнады. Жазушы «Латекоэр» авиакомпаниясында қалай жұмыс істей бастағанын суреттей отырып, әлемнің иллюминатордан қалай болып көрінетінін жеткізуді мақсат тұтты. Саяхаттардың көбін ол Анримен бірге немесе оның жетелеуімен өткерді. Еуропаның, Оңтүстік Американың, Сахараның үстінен ұшып жүріп, автор адамзаттың тағдыры жайындағы ойларға батып, толғаныстарымен мемуарында бөліседі. Францияда бұл кітап үлкен сұранысқа ие болып, шыққан жылдың соңында Француз академиясының роман үшін гран-приін жеңіп алды. Дереккөздер
Джәлилабад

Джәлилабад — Әзербайжанның Джәлилабад ауданының қаласы және әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Джәлилабад халқының саны 43 300 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Джәлилабад Муган жазығында, Мишарчай өзенінің жағасында, Бакуден 215 км және Новоголовка теміржол стансасынан батысқа қарай 12 км жерде орналасқан. Тарихы Қала өз атауын 1967 жылы әзербайжан жазушысы Джалил Мамедгулизаденің құрметіне алды. Қазба жұмыстары кезінде табылған көптеген археологиялық экспедициялар мен артефактілер (тұрмыстық заттар мен құралдар) бұл жерлерде адам өмір сүрген деген болжамды хальколит дәуірінде-ақ растайды. Біздің эрамызға дейінгі екінші мыңжылдықта бұл аймақта биіктігі 3 метрлік берік қабырғамен қоршалған Хамешар қаласы болған. Ғалымдардың айтуынша, қалада ауруларды емдейтін хаома сусынын дайындаудың рецептін білетін сиқыршылар өмір сүрген. Арабтардың Әзербайжанға басып кіруінен кейін Хамешар қиратылып, кейіннен Хасилли қаласы танымал болды. 1830 жылдары бұл аймаққа орыстар көп қоныстанды, ал қала Джәлилабад ауданының орталығына айналды және Астраханбазар деп аталды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада май, ірімшік зауыты және шарап зауыты орналасқан. Джәлилабадтың оңтүстік бөлігінде, жергілікті жәрмеңкенің жанында тарих мұражайы бар. Ал батыс бөлігінде әдемі саябақта демалуға болады. Дереккөздер
Джәбрайыл

Джәбрайыл — Әзербайжандағы қала, Джәбрайыл ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Джәбрайыл халқының саны 6 300 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Баку-Ереван желісіндегі Махмудлы теміржол стансасынан 14 км және Иранмен шекарадан солтүстікке қарай 15 км жерде орналасқан. Тарихы 1841 жылы Джәбрайыл аумағы орталығы Шамахи қаласы болған Хазар аймағына, ал 1846 жылы Шуша ауданына бағындырылды. 1873 жылы Джәбрайыл және оның айналасындағы аудандар Шуша ауданынан бөлініп, Елизаветполь губернаторлығының құрамындағы Джәбрайыл ауданына берілді. Джәбрайыл қаласы 1993 жылы 23 тамызда Армения қарулы күштерімен басып алынды. 2020 жылы 4 қазанда қаланы Әзербайжан Қарулы Күштері оккупациядан азат етті. Экономикасы және инфрақұрылымы Әзербайжан КСР кезеңінде Джәбрайылде май өндіру зауыты, кілем өндірісі жолға қойылды. 2024 жылы «Azersun Holding» ЖШС алкогольсіз сусындар шығаратын зауытының құрылысы басталды. 2021 жылы Президент Ильхам Әлиев орталық аудандық аурухананың, мектептің және алғашқы көп пәтерлі тұрғын үй кешенінің іргетасын қалады. 2025 жылы қалалық мешітінің құрылысы басталды. Дереккөздер
(31) Евфросина

(31) Евфросина — Негізгі белдеудегі жетінші ең ірі астероид. Алайда оған дейін ашылған барлық астероидтардан көмескілеу болып келеді. Ірілігіне қарамастан оны дүрбімен бақылауға болмайды. Оны 1854 жылы 1 қыркүйекте Джеймс Фергюсон Вашингтонда ашты. Бұл оның үш ашқан астероидтың біріншісі. Сондай-ақ Солтүстік Америка аумағынан ашылған алғашқы астероид болды. Ежелгі грек мифологиясындағы шаттықты бейнелейтін үш хаританың бірі атымен аталды. Серігі 2019 жылдың наурызында бұның серігі бар екені анықталды. Ол астероидтан 672±12 шақырым қашықтықта айналады, ал өз өлшемдері шамамен 4 шақырымды құрайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(53) Калипсо

(53) Калипсо — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1858 жылы 4 сәуірде Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Гомердің Одиссеясында айтылып өткен нимфалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * Калипсо (серік) — Сатурнның серігі
(25) Фокея

(25) Фокея — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1853 жылы 6 сәуірде Жан Шакорнак Марсель обсерваториясында ашты. Иониядағы Ежелгі Грекиянің Фокея деген қаласы құрметіне орай аталды. Оның тұрғындары қазіргі Франциядағы Марсельдің негізін қалаған еді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(25143) Итокава

(25143) Итокава — Жерге жақындайтын астероид. Оны 1998 жылы Сокорро обсерваториясының ғалымдары ашқан. Жапонияның ғарыштық бағдарламасын қалаған Хидэо Итокаваның (1912–1999) есімімен аталды. Осы атау 2003 жылдың тамызында бекітілді. Бұл — ғарыш кемесі ұшып барған ең кіші астероидтардың бірі. 2010 жылы Хаябуса миссиясы (25143) Итокавадан алғаш рет астероид тозаңы үлгісін Жерге жеткізді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (25101—25200) * (162173) Рюгу — Хаябуса-2 миссиясінің нысанасы * Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
StarCraft

StarCraft — америкалық Blizzard Entertainment компаниясы 1998 жылы шығарған компьютерлік ойын. Басында Microsoft Windows үшін жасалды. Келесі жылы Classic Mac OS үшін нұсқа шығарылды. 2000 жылы Nintendo 64 үшін порт жасалды. Ойын желісі XXV ғасырда Галактикамыздың басқа бір шетіндегі үш түрлі расаның өзара дамуы және соғысуы арасында өрбиді. Бұл үш раса: Жерліктер, инсектоид Зергтер және робот Протостар. Ойын көптеген жағымды бағалар алып, барлық уақыттың үздік ойындары тізімдеріне кірген болатын. 2017 жылы ойынның қайта өңделген нұсқасы шығарылды. Сонымен қатар StarCraft II деген жалғасы бар. Дереккөздер
Футболдан Литва чемпионаты 2025

Футболдан Литва чемпионаты 2025 — турнирдің 37-маусымы. 10 команда Литва чемпиондығы үшін сынға түсті. Чемпионат елдің 9 қаласында өтті. Турнир кестесі Плей офф Дереккөздер Сілтемелер *http://www.alyga.lt/ * [https://www.soccerway.com/lithuania/a-lyga/standings/#/4SpTlYui/standings/overall/ SOCCERWAY]
Джүлфа

Джүлфа — Әзербайжандағы қала, Нахшыван Автономиялы Республикасының Джүлфа ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Джүлфа халқының саны 12 500 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Аракс өзенінің сол жағалауында орналасқан Джүлфа теміржол торабы стансасы болып табылады. Қала республика астанасынан оңтүстік-батысқа қарай 524 км және автономиялық республика астанасынан оңтүстік-шығысқа қарай 36 км жерде орналасқан. Тарихы Джүлфа туралы алғашқы деректер V ғасырға жатады. Тарихшы Мовсес Хоренац қоныс туралы жазған. Оның жазбаларына сәйкес, армян патшасы қалаға тұтқындаған мидиялықтарды қоныстандырды. X-XII ғасырларда Джүлфа сауда орталығына айналды, онда халықтың көпшілігі армяндарды құрады. Негізгі сауда заты жібек болды. 1407 жылы бұл аймақта індет тарап, нәтижесінде көптеген қала тұрғындары аурудың салдарынан зардап шекті. 1581 жылдың желтоқсанында британдық көпес Джон Ньюбери қалаға келді. Оның сипаттамаларына сәйкес, сол кезде көшелерде 3000 үй және 7 шіркеу болды. Екі көпір салынды. Қалада шамамен 20 000 адам болды. Шіркеулер мен монастырьлар және басқа да діни ғимараттар жұмыс істеді. Осман және Парсы империялары арасындағы соғыс кезінде Аббас I Шығыс Армениядан христиан және мұсылман халқын қуып жіберді. Армяндарды қуып жібергеннен кейін Джүлфа шағын мекенге айналды, оның экономикасы құлдырады. 1819 жылға қарай тек жеті отбасы қалды. 19 ғасырдың басында қоныс тарихи қаладан 3 шақырым жердегі жаңа орынға көшірілді. 1921 жылы Карс келісімі бойынша Джүлфа Әзербайжан Республикасының Нахшыван автономиялық облысының құрамына кірді. Қоныс 1948 жылы қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қазіргі уақытта Джүлфада 5 наубайхана, 1 саңырауқұлақ өңдеу зауыты, 2 Happy House, базар, 2 сауда орталығы және басқа да өндірістік, өңдеу және қызмет көрсету кәсіпорындары жұмыс істейді. Дереккөздер
Брижит Бардо

Брижит Анн-Мари Бардо (, 28.09.1934 — 28.12.2025) — Франциянің атақты актрисасы, модель, әнші және құқық қорғаушы. 1969 мен 1972 жылдары аралығында Франциянің нышаны болып саналатын Марианнаны бейнелеуге оның тұлғасы таңдалған болатын. Есімінің ұлықталуы Оның есімімен 1999 жылы ашылған (17062) Бардо астероиды аталды. Францияніӊ Сен-Тропе қаласында және Бразилияніӊ Бузиус қаласында оған ескерткіштер орнатылды. Дереккөздер
Африка Ұлттары Кубогы 2025

Африка Ұлттары Кубогы 2025 (; ; ) — Футболдан Африка чемпионатының 35-ші жарысы. 2025-26 жылдары Марокко стадиондарында өтті. Турнирді ұйымдастыруға үш ел өтініш тастады: Алжир, Кот-д'Ивуар және Гвинея. Кот-д'Ивуар 2021 жылғы Африка Ұлттар Кубогын, ал Гвинея 2023 жылғы Африка Ұлттар Кубогын қабылдауы тиіс еді. Алжир 2025 жылы турнирді өткізу үшін күресуі тиіс еді. Алайда 2019 жылы Камерунда басталған көтерілістерге байланысты Мысыр 2019 жылғы Африка Ұлттар Кубогын қабылдауды өз қолына алды, осылайша 2021 жылы Камерунға, 2023 жылы Кот-д'Ивуарға, ал 2025 жылғы Гвинеяға берілді. 2022 жылғы 30 қыркүйекте Африка футбол конфедерациясының президенті Патрис Мотсепе Гвинеяның 2025 жылғы Африка Ұлттар Кубогын өткізу құқығынан айырылғанын жариялады. 2023 жылдың 27 қыркүйегінде турнирді Марокко қабылдайтыны жарияланды Стадиондар Топтық турнир А тобы ---- ---- ---- B тобы ---- ---- ---- C тобы ---- ---- ---- D тобы ---- ---- ---- E тобы ---- ---- F тобы ---- ---- ---- 1/8 финал ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 1/4 финал Жартылай финал 3 орын Финал Дереккөздер
Иевлах

Иевлах — Әзербайжандағы қала. Иевлах ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Иевлах халқының саны 69 798 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Иевлах — Кура өзеніндегі айлағы, әуежайы және Тбилиси-Баку желісіндегі теміржол стансасы бар ірі теміржол және автомобиль жолдары торабы. Бакуден батысқа қарай 265 км жерде орналасқан. Тарихы Тарихи дереккөздерге сәйкес, Иевлах 1880 жылдары шағын ауыл ретінде құрылған және Елизаветполь губернаторлығының құрамына кірген. 1920 жылы аумақтық қайта құруға байланысты ол Джаваншир ауданының құрамына кірді. Он бес жылдан кейін, 1935 жылдың ақпанында Әзербайжан Республикасы Орталық Комитетінің шешімімен Иевлахты қоса алғанда, Иевлах ауданы құрылды. 1939 жылдың ақпанында оған қала мәртебесі берілді. 1962 жылы аудан таратылып, оның аумағы Барда, Ағдаш және Ғасым-Исмаилов аудандары арасында бөлінді. Иевлах республиканың өнеркәсіптік қаласына айналды, онда ірі өнеркәсіптік нысандар біртіндеп салынды. 1970-1980 жылдардағы ауқымды құрылыстардың нәтижесінде мақта және темекі өңдеу зауыттары, темірбетон өндіру зауыттары, трактор жөндеу зауыттары, сыра қайнату зауыттары, астық өңдеу зауыттары, ірі көлік және құрылыс ұйымдары іске қосылды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қазіргі қалада тамақ және жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары өз өнімдерін шығарады; мақта тазарту зауыты, кірпіш зауыты, былғары өңдеу зауыты, тоқыма фабрикасы сәтті жұмыс істейді, банк секторы мен байланыс жүйесі дамыған, аймақтық теледидар жұмыс істейді. Қалада Башир Сафароғлы халық театры, этнографиялық мұражай, Гейдар Әлиев орталығы және мешіт орналасқан. «Карван» футбол клубы 2004 жылы құрылды. Клуб үшін 5000 орындық стадион, қосалқы алаң, ойыншылар лагері және қажетті инфрақұрылым салынды. Дереккөздер
Африка Ұлттары Кубогы 2025 (финал)

2025 жылғы Футболдан Африка чемпионатының финалдық ойыны. 2026 жылы Марокконың Рабат қаласында өтеді. Стадион Ханзада Мулай Абделла стадионы — Марокконың Рабат қаласындағы футбол стадионы, оның сыйымдылығы 69 500 адам. 2025 жылдың 5 қыркүйегінде ашылған бұл стадион Марокко ұлттық футбол құрамасының үйдегі матчтарын өткізетін стадионы саналады. Бұл үлкен спорт кешенінің бөлігі болып табылады, оған жеңіл атлетика стадионы, жабық Salle Moulay Abdellah аренасы және Олимпиадалық жүзу бассейні кіреді. Бұл Мароккодағы ең ірі стадиондардың бірі. Финалға дейінгі жол Сенегал Марокко Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер
(2060) Хирон

(2060) Хирон — Юпитер мен Уран аралығында айналып жатқан Кентавр астероидтарының ішіндегі алғашқы анықталғаны. Бұл шағын аспан денесін 1977 жылдың 1 қарашасында америкалық астроном Чарльз Коваль Паломар обсерваториясында ашты. Сол уақытта ол ең алыс астероид болып саналды. Ежелгі грек мифологиясындағы Хирон есімді кентаврдың құрметіне орай аталды. Бұл атау 1978 жылдың 1 сәуірінде бекітілді. Содан бері орбиталары сол шалғай аймақтарда орналасқан басқа астероидтарға да мифологиялық кентаврлардың есімдері берілетін болды. 1989 жылы астрономдар бұл нысанның кометалық белсенділігін бақылады. Осыған орай оған 95P/Хирон деген балама атау берілген болатын. Демек, бұл әрі астероид, әрі комета ретінде тіркелген санаулы ғана нысандардың бірі болып келеді. 2010-шы жылдары бұл нысанның өз сақиналары бар болуы мүмкін деп болжаланды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (2001—2100) * (60558) Эхекл
(26) Прозерпина

(26) Прозерпина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1853 жылы 5 мамырда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Көнеримдік Плутон құдайының жары атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Зақатала

Зақатала — Әзербайжанның Зақатала ауданының қаласы және әкімшілік орталығы. 2026 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Зақатала халқының саны 19 700 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Зақатала Әзербайжанның солтүстік-батысындағы Үлкен Кавказ жотасының етегінде орналасқан. Иевлах-Шеки-Тбилиси тас жолында, Иевлах теміржол торабынан солтүстік-батысқа қарай 152 км жерде. Зақатала аумағының жартысы негізінен таулы, ормандармен жабылған. Мұнда каштан, грек жаңғағы, фундук, емен, шамшат, мүйізтұмсық, қарағаш және басқа да бағалы ағаш түрлері өседі. Қаңтардағы орташа температура -2 градус цельсийге дейін, ал тауларда -10 градус цельсийге дейін төмендейді. Жазда температура 28 градус цельсийге дейін көтеріледі. Тарихы Тарихи тұрғыдан алғанда, қала мен ауданның жерлері бұрын оңтүстік-шығыс Кахетиде орналасқан Херетидің құрамына кірген. Бұл аймақта православие дінін ұстанатын грузиндер мекендеген. 19 ғасырдың бірінші жартысында Закатала ауылының орнында Жаңа Закатала деп аталатын бекініс салынды. 1851 жылы оның шетінде Закатала қаласы құрылды. 1918 жылдың мамыр айында осы аумақта Закатала қаласын қамтитын Грузин Республикасының құрылды. Осы кезде Әзербайжан қала мен ауданның аумағын өз пайдасына дауласа бастады. Бұл даудың негізі 17 ғасырдан бастап қалада әзербайжан халқының болуы болды. 1922 жылдың наурыз айының басында Бүкілодақтық Коммунистік партия (большевиктер) Орталық Комитетінің Закавказье бюросы Тифлис губернаторлығының бұрынғы Закатала ауданын Әзербайжанға тиесілі деп таныды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қазіргі қалада эфир майын өңдеу зауыты, кірпіш зауыты, консервілеу зауыты, май және ірімшік зауыты, жеміс консервілеу зауыты, шай фабрикасы және жиһаз фабрикасы сияқты көптеген кәсіпорындар орналасқан. Ірі туристік бағыт болып табылатын қала заманауи қонақ үйлері бар. Қалада төрт орта мектеп, мектеп-интернат, техникалық лицей және гуманитарлық бағыттағы гимназия бар. Жоғары оқу орындарының ішінде Әзербайжан мемлекеттік педагогикалық университетінің, Әзірбайжан мемлекеттік экономика университетінің және Баку ислам университетінің филиалдары бар. Қалада футбол стадионы бар. Көрнекі орындары Закатала бекінісі — қаланың басым ерекшелігі және XIX ғасырдағы сәулет ескерткіші. Бұл құрылымның ерекшелігі ол бүгінгі күнге дейін уақыттың әсерінен іс жүзінде зардап шекпей, мінсіз сақталған. Қаланың таңғажайып панорамасы мен цитадель қабырғаларынан жасыл тау беткейлерін тамашалауға мүмкіндік береді. Гейдар Әлиев саябағы демалуға өте ыңғайлы. Бұл қаланың жасыл желегі, әсіресе жылы күндері серуендеуге өте ыңғайлы. Саябақ өзінің жүздеген жылдарға созылған алып шынап ағаштарымен әйгілі. Орталықтан бірнеше шақырым жерде орналасқан Жар ауылы, жергілікті климаттық курорт және аймақтың жабайы табиғатына апаратын қақпа болып саналады. Туристер мұнда көркем сарқырамалар, тығыз ормандар және тау өзенін тамашалай алады. Зақатала тарих және өлкетану мұражайы коллекциясында — археологиялық олжалар, тұрмыстық заттар, ұлттық киімдер және ғасырлар бойы осы аймақты мекендеген халықтардың бай мәдениеті мен дәстүрлері туралы жазылған көне қолжазбалар бар. Галерея Дереккөздер
Зәнгилан

Зәнгилан — Әзербайжанның оңтүстік-батысындағы қала, Зәнгилан ауданының әкімшілік орталығы. 2026 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Зангелан халқының саны 383 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Охчучай өзенінің оң жағалауында, Әзірбайжан республикасының оңтүстік-батысында, Армения және Иранмен шекарада стратегиялық маңызды жерде орналасқан. Мұндағы климат жалпы алғанда жұмсақ және жылы. Тарихы Бұл аймақтың қоныстану тарихы біздің эрамызға дейінгі 1-мыңжылдықта басталады. Ашгулум және Сусан тауларының үңгірлерінен артефактілер табылған. XIX ғасырда, аймақ Ресей империясының құрамына кіргеннен кейін, Зәнгилан (сол кезде Перчиван деп аталған) Елизаветполь губернаторлығының Зангезур ауданының құрамына кірді. 1933 жылғы 1 қаңтардағы мәліметтер бойынша, Пирчиван Әзербайжан КСР-нің Зәнгилан ауданындағы аттас ауылдық қауымдастықтың құрамына кірді. Ауылдық кеңестің барлық халқының 98,7%-ы түркілер (әзірбайжандар) болды. 1957 жылы Пирчиван ауылы қалалық үлгідегі елді мекен болып белгіленіп, Зәнгилан атауы берілді. 1967 жылы елді мекенге қала мәртебесі берілді. 1992 жылдың желтоқсанындағы Шайфли қырғынын бастан кешірді, ақырында 1993 жылдың 27 қазанында Зәнгилан тұрғындары қоршауда 67 күн бойы армяндармен шайқасты. Зәнгилан қаласы Әзербайжан Қарулы Күштерімен 2020 жылдың 20 қазанында оккупациядан азат етілді. Экономикасы және инфрақұрылымы 2023 жылдың 1 қарашасында қаланың бас жоспары бекітілді. 2022 жылдың 20 қазанында Зәнгилан халықаралық әуежайы, 2024 жылдың 18 мамырында Зәнгилан және Шайыфлы су электр станциялары ашылды. Дереккөздер
Жыл әні үшін Грэмми сыйлығы

Жыл әні үшін Грэмми сыйлығы — 1959 жылдан бері АҚШ-та жыл сайын табысталатын беделді музыкалық марапат. Бұл сыйлық жыл ішіндегі ең үздік әнге (композицияға) беріледі және Грэмми сыйлығының төрт негізгі номинациясының ( — «Үлкен төрттік») бірі болып табылады. Марапат тек әннің авторларына (сөзін жазғандар мен композиторларға) беріледі. «Жыл әні» номинациясының «Жыл жазбасы» (Record of the Year) номинациясынан басты айырмашылығы — мұнда орындалу шеберлігі немесе дыбыс сапасы емес, әннің құрылымы, әуені мен мәтінінің сапасы бағаланады. Яғни, бұл марапат орындаушыға емес, туындыны жасаған авторларға арналған. Марапаттау ережелері Сыйлықтың ережелеріне сәйкес, марапатқа тек әуен мен мәтіннің авторлары үміткер бола алады: * Егер ән жазылған жылы емес, кейінірек танымал болса, ол тек жарық көрген алғашқы жылы ғана номинацияға ұсыныла алады (немесе алғаш рет хит болған жылы, егер бұрын ұсынылмаған болса). * Марапат орындаушының жеке басына емес, нақты музыкалық шығарманың авторлық құрамына беріледі. Егер орындаушы әннің авторы болмаса, ол марапатты алмайды. * Кавер-нұсқалар немесе семпл қолданылған әндер бойынша ережелер жиі өзгеріп отырады, бірақ негізгі фокус әрқашан жаңа әрі бірегей материалға бағытталады. 2019 жылдан бастап бұл номинациядағы үміткерлер (номинанттар) саны 5-тен 8-ге дейін ұлғайтылды, ал 2022 жылдан бастап олардың саны 10-ға дейін жетті. Бұл бәсекелестікті арттырып, музыканың түрлі жанрларына мүмкіндік беру үшін жасалды. Тізім 1950-ші * Жұлдызша (*) белгісі сол жылы осы марапатпен қатар «Жыл жазбасы» (Record of the Year) номинациясын да қоса жеңіп алған әнді білдіреді. 1960-шы 1970-ші 1980-ші 1990-шы 2000-шы 2010-шы 2020-шы Дереккөздер
Футболдан Ресей суперкубогы 2024

Футболдан Ресей суперкубогы 2024 — турнирдің 22-ші жарысы. 2023/24 жылғы Ресей чемпионы, сондай-ақ 2023/24 жылғы Ресей Кубогының жеңімпазы "Зенит" және чемпионаттың күміс жүлдегері "Краснодар" клубы кездесті Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер * http://rfpl.org/rfpl/supercup/
Футболдан Ресей суперкубогы 2025

Футболдан Ресей суперкубогы 2025 — турнирдің 23-ші жарысы. 2024/25 жылғы Ресей чемпионы "Краснодар" және 2024/25 жылғы Ресей Кубогының жеңімпазы ЦСКА өзара кездесті. 47-минутта Игорь Дивеев соққан жалғыз гол ЦСКА-ға жеңіс әперді. Бұл мәскеулік ұжымның осы турнирдегі сегізінші жеңісі. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер
Украина қауымдары

(; «қауым») — Украинадағы муниципалитеттің басты түрі, үшінші дәрежелі әкімшілік бірлігі. Украина үкіметі қазіргі громадаларды 2020 жылғы 12 маусымда құрған болатын. Громадалардың қалада орналасқан қалалық громада, елді мекенде орналасқан елді мекен громадасы, ауылда орналасқан ауылдық громада түрлері бар. Громадалар аудан құрайды, аудандар облыс құрайды. Громадалар тізімі Жалпы елде (2023 жылғы 1 қазандағы ақпаратша) 1 469 громада бар, соның ішінде: *409 қалалық громада ; *435 селище громадасы ; *625 ауылдық громада бар. Дереккөздер
Зәрдаб

Зәрдаб — Әзербайжандағы қала, Зәрдаб ауданының әкімшілік орталығы. 2026 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Зәрдаб халқының саны 10 800 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Кура өзенінің сол жағалауында, Ужар теміржол стансасынан оңтүстікке қарай 35 км жерде орналасқан. Тарихы XIX ғасырда Зәрдаб ауылы Баку губерниясының Геокчай уезіне кірді. 1935 жылы Зәрдаб ауданының әкімшілік орталығы болды, 1962 жылы Әзірбайжан КСР Ужар ауданының құрамына енді. 1965 жылы Зәрдаб ауданы қалпына келтіріліп, ауыл қайтадан аудан орталығына айналды, ал 1968 жылы ол қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада жеңіл және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары орналасқан. Дереккөздер
Ақстафа

Ақстафа — Әзербайжандағы қала, Ақстафа ауданының әкімшілік орталығы. 2026 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Ақстафа халқының саны 21 817 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Кура алқабындағы Гәнджә-Қазақ жазығында, Ақстафа өзенінің жанында орналасқан. Ол Бакуден 460 шақырым қашықтықта халықаралық тас жол және Баку-Тбилиси теміржолы арқылы байланысады. Тарихы Топоним өзеннің атауынан шыққан. Ақстафа 1881 жылы, осында теміржол салынған кезде пайда болды. Стансаны жақын маңдағы елді мекеннің атымен атаған. Көп ұзамай өсіп келе жатқан станса ауылы мен елді мекен біріктіріліп, бір елді мекенге айналды. Ақстафа екі рет аудан орталығы болды. Бірінші рет 1939 жылы болды, аудан жиырма жыл бойы өмір сүріп, содан кейін Қазақ ауданына қосылды. Екінші рет, Ақстафа ауданы 1990 жылы бұрынғы шекараларында құрылды. 1941 жылдан бастап Ақстафа қала мәртебесіне ие болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Ақстафа — өнеркәсіп орталығы. Онда тоқыма фабрикасы, мақта тазалау зауыты және шарап зауыттары орналасқан. Әзербайжан темір жолы - ірі жұмыс беруші болып саналады. Көрікті жерлері Қала маңында мыс, қола және темір дәуірлеріне жататын бірнеше қорғандар бар. Дереккөздер
Daft Punk

Daft Punk — 1993 жылы Париж қаласында құрылған француздық электронды музыкалық дуэті. Құрамында Тома Бангальтер және Ги-Манюэль де Омем-Кристо болды. Топ 1990 жылдардың соңында француз хаус қозғалысының аясында үлкен танымалдылыққа ие болды. Дуэт өзінің ерекше визуалды образымен — көпшілік алдында және бейнебаяндарда робот дулығаларын киіп шығуымен танымал. Олар электронды музыканы фанк, диско, рок және синт-поп элементтерімен шебер ұштастыра білді. Олар электронды би музыкасы тарихындағы ең беделді жобалардың бірі ретінде танылған Daft Punk тобы өздерінің алдыңғы инди-рок бағытындағы «Darlin'» ұжымы тарағаннан кейін құрылды. 1996 жылдан 2008 жылға дейін олардың менеджері Ed Banger Records лейблінің басшысы Педро Винтер болды. Топтың дебюттік альбомы — «Homework» 1997 жылы Virgin Records лейблінде жарық көріп, сыншылардың оң бағасын алды. Бұл альбомның жетістігіне «Around the World» және «Da Funk» синглдері үлкен септігін тигізді. 1999 жылдан бастап Daft Punk көпшілік алдына сирек шығатын болды және өздерінің шынайы бейнелерін жасыру үшін дулығалар (шлем), арнайы костюмдер мен қолғаптардан тұратын робот образдарын қабылдады. Топтың екінші альбомы — «Discovery» (2001) үлкен танымалдылыққа ие болып, «One More Time», «Digital Love» және «Harder, Better, Faster, Stronger» хиттерімен танылды. Бұл альбом жапон суретшісі Лейдзи Мацумотоның жетекшілігімен түсірілген «Interstella 5555» анимациялық фильмінің негізі болды. Daft Punk-тың үшінші альбомы — «Human After All» (2005) әртүрлі (аралас) пікірлерге ие болды, соған қарамастан «Robot Rock» және «Technologic» синглдері Ұлыбританияда үлкен табысқа жетті. 2006 жылы топ «Electroma» атты авангардтық ғылыми-фантастикалық фильм түсірді. Олар 2006 және 2007 жылдар бойы гастрольдік сапармен өнер көрсетіп, «Alive 2007» атты концерттік альбомын шығарды. Бұл туынды «Үздік электронды/би альбомы» номинациясында «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Бұл тур Солтүстік Америкада би музыкасының танымалдылығын арттыруға елеулі үлес қосты деп есептеледі. 2010 жылы Daft Punk «Трон: Мұра» фильміне саундтрек жазды. 2013 жылы Daft Punk Virgin лейблінен Columbia Records-қа ауысып, өздерінің төртінші әрі соңғы альбомы — «Random Access Memories»-ді жарыққа шығарды. Альбом өте жоғары бағаланды. Оның басты синглі — «Get Lucky» әлемнің 27 еліндегі чарттардың алғашқы ондығына кірді. 2014 жылы «Random Access Memories» бес «Грэмми» сыйлығын иеленді, соның ішінде «Жыл альбомы» және «Get Lucky» үшін «Жыл жазбасы» номинациялары бар. 2016 жылы Daft Punk америкалық The Weeknd-пен бірлесе жазған «Starboy» әнімен Billboard Hot 100 чартында алғаш және жалғыз рет бірінші орынға көтерілді. 2015 жылы Rolling Stone журналы оларды барлық уақыттағы 12-ші ұлы музыкалық дуэт деп таныды, ал 2020 жылы өздерінің «Барлық уақыттағы ең ұлы 500 альбом» тізіміне «Discovery» мен «Random Access Memories» альбомдарын қосты. 2021 жылы Daft Punk топтың тарағанын ресми түрде жариялады. Дискография Студиялық альбомдары * Homework (1997) * Discovery (2001) * Human After All (2005) * Random Access Memories (2013) Концерттік альбомдары * Alive 1997 (2001) * Alive 2007 (2007) Дереккөздер
Монеро

Монеро, Монеро (, («монета» дегенді білдіреді) — транзакция құпиялылығын арттыруға бағытталған CryptoNote хаттамасына негізделген криптовалюта. Криптовалюта 2014 жылдың 18 сәуірінде Bytecoinнің (Bitcoinмен шатастырмау керек) форкі ретінде пайда болды. Bytecoin-нің ең көп қорының 80%-дан астамы таратылғаны белгілі болған кезде, қауымдастық монетаны нөлдік алдын ала өндіруден бастап, «Monero» жаңа атауымен қайта шығару туралы шешім қабылдады. Анонимділік қағидаты Monero-ны есірткі саудасы, балалар порнографиясын тарату және т.б. үшін пайдалануы мүмкін деген айыптауларға себеп болды. Осыған байланысты, Europol 2017 жылы Monero-ның танымалдығының артуына алаңдаушылық білдірді . Дегенмен, кейінірек, 2019 жылдың қазан айында, интернеттегі ұйымдасқан қылмыстан туындайтын қауіптерді бағалау туралы Europol ресми есебінде ұйым Monero-ның танымалдығының артуына қатысты бұрын айтылған алаңдаушылықтарға қарамастан, Bitcoin киберқылмыскерлер арасында ең танымал криптовалюта болып қала беретінін хабарлады. 2017 жылдың мамыр айындағы мәлімет бойынша, Monero нарықтық капитализациясы ең жоғары он криптовалютаның бірі болды 2024 жылдың соңында жоба осы көрсеткіш бойынша жетекші 41 криптовалютаның қатарында. Дереккөздер
The White Stripes

The White Stripes — 1997 жылы АҚШ-тың Детройт қаласында құрылған америкалық рок-дуэт. Топтың құрамына мультиинструменталист, әнші әрі ән жазушы Джек Уайт және дабылшы Мег Уайт кірді. Топ 2000-жылдардың басында гараждық рок пен инди-роктың қайта өрлеуіне (garage rock revival) үлкен үлес қосып, осы жанрдың ең ықпалды ұжымдарының біріне айналды. The White Stripes музыкалық сахнада өздерінің ерекше минималистік стилімен, тек қызыл, ақ және қара түстерді қолданатын эстетикасымен және блюз бен панк-рокты ұштастыратын дыбысымен танымал болды. Топтың үшінші альбомы White Blood Cells (2001) оларға әлемдік даңқ әкелсе, төртінші альбомы Elephant (2003) рок-музыканың заманауи классикасына айналды. Осы альбомдағы «Seven Nation Army» әні өзінің ерекше гитаралық риффімен әлемге танылып, спорттық шаралар мен фестивальдердің бейресми әнұранына айналды. The White Stripes-тың жанды дауыстағы өнер көрсетулері, ең алдымен, ауыр дисторшн, сондай-ақ акустикалық кері байланыс (feedback) пен овердрайвты шебер қолдануымен танымал болды. Дуэт сахнада барынша еркін әрі бейберекет ойнайтын; олар ешқашан өз концерттеріне арнап алдын ала сет-лист (әндер тізімін) дайындамайтын. Музыканттардың пікірінше, мұқият жоспарлау қойылымның шынайылығы мен кездейсоқтық әсерін бұзады. Топ мүшелерінің өзара туыстық қатынасы ұзақ уақыт бойы жұмбақ болып келді. Мансаптарының басында Джек пен Мег өздерін немесе ағасы мен қарындасы ретінде таныстырған. Алайда кейінірек олардың шын мәнінде ерлі-зайыпты болғаны және 2000 жылы ажырасқаны белгілі болды. Ажырасқандарына қарамастан, олар топты таратудың орнына бірге жұмыс істеуді жалғастырды Өз мансабында The White Stripes алты студиялық альбом шығарып, бүкіл әлем бойынша 75 миллионнан астам жазба сатты. Топ алты мәрте Grammy сыйлығын иеленді, оның ішінде үш рет «Үздік баламалы (альтернативті) музыкалық альбом» номинациясын жеңіп алды. 2011 жылғы 2 ақпанда дуэт өздерінің таралатыны туралы мәлімдеді. Тиісті хабарлама топтың ресми сайтының басты бетінде жарияланды. Үндеуде айтылғандай, топ мүшелері бірлескен шығармашылықты тоқтату туралы шешімді қандай да бір келіспеушіліктер немесе ынтаның жоқтығынан, сондай-ақ денсаулық мәселелеріне байланысты емес, өз қалауларымен қабылдаған. Дуэт мүшелері топтың қызметін оның «нағыз шыңында» тұрған кезінде тоқтатқысы келді. Осылайша, Мег пен Джек өз топтарын «ерекше» етіп көрсететін сол қасиетті сақтап қалудан үміттенетінін жеткізді. 2025 жылы топ Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді. Дискография Студиялық альбомдар * The White Stripes (1999) * De Stijl (2000) * White Blood Cells (2001) * Elephant (2003) * Get Behind Me Satan (2005) * Icky Thump (2007) Концерттік альбомдар * Under Great White Northern Lights (2010) Марапаттары Грэмми Дереккөздер