kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қазыбек Жарылқасынұлы Иса

Қазыбек Жарылқасынұлы Иса (23 сәуір 1962 жыл, Мақтаарал ауданы, Түркістан облысы) — қазақстандық ақын, мемлекеттік қайраткер, Қазақстан Жазушылар одағының басқарма мүшесі, Қазақстан журналистер одағының мүшесі және Қазақстан Мәжiлiсі VII, VIII-сайланымдарының депутаты. Өмірбаяны 1962 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Мақтарал ауданы (бұрынғы Киров ауданы) Бірінші май ауылында дүниеге келген. 1979 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Шардара ауданы Қызылқұм ауылындағы орта мектепті аяқтайды. 1984 жылы Алматыдағы Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтының (қазіргі ҚазҰПУ) көркемсурет-графика факультетін бітіреді. 1984-1990 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы Шардара ауданы Қызылқұм орта мектебінде мұғалім болып еңбек етеді. 1991 жылы қаңтар айында Алматыдағы алғашқы демократиялық басылым «Жас қазақ» газетіне бөлім меңгерушісі болып ауысады. 1993 жылы «Өркен» газетінде бөлім редакторы болып істейді. 1998 жылы «Қазақпарат» баспа корпорациясында вице-президент болып қызмет етеді. 2000 жылғы 2 мамырдан бастап, «Жас қазақ үні» газетінің тұңғыш бас редакторы – директоры болып еңбек етеді. 2009 жылы «Жас қазақ үні» газеті Бас директоры – Редакторлар кеңесі төрағасы. Сонымен қатар «Жұлдыздар құпиясы» журналы бас редакторы және «Тұран» баспасының директоры. 2012 жылдан “Ақ жол” Қазақстанның демократиялық партиясы төрағасы орынбасары. Сонымен бірге “Қазақ үні” ЖШС президенті – Редакторлар кеңесі төрағасы. Шығармалары Ақынның жырлары «Аудитория»(1984) «Тоғыз перне» (1988) атты ұжымдық жинақтарға енген. 1996 жылы «Керімсал» деген жеке кітабы шығып, әдеби қауымның жоғары бағасын алды. 2002 жылы «Қызыл жыңғыл» кітабы шықты. 2008 жылы «Тәтті шөл» жыр кітабы жарық көрді. 2014 жылы – Мәскеуден шыққан “Независимый Казахстан: Антология современной литературы” (Издательство "Художественная литература") жинағында бір топ өлеңдері орыс тілінде жарық көрді. Жетістіктері Иса 1998 жылғы республика Президенті стипендиясының иегері, Қ.Сәтбаевтың 100 жылдығына байланысты өткен мүшәйраның бас жүлдегері, Түркістанның 1500 жылдығына орай өткен халықар. мүшәйраның жүлдегері. 2011 жылғы "Шығыс шынары" халықаралық мүшәйрасының бірінші жүлдегері. 2008 жылы “Тәтті шөл” кітабы үшін Халықаралық Алаш сыйлығының лауреаты атанды. 2009 жылы Қазақстанның Мәдениет қайраткері атағына ие болды. 2011 жылы «Құрмет» орденімен марапатталды. 2011 жылы «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалімен марапатталды. 2011 жылы «Тіл жанашыры» Құрмет белгісіне ие болды.. 2014 жылы Халықаралық Сергей Есенин атындағы сыйлық – "Алтын күз" орденінің Қазақстандағы тұңғыш иегері. 2014 жылы "Ақпарат ісінің үздігі" атағына ие болды. 2015 жылы – "Қазақ хандығына -550 жыл" мерекелік медалымен марапатталды. Дереккөздер
Аңқаты ауылдық округі

Аңқаты ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аңқаты, Рыбцех, Ерсары, Қандық, Новая точка, Сатымшеген ауылдары кіреді. Орталығы – Аңқаты ауылы. Округ құрамында болған Тасаншеген ауылы 2020 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1318 адамды (697 ер адам және 621 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Аралтөбе ауылдық округі

Аралтөбе ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аралтөбе, Қызылағаш ауылдары кіреді. Орталығы – Аралтөбе ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 866 адамды (467 ер адам және 399 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ащысай ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Ащысай ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ащысай, Амангелді, Жіңішке, Мырзақара, Талдысай ауылдары кіреді. Орталығы – Ащысай ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 813 адамды (412 ер адам және 401 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Сазды тақтатастар

Сазды тақтатастар аспидті тақтатас, жабындық тақтатас — метаморфизм әсерінен сазды минералдары гидрослюдаларға, хлоритке, тағы басқа қосылыстарға айналған шөгінді тау жынысы. Құрамында хлорит, каолинит, кварц, дала шпаттары, карбонаттар, темір сульфидтері және басқа сазды, сазды емес минералдар кездеседі. Кеуектілігі 1%-дай, суда жібіп ісінбейді. *Түсі сұр, қара сұр. *Органикалық көмірлі заттан тұратын қара түсті түрі аспидті, ал қалыңдығы 2 — 6 мм жұқа тақталы түрін жабындық деп атайды. *Сазды тақтатастар литогенез процесінің катагенез, метагенез сатыларында саздың жер қойнауына батып, жоғары қысым мен температураның әсерінен тығыздалып қайта кристалдануынан жаралады. Метаморфизм әсерінен cазды тақтатастар филлиттерге, серицитті, кварц-серицитті, хлорит-серицитті, кристалды тақтатастарға, тағы басқаға айналады. *Сазды тақтатастарды құрылыста, электртехникада қолданады. Қазақстанда Сарыарқа өңірінде ірі кендері кездеседі. Дереккөздер
Базартөбе ауылдық округі

Базартөбе ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Базартөбе, Қадырқұл, Қызылжар ауылдары кіреді. Орталығы – Базартөбе ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1303 адамды (672 ер адам және 631 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ең төмен деңгейдегі тұтыну бюджеті

Ең төмен деңгейдегі тұтыну бюджеті – адамның физиологиялық және әлеуметтік-мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін тұтыну тауарлары мен көрсетілетін қызметтердің жиынтығын сатып алуға жұмсалатын шығын. Халықтың тұрмыс деңгейінің өзгеруін болжау‚ оның ең аз қорғалған топтарын әлеуметтік жағынан қорғау мен қолдауды күшейту‚ еңбекке ақы төлеудің‚ зейнетақының‚ шәкіртақының‚ жәрдемақы мен басқа да әлеуметтік төлемдердің мөлшерін айқындау‚ халыққа көмек көрсетудің әлеуметтік бағдарламаларын әзірлеу‚ азаматтардың тұтынуын ғылыми тұрғыда негізделген деңгейге кезең-кезеңмен жақындатуды қамтамасыз ететін халық шарушылының үйлесімділіктері мен басым бағыттары жүйесін қалыптастыру үшін әлеуметтік норматив ретінде пайдаланылады. Ол түрлі әлеуметтік-демографиялық топтарға арналып халықтың жан басына және түрлі құрамдағы отбасының бір мүшесіне шаққандағы орта есеппен әзірленеді. Оның заттық құрылымы тұтыну қоржыны жүйесі негізінде нормативтік әдіспен қалыптасады‚ ал құндық шамасы сауданың барлық түрлерінде тиісті тауарлар мен қызметтерді сатып алудың орташа бағасын басшылыққа ала отырып айқындалады. Дереккөздер
Иманали Сейдуалиұлы Ахметов

Иманали Сейдуалиұлы Ахметов (24.7.1943 ж., Түркістан облысы Шымкент қаласы) – техника ғылымдарының докторы (1994), профессор (1990). Өмірбаяны Халықаралық экология академиясының толық мүшесі (1995). Новочеркасск политехникалық институтын (1968) бітірген. Қазақ химия-технология институтының кіші, аға ғылыми қызметкері (1968–1971), Павлодар индустрия институтының аға оқытушысы (1972–1978), институттың партия к-тінің хатшысы (1978–1983) болды. 1984 жылдан Рудный индустриалдық институтының ректоры қызметін атқарады. 90-нан астам ғыл. мақала мен 10 өнертабыстың авторы. Дереккөздер
Лидия Леонидовна Бельская

Лидия Леонидовна Бельская (11.2.1935 жылы туған, Украинадағы Харьков қаласы) – филология ғылым докторы (1982), профессор (1985). ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң ҚазПИ-дің орыс және әлем әдебиеті кафедрасында (1972–1995, қазіргі ҚазҰПУ), осы кафедраның меңгерушісі (1989–1990) қызметтерін атқарды. «Стихосложение [[С.Есенина в развитии русской стихотворной культуры]]» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. Бельская 2 монография мен көптеген мақалалардың («Песенное слово [[С.Есенина Поэтическое мастерство]]», «Анализ поэзии и поэзия анализа») авторы. Дереккөздер
Базаршолан ауылдық округі

Базаршолан ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Базаршолан, Есім, Баянтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Базаршолан ауылы. Округ құрамында болған Жаманқұдық ауылы 2020 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1354 адамды (709 ер адам және 645 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Болат Кесікқалиұлы Байжігітов

Болат Кесікқалиұлы Байжігітов (17.10.1956 жыл, Атырау – 16.3.2007 жыл, Алматы) – өнертанушы, философия ғылымдарының докторы (1999), профессор (2001), Қазақстан Республикасының Әлеуметтік ғылымдар академиясының корреспондент мүшесі (2000). Өмірбаяны * ҚазПИ-ді (1978, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. * ҚазПИ-де аға оқытушы (1978–1996), кафедра меңгерушісі (1996–1999, 2000–2006) * Қазақ ұлттық өнер академиясының ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры қызметтерін атқарған (2006–2007). Ғылыми жұмыстары * 1998 жылы «Бейненің тұрақты нақыштарына философиялық қатынас (суреттің көркемдік кеңістік пен уақыт ырғағындағы көрінісі)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. * 60-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның, бірнеше кітаптардың авторы. Дереккөздер
Жайылма ауылдық округі (Қызылорда облысы)

Жайылма ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жайылма ауылы кіреді. Орталығы – Жайылма ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1489 адамды (779 ер адам және 710 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Саз құндызы

Саз құндызы, нутрия — өзі аттас тұқымдасқа жататын кеміруші. Негізгі мекені — Оңтүстік Американың тропиктік және субтропиктік аймағы. Оңтүстік-Батыс Еуропа елдерінде жерсіндірілген. Өзендердің жағалаулары мен батпақты жерлерде тіршілік етеді. Дене тұрқы 60, құйрығының ұзындығы 45 см-дей, салмағы 8 кг-дай. Артқы аяқтарындағы саусақтарының арасы жүзу жарғақтарымен көмкерілген. Жүнінің қылшығы ұзын, қоңыр түсті. Тіршілігінің көбі қыста қатпайтын су қоймаларында өтеді, жақсы жүзеді және сүңги алады. Қорегін ымырт түсе не түнде аулайды. Су өсімдіктерінің (қамыс, қоға, тұңғиық, сужаңғақ, т.б.) бұтақтары және тамырларымен, моллюскалармен қоректенеді. Өсімдіктердің сабағынан ұя жасайды, кейде ін де қазады. 4 — 5 айында жыныстық жағынан жетіледі. Жыл бойына көбейеді. Буаздық мерзімі 127 — 133 күн, дүниеге 4 — 6 (сирек 12) ұрпақ әкеледі. Табиғи жағдайда 8 — 10 жылдай тіршілік етеді. Саз кәмшатының терісі бағалы, еті де жеуге жарамды (әр аңнан 2,5 — 4 кг ет алуға болады). Саз кәмшаты 20 ғасырдың 30 — 50-ж. Қазақстанда Сырдария, Іле және Үлбі өзендерінің жағасына жерсіндіруге жіберілген, бірақ қатал климат жағдайларында тіршілік етуге бейімделе алмады. Қазір тек әуесқойлық жолмен қолда ғана ұсталады. Дереккөздер
Ахат Мұхамедиұлы Бөкенов

Ахат Мұхамедиұлы Бөкенов (1950 жылы туған) – медицина ғылымдарының докторы (1997 жылы), профессор (2001 жылы). Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген (1973 жылы). 1974–77 жылдары Қарағанды мемлекеттік медицина институтының (қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) №2 госпитальдық хирургия, онкология кафедрасының дәрігер-лаборанты, 1977–94 жылдары ассистент, 1994–96 жылдары доцент, докторанты болған. 1997 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясының профессор 97 ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Жалғызтөбе ауылдық округі

Жалғызтөбе ауылдық округі – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққия, Жетібай, Төрткүл (Бағара) ауылдары кіреді. Орталығы – Жетібай ауылы. 2015 жылы округ құрамында болған Сеңкібай ауылы Мырзатай ауылдық округіне берілген. Ауылдың оңтүстігінде "Шөке төбе" (кісі атымен аталған) деген тарихи қорым бар. Ауыл маңындағы жалғыз үлкен төбе осы болғандықтан, жергілікті халық оны "Жалғызтөбе" деп те атаған. Осыған байланысты ауылдық округтің атауы осылай аталады. Дереккөздер
Әбдірахман Исабаев

Әбдірахман Исабаев (9.5. 1934 жылы туған, Қазығұрт ауданы Сарапхана ауылы) – ғалым, филология ғылымының докторы (1994), профессор (1997). 1952 – 57 жылдары Ташкент қаласындағы Низами атындағы педагогикалық институттың тарих-филология факультеті қазақ тілі мен әдебиеті бөлімін бітірген. Институтты тәмамдаған соң сонда қызметте қалып, 40 жыл бойы аға оқытушы, доцент, профессор(ы) болып жұмыс атқарып келеді. «Фонетиканы оқыту методикасы» (1965) деген тақырыпта канд., «Қазақ тілі дыбыс жүйесі методикасының теориялық негіздері» (1994) деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 200-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Оның «5 сыныпта фонетиканы оқыту методикасы» (1965), «Қазақ тілі дыбыс жүйесін оқыту методикасының негіздері» (1973), «Қазақ тілін оқыту формалары» (1990), «Қазақ тілінен 4 – 5 сыныптарға арналған кестелер» (1991), «Қазақ тілінен өтілетін сабақтар» (1996), «Қазақ тілін оқыту методикасының бағдарламасы» (1996), «Қазіргі қазақ тілінің бағдарламасы» (1997), т.б. еңбектерінің теориялық, методикалық мәні зор. Ол Өзбекстан Республикасы халыққа білім беру министрлігі республикалық білім орталығының түркі тілдері кеңесінің төрағасы ретінде қазақ тілі мен әдебиеті бойынша оқулықтар мен оқу құралдарын жазу тобының жетекшісі. «Бүкіл түркі елдері халықтары әліппесі» атты кітабы жарық көрген. Дереккөздер
Келдыш Мстислав Всеволодович

Келдыш Мстислав Всеволодович(10.2.1911, Латвия, Рига – 24.6.1978, Ресей, Мәскеу) – орыс математигі және механигі, КСРО ҒА-ның академигі (1946), 3 мәрте Социалистік Еңбек Ері (1956, 1961, 1971). Мәскеу мемлекттік университетін бітірген (1931). Орталық аэрогидродинамика институтында, КСРО ғылым академиясының Математика институтында жұмыс істеді. 1937 жылдан Мәскеу мемлекеттік университетінің профессоры, 1953 – 78 жылы КСРО ғылым академиясының Қолданбалы математика институтының директоры. Сонымен қатар КСРО ғылым академиясының вице-президенті(1960 – 61), президенті(1961 – 75) болды. Негізгі ғылыми еңбектері функциялар теориясына, дифференциалдық теңдеулерге, функционалдық анализге, есептеу математикасына, аэрогидродинамикаға, тербелістер теориясына арналған. Келдыш атом және ғарыш техникасының маңызды мәселелерін шешуге өте көп үлес қосты. Ол Қазақстан ғылым академиясының Математика және механика институтының ұйымдастырылуына және онда ғылыми-зерттеу жұмыстарының жүргізілуіне, сондай-ақ республикада математика саласынан ұлттық кадрларды даярлау ісіне үлкен көмек көрсетті. Маңғыстау экогокомбинатында болып, Қазақстандағы атом реакторының қауіпсіз жұмыс істеуіне ақыл-кеңестер берді. Келдыш – КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы Ғылым мен техника саласындағы Лениндік және КСРО Мемлекеттік сыйлығы жөніндегі комитеттің төрағасы (1964 – 78), көптеген шет ел академияларының мүшесі болды. 7 рет Ленин орденімен, 3 рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, КСРО ғылым академиясының М.В.Ломоносов атындағы (1972) және К.Э. Циолковский атындағы (1972) алтын медальдерімен және көптеген шет ел ордендерімен марапатталған. Лениндік (1937) және КСРО Мемлекеттік (1942, 1946) сыйлығы лауреаты. КСРО ғылым академиясының Қолданбалы математика институты, Мәскеудегі алаң, Ригадағы көше, ғылыми-зерттеу кемесі, Айдағы кратер Келдыштің есімімен аталады. КСРО ҒА 1978 ж. М.В. Келдыш атындағы алтын медаль тағайындады. Дереккөздер:
Берёзов ауылдық округі

* Берёзов ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы таратылған әкімшілік бірлік. * Берёзов ауылдық округі – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы әкімшілік бірлік. * Берёзов ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданындағы таратылған әкімшілік бірлік. * Берёзов ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы әкімшілік бірлік.
Октябрь Ғаниев

Октябрь Ғаниев (1938, Сайрам ауданы Қарамұрын ауылы – 2002, сонда) – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1975). 1961 ж. механизаторлар курсын бітірген соң Киров атындағы ұжымшарда еңбек ете бастады. Жүгерінің әрбір гектарынан жоғары өнім алғаны үшін Ленин және «Еңбек Қызыл Ту» ордендерімен марапатталған. 1964 ж. Мәскеуде Халық шаруашылығы жетістіктерінің Бүкілодақтық көрмесіне қатысты. Бірқатар мерекелік медальдар мен мақтау қағаздарының иегері.. Дереккөздер
Құрылыс материалдары ғылыми-зерттеу және жобалау институты

Құрылыс материалдары ғылыми-зерттеу және жобалау иснтитуты 1931 жылы құрылыс материалдары мен ғимараттар ғылыми-зерттеу институты ретінде құрылған. Алматы қаласында орналасқан. 1942 жылдан КСРО ғылым академиясының Қазақ бөлімшесі жанындағы Химия-металлургия институты, 1945 жылдан Қазақ КСР-і ғылым академиясының Химия институты, Металлургия және кен байыту институты, Отқа төзімді және құрылыс материалдары институты, 1953 жылдан Архитектура, құрылыс және құрылыс материалдары ин-ты, 1956 жылдан Қазақ КСР-і ғылым академиясының Құрылыс және құрылыс материалдары институты атанды. 1957 жылдан КСРО Құрылыс және архитектура академиясының Қазақ бөлімшесі болды. 1965 жылдан қазіргі атымен аталады. Құрамында құрылыс материалдарын сертификаттайтын сынақтан өткізетін, т.б. көптеген лабораториялар, секторлар, жобалау бөлімі (өндірістік бөлімдер және тәжірибелік кәсіпорын) бар. Негізгі жұмыс бағыты – құрылысқа қажетті шикізаттар негізінде қабырғалық керамика және силикат материалдарын алудың тиімді технология тәсілдерін жетілдіру, жылу электр ст-ларының күлін, фосфор және металлургиялық қождарды, боксит шламын, т.б. өнеркәсіп қалдықтарын пайдалана отырып әр түрлі құрылыс материалдарын алу. Институттың ғылым-зерттеулері мен жобаларының негізінде гипс шығаратын з-ттар Ақтөбе, Атырау және Түркістан қалаларында; құрғақ құрылыс материалдарының қоспасын шығаратын з-т (Боралдай кентінде, Алматы облысы), жоғары көміртекті феррохром қождары үйіндісінен беріктігі жоғары, от пен суыққа төзімді қиыршықтас шығаратын з-т (Ақтөбе қ-нда) іске қосылды. Ғалымдар Институттың қалыптасуына үлкен үлес қосқан ғалымдар: М.С.Жуковский, М.Ф.Назаренко, С.М.Зубаков, А.Жақышев, Б.Пәрімбетов, т.б. болды. Академиктер Институтта академиктер: А.А.Глаголев, Ө.Аяпов, В.И.Соловьев, технология ғылым докторы Профессорлар Профессорлар: А.И.Минас, Қ.Қуатбаев, Қ.А.Нұрбатыров, С.Ж.Сайболатов, А.Шырдабаев,А.Қуатбаев және т.б. жұмыс істеді. Дереккөздер
Ең төмен жалақы

Ең төмен жалақы – кез келген меншік нысанындағы кәсіпорындарда ең аз айлық мөлшерлеме немесе сағаттық ақы төлеу түріндегі еңбек ақының мемлекет ресми белгілеген ең төмен деңгейі; жалдаушы қызметкерге орындалған жұмыс үшін ақшалай немесе заттай төлейтін төлемдердің ең төмен деңгейін айқындайтын норматив. Оның мөлшері ең төмен деңгейдегі тұтыну бюджетін басшылыққа ала отырып айқындалады және белгіленген тәртіппен бекітіледі. Ұжымдық шарттарда‚ келісімдерде оның неғұрлым жоғары мөлшері көзделуі мүмкін. Ең төмен жалақы еңбекке ақы төлеудің‚ зейнетақының‚ шәкіртақының‚ жәрдемақы мен басқа да әлеуметтік төлемдердің мөлшерін айқындау үшін негіз болып табылады. Дереккөздер
Қазақстан Республикасының минералдық шикізатты кешенді ұқсату жөніндегі ұлттық орталығы

Қазақстан республикасының минералдық шикізатты кешенді ұқсату жөніндегі ұлттық орталығы – Қазақстан мен Орталық Азияның минералдық және техногендік шикізатты өндіру, байыту және металлургиялық ұқсату саласындағы аса ірі ғылыми-өндірістік мемлекеттік кәсіпорын. Құрамында 4 еншілес кәсіпорын бар, олар: # Д.Әбішев атындағы химия-металлургия институты, # Д.Қонаев атындағы Кен ісі институты, # “Казмеханобр” өнеркәсіптік экология мемлекеттік ғылым-өндірістік бірлестігі, түсті металдар Шығыс ғылыми-зертхана институты, # “Казчерметавтоматика” АҚ, сондай-ақ оның Астана қаласында бөлімшесі, 12 зертхана жұмыс істейді. Ұлттық орталығы іргелі және қолданбалы зерттеулермен, технология үдерістердің, жабдықтың жаңа буынын, автоматтандырылған басқару жүйесі үшін приборлар әзірлеумен, жобалау жұмыстарымен, инновация жобаларды әзірлеп, іске асырумен айналысады. Ұлттық орталығы – технологияларды әзірлеуші, әлемдік нарыққа ферросиликоалюминий, осмий-187 тұрақты изотопын жеткізеді. Ресейдегі, Қытайдағы, Канададағы, Боливиядағы, т.б. елдердегі кәсіпорындар Ұлттық орталықтың әзірленімі бойынша жұмыс істейді. Соңғы 5 жылда Ұлттық орталықтың 23 қызметкеріне ғылым, техника және білім саласындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығынын берілген. Сілтемелер *http://www.amm.kz/kz *http://goszakup.gov.kz/app/index.php/ru/subjectreestr/reestr/show/101855 *http://kzs.808.kz/?p=3599 Дереккөздер
Кеңес Жүзбайұлы Беляев

Кеңес Жүзбайұлы Беляев (5.11.1937 жылы туған, Қызылорда облысы Шиелі ауданы Шиелі кенті – 28.8.2004, Алматы қаласы) – тарих ғылым докторы (1990), профессор Шымкент педагогика ин-тын (1961), Алматы қ-ндағы жоғары партия мектебін (1969), ҚазПИ-дің (1975, қазіргі ҚазҰПУ) аспирантурасын бітірген. 1961–1972 ж. Сарыағаш ауданы комсомол к-тінің хатшысы, партия к-тінің үгіт-насихат бөлімінде нұсқаушы, кеңшар партия к-тінің хатшысы қызметтерін атқарған. 1976–1980 ж. Жезқазған облысы білім қоғамы төрағасының орынбасары, 1980–1990 ж. Жезқазған пед. ин-тының кафедра меңгерушісі, 1991–2004 ж. Қазақ ұлттық тех. ун-тінде проф., секция меңгерушісі қызметтерін атқарды. 20-дан астам ғыл. еңбектің, бірнеше монографиялардың авторы. Дереккөздер
Жамбыл ауылдық округі (Жамбыл ауданы, Жамбыл облысы)

Жамбыл ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қапал, Қоңыртөбе, Танты, Шайқорық, Шәкен Ниязбеков ауылдары және Шайқорық темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Шайқорық ауылы. Жер көлемі - 17636 га. Ауылдық округте "Шайқорық", Ә.Ысмайылұлы атындағы орта мектептер, Қапал, Қоңыртөбе бастауыш мектептері, ауылдық клуб, кітапхана, 2 дәрігерлік амбулатория, мед.пункт бар. Ауыл маңы табиғаты Бүкіл ауылдық округ жерін Қапал каналы суымен қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Сазсырнай

Сазсырнай — үрлемелі аспап. Сазсырнай ысқырып ойналатын флейталар тобына жатады. Кейбір сазсырнайдың ысқырғыш тетігі болмайды. Оған қазақ халқының сазсырнай ы мысал. Сазсырнайға ұқсас аспаптар көптеген халықтарда кездеседі. Атауы әр халықтың өз тілінде айтылатын аспаптың пішіні де әр түрлі. Оның пішінін шеберлер құсқа, балыққа, көп басты атқа, жұмыртқаға ұқсатып жасай берген. Сазсырнайдың дыбыс диапазоны терция, кейде октаваға шейін барады. 1971 жылы Отырарда жүргізілген қазба жұмыстарда саздан жасалған қаздың жұмыртқасындай музыкалық аспап табылған. Аспаптанушылардың зерттеуінен өткен бұл сазсырнай үш дыбыс шығарады. Олар екінші октаваның “ми-бемоль”, “фа”, “соль” ноталары. Дереккөздер
Бисен ауылдық округі

Бисен ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бисен, Жетібай, Жиекқұм, Көктерек ауылдары кіреді. Орталығы – Бисен ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2827 адамды (1500 ер адам және 1327 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Болашақ ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Болашақ ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. 2005 жылға дейін Мирон ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Болашақ, Көпкүтір, Жаңатаң, Аққурай ауылдары кіреді. Орталығы – Болашақ ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1213 адамды (630 ер адам және 583 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Ақжігіт Қалтайұлы Исабеков

Ақжігіт Қалтайұлы Исабеков (25.5.1955 жылы туған, Төле би ауданы Бидайшы ауылы) – генерал-майор (2004). Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. Шымкент қаласындағы Қазақ химия-технологиялық институтын бітірген (1977). Еңбек жолын Семей қаласындағы цемент зауытының «Помол» цехында смена мастері болып бастаған. 1979 жылы мемлекеттік қауіпсіздік органдарына әскери қызметке шақырылды. Минск қаласындағы КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитетініңжоғары курсын бітірген соң (1980) Қазақ КСР МҚК-нің Семей облысы бойынша басқармасында офицер болып қызметке кірісті. 1988 – 95 жылдары Ақсуат ауданы бөлімінің бастығы, Аякөз ауданы бөлімінің бастығы, ғ78 танк дивизиясы бойынша әскери қарсы барлау бөлімі бастығы, Семей қаласындағы ғ1 армиялық корпусы бойынша әскери қарсы барлау бөлімінің бастығы міндеттерін атқарды. 1995 – 2000 жылдары ҚР ҰҚК Түркістан облысы бойынша басқармасында қарсы барлау бөлімінің бастығы, Қарсы барлау Бас басқармасы бастығының бірінші орынбасары, департамент бастығының орынбасары, департамент бастығының бірінші орынбасары болды. 2000 – 2001 жылдары ҚР ҰҚК Ақтөбе облысы бойынша департамент бастығы, 2001 жылдың желтоқсан айынан ҚР ҰҚК Атырау облысы бойынша департамент бастығы. «КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін», «Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік комитетінің құрметті ардагері», 3-дәрежелі «КСРО ҚК мінсіз қызметі үшін» медальдарымен марапатталған. ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетініңқұрметті қызметкері. Сілтемелер
Борсы ауылдық округі

Борсы ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Борсы, Тегісшіл ауылдары кіреді. Орталығы – Борсы ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 876 адамды (443 ер адам және 433 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Николай Николаевич Беляев

Николай Николаевич Беляев (12.6.1953 жылы туған, Ресей, Вологда облысы Бабаев қаласы) – биология ғыл. докт. (1994), профессор (1997). ҚазМУ-ды (1976, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. КСРО Медицина ғыл. академиясы Тағамтану ғыл.-зерт. ин-тының Қазақ бөлімшесінде кіші ғыл. қызметкер (1976–1977), Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау мин-лігінің Эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғыл.-зертханалық институтында кіші ғылыми қызметкер (1977–1984), ҚР ҰҒА-ның Молек. биология және биохимия ғыл.-зерт. ин-тында кіші, аға, жетекші ғыл. қызметкер, ғыл. жұмыстар жөнінде директордың орынбасары (1985–1997) қызметтерін атқарды. 1997 жылдан лаборатория меңгерушісі. «Исследование механизмов участия гистамина в иммунопатологии и иммуномодуляции» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. Беляев 190 ғыл. жарияланымның, 5 өнертабыстың авторы. Дереккөздер
Нұртаза Ералин

Нұртаза Ералин (1882/87, бұрынғы Қостанай уезі, Аманқарағай болысы, 9-ауылы – 1938) – қайраткер, саяси қуғын-сүргін құрбаны. 1910 жылы Орынбордағы орыс-қазақ мұғалімдер мектебін бітірген. 1910 – 19 жылдары Құртоғай ауылдық мектебінің, Пешков 1-сыныпты училищесінің, Қостанай 2-сыныпты мектебінің мұғалімі болып істеді. 1919 – 24 жылдары Қостанай уездік халық ағарту бөлімінің нұсқаушы-ұйымдастырушысы, азық-түлік комиссарының орынбасары, үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, атқару коммитетінің жауапты хатшысы болды. 1924 жылдың қыркүйегінен қарашасына дейін Қазақ АКСР-і әділет халық комиссары, 1925 – 37 жылдары Орынбордағы өлкелік кеңес партия мектебінің лекторы, Қазақ мемлекеттік сауда конторы уәкілінің орынбасары, Қазақ астық сауда басқармасының басқарушысы, “Ақтөбехимқұрылыс” бастығының орынбасары, Қазақ өлкелік мүгедектер кооперациясы одағы басқармасының төрағасы, Шу ауданы атқару коммитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. 1938 жылы ату жазасына кесілген. 1960 жылы қаңтар айында ақталды. Дереккөздер
Имашхан Байбатырұлы

Имашхан Байбатырұлы (4.5.1938, Моңғолия, Баян-Өлгий, Қызылтөбе ауылы – 05.04.2000, Қазақстан, Шығыс Қазақстан облысы, Мақаншы ауылы) – ақын. ҚазПИ-ді бітірген (1964). 1964 – 82 жылдары Моңғолиядағы қазақ жазушылары ұйымын басқарған, “Шұғыла” әдеби журналының бас редакторы болды. 1957 жылдан оннан астам жыр жинақтары жарық көрді. Имашхан туындылары туған жерге деген сүйіспеншілік, махаббат, еңбек, ерлік, халықтар достығын арқау еткен терең ой, толғамдарға бай. “Моңғолдың құпия шежіресіндегі” өлең, афоризмдерді және моңғолдың классик ақындарының туындыларын қазақ тіліне аударған. Бірнеше драма және “Керім-ау, айдай” операсын (1990) жазды. 1992 жылы Қазақстанға қоныс аударған соң “Өрт шалған жүрек” атты жинағы (1999) басылып шықты. “Моңғолия ақындары поэзиясының антологиясына” туындылары еніп, моңғол тілінде “Домборын эгшиг” (Домбыра сазы) атты өлеңдер жинағы жарық көрді. Имашхан шығармалары моңғол, орыс, алтайлықтар, болғар тілдеріне аударылған. Моңғолия Жазушылар одағы сыйлығы лауреаты (1970). Сілтемелер
Есенсай ауылдық округі

Есенсай ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Есенсай, Кеңсуат, Тасоба ауылдары кіреді. Орталығы – Есенсай ауылы. Округ құрамында болған Ақшкол ауылы 2011 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1563 адамды (813 ер адам және 750 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қазақ революциялық комитеті

Қазақ революциялық комитеті, Қазревком – Кеңес өкіметінің азамат соғысы жылдарында құрылған уақытша органы. Қазақ өлкесін басқару үшін РКФСР ХКК-нің “Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі уақытша әскери-революциялық комитет туралы” қаулысы бойынша 1919 жылы 10 шілдеде құрылған. Оның алғашқы құрамына: С.Пестковский (төраға), [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/1-1-0-10 А.Байтұрсынов], В.Лукашев, Ә.Жангелдин, М.Тұнғашин, С.Меңдешев, Б.Қаратаев кірді. Әр түрлі уақытта Қазақ ревкомының мүшесі болып Ә.Әйтиев, С.Арғыншиев, А.Авдеев, Ғ.Әлібеков, Б.Қаралдин еңбек етті. Қазревком “Өлкені жоғары әскери-азаматтық басқаруды” өз қолына жинақтап, қазақ халқының мемлекеттігін құру мақсатында өлке Кеңестерінің Құрылтай съезін шақыруға жағдай жасады. Шын мәнінде ревком өкіметтің Қазақстандағы осынау төтенше органының әр түрлі саладағы орасан көп жұмысты атқаруына, Қазақстан Кеңестерінің Құрылтайшы съезін әзірлеп, өткізуіне тура келді. Азамат соғысының қиын да күрделі жағдайы Қазревкомның төтенше жағдайда жұмыс істеуін талап етті. Қазревком қызметінің әскери-азаматтық сипатын осы соғыс анықтап берді. Қазревкомның басқа бір маңызды міндеті – қазақтың байырғы жерін бір қолға жинау, яғни болашақ қазақ кеңес мемлекетінің аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету болып табылды. Сонымен бірге Қазревком армияны азық-түлікпен қамтамасыз ету, астықты және басқа да тамақ өнімдерін Орталыққа, Түркістан АКСР-на жеткізу яғни “соғыс коммунизмі” саясатының басты мәселесін шешу ісімен айналысты. Қазревком 1919 жылы шілдеден бастап 15 ай бойы жұмыс істеді. Сол уақыт ішінде Қазревком қазақ елінің кеңестік автономиясын жария етуге байланысты қыруар әзірлік жұмыстарын жүзеге асырды. 1920 жылғы 17 тамызда РКФСР ХКК Қазақ Республикасы жөніндегі Декреттің жобасын қарап қолдады. 1920 жылғы 26 тамызда РКФСР Бүкілресейлік ОАК мен ХКК төрағалары М.И. Калинин мен Владимир Ильич Ленин қол қойған “Қырғыз (қазақ) кеңестік автономиялық социалистік республикасын құру туралы” Декрет қабылдады. Көп ұзамай Қазақ (Қырғыз) АКСР-і құрылды да, Қазақ революциялық комитеті таратылды ( Қазақ АКСР-і). Жергілікті жерлерде Қазақ революциялық комитеті органдарын құруға Қызыл Армия бөлімдері мен қызыл партизандар жасақтарының саяси қызметкерлері, партия-кеңес органдары басшылық етті. Ревком төрағалары болып қолынан іс келетін қазақ кедейлерінен жарлықпен тағайындалды. Қазақ революциялық комитеті Қызыл Гвардия жасақтарын құру үшін әскери органдарға көмек көрсетті, азық-түлік жинау аппаратын жолға қойып, халық арасында саяси-үгіт, насихат жұмыстарын жүргізді. Қолайлы жағдайлар туғаннан кейін өкімет билігі бірте-бірте ревкомдардан жергілікті Кеңестердің аткомдарына берілді. Пайдаланылған әдебиеттер
Өтебай Исабеков

Өтебай Исабеков (1.7.1929 жылы туған, Түркістан ауданы Теке ауылы) – Cоциалистік Еңбек Ері (1975). Кен-металлургия техникумын бітірген (1951). Еңбек жолын 1951 жылы «Мырғалымсай» кенішінде кен мастері болып бастаған. Ұзақ жылдар 9-Сонкол учаскесінде еңбек етті. «КСРО түсті металлургиясының құрметті кеншісі», «1-класты мастер» құрметті атағын екі рет алған (1972 және 1973 жылдары). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Сілтемелер
Тектоникалық жарылым

Тектоникалық жарылым – тау жыныстарының тектоникалық қозғалыстары мен деформациялары нәтижесінде жер қыртысында пайда болған жарықшақтар. Тау жыныстарының бұл кездегі бөлектенген массиві тектоникалық жарылымның қанаттарын құрайды; көлбеу жарылымдарда жатқан қалыптағы қанат, төселмелі жарылым және жарылымды жабатын аспалы қанатты түрлерін ажыратады. Бұлардан басқа қанаттардың болмашы ғана жылжуынан тектоникалық жарықшақтар және айтарлықтай жылжуынан жарылымдық жылжу пайда болады. Соңғысы ығыспа (қанаттардың тік және көлбеу жарықшақ бойымен көлденең жылжуы), ажырама (қанаттардың жан-жаққа жылжуының нәтижесі) түрлеріне бөлінеді. Жарылымдардың ұзындығы бірнеше дм-ден бастап өте тереңге кетеді, тіпті жер қыртысын Жердің жоғарғы мантиясына дейін түгелдей жарып өтетін түрлері де кездеседі. Тектоникалық жарылым қысқа мерзім ішінде немесе ұзақ геологиялық кезең бойында (жерсілкінуі мен дүмпулер) болуы мүмкін. Кейде Тектоникалық жарылымның қуыстары тастамырлы тау жыныстары түзілетін гидротермальды ерітінділердің ағатын жолы болып саналады. Сілтемелер
Жақсыбай ауылдық округі

Жақсыбай ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жақсыбай, Ақадыр ауылдары кіреді. Орталығы – Жақсыбай ауылы. Округ құрамында болған Құнаншапқан ауылы 2003 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1053 адамды (540 ер адам және 513 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Жаңаарық ауылдық округі (Қызылорда облысы)

Жаңаарық ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаңаарық ауылы кіреді. Орталығы – Жаңаарық ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1865 адамды (957 ер адам және 908 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Жалпақтал ауылдық округі

Жалпақтал ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жалпақтал ауылы кіреді. Орталығы – Жалпақтал ауылы. Округ құрамында болған Құлақ ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4684 адамды (2367 ер адам және 2317 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Келдібай

Келдібай – қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Кіші жүз құрамындағы шөмекей тайпасының бозғыл руынан таратылады. Келдібай руынан Сейін (Үсейін), Қожагелді, Келмембет (Әлдеберлі, Сарғасқа) аталары өрбиді. Орынбор генерал-губернаторы князь Г.С. Волконскийдің 1803 жылғы жазбаларында Келдібайдан шыққан Кетебай би, Қареп батыр, Әйтілес би, Жәрімбет билердің есімдері кездеседі. Сейіннен Қашқаралы, Қосай, Дөсек, Бекет туған. Қожагелді аталығы Әнет, Бейімбет, Тыныс болып үшке бөлінеді. Кіші жүз хандығын нығайтуға Арыстанбай Айбасұлы батыр, Бостан би Кемел ұлы, Қошқымбай батырлар үлес қосқан. Келмембет Әлдеберлі, кейін Сарғасқа атауын алған. Сарғасқа руы өсіп-өнген ұрпақтардың баласы ретінде аталып келеді, Сарғасқадан Есбол, Метей, Өтебай, Құдайқұл тарайды. Ұраны – “дөйт”, таңбасы – , , +, . Дереккөздер:
Сайлау Байзақов

Сайлау Байзақов(12.12.1937 жылы туған, Қостанай облысы Жангелді ауданы Қызбел ауылы) – экономика ғылымның докторы (1974), профессор (1981), Халықаралық ақпарат (1994) және Халықаралық менеджмент академияларының (1997) академигі ҚазМУ-ды (1961, қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң осында кіші ғылыми қызметкер, ассистент (1961–1964), Қазақ КСР-і Жоспарлау комитетінің Экономика ғылым-зертеу институтындағы есептеу ортасында аға экономист, бөлім меңгерушісі (1964–1975), институт директорының ғылыми жөніндегі орынбасары (1975–1985), Қазақстан Ғылым Академиясының өндіргіш күштерді зерттеу кеңесі төрағасының 1-орынбасары (1985–1986), Қазақстан Республикасының Мемлекеттік комитетінің ғылыми-технология және конъюнктуралық-коммерциялық ақпарат ғылым-зертеу институтының директоры (1991–1993), «Ұлағат» университетінің проректоры (1993–1994) және осы университеттің Астана қаласындағы бөлімшесінің директоры (1998–2000), Қазақстан Республикасының Жоғары Кеңесінің экономикалық реформа жөніндегі кеңесшісі (1994–1995), Қазақстан Республикасының Құнды қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияның бас басқармасы бастығының орынбасары (1995–1996), Қазақстан Республикасының Үкіметі жанындағы мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігін жетілдіру мен қайта даярлау институтының ректоры (1996–1998) болды. 2000 жылдан Қарағанды экономикалық университетінің Астана қаласындағы бөлімшесінің директоры қызметін атқарады. «Совершенствование размещения производства и переработки сельскохозяйственных продуктов (На основе методов многоступенчатой оптимизации)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Байзақов 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Шығармалары: * Оптимизация региональной экономики, М., 1989. Сыртқы сілтемелер * [http://www.elgazeti.kz/?p=6689] * [http://www.alashainasy.kz/last_dates/16427/] * [http://www.webirbis.ksu.kz/cgi-bin/irbis64r_01/cgiirbis_64.exe?C21COMS&I21DBNCTAT&P21DBNCTAT&S21FMTfullwebr&S21ALL(%3C.%3EK%3D%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%20%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83%3C.%3E)&FT_REQUEST&FT_PREFIX&Z21ID&S21STN1&S21REF&S21CNR=20] Дереккөздер
Михаил Николаевич Тухачевский

Михаил Николаевич Тухачевский (16.02.1893 жыл, Смоленск губерниясы, Дорогобугинск уезі (қазіргі Смоленск облысы, Сафонов ауданы, Следнев ауылы) — 12.06.1937 жыл, Мәскеу) — әскери қолбасшы және әскери теоретик, Кеңес Одағының Маршалы (1935), Бірінші дүниежүзілік және Азамат соғысына қатысқан. * Ақсүйектер отбасынан шыққан. * Александровск әскери училищесін бітірген (1914). * 1918 жылдан бастап Қызыл Армия қатарында, Бүкілодақтық Орталық Атқару комитетінің әскери бөлімінде, Мәскеу ауданының әскери қорғаныс комиссары қызметтерін атқарған. * 1918 жылы Шығыс майданның 1-Армиясына қолбасшылық еткен, бұл армия Орынбор бағытындағы Орталық Волга бойында ақ чехтарға және ақ гвардияшыларға қарсы ұрыстар жүргізген. * Тухачевский 1920 жылдың ақпан-сәуір айларында Деникин әскерлерін талқандаған Кавказ майданының және Кеңес-поляк соғысы кезінде Батыс майданның қолбасшысы болды. * 1925-1928 жылдары РККА штабының бастығы * 1931 жылдан КСРО РӘК (Революциялық Әскери Кеңес) төрағасының орынбасары * 1934 жылдан Қорғаныс Халкомының орынбасары * 1936 жылы 1-орынбасары қызметтерін атқарған. * Жазықсыз жазаланып, қаза тапқан, кейін ақталған. Дереккөздер
Бөрі Исаев

Бөрі Исаев (1945 жылы туған, Арыс ауданы Қарааспан ауылы) – композитор, музыкатанушы. 1963 жылы Шымкент музыкалық училищесін, 1971 жылы Құрманғазы атындағы консерваторияны бітірген. 1963 жылы Жетісай халық оркестрінің дирижері, 1972 – 96 жылдары Жетісай қазақ музыка театрының бас дирижері болды. Жетісайдағы Сырдария университетінің Ән және саз кафедрасының меңгерушісі, доцент. Оның 10-нан астам кітабы жарық көрген. 1967, 1972, 1976 жылдардағы Бүкілодақтық фестивальдардың лауреаты. Мақтаарал ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Жаңақазан ауылдық округі

Жаңақазан ауылдық оуругі – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаңақазан, Жуалыой ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңақазан ауылы. Округ құрамында болған Балдырған ауылы 2021 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2156 адамды (1118 ер адам және 1038 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Түйешырмауықтар тұқымдасы

Түйешырмауықтар тұқымдасы – кендірлер тұқымдасына жататын кіші тұқымдас. Екі жарты шардың қоңыржай климатты белдеулерінде таралған 280 туысы, 2000-дай түрі бар. Қазақстанда 2 (кейбір деректерде 3) туысы белгілі. Түйешырмауықтар тұқымдасы шырмалып өсетін шырмауық тәрізді не бұта, шала бұта, сирек ағаш болады. Ұзынша жапырақтары қарама-қарсы не кезектесе орналасады. Гүлдері дұрыс, қосжынысты, шатыр гүлшоғырына топталған; тостағанша, күлте жапырақтары 5 бөлікті. Аталығының саны – 5, қысқа да жуан жіпшелері бірігіп түтікшеге айналған. Аналығы біреу, тозаңқаптары 2 – 4 ұяшықты. Жемісі – көп тұқымды қақырап ашылатын таптама. Тұқымы – екі бүйірінен қысыңқы, бір жақ ұшында желайдары болады. Түйешырмауықтар тұқымдасының көпшілігінің пішіні кактус тәрізді, суккулентті өсімдіктер (мысалы, Echіdnopsіs, Stapelіa, т.б.), кейбіреулері куб тәрізді жапырақтары бар эпифитті (мысалы, Dіschіdіa) болады, онда өсімдікке қажетті су мен гумус жиналады. Түйешырмауықтар тұқымдасының кейбір түрлерінен талшық алынады, әсемдік үшін өсіріледі. Дереккөздер *Байтенов М.С., Флора Казахстана “Родовой комплекс флоры”, т. 2, А., 2001
Имеретия патшалығы

Имеретия патшалығы — XV ғасырдың аяғынан 1804 жылға дейін қазіргі Грузия аймағында болған үш грузин мемлекетінің бірі. Тарихы Елордасы Кутаиси қаласы болды, және, негізінен, Имерети аймағын ғана қамтыды. 1555 жылы болған османлы-сефевид бітім шартына сәйкес Имеретия патшалығы Ұлы Османлы Мемлекетіне бағынышты болып, оған алым-салық төлеп тұрды. Патшалық өте әлсіз болып, жергілікті ақсүйектер үнемі бір-бірімен қырқысып жатты, құл саудасы өркендеді. Тек I Соломон патшаның тұсында (1752-1784) ғана орталықтың билігі күшейіп, құл саудасына тыйым салынды. Ол Батыс Грузияны өзіне толық бағындыруға тырысты, екінші бір грузин мемлекеті Картли патшасы II Ираклимен одақтасты, Ресеймен жақындасуға тырысты. 1804 жылы Имеретия патшалығы Ресей империясының құрамына кірді. 1811 жылы империя құрамындағы Имеретия облысына айналды. Дереккөздер
Жәнібек ауылдық округі

Жәнібек ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жәнібек ауылы кіреді. Орталығы – Жәнібек ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 7586 адамды (3727 ер адам және 3859 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қосшы ауылдық округі (Батыс Қазақстан облысы)

Қосшы ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Оян, Кеңжайлау ауылдары кіреді. Орталығы – Оян ауылы. Округ құрамында болған Комсомольское ауылы 2011 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 618 адамды (342 ер адам және 276 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Жаңатұрмыс ауылдық округі (Байзақ ауданы)

Жаңатұрмыс ауылдық округі – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаңатұрмыс, Жібек жолы, Көкбастау, Тегістік, Төрекелді ауылдары және Ақшолақ темір жол бекеті мен Қайнар темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Көкбастау ауылы. Табиғаты Ауыл маңында Қарасу атты көл бар. 1930 жылдары колхоздастыру жұмыс жаппай жүріп жатқан кезде осы жердің халқы отырықшылыққа бейімделіп, егіншілікпен айналыса бастаған тұста ауыл маңынан аталмыш көлді қолмен қазып алады. Жердің түсінне қарай қазған көлдің түбі көрінбей қап-қара болғандықтан Қапрасу деп аталған. Дереккөздер
Махаматрасул Исаков

Махаматрасул Исаков (15 ақпан 1927 жылы туған, Шымкент қаласы) – еңбек ардагері. Шымкент ауыл шаруашылық(ғы) техникумын (1946), Ташкент ауыл шаруашылық(ғы) институтын (1951) бітірген. 1951 — 1954 жылдары облыстық мақта шаруашылығы басқармасында басқарма бастығының міндетін атқарушы, Сайрам мақта шаруашылығында меңгеруші болды. 1954 – 58 жылдары Сайрам, Түркістан МТС-тарында бас агроном, директор, Түркістан ауданы ауыл шаруашылық(ғы) инспекциясының бастығы. 1958 — 1960 жылдары Қазақстан КП Түркістан ауданы комитетінің хатшысы, екінші хатшысы, 1960 — 1962 жылдары Түркістан, Сайрам ауданы халық депутаттары кеңесі атқару комитетініңтөрағасы. 1962 — 1965 жылдары Сарыағаш аумақтық ұжымшар-кеңшар өндірістік басқармасының бастығы. 1965 — 1985 жылдары Қазақстан КП Сарыағаш, Түркістан ауданы комитетінің1-хатшысы, 1985 — 1988 жылдары облыс әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. 2 рет Еңбек Қызыл Ту, «Октябрь революциясы», «Халықтар достығы» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Түркістан облысының құрметті азаматы (2002). Сілтемелер
Тектоникалық карта

Тектоникалық карта – жер қыртысының немесе оның жекелеген аудандарының құрылымдық ерекшеліктері мен белгілі геологиялық уақыт шамасындағы даму жолдарын сипаттайтын арнаулы карта. Тектоникалық карта тектоникалық процестердің табиғатын, туындау және көрініс беру ерекшеліктерін танып, білуде маңызды рөл атқарады. Қазақстанда алғашқы тектоникалық карта 1976 жылы жасалған. Тектоникалық картаны жасау үшін геологиялық картадағы шөгінділердің формациялық құрамы, құрылымдар пішіндерінің ерекшеліктері, геологиялық қималардың сипаты, геофизикалық зерттеулер мен бұрғылау жұмыстарының деректері ескеріледі. Тектоникалық карталар ірі үш топқа: сұлбалық, байырғы және арнаулы болып жіктеледі. Әр топ қамтыған ауданына қарай аймақтық және жалпы, мазмұнына қарай құрылымдық және тектоникалық болып ажыратылады. Сұлбалық Тектоникалық карта – қатпар осьтерінің басты бағыттары мен ірі жарылымдардың созылу бағыттарын кескіндейді. Байырғы Тектоникалық карта – мұндағы құрылымдық пішіндер стратиграфикалық қиманың абсолюттік белгілері анықталған нақтылы деңгейлік сызықтары немесе статиграфикалық кешендер табанының жер бетіне шығу сызықтары, т.б. маңызды рөл атқаратын әр түрлі изосызықтарды графикті тұрғыдан кескіндеу негізінде жасалады. Мұндай тектоникалық карталар кез келген тектоникалық құрылымды тиімді зерттеудің негізі болып саналатын тектоникалық аудандастыру шараларын орындауға мүмкіндік береді. Арнаулы Тектоникалық карта тектоника ғылымының жекеленген мәселелерін шешуге көмектеседі. Оған геологиялық формациялар картасы, қатпарлану дәуірлері мен фазаларының картасы, қатпарлық типтер картасы, т.б. жатады. Тектоникалық карталардың масштабтары: құрлықтар мен ірі мемлекеттер үшін – 1:1000000 – 1:2500000, жеке аймақтар үшін – 1:2500000 – 1:500000 болып келеді. Сілтемелер
Көктөбе ауылдық округі

* Көктөбе ауылдық округі – Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы әкімшілік бірлік. * Көктөбе ауылдық округі – Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік. * Көктөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы Жаңақорған ауданындағы әкімшілік бірлік.
Көнеккеткен ауылдық округі

Көнеккеткен ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін Теректі ауданы құрамында болған. Әкімшілік құрамы Құрамына Көнеккеткен, Қамыстыкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Көнеккеткен ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 953 адамды (504 ер адам және 449 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Жетітөбе ауылдық округі

Жетітөбе ауылдық округі – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Кәріқорған, Қоңыртөбе, Қосмұрат, Майбұлақ, Тасбастау, Шыңбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Кәріқорған ауылы. Округтің жер көлемі 353,8 шаршы шақырым, тұрғындар саны 2666 адам (2007 ж.). Егіншілік және мал шаруашылығы дамыған. Округте 3 орта мектеп, 2 бастауыш мектеп, кітапхана, фельдшерлік пункт, 3 пошта байланысы жұмыс істейді. Дереккөздер
Ержан Бекбауұлы Исақұлов

Ержан Бекбауұлы Исақұлов (15.6.1953 жылы туған, Түркістан облысы, Төле би ауданы, Кеңесарық ауылы) – генерал-майор. Дулат тайпасының Жаныс руынан. * Қазақ политехникалық институтын бітірген (1974). * Еңбек жолын Бестөбе «Каззолото» комбинатының байыту фабрикасында мастер болып бастаған. * 1979 – 84 жылдары облыстық ҰҚК басқармасының №2 бөлімшесінің өкілі, аға өкілі, бөлімше бастығы болды. * 1989 – 2000 жылдары Атырау облыстық, Оңтүстік Қазақстан, Ақмола облыстық ҰҚК басқармаларында басшылық қызметтер атқарды. * 2001 жылдан ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары. * 2007 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты. Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі. Марапаттары II дәрежелі «Даңқ» орденімен (2005), 16 медальмен марапатталған. ҚР ¥ҚК Құрметті қызметкері (2000). Шендері Әскери атағы - запастағы генерал-майор. Марапаттары Үйленген. Жұбайы - Исақұлова Гүлшәкира Мырзақызы. 2 ұлы және қызы бар. Дереккөздер
Жексенбек Еркімбеков

Жексенбек Еркімбеков (5.1.1930 жылы туған, Алматы облысы, Ескелді ауданы, Биғаш ауылы - 21.01.2018, Алматы[http://syrboyi.kz/zedelnews/17037-bryny-mdeniet-ministr-zheksenbek-erkmbekov-mrden-ozdy.html] ) – мәдениет және қоғам қайраткері, ҚР-ның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1994). Алматы мемлекеттік консерваториясын домбырашы-дирижер, оқытушы мамандығы бойынша бітірген. Қазақ радио коммитетінің жанындағы ұлт-аспаптар оркестрінде, Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрінде домбырашы болған ол Бухарест қаласындағы Дүниежүзілік жастар мен студенттердің 4-фестиваліне қатысып, арнайы дипломмен марапатталды. 1956 – 58 жылдары Алматы хореография училищесінің директоры, Қазақ радиосы музыка редакциясының көркемдік жетекшісі, Қазақ КСР-і ән-би ансамблінің директоры, 1959 – 61 жылдары Қазақстан КП ОК-нің мәдениет секторының меңгерушісі, 1961 – 66 жылдары Қазақтың мемлекеттік академия опера және балет театрының директоры қызметтерін атқарды. 1966 – 76 жылдары Қазақ КСР-і Мәдениет министрлігінде өнер басқармасының бастығы, министрдің орынбасары, Мәдениет министрі (1976 – 87) болып қызмет етті. Қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры 9 – 11-сайлау Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 2 рет “Құрмет белгісі” ордені және бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Көпжасар ауылдық округі

Көпжасар ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Көпжасар, Салтанат, Саралжын ауылдары кіреді. Орталығы – Көпжасар ауылы. Округ құрамында болған Үштас ауылы 2021 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1748 адамды (922 ер адам және 826 әйел адам) құрады. Дереккөздер