kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Бұршаққап

Бұршаққап-бір ұялы, тұқым саны біреу немесе бірнешеу болатын құрғақ жеміс. Тұқымдары жеміс жақтауының жиегіне бекиді. Піскенде екі жағындағы жіктері яғни тігістері өздігінен қақырап ашылып, тұқымдары сыртқа шашылады. Бұл өсімдіктің түрі шырынды жемістерге қарағанда көп өмір сүруге бейімделген. Ұясы тек қана біреу болғандықтан, қорғаныштық қызметі екі ұялы өсімдікке қарағанда әлсіз болып келеді. Аталған өсімдіктің бұршаққын секілді жұқа жарғақты пердесі жоқ. Ал бұршаққын- қос ұялы, ішінде ұзынша тартылған жұқа жарғақты пердесі бар. Осы тұқымдары пердеге бекінеді. Піскенде жемістің қос жақтауы төменгі жағынан бастап қақырайды. Жемістің бұл түрі қырыққабат, шомыр, шалқан да болады. Ұсақтау түрі бұршаққынша деп аталады.
Саламатты Қазақстан бағдарламасы

«Саламатты Қазақстан» - Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы болып келеді. Ол Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 29 қарашадағы № 1113 Жарлығымен қабылданды. Бағдарламаның мақсаты – еліміздің орнықты әлеуметтік-демографиялық дамуын қамтамасыз ету үшін Қазақстан азаматтарының денсаулығын жақсарту. Бағдарламаның өзекті міндеттері мыналар болып саналады: • Азаматтардың денсаулығын сақтау және санитарлық-эпидемиялық саламаттылықты қамтамасыз ету мәселелері бойынша сектораралық және ведомствоаралық өзара іс-қимылды күшейту: • Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесін дамыту және жетілдіру; • медициналық және фармацевтикалық білімді жетілдіру, медицина ғылымын және фармацевтикалық қызметті дамыту. Денсаулық сақтау саласын дамытудың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру барысында Қазақстан мынадай негізгі жетістіктерге қол жеткізуге тиіс: 1. халықтың күтіліп отырған өмір сүру ұзақтығының 2013 жылға қарай 69,5-ке дейін, 2015 жылға қарай 70 жасқа дейін ұлғаюы; 2. ана өлім-жітімінің 100 мың тірі туылғандарға шаққанда 2013 жылға қарай 28,1-ге дейін, 2015 жылға қарай 24,5-ке дейін төмендеуі; 3. нәресте өлім-жітімінің 1000 тірі туылғандарға шаққанда 2013 жылға қарай 14,1-ге дейін, 2015 жылға қарай 12,3-ке дейін төмендеуі; 4. жалпы өлім-жітімнің 1000 адамға шаққанда 2013 жылға қарай 8,14-ке дейін, 2015 жылға қарай 7,62-ге дейін төмендеуі; 5. туберкулезбен сырқаттанушылықтың 100 мың адамға шаққанда 2013 жылға қарай 98, 1-ге дейін, 2015 жылға қарай 94,7-ге дейін төмендеуі; 6. 15-49 жас аралығындағы жас тобында АИТВ инфекциясының таралушылығын 0,2-0,6 пайыз шегінде ұстау.
Тiлдердi дамыту мен қолдану бағдарламасы

"Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолдану" - 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы. Оны Қазақстан Республикасының Президентi 2011 жылғы 29 маусымдағы № 110 Жарлығымен қабылданды. Бағдарламаның мақсаты – Қазақстанда тұратын барлық этностардың тiлдерiн сақтай отырып, ұлт бiрлiгiн нығайтудың аса маңызды факторы ретiнде мемлекеттiк тiлдiң кең ауқымды қолданысын қамтамасыз ететiн үйлесiмдi тiл саясаты. Бағдарламаның өзекті міндеттері мыналар болып саналады: • мемлекеттiк тiлдi оқытудың әдiснамасын жетiлдiру және стандарттау; • мемлекеттiк тiлдi оқытудың инфрақұрылымын дамыту; • мемлекеттiк тiлдi оқыту процесiн ынталандыру; • мемлекеттiк тiлдi қолданудың мәртебесін арттыру; • мемлекеттік тілге сұранысты арттыру; • қазақ тiлiнiң лексикалық қорын жетiлдiру және жүйелеу; • тiл мәдениетiн жетiлдiру; • коммуникативтiк-тiлдiк кеңiстiктегi орыс тiлiнiң қызмет етуi; • Қазақстандағы тiлдiк әралуандықты сақтау; • ағылшын және басқа да шет тiлдерiн оқып-үйрену Қазақстанда Тілдерді дамыту мен қолдану бағдарламасын жүзеге асыру нәтижесінде мынадай негізгі көрсеткіштерге қол жеткізілуге тиіс: • мемлекеттiк тiлдi меңгерген ересек тұрғындардың үлесiн («Қазтест» тапсырудың нәтижесi бойынша 2014 жылға қарай - 20%, 2017 жылға қарай - 80%, 2020 жылға қарай - 95%); • мемлекеттiк тiлдi В1 деңгейiнде меңгерген мектеп түлектерiнiң үлесiн (2017 жылға қарай - 70%, 2020 жылға қарай - 100%); • мемлекеттiк бұқаралық ақпарат құралдарындағы қазақ тiлiндегi контенттiң үлесiн (2014 жылға қарай - 53%, 2017 жылға қарай - 60%, 2020 жылға қарай - 70%); • тұрғындардың ономастикалық комиссиялардың жұмысындағы шешiм қабылдау процесiн талқылау кезiнде қоғамдық қолжетiмдiлiк пен ашықтық қағидаттарының сақталуына қанағаттанушылық дәрежесiн (2014 жылға қарай - 60%, 2017 жылға қарай - 75%, 2020 жылға қарай - 90%); • қазақ тiлiнiң реттелген терминологиялық қорының үлесiн (2014 жылға қарай - 20%, 2017 жылға қарай - 60%, 2020 жылға қарай - 100%); • республикадағы орыс тiлiн меңгерген ересек тұрғындардың үлесiн (2020 жылға қарай - 90%); • ұлттық-мәдени бiрлестiктер жанындағы ана тiлдерiн оқытатын курстармен қамтылған этностардың үлесiн (2014 жылға қарай - 60%, 2017 жылға қарай - 80%, 2020 жылға қарай - 90%); • республикадағы ағылшын тiлiн меңгерген тұрғындардың үлесiн (2014 жылға қарай - 10%, 2017 жылға қарай - 15%, 2020 жылға қарай - 20%); • үш тiлдi (мемлекеттiк, орыс және ағылшын) меңгерген тұрғындардың үлесiн (2014 жылға қарай - 10%, 2017 жылға қарай - 12%, 2020 жылға қарай - 15 %-ға дейiн) ұлғайту. Бағдарламада көзделген барлық iс-шаралар ұлт бiрлiгiн нығайтудың маңызды факторы ретiнде мемлекеттiк тiлдi дамытудың басымдығына негiзделген және азаматтардың рухани-мәдени және тiлдiк қажеттiлiктерiн толық қанағаттандыруға бағытталған.
Үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту бағдарламасы

"Үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту" жөніндегі мемлекеттік бағдарлама - Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығымен бекітілді. Бағдарлама мақсаты – экономиканы әртараптандыру және бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы оның тұрақты және теңгерімді өсімін қамтамасыз ету. Бағдарламаның негізгі міндеттері: • экономиканы әртараптандыру және оның бәсекеге қабілеттілігінің артуын қамтамасыз ететін басымдықтағы секторларын дамыту; • индустрияландыру үшін қолайлы орта қалыптастыру; • экономикалық әлеуетті өңірлік ұтымды ұйымдастыру негізінде экономикалық өсім орталықтарын құру; • экономиканың басымдықтағы секторларын дамыту барысында мемлекет пен бизнестің тиімді ықпалдастығын қамтамасыз ету. Үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламаны іске асыру нәтижесінде Қазақстан 2014 жылға қарай төмендегідей негізгі көрсеткіштерге қол жеткізуі тиіс: • 7 триллион теңгеден кем емес ІЖӨ өсімі, нақтылы түрде ІЖӨ өсімі 15%-ды құрайды; • ІЖӨ құрылымындағы өңдеу өнеркәсібінің үлесін 12,5%-дан төмен емес деңгейге дейін арттыру; • экспорттың жалпы мөлшерінде шикізаттық емес экспорт үлесін 40%-дан төмен емес деңгейге дейін арттыру; • өңдеуші өнеркәсіп өндірісінің жиынтық мөлшеріндегі шикізаттық емес экспорт үлесін 43 %-дан төмен емес деңгейге дейін арттыру; • өңдеуші өнеркәсіпте еңбек өнімділігін 1,5 еседен кем емес мөлшерде арттыру.
Фридрих Адольф Тренделенбург

Фридрих Адольф Тренделенбург (1802-72) - неміс философ-метафизигі, антигегелшіл. Оның Гегельді сынауының орынды жері - Гегель өз категорияларын қорытқан кезде бұл категорияларды тек материалдық дүниеден бөліп алынған, алдамшы, дара түрінде қарауға мүмкіндік тудыратын, жасырын түрде сыртқы дүние ұғымын қолданғандығын көрсетуге тырысуында. Бірақ Тренделенбург таза идеалистік ұғымдағы диалект. ауысулардың бос қиялдығын дәлелдей отырып, өзін принципті антидиалект. ретінде танытты. Өз көрнекті білгірі және аударушысы болды. Негізгі шығармашылығы: * "Логикалық зерттеулер" (1840) Дереккөздер
Әсем Баймұрзақызы Баирова

Әсем Баирова Баймұрзақызы (24 мамыр 1965 жыл, ШҚО облысы Шыңғыстай ауылы) — артист, ҚР Мәдениет қайраткері. 1978 жылы Алматы қаласындағы Құрманғазы атындағы Мемлекеттік Консерваторияның актер факультетін бітіріп келіп, театрға орналасты. Қазіргі кезде Семейдегі Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрында жұмыс істеп, өз өнерімен ұлттық мәдениетті дамытуда. Әсем Баймұратқызы көптеген маңызды әрі танымал рольдерді ойнаған болатын. Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері: * Мұхтар Әуезов «Айман - Шолпан» - Тенге * Ә. Оразбеков «Бір түп алма ағашы» - Дәметкен * С. Ахамад «Келіндер көтерілісі» - Мухре * Ө. Боранбаев «Сотанайдың соңғы үйленуі» - Гүлшетай * Ысмайылов «Алдар – Көсе» - Бәйбіше * С.Тұрғынбекұлы «Абай - Біржан» - Қарақатын. Дереккөздер
Аргентинадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Аргентинаның 9 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 5 нысан мәдени, 4 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Аргентина аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 6 нысан үміткер ретінде тіркелген. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Оңтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/ar Argentina — UNESCO World Heritage Centre]
Сапарбек Ашимбеков

Сапарбек Ашимбеков — Орта деңгейдегі мамандық бойынша жоғарғы категориялы аға артист. Ол 1942 жылы 24 қаңтарда Абралы ауданы Қоныстан ауылында дүниеге келген. Арғын тайпасының Қаракесек руының Жалықбас бұтағынан шыққан. 1965 жылдан Семейдегі Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрында актер болып қызмет атқарып келеді. Ойын ашық айтады. Қызметтен кешігуді ұнатпайды. Сапарбек Ашимбеков шахматты ойнауды жақсы көреді. Бірнеше әндер жазған әуесқой композитор. Күйлерді орындау оның басты міндеті. Сонымен қатар ол театрда қойылатын көптеген пьесалар үшін рольдерді шығарады. Кейінгі жылдары сомдаған рольдері: * Мұхтар Әуезов «Айман –Шолпан» - Көтібар * Мұхтар Әуезов «Қаракөз» - Жабай * Иран-Ғайып «Адасқан бақ құсы» - Бас Уәзір * Б. Алимжанов «Қайран кемпір, шалдар-ай» - Дайырман * Р. Отарбаев «Ғасыр қасіреті» - Әке * С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Айса-ата * С. Тұрғынбекұлы «Абай - Біржан» - Майбасар * М. Әуезов “Еңлік-Кебек” – Еспембет би. Дереккөздер
Альфред Норт Уайтхед

Альфред Норт Уайтхед (1861-1947) — логик, математик және философ, Лондон және Гарвард университеттерінің профессоры. Расселмен бірге математикалық логикаға негіз болған еңбектің авторы ("Principia Mathematica", 1910-13). Табиғаттың өзгергіштігі мен тұрақтылығы арқылы физикадағы дағдарысты шешуге тырысу әрекетін Уайтхед "процесс" ретінде түсінді. Табиғатты "тәжірибе" деп анықтау Уайтхедті реализм мен идеализм элементтерін бойына сіңірген неореализмге әкелді. Кейіннен Уайтхед объективтік идеализмге ауысты. Әлемдік процестер, Уайтхед бойынша "Құдайдың тәжірибесі", бұнда объектілер (универсалдар) идеалды әлемнен ("Құдайдың жасампаздық табиғаты") әлемге ауыса отырып, "оқиғаны" сапалық жағынан айқындады. Уайтхед социологияда жеке адамның ("Ғылым адамдарының") ролін асыра дәріптеу арқылы тарихты тізгіндейтін күшке айналдыруға болады дейтін идеяларды біріктіре отырып, "түптің-түбінде ел әлемді басқаратын болады" деп тұжырымдады. Негізгі шығармашылықтары: * "Процесс және шындық" (1929); * "Идеялардың басынан кешкендері" (1933).
Бақыт Ахметжанқызы Тойымбаева

Бақыт Тоймбаева Ахметжанқызы – артист, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Ол 1959 жылы 20-қарашада дүниеге келген. 1982 жылғы 1-ші қыркүйектен бастап Семей қаласындағы Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрында қызмет етіп келеді. Бақыт Ахметжанқызы жоғарғы дауыстағы опералық әндерді оркестрмен орындайды. ейінгі жылдары сомдаған рольдері: * У.Ғаджибеков «Аршын - Малалан» - Гүлчахра * Т.Ибрагимов, Т.Базарбаев «Жас Абай» - Тоғжан * М.Әуезов «Қаракөз» - Ақбала * М.Сәрсеке «Заңды неке» - Қарлығаш * О.Бөкей «Өз отыңды өшірме» - Айна * С.Ахмад «Келіндер көтерілісі» - Луфти * Ө.Боранбаев «Сотанайдың соңғы үйленуі» - Айкенай * Иран-Ғайып «Адасқан бақ құсы» - Ғажап әйел * Ысмайылов «Алдар-Көсе» - Бақа * «Кішкентай Мукар» - Агвация сиқыршы. Дереккөздер
Канададағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Канаданың 17 нысаны бар (2013 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 8 нысан мәдени, 9 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Канада аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 7 нысан үміткер ретінде тіркелген Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Солтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/ca ЮНЕСКОның ресми сайты: Канададағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-canada.html Канададағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]
Әсел Талғатқызы Нұрланова

Әсел Нұрланова Талғатқызы - қазақ әртісі, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Ол 2006-2009 жылдар аралығында Семейдің Мұқан Төлебаев атындағы музыка колледжінің «Бұқаралық театрландырылған қойылымдардың режиссері» мамандығын үздік дипломға бітіріп, Семейдің Абай атындағы қазақ музыкалы драма театрында 2011 жылдың 20-шы қаңтарынан бастап, бүгінгі күнге дейін қызмет етіп келеді. Әсел Нұрланова Қазақстан ұлттық арнасының төл туындысы «Туған елдің түтіні» телесериялында Әсия бейнесін сомдаған. Асел Нұрланова сомдаған рольдері: * Ғ.Мүсірепов «Қозы Көрпеш - Баян сұлу» - Баян * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Тана * Р. Мұқанова «Мәңгілік бала бейне» -Ләйлә * Т. Ахтанов «Күшік күйеу» - Алма * А. Вампилов «Метранпаж» - Виктория * А. Сапышев «Ақберен» - Даша * Ш. Айтматов «Қош бол, Гүлсары» - Бүбіжан * Е. Жуасбек «Үйлену» - Зерек * Ө. Боранбаев «Сотанайдың соңғы үйленуі» - Әйкенай * «Жан азасы» - Махаббат * А. Сапышев «Бәйшешек іздеген қыз» Айғаным Дереккөздер
Кубадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Кубаның 9 нысаны бар (2012 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 7 нысан мәдени, 2 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Солтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/cuЮНЕСКОның ресми сайты: Кубадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-cuba.html Кубадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]
Уинстенли Джерард

Уинстенли Джерард (1609-1652) - XVII ғасырдағы ағылшын утописі, ағылшын бурж. революциясындағы солшыл ағым идеологі, күйзеліске ұшыраған халық бұқарасының мүдделерін қорғағандардың бірі. Өзінің саяси-әлеуметтік идеалында теологиядан алыс кете алмаса да, көбінде рационализм позициясына көшті және жекеменшікті әшкерелеу ниетіндегі табиғи хұқ теориясын уағыздады. Этика мен мораль мәселелерін материалистік тұрғыда түсіндірді. "Азаттық заңдары" атты негізгі шығармасы "теңгермелі коммунизм" идеясына толы. Мұнда ол оны бейбіт түрде іске асыруға қарекет жасайды. Сол тұстағы Англиядағы өндіріс әдістерінің шынайы белгілерін Уинстенли коммунистік принцип бойынша қарастырып, өнімдерді тікелей айырбастау жолымен бөлісу керек деп есептеді. Дәйекті демократиялық республика - Уинстенлидің ең жоғарғы саяси идеалы болды. Дереккөздер
Ерік Тоқтаубаев Серікұлы

Ерік Тоқтаубаев Серікұлы - Қазақстан Республкасының мадени қайраткері. Ол 1984 жылы ақпанның алтысы күні, ШҚО Зайсан ауданының, Қуаныш ауылында өмірге келген. Ерік Серікұлы 2003-2006 жылдары аралығында Т. Жүргенов атындағы актерлік студиясын бітірген болатын. 2010 жылы ШҚО Семей қаласының Абай атындағы музыкалы драма театрына актер болып қабылданған. Ерік Тоқтаубаев сомдаған рольдері: * «Күшік-күйеуде»-Тюранчик * « Мұстафа Шоқайда»-Нұртаза * «Үйленуде»-Асаба * «Қош бол Гүлсарыда»-Бектай * «Қайран кемпір шалдар-ай»-Шегей * «Қозы Көрпеш –Баян сұлу»-Таңқы * «Отыз ұлың болғаншада»-Бухти * «Махаббат қызық мол жылдарда»- Тұмахан
Ұсқынсыздық

Ұсқынсыздық - мәнісі әсемдікке қарама-қайшы ақиқат құбылыстарын сипаттайтын эстетикалық категория.Ұсқынсыздық адамның осы құбылыстарға теріс көзқарасынан көрініс табады. Әсемдікпен салыстырғанда қоғамдық қатынастарда Ұ. мәс., әлеуметтік жағдайлардың адамның өмірлік күштерінің емін-еркін пайдалануы мен гүлденуіне бөгет болуынан, олардың шектеулі, сорақы - сынаржақты дамуынан, эстетикалық мұраттың жойылуынан байқалады. Ұ. адам болмысына өзінен-өзі қайшы келіп, бұрмаланған, адамға жат түрінде көрінеді. Нағыз өнерде Ұ-ты бейнелеу дегеніміз сұлулық мұратын орнықтырудың өзгеше бір формасы. Дереккөздер
Фабиандық социализм

Фабиандық социализм - ғыл. социализмнің антиподы ретінде пайда болған Англиядағы реформистік ағым. "Фабиастық социализм" деген ат римдік қолбасшы Фабий Кунктатордың (Медлительдің) есіміне байланысты берілген. 1884 жылы Англияда Фабиан қоғамы ұйымдастырылып, ол 1900 жылы әдеби-публицистикалық топ хұқымен лейбористік партияның құрамына енді. Ф. с. өкілдері: ерлі-зайыпты С. және Б. Вебб, М. Филлипс, Г. Уэллс, Б. Шоу және басқалар. Ф. с. ресми түрде қандай да болсын философиядан бас тартты, алайда оны жақтаушылардың көпшілігі дінді қолдап, тарихқа деген көзқараста идеялардың қоғам өміріндегі шешуші ролі туралы ілімді ұстанды, таптық күресті мойындамады. Дереккөздер
Философия қайыршылығы

"Философия қайыршылығы". Пьер Жозеф Прудон мырзаның "Қайыршылық философиясына" жауап - Маркстің ертеректегі шығармасы, онда ғыл. социализмнің негіздері баяндалған. 1847 жылы француз тілінде жазылды және француздың ұсақ бурж. философы әрі экономисті, анархист Прудонның көзқарастарына қарсы бағытталды. Маркс Прудонның "диалектикалық" сөзуарлығына қарсы шығып, оның бурж. ой өрісінен жоғары көтеріле алмағанын көрсетті. Маркс Гегель диалектикасын сынау мен материалистік диалектиканы талдап жасауға көңіл бөлген. "Ф. қ." еңбегінде капит. өндіріс әдісіне ғыл. талдау жасалып, жаңа саяси экономияның негізі салынды. Еңбекте Маркс пролетариаттың экон. жағдайын, тарихи ролін және тап күресінің міндеттерін зерттейді. Дереккөздер
Асылхан Мұхамедиярұлы Мамаев

Мамаев Асылхан Мұхамедиярұлы (09.05.1929 ж.т., Қаратау қ. - 25.09.2003, Алматы) - дәрігер, денсаулық сақтау ісінің үздігі, өнертапқыш. Алматы медицина институтын бітірген (1953). Еңбек қызметі Талдықорған облысы, Ақсу ауданында хирург, Ақсу аудандық денсаулық сақтау бөлімінің меңгерішісі. Одан Алматы медицина институтында, мед училищеде сабақ берді. 1960-65 ж. Алматы облысы Қаскелең (қазіргі Қарасай) ауданынң бас дәрігері, 1965-78 ж. Қазақ КСР Денсаулық сақтау Министрлігі Бас емдеу-профилактика басқармасының бастығы, алқа мүшесі, 1978-81 ж. Қазақстан курорттарын басқару жөніндегі республикалық кеңестің төрағасы болды. 1981 ж. жаңадн құрылған Ленин ауданының денсаулық сақтау бөліміне қызметке ауысты. 1983 ж. минералды суға негізделген Қалқаман санаторийін қайта жобалаумен шұғылданады. 1988-92 ж. 6-шы қалалық аурухананын, 12-ші емхананың бас дәрігері, 1992-96 ж. ҚР Денсаулық сақтау министрінің кеңесшісі болды, Мамаев күн сәулесімен емдеуді жүзеге асыратын қондырғы ойлап тапқан. Оның өнертабысы бойынша жасалған құрылғылар Италияда (1994), АҚШтағы "Қазақстан-1995" көрмесінде көрсетілді. Марапаттары Екі рет "Құрмет белгісі" орденімен, бірнеше медаль, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңес Құрмет Грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Рахман Медеулов

Медеулов Рахман (15.09.1921 - 28.01.1991, Тұрар Рысқұлов ауданы, Құлан а.) - еңбек ардагері. Қазақ мемлекеттік университетін (1956), Алматы халык шаруашылыгы институтын (1970), бітірген. Еңбек қызметі 1947-49 ж. Луговой ауданынң комсомол комитетінің нұсқаушысы, 1-ші хатшысы, 1949-51 ж., 1953-55 ж. Жамбыл облысы партия комитетінің нұсқаушысы, 1951-53 ж. облыстық комсомол комитетінің 1-ші хатшысы, 1955-62 ж. Луговой аудандық партия комитетінің 2-ші хатшысы, аудандық атқару комитетінің 1-ші хатшысы, 1965-71 ж. Свердлов аудандық партия комитетінің 1-ші хатшысы, 1971-82 ж. облыс мәдениет басқармасының бастығы қызметтерін атқаған. Марапаттары II дірежелі Отан соғысы, "Құрмет белгісі", Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, 4 рет Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің "Құрмет" грамотасымен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Гаитидағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Гаитидің 1 нысан бар (2012 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Гаити аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 1 нысан үміткер ретінде тіркелген. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Солтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/ht Haiti — UNESCO World Heritage Centre]
Мексикадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Мексиканың 32 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 27 нысан мәдени, 5 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Мексика аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 25 нысан үміткер ретінде тіркелген, оның ішіне 11 нысан мәдени, 4 табиғи және 4 - аралас критерийлар бойынша іліккен. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Солтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/fr/etatsparties/fr ЮНЕСКОның ресми сайты: Франциядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі] * [http://heritage.unesco.ru/index.php?id30&L9#F Франциядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-france.html Франциядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]
Әдбірахман Баймұхаметұлы Нұрбаев

Нұрбаев Әдбірахман Баймұхаметұлы (18.08.1926 ж.т., Жамбыл ауд. Ақбұлым а.) - қайраткер, еңбек ардагері. Соғыс жағдайына байланысты еңбекке ерте арласқан. 1943 ж. Жамбыл қант зауытындағы орта мектепті бітіріп Жасөркен ұжымшаырндағы сегізжылдық мектепте геграфия пәнінен сабақ берген. Еңбек қызметі 1944-46 ж. Мемлекеттік қауіпсіздік министрінің Жамбыл ауд. бөлімшесінде операвтивтік өкіл қызметтерін атқарған. 1946-49 ж. Жамбыл ауд. кеңесінің атқару комитетінде құпия бөлімше бастығы, жауапты хатшы, облыстық комсомол комитетінің нұсқаушысы, 1949-51 ж. Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласындағы 2 жылдық тергеушілер мектебінде оқыған. 1951-59 ж. Республика, Қызылорда, Жамбыл облыстық прокуратуралары мен ішкі істер бөлімінде тергеуші, прокурор болып қызмет істеген. 1959-61 ж. Жамбыл облыстық атқару комитеті мен облыс Оңтүстік өлкелік партия комитеттерінде жауапты қызметте болды. 1966-71 ж. Жамбыл обл. Актокөлік, тас жолдар және байланыс қызметкерлері кәсіподақ комитетінің төрағасы, 1971-80 ж. Жуалы аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, 1980-86 жылдары облыстық тұтынушылар одағы басқарма төрағасының орынбасары болды. Облыстық кеңестің депутаты болып 5 рет сайланды. Марапаттары Құрмет белгісі. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің "Құрмет" грамоталарымен марапатталған. Дереккөздер
Перудағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Перудың 12 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 8 нысан мәдени, 2 табиғи және 2 - аралас критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Перу аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 7 нысан үміткер ретінде тіркелген, оның ішінде 6 — мәдени және 1 — аралас критериямйлар бойынша іліккен. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Оңтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/pe Peru — UNESCO World Heritage Centre]
Америка Құрама Штаттардағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Америка Құрама Штаттарының 22 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 9 нысан мәдени, 13 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес АҚШ аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 38 нысан үміткер ретінде тіркелген.. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Солтүстік Америкадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/us АҚШ-тағыЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-usa.html АҚШ-тағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]
Black Star Inc.

Black Star Inc. (толық аты Black Star Incorporated) — ресейлік тәуелсіз дыбыс жазатын лейбл және продюсерлік орталық. Құрамында әр түрлі музыкалық бағытта жұмыс жасайтын артисттер бар. Лейблдың құрушысы және иегері хип-хоп-орындаушы және музыкалық продюсер Тимур Юнусов (Тимати) болып табылады. Black Star Inc. командасы түрлі бағыттағы музыканы,жұлдыздармен жұмысты,континент аралық жобаларды және басқаларын қамтиды. 2010 жылдан бастап Black Star Wear жүйесінің киімін шығарады. Тарихы 2006 жылы Тимати «Black Star Inc.» продюсерлік орталығын құрды. 2007 жылы «АРС» және «IlyaKireev Company» компанияларымен бірлесіп «Black Star Inc.» продюсерлік орталығы «Vерсия 0.1» атты R&B/Soul фестивальін ұйымдастардыref> . 2010 жылы Black Star Inc. «Сливки» музыкалдық тобының әншісі Карина Коксты 1.5 млн. АҚШ долларына сатып алды. Осы уақытқа дейін әншінің екі бейне синглы жарыққа шықты: «Летать высоко» және «Всё решено». 2012 жылы лейбл хип-хоп әншілер L'One, KReeD, Артем Шел және суретші Павел Галанинмен келісім-шартқа отырады. Басшылары * Бас директоры - Павел Курьянов (Пашу) * Директор орынбасары - Кямран Алиев. Әртістері Топтары * «Tom'n'Jerry» * «Black Star Mafia» Продюсерлері * Елена * Константин "Kostorch" Матафонов * Михаил "Michael Yousher" Юшков * Zechariah "Zak" Sulliv * Павел Мурашов Сыртқы сілтемелер * http://black-star.ru/ - Black Star Inc. ресми сайты Дереккөздер
Жалпы пайда

Жалпы пайда - жалпы табыс пен жалпы шығын арасындағы айырма; кәсіпорының шаруашылық саласындағы жалпы қаржылық әрекетінің құндық көрсеткіші. Жалпы пайданы жасаудың басты көзі - кәсіпорын еңбеккелерін өнім өндіруге. Жалпы пайданың мөлшері кәсіпорының көтерме бағамен өткізген өнімімен түскен кіріс пен оны өндіруге және өткізуге кеткен шығынның арасындағы айырмасы. Жалпы пайданың кәсіпорында жасалған қосымша құнды және қажетті өнімді құн түрінде көрсетеді. Жалпы пайда таза пайданы анықтау үшін негіз болып, нарық жағдайында өнімнің арзанға түсуін, өзара бәсекелестікте банкротқа ұшырамауында көмегін тигізеді. Дереккөздер Амирова Т.А., Ольховиков Б.А., РОждественский Ю.В., Очерки по историй лингвистики, М., 1975; Солнцев В.М., Язык как системно-структурные образования, М., 1978; Общее языкознание, М., 1970, 1972, 1973.
Гравитациялық коллапс

Гравитациялық коллапc — (гравитация және лат. collapsus - әлсіреген, құлаған) - массасы денелердің гравитациялық күштердің әсерінен апаттық түрде шашпың сығылуы. Массасы Күн массасынан 2 еседен артық жұлдыздардың эволюциясы. Гравитациялық коллапспен аяқталуы мүмкін. Мұндай жұлдыздар, ішкі ядр. отыны таусылған соң, өздерінің мех. орнықтылығын жоғалтады да, үлкен жымдамдықпен центрге қарай шапшаң қысыла бастайды. Егер жұлдыздардың ішкі қысымы гравитациялық коллапсты тоқтаста, онда мұндай жұлдыздардың орталық бөлігінде нейтрондық жұлдыздар түзіледі. Ал сыртқы қыбаған айырылған нейтрондық жұлдыздар жаңа жұлдыздардың туындауы түрінде байқалады. Алайда, егер жұлдыздардың радиусы гравитациялық радиустың мәніне дейін кешірейсе, онда ешқандай күш жұлдыздардың одан әрі сығылуына кедергі жасай алмайды. Сөйтіп, жұлдыздар қара құрдымға айналады.
Тілекжан Ғалымжанұлы Тұрайсов

Тілекжан Тұраисов Ғалымжанұлы - Қазақстан Республикасының мадени қайраткері. Тілекжан 1976 жылы Жаңасемей ауданының Көкентау (Знаменка) ауылында туған. Ол 1994 -1999 жылдар аралығында Семейдің Мұқан Төлебаев атындағы музыка училищесінде білім алып, кейіннен Шәкәрім атындағы университетін тәмамдады. 2007 жылдан Абай атындағы музыкалы драма театрында актер ретінде жұмыс атқарып келеді. Тілекжан Ғалымжанұлының сомдаған рольдері: * М. Ибраев «Шәкәрім» алғашқы эпизодтық ролі * Мұхтар Әуезов «Айман-Шолпан» - Балпық * С. Тұрғынбеков «Абай – Біржан» - Сері * Т. Ахтанов «Күшік күйеу» - Кубик * Ғабит Мүсірепов «Қозы Көрпеш» - Таңқы * Шыңғыс Айтматов «Қош бол, Гүлсары» - Алданов * Ж. Әльмешов «Мұңмен алысқан адам» - Тақиялы жігіт * О. Иосиляни «Отыз ұлың болғанша...» - Карпэ
Ольга Александровна Муравьева

Ольга Муравьева Александровна - Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы драма театрында бас суретші. Ол 1978 жылы 14 шілдеде Семей қаласында дүниеге келген. 1999 жылы «Семей» университетінің сурет-гарфикалық факультетін бітірді. 2005 жылдан Абай музыкалық драма театрында бас суретші қызметін атқарады. Төмендегі спектакльдердің қоюшы-суретшісі: * Б. Әлімжанов «Қайран, кемпір шалдар-ай» * М. Сәрсеке «Заңды неке» * У. Ғаджибеков «Аршын-Мал-Алан» * Ә. Оразбеков «Бір түп алма ағашы» * Уно Лейес «Айға ұшқан Түкбілмес» * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» * С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» спектакльдердің қоюшы-суретшісі.
Мырзахан Демесінұлы Сыдықов

Мырзахан Сыдықов Демесінұлы — артист, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері. Ол 1951 жылы 21-ші желтоқсанда дүниеге келген. 1973 жылы Семейдің Мұқан Төлебаев атындағы музыкалық училищесін бітірген. Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы драма театрында 1983 жылдың 28-ші наурызынан бері қызмет етіп келеді. Кейінгі жылдары сомдаған рольдері: * Мұхтар Әуезов «Айман-Шолпан» - ақын Жарқын, Қортық шал * Т. Ибрагимов, Т.Базарбаев «Жас Абай» - Абай * У. Ғаджибеков «Аршын - Малалан» - Уәли * С. Тұрғынбекұлы «Абай - Біржан» - Ақын * Ысмайылов «Алдар-Көсе» - Шығай бай * Шығыс ертегісінің желісі бойынша «Кішкентай Мукар» - Сұлтан * «Аладдиннің сиқырлы шамы» - Уәзір * Мұхтар Әуезов «Еңлік - Кебек» - Жапал * Р. Отарбай «Ғасыр қасіреті» - Көрші * С. Ахмад «Келіндер көтерілісі» - режиссер образы * М. Ибраев «Шәкәрім» - Қаужақ * С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Дәрігер * Шыңғыс Айтматов “Боранды бекет” – Сәбитжан * Мұқағали Мақатаев “Жан азасы” – Ақын. Дереккөздер
Ғалия Қазизқызы Дәрменбаева

Ғалия Дәрменбаева Қазизқызы - артист. Ол 1960 жылы 6-шы ақпанда дүниеге келген. Ғалия 1979 – 1984 жылдары аралығында Алматы Мемлекеттік театр және сурет өнері институтының музыкалы комедия театрының актеры бөлімінде оқып, тәмәмдап шығады.2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа шейін Қырғызстан өнер институтында кинорежиссерлық бөлімінде сырттай оқиды. Ғалия Дәрменбаева әнші. Сонымен қатар домбырада ойнай алады. Ең жоғарғы дауыстағы опералық әндерді оркестрмен орындайды. Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері: * Т. Ибрагимов, Т.Базарбаев «Жас Абай» - Қамқа * У. Ғаджибеков «Аршын - Малалан» - Әсия * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Тана * С. Тұрғынбекұлы «Абай - Біржан» - Әйгерім * З. Исмағилов “Құдаша” – Наза * М. Ибраев “Қалқаман-Мамыр” – Мамыр * Қ. Мырзалиев “Мың бір мұң” – Ұлжан * Т. Жұртбаев “Құнанбай” – Қамқа * М. Әуезов “Аласапыран” - Еркек шора * М. Әуезов “Қарақыпшақ Қобыланды” – Күнекей * И. Ғайып “Адасқан бақ құсы” – Ғажап әйел * Е. Төлеубай “Біздің ауыл осындай” – Күлғайша * Н. В.Гоголь “Ревизор” – Орыс әйелі * А. Сапышев “Көкбөрінің ұлы” - Әлпеш ана * С. Ахмад “Келіндер көтерілісі” – Мухое * Ө. Боранбаев “Сотанайдың соңғы үйленуі” – Кәмиләй * М. Сұлтанбеков “Жұлдызды аспан” – Тотықұс Кеша * Қ. Рахметов «Ержүрек ағайындылар» - Түлкі. Дереккөздер
Сәндібала Өртқалиқызы Бекбаева

Сәндібала Бекбаева Өртқалиқызы - артист. Ол 1974 жылы 2-ші қаңтарда дүниеге келген. Білімі арнаулы орта- студияға мамандалған. Қазіргі уақытта Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалық драма театрында басты актрисалардын бірі болып жұмыс істейді. Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері: * Ғабит Мүсірепов “Ақан сері - Ақтоқты” – Ақтоқты * Мұхтар Әуезов “Қара Қыпшақ Қобыланды” – Қарлыға * М. Ибраев “Қалқаман - Мамыр” – Сәнай * У. Ғаджибеков “Аршын - Малалан” - Әсия * Е. Төлеубай “Таланған тағдыр” – Гүлжан * Ә. Тарази “Муза” – Салтанат * М. Әуезов «Еңлік - Кебек» - Еңлік * М. Әуезов «Қозы Көрпеш – Баян-сұлу» - Баян * М. Әуезов «Қаракөз» - Қаракөз * Р. Отарбаев «Ғасыр қасіреті» - Камила * С. Тұрғынбекұлы «Абай - Біржан» - Ділдә * Иран-Ғайып «Адасқан бақ құсы» - Қос үрей * Ә. Оразбеков «Бір түп алма ағашы» - Әлия * «Кішкентай Мукар» - Тышқан * С. Ахмад «Келіндер көтерілісі» - Нигора * М. Әуезов «Айман - Шолпан» - Айман * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Зайкүл * Оралхан Бөкей «Өз отыңды өшірме» - Бекзат
Азамат Махмұтұлы Нұрғамысов

Азамат Нұрғамысов Махмұтұлы - театр артисті. Ол 1968 жылдың 8-ші наурызында Семей облысы Шұбартау ауданы Көксала ауылында дүниеге келген. 1994 жылы Т.Жүргенов атындағы Алматы қаласындағы театр-көркем сурет институтын бітіріп жоғары білімді алады. Кейін Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалық драма театрына артист ретінде қызметке орналасады. Азамат Маххмұтұлы домбырада жақсы ойнайды. Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері: * Мұхтар Әуезов “Еңлік-Кебек” – Көбей, Кебек, Жәуетай * Ғабит Мүсірепов “Ақан сері - Ақтоқты” - Ақан * С. Тұрғынбеков «Абай - Біржан» - Біржан * Мұхтар Әуезов «Қаракөз» - Нарша * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Ербол * «Кішкентай Мукар» - Сұлтан * Ө. Боранбаев «Сотанайдың соңғы үйленуі» - Сәлімбай * М. Ибраев «Шәкәрім» - Ерназаров * У. Ғаджибеков «Аршын - Малалан» - Әскер * Мұхтар Әуезов «Айман - Шолпан» - ақын Жантық * Р. Отарбаев «Ғасыр қасіреті» - Майор * Иран-Ғайып «Адасқан бақ құсы»- Қос үрей * С. Ахмад «Келіндер көтерілісі» - Мамыр * Ә. Оразбеков «Бір түп алма ағашы» - Тұрсын * С. Лобозеров “Жындыханадан келген мейман” – Темір Дереккөздер
Сұлушаш Нүкенқызы Түлекова

Сұлушаш Түлекова Нүкенқызы - театр артисті. Сұлушаш 1974 жылы 16-шы желтоқсанда дүниге кеген. 1992 жылы Абай театрының студиясына түсіп, 1994 жылы бітіріп артист ретінде қызметке орналасады. 2001-2005 жылдары Мұхтар Әуезов атындағы Семей университетін тәмамдады. Сомдаған рольдері: * У. Ғаджибеков «Аршын-Малалан» - Телли * Иран-Ғайып «Адасқан бақ құсы» - Бал қатын * Мұхтар Әуезов «Қаракөз» - Каракөз * Мұхтар Әуезов «Айман - Шолпан» - Шолпан * Ә. Оразбеков «Бір түп алма ағашы» - Мәншүк * Б. Әлімжанов «Қайран кемпір, шалдар-ай» - Ақсәуле * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Ментай * «Кішкентай Мукар» - Жасмин * «Аладдиннің сиқырлы шамы» - Будур * С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Маржан * Р. Отарбай «Ғасыр қасіреті» - Тоғжан * Ш. Мұртаза “Домалақ-ана” – Домалақ-ана * Мұхтар Әуезов “Қара Қыпшақ Қобыланды” – Қарлығаш * Т. Ахтанов “Күшік күйеу” – Ботка * Т. Ахтанов “Махаббат мұңы” – Бәғила * О. Бөкей “Желтоқсан желі” – Қымбат * С. Балғабаев “Қыз жиырмаға толғанда” – Жібек * О. Бодықов “Ғашықтарға сот жоқ” – Қоңырша * М. Ибраев “Қалқаман - Мамыр” – Лағыл * О. Бодықов “Ит өлім” – Сағым * С. Жүнісов “Жаралы гүлдер” – Балшекер * Л. Симонова “Қасиетті сөздер” – Қыз Сұлушаш Нүкенқызы ертегілерде Ақшақар, Принцесса, Түлкі, Лақ, Қоян, Тышқан, Тауық, Маймыл рольдерін сомдады.
Хилиазм

Хилиазм (гр. Chilias - мың) - ақырзаман алдында жаратқанның жер бетіндегі мыңжылдық "патшалығы" туралы діни ілім. Хилиазм иудаизмге және алғашқы христиандыққа тән болып, жебеуші мессияның келу идеяларымен байланыстырылды. Хилиазм идеялары құлдар мен кедейлерді өзіне тартуға тырысты. Рим империясының ресми дініне айналған христиандық жер бетіндегі тәртіпті өзгерту әрекеттерінен бас тартты, о дүниеде сый-құрмет көрсету идеясынан баса назар аударып, Хилиазмды жалған әлем ретінде теріске шығарды. Орта ғасырда хилиазм шаруалар мен қала тұрғындарының феодализм қанауға қарсы әлеуметтік наразылығының діни сипатын білтіретін бірқатар эретикалық ілімдерде қайта жанданды. Қазір хилиазм - кейбір діни секталар идеологиясының құрамдас бөлігі. Дереккөздер
Қайрат Тойғазыұлы Божанов

Қайрат Божанов Тойғазыұлы (16.08.1973) - театр артисті. * 1992 жылы Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры жанындағы студияға түсіп, 1994 жылы бітірГЕН. * осы күннен бастап Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрында қызмет атқарып келеді. Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері * М. Әуезов «Еңлік - Кебек» - Есен * М. Әуезов «Қаракөз» - Нарқоспақ, Нақұрыс * Т. Ибрагимов, Т. Базарбаев «Жас Абай» - Ізғұтты * С. Ахмад «Келіндер көтерілісі» - Камил * С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Кенже * Ысмайылов «Алдар-Көсе» - Шығайбай * Иран-Ғайып «Адасқан бақ құсы » - Дауыс * Ш.Айтматов “Боранды бекет” – Жуан-Жуан * М.Әуезов “Қараш-Қараш” – Қоқыш * М.Әуезов “Айман-Шолпан” – Арыстан, Көтібар * Ғ.Мүсірепов “Ақан сері - Ақтоқты” - Жалмұқан * «Аладдиннің сиқырлы шамы» - Магрибинец * Уно Лейес «Айға ұшқан Түкбілмес» - Шошқа Дереккөздер
Хриссип

Хриссип (Б. з. д. 280 -208/ (05 ж. ш.) - стоиктік мектептің аса көрнекті өкілі. Көне заманда оны Стояның негізін қалаушы екінші адам деп атаған, тіпті " Егер Хриссип болмағанда, Стоя да болмас еді" - деп те айтылған. Лаэрттік Диоген ол туралы: "Егер Құдайлар диалектикамен айналысқан болса, олар Хриссип диалектикасын пайдаланған болар еді" деп жазды. Стоиктіктерде логика, риторика және диалектика болып екіге бөлінген. Хриссип логика үшін сөйлемнің, барлық сөйлемдердің қарапайым және күрделі сөйлемдер болып жүйелі түрде бөліну ережелерінің, дұрыс және шынайы дәлелдің (тұжырымның) және пропозициялық логика бойынша дәлелдеудің дәл анықтамасын жасап берді. Дереккөздер
Бекзат Қайыркешұлы Омашев

Бекзат Омашев Кайркешұлы - артист. Ол 1976 жылы 9-шы ақпанда дүниеге келген. Бекзат Омашев 1993 жылы Семейдің Мұқан Төлебаев атындағы музыкалық колледжіне түсіп, 1996 жылы бітірді. 2002 жылдан бастап Абай театрында актер болып істейді. Өзі әнші, дауысы өте жағымды. 2005 жылы Шымкент қаласында өткен Қазақстанның халық артисі Құрманбек Жандарбеков атындағы театрлар арасындағы Республикалық әншілер байқауына қатысып, лауреат атанған. Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері: * С. Тұрғынбеков «Абай - Біржан» - Абай * М. Әуезов “Еңлік-Кебек” – Матақ, Жәуетей, Кеңгірбай * М. Әуезов «Қаракөз» - Дулат * Т. Ибрагимов «Жас Абай» - Қодар * М. Әуезов «Айман - Шолпан» - Әлібек * О. Бөкеев «Өз отыңды өшірме» - Шолақ * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Жомартбек * Ш.Айтматов “Боранды бекет” – Лейтенант, Солдат * С. Кенжеахметұлы «Жарысқазан» - Мерген * “Алдар Көсе” ертегісінде – Алдар Көсе * У. Ғаджибеков «Аршын - Малалан» - Әскер * Е. Төлеубай “Таланған тағдыр” - Мекен * С. Ахмад “Келіндер көтерілісі” - Асқар
Христиандық социализм

Христиандық социализм - социализм идеялары інжіл кітаптарында сөз болған-мыс дегенді тілге тиек етіп, христиандық пен социализм идеяларын ұштастыру мүмкіндігін негіздеуге ұмтылатын ілім. Х. с. таптық дүниені, христиандық сүйіспеншілікті, қоғам мүшелерін адамгершілікке тәрбиелеуді жетілдіру ақылы өзгерту идеяларын уағыздап, 19 ғассырдың бірінші жартысында пайда болды. Х. с. бұл қа,ғидалары үстемдік етіп отырған қоғам жағындағы шіркеудің әлеум. доктриналарында, христиандық партиялардың, христиандық кәсіподақтардың және басқа да ұйымдардың бағдарламадарында орын алды. Дереккөздер
Жүктілік кезіндегі анемия

Жүктілік кезіндегі анемия Жүктілік кезіндегі анемия - жүктілік кезінде айналымдағы қан көлемі жоғарылап, оның ішіндегі плазманың мөлшері эритроциттерге қарағанда жоғары болуын айтамыз. Бұл жағдай гидремия деп аталады. Қанның қызыл түйіршіктері азайса да, бірақ бұл жағдай анемия болып саналмайды.Бұған қарамастан жүктілерде жиі нағыз анемия дамиды. ТМД мемлекеттерінде оны 40% жүктілерден жүктілер анемиясы анықтайды. Бұл ауру бүкіл әлем бойынша жүктілер арасында кең тараған. Оның кездесу жиілігі 21-89% ға дейін. Басым көпшілік жағдайында теміржетіспеушілік анемия дамиды. Жүктілердегі анемия клиникалық көрінісі: Жүкті әйелдер анемиясы бар болғанда айтарлықтай шағым айтпайды. Бірақ кез кездерде әлсіздік, бас айналу, талма (обморок) байқалуы мүмкін. Трофикалық өзгерістер байқалуы мүмкін, ол ағзаға арнайы ферменттердің жетіспеуі салдарынан болады. Мұның көрінісі болып: шаш түсуі, тырнақтың сынғыш болуы, ауыздың шеткі жақтарында тыртық іздердің (трещина) болуы жатады. Жүктілердің анемиясында қанда гемоглобин деңгейінің төмендеуін (115 г/л және одан төмен), эритроциттер (3,7 *10*12 л), түсті көрсеткіш (0,85 төмен) болуын байқайқалады. Жүктілердегі нақты анемия деген диагноз қан жағындысында өзгерген эритроциттер анықталғанда қойылады. Оларға: пойкилоциттер және анизоциттер жатады. Анемияның жеңіл, орташа, ауыр түрлерін ажыратады. Жеңіл түрінде гемоглобин деңгейі 90-115 г/л, орташада -80-90 г/л, ауыр түрінде -80 г/л төмен болады. Жүктілердегі анемия емі: Жүкті әйелдердегі көрініс берген анемияны емдеуде маңызды орынды диета алады. Жүктіге күніне 120 г аз емес белок қабылдау керек. Жеген еттен тек 6% темір, ал өсімдік текті тағамдардан 0,2% ғана ағзаға сіңеді. Анемияны темір препараттарымен емдейді. Олар ішке таблетка немесе капсула түрінде ішіледі. Темір препараттарын бұлшықетке немесе вена ішіне салу тиімсіз, себебі бұл кезде ауыр асқынулар пайда болуы мүмкін. Дереккөздер http://kazmedic.kz/archives/728 http://anamenbala.kz/2548
Су транспорты

Барлық тасымалдаушы транспорттар ішінен су транспорты ең тиімді және белсенді транспорт болып саналады. Оның өзі теңіздік және өзендік болып бөлінелі. Теңіздік транспорт халықаралық сауда – саттығының 80% құрайды, оған әлемнің 60% тасымалдануы кіреді. Сауда флоты ретінде, бүгінгі күнде, 160 – қа жуық мемлекеттер кіруде. Бірақ, ішіндегі ең маңыздыларына: Панама, Либерия, Багамские Острова, Мальта және Греция мемлекеттерінің флоттары кіреді. Бұл мемлекеттердің флоттарының күштілігі, өте жақсы бәсекелестіктің бар болуынан, салық тұрғысынан экономикасын көтеру әсерінен әлі тұрақталып тұруда. Ең ірі флоттар қатарына Норвегия, Жапония, КНР, АҚШ және Ресей флоттары кіреді. Көптеген мұхиттық трассаларының қиылысуы болып бұғаздар мен теңіздік каналдар болып табылады. Ла – Манштан тәулігіне 300 кемелер өтсе, Зундтан – 175, Гибралтарь бұғазынан 200 кемелер өтеді. Әлемдік ірі каналдардан Суэцкий, Панамский, және Кильский болып табылады, бірақ оған қарамастан, Ормузский, Малаккский, Босфор бұғаздары да өзіндік ерекше орындарын алады. Теңіздік транспорттың ең маңызды елементі ретінде – теңіз порттары болып табылады. Жыл сайын 50 млн.тонна жүк таситын әлемдік порттардың қазірде 40 – қа жуығы бар. Ал, оның ішінде 16 – сы жылына 100 млн. тонна жүк тасып, ең ірісі Сингапур порты, ол жылына 325 млн. тонна жүк тасиды. Дамыған елдердегі порттар әмбебап (универсал) болады, дамушы елдерде аз специализацияланған болады. Өзендік транспорт ,ауа транспортын санамасақ, жүк тасушы ретінде ең соңғы орында болып табылады. Мемлекеттің ішкі сулары арқылы жүкті транспорттау, елдің экономикалы даму деңгейіне байланысты болады. Сондықтан, АҚШ, Еуропа елдерінің ішіаралық жүк тасымалдануы, Азия, Африка және Латын Америкадағы өзендік жүк тасымалдауымен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Дереккөздер http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/6709/%D0%92%D0%9E%D0%94%D0%9D%D0%AB%D0%99 http://enc-dic.com/colier/Vodn-transport-1853.html http://www.transday.ru/ http://www.mintorgmuseum.ru/vocabulary/511/ http://www.marinetraffic.com/ais/home
Қараңғы энергия

Қараңғы энергия (ағылш. Dark energy) — космогогияда энергияның бір түрі, ол әлемнің математикалық модельінде жасалып, біздің әлеміміздің кеңеюін бақылауы үшін жасалған. Қараңғы энергияны түсіндірудің 2 нұсқасы бар: Космологиялық константа және Квинтессентия Космологиялық константа - бүкіл ғалам өзгермейтін тұрақты тығыздықпен толтырылған Квинтессентия - динамикалық аудан , ол жерде энергиялық тығыздық уақыт пен кеңістік арасында өзгеріп отырады. Қараңғы энергия - ғарышты ендіретін және көрінетін заттарға гравитациялық әсердің теориялық және байқаушы нәтижелерінің арасындағы айырмашылықтарды ескеретін гравитациялық әсер ететін теріс қысым жасайтын энергияның гипотетикалық түрі. Қараңғы энергия тікелей бақыланбайды, сондай-ақ астрономиялық объектілер арасындағы гравитациялық өзара әрекеттесулерді байқаудан туындайды. «Қараңғы энергия» термині теориялық космолог Майкл Тернермен жасалған. Қараңғы Энергияның Предусоры Физиктер қараңғы энергия туралы, космологический тұрақты туралы білмей тұрып, Эйнштейннің түпнұсқалық салыстырмалық теңдеулерінің ерекшелігі болды, ол ғаламды статикалық күйге келтірді. Әлем жүзеге асырылғаннан кейін, ғарыштық тұрақты константасы нөлге тең болатын ... болжамдар көп жылдар бойы физиктер мен космологтар арасында үстем болған. Қараңғы Энергияны ашу 1998 жылы екі түрлі командалар - Supernova Cosmology Project және High-z Supernova Search Team - олардың екеуі де ғаламның кеңеюінің баяулауын өлшеу мақсаттарына жете алмады. Шын мәнінде, олар тек баяулау ғана емес, сонымен бірге күтпеген үдеткіш . (Жақсы күтпеген дерлік: Стивен Уайнберг осындай болжамды бір рет жасады) 1998 жылдан бері қосымша дәлелдер осы анықтаманы қолдауға жалғастырды, бұл ғаламның алыстағы өңірлері шын мәнінде бір-біріне қатысты жылдамдатады. Тұрақты кеңеюдің немесе баяу кеңеюдің орнына, кеңею жылдамдығы тез артады, яғни Эйнштейннің түпнұсқалық ғарыштық тұрақты болжамын қараңғы энергия түрінде бүгінгі теорияларда көрінеді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, Әлемнің 70% астам қараңғы энергиясын құрайды. Шын мәнінде, шамамен 4% ғана қарапайым, көрінетін заттардан тұрады деп есептеледі. Қараңғы энергияның физикалық табиғаты туралы қосымша мәліметтерді суреттеп, қазіргі заманғы космологтардың негізгі теориялық және байқаушы мақсаттарының бірі болып табылады.
Күләш Қалымқызы Әбділденова

Күләш Әбділденова Қалымқызы — Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, театр артисті. Ол 1974 жылдан бастап Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрында қызмет істеп келеді. Тұңғыш рет Ғабит Мүсіреповтың “Қозы Көрпеш – Баян-сұлуында” – Баян, “Ақан сері - Ақтоқтыда” Ақтоқты, Т.Ахтановтың “Күшік күйеу” комедиясында басты бейне Ботаны ойнады. Семейлік жазушы М.Сәрсекеевтің “Заңды неке” комедиясындағы басты рольді ойнаған болатын. Т.Жұртбаевтың “Құнанабай” трагедиясында Ұлжан образын жасап, Жезқазған қаласында өткен Республикалық театр байқауында ерекше аталып өтілген. Қарағанды қаласында болған театр байқауында Шыңғыс Айтматовтың “Боранды бекет” драмасында Найман-ана бейнесін жасап, ең үздік Ана бейнесін жасаған артис ретінде аталып өтілген. Кейінгі жылдары сахнада қойылған өзбек драматургі С.Ахмадтың “Келіндер көтерілісі” комедиясындағы Күләш ойнаған Сатты бейнесі болатын. Сонымен қатар Ә.Оразбековтың “Бір түп алма ағашында” Ана, Ө.Боранбаевтың “Сотанайдың соңғы үйленуі” қойылымында Гүлшатай, Ж.Қамбаровтың “Жүрек жылуы” драмасындағы Балалар үйінің аспазы, қарапайым ана Марфуға бейнесін ойнаған. Семей қаласындағы Абай атындағы музыкалы-драма театры Түркменстан, Тәжікстан, Қытай әсіресе дүниежүзілік Египет мемлекетінің астанасы Каир қаласында өткен 14-ші Дүниежүзілік тәжірибелі театр фестивалінде Күләш Әбділденова сомдаған Шыңғыс Айтматовтың “Боранды бекет” драмасындағы Найман-ана бейнесі ерекше аталып, Каир фестивалінің каталогіне енді. Дереккөздер
Думан Есембайұлы Бәкімбаев

Думан Бәкімбаев Есембайұлы - театр артисті. Ол 1984 жылы 10-шы қарашада дүниеге келген. Ұлты қазақ болып келеді. Алған білімі - арнаулы орта (студия). 2005 жылы Абай театры жанындағы студияны бітірді. Ең алғашқы рет оркестрмен орындаған образы Мұхтар Әуезовтың «Айман -Шолпанындағы» Әлібек. Кейінгі мерзімде сомдаған рольдері: * Ысмайыловтың «Алдар-Көсе» ертегісінде – Торсықбай * Уно Лейес «Айға ұшқан Түкбілмес» - Түкбілмес, * Е. Елубаев «Асар» - Әтеш * Ә. Нұршайықов «Махаббат, қызық мол жылдар» - Әділхан, жауынгер * М. Әуезовтың «Айман -Шолпан» Әлібек * А. Сапышев “Көкбөрінің ұлы” – Таян * Шыңғыс Айтматов “Боранды бекет” – Маскүнем күйеу Думан Бәкімбаев концерттік бағдарламаларды жүргізіп, эстрадалық әндерді де орындап жүреді.
Назым Мұратханова Мұратханқызы

Назым Мұратханова Мұратханқызы - биші, театр артисті. Ол 1977 жылы 5-ші ақпанда дүниеге келген. Ұлты қазақ болып келеді. Назым Мұратханова 1998 жылы Мемлекеттік қыздар педагогика институтын хореография мамандығы бойынша бітірді. Ол Семейдің Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрында 2004 жылдан бастап жұмыс істейді. Биші ретінде қатысқан спектакльдері: * Т. Ибрагимовтың, Т.Базарбаевтың “Жас Абай” * Н. В. Гогогльдің “Ревизор” * М. Сәрсеке “Заңды неке” * “Жан азасы” * Қ. Рахметовтың “Ержүрек ағайындылар” * Мұхтар Әуезов “Қарагөз” * Иран-Ғайыптың “Адасқан бақ құсы” спектакльдерінде массовкаға қатысты * Қ. Рахметовтың “Ержүрек ағайындылар” спектаклінде – Қоян образын сомдады. * А. Сапышевтің “Күн астындағы Күнікей” ертегісінде – Күнікей образын сомдады. * Н.Мұратханованың биге қабілеті бар.