kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Айбек Айдарұлы Барыс

Айбек Айдарұлы Барыс (1977 жылы 30 наурызда, Шығыс Қазақстан облысы, Қуаныш, Қазақ КСР) — қазақстандық кәсіпкер. Ол Астанада орналасқан Қазақстан Парамаунт Инжиниринг компаниясының негізін қалаушы. Өмірбаяны Айбек Барыс Зайсанда мектепті бітіріп, кейін 1998 жылы Қазақ мемлекеттік басқару академиясын (қазіргі Нархоз университеті) тәмамдаған. 2014 жылы ол дөңгелекті броньды көліктер мен түрлі әскери техника түрлерін әзірлеу және жинаумен айналысады шығаратын зауыттың негізін қалап, сол уақыттан бері өндіріс пен даму жұмыстарын қадағалап келеді. 2018 жылы автоматтандырылған атыс басқару жүйелерін жасайтын компания құрды. Бұл кәсіпорын қорғаныс пен шабуыл операцияларының тиімділігін арттыруға бағытталған технологияларды дамытады. 2020 жылы Қазақстандағы қорғаныс кәсіпорындарының қауымдастығын құру бастамасын көтеріп, оның төрағасы болып сайланды. 2022 жылы Түркиямен әріптестік орнатып, НАТО стандарттарына көшу туралы мәлімдеді. 2024 жылы Сингапурмен стратегиялық серіктестік басталғанын жариялады. Айбек Барысов қорғаныс-өнеркәсіп кешенінің қызметіне қатысып, саланы жаңғырту мәселелері бойынша конференциялар мен форумдарда тұрақты түрде сөз сөйлейді. Барысовтың айтуынша, оның жобалары Қазақстанда өндірісті локализациялауға бағытталған және елдің ұлттық қауіпсіздігін нығайтуға ықпал етеді. Сын 2022 жылдың көктемінде БАҚ-та «Арлан» брондалған машинасының Украинадағы Мариуполь қаласында қолданылғаны туралы суреттер жарияланды. Тексеру нәтижесінде бұл фотолардың шынайылығы расталды. Барыс аталған техниканың 2019 жылы Ресейге сынақ мақсатында жеткізілгенін және бұл процесс халықаралық әрі отандық экспорт ережелеріне сай жүргізілгенін айтты. Сонымен қатар, ол Ресеймен одан әрі ынтымақтастық тоқтатылғанын мәлімдеді. Қоғамда үлкен пікірталас тудырған тағы бір мәселе — Барыстың ұлының әскери қызметтен медициналық себепке байланысты босатылуы. Оның миында кистаның бар екені анықталған. Алайда, жұртшылықтың сынына қарамастан, отбасы егер денсаулығы жақсарса, әскери борышын өтеуге дайын екенін білдірді. Айбек Барыс, Қазақстан Парамаунт Инжиниринг иесі және қорғаныс саласындағы маңызды тұлға ретінде, компаниясы мен Қазақстан Қорғаныс министрлігі арасындағы дау-дамайға қатысқан. Дереккөздер
Круиз

Круиз бастапқы мағынасында – теңіз саяхаты. Қазіргі уақытта бұл ұғым кеңейіп, туристік фирмалар теңіз круиздерінен басқа, өзен круиздері мен пойыз бен круиздерді де ұсынады. Сондай-ақ, жолаушылармен қатар жүк пен автокөліктерді тасымалдайтын тұрақты паром дар да круиздік сапарларға пайдаланылады. Екінші жағынан, круизге шағын кемелермен де аттануға болады. Соңғы онжылдықтарда 4-12 адамға арналған круиздік желкенді яхта лар мен катамарандарда саяхаттау танымал бола бастады. Мұндай яхталарда өмір сүруге қажетті барлық жағдайлар жасалған: ұйықтайтын орындар, тоңазытқыш, плита, дәретхана, душ. Мұндай саяхаттардың ұзақтығы бір аптадан басталады. Экипаж әдетте 1-2 адамнан тұрады, ал жеткілікті біліктілік болған жағдайда круизге қатысушылар өздері де яхтаны басқара алады. Желкенді круиздер үшін ең танымал бағыттар – Жерорта теңізі, Кариб теңізі және Балтық теңізі. Заманауи круиздік кемелер Бүгінгі таңда круиздер үшін үлкен теңіз лайнерлері жиі пайдаланылады. Олар шағын қалашықтарға ұқсас және жолаушыларға кең ауқымды қызметтерді ұсынады. Орташа круиздік лайнерде кітапхана, кинотеатр, кең банкет залдары, әртүрлі мейрамханалар, фитнес залдары, өрмелеу қабырғасы және тіпті тірі ағаштары бар орталық саябақ болуы мүмкін. Заманауи лайнерлер шамамен 12 жолаушылар палубасынан тұрады және теңіз толқынын тұрақтандыратын жүйелермен жабдықталған. Круиздік маусым жыл мезгіліне байланысты өзгеріп отырады. Сәуірден қазанға дейін ең танымал бағыт – Жерорта теңізі. Күзде лайнерлер әдетте 10 күннен астам уақытқа созылатын трансатлантикалық круиздерге аттанып, содан кейін Кариб аралдары мен Бразилияға сапарларын жалғастырады. Қыста Азия круиздері сұранысқа ие болады. Көктемде лайнерлердің көпшілігі қайтадан Еуропаға оралады. Дереккөздер Сілтемелер # [https://atr.kz/zhanalyqtar/kruizdik-turizm-turaly-bilesiz-be/ Круиздік туризм туралы білесіз бе?]Атырау газеті сайты. 06.02.2023 # [https://www.uniface.kz/index.php?postarticle&section2&id=116 Круиздік туризм туралы реферат.] uniface.kz сайты. # [https://aqmeshit-zhastary.kz/qogam/sw-betindegi-sajahat-5702/ СУ БЕТІНДЕГІ САЯХАТ]. Ақмешіт жастары сайты. 04.04.2021
Каменка (Молдова)

Каменка (, ) — Молдова Республикасының мойындалмаған Приднестровиядағы Каменск ауданының әкімшілік орталығы. Солнечное ауылы мен Каменка вокзалының жанындағы ауыл да Каменка қалалық кеңесінің қарауында. Молдованың әкімшілік-аумақтық бөлінісі бойынша қала Молдова аумағында орналасқан. 2025 жылы Каменка қаласының тұрғындарының саны 8 910 адамды құрады. Каменка Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 39-шы орында. Географиялық орналасуы Днестр өзенінің сол жағалауындағы қала. Кишинев муниципалитетінен 160 км жерде орналасқан. Тарихы Археологиялық қазба жұмыстары Каменский ауданының аумағында ежелгі заманнан бері адамдар өмір сүргенін көрсетті. IX - X ғасырларда бұл жерлер Киев Русінің, Галисия-Волынь княздігінің, кейіннен Литваның Ұлы Княздігінің құрамына кірді. Каменка туралы алғашқы дерек 1609 жылы Запорожье әскерлерінің орыс азаматтығына кіруіне байланысты құжаттарда кездеседі. Днестрдің сол жағалауы 1793 жылы Ресей империясына қосылды. 1857 жылы қарапайым халыққа қызмет көрсететін тегін дәріхана ашылды. 1860 жылы сауда дамыды, Днестр арқылы екі жаңа өткел салынып, үш күндік екі жәрмеңке ашылды. 1938 жылы Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Каменка селосы қалалық типтегі поселкеге ​​айналды. 1940 жылы 2 тамызда Украина КСР Жоғарғы Кеңесінің VII сессиясы Молдова Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы Заң қабылдады, оның құрамына Каменка да кірді. 1941 жылы шілдеде Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай облыс Румынияның құрамына енді. Соғыстан кейін қала мен облысты жедел қалпына келтіру басталды. 1958 жылы Каменск консерві комбинаты салынды. 1939-1997 жж Каменкадан украиндық Рудницаға дейін тар табанды темір жол тартылды. 1969 жылы 10 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Каменский ауданы құрылды. 2002 жылы Каменка қала мәртебесін алып, Каменск ауданының әкімшілік орталығы болды. Экономика Экономиканың негізі — ауыл шаруашылығы және туризм. Каменкада әйгілі курорттық кешен - "Днестр" шипажайы орналасқан. Жұмыс істейтін халықтың басым бөлігі құрылыс және өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істейді. Инфроқұрылымы Қалада 3 жалпы білім беретін мектеп пен жүзім, жеміс-жидек және орман шаруашылығы салаларына мамандар дайындайтын ауылшаруашылық техникумы бар. Көрікті жерлері Қалада Днестрдің сол жағалауында орналасқан климаттық бальнеологиялық санаторий бар. Қалада тарихи-өлкетану мұражайы бар, 1978 жылы Каменкада революциялық әскери даңқ мұражайы болып ашылып, кейін 1980 жылдары ол тарихи-өлкетану мұражайына айналды. Галерея Дереккөздер
ХДО/ХӘО

ХДО/ХӘО , сондай-ақ «Одақ» — Германияның консервативті саяси партияларынан құралған сайлау блогы, оған Христиандық-демократиялық одағы (ХДО) мен Бавариядағы Христиандық-әлеуметтік одағы (ХӘО) кіреді. Бұл жағдайда ХӘО тек Баварияда, ал ХДО Бавариядан басқа барлық басқа жерлерде белсенді. ХДО/ХӘО туралы ескерту негізінен Германия парламентіндегі — Бундестагтағы осы партиялардың біріккен фракциясына қатысты. Сайлауда ХДО Баварияның бір мандатты округтерінде өз кандидаттарын ұсынбайды, бұл ХӘО қызметінің өрісі болып табылады және керісінше, ХӘО өз кандидаттарын Бавариядан тыс жерде ұсынбайды. Фракция төрағалары * Генрих фон Брентано (1949—1955) * Генрих Кроне (1955—1961) * Генрих фон Брентано (1961—1964) * Райнер Барцель (1964—1973) * Карл Карстенс (1973—1976) * Гельмут Коль (1976—1982) * Альфред Дреггер (1982—1991) * Вольфганг Шойбле (1991—2000) * Фридрих Мерц (2000—2002) * Ангела Меркель (2002—2005) * Фолькер Каудер (2005—2018) * Ральф Бринкхаус (2018 жылдан бастап) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.cducsu.de/ Ресми сайты]
Монастырище

Монастырище — Украинаның Черкассы облысындағы қала. Уман ауданының құрамына енеді. 2020 жылға дейін таратылған Монастырище ауданының әкімшілік орталығы болды. 2025 жылы Монастырище қаласының тұрғындарының саны 10 650 адамды құрады. Географиялық орналасуы Черкассы облысының ең батыс облыс орталығы. Ол Черкассыдан 250 шақырым жерде қашықтықта, Конела өзенінің бойында орналасқан, онда бірнеше тоғандар бар. Монастырище теміржол стансасынан (Христиновка – Казатин желісі) 6 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Монастырище - шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 274-ші орында (Украина), облыста 16-шы орында (Черкассы облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 26211 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Христиновка (22 км), Жашков (35 км), Гайсин (36 км), Умань (39 км), Тетиев (42 км), Ильинцы (44 км), Ладыжин (53 км), Липовец (59 км), Тальное (66 км), Погребище (67 км), Немиров (70 км), Бершадь (72 км), Гайворон (73 км), Тульчин (77 км), Тараща (80 км), Благовещенское (80 км), Сквира (82 км), Белая Церковь (93 км), Узин (102 км), Казатин (106 км). Тарихы Қала алғаш рет 16 ғасырдың екінші жартысындағы деректерде бекіністі қала ретінде атады. 1648 жылы Максим Кривонос бастаған көтерілісші әскерлер поляктарды қаладан қуып шықты. 1664 жылы қаланы поляк жазалаушы әскерлері қиратты. 1667 жылы қала қайтадан Польшаның құрамына кірді. 1897-1898 жылдары мұнда қант зауыты салынды, онда 1900 жылға дейін 420 жұмысшы жұмыс істеді. Бұған қоса, қала қожайынына тиесілі спирт және кірпіш зауыты, сабын шығаратын зауыт, жиырмадан астам диірмендер мен ұсталар болды. 1923 жылдың қаңтарынан бастап Монастырище аудан орталығына айналды, ал 1930 жылдың қазанына қарай Уман ауданының құрамына кірді. Ол кезде мұнда бірнеше ондаған жұмысшы жұмыс істейтін 8 шағын өнеркәсіптік кәсіпорын (жарма ұнтақтау, диірмен, май зауыты) жұмыс істеді. 1930 жылы жергілікті ауруханада 9 дәрігер жұмыс істеді. Онда рентген және физиотерапия кабинеттері, жеке санитарлық пункт болды. Балабақша 1937 жылы жұмысын бастады. 1941 жылы Монастырищені фашистік Германияның әскерлері басып алды. 1954 жылдың қаңтарынан бастап Монастырище жаңадан құрылған Черкассы облысының құрамына кірді. 1985 жылы Монастырище аудандық бағынысты қала болды. Өндіріс орындары *«Монастырище машина жасау зауыты»; *«Энергетик» Монастырище қазандық зауыты; *«Монфарм» зауыты; *«Teplolider» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі; *Монастырище қазандық зауыты»; *«Монастыриялық керамикасы»; *«Украина Премиум Пак». Көрікті жерлері Қасиетті өнер ескерткіштері: *Преображения шіркеуі, 1648, *Әулие Николай шіркеуі, 1767, *Тарихи - өлкетану мұражайы. Қала аумағында үш бөліктен тұратын (қарағай орманы, қайың орманы және аралас орман) көркем саябақ бар. Монастырище ескерткіштеріне классицизм стилінде салынған шіркеу және ХХ ғасырда қираған сарайдың қалдықтары жатады. Галерея Дереккөздер
Тілектес Серікбайұлы Адамбеков

Тілектес Серікбайұлы Адамбеков (1 қаңтар 1989, Ақтоғай, Ақтоғай ауданы, Қарағанды облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII (2021–2023) және VIII (2023 жылдан бастап) сайланымдарының депутаты. Өмірбаяны 1989 жылы 1 қаңтарда Қарағанды облысы, Ақтоғай ауылында дүниеге келген. Арғын тайпасының Қаракесек ішіндегі Қояншытағай руынан шыққан. «Болашақ» халықаралық бағдарламасы бойынша Тунсзи университетінде (Шаңхай, Қытай) «Телекоммуникация» саласында білім алған. Назарбаев Университетінің Жоғары мемлекеттік саясат мектебін бітіріп, мемлекеттік басқару магистрі дәрежесін алды. Президенттік жастар кадрлық резервінің финалисті (2019). 2008 жылы АҚШ, Монтана штатындағы Wyndham Worldmark менеджері лауазымында болды. 2012-2015 жылдары Алматы қаласында «SHEBERBUILD LD» ЖШС инвестиция тарту және дамыту жөніндегі Қытайдағы өкілі болып істеді. 2015-2016 жылдары Алматы қаласында «Жібек жолы» Қазақстан-Қытай ынтымақтастық орталығы» ЖШС бас директоры қызметін атқарды. 2016 жылдың қарашасынан 2017 жылдың сәуіріне дейін Астана қаласында «Astana Innovations» АҚ инвестициялар және серіктестік жөніндегі басқарушы директоры ретінде жұмыс істеді. 2017 жылы мамырдан қыркүйекке дейін — «Astana Invest» Қалалық инвестициялық даму орталығы» ЖШС бас директорының инвесторларға қызмет көрсету орталығы жөніндегі орынбасары, сол жылы қыркүйек айынан бастап басқарма төрағасының кеңесшісі қызметіне ауыстырылды. 2017-2019 жылдары Нұр-Сұлтан қаласында Cascadia Consumer Electronics Corp. LLC филиалының Еуразиядағы бас өкілі болды. 2018 жылдың қаңтарынан 2020 жылдың ақпанына дейін Eurasia Blockchain Fintech Group Limited жеке компаниясының бас директоры болып істеді. 2020 жылдың ақпан-тамыз айлары аралығында «Қазпошта» АҚ ІТ-инфрақұрылымы бойынша атқарушы директор қызметін атқарды. 2020-2021 жылдары Нұр-Сұлтан қаласында Eurasia Blockchain Fintech Group Limited бас директоры болып жұмыс істеді. 2021-2023 жылдары «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII сайланым депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды. 2023 жылдың наурыз айынан бастап «Аманат» партиясының партиялық тізімі бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі болды. Марапаттары * Қазақстан Республикасы Президентінің 2022 жылғы 14 наурыздағы Жарлығымен «Құрмет» орденімен марапатталды. Дереккөздер
Қаржыгер (роман)

«Қаржыгер» — Теодор Драйзердің 1912 жылы шыққан романы. Құштарлық трилогиясын құрайтын үш шығарманың алғашқысы. Америкалық миллионер Чарлз Тайсон Йеркстің өмірін (1837–1905) негізге алып, жазушы ірі қалалардың қаржылық және әкімшілік сипаттамасын жеткізуге тырысқан. Желісі Филадельфияда тұратын Фрэнк Алджернон Каупервуд аукциондарға қатысып, өзінің алғашқы миллиондарын жинайды, бай жесірге үйленеді. Қаланың қазынасына қолы жеткенде, жағдайы одан сайын жақсарады. Алайда біраздан соң бюджеттік ақшаны жымқыру бойынша сот басталып, Каупервуд жауапкершілікке тартылады. Жалғасы 1914 жылы жазушы Фрэнк Каупервудтың кейінгі тағдыры жайында Алып атты романды жазады. Ал үшінші кітап тек 1947 жылы, автор қайтыс болғаннан кейін ғана жарияланады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.gutenberg.org/ebooks/1840 The Financier] Гутенберг жобасында
АҚШ Бас прокуроры

АҚШ Бас прокуроры — АҚШ Әділет министрлігінің басшысы, Федералды үкіметтің басты құқық қорғаушысы. АҚШ Кабинеті мен АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мүшесі болатын Бас прокурор, оған қоса, АҚШ президентінің заңи мәселелерге қатысты басты кеңесшісі қызметін атқарады. АҚШ Конституциясы бойынша АҚШ Бас прокурорын АҚШ президенті ұсынады да, ол АҚШ Сенатының дауыс беруі арқылы бұл лауазымға тағайындалады. Бас прокурорды АҚШ Бас прокуроры атқарушы кеңсесі тарабынан қолдау көреді, оның құрамына Бас прокурордың орынбасарлары кіреді. Тарихы нің таңбасы]] АҚШ Конгрессі 1789 жылғы заңды актін қабылдады да, осылайша Бас прокурор кеңсесін құрды. Оның бастапқы міндеті осы болды: «АҚШ мүддесін білдіретін АҚШ Жоғарғы Сотындағы барлық талап-арыздарды қабылдау және жүргізу, АҚШ президенті талап еткен немесе кез келген департамент басшылары сұраған заң мәселелері бойынша өз кеңестері мен пікірін беру». Бұл өкілеттіктердің кейбірі кейін АҚШ Бас солиситоры мен Ақ Үйдің заңи кеңесшісі сияқты лауазым иелеріне көшті. Бас прокурорды міндетін орындауда қолдау мақсатымен 1870 жылы АҚШ Әділет министрлігі құрылды. Мемлекеттік хатшы, Қаржы министрі, Қорғаныс министрі мен Бас прокурор АҚШ Кабинеті құрамындағы төрт ең басты лауазымдар делінеді. Бұл тізім министрлердің және олар жауапты министрліктердің маңызы мен көлеміне сүйеніп жасалған. Өкілеттіктері және міндеті АҚШ Бас прокурорының міндеттері қатарына АҚШ Әділет министрлігіне басшылық ету, федералды заңдардың орындалуын қадағалау, АҚШ президентіне, кабинетке, атқарушы департаменттер мен агенттіктер басшыларына ресми және бейресми заңи кеңес беру кіреді. Бас прокурор АҚШ Федералды үкіметінің заңи өкілі қызметін атқарады, Әділет министрлігі міндеттері мен әкімшілігінің орындалуын қадағалайды. Бұл жерде Әділет министрлігінің әкімшілігіне Федералдық тергеу бюросы, Есірткімен күрес басқармасы, Алкоголь, табак, атыс қаруы және жарылғыш зат бюросы, Сот әділдігі бағдарламалары басқармасы, Федералды прокурорлар, АҚШ Маршалдары қызметі кіреді. Сонымен қатар, бас прокурор АҚШ президентіне федералды сот лауазымдарына, соның ішінде АҚШ прокурорлары мен АҚШ маршалдарына тағайындау жайлы кеңес береді. Бас прокурор АҚШ Жоғарғы Сотында және басқа соттарда өкілдік етуі мүмкін болса да, бұнымен әдетте бас солиситор айналысады. Бас прокурор қоғамдық қауіпсіздікті, азаматтық құқықтарды және ұлттық қауіпсіздікті қамтитын құқықтық мәселелерді басқарады. Бас прокурор сондай-ақ Конгреске заңды мәселелер туралы хабарлайды және штаттардағы федералды заңдардың сақталуын қамтамасыз етеді. Бас прокурорлар тізімі Ескертпелер Дереккөздер
Шолданешты

Шолданешты (Шолдэнешть; ) — Молдовадағы қала, Шолданешт ауданының орталығы. 2025 жылы Шолданешты қаласының тұрғындарының саны 7 596 адамды құрады. Географиялық орналасуы Шолданешты қаласы Молдованың Солтүстік үстіртінде және Чорна өзенінің аңғарында орналасқан, ол Сорока-Резина транзиттік жолына параллель ағып жатыр. Қала елдің солтүстік-шығыс бөлігінде, Кишиневтен 81 км қашықтықта, Чорна өзенінің екі жағалауында, оның жағасында 4,5 км қашықтықта орналасқан. Тарихы Шолданешты ауылы алғаш рет 1610 жылы көрші ауылдардың шекарасын белгілеу туралы жарғыда бояр Писоцкий мен оның әйелі Тудосканың меншігі ретінде көрсетілген. 1817 жылғы халық санағы Шолданештыде 52 шаруа қожалығы, Чорна өзенінде су диірмені, егістік жерлер, жайылым және шабындықтар бар екенін көрсетті. 1835 жылғы халық санағы кезінде елді мекенде 304 тұрғын тіркелген. 1894 жылы Рыбница-Бельцы темір жол учаскесінде бірқатар стансалар, соның ішінде Шолданешты стансасы ашылды. 1911 жылы пошта бөлімшесі ашылып, телеграф байланысы жолға қойылды. 1918–1940 жылдары Шолданешты Оргеев уезінің Резина болысына кіретін коммунаның орталығы болды. 1863 жылы Шолданештыде приход мектебі ашылды, ал 1902 жылы бір сыныпты бастауыш мектеп жұмыс істей бастады. 1804 жылы ауылда Әулие Архангел Михаилдің ағаш шіркеуі салынды. 1957 жылы Кеңес өкіметі шіркеуді жауып, оның үй-жайлары коммерциялық мақсатта пайдаланыла бастады. 1993 жылы 14 қарашада шіркеу қайтадан есігін ашты. 1980 жылы Шолданештыге қалалық типтегі елді мекен, 2002 жылы қала мәртебесі берілді. Бүгінде Шолданешты қаласы Шолданешты ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Экономика және инфрақұрылымы Қалада 7 акционерлік қоғам, 68 жауапкершілігі шектеулі серіктестік және 292 шаруа қожалығы жұмыс істейді. Ірі шаруашылық субъектілері: темекі фабрикасы, АО «Cereale», «Dacia-Agrochim», мемлекеттік орман шаруашылығы. Қалада 60 сауда нүктесі, 2 ауылшаруашылық базары, 7 қоғамдық тамақтандыру мекемесі, 2 тұрмыстық қызмет көрсету мекемесі, 5 банк филиалы, 2 сақтандыру компаниясының өкілдігі бар. Қалалық білім беру жүйесі балабақша, орта мектеп және Алексей Матеевич атындағы теориялық лицейден тұрады. Денсаулық сақтау жүйесі аудандық аурухананы, отбасылық дәрігерлер орталығын, жедел жәрдем станциясын, бес дәріхананы қамтиды. Аудан орталығында мәдениет орталығы мен екі кітапхана жұмыс істейді. Шолданештыда жыл сайын Халықаралық фестивальдар өтеді. Дереккөздер
Бүлент Инал

Бүлент Инал – танымал түрік актері. Биографиясы Ол әкесі жағынан араб және заза (күрдтердің бір бөлігі), ал анасы жағынан Селжүк түріктерінен шыққан. 1973 жылы 19 мамырда Шанлыурфаның Хилван ауданында дүниеге келген. Бір жыл бойы Эгей университетінде Түрік тілі мен әдебиеті мамандығында оқыған, бірақ театрға деген қызығушылығы басым түсіп, 9 Қыркүйек университетінің Көркем өнер факультетінің Театр бөлімінде оқып, сол жерден түлеп шыққан . Карьерасы Бүлент Инал "Азад" сериалында "Урфалық Азад", "Kurşun Yarası" сериалында басқыншылық астындағы Эгей аймағында батыл қаймақам рөлін сомдады. Ал "Ihlamurlar Altında" (Жөке ағашының саясында) атты Kanal D арнасындағы сериалда "Йылмаз" есімді қарапайым жігіттің рөлін ойнады. Бүлент Инал "Karayılan" (Қаражылан) сериалында да бой көрсетті. 2008 жылы ол Star TV арнасында көрсетілген "Kalpsiz Adam" (Жүрексіз адам) сериалында "Октай" рөлін сомдады. 2009-2010 жылдары Show TV арнасында көрсетілген "Bu Kalp Seni Unutur mu?" (Бұл жүрек сені ұмыта ма?) сериалында "Синан" атты кейіпкерді сомдады. 2010-2011 жылдары atv арнасында көрсетілген "Bitmeyen Şarkı" (Бітпейтін ән) сериалында Бергүзар Корелмен бірге басты рөлді сомдады. Кейін 2013 жылы atv арнасында басталып, 2014 жылы аяқталған "Tatar Ramazan" сериалында "Рамазан" кейіпкерін ойнады. 2014 жылдың күзінде Kanal D арнасында басталып, кейін Star TV арнасына ауысқан "Urfalıyam Ezelden" (Мен ежелден Урфалықпын) сериалында "Жемал" рөлін сомдады. 2017-2021 жылдары TRT 1 арнасында көрсетілген "Payitaht Abdülhamid" (Сарай: Абдулхамид) тарихи сериалында II Абдулхамид сұлтанның рөлін сомдады. Дереккөздер
Артак Гулян Беникович

Артак Гулян Беникович (28 желтоқсан 1958, Гюлистан, Шаумянов ауданы) — кеңестік және армян сәулетшісі және дизайнері. Армения Республикасының еңбек сіңірген сәулетшісі (2013), Армения Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2013, Эчмиадзиндегі Ваче және Тамар Манукян атындағы қолжазбалар кітапханасы жобасы үшін). Өмірбаяны 1958 жылы 28 желтоқсанда Әзірбайжан КСР, Шаумянов ауданы, Гюлистан ауылында мұғалімдер отбасында дүниеге келген. Артак Гулян 1976 жылы жергілікті орта мектепті алтын медальмен бітірді. 1976-1981 жылдары Ереван политехникалық институтының (қазіргі Ереван мемлекеттік сәулет-құрылыс университеті) сәулет факультетінде оқыды. 1981-1988 жылдары сол университеттің сәулет факультетінде ассистент болып жұмыс істеді. 1988-1991 жылдары Армения Ұлттық ғылым академиясының Сәулет факультетінің өнер институтында жұмыс істеді. 1988-2010 жылдар аралығында Ереван мемлекеттік сәулет-құрылыс университетінің сәулет факультетінде оқытушы болып жұмыс істеді. 1991-1994 жылдары Артак Гулян Армения Республикасының ескерткіштерді қорғау департаментінің ортағасырлық ескерткіштер бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1994 жылы Армения Ұлттық ғылым академиясының өнер институтының ғылыми қызметкері болды. 1999 жылы сәулет ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алып, «Арцах пен Сюниктің Мелік құрылыстары» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. 2002 жылы Гулян доцент, 2006 жылы Сәулет және құрылыс университетінде сәулет мамандығы бойынша докторлық дәрежесін алды. 2014 жылы Халықаралық сәулет академиясының Мәскеу филиалының шешімімен Артак Гулян профессор атағымен академияның мүшесі болып сайланды. Ол Ереван мемлекеттік тілдер және әлеуметтік ғылымдар университетінің түлегі Хасмик Степанянмен отбасын құрған және олардың екі баласы бар. Жұмыстары Гулян көптеген азаматтық ғимараттар мен ескерткіштердің авторы болып табылады, бірақ оның атағы негізінен оның жаңа армян апостолдық шіркеулерінің көрнекті жобаларына негізделген. Оның еңбектері: * Мәскеудегі армян храмдар кешені, * Абовяндағы Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн шіркеуі, * Арташаттағы Әулие Иоанн теолог шіркеуі, * Бердтегі Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн шіркеуі, * Севандағы Қасиетті Архангел шіркеуі, * Нор-Ачиндегі Әулие Аменапркич шіркеуі, * Еревандағы Қасиетті шейіттер шіркеуі, * Иорданиядағы Әулие Гарабед шіркеуі. Дереккөздер Сілтемелер * [http://zham.ru/categories/heritage/759-artak-gulyan-h-am-eto-sozidatelnoe-voob-azhenie.html Артак Гулян: «Храмхана – Шығармашылық қиял»]сайтында * [https://web.archive.org/web/20190420162426/http://www.masis.tv/component/option,com_afm/pid,124/vfile,1865/lang,ru/ Артак Гулян - Шохақат] * [https://openarmenia.am/index.php?/topic/35881-%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8F%D0%BD/ Армениядағы ең қызықты сәулетші - Артак Гулян] * [https://armeniasputnik.am/radio/20180718/13321678/artak-xulyan.html Ғалымдар.] [https://armeniasputnik.am/radio/20180718/13321678/artak-xulyan.html «Біз болашақ туралы емес, болашақ туралы айтпаймыз, біз болашақ туралы айтпаймыз»]
Матракион

Матракион немесе Матраки — Грекиядағы арал және Ион аралдарының бұрынғы қауымдастығы. Бұл Диапонтиялық аралдардың бірі. 2019 жылғы жергілікті өзін-өзі басқару реформасынан кейін ол Орталық Корфу және Диапонтия аралдары муниципалитетінің құрамына кіреді және оның муниципалдық бірлігі болып табылады. Корфудан батысқа қарай 9 шақырым жерде, Эрикуса мен Отониден оңтүстікке қарай орналасқан. Арал солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған. Аралдың солтүстік-шығысында құмды жағажай мен порт бар. Аралдың ауданы 3092 шаршы шақырым. 2021 жылғы халық санағы бойынша 174 тұрғын. Мұнда үш мейрамхана, дүкендер, виллалар және "жалға берілетін бөлмелер" бар. Матраки – бұл тыныш арал, жартасты жағалауға баратын сирек туристерді есептемегенде мұнда туристтер өте аз. Муниципалитеттің құрамына жақын орналасқан үш арал кіреді: Дьякопо, Дьяпло және Трахья. Матракион қауымдастығы Матракион қауымдастығына алты арал кіреді. Ауданы 3532 шаршы шақырым. Халық саны Дереккөздер
Шұбартай күмбезтамы

Шұбартай күмбезтамы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX-XX ғасырлардағы сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Маңғыстау ауданы, Сайөтес ауылынан 180 км оңтүстік-шығыс бағытта орналасқан. Кесене сипаты Ескерткішті "Қазжобақайтажаңғырту" институтының экспедициясы 1989 жылы зерттеген. Кесене кішігірім Шұбартай қорымының батыс жағында орналасқан. Құрлысты салушылар осы өңірге танымал – шеберлері Шеркешбайұлы Дәулетнияз, Дәулетнизұлы Шопан және Тұрғанбай деген танымал кісілер. Күмбезтам жоспары тікбұрышты, іргетассыз бір тепешікті, цоколды жағы бар кіндік-күмбезді құрылыс. Қаластырылуы бойынша Маңғыстау ескерткіштеріндегі дәстүрлі әдіспен салынған, үш қабаттан тұрады: сыртқы және ішкі бет қаптама жалпақ тақта тастардан және ортаңғы – саз балшықты қалаумен бітеме тастан сфера конустық пішіндегі биік барабандағы күмбез үшкір соңды найзатаспен бітеді. Күмбез ішінде, бұрыштарында тепкішектік тромптар жасалған төртіншік – іргеден баяу өтіміне қарай жіберілген қаландымен құрылған. Күмбезтам пропорцияларының сәйкестігімен құрылыстың жеңілдігі, сымбаттылығы, қысқа да нұсқа сәнделіп, ерекшеленеді. Күмбезтамның басты қасбеті периметрі бойынша өрнектелген кесілімді белдікшемен көмкеріліп, парапетпен акценттелген. Тікбұрыш келген есік қуысының екі жағында аркалы бітімі бар. Өсімдік өрнектің жалпақ бедерлі оюлы кең сандригіне өтетін босағалар түріндегі шығыммен көмкерілген. Кірме ойығының екі жақ қапталында аркалы бітімі бар екі кішігірім қуыс орналасқан. Қыры араб графикасындағы жазумен толтырылған. Ішкі үйлесімі барлық қабырғалары, тікбұрышты құрлыстар қатарларымен рәсімделген. Күмбезтамның шығыс, батыс бағыттық сызығы бойынша үш қабірүсті тасы бар. Едені топырақты. Материалы әкті-құмтас. Жоспардағы көлемдері – 3,6×4,6 м, биіктігі 7 м. Дереккөздер
Сороки

Сороки (Сорока, ) — Молдовадағы қала және муниципалитет, Сорока ауданының орталығы. 2025 жылы Сорока қаласының халқы 37 588 адамды құрады. Сорока Молдовада 59 қаланың ішінде халық саны бойынша 8-ші орында. Географиялық орналасуы Флорешта теміржол станциясынан 40 км қашықтықта Днестр өзенінің оң жағалауындағы аңғарда орналасқан. Тарихы XII немесе XIII ғасырда қазіргі қаланың орнында генуездік Ольхиония қонысы орналасқан. XV ғасырда Молдавия билеушісі Ұлы Стефан Польша мен Венгриядан өз иелігін қорғау үшін бұрынғы Ольхионияның орнына Сараки деп аталатын бекініс тұрғызды. XVIII ғасырда бұл атау Сороки болып өзгертілді. 1692 жылы поляктар бекіністі басып алып, мұнда өздерін қоршап тұрған Мұстафа пашадан қорғанды. 1711 жылы Петр I өзінің негізгі күштерін Сорокиден Днестрдің оң жағалауына ауыстырып, Сорокиді өз армиясының керек-жарақтарын сақтайтын негізгі қоймаға айналдырды. 1738 жылы Сорокиді орыс әскерлері басып алды. 1812 жылы қала Ресейге берілді. 1833 жылы Сороки уезі құрылғанда қала уездік қалашыққа айналды. 1941 жылы 15 шілдеде Кеңес үкіметі мен әскерлері қаладан шығып, оны неміс әскерлері басып алды. 1944 жылы 17 наурызда Уман-Ботошани операциясы кезінде 2-ші Украина майданының кеңес әскерлері оны неміс әскерлерінен азат етті: 1949-1952 және 1962-1991 жылдары Молдаван КСР-нің республикалық бағыныстағы қаласы мәртебесіне ие болды. Экономика және транспорты Қала әртүрлі бизнес пен кәсіпкерлік белсенділікпен айналысатын аймақтың экономикалық және сауда орталығы болып табылады. Қалада 2000-нан астам кәсіпкерлік субъектілері жұмыс істейді, олардың басым бөлігін жеке кәсіпорындар құрайды. Негізгі өнеркәсіп кәсіпорындары жеңіл өнеркәсіпте, өңдеу өнеркәсібінде және машина жасауда шоғырланған. Тамақ өнеркәсібінде жемістер мен көкөністерді, сүтті, ет өнімдерін және темекіні өңдеу салаларын аиауға болады. Сороки қолайлы географиялық жағдайға және жақсы дамыған көлік инфрақұрылымына ие, бұл сауда мен бизнестің дамуына ықпал етеді. Қалалық көлік жалпы ұзындығы 62 шақырымды құрайтын 6 бағыт бойынша ұйымдастырылған. Көрікті жерлері Бүгінгі таңда қазіргі Сорока қаласы - шекаралас қала және Молдованың ірі туристік орталығы. Қалаға жақын жерде Бекир шатқалы IX ғасырдағы бірегей ескерткіш, бүгінгі күнге дейін сақталған және бүкіл әлемге әйгілі жартас ұяшықтары бар. Сороки бекінісінен 7 км қашықтықта әйгілі Косоуцы ауылы монастырьмен және тасты көркемдік өңдеумен айналысатын қолөнершілермен белгілі. Галерея Дереккөздер
Алып (Теодор Драйзер)

«Алып» — Теодор Драйзердің 1914 жылы шыққан шығармасы, «Қаржыгер» романының жалғасы. Америкалық кәсіпкер Чарлз Тайсон Йеркстің өмірін (1837–1905) негізге алып, жазушы қомақты шығарма жазады. Бірақ кейін оны екіге бөлгенді құп көріп, бірінен соң бірі қос кітап шығарады. Автор қайтыс болғаннан кейін, яғни 1947 жылы бұлардың жалғасы ретінде үшінші роман жарияланады. Осы шығармалар тұтасымен Құштарлық трилогиясын құрайды. Желісі Түрмеден шыққан Фрэнк Каупервуд Чикагоға көшіп, өз білетін тіршілігіне оралады. Бір ірі биржалық айласы сәтті шығып, ол қайтадан байып шығады және қоғамдық көлік жүйесін дамытып, өзіне қарату жобаларын іске асыруды жалғастырады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://gutenberg.org/ebooks/3629 The Titan] Гутенберг жобасында
Резина (қала)

Резина — Молдовадағы қала, Резина ауданының орталығы. Қала құрамына Бошерница, Чорна және Стохная ауылдары кіреді. 2025 жылы Резина қаласының тұрғындарының саны 15 299 адамды құрады. Резина Молдовада халық саны бойынша 59 қаланың ішінде 23-ші орында. Географиялық орналасуы Днестр өзенінің оң жағалауында, Рыбница вокзалынан 7 км жерде орналасқан. Тарихы Резина туралы алғашқы дерек 1495 жылдан белгілі болды. Қаланың атауы 1437 жылдан бастап Днестрдің бір саласы Резина өзенінің атауынан шыққан. Дәл осы өзеннің сағасында Резинаның алғашқы тұрғындары қоныстанды. 1859 жылы Резинаның 459 үй шаруашылығы және 1130 тұрғыны болды. 1864 жылы Резинада приход мектебі ашылды, онда балалар негізгі білім алды. 1870 жылы 4 топтан тұратын бір сыныппен мемлекеттік мектеп жұмыс істей бастады. Резинада 68 ер бала оқитын төменгі кәсіптік мектеп болды. XIX ғасырдың басында Резинада ағаш шіркеудің орнына 1859 жылы мұнда тас шіркеу салынды. ХІХ ғасырдың аяғында Орхей уезінде 9 жәрмеңке өтті, оның біреуі 1845 жылға дейін Резинада өтті. Жәрмеңкеде өнеркәсіптік тауарлар, ауылшаруашылық өнімдері, ірі қара, шошқа, жылқылар сатылды. 1862 жылы днестрде айлақ ашылып, паром салынды. 1935 жылы Орхей уезінің құрамындағы Резина ауылдық коммунасы қалалық коммуна мәртебесін алды. 1940 жылы Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Резина қала мәртебесіне ие болды. Соғыстан кейінгі жылдардағы Резинаның тарихы аштықпен, қуғын-сүргінмен, күштеп ұжымдастырумен ерекшеленді. 1956–1965 жылдар аралығында аумақтық-әкімшілік құрылымда, демографиялық, экономикалық және әлеуметтік-мәдени салаларда қайта құрулар болды. 1980 жылдары елді мекеннің дамуының жаңа кезеңі өтті. Мұнда цемент зауыты салынды, ол бүгінде қаланың негізгі кәсіпорны болып табылады. Экономика Резина - өнеркәсіптік қала. Елді мекенде 915 кәсіпкерлік субъектісі жұмыс істейді, оның ішінде 422 шаруа қожалығы. Ең ірі экономикалық агенттердің бірі цемент зауыты «Lafarge Cement Moldova». 2003 жылы қалада туристерді орналастыру орталығы ашылды, 5 банк филиалы, 3 сақтандыру компаниясы және 2 заңгерлік кеңес беру мекемесі бар. Ауыл шаруашылығы саласында ауылшаруашылық өнімдерін өндірумен және өңдеумен айналысатын «Ост-Норд-Агроком» кәсіпорны, сүт өңдеу цехы жұмыс істейді. Көрікті жерлері Резина өнеркәсіп орталығы болғанымен, ол транзиттік туристік пункт болып табылады. Сахарнадағы Днестрден төмен қарай үңгір монастырьлары мен Сахарнадағы бұлақ бойында ондаған сарқырамалар бар. Резинада Покровы Богородицы шіркеуі мен жүзім шаруашылығы мектебініңң 19 ғасырдағы ғимараты ерекше көзге түседі. Дереккөздер
Белая Церковь

Белая Церковь — Украинаның Киев облысындағы қала. Белоцерков ауданының әкімшілік орталығы (2020 жылға дейін облыстық бағыныстағы қала болған). Климаттық және бальнеологиялық шипажай. 2025 жылы Белая Церковь қаласының халқы 211 178 адамды құрады. Географиялық орналасуы Қала Киев облысының оңтүстік-батысында орналасқан және қолайлы географиялық жағдайға ие, оның жанынан Е95 тас жолы (Санкт-Петербург-Киев-Одесса) өтеді. Киевтен оңтүстікке қарай 84 км жерде Рос өзенінің бойында орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Белая Церковь — үлкен қала. Ол өз елінде (Украина) халық саны бойынша 24-орында және өз аймағында (Киев облысы) көшбасшы. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 2154 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Узин (21 км), Фастов (32 км), Сквира (33 км), Тараща (39 км), Васильков (43 км), Обухов (49 км), Кагарлык (51 км), Боярка (57 км), Тетиев (58 км), Украинка (59 км), Богуслав (62 км), Жашков (62 км), Мироновка (64 км), Ржищев (68 км), Погребище (71 км), Киев (77 км), Ирпень (79 км), Буча (83 км), Борисполь (84 км), Вышгород (90 км). Тарихы Қаланың негізін 1032 жылы Киев князі Ярослав Мудрый құрған және Юрьев деп атаған. 1240 жылы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде қала қиратылып, тек шіркеудің қирандылары қалды, бірақ көп ұзамай ол қайтадан жанданды. 1363 жылдан бастап Литва Ұлы Герцогтігінің құрамында болды, ал 1569 жылдан қала Польшаға өтті. 1651 жылы мұнда Польша мен Богдан Хмельницкий бастаған бүлікшіл украин казактары арасында шартқа қол қойылды. XVI ғасырдың аяғында қала Магдебург құқығын алды. 1712 жылы қала Польшаға қайтарылды. 1793 жылы Польша екінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясының құрамына енді. Кеңес Одағы кезінде қала маңызды өнеркәсіп орталығына (машина жасау, құрылыс индустриясы) айналды. Ұлы Отан соғысы кезінде 950 күндік оккупация кезінде қала іс жүзінде 40 мың адам қалды. Қаланы 1944 жылы 4 қаңтарда Житомир-Бердичев шабуыл операциясы кезінде 1-ші Украин майданының кеңес әскерлері азат етті. Қала 1946 жылы қайта салынды. 1970 жылдары қала халқы қарқынды өсе бастады - жиырма жыл ішінде ол жүз мыңға жуық өсті. Чернобыль апатынан кейін қала оқшаулау аймағынан қоныс аударған 1700-ден астам адамды қабылдады. Өндіріс орындары Қаланың экономикалық құрылымында қызмет көрсету секторы (кәсіби және іскерлік қызмет көрсету, денсаулық сақтау, сауда, банк және қаржы секторы, көлік, туризм және онымен байланысты салалар) басым. Кәсіпорындар: машина жасау (топырақ өңдеу жабдықтары), шина (Росаваға тиесілі), фармацевтика, орау жабдықтары, консервілеу, отқа төзімді материалдар өндірісі, электротехника өнімдер және т.б. Көрікті жерлері Бүгінде қалада XVIII ғасырдың тарихы мен сәулет ескерткіштерін көруге болады: Николаев шіркеуі, Магдалена Әулие Мария шіркеуі, Қысқы сарай, қоймалар және қаланың басты көрікті жері – графиня Александра Браницка салған "Александрия" дендропаркі. Сонымен қатар, XIX ғасырдағы ескерткіштер келушілердің назарына ұсынылады: сауда қатарлары, Иоанн Креститель шіркеуі, пошта станциясы, дворяндық жиналыстар үйі және Қас кафедраль соборы. Белая Церковь қаласында «Жанармай құю стансасының ханшайымы» фильмдерінен көріністер түсірілді. Дереккөздер
Тимо Рост

Тимо Рост (; 29 тамыз 1978, Лауф-ан-дер-Пегниц, Германия) — неміс бапкері, бұрынғы футболшысы. Мансабы Ойыншы мансабы Бапкер мансабы Тимо Рост 2018 жылы Байройт клубының менеджері қызметіне тағайындалды. 3. Liga-ға көтерілгеннен кейін ол Эрцгебирге клубына ауысты. 2022 жылдың 20 қыркүйегінде, тоғыз ойын қатарынан жеңіссіз өткізгеннен кейін, Эрцгебирге клубы Росттың қызметінен босатылғанын жариялады. Дереккөздер
Шерқала (Темір Абдал) қорымы

Шерқала (Темір Абдал) қорымы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XI-XIX ғасырлардағы сәулет ескерткіші. Орналасқан жері Шетпе ауылынан 20 км солтүстік-батыс бағытта, Шерқала тауының етегінде батыстан шығысқа қарай созыла орналасқан. Қорым сипаты Ескерткішті 2005 жылы Маңғыстау МТМҚ ММ зерттеген. Мұнда өңделмеген жалпақ тастардан қаланған қоршау мен құлпытас, көлемі жағынан өңделуі соншалық аса күрделі болмаса да шағын қойтас тәрізді ескерткіштер қатарын құрайтын 250-ден астам нысан бар. Кейінгі уақыт кезеңіне тиесілі ескерткіштер сағанатам мен құлпытастар түрінде, олардың өзі жарасымды, үйлесім тепе-теңдігіне сай, қабырғалық тегістік беттерінде жалпақ бедерлі өсім өрнектері мен жан-жануар сипатындағы, тұрмыстық қолданыстағы және жауынгерлік жарақ түріндегі бұйым суреттері, араб графикасындағы эпиграфикалық жазбалардың өзі жоғарғы көркемдік шеберлікте түсірілгендігі байқалады. Қорымдағы сағанатамдардың жоспары қарапайым, Маңғыстау өңіріне тән дәстүрлі пішінде, қасбеттік бұрыш еңсесін көтеріңкі етіп қаластырып, қабырға беттері теп-тегіс өңделіп, қаптама жалпақ тастардың арасына қылау өтпейтіндей етіп қаластырған. Дереккөздер
Бесінбай қорымы

Бесінбай қорымы – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХVII-ХIХ ғасырлардағы сәулет ескерткіші. Орналасқан жері Маңғыстау облысы Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан шығысқа қарай 25 км биік төбе үстінде орналасқан. Қорым сипаты Қорым №2 күмбезтам әкті-құмтастың араланған тақта тастарынан, басты қасбеттері портал түрінде қаластырылған бірнеше сағанатамдардан (81 бірлік) тұрады. Қалау жұмыстарында саз балшық пайдаланылған. Күмбезтам күмбездерінің қаланды қатарының бірінің үстіне бірі жіберілу түріндегі жалған төбе әдісімен, ара-арасында шала өңделген тақта тастардан қаластырылған. Күмбез пішіні кейінгі қашау және тегістеудің немесе әкті-құмтастың араланған тақта тастарымен қаптаудың көмегімен келтірілген. Араланған тақта тастармен қапталған құрылыстардың қасбеттері белдіктер және қуыс түріндегі бедерлі сәндеуге, сонымен қатар өрнектік суреттер сұлбалы оюланып, көркем етіп боялған. Қасбеттер қабырғалары және интерьерлер сонымен қатар жылқыларды, қарулы адамдарды, ыдыс-аяқты бейнелейтін сурет-граффитилермен сәнделген. Зираттың қойтас және құлпытас түріндегі қабіртастары оюлардың жоғарғы көркем суреттелігімен ерекшеленіп, мұндағы жергілікті тас өңдеу өнерінің дәстүрлі мектебі болғанын айғақтайды. Мұнда Жаңай ауылының кісілері қойылған. Дереккөздер
Қараған бекінісі

Қараған бекінісі – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарих ескерткіші. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 27 км қашықтықта орналасқан. Бекініс сипаты Бекініс 1982 жылы Еділ-Орал археологиялық экспедициясымен анықталған. Қосымша зерттеулер 2009 жылы жүргізілген. Бекіністік қамал екі нысаннан құралады. Бірінші нысан, қамал қабырғасы, 200 м ұзындықтағы мүйістің шетін жағалай орналасқан. Жоспарда қабырға сызығы сәл қисайған. Қабырғалардың қалыңдығы 1,2-1,5 м. Қабырғалар биік емес, 1,5 м, өте биік нүктелері 2-2,3 м. Құрылысы 2 қабатты табиғи таспен және топырақпен толтыра қалау әдісімен тұрғызылған. Кей жерлерде төменгі қаландылардың деңгейінде тік қойылып жалпақ тастар орнатылған. Қабырғалар алаңдық жағынан жартылай дөңгелектенген, диаметрі 3,5-4 м, 3-5 м қабырға сызығынан шығыңқы келген 5 мұнарамен нығайтылған. Мұнараның ішкі бөлме қуысы бар. Кей жерлерде мұнаралар мен қабырғаларда биіктігі 40-50 см жақтаулар байқалады. Қабырғаның солтүстік-батыс бөлігінде шамамен ені 2 м болатын өткел бар. Қабырға мен мұнаралардың алдында алаңдық жағында жүзіп барған ені 2 м, тереңдігі 50 см болатын есік қуысын жағалай ор жатыр. Ені 3 м, биіктігі 30-50 см ордың алдында қатты сырғыған топырақ жал болып үйілген үйінді және мұнаралар мен есік қуысына қарсы доғаланған тас қаландылар бар. Бұл мүмкін маңдай үстінің құлаған қалдықтары болуы мүмкін. Мүйістің солтүстік жағында арнайы төмен түсетін соқпақ анықталды. Қамалдың аймағында жалғыздан кремний сынықтары кездеседі. Қамал қабырғаларының құрылысы мен сақталуы кейінгі орта ғасырларға меңзейді. Екінші нысан – мүйістелген шошақтың бітер жеріндегі үйілген көлемді үйінді сипатында. Үйіндінің ұзындығы 48 м, ені 10-12 м, орташа биіктігі шамамен 2 м. Жоспарда қиғаш (зигзаг) пішінде келген. Мүйіс аумағындағы біршама жер үйіндімен қалқаланған. Осы маңда қолдан жасалған қыш ыдыс сынығы, мыс рудасының және сирек кездесетін пышақ тәрізді кремний тасының сынықтары кездеседі. Бұл материалдар қола дәуірімен мерзімделеді. Ескерткіш 1986 жылы құжатталған. Дереккөздер
Қарақабақ қалашығы

Қарақабақ қалашығы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ІІІ ғасыр мен VI ғасырдың басы және ІХ-Х ғасырлардағы көне қалашық орны. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Таушық ауылынан 17 км солтүстік-шығыс бағытта орналасқан. Қалашық сипаты Қалашық Маңғыстау МТМҚ ММ қызметкерлерімен есепке алынып, 2006 жылы зерттелген. Қалашық үлкен үстірт бөлшегінің ауданы мен айналасын құрап, 50 га аумақтағы Қарабақ шатқалының сағасындағы Емді үстіртінің жоғары тұсында орналасқан. Шатқалдың сағасы Қошақ шығанағының ең бір ыңғайлы, жайлы жері. Мойнақтың үстірт бөлшегі мен үстірттің түйісер тұсында табиғи терең ордың алдында 70 м созылған қамал қабырғаларының қалдықтары жал болып жатыр. Осы маңдағы 10 га жерде кішігірім үйіліп төбеленген тас құрылыс қаландылары бар. Оның арасындағы диаметрі жағынан ең үлкені 25 м. Қалашықтың барлық ауданында қол және шарықта жасалған қыш ыдыстардың сынықтары, жануарлардың сүйектерінің бөліктері, темір мен мыстың өңделген қалдықтары кездеседі. Қыш шарықта жасалған ыдыстардың кешені мүмкін хазар кезеңімен мерзімделеді. Үстірт бөлшегінің батыс және солтүстік-шығыс жағында көтерілу үшін қашалған соқпақ байқалады. Шатқалдың батыс сағасының шетінде жекелеген бұзылған дөңгелектенген көптеген үйінді-үйіктер: мола, қоршаулары бар. Шатқалдан шыға берісте төрт бұрышты құрылыстардың ірге тастары шашылып жатыр. Шатқалдың сағасында кей аймақтарда орта ғасырларға жатқызылатын қыш ыдыстар кездеседі. Шатқалдың сол жақ қолтығындағы құздың арнасында тұщы бұлақ көзі бар. Осы жерде құздың жартастарында көптеген орта ғасырлық таңбалар, руналық таңба, белгілер және араб жазулары бедерленген. Суреттердің бір бөлігі бүлінген. Петроглифті тастар Қарабақ шатқалының сағаларында жиі кездеседі. Ескерткіште археолологиялық зерттеулер жүргізілмеген. Алдын-ала қалашықты кешенінің мерзімделуі 9-10 ғасырлар деп айтуға болады. Алайда, бұл жерден анағұрлым кейінгі уақыттың материалдары да жиі кездеседі. Дереккөздер
Узон

Узон – Камчатка түбегіндегі Кроноцкий көлінің оңтүстігіндегі Кроноцкий қорығы аумағында орналасқан жойылған сөнген жанартау. Бұл заманауи жанартаудың, минералды және кең түзілудің бірегей аймағы және планетадағы ең жас мұнайдың пайда болу орны. Сипаттама Узон жанартауы конус тәрізді және биіктігі шамамен 3000 метр. Ең күшті атқылаулардан, қираудан және құлаудан кейін ол кальдерамен ұсынылған. Узон жанартауының кальдерасы – Камчатканың ірі кальдераларының бірі. Бұл ендік бағытта диаметрі 12 шақырымға дейін, меридиандық бағытта 9 шақырымға дейін жететін үлкен ойпат. Кальдераның ауданы шамамен 100 шаршы шақырымды құрайды. Кальдераның едені салыстырмалы түрде тегіс, 700 метр биіктікте орналасқан. Оңтүстіктен, батыстан және солтүстіктен биіктігі 200-ден 800 метрге дейінгі тік қырлармен қоршалған, олар сыртқы үстіртке біркелкі ауысады. Ең биік нүктесі – Рам шыңы. Оның биіктігі әртүрлі дереккөздерде 1617 м. Кальдера шамамен 40 мың жыл бұрын Узон жанартауының күшті атқылауы нәтижесінде пайда болды. Кальдераның шығыс бөлігінде Дальный көлі алып жатқан диаметрі 1,65 шақырымды құрайтын Камчаткадағы ең үлкен гидротермальды жарылыс кратерлерінің бірі орналасқан. Батыс бөлігі батпақты, сонымен қатар бірнеше көлдер бар, олардың ең үлкені Орталық көл. Сонымен қатар, Шумная өзенінің көзін құрайтын кальдераның бетімен көптеген ағындар мен өзендер ағып жатыр. Жүздеген бу бағандары сары фумарол өрістерінен жасыл тоғайлармен және қоңыр тундралармен кесілген. Жер қыртысының гидротермиялық белсенділігі кальдерада белсенді түрде көрінеді. Батыс бөлігінде 100-ге жуық бұлақ және 500-ден астам жеке гидротермиялық көріністер бар. Флора мен фауна алуан түрлі және түрлі-түсті. Әсіресе, қайнаған улы ерітінділерде өте жайлы тіршілік ететін кейбір балдырлар мен бактериялардың түрлері ерекше қызықты. 1854 жылы Узон минералды көздерін геолог Карл Дитмар ашты. Сулар құрамы бойынша көміртекті және күкіртті. Кейбір бұлақтарда радон анықталды. Ауданның гидротермиялық белсенділігінің артуы ғалымдардың тұрақты қызығушылығын тудырды, олар Узон жанартауының кальдерасын әртүрлі геологиялық процестерді бақылай алатын табиғи зертхана ретінде қарастырады. Мысалы, 2008 жылы су ағызу биіктігі 6 метрге дейін жететін Мутный атты жаңа гейзердің пайда болуы байқалды. Узон жанартауының кальдерасы гейзерлер алқабымен бірге Узон-гейзер жанартау-тектоникалық ойпаңын құрайды. Қорғалу жағдайы Узон жанартауы кальдерасы – Кроноцкий қорығының объектілерінің бірі, оның халықаралық мәртебесі биосфералық резерват ретінде анықталған, Камчатка жанартауларының бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұрасы. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) классификациясы бойынша Кроноцкий қорығы үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтар санаты: «қатаң қорық». Дереккөздер
Радомышль

Радомышль — Украинаның Житомир облысындағы қала. Қала Житомир ауданына кіреді. 2020 жылға дейін таратылған Радомышль ауданының әкімшілік орталығы болды. 2025 жылы Радомышль қаласының тұрғындарының саны 15 125 адамды құрады. Географиялық орналасуы Тетерев өзенінің (Днепрдің саласы) екі жағасында, Житомирден солтүстік-шығысқа қарай 50 км жерде, Ирша темір жол стансасынан 30 км жерде орналасқан. Кочеров-Овруч автомобиль жолы өтеді. Географиялық тұрғыдан қала Киев Полесье аумағында орналасқан. Қалаға оңтүстік-шығыстан, оңтүстік және оңтүстік-батыстан жапырақты және қарағайлы ормандар түйіседі. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Радомышль - шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 188-ші орында (Украина), облыста 8-ші орында (Житомир облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 20791 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Коростышев (23 км), Малин (30 км), Житомир (46 км), Андрушевка (54 км), Коростень (65 км), Фастов (67 км), Буча (69 км), Бердичев (80 км), Казатин (90 км), Сквира (90 км), Овруч (96 км), Белая Церковь (98 км). Тарихы 1390 жылы бұл елді мекен Киев князі Владимир Ольгердовичтің жарғысында Мицко ауылы ретінде көрсетілген. 1399, 1416, 1462 жылдары татарлардың Киевке шабуылы кезінде ауыл бірнеше рет жойылды. XVI ғасырда Радомышль шағын қала болды және Киев-Печерск лаврасына тиесілі болды. Люблин одағынан кейін Радомышь Польша билігіне өтіп, Киев воеводалығының Житомир уезінің құрамына кірді. 1793 жылы Радомышль Украинаның оң жағалауының бөлігі ретінде Ресейге қайта қосылды. 1746 жылдан 1795 жылға дейін униаттық митрополиттердің меншігі болды. 1797 жылы Радомышль округі Киев губерниясына берілді. Шағын кәсіпорындар XIX ғасырдың ортасында пайда бола бастады, қолөнер дамыды. Өнеркәсіп өндірісі мен сауданың дамуы қаланың одан әрі өсуіне себеп болды. 1923 жылы Радомышль аудан орталығы ретінде Малинский ауданының құрамына, ал 1932 жылы қала мен аудан Киев облысының құрамына енді. Тек 1937 жылы Житомир облысы құрылуымен Радомышль аудан орталығына айналды. 1941 жылы 9 шілдеде Радомышльді неміс әскерлері басып алды. 1943 жылы 10 қарашада неміс әскерлері қаладан қуылды, бірақ кейін олар қарсы шабуылға шығып, 1943 жылы 7 желтоқсанда Радомышльді қайтарып алды. 1943 жылы 26 желтоқсанда Житомир-Бердичев шабуыл операциясы кезінде қала кеңес әскерлерімен ақыры азат етілді. 1946 жылы қала атауы Радомысльден Радомышль болып өзгертілді. 1975 жылы ірі кәсіпорындары машина жасау зауыты (ағаш таситын автопоездар, ағаш жоңқалары және т.б. шығаратын), нейлон бұйымдары зауыты, консерві, май зауыты, крахмал зауыты, жем зауыты, сыра зауыты және жиһаз фабрикасы, сонымен қатар кірпіш зауыттары болды. Көрікті жерлері Украинаның тарихи қалаларының тізіміне енген Радомышльдің басты көрікті жері — диірменнің орнына салынған, халық арасында су диірмені деп аталатын "Радомысль қамалы" (2007-2011) тарихи-мәдени кешені. Оның экспозициясына Украиндық иконалар мұражайы, Плетенецкий ескерткіші, сарқырамалар мен мүсіндер бар ландшафт саябағы кіреді. Радомышльде сонымен қатар тарихи-өлкетану мұражайы, флора мен фауна мұражайы, Николай шіркеуі (19 ғасыр) бар. Галерея Дереккөздер