kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жуан Канселу

Жуан Педру Каваку Канселу (; 27 мамыр, 1994, Баррейру, Португалия) — португалиялық футболшы, «Аль-Хиляль» және Португалия ұлттық құрамасының қорғаушысы. Аренда құқығында Барселона клубында ойнайды. Мансабы Клубтық Жуан - туған қаласы Баррейренсе клубының түлегі. 2008 жылы ол Бенфикаға ауысты. 2012 жылдан 2014 жылға дейін ойыншы клубтың қосалқы құрамында ойнады. Қырандардың бірінші командасы үшін Жуан Португалия чемпионатының бір ғана кездесуін өткізді - 2014 жылдың 10 мамырында «Портуға» қарсы. Футболшы 2014/15 маусымын испандық Валенсияда жалға ойнап, онда он кездесу өткізді. Келесі маусымда жарғанаттар ойыншыны сатып алды. 2017 жылдың 23 тамызында Кансело итальяндық «Интернационале» командасына бір жылға жалға берілді. Клубтар арасындағы келісімде ойыншының келісімшартын сатып алу мүмкіндігі қарастырылған. Канселу Миландық клубқа ауысуды «мансабындағы тарихи қадам» деп атады. 2018 жылдың 27 маусымында Ювентус Канселуды 40 миллион еуроға сатып алды, онымен ойыншы бес жылдық келісімшартқа қол қойды. 2019 жылдың 7 тамызында ол Манчестер Ситиге көшті. Футболшы «азаматтармен» бес жылға келісімшартқа отырды. Мәміле 65 миллион еуроны құрады. 2023 жылдың 31 қаңтарында Канселу Бавария футбол клубына маусым соңына дейінгі мерзімде жалға кетті. Ұлттық құрама Кансело 2012 жылы 19 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатында Португалия атынан өнер көрсетті. Кансело 2013 жылғы 20 жасқа дейінгі жастар арасындағы әлем чемпионатында және 2014 жылғы Тулон турнирінде көрінді. Кансело 2015 жылғы Еуропа чемпионатында өнер көрсеткен 21 жасқа дейінгі құраманың бір бөлігі болды. Ол сол жақ қорғаушы Рафаэль Геррейруны Германияға қарсы 5-0 жартылай финалдың екінші жартысының ортасында ауыстырды, бұл турнирдегі жалғыз ойыны үшін, Швецияға соңғы екінші орынға шықты. Кансело 2016 жылы 26 тамызда бас бапкер Фернандо Сантос тарапынан негізгі командаға алғаш рет шақырылды, 1 қыркүйекте Портуда Гибралтарды 5-0 есебімен жеңген жолдастық кездесудің толық 90 минутында ойнап, үшінші голды соқты. Келесі айда ол Андорраға (6-0, үй) және Фарер аралдарына (сыртта, бірдей ұпай) қарсы 2018 жылғы футболдан әлем чемпионатының іріктеу ойындарында тағы екі гол соққы. 2018 жылдың мамырында Кансело Ресейде өткен әлем чемпионатының финалдық кезеңіне алдын ала 35 адамнан тұратын құрамға қосылды, бірақ ол соңғы шақырылған құрамға қосылмады. Кансело 2018–19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының топтық кезеңіндегі лига кезеңіндегі барлық төрт матчқа таңдалды, Португалияға 2019 жылы маусымда өткен Ұлттар лигасының алғашқы финалына қатысуға көмектесті. УЕФА Ұлттар лигасының финалында, Португалия кубокты жеңіп алу үшін Портуда Нидерландыны 1-0 есебімен жеңді. Кансело алғашында 2021 жылдың маусымында УЕФА Евро-2020 үшін Португалия құрамасына қосылды; дегенмен, Венгрияға қарсы бірінші матчқа екі күн қалғанда оның COVID-19 сынағы оң болды және оның орнына Диого Далот келді. Жетістіктері Бенфика * Португалия чемпионы: 2013/14 Ювентус * Италия чемпионы: 2018/19 * Италия суперкубогының жеңімпазы: 2018 Манчестер Сити * Англия чемпионы: 2020/21, 2021/22, 2022/23 * Англия кубогы: 2022/23 * Англия лигасы кубогының жеңімпазы: 2020 Португалия * Ұлттар лигасының жеңімпазы: 2018/19 Дереккөздер
Сандықтас (тау, Алматы облысы)

Сандықтас – Жетісу Алатауының солтүстік-шығыс бөлігіндегі тау сілемі. Географиялық орны Жетісу облысы Алакөл ауданы Достық кентінің батысында 64 км жерде, Қытаймен шекарада орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 3752 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай 25 км-ге созылған, енді жері 5 км шамасында. Таудың тар құлама беткейлері шатқалдармен тілімденген. Солтүстігінен Тастау, оңтүстік беткейінен Қаратұрық өзендерінің салалары қар-мұздықтардан бастау алады. Солтүстік беткейіндегі жартастардың биіктігі 21 м-ге дейін жетеді. Өсімдігі Биік таулы белдеуінде Тянь-Шань шыршасы, қарағай, самырсын ағаштарынан тұратын орман қалыптасқан. Сондай-ақ альпілік, субальпілік, шалғынды-альпілік белдемдері дамыған. Дереккөздер
Сарлағас

Сарлағас – Жауыр тауының оңтүстік-шығысындағы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Айыртас ауылының шығысында 30 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 888 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Батыс беткейі тіктеу, шығысына қарай еңістеніп жонды белестерге ұласады. Таудың түпкі жыныстары жұмырланған, тауаралық аңғарлармен сай-жаралармен тілімденген. Солтүстік-батысында Өгізтау тауы, солтүстік-шығысында Шөладыр аңғары, батысында Шұбарайғыр қонысы бар. Өсімдігі Сортаңды қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, бетеге, боз, бұталар өседі. Атырабында жайылымдық жерлер мен қыстаулар бар. Дереккөздер
Асхат Раздықұлы Оралов

Асхат Раздықұлы Оралов (10 ақпан 1990, Павлодар облысы) — қазақстандық саясаткер, мемлекеттік және партиялық қайраткер, 2025 жылдан бастап қызметтегі Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары. Бұрын Қазақстанның мәдениет мен спорт министрі (2023), Аманат партиясының атқарушы хатшысы (2022–2023) сияқты лауазымдардың иегері болған. Өмірбаяны Асхат Оралов 1990 жылдың 10 ақпан күні Павлодар облысы, Ақсу қаласында дүниеге келген. Білімі Лев Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетін «Аударма ісі» мамандығы бойынша және «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша магистрлік бағдарламасын аяқтаған. Халықаралық қатынастар мамандығы бойынша PhD . Ресей Федерациясының Сыртқы істем министрлігі Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар университетінің «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша магистр. Қызметі 2014 жылдың мамырынан 2016 жылдың желтоқсанына дейін «Nur Otan » партиясы «Нұр» филиалы төрағасының бірінші орынбасары болды. 2016 жылдың наурызынан 2018 жылдың қаңтарына дейін Астана қалалық мәслихатының VI шақырылымының депутаты қызметін атқарды. 2016 жылдың желтоқсанында «Астана қаласының Жастар саясаты мәселелері басқармасы» басшысы. Қызметін 2018 жылдың қаңтарында аяқтады. 2018 жылдың қаңтарынан 2019 жылдың сәуіріне дейін Қазақстан Қоғамдық даму министрлігі Жастар және отбасы істері комитеті төрағасының орынбасары және бұл қызметінен кейін 2020 жылдың маусымына дейін Павлодар облысы әкімінің әлеуметтік мәселелр бойынша орынбасары қызметтерінде болды. 2020 маусымынан келесі жылдың маусымына дейін Қазақстан Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі қызметін атқарған. 2021 жылдың маусымынан 2022 жылдың қаңтарына дейін Нұр-Сұлтан қаласы әкімінің әлеуметтік мәселелер бойынша орынбасары жұмысында болған. 2022 жылғы 2 ақпаннан 2023 жылдың 4 қаңтарына дейін «Nur Otan» партиясының, кейін атауы өзгертілген «AMANAT» партиясының Атқарушы хатшысы болып жұмыс істеді. 2022 жылдың 28 қаңтар күні «Nur Otan» партиясының төрағасы болып Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев сайланды. Партия төрағасы Тоқаев бұған дейінгі төрағаның бірінші орынбасары қызметін жаңадан Атқарушы хатшы деп өзгертті. 2022 жылдың 1 наурызынан бастап партия атауы AMANAT болып өзгертілді. 2023 жылдың 4 қаңтарында Қазақстанның мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды. Сол жылдың 1 қыркүйегінде президент Тоқаевтың жарлығымен қызметінен босатылды. 2024–2025 жылдары Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болып қызмет атқарды. 2025 жылы 2 қыркүйекте Асхат Оралов Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары болып тағайындалды. Дереккөздер
Сарыалқа

Сарыалқа – Сарымсақты жотасының батыс бөлігіндегі тау массиві. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданы Белқарағай ауылының оңтүстігінде 5 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 2931 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай 15 кмге созылған, енді жері 10 км. Беткейі тік, жоғарғы бөлігінен қарағанда суайрығы айқын байқалады, пішіні дөңгелек тəрізді келген. Тау гранит, тақтатас, құмтастардан түзілген. Батысынан Нарын, оңтүстік-шығысынан Путонная өзендері қар, мұздықтардан бастау алады. Өсімдігі Таулы массивтің солтүстік беткейінде 1000-2300 м биіктікке дейін орман ағашы, ал солтүстік беткейінің төменгі бөлігінде жəне оңтүстік беткейінің альпілік белдеуіне дейін дала өсімдігі өседі. Дереккөздер
Сарыапан (тау, Шығыс Қазақстан облысы)

Сарыапан, Сарыапай – Тарбағатай жотасының орта бөлігіндегі тау. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Томар ауылының оңтүстік-шығысында орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 2190 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км-ге созылған, енді жері 7-8 км. Тау беткейлері өзен арналарымен, шатқалдармен тілімденген. Үстінде тегістеу келген. Солтүстігінен Шатан, Ласты өзендері, батысынан Тамырсық, оңтүстік беткейінен Қараүңгір өзендерінің салалары бастау алады. Оңтүстігінде Үлкен Қаракезең асуы орналасқан. Геологиялық құрылымы Төменгі жəне ортаңғы палеозойдың тақтатас, əктас, құмтас жыныстарынан тұрады. Өсімдігі Таудың қара, қызғылт қоңыр топырағында дала өсімдіктері басым өскен. Шатқалдарда терек, қайың, т.б. аралас шағын сирек орман қалыптасқан. Баурайы мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Сарыапан (тау, Ұлытау облысы)

Сарыапан – Сарысу аңғарында жатқан Көксеңгір тауларының солтүстігіндегі тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Сарыбұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 28 км жерде орналасқан. Географиялық орны Абсолюттік биіктігі 415 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 2 км-ге созылған, енді жері 1 км. Тау басы күмбез тəрізді доғал пішінді келген. Беткейлері көлбеуленіп жазыққа ұласады. Өсімдігі Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында қылқан селеу, бетеге, жусан, бұталар өседі. Етегімен құрғақ өзен арналары өтеді. Дереккөздер
Балантак

Балантак (өз атауы миан балантак) — Индонезияда тұратын халық. Жалпы саны 40 мың адам. Тілі Балантак тілі – балантактардың негізгі тілі. Халықтың 90%-ы индонезия тілін жақсы меңгергенімен, бұл тіл күнделікті өмірде әлі де кеңінен қолданылады және балалардың көпшілігі мектепке барар алдында балантак тілінде ғана сөйлейді. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сонымен қатар христиандар мен мұсылман-сүнниттер бар. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, ямс, таро, тары т.б.). Кокос пальмасы экономикада үлкен маңызға ие. Қолөнердің ішінен ұсталық және тоқыма бұйымдарын жасау белгілі. Олар ұштары уланған жебелерді қолданып, қақпан, найза және мылтықтарды қолданып, иттермен бірге қабандарды, қалталы жануарларды, құстар мен кеміргіштерді аулайды. Жағалауда балық аулау дамыған. Өмір салты Әрбір субэтникалық топтың өзіндік ата-тегі және аумағы бар эндогамиялық қауымдастықтардан (қоныстардан) тұрады. Қауымдастықтар мен этникалық топтарды ауылдың негізін қалаушыдан немесе осы аумаққа алғашқы қоныстанушылардан шыққан ру мүшелері басқарады. Отбасы шағын, некеге дейінгі жыныстық қатынас еркіндігі бар. Қыздан күйеу жігіттің ата-анасы некеге келісімін сұрайды. Қалыңдық құны той кезінде төленеді. Неке үш жыл бойы матрилокальды, яғни күйеуі әйелінің үйіне барады; содан кейін неолокальды - күйеуінің ата-анасынан да, әйелінің де ата-анасынан да бөлек тұрады. Дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі қоныстары шашыраңқы орналасқан, бамбук пен саго пальмасынан жасалған қада үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдері Киімдері ерлерге арналған еуропалық үлгідегі киім, әйелдер - саронг киеді. Дәстүрлі тағамдары Тағамының негізі – күріш. Дереккөздер
Тайшек

Тайшек – Қарасор алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерімен ағады. Гидрологиясы Ұзындығы 50 км-ге жуық. Су жиналатын алабы – ойлы-қырлы. Сарықұлжа, Ақбиік, Үлкен Қарақуыс тауларының беткейлерінен басталатын жылғалардың тоғысқан жерінен бастау алып, Жарлы ауылы тұсында Жарлы өзеніне құяды. Көктемгі қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірдің аяғында тасиды. Суы ащы, мал суаруға жарамды. Дереккөздер
Некреси монастыры

Некреси монастыры — Грузияның шығысындағы Кахети аймағындағы Алазани аңғарының үстіндегі тауда орналасқан ежелгі монастырь. Бір кездері бұл таудың етегінде осы атаумен аттас тұтас бір қала болған, бірақ одан бүгінгі күнге дейін бірнеше ғимараттардың іргетасы ғана сақталған. Некреси монастырі Кахетияның ең жарқын көрікті жерлерінің бірі болып саналады. Тарихы 6 ғасырда ассириялық Авив (Або) Некрес Алазани алқабына келіп, тауда монастырдың ірге тасын құрады. Бұл жер ежелден Кахетияның мәдени және діни орталығы болған. Авив Некресский епископ болған кезде оның резиденциясы монастырда орналасқан. Кейінірек монастырь жау шапқыншылығынан бірнеше рет зардап шекті. Монастырь туралы қызықты аңыз бар. Бірде, мұсылмандар монастырьға кезекті шабуыл жасағанда, монахтар қақпадан бір табын шошқаны босатып жіберді. Жануарларды көрген шабуылшы жауынгерлер кейін шегінді. Содан бері монастырда шошқалар қасиетті жануарлар болып саналады. Некресидің ортағасырлық тарихының көп бөлігі жазба деректерде құжатталмағанымен, археологиялық деректер мен оның сәулетіне талдау 9 ғасырда монастырь кешеніндегі ауқымды құрылыс қызметін көрсетеді. Оның бекіністері Кахетидің екі патшасы: 1518-1574 жылдары билік еткен Леван және 1574-1605 жылдары билеген Александр II кезінде нығайтылды. 1811 жылы Ресей империясы грузин шіркеуін жойғаннан кейін Некреси епархиясы жойылды, содан кейін монастырьдің өзі таратылды. Олардың екеуі де қазіргі Грузияда КСРО ыдырағаннан кейін қалпына келтірілді: бұрынғы епископтық 1995 жылы Грузин православие шіркеуінің құрамындағы Некреси епархиясы ретінде қалпына келтірілді, ал монастырға 2000 жылы монахтар қайта келді. Монастырь кешені 2010 жылы ауқымды қалпына келтіруден өтті және бүгінгі күні оған барып көру туристерге көптеген жайлылық сыйлайды. Бұл шынымен ерекше ғибадатхана кешені. Қазіргі Некреси монастыры Некреси монастыры бірнеше тарихи ғимараттар мен қосалқы құрылыстардан тұрады. Олар бір-бірімен тығыз орналасқан. Монастырь ғимараттары қоршаған табиғатқа үйлесімді түрде сәйкес келеді. Ғимараттардың бірі - өңделмеген тастан жасалған 4 ғасырдағы ежелгі базилика. Ол Авив Некресский мұнда монастырдің ірге тасын құрғанға дейін көп уақыт бұрын салынған. VIII ғасырдағы ең Қасиетті Дева ғибадатханасы да базилика түрінде салынған және Некреси монастырының басты ғибадатханасы болып саналады. Ғимарат әдемі картиналары бар галереямен безендірілген. Ішінде XVI ғасырдағы ежелгі фрескалар мен қабырғалардағы жазулар сақталған. Ғибадатхананың жанында 15 ғасырдағы мұнара бар. Қасында тағы бір ғибадатхана бар, ол пішініне байланысты «шаршы шіркеу» деп аталады. Монастырь аумағындағы шарап қоймасы (марани) бар. Бұл еденде дөңгелек ойықтары бар ашық ғимарат, онда шарап құмыралары - квеври орналастырылған. Монастырь аумағынан Алазани алқабының керемет көркем көріністері ашылады. Мұнда демалуға арналған орындықтарда отырып, табиғат көріністерін тамашалауға болады. Дереккөздер
Қызылқұм (құм, Зайсан қазаншұңқыры)

Қызылқұм – Зайсан қазаншұңқырындағы құмды алқап. Географиялық орны Ертіс өзенінің сол жағалауындағы Бөкен, Құлжын, Қайыңды өзендерінің аралығында. Жер бедері Ауданы 340 км 2 , ұзындығы 43 км. Орта бөлігіндегі құм төбелердің салыстырмалы биіктігі 30-40 м. Өсімдігі Төбелерінде арша, жүзгін, шайқурай, жусан, көкпек, тобылғы, өзен аңғарын бойлай шалғынды сораң шөп өседі. Ойыс жерлерде, 2 м тереңдікте грунт суы кездеседі. Дереккөздер
Қызылқұм (құм, Маңғыстау облысы)

Қызылқұм – Бозащы түбегінің батысындағы құмды алқап. Географиялық орны Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданында орналасқан. Жер бедері Ендік бағытта созылып жатқан құмның аумағы 290 км 2 . Ұзындығы 48 км, енді жері 10 км. Теңіз деңгейінен 2-20 м биіктікте. Екі құм массивінен тұрады. Құмды төбелердің салыстырмалы биіктігі 6-7 м. Жер бедері қырқалы құмды төбелерден тұрады және төрттік кезеңінің аллювийлі жазығы саналады. Өсімдігі Сортаңды-құмдақты топырағында жусан, бұйырғын, тасбұйырғын, т.б. сораң шөптесіндер өседі.Солтүстігінде Шөлшағыл құмымен шектеседі. Құм жиектерінде Қияқты, Тұщықұдық, Шебір ауылдары, Қожамқұл, Ақот құдықтары және бірнеше қыстау орналасқан. Құмды алқап мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Қарақойтас (тау, Дағанделі өзені)

Қарақойтас – Дағанделі өзенінің оң жағалауында орналасқан тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Томар ауылының оңтүстік-шығысында 41 км жерде. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 951 м.Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта шамамен 18 км-ге созылған, енді жері 6-7 км. Беткейі тіктеу, ұсақ шоқылардан тұрады. Етегіндегі жартастардың биіктігі 4-5 м. Сай-жыралармен тілімделген. Оңтүстік-батысынан Көкшетау таулары түйіседі. Өсімдігі Қызғылт қоңыр топырағында жусан, селеу, бетеге, боз өседі. Дереккөздер
Қарамола

Елді мекен: * Қарамола – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы таратылған ауыл. Таулар: * Қарамола – Ұлытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі шоқылы тау. * Қарамола — Қарақтау тауларының орта бөлігіндегі тау. Басқа мағыналар: * Қарамола – ортағасырлық мекен.
Арқалық Әмәлиятұлы

Арқалық Әмәлиятұлы – Ақын, поязия өкілі, әдебиет жанашыры. 1998 жылы 10 наурызда ҚХР, Еренқабырғаның Санжы қаласы, Ашылы ауылында туған. Түркістан облысы Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халқаралық қазақ-түрік университетінің түлегі. Қазір Түркістан қаласы №28 мектеп-лицей мұғалімі. Жетістіктері «Ауылым – алтын тұғырым» әдеби онлайн-конкурсының поэзия аталымы бойынша гран-при иегері. Облыстық Әмірхан Балқыбек атындағы төсбелгі иегері. «Құдай жайлы ойланатын қала» антологиясына өлеңдері енген. Қырғыз, өзбек, тәжік тілдеріне өлеңдері тәржімаланған. Бірнеше дүркін облыстық, республикалық мүшәйралардың жүлдегері. Өлеңдері «Оңтүстік Қазақстан», «Қазақстан жолы» газеттерінде жарық көрген. «Жастық – жалын жыр», «Түркістан түлектері», «Көк бөрі – ұраным, айбыным», «Шымкен – шаттық шырағы» жинақтарына өлеңдері енген. Өлеңдері * Ортажүрек * ЭГO * Үшінші көктем * Носталгия * Жаңалық * Бей * Жаңаөзен жыры * Тараз аруына * Төртінші көктем Кітаптары * Ұмытшақ көктем Дереккөздер
Жаман жігіттер (мультфильм)

«Жаман жігіттер» — 2022 жылы жарық көрген режиссер Пьер Перифельдің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «DreamWorks Animation Studios » студиясымен жасалып, «Universal Pictures » кинокомпаниясымен шықты. Басты рөлдерді орындаған Сэм Роквелл, Марк Марон, Энтони Рамос, Крейг Робинсон, Ауквафина, Ричард Айоаде, Зази Битц, Лилли Сингх және Алекс Борштейн. Фильм сюжеті аттас кітаптарға негізделген. Рөлдерде * Сэм Роквелл — Қасқыр мырза * Марк Марон — Жылан мырза * Энтони Рамос — Пиранья мырза * Крейг Робинсон — Акула мырза * Ауквафина — Тарантула ханым * Ричард Айоаде — Профессор Руперт Мармелад IV * Зази Битц — Дайан Фоксингтон * Лилли Сингх — Тиффани Флуффит * Алекс Борштейн — Мисти Луггинс * Дина Морроне — Мұражай дикторы / Дайан Фоксингтонның А.И. Көмекші * Майкл Годере — Жеткізу жүргізушісі / Мұражай қонағы #1 * Келли Куни — Түрме күзетшісі #1 / Гала қонағы #1 * Уолт Дорн — Ғалым / Гала қонағы #2 * Дэвид П. Смит — Түрме күзетшісі #2 / Гала қонағы #2 / Наразылық білдіруші * Джон Вензон — Мұражай қонағы #2 / Дүрбелең полиция * Джесси Аверна — Түрме күзетшісі #3 Пікір Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 84% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 6,90/10, 87 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 18 сыншының негізінде 100-ден 64-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді. Дереккөздер Сілтемелер * * * * *
Дельтоид

Дельтоид ( — дельта әрпіне ұқсас) — жапсарлас екі қабырғасы бір-біріне тең және қалған екі қабырғасы да өзара тең болған төртбұрыш. Қасиеттері * Ұзындықтары бірдей емес қабырғалар арасындағы бұрыштар өзара тең. * Диагональдары өзара перпендикуляр. * Екі диагоналінің қиылысу нүктесі олардың біреуін қақ бөледі. * Екінші диагональ түскен бұрыштарына биссектриса болады. * Диагональдардың біреуі дельтоидты екі тең үшбұрышқа бөледі. Дельтоидтың ауданын есептеу : , мұнда және — диагональдардың ұзындықтары. : , мұнда және — тең емес қабырғалардың ұзындықтары, — араларындағы бұрыш.
Рейхспрезидент

Рейхспрезидент — 1919 жылдан 1945 жылға дейін Веймар Республикасындағы және Үшінші рейхтегі Германия мемлекетінің басшысы. Лауазым 1934 жылдан 1945 жылға дейін бос болды (Өзін-өзі өлтірді) (Антигитлерлік коалициямен сотталған) Штандарттары Сондай-ақ * Германия Федералдық президенті Дереккөздер Әдебиет * Chapter 4, Presidents and Assemblies, Matthew Soberg Shugart and John M. Carey, Cambridge University Press, 1992. Сыртқы сілтемелер * [http://www.preussenchronik.de/begriff_jsp/key=begriff_reichspr%25e4sident.html Begriffserläuterung auf rbb Preußen-Chronik] * [http://www.verfassungen.de/de/de33-45/staatsoberhaupt34-v1.htm Erlaß des Reichskanzlers zum Vollzug des Gesetzes über das Staatsoberhaupt des Deutschen Reiches vom 1. August 1934] * [http://www.documentarchiv.de/ns/1934/staatsoberhaupt-volksabstimmung_bschl.html Beschluß der Reichsregierung zur Herbeiführung einer Volksabstimmung vom 2. August 1934]
Центроид

Центроид — геометриялық дененің барлық нүктелерінің орташа арифметикалық орналасу орны. Физикада көп жағдайда барицентр центроид сөзінің синонимі ретінде қолданылады. Тығыздығы біркелкі денелерде барицентр және массалар центрі бір-біріне сәйкес келеді. Үшбұрышта Үшбұрыш центроиды деп оның медианаларының қиылысу нүктесін атайды. Осы нүктеде әр медиана 2:1 қатынаста бөлінеді. Үшбұрыш қабырғаларының квадраттарының қосындысы сол үшбұрыш төбелерін центроидпен қосатын кесінділердің квадраттарының үш еселенген қосындысына тең болып келеді: : Төртбұрышта Төртбұрыштың центроиді оның орта сызықтарының қиылысу нүктесінде орналасады. Параллелограммда центроид диагональдарының қиылысу нүктесінде орналасады. Дереккөздер
Иштван Чукас

Иштван Чукас (кейде Чукаш, ; 2 сәуір 1936 жыл, Кишуйсаллаш – 24 ақпан 2020 жыл, Будапешт) — мажарстандық ақын, жазушы, жастар жазушысы, сандық әдебиет академиясының мүшесі, "Ұлт суретшісі" атағының және Йозеф Аттила сыйлығының екі дүркін иегері. Өмірі және қызметі Иштван Чукас Мажарстанның Кишуйсаллаш қалашығында дүниеге келіп, осы жерден бастауыш мектепті бітірген. Ол бала кезінен музыкаға деген үлкен қабілеттілігін көрсетіп, музыка мектебінде скрипка сыныбында оқыды. Бірақ музыкалық білімін жалғастырмады, заң факультетінде, кейіннен өнер факультетінде оқыды. Оның өміріндегі күрт бетбұрыс ол жолдасымен бірге радиода поэтикалық байқауда жеңіске жеткен кезде болды. Иштван Чукаш журналист болып жұмыс істеді, телешоулар мен фильмдерге сценарий жазды, бірнеше өлең жинақтарын шығарды. 1960 жылдардан бастап балаларға арналған прозалық шығармалар жаза бастады. Осы уақытқа дейін ол балаларға арналған жүзден астам кітап жазды. Мыс: мысық Мир-Мурр, Пом-пом, айдаһар Сюсю сияқты кейіпкерлер оқырмандардың ыстық ықыласына бөленіп, оның шығармалары балалар әдебиетінің классикасына айналды. 1975 жылы 10-шы Голливуд телевизиялық фестивалінде «Дулыға және картоп мұрын» көркем фильмі фестивальдің бас жүлдесін және «Жылдың үздік балалар фильмі» атағын алды. 2014 жылы ол композитор Имре Надемен бірге "Қашқын жұлдыздар" атты балалар операсында жұмыс істеді және ол үшінші рет қазан айында жарияланған Astrid Lindgren Memorial Award сыйлығына ұсынылған халықаралық авторлар тізіміне енді. 2015 жылы венгр драма күнінде ол жас ұрпақ үшін сахналық мифтерді жасағаны үшін Эрне Сепа арнайы сыйлығын алды. Иштван Чукас 83 жасында қайтыс болды. Қайтыс болған кеште қоғамдық БАҚ-та жазушыға арнап оған қатысты ертегілер, фильмдер, портреттік шоулар көрсетілді. 2020 жылдың наурыз айында ол Будапешттегі Фаркасрети зиратында жерленді. Атақтары, марапаттары және сыйлықтары *Мемлекеттік жастар сыйлығы (1978, 1982) *Йозеф Атилла сыйлығы (1977, 1987) *Өнер қорының әдеби сыйлығы (1984) *Андерсен сыйлығы (1984) *"Жыл кітабы" марапаты (1987) *Тибор Дери атындағы сыйлық (1989, 1995) *Кошут атындағы Ұлттық Сыйлық (1999) *Prima Primissima қорының марапаты (2011) *Будапешттің Құрметті азаматы (2011) *Степа Эрно атындағы арнайы сыйлық (2015) Есімін қалдыру *Иштван Чукас балаларды оқыту және тәрбиелеу орталығы, Тесканд бастауыш мектебі (2007 ж.) *Чукас театры, Балатонсарсо (2011 ж.) *Иштван Чукас атындағы сыйлық, Венгр Пешт театры (2014 ж.) – шақыру конкурсы Дереккөздер
Сарымсақты (тау, Жетісу Алатауы)

Сарымсақты – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік сілеміндегі тау. Географиялық орны Жетісу облысы Алакөл ауданы Қоңыр ауылының шығысында 2 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1980 м. Ұзындығы мен ені шамамен 12–15 км. Оңтүстік беткейі көлбеу, Тентек өзеніне тірелетін батыс беткейлі құлама жартасты келген. Тау басы доғал, солтүстік беткейі тік жартасты, мұнда сирек орман шоғырлары кездеседі. Шығыс баурайымен Орта Тентек өзені ағып өтеді. Тау баурайы, өзен аңғарлары мал жайылымына жəне шабындыққа пайдаланылады. Геологиялық құрылымы Жер қыртысы төменгі тас көмір дəуірінің саздақты тақтатас, құмтас жыныстарынан түзілген. Дереккөздер
Балти

Балти (бельц) — Үндістанда (Джамму мен Кашмир штаттары) және Пәкістанда тұратын халық. Олар Гималай аймақтарында да тұрады (дәстүрлі атауы - Балтистан). Пәкістандағы саны 327 мың, (2000 ж.), Үндістанда – 72 мың адам. Балтилер тибеттіктермен туыстас, экономикалық және мәдени жағынан Солтүстік Үндістан халықтарымен жақынырақ. Нәсілі Ірі моңғолоидтық нәсілдің шығыс азиялық тобына жатады. Тілі Олар тибет тілдер тобына жататын балти тілінде сөйлейді. Тілі және физикалық түрі бойынша Балтилер тибеттіктермен туыстас, бірақ экономикалық және мәдени жағынан Солтүстік Үндістан халықтарымен жақынырақ. Діні Ертеде Балти аралдарында буддизм кең тараған, 19 ғасырда Тибетпен тығыз мәдени байланыстар болған. Қазіргі уақытта Балти негізінен исламды (шиизмді) ұстанады,ламаистер де бар. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (арпа, бидай, жүгері, бау-бақша дақылдары) және ұсақ мал өсіру. Өңірдегі басқа этностарға қарағанда, балтилер әр маусымда малдарын бір жайылымнан екінші жайлауға көшіреді. Барлық үй шаруашылығында кем дегенде бір аналық хайнак ұстайды (сиыр мен қодастың буданы). Бұл малдардың сүтінен түрлі сүт өнімдері өндіріледі. Балтиде қолөнер дамыған. Ұсталар мен ағаш ұсталары ауыл-ауылды аралап, жұмысына сары май мен бидай алады. Өмір салты Жергілікті әкімшілік дәстүр бойынша бұрынғы дворяндардың ұрпақтары, бұлар, әдетте, ірі жер иелері. Патронимиялық топтар сақталған (гаум), отбасы патриархалдық. Көршілес үнді-арий және дард халықтарымен (кашмир, шина) жиі некелеседі. Тұрғын үйлері - Балти тұрғын үйлері аймаққа тән, жертөле немесе төменгі деңгей, бірнеше бөлмелері бар бірінші деңгей және тегіс шатыры бар үшінші деңгейлі болады. Жертөледе қой, ешкі, қодас ұстайды. Олардың ауылдары тар өткелдер арқылы бір-бірімен тығыз топтастырылған тас және саман үйлерден тұрады. Дәстүрлі сусындары – тұздалған шай, шафран немесе бадам қосылған қара шай Фольклоры - мифтер, ертегілер, әндер, билер. Дереккөздер
Шайшөп

Шайшөп – биіктігі 15-20 сантиметр келетін, көп жылдық, шөп тектес өсімдік. Сабағы тік өседі, сыртын киіз тәрізді тұтаса түк басқан, түсі ақшыл. Осы түктер өсімдіктің бойындағы болмашы ғана ылғалдың өзін буланып ұшып кетуден сақтайды. Шайшөптің құрғақшылыққа өте төзімді келетіні де сондықтан. Жапырақтары да түкті, кезектесіп орналасқан, төменгілерінің сағақтары ұзын, жоғарғылары сабақтың өзінде өскен. Гүлдері сары, олар өсімдіктің жоғарғы жағына щетка тәрізденіп, шоқталып өседі. Маусым айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді. Шайшөп құмды жерлерде, аласа төбелердің етегінде, орман ішіндегі алаңдарда өседі. Медицинада шайшөптің гүл шоқтары пайдаланылады. Оның құрамында эфир майлары, флавондар, каротин, аскорбин қышқылдары, илік заттар бар. Гүлдерін әлі ашылып жетілмей тұрғанда қысқа сабағымен қоса жұлып алады да, онша ыстық емес көлеңкелі жерге кептіреді. Кептірілген гүл шоқтарын жәшіктерге салып, үш жылға дейін сақтауға болады. Шайшөп өттің жүруін жақсартады, асқазан бездерінің жұмысын күшейтеді. Ол мұнымен қатар несеп айдағыш дәрі ретінде және қан қысымын арттыру үшін де қолданылады. Жоғарғы айтылғандарға байланысты шайшөпті өт жолдары қабынғанда және асқазан, бауыр ауруларын емдеу үшін пайдаланады. Бір-екі күннің ішінде-ақ аурудың жағдайы күрт жақсарады: жүректің айнуы және құсу азаяды, бауыр кішірейіп орнына келеді, бауыр тұсының ауырғаны тоқтайды, көз қабыршағының және дененің сарғаюы біртіндеп жойылады. Лабораторияда тексеріп қарағанда өттің құрамының да өзгергендігін байқауға болады. Шайшөп өт қалтасына тас байланғанда, несеп жолдары және қуық қабынып ауырғанда қолданылса, өте жақсы нәтиже береді. Шайшөптің адам организміне ешқандай зияны жоқ.
Батиндер

Батиндер — Индонезиядағы халық. Олар Суматраның орталық аудандарындағы Тембеси өзенінің аңғарында тұрады. Халқы 80 мың адам. Өздерін Джамби провинциясы территориясының байырғы тұрғындары деп есептейді. Батиндердің этникалық қауымдастығына малайлар, минангкабау, керинчелер және явандықтардың өкілдері кірді. Тілі Малай тілінің диалектісінде сөйлейді. Діні Сенушілер – мұсылман-сүнниттер. Ислам дінін қабылдаған батиндер малайлықтармен ассимиляциялануда. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, банан, тамыр жемістер, түйнектер), олар сонымен қатар буйвол, ешкі, құс өсіреді, резеңке плантацияларында жұмыс істейді, аң аулайды. Өмір салты Олар көсемдер басқаратын (туменгунг немесе пангеран) аумақтық топтар бойынша қоныстанған (батин немесе суку). Матрилиналды руларды көсем басқарады (батин). Неке матрилокалды. Дереккөздер
Nazo no Kanojo X

«Nazo no Kanojo X» — манга және аниме жанрындағы сериал, премьерасы 2012 жылдың сәуірдің 7-ші жұлдызында болды. Манга 12 томнан тұрады және 2014 жылы аяқталды. Сериалдар саны - 13. Рөлдерде Өндіруші студия: Hoods Entertainment. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/manga.php?id=8445 Nazo no Kanojo X] Anime News Network сайты
Батуаса

Батуаса (өз атаулары: оранг-батуаса, оранг-варинама, оранг-тобо, оранг-хатуметен, оранг – «халық» дегенді білдіреді) — Индонезиядағы амбон-тимор халықтарының бірі. Негізінен Серам аралында тұрады. Жалпы саны 5 мың адам. Тілі Тілі - батуаса, малай тілінің амбон диалектісі және гесер тілі де кең таралған. Діні Олар сунниттік исламды ұстанады, (мұсылман-сүнниттер). Тарихы Батуасалар 14-16 ғасырларда Малай архипелагының әртүрлі аймақтарынан келген иммигранттар – саудагерлер, негізінен бандандықтар, тидорлықтар, тернаттармен араласқан Шығыс Серамның байырғы тұрғындарының негізінде қалыптасты. 17-18 ғасырларда Тобо княздігі, 19 ғасырдың аяғына дейін Серамның шығыс бөлігіне иелік етті және Гесер князьдіктерімен бірге Жаңа Гвинеямен және Молукка архипелагының аралдарымен делдалдық сауданы басқарды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіпі – саго өндіру, батат, маниок, асқабақ, банан, ананас, бұршақ дақылдары, кокос пальмаларын өсіреді, сонымен бірге балық аулау, ұсақ сауда да дамыған. Қолөнерден тоқымашылық, керамика, ұсталық өнері дамыған. Өмір салты Ауылдық қауымдастықтарды раджалар немесе орангкайлар деп аталатын басшылар басқарады. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Батуаса елді мекендері жағалауда орналасқан, көшелері түзу орналасып, орталығында мешіт орналасқан. Дәстүрлі қадалы тұрғын үйлері жер үстіндегі амбоналық типке ауысуда. Дәстүрлі киімдері Киімдері- баджу жемпірлері мен саронг. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - саго крахмалынан жасалған тағамдар, жаңа піскен, кептірілген және ашытылған балық, көкөніс сорпасы, мереке күндері - ет және күріш. Дереккөздер
Бесая

Бесая (өз атауы бисая, джилама, ба-ванг, джилама сунгей) — Бруней шығанағына құятын өзендердің төменгі ағысында тұратын Малайзия халқы. Жалпы саны 40 мың адам. Тілі Олар аустронезия отбасының батыс австронезия тобына жататын бесай тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: мұсылман-сүнниттер, кейбірі – протестанттық христиандар, дәстүрлі наным-сенімдерді сақтайды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – күріш егу, күріш алқаптарында жүгері, бұрыш, асқабақ, бұршақ дақылдары да өседі. Техникалық дақылдардан – кокос пальмасы, темекі өсіреді. Олар буйволдарды, шошқаларды, тауықтарды өсіреді, тұщы су балықтарымен, аңшылықпен (қабан, бұғы, жабайы буйвол, қырғауыл), әйелдер терушілікпен (бал, камфора, гуттаперча, дамар шайыры) айналысады. Дәстүрлі қолөнері - тапа жасау, ағаш өңдеу. Бесаялар тоқымашылықты, металл өңдеуді, керамика өнерін білмеген, олар малайлардан келген қолөнер бұйымдарын күріш, саго, терім өнімдеріне айырбастаған. Дәстүрлі елді мекендері өзен бойына созылған ұзын үйлерден (60 м-ге дейін) тұрады. Өмір салты Екінші реттік жерлеу сақталған. Калимантанның басқа халықтарынан айырмашылығы, олар бас аулаумен айналыспаған. Жұптасқан отбасылар (санан лобок) ұзын үй (санан алай) қауымдастығына бірігеді. Көп әйелдікке тыйым салынған. Көсемін таңдау байлықпен анықталады (буйволдар, білезіктер). Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендері өзен бойымен созылған ұзын үйлерден тұрады (60 м-ге дейін), отбасыларға арналған бөлмелерге бөлінбейді. Дәстүрлі киімдері Қазіргі киімдері малай стиліндегі киімдер. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - балық, көкөніс және дәмдеуіштер қосылған күріш. Ет мереке күндері тұтынылады. Фольклоры Эпос, музыкалық және би фольклоры сақталған. Бақсылар (балиан) және емшілер (дукун) бар. Сілтеме * Дереккөздер
Бұрынғы Мұсылман мектебі ғимараты

Бұрынғы Мұсылман мектебі — Астана қаласындағы XIX ғасырдың ғимараты, республикалық тарихи-мәдени маңызы бар ескерткіш. Ағаш сәулет өнерінің ерекше үлгісі болып танылатын бұл ғимарат Абай көшесі мен Республика даңғылының қиылысында орналасқан. Тарихы Үйді ақмолалық көпес С. Белов салдыртқан. Кейін көпес үйді татар-мұсылман қауымдастығына сатады. Ескерткіштің бұдан кейінгі тарихы білім беру саласымен байланысты болады. Бұл жерде ХХ ғасырдың басында Ақмоланың ең алғашқы мұсылман мектебі орналасқан. 1907 жылдан бастап медреседе қырғыз-татар бастауыш мектебі өз қызметін атқара бастаған, онда 27 оқушы дәріс алған. 1912-1916 жылдары мұнда қоғам қайраткері, жазушы Сәкен Сейфуллин дәріс берген. Кейіннен мектеп 7 жылдық білім жүйесіне ауысты. № 29 үйде (қазіргі Отырар көшесі, 1/2) қыздар, ал № 31 үйде (Отырар көшесі, 1/3) ұлдар оқыды. 1960 жылдардың басында ғимарат балалар бақшасына беріліп, 1990 жылдардың ортасына дейін пайдаланылса, 1996 жылы Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрына берілді. Қазіргі уақытта театрдың реквизиттер даярлайтын көркем-қойылымдық шеберханасы ретінде пайдаланылып келді. Дереккөздер
Су спорты түрлерінен Азия чемпионаты

Су спорты түрлерінен Азия чемпионаты су спорты түрлері бойынша халықаралық жарыс, 1980 жылдан бастап өткізіледі. Чемпионат жүзу (бассейнде және ашық суда), суға секіру, су добы және синхронды жүзу су спорты түрлерінен өткізіледі. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны 2006-2025 Сыртқы сілтемелер *[https://asiaswimmingfederation.com/ AASF web site] * [http://english.peopledaily.com.cn/200601/18/eng20060118_236265.html Singapore to host 7th Asian Swimming Championships in March] * [http://www.asiaswimmingfederation.org/newsview.php?newsid=53 The tenth Championships, were held in 2016 in Tokyo, Japan]
Садақ атудан Азия чемпионаты

Садақ атудан Азия чемпионаты — Азия садақ атудан əлемімен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1980 жылдан бастап өткізіледі. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны (1997-2023) Сыртқы сілтемелер * [http://www.asianarchery.com/ www.asianarchery.com] * [http://www.worldarchery.org/EVENTS/Continental/Archive World Archery Federation archive] * [https://web.archive.org/web/20130929040316/http://old.archery.org/ResultBracket/EventSelection.aspx World Archery Federation results archive]
Тентексор (көл)

Тентексор – Ырғыз алабындағы ағынсыз көл. Географиялық орны Ақтөбе облысы Шалқар ауданы жерінде, Лақалы көлінің батысында, Аққайтым ауылынан батысқа қарай 21 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Көл теңіз деңгейінен 158,1 м биіктікте жатыр. Ауданы 10,5 – 21,8 км 2 , ұзындығы 8 км, енді жері 3,6 км. Жағалауының ұзындығы 25,8 км, көктемде еріген қар, жауын-шашын суларымен 36,6 км-ге дейін ұлғаяды. Жағалауы құм саздақты, жазық. Жаздың ортасында көл суы тартылып, сорға айналады. Суы тұзды, көлге Майлысай өзені құяды. Батыс бөлігінде өзімен аттас қыстау орналасқан. Дереккөздер
Сарыбұлаққұм

Сарыбұлаққұм – Ырғыз өзенінің аңғарындағы құмды алқап. Географиялық орны Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Ырғыз ауылының оңтүстік-шығысында 7 км жерде орналасқан. Жер бедері Ең биік жері 100 м шамасында. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 35 кмге созылған, енді жері 10-11 км. Жалпы аумағы шамамен 350 км 2 . Өсімдігі Жүзгін, құмаршық, ақ селеу, еркек шөп, ақ жусан, жиде, т.б. шөптесіндер өседі. Құмды алқапта бірнеше ұсақ тұзды көлдер бар. Құмды алқап жыл бойғы мал жайылымы. Дереккөздер
Биак

Биак (Биактар, өз аты – биак, биак-нумфор, нумфор, нуфор, мафор, индонез. оранг-биак) — Индонезияның шығыс бөлігінде орналасқан халық. (Папуа провинциясының Биак-Нумфор маңы, Жаңа Гвинеяның солтүстік-батыс жағалауы, Биак, Нумфор аралдары т.б.). Халық саны 41,2 мың адам. (2003). Тілі Тілі – австронезиялық отбасының шығыс тобының биак-нумфур тілінде сөйлейді. Ең маңызды диалектілер: камер, миос-нум, миос-ваар, румберйон т.б. Индонезия тілі кең таралған. Діні Діні бойынша олар протестанттар. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері - балық аулау, теңізде жүзу, теңіз қолөнері, кеме жасау және сауда. Олар Жаңа Гвинеяның солтүстік-батысындағы сауда қатынастарын басқарды. Олар қарақшылық ретінде де танымал болды. Дәстүрлі қолөнері - кеме жасау, ұсталық, зергерлік бұйымдар. Көптеген биактер мұнай кәсіпшіліктерінде, кәсіптік балық аулауда, халықаралық әуежайды жұмыс істейді, интеллигенция қалыптасуда. Өмір салты Патриархалдық құлдық элементтері бар дәстүрлі қоғамдық ұйым жойылуда. Дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі тұрғын үйлері — биік қадаларда орналасқан, олардың арасына қайықпен қатынайды. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері талшықтан жасалған жабынды киімдер, Еуропалық киімдер де таралуда. Дәстүрлі тағамдары Биак тайпасының дәстүрлі тағамы - покем немесе отонг, ол папуастық бидай ретінде белгілі. Бұл өсімдік жергілікті болып табылады және Нумфор аралында негізгі тағам ретінде өсіреді. Пішіні күрішке ұқсас, бірақ сабақтары кішірек. Биак халқы үшін өсімдік покемінің бес түрі бар, бірінші ресиек немесе қоңыр покем, екінші верек немесе қызыл покем, үшінші вепипер немесе ақ покем, төртінші вепайсем немесе қара покем және бесінші вайнар немесе сары покемнен тұрады. Тағамдары – балық, саго (көрші халықтардан балыққа, қару-жараққа, т.б. айырбасталады). Фольклоры Биактар ата-бабаларының Шығыс Индонезия мен Жаңа Гвинеядағы саяхаттары туралы баяндайтын «Факок пен Пасреф» қаһармандық эпосын жасады. Сілтеме * Дереккөздер
Бикол (халық)

Бикол (биколандар, өз атауы: Биколано, Bikolano) — Филиппиндегі халық (негізгі орналасқан аймағы Бикол жарты аралы, Лусон аралының оңтүстік-шығысында және оған іргелес аралдар). Халқы 6 млн. адам (2004). Тілі Олар аустронезия отбасының Батыс Австронезия тобының Филиппиндік тармағы бикол тілінде сөйлейді. Онға дейін диалектілері бар. Жазуы латын әліпбиіне негізделген жазу. Пилипино, ағылшын, испан және тагал тілдері де кеңінен таралған. Діні Биколдар негізінен католицизмді ұстанады. Халық өміріне ықпалын тигізіп келе жатқан дәстүрлі діндердің де қалдықтары да бар. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (абака, суармалы күріш, жүгері, қант қамысы, батат), балық аулау, орман шаруашылығы, копра өндірісі, керамика, тоқымашылық, сауда дамыған. Копра өңдеу және абакусты кесу әдетте қолмен жасалады. Балық аулау да маңызды сала болып табылады және балық жеткізу әдетте мамырдан қыркүйекке дейінгі уақытта жүреді. Ұйымдастырылған кәсіптік балық аулау қымбат аулар мен моторлы және электр шамдары бар қайықтарды немесе палакая немесе басниган деп аталатын қайықтарды пайдаланады. Жеке балықшылар, керісінше, әдетте екі түрлі торды пайдаланады - басниг және пангки. Өмір салты Бикол отбасыларындағы мұрагерлік ерлер арасында да, әйелдер арасында да жүзеге асырылады. Бұрын ер адам бірнеше әйелмен бірге тұратын, қазір отбасының бұл түрі кездеспейді. Дегенмен, басқа да көптеген әдет-ғұрыптар бар: қалыңдық қалыңмалының бағасы, күйеу жігіттің мүлкін көрсету (оның байлығын, төлем қабілеттілігін көрсетеді). Басқа көршілес аймақтардағы сияқты, бикол әйелдері үй жұмысының көп бөлігін үйленгенге дейін де, одан кейін де жасайды, ал Бикол ерлері өз отбасына табыс пен қаржылық қолдаудың негізгі көзі болып табылады. Памалай, пантомина және тигсикан кейбір дәстүрлі әдет-ғұрыптар болып табылады және адамдар құдайға, жанға және өлімнен кейінгі өмірге берік сенімдерді ұстанады. Осыған байланысты жыл сайын пабаса, танггал, фиесталар және флорес де майо сияқты рәсімдер өткізіледі. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері баррио (испан тілінен barrio – квартал) деп аталады. Дәстүрлі ауылдар басқа филиппиндік халықтардың ауылдарына ұқсас. Қазіргі уақытта халық урбанизациялануда. Көбісі дәстүрлі өмір салтын тастап, қалаларға қоныс аударуда. Дәстүрлі киімдері Ерлер түрлі-түсті көйлек пен шалбар киеді. Әйелдер жейде мен саронг киеді, ол кеудеге оралып, белдемше сияқты төмен түсірілген ұзын жолақ мата. Испандық нақыштағы көйлектер де жиі кездеседі. Дәстүрлі тағамдары Биколдар чили бұрышын немесе өте ащы тағамдарды жеуге жоғары икемделген. Биколано асханасы, ең алдымен, оның тағамында чили бұрышы мен гатаны (кокос сүті) негізгі түрде қолдануымен танымал. Ет рецепттеріне почеро, адобо, тапа және динугуан кіреді. Әдетте жиі тұтынатын балықтары – скумбрия және анчоус. Бухи көлінде синарапан немесе табиос (әлемдегі ең кішкентай балық ретінде белгілі) жиі кездеседі. Фольклоры Халық ауыз әдебиетінде ертегілер мен кең көлемді «Ибалон» эпопеясы бар. Дереккөздер
БК(б)П ОК ұйымбюросы

Орталық комитеттің ұйымдастыру бюросы — БК(б)П ОК органы. 1919-1952 жылдары болды. Кадрлық және ұйымдастырушылық мәселелерді шешуге бағытталған, алайда ОК хатшылығының пайда болуына байланысты бірден дерлік маңызын жоғалтты, өйткені ОК хатшылары сол мәселелермен де айналысты, бірақ тұрақты негізде, ал Ұйымдастыру бюросының мүшелері басқалармен осындай міндеттерді қатар орындады. Сталин тұсында Ұйымдастыру бюроның қызметі іс жүзінде ОК хатшылығының қызметімен біріктірілді, бірақ ресми түрде орган тек XIX-съезде (1952) жойылды. Партияның облыстық, аудандық, т.б. органдары деңгейінде Ұйымдастыру бюроның ұқсастары болмады. Тағы қараңыз * КОКП ОК саяси бюросы * КОКП ОК хатшылығы * БК(б)П ОК Орта Азия бюросы * БК(б)П ОК ұйымдастыру бюросы мүшелерінің тізімі
Билаан

Билаан (биланс өз аты - «тау адамдары») — Минданао аралындағы Оңтүстік Котабато, Солтүстік Котабато, Оңтүстік Давао провинцияларындағы Филиппиндік тау халықтардың бірі. Халқының саны 100 мың адам. Билаандар бірнеше топтарға бөлінеді: билаан, булуан және балуд. Көрші халықтардан аласа бойлылығымен ерекшеленеді. Тілі Тілі билаан тілі. Диалектілері: билаан, балу, балуд немесе булуан. Ағылшын және тагал тілдері де кеңінен таралған. Діні Олар дәстүрлі культтерді сақтайды, кейбіреулері христиандар, мұсылман-сүнниттер бар. Кәсібі Негізгі кәсібі – ауыл шаруашылығы (күріш, абака, жарма, батат, көкөністер), терімшілік және ішінара балық аулау. Қолөнері – абака талшықтарынан тоқу, маталарды бояу, ағаш ою, қару жасау және ою-өрнек кестелеу. Өмір салты Билаан отбасылары шағын. Тығыз туыстық байланыстар әрқашан Билан отбасының негізгі құндылықтарының бірі ретінде танылған және терең тамыр жайған. Көп әйел алу кең таралмаған. Үйленгеннен кейін жас жұбайлар туыстарынан бөлек тұра алады, сонымен қатар күйеуінің немесе әйелінің отбасына көшуге болады. Қалыңдықтың қалың мал бағасы бар. Қалыңдық пен күйеу жігітті бала кезінен атастыру дәстүрі де бар. Олар кейінірек, есейгенде үйленеді. Билаандар рухтарға табынуды, ата-бабаларды бамбук немесе ағаштардағы ағаш табыттарға жерлеу дәстүрін сақтаған. Олар ғарышты, сонымен қатар жанның бәрын басқаратын бір ғана Жоғарғы болмыс бар деп есептейді. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Билаан қоныстары шағын, шашыраңқы, 20 ғасырдың ортасына дейін уақытша қоныстар кең тараған. Тұрғын үйлері – қадалы, ағаштан немесе бамбуктан жасалған. Дәстүрлі киімдері 20-ғасырдың басына дейін билаандар жамылғы белдемшілер, мата алжапқыш киген. Қазіргі костюмдері Морос пен Магуинданао таулы халықтарының (манобо, багобо) киіміне ұқсас. Ерлер қару ұстаса, әйелдер металл және ағаштан жасалған әшекей бұйымдарды (сақина, білезік, тарақ) пайдаланады. Фольклоры Олардың салт-жоралғылары мен билерінде ағаш люта, флейта, бамбук трубалары сияқты музыкалық аспаптар кеңінен қолданылады. Әйгілі билердің бірі Blit B ' laan рәсімі (жұптасу маусымы кезінде еркек пен әйел құстың қимылына еліктеп билеуі). Сілтеме * Дереккөздер
Бима-Сумбан халықтары

Бима-Сумбан халықтары — Шығыс Индонезиядағы халықтар тобы. Бима - 86 000 (​​2000), манггарай (586 мың адам), энде (120 мың адам), нгада (70 мың адам), наге және кео (114 мың адам) , лио (179 мың адам) т.б. Батысында Флорес, Сумба аралдарында (235 мың адам). Тілі Олар австронезия отбасының орталық австронезия тобының бима-сумбан тілдерінде сөйлейді. Діні Сум­ба, нга­да, лио, на­ге, кео және эн­делер арасында христиандар басым (католиктер, реформаторлар). Манггарай, әсіресе бималардың арасында сүнниттік мұсылмандар басым, хавулар дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын ауыл шаруашылығы. Күріш - негізгі азық-түлік дақылы және маниок, ямс, таро егіледі. Аңшылық және терушілік (Флорес аралындағы Наге мен Нгада арасында) сақталған. Тоқу өнері де дамыған. Өмір салты Патрилинейлік отбасылық немесе ағайындық топтар, қалыңдық бағасы, ауылшаруашылық жұмыстары басталғанға дейін инициациялар (ұлдарды сүндеттеу, қыздардың тісін қағу және қаралау), аграрлық және аңшылықпен аяқталатын мерекелер (нгадалар арасында) ғұрыптары сақталған. Христиан дінін қабылдағанға дейін 20-ғасырдың ортасына дейін қайықтармен жерлеп, теңізге (сикка) ағызу және бас аулау дәстүрі болған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Тауда орналасқан елді мекендері – кейде тас қабырғамен қоршалған кумулус немесе, ортасында – ғибадатхана мен рулық ғибадатханасы-мегалиттері бар алаңқай бар. Тұрғын үйлері – үлкен отбасылық қауымға арналған қадалы ұзын үй (бір қада – «ана» - басқаларына ұқсамайтын, ою-өрнекпен қапталмаған, оның жанында ата-бабаларының құрбандық ошағы орналасқан). Ұзын үй оңтүстік моңғолоидтардың мәдениетімен байланысты, ал дөңгелек саятшылық (манггаралар арасында) Шығыс Индонезияның бастапқы тұрғындарының дәстүрлерінен басталады. Фольклоры Ауызша шығармашылығы – этногенетикалық аңыздар, мифтер мен ертегілер (күнделікті, жануарлар туралы), еңбек әндері, қауымдық, салт-дәстүрлік әндер, ән байқаулары. Нақты ән айтумен қатар вокалдық дыбыс шығарудың ерекше түрлері қолданылады, мысалы Сумба аралындағы әйелдердің әндеріндегі дірілдеген ырғақ. Билері – топтық және дара орындалады, мысалы, бамбук діңіне таяқтардың ырғақты соққыларымен сүйемелдеуімен ерлердің «мело» биі бар (биші арнайы маска киеді). Музыкалық аспаптардың ішінде мембранафондар, идиофондар, бамбук флейталары басым. Дереккөздер
Бирхорлар

Бирхорлар (манкиди, манкрия, манкархия, ория тілінде - маймыл жегіштер; өз атаулары - бирхор, бихор, бирхар - орман адамы) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы мунда тобына кіретін халық (Джаркханд, Орисса, Чхаттисгарх штаттары). Саны 10 мың адам. (1998). Этнонимі Бирхор орман халқы дегенді білдіреді - бир орман, тау адамдары дегенді білдіреді. Тілі Олар мундари тілінің диалектісінде сөйлейді. Сонымен қатар мунда тілдері (хо, сантали) және үнді-арий (хинди, ория, бихари) тілдері де кең таралған. Діні Дәстүрлі нанымдарды сақталған. Соңғы кезде индуизмнің әсері байқалуда. Кәсібі Бирхорлар отырықшы тұрмыс пен егіншілікке көшуде. Сол сияқты терушілікпен, аңшылықпен (әсіресе маймылдарға), бал жинауға және сатуға негізделген. Олар жүзімнің белгілі бір түрінің талшықтарынан арқан жасап, жақын маңдағы ауыл тұрғындарына базарларда сатады. Өмір салты Бирхорлар қоғамының негізі -отбасы болып табылады. Мұрагерлік ерлер бағыты арқылы өтеді. Олар өсімдіктер, құстар, жануарлар, өзендер және т.б. тотемдік кландарға (туыстас топ) бөлінеді. Бирхорлар тайпалар мен рулардың ережелерін ұстанады. Бирхор баласы бирхор қызына үйленуі керек, бірақ ұл мен қыздың руы бірдей болмауы керек. Ұл мен қыздың некеге тұруы әке мен шешеден үш ұрпаққа дейін туыстық қатынаста болмаған жағдайда ғана мүмкін болады. Дәстүрлі баспаналары Тұрғын үйлері – бұтақ пен жапырақтан жасалған лашықтар. Дәстүрлі киімдері Киімдері, негізінен батыстық әсерлері бар дәстүрлі үнді киімдерінің үлгісінде. Фольклоры Бирхорлар тоғайда өмір сүретін десаулилердің қорғаншы рухтарына сенеді, аңшылық құдайы Сендра-бирге, маймыл құдайы Хануман-бирге, жолбарыс құдайы Бағ-бирге т.б. Утхлулардың 3-4 көшпелі тобы тотемдік атауға ие бір руды (танда) құрайды. Дүниенің жаратылуы, халықтың шығу тегі және туыстық қатынас туралы белгілі мифтер бар. Дереккөздер