Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)

2007 жылғы Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің кезектен тыс сайлауы 18 тамызда (партиялық тізімдер бойынша) және 20 тамызда (Қазақстан халқы Ассамблеясы депутаттарының сайлауы) өтті. Сайлауды өткізу 2007 жылғы мамырда Қазақстан Конституциясына өзгерістер мен толықтырулардың қабылдануымен байланысты болды, оған сәйкес Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107 адамға дейін ұлғайтылды, сонымен қатар, бір мандатты сайлау округтері жойылды - олардың пікірінше, депутаттар партиялық тізім және Қазақстан халқы Ассамблеясы бойынша сайланды. 2007 жылғы 20 маусымда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Парламент Мәжілісінің үшінші сайланымы мерзімінен бұрын таратылып, кезектен тыс сайлау тағайындау жайлы Жарлыққа қол қойды. Парламент сайлауына жеті саяси партия қатысты: «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы, Жалпыұлттық социал-демократиялық партия, Қазақстанның «Ақжол» демократиялық партиясы, «Ауыл» Қазақстандық социал-демократиялық партия, Қазақстан Коммунистік халық партиясы, Қазақстан патриоттары партиясы және «Руханият» партиясы. Сайлау қорытындысы бойынша, партиялық тізімге сәйкес, Қазақстан Орталық сайлау комиссиясының мәліметі бойынша, сайлаушылардың 64,56 % келе тұра, Мәжіліске 88,05 % дауысын жинаған президентті қолдайтын «Нұр Отан» партиясының өкілдері ғана өтті. Кандидаттарды ұсыну және тіркеу 98 депутат партиялық тізімдерден жалпыға бірдей, жасырын дауыс беру арқылы тең және тікелей сайлау құқығымен сайланды. Мәжілістің 9 депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлады. Қолданыстағы конституция мен Сайлау туралы заңның талаптарына сәйкес, жиырма бес жасқа толған, соңғы он жылда елде тұрақты тұратын және белгіленген тәртіппен өтелмеген немесе алынып тасталмаған қылмыстық жазбасы бар Қазақстан азаматы депутат бола алады. Кандидаттарды депутаттыққа тіркелген саяси партиялар партиялық тізімдерден, сондай-ақ Қазақстан халқы Ассамблеясы — Ассамблея Кеңесі сайлаған кандидаттарды ұсыну құқығына ие болды. Партиялық тізімдерден кандидаттарды ұсыну 2007 жылдың 22 маусымы мен 11 шілдесі аралығында, ал Ассамблея сайлаған кандидаттарды ұсыну 2007 жылдың 4 тамызынан 9 тамызына дейін жүргізілді. Орталық сайлау комиссиясы партиялық тізімдерді тіркеу үшін 2007 жылдың 22 маусымынан 17 шілдесіне дейін, ал Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінен кандидаттар үшін 2007 жылдың 9 тамызынан 14 тамызына дейінгі мерзім белгіленді. Орталық сайлау комиссиясы ЖСДП-ның жарияланған партиялық тізімін ғана — 80 адамды — толық тіркеді, қалған алты партияның 30 кандидаты талаптарға сәйкес келмегендіктен немесе өздігінен бас тартқандықтан қабылданбады. Нәтижелері Сайлау қорытындысы бойынша Мәжіліске алдыңғы шақырылымнан 39 депутат өтіп, 24 адам мемлекеттік басқарма органдарының, 19 адам — жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, 8 адам — бизнес құрылымдарының, 8 адам — білім беру, ғылым және мәдениет құрылымдарының, 9 адам — басқа салалардың өкілдері болды. 42 депутаттың әртүрлі дәрежедегі инженерлік, 34 — заңгерлік, 23 — педагогикалық, 21 — экономикалық және 9 — ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша білімі болды. 35 депутаттың екі жоғары білімі болды. Мәжілісте 15 ғылым докторы және 27 ғылым кандидаты болды. Сайланған депутаттардың арасында 82 қазақ, 17 орыс, 2 неміс және бір-бір беларус, малқар, кәріс, украин, өзбек және ұйғыр ұлтынан бар. Олардың ішінде — 17 әйел болды. Сайлау кезінде Мәжілістің төртінші шақырылымы депутаттарының орташа жасы 52 құрады. Партиялық тізімдер бойынша Мәжіліс сайлауының нәтижелері Партиялық тізімдер бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі мүшелерінің сайлауы 2007 жылдың 18 тамызында өтті. Сайлаушылардың қатысуы 64,56% құрады. Нәтижесінде, «Нұр Отан» партиясынан басқа ешбір саяси партия Мәжіліске өту үшін қажетті жеті пайыздық межеден өте алмады. Қазақстан патриоттары партиясы мен «Руханият» партиясы тіркелген партия мүшелеріне қарағанда аз дауыс алды. Қазақстан халқы Ассамблеясынан депутаттар сайлауының нәтижелері Қазақстан халқы Ассамблеясы өз дауыс беруін 2007 жылдың 20 тамызында Бейбітшілік және келісім сарайында (Астана) өткізді. Жасырын дауыс беруге Қазақстан халқы Ассамблеясының 337 мүшесі қатысты. Кандидаттар тізіміне Ассамблея Кеңесі ұсынған тоғыз адам кірді. Дауыс беруден кейін олардың барлығы Парламент Мәжілісіне сайланды. Сайлау кезінде барлық кандидаттар партиясыз болды. Бақылау миссиялары Орталық сайлау комиссиясы әртүрлі халықаралық ұйымдар мен шетел мемлекеттерінің өкілдері болып табылатын 1129 халықаралық бақылаушыны тіркеді. ЕҚЫҰ делегациясының құрамында 460 бақылаушы, ТМД – 448, ШЫҰ – 13, ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы – 64, ЕКПА – 7 және әртүрлі шетел мемлекеттерінің өкілдері – 137 болды. Шетелдік БАҚ-тан барлығы 176 журналист аккредиттелді. Бірқатар қазақстандық үкіметтік емес ұйымдар да бақылау жүргізді: «Тәуелсіз бақылаушылардың республикалық желісі» (шамамен 2200 бақылаушы), «Сайлауды бақылау жөніндегі қоғамдық комитет» (5000-нан астам бақылаушы), «Сайлау және демократия» (100 бақылаушы) және басқалары. Оң пікірлер Шанхай ынтымақтастық ұйымының бақылаушылары сайлау заңнамасының бірде-бір бұзылуын байқамады және сайлауды заңды, еркін және демократиялық деп таныды. ШЫҰ Бас хатшысының орынбасары Гао Юйшэннің айтуынша, «сайлау тыныш жағдайда, Қазақстан заңдарына толық сәйкес өтті. Жалпы жағдайға әсер етпеген жергілікті сипаттағы кейбір ұсақ техникалық мәселелер болды». ТМД бақылаушы миссиясы да кезектен тыс сайлауды еркін және ашық деп таныды. Владимир Рушайлоның айтуынша, «сайлау елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын көрсетіп, елде жүргізіліп жатқан саяси реформалардың жалғасы және қоғамды одан әрі демократияландырудың шешуші факторы болды». Польша, Түркия, Үндістан және басқа да елдерден келген бақылаушылар да сайлауға оң баға берді. Жағымсыз пікірлер ЕҚЫҰ бақылаушылары «бұл сайлау сайлау алдындағы үдерісті және дауыс беруді жүргізуде ілгерілеушілікті көрсеткенімен, біз мұны құптаймыз, бірақ ЕҚЫҰ-ның бірқатар міндеттемелері мен Еуропа Кеңесінің стандарттары сақталмады. Бұл әсіресе жаңа сайлау заңнамасының элементтеріне және дауыстарды санауға қатысты» деп мойындады. Тәуелсіз бақылаушылардың республикалық желісінің (ТБРЖ) өкілдері «сайлауға дайындық пен сайлау комиссияларының қызметіндегі ашықтықтың кейбір жақсаруына қарамастан, сайлау күнін дайындау кезінде дауыс беру нәтижелеріне айтарлықтай әсер еткен бірқатар бұзушылықтармен ерекшеленді» деп атап өтті. Оппозиция өкілдері (ЖСДП, «Ақ жол»), сондай-ақ басқа да бірқатар партиялар сайлау нәтижелерін мойындамады. Дереккөздер