kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
АТФ синтезі

АТФ синтезі — ағзаның аэробты және анаэробты тыныс алуы кезінде пайда болатын энергияның АТФ молекуласы түрінде бөліну процессі. Жасушаның тыныс алу теңдеуі келесі түрде келтіріледі: C 6 H 12 O 6 + 6O 2 → 6CO 2 + 6H 2 O .​ Бұл процесс негізгі үш сатыға бөлінеді: 1) гликолиз; 2) лимон қышқылының айналысы; 3) тотығып фосфорлану. Гликолиз Гликолиз — бұл глюкоза молекуласының пируват деп аталатын екі 3-көміртекті молекулаларға бөлінуі нәтижесінде энергия шығарылатын реакциялар тізбегі. Гликолиз жасушалық тыныс алудың бірінші сатысы болып табылады және оттегіні қажет етпейді. Бұл процесс жасуша цитозолында жүзеге асады және күрделі он сатыдан тұрады. Процесстің негізгі кезеңінде энергияны жұту үшін екі АТФ молекуласы жұмсалып, екі фосфат тобы глюкозаға қосылады. Жоғары тұрақсыздық нәтижесінде молекула бөлініп, екі 3-көміртекті пируват молекулалары түзіледі. Гликолиз барысында қосымша өнімдер: төрт АТФ және екі НАДН молекулалары шығарылады. схемасы]] Лимон қышқылының айналымы Бұл процесс тағы Кребс айналымы деп аталады. Гликолизге қарағанда, оттегіні қажет етеді, сол себепті аэробты тыныс алуға жатқызылады және цитозолда емес, митохондрияда орын алады. Екі пируват молекуласы Кребс айналымына енер алдында, ең алдымен, тотығудан өтіп, бір көміртек атомынан айырылу нәтижесінде ацетил-CoA молекуласына айналады. Сонымен қатар, электрондарды тасымалдайтын НАД НАДН-ға дейін қалпына келеді. Осындай дайындықтан кейін ацетил-CoA Кребс айналымына енеді және бірнеше рет тотығу процессінен өтіп, көміртек диоксиді бөлінеді. Әрбір пируват молекуласы үшін айналым екі рет жүзеге асады. Жалпы, екі Кребс айналымы барысында 4 СО 2 молекуласы, 6 НАДН, 2 ФАДН 2 , 2 АТФ түзіледі. Тотыға фосфорлану Тотыға фосфорлану екі негізгі құрылымнан тұрады: электрон тасымалдау тізбегі және хемиосмос. Кребс айналымы секілді, осы процесте оттегі талап етіледі. Электрон тасымалдау тізбегі көптеген нәруыз және органикалық молекулалардан тұрады. Осы тізбекке гликолиз бен Кребс айналымы кезінде түзілген НАДН және ФАДН 2 жақындап, жинаған электрондарды тасымалдау арқылы энергия жоғарылап, протондар митохондрияның матриксынан мембранааралық кеңістікке жиналуы нәтижесінде элетрохимиялық градиент түзіледі. Градиент орнағаннан кейін протондар мен электрондар оттегімен әрекеттесу нәтижесінде су молекулалары түзіледі. Ал хемиосмос барысында электрондардан алынған энергия АТФ-синтазаның жұмысына жұмсалып, АТФ молекулалары өндіріледі. Қорытындылай келе, гликолиз, лимон қышқылының айналымы, тотыға фосфорлану процесстерінің барлығын қосып есептегенде 36-38 АТФ молекулалары алынады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html/ Электрон тасымалы мен тотыға фосфарлану] * [https://bykm.ru/kk/razrabotki/himicheskaya-reakciya-fotosinteza-sintez-regeneraciya-atf/ Фотосинтез бен АТФ синтезі] * [https://kk.julinse.com/анаэробтық-метаболизм-және-аэробты/ Аэробты және анаэробты метаболизм]
Еркін Шәмішұлы Сүлейменов

Еркін Шәмішұлы Сүлейменов (7 желтоқсан 1929, Байдин ауылдық кеңесі, Денгиз ауданы Гурьев облысы – 24 наурыз 1970, Гурьев) — заң қызметкері. Өмірбаян Еркін Шәмішұлы Сүлейменов 7 желтоқсан 1929 жылы Байдин ауылдық кеңесінде Денгиз ауданы Гурьев облысы дүниеге келді. Руы Алаша Кіші жүзден тараған. Н. Крупская атындағы орта мектепте үздік бітірді. Жақсы оқуы және үлгілі мінез-құлқы үшін бірнеше рет халыққа білім беру бөлімінің грамоталарымен марапатталған. 1951 жылы Алматы мемлекеттік заң институтының құқықтану мамандығы бойынша бітірген. Жолдама бойынша Гурьев облысы прокуратурасының қарамағына жіберілді. Форт-Шевченкода тергеуші болып жұмыс істеді, содан кейін облыстық прокуратураға тергеу бөліміне ауыстырылды. Аудандық прокуратураның тергеушісі. Гурьев облысы прокуратурасының тергеу бөлімінің бастығы. Отбасы Әкесі - Шәміш, анасы - Рысты. Зайыбы – Казекен Файзуллақызы Успанова (1929-2009). Отбасында төрт ұл дүниеге келген: Мэлс, Марат, Ғинаят, Ғибрат. Марапаттары ВЦСПС, Гурьев облыстық партия комитеті, Гурьев облыстық кәсіподақ Кеңесінің грамоталарымен марапатталған.
Сергей Владимирович Ткачук

Сергей Владимирович Ткачук (; 15 ақпан 1992, Киев, Украина) — украиналық және қазақстандық футболшы, қақпашы. Карьерасы "Динамо Киев" клубының түлегі. Бірақ "Динамо" сапында, жалпы Украина чемпионатында көп алаңға шыға алмай, 2012 жылы "Шахтер" (Қарағанды) клубына ауысқан соң ғана ойын практикасы жүре бастады. Бірақ кеншілер сапында негізгі құрам Александр Мокиннен босаған жоқ. Содан бері бірнеше қазақстандық клубта ойнады. Украинаның жастар құрамасында бірді-екілі ойынмен ғана шектелді. 2012/13 жылдары Қазақстан жастар құрамасында бірнеше кездесуде алаңға шықты. Жетістіктері ; «Шахтёр» * Қазақстан кубогы (1): 2013 * Қазақстан суперкубогы (1): 2013 ; «Қайрат» * Қазақстан кубогы (1): 2014 Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.shahter.kz/main.php?modteam&number31&lang=rus Профилі]
Хесус Мария Переда

Хесус Мария Переда Руиз де Томино (; 15 маусым 1938 — 27 қыркүйек 2011) — испаниялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1964 жылғы Еуропа чемпионы. Карьерасы "Реал" мен "Барселона" сапында ойнаған санаулы ғана футболшылардың бірі. "Реал" сапында аз ғана уақыт ойнады, ал "Барселона" сапында аттай сегіз жыл өнер көрсетті. Ірі турнирлерден тек 1964 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Финалда КСРО құрамасымен ойында есеп ашты. Бұл ойында Испания 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бапкерлік карьерасын 1973 жылы Каталония құрамасын жаттықтырудан бастады. Кейін Испанияның бірнеше жастағы құрамаларын жаттықтырды. 1995/96 жылғы маусымда "Херес" клубының бас жаттықтырушысы қызметін атқарды. Статистикасы Клубтық Жетістіктері * Чемпиондар кубогы: 1957/1958 * Испания чемпионы: 1957/1958 * Жәрмеңкелер кубогы: 1965/1966, * Испания кубогы: 1962/1963, 1967/1968 * Еуропа чемпионы: 1964 Дереккөздер Сілтемелер
Марселино Мартинес

Мартинес Марселино Као (; 29 сәуір 1940 жыл) — испаниялық футболшы, шабуылшы. 1964 жылғы Еуропа чемпионы. Бүкіл карьеарасын "Реал Сарагоса" сапында өткізді. Сарагосалықтар сапындағы 14 маусымда 232 рет алаңға шығып, 70 гол соқты. 1964 жылғы Еуропа чемпионатының финалында КСРО қақпасына шешуші голды соқты. Бұл ойында Испания 2:1 есебімен жеңіске жетті. Жетістіктері Халықаралық * УЕФА кубогы: 1963/64 * Испания кубогы: 1963/64, 1965/66 Ұлттық * Еуропа чемпионы: 1964 Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/*/https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=53731/index.html Профилі]
Ла-Плата ойпаты

Ла-Плата ойпаты — Оңтүстік Америка жерінде орналасқан Ойпат. Оның алып жатқан аумағына Парагвай, Уругвай, Боливияның оңтүстік-шығысы, Бразилия оңтүстігі және Аргентина солтүстігі жатады. Ауданы 3 млн км² жерден асады(Амазон ойпатынан кейін Оүтүстік Америка бойынша ауданы жағынан екінші орынды алып жатыр). Солтүстіктен оңтүстікке қарай бағытталады. Көбінесе биіктігі 0-200 м болып табылады. Ойпат Ла-Плат шығанағына жататын Парана және Уругвай өзендері және одан кішігірім өзендер және олырдың ағындары алабынан тұрады. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 2400 км жерді, ал шығыстан батысқа қарай 900 км жерді алып жатыр. Солтүстік және шығыс жақтары құрағтау, биіктеу болып келеді. Солтүстік-батыста шөлді ойпат, Гран-Чакоға, ал оңтүстік шығыста Пампаға өтеді. Солтүстік-шығыста ойпат Бразилия таулы үстіртімен шектелген, ал Парана, Игуасу, Уругвай өзендерімен шектелген жерлерді Аргентина өзенаралығы деп атайды. Климат аумақтың басым бөлігінде дымқыл, солтүстікте - тропикалық, оңтүстікте - субтропикалық. Ойпат батпақты болып келеді, өзен шөгінділерінен қалыптасқан. Солтүстікте(Пантанал) орманды алқаптар, батпақтар(Жердегі ең батпақты жер болып саналады), ал оңтүстікте қылқан жапырақты ормандар, прериялар, жазық далалар. Осы жерде ауыл шаруашылығы жақсы дамыған. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.monografias.com/trabajos10/cplata/cplata.shtml Cuenca del Plata] (Испан тілінде)
Ғалымжан Салихович Хусаинов

Ғалымжан Салихович Хусаинов (; 27 маусым 1937 жыл, Новое Иглайкино, Татар АССР — 5 ақпан 2010 жыл, Мәскеу) — КСРО-лық футболшы, шабуылшы. 1964 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері, 1966 жылғы әлем чемпионатының жартылай финалисі. 1962 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. 1964 жылғы Еуропа чемпионатының финалында бір гол соқты, бірақ КСРО 1:2 есебімен Испаниядан ұтылып қалды. Футбол ойнауды доғарған соң бірнеше клубта бапкер көмекшісі қызметін атқарды. Жетістіктері Командалық * КСРО чемпионы: 1962, 1969 * КСРО кубогы: 1963, 1965, 1971 Жеке * КСРО чемпионатындағы үздік 33 (8 рет): № 1 (1963), № 2 (1961, 1964, 1965), № 3 (1960, 1962, 1968, 1969) * Григорий Федотов мергендер клубының мүшесі: 145 гол Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.rusteam.permian.ru/players/khusainov.html Профилі]
Назим Гаджибаба оглы Сулейманов

Назим Гаджибаба оглы Сулейманов (; 17 ақпан 1965, Сумгаит) — КСРО-лық және әзірбайжандық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Жетістіктері Командалық ; Нефтчи (Баку) * КСРО футбол федерациялары кубогының финалисі: 1988 ; Алания (Владикавказ) * Ресей чемпионы: 1995 * Ресей чемпионатының күміс жүлдегері (2): 1992, 1996 * Достастық кубогының финалисі: 1996 Жеке * Ресей чемпионатындағы үздік 33 (2): № 3 — 1992, 1993 Марапаттары * КСРО Спорт шебері * Осетияның құрметті азаматы Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/102076 Профилі]
Вадим Константинович Каратаев

Вадим Константинович Каратаев (15 қаңтар 1964 жыл, Луганск облысы, Украин КСР, КСРО) — КСРО-лық және украиналық футболшы, жартылай қорғаушы. КСРО-ның бірнеше дүркін чемпионы. Жетістіктері Динамо Киев * КСРО чемпионы: 1985, 1986 * КСРО кубогы: 1982, 1985 * УЕФА кубок иелері кубогы: 1986 * КСРО суперкубогы: 1981, 1986 Дереккөздер Сілтемелер *[https://footballfacts.ru/person/46829-karataevvadimkonstantinovich Профилі]
Виктор Викторович Чанов

Виктор Викторович Чанов (21 шілде 1959 жыл, Сталино, Украин КСР, КСРО — 8 ақпан 2017 жыл, Киев, Украина) — КСРО-лық және украиналық футболшы, қақпашы. Халықаралық дәрежедегі КСРО спорт шебері. Жетістіктері Командалық «Шахтёр» (Донецк) * КСРО кубогы (1): 1980 «Динамо» (Киев) * КСРО чемпионы (3): 1985, 1986, 1990 * КСРО кубогы (4): 1982, 1985, 1987, 1990 * КСРО суперкубогы (2): 1986, 1987 * Кубок иелері кубогы: 1986 * УЕФА суперкубогы (1): 1986 «Маккаби» (Хайфа) * Израиль чемпионы (1): 1991 * Израиль кубогы (2): 1991, 1993 КСРО * Жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионы: 1978 * Жастар арасындағы Еуропа чемпионы: 1980 * Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1988 Марапаттары * КСРО чемпионатындағы үздік 33 (6): № 2 (1986, 1988), № 3 (1980, 1981, 1982, 1989) * КСРО жыл қақпашысы: 1986 * Әлемнің үздік қақпашысы: 1986 * Халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1980) * КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (1986) Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/22769.html Профилі]
Жеңіс (футбол клубы)

"Жеңіс футбол клубы" — Астана қаласындағы футбол клубы, 1964 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Астана қаласындағы Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы стадионда өткізіп жүрді. 2014 жылы қаржы қиындығына байланысты жабылды да, 2021 жылы қайта құрылды. Тарихы Клуб 1964 жылы құрылып, бірнеше жыл КСРО чемпионатының екінші лигасында ойнады. Үш дүркін Қазақстан чемпионы (2000, 2001, 2006). 2002 жылы Қазақстан клубтары арасында бірінші болып УЕФА Чемпиондар лигасына қатысып, Молдованың "Шериф" клубынан жеңіліп қалды. 2007 жылы Қазақстан клубтары арасынан бірінші болып Чемпиондар Лигасының екінші кезеңіне жолдама алды. Алғашқы іріктеу кезеңінде Грузияның "Олимпи" клубын (0:0, 3:0) екі ойын қорытындысында қапы қалдырды да, екінші кезеңде Норвегияның "Русенборг" клубынан 1:3, 1:7 есептерімен ойсырай ұтылды. 2008 жылдың соңында футболшылардың жалақысын өтей алмай, клуб жоғары лигада ойнау құқығынан шектелді. 2009 жылы "Намыс" деген атаумен қайта құрылып, "Астананың" ізбасары ретінде бірінші лигада ойнады. 2010 жылы "Намыс" пен "Астана" біріктірілді. Атауы қайта "Астана" боп өзгертілді. 2011 жылы тағы бір астаналық жаңа клуб "Локомотив" өз атауын "Астана" деп ауыстырды да, сол себепті де ҚФФ шешімі бойынша бірінші лигада ойнап жүрген клуб (сол, 1964 жылы құрылған "Астана") атауын "Астана-1964" деп ауыстырды. 2014 жылға дейін бірінші лигада ойнады да, жыл соңында команда түпкілікті таратылды. 2021 жылы "Жеңіс" деген атаумен қайта құрылып, екінші лигада ойнай бастады. Статистикасы Ірі жеңістері Қазақстан чемпионаты *2000 — 8:0 («Жетісу», Талдықорған) Ірі жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1995 — 1:7 («Жігер», Шымкент) Атаулары * «Динамо» (1964-1974) * «Целинник» (1975-1993, 1996-1997) * «Цесна» (1994-1995) * «Жеңіс» (1999-2005, 2021-) * «Астана» (1997-1998, 2006-2008, 2010-01/06/2011) *"Намыс" (2009) *"Астана-1964" (01/06/2011-14) Жетістіктері * Қазақстан чемпионы (3): 2000, 2001, 2006 * Қазақстанның қола жүлдегері (1): 2003, * Қазақстан кубогының иегеріі (3): 2000/2001, 2002, 2005 * Қазақстан кубогының финалисті (2): 2001, 2006 Сыртқы сілтемелер * [http://www.fc-astana.kz/ Ресми сайты]
Шырша жылтырағы

Шырша жылтырағы — сырты металмен жалатылғандай болып көрінетін ұзын баулар түріндегі шырша әшекейі. Жылтырақ 18 ғасырда пайда болды. Бұған дейін еуропалықтар шыршаларды табиғи әшекейлермен безендірген, мысалы, алма, жаңғақ, тәттілер және шамдар. Қалайы сымды спиральға айналдырылып, жылтырақ алынатын болған. Ауыспалы мағынада бұл сыртқы, көрсетімдік жылтырды білдіреді. Тағы қараңыз * Жаңа жылдық шырша * Шырша әшекейлері Дереккөздер Сілтемелер * [http://darina.kiev.ua/whatnot/elochnaja_igrushka_i_3170.html Шырша ойыншығы: тарихы мен бүгіні (орысша)]
Олег Владимирович Кузнецов

Олег Владимирович Кузнецов (, Магдебург, ГДР) — КСРО-лық және украиналық футболшы, қорғаушы,футбол жаттықтырушысы. 1986, 1990 жылдары әлем чемпионатына, 1988, 1992 жылы Еуропа чемпионатына қатысқан. КСРО, ТМД, Украина құрамаларында ойнаған. Карьерасы "Десна" клубының түлегі. 1983 жылы Киевтің "Динамосына" ауысып, жеті маусымдай ойнады, осы аралықта үш рет КСРО чемпионы атанды және УЕФА кубок иелері кубогында жеңіске жетті. 1990 жылы КСРО футболшыларына шетелдік клубтарда ойнауға рұқсат берілді де, Олег сол жылы "Рейнджерске" ауысты. 1994 жылы "Маккаби Хайфа" футболшысы атанды. 1995 жылы ЦСКА-Борисфенде азырақ уақыт ойнады. Бапкерлік карьерасын да осы ЦСКА-да бастады. Ұзақ жылдар бойы Украинаның түрлі жастағы құрамаларын жаттықтырды. Жеке өмірі 1985 жылы үйленген. Қызы — Екатерина Кузнецова (1987) актриса. Жетістіктері Командалық «Десна» * Украин КСР-інің күміс жүлдегері: 1982 «Динамо» (Киев) * КСРО чемпионы (3): 1985, 1986, 1990 * КСРО кубогы (3): 1985, 1987, 1990 * КСРО суперкубогы (2): 1986, 1987 * УЕФА кубок иелері кубогы: 1986 * УЕФА суперкубогының финалисі: 1986 «Рейнджерс» * Шотландия чемпионы (4): 1991, 1992, 1993, 1994 * Шотландия кубогы: 1992 * Лига кубогы (3): 1991, 1993, 1994 КСРО * Еуропа чемпионатының финалисі: 1988 Жеке * Украин КСР чемпионатындағы үздік 33 (6): № 1 (1985—1988, 1990), № 2 (1989) * КСРО чемпионатындағы үздік 33 (6): № 1 (1986—1990), № 2 (1985) * КСРО спорт шебері (1985) * Халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1986) * КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (1986) Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20070928070425/http://www.dynamomania.com/dynamo.php?pcoaches&id33 Профилі]
Андрей Михайлович Баль

Андрей Михайлович Баль (; 16 ақпан 1958, Роздол, Николаевск ауданы, Львов облысы, Украин КСР, КСРО — 14 тамыз 2014 жыл, Киев) — КСРО-лық және украиналық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Карьерасы Ұлттық құрама Қатысқан турнирлері * Жастар арасындағы УЕФА турнирі: 1976 * Жастар арасындағы әлем чемпионаты; 1977 * Жастар арасындағы Еуропа чемпионаты: 1980 * Футболдан әлем чемпионаты 1982 * Футболдан әлем чемпионаты 1986 * Жастар арасындағы Еуропа чемпионаты 1990 Жетістіктері Командалық «Динамо» (Киев) * КСРО чемпионы (4): 1981, 1985, 1986, 1990 * КСРО кубогы (4): 1982, 1985, 1987, 1990 * КСРО суперкубогы (3): 1981, 1986, 1987 * Кубок иелері кубогы: 1986 «Бней Иегуда» * Израиль чемпионатының вице чемпионы: 1992 * Израиль чемпионатының қола жүлдегері: 1993 * Тото кубогы: 1992 КСРО * Жастар арасындағы әлем чемпионы: 1977 * Жастар арасындағы Еуропа чемпионы (2): 1980, 1990 * Жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионы: 1976 Жеке * Украин КСР үздік футболшысы (3): № 1 (1985, 1989), № 2 (1988) * КСРО чемпионатындағы үздік 33 (3): № 1 (1989), № 2 (1981, 1982) * Халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1977) * КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (1986) Марапаттары * «Ерен еңбегі үшін» ордені: III (2006), II (2011) және I (2016) дәрежелі Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.worldfootball.net/player_summary/andriy-bal/ Профилі]
Олексій Олександрович Михайличенко

Олексій Олександрович Михайличенко (; 30 наурыз 1963 жыл, Киев) — кеңестік және украиналық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1988 жылғы Олимпиада чемпионы және Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері. 1992 жылы ТМД құрамасы сапында Еуропа чемпионатына қатысты. КСРО, ТМД, Украина құрамаларында ойнады. Жетістіктері Командалық Футболшы ретінде ; «Динамо» (Киев) * КСРО чемпионы (3): 1985, 1986, 1990 * КСРО кубогы (3): 1985, 1987, 1990 * Кубок иелері кубогы: 1986 * КСРО суперкубогы (2): 1986, 1987 ; «Сампдория» * Чемпион Италии: 1991 * Финалист Суперкубка УЕФА: 1990 ; «Рейнджерс» * Шотландия чемпионы (5) : 1992, 1993, 1994, 1995, 1996 * Шотландия кубогы (3): 1992, 1993, 1996 * Лига кубогы (2): 1993, 1994 ; КСРО * Еуропа чемпионатының финалисі: 1988 * Олимпиада чемпионы: 1988 Бапкер ретінде «Динамо» (Киев) * Украина чемпионы (2): 2003, 2004 * Украина кубогы (2): 2003, 2019/20 * Украина суперкубогы: 2004 ; Украина * Еуропа чемпионатының финалисі (U-21): 2006 Жеке * Украин КСР-інің үздік футболшысы (2): 1987, 1988 * КСРО-ның үздік футболшысы: 1988 * Еңбегі сіңген КСРОГ спорт шебері (1988) * Украина жыл бапкері: 2003 Марапаттары * Бірінші дәрежелі "Ерен еңбегі үшін" ордені (2016) * Екінші дәрежелі "Ерен еңбегі үшін" ордені (2006) * Үшінші дәрежелі "Ерен еңбегі үшін" ордені (2004) * Халықтар достығы ордені (1989) Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.worldfootball.net/player_summary/aleksey-mikhaylichenko/ Профилі]
Владимир Иванович Горилый

Владимир Иванович Горилый (; 11 қазан 1965 жыл, Черниговка, Запорожье облысы УКСР) — кеңестік және украиналық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. КСРО жастар құрамасында және Украина ұлттық құрамасында ойнаған. Жетістіктері Клубта * КСРО чемпионы (1): 1986 * КСРО кубогы (1): 1987 * Чемпиондар лигасының жартылай финалисі (1): 1987 Құрама * Жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1984 Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/105907 Профилі]
Александр Иванович Щербаков (футболшы)

Олександр Іванович Щербаков (, 31 шілде 1960 жыл, Кривой Рог, Украин КСР, КСРО) — кеңестік және украиналық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Жетістіктері Командалық * КСРО суперкубогы 1985. * КСРО футбол федерациялары кубогы 1990. * Украина чемпионатының күміс жүлдегері 1993. Жеке * Украина КСР-і чемпионатындағы үздік 33: 1984 — № 3 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.klisf.net/gamer220.htm Статистикасы]
Владимир Васильевич Бессонов

Владимир Васильевич Бессонов (; 5 наурыз 1958 жыл, Харьков) — КСРО-лық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. КСРО Ұлттық құрамасы сапында 1982, 1986, 1990 жылдары әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері Командналық Динамо (Киев) * КСРО чемпионы (6): 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990 * КСРО кубогы (5): 1978, 1982, 1985, 1987, 1990 * КСРО суперкубогы (3): 1981, 1986, 1987 * Кубок иелері кубогы (1): 1986 КСРО * Жастар арасындағы әлем чемпионы: 1977 * Олимпиада ойындарының қола жүлдегері: 1980 * Еуропа вице-чемпионы: 1988 Жеке * Украинадағы жыл футболшысы: 1989 * КСРО чемпионатындағы үздік 33 (11): № 1 (1978—1982, 1985—1987, 1989), № 2 (1977), № 3 (1988) Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.worldfootball.net/player_summary/vladimir-bezsonov/ Профилі]
Иван Иванович Яремчук

Иван Иванович Яремчук (19 наурыз 1962 жыл, Великий Бычков, Закарпатье облысы, Украин КСР, КСРО) — КСРО-лық футболшы, жартылай қорғаушы. 1986, 1990 жылдары әлем чемпионатына қатысты. КСРО спорт шебері. 1986 жылғы әлем чемпионатының топтық кезеңінің бірінші турында Мажарстан қақпасына екі гол соқты, бірақ көп жылдардан соң екінші голы "автогол" деп есептелініп, Ласло Дайканың есебіне жазылды. Жеке өмірі 1998 жылы бильярдтан Украина чемпионатына қатысты. Қызы Валерия Яремчук — синхронды жүзуден Украина чемпионы. Жетістіктері Командалық Динамо (Киев) * КСРО чемпионы (3): 1985, 1986, 1990 * КСРО кубогы (3): 1985, 1987, 1990 * КСРО суперкубогы (1): 1986 * УЕФА кубок иелері кубогы (1): 1986 Жеке * Украин КСР чемпионатындағы үздік 33 (3): № 2 (1985, 1986), № 3 (1988) * КСРО чемпионатындағы үздік 33 (2): № 1 (1986), № 3 (1985) * Халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1986) * Еңбегі сіңген спорт шебері (1986) Марапаттары «Еңбегі сіңген» ордені: II дәрежелі (2016), III дәрежелі (2004) Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/24426.html Профилі]
Ханс ван Брёкелен

Йоханнес Франсискус (Ханс) ван Брёкелен (, 4 қазан 1956 жыл, Утрехт, Нидерланд) — нидерландтық футболшы, қақпашы. 1988 жылғы Еуропа чемпионы, 1992 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 1990 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері Клубтық * «Утрехт» ** Нидерланд чемпионаты — 3-орын (1980/81) ** Нидерланд кубогы — финал (1981/82) * «Ноттингем Форест» ** Англия чемпионаты — 3-орын (1983/84) ** УЕФА кубогы — 1/2 финал (1983/84) * ПСВ ** Нидерланд чемпионаты — чемпион (6 рет — 1985/86, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1990/91, 1991/92) ** Нидерланд кубогы — жеңімпаз (3 рет — 1987/88, 1988/89, 1989/90) ** Нидерланд суперкубогы — жеңімпаз (1991/92) ** Еуропа чемпиондары кубогы — жеңімпаз (1987/88) Ұлттық құрама * Еуропа чемпионы; 1988 * Еуропа чемпионатының қола жүлдегері; 1992 Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20080512103107/http://www.voetbalstats.nl/nedxi/sp68.html Құрама сапындағы барлық ойындары]
Берри ван Арле

Хюбертюс (Берри) Агидиюс Херманюс ван Арле (; 8 желтоқсан 1962) — нидерландтық футболшы, жартылай қорғаушы. Қорғаныс шебінде де ойнаған. 1988 жылғы Еуропа чемпионы. 1992 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 1990 жылы әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері Клубтық * Чемпиондар кубогы: 1987/88 * Нидерланд чемпионы: 1985/86, 1987/88, 1988/89, 1990/91, 1991/92 * Нидерланд кубогы: 1987/88, 1988/89, 1989/90 * Нидерланд суперкубогы: 1992 Ұлттық * Еуропа чемпионы: 1988 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/14151.html Профилі]
Адри ван Тиггелен

Адрианюс (Адри) ван Тиггелен (16 маусым 1957 жыл, Ауд-Бейерланд, Оңтүстік Голландия, Нидерланд) — нидерландтық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1988 жылғы Еуропа чемпионы. 1992 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 1990 жылы әлем чемпионатына қатысқан. Қазіргі күнде екі бірдей клубта қызмет атқарады, "Зюйдлайнд" клубының бас бапкері, сонымен қатар "Спарта Роттердам" клубының скауты. Жетістіктері Клубтық * Нидерланд чемпионы: 1991-92 * Нидерланд суперкубогы: 1992 * Бельгия чемпионы: 1986-87, 1990-91 * Бельгия кубогы: 1987-88, 1988-89 * Бельгия суперкубогы: 1986, 1987 Құрама * Еуропа чемпионы: 1988 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/14146.html Профилі]
Дитер Мюллер

Дитер Мюллер (; 1 сәуір 1954, Оффенбах, Германия) — ГФР-лік футболшы, шабуылшы. 1976 жылғы Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері. Еуропа чемпионаттары тарихындағы тұңғыш хет-триктің авторы (1976 жыл). Жетістіктері Клубтық * Германия чемпионы: 1978 * Германия кубогы: 1977, 1978 * Франция чемпионы: 1983/84, 1984/85 Халықаралық * Еуропа чемпионатының финалисі: 1976 Жеке * Еуропа чемпионатының үздік мергені: 1976 (4 гол) * Германия чемпионатында бір матчта алты гол соққан жалғыз футболшы * Германия чемпионатының үздік мергені: 1977 (34 гол) * Германия чемпионатының үздік мергені: 1978 (24 гол) * УЕФА кубогы турнирі тарихындағы екінші мерген: 29 гол Дереккөздер Сілтемелер *[http://rus.worldfootball.net/spieler_profil/dieter-mueller/ Профилі]
Эрвин Куман

Эрвин Куман (; 20 қыркүйек 1961 жыл, Зандам, Солтүстік Голландия) — нидерландтық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1988 жылғы Еуропа чемпионы. 1990 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Бапкерлік карьерасында "Валвейк", "Фейенорд", "Утрехт", "Эйндховен" клубтарын және Мажарстан Ұлттық футбол құрамасын жаттықтырды. Рональд Куманның туған ағасы. Жетістіктері Клубтық ; «Мехелен» * Бельгия чемпионы: 1988/89 * Кубок иелері кубогы: 1987/88 ; ПСВ * Нидерланд чемпионы (2): 1990/91, 1991/92 Халықаралық ; Нидерланд * Еуропа чемпионы: 1988 Дереккөздер Сілтемелер * [http://voetbalstats.nl/spelernedxi.php?persid=259 Футболшының профилі]
Жоэль Батс

Жоэль Батс, Жоэль Бат (; 4 қаңтар 1957, Мон-де-Марсан) — француз футболшысы, қақпашы, 1984 жылғы Еуропа чемпионы. Карьерасы 1974 жылы "Сошо" клубында карьерасын бастады. Алты маусым бойы "Сошо" қақпасын қорғап, 1980 жылы "Осерге" ауысты. "Сошо" сапында екінші қақпашы болған Жоэль "Осер" сапында ьірден негізгі қақпашы ретінде алаңға шыға бастады. "Осер" сапындағы бес маусымда 184 ойын өткізді. 1985 жылы "Пари-Сен Жерменге" ауысты. Париждік клубтағы алғашқы маусымда (1985/86) Франция чемпионы атанды, бұл маусымда 38 рет алаңға шықты. Жалпы ПСЖ сапындағы жеті маусымда 200-ден аса кездесуде алаңға шықты. 1992 жылы карьерасын аяқтады. Ал Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 1983 жылы 7 қыркүйекте Данияға қарсы өткізді, бұл ойында Франция 1:3 есебімен ұтылды. 1984 жылы Еуропа чемпионатына қатысты, Жоэль құраманың негізгі қақпашысы ретінде ойнады. 1986 жылғы әлем чемпионатына да негізгі қақпашы ретінде барды. Батс әсіресе ширек финалда Бразилиямен ойында ерекше өнер көрсетті, матч барысында Зико тепкен пенальтиді дарытпады, ал матчтан соңғы пенальтлер сериясында да жақсы ойнап, команданы жартылай финалға алып шықты. Жетістіктері Клубтық: * Франция чемпионы: 1986 Ұлттық: * Еуропа чемпионы: 1984 * Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1986 Ескертулер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/14497.html Футболшының профилі]
Ален Жиресс

Ален Жиресс (; 2 тамыз 1952, Лангуаран, Франция) — франциялық футболшы, жартылай қорғаушы. 1984 жылғы Еуропа чемпионы. Карььерасы 1982, 1986 жылдары әлем чемпионатына қатысқан. Сексенінші жылдардың бірінші жартысында Мишел Платини, Луис Фернандес, Жан Тигана төртеуі құрамада тізе қосып ойнап, "Құдіретті квартет" деген атауға ие болды. Карьерасының басым бөлігін "Бордо" клубында өткізді. 1970 жылы осы клубта карьерасын бастап, 1986 жылға дейін ойнады. Карьерасын аяқтар тұста екі маусым "Олимпик" (Марсель) клубында доп тепті. Жалпы ФФранция чемпионатында 586 кездесуде алаңға шықты. Бұл Жан-Люк Этториден кейінгі екінші көрсеткіш. Бапкерлік карьерасын 1995 жылы "Тулуза" клубын жаттықтырудан бастады. 1998 жылы азырақ уақыт "Пари Сен-Жермен" клубын баптады. Кейінгі жылдарда Африканың бірнеше ұлттық құрамасын және Грузия құрамасын жаттықтырды. Жетістіктері Ойыншы ретінде Бордо * Франция чемпионы: 1984, 1985 * Франция чемпионатының вице-чемпионы: 1983 * Франция кубогы: 1986 * Чемпиондар кубогының жартылай финалисі: 1985 * Альпі кубогы: 1980 Олимпик Марсель * Франция вице-чемпионы: 1987 * Франция кубогының финалисі: 1987 * Кубок иелері кубогының жартылай финалисі: 1988 Франция * Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 1982 * Еуропа чемпионы: 1984 * Артемио Франки кубогы: 1985 * Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1986 Жеке * Франциядағы жыл футболшысы — 1982, 1982, 1983, 1987 * France Football күміс добы: 1982 * Бордо сапындағы үздік мерген: 179 гол * «Бордо» сапында ең көп ойын өткізген: 592 матч Бапкер ретінде ПСЖ * Франция суперкубогы: 1998 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/17444.html Профилі]
Жан Тигана

Жан Амаду Тигана (; 23 маусым 1955, Бамако, Мали) — франциялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1984 жылғы Еуропа чемпионы. 1986 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері. Жетістіктері Ойыншы ретінде ; «Бордо» * Франция чемпионы: 1984, 1985, 1987 * Франция кубогы: 1986, 1987 ; «Олимпик» (Марсель) * Францияя чемпионы: 1990, 1991 ; Франция * Еуропа чемпионы: 1984 * Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 1986 Жеке * Францияның үздік футболшысы: 1984 Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.national-football-teams.com/player/16066.html Профилі]
Гус Хиддинк

Гус Хиддинк (; 8 қараша 1946 жыл, Варссевелд, Гелдерланд, Нидерланд) — нидерландтық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Карьерасы Футболшы ретінде емес, бапкер ретінде көбірек табысқа жетті. Футболшы карьерасында тек 1970-72 жылдары ғана ПСВ Эйндховен клубында ойнады, қалған уақыттарда ортанқол клубтарда доп тепті. Бірнеше клуб пен құрама тарихындағы үздік бапкер. Ресейдің еңбек сіңірген жаттықтырушысы. 1988 жылы ПСВ Эйндховен клубы Хиддинктің жаттықтыруымен өз тарихында тұңғыш рет Чемпиондар кубогында топ жарды, 2002 жылы Корея құрамасы Азия құрамалары арасында бірінші боп әлем чемпионатының жартылай финалына шықты. 2006 жылы Хиддинк жаттықтырған Аустралия құрамасы тұңғыш рет әлем чемпионатының келесі сатысына өтті. 2008 жылы Ресей құрамасы Хиддинктің жаттықтырушымен өз тарихында бірінші рет Еуропа чемпионатының жартылай финалына жетті. 2019 жылдан бері Кюрасао Ұлттық футбол құрамасын жаттықтырады. 2002 жылы Корея құрамасы әлем чемпионатының жартылай финалына жеткен соң, Хиддинк Кореяның құрметті азаматына айналды. Оған үкімет Чеджудо аралынан вилла сыйлады, барлық қоғамдық көліктерде тегін жүретін болды. Кванджудағы "Уорлд Кап" стадионына Хиддиктің аты берілді. 2002 жылғы әлем чемпионатында осы стадионда Корея құрамасы Испанияны пенальтилер арқылы ұтқан болатын. Жетістіктері Ойыншы ретінде «Де Графсхап» * Нидерланд екінші дивизионының жеңімпазы: 1968/69 Бапкер ретінде «ПСВ» * Нидерланд чемпионы (6): 1986/87, 1987/88, 1988/89, 2002/03, 2004/05, 2005/06 * Нидерланд кубогы (4): 1987/88, 1988/89, 1989/90, 2004/05 * Нидерланд суперкубогы: 2003 * Чемпиондар кубогы: 1987/88 «Реал Мадрид» * Құрлықаралық кубок: 1998 «Челси» * Англия кубогы: 2009 Нидерланд * Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 1998 Оңтүстік Корея * Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 2002 Ресей * Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2008 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.soccerbase.com/managers/manager.sd?manager_id=2148 Профилі]
Влад Бумага

Владислав (Влад) Андреевич Бумага (; сондай-ақ Влад А4 лақап атымен танымал, немесе жәй ғана A4; 5 маусым 1996, Минск, Беларусь) — беларустық видеоблогер, әнші, инстаблогер, YouTube видеоплатформасындағы «А4» және «А5» арналарының иесі. Forbes журналының «Жаңа медиа» санаты бойынша «30 жасқа дейінгі 30 ең перспективті ресейліктер» рейтингі бойынша номинант. Өмірбаяны Влад 1996 жылы 5 маусымда Минскте бастауыш сыныптардың мұғалімі мен инженердің отбасында дүниеге келді. Балалық шағы Серебрянка шағын ауданында өтті. Тоғыз жыл хоккеймен айналысқан. "Динамо" және "Юность" балалар спорт мектебінде шабуылшы болып ойнаған. Чехияда бір жыл жаттыққан. Алынған жарақатынан кейін бұл спорт түрінен кеткен. Сын 2021 жылы американдық блогерлер MrBeast және JustDustin — А4 арнасы түпнұсқа роликтер авторларынан рұқсат алмай, бейнелердің мұқабалары мен идеяларын көшірді деп айыптады. Жеке өмірі Видеоблогер және әнші Юлия Годуновамен қарым-қатынаста. 2024 жылы 8 мамырда Оливия есімді қыздары дүниеге келді. Дискографиясы Шағын альбомы * «Детские песни» — 2020 Синглдері * «Батя» — 2018 * «Огонь» (Катя Адушкинамен бірге) — 2019 * «Каспер Бой» — 2019 * «Офишлбывший» — 2019 * «Песня про осень» — 2019 * «Новогодняя песня» (The Limba, Jony, Егор Кридпен бірге) — 2022 * «Лама мама» — 2024 Музыкалық жинағы * «К мечте» — 2021 Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.instagram.com/a4omg Влад Бумага] Instagram-да * *
Андраник Эскандарян

Андраник Эскандарян (31 желтоқсан 1951 жыл) — ирандық футболшы, қорғаушы, тегі армян. 1976 жылы Азия кубогына (чемпион атанған), 1978 жылғы әлем чемпионатына, 1976 жылы жазғы Олимпиадалық ойындарға қатысқан. 1978 жылғы әлем чемпионатында Шотландиямен ойында өз қақпасына гол соғып алды, бірақ Иран құрамында Кенни Далглиш, Джо Джордан секілді мықтылары бар Шотландиядан ұтылмады, матч 1:1 есебімен тең аяқталды. Жетістіктері Клубтық ; Эстегляль * Иран чемпионы: 1974–75 * Хазфи кубогы: 1976–77 ; Нью-Йорк Ғарыш * Солтүстік Америка соккер лигасы: 1978, 1980, 1982 Ұлттық ; Иран * Азия чемпионы: 1976 Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.nasljerseys.com/Players/E/Eskandarian.Andranik.htm NASL career stats]
Ирадж Данаифар

Ирадж Данийфар (, 11 наурыз 1951 жыл, Тегеран, Иран — 12 желтоқсан 2018 жыл, Шираз) — ирандық футболшы, жартылай қорғаушы. Иран Ұлттық футбол құрамасының әлем чемпионаттарындағы тұңғыш голының авторы (1978 жылғы әлем біріншілігінің топтық кезеңінде Шотландия қақпасына енгізді). 1980 жылы Азия кубогына қатысқан. Карьерасы Ойнаған клубтары * "Эстеглал" (1970-72, 1976-79) * "Огаб Тегеран" (1974-76) * Талса Рафнекс" (1979-84) Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.teammelli.com/Players/StatsDanaei.htm National Team Statistics] * [https://web.archive.org/web/20160303190301/http://www.irankicks.com/newscast/data/fullstory/EEEVyVEAlAnzYhORZm.php/ Interview with Irankicks.com] * [http://www.nasljerseys.com/Players/D/Danaifard.Iraj.htm Tulsa Roughnecks stats]
Хассан Ровшан

Хассан Ровшан (24 қазан 1955, Тегеран) — ирандық футболшы, шабуылшы. 1976 жылғы Азия чемпионы. 1978 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері Клубтық * Иран кубогы: 1977 * БАӘ чемпионы: 1980 Халықаралық * Азия чемпионы: 1976 * Азия ойындарының жеңімпазы: 1974 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/17830.html Профилі]
Шабаб Әл-Ахли

«Шабаб Әл-Ахли» — 1970-2017 жылдары БАӘ чемпионаттарында ойнаған Дубай қаласындағы футбол клубы. 1970 жылы жергілікті үш клубтың бірігуімен құрылды. 2017 жылы «Әл-Шабаб (Дубай) » және «Дубай » клубтарымен бірікті де, "Шабаб Әл-Ахли Дубай" клубы құрылды. Жетістіктері Ұлттық * БАӘ чемпионы (9): 1974/75, 1975/76, 1979/80, 2005/06, 2008/09, 2013/14, 2015/16, 2022/23, 2024/25 * БАӘ кубогы (8): 1975, 1977, 1988, 1996, 2002, 2004, 2008, 2013 Халықаралық * АФК чемпиондар лигасының финалы (1): 2015 Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20110203001044/http://www.alahliclub.ae/ Клубтың ресми сайты]
Игорь Александрович Нетто

Игорь Александрович Нетто (9 қаңтар 1930, Мәскеу — 30 наурыз 1999, Мәскеу) — КСРО-лық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. 1960 жылғы Еуропа, 1956 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы. 1962 жылғы әлем чемпионатының топтық кезеңіндегі КСРО - Уругвай КСРО футболшыларының бірінің тепкен добы қақпаның сыртынан айналып барып қақпаға кіріп кетеді, төреші голды есептеп жібереді, сол кезде Нетто төрешіге жүгіріп барып, гол болмағанын, есептемеу керектігін айтады. Гол есептелмейді. Шайбалы хоккеймен де айналысып, "Спартак Мәскеу" хоккей клубында 22 ресми ойында мұз айдынына шыққан. Жетістіктері Командалық * Олимпиада чемпионы: 1956 * Еуропа чемпионы: 1960 * КСРО чемпионы: 1952, 1953, 1956, 1958, 1962 * КСРО кубогы: 1950, 1958, 1963 Жеке * Еуропадағы үздік футболшылар ондығына енді: 1957 (9 орын). * КСРО Чемпионатындағы үздіктер тізімінде: № 1 (1950, 1952, 1953, 1955—1963) — 12 рет, № 2 (1951). Статистикасы Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/19057.html Профилі]
Самир Дадаш оглы Алекперов

Самир Дадаш оглы Алекперов (; 8 қараша 1968 жыл, Баку, Әзірбайжан КСР) — әзірбайжандық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы сапында 16 кездесу өткізген. бірнеше жыл бойы "Нефтчи" сапында ойнаған. Жетістіктері Командалық * Әзірбайжан чемпионы (3): 1992, 1995/96, 1996/97 * Әзірбайжан кубогы: 1995/96 * КСРО футбол федерациялары кубогының финалисі: 1988 Жеке * Әзірбайжанның үз дүркін үздік футболшысы — 1991, 1992 ,1993 * Әзірбайжан чемпионатының үздік мергені: 1993 (19 гол). * Әзірбайжан чемпионатында 115 гол соққан Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/13452.html Профилі]
Юнис Гусейн оглы Гусейнов

Юнис Гусейн-оглы Гусейнов (; 1 ақпан 1965 жыл, Баку, Әзірбайжан КСР, КСРО) — КСРО-лық және әзірбайжандық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Жетістіктері * Әзірбайжан чемпионы: 1992, 1995/96, 1996/97 («Нефтчи» Баку), 1998/99 («Қапаз») * Әзірбайжан чемпионатының қола жүлдегері: 1994/95 («Нефтчи» Баку) * Әзірбайжан кубогы: 1995, 1996, 1999 («Нефтчи» Баку) Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20090627221937/http://www.apasport.az/news.php?id=24289 Yunis Hüseynov: «Karvan» ötən mövsümlə müqayisədə daha güclü olacaq]
Владислав Азизович Кадыров

Владислав Азизович Кадыров (; 16 қараша 1970 жыл) — КСРО-лық және Әзірбайжандық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Карьерасы Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы сапында 10 кездесуде алаңға шықты. Карьерасында КСРО, Әзірбайжан, Ресей чемпионаттарында ойнады. 2006 жылдан бері бапкерлікпен айналысады. Жетістіктері Клубтық * КСРО Футбол федерациялары кубогының финалисі: 1988 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/13458.html Профилі]
Аскер Мамед оглы Абдуллаев

Аскер Мамед-оглы Абдуллаев (; 27 наурыз 1960, Баку) — КСРО-лық және әзірбайжандық футболшы, қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Бүкіл карьерасында тек "Нефтчи Баку" клубында ойнаған. 2000-05 жылдары Әзірайжан Ұлттық футбол құрамасының бапкерлер алқасында жұмыс істеді, 2000, 2002-04 жылдары бас бапкері қызметін атқарды. 2006-19 жылдары "Олимпик Шувелян" клубын жаттықтырды, 2008 жылы Әзірбайжанның үздік бапкері атанды. Жетістіктері Командалық * Әзірбайжан чемпионы: 1992 * Әзірбайжан кубогы: 2005 Жеке * Әзірбайжандағы жыл бапкері: 2008 Дереккөздер Сілтемелер * [https://footballfacts.ru/person/21309 Футболшының профилі]
Дик Адвокат

Дирк (Дик) Николас Адвокат (, ; 27 қыркүйек 1947 жыл, Гаага) — нидерландтық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Нидерланд, Ресей, Корея Республикасы, БАӘ, Сербия құрамаларын жаттықтырған. Карьерасы 1994 жылғы әлем чемпионатына Нидерланд құрамасының бапкері ретінде барды. Бірақ құрамы күнші нидерландықтар топтық турнирде жарқырай алмады, алғашқы турда Сауд Арабиясынан бір тайм бойы 0:1 есебімен ұтылып тұрды, кейін Бельгиядан 0:1 есебімен ұтылып қалды. Бірақ соған қарамастан құрама 1/8 финалға жолдама алды. Ширек финалда Нидерланд Бразилиядан 2:3 есебімен ұтылып қалды. Осы кездесуден соң қызметтен босаған Дик арада сегіз жыл өткен соң қайтадан құрама тізгінін ұстады. 2004 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуінен құрама іркілмей өтті. Бірақ финалдық турнирде тағы кібіртіктеді, бірінші турда Германиямен тең ойнап, екінші турда Чехиямен ойнады. 19-минутта Нидерланд 2:0 есебімен алға шықты. Бірақ екінші таймда Пауль Босвельт пен Арьен Роббенді алмастырды да, Нидерланд 2:3 есебімен ұтылып қалды. Ойыншыларды сәтсіз алмастырғаны үшін ашынған көпшілік оны сынның астына алды, тіпті елден кетуін талап етті. Ақыр соңында Нидерландтың премьер-министрінің өзі дауға араласып, бапкерді қорғауға мәжбүр болды. Бұл турнирде Нидерланд жартылай финалға дейін жетті. 2005 жылы Корея құрамасының тізгінін ұстады. Бірақ 2006 жылғы әлем чемпионатында бұған дейінгі өз отандасы Гус Хиддинктің табысын қайталай алмады, құрама екі турдан соң төрт ұпай жинап, екінші тұрғанымен, үшінші турда Швейцариядан ұтылып, жарыстан шығып қалды. Әлем чемпионатынан соң Санкт-Петербургтің "Зенитіне" бас бапкер болды. Зенитті басқарған үш маусымда керемет табыстарға қол жеткізді, клуб 2008 жылы УЕФА кубогын ұтты, сол жылы тамызда "Манчестер Юнайтедтің" өзін ұтып, УЕФА Суперкубогын иеленді. Бірақ 2009 жылы құрамынан Андрей Аршавин, Анатолий Тимощук, Данни, Вячеслав Радимов секілді мықтылары кеткен "Зениттің" ойыны күт нашарлап кетті де, сол жылы тамызда Дик қызметтен босады. 2010 жылы Дик Ресей құрамасына бапкер боп тағайындалды. Бірақ 2012 жылғы Еуропа чемпионатында құрама топтық турнирден аса алмады. 2014 жылы Сербия құрамасына бас жаттықтырушы боп тағайындалды, бірақ үш кездесуде бір ғана ұпай жинаған соң, ол қызметтен тез босады. 2017 жылы 9 мамырда 69 жасында үшінші рет Нидерланд құрамасына бас жаттықтырушы болды. Бірақ құрама 2018 жылғы әлем чемпионатына жолдама ала алмады. Жетістіктері Ойыншы ретінде ; АДО Ден Хааг * Нидерланд чемпионатының қола жүлдегері: 1970/71 Бапкер ретінде ; Нидерланд * Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2004 * Әлем чемпионатының ширек финалисі: 1994 ; ПСВ * Нидерланд чемпионы: 1996/97 * Нидерланд кубогы: 1995/96 * Нидерланд суперкубогы: 1996, 1997, 2012 ; Рейнджерс * Шотландия чемпионы: 1998/99, 1999/2000 * Шотландия кубогы: 1998/99, 1999/2000 * Лига кубогы: 1999 ; Зенит * Ресей чемпионы: 2007 * Ресей суперкубогы: 2008 * УЕФА кубогы: 2007/08 * УЕФА суперкубогы: 2008 Дереккөздер Сілтемелер * [http://zenit-history.ru/trenery/236-trenery/2114-advokat-dik Профилі]
Оттмар Хитцфельд

Оттмар Хитцфельд (; 12 қаңтар 1949 жыл, Лёррах, Германия) — германиялық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. Карьерасы "Леррах" клубының түлегі. 1971 жылы "Базельге" ауысып, төрт маусым ойнады. Осы аралықта екі рет Швейцария чемпионы атанды. 1975 жылы "Штутгартқа" ауысты. Кейін "Лугано", "Люцерн" клубтарында доп тепті. 1983 жылы бапкерлік карьерасын Швейцария клубтарынан бастады. 1991 жылы ғана Германияға оралып, "Боруссия Дортмунд" бапкері боп тағайындалды. Оттмар "Боруссияны" жаттықтырған жылдары клубта Маттиас Заммер, Андреас Мёллер, Штефан Ройтер, Карл-Хайнц Ридле секілді футболшылар болды, ол футболшылардың пайдасы тимей тұрмады, 1997 жылы клуб УЕФА Чемпиондар лигасында топ жарды, екі рет Германия чемпионы атанды. Осы керемет табыстарға қарамастан, Оттмар мен клуб жетекшілерінің арасында келіспеушілік көбейді, Оттмар клуб ойыншыларын жаңалағысы келгенімен, жетекшілер оны мүлде мақұлдамады. 1997 жылы Оттмарға клуб директоры болуға ұсыныс жасалды, бірақ Оттмар бас тартты. 1998 жылы сәуірде "Бавариямен" келісім шарт жасасты. 1999 жылы "Бавария" екінші орындағы клубты 15 ұпай артқа тастап, Германия чемпионы атанды, ал "Камп Ноудағы" Чемпиондар лигасының аңыз-финалында "Манчестер Юнайтедтен" ұтылып қалды. Бірақ бәрібір Оттмардың бапкерлігімен "Бавария" 2001 жылы Чемпиондар лигасында жеңімпаз атанды, сол жылы Құрлықаралық кубокты да олжалады. 2004 жылы клубтың көрсеткіштері нашарлап кетті де Оттмар "Бавариядан" кетті. 2004-07 жылдар аралағында "Бавария" айтарлықтай табысқа жете алмады, осы кезеңдерде бірнеше бапкер ауыстырды. 2007 жылы қаңтарда Оттмар бәрібір клубқа қайта келді. Бірақ бұл жолғысы сәтті болмады, буын алмастыру кезеңінен оңала алмай жүрген клубты күшейте алмады. 2008 жылы шілдеде Швейцария құрамасын жаттықтыра бастады. Бұл қызметті 2014 жылға дейін атқарды. Осы аралықта екі рет әлем чемпионатына қатысты. 2014 жылғы әлем чемпионатында Швейцария 1/8 финалда Аргентинаға жол берді. Чемпионаттан соң Хитцфельд қызметтен кетті. Жетістіктері Ойыншы ретінде ; «Базель» * Швейцария чемпионы (2): 1971/72, 1972/73 * Швейцария кубогы: 1974/75 Бапкер ретінде ; «Арау» * Швейцария кубогы: 1984/85 ; «Грассхоппер» * Швейцария чемпионы (2): 1989/90, 1990/91 * Швейцария кубогы (2): 1988/89, 1989/90 * Швейцария суперкубогы: 1989 ; «Боруссия» Дортмунд * Германия чемпионы (2): 1994/95, 1995/96 * Германия суперкубогы (2): 1995, 1996 * Чемпиондар лигасы: 1996/97 ; «Бавария» * Германия чемпионы (5): 1998/99, 1999/00, 2000/01, 2002/03, 2007/08 * Германия кубогы (3): 1999/00, 2002/03, 2007/08 * Чемпиондар лигасы: 2000/01 * Құрлықаралық кубок: 2001 Жеке * Швейцария чемпионатының үздік мергені: 1972/73 (18 гол) * Шыейцария жыл бапкері: 1985 * Әлемдегі жылдың клубтық бапкері (2): 1997, 2001 * УЕФА-дағы жылдың клубтық бапкері: 2001 * Германиядағы жыл бапкері: 2008 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.worldfootball.net/player_summary/ottmar-hitzfeld/ Профилі]
Франсиско Павон

Франсиско Павон Бараона (; 9 қаңтар 1980 жыл, Мадрид, Испания) — испаниялық футболшы, қорғаушы. Карьерасы "Реал Мадрид" клубының түлегі. 2001 жылға дейін фарм-клубтарда өнер көрсетті. 2001 жылы 6 қазанда клубпен алты жылдық келісім шарт жасасты. 2001/02 жылғы маусымда Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды. 2007 жылы қаңтарда "Реал Сарагосаға" ауысты. 26 қыркүйекте жаңа клубы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. 2010 жылы Франция чемпионатындағы "Арль-Авиньон" клубына ацсып, бір жылдан соң карьерасын аяқтады. Жетістіктері * Чемпиондар лигасы: 2001/02 * Құрлықаралық кубок: 2002 * УЕФА суперкубогы: 2002 * Испания чемпионы: 2002/03 * Испания суперкубогы: 2003 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/7517 Профилі]
Комминз Менапи

Комминз Менапи (; 18 қыркүйек 1977, Лата, Соломон аралдары — 18 қазан 2017, Хониара, Соломон аралдары) — соломондық футболшы, шабуылшы. 2004 жылы ОФК ұлттар кубогының күміс жүлдегері атанды. Ұлттық құрама сапында 27 гол соққан, бұл әзірге рекордтық көрсеткіш. Жетістіктері * Жаңа Зеландия чемпионы: 2008 * Солмон аралдары чемпионы: 2009 * ОФК чемпиондар лигасы (2): 2007, 2008 Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/6068.html Профилі]
Реймонд Гунемба

Рэймонд Гунемба (; 4 маусым 1986, Лаэ, Папуа — Жаңа Гвинея) — папуалық футболшы, Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық футбол құрамасы мен "Джелонг" клубының шабуылшысы. 2016 жылғы ОФК Ұлттар кубогына қатысқан. Турнирде барлық бес кездесуде де алаңға шығып, 5 гол соқты да, турнирдің үздік мергені атанды. Жетістіктері Клубтық «Хекари Юнайтед» * Папуа — Жаңа Гвинея чемпионы (3): 2011/2012, 2013, 2014 «Тоти Сити Дуэллерс» * Папуа — Жаңа Гвинея чемпионы (1): 2017 Құрама * ОФК ұлттар кубогының финалисі (1): 2016 Жеке * ОФК ұлттар кубогының үздік мергені: 2016 (5 гол) Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.national-football-teams.com/player/47848.html Футболшының профилі]
Юрий Михайлович Гриджан

Юрий Михайлович Гриджан (20 қаңтар 1960 жыл) — КСРО-лық футболшы, Қазақстанның бірнеше клубтарында доп тепкен. Кейін төрешілікпен айналысты. Карьерасы Футболшы Қарағанды футболының түлегі. 1978-80 жылдары Қарағандының "Шахтеры" сапында КСРО екінші лигасында доп тепті. 1981 жылы азырақ уақыт Қарағандыдағы зауыт жұмысшыларынан құралған "Литейшик" клубында ойнады. Сол жылы қайтадан кәсіби деңгейге оралып, Теміртаудың "Болат" клубына қабылданды. 1985 жылғы маусымды Хабаровскінің СКА клубында өткізді. 1986 жылы "Қайратқа" ауысты. КСРО жоғары лигасында 10 кездесуде алаңға шықты. Маусымның екінші жартысын Қостанайдың "Энергетигінде өткізді. 1987 жылы "Қайратқа" қайта оралды. Бірақ 1988 жылы "Тракторға" ауысты. Кейін тағы да "Энергетик" пен "Болатта" ойнады. 30 жасында жарақатының кесірінен карьерасын аяқтады. Төреші Дереккөздер Сілтемелер * [https://time.kz/articles/sport/2020/07/17/yurij-gridzhan-ya-mechtal-igrat-za-shahtyor "Я мечтал играть за "Шахтер"] *[https://www.sports.kz/statistic/referee/gridjan-yuriy/season/2017 Төрешілер статистикасы]
Бозжыра шатқалы

Бозжыра шатқалы – Ақтау қаласынан 300 км жерде орналасқан табиғи нысан. Географиялық орны Маңғыстау облысының орталығы Ақтау қаласынан 300 километр жерде, Қарақия ауданы аумағында орналасқан. Сипаты Үстірттің бұл бөлігі әктастардан құралған шөлді ландшафтардан, биіктігі 250 метрге жететін таңбалы тастардан тұрады. Бұл аумақтан тасқа айналған ұлу қабыршақтарын, теңіз кірпісін, белемнит деп аталатын былқылдақ денелілерді, тіпті мезозой дәуіріндегі Тетис мұхитында өмір сүрген акуланың тісін де табуға болады. Ежелгі мұхит орнында түзілген әктастар мен құздар Маңғыстаудың, жалпы алғанда Қазақстанның мақтан тұтар "жауһарына" айналған. Шатқалда палеолиттен бастап ерте орта ғасырға дейінгі кезеңге жататын археологиялық ескерткіштер шоғырланған.Бозжыра шатқалы Маңғыстау облысындағы ерекше қорғалатын аймақтар тізіміне кіреді және аумағы 316 141 гектарды құрайтын Жабайұшқан мемлекеттік табиғи қаумалының бір бөлігі саналады. Дереккөздер
Бектемір сопы кесенесі

Бектемір сопы кесенесі – Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енген сәулет ескерткіші. Орналасқан жері Егіндікөл ауданы, Жалманқұлақ ауылынан солтүстік-шығысқа қарай, Егіндікөл ауылының биіктігіндегі Қоскөл шатқалында орналасқан. Кезеңі ХVІІІ-ХІХ ғасырлар. Сипаты, тарихи дерек Кесене – жылқының, түйенің, ешкінің қылы және өсімдік тамырлары косылып иленген кірпіштен қаланған ғимарат. Кірпішті құюға осындай материалдарды қолдану – бұл аймаққа тән ерекшелік. Сегіз қырлы күмбез түріндегі ескерткіштің биіктігі 5,7 м-ді құрайды. Әр қабырғаның ортасында жерден 1,8 м жоғарыда (кірпіштің 18 қатары) биіктігі 35-40 см болатын кішігірім ойықтар бар. Ғимарат ішіне арка тәріздес жіңішке дәліз арқылы кіреді. Құлпытастар біздің уақытымызға дейін сақталмаған. Кесене 2006 жылы Г.М. Қамалова бастаған "Қазреставрация" ғылыми-зерттеушілік және өндірістік фирма бөлімімен зерттелді. Бұл аймақта таралған аңыздар бойынша, бұл кесенеде кезінде Солтүстік Қазақстан аумақтарында ислам дінін таратқан әулиелер жерленген. Бұл жерге қойылған әулиелердің аттары ел есінде қалмаған. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, бұл жер бұрыннан келе жатқан көп адамдардың зиярат орны. Дереккөздер