kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Нұрмұхамбет Қожахметов

Нұрмұхамбет Қожахметов (24 маусым 1930, Майлан – 12 ақпан 1962, Ақмола) — милиция кіші-сержанты, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. 1959 жылы 2 тамыз күні Есіл өзенінің үстіндегі көпірдің құлаған кезде кезекшілікте болған үш милиция қызметкерлерінің бірі. Биография 1930 жылы, Ақмола облысының, Ерейментау ауданының, Майлан ауылында дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. 1959 жылғы 2 тамыз күні Ақмолалық апат кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған. Өлімі Марапаттары * Қызыл жұлдыз ордені — 21 қаңтар 1961: Естелік Астана қаласының бір көшесі — Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі атына ие. Фильмография Нұрмұхамбет Қожахметовты фильм-сериалдарда келесі актёрлер ойнаған: * «Апатты тергеулер» сериалы, 3-ші хикая: «Ақмола көпірі» (2023) («Расследование катастроф») — ойнаған Дауренбекулы Р. * «Қожахметов ерлігі» фильмі (2025) — ойнаған Махметов А. Дереккөздер
АҚШ-Эквадор қатынастары

АҚШ-Эквадор қатынастары — Америка Құрама Штаттары мен Эквадор арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Тарихы АҚШ Эквадормен дипломатиялық қатынастарды 1848 жылы, оның Колумбиямен федерация құрамынан шыққаннан кейін орнатты. АҚШ пен Эквадор серіктестік қатынастарды қолдайды, оларды есірткі саудасымен күрес, кедейлікті азайту, экономикалық дамуға жәрдемдесу, сауда көлемін арттыру, сондай-ақ Эквадордағы АҚШ азаматтарын және олардың мүдделерін қорғау сияқты ортақ мүдделер біріктіреді. АҚШ пен Эквадор дипломатиялық қатынастарды жақсарту үшін күш жұмсап келеді. Екі ел 2008 жылы екіжақты диалогты бастады. 2009 жылы Манта қаласының маңындағы (Эквадордың батысындағы) АҚШ әуе базасы жабылды. 2011 жылғы сәуірде Эквадор үкіметі АҚШ-тың сол кездегі елшісін персона нон грата деп жариялағаннан кейін екі ел арасындағы диалог тоқтатылды. Осыған жауап ретінде Эквадордың елшісі де АҚШ-тан дереу шығарылды. 2011 жылғы қыркүйекте екі мемлекет қайтадан елшілер алмасатынын хабарлады. Екіжақты экономикалық қатынастар АҚШ Эквадордың басты сауда серіктесі болып табылады. АҚШ-тың Эквадорға экспортына машиналық жабдықтар, химикаттар мен тыңайтқыштар, компьютерлер мен электрондық құрылғылар, мұнай өнімдері, көлік құралдары, жармалар мен дәндер, қағаз кіреді. Эквадор көптеген тауарларды АҚШ-қа бажсыз енгізу мүмкіндігін пайдаланады. АҚШ-тың Эквадордан импортына мұнай, асшаяндар, банандар, какао, сондай-ақ кесілген гүлдер (раушандар) жатады. Екі ел инвестициялар жөнінде екіжақты келісімге қол қойған. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35761.htm АҚШ-Эквадор қатынастары АҚШ Мемлекеттік департаментінің сайтында]
АҚШ-Аргентина қатынастары

АҚШ-Аргентина қатынастары — Америка Құрама Штаттары мен Аргентина арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Тарихы АҚШ Аргентинамен дипломатиялық қатынастарды 1823 жылы, оның Испаниядан тәуелсіздік алуынан кейін орнатты. Екі ел арасындағы қатынастар аймақтағы бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау, адам құқықтарын қорғау және коммерциялық байланыстарды дамыту сияқты ортақ мүдделерге негізделген. Аргентина үкіметі ұлттық және халықаралық қауіпсіздік саласында АҚШ-ты қолдайды, соның ішінде бейбітшілікті қолдау жөніндегі халықаралық операцияларға қатысу және жаппай қырып-жою қаруының таралмауын ілгерілету арқылы. 1998 жылдан бастап Аргентина НАТО-ға кірмейтін негізгі одақтас мәртебесіне ие. пен Карлос Менем]] АҚШ пен Аргентина арасындағы ынтымақтастыққа сондай-ақ ғарыш саласындағы ғылыми және техникалық инновациялар, ядролық энергияны бейбіт мақсатта пайдалану, ауыл шаруашылығы зерттеулері мен биотехнологиялар, медицина және қоршаған ортаны қорғау жатады. Ғарышты игеру жөніндегі екіжақты жұмыс тобының алғашқы отырысы 2010 жылы өтті, ал 2011 жылы АҚШ пен Аргентина ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта пайдалану туралы келісімге қол қойды. Сауда АҚШ Аргентинаның ең ірі сауда серіктестерінің бірі болып табылады. 2011 жылы екі ел арасындағы тауар айналымы тарихи максимумға – 22 млн АҚШ долларына жетті. АҚШ-тың Аргентинаға экспортына жабдықтар, майлар, органикалық химикаттар және пластик кіреді. АҚШ Аргентинадан минералдық отын мен мұнай, алюминий, шарап, темір мен болат, сондай-ақ консервіленген өнімдерді импорттайды. Елдер инвестициялар жөнінде екіжақты келісімге қол қойған, ал 500-ден астам америкалық компания Аргентина экономикасының негізгі инвесторларының бірі болып табылады, олардың инвестиция көлемі шамамен 15 млрд АҚШ долларын құрайды. АҚШ-тың Аргентинадағы тікелей инвестициялары негізінен тау-кен өнеркәсібіне, банк секторына жатпайтын холдингтік компанияларға және өндірістік салаға бағытталған. 2007 жылы екі ел арасындағы туристік және іскерлік сапарлардың көлемін арттыруға мүмкіндік берген, жиірек әуе рейстерін қамтамасыз етуді мақсат еткен екіжақты азаматтық-құқықтық келісімге қол қойылды Дереккөздер
АҚШ-Уругвай қатынастары

АҚШ-Уругвай қатынастары — Америка Құрама Штаттары мен Уругвай арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Тарих АҚШ Уругваймен дипломатиялық қатынастарды 1867 жылы орнатты, ол 1828 жылы Аргентинамен федерация ыдырағаннан кейін тәуелсіз мемлекетке айналған еді. Екі ел арасындағы қатынастар жылы әрі достық сипатқа ие; оларды демократияға, заңның үстемдігіне, ұтымды экономикалық саясатқа, еңбек құқықтарын қорғауға, қоршаған ортаны сақтауға және мемлекеттер арасындағы дауларды бейбіт жолмен шешуге деген ортақ құндылықтар біріктіреді. Уругвай АҚШ-тың өңірлік тұрақтылық пен демократияны қамтамасыз етуде маңызды рөл атқаратын конструктивті серіктесі болып табылады. АҚШ Уругвайдың Гаитидегі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, сондай-ақ әлемнің өзге де қолайсыз аймақтарындағы әрекеттеріне қосқан үлесін жоғары бағалайды. Сауда АҚШ пен Уругвай сауда және инвестиция жөніндегі бірлескен комиссия құрды, ол күшін алты бағытқа шоғырландырады: кеден мәселелері, зияткерлік меншік құқықтарын қорғау, инвестициялар, еңбек, қоршаған орта және тауарлар саудасы. Екі ел арасында «Open Skies» келісімі, екіжақты инвестициялық шарт, сауда және инвестициялық негіз жөніндегі келісім, ғылым мен техника саласындағы ынтымақтастық туралы келісім, жаңартылатын энергия көздері мен энергия тиімділігі жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандум жасалған. АҚШ-тың Уругвайға экспортына техника, парфюмерия/косметика, ойыншықтар мен спорттық жабдықтар, мұнай және ауыл шаруашылығы өнімдері кіреді. АҚШ-тың Уругвайдан импортына ет, сүт өнімдері, жұмыртқа, бал және терілер жатады. Уругвайда шамамен 100 америкалық компания жұмыс істейді. Сілтемелер * [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2091.htm АҚШ-Уругвай қатынастары АҚШ Мемлекеттік департаментінің сайтында]
Канада-Уругвай қатынастары

Канада-Уругвай қатынастары — Канада мен Уругвай арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел дипломатиялық қатынастарды 1953 жылғы қаңтарда орнатты. Канаданың Монтевидеода елшілігі бар, ал Уругвайдың Оттавада елшілігі, Монреаль мен Торонто қалаларында екі Бас консулдығы және Ванкуверде құрметті консулдығы бар. дағы Канада елшілігі]] Канада мен Уругвайдың 1999 жылы күшіне енген шетелдік инвестицияларды қорғау туралы келісімі (FIPA), 2002 жылғы қаңтарда күшіне енген әлеуметтік қамсыздандыру туралы екіжақты келісімі және 2005 жылғы қазанда күшіне енген бірлескен киноөндіріс жобаларын ынталандыру туралы екіжақты келісімі бар. Екі ел де Керн тобының және Америкалық мемлекеттер ұйымының толыққанды мүшелері болып табылады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20090125192125/http://geo.international.gc.ca/cip-pic/geo/uruguay-en.aspx Канада Сыртқы істер министрлігінің Уругваймен қатынастары туралы беті] * [http://www.canadainternational.gc.ca/uruguay/ Канада елшілігі (Монтевидео)] * [https://web.archive.org/web/20090421221545/http://embassyofuruguay.ca/ Уругвай елшілігі (Оттава)]
Грекия-Уругвай қатынастары

Грекия-Уругвай қатынастары — Грекия мен Уругвай арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел дипломатиялық қатынастарды 1928 жылы орнатты. Грекияның Монтевидеода елшілігі бар, ал Уругвайдың Афинада елшілігі бар. Екіжақты келісімдер * Мәдени келісім (1957 жыл, 1967 жылы күшіне енді). * Әлеуметтік қамсыздандыру туралы келісім (1994 жыл, 1997 жылы күшіне енді). * Дипломатиялық және қызметтік паспорттар үшін визаларды өзара жою туралы келісім (1994 жыл, 1997 жылы күшіне енді). Дереккөздер
Уругвай-Жапония қатынастары

Уругвай-Жапония қатынастары — Уругвай мен Жапония арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел дипломатиялық қатынастарды 1921 жылы орнатты. Жапонияның Монтевидеода елшілігі бар, ал Уругвайдың Токиода елшілігі бар. Екіжақты қатынастар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үзілді, бірақ 1952 жылы қайта қалпына келтірілді. Уругвайда жапон диаспорасының шағын қауымы бар. 2001 жылы ханшайым Саяко Монтевидеодағы Жапон бағын салтанатты түрде ашты. 2008 жылғы қыркүйекте ханшайым Такамадо Уругвайға келіп, жапон иммиграциясының Уругвайға келгеніне 100 жыл толуына арналған рәсімге қатысты. Екі мемлекет те Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Дүниежүзілік сауда ұйымының толыққанды мүшелері. Дереккөздер
Италия-Уругвай қатынастары

Италия-Уругвай қатынастары — Италия мен Уругвай арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Италияның Монтевидеода елшілігі және 4 құрметті консулдығы бар (Колония-дель-Сакраменто, Монтевидео және Пайсанду қалаларында). Уругвайдың Римде елшілігі, Миланда Бас консулдығы және 4 құрметті консулдығы бар (Болонья, Генуя, Ливорно және Венеция). Тарих Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастардың тарихы Италияның бірігуінен бұрын басталған: Сардиния патшалығының Монтевидеода 1834 жылы-ақ өкілдік консулдығы болған. Италия Уругвай тарихында ғасырлар бойы маңызды рөл атқарды: Монтевидеоға келген алғашқы қоныстанушы Италиядан шыққан. XIX ғасырдың екінші жартысында және XX ғасырдың алғашқы онжылдықтарында мыңдаған италиялық иммигранттар Уругвайға келді. Бүгінде Уругвай халқының әрбір екінші тұрғынының италиялық түбі бар. XX ғасырдың соңында көші-қон бағыты кері өзгерді: италиялық паспорты бар мыңдаған уругвайлық Италияға қоныс аударды. Екі ел де Біріккен Ұлттар Ұйымының толыққанды мүшелері. Монтевидеода италиялық сауда палатасы жұмыс істейді. Мемлекеттік сапарлар * 1985 жылғы 1 наурызда Италия премьер-министрі Беттино Кракси Уругвай президенті Хулио Мария Сангинеттидің инаугурациясына қатысты. * 2013 жылғы мамырда Уругвай президенті Хосе Мухика Италияға мемлекеттік сапармен барды. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.ambmontevideo.esteri.it/Ambasciata_Montevideo Монтевидеодағы Италия елшілігі]
Almaty Museum of Arts

Almaty Museum of Arts (ALMA) — Алматы қаласындағы музей, заманауи өнерді ұсыну және зерттеу жөніндегі мәдени кешен. Мұнда қазақстандық меценат Нұрлан Смағұловтың 30 жылда жинаған жеке коллекциясы қойылған. Өңірдегі ең ірі жеке коллекцияның бірі саналатын жинақта жалпы саны 700-ден аса туынды бар. Музей мәдени диалог құруға және идея алмасуға ықпал етіп, аймақ өнері туралы дискурс қалыптастыруға және оны зерттеуге бағытталған. Ғимарат сырты алюминий мен әктаспен қапталған екі L-пішінді құрылымнан тұрады. Олардың жалпы ауданы — 9400 шаршы метр. Арасында Art Street — биіктігі 18 метр болатын мұражайдың орталық кеңістігі бар. Кеңістік Музейде екі негізгі көрме залы бар: * Ūly Dala – аумағы 1000 шаршы метр уақытша көрмелер залы. Биіктігі 12 метр болатын бұл залда жылына екі рет арнайы көрмелер өтеді. * Saryarqa – музей коллекциясынан ауыспалы тақырыптық көрмелер ұсынатын тұрақты көрме залы. Бұған қоса, Ричард Серра, Ансельм Кифер, Яеи Кусама және Билл Виола секілді суретшілердің тұрақты коллекциясына арналған арнаулы бөлмелер бар. Келушілер музей аумағынан Йинка Шонибаре, Жауме Пленса және Алисия Кваде сияқты айтулы шетелдік шеберлер Алматы музейіне арнап жасаған монументал мүсіндерді де көре алады. Көрме кеңістігінен бөлек, мұнда лекциялардан бастап камералық концерттер мен кинокөрсетілімге дейінгі түрлі іс-шара өткізуге арналған Әл-Фараби залы бар. Музей аясында үйретумен айналысатын Шеберхана, қалпына келтіру залы, өнер туындыларына арналған кәсіби қор сақтау орны, кафе және дүкен қызмет көрсетеді. Дереккөздер Сілтеме * [https://www.almaty.art/kk/art-and-artists Музейдің коллекциясы туралы]
Армения-Уругвай қатынастары

Армения-Уругвай қатынастары — Армения мен Уругвай арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел 1992 жылы дипломатиялық қатынастар орнатты. Арменияның Аргентинадағы Буэнос-Айрес қаласында аккредиттелген елшісі бар және Монтевидеода құрметті консулы бар. Уругвайдың Ресейдегі Мәскеуде аккредиттелген елшісі және Ереванда консулдығы бар. Екі ел де Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Дүниежүзілік сауда ұйымының толыққанды мүшелері. Мәдениет және қауымдастық Уругвайда армян диаспорасының айтарлықтай қауымы бар, олар мәдени және діни ұйымдарын құрған. Олардың ішінде 1939 жылы Уругвайда құрылған AGBU қайырымдылық ұйымы да бар. Уругвай 1965 жылы армян геноцидін ресми түрде мойындап, айыптаған әлемдегі алғашқы мемлекет болды. Дереккөздер
Қытай-Уругвай қатынастары

Қытай-Уругвай қатынастары — Қытай мен Уругвай арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Қытайдың Монтевидеода елшілігі бар. Уругвайдың Бейжіңде елшілігі және Гонконгта консулдығы бар. Екі ел де 77 тобының мүшелері. Тарихы Уругвай Қытай Республикасымен (Тайваньмен) екіжақты қатынастар орнатқан еді; алайда 1988 жылы Қытай Халық Республикасымен дипломатиялық қатынастар орнатылғаннан кейін бұл байланыстар үзілді. Уругвайда қытай иммигранттарының айтарлықтай қауымы бар. Екі ел арасында бірнеше келісімдер бар: * [https://web.archive.org/web/20150403000642/http://www0.parlamento.gub.uy/htmlstat/pl/convenios/conv16881.htm Инвестицияларды өзара көтермелеу және қорғау туралы келісім (1993)] * [https://web.archive.org/web/20160304135052/http://www.parlamento.gub.uy/htmlstat/pl/convenios/conv16514.htm Ғылыми-техникалық ынтымақтастық туралы келісім (1993)] * [https://web.archive.org/web/20080618051614/http://www.parlamento.gub.uy/htmlstat/pl/convenios/conv18226.htm Жеңілдетілген несие (2006)] Монтевидеода Уругвай–ҚХР сауда палатасы да орналасқан. Қытай Уругвайдың ең маңызды сауда серіктесі болып табылады. 2013 жылғы мамырда Уругвай президенті Хосе Мухика Бейжіңге ресми сапар жасады. Дереккөздер
(588) Ахиллес

(588) Ахиллес — Юпитердің орбитасына саятын траекториямен айналып жүрген астероид. Ол L 4 Лагранж нүктесінде орналасады, яғни Юпитердің алдынан жүріп қозғалады. Астероидты 1906 жылы 22 ақпанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бұл алғашқы ашылған троян астероиды болды. Астероид Гомердің Илиадасындағы басты кейіпкерлердің бірі Ахилл құрметіне орай аталды. Бұл атауды Иоганн Пализа ұсынған болатын. WISE аппаратының көрсетулері бойынша бұл төртінші ең үлкен троян астероиды: * (624) Гектор — 225 шақырым, * (617) Патрокл — 140 шақырым, * (911) Агамемнон — 131 шақырым, * (588) Ахиллес — 130 шақырым, * (3451) Ментор — 126 шақырым. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (501—600)
Изобутан

Изобутан, сондай-ақ 2-метилпропан немесе метилпропан деп те аталады, C 4 H 10 молекулалық формулалы химиялық қосылыс. Бұл бутанның изомері. Изобутан түссіз, иіссіз газ болып табылады. Бұл үштік көміртек атомы бар ең қарапайым алкан. Изобутан петрохимиялық өнеркәсіпте прекурсор молекула ретінде қолданылады, мысалы изооктан синтезінде. Өндіріс Изобутан бутанның изомеризациясы арқылы алынады. Қолданылуы Изобутан – мұнай өңдеу зауыттарының алкилизация бөлімдерінің негізгі шикізаты болып табылады. Изобутанды пайдалана отырып, жақсы жану сипаттамалары үшін жоғары тармақталған бензиндік «араластырғыштар» өндіріледі. Изобутаннан көбінесе алынатын өнімдер — 2,4-диметилпентан және әсіресе 2,2,4-триметилпентан. алу үшін қышқыл-катализделген жол.]] Дереккөздер
Омар Далбайұлы Далбаев

{{Тұлға } }} Омар Далбайұлы Далбаев (1931, Доссор кенті, Мақат ауданы, Атырау облысы, Қазақ КСР - 1999) — қазақстандық геолог, Оңтүстік Ембі мұнай-газ барлау экспедициясының бас геологы, Жылыой өңіріндегі көптеген мұнай кен орындарын ашуға тікелей үлес қосқан маман. Прорва, Қарасор, Қара-Арна, Тортай, Шолқара, Қисымбай және Үлкентөбе маңындағы перспективалы алаңдардың ашылуына бастамашы болған. Өмірбаяны Далбаев Омар Далбайұлы 1931 жылы Атырау облысы Мақат ауданы Доссор кентінде қарапайым жұмысшы отбасында дүниеге келген. Балалық шағы Ұлы Отан соғысының ауыр кезеңдерімен тұспа-тұс келіп, жасынан мұнай саласының маңызын терең сезініп өсті. 1951 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) геология-география факультетіне оқуға түсіп, «инженер-геолог-мұнайшы» мамандығын меңгерді. Оқуды аяқтаған соң Құлсары мұнай кәсіпшілігінде ұңғыма операторы болып еңбек жолын бастады. 1957 жылдан бастап әртүрлі кен орындарында (Көшкімбет, Тәжіғали және т.б.) аға геолог болып жұмыс істеді. 1969 жылы Құлсары мұнай-газ барлау экспедициясының бас геологы болып тағайындалды. Кейін бұл құрылымдар бірігіп, Оңтүстік Ембі мұнай-газ барлау және терең бұрғылау экспедициясы болып қайта ұйымдастырылды. Далбаев осы экспедицияда бас геолог қызметін зейнетке шыққанға дейін атқарды. Ғылыми және кәсіби еңбектері Омар Далбайұлының тікелей басшылығымен және қатысуымен Жылыой өңірінде бірқатар маңызды кен орындары ашылды. Олардың қатарында: * Прорва — кейін Теңіз кен орнының ашылуына жол салған стратегиялық кеніш; * Қарасор — 1970-жылдары ашылған, бүгінде де жұмыс істейтін кен орны; * Қара-Арна — мұнай қоры алғаш рет Далбаевтың есептеуімен бекітілген; * Тортай, Шолқара, Қисымбай, Улкентөбе алаңы, Актөбе, Мартыши, Камыши, Жанаталап, Аймамбет, Кебір, Жайылған және басқалар. 1987 жылы Жосалысай алқабында экспедиция тарихындағы ең терең ұңғыма (6200 м) оның жетекшілігімен бұрғыланды. 1989–1991 жылдары Матен, Қарашүңгіл, Ембі, Шығыс Табынай, Құмшеті, Үшмола алаңдарында ықпалды барлау жұмыстары жүргізілді. Далбаев көптеген жас геологтарға тәлімгерлік жасап, саланың жетекші кадрларын тәрбиеледі. Оның шәкірттерінің көпшілігі кейін Қазақстан геологиясының танымал мамандарына айналды. Марапаттары «Омар Далбайұлы еңбегі үшін бірнеше мемлекеттік және салалық наградалармен марапатталған: * «В. И. Лениннің 100 жылдығы» медалі * «Еңбек ардагері» медалі * «Жер қойнауын барлаудағы еңбегі үшін» медалі * ПО «Гурьевнефтегазразведка»-ның «Құрметті ардагері» атағы Әдебиеттер «Кең Жылой» газеті, 2021. Геология и охрана недр, №1 (82), 2022. Дереккөздер
Қарабекауыл

Қарабекауыл — Түрікменстанның Лебап уәлаятының Саят атырабындағы қала. Халық саны: 5 509 адам. Географиялық сипаттамасы Аймақтың көптеген елді мекендері сияқты, ол Әмудария аңғарында, Қарақұм шөлі мен Сандықты шөлі құмдарының арасында орналасқан, өзеннің сол жағалауында, суару каналдарымен қоршалған. Атамұрат-Түркіменабад тас жолы қала арқылы өтеді, ал сол бағыттағы транзиттік теміржол стансасы жақын жерде орналасқан. Тарихы Қарабекауыл 1940 жылдан бастап «қалалық үлгідегі елді мекен» ретінде танылды. 1993 жылдың 5 мамырына дейін ол Қарабекеауыл деп аталды. 2016 жылы ол қала мәртебесіне көтерілді. Қала 2017 жылдың 25 қарашасында парламенттің жарлығымен таратылғанға дейін Қарабекауыл ауданының әкімшілік орталығы болды. 2022 жылдың қарашасына дейін ол Халаш атырабына, содан кейін Саят атырабына берілді. Қала классикалық ақын Сейітназар Сейді мен Бұхара әмірлігіне қарсы сәтсіз көтеріліс жасаған әскери қолбасшы Солтанияз Бектің туған жері ретінде танымал. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қарабекауыл — аймақтық агроөнеркәсіптік орталық. Дереккөздер
Үш дене туралы есеп

Үш дене туралы есеп — классикалық механикада бастапқы орындары мен жылдамдықтары белгілі болған үш материялық нүктенің бүкіл әлемдік тартылыс заңы мен қозғалыс заңдарына сәйкес келетін алдағы траекторияларын анықтау. Бұл N-дене туралы есептің жеке жағдайы болып келеді. Екі дене туралы есепке қарағанда, үш дене туралы есептің жалпы аналитикалық шешімі жоқ; яғни олардың орындарын белгілейтін нақты бір формуланы табуға болмайды. Тарихи тұрғыдан, Жер, Ай және Күннің қозғалысын бұл есептің ең көп қарастырылатын нақты мысалы ретінде келтіруге болады. Егер де үш дененің біреуі қалған екі денеден массасы бойынша анағұрлым кіші болса, бұл жағдайда үш дене туралы есептің шектелген түрі орын алады. Мұндай есептің мысалы Жер мен Айдың арасында ұшқан ғарыш кемесінің, не болмаса Күн мен Юпитер арасында айналған астероидтың қозғалысы бола алады. Осы сияқты есептер теориялық тұрғыдан оңайырақ талданады. Үш дене туралы есеп алғаш рет Исаак Ньютонның 1687 жылы шығарған Табиғат философиясының математикалық қағидалары атты еңбегінде қарастырылды деуге болады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Аспан механикасы * Лагранж нүктесі * Карл Зундман * Гравитация
Станислав Петров көшесі (Астана)

Станислав Петров көшесі. Көктал-2 Тұрғын алабы. С.Петров көшесі (бұрыңғы аты 341-1 көшесі) — Көктал көшесінен басталып, С-341, С-308, Б.Қосшығүлов көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 725 м. Тарихы Көше Көше 2007 жылы салынған. Бұрынғы аты 341-1 көшесі. 2017 жылдың тамызында, көшенің атын өзгерту туралы жарғы шықты: ..341-1 көшесі - Станислав Петров көшесі болып аталсын.. Тұлға Станислав Петров — 1983 жылы 26 қыркүйекте АҚШ-тың зымыран туралы ескерту жүйесінің жалған дабылынан кейін ықтимал ядролық соғыстың алдын алған кеңес офицері.
Перу-Уругвай қатынастары

Перу-Уругвай қатынастары — Перу мен Уругвай арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар 1912 жылы орнатылды, алайда елдер арасындағы көптеген келісімдер XIX ғасырдың екінші жартысында-ақ жасалған. Перу елшілігі Монтевидеода орналасқан, ал Уругвай елшілігі Лимада орналасқан. Арекипада Уругвайдың құрметті консулдығы бар. Перу Уругвай үшін маңызды сауда серіктесіне айналып келеді. 2009 жылы Уругвай мен Перу арасындағы тауар айналымы 103 712 681 АҚШ долларын құрады. 2011 жылы Уругвайда шамамен 1433 перулік тұрған, олардың көпшілігі 20–39 жас аралығындағы жастар. Басқа деректер бойынша Уругвайда шамамен 2000–3000 перулік өмір сүріп, негізінен балық шаруашылығында немесе үй қызметшісі ретінде жұмыс істейді. Перуде уругвайлық тегі бар көптеген адамдар да тұрады, олардың арасында ғылым, өнер, спорт қайраткерлері бар. .]] Екі ел әскери ынтымақтастықты күшейтіп келеді және Гаитиді тұрақтандыру жөніндегі БҰҰ миссиясына (MINUSTAH) бірлескен контингент құру туралы келісті. Бұл контингент URUPERBAT атты біріккен батальон ретінде жасақталды. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20110526164052/http://www.rree.gob.pe/portal/Pbilateral.nsf/PaisTipo/89213F5CEFD938FB05256BF8007540DB?OpenDocument Перу Сыртқы байланыстар министрлігінің Уругваймен қатынастары туралы беті] * [https://web.archive.org/web/20020210044028/http://www.angelfire.com/country/embaperu/ Перу елшілігі (Монтевидео)] * [http://uruperbat.blogspot.am/ URUPERBAT батальонының блогы]
Нонан

Нонан — бұл алкан, көмірсутек болып табылады, оның химиялық формуласы C 9 H 20 . Бұл түссіз, жанғыш сұйықтық, негізінен мұнай дистиллят фракциясының құрамында кездеседі, көбіне керосин деп аталады, ол жылу беру, трактор және реактивті отын ретінде қолданылады. Нонан сондай-ақ еріткіш ретінде, дистилляциядан кейінгі қалдық ретінде, отынға қосымша және биоыдырайтын тазартқыш құрамында пайдаланылады. Ол сондай-ақ дизель отынының аздаған құрамдас бөлігі болып табылады. Нонанның 35 құрылымдық изомері бар. Оның жақтауыш түрі — нонил. Циклоалкан түрі — циклононан, (C 9 H 18 ). Көптеген алкандардан айырмашылығы, оның атауындағы сандық префикс латын тілінен алынған, грек тілінен емес. (Грек префиксін қолданса, атауы эннеан болар еді). Жану реакциялары Нонан басқа алкандар сияқты жанғыштық реакцияларына қатысады. Қажетті мөлшерде оттегі болғанда, нонан жану арқылы су және көмірқышқыл газы түзеді: :C 9 H 20 + 14O 2 → 9CO 2 + 10H 2 O Егер жануға жеткілікті оттегі болмаса, жану өнімдері арасында көміртек монооксиді пайда болады: :2C 9 H 20 + 19O 2 → 18CO + 20H 2 O Дереккөздер
Декан (зат)

Декан — бұл алкан, көмірсутек, оның химиялық формуласы C 10 H 22 . Декан үшін 75 құрылымдық изомер мүмкін болса да, бұл термин көбіне кәдімгі декан ("н-декан") үшін қолданылады, формуласы CH 3 (CH 2 ) 8 CH 3 . Дегенмен барлық изомерлер ұқсас қасиеттерге ие және олардың құрамына көп көңіл бөлінбейді. Бұл изомерлер жанғыш сұйықтық болып табылады. Декан аз мөлшерде (1%-дан кем) бензинде және керосинде кездеседі. Басқа алкандар сияқты, ол полярлық емес еріткіш, суда ерімейді және оңай жанғыш. Отын құрамына кірсе де, ол басқа бірнеше алкандардай химиялық шикізат ретінде маңызды емес. Реакциялар Декан басқа алкандар сияқты жанғыштық реакцияларына қатысады. Қажетті мөлшерде оттегі болғанда, ол жану арқылы су және көмірқышқыл газы түзеді: :2 C 10 H 22 + 31 O 2 → 20 CO 2 + 22 H 2 O Жануға жеткілікті оттегі болмаған жағдайда, көміртек монооксиді де түзіледі. Оны зертханалық жағдайда қазба отынсыз да алуға болады. Дереккөздер
Аркадағ

Аркадағ — 2019 жылы құрылған Түрікменстандағы республикалық маңызы бар қала. Қазір қаланың екінші кезеңінің құрылысы жүріп жатыр. Географиялық сипаттамасы Ол Ашхабадтан оңтүстік-батысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан. Қала 1002 гектар аумақты алып жатыр. Ел тарихында алғаш рет қалаға заң шығару деңгейінде мемлекеттік маңызы бар қала мәртебесі берілді. Атауы Ахал велаятындағы жаңа әкімшілік орталығы республиканың бұрынғы президенті, Халк Маслахаты Милли Генгештің (Түркіменстан парламентінің жоғарғы палатасы) қазіргі басшысы Құрбанқұлы Бердімұхамедов құрметіне Аркадағ деп аталды. Тарихы Аркадағ қаласының құрылысы 2019 жылдың сәуірінде басталды. Құрылыстың бірінші кезеңі 2023 жылдың наурыз айында аяқталды, оның құны шамамен 3,3 миллиард АҚШ долларын құрады. Екінші кезеңнің құны 1,5 миллиард АҚШ долларын құрайды деп есептелді. Құрылысты Ахал уәлаятының орталығының Мемлекеттік құрылыс комитеті бақылайды. 2023 жылдың 28 наурызында өткен халықаралық баспасөз мәслихатында қала ресми түрде әлемдік қауымдастыққа таныстырылды. Оның ерекшелігі «ең алдымен жаңа қаланың Түркіменстанның ежелгі орындарының бірінде, ата-бабаларымыздың даңқты тарихы басталған жерде салынып жатқандығында». Қала елдің ғылыми, білім беру, мәдени және халықаралық орталығы ретінде жобаланған және жоғары экологиялық стандарттарға сай деп саналады. Қала Түркіменстандағы алғашқы ақылды қала ретінде танылады. Аркадағ қаласы қазіргі уақытта көптеген жеке құрылыс алаңдарынан тұратын ірі орталық құрылыс болып табылады. Ахал уәлаятының әкімшілік орталығын салудың екінші кезеңі бойынша жұмыстар қазір қарқын алып келеді, онда екі қабатты тұрғын үйлер кешенін, саябақтарды, заманауи байланыс жүйелерін салу және жол қозғалысы статистикасын электронды түрде беруге арналған бағдарламалық жасақтаманы енгізу сияқты жобалар жүзеге асырылуда. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Екінші кезеңде барлық экологиялық талаптарға сай келетін жергілікті шикізатты өнеркәсіптік өңдеуге арналған өндірістік кешендерді салу көзделген. Жаңа қаланың нысандарына Бердімұхамед Аннаев атындағы педагогикалық орта кәсіптік мектебі, Гурбангулы Бердімұхамедов атындағы балалар денсаулығын сақтау және оңалту орталығы, Сачлы Дурсунова атындағы медициналық орта кәсіптік мектебі, балабақшалар мен жалпы білім беретін мектептер, медициналық мекемелер, спорт кешендері, қалалық дене шынықтыру және спорт басқармасы, көпсалалы спорт кешені және спорт орталығы (су спорты кешені), 10 000 орындық стадион, 350 орындық көпсалалы аурухана, 150 орындық онкологиялық орталық, 150 орындық ана мен бала денсаулығын сақтау орталығы, жедел жәрдем орталығы, денсаулық сақтау орталығы және әртүрлі мамандандырылған көліктері бар автомобиль компаниясы кіреді. Қаланың әлеуметтік инфрақұрылымына сонымен қатар Довлетмамед Азади кітапханасы, өлкетану мұражайы, Саха Джепбаров атындағы мамандандырылған өнер мектебі, Шүкір Бахши атындағы балалар өнер мектебі, Гёроглы атындағы мемлекеттік ат спорты циркі және Аман Күлмамедов атындағы мемлекеттік драма театры кіреді. Дереккөздер
Лагранж нүктесі

Лагранж нүктелері — аспан механикасында екі зор дененің гравитациялық өрістерінде пайда болатын тепе-теңдік нүктелері. Онда анағұрлым кіші үшінші дене үшін тартылыс күші мен центрден тепкіш күш көрсеткіштерінің қосындысы нөлге тең болады, яғни сол үшінші дене ондай нүктелерде ешқайда қозғалып кетпей қалқи алады. 1772 жылы Жозеф Луи Лагранж үш дене туралы есепке арналған еңбегінде ондай жалпы 5 нүкте болатынын көрсетті. Олар осы ғалымның атымен аталатын болды. L 1 , L 2 және L 3 нүктелері коллинеарлы деп аталады, себебі олар екі үлкен денені қосатын сызықтың бойында орналасады. L 4 пен L 5 үшбұрышты нүктелер деп аталады, себебі олар екі денені қосатын дұрыс үшбұрыштың үшінші төбесінде орналасады. Соңғы екеуін кейде троян нүктелері деп те атайды — бұл ғарыштағы троян астероидтарының шоғырлану аймағы болуына байланысты. Лагранж нүктелері көп жағдайда жасанды серіктердің орналасу аймағы ретінде қарастырылады, себебі бұл жағдайда отын қатты үнемделеді. Мысалы, Күн–Жер жүйесінің L 1 нүктесіне қарай көбінесе Күнді зерттейтін аппараттар ұшырылады. Ал аса күшті Джеймс Уэбб ғарыш телескобы Жер көлеңкесінде болған L 2 нүктесінде орналасады. Жалпы, Күн–Жер жүйесінде Лагранж нүктелері келесі координаттарға ие: : L 1 = (1,48104 ⋅ 10 11 ; 0) м; : L 2 = (1,51092 ⋅ 10 11 ; 0) м; : L 3 = (−1,49598 ⋅ 10 11 ; 0) м; : L 4 = (7,47985 ⋅ 10 10 ; 1,29556 ⋅ 10 11 ) м; : L 5 = (7,47985 ⋅ 10 10 ; −1,29556 ⋅ 10 11 ) м. Жердің алғашқы ашылған троян астероиды 2010 TK7 L 4 аймағында ұшады. Күн–Юпитер жүйесінде ондай троян астероидтарының саны бірнеше мыңға жетеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Лагранж функциясы * Гравитация
Боливия-Перу қатынастары

Боливия-Перу қатынастары — Боливия мен Перу арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел арасындағы мемлекеттік шекараның ұзындығы 1212 км. Тарихы 1836–1839 жылдары бұл екі мемлекет біртұтас Перу Боливия Конфедерациясы деген мемлекет құрамында болды. Оның басшысы және конфедерация идеясының негізгі идеологы сол кездегі Боливия президенті Андрес де Санта Крус болды. Конфедерацияға қарсы перуандық саясаткерлердің бірқатары Чилиге қашып барып, онда Чили үкіметіндегі бір министрден қолдау тапты. Олар бірігіп әскери экспедиция құрды, бірақ Санта Крус әскерлері оларды қоршап, берілулеріне мәжбүр етті. Екінші экспедиция сәттірек болып, 1839 жылғы 20 қаңтарда Юнгай түбіндегі шайқаста Санта Крусты жеңді, соның нәтижесінде конфедерация таратылды. 1841–1842 жылдары Боливия мен Перу соғыс жағдайында болды, ол тең нәтижемен аяқталды. 1992 жылғы 24 қаңтарда Перу Боливияға Ило қаласынан 17 шақырым жердегі жағалау бөлігін жалға берді. Бұл аумақ Боливияның өз өнімдерін халықаралық нарықтарға экспорттауы үшін пайдаланылуы тиіс еді. 2009 жылғы мамырда Перу Боливиядан қашқан бірқатар жоғары лауазымды тұлғаларға саяси баспана бергеннен кейін екі ел арасында дипломатиялық жанжал туындады. 2010 жылғы қазанда Боливия президенті Эво Моралес пен Перу президенті Алан Гарсия Боливияға Ило маңындағы жалға алынған жер учаскесінде шағын порт салуға және пайдалануға құқық беретін келісімге қол қойды. Алайда, 1992 жылдан бері Боливия бұл аумақта инфрақұрылым дамыту бойынша нақты қадамдар жасамағанын ескергенде, осындай ауқымды жобаға қажетті инвестицияларды тарта ала ма деген күмән бар. Дереккөздер
Изопентан

Изопентан (сондай-ақ метилбутан немесе 2-метилбутан) — бес көміртек атомы бар бұтақталған қаныққан көмірсутек, алкан болып табылады, формуласы немесе . Изопентан бұл ұшқыш және оңай жанатын сұйықтық. Ол C 5 H 12 молекулалық формуласы бар үш құрылымдық изомердің бірі болып табылады, қалғандары — пентан (н-пентан) және неопентан (2,2-диметилпропан). Изопентан әдетте сұйық азотпен бірге −160 °C температурадағы сұйық ванна жасау үшін қолданылады. Табиғи газ әдетте 1% немесе одан аз изопентанды қамтиды, бірақ ол табиғи бензиннің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Тарихы Пентан қоспасы алғаш рет 1862 жылы Чарльз Гревилл Уильямстың батпақты көмірдің деструктивті айдау (пиролиз) өнімдерінен бөлінді. 1864-1865 жылдары Екі химик Пенсильвания мұнайынан бірдей көмірсутектерді алуға тырысты. 1864-1865 жылдары Екі химик Пенсильвания мұнайынан бірдей көмірсутектерді алуға тырысты. Карл Шорлеммер "сұйықтықтың ізі ғана 30 °C-дан төмен қайнағанын" атап өтті, бірақ изомерлерді бірінші болып дұрыс бөліп алған (және осылайша изопентанды ашқан) Американдық химик Кир Уоррен (1824-1891) сәл кейінірек, ол неғұрлым ұшпа заттың қайнау температурасын 30 °C екенін өлшеген. Номенклатура Дәстүрлі атауы изопентан, ағылшын тілінде 1875 жылдан бері қолданылған, 1993 жылғы IUPAC ұсыныстарында сақталған, бірақ 2013 жылғы ұсыныстар бойынша енді ұсынылмайды. Арнайы IUPAC атауы — жүйелі атауы 2-метилбутан. Изопентил тобы — жалпы пентил тобының бір бөлігі. Оның химиялық құрылымы -CH 3 CH 2 CH(CH 3 ) 2 . Қолданылуы Изопентан турбиналарды қозғау үшін геотермалдық электр энергиясын өндіруде тұйық контурда қолданылады. Изопентан криосекция гистологияда құрғақ мұзбен немесе сұйық азотпен бірге тіндерді мұздату үшін қолданылады. Изопентан табиғи бензиннің негізгі компоненті болып табылады (кейде 30% немесе одан көп), ол табиғи газдан конденсацияланған жалпы мұнайдан алынған бензин аналогы. АҚШ-та 1990 жылдары 4–31% және АҚШ-та 2011 жылы 3,6–11%. Оның октан саны көрсеткіші (RON 93.7) н-пентаннан (61.7) айтарлықтай жоғары, сондықтан одан кейінгі конверсияға қызығушылық бар. Дереккөздер
Неопентан

Неопентан (тағыда 2,2-диметилпропан) - көмірсутек, алкан, пентанның изомері, химиялық формуласы C 5 H 12 . Неопентан бөлме температурасы мен қысымында жанғыш газ, ол суық күнде, мұзды ваннада немесе жоғары қысымға дейін сығылған кезде жоғары ұшпа сұйықтыққа конденсациялануы мүмкін. Неопентан бұл төрттік көміртегі бар ең қарапайым алкан. Басқа үш пентанның изомерлерінің ішінде ол ғана стандартты жағдайларда газ, пентанның қалған изомерлері бұл сұйықтықтар. Оны алғаш рет 1870 жылы орыс химигі Михаил Львов синтездеген. Физикалық қасиеттері Қайнау және балқу температуралары Неопентанның қайнау температурасы тек 9,5 °C, бұл изопентанның (27,7 °C) және н-пентанның (36,0 °C) қайнау температураларынан айтарлықтай төмен. Сондықтан неопентан бөлме температурасында және атмосфералық қысымда газ күйінде болады, ал қалған екі изомер (аздаған айырмашылықпен) сұйық күйде болады. Неопентанның балқу температурасы (−16,6 °C) изопентанның (−159,9 °C) балқутемпературасынан 140 градус жоғары, ал н-пентанның (−129,8 °C) балқу температурасынан 110 градус жоғары. Бұл аномалияны неопентанның тетраэдрлік молекуласына байланысты қатты күйде жақсырақ қапталуы мүмкін деп түсіндіреді; бірақ бұл түсініктеме оның басқа екі изомерге қарағанда тығыздығы төмен болғандықтан даулы болды. Сонымен қатар, оның энтальпия еріту көрсеткіші н-пентан мен изопентанның энтальпияларынан төмен, яғни жоғары балқу температурасы молекулалық симметрияның жоғары болуына байланысты энтропиялық әсерден туындайтынын көрсетеді. Шындығында, неопентанның энтропия еріту мәні н-пентан мен изопентаннан шамамен төрт есе төмен. 1 H ЯМР спектрі Неопентанның толық тетраэдрлік симметриясы арқасында барлық протондар химиялық тұрғыдан эквивалентті болып келеді, бұл ЯМР химиялық ауысу мәнін δ = 0,902 етіп көрсетеді, көміртек тетрахлоридінде еріген кезде. Осы тұрғыдан, неопентан өзінің силан аналогы, тетраметилсилан сияқты, бір химиялық ауысуымен нөлге тең болып келеді. Неопентан молекуласының симметриясы кейбір сутегі атомдары дейтерий атомдарымен алмастырылған жағдайда бұзылуы мүмкін. Әсіресе, әр метил тобына әртүрлі мөлшерде алмастырылған атомдар (0, 1, 2 және 3) енгізілсе, хиральді молекула алынады. Бұл жағдайда хиральдік тек ядролардың массалық таралуынан пайда болады, ал электрон таралуы әлі де негізінен ахиральді болып қалады. Туынды қосылыстар Спирт пентаэритритті төрт метил тобының әрқайсысында бір сутекті гидроксил (–OH) тобымен алмастыру нәтижесінде сипаттауға болады. [(−CH 2 ) 2 C(CH 2 −) 2 (−O) 2 C(O−) 2 ] n формуласы бар эфир(пентаэритрит ортокарбонаты) ретінде сипаттауға болатын ауыспалы неопентан және ортокарбонат топтары бар сызықтық полимер, 2002 жылы синтезделді. Дереккөздер
Этилбензол

Этилбензол — C 8 H 10 немесе C 6 H 5 CH 2 CH 3 формуласымен берілген органикалық қосылыс. Ол өте отқа төзімді, түссіз сұйықтық болып, иісі бензинге ұқсас. Бұл моноциклді ароматты көмірсутек петрохимиялық өнеркәсіпте маңызды рөл атқарады, себебі ол стирол өндірісінде реакция аралық өнім болып табылады. Стирол — жалпы қолданылатын пластмасса материал полистиролдың прекурсоры. 2012 жылы өндірілген этилбензолдың 99%-дан астамы стирол өндірісінде пайдаланылды. Табиғи кездесуі және қолданылуы Этилбензол табиғатта көмір шайыры мен мұнайда кездеседі. Табиғи газды қалпына келтіру кезінде этилбензол жерге енгізілуі мүмкін. Өндірісі Этилбензолды кең ауқымда бензол және этилен қосу арқылы, қышқыл катализаторымен жүретін химиялық реакция барысында өндіреді: : + → Этилбензолдың аз мөлшері ксилолдар қоспасынан суперфракциялау арқылы қалпына келтіріледі, бұл дистилляция процесінің кеңейтілген түрі. 1980 жылдары бу фазалы алкилирлеу әдісін қолданатын цеолит негізіндегі процесс жоғары тазалық пен өнімділік берді. Кейін цеолит катализаторларын қолданатын сұйық фазалы процесс енгізілді. Бұл бензол бен этиленнің төмен арақатынасына мүмкіндік береді, қажетті жабдық көлемін азайтады және жанама өнімдердің түзілуін төмендетеді. Өнеркәсіптік апаттар 2014 жылғы 3 маусымда Нидерландтағы Moerdijk өнеркәсіп аймағында жарылыс болды. Бұл Shell компаниясына тиесілі химиялық реакторда металл оксиды катализаторы мен этилбензол арасындағы экзотермиялық қашу реакциясының салдарынан реактордың қызып кетуі нәтижесінде болды. Дереккөздер
Зарина Кармен

{{Кинематограф { «Серпер» сыйлығы (2018) - «Сахнагер» ұлттық сыйлығы (2018) } }} Зарина Мұхтарқызы Кармен (1989 жыл, Алматы) — қазақстандық театр және кино актрисасы. Қазақстан Жастар Одағы «Серпер» сыйлығының лауреаты (2018). Өмірбаяны 1989 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. 2004 — 2007 жылдары Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясының колледжін «музыкалық театр актрисасы» мамандығы бойынша бітірген. 2007—2011 жылдары Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясын «кино және театр актрисасы» мамандығы бойынша үздік дипломмен аяқтады. Осы жылдары Лондон қаласындағы Өнер мектебінде қосымша білім алды. 2011 жылы М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамына қабылданды. Шығармашылығы Марапаттары * 2018 жылы — Қазақстан Жастар Одағы «Серпер» сыйлығы; * 2018 жылы — Қазақстан Театрлар Ассоциациясының «Сахнагер» Ұлттық театр сыйлығы («Үміт» номинациясы бойынша); * 2024 жылы — «Түркі дүниесінің театр өнеріне қосқан үлесі үшін» төсбелгісі. Дереккөздер
Асан Мәжит

Асан Мәжит Маратұлы (1985, Алматы) — қазақстандық театр және кино актері. 2017 жылдан бері Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында қызмет етеді. Өмірбаяны 1985 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. 2001–2005 жылдары Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясында «Музыкалық театр және эстрада артисі» мамандығы бойынша білім алды. 2017 жылы М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамына қабылданды. Театрдағы рөлдері Фильмография Дереккөздер
Көктепе

Көктепе — қала, Түрікменстанның Ахал уәлаяты, Көктепе атырабының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша, Көктепе халқының саны 21 154 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ол М37 тас жолы мен Транскаспий теміржолы бойымен созылып жатыр. Оңтүстік-батысында Ұлы-Төбе тау жотасы), ал солтүстік-батысында Копетдаг бөгетімен (Копетдаг су қоймасы) қоршалған. Ашхабадтан 45 км қашықтықта орналасқан. Тарихы Гөк-Депе түрікмен тілінде «Көк төбе» дегенді білдіреді. 19 ғасырдың соңында Көк-Төбе бекінісі болды, бұл Теке түрікмендерінің Ресей экспансиясына қарсы соңғы қорғанысына айналды. 1881 жылы генерал Скобелевтің әскерлері 1878 жылы бекіністі басып алуға сәтсіз болса да, кейін оны ақыры басып алды. Геок-Тепенің бірнеше мың қорғаушысы қаза тауып, орыс әскері үшін Ашхабад пен Мервке дәліз ашылды. Көктепе қалалық типтегі елді мекен және Түркімен КСР Көктепе ауданының әкімшілік орталығы болды. 2008 жылы қала мәртебесін алды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Көктепе ауыл шаруашылығы орталығы болған: мұнда көкөністер мен жүзім өсіріліп, шарап жасалған. Қалада мақта иіру өндірісі және тоқыма фабрикасы бар. Сондай-ақ, екі аурухана және аймақ үшін маңызды нарық болып табылатын орталық Ақ базар бар. Дереккөздер
Аргентина-Боливия қатынастары

Аргентина-Боливия қатынастары — Аргентина мен Боливия арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел арасындағы мемлекеттік шекараның ұзындығы 942 км. Тарихы Екі мемлекет арасында тату көршілік қатынастар қалыптасқан. 1980 жылдары Аргентина Боливиядан жеткізілген табиғи газ үшін төлемді уақытында жүргізе алмағандықтан, екі ел арасында белгілі бір шиеленіс туындады. 1988 жылғы қарашада екі ел үкіметтері берешекті өтеу жөнінде келісімге қол жеткізді; 1989 жылдың басында қарыз көлемі 100 млн АҚШ долларынан асқан болатын. Боливия экономикасы үшін табиғи газ экспорты шешуші рөл атқарады, сондықтан Аргентинаның 1992 жылы боливиялық газды сатып алуды тоқтатуы дерлік апаттық жағдайға әкелуге шақ қалды. 2012 жылы Аргентина мен Боливия үкіметтері табиғи газ жеткізу туралы жаңа келісімге қол қойды, оның қолданылу мерзімі 2017 жылға дейін белгіленді. Дереккөздер
Көроғлы (қала)

Көроғлы — қала, Түрікменстанның Дашоғыз уәлаяты Көроғлы атырабының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 18 660 адам. Географиялық сипаттамасы Көроғлы уәлаят орталығы Дашоғыздан және Өзбекстан шекарасынан 20 км жерде орналасқан. Қала Әмудария алқабының халқы тығыз қоныстанған ауылшаруашылық аймағында, Әмудариямен қоректенетін үлкен Ильялин суару каналынан тарайтын суару каналдарының желісімен қоршалған. Тарихы Көроғлы атауын қала мен ауданға 2002 жылы түрік ұлттық эпосы «Көроглы» (түрікменше: Гөроглы) құрметіне берген. Ауыл бастапқыда Кеңес дәуірінде Тахта деп аталған. Кеңес заманында бұл жер қалалық үлгідегі елді мекен болып саналды, 2016 жылдың маусымында ол Мәжілістің жарлығымен қала мәртебесіне көтерілді. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қалада мақта тазалайтын зауыт және екі кірпіш зауыты болды. Мақта, қауын және жеміс-жидек — Көроғлы мен оның айналасында өсірілетін негізгі дақылдар. Дереккөздер
Иманбай кесенесі

Иманбай кесенесі – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Бейнеу ауданы, Төлеп ауылынан 18 км солтүстік-шығыс бағытта орналасқан. Кезеңі ХІХ ғасырдың аяғы, Дәулетнияз шебермен тұрғызылған. Сипаты Ескерткішті алғаш рет 1952 жылы М. Мендіқұлов зерттеген, өлшемдерін сәулетші А. Санбаев жасаған. Кейін 2007 жылы "Көшпелілер мәселесі бойынша ҚазҒЗИ" экспедициясы қосымша зерттеген. Құрылыстар жоспарда тікбұрышты, күмбезді-центрлі, іргетассыз, 1 тепкішекті цоколды бөлімге ие. Есік қуысы оңтүстікке бағытталған. Қабырғалары үш қабатты – қаптама тақта тастарынан және саз бекітпе-балшықтағы бітеме қаландысының орта қабатынан тұрады. Ішкі және сыртқы қабырғалардың беттері тасқа оймышпен әшекейленген және боялған. Ғимараттың бас қасбеті шығыңқырап тұрған порталмен нақтыланған. Тікбұрышты бөлімнен күмбез шеңберіне өтуі (мәткелі) қуыстық желкендер бойымен жасалған. Қарсы ескерткіште (1990 ж.) оңтүстік, батыс және солтүстік қасбеттері ғана біршама сақталған. Ескерткіштердің біршама қирағандары (2007 ж.) тіркелген. Бас қасбетте қаптама тақта тастарының 3 қатары және биіктігі 3 м-ге дейін саз бекітпе-балшықтағы тас қаланды ғана сақталған. Оңтұстік қасбетте тік тақтатастарының төменгі қатарында жануарлардың сұлбалы бейнелері көрінеді. Дереккөздер
Қымыздық күмбезтамы

Қымыздық күмбезтамы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қарақия ауданы, Сенек ауылынан 170 км шығыс бағытта орналасқан. Кезеңі ХIХ-ХХ ғасырлар. Сипаты Ескерткішті 1989 жылы "Қазқайтажаңғырту" институты экспедициясы зерттеген. Күмбезтам – 1 бөлмелі, жоспары тік бұрышты күмбезді құрлысы, дәстүрлі үйлесімде тұрғызылған: тік бұрышты призма цилиндр түріндегі барабан және конусты күмбез түрінде. Қасбеті оңтүстікке қараған және фриз қуысы мен жалпақ порталды етіп, өрнектермен өңделген. Ішкі үйлесімі әр түрлі бояулармен өсімдік және араб тіліндегі эпитафиялармен безендірілген. Құрлыс шебері Қабанбай Жақсыбаев. Бәлі ұлы Тәтібайдың – анасы Қымыздыққа арналған күмбезтам. Дереккөздер
Маңғытай күмбезтамы

Маңғытай күмбезтамы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қарақия ауданы, Сенек ауылынан 190 км шығыс бағытта орналасқан. Кезеңі ХIХ-ХХ ғасырлар. Сипаты Ескерткішті 1989 жылы "Қазқайтажаңғырту" институты экспедициясы зерттеген. Кесене Маңғытай қорымының орталық бөлігінде орналасқан. Ескерткіш бір камералы, тік бұрышты, көлемі 4,89×4,20 м, биіктігі 5,53 м дәстүрлі көлемде тұрғызылған: тік бұрышты призма цилиндр түріндегі барабан және конус түріндегі күмбез. Қабырғалары үш қабатты орталығында тас қаламасы бар: ішкі құрғақ қалама – "омыртқа" және беткі тақта тастар, сыртқы – көлденең қойылған үлкен тастар мен тігінен орнатылған тақта тастар. Дереккөздер
Изооктан

Изооктан (немесе 2,2,4-триметилпентан, изо-октан) — формуласы (CH 3 ) 3 CCH 2 CH(CH 3 ) 2 болатын органикалық қосылыс, алкан. Ол октанның (C 8 H 18 ) бірнеше изомерлерінің бірі болып табылады. Бұл нақты изомер октан рейтинг шкаласында 100 балл ретінде стандарт сияқты қабылданған (нөлдік балл — н-гептан). Бұл отын құрамындағы маңызды компонент болып табылады және жиі үлкен пропорцияларда (~10%) қолданылып, детонацияға қарсы отынның тұрақтылығын арттырады. Дәл айтсақ, егер «изо» стандартты мәнде қолданылса, изооктан атауы 2-метилгептан изомеріне ғана арналуы керек еді. Дегенмен, 2,2,4-триметилпентан октанның ең маңызды изомері болып саналады және тарихи тұрғыдан осы атаумен белгіленген. Өндірісі Изооктанды мұнай өнеркәсібінде изобутенді изобутанмен алкилдеудің көмегімен көп көлемде өндіреді. Бұл процесс алкилдеу қондырғыларында қышқыл катализаторлардың қатысуымен жүзеге асырылады. Сонымен қатар, изобутиленді Амберлист катализаторын пайдаланып димеризация арқылы изооктен қоспасын алу арқылы да өндіруге болады. Осы қоспаны гидрогендеу 2,2,4-триметилпентанды береді. Тарихы Детонация — ішкі жану қозғалтқыштарында жоғары сығымдау кезінде орын алатын қажетсіз процесс. 1926 жылы Грехем Эдгар әртүрлі мөлшерде н-гептан және 2,2,4-триметилпентанды бензинге қосты және 2,2,4-триметилпентан қосылған кезде детонация тоқтайтынын анықтады. Бұл жұмыс октан рейтинг шкаласының бастамасы болды. 2,2,4-триметилпентан қолданылған сынақ қозғалтқыштары белгілі бір өнімділік көрсетті, ол 100 октан стандарты ретінде бекітілді. Сол сынақ қозғалтқыштары гептанмен жұмыс істесе, өнімділік 0 октан стандартына сәйкес бағаланды. Басқа барлық қосылыстар мен олардың қоспалары осы екі стандартқа салыстырылып, октан сандары тағайындалды. Дереккөздер
Құбадақ

Құбадақ — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаяты, Болдымсаз атырабындағы қала. Құбадақ халқының саны 17 118 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Дашоғыз уәлаятының солтүстігінде, Хорезм шұратының бір бөлігін алып жатыр. Мұнда, Өзбекстан шекарасынан 3 шақырым және Дашоғыздан 35 км жерде. Ол каналдар желісімен бөлінген жазықта орналасқан, ал Құбадақтың солтүстік-шығысында шағын Құбатау үстірті орналасқан. Тарихы Фрэнк пен Тач-Вернер сөздігінде губа «қызыл-қоңыр», ал даг «тау» деп анықталады. Бұл атау айналадағы қызыл-қоңыр төбелерден шыққан деп мәлімдейді. 1938 жылға дейін ауыл Таза-Қала деп аталды, содан кейін 1949 жылға дейін ол Тельман (неміс коммунисті Эрнст Тельманның құрметіне), кейін Тельманск деп аталды. Қазіргі атауы 1990 жылдары берілген. 2016 жылғы маусымда Түрікменстан Мәжілісінің қаулысымен Құбадақ атырабының Құбадақ ауылы қала санатына жатқызылды. 2022 жылғы 9 қарашада Құбадақ атырабының жойылуына байланысты Болдымсаз атырабының құрамына кірді. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Құбадақ — мақта өңдеу және құрылыс материалдарын өндіру жақсы дамыған агроөнеркәсіптік қоныс. Асфальт зауыты бар. Дереккөздер
Ксилолдар

Ксилолдар (IUPAC атауы: диметилбензол) — ортақ формуласы (CH 3 ) 2 C 6 H 4 болатын үш органикалық қосылыс. Олар бензол сақинасындағы екі сутек атомын метил тобымен алмастыру арқылы алынған. Бұл — түссіз, жанғыш, аздап майлы, өнеркәсіпте үлкен маңызы бар сұйықтық. Аралас қоспа ксилол немесе дәлірек айтқанда, ксилолдар деп аталады. Аралас ксилолдар — ксилолдар мен этилбензол қоспасын білдіреді. Төрт қосылыстың да бірдей молекулалық формуласы бар: C 8 H 10 . Әдетте бұл төрт қосылыс әртүрлі каталиттік реформинг және пиролиз әдістерімен бірге өндіріледі. Тарихы Ксилолдар алғаш рет 1850 жылы француз химигі Огюст Кахур (1813–1891) тарапынан изоляцияланып, атауы берілген, ол оны ағаш шайыры құрамында тапқан. Өнеркәсіптік өндірісі Ксилолдар толуол мен бензолды метилдену арқылы өндіріледі. Сауда немесе зертханалық ксилол әдетте шамамен 40–65% м-ксилол және әрқайсысы 20%-ға дейін о-ксилол, п-ксилол және этилбензол қамтиды. Изомерлердің қатынасы патенттелген UOP-Isomar процесі арқылы жоғары бағалы п-ксилолға ыңғайлы етіп ауыстырылуы мүмкін немесе ксилолды өзі немесе триметилбензолмен трансалкилация арқылы түрлендіру арқылы. Бұл түрлендірулер зеолит катализаторлары арқылы жүзеге асырылады. ZSM-5 қазіргі заманғы пластиктердің массалық өндірісіне әкелетін кейбір изомеризация реакцияларын жеңілдету үшін қолданылады. Изомерия Кслилолдар үш изомерге бөлінеді: орто-ксилол, мета-ксилол, пара-ксилол. Дереккөздер