kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Бауыржан Нұрсұлтанұлы Нұрмаханов

Бауыржан Нұрсұлтанұлы Нұрмаханов (11 мамыр, 1961 жыл, Ақтөбе облысы, Ырғыз кенті) - жаттықтырушы, ҚР құрамасының еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы. Өмірбаяны * Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институтын (1985) зооинженер мамандығы бойынша; * Ақтөбе педагогикалық институтының дене тәрбиесі факультетін (1990) дене шынықтыру пәнінің оқытушысы мамандығы бойынша бітірген. * 1978 жылдан - Ақтөбе қаласының БСМ еркін күрес бойынша жаттықтырушысы. * 1980 жылдан - Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институтының студенті. * 1985 жылдан - Ақтөбе қаласының БСМ еркін күрес бойынша жаттытырушысы. * 2005 жылдан бері - ҚР құрамасының еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы. * ҚР еркін күресінен Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2000). Шәкірттері * Жастар арасындағы әлем чемпионы (2000) Ибрагим Әбіл * Әлем біріншілігінің жүлдегері (1998) Шамсутдинов Эльдар * Азия ойындарының қола жүлдегері (2008), халықаралық санаттағы спорт шебері Сәниев Әбділхакім * Әлем чемпионатының жүлдегері (2007), халықаралық санаттағы спорт шебері Жәнібекова Ольга Отбасы * Әкесі - Нұрмаханов Нұрсұлтан, зейнеткер, жүргізуші болып жұмыс істеген. Анасы - Мұхитова Баян-сұлу, зейнеткер, бухгалтер болып жұмыс істеген. * Үйленген. Жұбайы - Нұрмаханова Мейрамгүл (1966 ж. т.). * Балалары - Абылайхан (1992 ж. т.), Альбина (1994 ж. т.), Сара (1995 ж. т.), Қажыгелді (2001 ж. т.), Нәдиернар (2003 ж. т.), Инна (2006 ж. т.). Дереккөздер
Гүлнәр Абдоллақызы Дусматова

Гүлнәр Абдоллақызы Дусматова - 1964 жылы 5 қарашада Алматы қаласында туған. Ұлты - қазақ. С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1989), филолог. Гүлнар Абдуллақызы Дусматова 1964 жылы 5 қарашада Алматы қаласында дүниеге келген. 1989 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған. Актриса, тележүргізуші, ҚР халық әртісі, КСРО халық әртісі, Қазақстанның Кинематографистер одағының мүшесі (1991). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Г. Дусматова киноға 12 жасынан бастап түсті. Оның дебюті Абдулла Қарсақбаевтың "Бандыны қуған Хамит" фильміндегі жас Әйгерімнің рөлі болатын (1979). Сәтті және көрермен көңілінен шыққан осы фильмнен кейін Дусматоваға көп ұсыныс түсті. 1982 жылы дикторлыққа шақырылып, актриса телевидениеде көп жұмыс істеді. Алайда ол киноға түсуді жалғастырып жүрді. 1985 жылдан бастап "Қазақфильм" киностудиясында қызмет етеді. Отыз жылдық еңбек жолында жиырмадан астам сериалдар мен фильмдерге түсті. "Человический фактор" фильміндегі рөлі үшін 1985 жылы бүкілодақтық "Үздік әйел рөлі" деген номинацияны жеңіп алады. 2000 жылы "Жыл актрисасы" деп танылды. Сондай-ақ ол тек актриса ғана емес, кинофестивалдардың, шоу-бағдарламалардың, үкіметтік іс-шаралардың жүргізушісі. Көп жылдар бойы "Азия дауысы" халықаралық музыкалық фестивалінің жүргізушісі болды. Сонымен қатар әншілік өнерге де жақын. Әртіс музыкалық фестивалдарға, концерттерге қатысады. Соның ішінде "Алматы - менің махаббатым", "Қарағанды - менің жастығымның қаласы" ретро-фестивалдардағы өнерімен есте қалды. 1985 жылдан бері - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» Республикалық шығармашылық-өндірістік бірлестігінің (қазір - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм » АҚ) актері. «Даладағы қуғын » (1979), «Мүмкін емес балалар » (1980), «Үш күн мейрам » (1981), «Провинциялық роман » (1981), «Кінәңді ақта » (1983), «Адами фактор » (1984), «Қара балықтың ізі » («Өзбекфильм », 1989), «Түс ішіндегі түс » (1993) фильмдеріне; «Перекресток » телехикаясына (1996-2000) және тағы басқа фильмдерге түскен. ҚР Жыл актері (2000). Тұрмыс құрған. Жұбайы - Ахметов Қуат Дүйсенұлы, кинорежиссер. Қызы - Оразбаева Айша Әділқызы. Дереккөздер
Зүлфия Салахарқызы Чиншанло

{{Спортшы { } }} Зүлфия Салахарқызы Чиншанло (25 шілде 1993 жыл; Алматы, Қазақстан / Қытай деректері бойынша Бірақ кейін допингпен айыпталып, алтын жүлдесі қайтарылды. 2021 жылға ауыстырылған Токиода өткен Жазғы Олимпиада ойындары 2020-да 55 кг салмақ дәрежесінде 213 кг (90+213) нәтижесімен қола жүлдеге ие болды. Марапаттары * Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері (2009); * Құрмет ордені (2009); * 2-ші дәрежелі Барыс ордені (2012). Қытай БАҚ-ры Қытайдың Xinhua News ресми ақпараттық агенттігі мәліметтерінде «Зүлфия шын мәнісінде Қытайдың Хунан (湖南|Húnán) провинциясында туған, шын есімі Чжао Чаньлин (Жао Чаң Лиң) және орыс тіліне қарағанда қытай тілін жетік біледі» делінеді. 2008 жылы Майя Манезамен бірге Қытайдан Қазақстанға қоныс аударған деген ақпараттар бар. 2012 жылы қазанның 23-і күні қытайлық sohu.com сайтында «Қазақстанға кеткен Қытай қызы қайтып оралды және 2016 жылғы олимпиадаға Қытай атынан қатысады» деген мақала жарияланған болатын. Онда Зүлфияның Қытай азаматтығын алғаны туралы жазылған. Ал Қазақстан ауыр атлетика федерациясы өкілдері бұл ақпаратқа таңырқағандарын айтып, Зүлфияның Қытайға тек қыдыруға ғана кеткен және жақын арада орылуы тиіс деген мәлімдеме берді. 27-ші қазан күні Зүлфия Қытайдан Қазақстанға оралды. Оны Алматы әуежайынан жеке жаттықтырушысы Виктор Ни күтіп алды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.the-sports.org/weightlifting-chinshanlo-zulfiya-results-identity-s22-c2-b4-o81-w102058.html The-sports.org сайтындағы мәліметтер]
Гүлбаһрам Батырбекқызы Сейфуллина

Гүлбаһрам Батырбекқызы Сейфуллина (1908-1973) - Сәкен Сейфуллиннің зайыбы. Ауыл мектебінде оқып, әуелі Ақмолаға, содан кейін 1925 ж. Қызылжарға партия-кеңес мектебіне Нәзипа Құлжанованың жәрдемімен түседі. 1926 ж. С. Сейфуллин демалыстан қайтып келе жатып Нілді болыстық комитетінің төрағасы, қазақтың ірі ақыны Қайып Айнабековтің Күйеусайдағы үйіне түседі. Ол ағайындармен, әсіресе төңкеріс кезінде бірге болған Жақия, 1923 ж. кеңестердің 3-съезіне делегат болып барған Салық Айнабековтермен Сәкеннің бұрыннан-ақ аралас-құраластығы болатын. Сәкен аттанарда Қайып Қызылжарда оқып жатқан немере қарындасы Гүлбаһрамға сәлемдеме жібереді. Сәкен Гүлбаһрамды шақырып алып, сәлемдемені тапсырады және Қайыптың «Қырдың қызыл гүлдері» деген өлеңдер жинағының колжазбасын таза қағазға көшіріп беруін сұрайды. Осылайша кездесу сәтінде Сәкен көңілін білдіреді. Қызылордаға оралған соң «Совпарттағы қарындасыма — Гүлбаһрамға» деген өлең жазды. Ол «Еңбекші Қазақ» газетінде 1926 ж. 19 қарашада жарияланып, желтоқсан айының аяғында екеуі отау құрады. Оқуын оқи жүріп, Сәкеннің «Тар жол, тайғақ кешу» роман-эссесінің, «Тұрмыс толқынында» өлеңдер жинағының қолжазбаларын баспаға дайындауға көмектеседі. 1931 ж. Лаура (Сәкен еркелетуінде - Дәрідана), 1936 ж. Мұхтар Әуезов атын қойған Аян дүниеге келеді, бірақ екеуі де жастай шетінейді. Гүлбаһрам Сәкеннің шығармашылықпен бірыңғай айналасуына жағдай жасап, қанқұйлы 1937 жылдың 24 қыркүйегіне дейін тату-тәтті өмір сүреді. Гүлбаһрам Батырбек қызы 29 жасында тұл қалса да Сәкен абыройына дақ түсірмей өткен адал да батыр анамыз. 1938 ж. 8 ақпанда Сәкенмен соңғы рет түрмеде кездеседі де, Ақмолаға жер аударылады. Соғыс басталар қарсаңында Қаскелеңдегі «Қайрат» артелінде тігінші болып жүргенде ауруға шалдығып, 2-дәрежелі мүгедектікке шығады. Бауыры Бозтайдан қалған үш қызды және немере інісі Ерікті өсіріп, ел қатарына қосады. Гүлбаһрамның Сәкен үшін күресі таңқаларлықтай. 1938 ж. қоярда-қоймай жүріп Сәкенмен кездескенде үміт оты сөнбеген Гүлбаһрамнын 1940 ж. 24 желтоқсанда КСРО бас прокуратурасынан «күйеуіңіздің ісін қайта қарауға ешбір негіз жоқ» деген мейірімсіз жауап алуына қарағанда, Сәкенді ақтау жолында талай мекемелерге арыз бергенін көреміз. Сталин дүниеден өткен соң, өтініш-арыздарды жоғары жаққа толассыз жаза бергенге ұқсайды. 1956 ж. 25 мамырда заң подполковнигі Сидакиннен алған жауабы үміт отын жағуға себепші болып, хат үстіне өтініш, арыз үстіне шағым жазуды үдете түсіп, 1957 ж. 30 наурызда Сәкенді ақтап алады. Бұл Қазақстанға жеткен ең алғашқы қуанышты хабар еді. Біздің арыстарымыз осыдан кейін ғана ақтала бастады. Гүлбаһрам Сәкен мұрасын жариялауда да үлкен азаматтық танытты. Сәкеннен қалған қолжазбалар мен бұйымдарды, киім-кешектерді республика мұражайларына таратып берді. Сәкеннің естелігін Қарағандылық жазушы Ж. Бектұров жазып алып «Сәкеннің соңғы сәті» деген атпен жариялады. Дереккөздер
Владимир Никифорович Фоменко

Владимир Никифорович Фоменко 1941 жылы 14 мамырда Новосібір облысы Веселовск ауданы Лобино ауылында туған. Орыс. Құрманғазы атындағы өнер институтының оркестрлік факультетін бітірген (1970), оркестр әртісі, оқытушы. 1965 жылдан - Алматы қаласы Оперетта театры оркестрінің әртісі. 1970 жылдан - ҚазКСР ән мен би ансамблінің солисі. 1972 жылдан - Ақтөбе музыкалық училищесінің оқұытушысы. 1979 жылдан - Ақтөбе музыкалық училищесі директорының оқу-тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары. 1995 жылдан - Ақтөбе музыкалық колледжінің директоры. 2004 жылдан бері - Ақтөбе қаласы әкімі жанындағы эстрадалық-үрмелі музыка оркестрінің көркемдік жетекшісі және дирижері. «Астана» (1998), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) медальдарымен; КСРО Мәдениет министрлігінің «Үздік еңбегі үшін» (1981) белгісімен; облыстық атқару комитетінің (1988), қалалық әкімшіліктің (1996) құрмет грамоталарымен; Ақтөбе облысы әкімі сыйлығымен (2004) марапатталған. Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген өнер қайраткері. Үйленген. Жұбайы - Фоменко Наталья Александровна, Ақтөбе музыкалық колледжінің оқытушысы. Қызы - Свердлова Карина Владимировна (1970 жылы туған ). Дереккөздер
Талдысай кешені

Талдысай кешені, Жезқазғаннан Ұлытауға барар жолда, Жезді қаласынан 17км, Жезді өзені мен Талдысай сайының құйылысар жерінде орналасқан. Кешенде қола дәуірінің қонысы мен қорымы, ерте темір ғасырының мұртты обасы, ортағасырлық Басқамыр қаласы, қазақ зираты және оның шығысында солтүсгіктен оңтүстікке карай созылып жатқан биік қырат үстінде төрт бұрыштап тастан қаланған биіктігі 3м-ге жуық Қарауыл мұнарасы бар. Осының барлығы көне заманнан бері Талдысайдың табиғаты тұрмысқа қолайлы болғандығын, оны үзілмей ел қоныстанғандығын айғақғайды.Талдысай қонысы біздің заманымыз бұрынғы. 2-мыңжылдықтың орта кезінде ел мекен еткен орын,яғни қола дәуірінің ескерткіші. Зерттеу нәтижесінде бұл тайпалардың мал бағып,аң аулап, егін егіп,мыс балқытқаны анықталды. Бұл қоныс оңтүстікпен терістік тайпаларынын Сарысу, Жезді бойындағы үлкен жолдың ортасыңда орналасқан.Бірнеше рет (екі) салынған Талдысай қонысында мыс балқытқан,пештерінің табылуы қоныстың металлургтер ескерткіші екендігін дәлелдеді.Андрон тайпаларының осындай Атасу,Мыржық,Зырян сияқты қоныстарымен байланыста болған. Талдысайда тас ғасырының ескерткіштері: *Талдыбұлақ I; *Талдысай II; *Талдысай III; *Сарыбұлақ I; *Аяқбұлақ тұрақтары табылды.Бұл жерде барлығы X-ғасырға тарта ескерткіш бар. Дереккөздер
Батырбек Магаметович Оздоев

Батырбек Магаметович Оздоев (1970 жылы 22 наурызда Көкшетау қаласында туған) - Ингуш. Ауыр атлет, жаттықтырушы. Өмірбаяны * Көкшетау университетін бітірген (2003), жаттықтырушы-оқытушы, дене шынықтыру педагогы. * 2004 жылдан бері - 3-ОРМБЖМ ұлттық құрамасының (әйелдер командасының) аға жаттықтырушысы. Ауыр атлетикадан XXIX Олимпиадалық ойындардың 75 кг артық салмақ дәрежесіндегі қола жүлдегері (Пекин, 2008) Грабовецкая Марияны тәрбиелеген. Марапаттары * ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2008). * «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2008). * Көкшетау қаласының құрметті азаматы (2008). Отбасы * Анасы - Баркинхоева Таисия Алхастовна, зейнеткер, ІІМ ардагері. * Бойдақ. Дереккөздер
Конденсатор (Көлік)

Конденсатор - *1. жинақталған электр қорын ұстау қондырғысы (үзіктеу контактысы аралығындағы ұшқынды азайту мақсатында қолданылады); *2. газ үлгідегі немесе бу үлгісіндегі сұйық немесе қатты жағдайларда заттың ауысуын қамтамасыз ететін құрылғы. Дереккөздер
Лұғат Жұмаханұлы Өтешев

Лұғат Жұмаханұлы Өтешев - 1933 жылы 20 тамызда РКФСР Астрахан облысы Харабали қаласында туған. Қазақ. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын бітірген (1955), дене тәрбиесінің мұғалімі. Қазақ спорт және туризм академиясының Құрметті профессоры (2008 жылдан). Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1955 жылдан - Павлодар қаласы Абай атындағы орта мектепте дене тәрбиесінің мұғалімі. *1957 жылдан - Павлодар қаласы «Қайрат» облыстық кеңесінің жаттықтырушысы. *1961 жылдан - Павлодар индустриалды институтының дене тәрбиесі оқытушысы, аға оқытушысы. *1969 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты дене тәрбиесінің аға оқытушысы. *1973 жылдан - күрестен «Қайрат» орталық кеңесінің аға жаттықтырушысы. *1984 жылдан - Бүкілодақтық кәсіподақтар ерікті қоғамы «Қайрат» кеңесінің бас жаттықтырушысы. *1990 жылдан - Республикалық олимпиадалық резервтің аға жаттықтырушысы. *1992 жылдан - еркін күрестен Қазақстан құрама командасының бастығы. *1996 жылдан - еркін күрестен ҚР құрамасының мемлекеттік жаттықтырушысы. *2004 жылдан - зейнеткерлік демалыста. ҚР Күрес федерациясының мүшесі. Еркін және грек-рим күрестерінен ҚазКСР чемпионы (1995). ҚР Еңбек сіңірген 6 жаттықтырушыны, 35-тен астам спорт шеберін: Қожанов Қадыркенді, Абрамов Владимирді, Шәкіров Қобландыны және басқаларды тәрбиелеген. Спорт шебері. ҚазКСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. КСРО Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. «Еңбек ардагері», «Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін» медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Діни көзқарасы - «Мойындамаймын». Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Егер өнеркәсіп те, және басқа салалар да осылай дами берсе, біз әлемнің озық 50 елінің қатарына кіреміз». Үйленген. Жүбайы - Қапысова Мақуза (1936 ж. т.), зейнеткер. ұлдары - Нұрлан (1957 ж. т.), Ерлан (1961 ж. т.), Мейрам (1963 ж. т.); қызы - Айгүл (1958 ж. т.). 6 немересі, шөбересі бар. Дереккөздер
Алмаз Дәулетярұлы Өтешов

{{Ambox }} Алмаз Дәулетярұлы Өтешов - 1988 жылы 18 мамырда Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Еспенді ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Өтешов Дәулетяр Сардарұлы. Анасы - Әбілдаева Айман Әбдірашқызы, орта мектеп мұғалімі. Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін бітірген (2010), дене шынықтыру және спорт жаттықтырушы-оқытушысы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. Ауыр атлетикадан Азия чемпионы (Оңтүстік Корея, 2008); ересектер арасындағы Азия Чемпионатының 2 мәрте қола жүлдегері (Жапония, 2008; Талдықорған, 2009). «Қызылорда дамуына үлес қосқан үшін» медалімен марапатталған (2009). Діни көзқарасы - ислам. Дереккөздер
Эльза Елтоққызы Ділмұхамедова

Эльза Елтоққызы Ділмұхамедова 1944 жылы 2 ақпанда ӨзКСР Ташкент қаласында туған.Қазақ. Әкесі - Ділмұхамедов Елтоқ Ділімбетұлы (1903-1990), тарих ғылымдарының докторы болған. Анасы - Джавгарова Лейла Лутфулқызы (1913-2000), терапевт-дәрігер болып жұмыс істеген. Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының ғылыми-көпшілік кино мен телевидение режиссерлері факультетін бітірген (Мәскеу, 1975), ғылыми-көпшілік кино мен телевидениенің режиссері. Табиғатты қорғауға арналған фильмдердің (1975-1985), 8 фильмнің авторы және режиссері. «Дала сюитасы» (1990), «Таулар мен даланың көнелігі» (1991), «Құрбандық шалу» (үнді-еуропалық және скиф-сақ мәселелері) (1992), «Түркі руникаларының жұмбақтары» (1992), «Мен - еуразиялықпын» (1993), «Из глубины воззвав» (2000), «Еуразия континенті» және тағы басқа тарихи-мәдени тақырыптарға арналған фильмдер циклі. Орыс, қазақ (ауызекі) және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1961 жылдан - ҚазКСР-і ҒА ОҒК кітапханашының көмекшісі. 1962 жылдан - С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1967 жылдан - Златоуст қаласы металлургия зауытында зертханашы. 1968 жылдан - ҚазКСР ҒА Кен ісі институтының аға зертханашысы. 1969 жылдан - Қазақ телестудиясында режиссердің көмекшісі. 1970 жылдан - Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтындағы оқу (Мәскеу қаласы ). 1974 жылдан- «Қазақфильм» киностудиясында режиссер. 1979 жылдан - КСРО Мемкиносы жанындағы режиссерлер мен сценаристердің Жоғарғы курстарындағы оқу (Мәскеу қаласы ).1981 жылдан бері - «Қазақфильм» киностудиясында режиссер (қазіргі - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ).КСРО (1975 жылдан), ҚР Кинематографистер одақтарының мүшесі. «Құрмет» орденімен (2000) марапатталған. Халықаралық кинофестивальдардың (Рига қаласы , 1979; Минск қаласы , 1985), «Мәдениет арқылы бейбітшілікке қол жеткізу» Халықаралық сыйлығының (1994) лауреаты. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2007). Діни көзқарасы - православиелік. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Конфуций. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеген еуразиялық мемлекет». Хоббиі - әдеби және журналистік қызмет. Сүйіп оқитын әдебиеті - С.Санбаев, А.Құнанбаев, Ш.Уәлиханов, М.Әуезов, Ш.Құдайбердиев, Ф.М.Достоевский,А.Платонов, И.Шмелев, антикалық әдебиет, IV ғасырдың әдебиеті, Ғаламдық соборлардың материалдары. Жесір. Ұлы - Чекин Алексей Геннадьевич (1973 жылы туған). Дереккөздер
Капиталды Шашырату

Капиталды Шашырату - акционерлік компания (қоғам) капиталының жеке (жекеменшіктегі) кәсіпкерлердің капиталына айналуы: айналмалы қаражатты аз қозғалатын құндылықтарға (биржада онша бағаланбайтын пайызды қағаздар, т.б.) орналастыру. Бағалы қағаздардың иммобилизациясы - депозиттерга бағалы қағаздарының жинақталуы. Дереккөздер
Нұрлан Қасқырбайұлы Хамзин

Нұрлан Қасқырбайұлы Хамзин 1960 жылы 20 қазанда Қарағанды облысы Ұлытау ауданы «Қара Кеңгір» кеңшарында туған. Қазақ. Әкесі - Хамзин Қасқырбай (1939-2002), зоотехник болып жұмыс істеген. Анасы - Хамзина Бақыт Әбдікәрімқызы (1943 жылы туған), зейнеткер, мәдени қызметкер болған. Құрманғазы атындағы Апматы мемлекеттік консерваториясының халық факультетін бітірген (1984), домбыра классы бойынша орындаушы, вокалшы (бас). Қазақ және орыс тілдерін біледі. Нұр Отан ХДП мүшесі (2002 жылдан). 1982 жылдан - Құрманғазы атындағы қазақ академиялық ұлттық аспаптар оркестрінің әртісі. 1991 жылдан - «Отырар сазы» фольклорлық этнографиялық оркестрінің әртісі. 1995 жылдан - Қ. Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық драма төатрының бас дирижері. 1998 жылдан бері - «Сарыарқа» ұлттық аспаптар ансамблінің көркемдік жетекшісі. Мәдениет қайраткері (2001). Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Д.А. Қонаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Орнықты дамып келе жатқан мемлекет». Хоббиі - бильярд, шахмат. Сүйіп оқитын әдебиеті - қазақ әдебиеті. Үйленген. Жұбайы - Хамзина Гүлнар Мұстахимқызы (1961 жылы туған), Қазақстан Республикасы Еңбек сіңірген әртісі, Астана қаласы Мемлекеттік филармониясының солисі. Ұлдары - Хамзин Ақан Нұрланұлы (1985 жылы туған), Қасқырбай Әлішер Нұрланұлы (1992 жылы туған. Дереккөздер
Маймақ Тәшекұлы

Маймақ Тәшекұлы (1868, Ұлытау облысы, Жаңаарқа ауданы - 1924), суырыпсалма ақын. Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. Өлендерінен бізге жеткені — «Балбике мен Маймақтың айтысы» және «Тақыр Омардың жоқтауы». Бұл жоқтау А. В. Затаевичтің «1000 песен казахского народа» деген кітабына кірген. Дереккөздер
Кондиционер(Көлік)

1 — конденсатор 2 — жылу реттейтiн шұра 3 — булағыш 4 — компрессор Кондиционер - ауаны белгілі бір параметр (ылғалды, таза, температура, құрам) және оны қажетті параметрлерде ұстауға дайындайтын қондырғы. Дереккөздер
Карго

Карго — сыртқы сауда операцияларында кемеге артылған жүк. Басқа мағыналары * Карго (Камбрия) — Англияның солтүстік-батысындағы ауыл * Карго (фильм, 2009) * Карго (фильм, 2017) * Карго — фамилия Дереккөздер
Нұрғали Секеманов

Нұрғали Секеманов (1915 ж.т.), бұрғылаушы, Соцолистік Еңбек Ері (1971). Ұлытаудың түлегі. 1931-1937 ж. Қарсақбай мыс қорыту заотында слесарь, Ұлы Отан соғысына қатысқан . 1946-1950 ж. ішкі істер органдарында 1950 ж. зейнеткерлікке шыққанша Қазақ гидрология басқармасының жүйесінде шебер, аға бұрғылау шебері болып істеген. Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Семен Семенович Макаров

Семен Семенович Макаров (1902-1972), таукен машиналарының конструкторы, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген өнертапқышы (1960). 1926-1941 ж. Донбастың әр түрлі шахталарында слесарь, көмірді ойып үгетін машинаның машинисі, бас механик. 1941-42 ж. Тау-кен шахта-жабдықтарын Донбастан Қарағандыға көшіруді ұйымдастырушылардың бірі. 1942-45 ж. №31 Қарағанды шахтасының бас механигі. 1945-1953 ж. Қарағандыдағы кен техникасын жасау және жетілдіру жөніндегі арнаулы конструкторлық бюроның жетекшісі. 1953-1964 ж «Гипроуглегормаш» институтының бас конструкторы, 30-дан астам ғылыми еңбек пен өнертапқыштық ұсыныстардың авторы. 194445ж. ГМК-1 (Мақаров кен комбайны) көмір комбайнынжасапшығарды. 1947 ж. Қарағанды көмір бассейнінің шахталарында 24 ГМК-1 комбайны тиімді жұмыс істеді, соның нәтижесінде бассейнде ең жоғарғы еңбек өнімділігіне қол жетті. М. сондай-ақ ГМК-2, КМ-6 М, КМ-4М көмір көмбайндарын, УДП-2 көмір қопарып, тиейтін машина т. б. жасады. 2-сайл. КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО Мемлекеттік сыйл. лауреаты (1948). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Облыстық өлкетану мұражайында Макаров еңбектері қойылған. Дереккөздер
Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)

Сырдария ауданы – Қызылорда облысының орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлік. 1938 жылы құрылған. Жер аумағы 39,1 мың км². Орталығы – Тереңөзек кенті. Географиялық орны, жер бедері Аудан солтүстігінде Ұлытау облысы Ұлытау ауданымен, батысында Жалағаш ауданымен, оңтүстігінде Өзбекстанмен, шығысы мен оңтүстік-шығысында Шиелі ауданымен, Қызылорда қаласымен және Түркістан облысы Созақ ауданымен шектеседі. Жер бедері негізі жазық, оңтүстігінде Қызылқұм құмы жатыр, солтүстігі тақыр. Топырағы құмдауытты, сортаң болып келеді. Өсімдіктерден жусан, бетеге, жыңғыл, тал, тораңғы, қамыс өседі. Жануарлардан қасқыр, қоян, қарсақ, сарышұнақ, қосаяқ, күзен мекендейді. Құстардан: бүркіт, қаршыға, қырғауыл, қаз, үйрек. Халқы Тұрғындар саны – 38 841 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 98,36%, орыстар – 0,82%, басқа ұлт өкілдері – 0,83%. Әкімшілік бөлінісі 14 елді мекен 1 кенттік әкімдік пен 13 ауылдық округке біріктірілген: Ауыл шаруашылығы Ауданның негізгі шаруашылық саласы: егін және мал, құс шаруашылықтары. Мал шаруашылығының ірі қара мал өсіруде үлкен көрстекіштер көресетеді. Құмкөл мұнай өндіру кеніші бар. Дереккөздер
Коник

Коник - ұзын жүктерді тіркемеде және ауыр жүк тартатын автомобильдерде бекіту үшін қолданылатын бұрылымды қондырғы; оның горизонтальды балка тірегі алынбалы штырлармен бекітіледі - ол солға, оңға иіліп, жүкті түсіруді қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Максимов Евгений Викторович

Максимов Евгений Викторович (1942 ж. т.), қара, түсті және сирек металдар металлургиясы саласының маманы, техникалық ғылымдарының докторы (1982), профессор (1992). ҚарПТИ-ды бітірген (1965). 19711987 ж. ҚазКСР ҒА ХМИ аға инженері, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі, ғылыми жұмыс жөніндегі директорды орынбасары. 1987 жылдан дисперсті қорталардың газо-механикасы зертханасының меңгерушісі. 300-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 5 монографияның авторы. Дереккөздер
Жұлдыз Тойбекова

Жұлдыз Тойбекова - (1967 жылы туған), ақын, журналист. Қарқаралы ауданының түлегі. *1984 жылы осындағы Алғабас орта мектебін тәмамдап, сол кездегі бастамамен комсомол-жастар шопандар бригадасында бір жыл еңбек еткен. *Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген (1990) . *1986-87 жылдары Алматы қаласында өткен Республикалық студент-жастар арасындағы ақындар айтысының, *1990 жылы Атырау қаласында Махамбет Өтемісұлының құрметіне және республикалық «Лениншіл жас» газетінің 70 жылдық мерейтойына арнайы өткен республикалық ақындар айтысының жүлдегері. *1990 жылдан облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің әлеуметтік мәселелер бөлімінің қызметкері. *«Көтердім ақжелкенін жыр-кеменің» атты жинақтың (2006) авторы. Дереккөздер
Асхат Берлешұлы Шахаров

Асхат Берлешұлы Шахаров (3 қазан 1978 жыл, Ақбұлақ, Орынбор облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, дзюдо күресінен спорт шебері, 2023 жылғы 5 қыркүйектен бергі Ақтөбе облысының әкімі. Өмірбаяны Асхат Шахаров 1978 жылғы 3 қазанда кеңестік Ресейдегі Орынбор облысының Ақбұлақ ауылында дүниеге келген. Әкесі — Шахаров Берлеш Шағанбайұлы (1955 жылы туған), жүргізуші. Анасы — Шахарова Люба Күлмағамбетқызы (1957 жылы туған), мейірбике. Асхат Шахаров 1999 жылы Қазақ мемлекеттік туризм және спорт академиясын дене шынықтыру пәнінің оқытушысы — спорт бойынша жаттықтырушы, 2002 жылы Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін халықаралық экономист мамандығы бойынша бітірген. 2013 жылы Ресей Федерациясы Президенті жанындағы Ресей Мемлекеттік қызмет және халық шаруашылығы академиясын аяқтаған да, экономика ғылымдарының кандидаты болған. 2005 жылғы қарашадан бергі Ақтөбе педагогикалық институты дене тәрбиесі кафедрасының доценті. 2007 жылғы сәуірден Ақтөбе облыстық олимпиадашылар резервін дайындау орталығының директоры. Саяси мансабы 2013 жылғы маусымнан бері БҚО Қаратөбе ауданының әкімі қызметін, 2017 жылғы шілдеден БҚО Зеленов ауданының әкімі, 2020 жылғы наурыздан Ақтөбе қаласының әкімі болды. 2022 жылғы қарашадан 2023 жылға дейін Президент Әкімшілігінің Мемлекеттік инспекторы қызметін атқарды. 2023 жылғы 5 қыркүйекте Ақтөбе облысының әкімі болып тағайындалды. Спортағы мансабы Самбодан үш мәрте әлем чемпионы, екі дүркін әлем кубогының иегері, дзюдодан дүниежүзілік біріншіліктің қола жүлдегері, Қазақстан еңбек сіңірген спорт шебері. * Самбо мен дзюдо күресінен ҚР чемпионы (1998-2005); * Азия біріншіліктері және чемпионаттарының 2 мәрте жеңімпазы, 3 мәрте жүлдегері; * Самбодан әлем чемпионы (Ақтөбе, 1997; Красноярск, 1998); * Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (Испания, 1999). * Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (Мюнхен, 2001). * 2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан (Сидней, 2000); * Самбо күресінен 3 мәрте әлем чемпионы (Киев, 2000; Кишинёв, 2004; Астана, 2005). Марапаттары Шахаровтың марапаттары және атақтары: * Дзюдо күресінен халықаралық санаттағы спорт шебері (1997); * Ақтөбе облысының Жыл адамы (2005); * Құрмет ордені (2009); * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі (2001); * Астанаға 10 жыл медалі (2008). Дереккөздер
Венинг-Мейнес доғалары

Венинг-Мейнес доғалары Жанартаулық аралдық доғалар өңірінде Голландия ғалымы Венинг-Мейнес анықтаған ауырлық күшінің өте қарқынды қалыпсыздықтары. Аталған қалыпсыздықтар бұл өңірге тиесілі жер қыртысы мен жоғарғы мантияның әртектілікпен және теңдессіздікпен сипатталатындығын көрсетеді. Ауырлық күшінің теріс қалыпсыздықтары шамамен терең сулы науаларға сәйкес келеді. Дереккөздер
Хафиз Жаңабайұлы Мақажанов

Хафиз Жаңабайұлы Мақажанов (1911-1987), Травматолог-ортопед, медицина ғылымдарының докторы (1968), профессор (1969). ҚазКСР-інің еңбек сің. дәрігері (1956). Алматы Мемлекеттік медицина институтын (1941) бітірген. 1947-48 ж. Қарағанды қалалық ауруханасының хирургия бөлімінің меңгерушісі. 1948-1971 ж. Қарағанды облысы денсаулық сақтау бөлімінің бас хирургі, сонымен бірге 1950-57 ж. Қарағанды Мемлекеттік медицина институтында ассистент, доцент. 120-ға жуық ғылыми еңбектің (оның ішінде 2 монография), 6 өнертапқыштық ұсыныстың авторы. Ғылыми еңбектері негізінен сүйектің туа біжен кисығына және сыныққа операция жасауды жетілдіру проблемаларына арналған. 1-және 2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Дина Мерекеқызы Хамзина

Дина Мерекеқызы Хамзина 1972 жылы 1 қаңтарда Батыс Қазақстан облысы Фурманов ауданы Жаңа жол ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Хамзин Мереке, марқұм, қазақ тілі мен әдебиетінің мұғалімі болып жұмыс істеген. Анасы - Өтеғалиева Алтынай, зейнеткер, математика мүғалімі болып жұмыс істеген. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының музыкалық-педагогикалық факультетін (1994) музыка мұғалімі мамандағы бойынша бітірген. қазақ, орыс, ағылшын және итальян (сөздікпен) тілдерін біледі. 1994 жылдан - Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының оқытушысы. 2000 жылдан бері - Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының меццо-сопраносы, солисі. Аналық (М. Төлебаевтың «Біржан және Сара»), Қамқа (Е. Брусиловский, «Қыз Жібек»), Қарлығаш (А. Жұбанов, Л. Хамиди, «Абай»),Жанка (Е. Брусиловский, «ЕрТарғын»), Мерседес, Кармен (Ж. Бизе, «Кармен»), Азучена (Дж. Верди, «Трубадур»), Полина (П.И. Чайковский, «Пиковая дама»), Ольга, няня (П.И. Чайковский, «Евгений Онегин»), Лаура (П.И. Чайковский, «Иоланта»), Сузуки (Дж. Пуччини, «Чио-Чио-сан»), Зибөль (Ш. Гуно, «Фауст») партияларын, Дж. Вердидің «Реквиемінде» мецц-партиясын; Маддалена, («Риголетто»), Флора («Травиата» Дж. Верди) меццо-сопрано партияларын орындаған. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Болашақ Қазақстан - бұл бүгінгі балалар. Сондықтан балаларға қарап, еліміз сенімді қолда дөп ойлаймын. Олар барлық салаларда өте белсенді». Хоббиі - музыка. Сүйіп о􀀃итын әдебиеті - А. Құнанбаев.¥лы - Сағи Нұрсұлтан (1997 ж. т.). Дереккөздер
Картельдік Келісімдер

Картельдік Келісімдер - кәсіпорындардың көбінесе коммерциялық қызмет бойынша бірігуінің негізгі формаларының бірі, мұнда қатысушылардың шаруашылық дербестігі сақталады. Ішкі және халықаралық, экспорттық, және импорттық болып ажыратылады. Келісімдерде патент алмасып отыру, қатысушылардың бэріне міндетті тауар бағаларын қою, тиісті квоталарды белгілеу негізінде сатылатын немесе өндірілетін тауарлардың көлемін және оларды сататын аймақгарды шектеп отыру және т.б. көзделген. Әдетте, 5-10 жылға жасалады. Дереккөздер
Дәулетбек Таңатұлы Мақаш

Дәулетбек Таңатұлы Мақаш (1955-2004), журналист. Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1982). 1982-1991 ж. және 1999 жылдан Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде тілші, жауапты хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі, 1991-96 ж. республикалық «Халық кеңесі» газетінің Қарағанды облысы бойынша меншікті тілшісі. 1997-99 ж. ҚарМУ-дің «Қарағанды университеті» газетінің редакторы. Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1990). Шығармалары «Жүрегімде айтылмаған сыр қалды», «Жазылар естеліктер мен туралы» (2005) кітаптарына топтастырылды. Дереккөздер
Серік Сексенов

Серік Сексенов (1950 ж.т.), журналист, ҚазМУ-ді (1977), Алматы Жоғары партия мектебін (1987) бітірген. Егінді бұлақ ауданы «Ленин туы» газетінің жауапты хатшысы, облыс «Орталық Қазақстан» газетінің тілшісі , жауапты хатшысы, бөлім меңгерушісі. Қазақстан журналистер одағы облыс ұйымы сыйлығының бірнеше мәрте лауреаты, Қазақстан кіші ассамблеясы туралы «Сарыарқа - достықтың мекені» (2004) кітабын шығарушылардың бірі. Дереккөздер
Гүлнәр Абдоллақызы Ералиева

Гүлнәр Абдоллақызы Ералиева (1958 жылы 11 наурызда Ақмола облысының Вишневка ауылында туған) — актриса, ҚР Еңбек сіңірген әртісі (1991), Қазақ. Өмірбаяны * Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік көркем-театр институтының көркем-театр факультетін бітірген (1979), театр және кино актері. * 1980-1995 жылдары - Мұхтар Омарханұлы Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының драма актері. * 2005 жылдан - «Silkway City» ЖШС кинотеатрының менеджері. * 2006 жылдан бері - «ҚазТрансГаз-Алматы» АҚ бұқарамен байланыс жөніндегі маманы. Рөлдері Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың «Қарагөз» (Қарагөз), Ғабит Махмұтұлы Мүсіреповтың «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» (Баян), Сәбит Мұқанұлы Мұқановтың «Шоқан Уәлиханов» (Катерина), Ф. Шиллердің «Генуядағы Фиеско бүлігі» (Элеонора), У. Шекспирдің «Асауға тұсау» (Катарина), Уйгун мен Султановтың «Әлішер Навои» (Гули) және тағы басқа спектакльдерінде ойнаған. Ш. Бейсембаевтың «Бұлақ» - Әйгерім («Қазақфильм»,1974); А. Қарсақбаевтың «Алпамыс мектепке барады»-Мұғалімнің қалыңдығы («Қазақфильм», 1975); Ә. Тажібаевтың «Нан мен Тұз» - Әсия; С. Шутовтың «Шешуші айқас» - Сәуле («Қазақфильм», 1978); С. Ходжиковтың «Біздікін біл» - Қадиша («Қазақфильм», 1984); Д. Садырбаевтың «Ауылдық мозаика» - Шакин («Қырғызфильм», 1980); Ю. Бзаровтың «Тұңғиықтан репортаж» - Суфия («Өзбекфильм», 1984); «Біз орысша сөйлейміз» («ДЭФА-фильм», ГДР, 1978); С. Бодровтың «Шиза» - Күляш (2005) фильмдеріне түскен. Отбасы * Әкесі - Ералиев Абдолла Сұлтанмұратұлы, зейнеткер, ҚазКСР Министрлер кеңесі төрағасының кеңесшісі болған. Анасы - Құрбанова Іззат Төлендіқызы, зейнеткер, бас бухгалтер болып жұмыс істеген. * Балалары - Гауһар (1978 жылы туған), Диляра (1987 жылы туған); ұлы - Жалғас (1995 жылы туған). Дереккөздер
Сауық Мәсіғұтқызы Жақан

Сауық Мәсіғұтқызы Жақан 1945 жылы 11 ақпанда Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданының Еркіндік ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Жақанов Мәсіғұт, марқұм. Анасы - Жақанова Зайра, марқұм. Арғын тайпасның Қуандық руының қарпық-тоқа бөлімінен шыққан. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1966), филолог. Доцент. «Сөйлеу техникасы» (2002), «Жүргізушінің сөйлеу мәдениеті» (2004) кітаптарының авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1966-2002 жылдары - Қазақ радиосының дикторы. 1998 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының сахналық сөйлеу пәнінің дәріскері. 2000 жылдан бері - әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетінде дәріскер, доцент. «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған (1985). Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі (1995). Діни көзқарасы - ислам. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлденген Қазақстанның келешегіне сенемін». Тұрмыс құрған. Жұбайы - Қомбаров Мәрлен, экономист. Ұлдары - Қомбаров Саян (1972 жылы туған), Қомбаров Ерлік (1981 жылы туған). Дереккөздер
Байжұма Қатираұлы Мақашев

Байжұма Қатираұлы Мақашев (1959 ж. т.), әуесқой композитор, өлең жазумен де шұғылданады. Техника ғылымдарының кандидаты (1990). 1981 ж. Қарағанды политехникалық және Жезқазған тау-кен технологиялық институтын (1986) автокөлік инженер-механигі және тау-кен инженері мамандықтары бойынша бітірген. КарПТИ Жезқазған филиалында оқытушы, Ұлытау аудандық «Агропромтехника» өндірістік бірлестігінің бас инженері, Жезқазған облысы кәсіптік-техникалық басқарма бастығының орынбасары, «Жезқазғантүстіметалл» АҚ бөлім бастығы болып қызмет атқарды. 30-ға жуық ғылыми еңбектері, патенттері бар. 1993 жылдан «Қазақмыс» қорпорациясында бас маман. Өлендері қалалық, облыстық, республикалық басынымдарда жарияланған. «Ұлытау вальсі», «Ұлытау аруы», «Бал қымыз», «Анама» т. б. әндердіңавторы. Дереккөздер
Ботагөз Елубайқызы Мақсұтова

Ботагөз Елубайқызы Мақсұтова (1971 ж. т.), актер. Т. Жүргенов атындағы Алматы мемлекеттік театр және сурет өнері институтын бітірген (1996). 1992 жылдан С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрының артисі. Ш. Мұртазаның «Домалақ ана» — Нүрилә, М. Хасеновтың «Ні-Ғі» махаббат» — Зәуреш, Ш. Айтматовтың «Ана—Жер Ана» — Әлиман рөлдері сыншылардың жоғарғы бағасына ие болды. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының лауреаты (2002). Дереккөздер
Мұстақым Малдыбайұлы

Мұстақым Малдыбайұлы (1880-1923, кейбір деректерде 1927), публицист, қоғам қайраткері, Алаш қозғалысына белсене катысушылардың бірі. Қарқаралының түлегі. Троицк к-ндағы орыс-қазақ мектебін, Уфадағы Ғалия медресесін тәмамдаған. 1910-11 ж. Жетісу жеріндегі Мамания мектебінде оқытушы әрі директоры қызметін атқарған. 1912 ж. Семейде «Жәрдем» баспаханасында Малдыбайұлының «Қазақша оқу кітабы», «Иман және намаз» атты оқулықтары жарыққа шыққан. Елеусін Бұйриннің 1912 ж. шыққан «Ызын» жинағына Малдыбайұлының «Туған жерім» атты өлеңі енғен. Мақалалары «Қазақстан» (1911-13), «Қазақ» (1913-18), «Қазақ тілі» (1918-19) газеттері мен «Айқап» журналдарында жарык керғен. Ол кейбір еңбектерінде «М. М.», «Азамат Қорықбасов», «Мұстақым», «Ризабек Сәулеев», «Жолдасы» атты бүркеніш есімдерді қолданған. Жаңа экономикалық саясат жылдары Едірейдің Қараадыр деген қыстағынан мектеп, дүкен, сүт өнімдерін шығаратын шағын зауыт ашкан. Семей к-нда банкісі, Сарыкияқта мал семірту пункті болған. Дереккөздер
Павел Игнатьевич Малтабар

Павел Игнатьевич Малтабар (1908 — 1977), шахта құрылысшысы. Социалистік Еңбек Ері (1957). Донецк тау-кен институтын бітіргеннен кейін (1932) Қарағанды тас көмір бассейніне жіберілді. 1941 — 1945, 1963-1971 ж. «Қарағанды шахта құрылысы» тресінің (комбинатынын) бас инженері, құрылыс бастығы, бас инженердің көмекшісі, 1938-1941 ж. «Донбасс шахта құрылысы» (Донецк қ.) тресінің құрылыс бастығы бас инженердің көйекшісі, 1945-48 ж. шахта құрылысы басқармасының, 1948-1954 ж. Новошахтинск құрылысы орт. басқармасының, 1954-59 ж. «Қарағанды шахта құрылысы» комбинаты Киров шахта құрылысы басқармасының бастығы. 1959-1963 ж. «Қарағанды шахта құрылыс» тресінің бастығы. Марапаттар * Социалистік Еңбек Ері - КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1957 жылғы 26 сәуірдегі Жарлығымен * Ленин ордені * Еңбек Қызыл Туы ордені * «Еңбектегі ерлігі үшін » медалі * 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медал Дереккөздер
Жылулық сәулелену. Абсолют қара дене

]] XX ғасырдағы ғылыми ойдың ұлы жеңісі — кванттық теорияны қалыптастыруда қызған дененің сәуле шығаруын эксперименттік зерттеу үлкен рөл аткарды. Жоғары температураға дейін қыздырғанда дене әртүрлі түске еніп, сәуле шығара бастайтынын білеміз. Мысалы, темірді кыздырғанда, ол өуелі қызыл, содан кейін қызыл сары, одан әрі ақ сары түске беленеді. Электр шамының вольфрам қылын 3000 С-қа дейін кыздырғанда, ол ақ жарық сәуле шығарады. Күннің жарығы, Жұлдыздардың шығаратын сәулелері де олардың температурасының өте жоғары болуына байланысты. Қызған денелердің сәуле шығарып, электромагниттік энергия таратуын жылулық сәулелену деп атайды. Жылулық сәулелену құбылысы тек қызған денелерде ғана емес, салқын денелерде де орын алады. Электр шамының вольфрам қылы 3000 С-қа дейін кызғанда көзге кәрінетін ақ жарық шығарса, температурасы төмендеген сайын денелер керінбейтін инфрақызыл сәулелер шығарады. Инфрақызыл сәулелерінің жиілігі ақ жарықтың жиілігінен төмен. Сондай-ак денелердің температурасы тым жоғары болса, олар кәрінбейтін улытыракүлгін сәулелер шығарады. Ультракүлгін сәулелерінің жиілігі ақ жарықтың жиілігінен жоғары. Жарық сияқты жылулык сәулелердің барлық түрлері де электромагниттіктолқындар катарына жатады. Олар бір-бірінен тек жиіліктеріне немесе толқын ұзындықтарына карай ажырайды. Эксперименттік зерттеулер денелердің жылулық сәулелерді шығарумен катар оларды жұта да алатынын керсетті. Оны көптеген тәжірибелер растайды. Мысалы, параболоидтік айнаға вольфрамнан жасалған спираль қылын орнатып, оны электр тоғымен инфрақызыл сәулесін шығаратындай етіп кыздырайық. Оған карама-карсы қойылған екінші айнаның фокусына қара түске боялған құрғак мақтаны іліл қойсақ, ол белгілі бір уақыттан кейін "өз-өзінен" тұтанып жана бастайды. Бұдан денелердің жылулық электромагниттік сәулелерді шығарып кана коймай, оларды жұта да алатыньш кәреміз. Ал кара түсті денелер сәулелерді басқа түсті денелерге карағанда көбірек жұтады. Бұл төжірибе электромагниттік толкындардың шынында да энергия таситынына көзімізді жеткізеді. Өзіне түскен әртурлі жиіліктегі сәулелердің энергиясын толық жұтып. алатын денені абсолют қара дене деп атайды.Күн сыртқы ортаға жарық шығарумен қатар өзіне сырттан келіп түсетін әртүрлі жиіліктегі сәулелерді де толық жұтып алады. Сондықтан ол абсолют кара денелер қатарына жатады суретте абсолют қара дененің үлгісі көрсетілген. Іші куыс ыдысқа тар саңылаудан түскен сәуле шексіз мәрте шағылады да, толық жұтылады. Дереккөздер
Сәкен Қадыркенұлы Малыбаев

Сәкен Қадыркенұлы Малыбаев (1941 ж.т.),тау көлік машиналары саласының маманы, техникалық ғылымдарының докторы (2001), профессор (1992). ҚарПТИ-ды бітірген (1969). 1968-1993 ж. комсомол ұйымының хатшысы. 1975 жылдан ҚарПТИ аға оқытушы, доцент, факультет деканы, проректоры, кафедра меңгерушісі. 95-тен астам ғылыми еңбектің, 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Владимир Николаевич Малышев

Владимир Николаевич Малышев (1947 ж. т.), инженер-маркшейдер, өндіріс жетекшісі. Қарағанды политехникалық институтын (1980), Алматы политология институтын (1985), Мәскеудің еңбек және әлеуметтік катынастар академиясын бітірген (1994). 19661997 ж. Ащысай полиметалл комбинатының бұрғылаушысы, Шығыс Жезқазған кенішінің проходчигі, кен мастері, бөлімше мастері, кенді учаскенің бастығы, Балқаш КМК маркшейдері, бұрғылап атқылау жұмыстарының аға инженері, Қоңырат кенішінің өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы, Балқаш қалалық партия комитетінің өндіріс-көлік бөлімінің меңгерушісі, Балқаш КМК парком хатшысы, Никольск қалалық партия комитетінің 1-хатшысы, Сәтбаев қалалық аткомының төрағасы, Сәтбаев қалалық әкімшілігінің басшысы, «Қазақмыс» Мемлекеттік холдинг-компаниясының вице-президенті, «Жезқазғантүстіметалл» АҚ 1-вице-президенті. 1997 жылдан Балқаш КМК бас директоры, кейін осы комбинаттың басшысы болды. Малышев тау-кен металлургиясы саласында мол тәжірибе жинақтаған, ұйымдастырушылық қабілеті мол басшы маман ретінде танылды. Дереккөздер
Еуропа Экономикалық Қоғамдастығы

Еуропа Экономикалық Қоғамдастығы(ЕЭҚ, «Ортақ рынок») - мемлекеттік ұйым. 1958 жылы құрылып 1993 жылдың 1 қарашасында Еуропа одағы құрылысымен Еуропа Қоғамдастығына айналды. Еуропа экономикалық қоғамдастығына Франция, Германия, Италия, Бельгия, Нидерланд, Люксембург, Ұлыбритания, Дания, Ирландия, Грекия, Испания және Португалия кірді. Қоғамдастықтың жұмысына ассоциация құқығымен Африканың, Кариб теңізінің және Тынық мұхитының аймағындағы бұрын осы қоғамдастықтың отары болып келген 50-ден астам дамушы мемлекет қатысатын. Дереккөздер
Сергей Андреевич Мамонтов

Сергей Андреевич Мамонтов (1961 ж. т.), экономика және білім беру қызметін басқару саласының маманы, РФ экономика ғылымдарының докторы (2004), профессор (2003). ҚарПТИ (1991) және Орал Мемлекеттік университетін (1983) бітірген. 19832005 ж. ҚарПТИ машина жасау технологиясы каф-сының ассистенті, комсомол комитетінің хатшысы, №53 орта мектебінде математика пәнінің мұғалімі, Қарағанды бианес колледжінің математика және информатика пәндерінің оқытушысы, жалпы білім берегін пендер кафсының меңгерушісі, директордың оқу ісі женіндегі орынбасары, Қарағанды бизнес, басқару, құқық университетінің оқу ісі женіндегі проректоры, Д. А. Қонаев атындағы Қарағанды құқық университеті доценті, Қарағанды маңызды білім беру «Болашақ» институты экономика-педагогика ф-тінің деканы, қазіргі уақытта аталмыш институтың экономика және ақпараттандыру женіндегі проректоры. 50-ге жуың ғылыми еңбектің, оның ішінде 4 монографияның авторы. Дереккөздер
Шағылысу шекарасы

Шағылысу шекарасы. Толқындық төзімділік көрсеткіштері (нақтылы ортаны құрайтын дененің тығыздығы мен сол дене арқылы өтетін толқын жылдамдығының көбейтіндісі) бір-бірінен өзгеше денелер жапсарынан ұдайы көрініс беріп отыратын шартты шекара. Дереккөздер
Науқанбай Әлмұхамбетов

Науқанбай Әлмұхамбетов (1946-1994), ғалым-математик, математика ғылымдарының кандидаты (1974). ҚазМУ-ды бітірген (1967). 1972 жылдан өмірінің соңғы күніне дейін Қарағанды мемлекеттік университетінде еңбек етті. Оның бастамасымен алғаш рет университетте есептеу математикасы кафедрасын ашып, соның меңгерушісі болды. Әлмұхамбетов тау-кен өндірісінің геологиялық процестерін математикалық модельдеу және серпімділік теориялары салаларында 70-тен аса ғылыми еңбек жазды. 3 оқулық пен оқу құралының авторы. Шығармасы: *Серпімділік теориясының шеқаралық есептерінің сандық әдістері. — Численные методы механики сплошной среды (1972); *Тұтқырлы серпімділіктің айырымдық есебінің шешуінің бар болуы — Новые исследования в вычислительной и прикладной математике (1993). Дереккөздер
Евродоллар рыногы

Евродоллар рыногы - доллармен АҚШ-тан тыс жерлерде жүргізілетін ақша капиталының халықаралық рыногы. Өткен ғасырдың 70-жылдары ол «ыстық ақша» қозғалысы үшін негізгі арнаға айналды. Еуродоллар рыногы өте iрi Еуропаның қаржы орталары болатын банктердiң бiрнеше жүздiктерiнен тұрады. Евродоллар рыногында американдық долларлары бар банкаралық несие және депозиттық операциялар басым. Дереккөздер
Базар Мамыр

Базар Мамыр (1953-2004), журналист, ақын. ҚарМУ ді бітірген (1974). Облыстың телерадио-комитетте редактор болып істеді. Оның облыстык радиодан жүргізген тарихи-танымдық «Зерде» бағдарламалы көпшілік көңілінен шықғы. Өлеңдері республикалық, облыстық басылымдарда жарияланып тұрды. 2002 ж. жыр жинағы жарық көрді. Дереккөздер
Еврорынок

Еврорынок - операциялар Еуропа валюталарымен жүзеге асырылатын қарыз ақша капиталының халықаралық рыногы. Ұйымдық жағынан Еврорынок Батыс Европаның негізгі қаржы орталықтарындағы ірі және орта коммерциялық банкілер тобы (500-ге жуық) болып табылады. Дереккөздер
Манақа

Манақа – Нұра алабындағы. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы жерімен ағады. Бастауы Қарағаш тауының батыс беткейіндегі бұлақтар суының қосынуынан түзіледі, Қайрақты ауылы тұсында Шерубайнұра өзеніне құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 48 км. Оң жағынан Бесбалдақ өзені (ұзындығы 35 км) құяды. Жоғарғы ағысында жағасы биік, төменірек жайдақтау. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен толысады. Сәуірде тасиды, шілдеде төменгі деңгей орнайды. Суы тұщы, ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Еврочектер

Еврочектер - Еуропа банк жүйесіндегі кез келген елде төлемге қабылданатын чектер. Еврочектердің мақсаты - туристерге қызмет көрсетуді жақсарту. Еврочектерді иеленушілерге оларды банк алдын ала ақшалай жарна енгізбестен-ақ және ірі сомада береді. Құны банк несиесінің есебіне бір айға дейінгі мерзімде төленеді. Дереккөздер
Манатай

Манатай – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданында, Ақсу-Аюлы аулының батысында 15 км жерде. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Жақсы Тағылы тауы мен Шерубай-Нұра өзені аңғары арасында 30 км-ге созылып жатыр, ені 5-7 км. Абсолюттік биіктігі 878 м. Жер бедері Сайлармен тілімделген, беткейлері жайдақтау бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Солтүстік және шығыс етегінде қорымтастың мол үйінділері бар. Қайрақты, Қойкел өзендері бастау алады. Геологиялық құрылымы Силур жүйесінің жоғарғы бөлімі жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Сортандау ашық қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, бетеге, көкпек, бұталар өседі. Жайылымдыққа және мал қыстауға пайдаланылады. Дереккөздер
Тұтқыш құлпы

Тұтқыш құлпы - Тұтқыштың көмірсутектермен тоғытылуының шектік мүмкіндігін анықтайтын қалқанның (қақпақтың) гипсометрлік тұрғыдан ең терең нүктесі. Су-мұнай жапсары (газ-су жапсары) көлбеу бағытқа сәйкескен жағдайда "құрылымдық Тұтқыш құлпы", ал жазықтық еңіс орналасқанда "гидродинамикалық Тұтқыш құлпы" деген түсінікгер енгізіледі. Құрылымдық және гидродинамикалық құлыптардың бір-біріне сәйкес келуі су-мұнай жапсарының (газ-су жапсарының) еңістену бағыты құрылымдық Тұтқыш құлпы бағытына сәйкес келгенде ғана жүзеге асады. Аталған еңістену бағыты өзгеше болған жағдайда гидродинамикалық Тұтқыш құлпы құрылымдық Тұтқыш құлпына қарағанда гипсометрлік тұрғыдан төмен орналасады, және жапсардың еңістену дәрежесі өскен сайын құлыптың орналасу тереңдігі де арта түседі. Дереккөздер
Ерекше емес лицензия

Ерекше емес лицензия - лицензия алушыға (сатып алушыға) тиісті өнімді өңдіру, пайдалану және сату құқығының берілуі. Мұндайда дәл сондай құқыққы сатушы (лицензия беруші) да ие болып қалады. Жай лицензия оны бірнеше фирмаға сатуға мүмкіндік береді. Өйткені лицензия нысанын пайдалану және оны өз қалауынша жұмсау құқығы лицензия берушінің өзінде қалады. Дереккөздер