kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Кордофан халықтары

Кордофан халықтары — Судан Республикасындағы Кордофан таулы үстіртінің халықтары. Оларға: 1) Кордофанның солтүстік және солтүстік-батысында тұратын таулы нубиялықтар, 2) кордофан тілдері деп аталатын халықтар екі топқа бөлінеді: Кордофанның шығыс шетіндегі коалиб-тагой және үстірттің оңтүстігіндегі кадугли-кронго. Олардың әрқайсысы өз кезегінде бірнеше ұсақ халықтардан тұрады (коалиб, моро, литоро, кадугли, т.б.), 3) Шығыс Суданның оқшауланған тілдерінде сөйлейтін шағын халықтар, няманг, темаини, катла және басқалары. Жалпы саны 1 миллионнан астам адам. (2008, бағалау). Тілі Кордофан тілдерінде сөйлейді (көбіне Нигер-Конго макроотбасысына кіреді). Көпшілігі араб тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілер: сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі – дәстүрлі сенімдер. Тарихы Кордофан халықтары 11-14 ғасырлардағы арабтардың, тайпалардың қозғалысы кезінде тауларға ығыстырылған Суданның ежелгі байырғы тұрғындарының қалдықтары, олар құл саудасынан қатты зардап шекті. Кәсібі Негізгі кәсібі - егістік немесе суармалы егіншілік, ірі қара және ұсақ мал өсіру, жабайы акациялардан араб сағызын жинау. Тары, арпа, жүгері, жержаңғақ, күнжіт, қауын өсіріледі. Ерлер учаскелердегі бұталарды тазартады, егістіктерді өңдейді, мал жайып, сауады, әйелдер тұрғын үй маңындағы бақшалар мен егістіктерді өңдейді, араб сағызы мен жабайы жемістерді жинайды. Мыс пен күмістен зергерлік бұйымдар жасау, керамика, былғары, ағаш, сүйек және мүйіз өңдеу өнеркәсібі дамыған. Өмір салты Әлеуметтік ұйымның негізгі бірлігі – үлкен отбасы қауымдастығы. Отбасылар тобы басында ақсақалы бар экзогамдық руды құрайды. Неке патрилокальды. Туыстық есеп патрилинейлік, талоди мен кадугли-кронго матрилинейлік дәстүрлерді сақтайды. Елді мекендері шағын және жинақы. Тұрғын үйлері дөңгелек, қабырғалары саз балшықтан, төбесі конустық, қамыс немесе сабаннан жасалған. Ерлер киімі – ақ кең шалбар мен туника тәрізді жейде. Әйелдер қара түсті көйлектер, металл әшекейлер пайдаланады. Азық-түліктері - ащы дәмдеуіштері бар тары және арпа бәліштері, сүт ботқасы, көкөністер, жемістер, құрма. Дереккөздер
Майордом

Майордом ( "үйдің үлкені", "басшысы") — Франк мемлекетіндегі лауазым. 511 жылы Хлодвиг өлгеннен кейін оның мұрагерлері жер мен билік үшін қиян-кескі күрес жүргізді. Ел біресе бөлшектеліп, біресе қайта бірігіп, тұрақсыз жағдай орнады. Меровингтер әулетінен шыққан корольдердің билігі әлсіреп, майордомдардың ықпалы күшейе түсті. Король майордомдарды сарай шаруашылығын басқаруға тағайындайтын. Біртіндеп майордом қызметі әкеден балаға мұра ретінде қала беретін мемлекеттегі ең жоғарғы лауазымды қызметке айналды. Майордом Карл Мартелл 715-741 жылдары корольмен санаспай-ақ өз билігін жүргізді. Оның билігі кезінде араб әскерлері Испаниядан өтіп, Галлияға шабуыл жасады. Бірақ оларды франктер 732 жылы Пуатье түбінде талқандады. Арабтар тарапынан төнген қауіп Карл Мартеллді күшті атты әскер құруға итермеледі. Атты әскер қатарына қабылданғандар майордомнан тұрғылықты шаруаларымен қоса жер үлестерін алды. Ол жерден түсетін табысқа иесі өзіне ат пен қару-жарақ сатып алуға міндетті еді. Алғашында жер жауынгердің меншігіне мәңгіге емес, тек әскерде қызмет атқарып жүрген кезінде ғана берілетін. Кейін ол жер үлестері әкеден балаға мұра ретінде қалып отырды. сөйтіп оның балалары да әскери қызметті жалғастыруға міндеттенді. Атты әскерлеріне жер үлестіру үшін Карл шіркеу иеліктерінің біраз бөлігін тартып алды. Карл Мартеллдің сыйлыққа жер үйлестіріп беруі Еуропада жаңа қоғамдық құрылыс - феодализмнің қалыптасуының бастауы болды.
Айдап салушы

Басқа адамды азғыру, сатып алу, қорқыту жолымен немесе өзге де жолмен қылмыс жасауға көндірген адам айдап салушы деп танылады. Жоспарлы орындаушының субъективтік қасиеттерін ескере отырып, айдап салушы бопсалауды және мадақтауды, оның пайдакүнемдік ниетін пайдаланады, ал кейде сөз арасында айтылған емеуріннің өзі де жетіп жатады. Адамды нақты заңға қайшы әрекеттерге баруға тікелей бағытталмаған жалпы үндеу мен тілектер айдап салу ретінде қарастырыла алмайды. Мысалы, «о дүние» тартымдылығы туралы абстрактілі ойлар немесе керісінше, бір адамның «ақша жасай» алмауы және т.б.
Англия футбол лигасының Чемпионшипы

Англия футбол лигасының Чемпионшипы (, ресми спонсорлық атау Sky Bet Чемпионшип), жәй Чемпионшип ретінде де белгілі — Англия футбол лигасының ең жоғарғы дивизионы және Англия футбол лигалары системасында Премьер-лигадан кейінгі екінші дивизион. Чемпионшип 2004 жылы Англия футбол лигасының бірінші дивизионының орнына құрылған. Deloitte ақпараты бойынша, 2004/05 маусымында ол Еуропадағы ең бай екінші дивизион және 6 ең бай дивизион деп мойындалды. Дереккөздер
Чандрасекхара Венката Раман

{{Ғалым Үндістанның ғылым институты Калькутта университеті { } { } }} Чандрасекхара Венката Раман (; ; 7 қараша 1888 — 21 қараша 1970) — үнді физик, мүшесі , оның негізін қалаушы және президенті (1934 жылдан). 1930 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алған жарықтың шашырауы саласындағы жаңашыл жұмыстың авторы. Ол жарық мөлдір материал арқылы өткенде, ауытқыған жарықтың бір бөлігі толқын ұзындығы мен амплитудасын өзгертетінін анықтады. Кейіннен Раман шашырауы деп аталатын бұл құбылыс Раман эффектінің нәтижесі болып табылады. 1954 жылы Үндістан үкіметі оны Үндістанның ең жоғары азаматтық марапаты Бхарат Ратнамен сыйлығымен марапаттады. Өмірбаяны Ч. В. Раман Тамилнад штатында брахмандер отбасында дүниеге келген және оның ана тілі — тамил тілі. Оның әкесінің аты Чандрасекар Рамантхан Айера, ал анасының аты — Парвати Аммал. Ол он баланың ішінде екінші болды. Оның әкесі Рамантан Чандрасехар Андхра-Прадеш штатындағы А. В. Нарасимха Рао, Визагапатам (сол кезде Вишакапатнам) колледжінде және кейінірек Мадрастағы Президенттік колледжде (қазіргі Ченнаи) физика мен математикадан сабақ берген. Балалық шағында Раман отбасымен Уттар-Прадеш штатындағы Вишагапатам қаласына көшіп келді. Ч. В. Раман өзі әйгілі астрофизик Субраманьян Чандрасекардың ағасы, оның өзімен өте күрделі қарым-қатынас орнатты. Ол Визагапатам қаласындағы ст. Алойзия ағылшын-үнді орта мектебінде оқыды. Ол Мадрастағы Президенттік колледжді (1902—1906 жылдары оқыған) бітірген, онда әкесі математика мен физикадан сабақ берген. Мадрас университетінде 1904 жылы ғылым бакалавры, ал 1907 жылы 19 жасында ғылым магистрі (үздік дипломмен) атағын алды, Глазго Корольдік философиялық қоғамы, Ирландияның корольдік академиясы, Америка оптикалық қоғамы, Америка минералогиялық қоғамы, Цюрих Физика қоғамы және Папа ғылым академиясы, КСРО Ғылым академиясының шетелдік корреспондент-мүшесі (1947). Бейбітшілік үшін белсенді күрескер. «Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Лениндік сыйлық (1957). Естелік Раман эффектісі (1923) жарық кванттарының (фотондар) нақты өмір сүруінің пайдасына күшті дәлелдердің бірі болды. (Sc #548) ]] 1971 жылы 21 қарашада Ч. В. Раманға арналған Үндістанның пошта маркасы шығарылды ( Sc #548 ). Онда осы ғалымның портреті, оның қолтаңбасы (орталық оң жақта) және төрт хлорлы көміртегінің раман-спектрі (жоғарғы оң жақта) көрсетілген. 1976 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың көрінетін жағындағы кратерге Раман Чандрасехар Венкаттың есімін берді. 28 қарашада Үндістанда 1928 жылдың осы күні Раман шашырауының ашылуы құрметіне Ұлттық ғылым күнін атап өтеді. Дереккөздер Әдебиет * CV Raman centennial issue (неопр.) // Journal of the Indian Institute of Science. — 1988. — Т. 68, № 11—12. Сілтемелер * [http://n-t.ru/nl/fz/raman.htm РАМАН (Раман), Венката] // Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: М —Я. —М.: Прогресс, 1992. —С. 261-264. * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1930/raman/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]) * [http://dspace.rri.res.in/handle/2289/1466 Ч.В. Раман ғылыми еңбектерінің мұрағаты]
Ата Өвезнепесұлы Сердаров

Ата Өвезнепесұлы Сердаров (; 1964 жыл, қазіргі Ашхабад) — түрікменстандық саяси қайраткер, дипломат және бұрынғы хирург, 2018 жылдан бері Түрікменстан Демократиялық партиясының төрағасы, 2007–2010 жылдары Денсаулық сақтау және медициналық өнеркәсіп министрі. Партия төрағасы мен Министр болуының аралығындағы жылдары Сердаров дипломатиямен айналысты: Ата Сердаров Түрікменстанның ЕуроОдақтағы (2017–2018), Бельгия, Нидерланд, Люксембургтағы (2016–2018), Түркиядағы (2012–2016), Израильдегі (2013–2016) және Армениядағы (2010–2012) төтенше және өкілетті елшісі болған. Өмірбаяны Саясаттан бұрын Ата Сердаров Рухабат атырабының Ясман-Салык ауылында дүниеге келді. 2018 жылы бұл атырап Ашхабад территориясына енді. 1987 жылы ол Түрікмен мемлекеттік медициналық институтында хирург мамандығы бойынша білім алды, медицина ғылымдарының кандидаты болды. Сол жылы медицинадағы мансабын дәрігер интерн болып бастады. 1987—1991 жылдары Иранның Абадан қаласындағы ауруханада дәрігер болды. 1991—1994 жылдары ТММИ жалпы хирургия кафедрасының аспиранты болды да, 1994—2005 жылдары Түрікмен мемлекеттік медицина институтында элективті хирургия урология кафедрасының ассистенті болды. 2002—2005 жылдары ТММИ педиатрия факультетінің деканы болды. 2005 жылдан бастап директоры болған. Денсаулық сақтау министрі Ата Сердаров 2007 жылдың 27 ақпан күні Түрікменстан Денсаулық сақтау және медициналық өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. Ол президент болған Құрбанқұлы Бердімұхамедовтың орнын алды. 2010 жылдың 9 сәуір күні ол министрлігін тоқтатты, оның ізбасары Құрбанмәмет Ілиясов болды. Дипломатиялық мансабы 2010 жылдың жазында Сердаров Түрікменстанның Армениядағы төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды. Ол осы лауазымды 2012 жылға дейін иеленді. Армениядағы елшісі лауазымынан кеткен салысымен Ата Сердаров Түрікменстанның Түркиядағы төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды. 2013 жылдың 16 қыркүйегінен бастап ол тағы Израильдегі елші болып екі ел үшін қатар жұмыс істеді. Түркия мен Израильдегі елшілігін ол бір күні, 2016 жылдың 16 ақпанында аяқтады. Сол күні ол Түрікменстанның үш қатар елдегі төтенше және өкілетті елшісі болып қызметін бастады: бұл Бельгия, Нидерланд және Люксембург. 2017 жылдың 3 наурызында Сердаров Түрікменстанның ЕуроОдақтағы елшісі болып тағайындалды. Осымен байланысты ол 5 сәуір күні президент Бердімұхамедовтың жарғысымен барлық дипломатиялық лауазымдарынан босатылды. Сын Непотизм айыптары Прагадағы Чарльз университетінің Халықаралық зерттеулер институтындағы оқытушылардың бірі Славомир Хорактың Түрікменстан жайлы жазған мақаласында ол Ата Сердаровты президент Құрбанқұлы Бердімұхамедовтың немере ағасы екенін айтып, непотизм арқылы қызметке келген деген айып тақты. Дереккөздер
Футболдан Англия Чемпионаты 2023/24

Футболдан Англия чемпионаты 2023/24 — Англия Премьер-лигасының 32-ші маусымы. Чемпионат 2023 жылдың 12 тамызынан 2024 жылдың 19 мамырына дейін өтеді. 2024 жылдың 13-20 қаңтар аралығында үзіліс болады. Чемпиондық атақты Манчестер Сити қорғайды. Қатысушылар Премьер-лигаға 20 команда қатысады — өткен маусымның ең үздік 17 клубы және Чемпионшиптан көтерілген 3 клуб. Қатысушылар құрамындағы өзгерістер Өткен маусымның нәтижесі бойынша Чемпионшиптан Бернли, Шеффилд Юнайтед және Лутон Таун клубтары көтерілді. Олар жоғарғы дивизионға бір, екі, отыз бір жыл болмағаннан кейін оралады. Бұл маусым Лутон Таун үшін премьер лигадағы алғашқы болады. Лутон Таун 5 дивизионнан премьер-лигаға көтерілген алғашқы клуб. Премьер-лигадан Саутгемптон, Лидс Юнайтед және Лестер Сити клубтары Чемпионшипқа түсірілді. Олар премьер-лигадан ода он бір, үш, тоғыз жыл ойнағаннан кейін шықты. Стадиондар Жаттықтырушылар, капитандар, форма жеткізушілер, демеушілер Турнир кестесі Дереккөздер
Коса (халық)

Коса (амикоса) — Оңтүстік Африка Республикасындағы банту тобына жататын халық. Бұл атау ежелгі көсемдердің бірінің атынан шыққан, өздерін амикоса деп атайды. Қазіргі Оңтүстік Африка Республикасында олардың саны 7,9 миллион адамды құрайды. (2001). Сонымен бірге Косалар Зимбабведе 29 мың адам, Лесотоның оңтүстігінде 22 мың адам және Ботсванада 9,9 мың адам тұрады. Тілі Тілі коса немесе исикоса тілі, банту отбасына жатады. Зулу, свати, африкан және ағылшын тілдері де таралған. Діні Діні бойынша олар негізінен протестанттар, кейбіреулері афро-христиандық синкретикалық культтер мен дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Тарихы Археологиялық зерттеулерге сәйкес, алғашқы коса қоныстары Оңтүстік Африка аумағында 8-10 ғасырларда пайда болған. Олардың еуропалықтармен алғашқы байланысы 18 ғасырдың ортасында болды, содан кейін коса Умзимкул және Грейт-Фиш өзендерінің арасында орналасқан аумақты мекендеді. Жүз жылдан астам уақыт бойы (1770-1880) коса африканерлерге (бурларға) қарсы қарулы күрес жүргізді, ал 19 ғасырдың басынан бастап ағылшын отарлаушыларына өздерінің алғашқы жерлерін сақтау үшін қарсы болды. Бұл соғыстар кафр соғысы деп аталады. 19 ғасырдың ортасында малды қырып-жою таралуына және одан кейінгі ашаршылыққа байланысты коса халқының саны үштен екіге қысқарды. Бұл халық түпкілікті бағынғаннан кейін олардың аумақтары Кап колониясының құрамына кірді. Коса апартеидке қарсы күрестің белсенді қатысушылары ретінде белгілі (1994 жылға дейін Оңтүстік Африка билігі жүргізген нәсілдік сегрегация саясаты) Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, бұршақ, темекі) және жайылымдық мал шаруашылығы. Мал – беделді байлық және қалыңдық құнының негізі болды. Дәстүрлі қолөнер - темір балқыту және соғу (қару, құрал-сайман, әшекей). Ыдыс-аяқтар негізінен ағаштан жасалған және өсімдік талшықтарынан тоқылған. Материалдық мәдениет зулуларға жақын. Өмір салты Үлкен отбасылық қатынастардың қалдықтары, рулық бөліну, ішінара ата — бабаларға табыну сақталған. Христиандық топтардағы нормативтік моногамия, мұрагерлік патрилинейлік бар. Фольклоры: генеалогиялық және этногенетикалық аңыздар, отарлаушыларға қарсы күрес эпосы. Коса мәдениетінде халықтың әлеуметтік жағдайына негізделген, өмірдің әртүрлі кезеңдерін көрсететін дәстүрлі киім үлгісі бар. «Қызыл жамылғылы адамдар» (коса халқы) қызыл охрамен боялған қызыл жамылғы кию дәстүрі бар, түстің қарқындылығы тайпадан тайпаға өзгереді. Коса халқы әлі де арнайы мәдени іс-шараларға дәстүрлі киім киеді. Әртүрлі тайпаларда көйлек түсі мен моншақпен жұмыс жасайтын дәстүрлі киімнің өзіндік нұсқалары бар. Қазіргі уақытта Еуропалық үлгідегі киімдер жиі кездеседі. Дәстүрлі тағамдары өсімдік тектес тағамдар, негізінен жарма, сүт өнімдері. Ет ерекше жағдайларда және кейбір рәсімдерде тұтынылды. Дереккөздер
Жан Випотник

Жан Випотник (словен. Žan Vipotnik; 18 наурыз 2002, Словения) — словениялық футболшы, шабуылшы. Жетістіктері Жеке * Словения чемпионатының сұрмергені (20 гол): 2022/23 Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.national-football-teams.com/de/player/90477.html Профилі]
Векторлық талдау

Векторлық талдау — математикалық талдау әдістерін векторларға қатысты қолдануын реттейтін математика бөлімі. Бұл терминді 1879 жылы Джозайя Уиллард Гиббс енгізді. Ол векторлық талдаудың негізін қалаған ғалымдардың бірі болды. Векторлық талдау әсіресе электрмагниттік пен гравитациялық өрістерді сипаттауда, сондай-ақ гидроаэродинамикада кеңінен қолданылады. Негізгі векторлық операторлар Тағы қараңыз
Дивергенция

Дивергенция — векторлық өрістің таралуы. Егер векторлық өрісті сұйық жылдамдығының өрісі ретінде қарастырсақ, онда дивергенция осы өріс көзінің нүктесіндегі жиілігін көрсетеді. векторлық өрісінің дивергенциясы координаталары (компоненттері) арқылы өрнектеледі: : . Дереккөздер Тағы қараңыз * Векторлық талдау
Дембо Дарбо

Дембо Дарбо (ағылш. Dembo Darboe, 17 тамыз 1998, Брикама) — гамбиялық футболшы, шабуылшы. 2021 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысқан. Жүлделері Командалық «Шахтёр» Солигорск * Беларусь чемпионы — 2021 * Беларусь Суперкубогы — 2021 «Астана» * Қазақстан Суперкубогы — 2023 Дереккөздер
Котоко (халық)

Котоко (макари, мантаге) - Камерун мен Чад Республикасындағы Чад көлінің оңтүстігінде, Логоне мен Шари өзендерінің жағасында тұратын халық. Солтүстігінде шува арабтарымен, шығысында кануримен, батыста Фульбе-Бороромен араласқан. Халқының саны 120 мыңнан астам. Тілі Олар чад тілдерінің орталық (Биу-Мандара) тармағының котоко тілінде сөйлейді, котоконың бір бөлігі канури тіліне көшті, көпшілігі араб және хауса тілдерінде сөйлейді. Діні Котоколардың көпшілігі сүнниттік мұсылмандар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Тарихы Котоколар Сао мәдениетінің тасымалдаушылары болып саналады (б.з. д. V ғасыр — б. з. XVII ғасыр). Кәсібі Негізгі кәсібі – балық аулау, қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, жержаңғақ, күріш, мақта), мал шаруашылығы, қолөнерден – керамика, қайық жасау, балық аулау құралдары мен торларын жасау, маталарды бояу. Өмір салты Әлеуметтік ұйымның негізін көп отбасылық қауымдастықтар құрайды. Неке патрилокалды. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Отаршылдыққа дейінгі кезеңде бірқатар ерте саяси құрылымдар (сұлтандықтар) құрылды. Су рухтары, киелі ағаштар мен жартастардың культтері, тотемизм, бақсылық, магия кең таралған. Олар ықшам ауылдарда, шатырдың бұрыштарында қалыпталған өрнектермен және конустық бағандармен безендірілген ағаштан немесе тегіс шатырлы саздан жасалған тікбұрышты үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдер еуропалық киімдерге ауыстырылды. Азық-түлік - негізінен балық және көкөніс (бұқтырылған жарма). Дереккөздер
Қазақстанның визалық саясаты

Визадан босатылған елдердің бірінен келген жағдайларды қоспағанда, Қазақстанға келушілер қазақстанның дипломатиялық өкілдіктердің бірінен виза алуы тиіс. Визалық саясат картасы Визалық талаптардың толық тізімі Визалық өзгерістер Визасыз транзит бағдарламасы 2018 жылдың 23 сәуірінен 2019 жылдың 1 қаңтарына дейін Үндістан мен Қытай берген төлқұжат иелері, егер олар келесі кіру пункттері арқылы транзитпен жүрсе, 72 сағаттық визаны талап етпейді: * Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы немесе Алматы халықаралық әуежайы арқылы кіру * Қазақстан авиакомпанияларының жолаушылары үшін * Жарамды авиабилеттері бар Үкімет визасыз транзиттік бағдарламаны 2020 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартуды жоспарлап отыр, бірақ ол COVID-19 пандемиясына байланысты Қытай азаматтары үшін 2020 жылдың қаңтарында уақытша тоқтатылды. Барлық жоспар 2022 жылдың 8 шілдесінде тоқтатылып, жаңа визасыз режим саясатымен ауыстырылды Болашақ өзгерістер Қазіргі уақытта Қазақстан Сан-Мариномен, Вьетнаммен, Солтүстік Македониямен, Сейшель аралдарымен, Оманмен, Кубамен 2023 жылдың 21 тамызында Қазақстан президентінің Вьетнамға сапары елдер арасында визасыз режимге қол қойды Электрондық виза 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанның көші-қон қызметі берген шақыруы бар 117 елдің азаматтары бір реттік evisa визасын ала алады. Электрондық виза іскерлік немесе туристік мақсаттар үшін барлық жарамды елдердің азаматтарына қол жетімді, ал емдеу мақсаттары үшін электрондық визалар 23 елге қол жетімді. Электрондық виза иелері Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы немесе Алматы халықаралық әуежайы арқылы келуі тиіс. Келген кезде алынаты визалар 1 айға дейінгі мерзімге алдын ала ресімделген виза қазақстандық дипломатиялық өкілдігі жоқ елден келген азаматтар үшін келгеннен кейін алынуы мүмкін. Төлем шамамен 80 АҚШ долларын құрайды және оларда шақыру хаты болуы және Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің мақұлдауын алуы тиіс. Олар келесі кіру нүктелерінің бірі арқылы кіруі керек: * Ақтау халықаралық әуежайы * Алматы халықаралық әуежайы * Хиуаз Доспанова әуежайы * Мәншүк Мәметова атындағы Халықаралық әуежай * Нұрсұлтан Назарбаев атындағы Халықаралық әуежай Виза түрлері Қазақстан визалардың 39 түрін береді. Келушілер статистикасы Тағы қараңыз * Қазақстанның сыртқы саясаты * Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты * Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар Дереккөздер
Карам Бадырханұлы Сұлтанов

Карам Бәдірханұлы Сұлтанов (15 сәуір 1996, Шымкент) — қазақстандық футболшы, қорғаушы, Қазақстан жастар құрамасында ойнаған. Жүлделері Командалық ; «Қызылжар» * 1 лига жеңімпазы: 2019 * 1 лигада 2-орын: 2017 * 1 лигада 3-орын: 2016 ; «Ордабасы» * Қазақстан Кубогы: 2022 Дереккөздер Сілтемелер * [https://footballfacts.ru/person/198322 Профилі]
Әділхан Шәріпұлы Добай

Әділхан Шәріпұлы Добай (2 маусым 2002, Шымкент) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Қазақстанның 17, 19 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған. Жетістіктері Клубтық Ордабасы * Қазақстан кубогы: 2022 Дереккөздер Сілтемелер *https://www.worldfootball.net/player_summary/adilkhan-dobay/
Түрікменстан аграрлық партиясы

Түрікменстан Аграрлық партиясы (ТАП, , ) — Түрікменстандағы тіркелген үш саяси партияның бірі, Түрікменстан Мәжілісінде 24 депутаты бар. Тарихы 2017 жылғы президенттік сайлауда Аграрлық партия өзінің кандидаты ретінде Тұрдықылыш Оразовты ұсынды. Сайлау нәтижесінде Оразов 1898 дауыс (0,06%) жинап, кандидаттар арасында тоғызыншы және соңғы орынға тұрды. 2022 жылғы президенттік сайлауда партия 7,22% дауыс жинап, үшінші орынға ие болған Ағажан Бекмұратовты ұсынды. Сын Партия президентті қолдайды, кейбір сыншылар ойынша ол елде жалған демократияны көрсету үшін құрылған. Сайлаулардағы нәтижелері Президент сайлаулары Парламент сайлаулары Дереккөздер
Курляндия майданы

«Курляндия майданы» — Бауыржан Момышұлы жазған повесть, кейде роман делінеді. Шығарманың өң бойында өзінің іс-әрекет, бар болмыс-бітімімен танылып отыратын негізгі кейіпкер — Бекболат Талғаров. Автор тікелей өз өмірінен өткен, көрген-түйген мол тәжірибесін Бекболаттың болмысына сыйдыра білген. Сондай-ақ Бекболаттың қол астындағы әскери қызметкерлеріне де портреттік суреттемелер беріледі. Ажалмен бетпебет келгендегі адам бет-әлпеттеріндегі психологиялық өзгерістерді, олардың жан-дүниелеріндегі толқыныстар мен сырт келбеттеріндегі құбылыстарды автор барынша көрегендікпен, асқан дәлдікпен шебер бейнелеп берді. 1945 жылдың көктемінде жаудың 350 мыңдық Курляндия тобын талқандау операциясына 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы да қатысты. Жалпы, Курляндия — бұл Латвияның батыс бөлігінің тарихи атауы. Ондағы әскери әрекеттердің маңыздылығын Бауыржан Момышұлы былай түсіндіреді: Курляндияда немістердің соғыстың аяғына дейін жарты миллиондай әскері болды. Ол әскер шабуыл жасау үшін емес, біздің жақтың мол күштерін басқа майдан тарапына, оңтүстік бағытына ауыстырмай ұстап тұру үшін мықты бекіністе тұрды. Оңтүстік тарапындағы майдандарда біздің шабуылдан дұшпанның іргесі бірінен соң бірі құлап жатты. Біздің күш ол тараптарда басым болды. Сол бағыттардағы біздің шабуылдарды тоқтатып, одан соң тойтару үшін дұшпан Курляндияда бізге қарсы қорғаныста тосқауыл боларлық күштерін ғана қалдырып, негізгі күштерін босатып, үлкен ұлы шайқас болып жатқан бағыттарға ауыстырмақ болды. Дереккөздер
Павел Олегович Савицкий

Павел Олегович Савицкий (белор. Павел Алегавіч Савіцкі; 12 шілде 1994) — беларустік футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы 2014 жылдан бері Беларусь Ұлттық футбол құрамасы сапында ойнайды. "Неман Гродно", "Ягеллония" (Польша), "Динамо Брест", "Рух" (Брест) клубтарында доп тепті. 2019 жылғы Беларусь чемпионы. 2018 жылғы Беларусь кубогы иегері. 2018, 2019, 2020 жылдары Беларусь суперкубогы иегері атанды. 2018 жылы Беларусь чемпионатының үздік мергені. Сілтемелер
Филип Озобич

Филип Озобич (; 8 сәуір 1991 жыл, Бьеловар, Югославия) — хорватиялық және әзірбайжандық футболшы, Нефтчи клубының және Әзірбайжан құрмасының жартылай қорғаушысы. Карьерасы Хорватияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. 2017 жылы Хорватия Ұлттық футбол құрамасы сапында екі жолдастық ойында алаңға шықты, бірақ қайта шақырылмады. 2021 жылы ФИФА-дан рұқсат алды да, Әзірбайжан құрамасының ойыншысы атанды. Жетістіктері Хайдук * Хорватия Кубогы: 2012/13 «Қарабақ» (Агдам) * Әзірбайжан чемпионы (3): 2018/19, 2019/20, 2021/22 Дереккөздер
Анатолий Анатольевич Нуриев

Анатолий Анатольевич Нуриев (, ; 20 мамыр 1996 жыл) — украиналық және әзірбайжандық футболшы, шабуылшы. 2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасына қатысты. Дереккөздер Сілтемелер *[https://footballfacts.ru/person/231331 Профилі]
Фабио де Лима

Фабио де Лима (порт. Fábio Virginio de Lima; 30 маусым 1993, Параиба, Бразилия) — бразилиялық және Біріккен Араб Әмірліктері футболшысы, жартылай қорғаушы. 2014 жылдан бері "Әл-Уасл" (Дубай) клубында ойнайды. Оған дейін бразилиялық клубтарда ойнаған. 2020 жылы БАӘ Ұлттық футбол құрамасы сапында тұңғыш ойынын өткізді. Клубтық мансап Лимаға 2012 жылы "Атлетико Гояненсе" клубы Испанияда Икаса футбол клубымен қысқа уақыт болғаннан кейін қол қойды. 2013 жылы ол тек бір матч өткізген "Васко да Гама" А сериялы клубына жалға берілді. 2014 жылдың 21 шілдесінде Лима бас жаттықтырушы Джорджиньоның ұсынысы бойынша БАӘ-нің "Әл-Уасл" Араб шығанағы лигасының командасына екі жылдық жалдау құқығымен қосылды. Халықаралық мансап 2020 жылдың ақпанында Лима БАӘ азаматтығын алды. 2020 жылдың 12 қазанында ол БАӘ құрамасында Өзбекстанға қарсы жолдастық кездесуде дебют жасады. Мансап статистикасы 2023 жылғы 12 мамырдағы жағдай бойынша Басқасы БАӘ лигасының кубогы Араб клубтарының чемпиондар кубогы 2018–19 [4 Матч , 0 Гол , 0 Голдық беріліс] 2019–20 [3 Матч , 2 Гол , 1 Голдық беріліс] Халықаралық ойындар #
Кпелле

Кпелле (кпесе, герзе, песси) — Батыс Африкадағы халық. Орталық және Солтүстік Либерияда және Гвинеяның оңтүстік-шығысында тұрады. Жалпы саны 1,2 млн.адам. Либерияда 758 мың адам (2008 ж., бағалау) Гвинеяда 514 мың адам. Тілі Тілі - кпелле тілі, манде тілдер отбасының оңтүстік тобына жатады. Жазуы 1960 жылдан бастап латын әліпбиіне негізделген. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, бір бөлігі-сүнниттік мұсылмандар, христиандар және синкреттік культтердің жақтаушылары. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері -қолмен атқарылатын егіншілік (кассава, таро, күріш, жүгері, кола ағашы), майлы пальма жемістерін жинау, аң аулау, балық аулау, кофе, какао, гевея және хин ағашы да өсіріледі. Қолөнерден -темір ұстасы, керамика, тоқу, тоқымашылық, ағаш ою дамыған. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымға көп балалы отбасылар, туыстық есепке патрилинейлік, құпия одақтарға (ерлер – поро, әйелдер – санде) кіреді. Неке қонысы вирилокалды болып табылады. Полигиния, левират, кездеседі. Дәстүрлі наным-сенімдерге ата-бабалар культі (кофо, гофо), табиғат күштері, тотемизм, фетишизм, сиқыршылық пен бақсылыққа сену жатады. Олар шағын ауылдық қауымдастықтарда тұрады, елді мекендердің орталығында олардың ата-бабаларының қабірлері бар. Үйлері балшықпен сыланған дөңгелек, шөп немесе сабан төбесі бар конустық болып келеді. Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын таңғыш. Негізгі тағам - күріштен, жүгеріден, ащы көкөніс дәмдеуіштері мен пальма майынан жасалған жармалар мен бұқтырылған тағамдар. Дереккөздер
Джоуи Верман

Йоханнес Корнелис Мария (Джоуи) Верман (; 19 қараша 1998, Волендам) — нидерландтық футболшы, Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы мен "ПСВ" клубының жартылай қорғаушысы. Жүлделері ПСВ * Нидерланд Кубогы (2): 2021/22, 2022/23 * Нидерланд Суперкубогы: 2022 Дереккөздер
Вилли Ньонто

Деньян Вильфрид «Вилли» Ньонто (; 5 қараша 2003) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Лидс Юнайтед" клубының шабуылшысы. Жетістіктері Халықаралық 2022-23 жылғы Ұлттар лигасының қола жүлдегері. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.playmakerstats.com/player.php?id=748096 Профилі]
Алессандро Буонджорно

Алессандро Буонджорно (; 6 маусым 1999 жыл, Турин) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен Торино клубының қорғаушысы. Жүлделері Халықаралық *УЕФА Ұлттар лигасының қола жүлдегері: 2022/23 Дереккөздер Сілтемелер
Il’han Ihsan

Il’han (шынайы есімі Ильхан Аяпбергенұлы Ихсан; 16 шілде 2002 жылы туған, Жаңақазан ауылы, Батыс Қазақстан облысы, Қазақстан) — қазақстандық жас әнші және музыкант. Өмірбаяны Ильхан 2002 жылдың 16 шілдесіне Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы Жаңақазан ауылына дүниеге келген. Әкесімен 3-4 жасынан бастап ауылдағы мәдениет үйіне барған. Отбасы бәрі өнерге жақын. 10 жылға жуық музыкалық білім алады. Білімі Жүсіпбек Елебеков атындағы Республикалық Эстрада цирк колледжі. Ұрмалы аспап (барабан, дирижер оркестра) мамандығын бітірген. Шығармашылық жолы Ербол Ақбасов, Нұрлан Байкөзов және Қуат Әбілов әншінің ұстаздары. 2020 жылы алғаш «Айналайын» әні жарық көрді. 2021 жыл 9 маусымда Той Думан арнасына «Сүйкімді» әні шықты. 2022 жыл 21 қарашада «Неге арман» әні танымалдыққа ие болды. Бұл әнді Садраддин мен бірге жазған. «Әп-әдемі» әні 2022 жыл 2 желтоқсанда шықты және 2023 жыл 7 маусымда YouTube желісіндегі LIKE-ТЫ ӘН бағдарламасына Серік Ибрагимов пен бірге орындады. Тағыда 2023 жыл 5 ақпанда «ŪMYTU QİYN», 12 мамыр «MGS», 16 маусым «Sezbediń» әндері қойылымда болды. 2024 жыл 3 ақпада «Вальс» әні жарық көрді. 2024 мамыр 16 мамыр күні «1001 түн» бағдарламасында Қайрат Нұртас, Sadrаddin және басқа әншілерге жазып берген әндерін өзі гитарамен ойнады. 2025 жыл 24 мамырда Алматыдағы Алматы Аренада концерт өткізді. Дискографиясы Синглдері * Сүйкімді (2022) * Nege arman (2022) * Әп-әдемі (2022) * Qyz ben jigit dos bola ma? (2023) * Alys qala (2023) * Mars (2023) * Val’s (2024) * Sen jaily (2024) * Aman bolsy suigenim (2024) * Eski suret (2024) * Pai-pai (2024) * Bir ayda (2024) * Qalqam (2024) Бейнебаяндары Жеке өмірі Әкесі: Аяпберген Муханов, әйелі: Аружан Каримжан, анасы: Эльвира Сисекешева, ағасы: Серік Ихсан. 2024 жыл 24 мамыр күні үйленді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://instagram.com/ilhan.ihsanov?igshidMzRlODBiNWFlZA Instagram парақшасы] * [https://www.youtube.com/@ilhanihsanov7882/featured YouTube парақшасы]
Тимоти Веа

Тимоти Тарпе Веа (; 22 ақпан 2000, Бруклин, АҚШ) — америкалық және франциялық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Ювентус" клубының шабуылшысы. Атақты футболшы Джордж Веаның ұлы. 2021 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. Жүлделері Командалық «Лилль» * Франция чемпионы: 2020/21 * Франция Суперкубогы: 2021 АҚШ * КОНКАКАФ ұлттар лигасының жеңімпазы: 2019/20 Дереккөздер
Рамин Резаэян

Рамин Резаэян Семесканди (; 21 наурыз 1990, Сари, Иран) — ирандық футболшы, қорғаушы. 2015, 2019 жылдары Азия кубогына, 2018, 2022 жылдары Әлем чемпионатына қатысты. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.194652.en.html Профилі]
Владимир Альбертович Баумейстер

Владимир Альбертович Баумейстер (14 маусым 1941 — 20 маусым 2023) — кеңестік және қазақстандық дәрігер, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген дәрігері, жоғары санатты хирург, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі, Астананың құрметті азаматы (2020). В.А.Баумейстердің кәсіби және қоғамдық қызметі мемлекеттік марапаттармен жоғары бағаланды, оның есімі «Қазақстанның 100 жаңа есімі» тізіміне енгізілді. В.А.Баумейстердің есебінде 15000-нан астам операция және мыңдаған құтқарылған өмір бар. Өмірбаяны Баумейстер Владимир Альбертович 1941 жылы 14 маусымда Әзірбайжан КСР-да Агстафин ауданының Грюнфельд ауылында (қазіргі Вургун) дүниеге келген. 1941 жылдың желтоқсанында ата-анасымен бірге Шығыс Қазақстан облысына жер аударылды. 1957 жылы ата-анасымен бірге Оңтүстік Қазақстан облысының Үшінші Интернационал колхозына (қазіргі Бескетік ауылы) көшіп келді. Білімі 1966 жылы Семей мемлекеттік медицина институтын үздік бітірді. Университетті бітіргеннен кейін ол Целиноград қаласының теміржол ауруханасына жіберілді, онда оның кәсіби жолы басталды. Еңбек қызметі Резиденттен бас дәрігерге дейін ұзақ және қиын жол өтті: 1966 — Целиноград қаласының 2-ші теміржол ауруханасында хирург. 1972 — 2-ші теміржол ауруханасының аға резиденті. 1975 — 2-ші теміржол ауруханасының хирургия бөлімінің меңгерушісі. 1977 — Целиноград қаласындағы теміржол ауруханасының санитарлық қызметінің бас хирургі. 1978–2004 — Целиноград қаласындағы (қазіргі Астана) теміржол ауруханасының бас дәрігері. 1998 жылы неміс ұлты үшін әлеуметтік көмек станциясын ашты. 2004 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол тәжірибе мен хирургиялық кеңес беруді жалғастырды. Жеке өзі 15 мыңнан астам операция және 13 мың эндоскопиялық зерттеулер жүргізді, ескілерін аяқтап, жаңа емдеу ғимараттарын тұрғызды, 25 бөлімше ашты, Германиядан медициналық жабдықтар мен дәрі-дәрмектерді жеткізді. "Астана қаласының Орталық жол ауруханасы" ЖШС жалпы хирургия бөлімшесінің хирургиялық мәселелер бойынша бас кеңесшісі болды. 2023 жылы 20 маусымда 83 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Кәсіби және қоғамдық ұйымдарға қатысуы 1991 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің бірінші жалпыхалықтық сайлауында президент Н.Ә.Назарбаевтың сенімді өкілі болды. Сондай-ақ бірнеше рет Целиноград қаласының кеңес ауданының депутаты, үш рет Целиноград қалалық Кеңесінің депутаты болып сайланды. 1988 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақылымының депутаты болып сайланды. Құрметті марапаттары мен мадақтаулары 15 мемлекеттік наградалармен марапатталған, оның ішінде: "Құрмет Белгісі" ордені, "Құрмет" ордені, "ҚР еңбек сіңірген дәрігері" атағы, "Денсаулық сақтау үздігі" төсбелгісі, "Құрметті теміржолшы" төсбелгісі және т. б. Нұр-Сұлтан қаласы мәслихатының 2020 жылғы 3 шілдедегі шешімімен Қазақстан Республикасының елордасы – Нұр-Сұлтан қаласының дамуы мен гүлденуіне қосқан зор үлесі, белсенді мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін «Нұр-Сұлтан қаласының құрметті азаматы» атағы берілді. Отбасы Жұбайы — Людмила Ивановна, дәрігер-педиатр. Ұлы Александр (2015 жылы қайтыс болған). Немерелері — Анна және Екатерина. Дереккөздер
Кру (халық)

Кру (крао, крумен) — Либерияның жағалау бөлігін және Кот-д’Ивуардың батыс аудандарында тұратын туысқан халықтар тобы. Олар 3 кіші топқа біріктіріледі: бакве, гребо, кран, гере, басса, сикон, бете. Жалпы саны 3,2 млн адам. (2008, бағалау). Олар Либерияда (1,3 миллион адам), Кот-д'Ивуарда (1,8 миллион адам), Буркина-Фасода (26 мың адам), Малиде (22 мың адам), Ганада (22 мың адам), Сьерра-Леонеде (19,3 мың адам), Гвинеяда (3,8 мың адам) тұрады. Тілі Тілдері: кру, либериялық ағылшын, Сьерра-Леондық ағылшын, криол, француз тілі. Діні Крулардың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды (табиғат рухтарына табыну, ата-бабалар культі) сақтайды, бір бөлігі христиандар (протестанттар). Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, көкөніс, маниок, таро және т.б.), жағалауда - балық аулау. Көптеген Кру резеңке, какао және мақта плантацияларында жұмыс істейді. Ағаш пен піл сүйегіне ою, боялған керамика жасау, саз балшықтан ата-бабалар мүсіндерін жасау дамыған. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйым ауыл және үлкен отбасы қауымдастығына негізделген. Неке вирилокалды, көп әйел алу жиі кездеседі. Ерлер (поро) және әйелдер (санде, бунду) құпия одақтары бар. Инициация рәсімдері кең таралған. Дәстүрлі тұрғын үйлері тік бұрышты, сазды платформада, Кейбір кру топтарында (бакве, кран, гребо) төбесі сабан немесе рафия пальма жапырақтарынымен жабылған дөңгелек үйшіктер жиі кездеседі. Дәстүрлі киім дері, еуропалық киімдермен ығыстырылуда. Азық-түліктері негізінен өсімдік тектес, пальма майында дайындалады, банан, жеміс, жағалауда балық тұтынады. Дереккөздер
Темір Мырза

Темір Мырза (кейбір деректерде Шалабай, Челибей, Челубей немесе Таврул) – 15 ғасырдағы «Мамай шайқасы туралы әңгімедегі» кейіпкер. Шығу тегі Әңгіме бойынша Темір Мырза тек дене күшімен ғана емес, әскери дайындықты ерекше меңгергендігімен де ерекшеленді. Сюжетке сәйкес, 1380 жылы 8 қыркүйекте түменбасы Мамай әскерінен шыққан түркі батыры Күлік шайқасы басталар алдында монах Пересветпен шайқасқан және екі жауынгер де бір уақытта бір-бірін найзамен тесіп, шайқаста қаза тапқан. Дегенмен, бұл эпизод, ең алдымен, Темір Мырзаның өзі және Пересветтің монахшылдығы сияқты ойдан шығарылуы мүмкін . Сонымен қатар, «Задонщинаның» мәтінінде Пересветтің шайқас ортасында тірі жүргенде далада «өзгелер қырылып жатқанда» «жақсы атына мініп, алтын сауытымен жарқырап тұрғанын» байқауға болады» делінген . Әңгіменің әртүрлі басылымдарында печенегтің әртүрлі атаулары бар: «Темір-Мырза» (кипрлік басылымда), сондай-ақ «Таврул». «Челубей» атауы 1680 жылғы «Конспектінің» үшінші басылымында кездеседі . 18-19 ғасырлардағы халық әдебиетінен «Челубей» атауы өзінен бұрынғыларды толығымен алмастырып, көркем әдебиет пен көркем шығармаларға келді . «Челубей (Шалабай)» атауы құрамы мен дыбысына қарағанда түркі текті (қараңыз. Челеби). 1393 жылы Екінші Болгар патшалығының астанасы Тарново қаласын алған сұлтан І Мұрадтың ұлы «Челяби әмірі» деген атқа ие болды . Анимациядағы Челубей бейнесі * Непрядваның аққулары (1980; КСРО), режиссер Роман Давыдов. * Пересвет және Ослябя (2010; Ресей), режиссер Станислав Подивилов. Тағы қараңыз * Куликово алаңындағы Пересветтің Челубеймен жекпе-жегі - Михаил Авиловтің картинасы (1943). Ескертпелер
Сергей Күжүгетұлы Шойгу

Сергей Күжүгетұлы Шойгу (21 мамыр 1955 жыл, Чадан) — ресейлік саясаткер, Ресей әскерінің генералы, Ресей батыры (1999), «Біртұтас Ресей » партиясы негіздеушілерінің бірі және мүшесі, Ресей Қауіпсіздік Кеңесінің 2024 жылғы мамырдан бері қызметтегі хатшысы. Бұдан бұрын Шойгу 12 жыл бойы Ресей Қорғаныс министрі (2012–2024), Мәскеу облысының губернаторы (2012), 18 жыл бойы Төтенше жағдайлар министрі (1994–2012), Юрий Лужков пен Минтимер Шәймиевпен қатар Біртұтас Ресей төрағасы (2001–2004) және Ельцин тұсында Төтенше жағдайлар бойынша мемлекеттік комитеттің төрағасы (1991–1994) болған. Шойгу — 2012 жылғы желтоқсаннан бері ТМД Қорғаныс министрлері Кеңесінің төрағасы, 2012 жылғы қарашадан бері Ресей Қауіпсіздік Кеңесініе мүшесі және 2009 жылдан бері Орыс географиялық қоғамының президенті. Оның қызы Юлия Шойгу — ресейлік психолог, Төтенше жағдайлар министрлігінің жедел психологиялық көмек орталығының қазіргі директоры. 2024 жылғы 25 маусымда Халықаралық қылмыстық сот Шойгуды және бас штаб басшысы Валерий Герасимовты тұтқындауға ордер берді. Сот екеуін Украинадағы соғыс барысында қылмыс жасады деп айыптады. Өткен 2023 жылы тұтқындауға ордер Ресей президенті Владимир Путинге де берілген еді. Қосымша ақпарат Дереккөздер
Куки (халық)

Куки (Үндістанда - куки, Мьянмада - чин) — Үндістанның солтүстік-шығыс штаттарында, Мьянманың солтүстік-батыс аймақтарында және Бангладештің таулы аймақтарында тұратын туысқан халықтар тобы. Жалпы саны 2,7 миллионнан астам адам. Этнонимі «Куки» сөзінің шығу тегі белгісіз, бұл экзоним: бастапқыда қазір Куки деп аталатын тайпалардың өзіндік атауы емес. Отаршыл британдық жазушы Адам Скотт Ридтің айтуы бойынша, Куки сөзі туралы ең алғашқы деректер британдық жазбаларда 1777 жылға жатады. Ежелгі санскриттік аңызға айналған әдебиеттерде Кукилер сияқты тайпалармен ұқсас болған Кирата халқы туралы айтылады. К.А.Соппиттің айтуынша, «Ескі Кукилер» 11 ғасырдың басында, ал «Жаңа Кукилер» 19 ғасырдың бірінші жартысында Манипурға қоныс аударған. «Куки» сөзі ассам немесе бенгал тегі болса керек және «Чин» - «таулық» деген мағынаны білдіреді. Таралуы Кукилер Үндістан, Бангладеш және Мьянмадағы бірнеше таулық тайпаларды құрайды. Дзо (Мизо) халқы Мьянманың Чин штатында Чин, Мизорам штатында Мизо деген атпен белгілі. Үндістанның Манипур штатындағы кукилер сияқты, Үндістанның солтүстік-шығыс штаттарында, Мьянманың солтүстік-батысында және Бангладештің Читтагонг тауларында таралған бірқатар туысқан тибет-бирман тайпалық халықтары бар. Солтүстік-Шығыс Үндістанда олар Аруначал-Прадештен басқа барлық штаттарда кездеседі. Бұл халықаралық шекаралар арқылы таралуы Үндістанды оккупациялау кезінде британдықтардың жазалау әрекеттеріне байланысты. Тілі Олар қытай-тибет отбасының тибет-бирма тобының тілдерінде сөйлейді. Діні Олар дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сонымен бірге индуистар, христиандар, сүнниттік мұсылмандар бар. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен жұмыс атқарылатын егіншілік (күріш, жүгері, көкөністер), Куканың бір бөлігі тау етегіндегі су тасқыны алқаптарын өңдейді. Қолөнердің ішінде иіру және тоқымашылық дамыған. Өмір салты Қоғамдық жерге иелік ету, қауымдастықты басқару демократиялық негізде сақталған. Туыстық есеп патрилинейлік, олардың ішінде үлкен және кіші тармақтар ерекшеленеді. Куки отбасына ата-анасы, кәмелетке толмаған балалары және мұрагер ұлдың отбасы кіреді. Қалыңдық үшін жұмыс жасау дәстүрі болған. Дәстүрлі баспаналары Ертеректе егістік жер ауыстырғанда ауылдары жиі көшірілетін. Үілері жерде немесе қадаларда орналасқан сабан төбелері бар бамбуктан немесе тақтайдан жасалған үйлер. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері - әйелдерде, матаның кең бөлігімен байланған тігілмеген белдемше және ақ блузка. Ерлерде -көйлек, дхоти, жеңсіз жилет және сәлде. Дәстүрлі тағамдары Тағамдарының негізі - күріш, жүгері, тары, бұршақ, тапиока, тәтті картоп, асқабақ, апельсиндер, лимондар және басқа цитрустық жемістер, манголар және банандар. Сонымен қатар сиыр еті, шошқа еті, құс еті, қырыққабат, асқабақ, қияр, қауын және ямс, бал, балық, әсіресе кептірілген балық. Күріштен жасалған шарап ішеді. Көптеген адамдар буйвол етін тұтынбайды, бірақ оған ешқандай тыйым салынбаған. Сілтеме * Дереккөздер
Өнеркәсіпшілер және кәсіпкерлер партиясы

Түрікменстанның өнеркәсіпшілер және кәсіпкерлер партиясы (ТӨКП, , ) — Түрікменстандағы тіркелген үш саяси партияның бірі, Түрікменстан Мәжілісінде 18 депутаты бар. 2017 жылдан бері Сапармұрат Ауғанов басшылығындағы 2012 жылдың 21 тамыз күні құрылған еді. ТӨКП — тәуелсіз Түрікменстан тарихындағы ресми түрде тіркелген екінші саяси партия; тұңғышы елді бұдан бұрын бірпартиялық жүйеде басқарған Түрікменстан Демократиялық партиясы болған еді. Түрікменстан осы арқылы бірпартиялық жүйені сақтап қалған посткеңестік кеңістіктегі соңғы ел болды. Сын Оппозициялық дереккөздер партияның мүлдем оппозициялық емес екенін, және оның құрылуы елдің демократиялануын білдірмейтінін айтып кеткен. Партия көппартиялық жүйені еліктеу үшін құрылған деп те айтылады. Журналист Сергей Василенков сөзінше «тіпті бірнеше саяси ұйымдардың болуы саяси жүйенің шынайы еркіндігі мен плюрализміне кепілдік бермейді — елдегі оппозицияның ықпалы жоқ, ал барлық жаңадан пайда болған билік институттары әлі де үкіметтің бақылауында». Сайлаулардағы нәтижелері Президент сайлаулары Парламент сайлаулары Дереккөздер
Режеп Базаров

Режеп Базаров (; 1958 жыл, Тельман ауданы, Дашоғыз уәлаяты) — түрікменстандық саясаткер, ветеринар, 2016 жылдан бері Министрлер Кабинеті төрағасының орынбасары, 2014 жылдан бері Түрікменстан аграрлық партиясының төрағасы және 2012 жылғы президент сайлауындағы үміткерлердің бірі. Базаров бұрын Дашоғыз уәлаяты әкімінің орынбасары (2011–2012) және ауыл шаруашылығының министрі (2012–2014) лауазымдарында қызмет атқарған еді. Өмірбаяны Режеп Базаров 1958 жылы дүниеге келген. Базаровтың туған жері — 2022 жылы ыдырап, Болдымсаз атырабына айналдырылған Тельман (Губадаг) ауданында (Түрікмен КСР). Базаров 1975 жылы Түрікмен ауылшаруашылық университетінде оқуын бастап, ветеринар мамандығымен оны 1980 жылы аяқтады. Мансабын туған Губадаг ауданының ветеринариясында бастаған. Дашоғыз әкімдігіндегі қызметі 2000–2005 жылдары Ғұбадаг атырабы «Обахызмат» ауылшаруашылық акционерлік қоғамының ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, төрағасының орынбасары, төрағасы қызметтерін атқарған. 2005–2008 жылдары Дашоғыз уәлаяты Губадаг атырабы кәсіподақтар бірлестігінің төрағасы. 2008–2011 жылдары Құрбансұлтан әже атырабы әкімінің ауыл шаруашылығы жөніндегі орынбасары, Ғұбадаг атырабы әкімі қызметтерін атқарған. 2011–2012 жылдары Дашоғыз уәлаятының ауыл шаруашылығы жөніндегі орынбасары. 2012 жылдың қаңтарында сайлаушылар алдында Базаров Ахал уәлаяты Рухабат атырабы мәдениет сарайының алдында сөйлеп, өзінің сайлауалды кампаниясы жайлы айтты: «күш-жігері мен білімін аямай, адал еңбек ететіні, ұлттық демократияны одан әрі жетілдіру үшін қолдан келгеннің бәрін жасап, мемлекеттің экономикалық мүмкіндіктерін тиімдірек пайдалануға тырысатыны» айтылды. Ауыл шаруашылығы министрі 2012 жылдың 6 шілдесінде Түрікменстанның Ауыл шаруашылығы министрі болып тағайындалды, 2014 жылдың 4 сәуірінде басқа жұмысқа ауысуына байланысты қызметінен босатылды. Партия төрағасы 2014 жылдың қыркүйегінде дауыс беру қорытындысы бойынша Түрікменстан Аграрлық партиясының басшысы болып сайланды. Партия төрағасы ретінде 2018 және 2023 жылдары болған парламент сайлауларында ТАП басты өкілі болған. Мәжілістегі қызметі 2016 жылға дейін Мары уәлаяты, №103 «Зарпчы» сайлау округінен сайланған Мәжіліс депутаты болған. 2016 жылдың сәуірінде Министрлер Кабинеті төрағасының орынбасары болып сайланды. Қосымша ақпарат Дереккөздер
Түрікменстан Министрлер Кабинеті

Түрікменстан Министрлер Кабинеті , кейде Түрікменстан үкіметі — Түрікменстанндағы басты атқарушы билік, елдің үкіметі. Елдің мемлекет және үкімет басшысы, Түрікменстан президентімен тағайындалады да, басқарылады. Президенттің Министрлер Кабинетінде 6 орынбасары бар. «Түрікменгаз » мемлекеттік корпорациясының директоры министрлердің бірі болып келеді, ол «мемлекет министрі» болып аталады. Дереккөздер
Куланго

Куланго (комбио немесе коламбо, колано, нкорамфо, нгорафо, логон, тегесие) — Кот-д’Ивуардың солтүстік-шығысында және Гананың кейбір бөліктерінде тұратын халық. Негізінен Комоэ мен Қара Вольта өзендерінің арасында тұрады. Жалпы саны 290 мың адам. Кот-д'Ивуарда 240 мың адам және Ганада 50 мың адам. Тілі Тілі мен мәдениеті жағынан куланго халқы Лобиге жақын. Тілі куланго тілі. Діні Көпшілігі жергілікті дәстүрлі наным-сенімдерді (табиғат күштеріне табыну) ұстанады, кейбірі мұсылмандар. Тарихы Куланголар Манде-диула мен абронның ықпалында болған аймақтың автохтонды халқы. Кулангтың саяси институттары болған жоқ. XVII—XVIII ғасырларда Дагомба құрған Бунаның алғашқы саяси құрылымына тәуелді болса, XVIII-XIX ғасырларда аброн оманының Джаман (Бондуку) халқының (төменгі тап) негізін құрады. 1880 жылдары Уасулу "империясының" құрамына кірді. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, тары, құмай, фонио, күріш, таро, тәтті картоп, бұршақ, жүгері) және ірі қара және ұсақ мал өсіру. Ерлер жерді тазартумен айналысса, әйелдер егін егу, жинаумен айналысады. Қолөнерден ағаш мүсіндер, сырланған керамика жасау, төсеніш, қоржын, сөмке тоқу жақсы дамыған. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін ақсақал бастаған көп балалы отбасылардан тұратын ауыл қауымдастықтары, рулық ұйым, құпия одақтар құрайды. Туыстық есеп матрилиналық болып табылады. Некеден кейінгі қоныс вирилокалды, құпия одақтарға кіру кезінде инициация рәсімдері қолданылады. Фольклорлық жанрлардың ішінде әндер, ертегілер мен мақал-мәтелдер кең таралған. Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері дөңгелек, қабырғалары саман немесе қыш кірпіштен қаланған, төбесі биік конустық (рафия пальма жапырақтарының жапырақшаларынан жасалған, үстіңгі жағы қамыспен жабылған). Тұрғын үйдің жанында қосалқы құрылыстар, мал қоралары, астық қоймалары, асхана бар. Дәстүрлі киімдердің орнын еуропалық киімдер алмастыруда. Тамағы негізінен өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған, қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер мен ащы дәмдеуіштері бар бұршақ, көкөністер) және сүт өнімдері, пальма майын, кейде етті пайдаланады. Дереккөздер
Кунама

Кунама (база, базен) — Эритрея мен Эфиопияның солтүстік-батысында тұратын халық. Кунама халқының көпшілігі шалғайдағы Гаш пен Сетит өзендерінің арасында тұрады. Кунама халқының саны шамамен 260 200 адамды құрайды, олардың көпшілігі Эритреяда тұрады (шамамен 80%). Нақты саны белгісіз, өйткені нақты санақ деректері жоқ. Тілі Олар Ніл-Сахар макроотбасының оқшауланған кунама тілінде сөйлейді. Діні Кунамдардың көпшілігі сунниттік исламды ұстанады, кейбіреулері протестанттық христиандар және ежелгі дәстүрлі нанымдар сақталған. Кәсібі Қазіргі Кунаманың 90%-дан астамы егіншілікпен (сорго, тары, сонымен қатар бидай, арпа, бұршақ, мақта) және мал шаруашылығымен (ірі және ұсақ мал, түйе) айналысатын шаруалар. Өмір салты Кунамның дәстүрлі әлеуметтік ұйымы мен сенімдерінде көптеген архаикалық белгілер сақталған (жыныстық жас топтары және олармен байланысты рәсімдер, ақсақалдардың билігі, қауымдық жиналыстар, синкреттік пантеон және т.б.). Дереккөздер
Ресей Федерациясының батыры

Ресей Федерациясының қаһарманы (кейде Алтын жұлдыз медалі, ) — Ресей Федерациясы мемлекеттік сыйлықтарының бірі, ерлік жасаумен байланысты мемлекет пен халық алдындағы қызметі үшін берілетін ең жоғары атақ. Дереккөздер