kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Григорий Макарович Швед

Швед Григорий Макарович - Социалистік Еңбек Ері (1948), тракторшы, Ақтөбе облысы (қазіргі Батыс Қазақстан облысы) , Мәртөк МТС-і тракторшылар бригадасының бригадирі (1938). 1918 жылы Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданы, Покровка селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1933 жылы "Путь Социализма" колхозында колхозшы болып істейді. * 1935 жылы өз колхозында тракторшы болады. * 1938 жылы Мәртөк МТС-да тракторшылар бригадасының бригадирі болып тағайындалады. * 1939 жылы Совет Армиясы қатарына шақырылып, Ұлы Отан соғысына қатысады. Көрсеткен жауынгерлік ерліктері үшін "За отвагу", "За взятие Вены" және "За победу над Германией" медальдарымен наградталады. * 1946 жылы соғыстан оралған соң бригадирлік жұмысын жалғастырады. Осы жылы оның бригадасы тракторлық жұмыс жоспарын 100,5% орындайды. 1947 жылы сапалы тракторлық жұмыстардың арқасында колхоз 960 гектардың әр гектарынан 9,5 центнерден бидай алады, жоспар 164,6%-ке орындалып, жоғарғы көрсеткішке қол жеткізеді. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
Мария Яковлевна Шулепова

Шулепова Мария Яковлевна - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы), Бородулиха ауданы, "Заветы Ильича" атындағы колхоздың егіншілер бригадасының звеношысы (1947). 1925 жылы Ресейде, Новосібір облысы, Маслянинск ауданы, Чупино селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1939 жылы Қазақстанға қоныс аударып, Бородулиха ауылына келген соң ата-анасы "Заветы Ильича" колхозына жұмысқа кіреді. * Жетіжылдық мектепті бітргеннен кейін 1941 жылы еңбек жолын бастап фермада бұзау бағушы, одан кейін сауыншы болады. * 1946 жылы оны егіншілер бригадасына жұмысқа жіберіледі. * 1947 жылы жоғары түсімді егін бригадасы жастар тобының звеношысы болып тағайындалады. Тобында - үлкені 23, ал кішісі 15 жаста 6 қыз болды. Барлық агротехникалық жағдайларды қадағалап, сақтай отырып қажырлы еңбектерінің арқасында өздеріне бекітілген 11 гектар жердің әр гектарынан 30,2 центнерден астық жинайды. Жоспарды асыра орындағандары үшін топтың әр мүшесіне табыстарына қосымша 530 кг-нан дән беріледі. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/476.html История народов Средней Азии]
Шин Хен Мун

Шин Хен Мун - Социалистік Еңбек Ері (1948), Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қаратал ауданы, "Дальний Восток" ( қазіргі Ескелді ауылы) колхозының председателі (1937). 1918 жылы Кореяда, Сенгжин қаласында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1937 жылы Қазақстанға қоныс аударып Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қаратал ауданы, "Дальний Восток" ( қазіргі Ескелді ауылы) колхозына жұмысқа кіріп, сол жылы колхоздың председателі болып тағайындалады. * 1945 жылы колхоз астық дақылдары өнімінен жоғарғы көрсеткішке жетеді. Сол жылы Шин Хен Мун "Құрмет белгісі" орденімен және "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. * 1946 жылы 235 гектар қант қызылшасы алқабының әр гектарынан межеленген 235 центнердің орынына 264 центнерден, ал астық дақылдарының әр гектарынан межеленген 8,3 центнердің орнына 15,4 центнерден өнім алады. * 1947 жылы астық дақылдарының әр гектарынан 10.3 центнердің орнына 20 центнерден, қант қызылшасы бойынша 260 центнердің орнына 360,5 центнерден өнім жинайды. Наградалары * "Құрмет белгісі" ордені (1945) * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1945) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/579.html История народов Средней Азии]
Григорий Георгиевич Бубнов

Григорий Георгиевич Бубнов (9 наурыз 1970 жыл, Мәскеу) — «ВТУ» Мәскеу Технологиялық Институтының ректоры және Президенті, Moscow Business School Президенті, Ресей Жаратылыс Ғылымдары Академиясының (РАЕН) корреспондент-мүшесі, экономика ғылымдарының докторы, IMD Alumni Club of Russia Президенті, «Физтех-Союз» басқарма мүшесі. Григорий Георгиевич Бубнов Ғұмырнама 1993 жылы Мәскеу физика-техникалық институтын «Қолданбалы физика және математика» мамандығы бойынша «Инженер-физик» біліктілігімен тәмамдады; 1997 жылы «Дамыған нарықтық экономикадағы және өтпелі кезеңдегі кәсіпкерлік» тақырыбындағы кандидаттық диссертацияны қорғады; 2002 жылы «Кәсіпкерлік және Ресейдің экономикалық өркендеуіндегі оның рөлі» тақырыбындағы докторлық диссертацияны қорғады; 2006 жылы IMD (Lausanne) оқу орнының Program EMBA бағдарламасын тәмамдады 2010 жылы Singularity University оқу орнындағы Exponential Technologies Executive Program бағдарламасын тәмамдады. Кәсіби қызметі Соңғы 15 жылдың ішінде 20-дан астам коммерциялық, қаржылық және коммерциялық емес ұйымдарды құруға қатысты, сондай-ақ, 30-дан астам ұйымды басқаруға қатысты, олардың ішінде: С.Ю.Витте атындағы Мәскеу Университеті, «ВТУ» Мәскеу технологиялық институты, «Физтех XXI», «Высшая школа системного инжиниринга МФТИ» Орталығы, «НПП Медолит» ЖШҚ. Ғылыми қызметі 20-дан астам кітаптардың, мақалалардың және монографиялардың авторы және авторласы болып табылады. Кейбір жарияланымдары: *Бубнов Г.Г., Дарда И.В., Малышев Н.Г., Малышев С.Л., Солдаткин Е.В. ВТУ ақпараттық-білімдік ортасы /Телематика-2008: XV Бүкілресейлік ғылыми-тәжірибелік конференциясының еңб. (23-26.06.2008, С.-Петербург). — Т . 1. — Спб., 2008. — 214-216 б. *Бубнов Г.Г., Малышев Н.Г., Солдаткин В.И. Үлестіре бөлінген типтегі университет /Телематика-2008: XV Бүкілресейлік ғылыми-тәжірибелік конференциясының еңб. (23-26.06.2008, С.-Петербург). — Т. 1. — Спб., 2008. — 213-214 б. *Солдаткин В.И., Бубнов Г.Г., Малышев Н.Г. ВТУ Қашықтан білім беру технологияларын пайдалану /Телематика-2008: XV Бүкілресейлік ғылыми-тәжірибелік конференциясының еңб. (23-26.06.2008, С.-Петербург). — Т . 2. — Спб., 2008. — 337-338 б. *Солдаткин В.И., Бубнов Г.Г., Малышев Н.Г., Семенов А.В. Қашықтан білім беруді ұйымдық қолдау //Бірыңғай білімдік ақпараттық орта: мәселелері және даму жолдары: VII Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция-көрме (Омбы, 22-25 қыркүйек 2008 ж.). — Томск: Дельтоплан; Омбы, 2008. — 21-23 б. *Бубнов Г.Г., Малышев Н.Г., Солдаткин В.И. Көпдеңгейлік үздіксіз ашық кәсіби білім берудің корпоративтік ақпараттық-білімдік ортасы //Білімдік ортаның бүгіні мен ертеңі: IV Бүкілресейлік ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдары (Мәскеу, 3 қазан 2007 ж.) /Редкеңес; Жауапты ред. В.И.Солдаткин. — М.: Рособразование, 2007. — 48-50 б. *Малышев Н.Г., Бубнов Г.Г., Солдаткин В.И. Дүниежүзілік технологиялық университет: жоғары кәсіби білімнің жаһандану жағдайындағы мақсаттары мен міндеттері //Білімдік ортаның бүгіні мен ертеңі: IV Бүкілресейлік ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдары (Мәскеу, 3 қазан 2007 ж.) /Редкеңес; Жауапты ред. В.И.Солдаткин. — М.: Рособразование, 2007. — 143-145 б.
Евгений Витальевич Никульчев

Евгений Витальевич Никульчев (1975 ж.т.) — техника ғылымдарының докторы (2006), профессор (2011), «ВТУ» Мәскеу технологиялық институты Жоғары Кәсіби Білімдік Мемлекеттік Емес Білім Беру Мекемесінің (НОУ ВПО) ғылыми жұмыстар бойынша проректоры. Никульчев Евгений Витальевич Ғұмырнама * 1997 жылы Мәскеу мемлекеттік аспап жасау және информатика академиясын «Ақпаратты Өңдеудің және Басқарудың Автоматты Жүйелері (АСОИиУ)» мамандығы бойынша тәмамдады; * Кандидаттық диссертациясын 2000 жылы, докторлық жұмысын 2006 жылы жүйелік талдау саласында қорғады; * 1994—2006 жылдары Мәскеу мемлекеттік аспап жасау және информатика университетінде жұмыс істеді; * 2006—2011 жылдары Мәскеу Баспа университетінің білім берудегі жаңа технологиялар және ақпараттандыру жөніндегі проректоры, қолданбалы математика және жүйелерді модельдеу кафедрасының меңгерушісі болды; * 2011—2012 жылдары Ресей Қаржы министрлігінің Бүкілресейлік Мемлекеттік Салық Академиясының (ВГНА) ақпараттандыру жөніндегі проректоры болды; * 2013 жылдан бастап «ВТУ» Мәскеу технологиялық институтының Жоғары Кәсіптік Білімдік Мемлекеттік Емес Білім Беру Мекемесінің (НОУ ВПО) ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры болып табылады; Ғылыми нәтижелері Жүйелік талдау, басқару теориясының әдістерін іс жүзінде пайдалану саласындағы жұмыстардың авторы. Аса маңызды нәтижелері: * сызықтық емес жүйелердің сапалы теориясының, дифференциалдық теңдеулердің геометриялық теориясының пайдаланылуы негізінде, эволюциялық теңдеулердің құрылымын анықтауға мүмкіндік беретін эксперименттік деректердің негізінде сызықтық емес динамикалық жүйелерді модельдеу әдісі; * интервалдық талдау тапсырмаларын шешу үшін, инженерлік қызмет тәжірибесінде пайдалануға бағытталған ықтималдық-статистикалық әдістер ұсынылды, соның ішінде, тұрлаусыздық жағдайларында шешімдерді қабылдауды қолдаудың ақпараттық жүйелерін салу мақсатында; * жаңа ақпараттық технологиялармен және заманауи математикалық әдістермен техникалық нысанның сапалық қасиеттерін анықтаудың негізінде басқару жүйелерін сәйкестендіру әдістемесі; * математикалық басқару теориясын және динамикалық-күрделі басқарылатын жүйелерді құрастыру әдістерін пайдаланатын телекоммуникациялық жүйелерді салудың жаңа қағидаты; * бағдарламалық және техникалық жаңартпалардың оперативті түрде енгізілуіне және масштабталуына бағытталған, ірі ықпалданған ақпараттық жүйелерді жобалаудың және басқарудың жүйелік әдісі. Сілтемелер * [http://www.cnews.ru/reviews/index.shtml?2012/10/23/507309 cnews сұхбаты] * [http://www.famous-scientists.ru/12104 Ресей ғалымдары энциклопедиясында] * [http://nikulchev.ru/learnbook1.html Е. В. Никульчев. MATLAВ ортасында басқару теориясы бойынша жаттықтыру сабағы] * [http://nikulchev.ru/learnbook3.html Е. В. Никульчев Қайта жаңғыртылған аттракторлардың симметриялары негізінде динамикалық жүйелерді сәйкестендіру] * [http://nikulchev.ru/article34.html Nikulchev E. Geometric Method of Reconstructing Evolution Equations from Experimental Data]
Сарысай (Солтүстік Қазақстан облысы)

Сарысай — Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы, Украина ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Саумалкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 31 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 182 адам (88 ер адам және 94 әйел адам) болса, 2009 жылы 150 адамды (74 ер адам және 76 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Николай Петрович Яковенко

Яковенко Николай Петрович (1913 жыл, Түркістан облысы, Жуалы ауданы - 23.10.1993, Бауыржан Момышұлы ауылы) - Социалистік Еңбек Ері (1948), Түркістан облысы, Жуалы ауданы, "Комсомольская правда" колхозының председателі (1945). Еңбек жолы мен жетістігі * 1930 жылдан бастап колхозшы болып еңбек етеді. * 1945 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Жуалы ауданы, "Комсомольская правда" колхозының председателі болып тағайындалып, оның іскер басқаруының арқасында колхоз алдыңғы қатарлы колхоздардың бірі болады: ** егістік алқабының көлемі ұлғайтылады; ** барлық ауыл шаруашлық дәнді дақылдарының өніміділгі жоғарлайды; ** агрокешен жұмысы жетілдіріледі; тұрақты бригадарлық топ құрылады, оларға арнайы жерлер бекітіледі; ** агротехникалық жағдайларды жақсарып, жоғары өнім алуға ықпал жасалынады. Наградалары * Ленин ордені * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
Елена Нестеровна Ярох

Ярох Елена Нестеровна - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, Шығыс Қазақстан облысы, Таврия ауданы (қазіргі Ұлан ауданы), "Красный Октябрь" колхозының егіншілер бригадасының звеношысы (1946). 1908 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Таврия селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * Еңбек жолын ерте бастап колхозға жұмысқа кіреді. * 1946 жылы "Красный Октябрь" колхозында егіншілер бригадасының звеношысы болып тағайындалады. Оның бригадасы 8 гектар астық алқабының әр гектарынан 30,06 центнерден өнім алып, міндеттемелерін абыроймен орындайды. Сол жылы "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. * 1948 жылы Таврия аудандық Советінің депутаты болады. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://e-arhiv.vko.gov.kz/gallery/PhotoView.aspx?photo=439 Государсетвенный архив ВКО]
Ташінбала Айдарбекова

Айдарбекова Ташінбала - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Талдықорған облысы қазіргі Алматы облысы), Жаңаталап колхозының звеношысы (1940). 1906 жылы Талдықорған облысы, Шұбар ауылында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1930 жылы Шұбар колхозын ұйымдастыру барысында алғашқылардың бірі болып колхозға кіреді. * 1930-1940 жылдары сол колхозда колхозшы болып еңбек етеді. * 1940 жылы еңбекқор кохзошы ретінде таңдалып қызылшашылар тобының звеношысы етіп тағайындалады. Оның бригадасы қажырлы еңбектің арқасында 2 гектар қант қызылшасының алқабының әр гектарынан 820 центнерден , 4,5 гектар жерден 450 центнерден өнім алады. * 1945 жылы "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1945) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/480.html История народов Средней Азии]
Қарқаралы аудандық орталық кітапханасы

Қарқаралы аудандық орталық кітапханасы - Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы кітапхана. Кітапхана тарихы Облыс бойынша бірінші кітапхана 1892 жылы чиновник Марковтың ұсынысы бойынша Қарқаралыда ашылған. Сол кезде кітап қоры 626 дана болды. 1917 жылдың ақпан төңкерісіне дейінгі аралықта кітапхана жұмысына жасырын цензура жүргізіліп тұрған. Қарқаралының сол кездегі көрнекті қайраткерлері Қарқаралыдағы бірінші кітапхананың жұмысына көп көңіл аударып, кітапхананың дамуына өз үлестерін қосып отырды. Сол уақытта кітапхана 17 түрлі газет – журналдар алып отырды. 1901 жылы кітапхананың кітап қоры 458 том- 127 атаудан, мерзімді басылымдар 15 атаудан тұрды. Қарқаралы өңіріндегі Қоянды жәрмеңкесінің мәдени өмірге үлкен әсері болды. Мұндағы оқырмандар залы бар кітапханада 40 қазақ, 30 орыс және басқа ұлттар өкілдері кітапхана қызметін пайдаланды. Қазіргі кітапхана ғимаратын 1870-1880 жылдары осы жердегі орыс көпесі Рязанцев Василий Селиверстович салдырған тұрғын үй. Осы үйде орыс саяхатшысы, этнограф Потанин тоқтаған. Сол жылдары Потанин Григории Николаевич Қарқаралыға тұңғыш келіп, ел арасындағы аңыз – жырлардың сан алуан нұсқаларын жинап, қазақ фольклорын зерттеумен айналысқан. Өзінің жолжазба естеліктерінде, бұл өңірде болғанда Рязанцев Василийдің үйіне тоқтағанын жазған. Кітапхана ғимаратының сырт жағында осы үйде 1913 жылы орыс саяхатшысы, этнограф Г.Н.Потанин тоқтаған деген мемориалдық тақта ілулі тұр. Қаладағы осындай қызыл кірпіштен өріліп қаланған әсем үйлер Рязанцевтар ұрпақтарының салдырған үйлері. Бүгінгі күнде бұл ғимараттар мемлекет қорғауындағы мәдени – тарихи ескерткіштер қатарына жатады. Бұл ғимаратта Кеңес Үкіметі жылдарында әртүрлі халық игілігіне пайдаланылатын мекемелер жұмыс жасаған. 1920 жылдардың аяғына қарай кітапхананың абонемент бөлімі болып бастап, 1979 жылы орталықтандырылған кітапханалар жүйесі құрылды. Сол жылдан бері орталық кітапхана «Кітапхана мәртебесі - халық мәртебесі» ұранымен оқырмандарға қызмет көрсетуде. Қарқаралы аудандық орталық кітапханасына 2004 жылы «Модельді кітапхана» мәртебесі берілді. Аудандық кітапханада: # Оқырмандарға қызмет көрсету бөлімі; # Оқырмандар залы; # Ақпараттық – библиография бөлімі; # Әдіскерлік бөлім; # Кітап қорын толықтыру және өңдеу бөлімдері жұмыс жасайды. Орталық кітапхананың кітап қоры – 42684 дана (2013). Кітапханада өлке тарихын насихаттау ауқымды жұмыстардың біріне жатады. 1989 жылдан бүгінгі күнге дейін кітапханада өлке тарихын қалың оқырманға насихаттау, жастардың туған жерге деген сүйіспеншілігін арттырып, алдағы ағалар жүріп өткен жолдардан сыр шертіп, оларды құрметтеп бағалай білуге тәрбиелеу мақсатында «Атамекен», «Қаламгер» атты қызығушылар клубы жұмыс жасайды. Аудандық модельді кітапхананың бөлімдерінде өз істерін жетік білетін нағыз кітапхана жұмысының майталмандары, алдынғы қызметкерлердің 25-30 жылдан астам, ал кейінгі кітапханашылардың 15 - 20 жылдан асқан еңбек өтілдері бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.karkaralinsk.kz www.karkaralinsk.kz Қарқаралы]
Алтынгүл Әлібаева

Алтынгүл Әлібаева(1918 жыл, Көкөзек ауылы) — Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Свердлов ауданы, Көкөзек колхозының звеношысы (1942). Еңбек жолы мен жетістігі * 1918 жылы Жамбыл облысы қазіргі Түркістан облысы), Свердлов ауданы, Көкөзек ауылында туған. *1930 жылы Көкөзек ауылшаруашылық артеліне жұмысқа кіреді. * 1942 жылы қызылшашылар тобының звеношысы болады. 1947 жылы оның тобы 2 гектар қант қызылшасының алқабының әр гектарынан 806 центнерден өнім алады. Қант қызылшасынан жоғары өнім алғаны үшін "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады, ал 1948 жылы КСРО Жоғарғы Советінің жоғары наградасы Социалистік Еңбек Ері атағына ие болады. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1947) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
Сугра Алиева

Алиева Сугра - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Шу ауданы, "Новый путь" колхозының звеношысы (1945). 1928 жылы Әзербайжанда, Званск ауданы, Тангобин селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * Еңбек жолын 13 жасынан бастаған ол, 1937 жылы Қазақстанға қоныс аударғаннан кейін "Новый путь" колхозына жұмысқа кіріп, қызылша өсіруші болып еңбек етеді. * 1945 жылы қызылша өсірушілер тобының звеношысы болып тағайындалады. * 1947 жылы Шу МТС-ның агрономының көмегімен қант қызылшасынан мол өнім алуға арналған агрошаралық жағдайларды жан-жақты жетілдіру жоспарын жасайды. Сол жоспар бойынша барлық агротехникалық шараларды сақтай отырып, оның тобы 2 гектар жердің әр гектарынан 815 центнерден қант қызылшасын алып, жоспарды артығымен орындайды. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
Нарқобыз

Нарқобыз — ыспалы аспаптардың ішіндегі ішегі тарамыстан жуан етіп жасалған музыкалық аспабы. Ұлттық музыкалық аспаптардың ішіндегі ыспалы аспаптардың сипаты, құрылымы, жасалу және ойнау әдіс-тәсілдері жалпы түрік тектес халықтардың барлығына бірдей ортақ. Дегенмен нарқобыз аспабының жөні бөлек. Шығу тегі қобыз, сазген, егек аспаптарынан тарайды. Нарқобыз жер жүзіндегі қыл ішекті музыкалық аспаптардың ішіндегі ең ежелгі түрі болып есептеледі. Уақыт өте келе нарқобызды еуропалық үлгі-нұсқада ішектері сымнан жасалынған аспаптар (бас қобыз, виолончель т.с.с.) бірте-бірте ығыстырып шығара бастады. Көнеден келе жатқан нарқобыз белгісіз себептермен ұмытыла бастаған заманда қайта жаңғырып, бұл күндері кеңінен насихатталуда. Тарихи деректерге сүйенер болсақ, нарқобызды бақсылар тәңірмен тілдескенде, жын-перілерді қашырғанда және өзге де діни рәсімдерде шалған екен. Сондай-ақ, аспап жаугершілік замандар мен әскери салттарда ұрандату, атой салу, рух беру мақсатында қолданылған. Бұл аспаптың қылқобыз пен прима-қобыздан айырмасы оның жалпы тұрқы биік, адамның отырған бойымен шамалас, ұзындығы шамамен 1 метр болады. Нарқобыз басына жезден, темірден соғылған сылдымақтар мен қоңыраулар ілінген, ал қуыс ішіне металл сәлпеншектер, үкі не бүркіт құстарының тырнағы, қасқыр тісі, айна, үкі тағылады. Нарқобыздың құрылысы күрделі, шанағы үлкен, тұтас ағаштан шауып жасалады, беткі жағы ашық болады. Кейбір шеберлер нарқобыздың беткі жағын көн терімен жауып, қаптап тастайды. Ал аспаптың сырт жағына ою-өрнектер қашайды. Шанағының үлкен болуына байланысты нарқобыз дауысы зор әрі жуан болып келеді. Боздаған нар түйенің дауысына ұқсайды. Нарқобызды тартқанда оның зор үні талай жерге дейін естіледі екен. Нарқобыз аспабында ойнаудың ертедегі бақсы-жыраулар салған дәстүрі уақыт өте келе жоғала бастаған заманда Болат Сарыбаев, Өзбекәлі Жәнібеков сияқты ел ағалары ұмыт бола бастаған аспаптарға жаңадан дем беріп, тірілткен еді. Олардың зерттеу жұмыстарың арқасында нарқобыз қайта жанданып, этно-фольклорлық ансамбльдер мен ұлттық аспаптар оркестрлерінде кеңінен қолданыла бастады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Қылқобыз * Жез қобыз
Сара Әлімбекова

Әлімбекова Сара - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), "Жаңаталап" колхозының звеношысы (1943). 1900 жылы Талдықорған облысы, Шұбар ауылында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1930 жылы "Жаңаталап" ауылшаруашылығы артеліне жұмысқа кіріп, қызылша өсіруші болып еңбек жолын бастайды. * 1943 жылы қант қызылшасы бойынша звеношы болып тағайындалады. ** 1945 жылы межеленген 150 центнердің орнына әр гектардан 173 центнер қант қызылшасын алады. Осы жылы "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. ** 1946 жылы өнім мөлшері 150 центнердің орнына әр гектардан 250 центнерді құрады. Бұл жылы жоғары өнімі үшін "За трудовую доблесть" медалімен наградталады. ** 1947 жылы оның бригадасы мол түсімді 2 гектар жердің әр гектарынан 863 центнер, ал өздеріне бекітілген 6 гектар жердің әр гектарынан 371 центнерден өнім алып, жоспарды асыра орындайды. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1945) * "За трудовую доблесть" медалі (1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [http://darvblago.ru/484.html История народов Средней Азии]
Восточный ауылдық округі (Арқалық қаласы)

Восточный ауылдық округі – Қостанай облысы Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Восточное ауылы кіреді. Орталығы – Восточное ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1225 адамды құрады. Дереккөздер
Баймолдин ауылдық округі

Баймолдин ауылдық округі – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Әбілқайыр Баймолдин, Тақыр ауылдары кіреді. Орталығы – Әбілқайыр Баймолдин ауылы. Тарихы 2007 жылға дейін Восточный ауылдық округі деп аталды. 2017 жылы Тереңкөл ауылы таратылды. Дереккөздер
Физика саласындағы Нобель сыйлығы

(1845—1923), Физика саласындағы Нобель сыйлығының бірінші лауреаты.]] Физикадан Нобель сыйлығы — физика саласында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін Стокгольмдегі Швед корольдық ғылым академиясымен берілетін жоғары сыйлық. Сыйлық швед химигі Альфред Нобельдің (1896 жылы қ.б.) 1895 жылғы өсиеті бойынша химиядан, физикадан, әдебиеттен, физиология және медицинадан жоғары жетістіктерге жетуі үшін және бүкіл әлемде бебітшілікті орнату бойынша берілетін негізгі бес сыйлықтын қатарына кіреді. , Альберт Эйнштейн және Роберт Милликен.]] Физикадан алғашқы Нобель сыйлығы Вильгельм Рентгенге рентген сәулелерін ашқаны үшін берілді. Әрбір сыйлық иегері медальға, дипломға және соммасы жыл сайын өзгерілетін ақшалай сылыққа ие болады. Мараппаттау рәсімі жыл сайын Швецияның астанасы Стокгольм қаласында 10 желтоқсан күні өткізіледі. Марапаттар Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты алтын медаль, марапаттауы бар диплом және ақшалай сома алады. Ақша сомасы Нобель қорының ағымындағы жылғы табыстарға байланысты. Егер сыйлық бірден артық лауреатарға берілсе, ақша олардың арасында тең бөлінеді; үш лауреат болған жағдайда да ақша жарты және төрттен екі бөлікке бөліне алады. Медальдар Швецияда Myntverket және 1902 жылдан бастап Норвегияның монеталық ауласы шығарған Нобель сыйлығының медальдары Нобель қорының тіркелген сауда белгілері болып табылады. Әрбір медальдің бет жағында Альфред Нобельдің сол жақтағы бейнесі бар. Физика, химия, физиология, медицина және әдебиет бойынша Нобель сыйлығының медалі Альфред Нобельдің бейнесін және оның туған және қайтыс болған жылын (1833-1896) көрсетеді. Нобельдің портреті, сондай-ақ, әлемдік деңгейдегі және экономика саласындағы Нобель сыйлығының медальдарының біраз өзге дизайндармен бет жағында пайда болады. Медальдің сыртқы жағындағы сурет награданы беретін мекемеге байланысты өзгеріп отырады. Химия және физика салаларының Нобель сыйлығы медальінің сыртқы жағындағы дизайн бірдей. Дипломдар Нобель лауреаттары Швеция королінің қолынан диплом алады. Әрбір диплом лауреат үшін марапаттаушы мекеме әзірлеген бірегей дизайнға ие. Дипломда лауреаттың аты жазылған сурет пен мәтін және, әдетте, олардың не үшін сыйлық алғандығы туралы дәйексөз бар. Ақшалай марапаттаулар Лауреаттарға сондай-ақ, Нобель сыйлығын алған кезде олардың алған марапат сомасын растайтын құжат түріндегі ақшалай сома беріледі; 2009 жылы ақшалай сыйлық 10 миллион швед кронасын (1,4 млн АҚШ долл.) құрады. АҚШ). Нобель қорының биылғы жылы қанша ақша аударуына байланысты ақша көлемі өзгеше болуы мүмкін. Егер қандай да бір санатта екі жеңімпаз болса, грант алушылар арасында тең бөлінеді. Егер үш лауреат болса, онда наградтау комитеті грантты тең бөлікке бөлуге мүмкіндігі бар. Рәсім Сыйлық үшін іріктеу комиссиясы ретінде әрекет ететін Комитет пен мекемелер әдетте қазанда лауреаттардың атын жариялайды. Сыйлық кейіннен жыл сайын 10 желтоқсанда Стокгольм мэриясында өтетін ресми рәсімде Нобель өлімінің мерейтойына беріледі. Лауреаттар диплом, медаль және ақшалай сыйлықты растайтын құжат алады. Лауреаттар Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі Тағы қараңыз * Нобель сыйлығы Дереккөздер
Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы

Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы — Физиология және медицинада салаларында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін Стокгольмдегі Швед корольдық ғылым академиясымен берілетін жоғары сыйлық. Сыйлық швед химигі Альфред Нобельдің (1896 жылы қ.б.) 1895 жылғы өсиеті бойынша химиядан, физикадан, әдебиеттен, физиология және медицинадан жоғары жетістіктерге жетуі үшін және бүкіл әлемде бебітшілікті орнату бойынша берілетін негізгі бес сыйлықтын қатарына кіреді. Физиология және медицинадан алғашқы Нобель сыйлығы Эмиль Адольф фон Берингке берілді. Әрбір сыйлық иегері медальға, дипломға және соммасы жыл сайын өзгерілетін ақшалай сылыққа ие болады. Мараппаттау рәсімі жыл сайын Швецияның астанасы Стокгольм қаласында 10 желтоқсан күні өткізіледі. Лауреаттар Физиология немесе медицина саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі Тағы қараңыз * Нобель сыйлығы Дереккөздер
Химия саласындағы Нобель сыйлығы

(1852—1911) химия саласы бойынша бірінші Нобель сыйлығының лауреаты болған, Химиялық динамика заңдарын және ерітіндідегі осмостық қысымды ашқаны үшін]] Химиядан Нобель сыйлығы — химия саласында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін Стокгольмдегі Швед корольдық ғылым академиясымен берілетін жоғары сыйлық. Сыйлық швед химигі Альфред Нобельдің (1896 жылы қ.б.) 1895 жылғы өсиеті бойынша химиядан, физикадан, әдебиеттен, физиология және медицинадан жоғары жетістіктерге жетуі үшін және бүкіл әлемде бебітшілікті орнату бойынша берілетін негізгі бес сыйлықтын қатарына кіреді. Химиядан алғашқы Нобель сыйлығы Якоб Вант-Гоффқа 1901 жылы берілді. Әрбір сыйлық иегері медальға, дипломға және соммасы жыл сайын өзгерілетін ақшалай сылыққа ие болады. Мараппаттау рәсімі жыл сайын Швецияның астанасы Стокгольм қаласында 10 желтоқсан күні өткізіледі. Лауреаттар Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі Тағы қараңыз * Нобель сыйлығы Дереккөздер
Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы

Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы — швед өнеркәсіпшісі, өнертапқыш және қару-жарақ өндірушісі Альфред Нобельдің өсиетіне сәйкес тағайындалған бес Нобель сыйлығының бірі (химия, физика, физиология немесе медицина және әдебиет салаларындағы сыйлықтармен қатар). 1901 жылдың наурыз айынан бастап бұл сыйлық жыл сайын (кейбір ерекше жағдайларды есептемегенде) «халықтар арасындағы туыстық қатынастарды нығайту, тұрақты әскерлердің санын азайту немесе толықтай жою, сондай-ақ бейбіт конференцияларды ұйымдастыру мен насихаттау ісіне ең көп әрі ең жақсы үлес қосқан» тұлғаларға беріліп келеді. «Қазіргі заман тарихының Оксфорд сөздігі» (The Oxford Dictionary of Contemporary History) бұл марапатты «әлемдегі ең беделді сыйлық» деп сипаттайды. Нобельдің өсиеті бойынша, бұл сыйлықтың басқа номинациялардан басты айырмашылығы бар: лауреаттарды Швеция емес, Норвегия парламенті тағайындайтын бес адамнан тұратын арнайы Норвегия Нобель комитеті таңдайды. Лауреаттар Бейбітшілік саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі Дереккөздер
Марков Георгий Мокеевич

Марков Георгий Мокеевич (1911-1991) орыс жазушысы,қоғам қайраткері.Екі мәрте Социалистік Еңбек ері,КСРО мемлекеттік сыйлығының(1952),және Ленниндік сыйлықтың лауриаты(1976).Ә-пен қызмет бабында араласып ,хат жазып ,пікір алысып жүрген.1973ж.алматыға келген сапарында Әуезов мұражайына барып көрді.Пікір кітабында Ә-тә жақсы көріп,қадыр тұтқанын,жазушы ретінде Мұхаңның әдибиетте теңдесі жоқ ерлік жасаған жазған.
Жігіттің үш жұрты

Жігіттің үш жұрты - Қазақ халқының дәстүрі бойынша ер жігіттің үш жұрты болады. Олар: өз жұрты, нағашы жұрты және қайын жұрты. Бұл үшеуі де жанашыр, сүйеніш, қорғаныш болып саналады. Халық осы үш жұртына былай деп баға берген. "Өз жұртың - күншіл, бар болсаң - көре алмайды, жоқ болсаң - бере алмайды, жақсы болсаң - күндейді, жаман болсаң - жүндейді. Қайын жұртың - міншіл, қолыңның ұзындығына қарайды, жағаңның қызылдығына қарайды, берсең - жағасың, бермесең - дауға қаласың. Нағашы жұртың - сыншыл, жақсылығыңа сүйенеді, жамандығыңа күйінеді. Әрқашан тілеуіңді тілейді, тілеуқор, қамқоршы болады". Тегін айтылмаған бұл қағидалардың шындығы бар. Туыстық негіз бен атаулар осы үш жұрттан басталып, жақындық қатынас ағайын, туыс, нағашылы-жиендіілік, жамағайын, жекжат, жұрағат, құдандалы деп аталады. Мұны туыстық атау дейміз. Халқымызда туыстық қатынастың көптеген көптеген атаулары және соған лайық жол-жоралғылары да бар. Халықтың сол атауларын, оның сырларын білгеннің зияны жоқ. Ескерте кететін жай - туыстық қатынас пен атаулар жігіт жағынан көрсетіледі. Дереккөздер
Базарбай Асамбаев

Асамбаев Базарбай - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Шұбар ауылдық советі, Жаңалық колхозының бригадирі (1940). 1904 жылы Талдықорған облысы, Шұбар ауылында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1930 жылы Жаңалық колхозын ұйымдастыру барысына ат салысады. * 1940 жылы қызылшашылар бригадасының бригадирі болады. Сол жылы өнім алудан жоғары көрсеткіш бергені үшін "Құрмет грамотасымен" марапаталады. * 1941 жылы Ұлы Отан соғысына аттанып, майданда болады. Соғыстан қайтқан соң өз колхозында жұмысын жалғастырып, жоғары өнім алуға бар күш-жігерін салады. 1945 жылы "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. * 1947 жылы агротекниханы дұрыс қолдана білудің арқасында оның бригадасы 5 гектар жерден 869 центнерден, 19 гектардан 339 центнерден қант қызылшасын жинаған. * 1948 жылы 3 гектар жерге 826 центнер қант қызылшасын өсіріп, бұл еңбегі үшін екінші Ленин орденімен нагардталады. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1945) * 2 мәрте Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/488.html История народов Средней Азии]
Пелагея Прохоровна Баева

Баева Пелагея Прохоровна - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Мерке ауданы, "Новый путь" колхозының звеношысы (1947). 1908 жылы Жамбыл облысы, Мерке ауылында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 10 жасынан бастап байларда жалшы болады. * 1940 жылы "Новый путь" колхозына колхозшы болып кіреді. * 1947 жылы қызылшашылар тобының звеношысы болып тағайындалады. Осы жылы оның бригадасы 2 гектар жерден 2030 центнер қазып, яғни әр гектардан 1015 центнерден қант қызылшасын алып, жоспарды артығымен орындайды. * 1948 жылы Мерке ауылдық советінің депутаты болып сайланады және сол жылы оны қызлшашылар бригадасының бригадирі етіп тағайындайды. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
Никколо Тарталья

Тарталья Никколо(1499 -1557) - итальян математигі.Ол өзінің >(1537 жылы) деген еңбегінде зеңбірек оғының ұшу жолының қисық сызық(парабола) болатынын және зеңбіректің оқпаны жер бетіне 45˚ көлбеу бұрыш жасап орналасқанда оның оғының алысқа түсетінін анықтаған. >(1556 -1560 жылдары) деген еңбегі арифметика, алгебра және геометрия мәселелеріне арналған.Н.Тартальяның аты Джероламо Карлономен(1501 - 1576) қатар 3-дәрежелі теңдеуді радикал арқылы шешу тәсіліне байланысты әйгілі болған. Дереккөздер Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Сейдегүл Байдешова

Байдешова Сейдегүл - Социалистік Еңбек Ері (1948), қызылша өсіруші, Жамбыл облысы (қазіргі Түркістан облысы), Свердлов ауданы, "Кеңес-1" колхозының звеношысы (1939). 1913 жылы Жамбыл облысы, Лугов ауданында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1930 жылы "Кеңес-1" колхозына колхозшы болып кіреді. * 1939 жылы қызылшашылар тобының звеношысы болып тағайындалады. * 1945 жылы қант қызылшасынан мол өнім алады. Осы еңбегі үшін "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен наградталады. * 1947 жылы 7,25 гектар қант қызылшасының алқабының әр гектарынан 503 центнерден, сонымен қатар 2 гектар жердің әр гектарынан 841 центнерден өнім жинайды. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалі (1945) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
Насиреддин Туси

Насиреддин Туси(1201 - 1274) - әзірбайжан ғалымы. Геометриялық ойдың дамуына оның "Евклидті баяндау" деген еңбегінің маңызы зор болды. Бұл еңбек 1594 жылы Римде араб тілінде жарық көрген. XVII ғасырда латын тілінде 2 рет басылған. Насиреддин Тусидің бұл еңбегінде Омар һайямнан (1048 - 1131) кейін оның айтқанындай Евклидтік паралелдік түзу туралы пайымдаудың салдары екені айтылған. Насиреддин Тусидің "Толық төрт қабырғалық туралы трактат" деген еңбегінің нәтижесінде жазық және сфералық тригонометрия математикалық жеке пән болып қалыптасты. Ол алғаш болып сфералық полярлық үшбұрыш түсінігін қалыптастырған. Дереккөздер
Екілік санау жүйесі

Екілік санау жүйесі - негізіне 2 саны алынған позициялық түзіліс бойынша құрылған санау жүйесі.Бұл санау жүйесінде тек екі таңба 0(нөл) және 1 ғана болады.2 саны 2-разрядтық бірлігі болып есептеледі де 10( > деп оқылады) түрінде жазылады. Келесі разрядтың әрбір бірлігі алдыңғы разрядтан 2 есе артық болады, яғни осы бірліктер 2, 4, 8, 16, ...., 2n, ...... сандар тізбегін құрады. Ондық санау жүйесінде жазылған санды екілік санау жүйесінде жазу үшін, оны біртіндеп 2-ге бөледі де қалған қалдықтарды: 0 мен 1-ді ең соңғысын бірінші орынға қойып кері бағыт бойынша жазады: мысалы, 43 21*2 + 1; 21 10*2 +1; 10 5*2 + 1; 5 2*2 +1; 2 1*2 + 0; 1 0*2 + 1. Есептеу математикасында негізінен екілік санау жүйесі қолданылады. Екілік санау жүйесінде жазылған сандарды есептеу техникасында қолдану ыңғайлы. Компьютерде, әдетте ондық емес, позициялық екілік санау жүйесі, яғни негізгі "2" санау жүйесі қолданылады. Екілік жүйенің елеулі кемшілігі - санды бұл жүйеде жазу үшін 0 мен 1 цифрлары мейлінше көп қажет болатындығында. Бұл адамның екілік сандарды қабылдауын қиындатады. Мысалы, 156 ондық санының екілік жүйедегі түрі мынадай: 10011100. Сондықтан, екілік жүйені, қағида бойынша компьютердің ішкі қажеттілігі" үшін қолданады, ал адамның компьютермен жұмыс істеуі үшін, үлкен негізді санау жүйесін таңдайды. Бұл жағдайда сегіздік және он алтылық санау жүйелері жиі қолданылады, өйткені бұдан былай көрсетілетіндей, бұл екі жүйе мен екілік жүйенің арасында сандарды бір жүйеден екінші жүйеге ауыстыруды жеңілдететін қарапайым байланыс бар. Дереккөздер
Декарттық координаттар жүйесі

Декарттық координаттар жүйесі немесе картезиандық координаттар жүйесі - координаттар осіндегі межелері немесе базистік векторларының ұзындықтары тең, жазықтықтағы немесе кеңістіктегі түзу сызықты координаттар жүйесі. Әдетте, тікбұрышты декарттық координаттар жүйесі қолданылады. Бұл жүйені 1637 жылы француз ғалымы Рене Декарт (1596 - 1650) енгізген. Нақты сан дарды көрнекі түрде өрнектеу үшін сан түзуі пайдаланады. Әрбір нақты санға сан түзуінің бір нүктесі сәйкес болады және керісінше - сан түзуінің әрбір нүктесіне бір нақты сан сәйкес болады. Өзара перпендикуляр екі сан түзуі тікбұрышты(декарттық) координаттар жүйесін түзеді.Сан түзулері координаттар осьтері деп аталған.Осылардың қиылысу нүктесіне екі сан осінің бас нүктесі 0(нөл) саны сәйкес болады.Осы коорлинаттар жүйесі жазықтықты төрт бөлікке - квадранттарға бөледі. Тікбұрышты координаттар жүйесінде нақты сандардың әрбір реттелген жұбына(x, y) жазықтықтың бір нүктесі сәйкес қойылады.Керісінше, жазықтықтың әрбір нүктесіне реттелген сандар жұбы сәйкес болады.Осы сан жұбындағы сандар - сәйкес нүктенің координаттары деп аталған.Координаттардың бас нүктесіне реттелген сандар жұбы(0,0) сәйкес келеді.Координаттардың бас нүктесі O(латынша > - > деген сөздің алғашқы әрпінен алынған) нүктесімен белгіленеді.1679 жылы француз математигі Филипп де Лайр(1640 - 1718) > деген ғылыми атауды енгізген. Декарт координаттары - жазықтықта белгіленген өзара перпендикуляр екі түзуге (өстерге) дейінгі қашықтықтары арқылы нүктенің жазықтықтағы орнын анықтау әдісі. Бұл ұғымды бүгіннен екі мың жылдан аса бұрын Архимед пен Пегастық Апполони, тіпті көне мысырлықтар қарастырған. Бұл идеяныалғаш рет жүйелі түрде П. Ферма (P. Fermat) және Р. Декарт (R. Descartes) дамытты; олардың айтуы бойынша қашықтық тек қана оң сан немесе нөл болуы мүмкін. Аталған қашықтықтардың біреуі немесе екеуі де теріс сан болуы туралы пікір Исаак Ньютонға (I. Newton) жатады. Осы қашықтықтарды алғашқы рет «координаттар» деп атаған Готфрид Вильгельм Лейбниц (G. Leibniz) болатын. Дереккөздер Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.
Кавальери принципі

Кавалери принципі: егер екі дене параллел екі жазықтықтың аралығында үшінші бір параллел жазықтық қиып өткенде аудандары тең жазық пішіндер(фигуралар) пайда болатындай болып орналасса онда бұл денелердің көлемдері де өзара тең болады.Бұл жайт Кавальери принципі деп аталған.Бұл принцип кезінде ежелгі грек математиктеріне де белгілі болған.Бірақ мұны 1635 жылы итальян математигі Бонавентура Кавальери(1598 - 1647) өзінің > деген ғылыми еңбегінде бөлшектенбейтін(бөлінбейтін) деп аталған әдіспен аудан және көлем анықтау әдісін негіздеген.Кавальери жазық пішіндердің(фигуралардың) өзара параллел хордаларын және денелердің жазық параллел қималарын бөлінбейтіндер деп атаған. Дереккөздер Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Коминтерн

Коминтерн — Елді мекен атаулары: Қазақстан * Коминтерн — Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданындағы Аққайың ауылының бұрынғы атауы. * Коминтерн — Батыс Қазақстан облысы, Сырым ауданындағы Шағырлой ауылының бұрынғы атауы. Ресей * Коминтерн — Башқұртстанның Давлекан ауданындағы ауыл
Конгруэнттілік

Конгруэнттілік (латынша - өлщемдес, сәйкес, беттесуші) - қарапайым геометриялық кесінділердің, бұрыштардың, үшбұрыштардың, басқа да пішіндердің және денелердің пара-парлығын (эквиваленттілігін) өрнектеу үшін қолданылатын ғылыми атау. Конгруэнттілік ұғымы қарапайым геометрияның негізгі ұғымдарының бірі болып табылады. Мұның қасиеттері сәйкес аксиомамен - конгруэнттілік аксиомасымен сипатталады. Егер негізгі түсінік ретінде қозғалыс алынса, онда екі пішіннің( фигураның) біреуі қозғалыс арқылы екіншісіне ауыстырылатын болса, бұл пішіндерді конгруэнтты пішіндер дейді. Конгруэнттілік қатынас белгісі арқылы өрнектеледі Дереккөздер
Тар

Үндістан мен Пәкістан шөлді және шөллейтті жазық. Инд өзенінің төменгі ағысындағы сол жағалауды бойлай 850 км-ге созылып жатыр, негізінен шығу тегі жағынан антропогенді. Аумағы шамамен 300 000 км. Ең биік жерлері 100–200 мертге дейін барады. Аллювийлі, теңіздік және текті кұмдардан қалыптасқан. Жер бедерінде кұм қырқалар, параболалық және тырма түрінде құмшағылдары да кездеседі. Климаты тропиктік, жылдық жауын-шашын мөлшері бат-нда 90 мм-ден шығ-нда 200 мм-ге дейін өзгереді. Мамыр-маусым айларында әдетте қатты желдер мен шаңды дауылдар соғады. Қырқалардың аралығындағы жазық жерлерді сорлар, тақырлап, тұзды көлдер алып жатыр. Грунттық сулары мол, тұзды. Өсімдіктері сирек негізінен салммофильді бұталардан тұрады, акациялар, қатты шөптер де кездеседі. Жайылымдық мал шаруашылығы, Инд өзеніндегі шұраттар мен жазықта суармалы егіншілік дамыған.
Жақсыбай (ауыл)

Жақсыбай — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы ауыл, Жақсыбай ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 111 км-дей жерде, жусан аралас еркекшөп, көде, көкпек өскен сортаңды ақшыл қоңыр топырақты дала белдемінде орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 1404 адам (715 ер адам және 689 әйел адам) болса, 2009 жылы 1315 адамды (671 ер адам және 644 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1043 адамды (533 ер адам және 510 әйел адам) құрады. Тарихы Іргесі 1965 жылы Свердлов атындағы қой шаруашылығын ұйымдастыруға байланысты қаланды. Кейіннен (1997) оның негізінде Жақсыбайда “Өркен” өндірістік кооперативі мен 77 шаруа қожалықтары құрылған. Инфрақұрылымы Орта мектеп, 2 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Дереккөздер
Сібір губерниясы

Сібір Губерниясы - әкімшілік бөлік.1708ж.Ресей патшасы ПетрI-нің жарлығы бойынша Сібір өлкесінің басқару үшін құрылған.Алғашқы орт.-Тобыл қ.Бұған дейін Сібір өлкесін басқарып келген Сібір приказы орт.мемл.мекеме сипатындағы мағызын жойып,Сібір ген.-губ.-ның қарауында өтті.с.г-ның құрамына сібір өлкесі мен Орал жағалауында енді.Онда бұрыннан қалыптасқан әкімш.-аумақтық бөлініс тәртібі сақталды.1764 ж. 19 қазанда Екатерина II патшаның жарлығымен С.г. таратылып,орнына Тобыл және Иркутск г. кұрылды.С.г.Ресей өкіметінің солт.-шығыс Қазақстандағы отарлауында шешуші рөл атқарады.
Сілеті бөгені

‎‎Сілеті бөгені — Ақмола облысы Ерейментау ауданы жерінде, Сілеті өзенінің бойында 1965 жылы салынған. Машина жасау, тамақ өнеркәсібі дамыған Степногорск қаласын ауыз сумен және техникалық сулармен қамтамасыз етеді. Гидрологиялық сипаты Суының минералдылығы мен химиялық құрамы Сілеті өзенінің деңгейіне және жер асты суының көтерілуіне тікелей байланысты. Су жинайтын алабы 200 км². Төңірегіндегі егісті алқапты суландырады. Дереккөздер
Сюрвейлер

Сюрвейлер-сақтандыруға қабылданатын мүлікті және сақтандыруында басталғаннан кейін сақтардырылыпған мүлікті тексеретіп сарапшы С.көбінесе теңіз сақтандыруында және жүктерді сақтандыруында әрекет етеді.олар сақтандырушылармен,кеме иелерімен,жүк иелерімен, кеме жалдаушылар- мен және басқа мүдделі тұлғалармен шарт жасасу негізінде қз ара іс қимылында болады.С.қорытысынды негізінде сақтандырушы белгілі бір нысанды сақтандыру мүмкіндігі туралы,сақтандыру шарты бойынша тарифтік мөлшелерменің шамасы туралы шешім қабылдады.С.атқарымына сақтандыру уақиғасы басталғанда мүліктің зақымдану дәрежесін айқындау, апаттық сертификаттар толтыру міндеті де кіруі мүмкін.
Кёңсаң-Пукто

Кёңсаң-Пукто — Оңтүстік Кореяның шығысында орналасқан провинция. Әкімшілік орталығы — Тэгу. Әкімшілік бөлінісі Кёнсан-Пукто 10 қалағы («си») және 13 уездге («кун») бөлінген. Бауырлас провинциялар *, Эльзас *, Огайо *, Примор өлкесі *, Бурса Дереккөздер
Бостандық (Бостандық ауылдық округі)

Бостандық — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл, Бостандық ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Казталовка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 21 км-дей жерде, Сарыөзеннің сол жағалауында орналасқан. Шөлейт агроклиматтық белдемде жатыр. Өзен аңғарының шалғындық қара және шөлейттік бозғылт сұр топырағында астық тұқымдас шөптер басым. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 1922 адам (958 ер адам және 964 әйел адам) болса, 2009 жылы 1769 адамды (907 ер адам және 862 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1551 адамды (807 ер адам және 744 әйел адам) құрады. Бостандықта ауыл шаруашылық кооперативтері жұмыс істейді. Тұрғындары аудан орталығымен және басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Кубты екі еселеу

Кубты екі еселеу - берілген кубтың көлемінен екі есе артық көлемі болатын кубты салу жөніндегі мәселе.Осы мәселені көбінесе Делос есебі деп те атайды, себебі ертеден қалған аңыз бойынша Делос аралында(Эгей теңізінде) оба ауруы белең алып тұрған кезінде сәуегей құрбандық шалынатын куб пішінді ыдыстың көлемін екі есе ұлғайтуды талап еткен көрінеді.Егер берілген кубтың қыры a 1-ге тең болса, онда анықтаушы(ізделінушы) кубтың қабырғасы 3-дәрежелі x3 - 2 0 теңдеуімен анықталмақшы; сонымен мәселе ∛2-ге тең кесінді салуға келіп тіркелген.Ежелгі гректер алғашында мәселені тек циркуль мен сызғыш арқылы шешуге тырысқан.Бұл әрекеттерінен еш нәтиже шықпаған соң, есепті басқаша тәсілмен анықтамақ болған.Мысалы, біздің заманымыздан бұрынғы(б.з.б.) V ғасырдың екінші жартысында ғұмыр ежелгі грек геометрі Хиостық Гиппократ қабырғасы - a кубты екі еселеуді екі ортаға пропорционалдық x, y-ті анықтауды - берілген екі кесінді мен a мен 2а-ны анықтауға әкеліп тіреген, яғни ізделуші x қабырғаны a/xx/yy/2a пропорциясымен анықтамақ болған.Көп ұзамай ежелгі гректердің басқа бір математигі Таренттік Архит(б.з.б. 428 - 365) x-ті үш беттің - цилиндрдің, конустың және тордың қиылысулары бойынша анықтауды ұсынғын.Ежелгі гректің б.з.б. III ғасырда ғұмыр кешкен Эратосфеннің механизмі - мезолябийін және біздің заманымыздың ғұмыр кешкен Геронның еңбектерін атап өткеніміз жөн.1637 жылы француз математигі Рене Декарт(1596 - 1650) кесндіні циркуль мен сызғыш арқылы салуға болмайтынын ескерткен.∛2 өрнегімен анықталатын куб түрінің иррационал сан екенің айтқан.1837 жылы француз математигі Пьер Ванцель(1814 - 1848) кубты екі еселеу есебінің циркуль мен сызғыш арқылы салынбайтынын дәлелдеген. Дереккөздер Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
Сөзсіздік және жеткіліктілік

Сөзсіздік пен жеткіліктілік логика мен математикада екі тұжырым арасындағы шартты немесе импликациялық қатынасты сипаттау үшін қолданылатын терминдер. Мысалы, “Егер P болса, онда Q” деген шартты тұжырымда P-ның ақиқаты Q-ның ақиқатымен қамтамасыз етілгендіктен, P үшін Q сөзсіз. Бұл P-нің Q-сыз болуы мүмкін емес немесе Q-ның жалғандығы P-ның жалғандығын қамтамасыз етеді дегенге тең. Сол сияқты, Q үшін P жеткілікті, себебі P-ның ақиқат болуы әрдайым Q-ның ақиқат болуын білдіреді, бірақ P-ның ақиқат болмауы әрдайым Q-ның ақиқат болмауын білдірмейді. Мысалы су тіршіліктің сөзсіз шарты, бірақ жеткілікті шарты емес, өйткені басқа шарттар орындалмаса су болған күнде де тіршілікке қауіп төнеді. Математикалық күрделі мәселелерде пайдалануға қолайлы сөзсіз және жеткілікті шарттарды анықтау кейде өте қиын болады. Осы жағдайларда жеткілікті шарттарды едәуір кеңірек, яғни көптеген жағдайларды қамтитындай ауқымда, ал сөзсіздік шарттарды барынша тар мағынада, мүмкіндігінше аз талаптар қамтитындай тар ауқымда тұжырымдалуы тиіс. Сонымен, жеткілікті шарттар біртіндеп сөзсіз шарттарымен шендестіріледі. Жалпы, сөзсіз шарт – басқа шарттың орындалуы үшін болуы тиіс (мүмкін бірнеше шарттың бірі) шарт, ал жеткілікті шарт – аталған шартты тудыратын шарт. Тұжырымның басқа тұжырымның “сөзсіз және жеткілікті” шарты екендігі туралы мәлімдеме бұрынғы тұжырымның екіншісі ақиқат болған жағдайда ғана ақиқат болатындығын білдіреді. Яғни, екі тұжырым бір уақытта ақиқат немесе бір уақытта жалған болуы керек. Кез келген шартты тұжырым кем дегенде бір жеткілікті шарттан және кем дегенде бір сөзсіз шарттан тұрады. Көп жағдайда "сөзсіз және жеткілікті" деген шарттар "тек сонда ғана," немесе "тек осы жағдайда ғана" деген сөздермен алмастырылып айтылуы да мүмкін. Деректерді талдауда сөзсіздік пен жеткіліктілік әртүрлі себеп-салдарлық логикаларды білдіруі мүмкін, мұнда сөзсіз шарттарды талдау және сапалық салыстырмалы талдау белгілі бір нәтижеге жету үшін шарттардың сөзсіздігі мен жеткіліктілігін зерттеудің аналитикалық әдістері ретінде қолданылуы мүмкін. Дереккөздер Математика әлемі: Жалпы орта білім беретін оқу орындарының(мектеп, гимназия, колледж, лицей) оқушылары мен студенттеріне және математика әуесқойлары мен көпшілік оқырмандарға арналған математикалық пәндік энциклопедия.Нұрқанат Көбенқұлұлы.
IPad 4

iPad 4 - (4th generation iPad, деп сатылады) iPad - Apple компаниясы шығаратын интернет-планшет. iPad 4 - 2012 жылдың 23 қазанының Apple таныстырылымында Сан-хоседе таныстырылды. Планшет мықты процессорды - Apple A6X алды, Lightning кабель, FaceTime HD және алдыңғы камерасы 4G LTE 5 Мп. Сатулар 2012 жылдың 2 қарашасының басталды. Apple жоспарларының,iPad және iPad 3 өндірісі тоқтатылады және сатуда тек қана iPad 2 қалыптары және iPad with Retina Display мен iPad mini сатылымда қалады. Бағалары iPad 4 моделінің сатылым басталған кездегі АҚШ-тағы бағалары: Дереккөздер