kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Abbey Road

Abbey Road — британдық The Beatles рок тобының он бірінші студиялық альбомы. Альбом 1969 жылы 26 қыркүйекте Ұлыбританияда және 1 қазанда АҚШ-та жарық көрді. Бұл топтың барлық мүшелері толық құрамда қатысқан соңғы жазба сессиясы болды. «Abbey Road альбомында рок жанрынан бөлек блюз, поп-музыка және прогрессивті рок элементтерін қамтиды. Сонымен қатар бұл еңбек Муг синтезаторы мен Лесли динамигін қолдануымен сипатталады. Альбомды жазу процесі жыл басындағы Get Back/Let It Be сессияларына қарағанда біршама тату атмосферада өткенімен, музыканттар арасындағы қайшылықтар толық шешілмеді. Әсіресе Пол Маккартнидің «Maxwell’s Silver Hammer» әніне қатысты келіспеушіліктер жиі туындап отырды. Джон Леннон бірнеше тректің жазылуына мүлдем қатыспаған, тіпті альбом ресми шыққанға дейін топ құрамынан шығып кеткен. Алайда бұл ақпарат келесі жылы Маккартни де топтан кететінін мәлімдегенге дейін жұртшылықтан жасырын сақталды». Коммерциялық табысына қарамастан, Abbey Road шыққан кезінде сыншылардан аралас бағасын алды. Кейбір мамандар альбомның дыбыс өңделуін тым жасанды, ал музыкалық мазмұнын «түпнұсқалықтан алшақ» деп сынады. Дегенмен, уақыт өте келе бұл еңбек The Beatles шығармашылығындағы ғана емес, жалпы дыбыс жазу тарихындағы ең үздік туындылардың бірі ретінде мойындалды. Альбом Rolling Stone журналының барлық уақыттағы ең үздік альбомдар рейтингінде 5-орынға, ал Consequence of Sound онлайн-басылымының тізімінде 3-орынға тұрақтады. Осы альбомда жарық көрген Джордж Харрисонның екі әні — «Something» және «Here Comes the Sun» — оның The Beatles тобы үшін жазған ең үздік туындыларының қатарына жатқызылады. Музыканттардың Эбби-Роуд студиясының жанындағы жаяу жүргіншілер жолынан өтіп бара жатқан сәті бейнеленген альбом мұқабасы бұқаралық мәдениеттегі ең танымал әрі ең көп көшірілетін бейнелердің біріне айналды. Әндер тізімі Дереккөздер
Қызылтөбе қалашығы (Сайрам ауданы)

Қызылтөбе – ортағасырлық қалашық орны, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Сайрам ауданы Ақсу өзенінің оң жағалауында орналасқан. Сипаты 1968 жылы Шымкент педогогикалық институтының археологиялық отряды зерттеген. Қалашықтың ішкі қамалының қазіргі орны табаны 60х80 м, үстіңгі жағы 40х50 м, биіктігі 10 м төбешік. Оған шығыс және батыс жағынан ауданы 0,2 га екі төбешік (рабад орны) жалғасады. Мұндағы құрылыс орындары пахса блоктарынан (ұзындығы 1,2-1,5 м, қалыңдығы 0,6-0,7 м) және шикі кірпіштен (көлемі 38х18х8 см) тұрғызылған. Археологиялық зерттеу барысында шаруашылық-тұрмыстық қажеттерге пайдаланатын құм, тостаған, саптаяқ ыдыс сынықтары табылған. Сондай-ақ Қарахандар әулеті билік құрған кезеңге жататын сырлы ыдыстар, дәнүккіштер, саз ыдыстар күйдіруге арналған пеш орны да аршылған. Қазба жүргізу нәтижесінде алынған заттарға қарағанда Қызылтөбені халық VIII-XII ғасырларда мекендеген. Олар егін егіп, мал өсірумен шұғылданған. Дереккөздер
Қызылтөбе қалашығы (Төле би ауданы)

Қызылтөбе – ортағасырлық қалашық орны, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Төле би ауданы Ынтымақ ауылының маңында Доңызтау өзенінің оң жағалауында орналасқан. Сипаты 1957 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Г. Максимова), 1979 жылы Шымкент педагогикалық институтының археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Подушкин) зерттеген. Қалашықтың қазіргі орны екі бөлек төбешік. Біріншісі – қамал, табаны 100х90 м, үстіңгі бөлігі 50х40 м, биіктігі 9 м тік бұрышты төбешік. Оған солтүстік жағынан жалғасып жатқан рабад, табаны 130х80 м, үстіңгі жағы 70х50 м, биіктігі 5-6 м келген төбешік. Ескерткіштің едәуір бөлігі автомобиль жолы мен өзге де құрылыстар салу кезінде бұзылған. Қазба жүргізу барысында табылған материалдарға қарағанда халық Қызылтөбені V-VIII ғасырларда мекендегені аңғарылады. Дереккөздер
Болниси

Болниси — Грузияның Квемо Картли аймағындағы қала. Болниси муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Болниси қаласының халқы 2026 жылы 8 967 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Болниси Кіші Кавказ тауларының Триалети жотасының оңтүстік бөлігінде, теңіз деңгейінен 550 метр биіктікте орналасқан. Тбилисиден 64 шақырым жерде, қаланың оңтүстігінен Машавера өзені ағып өтеді. Тарихы Тарих бойында Болниси аймағы Ресейге қосылғанға дейін грузин билеушілеріне, кейде түріктерге және Арменияға тиесілі шалғай провинциялық аймақ болды. Болниси - Грузияның ең жас қалаларының бірі. Ол 1918 жылы саяси және әлеуметтік тұрақсыздық кезеңінде пайда болды. Швабиядан жүзге жуық неміс отбасы келіп, Катериненфельд ауылын құрды. Кеңес-Грузин соғысынан кейін большевиктер аймақты бақылауға алды. Олар 1921 жылы неміс марксисі және коммунисті Роза Люксембургтің құрметіне неміс қонысының атауын Люксембургке ауыстырды. 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, грузиндермен некеге отырмаған барлық немістер Сібірге мен Қазақстанға жер аударылды.1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, грузиндерге үйленгендерден басқа барлық немістер Сібірге немесе Қазақстанға жер аударылды. 1967 жылы Болниси қала мәртебесіне ие болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Отаршылардың негізгі кәсібі жүзім шаруашылығы, бау-бақша шаруашылығы, жеміс өсіру және мал шаруашылығы болды. Сонымен қатар, Екатериненфельдте суару каналдары, жер асты дренаж жүйелері және суару арналары, шарап, коньяк және ірімшік зауыттары, сондай-ақ былғары зауыттары мен жиһаз фабрикалары салынды. Қаланың қазіргі экономикасы негізінен ауыл шаруашылығы болып табылады. 2020 жылы ашылған Болниси мұражайында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра нысандарының алдын ала тізіміне енгізілген жақын маңдағы Дманиси археологиялық орнынан табылған кейбір заттар көрсетіледі. Галерея Дереккөздер
(1280) Беллода

(1280) Беллода — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 18 тамызында Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Франция астрономы Жюль Байоның (Jules Baillaud; 1876–1960) құрметіне орай аталды. Оның әкесі Бениамин Байо (1848–1934) Халықаралық астрономиялық одақтың бірінші президенті болған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * (11764) Бенбайо — әкесінің құрметіне орай аталды
(1281) Джейн

(1281) Джейн — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 25 тамызында Сильвен Арен Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Астероидты өз қызының есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1282) Утопия

(1282) Утопия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 17 тамызында Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Сэр Томас Мор (1478–1535) қолданысқа енгізген Утопия сөзімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1283) Комсомолия

(1283) Комсомолия — Негізгі белдеуге жатқызылатын металды астероид. Оны 1925 жылдың 25 қыркүйегінде Владимир Александрович Альбицкий Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағының құрметіне орай соның аббревиатурасымен аталды. Бұл атау 1952 жылдың қарашасында бекітілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1284) Латвия

(1284) Латвия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 27 шілдесінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ол кезде КСРО құрамында болған Латвия Республикасының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1285) Джульетта

(1285) Джульетта — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 21 тамызында Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Өз келінінің есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * (1274) Дельпортия
(1286) Банахевича

(1286) Банахевича — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 25 тамызында Сильвен Арен Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Польшаның астрономы Тадеуш Банахевичтің (1882–1954) құрметіне орай аталды. Арен сол түні сонымен қатар (1287) Лорция астероидын ашты және оны Банахевичтің әйелі есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Банахевич (Ай кратері)
(1287) Лорция

(1287) Лорция — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 25 тамызында Сильвен Арен Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Польша астрономы Тадеуш Банахевичтің (1882–1954) әйелі есімімен аталды. Бұл атауды Тадеуш ұсынған болатын. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * (1286) Банахевича
(1288) Санта

(1288) Санта — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 26 тамызында Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Атауды италиялық астроном Э. де Каро ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1289) Кутаиси

(1289) Кутаиси — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 19 тамызында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Грузиянің екінші ірі қаласы Кутаисидің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
1-Айлы болысы

1-Айлы болысы (башқ. Беренсе Айлы улусы) — Ресей империясының әкімшілік-аумақтық бірлігі, Уфа губерниясының Златоуст уезінің құрамына кірген. Этимологиясы Атауы башқұрт халқының Ай (Айле) деп аталатын тайпаларының бірінің атынан шыққан. Орналасуы Аудан аумағы Уфа өзені мен Ай өзенінің төменгі ағысы аралығында орналасқан, теңіз деңгейінен 300–400 м биіктікте жатыр және өзен аңғарлары мен сай-жыралар арқылы қатты тілімделген. Шығыс бөлігін Орал тауларының батыс беткейіндегі алдыңғы жоталар жүйесі алып жатыр. Негізінен сұр және қара-сұр орман топырақтары басым, ал оңтүстік-шығыс бөлігінде сұр және қара-сұр таулы-орман топырақтары таралған. Болыс аумағынан Шулемка және Студеный Ключ өзеншелері ағып өтеді, сондай-ақ едәуір таулар мен башқұрттардың аралас ормандары кездеседі. Дереккөздер
Боржоми

Боржоми — Грузияның оңтүстік-батысындағы Самцхе-Джавахети аймағындағы курорттық қала. 2026 жылғы мәліметтер бойынша Боржоми халқының саны 10 546 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Минералды суларымен әйгілі Боржоми көркем Кура өзенінің аңғарында, теңіз деңгейінен 800–900 метр биіктікте, Тбилисиден 150 км жерде орналасқан. Тарихы Қаланың атауы «Борж» бекініс, қабырға, ал «оми» соғыс дегенді білдіреді. Ғасырлар бойы ескі тас жолдағы бұл аймақ қанды шайқастардың куәсі болды. Алқапты қоршап тұрған таулар табиғи бекініс қабырғалары, ал аймаққа шашыраңқы күзет мұнаралары күзетші қызметін атқарды. Жергілікті бұлақтардың емдік қасиеттері ертеден белгілі. Археологтар біздің эрамыздың бірінші мыңжылдығына жататын ежелгі тас моншалар мен бұлақтарды тапты. Алайда, ұзаққа созылған соғыстардан кейін Боржоми маңы қаңырап бос қалды. 1829 жылы Херсон Гренадер полкі осы аймақта орналасып, емдік минералды бұлақтар қайта ашылды. 1850 жылдары Боржоми минералды су паркі мен бөтелкеге ​​құю зауыты салынды. 1917 жылға қарай курорттық қала жақсы дамыды: пансионаттар мен санаторийлер жұмыс істеп, теміржол салынды. Қалада патша отбасының мүшелері болды, бұлақтардың бүкіл Еуропаға танымал болды. Кеңес үкіметі 1921 жылы Боржомиге қала мәртебесін берді және оны курорт ретінде дамытуды жалғастырды. 2005 жылы Боржоми Бакурианимен бірге 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарын өткізуге өтініш берді. Экономикасы және инфрақұрылымы Боржоми — бальнеологиялық және климаттық курорт. Кеңес дәуірінде ол одақтық курорт мәртебесін иеленді. Курорттың негізгі емі - ішу және бальнеологиялық емдеу үшін қолданылатын минералды су. Қалада Боржоми минералды суын бөтелкеге ​​құятын кәсіпорындар, сондай-ақ құрылыс және ағаш өңдеу кәсіпорындары бар. Көрікті жерлері Орталық саябақ. Қала орталығындағы үлкен саябақ, онда көптеген ойын-сауық және көрікті жерлер бар. Негізгі жол Боржомула өзенінің бойымен өтеді, оған жаяу баруға болады. Жол бойында көптеген лашықтар мен орындықтар, мұражай, ойын-сауық саябақтары, балалар саябағы, сарқырама, бірнеше кафелер орналасқан. Саябақтың басты көрікті жері - жылы минералды бұлақ. Бұлақ орталық жолдағы шыны құрылымның астында орналасқан. Ашық бассейндер. Орманда орналасқан әртүрлі өлшемдегі үш күкіртті бассейн. Оларға орталық саябақтың соңында басталатын орман соқпағы арқылы жетуге болады. Аспалы жол. Өткен ғасырда салынған аспалы жол бүгінгі күнге дейін жұмыс істейді. Төменгі нүктесі орталық саябақтың кіреберісінің жанында орналасқан. Ең жоғарғы нүктеге жеткеннен кейін бүкіл қаланың көрінісі ашылады. Сондай-ақ, қарағайлы орман арқылы серуендеуге болады. Жасыл монастырь. Боржоми қаласынан 7 шақырым жерде орналасқан. Монастырь өзінің орналасқан жеріне, атап айтқанда мәңгі жасыл орманға байланысты аталған. Ол ежелгі, IX ғасырға жатады. Фируза. XIX ғасырдағы сәнді сарай. Бұрын ол Грузиядағы Иранның консулы Мирза-Риза ханның үйі болған. Ол өзінің сәнді сәулетімен және ерекше оюларымен назар аудартады. Түсіне байланысты жергілікті тұрғындар үйді грузин тілінде «көгілдір» дегенді білдіретін Фируза деп атаған. Ол орталық саябақтың дәл алдында орналасқан. Бүгінде ол қонақ үй ретінде жұмыс істейді. Галерея Дереккөздер
2-Айлы болысы

2-Айлы болысы (башқ. Икенсе Айлы улусы) — Ресей империясының әкімшілік-аумақтық бірлігі, Уфа губерниясының Златоуст уезінің құрамына кірген. Қазіргі кезде болыстың аумағы Челябі облысының Қуса және Сатқа аудандарының, сондай-ақ Башқұртстан Республикасының Белокатай және Кигин аудандарының жерлерін қамтиды. Этимологиясы Атауы башқұрт халқының Ай (Айле) деп аталатын тайпаларының бірінің атынан шыққан. Орналасуы Болыстың аумағы Уфа өзені мен Ай өзенінің төменгі ағысы арасындағы өңірде орналасқан, теңіз деңгейінен 300—400 м биіктікте жатыр және өзен аңғарлары мен сай-жыралар арқылы қатты тілімденген. Шығыс бөлігі Оралдың батыс беткейіндегі алдыңғы жоталар жүйесімен қамтылған. Негізінен сұр және күңгірт сұр орман топырақтары таралған, ал оңтүстік-шығыс бөлігінде сұр және күңгірт сұр таулы-орман топырақтары басым. Болыс аумағынан Ай, Шидәля, Арша, Азямка, Үлкен және Кіші Ургала, Бийда, Аллаелга және Киги өзендері ағып өткен. Сондай-ақ мұнда башқұрттардың аралас ормандары мен Орал жотасындағы екі тау — Ақтау және Аккашка орналасқан. Дереккөздер
Төлеген Әлімбетов

Төлеген Әлімбетов (1926, Қызылорда облысы, Арал ауданы, Бөген ауылы – 19 шілде 2002, Алматы облысы) — балықшы, Социалистік Еңбек Ері (26 сәуір 1971). Теңіз училищесін бітіргеннен кейін Арал теңізіндегі әртүрлі кемелерде қызмет атқарды. 1959 жылдан бастап Арал балық комбинатындағы «Ленинград» кемесінің капитаны болды, кейін «Калининград» кемесін басқарды. Сегізінші бесжылдық (1966–1970) кезінде оның кеме ұжымы балық аулау жоспарын мерзімінен бұрын орындап, жоспардан тыс 794 центнер балық тапсырды. Еңбек жетістіктері үшін екі мәрте Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Айтбай Сүйінбайұлы Әлібаев

Айтбай Сүйінбайұлы Әлібаев (25 қазан 1947, Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Тереңөзек кенті – 17 қыркүйек 2023, Астана қаласы) — заңгер, прокуратура және әділет қызметкері. 3-сыныпты мемлекеттік заң кеңесшісі (1994), әділет генерал-майоры (1996). 1971 жылы ҚазМУ-ды (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) бітірген. Еңбек жолын облыстық прокуратурада тергеуші болып бастап, 1971–1991 жылдары аудандық және қалалық прокуратураларда прокурор қызметін атқарды. Кейін Маңғыстау облысы прокурорының орынбасары, ҚР Бас прокуратурасының басқарма басшысы, Торғай (қазіргі Қостанай) облысының прокуроры, ҚР Мемлекеттік тергеу комитетінің Торғай облысы бойынша басқарма басшысы болды (1991–1997). 1997–2001 жылдары ҚР Мемлекеттік тергеу комитетінің Қызылорда облыстық департаментін басқарды. Одан кейін облыс әкімінің кеңесшісі, мемлекеттік-құқықтық бөлімнің меңгерушісі қызметтерін атқарды. ҚР Әділет министрлігінің сот қаулыларын атқару жөніндегі комитетінің Қызылорда облыстық департаментінің басшысы (1997–2001), облыстық әділет басқармасының басшысы (2001–2003), Қостанай облыстық әділет департаментінің басшысы (2004–2005) болды. 2005–2012 жылдары ҚР Әділет министрлігінің халыққа құқықтық көмек және заңгерлік қызмет көрсетуді ұйымдастыру комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды.[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-zhanakorgan/press/news/details/842660] ҚР Бас прокурорының Құрмет грамотасымен марапатталған (2020). Дереккөздер
Вале

Вале — Грузияның оңтүстік-батысындағы қала, Самцхе-Джавахетия аймағының Ахалцихе муниципалитетінің құрамына кіреді. Вале қаласының халқы 2026 жылы 3 646 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Потсхов өзенінің (Кура өзенінің саласы) оң жағалауында, теңіз деңгейінен 1000–1200 метр биіктікте, Кіші Кавказдың беткейлерінде орналасқан. Ахалцихе қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 12 км жерде. Тарихы Бұл қоныс туралы алғашқы деректер X ғасырдағы тарихи құжаттарда кездеседі, дегенмен сол кезде ол жай ғана ауыл болған. Мұнда өркениетті қоныстың ұзақ уақыт бойы өмір сүргенін қалада орналасқан X ғасырға жататын және кейінірек XVI ғасырда сәулеттік өзгерістерге ұшыраған шіркеу дәлел бола алады. 1595 жылғы Осман құжаттарында Вейл грузин отбасылары тұратын, егіншілікпен және бақша өсірумен айналысатын Чрдили қонысының орталығы ретінде аталған. XIX ғасырдың екінші жартысында бұл жерлер Ресей империясының құрамына кірді. Кеңес дәуірінде Вале көмір өндіру өнеркәсібінің орталығына айналды және 1962 жылы қала мәртебесіне ие болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Кеңес дәуірінде Вейледе электр қозғалтқыштары мен құрылыс материалдары зауыттары жұмыс істеген. Қазіргі уақытта халықтың бір бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысады. Қаланың оңтүстік-батысында, Түркия Республикасымен шекарада Вейле шекара өткелі мен кеден бекеті орналасқан. Дереккөздер
Филдс медалі

Филдс медалі немесе Филдс сыйлығы (ресми атауы — Математикадағы үздік жетістіктер үшін халықаралық медаль ) — төрт жылда бір рет Халықаралық математикалық конгрессте 40 жасқа толмаған екі, үш немесе төрт математикке берілетін халықаралық марапат. Сыйлық канадалық математик Джон Чарлз Филдстің (1864–1932) құрметіне аталған. 1936 жылдан бастап беріле бастаған бұл марапат математика саласындағы ең жоғары мәртебе болып саналады және оны жиі «математиктердің Нобель сыйлығы» деп атайды. Алайда, Нобель сыйлығынан айырмашылығы — Филдс медалі жыл сайын емес, төрт жылда бір беріледі және лауреаттардың жасына қатаң шектеу қойылған (марапатталатын жылдың 1 қаңтарында 40 жастан аспауы тиіс). Бұл талап жас зерттеушілердің бұрынғы жетістіктерін мойындап қана қоймай, олардың болашақтағы жаңа табыстарына демеу болу мақсатында енгізілген. Медаль таза алтыннан дайындалады. Оның бет жағында ежелгі грек ғалымы Архимедтің бейнесі және латын тіліндегі «Transire suum pectus mundoque potiri» (Өз шегіңнен асып, әлемді бағындыру) деген жазу бар. Марапат иелерін Халықаралық математикалық одақтың (IMU) атқарушы комитеті тағайындаған арнайы комитет таңдайды. Сыйлықтың ақшалай сыйақысының мөлшері басқа халықаралық марапаттармен салыстырғанда айтарлықтай қомақты емес — оның көлемі 2006 жылдан бастап 15 000 канада долларын құрайды. Бұл марапаттың негізін қалауда Джон Чарльз Филдстің рөлі зор болды: ол медальдің дизайнын өзі жасап, сыйлықтың қаржылық қорын қалыптастырды. Дегенмен, Филдс сыйлық ресми түрде бекітілгенге дейін қайтыс болып, оның жоспарларын жүзеге асыру ісін әріптесі Джон Лайтон Синг қадағалады. Лауреаттар тізімі Тағы қараңыз * Абель сыйлығы Дереккөздер
Дюшенн бұлшық ет дистрофиясы

Дюшенн бұлшық ет дистрофиясы (ағылш. Duchenne muscular dystrophy, DMD) — тұқым қуалайтын бұлшық ет тінінің баяу бұзылуымен сипатталатын сирек генетикалық ауру. Бұл дерт көбінесе ұл балаларда кездеседі және біртіндеп бұлшықеттердің әлсіреуіне, қозғалыс қабілетінің жоғалуына әкеледі. Ауруды алғаш рет 1860 жылы француз дәрігері Гийом Дюшенн сипаттаған. Ол бұлшық ет әлсіздігімен және дененің біртіндеп семуімен сипатталатын ерекше жағдайды зерттеген. Кейін ғалымдар аурудың Х-хромосомадағы мутациямен байланысты екенін анықтады. Себебі Дюшенн бұлшық ет дистрофиясы дистрофин атты ақуызды өндіретін геннің мутациясынан пайда болады. Дистрофин — бұлшықет жасушаларының тұрақтылығын қамтамасыз ететін ақуыз. Егер ол жоқ болса немесе дұрыс түзілмесе, бұлшықет жасушалары зақымданып, біртіндеп өледі. Ауру тұқым қуалайды және негізінен ер балаларда кездеседі, себебі ген Х-хромосомада орналасқан. Қыздар көбінесе тасымалдаушы (тасушы) болады. Белгілері * Бұлшық еттердің әлсіздігі (әсіресе аяқ пен жамбас аймағында) * Баланың жиі құлауы, жүруде қиналуы * 10–12 жас шамасында арбаға тәуелді болу * Дем алу мен жүрек бұлшық еттерінің әлсіреуі Диагностикасы * Генетикалық талдау — дистрофин геніндегі мутацияны анықтайды * Бұлшықет биопсиясы — дистрофин ақуызының жетіспеуін көрсетеді * Қандағы фермент деңгейі (КФК) — жоғары болуы ауруға тән белгі Емі Толық ем әзірге жоқ, бірақ кейбір гендік терапиялар мен жаңа дәрілер зерттелуде: * Эксон-скиппинг терапиясы (exon-skipping) — мутантты бөлікті өткізіп, дистрофин өндірісін қалпына келтіруге тырысады. * Гендік терапия — сау дистрофин генін енгізу арқылы бұлшықет қызметін жақсартуға бағытталған. * Стероидтар (преднизолон, дефлазакорт) — аурудың дамуын баяулатады. Болжам Ауру баяу, бірақ үдемелі сипатта өтеді. Көптеген науқастар жасөспірім немесе жас ересек кезеңде тыныс алу немесе жүрек жеткіліксіздігінен көз жұмады. Дегенмен, жаңа гендік емдер мен реабилитация тәсілдері өмір сапасын айтарлықтай жақсартады. Қараңыз * Бұлшық ет дистрофиясы * Тұқым қуалайтын аурулар
Абель сыйлығы

Абель сыйлығы — жыл сайын бір немесе бірнеше көрнекті математикке берілетін халықаралық марапат. Сыйлық Норвегияның атақты математигі Нильс Хенрик Абельдің (1802–1829) құрметіне аталған және оның негізін Норвегия үкіметі 2002 жылы Абельдің 200 жылдық мерейтойына орай қалаған. Бұл марапат математика саласындағы ең жоғары жетістіктерді мойындау мақсатында тағайындалған және оны жиі «математиктерге арналған Нобель сыйлығы» деп атайды. Филдс медалінен басты айырмашылығы — Абель сыйлығы лауреаттардың жасына шектеу қоймайды және төрт жылда бір емес, жыл сайын беріліп тұрады. Сыйлықтың ақшалай қоры 7,5 миллион Норвегия кронасын (бұл 2026 жылғы есеппен шамамен 873 000 АҚШ долларына тең; 2019 жылы сыйақы мөлшері 6 миллион кроннан 7,5 миллионға дейін ұлғайтылды) құрайды. Абель сыйлығының тарихы 1899 жылдан бастау алады. Сол жылы норвегиялық математик Софус Ли Альфред Нобельдің жыл сайынғы сыйлықтарының тізіміне математика саласы кірмей қалғанын біліп, осы марапатты тағайындауды ұсынды. 1902 жылы Швеция және Норвегия королі Оскар II Нобель сыйлығын толықтыратын математикалық марапатты қаржыландыруға дайын екенін білдірді. Алайда, 1905 жылы Швеция мен Норвегия арасындағы одақтың ыдырауы сыйлықтың ресми түрде бекітілуіне кедергі болды. Сыйлықтың ресми бекітілуі бір ғасырға жуық уақытқа созылды. Тек 2001 жылы ғана Норвегия үкіметі бұл бастаманы қайта қолға алып, математиктер үшін Нобель сыйлығына толыққанды балама ретінде Абель марапатын тағайындады. Сыйлық иегерлерін Норвегия ғылым және әдебиет академиясы құратын халықаралық сарапшылардан тұратын арнайы Абель комитеті анықтайды. Сыйлықты табыстау рәсімі Осло университетінің залында өтеді және марапатты Норвегия королі тапсырады. Айта кетерлігі, 1947 және 1989 жылдар аралығында бұл ғимаратта Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы табысталып келген. Сонымен қатар, Абель сыйлығының кеңесі Норвегия математикалық қоғамының басқаруымен жылына екі рет өткізілетін Абель симпозиумын негіздеді. Лауреаттар тізімі Тағы қараңыз * Филдс медалі Дереккөздер
Рикардо Виана Фильо

Рикардо Виана Фильо (; 23 сәуір 2001 жыл, Сан-Паулу), қысқаша Рикардиньо — бразилиялық футболшы, шабуылшы. Карьерасы Рикардиньо — Бразилияның оңтүстік-шығысындағы Сан-Паулу қаласының тумасы, осы аттас клубтың түлегі. 2021 жылы "Гремио" сапында футбол мансабын бастаған. 2021 жылы "Маритимуға" жалға берілді. 2025 жылы жазда "Қайратқа" ауысты. Маусым соңында Қазақстан чемпионы атанды. 2026 жылы 29 қаңтарда чемпиондар лигасында "Арсенал" қақпасына бір гол соқты (2:3). Отбасы Оның екі әпкесі бар. Футболшының әкесі Сан-Паулу әскери полициясында капрал болған және 2021 жылы COVID-19 ауруынан қайтыс болған Жетістіктері *Қазақстан чемпионы: 2025 Дереккөздер
Айбек Серікбайұлы Смадияров

Айбек Серікбайұлы Смадияров (7 шілде 1983 жыл, Шымкент) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2026 жылғы қаңтардан бергі Президент кеңесшісі — Баспасөз хатшысы. II сыныпты төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық дәрежесі бар. Ол 2004 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетіндегі «құжаттанушы және халықаралық саясат білгірі» мамандығына оқуын бітірді. 2026 жылғы 29 қаңтарда таңертең президент Тоқаев Руслан Желдібайды қызметінен босатып, оның орнына Смадияровты Президент кеңесшісі — Баспасөз хатшысы қылып тағайындады. Өз өмірі Смадияров үйленген, оның бір ұлы және екі қызы бар. Ол қазақша, орысша, ағылшынша және түрікше сөйлейді. Дереккөздер
(1290) Альбертина

(1290) Альбертина — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 21 тамызында Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Бельгия патшасы I Альберттің (1875–1934) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1291) Фрин

(1291) Фрин — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эос жанұясына кіреді. Оны 1933 жылдың 15 қыркүйегінде Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Ежелгі Грекиянің әйгілі мүсіншісі Праксительге шабыт берген және жолдасы болған әйелдің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * (5983) Пракситель
(5983) Пракситель

(5983) Пракситель — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид,. Оны 1973 жылдың 29 қыркүйегінде Корнелис Йоханнес ван Хаутен, Ингрид ван Хаутен-Груневелд және Том Герельс Паломар обсерваториясында ашты. Біздің заманымызға дейін IV ғасырда өмір сүрген әйгілі грек мүсіншісі Праксительдің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (5901—6000) * (1291) Фрин
(1292) Люце

(1292) Люце — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 17 қыркүйегінде Фернан Риго Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Астероидты өз жұбайының құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1293) Соня

(1293) Соня — Марс орбитасын қиып өтетін тасты астероид. Оны 1933 жылдың 26 қыркүйегінде Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Астероидтың атауы оның 1933 SO уақытша белгілеуінен пайда болған болуы керек. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Қазақстанның Мажарстандағы Елшілігі

Қазақстанның Мажарстандағы Елшілігі — Қазақстанның Мажарстандағы дипломатиялық миссиясы. Елшілік Мажарстан астанасы Будапешт қаласында орналасқан. Тарихы Қазақстан мен Мажарстан арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 23 наурызда негізделген болатын. Елшілік 1993 жылғы наурызда құрылды. Байланыс Дереккөздер
(1294) Антверпия

(1294) Антверпия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 24 қазанында Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Бельгиянің Антверпен қаласы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1296) Андрэ

(1296) Андрэ — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Ниса жанұясына кіреді. Оны 1933 жылдың 25 қарашасында франциялық астроном Луи Буайе Алжир обсерваториясында ашты. Сол түні ол сондай-ақ (1295) Дефлотта астероидын ашқан. Екеуін де өз жиендерінің есімдерімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1295) Дефлотта

(1295) Дефлотта — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1933 жылдың 25 қарашасында франциялық астроном Луи Буайе Алжир обсерваториясында ашты. Сол түні ол сондай-ақ (1296) Андрэ астероидын ашқан. Екеуін де өз жиендерінің есімдерімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1297) Кадея

(1297) Кадея — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эос жанұясына кіреді. Оны 1934 жылдың 7 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ол астероидты бауырының құдалары құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1298) Ноктюрна

(1298) Ноктюрна — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1934 жылдың 7 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бұл атауды неміс астрономы Густав Штраке ұсынды. Латын тілінен nocturnus түнгі деп аударылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1299) Мертона

(1299) Мертона — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1934 жылдың 18 қаңтарында франциялық астроном Ги Рейсс Алжир обсерваториясында ашты. Ағылшын астрономы Джеральд Мертонның (1893–1983) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Еуропалық одақ пен Меркосур арасындағы серіктестік келісім

Еуропалық одақ пен МЕРКОСУР арасындағы серіктестік келісім — Еуропалық одақ пен Меркосур арасындағы еркін сауда туралы келісім, ол 1990-жылдардың соңынан бері әзірленіп келеді. Бұл келісім әлемдегі ең ірі еркін сауда аймағын құруды көздейді. Оны жасау жөніндегі келіссөздер бірнеше рет аяқталуға жақындаған (2004, 2010, 2016 және 2019 жылдары), алайда әр жолы мүдделер қақтығысына байланысты тоқтап қалған. Негізгі себептердің бірі — еуропалық фермерлердің Бразилия мен Аргентинадан келетін арзан сиыр еті, құс еті, қант және этанолмен бәсекелестіктен қауіптенуі. Келісімге 2026 жылғы 17 қаңтарда қол қойылды, алайда ол әлі тараптар тарапынан ратификацияланған жоқ. Мазмұны 2019 жылғы 28 маусымда Еуропалық одақ пен Меркосур келісім мәтіні бойынша қағидаттық уағдаластыққа қол жеткізілгенін жариялады. Оған сәйкес, Меркосур Еуропалық одақтан импортталатын тауарлардың 91%-ына салынатын кедендік баждарды 10 жыл ішінде толықтай жояды. Кейбір тауарлар үшін (мысалы, жеңіл автокөліктер) өтпелі кезең қарастырылған. Өз кезегінде, Еуропалық одақ Меркосур елдерінен келетін импорттың 92%-ына баж салығын алып тастайды, соның ішінде Меркосурдан импортталатын ауыл шаруашылығы өнімдерінің 82%-ына қатысты. Қалған тауарлар бойынша (күріш, сиыр еті, тауық еті, шошқа еті, қант, этанол, бал, жүгері, ірімшік, құрғақ сүт, балалар тағамы) квоталар қолданылады. Оның алдында, 2026 жылғы 8 қаңтарда, француз фермерлері тракторлардың көмегімен Париждің орталық көшелеріндегі қозғалысты жауып, Меркосурмен жасалған келісімге қарсы наразылық білдірді. Келісімге 2026 жылғы 17 қаңтарда Парагвайдың Асунсьон қаласында қол қойылды. Еуропалық одақ атынан құжатқа сауда және институционаларалық қатынастар жөніндегі еурокомиссар Марош Шефчович, ал Меркосур атынан ұйымға мүше мемлекеттердің сыртқы істер министрлері қол қойды. Қол қою рәсіміне Аргентина президенті Хавьер Милей, Боливия президенті Родриго Пас Перейра, Уругвай президенті Яманду Орси, Парагвай президенті Сантьяго Пенья және Меркосурдың қауымдастырылған мүшесі саналатын Панама президенті Хосе Рауль Мулино қатысты. Осыдан кейін келісім мәтіні Еуропарламенттің қарауына және дауыс беруіне ұсынылады. Келісімнің түпкілікті күшіне енуі үшін оны Еуропалық одаққа мүше барлық елдер мен Меркосур мемлекеттері ратификациялауы қажет. Қабылданған шешімге сәйкес, бұл үдеріс толық аяқталғанға дейін уақытша сауда келісімі қолданылатын болады. Дереккөздер
Геймдизайнер

Геймдизайнер — жасалған ойынның геймплейінің ережелері мен мазмұнын әзірлеуге жауапты маман. Геймдизайнердің рөлі әдеттегі бағдарламалаудағы тапсырманы қоюшы және кинодағы режиссер рөліне ұқсас. Геймдизайнер жұмысы Геймдизайнердің жұмысы — геймплей, механик, сюжет және бейне ойындардың визуалды стилі немесе басқа ойын жобаларын құру және дамыту процесі. Геймдизайнер ойын механикасын құруға, ойынның күрделілігін теңестіруге, деңгейлер мен тапсырмаларды әзірлеуге, ойынның сценарийі мен кейіпкерлерін өңдеуге жауапты. Ол қызықты және қызықты ойын жасау үшін шығармашылық және ойын механикасы туралы жақсы түсінікке ие болуы керек. Геймдизайнердің жұмысы сонымен қатар суретшілер, бағдарламашылар, дыбыс инженерлері және т. б. сияқты ойын әзірлеу тобының басқа мүшелерімен тығыз қарым-қатынасты қамтиды. Еңбек нарығында геймдизайнердің ұсынысы әдетте сұраныстан асып түседі және тәжірибесі жоқ ойын дизайнері бұл жұмысты орындауға қабілетті екенін сенімді түрде көрсетуі керек. Ол үшін алдымен портфолиода тегін жұмыс істеу керек — әуесқой жобаларда, танымал ойындарға арналған модульдер жасау. Басқалары мамандыққа басқа лауазымдарда кіреді — мысалы, тестерлер. 2010 жылы 2623 геймдизайнер арасында жүргізілген Game Developer Research басылымының зерттеуіне сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың 86%-ы өз жұмысына қанағаттанғанын хабарлады, ал 14%-ы жұмыс оларға сәйкес келмейтінін мойындады. Сонымен қатар, жұмысшылар индустриядағы жұмыс орындарының жетіспеушілігіне алаңдайтыны белгілі болды. Жобаны дамытудың бастапқы кезеңдерінде жобалау құжаты негізінде қаржыландыру туралы шешім қабылданады. Белсенді даму кезінде барлық техникалық сипаттамалар ойын дизайнерінің көзқарасына негізделген. Дизайн құжаты статикалық емес: ол ағымдағы жағдайға, продюсердің талаптарына және басқа әзірлеушілердің ұсыныстарына байланысты реттеледі. Ойын дизайнерінің өзі де тестілеуге қатысады. Тарихы Бастапқыда компьютерлік ойындарды бір немесе екі адам жазды; бағдарламашы бір уақытта геймплей жасаушы және көбінесе бас суретші болды. Атап айтқанда, мұндай ойын дизайнерлеріне Джордан Мехнер мен Алексей Пажитнов кіреді. Геймплейді жеке мамандық ретінде дамыту алғаш рет Coleco-да 1970-жылдары пайда болды. Бірақ сол күндері бұл сирек ерекшелік болды. Геймдизайнын жеке кәсіпке бөлу 1980-жылдардың аяғында, бір ойын жобасы адамдардың шағын тобына қол жеткізе алмаған кезде қажет болды. Геймдизайнер мамандық ретінде кейінірек қалыптасты. Мысалы, «инженер-жүйелік бағдарламашы-геймдизайнер» мамандығы 2015 жылдың сәуір айында Беларусь Республикасының жалпымемлекеттік жіктеуішіне қосылды. Қазір шағын бюджеттік жобаларда геймдизайнер геймплейді дамытумен қатар, бағдарламашы немесе суретші ретінде де қызмет етеді. Алайда, көптеген компаниялардың штаттық ойын дизайнері лауазымы бар. Әсіресе ірі жобаларда ойын дизайнерлерінің күрделі иерархиясы бар: жетекші ойын дизайнері, ойын механикасының дизайнерлері, деңгей дизайнерлері (миссиялар, квесттер), ойын мазмұнының дизайнерлері және т. б. Тағы қараңыз * Өзара әрекеттесуді жобалау Дереккөздер
Жүйелік талаптар

Жүйелік талаптар — бұл дұрыс жұмыс істеуі және өз міндеттерін орындауы үшін компьютерлік жүйенің (мысалы, дербес компьютер немесе бағдарламалық жасақтама) болуы керек сипаттамалары мен сипаттамалары. Бұл талаптар жүйенің оңтайлы жұмыс істеуі үшін қажет аппараттық және бағдарламалық жасақтаманың минималды және ұсынылған сипаттамаларын анықтайды. Бағдарламалық жасақтама үшін жүйелік талаптар мыналарды қамтуы мүмкін: # Операциялық жүйе: бағдарламаны іске қосу үшін амалдық жүйенің қандай нұсқасы қажет. # Процессор: процессордың минималды түрі және сағат жылдамдығы. # Жедел жады (RAM): бағдарламаның жұмыс істеуі үшін қажетті жедел жадтың ең аз мөлшері. # Диск кеңістігі: бағдарламаны орнату және жұмыс істеу үшін қажет қатты дискідегі бос орын. # Графикалық карта: үш өлшемді графиканы қажет ететін бағдарламалар жағдайында графикалық картаға қойылатын талаптар көрсетілуі мүмкін. # Дыбыстық жабдық: егер бағдарлама дыбыстық Шығысты қолданса, тиісті талаптар көрсетілуі мүмкін. Компьютерлер мен ойын консольдері сияқты аппараттық құралдар үшін жүйелік талаптар мыналарды қамтуы мүмкін: # Процессор: түрі, ядро саны және сағат жылдамдығы. # Жедел жады (RAM): жедел жадтың жалпы көлемі. # Графикалық карта: бейне жадының түрі мен көлемі. # Қатты диск немесе SSD: бос сақтау орны. # Порттар мен қосылыстар: мысалы, USB порттары, HDMI, Ethernet және т.б. Әдетте жүйелік талаптар минималды және ұсынылатын болып бөлінеді. Жүйелік талаптар бір-біріне қайшы келуі мүмкін. Жүйелік талаптардың түрлері Кейбіреулер үшін бағдарламалық жасақтама минималды және ұсынылған жүйелік талаптарды ажыратады: * Жүйенің минималды талаптары — бұл компьютерде немесе бағдарламалық жасақтамада болуы керек сипаттамалар мен параметрлер жиынтығы, сондықтан ол үлкен проблемаларсыз жұмыс істей алады. Бұл талаптар белгілі бір бағдарламаның, операциялық жүйенің немесе қосымшаның тұрақты жұмыс істеуі үшін қажетті аппараттық және бағдарламалық жасақтаманың минималды сипаттамаларын анықтайды. * Ұсынылған жүйелік талаптар — бұл бағдарламаның, операциялық жүйенің немесе қосымшаның оңтайлы өнімділігін, сапасы мен тұрақтылығын қамтамасыз ететін аппараттық және бағдарламалық жасақтаманың жоғары сипаттамалары. Егер сіздің компьютеріңіз ұсынылған талаптарға сай болса, сіз бағдарламаны үлкен жайлылық пен мүмкіндіктермен пайдалана аласыз. Мысалдары Counter-Strike 2 компьютерлік ойынына қойылатын минималды жүйелік талаптар: * Бейне карта — Nvidia GTX 970 / AMD RX 480 (4 ГБ VRAM). * Операциялық жүйе — Windows 10 (64-bit). * Процессор — Intel i5-750 / AMD Phenom II X4. * Жедел жады — 8 Гб ОЗУ. * Дискідегі орын — 85 Гб қатты дискідегі бос орын (HDD). * DirectX — 11 нұсқасы. Counter-Strike 2 компьютерлік ойынына қойылатын ұсынылған жүйелік талаптар: * Бейне карта — Nvidia GTX 1060 / AMD RX 580 (6 ГБ VRAM). * Операциялық жүйе — Windows 10 немесе Windows 11 64-bit. * Процессор — Intel i5-7500 / AMD Ryzen 5 1600. * Жедел жады — 16 Гб ОЗУ. * Дискідегі орын — 85 Гб қатты дискідегі бос орын (SSD). * DirectX — 11 нұсқасы. Дереккөздер
Дермене (повесть)

«Дермене» повесі – қазақ прозасындағы әлеуметтік-психологиялық бағытта жазылған маңызды шығармалардың бірі. Оның авторы Дулат Исабеков – қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, жазушы-драматург, қоғамдағы адам тағдыры мен рухани мәселелерді терең қозғауымен танылған қаламгер. Жазушының шығармалары адам жанының қақтығысын, қоғам мен жеке тұлға арасындағы қайшылықтарды шынайы әрі өткір суреттеуімен ерекшеленеді. Повесте ауыл өмірі, қарапайым адамдардың тағдыры, әлеуметтік теңсіздік пен рухани жүдеулік мәселелері кеңінен қамтылады. Шығармада қоғамда әлсіз саналатын жандардың көрген қорлығы, адам бойындағы қатігездік пен немқұрайлылық айқын көрсетіледі. Автор кейіпкерлердің ішкі жан дүниесіне терең үңіле отырып, олардың психологиялық күйзелісін, тағдыр алдындағы дәрменсіздігін нанымды бейнелейді. Повестегі оқиғалар арқылы адамдық қасиеттің жоғалуы, мейірімнің азаюы үлкен трагедия ретінде көрініс тауып, бейнеленген. Негізгі идеясы «Дермене» повесінің негізгі идеясы – қоғамдағы әділетсіздік пен қатігездікке қарсы тұратын ең басты күш адамгершілік пен мейірім екенін көрсету. Дулат Исабеков бұл шығарма арқылы әлеуметтік ортада қорғансыз қалған, әлсіз адамдардың тағдырына немқұрайлы қараудың адамды рухани аздыратынын терең ашады. Қоғамда билік, күш немесе өз мүддесін ғана ойлау алдыңғы орынға шыққанда, адамдық қасиет екінші қатарға ысырылып, соның салдарынан адам тағдыры аяққа тапталатынын көрсетеді. Повестің идеялық өзегінде адам мен қоғам арасындағы қайшылық жатыр. Жазушы кейіпкерлер тағдыры арқылы қатал орта адамның жан дүниесін қалай жаралайтынын, ал мейірім мен жанашырлықтың жетіспеуі адамды «дерменесіз», яғни дәрменсіз күйге түсіретінін бейнелейді. Бұл жерде «дермене» ұғымы тек атау емес, рухани күйзелістің, үміттің сөнуінің символы ретінде қолданылады. Кейіпкерлері Тоқсанбай — өмірден көп тауқымет көрген, қартайған шағында бар жұбанышы болып отырған кішкентай немересі Ергешбайды жетектеп, күнкөріс үшін дермене шабуға мәжбүр болған ата. Ол – тағдыр тәлкегіне мойымағанымен, мейірімі мол, немересінің амандығын бәрінен жоғары қоятын сабырлы, кешірімді жан. Ергешбай — атасына еріп, еңбекке ерте араласқан, жаны таза, аңғал да қорғансыз кішкентай бала, оның бар арманы – атасын қуантып, адал еңбекпен өмір сүру. Омаш — осы екі бейкүнә жанды адал еңбектен тайдырып, оңай олжаға жету үшін ұрлыққа итермелеген, өз пайдасы үшін өзгелердің тағдырын ойыншық еткен қатыгез де арсыз кейіпкер. Ол Тоқсанбай мен Ергешбайдың әлсіздігін пайдаланып, ақыр соңында олардың өмірін одан сайын ауырлатып, трагедияға себепші болады. Дереккөздер
Вани

Вани — Батыс Грузияның Имеретия аймағындағы қала, Вани муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Вани қаласының халқы 2026 жылы 3744 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Месхети жотасының солтүстік етегіндегі Имерети жазығындағы Сулори өзенінің (Рионидің саласы) бойында, Кутаисиден 41 км және Самтредия теміржол стансасынан 19 км жерде орналасқан. Климаты ылғалды субтропикалық теңіз климаты, қысы жылы, жазы ыстық. Орташа жылдық температура 13,9°C, қаңтар айының орташа температурасы 4,1°C, ал шілде айының орташа температурасы 23,4°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1380 мм. Тарихы Қала атауы ежелгі грузин тілінде «үй», «қала» немесе «тұрғын үй» дегенді білдіреді. Бұрын Вани қаласы ежелгі Колхиданың сауда және ғибадат орталығы болған. Ежелгі авторлар оны сол кездегі шежірелерде айтылған Сурия немесе Левкотеямен байланыстырған. Қоныс біздің заманымызға дейінгі 8 ғасырдан бері өмір сүрді және бірнеше өрлеу мен құлдырау кезеңдерін бастан кешірді. Сурия 4 және 3 ғасырларда гүлденді. Біздің заманымызға дейінгі 1 ғасырда ежелгі Вани қирады. Ежелгі қала қираудан кейін қалпына келмеді. Орта ғасырларда мұнда бірнеше ауылдан тұратын қауымдастық орналасты. Кейінірек олар Вани деген атпен біріктірілді. 1961 жылы Вани ауылы қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесіне, 1981 жылы қала мәртебесіне ие болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада тамақ өнеркәсібі және киім фабрикасы дамыған. Қалада театр және өлкетану мұражайы орналасқан. Қоныс маңынан ежелгі қаланың қалдықтары (б.з.д. бірінші мыңжылдыққа жатады), соның ішінде қорғаныс бекінісі, мәдени кешендер, жерлеу орындары және басқа да орындар табылды. Дереккөздер
Гардабани

Гардабани — Грузияның Квемо-Картли аймағындағы қала. Гардабани муниципалитетінің орталығы. Гардабани халқының саны 2026 жылы 10 753 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Рустави қаласының оңтүстік маңы, сондай-ақ Әзербайжан жақтан Грузияның оңтүстік қақпасы болып табылады. Қала Кура өзенінің бойындағы Самгори алабында орналасқан. Теңіз деңгейінен 310 м биіктікте, Тбилисиден 39 км жерде. Климаты құрғақ субтропикалық. Тарихы Гардабани маңында Ассирия ауылының болғаны туралы жазбалар бар. Қоныстың өзінде тарихи маңызы болмағанымен, оның маңында әртүрлі дәуірлердегі шайқастар, соның ішінде қанды Тбилиси шайқасы (1921) болды. Қоныс атауын бірнеше рет өзгертті (Каратапа, Карая, Караязы). 1963 жылы қалалық үлгідегі кент мәртебесін алды. Қала қазіргі атауын және қала мәртебесін (1969 жылдан бастап) жақын маңда орналасқан ортағасырлық Гардабани бекінісінің құрметіне алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Гардабаниде теміржол вокзалы, Гардабани жылу электр станциясы, Celik Energy, Planta жылыжайы және басқа да шағын кәсіпорындар бар. 2009 жылы ашылған Агтакля ауылындағы американдық әскери база, үлкен Лило базары, шығысындағы Джандари көлі - танымал балық аулау орны. Дереккөздер
Жыл продюсері үшін Грэмми сыйлығы (классикалық емес)

Жыл продюсері үшін Грэмми сыйлығы (классикалық емес) — 1975 жылдан бері АҚШ-та жыл сайын табысталатын беделді музыкалық марапат. Бұл сыйлық классикалық емес музыка бағытындағы сапалы жұмыстары мен дыбыс жазу индустриясына қосқан үлесі үшін үздік продюсерлерге беріледі. Бұл марапат нақты бір альбом немесе ән үшін емес, продюсердің жыл ішіндегі жұмыстарының жиынтығы, оның ішінде көркемдік жетістіктері, техникалық шеберлігі мен кәсіби біліктілігі үшін табысталады. Марапатты иеленушіні анықтау кезінде альбомдардың сатылымы мен чарттардағы орнына емес, жазбаның жалпы сапасына басымдық беріледі. 2024 жылдан бастап бұл санат «Негізгі өріске» (General Field) кіреді. Тізім сонымен қатар үш дүркін «Жыл альбомы» иегері болып табылады.]] .]] үш рет марапатталған.]] сыйлықты 1995 жылы иеленді.]] төрт жеңіспен ең көп марапат алған рекордшы болып саналады.]] 2001 жылы жеңіске жетті.]] марапатты 2002 жылы алды.]] бұл жүлдені 2007 және 2009 жылдары жеңіп алды.]] .]] .]] .]] бұл марапатты 2017 және 2018 жылдары қатарынан жеңіп алды.]] сол жылы тағы бес Грэммиді, соның ішінде «Жыл альбомын» иеленді.]] марапатты 2022, 2023 және 2024 жылдары алды.]] Дереккөздер
Жыл авторы үшін Грэмми сыйлығы (классикалық емес)

Жыл авторы үшін Грэмми сыйлығы (классикалық емес) — 2023 жылдан бері АҚШ-та жыл сайын табысталатын беделді музыкалық марапат. Бұл сыйлық альбомдар немесе жекелеген туындылар үшін мәтін мен музыка жазатын, бірақ продюсер немесе орындаушы ретінде емес, автор ретінде ерекше шығармашылық көрсеткен тұлғаларға беріледі. Бұл марапат нақты бір ән үшін емес, ән авторының жыл ішіндегі жұмыстарының жиынтығы, оның ішінде өлең мәтіндерінің көркемдігі мен музыкалық композицияларының сапасы үшін табысталады. Марапатты иеленушіні анықтау кезінде шығармалардың коммерциялық табысына емес, автордың индустрияға қосқан шығармашылық үлесі мен жазу шеберлігіне басымдық беріледі. Негізделген сәттен бастап бұл санат «Негізгі өріске» (General Field) кіреді. Тізім Дереккөздер
Үздік альтернативті орындау үшін Грэмми сыйлығы

Үздік альтернативті орындау үшін Грэмми сыйлығы — 2023 жылдан бері АҚШ-та жыл сайын табысталатын беделді музыкалық марапат. Академияның мәлімдеуінше, марапат «жеке орындаушының, бірлескен орындаушылардың, қалыптасқан дуэттің немесе топтың альтернативті жанрдағы ең үздік жазбасын айқындайтын жекелеген трекке немесе синглге беріледі». Тізім } * Alvvays – «Belinda Says» * Arctic Monkeys – «Body Paint» * Boygenius – «Cool About It» * Лана Дель Рей – «A&W» * Cage the Elephant – «Neon Pill» * Nick Cave and the Bad Seeds – «Song of the Lake» * Fontaines D.C. – «Starburster» * Ким Гордон – «Bye Bye» * Bon Iver – «Everything Is Peaceful Love» * Turnstile – «Seein' Stars» * Wet Leg – «Mangetout» * Хейли Уильямс – «Parachute» Тағы қараңыз * Үздік альтернативті альбом үшін Грэмми сыйлығы Дереккөздер
Үздік альтернативті альбом үшін Грэмми сыйлығы

Үздік альтернативті альбом үшін Грэмми сыйлығы — 1991 жылдан бері жыл сайын Дыбыс жазу өнері мен ғылымының ұлттық академиясы тарапынан табысталатын музыкалық марапат. Бұл сыйлық альтернативті музыка бағытындағы көркемдік жетістіктері, техникалық шеберлігі және дыбыс жазу өнерін дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін» беріледі. Бұл марапат жекелеген әндерге емес, тұтас альбомның сапасына, оның ішінде музыкалық композициялардың бірегейлігіне, мәтіндерінің мазмұнына және орындау шеберлігіне негізделіп табысталады. Марапатты иеленушіні анықтау кезінде альбомның коммерциялық жетістігі мен сатылымына емес, оның жанрды дамытудағы шығармашылық құндылығына басымдық беріледі. 1991 жылы және 1994 жылдан 1999 жылға дейінгі аралықта бұл марапат «Үздік альтернативті орындау» (Best Alternative Music Performance) деген атаумен белгілі болды. Ол альтернативті рок, инди-музыка және эксперименттік жанрлардағы өнерпаздарды мойындаудың негізгі құралы болып табылады. Тізім 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Тағы қараңыз * Үздік альтернативті орындау үшін Грэмми сыйлығы Дереккөздер
Шәудір (құдық)

Шәудір — этногидроним, Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Тереңдігі 6,5-7 метр. Атаудың сөзжасамдық сипаты Шәудір – ортағасырлық түрікмен тайпасы. «Этноним түрлі дереккөздерде әртүрлі варианттарда кездеседі: Махмуд Қашқарида – Джувалдар, Рашид-ад - Дин, Әбулғазы және Салар Бабада – Джаулдур, Чавулдур, Языджы – оглы — Чавындыр. Барлық дереккөздерде ол антропоэтноним, яғни Көкханның үшінші ұлы, Оғызханның немересінің есімі екендігі айтылады. Оның мағынасы туралы Рашид-ад-Дин «даңқты және қатты дауысты», Языджы-оглы «әділ және қатты дауысты», Әбулғазы «атақты» және Кононов «әділ» деген түсінік береді. Ал аңыз бойынша этноним «құрмет батыры болуы тиіс» және «атақты» мағынасын береді». Көрнекті ғалым, академик Қ.Аманниязов: «олар өздерін «Біз Чогдырмыз» («чог» – от) – деп атайды» деген мәлімет береді. Сонда атаудың мағынасы «Шәудір руының құдығы». Дереккөздер
Теппе (құдық)

Теппе — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Ә.Спан теппе «шыңырау құдық ішіне түсіп-шыққан адамның аяғын тіреу үшін жасалатын ойық» деген түсінік береді. Ал түркі тілінде теппенің – «төбе, дөң, адыр» мағыналары кездеседі. Сонда атаудың мағынасы «биік жерден қазылған құдық». Дереккөздер
Торғай (құдық)

Торғай — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Бұл атау туралы екі түрлі болжам айтуға болады: 1) Торғай – Ерсары және Сары тайпасының руы. Этнонимде тотемдік мән бар, «Торғай руының құдығы» деген мағынаны білдіреді. 2) Бірінші сыңарындағы тор (төр) сөзі қырғыз, қазақ тілдерімен қатар тәжік тілінде де «биік таулы жер», «таудың биік жері», «биік, биіктік» мағыналарына ие екенін көреміз, ал –ғай кішірейту мәнін беретін көне жұрнақ. Атаудың мағынасы «аласа, биік емес таудағы құдық». Дереккөздер
Илияна Йотова

Илияна Йотова — Болгария тарихынадғы бірінші президент әйел. 2026 жылдағы 19 қаңтарда бесінші президент болған Румен Радев халыққа үндеу жасап, қызметтен кететінін мәлімдеген. 2017 жылдан бері вице-президент болған Илияна Йотова Конституция талаптарына сәйкес ел басқару өкілетін өз мойнына алды. 1989 жылы София университетінде филология факультетін бітірді. 1991 және 1997 жылдары аралығында Болгарияның ұлттық тележүйесінде жұмыс істеді. Сол жылы Болгарияның социалистік партиясына мүше болады. 2007 және 2017 жылдары аралығында мемлекет атынан Еуропалық парламентте жұмыс істейді. ныі төрағасы Жан-Клод Юнкердің арасында, 12 қаңтар 2012]] Дереккөздер