kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Владимир Голан

Владимир Голан (чех. Vladimír Holan; 16 қыркүйек 1905 жыл, Прага – 31 наурыз 1980 жыл, сонда) – чех ақыны және аудармашы. Сюрреалистік өлеңдерден тұратын «Өлім триумфы» (1930) атты кітабы оны чех поэзиясының алдыңғы қатарына алып келеді. 1960 жылдардағы поэтикалық кітаптары – «Тарих» (1963), «Гамлетпен болған түн» поэмасы (1964), «Ауыру» (1965), «Ажал азабы» (1967), «Әтеш Асклепия» (1970) және т.б. Низами, Ронсар, Гонгор, Бодлер, Лермонтов, Ленау, Словацкий және Рилькенің өлеңдерін аударған. Өзінің өлеңдері еуропа тілдеріне аударылған. 1988 жылы оның он томдық шығармалар жинағы жарық көреді. Дереккөздер
Ян Заградничек

Ян Заградничек (чех. Jan Zahradníček; 1905 жыл 17 қаңтар - 1960 жыл 7 қазан) – чех халқының католиктік бағыттағы атақты ақындарының бірі. Ол алғаш рет христиан тақырыбында өлең жазады. 1930 жылы «Өлімнің азғыруы» («Pokušení smrti») атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады. Сондай-ақ «Қайта оралу», «Тырналар», «Ыстық жаз» және «Күнге тағзым» атты кітаптары бар. 1940-1948 жылдары Брнодағы «Akord Revue» атты журналдың редакторы болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазған патриоттық өлеңдері «Тулар», «Әулие Вацлав» атты жинақтарда басылып шығады. Брно қаласындағы тұрған үйіне ескерткіш тақта орнатылған. Дереккөздер
Карел Вацлав Райс

Карел Вацлав Райс (чех. Karel Václav Rais; 4 қаңтар 1859 жыл, Белоград – 8 маусым 1926 жыл, Прага) – чех жазушысы, реализм өкілі, балалар мен ересектерге арналған кітаптар мен поэмалардың авторы. Прагада тұрған кезінде Алоис Йирасек, Зикмунд Винтер, Игнат Херманн сияқты чех жазушыларымен араласады. «Zvon» атты беллетристік журналдың негізін салушылардың бірі. Шығармалары *«Выминкаржалар», әңгімелер жинағы, 1891 *«Калибтің қылмысы», роман, 1892 *«Қараусыз қалған патриоттар», роман, 1893 *«Күннің батуы», роман, 1896 *«Адамдар арасында», әңгімелер жинағы, 1898 *«Полупандар», роман, 1898 *«Жақсылыққа», роман, 1899. Дереккөздер
Эль-Хавамедия

Эль-Хавамедия қаласы (Египет) – Нілдің солтүстік жағалауындағы Египет қаласы. 6 қазан провинциясының аудан орталығы. Ертеректе Гиза провинциясының құрамына кірген. Халық саны 113 128 адам (2008 жылғы халық санағы бойынша). Египеттегі қантты тазарту өнеркәсібінің орталығы болып табылады. Ауданға бірнеше ауыл-шаруашылық ауылдары кіреді. Олардың ішінде қаланың солтүстігіндегі Умм-Ханан және эш-Шейх-Осман секілді ірі ауылдар да кіреді. Дереккөздер
Мит-Гамр

Мит-Гамр қаласы (Египет) – Египеттегі Дакахлия губернаторлығында орналасқан. Халық саны 110 549 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Губернаторлықтағы көлемі бойынша екінші қала. Бірінші орында Эль-Мансур қаласы. Қалада 1963 жылы әлем бойынша алғашқы Ислам «Мит-Гамр Банкі» ашылды. Ол пайызсыз негізде жұмыс жасады. Қазіргі таңда қала Египеттегі алюминий шығаратын маңызды орталықтардың бірі. Жалпы алюминий өндірісінің 70%-ын шығарады. Мит-Гамр 11 ауылды аймақты біріктіретін аудан болып табылады. Ауданның жалпы ауданы 346 км². Губернаторлықтың 10%-ын құрайды. Аймақта күріш, бидай және мақта өсіріледі. Дереккөздер
Бильбейс

Бильбейс қаласы – Египеттегі қала, ауданы бойынша эш-Шаркия провинциясындағы екінші қала. Халық саны 549 701 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Жалпы ауданы 1230 км². Ауданда 8 ауылды аймақ, 48 ауыл және 381 шағын қоныстар бар. Кейбір мәліметтерге сүйенетін болсақ осы қалада Африка құрлығындағы алғашқы мешіт Садат Курейш мешіті салынған деп есептейді. Дереккөздер *Gibb, Sir Hamilton (2006). The Life of Saladin. Oxford University Press. ISBN 978-0-86356-928-9.
Маллави

Маллави қаласы (Египет) – Египеттегі Нілдің сол жағалауындағы Минья губернаторлығының қаласы. Халық саны 140 215 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қалада ежелгі Египет заманынан көптеген ескерткіштер сақталып қалған. Маллавиден 15 км қашықтықта Туна Эль-Габаль некорполі орналасқан. Онда көне үңгірлер, қабірлер мен ежелгі Египетте қасиетті деп санаған мысық, қаршыға және басқа да жануарлардың мумиялары табылған. Қазіргі таңда қала ауыл -шаруашылығының маңызды орталықтарының бірі. Дереккөздер * [http://www.mallawi-demet.com/ The Coptic Orthdox Diocese of Mallawi] * [http://www.holyfamilyegypt.com/map/upperegypt/Mallawi.htm Visits of the Holy Family: Mallawi, Egypt]
Эль-Ариш

Эль-Ариш қаласы (Египет) – Египеттегі Солтүстік Синай провинциясының орталығы және ірі қалалардың бірі. Халық саны 141 595 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Қала Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан. Қаланы негізгі туристік орталық десе болады. Жағалауы таза және көгілдір сулармен және ақ құмдарымен әйгілі. Сонымен қатар қалада Суэц каналы университетінің бірнеше факультеті бар. Дереккөздер * Falling Rain Genomics, Inc. - [http://www.fallingrain.com/world/EG/27/Al_Arish.html Al `Arish, Egypt]
Кафр-эш-Шейх

Кафр-эш-Шейх қаласы (Египет) – Египеттің негізгі қалаларының бірі. Халық саны 147 393 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Ежелгі Египетте Дамбильфон атпен белгілі болған. Кейін 1204 жылы Мароккодан көшіп келген шейх Талха Аби Саид Аль-Талманаси құрметіне Талха деп атала бастады. Ол қаладағы мазарда жерленген. Қазіргі атымен 1952 жылдан бері аталады. Кафр-эш-Шейх провинциясы құрылғанға дейін Гарбия провинциясының аймағы болған. Жалпы ауданы 425. 78 км². 39%-ті сауатсыздар. Жалпы ауданда 9 ауылды аймақ, 38 ауыл және 246 шағын қоныс бар. Дереккөздер
Мерса-Матрух

Мерса-Матрух қаласы (Египет) – Жерорта теңізінің жағалауындағы Египет қаласы. Матрух провинциясының астанасы. Қала Птоломей заманынан бері Параитонион атымен белгілі. Ал византиялық кезеңде Параэтониум деп аталды. Қаладан 7 км қашықтықта жартастармен қоршалған шағын қойнау бар. Аңыз бойынша бұл жерде Клеопатра патшайым демалғанда ұнататын болған. Сондықтан да «Клеопатра ваннасы» деп аталады. Сонымен қатар қалада ΙΙ Рамзес салдырған ғибадатхана орындары мен Роммел әскери мұражай бар. Дереккөздер
Бенха

Бенха қаласы – Мысырдың Аль-Кальюбия провинциясының негізгі қаласы. Халық саны 136 мың адам (1992 жылғы халық санағы бойынша). Банхидің солтүстігінде бірнеше ежелгі қалалар бар. Соның бірі – біздің заманымызға дейінгі 1500 жылы ежелгі Мысырдың астанасы болған Атрибис қаласы. Бұл жерлерде қазба жұмыстары дұрыс жүргізілмеген, дегенмен жергілікті халық тұрғындары осы аймақтан көптеген күмістерді қазып тапқан. Қазіргі таңда қала электронды өндірістің орталығы. Кезінде қала иіссу шығаруға қолданатын раушан гүлдерді өсірумен аты шыққан. Дереккөздер
Жер бетін жазықтықта бейнелеу

Жер бетін жазықтықта бейнелеу.Жер бетінің немесе оның жеке бөлшектерінің кішірейтіліп, арнаулы деректері толық көрсетіліп, жазықтық бетке кескінделуін карта дейді. Ал, шағын аймақтың дәл осындай кескінін, яғни ірі масштабтағы картаны план деп атайды. План мен карталардың біздің халық шаруашылығымыздың қай саласында болсын атқаратын рөлі зор. Жерге байланысты ғылыми және практикалық жұмыстар ең алдымен карта арқылы сол территорияны жете зерттеу яғни зерттеу объектісін белгілеп, жұретін маршруттарды, солдарды, т.б. кағаз бетіне (планға) түсіру керек. Жергілікті жердің территориясын зерттеп, көптеген жаңалықтар енгізіліп, бұрынғы карта мен план толықтырылады. Демек, барлық жүргізілген жұмыстар картадан, планнан шығады және картаға (планға) түседі, картадан (планнан) басталады да, картаман (планмен) аяқталады. План мен картаның негізгі ерекшеліктері: 1. Планда жердің шағын аймақтары үлкен масштабпен алынса, 1:500, 1:1000, 1:2000, 1:5000 карталарда үлкен аймақтар ұсак масштабпен 1:50000, 1:100000 алынады. 2. Картада меридиандар мен параллельдер міндетті түрде сызылады, ал план бетінде тік бұрышы координаталык тордың кескіні ғана болады. 3. Планда жердің дөңестігі ескерілмейді. Кескіндеу масштабы планның барлық бағытында тұракты болса, картада ол тек меридиандар мен параллельдер бағытында ғана сақталады. Жер бетін план мен картадан басқа профиль деп атапатын жердің вертикаль бағыттағы кесіндісі аркылы бейнелеп көрсетуге де болады . Жалпы алғанда, профиль көлденең кескіннің (қиманың) дербес(жеке) түрі болып есептелінеді. Жер қыртысының бетінен оның терең қабаттарына дейінгі аралығының тік бағыттағы (вертикаль) көрінісін қима немесе көлденең кесінді дейді. Қималар әркашанда горизонталь және вертикаль масштабтарда сызылады. Жол және әртүрлі кұрылыс салуда, сол жердің рельефі мен геологиялык кұрылысы арасындағы байланысты анықтау қажет болғанда, қиманың вертикаль масштабы горизонталь масштабпен ондаған, кейде жүздеген есе үлкейтіліп (іріленіп) сызылады. Мәселен, горизонталь масштаб 1:5000 болса, оның вертикаль масштабы 1:500 болып келеді. Қималар геологияда маркшейдер және тау-кен ісінде пайдалы қазбалардың орналасуын аныктауға, ізденіс және барлау, сумен қамтамасыз ету жұмыстарын жобалауға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Дисук

Дисук қаласы (Египет) – Египет қаласы, Кафр-эш-Шейх ауданының орталығы. Бухейра, Александрия және Гарбия губернаторлықтарының шекарасында орналасқан. Халық саны 106 827 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Аймақтың жалпы ауданы 300 км². Губернаторлықтың 7,9%-ін құрайды. Қаланың бұрынғы аты Путо болған. Бір кездері Дисук Азиядан Египетке келген гиксос халқының астанасы болған. Кейін ХVΙΙΙ әулеттің перғауыны Ι Яхмос біздің заманымызға дейінгі 1550 жылы гиксостарды Египеттен оңтүстік Палестинаға дейін қуады. Дисук қаласы ХΙΙ ғасырда өмір сүрген Ибрахим Аль-Курайши Ад-Дисукидің туған қаласы. Дереккөздер * http://www.kafrtp.gov.eg/kafrinfo.aspx * http://www.capmas.gov.eg
Кальюб

Кальюб қаласы (Египет) – Египеттегі Кальюбия губернаторлығында орналасқан қала. Халық саны 108 860 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Кальюб ауылшаруашылық ауданының сауда орталығы болып саналады. Осында Аль-Ахрам газетінің баспасы орналасқан. Газет өз басылымдарында ежелгі Гелиополяның мәліметтерін қолдану негізінде құрылған. 2006 жылы қалада үлкен теміржол апаты болды. Апаттан 58 адам қаза болған.. Дереккөздер
Ахмим

Ахмим қаласы (Египет) – Египеттегі Сохаг провинциясындағы қала. Ежелгі египеттіктер Хент-мин, ал копттар Хмин деп атаған. Халық саны 98 469 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Ежелгі гректер қаланы Хеммис және Панополис деп атаған. Қала тұрғындары Мин құдайға табынған. Мин керуен жолдарының құдайы болғандықтан, көшпенді тайпалар арасында жақсы таралған болатын. Қазба жұмыстары кезінде қаладан көптеген қолжазбаларды тапты, соның ішінде Енохтың Кітабы болды. 1907 жылы Ахмимде 23 795 адам тұрды. Оның 1/3 копттар еді. Қалада бірнеше мешіт пен екі копт шіркеуі бар. Дереккөздер
Гирга

Гирга қаласы (Мысыр) – Нілдің оң жақ жағалауындағы Египет қаласы. Сохаг губернаторлығының аудан орталығы. Халық саны 120 413 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың бұлай аталуы жөнінде екі нұсқа бар: бірі – ΙΙ Рамзестің қарындасы Гиргионың құрметіне қойылды десе, екіншісі – Мэри Гиргис (Әулие Георгия ) атындағы монастырьға байланысты қойылған дейді. Осы күнге дейін Гиргада копт шіркеуінің епископ кафедрасы бар. Қалаға жақын жерде Тинис атты көне қала бар. Көне Мысыр тарихшысы Манефонның айтуы бойынша, біздің заманымызға дейін 3100 жылы Тинис қаласында Мысырдың бірігуі болған. Қазіргі таңда Гирга Ніл алқабындағы ауылшаруашылық орталығы болып табылады. Қалада кондитер өнімдерін шығаратын және қант зауыты жұмыс істейді. Гирга әкімшілігінің ауданы 157,59 км². Дереккөздер #[http://www.touregypt.net/girga.htm Tour Egypt] #[http://usepigraphy.brown.edu/view.php?textID=NY.Brook.BM.G.16.580.218 Мраморная стела в Гирге] - Brown University
Идку

Идку қаласы (Египет) – Египеттегі Бухейра губернаторлығының аудан орталығы. Қаланың халық саны 105 875 адам (2005 жылғы халық санағы бойынша). Ал ауданның жалпы халық саны жарты миллион адам. Идкудің жанында табиғи газ бен мұнай өңдейтін өнеркәсіп орындары бар. Қала мата шығарудан мемлекетішілік үшінші орында. Дереккөздер
Зифта

Зифта – Египеттегі Гарбия губернаторлығының аудан орталығы. Нілдің сол жақ жағалауында орналасқан. Халық саны 93 740 адам (2006 жылғы халық санағы бойынша). Нілдің қарама-қарсы жағасында Дакахля провинциясына жататын Мит-Гамр қаласы бар. Қалада 1881-1952 жылдары салынған Ніл бойындағы су бөгеттерінің бірі орналасқан. Ол су шығындарын бақылайды. Қаланың ауданы 410 км². Санбат ауылында әулие Демьянның шіркеуі орналасқан. Ол Исламға дейін салынған болатын. Елде өсірілетін зығырдың 20%-ы осы аймақта шығады. Дереккөздер
Билкас

Билкас – Египеттегі Дакахля губернаторлығындағы қала. Халық саны 95 001 (2007 жылғы халық санағы бойынша). Экономикасы Жергілікті халықтың жартысы Жерорта теңізінің жағалауындағы Гамаса курортында жұмыс істейді. Кейбір тұрғындар Абу-Мади ауданындағы табиғи газды өңдеумен айналысады. Билкасда ауылшаруашылық өнімдерін шығару жақсы дамыған. Қалада бұрын князьдар мен көпестердің иелігінде болған көне сарайлар мен виллалар бар. Дереккөздер
Бүкілқытайлық кәсіподақтар федерациясы

ҚХР-ның Кәсіподақ ұйымы. 1925 жылдың мамыр айында Гуанчжоуда өткен екінші бүкілқытайлық кәсіподақтар сьезінде құрылған. 1925-1927 жылдары Қытайдағы төңкеріс кезеңінде төңкерісшіл жұмысшы қозғалысының ұлғаюына едәуір ықпал тигізген. Төңкеріс жеңіліске ұшырағаннан кейін, біраз уақыт астыртын жұмыс жасай бастады. Сонсоң елдің төңкеріс және демократиялық күштеріне қарсы Гоминьдан үкіметімен байланысын тоқтатады. 1948 жылы Харбинде өткен алтыншы Бүкілқытайлық кәсіподақтар сьезінде қайта құрылады. ҚХР құрылу қарсаңында елдегі әлеуметтік қайта құруға жұмысшыларды жұмылдыруда өз үлестерін қосқан. 1996 жылы бұл федерация 21 миллион жұмысшы мен қызметкерді біріктірген. 2006 жылы мүше болғандар саны 169 миллион адамға жеткен. Төрағалары: *1-ші (1922.5 — 1925.5) *2-ші (1925.5 — 1926.5) (ресми құрылғаннан кейін) *3-ші(1926.5 — 1927.6) *4-ші (1927.6 — 1929.11) *5-ші (1929.11 — 1941.1) *6-ші (1948.8 — 1953.5) (құрметті) *7-ші (1953.5 — 1957.12) (құрметті) *8-ші(1957.12 — 1966.12) (1957.12 — 1958.5) (1958.8 — 1966.12) *9-ші (1978.10 — 1983.10) *10-ші (1983.10 — 1988.10) *11-ші (1988.10 — 1993.10) *12-ші (1993.10 — 1998.10) *13-ші (1998.10 — 2003.9) (1998.10 — 2002.12) (2002.12 — 2003.9) *14-ші (2003.10 —). Дереккөздер
Бүкілқытайлық әйелдер федерациясы

Бүкілқытайлық әйелдер федерациясы – ҚХР-ның бұқаралық қоғамдық әйелдер ұйымы. 1949 жылдың наурыз айында Бүкілқытайлық демократиялық әйелдер федерациясы деген атпен негізі қаланған. Қытай коммунистік партиясының қолдауымен және маркстік теорияға негізделе отырып құрылған. 1995 жылдың соңында әйелдер федерациясы өздерін қоғамдық ұйым деп атай бастады. Бұл федерация Қытай Халық Республикасындағы ірі қоғамдық әйелдер ұйымдарының ортақ атауы болып табылады. Қытайдың құрлық бөлігіндегі феминизмнің дамуы үшін негізгі құралдардың бірі болған. Дереккөздер
Масштабтар мен олардың дәлдігі

Масштабтар мен олардың дәлдігі. Жер беті мен оның шағын аймақтары қағаз бетіне белгілі бір масштаб аркылы кішірейтіліп кескінделеді. Масштаб дегеніміз пландағы, картадағы сызықтың (кесіндінің) өзіне сәйкес жер бетіндегі ұзындыгының горизонталь проекциясына қатынасы. Масштаб сандық, сызықтық және көлденең болып бірнеше түрге бөлінеді. Егер план 1:1000 масштабында жасалса, онда жер бетіндегі ұзындығы 1000 см-лік аракашықтық планға 1 см-лік кесінде түрінде кескінделген болады. Мұндай масштаб сандық масштаб делінеді. Мына төмендегі бірнеше сандық масштабтар 1:1000; 1:2000; 1:5000; 1:10000, т.б. ірісінен үсақтарына қарай қатармен жазылады. Масштаб ірі болса, ол планда арнаулы деректер толық көрсетіледі. Әр планның мақсатына лайықты өзіне сәйкес масштабы болады. Егер сандык масштаб белгілі болса, сызықтың ұзындығын қағаз бетіне не керісінше, пландағы кесінді арқылы оның жер бетіндегі ұзындығын анықтауға болады. Бірінші мысал: жер бетіндегі сызықтық проекциясы 275 м-ге тең делік. 1:5000 сандық масштабта бұл қашықтық планға 275 : 5000,00. 055м5, 5 см-ге тең кесінді болып кескінделеді. Екінші мысал: 1: 2000 масштабы пландағы кесінді ұзындығы 6,5 см болса, онда жер бетіндегі ұзындығы 6,5 х 2000 1 3000 см 130м. Іс жүзінде бұл есептерді қолдану ыңғайсыз болғандықтан, сандық масштабтың орнына сызықтық, көбінесе көлденең масштаб қолданалады. Сандық масштабтың қағаз бетінде график түрінде бейнелеуін-сызықтық масштаб дейді. Сызықтық масштаб бір түзудің бойын масштаб негізі деп аталатын біріне-бірі тең бірнеше кесінділерге бөлгеннен шығады. Масштаб негізгі әдетте 1 см-ге тең болып келеді . Сол жақтағы шеткі негіз тең 10 бөлікке бөлінеді де, оның оң жақ үшы 0- деп белгіленеді. Сандық масштабтың да кемшілігі бар, ол сызықтық масштабпен пайдаланғанда, оның 0-ден сол жақтағы негізінің үсақ бөлшектерінің аралығын көз мөлшермен бағалаудан тұрады. Сондықтан өте үлкен дәлдікті қажет ететін өлшеулер үшін көбіне көлденең масштаб қолданылады. 1:5000 масштабына сэйкес келетін көлденең масштаб 11 -суретте көрсетілген. Түзу сызық жоғарыдағыдай «масштаб негізін» 2см-ге тең етіліп, бірнеше бөліктерге бөлінеді. Оң жақтағы 0, 2, 4, 6, 8 нүктелерінен перпендикуляр тұрғызылып, олар төменге түзу сызықтан бастап, әрқайсысы 2 не 3 мм-ге тең 10 бөлікке бөлінеді. Бөлінген нүктелер арқылы бастапқы түзу сызыққа параллель сызықтар жүргізіледі. Сол жақтағы масштаб негізінің төменгі және жоғарғы қабырғалары «10- ға бөлініп, масштабтың кіші негізі» алынады. Олар суреттегідей қиғаш сызыкгармен қосылады. Осылай сызылған көлденең масштабтың ең кіші бөлігі «bо» кесіндісі «ВО'» -ның 1/10 не, яғни 0,2 мм-ге тең. 0,2 мм-ге сәйкес келетін жер бетіндегі горизонталь ұзындықты көлденең масштабтың дәлдігі дейді. Масштаб дәлдігі мына формуламен анықталады: t cb А ' О=a/m*n мұндағы а-масштаб негізі 2см; «-масштаб негізі бөліктерінің саны; m-масштаб биіктігі бөліктерінің саны. Мысалы: 1:1000; 1:2000; 1:5000 масштабтарының графиктік дәлдіктері 0,2; 0,4; 1,0 м тең болып келеді. Мұндай көлденең масштабтар топографиялық транспортирлер мен металдан жасалған сызғыштарға қондырылады. Оларды масштабтық сызғыштар дейді. Дереккөздер
Сілтілер

Сілтілер — сілтілік, сілтілік-жер металдардың және аммонийдің гидроксидтері. Сілтілерге суда жақсы еритін негіздер жатады. Электролиттік диссоциация кезінде сілтілер OH − анионын және метал катионын түзеді. Сілтілерге мыналар жатады: Периодтық жүйенің Iа және IIа топшаларындағы (кальцийден бастап) металдардың гидроксидтері, мысалы, NaOH (күйдіргіш натр), KOH (күйдіргіш кали), Ba(OH) 2 (күйдіргіш барит). Физикалық қасиеттері Сілтілік металдардың гидроксидтері (күйдіргіш сілтілер) өз алдына бөлек қатты, ақ түсті, ылғал тартқыш заттар болып келеді. Сілтілер — суда жақсы еритін, күшті негіздер, олардың суда еру реакциясы әжептәуір жылу бөлінумен өтеді. Сілтінің күштілігі мен суда ерігіштігі периодтық жүйенің әрбір тобындағы катионның радиусы неғұрлым көбейсе, соғұрлым арта түседі. Ең күшті негіздер — IА тобында цезий гидроксиді және IIА тобында радий гидроксиді. Бұдан басқа, күйдіргіш сілтілер этанол және метанолда ериді. Химиялық қасиеттері Қатты күйінде барлық сілтілер H 2 O-ны ауадан сіңіріп алады, және де CO 2 -ні де (сондай-ақ ерітінді күйінде) ауадан сіңіріп алады (біртіндеп карбонаттарға айнала отыра). Сілтілер өндірісте кең қолданылады. Сілтілердің маңызды химиялық қасиеті — қышқылдармен реакция кезінде тұздар түзе алуы. Реакция мысалдары: NaOH + HCl → NaCl + H 2 O Алынуы Сілтілік металдардың хлоридтерін электролиздеу арқылы немесе сілтілік металдардың оксидтеріне сумен әсер ету арқылы алады. it:Alcalinità
Те Нин

Те Нин – қытай жазушысы, прозашы. 2006 жылдан бастап Қытай Жазушылар одағының мүшесі. 1957 жылдың қыркүйегінде Бейжіңде дүниеге келген. Тегі Хэбэй провинциясының Баодин жерінен шыққан. 1975 жылы Баодиндегі мектепті тәмамдағаннан кейін Хэбэй провинциясындағы Бое уезіне ауылдық өмірді тану үшін жолға шығады. Ауыл өмірінің тәжірибесі оның «Несуразный хлопок» еңбегінде бейнеленеді. 1979 жылы Те Нин қалаға оралып, Қытай Өнер және әдебиет қауымдастығының Баодин бөлімшесіндегі проза бөлімінде редактор болып қызмет атқарады. 1984 жылы Хэбэй провинциясында әдебиетпен шұғылданады. 2006 жылы 12 қарашада XVII Қытай Жазушылар одағының сьезінде Те Нин төрағалар арасында бірінші әйел төрайым болып сайланады.
Ба Цзинь

Ба Цзинь (қыт. 巴金; туған кездегі есімі – Ли Яотан; 25 қараша 1904 жыл, Чэнду, Сычуань – 17 қазан 2005 жыл, Шаңхай) — қытай жазушысы, аудармашы. 1985-2005 жылдарда Қытай Жазушылар одағының мүшесі болған. Он миллион не одан да көп иероглифтермен 26 томдық еңбек жазған. Өзге тілдерден 10 томға жуық туындыларды аударған. 1904 жылы 25 қарашада Сычуань провинциясының Чэнду қаласында дүниеге келген. 1920 жылдың тамызында Чэндудағы Шет тілдер мектебіне қабылданады. Алғашқы мақаласы 1921 жылы лақап атпен жарияланады. 1923 жылы Нанкин Ұлттық университетіне түседі. 1927-1929 жылдары Францияда оқыған. 1934 жылы Жапонияға оқуға барады. 1957 жылдың шілде айында «Шоухо» әдеби журналының бас редакторы болып тағайындалады. 1979 жылы Қытай Жазушылар одағының вице-төрағасы, ал 1985 жылдан 2005 жылға (қайтыс болған) дейін сол одақтың төрағасы болған. 2003 жылы 25 қарашада Ба Цзиньге «Халық жазушысы» құрметті атағы берілді. Ба Цзинь 2005 жылы 17 қарашада Шанхай ауруханасында 100 жасында (қытай күнтізбесі бойынша 101) қайтыс болады. Дереккөздер
Пландар мен карталардың шартты белгілері

Пландар мен карталардың шартты белгілері.Жер бетін планға, картаға түсіру күрделі жұмыс, ол өте аса дәлдікті қажет етеді және дәл аспаптарды пайдаланып, маман- геодезистер, маркшейдерлер жасайды. План мен картаның мазмұны толық, түсінікті және көрнекті болуы үшін пішіні, түрі мүмкіндігінше жердегі заттарды бейнелейтін белгілер қолданылады. Топографиялық картадагы шартты белгілер: карталарды түрлі- түсті безендіруден, түсіндірме жазулардан, цифрлы белгілерден тұратын бір тұтас жүйеден тұрады. Шартты белгілер мен олардың түстері жердін әртүрлі объектілері, тектік түрлерін көрнектендіре түседі. Ал, түсіндірме жазбалар мен цифрлык белгілеулер шартты белгілерде кескінделетін объектілердің және ерекшеліктері туралы мәліметгермен толықтырылады. Карталар мен пландардағы шартты белгілер масштабты (контурлық), сызықтық, масштабтан тыс және түсіндірме шартты белгілерге бөлінеді . Контурлық белгілер орманның, шабындықтың және олардың көлемін де білуге мүмкіндік береді. Объектілердің контурлары нүктелік пунктирлермен немесе жіңішке тұтас сызықпен жер бетінің белдерін және шын мәніндегі сұлбаға үұқсастығын сақтай отырып белгіленеді. Бейнелейтін заттардың көлемі кішкентай болып, оны масштаб арқылы көрсету мүмкін болса, ондай заттар масштабтан тыс шартты белгілермен көрсетіледі. Мәселен, жаңа өскен ағаштар, құдықтар, километр бағаналары, т.б. заттардың мөлшері көрсетілмей тұрған орындары белгіленеді, яғни масштабтан тыс шартты белгілер тиісті объектінің сыртқы түрін еске салатын геометриялық фигуралар. Өзендер, каналдар, жолдар, т.б. сызықтық объектілер де масштабтан тыс шартты белгілермен кескінделеді. Олар объекті осін оның табиги орнына сәйкес береді, ал олардың ені біршама ұлғайтылып көрсетіледі. Контурлық және масштабтан тыс белгілерді толықтыратын және оларды түсіндіретін белгілерді түсіндіргіш шартты белгілер дейді. Мәселен, өзендердің ағын жылдамдығы, көпірдің ұзындыгы мен көтерімділігі, геодезиялык пункттердің, ормандағы ағаштардың жанында жазылган сандар, т.б. түсіндіргіш белгілеріне жатады. Елді-мекендердің, өзен-көлдердің, таулардың, т.б. аттары толық жазылады. Қысқартьшған жазулар объектілердің маңызын немесе қасиетін түсіндіреді. Мысалы: вкз-вокзал; ск-скважина; қ-құдық деген мағынаны береді. Топографиялық карталардагы түрлі-түсті бояулардың түсі кескінделетін объектілердің шын өзіне сәйкес болып келеді; мәселен: ормандар-жасыл; су-көк, жер бедері-қоңыр, темір жолдар, өнеркәсіптік, шаруашылық және әлеуметтік-мәдениет объектілері-қара бояулармен боялады. Дереккөздер
Ван Фанси

Ван Фанси – қытай төңкерісшіл саяси қайраткері. 1907 жылы 16 наурызда Чжэцзян провинциясындағы Ханчжоу жерінде дүниеге келген. 1925 жылы Қытай Коммунистік партиясының жасырын ұйымына кіреді. 1927 жылы Мәскеуге оқуға барады. Сол жерде Лев Троцкийдің жағына шығады. Қытайға қайта оралып, оппозициялық Троцкий ұйымын құрушы болады. Соның нәтижесінде партия қатарынан шығарылады. 1931-1937 жылдары қамауда болады. 1949 жылы халықаралық байланыс орнату үшін Гонконгқа, сонсоң Макаоға жіберіледі. 1975 жылы ол қайтадан көшуге мәжбүр болып, бұл жолы Лидсқа барады. 2002 жылы 30 желтоқсанда 95 жасында қайтыс болады. Дереккөздер
Жердің бедері және оны пландар мен карталарда бейнелеу

Жердің бедері және оны пландар мен карталарда бейнелеу Жер бетіндегі таулардың, сайлардың, жота-ойпаттардың жинагын жердің бедері дейді. Ал, жер бетіндегі әртүрлі құрылыстар, жолдар, т.б. жиынтыгын геодезияда ситуация дейді. Жер бедері ерекшеліктеріне байланысты мекен-жай, таулы, және жазық болып бөлінеді: тау, қазаншұңқыр, жота, өзен, қайқы, бел. Таудың ең биік жері-шың, ал тау табаны тау етегі деп аталады. Жер бетінің бедері топографиялық карталар мен пландарда горизонтальдар, шартты белгілер және биіктерді жазу арқылы бейнеленеді.Құрлық бетіндегі абсолют биіктіктері бірдей нүктелерді біріктіретін қисық-тұйық сызықты горизонтальдар деп аталады. Жер бедерінін түрлері 1) тау, төбе-айналадағы жазық кеңістікпен биік көрсетілген, күмбез, конус тәрізді жер береді. Оның төбесі, беткейі және етегі болады 2) қазаншұңқыр-жер бетіндегі қазанга ұқсас ойпаң. Оның түбі, бүйірлік беткейі, кернеуі болады 3) жота, тау-жотасы-бір бағытта созылып жатқан таудың, не төбенің көтеріңкі беті. Ол екі жақты болып келеді, яғни екі беткейден тұрады 4) өзек-екі таудың, жотаның арасындағы ылдилап созылып жатқан, су жататын ойыс. Оның екі қабағы болады, өзек дами келе сайға айналады. Озектің ең төменгі нүктелері арқылы жүргізілген сызықты-су ағар (тальвет) деп атайды . 5) қайқы, бел-асу, тау жотасы қырқаларының бөліктері арасындағы ойпаң. Олар тау жоталарының бір жағынан өтуге мүмкіндік туғызады . 6) жыра-жауын мен қар суларының бұзу әрекеттерінен пайда болған рельефтің ойық формасы. Жыралардың терендігі 10-15 м, ал ұзындығы бірнеше километрге дейін жетеді. Жыралар мен жарлардың тік бейнелері картада ұсақ, ирек сызықтармен белгіленеді. Рельефтің ерекше нүктелеріне таудың төбесі, шұңқырдың түбі, жоталардың ең төменгі және жоғарғы нүктелері, т.б. жатады. Горизонтальдарға перпендикуляр етіп жүргізілген кішкене сызықшалар-бергштрихтар беткейдің бағытын көрсетеді. Тауды, жотаны бейнелегенде бергштрихтар горизонталь бұрылысының сыртынан, ал қазаншұңкырлар мен өзектерді бейнелегенде, горизонталь бұрлысының ішінен қойылады . Карталарға горизонтальдардың биіктігі өрлеу бағытына бағытталып жазылады. Горизонтальдардың пландағы арақашықтығын салынды (заложение) табан деп атайды. Егер горизонтальдар бір—біріне жақын жатса, яғни салынды қысқа болса, беткейдің тік болғаны, ал аралары бір-бірінен алые болса онда беткейдің жатық болғаны. іргелес орнапасқан горизонтальдар биіктігінің айырмашылығын (һ) қима биіктігі деп атайды. Рельефтің қима биіктіктері карта мен пландардың масштабы мен рельефтің күрделілігіне тікелей байланысты. Осыған орай әртүрлі масштабтағы карталар үшін төмендегідей қима биіктіктер (һ) кабылданған. Жер бедерінің халық шаруашылығының қай саласына болсын тигізетін әсері өте зор. Әсіресе, тау-кен жұмыстарын ашык әдіспен жүргізгенде, жер бедерінің ерекшеліктерін ескермеуге болмайды. Инженер мамандар жер бедерінің (рельефтің) түрлерін айырып, құрылыстарды жобалауда, кеніштерді салуда және де оларды дұрыс та нәтижелі пайдалана білулері кажет. Дереккөздер
Мекей Әбішұлы

Әібшұлы Мекей (1940 ж, Баян-Өлгей аймағы) - қазақ математигі. Моңғолияның Баян-Өлгей аймағында дүниеге келген. 1959-1963 жж. Моңғолия Мемлекеттік Университетін математик мамандығымен тәмамдап, сол университетте мұғалімдікке қалған. 1970-1975 жж. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде аспирантурада оқып математика ғылымының кандидаты дәрежесін, 1995 ж. осы университетте математика ғылымының докторы дәрежесін қорғаған. Моңғолия тарихындағы 3-ші математика ғылымының докторы болған адам. 1980 ж. доцент, 1996 ж. профессор атағын және 2004 ж. Моңғолия Ұлтық Ғылым академиясының академигі болған. Ол 1963 ж-дан бүгінге дейін 46 жыл Моңғолия Мемлекттік Университетне ұстаздық етіп келді. Математика саласындағы айналмалы теориясына қатысты еңбегімен танымал. Дереккөздер
Ван Чжэнь

Ван Чжэнь – ағаш литерді қолдана отырып, мәтін теруді ойлап тапқан әлемдегі ең бірінші адам. Қытайдағы Юань әулеті кезінде шенеунік болған. Ван Чжэнь сондай-ақ ауыл шаруашылығы бойынша көптеген еңбектер жазған, соның бірі – «Нун-шу» еңбегі. Бұл еңбекте 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басындағы технология мен құрылғылар бейнеленген. 1290 жылы Шаньдун провинциясында дүниеге келген. 1333 жылы қайтыс болған. Дереккөздер
Гао Синцзянь

Гао Синцзянь – қытай драматургі, прозашы, новеллашы, сыншы. Парижде тұрады. 2000 жылғы әдебиет аталымы бойынша Нобель сыйлығының иегері. 1940 жылы 4 қаңтарда Қытайдың Ганьчжоу жерінде дүниеге келген. «Күзгі гүлдер» әңгімесінің авторы. Дереккөздер
Дин Ни

Дин Ни (1920, Шаньдун провинциясы, Қытай - 1998, Бейжің) – қытай жазушысы. Екінші дәрежелі Сталин сыйлығының (1952) лауреаты. 1938-1942 жылдар аралығында Қытайдағы Ұлт-азаттық армиясының бөлімшесінде мәдени-ағартушылық жұмыс бағытында қызмет атқарады. 1942 жылы майданнан келген соң Яньань Лу Синь атындағы өнер академиясына түседі. 1942 жылы әдебиет және өнер жұмысшыларының конференциясында Мао Цзедун баяндамасынан кейін Дин Ни әдеби қызметін бастап кетеді. Ең атақты туындысы – «Седая девушка» пьесасы.
Измир

Измир ( екінші атауы Смирина, ) — Түркияның батысында, Измир шығанағының жағалауындағы қала. Измир кішкентай таулы төбешіктермен қоршалған. Халық саны (2005 жылы, 3,5 миллион адам) бойынша Түркиядағы үшінші орында тұрған және Ыстамбұлдан кейінгі екінші үлкен портты қала. Измир елінің әкімшілік орталығы, Жерорта теңізінің су алабындағы ең көне қала, Түркия Республикасының маңызды өнеркәсіп және мәдени орталығы. Измир (Смирина) – Гомердің отаны болып атануға үміткер қалалардың қатарында. Дереккөздер
Газиантеп

Газиантеп (қала) — Газиантеп илінің әкімшілік орталығы, Түркияның оңтүстігінде, Тавр үстіртінің оңтүстік орналасқан. Халық саны бойынша Түркияда алтыншы орында тұрған қала (853 мың адам). Армян зұлматына дейін қала халқының көп бөлігін армяндар құраған.1921 жылдың 8 ақпанына дейін қала Антеп атауымен аталған. Мемлекеттің тәуелсіздігі үшін соғыста қала тұрғындарының көрсеткен ерлігіне қалаға гази (батыр) лауазымы берілген. Дереккөздер
Кония

Кония – Анадолының орталығындағы Түркия қаласы. Конья илінің орталығы. Халық саны 742 690 мың адам (2000 жыл). XX ғасырдың басында қала халқының көбісі армяндар болатын, бірақ армян зұлматы саясатынан кейін армяндықтар қаладан аластатылады. Қаланың өркендеуі үшін 1925 жылы Ататүрік сопылар орденінің қызметіне тыйым салады. Руми мавзолейі 1927 жылы мұражай болып өзгертіледі. Көне мәдениетті жандандыру мақсатында 1957 жылы Коньяда айналатын диуаналардың (дериш) бірлестігі қайта құрылады. Әр жыл сайын желтоқсан айында диуаналар (дервиш) фестивалі өтеді. Дереккөздер
Қайсері

Қайсері (; Кесария; Мажак) – Түркиядағы Эрджияс жанартауының етегіндегі қала. Қайсері илінің әкімшілік орталығы. Ежелгі заманда Кападок Кесареясы, Цезарея, Мазака, Евсевия атауларымен аталған. Кападок билеушілерінің резиденциясы, христиан дінін тарату орталығы болған. Каподокия рим провинциясына айналғаннан кейін қала Кесарея деп аталған. Валент императоры кезеңінде Каппадокия бірнеше провинцияларға бөлінгеннен кейін, Кесарея Cappadociae primae астанасы болады. 1080 жылы түрік-селжұқтары қаланы жаулап алады. 200 жыл шамасында Рум сұлтандығының құрамында болған. 1515 жылы Осман империясына кіреді. Дереккөздер
Мерсин

Мерсин (; ) – Түркиядағы Мерсин шығанағының оңтүстік-шығыс жағалауындағы қала. Халық саны 850 000 адам. Мерсин провинциясының әкімшілік орталығы. Акдениз, Мезитли, Торослар, Енишехир атты төрт ауданға бөлінген. Қалада балық аулау, мұнай, цемент, тамақ және тоқыма мата шығару өнеркәсіптері дамыған. Ресей мемлекетімен бірлесіп АЭС құру жоспарланған. Мерсиндегі ең үлкен университет 1992 жылы 3 шілдеде құрылып, 11 факультеті, 100 астам профессор мен 18 000 шамасында тәлімгер білім алады. Дереккөздер
Ескішаһар

Ескішаһар – Түркияның солтүстік-батысында, Порсук өзенінің жағалауындағы қала. Халық саны 482 793 (2000 жылғы санақ нәтижесі). Анкараның батысынан 250 км және Ыстамбұлдың оңтүстік-шығысынан 350 км қашықтықта. Ескишехир атауы түрік тілінен аударғанда «көне қала» (eski – көне, şehir - қала) мағынасын береді. ХІV ғасырға дейін Ескишехир жас Осман мемлекетінің астанасы болған. Гректер Түркия әскерін талқандауға келген кезде (1921 жылдың көктемінде) Ескишехир әскери әрекеттердің орталығы болған. Гректердің бұл шайқаста жеңіске жеткендеріне қарамастан, түрік әскерлері қоршаудан шығып кетеді. 1922 жылдың жазында түрік әскерлері қалаға қайтып келеді. Қалада 880 000 тәлімгер білім алатын Анадолы университеті орналасқан. Түркиядағы ең үлкен университет болса, ал дүние жүзі бойынша 4 орынды иеленеді. Дереккөздер
Диярбақыр

Диярбақыр (, күрт тілінде Amed) – Түркияның оңтүстік-шығысында, Тигр өзенінің бойындағы тарихи қала және аудан. Диярбақыр илінің әкімшілік орталығы. Түрік Күрдстанының бейресми астанасы. Халық саны 601 140 адам (2008 жылғы санақ нәтижесі). Диярбақырдың 9 мың жылдық тарихы бар. Төрт ауданға бөлінген: Бағлар, Қаяпынар, Сұр және Йенишеһір. Дереккөздер
Шанлыурфа

Шанлыурфа (қала) – Түркиядағы қала, Шанлыурфа илінің астанасы. Түркия және Сирия шекарасынан 80 км қашықтықта. Орта ғасырларда франктер қаланы Эдесса деп атаса, ал Сирия жазушылары Урха/Орхо деп атаған. Кейін қала Урфа атанды. Күрт тілінде қала атауы – Риха. Француз басқыншыларына қарсы азаттық үшін соғыста қала тұрғындарының көрсеткен ерлігіне Урфа атауына Шанлы (қазақша: даңқты) қосымша атауы жалғанады. Дереккөздер
Жаңаауыл

Жаңаауыл ұғымы келесі елді мекен атауларын білдіреді: * Жаңаауыл – Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Абай облысы Жарма ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Қарағанды облысы Қарағанды қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. * Жаңаауыл – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданындағы ауыл. * Жаңаауыл – Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы ауыл.
Қарағанды облысының ғарыш саласы

Байқоңыр ғарыш айлағы Қызылорда облысының Қармақшы елді мекененінде орналасқан. 1955 жылы 2 ақпанда ракета полигонын, болашақ «Байқоңыр» ғарыш айлағын құру туралы КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысына қол қойылды. Ғарыш айлағының аумағы солтүстіктен оңтүстікке дейін 85 км-ге батыстан-шығысқа 125 км-ге созылды. Одан басқа да ғарыш айлағына ракеталардың құлаған сатыларына арналған 22 алау аумағы 4,8 млн. га жер берілген. Өткен уақытта ғарыш айлағының 1200 ғарыш аппараттары мен планетааралық баллистикалық ракеталар ұшырылған. 50 жыл бойы «Байқоңыр» ғарыш айлағында өте маңызды ғылыми-техникалық шаралар жүзеге асырылды. Байқоңырды алғаш ашушылардың ішінде біздің жерлестеріміз де болды. Омарбаев Марат Шәріпұлы «Инфракос» Ұлттық аэроғарыш агенттігінің құрамындағы Республикалық кәсіпорнының гендиректоры. Оның қатысуымен «Энергия - Боран» старттық және қондырғы комплекстері Байкоңыр ғарыш айлағының арнайы объектілерімен және де басқа ракета-ғарыш комплекстері құрылды. Ғарыштық кемелердің қонған жерлерінде өз уақытында мемориалдық іргетастар тұрғызылған. Ғарышкер жер есімдері Қарағанды қаласының құрметті азаматтарының кітабына енген. Ғарышкерлерге арнап Қарағандыда «Қарағанды - космос гавань» атты дөңгелек үстел медалы әзірленген. Олардың есімдері біздің облыстың қалаларының көшесі мен алаңдарына берілген Қарағандыда бірінші ғарышкер Ю.Гагариннің есімінде алаң және В. Терешкова атындағы көше бар. Қазақстанның тұңғыш ғарышкер-ұшкышы Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров. Т. Әубәкіров ең алғашқы ғарышкер қазақ. Ол 1991 жылдың 2 қазанында «Союз ТМ-13» траспорттық кемесінде, «Мир» станциясында, кеңестік-австриялық экипаж құрамында кеме командирі, полковник А. Волков пен Австрия өкілі зерттеуші-ғарышкер Франк Фибек ұшқан. Т.О. Т.О. Әубәкіров 1946 жылы 27 шілдесінде Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, М. Мамыраев атындағы ауылда дүниеге келген. Дереккөздер
Ито Хиробуми

Ито Хиробуми ( (1841–1909) — көрнекті жапон саясаткері, бірінші (сол сияқты, бесінші, жетінші, оныншы) Жапон премьер-министрі, бірінші (сол сияқты, үшінші, сегізінші, оныншы) Құпия Кеңес төрағасы, Жапон Конституциясы жобасының ауторы. Мэйдзи Жаңғыртуы көшбасыларының бірі, генро – император кеңесінің тізіміне енді. Йель университетінің Құрметті докторы. Жастық шағы Ито Хиробуми 16 қазанда 1841 жылы Тесю кінәздігінің вассальді тәуелділігінде болған Хаги кінәздігінің (бүгінгі күні Хаги қаласы Ямагути префектурсының құрамына енеді) астанасында дүниге келді. Әкесі Ито Хаяси Дзюдзо шаруа болған адам. Ол Ито жанұясына асырап алынып, асигару дәрежесін иеленіп, Ито тегін алды. Ұлыбританиядағы машықтану Үйленуі Тесю мен Ұлыбритания арасындағы қақтығыс барысында Ито князь Тесю Мори мен ағылшын арасында елші ретінде бірінші рет дипломат болып қатынасты. Тесю жетекшілігінің өкілдері керітартпа бағытта бола отырып, Итоның өміріне бірнеше рет қастандық ұйымдастырған болатын. Сол сәтте жас гейша Умэко Итоны өз бөлмесіне жасырып қойды. Осыдан кейін екеуінің арасында махаббат сезімі оянды. Кейін Хиробуми 1866 жылы Умэконы сатып алып, сәуір айында үйлену тойларын жасады. Мансабының басқы кезеңі 1867 жылы Ито Хиробуми гоятои дәрежесіне көтеріліп, ресми түрде самурай мәртебесін алды. 1868 жылы ол сыртқы істер жөніндегі үкімет кеңесшісі (санъё) болып тағайындалып, Хёго префектурасын басқарды. Сол жылы префектура орталығы Кобе шетелдіктерге ашылып, аймақ Жапонияның модернизация және интернационализация орталықтарының біріне айналды. 1870 жылы Ито АҚШ-қа жіберіліп, Батыстың қаржы және валюта жүйесін зерттеді. Ол мемлекеттік хатшы Гамильтон Фишпен кездесіп, АҚШ Конституциясының және негізгі заңдардың көшірмесін сыйға алды. Дегенмен, Ито американдық үлгіні Жапонияға жарамсыз деп санады. Еліне оралған соң қоғамдық жұмыстар мен қаржы саласында басшылық қызмет атқарып, княздық жүйенің орнына префектуралық әкімшілік құрылымды енгізуге қатысты. 1871 жылы Ито Батыс елдеріне зерттеу және дипломатиялық миссия жіберуді ұсынды. Бұл ұсыныс қабылданып, 107 адамнан тұратын Ивакура миссиясы сыртқы істер министрі Ивакура Томоми басшылығымен жіберілді; Ито оның орынбасарларының бірі болды. Бұл сапар кезінде ол Жапонияның Батыс тәжірибесінен үйреніп, дамуы қажет деген көзқарасты ұстанды. 1873 жылы Сэйканрон деп аталатын пікірталаста Ито Жапонияның Кореяға соғыс ашуға дайын еместігін айтып, соғысқа қарсы шықты. 1878 жылдан бастап ішкі істер министрі ретінде Ито Рюкю аралдарын Жапония құрамына қосу ісінде маңызды рөл атқарды. 1879 жылы үкімет өкілі Мацуда Митиюки Рюкю астанасы Нахаға келіп, король Сё Тайға ультиматум қойды. Маусым айында Сё Тай Иокогамаға жеткізілді, ал Рюкю Жапонияға қосылды, Қытайдың наразылығына қарамастан. Жапон Премьер-министрі Бірінші мерзім Мемлекеттік аппарат реформасы Жапон Конституциясымен жұмыс Басқа реформалар Екінші мерзім Үшінші және төртінші мерзім Өмірінің соңғы жылдары Қаза болу Ан Чунгынды айыптау Ито марапаттары Ито кинематографта Сериалдары Фильмдер Интересные факты Дереккөздер
Самсун

Самсун (қала) – Түркияның солтүстігінде, Самсун илінің әкімшілік орталығы саналатын қала. Солтүстігінде Қара теңіз, шығысында Чаршамба, батысында Ондокузмайыс пен Бафыра, оңтүстігінде Кавак қалаларымен қоршалған. Халық саны 532 000 адам (2008 жыл). Самсун – Қара теңізіндегі Самсун айлағының жағалауындағы ең ірі порт. 1973 жылы жүк айналымы 1,5 миллион тоннаны құрады. Қалада теміржол станциясы мен әуежай орналасқан. Темекі шаруашылығымен айналысатын ауданның орталығы. Темекі, тамақ және химиялық өнеркәсіп дамыған. Дереккөздер
Малатиа

Малатиа (, , ) – Түркияның шығысындағы Малатиа илінің әкімшілік орталығы. Халық саны 381 081 адам (2000 жылғы халық санағы). Теңіз деңгейінен орташа биіктігі – 954 м. IV-XI ғасырларда қала Византияның құрамында болған. 1071 жылы Малазгирт шайқасында түрік селжүктері жаулап алып, Кония сұлтандығының құрамына кіреді. Халықтың көп бөлігін армяндар құраған. Осман империясы кезіндегі армян зұлматынан кейін тірі қалған армяндардың құрметіне Арменияның Ереван қаласындағы ауданға Малатья атауы берілген. Дереккөздер
Қаһраманмараш

Қаһраманмараш (қала) ( Мараш) – Түркияның оңтүстік-шығысында, Қаһраманмараш илінің әкімшілік орталығы. Шығыс Тавр үстіртінің етегіндегі жазықтықта орналасқан қала. Халық саны 384 953 мың адам (2009 жылғы санақ нәтижесі). Б. з. д. 1000 жылы қаланың негізін хеттер қалаған. Рим және Византия империясы кезінде қала Цезария Германика атауымен аталатын. ХІІ ғасырдың басы мен ХІІІ ғасырдың аяғында Киликия атты армян мемлекетінің құрамына кірген. ХVI ғасырда Түркия өз қоластына алады. Көне Мараш орналасқан аймақтан 18 км қашықтықта ХVІI ғасырда қазіргі Мараш қаласы құрылады. 1973 жылға дейін қала Мараш атауымен аталған. Мараш қаласының маңында Фрацуз және армян легионының әскерлерін талқандап, жеңіске жеткен Түркия 1973 жылдың қазан айында Мараш атауының қасына Kahraman (Қаһарман) сөзін қосады. Тоқыма мата өнеркәсібі мен балмұздақ өндірісі дамыған. Дереккөздер
Ван

Ван (қала) (, , ) – Түркияның шығысындағы қала. Ван көлінің шығыс жағалауындағы Ван илінің әкімшілік орталығы мен ең ірі елді мекен. Көне атауы – Тушпа. Халық саны 381 163 адам (2010 жыл). 1893 жылы Осман мемлекеті кезінде жүргізілген халық санағында Ванда өмір сүретін тұрғындар саны 51 149 адамды құрады. Бұлардың көбісі армяндар еді (64,6 % - 33 053 адам). Сол кездері Вандағы Күрт және Түрік тұрғындарының жалпы саны – 18 096 адам. Халықтың 35,4 % мұсылман дінін ұстанатын. Дереккөздер
Измит

Измит (қала) (, ) – Түркиядағы Мармара өңіріндегі қала. Коджаэли провинциясының әкімшілік орталығы. 1999 жылы 17 тамыздағы жер сілкінісі халық санының азаюына себепкер болды. 2007 жылы жүргізілген халық санағының нәтижесі бойынша қалада 1 473 926 адам тұрады. Мармара теңізінің солтүстік жағалауындағы қала. 1337 жылы қала Никомедия атауымен аталып, алғашқыда Рим империясының, кейін Византия империясының құрамында болды. 1337 жылы Түріктер қаланы жаулап алып, қаланың бүкіл грек тұрғындары өлтіріледі. Қазіргі кезде Измит Түркияның басты өнеркәсіптік аймақтарының бірі. Дереккөздер
Лао Шэ

Лао Шэ – қытайдың танымал прозашысы, драматург, публицист. Шын аты – Шу Цинчунь. 1899 жылы 3 ақпанда туған. Кедей отбасында өскен. Ихэтуандар көтерілісінде әкесі қайтыс болады. 6 жасында жекеменшік мектептерден дәріс алады. Бірнеше жыл өткен соң ғана мемлекеттік мектепке ауысады. Лао Шэ мектепті тәмамдаған соң, педогогикалық училищеге түседі. 1917 жылы оны аяқтасымен Бейжіңдегі бастауыш мектептердің біріне директор болып орналасады. Тяньцзиндегі Нанькай университеті жанындағы орта мектепте тіл және әдебиеттен сабақ береді. 1919 жылы Бейжіңге қайта оралып, ағылшын тілін меңгереді. Сол жылы 4 мамыр қозғалысына байланысты өткен «Әдебиет төңкерісінен» кейін студенттер журналына өзінің алғашқы әңгімесін жариялайды. Шетелдерде өмірінің көп бөлігін өткізген. 1966 жылы қала сыртындағы Тайпинху көлінің жағасында оның мәйіті табылады. Жазушы өзіне қол жұмсаған делінеді, алайда бұл пікірді жоққа шығарушылар да жоқ емес. Туындылары: *«Философия почтенного Чжана» *«Мудрец сказал» *«Двое Ма» *«День рождения Сяопо» *«Серп луны» *«Развод» *«Записки о кошачьем городе» *«История небесного дара» *«Рикша» *«Чжан Цзычжун» *«Огненное погребение» *«Четыре поколения одной семьи» *«Под пурпурными стягами» *«Солнечный свет» *«Сказители» *«Чайная» Дереккөздер
Сивас

Сивас (көне атауы Себастия, Кападокия Севастиясы, Диосполис, Кабира; , , , , ) – Түркиядағы қала және аудан. Сивас илінің әкімшілік орталығы. 1071 жылғы Манзакерт шайқасына дейін Византия провинциясы Малая Арменияның орталығы болған. 1071 жылы түрік селжұқтарының, 1408 жылы Осман түріктерінің қоластына өтеді. Осман империясының үстемдігіне қарамастан, қала тұрғындарының көп бөлігін армян ұлты құраған. Қала төңірегінде мешіттер мен армян монастырлары орналасқан. Сурб Нашан атты монастырда көне армян жазбаларының қоймасы сақталған. Себастия мен Малая Армения тұрғындары 1895 жылы Гамад қиян-кескі ұрысына, 1915-1923 жылдар аралығында үлкен армян зұлматына душар болып, нәтижесінде қаладағы армян тұрғындары толығымен жойылып, мектептер, үйлер мен шіркеулер қиратылады.
Маниса

Маниса – Анадолы аймағының батысындағы қала және аудан. Ежелгі Лидия. Түркияның Маниса провинциясының орталығы. Халық саны 278 967 мың адам (2009 жыл). Қала атауы грек сөзінен шыққан «магнитос литос» яғни Магнесси тасы . Қаланың тарихи аты – Магнесия у Сипила. Б. з. д. V ғасырда пайда болған антикалық қала. Б.з.д. 190 жылдарындағы шайқаста римдіктер Луция Симпионның басшылығымен ІІІ Антиохтың Сирия әскеріне жеңіліске ұшырап, көне тарихта қаланың атауы Лидия ретінде атап өтіледі. 1313 жылы Сару-хан бей Маниса қаласын византиялықтардан жаулап алып, Саруханогуллары атты өзінің мемлекетінің астанасы етіп жасайды. 1410 жылы Маниса Осман империясының құрамына кіреді.
Трабзон

Трабзон (көне аты Трапезунд; ; ) — Түркиядағы қала. Қара теңізінің жағалауында, Мучки өзенінің сағасында, Колат-Дага тауының орманды баурайындағы Трабзон илінің әкімшілік орталығы. Көне әулие Софияның соборы (1964 жылдан бастап музей атанған), Панагия Харизокефалос (қазіргі кезде Фатих мешіті), Әулие Анна мен Евгенияның шіркеулері (қазіргі кезде Йени Жұма мешіті), сонымен қатар қала қабырғалары Византия кезеңінен сақталып қалынған сәулет өнеріне жатады. Түркия футболының үлкен төрттігіне кіретін футбол клубы Трабзонспордың шыққан жері. Дереккөздер
Лин Мэнчу

Лин Мэнчу – қытай жазушысы. Мин дәуірінде өмір сүрген. 1580 жылы Шаньдунда дүниеге келген. Кей зерттеушілер оны драматург, баспагер болған деседі. Тағы да бір аты – Лин Бо. 1644 жылы қайтыс болған. Дереккөздер
Шань Са

Шань Са (фр. Shan Sa, қыт. 山飒, 1972 жылы 26 қазан Бейжің)– қытай текті француз жазушысы. 1972 жылы 26 қазанда Бейжің(Пекин) қаласында дүниеге келген. Өз есімі – Янь Ни(қыт. 阎妮, фр. Yan Ni) . Ең алғашқы жүлдесін 12 жасында балаларға арналған қытай поэтикалық конкурсында алған. 1986-1990 жылдары Бейжің университеті маңындағы лицейде оқыған. Үш өлең кітабы мен новелла жинағын шығарып, 1987 жылы Қытай Жазушылар одағының ең жас жазушысы атанады. Тяньаньмэнь алаңындағы қанды оқиғадан кейін 1990 жылы француз билігінің гранты бойынша Парижге кетеді. Ол жерде әкесі Сорбонна профессоры еді. 1992-1994 жылдары Католик университетінде философия саласын оқиды. 1994-1996 жылдары Бальтюстың хатшысы болады. Суретшінің әйелі Сэцуко мұны жапон мәдениетіне баулиды. Шань Сан бейнелеу өнері және кескіндемемен де айналысады, оның көрмелері Парижде және Нью-Йоркте өткен. Оның кітаптары әлемнің көптеген тілдеріне аударылған. Туындылары : Француз тілінде *1997 : Porte de la paix céleste : Les Quatre vies du saule : Le Vent vif et le glaive rapide, өлең кітабы : La Joueuse de go (драма) : Le Miroir du Calligraphe, кескіндеме, каллиграфия, өлеңдер : Impératrice : Les Conspirateurs : Alexandre et Alestria : La cithare nue Орыс тілінде жарық көргендер *«Играющая в го». М.: Текст, 2005. *«Врата Небесного спокойствия». М.: Текст, 2006. *«Императрица». М.: Олма-Пресс, 2006). *«Конспираторы». М.: Текст, 2008. *«Александр и Алестрия». М.: Текст, 2008. *«Четыре жизни ивы». М.: Текст, 2010. *«Обнаженная цитра» Дереккөздер
Эми Сяо

Эми Сяо – қытай ақыны, төңкерісшіл жазушы және публицист, әдебиет сыншысы, бірнеше журналдардың бас редакторы. Шын аты – Сяо Аймэи, КСРО-да Сяо Сань деген атпен белгілі. 1921 жылы ҚКП мүшесі. 1896 жылы 10 қазанда Хунаньда дүниеге келген. Сол жердегі Туншань мектебінде Мао Цзедунмен танысады. Мұнда ол ағаларымен бірге «Жаңа адамның академиялық қоғамын» құрады. Эмиля Руссоның құрметіне батыс есімін алған. Туындылары: *«Хунаньская флейта» (1940) *«Песня дружбы» (1958) *«Героический Китай» (книга очерков) (1939) *«Китай непобедим» (1940) КСРО-да басылып шыққан туындылары: *«Огонек» өлеңдері М., 1932 *ГИХЛ өлеңдер [М.], 1932 *За Советский Китай (өлеңдер жинағы). Дальгиз [Хабаровск], 1934 *Сяо Санның өледері [Хабаровск], 1934 *Кровавое письмо (өлеңдер жинағы.). Гослитиздат, М., 1935) *А. Смэдлииен бірге: Рассказы о Китае. Харьков, 1934 Дереккөздер
USA Today

«USA Today» (оқылуы Ю-эс-э́й туде́й, ) – АҚШ-тың күнделікті шығатын алғашқы жалпыұлттық газеті. Негізін кәсіпкер Эл Ньюхарт Вашингтон қаласында (Колумбия аймағы) қалаған. Газет 1982 жылдың 15 қыркүйегінен бастап шыға бастады. Газеттің алғашқы бас редакторы – Джон Сайгенталер. Керемет сәнді дизайні мен жүргізген маркетингтік саясатының мықты болуының арқасында басылым таралымы жөнінен АҚШ газеттерінің арасында «Таймс оф Үндістан» газетінен кейін бірінші орынға шықты. «USA Today» Ганнет медиаконгломератының бетке ұстар газетіне айналды. Газет редакциясы Вашингтонның маңында орын тепкен. Дереккөздер