kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Инну (монтанье-наскапи)

Инну (монтанье-наскапи) — Канаданың солтүстік-шығысындағы Солтүстік (солтүстік-шығыс) Алгонкин тобының халқы (Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясында 2 қауымдастық және Квебек провинциясында 10). Саны 17,9 мың адам (2006 жылғы халық санағы). Тілі Олар кри тілінің шығыс диалектілерінде сөйлейді. Діні Олар дәстүрлі нанымдарды сақтайды, христиандар (католиктер мен англикандар) бар. Тарихы Еуропалықтармен XVI ғасырдан бастап байланыста. XVII ғасырдың басынан бастап олармен француз миссионерлері, XIX ғасырдың ортасынан бастап — Шығыс кри арасындағы ағылшын миссионерлері жұмыс істеді. XVII—XIX ғасырларда олар аң терісі саудасына қатысты, бұл олардың қоғамдық ұйымын өзгертті. XVIII—XIX ғасырларда сауда факторларының айналасында кішігірім кәсіптік топтардан тұратын жартылай отырықшы топтар қалыптасады. Мистассинилер арасында ХІХ—ХХ ғасырдың басында аңшылық топ (3-5 шағын отбасы) өзінің бейресми басшысы бар аңшылық аумаққа иелік ететін негізгі әлеуметтік бірлік болды. Иннулар ХХ ғасырдың екінші жартысына дейін көшпелі аңшылардың өмір салтын ұстанды. 50-ші жылдардың ортасынан бастап ХХ ғасырдың 70-ші жылдарының ортасына дейін Канада билігі оларды тұрақты тұру үшін ауылдарға орналастыру бағдарламасын жүзеге асырды. Отырықшы өмір салты олардың еркін таңдауы болған жоқ. Кейбір отбасылар жылдың көп бөлігін Лабрадордың ішкі аймақтарын аралаумен өткізді. Қоныс аудару иннудың дәстүрлі тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің бұзылуына айналды және теріс әлеуметтік және мәдени салдарға әкелді. Кәсібі Дәстүрлі мәдениет субарктикалық үндістерге тән. Олар аңшылықпен, балық аулаумен және жартылай терімшілікпен айналысты (оңтүстікте, Монтанье арасында жабайы жүзім, алма, жидек, жаңғақ, үйеңкі шырыны). Тұрмыс салты Матрилокальды неке патрилокальды некеге ауыстырылды, мистассиниде — некенің алғашқы 3 жылында қысқа мерзімді матрилокальды қоныс болды. Туысқандық неке, полигиния кең тараған. Негізгі дәстүрлі әлеуметтік бірлік көп отбасылық топ болды (жалпы тұрғын үй, 15-20 адам), қыста олар 50-70 адамнан тұратын топтарға, ал олар аймақтық топтарға (300 адамға дейін) біріккен. ХХ ғасырдың екінші жартысында олар құрама үйлері бар отырықшы ауылдарға көшті. ХХ ғасырдың басында ит әбзелдері қосылған дәстүрлі көліктерін 1970 жылдары мотошаналарға ауыстырды. Дереккөздер
5:32 (телесериал)

5:32 — Қазақстанда түсірілген криминалды-драма жанрындағы көпсериалы телехикая. Сериалдың авторы әрі продюсері — Әлішер Утев. Туынды Қазақстандағы бірқатар шулы кісі өлтіру оқиғаларына негізделіп, нақты өмірден алынған істерден шабыттанған. Сериалдың атауы — сағат 5:32-ні білдіреді, бұл – әрбір қылмыс жасалған шамамен уақыт. Онымен қоса Құранның 5 сүресі, 12 аятына сілтеме жасайды. Сюжет Сериал оқиғасы полиция тергеушісі мен криминалист маманның айналасында өрбиді. Олар бірнеше кісі өлтіру ісін ашу барысында адамның психологиясы мен қоғамдағы терең жараларды ашады. Әр бөлімде жаңа қылмыстық оқиға көрсетіліп, оның артында тұрған адамның мотиві мен тағдырына үңіледі. Сериалда қоғамдағы зорлық-зомбылық, отбасылық мәселелер, жүйеге сенімсіздік секілді тақырыптар көтеріледі. Оқиға екі уақыт желісінде өрбиді және маньяк-кісі өлтірушілерге маманданған тәжірибелі тергеуші Шалқар Рахымов туралы баяндалады. 1990-жылдары жас милиционер Шалқар серігі Думан Алтаевпен бірге қолға түспей жүрген маньяктың ізіне түседі. Арада жиырма бес жылдан астам уақыт өткен соң, ол қызметінен әлдеқашан шеттетілген, өмірден түңілген, маскүнем қария ретінде суреттеледі. Шалқарды маскүнемдіктен бұрынғы бастығы Марат Успанов құтқарады. Ол 90-жылдардағы сол маньяк қайтадан адам өлтіре бастаған соң, Шалқардан оны ұстауға көмектесуін сұрайды. Актерлік құрам * Әбілмансұр Серіков – Шалқар, тергеуші * Қобыланды Болат – Думан, тергеуші * Сағызбай Қарабалин - Арыстан, Еліктеуші маньяк * Марат Амираев - кәрі Шалқар * Жалғас Жанғазин - Әмір, жас тергеуші * Бақтияр Байсерік - Марат, бөлімше полицейі * Ержан Жаманқұлов - Олжас Қайратұлы, бөлімше бастығы * Игорь Вербицкий - Әлихан, потологоанатом * Таңшолпан Кінжембетова - Меруерт * Тамирис Жанғазина - Балжан * Саят Мақұлбаев - маньяк, таксист * Жәудір Сарыпбекова - маньяк, бәліш сатушы * Қуаныш Құдайберген - маньяк, боксшы * Аслан Жанұзақов - маньяк (8 бөлім) * Аян Батырбек - маньяк, аңшы * Мақсат Рахмет - ауған соғысының ардагері * Шыңғыс Бейбітұлы - жас Арыстан Өндіріс Сериалдың түсірілім жұмыстары Алматы қаласында және Жамбыл облысында жүргізілген. Туындының құрылымы халықаралық стандарттарға сай келетін драматургиямен ерекшеленеді. Музыкасы, режиссурасы мен монтажы қазақстандық сапалы контентке деген сұранысты ескеріп жасалған. Қабылдау Сериал көрермендер мен сыншылар тарапынан жоғары баға алды. Әсіресе, шынайылық пен актерлер ойыны, әлеуметтік мәселелерді көтеруі жағынан мақтауға ие болды. YouTube платформасында миллиондаған қаралым жинады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://youtube/qWp5NDkCdm4?si=goD1DM3IWHYAV7cK «5:32» ресми YouTube арнасы] * [https://www.instagram.com/532series/ «5:32» Instagram парақшасы] * [https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/74922/ Массагет – «5:32» сериалы туралы мақала]
Футзалдан 2012 жылғы әлем чемпионаты

2012 жылғы футзалдан әлемнің 7-шы чемпионаты Тайландта өтіп, 24 құрама қатысты. Плей-офф 1/8 финал ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- Ширек финал ---- ---- ---- Жартылай финал ---- 3 орын Финал Сыртқы сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20150905105249/http://www.fifa.com/futsalworldcup/archive/thailand2012/index.html FIFA Futsal World Cup Thailand 2012], FIFA.com *[https://web.archive.org/web/20130629091057/http://www.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/01/25/77/futsalwmthawebversion2.pdf FIFA Technical Report]
Қиғаш сызық

Қисық сызық (/) — компьютер пернетақтасында бас ұшы оңға қисайған вертикалды сызықты көрсететін перне. Компьютершілер оны слэш деп жиі атайды. Ол сонымен қатар бөлу арфиметикалық операцясын да білдіріді. Слэш интернет-адрестерді көрсетуде, яғни бір сайттың жеке беттерін ажыратуға пайдаланылады. Егер бас ұшы солға қисайса, ондай сызықты бэкслэш деп атайды.
Джесси Оуэнс

Джеймс Кливленд (Джесси) Оуэнс (12.09.1913–31.03.1980) — АҚШ жеңіл атлеті, спринтер және ұзындыққа секіруші, төрт мәрте Олимпиада чемпионы. Нацистік Берлинде Олимпиада қаһарманы атанып, Джесси Оуэнс «жалғыз өзі Гитлердің арийлер басымдылығы туралы сандырағын быт-шыт қылды». 100 және 200 метрге жүгіру, эстафета мен ұзындыққа секіруде алтын медальдар жеңіп, ол осы сайыстың төртеуінде де жаңа олимпиялық рекорд орнатты. 2012 жылы оның есімі ИААФ Даңқ залына енгізілді. Өмірбаяны Джеймс Генри және Мэри жанұясындағы он баланың кенжесі болған. Тоғыз жасында жанұясы Ұлы миграцияға қосылып, Алабамадан Огайоға көшіп кетеді. Жаңа мектепте оның есімін сұрағанда, ол өз инициалдарын «J. C.» деп атайды, бірақ мұғалім «Джесси» деп естиді; содан оны бәрі солай атап кетеді. Мектепте ол өзінің болашақ әйелімен танысады. Рут есімді қызға 1935 жылы үйленеді, үш қыз бала табады. 1933 жылы ол студенттік чемпионатта 100 ярдты әлем рекордымен тең уақытта жүгіріп, өзіне жанкүйерлердің назарын аудартады. 1935 жылы Джесси Оуэнс солтүстік-шығыс штаттарының ірі университеттерін біріктіретін Big Ten Conference чемпионатына қатысады. Сонда 25 мамыр күні ол 45 минуттың ішінде 5 әлем рекордын орнатты және тағы бір әлем рекордымен тең түсті. 1936 жылы Олимпиадаға қатысады. 3 тамызда 100 метрді 10,3 секундта жүгіріп өтеді. 4 тамызда ұзындыққа секіруде 8,06 метрді бағындырады. 5 тамызда 200 метрді 20,7 секунд ішінде жүгіріп өтеді. 9 тамызда Ральф Меткалф, Фой Дрэпер және Фрэнк Викоффпен бірге 100 метрлік эстафетада жеңіп шығады. 39,8 секунд көрсеткішпен олар жаңа әлем рекордын орнатады. Адольф Гитлер өз үйінде өткізген Ойындарда немістер бәріне үстемдік көрсете алатынына сенген, бірақ Джесси Оуэнстің жетістіктері нацистердің көңіліне жаңа үрей ұялатты. Алайда АҚШ-қа оралысымен даңқты спортшы әлі де нәсілдік дискриминацияға және қиын қаржылық жағдайға тап болып жүрген. Тек Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен оны өз елінде қошеметтей бастаған. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.jesseowens.com/ Джесси Оуэнске арналған сайт] * [http://www.jesseowensmuseum.org/ Мұражайының сайты]
Джон Вудрафф

Джон Вудрафф (5.07.1915–30.10.2007) — АҚШ жеңіл атлеті, Олимпиада чемпионы. 1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ол 800 метрге жүгіруден алтын медаль жеңіп алады. Спорттық мансабын 1940 жылға дейін жалғастырды. Әскери қызметін 1941 жылы бастап, 1945 жылы аяқтады. Алайда Корей соғысына байланысты қайтадан армия қатарына қосылып, 1957 жылы ғана подполковник лауазымында қызметінен шығады. Кейінгі жылдары бапкерлік жұмыспен айналысқан. Дереккөздер Сілтемелер *
Ешкілі (өзен)

Ешкілісай өзені, Ешкілі өзені — Қопа алабындағы өзен. Жамбыл облысы, Қордай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 36 шақырым. Су алабының ауданы 64,4 км² Сипаттамасы Географиясы Жағасында ешкілер көп жайылатын болғандықтан солай аталған. Жетіжол жотасының солтүстік батысынан басталып, Қопа жазығына сіңіп кетеді. Бастауының биіктігі теңіз деңгейінен 1731 метр. Қопа өзеніне дейін жететін жыралар арқылы жауын-шашын мол жылдары Қопаға құяды. Ешкілі шатқалымен солтүстік батысқа қарай бағыт алады. Қордайсай өзені қосылған соң солтүстікке бұрылады. Алматы - Тараз тас жолына жақын жерде кішірек бөгет орналасқан. Жоғарғы ағысында арнасы тар, құлап ағады. Жазыққа шыққан соң арнасы аздап кеңейіп, жайылып ағады. Суы мал шаруашылығына пайдаланылады. Жағасында Белашов, Кенен ауылдары бар. Сондай-ақ Темір дәуірінен қалған обалар тобын табуға болады. Салалары Ешкілі өзенінің 10-нан аса саласы бар, көбінің атауы белгісіз. Ең ірілері Сымтас пен Қордайсай. *Сымтас — Сымтас шатқалынан бастау алып, оңтүстікке қарай ағады. Ұзындығы 11 шақырым. Үш саласы бар. Жауын-шашыннан және жер асты суларынан қоректенеді. *Қордайсай — Ешкілі шатқалының батысындағы жоталардан бастау алады. Ұзындығы 18 шақырым. Ірілі-ұсақты 5-6 саласы бар. Жауын-шашын және жер асты қайнарларымен толығады. Дереккөздер Әдебиет * КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 168
Тұрғынды

Тұрғынды өзені — Күрті алабындағы өзен, Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 23 шақырым. Географиясы Тұрғынды шатқалындағы Үлкен және Кіші Тұрғынды өзендері қосылған жерден бастау алады. Ақсеңгір ауылы тұсында Ақсеңгір өзеніне сол жағынан құяды. Жағасында Жайсаң ауылы мен бірнеше қыстақтар бар. Суы егін және мал шаруашылығына пайдаланылады. Салалары * Кіші Тұрғынды өзені Самсы ауылының солтүстігіндегі қыраттардан басталып, солтүстік шығысқа қарай ағады. Ұзындығы 10 шақырым. * Үлкен Тұрғынды өзені Тұрғынды шатқалының жоғары жағынан бастау алады. Ұзындығы 14 шақырым. Солтүстікке қарай ағады. Тұрғынды өзеніне оң жағынан қуяды. Дереккөздер Әдебиет * КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 168 Сілтемелер
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025

КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025 — турнирдің 18 ші жарысы. 14 маусым — 7 шілде аралығында АҚШ стадиондарында өтті. А тобы В тобы С тобы Д тобы 1/4 финал Жартылай финал Финал Сілтемелер * [https://www.concacaf.com/gold-cup/ CONCACAF Gold Cup Official Website]
Футзалдан 2008 жылғы әлем чемпионаты

2008 жылғы футзалдан әлемнің 6-шы чемпионаты Бразилия да өтіп, 20 құрама қатысты. Плей-офф Жартылай финал ---- 3 орын Финал Сыртқы сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20150915172506/http://www.fifa.com/futsalworldcup/archive/brazil2008/index.html FIFA Futsal World Cup Brazil 2008], FIFA.com *[https://web.archive.org/web/20111220065116/http://www.fifa.com/mm/document/affederation/technicaldevp/01/00/21/71/ffwc2008%5ftr%5fbra.pdf FIFA Technical Report]
КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025 (финал)

2025 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының финалдық ойыны — 7 шілдеде Хьюстон қаласында өтті. Финалда құрлықтың қос фавориті Мексика мен АҚШ құрамалары ойнады. Қатысушылар Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер
Крис Ричардс

Кристофер Джеффри Ричардс (; 28 наурыз 2000, Бирмингем, Алабама, АҚШ) — америкалық футболшы, қорғаушы. Жетістіктері Командалық «Бавария» * Германия чемпионы (2): 2019/20, 2020/21 * Германия суперкубогы (2): 2020, 2021 * УЕФА суперкубогы: 2020 «Кристал Пэлас» * Англия кубогы: 2024/25 Халықаралық АҚШ-20 * КОНКАКАФ чемпионы: 2018 Дереккөздер
Мэтт Фриз

Мэттью Эндрю Джери Фриз (; 2 қыркүйек 1998, Уэйн, Пенсильвания, АҚШ) — америкалық футболшы, қақпашы, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты. Жетістіктері Командалық «Филадельфия Юнион» * MLS чемпионы: 2020 Дереккөздер
Алекс Фримен (футболшы)

Александр Майкл Фримен (; 9 тамыз 2004, Флорида штаты) — америкалық футболшы, қорғаушы. 2005 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі. 2023 жылы карьерасын "Орландо Сити" клубында бастады. АҚШ-тың 17, 19, 23 жастағы құрамаларында да ойнады. Дереккөздер
Жаманты (өзен, Алматы облысы)

Жаманты — Қопа алабындағы өзен, Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 27 шақырым. Су жиналатын алабы 164 км². Сипаттамасы Жетіжол жотасындағы Балажансаз шатқалынан бастау алып, Арқарлы ауылының түстігінде сіңіп кетеді. Қар-жаңбыр суымен және жер асты қайнарларымен толығады. Бастауынан соң солтүстік шығысқа бағыт алады. Орта ағысында түстікке қарай бұрылады. Тау қойнауынан шыққан соң бірнеше тармақтарға бөлініп кетеді. Жауын-шашын өте мол жылдары ескі арналармен Жанжігіт өзеніне дейін жетеді. Бірақ мұндай тасулар өте сирек болады. Арқарлы ауылын қамтамасыз ететін бірден-бір су көзі саналады. Өзеннің суымен егін суарылады, мал суарылады. Ірілі-ұсақты бірнеше салалары бар, үлкендері: Желдісаз, Балажан (ұзындығы 11 шақырым). Ерте заманда сай ішімен көшкен ел қалың талдың жол бермей, бөгет жасағанына байланысты «Жаман тал» деп атап кетіпті. Жаман тал сөзі кейіннен өзгеріске ұшырап «Жаманты» атауы пайда болған екен. Өзеннің жоғары ағысында "Арасан-Қорасан" атты минералды су бұлақтары бар. Кейде оны "Қайнар арасан" деп те атайды. Тағы қараңыз * Жаманты минералды суы Дереккөздер Әдебиет * КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 303
Жаманты

Өзендер * Жаманты — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы өзен. * Жаманты — Алматы облысы, Жамбыл ауданындағы өзен Тау * Жаманты — Жетісу Алатауының солтүстік-шығысындағы тау сілемі. Басқа да обьектілер * Жаманты — Алматы қаласынан батысқа қарай 135 км жерде орналасқан шипалы су көзі. * Жаманты — Алматы облысы Алакөл ауданындағы суғару арнасы. 1983 ж. іске қосылған.
Баскетболдан әлем чемпионаты 2019

Ерлер арасындағы XVIII баскетболдан әлем чемпионаты 2019 жылдың 30 тамыз - 15 қыркүйек күндері аралығында Қытайдың Бейжің, Шанхай, Дунгуань, Ухань, Шэнчжэнь, Нанкин, Фошань және Гуанчжоу қалаларында өтеді. Қатысушылар Плей офф 1/4 финал ---- ---- ---- Жартылай финал 3 орын Финал Командалардың қорытынды орындары Сыртқы сілтемелер * *
Құпиялы құжаттар

«Құпиялы құжаттар» — 1990-шы жылдардың ең танымал сериалдардың бірі. Крис Картер жасап шығарған бұл телетуынды Fox арнасында 1993–2002 жылдары аралығында шығып жүрген. Тоғыз сезонға жалғасып, жабылған шағында ол ең ұзақ ғылыми-фантастикалық сериал болып шыққан. Сонымен қатар сериалдың тақырыбын жалғастыратын екі көркем фильм де бар: 1998 жылғы Құпиялы құжаттар және 2008 жылғы Құпиялы құжаттар: Сенгім келеді. 2016 жылы Fox арнасы «Құпиялы құжаттардың» алты сериядан тұратын 10-сезонын көрсетті. Ал екі жылдан кейін көрермендерге 10 сериядан тұратын соңғы 11-сезон көрсетілді. Сериалда Фокс Малдер мен Дана Скалли есімді ФТБ агенттерінің тылсым, аномальды қылмыстарды тергеу және жатпланеталықтарды іздеу жұмыстары жайында баяндалады. Сериал және оны түсірген топ жалпы есеппен 16 Эмми және 5 Алтын глобус сыйлығын жеңіп алған. Басты рөлдерді сомдаған Дэвид Духовны мен Джиллиан Андерсон да осы жүлделерге ие болған. Сезондар және рейтингтер Дереккөздер Әдебиет * * * * * *
Баскетболдан әлем чемпионаты 2023

Ерлер арасындағы XIX Баскетболдан әлем чемпионаты 2023 жылдың 25 тамыз - 10 қыркүйек күндері аралығында Жапонияның Окинава, Филиппинның Кесон-сити, Пасай, Бокауе Индонезияның Джакарта қалаларында өтті. Қатысушылар Плей офф 1/4 финал ---- ---- ---- Жартылай финал 3 орын Финал Командалардың қорытынды орындары Сыртқы сілтемелер * *
Оджибве

Оджибве (өз атауы — анишинаабе) — Орталық алгонкин тобының халқы. Олар Америка Құрама Штаттарының орта батысында (Мичиган, Висконсин, Миннесота, Монтана және Солтүстік Дакота штаттарында 28 резервация) және Канадада (Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Альберта және Британдық Колумбия провинцияларындағы 125 қауымдастық) тұрады. Канададағы халық саны 140 мың адам (1996, санақ), АҚШ-та 105 мың адам (2000, санақ). Тілі Тілі — оджибве, алгонкин тілдері отбасына жатады. Діні Оджибвелер негізінен христиандар , дәстүрлі нанымдар да сақталған. Тарихы Олар Америка Құрама Штаттарының солтүстігінде және Канаданың жақын бөлігінде қоныстанған. Тайпада 360 000-нан астам адам, оның 80 мыңы Миннесота тұрғындары болды. Аңыздардың біріне сәйкес Оджибве елдің шығыс бөлігінен келген Лакота тайпасын ығыстырып шығарған. 60-шы жылдары Америка үкіметі аборигендерді әлеуметтендіруге бағытталған бағдарламалар жүргізді. Тайпа өкілдерін ірі қалаларға көшіруге қомақты қаражат бөлінді. Оджибвелер мұны олардың тілі мен мәдениетінің қысымы ретінде қабылдады, бірақ олар американдық биліктің күшті қысымына қарсы тұра алмады және қалаларға қоныс аударды. Сонымен бірге олар өздерінің дәстүрлерін ұстанып, мәдениетін сақтауды жалғастырды. Кәсібі Дәстүрлі мәдениеті Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы үндістерге тән. Дәстүрлі кәсіптері — аң аулау, балық аулау және терушілік. Сото мен оңтүстік-батыс оджибвелер жабайы күріш пен үйеңкі шырынын маусымдық жинайды. XVII—XVIII ғасырларда оджибвелер еуропалықтармен аң терісі саудасымен айналысты, ал коммерциялық аң саудасы негізгі кәсібіне айналды. Кейбір оңтүстік Оджибве топтары егіншілікпен айналысады. Көптеген оджибвелер фермаларда, ағаш кесуде, шахталарда, қызмет көрсету саласында жалдамалы жұмыс істейді. Қалаларға көші-қон өсуде. Дәстүрлі аң аулау мен терушілік солтүстік оджибвелерде сақталған. Тұрмыс салты Шағын туыстық отбасылар тобы ақсақал бастаған қауымдастық (20-50 адам) құрады. Неке патрилокальды, қалыңдық үшін жұмыс істеу таралған. Патрилиндік тотемдік туыстыққа бөліну болды (Солтүстік оджибведен басқа). Рулық экзогамия оңтүстік-батыс оджибве мен сото арасында 1970 жылдарға дейін сақталды. Солтүстік Оджибве арасында үлкен отбасылар ақсақал басқаратын жартылай отырықшы аңшылық қауымдастықтарға біріктірілді. Қалалық оджибвелер көбінесе рулық өзара көмек көрсету әдетін, резервациялармен байланысын сақтайды. 60-70 жылдары қауымдық өзін-өзі басқару дамыды. Миннесота штатында 6 резервация сайланған кеңес басқаратын Миннесота чиппева тайпасына біріктірілді. Басқа топтардың тайпалық кеңестері Ұлы көлдердің тайпааралық кеңесіне біріккен. Әдеттегі Оджибве тұрғын үйі — әртүрлі дизайндағы вигвам (wiigiwaam). Оджибве диетасының негізгі тағамдарына балық, үйеңкі қант, бұғы еті және жүгері кірді. Олар бұршақ, асқабақ, жүгері, картоп өсіріп, қаражидек, қаражидек, жидек, таңқурай және көкжидек жинады. Жазда бұғы, құндыз, бұлан, қаз, үйрек, қоян, аю сияқты жануарларды аулады. Дәстүрлі әдет-ғұрыптар (барабан биі), халық медицинасы, ойындар, қолөнер және өнер сақталған. Дереккөздер
Тебет

Тебет өзені — Қопа өзенінің оң жақ салаларының бірі. Ұзындығы 28 шақырым. Су жинайтын алабы 75 км². Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады. Сипаттамасы Географиясы Тарғап аулының солтүстік батысындағы қыраттардан бастау алады. Сай-салаға жиылған сулармен толығып, солтүстікке қарай ағады. Бастауының маңында Тебет қыстағы бар. Дегерес өзені қатты тасыған жылдары Тебет арнасына құйылады. Бастауынан 5 шақырымнан соң кішірек су тоғаны қоймасы бар. Сағасына үнемі жете бермейді, жаз айларында үзік-үзік қарасуларға айналып, ал құрғақшылық жылдары мүлде тартылып қалады. Төменгі арнасы батпақты. Қопа бекетінің батысында Қопа өзеніне құяды. Жағалауы Жағалауы шалғынды, бұталы, мал жайылымына өте қолайлы. Тебетке көптеген бұлақтар келіп қосылады, олардың көбі тартылып, құрғақ арнаға айналып қалады. Жағалауында қыстақтар көп, және бірнеше дала пункттері орналасқан, құдықтар, мал жайылымдары, егіс алқаптары бар. Дереккөздер Әдебиет * КСРО су ресурстары. 13 том. Орталық және Оңтүстік Қазақстан. 2 шығарылым. Орталық Қазақстан. Балқаш өзені алабы. / ред. Л. А. Гапонов, К. Н. Шадских. — Л.: Гидрометеоиздат, 1967. — 304
Жартас (өзен, Іле алабы)

Жартас өзені — Қопа өзенінің сол жақ саласы, Алматы облысы, Жамбыл ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 36 шақырым, су жинайтын алабы — 236 км². Сипаттамасы Географиясы Айтау тауларының оңтүстігіндегі Алмалы шатқалынан бастау алады. Бастауы Еспе ауылынан 5 шақырым солтүстікте орналасқан. Шығысқа қарай ағып, Ұзынжартас шатқалын кесіп өтеді. Саз темір жол бекетіне таяу жерде Қопа өзеніне құяды. Сағасына су мол жылдары ғана жетеді, көбіне темір жол маңында сіңіп кетеді. Өзеннің суы мал шаруашылығына пайдаланылады. Салалары Бірнеше саласы бар, ең үлкені — Бөрілі. Бөрілітөбе тауларынан басталып, түстікке қарай ағады. Ұзындығы 12 шақырым. Жартас егістік бекетіне 5 км қалғанда Жартасқа сол жағынан құяды. Дереккөздер
Омаха (халық)

Омаха (өз атауы: umónhon) — АҚШ-тағы сиу тобының үндіс халқы (Небраска штатының батысындағы резервацияларда). Саны 1,5 мың адам. Атауы Умонхон (Umonhon) - «ағысқа қарсы» (тайпаның Миссури өзенімен жоғары көшуінің нәтижесінде пайда болған) сөзінен шыққан. Тілі Олар дегих тілінің омаха диалектісінде сөйлейді, оның орнына ағылшын тілі келді. Діні Сенушілердің діни байланысы: христиандар. Тарихы XVI ғасырдың басынан бастап омаха Қазіргі Айова штатына Огайо мен Уобаш өзендерінің аңғарларынан қоныс аударды. XVI-XVII ғасырларда этникалық аймақ Миннесотадағы Пайпстон өзеніне дейін жетті, бірақ Дакоталардың қысымымен олар батысқа қарай шегінді. XVII ғасырдың ортасында омаха Небраска штатындағы Боу Крик өзенінде, XVIII ғасырдың ортасында Миссуридің шығыс жағалауында үлкен Сиу өзенінің сағасында өмір сүрді. 1802 жылғы шешек эпидемиясынан кейін омаха санын 300 адамға дейін қысқарды, олар Оңтүстік Дакотадағы қазіргі Сиу-Сити қаласына қарама-қарсы Миссуридің оң жағалауына көшті. Кәсібі Олар ат үстінде бизон аулаумен және қолмен атқарылатвын егіншілікпен айналысты. Аңшылық пен балық аулау қосалқы роль атқарды. Негізгі коммерциялық пайда аң терісі саудасынан түсті. Тамақтың көп бөлігін әйелдер қамтамасыз етті. Олар бұршақ, асқабақ, жүгері өсіріп, жеуге жарамды және дәрілік өсімдіктерді жинады. Қазіргі омаха жалдамалы жұмыспен және шағын бизнеспен айналысады. Тұрмыс салты Екі фратрия (жер және аспан) 5 патрилиндік руға бөлініп, жазғы лагерьде өз орындарын алды. Тайпаның басында 2 көсем (әр фратриядан) және 7 мұрагерлік көсемнен тұратын кеңес және тайпалық фетиштерді сақтаушы 5 адам болды. Жасырын ерлер одақтары, полигиния (3 әйелге дейін) болды. Отбасы үлкен. Тұрғын үйлері топырақпен, қабықпен жабылған жартылай қазба үйлерден тұрды. Дөңгелек жер үйлер болды, екі мұржасы бар қабықтан эллипсоидты тұрғын үйлер де салынды. Жорықтар кезінде олар типиде өмір сүрді. Ерлер мен әйелдердің киімдері ою-өрнектермен безендірілген. Әйелдер алқа мен сырға таққан. Дәстүрлі культтер — шамандық, аңшылық, әскери, аграрлық рәсімдердің қалдықтары, нагуализм, дамыған мифология болды. Дереккөздер
Рэйф Файнс

Рэйф Натаниел Туислтон-Уайкхем-Файнс (,}} Испуич, Англияда дүниеге келген, 1985 жылы Драмалық өнер корольдік академиясындағы оқуын бітірді. Шекспир байымдаушысы болған ол Корольдік ұлттық театрда өзін көрсете алып, Корольдік Шекспир компаниясында өнер жасады. 1995 жылы Файнс Бродвей театрындағы дебютін жасады: Гамлеттегі аттас кейіпкердің рөлін сомдағаны үшін ол Тони жүлдесіне қол жеткізді. Файнс кинодағы дебютін Найзағайлы асу (1992) фильмінде жасады. Шиндлердің тізімі (1993), Ағылшын пациент (1996) пен Конклав (2024) фильмдеріндегі үлесі үшін ол Оскар сыйлығына ұсынылды. Файнс Хәрри Поттер (2005–2011) франшизасындағы Лорд Волдеморт кейіпкерін және Джеймс Бонд (2012–2021) фильмдеріндегі Гарет Малони / М кейіпкерін сомдағаны үшін дүние жүзінде белгілі болды. Ол, оған қоса, Гранд Будапешт қонақ үйі (2014), Мысыр ханзадасы (1998) мен Лего Фильм: Бэтмен (2017) фильмдерінде рөл сомдады. Драмалық өнер корольдік академиясындағы оқуы кезінде Файнс ағылшын актрисасы Алекс Кингстонмен танысты. Он жыл бойы олар бірге жүрді де, 1993 жылы үйленді. Файнс Кингстонға Франческа Анниспен опасыздық жасайды да, жұп 1997 жылы ажырасты. Аннис пен Файнс 11 жыл бойы бірге болды да, 2006 жылғы 7 ақпанда айырылысты. 1999 жылдан бері Файнс — Ұлыбританиядағы ЮНИСЕФ өкілі. Ескертпелер Дереккөздер
Үрпек ғұрыптық кешені

Үрпек ғұрыптық кешені – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Амангелді ауданы, Амангелді ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км, Ағаштыкөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 0,7 км жерде орналасқан. Бүгіндері құрғап қалған Ағаштыкөл көлінің батыс жағалауында тұр. Кешен сипаты Кешен 18 ғұрыптық-аза тұту және жерлеу құрылыстарынан (гантель тәріздес обалар мен үйінділер, Торғай свастикасы "геоглифі") тұрады. Торғай свастикасы 2007 жылы Дмитрий Дейдің "Google Earth" бағдарламасы арқылы ғарыштан түсірілген суреттерді зерттеу нәтижесінде табылды. Кейіннен А. Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің археологиялық зертхана қызметкерлерінің археологиялық және геофизикалық зерттеулері нәтижесінде Торғай свастикасы атауымен белгілі "геоглифі" бар, Үрпек археологиялық кешені анықталған. Торғай свастикасы – үш бағытта сәулеге ұқсас пішінде топырақ үйіндісінен тұрғызылған. Әрбір сәуле ирек тәріздес пішінмен аяқталып, ұштары сағат тіліне қарсы бағытта қайырылған. Үйіндінің биіктігі 0,3 м дейін, сәуленің ұзындығы 33 м, табанының ені 13-15 м, аяғындағы ені 10-12 м. Иреленген пішіндердің ұзындығы 40-50 м, ені 5-6 м, қайырылған бөліктерінің ұзындығы 15-20 м. Құрылыстың ортасында диаметрі 4 м, тереңдігі 0,3 м болатын шұңқыр бар. Свастика диаметрі 90 м аумақты алып жатыр. Кешеннің өзге құрылыстары негізінен дөңгелек және гантель тәріздес пішінде. Дөңгелек нысандардың биіктіктері 0,1 м-ден 0,3 м-ге дейін, диаметрі 5-тен 19 м-ге дейін. Гантель тәріздес обалар немесе жобасы гантельге ұқсас келген обалар шығыстан батысқа қарай тізбектеліп орналасқан екі обадан тұрады. Нысандардың ұзындықтары 25 м-ден 122 м-дейін. Биіктігі – 0,1 м-ден 0,15 м-ге дейін, оба диаметрі 4-тен 10 м-ге дейін. Бір құрылыс тіктөртбұрыш пішінде, көлемі 27×21 м; солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Үрпек рәсімдік кешенінің тұрғызылу уақытын б.з.д. І ғасырдан бастап б.з. IV (V) ғасырға дейінгі хронологиялық шеңберде қарастыруға болады. Жалпы Үрпек археологиялық кешені өзіндік ерекшеліктеріне қарағанда Торғай жерін мекендеген ежелгі тұрғындардың киелі орыны болған секілді, өйткені оған ғұрыптық-еске алу нысандары, жерлеу ескерткіштері (гантель тәрізді обалар мен үйінділер) кіреді. Свастика түріндегі құрылыс нысаны (Торғай свастикасы) символдық белгі белгілі бір әулетке, қауымға тиесілі болуы мүмкін. Жергілікті маңызы бар археологиялық ескерткіш. Зиярат ету орыны. Әдебиеттер * Логвин А.В., Шевнина И.В., Дей Д.Б. Геоглифы Торгая // Вопросы истории и археологии Западного Казахста-на. – Уральск: Западно-Казахстанский центр истории и археологии, 2011. – № 1. – С. 226–229. * Логвин А.В., Шевнина И.В., Сеитов А.М. Ритуальный комплекс Урпек (предварительное сообщение) // Религия и система мировоззрений древних и средне-вековых номадов Евразии: сб. научн. ст. – Алматы: Институт археологии им. А.Х. Маргулана, 2016. – С. 56–64. * Motuzaite Matuzeviciute G., Logvin A.V., Shevnina I., Seitov A.M., Feng J., Zhou L. OSL dates for the ancient geometric earthworks of Kazakhstan // Archaeological Research in Asia. – 2016. – P. 1–9 Дереккөздер
Ульчи тілі

Ульчи тілі (Ulch language) — орал тілдер отбасының тұңғыс-маньчжур тармағының амур ішкі тобына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (жұрнақты аффикстенуі мен фузиясы бар), номинативті құрылыспен сипатталады. Референтті халық Референтті халық: ульчи; өз атауы – нани (адамдар). Географиялық таралуы Хабаровск өлкесінің Ульчск ауданында (Амур өзенінің төменгі ағысында) қолданылады. Сөйлеушілер саны 154 адам (2010 жылғы халық санағы). Диалектісі Диалектілері жағынан ульчи тілі біртекті. Ұзақ уақыт бойы улчи тілі нанай тілінің диалектісі болып саналды. Жазуы 1930 жылдары жазу енгізілген кезде латын әліпбиіне негізделген нанай әліпбиі, оқыту үшін әдеби нанай тілі қолданылды. Әдеби ульчи тілі қалыптаспаған. Қазіргі уақытта бастауыш мектепте оқытылады. 1980 жылдардың аяғында жасалған ульчи әліпбиі: Дереккөздер
Максимилиан Арфстен

Максимилиан Майкл Арфстен (; , Фресно, Калифорния, АҚШ) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы сапында 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысып, күміс жүлдегер атанды. Дереккөздер
Тайлер Адамс

Тайлер Шан Адамс (; 14 ақпан 1999 жыл, Нью-Йорк) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты. Жетістіктері Командалық «РБ Лейпциг» * Германия кубогы — 2021/22 Халықаралық АҚШ-20 * КОНКАКАФ чемпионы — 2017 АҚШ * КОНКАКАФ Ұлттары лигасы — 2019/20, 2023/24 Дереккөздер
Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2025

Футболдан Өзбекстан суперкубогы 2025 — турнирдің оныншы жарысы. Қатысушылар * Насаф — 2024 жылғы Өзбекстан чемпионы * Әндіжан — 2024 жылғы кубок иегері Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер * [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/74cfa78d-0dfc-4b12-8335-f1167da930d4-93329ee8-6fc6-4046-a9d1-0370ffb64dec.pdf Official match report] *[https://pfl.uz/match/2231 Match report at PFL.UZ] *[https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2025-05-27/pfk-nasaf-vs-pfk-andijon/3757226/ Match report at globalsportsarchive.com]
Бертон Свифтс

«Бертон Свифтс» (;) — Англияның Бертон-апон-Трент қаласында орналасқан футбол клубы болды. Өз алаңындағы ойындарын Пил Крофт аренасында өткізді. 1871 жылы құрылған бұл клуб 1892 жылы Футбол Лигасына қосылып, 1901 жылы Бертон Уондерерс клубымен бірігіп, Бертон Юнайтед клубын құрғанға дейін оның мүшесі болып қалды. Тарихы Клуб 1871 жылы құрылды. 1890 жылы олар Combination лигасының негізін қалаушылардың бірі болды. Алайда бір маусымнан кейін Football Alliance лигасына өтті. 1892 жылы Alliance Футбол Лигасымен бірігіп, жаңа Екінші Дивизион құрылғанда, клуб соның да негізін қалаушылардың бірі болды. Клуб айтарлықтай табысқа жете алмады және ешқашан өз дивизионында алтыншы орыннан жоғары көтерілмеді. 1900–01 маусымында Екінші Дивизионның соңғы орнын иеленген соң, клуб көрші Бертон Уондерерс командасымен бірігіп, Бертон Юнайтед клубын құрды. Жаңа клуб Лигада Бертон Свифтс клубының орнын алды және олардың Пил Крофт алаңында ойнады. Жетістіктері Дереккөздер
Әзімбек Пазылбекұлы

Әзімбек Пазылбекұлы (10 желтоқсан 1991 жыл, Қызылорда облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2024 жылдан бергі Түркістан қаласының әкімі. Өмірбаяны 1991 жылғы 10 желтоқсанда Әзімбек Қызылорда облысының Жаңақорған ауданындағы Өзгент ауылында дүниеге келді. Жаманбай руының Қоңырат тайпасынан. Әзімбек Пазылбекұлы 2013 жылы Қазақ ұлттық университетін экономика, 2015 жылы Қызылорда мемлекеттік университетін заңгер, 2018 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін құрылыс мамандықтары бойынша, 2022 жылы Қызылорда Болашақ университетін тәмамдады. Әзімбек еңбек жолын Қызылорда қаласының әкімшілігінде бастады. 2013 жылғы 5 желтоқсанда ол Қызылорда қалалық ішкі саясат бөлімі басшысының міндетін атқарушы болса, 2014 жылғы наурыз–сәуір айларында басшысы, 2014–2015 жылдары бас маманы болды. 2015 жылғы 1 сәуірде Әзімбек Қызылорда қаласы әкімі аппаратының Ұйымдастыру инспекторлық бөлімінің бас инспекторы болды. 2015 жылғы 7 желтоқсанда ол лауазымынан босатылып, енді Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитетінде Коммуналдық шаруашылық басқармасының сарапшысы болды. 2016 жылғы 29 сәуірден ол — бас сарапшы, 2017 жылғы 25 сәуірден бастап — басқарма басшысы. 2019 жылғы 5 наурыздан бастап Әзімбек Тұрғын үй құрылысы және жаңа құрылысқа инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту басқармасының басшысы болып қызмет етті. 2022 жылғы 1 сәуірде ол Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2024 жылғы 1 қазанда Әзімбек Түркістан облысының әкімі Дархан Сатыбалдының қаулысымен Түркістан қаласының әкімі болып тағайындалды. Дереккөздер
Лука де ла Торре

Лука Даниэль де ла Торре (; 23 мамыр 1998, Сан-Диего, Калифорния, АҚШ) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2022 жылы әлем чемпионатына, 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты. Дереккөздер
Бертон Уондерерс

«Бертон Уондерерс» (;) — Англияның Бертон-апон-Трент қаласында орналасқан футбол клубы болды. Өз алаңындағы ойындарын Дерби Терн аренасында өткізді. Клуб 1871 жылы құрылып, 1901 жылы Бертон Свифтс клубымен бірігіп, Бертон Юнайтед құрды. Тарихы 1871 жылы құрылған бұл клуб 1890 жылы Midland League лигасының негізін қалаушылардың қатарында болды. 1893–94 маусымында, құрамында рұқсат етілмеген ойыншыны алаңға шығарғаны үшін ұпай шегерілгеніне қарамастан, чемпион атанды және Футбол Лигасының Екінші Дивизионына қабылданды. Алайда клуб бұл Лигада ұзақ тұрақтай алмады. 1896–97 маусымының соңында соңғы орыннан бір орын жоғары аяқтап, лига құрамынан шығарылды. Екінші Дивизиондағы ойыны кезінде Бертон Уондерерс клубы Ньюкасл Юнайтед командасын 9:0 есебімен жеңген. Бұл Ньюкасл клубының тарихындағы ең ірі лига жеңілісі болып саналады. Клуб кейін Midland League қатарына қайта оралды, бірақ 1901 жылы соңғы орын алған соң, көршілес Бертон Свифтс командасымен бірігіп, Бертон Юнайтед клубын құрды. Жаңа клуб Лигада Бертон Свифтс клубының орнын алды және олардың Пил Крофт алаңында ойнады. Жетістіктері *Midland League **Чемпион: 1893–94 Дереккөздер
Бертон Юнайтед

«Бертон Юнайтед» (;) — Англияның Бертон-апон-Трент қаласында орналасқан футбол клубы болды. Клуб 1901 жылы Бертон Свифтс пен Бертон Уондерерс клубтарының бірігуі нәтижесінде құрылды және 1910 жылы соңғы ресми маусымын өткізді. 1924 жылы клуб Бертон Олл Сейнтс командасымен бірігіп, Бертон қаласындағы футбол тарихының сабақтастығын жалғастырғанымен, заң жүзінде клуб қызметін тоқтатты. 1901 жылдан 1907 жылға дейін клуб Футбол Лигасының мүшесі болды. Өз алаңындағы ойындарын Пил Крофт аренасында өткізді. Тарихы Клуб 1901 жылы Бертон Свифтс пен Бертон Уондерерс клубтарының бірігуі арқылы құрылды. Свифтс 1892 жылдан бастап Футбол Лигасында ойнаған, ал Уондерерс 1894 пен 1897 жылдар аралығында Лига мүшесі болып, кейінірек Midland лигасына өткен еді. Бертон сияқты шағын қалада екі бірдей Футбол Лигасы клубының болуы сирек жағдай болғандықтан, бұл бірігу Бертон Юнайтед клубының табысын арттырады деген үміт болды. Жаңа клуб Футбол Лигасының Екінші дивизионында Свифтс клубының орнын алды және олардың Пил Крофт стадионында ойнай бастады. Алайда, жаңа клуб ешқандай жетістікке жете алмады, лигада 10-орыннан жоғары көтерілмеді және Англия Кубогының алғашқы айналымынан әрі аса алмады. 1904–05 және 1905–06 маусымдарында клуб соңғы орыннан бір орын жоғары аяқтады, ал 1906–07 маусымында соңғы орынға түсті. Маусым соңында клуб Футбол Лигасындағы орнын қорғап қала алмады, олардың орнына Фулхэм клубы шақырылды. Қайта сайлау жиналысынан кейін Берзлем Порт Вейл Лигадан шықты, ал Бертон Юнайтед олардың орнын алуға өтініш білдірді, бірақ бұл орын Олдем Атлетик клубына берілді. Клуб кейін Birmingham & District League лигасына ауысты, ал 1909 жылы Southern League құрамына да кірді. 1909–10 маусымының соңында клуб Birmingham & District League-де соңғы орын, ал Southern League дивизионында соңғы орыннан бір орын жоғары орын алды. Осыдан кейін клуб Бертон Олл Сейнтс командасымен бірікті — бұл команда Юнайтед құрылған уақытқа жуық пайда болған еді. Олар 1924 жылы Бертон Таун атауын алды. Команда 1940 жылы ойындарын тоқтатты, ал 1950 жылы құрылғаннан кейін көп ұзамай Бертон Альбион құрамына біріктірілді. Альбион ағылшын футболының екінші дивизионына тек 2015–16 маусымында ғана жетіп, қазіргі кезде Лига 1 турнирінде ойнап жүр. Жетістіктері Дереккөздер
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2024

Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2024 Чехия, Прага/Острава қалаларында өтеді. Бұл Чехияда оң бірінші рет өтетін чемпионат. Қатысушылар Плей-офф Командалардың қорытынды орындары Чемпион Сыртқы сілтемелер * [http://www.iihfworlds2024.com/ Чемпионаттың ресми сайты]
Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2025

Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2025 Швеция Стокгольм, Дания Хернинг қалаларында өтеді. Бұл Швецияда оңыншы рет өтетін чемпионат, ал Данияда екінші рет. Қатысушылар Плей-офф Командалардың қорытынды орындары Чемпион Сыртқы сілтемелер * [http://www.iihfworlds2025.com/ Чемпионаттың ресми сайты]
УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26

УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26 — турнирдің 71-маусымы. Чемпиондар лигасы деген атаумен өткен 34-турнир, жаңа форматпен өткен екінші турнир. Іріктеу турнирі 1-раунд 2-раунд 3-раунд Плей-офф Жалпы кезең Жеребе қорытындысы Қорытынды 1 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 2 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 3 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 4 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 5 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 6 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 7 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 8 тур ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- Дереккөздер
УЕФА Еуропа лигасы 2025/26

УЕФА Еуропа лигасы 2025/26 — турнирдің 55-ші маусымы. Англияның "Тоттенхэм Хотспур" клубы жеңімпаз ретінде қатысады. Квалификация 1 раунд 2 раунд 3 раунд Плей-офф Жалпы кезең Қорытынды 1/16 финал Дереккөздер
УЕФА Конференция лигасы 2025/26

УЕФА Конференция лигасы 2025/26 — турнирдің бесінші маусымы. 2025 жылы 8 шілдеде басталып, 2026 жылы 27 мамырда мәреге жетеді. Квалификация 1 раунд 2 раунд Чемпиондар лигасы Лига өкілдерінің жолы 3 раунд Чемпиондар жолы Лига өкілдерінің жолы Плей-офф Чемпиондар жолы Лига өкілдерінің жолы Жалпы этап Дереккөздер
Малик Тилльман

Малик Леон Тилльман (; 28 мамыр 2002, Нюрнберг, Орталық Франкония, Бавария) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты. Жетістіктері «Бавария» * Германия чемпионы: 2021/22 * Германия суперкубогы: 2020 * УЕФА суперкубогы: 2020 ПСВ * Нидерланд чемпионы: 2023/24, 2024/25 Дереккөздер
Бренден Эронсон

Бренден Расселл Эронсон (; 22 қазан 2000, Медфорд, Нью-Джерси) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. Жетістіктері Клубтық «Филадельфия Юнион» * Supporters’ Shield — 2020 «Ред Булл» (Зальцбург) * Аустрия чемпионы — 2020/21, 2021/22 * Аустрия кубогы — 2020/21, 2021/22 «Лидс Юнайтед» * Чемпионшип: 2024/25 Халықаралық АҚШ * КОНКАКАФ ұлттар лигасы: 2019/20, 2022/23 Дереккөздер
КОНКАКАФ ұлттар лигасы

КОНКАКАФ ұлттар лигасы (ағылш. CONCACAF Nations League) — Солтүстік Америкадағы ұлттық құрамалар турнирі. 2018 жылдан бастап өткізіледі. Статистикасы Жүлдегерлер Дереккөздер Сілтемелер *https://concacafnationsleague.com/
Джек Макглинн

Джек Райан Макглинн (; 7 шілде 2003, , Нью-Йорк) — америкалық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты. Жетістіктері Командалық ; АҚШ-20 * КОНКАКАФ чемпионы: 2022 Дереккөздер
Джон Толкин (футболшы)

Джон Майкл Толкин (; 31 шілде 2002, , Нью-Джерси) — америкалық футболшы, қорғаушы. Карьерасы 2024 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын Кубогына қатысты. Жетістіктері Командалық * MLS кубогының финалисі: 2024 Жеке * MLS жұлдыздары матчына қатысушы: 2023 Дереккөздер
Жұбанова

Жұбанова ұғымы келесілерді білдіруі мүмкін: # Жұбанова Ғазиза Ахметқызы - композитор # Жұбанова атындағы көше - Алматыда орналасқан Ғазиза Жұбанова атындағы көше # Жұбанова Ажар Ахметқызы - биолог ғалым Тағы қараңыз * Жұбанов - айрық беті * Ахмет Жұбанов * Құдайберген Жұбанов
Хавьер Агирре

Хавьер Агирре Онайндия (; 1 желтоқсан 1958, ) — мексикалық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол бапкері. Карьерасы Футболшы ретінде 1986 жылы әлем чемпионатына қатысты. Кейін бапкер ретінде бірнеше әлем чемпионатына, құрлықтық турнирлерге қатысты. Мәселен Мексика құрамасының бапкері ретінде 2002, 2010 жылдары әлем чемпионатына, 2001 жылы Америка кубогына, 2009, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына, Жапония бапкері ретінде 2015 жылы Азия кубогына, Мысыр бапкері ретінде 2019 жылы Африкалық ұлттар кубогына қатысты. Жетістіктері Бапкер ретінде * КОНКАКАФ Алтын кубогы жеңімпазы: 2009, 2025 Дереккөздер
Луис Малагон

Луис Анхель Малагон Веласкес (; 2 наурыз 1997 жыл, Самора-де-Идальго, Мичоакан) — мексикалық футболшы, қақпашы. 2020 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты. Жетістіктері Командалық * КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2023, 2025 Дереккөздер Сілтемелер
Цахур тілі

Цахур тілі (Tsaxur language) — иберий – кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына жатады. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (флективтілік белгілері бар), номинативті және эргативті құрылыстардың белгілерін біріктіретін тіл. Дағыстан Республикасының мемлекеттік тілі (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998). Референтті халық Референтті халық: цахурлар; өз атауы – цыхбы. Географиялық таралуы Дағыстанның Рутул ауданында (13 ауыл) және Солтүстік Әзербайжанда (Закатала және Ках аудандары) таралған. Диалектісі Цахур тілінің 3 диалектісі бар: цахур (бірнеше үстеулері бар), гельмецкий және сапунчи. Жазуы Тарихи ескерткіштер бойынша цахур тілінің жазуы XIII ғасырда араб графикасының негізінде пайда болды. Алайда бұл дәстүр үзілді. Цахурлардың өз жазуы жоқ, олар орыс және әзірбайжан тілдерінің жазуын кеңінен қолданды. Қазіргі уақытта цахур әліпбиі орыс (кириллица) графикалық негізінде жасалды және цахур тілін оқыту пәні ретінде енгізуге талпыныс жасалуда. Ресейде қолданылатын цахур әліпбиі: Әзірбайжанда қолданылатын цахур әліпбиі: (2010 жылғы нұсқасы) Дереккөздер
Алексис Вега

Эрнесто Алексис Вега Рохас — мексикалық футболшы, шабуылшы. Карьерасы Қатысқан турнирлері * КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2019 — чемпион * 2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары — 3 орын * Әлем чемпионаты 2022 * КОНКАКАФ Ұлттар лигасы 2023 — 3 орын *Америка кубогы 2024 *КОНКАКАФ Алтын Кубогы 2025 — чемпион Дереккөздер Сілтемелер
Сесар Уэрта

Сесар Суль Уэрта Валера (; 3 желтоқсан 2000 жыл, Гвадалахара, Мексика) — мексикалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2024 жылы Америка кубогына, 2025 жылы КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысты. Жетістіктері Халықаралық Мексика-17 * КОНКАКАФ чемпионы — 2017 Мексика * КОНКАКАФ Алтын кубогы: 2025 Дереккөздер
Лукас Бералдо

Лукас Лопес Бералдо (; 24 қараша 2003, Пирасикаба) — бразилиялық футболшы, Бразилия Ұлттық футбол құрамасы мен "Пари Сен-Жермен" клубының қорғаушысы. Жетістіктері Клубтық «Пари Сен-Жермен» * Франция чемпионы: 2024/25 * Франция кубогы (2): 2023/24, 2024/25 * Франция суперкубогы (2): 2023, 2024 * Чемпиондар лигасы: 2024/25 Халықаралық Бразилия-20 * Эспириту-Санту турнирінің жеңімпазы: 2022 Дереккөздер
Роберт Санчес

Роберт Линч Санчес — испаниялық футболшы, қақпашы. 2020 жылы Еуропа чемпионатына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. Жетістіктері Командалық «Челси» * Конференция лигасы: 2024/25 * Клубтар әлем чемпионаты: 2025 Испания Халықаралық * УЕФА Ұлттар лигасының күміс жүлдегері: 2020/21 Дереккөздер
Андрей Сантос

Андрей Насименту дос Сантос (; 3 мамыр 2004, Рио-де-Жанейро), немесе қысқаша Андрей Сантос — бразилиялық футболшы, жартылай қорғаушы. Жетістіктері Командалық «Челси» * Клубтар әлем чемпионаты: 2025 Бразилия-20 * Оңтүстік Америка чемпионы: 2023 Жеке * Оңтүстік Америка чемпионатының үздік мергені (20 жас): 2023 (6 гол) Дереккөздер
Лиам Делап

Лиам Рори Делап (; 8 ақпан 2003, Лондон) — англиялық футболшы, шабуылшы. Әкесі Рори Делап та футболшы болған. Жетістіктері «Челси» * Клубтар әлем чемпионы: 2025 Англия-19 * Еуропа чемпионы: 2022 Дереккөздер
Баскетболдан әлем чемпионаты 2010

Ерлер арасындағы XVI баскетболдан әлем чемпионаты 2010 жылдың 30 тамыз - 12 қыркүйек күндері аралығында Түркиенің Ыстамбұл, Анкара, Измир, және Кайсери қалаларында өтті. Қатысушылар Плей офф 1/8 финал ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 1/4 финал ---- ---- ---- ---- Жартылай финал 3 орын Финал Командалардың қорытынды орындары Сыртқы сілтемелер * *
КрасАвиа

КрасАвиа — Ресейдің Красноярск қаласында орналасқан тұрақты және чартерлік жолаушылар әуе компаниясы . Ол 2002 жылы Евенкиа Авиа және 2007 жылы КрасАвиа болып өзгертілмей тұрып, 1956 жылы Турин әуе компаниясы ретінде құрылды. Ол 44 ұшақ пен тікұшақтан тұратын Ресейдің ең ірі аймақтық тасымалдаушысы болып табылады. Әуе компаниясы Красноярск өлкесінің әкімшілігіне тиесілі. Қазіргі уақытта оған ЕО әуе кеңістігіне ұшуға тыйым салынған. Бағыттар 2025 жылдың мамыр айы бойынша, КрасАвиа келесі бағыттарға рейстер орындайды: Сыртқы сілтемелер * [https://www.krasavia.ru/ Ресми сайт] Дереккөздер
Елжігідей

Елжігідей ноян (моңғолша: ᠡᠯᠵᠢᠭᠲᠡᠢ ᠨᠣᠶᠠᠨ, 1206 — 1251) — ирандағы моңғол қолбасшысы болған. Мансабы Ол Шыңғыс ханның үшінші ұлы әрі Моңғол империясының екінші ханы Өгедейдің билігі кезінде кешік (ханның жеке гвардиясы) қолбасшысы болды. 1246 жылы Күйіктің хан болып сайлануынан кейін, Елжігідей Батудың қамқорлығындағы Баюді алмастырды. Ол 1247 жылдың қыркүйегінде Моңғолиядан шығып, 1248 жылдың сәуірінде Таласқа жетті. Бұл Күйіктің өлімімен тұспа-тұс келді. Хорасанға келген соң, ол Бадғис аймағына тұрақтады. Хан сияқты христиандыққа бүйрегі бұрады деген болжам болған Елжігідейге Сирияға қарай жорық жасау бұйырылды және ол Бағдатқа қарай жорықты жоспарлады. Бұл жорық Франция королі ІХ Людовикпен, яғни Жетінші крест жорығымен қатарлас, одақтастық негізінде жүргізілуі тиіс еді. Алайда, Күйіктің кенеттен қайтыс болуы Елжігідейді жорықты интеррегнум аяқталғанға дейін кейінге қалдыруға мәжбүр етті. Соған қарамастан, Елжігідей Хорасандағы ордасынан хат жолдаған. Елжігідей шынайы әскери билікке ешқашан ие бола алмады, тек қағаз жүзінде ғана болды. Алайда, Мөңке хан болып сайланғаннан кейін, Елжігідей мен оның екі ұлы бұл сайлауды жарамсыз деп жарияламақ болған сәтсіз қастандыққа қатысы бар деп айыпталды. Ол жазықсыз деп саналса да, 1251 жылдың қысында (немесе 1252 жылы) қамауға алынып, өлім жазасына кесілді. Кейін Баю қайтадан Персиядағы әскердің қолбасшысы қызметіне оралды. Дереккөздер
Шуван тілі

Шуван тілі (Tchouvan language) — палеоазияттық тілдер отбасының оқшауланған тілі (юкагир-шуван тілдері), жалғамалы (агглютинативті) тілдерге жатады. Референтті халық Референтті халық: шувандар; өз атауы – этель, этал. Географиялық таралуы Шуван тілі Анадыр өзенінің төменгі ағысында, Солтүстік Мұзды мұхит жағалауына жақын жерде кең таралған. Жазуы 1781 жылы И.Бенциг жазып алған 22 сөз тіркесінің және Ф.Ф.Матюшкин жазып алған 210 сөздің аудармасы сақталған. Дереккөздер