kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Банкомат карточкасы

АТМ картасы, сондай-ақ халық арасында банкомат картасы, MAC (ақшаға қол жеткізу карточкасы), клиент карточкасы,кiлт карточкасы немесе қолма-қол ақша карточкасы деген аттармен белгілі, Автоматтандырылған кассир машинасына (ATM) кіру үшін тұтынушыға тіркелгі ақпаратын алу, депозиттер, қолма-қол ақша қаражатын алу операцияларын орындау мүмкіндік беретін және т.б. мақсатында қолданылатын қаржы мекемесі арқылы берілетін кез келген төлем карточкасы. Бүгінгі ATM карточкаларының басым бөлігі - дебеттік немесе кредиттік банк карточкасы болып келеді және олар ATM карточкалары ретінде ғана пайдалануы шектелген болғанымен, ATM-карталарды қарамастан басқа мақсаттарда да қолданылып келеді. Интернеттің қарқынды дамуы ATM карталарын оларды шығарған мекемеден басқа да қаржы институттарының банкоматтарында банкаралық желілер арқылы пайдалануға мүмкіндік береді. Банкомат карточкаларын, кез келген ATM «шағын банкоматтарда», көпестердің карточкалық терминалдарында қолма-қол ақша жәшігінсіз ATM қызметтеріне қол жеткізу үшін пайдалануға әбден болады. Бұл терминалдар сатушының сату нүктесінің ішінде қолма-қол ақшасын шығармай-ақ scrip банкоматтарында пайдалануға болады. Бірінші ATM карталар 1967 және 1969 жылдары, тиісінше, Лондондағы Барклайста және Нью-Йорктегі Лонг Айландтағы Chemical Bank-пен шығарылды. Қолданысы Банкомат карточкалары - 21 ғасырдағы технологияның адамзатқа тартқан сыйларының бірі болып табылады. Себебі, банкомат карточкасын кез келген жерге салып койып жүре беруге болады, сонда ақшаңызды жоғалтып алам деп уайымдамайсыз, жоғалтып алған алған жағдайлардың озінде оны қайтадан істеп алуға болады. Ал оны тауып алған адам оның ішіндегі ақшаны банкомат теминалы арқылы шығарып алғысы келсе де оған тек сіз ғана білетін төрт таңбалы PIN құпия сандарды енгізуі керек болады. Өлшемдері Банкомат карточкалары мөлшері ISO/IEC 7810#ID-1 стандартына сәйкес, 85.60 × 53,98 мм (3.370 × 2,125 дьюм) және бұрыштарының радиусы 2.88-3.48 мм болып дөңгелектенеді; мұндай өлшеммен несиелік, дебиттік және басқа да карточкалар сияқты басқа төлем карточкалары жасалады. АТМ емес пайдаланылуы Кейбір ATM карточкалары, сондай-ақ мынандай мақсаттарда пайдалануға болады: * филиалдарда, тұлғаны сәйкестендіру операциялар үшін * Eftpos (сату нүктесі/POS) қызметтері арқылы сатып алу үшін Асыра пайдалану Магниттік жолағы бар карталарды заңсыз көшірмелерін өсуіне байланысты, Еуропа Төлемдер Кеңесімен 2003 жылы Карточкалық алаяқтық алдын алу мақсатында топ құрып, 2010 жылдың соңына дейін барлық банкоматтар мен POS-қосымшаларда чип-және-PIN шешімін пайдалануға міндеттеді. «SEPA for Cards» бұрынғы Maestro дебет картасынан толықтай магниттік жолағы талабын алып тастады. Сондай-ақ қараңыз * Төлем карточкасы * Несие карточкасы * Дебет карточкасы Сілтемелер
Али Кельменди

Али Кельменди (1900 жыл, Печ, Сербия, Албаниялық КСР - 1939 жыл 11 ақпан) - албан саяси қайраткері, Албаниядағы коммунистік қозғалысты ұйымдастырушылардың бірі. Өмірі Маусым революциясына (1924) белсене қатысты. Революция жеңілгеннен кейін 1924 жылы желтоқсанда елден кетіп, әуелі Италияға, содан кейін Австрияға, ақыры Кеңес Одағына келіп паналады. 1930 жылы Албанияға қайта оралып, маркстік-лениндік идеяларды насихаттап, коммунистік топтарды құрушылардың бірі болды, революциялық қозғалысты қайта жандандырып, өрістетуге ат салысты. Дереккөздер
Антеру Таркиниу ди Кентал

Антеру Таркиниу ди Кентал (1842 жыл 18 сәуір, Понта-Делгада (Сан-Висенте), Азор аралдары - 1891 жыл 11 қыркүйек, Понта-Делгада (Сан-Висенте), Азор аралдары, Португалия елі - португал қоғам қайраткері, ақын, сыншы. Өмірі Португалиядағы социалистік қозғалысты ұйымдастырушылардың бірі. Әдеби қызметін 1860 жылы бастады. 1865 жылы жазушы А.Ф.Каштильге жазған ашық хаты, әдеби қауым арасында үлкен пікірсайыс тудырған «Ресми сөздік және әдебиет абыройы» (1865) атты мақаласы португал әдебиетшілері реалистік мектебінің ұранына айналды. Кенталдың алғашқы шығармалары - «Беатриче» поэмасы (1863) , «Романтикалық көктемдер» (1872) т.б. өлеңдер жинақтарында романтизм әсері басым. «Қазіргі одалар» (1865, 1875) т.б. лирикалық кітаптарында реалистік әдіс үстем болды. Ол өмірінің соңғы кезіндегі бірқатар шығармаларында - «Азалы жырлар» (1892) діншілдік пен сарыуайымшылдық сарыны етек алды. Дереккөздер
Карло Понти

Карло Понти (итал. Carlo Ponti; 1912 ж. 11-желтоқсан — 2007 ж. 10-қаңтар) — итальяндық кинопродюсер. Өмірбаяны Карло Понти 1912 жылдың 11-желтоқсанында Италияның Маджента қаласында дүниеге келген. Понти құқық негіздерін Миландық университетте оқыған. Продюсерлік іспен Понти 1941 жылдан бастап айналысты жəне өз мансабында 140-тан астам фильм түсірді. Олардың қатарына Федерико Феллини («Жол»), Витторио Де Сики («Неапольдің алтыны»), Дэвид Лин («Живаго дəрігер»), Микеланджело Антониони («Суретті үлкейту», «Қызметім — репортёр») секілді көптеген итальяндық жəне əлемдік кинематографтың классиктерінің фильмдері жатады. Карло Понтидің екінші əйелі өзі əлемдік деңгейдегі жұлдызға айналдырған Софи Лорен болды. Бұл некеден оның екі ұлы, дирижер болған кіші Карло Понти (бала кезінде киноға түскен) жəне кинопродюсер болған Эдуардо Понти болды. Бірінші некеден туған Алессандро да кинопродюсер мансабын таңдады. Карло Понти 2007 жылдың 10-қаңтарында өкпе ауруынан Швейцарияның Женева қаласында дүниеден өтті. Таңдаулы фильмографиясы 1954 ж. — «Жол» 1954 ж. — «Неаполь алтыны» 1956 ж. — «Соғыс пен бірлік» 1958 ж. — «Сондай əйел» 1960 ж. — «Чочара» 1961 ж. — «Əйелдің аты əйел» 1961 ж. — «Дін қызметшісі Леон Морен» 1962 ж. — «Боккаччо-70» 1962 ж. — «Өсекші» 1962 ж. — «Альтона сопылары» 1963 ж. — «Кеше, бүгін, ертең» 1963 ж. — «Жек көрушілік» 1964 ж. — «Итальянша неке» 1965 ж. — «Оныншы құрбан» 1965 ж. — «Живаго дəрігер» 1966 ж. — «Үлкейтілген сурет» 1967 ж. — «Өрт сөндірушілер балы» 1968 ж. — «Көңілдестер» 1972 ж. — «Ақ, қызыл жəне ...» 1974 ж. — «Сапар» 1975 ж. — «Жарайсың, сұлуым!» 1975 ж. — «Мамандығым - репортер» 1976 ж. — «Оңбаған, арам əрі жауыз» 1976 ж. — «Кассандраны өткізу» Дереккөздер
Рокуэлл Кент

Рокуэлл Кент (1882 жыл 21 маусым, Тарритаун, Нью-Йорк (штат) - 1971 жыл 13 наурыз, Платтсбург, Нью-Йорк (штат), 89 жыл) - американ суретшісі, жазуышысы, қоғам қайраткері. Өмірі Роберт Хенриден сабақ алған. Балықшы, ағаш шебері болып жұмыс істеді. АҚШ-та, Ньюфаундлендте, Гренландияда тұрды. Еңбекші халық пен күрескерлер өмірін бейнелейтін «Теңіз еңбеккерлері» (1907, Нью-Бритендегі музей), «Көктемгі безгек» (1908, Мәскеу, А.С.Пушкин атындағы бейнелеу өнері музейі) т.б. көптеген сурет, гравюралардың авторы. Кент шығармашылығы американ реалистік өнері дәстүрін дамыта түсті. Антифашистік плакаттар мен карикатуралар салды. Американдық, батыс-еуропалық, орыс авторларының шығармаларын көркемдеді. Оның еңбектері дәл әрі нақты орындалып, қуатты колоритке құрылуымен ерекшеленеді. 1960 жылы кеңес халқына 900-ден астам шығармасын сыйлады. Марапаттары КСРО Көркемсурет академиясының құрметті мүшесі (1962). 1967 жылы «Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Лениндік сыйлықты алды. Дереккөздер
Кен оймасы

Кен оймасы Кен оймасы - жер бетінен төмен қарай ұзындығы 2-7 км, енінен 200-300 м-ден едәуір артық болып қазылған карьер. Көмір карьерлері мен шөгінді құм аралас кендер өндіруге арналған карьерлер көбінесе кен оймасы деп аталады. Қатты металл рудаларын өндіретін карьерлерге қарағанда кен оймасы қысқа мерзімде іске қосылады. Қазақстанда Екібастұз, Қушоқы т.б. көмір кендерінде кен оймалары бар. Ең үлкен көмір оймасы «Богатырь» жылына 50 млн т көмір өндіреді. Кен оймаларының табиғатқа зияны өте көп. Кен ойманың орнында үлкен жер астына кететін ойық қалады, оның ішінен шыққан жердің төменгі беттеріндегі заттар айналаға астынан үрген жел әсерінен таралып ол жерлерде өсімдіктер мен ағаштар өспей қалу қауіптігі бар. Дереккөздер
Федор Никитич Самойлов

Федор Никитич Самойлов(12 сәуір 1882 жыл, Гомиленки селосы., қазіргі Иванов обллысы., - 13 маусым 1952 жыл, Мәскеу облысы., Кратово Раменск ауданы).- Ресей патшалығындағы революциялық қозғалыстың қайраткері. Өмірі Тоқымашы семьясында туған. 1903 жылдан Компартия мүшесі. 1905 жылғы Иваново-Вознесенск стачкасы жетекшілерінің бірі. 1912 ж. Владимир губерниясының жұмысшыларынан мемлекеттік 4- думаға депутат болып сайланды. 1917-1918 ж.- партияның Иваново-Вознесенк комитетінің мүшесі, жұмысшы және солдат депутаттары қалалық советінің председателі, кейіннен Башқұртсанда және Украинада партия, совет жұмысында болды. 1922 жылдан РК (б) П ОК Испарт меңгерушісінің орынбасары. 1928 жылдан БК (б) П Мәскеу комитетінің Истпарт меңгерушісі. 1937 жылдан Мемлекеттік Революция музейінің директоры. 1941 жылдан дербес пенсиоенр. Партияның 12,14-17 сьездерінің делегаты; 11-сьезде Орталық Бақылау комиссиясының мүшелігіне кандидат болып сайланды. БОАК мүшесі болды. Еңбектері «Өткен күндер ізімен» (1940) кітабының авторы. Дереккөздер
Самтавро обасы

Самтавро обасы Самтавро обасы, Самтавро - ежелгі Мцхета қаласының солтүстігінде әртүрлі кезеңдерде пайда болған археологиялық ескерткіштер. Зерттеу жұмыстары 19 ғ-дың 70-80 жылдары және 1938 ж. жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде кісі жерлеудің 3000-дай түрі және орта қола дәуірінен (б.з.б 2 мың жылдықтың ортасы) ертедегі феодалдық дәуірге (б.з. 4-8 ғ.) дейінгі обалардың стратиграфиясы анықталды. Қазба кезінде тастан, қыштан жасалған табыттар, қару-жарақ, еңбек құралдары, қыш ыдыстар т.б. заттар табылған. Бұдан Самтваро обасы мәдениетімен Кавказ, Алдыңғы Азия мәдениетінің байланысын көруге болады. Самтавро обасы - Мцхета және Шығыс Грузия тайпаларының 2,5 мың жылдық тарихын бейнелейтін археологиялық ескерткіштер. Дереккөздер
Самшит

Самшит Самшит - өзі аттас өсімдік тұқымдасының бір туысы. Мәңгі жасыл, бір үйлі, дара жынысты бұта. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, шеті тегіс, жемісі қорапша. Самшиттің 40-тан аса түрі бар, негізінде Азияның оңтүстік шығысында, Жерорта теңізі аймағында, Европаның Атлант мұхиты жағалауында, Сокотра, Мадагаскар аралдарында өседі. КСРО-де 3 түрі кездеседі. Колхида С-і (B.colchica) Кіші Азияда, КСРО –де Кавказ сырты батысында өседі. Биіктігі 15-18 м, діңі тік, диаметрі 0,5 м-ге дейін, жапырағының ұзындығы 20-25 мм, ені 10-12 мм, ашық жерде 15, қалың орманда 40-60 жасында гүлдеп жеміс береді. Гиркана С-і (B.hyrcana) Иранда (Каспий жағалауы), КСРО –де Талшын тауының (Азербайджан КСР-і) төменгі аңғарларында өседі. Граб, талшын жапырақты емен, темір ағаш өскен ормандарда кездеседі. Жапырағының ұзындығы 27-35 мм, ені 10-14 мм. Мәңгі жасыл Самшит- биіктігі 8 м-ге дейінгі ағаш не 1 м-дей бұта, жапырағының ұзындығы 15-23 мм, ені 5-11 мм. Табиғи түрі Алжирде, Жерорта теңізі аймағында өседі. КСРО-де әсемдік өсімдік ретінде Қырымда өсіріледі. Самшит ағашы сүрегі сарғылт, өте қатты, ауыр, одан әртүрлі бұйым, аспап жасалады. Дің қабығы мен жапырағы ертеде дәрі-дәрімек ретінде пайдаланылған, жапырағы мен бұтақтарынан жүн бояу алынған, жапырағы улы келеді. Дереккөздер
Всеволод Васильевич Санаев

Всеволод Васильевич Санаев (25 қаңтар 1912 жыл, Тула, Ресей империясы - 27 қаңтар 1996 жыл, Мәскеу, Ресей)- кеңес және ресей киноактері, КСРО халық әртісі (1969). 1955 жылдан КПСС мүшесі. Өмірбаяны 1937 ж. ГИТИС–тің актерлік факультетін бітіріп, МХАТ және Моссовет атындағы театрда қызмет етті. Ойнаған рөлдері Кинодағы басты рольдері: Добряков («Сүйікті қызда, 1940», Емельянов ( «Ленин туралы әңгімелерінде», 1958), Козлов («Бес күн-бес түнде», 1961), Қырылдауық («Оптимисттік трагедияда», 1963, Сазонов («Бұл милицияда болған едіде», 1967), Зорин («Әулие Луканың қайта табылуында», 1970), Лукин («Азаттықта»,1973), т.б. Санаев қазақ фильмдеріне де қатысып ролін орындады. Сыйлықтары РСФСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Дереккөздер
Алексей Дмитриевич Хватов

Алексей Дмитриевич Хватов - қазақстандық агроном-химик. Ауыл шаруашылығы ғылымдар докторы. Қызмет жолы Хватов Алексей - Мәскеу университетінің химия факультетін бітірген. Химия өндірісі халық комиссариатының оқу-өндіріс комбинатының директоры, Мәскеу университетінің органикалық катализ кафедрасында доцент, Химия өндірісі инженерлерінің білімін жетілдіру институының кафедра меңгерушісі. 1941 -1945 ж. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Тәжік ССР-і Ленинабад қаласындағы химиялық комбинатында инженер, Тәжік КСР-і Ауыл шаруашылығы министрлігіне қарасты жеміс-жүзім, жидек институтында ғылыми қызметкер, бөлім бастығы. 1955 жылдан Қазақтың картоп және көкніс шаруашылығы ғылымдар зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім бастығы. 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Мартирос Сергеевич Сарьян

Мартирос Сергеевич Сарьян(28.2.1880, қазіргі Дондағы Ростов, 5.5.1972, Ереван) - совет кескіндемешісі, КСРО халық суретшісі (1960). КСРО Көркемсурет академиясының толық мүшесі (1947), Армения КСРҒА-ның академигі (1956), Социалисттік Еңбек Ері (1965). Армения КСР Суретшілер одағының председателі(1947-1951). Өмірі 1897-1904 ж. Мәскеудің кескіндеме, мүсін және сәулет өнері училищесінде оқып, 1902-1904ж. сонда В.А.Серов пен К.А.Коровин шеберханасында білімін жетілдірді. П.Гоген, А.Матисс творчествосы, импрессионизм ағымы ықпалында болды. «Көше. Талтүс.Кнстантинополь» (1910, Мәскеу, Третьяков гал), «Күнгей қысы» (1934, Мәскеудегі Шығыс халықтары өнері музейі) картиналарының, «Менің Отаным» топтамасының, (1952, Еревен,Армения сурет галериясы), портерттердің («Р.Н.Симонов», «А.Исаакян», «Палитралы автопортрет» т.б.), театр дкорация эскиздерінің (А.Спендиаровтың «Алмаст» операсы, 1938-1939, Ереван, А.Спендиаров атындағы опера және балет театры ) авторы. Сарьян еңбектері әсершілдік, сәнділік, бояу қанықтылығымен әрі азаматтық пафосымен ерекшеленеді. Сарьян творчествосы армян совет кескіндемесінің қалыптасып даму жолында ұлкен роль атқарды. Сыйлықтары Лениндік сыйлық (1961) пен КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1941)2-4 сайлау КСРО Жоғарғы Советінің депутаты. 3 рет Ленин орденімен және басқа 2 орденмен марапатталған. Дереккөздер
Саскачеван (өзен)

Саскачеван (Saskatchewan, жергілікті үндістер тілінде - тез ағатын су)- Канаданың оңтүстігіндегі өзен. Сеңгір тауларынан басталатын Солтүстік Саскачеван және Оңтүстік Саскачеван өзендернің қосылуынан құралады. Ұлы жазық пен Орта жазықты басып өтіп, Винипег көліне құяды. Ұзындығы 546 км (Оңтүстік Саскачеваның бастауынан 1928 км). Алабының ауданы 385 мың км². Негізінен қар суымен қоректенеді. Маусым-тамыз аралғында деңгейі күрт төмендейді. Қарашада қатып, сәуірде мұзы кетеді. Орташа жылдық су шығыны Те-Пас қаласы маңында 781 м³/сек. Алабының кеме жүзуге жарамды бөлігі 1450 км. Жер суландыруға кеңінен пайдаланылады. Солтүстік Саскачеван жағалауында Эдмонтон қаласы орналасқан. Дереккөздер
Тоқтықұл Сатылғанов

Тоқтықұл Сатылғанұлы (; 25 қазан 1864, Куччу- Суу қыстағы, қазіргі Ош облысы., Тоқтықұл ауданы, - 17 ақпан 1933, Сасықжиде қыстағы) - қырғыз халық ақыны, қырғыз кеңес әдебиетінің негізін салушылардың бірі. Жастайынан суырып салып, өлең шығара бастады. Әдебиетке, ақындыққа анасы Бурманның тигізген әсері мол болған. Ол музыка аспаптарында ойнайтын, ауыз әдебиетін жетік білген. 15 жасынан ақын, шешен, музыкант ретінде елге аты кең жайылады. Сартбай, Есенаман т.б. халық ақындарынан тәлім алып, айтыс өнеріне машықтанады. Халық дастандарын («Сарынжы-Бөкей», «Кедейхан» т.б.) жаттап, халық арасына таратты. С.Тоқтағұлдың даңқын шығарып, елге кең тараған жырларында («Алымхан» «Насылхан» «Айымжан », т.б.) махаббат, достық тақырыбы басым жырланды) Үстеп тап өкілдерін шенеп айтқан сатиралық өлеңдері көп («Бес қабан», «Өсімқор Шақырбай», «Еселбайдың үйленуі» т.б.) Cатылғанов Тоқтағұл 1898 ж. бай-манаптардың жалған жаласымен айыпталып, көп жыл Сібірде айдауда болды.(25 жыл) Осы кезде «Қош Елім», «Тұтқында жүргенде», «Азапқа түсті өмірім » т.б. жырларын шығарды. Ұлы Қазан революциясы С.Тоқтағұл жырларына жаңа мазмұн («Жаса,Кеңес өкіметі», « Бостандық заңы», «Туған жерім» т.б. ) берді. Ол қырғыз әдебиетінде В.И.Ленин образын («Лениндей ұлды кім туды», « Ленин ашты жолыңды» т.б.) тұңғыш жырлады. С.Тоқтағұлдың шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне аударылды. Қазақ тілінде де жеке кітап болып шықты. Тоқтағұл поэзиясы - халық тағдырының айнасы. Дереккөздер
Юлиан Глебович Саушкин

Юлиан Глебович Саушкин Юлиан Глебович Саушкин(2-тамыз 1911 жыл , Мәскеу) - кеңес экономик-геогрофы. География ғылымының докторы (1947), РСФСР-дің ғылыми еңбегі сіңген қайраткері. (1972). 1940 жылдан КПСС мүшесі. Мәскеу университетін бітірген. (1932).Мәскеу университетінің КСРО экономика география кафедрасының меңгерушісі. Ғылыми жұмыстары географияның тарихы мен теориясы, экономиккалық аудандау, ландшафтасын өзгерту, қалаларды жүйелеу, географияда математикалық тәсілдерді қолдану және экономикалық картография мәселелеріне арналған. Еңбектері поляк, жапон, румынь, итальян, болгар, испан және ағылшын тілдеріне аударылған. Дереккөздер
Садық Жүнісұлы Сафарбеков

Садық Жүнісұлы Сафарбеков (тамыз, 1902 жыл, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы - 1938, Алматы) - Қазақстанның партия және совет қызметкері. 1919 жылдан Компартия мүшесі. 1919-1920 жж.-да Ташкентте Ұлттар халкомы курсында, коммунисттік университетте (1924-1925) оқыған. 1920-1922 жж. Алматыда Жетісу облысы комсомол комитетінің секретары, 1923-1924 жж. Ташкентте Сырдария облысы бақылау комиссиясы коллегиясының мүшесі, Қосшы одағы облысы комитетінің председателі, 1925-1927 жж. Шымкент және Петропавл губерниясы., 1928-1929 жж. Алматыда Қазақ Өлкелік партия комитетінде бөлім меңгерушісі, 1930-1932ж. Ақмола округы., ауданы және Қарсақбай ауданы., 1932-1933жж. Шығыс Қазақстан облысы., 1933-1936ж. Қызылорда ауданы., 1936-1937жж. Қарағанды облысы., Гурьев округі., Батыс Қазақстан облысы., Орал қалалық партия комитеттерінің 1-2 секретары болды. Қазақстан өлкелік 6-8 партия конфкеренциясының делегаты, Өлкелік комитеттің мүшесі, Қазақстан Компартиясының 1-сьезінің делегаты, онда Қазақстан Компартиясы ОК-нің мүшелігіне сайланды. Қолданылған әдебиет *Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 9 бет
Хатай шаһ Исмаил Гейдар оғлы

Хатай шаһ Исмаил Гейдар оғлы - азербайжан ақыны және мемлекет қайраткері. Еңбек жолы Хатай өлеңді жас кезінен жазған. Ол түркі тілдес халықтар поэзиясынан, көбінесе азербайжан классиктері - Нәсими, Гази Бурханеддин, Хабиби шығармаларынан және халық ауыз әдебиетінен үйренді. Хатайдың "Он хат" және "Насихат кітабы" атты шығармалары азербайжан фольклорымен тығыз байланыста туған эпикалық туынды. Хатай шығармашылығы тек азербайжын әдебиеті ғана емес, түркі тілдес халықтар поэзиясының дамуына көп әсер етті. Оның шығармалары Таяу Шығыстағы көптеген елдерге тарады, европалық елдер тілдеріне аударылды. Дереккөздер
Итиро Хатояма

Итиро Хатояма - жапон саяси қайраткері. Токио университетін бітіргеннен кейін заң практикасымен шұғылданды. 1927 жылдан Сэйюкай партиясы басшыларының бірі атанды. 1931-1934 жж. оқу министрі болды. 2-дүниежүзілік соғыста Жапония жеңілгеннен кейін, 1945 ж. қарашада Либералдық партияның негізін қалап, саяси қызметтен шеттетілгенге дейін оның председателі болды. Демократиялық партияның президенті ретінде министрелер кабинетін басқарды. 1957-1959 ж. "Жапония - КСРО" қоғамының президенті болды. Дереккөздер
Кения (вулкандық массив)

Кения (вулкандық массив) - Африканың шығыс бөлігіндегі вулкандық массив. Географиялық сипаттамасы Африкадағы Килиманджародан (5895 м) кейінгі биік жер - Батиан шыңы (5199 м). Етегінен 1200 м биіктікке дейін ылғалды экваторлық орман, одан жоғары мәңгі жасыл және қылқан жапырақты ағаштар, экваторлық биік тау шалғыны өседі. Таудың қолданылуы 1000-2000 метр биіктік аралығында кофе, сизаль, банан плантациялары өсіріледі, тау басында көп жылдық қар мен мұздықтар бар. Кения шыңының атырабы - ұлттық бақ (Маунт-Кения). Дереккөздер
Тұрды Хасанов

Тұрды Хасанов - ұйғыр ақыны, ұйғыр совет әдебиетінің негзін салушылардың бірі. Науюайшы отбасында туған. Қызмет жолы Тұрды Хасанов 1918 ж. діни оқу орнына, 1920 ж. жадит мектебіне түсіп оқыды. 1925 ж.КСРО-ға келіп совет мектебінде білім алды. 1927 ж.Ташкентте рабфакта, педогогикалық институтта оқып жүріп, "Кутулуш" газетінде жұмыс істеді. Әдеби қызметін осы кезден бастады. Алғашқы өлеңдері "Кутулуш", "Шәрқ хәқиқити" газеттерінде жарияланды, коллективтік жинақтарда басылды. Тұрды Хасановтың негізгі еңбектері: "Төңкеріс дабылы" поэмасы, "Езгі ошағы" повесі т.б. Дереккөздер
Мамедага Ширали оглы Ширалиев

Мамедага Ширали оглы Ширалиев (13.09.1909, Шемаха, Әзірбайжан) - Әзірбайжан, тіл білімінің маманы, түрколог, Әзірбайжан диалектология ғылымынң негізін қалаушы. 1962 жылдан Әзірбайжан КСР ғылым академиясының академигі, 1941 жылы филология ғылымдарының докторы, 1943 жылдан профессор, 1947 жылы Түрік лингвистика қоғамының құрметті мүшесінің иегері, 1969 жылдан "Советтік түркология" журналының бас редакторы, 1960 жылы Әзірбайжан КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Қызмет жолы 1931 жылы Әзірбайжан мемлекеттік университетінің шығыс тану факультетін ібітірді. Ширалиев Әзірбайжан пединститутының оқытышысы, Әзірбайжан университетінің кафедра меңгерушісі және оның проректоры қызметтерін атқарды. 1949 жылы Әзірбайжан КСР Ғылым Академиясының Тіл білімі институтына қызметке ауысты. 1960 жылдан оның директоры. Ширалиевтің ғылыми-зертеушілік еңбектерінің дені Әзірбайжан диалектологиясын зерттеуге арналған. Ол – грамматика, тіл тарихы, әдеби тілдің дамуы т.б. мәселелер жайлы зерттеулердің және мектептер мен жоғары оқу орындарына арналған бірқатар оқулықтардың да авторы болып саналады. Шералиевке «Әзірбайжан диалектологиясының негіздері» атты еңбегі үшін Әзірбайжан КСР мемлеттік сыйлығы берілген болатын(1972). Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және ерекше белгілермен марапатталған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.idref.fr/071604081 Širaliev, Mamedaga Širali ogly (1909-....)]
Кемал әл-Мүлік

Кемал әл-Мүлік (шын есімі - Мохаммед Гоффари; 1847 жыл - 1940 жыл) - иран кескіндемешісі. Биографиясы Кемал әл-Мүлік - суретші отбасында туған. Тегеран институтында, Париж бен Флоренцияда оқыған. 1911 жылы Тегерандағы кескіндеме және мүсін мектебінің негізін қалады. Кемал - иран реалистік қондырғылы кескіндемесінің қалыптасуына үлкен әсер еткен қылқалам шебері. Сардар ас'ада, Азад әл-Мүлік портретінің жанрлық көріністердің, архитектуралық пейзаждардың авторы. Шығармалары негізінен Тегеран Әсемдік өнер музейінде сақтаулы. Дереккөздер
Харматтан

Харматтан, Харматан, Шарматан - жылдың құрғақ маусымында Сахарадан Батыс Африканың Гвинея шығанағы жағалуы мен Жасыл Мүйіс аралдарына қарай соғатын тым құрғақ және шаңды солтүстік шығыс пассаттың жергілікті аты. Харматтан Сахара үстіндегі антициклонға тығыз байланысты дамып, негізінен қысқы муссондар қатарына жатады. Харматтан егістік пен плантациялық дақылдарға көп зиянын тигізеді. Дереккөздер
Судзуки Харунобу

Судзуки Харунобу (1718 немесе 1725, қазіргі Токио, - 1770, Токио) - жапон график-суретшісі, кескіндемешісі, Укийе-э мектебінің өкілі. Ағашқа бедерленетін түрлі түсті гравюраның алғашқы шеберлерінің бірі. Еңбектерінің көпшілігін 1764-1770 ж. аралығында жасады. Суретші негізен қыз-келіншектер бейнесін, көше өмірі көріністерін шынайы әрі тартымды кескіндеді. Ол гравюрада тұңғыш рет көптеген тақтайша қолдану арқылы рельефті қалыптау әдісін қолданды. Судзуки шығармашылығына бояу жарқындығы мен сызықтар биязылығы тән. Дереккөздер
Бонга (әнші)

Бонга Куэнда ); шын аты Жозе Аделину Барсело де Карвалью ); 5 қыркүйек 1942 жыл, Кипири, Бенго провинциясы) — анголалық әнші, композитор және әндердің сөздерінің авторы. Бонга деген атымен көбірек танымал, сембалық және басқа жанрлардағы әндерді орындайтын әнші. Ол көбінесе ангольдық таныма әндерді орындап «ангола музыкасының елшісі» титулына ие болды. Оның сүйікті музыкалық аспабы - диканза. Ол танымал ангола әндерін және композицияларын әртүрлі тілдерде орындайды: португалша, кимбундша, умбундша және Луанда қаласының жаргон тілінде орындады. Дискография Студиялық альбомдары * 1972 — Angola 72 (Morabeza Records, Португалия); (1997 — Lusafrica, Франция) * 1974 — Angola 74 (Morabeza Records, Португалия); (1997 — Lusafrica, Франция) * 1976 — Angola 76 (Morabeza Records, Португалия) * 1978 — Raízes (Morabeza Records, Португалия) * 1978 — Racines (Playasound, Франция) * 1979 — Kandandu (Le Chant du Monde, Франция) * 1981 — Kualuka Kuetu (Plygram, Португалия) * 1984 — Marika (Playa Sound, Франция) * 1985 — Sentimento (Le Chant du Monde, Франция) * 1987 — Massemba (Vidisco, Португалия) (massemba – мн. ч. от semba) * 1988 — Reflexão (Discosette, Португалия) * 1989 — Malembe-Malembe (Discosette, Португалия) * 1990 — Diaka (Discosette, Португалия) * 1991 — Jingonça (Discosette, Португалия) * 1992 — Gerações (Discosette, Португалия) * 1993 — Mutamba (Discosette, Португалия) * 1993 — Tropicalíssimo * 1993 — Traditional Angolan Music * 1994 — Fogo na Kanjica (Vidisco, Португалия) * 1995 — O Homem do Saco * 1996 — Preto e Branco (Vidisco, Португалия) * 1997 — Roça de Jindungo (Vidisco, Португалия) * 1998 — Dendém de Açúcar (Vidisco, Португалия) * 1999 — Falar de Assim (Vidisco, Португалия) * 2000 — Mulemba Xangola (Lusafrica, Франция) * 2003 — Kaxexe (Lusafrica, Франция) * 2004 — Maiorais (Lusafrica, Франция) * 2008 — Bairro (Lusafrica, Франция) * 2011 — Hora Kota (Lusafrica, Франция) * 2016 — Recados de Fora (Lusafrica, Франция) Концерттік альбомдары * 1996 — Swinga Swinga (запись коцерта на фестивале HeimatKlange, Берлин, тамыз 1995 года) * 2005 — Bonga Live * 2009 — Best Of Bonga Жинақтары * 1988 — Angola (Playasound, Франция) Бернаром Лавильемен бірге * 1991 — Pax em Angola (Rounder,АҚШ) * 1993 — Katendu (Melodie, Франция) * 1995 — 20 Sucessos de Ouro (Discosette, Португалия) * 2000 — Semba N′Gola (Musique Tropique, АҚШ) * 2001 — O'Melhor De Bonga Сыртқы сілтемелер * https://www.facebook.com/BongaOfficial/photos/pb.330341660372687.-2207520000.1430513088./889313684475479/?type=1&theater * [http://www.youtube.com/watch?v=mCCd54kZUEE] Бонга «Comeram a fruta» өлеңін орындауы
Гелиос

Гелиос немесе Гелий немесе Ээлиос) ( ) — ежелгі грек мифологиясында күн құдайы, Гиперион (осы жерден оны лақабаты Гиперионид шықты) және Теян деген алыптардыңың баласы; кейбір нұсқаларда - Гиперион мен Ирифессаның баласы, Селена мен Эостың баласы. Еврипирда Гелиостың кезінен бері, барлық затты көретін күн құдайы ретінде барлығын білетін көріпкел құдай Аполлонмен; осы жерден Гелиостың басқа есімі – Фебос. Сирсалық Ферекидада, Гелиосты Зевске ұқсатады, Феаген бойынша, Гефестпен, Аполлонмен және отпен ұқсастырады. Дионисиа Скитобрахион бойынша, Гелиостың өзі – Эриданда батырылған бала. Коттаның сөйлегені бойынша, бес Гелиос болған: # Зевстің баласы, Эфирдің немересі. # Гиперионның баласы. # Гелиопольдағы Гефесттің баласы, Ниланың немересі. # Родостық батырлардың ұрпағы, Аканфо деген нимфа Родоста туған. # Колхидтағы Ээт пен Киркидің әкесі. Гелиос Гефестке Афродита Ареспен жатады деп айтады, осы үшін Афродита Гелиостың ұрпақтарына жау болды. Персефонаны Аид ұрлап кеткенін Деметраға айтады. Гомер бойынша, Гелиос – сиырдың жеті табынының және қойдың жеті табынының иегері. Оның сиырлары, Сицилиядағы Артемисияда тұрды және оларды Фаэтиса мен Ламптия нимфалары бақты. Әр таңда, аспанға көтерілгенде және әр кеш Океанға түскенде, Гелиос өзінің мәңгі жас жануарларына сүйсінеді. Дереккөздер
Келі-келсап

Келі-келсап — тары, бидай, т.б. дәнді дақылдарды түйетін, ұнтайтын қатты ағаштан жасалған құрал. Келі түрлері Ағаш келінің екі түрі болады: тақта келі, шұңғыл келі. Бұл келінің түбінің жайпақ, тегіс немесе шұңғыл болып келуіне байланысты. Шұңғыл келі тарыны қаралау, ақтауға пайдаланылса, тақта келі жармалап, ұнтақтауға қолданылады. Тақта келінің түбі тегістеу келеді де, келсап дәл тиіп, дәнді майдалауға, ұнтақтауға қолайлы болады. Жасалуы мен құрылысы Ағаш келінің қайың, қарағаш сияқты қатты ағаштан ойып жасайды. Мұның темірден жасалған түрін темір келі деп атайды. Келінің түйгіш ағашы яки темірі болады, оны келсап деп атайды. Келсаптың келіні түйгіштейтін басы салмақты етіп жасалады, қолға ұстайтын жерінен қолайлы бос тұтқа шығарады. Дереккөздер
Готфрид Келлер

Готфрид Келлер (1819 жыл 19 шілде, Цюрих - 1890 жыл 15 шілде, Цюрих) - швейцар жазушысы. Неміс тілінде жазған. Шығармашылығы Келлердің әдеби қызметі 1846 жылдан басталып, ол иезуиттерге қарсы саяси өлеңдерімен көзге түсті. 1848-1855 жылдары Германияда болып, Л.Фейербахтың материалистік философиясымен танысты. Келлердің «Зельдвиладан келген адамдар» (1856, 1874), «Жеті аңыз» (1872), «Цюрих новеллалары» (1878) мен «Мартин Зеландер» романында (1886) өзі өмір сүрген кездегі Швейцария халқының өмірін жан-жақты бейнеледі. Ол XIX ғасырдағы неміс прозасы шеберлерінің бірі болды. Дереккөздер
Кекіру

Кекіру - ауаның іштен ауыз арқылы кенет сыртқа шығуы. Кекіру туралы Кекіру қарын мен ұлтабардың жалғасатын жері түйіліп, оған қоса қарын, құрсақ, бауыр еттерінің рефлекторлы жиырылуынан пайда болады. Сау адам өте сирек кекіреді. Жиі қайталанып тұратын кекіру қарын гастриті, ішек-қарын ойық жарасы ауруларының, сондай-ақ, бауыр ауруларының белгісі. Кейде кекіргенде ауаға қосыла ішкен тамақ та шығады (әсіресе сәбиге тамақты көп бергенде). Кекіруден шыққан ауаға кейде асқазан қышқылы қосылып, оның дәмі ащы болуы да мүмкін. Иісі жағымсыз кекіру іштегі тамақтың шіри бастауының белгісі. Дереккөздер
Шалы Кекілов

Шалы Кекілов (, 1906 жыл, Кеши ауылы – 8 қазан 1943 жыл) — кеңестік және түрікмен ақыны, Аман Кекиловтың үлкен ағасы. Өмірбаяны Кедей шаруы отбасында туған. Шығармалары 1927 жылдан бастап жарияланды. 1932-1936 жылдары Түрікменстан Жазушылар Одағында, баспа орындарында қызмет етті. «Қыздар мұңы» (1928), «Бостандық бағы» (1928), «Қыздарға» (1932) атты өлеңдерінде әйел теңдігін жырласа, «Колхоз жолы - социализм жолы» (1931), «Қызыл-Арват жөндеу зауытында» (1935) т.б. шығармалары коллективтендіру мен индустрияландыру тақырыбына арналды. Ұлы Отан соғысына қатыса жүріп, «Иван-ағай» (1942), «Карел орманында» (1943) атты поэмалар жазды. Ұлы Отан соғысында қаза тапты. Дереккөздер
Фридрих Август Кекуле

Фридрих Август Кекуле (, 1829 жыл 7 қыркүйек, Дармштадт — 1896 жыл 13 шілде, Бонн) — неміс химик-органигі. Өмірбаяны 1856-1858 жылдары Гейдельберг университетінің приват-доценті. 1858 жылдан Гент университетінің (Бельгия), 1865 жылдан Бонн университетінің профессоры. Неміс химия қоғамының президенті (1886). Кекуле 1854 жылы тиосірке қышқылын, 1856 жылы гликоль қышқылын алды. 1872 жылы Нидерланд химигі А.Франшимонмен (1844-1919) бірге үшфенилметан және антрахинон алған. Оның негізгі жұмыстары теориялық химия саласына арналған. 1854 жылы ол алғаш рет күкірт пен оттектің қос валенттілігін (қос негізділігін) болжап айтты. Неміс химигі Г. Кольбемен бір мезгілде көміртектің төрт валентті элемент екенін анықтады. Ол кейінгі жылдары көп атомды радикалдар теориясын толықтырды. А. М. Бутлеровтың химиялық құрылыс теориясын ароматты қосылыстарға қолдануға болатынын дәлелдеді. Бензолдың жай және қос байланыстары алмасатын циклдік формуласын ұсынды (1865). Дереккөздер {{Ambox }}
Урхо Калева Кекконен

Урхо Калева Кекконен (, 1900 жыл 3 қыркүйек, Пиелавеси - 1986 жыл 31 тамыз, Хельсинки) - Финляндияның мемлекет және саяси қайраткері. Өмірбаяны 1926 жылы Хельсинки университетінің заң факультетін бітірді; заң ғылымдарының докторы, 1936 жылдан парламент депутаты. 1956 жылға дейін Аграрлық одақ партиясы жетекшілерінің бірі. 1936-1937, 1944-1946 жылдары юстиция, 1937-1939 жылдары ішкі істер министрі. 1946-1947 жылдары парламент төрағасының орынбасары, 1948-1950 жылдары парламент төрағасы, 1950-1956 жылдары премьер-министр. 1956 жылдан Финляндия республикасының президенті. КСРО-ға бірнеше рет сапар шекті. КСРО мен Финляндия арасындағы достық қарым-қатынасты жақтады. Дереккөздер {{Ambox }}
Хармаш-Кёрёш

Хармаш-Кёрёш - Венгрия және Румыния жеріндегі өзен. Тисаның ірі солжақ саласы. Бихор тауынан Кришул-Негру және Металич тауынан Кришул-Алб бастауларынан басталып, орта және төменгі ағыстарында каналды және шлюзді арнамен Орта Дунай ойпаты үстімен ағып отырып, Чонград қаласы түбінде Тиса өзеніне құяды. Ұзындығы 500 км, алабы 27 537 км 2 . Су деңгейі жаңбыр және қар суына байланысты көктемде көтеріліп, жаз бен күзде төмендейді. Орташа су шығыны сағасында 105 м 3 /сек. Хармаш-Кёрёшке Хортобадь-Бреттьо құрғаиу каналы құяды. Кеме жүзеді. Дереккөздер
Ахнаф Ибраһимұлы Харисов

Ахнаф Ибраһимұлы Харисов - башқұрт совет жазушысы, әдебиет зерттеушісі. 1944 жылдан КПСС мүшесі. Башқұрттың ғылымға еңбек сіңірген қайраткері, филологиялық ғылымдар докторы, профессор. Шаруа отбасында туған. Қызмет жолы Башқұр мемлекеттік педогоикалық институтының тіл-әдебиет факултитетін бітірген. Ұлы Отан соғысы жылдары Ахнаф Совет Армиясы қатарында болды. 1948-1951 ж. Башқұртстан Жазушылар одағы басқармасының председателі, 1952 жылдан КСРО Ғалымдар Академиясының Башқұр филиалы тарих, тіл және әдебиет институтында ғылыми-әкімшілік қызметтер атқарды. "Әдебиет теориясы", "Әдеби көріністер", "Башқұр халықтарының әдеби мұрасы" атты күрделі еңбектер жарияланды. Ахнаф - орта мектепке арналған башқұрт әдебиеті оқулықтарының авторы. Дереккөздер
Хари

Хари, Джамби - үлкен зонд архипелагының Суматра аралығындағы өзен. Ұзындығы 600 км, алабының ауданы 40 ың км 2 . Барисан жотасының шығыс беткейінен басталып, Оңтүстік Қытай теңізінің Берхала бұғазына құяды. Жоғарғы ағысы таулы, орта ағысы жазық, төмен ағысы кең кең көлемдегі батпақты өңірдің үстімен өтеді. Ірі салалары - Тебо, Табир, Тембеси. Дереккөздер
Лука Никифорович Харитонов

Лука Никифорович Харитонов - якут совет тіл маманы, филолгиялық ғылымдар докторы, профессор, Якут және РСФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері, Якут АССР-інің еңбек сіңірген мұғалімі. Қызмет жолы 1922 ж. якут педогогикалық техникумын, 1926 ж. Н.К.Крупская атындағы Коммунистік тәрбие академиясын бітірді. 1926-1936 ж. Якутияда оқу-ағарту саласында қызмет істеді. 1936-1939 ж. КСРО Ғалымдар Академиясының Тіл және жвзбвлвр институты аспирантурасында оқыды, 1939-1948 ж. Якут мемлекеттік педогогикалық институты филология кафедрасының, 1948-1972 ж. КСРО Ғалымдар Академиясы Якут филиалының Тіл, әдебиет және тарих институтында якут тілі мен әдебиеті секторының меңгерушісі болды. Атқарған еңбектері Луканың ғылыми-зерттеу еңбектері, негізінен якут тілінің грамматикасы, орфографиясы және тарихы, лексикологиясы мен лексикографиясы жайында жазылған. Лука мектеп пен жоғарғы оқу орындарына арналған якут тілі оқулықтарының авторы, орысша-якутша, якутша-орысша сөздіктерді құрастырушылардың бірі және олардың редакторы болды. Дереккөздер
Қызыл кендір

Қызыл кендір – кендірлер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Биологиялық сипаттамасы Биіктігі 120 см, сабағы тік, түксіз, қызыл қоңыр. Бұтақтары қарама-қарсы орналасқан. Жапырағы таспа тәрізді, ұзындығы 2-6 см, ені 5-20 мм. Гүлі сабақ, бұтақ басына шоғырланған. Гүл шоғы сыпыртқыға топтанған. Тостағаншасының ұзындығы 2 мм, көк түсті. Күлтесі алқызыл, ұзындығы 6-8 мм. Тұқымы уақ, сопақша, желайдары бар. Өсу аймағы мен таралуы Қызыл кендір өзен аңғарында, көл жиегінде, сирек те болса сортаң жерде өседі. Орта Азияда, Батыс Сібір мен Шығыс Сібірде, Моңғолияда, Қытайда таралған. Қазақстанда биік тау бөктерінен басқа барлық аймақта кездеседі. Қолданылуы Қызыл кендір талшықтары тоқыма өндірісінде қолданылады, жіп, арқан есіледі. Шырынында, жапырақ паренхимасында 2-7% каучук болады. Дереккөздер
Персей

Персе́й — ежелгі грек мифологиясының батыры, аргоссалық акрисия патшаның қызы Даная мен Зевстің баласы. Горгона Медуза құбыжығының жеңімпазы, Андромеда патшайымының құқарушысы. «Илиадада» (XIV 320) ол туралы айтылған. Туылуы Аргостың патшасы Акрисий, оракулдан оның қызы Данаяның баласынан, яғни немересінен ажал табатыны туралы естіді. Тағдырынан қашуын қалап, Акрисий өзінің қызын мыстан жасалған мұнараға қамап қояды, ал басқа нұсқасы бойынша, қола мен тастан жасалған бөлмеге қамайды. Бірақ, Данаяны жақсы көріп қалған жайатқыш Зевс, алтын жаңбыр сияқты бөлмесіне кіреді. Осыдан кейін Даная Персейді туады. Қорқып қалған Акрисий, қызы мен немересін жәшікке салып және оны жақсылап тұрып жамап қоюға бұйрық беріп, жәшікті теңізге тастайды. Жәшік толқындар арқылы, Серифос аралдарының жағасына келгенде Даная мен Персей құтақарылды. Саяхат Персей алғашында серфиялық ақсүйек Диктистің үйінде тәрбиеленді. Сосын, Полидект патшаның, Диктистің ағасының бұйрығымен, Горгона Медузасының басын алып келуге жібереді. Горгона Медуза – бір көз қарасымен адамды тасқа айналдыратын құбыжық. Афина мен Гермес Персейге көмектесті. Нимфалар оған бас киіммен аяқ киімдер сыйлады. Немесе Гермес бас киім мен аяқ киім сыйлады, ал Гефест гауһар орақ берді. Немесе, Гермес оған қылыш берді. Персей Герместің бос бауыры болды, тағы да Аидтан дулыға алды. Дереккөздер
Ханс Криститан Хансен

Ханс Криститан Хансен - дат мемлекттік және саяси қайраткері. 1929 -1937 ж. "Дания ауыл-аудан жастар ұйымында" - жауапты қызметтерде болды. 1939-1941 және 1945-1953 ж, ауыл-аудандық партияның секретары, 1955 ж. ақпаннан оның председателі болып істеді. 1936 жылдан парламент мүшесі. 1953-1955 ж. сыртқы істер-министр, 1958 жылға дейін сыртқы істер министрі қызметін қоса атқарды. Дереккөздер
Қызыл жүзген

Қызыл жүзген (Қызыл жүзгін Calligonum aphyllum) - жүзген туысына жататын бұта. Биологиялық сипаттамасы Биіктігі 1-2 м, қабығы қызыл не күрең. Жапырағы ұсақ, ұзындығы 1,5-3 мм. Қолтық гүлдері 2-ден гүл сидамына орналасқан. Жемісі - домалақ, ұзындығы 16-20 мм, ені 15-18 мм жаңғақша. Өсу аймағы мен таралуы Қызыл жүзген құм, шағылда өседі. Кавказ, Батыс Сібірде, Орта Азияда, Қазақстанда Батыс Қазақстан облысында, Атырау облысында, Ақтөбе облысында, Қызылорда облысында, Бетпақдала, Мойынқұм, Қызылқұмда, Зайсан алқабында кездеседі. Маңызы Қызыл жүзген құм бекітеді, бір жылдық жас бұтақтарын қой, түйе жейді. Ара гүлінен бал жинайды, илік заттар алынады, отын ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Такаси Хара

Такаси Хара (2 қыркүйек 1856 жыл - 4 қараша 1921 жыл)- жапон саяси қайраткері. 1900-1901 ж. қатынас жолдар, 1906-1908, 1911-1912 және 1913-1914 ж. ішкі істер министрі. 1914 ж. Сэйюкай партиясының президенті болып сайланды. 1918 ж. Жапониядағы алғашқы парламенттік партиялық үкіметті басқарды. Такаси үкіметі Қытайға қарсы агрессиялық қимыл жасау саясатын қолдады. Дереккөздер
Леонид Игнатьевич Хан

Леонид Игнатьевич Хан - агроном-экономист, совхоз өндірісінің көрнекті ұйымдастырушысы. Сoциал Еңбек Ері. 1959 жылдан КПСС мүшесі. Қызмет жылдары 1945-1952 ж. Ташкент облысының колхоздарында түрлі қызметте болды. Ташкент ауыл шаруашылығы техникумын, К.А.Тимирязев атындағы ауыл шаруашылық академиясының экономика факультетін бітірген. Ол жамбыл облысының "Қордай" астық совхозында бас агроном, 1954 жылдан "Көкқайнар" қызылша совхозының директоры. Дереккөздер
Иәркандий Хамушахун

Иәркандий Хамушахун Иәркандий Хамушахун - ұйғыр ақыны. Әл-ауқатты отбасында туған. Ақсу уәлаятында басшы қызметін атқарып, ағарту жұмысына көп көңіл бөлді. Ә.Фирдаусидің "Шаһнамасын" ұйғыр тіліне қара сөзбен аударды. Кейін бұл аударма Ташкент, Қашғар, Қашмир қалаларында "Шаһнама туркий" деген атпен жарияланған. Иәркандийдің өмірі мен шығармашылығы толық зерттелмеген. Дереккөздер
Қызыл алма

Қызыл алма немесе Недзвецкий алмасы (Malus niedzwetzkyana) - раушангүлділер тұқымдасының алма туысына жататын ағаш. Биологиялық сипаттамасы Биіктігі 5-8 м, қабығы қоңыр, қызыл. Жас шыбықтары қызыл-қоңыр, кейде қара болады, майда түкті. Жапырағының ұзындығы 7-10 см, ені 3-6 см, жиегі тілімді, тығыз, қызғылт, астыңғы беті түкті. Жапырақ сағағы қызыл. Гүлі қоңыр-қызыл, қоңыр-сары. Жемісі күлгін-қызыл. Тұқымы қара-қоңыр болып келеді. Өсу аймағы мен таралуы Қызыл алмалар таулы ормандарда өседі. Батыс Қытайда, Орта Азияда таралған. Қазақстанда Қаратау, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. Оңтүстік Қазақстанда қолдан өсіріледі. Дереккөздер
Қызықшы

Қызықшы, масқарапаз - өзбек халық театрының актері. Театр туралы Ол туралы деректер орта ғасыр әдебиетінде кездеседі. Қызықшылар ойыны импровизацияға негізделіп, үстем тап өкілдерін сынаумен болды; көріністе би мен музыка пайдаланылды. XIX-XX ғасырдың басында кең өріс алды. Қызықшылар театрының дәстүрі өзбек кеңес театр өнерінің, әсіресе ұлттық музыкалық-драма жанрының өркендеуіне игі әсер етті. Олардың сауығы қазақ елінде кең таралған қулардың өнеріне жақын болды. Дереккөздер
Хам

Хам - діни мифология бойынша Нұх пайғамбардың үш баласының бірі. Әкесі Нұхты мазақ еткені үшін құдай Хамды бүкіл ұрпағымен құл болып өт деп қарғапты. Інжуде шығу тегі және тілдері әр түрлі көптеген халықтар Хамның ұрпақтары деп аталады: кушиттер, хананейлер, пунтилер, хеттер, вавилондықтар және т.б. Хам туралы аңызды Яһуди абыздары және құл иеленушілер құлдықты ақтау үшін пайдаланды. Ауыспалы мағынада Хам арсыз, дөрекі мінезді адамды бейнелейді. Дереккөздер
Хамар-Дабан жотасы

Һамар Дабаан жотасы - Байқал көлінің оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағалауындағы тау жотасы, негізінен Бурят жерінде орналасқан. Ұзындығы 350 км, биіктігі 2370 м. Гнейс кристалды тақта тас, базальттан түзілген. Солтүстік беткейі - қайыңды-балқарағайлы орман. 2000 м-ден жоғарыда таулық тундра өсімдіктері өседі. Дереккөздер
Кецай Кеккетын

Кецай Кеккетын (1918 жыл, Камчатка облысы, Тигиль ауданы - 1943 жыл) - коряк жазушысы. Өмірі Ленинградтағы Солтүстік халықтары институтына түсіп оқыған, өз елінде жаңа әліпби жасау Комитетінің инструкторы қызметін атқарды. Ол Эвныто туралы әңгімесіне өз әкесінің өмірін негіз етіп алған. Бұдан кеңестік құрылысқа белсене қатысқан күрескердің бейнесі көрінеді. Бұл әңгіме «Коряк» (1936) 1958 жылы орыс тілінде жарияланды. «Хоялхот» повесінде (1939) кулак қысымынан жәбір көрген жігіт пен қыздың революцияға дейінгі тағдыры туралы болады. «Соңғы айқас» (1936) повесінде Сібір халықтарына тән кәсіптік ерекшеліктер суреттелінеді. Ол А.С.Пушкин, А.П.Чехов т.б. шығармаларын коряк тіліне аударып, мектеп оқулықтарына енгізді. Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлікпен қаза тапты. Дереккөздер
Модибо Кейта

Модибо Кейта (; 1915 жыл 5 маусым — 1977 жыл) - Мали Республикасының мемлекет және саяси қайраткері. Өмірі Мамандығы - мұғалім. Мали халқының ұлт-азаттық күресіне белсене қатысқаны үшін француз үкімет органдары қуғынға салды. 1946 жылы Африка демократиялық бірлестігін құруға және оның Франция Суданындағы секциясы - Судан Одағы партиясының негізін қалауға ат салысты. 1947-1968 жылдары Судан Одағы партиясының бас хатшысы. 1956 жылы Бамако қаласының әкімі және француз ұлттық жиналысының депутаты. 1959 жылы Мали Федерациялық Республика болып жарияланғаннан кейін Кейта үкімет басына келді. 1960 жылы 22 қыркүйектен Мали Республикасының президенті әрі премьер-министрі болды. 1968 жылғы қарашадағы әскери төңкерістің салдарынан үкімет басынан кетті. Дереккөздер
Франсиско Кеведо-и-Вильегас

Франсиско Кеведо-и-Вильегас (1580 жыл 26 қыркүйек, Мадрид - 1645 жыл 8 қыркүйек, Вильянуэва-де-лос-Ифантес) - испандық сатирик жазушы. Өмірі Дворян отбасында туған. Жан-жақты білім алған. Кеведо-и-Вильегас көзқарасы мен шығармашылығына Испания мәдениетінің Қайта өркендеу дәуіріндегі дағдарысы әсер етті. Ол өзінің «Түс көру» (1627) сықақ өлеңдерінде қоғамдағы жағымсыз қылықтарды аяусыз әшкереледі. «Дон Паблос алаяқтың өмір тарихы» (1926) сияқты роман да жазды. Дереккөздер
Кезнар

Кезнар - лөк пен маядан туған будан. Маңызы Кезнар түйе тұқымын жақсартуға қолданылады. Оның жүні, сүті, өнімі маядан кем болады. Алайда, шаруашылық мақсатта шөлге төзімді және мықты болып келеді. Кезнар деп аталуының себебі - оның өркешінің алдыңғы жағында сәл кезеті болады. Кезнарға лөк шөгерілсе, одан кердері нар туады, бұл тұлғасы, шаруашылық қасиеті тұрғысынан аруанаға жақын. Қазақстанның Атырау облысында көп өсіріледі. Дереккөздер
Әлім Хакимов

Әлім Хакимов - Совет Одағының Батыры. КПСС мүшесі. Қызыл Армия қатарына 1939 жылы шақырылды. Әскери училищені бітірген. 1945 ж. 15 қаңтарда БАУЫРЫМ ТУБЕК АТЫН ЖАЗСАЙ ЖӘНЕ ДЕ СТАРА ДЕГЕН ДЕРЖАВА ҚАТЕ ЕМЕС ПЕ? түбегіндегі Стара державсында майор Әлім Хакимовтың батальоны жаудың қорғаныс шебін бұзып, Висла өзенін бірінші болып өтті. Батальон 12 сағат бойы жаудың 15 шабуылына қарсы тойтарыс беріп, оларды үлкен шығынға ұшыратты. Қызыл тулы, Суворов орденді № 143 Конотоп-Коростеньск атқыштар дивизиясының батальон командирі, майор. Дереккөздер
Альпинарий

Альпинарий немесе Альпы тас төбешігі — шағын тау ландшафт түрінде тастар мен өсімдіктерді ұштастырып жасалған гүлзар. Көбіне бұл гүлзар түрінде альпы және субальпы белбеуінде өсетін литофит-өсімдіктер отырғызылады. Әдетте альпинарий ортасына немесе бір жақ ажанына ірі тас орнатады, оның маңына кішірек тастар, ал тастар арасына - гүлдерді отырғызады. Әсіресе кішкене су бойындағы альпинарий көрікті болып келеді. Өсімдіктердің тауда өсетін табиғи түрлерін таңдап алған дұрыс. Альпинарийді қиыршық тас төселіп кәрізделген жерге жасап, оның үстіне шымтезек, ірі құм және аздаған қиыршық тас немесе құмтас араластырылған шым топырақ тас төсеп тастау керек. Негізінен кілем іспетті келетін, жатаған өсетін немесе аласа және орташа, әдемі гүл жаратын, яки жапырағы әдемі өсімдіктерді бөлек-бөлек етіп егіп тастайды. Аз мөлшерде биік өсімдіктерді де егуге болады. Альпинарийге ең жақсысы - бәйшешек, зағыпыран, жатаған құртқашаш, жуа, мускар, нарцис, көкнәр еккен дұрыс. Дереккөздер
Жер орбитасы

Жер орбитасының формасы эллипс тәрізді. Ол күн төңірегіндегі тұспалды тегістік арқылы жүріп өтеді, оны орбиталдық жазықтық деп атайды. Жер орбитасының ұзындығы 940 миллион км құрайды, ал Жердің жылдамдығы секундына 30 км - ге тең. Қаңтар айында Жер Күнге біршама жақындайды, ал шілдеде барынша алыстай түсе Температура Континенталдық жер қыртысы төменгі қабатының температурасы Цельсий бойынша шамамен 1000 градусқа тең. Ядроның үстіңгі қабатының температурасы Цельсий бойынша 3700 - ден 4300- ге дейінгі градусты құрайды, ал ядроның ішіндегі температура шамамен 7000 градусқа тең, яғни Күннің бетіндегіден де жоғары. Сыртқы сілтемелер
Дарвин будандары

Дарвин будандары (, ) — Дарвин қызғалдақтары және Фостер қызғалтағының будандыру нәтижесі Бойы биік өсетін (70 см-ге дейін), түсі айқын, бокал пішіндес үлкен гүлі бар өсімдік. Негізінен қызыл сары, ақшыл сары, аралас түстілері де болады. Ерекшелігі - едәуір мерзімде гүлдейді, көбею коэффициенті жоғары және ерте көктей алады. Сорттары * Апельдорн - қызыл жирен; * Дипломат - қып-қызыл; * Оксфорд - қошқыл қызыл; * Парад - алқызыл Дереккөздер
Қызамық тұқымдасы

Қызамық тұқымдасы (Vacciniaceae) - қос жарнақты, мәңгі жасыл не жапырағын тастап отыратын бұта. Биологиялық сипаттамасы Сабағы тік, кейде төселмелі, бүтін жиекті жапырағы кезекті орналасқан. Гүлі қос жынысты, күлтесі, тостағаншасы 4-5 жапырақшалы, аналығы төмен жатынды, 4-5 ұялы. Жемісі - көп тұқымды жидек, сирек те болса қуашақ. Өсу аймағы мен таралуы Тропиктерде, субтропиктерде өседі. Иран, Ирак, Скандинавия, Жапонияда, Солтүстік Америкада, Кіші Азияда, Жерорта теңізі аймағында таралған 35 туыс, 800 түрі, Кавказ, Батыс Сібір мен Шығыс Сібірде, Моңғолияда 2 туыс, 9 түрі бар. Қазақстанда Тобыл, Мұғалжар алқабында, Ақмола облысы мен Ақтөбе облысында, Алтай, Тарбағатайда 2 туыс, 5 түрі кездеседі. Кәсіптік маңызы Жемісінде сахароза, глюкоза, фруктоза, лимон қышқылы, С витамині бар, шырын алынады. Шарап жасауда, кондитер өнеркәсібінде, тосап жасауда, медицинада асқазан бұзылғанда дәрі ретінде қолданылады. Әсемдік үшін де өсіріледі. Дереккөздер
Құяш

Құяш, Құяс - ежелгі заманғы қаланың орны. Қала туралы деректер Құяш қаласы жөніндегі алғашқы деректер Махмұд Қашқаридің еңбектерінде көп кездеседі. Оның анықтауынша, бұл қала Барсханның сырт жағында, түріктер мен шігілдер мекендеген жерде орналасқан. Джувейни бұл қаланы Алмалықтың жанындағы мекен деп жазды. Ал, басқа бір деректер бойынша Құяш Іле өзенінің оңтүстігінде, Құлжа өлкесінде. Құяш қаласы моңғол заманында Шағатай ұлысының астанасы болды. Дереккөздер
Құтлық қаған жазуы

Құтлық қаған жазуы - Моңғолияның Орхон өзені бойындағы көне заманғы жазба ескерткіш. Түркологиялық әдебиеттерде табылған орнына қарай Онгин ескерткіші деп те аталады. Құтлық қаған жазуы Жазу екінші түрік қағандығын орнатып, 692 жылы қайтыс болған Құтлық қағанға арналған. 12 негізгі және 4 қосымша жолдан тұрады. 1891 жылы Н.Я.Ядринцев Құтлық қаған жазуын тапқан, В.В.Радлов оның тұңғыш аудармасын жасап, баспаға шығарды. Бұдан кейін де аударғандар: Х.Н.Оркун, С.Е.Малов, Г.Глаузон. Жазуда Құтлық қағанның, Білге қаған және Күлтегіннің әр түрлі жорықтары баяндалады. Тұңғыш түркі қағандығын орнатқан Бумын қаған жөнінде кейбір деректер кездеседі: «». Мұнда орхон ескерткіштерінде кездеспейтін кейбір таңбалар ұшырасатындықтан, В.В.Радлов Құтлық қаған жазуын Орхон-Енесай жазбалары аралығындағы жазуға жатқызады. Дереккөздер
Молла Шакир

Молла Шакир Молла Шакир(1805 жылы Кучар қаласында дүниеге келген) – ұйғыр ақыны. Өмір жолы Молла Шакирдің өмірі мен шығармашылығы жөнінде деректер сақталмаған.Оның бір ғана «Зәпәрнама» («Жеңіс кітабы») атты дастаны табылды.Онда ұйғыр халқының Маньчжур басқыншылығына қарсы өз тәуелсіздігі үшін ерлік күресін суреттеген. Дастанның көшірме нұсқасы Үрімжі қаласындасақтаулы.1957 жылы ықшамдалған нұсқасы баспа бетінде жарияланды. Дереккөздер