kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Фил Нил

Фил Нил ; - Ағылшын футболшысы. 1951 жылы 20 ақпанда Ирчестер қаласында өмірге келді. 1980 жылы Еуропа чемпионатына, 1982 жылы әлем чемпионатына қатысты. Ұзақ жылдар бойы "Ливерпуль" сапында жарқырап, көптеген жүлделерге қол жеткізді. Статистикасы Ұлттық құрама Жетістіктері «Ливерпуль» * Англия чемпионы (8): 1975/76, 1976/77, 1978/79, 1979/80, 1981/82, 1982/83, 1983/84, 1985/86 * Лига кубогы (4): 1980/81, 1981/82, 1982/83, 1983/84 * Англия суперкубогы (5): 1976, 1977, 1979, 1980, 1982 * Еуропа Чемпиондар кубогы (4): 1976/77, 1977/78, 1980/81, 1983/84 * УЕФА кубогы: 1975/76 * УЕФА Суперкубогы: 1977 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.thisisanfield.com/columnists/2006/06/exclusive-interview-phil-neal/ Thisisanfield.com Exclusive interview] *[http://www.liverpoolfc.tv/team/past_players/players/neal/ Official past players at Liverpoolfc.tv] *[http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=387 Player profile at LFChistory.net] *[http://www.lfchistory.net/player_articles_view.asp?article_id369&player_id387 Exclusive interview at LFChistory.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_international.asp?HeroID=11286 Phil Neal England Biography part 1 1976–77 at Sporting-heroes.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_international.asp?HeroID=11287 Phil Neal England Biography part 2 1978 – маусым 82 at Sporting-heroes.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_international.asp?HeroID=11288 Phil Neal England Biography part 3 1982 World Cup-83 at Sporting-heroes.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_international.asp?HeroID=3760 Phil Neal England caps part 1 at Sporting-heroes.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_international.asp?HeroID=3761 Phil Neal England caps part 2 at Sporting-heroes.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_club.asp?HeroID=3509 Phil Neal part 1 1974/75-1977/78 at Sporting-heroes.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_club.asp?HeroID=7519 Phil Neal part 2 1978/79-1982/83 at Sporting-heroes.net] *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_club.asp?HeroID=3509 Phil Neal part 3 1983/84-1985/86 at Sporting-heroes.net]
Ирма Ивановна Муллонен

И́рма Ива́новна Му́ллонен (29 қаңтар 1956 жылы туылды) — орыс тілі маманы, филологиялық ғылым директоры, мемлекеттік Петр атындағы профессор, РАН центіріндегі Карельск орталығының тіл институтының директоры. Өмірбаяны 1978 жылы мемлекеттік Петр университетінде тарих-филологиялық факультетті бітірді, мамандығы финс тілі мен әдебиеті. 1978 жылдан 1981жылға дейін Карельс атындағы АН КСРО филлиалында оқып білім алды. 1981 жылдан — Карельс атындағы РАН центірінің тіл, әдебиет және тарих институтының сотруднигі болып тағайындалды. 1983 жылы Тартуда үміткер диссертациясын қорғап қалды. 1993 жылдан — финск тілі және әдебиет факультетінде балтық маңы Петр ГУ филологиясы мен дәстүр кафедрасында жұмыс істеді. 2000 жылы Йошкар-Олада дәрігер диссертациясын қорғап қалды. 2005 жылдан бастап — д ИЯЛИ КарНЦ РАН директоры болып сайланды.
Қойбағар (тұзды көл)

Қойбағар — Ертіс алабындағы тұзды көл. Географиялық орны мен сипаты Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы Шұға ауылынан солтүстікке қарай 12 км жерде, теңіз деңгейінен 94 м биіктікте жатыр. Аумағы 7,6 км², ұзындығы 4,4 км, енді жері 2,7, жағалау бойынша ұзындығы 14,6 км. Шарасында жыл бойы су болады. Өсімдігі Батыс жағалауы жазық, қамыс, құрақ өскен, қалған жағалаулары жарқабақты. Суы қатты минералданған. Көктем айларында мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Қойбағар (өзен)

Қойбағар – Обаған алабындағы өзен. Географиялық орны мен сипаты Қостанай облысы Қарасу ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 32 км. Бастауы Бастауын Астана-Қостанай темір жол бойындағы Дружба ауылынан төменгі бұлақтардан алып, Симферополь Қарасу өзеніне оң жағынан құяды. Гидрологиясы Арнасының жоғарғы ағысы жазық жермен, Степное ауылынан төменде сайлы-жыралы өңірмен ағады. Бұл бөлігіндегі жағалауы жарлауытты келген. Сағасында (Симферополь ауылы маңында) шағын жайылма түзейді. Арнасында жыл бойы су болады. Негізінен жер асты суымен (грунт суымен) толығады. Алабының 30%-дан астамы егістікке жыртылған. Қалған бөлігі мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Қойбағар (тау)

Қойбағар – Қызыларай тауларының оңтүстік-шығысындағы аласа тау. Географиялық орны мен сипаты Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қошқар ауылының оңтүстік-батысында 20 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 731 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 3 км. Беткейі жайпақ, батыс бөлігінде қорымтастардың үйіндісі шоғырланған. Солтүстік-шығысында Қошқар, батысында Желтау таулары, оңтүстігінде Қоғалыжайдақ, шығысында Үшоба бұлақтары бар. Өсімдігі Таудың қоңыр топырағында көкпек, боз, бетеге, жусан, бұталар өседі. Дереккөздер
Қойбағар (қыстау)

Қойбағар (қыстау) - Шығанақ көлінің оңтүстік-шығысында жатқан қыстау. Географиялық орны Павлодар облысы Ақтоғай ауданы Балтасап ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде. Қарасу өзенінің сол жағалауында орналасқан. Жер бедері мен өсімдігі Теңіз деңгейінен 100 м биіктікте жатқан қыстаудың жер бедері тегіс жазық келген. Құрғақ даланың қызғылт қоңыр топырағында бетеге, селеу, төскейшөп, сарсазан, қау, т.б. сораң шөптесіндер және өзен аңғарында шалғынды өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Черчилль (тау)

Черчилль таулы тізбегі Әулие Илья таулары маңында орналасқан. Бұл тауда ең биік Квартернари жанартауы бар. Бона тауындағы биіктігі 5005 м-ді құрайтын ең биік шың кіші Черчилль тауының орта беліне 4 шақырым жерде кесекөлденең жатыр. Черчилль және оның көршісі Бона тауы мұз басып жатқаң ірі стратожанартаулар болып табылады. Черчилль биіктігі бойынша АҚШ-та төртінші және Солтүстік Америкада жетінші орынды иеленеді. Черчилль жанартауы атқылаған жағдайда бүкіл Юкон және Солтүстік-Батыс аумақтың оңтүстік бөлігіне айтарлықтай зардаптар әкелетін еді. Черчилль тауына алғаш рет 1951 жылы Р.Гейтс пен Ч.Линдберг көтерілген. Ғалымдардың пайымдауынша, тау негізінен жас жанартау жыныстарынан тұрады. Черчилль тау тізбегіндегі шың күрделі, оған шығу өте қиын Черчилль тауынан Ақкүл өзені бастау алады. Жанартаудың күл қоры 25 тен 5 шаршы шақырымға бағаланады. Бұл жанартаудың солтүстік-батыс Канададағы және таяу жатқан шығыс Аляскадағы 340000 шаршы шақырым аумақты зақымдау қаупі болған. Дереккөздер
Элгон

Элгон тауы сөнген жанартау болып табылады. Ол Кения мен Уганда шекарасында екі жаққа созыла орналасқан. Таудың биіктігі 4321 м-ді құрайды. Тау биіктігі бойынша Кенияда екінші, ал Африкада төртінші орынды иеленеді. Элгонның биік шыңы Вагагай деп аталады. Тау жергілікті турғындар үшін ағаш, бад бамбук, жабайы аңдар еті және дәрілік өсімдіктер сияқты түрлі өнімдерімен бағалы. Ол Найробидан 470 шақырым қашықтықта орналасқан. Тау жалпы 169 шаршы шақырымды алып жатыр. Таудың төменгі баурайы өсімдіктерге бай. Ал Элгонның солтүстік бөлігі құрғақ болып келеді. Элгон 1968 жылы саябақ ретінде жарияланған болатын. Мұндағы климат ылғалды. Осының әсерінен таудың құрғақ 5 аймағы біраз дымқылданады. Жылдық жауын-шашын көлемі 1,270 мм-ден асады. Элгон тауы Ұлттық саябағы 169 шаршы шақырым аумақты алып жатыр, ол таудың солтүстік-шығыс жағында орналасқан. Құрғақ кезең маусымнан тамыз айына дейін жәнө желтоқсаннан наурыз айына дейін созылуы мүмкін. Дегенмен кез келген сәтте жауын жауып кетуі ықтимал. 1896 жылы С.В.Хоблей тауды толығымен айналып шыққан алғашқы еуропалық атанды. Таудың баурап алатын әсемдігі аймақты демалыс орнына айналдырды. Таза ауасы мен тамаша табиғаты саяхатшылардың жиі келуіне ықпал етеді. Элгон тауының шыңдары Дереккөз 1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Какапо

Какапо — әлемдегі ең ерекше тотықұс түрі. Оның салмағы 4 келіні құрайды. Ол құс болғанымен, ұшуға қабілетсіз. Түн мезгілінде жан кешіп, азық іздейді. Экологиялық апат және егеуқұйрық, мысық әсерінен табиғат аясында жойылып кеткен. Қызықты деректер Жаңа Зеландиялық ғалымдар какапо папугайының санын арттырып, оларды орманды алқапқа қайта алып келмек. Бірақ, өкінішке орай какапо папугайы хайуанаттар бағында өте баяу қалыпта көбейіп жатыр. Галерея Дереккөздер
Фокс

Фокс тауы 100 000 жыл бұрын орын алған қуатты жанартау жарылысы нәтижесінде пайда болған. Оның Жоффра тауларындағыдай Кананскисе көлі мен өте биік шыңдар бар. «Бомбалар» деген атпен белгілі көлденең жолақты тау жыныстары Фокс тауының қатты атқылауының дәлелі болып табылады. Жанартау атқылау барысында сыртқа шыққан магма қатып, «бомба» пішіндес болып қалған. Олардың кейбіреулерінің ені 1 м-ден асып түседі. Фокс тауы бөктеріндегі жайқалған өсімдіктер бірқатар ұсақ жануарлар үшін қорған болады. Қыс мезгілінде аталған «бомбалардың» үстінде жылынып жатқан кесірткелер мен басқа да бауырымен жорғалаушылар көзге түседі. Жаздың аптап ыстық күндері өсімдіктер жануарларды күннен қорғайды. Және де шалғынды аймақ жердегі құстардың, мысалы, бөденелердің жүмыртқалауына өте қолайлы. Фокс тауы провинциялық саябағы күндіз ғана қызмет етеді. Үлкен кратері бар конус пішінді Фокс тауы ежелгі жанартау болып табылады. Фокс тауы Альберта - Британия Колумбия шекарасына, Калгаридың оңтүстік-батыс бөлігіне дейін созылып жатыр. Робсон тауы Фокс тауының батыс қақпа жағында 7 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол Хайуей жағынан тамаша көрініс береді. Оның географиялық координаталары: 18 °49 ‘0 “О, 145° 50’ 0”Ш. Фокс тауы жолы құрғақ Калверт аймағындағы Стейт Хайуэйдің шығыс жағындағы Фокс Глейсиер елді мекенінің оңтүстігінде 3 шақырым қашықтықта орналасқан. Азғантай лава ағынды кратері бар конус пішінді шыңның биіктігі 120 м-ді қурайды. Дереккөздер
Хасан (жанартау)

Хасан тауы, Хасандаг - Түркиядағы Нигде провинциясындағы сөнген жанартау болып табылады. Оның биіктігі 3253 м-ді құрайды. Қазіргі уақыттағы шыңға жақын орналасқан кальдералар б.з.д. 7500 жыл бұрын пайда болған. Тау «Хасан Даги» деген атпен де белгілі. Таудың әсем табиғатын көпшілік сүйіп тамашалайды. Орталық Анадолыдағы массивті қос шыңды стратожанартау салдарынан Хасан тауындағы төрт кальдера қираған. Соның нәтижесінде ені 4-5 шақырымды қурайтын кальдера пайда болды. Хасан Даг Чатал халқы ұшін құрметті тұлға болған. Хасан Даг XII ғасырда II Кылычарслан сұлтанның тұсында армия командирі болған. Кратердің батыс жағында Хасан Дагтың зираты бар. Тауға көлікпен жету мүмкін емес. Сол себепті тау шыңына шығу үшін алты сағат бойы жаяу жүруге тура келеді. Ал, қыс мезгілінде Хасан тауына көтерілу өте қауіпті. Таудың биік шыңдарын одан сәл кішілеу шыңдар қоршап турады. Бұл көрініс Хасан тауы нөкерлері қоршап тұрған патша бейнесін елестетеді. Хасан сөнген жанартау болып есептеледі. Хасан тауының бөктерінде мәдени әрі тарихи құндылықтар бар. Олар: Нора ежелгі қоныстары, Саригол шіркеуі және т.б. Шыңда тұрып Орталық Анадолы үстіртің сонымен қатар бүкіл Кападокияны тамашалауға болады. Хасан тауының қар басқан шыңының биіктігі - 3268 м. Ол Ақсарайдағы жолдан ары қарай алыс аймақта орналасқан. Хасан тауы мәдени саяхаттау орталығы болып табылады. Хасан тауы Орталық Анадолыда биіктігі бойынша екінші орын алады. Дереккөздер
Кения (тау)

Кения тауы танымал саяхат орталығы болып табылады. Тау Найробидің солтүстігінде 180 шақырым қашықтықта орналасқан. Кения тауын Найроби мен Тиканың зәулім ғимараттарын- да турып та та- машалауға болады. Кения тауы биік таулы аймақта жатыр. Тау 3200 м биіктікте тұр. Ол қорғалатын аймақ болып саналатын Кения Ұлттық саябағында орналасқан. Кения тауы Кениядағы ең биік тау болып саналады. Ол Африкада биіктігі бойынша екінші орынды иеленеді. Таудың ең биік шыңдары: Батиан - 5199 м, Нелион - 5188 м және Ленана - 4985 м. Бұл - сөнген жанартау. Ол соңғы рет, жуықтап алғанда, 2,6— 3,1 млн жыл бұрын атқылаған. Кения тауы экваторлық аймақта орналасқан. Онда тамаша жартастар мен мұздықтар бар. Кения тауындағы ең биік шың - Нелион шыңы. Кения — 2 миллион жыл бұрын пайда болған сөнген жанартау Көлдер мен көгалдарда, түрлі өсімдіктерге мен тамаша атта серуендеу адамға тамаша әсер қалдырады. Тауда 12 мұздықтың қалдықтары бар. Қазіргі кезде аталған еріп жатыр деген деректер бар. Кения тауының Жабайы табиғатты қорғау ұйымы жойылуға аз қалған жануарларды Ұлттық саябақтар мен қорықтарға көшірді. Өте сирек кездесетін аң, қустарды аңшылар мен басқа да қауіптерден қорғау үшің қауіпсіз аймақтарға орналастырып, бақылауға алды. Кения тауының кейбір аймақтары ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген. Дереккөз 1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Полибутадиен

Полибутадиен — бутадиенді полимерлеу арқылы алынатын қанбаған карботізбекті үлкен молекулалы қо- сылыс. Бутадиен - 1,3 полимерлеу әдісіне және реакция жағдайына байланысты Полибутадиеннің бірнеше изомерін түзеді. Оның қасиеттерінде кейбір айырмашылықтары болғанымен, бұлар каучук болып есептеледі. Полибутадиен бензолда, көмірсутектердің галоген туындыларында ериді. Бутадиеннің полимерленуі арқылы каучукке ұқсас полимер түзетіндігін С. В. Лебедев (1909) анықтады. Полибутадеин алудың бірнеше әдісте- рі белгілі. Мысалы, натрий бутадиен каучукті металл натриймен әсер ету ар- қылы алуға болады. Осы әдіспен КСРО-да 1932 ж. синтездік каучук алынды. Циглер катализаторының А1- (С2Н6)з+ТіС1 көмегімен алынатын Полибутадиен кейбір қасиеттері жағынан табиғи каучуктен артық. Полибутадеин каучугы автомоб. шині, резина бұйымдарын жасауда т. б. қолданылады. Дереккөздер
Евгений Дмитриевич Поливанов

Поливанов Евгений Дмитриевич (12. 3. 1891, Смоленск,— 25. 1. 1938) — орыс шығыс зерттеушісі, түрколог. Петербург университетінің профессоры (1919). Ол 1912 ж. Петербург университетін және шығыс практикалық академиясын бітірген соң, сонда салыстырмалы тіл білімі кафедрасында (жетекшісі — И. А. Бодуэн де Куртенэ) қалдырылды. 1917 ж. Сыртқы істер халық комиссариатын құруға қатысып, онда 1918 ж. февралына дейін Шығыс елдері бөлімін басқарды. 1921 ж. Мәскеуде, кейін Ташкентте (1926 ж. дейін) Коминтернде қызмет етеді. Дереккөздер
Мессин жер сілкінісі

Мессин жер сілкінісі - 1908 жылы 28 желтоқсанда Мессин шығанағы және Сицилия мен Апеннин түбегінің арасында болған. Нәтижесінде Мессин және Реджо-Калабрия қалалары қираған. Бұл Еуропадағы ірі зілзала. Сілкініс 28 желтоқсан күні сағат таңғы 5:20-де Мессин шығанағы түбінде басталады. Шығанақ түбіндегі дүмпу 15−20 минут сайын қайталанған биіктігі үш метр үш цунами туғызды. Екінші сілкіністе ғимараттар қирай бастаған. Сицилия және Калабария аралдарындағы жиырма шақты елді мекен қирайды. Мессин қаласының 60 000 тұрғыны қаза тапқан. Калабрия жағалауының екі ауылының тұрғындарының 43,7%-ы мерт болған.. Дереккөздер
Hello Nasty

Hello Nasty — америкалық Beastie Boys тобының бесінші студиялық альбомы. Альбом 1998 жылдың 14 маусымда «Capitol Records» лейблінде жарық көрген. Альбом алғашқы аптасында 681 000 данасымен сатылып, «Billboard» чарттарында бірінші орынға шықты. 1999 жылы альбом «Үздік альтернативті альбом» және «Үздік рэп-орындаушы дуэт немесе топ» («Intergalactic» әні үшін) номинацияларында екі «Грэмми» сыйлығын алды. Композициялар тізімі Дереккөздер
Мұғаллакат

Мұғаллакат - өлең түрі. Көне араб поэзиясында (исламға дейінгі) бірнеше ғасыр бойы тек ауызша түрде тарап, қазіргі заманға 8-10 ғасыр жазбалар жеткен. Мұғаллакат жайлы Мұнда әр ақын өзінің артықшылары жайында, кейде біреуді мадақтау сипатында өлең айтқан. Араб, тәжік, парсы, әзірбайжан әдебиетінде бар. Әуезов 1946 жылы Жамбылдың 100 жылдық тойында жасаған "Жамбылдың айтыстағы өнері" атты баяндамасында айтыс жанры, суырыпсалма ақындық өнер, импровизация жайында айта келіп: "Олардың арасынан айтыстың дәл өзін ұстанған - арабта мұғалакаттауды тудырушылар бір алуан" деген (20 томдық шығармалар жинағы, 8 том, 180-бет). 1948 жылы шыққан көп томдық "Қазақ әдебиеті тарихының" 1-томына жазған "Айтыс өлеңдері" тарауында "... арабта жәрмеңкелерге жиналған ақындардың айтысқан жарыс өлеңдері қағазға жазылып, көпшілік оқуына, сынауына қолайлы етуп, жәрмеңке ортасына ілініп қойылатын болған. Ол айтыс өлеңдерін арабтар Мұғаллакат деген" деп пікір білдірген. Дереккөздер
Жазира Жаппарқұл

{{Спортшы { } }} Жазира Әбдірахманқызы Жаппарқұл (1993 жылы 22 желтоқсанда туған) — қазақстандық зілтемірші, әлем чемпионаттарының екі дүркін күміс жүлдегері, 2010 жылғы жасөспірімдер арасында Олимпиада чемпионы, 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс иегері. Өмірбаян Оның ең алғашқы жаттықтырушысы, дене шынықтыру пәнінен сабақ берген және осы спортқа алып келген кісі - Дүйсенбек Құрманбеков. Жазира жаттығу кезінде жұлқа көтеруден 123 келіні, серіппе көтеруден 150 келіні оңай еңсереді. Алматыда өткен әлем чемпионатында (2014 ж.) 69 келі салмақта сынға түскен 20 жастағы Жазира Жаппарқұл қоссайыста 262 келі салмақты еңсеріп, күміс жүлдеге ие болды. Жазира өзінің басты қарсыласы Ре Ын Хиден (КХДР) 3 келі ұтылды. Жазира Жа­п­парқұл екінші ретте 118-ді ала ал­мағанмен, соңғы мүмкіндігінде тө­­бе­сіне тік көтерді. Ол қытай қызы Ю Я Ченнен бір­неше грамға ауыр болған соң бұл бағдарла­ма бойынша үшінші орында қалды. Жазира Жаппарқұл 140 келіден бастап, екіншісінде 144 келіні ал­ғанымен, төрешілер есепке алған жоқ. Үшінші тәуекелге шыққан Жазира бәрібір бұл салмақты бағындырды. Алматыда өтіп жатқан әлем чемпионатында (2014 ж.) 145 келі көтерген Ре Ын Хиден (КХДР) әлем чемпионы атанды. Дереккөздер
Керинчи

Керинчи тауы Индонезиядағы ең биік жанартау болып табылады. Керинчи тауы Индонезиядағы орталық-батыс Суматраның Пегунунганда аймағында орналасқан. Бұл жердің өзіне тән ерекшелігі - қоршалып тұрған бассейннен 2400-3300 м биіктікте орналасқан емен ағаштарының орманы бар. Керинчи тауының маңы Ұлттық саябақ болып табылады. Керинчиға Керсик То елді мекені арқылы көтерілуге болады. Керинчи жыл сайын атқылап тұратын басқа индонезиялық жанартаулармен салыстырғанда белсенді жанартау болып табылады. Керинчи соңғы рет 2004 жылы атқылаған болатын. Тау басынан 1000 м биіктікке таралған күкіртті түтіннен тұратын бұлттар шыққан. Жанартау әлі күнге дейін атқылауда. Саябақта әлемге танымал ең ірі гүлдер өседі. Олардың қатарында адам шошырлықтай ірі, паразит болып табылатын қызыл гүл Рафлезия Арнольди және биіктігі 2 м болатын алау іспетті Аморфоппалус Титанум гүлі де бар. Ол жерден түрлі құстарды тамашалауға болады. Керинчи тауында мүйізтұмсықтар, жолбарыстар, пілдер, аюлар мен жабайы жануарлар кездеседі. Керинчи тауы шыңының биіктігі 3805 м-ді құрайды. Ол - Ириан-Джая Пунсак Джаявиджаядан кейінгі Индонезиядағы ең биік екінші тау. Аталған тау батыс жағалауға таяу Пенинунгуан Букит Барисанда, аралдың батыс орталық бөлігіндегі Джамби провинциясында орналасқан. Керинчиге жеңіл көлікпен Падангтан 6-7 сағат уақытта Керск Туо елді мекені арқылы көтерілуге болады. Керинчи алғаш рет 1934 жылы атқылаған болатын. Дереккөздер
Киркпатрик

Киркпатрик - Антарктидағы биік тау. Ол Дикерсон тауының батысында 8 шақырым қашықтықта орналасқан. Киркпатрик өз тау тізбегінде де, трансантарктикалық таулар тізбегінде де ең биік нүкте болып табылады. Ол Батыс Антарктида тізбектерінен бастау алады. Киркпатрик тауы ең қысқа, бірақ Антарктида тізбегіндегі ең биігі болып табылады. Киркпатрик тауында Антарктидадағы ежелгі хайуандардың тасқа айналған бейнелері көп кездеседі. 1907-1909 жылдар аралығында тауға алғаш көтерілген және оған атау берген Британ антарктикалық экспедициясы болатын. Тау экспедицияны қаржыландырған глазголық демеушінің құрметіне сол адамның есімімен аталған болатын. Киркпатрик тауында ғылыми мәлімет бойынша алғашқы динозавр табылған. Оны ірі жыртқыш Криолопозавр деп атаған. Киркпатрик тауының ең жоғарғы қатпары базальттан тұрса, Хансон құрылымы негізінен құмтастан құралады, ал басқа қатпарлар жанартау қалдықтарынан тұрады. Киркпатриктің биіктігі Эверест тауымөн салыстырғанда 305 м-ге аз. Киркпатрик тауының құрылымында бірнеше қатпар бар, олардың әрқайсысы әртүрлі тау жыныстарына жатады. Киркпатрик тауы үнемі мұз жабынын жамылып жатады. Таудың биіктігі - 4528 м. Киркпатрик тауына шығуға ең қолайлы ай - сәуір айы. Дереккөздер
Мирза Ибрагимов

Мирза Ибрагимов (15 (28) қазан 1911 Оңтүстік Әзірбайжан провинциясы, Иран - 17 желтоқсан 1993 Баку, Әзірбайжан) — әзірбайжан жазушысы, драматург, қоғам қайраткері. Әзірбайжанның халық жазушысы (1961), Әзірбайжан ғылым академиясының академигі (1954—1958), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1951), КСРО Жоғарғы кеӊесініӊ депутаты (1937—1991) Еңбектері "Мұхтар досыма" ("Қазақ әдебиеті", 1957, 28 қыркүйек ), "Мұхаң бізбен мәңгілік бірге" ("Лениншіл жас", 1967, 7 желтоқсан) мақалаларыда Әуезовке деген ыстық ықыласын, достық көңілін білдірген. Қазақ жазушысының 90 жылдық мерейтойына қатысып, 1987 жылы 2 қыркүйекте Мәскеудегі Одақтар үйінде салтанатты кеште баяндама жасады. Ал "Қарапайым ұлылық" атты естелігінде: "Ол Шығыс пен Еуропа мәдениетінің әрі-бергісін жатқызып-өргізетін. Әсіресе өз қазақ халқының ауыз әдебиеті, тарихы мен мәдениетіне келгенде, жатқан бір шексіз-шетсіз алып мұхит еді. Ол осы өз топырағының дәстүрінен молынан сусындаған болатын. "Абай" көп тілге жайылып, тарап кетті, табынушылары да қисапсыз. Бірақ ол қашан да ұстамды, қарапайым еді, өзңн әдебиеттің қатардағы еібеккері есептейтін. Бірде сөз, бірде-бір мінезінен тоқтық, асқақтық сезі деп, жеткіншек ұрпақты жақсылардан үлгі алуға шақырады. Дереккөздер
Эми-Кусси

Эми-Кусси тауы - Тибести тау тізбегіндегі ең биік тау. Ол солтүстік-батыс Чадтағы Тибести массивіндегі Фаяның солтүстік-батысынан 166 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл тау пирокластикалық қалқанды жанартау болып саналады. Эми-Кусси жанартауы - Тибестидің оңтүстік бөлігіндегі биік қалқанды жанартау. Жанартау Тибести массивіндегі бірнеше жанартаудың бірі болып табылады. Ол теңіз деңгейінен 3445 м биіктікте орналасқан. Тау өзін қоршап түрған қүмды жазықтан 2,3 шақырым биіктікке көтеріліп тұр. Тау маңында Куси деп аталатын елді мекен бар. Эми-Кусси - белсенді жанартау. Ол голоцен дәуірінде пайда болған деген деректер бар. Аталған жанартау алғаш рет 1938 жылы атқылаған. Эми-Кусси жанартауы 4600 шаршы шақырымды алып жатыр. Эмми-Куси әйгілі марсиандық жанартау Элизиум Монстың баламасы ретінде қолданылған болатын. Жанартауда екі кратер бар. Сондай-ақ онда екі кальдера бар. Оның сыртқысының ені 12-15 шақырымға дейін барады. Біріншісінің диаметрі - 12x15 шақырым, ал екіншісінің көлемі 2-3 шақырымды қурайды. Тереңдігі - 350 м. Кальдераның ішінен қалқанның сыртқы бүйіріне қарай көптеген лава күмбездері, шлак конустары және лава ағындарын байқауға болады. Оның ені 60-тан 80 шақырымға дейін жетеді. Эми-Куссидің биіктігі 3445 м-ді құрайды. Дереккөздер
Малиндиг

Малиндиг тауы Маридюк аралындағы өң ірі тау болып табылады. Малиндиг тауға шығу мен аралға жорық жасау жағынан альпинистер арасында өте танымал. Ол өзінің табиғи құрылысымен еркешеленеді. Тау аралдың оңтүстік шетінде Сибуян теңізіне жақын орналасқан. Малиндиг тауы жабайы өсімдіктерге бай. Бүл тауда түрлі жабайы жануарлар мекендейді. Бұл сөнген жанартаудың үш шыңы бар. Оған көтерілу оңай. Филиппин аралдарында америкалықтар билік еткен кезеңде, Малиндиг тауларын олар «Марланга тауы» деп атаған болатын. Бұл атау кейіннен өзінің бастапқы атауы «Малиндиг тауы» деп өзгертілді. Малиндиг жанартау ормандары Мариндюктің оңтүстік шетінде орналасқан. Малиндиг бұрынеы кезде Марланга деген атпен танымал болған. Малиндиг Тагалог ауданының дәл орталығында орналасқан. Ол жерден Миндороны, Верде аралын және Оңтүстік Лусонды тамашалауға болады. Малиндиг тауында күкірт пөн Буэна-Вистадағы Малбог ыстық булақтарының болуына байланысты тау белсенді жанартау болып саналады. Ол бұрын-соңды атқыламаған. Осыған қарамастан ол белсенді жанартау болып табылады. Малиндигтауы солтүстікте 13,2694 0 және 121,9922 0 шығыс бойлық координаталары бойынша орналасқан. Малиндиг — аралдағы альпинистер мен саяхатшылар көп келетін ірі тау. Дереккөздер
Пинатубо

Пинатубо - Лусон күрделі жанартау тізбегінде орналасқан. Бұл Лусон аралының батыс-орталық бөлігіндегі ең биік шыңдардың бірі болып табылады. Пинатубо - белсенді стратожанартау. Оның бұрынғы шыңының биіктігі 1745 м-ді құрайды. Бул жанартау 500 жыл бұрын орын алған ірі эруптивті атқылаулар нәтижесінде пайда болған лава күмбезінің қыры болуы мүмкін. Пинатубо еңістеу беткейден небәрі 600 м және айналасындағы таулардан 200 м ғана биіктікте орналасқан. Оны сырттай тамашалау қиындық тудырады. 1991 жылдың 15 маусымындағы атқылауға дейін Пинатубо доғад тік күмбезді болатын. 1991 жылғы атқылау бүкіл әлемге сезілді. Ол 10 миллиард тонна магма, 20 млн тонна SO2-ні бөліп шығарды. Нәтижесінде өте көп мөлшердегі минералдар мен металдар жер бетіне шығарылды. Пинатубо Три Кабусилан тау қыратында орналасқан. Пинатубо жанартауының 1992 жылғы атқылауы кезінде көп адам көз жұмған. Атқылау кезінде небәрі 9 сағат ішінде жанартаудағы барлық материалдар- дың 90%-ы жер бетіне шыққан болатын. Пинатубода күлмен қоса алғанда, 15-30 млн тонна күкірт газын бөліп шығарады. Пинатубо бурын андезит және дацит сияқты жанартаулық тау жыныстарынан тұратын. Жанартау, шамамен аләанда 500, 3000 және 5500 жыл бурын атқылаған. Дереккөздер
Раусу тауы

Раусу тауы страто жанартау болып табылады. Раусу Жапониядағы Хоккайдоның Ширетоко түбегінде орналасқан. Раусу тауы Жапониядағы белгілі 100 таудың бірі болып табылады. Таудың Оннебетсу және Ширетоко деп аталатын негізгі шыңдары бар. Раусу тауы Ширетоко түбегіндегі ең биік тау болып табылады. Хоккайдо аралы - Жапониядағы негізгі төрт аралдың бірі. Ол көлемі бойынша Хонсюдан кейінгі орынды иеленеді. Раусу тауы - Хоккайдо аралының солтүстік-шығысында орналасқан жанартау. Бұл таудың ашылу фестивалі жыл сайын 3 шілдеде өткізіледі. Себебі, дәл осы уақытта тауға шығу науқаны басталады. Раусу тауы Шари және Раусу қалаларының арасында орналасқан. Раусу тауынан Жапониядағы қоңыр аюды кездестіруге болады. Раусу тауы өзінің әдемілігімен, жабайы табиғатымен және адам аяғы баспаған жұмбақ жерлерімен танымал. Тау бүкіләлемдік мұра болып табылады. Раусу тауының биіктігі 506 м-ді құрайды. Раусу тауының маңында Раусу елді мекені бар. 2010 жылғы санақ бойынша онда 6010 адам болған. Елді мекен 400 шаршы шақырым аумақты алып жатыр. Раусу стратожанартаулардың бір түрі болып табылады. Дереккөздер
Рисири

Рисири тауы Жапониядағы Хоккайдо аралының жағалауында орналасқан. Оны «Рисири Фудзи» деп те атайды, себебі оның конус пішіндес түрі Фудзи тауына ұқсайды. Бүл таудың ашылу фестивалі жыл сайын шілде айының 2-3-і күндері өткізіледі. Өйткені осы мейрамда тауға шығу науқанын ресми түрде ашық деп жариялайды. Тау кейінгі плейстоцен дәуіріндегі 130000-18000 жыл бұрынғы сілтілі және сілтісіз тау жыныстарынан тұрады. Рисири тауы - Рисири аралының дәл ортасында орналасқан. Оның биіктігі -1721 м. Рисири - сөнген жанартау. Пон тауы Рисири тауының беткөйіндө орналасқан шағын шың болып табылады. Оның шыңына Рисири тауының 3-ші бекетінен бастап есептегенде 30-40 минутта немесе Хайм Пондтан есептегенде 60-90 минутта жаяу жетуге болады. Хайм Понд есімді кісі Рисири тауының етегінде су қоймасын жасаған өкен. Рисири тауында қыс мезгілінде 2- 3 м-ге дейін қар жауады. Рисири аралының маңы 1965 жылы Ұлттық саябақ деп жарияланды. Мүнда түрлі жабайы гүлдер бар. Рисири аралы Хоккайдоның солтүстік шетінен 20 шақырым қашықтықта тұр. Оның айналу шеңбері 60 шақырымды қүрайды. Рисири тауына шығу өте күрделі. Тау шыңына апаратын екі жол бар, бірі Ошидомари деп аталады. Ол жолмен көбінесе кәсіби деңгейі орташа альпинистер көтеріледі. Ал екіншісі Кутсугла деп аталады. Ол кәсіби деңгейі жоғары альпинистерге арналған. Рисири - Жапониядағы жүз белгілі таудың бірі. Дереккөздер
Тейде

Тейде тауы - Ұлттық сая- бақтың табиғи демалыс орны. Саябақта көп тараған өсімдіктің түрі - Тейде ақ шілігі. Аталған жанар- тауды Біріккен * Ұйымының табиғи апаттар зардаптарын азайту комитеті Декадалық жанартау деп атаған болатын. Таудың атауы испан тілінде «Ечид» және «Ечейд» деген атаулардан шықса керек. Ол «тозақ» деген мағынаны білдіреді екен. Тейде тауы Ұлттық саябағының аумағы өте кең, ол адам аяғы баспаған тасты қурылымдарға, дала гүлдері мен емен ормандарына ұласып, түрлене түседі. Саябақтың аумағы 18900 гектарды қурайды. Мунда өсетін өсімдіктің турі көп. Ағаштар, әдемі гүлдермен қатар тауды мекендейтін түрлі жәндіктер, қустар мен басқа да жануарларды кездестіруге болады. Бұл аймақ әлемдегі ең қызықты табиғи аймақтар қатарына қосылған. Тейде тауы теңіз деңгейінен 3718 м биіктікте орналасқан. Тейде тауы 2007 жылы 29 маусымда ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұралар тізі- міне енгізілді. 1954 жылы Тейде жанартауы өзінің аумағы мен кіршіксіз табиғатының арқасында «Ұлттық саябақ» деген дәрежеге ие болды. Теңіз деңгейінен 3718 м, ал Атлант мұхиты түбінен 7500 м биіктікте орналасқан Тейде тауы Испаниядағы ең биік тау болып саналады. Тейде жанартауы соңғы рет 1909 жылы атқылаған болатын. Ол әлемдегі ең ірі жанартаулар арасында З-ші орынды иеленген. Сонымөн қатар Тейде Атлант мүхитындағы ең биік тау болып саналады. Галерея Дереккөз 1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Террор (жанартау)

Террор тауы Антарктидадағы Росс аралының шығыс бөлігін қамтыған базальт қалқанды жанартау болып табылады. Бұл жанартаудың қалқан жақтарында көптеген күл конустары мен күмбездері бар. Террор тауының көп бөлігін қар мен мұз басқан. Бүл қалқанды жанартау болып табылады. Ол көлемі бойынша Росс аралындағы үш жанартаудың арасында екінші орынға ие. Террор тауы одан 30 шақырым қашықтықта орналасқан Эребус тауымен қатар тұр. Ол 1841 жылы британ зерттеушісі Джеймс Кларк Росстың 1 «HMS террор» деп аталатын кемесінің құрметіне осылай аталған болатын. Жанартау басындағы жартастар әлі зерттеле қойған жоқ. Ал оның шығыс беткейіндегі төмен жатқан аймақтар зерттелген. Альпинистер Террор тауына алғаш рет 1959 жылы көтерілген. Террор тауы Антарктидадағы Росс аралының шығыс бөлігін қалыптастырады. Деректерге сүйенсек, төмен аймақтағы тау жыныстарының жасы 0,82-1,75 миллион жылдарды құрайды. Росс аралы жанартаулардан тұрады. Террор Эребус жанартауынан 30 шақырым қашықтықта түр. Таудың биіктігі - 3230 м. Террорды 820 000 жыл бұрын пайда болған деген деректер бар. Террор тауының биіктігі 3230 м-ді құрайды. Дереккөздер
Токати

Токати шыңы Дайсетсузан тауларының оңтүстік-батысындағы белсенді стратожанартаулар аймағында орналасқан. Ол -Токати тау тізбегіндегі негізгі шың. Ол оңтүстік-батыстағы Камикава Субпрефектурасы мен оңтүстік-шығыстағы Токати Субпрефектурасы арасындағы шекараның бір бөлігін қалыптастырады. Токати тауы - Токати жанартаулар тобындағы ең биік жанартау болып табылады. Тау Дайсетсузан Ұлттық саябағының аймағында орналасқан. Токати тауының шыңын жанартау күлі мен күкірт диоксидині бөліп шығаратын саңылаулар басып жатыр. Алайда жақын арадағы кейбір беткейлерде жасыл желек пен ағаштар өседі. Жаз мезгілінде жабайы гүлдер гүлдейді. Токати жанартаулар тобы - оңтүстік-батыстан солтүстік-шығыстағы Хоккайдоға дейін созылып жатқан тізбек бойымен орналасқан жанартау шыңдарының тобы. Токати тауы Жапониядағы атақты 100 таудың қатарына кіреді. Токати белсенді жанартау болып табылады. Ол - Дайсетсузан Ұлттық саябағының негізгі нышаны. Токати тауындағы ірі атқылаулар 1857, 1926, 1962 және 1988 жылдары орын алған болатын. Ол соңғы рет 2004 жылы атқылаған. Бул тауға шығу кезеңі маусым айынан қазан айына дейін созылады. Токати тауының биіктігі м-ді құрайды. Дайсетсузан Ұлттық саябағында ыстық булақтары бар Асахидаке Онсен, Соункио Онсен, Фукиэйдж Онсен және Тинненкио Онсен саяжайлары орналасқан. Дайсетсузан Ұлттық саябағы биік тау алқабындағы көгалдарымен танымал. Жанартау тобындағы ең биік шың Токатидің атауымен аталады. Дереккөздер
Тайри

Тайри тауы - Антарктидадағы көлемі бойынша екінші тау. Тайри Антарктидадағы Винсон массивінің солтүстік-батысында 13 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл тау 1958 жылы Америка Құрама Штаттары Әуе күштерінің барлауы кезінде белгілі болған. Тайри контр-адмирал Дэвид М.Тайридің құрметіне аталған. Ол АҚШ-тың Антарктидадағы әскери әуе күштерін 1959 жылдың 14 сәуірінен 1962 жылдың 26 қарашасына дейін басқарды. Бұл таудағы альпинистік науқан қарашадан қаңтарға дейін созылады. Тайри тауына алғаш рет 1967 жылы Николай Клинчтің командасындағы Барри Корбет және Джон Эванс шыққан болатын. Тайри тауы Антарктидада орналасқан Тайри тауы шығыс жағынан тік, қырлы және тас тіректі ірі пирамида секілді көрінеді. Тайри тауының биіктігі 4852 м-ді құрайды. Тайридің оңтүстік беткей жағының биіктігі 2011 м-ді құрайды. Таудың бұл бөлігінің құрылымы күрделі екен. Сондықтан Тайриге оңтүстік беткей арқылы әлі ешкім көтерілмепті. Тайри тауына алғаш рет альпинистер 1958 жылы көтерілген. Тау Винсон массивінің солтүстік-батысынан 12 шақырым қашықтықта орналасқан. Тайри тауының шыңы биік қорған секілді. Дереккөздер
Моюта

Моюта жанартау (испан.Volcán Moyuta) - стратожанартау дың бір түрі.Бұл жанартау Гватемалада ғы Хутьяпа аумағында Моюта қаласына таяу орналасқан. Моюта тауы Ялтапаганың оңтүстік шетінде тұр.Жанартаудың биіктігі 1662 м-ді құрайды.Моюта жанартауы Гватемаланың оңтустік бөлігінде орналасқан. Моюта - орман басқаң тік, бір жақты, андезитті лава күмбездерінің тобынан туратын тау. Оған алыстан қарағанда жазық болып көрінеді. Андезит - бул әлемдегі көптеген жанартаулық аймақтарда кездестіруге болатын магмалық тау жыныстарының бір түрі. Лава күмбездері - бұл уақыт өте келе өсу, коллапс, кристалдану және эрозия сияқты әртүрлі үрдістерге ұшырайтын динамикалық құрылым.Моюта жанартауының соңәы рет қашан атқылаганы белгісіз Моюта жанартауы Гватемаладағы Хутьяпа аумағында Моюта қаласына, таяу орналасқан. Моюта жанартауын кофе өсірілетін алқап пен орман басып жатыр. Фумаролалар - кратердегі жарықшақтар мен саңылаулар. Олар жанартаудың солтүс- тік және оңтүстік бет- кейлерінде тур. Ал ыстық бұлақтар Азулко маңындағы солтүстік-шығыс базада орналасқан. Фумаролалар арқылы жанартау газы атмосфераға таралады.Моюта жанартауын кофе өсірілетін алқап пен орман қоршап тұр. Дереккөз 1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Синай (тау)

Синай тауы Хорив, Мусса, Габал Мусса және Жабал Мусса деген атаулармен де белгілі. Бүл таудың басында қира- ған мешіт пен шіркеу қал- дықтары бар. Кейінірек ескі ғимараттар орнына Грек православиялық шағын шіркеуі салынған. Синай тауы Әулие Екатерина тауының жанында орналасқан. Әулие Екатөрина тауы Синай түбөгіндөгі ең биік тау болып табылады. Бәдеуилердің дәстүрі бойынша, Синай тауы Құдайдың израильдықтарға берген заңды жері деп есептеледі. Бәдеуилер негізінен шөлде өмір сүретін араб этникалық топтарына жатады. Жорамалдар бойынша, дәл осы жерде Моисей он түрлі уағыз алған екен. Синай тауына баратын екі бағыт бар. Екеуі де Әулие Екатерина шіркеуінөн бастау алады. Таудың биікшігі 2285 м-ді қүрайды Синай тауының ислам дінінде орны бөлек. Осы жерден Мұхаммед пайғамбар пырақпен аспанға көтерілген жер деп саналады. Ең үзақ және тар жол Сикет Эль Башаит болып табылады. Тауға жету үшін жаяу жүргіншіге 2,5 сағат уақыт кетеді. Ол Мысырдағы Синай түбегіндегі орналасқан Әулие Кэтрин қала- сында орналасқан. Анағүрлым тік және жайлы жол «Сикет Саидна Мұса» деп аталады. Ол ежелгі уақытта сиынушылардың жүрген жолы болған. Жол тастан қашалып жасалынғаң ұзындығы 3700 м-ді құрайды. Дереккөз 1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Супан

Супан немесе Сюпхан тауы - базалыті және риолитті стратожанартаулардың бір түрі болып табылады. Жанартау беткейлері радиалды және сақиналы жарықшақтарды бойлай атқылайтын лава күмбездері мен пирокластикалық конустарға толы. Әсіресе олар солтүстік, оңтүстік және шығыс тараптарда өте көп. Бұл - ұйқыдағы жанартау. Бүкіл қыс бойы Супан тауында үнемі қар жауады. Оның қалыңдығы 3,57 м-ге дейін жетеді. Супан тауының биіктігі 4434 м-ді қурайды. Оның басында турып Адильджеваздағы селжуқтар қамалының сонымен қатар массивті Ван көлін тамашалауға болады. Ван көлі - Түркиядағы ең ірі көл. Ол өзінің су қорын жақын маңдағы таулардан келетін ағындар арқылы толықтырып отырады. Көлдің суы тузды болып келеді. Таудың тік беткейлерінен шаңғымен сырғанауға болады. Супан тауы — сөнген жанартау. Супан жанартауының шыңында қар басқан кратер бар. Сыртқы көрінісі бойынша оның көлемі үлкен. Мұнда келушілерді тауға тікұшақтармен тасиды. Бул - биіктігі бойынша Арараттан кейін екінші орынды алатын Түркиядағы тау. Супан тауы Ван көлінің жанында, Түркияның шығысында орналасқан. Супанның оңтүстік және шығыс беткейлеріне шығу оңай. Сол себепті альпинистер осы беткейлер арқылы тауға шығады. Екі беткейден де таудың керемет көріністерін тамашалауға болады. Супан соңғы рет б.з.д. 8050 жылы атқылаған болатын. Дереккөздер
Усу

2000 жылдың наурыз айында Усу тауы 22 жылдан кейін алғаш рет атқылады. Атқылау нәтижесінде 13 мың адам жедел түрде қоныс аударуға мәжбүр болды. Жанартаудың атқылауы жер сілкінісінен кейін екі күн өткен соң басталды. Усу жанартауы атқылау барысында құрылысын өзгерткен. Усу шыңында О-Усу, Ко-Усу және Шова-Шинзан сияқты лава күмбездері бар. 1663 жылы Хоккайдодағы Усу жанартауында ауқымды атқылау орын алған. Усу тауы белсенді стратожанартау болып табылады. Ол Жапониядағы Хоккайдода орналасқан Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағында тұр. 2008 жылы дәл Тоя көліндегі Усу тауының жанындағы G8 шыңына альпинистер көтерілді. Усу жанартауы - белсенді жанартау Бүл жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған Жапонияның Хоккай- до аралы Усу жанар- тауының атқылай беруі байланысты үнемі жанартаулық қауіп- қатерде қалған. Бул жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған екен. Усу тауының оңтүстік шетінде шағын кальдералар пайда болған. Хоккайдо аралындағы көрнекті орындар Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағындағы Усу тауында орналасқан. Дереккөз 1. Алматы: “Аруна” баспасы. 208 бет. Сер.:“1100 қызықты дерек”.
Wild Wadi Water Park

Wild Wadi Water Park – Араб Әмірлігінде орналасқан көрікті де келушілердің барлығына ортақ саябақ. Ол Бурдж Аль Арабтың жанындағы Джумейреде орналасқан. Вайлд Вади – Дубайдың ең жақсы да атақты жерлерінің бірі. Бұл жерде әлем бойынша екінші орынды алатын Еркін Құлау деген атқа ие ең биік сырғанақ төбешік бар. Көңіл көтеру кешенінің бағдарламасында дәстүрлі су төбешігі, серфингке арналған жеңіл көліктер, бассейндер және бұдан да өзге қызықтырарлық жерлер бар. Саябақ отбасылық мерекелер мен достармен бірге отырып көңіл көтеру үшін арналған. Вади ақ суы, Hos’N Hurler, Wadi Twister, Tumble Falls, Falcon Fury, Rushing Rapids, Thunder Rapids – сол жердегі аттракциондар. Жалпы анықтама Breakers Bay Таяу Шығыстағы ең үлкен толқынды бассейн. Ол 5 түрлі конфигурацияға сәйкес, параллель және тор көзге ұқсас 1,5 метр биіктігі бар толқындарды түзеді. Duha’s Dhow and Lagoon – Вайлд Вадидегі кішкентай балаларға арналған 100 түрлі су ойындары мен сырғанақ төбешіктері бар жері. Ең қолайлы уақыт, әрине, жаз уақыты. Вайлд Вади аква саябағында Jumeirah Sceirah (қорқақтар үшін емес) стиліндегі аттракциондар мен алып суға түсуге арналған сырғанақ төбешіктері, үлкен таулы құрылымдар, тропикалық өсімдіктер бар. Ал егер жәй ғана рахаттанғыңыз келсе, үрленген дөңгелекке шығып, Жалқау Өзенмен төменге сырғанап түсіңіз. Балалар қуана отырып мини бассейндерге шомылады. Суға батырмайтын кеудешелер барлық келушілерге беріледі, ал төтенше жағдайда құтқарушылар үнемі бақылаумен болады. Вайлд Вади Дубайдағы демалысты қызықты өткізуге болатын барынша көлеңке әрі ең ыстық жер. Сыртқы сілтемелер * [http://www.wildwadi.com/ Wild Wadi Water Park сайты]
Банахо

Банахо тауы Филиппинде Лагунадағы Маджейджей мен Лузандағы Квезон арасында орналасқан. Ол жергілікті халық үшін мінажат ету орны болып табылады. Банахо «ұлы тау» деген атаумен де белгілі. Банахо альпинистер арасында өте танымал. Банахоның уш шыңы халық тығыз орналасқан аймақта, яғни Лагуна жәнө Кусон провинцияларының жанында бой көтерген. Ол Банахо Люкбан тауына жақын орналасқан. Қасиетті апта кезінде Банахо тауларына саяхатшылар мен діндарлар, сиынушылар көп келеді. Бұл тауға шығуға 2-3 күн кетеді. Шыңға көтерілу барысында көптеген үңгірлер мен сарқырамаларды кездестіруге болады. Қасиетті аптада тауеа шыаушылардың саны арта түседі Банахо тауы өзінің әсем табиғатымен ғана емес, сонымөн қатар мәдени және діни маңыздылығымен де ерекшеленеді. Батыс беткөйдегі Сан Кристобаль тауы, солтүстік-шығыс беткейдегі Банахо Гюкбан тауы, оңтүстік-батыс беткейдегі Бухо Масалакот күмбездері және Маябобо таулары Банахоның көрші жанартаулары болып табылады. Банахо тауының оңтүстік шеті құлаған. «Банахо» термині - Филиппиндегі жергілікті тагал халқының заманауи сөзі. Бул сөз «киелі болуы мүмкін» дегөн мағынаны білдіреді. анахо төңіз деңгейінен 2158 м биіктікте орналасқан. Банахо тауы кратерінің тереңдігі 210 м-ді құрайды. Дереккөздер
Абдул Қадим Заллум

Абдул Қадим - 1924 жылы Палестинада әл-Халил (Хеврон) қаласында дүниеге келген. Абдул Қадимнің балалық шағы әл-Халил қаласында өтеді. әл-Халил қаласындағы «әл-Ибраһимия мектебінде 1939 жылға дейін оқып, осы жылы Каирде әл-Азһар университетіне түседі. Университетті бітірген соң Палестинаға қайта оралып, жергілікті мектептерде сабақ берумен айналысады. Абдул Қадим Тақиюддиннің оң қолы болған. Партия істеріне араласа отырып, Тақиюддин қайтыс болған соң 1977 жылы басшылықты өз қолына алады. 2003 жылы наурыз айының 17 жұлдызында Абдул Қадим денсаулығына байланысты партия басшылығынан кетеді. Осы жылы 29 сәуір күні 80 жасында Бейрутте дүние салады. Абдул Қадим Заллумнің кітаптары #Хизбут тахрирдің анықтамасы (التعريف بحزب التحرير), #Хизбут тахрирдің өзгерту әдістемесі (منهج حزبالتحرير في التغيير), #Демократия – күпір системасы (الديمقراطية نظام كفر), #Халифаттың дүние мүлкі (الأموال في دولة الخلافة), #Исламдағы басқару жүйесі (نظام الحكم في الإسلام (توسيعهوتنقيحه)), #Шариғаттың клондау, мүшелерді трансплантациялау, қолмен ұрықтандыру, аборт жайлы үкімі (حكم الشرع في: الاستنساخ – نقل الأعضاء – الإجهاض), #Исламды жоюдағы Американың әрекеті (الحملةالأميركية للقضاء على الإسلام), #Мұсылмандарға қарсы Джордж Буштың крест жорығы (الحملة الصليبية لجورج بوش على المسلمين), #Мәдениеттер арасындағы қақтығыстар (حتمية صراع الحضارات), #Нестабильность фондовых бирж (هزات الأسواق المالية). Дереккөздер
Кағб бин Зуһайр

Кағб бин Зуһайр (; туған жылы белгісіз - 645 ж.). Каъб бин Зухайр бин Әби Сулмә (كعب بن زهير بن أبي سلمى‎‎). Анасы Кәбшә бинт Аммар. Кағб муаллақат шайырларының бірі Зуһайр ибн Әби Сулмәның екінші әйелінен туған ұлы. . Кағбтың Бужәйр деген ағасы болады. Өмірінен қызықты деректер Ислам діні келгенде Кағб пен Бужәйр жаңа дінді қабылдауға асықпайды. Жаңа дін Араб жазирасына жайыла бастағанда Бужәйр мұсылман болып Кағб исламды қабылдамай қояды. Исламнан бас тартып Пайғамбарға қарсы өлеңдерін шығарып жүре береді. Бужәйр райыңнан қайт, мұсылман бол деген насихаттарын құлағына аспайды. Өзі жайында айтылған өлеңдерді естіген пайғамбар Кағбты ұстаңдар, өлтіріңдер деп әмір береді. Бұл уақытта әлі мұсылманшылықты мойындамаған Кағб бин Зуһайр, Абдулла ибн әл-Зибағра және Әби Суфйан бин әл-Харис пайғамбар жайлы өлеңдерін ел арасында таратып жүрген болатын. Пайғамбар олардың өлеңдерін лағынеттейді. Бұдан соң Кағб тығылатын жер таппай, ақыр соңы 630 жылы Мединеге Әбу Бәкрге жасырынып келіп көмек беруін сұрайды. Әбу Бәкр таң намазында Кағбты пайғамбарға ертіп келеді. Кағб пайғамбарға қолын созып, мұсылман болғысы келетіндігін айтады. Пайғамбар Кағбты тыңдап, разылығын білдіреді. Кағб пайғамбарға арнап шығарған өлеңін ғазал кіріспесімен бастап, оқып береді. Ақын өзінің ғашығын, екеуі қоштасар кездегі ғашығының бейнесін суреттей келіп, негізгі тақырыбы мақтауға көшеді. Шайыр атақты «Бәнәт сағад» (بانت سعاد) өлеңнің мына жолдарын оқып береді : ان الرسول لنور يستضاء به وصارم من سيوف الله مسلول Осы өлеңнен соң Мұхаммед пайғамбар иығындағы шапанын ақынға жабады. «Бәнәт сағад» өлеңі осы оқиғадан соң «қасидату әл-бурда» шапан қасидасы деп аталып кетеді. Осы шапанда айт күндері пайғамбардан кейінгі халифалар хұтпа оқығанда киеді. Кейін Мұғауия шапанды 20 мың дирхамға сатып алады.. Кағб араб шайырларының «Шуғарау әл-Мухадрамин» (مخضرم) тобына жатады. Араб әдебиетінде жаһилиет пен ислам дәуірінде өмір сүрген шайырды «мухадрам» деп атайды. Мухадрамун көпше түрі. Шығармалары #«Шарх қасидату Бәнәт сағад» (Бәнәт сағад қасидасының түсіндірмесі). Әбу Мухаммад Абдулла бин Юусуф бин Һишам. Каир. 1290 һ.ж. #«Шарх қасидату Бәнәт сағад» (Бәнәт сағад қасидасының түсіндірмесі). Шаһабуддин Ахмад ибн Умар әл-Һинди. Хайдарабад. 1323 һ.ж. #«Шарх диуан Кағб бин Зуһайр. әл-Суккари. Баспаға дайындаған: Абдулазиз әл-Мәймәни. Каир. 1950. #Диуан Кағб бин Зуһайр. Құрастырғандар: Умар әл-Сууайди. Карло Лэнбдург. Лондон. 1303-1306 һ.ж. Дереккөздер
Әксам бин Сайфи

Әксам бин Сайфи (?-630) Әксам бин Рийах бин әл-Харис бин Мухасин бин Сайфи. Хижазда дүниеге келген. Әбу Хайда, Әбу әл-Хафад деген лақаб аттарға ие. Өз заманының басшы, бай-шонжарлары уағыз-насихатын тыңдау үшін зиярат етіп келетін болған. Өмірінен қызықты деректер Ислам діні келгенде Әксам Мұхаммед пайғамбарға екі адам жіберіп, ол адамның ата-бабасы жайлы және не айтып жүргендігін біліп келіңдер дейді. Ол екеуі пайғамбарға келіп сұрақтарына жауап алады. Соңында Құраннан аят оқып береді: «Әлбетте, Аллаһ әділдікке, игі амалдар істеуге және ағайынға жақсылық істеуге бұйырады және де бұзақылық, жаман істер және зорлық – зомбылықтардан қайтарады. Ол, әрине, ғибрат – үлгі аларсыңдар деп, сендерге үгіт-насихат қылды». Жіберген елшілері қайтып оралғанда, Әксам халқына қарап: «Уа Халқым! Ол адам игі амалдар істеуге бұйырып, бұзақылық, зорлы-зомбылықтардан қайтарады екен», – деп насихат айтады. Дегенмен Әксам 612 жылы мұсылманшылықты қабылдамаған күйінде қайтыс болады. Дереккөздер
Әл-Ағша

Әл-Ағша (?-629). Толық есімі – Әбу Басир Маймун бин Қайс бин Жандал. Йамамада Манфуха ауылында туған. 629 жылы қайтыс болған. әл-Ағша (اَلأَعْشَى) әл-Кабир, әл-Ағша Қайс деген аттарымен әйгілі болған. Лақабы Саннажатул араб. «Ламия» атты қасида кітабы жазылған.. Өмірінен қызықты деректер Өлеңдерінде шараб жайлы көп жырлаған. Қартайған шағында Мұхаммед пайғамбар жайлы естиді. Оған арнап қасида шығарады. Пайғамбармен кездесу үшін шықанда Құрайштықтар оның мұсылан болуынан қорыққан. Құрайштардың басшылары Әбу Суфян: «Мұхаммед пен оның достары келгенде арабтың отты өлеңдерін жаудырып, қарсы шығатын адамға 100 түйе беріледі дейді. Бұны естіген әл-Ағша түйелерді алып кері қайтады. Қайтар жолында түйеден құлап, мойны үзіледі. Әл-Ағшаның өлең жазу стилі, атағы замандастары Имрул Қайс, Зуһайр, әл-Набиғалармен салыстырылады. Өлеңдері мақтау кейде даттау болып келген. Мақтауға байланысты әл-Мухаллақ оқиғасы бар. Мухаллақ арабтың ең пақыр, кедей адамы болған. Өсіріп отырған сегіз қызы болса керек. Кедей болған соң арабтардың ешбірі оның қыздарын айттырып келмейді әрі қыздары отырып қалған көрінеді. Бір күні Мухаллақтың әйелі күйеуіне үйге әл-Ағшаны шақырып қонақ қылайық деген ұсыныс айтады. Мухаллақ қолындағы жалғыз түйесін сойып әл-Ағшаны қонаққа шақырады. Мухаллақтың үйінде қонақ болған әл-Ағша ол жайында қасида шығарады. әл-Ағшаның қасида арабтардың арасына тарап, қыздарына құда түсіп келгендер көбейіп, барлық қызына күйеу табылады.. Дереккөздер
Әл-Набиға әл-Зйубяни

Әл-Набиға әл-Зйубяни. (?-604). Хира патшаларының сарайы ақындарынан болған жаһилиет дәуірінің христиан шайыры.. Өмірбаяны Әл-Набиғаның толық есімі: Зияд бин Мұғауия бин Сағд бин Зубйян. 530 жылы Муһалһил қайтыс болған соң Хира патшалығында сарай ақындарының қатарына қосылады. Сарайда әл-Мунзир ибн Маус Сама жайлы өлеңдер шығарады. 554 жылы таққа Амр ибн Һиндтің келуімен әл-Набиғаның Хира сарайындағы шайырлығына нүкте қойылады. Хирадан кеткен әл-Набиға ғассандықтар патшалығына жол тартады. 569 жылы Амр ибн Һиндтің өлімінен соң Хира патшалығының тағына Нұғман Әбу Қәбус келеді. Нұғманның таққа отырғанын естіген әл-Набиға Хираға қайта оралады. Сарай шайырларының қатарына қайта қосылып Нұғманды мақтап өлеңдер шығара бастайды. Дегенмен Әбу Қәбустың әйелін сипаттап өлең шырарып Нұғманның ашуына қалады. Осылайша Хирадан ғассандықтар патшалығына қайта кетеді. Екі патшалықтың арасында жүрген әл-Набиға қартайған шағында 604 жылы дүние салады. . Әл-Набиғаның шығармалары *Диуан әл-Набиға Зубйяни. Париж. 1869 ж. 1899 ж. *Диуан әл-Набиға Зубйяни. Каир. 1293 һижри жылы. *Диуан әл-Набиға Зубйяни. Бейрут. 1929 ж. *Диуан әл-Набиға Зубйяни. Каир. 1351 һижри жылы. *Диуан әл-Набиға Зубйяни. Бейрут 1960 ж. Әл-Набиға Зубйяни жайлы жазылған кітаптар *Таудих уәл байан ъан шиғр Набиға Зубян. Набиға Зубянның поэзисы. Каир. 1910 ж. *әл-Набиға Зубйяни. Сәлим әл-Жунди. Дамаск. 1945 ж. *әл-Набиға Зубйяни. Умар әл-Дасуқи. Каир. 1949 ж. *әл-Набиға Зубйяни. Мұхаммед Заки. Каир. 1960 ж. *әл-Набиға. Илья Салим Хауи. Бейрут. 1960 ж. Дереккөздер