МедиаУики

МедиаУики — арнайы Уикипедия үшін жазылған уики-қозғалыс, Уикимедиа қорының көптеген басқа жобаларында, сондай-ақ жекеменшік және мемлекеттік ұйымдарда қолданылады. Еркін бағдарламалық жасақтама болып табылады және GNU-дың жалпыға ортақ лицензиясы аясында таратылады. MediaWiki жалпы мақсаттағы скрипт тілі PHP-те жазылған және деректерді сақтау үшін хабарламалық мәліметтер базасыда (MySQL, PostgreSQL, SQLite немесе Oracle DB) қолданады; memcached және Squid бағдарламаларын пайдалануды қолдайды. MediaWiki беттер базасымен жұмыс істеу интерфейсін, жүйені әкімшілендіруге қол жеткізу құқықтарын шектеуді, мәтінді өзіндік уики-мәтін форматында да, HTML және TeX (формулалар үшін) форматтарында да өңдеу мүмкіндігін, кескіндер мен басқа файлдарды жүктеу мүмкіндігін, сондай-ақ басқа да мүмкіндіктерді ұсынады. Кеңейтулер жүйесі пайдаланушыларға өздерінің жаңа мүмкіндіктері мен бағдарламалық интерфейстерін қосуға мүмкіндік береді. MediaWiki-дің ескі логотипі (2021 жылғы 1 сәуірге дейін) сілтемелер жасау үшін тік жақшалар қолданылатын таңбалау тілін бейнеледі. Тарихы MediaWiki бастапқыда Уикипедия үшін неміс студенті Магнус Манске тарапынан жасалды. Алдымен UseModWiki (сондай-ақ «I-фаза» — «Phase I» деп белгілі) қолданылды, Perl тілінде жазылған болатын. Кейін 2002 жылғы 25 қаңтарда (сондай-ақ «Магнус Манске күні» деп аталады) жаңа нұсқа («II-фаза» — «Phase II») PHP тіліне көшті. 2009 жылғы қазан айына дейін жобаны Брион Виббер басқарды, «Уикимедиа» қорынан кеткеннен кейін бұл қызметті Тим Старлинг атқарды. Нұсқаларды басқару жүйесі ретінде әзірлеушілер git қолданады. Қателерді түзету және жаңа функционалдықты әзірлеу үшін bugzilla.wikimedia.org мекенжайында орналасқан Bugzilla қателерді қадағалау жүйесі пайдаланылады. Толығымен осы қозғалтқышқа арналған (бірнеше тілдегі құжаттаманы қамтитын) жеке www.mediawiki.org уики-жобасы бар. Қозғалтқышты жергіліктендіру аудармасы арнайы Translatewiki.net сайтында жүзеге асырылады. Келесі, кеңейтілген әрі толықтырылған нұсқа біршама уақыт «III-фаза» («Phase III») деп аталды, алайда кейін MediaWiki болып қайта аталды, себебі бұл бағдарламалық жасақтаманы тек Уикипедияда ғана емес, басқа жобаларда да қолдануға мүмкіндік туды. «MediaWiki» атауы — сөз ойыны, Уикипедияның ата-ана ұйымы — «Уикимедиа» атауымен үндеседі. Өнімнің ескі логотипі Эрик Мёллер тарапынан Флоранс Нибарт-Девуард түсірген гүл фотосуретінің негізінде жасалды. Бастапқыда ол 2003 жылғы 20 шілдеден 27 тамызға дейін өткен Уикипедияның жаңа логотипіне арналған конкурсқа ұсынылған болатын. Логотип үшінші орынды иеленді және Уикипедияға емес, MediaWiki-ге өкілдік ету үшін таңдалды. Қос шаршы жақшалар MediaWiki басқа уики-беттерге гиперсілтемелер жасау үшін қолданатын синтаксисті бейнелейді, ал күнбағыс Уикипедия мазмұнының алуан түрлілігін, тұрақты өсуді және сергектікті білдіреді. Кейінірек «Уикимедиа» қорының бас техникалық директоры Брион Виббер шығарылым жетекшісі әрі ең белсенді әзірлеуші рөлін өз мойнына алды. MediaWiki дамуының негізгі кезеңдеріне мыналар жатады: санаттау жүйесі (2004); парсер функциялары (2006); Flagged Revisions (2008); CSS және JavaScript жеткізу жүйесі — «ResourceLoader» (2011); және «VisualEditor», «не көрсең, соны аласың» (WYSIWYG) қағидатына негізделген өңдеу платформасы (2013). Жаңа логотипті жасауға арналған конкурс 2020 жылғы 22 маусымда басталды, себебі ескі логотип растрлық кескін болып, «жоғары детализацияға» ие еді, бұл өз кезегінде жоғары және төмен ажыратымдылықта бейнелеу кезінде мәселелер туындатты. Екі кезеңді дауыс беруден кейін, 2020 жылғы 24 қазанда орыс Уикипедиясының қатысушысы Serhio Magpie жасаған жаңа әрі қазіргі MediaWiki логотипі таңдалды. Логотип ресми түрде 2021 жылғы 1 сәуірде қабылданды. Қолданылуы MediaWiki көптеген кеңейтімдермен бірге «Уикимедиа» қорының көптеген жобаларында және Fandom уики-хостингінде қолданылады. Сонымен қатар, осы қозғалтқыш негізінде жасалған және корпоративтік пайдалануға арналған жетілдірілген жинақтар бар: Enterprise Semantic MediaWiki+, BlueSpice, ресейлік Wiki4Intra, WikiVote жобалары. Сондай-ақ MediaWiki MindTouch уики-қозғалтқышының негізі болған. Қолданбалы бағдарламалау интерфейсі (API) MediaWiki-де дерекқорлардағы ақпаратқа тікелей жоғары деңгейлі қолжетімділікті қамтамасыз ететін арнайы қолданбалы бағдарламала интерфейсі (API) қарастырылған. Клиенттік бағдарламалар API-ді авторизация, деректерді алу және өзгерістер енгізу үшін пайдалана алады. Дәл осы интерфейс арқылы Уикипедиямен қалыпты жұмыс кезінде веб-беттегі скрипттер жұмыс істейді. API-ге кез келген тәсілмен, соның ішінде front-end және back-end бағдарламалары арқылы қол жеткізуге болады. Мұндай бағдарламаларға мысал ретінде Python тілінде уики-бот жасауға арналған Pywikipedia кітапханасын және Уикипедияға жартылай автоматты өзгерістер енгізуге арналған AutoWikiBrowser бағдарламасын атауға болады. API-дің басты қолайлылығы – клиенттік қосымша қай бағдарламалау тілінде жазылғанының еш маңызы жоқ, себебі барлық сұраныстар HTTP протоколы арқылы өңделеді, ал жауап әзірлеушіге ыңғайлы форматта қайтарылады: XML, PHP сериализациясы немесе JSON. Мысалы, мекенжайына сұраныс жібергенде, клиенттік интерфейс қосымша ақпаратпен бірге соңғы 10 түзетудің тізімін JSON форматында (HTML түрінде пішімделген) алады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер