kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Хотамжон Абдурахмонович Кетмонов

Кетмонов Хотамжон Абдурахмонович ( 1969 жылы 22 мамырда туған, Өзбек КСР, КСРО) — Өзбекстандағы саяси қайраткер, Өзбекстан Халық Демократиялық партиясының төрағасы. Өмірбаяны 1969 жылы Әндіжан облысының Балықшы ауданында дүниеге келген. 1993 жылы Әндіжан мемлекеттік педагогикалық институтын орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша бітірген. Х.А.Кетмонов еңбек жолын Ферғана облысы Ташлақ ауданындағы №28 мектепте мұғалім болып бастаған. 1995—2004 жылдары Ферғана облысы халыққа білім беру басқармасының бас маманы, бөлім меңгерушісі, орынбасары, 2004—2013 жылдары Әндіжан облысы әкімінің қоғаммен байланыс және дін істері жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарған. ұйымдар. 2013 жылдан осы уақытқа дейін Х.А.Кетмонов Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы Орталық Кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. 2014 жылғы 21 желтоқсандағы сайлау қорытындысы бойынша Х.А.Кетмонов №11 Боз сайлау округі бойынша Өзбекстан Республикасы Олий Мәжлісінің Заң шығару палатасының депутаты болып сайланды. 2015 жылдың қаңтар айынан бастап ол сонымен бірге. ХДП фракциясының жетекшісі, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің Заң шығару палатасы спикерінің орынбасары болды. 2016 жылдың 17 қыркүйегінде оны ХДП Орталық кеңесі 2016 жылдың 4 желтоқсанында өтетін кезектен тыс президенттік сайлауда Өзбекстан президенті лауазымына кандидат етіп ұсынды. Өзбекстан Халық Демократиялық партиясының мүшесі. 2015 жылғы президенттік сайлауда ол өз партиясынан үміткер. Жеке өмірі Үйленген. Үш баласы бар. Марапаттары * «Өзбекстан Республикасы тәуелсіздігінің 15 жылдығы» төс белгісі (2006) * «Өзбекстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығы» төс белгісі (2011) * «Мехнат Шухрати» ордені (2018 ж.) Дереккөздер
Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде

«Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде» — Эрнест Хемингуэйдың 1950 жылы басылып шыққан романы. Шығарманың басты кейіпкері — елуден асқан американ полковнигы Ричард Кантуэлл. Екінші дүниежүзілік соғыс біткеннен кейін ол бірнеше күнге Венецияға келеді. Оның денсаулығы нашар болса да, ол жас итальян келіншекпен қоштасып қайтуына асығады. АҚШ-та роман бестселлер болды, дегенмен ол әдеби сыншылардың көңілінен шыққан жоқ. Дереккөздер
Ресей Еңбек Ері

Ресей Федерациясының Еңбек Ері — Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты, Ресей азаматтарына мемлекет пен халық алдындағы ерекше қызметі үшін беріледі. Марапат 2013 жылдың 29 наурызында президент Путинның 294-Жарлығымен бекітілді. Ресей президенті Владимир Путиннің айтуынша, бұл атақ жыл сайын беріледі және Көктем мен еңбек күніне арналады. 2023 жылдан бастап Ресей Федерациясының Еңбек Ерлеріне ай сайынғы ақшалай төлемдер 61,566.28 рубль мөлшерінде белгіленді. Галерея Дереккөздер
Отан алдындағы қызметі үшін ордені

«Отан алдындағы қызметі үшін» ордені (кейде тағы «Отанға сіңірген еңбегі үшін», ) — Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты. 1994 жылдың 2 наурызында президенттің 442-Жарлығымен бекітілді. 1998 жылы Әулие Андрей ордені қайта құрылғанға дейін Ресей Федерациясының ең жоғары ордені еді. Регалиялары Тарихы Марапат 1994 жылдың 2 наурызында президент Борис Ельцинның 442-Жарлығымен бекітілген, 2010 жылдың 7 қыркүйегінде орденнің статусы Президенттің 1099-Жарлығымен қайта өзгертілді. Статуты «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені — төрт сыныпта құрылған азаматтық және әскери аралас орден. Ол Ресей мемлекеттілігінің дамуына, еңбектегі, бейбітшіліктегі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықтағы жетістіктері үшін немесе Отанды қорғауға қосқан елеулі үлесі үшін беріледі. Соғыс, не қақтығыста ерекшеленген еңбегі үшін «Отан алдындағы қызметі үшін» орденін алған жауынгерлер орденнің қылышпен нұсқасын алады. Бұрын Франция президенті Жак Ширак сияқты шетелдік мәртебелі тұлғалар мен мемлекет басшыларына марапатталғанымен, 2010 жылғы жарлық бұл тәжірибені жойып, Ресей Федерациясының азаматтарын жалғыз мүмкін алушыларға айналдырды. Сипаттамасы басты символдарының бірі]] Орденнің «жағасы» және 4 түрлі дәрежесі бар. Жағасы — Ресей Федерациясы Президентінің бірегей белгісі. Орденнің төрт дәрежесі өлшемі мен кию үлгісі бойынша ерекшеленеді. * Кресті — алдыңғы жағында Ресей Федерациясының алтын жалатылған мемлекеттік елтаңбасы бейнеленген күміс жалатылған лағыл эмальмен қапталған крест. Кресттің сырт жағында дөңгелек медальоны бар, оның айналасы «ПАЙДА, ҚҰРМЕТ, ДАҢҚ» ұранымен қоршалған. Медальонның ортасында «1994» орденінің құрылған жылы. Төменгі жақтың сырт жағында крест, лавр жапырақтары және орденнің реттік нөмірі. * Жұлдызы — Орденнің жұлдызы сегіз бұрышты. Ені 82 мм және жоғары жылтыратылған күміс. Ортасында Ресей Федерациясының алтын жалатылған мемлекеттік елтаңбасы бейнеленген дөңгелек медальонның бет жағында орналасқан. Медальонның айналасында «ПАЙДА, ҚҰРМЕТ, ДАҢҚ» орденінің ұраны бар қызыл эмальданған жазу бар. Дереккөздер
Шишпир

Шишпир (* šyšpyr; 655 ж. қайтыс болды) — 642—655 жылдары соғдының 1-ші белгілі ихшиді. Бұл атау «Сенім таратушы» деп аударылған (ежелгі дәуірде жаулаушы терминімен бірдей), сондықтан Шишпір тақ атауы деп болжанады. Қытай деректерінде Куэ-мужи және Шәшеби, Тайшепи деп аталады. Өмірбаяны Ол 567 жылдан бері Түрік қағанатының вассалы болған Кеш «кінездігінің» афшиндер (билеушілер) әулетінен шыққан. Кеште оның билікке келген күні белгісіз. Шишпір Соғдиананың жетекші қаласы ретінде Кештің беделін одан әрі нығайтып, Батыс түрік қағаны Тун-Ябғудың қызына үйленді. 642 жылы қағанаттағы билік үшін күресті пайдаланып, Самарқанды басып алды. Мүмкін бұл бейбіт жолмен болған шығар, өйткені Шишпір әйелі арқылы Самарқанд афшинінің туысы болған. Ол бұл қаланы мемлекеттің астанасына айналдырды. Ол арабша Малик деген атаққа сәйкес ихшид атағын алды. Сондай-ақ Пандж, Маймург, Иштихан, Кушания, Нахшаб «кінездіктерін» басып алып, автономиясын сақтап қалды. Бір жағынан түріктердің әлсіреуі Соғдының тәуелсіздігін арттыруға ықпал етсе, екінші жағынан ішкі әлсіздік қауіп төндірді. Қытай үлгісі бойынша өзінің мыс теңгелерін соға бастады. Теңге сарайлары Самарқанд пен Кеште орналасты. 654 жылы биліктің соңында Маймурғ қаласына арабтар шабуыл жасады. Шишпир 655 жылы қайтыс болды. Оның орнына ұлы Вархуман отырды. Дереккөздер Әдебиеттер * Смирнова О. И., Соғды монеталарының жиынтық каталогы, М., 1981 ж. * Bosworth, C. E. (1986), Ихшид, Ислам энциклопедиясы, Жаңа басылым, III том: H-Iram, Leiden and New York: BRILL, p. 1060, ISBN 90-04-08118-6
Құрмет ордені (Ресей)

Құрмет ордені — Ресей Федерациясы мемлекеттік марапаттарының бірі, кәсіби қызметтегі жетістіктері үшін ресейлік және шетелдік азаматтарға беріледі. Орден 1994 жылдың 2 наурызында Президенттің 442-Жарлығымен қабылданған, 2010 жылдың 7 қыркүйегінде статуты және сипаттамасы Президенттің 1099-Жарлығымен бекітілген. Орден кеңестік Құрмет Белгісі орденінің ізбасары болып келеді. Тарихы Құрмет ордені президент Ельцинның 1994 жылдың 2 наурызында күшке енген 442-Жарлығымен қабылданған. және 2010 жылдың 7 қыркүйегінде Президент Путиннің 1099-Жарлығымен орденнің қазіргі сипаттамасын және статутын бекітті. Құрмет ордені кеуденің сол жағына тағылады, ал Ресей Федерациясының басқа медальдары мен ордендері болған кезде Әскери-теңіз күштеріндегі қызметі үшін орденінен кейін бірден қойылады. Сипаттамасы Эмальмен қапталған күмістен жасалған Құрмет орденінің белгісі — сегіз бұрышты крест, ортасында ақ эмальмен қапталған Ресей елтаңбасының бейнесі бар, лавр гүл шоқтарымен қоршалған дөңгелек медальон. Тапсырыс белгісінің диаметрі 42 мм. Белгінің артқы жағында тапсырыс белгісінің нөмірі орналасқан. Формалық киімге Құрмет орденінің лентасын тағу кезінде биіктігі 8 мм, лентаның ені 24 мм болатын штанга қолданылады. Белгілі иегерлері Путин мен орденмен марапатталған Олимпиаданың екі мәрте чемпионы Светлана Васильевна Хоркина, 2001 жыл]] Төменде Құрмет орденімен марапатталған белгілі тұлғалар толық емес тізімі бар: * Михаил Сергеевич Горбачёв, КОКП-ның соңғы Бас хатшысы, КСРО-ның бірінші және жалғыз президенті. * Павел Романович Попович, космонавт. * Вячеслав Александрович Фетисов, хоккейші. * Владимир Вольфович Жириновский, саясаткер, Мемлекеттік дума депутаты. * Тихон Николаевич Хренников, композитор, пианист. * Мүслім Мұхаммедұлы Магомаев, әнші. * Михаил Ефимович Фрадков, Ресейдің бұрынғы премьер-министрі. * Сергей Викторович Лавров, ресейлік дипломат, Сыртқы істер министрі. * Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев, Қазақстанның 2-президенті * Дмитрий Тимофеевич Язов, кеңестік маршал, бұрынғы КСРО Қорғаныс министрі. * Юрий Михайлович Лужков, Мәскеудің бұрынғы мэрі. * Сергей Күжүгетұлы Шойгу, Қорғаныс министрі. * Шериг-оол Дизижик оглу Ооржак, Тываның бұрынғы басшысы. * Филипп Бедросович Киркоров, әнші. Тағы қараңыз * Құрмет Белгісі ордені * Құрмет ордені * Құрмет ордені (Беларусь) Дереккөздер
Халықтар Достығы ордені (Беларусь)

Халықтар Достығы ордені — Беларусь мемлекеттік марапаттарының бірі, елдің шетелдік азамат үшін ең жоғары марапаты. Статуты Халықтар Достығы орденімен * бейбітшілікті, мемлекеттер арасындағы достық қарым-қатынас пен ынтымақтастықты нығайтуға, қоғам мен халықтар бірлігін нығайтуға қосқан елеулі үлесі; * ұлттық мәдениеттерді жақындастыру және өзара байытудағы ерекше жемісті қызметі; * халықаралық қоғамдық, қайырымдылық және гуманитарлық қызметтегі жоғары жетістіктері; * Беларусь Республикасының рухани және зияткерлік әлеуетін дамытуға және арттыруға қосқан зор жеке үлесі, адам құқықтары мен оның әлеуметтік мүдделерін қорғаудағы белсенді қызметі; * сыртқы экономикалық қызметті, демократия мен әлеуметтік прогресті дамытудағы ерекше қызметі үшін марапатталады. Сипаттамасы Халықтар достығы ордені — бес және он бұрышты жұлдыз түрінде жасалған белгі. Қызыл эмальмен қапталған және контур бойымен дөңес тамшылармен қоршалған бес бұрышты жұлдыз диаметрі 59 мм болатын он бұрышты жұлдыздың үстіне қойылған. Орденнің ортасында бес континенттен тұратын, жекелеген бөліктері көк эмальмен жабылған глобустың қолданбалы кескіні бар. Жер шары қол алысуды бейнелейтін шеңбермен қоршалған. Орденнің артқы жағы тегіс бетке ие, ортасында тапсырыс нөмірі бар. Миниатюрада Беларусь Республикасының Мемлекеттік Туын бейнелейтін өлшемі 14х14 мм тік бұрышты белгі бекітілген орденнің 44 мм көгілдір түсті муар лентасы бар. Иегерлерінің тізімі Төменде Халықтар Достығы орденімен марапатталған белгілі тұлғалардың толық емес тізімі берілген. * Аман Ғұмырұлы Төлеев, ресейлік саясаткер, Кемерово облысының бұрынғы басшысы * Юрий Михайлович Лужков, Мәскеудің бұрынғы мэрі * Евгений Максимович Примаков, Ресейдің бұрынғы премьер-министрі * Сергей Викторович Лавров, Ресейдің Сыртқы істер министрі * Уго Чавес, Венесуэла президенті * Валентина Ивановна Матвиенко, Санкт-Петербург мэрі * Анатолий Эдуардович Сердюков, Ресейдің қорғаныс министрі * Ильхам Хейдарұлы Әлиев, Әзірбайжан президенті * Владимир Владимирович Путин, Ресей президенті * Құрманбек Сәлиұлы Бәкиев, Қырғызстанның бұрынғы президенті * Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов, Қазақстанның премьер-министрі * Өмірзақ Естайұлы Шөкеев, «Самұрық-Қазына» төрағасы * Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев, Қазақстан президенті * Рамзан Ахматұлы Қадыров, Шешенстан басшысы * Абдул-Фаттах Халил әл-Сиси, Мысыр президенті * Алла Борисовна Пугачёва, ресейлік әнші Тағы қараңыз * Халықтар Достығы ордені Дереккөздер
Агоналия

Агоналия, азап — ежелгі римдіктерде Римде Нума Помпилиус құрған Агон (балуан) лақап аты бар Янустың құрметіне мерекелер мен ойындар болған. Олар 9 января, 20 мая и 10 декабря Янустың құрметіне, 17 марта Марстың құрметіне (Agonium Martiale), 21 мая Вейовистің құрметіне және 11 декабря индигеттер құрметіне өтті. Ежелгі дәлелдер Овидийның айтуынша, олар Янусқа тазартатын құрбандық ретінде және Фесттің айтуынша, Герместің (Меркурий) құрметіне жасалған. Ойындардың құдайлары ойындар өтетін қалалардың монеталарында, сондай-ақ вазаларда отырған немесе жүгіріп келе жатқан, кейде қолдарында пальма бұтағы немесе таяқшасы бар қанатты әйел фигуралары және гүл шоқтары олардың бастары бейнеленген. Терминология «Агония» сөзін кейбіреулер болған барлық оқиғалардың құдайы және барлық адам әрекетінің қамқоршысы болып саналған Янустан (Агонийден) шыққан деп санайды; басқалары — құрбандыққа шалынатын жануардың атынан «пекус» орнына «агония» деп аталды. Сондай-ақ бұл атау құрбандық шалушының союды тек «патшаға»: «Өттің бе?» деп үндеуден бастағанына байланысты қолданылған деп саналады (басталу?). Мұндай құрбандық күні «агония» деп те аталды, агония (agonalis) өледі. Құрбандық шалған жерде Цезарь Александр цирк салып, оны Circus agonalis деп атады; ол қазіргі обелискі бар Навона алаңы орналасқан жерде болды. Әдебиеттер * Агоналия // Орыс ғалымдары мен жазушылары құрастырған энциклопедиялық сөздік. Санкт-Петербург, 1861 ж. * Любкер Фридрих. Ежелгі дәуірдің суреттелген сөздігі / И. Пименова. — М.: Эксмо, 2005. — 1344-бет.
Аманат (телесериал, 2018)

«Аманат» — Джули Плек әзірлеген американдық телехикая. Бірінші маусымның премьерасы 2018 жылы 25 қазанда өтті . Бірінші маусым 16 бөлімнен тұрады. Бұл Аларик Зальцман мен Кэролайн Форбс жетекшілік ететін алпауыт күші бар балаларға - вампирлерге, құбылғыштарға және мыстандарға арналған Сальваторе мектебінің түлектері туралы әңгімелейтін, «Ежелгілер» шоуының спин-оффы. 2019 жылдың 31 қаңтарында The CW арнасы сериалды 20 эпизодтан тұратын екінші маусымға ұзартты. Екінші маусымның премьерасы 2019 жылдың 10 қазанында өтті . 2020 жылдың наурыз айында өндіріс COVID-19 пандемиясына байланысты тоқтатылды . 2020 жылдың 26 наурызында сол күні кешке шыққан 16-шы эпизод көктемгі финалға айналады деп жарияланды, өйткені топ пандемияға дейін жарияланған 20 эпизодтың 16-сын ғана түсіре алды. Түсірілім тобы түсірілім 2020 жылдың күзінде жалғасады, ал қалған 4 эпизод кейінге қалдырылады және 3 маусымда (2021 жылдың қаңтарында) көрсетіледі деген шешімге келді. 2020 жылдың қаңтарында The CW арнасы сериялды үшінші маусымға ұзартты, оның премьерасы 2021 жылдың қаңтарында болды. 2021 жылдың ақпанында The CW серияны төртінші маусымға ұзартты . Төртінші маусымның премьерасы 2021 жылдың 14 қазанында өтті . 2022 жылдың 12 мамырында CW төрт маусымнан кейін телехикаяны жауып тастады . Сюжет Сериалдағы оқиғалар «Ежелгілер» сериясының соңғы эпизодындағы оқиғалардан бірнеше жыл өткен соң орын алады. Сериал ежелгі будан Клаус Микаэлсон мен қасқырлар тобының жетекшісі Хейли Маршаллдың қызы - Хоуп (Үміт) Майклсонның (Дэниель Роуз Рассел) болашақ өмірін баяндайды. Ол директор Аларик Зальцманның (Меттью Девис) жетекшілігімен үлкен күштерге ие балаларға арналған Сальваторе мектеп-интернатында оқиды. Мектепте Хоуппен бірге егіз сиқыршылар Лиззи (Дженни Бойд) және Джози Сальцман (Кайли Брайант), вампир Милтон "МГ" Гриззли (Квинси Фоуз ) және қасқыр Рафаэль Уэйт (Пейтон Алекс Смит) бар. Мектеп оқушылары үшін басты ереже – жергілікті тұрғындардың ешқайсысы мектеп қабырғасында жасырылған құпияларды білмеуі керек, бірақ қасқыр Рафаэль алғаш рет қасқырға айналған күні оның туған інісі куә болды. Ландон Кирби (Ария Шахгасеми), мектеп қауіпсіздігіне қауіп төнді. Шығармашылық топ Актерлер : = Маусымдағы басты рөл : = Маусымдағы кішігірім рөл : = Маусымдағы қонақ рөлі : = Көрінбейді Екінші дәрежелі каст Маусымдарға шолу Дереккөздер
Зироатхон Махмудовна Хошимова

Зироатхан Махмудқызы Хошимова – Өзбекстанның бірінші ханымы. Өмірбаяны 1957 жылы 4 желтоқсанда Ферғана аңғарыдағы Қоқан қаласында дүниеге келген. Әкесі Махмуджон Хашимов Ферғана аңғарының бай шенеуніктерінің бірі болған және Қокандағы Орта Азия темір жолын қамтамасыз ету басқармасын басқарған.. және Түркия сияқты бірқатар шетелдік сапарларда болды. Қор атынан онлайн сөйлеген сөздерінің бірінде ол мүгедектік «енді медициналық мәселе емес, адам құқығы мәселесі» деп мәлімдеді. Дереккөздер
Суба

Суба — Кенияның оңтүстік-батысындағы Ньянза провинциясының (Ньяца) таулы үстіртінің территориясын мекендейтін банту халқы. Халқы шамамен 180 мың адам. Тілі Субаның ана тілі -икисуба тілі. Бірақ тіліне жақын маңдағы луо халқы қатты әсер етті, бұл материкте тұратын субалардың үлкен бөлігі арасында тілдік ауысым болды. Соның салдарынан олардың тілі жойылып бара жатқан тіл ретінде Қызыл кітапқа енгізілген. Діні Сенушілердің діни наным-сенімдері: католиктер, кей бөлігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, ямс, құмай, жержаңғақ, көкөністер), мал шаруашылығы (ұзын мүйізді ірі қара, қой мен ешкі өсіру). Қолөнерден - ұсталық (металл өңдеу, құрал-сайман, қару-жарақ, зергерлік бұйымдар жасау), қыш ыдыс жасау, ағаш ою дамыған. Ер адамдардың бір бөлігі кофе плантацияларында, тау-кен өнеркәсібінде және қалалық шаруашылықтарда маусымдық жұмыстарда істейді. Өмір салты Бірнеше үй шаруашылықтары үлкен отбасылық қауымдастық – елді мекеннің негізін құрайды. Неке патрилокальды, көп әйел алу жиі кездеседі. Моногамия - кейбір христиандар арасында неке нормасы. Дәстүрлі елді мекендері егістік жер учаскелерімен қиылысып шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері жоспары төртбұрышты, қабырғалары сырықтардың қаңқасын құрайды, шатырмен жабылған. Шаруашылықтары биіктеу жерде құрылған. Оның құрамына астық қоймалары, мал қора (краал) және басқа да шаруашылық құрылыстары бар. Субаның дәстүрлі киімдері сақталмаған. Кәдімгі тағам түрлі ботқалардан, дәнді немесе көкөністерден жасалған бұқтырылған тағамдардан, тары ұнынан, бәліштерден және ашытылған сүт өнімдерінен тұрады. Бай би және музыкалық шығармашылығы бар. Музыкалық аспаптары алуан түрлі: барабандар, ксилофондар, флейталар, сылдырмақтар, т.б. Дереккөздер
Қазан ауданы

Қазан ауданы — 1955-1963 жж. Көкшетау облысының құрамында болған әкімшілік бірлік. Орталығы — Қазан ауылы. Тарихы Қазан ауданы 1955 жылы 22 қазанда құрылып, құрамына Айыртау ауданының Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Украин; Рузаев ауданының Андреев, Үлкенкөл ауылдық кеңестері енді. 1959 жылы 1 шілдеде ауданда 8 ауылдық кеңес (Андреев, Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Новосель, Украин, Үлкенкөл) болды. 1963 жылы 2 қаңтарда Қазан ауданы таратылып, Андреев, Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Новосель, Украин ауылдық кеңестері Володар ауданына берілді. Сілтеме * Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавлов, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3. Дереккөздер
Симон ван дер Мер

Симон ван дер Мер (; 24 қараша 1925, Гаага — 4 наурыз 2011, Женева) — голланд физигі, 1984 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері Карло Руббиамен бірге «ұлы жобаға шешуші үлес қосқаны, оның жүзеге асуы W және Z өрісінің кванттарының ашылуына — әлсіз әрекеттесу тасушыларының ашылуына әкелгені үшін». Ван дер Мер үдеткіштердегі сәулелерді стохастикалық салқындату әдісін ойлап тапты, бұл Карло Руббиа бастаған UA-1 тәжірибесінде CERN 450-ГеВ SPS коллайдерінде W және Z бозондарын ашуға мүмкіндік берді. Өмірбаяны 1925 жылы 24 қарашада Гаагада мұғалімнің отбасында дүниеге келген ол қалалық гимназияда білім алған. Оның орта білімі 1943 жылы Нидерландыны неміс оккупациялау кезінде аяқталды. Осы кезде Голландия университеттері жабылғандықтан, соғыстың соңғы екі жылын гимназияның гуманитарлық бөлімінде оқып, электроникамен айналысты. Атап айтқанда, түтік радиосын жинады, оның көмегімен отбасы шетелдік радиохабарларды тыңдай алатын. Соғыстан кейін Ван дер Мер Делфт технологиялық университетінде техникалық физиканы оқыды, содан кейін голландиялық Philips компаниясының физика зертханасында электронды микроскопия саласында жұмыс істеді. 1956 жылы ол CERN-ге кірді және 1990 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол жерде жұмысын жалғастырды. 1967 жылы ол Катарина Купманға үйленіп, бір ұл және бір қызды дүниеге әкелді. Ван дер Мер Нидерланды Корольдік ғылым академиясының мүшесі болды. 1992 жылы Адамзатқа ескертуге қол қойды. Дереккөздер Әдебиет * Vinod Chohan (ed.) (CERN). Simon van der Meer and his legacy to CERN and particle accelerators (англ.). — arXiv:1212.4320. Сілтемелер * С. ван дер Мер. [http://ufn.ru/ru/articles/1985/10/i/ «Стохастикалық салқындату және антипротондардың жинақталуы». Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 147 том, 2 шығарылым, қазан 1985 * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/ Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат]
Судандықтар

Судандықтар (Судан арабтары) — Араб халқы, негізінен Судан халқы. Шамамен 28 миллион адам. (2015, бағалау). Олар сондай-ақ Мысырда (5 млн адамға дейін), Ливияда (200 мыңнан астам адам) және т.б.тұрады. Тілі Олар араб тілінің бірнеше диалектілері мен жергілікті диалектіде сөйлейді. Діні Сенушілер – сүнниттік мұсылмандар, оны тұрғындардың 70%-ы мойындайды. Шағын бөлігі – шамамен 5% – христиандарға тиесілі. Қалғандары (негізінен африкалықтар) өздерінің діни культтерін ұстанады: анимализм, табиғат күштеріне табыну. Тарихы Ежелгі уақытта қазіргі Суданның негізгі бөлігін Нубия мемлекеті алып жатқан. Онда мысырлықтармен туысқан тайпалар өмір сүрді. Нубия территориясында мысырлықтардан басқа негроид халықтары өмір сүріп, жергілікті халықпен араласқан. Нубия бастапқыда христиан елі болды. Содан кейін арабтар ол жерге еніп, халық арасына исламдық наным-сенімдерді енгізе бастады. Араб әліпбиіне негізделген жазу тарады. Нубия провинциялары Мысыр билігіне өтті. 19 ғасырдың басы Осман империясының үстемдік ету кезеңі болды. Сонымен бірге елді отарлауға ұмтылған Англияның ықпалы күшейді. Жергілікті халық өз басқыншыларына бірнеше рет бас көтерді. Суданның тәуелсіздігі 20 ғасырдың ортасында ғана танылды. Кәсібі Негізгі кәсібінде қолмен атқарылатын суармалы егіншілік (бидай, арпа, бұршақ, бақша және бақша дақылдары, құрма және т.б.) бірінші кезектегі маңызы бар. Негізгі өнім – мақта. Оңтүстікте (құмай, тары, жүгері, т.б.). Судандықтардың бір бөлігі (кабабиш және т.б.) көшпелі (түйе, ешкі, қой) және жартылай көшпелі (ірі қара және ұсақ мал) мал шаруашылығымен (баггара және т.б.) айналысады. Қызыл теңіз жағалауында жекелеген қауымдастықтар (кейбіреулері араб жағалауынан келген иммигранттардың ұрпақтары) балық аулаумен, інжу мен маржан өндірумен, ал Кордофан саванналарында хош иісті шайырларды жинаумен айналысады. Өмір салты Арабтар арасында әлі күнге дейін өзіндік мәдени ерекшеліктері мен әртүрлі ерекшеліктері бар тайпаларға бөліну бар. Туыстық жүйе екі жақты-кепіл (аналық және әкелік тегі бойынша туыстар ажыратылады). Бірнеше топ рудың бір бөлімшесін немесе рудың өзін құрайды, оны рубасы басқарады. Тұрғын үйлері алуан түрлі, төбесі жалпақ немесе күмбезді кірпіш үйлер, Көк Ніл аңғарында бұтақ пен қамыстан жасалған дөңгелек үйшіктер жиі кездеседі, көшпелі халық шатырларда тұрады. Дәстүрлі киімдері, әсіресе махдисттік мемлекет кезеңінде кеңінен таралды, негізінен жалпы араб жергілікті ерекшеліктері бар типтегі киімдер. Ерлердің бас киімі - сәлде. Дәстүрлі тағамдарға бүкіл араб тағамдары (шелпек, дәмдеуіш бұршақ соустары, сүт өнімдері), африкалық (құмай сырасы — мизр) және жергілікті тағамдар кіреді. Сан алуан музыкалық-поэтикалық фольклор, бір руын мадақтайтын, өзгені қаралайтын кең көлемді ауызша кәсіби поэзия, астарлы әңгімелер, анекдоттар, мақал-мәтелдер сақталған. Дереккөздер
Жаңбырдың астында қалған мысық

«Жаңбырдың астында қалған мысық» — америкалық жазушы Эрнест Хемингуэй жазған әңгіме. Туынды оның 1925 жылы шыққан «Біздің уақытта» жинағында жарияланды. Мұнда ерлі-зайыптылардың Италиядағы демалысының бір көрінісі көрсетілген. Хемингуэй осы әңгімені өзінің әйелі Элизабет Хэдли Ричардсонға арнап жазды. Дереккөздер
Украинаның әкімшілік бөлінісі

Украинаның әкімшілік бөлінісінің үш деңгейі бар: 27 аймағы (24 облысы, ерекше мәртебесі бар 2 қала және 1 автономиялық республика), 136 ауданы және 1469 громадасы бар. 2020 жылдың шілде айындағы соңғы әкімшілік реформа 490 аудан мен облыстық маңызы бар 118 қаланың көпшілігін 136 ауданға біріктірді. Қырым мен Украинаның оңтүстік-шығысын Ресей Федерациясының аннексиялауынан кейін Қырым Автономиялық Республикасы мен Севастополь, сондай-ақ Донецк, Херсон, Луганск және Запорожье облыстарының бөліктері Ресей Федерациясының де-факто басқаруына өтті. Халықаралық деңгейде көптеген мемлекеттер Ресейдің жаулауын мойындамады. Бірінші деңгейлі бөлінісі Тізімі Автономиялық республика Қырым Автономиялық Республикасы географиялық жағынан Украинаның оңтүстігіндегі Қырым түбегінің негізгі бөлігін қамтиды. Оның астанасы — Ақмешіт. Қырым Автономиялық Республикасы — Украина құрамындағы өз конституциясы бар жалғыз аймақ. 2014 жылдың 16 наурызында Қырымды ресейлік әскерилер басып алғаннан кейін Ресей Федерациясына қосылу туралы референдум өтті. Дауыстардың көпшілігі бұл шараны қолдады. 21 наурызда Ресей Мемлекеттік думасы Қырымды Ресей Федерациясының құрамына қосуына дауыс берді. Украина үкіметі референдумды да, Қырымды аннексиялауды да заңсыз деп таниды. 27 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясы 68/262-қарарын 100 қарсы 11 дауыспен қабылдап, референдумды жарамсыз деп танып, Қырым мен Севастопольдің мәртебесін өзгертпей-ақ қойды. Облыстары Облыс Украинаның әкімшілік бөлінісінің бірінші деңгейінде орналасқан. Көптеген облыстары өздерінің әкімшілік орталығының атымен аталған. Астаналары Луцк және Ужгород болып табылатын Волынь және Закарпатье облыстары Волынь мен Закарпатьенің тарихи аймақтарының атымен аталған. Ерекше мәртебесі бар қалалар Украинада екі қаланың ерекше мәртебесі бар: Киев және Севастополь. Олардың ерекше мәртебесі оларды облыстармен бірдей әкімшілік деңгейге қояды, осылайша қалалардың атқарушы органдарын құрайтын тиісті жергілікті мемлекеттік әкімшіліктер арқылы мемлекеттің тікелей бақылауында болады. Ресей Федерациясы Қырымды аннексиялағаннан кейін Севастополь Ресейдің басшылығында және Ресейдің федералды субъектісі ретінде біріктірілді. Екінші деңгейлі бөлінісі 2020 жылдан бастап Украина аймақтары 136 ауданға бөлінеді. Олар, өз кезегінде, қалалық, посёлкелік және ауылдық аумақтық громадаларға бөлінеді. Украинаның ірі қалалары қалалық аймақтарға бөлінген. 2020 жылға дейін бұл деңгей аудандар , облыстық және республикалық бағыныстағы қалалар бойынша ұсынылды. Үшінші деңгейлі бөлінісі Громадалар Территориялық громадалар (; территориялық қауымдастық) немесе громадалар 2015 жылы басталған әкімшілік реформаның бөлігі ретінде 2020 жылдың 12 маусымында Украина үкіметімен құрылды. Громадалардың үш түрі бар: ауылдық , кенттік және қалалық . Барлығы 1469 громада бар (2022 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша). Ескертпелер Дереккөздер
Жезқазған ауданы

Жезқазған ауданы — 1928-1963 жылдары болған Қызылорда округі, Оңтүстік Қазақстан және Қарағанды облыстарының әкімшілік бөлінісі. Тарихы Орталығы Қарсақпай ауылында орналасқан Қарсақпай ауданы 1928 жылы 3 қыркүйекте Қызылорда округінің құрамында құрылды. 1930 жылы 17 желтоқсанда Қызылорда округінің жойылуына байланысты аудан тікелей республиканың қарамағына өтті. 1932 жылы 10 наурызда жаңадан құрылған Оңтүстік Қазақстан облысының құрамына енді. 1936 жылы 29 шілдеде Қарсақпай ауданы Оңтүстік Қазақстан облысынан Қарағанды облысына берілді. Сол уақытта ауданда Байқоңыр, Жезқазған, Қарсақпай кенттері мен Алғабас, Аралтөбе, Білеуті, Жангелдин, Жезді, Кеңгір, Кішітау, Первомай, Социалды, Сталин, Терісаққан, Ұлытау ауылдық кеңестері болды. 1939 жылы 16 қазанда Қарсақпай ауданының Ұлытау ауылдық кеңесі мен 1-ден 8-ге дейінгі нөмірленген ауылдық кеңестер жаңадан құрылған Ұлытау ауданына берілді. 1940 жылы 13 мамырда аудан Жезқазған ауданы болып өзгертілді. 1941 жылы 23 мамырда Үлкен Жезқазған елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді. 1941 жылғы жағдай бойынша ауданда Байқоңыр, Жезқазған, Қарсақпай, Үлкен Жезқазған кенттері мен Аралтөбе, Білеуті, Жезді, Жангелдин, Киров, Сталин ауылдық кеңестері болды. 1944 жылы 27 маусымда Жезді марганец кеніші маңындағы елді мекенге жұмысшы кенті мәртебесі беріліп, Жезқазған ауданынан Ұлытау ауданына ауыстырылды. 1954 жылы 2 маусымда Жезді марганец кеніші маңындағы жұмысшы кенті Жезқазған ауданына қайтарылып, атауы Марганец жұмысшы кенті болып өзгертілді. 1954 жылы 16 шілдеде Сталин ауылдық кеңесі Жангелдин ауылдық кеңесіне (орталығы Школа а.) қосылды. 1954 жылы 20 желтоқсанда Үлкен Жезқазған кенті Жезқазған қаласы болып қайта құрылып, әкімшілік бағынысына Жезқазған кенті берілді. 1957 жылы 11 қаңтарда орталығы Жыланды ауылында Сарысу ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 30 шілдеде Ақтас елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді. 1958 жылы 10 қаңтарда Жезді, Аралтөбе ауылдық кеңестері таратылып, «Сарысу» кеңшарының орталығында Аралтөбе ауылдық кеңесі; Білеуті, Киров ауылдық кеңестері таратылып, «Қарсақпай» кеңшарының орталығында Киров ауылдық кеңесі құрылды. Байқоңыр кенті ауылдық елді мекенге айналды. Байқоңыр кенттік кеңесі мен Жангелдин ауылдық кеңесі таратылып, «Байқоңыр» кеңшарының орталығында Жангелдин ауылдық кеңесі құрылды. 1959 жылы 29 маусымда Аралтөбе ауылдық кеңесі Сарысу ауылдық кеңесіне қосылды. 1959 жылы ауданда 3 ауылдық кеңес (Жангелдин, Киров, Сарысу) және 3 кент (Ақтас, Қарсақпай, Марганец) болған. 1960 жылы 18 қазанда «Жетіқоңыр» кеңшарының орталығында Жетіқоңыр ауылдық кеңесі құрылды. 1962 жылы 24 желтоқсанда Марганец кенті Жезді кенті болып өзгертілді. 1963 жылы 2 қаңтарда Жезқазған ауданы жойылды. Жангелдин, Жетіқоңыр, Киров, Сарысу ауылдық кеңестері Жезді ауданының құрамына енді. Ал 1963 жылы 10 қаңтарда Ақтас, Жезді, Қарсақпай кенттері Жезқазған қалалық кеңесінің қарамағына өтті. Дереккөздер
Клаус фон Клитцинг

Клаус фон Клитцинг (; 28 маусым 1943 жыл, Шрода, Нацистік Германия) — неміс физигі, физика бойынша 1985 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. «Леополдина» неміс табиғат зерттеушілер академиясының мүшесі (1996), Папа ғылым академиясының (2007), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік (1990), Ресей ғылым академиясының (1994), Лондон корольдік қоғамы (2003), Қытай ғылым академиясының (2006) мүшесі. Өмірбаяны Фон Клитцинг 1962–1969 жылдары Брауншвейг техникалық университетінде оқыды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін ол Вюрцбург университетінде жұмыс істеді. 1972 жылы ол физика ғылымының философия докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Күшті магнит өрістеріндегі теллурдың гальваномагниттік қасиеттері» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 1978 жылы абитуриент дәрігер болды. 1980 жылдан 1984 жылға дейін ол — Мюнхен техникалық университетінің профессоры. 1985 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін ол — Штутгарттағы Макс Планк қоғамының директоры. Зерттеудің негізгі бағыттары: конденсацияланған заттар физикасы, кіші өлшемді жүйелер физикасы. 1979 жылы фон Клитцинг Гренобльде кремний өрістік транзистордағы Холл эффектісін зерттеу үшін бірқатар эксперименттер жүргізді. Осы тәжірибелердің нәтижесінде ол күшті магнит өрістерінде және төмен температурада екі өлшемді электрон газының Холл кедергісін кванттаудан тұратын бүтін кванттық Холл эффектісін ашты. Тәжірибелердің нәтижелері 1980 жылғы тамызда «Physical Review Letters» журналында жарияланды. Ол екі өлшемді газдың магниттік кедергісінің тербелістерін, оның ішінде кедергісі нөлдік күйді зерттейді. Фон Клитцинг — бірқатар ғылыми марапаттардың иегері. Ол үйленген, екі ұл, бір қызы бар. Әлеуметтік белсенділік 1992 жылы фон Клитцинг «Адамзатқа ескертуге» қол қойды. 2016 жылы ол Greenpeace ұйымын, Біріккен Ұлттар Ұйымын және дүние жүзіндегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген ағзалармен (ГМО) күресуді тоқтатуға шақыратын Нобель сыйлығының лауреаттарының ашық хатына қол қойды. Дереккөздер Сілтемелер * К. фон Клитцинг. [http://ufn.ru/ru/articles/1986/9/c/ «Кванттық зал эффектісі». Нобель дәрісі] маұрағаттық көшірме, Физика ғылымдарының жетістіктері, 150 том, 1 шығарылым, қыркүйек 1986 * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/ Нобель комитетінің сайтындағы ақпарат] маұрағатталған 22 маусым 2012
Əбиба Əбужақынова

Әбиба Рахманәліқызы Әбужақынова (4 шілде 1997) — қазақстандық дзюдошы, 48 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсетеді. 2022 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері, 2021 және 2022 жылдардағы Азия чемпионаттарының күміс жүлдегері. Өмірбаяны Әбиба Әбужақынова 1997 жылы 4 шілдеде туған. Дзюдоға 11 жасында келді. Қаңлы руынан шыққан. Ташкентте тұрып, жаттықты. Кейін Алматыға жалғыз көшіп келіп, Республикалық спорт колледжіне түсті. Түрлі республикалық және әлемдік турнирлерде өнер көрсетті. Мансабы 2021 жылы Бішкекте өткен Азия чемпионатының финалында қытайлық спортшы Ли Янаннан жеңіліп, күміс медаль алды. 2022 жылы Нұр-Сұлтан қаласында өткен құрлықтық чемпионатта Әбиба тағы да күмісті жеңіп алды, бұл жолы финалда жапондық Вакане Когаға жол берді. Ташкентте өткен 2022 жылғы әлем чемпионатында қола медаль ұтты. 2023 жылы Португалиядағы Гран-при сериясындағы турнирде жеңімпаз атанды. Ол дзюдодан осындай беделді турнирде жеңіске жеткен алғашқы қазақстандық болды. Дереккөздер
Нұрсұлтан Тұрсынов

Нұрсұлтан Шыңғысбекұлы Тұрсынов (30 қаңтар 1991, Семей) — грек-рим стиліндегі қазақстандық балуан, Азия чемпионы, 2020 жылғы Токио Олимпиадасының қатысушысы. Спорттық мансабы 2015 жылдың мамыр айында Азия чемпионатында екінші болып, финалда Өзбекстан өкілі Рустам Ассакаловқа ұтылды. 2021 жылдың сәуір айында Қазақстандағы Азиялық лицензиялық турнирге Үндістан атынан шыққан Сунил Кумарды жеңіп, Токиодағы Олимпиадаға жолдама алды. Жетістіктері * Әлем чемпионатынан 10-шы орын (Мажарстан, 2013) * Азия чемпионы (Қазақстан, 2014) * Азия ойындарынан 5-ші орын (Корея Республикасы, 2014) * Әлем чемпионатынан 5-ші орын (АҚШ, 2015) * Азия чемпионатының күміс жүлдегері (Доһа, 2015) Дереккөздер
Сукума

Сукума (васукума) — Танзанияда тұратын банту халқы, Танзанияның ең үлкен халқы. Олар негізінен Виктория көлінің оңтүстігінде (Мванза, Шиньянга аймақтары, Табора және Сингида аймақтарының солтүстігінде) тұрады. Халқы 7,3 миллион адам. (2015, бағалау). Тілі Сукума халқы суахили және сукума тілінде сөйлейді. Танзанияның ұлттық тілі - суахили, ал сукума - Нигер-Конго тілдері отбасының банту тармағына жатады. Діні Христиан діні бір ғасырдан астам уақыт бұрын енгізілгенімен, сукума халқының басым көпшілігі әлі де анимизмді ұстанады. Сукумалырдың егін егуден бастап, балаларына ат қоюға дейінгі өмірінің барлық саласы олардың рухани және ата-баба сенімдерінің ықпалында. Христиандық 1900 жылдардың басында енгізілді және Африканың ішкі миссиясының (AIM) мүшелері жергілікті халыққа әсер еткен алғашқы христиандар болды. Англикандар кейінірек өздерінің миссионерлік жұмысын Ихелеле мен Насада бастады, ал баптисттік миссия 1970 жылдардың аяғында басталып, 1980 жылдардың басына дейін жалғасты. Халықтың аз пайызы исламды уағыздайды. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатырн егіншілік (құмай, тары, жүгері, мақта). Ірі қара (қысқа мүйізді зебу), ешкі мен қой өсіреді, аңшылық және балық аулаумен айналысады. Ұсталық, ағаш өңдеу (ерлер кәсібі), керамика (әйелдер кәсібі) дамыған. Өмір салты Қоғамдық құрылымның дәстүрлі түрі экзогамиялық рулық топтарды біріктіретін ру-тайпалық болды. Шағын отбасылар рулық және қауымдық бірлестіктерге айтарлықтай экономикалық тәуелді болды. Жас класстары мен құпия одақтар болды. Емшілер қоғамда маңызды рөл атқарды және атқарып келеді. Сукумалар «зоотерапия» деп те аталатын жануарларды дәстүрлі медицинада қолданатын көптеген этникалық топтардың бірі болып табылады. Олар жануарлардан алынған дәстүрлі дәрі-дәрмектер ақ адамға арналған дәріханаларда сатылатын дәрілерден тиімдірек деп санайды. Дәстүрлі елді мекендері ықшам орналасқан, қоршалғант Тұрғын үйлері төбесі шөптесін конусты дөңгелек үйлерден (мсонге) тұрады. Киімдері - былғарыдан немесе талшықтан жасалған жабындылар. Мерекелік киім көптеген зергерлік бұйымдармен және дене әшекейлерімен (негізінен бет пен аяқ) толықтырылған. Дереккөздер
2022 жылғы Азия ойындарының медальдар кестесі

Ресми түрде XIX Азия ойындары деп аталатын 2022 жылғы Азия ойындары Азия Олимпиадалық кеңесі өткізетін Азиядағы ең ірі спорттық іс-шара болып табылады. Қазіргі уақытта олар 2023 жылдың 23 қыркүйегі мен 8 қазаны аралығында Қытайдың Ханчжоу қаласында өтеді және ойындарда 40 спорт пен пән бойынша 481 іс-шара бар. Бруней мен Оман Азия ойындарында алғашқы күміс медальдарын жеңіп алды. Үндістан Азия ойындары тарихында Жапония, Қытай және Оңтүстік Кореядан кейін бір уақытта 100 медаль жеңіп алған төртінші елге айналды. Қабылдаушы ел, Қытай Азия ойындарында алғаш рет 200 алтын медаль жеңіп алды, барлығы 201 алтын медаль жеңіп алды және 2010 жылы Гуанчжоуда өткен Азия ойындарында 199 алтын медаль жеңіп алды. Медальдар кестесі Медаль алмаған Ұлттық Олимпиада комиттетері Бұл Ұлттық Олимпиада комитеттері әлі 19-шы Азия ойындарында медаль жеңіп алған жоқ. * (BHU) * (TLS) * (MDV) * (YEM) Дереккөздер
Абдулхашим Муталович Муталов

Абдулхашим Муталович Муталов (; 27 сәуір 1947 жыл, Ташкент облысы, Өзбекстан КСР, КСРО, Телау, Ахангаран ауданы) — кеңестік және өзбек саяси және мемлекеттік қайраткері, республиканың тұңғыш премьер-министрі ретінде белгілі. Өзбекстан 1992 жылғы 13 қаңтардан 1995 жылғы 21 желтоқсанға дейін. Өмірбаяны Алғашқы жылдар және еңбек өмірі 1947 жылы 14 ақпанда Ташкент облысы Ахангаран ауданы Телау (немесе Телов) ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын 1965 жылы Ташкенттегі 2-нан комбинатында наубайшы болып бастады, кейін Кеңес әскері қатарына шақырылды. Әскерден кейін Бүкілодақтық сырттай тамақ өнеркәсібі институтына (қазіргі Мәскеу мемлекеттік технология және менеджмент университеті) оқуға түсіп, 1976 жылы инженер-технолог мамандығы бойынша диплом алды. Институтты бітіргеннен кейін оны Ташкентке нан зауыттарына жұмысқа жібереді. 1979-1986 жылдары Ақанғаран ауданындағы нан-тоқаш комбинатының директоры қызметін атқарды. Саяси карьерасы 1986-1991 жылдары Өзбек КСР министрінің орынбасары, кейін астық өнімдері министрі болды. Өзбекстан Компартиясы Орталық Комитетінің мүшесі болып сайланды. 1991 жылы Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Өзбекстан Республикасы Министрлер кабинеті төрағасының орынбасары болды. Ол жойылған және тыйым салынған Өзбекстан Коммунистік партиясын ауыстырған биліктегі президентті қолдайтын Өзбекстан Халық Демократиялық партиясына қосылды. Өзбекстанның вице-президенті лауазымы жойылып, оның орнына Өзбекстанның Премьер-министрі лауазымы тағайындалғаннан кейін 1992 жылы 13 қаңтарда Өзбекстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің сессиясында ол сайланды. республиканың Министрлер кабинетін басқаратын тәуелсіз Өзбекстанның тұңғыш премьер-министрі. Ол Өзбекстан тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында елде әлеуметтік-экономикалық жағдай қиын болған кезде премьер-министр және іс жүзінде мемлекеттің екінші басшысы болды. Ол 1992 жылы қаңтарда Ташкент қалашығында орын алған студенттік тәртіпсіздіктерді тергеу жөніндегі комиссияның төрағасы болды. Сарапшылардың пікірінше, «саяси тұрғыдан ол тәуелсіз тұлға болған жоқ, ол Министрлер кабинеті тікелей бағынатын республика президентіне толығымен адал болды». 1995 жылы 21 желтоқсанда премьер-министр қызметінен босатылып, «Уздонмахсулот» мемлекеттік корпорациясының басқарма төрағасы болды. Оның орнына Өткір Сұлтанов жаңа премьер-министр болды. Қазір зейнеткер. Жеке өмірі Үйленген, балалары, немерелері мен шөберелері бар, өзбек тіліне қоса орыс тілін де жетік меңгерген. Марапаттары * Дустлик ордены * Еңбек Қызыл Туы ордені * «Ерен еңбегі үшін» медалі Дереккөздер
Эрнст Август Руска

Эрнст Август Фридрих Руска (; 25 желтоқсан 1906, Гейдельберг — 27 мамыр 1988, Батыс Берлин) — электронды микроскопты жасаушы, 1986 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері («электрондық микроскоптағы жұмысы үшін сыйлықтың жартысы», сыйлықтығ екінші жартысын Герд Бинниг пен Генрих Рорер «сканерлеуші туннельдік микроскопты ойлап тапқаны үшін» алды. Ерте жылдар Эрнст ғылым тарихшысы Юлиус Русканың отбасындағы бесінші бала болды. Эрнсттің ағасы Макс Вольф Гейдельберг маңындағы Кенигстюльдегі обсерваторияларды басқарған астроном болды. Оның өкіл әкесі Август Копф Берлиндегі астрономиялық есептеулер институтының директоры, ал немере ағасы Альфредо Хоче психиатрия профессоры болған. Анасы Альфред Мерке теолог болған. Эрнст пен оның інісі Гельмут ерте балалық шағында Кенигстюль обсерваториясының телескоптары қатты әсер етті. Эрнсттің үйінде әкесінің ғылыми хоббиге: минералогия, ботаника және зоологияға арналған бөлмесі болатын. Әкесінің үйде де үлкен Зейсс микроскобы болатын, балаларға өз бетінше қол тигізуге қатаң тыйым салынды, бірақ кейде, бақылауымен әкесі балаларына осы микроскоппен қызықты нәрселерді көрсететін. Мектепте оқып жүргенде Эрнст өзінің ұстазы Карл Рейнигтен физикадан өте терең білім алды. Сондай-ақ болашақ атақты физик , Жердің магниттік динамосының теориясының «әкесі» Эрнсттен екі жас үлкен бір мектепте бір мұғаліммен бірге оқыды. Жұмыстар Тізбектей орналасқан екі магниттік линзадан тұратын алғашқы электронды микроскоптың прототипін 1931 жылы 9 наурызда Руска мен М. Кнолл ұсынды. 400 есе ұлғайту кезінде бұл құрал заманауи оптикалық микроскоптарға қарағанда әлдеқайда қуатты болды, бірақ ол зерттелетін объектілердің үлкейтілген кескіндерін алуға мүмкіндік беретін электрондар шоғыры үшін линза ретінде соленоидты пайдаланудың негізгі мүмкіндігін көрсетті. 1933 жылы Руска электронды микроскоптың нұсқасын жасады, оның рұқсаты 500 ангстромға дейінгі мүмкіндіктерді анықтай алады, бұл оптикалық микроскоптардың мүмкіндіктерінен асып түсті. 1933 жылы докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Руска Берлиндегі телекомпанияның қызметкері атанды және теледидар түтіктерін өндіру технологиясын жетілдірумен айналысты. 1937 жылы Siemens- те инженер-электрик ретінде ол әлемдегі алғашқы коммерциялық массалық электронды микроскопты жасауға қатысты. 100 ангстром рұқсаты бар бұл құрал алғаш рет 1939 жылы нарыққа шықты. 1980 жылдары профессор Эрнст Руска Батыс Берлиндегі Макс Планк қоғамының Фриц Хабер институтында жұмыс істеді. Марапаттау және тану * Негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығы (1960) * (1968 * 1970) * Дадделл медалі және сыйлығы (1975) * Котениус медалі (1975) * Роберт Кох медалі (1986) * Физика бойынша Нобель сыйлығы (1986) оның құрметіне аталған. Жарияланымдар * Э. Руска. [http://ufn.ru/ru/articles/1988/2/c/ Электрондық микроскоптың және электронды микроскопияның дамуы: Нобель дәрісі.] // УФН, Т. 154, № 2 (1988). * Э. Руска. Электрондық микроскоптың және электронды микроскопияның дамуы: Нобель дәрісі. // Атомдар электрондардың «көздерімен». - М.: Білім, 1988. Сілтемелер * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]
Сусу

Сусу (сосо) — Батыс Африкадағы халық. Олар Гвинеяның оңтүстік-батысында (1,4 миллион адам – 2015 жылғы бағалау) және Сьерра-Леоненің солтүстік-батысында (150 мың адам) тұрады. 40 мыңға жуық адам Сенегалда, 5 мыңға жуық адам Гвинея-Бисауда, сондай-ақ Мали, Гамбия, Либерия, Францияда тұрады. Тілі Тілі – сусу тілі, манде тілдер тобына жатады. Сьерра-Леонеде сусулардың көпшілігі темне тілінде сөйлейді. Гвинеяда сусу тілінде көршілес киси-бага және ландума халықтары да сөйлейді. Діні Сусудың көп бөлігі мұсылмандар, бір бөлігі дәстүрлі культтерді ұстанады Нингианган жыланы, жануарлар және т.б. Тарихы XIII ғасырда Сусу Мали империясының бір бөлігі болды, содан кейін олар діни соғыстардың салдарынан оңтүстікке қарай қуылды. Сусулардың көпшілігі қазіргі Гвинеяның жағалау аумақтарында қоныстанды, онда олар Солима, Лабая және басқалары сияқты бірнеше өтпелі-мемлекеттерді құрды. Сусу халқына осы аумақтарда бұрыннан өмір сүрген шағын этникалық қауымдастықтар қатты әсер етті. (Бага, Ландума, Налу және т.б.). Сусу халқының көрші халықтармен ассимиляциялану процесі жүріп жатыр. Кәсібі Негізгі кәсібі егіншілік - күріш, сонымен қатар жержаңғақ, маниок, тәтті картоп, фонио, май және кокос пальмалары, кола ағаштары өсіріледі. Ұсақ мал мен тауық ұстайды, жағалауда - балық аулайды. Олар портта және қаланың өнеркәсіптік кәсіпорындарында да жұмыс істейді. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізі - үлкен отбасылық патрилинейлік қауымдастық. Неке қонысы вирилокальды. Көп әйел алу жиі кездеседі. Ірі туыстық топтар (хили) өздерінің эндогамикалық сипатын және тотемдік тыйымдарды жоғалтты. Егемендік алғанға дейін ауылдарды көсемдер (кунтигилер, альмамилар) басқарды, олардың билігі бір отбасы шеңберінде мұраға қалды. Елді мекендері шағын, 300 адамға дейін, әдетте үйлер жалғыз көше – жол бойында созылып жатыр. Тұрғын үйлердің басым түрі - төбесі конустық және қабырғалары саз балшықтан сыланған дөңгелек үй. Ерлер киімі – жеңі желбіреген жерге дейін жететін кең көйлек, әйелдер - тігілмеген белдемше және күртеше. Негізгі тағамы - пальма майы соусы немесе балық дәмдеуіштері қосылып пісірілген күріш және фонио ботқасы, дәмдеуіштер көп мөлшерде тұтынылады. Діни тыйымға байланысты ішімдік ішу сирек кездеседі. Фольклорға бай (әйелдердің мерекелерде айтатын ертегілері, эпикалық тарихи шежіресі). Сүндеттеу өзінің салттық сипатын жоғалтты, маскалар ойын-сауық қызметін атқарады. Дереккөздер
Талдықорған әуежайы

Талдықорған әуежайы — Талдықорған қаласындағы халықаралық әуежай. Жетісу облысының басты әуе қақпасы болып саналады. Қоғамдық және әскери мақсатта қолданылады. Тарихы Әуежай 1946 жылы ашылды. Бастапқыда ұшу-қону жолағы топырақпен жабылған болатын, және күніне тек екі ұшақ ұшатын. Кейінірек ЯК-12, АН-2 ұшақтары қызмет көрсете бастады. 1974 жылы жаңа әуежай кешенінің құрылысы аяқталып, қазіргі орналасқан орнына көшірілді. Бұл кезде ЯК-40 және АН-24 ұшақтарын қабылдауға мүмкіндік туды. 1981 жылдан бастап ТУ-134 типіндегі әуе кемелері де ұшып-қонуға кірісті. 2004 жылы жолаушылар терминалына күрделі жөндеу жүргізіліп, сағатына 100 жолаушыны қабылдай алатын заманауи жабдықтармен қамтылды. Әуе компаниялары мен бағыттар 2025 жылдың шілдесіндегі мәлімет бойынша, Талдықорған әуежайынан келесі бағыттарда тұрақты рейстер орындалады: Күнделікті рейстер: * Qazaq Air → Астана, Түркістан * Жетісу → Астана Қабылдайтын әуе кемелері Әскери авиация Әуежайда ҚР Қарулы күштерінің әскери ұшақтары мен тікұшақтары орналасқан. Қабылдай алатын кейбір әскери әуе көліктері: * Ан-12, Ан-24, Ан-26, Ан-28, Ан-30, Ан-32 * Ан-72, Ан-74, Ил-76 * Ту-134, Ту-154, Як-40, Як-42 * Барлық тікұшақ түрлері Әуе кемесінің максималды ұшу салмағы — 87 тонна. Ұшу-қону жолағының жіктеу нөмірі (PCN): 15/R/A/X/T. Жолаушылар саны Талдықорған әуежайының жолаушылардың өсімі әдеттегідей оның танымалдылығы мен арзандығы. Немесе Талдықорғанның адам саны өсуімен бірдей болып саналады. * 2015 — 24 295 адам * 2025 — 42 768 адам Дереккөздер
(966) Муски

(966) Муски — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1921 жылы 9 қарашада Вальтер Бааде Гамбург обсерваториясында ашты. Өз әйелінің лақап атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(967) Гелионапе

(967) Гелионапе — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1921 жылы 9 қарашада Вальтер Бааде Гамбург обсерваториясында ашты. Астероид актер Адольф фон Зоннентальдың құрметіне орай, оның есімінің грек нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(968) Петуния

(968) Петуния — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1921 жылы 24 қарашада Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Шырайгүл деп аталатын өсімдіктер туысының латын атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(969) Леокадия

(969) Леокадия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1921 жылы 5 қарашада Сергей Иванович Белявский Симеиз обсерваториясында ашты. Орыстарда кездесетін әйелдер есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(970) Примула

(970) Примула — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1921 жылы 29 қарашада Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Наурызгүл деп аталатын өсімдіктер туысының латын атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(971) Альсатия

(971) Альсатия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1921 жылы 23 қарашада Александр Шаумассе Ницца обсерваториясында ашты. Францияның провинциясы Эльзас құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(972) Кония

(972) Кония — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 18 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Фриц Конның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(973) Аралия

(973) Аралия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 18 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Аралия деп аталатын өсімдіктер туысының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(974) Лиоба

(974) Лиоба — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 18 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. VIII ғасырда өмір сүрген әулие әйелдің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(975) Персеверанция

(975) Персеверанция — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 27 наурызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Perseverantia латыншадан «табандылық» деп аударылады. Ондай ат астероидқа Пализаның қайтыс болғанынан кейін және оған арналып берілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(976) Бенджамина

(976) Бенджамина — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1922 жылы 27 наурызда Вениамин Павлович Жеховский Алжир обсерваториясында ашты. Өз ұлының есімімен атады. 2003 жылдың 19 шілдесінде HIP 88816 жұлдызының қозғалысын бақылау кезінде астероидтың сұлбасын анықтау мүмкіндігі туды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)