Әли Әмірқұсайынұлы Кәрімлі

Әли Әмірқұсайынұлы Кәрімлі (; 28 сәуір 1965 жыл, Азаткент) — әзербайжандық саясаткер, реформашыл Әзербайжан Халық майданы (ӘХМ) партиясының басшысы. Ерте жылдары Кәрімлі оңтүстік-шығыс кеңестік Әзербайжандағы Сағатлы ауданында, Кәрімов тегімен дүниеге келген. 1985 жылы КСРО армиясында қызмет еткен ол кейін Баку мемлекеттік университетінде заңгер болды. Оқуы кезінде ол Юрд (Жұрт, Отан) демократияшыл қозғалысына басшылық етті. 1988 жылғы қарашада зияткерлерден қолдау көрген Юрд қозғалысы коммунистік билікке қарсы Бакуда студенттер наразылығын ұйымдастырды. Өзге әзербайжан ұлтшылдардай ол Кәрімов тегін Кәрімлі деп ауыстырды, осылайша орыстың -ов жұрнағынан бас тартты. Саяси мансабы Үкіметте 1989 жылғы шілдеде Кәрімлі Юрд қозғалысын Әзербайжан Халық майданына (ӘХМ) қосты. Университеттегі партияның филиалына басшылық еткен ол ӘХМ жарғысын жазғандар қатарында болды. Оқуын бітірген Кәрімлі 1991 жылы Баку мемлекеттік университетіндегі Заң факультетінде оқытатын болды. Ол, оған қоса, тілшісі болған. 1992 жылғы қаңтарда ол ӘХМ Жоғарғы кеңесі төрағасының орынбасары болып сайланды. 1993 жылғы сәуірде ӘХМ басшысы және Әзербайжан президенті Әбілфаз Елшібай Кәрімліні Әзербайжан Мемлекеттік хатшысы етіп тағайындады. 1993 жылғы жаздыгүні болған төңкерістен кейін билікке Хейдар Әлиев келді де, Кәрімлі отставкасын жариялады. Оппозицияда 1995 жылы ӘХМ өз атауын Әзербайжан Халық майданы партиясы (ӘХМП) деп ауыстырды да, Елшібай көшбасшылығын жалғастыра берді. 1995 жылдан 2000 жылға дейін Кәрімлі Елшібайдың бірінші көмекшісі еді. 1995—1996 жылғы және 2000 жылғы парламент сайлауларында Кәрімлі, оған қоса, Парламент депутаты болып сайланды. 2000 жылғы Елшібайдың өлімінен кейін ӘХМП екі қанатқа: «консервативті» және «реформашыл» болып бөлінді. Кәрімлі, осылайша, реформашылдарға көшбасшылық ететін болды, бұл қанатқа көбіне Юрдтың бұрынғы активистері кіретін. 2003 жылдан бері Кәрімлі оппозициялық партиялар біртұтас коалициясының құрылуын талап етіп келген. 2005 жылғы көктемде, Кәрімлі тұсында үшпартиялы құрылды. Оған ӘХМП реформашылары, Мүсават партиясы мен Демократиялық партия енді. Оппозицияшыларға қарсы қысым барысында үкімет Кәрімлінің халықаралық паспортын тартып алды. Әли Кәрімлі, осылайша, халықаралық паспорты жоқ әлемдегі жалғыз оппозиция басшыларының бірі болды. 2011 жылғы наурыздан бері Кәрімлі Бакуда өтіп жататын түрлі наразылық шараларын ұйымдастырып жүрді. Сол себептен 16 сәуірде оны бас прокурор Зәкір Гараловтың кеңсесі 8 сағат бойы сұрастырды. 2016 жылғы сәуірде Кәрімлі Әзербайжан үкіметінің армян–әзербайжан қақтығыстары барысындағы әрекеттерін сынға алды. Сол себептен оған қарсы түрлі наразылық шаралары, соның ішінде 12 сәуірде, Кәрімлі үйінің алдында орын алды. Кейбір деректер бойынша бұл наразылықты үкіметтің өзі ұйымдастырды. Наразылар, оған қоса, Кәрімлінің елден қуылуын талап етті. Құқық қорғаушы Интигам Әлиев хабарлауынша, Кәрімліге қарсы наразылық елдегі шынымен де өзекті мәселелерден халықтың назарын аударту үшін жүргізілген. Сын ӘХМП төрағасының орынбасары Рази Нұруллаев Кәрімлі партия мүшелерін түрлі өтірік Facebook аккаунтын жасатқызды деп айыптады, ұлының қандай қаржыға Бристол университетінде оқып жүргенін білгісі келді. Өз өмірі Кәрімлі өзін елшібайшы дейді. Кәрімлінің ұлы Түркел Кәрімлі Лондондағы салтанатты өмір-салты үшін сынға түседі. Дереккөздер