kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ауыр атлетикадан Еуропа чемпионаты

Ауыр атлетикадан Еуропа чемпионаты Ауыр атлетикадан Еуропа федерациясымен (EWF) ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1896 жылдан бастап өткізіледі, ал әйелдер үшін 1988 жылдан. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны 1914-2024 жылдар Сыртқы сілтемелер *[http://ewfed.com/ European Weitlifting Federation] *[http://www.iwf.net/ International Weightlifting Federation (IWF)] *[http://www.chidlovski.net/liftup/l_tournamentForm.asp?tflag=ce European Championships From 1907 to Today @ Lift Up: Search] *[https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbgwh/start.php Database Weightlifting] *[http://www.iwrp.net/ IWRP] *[http://iwrp.net/component/cwyniki/?viewcontests&filter_typ_zawodow3&filter_kategoria_wiekowa7&filter_kraj0&filter_data_od0&searchOK&limitstart=0 1990-2021 Results] *[http://result.ewfed.com/ EWF Results] *[https://web.archive.org/web/20090405064238/http://www.ewf.sm/results.php?mnid1&slyr2009&short=BUCHAREST2009 Past Results]
Рақымжан Қошқарбаев ескерткіші

Рақымжан Қошқарбаев ескерткіші Астана қаласында 2016 жылдың қазан айында ашылды. Р. Қошқарбаев және Б. Момышұлы даңғылдары қиылысында орналасқан. Қоладан құйылған туындының авторы — мүсінші Асқар Нартов. Рейхстагқа жеңіс туын тіккен қазақ батыры Рақымжан Қошқарбаев 1924-1988 жылдары өмір сүрген. Дереккөздер Тағы қараңыз * Берлин операциясы
Қонысбайқұм

Қонысбайқұм – Арал қарақұмының солтүстік-шығыс бөлігіндегі құмды алқап. Географиялық орны Қызылорда облысы Қазалы ауданы Шилі ауылының солтүстік-шығысында 48 км жерде орналасқан. Жер бедері Биіктігі 100 м-ден асады. Құм алқабы бор және палеоген жыныстарының үгілуі нәтижесінде түзілген. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 20 км-ге созылған, енді жері 6 км. Ауданы 80 км 2 . Өсімдігі Белесті құмды жазықта еркек шөп, жусан, жүзгін, құм сұлысы, қияқ, т.б. өсімдіктер өседі. Етегінде Әлдибай құдығы бар. Дереккөздер
Spring Rain

«Spring Rain» — Пэт Бун орындауындағы 1960 жылғы ән. Billboard Hot 100 чартында 50-ші орынға дейін көтерілді. Әнде көктемнің себелеген жаңбыры алғашқы махаббаттың жарасына теңеледі. Дереккөздер Сілтемелер *
Болаанг-монгондоу

Болаанг-монгондоу (өз атауы болаанг, булан, би-нангунан, палиан, ломбагин, думога) — Индонезиядағы Солтүстік Сулавесиде тұратын халық. Саны 140 мың адам.Булан, бинангонан, палиан, ломбагин және дамага субэтникалық топтары сақталған. Этнонимі «Болаанг» атауы «Голанг» деп жазылады, бұл «тығыз орманның шатырына енетін күн сәулесінің жарқырауымен жарықтандырылған» дегенді білдіреді. «Монгонду» өзі аттас үстіртте тұратын адамдардың әртүрлі топтарына қатысты қолданылған атаудан шыққан. Үстірт адамдары өз атауын өздерінің әдет-ғұрыптарынан алады (момондау), бұл "Джунглидегі құрдастарымен сөйлесу үшін сигналдық сөздерді айқайлау немесе жеңісті айқайлау"дегенді білдіреді. Тілі Олар аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының балаанг-монгондоу тілінің диалектілерінде сөйлейді. (думога, лолаян, паси). Индонезия тілі де кеңінен таралған. Діні Сенушілер – сүнниттік мұсылмандар және протестанттық христиандар (реформаторлар). Тарихы Болаанг-монгондоулар ішкі аудандарда тұратын монгондоудың жағалаудағы болаангтармен бірігуі нәтижесінде пайда болды. ХХ ғасырдың басында болаанг-монгондоу князьдігі болды, оның басында раджа тұрды, оны князь отбасының мүшелерінен аудан басшылары (пенгхулу) сайлады. Пенгхулу үлкен туыстық топтардың басшыларына сүйенген ауыл басшыларын тағайындады. 1950 жылдан бері Индонезияның құрамында құрамында. Кәсібі Негізгі кәсібі — егіншілік (суармалы күріш, сонымен қатар саго, жүгері, ямс, кокос және кофе). Сонымен қатар балық аулау, даммар шайыры мен ротан жинау; бұрын олар алтын өндірген. Су буйволы, шошқа, тауық, ешкі өсіріледі. Өмір салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Тұрғылықты мекендері жол бойына орналасқан. Онда ауыл тұрғындарының барлығы немесе бір бөлігі орналасқан, қадалы ұзын үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдері Ерлер киімі — еуропаландырылған, әйелдер киімі-саронг. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамы – күріш. Дереккөздер
Северьяно Бальестерос

Бұл кісінің фамилиясы испанша; мұнда Баллестерос - әкесінің тегі, Сота - анасының тегі Севериано Баллестерос Сота (испандық Severiano Ballesteros Sota, 9 сәуір 1957 жыл, Педрена, Кантабрия — 7 мамыр 2011 жыл, Педрена) — испандық кәсіби гольф ойыншысы. 1970 жылдардың ортасынан 1990 жылдардың ортасына дейінгі жетекші гольф ойыншыларының бірі. Ол гольф әлемінде 1976 жылы Британдық ашық гольф чемпионатында екінші орын алу арқылы әлемге әйгілі болды. Кейіннен Баллестерос 1979 және 1988 жылдар аралығында бес ірі чемпионатты, соның ішінде 1980 және 1983 жылдары екі рет Мастер турнирін және 1979, 1984 және 1988 жылдары үш рет Британдық ашық чемпионатты жеңіп алды. Ол сонымен қатар Райдер кубогының сәтті ойыншысы болды:ол сонымен қатар матч ойыны бойынша әлем чемпионатының бес дүркін (бұл рекорд) жеңімпазы. Жалпы барлық уақыттағы ең ұлы испан гольфшысы болып саналады. 1990 жылдары ол арқа жарақатына байланысты кейбір формасын жоғалтты, бірақ гольф ойнауды жалғастырды, Seve Trophy компаниясын құрды және гольф дизайны саласында жұмыс істеді. 2007 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты гольф ойынын тастап, 2008 жылы оған ми ісігі диагнозы қойылды. Алайда 2010 жылы Ашық чемпионатқа соңғы рет қатысты. 2011 жылы 7 мамырда 54 жасында дүниеден өтті.
Борис Беккер

Борис Франц Беккер (нем. Boris Franz Becker; 22 қараша 1967 ж.; Леймен, Германия) — неміс теннисшісі, бұрынғы жекелей сында әлемнің бірінші нөмірі. Алты «Үлкен дулыға» турнирінің жеңімпазы, Дэвис кубогының екі дүркін иегері, жұптық сайыста 1992 жылғы Олимпиада чемпионы. 2003 жылы ол Халықаралық теннис Даңқ Залына сайланды. 1985 жылы ол Уимблдонның ең жас жеңімпазы атанды (17 жаста). Осы сәттен бастап мансабының соңына дейін Беккер үнемі баспасөз бен жанкүйерлердің бақылауында болды. Бұған оның жарылғыш табиғаты, махаббат істері және харизмасы көмектесті. Отандасымыз Штеффи Графтан айырмашылығы, Борис Беккер әрқашан әлемнің адамы болды және айналасындағы хайпты жақсы қабылдады. Беккер үшін ең табыстысы 1989 жылы болды, ол Уимблдонда, АҚШ-тың ашық чемпионатында және басқа да маңызды емес бірнеше турнирде жеңіске жетті. Алайда, сол жылы Борис әлем чемпионы деп жарияланса да, әлемнің бірінші ракеткасы бола алмады. Рейтингтік ұпайларды есептеудің жетілмеген жүйесі Беккерді және бірқатар атақты спортшыларды негізгі ATP агенттігіне бойкот жариялауға мәжбүр етті.
Созықтабан

Созықтабан – Бəйбіше жəне Бормойнақ жоталарының аралығындағы төбе. Географиялық орны Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Қаракеткен ауылының солтүстік-батысында 154 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 235 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 2,5 км-ге созылған, енді жері 1 км. Жер бедері жонды белесті, етегі тақырлы келген. Өсімдігі Сортаңды сұр топырақ жамылғысында баялыш, жүзгін, сексеуіл, еркек шөп, күйреуік, т.б. өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Саронг

Саронг (са­рунг, ин­до­нез. sarong) — Оңтүстік-шығыс Азия мен Океания халықтарының дәстүрлі ерлер мен әйелдер киімі. Мақта мата немесе жібек матадан ені шамамен 1 м және ұзындығы 2,5 м-ге дейін тігілген ұштары бар белге оралған бүрмелі белдемше. Ерлер матаны белге орап, ол төменгі денені тобыққа дейін еркін жабады, әйелдер де сол мақсатта кеуде астына мата кесіндісін байлайды. Ең көп таралған елдер - Мьянма, Полинезия, Индонезия, Үндістан, Бангладеш және Камбоджа. Бір қызығы, іш киім дәстүрлі түрде бұл киімнің астына киілмейді, сондықтан олар сырғып кетпес үшін дұрыстап байлау белгілі бір шеберлікті қажет етеді. Жергілікті тұрғындардың қимыл-қозғалысы мен жүрісі осыдан тегістік пен жұмсақтыққа ие болады. Әртүрлі халықтардың саронгты байлаудың өзіндік әдістері бар, бірақ барлық жағдайларда оны пайдалану бір мақсатқа қызмет етеді - теріні күннен қорғау және ыстық тропикалық климатта денені төменнен желдетуді қамтамасыз ету. Саронг қазіргі уақытта жағажай киімі ретінде танымал болуда. Дереккөздер
Әуесқой бокстан Еуропа чемпионаты

Əуесқой бокстан Еуропа чемпионаты Əуесқой бокстан Еуропа конфедерациясымен (EBC) ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1925 жылдан бастап өткізіледі, ал әйелдер үшін 2001 жылдан. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Ерлер 1925-2024 жылдар Əйелдер 2001-2024 жылдар Сыртқы сілтемелер
Төменгі Силезия шабуылы

Төменгі Силезия шабуылы — Ұлы Отан соғысы барысындағы ірі шабуыл операцияларының бірі. 1945 жылдың ақпан айының басында 1-ші Украин майданының әскерлері Одер өзеніне қарай шықты және сол жағадағы бірнеше плацдармды жаулап алды. Енді сәтті аяқталған Висла-Одер шабуылының жалғасы ретінде Қызыл Армияның Берлин жаққа алға басуын қамтамасыз етерлік операцияны ұйымдастыру керек болды. Операция барысы 8 ақпанда 50-минуттық артиллериялық дайындықтан кейін 1-ші Украин майданының әскерлері шабуылға шықты. Әскери шептің оң жағы екі күнде 60 шақырымға алға жылжыды, ортаңғы бөлігі Бреслау бекінісін алуға тырысты, ал сол жағы қорғану қалпына ауысты. 13 ақпанда Бреслау қоршауға алынды. 14 ақпанда 4-ші танк армиясы Нейсе өзеніне келді. 16 ақпанда операцияның жоспары жаңартылды, оның басты мақсаттары: Нейсенің батыс жағалауындағы плацдармдарға шығу және Бреслауды 6-шы армия күштерімен жаулап алу. 22 ақпанда шептің сол жағында 3-ші гвардиялық танк армиясы мен 52-ші армия күштері фашистерді оңтүстікке қарай ығыстырды. 24 ақпанда Қызыл Армия Нейсе сағасындағы Пенциг елді мекеніне шықты. Бұл — операцияның аяқталған күні. Нәтижелері Нәтижеде Кеңестер батысқа қарай 150 шақырымға жылжыды. Нацистік Германия өндірістік жағынан маңызды аймақтан айырылды. Дереккөздер
Қызылащы (тау)

Қызылащы – Асутау (Азутау) жотасының оңтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Қараой ауылының солтүстігінде 17 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1735 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 20 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км шамасында. Беткейлері тіктеу, өзен арналарымен тілімденген. Оңтүстігі мен шығысынан Қалжыр, Шаңдыбұлақ, Бетпақдала, Шеттерек өзендерінің салалары бастау алады. Геологиялық құрылымы Орта және жоғарғы девон шөгінділерінен, пермь гранитоидтарынан түзілген. Өсімдігі Таудың қоңыр топырағында әр түрлі астық тұқымдас шалғындар, оңтүстік беткейінде далалық шалғынды-бетегелі селеу, солтүстік беткейінде сұр күлгінді топырағында майқарағай орманы өскен. Солтүстігінде Тақпыр, шығысында Тарлаулы қыстаулары бар. Дереккөздер
Жоғарғы Силезия шабуылы

Жоғарғы Силезия шабуылы — Ұлы Отан соғысы барысындағы ірі шабуыл операцияларының бірі. 1945 жылы Еуропа жерімен алға жылжыған 1-ші Украин майданының әскерлеріне оңтүстік жақтан төнген қауіпті жою үшін Силезия аймағын фашистерден толықтай босату керек болды. Бірақ Жоғарғы Силезияда немістердің қорғаныс шептері аса мықты болды, ал жерлері миналарға толы болды. Операция барысы 15 наурызда 40-минуттық артиллериялық дайындықтан кейін 1-ші Украин майданының әскерлері шабуылға шықты. Бірінші күнінде 7-ші механикаландырылған корпус өз танктерінің ¼ жоғалтты, ал 31-ші танк корпусының әр үшінші танкысы жойылды. 18 наурызда 10-шы танк корпусының және 7-ші механикаландырылған корпустың күштері Нёйштадт қаласында тоғысып, немістердің төрт дивизиясын қоршауға алады. 24 наурызда 21-ші мен 4-ші танк армиялары Нейсе қаласын басып алды. 31 наурызда Қызыл Армия Ратибор қаласын жаулап алды. Бұл операцияның соңғы күні болды. Нәтижелері Жоғарғы Силезия шабуылы Нацистік Германияның әскери-экономикалық потенциалын әлсіретуге зор ықпал жасады. Дереккөздер
Буча қырғыны

Буча қырғыны немесе Бучадағы геноцид ( немесе ) — 2022 жылдың наурызында Буча қаласында және оның аймағындағы Ресейдің Украинаға басып кіру барысында бейбіт азаматтардың жаппай өлтірілуі. Жаппай өлтірумен қатар адам ұрлау, азаптау, зорлау (сондай-ақ балаларды), тонаушылық орын алған. Қанды қырғынның фото және бейне материалдары 2022 жылдың 1 сәуірінде Ресей әскерлері қаладан шығарылғаннан кейін пайда болды. Әскери қылмыстың белгілері бар. Украина Халықаралық Қылмыстық Соттан (ХҚК) Ресейдің бірқатар әскери қылмыстары жасалғанын анықтау үшін басып алуды жүргізіп жатқан тергеу аясында Бучада болған оқиғаны тергеуді сұрады. Дереккөздер
Джимми Нейтрон: Данышпан ұл бала

«Джимми Нейтрон: данышпан ұл бала» — 2001 жылы жарық көрген режиссер Джон А. Дэвистің анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «Nickelodeon Movies » студиясымен жасалып, «Paramount Pictures » кинокомпаниясымен шықты. Композитор қызметін Джон Дебни атқарды. Басты рөлдерді орындаған Деби Дерриберри, Патрик Стюарт, Мартин Шорт, Роб Полсен және Джеффри Гарсиа. Мультфильм үздік анимационды фильм номинациясында «Оскар» сыйлығынын алған. Рөлдерде * Деби Дерриберри — Джимми Нейтрон * Патрик Стюарт — Король Губот V * Мартин Шорт — Ооблар * Кэролин Лоуренс — Синди Вортекс * Роб Полсен — Карл Визер * Джеффри Гарсиа — Шин Эстевес * Кристал Скалес — Либби Фолфакс / Кортни Тайлер * Фрэнк Уэлкер — Годдард / Пултра * Канди Мило — Ник Дин / Бритни * Меган Кавана — Джуди Нейтрон / Вортекс ханым * Марк ДеКарло — Хью Нейтрон / Ұшқыш / Вортекс мырза * Карлос Алазраки — Эстевес мырза * Кимберли Брукс — Закери / Репортер / Энджи * Андреа Мартин — Фаул ханым * Билли Уэст — Боббидің егіз ағасы / Бутч * Грег Иглз — Фолфакс мырза * Дэвид Л. Ландер — Йолкиан гвардиясы / Гус * Джим Каммингс — Ультра Лорд * Пол Гринберг — Күзетші * Жанни Элиас — Кішкентай қыз * Майкл Хагивара — Крис * Кит Олкорн — Бобби / Бала Пікір Rotten Tomatoes шолу агрегаторының сайты 74% мақұлдау рейтингісі туралы хабарлады, орташа балл 6,4/10, 76 шолуға негізделген. Metacritic орташа өлшенген мәнді қолданып фильмге 21 сыншының негізінде 100-ден 65-ге баға берді, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді. Дереккөздер Сілтемелер * * * * *
Су спорты түрлерінен Еуропа чемпионаты

Су спорты түрлерінен Еуропа чемпионаты су спорты түрлері бойынша халықаралық жарыс, 1926 жылдан бастап өткізіледі. Чемпионат жүзу (бассейнде және ашық суда), суға секіру, су добы және синхронды жүзу су спорты түрлерінен өткізіледі. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер *[http://www.len.eu LEN] *[http://www.swimrankings.net/index.php?pagemeetSelect&selectPageBYTYPE&meetType=3 results Swim Rankings] *[http://www.oppetarkiv.se/etikett/titel/EM_i_simning/ The event at SVT's open archive]
Су добынан Еуропа чемпионаты

Су добынан Еуропа чемпионаты – Еуропа жүзу федерациясымен ұйымдастырылатын су добынан халықаралық жарыс. Алғашқы жарыс 1926 жылы өткізілді. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Ерлер Әйелдер Жалпы медальдар саны Ерлер Əйелдер Сыртқы сілтемелер *[http://www.len.eu LEN.eu &#124; Ligue Européenne de Natation – Official LEN website] *[http://sports123.com/wpo/index.html Sports123] *[http://www.allcompetitions.com/wp_eurom.php Winning Squads & Stats] *[http://www.todor66.com/Water_Polo/Europe_Cups/index.html Water Polo European Cups Archive]
Буид (халық)

Буид (өз атауы – «тауда тұратын халық») — Миндоро аралының оңтүстігіндегі Филиппиндік таулы халықтардың бірі. Саны 8 мыңға жуық адамды құрайды. Тілі Олар екі субэтникалық топқа – солтүстік және оңтүстік буидтерге бөлінеді, олардың әрқайсысына диалектілік ерекшеліктерімен ерекшеленетін екі топша кіреді. Олар буид тілінде сөйлейді, тағал тілі де жиі кездеседі. Діні Буидтердің көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, христиандар (протестанттар) да кездеседі. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері негізін қолмен жұмыс атқарылатын ауыл шаруашылығы (күріш, тәтті картоп, ямс, таро, маниок, банан, соңғы кезде – жүгері, жеміс ағаштары, көкөніс дақылдары, асқабақ) құрайды. Мал шаруашылығы нашар дамыған, шошқа мен тауық өсіріледі (негізінен құрбандық шалу үшін). Олар жабайы шошқаларды, маймылдарды, жарқанаттарды аулап, сонымен қатар бал және басқа да орман өнімдерін жинайды, құрғақ мезгілде балық аулайды. Қолөнері: керамика, бамбук тоқу, ағаш өңдеу, оңтүстік буидтер тоқымашылықпен және көне буын жазуымен танымал. Еңбек жүйесінде нақты бекітілген жыныстық бөлініс жоқ. Өмір салты Ең ірі бірлестік — каибаан, жергілікті топ-500-1000 адам. Буидте ресми неке қию рәсімі жоқ, отбасы бірлігінің белгісі — тұрғын үйді бірлесіп иелену. Адам өмір бойы 3-5 неке құрады. Елді мекендері шағын – 5-8 үй, шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үй қадалы, төртбұрышты. Дәстүрлі киімдері – белдемше тәрізді мата орамдары, қазіргі заманғы киімдер де танымал бола бастады. Негізгі тағамдары – күріш, тәтті картоп, ямс, маниок, таро, банан, ет орта есеппен аптасына бір рет тұтынылады. Күніне екі рет тамақтанады (таңертең және кешке). Халық ауыз әдебиеті сақталған: ертегілер, аңыздар, ғұрыптық билер мен әндер, сәндік-қолданбалы өнерлер. Дереккөздер
Букиднон

Букиднон (бисая тілінде – «тау тұрғындары»), хигаонан (өз атауы – «таулықтар») — Филиппинде тұратын халық. Жалпы саны 110 мың адам. Олар негізінен Минданао аралындағы өзі аттас провинцияда тұрады. Тілі Олар Батыс Аустронезия тобының бинукид тілінде сөйлейді. Сонымен қатар ағылшын, тағал тілі де таралған. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, [[христиандық] жартылай таралған. Негізгі культтер - аграрлық, бақсылық бар. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік, күріш, жүгері, темекі өндіру, абака, бұқа өсіру (карабао), аңшылық, балық аулау, терімшілік. қолөнер, тоқымашылық т.б. Өмір салты Шылым шегетін түтіктер, бамбук кларнеті (пулала), үйкеліс арқылы от шығаруға арналған аспаптарын пайдаланады. Бетел жапырағын шайнау, тістерді аралау және қарайту, татуировка жасау жиі кездеседі. Ауылдарда туысқан отбасылар тұрады. Басшыларын (президент деп аталатын) қауымдастық формальды түрде сайлайды және дәстүрлі көшбасшы - даго белгілерін сақтайды. Үйлену – неолокалдық, құда түсу, қалыңдық бағасы сақталған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Үйлер қадаларда, кейде ағаштардың үстінде орналасқан. Дәстүрлі киімдері Киімдері (қысқа күртелер, кең матадан жасалған жабын белдіктер, әйелдерге арналған ұзын белдіктер, ерлерге арналған шалбарлар) кестемен және аппликациямен безендірілген. Ерлер сәлде түріндегі кестелі бас киімдер киеді, әйелдер қола және інжу-маржанмен безендірілген үлкен тарақтар, орамал тағады. Металлдан және ұлулардан жасалған кестелі сөмкелер, сырғалар, білезіктер, алқалар, тұмарлар, сақиналар, ерлер үшін шошқа қылшықтарынан тоқылған білезіктерді жиі пайдаланады. Дәстүрлі тағамдары Тамақтың негізі – күріш. Ауылдарда туысқан отбасылар тұрады. Басқарушы (президент деп аталады) формальды түрде қауымдастықпен сайланады, дәстүрлі көшбасшы - даго. Дереккөздер
Мигель Индурайн

Мигель Анхель Индурайн Ларраия ( исп. Miguel Ángel Indurain LarrayaМигель Анхель Индурайн Ларрайя, баск Miguel Indurain LarraiaМигель Индурайн Ларраия ; тұқымдас. 1964 жылы 16 шілдеде Виллава, Испания ) — испандық велошабандоз . Ол Тур де Франсты бес рет (1991-1995 ж.ж.) қатарынан жеңіп алды, Турды 5 рет жеңген бес велошабандоздың төртіншісі және қатарынан бірінші болып жеңіске жетті. Джиро д'Италияның екі дүркін жеңімпазы (1992 және 1993). 1984 жылы Лос-Анджелес Олимпиадасында өнер көрсеткеннен кейін кәсіпқой болды. Жекелей жарыста 1996 жылғы Олимпиада чемпионы және 1995 жылғы әлем чемпионы. 1994 жылы ол сағаттық жарыста әлем рекордын орнатты – 53 км 40 м. Төзімділік пен физикалық деректер (бойы 188 см және салмағы 80 кг) оған «Мигелон» және «Үлкен Миг» лақап аттар берді. Индурайнның жеке физиологиялық сипаттамалары қарапайым адамдармен салыстырғанда ғана емес, сонымен қатар спортшылармен салыстырғанда да ерекше - өкпенің көлемі шамамен 8 литр (орта есеппен 6 литр), қан айналымы соруға мүмкіндік берді. Дене арқылы минутына 7 литр қан (қарапайым адамдарда орташа есеппен 3-4 литр, велосипедшілер үшін 5-6 литр), тыныштықтағы жүрек соғу жиілігі минутына 28 рет (адамдар үшін орташа есеппен 60-70 соққы). Көптеген спорттық және мемлекеттік наградалардың иегері, оның ішінде Испанияның Азаматтық еңбегі үшін Гран Кресті, Испанияның Корольдік Спорттық Еңбегі Орденінің Үлкен Кресті , Астурия ханзадасы сыйлығы, Француз Құрмет Легионы , Олимпиада ордені. Оның інісі Пруденсио Индурайн да танымал велошабандоз болды. Сілтемелер #[https://web.archive.org/web/20161204000000/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/in/miguel-indurain-1.html Мигель Индурайн] #[https://web.archive.org/web/20081101142221/http://spalex.narod.ru/WhoIsWho/who_indurain.html Индурайн өмірбаяны]
Севиль Шайдех

Севиль Шайдех (, 1964 жылы 4 желтоқсанда туған, Констанца, Добруджа) — Румыния экономисі және саясаткері. Өмірбаяны Ол 1964 жылы 4 желтоқсанда Констанца қаласында (Румынияның оңтүстік-шығысындағы Добружа аймағындағы Констанца уезінің әкімшілік орталығы) дүниеге келген. Әкесі түрік, шешесі қырым татары. Білімі бойынша – экономист. 1987 жылы Бухарестегі Экономикалық ғылымдар академиясының экономикалық жоспарлау және кибернетика факультетін бітірген. 2007 жылы Констанца қаласындағы Овидия университетінде бизнес жобаларды басқару (диссертация тақырыбы – «Жобаның циклін басқару, жобаны негіздеу, аудит, сапа менеджменті») магистрі дәрежесін алды. Сондай-ақ, ол бірқатар біліктілікті арттыру курстарынан өтті, атап айтқанда мемлекеттік басқару (1995 ж.) және ғылыми-өндірістік бірлестік (2001 ж.; Халықаралық даму жөніндегі агенттік; USAID; Вашингтон, АҚШ) саласындағы сарапшы, жобалардың жетекшісі (2002 ж. және 2004 ж.; Oracle University және PM Solutions Romania; Румыния) болып табылады. Еңбек жолдары 1987-1991 жж ауыл шаруашылығын механикаландыру тресінде бағдарламашы-талдаушы болып жұмыс істеді. 1991-2012 жылдары Констанца уезінің жергілікті өзін-өзі басқару органдарында әртүрлі лауазымдарды атқарды. 1991-1993 жылдары уездің Еңбек және әлеуметтік қорғау басқармасында ақпараттық жүйелерге жауапты болды. 1993-2007 жылдары уезд Кеңесінің Ақпараттық жүйелер жөніндегі директоры болды. 2007-2012 жылдары жобалар жөніндегі бас директоратты басқарды, сондай-ақ уездердің румын кеңестері ұлттық одағының үйлестірушісі болды. 2012-2015 жылдары Виктор Понтаның Үкіметінде Өңірлік даму және мемлекеттік басқару министрлігінде мемлекеттік хатшы қызметін атқарды. 2015 жылдың мамыр-қараша айларында министрлікті басқарды. Ол Румынияның жаңа тарихындағы (1989 жылдан бері) исламды ұстанатын алғашқы министр болды. Қазіргі уақытта Өңірлік даму және мемлекеттік басқару министрлігінің кеңесшісі. 2015 жылы Социал-демократиялық партияға (СДП) кірді. 2016 жылғы 21 желтоқсанда Румыниядағы парламенттік көпшілік коалициясы, оның құрамына СДП және Либералдар мен демократтар альянсы кірді, бұл елдің премьер-министрі лауазымына Севиль Шайдехтың кандидатурасын ұсынды. 27 желтоқсанда президент Клаус Йоханнис оның кандидатурасын қабылдамады. Егер тағайындалғанда, ол Румыния тарихындағы алғашқы әйел, сондай-ақ Еуропалық Одақ тарихындағы алғашқы мұсылман әйел болтын еді. 2017 жылғы 4 қаңтарда Сорин Гриндяну Үкіметіндегі Премьер-Министрдің орынбасары, Аймақтық даму, мемлекеттік басқару және еуропалық қорлар министрі болып тағайындалды. 13 қазанда қызмет бабын асыра пайдаланды деген күдікке байланысты отставкаға кетті. Жеке өмірі Шайдех отбасы сунниттік және ханафилік мұсылман және Румынияда бұрыннан қалыптасқан түрік және татар этникалық азшылықтарына жатады. Оның анасы түрік тарихшысы Кемал Карпаттың жиені. Ол сириялық кәсіпкер Акрам Шайдехке тұрмысқа шыққан. 2015 жылдың шілде айындағы қаржылық мүдделері туралы декларацияға сәйкес, ерлі-зайыптылардың Сирияда үш мүлкі бар, біреуі Латакияда және екеуі Дамаскіде. Дереккөздер
Булан

Булан (қыт. 布朗族, пиньинь Bùlǎng Zú) — Қытайдың оңтүстік-батысындағы Юньнань провинциясында тұратын халық. Саны - 91 882 адам (2000 жылғы халық санағы бойынша). Эндоэтнонимі Буландар - ежелгі ұлттардың бірі, аңыздарға сәйкес, олар ежелгі пудың ұрпақтары. Тан әулеті кезінде оларды «пуцзымань», Юань, Мин және Цин – «пумань» деп атаған. Олардың бір бөлігі өздерін «булан» деп атаса, екінші бөлігі өздерін "ава", "ива", "вэнгун" және т.б. атаған. Қытайлар мен Дайлар оларды "пумань" деп атады. ҚХР құрылғаннан кейін оларға буландардың өтініші бойынша - бұландар деген жалпы атау берілді. Тілі Олар булан (планг) тілінде сөйлейді. Екі диалектісі бар: Булан және Арва. Буландардың кейбіреулері дай, ва немесе қытай тілдерінде де сөйлейді. Олардың өз жазуы жоқ, қытай таңбаларын немесе дай халқының жазуын пайдаланады. Діні Көптеген буландар анимизмді ұстанады. Олар сондай-ақ өздерінің ежелгі сенімдерін тхеравада буддизмімен біріктіреді. Тарихы Буландар ежелгі халықтардың бірі, аңыздар бойынша олар ежелгі пудың ұрпақтары. Тан әулеті кезінде олар «пуцзымань», Юань, Мин және Цин дәуірінде «пуман» деп аталды. Олардың кейбіреулері өздерін " булан "деп атады, ал екінші бөлігі өздерін" ава","ива"," вэнгун" және т.б. қытайлар мен дайлар оларды "пуман" деп атады. ҚХР құрылғаннан кейін, буландардың өтініші бойынша оларға буландар деген жалпы атау берілді. Қытай азат етілгенге дейін тауды мекендеген буландарда алғашқы қауымдық жүйенің қалдықтары көп болды. Жазықтар мен өзендерде өмір сүрген буландардың бір бөлігі ханьдардың, сондай-ақ дайлардың әсерінен феодалдық жүйенің даму кезеңінде болды. Кәсібі Буландар мекендеген аймақтардың климаты жұмсақ, топырағы құнарлы. XX-ғасырдың ортасында буландар Ланьцанцзянда егіншілікпен (негізінен таро), аңшылықпен және балық аулаумен айналысты. Булан халқы Қытайдағы Юньнанда ертеден шай өсірумен айналысады, оның ішінде емдік қасиеттерімен бүкіл әлемге танымал пуэр шайы да бар. Өмір салты Тауды мекендеген буландарда ананың атын балаға беру дәстүрі бар. Туылғаннан кейін үш күннен соң балаға ат қойылады, оның соңында анасының аты қосылады. Қара тістер бұландар үшін дәстүрлі сұлулық стандарты болып табылады, негізінен жаңғақ жапырағын шайнау арқылы қол жеткізіледі. Буландар дәстүрлі түрде бірнеше шағын руларға бөлінеді, әр рудың өз жері бар. Буландардың әр қаласында зираттар бар, олар да белгілі руларға жататын бөліктерге бөлінген. Дәстүрлі баспаналары Буландардың дәстүрлі тұрғын үйлері қадаларда бамбуктан салынған. Бұл кішігірім үйлер, олардың төменгі қабаты мал мен шаруашылық бөлмелері үшін, ал жоғарғы қабаты қонақ бөлмелері мен тамақ дайындауға арналған ошағы бар ас үй. Үйлерін көбінесе бүкіл ауыл болып салып, жұмыс 2-3 күнде аяқталады. Дәстүрлі киімдері Ерлер ортасында бекітілген түймелі (дуйцзинь) қысқа, дөңгелек мойын және ұзын жеңді жемпір және кең қара шалбар, басына қара немесе ақ матадан жасалған сәлде киеді. Ерлер әдетте кеудеге және ішке татуировка жасайды. Әйелдер жағасы жоқ қысқа қысқа жемпір, қызыл, жасыл немесе қара түсті ұзын түзу белдемше киеді. Дәстүрлі тағамдары Буландардыі негізі тағамдары - күріш, жүгері, қарақұмық, бұршақ дақылдары. Сілтеме * Дереккөздер
Бунгку

Бунгку (өз атаулары бунгку, лалаки) — Индонезияда тұратын халық. Жалпы саны 270 мың адам. Сулавесидің шығыс түбегінде және Вовони аралы маңында, негізінен жағалауда (бұрын - тауда) қоныстанған. Тілі Олар бунгку, роута, корони, ламбату, рете, ландаве, вана, моронене, токотуа, вавонии, менуи, кулисусу субэтникалық топтарға бөлінеді. Тілі- бунгку тілі. Диалектілері: бунгку, корони, туламбату, моронене, вавонии, кулисусу. Индонезия тілі де кеңінен таралған. Діні Бунгкулер - сүнниттік мұсылмандар, моронене, токоту арасында христиандар бар. Тарихы 20-ғасырдың басына дейін бунгкуда жоғарғы билеуші ​​басқаратын князьдік болды, оған 4 уездің бастықтары бағынды, ал оларға ауыл басшылары бағынды. Жоғарғы билеуші мен аудан басшыларының билігі белгілі бір отбасыларда мұра болды. 1949 жылы Индонезия Республикасының құрамына кірді. Кәсібі Бунгку егіншілікпен күн көреді. Олар күріш, жүгері және тәтті картопты негізгі дақыл ретінде, ал кокос жаңғағы мен саго пальмаларын ұсақ дақылдар ретінде өсіреді. Бунгку сонымен қатар өз аймағында әлі де бар тығыз джунглиден шайыр мен ротан жинайды. Өмір салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі қоныстары шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері - ағаш пен бамбуктан жасалған төртбұрышты болып келеді. Дәстүрлі киімдері Ерлер киімі еуропаланған, әйелдер киімі саронг. Дәстүрлі тағамдары Тағамның негізі – күріш. Дереккөздер
Заһир Мүдәрісұлы Дәкенов

Заһир Мүдәрісұлы Дәкенов (31 желтоқсан 1962, Көрін — 25 мамыр 1995, Мәскеу) — Кеңестік және ресейлік қазақ прозашысы және ақыны. Өмірбаяны Заһир Мүдәрісұлы Дәкенов жаңа жыл қарсаңында Астрахан облысы, Володар ауданы, Көрін ауылында қазақ отбасында дүниеге келген. Кейбір деректерде оның туған күні ретінде 1962 жылдың 31 желтоқсаны көрсетілсе, басқалары – 1963 жылдың 1 қаңтарын көрсетеді. 2015 жылы жарық көрген «Ән салыңдар, сезімдер!» өлеңдер жинағының алғысөзінде қате күні көрсетілген – 1962 жылдың 1 қаңтары. Сонымен қатар татар тұқымы да болған. Жас кезінде Астрахан қаласының іргесіндегі Майлыгүл деген үлкен ауылдың — «Юность» шағын ауданында тұрған. Кеңес әскері қатарында, конвой әскерлерінде қызмет етті. Астраханда КТУ ағаш кесушіні оқыды, кейін Мәскеуге көшіп, А.М. Горький атындағы Әдебиет институтына оқуға түсіп, жазушы Руслан Киреевтің семинарларына қатысты. «Советский писатель» және «Современник» баспаларынан шыққан ұжымдық жинақтарда; «Еділ», «Кеңдік», «Ауыл жастары», «Дала кеңістігі», «Желкен» т.б. журналдарында жарияланған. «Ақ көше» өлеңдер кітабының және бірнеше повестердің, соның ішінде «Мұнара», «Ұшайық, көкек, алыс аймақтарға» повестерінің авторы, оларға қатысты Леонид Клейннің сын пікірі «Новый мир» журналында жарияланған: Ол 1995 жылдың көктемінде Мәскеуде бес қабатты үйдің жоғарғы қабатынан сүрініп құлап қайтыс болды. Дәкеновті білетін ақын Дина Немировская бұл өз-өзіне қол жұмсау емес, оқыс оқиға екенін алға тартады. Шығармашылығы * Антон Палычтың алле-шеруі (Парад-алле Антон Палыча) — Журнал «Простор», № 7, 1987 * Ұшайық, көкек, қиыр өлкелерге (Полетим, кукушечка, в дальние края): Повесть. — Журнал «Волга», № 12, 1990 * Мұнара (Вышка): Повесть. — М: Московский рабочий, 1991. — 141 стр.; ил. — ISBN 5-239-01253-9 * Аспан алмасқа толы немесе жол бойындағы шаң (Небо в алмазах или пыль придорожная), 1994 * Аула тазалаушының жазбалары (Записки дворника): Повесть * Ақ көше (Белая улица): Өлеңдер кітабі * Ән салыңдар, сезімдер! (Пойте, чувства!): Өлеңдер. — Астрахан: ГП АО «Издательско-полиграфический комплекс «Волга», 2015. — 76 с. — ISBN 978-5-98066-177-9 Сілтеме * Дереккөздер
Ту тіккен (поэма)

Ту тіккен (Ерлік дастаны) — Мұзафар Әлімбаевтың поэмасы, 1971-1974 жылдары жазылған. Бұл дастанда ақын Рейхстагқа алғаш ту қадағандардың бірі Рақымжан Қошқарбаевтың жан-дүниесін, қаһарман ерлігін шабытпен жырлайды. Бұл дастанда Қазақстанның саңлақ перзентінің сүйкімді бейнесі нанымды мүсінделген: Баласы жасыл Нұраның! Тетелес бауыр, інісің, Ағаша сынға шыдадың, Содан да зорсың ұлы ісің. Қамалды бұзған батырсың Баршаға бізден жақынсың. Отанын ұрпақ қорғарда Өзіңдей жауға атылсын! «Бүгінгі қазақ қандай!» — деп, Сұраса біреу шетелдік, — Өзіңнің тұлғаң сондай дөп! — Көрсетсем сені, жетерлік. Сілтемелер * [http://kazneb.kz/bookView/view/?brId1610099&langkk Ту тіккен (поэма мен өлеңдер)] — Алматы: «Жазушы», 1974.
Буруандар

Буруандар (өз атауы буру, гэбфука немесе гэбэмлиар) — Индонезияда Буру аралында тұратын халық, Амбон-Тимор халықтарының бірі. Жалпы саны 35 мың адам. Тілі Буруан тілінде сөйлейді. Тілдері үш диалектіге бөлінеді, олар Рана, Масарете және Ваэсама этникалық топтары болып табылады. Аралдың батысында болған Фоги диалектісі қазір жойылып кеткен деп саналады. Буруан диалектілері арасындағы тілдік айырмашылық салыстырмалы түрде аз, Масарете мен Ваэсама арасындағы лексикалық ортақтық шамамен 90%, Масарете мен Рана арасында - 88%, Ваэсама мен Рана арасында - 80% құрайды. Күнделікті өмірде буруандықтардың көпшілігі негізінен өздерінің ана диалектілерін пайдаланғанына қарамастан, әсіресе жағалаудағы аудандарда және ірі елді мекендерде индонезиялық тілінде, бір деңгейде сөйлейді. Жағалауларда малай тілінің амбон диалектісі де қолданылады. Діні Аралдардың ішкі бөлігінде дәстүрлі нанымдар сақталған; солтүстік жағалауында – протестанттық христиандар, оңтүстігінде – сүнниттік мұсылмандар. Конфессиялық тұрғыдан алғанда, буруандардың 30%-ға жуығы сунниттік мұсылмандар (негізінен аралдың оңтүстік бөлігінің тұрғындары), 12%-ға жуығы христиандар, негізінен протестанттар (негізінен солтүстік тұрғындары). Сонымен бірге, халықтың жартысынан көбі жергілікті жердегі дәстүрлі наным-сенімдерді қандай да бір жолмен ұстанады. Аралдың орталық аймақтарында буруандықтардың бір бөлігі жоғарғы құдай Опо Геб Снулат пен оның хабаршысы Набиатқа табынады. Тарихы Буру аралын голландиялық отарлаудың алғашқы кезеңінде-XVII ғасырдың ортасында буруан тайпалық ақсүйектерінің едәуір бөлігі аралдың шығыс шетіне қоныс аударды, содан кейін ол кайели этногенезінің құрамдас бөліктерінің бірі болды. Буруан халқының құрамында өмір салты мен тіл ерекшеліктерімен ерекшеленетін бірнеше этникалық топтар ерекшеленеді - Рана (14 258 адам, негізінен аралдың орталық бөлігінде), масарете (шамамен 9 600 адам, негізінен аралдың оңтүстігінде), ваесама (6622 адам, негізінен оңтүстік-шығыс аралдарында), фоги (500-ге жуық адам, негізінен аралдың батысында). Кәсібі Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік. Күріш, тары, маниок, тәтті картоп өсіріледі, ит, тауық, шошқа (мұсылмандардан басқа) асырайды. Кайепут майы мен копра өндірумен айналысады. Аралдың ішкі бөлігінде аңшылық маңызды рөл атқарады (қабан, бұғы, кускус және т.б.). Буру аралының экономикалық модернизациясымен Буруандықтардың саны өсіп келе жатқан қызмет көрсету және өнеркәсіп салаларында жұмыс істейді. Өмір салты Таудағы дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін патрилиндік локализацияланған ру (фена), ал жағалауда көршілес қауым (негри) құрайды. Дәстүрлі баспаналары Буруандықтардың дәстүрлі тұрғын үйлері бамбуктан жасалған үйлер болып табылады, көбінесе қадаларда орналасқан, төбелері пальма жапырақтарымен немесе қамыспен жабылған. Дәстүрлі киімдері Ұлттық киімі Индонезия халықтарының көпшілігінің киіміне стилі жағынан ұқсас - ерлерге арналған саронг пен ұзын жеңді көйлек, әйелдерге арналған саронг және қысқа күртеше. Сонымен қатар, масарет, ваесам және рана киімнің түстері мен сәндік элементтері айтарлықтай ерекшеленеді. Дереккөздер
Шығыс Померания шабуылы

Шығыс Померания шабуылы — Ұлы Отан соғысы барысындағы ірі шабуыл операцияларының бірі. 54 күнге созылған операцияның басты мақсаттары Шығыс Помераниядағы фашистік күштерді жою және Балтық жағалауын босату болды. Ұрыс әрекеттері ұзындығы 460 шақырымға созылған майданда өтті. кірген кеңес әскерлері, 1945 жылдың наурызы]] Операция барысы 10 ақпанда 2-ші Беларус майданының күштері шабуылға шықты. Бес күннің ішінде олар 15-40 шақырымға алға жылжыды. Эльбинг, Швец, Шенау қалалары осы күндері азат етілді. 15 ақпанда кеңес әскерлері Хойнице қаласына кірді, бұл ірі көлік торабында 6 теміржол мен 8 шоссе тоғысқан еді. Жақын арада Тухоля, Оше, Черск қалалары да құлады. 19 ақпанға қарай Қызыл Армия 50-70 шақырым жерді артта қалдырды. 1-ші Беларус майданының күштері Дейч-Кроне, Пиритц, Бан қалалары маңында, яғни ұрыс алаңының оңтүстігінде, әскери әрекеттерін жүргізді. 26 ақпанда Бальденберг, Поллнов, Шлохау, Штегерс қалалары азат етілді. Нәтижелері 1-ші мен 2-ші Беларус майдандары 54 қаланы және жүздеген кішігірім елді мекенді азат етті. 90 мыңнан астам неміс әскері өлді, 100 мыңға жуығы тұтқынға түсті. Кеңес әскерлері жаудың 850 танкісін, 430 ұшағын, 5500 зеңбірек пен минаатарын иеленді. Фашистер Данциг пен Гдыняда орналасқан сүңгуір қайық шығаратын порттарынан және басқа да маңызды көлік тораптарынан айырылды. Поляктардың көптеген тарихи жерлері Польшаға оралды.
Чурчхела

Чурчхела - Грузиялық тағам. Сипаттамасы Шам тәрізді жаңғақ кәмпит. Диаметрі 35-40 мм келетін, ұзындығы 250-260 мм түтікше формалы тағамды чурчхела дейді. Сыртында сілікпе массасымен қапталған қабығы болады. Ішіне грек жаңғағы салынады. Чурчхеланың ішіне тек грек жаңғағы дәнінің тең жартысы ғана пайдаланылады. Сондықтан грек жаңғағы мұқият іріктеліп, сұрыпталып, қоспалардан, сынып қалған дәндерінен тазартылады. Жаңғақтың жарты дәні ине-жіппен, жіпті қосып есептегендегі салмағы 50-55 грамм болатындай етіп тізіледі. Жіптің бос ұшы металл ырғаққа ілінеді. Жіпке тізілген жарты жаңғақтар түзулеп қатарластырылып, жіптің ырғаққа ілінген ұшы астаушаның шетінен салбырап тұратындай етіп салынады. Бұл жағдай чурчхела дайындау жұмысын тездетуге мүмкіндік береді.
Колли (шотланд очваркасы)

Колли - биіктігі ортадан жоғары ит. Дене құрылысының типі бойынша ширақ, бірақ ашаң. Жеңіл қозғалып, тез жүреді. Жүні ұзын, батыл, жақсы естиді, сақ. Сүйегі мықты, бірақ ірі емес, бұлшық еті мықты және құрғақ. Терісінде қатпар болмайды. Ертеден келе жатқан бақташы ит тұқымы. Отаны - Шотландияның табиғаты қатал таулы аудандары. Колли алғаш рет 1860 жылы Бирмингемдегі көрмеге әкелінді. 1885 жылы Англияда колли клубы ашылды, ал 1891 жылы осы тұқымның алғашқы стандарты бекітілді. Ұзаққа созылған селекция жұмыстары коллиді мәдени заводтың ит тұқымына айналдырды. Колли өте жуас. Түрлі үйрету жаттығуларына тез дағдыланады. Олар әсіресе бақташылыңқа оңай үйренеді. Соған бар жан-тәнін салады. Американың ит үйретушісі Рудд Ватервакс экраннан Лесси деген итті көрсеткеннен кейін Kолли бұрынғыдан да танымал бола түсті. Бақташы ит ретінде Kолли Канадада, Жаңа Зеландияда, әсіресе Австралияда кең тараған. Бұл ит тұқымы Совет Одағында 1952 жылдан бастап, Қиыр Шығыста теңбіл бұғы бағатын бақташы ит ретінде пайдаланылып келеді. Содан соң 1960 жылдары Қазақстанға әкелініп, қой бағуға үйретілді.
Пуми (ит)

Пуми ( венгр тілінде , көпше түрі pumik ) - Венгриядан шыққан орта- ұсақ қой ит тұқымы . Олар малды жинауға, жүргізуге және бақылауда ұстауға бірдей шебер жан-жақты иттер. Олардың жартылай тік құлақтары бар ұзын басы, қаларлық өрнек және артқы жағында шеңбер жасайтын құйрығы бар. Пальто (қара, ақ, сұр немесе қоңыр) бүкіл денеде бұйраларды қалыптастыратын толқынды және бұйра шаштың үйлесімі. Пуми венгрлік Пулиді 17 ғасырдан бастап француз және неміс бақташы иттерімен будандастыру нәтижесінде пайда болған деп саналады. Халықаралық тұқым стандарты 1935 жылы бекітілді. Пуми АҚШ-та 2011 жылы және Ұлыбританияда 2015 жылы ресми түрде танылған тұқым болды. Венгрияда 2000-нан астам пуми тіркелген, Финляндия мен Швецияда белгілі популяциясы бар және аз, бірақ өсіп келе жатқан саны бар. АҚШ, Ұлыбритания және Германиядағы тіркеулер. Кейбіреулер Пумиді «Венгр малшы терьері» деп атайды, өйткені оның жылдам қозғалысы, сергек темпераменті және квадраттық, арық және бұлшықет түрі сияқты терьерге ұқсас атрибуттары бар. Сыртқы түрі Пуми сұр, ақ немесе қоңыр түстің әртүрлі реңктерінде болуы мүмкін (Венгрияда «фако» деп аталады). Сұр пумилер ең көп таралған, қара түсті және ересек жаста дерлік қарадан ашық сұрға дейін өзгереді. Күшіктер әдетте алтыдан сегіз аптаға дейін сұрлана бастайды және көлеңке біртіндеп жеңілдейді. Соңғы реңк ата-ананың түсі бойынша болжанады. Басқа қабылданған түстер - қара, ақ және кілегейден қызылға дейін қоюырақ маскасы бар , бұл маскасы бар қоңыр деп аталады. 2009 жылы Дебрецен университеті жүргізген 1023 пуми күшіктеріне жасалған талдау 56% қара сұр, 14% қара, 13% ақ, 11% сұр және 4% сұр түсті болып туылғанын көрсетті. Қоңыр, ала немесе көгілдір түсті күшіктер анда-санда туады. Қалың пальто бұйра және орташа ұзындығы шамамен 4–7 см (1,5–3 дюйм) [ және жақсы оқшаулауды қамтамасыз ететін және итке ауа-райының қиындығына шыдауға мүмкіндік беретін қатты үстіңгі және жұмсақ астарлы жабыннан тұрады . Пальто бірнеше апта сайын тарау арқылы және екі-төрт ай сайын қырқу арқылы сақталады. Пальто үнемі өседі ( пудельдікіне ұқсас ) және егер күтім сақталмаса, ол кілемшелене бастауы мүмкін. Тұқым аз немесе мүлде жоқ . Пуми өзінің сергек және сергек құлақтарымен танымал, олар биік орнатылған және жартылай тік және денесінен ұзын шаштары бар. Пуми - ұзын, тар басы бар қалың пальтосына байланысты біршама үлкенірек көрінетін төртбұрышты, жеңіл денелі ит. Тұмсық бастың ұзындығының 45% құрайды, оның ұзындығы мойынға тең. Тоқтау әрең байқалады, бүйірден қарағанда бас сүйегі тегіс. Көздері кішкентай, қараңғы, сәл қиғаш. Пумидің өзі сияқты қозғалыстар жанды және жігерлі. Еркек пумистердің биіктігі 41-47 см (16-19 дюйм) және салмағы 10-15 кг (22-33 фунт); Қаншықтардың ұзындығы 38-44 см (15-17 дюйм) және салмағы 8-13 кг (18-29 фунт).
Муди(Венгр овчаркачы)

Муди - Венгриядан шыққан бақташы ит тұқымы . Ол 1930 жылдары бөлінген Пули мен Пумимен тығыз байланысты . Олар мал бағуда, сондай-ақ иттердің әртүрлі спорт түрлеріне қатысуда қолданылады. Тарихы Муди тұқым ретінде алғаш рет 1936 жылы Венгрияда доктор Дезсо Феньес ашқан, ол жерде ол «жүргізуші ит» деген атқа ие болды. Мудис танылғаннан кейін көп ұзамай жоғалып кетті, өйткені олардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаза тапты. Бұл тұқымды 1966 жылы Халықаралық кинологиялық федерация мойындады . 2022 жылдың 5 қаңтарында Муди AKC арқылы таза тұқым деп танылды. Сипаттама Мудис - жоғары энергия тұқымы, олар бақташылық пен ептілікке бейім. Мудис дұрыс күтіммен 12-14 жыл өмір сүреді. Ересек балшықтардың ұзындығы 14-18 дюйм және әдетте салмағы 18-29 фунт. Жаттығулар мен әрекеттер Муди - өте белсенді тұқым. Оларды күнделікті, ұзақ, жылдам серуендеу немесе жүгіру кезінде қабылдау керек. Бұған қоса, олар еркін жүгіре алатын үлкен қауіпсіз аймақтан пайда көреді. Олар жақсы жағдайда болу үшін көп жүгіру және басқа жаттығулар қажет. Олар ойнағанды ​​жақсы көреді және Фрисби сияқты ит спортының барлық түрлерінде жақсы өнер көрсетеді. Муди иттердің ептілік сынақтарында, мойынсұнушылықта, ралли мойынсұнушылықта, шутжундада, шоумендікте, флайболда, бақылауда және мал бағуда жарыса алады . Мал бағубейнеқосылғылары мен жаттықтыру қабілетін бәсекеге қабілетсіз мал бағу сынақтарында өлшеуге болады. Негізгі мал бағу инстинктерін көрсететін Мудиді мал бағу сынақтарында бәсекеге түсуге үйретуге болады.
Кавказ овчаркасы

Кавказ шопан иті немесе кавказдық овчарка - бұл Кавказ аймағындағы елдерде, атап айтқанда Грузия, Армения, Әзірбайжан және Дағыстанда туған ірі қара малды күтетін иттердің тұқымы. Грузиядағы Кавказ таулары тарихта бұл аймақтағы иттердің саны мен сапасы жағынан кавказдық шопан иттерінің негізгі таралу аймағы болды. Тарихы Ғасырлар бойы Кавказ тау иттеріне ұқсас иттер Кавказ тауларындағы шопандарға малды қорғаушы иттер ретінде қызмет етті, қойларды жыртқыштардан, негізінен қасқырлардан, шақалдардан және аюлардан қорғады. Кавказдық шопан иттер күзетші иттер, аю аулайтын иттер болды және бүгінде Ресейде түрме күзетшісі болып жұмыс істейді. ХХ ғасырда кеңестік селекционерлер кавказдық иттердің арасында осы сорттардың кейбірін таңдап, кавказдық шопан ит тұқымын жасады. Кавказдық шопандарды алғаш рет атақты ресейлік кинолог Александр Мазовер сипаттап, тұқымның таралу орталығы саны жағынан да, сапасы жағынан да Грузия, Әзірбайжан, Армения және Дағыстан болғанын атап өтті. Бұл иттер тарих бойы әртүрлі әскерилермен қолданылған, бірақ Кавказ тау иттерінің өмір сүруі ежелгі дәуірден басталады. Аймақтың әртүрлі аудандарындағы иттер бүгінгі күні Кавказ шопандарының жалпы ерекшеліктерімен бөліссе, Грузиядан келген Кавказ шопандары өздерінің үлкендігімен, күшті тірек-қимыл құрылымымен және тартымды ұзын шаштарымен тұқымның ең жақсы үлгілері болып саналды. Осы себепті Грузин КСР Кеңес Одағында кавказдық шопан иттерін өсірудің негізгі аймағына айналды. Бұл тұқымды 1984 жылы Кеңес Одағының қамқорлығымен Халықаралық кинологиялық федерациясы біржола қабылдады. Сипаттамалары Кавказдық Овчарка - үлкен ит. Құрғақ биіктігі әйелдер үшін 67-70 см , еркектер үшін 72-75 см диапазонында болады. Тіркелу үшін ең төменгі бойлар мен салмақтар әйелдер үшін 64 см және 40 кг, ал ерлер үшін 68 см және 50 кг. Жүніне келетін болсақ, Кавказ тау итінің екі қабаты бар, тегіс асты және дөрекі сыртқы пальто. Бұл екі жүн пальто Кавказ тау иттерін суық температурада жылы ұстайды.
Орта азия овчаркасы

Орта Азия шопан иті , Алабай немесе Алабай ( орыс. среднеазиатская овчарка; алабай ) деген атпен белгілі, мал шаруашылығын қорғаушы ит тұқымы. Дәстүрлі түрде бұл тұқым қой мен ешкі табындарын күзету үшін, сондай-ақ күзет және күзет қызметі үшін пайдаланылды. Бұл FCI Ресейдің қамқорлығымен кеңес дәуірінен шыққан молоссоидтық ит тұқымы ретінде танылған иттердің үлкен тұқымы.Көптеген тұқым өкілдері Ресейде тұрады және жергілікті питомниктер клубының қызметкерлері Орталық Азия тұрғындарын елдегі ең танымал ит тұқымдарының бірі деп атайды, оларды 2000 жылы елдегі №1 тұқым деп бағалады. Таңба ретінде Алабай иттері 2017 жылғы жабық ғимараттардағы және жекпе-жек өнері бойынша Азия ойындарының бойтұмары болды . Алабайдың бейнесі «Түркіменстанның халық ит өсірушісі» және «Түркіменстанның еңбек сіңірген ит өсірушісі» мемлекеттік медальдарында бейнеленген. 2020 жылдың қараша айында Ашхабадта 15 метрлік Алабай ескерткіші ашылды . Тарих Ортаазиялық шопанның арғы атасы Жайық, Каспий теңізі, Кіші Азия және Қытайдың солтүстік-батыс шекарасы арасындағы географиялық аймақта пайда болды. [4] Орталық Азияның байырғы тұрғындарын, сондай-ақ оның шыққан елдерінде, мысалы, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан, Қазақстан, Ауғанстан, Өзбекстан және төңіректегі елдерде әлі де кездеседі. [5] Бұл жануардың алтын мүсіні 2020 жылы ашылған Түркіменстанда мақтаныш пен ұлттық мұраның символы болып саналады.[6] Кейбіреулер мал бағушы қызметін атқарады, кейбіреулері иелерін қорғайды, ал кейбіреулері итпен күресу үшін пайдаланылады, бұл сол аймақтың көптеген елдерінде ұлттық дәстүр болып табылады. Бұл тұқымның генетикалық ұқсастығы сол аймақтың мал күзетшісі иттерінің Грузия овчаркасы (Нагази), қаңғал иті және ақбаш сияқты басқа аборигендік тұқымдарымен күшті генетикалық ұқсастыққа ие.
Түйе тікен

Түйе тікен - екіжылдық өсімдік, бірінші жылы тікенді жапырақтардың үлкен розеткасын шығарады. Өсімдіктер әдетте бірінші жаңбырдан кейін күзде өніп шығады және бірінші жыл бойы розетка түрінде болады , қоректік қор үшін 30 см (12 дюйм) немесе одан да көп төмен созылуы мүмкін қалың, етті тамырды құрайды. Екінші жылы өсімдік биіктігі 3 м (9,8 фут), ені 1,5 м (4 фут 11 дюйм) дейін өседі. Жапырақтары ені 10–50 см (3,9–19,7 дюйм) кезектесіп орналасады, тікенекті және жиі ақ жүнді түктермен жабылған, төменгі беті жоғарғы жағына қарағанда тығызырақ жабылған. Жапырақтары шеттерінде ұзын, қатты тікендері бар терең лобты. Жіңішке шаштар өсімдікке сұрғылт түс береді. Массивті негізгі сабақтың ені негізінде 10 см (3,9 дюйм) болуы және жоғарғы бөлігінде тармақталған болуы мүмкін. Әрбір сабақта гүл басының түбіне дейін созылатын, әдетте ені 2–3 см (0,79–1,18 дюйм) м болатын кең, тікенекті қанаттары (көрінетін таспа тәрізді жапырақты материал) бар тік қатар. Гүлдері глобус пішінді, диаметрі 2–6 см ( 0,79–2,36 дюйм), қою қызғылттан лавандаға дейін және жазда шығарылады. Гүл бүршіктері алдымен сабақтың ұшында, кейінірек қолтық асты бұтақтарының ұшында пайда болады. Олар бұтақтардың ұштарында жеке немесе екі-үш топта пайда болады. Өсімдіктер андрогиндік, саңырауқұлағы да, аталықтары да бар және көптеген ұзын , қатты, омыртқа ұштары бар , барлығы сыртқа қараған, төменгілері бір-бірінен кеңірек және төмен қарай бағытталған көпіршіктердің үстінде отырады. Гүлденуден кейін аналық без ісініп, әр өсімдікте шамамен 8400-ден 40000-ға дейін тұқым түзеді.
Бунге киікоты

Бунге киікоты, райхан - биіктігі 40 сантиметрге дейін жететін, көп жылдық, жартылай бұталы өсімдік. Бұтақтарып сұр түсті, төмен салбыраған қысқа, бірақ қалың түк басқан. Жапырақтары жіңішке, ұштары сүйір. Гүлдері майда, қос ерінді, ашық қызыл түсті, кейде көкшілдеу болып келеді. Гүл сабақтары қысқа, гүлдері өсімдіктің жоғарғы жағында шоғырлана орналасқан. Маусым-шілде айларында гүлдейді, тұқымы шілде-қыркүйек айларында піседі. Ол таулы жерлерде, тастақты беткейлерде, далалы аймақтардағы төбелердің етектерінде кездеседі. Дәрі үшін гүлімен қоса жоғарғы жағын да пайдаланады. Оның құрамында алкалоидтер, гликозидтер, органикалық қышқылдар, эфир майлары, С витамині және басқа да заттар бар. Қазақтың халық медицинасы бұл өсімдікті ерте кездеп-ақ жүрек ауруларын, атеросклерозды, асқазан ауруларын емдеу үшін қолданып келді. Орта ғасырдың белгілі ғалымы Авиценна бунге киікотының (райханның) шипалық қасиетін жоғары бағалап, оның жапырақтарын іріңді жараларды емдеуге пайдаланған. Бұл өсімдіктен жасалған дәрілердің қан қысымын төмендететін, несеп жүргізетін, жүрек тұсының ауырғанын басатын, ұйқыны реттейтін қасиеттері бар екендігі анықталды. Осыған байланысты соңғы кездерде инфаркты, атеросклерозды, гипертонияны және асқазан ауруларын осы өсімдікпен емдеу арқылы өте жақсы нәтижелерге жетуге болады.