kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Молыбай Оразалиев

Оразалиев Молыбай 1911 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы,Сайрам ауданының "Қызыл Қазақстан" ауылында дүниеге келген.1924 жылы мұғалімдер курсын бітірген.1928-1930 жылдар аралығында қазіргі Жамбыл облысы Мерке ауданында бастауыш мектеп меңгерушісі қызметін атқарған.1930-1932 жылдары Әулие-ата қаласындағы Қазақ педогогикалық техникумына оқуға түсті.1932-1937 жылдары аудандық білім беру бөлімінде инспектор,Шымкент қаласындағы қазақ орталау мектептері оқу ісінің меңгерушісі,1937 жылы Арыс ауданында №10 балалар мектеп интернатының оқу ісі жөніндегі меңгерушісі,1940 жылы Төлеби аудандық Білім беру бөлімінің меңгерушісі болып қызмет еткен. 1941 жылы Киев қаласындағы әскери техникалық училищені бітіріп,Ұлы Жеңісті Германияда қарсы алды. 1946-1953 жылдары Қызылорда педогогикалық институтының тарих факультетінде білім алды. 1953-1955 жылдары Георгиевке аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болып сайланды. 1955-1963 жылдары Сарыағаш аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болған. 1963-1971 жылдары Сайрам ауданының оқу бөлімінің меңгерушісі болған. 1971-1973 жылдары аудан орталығындағы С.Сейфуллин атындағы орта мектебінің директоры,зейнеткерлікке шыққанға дейін білім беру саласында үздіксіз қызмет еткен. Мақтау қағаздары Еңбегі еленіп "Қазақ ССР Еңбек сіңірген мектеп мұғалімі" атағы, "Қызыл Жұлдыз ", "Еңбек Қызыл Ту" ордендермен марапатталды. Дереккөздер
Қырым операциясы

Қырым операциясы – Ұлы Отан соғысы барысында 1944 жылы 8 сәуірде – 12 мамырда Қырымды неміс-фашист әскерлерінен азат ету мақсатымен жүргізілген совет әскерлерінің шабуыл операциясы. Қырым операциясы 4-Украин майданы (қолбасшысы армия генералы Ф.И. Толбухин) мен Дербес Приморье армиясы ( армия генералы А. И. Еременко) әскерлері және Қара теңіз флоты ( адмирал Ф. С. Октябрьский) мен Азов әскери флотилиясы (контр-адмирал С. Г. Горшков) бірігіп қимыл жасауы арқылы жүзеге асырылды. Қызыл Армия Днепрдің оң жағасында жүргізген сәтті ұрыстарынан кейін және 1943 жылы күзінде жүзеге асырылған операциялардың нәтижесінде Қырымда бекінген жаудың 17-армиясы қоршауда қалды. Оның құрамында 7 румын және 5 неміс дивизиялары (200 мыңға жуық адам, 3600-дей зеңбірек пен миномет, 200-ден астам танк пен ауыр зеңбірек, 150 самолет) болды. Совет әскерлерінің құрамында 30 атқыштар дивизиясы, 2 теңіз жаяу әскері бригадасы, 2 бекіністі аудан (400 мыңға жуық адам, 6 мыңдай зеңбірек пен миномет, 559 танк пен өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы, 1250 самолет) болды. 4- Украин майданының әскерлері 8-әуе армиясы мен Қара теңіз флоты авиациясының қолдауымен 8 сәуірде Перекоп бағытында шабуылға шығып, гвардия 2-армия Армянск қаласын алды, ал 51-армия Сиваш бекінісіндегі жаудың алғы шебін бұзып өтті. 11 сәуірге қараған түнде Дербес Приморье армиясы 4-әуе армиясы мен Қара теңіз флоты авиациясының қолдауымен шабуылға шығып, Керчь қаласын алды. 19 танк корпусы Джанқойды азат етті. Керчьтегі жау тобы батысқа қарай жедел шегіне бастады. Совет әскерлері шабуылды үдете отырып, сәуірдің 13 – 14-нде Евпатория, Симферополь, Бақшасарай, Алушта, Судак қалаларын, 18-нде Ялтаны азат етті. Осының нәтижесінде Севастопольге жол ашылды. 5 мамырда Севастопольдың сыртқы қорғаныс шебіне шабуыл бастаған совет әскерлері 8 мамырда оның ішкі қорғаныс шетіне өтіп, 9 мамырда қаланы азат етті. Херсонес мүйісін паналаған жау әскерлерінің қалдықтары 12 мамырда тізе бүкті. Қырымды азат етуде совет әскерлеріне жергілікті партизан құрамалары үлкен көмек көрсетті. Жау өлгені, тұтқынға түскені бар 140 мың адамынан және соғыс техникасынан айрылды. Қырымды азат ету ұрысында ерекше ерлік көрсеткені үшін 126 адамға Совет Одағының Батыры атағы берілді. Жаудың Қырымдағы тобын күйрету нәтижесінде Совет майданының оң қанатындағы қауіп сейілді, Қара теңіз флотының базасы жақсартылды. Дереккөздер * Штеменко С. М., Бас штаб соғыс жылдарында, А., 1972; * Великая Отечественная война Советского Союза 1941-1945 жж. Краткая история, М., 1970; * Бирюзов С. С., Когда гремели пушки, М., 1962.
Георгий Николаевич Леонидзе

Георгий Николаевич Леонидзе (; 1899—1966) – грузин совет ақыны. Ол 1899 жылы 27 желтоқсанда Патардзеули, қазіргі Сагареджой ауданында дүниеге келді. Еңбек жолы Грузияның халық ақыны (1959), Грузия ССР ғылым академиясының академигі (1944). 1945 жылдан КОКП мүшесі. Тбилиси семинариясында (1913) оқыды. Шығармасы 1911 жылдан жариялана бастады. Леонидзе 1957-66 жылы Грузия ССР ҒА-ның Ш. Руставели атындағы Әдебиет институтының директоры болды. 2 рет Ленин орденімен марапатталған. Шығармашылығы Леонидзенің алғашқы лирикалық өлеңдерінде патриоттық әуен басым. Оның есімін жұртшылыққа кең танытқан «Ниноцминд түні», «Қыпшақтың жолығысуы», «Цесарка» (1924-25) т. б. лирикалық шығармалары болды. 20 жылдардың аяқ кезінен бастап Леонидзе советтік шындықты шабыттана жырға қосты. Осы бағытта туған туындылары: «Загэс түбіндегі түн», «Иори жағалауында». Леонидзе «Балалық және жастық шақ» поэмасында (1939, КСРО Мемлекеті сыйлығын алған, 1952), «Самгори» (1950 ) поэмаларында халықтың ерлік, батырлық дәстүрін жырлады. 1962 жылы «Сыйқырлы ағаш» атты әңгімелер жинағын жарыққа шығарды. Ақын 1966 жылы 9 тамызда Тбилисиде дүниеден озады. Дереккөздер Маргвелашвили Г., Георгий Леонидзе, Тбилиси, 1959.
Джакомо Леопарди

Джакомо Леопарди (, 29 маусым 1798, Реканати, Мачерата – 14 маусым 1837, Неаполь) – граф, итальян ақыны. Жастайынан ақындық өнерімен айналасып, көне тілдерден аудару жұмысымен де шұғылданды. Биография Провинциялық ақсүйектердің тумасы. Оның әкесі граф Мональдо Леопарди (1776-1847) жоғары білімді адам және өте консервативті және клерикалдық бағыттағы атышулы публицист болған. Анасы Маркиз Аделаида Античи (1778-1857) күйеуінің немере ағасы болды және ауыр, үстемдік сипатына ие болды. Инбридрингпен жиі кездесетін жағдай сияқты, Джакомо ауру бала болды. Жас кезінде ол қызба немесе пневмониядан зардап шекті, бұл ауыр сколиозға және ревматоидты артритке әкелді. Ұзақ уақыт бойы оның сүйек туберкулезі бар деп есептелді, бірақ қазіргі заманғы дәрігерлер кәмелетке толмаған спондилит туралы айтуды жөн көреді. Хаттарында Леопарди «зәр шығару бұзылыстары, омыртқаның деформациясы, көру қабілетінің бұзылуы, астения, дене салмағы мен бойының төмендігі, ішек аурулары, өкпе және жүрек-өкпелік асқынулар» деп қынжылады. Дененің қалыпты дамуының бұзылуы оны осы жастағы әдеттегі әрекеттерден айырды. Өмірінің алғашқы жиырма бес жылын Реканатидегі әкесінің үйінде, дәлірек айтсақ, өз кітапханасында тұрып, өз бетінше грек, латын, иврит, ағылшын және француз тілдерін үйреніп, аудармашы-комментатордың жұмысына құмар болды. Табиғаты өте азапты, махаббатта бақытсыз, ол жиырма жасында түнде кітаптарды қараумен денсаулығын аяқтады. 1815 жылы Джакомоның әдеби-философиялық шығармалары оның ағасы Карло Античидің назарын аударды, ол оларды Франческо Канселлеридің сараптамасына ұсынды. 1822 жылы қарашада әкесінің рұқсатымен ағасы Джакомоны алғаш рет Римге әкелді. Шығармалары Шығармалары 1816 жылдан бастап жариялана бастады.Бірінші кітабы – «Өлендер» (1831, 1845) атты жинақ. «Тышқандар мен бақалар соғыстарының паралипомендері» (1842 жылы басылды) атты сықақ поэмасында Италиядағы 1815-21 жылдары арасындағы оқиғаларды суреттейді. Прозалық шығармаларының ішіндегі ең бастысы «Хат жазысу » (1814-1837), диалогпен жазылған «Моральдық шығармалар» (1927).Леопарди шығармашылығы – италия әдебиетінің жаңа дәуірдегі өзгеше құбылыс болды.Леопарди – қазақ өмірін алғаш суреттен («Азияда көшіп жүрген бақташының түнгі әні») шығарма жазған Батыс Еуропа жазушыларының бірі. Ақын 1837 жылы 14 маусымда Неапольда дүниеден озады. Дереккөздер * Де Санктис Ф., История итальянской литературы, т. 2, М., 1964; * Сатпаева Ш.К., Казахско-европейские литературные связи, А.-А., 1972.с. 37-39.
Махдишілдер көтерілісі

Махдишілдер көтерілісі – Судандағы 1881-98 жылдардағы түрік-египет өкіміеттері мен ағылшын басқыншыларна қарсы көтеріліс. Оны Махди Суданский басқарды. Көтерілісшілер 1881 жылы Кордофан провинциясының көптеген қаласын басып алды. 1883 жылы қарашада Эль-Обейд маңында ағылшын генералы Хикстың 10 мың әскерін талқандады. 1885 жылы қаңтарда елдің әкімшілік орталығы – Хартумды басып алып, Судандағы ағылшын губернаторы Ч. Дж. Гордонды өлтірді. Көтеріліс барысында қазіргі Судан республикасының территориясында феодалдық-теократтық тәуелсіз мемлекет пайда болды. Махди өлгеннен кейін мемлекетті оның ізбасары – халиф Абдаллах ибн әл-Саид Мухаммед (ат-Таюши) басқарды. Абдаллах тұсында сауда, ұсақ өнеркәсіп, жол және мектеп құрылысы дамыды. Бірақ елдегі ауыр қанау мен өзара тартыстар Судан мемлекетін әлсіретті. Ұлыбритания Судан жағалауын қоршауға алып, 1885 жылы Эфиопияны махдишілдерге қарсы айдап салды. 1896 жылы ағылшын-египет әскери қимылдары қайта басталды. Абдаллах армиясы 1898 жылы Омдурдағы соғыста күйрей жеңілді. Судан ағылшын отарына айналды. Бірақ Абдаллахтың басшылығымен Судан халқының күресі 1899 жылы қарашаға дейін толастамады. Дереккөздер
Өлкейек

Өлкейек – Ақтөбе облысының Ырғыз, Қостанай облысы ның Жангелді аудан дары жеріндегі өзен. Ұзындығы 349 км, су жиналатын алқабы 3600 км 2 . Бастауы Өлкейек Толыбай сағасынан шығыста 3 км жерде. Жантай мен Толыбай өзендерінің қосылған жерінен басталып, Балапан сағасынан оңтүстікте 15 км жерде Қызылкөлге құяды. Гидрологиясы Жоғарғы ағысында белесті жазықпен ағады, аңғары 1 км-ден 3,5 км-ге жетеді. Жайылмасы екі жағында 0,6-2 км. Арнасы 20-30 м, бұл бөлігінде су жазда қара суларға бөлініп қалады. Қабырға өзені сағасынан төмен Өлкейек аңғары жайпақталып 7-8 км-ге ұлғаяды. Үлкенді-кішілі қарасулар (ең ұз. 9,8 км, ені 50—60 м, тереңдігі 7 м) кездеседі. Суы тұщы, жазда кермектенеді. Жылдық орташа су шығыны сағасы тұсында 1,60 м 3 /сек. Дереккөздер
Анри Барбюс

Анри Барбюс, (17 мамыр 1873, Аньер-сюр-Сен, Франция — 30 тамыз 1935, Мәскеу, КСРО) - француз жазушысы, журналист және қоғам қайраткері. 1923 жылдан Франция Коммунистік Партиясының мүшесі. Сорбоннаның әдебиет факультетінде оқып, философиядан диссертация қорғады (1894). Баспасөзде 90-шы жылдарда көріне бастады. Оның «Жоқтаушылар» (1895) атты өлеңдер жинағы мен «Тамұқ» (1908) романы сары уайымшылдық сарында болды. І-ші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914-18) Анри Барбюс өзі тіленіп майданға кетті. Окопта отырып «От» романын (1916 ж.) жазды. Мұнда соғыстың шынайы көріністерін жасап, соғыс тұтандырушыларды әшкерелейді, солдаттарды қырғын соғысты жүргізушілерге қарсы күш біріктіріп күресуге шақырады. Анри Барбюстің «Айқындық» (1919 ж.) романы да осы тақырыпқа арналды. Бұл екі романды да Владимир Ильич Денин жоғары бағалаған. Ресейде болған Октябрь Революциясы Анри Барбюстің өмірі мен творчествосына зор әсер етті. Ол Кеңес республикасын қорғауға белсене күш салды. Анри Барбюс ұйымдастырған «Кларте» тобы капитализмге қарсы ниеттегі интеллигенцияны топтастыруда үлкен роль атқарды. Анри Барбюс КСРО-на бірнеше рет келіп қайтты. 1925 ж. шыққан «Үзбелер» романында дүние тарихы халық бұқарасының қасіреті мен олардың азаттық, әділдік жолындағы күресінің бірімен-бірі жалғас жатқан үзбелері екенің көрсетеді. 1927 ж. Мәскеуде өткен Кеңес Одағы достарының конференциясына Анри Барбюс белсене ат салысты. «Ресей» атты кітабында Анри Барбюс социализм құрылысын шын жүректен құттықтады. 1935 жылы Мәскеуде Сталинның өмірбаяны туралы кітабын жазғанда Барбюс пневмония ауруына шалдықты. Осы дерттен 1935 ж. 30 тамызда Мәскеуде қайтыс болды. Пер-Лашез (Париж) бейітінде жерленген. Дереккөздер
Клеменс фон Меттерних

Меттерних–Виннебург (Metternich–Winneburg) Клеменс Венцель Лотар (15. 05. 1773, Кобленц — 11. 06. 1859, Вена) — князь, Австрия мемл. қайраткері және дипломат. 1801 жылдан жоғары мемл. қызметтер атқарды. 1821—1848 жылдары канцлер. 1814—1815 жылдардағы Вена конгресінде үлкен роль атқарды. Реакциялық Қасиетті одақтың негізін салушылардың бірі. Ол бүкіл дүние жүзінде рев. және ұлт–азаттық қозғалысын басуға ұмтылды. Жер иеленуші феодалдардың мүддесін көздеген Меттерних үкіметі әр түрлі айла–шарғылармен Австрия империясының құрамындағы халықтарды бір–біріне айдап салумен айналысты. 1848–1849 жылғы Революция Австриядағы Меттерних өкіметін құлатты. Дереккөздер
Мехсети Гянджеви

Мехсети Гянджеви (туған–өлген жылдары белгісіз) — 12 ғасырда жасаған парс халқының ақын қызы. Гәнжә өңірінде (қазіргі Әзірб. КСР–і Кировабад обл.) туып өскен. Жасында жақсы білім алып, ақындық және музыкалық дарынымен ерекше көзге түскен. Мехсети Гянджевиден бүгінге сақталып жеткен әдеби мұра 270 өлеңнен аспайды. Көбі – рубайлар мен ғазелдер. Ол поэзиялық шығармаларында өмір қызығы мен қуанышын жырға қосты, әйел теңдігін аңсады, қараңғылық пен зорлық–зомбылыққа қарсы шықты («Мынау жалған алтын құмырағы ұқсас қой», «Кім айтар бұл дүниені жұмағым деп», «Кеше маған жолыққан игі жақсым» т. б.). Дереккөздер
Иван Всеволодович Мещерский

Иван Всеволодович Мещерский (29.07.(10.08).1859, Архангельск — 07.01.1935, Ленинград) — теориялық және қолданылмалы механика саласындағы совет ғалымы. Петербург университетінің физика–математика факультетін бітіріп (1882), 1890 жылдан сонда қызмет істеді. 1902 жылдан Петербург политехника институтының теориялық механика кафедрасының меңгерушісі болды. Оның ғылми еңбектері реактивтік техника, аспан денелері механикасының өзекті мәселелеріне негіз болған массасы айнымалы дене механикасына арналды. Ол теориялық механика курсын оқыту әдісін түбегейлі өзгертті. Оның «Теориялық механиканың есептер жинағы» (1911) атты кітабы біздің елде және көптеген шетелдерде бірнеше дүркін жарық көрді. Мещерский — аса көрнекті педагог. Ол теориялық және қолданылмалы механиканың өзара тығыз байланыста идеясын үнемі қолдай отырып, оны жүзеге асыруға көп еңбек сіңірді. Массасы айнымалы денелердің дифференциалдық теңдеулері Мещерский есімімен аталды. Дереккөздер
Массачусетс

Массачусетс — АҚШ солтүстік-шығыс бөлігіндегі орналасқан штат. Атлант мұхитының жағалауында орналасқан. Астанасы және ең ірі қаласы - Бостон. Халық саны 2011 жыл бойынша - 6 587 536 адам. Тарихы Еуропалықтардың қоныстауынан бұрын аймақта "массачусет" үндіс тайпалары мекендеген. Мекенге 1602 жылы алғаш келген ағылшын - Бартоломью Госнольд. Ағылшындарға қарсы көтерілістегі 13 америкалық колонияларының бірі болып, 1788 жылы 6 ақпанда ресми түрде АҚШ штаты болып жарияланды. Географиясы Елдің 5 штатымен шектеседі: солтүстігінде-Нью-Гемпшир және Вермонт, оңтүстігінде- Коннектикут және Род-Айленд, батысында-Нью-Йорк штаттарымен. Атлант мұхитының жағалауында бірнеше шығанақтардың болуына байланысты штат "шығанақтар штаты" ретінде танымал. Экономикасы Штаттың 2012 жыл бойынша Жиынтық Ішкі Өнімі-$404 млрд, бұл ел бойынша 11-ші көрсеткіш.Салыстырсақ,бұл штаттың ЖІӨ-і Бельгия елінің көрсеткішімен тең. Негізгі экспорт өнімдері - теңіз өнімдері, сүт өнімдері және көкөністер.Өндірістің басты өнім салалары - станоктар, электрикалық жабдықтар және ғылыми құралдар. Елдің экономикасына туризм және жоғары білім беру саласы үлес қосады.2013 жылы британдық компания QS Quacquarelli Symonds әлемдегі ең мықты университеттер рейтингіне сәйкес штаттың Массачусетс технологиялық институты 1-орынға ие болды. Дереккөздер
Қылышев Иззат Назарұлы

Иззат Назарұлы Қылышев – совет кескіндемешісі, КСРО халық суретшісі (1973), КСРО Көркем сурет академиясының корреспондент мүшесі (1970). Ол 1923 жылы 10 қазанда Түрікмен КСР-і, Байрамалы ауданында дүниеге келді. 1947 – 53 жылы Ленинградтың И. Е. Репин атындағы кескіндеме, мүсін және архитектура институтында (Б. В. Иогансон, Ю. М. Непринцев, И. Я. Серебрян т. б.) оқыды. Қылышевтың жанрлық композицияларында, портреттерімен патюрморттарында монументтік түр детальдардың қонымды келтірілуімен үйлесіп отырады. Басты еңбектері «Қарақұм шөлінде» (1953), «Гөзел» (1959), «Жаңа тірлік» (1972), О. Ерсариевтің портреті (1961, Мәскеу, КСРО Суретшілер одағы көрмесінің дирекциясында) , «Менің Түрікмениям» (1963-65), «В. И. Ленин» (1969-70). КСРО Мемлекетінің сыйлығының лауреаты (1967). Дереккөздер * Иззат Клычев [Текст М. халаминской], [М., 1967]
Мақұлбек Алманбетұлы Махажанов

Мақұлбек Алманбетұлы Махажанов — 1923 жылы Түркістан облысы, Сайрам ауданының Шіркін ауылында дүниеге келді. Әскер қатарына шақырылғанға дейін Шіркін ауылындағы бастауыш мекткптің мұғалімі болып жұмыс істеді. Медальдары 1942-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. І дәрежелі "Отан соғысы" орденімен, "Германияны жеңгені үшін" медалімен және мерейтойлық сегіз медальмен марапатталды.Майданда жүріп Чехословакияда партия қатарына өткен. Қызметтері 1946 жылдан "XX партсьезд" атындағы мектепте 37 жыл тапжылмай еңбек еткен. Мұғалімдік жұмысымен қатар парторг қызметін де атқарған. 1971 жылы Шымкент педагогикалық институтында еңбек ете жүріп, сырттай білім алды. 1956 жылдан бастап,бірнеше жыл қатарынан ауыл округінің депутаты болып сайланған. 1974-1978 жылдары мектеп жанындағы интернатты басқарған.Ерен еңбегі өз нәтижесін көрсетті. Аудандық,облыстық оқу бөлімдерінің мақтау қағаздарымен марапатталған. 1978 жылы ҚазССР Оқу министрлігінен " Халық ағарту ісінің озық қызметкері" атағын алды. 1980 жылы облыстық атқару комитетінің шешімімен "Еңбек ері" медалі берілді. 1983 жылы зейнеткерлікке шықты. Дереккөздер
Өлі теңіз қолжазбалары

Кумран қолжазбалары немесе Өлі теңіз қолжазбалары — Өлі теңіздің батыс жағалауындfғы үңгірлерден 1947 ж. табылған ежелгі еврей, арамей, пабатей, грек, латын, сирия-палестина және араб тіліндегі қолжазбалар. Өлі теңіз қолжазбалары теріге, папирусқа, мысқа, ағашқа т. б. заттарға жазылған. Кумран қолжазбалары (Вади-Кумран). Кумранның 11 үңгірінен қолжазбалардың 40 мыңға тарта үзінділері — шамамен 600 шығарманың жұрнағы табылды. Бұл қолжазбалардың көпшілігі б. з. б. 2 ғ. — б. з. 68 жылдарына жатады. Әсіресе Кумран қауымының шығармалары: Устав, Дамаск документі, Соғыс бумасы, Гимндер, Інжіл кітаптарына түсінік, Мессиалық, эсхатологиялық текстердің антологиясы т. б. аса маңызды. Масада Масада [Өлі теңіз жағалауының оңт. бат. жағындағы Масада қамалы. Оның ғажайып сарайлары Ирода I тұсында (б. з. б. 1 ғ.) салынған]. 1963—65 ж. қазба жұмыстарының нәтижесінде бұл жерден ежелгі еврей, арамей, грек және латын тіліндегі қолжазбалар табылды. Кумран қолжазбаларының уақытын анықтауда Масада қолжазбаларының маңызы зор. Иудей шөлі үңгірлері Иудей шөлі үңгірлері (Вади-Мураббаат, Нахал-Хэвер, Нахал- Мишмар т. б.). 1952 және 1960—61 жылдардағы қазба жұмыстары нәтижесінде: Иудей соғысы (66—73) мен Бар-Кохба көтерілісі (132—135) ара-лығындағы Иудея мен Набатеяның әлеуметтік-экономик. қатынастарын баяндайтын іс архивтері, шаруашылық документтері, Бар-Кохба көтөрілісі кезеңіне жататын документтердің түпнұсқалары табылды. Хирбет-Мирд Хирбет-Мирд (Вади-Кумранның оңт.батысындағы аудан, Кедрон алқабында). 1952—53 ж. бұл жерден сирия-палестина және грек, араб тілдеріндегі қолжазбалар табылды. Бұлар ертедегі Византия мен араб кезеңіне жатады (4—8 ғ.). Сонымен бірге Еврипидтің «Андромахасының» (6 ғ.) үзіндісі табылды. Иудей шөлінің Кумран, Масада, Вади-Мураббаат т. б. аудандарынан табылған қолжазбалар еврей әдебиетінің үш жүз жылдық тарихын (б. з. б. 2 ғ.— б. з. 2 ғ.) то- лықтыра түседі, сонымен бірге христиан ілімінің пайда болу жөне даму кезеңдеріндегі Таяу Шығыстағы әлеуметтік және идеол. жағдайдан елес береді. Дереккөздер * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том
Екпе запыран

Екпе запыран – құртқашаштар тұқымдасының бәйшешек туысына жататын биологиялық түрі. Ең көне екпе өсімдіктің бірі, біздің дәуірімізден 4 мың жыл бұрын Ежелгі Ассирия мен Ежелгі Мысырда белгілі болған. Оны әсемдік өсімдік ретінде ғана емес, әр түрлі тағамға тұздық ретінде және бояу ретінде қолданылатын ашық бояуға боялған аналық ауыз үшін де өсіреді. Көпжылдық түйнек жуашықты өсімдік, биіктіг 10-30 см, құртқашаштылар тұқымдасы. Түйнекті жуашық-талшықты жапырақшалар жабынған жайпақ шар тәрізді, шиыршықты түбінде көптеген қосалқы тамырлар бар. Жапырақтары салалы, сабақтары қысқарған, ұшында ірі ақшыл-күлгін түсті гүлі болады. Діңгекшесі ұзын, гүлден шығып тұратын қызғылт-сары қызыл үш жікке бөлінген аналық аузы бар. Қауашағы үш ұялы, дәндері ұсақ. Қыркүйектен қараша айына дейін гүлдейді. Дереккөздер
Қуанышбай Махмұтұлы Өмекенов

Қуанышбай Махмұтұлы Өмекенов — қазақтың алғашқы фармацевтерінің бірі. Қазақстан ССР-інің еңбек сіңірген фармацевті (1966). 1944 жылдан КОКП мүшесі. Өмекенов Қуанышбай 1928 ж. Ташкенттің медтехникумын бітіргеннен кейін Қызылорда қаласында аптекте ассистент, рецептор болды. Қызылорда қаласында қалалық және аудандық денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі (1932). 1932—34 ж. қалалық атқару комитетінін председателі (Қызылорда), Қарқаралы округтық денсаулық сақтау белімінің меңгерушісі (1934). 1936—74ж. Алматыда 4, 6—7-және 46 меңгерушісі Дәрілерді қолдану жөнінде газет,журналдарға көптеген мақалалары жарияланды денсаулық, тазалық сақтау мәселелерін насихаттады. 1974 жылдан дербес пенсионер. Өмекенов «Құрмет Белгісі» ордеімен және медальдармен марапатталды Дереккөз * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том
Өндіргіш капитал

Өндіргіш капитал — өнеркәсіп капиталының ауыспалы айналым процесінде қолданатын үш қызмет атқару формасының бірі. Өнеркәсіп капиталының басқа екі формасы — ақша және товар. Өндіргіш капитал капитализм тұсында тек матерпалдық игіліктер ғана емес, сонымен қатар қосымша құн жасайтын өндіріс процесінде қызмет атқарады. Өндіргіш капиталдың элементтері — жұмыс күші мен өндіріс құрал-жабдығы. Бірақ бұл элементтер өзінен-өзі капитал болмайды, белгілі бір тарихи жағдайларда, капитал өндірістік қатынастардың үстемдік етуі, ендірушінің өндіріс құрал-жабдығынан бөлектенуі және жұмыс күшінің товарға айналуы нәтижесінде ғана капитал болады.Қосымша құн өндіру жөніндегі атқаратын роліне қарай Өндіргіш капитал тұрақты капитал және өзгермелі капитал болып екіге белінеді. Өндірістің заттық факторлары немесе түрақты капитал жаңа құн жасамайды, өзгермелі капитал жұмсалып, сатып алынған жұмыс күші ғана құн және қосымша құнның шығар көзі болып табылады. Өзінің құнын жаңадан жасалған өнімге ауыстыруы және айналыс әдісі жағынан Өндіргіш капитал негізгі капитал және айналмалы капитал болып Дереккөз * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1976, 9 том
Массачусетс технологиялық институты

Массачусетс технологиялық институты — университет және зерттеу орталығы. АҚШ және әлемнің ең үздік техникалық жоғары оқу орындарының бірі. АҚШ мемлекеті, Массачусетс штатындағы Кембридж қаласында орналасқан. Массачусетс технологиялық институты әлемдегі атақты университеттерінің алғаш бестігіне кіреді. Университет робототехника және жасанды интеллект секторлары және ақпараттық технология, физика, химия және математика салаларын оқыту жүйелері елдегі ең таңдаулы болып саналады. Сонымен қатар университет менеджмент, экономика, лингвистика, саяси ғылымдар және философия салаларын оқытуымен танымал. 2018-жылғы деректер бойынша "Массачусетс Технологиялық Институты" әлемдегі университеттер қатарында бірінші орыннан көрінді. Ол Гарвард, Стэнфорд, Калифорния, Оксфорд, Кэмбридж университеттерін басып озды. Салалары * Архитектура * Астрономия * Аэронавтика * Биология * Гуманитарлық ғылымдар * Денсаулық сақтау * Инженерия * Ақпараттық технологиялар * Математика * Менеджмент * Физика * Химия Оқу бағасы, шәкіртақы Университеттегі оқу бағасы бакалавриаттарға шамамен 43,000 доллар. Бостон қаласында орташа өмір сүру үшін айына 1500 доллар кетеді. Университ барлық талаптарға сай келетін студенттерге көбінде 49,892 доллар шәкіртақы бөледі. Бұл шәкіртақы оқу ақысы мен жатақхананы қоспағандағы төлем. Университетке қабылдау шарттары Университетке түсу үшін арнайы тестті өтіп, мәлімдемені жіберіп интервьюден өту керек. TOEFL немесе IELTS және SAT экзамендерін өту міндетті. TOEFL тесті бойынша минималды ұпай - 577 ұпай (қағаз нұсқасы), 90 ұпай-компьютерлік нұсқасы. SAT емтиханынан 1600-ден кемінде 1460 жинау міндетті. IELTS-тан кемінде 7 балл алу керек. Кейін абитуриент өзі туралы эссе жазады. Сонымен қатар, кандидатқа 3 кепілдемелік ,яғни, рекомендациялық хат қажет - 2-уі мұғалімдерден (жаратылыс және гуманитарлық ғылымдар) және мектеп психолыгынан. Соңында абитуриент сұхбаттасуға шақырылады. Сұхбат талапкер жайында және оның ынта-жігері мен болашаққа деген көзқарасы жайында болады. Осы кезеңдерден өткен абитуриент оқуға шақырылады. Галерея Дереккөздер
Кресс салат

Кресс-салат - орамжапырақ тұқымдасына жататын татымды салат өсімдігі, мұны цивилизациялы елдерде - Египетте, Көне Грекия мен Римде егіп өсірген. Оның жапырақтарында С витамині (165 мг % дейін), каротин апельсиндегіден көп. Онда, сондай-ақ В1, В2, РР витаминдері бар және йод, темір, кальций қосындылары да көп. С витаминінің, калий мен кальций тұздарының қоры жағынан кресс-салат көк пияздан асып түседі. Кресс-салат ең тез пісетін дақыл: өсімдік шамамен он тәуліктен кейін пайдалануға жарамды болады. Шашып себеді. Дәндері 2-3 тәуліктен кейін көктейді. Ашық және қорғалған жерде өсіріледі. Сорттары Сорттары көп емес. Тез пісетін, биязы балауса жапырақтары бар Узколистный сорты жоғары бағаланады. Жазғы егіске қолайлысы - Широколистный сорты, ол мезгілсіз, күн ілгері сабақтана бермейді. Ал көп таралған сорттары: Грибовский, Курчавый. Дереккөздер
Түсті орамжапырақ

Түсті орамжапырақ - калориялығы мен витаминділігі брюссель капустасына жақын, тез пісетін, тағамдық жағынан өте бағалы өсімдік. Тағамға белок пен көміртегіне бай, көптеген өспей қысқарған түсті сабақтардан тұратын капуста басын пайдаланады. Қолданылуы Түсті капустада ақбасты капустаға қарағанда, витаминдер мен минералдық заттар көп. Сондықтан оны балаларға, ауру адамдарға береді. Оны сорпа жасауға, консервілеуге қолданады, пісіріп және қуырып жейді. Түсті капустаның сөлін, тіпті, антик заманында өкпе ауруларына қолданған. Қазірде сондай сөлді жөтелгенде және дауыс қарлыққанда бір шай қасықпен тәулігіне бірнеше рет ішу керек. Сорттары Түсті капустаның - Гарантия, Мавир - 74, Ранняя грибовская 1355 сорттары тез пісетіндігімен көзге түседі, басының пісіп жетілуіне 2,5-3 ай керек. Дереккөздер
Гётеборг

Гётеборг (, (, )) — Швецияның оңтүстік-батысында Вестра-Гөталанд әкімшілік бөлігінде орналасқан қала. Үлкендігі бойынша Швеция мемлекетінде екінші орын алады. Ауданы 450 км² шамасында. Туыстас қалалар * Берген, Норвегия * Турку, Финляндия * Орхус, Дания * Осло, Норвегия * Шанхай, КНР * Лион, Франция * Чикаго, АҚШ * Краков, Польша * Санкт-Петербург, Ресей * Росток, Германия Дереккөздер
Кения полициясы

Кения полициясы — Кениядағы құқық қорғау органдарына жауап беретін ұлттық орган. Құрылымы * Ұрлыққа қарсы топ; * Қылмыстық іздестіру; * Жол полициясы басқармасы; * Кениялық полиция колледжі; * Кения темір жолдарының полициясы; * Туристтер істері бойынша полиция бөлімшесі; * Кения әуежайларының полициясы; * Теңіз полициясы; * Дипломатиялық полиция. Полиция қызметкерлерінің атақтары (шендері) тікұшағы]] Кения полицейлері погондарын униформаларының иықтарына (Бас инспектор — инспектор) және жеңдеріне (аға сержант — констебель) тағады. Кенияда жүргізіліп жатқан реформалар аясында униформалар комитеті атақ құрлымын белгілейтін эмблемаларды өзгерту жұмыстрын жүргізіп жатыр. Бұл жаңа нұсқалар Полиция қызметі бойынша Ұлттық комиссияның қарауынан өтуі керек.. Кения полициясындағы атақтар келесідей ретпен белгіленген: * Бас инспектор (бұрын Полиция комиссары) — Кения Қорғаныс күштерінің (КҚК) 4-жұлдызды Армия генерал атағының эквиваленті; * Бас инспектордың орынбасары — КҚК-нің 3-жұлдызды генерал-лейтенант атағының эквиваленті; * Бас инспектордың аға көмекшісі — КҚК-нің 2-жұлдызды генерал-майор атағының эквиваленті; * Бас инспектордың көмекшісі — КҚК-нің 1-жұлдызды бригадир атағының эквиваленті; * Аға басшы (суперинтендант) — КҚК-нің полковник атағының эквиваленті; * Басшы (суперинтендант) — КҚК-нің подполковник атағының эквиваленті; * Басшы көмекшісі — КҚК-нің майор атағының эквиваленті; * Аға инспектор — КҚК-нің капитан атағының эквиваленті; * Инспектор — КҚК-нің лейтенант атағының эквиваленті; * Аға сержант — КҚК-нің аға сержант атағының эквиваленті; * Сержант — КҚК-нің сержант атағының эквиваленті; * Констебль — КҚК-нің қатардағы жауынгер мен капрал атағының эквиваленті; Кения полициясының бұрынғы атақтары мен ерекшелену белгілерін көру үшін келесі сілтемені қарасаңыз болады. Полицияның комиссарлары мен бас инспекторлары Келесі адамдар Кения полициясының комиссары қызметін атқарған: * Бернард Хинга (Bernard Hinga) 1964–1978 * Бен Гези (Ben Gethi) 1978–1982 * Бернард Нжину (Bernard Njinu) 1982–1988 * Филипп Килонзо (Phillip Kilonzo) 1988–1993 * Шедрак Кируки (Shedrack Kiruki) 1993–1996 * Дункан Уачира (Duncan Wachira) 1996–1998 * Филимон Абонго (Philemon Abong’o) 1998–2002 * Эдвин Ньюаседа (Edwin Nyaseda) 2002–2003 Дереккөздер
Көпіршік мамыт

Көпіршік мамыт – көкендер тұқымдасы, мамыт туысына жататын бір жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биікітігі 20-50 см. * Сабағы тік әрі жәңішке, қалың жапырақты тік бұтақтары болады. * Қысқа сағақты қандауыр тәрізді немесе сопақша келген көкшіл сұр жалаң жапырағының ұзындығы 6-13 мм, ені 1-3,5 мм, екі шетіне қарай жіңішкеріп, бас жағы домалақтанған. * Гүлдері бас жағындағы орама жапырақсыз гүлшоғына топтасқан. Гүлшоғы жемістенген кезде 3,5 см-ге дейін ұлғаяды. Гүлсерігі ашық жасыл түсті, түтігінің ұзындығы 3-4 мм. * Жемісі - түсі қара жұмыртқа тәрізді жаңғақша, сырты жылтыр, ұзындығы 2 мм-дей, ені 1 мм-дей. Мамыр-тамыз айларында гүлдеп, жеміс береді. Өсетін жері мен таралуы Қазақстанда шөлді аймақтарда, Торғай үстіртінде, Сарыарқаның батыс және шығыс шоқыларында, Зайсан қазаншұңқырында, Тарбағатай жота]сында, Балқаш-Алакөл ойысында, Жетісу және Іле Алатауларында, Шу-Іле тауларында, Батыс Тянь-Шань жоталарында өседі. Дереккөздер
Бақша қараоты

Бақша қараоты (лат. Portulaca olerаcea) - қараоттар тұқымдасы, қараот туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. Ботаникалық сипты * Биіктігі 10-35 см. * Сабағы етжеңді, жайылып өседі. Түбінен бастап бұтақтанады. * Жапырақтары қондырмалы, ұзынша сына тәрізді, ұшы доғал, түбіне қарай жіңішкерген, жоғары жағында қарама-қарсы кезектесіп орналасқан. Жапырағының ұзындығы 1-2 см, ені 1 см-ге дейін, етжеңді. * Гүлі майда, жапырақ қолтығынан дана немесе 2-3 -тен топтасып жетіледі. Тостағанша жапырақтары шөптесін, күлтелері сары түсті. Аналығы ұзын. Маусым-қыркүйек айларында гүлдеп, жемістенеді. * Жемісі жұмыртқа тәрізді немесе дөңгелек шар тәрізді қауашақ, ұзындығы 5-8 мм. * Тұқымы бүршік тәрізді, қара қоңыр түсті. Мал жемейді. Өсетін жері мен таралуы Жер бетінде тропиктік және субтропиктік аймақтарында таралған. Қазақстанда Каспий маңында, Балқаш-Алакөл ойысында, Іле, Күнгей, Қырғыз Алатауларында кездседі. Өсетін жері - өзендердің құмды жайылымдары, егістіктер, бақшалар, алаңқайлар. Қолданылуы * Медицинада бақша қараотының дәні және жапырағынан жасалынған дәрілер бүйрек, бауыр, т.б.ауруларға қарсы ем үшін пайдаланылады. * Аспаздықта шикідей, пісірлген және маринадталған түрінде тамақ дайындау барысында қолданылады. * Мәдени сәндік түрі гүлзарларда өсіріледі. Дереккөздер
Сайлаубай Есжанұлы Тойлыбаев

Сайлаубай Есжанұлы Тойлыбаев - 1951 жылдың 8 мамырында Алматы облысы, Ескелді ауданы, Жетісу ауылында дүниеге келген. Осы жердегі орта мектептің он жылдығын 1968 жылы бітіріп, 1969-1971 жылдары әскер қатарында болып, Отан алдындағы борышын абыроймен атқарып келген. 1972 жылы қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны 1977 жылы бітіріп шыққан. Одан «Қайнар» баспасында бас редактор, «Кітап жыршысы» газетінде аға редактор болып өзінің қаламын ұштай түскен. 1997 жылдан 1996 жылға дейін «Қазақ мұнай өнімдері» концерні Президентінің көмекшісі болып қызмет атқарған. Алғаш өлең жазуды 1962 жылы 5 сыныпта оқып жүріп бастаған. Оның өлеңдері аудандық, облыстық газеттерде, кейіннен республикалық газет-журналдарда жарияланып отырған. Оның «Жыл он екі ай» журналы 1983 жылы «Жалын» баспасынан жарық көрген «Қарлығаш» жас ақындар жинағына бір топ өлеңдері енген. 1987 жылы «Жалын» баспасынан «Біздің Талғат» деп аталған балаларға арналған кітабы жарық көрген. Соңғы 5-6 жылдың көлемінде әннің мәтінінне арнап өлеңдер жазып келеді. Сазгерлер Мұратқан Егінбаев, Мақпал Жүнісова, Ағайша Шермұхамбетқызы Исағұлова, Әнуар Бекжанов, Дариға Тіленді келіні, Мақсат Жәутіков, Мүбәрак Салықов, Ғалымжан Тамендеров, Дүйсенхан Сыздықов, әнші-сазгер Гүлнұр Өмірбаевалар «Үркер ауып барады», 2011 жылы «Алатау» баспасынан «Өмірімнің бәрі өлең» деген өлеңдер, поэмаларжинағы жарық көрген. Жетістіктері * Қазақстан Жазушылар одағы мен Журналисттер одағының мүшесі. * Алматы облысы, Ескелді ауданынының «Құрметті азаматы». * Бүгінде Қазақ радиосы нда редактор болып қызмет атқарады. * «Бөбек» қорының балаларға арналған Республикалық конкурсының поэзия номинациясы бойынша жүлдегері. * «Жаңа ғасырға – жаңа ән!» жабық конкурсында «Қыздар, қыздар» әні жеңімпаз атанған. * Ұлы Абайдың туған күні мен Қазақстандағы Пушкин жылына арналған дәстүрлі «Абай оқулары» Алматы қалалық мүшеәйрасының арнайы жүлдегері. Отбасысы 1974 жылы сыныптас Құралай Карибаевамен алғаш тұрмыс құрған. Қазіргі кезде екі қызы бар: Назгүл мен Шынар. Үлкен қызынан екі немере сүйіп отыр. Дереккөздер
Тулон

Туло́н (, , ) — Франция елінің оңтүстігінде, Фарон тау бектерінде орналасқан. Халқы— 160 639 адам (1999). Вар департаментінің және Тулон аймағының әкімшілік орталығы. Тулон қаласы Франция Префектурасы болып табылады. Басты әскери-теңіз базасы Тулон портында орналасқан. Спорт ]] Тулон қаласында «Тулон» футбол клубы бар. «Стад де Бон Ранконтр» үй стадионы ретінде саналады. Туыстас қалалар Туыстас-қалалар тізімі: * Кронштадт, Ресей, 1996 жылдан бастап * Норфолк, АҚШ *Специя, Италия Дереккөздер * Octave Teissier, Histoire des divers agrandissements et des fortifications de la ville de Toulon, 1874 * Gustave Lambert, Histoire de Toulon, 1886—1892 * Maurice Arreckx, Vivre sa ville, 1982 ; Toulon ma passion, 1985 * Jean-Pierre Thiollet, Le Chevallier à découvert, 1998
Бристоль

Бристоль — Ұлыбританияның Оңтүстік-Батыс Англия аймағындағы орналасқан порт және графтық статусы бар қала. Эйвон өзенінің жағалауында орналасқан. Географиясы және климат Қаланың ауданы 110 км².Солтүстік батыс бөлігінде Бристоль шығанағы, солтүстігінде Глостершир графтығымен, ал оңтүстігінде Сомерсет графтықтарымен шектеседі. Қаланың көне бөлігі Эйвон өзенінің оң жағалауында орналасқан. Елдің астанасы Лондон қаласынан батысқа қарай 169 километр, ал Атлант мұхитынан 8 километр қашықтықта орналасқан. Бристоль Ұлыбританияның ең жылы қалаларының бірі. Атлант мұхитының маңында орналасқандықтан қалаға теңіздік климат тән. Жазы ыстық та ылғалды - шілде айындағы орташа температура +21°C, қысы жылы, жұмсақ болып келеді - қаңтар айындағы орташа температура +2°C. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 741-ден 1 060 мм-ге дейін. Халқы 2007 жыл бойынша қалада 416 400 адам тұрады. Орташа тығыздығы шамамен 3 500 адам/км². Greater Bristol атты қала агломерациясында шамамен 561 500 адам тұрады, бұған Бристоль қаласынан басқа Бат облыстары, Солтүстік-Шығыс Сомерсет, Солтүстік Сомерсет және Оңтүстік Глостершир графтықтары кіреді. Экономикасы Мемлекеттің маңызды экономикалық, қаржы және өндіріс орталығы болып табылады. Қалада әлемдегі ірі компаниялар мен корпорациялардың штаб-пәтерлері орналасқан. Қаланың экономикадағы негізгі салалары - қаржы жүйесі, финанстық активтер және авиациялық өндіріс. BAC (Бристольдық авиациялық компания) әлемдік стандартқа сай ұшақтар мен двигательдерді өндіруде танымал болып келеді. Бауырлас қалалары * Бордо, Франция (1947) * Ганновер, Германия (1947) * Порту, (1984) * Тбилиси, Грузия (1988) * Puerto Morazán, Никарагуа (1989) * Бейра, (1990) * Гуанчжоу, Китай (2001) Дереккөздер
Үгедей ұлысы

Шыңғыс хан Орталық Азияны бағындырғаннан кейін жаулап алған жерлерін төрт ұлының (Жошы, Шағатай, Үгедей, Төле) үлесіне бөліп бергені белгілі. Бүгінгі Қазақстанның аумағына кіретін Ертістің жоғарғы ағысы, Еміл, Тарбағатайдан Балқаштың сол жақ жағалауына дейінгі жерлер Үгедей ұлысы болып есептелген. Орталығы қазіргі ҚХР-ның Шыңжаң аймағындағы Еміл қаласы болған. 1227 жылы кезінде жаһанды қаһарымен əрі күшімен тітіренткен Шыңғыс хан дүниеден өтеді. Жошыдан кейінгі мұрагері Шағатай болғанымен, оның барынша қатыгез жан екенін білетін Шыңғыс хан өлер алдында мінезінің жұмсақтығымен, парасат-пайымымен, төзім-байыбымен ерекшеленетін сабырлы баласы Үгедейді бүкіл империяның ханы етіп тағайындауды тапсырады. 1229 жылы Ұлы құрылтайда Үгедей əкесінің өсиеті бойынша Ұлы хан болып жарияланады. Кейін ол өз ұлысының билігін баласы Күйікке табыс етеді. Күйік өлген соң Үгедей ұлысы бөлшектеніп кетеді. Үгедейдің немересі Хайдуды Мөңке Ұлы қаған болған кезінде Қарақорымнан Тарбағатайға жер аударады. Хайду мұнда Шағатай ұлысының ханы Барақпен одақтасып, 1269 жылы Таласта құрылтай өткізеді. Құрылтайда Еміл, Жетісу бойы, Сырдария, Ферғана өлкесі Хайдудың билігіне өтеді. Осылай Үгедей ұлысы қайтадан жанданып, Хайду мемлекеті болып құрылады. Хайду 1271 жылы Таразда Үгедей ұлысының ханы болып сайланады. Хайдудан соң 1302 жылы əкесінің орнына тұңғышы Жапар билікке келеді. Осы кезден бастап Шағатай, Үгедей əулеттері арасында тақ таласы қайта басталады. Жапар əуелі Шағатай ұрпағы Дуваның (Туваның) билігін мойындайды. Көп ұзамай 1310 жылы Үгедей ұлысы жойылып, Шағатай ұлысына біріктіріледі. Дереккөздер
Кавур Камилло Бенсо

Кавур (Covour) Камилло Бенсо (10.08.1810,Турин – 06.06.1861, сонда) — граф, Пьемонт (Сардиния корольдығы) пен Италияның мемлекеттік қайраткері және дипломаты. Ақсүйек отбасынан шықты. 1829 жылы Туриндегі әскери академияны бітірді. 1848-1849 жылдардағы революция кезінде парламент депутаты. 1850-1852 жылы егіншілік және сауда министрі, сонымен бірге 1851-1852 жылы финанс министрі, 1852-1861 жылы (1859 жылды қоспағанда) Пьеомнт премьер-министру, бұған қоса сыртқы істер, финанс т.б. министрліктерді басқарды. Кавурдың ішкі саясаты Пьемонттың экономикалық және саяси құрылымын буржуазиялық рухта қайта өзгертіге бағытталды. Кавурдың үкіметі бірқатар антиклерикалдық шараларды іске асырды, Пьемонтта капиталистік кәсіпкерліктің өрістеуіне жәрдемдесті. Кавурдың түпкі мақсаты Италияны Савойя әулетінің қол астына біріктіру болды, алайда оның жоспары 30 жылдарда Солтүстік Италия корольдығын құрумен шектелді. 1859 жылы дипломатиялық амал-айланы шебер қолданып, ол Австрияны Пьемонтпен соғыс ашуға мәжбүр етті. Кавур бұл соғыстың барысында Наполеон ІІІ-нің әскери қолдауына сүйеніп, Ломбардияны және Венецияны босатып алуды көздеді. Алайда Франция мен Австрия арасындағы сепараттық келісім оның бұл жоспарын іске асыртпай, оны орнынан түсуге мәжбүр етті. Патриоттық және революциялық қозғалыс өрге басқан кезде, 1860 жылы Кавур қайтадан өкімет басына келіп, халық көтерілістерінің нәтижесінде абсолюттік тәртіптен арылған Пармды, Моденаны, Тоскананы және Романьяны Пьемонтқа қосқызды. Революцияның одан әрі өрістеуіне жол бермеу үшін Кавур 1860 жылдың қыркүйегінде Пьемонт әскерлерін Папа облысына, одан соң Гарибальдидің армиясы азат еткен қос Сицилия корольдығына қарай жылжытты. 1861 жылдың наурызында бір тұтас Италия корольдығы жарияланғанда, Кавур Италияның тұңғыш премьер-министрі болды. Дереккөздер
Кавьядарша

«Кавьядарша» (Kâvyâ-darça - поэзия айнасы) —үнді жазушысы Дандиннің (VII ғасыр) поэтика жөніндегі трактаты. Үнді классикалық поэзиясының гүлденген кезіндегі бай тәжірибеге сүйеніп жазылған. «Кавьядарша» үш тараудан тұрады. 1-тарауда көркем әдебиеттің тегі мен жанрларын (проза, өлең, «аралас» түрлері), әдеби тілді, аллитерация түрлерін («анупраса») және табиғи, үлгі, анық «вайдарбхи» мен астарлы «гаудия» стильдерін анықтады. 2-тарауда аланкардың ішкі мағыналық және сөз тұлғаларына қарай салыстыру – (упама - 32 түрі), метафора (рупака), тұспал (акшепа), әсірелеу (атишайокти), сөз ойнақылығы (шлеша) туралы жазылған. Ал, сөздердің ауызша айтылуына қарай ямака (ішкі ұйқас) туралы зерттеу 3-тарауда берілген. Поэтика жөніндегі ежелгі санскриттік трактаттардың бірі – «Кавьядарша» үнді әдебиет теориясының дамуына үлкен ықпал жасады. Дереккөздер
Кадис Конституциясы

Кадис Конституциясы — 1812 жылы 18 наурызда кадис кортестері (1810-1813) қабылдаған Испания Конституциясы. Кадис Конституциясы феодалдық абсолюттік тәртіптерге соққы берді. Жоғарғы билікті жүргізуші ұлт деп жарияланды, заң жүзіндегі билік кортестерге, орындаушылық билік корольға берілді. Феодалдық артықшылықтар жойылды. Кадис конституциясының антифеодалдық бағытты клерикалдық өктемдік дәуірінің дәстүрлерімен үйлестірді - католиктік дін «бірден бір шын мәнісіндегі дін» деп танылды. Кадис конституциясы Испанияда ғана емес, сомен қатар Еуропаның бірқатар басқа да мемлекеттерінде (мысалы, Португалияда, Неапольде, Пьемонтте) абсолютизмге қарсы күрестің туына айналып, 1837 жылы 18 маусымда жаңа конституция қабылданғанға дейін күшінде қалды. Дереккөздер
Кадьяк (арал)

Кадьяк, Кодьяк (Kadiak, Kodiak, эскимосша – Кыхтак) — Алясканың оңтүстік жағасындағы арал (АҚШ). Материктен Шелихов бұғазымен бөлінген. Жері 9,3 мың км². Рельефі таулы (биіктігі 1653 м-ге дейін) келеді. Арал бетінің едәуір бөлігін Аляска түбегіндегі Катмай жанартауының атқылауынан (1912) пайда болған күл (қалыңдығы 6 м-ге дейін жетеді) жауып жатыр. Климаты қоңыржай, ылғалды, жылдық жауын-шашыны 1600 мм. Негізінен биік шалғын өседі. Кадьякты 1763 жылы орыс саяхатшысы Степа Глотов ашқан. Ең ірі елді мекені - Кадьяк. Дереккөздер
Эммануил Генрихович Казакевич

Эммануил Генрихович Казакевич (24.02.1913, Кременчуг, – 22.09.1962, Мәскеу) — орыс совет жазушысы. 1944 жылдан КОКП мүшесі. 1930 жылы Харьков машина жасау техникумын бітірді. 30 жылдардың орта шенінен бастап еврей тілінде өлең жазды. Тұңғыш жинағы «Үлкен әлем» 1939 жылы жарық көрді. Казакеевич Э.Г.-тің есімін жұртшылыққа кең танытқан оның орыс тілінде алғаш жазған шығармасы — «Жұлдыз» (1947, КСРО Мемлекеттік сыйлығын алған, 1948) повесі. Жазушы бұл шығармасында суреткерлік ерекшелігін айқын көрсетті. «Даладағы екеу» (1948), «Одердағы көктем» (1949, КСРО Мемлекеттік сыйлығын алған, 1950), «Дос жүрегі» (1953), «Алаңдағы үй» (1956) атты романдары мен повестерінде өмір шындығын жарқын бейнеледі. «Көк дәптер» (1961) повесінде В.И.Ленин образын суреттеді. Казакеевич Э.Г.-тің «Одердағы көктем» романы қазақ тіліне (1952) аударылды. Казакеевич Э.Г. 4 орденмен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Кайнотип жыныстар

Кайнотип жыныстар (грек. kainos – жаңа, typos – тұр, кейіп) — геологиялық жасына тәуелсіз үгілу, мүжілуден өзінің бастапқы кейпін сақтаған магмалық тау жыныстары. Алғашқы кезде кайнотип жыныстар үгілу мен мүжілуден кейпін өгерткен көне болып көрінетін палеотиптік жыныстарға қарсы қойылды. «Кайнотип жыныстар» термині 19 ғасырдың 2-жартысында (В.К. Бреггер, Ф.Ю.Левинсон-Лессинг) қалыптасты. Ол көзге дейінгі ғылымға енген жаңсақ түсінік бойынша үгіліп бұзылған жыныстар көне, ал үгілуге шалынбағандары жас деп саналды. Магмалық жыныстардың үгілуі мен сақталуы бұлардың химиялыө құрамы мен экзогендік процестердің әсеріне байланысты. Дереккөздер
Баргузин жотасы

Баргузин жотасы (орысша - Баргузинский хребет) - Ресейде Байкал Сыртындағы тау жотасы. Бурятияда, Байкал көлінің солтүстік-шығыс жағасын бойлай, Чивыркуй шығанағынан Жоғары Ангара өзеніне дейін созылып жатыр. Ұзындығы 280 км, ораташа биіктігі - 2000 м(ең биік шыңы 2841 м). Жоғарғы протерозойдың граниті мен кристалл тақта тасынан түзілген. Жотаның басы - үшкір келген биік құз, беткейлері қатты тілімделгендіктен шатқалды келеді. Батыс беткейінде 1200-1400 м биіктікке дейін қарағай, май қарағай, самырсын өседі, одан жоғарыда селдір самырсын орманы, субальпі, альпі шалғыны, тау тундрасы. Шығыс беткейінде 1400-1800 м биіктікке дейін жапырақты тайга болады . Дереккөздер
Каламиттер

Каламиттер (Calamitales) — алып қырықбуын тәрізді, сабағы бунақты, құрып біткен өсімдіктер. Биіктігі 8-12 метр, діңінің диаметрі 0,5-1 м. Каламиттердің анатомиялық құрылысының қырықбуындарға қарағанда айырмашылығы — бұнда сүрек күшті дамыған, бірақ қырықбуындардағыдай діңінің ішінде қуыс болады. Каламиттердің негізгі туысы — Calamites үш туыс тармағына бөлінеді. Қарапайым каламиттер девон дәуірінің аяғында пайда болып, тас көмір дәуірінің орта кезінде құрып кеткен. Бұлардың орнына дамыған кәдімгі каламиттер пермь дәуірінде құрыған. Тропик аймақтарда, әсіресе батпақты жерлерде каламиттер кең таралған және ірі болған. Каламиттердің девонперьм биостратиграфиясын анықтауда маңызы бар. Дереккөздер
Калевипоэг

«Калевипоэг» — эстондардың ұлттық эпосы. Халық арасына ертеден тараған Калевипоэг батыр туралы аңыздар жиынтығы. Алғаш жинаушы Ф.Р.Фельман, жүйеге түсіруші оның шәкірті Ф.Р.Крейцвальд болды. Ол жекелеген аңыз оқиғаларын жалғап, дамытып, эстон халық өлеңдері өлшемімен бір тұтас эпикалық шығармаға айналдырды. Эпос желісі ерте кезже эстон халқын билеген қаһарман батыр Калевипоэгтың халық жауларына қарсы күресіне құрылған. Эпостың соңғы эпизоды елге баса көктеп енген кресшілер жорығын (XIII ғасыр) бейнелейду. Жырда Калевипоэг тағдыры арқылы эстон халқының сан ғасыр бойындағы тәуелсіздік, ерлік күресі бейнеленеді. «Калевипоэг» эстон ұлт әдебиетінің қалыптасуы мен өркендеуіне үлкен ықпал жасады. Дереккөздер
Мустафа әл-Барзани

Мустафа әл-Барзани (күрдіше - Mistefa Barzanî) - (14.03.1903 ж.т. ) - Ирактың саяси қайраткері , курдтардың Барзан тайпасы басшыларының бірі. 1943-1945 ж. Ирактағы ағылшын отаршылдығы мен монархиялық езгіге қарсы курдтар көтерілісін басқарды. 1946 жылдан Курдистан демократиялық партиясының председателі мен төрағасы. 1961 ж. ирактық курдтардың Ирак Республикасының көлемінде ұлттық право алу жолындағы ұлттық-демократиялық қозғалысына басшылық етті. Дереккөздер
Чичестер

Чиче́стер - Англияның Батыс Суссекс графтығындағы орналасқан қала.Халық саны 25 мың адам.Мемлекеттің астанасы Лондон қаласынан 88 километр қашықтықта орналасқан. IX ғасырдың екінші жартысында елдің маңызды мекені болған.Вильгельмнің кезеңінде епископтың резиденция орталығы болған.Кейін Суссекс графтығының орталығы болған. Чичистер қаласында туризм индустриясы қарқынды дамыған.Тарихи қамалдар,шіркеулер мәдени туризмнің дамуына үлесін қосты.Бұдан басқа, қалада теңіздік яхт-клубтар жұмыс істейді. Бауырлас қалалары Шартр, Франция Форли, Италия Равенна, Италия Дереккөздер [http://www.turspeak.ru/chichester Город Чичестер в Великобритании]
Кальмар униясы

Кальмар униясы — 1397–1523 жылдары бар болған Данияның, Норвегияның (Исландиямен қоса) және Швецияның (Финляндиямен қоса) дат корольдарының қол астына бірігуі. Бірлестік 1397 жылы Кальмар (Швеция) қаласында біржолата бекітілді; кең мағынада — Скандинавия елдерінің экономикалық және саяси жағдайларына байланысты формальды түрде болса да, унияға біріккен бүтін бір тарихи кезеңі. Уния құрудың инициаторы Данияның әйел королі Маргарита болды. Ол Дания, Швеция және Норвегияға корольдік билікті өз әулетіне бекіту үшін немере туысы Эрик Померанскийді өзімен қосыла билік жүргізетін осы үш мемлекеттің ортақ королі етіп жариялаттырды. Алайда, уния жиі Ганза лигасымен соғысқандықтан, оның қазынасы сарқылды. Швед халқы жиі көтеріліске шығып тұрды. Швеция 1471 жылы ішкі автономияны алды. Швецияның униядан шығуына (1523) байланысты бұл бірлестік жойылды. Дереккөздер
Кампоманес Педро Родригес

Кампоманес (Campomanes) Педро Родригес (Rodriguex) (01.07.1723 - 03.02.1802) — граф, испан мемлекетінің қайраткері, экономист, тарихшы, Испанияда «ағартушы абсолютизм» саясатын уағыздаушылардың ішіндегі көрнектілердің бірі. Кастилияның финанс министрі (1763-1789), корольдық кеңестің төрағасы (1789-1791), мемлекеттік секретары (1791-1798) болды. Кампоманес Р.П.-ге бағытталған реформалары өте мешеу феодалдық экономика жағдайында елеулі нәтиже бермеді. 1764 жылдан Кампоманес корольдық Тарих академиясын басқарды. Кампоманес П.Р. — экономика, құқық, тарих жөніндегі бірсыпыра еңбектердің авторы. Әсіресе оның Испанияның экономикалық тарихи жөнінде мол мағлұмат жинақталған еңбектерінің үлкен маңызы бар. Дереккөздер
Камфоралы өсімдіктер

Камфоралы өсімдіктер — құрамында камфора эфир майы бар ағаш не бұта. Камфоралы өсімдіктерден камфора ағашы (Cinnamomum camphora) мен камфоралы базиликтің (Ocimum conum) маңызы бар. Камфоралы базилик — еріндігүлділер тұқымдасына жататын, тропикте өсетін бір жылдық бұта, көбіне қолдан өсіріледі. КСРО-да камфоралы өсімдіктер бір жылдық өсімдік ретінде өскен бодатын. Елімізде сібір май қарағайынан алынған борнилацентаттан кафора жасалады. Камфоралы өсімдіктерден Қазақстанда ақ қарағай, андыз, сарғалдақ, ақ жусан, түйме шетен және тағы да басқалары бар. Дереккөздер
Рассвет (Тимирязев ауданы)

Рассвет — Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданы, Тимирязев ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Тимирязево ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 173 адам (84 ер адам және 89 әйел адам) болса, 2009 жылы 66 адамды (38 ер адам және 28 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қанар бұлбұлы

Қанар бұлбұлы (Serinus canaria) — кезеген торғай тұқымдасының бір түрі. Дене тұрқы 12-14 см., қоразының арқасы қоңыр дақты сарғыш жасыл, жемсауы мен тамағы сары, мекиені солғын жасыл түсті. Канар бұлбұлы Мадейра, Азор және Канар аралдарында таралған. Еуропаға 16 ғасырларда әкелінген қолға тез үйренеді, жақсы сайрайды. Канар бұлбұлы Солтүстік-Батыс Африка, Кіші Азияда, Араб түбегінің солтүстігінде КСРО-ның Еуропа бөлігінің батысында кездеседі. Кана бұлбұлы парктерде, бақтарда ағаш басына ұялап, 3-5 жұмыртқа салып, 13 күнде балапан шығарады. Өсімдік дәнімен қоректенеді. Дереккөздер