kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Азотты негіздер

Азотты негіздер — пиримидин мен пурин негізіндегі гетероциклді қосылыстар, нуклеин қышқылдарының құрамына кіреді. Оларға аденин (A), гуанин (G), цитозин (C), тимин (T) және урацил (U) жатады. Алдыңғы үшеуі ДНҚ құрамында да, РНҚ құрамында да бар, тимин мен урацил бір-біріне химиялық құрылысы жағынан ұқсас, бірақ тимин тек ДНҚ-да, ал урацил тек РНҚ-да кездеседі. Азотты негіздерге рибоза немесе дезоксирибоза атомы қосылғанда нуклеозидтер түзіледі. Ал нуклеозидтерге фосфатты топ қосылса, нуклеотидтер пайда болады. Бұлар ДНҚ мен РНҚ молекулаларын құрайды. Олардың құрамында бола тұра азотты негіздер әртүрлі реакцияларға түсе алады. Ғалымдар табиғатта кездесетін азотты негіздерден басқа бірнеше жасанды азотты негіздерді де синтездей алады. Тағы қараңыз * Пурин негіздері * Пиримидин негіздері Дереккөздер
Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай

Санжар Тәкенұлы Ташкенбай (1 маусым 2003 жылы туған, Астана) — қазақстандық әуесқой боксшы, Әлемнің екі дүркін чемпионы (2023, 2025). 2021 жылғы жастар арасындағы әлем чемпионатында және 2021 жылғы жастар арасындағы Азия чемпионатында алтын медаль жеңіп алған. Өмірбаяны Әлем чемпионаты (2023) Әлем чемпионаты (2025) Мемлекеттік марапаттары «Құрмет» ордені Дереккөздер
Введен ауданы

Введен ауданы — Қазақ КСР-нің Қостанай облысында 1944-1957 жылдары болған аудан. Орталығы — Введенка ауылы. Тарихы Введен ауданы 1944 жылы 8 мамырда құрылды. Құрамына Меңдіқара ауданының Ақжар, Алёшин, Введен, Камен, Надеждин және Тобыл ауылдық кеңестері кірді. 1951 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан құрамына 6 ауылдық кеңес кірді: Ақжар, Алёшин, Введен, Камен, Надеждин және Тобыл. 1954 жылы Ақжар ауылдық кеңесі таратылды. 1957 жылы 27 қарашада Введен ауданы таратылды. Алёшин, Введен, Камен және Тобыл ауылдық кеңестері Меңдіқара ауданына, ал Надеждин ауылдық кеңесі Қостанай ауданына берілді. Ақпарат құралдары Ауданда орыс тілді «Знамя победы» газеті шығарылып тұрған. Дереккөздер
Сериндия өнері

ның қаһармандық қимылы», 6-7 ғасырлардағы терракоталар, Тумшук, Шыңжаң, Қытай]] Сериндия өнері — біздің дәуіріміздің 2-11 ғасырлары аралығында Қытайдың батыс аймағындағы Сериндия немесе Шыңжаңда дамыған өнер. Ол қазіргі Ауғанстан мен Пәкістандағы Гандхара аймағының грек-буддистік өнерінен шыққан. Гандхараның мүсіні үнді дәстүрлерін грек әсерімен үйлестірді. Заманауи ғалымдар Жібек жолы бойымен саяхаттап жүрген буддист миссионерлері бұл көркем әсерлерді буддизмнің өзімен бірге Сериндияға әкелді, нәтижесінде грек, қытай және парсы гибридті стиль пайда болды деп болжайды. Қазіргі заманда Сериндия өнері 20 ғасырдың басында сэр Аурель Стейнның Орталық Азияға жасаған экспедицияларының арқасында қайта ашылды. Галерея Тағы қараңыз * Сериндия * Гандхара өнері Әдебиеттер * Хопкирк, Питер (1980). Жібек жолындағы шетелдік шайтандар: Қытайдың Орталық Азиядағы жоғалған қалалары мен қазыналарын іздеу. Амхерст: Массачусетс . ISBN 0-87023-435-8. Сілтемелер * Франсин Сливка, [http://www.asianart.com/forum/serindia.html Сериндия өнерінің екі аспектісі: Сериндия — этимология мен география кездесетін жер]
Мелвин Шварц

Мелвин Шварц (; 2 қараша 1932, Нью-Йорк, АҚШ — 28 тамыз 2006, Твин-Фолс, Айдахо, АҚШ) — американдық физик, профессор, физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1988) мюондық нейтрино мен антинейтриноларды ашқаны және сигма-нөлдік-гиперон мен пионийдің бар екенін ашқаны үшін. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1975). Өмірбаяны Нью-Йоркте еврей отбасында дүниеге келген. Он екі жасында ол Бронкстағы физика-математика мектебіне оқуға түсті, бұл мектеп әлемге төрт Нобель сыйлығының лауреаттарын берді. Мектепті бітіргеннен кейін, ол (1949) Колумбия университетінің физика факультетіне оқуға түсті, оны сол кезде аты аңызға айналған профессор Исидор Раби басқарды, болашақ Нобель сыйлығының лауреаты, 13 жыл ішінде алты Нобель сыйлығының лауреаттарын дайындады. 1958 жылы Мелвин Шварц доцент, ал 1963 жылы профессор болды. Ол көрнекті ғалымдар Леон Ледерман және Джек Стейнбергермен бірге Брукхавен ұлттық зертханасында AGS протон синхротронында бірегей физикалық эксперимент жасап, жүргізді, оның барысында мюондық нейтрино алғаш рет ғарыштық сәулелерден емес, зертханада алынды, бұл оларды зерттеп, электронды нейтринодан ерекшеленетін нейтриноның жаңа түрінің бар екендігі туралы біржақты қорытынды жасауға мүмкіндік берді. Мелвин Шварц сигма-нөлдік гиперон мен пионийді ашуға, сондай-ақ гиперондардың ыдырауындағы паритеттің сақталмауының тәжірибелік дәлеліне жауапты болды. 1988 жылы Шварц Леон Ледерман және Джек Стайнбергермен бірге физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанды. 1992 жылы Адамзатқа ескертуге қол қойды. Мелвин Шварц 2006 жылы 28 тамызда қайтыс болды. Дереккөздер Әдебиет * Нобель сыйлығының лауреаттары, энциклопедия, 1-2 том, Мәскеу, Прогресс, 1992 ж. * Храмов Ю. А. Шварц Мелвин // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 298. — 400 б. — 200 000 дана. * Дүниежүзілік өмірбаяндық энциклопедиялық сөздік, Мәскеу, БРЭ, 1998 Сілтемелер * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1988/summary/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] * М.Шварц. [http://ufn.ru/ru/articles/1990/10/e/ «Жоғары энергиялы нейтринолармен бірінші тәжірибе». Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 160 том, 10 шығарылым, қазан 1990
Халдун Әл-Мүбарак

Халдун Халифа Әл-Мүбәрак — Біріккен Араб Әмірліктерінің кәсіпкері, Mubadala Investment Company бас директоры және басқарушы директоры. Абу-Дабиде дүниеге келген. АҚШ-та білім алған ол құрылыс және жылжымайтын мүлік саласындағы мансабын Mubadala Development бас директоры қызметінен бастады. Ол First Abu Daphi Bank, Aldar Properties және Ferrari сияқты бірқатар директорлар кеңесінде отырады. Әл-Мүбарак сонымен қатар Абу-Даби Әмірлігінің Атқарушы кеңесінің мүшесі және атқарушы органның төрағасы болып табылады. 2008 жылдың қыркүйегінде Абу-Даби Юнайтед тобы клубты сатып алған кезде Әл Мубарак «Манчестер Сити» футбол клубының төрағасы болды. Әл-Мүбарак «корольдік отбасының ең сенімді кеңесшілерінің бірі» болып саналады. Ескертпелер
Тем (халық)

Тем (темба, тим, тиму) — Тогоның орталық аймақтарында, сондай-ақ Бенин мен Гананың іргелес аймақтарында тұратын халық. Саны 1,2 миллион адам, оның ішінде Тогода 1 миллионнан астам адам, Бенинде 150 мыңдай адам. Тілі Олар нигер-кордофан тілінің отбасына жататын тем тілінде сөйлейді. Діні Көпшілігі – сүнниттік мұсылмандар, христиандар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдар мен культтерді ұстанады. Кәсібі Отаршылдыққа дейінгі кезеңде Тогоның солтүстік аудандарының халқын маталармен және басқа да бұйымдармен қамтамасыз ете отырып, киім тоқуға және тігуге маманданған. Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. Олар тары, фонио, құмай, жержаңғақ, бұршақ, ямс, күріш, тәтті картоп егеді. Ірі және ұсақ мал, түйе, жылқы өсіреді. Кейбір темдер егін шаруашылығына (мақта және жержаңғақ) және қолөнер өндірісіне (тоқымашылық) көшті, маусымдық жұмыстар Тогоның оңтүстік аймақтарында дамыды. Көркем қолөнерге пальма жапырағы мен қамыс тоқу, бедерлеу жатады, ал тоқымашылар мерекелік әйелдер киіміне гүл өрнектері бар түрлі-түсті маталар жасайды. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауыл және көпбалалы қауымдар, патрилинейлік рулар және жас ерекшеліктеріне байланысты институттар құрайды. Некеден кейінгі қоныс вирилокальды, полигиния, сорорат, әмеңгерлік және сатып алынған неке қолданылады. Елді мекендері төбелер мен өзен аңғарларында шашыраңқы орналасқан. Әр ауылда 10 лашықтан аспайды. Дәстүрлі үйлері бірнеше бөлмеден тұрды, отағасының бөлмесі төртбұрышты, ал оның әйелдері мен балаларынікі дөңгелек болды. Үйшіктер төртбұрышты және саманнан жасалған. Тұрғын үйлер ағаш қоршаумен қоршалған. Ерлер киімі - ақ бубу және сәлде, әйелдер басын шүберекпен орап, көбінесе бетін жауып тұрады. Азық-түлікте көкөніс тағамдары басым, тары ұнынан ботқа пісіріледі, шелпек, тарыдан сыра жасалады. Тағамдар пальма майымен хош иістендіріліп, көк шөптер мен көкөністерді көп тұтынады. Фольклорының негізгі жанрларының ішінде ертегілер, дастандар мен мақал-мәтелдер көп кездеседі, музыкалық фольклор жақсы дамыған. Дереккөздер
Сан-Марино азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Сан-Марино азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Сан-Марино азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Сан-Марино паспорты Қытай Халық Республикасына визасыз кіруді қамтамасыз ететін төрт еуропалық тұрақты төлқұжаттардың бірі болып табылады. Сан-Марино төлқұжатынан басқа, әлемнің төрт ірі экономикасына визасыз кіруді немесе электронды рұқсатпен кіруді қамтамасыз ететін тағы 4 төлқұжат бар: Қытай (визасыз режим, 90 күн), Үндістан (электрондық виза, 60 күн), Еуропалық Одақ (виза-тегін, 180 күн ішінде 90 күн) және Америка Құрама Штаттары (ESTA әуе және теңіз көлігімен келу үшін қажет, 90 күн): Бруней, Жапония, Тайвань, Сингапур. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Сербия азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Сербия азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Сербия Республикасының азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. 2019 жылдың мамырындағы жағдай бойынша Босния және Герцеговина, Бруней, Доминика, Гренада, Маврикий, Сейшел аралдары, Сербия және Біріккен Араб Әмірліктері азаматтары Қытайға, Ресейге және Шенген аймағына визасыз саяхаттай алатын жалғыз ел болып табылады. Виза талаптарының картасы Дереккөздер
Солтүстік Македония азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Солтүстік Македония азаматтарына арналған визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Солтүстік Македония азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы ортаға Дереккөздер
Fuck

дағы Фуккинг елді мекеніне кіреберістегі жиі ұрланатын жол белгісі]] Fuck — бұл ағылшын тіліндегі жыныстық қатынасқа қатысты, сонымен бірге жиі күшейту немесе менсінбеу мағынасында қолданылатын балағат сөз. Сөздің шығу тегі түсініксіз болғанымен, 1475 жылы алғаш рет қолданылған деп саналады. Заманауи қолданыста «fuck» термині мен оның туындылары (мысалы, fucker және fucking сияқты) зат есім, етістік, сын есім, одағай немесе үстеу ретінде қолданылады. Бұл сөзбен бірге қолданылатын бірнеше сөз тіркестері, сондай-ақ біріккен сөздер бар, мысалы, motherfucker, fuckwit, fuckup, fucknut, fucktard және fuck off. Дереккөздер
Ахмет-Керей хан

Ахмет-Керей хан (орыс. Ахметкиреи царевич, туған жылы белгісіз - 1577 немесе 1578) - Шибан әулетінен шыққан Сібір (Түмен) хандығының 1563-1569, 1574-1577/1578 жылдардағы билеушісі. Ибақ ханның немересі, Көшім ханның ағасы. Өмірбаяны Ахмет-Керейдің туған жылы және жастық шағы туралы жазба деректер сақталған жоқ. Орыс патшасы IV Иванның ноғай биі Исмаилге 1563 жылдың 22 қыркүйегінде жіберген хатына сәйкес сібір тағына Көшім емес, Мұртаза сұлтанның үлкен ұлы Ахмет-Керей отырды. Әдебиет * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2. * Посольские книги по связям России с Ногайской Ордой. 1561-1566 гг. Публикация текста / [сост. Д. А. Мустафина ; авт.предисл. В. В. Трепавлов]. - Казань : Татар. кн. изд-во, 2018. - 231 с., илл.
Манбидждік Агапий

Манбидждік (Иерапольдiк) Агапий (арабтандырылған түрінде: , ибн Кустантин әл-Манбижи; 941/942 жылында қайтыс болды) — 10 ғасырдағы араб христиан тарихшысы, «Китаб әл-'унван» еңбегімен танымал ( — «Атаулар кітабы»). Ол Манбиджде (Иераполь) мелкит епископы болды. Тарихшы Евтихий Александрияның замандасы. Агапийдің жазған тарихы дүниенің негізі қаланған сәттен басталып, қазіргі оқиғаларға дейін жалғасады. Араб кезеңінің сипаттамасы бір ғана қолжазбада сақталған және халифа Әл-Махдидің екінші жылында (160 хижра = 776-777) аяқталады. Христиандықтың ерте тарихы үшін Агапий апокрифтер мен аңыздарды сынсыз пайдаланды. Кейінгі оқиғалар үшін ол сириялық дереккөздерді пайдаланады. Атап айтқанда, Омейядтар кезеңінің соңы мен Аббасидтердің басын сипаттай отырып, Агапий Эдессалық Феофилдің (785 ж.) «Әлем шежіресіне» сүйенеді. Ол сондай-ақ шығыс митрополиттерінің тізімін, Кесариялық Евсевийдің шіркеу тарихынан қысқа үзінділерді, Иераполь папиясының жұмысынан белгісіз үзінділерді және Бардесанның жоғалған тарихын пайдаланды. Оның көптеген дереккөздері әлі белгісіз. Әдебиеттер * Васильев А. А. Манбидждік Агапий, 10 ғасырдағы христиан араб тарихшысы // Византия уақытша — Петербург, 1904. – Т. 11. – Б. 574-587. * Куббель Л. Е., Матвеев В. В. Сахараның оңтүстігіндегі Африканың этнографиясы мен тарихы туралы ежелгі және ортағасырлық дереккөздер. — М.; Л.: КСРО Ғылым академиясының баспасы, 1960 ж. — Т. 1. 7-10 ғасырлардағы араб деректері. — МЕН. 123-132. * Панченко К. А. Манбидждік Агапий // Православие энциклопедиясы. — М., 2000 ж. — Т. Мен: «А — Алекси Студит. — МЕН. 221. — 752 бірге. — 40 000 дана. — ISBN 5-89572-006-4. * Розен В. Р. Манбидждік Агапийдің шежіресі туралы жазбалар // Халық ағарту министрлігінің журналы. — 1884. — No 1. — 47-75 б. Сілтемелер * * [http://www.tertullian.org/fathers/index.htm#Agapius_Universal_History Бүкіл шығарманың ағылшын тіліндегі аудармасы.]
Темне (халық)

Темне (тимне, тимене, тимманнее, а-темне, санда, йони) — Сьерра-Леоне аумағында тұратын халық. Жалпы саны 1550 мың адам. Олар солтүстік – санда және оңтүстік – йони болып бөлінеді және 2 шағын этнографиялық топ – кунике және кхолифа ерекшеленелі. Тілі Олар нигер-кордофан отбасының атлант тобының темне тілінде сөйлейді. Диалектілер: бомбали, кунике, йони. Діні Темнелердің көпшілігі дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанады, бір бөлігі сүнниттік мұсылмандар, христиандар (католиктер мен протестанттар). Тарихы Естеліктер бойынша, олар 15 ғасырдың басында Фута Джаллоннан көшіп келген. Олар 17 ғасырда исламды қабылдаған мандин халықтарының күшті ықпалын бастан кешірген. Олар қасиетті билеушілер (бай) басқаратын 44 рубасылар мен үлкен отбасылық қауымдар басшыларының кеңестерін құрады. 19 ғасырдың аяғында олар көсем Бай Буренің басшылығымен ағылшындарға қарсы көтеріліс жасады. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, тары, құмай, жүгері, жержаңғақ, маниок, май пальмасы, кола жаңғағы). Ұсақ мал мен құс өсіру, өзеннен балық аулау (әйелдердің кәсібі). Дәстүрлі қолөнер - тоқу және ұсталық (ерлер кәсібі). Маусымдық жұмыстар какао және кофе плантацияларында, сондай-ақ тау-кен орталықтарында (Марампа қаласындағы темір рудалары және т.б.) кең таралған. Өмір салты Патрилинейлік рулар (абуна) және құпия одақтар болды (ерлер — поро, рагбенле, кофо; әйелдер — бунду, куре, баруба, рамен, Кинки). Неке қонысы вирилокалды, полигиния, сорорат, әмеңгерлік, қалыңмалды неке қолданылады. Ауылдық елді мекендер - үлкен, төбелерде, жолдар мен өзендерге жанында орналасқан. Тұрғын үйлері саз іргетасқа салынған. Үйшіктер дөңгелек немесе төртбұрышты, қабырғалары тоқылған немесе саздан жасалған, төбесі пальма жапырақтарымен немесе тақтайшалармен, кейде темірмен жабылған. Дәстүрлі киімдері белдемшеден және денеге оралған түрлі-түсті өрнекті матадан тұрады, ал қазіргі заманғы киім еуропалық үлгіде. Тағамдары - күріш ботқасы, өсімдік майы қосылған бұқтырылған тағамдар, көкөністер, дәмдеуіштер. Темнелердің бай музыкалық және би фольклоры бар. Дереккөздер
Швейцария азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Швейцария азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Швейцария азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Еуропалық Одақтың еркін сауда қауымдастығының мүшесі ретінде Швейцария азаматтары Еуропалық Одақтың еркін сауда қауымдастығының конвенциясына сәйкес Исландияда, Норвегияда және Лихтенштейнде тұру және жұмыс істеу үшін қозғалыс еркіндігін пайдаланады. Сонымен қатар, Швейцарияның Еуропалық Одақпен екіжақты келісімдеріне байланысты Швейцария азаматтары Еуропалық Одаққа мүше барлық мемлекеттерде қозғалыс еркіндігіне ие. Еуропалық Одақтың еркін сауда қауымдастығының барлық азаматтары мен Еуропалық Одақ азаматтары визадан босатылып қана қоймай, бір-бірінің елдеріне кіруге және тұруға заңды құқығы бар. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Швеция азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Швеция азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Швеция азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Еуропалық Одаққа мүше мемлекет ретінде Швеция азаматтары Еуропалық экономикалық аймақ шегінде қозғалыс еркіндігін пайдаланады. Азаматтардың құқықтары туралы директива азаматтары үшін еркін жүріп-тұру құқығын айқындайды. Екіжақты келісімдердің арқасында қозғалыс еркіндігі Швейцарияға таралады және барлық ЕО және ЕАТ азаматтары визадан босатылып қана қоймай, бір-бірінің елдеріне кіруге және тұруға заңды құқығы бар. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Абхазия азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Абхазия азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл Абхазия азаматтарына басқа мемлекеттердің билігі енгізген кіруге әкімшілік шектеулер. Абхазия санаулы ғана елдердің егеменді мемлекеті ретінде танылғандықтан, көптеген елдер Абхазия төлқұжаттарын қабылдамайды. Төлқұжат жарамдылығы Визаларды жою туралы келісімдер Абхазияда Никарагуа, Ресей, Тувалу, Вануату және Оңтүстік Осетиямен өзара визасыз режим туралы келісімдер бар. Абхаздар Ресейге ішкі және шетелдік төлқұжаттар арқылы кіре алады. Дереккөздер
Оңтүстік Осетия азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Оңтүстік Осетия азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Оңтүстік Осетия азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Паспорттың жарамдылығы Визалық талаптар Оңтүстік Осетия, атап айтқанда, 2010 жылы Ресеймен және 2015 жылы Абхазиямен өзара визасыз режим туралы келісімдер жасады. Оңтүстік Осетия тұрғындары Ресей мен Абхазияға ішкі немесе шетелдік төлқұжат арқылы кіре алады. Оңтүстік Осетия мен Венесуэла өзара визасыз режим туралы келісімге қол қоюға дайындалуда. Дереккөздер
Косово азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Косово азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл Косово азаматтарына басқа мемлекеттердің билігі енгізген кіруге әкімшілік шектеулер. 2023 жылдың шілдесіндегі жағдай бойынша Косово азаматтары Хенли паспорт индексі бойынша қозғалыс еркіндігі бойынша 95-ші орында тұрған 42 елге визасыз, келген виза немесе электронды виза алды. 2023 жылдың 18 сәуірінде Еуропалық парламент Косово азаматтары үшін визалық режимді алып тастау туралы шешімді ешқандай мақұлдады. 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап Косово паспортының иелеріне Шенген аймағына (Испанияны қоспағанда), сондай-ақ Болгарияға, Кипрге және Румынияға 180 күндік мерзімге немесе 90 күнге визасыз кіруге рұқсат етіледі. Визалық талаптар картасы ортаға Дереккөздер
Солтүстік Кипр азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Солтүстік Кипр азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Солтүстік Кипр Түрік Республикасы азаматтарына қоятын медициналық және әкімшілік кіру шектеулері. Визалық талаптар картасы Солтүстік Кипр төлқұжатының иелері бір елге (Түркияға) кіру визасын алмай-ақ бара алады. Паспорт шектеулі елдердің жол жүру құжаты ретінде қабылданады, өйткені Солтүстік Кипрде халықаралық тану шектеулі. Әдетте құжатта виза қойылмайды. Паспортты Америка Құрама Штаттарына, Ұлыбританияға, Францияға, Катарға және Түркияға саяхаттау үшін пайдалануға болады. Біріккен Араб Әмірліктері мен Танзания да Солтүстік Кипрдің төлқұжаттарын қабылдайды. Дереккөздер
Эстония азаматтығы жоқ азаматтарға визалық талаптар

Эстония азаматтығы жоқ азаматтарға визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Эстонияның азаматтығы жоқ тұрғындарының шетелдік төлқұжатының иелеріне қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Виза талаптарының картасы Дереккөздер
Транснистрия азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Транснистрия азаматтарына арналған визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Транснистрия азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Жарамдылығы Транснистрия әлемнің көптеген елдерімен танылмағандықтан (Абхазия, Оңтүстік Осетия және Арцахты қоспағанда, олар да негізінен танылмаған), Транснистрия паспорты әлемнің көптеген елдеріне саяхаттау үшін жарамсыз. Қос азаматтыққа рұқсат етіледі. Азаматтардың көпшілігі шетелге шығу үшін Молдова, орыс немесе украин паспортын алуға құқылы. Транснистрия паспортын тек Абхазияға визамен және Оңтүстік Осетия мен Арцахқа визасыз саяхаттау үшін пайдалануға болады. Дереккөздер
Британияның теңіздің арғы жағындағы азаматтарына арналған визалық талаптар

Британдық теңіздің арғы жағындағы аумақтардың азаматтары бірқатар елдер мен аумақтарға визасыз кіруді пайдаланады. Алайда, кейбір жағдайларда шетелдік билік оларға Ұлыбританияда тұру құқығын растайтын төлқұжат ұсынған жағдайда ғана визасыз кіруге рұқсат береді. Ұлыбритания азаматтары, Ұлыбритания азаматтары (шетелде), шетелде Ұлыбритания азаматтары, Ұлыбританияның қорғауындағы адамдар немесе Ұлыбритания азаматтары сияқты Ұлыбритания азаматтарының басқа санаттарына визалық талаптар әр түрлі. Төлқұжаттар Британдық теңіздің арғы жағындағы азаматтарға берілген Британдық төлқұжаттарға мыналар жатады: * Ангилия төлқұжаты * Бермуд төлқұжаты * Британдық Виргин аралдарының төлқұжаты * Кайман аралдары азаматының төлқұжаты * Гибралтар төлқұжаты * Монтсеррат азаматының төлқұжаты * Питкэрн аралдарының төлқұжаты * Әулие Елена аралының төлқұжаты * Туркос пен Кайкос аралдарының төлқұжаты Дереккөздер
Ұлыбританияның шетелдік азаматтарына арналған визалық талаптар

Ұлыбританияның шетелдік азаматтарына арналған визалық талаптар — 1983 жылғы Британ азаматтығы туралы Заңға сәйкес британ азаматтығының бір түрі. Шетелде тұратын британдық азаматтар Ұлыбритания азаматтары, бірақ Ұлыбританияда тұруға құқығы жоқ. Бұл азаматтық, әдетте, тәуелсіздік алғаннан кейін (мысалы, Кения) Ұлыбритания азаматтығын сақтаған, бірақ Ұлыбританиямен Ұлыбритания азаматы болу үшін жеткілікті байланысы жоқ кейбір адамдарға беріледі. Ұлыбритания азаматтары, Ұлыбритания азаматтары (шетелде), Британдық шетелдегі азаматтар, Британдық қорғауды пайдаланатын адамдар немесе Ұлыбритания азаматтары сияқты Ұлыбритания азаматтарының басқа санаттарына визалық талаптар әртүрлі. Виза талаптарының картасы Дереккөздер
Пресногорьков ауданы

Пресногорьков ауданы — 1928-1930 және 1935-1963 жылдары болған Қазақ КСР-нің (1936 жылға дейін — Қазақ АКСР-і) Петропавл округінің, Қарағанды және Қостанай облыстарының әкімшілік бірлігі. Орталығы — Пресногорьковка ауылы. Тарихы Пресногорьков ауданы 1928 жылы 17 қаңтарда Қазақ АКСР Петропавл округінің құрамында бұрынғы Ақмола губерниясы Петропавл уезі Пресногорьков болысы аумағының бір бөлігінде құрылды. 1930 жылы 17 желтоқсанда Пресногорьков ауданы таратылып, аумағы Преснов және Төңкерей аудандары арасында бөлінді. Екінші рет Пресногорьков ауданы 1935 жылы 9 қаңтарда Қазақ АКСР Қарағанды облысының құрамында құрылды. 1936 жылы 29 шілдеде аудан жаңадан құрылған Қостанай облысына берілді. 1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамында 15 ауылдық кеңес болды: Евгеньев, Қабан, Қазан, Камышлов, Қарақамыс, Карл Маркс, Крутояр, Макарьев, Песчан, Петропавл, Починов, Пресногорьков, Пресноредут, Сібір және Чапаев. 1954 жылы 10 тамызда Сібір, Песчан ауылдық кеңестері Песчан ауылдық кеңесіне, Чапаев, Макарьев ауылдық кеңестері Макарьев ауылдық кеңесіне біріктіріліп, Евгеньев ауылдық кеңесі таратылды. Петропавл ауылдық кеңесінен бөлініп, Хмельницкий астық кеңшарының орталығында Хмельницкий ауылдық кеңесі құрылды. 1956 жылы 30 маусымда Бауман атындағы астық кеңшарының орталығында Бауман ауылдық кеңесі, Мичурин атындағы астық кеңшарының орталығында Мичурин ауылдық кеңесі, «Озёрный» астық кеңшарының орталығында Озёрный ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 11 қаңтарда Троебратное ауылында Троебрат ауылдық кеңесі құрылды. 1959 жылы ауданда 13 ауылдық кеңес болды: Бауман, Қарақамыс, Карл Маркс, Мичурин, Озёрный, Первомай, Петропавл, Пресногорьков, Пресноредут, Суворов, Троебрат, Хмельницкий, Чапаев. 1963 жылы 2 қаңтарда Пресногорьков ауданы таратылды. Троебратский кенті мен Бауман, Қарақамыс, Карл Маркс, Первомай, Петропавл, Пресногорьков, Суворов, Чапаев ауылдық кеңестері Қостанай облысының Демьянов ауданына, Мичурин, Хмельницкий ауылдық кеңестері Солтүстік Қазақстан облысының Тимирязев ауданына, Озёрный, Пресноредут ауылдық кеңестері Солтүстік Қазақстан облысының Преснов ауданына берілді. Халқы 1939 жылғы халық санағы бойынша Пресногорьков ауданында 21 866 адам тұрды, оның ішінде орыстар – 51,6%, украиндар – 23,0%, қазақтар – 22,9% . 1959 жылғы халық санағы бойынша ауданда 30066 адам тұрған . 1939 жылғы халық санағы бойынша Пресногорьков ауданының ұлттық құрамы Дереккөздер
Ханс Георг Демельт

Ханс Джордж Демельт (Демелт) (; 9 қыркүйек 1922, Гёрлиц, Германия — 7 наурыз 2017, Сиэтл, АҚШ) — неміс-американдық физик, Физика саласындағы Нобель сыйлығының 1989 жылғы лауреаты — сыйлықтың жартысын Вольфганг Полмен бірге «жеке иондарды ұстау әдісін әзірлегені үшін» алды. Жүлденің екінші жартысын Норман Рамзей «жекелеген тербелмелі өрістер әдісін ойлап тапқаны және оны сутегі мазерінде және басқа атомдық сағаттарда пайдаланғаны үшін» алды. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1978). Өмірбаяны Берлинде өсті. 1940 жылы университетке (Abitur) оқуға түсу емтиханынан кейін ол Вермахтқа, әуе шабуылына қарсы қорғаныс бөліміне шақырылды. Сталинград шайқасына қатысып, содан кейін Германияға оралды және әскери бағдарлама аясында Бреслау университетінде физиканы оқыды. 1944 жылы Батыс майданға жіберілді, ол жерде Арден шайқасы кезінде американдықтар тұтқынға алды. 1946 жылы босатылғаннан кейін ол Геттинген университетінде, оның ішінде , , Вернер Гейзенберг, Макс фон Лауэ, Вольфганг Пауль және Макс Планк сияқты ғалымдармен бірге оқуын жалғастырды. Планкты жерлеу кезінде табытын көтеріп жүргендердің бірі болды. 1948 жылы Томсондық масс-спектрометр тақырыбы бойынша диплом алды. 1950 жылы кандидаттық диссертациясын қорғады, содан кейін ол АҚШ- қа постдок ретінде шақырылды. 1952 жылы Сиэтлдегі Вашингтон университетіне ауысып, 1955 жылы доцент, 1958 жылы доцент және 1961 жылы профессор болды және сол жылы Америка азаматтығын алды. 2002 жылы зейнеткерлікке шықты. Отбасы Ол Ирмгард Лассовқа үйленді. Олардың Герд деген ұлы болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін ол екінші рет Диана Дундорға үйленді. Ғылыми қызмет 1956 жылы ол бірінші рет жоғары ажыратымдылықтағы спектроскопия үшін ион тұзақтарының артықшылықтарын сипаттады. Одан кейінгі жылдары ол осындай қақпандарды салудың негізін қалады. 1959 жылы ол 1 электронды магнетрон тұзағында (кейінірек Пеннинг тұзағы деп аталды) 10 секунд ұстай алды. 1973 жылы ол Дэвид Уайнленд және Фил Экстроммен бірге бір электронды ұзақ уақыт сақтауға және бір электронды генераторды құруға қол жеткізді. Одан кейінгі жылдары бұл әдісті жетілдіргені сонша, ол 1987 жылы электрон мен позитронның гиромагниттік қатынасын өте дәл өлшей алды. 1989 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанды (Вольфганг Паульмен бірге). Марапаттары * Румфорд сыйлығы, Америка өнер және ғылым академиясы, 1985 * Физика бойынша Нобель сыйлығы, 1989 * Ұлттық ғылым медалі, Ұлттық ғылым қоры, АҚШ, 1995 Дереккөздер Сілтемелер * X. Демельт. [http://ufn.ru/ru/articles/1990/12/e/ «Тыныштықтағы оқшауланған субатомдық бөлшекпен тәжірибе».] [http://ufn.ru/ru/articles/1990/12/e/ Нобель дәрісі] // Физика ғылымдарының жетістіктері, 160 том, 12 шығарылым, желтоқсан 1990. * Храмов Ю. А. Деммельт Ганс Георг // Физиктер : Өмірбаяндық анықтама / Ред. А.И. Ахиезер. — Бас. 2-ші, өңд. және тол. — М. : Ғылым, 1983. — Б. 318. — 400 б. — 200 000 дана. * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1989/dehmelt/ Нобель сайтынан ақпарат] * [http://faculty.washington.edu/dehmelt/ Вашингтон университетінің серверіндегі Ханс Демельттің басты беті]
Ақкемер ауданы

Ақкемер ауданы — Қазақ АКСР-нің Ақтөбе округінде 1928-1930 жылдары болған әкімшілік бірлік. Орталығы – Жұрын станциясының маңындағы ауыл. Тарихы Ақкемер ауданы Ақтөбе округінің құрамында 1928 жылы Ақтөбе губерниясы Ақтөбе уезінің Ақкемер және Богослов болыстары, сондай-ақ Темір уезіне қарасты Жұрын және Темір болысының бір бөлігі негізінде құрылды. 1930 жылы аудан таратылып, аумағы Ақтөбе және Темір аудандары арасында бөлінді. Дереккөздер
Алматы ауданы (Алматы облысы)

Алматы ауданы — Алматы облысының 1939-1957 жылдары болған әкімшілік бірлігі. Орталығы – Тастақ ауылы. Тарихы Алматы ауданы 1939 жылы 16 қазанда әкімшілік жағынан Алматы қаласына бағынышты аумақтан құрылды. Аудан құрамына Фрунзе ауылдық кеңесі мен Ленин ауданының Боралдай, Сталин ауданының Камен, Ленин, Фрунзе ауданының Белбұлақ, Горнооктябрь, Кіші Алматы ауылдық кеңестері енді. 1940 жылы Калинин ауылдық кеңесі Іле ауданынан Алматы ауданына берілді. 1941 жылы Алматы ауданының орталығы Тастақ ауылына көшірілді. 1944 жылы Алматы ауданында Боралдай жұмысшы кенті құрылды. 1950 жылы Ленин ауылдық кеңесінен Ақсай және Үлкен Алматы ауылдық кеңестері бөлініп шықты. 1951 жылы аудан құрамында Боралдай кенті мен 10 ауылдық кеңес болды: Ақсай, Белбұлақ, Үлкен Алматы, Боралдай, Горно-Октябрь, Калинин, Камен, Ленин, Кіші Алматы, Фрунзе. 1954 жылы Ақсай ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды, ал Боралдай ауылдық кеңесі Ленин және Фрунзе ауылдық кеңестері арасында бөлінді. 1957 жылы 31 қазанда Алматы ауданы таратылды. Үлкен Алматы, Камен, Ленин, Фрунзе ауылдық кеңестері мен Боралдай жұмысшы кенті Қаскелең ауданына, ал Белбұлақ, Горно-Октябрь, Калинин және Кіші Алматы ауылдық кеңестері Іле ауданына берілді. Дереккөздер
Ақсары ауданы

Ақсары ауданы — Қазақ АКСР-нің Қарқаралы округінің құрамында 1928-1929 жылдары болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Тарихы Ақсары ауданы 1928 жылы 17 қаңтарда Қарқаралы округінің құрамында құрылды (сол жылы 3 қыркүйекте Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті бекіткен). Округ құрамына бұрынғы Семей губерниясының Қарқаралы уезінің таратылған Ақсары, Берікқара, Қызылтау және Кент болыстары аумағының бөлігі кірді. Аудан орталығы Бесоба қонысы болып белгіленді. 1929 жылы 14 желтоқсанда Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен Ақсары ауданы таратылды. Дереккөздер
Аламесек ауданы

Аламесек ауданы — Қазақ АКСР-нің Қызылорда округінде 1928-1930 жылдары болған әкімшілік-аумақтық бірлік. Тарихы Аламесек ауданы 1928 жылы 17 қаңтарда Қызылорда округінің құрамында құрылды (сол жылы 3 қыркүйекте Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті бекіткен). Округ құрамына бұрынғы Сырдария губерниясының Қызылорда уезінің таратылған Аламесек болысының аумағы кірді. Аудан орталығы Аламесек ауылы болып белгіленді. 1930 жылы 17 желтоқсанда Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің сол жылғы 23 шілдедегі қаулысы негізінде Қызылорда округі таратылды. Сонымен бірге Аламесек ауданы жойылып, аумағы Қызылорда ауданының құрамына енді. Дереккөздер
Бағаналы ауданы

Бағаналы ауданы — Қырғыз АКСР-дегі Ақмола губерниясы Атбасар уезінің 1920 жылғы мамырдан 1922 жылғы шілдеге дейін болған әкімшілік бірлігі. Тарихы Бағаналы ауданы Ақмола губерниясы Атбасар уезінің құрамында 1920 жылы 11 мамырда құрылды. Қарсақпай зауыты аудан орталығы болып белгіленді. Ауданға 10 көшпелі болыс кірді: Айыртау, Айнакөл, Жаңа Сарысу, Жезді, Кеңгір, Құмқоңыр, Сарысу, Тораңғыл, Ұлытау, Үлкен Жезді. 1921 жылы 27 желтоқсанда Айнакөл және Үлкен Жезді болыстары Жезді болысына қосылды. 1922 жылы 5 қаңтарда Айыртау болысы Ұлытау болысына қосылды. 1922 жылы 8 қаңтарда Тораңғыл болысы Кеңгір болысына қосылды. 1922 жылы 26 шілдеде Бағаналы ауданы таратылып, оған кірген болыстар Атбасар уезінің тікелей қарамағына өтті. Дереккөздер
Всесвят ауданы

Всесвят ауданы — Қырғыз АКСР-нің Ақмола губерниясы Петропавл уезінің және Қостанай губерниясының 1919 жылдан 1922 жылдың шілдесіне дейін болған әкімшілік бірлігі. Тарихы Всесвят ауданы Ақмола губерниясы Петропавл уезінің құрамында 1919 жылы құрылған. Всесвятский ауылы аудан орталығы болып белгіленді. Округ құрамына 21 болыс кірді: Ананьев, Андреев, Аннов, Весело-Подольск, Всесвят, Жанқара (көшпелі), Ефимов, Золотоустов, Қараоба (көшпелі), Қарасу, Қаратал (көшпелі), Қанжығалы (көшпелі), Құсмұрын (көшпелі), Ново-Покров, Покров, Святогор, Севастополь, Средний, Ставрополь, Старобель, Черняев. 1921 жылы 27 сәуірде Всесвят ауданы Қостанай губерниясының құрамына берілді. Аннов, Жанқара, Ефимов, Қанжығалы, Ставрополь, Старобель болыстары Петропавл уезінің құрамында қалды. Ауданда 9 болыс қалды: Ананьев, Весело-Подольск, Всесвят, Қараоба (көшпелі), Қарасу, Қаратал (көшпелі), Құсмұрын (көшпелі), Ново-Покров, Севастополь. 1921 жылы 30 маусымда ауданға Петропавл уезінен берілген Аннов және Қанжығалы (көшпелі) болыстары қосылды. 1922 жылы 4 сәуірде Всесвятский ауылы Урицкий деп өзгертілді. 1922 жылы 27 шілдеде Всесвят ауданы Всесвят уезі болып қайта құрылды. Дереккөздер
Біржан Оразов

Біржан Арманұлы Оразов (17 қазан 1994 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласында дүниеге келген) — қазақ спортшысы, Футзалдан Қазақстан ұлттық құрама командасы мен алматылық «Қайрат» футзал клубының ойыншысы. Футзалдағы амплуасы - қорғаушы . Оң аяқты әмбебап ойыншы. Ол футзалдағы өзінің шеберлігі мен жылдамдығымен танымал. Өмірбаяны Біржан Оразов 2015 жылдан бері Қазақстан құрамасы сапында ойнап келеді және көптеген халықаралық турнирлерде Қазақстан намысын қорғады. Ол 2021 жылғы Футзалдан Әлем чемпионатына қатысты. Біржан Оразов өзінің кәсіби мансабында бірнеше рет "Қайрат" футзал клубымен Қазақстанның чемпионы атанды. Ол "Қайрат" сапында Еуропа чемпиондары лигасында да да өнер көрсетті. 2022 жылы футзалдан Еуропа чемпионатында 7 гол соғып, чемпионаттың үздік сұрмергені ретінде танылды. Біржан Оразов мектеп жылдары "сен ештеңеге қол жеткізбейсің" деген сөздерді жиі естігенін айтады, сондықтан өз армандары мен мақсаттарын ұстану керектігін айту үшін 2023 жылы жас жігіттерге арналған мотивациялық бейнеролик түсірді. Ол бала кезінде әкесімен бірге өмір сүрмей, анасы мен әпкесінің жанында өскенін, ал анасы жұмыс істеп, балаларын қамтамасыз еткенін атап өтті. Оразовтың айтуынша, ол үлкен футболға қызығушылық танытқанымен, футзалға бет бұрды және алғашқы ақшасын колледжде оқып жүргенде тапты. Өзінің ең үлкен табысын құпия сақтап, бірақ анасы мен әпкесіне жақсы сыйлықтар жасап, жақында әйеліне Lexus RX 350 көлігін сыйға тартқанын айтты. Қайрат 2024 жылғы футзалдан Әлем чемпионатынан кейін Қайрат командасының капитаны болды. Ұлттық құрама Біржан Оразов Қлттық құрама сапындағы тұңғыщ ойынын 2017 жылғы 6 ақпан күні Алматы қаласында Белоруссия құрамасымен өткен жолдастық кездесуде өткізді (0:1). Ұлттық құрамадаңы тұңғыш голы екі күннен кейін Белоруссия құрамасына салды (3:0)[ Биржан Оразов EURO-2022 турнирінің ең үздік сұрмергені атанды. 27 жастағы қорғаушы турнирде 7 гол соғып, 2 нәтижелі пас берді. Өзбекстанда өткен 2024 жылғы Әлем чемпионатында топтық кезеңнің ең бірінші ойны Қазақстан мен Испания матчында Дуглас жуниордан пас алып 7-секундта гол соқты. Бұл гол 21-ғасырдағы ең жылдам соғылған гол ретінде тіркелді. Жетістіктері * 2018 жылғы Еуропа чемпионатының жартылай финалисі * 2021 жылғы Әлем чемпионатының жартылай финалисі * Студенттер арасындағы Әлем чемпионатының күміс жүлдегері * 2022 жылғы Еуропа чемпионатының үздік сұрмергені Статистикасы Дереккөздер
Тенда (халық)

Тенда (бадьяранке, бапен, басари, бедик, боин, коньяг) — Гвинея Республикасында (Сенегалмен шектесетін аудандарда) тұратын туыстас халықтар тобы (бассари, коньяги, бадьяранке, тенда майо, тенда боени). Бассари мен бадьяранкенің шағын топтары Сенегал мен Гвинея-Бисауда да тұрады. Жалпы саны 70 мың адам. Тілі Тілі - тегда тілі, Батыс атлантика тобына жатады. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: сүнниттік мұсылмандар, кейбірі – дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысады (фонио, күріш, жүгері, маниок, тәтті картоп, жержаңғақ). Кейбір тендалар ұсақ мал өсіреді. Ертеде аңшылық дамыды, Бадьяранке омарташылықпен айналысты. Қолөнерден – қыш бұйымдарын жасау, ағаш ою, бетперде жасау дамыған. Өмір салты Үлкен отбасылық қауымдар мен рулық-тайпалық бөліністер, патрилинейлік рулар мен тектер сақталған. Неке вирилокалды. Елді мекендер жинақы орналасқан. Тұрғын үйлері цилиндр тәрізді, төбесі конустық болып келеді. Негізгі тағамдары - өсімдік майы, дәмдеуіштер, көкөністер қосылған ботқа, бұқтырылған тағамдар. Дереккөздер
Микронезия Федерациялық Штаттары азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Микронезия Федерациялық Штаттары азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл Микронезия Федерациялық Штаттарының азаматтарына қатысты басқа мемлекеттердің билігі белгілеген кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Ильич ауданы

Ильич ауданы — Қазақ КСР-ның Оңтүстік Қазақстан (1962 жылдан – Шымкент) облысында 1944-1963 жылдары болған аудан. Орталығы - Жетісай жұмысшы кенті. Тарихы Ильич ауданы 1944 жылы 8 мамырда құрылды. Орталығы Ильич кенті болып белгіленіп, құрамына Киров ауданының Амангелді, Калинин ауылдық кеңестері және Ильич кенттік кеңесі, сондай-ақ Мақтаарал ауданының Прогресс және Сакко-Ванцетти ауылдық кеңестері кірді. 1951 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан құрамына Ильич жұмысшы кенті және 5 ауылдық кеңес кірді: Амангелді, Калинин, Молотов, Прогресс және Сакко-Ванцетти. 1951 жылы Казкирисупр елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі беріліп, Жетісай болып қайта аталды. Сталин, Интернационал, Центральный ауылдық кеңестері құрылды. 1952 жылы Степной, Новосель, Қарақай ауылдық кеңестері құрылды. 1957 жылы Ленин ауылдық кеңесі құрылды. 1959 жылы аудан құрамында Ильич, Жетісай кенттері мен 12 ауылдық кеңес болды: Амангелді, Интернационал, Калинин, Қарақай, Киров, Ленин, Новосель, Прогресс, Сакко-Ванцетти, Сталин, Степной, Центральный. 1963 жылы 2 қаңтарда Ильич ауданы таратылды. Халқы 1959 жылғы халық санағы бойынша Ильич ауданында 77 205 адам тұрды. Дереккөздер
Көктерек ауданы

Көктерек ауданы — Қазақ КСР-і Жамбыл облысында 1939-1963 жылдары болған әкімшілік бірлік. Орталығы – Бірлік ауылы. Тарихы Көктерек ауданы 1939 жылы 14 қазанда құрылды. Құрамына Шу ауданынан берілген Қызылтал, Қызыларна, Қараөзек, Көкірек, Куйбышев, Сарқырама және Фурманов ауылдық кеңестері енді. 1943 жылы Қызыларна ауылдық кеңесі Жамбыл ауылдық кеңесі болып өзгертілді. Коминтерн және Қоқи ауылдық кеңестері құрылды. 1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамына 9 ауылдық кеңес кірді: Жамбыл, Қараөзек, Қызылтал, Қоқи, Көкірек, Коминтерн, Куйбышев, Сарқырама және Фурманов. 1951 жылы Қарағанды облысы Шет ауданының Мыңарал елді мекені Көктерек ауданына өтті. Мыңарал, Хантау елді мекендеріне жұмысшы кенті мәртебесі берілді. 1954 жылы Шығанақ елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді. Көкірек ауылдық кеңесі Коминтерн ауылдық кеңесіне қосылды. Қоқи ауылдық кеңесі Кеңес ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1959 жылғы аудан құрамында 6 ауылдық кеңес (Жамбыл, Қызылтал, Коминтерн, Куйбышев, Сарқырама, Фурманов) пен 3 кент (Мыңарал, Хантау, Шығанақ) болды. 1963 жылы 2 қаңтарда Көктерек ауданы таратылды. Жамбыл, Қызылтал, Коминтерн, Құмөзек, Сарқырама, Ұланбел, Фурманов ауылдық кеңестері Шу ауданына берілсе, Мыңарал, Хантау, Шығанақ кенттері Шу қаласының қарамағына өтті. Халқы 1959 жылғы халық санағы бойынша ауданда 22 247 адам тұрған. Дереккөздер
Шымкент ауданы

Шымкент ауданы — Қазақ КСР-нің (1936 жылға дейін - Қазақ АКСР) Оңтүстік Қазақстан облысының 1930-1932 және 1938-1957 жылдары болған әкімшілік бірлігі. Тарихы Шымкент ауданы 1930 жылы 17 желтоқсанда Казақ АКСР құрамында Бадам ауданы мен жартылай Беловод ауданының, Шымкент қаласының аумағынан құрылды. 1932 жылы 1 ақпанда Шымкент ауданы таратылды. 1938 жылы 14 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысының құрамында Шымкент ауданы қалпына келтірілді. 1942 жылы Арыс ауданының Қайнарбұлақ, Күмісбұлақ ауылдық кеңестері Шымкент ауданына берілді. 1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамына 8 ауылдық кеңес кірген: Алтынтөбе, Қайнарбұлақ, Қаратөбе, Қатынкөпір, Қызылжар, Қызылсу, Күмісбұлақ және Тассай. 1954 жылы Алтынтөбе ауылдық кеңесі Қатынкөпір ауылдық кеңесіне, Тассай ауылдық кеңесі Қызылсу ауылдық кеңесіне қосылды. 1957 жылы 13 қарашада Шымкент ауданы таратылды. Қайнарбұлақ, Қызылсу, Күмісбұлақ ауылдық кеңестері Сайрам ауданына, ал Қаратөбе, Қатынкөпір, Қызылжар ауылдық кеңестері Шымкент қалалық кеңесінің қарамағына берілді. Халқы 1939 жылғы халық санағы бойынша Шымкент ауданында 22 128 адам тұрған. Ауданның ұлттық құрамы мынадай болды: қазақтар – 50,8%, өзбектер – 24,3%, орыстар – 16,2%, украиндар – 4,9%, татарлар – 1,1% Дереккөздер
Коммунист ауданы

Коммунист ауданы — 1928-1930 жылдары болған Қазақ АКСР-нің Ақмола округінің әкімшілік бірлігі. Орталығы — Николаевское ауылы. Тарихы Коммунист ауданы 1928 жылы Ақмола округінің құрамында Ақмола губерниясы Ақмола уезінің Коммунист болысы мен жартылай Калинин болысының негізінде құрылды. 1930 жылы аудан таратылып, аумағы Ақмола ауданының құрамына енді. Дереккөздер
Пешков ауданы

Пешков ауданы — Қазақ КСР-нің Қостанай облысында 1939-1959 жылдары болған аудан. Орталығы — Пешковка ауылы. Тарихы Пешков ауданы 1939 жылы 16 қазанда құрылды. Құрамына Фёдоров ауданының Барыкин, Батманов, Большой, Калинов, Костряков, Назаров, Ново-Украин, Пешков, Смирнов, Тельман, Хворостян ауылдық кеңестері кірді. 1951 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан құрамына 11 ауылдық кеңес кірді: Барыкин, Батманов, Большой, Калинов, Костряков, Назаров, Ново-Украин, Пешков, Смирнов, Тельман, Хворостян. 1954 жылы Назаров, Хворостян ауылдық кеңестері таратылды. 1959 жылы 12 маусымда Пешков ауданы таратылып, Фёдоров ауданына Барыкин, Батманов, Большой, Калинов, Костряков, Ново-Украин, Пешков, Смирнов және Тельман ауылдық кеңестері берілді. Дереккөздер
Шевченко ауданы

Шевченко ауданы — Қазақ КСР-нің Гурьев облысында 1939-1963 жылдары болған аудан. Орталығы — Форт-Шевченко қаласы. Тарихы Шевченко ауданы 1939 жылы 16 қазанда құрылды. Құрамына Маңғыстау ауданынан Форт-Шевченко қаласы мен Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен, Сығынды, Фетисов ауылдық кеңестері енді. 17 қазанда Маңғыстау ауданының орталығы Форт-Шевченкодан Куйбышев ауылына көшірілді. 1940 жылы 17 маусымда Маңғыстау ауданынан Долгий ауылдық кеңесі берілді. 1951 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан құрамына Форт-Шевченко қаласы мен 7 ауылдық кеңес кірді: Долгий, Ералы, Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен, Сығынды, Фетисов. 1954 жылы 23 шілдеде Ералы ауылдық кеңесі Сығынды ауылдық кеңесіне, Долгий ауылдық кеңесі Құлалы ауылдық кеңесіне, Фетисов ауылдық кеңесі Қызылөзен ауылдық кеңесіне қосылды. Қарақұм ауылдық кеңесі құрылды. 1959 жылдың 1 шілдесінде аудан құрамында Форт-Шевченко қаласы мен 3 ауылдық кеңес болды: Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен. 1963 жылы қаңтарда Шевченко ауданы таратылып, Ералиев кенті мен Қолмыш, Құлалы, Қызылөзен ауылдық кеңестері Форт-Шевченко қалалық кеңесінің қарамағына берілді. Дереккөздер
Петропавл ауданы

Петропавл ауданы — Қазақ КСР-нің Солтүстік Қазақстан облысында 1930-1932, 1942-1957 жылдары болған аудан. Орталығы — Петропавл қаласы. Тарихы Петропавл ауданы 1930 жылы 17 желтоқсанда Қазақ АКСР-інің тікелей қарамағында құрылды. Құрамына бұрынғы Петропавл округінің Ворошилов және Трудовой аудандарының аумағы енді. 1932 жылы 11 қаңтарда Петропавл ауданы таратылып, аумағы Булаев және Ленин аудандары арасында бөлінді. Петропавл ауданы 1942 жылы 19 наурызда Солтүстік Қазақстан облысының аумағында қайта құрылды. Құрамына Архангел, Бескөл, Кривозёр, Ново-Камен, Ново-Павлов, Петерфельд, Плосский ауылдық кеңестері енді. 1951 жылы ауданда 7 ауылдық кеңес болды: Архангел, Бескөл, Кривозёр, Ново-Камен, Ново-Павлов, Петерфельд, Плосский. 1954 жылы Ново-Камен ауылдық кеңесі Архангел ауылдық кеңесіне қосылды. Якорь ауылдық кеңесі құрылып, Кривозёр ауылдық кеңесі таратылды. Плосский ауылдық кеңесі Асанов, Ново-Павлов ауылдық кеңесі Берёзов ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1957 жылы 14 қыркүйекте Петропавл ауданы таратылып, Якорь, Берёзов ауылдық кеңестері Соколов ауданына, Бескөл ауылдық кеңесі Приишим ауданына, Петерфельд, Архангел ауылдық кеңестері Мамлют ауданына, Асанов ауылдық кеңесі Полудин ауданына берілді. Дереккөздер
Социалист ауданы

Социалист ауданы — 1928-1930 жылдары болған Қазақ АКСР-нің Ақмола округінің әкімшілік бірлігі. Орталығы – Атбасар қаласы. Тарихы Социалист ауданы 1928 жылы Ақмола округінің құрамында Ақмола губерниясы Атбасар уезінің Совет және Социалист болыстарының бөліктері негізінде құрылды. 1930 жылы аудан таратылып, аумағы Атбасар ауданының құрамына енді. Дереккөздер
Родников ауданы

Родников ауданы — 1938-1957 жылдары болған Қазақ КСР Ақтөбе облысының әкімшілік бірлігі. Орталығы - Родниковский ауылы. Тарихы Родников ауданы 1938 жылы құрылды. 1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамында 7 ауылдық кеңес болған: Ақшат, Георгиев, Қараүңгір, Қызылту, Петропавл, Родников және Терісбұтақ. 1951 жылы Ақтөбе қалалық кеңесінен Пригородный, Благодарный ауылдық кеңестері берілді. 1954 жылы Ақшат ауылдық кеңесі Петропавл ауылдық кеңесіне қосылды. 1957 жылы 26 қыркүйекте Родников ауданы таратылып, Қараүңгір, Қызылту, Петропавл, Родников, Терісбұтақ ауылдық кеңестері Степной ауданына, Георгиев, Пригородный ауылдық кеңестері Мәртөк ауданына және Благодарный ауылдық кеңесі Новороссия ауданына берілді. Халқы 1939 жылғы халық санағы бойынша Родников ауданында 8615 адам тұрды, оның ішінде қазақтар – 38,2%, украиндар – 36,4%, орыстар – 20,5%. Дереккөздер
Папуа-Жаңа Гвинея азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Папуа-Жаңа Гвинея азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл Папуа-Жаңа Гвинея азаматтарына басқа мемлекеттердің билігі енгізген кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы ортаға Дереккөздер
Зады

Зады, Зада, Заты – адамның тегі, арғы ата-бабасы және ұрпағы, баласы деген ұғымды білдіреді. Бұл сөз парсының зада – «асыл, текті адам», «таңдаулы әулет өкілдерінен таралған ұрпақ» дегенмен төркіндес. Асылзада – тегі, тұқымы асыл; бекзада – бек тұқымы; арамзада – тегі арам, түбі жаман (адам) деген мәнде қолданылады. Мәні мен этикалық нормалары Дәстүрлі қазақы ортада адамның жаратылысы мен болмыс-бітіміндегі кез келген іс-әрекет, дегдарлық, ірілік тәрізді сан алуан қасиеттер оның задымен, яғни тегіне тікелей байланысты деп есептелінді. Көшпелі ортада қалыптасқан моральдық-этикалық нормалар мен ұстанымдарға кереғар, тұрпайы іс-әрекетке барғандарды затсыз немесе заты нашар адамға балаған. Қазақта руға сіңген кірмелерді, жиендерді «зады, заты бөлек» деп санап, оларға кейде сол ру ішіндегілермен үйленуіне рұқсат берген. Сонымен қатар дәстүрлі ортада өзге ұлт өкілдерінің «зады, заты бөлек» деп, қыздардың оларға үйленуіне тыйым салынған. Әлеуметтік атаулардың қалыптасуы Асылтекті, билеуші бектердің билігі тұсында олардың әлеуметтік мәртебесі мен тегі бір ұғымға біріктіріліп бекзада атауы қалыптасқан. Бекзадалар билікті мираскер ретінде иелене алмаған, тіпті, билік те жүргізбеген. Керісінше, өнегелі, көргенді қасиеттерімен көптің ықыласына бөленіп, елдің бірлігін сақтап, қауым мүшелерінің құрметіне бөленген. Қазақ арасында айрықша құқық пен артықшылықтарға ие ақсүйек деп аталатын әлеуметтік жік өкілдеріне қатысты зады ұғымы қолданылды. Қазақ ұғымында ұрпақтың қандай болуы оның тегі мен бойына сіңірген қасиетіне тура байланысты деген пайыммен зады жақсы, яғни текті жандардың ұлына тектіқыз айттыру, қызын текті жерге беру туралы ұстаным орын алған. Дереккөздер Әдебиеттер * Валиханов Ч.Ч. Собрание сочинений в 5-ти томах. Алма-Ата: Советская энциклопедия, 1984-1985; * Ақсауыт. Батырлар жыры. Екi томдық. Алматы: Жазушы, 1977; * Рустемов Л.З. Казахско-русский толковый словарь арабско-иранских заимствованных слов. Алма-Ата: Мектеп, 1989; ҚТТС. Алматы: Дайк-Пресс, 2008; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Тесо (халық)

Тесо (итесо) — Шығыс Африкадағы нилот тобының халқы. Өздерін итесо, икумама, бакеди, итесио, элгуми, вами деп атайды. Тесоның көп бөлігі Угандада, Чиога көлінің солтүстік-шығысында, сондай-ақ Кения мен Суданның көршілес аудандарында тұрады. Халқы 1,8 млн. адам. Угандада (1,55 млн. адам, 1992 ж.) және Кенияның көршілес аудандарында (270 мың адам) және Суданда (шамамен 100 мың адам) тұрады. Тілі Тілі - тесо тілі, нилот тілдеріне жатады. Диалектілері: локатан, ньянгея, ором. 1901 жылдан бастап жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Көпшілігі дәстүрлі нанымдарды сақтайды, кейбіреулері христиандар. Тарихы Олар солтүстік-шығыстан нилоттардың қоныс аударуы кезінде қалыптасқан. 19 ғасырдың аяғынан бастап олар Ганданың күшті мәдени ықпалына ұшырады. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Тесо Уганданың солтүстігіндегі азаматтық соғысқа қатысты, бұл Тесоның көрші елдерге жаппай көшуіне әкелді. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері – мал шаруашылығы, бұрын салт-дәстүрлік мақсатта, қазір экспортқа (зебу) және қолмен атқарылатын егіншілік (элевсина, құмай, отаршылдық кезеңдегі мақта). Ағаш ою өнері дамыған. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік құрылым рулық ұйыммен және жастық класстармен сипатталады. Отбасы үлкен, патриархалды, патрилинейлік, полигиния жиі кездеседі. Қоныстары - краал деп аталады, төбесі өсімдіктермен байланып жабылған, дулыға тәрізді үйшіктер. Киімдері – былғарыдан немесе өсімдік талшығынан жасалған, мыстан және қабықтардан жасалған көптеген әшекейлері бар белдігі бар. Төменгі екі алдыңғы тіс алынып тасталды. Әйелдер татуировка салады. Негізгі тағам – өсімдік тектес тағамдар (қайнатылған тары, тәтті картоп, көкөністер). Ет сирек тұтынылатын. Көкөніс пен жержаңғақ қосылған зебу қаны сүйікті тағамы. Тесолар - шебер музыканттар, әндер, билер және тарихи балладалар ішекті аспаптарда ойнаумен сүйемелденеді. Дереккөздер