Наркология

Наркология ( «ессіздік, ұйқы», және «ілім») — бұл медицина саласы, нашақорлық, токсикомания және созылмалы алкогольдік маскүнемдіктің көріністерін зерттейді, олардың диагностикасы, емі және профилактика әдістерін дамытады. Ресей Федерациясында кейбір зерттеушілер наркологияны психиатрияның бір бөлімі ретінде қарастырса, басқалары оны психиатриядан бөлініп шыққан тәуелсіз медициналық ғылым саласы ретінде анықтайды. Тарихы Наркология медицина саласы ретінде салыстырмалы түрде жақында қалыптасты, алайда психоактивті заттарды теріс пайдалану ерте заманнан бері қолданылып келеді. Алкоголизмді жүйелі түрде зерттеу XVIII—XIX ғасырларда басталды, осы кезеңде наркологтар алкоголдік ішімдіктерді теріс пайдалануды ауру ретінде қарастыру түсінігін қалыптастырды: осы зерттеулердің нәтижесінде наркология медициналық ғылыми білімнің жеке саласы ретінде бөлініп шықты. Ресейде наркология жеке медициналық ғылым ретінде 1960—1970-жылдары қалыптасты. Тарихи тұрғыдан наркология клиникалық психиатриямен байланысты, оның зерттеу әдістері негізінен медико-биологиялық болып табылады. Ұзақ уақыт бойы наркологияның бөлімдері (нашақорлық, уытқұмарлық және алкоголизм) тек психиатрия бойынша анықтамалықтар мен басшылықтарға ғана енгізіліп келді. Зерттеу тақырыбы Наркология психоактивті заттарға аддикцияның қалыптасу механизмдері мен пайда болу жағдайларын зерттейді. Наркологияның зерттеу нысаны: есірткілерді теріс пайдалану (нашақорлық), дәрілік препараттарды және есірткілікке жатпайтын басқа да заттарды теріс пайдалану (уытқұмарлық), алкогольді (этанолды) теріс пайдалану, яғни алкоголизм. Емі Қазіргі уақытта наркологиялық стационарларда нашақорлықпен ауыратындарды емдеу аз тиімді деп саналады, өйткені стационарлық емдеудің 1 жылынан кейін ремиссия әдетте пациенттердің тек 9—12 %-ында ғана байқалады. Нашақорлықты емдеудің фармакологиялық әдістері, мысалы, героинге тәуелділікте паллиативтік терапия ретінде қолданылатын метадондық орынбасушы терапия, батыс елдерінде пайдаланылады. Ресейде бұл емдеу әдісі қолданылмайды, метадонның айналымына толық тыйым салынған. Қазіргі уақытта наркологияда емдеудің ең қолайлы әдістері жеке пациентпен психокоррекциялық жұмысқа бағытталған реабилитациялық психологиялық бағдарламалар болып саналады. Пациенттегі психологиялық тәуелділікті еңсеру үшін басқа да әдістер қолданылып көрілді, соның ішінде психоделикалық психотерапия әдістері (дәрі-дәрмексіз холотропты тыныс алуды қоса алғанда). Ғылымның аймақтық ерекшеліктері «Наркология» ұғымы іс жүзінде посткеңестік кеңістікте ғана қолданылады, бұл аумақта наркологтар негізінен медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану арқылы алкоголизмді емдеумен айналысты, ең кең таралған әдістер аверсивті терапия мен еңбек терапиясы болды, пациенттер қылмыскерлермен бір деңгейде стигматизацияланды. АҚШ-та 1980-жылдардың соңынан бастап наркологиялық мәселелермен айналысатын мамандық «аддиктивті медицина» деп аталады ( — «аддикция», — «тәуелді болған» + «медицина»). Ресейде «нарколог» медициналық мамандығын алу үшін алдымен «психиатрия» мамандығы бойынша интернатура/ординатурадан өту, содан кейін «психиатрия — наркология» мамандығы бойынша қосымша кәсіби қайта даярлықтан өту қажет. АҚШ-та аддиктолог дәрігер мамандығын алу үшін психиатрия бойынша дайындық талап етілмейді. Америкалық аддиктивті медицина қоғамы өз мүшелерінің шамамен тек 40 %-ы ғана психиатрия бойынша сертификаттаудан өткенін атап өткен. Ресейде наркологияның негізгі мекемесі — Ресей Денсаулық сақтау министрлігінің В. П. Сербский атындағы «ПНМИЦ ПН» ФГБУ филиалы болып табылатын Ұлттық наркология ғылыми орталығы. РФ-та наркологтар кейде, мысалы, перлокуциялы сөйлеу актісі мен шағын ритуал көмегімен кодтау жүргізумен айналысса да, мұндай жағдайларда өздерін баламалы медицина өкілдері деп есептемейді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер