Сәби (фильм, 1921)

«Сәби» (ағылш. The Kid) — режиссер Чарли Чаплиннің 1921 жылы жарық көрген мылқау комедиялық драмасы. Бұл — Чаплиннің режиссер ретіндегі алғашқы толықметражды туындысы болды. Фильм орасан зор табысқа кенеліп, 1921 жылдың ең көп кассалық түсім жинаған фильмдерінің арасында екінші орынға ие болды. Бүгінгі таңда бұл туынды мылқау кино дәуірінің ең ұлы фильмдерінің бірі болып саналады. «Сәби» — комедия мен терең трагедиялық драманы ұштастырған алғашқы фильмдердің бірі. Туынды комедия жанрының тек ойын-сауықтық сипатпен шектелмейтінін көрсетті. Ол әлеуметтік теңсіздік пен гуманистік құндылықтарды шебер ұштастыру арқылы кинематографтың драмалық әлеуетін кеңейтіп, кейінгі режиссерлер буынына жаңа бағыт сілтеді. Фильм оқиғасы кедей Қаңғыбастың (Чаплин) көшеден тастанды сәбиді тауып алуымен басталады. Ол баланы өзі бағып-қағып, оған өмір сүрудің қыр-сырын үйретеді. Арада бес жыл өткен соң, олар ажырамас жұпқа айналады: бала терезелерді сындырады, ал Қаңғыбас «кездейсоқ» сол жерден өтіп бара жатып, әйнек салу қызметін ұсынады. Алайда, билік өкілдерінің баланы мемлекеттік панажайға өткізбек болуы және оның анасының пайда болуы олардың бірлескен өміріне үлкен қауіп төндіреді. Фильм түсірілімдері 1919 жылдың тамызында басталып, 1920 жылдың күзіне дейін созылды. Оның бюджеті шамамен 250 000 долларды құрады, бұл сол кездегі тәуелсіз жоба үшін қомақты қаражат болды. Фильмдегі бес жасар Джеки Куганның ойыны нағыз сенсацияға айналды; ол кино тарихындағы алғашқы бала-жұлдыз (child star) ретінде танылды. 1971 жылы Чаплин фильмді қайта өңдеп, оған өзі жазған жаңа музыкалық сүйемелдеу қосты. 2011 жылы АҚШ Конгресс кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық құндылығы бар» деп танып, оны сақтау үшін Ұлттық фильмдер тізіліміне енгізді. Сюжеті Анасы (Эдна Пёрвиэнс) тағдырдың тауқыметімен жаңа туған сәбиін бай адамдардың көлігіне тастап кетуге мәжбүр болады. Ол баласының бақытты болашағынан үміттеніп, жанына «Анасы екенімді біліп, бұл жетімді бағып-қағыңыз» деген хат қалдырады. Алайда, көлікті ұрылар айдап әкетіп, баланы кедейлер кварталындағы қоқыс жәшігінің жанына тастап кетеді. Баланы кездейсоқ тауып алған Қаңғыбас (Чарли Чаплин) алғашында одан құтылмақ болады, бірақ кейіннен жаны ашып, оны өз үйіне алып келеді. Ол баланы жақсы көріп, оған Джон есімін беріп, өз баласындай тәрбиелейді. Арада бес жыл өтеді. Қаңғыбас пен Сәби (Джеки Куган) ажырамас «серіктестерге» айналады. Олар күнелту үшін қулыққа көшеді: бала терезелерге тас лақтырып сындырады, ал Қаңғыбас «кездейсоқ» сол жерден өтіп бара жатып, әйнек салу қызметін ұсынады. Осылайша олар кедейлікке қарамастан, өзара мейірім мен түсіністікте өмір сүреді. Бұл уақытта баланың анасы атақты опера әншісіне айналып, қайырымдылықпен айналыса бастайды. Ол өзінің тастап кеткен ұлын іздеп, соқыр тиынсыз қалған кедейлерге көмектеседі. Күндердің күнінде ол Қаңғыбастың үйіндегі Сәбидің өз баласы екенін білмей, оған ойыншық сыйлайды. Фильмнің шарықтау шегі бала ауырып қалғанда басталады. Дәрігер баланың жағдайын көріп, билік өкілдерін шақыртады. Заң бойынша баланы Қаңғыбастан тартып алып, жетімдер үйіне өткізбек болады. Қаңғыбас пен Сәбидің айырылысу сахнасы — кино тарихындағы ең әсерлі және мұңды сәттердің бірі. Қаңғыбас баланы құтқару үшін заң өкілдерінен қашып, оны қайтадан бауырына басады. Соңында, баланың табылғаны туралы хабарландыруды көрген түнгі баспана иесі баланы ұрлап, полиция бөлімшесіне апарады. Онда баланы анасы күтіп алады. Фильм Қаңғыбастың түс көруімен және оның баламен және оның анасымен үлкен үйде қайта қауышуымен аяқталады. Рөлдерде ;Басты рөлдерде: * Чарли Чаплин — Қаңғыбас * Джеки Куган — Сәби (Джон) * Эдна Пёрвиэнс — Әйел (Джонның анасы) * Карл Миллер — Еркек (Джонның әкесі) ;Титрлерде көрсетілмегендер: * Том Уилсон — Полицей * Генри Бергман — түнгі баспана иесі / Профессор Гвидо / көршілес жуан адам / елші Пётр * Чарльз Рейснер — көшедегі бұзақы / періштенің ғашығы * Рэймонд Ли — бұзақының кіші інісі * Лита Грей — «Түс көру» сахнасындағы еліктіруші періште * Джулс Ханфт — ауыл дәрігері * Фрэнк Кампо — әлеуметтік қамсыздандыру қызметкері * Ф. Блинн — әлеуметтік қамсыздандыру қызметкерінің көмекшісі * Джек Х. Куган-кіші — ұры / қонақ / Ібіліс * Гранвилл Редмонд — Еркектің досы * Мэй Уайт — Әйелдің қызметшісі / терезесі сынған пәтер иесі * Сайлас Меррик Хэтэуэй — сәби кезіндегі бала * Альберт Остин — баспанадағы адам / көлік ұрысы / Ібіліс * Эстер Ралстон — «Жәннат» сахнасындағы періште * Артур Талассо — қаруланған көлік ұрысы / Ібіліс Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *