Канададағы федералдық сайлау (2025)

Канададағы федералдық сайлау 2025 жылғы 28 сәуірде 45 сайланған Қауымдар палатасының мүшелерін сайлау мақсатында өтеді. Дауыс беру күні Федералдық сайлауды қазан айының үшінші дүйсенбісінде алдыңғы сайлау дауыс берген күннен кейінгі төртінші күнтізбелік жылы өткізуді талап ететін «Канададағы сайлау туралы заңның» белгіленген күн ережелерімен анықталады. Заңмен белгіленген сайлаудың белгіленген күні туралы ережелерден басқа, Канадада «1867 жылғы конституциялық актінің» 50-бөлімінде де, «Канадалық құқықтар мен бостандықтар хартиясының» 4-бөлімінде де қауымдар палатасына сайлау бес жылдан кешіктірілмей тағайындалуы керек деген конституциялық талап бар алдыңғы сайлау туралы бюллетеньдер оралғаннан кейінгі жылдар. Егер генерал-губернатор парламентті премьер-министрдің ұсынысы бойынша кезектен тыс сайлау өткізу үшін немесе қауымдар палатасы Үкіметке сенімсіздік білдіргеннен кейін таратса, сайлау жоспарланған күнге дейін өтуі мүмкін. Мерзімінен бұрын сайлау азшылық үкіметтері жұмыс істеген кезде жиі болады, өйткені премьер-министр қауымдар палатасындағы көпшілікті бақыламайды және осылайша дауыс беруде жеңіліп қалуы ықтимал. Бұл 2021 жылғы халық санағына негізделген 343 орындық жаңа сайлау картасын пайдаланатын алғашқы сайлау болады. Он провинцияның әрқайсысы үшін жаңа сайлау шекаралары 2023 жылдың 14 ақпаны мен 8 шілдесі аралығында анықталды және 2023 жылдың 22 қыркүйегінде ресми түрде жарияланды. Егер сайлау 2024 жылдың 23 сәуіріне дейін жарияланса, алдыңғы 338 орындық сайлау картасы пайдаланылған болар еді. Алғышарттары 2021 жылғы мерзімінен бұрын парламенттік сайлау 2019 жылғы алдыңғы сайлаумен салыстырғанда парламенттің төменгі палатасының құрамына аз ғана өзгерістер әкелді. Премьер-министр Джастин Трюдо бастаған басқарушы «Либералдық партия » парламенттік көпшілік үшін жеткілікті орын ала алмады. «Консервативті партия » жалпыхалықтық дауыс беруде жеңіске жетті, бірақ ресми оппозиция ретінде жұмысын жалғастырды. 27 қыркүйекте Аннами Пол партияның қолдауының жоқтығын алға тартып, 14 қарашадан бастап «Жасыл партияның» көшбасшысы қызметінен кететінін жариялады. Ұсынылған белгіленген сайлау күнін ауыстыру 2024 жылдың 20 наурызында Трюдо Үкіметі «Канададағы сайлау туралы заңға» түзетуді қамтитын «сайлауға қатысу туралы заң» енгізді. Түзету 2025 жылғы 27 қазандағы сайлаудың белгіленген күнін өзгертуге, Дивалидегі Үнді мерекесімен қақтығысты, сондай-ақ Альбертадағы муниципалдық сайлаумен қиылысуды болдырмауға бағытталған. Сайлау күнін кейінге қалдыру сонымен қатар 2019 жылдың 21 қазанында алғаш рет сайланған 80 Парламент мүшесінің қартайған кезде парламенттік зейнетақы алу үшін 6 жылдық қызмет талабына сәйкес келуіне әкеледі. Консерваторлардың ресми оппозициясы зейнетке шығу құқығы сайлау күнін өзгертуге нақты түрткі болды деп мәлімдеді, оны Үкімет жоққа шығарды. Сайлау күні кейінгі мерзімге ауыстырылса, зейнетақы ала алатын 80 депутаттың 32 — консерваторлар, 22 — либералдар, 19 — «Квебек блогының» мүшелері, 6-ы Жаңа демократиялық партияның (ЖДП) мүшелері және 1-і тәуелсіз. Күнді Өзгертуді барлық оппозициялық партиялар қабылдамады. Сайлау алдындағы оқиғалар 2022 жылдың 22 наурызында «Либералдық » және Жаңа демократиялық партия (ЖДП) сенім туралы келісімге келді, оған сәйкес ЖДП нақты саяси міндеттемелердің орнына 2025 жылдың маусымына дейін либералды үкіметті қолдауға келісті. 2024 жылдың 4 қыркүйегінде ЖДП келісімді ресми түрде бұзды. 2024 жылдың 9 желтоқсанында Трюдо үкіметі үшінші сенімсіздік дауысын бастан өткерді, консерваторлар мен «Квебек блогы » бұл ұсынысқа дауыс берді, ал либералдар, ЖДП және «Жасылдар» қарсы болды. 16 желтоқсанда премьер-министрдің орынбасары және қаржы министрі Кристя Фриланд Джастин Трюдо үкіметіндегі қызметінен сол күні үкіметтің күзгі экономикалық мәлімдемесі жарияланғанға дейін кетті, өйткені оның Трюдоның фискалдық саясатына қарсылығы. Сол күні оның орнына қаржы министрі Доминик Лебланк келді, ал премьер-министрдің орынбасары лауазымы бос қалды. Тұрғын үй министрі Шон Фрейзер де сол күні таңертең Трюдоның кабинетінен кетіп, жеке себептерін келтірді. 20 желтоқсанда Трюдо үкіметте үлкен өзгерістер жүргізді, ал ЖДП ресми түрде үкіметке сенімсіздік білдіруге уәде берді. Билеуші «Либералдық партияның» 20-дан астам депутаты Трюдоны отставкаға кетуге шақырды, ал 50-ден астамы отставкаға кету туралы Жеке хатқа қол қойды. 2025 жылдың 6 қаңтарында премьер-министр Джастин Трюдо Канада парламентінің жұмысынан 24 наурызға дейін үзіліс жариялады, нәтижесінде заң жобасы қабылданбады. Бұл өз фракциясының отставкаға кетуді талап ететін қысымының артуына байланысты болды, ал ол оппозиция сенімсіздік білдіремін деп қорқытқан азшылық үкіметін басқарды. Сонымен қатар, Трюдо премьер-министр және «Либералды партияның» жетекшісі қызметінен кететінін жариялады, ол «Либералдық партия» басшылығының сайлауы кезінде оның мұрагері партия көшбасшысы болып сайланғаннан кейін күшіне енеді. 9 наурызда Марк Карни партияішілік дауыс берудің бірінші турында 85,9%-дан астам жеңіске жетіп, оны «Либералды партияның» жетекшісі етті. Оның нәтижесі 2013 жылы Джастин Трюдодан асып түсіп, барлық 343 сайлау округінде жеңіске жетті. Сауалнамалар 2025 жылғы парламенттік сайлаудағы партияның қалауы бойынша сауалнаманың орташа қисығы: Нәтижелері } Дереккөздер