kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Лездеме

Лездеме (Летучка) — офицерлік құрамды тактика және оперативтік мәнер бойынша дайындау түрі. Сыныпта картамен немесе жергілікті жерде (жергілікті жер макетінде) әскерлерді (күштерді) басқару, жағдайды өздігінен және тез талдауға жаттықтыру және оны жетілдіру, тез шешім қабылдау, бағыныштыларға жауынгерлік тапсырма беру, сондай-ақ офицерлердің бойында адамгершілік, жауынгерлік және психологиялық қасиеттерін қалыптастыру мәселелері бойынша оқушылардың білімі мен дағдыларын тексеру максатында өтеді. Лездеме басшылық, штабтық, тылдық және арнайы болады. Әр Лездемеде 1-2 мәселе қаралады. Басшылық Лездемеде оқушылар командир (қолбасшы) дұрыс деп тапқан шешімді қабылдайды; штабтық Лездемеде оперативтік-тактикалық есеп жүргізеді және ұрыс құжаттарын дайындайды; тылдық Лездемеде ұрысты тылдық жабдықтау бойынша шешім қабылдайды; арнайы Лездемеде өз әскерлерін (арнайы әскерлерді) операциялар мен ұрыстарда пайдалану мөселелерін дайындайды. Лездемені дайындау әдетте, тақырыпты оқыту мақсаттарын, оқыту мәселелерін, оқушы құрамын, өту уақытын және сабақтың материалдық жабдығын анықтаудан басталады. Лездемені өткізу жоспары жасалады. Оған: бастапқы деректер, тактикалық (оперативтік) мәні, сабақ барысында жетекшінің өткізетін шаралары, жағдай деректері кіреді. Жергілікті жерде лездемені өткізу топографиялық бағдарлаудан басталады. Сонан соң қалыптасқан жағдай хабарланып, оқушылардың оны бағдарлауына, шешім қабылдауына және жұмысты белгілі бір лауазымдық тұлға ретінде атқаруына уақыт беріледі. Осыдан кейін жетекші оқушыларының шешімін тыңдайды. Лездемені карта бойынша өткізгенде оқушыларға жазбаша немесе ауызша тапсырма беріледі. Лездемені жетекші оқушы жауабын тыңдап, жұмысын тексергеннен кейін талдайды. Лездеменің ұзақтығы оның мақсатына, оқыту мәселелерінің қиындығына байланысты. Дереккөздер
Қосалқы әрекет

Қосалқы әрекет - адам мен (немесе) қондырғының әсерлерінен тұратын, жұмыс заты қасиетінің өзгертуі ілеспейтін, ал бірақ технологиялық әрекетті орындауға қажетті технологиялық операцияның тұйықталған бөлігі. Дереккөздер
Лек (Колонна)

Лек (қолонна) — әскери қызметшілердің, бөлімшелердің (машиналардың) бірінің артынан бірі орналасқан қатары. Жаяу бөлімшелер лекке 1,2,3,4 және одан да көп адамнан caп түзей алады. Лектер бөлімдер мен бөлімшелердің жорықтық немесе жазылма сап түзеуінде қолданылады. Бөлімшелер (машиналар) арасындағы арақашықтық пен аралық саптық жарғыда немесе командирдің өкімінде анықталады. Лек ұйымдасқан түрдегі қимылды, бөлімшелердің ұрыс алдындағы немесе ұрыстық ретке жазылуын, жеке құрамның күшін сақтауды, қатаң да үздіксіз басқаруды ұстануды қамтамасыз етеді. Қозғалыс кезінде лектің басында тұрған әскери қызметші бағыттаушы, лектің аяғында тұрған тұйықтаушы болып тағайындалады. Лектің басынан аяғына дейінгі ара қашықтық Лек ұзындығы деп аталады. 19 ғасырдың ортасында, әскерлер ұрыста тығыз caп түзеп әрекет еткенде Лектер олардың ұрыстық ретінің бір түрі болды. Ең алғаш рет Лекпен шабуылдауды Кольберттің маңындағы шайқаста П.А.Румянцев енгізген. 1716 жылдан кейін роталық және батальондык Лектерді А.В.Суворов, Наполеон сияқты қолбасшылар кеңінен қоаданған. Әскери теңіз флотында Лекте кемелер бірінен кейін бірі тұрады. Әскери Әуе күштерінде ұшақтардың (жұп, буын) Лектері ұрыстық реттің бір түрі болып табылады. Дереккөздер
Тепе-теңдік теңдеулердің екінші формасы

Тепе-теңдік теңдеулердің екінші формасы - еркін күштердің жазық жүйесінің әсерінен қатты дене тепе-теңдікте болу үшін кез келген екі центрге қатысты күш моменттерінің алгебралық қосындысы (мысалы, A және В) нөльге тең және осы түзуге (АВ) перпендикуляр болмайтын оське күштер проекцияларының алгебралық қосындысы нөльге тең болуы қажет және жеткілікті. Дереккөздер
Лек жолы

Лек жолы - әскерлердің жолдардан тыс қозғалысы үшін таңдалған және дайындалған жергілікті жердің алқабы. Лек жолы жолдар жетпеген жағдайда немесе оларды пайдалануға болмайтын жағдайда салынады. Лек жолы арнайы доңғалақты және шынжыр табанды машиналар үшін немесе аралас лек үшін жабдықталады. Жүріп өтетін жолақтың ені доңғалақты машиналар үшін — 3,5 м-ден, шынжыр табанды машиналар үшін — 4,5 м-ден, аралас лек үшін 8 м-ден кем болмауы керек. Лек жолы әскер күшімен инженерлік техника мен аспалы құрал-жабдықтары бар машиналарды пайдалану арқылы дайындалады. Ең қиын жұмыстарды әскердің инженерлік бөлімшелері атқарады. Қыста лек жолын салу үшін танкілер мен қар тазалайтын машиналар, грейдерлер, бульдозерлер және қарапайым қар тазалайтын құралдар пайдаланылады. Жергілікті жерді барлау барысында лек жолының бағыты таңдалып, белгілермен, жол сілтегіштермен белгіленеді; өтуге болмайтын бөгеттер мен кедергілер, қираған аймақтар мен зақымданған бөлімдер анықталады; жасалатын жұмыстардың орны, түрлері мен көлемі анықталады. Улы заттармен зақымданған аймақтардағы өту жолдарын химиялық әскер бөлімшелері газсыздандырады. Tap кедергілерден өткенде (өзендер, жыралар, орлар) өткелдер жабдықталады немесе жүріп өту жолдары жасалады. Ол үшін топырақ төселіп, жол құбырлары мен жиналмалы көпірлер пайдаланылады. Лек жолындағы көпірлер 25 тоннаға дейін доңғалақты және 40-60 тоннаға дейін шынжыр табанды машина жүктерін көтере алады. Қар көп түсетін аймақтарда қардан қорғанатын қалқандар, қоршаулар, қабырғалар жасалынады. Лек жолы жол сигналдары немесе жарық беретін белгілермен белгіленеді. Дереккөздер
Координаталық түрі

Координаталық түрі - механикалық жүйенің қозғалыс мөлшері векторының кез келген қозғалмайтын оське проекциясының белгілі бір уақыт аралығындағы өзгерісі, механикалық жүйеге осы уақыт аралығында әсер ететін сыртқы күштердің бас векторының толық импульсының осы оське проекциясына тең. Дереккөздер
Дауыссыздар үндестігі

Дауыссыздар үндестігі — айтуда сез арасында, сез ішіндегі морфемалар жігінде дауыссыз дыбыстардың бір-біріне өзара ықпал етуі (тастар, күзде, көгжасыл (көкжасыл), жолғапшық (жолқапшық). Мұны дыбыс үндестігі деп атайды. Тағы қараныз: * Дауыстылар үндестігі * Ассимиляция * Грамматика * Фонетика Дереккөздер
Қону алаңы

Қону алаңы (Посадочная площадка) — ұшақтар мен тікұшақтардың ұшу мен қону кезіндегі жүрісін қысқартуды, сондай-ақ көмекші авиация бөлімдері мен бөлімшелерінің орналасуын қамтамасыз ету үшін жабдықталған жергілікті жер өңірі. Дереккөздер
Қону арақашықтығы

Қону арақашықтығы (Посадочная дистанция) — авиациялық ұшу аппаратының қонуы кезінде қалыктау биіктігі, қону жолағына қауіпсіз жақындау шарттарын анықтайтын тұрақты бөгеттер биіктігіне тең жерден бастап, жерге қонғаннан кейін толық тоқтағанға дейінгі (немесе қону жолағынан шығудың басына дейінгі) жер бетімен салыстырмалы түрде жүріп өткен жолы. Қонудың өр түрлі тәсілдері үшін (мыс., арнайы тежегіш құрылғыларды колданумен) Қону арақашықтығының мөлшерін тұрақты метеорологиялық жағдайларда және ұшу аппаратының берілген қону салмағына қарай анықтайды. Қону арақашықтығы желдің жылдамдығы мен бағыты, атмосфералық кысым, температура (ауа райы өзгеруімен және аэродромның орналасу биіктігімен аныкталған), ұшу аппаратының қону салмағы сияқты қону шарттарына байланысты болады. Қону арақашықтығын кысқарту максатында қону жылдамдығын азайтатын қанаттың арнайы механизациясы (негізінен ұшақтарда), қозғалтқыштың тартылыс реверсі, тежегіш парашюттер және басқалар қолданылады. Дереккөздер
Қону жылдамдығы

Қону жылдамдығы (Посадочная скорость) — ұшу аппаратының қону кезінде жермен түйісу сәтіндегі жылдамдығы; бұл ұшу аппараттарының аэродинамикалық сипатына және қанатының жүктемесіне (ұшу аппараттары салмағының қанаттар алаңына қатынасы) сай келетін төменгі жылдамдық. Дереккөздер
Қонуға арналған биіктікті өлшегіш радио

Қонуға арналған биіктікті өлшегіш радио (Посадочный радио высотометр) — жиілік модуляцияны және есептеу-шешу қондырғысы бар биіктікті өлшейтін радиодан тұратын кешенді құрал. Қонуға арналған биіктікті өлшегіш радионың көрсеткіштері бойынша ұшу биіктігін, төмендеу жылдамдығын және ұшақтың тігінен жеделдету аумағын анықтайды және осы мәліметтер бойынша ұшақтың көлбеу тәмендеуінің дифференциалды тендеуін шешеді. Автопилоттың Қонуға арналған биіктікті өлшегіш радио сына есептеу-шешу қондырғысының мәліметтерін енгізу арқылы ұшақты автоматты түрде қондыруға болады. Дереккөздер
Қонудың радиотехникалық жүйесі

Қонудың радиотехникалық жүйесі (Радиотехническая система посадки (РСП) — ұшу аппараттарының (ҮА) қонуын жүзеге асыру үшін қолданылатын борттық және жердегі радиотехникалық құралдардың кешені. Дереккөздер
Қопарғыш құты

Қопарғыш құты (Шашка подрывная) — жарылғыш заттармен (тротил, мелинит, пироксилин т.б.) сығымдалған, жарылыс жұмыстары жүргізілген кезде қолданылатын жарылғыш. Қопарғыш құтыны жару оған қойылған жарылғыш сынағы капсуласының көмегімен жүзеге асырылады. Дереккөздер
Қопару заряды

Қопару заряды (Подрывной заряд) — жарылыс жүргізу үшін дайындалатын бризантты жарылғыш заттардың белгілі бір мөлшері. Заряд салмағы қопарылатын объекті материалының мөлшері мен көлеміне, қолданылатын жарылғыш заттың күшіне және объектіге қатысты зарядтың орналасуына байланысты (ішкі немесе сыртқы) болады. Қопарылатын объектіге өте жақын орналасқан сыртқы заряд түйіспелі заряд деп, бірқатар қашықтықта орналасқан заряд түйіспесіз заряд деп аталады. Қопару заряды формасына қарай жинақы, ұзартылған, бейнелі және куммулятивті болып бөлінеді. Дереккөздер
Қопару құрылғылары

Қопару құрылғылары (Подрывные средства) — жару жұмыстарын жүргізу үшін қолданылатын жарылғыш заттар (жару зарядтарындағы, құтылардағы, брикеттердегі және т. б.) және жару құралдары (капсюль-детонаторлар, электрдетонаторлар, тұтандырғыштар, от өткізгіш және детондайтын жіптер, жарғыштар, үйкелетін тұтандырғыштар), сонымен қатар ток көздері (қопарғыш машинкалары, аккумуляторы және т.б.), өлшегіш және тексергіш аспаптар және т.б. Дереккөздер
Қорғану қабілеті

Қорғану қабілеті (Обороно способность) — мемлекеттің агрессиядан қорғануға дайындығының дәрежесі. Материалдық және рухани бөлшектерден құралады және әскери, экономикалық, ғылыми, әлеуметтік, моральдық-саяси мүмкіндіктердің жиынтығы болып саналады, Қорғану қабілеті өндіріс тәсіліне байланысты. Мемлекеттің қорғану кабілетіне ел аумағының және болуы мүмкін әскери қимылдар өрісінің оперативтік жабдықталу дәрежесі, азаматтық қорғаныс деңгейі және экономиканың беріктігін қамтамасыз ету шаралары әсер етеді. Қорғану қабілеті мемлекеттің жұмылдыру мүмкіндігімен, олардың ұрысқа өзірлігімен және ұрысқа қабілеттілігімен айқындалады. Дереккөздер
Қорғаныш киімдері

Қорғаныш жамылғы Қорғаныш жамылғы(Защитная накидка) — ұшақтардан және химиялық снарядтардан (миналардан) түсетін сұйык тамшылы улағыш заттардан, сондай-ақ радиоактивті заттар мен бактериялык заттар залалдарынан сақтану үшін қолданылатын жекелей қорғаныш құралы. Арнайы қағаздан жасалады және екі жолақтан, бүркеме бас киімнен тұрады. Жамылғы оралып, жолақтарды ұстап тұруы үшін оның ішкі жағының бел тұсына тоқыма баудан жасалған ілмек желімделеді. Қорғаныш киім Қорғаныш киім(Защитная одежда) — улағыш заттар, радиоактивті заттар, биологиялық құралдар, ракеталық жағар-жанармай мен өртегіш заттар компоненттерінің әскери киімге және тері қабықтарына тиюінен сақтайтын жеке құрамның жеке қорғану құралдары. Дереккөздер
Джайнизм

Джайнизм - көне үнді философиясының Веда әдебиетіне сүйенбей дамыған ағымы. Джайнизм философиясының негізінде - татва яғни мән туралы ілім жатыр. Татва - дүние құрылатын бастапқы құрылыс материалы сонымен бірге білімнің негізі құрылатын ақиқат. Дереккөздер
Дени Дидро

Дени Дидро (1713-1784)- француз философы, ағартушы, жазушы, өнер сыншысы, энциклопедияның редакторы және ұйымдастырушысы. Дени Дидро XVIII ғасырдағы француз ағартушы-материалисті. Ғылымдар, өнер және қолөнер энциклопедиясы авторы. Бұл еңбек француз буржуазиялық төңкерісінің идеологиялық дайындығына ықпал еткен. Дидро тәрбиеге көзкарасы «Гельвецияның «Адам» кітабын жүйелі түрде жоққа шығару» атты еңбегінде баяндалған. Дени тұжырымы бойынша адамның өзін сүюі жақсы қасиет. Ол Гельвеций түжырымы бойынша, адамның өзін сүюі эгоизмнің бастауы деген шкфге қарсы тұрады. Дидроның ірі шығармалары: "Философиялық ойлар , Аллея немесе Скептиктің серуені" (1747), "Көзі көретіндерге сабық үшін соқырлар туралы хат" (1749), "Табиғатты тану турал ойлар", "Даламбердің Дидромен әңгімесі", "Даламбердің түсі", "Монахиня", "Рамоның жиені", "Жак-фаталист және оның қожайыны" және т.б. Француз ағартушысы, жазушы, мәдениет қайраткері, энциклопедияшыфилософ. Қолөнершінің отбасында дүниеге келген. Жергілікті иезуиттер колледжінде білім алған, сосын Париждегі колледжді бітіріп шыққан. 1732 жылы өнер магистрі атағын алған. Оншақты жыл бойы жеке үйлерде сабақ беріп, кеңсе қызметіне көмектесіп, жұпыны ғана өмір сүрген. 1751 жылдан 1780 жылға дейін Францияда «Энциклопедияның немесе ғылымдардың, өнердің және қолөнердің Түсіндірме сөздігінің» 35 томдығы шығып тұрды. Дени Дидро француз Ағартушылығының және бүкіл Еуропа мәдениетінің дамуында орасан зор рөл атқарған «Энциклопедияның» Бас редакторы (1758 жылға дейін Д. Аламбермен бірге) болды. Дидроның қоғамдық саяси және әдеби қызметі 18 ғасырдың аяғындағы Ұлы француз революциясын рухани дайындауға үлкен ықпал етті, бірақ өзі соның аз ақ алдында қайтыс болды. Өзінің саяси көзқарастары жағынан ол феодалдық деспотиялық құрылысқа түбегейлі қарсы болды, амтериалістік және атеистік бағыт ұстады, сол үшін үкімет пен католиктік Шіркеу тарапынан ұдайы қуғынға түсіп отырды. Дидроның ғылыми, әдеби және қоғ саяси қызметі дүние жүзінде кеңінен танымал. Дереккөздер
Вильгельм Дильтей

Вильгельм Дильтей (19.11.1833 - 1.10.1911, Аустро-Венгрия)- жаратылыстану және мәдени ғылымдар арасындағы методологиялық ерекшеліктерді дәлелдейтін неміс философы, идеалист. Өмір философиясының теориялық негізін қалаушы. Негізгі еңбектері: "Жизнь Шляйермахеров", "Конструкция исторического мира в культурных науках". Дереккөздер
Диоген Лаэртс

ғалымы, суретші, философ және сәулетші Леон Баттиста Альбертидің (1404–1472) Диоген Лаэртстің Талездің өмірі атты шығармасына жасаған автобиографисына салған кескіні.]] Диоген Лаэртс (Гр: Διογένης Λαέρτιος, Diogénēs Laértios, ІІІғ жасаған) —- ежелгі грек философтарының биографиясын жазушы. Оның өмірі туралы көп нәрсе анық емес, тек ол жазған «Ұлы философтардың өмірі, ілімдері және нақылдары» кітабы ежелгі грек философиясы тарихы туралы аса маңызды дереккөздердің бірі есептеледі. Оның оқымыстылар мен зерттеушілер арасындағы беделі қайшылықты: көптеген деректерге еш сыни талдау жасамаған, тақырыптардың (subjects) ұсақ және маңызсыз бөліктеріне тым көп мән беріп, маңызды бөліктерді ескерусіз қалдырған, алғашқы және кейінгі философиялық мектептерді де шатастырған делінеді. Бірақ, басқа көптеген екінші қол авторларға салыстырғанда, Диоген Лаэртс өзі таныстырған философтардың идеяларын түсіндіруге тырыспаған, сол бетінше жеткізуге тырысқан, демек оның қалдырған деректері ежелгі кітаптары жойылған философтар идеясына барынша жақын келеді деп есептеледі. Диоген Лаэртс негіз еткен басты дереккөздердің көбі жоғалғандықтан, оның бұл еңбегі Грек философия тарихы туралы аса маңызды құжат есептеледі. Дереккөздер
Синоптық Диоген

Диоген, немесе Синоптық Диоген, кейде киник Диоген, — әйгілі грек философы, киниктер мектебінің негізін қалаушы. Ол шамамен б.з.д. 412 жылы, немесе 404 жылы Қара теңіз жағалауындағы Иония мемлекетіне қарайтын Синоп қаласында туылып, шамамен б.з.д. 323 жылы Грекияның оңтүстігіндегі Коринф қаласында қайтыс болған. Диоген философ Антисфеннің шәкірті. Ол өркениеттің дәстүрлі құндылықтарын жоққа шығарып, тек қажетті мүдделерімен ғана шектелуге шақырады. Диоген өте қайшылықты тұлға. Оның әкесі тиын ақшалар жасайтын орында жұмыс жасаған екен, Диоген жасанды ақша жасады деген айыппен Синоп қаласынан қуғындалады. Сөйтіп антик дәуірінде өнер мен мәдениет гүлденген Афина қаласына келіп, қаладағы көптеген мәдени дәстүрлер мен сенімдерді сынға алады. Ол өзіне Гераклитті үлгі етіп, "ізгілік теорияда емес, әрекетте көрінуі керек" деген ұстанымды жақтайды. Ол өзінің қарапайым тұрмыс стилі мен әрекеті арқылы жемқорлық пен былыққа батып, тығырыққа тірелген қоғамның құндылықтары мен билігін сынайды. Ол дәстүрге мүлде сай келмейтін тұрмыс кешіреді, сол арқылы өзін табиғат бойынша өмір сүруші санайды. Ол өзін Космополит есептеп, бір өңірдің емес, бүкіл әлемнің азаматымын деп жариялайды. Оның Антисфеннің соңынан ергені және оның "адал иті" болғаны туралы талай ертегі бар. Диоген кедейліктегі ізгілік ережесін жасады. Ол қайыр сұрап күн көрген және базардағы бір үлкен қыш күбіде - грек пифосында ұйықтаған. Ол өзінің философиялық біртүрлі қылықтарымен танымал болды. Ол Сократты Платонша түсіндіруге қарсы шықты, талқылауларда ол тамақ жеп, Платон лекциясына кедергі келтіруге тырысады. Ол сондай-ақ әлеуметтік орындарда, және б.з.д. 336 жылы өзін іздеп келген Ұлы Ескендірдің өзін мазақ етеді. Кейін Диогенді қарақшылар ұстап алып, құл ретінде сатып жібереді, сөйтіп ол Коринф қаласында тұрақтайды. Онда ол киниктер философиясын Фивандық Кратетке үйретеді, Кратет оны аса маңызды грек философиялық ағымы болған стоицизм негізін қалаған Китиондық Зенонға үйретеді. Диогеннің жазбалар қалдырғаны анық емес, тек Диоген Лаэртстің «Ұлы философтардың өмірі, ілімдері және нақылдары» кітабында, және басқа дереккөздерде Синоптық Диоген өміріндегі кейбір анекдоттар (chreia) жазып қалдырылған. Дереккөздер
Дихотомия

Дихотомия (: , «екіге» + , «бөлу») — тұтастықты екі бөлікке бөлу, кейін бөліктерді тағы да екіге бөлу. Өсімдіктердің Дихотомиясы — бұтақтану — ось екі жаңа бұтаққа бөлінеді, әдетте бірдей дамиды. Дереккөздер
Рух

Рух - кең мағынада сана, психикалық іс-әрекеттің жоғарғы формасы, тар мағынада ойлау ұғымымен бара-бар. Кей жерлерде адамның ішкі жан дүниесін, жанын білдіреді. Дереккөздер bn:মন de:Geist eo:Menso es:Mente et:Vaim (mens) fi:Mieli fr:Esprit ia:Mente it:Mente ja:心 nl:Geest pl:Umysł pt:Mente ru:Дух (философия) scn:Spirtu sq:Mendja zh-min-nan:Sim
Дхарма

Дхарма - үнді діндеріндегі негізгі концепцияның бірі. Дхарма сөзінің аударма эквиваленттін басқа тілдерде табу қиын. Нақты ол "қолдайтын, көмек беретін" деп аударылады (санкриттік түбір "дхар" - қолдау). Басқа аспекттен қарағанда, "дхарма" дегеніміз тұрмыстың ажырамас бөліктері. Дхармаға антоним ұғым адхарма деп аталады. Дереккөздер
Джон Дьюи

Джон Дьюи (1859-1952) - американдық философ. Прагматизмнің белгілі өкілі. Прагматизмнің жаңа варианты - инструментализмді құрушы. Теорияның ақиқаттылығы оның тиімділігінде, тәжрибедегі көрінісінде деген пікірді ұстанады. Дереккөздер
Евгений Дюринг

Евгений Дюринг (1833- 1921) - неміс философы, экономисті философия саласында - позитивизмді, анайы материализмді, ашық идеализмді құрастырған - эклектик. Саяси экономия саласында және социологияда - кіші буржуазиялық идеологияны насихаттаушы. Мамандығы - заңгер. Берлин университетінің доценті болған. Дюринг "Шынық философиясының" өзіндік жүйесін жасап жаңаша ойлау тәсілін табуға талпынды. Философияны түбегейлі ақиқат туралы априорлық ілім деп есептді. Дюрингтің пікірінше, дүниенің ақыры жоқ әйтсе де оның кеңістіктегі абсолтюттік тыныштықтан өрбитін бастауы бар. Тыныштықтан қозғалысқа көшуді Дюринг материяға тән әлдебір "механикалық күштің" әсері ретінде түсіндірді. Осылайша ол "алғашқы түрткі" идеясын айналы өтуге, сонымен қатар козғалысты материяның ажырамас белгісі ретінде түсіндіретін көзқарастан жалтаруға тырысты; уақытты кеңістіктен және материядан бөлек қарастырғысы келді. Ол әлеуметтік теңсіздік, қанау мен кедейшілік зорлықтан туындайды дейді. Қоғамдағы жаңарулардың әлеуметтік төңкерістерсіз жүзеге асуын жақтап, марксизмнің саяси экономикасына, материалистік диалектика мен ғылыми социализм жөніндегі тұжырымдарына қарсы шыұты. Оның идеясы немістің социал-демократтарының арасында қолдау тапты. Осыған орай Ф. Энгельс Дюрингтің көзқарасын сыни тұрғыдан талдап, теріске шығаратын "Анти-Дюринг" атты еңбегін жазған. Дереккөздер Дереккөздер
Евбулид

Евбулид - ежелгі грек философы - ойшыл, мегар мектебінің өкілі. Сезіммен қабылданған заттар мен құбылыстар ақиқаттан алыс, тіпті шындық қайшылыққа толы сондықтан оны танып білу мүмкін емес деп дәлелдеуге талпынды. Дереккөздер
Евгемеризм

Евгемеризм - ежелгі патшаларды құрметтеу, оларды кұдай дәрежесіне көтергендіктен дін шықты дейтін ілім. Дереккөздер de:Euhemeros en:Euhemerus fi:Euhemeros fr:Évhémère nl:Euhemerus no:Euhemerus sv:Euhemeros
Евгеника

Евгеника - биологияның адамды генетикалық әдістермен жақсарту мүмкіншіліктерін баяндайтын саласы. Алғашқы селекциялық Евгеника, (1900-1930 жж.) күшпен көбейту немесе кейбір «тандамалы» нәсілдерін сақтап қалу мақсатында жеке бір адамдарды стерилизациялауға негізделген әдістерді ұсынады. Осы заманға онтайлы евгеника дәл адамгершілік, әдептілік қатынасында адамның генофондық сақтау үшін, денсаулығын жақсартып өмірін ұзарту үшін гендік инженерияға үміт артады. Евгеника— адамның түқымқуалаушылығы және оны жақсарту жолдары туралы адам генетикасы мен медициналық генетиканы пайдалануға шақыратын ілім. Евгениканың кейбір бағыттары нәсілшілдік пен «өлеуметтік дарвинизм" ағымдарының теріс идеяларын пайдалана отырып, адамдардың мәдени теңсіздігі олардың психо-физиологиялық айырмашылықтарына байланысты және адамдардың "жаңа тұқымын" шығару керек деген антигумандық кағидаларды ұстанған. Бірақ Евгениканың және оның жаңғыртылған қазіргі бағыттарында көптеген маңызды адамдық мәселелер көтерілген. Неоевгениканың өкілдері (П.Рамсей, Ч.Фрэнкель, Дж. Ледерборг, Д. Рорвик, М. Эбон және т.б) тұқымдық инженерияның қойған жаңа мәселелеріне назар аударады. "Жасалып жатқан адам" еңбегінде Г.Рамрсей зиянды түқымдық мутацияларға қарсы күрес қажеттігін алғай қойды, сонымен бірге ол адам "фенотипін" жөндеу, жасанды пробиркалық нәресте, тұқымдық бақылау калық, демографиялык кысымды азайту мәселелерін гуманизм мен этика талаптарына сай шешуді қалайды. Ч.Френкель "Евгеника елесі" деген мақаласында биомедициналық биоэтикаға тәуелді болуын жақтап, жаңа евгеникалық жобалардың құндылықтарынан лашақтамауын қолдайды. Бірақ адамдарды генетикалық жолмен модификациялау көптеген гуманитарлық және этикалық қиындықтармен кездесті. М. Эбон "Адамда клондау; тамаша жаңа үміт немесе жаңа үрей" еңбегінде бұл мәселеге үлкен байыппен қарауға шақырады. Евгениканың қағидаларын алғаш белгілеп берген - Ф.Гальтон. Өзінің "Таланттың тұқым қуалаушығы" атты кітабында мықты еркектер мен дені сау әйелдер арасындағы неке ақыр аяғында дарынды нәсілдің пайда болуына алып келеді деп болжады. 1926 жылы негізі қаланған американдық евгеникалық қоғам Гальтон теорияларын қолдады. Дереккөздер
Радостан шыққан Евдем

Радостан шыққан Евдем (б.д.д. IV ғ. 2 жартысы) - ежелгі грек философы. Перипатеттік мектептің өкілі, Аристотельдің оқушысы және досы; Аристотельдің мұрагері ретінде схоларх Ликей қызметіне Теофрастпен қатар үміткер болған. Дереккөздер
Книдстік Евдокс

дің теорияларына негізделген Евдокстың ғалам моделіндегі 27 сфераның алғашқы төртеуін көрсетеді. Әрбір шардың өз айналу өсі бар және бұл өстер планеталар күрделі қозғалыс жасау үшін бірге жұмыс істейді (бұл мысалда Ай көрсетілген). Олардың жұмыс принципі гироскоптың жұмысына ұқсас. Ескерту: Диаграммадағы өстердің орындары тек көрнекі мақсаттарға арналған және нақты геометриялық формулаларға сәйкес келмейді.]] Книдстік Евдокс (еж.-грек. Εὔδοξος, лат. Eudoxus; б.ғ.д. 408-355 жж.) — ежелгі грек астрономы, дәрігер, философ және математик, заңгер. Ол Архитас пен Платонның шәкірті болды. Оның барлық түпнұсқа туындылары жоғалған, дегенмен кейбір фрагменттері Гиппархтың Арат пен Евдокс құбылыстарына түсініктеме кітабында сақталған. Битиниялық Феодосийдің сфералары Евдокстың жұмысына негізделген болуы мүмкін. Евдокстың ізденістері негізінен Платонның ілімін өңдеп оның идеялар дүниесін материалдық болмыспен жақындастыруға талпынған. Книдстік Евдокстің планеталық қозғалыс моделі Аристотельдің жерді центр еткен сфералы космологиялық идеясына зор ықпал еткен. Дереккөздер
Еврейлік философия

Еврейлік философия - алғашқы кезінен және қазіргі кезге дейін дін философиясы болып табылады. Александрлік еврейлердің философиясын ерекше орын алатын жақсылық идеясын эллинистикалық ұғыммен байланыстыра дамытқан Талмудта көрсетілген, оған дейін Галахта ескерілетін. Гаггад мәтіндері негізінде терең түсінік тудырған дін заңдарының жинағы мен інжілдегі жаңа түсіндірме. Дереккөздер
Ішкі үйкеліс

Ішкі үйкеліс - # Тұтқырлықты қараңыз. # Сұйықтар мен газдардың бір бөлігінің екіншісіне қатысты орын ауыстыруына кедергі жасау қасиеті; # Қатты денелердің пластикалық деформация кезінде энергияны қайтымсыз жұту қасиеті. Дереккөздер Ортаның кедергісі
Еуропалық философия

Еуропалық философия — бастауын гректерден алады, өйткені олар сол кездегі ойлау әдістерін (ғылым, философия) меңгеріп қана қойған жоқ, сонымен бірге ескі әдістерді (логикалық әдісті) кеңейтіп алғашқы рет гректің ойлау жүйесін құрды. Дереккөздер
Су әкету

Су әкету - пайдаланылған суларды елді мекендер мен ендіріс орындарынан аластату үшін жасалатын санитарлық шаралар және техникалық кұрал-жабдықтардың жиынтығы. Дереккөздер Тағы қараңыз * Санитарлық торап
Анамнез

Анамнез - адаммен тиімді жұмысты ұйымдастыру мақсатында әртүрлі әдістермен алынған ол жөніндегі мағлұматтардың жиынтығы. А. ең алғашында медициналық психологияда қолданылған болатын. Психологияның осы саласының өкілдері кездің өзінде объективтік А. – ауру адамның айналасындағы адамдардан алынатын мағлұматтарды және субъективтік А. – ауру адамның өзінен алынатын мағлұматтарды бөліп көрсеткен. Қазіргі кезде А. ұғымы медициналық психология шеңберінен шығып, ауру процесімен байланысынан босап, адамның жеке-дара даму тарихы деген ұғымның синонимі ретінде қолданылады. Анамнез ұғымының медицинадан алынуы, оның әдістерінің психологияға тікелей ауысуы қажет деген сөз емес. Мысалы, мектеп психологі баламен жұмыс жасағанда, ол жөнінде негізгі ақпаратты жақындарынан, ең алдымен ата-аналарынан алады. Психологияда анамнездік мағлұматтарды алудың бірнеше түрлері бар: Объективті анамнезде мектеп психологі бала жөніндегі мәліметті ата-анасынан, мұғалімінен және т.б. жақын адамдарынан алады. Субъективті анамнезде әңгімелесу баланың өзімен өтеді. Қосымша ақпараттарды – құжаттар, медициналық карталар, мінездемелер, ведомостар, оқу үлгерімі, күнделіктер, баланың іс-әрекет нәтижелерін зерттеу. Тәжірибелі психологтың негізгі міндеті – психикалық дамудың бегілі бір жолын анықтайтын факторларды, яғни бала өмірінің мәнді оқиғалары мен жағдайларын және олардың психиканың өзгеруіне әсер ету дәрежесін табу. Түрлері Ауру анамнезі — аурудың басталуы, аурудың басталу сәтінен бастап емдеу сәтіне дейінгі белгілердің динамикасы, науқастың осы аурумен байланыстыратын факторлары, қандай зерттеулер және қандай ем жүргізілгені, нәтижелер және т.б. болды. Өмір анамнезі — бұрын берілетін аурулар, әртүрлі органдар мен жүйенің созылмалы патологиясы, хирургия, жарақаттар және т.б. Сондай-ақ ол қайда және қандай жағдайда өмір сүреді. Гинекологиялық анамнез — гинекологиялық ауруларды және әйел жыныс мүшелеріне операцияларды, етеккір циклін, оның ерекшеліктерін, мерзімділігін, ауырсынуын және т.б. кейінге қалдырды. Отбасылық анамнез — қан туыстарында, тұқым қуалайтын ауруларда және т.б. ұқсас симптомдардың болуы. Дереккөздер Сілтеме * [http://gi5.ru/1-anamnez-i-osmotr-ginekologicheskix-bolnyx.html Анамнез и осмотр гинекологических больных]
Волюта

екі волютамен|right|150px]] Волюта - спираль тәріздес шиыршықталып, ортасы дөңгелене біткен архитектуралық бөлшек. Волюта (латын. voluta — шиыршық, қошқар мүйіз) бұйра немесе шиыршық түріндегі өрнекті әшекей; иониялық колонна капителінің өзіндік ерекше бөлігі (қараңыз: капитель). Дереккөздер es:Roleo
Есет Әукебаев

Есет Әукебаев(1921-2008) 23 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданының Теректі ауылында туған. 1940 жылы қазан айында Қызыл Армия қатарына шақырылған. Забайкал майданының Халхын Гол (Моңғол Халық Республикасы) аумағындағы кеңес әскерлерінің құрамында моторлы атқыштар полкының рота саяси жетекшіл, осы полктің комсоргі болған. 1944 жылы мамырда шекара әскеріне ауысқан. 1956 жылдың шілдесіне дейін Забайкал, Шығыс шекара округтерінің шекара отрядтарында қызмет атқарған. Жұмыс баспалдағы Әскери атағы — полковник. Әскерден босаған соң «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде (1956—1969) әдеби қызметкер, әдебиет пен өнер бөлімінің меңгерушісі, редакциялық алқа мүшесі, республикалық «Жазушы» баспасында Бас редактор (желтоқсан 1969 — қараша 1984) болып істеген. 1963 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Алғашқы өлеңі 1937 жылы Зайсан аудандық «Социалды жол» газетінде жарияланған. Шығармалары Алғашқы кітабы — «Сақшы сыры» (1954). Бұдан кейінгі кітаптары: * «Таң шапағы» (1966) * «Досыма хат» (орыс тілінде, 1968) * «Асқар таулар» (1973); * «Бірлік бәйтерегі» (орыс тілінде, 1977), * «Кеңшілік» (1980), * «Өмір — бақыт» (1983), * «Күн мен көлеңке». Сонеттер (2000). Жетістіктері Медальдері мен ордендері: * Екінші дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені * «За боевые заслуги», «Забезупречную службу», «За доблестный труд» медалі * «Халхын Голдегі жеңіс» (Моңғол Халық Республикасы) медалі Басқа да марапаттары: * екі рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған. * Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Дереккөздер
Андерайтинг

Андерайтинг - акцияны сақтандыру мақсатында, андерайтер іске асыратын қауіп мүмкіндігін бағалау. Дереккөздер Сілтеме *[http://www.investopedia.com/terms/u/underwriting.asp Underwriting explained on Investopedia ]
Су жүргізгіш

Су жүргізгіш, суқұбыр - сумен қамтамасыз ету, яғни табиғи көздерден су алу, оны тазарту, тасымалдау, тұтынушыларға, халыққа, өндіріс мекемелеріне т.б. жеткізу үшін қолданылатын инженерлік құрылғылар мен қондырғылар кешені. Дереккөздер
Қамқорлық

Қамқорлық - Хайдеггердің экзистенциализмінде болмыс тіршілігі, адам тіршілігі болып табылады. Қоршаған дүниеге қатынаста тіршілік деп алаңдаушылықты, ал адамға қатынаста қамқорлықты атайды. Дереккөздер vi:Lo âu
Райымқұл Әутәліпов

Райымқұл Әутәліпов 1923 жылы Павлодар облысының Ертіс ауданы, Тоқты ауылында туған. 1943 жылы Қазақ мемлекеттік университетіне оқуға түскен. Оны аяқтағаннан кейін бірнеше жыл бойы Ақмола және Қарағанды облыстық газеттерінің редакцияларында, Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор, мектеп директоры, Алматы радио хабарлары торабының тілшісі қызметтерін атқарған, Қарағандыдағы облысаралық Жазушылар одағының қазақ әдебиеті секциясын басқарған, 1959-1961 жылдары КСРО Жазушылар одағы жанындағы Жоғары әдебиет курсында оқыған. Ақын жолы Мектепте жүрген кезінен өлең жаза бастаған. Кейіннен бірыңғай прозамен айналысқан. «Әке досы» әңгімесі «Дружба народов» журналында 1957 жылы (6-санында) жариялайды, сонымен бірге осы әңгіме «Қазақ жазушыларының әңгімелері» атты жинаққа да енді. «1941 — 1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы еңбектегі ерліғі үшін» медалімен марапатталған. Шығармалары *Әке досы. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1956; *Алтын жемісті алқап. Повесть. ҚМКӘБ, 1959; *Қыр әңгімелері. А., ҚМКӘБ, 1961; *Той тар қар. Повесть. А., «Жазушы», 1965. Дереккөздер
Қызғаныш

Қызғаныш - адамның басқа тұлғаның әрекетіне, мүлкіне, көзқарасына қайшылық сезімінің басым болуы, қабілет-қарым, жетістік, бақытын көре алмауы. Өз сезімін ашу жолында қызғаныш иесі, өз тұжырымын қарсыласына түрлі жолдармен жеткізеді: жетістіктің қулық-сұмдықпен, жеңілдікпен келгендігін тілге тиек етеді, қабілетінің ойдан шығарылған дүние екендігін тілге тиек етеді. Егер тұтас ұжым қызғанышқа тап болса, онда оның әлеуметтік, саяси салдары қатерлі болар еді. Дереккөздер ar:حسد bg:Завист br:C'hoantegezh ca:Enveja cs:Závist da:Misundelse de:Neid el:Ζήλια en:Envy eo:Envio es:Envidia fa:حسادت fi:Kateus fr:Envie hr:Zavist io:Envidio is:Öfund it:Invidia ja:嫉妬 la:Invidia lt:Pavydas nl:Jaloezie (gevoel) no:Misunnelse pl:Zazdrość pt:Inveja ro:Invidie ru:Зависть sk:Závisť sr:Завист sv:Avundsjuka ta:பொறாமை tl:Inggit uk:Заздрість zh:羨慕
Жауынгерлік дайындық

Жауынгерлік дайындық — әскери қызметшілердің жеке категорияларын, әскери бөлімшелерді, бөлімдерді, құрамаларды, штабтарды соғыс қимылына дайындап, тыл органдарын әскерді жабдықтай білуге үйрету. Жауынгерлік дайындық қорғаныс министрінің бұйрықтары мен нұсқауларына, ережелер мен жарғылардың талаптарына сәйкес жүргізіледі. Дереккөздер
Ғалым Қалибекұлы

Ғалым Қалибекұлы (29 наурыз 1963, Шыңжаң, Алтай аймағы, Көктоғай ауданы, Қарабұлғын ауылы) — ақын, халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының иегері, Қазақстан Жазушылар одағының төраға орынбасары. 1979–1981 жылдары Алтай аймақтық техникумында оқыды. 1984—1986 жылдары «Алтай газетінде» тілші, бөлім редакторы( 1987 –1993 жылдары «Партия тұрмысы» журналында бөлім редакторы, суретші болып қызмет атқарды. 1989 — 1991 жылдары Шыңжаң педагогикалық институтында қытай тілі мамандығы бойынша сырттай оқыды. Шыңжаң Жазушылар одағының, Шыңжаң Аудармашылар одағының мүшесі. 1983 жылы тұңғыш өлеңі «Іле өрендері» газетінде жарияланған. 1993 жылы Қазақстанға оралды. Шығармалары * Шерлі домбыра. Өлеңдер мен поэмалар. «Қазақстан», 1997; * Бозжусан. Өлеңдер мен поэмалар. «Ақбота-Ш», 2002; * Өмір-ай! Әңгімелер мен хикаяттар. «ҚазАқпарат», 2002. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENTҚ&ID827 ҚАЛИБЕКҰЛЫ ҒАЛЫМ]
Жауынгерлік дайындық әдістемесі

Жауынгерлік дайындық әдістемесі — әскерлерді окытып-үйретудің әдістері мен тәсілдері. Жауынгерлік дайындық әдістемесі барлық тәсілдерді окытуға тән әдістер карастырылатын жалпы әдістеме және тек жекелеген пәндерді оқытуға ғана тән (мысалы, саптық, тактикалық дайындық әдістемесі) жеке әдістеме болуы мүмкін. Жауынгерлік дайындык сабақ (негізінен, практикалық), жаттығу, үйрету, жиындар арқылы жүргізіледі. Жауынгерлерді оқыту мен тәрбиелеу біртүтас басшылық ұстанымы негізінде бір-бірімен тығыз байланыста жүргізіледі: бөлімдер мен бөлімшелердің үнемі жауынгерлік дайындықта болуын қамтамасыз етуді жетілдіру, әскерді соғыс жағдайындағы кажетті талаптарға үйрету. Дереккөздер
Әше Қазы хан

Әше Қазы хан 1951 жылы 10 қыркүйекте дүниеге келген. 1980 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін, 1997 жылы Қазақстан мемлекеттік Басқару академиясының экономика факультетін қызыл дипломмен бітірген. 1967—1989 жылдары аудандық, облыстық, республикалық басылымдарда, «Мектеп», «Жазушы» баспасында жұмыс істеген. Жұмыс баспалдағы 1989-1995 жылдары «Сөзстан» баспасының директоры, 1995 — 1996 жылдары «Қазақ энциклопедиясында» Бас редактордың өндіріс жөніндегі орынбасары, 1996—1999 жылдары «Бухгалтерлік есеп және аудит» журналында Бас редактордың орынбасары, 1999 — 2003 жылдары республикалық «Ара-Шмель» журналының Бас редакторы болып қызмет еткен. Еңбегі «Айшуақ әлем» атты мысал, аңыз, әңгімелер кітабы, «Материктердің физикалық географиясы» атты аударма («Мектеп», 1984), «Енді қайттім» сықақ әңгімелер («Жазушы», 1987), «Тәтті қауын» (1987), «Аялы алақан» («Қайнар», 1988), «Өзімнен де бар» атты сықақ әңгімелер мен повестер жинағы (1990), «Аспан мен ханзада және басқалар туралы» аудармасы (1992, «Рауан»), «Сөз сүйектен өтеді» сатиралықмақал-мәтелдері, «Мұқанның мысқылы» (1997), «Сүйген жан кешірімді» (1996), «Сам виноват» (1996, орыс тілінде, «Сөзстан»), «Күлкі көңіл көркі» (2003) атты кітаптары жарық көрді. 1989—1990 жылдары елімізде «Құран-Шариф» кітабын бастырған. «Иман шарт», ақ құранды аударған. «Мың жылғы арман», «Ағылшынша-орысша-қазақша дипломатиялық терминдер», «Қазақша-ағылшынша-орысша дипломатиялық терминдер» атты қосарланған кітабы 2007 жылы «Сөзстан» баспасынан жарық көрген. Жетістіктері 1998 жылы Қазақстан Журналистер одағының сыйлығын алды.«Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2006). Дереккөздер
Китийлік Зенон

Китийлік Зенон (333-262 б.э.д) - ежелгі-грек философы, стоицизм негізін қалаушы. Зенон, китийлік (б.з.б. 336 – 264 ж.ш., Кипр аралы) – ежелгі грек философы, стоялықтар мектебінің негізін қалаушы. Кратестен, Мегар мектебінің өкілі Стилпоннан, сондай-ақ, Платон академиясындағы философтардан оқыған. Б.з.б. 308 ж. Афинада өзінің мектебін ашады. Бізге Зенон шығармаларының тек үзінділері ғана жеткен. Ол адамның жеке басының іштей тәуелсіз болуын ғылыми тұрғыдан негіздемекші болды. Зенон этиканы физика, яғни табиғат жөніндегі ілім негізінде құрды. Гераклит секілді ол да дүниенің негізі от деп, оны құдіретті логоспен барабар деп санады. Дүниені қажеттілік немесе фатум билейді, бірақ дүниенің өзі құдіреттің лебі таралған тұтас тіршілік деп ұйғарды. Адам мінез-құлқында адамның жеке қимыл-әрекетін анықтайтын әуестену, жан қимылы бірінші болып саналады. Зенон қоғам жайындағы ілімінде дүниежүзілік мемлекеттің қалыптасуын бейнелейтін космополиттік көзқарасты дамытты. Дереккөздер
Зенон Сидоннан

Зенон Сидоннан - эпикурлық философ; Афина мектептерінің негізін қалаушы. Оның кейбір еңбектері Цицерон шығармаларының құрамында деп саналады, өйткені Цицерон оның тыңдаушысы болған.«De natura Deorum» еңбегі - индуктивті түйіндерден тұрады. Дереккөздер
Жай-бастауыш етіс

Жай-бастауыш етіс - кейбір ғалымдар (Б.Д. Рабинович) етіс категорияларын түрліше түсіндірудің салдарынан дәстүрлі белінетін жай және ырықсыз етістен өзгеше. Орыс тілінде ырықсыз - бастауышты немесе бастауышсыз қатар бөліп көрсететін етіс тұлғасы. Дереккөздер
Жай етіс

Жай етіс - субъективті-объективті катынастарды білдіретін етістің грамматикалық категориясында активті, негізгі етістік морфологиялық бастапкы тұлғасы, онда іс-қимыл субъектісі, мысалы, орыс тілінде атау септігінде болып, бастауыш кызметін атқарады. Дереккөздер
Когезия

Когезия – молекула аралық өзара әсерлесу күштерімен, олардың арасындағы химиялық байланыстармен және осы бөліктердің бүтін біреуге құралуына әкелетін үлкен мықтылықпен шартталған дене бөліктерінің бір-бірімен тіркесуі. Оларды басқаруды оқып-зерттейтін оптика бөлімі. http://www.google.kz/imgres?imgurlhttp://www.thetastroy.ru/sites/default/files/%2525D0%25259A%2525D0%2525BE%2525D0%2525B3%2525D0%2525B5%2525D0%2525B7%2525D0%2525B8%2525D1%25258F.jpg&imgrefurlhttp://www.thetastroy.ru/content/kogeziya&h369&w200&tbnid799mkjBoIbOZlM:&docidhrvhe7yv_gAkbM&itg1&eiQR4_Vr6KMOT7ywPsr4GYAg&tbmisch&ved0CBsQMygAMABqFQoTCP6uvdvJgMkCFeT9cgod7FcAIw Дереккөздер
Қапез Байғабылұлы

Қапез Байғабылұлы (1896, Алматы облысы, Райымбек ауданы, Ақтоғай ауылы – 1939, Коми АКСР, Ухта қаласы) – қазақтың белгілі әнші-композиторы, сталиндік саяси қуғын-сүргін құрбаны. Өмірбаяны Қапез Байғабылұлы Ұлы жүздің Албан тайпасы Бозым руынан шыққан. Жасынан өлеңге, ән айтуға әуестеніп, шығармашылыққа ден қояды. Бастапқы сауатын ауыл молдасынан ашып, 15-17 жасында ұйғыр Сауытақын және Шәршікен деген жолдастарымен бірге Стамбұл медресесіне оқуға барады. Оқуын тәмамдап, Жетісу өңіріне оралып, ағартушылық қызметке кіріседі. Осы аймақта бірнеше мектеп ашып, халықты сауаттандыру ісімен айналысады. Сонымен қатар, әншілік өнерін де ұмытпай, өзінің шығармашылық жолын жалғастырады. Қоғамдық қызметі 1931-1933 жылдардағы ашаршылық кезеңінде "Облатком" деп аталған 60 үйлі ауылдың тұрғындарын аштықтан аман алып қалуға атсалысады. Ұйымдастыру қабілеті жоғары, жұртқа жақсылық жасауды көздеген тұлға ретінде елге танымал болады. Саяси қуғын-сүргін құрбаны 1937 жылы Қапез Байғабылұлына "халық жауы" деген жалған айып тағылып, тұтқынға алынады. 1939 жылы Коми АКСР-інің Ухта қаласында атылып, қайтыс болды. 1958 жылы ақталды. Шығармашылығы Қапез шығыс халықтарының қисса, дастандарын жақсы меңгерген, әрі қазақ халқына өзіндік мәнді әндер қалдырған композитор ретінде белгілі. Оның "Ай-қай", "Дүние-ай", "Меркі" деген үш әні 1990 жылы Ж.Кәрменов құрастырған "Халық әндері мен халық композиторларының әндері" жинағының 1-томына енгізілген. Бұл әндер өз мазмұны мен пішіні жағынан ерекшеленіп, халқымыздың рухани мұрасына қосылған маңызды шығармалар болып табылады. Естеліктері Қапез Байғабылұлының есімі Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Тоғызбұлақ орта мектебіне берілген. Дереккөздер
Қапсалаң

Қапсалаң - (1722 ж.ш., Жамбыл ауданы, қазігі Жайсаң ауданы — 1815 ж.ш.) — батыр. Тегі Дулат руының Ботбай тармағынан шыққан, Семен батырдың үлкен ұлы. Қапсалаң жас шағында қалмақ - тардың қолына түсіп, зынданға қамалады. Амалын тауып зынданнан шығып, қалмақтың әскер басының жүйрік атына мініп, өзін арқанмен сүйреп еліне алып келеді. Елге келіп қол жинап, қалмақтарды Жетісудан жоңғар қорғанына дейін кері шегереді. Қапсалаң батырлығымен қоса, билікке де араласып, 1798 ж. Ташкентте Ботбай руының атынан сөз алған. Ол Қастек өзені бойына жерленген. Дереккөздер
Мәнділік

Мәнділік - ұғым мен түсінікті тану, мойындау, оның логикалық «мүмкіндігі» құндылықтар көзқарасы ыңғайында сарапталады, материалдық шынайылық қандай да бір ой-тұжырым, пайым-пікірмен жарыққа шығады. Мән-мағына, ахуал-жағдай, түйін-жайлар барлығы өзіндік мәні бар алғышарттар. Дереккөздер
Сұлтан Қалиев

Сұлтан Қалиев - 1943 жылы 1 мамырда Жамбыл облысы, Жамбыл ауданында туған. 1961 жылы Жамбылдағы Абай атындағы педагогикалық училищені, 1967 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген. Еңбек жолын Жамбыл облысы Шу ауданының N961 8 жылдық мектебіне мұғалім болудан бастаған. 1967—1973 жылдары Қазақ радиосының музыка, балалар редакциясының редакторы, аға редакторы. 1973—1991 жылдары «Балдырған» журналының жауапты хатшысы, 1991 жылдан зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін «Ұлан» газетінің бас редакторы болды. Негізінен балалар поэзиясы, сатиралық жанр саласында еңбек етеді. Жекелеген өлеңдері орыс, украин, өзбек, грузин, түрікмен, қарақалпақ, Әзірбайжан тілдеріне аударылып, «Сәлемсаған, мектебім» атты кітабы 1983 жылы Фрунзе қаласындағы «Мектеп» баспасынан қырғыз тілінде жарық көрді. Оның аударуында қазақ тілінде С.Маршактың «Ақымақ тышқан туралы ертегі» (1973), С.Михалковтың «Степаағай» (1978), Р.Ғамзатовтың «Менің атам» (1969, 1982) поэмалары, Р.Киплингтің бірнеше ертегісі «Пілдің баласы» деген атпен (1983), Бақытжан Момышұлының «Мен әлі сәбимін» повестері мен әңгімелері (1984), «Жанымның жарық жүлдызы» романы (1985) жеке кітап болып шыққан. Сондай-ақ Я.Колас, А.Барто, Я.Бжехва, Дж.Родари, Я.Аким, Б.Заходер, Қ.Мүхамади, Қ.Тәңірқұлиев, Б.Асаналиев, т.б. өлеңдерін аударуға қатысқан. «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970), «ҚР тәуелсіз дігіне 10 жыл» (2001), «Астананың 10 жылдығы» (2008), «Ерен еңбегі үшін» (2008) медальдарымен марапатталған. ҚР Жастар одағы мен Журналистер одағының Б.Бұлқышев атындағы сыйлығының лауреаты (1997). «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» атағы берілген. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1981), ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Құрмет грамотасымен (2000), Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1981), ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен (2003) марапатталған. «Балалық шақ досы» — «Друг детства» бірінші ұлттық байқауы-ның жеңімпазы (2007). Жамбыл облысы, Жамбыл ауданының Құрметті азаматы (2003). Шығармалары *Сыныққа сылтау. Мы салдар. А., «Жазушы», 1967; *Өлеңдер. Балаларға арналған. А., «Жазушы», 1968; *Дүрбі. А., «Жазушы», 1970; *Қасиетті тақия. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1972; *Төлебай Әжімов. Очерк. А., «Жазушы», 1973; *Сәлем саған, мектебім. А., «Жазушы», 1975; *Кішкентай астрономдар. А., «Жалын», 1977; *Теміртесер. Сықақтар мен мысал дар. А., «Жазушы», 1979; *Бақыт деген не? А., «Жазушы», 1980; *Мен мектепке барамын. А., «Жалын», 1982; *Баспалдақ. А., «Жалын», 1984; *Әйт, шу, тұлпарым. «Жалын», 1986; *Скачи, мой ар та мак. «Жалын», 1989; *Қандай болып өсемін. «Балауса», 1994; *Айналама қарасам. «Балалар әдебиеті», 2003; *Бақытқұсы. Ертегілер. А., «Аруна», 2007; *Қайсысы күшті? Өлеңдер, ертегілер, жүмбақтар, жаңылтпаштар, санамақтар. А., «Раритет», 2008. Дереккөздер
Жауынгерлік дайындық жоспары

Жауынгерлік дайындық жоспары — ҚР ҚК, әскер (күштер) салалары мен арнайы әскерлердің ұрыстық дайындық бағдарламасы, сонымен катар оку шараларын материалдык-техникалық камтамасыз ету негізінде бөлімшелерді, бөлімдер мен құрамаларды ұрысқа жаттықтыру, жеке құрамды оқыту мен тәрбиелеу жөніндегі шаралар жүйесінің кызметтік құжаты. Белгіленген тәртіп бойынша әку кезендерінде (кысқы және жазғы) бір жылға жоғарғы бастықтардың бүйрықтары мен директивалары негізінде жасалады. Жауынгерлік дайындық жоспары: *жаттығулардың, ұшырулардың, жиындардың, сабақтардың, офицерлермен, прапорщиктермен, мичмандармен, сержанттармен, старшиналармен, штабтармен, әскерлермен жаттығулардың өткізілу уакыттарын; *әскер саласы мен арнайы әскерлердің, бөлімдердің және тыл мекемелерінің ұрыстық және арнайы дайындықтары жөніндегі шараларды; *лагерьлік жиындар мен жаттығу орталықтарына бөлімдерді апару уақыттарын; *ұрыстық дайындық бойынша жарыстарды; *конференциялар мен жиналыстарды; *ұрыстық дайындыққа басшылық жөніндегі шараларын белгілейді. *Бригаданың (полктің), батальонның (дивизионның), авиациялық эскадрильяның, жеке ротаның жауынгерлік дайындық жоспары окыту пәндері бойынша жалпы және ай сайынғы (дүйсенбілік) сағат есептері беріледі; *командирлік, нұсқамалық-әдістемелік, үлгі сабақтарын өткізу күндері анықталады; *сабақ тақырыптары, оларды өткізу сағаттары, атыс жаттығулары, жүргізулері (ұшудың), барлық мамандықтардың міндеттері мен нормативтері және олардың орындалу мерзімдері атап көрсетіледі. Дереккөздер
Когеренттілік

Когеренттілік - қосылған кезде пайда болған бірнеше тербелмелі немесе толқындық процестердің кеңістікте және уақыт бойынша үйлесімді өтуі. Когеренттік сәулелену Тербелісінде уақытқа тәуелсіз тұрақты фаза айырымы болатын электромагниттік сәулелену. Толқындардың когерентті көздері Уақыт бойынша тұрақты фаза айырымымен және бірдей жиілікпен тербелетін толқындар көзі. Когерентті тербелістер Уақыт бойынша тұрақты фаза айырымымен және бірдей жиілікпен өтетін екі немесе одан да көп гармониялық тербелістер. Дереккөздер
Ұйытқу

Ұйытқу - # жүйе қозғалысының күйін езгертетін жүйеге түсуші сыртқы әсерлер; # жүйенің күйін сипаттайтын қандай да бір физикалық шаманың ол жүйе тепе-тендік күйде болғандағы мәнінен ауытқуы. Дереккөздер
Автодидактика

Автодидактика ( - өзім + didactos - оқытылған) - оқу іс-әрекетінің субъекті қолданатын (өздігінен білім алу процесінде) және өнімді деп қабылдайтын, оның меңгерген оқу әдістері мен тәсілдерінің жиыны немесе жұйесі. Дереккөздер
Қараағаш (Жетісу облысы)

Қараағаш — Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл, Сарыбұлақ ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыөзек ауылынан батысқа қарай 23 км-дей жерде, жусан, ши аралас баялыш, күйреуік, бұйырғын басым өскен сұр, сортанды сұр топырақты қуаң далада орналасқан. Халқы Тарихы 1997 жылы дейін «Сарыбұлақ» қой тұқымдарын асылдандыру зауытының орталығы болған. Оның негізінде 1997 жылдан Қараағашта және округке қарасты Қазансу, Шилісу, Сарыбұлақ ауылында "Сарыбұлақ" өндірістік кооперативі және 2 жеке шаруа қожалығы құрылды. Инфрақұрылымы Орта, бастауыш мектептер, кітапхана, дәріхана, дәрігерлік амбулатория, 2 фельдшер-акушерлік пункт, мәдениет үйі, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Тербеліс

Тербеліс - уақыт бойынша қандай да бір дәрежеде қайталанатын қозғалыстар немесе процестер. Тербелмелі жүйе Әлсіз өшетін меншікті тербелістер жасауға қабілетті жүйе. Тербелмелі қозғалыс Уақыт бойынша қандай да бір қайталаушылығымен сипатталатын қозғалыс. Тербелмелі контур Тізбектей жалғанған конденсаторлардан, индуктивтілік катушкадан және резистордан тұратын электр тізбегі. Тербелмелі спектр Молекулалардағы атомдардың тербелісімен шартталған молекулалық спектр. Кристалдық тордың тербелісі Құрайтын бөлшектері тепе-тендік жағдайдың маңайында тербелетін қатты дененің ішкі қозғалысының негізгі түрлерінің бірі. Релаксациялық тербеліс Релаксациялық тербеліс –– диссипативты күштер маңызды роль атқаратын жүйеде пайда болатын автотербелістер. Үздікті тербеліс Үздікті тербеліс –– тербелмелі жүйе күйінің салыстырмалы баяу өзгерісі секірме тәріздеспен кезектесетін тербеліс. Еркін тербелістер Еркін тербелістер - тұрақты тепе-теңдік күйден жүйенің бастапқы ауытқуына ғана әкелетін сыртқы әсерлесу кезіндегі жүйеде пайда болатын тербелістер. Тербеліс синхронизациясы Тербеліс синхронизациясы - жиіліктері тең, еселік немесе бір-бірімен ықшамды қатыста болатын екі немесе бірнеше жүйелердің тербеліс ретін тағайындау және колдау. Тербелмелі кванттық сан Осциллятор энергиясын анықтайтын кванттық сан. Дереккөздер
Жауынгерлік дәстүрлер

Жауынгерлік дәстүрлер — жауынгерлердің арасында ұрпактан-ұрпаққа беріліп отыратын калыптасқан әскери салт-дәстүр мен ереже, мінез-құлық нормасы. Біздің әскерлердің жауынгерлік дәстүрлері өз халқына шексіз берілгендік, Отанға сүйіспеншілік, өз идеялары үшін табандылықпен күресу, жауға ымырасыз болу сияқты ең абзал жауынгерлік қасиеттерді қамтиды. Дереккөздер