Табула

Табула (орта грекше: τάβλη, тақта) — арнайы тақтада ойналатын грек-рим ойыны. Ол тікелей предшественник қазіргі заманғы нарды болып саналады. Тарихы ойнаған, және Агафий оны шамамен 530 жылы жазып қалдырған. Зенон (қызыл) сүйектерді өте нашар лақтырды: 2, 5 және 6 және сегіз дойбыны бір-бірден қоюға мәжбүр болды. Ал ереже бойынша мұндай жеке дойбыларды қарсылас жеңе алады. Роланд Дж. Остин. «Зенонның τάβλη ойынын» қараңыз.]] Севильялық Исидор Этимологиясына сәйкес, табуланы алғаш рет грек троялық соғысындағы атты сарбазы ойлап тапқан. «τάβλη» бізге дейін жеткен ең көне сипаттамасы Агафияның (б.з. VI ғ.) Византия императоры Зенонға (шамамен 474-475; 476-491) арналған еңбегінде берілген. Ол сүйекті лақтыра алмағаннан кейін Зенонның жағдайы күштіден өте әлсізге ауысатын ойынды сипаттайды. Осы сипаттама бойынша 19 ғ. ойын ережелерін қайта құрастыра алды. Ойын қазіргі нарды тақтасына ұқсайтын, әр жағында 12 ұпайдан тұратын 24 ұпайдан тұратын тақтада ойналды. Екі ойыншының әрқайсысында 15 дойбы болды және оларды үш сүйектің орамдары бойынша тақтаның айналасында қарама-қарсы бағытта жылжытты. Қарсылас тақтада тұрған дойбыларды бір-бірден жеңе алды. Мұндай дойбыны соғып, оны қайтадан ойынға енгізу және қозғалудан бас тартудың қазіргі ережелері болды. Қазіргі нарды ойынынан бір айырмашылығы – үшінші матаны қолдану болса, екіншісі – дойбыны бірінші нүктеден емес, тақтадан тыс ойынға енгізу. Агафияның суреттеуінде император Зенонның ақ дойбы (суретте қызыл), бір нүктеде жеті дойбы, үш нүктеде екеуі және екіде бір дойбы болған. Зенон үш сүйек лақтырды және олар 2, 5 және 6-ны тапты. Нарды ойынындағыдай, Зенон екі немесе одан да көп қарсыластың дойбысы орналасқан нүктелерге дойбыны жылжыта алмады. Үш дойбыны да қолданудың бір ғана жолы болды – екі дойбыдан тұратын үш топты түгел бөлшектеу, сөйтіп оларды қарсыластың жүрісіне осал ету. Табула, ең алдымен, ойынның дамуы болды Ludus Duodecim Scriptorum, оның орталығында тағы бір ұпай қатары болды. «τάβλη» сөзі әлі күнге дейін Грекияда нардыға қатысты қолданылады, сондай-ақ Түркияда (тавла ретінде) және Румынияда (үстел ретінде), бұл елдерде нард қала алаңдары мен кафелерде танымал ойын болып қала береді. Дереккөздер Көздері * Остин, Роланд Дж. Зенонның τάβλι′дегі пьесасы (анықталмаған) // Эллиндік зерттеулер журналы. — 1934. — Т. 54, No 2. — 202-205-б. — doi: 10.2307/626864. — JSTOR 626864. * Остин, Роланд Г. Роман үстел ойындары. II (ағылшынша) // Греция және Рим. — 1935. — Т. 4, жоқ. 11. — 76-82 б. — doi:10.1017/s0017383500003119. — JSTOR 640979. * Барни, Стивен А.; Льюис, В.Дж.; Жағажай, Дж. А.; Бергхоф, Оливер. Севильялық Исидордың этимологиясы. — Кембридж және Нью-Йорк: Cambridge University Press, 2006. — ISBN 978-1-13-945616-6. * Белл, Роберт Чарльз. Көптеген өркениеттердегі үстел ойындары. — Нью-Йорк: Courier Dover Publications, 2012. — ISBN 9780486145570. * Коукулес, Файдон. Vyzantinon Vios kai Politismos (анықталмаған). — Афинадағы Француз институтының жинағы, 1948. — 1-том. * ЛаПидж, Майкл; О'Киф, Кэтрин О'Брайен. Латын тілін үйрену және ағылшын тілін білу: Майкл ЛаПидж үшін англо-саксондық әдебиетті зерттеу. — Торонто: Toronto Publishing, 2005. — ISBN 978-0-80-208919-9. * Бай, Энтони. Грек және Рим көне ескерткіштерінің сөздігі. — Нью-Йорк: Д. Эплтон және компания, 1881 ж. Сілтемелер * [http://www.bkgm.com/variants/Tabula.html Табула қалай ойнайды] * [http://ablemedia.com/ctcweb/showcase/boardgames5.html Кестенің тарихы және ережелері]