kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Халықаралық бухгалтерлік стандарт

Халықаралық бухгалтерлік стандарт - бухгалтерлік есепті жүргізудің нарықтық және инфляциялық үдерістерді және олардың кәсіпорынның материалдық-өндірістік босалқы қорларын бағалауға ықпалын ескеретін жалпы ережелер түріндегі бағдары. Дереккөздер
Лепрозорий

Лепрозорий - алапес ауруының алдын алу, оған шалдыққан науқастардың жатқызылып немесе барып-келіп емделулерін, сол сияқты оларға жергілікті мекен-жайлары бойынша диспансерлік бақылау жүргізуге арналған, емдеу — аурудың алдын алу мекемесі. Дереккөздер
Рузиев Машур

Рузиев Машур (10.11.1902, Еңбекшіқазақ ауданы, Қаратұрықұ ауылы - өлген жылы белгісіз) - жазушы. 1929-34 ж. Орта Азия коммуниста университетінде оқып жүріп, сонда жұмыс істейді. 1934-35 ж. Орта Азия қызыл профессура институтында ректордың орынбасары, окытушы болды. 1940 жылдан Қазақстанда оку-ағарту, баспа орындарында жауапты кызметтер атқарды. Ол "Тоқташ тағдыры" (1966) повесть, "Түн мен күн" (1973) атты роман, "Қайтатуған ұйғыр халқы" (1968) атты монографиялық очерк, бірнеше пьеса, оқу құралының ("Ана тілі", 3 кл) авторы. 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен және бірнеше медальмен марапатталган. Дереккөздер
Ғалым Малдыбаев

Ғалым Малдыбаев(1902-1982) - Солтүстік Қазақстан облысының Жаңажол ауылында туған. 1924 жылы Петропавлдағы партия-кеңес мектебіне оқуға түсіп, оны бітірген соң осындағы «Ленин туы» газетінің редакциясында қызмет істеген. Кейін республикалық, бірнеше облыстық және аудандық газеттерде журналистік жұмыс атқарған. Отызыншы жылдары «Орақ пен Балға», «Доңғалақ» атты жыр жинақтары шықты. 1943 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітіріп, КСРО Жазушылар одағының Жоғары әдеби курсын тамамдады. Ұзақ жылдар Солтүстік Қазақстан облыстық «Ленин туы» газетінің меншікті тілшісі болып қызмет атқарды. «Еңбектегі ерлігі үшін» меда-лімен және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамоталарымен марапатталды. Шығармалары *Қырым қызы. Өлеңдер мен поэма. А., ҚМ КӨБ, 1967; *Ақ көгершін. Өлеңдер мен поэма. А., «Жазушы», 1970; *Ырғақ. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973; *Тандамалылар. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1979; *Сарыарқа. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», 1983. Дереккөздер
Әкімшілік ұстау

Жеке адамды жеке бас бостандығынан, атап айтканда, оның құқыққа қарсы әрекетін тыю мақсатымен белгілі бір уақыт ішінде арнаулы орында мәжбүрлеп ұстай отырып, іс-әрекет және жүріп-тұру бостандығынан уақытша айыру. Оны ішкі істер органдарының (полицияның) қызметкері; төтенше жағдай жарияланған жердің комендатурасы мен әскери сақшысы; шекара қызметінің органдары; күзетілетін объект орналасқан жердегі аға әскери қызметші, ішкі істер органдарының қызметкері, әскерилендірілген күзеттің лауазымды адамы; барлық қорғау органдары; көлік бақылау органдары; әскери автомобиль полициясының лауазымды адамдары; қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау органдары; салық қызметі мен салық полициясы органдарының лауазымды адамдары; кен кадағалаудың, шекаралық қызмет органдарының, т.б. лауазымды адамдары; кеден органдарының лауазымды адамдары; Қазақстан Республикасы Президенті Күзет қызметінің лауазымды адамдары; сот приставтары жүзеге асыра алады. Дереккөздер
Теңіздің тасуы

Теңіздің тасуы. Теңіз жағалауларының ойысуы немесе теңіз суының трансгрессиясы нәтижесінде жағалау сызығының құрлыққа қарай жылжи түсуі (соқғы жылдардың өзінде Каспий теңізінің суы екі метрден астам көтеріліп, біраз құрлықтарды алып, өндіріске, ауыл шаруашылығына, елді мекендерге зиянын тигізуде). Дереккөздер
Оқу мәселесі

Оқу мәселесі - бұл мәселе оқушылардан жаңалық ашуды және оқу барысында жеке тәжірибелі мәселелердің шешуінің жалпы қағидасын меңгеруді талап етеді. Оқу мәселесін қою - бұл оқушыны әр түрлі жеке де нақты да жағдайларда оның жалпы тәсіліне көңіл аударуга талап ететін шарттқа келтіру Дереккөздер
Нафтенді-хошиісті мұнай

Нафтенді-хошиісті мұнай. Дистиллатты бөлігі нафтенді және хошиісті көмірсутектердің басымдылығымен (әдетте олардың мөлшері мұнайдың жоғары фракцияларында арта түседі), қатты парафиннің төмен мөлшерімен (әдетте 1 %-дан аз) сипатталатын мұнай. Шайыртасты-шайырлы заттардың мөлшері жиі-жиі 20 %-дан астам болып келеді. Жоғары фракцияларға жақындаған сайын құрамындағы хошиісті көмірсутектер мөлшер арта түседі. Құрамындағы қатты парафин мөлшері өте аз (1 %-дан кем), ал шайыртасты-шайырлы заттар мөлшері 20 %-дай, тіпті одан да көбірек. Шоғырлану орны белсенді түрде тотығу белдемдеріне сәйкес келеді. Дүние жүзілік мұнай қорында алатын орны мейілінше жұпыны. Дереккөздер
Бастапқы кәделі қорлар

Бастапқы кәделі қорлар. Мұнай (газ) шоғырын (кенін) игеруді бастағанға дейінгі оның кәделі қорлары. (Бағаланып отырған аймақтың) мұнайы мен газының бастапқы геологиялық мүмкін деген ресурстары. Ашылған кендерді игере бастағанға дейінгі бүкіл бастапқы геологиялық қорлардың (барлық категориялар бойынша) және аймақтағы мұнай мен газдың келелі және болжамдық ресурстарының жиынтығы. Дереккөздер
Жылжыманың бастапқы қысым градиенті

Жылжыманың бастапқы қысым градиенті. Қойнауқаттың және оқпандық қысым арасындағы айырмашылық, бұл айырмашылық қалыптасқаннан кейін қойнауқаттағы сұйықтың сүзбеленуі жүзеге асады. Синонимі — жылжыманың шектік қысым градиенті. Дереккөздер
Мұқан Мамажанов

Мұқан Мамажанов(1929-1996) - 10 ақпанда Алматы облысы, Талғар ауданы, Калинин атындағы колхозда туған. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Шығармашылық еңбек жолын «Қазақстан пионері» газетінің әдеби қызметкері, аудармашы редактор болып бастады. Осы газеттің және «Лениншіл жастың» (қазіргі «Жас алаш») бөлім меңгерушісі, 1955—1958 жылдары «Қазақстан пионері» газетінің редакторы, бүдан соң 1986 жылға дейінгі аралықта БЛКЖО Орталық Комитеті насихат және үгіт бөлімінің нұсқаушысы, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің бөлім меңгерушісі, «Қазақстан» баспасының Бас редакторы, директоры, Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінің алқа мүшесі, бас редакторы, төрағасының бірінші орынбасары, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті насихат және үгіт бөлімі меңгерушісінің бірінші орынбасары, «Қазақстан коммунисі» журналының бас редакторы қызметтерін атқарған. «Советтік Қазақстанның кітаптары», «Листовкадан энциклопедияға дейін», «Достар арасында» (1959), «Кітаптан түскен шуақ» (1997), т.б. еңбектер! жарық көрді. Көркем аударма саласында еңбек еткен. Еңбек Қызыл Ту, Халықтар Достығы ордендерімен, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Тың игергені үшін» ме дальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Аудармалары *С.Георгиева. Повестері мен әңгімелері. А., ҚМ КӨБ, 1956; *Бонч-Бруевич. Ленин туралы әңгімелер. А., «Қазақстан», 1958; *С.Заресной. Жеті күн туралы повесть. «Жазушы», 1965; *В.Песков. Таңғы шық. А., «Қазақстан», 1966; *В.Котик. Ол пионер болған еді. А., «Жазушы», 1967; *Нгуен Динь Тхи. Сөгіл ген көбе. А., «Жазушы», 1973; *Нгуен Динь Тхи. Бүрқанған дария. А., «Жазушы», 1980; *Петрусь Бровка. Тоғысқан арналар. А., «Жазушы», 1984. Дереккөздер
Рысқұлов

Рысқұлов — Алматы облысы Талғар ауданы, Алатау ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Талғар қаласынан шығысқа карай 7 км-дей жерде, Іле Алатауының солтүстік бөктерінде, Жұман тауының баурайында, әр түрлі астық тұқымдасты шалғынды шөп өскен қара топырақты тауаралық қоңыржай ылғалды агроклиматтық белдемде орналасқан. Ауылдың төңірегін Іле Алатауының жеміс ағаштары, шырша, емен, үйеңкі, қарағай, кайың, т.б. ағаштар көмкерген. Халқы Тарихы Ауыл 1975-97 жылдары Тұрар Рысқұлов атындағы бау-бакша өciрумен айналысатын ұжымшардың орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Рысқұловта ЖШС жене шаруа қожалықтары құрылды. Инфақұрылымы Орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы катынасады. Дереккөздер
Мұнай кіріктірудің бастапқы шектемесі

Мұнай кіріктірудің (газ кіріктірудің) бастапқы шектемесі. Мұнай-газ шоғырын игере бастағанға дейінгі мұнай кіріктірудің (газ кіріктірудің) ішкі немесе сыртқы шектемелерінің өзіндік орындары. Дереккөздер
Халықаралық лизинг

Халықаралық лизинг - әр-түрлі елдердің кәсіпорындары мен ұйымдары жасасатын жалгерлік шарт, яғни лизинг берушінің материалдық құндылықтарды шетелдік лизинг алушыға түрлі мерзімге жалға беруі. Халықаралық несие нысандарының бірі. Ол лизингілік фирма мен жалгердің немесе лизингілік фирма мен жеткізушінің (жалға берілетін мүлік иесі) әр-түрлі елдерде екендігімен сипатталады Х.л. тауарлар экспортын ынталандыру үшін қолданылады. Халықаралық тікелей лизинг пен жанама лизинг түрлеріне бөлінеді. Дереккөздер
Әкімшілік қамауға алу

Әкімшілік қамауға алуды судья ерекше жағдайларда жеке адамға қарсы әкімшілік құқық бұзушылықтардың жекелеген түрлері үшін — он бес тәулікке дейінгі, сондай-ақ сыбайлас жемқорлықпен әкімшілік құқық бұзушылықтың жекелеген түрлерін жасағаны және (немесе) төтенше жағдай режимінің талаптарын бұзғаны үшін отыз тәулікке дейінгі мерзімге тағайындайды. Жүкті әйелдерге және он төрт жасқа дейінгі балалары бар әйелдерге, он сегіз жаска толмаған адамдарға, I және II топтардағы мүгедектерге, сондай-ақ елу сегіз жастан асқан әйелдер мен алпыс үш жастан асқан еркектерге әкімшілік қамауға алуды қолдануға болмайды. Дереккөздер
Оқу практикасы

Оқу практикасы - жоғары оқу орындарында студенттердің алған ғылыми-теориялық білімдерін тереңдету мен бекіту мақсатында жүргізіледі және тәжірибелік және зерттеу жұмыстарының дағдыларын ендіру. Оқу практикасы өндірістік практиканың алдында болады, оны өтудің дайындау сатысы ретінде кіші курстарда өтіледі. Дереккөздер
Парамагнетизм

Парамагнетизм - егер сыртқы магнит өрісі болмағанда, сыртқы магнит өрісінде орналасқан зат реттелген магниттік түзеліске ие болмаса, заттың осы өрістің бағытымен сәйкес бағытта магниттелу касиеті. Парамагнетик- парамагнетизм байқалатын зат.Атомдардың р т магнит моменті нольден өзгеше болған жағдайда зат парамагниттік болады екен. Сыртқы магнит өрісі атомдарды В бойымен орналастыруға, ал жылулық қозғалыс оларды барлық бағытта бірдей шашыратып тастауға тырысады. Нәтижесінде өріс бойындағы моменттердіц неғұрлым В көп болса, соғұрлым көп болатын, ал температура артқан сайын мәні азаятын қандай да бір тепе-тендік бағдары орнығады. Кюридің эксперимент жүзінде дәлелдеген заңы бойынша, заттың килограмм-атом парамагниттік қабылдағыштығы мынаған тең: Х кат = у , мұндагы С — Кюри тұрақтысы , ол заттың тегіне байланысты, Т— абсолют температура. Парамагнетизмнің классикалық теориясын .1905 жылы Ланжевен дамытқан. Біз осы теорияның өрістің аса күшті емес, температураның аса төмен емес жағдайымен шектеле тұралық. Формула бойынша, магнит өрісінде атом р т мен В векторларының арасындағы бұрышқа тәуелді болатын W=p m BcosФ потенциял энергияға ие болады. Сондықтан моменттердің белгілі бағыт бойымен тепе-тең бөлінуі Больцман заңына бағынуға тиісті. Бұл заң бойынша атомның магнит моменті В векторының бағытымен ұрын жасайды, ол бұрыш мен d=fd/ft шегінде болады және шамасына пропорционал болады. белгілеуін енгізе отырып ыктималдықты анықтайтын өрнекті түрінде жазуға болады. Бірлік радиусты сфераның нүктелері арқылы атом магнит моменттерінің бағытын кескіндейік. Егер магнит моментіне өріс бағдарлы әсер етпесе, онда олар хаосты бағытпен орналасқан болар еді. Бұл жағдайда сферадағы нүктелердің тығыздығы тұрақты әрі шамасына тең болады. Мұнда n қарастырылып отырған атомдар саны, оны біз бірлік көлемдегі атом санына тең деп аламыз. Сондықтан моменті В бағытымен Ф-ден ft-fdrO-re дейінгі аралықта бұрыш жасайтын атомдардыц саны мынаған тең болар еді. Шынында, магнит өрісі моменттерге бағдарлаушы әсерін тигізеді, нәтижесінде V шамасы аз бағыттар көбірек кездсседі. Әр түрлі бағдардың ықтималдылығы (біз білетіндей t>acosft-re пропорционал. Демек, магнит өрісі бар кезде моменттерді бағыт бойымен бөлу үшін өрнегін Ae acos 1/2 көбейткішіне көбейту керек: drib =Ае асоs 1/2sinv(А — әзірге белгісіз пропорционалдық коэффициент). Атомның магнит моменті шамамен Бордың бір магнетонына сәйкес, яғни —10~23 дж/тл. Кәдімгі өріске жеткен кезде магнит индукциясы шамамен 1 тл (104 гс) болады. Формулаларды салыстырудан Өріс өте күшті, температура төмен болғанда парамагнетикдің магниттелуі мен H өріс кернеулігінің арасындағы пропорционалдықтан шегіну байқалады. Атап айтқанда, магниттік қанығу күйі басталуы мүмкін, бұл жағдайда рот өріс бойымен орналасады, H-ты әрі қарай арттырудан J шамасы өспейді. формуласы бойынша есептелген X кат бірқатар жағдайларда тәжірибе жүзінде алынған мәнімен өте сәйкес келеді. Парамагнетизмнің квант теориясы, өріске қатысты атомның магнит моментінде тек дискретті бағдарлау ғана мүмкін болатын жағдайын ескертеді. Ол өрнектегі сияқты Х кат -ка арналған өрнекке келтіреді. Дереккөздер
Бастапқы қойнауқаттық қысым

Бастапқы қойнауқаттық қысым. Өнімді қойнауқатты игеру жұмыстары басталғанға дейінгі ондағы қысым мөлшері. Синонимі — статикалық қойнауқаттағы қысым. (Бағаланып отырған аймақтағы) мұнай мен газдың бастапқы мүмкін деген ресурстары. Ашылған кендерді игере бастағанға дейінгі бастапқы игерілмек кәделі қорлардың (барлық категориялар бойынша) және аймақтағы мұнай мен газдың келелі және болжамдық игерілмек ресурстарының жиынтығы. Дереккөздер
Олег Быстров

Олег Быстров 1950 жылы 6 мамырда Қырғызстанның Ош облысы, Өзген ауданы, Мырзақы селосында туған. 1968 жылы Қазақтың химия-технология институтына түскен. Әскери борышын өтеп келген соң, слесарь, инженер-механик, мастер болып жұмыс істеген. Содан соң «Южный Казахстан» газетінде тілші болған. Олег Ивановичтің 1985 жылы «Жалын» баспасынан «Омут на Тихой» деген повесі, 1988 жылы «Ржавчина» романы, «Опавшие листья» және «Тоска росы» деген повестері жарық көрген. Дереккөздер
Халықаралық маркетинг

Халықаралық маркетинг — маркетингтің «жоғарғы мектебі». Былайша айтқанда, фирманың жəне кəсіпорынның əлемдік нарыққа шығып, орнығуына қажетті іс-шаралар жиынтығы. Оның негізінде тұжырымдамалық база, ішкі нарықта қолданылатын əдістер мен құралдар бар. Халықаралық маркетинг фирманың шетелдегі қызметінің ауқымдылығын көрсетеді жəне өз еліндегі нарықты игеріп, өзге мемлекеттің нарығына шыққан кəсіпорынның екіжақты қызметімен сипатталады. Ол тауарларды тұтынушыларға жылжытудың түрлі сатыларындағы халықаралық нарықтың жүйелі, жоспарлы жəне белсенді өңделуін білдіреді. Халықаралық маркетингтің ерекшелігі мынада: оның ұйымдастырылуы мен қолданылу əдістері мемлекеттің тəуелсіздігі, ұлттық валюта жүйесі, ұлттық заңнамасы, мемлекеттің экономикалық саясаты, тілдік, мəдени, діни, тұрмыстық ерекшеліктері, салт-дəстүрі секілді факторларды ескеруге тиісті. Осыған орай, халықаралық маркетинг ұлттық дəрежеден ауқымды, бірақ көптеген факторларды қамтиды. Халықаралық маркетингке өтудің мəні жəне кезеңдері: # экспорттаушы сатып алушының алдында сатуға жəне жеткізуге дейін жауапкершілік көтеретін жағдайда, тауарды ары қарай алып барусыз шетелге сату; # экспорттаушы шетел нарығын жүйелі түрде өңдейді жəне өз өндірісін оның талаптарына бейімдейді, осы нарықты ұдайы зерттейді жəне тауардың барлық жолын соңғы тұтынушыға дейін бақылайды; # халықаралық маркетинг нарықты терең зерттеуді жəне оны өңдеу үшін, маркетингтік қызметтің барлық құралдарын қолдануды, сонымен қатар сыртқы экономикалық байланыстың түрлі формаларын — ғылыми-техникалық айырбасты, келісімдік өңдірістер, бірлескен кəсіпорындар, еншілес кəсіпорындар құруды, лицензияланған қызметтерді ұйымдастыруды талап етеді; # халықаралық маркетинг тауарларды шетелге өткізу мəселесін ғана қамтымайды, сонымен қатар іс жүзінде шетелдегі кəсіпорынның нарыққа бейімделген басқарылуын жасайды. Халықаралық маркетинг — # ұйым орналасқан елден тыс жерлердегі тауарлар мен көрсетілетін қызметтер маркетингі; # соңғы ғасырда қалыптасқан ғылым және соған сәйкес халықаралық нарықтардағы айырбас үдерістері туралы пән. Ол осы нарықтарды тұтынушылар мен тауар өндірушілердің мүдделері үшін жетілдіру жөнінде ақыл-кеңес береді; # шетелдегі төлем төлеуге қабілетті сұранымның иелерін олардың қажеттерін неғүрлым толық ескеріп, қанағаттандыру есебінен жоғары коммерциялық нәтиже алуға бағытталған жаңа іскерлік философия; # заттай нысандағы тауарларды, зияткерлік өнім мен көрсетілетін қызметтерді жылжыту үшін әлемдік нарықта оның заңдары мен дәстүрлерін пайдалану жұмысы. Қазіргі кезде Халықаралық маркетинг тауарлар экспортымен ғана емес, сонымен бірге тікелей шетелдік инвестициялармен де байланысқан. Халықаралық маркетинг негізгі үш түрге бөлінеді, олар: жаһандық, көп ұлттық және экспорттық Халықаралық маркетинг. Жеткен мақсаттарына байланысты бизнес-маркетинг жəне нон-бизнес-маркетинг болып бөлінеді. Коммерциялық маркетинг немесе бизнес-маркетинг экономика саласында, əлеуметтік жəне рухани салаларда, шоу-бизнес пен саясатта қолданылады жəне табыс пен пайданың басқа да формаларын алуға бағытталған. Дереккөздер
Емдеу

Емдеу, ем-дом - денсаулықты қалпына келтіру бағытында жүргізілетін, әр түрлі шаралардың жалпы атауы. Тағы қараңыз * Балшықпен емдеу * Қымызбен емдеу * Сумен емдеу * Суықпен емдеу * Жылумен емдеу * Инемен емдеу *Озокеритпен емдеу * Минералды сумен емдеу Дереккөздер
Жарнамалық қызметтер көрсету

Жарнамалық қызметтер көрсету — тауарларды жарнамалау жөніндегі қызметтер баспасөз басылымдары арқылы берілетін жарнама (баспасөздегі тікелей жарнама), хабар тарату құралдары, сондай-ақ сыртқа берілетін жарнама және көліктегі, сауда жасалатын жердегі жарнама, мәдени-сауық және спорт шараларын өткізу кезіндегі мияткерлік жатады. Дереккөздер
Нейтрондық гамма-каротаж

Нейтрондық гамма-каротаж. Тау жыныстарын нейтрондардың сырт көздерімен сәулелендіру барысында сол тау жыныстарының нейтрондарды тұтып қалуымен орайлас туындайтын гамма-сәулеленудің сипаттарын өлшеуге негізделген радиоактивтік каротаж. Дереккөздер
Алтышаһар

Алтышаһар, Жеті шаһар — 1867 жылы Якуббек ханның басшылығымен құрылған мемлекет. Оның құрамына Шьіғыс Түркістандағы (ҚХР) Тарым ойпаты төңіріндегі Ақсу, Жаңашар, Қашғар, Қотан, Құшар, Яркент қалалары енген. Ең бастысы Қашғар қаласы болғандықтан бұл өлкені Қашғария, кейде Тұрпанды да қосып (Ш.Уәлихановтың жазуы бойынша 2 князьдік пен 5 округтен тұрғандықтан) Жетішаһар деп атайды. Алтышаһар қалалары шығыс пен батыстың ежелгі сауда жолдарының бойына орналасқан. Қазан рев-на дейін мұнда Орта Азия мен Қазақстаннан сауда керуендері келіп тұрды. Қазақтар малын айдап келіп, қытай маталарына, үнді шайына, тері, күміс тауарларына айырбастаған. Кезінде Қашғарда бір күннің өзінде 40 мыңға дейін мал саудаланған. Алтышаһарды еуропалықтарға ашқан Уәлиханов (1856). Өлке қалаларының тарихын, әкімшілік құрылымын, экономикасын, тұрғындарының ұлттық құрамы мен кәсібін, діни сенімі мен салт-дәстүрін Уәлиханов Қытайдың Нан-лу провинциясьшьщ алты қаласының жағдайы туралы жазбаларында көрсетті. Алтышаһар халқы (ұйғырлар, қазақтар, қырғыздар, тәжіктер, т.б.) қытай билеушілеріне қарсы котеріліске шығып тұрды. Мар­ко Поло заманынан кейін мұңда алғаш келген неміс саяхатшысы Адольф Шлагинвейт (Уәлихановтың алдында) осындай көтеріліс тұсында қаза тапқан. Дереккөздер
Әкімшілік жаза

Әкімшілік жауаптылық Жеке адам (ақыл-есі дұрыс және он алты жасқа жеткен) немесе әкімшілік құқық бұзушылық жасаған заңды тұлға жауаптылыққа тартылады. Әкімшілік жаза Әкімшілік құқық бұзушылық, жасағаны үшін қолданылатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы, оның мәні осындай құқық бұзушылық жасаған адамның құқықтары мен бостандықтарынан айыруда немесе оларды шектеуде; әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру және құқық бұзушылықты жасаған адамды заңдардың талаптарын сақтау және құқық тәртібін құрметтеу рухында тәрбиелеу, сондай-ақ жаңа құқық бұзушылық жасауынын алдын алу мақсатында қолданылады. Әкімшілік жаза әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адамға тән азабын тарттыруды немесе оның адамгершілік қадір-қасиетін қорлауды, сондай-ақ заңды тұлғаның іскерлік беделіне зиян тигізуді мақсат тұтпайды. Дереккөздер
Табиғи жұмыссыздық

Еңбек рыногында тепе-теңдік жағдайында сақталатын жұмыссыздықтың шынайы қажетті деңгейі. Фрикциондық және құрылымдық жұмыссыздық түрінде ажыратылады. Табиғи жұмыссыздықты қысқартудың тәсілдері, бірінші кезекте жұмыс күшінің әлсіз топтарын (жастар, әйелдер, ұзақ уақыт жұмыссыз қалғандар) жұмысқа тартуды кәсіптік қайта дайындауға, кәсіпорындардың мақсатты түрде жаңа мамандыққа үйретуді қаржыландыруға, еңбек рыногының ақпараттық инфрақұрылымын дамытуға бағытталған. Дереккөздер
Нейтрон-нейтрондық каротаж

Нейтрон-нейтрондық каротаж. Тау жыныстарын нейтрондардың сырт көздерімен сәулелендіру нәтижесінде сол тау жыныстарында туындайтын нейтрондық сәулелер сипатын өлшеуге негізделген радиоактивтік каротаж. Дереккөздер
Оқу құралдары

Оқу құралдары - 1. белгілі авторлық ұстаныммен бір оқу пәні бойынша ғылыми білімнің негізін баяндайтын кітап; 2. белгілі бір оқу пәндері бойынша әдістемелік материалдары, түсіндірмелері, кепілдемелері бар мұғалімдер мен оқушыларға арналған кітаптар; 3. оку-тәрбие процесінде білім беру ретінде қолданылатын арнайы дайындалған табиғи заттар мен материалдар Дереккөздер
Дәм сезу мүшесі

Дәм сезу мүшесі - ауыз қуысына түскен заттың дәмін қабылдайды. Дәм сезу рецепторлары тілдің ұшында, артқы бөлігінде, жиегінде, жұмсақ таңдайда, жұтқыншақтың артқы жағында орналасады. Дәм сезу рецепторлары тағамның химиялық құрамын жақсы сезеді. Әсіресе тәтті, ащы, тұзды, қышқылдың әсерін сезеді. Тілдің сілекейлі қабықшасында дәм сезу емізікшелері мен бүртіктері болады. Бүртік жасушаларының ұшында 40-50-дей жіңішке түтікшелер орналаскан. Тамақ заттары дәм сезу жасушаларының түтікшелерін тітіркендіреді. Қозу дәм сезу рецепторларынан тілге келетін жүйке талшығы арқылы сопақша миға, одан ортаңғы мидағы көру төмпешіктері мен ми қыртысына беріледі. Тілде сезімтал рецепторлар біркелкі орналаспайды. Мысалы, тілдің ұшы тәттіні, артқы бөлігі ащыны, жиегі қышқылды, ұшы мен жиегі тұздыны сезеді. Дереккөздер
Ректа-вексель

Ректа-вексель (латын. rectio - бас- шылық, бұйрық) — мәтінінде "Бұйрық бойынша" деген ескертпесі бар вексель, оның мәнісі вексельді үшінші бір адамға беруге вексель беруші тыйым салады деген сөз. Дереккөздер
Тура бағыттан атыс

Тура бағыттан атыс — зеңбірек тікелей нысанаға бағытталған жағдайда, ашық атыс позициясынан артиллериялық зеңбіректен атыс жүргізу. Тура бағыттан атыс үшін бөлінген артиллериялық зеңбірекке төмендегі міндеттер жүктелуі мүмкін: қарсыластың шабуылдаушы танкілері мен жаяу әскерлерін жою (тойтару); ұзақ мерзімді және далалық қорғаныс құрылыстарын қирату; әр түрлі құрылыстарда тасаланған атыс құралдары мен адам күшін жою; танкілерге және жаяу әскерге қарсы бөгеттерді қирату; су бетіндегі нысаналарды және т.б. жою. Тура бағыттан атыс әр түрлі калибрдегі зеңбіректерден жүргізіледі, ату қашықтығы әдетте 500-1500 м, ал кейбір жағдайларда одан да жоғары. Тура бағыттан атыспен жоғары тиімділікке және атыс міндеттерін қысқа мерзімде әрындауға қол жеткізіледі. Мыс., 2 км қашықтықтағы жабық атыс позициясында 122-мм келте зеңбірекпен атыс кезінде блиндажды қиратуға 40 снаряд қажет, ал әрбір жарылысты бақылауға мүмкіндік болмаған жағдайда 150-ден астам снаряд қажет. Тура бағыттан атыспен осы міндетті орындау үшін 1-3 рет дәл тигізу жеткілікті. Дереккөздер
Ньютондық емес мұнай

Ньютондық емес мұнай. Ньютонның бағдарлы үйкеліс заңына бағынбайтын, яғни құрамындағы шайырлардың, шайыртастардың, парафиндердің жоғары мөлшерлерін кіріктіруіне, сол сияқты жинауыштың қабілетінің темен болуына және тау жыныстары саздылығының жоғары болуына байланысты қойнауқаттың жағдайда құрылымдың-механикалық қасиеттерді иемденген мұнай. Дереккөздер
Оқу әрекеті

Оқу әрекеті - бұл іс-әрекеттердің көмегі бойынша оқушылар оқу мәселелерін шешеді. Оқу әрекетіне жатады: мәселені қою, мәселенің жалпы немесе нақты түрде шешілуіне арналған тәсіл, бақылау, бағалау, коррекция. Дереккөздер
Мерзімі ұзартылғaн несие

Мерзімі ұзартылғaн несие — негізгі борыш сомасын өтеу мерзімі ұзартылған несие. Несиегер есептеспек болған қаражаттың түсуі кешіктірілуіне, келесі өндірістік циклді несиелендіру қажеттігіне, несиені қайтару сәтінде қаражаттың болмауына, қаржы дағдарысына байланысты несие мерзімін ұзарту (қайта қүрылымдау) қажеттігі туады. Несие шарты бойынша қосымша келісімге қол қою немесе жаңа несие шартын жасасу жолымен ресімделеді. Дереккөздер
Жұмәділ Маман

Жұмәділ Маман - 1941 жылы 17 қарашада ҚХР, Суар, Іле аймағы, Күнес ауданында дүниеге келген. Суар педагогикалық институтының тіләдебиет факультетін 1959 жылы бітіріп, «Іле жастары» журналы, «Іле өрендері» , «Іле» газеттерінің тілшісі, редакторы, аға редакторы болып қызмет атқарды. 1970 жылы «мәдени зор төңкеріс» тұсында 4 жыл еңбекпен түзетуде болған. 1974 жылдан бастап Іле облыстық Коммунистік Жастар одағы комитетінде үгіт бөлімінің меңгерушісі, «Іле айдыны» журналының бас редакторы, облыстық шығармашылық кеңсе меңгерушісі болды. 1985 — 2002 жылдары Іле облыстық әдебиет-көркемөнер бірлестігінің төрағасы, «Іле айдыны» (қазақ, ұйғыр, қытай тілдерінде шығатын) 3 әдеби журналдың Бас редакторы міндетін атқарған. ҚХР Жазушылар одағы, Фольклор қоғамының мүшесі. Қазір зейнеткер. «Пионерлерге» (өлең-мысалдар), «Тау жалыны», (дастан), «Қарақат» (өлең-толғаулар), «Ақбар-Сейіт» (роман), «Ақылбай атайдың әңгімелері» (повесть), «Әке бауырындағы бала» (әңгіме-повестер), «Қарқара шоқысы» (әңгімелер), «Тұнық дауыс» (өлең-поэмалар), «Жүмәділ дастандары» (дастандар), «Ән сыры — жан сыры» (ғылыми мақалалар), «Айхай» (аударма, әңгіме-повестер), «Күмбезге түскен күншуақ» (повесть-хикаят), «Ашық есік алдында» (эсселер), «Адамның бұлбұлы — Әсет» (тарихи ғұмырнама) кітаптары жарық көрген. Дереккөздер
Ремаркетинг

Ремаркетинг - тауарлардың барлық түрлеріне және кез келген уақыт кезеңіне тән сұранымын төмендеуі жағдайындағы маркетинг. Сұранымды қалпына келтіру қажеттігі. Ремаркетинг — тауардың барлық түріне тəн жəне өмірлік цикл деңгейіне байланысты кез келген уақыт кезеңінде оған сұраныс төмендеген жағдайда қолданылатын маркетинг. Тауардың өмірлік циклы тұжырымдамасы қандай да бір бұйымның қаншалықты керемет тұтынушылық ерекшеліктері болмасын, ертелі-кеш нарықтан ығысып, орнына одан да жақсы тауардың келуі мəселесінен шығады. Ремаркетинг қағидасы сұраныстың жандандауына жаңа мүмкіндіктер іздейді, яғни тауарға нарықтық сонылық беру, жаңа нарыққа фирманы қайта бағдарлау жəне т.б. болып табылады. Осылайша, ремаркетинг дегеніміз — фирманың жоғары өндірістік мүмкіндіктерін əлеуетті нарықпен қиыстыру əрекеті. Сұраныс тұрақсызданған уақытта, оны тұрақтандыру керек. Дереккөздер
Сабақсыз лейспора

Сабақсыз леиспора – орамжапырақ тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Жетісуда, Іле, Күнгей Алатауларында кездеседі. Сабағы жоқ, дегелек жапырақтары жер ycтi өркендерің ұшында орналасқан гүлшоғырының тұрқы қысқа. Тостаған жапырақшаларының ұзындығы 20 мм-дей. Мамыр-маусымда гүлдеп, шілде-тамызда жемістенеді. Жемici - бұршаққын. Сирек кездеседі, эндемикалық Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген. Дереккөздер
Леонид Львович Вайдман

Леонид Львович Вайдман — 1940 жылы 1 мамырда Талдықорған қаласында туған. 1957 жылы орта мектепті бітірген соң, «Красное знамя» газетінің редакциясында қызмет істеді. Қазақ мемлекеттік университетін сырттай оқып бітірген. Одан кейін республикалық «Фройндшафт » газетінің редакциясында қызметкер, газеттің редакторы болған. 1993–1995 жылдары «Феникс» альманахының Бас редакторы қызметін атқарған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. 1995 жылы Германияға қоныс аударды. Жетпісінші жылдардың бас кезінде деректі проза жанрымен бірге, беллетристикаға қалам тартады. «Қазақстан» баспасынан төрт әңгімелер мен очерктер жинағы — «Репортер жазбалары», «Өзіңнің досыңның кім екенін айтшы?», «Иуданы сүйіп көр», «Өткен мен болашақ арасындағы сәт» (неміс тілінде) жарық көрді. «Серый тұман на рассвете» повесі мен неміс тілінен аудармалары «Жазушы» баспасынан шыққан «В степном краю» жинағында жариялайды. Дереккөздер
Оқу барысында шешілетін мәселелер

Оқу барысында шешілетін мәселелер - парасаттылық икемділікті өндіруге бағдарланған нақты мәселелер: салыстыру, себеп пен салдарды анықтау, бір-бірімен қатынасты белгілеу, қайшылықты шешу т. б. Дереккөздер
Лексикалық мағына

Лексикалық мағына — зат, құбылыс, іс-әрекеттің санада бейнеленіп тұрақталған ұғымының мазмұны. Лексикалық мағына сөздерді бір-бірінен ажыратып танытатын ең негізгі мағына, ол арқылы сөз жеке даралық (единицалық) сипатқа ие болады. Лексикалық мағына сөздің басқа мағыналарының тууына негіз болады, сол себепті сөз мағыналарын саралағанда ең алдымен оның лексикалық мағынасына көңіл аударылады. Семантикалық тұрғыда лексикалық мағына екі аспектіде қарастырылады: сигнификативті және денотатты. Лексикалық мағына туралы ғылыми көзқарастар әртүрлі. Кейбір зерттеушілер лексикалық мағына тек атауыштық сөздерге тән, ол көмекші сөздерде, одағайларда, есімдіктерде лексикалық мағына жоқ деп есептейді. Алайда, кейінгі зерттеулер тілдегі барлық сөздердің де белгілі дәрежеде лексикалық мағынасы болатынын қолдайды. Мысалы, есімдіктер толық мағыналы атауыш есім сөздердің орнына жұмсалып, олардың мағынасын меңзеп білдіреді. Көмекші сөздердің лексикалық мағынасы дербес сөздерге тіркескенде байқалады. Лексикалық мағынаның бірнеше типі бар: # Шындық болмысқа қатысты атауыш (тура) мағына, ауыс мағына; # Сөздердің шығу тегіне байланысты түпкі мағына, туынды мағына; # Сөздердің тіркесімділігіне байланысты еркін мағына, шартты мағына, фразеологиялық байлаулы мағына; # Сөздердің стилистикалық қызметіне байланысты бейтарап мағына, бейнелі мағына, терминдік мағына, поэтикалық мағына. Дереккөздер
Шырын Мамасерікова

Шырын Мамасерікова - 1945 жылы 1 қаңтарда Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданындағы Жалпақсаз ауылында туған. Каменка орта мектебінің 7-сыныбын бітірген соң, Жамбыл педучилищесінде оқыды. 1963-1967 жылдары Алматыдағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. Еңбек жолын Меркі ауданындағы Гранитогор мектеп-интернатында мұғалім болып бастаған. Кейін аудандық халық ағарту бөлімінде методист, 1986 жылдан зейнетке шыққанға дейін Меркі ауданы тарихи өлкетану мұражайы директоры қызметтерін атқарған. 1986 жылдан бері Қазақстан жазушылар одағы мүшесі. «Жыл құстары», «Гәкку», «Назерке», «Нәзік нақыш», «Асылдың сынықтары», «Өлеңімнің әр жолы — өмірбаян», «Әулие бабам — Сыпатай», «Фатима», «Бақыт», «Арман гүлі» атты кітаптары жарық көрді. Ойға тарта жыр жинақтарына топтамалары енген. Бірнеше дүркін аудандық, облыстық, республикалық Ақындар айтысының жүлдегері атанды. Шорабек Айдаровпен, Әзімбек Жанқұлиевпен, Аяз Бетбаевпен, Серік Қалиевпен, т.б. айтыстары баспасөзде жарияланды. 1984 жылы «Жамбыл - Семей» республикалық айтыста І орынды иеленді. Сондай-ақ, 2006 жылы «Баянауыл басынан» атты жазба ақындардың республикалық жыр-мүшәйрасында І орынды, «Ясауитану» атты республикалық жыр сайысында ІІІ орынды жеңді. Екі рет аудандық Кеңеске, бір рет аудандық Мәслихатқа депутат болып сайланды. Төрт рет Қазақ ССР Жоғары Сотының халық заседателі болып сайланды, көптеген сот процестеріне қатысып, қоғамдық тәртіптің нығайтуына үлес қосты. 1997 жылы «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздігі» төс белгісімен, 2000 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен Ерен еңбегі үшін медалімен, 2001 жылы «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 20 жылдығы», 2016 жылы «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне - 25 жыл» медальдарымен наградталды. 2017 жылы «Ардагерлер ұйымына - 30 жыл» мерекелік медалін алды. 2011 жылдан бері төртінші шақырылған Меркі аудандық Мәслихатының кезекті 48-сессиясының шешімі бойынша «Меркі ауданының Құрметті азаматы» атағын иеленді. Сондай-ақ, 1974, 1977 жылдан социалистік жарыс жеңімпазы, 1984 жылы ВЛКСМ «Золотой колос» белгісімен, 1987 жылы ВДНХ медалімен, «ҚР Президентінің «Алғыс хатымен», аудандық, облыстық әкімшіліктің Құрмет грамоталарымен марапатталған. Күйеуі Әспетов Бейсен 1969 жылы, ұлы Әспетов Жақпар 2000 жылы қызмет бабы кезінде қайтыс болған. Екі немересі бар. Олар Алматыда оқиды. Дереккөздер
Автократ

Автократ — шексіз жоғары билік иесі; бүкіл билік өз қолындағы адам. Автократ билікті жеке өзі жүзеге асырады және мемлекеттік шешімдер қабылдауда ешқандай шектеуге немесе бақылауға тәуелді болмайды. Әдетте мұндай билік нысаны демократиялық институттардың әлсіздігімен және жеке-дара басқарудың басымдығымен сипатталады. Дереккөздер ar:أوتوقراطية
Өнеркәсіптік маркетинг

Өнеркәсіптік маркетинг - фирманың ұйым шеңберінде одан әрі өндіру, пайдалану немесе басқа тұтынушыларға сату үшін тауарлар мен қызметтерді сатып алатын тұтынушы ұйымдармен өзара іс-қимылы. Дереккөздер
Нелли Ваккер

Нелли Ваккер — 1919 жылы 20 қазанда қазіргі Украинадағы Қырым облысы, Симферополь ауданында туған. 1939 жылы Энгельс қаласында әр жылдық мүғалімдер институтын (неміс тілі мен әдебиеті бөлімшесін), 1965 жылы Омбы қаласындағы педагогикалық институтты тамамдаған. Мектептерде, педагогика училищесінде сабақ беріп, ұстаздық еткен. Алғашқы өлеңдері 1962 жылы «Правда» баспасының жанынан шығатын «Нойес Лебен» газетінде жарияланған. Неміс тілше қазақ және орыс ақындарының өлеңдерін аударған. Шығармалары * Құрбыларыма (неміс тілінде). А., «Қазақстан», 1969; * Сиқырлы қарындаш (неміс тілінде). А., «Қазақстан», 1975; * Мойындау. А., «Қазақстан», 1978; * Өзіңе деген қалампыр. Повесть, әңгімелер. А., «Жазушы». 1983. Дереккөздер
Өнімді қойнауқаттардың әртектілігі

Өнімді қойнауқаттардың әртектілігі. Тау жынысының жаралу сәтімен сабақтаса қалыптасатын кеуектілік (қуыстылық). Бұған жататындар: * тау жынысын құрайтын түйіршіктер мен бөлшектер арасындағы қуыстар; * шөгінділердің қабаттасу жазықтықтары арасындағы босаңдықтар; * кейбір атқылама жыныстардағы көпіршіктер орны мен кеуектер. Дереккөздер
Азаматтық хал актілері

Мемлекеттік органдарда міндетті түрде тіркелуге жататын адам өміріндегі негізгі оқиғалар болып саналатын азаматтық хал актілерінің жағдайын (туылу, некеге тұру, некені бұзу, ұл асырап алу (қыз асырап алу), әкелікті белгілеу, аты-жөнін өзгерту және қайтыс болу), яғни адамды жеке түрде танытуға себепші болатын оның құқы мен міндеттерінің пайда болуы мен тоқтатылуымен байланысты жағдайларды заңды түрде рәсімдеу. Дереккөздер
Жаңатектоника

Жаңатектоника - бүгінгі таңдағы жербедер түрлерінің қалыптасуын қамтамасыз еткен тектоникалық процестерді саралайтын геотектоника тарауы. Зерттеушілердің көпшілігі сөз болып отырған қозғалыстар уақыты неоген мен төрттік кезеңді ғана қамтиды деп есептейді. Ғалымдардың екінші тобы бұл қозғалыстардың басталу мерзімін юра кезеңімен немесе кайнозой эрасының басталу уақытымен ұштастыруға бейім. Жаңатектоникалық қозғалыстар табиғатын олигоценмен, миоценмен, тіпті төрттік кезеңмен ғана шектейтін ғалымдар да жоқ емес. Синонимі — ең жаңа тектоника. Тағы қараңыз * Ең жаңа тектоникалық қозғалыстардың градиенті Дереккөздер
Алтыүй

Алтыүй — Жетісу облысы Панфилов ауданындағы ауыл, Бірлік ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орта­лығы – Жаркент қаласының солтүстік-шығысына қарай 12 км-дей жерде, Жеті­су (Жоңғар) Алатауының оңтүстік бөктерінде бұта аралас бетегелі-бозды және түрлі шалғын шөпті өсімдіктер өскен қызыл қоңыр топырақты, қуаң агроклиматтық белдемінде орналас­қан. Халқы Тарихы 1951-1997 жылдары жүгері тұқымын өсіретін Киров атындағы ұжымшардың орталығы болды. Оның негізінде Алтыүйде және округке қарасты Нәдек, Шежін ауылдарында шаруа қожалықтары құрылды. Инфрақұрылымы Ауылдарда 4 ор­та мектеп, 2 мәдениет үйі, 2 клуб, 4 кітапхана, аудандық емхана, 2 фельдшерлік-акушерлік, 1 медициналық пункт бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқы­лы қатынасады. Дереккөздер
Савутжан Маматқұлов

Савутжан (Надирий) Маматқұлов (1940-2006) - 27 ақпанда Алматы облысы, Панфилов ауданының Надек ауылында туған. ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген (1968). «Коммунизм туш» (қазіргі «Ұйғыр авази») газетінде тілші, бөлім бастығы, одан кейін «Арзу» журналында редактор болып істеген. 1994 - 1998 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы ұйғыр жазушылары бірлестігінің төрағасы, 1994 жылдан «Жазушы» баспасында редакция меңгерушісі қызметін атқарды. Қазақстан Жазушылар одағы I.Жансүгіров атындағы сыйлығының лауреаты. Абай, А.Пушкин, Н.Некрасов, Ш.Айтматов, Р.Гамзатов, О.Сүлейменов, М. Жәлел, А.Арипов, С.Иманасов, Е.Раушанов, т.б. шығармаларын, В.Шекспирдің «Король Лир» драмасын ұйғыр тіліне аударған. Шығармалары *Жастық жыр. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968; *Ағады Өсек өзені. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978; *Өзімді іздеймін. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1981; *Ізгілік. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1986; *Мейір. Өлеңдер.А., «Жазушы», 1990; *Мен және Некрасовтың жеті мужигі. Поэма. А., «Жазушы», 1995. Дереккөздер
Тура дәлдеу

Тура дәлдеу панораманың оптикалық осін (қиыстыруды) нысанамен тікелей үйлестіру арқылы зеңбіректі дәлдеу. Ол ашық атыс позициясындағы артиллерия атысы, сондай-ақ танкіден ату кезінде қолданылады. Дереккөздер
Мерчандайзинг

Мерчандайзинг (ағыл. merchanising өткізу өнері) — өткізу қызметі үдерісінің кезеңі, сатып алушыны тауарға "жақындатуға" және сатып алу ықтималдығын барынша қамтамасыз ететін қолайлы жағдай жасауға бағытталған шаралар кешені; сатып алушыға нақты дайындаушы кәсіпорынның тауарын сатушы адамның көмегінсіз сатып алуына психологиялық ықпал жасау және сендіру тәсілі. Өндірушілер, импортшылар, делдалдар өз өнімін бөлшек сауда сатармандары арқылы өткізетін көтерме сауда сатармандары үшін Мерчандайзингіні пайдалану қажет әрі маңызды, сондықтан Мерчандайзинг көбінесе өткізімді ынталандыру жөніндегі қызметтің бір бөлігі ретінде қаралады. Дереккөздер no:Spin-off#Salgsvarer
Татьяна Васильченко

Татьяна Васильченко — 1947 жылы 20 маусымда Алматы қаласында туған. 1970 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының физика факультетін тамамдаған. Жетістіктері Әр жылдарда Ұлттық Ғылым Академиясының Астрофизика институтында ғылыми қызметкер, «Қазэлектромонтаж» тресінде инженер, «Жазушы» баспасында корректор, «Арай-Заря» журналында бөлім меңгерушісі, «Доживем до понедельника» газетінде журналист, «Простор» журналында корректор, бөлім меңгерушісі қызметін атқарған. Шығармалары Ақынның «Солнце в окне», «Я мечтаю», «Зеленный иероглиф» сияқты жыр жинақтары жарық көрген. «Пусть всегда будет солнце», «Время вперед» ұжымдық жинақтарына өлеңдері енген. Дереккөздер
Үйлесімсіз астасу

Үйлесімсіз астасу. Тау жыныстарының қимасында жемірілу жазықтығының ұшырасуымен, тұнбаланудағы, яғни шөгінделуіндегі үзілістермен немесе қима ауқымында бұзылыстардың көрініс беруімен анықталатын түзілімдер қалыптасуындағы геологиялық кезектіліктің сақталмауы. Синонимі — үйлесімсіздік. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Парламентінің актілері

Қазақстан Республикасының заңдары нысанында республиканың барлық аумағында міндетті күші бар, соның ішінде Парламенттің конституциялық жеке қаулылары түріндегі заңнамалық парламенттік актілер. Өз құзыретіндегі мәселелер бойынша Сенат пен Мәжіліс жеке сипаттағы қаулыларды қабылдайды. Парламент пен оның Палаталары өз құзыретіндегі мәселелер бойынша заңнамалық сипатқа ие емес үндеу, декларация, мәлімдеме, басқа актілерді қабылдауға құқығы бар. Дереккөздер
Стратиграфиялық үйлесімсіздік

Стратиграфиялық үйлесімсіздік. Қат-қабатталған жыныстар қимасындағы жастау кабат беткі жазықтығы жеміріліп үлгерген көнелеу қабатты көмкеруі нәтижесінде қалыптасатын, яғни тау жынысы қабаттары қалыптасуындағы толассыздықтың сақталмауы салдарынан белгілі бір уақытқа сәйкес келетін қабатшаның қабаттар жиынтығы қимасында мүлдем болмауымен сипатталатын шөгінді жыныстардың астасу пішіні. Дереккөздер
Жәмила Мамырәлі

Жәмила Мамырәлі -1973 жылы Түркістан облысы, Сайрам ауданында дүниеге келген. Алғаш еңбек жолын 1990 жылы Сайрам аудандық « Еңбектуы» газетінде тілші, аудармашы болып бастаған. Кейін осы газет негізінде жеке отау тігіп шыққан «Мәртебе» газетінің бөлім меңгерушісі болады. 1993—1998 жылдары Шымкент қалалық «Шымкент келбеті» газетінде қызмет атқарды. 1998 жылдан бері облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетінің қызметкері. Бірнеше әңгімелері жергілікті баспасөз беттерінде жарияланған. Ж.Жабаевтың 150 жылдығына арналған облыстық жыр мүшәйрасында 3-орынды иемденген. Дереккөздер
Жұмыс берушінің актілері

Жұмыс беруші Еңбек кодексіне және өзге де нормативтік-құқықтық актілерге, еңбек шартына, келісімдерге, ұжымдық шартқа сәйкес өз құзыреті шегінде актілер шығарады. Дереккөздер da:Arbejdsgiver de:Arbeitgeber en:Employer es:Empleador fr:Patron he:יחסי עובד מעביד it:Popolazione attiva ja:雇用 lt:Darbdavys no:Arbeidsgiver sv:Arbetsgivare zh:僱傭
Пайда салығы

Пайда салығы - төтенше салықтар бір түрі, кәсіпорынның таза өнімінің (табысының) бір бөлігін нысаны. Кәсіпорындардың (компаниялардың, ұйымдардың) өндірістік және коммерциялық шығынды, банк несиесі бойынша пайызды, жарнамаға жұмсалған шығынды қоса), сондай-ақ қолданыстағы заңдарға сәйкес салық салудан толық немесе ішінара босатылатын шығынды шегеріп тастағанда өнімді өткізуден түскен жалпы түсімге тең салық салынатын пайдасынан алынады. Әлемдік практикада экономикалық реттеу тұтқасы ретінде кеңінен пайдаланылады. Кеңістік экономикалық қағидаға сәйкес кіріктірілме тұрақтандырғыш элементтердің бірі ретінде қаралады. Іс жүзінде нарықтық экономикаға көшкен барлық елдерде қолданылады және корпорациялардың пайдасына салынатын салық нысанында болады (корпоративтік бизнестің табысына салық, әдетте, жеке табыс салығының құрамында салынады). Дереккөздер
Николай Веревочкин

Николай Веревочкин - 1949 жылы 17 тамызда Солтүстік Қазақстан облысы, Марьевка селосында туған. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған. Оныншы сыныптан кейін құрылыста тасқалаушы болып жұмыс істеген. Қиыр Шығыста Кеңес Армиясы қатарында әскери борышын өтеген. Әр жылдар да «Новатор» газетінде тілші, редактордың орынбасары, «Огни Алатау» газетінде бөлім меңгерушісі, «Эко курьер» газетінде редактордың орынбасары, «Азия» газетінде жауапты хатшы, «Казахстанская правда» газетінде бильд-редактор болып қызмет еткен. Шығармалары «Древырад» (1994), «Страна без негодяев» прозалық кітаптарының авторы. Дереккөздер
Оқу күні

Оқу күні - оқыту мекемелерінде оқушылардың оқыту мен тәрбиесіне күнде жіберілетін уақыт. Оқу күні оқу жоспары бойынша кұрылған әр пән бойынша әр сыныпта аптасына неше сабақ өтуіне байланысты. Дереккөздер
Бенефициар

Бенефициар - аударылмалы аккредитив пайдасына ашылған занды тұлға, жеке адам. Оған осы аккредитивтің негізінде өзінің немесе басқаның пайдасы үшін басқа банкте аккредитив ашу құқығы берілген. Сенім білдіру бастамашылығымен (жалға, пайдалануға беру кезінде және т.б.), жеке немесе занды тұлғаның өз мүлкін басқа адамға басқаруға беруі арқылы ез мүлкінен көбірек пайда табуды көздеген немесе үшінші адамдарға (мысалы, ақционердің өзіне тиесілі дивидендті көбейте түсу мақсатын көздеп, өз ақцияларын делдалға пайдалануға беруі) өз қарауындағы меншігін пайдалануға беруі. Бенефициар деп сондай-ақ аккредитив, сақтандыру полисі және т.б. бойынша ақша алушыларды да айтады. Дереккөздер
Үйлесімді қайта сақтандыру

Үйлесімді қайта сақтандыру — қайта сақтандыру ұйымы сақтандырудың тиісті шартында көзделген жағдай басталғанда қайта сақтандыру шарты бойынша цеденттен қабылданған сақтандыру міндеттемелерінің үлесіне үйлесімді мөлшерде сақтандыру төлемін төлеу міндеттемесін өз мойнына алатын қайта сақтандыру. Дереккөздер
Павел Мариковский

Павел Мариковский(1912-2008) - 9 шілдеде Ресейдегі Хабаровск өлкесінің Вяземская стапсасында туған. Қиыр Шығыс медициналық институтына бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. КСРО Ғылым академиясының Қиыр Шығыс филиалында энтомолог боп істеген. 1946 жылдан бері Қазақ КСР ғылым академиясының Зоология институтында лаборатория меңгерушісі болған. Профессор, биология ғылымдарының докторы. Көптеген ғылыми еңбектің, екі монографияның авторы. Ғылыми жұмыспен бірге, жазушылықпен айналысады. Ондаған еңбегі шыққан. Бірқатар кітабы Бүкілодақтық конкурста арнаулы жүлдеге ие болған. Қызыл Жұлдыз, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамоталарымен марапатталған. Шығармалары *Мир шестиногих. А., ҚМ КӨБ, 1952; *Розовая долина. А., ҚМКӘБ, 1962; *Муравей-амазонка. А., ҚМ КӨБ, 1964; *Охота за насекомами. А., «Мектеп», 1965; *Маленькие труженики села. А., «Қайнар», 1969; *Насекомые защищаются. А., «Қайнар», 1977. Дереккөздер
Реновация

Реновация (латын. renovatio — жаңарту) — фирманың сапалық жағынан ескіріп, тозған негізгі қорларын жаңаларымен ауыстыру, яғни табиғи және сапалық тозуы салдарынан олардың өндірістен шыққан машиналарды, жабдықтарды, құралдарды жаңа негізгі құрал-жабдықтармен ауыстыру жөніндегі экономикалық үдеріс. Бұл үдерісті субъект есеп саясатын әзірлеу кезінде өтелімнің үш әдісінің бірін таңдау жолымен реттейді. Дереккөздер
Аккумулятордың түрлері

Газды аккумулятор - қысымдағы газ энергияны сіңіріп сақтайтын аккумулятор. Гидравликалық аккумулятор - қысымдағы сұйық энергиясын сіңіріп сақтайтын аккумулятор. Инерциялы аккумулятор - энергиясы айналымдағы серіппеде сіңіріп сақталатын механикалық аккумулятор. Қышқылды аккумулятор - қышқыл электролит құйылған аккумулятор. Механикалық аккумулятор - энергияны механикалық түрмен (мысалы, көтерілген жүк, қысылған серіппе, ) сіңіріп сақтайтын қондырғы. Пневматикалық аккумулятор - энергия тасымалдаушы ретінде ауа пайдаланған газдық аккумулятор. Жылулық аккумулятор - жылуды немесе суықты сіңіріп сақтайтын қондырғы. Сілтілі аккумулятор - щелочты электролит құйылған электро аккумулятор. Электрлік аккумулятор - көбінесе гальвани элементі түрінде кездесетін, электр энергияны сіңіріп сақтайтын қондырғы. Дереккөздер
Сергей Николае­вич Алфераки

Сергей Николае­вич Алфераки (1850 - 1918, Ресей) - саяхатшы, ғалым-лепидоэптеролог. Таганрог өңірінің, Кавказдың, Құлжа мен Жетісу аймағының фаунасын зерттеген. Альферакидің 1879 жылы ғылыми сапар нәтижесін баяндаған "Құлжа мен Тянь Шань. Жол- сапар жазбалары" атты очерктерінде Іле алабының батыс бөлігіндегі құм қойнауын, Жетісудың сол кездегі бай флорасы мен фаунасын сипаттап, мол мағлүматтар береді. Дереккөздер
Даусыз фактілер

Азаматтық құқық пен іс жургізуде — азаматтық, істе, оның болуы жөнінде тараптар дауласпайтын және істің дұрыс шешілуі үшін маңызы зор болып табылатын жағдайлар. Егер айғақ талапкер мен жауапкердің түсініктемелерімен қуатталып, біртарап оны бекітіп, екінші тарап оны мойындайтын болса, айғақдаусыз болып табылады. Дереккөздер
Василий Федорович Ванюшин

Василий Фёдорович Ванюшин (1916—1974) — кеңес жазушысы. Ресейдің қазіргі Тверь облысы, Весьегон ауданы, Вауч селосында туған. 1938 жылы партиялық газет мектебін бітіріп, аудандық газет редакциясында істеді. Он жылға жуық Совет Армиясының қатарында қызмет атқарады. Майдандастарының қаһармандық ерлігі туралы очерктері 1942 жылы «Московский большевик» баспасында «Под знаменем гвардейским» деген атпен жеке кітап болып шықты. 1947 жылы Қызылорда облыстық «Ленинский путь» газетінің редакторы болып тағайындалады. 1951 жылы Алматыда ауысқан. Ол Н. Ғабдуллиннің «Жаңа таныстар» әңгімелері кітабын, З. Шашкиннің, С. Дөнентаевтың шығармаларын орыс тіліне аударған. Жетістіктері I және ІІ дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және төрт медальмен марапатталған. Шығармалары *Точка опоры. Роман. А., Казгослитиздат. 1956; *Волчий глаз. Повесть. А., Казгослитиздат. 1957; *Вторая жизнь. Науч. -фантастич. роман. А., Казгослитиздат. 1962; *Железный комбат. Рассказы. А., Казгослитиздат. 1958; *Жизнью обязаны. Роман. А., «Жазушы», 1966; *Белый скакун. Повесть. А., «Жазушы», 1972; *Ветка Тамариска. Повести. А., «Жазушы», 1977. Дереккөздер
Сергей Николаевич Мартьянов

Сергей Николаевич Мартьянов (7 қазан 1918 жыл, Иваново - 1967 жыл, белгісіз) - кеңестік сценарийші және жазушы. Өмірбаяны Ярославль педагогикалық институтын бітірген. 1949 жылы Ужгородта «Апалы-сіңлілер» деген атпен алғашқы әңгімелер жинағы шықты. Бес жылдан кейін «Бірде, шекарада» деген повесі жарық көрді. Бұл повесть төрт рет қайта басылды. 1953 жылдан Алматыда тұрып, жұмыс істеді. 1958 жылы Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы «Елуінші паралель» деген әңгімелер жинағын шығарды. Осы жылы С.Торайғыровтың «Қамар сұлу» романын орыс тіліне аударды. 1956 — 1958 жылдары Қазақстан жазушылар одағы басқармасының хатшысы болды. «Шекарада бәріміз де сақшымыз», «Эдельвейс гүлдейтін жерде» сценарийлері бойынша көркем фильмдер түсірілді. 1965 жылы «Шекара хикаялары» деген атпен шығармаларының 1 томдығы «Жазушы» баспасынан шықты. «Дозоры слушают тишину» атты әңгіме-повестер кітабы 1978 жылы жарық көрді. Марапаттары «Жауынгерлік еңбегі үшін», «Еңбекте үздік шыққаны үшін», «КСРО Мемлекеттік шекарасын күзетуде үздік шыққаны үшін» медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Әлеуметтану автономиясы

Әлеуметтану автономиясы - Дюркгеймнің бейнелеген көзқарасы. Ол бойынша, әлеуметтану психология мен биология түсіндіре алмайтын шындық денгейіне қатысы бар ерекше ғылым ретінде қалыптасуы тиіс. Дюркгеймнің ойынша: «қоғам»- «sui generis» статусына ие, яғни өз түріне ие. Дереккөздер