kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сикорский Владислав

Сикорский (Sikorski) Владислав (20. 5. 1881, Тушув-Народовы, Сандомеж қаласының маңы, – 4. 7. 1943) – поляк әскери және саяси қайраткері, генерал. 1914 жылдан Галиция Ұлттық бас комитетінің мүшесі. 1920 жылғы поляк-совет соғысы кезінде 5-армияның, кейін 3-армияның қолбасшысы. 1921–22 ж. Бас штабтың бастығы. 1922–23 ж. премьер-министр және әскери министр, 1924–1928 жылдары әскери округ қолбасшысы. 1926 ж. Пилсудский әскери төңкеріс жасағаннан кейін, бұл қызметтінен (1928) босатылды. 1939–1943 ж. поляк эмигранттық үкіметінің премьер-министрі. 1941 ж. 30 июльде КСРО-мен дипломатиялық қатынасы қалпына келтіру туралы шартқа қол қойды.
Сизухин Иван Семенович

Сизухин Иван Семенович (17. 4. 1884, Ақмола обл., Көкшетау у., Ақан-Бұрлық ст.,–14. 11. 1938) – Қазақстанда Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1917 жылдан Компартия мүшесі. 1905–06 және 1914–17 ж. патша әскері қатарында болып, армиядағы рев. қозғалысқа қатысты. Февр. революциясынан кейін полк комитетінің мүшесі болды. 1917 ж. Верныйға келіп, жергілікті большевиктермен бірге Совет өкіметін орнатуға қатысты. С. 2–3 казак полктері мен қала халқы арасында рев. үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді. 1918 ж. Верный қ-ндағы әскери-рев. комитетінің құрамына кірді. 1918 жылдың көктемінде ақ казактар бүлігін басуға қатысты. 1919 ж. обл. еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру комиссары. Сол жылы Қызыл комиссарлары мектебін бітіріп, рота, батальон, полк, кейін Солт. Жетісу және Ферғана майданадарына бригада командирі болды. 1923 ж. Әскери қызметтен босады. 1924 жылдан совет, шаруашылық қызметтерін атқарды.
Александр Васильевич Сидоренко

{{Ғалым|ЕсіміАлександр Васильевич Сидоренко|Ғылыми дәрежесіГеология – минералогия ғылымдарының докторы|Суреті1983 CPA 5446.jpg|ҚолтаңбасыSidorenko-av-signature.gif|Марапаттары{ style"background:transparent" - - }|Несімен белгіліКСРО Ғылым академиясының вице–президенті|Ғылыми жетекшіС. П. Павлов|Ғылыми атағыКСРО Ғылым академиясының академигі|Жұмыс орныКСРО Ғылым академиясы|Туған күні19.10.1917|Альма-матерВоронеж мемлекеттік университеті|Ғылыми аясыГеология|Азаматтығы Ресей империясы →|Қайтыс болған жеріАлжир|Туған жеріНово Николаевка ауылы, Харьков губерниясы, Ресей империясы|Қайтыс болған күні23.03.1982|CommonsAlexander Sidorenko}} Александр Васильевич Сидоренко (укр: Олекса́ндр Васи́льович Сидоре́нко; 19 қазан 1917 ж. – 23 наурыз 1982 ж.) — украин-кеңестік геологы, мемл. қайраткері, академик (1966; 1953 жылдан КСРО ғылым академиясының корр. мүшесі). КСРО ғылым академиясының вице-президенті (1975). 1942 жылдан КОКП мүшесі. Воронеж ун-тін бітірген (1940). Одан кейін КСРО ғылым академиясының Түркімен бөлімшесінде істеді. КСРО ғылым академиясының С. М. Киров атынд. Кола болімшесі Президиумы председателінің орынбасары (1950–52), председателі (1952–61). 1961–62 ж. РКФСР Мин. Кеңестінің ғыл.-зерт. Жұмыстарды үйлестіру жөніндегі Мемл. комитеті председательінің бірінші орынбасары, 1962–75 ж. КСРО геол. және жер қойнауын қорғау министрі. Негізгі еңбектері шөл геологиясы мен геомофологиясына, үгілу қыртысындағы минерал түзілу процестеріне және бұнымен байланысты пайдалы қазбаларға, минералдық шикізатқа комплексті баға беруге, табиғи ортаны қорғауға араналған. Докембрийдің шөгінді-метаморфтық жыныстары қат-қабаттарының литологиясы жөніндегі ғылми бағытты дамытты. КОКП-тың 23–24-съездерінде ОК мүшелігінен кандидат. 7–9-сайл. КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Лениндік сыйлықтың лауреаты (1966). Екі рет Ленин орденімен және басқа 2 орден, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сивапитек

Сивапитек (Sivapithecus; табылған жеріне байланысты және грек. Pithekos – маймыл) – адам тәрізді маймылдардың қазбадан табылған туысы. Жоғарғы және төменгі жақ сүйектері, тістері Азияда (Гималайдағы Сивалик тауы) және Шығ. Африкада миоцен шөгінділерінен табылған. Сивапитектің жақ сүйегі биік, салмақты келген, тіс құрылысында адам тісіне ұқсастық байқалады. Мыс., алдыңғы азу тістерінің беті екі бұдырлы және үлкен емес, ал артқы азу тістері жалпақ. Бұны – мен қатар адам тәрізді маймылдар тісіне де ұқсас белгілері (ит тістері ірі) болған. Сивапитектердің адам тәрізді маймылдар эволюциясын тануда үлкен маңызы бар. Сивопитектер дриопитектермен қатар орангутанның тегі деп саналады
Мырқасым Серікбаев

Мырқасым Серікбаев (20. 8. 1897, Жетісу облысы, Верный уезі, Жалаңаш с.,–5. 7. 1967, Алматы) – Жетісу өңірінде Кеңес өкіметі орнатуға қатысқан Азамат соғысы ардагерлердің бірі. 1924 жылдан КОКП мүшесі. Пржевальскіде (Қарақол) мектепте, қалалық уч-щеде (1910–16) оқыған. Жетісу обл-нда Кеңес өкіметі орнасымен қоғамдық жұмыстарға араласа бастады. 1919–20 ж. С. Өз еркімен Қызыл гвардияшылар қатарына алынып, 1-мұсылман батальонында барлаушылар отрядын басқарып, Жаркент уезін ақ гвардияшыл полк. Сидоровтың бандысынан тазартуға қатысты. 1920 жылдың көктемінде Шелек болыстық ревкомының төрағасы, Қалжат шекаралық милициясының бастығы. 1921–29 ж. Жетісуда халықсоты, уездік прокурор. 1929–32 ж. Алматы облысы колхоз одағының тұңғыш председателі. С. – колхозшылардың Бүкіл Қазақстандық 1, 2-съездерінің, Советтердің Бүкіл Қазақстандық 5-съезінің делегаты. С. Ұзақ жылдар бойы Қазақстанның орман-тоғай шаруашылығы басқармасында жауапты қызметтер атқарды. Дереккөздер
Әлия Қахарманқызы Серікбаева

Әлия Қахармановна Серікбаева (26 маусым 1951 жыл, Алматы, Қазақ КСР) — КСРО-лық және қазақстандық үстел теннисшісі. Өмірбаяны Үстел теннисінен КСРО спорт шебері (1969), Қазақстанның 18 дүркін (1966–70) және «Спартак» ерікті спорт қоғамының КСРО чемпионы, әлем чемпионы (1970), Қазақстан Республикасының үстел теннисінің федерациясының төрағасының орынбасары қызметін атқарған. Қазақ С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1974). Республикамызда үстел теннисінің елімізге және басқа да шет мемлекеттерге белгілі болуы Әлия Серікбаеваның есімімен байланысты. Әлия Серікбаева Румынияда, Югославияда, ГДР-де, Монғолияда өткен халықтаралық жарыстарға қатысты. 1974 жылдан Алматы балалар спорт мектебінде стол теннисінен жаттықтырушы. 1997 жылы өткен ересектер арасындағы Мельбурндегi ойында ол Қазақстанның жалғыз спорт шеберi болып қала бердi. Қаншама жыл Қазақстанның үстел федерациясы вице - президентi қызметiн үлкен жауапкершiлiкпен атқарды. Дереккөздер Сілтемелер * [https://def.kondopoga.ru/1180508901-xvii-chempionat-sssr-po-nastolnomu-tennisu-1967-erevan.html Теннистен КСРО чемпионаты 1967]
Середа Семен Пафнутьевич

Середа Семен Пафнутьевич (1. 2. 1871, Сетлова с., Менск у., Черныгов губ.,–21. 5. 1933, Москва) – совет мемл. Және партия қайраткері. 1903 жылдан Компартия мүшесі. Темір жол қызметкері отбасында туған. Рев. қызметін 80 жылдары Смоленскіде бастады. 1996 ж. Статист болып істеді, Орел, Калуга, Рязаньда партиялық жұмыс жүргізді, 1917 ж, ақпанда бурж.- демокр. Революциясынан кейін Рязань Советі аткомының және РСДЖП біріккен комитетінің мүшесі. 1918–21 ж. РКФСР Жер халкомы. 1921 жылдан Бүкіл одақтық халық ш. Советінің (БОХШС) және Мемл. жоспарлау комиссиясының президиум мүшесі.; 1922–27 ж. РКФСР БОХШС председателінің орынбасары, КСРО өндірістік–экономик.советінің председателі және БОХШС өнеркәсіп жоспарлау бөлімінің басқарушысы. 1927–30 ж. РКФСР Халкомсовы председателінің және Мемл. жоспарлау комиссиясы председателінің орынбасары. Партияның 8-, 15–16-съездерінің делегаты. БОАК мүшесі болды.
Сенситометрия

Сенситометрия – жарық сезгіш заттардың фотогр. қасиеттерін өлшеу туралы ілім. Фотогр. процестің жеке сатыларына сандық бақылау жасау және фотогр. материалдарды өңдеу сенситометрияға негізделген. Ол астрономияда, спектроскопияда т. б. ғылыми салаларында кеңінен қолданылады. Сенситометрия негізінен денситометрия, интегралдық сенситометрия және спектрлік сенситометрия деп аталатын үш бөлімнен тұрады. Денситометрия алдын ала хим.-фотогр. өңдеуге ұшырған фотогр. қабаттардағы жарықтың жұтылуын, шағылуын және шашырауын өлшейді. Интегралдық сенситометрия спектрлік құрамы күрделі болатын жарықтың (мыс., ақ жарық) фотогр. қабаттарға тигізетін әсерін, ал спектрлік сенситометрия оларға түрлі монохромат сәулелердің тигізетін әсерін талдаудан шұғылданады.
Александр Степанович Викторенко

Викторенко Александр Степанович 1947 жылы 29 наурызда Солтүстік Қазақстан облысы қазіргі Шал ақын ауданындағы Ольгинка селосында туған. Ғарышкер, КСРО ұшқыш­ғарышкері (1987). Кеңес Одағының Батыры (1987). Орынбор жоғары әскери авиация ұшқыштар училищесін бітірген соң (1969) Әскери Әуе Күштерінде қызмет еткен. 1 ­дәрежелі әскери ұшқыш және 3­ дәрежелі ұшқыш­сынақшы мамандығы бар. Викторенко Ғарышкерлер сапына 1978 жылы алынды. 1987 жылдың 22 шілдесінен 1987 жылдың 30 шілдесіне дейін «Союз ТМ­3» ғарыш кемесінің командирі болған. Ол Александров және Сирия,Араб Республикасының азаматы М.А. Фариспен бірге ғарышқа ұшты. 1987 жылы 24 шілдеде «Союз ТМ­3» кораблі мен «Мир» ғылыми­зерттеу кешенін түйістіру жұмыстары жүргізілді. 1997 жылы полковник дәрежесінде зейнеткерлік демалысқа шықты. Жұлдызды қалашықта болашақ ғарышкерлерді даярлау тобымен жұмыс жүргізді. Қазір құрметті зейнеткер. Мәскеу қаласында тұрады. Туған өлкесімен тығыз байланыс жасайды.Кеңес Одағының Батыры болған соң үкімет мол мөлшерде зейнетақы алады. Дереккөздер Айбын энциклопедиясы
Сеноилар

Сеноилар — Малайзия мен Таиландта тұратын халықтар тобы (семай, тимиар, бесиси, т.б.). Саны 40 мыңдай адам (1992). Олар Малакка аралының Орталық үстіртінің орманды алқаптарын мекендейді. Антропология типтері, тілі мен мәдениетіндегі ерекшеліктер олардың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы монғол нәсіліне дейінгі байырғы тұрғындар тобына жататын аңғартады. Қазіргі сеноилар малайлықтармен араласып кеткен. Тілі Сеной тілдері аустроазиатикалық отбасының мон-кхмер тілдерінің асли (семанг-малакка) тобына жатады. Діні Дінге сенушілер: дәстүрлі сенімдер, кейбірі сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ең көне дақыл – тары, 18 ғ-дан бастап күріш, маниок, жүгері егісімен ауыстырыла бастады), аңшылық (мылтықпен) және терушілік. Кейбірі туристер үшін тауарлар шығарады. Өмір салты Сеноиларда аналық-рулық қатынастар ерекше дамыған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Тұрғын үйлері - ұзын, қадаларда орналасқан. Дәстүрлі киімдері Киімдері ағаш қабығынан дайындалады. Татуировка жасау, денеге сурет салумен сипатталады. Сілтеме * Дереккөздер
Сен-жермен бітім шарты

Сен-жермен бітім шарты – 1919 ж. 10 қыркүйек (Париж түбінде) «одақтас және біріккен мемлекеттердің» АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Италия, Жапония, Бельгия, Қытай, Куба, Грекия, Никарагуа, Панама, Польша, Португалия, Румыния, Югославия, Сиам (Тайланд), Чехословакия Австриямен қол қойған шарты. 1-дүн. жүз. Соғыста жеңілген Австрия-Венгрия империясы құлап, оның орнына жаңа мемлекеттер пайда болды. С.-ж. б. ш. Австралияда республика орнауын, Чехословакия мен Югославияның тәуелсіздігін мойындады. Австрияға қараған Богемия, Моравия, Силезия жерлері Чехословакияға берілді, Буковинаны Румынияға, Тирольдің оңт. бөлігін Италияға қосты. Сол кезеңде тағдыры шешілмеген жерлерді Австрия Одақтас мемлекетерге тапсырып, олардың шешімін мақұлдайтын болды. С.-ж. б. ш-ның 88-ст. бойынша Австрияның тәуелсіздігін бұзатын әрекеттерге тыйым (аншлюсе) салынды. Қарулы күштерінің саны 30 мың адамана аспауы, барлық теңіз флотын одақтас мемлекеттерге өткізу т. б. тежеу шаралары белгіленді.
Семуле Марта Альмовна

Семуле Марта Альмовна (13. 4. 1904 ж. т., Латв. КСР-і, Гүлбен ауд.) – Латв. КСР, Гүлбен ауд. «Копдарбиба» к-зының сауыншысы (1948–61). Соц. Еңбек Ері атағын екі рет (1953, 1958) алған. 1953 жылдан КОКП мүшесі. С. 1952–60 ж. өзінің қарамағындағы әр сиырдан жылына 5500–6000 кг сүт сауды. Лат. КСР КП 14- және 17–19-съездерінде Латвия КП ОК мүшелігіне сайланды. 4–5 сайл. КСРО Жоғ. Советінің және 3-сайл. Лат. КСР Жоғ. Советінің және 3-сайл. Лат. КСР Жоғ. Советінің депутаты. 2 рет Ленин орденімен және медальдармен марапатталған.
Семенова Марина Тимофеевна

Семенова Марина Тимофеевна (12. 6. 1908 жылы туған, Петербург қаласында) – совет балет артисі, КСРО халық артисі (1975 жылы). 1925 жылы Ленинградтың хореографиялық училищесін (Агриппина Яковлевна Ваганованың - белгілі балеринаның класы бойынша) бітірісімен осындағы Сергей Миронович Киров - танымал азамат қайраткері атындағы опера және балет театрына қабылданды. Мұнда 1930 жылға дейін жұмыс ітейді, ал 1930–1952 жылдардың арасында үлкен театрда соло-биші болып жұмыс істеген.
Ислам Баукенұлы

Ислам Баукенұлы Баукенов 1915 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Ленин (қазіргі Есіл) ауданы Қарағаш ауылдық кеңесінің Әлибай ауылында туған. Еңбек жолын 1933 жылы Мамлют ауданындағы «1 Май» ұжымшарында есепші болудан бастады. Содан кейін осы ұжымшардың басқарма төрағасы болып сайланады. 1936­-1939 жылдары және 1941­-1945 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1950 жылдан «Луч Ленина» ұжымшарының төрағасы қызметін атқарды. 1961 жылы сауын сиырлар гуртының бригадирі, кейін «Березовский» кеңшары бөлімшесін басқарды. 1957 жылы 11 қаңтарда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Еслям Баукенұлына Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Екі рет Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды.Өзінің еліне еңбегі сіңген азамат.Бұл жайлы халқы мойындаған. Дереккөздер Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011
Александр Александрович Семёнов

Семенов Александр Александрович [30. 9. (12. 10). 1873 – 16. 11. 1958] – совет тарихшысы, тарих ғылымының докторы (1942), профессор. Тамбов мұғалімдер ин-ты мен Лазарев шығыс тілдері ин-тын бітірген (1900). Октябрь революциясынан кейін Ташкент ун-тін ұйымдастырушылардың бірі болды. Тәж. КСР ғылым академиясының академигі (1951), Өзб. КСР-і (1944) мен Тәж. КСР Еңбек сің. Ғылыми қайраткері (1946). Бомбей ғылми қоғамының толық мүшесі, Тәж. КСР ҒА Тарих, археол. және этногр. Ин-тының директоры (1951 жылдан). С. Орта Азия халықтарының тарихы, филологиясы мен этнографиясын зертеуге зор үлес қосты. КСРО-дегі ислам тану жөніндегі тұңғыш маман. Оның 229 ғылми еңбек жарық көрген.
Семпер Йоханнес

Семпер Йоханнес (22. 3. 1892, Тухалаане қазіргі Вильянди ауд., – 21. 2. 1970, Таллин) – эстон совет жазушысы. Эст. КСР халық жазушысы (1964). 1940 жылдан КОКП мүшесі. Тарту университетін бітірген (1928). Шығармалары 1910 жылдан жарияланды. «Көпір тіреуіштері» (1927). «Артықтағы күн» (1930), «Қызғаныш» (1934), «Тасқа тас» (1939) кітаптары бар. Эстон буржуазиялық өкіметі құлағына кірді, оқу министрі болды. 1946–50 ж. Эст. КСР Жазушылар одағының председателі қызмет атқарды. «Үнсіз қала алмаймын» (1943) кітабы мен «Заман әмірі» (1946), «Қарқындаған адамдар» (1960) пьесаларын, «Қызыл қалампырлар» (1955, орысша ауд. 1958) романын жазды. Эст. КСР Гимнінің авторы. Ленин орденімен, 2 басқа орденмен марапатталған.
Семсер құйрық

Семсер құйрық (Xiphosura) – теңіз буын аяқтыларының меростома класының бір отряды. Дене тұрқы 80–90 см. Семсер құйрықтың денесі 6 жұп аяқты, буынданбаған баскөкірек және семсер пішінді құйрығы бар құрсақтан құралған. Баскөкірек аяқтары көмегімен жүзеді, қорегін ұстайды. Баскөкірегінің үстіңгі жағында екі жай көзі, бүйірінде екі күрделі көзі болады. С. қ. Дара жынысты, жұмыртқасын теңіз түбіндегі құмға салады, дамып жетілуі триобиттерге ұқсас, жұмыртқадан личинка шығады. Семсер құйрықтың қазбадан табылған 12 туысы силур дәуірінен белгілі. Осы кезде тіршілік ететін семсер құйрықтың 3 туысы (5 түрі) тропик теңіздерінде кездеседі. Олардың біреуі Атлант мұхитының Орт. және Солт. Америка, қалғаны Оңт. және Шығ. Азия жағалауларында кездеседі. Семсер құйрық моллюскілер, су түбіндегі омыртқасыздармен кейде балдырлармен қоректенеді. Кәсіптік маңызы бар.
Руслан Камбулатович Бекузаров

Бекузаров Руслан Камбулатович – 1927 жылы Солтүстік Осетин АССР­-інде туған. 1948 жылдан Ростов облысында бір кеңшардың бөлімше механигі болып істеді. 1954­-1956 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы «Восход» кеңшарында бас инженер қызметін атқарды. Ташкенттің ауыл шаруашылығын механизациялау және ирригациялау институтын бітіргеннен кейін 1960 жылдан «Октябрь» кеңшарының директоры, 1963-­1981 жылдары Кеңес ауданындағы Чапаев атындағы кеңшарды басқарды. 1973 жылы 6 қыркүйекте КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Руслан Камбулатович Бекузаровқа Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1972 жылы ол «Қазақ КСР­нің еңбек сіңірген ауылшаруашылық қызметкері» атағын алған болатын. Дереккөздер #Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011-2012. #Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы.
Алексей Дмитриевич Боридько

Боридько Алексей Дмитриевич (1922 жыл, Омбы облысы, Есілкөл ауданы ,Орловка селосын) - Социалистік Еңбек Ері (1967). * 1934 жылдан осы аудандағы «Красная Орловка» ауылшаруашылық артелінде колхозшы болып істеді. * 1941­-1949 жылдары Кеңес Әскері қатарында болды. 1949-1955 жылдары Солтүстік Қазақстан облысы Булаев (қазіргі М. Жұмабаев) ауданындағы «Чистов» кеңшарында тракторшы, ал 1955 жылдың сәуірінен трактор бригадасының бригадирі қызметін атқарды. 1967 жылы 19 сәуірде КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Алексей Дмитриевич Боридькоға Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Бұған дейін ол Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталып, Бүкілодақтық ауылшаруашылығы көрмесіне қатысқан. Дереккөздер
Иван Никифорович Горбунов

Горбунов Иван Никифорович – 1913 жылы Пенза облысы Русско­–Камешкир ауданы Бегуч селосында дүниеге келген. 1938 жылы Саратов зооветинститутының ветеринарлық факультетін бітіргеннен кейін бес жылдай Амурдағы ветеринарлық инспекцияны басқарды. 1943­-1944 жылдары қорғаныс құрылысында еңбек етті. 1945 жылы Қазақ ССР ІІМ­-нің ветеринарлық инспекциясын, кейін мал шаруашылығы бөлімін басқарды. 1953 жылдан Солтүстік Қазақстан облысы Соколов ауданындағы «Петропавл» кеңшарының директоры қызметін атқарды. 1966 жылы 22 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Иван Никифоровичке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Өмірбаяны 1913 жылы Бегуч (Пенза облысының Камешкир ауданында) ауылында дүниеге келген. 1933 жылы Кузнецк ветеринарлық техникумын бітірді, 1938 жылы Саратов зооветеринарлық институтының ветеринарлық факультетін бітірді. Дереккөздер Әдебиет * Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы.
Иван Иванович Куренков

Куренков Иван Иванович – 1919 жылы 25 қаңтарда Нижегород облысы Вад ауданының Крутой майдан селосында туған. 1934 жылы мектепте оқып, содан кейін Кузбаста шахтада істеген. 1937 жылы 22 сәуірде Ленин­-Кузнецк ҚӘК-­ы арқылы Қызыл Армия қатарына алынған. 1942 жылдан Ұлы Отан соғысына қатысқан, атқыш, кейін взвод командирінің көмекшісі болған. 1943 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, Брянск майданындағы 605­ атқыштар полкінің взвод командирі қызметін атқарды. 1943 жылы 5 қыркүйекте Куренков өзінің взводымен алғашқылардың бірі болып Сейм өзенінен өтті және бірден қарсыластарымен шайқасқа түсті. Осы шайқаста ол 30­ дан астам гитлершілерді жайратты. 1943 жылы 8 қыркүйекте ұрыс даласында рота командирі жараланды. Куренков рота басшылығын қолына алды және шабуылға шықты. Осы ұрыста бөлімше қарсыластарының 50­ ге жуығын жоқ қылды. Десна өзенінен өтіп, Куренков өзінің ротасымен жаудың тылына шығып, күтпеген соққы беріп, 70­тен астам фашистерді жайратты. Нежин қаласы үшін болған ұрыста Куренков жауға білдірмей барлау мақсатында қалаға кіріп, қарсыластарының санын, орналасқан жерін анықтап, өз дивизиясының басшыларына құнды деректер жеткізді. Оның бұл деректері жауды тез және аз шығынмен талқандауға көмектесті. Днепрден өтуде Куренков өзінің бөлімшесімен бірінші болып өзеннің оң жағалауына өтті және осы ұрыста 20 жау солдаттарын құртты. Куренков осында жараланса да, ұрыс даласынан кетпей, басшылығын жалғастыра берді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1943 жылғы 17 қазандағы Жарлығымен Иван Иванович Куренковқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 1943 жылы желтоқсанда Куренков денсаулығына байланысты әскер қатарынан кетіп, 1945 жылдың сәуіріне дейін жұмыс істемеді. 1945 жылы алдымен аудандық колхозда істеді, содан кейін ұжымшар төрағасы болып сайланды. 1949 жылдан Горький қаласына қоныс аударуына байланысты ремстройконторда, кейін теміржолда жұмыс істеді. 1951 жылы Ленинск­-Кузнецк қаласында тау шеберлері мектебін бітіріп, 1954 жылға дейін тау шебері болды. Бұдан кейін үш жыл Перм облысындағы «Леспромхозда» жұмыс істеді. 1957 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру үшін Солтүстік Қазақстан облысына келіп, Қызылжар ауданындағы «Новоникольск» кеңшарында еңбек етті. 1970 жылы 29 тамызда қайтыс болып, «Новоникольскіде» жерленген. Ленин, Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. Дереккөздер Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы
Владимир Иванович Долгих

Владимир Иванович Долгих (5.12.1924, Иланск) – Кеңес және Компартия қайраткері, Социалистік еңбек ері (1965), техника ғылымдарының докторы. 1942 жылдан КОКП мүшесі. 1943-1943 жылдары Кеңес әскерінің құрамында болды, Ұлы Отан соғысына қатысты. Иркутск кен-металлургия институтын бітірді(1949). 1949-1958 жылдары Красноярскде смена, цех бастығы және бас инженер болып істеген. 1969-1972 жылдары КОКП Красноярск өлкелік комитетінің 1-ші хатшысы. 1972 жылдан КОКП ОК бас хатшысы болып істеген. 3 рет Ленин орденімен, 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен және басқа да медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Дольчино

Дольчино (; т.ж.б. -1.06.1307) - Италияның солтүстік-батыс бөлігіндегі феодалдарға қарсы шаруалар көтерілісінің (1304-1307) көсемі. Көтерісшілер феодалдардың иеліктері мен монастырларын қиратты, мүлік ортақтығына негізделген шаруа қауымдарын құрмақшы болды. Рим папасы көтерісшілерге қарсы крест жорығын жариялады. 1307 жылы көтеріліс басып-шаншылды. Дольчино азаптап өлтірілді. Дереккөздер
Ярослав Домбровский

Ярослав Домбровский (, 13 қараша 1836, Житомир — 23 мамыр 1871, Париж) — поляк революционері, Париж комуннасының(1871) әскери қайраткері. 1859-1961 жылдары Петербургте Бас штаб академиясында білім алды. З.Сераковскиймен бірге поляк офицерлерінің революциялық үйірмесін басқарды. Ол сонымен қатар орыс және поляк халықтарының революциялық одағын қолдады, Варшавада 1863-1864 поляк көтерілісін дайындаған қызылдар партиясын басқарды. 1862 жылы 14 тамызда тұтқынға алынды. 1864 жылы Ярослав 15 жылға жер аударылды. Мәскеуде түрмеден қашып, орыс революционерлерінің көмегімен Францияға кетті. Парижде поляктің демократиялық эмиграциясы басшылыраның бірі болды. Ол сонымен қатар Париж Комуннасын қорғауға бар күш-жігерін, әскери талантын жұмсады. Ярослав версалдықтармен болған шайқаста қаза тапты. Дереккөздер
Дрезден көтерілісі

Дрезден көтерілісі – 1849 жылы 29 наурызда Франкфурт Ұлттық жиналысы қабылданған империялыққ конституцияны қолдаған көтеріліс. Саксон королі Фридрих Август бұл конституцияны мойындаудан бас тартқанна кейін, 3 мамыр күні Дрезденде көтеріліс басталды. Бұл көтерілістің негізгі қозғаушы күші жұмысшылар болды. 9 мамыр күні олардың басты күші Дрезденнен шегініп, бытырап кетті, қолға түскендері аяусыз жазаланды. Дереккөздер
Нұркен Қалдыбекұлы Мәзбаев

Нүркен Мазбаев – Қазақстан футболшысы (шабуылшы). Қазақстан футболының тарихындағы ең үздік ойыншы. Нүркен Мазбаев 4 маусымда 1972 жылы Тараз қаласында дүниеге келген. Карьераcы Клубтық карьера *Нүркен Мазбаев 1992 жылы 20 жасында «Тараз» сапында ойнап, футболдағы алғашқы табысты карьерасын бастайды. *Нүркен 1992-1997 жылдар аралығында «Тараз» сапында 159 рет алаңға шығып, 59 гол салған. Алты маусым қатарынан клубтың үздік шабуылшысы болды. *1995 жылы алғаш рет күміс жүлдеге қол жеткізеді. Келер мауысыда алтын жүлдеге ие болды. Клубтың алғашқы чемпиондық атағына мерген шабуылшы Нүркеннің қосқан үлесі орасан зор. *1997 жылы «Таразбен» тағы да жүлделі екінші орынды иеленеді. Сол жылы облыс әкімі ауысып, команданың жағдайы қиындай бастады. Клубтың біраз ойыншылары әр түрлі себептермен команда ауыстырады. Нүркен де клуб ауыстырып, «Қайсар» клубының сапына өтеді. Қайсар клубында 1998-1999 жылғы маусымда 33 ойын өткізіп, 25 рет гол соқты. Әрі еліміздің ең үздік шабуылшысы атанады. *Нүркен «Тараз», «Қайсар» сияқты командаларда доп тепкен соң, 1999 жылы оңтүстіктің тағы бір командасы «Синтез» клубына ауысады. *«Синтез» клубында бар жоғы 14 рет қана алаңға шығады. Ал 2000 жылдардың басына Астананың «Жеңісінен» ұсыныс түсіп, Астана клубының құрамынақосылады. *«Жеңістің» сапында 27 рет алаңға шығып, тоғыз рет теңбіл допты қақапа торында тулатады. 2001 жылы қайтадан оңтүстік өңірге оралып, «Достық» клубымен келісім-шартқа отырады.Достық клубында 1999 жылда 14 ойын өткізіп, 4 гол салды. Ұлттық құрама карьерасы 13 ойын өткізіп 2 гол салды. Жарақат алып ұлттық құрамадағы ойынын тоқтатты. Жетістіктері *2000, 1996 жылы Қазақстан Чемпионы *1995, 1997 жылы Қазақстанның вице чемпионы *2000 Қазақстан Кубогының иегері Сыртқы сілтемелер *http://www.national-football-teams.com/player/15595/Nurken_Mazbaev.html *http://sport.gazeta.kz/art/?aid=40310 *http://ffk.kz/rus/clubs/26/
Евгения Алексеевна Долинюк

Евгения Алексеевна Долинюк (1914 — 1990) — колхоз құрлысының қайраткері, Социолист Еңбек Ері атағын екі рет алған. 1946 жылдан Тернопль облысының, Борщевский аудан, КОКП 22-съезі атында к-здың звено жетекшісі. КСРО Жоғарғы Советінің депутаты, Ленин орденімен, Халық шаруашылық жетістіктері көрмесінің екі Үлкен алтын, екі Үлкен күміс, сегіз Қола медальмен марапатталған. Дереккөздер
Ян Генрик Домбровский

Ян Генрик Домбровский (;2.8.1755 — 6.6.1818) — поляк генералы, поляк легиондарын құрушы. 1770-1790 жылдары саксон атты әскерінде қызмет атқарды. 1792 жылы поляк армиясына ауырып, 1974 жылы азаматтық жолындағы көтеріліске қатысты. Польша тәуелсіздіктен айырылғыннан кейін, 1795 жылы Францияға эмиграцияға кетіп, поляк легиондарын құрды. 1809 жылы Австрияға, 1812-1813 жылы Россияға қарсы соғысқа патысты. 1815 жылы поляк корольдығы кұрылған кезде, поляк соғыс комитетіне кіріп, поляк армиясын жасақтауға қатысты. Дереккөздер
Григорий Матвеевич Тихонов

Тихонов Григорий Матвеевич – 1912 жылы 10 сәуірде Солтүстік Қазақстан облысы Целинный (қазіргі Ғ. Мүсірепов) ауданындағы Князево селосында туған. Оңтүстік­-Орал теміржолында паровоз машинисі болып істеген. 1934­-1938 жылдары Қызыл Армия қатарында болған. 1940 жылы Кеңес­-финляндия соғысына қатысқан. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірген. Орталық майдандағы 7­ атты әскерлер корпусының 15­ гвардиялық дивизияның эскадрон командирі гвардия лейтенанты Г. Тихонов Гомель облысындағы Брагинск ауданының Нивки селосы маңында болған шайқаста көзге түсті. 1943 жылдың 28 қыркүйегінде оның эскадроны Днепрден өтіп, жандарымды алып Нивка елді мекенін босатты. Гитлершілдер атты әскердің шабуылына тойтарыс бере алмай, ұрыс даласында өлген солдаттары мен офицерлерін тастап селодан кетті. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 15 қаңтардағы Жарлығымен Григорий Матвеевич Тихоновқа Кеңес Одағының батыры атағы берілді. Ленин, Александр Невский, Қызыл Жұлдыз ордендерімен . 1944 жылы 13 ақпанда ұрыс даласында қайтыс болды. Мозырь қаласында жерленген. Осы қаладағы Даңқ қорғанына оның есімі жазылған ескерткіш тақта орнатылған. Дереккөздер Айбын Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы
Марк Донской

Марк Семёнович Донско́й (6.3.1901 жылы Одесса) – совет кинорежисері, кинодраматург, КСРО халық артисі, Социалистік Еңбек ері, 1945 жылдан КОКП мүшесі. Симферополь униферситетінің қоғамдық ғалымдар фокультетін бітірген. Кинодағы қызметнін 1926 жылы сценрист, режиссері ретінде бастыды. М.Горькийдің шығармалары негізінде «Горькийдің балалық шағы », «Кісі есінде», «Менің университеттерім» және тағы басқа шығармаларын қойды. Ол сонымен қатар КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1941, 1946, 1948, 1968) болды. 2 рет Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Дереккөздер
Михаил Михайлович Дубинин

Михаил Михайлович Дубинин (1901—1993) - совет физик-химигі. 1943 жылдан КСРО ғылым академиясының академигі, Социалистік Еңбек Ері(1969). 1946-1950 жылы Д.И. Менделеев атындағы Бүкіл одақтық химия қоғамының презиленті. 1946 жылы КСРО ғылым академиясының физик-химигі институтының сорбциялық процестер бөлімінің меңгерушісі. Дубинин қатты, кеуек денелердің газдарды, буды тағы басқа еріген заттарды сіңігу құбылысын зерттеді. Адсорбциялық қатардың ауысып, беттік тотықтың пайда болуын ашты. КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты, 2 рет Ленин орденімен, 6 басқа орденмен және медальдармен марапатталды. Дереккөздер
Кимоно

Кимоно - жапондардың ерлер мен әйелдерге арналған дәстүрлі ұлттық киімі. Кимононың жеңі кең, оның ұшында тікбұрышты қалталары, астарында бауы, белдігі болады. Белдігі еркектерде жіңішке қара түсті, әйелдерде жалпақ ашық түсті болып келеді. Дереккөздер
Михаил Михайлович Кириченко

Кириченко Михаил Михайлович – 1923 жылы 28 қазанда Солтүстік Қазақстан облысы Володар (қазіргі Айыртау) ауданы Лавровка селосында туған. 1941 жылы Алматының жаяу әскерлер училищесін бітірген. Ұлы Отан соғысына 1942 жылдың тамызынан қатысқан. І Белорус майданы 8 ­гвардия Әскеріның батальон командирінің орынбасары гвардия капитаны Кириченко 1944 жылы 1 тамызда Висла өзенінен өту үшін жаудың үлкен күшімен шайқасқа түсті. Төрт сағатқа созылған ұрыста Кириченконың отряды карсыластарының қорғанысын бұзып, Руда­-Тарновска, Вулька­-Тарновска (Польша) елді мекендерін басып алды. Осындай қолайлы плацдармды басып алған Кириченко біздің әскерлердің Висла өзені арқылы өтуге жағдай жасады. Осы күндері ол үкімет наградасына ұсынылған болатын. Бірақ КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы тек 1991 жылдың 5 мамырында шықты. Михаил Михайлович Кириченкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Соғыстан кейін батыр армиядағы қызметін жалғастырды.1945 жылы офицерлер құрамын жетілдіру курсын бітірді. 1955 жылдан майор Кириченко запаста болды. Мәскеу қаласында тұрды. «Главмосавтотранстың» автожолдар басқармасында аға инженер болып істеді. Екі рет Ленин, екі рет Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталды. Харьков облысындағы Изюм қаласының Құрметті азаматы. 1994 жылдың 8 мамырында қайтыс болған. Дереккөздер #Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 #Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011.
Феликс Гуэн

Феликс Жан Гуэн (; 4 қараша 1884 туылды . Пейпен) — 25 қараша 1977 жыл, Ницца) — француз саятшысы және мемлекеттік қайраткері, 5 ай болған Франция премьер-министры(26 қаңтар — 24 маусым 1946). Франция кеңесінің қадірлі мүшесі. Феликс Гуэн Марсельдегі орта мектепті бітірді, сосын Экс-ан-Прованс құқығын оқыды. 1907 жылдан адвокат тәжірибесін Марсельде алды, ал 1914 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастағанынан кейін Франция әскер қолы жасағына кірді. 1923 жылы Феликс Гуэн қала әкімі болып сайланды. Жас кезінде партия мүшесі болып 1924 жылы Франция парламентінің депутаты болды. Леон Блюмның досы және әріптесі болды және 1937 жылы президент орынбасарының жұмысын атқарды. вермахт көтерілісінен кейін Феликс Гуэн Үшінші Республиканың жойылмауынадауыс берген 80 депутаттың ішінде болған . Анри Филиппа Петеннің нұсқауларына қарсы шықты. Гуэн Леон Блюмды Петеннің жасасынан қоғаған үш адвокаттың бірі болды. 1945 жылғы сайлаудан кейін, Феликс Гуэн Мемлекеттік конституциялық ассамблеяның президенті болды. Дереккөздер Орысша уикипедия
Овсянников Владимир Васильевич

Овсянников Владимир Васильевич – 1923 жылы Петропавл қаласында туған. 7 класс бiтiрген. Одан кейiн Куйбышев қаласында тұрды. 1942 жылдан Қызыл Армия қатарында. Сол жылы Пенза қаласындағы артиллерия­миномет училищесiн бiтiрдi. Ұлы Отан соғысына 1942 жылдан қатысты. Үш рет жараланды. Воронеж майданындағы 40 ­армияның 1664 ­танкiге қарсы артиллериялық жойғыштар полкiнiң штаб бастығының орынбасары, аға лейтенант. 1943 жылғы 19 қыркүйекте Днепр өзенiн кешiп өтетiн өткелдiң полк тұрған учаскесiнде Калинившин хуторының солтүстiк-­батысындағы 175,1 метрлiк биiктiкке күштi артиллерия атысының қолдауымен 4 ­батареяның позициясы тұсында оны айналып өтiп, Бухалов және Виблица хуторларын басып алу үшiн қарсыластар қарсы шабуылға шықты. Жауды 300 метрге дейiн жақын жiберiп, артиллеристер тура нысанамен ата бастады. Овсянников Красная Лука селосындағы (Полтава облысының Годяча ауданы) 2­ батареяға тiкелей басшылық жасады. Екi рет жараланса да, ұрыс даласын тастамай, батареяға басшылық жасай бердi. Снарядтар таусылған кезде Овсянников жауынгерлерiн жетiп үлгерген жаяу әскермен бiрге шабуылға бастап шықты. Қарсы шабуылды тойтарып, жаяу әскердiң алға жылжуын қамтамасыз еткен ұрыста ол қаза тапты. Кеңес Одағының Батыры атағы оған 1943 жылғы 23 қыркүйекте қайтыс болғаннан кейiн берiлдi. Ленин орденімен марапатталды. Ол Полтава облысының Годяча ауданындағы Красная Лука деревнясының батыс жақ шетiне жерленді. Дереккөздер #Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011
Кинабалу

Кинабалу, Кунибалу - Калимантан аралының солтүстік бөлігіндегі тау массиві, Малайзияда орналасқан. Биіктігі - 4101 м (Малай архипелагының ең биік жері). Негізінен граниттен, гранодиориттен түзілген. 3500 м биіктікке дейін тропиктік және тау орманы, одан жоғары да бұта, суб-альпі, альпі шалғыны өседі. Дереккөздер
Inditex

Inditex (Inditex SA), Индитекс - испан компаниясы, киім-кешек сататын ең ірі дүкендер желісі. Толық атауы - Industria de Diseño Textil Sociedad Anónima. Штаб-пәтері - Arteixo (Галисия, Испания) орналасқан. Тарихы Негізі 1985 Zara брендімен дүкендер желісі ретінде қаланған (испан тілінде 1975 жылы Ла-Корунье Zara бренді бойынша өзінің алғашқы дүкенін ашты). Іс-шаралары ТМД Zara, Oysho, Massimo Dutti, Bershka, Pull and Bear, Zara Home, Stradivarius, Uterque және Lefties брендтері бойынша компанияның 88 елде 6750 астам дүкендер желісі бар. Lefties дүкендері тек Испания мен Португалияда бар, бірақ 2014 жылы 1 тамызда, компанияның Ресейде үш дүкені ашылды (сауда орталықтары, Мәскеуде 3 дүкен, Санкт-Петербургте 1 дүкен). 2013 жылы компанияның кірістері € 16,7 млрд құрады, 2008 жылы дағдарыс басталғанға дейін бұл үлес 37% -ды құрады, ал ішкі нарық, түсімнің 19,7%-ын берді дегі Zara дүкені]] Қазақстандағы Inditex желісі 2010 жылы Алматы қаласында бірінші Зара дүкені ашылды. Астана қаласында қазір келесі брендтері дүкендері бар: Zara, Massimo Dutti, Bershka, Bear және Страдивари. Алматы қаласында Zara және Bershka брендтері бар. Сондай-ақ, 2012 жылы үш қабатты Zara сән дүкені ашылды. 2013 жылы Алматы қаласындағы MEGA 2 ойын-сауық орталығында Massimo Dutti, Bershka,Bear, Stradivarius, Oysho, Zara дүкендері ашылды. 2014 жылы 14 тамызда Massimo Dutti дүкені ашылды. 2014 жылы 15 тамызда, Алматыда Достық Плаза сауда үйінде ZARA, Bershka, Bear, Stradivarius, Oysho, Zara дүкендері ашылды.
Черчит

Черчит (ағылшын химигі Черчтің құрметіне аталған) - сулы фосфаттар тобына жататын минерал. Черчитті алғаш Вильямс ашқан (1865). Химиялық формуласы: YPO4×2H2O. Мұндағы иттрийдің мөлшері 25%. Моноклиндік сингонияда кристалданып, радиалды-талшықты, сферолитті табақша тәрізді кристалдар түрінде кездеседі. Қаттылығы Моос шкаласы бойынша 3, тығыздығы 3,14-3,27 г/см³; жіктілігі бір бағытта жетілген, әйнекше жарқырайды. Түсі ақ, сұр, сары, кейде түссіз. Табиғаты экзогендік процестер барысында түзіліп, сілтілі магмалық тау жыныстарының мору белдемдеріне галлуазит және феррогаллуазитпен бірге кездеседі. Черчит кен орындары Ұлыбританияда, Германияда, АҚШ-та, т.б. бар. Қазақстанда өндірістік маңызы бар Черчит және басқа жа иттрий минералдарына бай Құмдыбай кен орны барланған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://wiki.web.ru/wiki/Чёрчит-%28Y%29 Чёрчит-(Y)] * [http://enc.sci-lib.com/article0012334.html Значение термина Черчит в Энциклопедии Научной Библиотеки]
Чернышев шығанағы

Чернышев шығанағы – Арал теңізінің солтүстік-батысындағы шығанақ. Теңізден Құланды түбегі және және Возрождение аралы бөледі. Сипаты Шығанақ құрлыққа 25 км-ге сұғына еніп жатыр; ені 13 км-ге жетеді. Солтүстік және батыс жағасы жарқабақты. Мұнда Батыс Үстірттің қиыр шығысы шығанақ бойымен созыла орналасқан. Палеогеннің тығыздалған құмды-саздақты шөгінділерінен түзілген. Жағалауының қалған бөлігі ойпатты. Шығанақтың жағалауға жақын жердегі түбі құмайтты, суы тереңдеген сайын қайыр біртіндеп лайлы балшыққа айналады. Кейбір тұстарында қамыс, құрақ өскен. Солтүстігінің құмдауытты жағалауын Құмсуат мүйісі алып жатыр. Арал теңізінің суы мол кезінде Возрождение аралы мен Құранды түбегі аралығының ені 80-85 км-дей болған. Қазір шығанақтың теңізге шығар бөлігінің ені 11 км. Дереккөздер
Генрих Эдуардович Шмидтгаль

Генрих Шмидтгаль (; 20 қараша 1985, Есік, Алматы облысы, Қазақ КСР, КСРО) – сол қапталдағы қорғаушы, жартылай қорғаушы. Карьерасы және өмірбаяны 1985 жылы, 20 қарашада Алматы облысы, Есік қаласында дүниеге келген. Генрих екі жасқа толған кезде отбасы Германияға көшіп кеткен. Алғаш «Ферль» клубының футбол мектебінен тәлім алған. 2003 жылдың 27 тамызында осы клуб сапындағы дебюттік кездесуін өткізді. Бастапқы кездері сол қапталдағы шабуылшы болып өнер көрсеткен. Бірақ, кейіннен бойының қысқалығына байланысты орталық алаңға ойысады. Бұл командада ол 2007 жылға дейін ойнады. Соңғы маусымда 7 гол соғып және нәтижелі пастарымен көзге түседі. Осыдан соң, футболшыға өзге клубтар тарапынан ұсыныс түседі. Нәтижесінде «Ферльден» кетуді ұйғарады. «Ферльден» кеткен соң, «Бохумның» фарм-клубында ойнады. Онда көп тұрақтамады. 2009 жылы Германия Оберлигасындағы «Рот-Вайсс» командасына ауысты. Екі жылда 51 рет алаңға шығып, 5 голдың авторы атанды. «Рот-Вайсстан» кейін «Гройтер Фюрт» тарапынан ұсыныс түсіп, 2011 жылдың 20 мамырында келісімшартқа отырады. Шмидтгаль келген жылы «Гройтер Фюрт» Германияның Екінші лигасында чемпион атанып, Бундеслигада ойнау құқығына ие болды. Былтырғы маусымда Германия чемпионатында өз командасының сол қапталдағы негізгі қорғаушысы болды. Бірақ, бұл команда маусым қорытындысы бойынша біріншіліктегі өз орнын сақтап қала алмады. Осыдан соң, Генрих Дюссельдорфтың «Фортуна» клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. 2016 жылы "Франкфурт" клубымен келісім шарты біткен соң жарақатына байланысты карьерсын аяқтады. Ұлттық құрамадағы ойыны Шмидтгальды Қазақстан құрамасына 2010 жылы сол кездегі бас бапкер Бернд Шторк шақырған болатын. Осы уақытқа дейін ұлттық құрама сапында 12 кездесуге қатысып, 1 доп соққан. Жалғыз голын басқа-басқа емес, 2013 жылы Нюрнбергте Германия қақпасына енгізді. Мануэль Нойердің қателігін сәтті пайдаланған болатын. Ұлттық құраманың соңғы ойындарына Шмидтгаль қатысқан жоқ. Атап айтсақ, сол Германиямен өткен қос матчтан соң Болгария, Грузия, Фарер аралдары,Швеция, Ирландия мачтарымен болған кездесулерге келмеді. Көбінесе жарақат, денсаулығына байланысты деген жауаппен шектеліп жүр. 11 ойын/1гол;2 жеңіс;1 тең ойын;11 жеңіліс Жетістіктері Жеке Журнал « GOAL » бойынша Қазақстандағы жыл футболшы,2011 Клубпен Екінші Бундес Лига Чемпионы 2011/2012 Дереккөздер Cілтемелер * [http://www.fussballdaten.de/spieler/schmidtgalheinrich/ Статистика карьеры на fussballdaten.de] * [http://ru.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250021607/profile/index.html Профиль игрока на сайте УЕФА] * [http://chempionat.kz/index.php/rbr/sbornayakz/1762-2010-10-18-10-54-22 Из Германии с любовью] мақаласы * [http://www.youtube.com/watch?v=b9p3T57vjXE Генрих Шмидтгаль в играх против сборной Германии.]
Поль Дирак

Дирак Поль Адриен Морис – ағылшын физик-теоретигі, кванттық физиканың негізін салушылардың бірі. Лондон корольдық қоғамның негізін салушылардың бірі. Ол әуелі Бристоль университетінде, кейін Кембридж университетінде оқып, оны 1932 жылы бітірген. 1932 жылдан бері Кембридж универститетінің профессоры, бір кезде И. Ньютон негізін қалаған кафедраны басқарады. Ол кванттық механикадағы түрлендірулер теориясын жасады (1926-27), спин туралы ұғымды еңгізді. Нобель сыйлығының лауреаты (1933) Сыртқы сілтемелер
Қатын өзені

Қатын - Об алабындағы өзен. Географиялық орны Ресей Федерациясы жерімен ағады. Ұзындығы 688 км, су жиналатын алабы 60,9 мың км 2 , жалпы ұзындығы 700 км-ден асатын 250-ден астам саласы бар. Су жиналатын алабында жалпы ауданы 137 км 2 болатын 2649 көл бар. Бастауы Бастауынан Сәрсембай жайлауына дейін Қазақстан шекарасын 17 км-дей бойлай ағады. Бастауын Мұзтау (Ақтау, 4506 м) тауының оңтүстік-батысындағы мұздықтан алады. Жоғарғы ағысында Қазақстан аумағынан бірнеше өзен (сала) құяды. Тармақтары Қатынның жалпы ұзындығы 708 км болатын 254 өзені бар. Суы мол ағындар Алтай Республикасының аумағында жоғарғы және орта ағысында қабылданады. Негізгі салалары: * 8 км: Каменка (сол, ұзындығы 110 км), * 21 км: Талица * 40 км: Кокша * 42 км: Талица (Қарасу) * 53 км: Дубровка * 61 км: Березовка * 80 км: Иша (оң, ұзындығы 162 км), * 97 км: Алғайыр * 102 км: Майма (оң, ұзындығы 60 км), * 113 км: Ая * 119 км: Соузга * 127 км: Үстөбе * 158 км: Қамысты * 162 км: Сема (сол, ұзындығы 88 км). * 167 км: Шашкунар * 168 км: Чепош * 174 км: Жұмырлы * 186 км: Өзнесі * 186 км: Онуыз * 187 км: Қайым * 192 км: Елікманар * 195 км: Аюла * 200 км: Чемал (оң, ұзындығы 54 км), * 210 км: Бертка * 221 км: Апшыйақтау * 227 км: Тыткескен * 232 км: Қосқол * 235 км: Бийка * 235 км: Қаспа * 240 км: Чеба * 244 км: Ежеған * 247 км: Орықтой * 255 км: Төменгі Күйіс * 262 км: Саралу * 264 км: Белтертүйек * 265 км: Өлетау * 272 км: Үлкен Аяла * 277 км: Қайтыгем * 288 км: Қайыңшы * 296 км: Үлкен Сумульта (оң, ұзындығы 76 км), * 298 км: Урсул (сол, ұзындығы 119 км), * 324 км: Қадыран (оң, ұзындығы 95 км), * 325 км: Жайлауыш (оң, ұзындығы 56 км), * 330 км: Үлкен Ұлыгем (сол, ұзындығы 53 км) * 333 км: Қарасу * 343 км: Үлкен Жаламан * 348 км: Кіші Жаламан * 357 км: Иня * 367 км: Шу (оң, ұзындығы 320 км), * 373 км: Төменгі Еңеген * 374 км: Теребеты * 377 км: Жоғарғы Еңеген * 383 км: Ебелі * 390 км: Арғыт (оң, ұзындығы 232 км), * 393 км: Қазынатау * 400 км: Берткем * 407 км: Ақкем * 408 км: Торғынды * 420 км: Жетікөшкі * 427 км: Көжерлі (оң, ұзындығы 50 км), * 428 км: Тюнгур * 442 км: Қураған (оң, ұзындығы 51 км), * 444 км: Төменгі Котанда * 444 км: Үлкен Котанда * 458 км: Ақжан * 467 км: Марғалы * 470 км: Мульта * 474 км: Шеңдек * 475 км: Үлкен Теректі * 485 км: Үлкен Окол * 487 км: Окол * 490 км: Қастақтау * 502 км: Көксу (сол, ұзындығы 179 км), * 522 км: Кіші Суғаш * 524 км: Қайтанақ * 528 км: Үлкен Суғаш * 546 км: Зайченок * 548 км: Бирюкса * 556 км: Собачья * 563 км: Быструха * 576 км: Зелёнка * 578 км: Луковка * 583 км: Тихая * 596 км: Тихая * 600 км: Озерная * 606 км: Зайчиха * 629 км: Огнёвка * 641 км: Суетка * 642 км: Быстрая * 648 км: Жоғарғы Қураған * 651 км: Ускучевка * 657 км: Ұзын Қарасу * 680 км: Қапшал Дереккөздер
Қарашоқы (тау, Күршім жотасы)

Қарашоқы – Күршім жотасының орта бөлігіндегі тау. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Сарытау ауылының шығысында 28 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2238 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 8 км-ге созылып жатыр, енді жері 7 км шамасында. Геологиялық құрылымы Тау девон кезеңінің туфынан және эффузивтік жыныстарынан түзілген. Жер бедері Беткейі тіке жарқабақты шатқалдармен тар өзен аңғарларымен тілімденген. Оңтүстік беткейінен бастау алатын өзен салалары Марқакөл көліне құяды. Өсімдігі Тау етегінде далаға тән өсімдіктер мен жалпақ жапырақты орман қалыптасқан. Дереккөздер
Гиппократ серті

Гиппократ серті немесе Гиппократ анты — медицина қызметкерлерінің қызметке алғаш кірген уақытта беретін моральдік-этикалық анты. Мәтінін Гиппократың өзі жазған. Алғашқы дәрігер саналатын Гиппократтың серті дәрігерлердің ортақ заңына жатады Гиппократ антының мәтіні (әр түрлі тілдерде) Ежелгі грек (ион диалекті) тілінде «». Латын тілінде «Per Apollinem medicum et Aesculapium, Hygiamque et Panaceam juro, deos deasque omnes testes citans, mepte viribus et judicio meo hos jusjurandum et hanc stipulationem plene praestaturum. Illum nempe parentum meorum loco habiturum spondeo, qui me artem istam docuit, eique alimenta impertirurum, et quibuscunque opus habuerit, suppeditaturum. Victus etiam rationem pro virili et ingenio meo aegris salutarem praescripturum a pemiciosa vero et improba eosdem prohibiturum. Nullius praeterea precibus adductus, mortiferum medicamentum cuique propinabo, neque huius rei consilium dabo. Caste et sancte colam et artem meam. Quaecumque vero in vita hominum sive medicinam factitans, sive non, vel videro, vel audivero, quae in vulgus efferre non decet, ea reticebo non secus atque arcana fidei meae commissa. Quod si igitur hocce jusjurandum fideliter servem, neque violem, contingat et prospero successu tarn in vita, quam in arte mea fruar et gloriam immortalem gentium consequar. Sine autem id transgrediar et pejerem contraria hisce mihi eveniam.» Қазақ тілінде «Аполлон дәрігердің, Асклепийдің, Гигиея мен Панакеяның және түрлі тәңірлердің атына атап, оларды куә ете отырып, мына серт пен жазбаша шартты шама-шарқымның жеткенінше адал орындауға ант етемін: өзіме дәрігерлік ілімін үйреткен ұстазымды ата-анаммен бірдей көріп, оған барымды бөліп беремін, әрі қажет жағдайда оның жоғын табуға көмектесемін; оның ұрпақтарын бауырларым деп есептеймін, егер олар осы ілімді үйренгісі келсе, оларға тегін әрі ешқандай шарт жасаспай-ақ сабақ беремін; оқу үстінде айтар ақылымды, ауызша сабақтар мен ілімдегі қалған жайлардың бәрін өз балаларыма ұстазымның балалары мен медицина заңы бойынша серттескен, ант беріскен шәкірттеріме хабарлаймын, басқа жанға тіс жармаймын. Науқастарға зиян келтіру мен қиянаттан бойымды аулақ ұстай отырып, бар шама-шарқыммен оларға пайдасы тиетіндей етіп жасаймын. Ешкімге кісіні өлімге ұшырататын дәрі бермеймін әрі оны жасау тәсілін көрсетпеймін; сонымен қатар, әйелге түсік түсіретін пессарий ұсынбаймын. Өмірде, ілімде де таза әрі адал боламын. Тас ауруларымен сырқаттанғандардың денесін ешқашан кеспеймін, мұны осы іспен айналысатын кісілерге тапсырамын. Қайсы үйге кірсем де науқастың қамын ойлаймын, әдейі қиянат пен қастандық жасаудан, әсіресе әйелдер мен еркектер, азат адамдар мен құлдар арасындағы махаббаттан аулақпын. Емдеу кезінде, сондай-ақ, емдемеген кезде де, адам өмірінің ішіндегі мүлдем жариялауға болмайтын жайларды көргенімді немесе естігенімді құпия есептеп, жан баласына айтпаймын. Антты бұлжытпай орындағаным үшін өмірде де, ілімде де бақытты болып, ел арасында мәңгілік даңққа бөленгеймін; жалған ант беріп, қылмыс жасағандарды ант атсын.». Дереккөздер
IBAN

IBAN , ИСО (ISO, International Organization for Standardization - халықаралық стандарттау ұйымының) және Еуропа банк стандарттар комитетінің ECBS, European Committee for Banking Standards № 13616 стандарты — халықаралық банк шоты нөмірі. Мақсаты IBAN кодын енгізу бастапқыдан Еуропа Одағы аумағында банкаралық есептерді стандарттау мақсатын көздеген, бүгінгі күні әлемнің басқа елдерінде де пайдаланылады. Ол банкаралық есеп айырысуды тездетіп оны арзандатады. Сонымен қатар осы жүйеге америкалық банкаралық есеп айырысу жүйесіде интеграциялануда. Ресми түрде бұл ISO стандартты SWIFT компаниясы басқарады [http://www.swift.com/products_services/bic_and_iban_format_registration_iban_format_r] IBAN (қазан, 2023 жыл) Форматы IBAN коды келесі форматты жазылады * 1–2 белгілер — ел коды, қабылдаушының банкі орналасқан жерде (ISO 3166-1 alpha-2 стандартына сәйкес) * 3–4 белгілер — IBAN контрольдік ерекше саны, (ISO 7064 стандартымен есептеледі) * 5–34 белгілер — қабылдаушының шоты, банк пен оның филиалының аттары да қамтылатын ішкімемлекеттік шот нөмірі. IBAN-ның осы біөлігі әр елге байланысты. IBAN-ның жалпы ұзындығы 34 белгіден аспау керек. Адам оңай қабылдау үшін IBAN кодын 4 белгіден біріктіріп араларын бөліп жазуға тырысады. Электрондық және т.б. есепшоттарда IBAN еш пробелсыз жазалады. IBAN үлгілері Сілтемелер
Қарашоқы (тау, Көкжота таулары)

Қарашоқы – Көкжота тауының солтүстік-батысындағы тау массиві. Географиялық орны Жетісу облысы Алакөл ауданы Қоңыр ауылының оңтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2024 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 6,5 км-ге созылған. Енді жері 5 км шамасында. Жер бедері Беткейлері тіктеу, жонды-қырқалы келген. Таудан Тентек өзенінің салалары бастау алады. Солтүстігінде Сарымсақты, шығысында Жұмақ, оңтүстігінде Жамантас, батысында Көктөбе таулары орналасқан. Өсімдігі Тау беткейінің қызғылт қоңыр топырағында қау, қараған аралас арша, көк терек, қайың, т.б. өседі. Дереккөздер
Қарашоқы (тау, Қыземшек таулары)

Қарашоқы – Қыземшек тауларының солтүстік-шығысындағы тау сілемі. Географиялық орны Алматы облысы Райымбек ауданы Күрметі ауылының батысында орналасқан. Ең биік жері 3000 м-ден жоғары. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 11 км-ге созылған, енді жері 5 км. Жер бедері Тау беткейлері мен өзен арналары қатты тілімденген. Беткейлері жоғары қарай біртіндеп биік шатқалдарға ұласады. Өңірде қар көшкіні, сел тасқыны, т.б. қауіпті табиғат құбылыстары болып тұрады. Өсімдігі Солтүстік жоғарғы белдеулік беткейлерінде шырша, қарағай өскен. Өзен арнасының қара, таудың қызғылт топырағында альпілік шалғындар мен әр түрлі астық тұқымдас шөптесіндер, шатқалдар мен тау баурайында тал, терек, қайың, арша, тобылғы, т.б. ағаштар өседі. Дереккөздер