kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қанай би

Қанай би (туған-өлген жылы белгісіз) - би, Қоқан хандығына барған елші. Қанай бидің шыққан тегі, өскен ортасы туралы деректер сақталмаған. 1858 жылы Ордабасы тауында Мұсабек батыр Қоқанның құсбегі Мырза бидің басын алғаннан кейін, жаппай толқулар болып Қоқан билеушілерінің езгісіне қарсы шыққан қазақ, қырғыздар көтерілісі бүкіл Оңтүстік Қазақстанға тарап, көтерілісшілер Созақ, Мерке бекіністері мен Шолаққорғанды басып алды. Халық қозғалысының өршуі қантөгісті көбейтеді деп қауіптенген қазақ ақсүйектері 1858 жылы шілдеде Қоқан ханы Хұдиярға Қанай,Көктіңұлы Сапақ датқа бастаған бір топ қазақ биін келіссөз жүргізуге елші етіп жіберген. Қазақ елшілері Қоқан ханымен келісімге келіп, бірқатар жеңілдіктер алды. Ташкент басқарушысы Мырзахметтің орнына ханның інісі Мұрат аталық тағайындалды. Қанай би-дің шыққан тегі Қоңырат тайпасы Байлар-жандар руынан. Қанай би Сыр өңірінде туып өсіп ел билеген. Кейін датқалық дәрежеге жетіп, Көктіңұлы Сапақ датқамен бірге Қоңырат тайпасының алты ата Көктіңұлына билік айтады. Қанай биге арнап замандастары атақты ақындар Майлықожа мен Мәделіқожалар жыр-дастандар жазған. Қанай бидің ұлы Тұрлыбек болыс болған. Мұсабек батыр, Сапақ датқаның ұлы Иманберділер мен бірге Қоқан хандығына қарсы күрес жүргізді. Дереккөздер
Төлеген Тілекұлы Жүкеев

Төлеген Тілекұлы Жүкеев (19 сәуір 1949 жыл, Доссор ауылы, Мақат ауданы, Атырау облысы) - мемлекет және қоғам қайраткері. Өмірбаяны Төлеген Жүкеев 19 сәуір күні 1949 жылы Доссор ауылында дүниеге келген. 1972 Әзірбайжан астанасы Бакудегі М.Әзізбеков атындағы мұнай және химия институтын тәмамдаған. *1972-1975 жылдары Атырау облысындағы бірқатар мұнай кәсіпорындарын жұмыс істеген. *1975 жылдан бастап Маңғыстау облысындағы түрлі партиялық қызметтерде болған. *1988-1990 Коммунисттік партияның ОК-ның экономикалық бөлімінде жұмыс істеген. *1991 жылдан бастап Жаңа экономикалық құрылымдарды қолдау және монополияларға шектеу қою комитетітің төрағасының бірінші орынбасары. *1992-1993 жылдары ҚР-дың мемлекеттік кеңесшісі, Қауіпсіздік кеңесінің төрағасының орынбасары. *1994 ҚР Премьер-Министрдің орынбасары, Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы. *1995-2000 жылдары Оңтүстік Кореядағы ҚР-дың Төтенше және Өкілетті Елшісі. *2000-2005 жылдары Иран ислам республикасындағы ҚР-дың Төтенше және Өкілетті Елшісі. Дереккөздер
Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин

Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин (27 наурыз 1952 жыл, Георгиевка (қазіргі Қалбатау) ауылы, Жарма ауданы, ШҚО) — Қазақстанның 2-ші премьер-министрі, оппозиционер, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесінің 12 шақырылымының депутаты. 1997 жылы денсаулығымен байланысты отставкаға кетті. Көпшілік оның осы шешімін Қазақстандағы авторитаризмге қарсылық әрекеті ретінде қабылдады. Ол президент Назарбаевты авторитаризм, непотизм және адам құқықтарының бұзылуына немқұрайлылық танытты деп айыптады. Өмірбаяны 27 наурыз 1952 жылы ШҚО-ның Жарма ауданының Георгиевка ауылында, білім беру саласының қызметкерлерінің отбасында өмірге келді. Уақ тайпасы Шоға руы Қойбағыс бөліміне шыққан. Н. К. Крупская атындағы Семей педагогикалық институтын бітірген. Екі жыл Кеңес Армиясында, Семей облысы бойынша МҚК басқармасында қызмет етті (1974-1978). 1989 жылы Алматы халық шаруашылығы институтын «экономист» мамандығы бойынша бітірген. 1987-1989 жылдары КСРО Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті Ф. Е. Дзержинский атындағы Жоғары мектебінің басшылық құрамын дайындау курстарының тыңдаушысы болды. Еңбек жолын бетоншы қызметінен бастаған. Орта мектептің мұғалімі және меңгерушісі болды. * 1979-1984 — Семей қаласының Калинин аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, меңгерушісінің орынбасары, бөлім меңгерушісі; * 1985-1987 — Семей қаласының Киров аудандық атқару комитетінің төрағасы. * 1987-1989 — Мәскеу қаласындағы «Созидатель» кооперативінің өкілі. * 1989-1992 — құрылыс-декоративтік қаптау тасын өнеркәсіптік өңдеу жөніндегі Семей комбинатының директоры. * 1990 — «Томан» АҚ Бас директоры. * 1990-1992 — «Семей» ҚӨТ бас директоры. * 1991-1993 — Семей облыстық атқару комитеті төрағасының орынбасары, облыстық әкімшілік басшысы. * 1993 желтоқсаннан 1994 қазанға дейін — ҚР премьер-министрінің бірінші орынбасары. * 1994 қазанынан 1997 қазанына дейін — ҚР премьер-министрі * 1998 наурыз-қазан аралығында — ҚР президентінің штаттан тыс кеңесшісі. Сондай-ақ, ҚР президенті жанындағы Кәсіпкерлер кеңесінің төрағасы және Қазақстанның өнеркәсіпшілері мен кәсіпкерлері одағының президенті лауазымдарын атқарған. 1998 жылы ҚР президенттігіне кандидат болды. Қазақстанның Республикалық Халық партиясының төрағасы, кейін Біріккен демократиялық партияның саяси кеңесінің мүшесі болды. 1999 жылы Қазақстаннан көшіп кетті. Отбасы [https://kazpolit.org/kz/kazhegeldin-akezhan Жұбайы — Қажыгелдина (Быкова) Наталья Николаевна. Балалары: қызы Диана, ұлы Мағжан.] Дереккөздер
24KZ

«24KZ» — Қазақстандағы тәулік бойы жұмыс істейтін тұңғыш ақпараттық арна. 2012 жылы 1 қыркүйекте іске қосылды. 2016 жылы 1 қыркүйекте «Хабар 24» деген жаңа атаумен эфирге шығып, 2023 жылы 11 желтоқсанда атауы «24KZ» болып өзгертілді. «24 KZ» телеарнасының эфирінде 100% отандық өндірушілердің жобасы көрсетіледі, оның ішінде ақпараттық-танымдық және сараптамалық бағдарламалар басым. Телеарна аудиториясын 25 жастан асқан көрермендер құрайды. «Хабар» агенттігі «24 KZ» арнасымен бірге Euronews Network-тің серіктесі болып табылады. Бағдарламалар * "24 KZ таңы" ("Утро 24 KZ") таңғы ақпараттық шоуы * Жаңалықтар (Новости) * "Prime Time" кешкі ақпараттық-сараптамалық бағдарламасы * Әлем (Мир) * Заң мен тәртіп (Закон и порядок) * Білген абзал (Право знать) * Мәжіліс live * Сенат сөзі (Время сената) * Stop жемқорлық (Stop коррупция) * Медицина KZ * Sport time * Спорт * Заң бойынша (По закону) * Маңызды маман (Главный герой) * Qazaqstan halqyna * Сұхбат (Интервью) * Экономика * Digital мектеп (Digital школа) * Кезекші бөлім (Дежурная часть) * Дархан дала (Большая страна) * Арнайы жоба (Спецпроект) * Invest time * Қызмет етемін! (Честь имею!) * Fact Check * Жол KZ (Дороги KZ) * Президентский резерв * Өнер * Іс жүзінде (Акценты) * President * Шартарап (Контур мира) * Бұл - нарық * Первая цифра * Күн тәртібі (Дневная смена) * Білген - анық * Бетпе-бет Тілшілер желісі * Аймақтық тілшілер қосыны: Ақтау, Ақтөбе, Атырау, Жезқазған, Қарағанды, Көкшетау, Қонаев, Қостанай, Қызылорда, Павлодар, Петропавл, Семей, Талдықорған, Тараз, Орал, Өскемен, Шымкент, Түркістан. * Халықаралық тілшілер қосыны: АҚШ, Бельгия, Германия, Түркия, Ресей, Қытай, Оңтүстік Корея, Өзбекстан, Франция. Басшылары # Александр Аксютиц (2012—2015) # Арман Сейітмамыт (2015—2018) # Ольга Горелик (2018—2019) # Алёна Горбачёва (2019—2022) # Айгүл Әділова (2022—2023) # Жасын Біркенов (2023—2025) # Мақсат Үргенішбаев (2025—) Логотиптері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * * * * * * * *
Көкшетау облысы

Көкшетау облысы — Қазақ КСР-нің (1944-1991) және Қазақстан Республикасының (1991—1997) әкімшілік бірлігі. Әкімшілік орталығы - Көкшетау қаласы. Географиясы Көкшетау облысы Қазақстанның солтүстігіндегі Батыс Сібір жазығы мен Солтүстік Қазақ жазығының шекарасында орналасқан еді. Аумағы — 78,1 мың км². Солтүстік-шығысында РКФСР-дің Омбы облысымен шектескен. Тарихы Көкшетау облысы Қазақ КСР-нің құрамында 1944 жылдың 16 наурызында құрылды. Оның құрамына Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау, Келлер, Көкшетау, Қызылту, Красноармейск, Чкалов және Ақмола облысының Арықбалық, Зеренді, Рузаев, Щучье аудандары берілді. 1955 жылы 22 қазанда Қазан, Чистопол және Ленинград аудандары құрылды. 1963 жылы 2 қаңтарда Көкшетау облысында жаңа әкімшілік бөлініс енгізіліп, 8 ауылдық аудан құрылды: Володар, Қызылту, Көкшетау, Красноармейск, Ленинград, Рузаев, Чистопол, Щучье және Еңбекшілдер. 1964 жылы 31 желтоқсанда Чкалов ауданы қалпына келтірілді. 1967 жылы 2 қаңтарда Арықбалық және Зеренді аудандары қалпына келтірілді. 1969 жылы 28 мамырда Келлер және Куйбышев аудандары құрылды. 1970 жылы 4 желтоқсанда Уәлиханов ауданы құрылды. 1973 жылы 23 желтоқсанда Ленин ауданы құрылды. 1988 жылы 9 шілдеде Ленин ауданы таратылып, 1990 жылы 13 қыркүйекте қалпына келтірілді. 1991 жылы 16 желтоқсаннан бері Қазақстан Республикасының құрамында. 1993 жылы 4 мамырда Володар ауданы Айыртау ауданы болып өзгертілді. 1997 жылы 2 мамырда Арықбалық, Уәлиханов, Келлер, Көкшетау, Ленинград, Рузаев, Чистопол және Чкалов аудандары таратылды. Қызылту ауданы — Уәлиханов, Красноармейск ауданы — Тайынша, Куйбышев ауданы — Целинный және Ленин ауданы Ақжар ауданы болып өзгертілді. 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау облысы таратылып, Солтүстік Қазақстан облысының құрамына енді. Ал 1999 жылы 8 сәуірде Солтүстік Қазақстан облысының оңтүстігіндегі 3 ауданы (сонымен қатар Көкшетау қаласы) Ақмола облысының құрамына берілді. Әкімшілік бөлінуі 1989 жылы Көкшетау облысы 15 әкімшілік ауданға және 2 облыстық бағыныстағы қалаға бөлінген: Халқы 1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағынының нәтижесі бойынша Көкшетау облысы тұрғындарының саны 664&nbsp;282 адамды құрады. Халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 8,5 адамнан. Тұру орындары бойынша * қалалық - 259&nbsp;788 адам (39,1%) * ауылдық - 404&nbsp;494 адам (60,9%) Жынысы бойынша * ерлер - 324&nbsp;048 адам (48,8%) * әйелдер - 340&nbsp;234 адам (51,2%) Ұлт бойынша 1970 жылдың халық санағы бойынша: * орыстар (40%), * қазақтар (23%), * украиндар, немістер, белорустар, татарлар, мордвалар және т.б. Әкімдері Қазақстан КП Көкшетау облыстық комитеті # Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов (1992–1993) # Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев (1993) # Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев (1993–1996) # Досбол Баянұлы Жаңғалов (1996–1997) Дереккөздер
Гавриил Дмитриевич Будник

Гавриил Дмитриевич Будник (16.12.1924, Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданы, Георгиевка (Қалбатау) ауылы - 15.08.2001, Ресей, Мәскеу облысы Лобня қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы, қатардағы жауынгер. Соғысқа дейін Алматы облысы Ақсу ауданындағы ұжымшардың трактор бригадасында жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың қыркүйегінде шақырылып, 1943 жылдың наурызынан Орталық майдан 13-армия 8-атқыштар дивизиясы 151-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Барлаушы Будник 1943 жылы 22 қыркүйекте Днепр өзенінен тез және кенеттен өтуді қамтамасыз етуге іріктеліп алынған жауынгерлердің бірі болды. Ол нөсер жаңбырдың астында бөренеге отырып, оң жағаға өтті. Өзеннен тез өтуге ыңғайлы орын белгілеп, жаудың орналасқан жерін анықтады. Сөйтіп ол бүкіл полктің өзеннен отуіне үлкен жәрдемін тигізді. Осы тапсырманы орындауда көрсеткен ерлігі үшін Будникке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (16. 10.1943). Соғыстан кейін Қазақ КСР-інің ІІМ жұмыс істеді (Ақтөбе қаласы). 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Василий Васильевич Бунтовских

Василий Васильевич Бунтовских (1921, Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Дарственное селосы - 12.2.1945, Венгрия, Будапешт қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, взвод командирі. 1940 жылы Бунтовских Семей педагогикалық училищесін бітіріп, Шығыс Қазақстан облысы Қызыл Партизан ауылында мектеп директоры болды. 1940 жылы Кеңес әскері қатарына алынды. 1941 жылдың тамызында майданға жіберілді. Ол 33-жеке саперлер батальонында (Воронеж майданы, 38-армия, 180-атқыштар дивизиясы) взвод командирі болды. 1943 жылы 28 қыркүйекте Бунтовскихтың саперлер взводы үздіксіз атқылаған оқтың астында Свалирье деревнясы маңында (Киев облысы Вышгород ауданы) қолда бар заттармен Днепр өзенінен өтетін өткел жасап, 2 атқыштар батальоны және 2 артиллериялық дивизионды өзеннен өткізді. Осындай ерліктері үшін Бунтолвскихқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.1.1944). Будапешт қаласын азат ету барысында болған шайқаста Бунтовских қаза тапты. Будапешт қаласындағы Орталық офицерлер зиратына жерленген. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталды. Дарственное және Күршім аудандарындағы көшеге, мектепке Бунтовских есімі берілген. Дереккөздер
Степан Филиппович Бурлаченко

Степан Филиппович Бурлаченко (16.4.1914, Шығыс Қазақстан облысы Семей қалалық әкімдігі, Алексеевка селосы - 1988, Семей қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, танкінің механик-жүргізушісі, гвардия кіші сержанты. Мектеп бітірген соң слесарь болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылып, Батыс, Сталинград, 1-Беларусь майдандарындағы ұрыстарға қатысты. 47-гвардиялық танк бригадасының (1-Беларусь майданы, 2-гвардиялық танк армиясы, 9-танк корпусы) механик-жүргізушісі Бурлаченко 1945 жылы 16 қаңтарда алдыңғы шепте жүріп, шайқас кезінде қатардан шыққан командирдің орнын басты. Жирардув қаласы (Польша) маңында шабуылдаушы Кеңес әскеріне қарсы жақ артиллериядан ауыр соққы берген кезде, танкінің шынжыр табанымен және оқ атып, оның 6 зеңбірегі мен 4 минометін және бірнеше әскерлерін жойды. Осы ерлігі үшін Бурлаченкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945). Соғыс аяқталған соң Бурлаченко Семей қаласындағы автобазада жүмыс істеді. Ленин, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Александр Анфиногенович Бурнашев

Александр Анфиногенович Бурнашев (17.12.1914, Шығыс Қазақстан облысы, Алтай қаласы - 18.12.1974, Украина, Қырым Республикасы,Бақшасарай ауданы,Угловое селосы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, зеңбірек командирі. Мектеп бітіргеннен кейін ұжымшарда, Зырянов кеніш басқармасында жұмыс істеді. 1936 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Қиыр Шығыста (Хасан көлі маңында) жапондармен шайқасқа қатысқан. Ұлы Отан соғысына 1941 жылы шақырылып, кіші командирлер курсында оқыды. 1942 жылы майданға жіберілді. 457-атқыштар полкінде зеңбірек командирі болған Бурнашев Брянск және 2-Беларусь майдандарындағы ұрыстарға қатысты. 1944 жылдың 29 маусымында Шатково деревнясы (Могилев облысы) маңында Березина өзенінен өтіп, батареяда бірінші болып жаудың қарсы шабуылын тойтарып, 4 зеңбірегін, 5 автокөлігін және көптеген әскері мен офицерлерін жойды. Осы шайқаста Бурнашев ауыр жараланды. Ерлігі үшін Бурнашевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (25.9.1944). Соғыстан кейін Бурнашев туған жеріне оралып, кен байыту фабрикасында жұмыс істеді. Өмірінің соңғы жылдары ол Қырым Республикасы Бақшасарай ауданы Угловое селосында тұрды. Алтай қаласындағы бульварға Бурнашев есімі беріліп, сол көшенің бойындағы бір үйге мемориалдық тақта орнатылған. Дереккөздер
Виктор Васильевич Буторин

Виктор Васильевич Буторин (26.9.1898, Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласы - 7.3.1974, Украина, Киев қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия аға сержанты. Орыстың Қызыл армия қатарында 1918-24 жылдары болды. Әскер қатарынан босаған соң тұтынушылар кооперативінде жұмыс істеді. 1941 жылдың қазан айында Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1943 жылы майданға жіберіліп, Днепр өзені бойындағы ұрыстарға қатысты. 1943 жылдың 21 қыркүйегінде Украинаның Чернигов облысы Городнянск ауданы Перше Травня селосы маңында болган ұрыста ерекше көзге түсті. Екі рет жараланғанына қарамастан, Перше Травня селосын жаудан толық азат етуге қатысты. Осындай ерлігі үшін Буторинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (15.1.1944). Соғыстан кейін лейтенант Буторин запасқа шықты. Киев қаласында тұрып, жұмыс істеді. Қызыл Ту орденімен және бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Бүркітбай Тұяқбайұлы

Бүркітбай Тұяқбайұлы (1906, Қытай, Алтай аймағы - 1944, Алтай, Сарсүмбе) - Шыңжаңдағы Алтай қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысына (1940-44) қатысқан халық батыры. Абақ Керей тайпасының Қарақас руынан шыққан. Бүркітбай өлкедегі Қытай үстемдігіне қарсы алғаш бас көтерген 40 жігіттің қатарында болды (1940, ақпан). 1943 жылы қыркүйекте көтеріліс басшыларының құпия хатын Төменгі Алтайдағы беделді азаматтарға алып бара жатқан жолда гоминьданшылардың қолына түсіп, кейін ату жазасына кесілді. Бүркітбайдың туған жерге, еркіндік пен теңдікке арналған «Ой, Fайша» әні Алтай қазақтарының арасында кең таралған. Дереккөздер
Виктор Иванович Быковский

Виктор Иванович Быковский (15.05.1919, Ресей, Саратов облысы, Балашов ауданы, Терновка ауылы - 31.7.1973, Молдова, Кишинев қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, әскери фельдшер, взвод командирі. Петропавлға 1935 жылы келіп, медициналық училищені бітірген. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынды. 1941 жылы Катта-Курган қаласында орналасқан 213-атқыштар дивизиясының пулеметшілер батальоны 201-бөлімше құрамында болды. 1942 жылдан майдандағы армияда, 224-гвардиялық атқыштар полкі санитарлар взводының (Дала майданының 72-гвардиялық армиясы) командирі болды. Быковский 1943 жылы Днепропетровск облысы Верхнеднепровск ауданы Бородаевка ауылы үшін болған ұрыста ерекше көзге түсті. Осы ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Быковскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (26.10.1943). Соғыстан кейін Быковский Ангарск, Иркутск және Кишинев қалаларында қызмет етті. Дереккөздер
Сергей Васильевич Вавилов

Сергей Васильевич Вавилов (1908, Орынбор облысы,Бузулук ауданы Боровской кенті - 10.1941, Ресей, Дондағы Ростов қ.) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, дивизияның саяси жетекшісі, артиллерист. 1920 ж. Қазакстанға коныс аударды. 1926 ж. Вавилов Ақтөбе облысы Степной ауданының Алтай атындағы мектепте мүғалім болды. 1932 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылды. Әскерден босағаннан кейін Ақтөбе комсомол комитетінде, облыстық партия комитетінде қызмет етті. Мектептерде дәріс берді. Вавилов Ұлы Отан соғысы басталысымен майданға аттанды. Ол 56-армия 314-атқыштар дивизиясының саяси жетекшісі болды. Дондағы Ростов қаласы түбінде болған шайқаста ерекше көзге түсті. Осы ұрыста Вавиловтың зеңбірегі батареяның артиллеристерімен бірге оқ боратты. Жау танкілеріне зеңбірекпен оқ атып бірнеше танкіні жойып, ерлікпен қаза тапты. Бірақ олар бекінген төбе жау қолына өтпеді. Осы ерлігі үшін Вавиловқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен 1943 жылдың 22 ақпанында Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Дереккөздер
Леонид Иванович Вагин

Леонид Иванович Вагин (18. 2.1905, Грузия, Тбилиси қаласы - 4.4.1976, Ресей, Мәскеу қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, шекарашы (кейіннен дивизия командирі).Вагин 1926 жылы Тбилиси (Тбилиси) жаяу әскер мектебін бітіріп, ОГПУ әскери бөліміне жіберілді. 1934 жылы Жоғары шекара мектебін, 1940 жылы Нариманов атындағы Шығыс тілдері институтын бітірді. 1941 жылы майданға жіберіліп, 249-мотомеханизацияланған дивизияның штаб бастығы болды. Гвардия генерал-майоры Вагин басқарған 79-гвардиялық атқыштар дивизиясы (1-Беларусь майданы, 8-гвардиялык армия) 1943 жылы шілде айында Батыс Буг өзенінен өтіп, Люблин қаласын басып алды. Осы жылдың 1 тамызында Висла өзенінен өтіп, дивизия аздаған шығынмен Магнушев қаласы (Польша) маңындағы плацдармды өз қолдарына алды. Жаудың танкісі мен жаяу әскерінің бірнеше шабуылына тойтарыс берді. Осы шайқаста қарсыластар 65 танкі мен бронды техникасынан, көптеген әскерінен айырылды. Осындай ерліктері үшін Вагинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (6.4.1945). 2 рет Ленин, 5 рет Қызыл Ту, 2-дәрежелі Суворов ордендерімен, медальдармен марапатталған. 1955 жылы Вагин Бас штабтың әскери академиясы жанындағы жоғары академиялық курсты бітірді. Механикалық дивизияны, Мәскеудегі Суворов әскери училищесін басқарды. 1961 жылы запасқа шықты. Дереккөздер
Иван Иосифович Варепа

Иван Иосифович Варепа (1.5. 1910, Шығыс Қазақстан облысы, Шар ауданы Үкілі ауылы - 15.3.1981, Әуезов кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия кіші сержанты, пулемет расчетінің командирі. Орыста Соғысқа дейін ауылда трактор жүргізушісі болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың шілде айында шақырылды. 1943 жылдың тамыз айында майданға жіберілді. Пулемет расчетінің командирі Вагин 1943 жылдың 27 қыркүйегінде (Орталық майдан, 61-армия, 218-гвардиялық атқыштар полкі) борап тұрған оқтың астында Украинадағы Чернигов облысы Репкин ауданы Неданничи селосы маңында Днепр өзенінен бірінші болып өтіп, жағалауға бекінді. Жаудың төрт шабуылына тойтарыс беріп, 218- і нардиялық атқыштар полкінің қалған бөлімдері өзеннен өткенше бекіністі қорғады. Осы ерлігі үшін Вагинға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944). Ленин, Александр Невский ордендерімен және «Алтын Жұлдыз», т.б. медальдармен марапатталды. Соғыс аяқталған соң Вагин запасқа шықты. Туған жеріме келіп, ұжымшарда жұмыс істеді. Дереккөздер
Андрей Александрович Васильев

Андрей Александрович Васильев (1898, Ресей, Орынбор облысы,Саракташ ауданы Кандауровка ауылы - 17.01.1945, Варшава, Сероцк ауданы,Зегже қаласы) - 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, көлік взводының командирі. Орыстың Көлік жүргізуші курсын бітіргеннен кейін шофер, Азамат соғысында Саракташ кірпіш зауытында жүргізуші болды. Түркістан - Сібір темір жолын салуға қатысты. Кейін Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы Белоусовка кентінде түрды. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы шақырылып, Оңтүстік-Батыс майданда жүргізуші, кейіннен көлік взводының командирі болды. Ол Воронеж, 1- Украина және 2-Беларусь майдандарында Воронеж-Касторное (Курск облысы) және Белград-Харьков операцияларына, сонымен қатар Курск доғасында қорганыс шайқастарына, Днепр өзенінің сол жағалауындағы Украина, оң жағалаудағы Лютег плацдармын азат ету және кеңейту, Киев қаласын азат ету шайқастарына (1943), Львов- Сандомир шабуылдық операциясына (1944), Висла-Одер аралығында Варшава қаласынан солтүстікке қарай орналасқан жау бекінісін бұза-жарып өту операцияларына атысты. 269-атқыштар взводы командирінің орнында уақытша командир болды. 1943 жылдың 16 қазанында Новые Петровцы ауылы маңында (Киев облысы Вышгород ауданы) болған шайқаста Васильев взводы жаудьң бір топ әскерлері мен офицерлерін жойды, штабтың маңызды құжаттарымен бірге 6 пулеметті қолға түсір ді. Неміс-фашист басқыншыларымен аянбай күрескені үшін Васильевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төрақасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин орденімен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды (10.1.1944). Васильев Польшаның Сероцк қаласының маңында болған шайқаста қаза тапты. Сероцк ауданы Зепке қаласының бауырластар зиратында жерленді. Шығыс Қазақстан облысы Глубоков ауданы Белоусовка кентінде Васильевке мемориалдық тақта орнатылған. Дереккөздер
Илларион Романович Васильев

{{Әскери қайраткер } { style="background:transparent" } }} Илларион Романович Васильев (5 қараша 1910, Ресей, Кемерово облысы Крапивин ауданы Мунгат селосы - 6 қазан 1969, Ресей, Кемерово қаласы) — 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, атқыш, аға сержант. Өмірбаяны 1943 жылы денсаулығына байланысты әскерден босады. 1963 жылы Алматы облысы Көксу ауданы Көксу кенішінен Кемерово қаласына қоныс аударды. Естелік пен марапаттары Кемерово қаласындағы бір көше, Кемерово облысы Промышленный ауданы Плотниково селосындағы мектепке Васильев есімі берілген. КСРО Жоғарғы Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942). Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Тимофей Петрович Васильев

Тимофей Петрович Васильев (20.3.1918, Шығыс Қазақстан облысы Глубоков ауданы Белокаменка селосы – өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, бөлімше командирі, кіші сержант. Орыстарда Соғысқа дейін ұжымшарда жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1938 жылы шақырылып, Кеңес-фин (1939-40) соғысына қатысты. Ұлы Отан соғысы орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Валерий Федорович Величко

Валерий Федорович Величко (2.8.1925, Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Катонқарағай ауылы - 1944, Латвия, Добеле қаласы) - Екінші дүниежүзілік соғысқа катысушы. Зеңбірек командирі, аға сержант. Орыста 1942 жылдың басында отбасымен Ақтөбе облысына коныс аударған. Соғысқа дейін кеңшарда слесарь болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1943 жылдың ақпанында Новороссийск ауданы әскери комиссариатынан шақырылып, Рига жаяу әскер училищесіне окуға жіберілді. Ұлы Отан соғысына 1944 жылдың тамызынан 117-танк бригадасы 326-танк батальоны құрамында қатысты. 1944 жылы 18 қыркүйекте Лиепая (Лиелсвилпын) аумағында (Латвия) Величко қызмет етеді. 1945 жылғы 24 наурызда В.Ф.Величкоға Кеңес Одағының Батыры деген атағы берілді. Дереккөздер
Тимофей Сергеевич Вербицкий

Тимофей Сергеевич Вербицкий (1909, Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха қаласы - 1944, Киев облысы Вышгород ауданы Гута-Межигорская ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға сержант, бөлімше командирі. 1932-35 жылдары Кеңес әскері қатарында болды. Ұлы Отан соғысына 1943 жылы шақырылған. 759-атқыштар полкінің (1-Украина майданы, 38- армия, 163-атқыштар дивизиясы) бөлімше командирі Вербицкий 1943 жылдың қазан айында Киевтің солтүстік жағында Днепр өзенінен өтiп, плацдармды кеңейту үшін болған ұрыста қатардан шығып қалған взвод командирін алмастырды. Батыл әрі тапқырлықпен қимылдап, тапсырманы орындады. Гута-Межигорская ауылы маңындағы шайқаста (Киев облысы Вышгород ауданы) Вербицкий бастаған взвод Днепр өзенінің оң жағалауына өтіп, плацдармды қоргап калды. Осы ұрыстарда неміс фашистерінің 25 әскері мен офицерлерін жойды. 1944 жылдың қаңтар айында ұрыста қаза тапты. Вербицкийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.1.1944). (Сондай-ақ ол Ленин орденімен марапатталды. Шемонаиха қаласында Вербицкий есімімен көше беріліп, мемориалдық тақта орнатылған. Дереккөздер
Версаль бейбіт келісімі

Версаль бейбіт келісімі (фр. Traité de Versailles; ағылш. Treaty of Versailles; нем. Versailler Vertrag) — 1919 жылы 28 маусымда болған Антанта (Ұлыбритания, Франция, Италия, Бельгия, АҚШ, Румыния, т.б.) елдері мен Германия арасындағы бітім шарт. Версаль бейбіт келісімі 1920 жылы 10 қаңтар күні Германия және Ұлыбритания, Франция, Италия, Жапония мемлекеттері ратификациялағаннан кейін күшіне енді. АҚШ сенаты келісімді ратификациялаудан бас тартып (Ұлыбритания мен Франция үкіметі бас- қаратын Ұлттар лигасына кіргісі келмегендіктен), 1921 жылы тамыз айында Германиямен жеке келісімге келді. Версаль бейбіт келісімінде Ұлттар лигасының статусы қаралды, Германия, Бельгия, Люксембург, Франция, Швейцария, Аустрия, Чехословакия, Польша және Данияның шекаралары белгіленді. Эльзас пен Лотарингия облыстары Францияға қайтарылды, Саар облысы Ұлттар лигасының басқаруына 15 жылға берілді (кейінгі тағды- рын плебисцит шешетін болды), Клайпеда қаласы жецімпаз державалардың баскаруына берілді, Гданьск «ерікті қала» деп танылды. Бельгияның, Польша мен Чехословакияның шекаралары кеңейтілді. Германия Кеңес үкіметімен арадағы --Брест-Литовск бітімінен және өзінің барлық отарларынан бас тартуға міндеттенді. солға Германияның соғыс кезінде одақтастарға келтірген шығынын есептейтін арнаулы комиссия кұрылды. Бұған қоса Германияның соғыс кезінде Түркия, Аустрия-Мажарстан, Ресей мен Румыниядан алған алтын және басқа да кұнды заттарды қайтаруы көзделінді. Әскери-техникалық мәселелер бойынша Германия 100 мың жауынгер, 4 мың офицер ғана ұстауға міндеттенді, Бас штаб институты қысқартылды. Рейннің сол жағы мен оң жағынан 50 км территория қару- сыздандырылған аймаққа жатқызылды. Германияның толық қарусыздануы барлық елдердің қаруларын шектеудің алғы шарттары болу керектігі атап көрсетілді. Версаль бейбіт келісімі шешімімен Ұлттар лигасы құрылды. Оның мақсаты: бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету, халықаралық ынтымақтастықты дамыту және болашақтағы қарулы қақтығыстардың алдын алу болды. Ұлттар лигасына мүше мемлекеттер сырттан шабуыл жасалған жагдайда бір-біріне көмек корсетуге, карусыздану процесіне жағдай жасауға, өзара ашық дипломатиялық қарым- қатынас орнатуға міндеттелді. Міндеткерлік орындалмаған жағдайда Гаагадағы Халықаралық соттың шешіміне жүгінуге келісілді. Дереккөздер
Николай Тимофеевич Видяшев

{{Әскери қайраткер - } }} Николай Тимофеевич Видяшев (15.12.1903, Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы - 11.3.1940, Ресей, Ленинград облысы Выборг қаласы) — 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, полк командирі, капитан. Өмірбаяны 1919 жылдың қаңтарынан Кеңес әскері қатарында, В.И.Чапаев атындағы 25-дивизия кұрамында әскери қызметте болды. Командирлер құрамын дайындайтын курсты (1921), Иркутск жаяу әскер мектебін (1924), «Выстрел» курсын (1937) бітірген. 1939-40 жылы Кеңес-фин соғысына қатысып, Солтүстік-Батыс майданына қарасты 7-армияның 7-атқыштар дивизиясында 257-атқыштар полкін басқарды. 1940 жылдың ақпан - наурызындағы ұрыстарда Видяшевтің полкі Выборг бағытындағы жау шебін бұзып өтті. 1940 жылы 3 наурызға қараған түні маңызды тірек пунктін басып алып, жаудьң 4 қарсы шабуылын тойтарды. Марапаттары Фин соғысында жауынгерлік тапсырманы орындауда көрсеткен табандылығы мен ерлігі үшін Видяшевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.3.1940). Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Петр Борисович Вихрев

Петр Борисович Вихрев (11. 3.1909, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Шелек ауылы - 16.11. 1941, Мәскеу облысы Волоколам ауданы Петелино деревнясы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ротаның саяси жетекшісі,орыс. Соғысқа дейін Алматыда тұрып, аяқ киім фабрикасының директоры болды. Кеңес әскеріне қарасты 316-атқыштар дивизиясының 1075-атқыштар полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. 1941 жылы 14-15 қазанда Волоколам бағытындағы Булычено деревнясы маңында Вихрев рота жауынгерлерімен бірге жаудың 4 танкісін жойды. 16 карашадағы ұрыста 14 жауынгер 5 танкіні, ал Вихрев 3 танкіні өртеп жіберді. Сөйтіп ерлікпен қаза тапты. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Вихревке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (31.3. 1943). Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Анатолий Петрович Вишневский

Анатолий Петрович Вишневский (1924, Украина, Харьков қаласы - 28.11.1944, Венгрия, Эгер қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, радио және телеграф бөлімінің қатардағы жауынгері. Украинадан Соғыс басталғанда Харьков қаласынан Алматыға эвакуацияланған. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың маусымында шақырылып, 1943 жылдың тамызынан 110-гвардиялық атқыштар дивизиясы 307-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Өзінің өшпес ерлігін Андорнактайя (Венгрия, Эгер қаласы) елді мекені аумағында жасады. 1944 жылы 28 қарашада ол от шашқан ұяны, жау техникасы мен бірнеше әскерін жойды. Ұрыстың қызған шағында жараланған батальон командирін ауыстырып, өздеріне жүктелген тапсырманы орындады. Осы ұрыстарда Вишневский ерлікпен қаза тапты. Вишневскийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (28.4. 1944). Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Вачакан Рачиевич Власов

Вачакан Рачиевич Власов (14.10.1922 жылы туған, Әзірбайжан, Шемахы ауданы, Сегиянауылы) - әскери қайраткер, генерал-майор. Орта мектепті бітіргеннен кейін туған ауылында мүғалім, 1942 жылы 1 қаңтар - 1 тамыз аралығында жеделдетілген Баку жаяу әскер училищесінде курсант болды. Бітіріп шыққаннан кейін Ленинакан қаласына әскери қызметке жіберіліп, взвод командирінен батальон командиріне дейін көтерілді. 1956-59 жылдары Мәскеу әскери академиясында оқыды. Самарқан, Ашхабад қалаларында полк командирінің орынбасары, полк командирі, дивизия бастығының орынбасары қызметтерін атқарды. 1970 жылы қайтадан құрылған Алматы Жоғары жалпы әскери командалық училищесінің бастығы болып бекітіліп, осы қызметті құрметті демалысқа шыққанға дейін (1978) атқарды. 1979-84 жылдар аралығында Қазақ КСР ДОСААФ OK төрағасының орынбасары, ал 1984-89 жылдары Республикалық мергендік-спорттық оқу жаттығу клубының бастығы болды. Дереккөздер
Николай Дмитриевич Власов

Николай Дмитриевич Власов (25.8.1923 жылы туған, Ресей, Смоленск облысы Ярцев ауданы Старое Село деревнясы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, сапер, кіші лейтенант. Орыста соғысқа дейін ұжымшарда, сүт зауытында жұмыс істеген. Ұлы Отан соғысы басталғанда Қазақстанға (Ақтөбе облысы) қоныс аударылған. Кеңес әскері қатар ына 1942 жылы шақырылып, 1943 жылдан Орталық майдан 65-армия 14-инженер-саперлер бригадасы 170-жеке инженер- саперлік батальон құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Кеңес әскерінің Брянск облысы Севск қаласы (Ресей) аумағындағы қарсы шабуылы барысында 378 жау минасын тауып, залалсыздандырды. 1943 жылы 15 қазанда Гомель облысы (Беларусь) Лоев ауданы Лоев қаласы маңында Власов Днепр өзенінің оң жағалауына алғаш еткен десантшылардың қатарында болды. Жау траншеясын басып алуға әрі 5 жаралы сарбаздың Днепрдің сол жағалауына өтуіне көмектесті. Днепрден өтуде көрсеткен ерлігі үшін Власовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен 1943 жылғы 30 қазанда Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Георгий Михайлович Вожакин

Георгий Михайлович Вожакин (25.8.1921, Ресей, Алтай өлкесі, Алей ауданы Осколково селосы - 29.09.2003, Тула облысы, Щекино қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, батарея командирі, аға лейтенанты. Орыс. 1943 жылы Харьков артиллериялық училищесін бітірді. 1943 жылы 4 маусымнан Ұлы Отан соғысына қатысып, Орталық және 1-Беларусь майдандары құрамында взвод, 76- мм-лік зеңбірек батареясы командирі қызметтерін атқарды. 1945 жылы 17 сәуірде 1-Беларусь майданына қарасты 61-армияның 397-атқыштар дивизиясы 447-атқыштар полкі батарея командирі. Вожакин Одер (Одра) өзенінің сол жағалауына сарбаздардың өтуін қамтамасыз етті әрі жауынгерлер тобы плацдармға бекінген сәтте батареямен Хоэн-вутцен (Германия) елді мекеніне өтіп, жаудың қарсы шабуылын тойтаруға қатысты. Вожакинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (31.5.1945). Соғыстан кейін Тула облысы Богородицк ауданы әскери комиссары қызметін атқарды. 1976 жылы подполковник шенінде запасқа шықты. Барнаул Даңқ мемориалына, Алтай өлкесі энциклопедиясына Вожакин есімі енген. Ленин, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», 3-дәрежелі «КСРО Қарулы Күштерінде Отанға қызмет еткені үшін» ордендерімен және «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Филипп Григорьевич Волков

Филипп Григорьевич Волков (1901, Украина, Черкассы облысы Катеринополь ауданы Лисичья Балка селосы - 1948, Батыс Қазақстан облысы Бөрілі ауданы Бөрілі кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, Азамат соғысы жылдары атағы берілді (15.5.1946). Соғыстан кейін Батыс Қазақстан облысы Бөрілі ауданы Бөрілі кентінде тұрып, сонда еңбек етті. Бөрілідегі көшелердің біріне Волков есімі беріліп, ескерткіш орнатылды. Ленин, 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Михаил Евстафьевич Волошин

Михаил Евстафьевич Волошин (1920, Қостанай облысы Меңдіғара ауданы Буденновка ауылы - 1944, Литва, Биржай қаласы ) - 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майоры, батальон командирі. Орыста 1941 жылы соғыстың алғашқы күнінен майданға жіберілді. 1942 жылы Смоленск жаяу әскер училищесін бітірді. Волошин басқарған 234-атқыштар полкіндегі 1-Балтық маңы майданы, 2 рет «Қызыл[[мектепке Жұлдыз»]] ордендерімен, медальдармен марапатталған. Чесма селосындағы көшеге және мектепке Волошин есімі берілген. Дереккөздер
Николай Николаевич Воробьев

Николай Николаевич Воробьев (25.8.1919, Ресей, Орел облысы Верховск ауданы Синковец селосы - 31.5.1980, Алматы облысы Талғар қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, батальон командирі, майор. Орыста Соғысқа дейін ұжымшарда есепші болды. Кеңес әскері қатарына 1940 жылдың қаңтарында шақырылды. Соғыс қарсаңында әскери зениток артиллерия училищесін бітірді (1941). Ұлы Отан соғысына 1942 жылдың ақпанынан қатысып, Батыс майданда зениттік артиллерия батареясындағы аты аңызға айналған атты әскер жорығының ардагері, мерген, қатардағы гвардия жауынгері.Соғыстың алдында ұжымшарда ұста болған. 2-Украина майданы 6-гвардиялық атты корпус 13-гвардиялық атты дивизияның 50- гвардиялық атты полкі қүрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945 жылы 9 сәуірде Морава өзенінен алғашқылардың бірі болып өтіп, 10 сәуірде Ланжгот (Чехия) елді мекені үшін болған ұрыста жаудың 15 адамын жойып, үшеуін тұтқындады. Соғыстан кейін Воробьев еліне оралып, ұстаханада жұмысын жалғастырды. Воробьевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры 43-армия, 179-дивизия атқыштар батальоны 1944 жылы маусым айында Мазурино деревнясы тұсында жау қорғанысын бұзып өтіп, Шумилин кентін және Сиротино темір жол айырмасын (Витебск облысы) азат етті. Батыс Двина өзенінен өтіп, плацдармды басып алды. Жаудың бірнеше қарсы шабуылына тойтарыс бере отырып, Воробьевтің батальоны көптеген әскері мен 83 автомашинасын жойды. Осы ерліктері үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Воробьевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.7.1944). 1944 жылдың маусым айының соңында Литваның Биржай қаласы үшін болған шайқаста қаза тауып, осы қалада жерленді. Дереккөздер
Андрей Федорович Воронин

Андрей Федорович Воронин (15.8.1900, Алматы облысы (Сарқан ауданы Қойлық ауылы- 26. 6.1979, Алматы қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, бөлімше командирі, гвардия сержанты.орыс. Соғысқа дейін ұжымшарда жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың тамызында алынып, 1942 жылдың қарашасынан Орталық майданға қарасты 61-армияның 7- гвардиялық атты әскер корпусы 16-гвардиялық дивизия 60- гвардиялық атты әскер полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы 27 қыркүйекте Воронин Днепрдің оң жағалауына алғашқылардың бірі болып өтіп, пулеметтен оқ жаудыру арқылы атты әскер эскадронына жол ашты. 1943 жылы 30 қыркүйекте Гомель облысы (Беларусь) Брагин ауданы Галки ауылына бірінші болып кіріп, жаудың бірнеше әскерін жою арқылы полк бөлімшелерінің қозғалысын қамтамасыз етті. Басқарманың тапсырмасын ойдағыдай орындағаны үшін Воронинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944). Соғыстан кейін Алматы қаласында тұрып, сонда еңбек етті. Ворониннің есімі алтын әріппен 112-башқұрт (16-гвардиялық) атты әскер дивизиясының Башқұртстан Республикасы Ұлттық мұражайындағы, сонымен қатар 112-башқұрт (16-гвардиялық) атты әскер дивизиясы мұражайындағы мемориалдық тақтада таңбаланған. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Восход-2

«Восход-2» ғарыштық кемесі 1965 жылы 18 наурызда шығарылып, экипаж құрамында кеме командирі П.И.Беляев (1925- 70) пен екінші ұшқыш А.А.Леонов болды. Кемеде шлюздік бөлік және адамның ғарышқа шығуына арналған жабдықтар бар. Осы жылы тарихта тұңгыш рет Леонов кемеден ашық ғарыштық кеңістікке шықты. Скафандр киген ғарышкер кемеден 5 м қашықтыққа дейін ұзап, ашық ғарышта 12 мин 9 с болды. Кеме ғарышта 1 тәулік 2 сағат 2 мин 17 с болып, 1965 жылы 19 наурызда Пермь қаласы төңірегіне қонды. Бұл ғарыштық кемелердің бәрі және одан кейін де қазақ жеріндегі Байқоңыр ғарыш станциясынан ұшырылды. Ғарышкерлердің көбі әскери шенді. Мысалы, біздің тұңғыш ғарышкеріміз авиация генерал-майоры, Халық қаһармандары, Кеңес одағының батырлары Әубәкіров Т.О., Мұсабаев Т.А. (1991, 1994, 1998, 2001) авиация генерал-лейтенанты осындай ғарыш кемелерімен ұшты. Дереккөздер
Николай Алексеевич Вычужанин

Николай Алексеевич Вычужанин (23.2.1919, Ресей, Нижний Новгород облысы Тонкино ауданы Ашкельдино деревнясы - 26.6. 1964, Ресей, Калуга облысы Спас-гаврилов Деменск ауданы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, пулемет взводының командирі, гвардия кіші лейтенанты. Соғысқа дейін трактор бригадасында жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1939 жылы шақырылды. Ұлы Отан соғысы жылдары Беларусь майданы 65-армиясына қарасты 37-гвардияның атқыштар дивизиясы 118-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Сталинград шайқасы, Десна өзені ұрыстарына қатысты. Вычужанин 1943 жылы 21 қазанда Вычужаниннің взводына Гомель облысы Лоев ауданы,Стародубка деревнясы аумағында Днепрден өтіп, полктің арғы бетке өтуін қамтамасыз ету тапсырылды. Плацдармдағы ұрыста ол жаудың қарсы шабуылын тойтаруға қатысты. Трофейлік 2 қол пулеметінен жаудың танкіге қарсы зеңбірегі мен миномет расчетін, 100-ден аса әскері мен офицерін жойып, 20 қарсы шабуылын тойтарды. Осы ұрыста көрсеткен ерлігі үшін Вычужанинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944). Соғыстан кейін Қостанай облысында тұрды, кейін Калуга облысына қоныс аударды. Нижний Новгород облысы Тонкино кентінде Вычужаниннің атында мектеп бар. «Сельхозтехника» аудандық бөлім ғимаратында мемориалдық тақта орнатылған. Ленин, Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Гаага Конвенциясы

Гаага Конвенциясы соғыс заңдарын, бейтарап елдердің құқылары мен міндеттерін белгілеу және халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу жөніндегі көп жақты халықаралық келісім. Ол 1899,1907 жылдары Гаага Конвенциясында өткен бейбітшілік конференцияларында бекітілген. Оның алғашқысына 27 мемлекет, кейінгісіне 44 мемлекет қатынасты. Гаага Конвенциясының негізгі шешімі соғысқа байланысты ерекше халықаралық құқық нормаларын белгілеу болып табылады. Келісімге қол қойған мемлекеттердің барлыгы бұл нормаларды орындауға міндетті. Дегенмен кейбір мемлекеттер тарапынан Гаага Конвенциясы жиі-жиі бұзылып отырады. Дереккөздер
Александр Миронович Герман

Александр Миронович Герман (29.6.1908, Ақмола облысы,Ерейментау ауданы,Новомарков ауылы 2.1.1959, Ресей, Қиыр Шығыс өлкесі, Дальнегорск кеніші) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, взвод командирі. 1931-33 жылдары Кеңес әскері қатарында әскери борышын өтеген. Соғыс қарсаңында «Тормиқұрылыс» кен орнында есепші болып жұмыс істеді. Ұлы Отан соғысына 1941 жылдың тамызынан қатысып, Ленинград, Сталинград, З-Беларусь майданындарында ұрысқа түскен. 3-гвардиялық атты әскер корпусы 32-Смоленск атты әскер дивизиясына қарасты 121- полктің 4-эскадронында взвод командирі, эскадрон командирі қызметтерін атқарды. 1944 жылы 28 маусымда Герман бастаған жауынгерлердің шағын тобына жаудың Березино өзенінің батыс жағасындағы бекінісіне барлау жасап, дивизия бөлімдерін түсіруге қолайлы орын таңдау жүктелді. Герман 8 жауынгерге айнала қорғаныс жасауға бұйырды. Батыл қимылдаудың нәтижесінде жаудың 15 әскерін жойып, барлаушылар штабқа бағалы мәлімет жеткізді. 29 маусымда Германның взводы кеңес әскерлерімен өзеннен бірінші болып өтіп, жаудың 4 станокты пулеметі мен 30-ға жуық әскерін жойды. Шегінген жауды өкшелей куған оның взводы Антосины ауылы үшін болған ұрыста жаудың 80 әскері мен офицерін, 3 танкісін, 8 автокөлігін, 4 станокты пулеметін, 2 минометін жойып, 10 әскерін тұтқынға алды. Батылдығы мен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Германға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Соғыстан кейінгі жылдары Торғай кен орнында Коммунистік партия ұйымының хатшысы қызметінде болды. 1950 жылы кен орны жабылып, 1951 жылдан Қиыр Шығыстағы Дальнегорск комбинатына ауысты. Ақмола облысы,Ерейментау ауданы,Торғай атындағы бір көшеге батырдың есімі берілген. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Василий Евстафьевич Головченко

Василий Евстафьевич Головченко (1.1.1921, Шығыс Қазақстан облысы,Зайсан қаласы - наурыз, 1990, Қостанай қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, майор, батальон командирі. Кеңес әскері қатарына 1939 жылы шақырылган. 1941 жылы майданға жіберілді. Осы жылы Алматы жаяу әскер училищесін бітіріп, 6 қазанда Солтүстік-Батыс майдандағы 338-атқыштар дивизиясының қатарына қосылды. 1943 жылы әскери істі жақсы меңгерген майор Евстафьевич батальон штабының бастығы, кейіннен атқыштар батальонының командирі болып тағайындалды. 1944 жылы 20 қыркүйекте корпус командирі генерал-майор Олешев Головченконың батальонына Литва Республикасының Юрбаркас қаласы маңында Неман өзеніне және шоссені кесіп өтіп, корпустың басқа бөлімдері келгенше плацдармды ұстап тұруды тапсырды. Екі тәулік бойы Головченконың батальоны жаудың оннан аса қарсы шабуылына тойтарыс берді. Осы ерлігі және батылдығы үшін Головченкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Ленин, 2 рет l-дәрежелі Отан соғысы, 2-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Соғыс аяқталған соң Қостанай облысының әскери комиссары болды. 1967 жылы запасқа шығып, Қостанай мемлекеттік аң аулау инспекциясының бастығы болып қызмет істеді. Дереккөздер
Павел Иванович Гончар

Павел Иванович Гончарь (1905, Украина, Чернигов облысы,Куликов ауданы, Смолянка селосы - 12.1.1943, Ленинград облысы,Киров ауданы, Синявино кенті) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сапер, катардағы жауынгер. Украинадан Қазақстанға 1907 жылы қоныс аударған. Солтүстік Қазақстан облысы,Сергеев ауданы, (қазіргі Шал ақын ауданы) Семиполка селосында трактор бригадасында (1935) жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың шілдесінде шақырылып, Солтүстік Қазақстан облысында жасақталған 314-атқыштар дивизия (7-жеке армияның) 1074-атқыштар полкі кұрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. 1942 жылы 17 сәуірде ол Ленинград облысы, Подпорожье ауданы, Свирь станциясы маңында ұрыс барысында инженерлік жұмыстармен айналысып жүріп, соғылған «Т-34» танкісіне жақындап қалған бір топ жау әскерлерін байқап қалды. Олармен батыл айқаса кеткен Гончарь бірнеше жау әскерін жойды әpi өзінің жігерлі қимылдарымен танк пен экипажды сақтап калды. 1942 жылы 21 сәуірде зақымданған «КВ» танкісін басып қалуға тырысқан жауды пулеметтен оқ жаудыру арқылы жойып жіберді (25 жау әскері қаза тауып, 50-ден астамы жараланды). Артиллериялық дайындықтан кейін болған қарсы шабуыл барысында Гончарь 30-ға жуық жау әскерін жо йып, 70-тен астамын жаралады. Сапер қызметінде ол бір жерде 220 танкіге қарсы пайдаланылатын минаны, ал тағы бір жерде 128 минаны залал сыздандырды. Синявино биіктігін алудағы ұрыстарда Гончарь 21 жау минасын жойды. Ленинградты қорғауда ерлікпен қаза тапқан Гончарьға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1943). Синявино биіктігіндегі обелискіде оның есімі алтын әріптермен жазылған. Семиполка селосында Гончарьға бюст орнатылып, сол селоның мектебі мен бір көшесіне аты берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Алексей Федорович Горобец

Алексей Федорович Горобец (9.4.1922, Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Корниловка селосы 16.7.1961, Украина, Одесса қаласы) 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, байланысшы, майор. Украин, Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылды. 1942 жылдың қаңтарынан Дала майданының 1-армиясына қарасты 92-гвардиялық дивизияның 139-жеке гвардиялық байланыс ротасы құрамында Ұлы Отан соғысына қатысты. 1943 жылы 29 қыркүйекте гвардия аға сержанты Полтава облысындағы (Украина) Келеберда селосы аумағында шағын жауынгерлер тобымен өтіп, алдыңғы шептегі байланыс орнатуға қатысты. Келесі күні ауыр жараланғанына қарамастан, зақымданған радио байланысты қайта жандандырды. Горобецке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (20.12.1943). Соғыстан кейін Киев әскери байланыс училищесін (1947) бітірді. Ленин орденімен, көптеген медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Андрей Феоктистович Гребнев

Андрей Феоктистович Гребнев (1912, Батыс Қазақстан облысы,Теректі ауданы,Покатилов ауылы - 20.10.1973, Ресей, Пермь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, генерал-майор Оры ауылы 1934 жылдан Кеңес әскері қатарында әскери борышын өтеген. 1938 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіріп, 1939— 40 жылы Кеңес-фин соғысына қатысқан. 1 -Беларусь майданы 48-армия 194-атқыштар дивизиясы 470-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылы 24 маусымда оның полкі Задрутье деревнясы (Беларусь, Гомель облысы,Рогачев ауданы) маңында Днепр өзенінен өтіп, плацдармды басып алды әрі ұстап қалды. Барановичи, Слоним, Волковыск қалаларын (Беларусь) азат етуде көрсеткен ерлігі үшін полковник Горобецке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (6.4.1945). Соғыстан кейін командалық кұрамның біліктілігін жетілдіру курсын (1947), Бас штаб Әскери академиясы жанындағы жогары академиялық курсты (1956) бітірді. 1968 жылы запасқа шықты. 2 рет Ленин, 3 рет Қызыл Ту, 2- дәрежелі Суворов, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер