kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сарапшының қорытындысы

Сарапшының қорытындысы ( - опытный) - Сараптаманы тағайындау кезінде қойылған сұрақтарға, сарапшының дәлелді жауаптары берілетін, қылмыстық немесе азаматтық іс бойынша дәлел болып табылатын жазбаша құжат. Сарапшының қорытындысы әдетте, ең аз дегенде екі бөлімнен - кіріспе, зерттеу бөлімі және түйіндеулерді баяндаудан тұрады. Дереккөздер
Қарулы бүлік

Қарулы бүлік — мемлекеттің қауіпсіздігі мен конституциялық құрылыстың негіздеріне қарсы жасалатын қылмыс. Конституциялық құрылысты күштеп өзгерту немесе құлату не болмаса оның аумақтық тұтастығын бұзу мақсатында қарулы бүлікті ұйымдастыру не болмаса оған белсенді түрде қатысу нәтижесінде, кінәлі адамдардың бостандығынан айырылу түрінде қылмыстық жауапкершілікке тартылуы. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 181-бабында келтірілген. Тағы қарағыз * Қарулы қақтығыс Дереккөздер
Текелі балалар ауруханасы

Teкелі балалар ауруханасы, 1969 жылы қалалық балалар ауруханасы ретінде ашылған. Мұнда қызылша, полиомелит, туберкулез, менингит ауруларын емдейтін 22 дәрігер, 86 медбике, 30 кіші қызметкер жұмыс істейді. Бұл аурухана алғы шептен тәжірибе мектебіне айналды. Ауруханада 100 төсек орны, 3 филиал емханасы, сүт асханасы бар. Дереккөздер
Енжар сұранымды тауарлар

Енжар сұранымды тауарлар - әртүрлі себептерге байланысты, мысалы, бағасына, жеткілікті дәрежеде хабардар болмаушылыққа немесе жарнаманын жоқтығына, сандық параметрлері мен тұтыну ерекшеліктерінін сатып алушылардың талаптарына сай келмеуіне, тағы басқа байланысты сатып алушы ықылас қоймайтын тауарлар. Дереккөздер
Балтабек Досмұратұлы

Балтабек Досмұратұлы (3 сәуір 1941 жыл, Түркістан облысы, Қызылқұм ауданы, Шардара ауылы) - жазушы. Өмірбаяны * 1968 жылы Алматы медицина институтын бітірген. Шығармалары * «Сыр жағасы» * «Арғын ата ұрпағы» * «Замандас келбеті» * «Жеті қарақшының шөміші» * «Созақ елі» атты деректі прозалық кітаптары мен қиссалары * «Асылдың тұяғы» атты трагедиялық драмасы жарық көрді. Дереккөздер
Митинг

Митинг ( - жиналыс) - саяси және өмірдегі басқа өзекті мәселелерді шешу үшін, қарсылықты немесе бірлікті көрсететін, талаптарды орындату мақсатындағы жиналыс. Митинг екіге бөлінеді, заңды және заңсыз. Заңсыз митинг - тұрғындардың өздері ешкімнің рұқсатынсыз митингке шығуы (яғни көтеріліске аздап ұқсас), мұндай митингке шыққан адамдардың тағдыры түрмеге түсумен аяқталуы мүмкін. Заңды митинг - келісімге отырып, митингтің өтетін күнін және жерін белгілейді. Кейін митингке шыққан адамдар қандай талап қойсада орындалуы тиіс және ешкім митингке шаққаны үшін айыпты деп санамауы керек. Дереккөздер
Поляриметр

Поляриметр * 1. оптикалық актив заттағы монохромат жарықтың поляризация жазықтығының айналу бұрышың өлшеуге арналған құрал; * 2. жартылай поляризацияланған жарықтың поляризациялану дәрежесін анықтауға арналған құрал. Дереккөздер
Жалпы айналым

Жалпы айналым - өндірістің қосынды көлемінің экономикалық көрсеткіші. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның барлық өнідірістік бөлімшелерінің белгілі бір Re­serve шығарған дайын өнімінің, дүмбілзатының, орындаған жұмысының, көрсеткен қызметінің құнын олардың одан әрі сыртта немесе кәсіпорынның (ұйымның) өз ішінде пайдаланылған-пайдаланылмағанына қарамастан айқындайды. Дереккөздер
Өзін-өзі өлтіру халіне жеткізу

Өзін-өзі өлтіру халіне жеткізу(;) Қылмыстық заң бойынша — адамды өзін-өзі өлтіруге жеткізу немесе жәбірленушіні қорқыту, оған қатыгездікпен қарау немесе онын адамдық қасиетін ұдайы қорлау жолымен өзінөзі өлтіруге баруға дейін жеткізу, адамнын өмірі мен денсаулығына қарсы қылмыс болып табылады. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 105-бабында келтірілген. Тағы қараңыз *Манипуляция Дереккөздер
Валоризация

Валоризация — мемлекеттік шаралар арқылы тауар бағасын, бағалы қағаздар бағамын т.с. өсіру; ревальвация. Белгілі бір тауардың бағасын қолдан (жасанды түрде) қым баттатуға бағытталған ша ралардың жиынтығы. Ол негізінде тауар өндірісі қысқарған кезде жүзеге асырылады. Валоризация - белгілі бір тауардың бағасын қолдан (жасанды түрде) қымбаттатуға бағытталған шаралардың жиынтығы. Ол негізінде тауар өндірісі қысқарған кезде жүзеге асырылады. Терминнiң тегi "Капиталды валоризация" ұғымы "Капитал" том жетiншi тарауда Карл Маркспен бiрiншi енгiзiлдi. Немiсше бiртума термин (немесе Kapitalverwertung) Verwertung сияқты сезiледi. Қазiргi экономикалық қоғамдастықпен valorisationнiң француз терминi қабылданған. Француз терминi негiзгi капиталдың үлкеюi бойынша процесстер сияқты ауыстырады. Карл Маркс өз еңбегiнде тұтынушы құнының жасауы бойынша еңбектiң процессi ретiнде капиталистiк процесстi анықтайды, және осы құнды жаңа мәннiң жасауы арқылы құнның жасауын процесс. Құнның жасауы дегенмен сол сияқты - бұл онда емес, капиталист бағытталған. Капиталист өз капиталы үнемi үлкейткiсi келедi. Бұл қызметкер мұндай болатын құнды құруы керек болатынын бiлдiредi. Қызметкер сайып келгенде қосымша құнды құрады. Құнның жасауын процесс қашан валоризацияның процессi бұл капиталды құн үлкеедi қызметкерге арқасында меншiктi жұмысшы күштiң құны жасай алған шектен шығады. Дереккөздер
Шектелген консультация

Шектелген консультация - емделушілер медицинаға байланысы жоқ сұрақтар бойынша медициналық ақыл сұраудағы барабар емес мінез-құлықтардың түрі. Емделушілердің жағдайына қарамастан дәрігерлер көмек көрсетулерден бас тарта алады, өйткені мұндай сұрақтар олардың күзіретіне жатпайды (отбасылық, қаржылық, әлеуметтік немесе эмоционалдық). Сондықтан бір дәрігерді ортақ консультант етіп тағайындайды. бұл - дәрігердің өз жұмысына көңілі тоймайтындығының бір элементі, өйткені көп уақыт босқа кетеді. Дереккөздер
Поляриметрия

Поляриметрия - жарықтың поляризациялану дәрежесін және ортаның оптикалық активтілігін өлшеуге негізделген зерттеулер тәсілдері. Поляриметрия әдісі поляризацияланған жарықты зерттеуге негізделген. Поляризация жазықтығының айналу бұрышын өлшейді, ол анықталатын заттың концентрациясына тура пропорционал мән: : β = (α*l*T) / 10 мұндағы β - поляризация жазыктығының айналу бұрышы; α - поляризация жазықтығының меншікгі айналымы, ол зат табиғатын білдіреді; l - кювета ұзындығы (түтікше), см; Т - анықталатын заты бар ерітіндінің титрі, г/см 3 . Өлшенетін бұрыш аналитикалық сигнал болады. Табиғи жарық сәулесінің толқыны барлық жазықтықта болады, және оның бағыты перпендикуляр. Анализ жасаған кезде толқыны тек бір жазықтықта поляризацияланған сәуле қажет. Ол үшін арнаулы кристалдары бар, жарық сәулесі өткен кезде поляризацияланатын қондырғыларды (поляризаторлар) орналастырады. Осындай сәулені оптикалық активті заты бар ерітіндіден өткізсек, онда өткен жарықтың жазықтық бұрышы белгілі бір бағытқа айналады - оны поляризация жазықтығының айналу бұрышы деп атайды. Қондырғыларда анализатор болады, ол поляризациялау жазықтьнының бұрылу бұрышын анықтайды. Поляриметрияны зерттеудің схемасын былай жасауға болады: Поляриметрия әдісінің негізгі мәселесі - анализге алынған заттың оптикалық активтігі. Анализге берілген заттың концентрациясын анықтау үшін градуирленген қисық, молярлы қасиет әдісін қолданады. Дереккөздер
Қамаудағы адам

Қамаудағы адам - Бұлтартпау шарасы ретінде — қамауда ұстауға шешім шығарылған адам. Қылмыстық сот ісін жүргізуде, үкім занды күшіне ене қоймаған қамауға алынушы күдікті, айыпталушы, сотталушы, сондай-ақ сотталған деген құқықтық жағдайға ие. Қамаудағы адам алдын ала қамау орнында болады. Дереккөздер en:Prisoner es:Prisionero fi:Mielipidevanki fr:Prisonnier ja:良心の囚人 ru:Заключённый sk:Väzeň svedomia sv:Samvetsfånge th:นักโทษ vi:Tù nhân zh:良心犯
Вальвация

Вальвация (франц. evaluation - бағалау) - шетелдік валютаның құнын ұлттық ақша өлшемімен анықтау; бағалы қағаздардың (акциялардың, облигациялардың, т. б.) құнын бағалау. Шетел валютасының ұлттық ақша бірлігімен салыстырғандағы бағалылығын, құнын анықтау. Вальвация кезінде бір шетел валютасы — мысалы, АҚШ доллары — ұлттық валютада (теңге, евро, т.б.) қанша тұратыны анықталады. Бұл процесс валюталық нарықта, орталық банктер, немесе экономикалық сарапшылар тарапынан жүргізіледі. Вальвация мен ревальвация/девальвация Вальвация — шетел валютасының құнын ұлттық ақшада анықтау. Девальвация — ұлттық валютаның шетел валютасына шаққандағы құнсыздануы. Ревальвация — ұлттық валютаның шетел валютасына шаққандағы күшеюі. Дереккөздер
Табылды Досымов

Табылды Аяшұлы Досымов (1965 жылы 15 шілде, Атырау облысы, Индер ауданы, Индербор кенті – 2010 жылы 19 қазан, Индербор кенті) — Қазақтың тұңғыш бард ақыны. 1982 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың журналистика факультетіне оқуға түскен. 1990 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған. 1983–1985 жылдар аралығында Германияда әскери борышын өтеген. Балалық шағы Табылды әкесі Аяш пен анасы Нағиманың жалғыз перзенті болған. Ол оқуда, өз ісіне де ұқыпты болған, тым шешіліп сөйлемеген. Алғашқыда гармошка, балалайка, домбырада ойнаған. Кейіннен гитара тартуға әуестенген. Әнді гитарамен де, домбырамен де шығара беретін. Ойын баласы болса да, өз қатарларымен ойнауға зауқы соқпаған, керісінше ауыл ақсақалдарының әңгімесін тыңдап өскенді жақсы көрген. Кітап оқуға құштарлығы да осы кезден артты. Есептен гөрі әдебиет пен тарихқа жақын болып өсті. Махамбеттің кез-келген өлеңін жатқа білген. Күрестен облыстық, республикалық, халықаралық жарыстарға қатысқан. Еңбек жолы 1990 жылы арнайы жолдамамен Атырау телерадиокомитетіне келіп, жаңа облыстық телевизияның құрылуына атсалысқан. 1992 жылы облыстық Нұрмұхан Жантөрин атындағы мемлекеттік филормонияда шығармашылық жұмыстармен айналысқан. «Желтоқсанның жебесі» атты жас талаптар тобының жетекшісі, 1993 жылы Индер аудандық тіл басқармасының бастығы, 1995 жылы облыстық дәрежедегі Махамбет қорының директоры қызметін атқарған. 2000 жылдан бері Индер аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы. «Жанарымның жарқылы» (2000), «Ұнатамын мен сені» (2002) жыр жинақтарының авторы. «Жайықтың толқындары», «Табылдының әні» атты өлеңдер мен ән мәтіндері жинақтарының авторы. Ғұмырында жанына гитараны серік еткен Табыл Досымов жайлы замандастары мен қаламгерлердің естеліктері аз емес. Өлеңдері кітап болып басылып, оқырмандар арасында қолдан қолға өтті. Әндері кең байтақ елінің рухын көтерді. Белгілі жазушы Жұмабай Құлиев пен журналистер Серік Жанболат, Қаншайым Байдәулетова мен Тәуірбек Жұмабергенұлы дайындаған «Із тастап аққан бір жұлдыз» атты Табылдыға арналған ғұмырнамалық кітап шығарып, оқырмандарына тамаша тарту жасады. Республикалық «Үкілі үміт» байқауының дипломанты, облыстық Жастар сыйлығының лауреаты (2000), Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталған (2003). Шығармалары *Жанарымның жарқылы. Өлеңдер. А, «Зерде», 2000; *Ұнатамын мен сені. А., «Өлке», 2001; *Ұнатамын мен сені. Әндер жинағы. А., «Үш қиян», 2002; *Жайықтың толқындары. Ән мәтіндері. А., «Өлке», 2004; *Табылдың әні. Авторлық әндер мәтіндері. «Ақтөбе», 2007. Дереккөздер
Төлем валютасы

Төлем валютасы - тауар нақты төленетін немесе несие берілетін валюта. Екі жақтың келісімі бойынша импортшының (шеттен әкелушінің) сыртқы сауда келісімшарты бойынша немесе қарызгердің халықаралық несие бойынша міндеттемесі келісілген төлем валютасымен төленеді. Мәміле мен төлем валюталары сәйкес келмеген жағдайда мәміле валютасын төлем валютасына аудару бағамы пайдаланылады. Төлем валютасы: сатушы- елдің (несиегердің) валютасы, сатып алушы елдің (қарызгердің) валютасы, үшінші елдің валютасы немесе халықаралық ақша өлшемі болуы мүмкін. Дереккөздер
Әділбек Ыбырайымұлы

Әділбек Ыбырайымұлы (18.4.1965 жылы туған, Ақсу ауданы, Қызылағаш ауылы) — ақын, жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (2001). Тағы қараңыз 1965 жылы 18 сәуірде Алматы облысы Ақсу ауданының Қызылағаш ауылында туған. Ол 8 жылдық Қапал мектеп-интернатында тәрбиеленіп, 9-10-шы сыныпты Ілияс Жансүгіров атындағы орта мектепте бітіреді. Отан алдындағы борышын өтеп қайтқаннан кейін С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне оқуға түсті. 1990 жылы «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газетіне жұмысқа тұрды. Өмірдің әр саласынан мақала, очерктер жазып, тілшілік кәсіптің қыр-сырын тереңірек ұғынып, жорналшылыққа мейлінше машықты. Әрі публицистикамен қатар әдебиетшіліктен де қол үзбеді. «Жұлдыз», «Жалын» журналдарында өлеңдері жарияланды. 1994 жылы «Матай» инвестициялық жекешелендіру қоры басқармасының орынбасарлығы лауазымына бекітілді. Ал, 1996 жылы кәсіби мамандығына қайтып оралып, қазақ-түрік халықаралық еркін басылым: «Заман-Қазақстан» («Қазақстан-Заман») газеті бас редакторының бірінші орынбасары қызметін атқарды. Келер жылдары мемлекеттік қызметке қабылданып, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Ақпараттық талдау және жоспарлау басқармасының екінші хатшылығына тағайындалады. Араға шамалы уақыт салып, бірінші хатшылыққа көтеріледі. 1999 жылы Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Ауыл шаруашылығы министрінің баспасөз хатшысы міндеті жүктеледі. Көп ұзамай Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігі төрағасының баспасөз хатшысы болады. Осы аралықта Қазақ мемлекеттік заң университетін бітіреді. Кейіннен мемлекеттік мұнай тасымалдау компаниясы - «ҚазТрансОйл» акционерлік қоғамында менеджер, бас менеджер; «Мұнайлы ел» журналының бас редакторы; «Астана қ. телевизиясы» жаңалықтар қызметінің продюсері; «Рауан» баспа үйінің бас директоры - «Нұр Астана» газетінің бас редакторы; «Астана қ. телевизиясының» бас редакторы қызметтерін атқарады. 2009 жылы сәуірде Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінде Бақылау және құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымына тағайындалады. Бүгінде Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің инспекторы. Шығармалары * Мерейлі мекен. Ұжымдық жинақ. А., «Жалын», 1992 ж.; * Жігіттің үш жұрты. Ұжымдық жинақ. А., «Қайнар», 1994 ж.; * Пір мен пырақ. Жыр мен дастан жинағы. А., «Шартарап», 1996 ж.; * Көктемсіз жыл. Жыр жинағы. А., «Шартарап», 1997 ж.; * Адам-айуан. Роман. А., «Жазушы», 1999 ж.; * Ақкекіл. Хикаят пен әңгімелер, А., «Сөздік-словарь», 2001 ж.; * Ұяластар. Роман. Аст., «Фолиант», 2005 ж; * Сүмбіле шуағы. Жыр кітабы. А., «Қазығұрт», 2011 ж Марапаттары * Қазақстан жастар одағы сыйлығының лауреаты (1997). * Баубек Бұлқышев атындағы сыйлығының иегері * Халықаралық әдеби «Алаш» сыйлығының лауреаты Дереккөздер Дереккөздер http://kazakhadebieti.kz/index.php?optioncom_chronocontact&Itemid23&authorid=224
Бубон

Бубон (Bubon - пах- шап, бубон- шошыған бездер шоғы)- бубон, шошыған без шоқтары. Шап маңының немесе сирегірек басқа аймақтардың лимфа түйіндерінің қабынып ұлғаюы. Мерез бубоны, оба бубоны. Дереккөздер
Пиригелнометр

Пиргелиометр - тікелей күн сәулесі радиациясының үдемелілігін анықтауға арналған, жұмыс принципі жылу сіңірілуі нәтижесінде пайда болатын жылу мөлшерін өлшеуге негізделген, метеорологиялық аспап. Әрекет принципі Күн радиациясын сіңіру кезінде пайда болатын жылу мөлшерін өлшеуге негізделген. Пиргелиометр негізінен салыстырмалы аспаптарды-актинометрлерді тексеру үшін қолданылады. Кейде әдебиетте (әдетте аударма) қате емле — пергелиометрді кездестіруге болады. Дереккөздер
Босату бағасы

Босату бағасы – дайындаушы кәсіпорындар халықтан басқа барлық сатып алушылармен есеп айырысуда қолданатын баға. Тараптардың келісуі бойынша белгіленеді немесе осы бағаны тіркейтін баға белгілеу органдарына мағлұмдалады. Дайындаушылар (сатушылар) жеткізілім, төлем шарттарын, нарық жағдаятын, маусымдық сұранымды басшылыққа ала отырып, бір өнімге (тауарға) түрлі деңгейде баға қоюды сатып алушылармен келуге құқылы. Өндірістік-техникалық мақсаттағы өнімге, халық тұтынатын тауарлар мен көрсетілетін қызмет тарифтеріне босату бағасы оның өзіндік құны, белгіленген салықтар мен салыққа жатпайтын төлемдер пайда негізінде, өнімнің сапасы мен нарық жағдаятын ескере отырып қалыптасады. Импорттық өнімнің босату бағасы ішкі нарықта оны тең көтерме сауда сатып алушылары бағам бойынша қайта есеп байланыс келісімшарттық бағаны басшылыққа ала отырып, импортқа мен жұмсалған барлық шығынды, белгіленген салықтар. Даналыққа жатпайтын төлемдерді, комиссиялық сыйақыны,нарық жағдаятын ескере отырып қалыптастырады. Дереккөздер
Валюталық түсім

Валюталық түсім / Валюта түсімі — тауарлар мен көрсетілген қызметтер экспортынан (шетке шығарудан), атаулы етілген шетел валютасымен бағалы қағаздар шығарудан, сондай-ақ халықаралық несиеден түскен валюталык ақшалай түсім сомасы. Валюталық түсім жүргізу және билеу тәртібі елдін ұлттық заңдарымен оның ұлттық валютасының режиміне қарай белгіленеді. Мемлекеттік валюталық монополия үстемдік ететін елде Валюталық түсім мемлекеттің қарамағына толық түседі. Толық айырбас- талымды валютасы бар елде Валюталық түсімді тікелей экспортшы билейді. Валютасы шектеулі (валютасы ішінара айырбасталатын) елде Валюталық түсім мемлекет пен экспортшы кәсіпорындар арасында бөлінеді. Вaлюталық жалпы (брутто) түсім және валюталық таза (нетто) түсім түрлеріне ажыратылады. Дереккөздер
Колиндер

Колиндер (Колины) — биотиндердің бір тобы; жоғары сатыдағы өсімдіктерден бөлінетін және жоғары сатыдағы өсімдіктердің басқа түрлеріне басым әсер ететін органикалық заттектер. Мысалы, алма ағашынан бөлінетін этилен газы өсімдіктердің көптеген түрінің өскіндерінің дамуы мен тұқымдарының өніп-өсуіне әсер етеді. Дереккөздер
Легальдық

Легальдық бұл ұғым формальдік және заңдылықтық түсінігін береді. Оның негізгі обьектісі билік, саяси іс-әрекет және заң институттары болып табылады. Легальдық билікпен белгіленеді және кепілденеді. Легальдық легитимдіктен (мысалы, харизмалық, иррационалды болатын) ерекшелігі - ол рационалды. Билік легализациясы формасы заң шығарушылық (мұрагерлік актісі, парламенттік сайлауы ел басының тағайындалуы т.б.,) Ол азаматтар үшін заңдық және оның орындалуынан тұрады. Дереккөздер
Сауда-саттық

Сауда-саттық белгілі бір техникалық-экономикалық сипаттамалары бар тауарды сатып алу нысаны, мұнда сатып алушы сатушылар үшін тауарға конкурс жариялайды. Тек кана ұлттық кәсіпорындар қатысатын сауда-саттықты і ш к і с а у д а - с а т т ы қ деп атайды, ал шетелдік кәсіпорындар қатысатын сауда-саттықты х a л ы қ a р а л ы қ с а у д а - с а т т ы қ деп атайды. Өз кезегінде халықаралық сауда-саттық тілек білдіруші кәсіпорындардың бәрі қатысатын а ш ы қ с а у д а - с а т т ы қ және жеткізушілер мен сатып алушылардың қатаң түрде шектелген тобы қатысатын ж a б ы қ с а у д а - с а т т ы қ болуы мүмкін. Әуелі (бірінші кезеңде) сауда-саттыққа қатысатын фирмалар іріктеледі, сонан соң (екінші кезеңде) сауда-саттықтың өзі өткізіледі. Дереккөздер
Рацемат

Рацемат - тек хиралдылығымен ерекшелінетін тең мөлшердегі объектілердін, көбінесе химиялық кұрамы бірдей, бірак поляризация жазыктығын әр бағытта айналдыратын екі оптикалық активті заттың коспасы. Дереккөздер
Бірпартиялық жүйе

Бірпартиялық жүйе, бірпартиялық мемлекет, бірпартиялық басқару - бір саяси партия басқаратын және басқарудан оппозициялық партиялар шеттетілетін не тыйым салынатын саяси жүйе және мемлекет. Соңғы кезде дейін марксизмге негізделген шығыс еуропалық социалистік және коммунистік мемлекеттер мен басқа да жүйелердін ерекшелігі бола отырып, бірпартиялы жүйелер этникалық және тайпапық (ал таптық емес) қарама-кайшылықтардың болуы екіпартиялық немесе көппартиялық демократияға негіз бола алмайтын дамушы елдер басшыларымен де енгізілді. Дереккөздер
Валюта басқыншылығы

Валюта басқыншылығы / Валюталық басқыншылық - ұлттық (орталық) банкінің өз елінің валюталық бағамын қолдау үшін оны сатып алу және сату жөніндегі операциялары. Валюта басқыншылығы сонымен қатар ұлттық валюта бағамының серпінін оның жоғарылауы мен төмендеуінің белгіленген шегімен шектеу үшін шетелдік валютаны сатып алу мен сату жөніндегі мақсатты операциялары (мысалы, Еуропалық валюта жүйесі валюталары ресурстарының ЭКЮ-мен (1977— 1999 ж., 1999 ж. 1 қаңтарынан еуро) салыстырғандағы ауытқу шегі 2,25%). Бұл орайда ұлттық валюта бағамын қолдау немесе өсіру үшін Ұлттық банк шетелдік валютаны ұлттық валютаға сатады, ал оның бағамын төмендету үшін шетелдік валютаны (ең алдымен АҚШ долларын) ұлттық валютаға айырбас ретінде сатып алады. Дереккөздер
Полярископ

Полярископ * 1. түйіскен поляризацияланушы сәулелердің интерференциясын қолданатын жарық поляризациясын зерттеуге арналған оптикалық құрал; * 2. поляризацияланған сәулелердің интерференциясын бақылау жолымен мөлдір денедегі механикалық кернеудің таралуын зерттеуге арналған оптикалық құрал. Дереккөздер
Дәрігерлік құпия

Медициналық көмек сұрап келген кезде анықталған айғақтар туралы ақпарат, азаматтың денсаулық жағдайы, оны тексеру және емдеу кезінде алынған оның дерті туралы диагноздар мен басқа мәліметтер. Кәсіптік, қызметтік және басқа да міндеттерді орындау кезінде, бөтен біреулер білмеуге тиісті деректерді білген адамдардың, дәрігерлік құпияны құрайтын деректерді жариялауына жол берілмейді. Дереккөздер
Людмила Дружинина

Людмила Дружинина - 1918 жылы 8 наурызда Ресейдің Омбы облысының Калачинск стансасында туған. Қазақ мемлекеттік университетінің химия факультетін бітірген. Томск геология басқармасына істеген. Талдықорған қалалық Кеңесінің депутаты болған. 1947 жылы ол «Томск» альманахында және Томск облыстық «Красное знамя» газетінде өзінің алғашқы өлеңдерін жариялады. Содан бастап журналистік қызметке ауысып, Томск, Новосибирск және Талдықорған газеттерінде істеді. Шығармашылығы Балаларға арналған алғашқы «Көңілді үйірме» кітапшасын 1954 жылы Новосибирск кітап баспасында шығарды. Келесі жылы осы баспадан балаларға арналған екінші кітапшасы — «Жанды календарь» жарық көрді. «Сәбилер ержетеді»(1959), «Ынтымақты істер» (1959), «Баспалдақтан баспалдаққа» (1961), «Апорт» (1963), «Үйде және мектепте» (1968), «Көңілді балалар» (1977), «Сиқырлы суретші» (1980), «Орман соқпағы» (1985) жыр жинақтары Алматыда басылып шықты. Дереккөздер
Септеу

Септеу — # Есім сөз таптарының түрленуі; # Жекеше, көпше септік формаларының жиынтығы. Тағы қараныз: * Септеулік шылаулар * Септік * Септік жалғау * Септік жалғауларының тізілісі * Грамматика * Морфология * Қазақ тілі Дереккөздер
Валюта қоржыны

Валюта қоржыны / Валюталық қоржын / Валюта себеті / Валюталық себет - ұлттық валюталардың жиынтығы. Бұл жиынтық ұлттық немесе халықаралық ұжымдық валютаның валюталық бағамын анықтау үшін шетел валютасының бағасын белгілеу кезінде пайдаланылады, мұның өзі валюталардың сатып алуға жарамдылығын, айырбастың жалпы экономикалық шарттарының әсерін неғұрлым негіздеп ескеруге мүмкіндік береді. Дереккөздер
Корреспонденттік шарт

Корреспонденттік шарт (; - отвечать, осведомлять) Елдің ішіндегі немесе оның шегінен тыс жердегі банктердін өзара келісіміне сәйкес, олардың біреуі төлем мен есептер бойынша, екіншісінін тапсырмасын орындайды. Бұл жағдайда банктер, өзара есептер қандай есеп шоттар бойынша жүзеге асатынын, лауазымды адамдардың қолтаң басымен және комиссиялық сыйакының гарифтерімен алмасып, келісіледі. Дереккөздер
Пиридоксин

]] Пиридоксин - дақыл, ет, балық, т.б. өнімдер құрамында болатын, кейбір коферменттердің жол салушысынан саналатып, азоттық және майлар алмасуына, серотонин түзілуіне қатысатын, ағзада жетіспеушілігі жағдайында эпилепнфоринді тырыспалар, себореялық тері қабынуы, көз ауруы, тіл қабынуы, гипохромдық анемия көріністері байқалатын, суда еритін дәрумен. Дереккөздер
Саудадан түскен ақша

Саудадан түскен ақша бөлшек сауда мен қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары халыққа тауар сату жолымен және ұйымдарға, мекемелерге, кәсіпорындарға ұсақ көлемде көтере сату жолымен алған ақшалай қаражат сомасы. Саудадан түскен ақшаға сондай-ақ киім-кешек, аяқкиім тігу және жөндеу, мәдени-тұрмыстық, шаруашылық заттарды жөндеу жұмыстары бойынша халыққа ақылы қызмет көрсетуден түскен ақша да жатады. Дереккөздер
Легислаура

Легислаура 1. жұмыс істелу уақыты және сайланған органның жұмысының кезеңімен сайланған органның жұмысының кезеңі, периоды; 2. кейбір мемлекеттерде үкіметтік заң шығарушы органның атауы. Сондай-ақ, АҚШ-тың бірқатар штаттарында. Дереккөздер
Несиені өтеу мерзімін ұзарту

Несиені өтеу мерзімін ұзарту — несиенің бастапқы белгіленген мерзімін ұзарту; материалдық құндылықтар мен шығындарға несие беру кезінде қолданылады. Қаржы жөнінен қиналушылық шаруашылық ұйымға байланысты емес себептерден туындаған жағдайда осы ұйымның уәжді өтініші бойынша несиені өтеу мерзімі ұзартылады. Дереккөздер
Зиянды еңбек жағдайлары

Белгілі бір өндірістік факторлардың әсері қызметкердің еңбекке қабілеттілігінің төмендеуіне немесе сырқаттануына не оның ұрпақтарының денсаулығына теріс ықпалы болуына әкеп соқтыратын еңбек жағдайлары. Дереккөздер
Лейбористік партия (Ұлыбритания)

Лейбористік партия ( — Еңбек немесе Жұмысшы партиясы) — Ұлыбританиядағы жетекші екі саяси партияның бірі болып табылады. Партия экономикаға мемлекеттің араласуын күшейту, әлеуметтік әділеттілік пен еңбекшілердің құқықтарын күшейту қажеттігін алға тартады. 2010 жылдың 11 мамырынан бастап ол II Елизабет Патшайымның адал оппозициясы болды (ресми оппозиция). 1900 жылы Еңбек өкілдігі комитеті ретінде құрылған; 1906 жылдан бастап «Еңбек» деп аталды. 1918 жылы ақпанда партия жарғысы қабылданды. Сол жылдың тамыз айында «Еңбек және жаңа әлеуметтік тәртіп» бағдарламалық құжаты қабылданды. Лейбористер партиясы социал-демократиялық (бұрын «демократиялық социалистік» деп белгіленген), оның қызметі британдық кәсіподақ қозғалысымен тығыз байланысты (Біріккен Корольдіктегі Британдық кәсіподақтар конгресінің мүшелері болып табылатын көптеген кәсіподақтар британдық кәсіподақтардың ұжымдық мүшелері болып табылады). Партия Социалистік Интернационалдың ең беделді мүшелерінің бірі болып саналды; қазір Прогрессивті альянстың бөлігі. Дереккөздер
Конгруэнция

Конгруэнция (латынша congruens (congruentis) — сәйкес келетін, үйлесімді) — тірішілік қатынас барысында пайда болатын дарақтардың өзара бейімделуі. Мысалы, көбею кезінде аталық пен аналықтың мінез-құлығының, мүшелерінің функциясының сәйкес келуі және т.б. Конгруэнция тіршілік ортасының папуляциялық-түрлік бөлігін құрайды. Бұл терминді 1836 жылы С.А.Северцов (1891-1941) енгізді. Дереккөздер
Қуат (химия өнеркәсібі орны)

“Қуат” – химия өнеркәсібі орны. 1992 ж. Қызылордада жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде құрылған. Негізінен төменгі және жоғары қысымдағы полиэтиленнен түрлі диаметрлі (25 мм-ден 225 мм-ге дейін) құбырлар шығарады. Кәсіпорынның өндірістік қуаты – жылына 2,0 мың т құбыр. Дереккөздер
Әлеуметтік қорғау

Әлеуметтік қорғау - мемлекеттің халықаралық және ұлттық нормалар негізінде адамның әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз ету жөніндегі аса маңызды міндеті. Неғұрлым тар мағынада алғанда — тұрмыс деңгейіне қатысты құқықтарды қамтамасыз ету. Демократиялық қоғамның заңнамасында жұмыспен қамтылу және еңбек үшін сыйақы алу, демалу, жасының ұлғаюына байланысты, сырқаттық, жұмыссыздық жағдайында, асыраушысынан айрылғанда әлеуметтік қамсыздандырылу, балаларды тәрбиелеу, білім алу, денсаулығын сақтау, мәдени өмірге қатысу құқықтары, тұрғын үйге құқық көзделеді. Дереккөздер az:Sosial müdafiə cs:Sociální zabezpečení pt:Previdência social ru:Социальная защита
Пирометр

Пирометр ( — от және - өлшеймін) - температураны тікелей жанастырмау жолымен өлшеуге арналған аспап. Пирометрдің жұмыс істеу принципі қызған денелердің жылулық нұрын өлшеуге негізделген. Кең таралған пирометрдің түрі оптикалық. Ондай пирометр оптикалық жүйеден (объективтен, окулярдан, диафрагмадан және монохроматты жарықтық сүзгіден), сәуле сіңіретін әйнектен, пирометрлік шамнан және электрөлшеуіш аспаптан тұрады. Монохроматты жарықсүзгі (қызыл) белгілі бір түстегі сәуледегі томның қылын қызған дене көріністің фонында көруге мүмкіндік береді. Оптикалық пирометрдің өлшеу шегі 800 - 6000° С. Дереккөздер
Қылмыстылық индексі

Қылмыстылық индексі-жасалған және тіркелген қылмыстар санының, белгілі бір адамдар санына қатынасын көрсететін, қоғамдағы қылмыс қөлемінің статистикалық, көрсеткіші. Көбінесе қылмыстылық индексі қылмыстылық деңгейі деп аталады. Дереккөздер
Коннекстер

Коннекстер (Коннексы) (латынша con - бірге және грекше nekros — өлі) — шіріген ағаштарда, жануарлардың өлексесінде, экскременттерінде тіршілік етуге бейімделген организмдер тобы. Коннекстерге микроценоздар мен микропроценоздар жатады. Дереккөздер
Жалпыға бірдей әскери міндеттілік

Қарулы Күштерді, Ұлттық қауіпсіздік комитетін шекаралық және ішкі әскерлерді, Республикалық гвардияны, басқару органдары мен Азаматтық қорғаныс бөлімдерін және Қазақстан Республикасының басқа әскери құрамаларын, сонымен қатар тұрғындарды Республиканы қорғауға дайындауды кешенді түрде жабдықтау мақсатында Қазақстан Республикасының Конституциясы тағайындайтын міндет. Дереккөздер
Септеулік шылаулар

Септеулік жалғаулар — толық мағыналы сөздерге тіркесіп, әр түрлі грамматика/грамматикалық қатынасты білдіретін шылаулар. Септеулік шылаулар белгілі бір септік жалғаулы сөздерді меңгеріп, оларға бағыттық, мақсаттық, мезгілдік, үдету, ұқсату, қайталау т.б. грамматикалық мағыналар үстеп тұрады. Мысалы: Ол қалаға оқу үшін келді. Ауылға қарай аяңдады. Ондай септік қатынастар мыналар: #Атау септігіне қатысты: арқылы, жайында, үшін, туралы, сайын, тәрізді, сияқты #Барыс септігіне қатысты: дейін, шейін, таман, қарай, салым, жуық, тарта #Шығыс септігіне қатысты: кейін, соң, гөрі, бері, бұрын, әрі #Көмектес септігіне қатысты: қатар, қабат, бірге, қоса. Дереккөздер
Андрей Фёдорович Дубицкий

Андрей Дубицкий - 1915 жылы 30 қазанда Ақмола стансасында туған. 2005 жылы Астанада дүниеден озған. Омбы көркемсурет училищесінде білім алған. 1936 жылдан мектептерде сурет және сызу пәндерінен сабақ берді. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1938 жылдан жаза бастады. Оның алғашқы әңгімелері, өлеңдері мен очерктері Ақмолада шығатын аудандық газетте басылды. Кейін облыстық «Акмолинская правда», «Целинный край», «Целиноградская правда» газеттерінде қызмет істеген. Бірнеше кітабы жарық көрген. ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, «Ерлігі үшін», «Еңбекте үздік шыққаны үшін», т.б орден-медальдармен марапатталған. Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері атағы берілген. Лақап аты – А. Федоров. Шығармалары *Донин Садик. Рассказы. А., ҚМ КӨБ, 1958; *Кованый шлем. Рассказы. А., ҚМ КӨБ, 1959, *Улыбка. Рассказы. А., .»Жазушы», 1965 *Где течет Ишим. А., «Казахстан», 1965, *На грозовом ветру. А., «Казахстан», 1970; *Знойные междуречье. Рассказы. А., «Жазушы», 1978; *Малиновый благосвет. Рассказы. А., «Жалын», 1982; *Заслон. Повести и рассказы. А., «Жазушы», 1985. Дереккөздер
Сауда үстемесі

Сауда үстемесі халыққа тауарды (өнімді) өткізу кезінде сауда кәсіпорындары немесе басқа кәсіпорындар белгілейтін үстеме. Олардың тауарды сатумен және операциялардан пайда алумен байланысты жұмсаған шығынның өтеу үшін қосылады. Оның мөлшері үкіметтің немесе бағалау органдарының шешімімен белгіленеді. Дереккөздер
Халықтың табысын индекстеу

Халықтың табысын индекстеу-бағаның көтерілуі тудырған халықтын ақшалай жоғалтуларын өтеудің бір түрі. Зейнетақы, стипендия, жәрдемақы және тұрғындардың басқа тіркелген табыстарын, соның ішінде кесімді жалақы мен тарифтік ставка, бөлшек баға (олардың өзгеруінің қатысты көрсеткіші) индекстерін қайта есептеу. Баға индексі, ең төменгі тұтыну бюджеті немесе ең төмен күнкөріс деңгейі анықталатын тауарлар мен қызметтер жинағы бойынша бекітіледі. Дереккөздер
Соттың үйғарымы

Соттың үйғарымы-істі қарау кейінге калдырылғанда, іс бойынша сот өндірісі тоқтатыла тұрғанда, тоқтатылғанда, қуынымды қараусыз қалдырғанда, сондай-ақ, заңмен қарастырылған басқа жағдайларға, бірінші сатыдағы сот шығаратын сотактісі. Үйғарым қабылданғаннан кейін, дереу жариялануға жатады. Дереккөздер
Валюта монополиясы

Валюта монополиясы / Валюталық монополия — мемлекеттің өз органдары арқылы валюта операцияларына және экономикалық агенттер табатын бүкіл валютаға үстемдік жасауы. Мұнда мемлекет валюталық құндылықтармен белгілі бір операциялар жасау немесе мұндай операцияларды кәсіпорындар мен жеке тұлғалардың жүргізуіне рұқсат беру, сондай-ақ валюта қаражатын пайдалану тәртібін белгілеу жөнінде айрықша құқыққа ие болады. Валюта монополиясы шарттарын қамтамасыз етудің нақты міндеттері орталық (ұлттық) банкіге және уәкілетті коммерциялық банкілерге жүктеледі. Дереккөздер
Николай Константинович Михайловский

Николай Константинович Михайловский (15 (27 қараша) қараша 1842, Мещовск, Калуж губерниясы, қазіргі Калуж облысы — 28 қаңтар (10 ақпан) 1904, Санкт-Петербург) — әдеби сыншы және көсемсөзші, халықшылдық теоретигі, әлеуметтануда субъективтік әдістің негізін салушысы. Өмірбаяны Петербург тау инженерлері институтында оқыды. Әдеби қызметін 1860 жылы «Рассвет» журналында бастаған. Әр түрлі басылымдармен қызметтес болды («Книжный вестник», «Гласный суд», «Неделя», «Современное обозрение»). 1867 жылы Прудонның «Француз демократия» кітабын аударған болатын (Санкт-Петербург). Дереккөздер
Тіркес

*Ікі делегейлі тіркес -екі жетекші делегейлі бар фрикциялык тіркес. *Диафрагмалы тіркес -қысқыш серппенннің функциясын және ажыраткыш иіннің рөлін іс-петті жапырак серіппе атқаратын фрикциялы тіркес. *Делегейлі тіркес - жазык ұйкіліс беті бар фрикциялы тіркес. *Көпделегейлі тіркес - бірнеше жетекші, жетектегі делегейі бар фрикциялы тіркес. *Майлы тіркес -үйкілу беті маймен жұмыс істейтін фрикциялы тіркес. *Бірделегейлі тіркес -жетектегі делегей біреу болатын фрикциялы тіркес. *Ұнтақты тіркес - жетекші және жетектегі бөліктерінің арасындағы саңылауга, электромагниттік тәіслмен басқаруга ыңғайлы, металл ұнтактары толтырылған тіркес. *Қурғақ тіркес - ұйкелу беті майланбайтын фрикциялы тіркес. *Фрикциялы тіркес -айналдырушы иінді күш үйкеліс күштер арқылы берілетін тіркес. *Ортадан тепкіш тіркес - үйкелістеге беттері ортадан тепкіш күштердің әсерімен кысылатын тіркес. *Электромагниттік тіркес - үйкеліс беттері электромагниттік күштер аркылы кысылатын фрикциялы тіркес. Дереккөздер
Әзербайжан ұлттық мәдениет орталығы

Әзірбайжан ұлттық мәдениет орталығы Гобустан — қоғамдық ұйым. 1989 жылы Көксу ауданының Теректі ауылында құрылған. Бағдарламасында ұлттық тілді, мәдениетті дамыту, салт-дәстүрлерін жаңғырту көзделген. Облыста 16073 (2002) Әзірбайжан ұлтының өкілдері тұрады. Дереккөздер
Консервационизм

Консервационизм - 1) биосфера мен оның барлық бөліктерін өзгермеген, "жабайы", алғашқы күйінде толық және сөзсіз сақтауға шақыратын батыстық экологисттік ағын; 2) табиғатты бастапқы күйінде сақтау (немесе сол күйге қайтару) мүмкін дейтін утопиялық экологиялық түсінік. Консервационизм элементтеріне егіншіліктің биологиялық жүйесі, депопуляция, экожүйе тұжырымдамасы жатады. Консервационизм идеясы тек ерекше сақталатын табиғи аумаққа тән. Дереккөздер
Валюталық ескертпе

Валюталық ескертпе - несиегер мен экспортшыны өзара шарт жасасылған сәттен бастап оның төленген сәтіне дейін төлем валютасы бағамының құлдырауы қатерінен сақтандыру үшін халықаралық өзара шарттардың (несие, төлем, сауда шарттарының) міндетті талабы. Валюталық ескертпе - валюталық тәуекелді шектеудің және алдын алудың неғұрлым кең тараған формаларының бірі, оны қолданғанда келісім-шартқа уағдаласқан төлем валютасы басқа, әдетте, салыстырмалы түрде тұрақты валютаға тәуелді жағдайға қойылады. Валюталық ескертпенің екі түрі қолданылады: тауардың бағасы (несиенің сомасы) туралы келісімге мәмілелік валюта ретінде тұрақты валютаны енгізу (бағам төмендеген кезде төлем валютасымен есептелетін жалпы құн тиісінше артады); төлем валютасының бағамы мәміле валютасының бағамымен салыстырғанда қалай өзгерсе, тауар бағасының (несие сомасының) өзгеруі туралы талап та сондай үйлесімде енгізіледі. Дереккөздер
Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру

Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру — жауапкершілікті сақтандырудың ішкі саласы. Объектісі: сақтанушынын заң бойынша зиян келтірілуі мүмкін үшінші тұлғанын алдындағы жауапкершілігі. Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру бойынша зардап шегушілерге (жеке және заңды тұлғаларға) сақтанушының кінәсынан болған жазатайым оқиғадан олар мертіккен немесе қаза тапқан, опат болған мүлкіне зақым келтірілген жағдайда азаматтық құқық бойынша өндіріп алынған ақшалай сома мөлшерінде зардап шегушілердің (Немесе олардың құқықтық мирасқорларының) пайдасына төлем төлеуге тиіс. Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру автокөлік құралдарының иелеріне, өнеркәсіп орындары мен қауіптілігі жоғары басқа да көздерге, сондай-ақ айналасына зиян келтіруі мүмкін белгілі бір кәсіптермен айналысушы адамдарға қолданылады. Көптеген елдердің заңнамасында көлік құралдары иелерінің азаматтық жауапкершілігін міндетті түрде сақтандыру көзделген. Бұл сақтандыруды сондай-ақ үйлердің, ойын-сауық мекемелерінің, сауда кәсіпорындарының, құрылыс ұйымдарының иелері, жеке кәсіппен айналысушы адамдар - дәрігерлер, заңгерлер, бухгалтерлер де (Мысалы, кәсіби қателіктер жағдайына) пайдаланады. Жазатайым оқиға еңсерілмейтін күш салдарынан болса немесе сақтанушының қасақана әрекеттерінен туындаса, Азаматтық жауапкершілікті сақтандырудың күші қолданылмайды. Дереккөздер
Айырбас шарты

Айырбас шарты (;) Тараптардың әрқайсысының екінші тарапқа бір тауарды екінші тауарға айырбастауға міндеттенетін азаматтық-құқықтық шарт. Егер бұл тәртіптерге және айырбас мәніне қайшы келмесе, айырбас шартына сатып алу-сату тәртібі қолданылады. Дереккөздер
Заңдылық

Заңдылық — демократиялық саяси жүйенің жалпы принциптері. Заңның бірлігі мен үстемдігімен, мемлекеттік органдардың, лауазымды адамдар мен жеке азаматтардың оны дәл, барлық жерде және бұлжытпай орындауы, құқық бұзушылықтың жолын кесу, құқықтық жауапкершіліктің болмай қоймайтындығы және адамның құқы мен бостандықтарының кепілдігі түрінде көрінеді. Дереккөздер nl:Legaliteit
Тоқмақ уезі

Тоқмақ уезі — 19 ғасырда Жетісу облысына қараған әкімшілік бөлік. Облыстың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Уездің негізгі халқы — қырғыздар мен қазақтар. Олардың жалпы саны 1870 жылдары 126632 адам, уезде 1870 ж. 19 болыс, 128 ауылда 24070 түтін болған. Бұлар негізінен егіншілікті кәсіп еткен. 1869 жылы мұнда 94699 жылқы, 282 мың ipi кара, 556656 қой, 13971 түйе өсірген. 1891 жылы далалық әкімшіліктің жағдайына байланысты уездер қайта құрылып, Тоқмақ уезі Пішпек ауылы деп аталды. Дереккөздер
Леонтьев Константин Николаевич

Леонтьев Константин Николаевич (1831-1891) консервативті бағыттағы әйгілі орыс ойшылы. Леонтьевтің әдебиеттегі бағалары: «кылышсыз Кромвель», «диктатурасыз диктатор», «саяси Торквемада», «Ницшенің өзінен карағанда көбірек Ницше», XIX ғасырда орыс мәдениетінен жаралған ең өткір ойшыл. Дереккөздер
Валюта жайғасымы

Валюта жайғасымы / Валюталық жаиғасым — банкінің шетел валютасы түріндегі активтері мен міндеттемелерінің ара салмағы. Олар теңбе-тең болған жағдайда валюта жайғасымы жaбық, ал үйлеспегенде ашық деп саналады. Ашық жайғасым өз кезегінде қысқа және ұзын болуы мүмкін. Дереккөздер
Есептеуіш

Есептеуіш - кез келген нәрсені санауға арналған құрал. *Мотосағаттың есептеуіші- қозғауыштың жұмыс сағатының есептеулерін тіркеуге арналған кұрал. *Жол есептеуіші- көлік құралының жүріп өткен кашықтығын өсу ретімен көрсететін үнемі іске қосылып тұрған цифрлі кұрал - ол спидометрде немесе бөлек кұралады. *Тәуліктік жүрісті есептеуіш - жүргізушінің талабы бойынша өткен қашықты өлшейтін цифрлі құрал. Дереккөздер
Өлікті жару

. «Доктор Тульпа анатомиясының сабағы» (1632)]] Өлікті жару немесе аутопсия - Өлімнің себептері мен жүзеге асқан уақытын дәл анықтау үшін өлікті (аутопсия) соттық-медициналық жару; бұл шара өлім қылмыстық салдардан пайда болды деген күдік туғанда немесе өлімнің себептері түсініксіз болған кезде жасалады және ол бас сүйек куысы мен кеуде және ішек-қарын қуыстарын ашу шаралары арқылы жасалады; судьяның немесе прокурордың қаулысы бойынша жүргізіледі. Аутопсия (Autopsia- жарып өз көзімен көру) - жарып көру, аутопсия - секция. Клиника-анатомиялық диагноздарды салыстыру мақсатында мүрдені жару, ашып көру- морфологиялық әдіс. Осы арқылы мүшелердегі өзгерістерді анықтау, емнің дұрыстығына көз жеткізу, өлім себебін анықтау, диагнозды салыстыру аркылы, алға койған мақсаттарға жету. Дереккөздер
Түсіру ауданы

Түсіру ауданы — темір жолмен немесе су жолдарымен тасымаддау кезінде әскер мен материалдық заттарды түсіру жұмыстары жүргізілетін аудан. Әр Түсіру ауданында бірнеше станция мен кеметұрақтар болады. Дереккөздер
Түсіністік жайлы меморандум

Түсіністік жайлы меморандум — келісімді қамтамасыз ету үшін қажетті қосымша ақпараттар беретін немесе келіссөздің түсініктілігі мен ұғындырылуын нақтылайтын халықаралық келісімге тіркелген құжат. Дереккөздер
Түтін айдау камерасы

Түтін айдау камерасы — әскери қызметшілерге газ тұмылдырықтың сенімділігіне көз жеткізу үшін және оларды уланған ауада (уз-пен уландырылган) қолдана білу дағдысын тексеру үшін бөлімшелердің жеке құрамын уландырғыш заттардың әлсіз концентрациясымен сынайтын арнайы герметикалық жабылатьін бөлме. Дереккөздер
Түтін қалқа

Түтін қалқа жасанды жолмен жасалған аэрозоль (түтін немесе түман) бұлты. Қарсыласты жаңылыстыру, өз әскерлерінің қимылдарын және объектілерін бүркемелеу үшін қолданылады. Түтін қалқа түтіндеткіш құты, гранаттар, миналар, снарядтар, бомбалар, түтіндеткіш аппараттар арқылы жасалады. Түтін қалқа орналасуы бойынша — жаппай, қаптал, тылдық, жалған бағытта; қойылу тәсілі бойынша — жылжымалы және жылжымайтын; мақсаты бойынша — жаңылыстыру және бүркемелеу болып бөлінеді. Бүркемелейтін Түтін қалқа үлкен көлемде (түтіндету) тығыз, жартылай тұнық немесе төмен тығыздықта болуы мүмкін. Әскери мақсатта тұңғыш рет Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған. Дереккөздер
Түтіндейтін заттар

Түтіндейтін заттар — аэрозоль жағдайында улағыш қасиеті жоқ түтіндеткіш құралдарды жабдықтау үшін қолданылатын аэрозольды заттар. Оған фосфор, пиротехникалық өздігінен түтіндейтін кұрамдар және мұнай өнімдері негізіндегі құрамдар жатады. Олар оқ-дәрілерде, түтіндеткіш құтыда, гранатта, түтіндеткіш аппаратурада қолданылады. Дереккөздер
Түтіндеткіш құралдар

Түтіндеткіш құралдар — түтін түтететін оқ-дәрілер, машиналар, аппаратуралар мен аспаптар. Түтін түзу тәсілі бойынша Түтіндеткіш құралдар жарылғыш әрекетті (түтіндеткіш авиациялық бомба, түтіндеткіш снаряд (белгі беретін) сигналды түтіндеткіш ракета), түтіндейтін сұйық заттарды тозандатуға негізделген (түтіндеткіш машина, түтіндеткіш аппаратура, түтіндететін авиа аспап), термиялық (түтіндеткіш машина, тасымалы генератор, түтіндеткіш аппаратура), түтіндететін (түтіндеткіш құты, түтіндеткіш гранат) болып бөлінеді. Түтіндеткіш құралдармен құрлықтағы әскерлер, Әскери-әуе күштері және әскери-теңіз флоты қаруланады. Дереккөздер
Абайсыздық

Абайсыздық (ағылш. carelessness; negligence; нем. Fahrliissigkeitf; UnvorsichtigkeitJ) Құқықта — қылмыс құрамының субъективті жағы ретіндегі кінә нысанының бірі. Құқық теориясы абайсыздықты екі нысанға — менмендік пен немқұрайдылыққа бөледі. Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіп туғызуы мүмкін екенін алдын ала білсе, бірақ бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне сенсе, қылмыс менмендікпен жасалған қылмыс деп танылады. Егер адам кажетті ұқыптылық пен сақтық болғанда ол зардаптарды болжап білуге тиіс және болжап біле алатын бола тұра өз іс-әрекетінін (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіпті зардаптарынын болуы мүмкін екенін болжап білмесе, қылмыс немқұрайдылықпен жасалған қылмыс деп танылады. Дереккөздер
Тұрғын үй-жай жалдау (жалға беру) шарты

Тұрғын үй-жай жалдау (жалға беру) шарты (;) Жалға беруші, жалға алушы мен оның отбасына тұрғын үй саласындағы жылжымайтын мүлікті, келісім ақысы үшін тұрғын үй-жай мөлшеріне шектеу қоюсыз уақытша иеленуге және пайдалануға беретін, ал жалға алушы оны шартқа сәйкес жалдау ақысын уакытында төлеп тұруды міндетіне алатын шарт. Дереккөздер ru:Договор найма жилого помещения
Радиациялық белдеу

Радиациялық белдеу — зарядталған бөлшектерді (протондарды, электрондарды, альфа-бөлшектерді және едәуір ауыр химиялық элементтердің ядроларын) ұстайтын планета магнитосферасының ішкі аймағы. Жерде радиациялық белдеудің барын америкалық ғалым Джеймс Ван Аллен 1958 жылдың ақпанында, Explorer 1 жасанды серігі ұшырылғанда анықтап шықты. Сондықтан бұны тағы Ван Аллен белдеуі деп те атайды. Сілтемелер * [https://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wexp13.html The Exploration of the Earth’s Magnetosphere: Explorers 1 and 3]
Валюталық алып-сатарлық

Валюталық алып-сатарлық / валютамен алыпсатарлық - банкілердің, дилерлердің, кәсіпкерлердің, азаматтардың валюта нарығында валюта бағамын өзгертуден пайда алуды көздейтін қызметі; валюта тәуекелін әдейі қабылдау. He ашық валюта жайғасымының пайда болуына апарып соқтыратын валюта операцияларын жасау жолымен (мысалы, мерзімдік мәміле, форвардтық өтеусіз пайыздық арбитраж), не валюта тәуекелін сақтандыру жөніндегі валюта операцияларын қасақана жасамау жолымен (мысалы, сауда фирмасының хеджирлеуден бас тартуы, т. б.) жүзеге асырылады. Валюталық алып-сатарлық түрі — валюта бағамы төмендейді деген үмітпен оның төмендеуіне ойнау және валюта бағамының жоғарылауы үрдісі кезінде оның жоғарылауына ойнау. Төмендетушілер ("аюлар") бағам төмендеген жағдайда алып-сатарлық пайда алуға үміттеніп, валю- таны ағымдағы бағаммен сатады. Жоғарылатушылар ("бұқалар") бағам жоғарылайды деген болжаммен валютаны неғұрлым жоғары бағамен сату жолымен бағамдық айырмадан пайда алуға үміттеніп, оны сатып алады. Дереккөздер
Валюталық заңдар

Валюталық заңдар / валюталық заңнама — валюталық реттеу мен валюталық бақылау саласында қолданылатын құқықтық актілердің жиынтығы. Валюталық қатынастарды реттейтін құқықтық актілерде валютамен және валюталық құндылықтармен жасалатын операцияларға тыйым салумен, оларды шектеумен және тәртіптеумен байланысты әкімшілік, конституциялық, қаржылық және азаматтық құқық нормалары баяндалады, олардың көбісі өктемдік жасау сипатында болады, оларда баяндалған құқықтық қатынас субъектілерінің мінез-құлық ережелерінен ешқандай шегінуге жол бермейді, қатынастарды реттеудің екіметтік әдістеріне негізделген. Қазақстанның валюталық заңнамасы жүйесінде ҚР Конституциясы, ҚР Азаматтық кодексі (1994), ҚР Кеден кодексі (2003), "Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы" ҚР Заңы (1996) басым орын алады. Дереккөздер
Кәсіпорынның есеп-ақысы

Кәсіпорынның есеп- ақысы - кәсіпорын (фирма,цех, телім) қызметінің өткен жағдайы мен нәтижелерін сипаттайтын мәліметтердің жиынтығы өзара байланысты көрсеткіштердің жүйесі. Оперативтік, бухгалтерлік есептеме түрлеріне бөлінеді. Оперативтік есеп-қисап негізінен ағымдағы бақылауға жекелеген кәсіпорынның ішіндегі оперативтік басқаруға жаналады, онда өндірістік-шаруашылық қызметтің барысы, шарттық міндеттемелердің орындалуы, қаржы туралы деректер баяндалады Статистикалық есеп-қисапта техникалық- экономикалық деректердің белгілі бір жүйесі қамтылады және қатаң тәртіптемемен, салыстырмалы тұрақтылықпен сипатталады. Бухгалтерлік есеп-қисап өндіріспен, жабдықтаумен, өнімді өткізумен, тауар айналымымен, шығынмен, қаржы нәтижелерімен, кәсіпорындағы есеп айырысу-несие қатынастарымен байланысты растаушы бухгалтерлік құжаттарға негізделеді. Дереккөздер
Жеке зейнетақы шоты

Жеке зейнетақы шоты - cалымшылардың зейнетақылық жарна лар, инвестициялық табыстары түсіп, есепке алынатын және одан жеке зейнетақы шотының иесіне зейнетақы төлемдері төленетін, жинақтаушы зейнетақы қор ларындағы алушының өзіндік атаулы шоты. Дереккөздер
Автокөлік құралдары иелерінің азаматтық жауапкершілікті сақтандыру

Автокөлік құралдары иелерінің азаматтық жауапкершілікті сақтандыру — жауапкершілікті сақтандыру түрі. Объектісі — заң бойынша автокөлік иелерінің қауіптілігі жоғары көздің иесі ретінде үшінші тұлғалар (жеке және заңи тұлғалар) алдындағы азаматтық жауапкершілігі. Зардап шегушілерге (жеке және заңи тұлғаларға) сақтанушының кінәсынан болған апаттан немесе басқада жол- көлік оқиғаларынан олар мертіккен немесе қаза тапқан, опат болған, мүлкіне зиян келтірілген жағдайда азаматтық қуыным бойынша автокөлік иесінен өндіріп алынатын ақшалай сома мөлшерінде зардап шегушілердің (немесе олардың құқықтық мирасқорларының) пайдасына өтем төленеді. Дереккөздер
Мастық

Мастық-алкогольді ішімдікті ішу тудырған және өз әрекеттеріне есеп беру, оның зардаптарын көзге елестету қабілетінің төмендеуі аркылы көрінетін психикалық жағдай. Мастық- біркатар қылмыстарды, бәрінен бұрын жеке адамға карсы: дене жарақаттарын салу, өлтіру, ұрып-соғу, сондай-ақ. бұзақылық және т.б. жасау шарты. Дереккөздер
Валюталық реттеу

Валюталық реттеу - мемлекеттің халықаралық есеп айырысу және валюталық құндылықтармен байланысты мәміле жасасу тәртібін реттеуге бағытталған қызметі. Нормативтік актілермен және халықаралық валюталық келісімдермен реттеледі. Сондай-ақ ұлттық заңдар негізінде елдің аумағында шетел валютасының пайдаланылуын тәртіптеуде валюталық реттеуге жатады. Дереккөздер
Кепілзат туралы шарт

Кепілзат туралы шарт (;) Кепілзатпен камтамасыз етілетін, кепілзат пен оның бағасы, мөлшері мен міндеттемені орындау мерзімі көрсетілетін шарт. Онда салынған кепілзат, екі тараптың қайсысында болатыны көрсетілуі қажет. Кепілзат туралы шарт жазбаша пішімде жасалып, нотариалды түрде куәландырылуы қажет. Дереккөздер