kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шоколадты фондан

Шоколадты фондан (фр. fondant au chocolat — «балқитын шоколад») – шоколадты бисквитті қамырдан жасалатын әлемге әйгілі француз десерті. Бұл десерттің ерекшелігі – қатты қытырлақ қабық және сұйық өзек. Фондан үшін сары май мен көп мөлшерде қара шоколад қосылған бисквит қамыры дайындалады. Қамыр қалыптарға құйылады да, пеште пісіріледі. Бұл десертті дайындау қиын деп саналады, өйткені фонданды сыртқы жағынан қытырлақ, ал өзегін сұйық қалдыру үшін фонданды пеште белгілі уақыт аралығында ұстау керек. Атауы Бұл десерт көптеген атаулармен белгілі. Ағылшын-тілдес елдерде lava cake атауы жиі кездеседі (қаз. лава қосылған торт) немесе француз тілінен тікелей аударма molten chocolate cake (қаз. еріген шоколадты торт). Еуропа елдерінде petit gateau атауы да қолданылады (бұл өз кезегінде француз тілінен "кішкентай торт" деп аударылады). Ресейде ағылшын атауларының әсерінен "шоколадты лава" немесе "шоколадты жанартау" нұсқалары бар. Француз ас үйі осы торттың екі нұсқасын бөледі: fondant au chocolat — "балқытылған шоколад" және moelleux au chocolat — "жұмсақ шоколад". Бірінші нұсқа толығымен сұйық, жұқа қытырлақ қабықпен жабылған; екіншісінін ішінде ауаға мол жұмсақ қабықша және кішкене сұйық өзек бар. Торттың осы сорттарының айырмашылығының шекарасы өте бұлдыр, бір немесе басқа пісіру әдісінде жұмыртқа мен ұнның әртүрлі пропорциялары, сондай-ақ әртүрлі температура мен пісіру уақыты қолданылады. Шығу тарихы Бұл десерт өте жас болса да — фондан ХХ ғасырдың соңында ғана әлемге таңымал болды – бірнеше әйгілі аспазшылар оның пайда болуы туралы дауласады. Француз аспазы Жан-Джордж Фонгерихтен оны алғаш рет 1987 жылы Нью-Йорктегі "Дрейк" қонақ үйінің "Лафайетт" мейрамханасының шеф-аспазы болған кезде дайындағанын мәлімдейді, алайда бұл арнайы ойлап тапқан рецепт емес, тек оның қараусыздығынын нәтижесі: аспаз десертті пештен ертерек шығарған. Таңымал кондитер және шоколатье Жак Торр болса, бұл тағам Францияда бұрыннан белгілі "шоколад фонданы"деп аталатын десерт деген ойда. Оны 1981 жылы "Лагийоль" мейрамханасының Француз аспазы Мишель Бра ойлап тапқан деген нұсқа кең таралған, бірақ бұл рецепт біршама күрделі: ол шоколадты ганаш кремін қатырып, пісірер алдында оны дайындау алдында қамырдың ортасына қойды. Десерттің ұсынылуы Фонданды пештен шығарғаннан кейін сұйық өзегі пісіп қалмауы үшін, бірден жеу кереу. Десерт қант ұнтағы немесе шоколад үгінділерімен сеуіліп, классика бойынша ванильді балмұздақ шарымен беріледі.
Әлем кереметтері

Ғасырлар бойы адамдар табиғи кемелділіктің ең керемет туындыларын жалпы санынан бөліп көрсету үшін әлемнің көптеген кереметтерінің тізімдерін жасады. Көбінесе бұл тізімдер әлемнің ежелгі грек жеті кереметінен кейінгі жеті лауреатпен шектелетін, бірақ одан да кеңейтілген немесе тар тізімдер бар. Геродот бойынша үш керемет Әлем кереметтерінің алғашқы тізімін біздің дәуірімізге дейінгі V ғасырда Геродот жасағаны мүмкін. «Тарихтың әкесі» өз жазбаларында ежелгі уақытта иондық мәдениеттің орталығы болған Самос аралының үш кереметін тізбектейді. Бұл кереметтер: * Туннель түріндегі акведук (ұзындығы бір шақырымға созылған су құбыры қаланы таза сумен қамтамасыз етті); * Аралдағы порттағы бөгет (ол жағалауды қорғауға арналған, аман қалған жоқ); * Гера құдайының ғибадатханасы . Ежелгі әлемнің жеті кереметі Біздің дәуірімізге дейінгі 3 ғасырда әлемнің жеті кереметінің классикалық тізімі жасалды: * Хеопс пирамидасы (Гиза, б.з.д. 2550 ж.), * Вавилонның ілулі бақтары (Вавилон б.з.д. 600 ж.), * Олимпиядағы Зевс мүсіні (Олимпия, б. З. Дейінгі 435 ж.), * Эфес Артемида ғибадатханасы (Эфес, б.з.д. 550 ж.), * Галикарнастағы кесене (Галикарнас, б.з.д. 351 ж.), * Родос Колосы (Родос, б.э.д. 292 - 280 жж. Аралығында), * Александрия шамшырағы (Александрия, б.з.д. 3 ғ.) Әлемнің заманауи жеті кереметі 2001 жылы New Open World Corporation коммерциялық емес ұйымы әлемнің заманауи жеті кереметін ашуға арналған жоба бастады. Сонымен бірге сәулеттік және табиғи ғажайыптарды жеке-жеке анықтау туралы шешім қабылданды. Бірінші санаттағы жеңімпаздар 2007 жылдың 7 шілдесінде анықталды. Екінші санаттағы жеңімпаздар 2011 жылы белгілі болды. Әлемнің техногендік кереметтері Табиғат кереметтері CNN-ден әлемнің жеті табиғи кереметі 1997 жылы CNN табиғи кереметтер тізімін жасады . BBC бойынша әлемнің 80 кереметі 2005 жылы ВВС Әлемнің 80 кереметі атты деректі фильмдер сериясын . Таңдалған өнер және сәулет туындыларына Перудағы Назка сызықтары, Пасха аралындағы Моай тас мүсіндері, Америка Құрама Штаттарындағы Бостандық мүсіні, Индонезиядағы әлемдегі ең үлкен буддалық Боробудур кешені, Императорлық тыйым салынған қала және Қытайдағы Терракоталық армия жатады. Үндістандағы Миенакши храмы, Иранның Персеполисі, Ливиялық Лептис Магна, Грек Партеноны, Ресейдегі Соловецкий аралдары және басқа да кереметтер. Су асты әлемінің кереметтері Елдер бойынша тізім * Бельгияның жеті кереметі * Португалияның жеті кереметі * Ресейдің жеті кереметі * Украинаның жеті кереметі * Украинаның жеті табиғи кереметі Сонымен қатар * Дүниежүзілік мұра - ЮНЕСКО қорғалатын 1000-ға жуық объект. Ескертулер (өңдеу)
Нахшыван Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы

Нахшыван Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы — Әзірбайжан КСР құрамындағы автономиялы республика. 1924 жылы 9 ақпанда құрылған. 1920 жылы облысты Қызыл Әскер басып алды. 1920 жылы шілдеде Нахшыван кеңес республикасы құрылды. 1923 жылы ақпанда Әзірбайжан КСР қарамағында Нахшыван автономиялы өлке құрылды, ол 1924 жылы ақпанда Нахшыван Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасына айналды. 1990 жылғы қарашадан бастап - Әзірбайжан Республикасының құрамында Нахшыван Автономиялық Республикасы. Республикалық «Шәрг гапысы» (әзірбайжан тілінде) және «Кеңестік Нахчыван» (орыс тілінде) газеттері шығарылды. Әкімшілік бөлініс 1930 жылдан бастап Нахшыван АКСР 6 ауданға (Абракүн, Жулфа, Ленин, Нахшыван, Сталин, Шаһбұз) және республикалық бағыныстағы Нахшыван қаласы болып бөлінді. 1930 жылдардың бірінші жартысында Ленин ауданы Ордубад, Сталин - Норашын болып өзгертіліп, Жулфа ауданы таратылды (1936 жылы қалпына келтірілді). 1948 жылы Абракүн ауданы таратылды. 1963 жылы қаңтарда Ордубад және Шаһбұз аудандары таратылды. Сол жылы мамырда Ордубад республикалық бағыныстағы қалаға айналды. 1964 жылы Норашын ауданы Ильичевский болып өзгертілді. 1965 жылы қаңтарда Ордубад пен Шаһбұз аудандары қалпына келтіріліп, Ордубад қаласы республикалық бағынудан аудандыққа ауыстырылды. 1978 жылы Нахшыван ауданының атауы Бәбек болып өзгертілді. 1980 жылдары Жулфа мен Ордубад республикалық бағыныстағы қала мәртебесін алды. 1987 жылы 1 қаңтарда Нахшыван АКСР әкімшілік бөлінісі келесідей көрінді: # Бәбек ауданы. Орталығы — Бәбек кенті # Жулфа ауданы. Орталығы — Жулфа қ. # Ильичевский ауданы. Орталығы — Ильичевск қ. # Ордубад ауданы. Орталығы — Ордубад қ. # Шаһбұз ауданы. Орталығы — Шахбуз кенті # Жулфа қаласы # Нахшыван қаласы # Ордубад қаласы Тұрғындары ;1926-1989 жылдардағы Бүкілодақтық санақтардың мәліметтері бойынша Нахшыван АКСР халқының саны мен этникалық құрамының динамикасы Сілтеме * [http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Nakhchivan+ASSR Great Soviet Encyclopedia article] * [http://www.worldstatesmen.org/Azerbaijan.html#Nakhichevan Nakhichevan (Naxcivan)] Дереккөздер
Ми жұлын сұйығы

Ми жұлын сұйығы немесе ликвор (, цереброспинальды сұйықтық, жұлын сұйығы) — ми қарыншаларында, жұлын-сұйықтық жолдарында, ми және жұлынның субарахноидты кеңістігінде айналатын сұйықтық. Функциялар Ми мен жұлынды механикалық әсерден қорғайды, тұрақты интракраниальды қысым мен су-электролиттік гомеостаздың сақталуын қамтамасыз етеді, Қан мен ми арасындағы трофикалық және метаболикалық процестерді қолдайды, метаболизм өнімдерінің шығуын қамтамасыз етеді. Цереброспинальды сұйықтықтың ауытқуы вегетативтік жүйке жүйесіне әсер етеді. Қалыптасуы Ересек адамда ми омыртқа сұйықтығының жалпы көлемі 140-тан 270 миллилитрге дейін болады. Жұлын сұйығының негізгі көлемі ми қарыншаларында тамырлы плексустардың безді жасушалары (эпендимоциттер) белсенді секрециясы арқылы түзіледі. Күніне 600-700 миллилитр сұйықтық бөлінеді, яғни жұлын сұйығы бір тәулікте шамамен 4 рет толығымен жаңартылады. Ұйқы кезінде глимфатикалық жүйе жұлын сұйығының қалыптасуына айтарлықтай үлес қосады. Цереброспинальды сұйықтықтың пайда болуының басқа механизмі — қан тамырларының қабырғалары мен қарыншалардың эпендимасы арқылы қан плазмасын терлеуі. Айналым Жұлын сұйығы мида қалыптасады: тамырлы плексустың эпендиальды жасушаларында (50-70 %), қан тамырларының айналасында және қарыншалық қабырға бойында. Содан кейін, цереброспинальды сұйықтық бүйір қарыншалардан Монро саңылауына (қарыншааралық тесік) айналады), содан кейін үшінші қарыншаның бойымен, Сильвиев су құбыры арқылы өтеді. Содан кейін ол төртінші қарыншаға өтеді, Мажанди мен Лушканың саңылаулары арқылы ми мен жұлынның субарахноидты кеңістігіне шығады. Жұлын сұйығы веноздық синустың қанына және өрмелі қабықтың түйіршіктері арқылы реабсорбцияланады. Дені сау адамның жұлын сұйығының көрсеткіштері (әр 100—150 мл үшін) Тағыда қараңыз * Белдік пункция Дереккөздер
Кенесары хан ескерткіші

Кенесары хан ескерткіші — Астана қаласындағы соңғы қазақ ханы Кенесары Қасымұлына қойылған. Астана қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші. Мүсінші — Нұрлан Далбай, сәулетшісі — Шота Уәлиханов. Тарихы Жалпы салмағы 10 тоннадан астам, қола — 8 тонна, болат каркас. Жобасы мен орнатылатын орнын президент Нұрсұлтан Назарбаев мақұлдаған. Ескерткіштің ресми ашылуы 2001 жылдың 11 мамырында өтті. Салтанат барысында монументке алғашқы болып гүл шоғын қойған — ел президенті Нұрсұлтан Назарбаев. Дереккөздер
DrugBank

DrugBank — University of Alberta жанынан құрылған химиялық, фармакологиялық және фармацевтикалық ақпараты бар дәрілік заттардың деректер базасы. 2020 жылғы 3 қаңтарда шығарылған 5.1.5 нұсқасының базасында 13 562 дәрілік зат, оның ішінде: * FDA мақұлдаған 2630 қосылыс; * 1372 биологиялық препараттар; * 131 нутрицевтиктер; * 6369 эксперименттік қосылыстар. Дәрілік заттарға арналған 5248 ақуыз нысаны үшін олардың аминқышқылдарының тізбегі қосылды. Әр жазбада (DrugCard) 200-ден астам өріс бар, олардың жартысынан көбі химиялық және фармакологиялық мәліметтер, ал екінші жартысында дәрі-дәрмектердің әсер ету мақсаттары туралы ақпарат бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1347430/
Түркиядағы туризм

Түркиядағы туризм негізінен әртүрлі тарихи жерлерге және оның Эгей мен Жерорта теңізінің жағалауындағы курорттарға бағытталған. Сондай-ақ, Түркия мәдени, курорттық және денсаулық сақтаудың танымал аймағына айналды. 2019 жылы ең жоғары деңгейге жеткенде Түркия 51 миллионға жуық шетелдік туристерді тартты, бұл әлемдегі ең танымал туристердің алтыншы орны болды. Жалпы саны 2015 жылы шамамен 41 миллион, ал 2016 жылы шамамен 30 миллион арасында ауытқып отырды. Алайда қалпына келтіру 2017 жылы басталды, шетелдік қонақтар саны 37,9 миллионға, ал 2018 жылы 46,1 миллион келушіге дейін өсті. Бағыттар Стамбул - Түркиядағы танымал туризм орталығы.]] және Босфор көпірі]] Стамбул — тек Түркияның ғана емес, әлемдегі ең маңызды туристік орындардың бірі. Қалада туристерге бағытталған мыңдаған қонақ үйлер мен басқа да салалар бар. Түркияның ең үлкен қаласы Ыстанбұл Византия мен империяларының астанасы ретіндегі тарихи мәртебесіне байланысты бірқатар көрнекті орындарға ие. Оларға Сұлтан Ахмед мешіті ("көк мешіт"), Айя София, Топкапы сарайы, Базилика цистернасы, Долмабахче сарайы, Галата мұнарасы, Үлкен базар, Мысыр базары (Дәмдеуіштер базары) және Pera Palace қонақ үйі кіреді. Жақында Стамбул Еуропадағы ең ірі сауда орталығы және әлемдегі жетінші ірі сауда орталығы болып табылатын Metrocity, Akmerkez және Cevahir Mall сауда орталықтарын орналастыру арқылы Еуропа аймағындағы ең ірі сауда орталықтарының біріне айналды. Басқа көрнекті орындарға спорттық іс-шаралар, мұражайлар және мәдени шаралар кіреді. 2013 жылдың қаңтарында Түркия үкіметі Стамбулда әлемдегі ең үлкен әуежай салатынын жариялады. Бұл операцияға 7 миллиард еуро жұмсалды және жоспардың төрт бөлігінің бірінші бөлігі 2017 жылға қарай аяқталады деп жоспарланған болатын. Соңғы жылдары Түркияға туризмнің құлдырауының салдарынан, 2016 жылдың қазан айындағы жағдай бойынша, әйгілі Стамбул базарында, бір кездері толып жатқан сауда көшелері бұрынғыдай көп емес, "күн сайын базарға барған туристер ағыны тоқтады." Стамбулға келген шетелдік туристердің саны 2016 жылы 9,2 миллионға дейін азайды, бұл 2015 жылмен салыстырғанда 26 пайызға аз. Басқа бағыттар
Қоңырат (қала)

Қоңырат (, ) — Өзбекстанның солтүстік-батысында, Қарақалпақстан құрамындағы қала. Әмудария атырауында орналасқан, қаладан батысқа қарай 8 км жерде Үстірт басталады. Географиялық орны Әмудария өзенінің атырауында орналасқан, қаладан батысқа қарай 8 км жерде үстірт басталады. Теміржол вокзалы мен әуежай бар. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Қоңырат — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 25-ші, облыста (Қарақалпақстан Республикасы) 3-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 5805-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Қаңлыкөл (26 км), Қазанкеткен (41 км), Шоманай (46 км), Кегейлі (68 км), Ақмаңғыт (75 км), Шымбай (76 км), Мойнақ (80 км), Халықабат (82 км), Көнеүргеніш (83 км, Түрікменстан), Нүкіс (86 км), Тақиятас (99 км). Тарихы 1969 жылға дейін Железнодорожный ауылы деп аталды, 2018 жылы қала тұрғындары 80 мың адамды құрады. Теміржол станциясы және әуежай бар. Теміржол станциясының атымен аталды, ол жақын маңдағы Қоңырат қаласының атымен аталды - ол өз кезегінде кейін Алтынкөл кенті болып өзгертілді. Қаланың атауы түркі Қоңырат руынан шыққан. Бұл ру қазір қазақ руларының құрамына енеді, Орталық Азияның ежелгі руларының бірі. Ғасырлар бойы Қоңырат Хорезмнің құрамында болды, бірнеше рет Арал маңындағы көптеген мемлекеттердің астанасына айналды. Тарихи жағынан, сауда жолдарының қиылысында орналасқан, оған көпестер мен әртүрлі халықтардың жаулап алушылары барған. Ресейдің Хиуа хандығын жаулап алуы Қоңыраттан басталды. Экономикасы және инфрақұрылымы Мақта тазалау және ұн комбинаттары, Үстірт барлау бұрғылау басқармасы, Үстірт еншілес кәсіпорны «Үстірт», Ийгілік-Газ филиалы, темір-бетон бұйымдары зауыты, «Бұқара-Орал және Орталық Азия-Орталық» магистральдық газ құбырының компрессорлық станциялары, «Өзбекстан темір жолдар» кәсіпорындарының локомотив жөндеу депосы және т.б.орналасқан. Жалпы білім беретін мектептер, балалар спорт мектебі, индустриалды және транспорт колледждері, ауылшаруашылық кәсіптік колледжі, Қарақалпақстан мемлекеттік университетінің бизнес мектебінің филиалы, тілдерді оқыту орталығы бар. Теміржолшылар мәдениеті және туризм мұражайында Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарға арналған мемориал орнатылған. Сонымен қатар орталық аурухана, теміржолшылардың санаторий-емдеу орталығы, балалар ауруханасы мен емханасы, туберкулез және тері-дене ауруларын емдеу орталығы, перзентхана бар. Нөкіс, Қожалы және басқа қалаларға автобус және такси қатынасы қызмет етеді. Сілтемелер * Дереккөздер
Абзал Ахатұлы Талтенов

{{Мемлекеттік қайраткер - } }} Абзал Ахатұлы Талтенов (11 қаңтар 1972, Чкалово ауылы, Махамбет ауданы, Гурьев облысы, Қазақ КСР) — химия ғылымдарының докторы (2007), профессор (2010). Өмірбаяны Талтенов Абзал Ахатұлы 1972 жылы 11 қаңтарда Атырау облысы, Махамбет ауданы, Чкалово ауылында (Бейбарыс) қызметкерлер отбасында дүниеге келді. Руы Есентемір бөлімі Әжімбет, Кіші жүз. 1979 жылы Индер ауданы, Елтай ауылындағы В. И. Ленин атындағы орта мектепке оқуға түсіп, 1989 жылы М. Әуезов атындағы орта мектепті күміс медальмен бітірді. 1989 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің химия факультетіне оқуға түсіп, оны 1994 жылы үздік бітірді. Сол жылы Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ жанындағы аспирантураға түсті. 1998-2001 жылдары Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Білім комитетінің республикалық «Дарын» ғылыми-практикалық орталығының бас маман, кейіннен директордың орынбасары болып еңбек етті. 2001-2008 жылдары С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінде қызметкерлер мен істер басқармасының бастығы, Әкімшілік департаментінің директоры, ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры, бірінші проректоры қызметтерін атқарды. 2008-2011 жылдары Семей мемлекеттік педагогикалық институтында бірінші проректор-оқу ісі жөніндегі проректор болды. 2011-2016 жылдары Л.Н.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университетінің аппарат жетекшісі, оқу ісі жөніндегі проректор, ғылыми-зерттеу жұмыстары бойынша проректор қызметін атқарды. 2016-2019 жылдары Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ректоры болды. 2019 жылғы 6 қыркүйектен бастап "ЭФКО Алматы" ЖШС директоры. Еңбектері 1997 жылы кандидаттық диссертациясын, ал 2007 жылы химия ғылымдары саласында докторлық диссертациясын қорғады. 2010 жылы профессор ғылыми атағын алды. 80-нен астам ғылыми-әдістемелік жарияланымдардың, соның ішінде 3 монографияның, 7 авторлық куәліктің авторы. Қазақстан Республикасының Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары Академиясының академигі, Халықаралық педагогикалық білім Академиясының мүше-корреспонденті, Қазақстан Республикасы Педагогика ғылымдары академиясының академигі. Химия және экология саласынан бірқатар ғылыми журналдардың редакциялық алқасының мүшесі. Марапаттары Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Алғыс хаты» (2004), «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісімен (2005), «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісімен (2009), С.Торайғыров атындағы алтын медальмен (2010), "ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалімен (2011), "Қазақстан Конституциясына 20 жыл" медалімен (2015) және Қазақ хандығының 550 жылдығын атап өтуге байланысты іс-шараларды ұйымдастыруға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасының Алғыс хатымен (2015) марапатталды. Сілтемелер *[https://asu.edu.kz/university/people/Rector/568/ ТАЛТЕНОВ АБЗАЛ АХАТҰЛЫ]
Саламат Нұрмұханұлы Идрисов

{{Мемлекеттік қайраткер } }} Саламат Нұрмұханұлы Идрисов (9 ақпан 1974, Өрлік ауылы, Индер ауданы, Гурьев облысы, Қазақ КСР) — педагогика ғылымдарының кандидаты (2009), Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университетінің ректоры. Өмірбаяны Идрисов Саламат Нұрмұханұлы 1974 жылы 9 ақпанда Гурьев облысы Индер ауданы, Өрлік ауылында дүниеге келді. 1996 жылы Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті «Математика және информатика» мамандығы бойынша бітірді. Еңбек жолын 1996 жылы Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің «Информатика негіздері және есептеуіш техника» кафедрасына оқытушы болып бастады. 1998 жылы «Информатика және оқытудағы жаңа ақпараттық технологиялар» кафедрасының аға оқытушысы. 2000 жылы университет типографиясының директоры, сол жылы желтоқсан айында қайта құрылған Жаңа ақпараттық технологиялар орталығы Полиграфия бөлімінің меңгерушісі. 2003 жылы Жаңа ақпараттық технологиялар орталығының директоры. 2006 жылы Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің Информатика кафедрасының доценті академиялық атағы берілді. 2009 жылы Физика, математика және ақпараттық технологиялар факультетінің деканы 2011 жылы Ақпараттық технологиялар орталығының директоры. 2012 жылы Қашықтықтан оқыту факультеті деканы. 2013 жылы Әкімшілік-шаруашылық департаменті директоры, Қашықтықтан оқыту факультеті деканы 2015 жылы Қашықтықтан оқыту факультеті деканы. 2016 жылдан бастап - Ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор м.а. 2020 жылғы 5 қантардан бері Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ректоры. Еңбектері 2009 жылдың 31 наурыз күні 13.00.01 – Жалпы педагогика, педагогика және білім тарихы, этнопедагогика мамандығы бойынша педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін БД 14.61.02. біріккен диссертациялық кеңесінде «Жоғары оқу орнының білім беру үдерісінде студенттердің ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық шарттары» атты тақырыпта диссертация қорғап, 21 мамыр 2009 жылы педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі берілді. 3 оқу-әдістемелік құралы, 1 монография, 50-ден аса ғылыми мақалалар, оның ішінде имфакт-факторы жоғары SCOPUS және РИНЦ журналдарында 6 ғылыми мақаласын жарияланды. Марапаттары Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың (2005, 2007, 2011, 2016), Атырау облыстық мәслихатының Құрмет грамотасымен (2005), Облыс әкімі Алғыс хатымен (2007, 2011), жас ұрпақты оқыту және тәрбиелеу ісіндегі елеулі табыстары үшін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Ы.Алтынсарин» (2010) белгісімен, ҚР Жоғары оқу орындарының қауымдастығының еліміздің жоғары білім беру жүйесінің дамуына қосқан зор үлесі және жаңа буын мамандарды дайындаудағы ерен еңбегі үшін «А.Байтұрсынов атындағы қола медальмен» (2014), Атырау қаласы әкімінің Құрмет грамотасымен (2016), «Ерен еңбегі үшін» (2019) медалімен марапатталған. Дереккөздер Сілтемелер *[https://asu.edu.kz/university/people/Rector/6565/ ИДРИСОВ САЛАМАТ НҰРМҰХАНҰЛЫ]
Грек жаңғағы

Грек жаңғағының сыртқы түрі — шар тәрізді. Түрі мен диаметрі бір ағаштың өзінде әр түрлі болып өзгеріп отырады. Жаңғақ қабығына байланысты қалың және жұқа болып келеді. Жемісін әбден пісіп толғанда, яғни ыртқы қатты сүректенген қабығы кепкенде жинайды. Осы кезде оның қатты қауыз жапқан ішкі дәні төртке бөлінеді. Жиналған жаңғақ дәндерін ұзақ сақтау үшін, күн көзінде не арнайы кептіргіште кептіреді. Ашық және күңгірт қауызды ядросын (дәнін) 12 сағаттай тұзды суға салып қойса, қауызы оңай алынады, содан кейін дәнді ағынды суға шайып алып, кептіру керек. Ұнтақталған, кесілген және майдалап үгітілген грек жаңғағының піскен жемістерін алма, қант қызылшашы және балдыр көкке (сельдерей) қосып, түрлі салат жасайды. Сондай-ақ оны ерік қосылған қышқылтым сорпаға, жұмыртқа қосылған әр түрлі сұйық асқа және баклажан, жаңғақ тұздығы (соусы) мен пудингке (ұн немесе күрішке жұмыртқа, сүт, жұзім т.б. раластырып жасалған тағам) үстемелен қос ады. Жайғақты шикі күйінде де жеуге болады. Қаймақ, тосап 'жасарда қолданылатын май алынады. Конфет, торт, печенье, халва, начинка, кондитер өнімінің басқа түрлерін даярлауда пайдаланылады. Кавказдықтар бал қосып гозинаки, шабдалымен араластырып, алманы жұзім шырыны сіңген жіпке тізіп, чурчхелы деген дәмді тағам жасайды. Грек жаңғағы ядросы калориялық құрамы жағынан барлық жаңғақ тұқымдастардан асып түседі, бұл орайда ол бидай нанынан 3 есе, сиыр сүттен 10 есе асып, сары майға жақындайды. Халықтық медиңинада грек аңғағының діңінен, жапырағы мен тамыр қабықтарынан алынған шырын (сөл), майы емдік-диеталық мақсатта пайдаланылады. Мысалы, рахит, сары аурулармен ауырған балаларды оның жапырақ, жаңғақтарының қайнатылдысымен емдейді. Тұнбасына дәке батырып, жараның бетіне басады. Ал байлауға ыңғайсыз жерлерге сұйық май сияқты жағады. Асқазан-ішек ауруларын емдейді. Грек жаңғағын тағамға қосып, медиңинада пайдаланумен бірге, оның шаруашылықтық та маңызы зор. Жапырағы мен ядросы хош иісті эфир майына, А, В, Р витаминдеріне және каротин, белоктік заттарға бай, ядро ұясы аскорбин қышқылын (С витамин) бөледі. Тағы қараңыз * Грек жаңғағының ағашы
Еділ немістерінің еңбек ұйымдастығы

Еділ немістерінің еңбек ұйымдастығы, сондай-ақ, Еділ немістерінің автономиялы облысы — 1918 жылдың 19 қазанынан 1923 жылдың 19 желтоқсанына дейін өмір сүрген РКФСР құрамындағы Еділ бойындағы алғашқы автономиялы облыс, болашақ АСКР мен АО үлгісі. Тарихы 1918 жылы 19 қазанда РКФСР Халық комиссарлары кеңесінің жарлығымен орталығы Сарытау қаласында (1918 жылы 20 қазаннан 1919 жылы мамырға дейін) болатын Сарытау губерниясының құрамында Еділ немістерінің еңбек ұйымдастығы, РКФСР алғашқы ұлттық-аумақтық автономиясы құрылды. Содан кейін әкімшілік орталығы Баронск қаласы болды (1919-1920 жылдары — Екатериненштадт, 1920 жылдан бастап — Марксштадт, қазіргі кезде — Маркс). 1922 жылы 24 шілдеде облыстың әкімшілік орталығы 22 маусымда автономияға қосылған Покровск (1931 жылы Энгелс қаласы болып өзгертілді) қаласына ауыстырылды. 1923 жылы 19 желтоқсанда Еділ немістерінің АО Еділ немістерінің Автономиялық СКР айналды. Тұрғындары Халықтың негізгі бөлігін немістер құрады. Жалпы тұрғындар саны 452 629 адамды құрады. 1920 жылға арналған ұлттық құрам: Әкімшілік бөлініс * Еділ немістерінің АО құрылған кезде оның құрамына Сарытау губерниясының үш жаңадан құрылған уездері кірді: ** Голокарамыш уезі, орталығы Голы Карамыш ауылында (немісше атауы - Балцер, қазіргі Красноармейск қаласы); ** Екатериненштадт уезі, орталығы Екатериненштадт қаласында (1918 жылдан бастап - Марксштадт қаласы) ** Ровно уезі, орталығы Ровное ауылында (немісше атауы - Зелман). (1918 жылға дейін Екатериненштад пен Ровно уездерінің жерлері Самара губерниясының Новоузенский уезінің құрамына кірді) * 1921 жылы 17 ақпанда автономиялы облыста 13 аудан құрылды: ** Антоновский — Антоновка а. (15.02.1922 жылдан - Тонкошуровка ауылы); ** Верхне-Иловлинский — Каменка а.; ** Верхне-Караманский - Флорское а. (Гнаденфлюр); ** Ерусланский - Кресты а. (Лангенфелд); ** Карамышский — Голый Карамыш қ. (Балцер); ** Марксштадтский — Марксштадт қ.; ** Медведицкий — Медведицкий Крестовый Буерак а.; ** Нижне-Иловлинский — Нижне-Добринка а.; ** Нижне-Караманский — Красный Яр а.; ** Панинский — Панинское а. (15.02.1922 жылдан — Унтервалден а.); ** Ровненский — Ровное а. (Зелман); ** Тарлыкский — Вольское а. (Куккус); ** Торгунский — Палласовка а. (Ней-Галка а.); ** 1922 жылы 22 маусымда Покров уезі облыс құрамына енді. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20090921052536/http://whp057.narod.ru/nem-pov.htm Еділ немістері AO әкімшілік қайта құрулар] * [https://bigenc.ru/domestic_history/text/2258862 Үлкен Ресей энциклопедиясы] Дереккөздер
Мари автономиялы облысы

Мари автономиялы облысы — 1920-1936 жылдардағы РКФСР әкімшілік-аумақтық бірлігі. Астанасы — Краснококшайск (1927 жылы Йошкар-Ола деп аталды). Тарихы Мари АО 1920 жылы 4 қарашада таулы және шалғынды марилер үшін автономиялық аумақтық құрылым ретінде құрылды. Бастапқыда 3 кантонға бөлінді, кейін олардың саны 9-ға дейін өсті. 1929 жылы 15 шілдеде Мари автономиялы облысы жаңадан құрылған Нижегород (1932 жылдан бастап - Горький) өлкесінің құрамына кірді. 1931 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша облыста 9 аудан болды: # Горно-Мари ұлттық ауданы # Звенигово ауданы # Йошкар-Ола қ. # Мари-Турекский ауданы # Моркинский ауданы # Ново-Торъяльский ауданы # Оршанский ауданы # Сернурский ауданы # Юринский ұлттық ауданы 9 ауданда 247 ауылдық кеңестер, 2 қала (Йошкар-Ола — 7600 тұрғын, 01.01.1931, Козмодемьянск — 8315 тұрғын), 2 жұмысшылар ауылдары (Юрино жұмысшы ауылы - 4586 тұрғын, Звенигово жұмысшы ауылы — 2482 тұрғын), 2795 ауылдық елді мекен. Қала тұрғындарының саны — 24700 адамды құрайды (4,8%). 1931-1932 жылдары аудандық бөлім енгізілді. 1936 жылы 5 желтоқсанда Горький өлкесі таратылды. 1936 жылғы Конституцияға сәйкес Мари автономиялы облысы РКФСР тікелей құрамына кіретін Мари АКСР айналды. Әкімшілік бөлініс 1921 жылы Мари АО 3 кантонға бөлінді: Краснококшайский, Козмодемьянский және Сернурский. 3 жылдан кейін кантондар саны 9-ға көбейтілді: Звениговский, Мари-Турек, Моркинский, Оршанский, Торялский және Юринский құрылды. 1929 жылы Краснококшай кантонының атауы Йошкар-Ола болып өзгертілді. 1931 жылы 2 ұлттық аудан - Татар (Парангинский) және Горномарийский құрылды. Сол жылы Козмодемьянский мен Юринский кантондары таратылды. 1932 жылы барлық кантондар аудандар деп өзгертілді, ал Татар ауданы өз атын Парангинск етіп өзгертті. 3 жылдан кейін жаңа аудандар құрылды: Косолаповский, Куженерский және Ронгинский, ал бір жылдан кейін Пектубаевский, Сотнурский, Эласовский және Юринский. Сонымен бірге, Горно-Марий ұлттық ауданы Козмодемьянский болып өзгертілді. Ұлттық құрамы 1926 жылғы санақ бойынша: * марилер — 51,4 %, * орыстар — 43,6 %, * татарлар — 4,2 %. Әдебиет * Тарих // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — Б. 97—100. — 872 б. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Самарқан облысы (Түркістан АКСР)

Самарқан облысы — РКФСР құрамындағы Түркістан АКСР бес облысының бірі. 1918 жылы 30 қазанда Ресей империясының Түркістан өлкесінің (генерал-губернаторлық) құрамына кірген аттас облыстың орнына құрылды. Түркістан АКСР Самарқан облысы Ресей империясының Түркістан өлкесінің Самарқан облысымен бірдей жерді алып жатты. 1924 жылы 27 қазанда Түркістан АКСР Самарқан облысы жойылып, оның аумағы Орта Азияның қалған бөлігімен бірге ұлттық-аумақтық межелеп бөлу барысында жаңадан құрылған одақтас республикалар арасында бөлінді. Самарқан облысының жері Өзбек КСР мен оның құрамындағы Тәжік АСКР арасында бөлінді. Түркістан АКСР Самарқан облысының мұрагері деп 1926-1930 жылдары болған Өзбек КСР Самарқан округін санауға болады. Әкімшілік орталығы әрі аймақтың ең үлкен қаласы Самарқан қаласы болды. Облыстың басқа ірі қалалары — Хожанд, Жызақ, Ұлытөбе, Пенжакент және Қатақорған. Облыс 4 уезге бөлінді: Самарқан, Хожанд, Жызақ және Қатақорған, олардың әкімшілік орталықтары, сәйкесінше, Самарқан, Хожанд, Жызақ және Қатақорған болды. Солтүстікте және солтүстік-батыста Түркістан АКСР Сырдария облысымен, оңтүстікте және батыста Бұхара әмірлігімен (содан кейін Бұхара Халық Совет Республикасы мен Бұхара Социалистік Кеңестік Республикасымен), шығыста Түркістан АКСР Ферғана облысымен шектеседі. Облыста шамамен бір жарым миллион адам тұратын. Халықтың негізгі бөлігі өзбектер мен тәжіктер болды. Сондай-ақ, орыстар, ортаазиялық (бұхаралық) еврейлер, ортаазиялық ирандықтар, ортаазиялық арабтар және басқалардың едәуір бөлігі өмір сүрді. Халық негізінен сунниттік мұсылман болды, бірақ сонымен бірге шиит мұсылмандары да жетерлік еді. Сонымен қатар, халықтың көп бөлігі иудаизм мен христиандықты (негізінен православие) ұстанды. Облыс құрылғаннан кейін көршілес Бұхара әмірлігімен салыстырғанда анағұрлым либералды және шыдамды жағдайға байланысты, Бұхара әмірі қудалаған саудагерлер, қаржыгерлер, зиялы қауым мен әйгілі жазушы Садриддин Айни сияқты тұлғалардың көпшілігі әмірліктен қашты немесе Самарқан облысына қоныс аударды. Облыс экономикасының негізін ауыл шаруашылығы (негізінен көкөністер мен жемістер, мақта және бидай өсіру), мал шаруашылығы, жібек шаруашылығы, омарта шаруашылығы құрады. Экономика саласында өнеркәсіп пен банк ісінің де орны болды - Самарқанд Түркістан АКСР негізгі қаржы орталықтарының бірі болды. Сондай-ақ, облыс кірісінің бір бөлігін кілем тоқу, керамикалық ыдыс-аяқтар мен бұйымдар жасау және сол сияқты халықтық қолөнер кәсіптері алып келді. Орта Азиядағы ең тығыз теміржол станцияларының бірі Самарқанда орналасты. Самарқан облысы Түркістан АКСР дамыған аймақтарының бірі болды. Облыстың негізгі бөлігі Зерафшан аңғарының аумағында орналасқан. Орта Азиядағы ең ұзын үшінші өзен — Зерафшан облыс аумағынан өтеді, ал солтүстіктен және оңтүстіктен облысты Түркістан мен Зерафшан жоталары қоршады. Әдебиет * * *
Ферғана облысы (Түркістан АКСР)

Ферғана облысы — РКФСР құрамындағы Түркістан АКСР бес облысының бірі. 1918 жылы 30 сәуірде Ресей империясының Түркістан өлкесінің (генерал-губернаторлық) құрамына кірген аттас облыстың орнына құрылды. Түркістан АКСР Ферғана облысы Ресей империясының Түркістан өлкесінің Ферғана облысымен бірдей аумақты алып жатты. Облыстың атауы Ферғана аңғарынан шыққан. 1924 жылы 14 қазанда Түркістан АКСР Ферғана облысы таратылып, оның жері Орта Азияның қалған аймақтарымен бірге ұлттық-аумақтық межелеп бөлу барысында жаңадан құрылған одақтас республикалар арасында бөлінді. Ферғана облысының жері Өзбек КСР және оның құрамындағы Тәжік АСКР, сондай-ақ РКФСР Қарақырғыз АО арасында бөлінді. Облыстың әкімшілік орталығы Скобелев (қазіргі Ферғана) қаласы болды. Облыстағы ең ірі қала Қоқан болды. Облыстың басқа ірі қалалары: Наманған, Әндіжан, Ош, Марғылан және Жалалабат. Облыс 5 уезге бөлінді: Әндіжан, Қоқан, Марғылан, Наманған және Ош, олардың әкімшілік орталықтары сәйкесінше, Әндіжан, Қоқан, Скобелев, Наманған және Ош болды. Солтүстікте және солтүстік-батыста Түркістан АКСР Сырдария облысымен, солтүстік-шығыста Түркістан АКСР Жетісу облысымен, батыста Түркістан АКСР Самарқан облысымен, оңтүстікт-батыста Бұхара әмірлігімен (содан кейін Бұхара Халық Кеңестік Республикасында және Бұхара Социалистік Кеңес Республикасында), оңтүстікте Ауғанстан әмірлігімен, ал шығыста Қытай Республикасының Шыңжаң аймағымен шектесті. Облыста шамамен 2 миллион адам тұратын. Халықтың негізгі бөлігі өзбектер болды. Сондай-ақ, орыстар, тәжіктер және қарақырғыздар (яғни, қырғыздар), сондай-ақ памир халықтары, ұйғырлар, татарлар және басқалардың айтарлықтай бөлігі өмір сүрді. Халық негізінен сунниттік мұсылман болды, бірақ сонымен бірге исмаилиттік мұсылмандардың саны едәуір көп болды. Сондай-ақ, халықтың көп бөлігі христиан дінін (негізінен православие) және зороастризмді ұстанды. Бұл облыс көрші Қытайдан ұйғыр иммиграциясының негізгі орталықтарының бірі болды. Өте құнарлы топырақ пен табиғатқа байланысты облыс экономикасының негізін ауыл шаруашылығы (негізінен көкөністер мен жемістер, мақта мен бидай өсіру), мал шаруашылығы, жібек шаруашылығы, омарта шаруашылығы құрады. Сондай-ақ, облыс кірісінің бір бөлігін тоқыма өнеркәсібі, сонымен қатар кілем тоқу, қыш ыдыстар мен керамикалық ыдыс-аяқтар мен бұйымдар жасау, пышақ, былғары мен жүннен бұйымдар мен киім-кешектер жасау сияқты халықтық қолөнер кәсіптері қамтамасыз етті. Облыстың негізгі бөлігі биік таулармен қоршалған өте құнарлы Ферғана аңғарының аумағында орналасқан. Оңтүстіктен облысты Памир таулары, шығысы мен солтүстігін Тәңір тауы таулары қоршап тұрды. Орта Азиядағы ең ұзын өзен — Сырдария қайнар көзі Ферғана облысының аумағында орналасқан. Әдебиет * * *
Шешен Республикасы

Шешен Республикасы, Шешенстан — Ресей Федерациясының субъектісі, Солтүстік Кавказдың шығысында орналасқан республика. Аумағы 16,171 км². Солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 170 км, батыстан шығысқа қарай 100 км-ге созылады. РФ келесі субъектілерімен шектеседі: батысында — Ингушетиямен, солтүстік-батысында — Солтүстік Осетиямен және Ставропол өлкесімен, солтүстік-шығыста, шығыс және оңтүстік-шығыста — Дағыстанмен; оңтүстік-батысында және оңтүстігінде тәуелсіз мемлекет — Грузиямен шектеседі. Солтүстік Кавказ экономикалық ауданының бөлігі және Солтүстік Кавказ федералды өңіріне кіреді. 1978 жылғы Ресей Федерациясы - Ресей (РКФСР) Конституциясының өзгерісіне сәйкес, 1993 жылы 9 қаңтарда құрылды. Шешен Республикасындағы ұрыс қимылдарынан кейін референдум өткізілді, онда 2003 жылғы 23 наурызда тұрғындардың көпшілігі Ресей Федерациясының бөлігі болып қалуға дауыс берді. Республика басшысы - Р. А. Қадыров (2007 бастап), Парламент төрағасы - М. Х. Даудов (2015 бастап), Үкімет төрағасы - М. М. Хучиев (2018 бастап). Халық саны 1,4 миллионнан асады, астанасы - Грозный. Мемлекеттік тілдер: шешен және орыс. Уақыт белдеуі Мәскеу уақытына сәйкес, UTC-ден ығысу +3:00 құрайды. Этимологиясы Орыс тілінде шешендердің негізгі тұрғылықты жерінде құрылған РФ субъектісінің атауы бүгінде Шешен Республикасы немесе Шешенстан деп аталады. Атаудың этимологиясы орыс тіліндегі шешендер экзоэтнонимімен байланысты және XVIII ғасырдың басынан басталады (этнонимнің ертерек шыққаны туралы пікірлер бар). Республиканың шешен тілінде атауы — Нохчийн Республика немесе Нохчийчоь. Ұлттық атау шешендердің — нохчий эндоэтнонимімен байланысты. Географиясы Шешенстан Республикасы Еуропалық Ресейдің оңтүстігінде — Солтүстік Кавказдың шығыс бөлігінде орналасқан, кейде бұл аймақты Солтүстік-Шығыс Кавказ деп те атайды. Шешенстан Республикасының шекарасының ұзындығы 841 км. Республиканың ауданы - 16 171 км², 2018 жылға дейін Шешен Республикасы мен Ингушетия Республикасы арасындағы шекара түпкілікті белгіленбегендіктен, мысалы, ҮРЭ-да оның аумағы туралы әртүрлі ақпарат көздері әртүрлі мәліметтер берді, мысалы, 2017 жылғы басылымында 15,6 мың км² деп көрсетілген. 2018 жылдың 26 қыркүйегінде Ингушетия басшысы Ю.-Б. Б.Евкуров пен Шешенстан басшысы Р.А.Қадыров республикалар арасындағы шекараны белгілеу туралы келісімге қол қойды, содан кейін аудан нақтырақ көрсетіле бастады. Шешенстан солтүстіктен оңтүстікке қарай 170 км, батыстан шығысқа қарай 100 км-ге жуық созылып жатыр. Ресей Федерациясының келесі субъектілерімен шектеседі: батысында – Ингушетиямен (153 км 400 м), солтүстік-батысында – Солтүстік Осетиямен (13 км 300 м) және Ставропол өлкесімен (119 км 300 м), солтүстік-шығыста, шығыста және оңтүстік-шығыста – Дағыстанмен (471 км); Шешен Республикасы оңтүстік-батыста тәуелсіз мемлекет – Грузиямен шектеседі (84 км). Геологиясы және бедері Дереккөздер
Иосиф Давидович Дорфман

Иосиф Давидович Дорфман (1 мамыр 1952, Житомир, Украина)—француз, бұрынғы кеңестік шахматшы, гроссмейстер(1978). 1985-1987 жылғы әлем біріншілігіне арналған матчтарда Гарри Каспаров секунданты. ФИДЕ еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2004). Инженер-механик. Киев политехникалық институтын бітірген. 6 КСРО чемпионаттарының қатысушысы. КСРО чемпионы (1977). Шахмат білімі бойынша негізгі ұстазы-Михаил Эммануилович Тросман. Тактикалық бағытты жақсы білетін, белсенді позициялық стильдегі шахматшы. Спорттық жетістіктер
Эдогава Рампо

Эдогава Рампо (яп. 江戸川 乱歩), шын аты Таро хирай (жап. 平井 太郎; 21 қазан 1894 — 28 шілде 1965) — жапон жазушысы және сыншысы, қазіргі жапон детективтік жанрының негізін қалаушы. Өмірбаян Таро Хирай 1894 жылы Мие префектурасының Набари қаласында дүниеге келген. 1912 жылдан 1916 жылға дейін Васэда университетінің экономикалық бөлімінде оқыды. Оқудан кейін сауда агенті, Клерк, журнал редакторы және газет тілшісі болып жұмыс істеді. Жас кезінде ол Эдгар Подың үлкен жанкүйері болған, сондықтан оның лақап аты Эдогава Рампо әйгілі американдық жазушының есімімен үндеседі. "Көлеңке адамы" - мен басынан аяғына дейін оқыған алғашқы жапон кітабы. Маған Хирай Тарот ұнайды, ол мұндай лақап атқа ие болды: Эдогава Рампо — Эдгар Аллан По.—ағайынды Стругацкий, "Ақсақ тағдыр" 1923 жылы Хирай өзінің алғашқы әңгімесін — "Мыс монетасын" (Nisen Dōka, 二銭銅貨) жазды, ол кейінірек Эдогава Рампо деген атпен жарық көрді. Оның көптеген шығармаларының басты кейіпкері детектив Когоро Акети болды. 1926 жылы Эдогава өзінің алғашқы романын басып шығарды, ал 1931 жылы алғашқы шығармалар жинағын шығарды. 1947 жылы ол "Жапон детективтік жазушылар клубының" негізін қалаушылардың бірі болды және 1954 жылы детективтік жанрдағы ең жақсы жұмыс үшін әдеби сыйлық құрды. Эдогава Рампо 1965 жылы инсульттан қайтыс болды.
Кенті баба кесенесі

Кенті баба кесенесі – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан 55 км солтүстік-шығыс бағытта орналасқан. Сипаты Ескерткіш жоспарда төрт бұрышты, бір бөлмелі, өрісі арқылы өтетін тік білікке симметриялы құрылыс болып келеді. Басты қасбеті оңтүстік-батысқа қаратылған. Қабырғаның өрілуі де әрқилы және өңделу деңгейіне қарап құрылысқа сан алуан тастар пайдаланғанын көруге болады. Кесене тас қаландысының және сәндік ерекшеліктеріне қарай, Кенті баба кесенесін салушы шеберлер ортағасырлық хорезмдік сәулет құрылысында қолданылған құрылыс техника әдіс-тәсілдерін және сәулеттік дизайннан хабардар болғаны туралы да айтуға мүмкіндік береді. Кесенеге қарама-қарсы мешіт орналасқан. Аңыз бойынша, Кенті баба өз заманында халықты мұсылманшылыққа үйреткен, діндар, тақуа, әулие адам болған. Кентті баба қорымын жергілікті халық киелі нысан санап, қадір тұтып қастерлейді. Қорымда тастың диаметрімен қойылған, ата-бабаларымыз намаз оқитын дала мешітінің орны сақталған. Бұл қоршалған орынның жанында намаз оқитын михрабты тас орнатылған, ол Меккеге бағытталған. Кейде оны шеңбер деп атайды: тастың жоғарғы бөлігі күннің формасына ұқсас, шеңбер болып жасалынған. Ежелгі халықтың ең үлкен құдірет иесі ретінде сиынатын, табынатын құдайы Күн болған. Дереккөздер
Мақсат Айдарханұлы Әмірханов

Мақсат Айдарханұлы Әмірханов (10 ақпан 1992, , Қазақстан) — қазақ футболшысы, "Тараз" клубының қорғаушысы. Карьерасы Тараз футболының түлегі. 2009 жылы "Тараз" клубының негізгі құрамына қабылданды. 2018 жылы бір маусым "Ертісте" ойнады. Сол жылы жазда "Таразға" қайта оралды. Жетістіктері Командалық ; «Тараз» * Қазақстан кубогының финалисі: 2013 * 1 лига күміс жүлдегері: 2018 Дереккөздер Сілтемелер * [https://int.soccerway.com/players/-/133627/ Профилі]
Ведута

Ведута — қалалық ландшафтты масштаб пен пропорцияға қатысты панорама түрінде бейнелейтін XVIIІ ғасырдағы венециялық сурет өнерінің жанры. «Ведута» термині итальяндық «veduta» сөзінен шыққан, «көрініс» дегенді білдіреді және күнделікті қалалық пейзажды бейнелейтін суреттерге қатысты қолданылады. Бұл жанрдың басын бастаған фламандиялық суретші Пауль Бриль және неміс Йозеф Ханц Кіші болды, олардың шығармашылық өмірінің көп бөлігі Венецияда өтті. Осы жанрдағы кескіндемелер, суреттер мен нақыштар мұқият егжей-тегжейлігімен, табиғатпен толық сәйкестілікпен және қалалық ландшафттың танылуымен сипатталады. дің «Дельфт көрінісі» (1660)]] . Ричмонд - хаустан Темза мен Лондонның көрінісі (1747)]] Ерекшеліктері Қазір ведута сәулет графикасының бейнесі ретінде, ал XV - XVI ғасырларда «топографиялық тұрғыдан дәл қала ландшафты» ретінде қабылданды. Қаланың өзіндік ерекшеліктері, ғимараттардың көркемділігі және сол жердің табиғи (өзендер, төбелер және т.б.) және қолдан жасалған (каналдар, мұнаралар, қоңырау мұнаралары) орындары ведута суреттерінде көрініс табады. Осы жанрдағы кескіндемелер, суреттер мен нақыштар мұқият егжей-тегжейлігімен, табиғатпен толық сәйкестілікпен және қалалық ландшафттың танылуымен сипатталады. Тарихы XVII ғасырда қалалық пейзаж Питер Санредам, Ян ван дер Хейден, ағайынды Беркхейде секілді «кішкі голландиялықтар» деген есімге ие бірқатар шеберлердің сүйікті жанрларының бірі болды. Жанрдағы революциялық болып саналатын "Дельфт көрінісі" суретін 1660 жылы Ян Вермеер камера-обскура арқылы салған болатын. Тағы бір голландиялық суретші, Гаспар ван Виттель ведута сәнін Италияға әкелді және veduta esatta (су бетін қамтитын қалалық көрініс) шебері ретінде танымал болды. Осылайша, біртіндеп қалалық көріністерді дәл жеткізген голландиялық суретшілердің туындылары ауқатты орта тапты қызықтырып, сатыла бастады. XVIIІ ғасырдың ортасына қарай Венеция ведута өнерінің танылған орталығына айналды. Сондай-ақ, Джованни Антонио Каналь (Каналетто) Венециандық Ведутистер мектебінің жетекшісі болды, ал оның жұмыстары қалалық пейзаж шеберлерінің көптеген ұрпақтары үшін үлгі-нұсқа болып табылады. Оның студенттері арасында дарынды суретшілер Бернардо Беллотто, Франческо Гварди, Мишель Мариески бар. Ведута өнерінің дамуына суретші, гравер және математик Лука Карлеварис та үлкен үлес қосқан болатын. Танымал суретшілері * Джованни Антонио Каналь, * Питер Санредам, * Пауль Бриль, * Антонио Джоли, * Мишель Мариески, * Лука Карлеварис, * Луиджи Премацци, Дереккөздер
Номад (шайбалы хоккей)

Номад — Астанада құрылған қазақстандық шайбалы хоккей командасы. 2016/2017 жылғы Қазақстан чемпионы. Команда 2007 жылы құрылған және континенталды хоккей лигасында (ҚХЛ) ойнайтын «Барыс» хоккей клубының үлестес клубы болып табылады. 2013 жылдың мамырына дейін команда «2-Барыс» аталды. 2020 жылдан бастап клуб қазақстандық Pro Hokei Ligasy өнер көрсетіп келеді. Жетістіктері Қазақстан чемпионаты * ШХҚЧ чемпионы (1): 2016/2017 ** Тұрақты (1): 2017/2018 * ШХҚЧ финалисті (3): 2010/2011, 2017/2018, 2018/2019 Қазақстан кубогы * Қола (2): 2014, 2018 Құрлық кубогы * Құрлық кубогы финалисті (1): 2017/2018 Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20140112133856/http://hcbarys.kz/ru/articles/view/farm-komanda Ресми сайты]
Өскемен елтаңбасы

Өскемен қаласының елтаңбасы — Қазақстандағы Өскемен қаласының ресми рәміздерінің бірі. Сипаттамасы және бейнелемесі 2005 жылы 27 тамызда Өскемен қалалық мәслихаты қаланың елтаңбасының сипаттамасын мақұлдады: Қазақ тіліндегі қаланың атауы 2010 жылы қосылды. Тарихы 1857 жылы геральдикалық реформа кезінде Б.В. Кене құрды, бірақ Өскемен елтаңбасының жобасы мақұлданбады: Өскемен елтаңбасының тағы бір мақұлданбаған жобасы: жоғарғы жартысында Томбы губерниясына тиесілі белгі ретінде Томбының елтаңбасы, ал төменгі бөлігінде түйе бар. 1970 жылы қаланың «символикалық белгісі» жасалды: «Қалқан тігінен 2 бөлікке кесіліп, оң жағы көк, сол жағы — қызыл түсті. Онда заманауи қаланың металлургия өнеркәсібін бейнелейтін (қайық пен шөміш ақ, ұшқындар — алтын түсті) балқытылған металдан жасалған шөміш пен қаланы ашушылардың символы — қайық бейнеленген». 2005 жылдың 27 тамызында Өскемен қалалық мәслихатының 15 сессиясында қаланың елтаңбасы, әнұраны бекітілді. Қаланың қазақша атауы 2010 жылы қосылды. Мәслихаттың 2019 жылғы 22 тамыздағы №47-13/VI «Өскемен қалалық мәслихатының кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» шешімімен қаланың елтаңбасы, туы және әнұраны туралы бұрын қабылданған шешімдердің күші жойылды. Дереккөздер
Андрия Штампар

Андрия Штампар (; 1 қыркүйек 1888, Плетерница Австрия-Венгрия империясы — 26 маусым 1958, Загреб, Югославия) — көрнекті Хорват дәрігері, гигиенист, әлеуметтік медицина саласындағы ғалым, Загреб университетінің ректоры (1945-1946). Медицина докторы (1911). Хорват ғылым және өнер академиясының академигі және президенті (1947-1958). Өмірбаяны Андрия Штампар 1888 жылы 1 қыркүйекте Бродский Дреноваци қаласында (Плетерництің бөлігі ), сол кездегі Австро-Венгрия империясының құрамында , қазіргі Пожежско-Славонская жупания қаласында дүниеге келді. Ол шағын ауылда, ауыл мұғалімінің отбасында өскен. Осы ауылда гигиеналық жағдайының нашар болуына байланысты оның әкесі Амброз Штампар балалар өлімімен күрескен. 1898-1906 жылдары ол Винкивцидегі гимназияға барды. Орта мектепте оқып жүрген кезінде Штампар өзінің алғашқы әдеби мақалаларын жазып «Pobratim» мерзімді басылымында жариялады. 1906 жылы ол сол кезде әлемдегі ең маңызды медициналық орталық Венадағы медициналық оқу орнына түсті. Медицина студенті ретінде адамдарға денсаулық сақтау мәселелерін түсіндіру үшін буклеттер мен мақалалар жазды. 1911 жылы Вена университетінің медицина факультетін бітіп шықты. Қызметі 1912-1918 жылдары дәрігер болып жұмыс істеді. 1919 жылдан 1931 жылға дейін Югославияның Қоғамдық денсаулық сақтау министрлігін басқарды. 1931 жылдан 1941 жылға дейін Загреб университетінде өзінің бастамасымен құрылған Қоғамдық денсаулық сақтау мектебінің гигиена және әлеуметтік медицина профессоры болды. 1938-1939 жылдар аралығында А. Штампар АҚШ пен Канада университеттерінде гигиена және әлеуметтік медицинадан сабақ берді. Югославияны фашистік басып алу кезінде оны гестапо тұтқындап, 1941-1945 жылдары түрмеге қамалды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол педагогикалық қызметті қайта бастады, сонымен бірге ол қоғамдық денсаулық сақтау мектебінің директоры болды. 1945-1946 жылдары Загреб университетінің ректоры. 1947 жылдан өмірінің соңына дейін Загребтегі Югославия ғылым және өнер академиясының президенті. Халықаралық ұжымдарда А. Штампар ұзақ уақыт бойы халықаралық медициналық ұйымдарда белсенді жұмыс істеді. 1924 жылдан бастап Ұлттар Лигасының Денсаулық сақтау ұйымында, содан кейін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымында (ДДСҰ). Ол ДДҰ уақытша комиссиясының төрағасы және I Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясының төрағасы болды. А.Штампар - денсаулық сақтауды ұйымдастыру және медицинаның әлеуметтік мәселелері бойынша бірқатар еңбектердің авторы. Онда ол қоғамдық денсаулық сақтау қызметін құру қажеттілігі, алдын алу шараларын жүзеге асыру, әлеуметтік сақтандыру т.б. туралы айтқан. Ол ауыл тұрғындарының денсаулығын сақтау мәселелеріне ерекше назар аударды. 1955 жылы Штампар әлеуметтік медицина саласындағы еңбегі үшін жоғары халықаралық марапат Л.Бернард қорының медалімен марапатталды. Есте қалдыру * Загребте (Хорватия) А. Штампар атындағы Қоғамдық денсаулық сақтау мектебі құрылды. * Загребтегі кітапхана оның есімімен аталады. Дереккөздер
Plane Crazy

Plane Crazy — америкалық ақ-қара түсті мультфильм, мұнда алғаш рет Микки Маус атты тышқан көрсетілген. Мультфильм 1928 жылдың 15 мамырында шыққан. Алғашқы нұсқасы дыбыссыз болған және тесттік режимде көрсетілген. Кейін оған әуен қосылып, 1929 жылдың 17 наурызында ол кинотеатрларда дыбысталған мультфильм ретінде көрсетіле бастады. Сюжеті Чарльз Линдбергтің мысалымен шабыттанған Микки Маус өз ұшағымен аспанды бағындыруға тырысады, бірақ бірінші ұшуы сәтсіз өтіп, ұшақ қирап қалады. Көңілі түскен Микки машина көріп, одан лезде жаңа ұшақты жасап шығарады. Минни оған сәттілік тілеп, таға сыйлап береді. Микки оны бірге ұшуға шақырады, ол келіседі. Бұл екеуінің көкке көтерілуі ерекше күлкілі жағдайларға толы болады. Өндірісі Мультфильм режиссёрлері Уолт Дисней және Аб Айверкс болды. Айверкс сонымен қатар негізгі суретшінің де қызметін атқарды, бүкіл суреттер екі аптада салынып бітті. Ұшақтың жерге құлауын көрсету үшін мұнда мультфильмдер үшін алғашқы рет камераның қозғалуы пайдаланды. Сілтемелер *