kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Лебап уәлаяты

Лебап уәлаяты — Түрікменстанның шығысындағы әкімшілік бірлік. Уәлаяттың әкімшілік орталығы – Түрікменабат қаласы. Тарихы Уәлаят 1992 жылы 14 желтоқсанда бұрынғы Шаржау облысының аумағында құрылған. 2017 жылдың 25 қарашасында Түрікменстан Парламенті Мағданлы мен Сейдінің мәртебесін атырап құқығы бар қалалардан, тиісінше, кеңесшіліктер кіретін Көйтендақ және Дәнеу атыраптарының құрамындағы қалаларға өзгертті. Сонымен қатар, сол күні Биік Түрікменбашы атырабы (аумағы Дәулетлі атырабына берілді), Қарашсыздық атырабы (аумағы Дәнеу атырабына берілді), Қарабекауыл атырабы (аумағы Халаш атырабына берілді), Сақар атырабы (аумағы Саят атырабына берілді) таратылды. 2022 жылдың 9 қарашасында Лебап уәлаятында Дәулетлі және Фарап атыраптары жойылды. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі Лебап уәлаятына 10 атырап және атырап құқығы бар 1 қала кіреді. 15 қала: # Газошақ # Қарабекауыл # Дарғаната # Достық # Дәнеу # Керкі (бұрынғы Атамұрат) # Көйтендақ # Мағданлы # Сақар # Саят # Сейді # Түрікменабат (бұрынғы Шаржау), # Фарап # Халаш # Қожамбаз 8 атырап: # Дарғаната атырабы (бұрынғы Бірата), # Дәнеу атырабы (бұрынғы Дейнау, Қалқыныш), # Керкі атырабы (бұрынғы Атамұрат), # Көйтендақ атырабы (бұрынғы Шаршан), # Саят атырабы, # Халаш атырабы, # Қожамбаз атырабы # Шәржеу атырабы (бұрынғы Шаржау, Сердарабат). Экономикасы Уәлаяттың экономикасы минералды шикізаттың үлкен қорымен, сондай-ақ бай жері және су ресурстарымен анықталады. Жетекші рөл аймақтың өнеркәсіп өндірісінің 35,5%-ға жуығын құрайтын отын-энергетика кешенінің салаларына тиесілі. Жетекші салалары – мұнай өңдеу және газ өндіру, олар Сейді мұнай өңдеу зауыты мен Найып сұйытылған газ өндіру кешені сияқты алыптар көрсетеді. Химия өнеркәсібі жергілікті шикізаттан минералды тыңайтқыштар өндіруге бағытталған. Табиғаты Климаты күрт құбылмалы. Негізгі өзені – Әмудария. Репетек қорығы, Әмудария қорығы орналасқан. Уәлаятта Көйтендақ тауы орналасқан. Өнеркәсібі Құрылыс материалдары өнеркәсібі жергілікті шикізат базасына негізделген. Елдегі құрылыс кірпішінің негізгі өндірісі (39,9%) сала кәсіпорындарының үлесіне келеді. Уәлаят мақта талшығын (34,1%) және жібек маталарды (90,2%) өндіруде Мары және Ахал уәлаяттарынан кейін үшінші орында тұр. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің құрылымында 67,7% құрап, мал шаруашылығы маңызды орын алады. Қаракөл қой шаруашылығы дамыған. Хәкімдері Дереккөздер
Renault Sandero

Dacia Sandero — румыниялық Dacia өндірушісі шығарған шағын шағын автокөлік. Ол 2007 жылы шығарылды және қазіргі уақытта оның үшінші буынында. Ол сондай-ақ Ресей, Латын Америкасы, Иран, Египет және Сахараның оңтүстігіндегі Африка сияқты таңдаулы нарықтарда Renault Sandero ретінде сатылды.
Филипп, Эдинбург герцогі

Ханзада Филипп Маунтбэттен, Эдинбург герцогі (; туған аты Грекия мен Дания ханзадасы Филипп, кейінірек Филипп Маунтбаттэн; 10 маусым 1921 жыл, Керкира, Грекия — 9 сәуір 2021 жыл, Виндзор, Беркшир, Англия) — Грекия патшасы I Георгтың немересі, Британ монархы II Елизабеттің жұбайы және Ұлыбританияның қазіргі монархы III Чарльздің әкесі. Әлем тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен ханзада-консорт. Патшалық флот құрамында Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан Филипп үйленуіне дейін Ұлыбритания азаматтығын және анасының «Маунтбэттен» тегін алды. 1952 жылы Елизабеттің таққа отыруынан кейін ол салтанатты міндеттер мен қайырымдылыққа көбірек назар аударуды бастады. Фотогалерея Дереккөздер
Мандар

Мандар — Индонезиядағы халық. Сулавеси аралының батыс жағалауында тұрады. Жалпы саны 500 мың адам. Этногенезі Мандарлардың этногенезі орта ғасырлардағы оңтүстік Тораджға жақын орналасқан байырғы тұрғындардың Макасар бұғазының шығыс жағалауындағы сауда орындарының көп ұлтты халқымен өзара әрекеттесуімен байланысты, олардың арасында бугистер және макасар басым болды. Мандарлар бугис князьдіктеріне тәуелді болды (XV—XVI ғасырлар), бұл олардың тауар-ақша қатынастарының дамуына ықпал етті. Питу Бабан Бинангтың жеті мандаттық иеліктерінің федерациясы құрылды, ол өзінің әсерін Оңтүстік торадж мекендейтін таулы аймақтарға таратты. XVII ғасырдың аяғында мандар аумағын голландиялық отарлаушылар жаулап алды. 1949 жылдан бастап бұл аумақ Индонезияның бір бөлігі болды. Тілі Тілі - мандар тілі. Бугис және индонезия тілдері де кең таралған. Діні Сенушілердің діни көзқарасы: сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері - балық аулау (кептірілген, тұздалған, ашытылған балық аймақтан тыс жерлерге шығарылады), қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, саго, кокос пальмасы, кофе, темекі), орман шаруашылығы. Мандарлар Сулавесидің ең жақсы теңізшілері ретінде танымал, олар жағалаудағы тасымалдауға қызмет етеді. Тұрмыс салты Мандар қоғамының әлеуметтік құрылымында дәстүрлі қатынастардың күшті қалдықтары бар. Феодалдық дворяндар, оның ішінде билеушілер (марадиа) әкімшілік-басқару аппаратымен біріктіріледі. Мандарлардың дәстүрлі үйі боянг деп аталады. Дәстүрлі тағамдары - джепа, пандеанганг пеапи т.б. Сілтеме * Дереккөздер
Манипури (халық)

Манипури (мейтхеи) — Үндістандағы Манипур штатының негізгі халқы. Жалпы саны 1,5 миллион адам (2001, санағы бойынша). Сондай-ақ Бангладеште 15 мың (​​2010) және Мьянмада 25 мың манипурилер (2015) тұрады. Этногенезі Солтүстік-Шығыс Үндістандағы темір дәуірі мен бірінші мыңжылдық арасындағы аралыққа қатысты Манипури тарихының жазбаша жазбалары түріндегі құжаттама аз. Аймақтың геосаяси тарихы, сондай-ақ тұрғындарының этнолингвистикалық шығу тегі көп жағдайда белгісіз. Олар автохтонды емес халық – алқаптағы жеті йеканың (рудың) бірі – Темір дәуірінің аяғында, христиан дәуіріне дейін оңтүстік Қытайдан қоныс аударған деп есептеледі. Метейлердің шежіресі болып табылатын Ch.K.-ның ең алғашқы бөлімдері мейтелердің Манипур арқылы біртіндеп кеңеюін және басқа рулардың конфедерацияға ассимиляциясын сипаттайды. Тілі Олар тибет-бирма тобының манипури тілінде сөйлейді. Импхал қаласының диалектісі негізіндегі диалектілер, әдеби тілі бар. V ғасырдан бастап брахми негізіндегі жазу, XVIII ғасырдан бастап Бенгал алфавитімен алмастырылды. Діні Дін бойынша, манипурилердің 60%-ға жуығы индуистар, қалғандары христиандар, ежелгі анимистік нанымдарды ұстанушылар және мұсылмандар. Тарихы Ағылшын отаршылдары Манипур территориясын жаулап алғанға дейін (1826 ж.) Манипуриде феодалдық князьдік болды. 1960 жылдары қарулы сепаратистік қозғалыс құрылды. 1972 жылы Манипур штаты құрылды. Кәсібі Дəстүрлі кəсіптері – буйволдар мен өгіздердің күшін пайдаланып егіншілік (күріш, темекі, қант қамысы, көкөністер), асыл тұқымды мал, ешкі, шошқа, ал кейбір аудандарда асыл тұқымды жылқы өсіру. Қолөнерден – тоқу, тоқымашылық, былғары, ұсталық, зергерлік бұйымдар, мыс балқыту дамыған. Манипурилердің бір бөлігі өнеркәсіпте (негізінен жібек тоқыма фабрикаларында) жұмыс істейді. Өмір салты Рулар патрилинді, отбасы шағын, неке патрилокалды. Манипури-вишнуиттерде касталар жүйе бар. Жер-жеке меншікте. Капиталистік қатынастар қалыптасуда. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері түзеу, әдетте өзендердің немесе жолдардың бойында созылып орналасқан. Үйлері бір бөлмелі, қаңқасы ағаш немесе бамбуктен жасалып, қабырғалары қамыспен қапталып сазбен майланған, төбесі құрғақ шөппен жабылып, шығыс қасбетінде - ​​ашық дәлізі бар. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі – дхоти, көйлек, жамылғы, әйелдердікі – кеудеден тобыққа дейін денеге оралған мата, иығына жамылғы. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамда күріш, балық, бал басым (индуизмнің қабылдануымен ет тұтыну шектеулі). Сілтеме * Дереккөздер
Мазендерандар

Мазендерандар (мазандерандар) — Ирандағы халық, Мазандаран тарихи аймағында тұрады. Жалпы саны 3,9 миллионнан астам адам. (2009). Тілі Мазендеран тілі - Мазендаран халқы сөйлейтін солтүстік-батыс иран тілі, олардың көпшілігі парсы тілін де жақсы біледі. Гилан және Мазандеран тілдері (бірақ басқа иран тілдері емес) кавказ тілдеріне де тән белгілі бір типологиялық ерекшеліктерге ие. Діні Дінге сенушілер – мұсылман-шииттер. Тарихы Олар біздің дәуірімізге дейінгі 2 – 1 мыңжылдықтардың тоғысында Иран территориясын қоныстандырған ежелгі иран тайпаларынан таралады. Орта ғасырларда Мазендеранда жергілікті әулеттер билік етті. XVI ғасырдың аяғында Иран мемлекетінің құрамына кірді. Кәсібі Мазендерандар егіншілікпен (күріш, бидай) айналысады, жағалаудағы аудандарда балық аулаумен, ал таулы аймақтарда мал шаруашылығымен айналысады. Өмір салты Таулы аудандарда жартылай отырықшы халық тайпалық өмірдің кейбір қалдықтарын сақтаған (ең үлкен тайпалар — гадикулахи және палани). Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Тұрғын үйлері ағаштан жасалған қаңқалы үйлер. Дәстүрлі киімдері Әйелдер костюмінің ерекшеліктері сақталған - жеңіл көйлек, ұзын сұр шалбар, түрлі — түсті белдемше және қара кафтан, басында ақ орамал. Дереккөздер
Әмудария бөлімі

Әмудария бөлімі (ءامۋداريا ءبولىمى; ) — Сырдария облысындағы әкімшілік бірлік. Орталығы — Петро-Александровск қаласы. Тарихы Әмудария бөлімі 1873 жылы Ресейге өткен Хиуа хандығының жерлерінен құрылды. 1887 жылы Сырдария облысының құрамына енді. 1920 жылы қазанда Түркістан КФР Әмудария облысы болып өзгертілді. Әкімшілік бөлінісі Бөлім 2 бөлімшеге бөлінді: Шурахан және Шымбай. Шурахан бөлімшесінде 7 болыс: Шурахан, Төрткөл, Сарыби, Шейхаббас-Уәли, Бибазар, Мыңбұлақ, Тамды болды. Болыстарының Шымбай бөлімшесінде 12 болыс: Нүкіс, Шымбай, Кегелі, Көкөзек, Бесжап, Наупыр, Есіл, Дауқар, Көккөл, Талды, Қоңырат, Жаңабазар болды. Тұрғындары 1897 жылғы санақ бойынша бөлімде 194,5 мың адам тұрған. Соның ішінде қарақалпақтар – 47,9%; қазақтар – 24,2%; өзбектер – 17,7%; басқа түркілер – 7,1%; орыстар – 1,6%. Петро-Александровск қаласында 3111 адам тұрды. Дереккөздер
Манобо (халық)

Манобо — Филиппиндегі таулы халықтарының бірі (Минданао аралының шығысында). Жалпы саны – 170 мың адам. Тілі Тілі - манобо тілі. Діні Сенушілердің діни көзқарасы: дәстүрлі сенімдер, бір бөлігі - католиктер. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, таро, жүгері), балық аулау, аң аулау және шошқа өсіру. Қолөнерден – тоқу, абака талшықтарынан өру дамыған. Маноболар саудамен айналысады. Өмір салты Әр рудың өз қонысы, өз аумағы бар. 20 ғасырдың басына дейін рулар өзара соғысып, уақытша одақтар құрды. Құлдық, бас аулау дәстүрі болды. Қазіргі маноболар шағын отбасыдан тұрады. Неке билокальды немесе неолокальды. Көп әйелділік христиан еместер арасында жиі кездеседі. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендері әдетте кәдімгі ретпен орналасқан. Тұрғын үйлері тік бұрышты, ағаштан, бамбуктан, ротаннан жасалып қадаларда орналасқан. Бұрын ағаштарда орналасқан тұрғын үйлер болды. Дәстүрлі киімдері Киімі басқа филиппиндік таулы халықтардың киіміне ұқсас. Манобо жауынгерлері арнайы киім мен бас киім киеді. Татуировка, тістерді қаралау, қызылша мен темекіні шайнау жиі кездеседі. Дереккөздер
Өзбекстан «Ұлттық жаңғыру» демократиялық партиясы

Өзбекстан "Ұлттық Жаңғыру" демократиялық партиясы , Миллий Тикланиш немесе ӨзҰЖДП — Өзбекстанда ресми түрде тіркелген консервативті саяси партия. Ол биліктегі ӨзЛиДеП партиясының одақтасы болып келеді. Тарихы Партия 1995 жылы құрылды. Партия мәдени жаңғыруды қалайтын өзбек мәдениетінің күшті сезімін жақтайды, сонымен қатар Орталық Азиядағы басқа мемлекеттермен тығыз байланыс орнатуға ұмтылады. Партия Ресейдің аймақтағы ықпалына қарсы шығып, кезінде Еуразиялық экономикалық одақтың құрылуына қарсы болған. Партия 2008 жылы екі партияның ортақ мақсаттары себебімен «Фидокорлар» Ұлттық Демократиялық партиясымен бірігу ниетін көрсетті. Жаңа топ Ұлттық жаңғыру демократиялық партиясының атауын сақтап қалды. Сайлау тарихы Президенттік сайлау Дереккөздер
Манусела

Манусела — Индонезияда тұратын Амбон-Тимор халықтарының бірі (Серам аралының орталық таулы бөлігінде). Хоаулу, нисавеле, манусела, вахаерам т.б. субэтникалық топтарға бөлінеді. Жалпы саны 5 мың адам. Тілі Тілі - манусела тілі. Диалектілері: хатумете, хатуоло, хуаулу (хоаулу), нисавеле т.б. Діні Сенушілердің діни наным-сенімдері: протестанттар, кейбір бөлігі – дәстүрлі нанымдар. Кәсібі Негізгі кәсібі – тропикалық қолмен атқарылатын егіншілік (түйнек, тамыр жемістер, бұршақ тұқымдастар, аздаған дәрежеде құрғақ күріш) өсіреді. Аңшылықпен айналысады (бұғы, қалталы жануарлар, жабайы шошқалар т.б.). Өмір салты XX ғасырға дейін Манусела этникалық үстемдік діни және саяси «тоғыздық одағының» бөлігі болды (олардың бірлестігі ақ патасива деп аталды), «бестік одағына» енген теңіз жағалауындағы халықтармен жауластықта болды. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі қоныстартары шашыраңқы, төбелерде орналасқан. Қабырғалары мен төбесі тақтайшалардан (саго пальма жапырақтарының кесінділерінен) тұратын қадаға орналасқан тұрғын үйлері амбондар үлгісіндегі жер үйлермен ауыстырыла бастады. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі – жамбамсты жауып тұратын мата кесіндісі, әйелдердікі – тоқылған белдемше, қазіргі заманғы манусела Амбон түріндегі киімдерді жиі пайдаланады. Дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар ұзын шашты, христиандар шаштарын қысқа кеседі. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдары - қайнатылған күріш, қышқыл көкөніс дәмдеуіштері қосылған саго ботқасы, мереке күндері - тауық еті, кускус, сирек марал, жабайы қабан еттері. Дереккөздер
Маонань

Маонань (айнань) — Қытайдың оңтүстік-батысында, Гуанси-Чжуан автономиялық ауданының солтүстігінде орналасқан халық. Саны: 72,4 мың адам (1998 ж.). Этногенезі Маонан халқының этногенезі ежелгі боюэ, ляо және ляо тайпаларымен байланысты. Аңыз бойынша, маонандықтардың ата-бабалары Юань және Мин әулеттері кезінде Шаньдун, Хунан және Фуцзяннан Гуансиге қоныс аударған. Ежелгі Қытай жазба ескерткіштерінде XI ғ. Маонан халқының аты бұрыннан пайда болған, ол аймақ атауынан кейін қолданысқа енген. Кейіннен бұл ұлт атауының әртүрлі жазылуы табылды. Маонандар өздерін «анан» деп атады, бұл «жергілікті адам» дегенді білдіреді. Этникалық жағынан Оңтүстік Қытайдың тай тілді халқымен туыс. 9-ғасырда маонань тәуелсіз этникалық топты құрды. Тілі Тілі - маонань тілі, қытай-тибет тілдерінің отбасына жатады. Сонымен қатар қытай тілін де қолданады. Діні Дінге сенушілер: буддистер, даосистер, католиктер. Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік, суармалы (күріш) және егістік (жүгері, арпа, тәтті картоп, бұршақ, мақта, рами), мал шаруашылығы (буйвол, шошқа), құс шаруашылығы (тауық, үйрек), аңшылық және терушілік. Тұрмыстық қолөнер – иіру, мата тоқу және бояу (әйелдер), бамбуктан тоқу, ағаш, тас, металды өңдеу (ерлер). Өмір салты Отбасылары шағын, неке неолокалдық, бірінші бала туылғанға дейін әйелі көбінесе ата-анасының отбасында тұрған. Егер ұрпақ болмаған жағдайда, күйеуі екінші әйел алуы мүмкін. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Маонань ауылы әдетте таулардың етегінде орналасқан. Оларда әдетте 10-нан 100-ге дейін аула бар. Тұрғын үйлері тас, төбесі тақтайша немесе шифермен жабылған. Екі қабатты үйлер бар, жоғарғы қабаты тұрғын үй, төменгі қабаты мал қорасы қызметін атқарады. Дәстүрлі киімдері Ерлер мен әйелдер киімі – күртеше, қара немесе қою көк түсті үй маталарынан тігілген шалбар. Әйелдер шаштарын сәндеп өреді, орамал тағып, құлақ пен мойынға күміс әшекей бұйымдарын, білезіктерді тағады. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары – күріш, көкөністер, ет, балық және дәмдеуіштер, өсімдік майы. Дереккөздер
Мекенчил

Патриоттық немесе Патриоттар , ресми атауы — «Патриоттық» саяси партиясы — Қырғызстанның популистік және оңшыл саяси партиясы. Партияны Қырғызстанның қазіргі президенті Садыр Жапаров басқарады. Тарихы Партияны 2010 жылы Садыр Жапаров пен Қамчыбек Ташиев құрды. Партияның Ата-Жұрт партиясымен жақсы қатынасы болды. Жапаров 2013 жылдың қазан айында түрмеге жабылғанға дейін «Мекенчил» партиясының де-факто жетекшісі қызметін атқарды. 2017 жылы екінші рет тұтқындалып, адам ұрлау айыпымен бірнеше жылға тұтқындалуына қарамастан, Жапаров партия жетекшілерінің бірі болып қала берді. 2020 жылдың қазан айында партия Ташиев жетекшілігімен 2020 жылғы парламенттік сайлауға қатысты. 2020 жылғы Қырғызстандағы сайлау нәтижелерінің жойылуына әкелген наразылық акцияларынан кейін Жапаров түрмеден босатылды. 2020 жылы 10 өкітәбір күні Жапаров премьер-министр болып сайланды. Сауранбай Жиенбековтың отставкасынан кейін Жапаров президент қызметінің орындаушысы болды. Жапаровтың билігі басталған салысымен партияның мүшелері жаңа лауазым алып (соның ішінде 16-шы өкітәбір күні Ұлттық Қауіпсіздік Мемлекеттік комитетінің басшысы болған Ташиев) және Мекенчилдің қырғыз саясатындағы жалпы рөлі үлкейді. 2021 жылы 23 ақпан күні Мекенчил партиясының 2021 жылғы парламенттік және жергілікті сайлауларда қатыспағаны жарияланды. Сайлау нәтижелері Президент сайлаулары Парламент сайлаулары Дереккөздер
Arduino

Arduino - электроника, автоматика, процестерді және робототехника ны автоматтандыру саласындағы қарапайым жүйелерді, модельдерді және тәжірибелерді құруға және прототиптеуге арналған аппараттық-бағдарламалық құралдардың сауда белгісі. Arduino - сандық құрылғыларды құруға арналған бір тақталы микроконтроллерлер мен микроконтроллер жинақтарын жобалайтын және өндіретін ашық бастапқы коды бар аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы, жоба және пайдаланушылар қауымдастығы. Arduino атауы жобаның кейбір негізін қалаушылар кездескен Италияның Иврея қаласындағы бардан шыққан. Arduino атауы жобаның кейбір негізін қалаушылар кездескен Италияның Иврея қаласындағы бар Ивреялық Ардуиннің атымен аталған. Ол 1002–1014 жылдары Ивреяда наурызының марграбы және Италия королі болған. Бағдарламалық бөлігі бағдарламаларды жазуға, оларды құрастыруға және аппаратураны бағдарламалауға арналған тегін бағдарламалық қабықшадан (IDE) тұрады. Аппараттық бөлігі -бұл ресми өндіруші де, үшінші тарап өндірушілері де сататын монтаждалған баспа тақталарының жиынтығы, сандық құрылғыларды құруға арналған бір тақталы микроконтроллерлер мен микроконтроллер жинақтарын жобалайтын және өндіретін ашық бастапқы коды бар аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы, жоба және пайдаланушылар қауымдастығы. Жүйенің толық ашық архитектурасы Arduino өнімдерінің желісін еркін көшіруге немесе толықтыруға мүмкіндік береді. Автономды нысандарды құруға, сондай-ақ сымсыз және сымды интерфейстер арқылы бағдарлама жасақтамаларын қосуға да қолданылады. Электроника мен бағдарламалауды жасақтауда білімі аз қолданушыларға сай келеді. Бағдарламалық бөлігі Бағдарламалануы тұтасымен Arduino IDE тегін бағдарлама қабықшасында жүргізіледі (GPLv2) шартымен таралады). Бұл қабықшада мәтін өңдеу редакторы, жобалар менеджері, препроцессор, компилятор мен бағдарламаларды микроконтроллерге жүктеуге арналған құрал-жабдықтар бар. Қабықша Processing жобасының негізінде Java-да жазылған, Windows, Mac OS X және Linux ОЖ-лерімен жұмыс жасайды. Arduino кітапханасының комплектісі қолданылады (LGPL лицензиясы бойынша). Аппараттық бөлігі Ресми шығарған тақталары Arduino-ның түпнұсқа жабдығын итальяндық Smart Projects компаниясы шығарған. Arduino маркасымен кейбір тақталарды АҚШ тың SparkFun Electronics және Adafruit Industries компаниялары жасаған. 2016 жылғы жағдай бойынша Arduino аппараттық құралдарының 17 нұсқасы шығарылды. Дереккөздер
Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы

Өзбекстан Халық Демократиялық партия , қысқартылған атауы – ӨХДП — Өзбекстанның солшыл саяси партиясы, Өзбекстан Коммунистік партиясының ізбасары. Партияның идеологиясы солшыл, эгалитаристік және социал-демократиялық болып сипатталады және оның негізгі қолдаушылары – әлеуметтік қамсыздандыруға сүйенетін адамдар, зейнеткерлер және мүгедектер; соған қарамастан оның про-үкіметтік болғаны жайлы айыптар көп және партия сол үшін жиі сынға алынады. Сайлау нәтижелері Президенттік сайлаулар Дереккөздер
Маранао

Маранао (ланао, данао) — Филиппиндегі моро халықтарының бірі. Олар Минданао аралында оңтүстік Ланао және Солтүстік Ланао провинцияларында тұрады. Жалпы саны 1,2 миллион адам. (2009). Тілі Тілі - маранао тілі. Тагал, бисай, ағылшын және араб тілдері де кеңінен таралған. Діні Сенушілер - сүнниттік мұсылмандар. Маранаоны исламдандыру XVII ғасырда басталды. Кәсібі Негізгі кәсіптері – балық аулау, егіншілік (күріш, жүгері, маниок, абака, кофе) және мал шаруашылығы (буйвол). Қолөнерден - торлар, балық аулау құралдары, желкенді қайықтар жасау, тоқу (абакадан), ағаштан ою, металлдарға бедер соғу (дәрет алуға арналған құмыралар, лотоктар т.б.) дамыған. Өмір салты Маранао жабық қауымдастықтарда тұрады, оларды көсемдер - дато, имамдар, қажылар басқарады. Отбасы шағын, көп әйелділік кең таралған. Әйелдің отбасылық мәселелерде дауыс беруге құқығы бар, бетін жаппайды. Мұсылмандардың христиандармен аралас некелері кең таралған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендері жинақы. Тұрғын үйлері қадаларға орналасқан, бір немесе екі бөлмелі, төбесі сабанмен немесе пальма жапырақтарымен жабылып, қайық тұмсығы түрінде ойылған ою-өрнекпен (панулонг) өрнектеліп сырланған. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі – шаровар, қысқа күртеше, ақ түсті орамал, байланған белдік, оған бетель қорапшалары ілінеді. Әйелдер киімі – саронг, кеудеше, шаровар немесе тізеге дейін тар шалбар, қол мен аяққа білезік, алқа, моншақтар, сырғалар тағады. Ерлер де, әйелдер де ұзын шаш қояды, тістердің кесу және қаралау дәстүрі бар. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдары – күріш, көкөністер, жемістер, балық және ащы дәмдеуіштер, ет тағамдары тек мереке күндері тұтынылады. Бетелді шайнау жиі кездеседі. Сілтеме * Дереккөздер
Біртұтас Қырғызстан

Біртұтас Қырғызстан — Қырғызстандағы консервативті саяси партия. Партия 2021 жылғы парламенттік сайлауда 3 пайыздық межеден өтіп, парламентте өкілдік етеді. Партия негізінен Қырғызстанның оңтүстігінде (әсіресе Баткен облысында) танымал және 2017 президенттік сайлауларға қатысқан саясаткер Адахан Мадумаров. Тарихы Партияны 2010 жылы саясаткер Адахан Мадумаров құрды. Бастапқыда бұл саяси партия Ресейдегі қырғыз еңбек мигранттарын қолдау мақсатында құрылған болатын. «Біртұтас Қырғызстан» 2020 жылғы парламенттік сайлауда алғашқы орындарын жеңіп алды, бірақ оны партияның өзі мойындамады, наразылықтардан кейін дауыс беру нәтижелері жарамсыз деп танылды. Дереккөздер
Маринд-Аним

Маринд-Аним (тугери, кая-кая) — Индонезияда тұратын папуас халқы. Қоныстанудың негізгі ауданы - Ириан-Джая провинциясы, Арафур теңізінің жағалауы. Жалпы саны 15 мың адам. Тілі Тілі - маринд тілі. 4 диалектісі бар. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер. Ата-бабалар культі, тотемизм, магия кең тараған. Кәсібі Негізгі кәсібі: тропикалық ауыл шаруашылығы (кокос пальмасы, банан, қант қамысы, аз дәрежеде ямс, таро), саго жинау, копра жинау, шошқа мен ит өсіру, балық аулау, аңшылық (жабайы қабан, қолтырауын, кенгуру, казуарлар) . Дәстүрлі қаруларға найза, тас ұшы бар шоқпар, ағаш қылыш, жабайы шошқаларды ұстауға арналған ротан тұзақ, бамбук пышақ жатады. Қолөнері – тоқу, ағаш ою, тапа жасау. Тұрмыс салты Ауылды жасы үлкен, тәжірибелі ер адамдар басқарады. Жасырын ерлер одақтары (майо, сосом, имо, рапа) болды. 20-ғасырдың ортасына дейін бас аулау қолданылды. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Жағалау аймағындағы елді мекендердің орналасуы түзу сызықты болса, ішкі бөлігінде шоғырланып орналасқан. Елді мекендер бірнеше ұзын тұрғын үйлерден (сава), ерлер үйінен (отив), жүкті және ауру әйелдерге арналған жұпыны үйден, ауылдан алысырақ жерде орналасқан жігіттерге арналған үйлерден (готад) тұрады. Үйлері жер үсті, қаңқалы-бағаналы, төртбұрышты болып келеді. Қабырғалары жарылған бамбук немесе тамырлы саго пальма жапырақтарымен қапталған, шатырлары кокос пальмасы жапырақтарымен жабылған. Дәстүрлі киімдері Ерлердің дәстүрлі киімі - фаллокрипт (кокос жаңғағының қабығынан), әйелдер - алжапқыш пен аяқтың арасына өткізіліп, белдікке бекітілген қара түсті тапаның бір бөлігі. Олар кокос талшықтарынан жасалған жалған өрімдер мен зергерлік бұйымдарды тағады. Сілтеме * Дереккөздер
Маронене

{{Этникалық топ }} Маронене (моронене, кабаенас) — Индонезия халықтарының бірі (Кабаена аралы, Сулавеси аралының оңтүстік-шығысында). Жалпы саны 41 мың адам. Тілі Тілі- маронене тілі. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, саго пальмалары), аң аулау (бұғы мен буйвол), Джунглиде терушілік (даммар шайыры мен балауыз). Кілемшелер мен себеттерді тоқу дамыған (олардың бір бөлігі сатылымға шығады). Өмір салты Отбасы неолокалдық. Күйеу жігіт қалыңдыққа 1 жылдан 3 жылға дейін жұмыс істейді. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қадаларға орналасқан ағаштан, бамбуктан және нипа пальмасының жапырақтарынан жасалған, төбесі шатырлы. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі – жамбасты жауып тұратын мата кесіндісі мен саронг, әйелдердікі – өсімдік талшығынан немесе пальма жапырақтары мен қайыңнан тігілген қысқа белдемше. Дәстүрлі тағамдары Тағамдары – көкөністер. Дереккөздер
Қырғыз төңкерісі (2020)

2020 жылғы Қырғыз наразылық шаралары (кейде 2020 жылғы Қырғыз төңкерісі немесе Үшінші Қырғыз төңкерісі) — 2020 жылдың 5 қазанында дауыстарды бұрмалады деген айыппен әділетсіз деп қабылдаған алдыңғы күнгі парламенттік сайлауға жауап ретінде басталған Қырғызстандағы төңкеріс. Наразылық нәтижесінде сайлау нәтижесі 6 қазан күні жойылды. 2020 жылдың 12 қазанында президент Жиенбеков ел астанасы Бішкекте төтенше жағдай жариялады, оны келесі күні парламент бекітті. Жиенбеков 2020 жылдың 15 қазанында отставкаға кетті. Дереккөздер
Өткір Тоқтамұратұлы Сұлтанов

Өткір Тоқтамұратұлы Сұлтанов — өзбек саясаткері, 1995 жылдан 2003 жылға дейін Өзбекстан премьер-министрі. Өмірбаяны Өткір Сұлтанов Өзбек КСР астанасы Ташкент қаласында 1939 жылы, 14 шілде күні дүниеге келді. Томск политехникалық университетінде білім алып, 1963 жылдан бастап В.П. Чкалов атындағы Томск металл кесу зауытында электрик болып жұмыс істеді. 1964-1985 жылдары Ташкент авиациялық өндірістік бірлестігінде жұмыс істеді. 1978-1979 жылдары Францияда іссапарда болды. Жеке өмірі Үйленген болатын, қыз баласы және немерелері болды. Туған өзбек тілінен басқа орыс тілін, ағылшын тілін және француз тілін меңгерген. Марапаттары * «Меһнат шуһрати» ордені * Өзбекстан Еңбек сіңірген инженері * Томск политехникалық университетінің құрметті профессоры * бірнеше медаль Дереккөздер
Жұмыртау

Жұмыртау — Өзбекстан, Қарақалпақстанның Әмудария ауданындағы кент. Кент Жұмыртау тауларының етегінде Әмудария өзенінің жағасында орналасқан. Елді мекенге Зарапшы станциясынан (Дашоғыз-Найманкөл желісінде) теміржол тартылды. 1968 жылдан бастап кент мәртебесіне ие. Тас өндіру жүргізіледі. Тұрғындары Дереккөздер
Адахан Кимсанбайұлы Мадумаров

Адахан Кимсанбайұлы Мадумаров (; 9 наурыз 1965, Ленинское (қазіргі Куршаб) ауылы, Ош облысында туған) — қырғыз саясаткері және мемлекеттік қайраткері, 2010 жылдан бастап Біртұтас Қырғызстан оппозициялық партиясының басшысы. 2011, 2017 және 2022 жылғы президенттік сайлауларға қатысты. Өмірбаяны Адахан Мадумаров 1965 жылы 9 наурыз күні Ленинское ауылы, Өзген ауданы, Ош облысы, Қырғыз КСР-нда (қазіргі Куршаб ауылы, Қырғызстан) дүниеге келді. Еңбек жолын 1982 жылы туған Өзген ауданындағы «Қайнар» совхозында бастаған. Қызмет мерзімі біткен соң совхозға жұмысшы болып оралды. 1987-1992 жылдары РКФСР-де жоғары білім алып, Тверь мемлекеттік университетін бітірді. Екінші жоғары білімін 1999 жылы Қырғыз ұлттық университетінде алған. 1992 жылы Қырғызстанның баспасөз және ақпарат министрінің көмекшісі, «Түрк аалами» газетінің бас редакторы болды. 1992–1994 жылдары Қырғызстан мемлекеттік ұлттық телерадиокомпаниясының балалар мен жасөспірімдер телебағдарламалары редакциясында редактор, бас редактордың орынбасары, бас редактор қызметтерін атқарған. 1994–1995 жылдар аралығында сол телерадиокомпанияда телебағдарламалар бас дирекциясының саяси бақылаушысы қызметін атқарды. Саяси мансабы 1995, 2000 және 2005 жылдары Жогорку Кеңештің бірінші, екінші және үшінші шақырылымдарының депутаты болып сайланды. 2005 жылдың сәуірінде Қырғызстан үкіметінде вице-премьер қызметін атқарды. 2006–2007 жылдары Қырғызстан Мемлекеттік хатшысы. 2008 жылғы қаңтардан 29 мамырға дейін IV шақырылымдағы Жоғарғы Кеңестің спикері болды. 2008 жылдың 5 қазанынан бастап. 2009 жылғы 26 қазанда Қырғызстан Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы. 2010 жылдан «Біртұтас Қырғызстан » саяси партиясының төрағасы. 2013 жылғы 30 тамыздан бастап 2015 жылға дейін Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы Бас хатшысының орынбасары. 2021 жылы Қырғызстан парламенттік сайлауында ол партиялық тізімдегі кандидаттар арасында ең басым дауысқа ие болды. Жеке өмірі Үйленген, үш баласы бар. Марапаттары * «Алтын қалам» Құрмет белгісі және дипломы (2006); * «Достық ағашы» алтын медалі (ТМД Парламентаралық Ассамблеясының «ТМД ақпараттық кеңістігін қалыптастыруға қосқан ерекше үлесі үшін» марапаты); * «Ерен еңбегі үшін» медалі (Ресей, 2007). Дереккөздер
Меланау

Меланау (алико, лико мелану) — Шығыс Малайзиядағы Даяк тобының халқы (Саравак штатында, Реджанг өзенінен Брунеймен шекараға дейін) және Брунейдің көршілес аудандары. Жалпы саны 100 мың адам. Малайзия – 95 мың, Бруней – 5 мың адам. Тілі Тілі - меланау тілі. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Этногенезі XVI-XIX ғасырларда меланау мекендеген аумақ Бруней сұлтандарына тиесілі болды. XIX ғасырдың аяғында – 1963 ж. британдық отаршылдық иеліктер құрамында болды. Малайлардың ғасырлар бойы мәдени ықпалы, Меланаудың исламдануы этникалық бірегейлікті жоғалтуға, малайлардың меланауды ассимиляциялауына әкелді. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (құрғақ күріш, түйнек, бұршақ, жеміс ағаштары), саго өндіру, жағалауда балық аулау. Қазіргі заманғы меланаулардың көпшілігі коммерциялық саго өндірісінде және резеңке плантацияларында жұмыс істейді. Өмір салты 5 эндогамикалық әлеуметтік топқа бөлу (бангса) болған. Қазіргі меланауларда шағын отбасы басым. Жерлеу рәсімі сақталған - қайық тәрізді табыттарға жерлеу, жерлеу гимндері мен әтештер төбелесімен сүйемелдеу. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі Меланау қоғамы туыстық немесе некеге байланысты бірнеше жүз адам тұратын екі немесе үш ұзын үйден тұратын тәуелсіз ауылдардан тұрды. Елді мекендері түзеу бағытта орналасқан. Дәстүрлі ұзын үйлері малай үлгісіндегі қадаға орналасқан бір отбасылық үйге ауыстырылуда. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдерді малай үлгісіндегі киімдер ығыстыруда. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары – қайнатылған күріш, саго ботқасы, қайнатылған саго крахмалы. Ет (тауық еті, мұсылман еместер үшін – шошқа еті) – мереке күндері пайдаланылады. Сілтеме * Дереккөздер
Алтынкөл (Қарақалпақстан)

Алтынкөл (, ) — Өзбекстан Республикасы, Қарақалпақстанның Қоңырат ауданындағы кент. Кент Қоңырат теміржол стансасынан 5 км жерде (Найманкөл-Бейнеу желісінде) орналасқан. 2016 жылы кент халқы 28 300 адам болды. Қоңырат кенті 1950 жылдары пайда болды. 1962 жылы Қоңырат қаласы қала мәртебесін алды. 1969 жылы жақын жердегі Теміржол кенті Қоңырат қаласы болып, ал бұрынғы Қоңырат қаласы Алтынкөл кенті болып өзгертілді. Тұрғындары Дереккөздер
Ментавайлар

Ментавайлар (сакалагая, чачалалегат) — Индонезиядағы халық, Суматраның батысындағы Ментавай архипелагының байырғы халқы. Жалпы саны – 40 мың адам. Тілі Олар аустронезиялық отбасының батыс аустронезия тобының ментавей тілінде (диалектілерімен) сөйлейді. Олар малай-яван тілдерінің тобын құрайтын ментавай тілінде (Нганга Матаве) сөйлейді. Жазуы латын әліпбиінде негізделген жазу. Діні Ментавайлар дәстүрлі сенімді сақтап қалған. Олар соғыс құдайларына, ата-баба рухтарына және басқа да көптеген рухтарға сенеді. Халық өкілдері зұлым рухтардан қорғану үшін үйлеріне жануарлардың бас сүйектерін іліп, шатырдың астына қояды. Мұнда бақсыларды да кездестіруге болады. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын ауыл шаруашылығы (ямс, тәтті картоп, банан, қант қамысы), балық аулау (садақ пен жебе қолдану), жағалауда терушілік дамыған (моллюскалар, шаян тәрізділер), аңшылық (бұғы, маймылдар), шошқа, ит, тауық өсіру. Бұрын теңізде үлкен тасбақалар ауланған. Өмір салты Ментавайлар ауылдық қауымдастықтарда тұрады, олардың әрқайсысында 30-дан 80-ге дейін адам бар. Халқы жартылай көшпелі өмір салтын ұстанады. Әр қауымдастықта рухтармен қарым-қатынас жасауға жауапты емші бар. Денелеріне табиғатты бейнелейтін татуировка жасайды, тістерін акуланыкі сияқты өткір етіп егейді. Неке патрилокальды. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері (лаггай) теңіз жағалауынан шалғайда, өзендердің жағасында орналасқан, шоғырланып орналасқан, бір немесе бірнеше үлкен үйлерден (30-40 жұптық отбасы үшін) және шағын үйлерден (бір отбасы үшін), сондай-ақ қосалқы құрылыстардан тұрады. Елді мекеннің орталығында коммуналдық үй (жігіттердің, қонақтардың түнейтін орны, сондай-ақ құрбандық малының бас сүйектерінің қоймасы) бар. Тұрғын үйлері бамбук қадаларында орналасқан, қаңқалы бағаналы, пальма жапырақтарымен жабылған. Орталық арқалықтар оюлармен безендірілген. Үлкен үйлердің ұзындығы 55-65 м, ені 10-15 м жетеді. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі – тападан жасалған мата кесіндісі, әйелдер киімі, жамбасты жауып тұратын белдемше, банан жапырағынан жасалған жамылғы, әйелдер шаштары мен құлақтарына гибискус жапырақтары мен гүлдерінен зергерлік бұйымдарды тағады, маржаннан, ротаннан, мыс сымнан алқа, білезік киеді. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - қайнатылған және пісірілген таро түйнектері, ямс, тәтті картоп, маниок, қант қамысы, жемістер, ет - мереке күндері пайдаланылады. Сілтеме * Дереккөздер
Кісенбай Асабайұлы

{{Тұлға } { style="background: transparent" } }} Кісенбай Асабайұлы (1935 жылы, Амангелді ауылы) — Қазақ КСР Гурьев облысы Ембі ауданы «Коммунизм таңы» кеңшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1976). 1935 жылы Амангелді ауылында (қазіргі уақытта Атырау қаласы аумағына кіреді) шаруа отбасында дүниеге келген. 1955 жылдан Ембі ауданы «Коммунизм таңы» ұжымшарында (кейіннен – «Қосшағыл» кеңшары) шопан болды. 1963 жылы аға шопан болып тағайындалды. 1967 жылы Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне қатысты. 1968 жылы КОКП қатарына қабылданды. Кісенбай Асабаевтың бригадасы 1975 жылы әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 170-тен қозы алып, әр қойдан орта есеппен 3,5 кг жүн қырқып алды. 1976 жылы әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 165-тен қозы алынып, әр қойдан орта есеппен 3,2 килограмм жүн қырқылды. Бүкілодақтық социалистік жарыста қол жеткізген тамаша табыстары, астық және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру мен мемлекетке сатуды ұлғайту жөніндегі жоспарлар мен социалистік міндеттемелерді орындауда көрсеткен еңбек ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1976 жылғы 24 желтоқсандағы Жарлығымен Ленин орденімен және «Орақ пен Балға» алтын медалімен марапаттала отырып, Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. 1991 жылы зейнеткерлікке шықты. Әдебиет * Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с. * Ә.Т.Өмірзақов, [https://asu.edu.kz/upload/iblock/10c/3_50_-_yrk_yek_-2018_converted_min.pdf АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ САЛАСЫНЫҢ МАЙТАЛМАНДАРЫ], Х. Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің Хабаршысы/ Вестник Атырауского государственного университета им. Х. Досмухамедова, б. 49-50 Дереккөздер
Батырқайыр Қасқабасов

{{Тұлға } { style="background:transparent" } { style="background:transparent" } }} Батырқайыр Қасқабасов (1939 жылы — 2013 жылы, Қостанай) — Қазақ КСР Қостанай облысы Семиозерный ауданы КПСС XXIII съезі атындағы «Сұлукөл» қой өсіру кеңшарының аға шопаны. Социалистік Еңбек Ері (1981). Өмірбаяны Ұлы Отан соғысынан кейін Семиозерный ауданының КПСС XXIII съезі атындағы Сұлукөл қой өсіретін кеңшарында шопанның жәрдемшісі, шопан болып еңбектенді. Солтүстік қазақ меринос тұқымының сұлукөл түрлі қойларын өсірумен айналысқан. Ол 70-жылдары жыл сайын отарынан әр жүз ұрғашы қойдан 150-ден кем емес қозы алатын. Кейін аға шопан болып тағайындалды. Батырқайыр Қасқабасовтың бригадасы жыл сайын қозы өсіру мен жүн қырқу жоспарын артығымен орындап отырды. 1980 жылы бригада әр жүз ұрғашы қойдан орта есеппен 133-тен қозы алып, әр қойдан орта есеппен 6,2 кг жүн қырқылды. Сол жылы мал басының түгелдігі 100 % құрады. Бар болғаны бірнеше жылда оныншы бесжылдықта (1976-1980) бригада 4907 қозы өсіріп, 254,3 центнер жүн қырқып алды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1981 жылғы 19 ақпандағы Жарлығымен 1980 жылы мемлекетке миллиард пұт астық сату жөніндегі жоспарлар мен социалистік міндеттемелерді орындауда және оныншы бесжылдықты асыра орындауда қол жеткізген тамаша табыстары мен нан және басқа да ауылшаруашылық өнімдерін өндіру мен сатып алу жоспарын орындағаны үшін «Ленин орденімен» және «Орақ пен балға» алтын медалімен марапаттала отырып, Еңбек Ері атағын алды. Мәскеуде өткен Бүкілодақтық ХШЖК көрмесіне бірнеше рет қатысып, екі күміс және екі қола медаль алды. Қостанай маңындағы елді мекендердің бірінде қайтыс болды. Марапаттары * Ленин ордені — екі мәрте * Еңбек Қызыл Туы ордені * Құрмет Белгісі ордені * Қазан төңкерісі ордені Дереккөздер
DART

DART (Double Asteroid Redirection Test) — астероидтардың қозғалысын зерттеуге арналған ғарыш кемесі. (65803) Дидимос астероидын айналып ұшатын кішігірім Диморфос астероидына жоспарлы түрде соқтығысу нәтижесінде олардың траекторияларын өзгертуге бағытталған миссия болып келеді. Яғни ғарыш техникасын Жерге жақын ұшқан аспан денелеріне қарсы пайдалану қаншалықты тиімді болатынын анықтауға көмектесетін тәжірибе ретінде қарастыруға болады. Аппарат ғарышқа 2021 жылдың қарашасында ұшырылды. Диморфос астероидымен соқтығысу 2022 жылдың 26 қыркүйегінде орын алды. Құрылысы Аппараттың биіктігі 2,6 м, ұзындығы 1,9 м, ені 1,8 м. Екі жағынан күн батареялары бекітілген. Жазылған жағдайда әрқайсысының ұзындығы 8,5 м құрайды. Бортында ғылыми құрылғылары жоқ. Навигациялық құрылғыларды санамағанда, негізгі жабдығы DRACO камерасы болды. Сондай-ақ DART аппаратына LICIACube (Light Italian CubeSat for Imaging of Asteroids) қосалқы шағын серігі бекітілген болатын. Ол соғылардан 15 күн бұрын бөлініп шығып, екі камерасымен соғылу сәтін түсірді. Нәтижелері DART Диморфоспен 2022 жылдың 26 қыркүйегінде гринвичтік уақыт бойынша сағат 23:14-те соқтығысты. Соқтығысу сәтін миссияның камераларынан басқа Хаббл, Уэбб, Люси телескоптары түсірді. 11 қазанда НАСА миссияның сәтті болғанын растады. Соқтығысқаннан кейін Диморфостың Дидимосты айналу периоды 32 минутқа қысқарғаны белгілі болды. Бұл ғарыштағы аспан денесінің қозғалысына адамзаттың әсер еткен алғашқы жағдайы болған екен. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.nasa.gov/planetarydefense/dart/ DART] НАСА сайтында
Wake Me Up When September Ends

«Wake Me Up When September Ends» — америкалық Green Day тобының әні. Бұл ән топтың жетінші альбомындағы төртінші сингл болып келеді. Топтың лид-вокалисі Билли Джо Армстронг әнді қайтыс болған әкесінің құрметіне жазған. Әнге бейнеклипті Сэмюел Бейер түсірген. Онда үнемі бірге болуға уәделескен жастардың соғысқа шақырылуымен байланысты ажырасып қалғаны бейнеленген. Чарттар Апталық чарттар Жылдық чарттары Дереккөздер Сілтемелер *
Мизо

Мизо (өз атауы; лушеи) - Үндістанның солтүстік-шығысындағы, сондай-ақ Мьянма мен Бангладештің төңірегіндегі халықтар. Үндістандағы халық саны шамамен 674,8 мың адам (2001, санақ), Мьянмада 20 мың, Бангладеш 10 мың адам (2010). Тілі Олар қытай-тибет отбасының орталық тобының лушей тілінде сөйлейді. Диалектілері: лушей, дулиен, нген. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Мизолардың көпшілігі христиан дінін ұстанады (негізінен пресвитериандық, сонымен қатар баптизм, католицизм). Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын жұмыс (қазіргі мизолар соқаға ауысуда) егіншілік (күріш, жүгері, мақта, шай, қант қамысы), мал шаруашылығы (оның ішінде митхан бұқалары) және тоқымашылық дамыған. Өмір салты Рулары патрилинейлік, артықшылық иелік орнын Сайло руы алды. Үлкен ықпалға ие болған ауыл қауымдарының барлық басшылары осы отбасынан шыққан. Бұл көсемдер ірі мизо жер иеленушілерінің қабатын құрады. Неке патрилокальды. Отбасы шағын, басты мұрагері кенже ұл. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Мизо ауылдары дәстүр бойынша төбелердің немесе сілемдердің шыңдарында орналасқан, бекіністердің іздері байқалады, кейде көше бойымен екі қатарлы, қасбеттері көшеге қарай орналасқан. Әрбір ауыл бірнеше түрлі рулардың өкілдерінен құралса да, мұрагерлік жолмен басқаратын дербес саяси бірлік болды. Үйлері - бамбуктан, қадаға орналасқан және жерден жасалған, бір бөлмелі (бөлме тоқылған бамбуктан немесе матадан жасалған перделермен бөлінген). Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі әйелдер киімі – тігілмеген белдемше және кеудені жауып, тобыққа дейін түсетін ақ кофта немесе мата, ал ерлер киімі – көйлек, дхоти, сәлде. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдары – жарма, ет, кептірілген балық, сусындар – кофе, шай, күріш сырасы. Фольклоры Этногенетикалық аңыздар мен аңыздар, жануарлар туралы ертегілер, т.б. сақталған. Негізгі билер: черав (ырғақ бамбук таяқшаларымен соғылады), кхуаллам (кхуанчави қауымының фестивалінде орындалады), гонг үнімен орамалмен билеу және т.б. Сілтеме * Дереккөздер
Жаслық

Жаслық (, ) — Өзбекстан Республикасы, Қарақалпақстанның Қоңырат ауданындағы кент. Кентте аттас теміржол бекеті (Найманкөл-Бейнеу желісінде) және бұрынғы Түлей жергілікті әуе желілерінің әуежайы бар. 1975 жылдан бастап кент мәртебесіне ие. Ішкі құрылымы Кенттен солтүстік-шығысқа қарай 9 шақырым жерде бұрынғы әскери әуеайлақ орналасқан. Кент маңында 1980 жылдары химиялық қару мен одан қорғану құралдарын сынақтан өткізуге арналған «Сегізінші химиялық қорғаныс станциясы» әскери полигоны құрылды. Полигонның негізгі аумағы Бейнеу-Нүкіс тас жолының шығысында, тас жол мен Арал теңізінің арасында орналасқан көлемі шамамен 30х40 км бесбұрыш болды. Полигонды Нүкіс қаласында орналасқан әскери бөлімдердің: сынақ-химиялық полк (44105 ә/б) және химиялық қарудан қорғану құралдарын әзірлеу орталығы (26382 ә/б) әскери қызметшілері басқарды. Сынақ алаңын авиациялық қамтамасыз ету үшін Нүкіс әуеайлағында орналасқан 101-ші жеке сынақ авиация эскадрильясы (Ан-26 ұшағы, Ми-8 тікұшақтары) пайдаланылды. Полигон мен әуеайлақ құрылысын әскери құрылысшылар жүргізді. 11708 және 01528 ә/б Жаслық кентінде орналастырылды. 43177 ә/б (Нүкіс) бағынышты. «Жаслық» әуеайлағы, полигон және әскери құрылысшылардың екі бөлігі 1991 жылдың соңы – 1992 жылдың басында жабылды. Әскери қызметкерлер Ресейге шығарылды. 1999 жылы бұрынғы әскери қалашық пен әуеайлақ орнында діни-экстремистік топтардың қызметіне қатысы бар адамдар арасынан тұтқындар үшін қатаң режимдегі «Жаслық» колониясы (ҰЯ 64/71) құрылды. 2019 жылдың тамыз айында Өзбекстан президенті колонияның жабылатынын мәлімдеді. Тұрғындары Көрікті жерлері Ортағасырлық сәулет өнерінің ескерткіші Білеулі керуен сарайы Үстіртте Жаслық теміржол бекетінен солтүстік-батысқа қарай 67 км жерде орналасқан. Дереккөздер
Қарақалпақстан (кент)

Каракалпакия (, ) — Өзбекстан Республикасы, Қарақалпақстанның Қоңырат ауданындағы кент. Кентте аттас теміржол бекеті (Найманкөл-Бейнеу желісінде) бар. 1971 жылдан бастап кент мәртебесіне ие. Дереккөздер
Қарасарт

Қарасарт — Жаңасібір облысы Қарасу ауданындағы ауыл. Михайловск ауылдық кеңесінің құрамына кіреді. Географиясы Ауылдың жер аумағы — 12 га. Тұрғыны Ішкі құрылымы 2007 жылғы мәліметтер бойынша ауылда 1 денсаулық сақтау мекемесі, 2 білім беру мекемесі бар. Дереккөздер
Қаражартас қорымы

Қаражартас қорымы — соңғы қола дәуіріндегі Беғазы-Дәндібай мәдениетінің алыптас ескерткіштерінің бірі. Бұл қорым Талды өзенінің оң жағалауында, Жаңажұрт ауылынан 2 км батысқа қарай, Талды ауылынан шығысқа қарай 12 км жерде, Қарағанды облысы, Шет ауданы, Талды ауылдық округі аумағында орналасқан. Ескерткіш бойынша зерттеу жұмыстарды 2016-2017 жылдары Е.А.Бөкетов атындағы ҚарМУ қарамағындағы «Сарыарқа археологиялық институты» ғылыми-зерттеу институтынан тарих ғылымдарының кандидаты, археолог Игорь Алексеевич Кукушкин жүргізді. Қаражартас қорымында соңғы қола және ерте темір дәуірінің 41 құрылымы бар. 2016-2017 жж ескерткіште Беғазы-Дәндібай қоғамының рулық ақсүйектері жерленген көлемі 14х14,5 м болатын пирамида тәріздес сатылы кесене зерттелді. Мола құрылымында таспен қаланған 5-6 қабырға бар. Қазба жұмыстары элиталық жоспардағы жерлеу кешенінен басқа әлеуметтік жағдайы төмен тағы 12 құрылысты қамтыды. Белфаст қаласындағы (Солтүстік Ирландия) Патшалық университетінің CHRONO зертханасында жүргізілген радиокөміртектік талдауға сәйкес, қорым б.з.б XV—XIV ғасырларда жұмыс істегені анықталды. Зерттелген кесене Орталық Қазақстандағы соңғы қола дәуірінің ең ірі және құрылымдық жағынан күрделі құрылымы болып табылады. Қаражартас қорымынан батысқа қарай 4 км жерде Табылды қорымында 2018 жылы екі дөңгелекті күйме арбадаға ұқсатылған көсем жегілген екі жылқы жерленген қорған табылды. Жылқылар бір-біріне арқаларын салып, бүйірлеріне жатты. Қарағанды облысының әкімі Қошанов туристерге ішкі құрылым мен жағдай жасауды тапсырды. Келешекте бұл аймақты аспан астындағы саябақ етпек жоспарды іске асыруда. Дереккөздер
Минахас

Минахас — Индонезияның Сулавеси аралының солтүстік-шығысында тұратын халық. Жалпы саны 540 мың адам. (2010). Тілі Филиппиндік аустронезия тіл аймағының минахас тілінде сөйлейді, малай тілінің манадо-малай нұсқасы да кең таралған. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Діні – христиандық (халықтың 90%-дан астамы), ислам, анимистік нанымдардың қалдықтары сақталуда. Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік (жүгері, көкөніс, жеміс-жидек, күріш, кокос пальмасы, дәмдеуіштер); балық және мал шаруашылығы (шошқа, т.б.) дамыған. Өмір салты Минахас қауымдастықтары тайпалық бөлінудің қалдықтарын сақтаған, оларды ақсақалдар басқарады және көп балалы отбасылардан тұрады. Неке патрилокалды, үйлену тойлары шерулерімен сипатталады. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Ауылдары жол бойына созылған, барлығында дерлік шіркеу, аурухана, мектеп бар. Дәстүрлі қадалы тұрғын үйлері шалғай аудандарда ғана сақталған, қазіргі үйлері шағын отбасына арналған галереясы бар заманауи үйлер. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері – саронг, кайн. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - дәмдеуіштері бар күріш, шошқа еті (христиандар арасында), жемістер. Дереккөздер
Мнонг

Мнонг — Вьетнамның оңтүстігінде және Камбоджаның шығысында тұратын халық. Кхмер таулы тобына кіреді. Вьетнамдағы халық саны 92 451 адам (1999 ж.), Камбоджада 22 мың адам тұрады. Тілі Олар банари кіші тобына жататын мнонг тілінде сөйлейді, сонымен қатар ма тілі де кең таралған. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптер қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, тары, жүгері, тәтті картоп, көкөністер), аңшылық және балық аулау. Қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, ағаш өңдеу, қайықтар жасаумен айналысады. Олардың қолға үйретілген пілдері бар. Өмір салты Ауылдық қауымдарды ақсақалдар басқарады. Неке патрилокальды немесе матрилокалды. Қыздардың туыствығы ана жағынан, ұлдар әке жағынан есептеледі. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Үйлері қадаларда орналасқан, кейбіреулері жер үйлерде тұралы. Ұзын қадасыз үйлерде (100 м-ге дейін) туысқан шағын отбасылар тұрады. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі – жамбасты жауып тұратын таңғыш мата, әйелдердікі – белдемше. Тістерді кесу жиі кездеседі. Дәстүрлі тағамдары Мнонгтар пісірілген күрішті жейді. Жас бамбук түтігінде пісірілген күріш («лам» күріші) танымал тағам болды. Егістікте жұмыс істегенде олар кептірілген асқабаққа салынған қышқыл ботқа жейді. Көптеген адамдар самогон ішуді, темекі шегуді немесе шайнайтын темекіні пайдалануды ұнатады. Сілтеме * Дереккөздер
Моғолдар

Моғолдар (мо­гол, мо­гул, мон­гул) — Ауғанстанның солтүстік-батысындағы халық (Герат вилаяты). Жалпы саны 20 мың адам. Моғолдар – 13 ғасырдағы Ауғанстанды жаулап алған моңғолдардың жергілікті халықпен араласып, оның тілі мен мәдениетін негізінен қабылдаған ұрпақтары. Этнонимі В.В.Бартольдтың айтуынша, «моғол» термині Орта Азиядағы моңғолдардың кең тараған атауы болған. Мұсылман қолжазбаларында моңғолдар моғол немесе могул деп көрсетілген. Қазіргі уақытта моңғолдар Ауғанстандағы шағын этносты, сондай-ақ XVI ғасырда Үндістанға басып кірген мұсылман жаулап алушылардың ұрпақтарын білдіреді. Батысқа қоныс аударған моңғолдардың әлі күнге дейін өз тілін сақтап қалғандары өздерін моғол деп те атайды (бұл тайпа Ауғанстанда тұрады). Тілі Моғол тілі — моңғол тілінің архаикалық диалектісі. Сондай-ақ, халықтың бір бөлігі дари, пушту, фарси, хинди, урду және араб тілдерін әртүрлі дәрежеде сөйлейді. Діні Діні бойынша моғолдар - сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Таулы аймақтағы моғолдар көшпелі өмір салтын ұстанады. Жазық жерлерде тұратын моғолдар көрші тәжіктердің жер өңдеу және суару әдістерін қабылдаған. Шаруашылықта, материалдық және рухани мәдениетте (әсіресе фольклорда) моңғолдың архаикалық ерекшелігін байқауға болады. Дереккөздер