Джон Кокрофт

Сэр Джон Дуглас Кокрофт ( 27 мамыр 1897 — 18 қыркүйек 1967) — британдық физик, Эрнест Уолтонмен бірге «жасанды үдетілген атомдық бөлшектердің көмегімен атом ядроларын түрлендіру жөніндегі зерттеу жұмысы үшін» 1951 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Өмірбаяны 1897 жылы 27 мамырда Тодморденде (Англия) дүниеге келген; диірмен иесінің үлкен ұлы болды. Тодморден гимназиясында (1909—1914) білім алған. Манчестер университетінде (1914—1915) және Манчестер технологиялық колледжінде (1919—1920) математиканы оқыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ұлыбританияның артиллериялық әскерлерінде (1915—1918) сигналшы болып қызмет етті. 1924 жылы математика ғылымының докторы дәрежесін алды және Эрнест Резерфордтың жетекшілігімен Кавендиш зертханасында ғылыми-зерттеу жұмысын бастады. 1929 жылы Кембридж университетіндегі Сент-Джон колледжінің стипендиаты болды. Алдымен Кокрофт күшті магнит өрістерін құру үшін Петр Капицамен бірге жұмыс істеді. 1928 жылдан бастап ол Эрнест Уолтонмен протондарды жеделдету бойынша жұмыс істейді. 1932 жылы олар литийді жоғары энергиялы протондар шоғымен бомбалап, оны гелийге және басқа химиялық элементтерге айналдырды. Бұл әлемдегі алғашқы сәтті жасанды түрлендіру (трансмутация) химиялық элементтердің (бір мезгілде дерлік дәл осындай эксперимент КСРО-да УФТИ-де алғаш рет жүргізілді). Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен Кокрофт Ішкі істер министрлігінде директордың ғылыми-зерттеу жөніндегі орынбасары қызметін атқарды және радармен жұмыс істеді. 1944 жылы ол Канаданың атом энергиясы жобасына тағайындалды және Chalk River зертханасының директоры болды. 1946 жылы Кокрофт британдық атом бағдарламасын басқарған Харвеллде атом энергиясын зерттеу мекемесін (AERE) құру үшін Ұлыбританияға оралды. AERE бірінші директоры болып тағайындалды. Директор қызметінен кеткеннен кейін ол ядролық бағдарламаға қатысуды жалғастыруда. 1925 жылы Кокрофт Элизабет Крабтриге үйленді; бұл некеде олардың төрт қыз және екі ұлы болды. Сэр Джон Дуглас Кокрофт 1967 жылы 18 қыркүйекте Кембриджде қайтыс болды. Мойындау Джон Кокрофт 1944 жылы Британ империясының командоры, 1948 жылы рыцарь, 1953 жылы монша рыцарь-командоры атағына ие болды. 1944 жылы Резерфорд медалі мен сыйлығын алды. 1951 жылы Эрнст Уолтонмен бірге атом ядроларының трансмутациясын зерттегені үшін физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанды. 1959 жылы Кембридж университетіндегі Черчилль колледжінің бірінші магистрі болды. Физика институтының (1954—1956), Физика қоғамының (1960—1962) және Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының президенті болды. Кокрофт 1961 жылдан 1965 жылға дейін Аустралия ұлттық университетінің канцлері қызметін атқарды. Кембридж университетіндегі дәріс залы мен бірнеше зертханадан тұратын ғимарат Кокрофттың есімімен аталады. Сондай-ақ Аустралия Ұлттық университетінің Физика ғылымы және инженерия зерттеу мектебіндегі ең көне ғимарат оның есімімен аталады. 1970 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы кратерге Джон Кокрофттың есімін берді. 2006 жылы Ұлыбританияда Манчестер университетінде Кокрофт институты ашылды. Институт үдеткіштер физикасы және акселератор технологиялары саласында зерттеулер жүргізеді. Дереккөздер Сілтемелер * [https://janus.lib.cam.ac.uk/db/node.xsp?id=EAD%2FGBR%2F0014%2FCKFT Кембридж қолжазбалар кітапханасының өмірбаяны] * [http://nobelprize.org/physics/laureates/1951 Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] * [https://web.archive.org/web/20040513171750/http://www.empireclubfoundation.com/details.asp?SpeechID1578&FTyes Канада императорлық клубында сөйлеу] * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Cockcroft,+John Кокрофттың Alsos сандық кітапханасындағы атомдық мәселелер бойынша жұмысының библиографиясы]2017 жылғы 6 сәуірдегі Wayback Machine * [http://www.cockcroft.ac.uk/ Кокрофт институты]