kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Киев және бүкіл Украина митрополиті (Украина православие шіркеуі)

Киев және бүкіл Украина митрополиті — Украина православие шіркеуінің басшысы және митрополит. Шіркеулік титулды Біріктіруші собор 2018 жылы Киев, Украинада құрған және канондаған. Қазіргі иесі — I Епифаний. Киев және бүкіл Украина митрополиті Басшылығы Украина православие шіркеуінің басшысы өмірбақи сайланады. Оның титулы — «Оның Зейнеті Киев және бүкіл Украина митрополиті». Статутша Киев митрополитін Жергілікті Кеңес үш үміткер арасынан сайлайды. Дауыс беру құпия түрде жүреді және оған викарий төрағалық етеді. Киев және бүкіл Украина митрополиті Жергілікті Шіркеудің жиналыстарына, епископтар мен Киелі Синодқа төрағалық етеді. Примас Жергілікті Шіркеу мен Епископ Кеңестері алдында жауапты. Примас Православие шіркеуінің өміріне жауап береді және оған Киелі Синодпен қатар басшылық етеді. Митрополит литургия кезіндегі диптихте Бүкіләлемдік патриарх пен басқа да бауырлас патриархтар мен автокефалия басшылары есімдерін тізіп отырады. Украина православие шіркеуінің бүкіл иерархтары литургия кезінде Митрополит есімін құрметтеп отырады. Митрополит жаңадан сайланғаны жайлы жаңалықты «бейбітшілік хаттары» арқылы Бүкіләлемдік патриархқа, Ежелгі тақтар примастарына мен өзге автокефалиялық православие шіркеуі бастарына хабарлайды. Примас өзінің статусын сыртқы келбеті арқылы белгілейді: ақ капюшон, екі панагия, күлгін мантия мен кресті. Примастың жеке таңбасы және жеке діни символдары бар. Дереккөздер
"Миллионер" роман

1948 жылы Ғабиден Мұстафин колхоздық жүйені нығайту және дамыту туралы баяндайтын «Миллионер» романын жарыққа шығарды. Бұл кітапты кеңес әдебиетінің көрнекті қайраткерлері, оның ішінде А. А. Фадеев жоғары бағалады. Шығарманың басты идеясы Соғыстан кейінгі қазақ ауылдарын көркейту, оның ішінде ауыл шаруашылығының өнімділігінін арттыру, электірлендіру, жол салу сияқты мәселелерді қолға алу болып табылады. Шығармадағы оқиғалар орын алып жатқан жер – Амангелді колхозы. Шығарманың тақырыбы тек ауылды өркендету ғана емес, мұнда махаббат, достық, бала тәрбиесі және өмір құндылықтары туралы айтылады. Басты кейіпкерлер Жомарт – романның басты кейіпкері, кедейліктен байлыққа жеткен, іскер, пысық адам. Жомарт ауылға жаңашылдық алып келіп, оны ары қарай дамытқысы келеді. Жомарттың жаңа жоспарлары академик Вильямс, Лысенко, Мичуриннің ауыл шаруашылығына қолданған әдістерін іс жүзіне асыру, колхозды электрлендіру, тас жол салу және де ауылға бірнеше жаңа тракторларды алып келу болатын. Соңында жетістіктерге қол жеткізеді. Қарт Жақып- ескішілікті, бірқалыптылықты қалап, барға қанағат тұтады. Он бес жыл бойы колхозды басқарып, өз еңбегін колхозға аямай сіңіріп келген Жақып қарт жас Жомарттың жаңа жоспарларын қабылдағысы келмеді. Мұндай жетістіктердің барлығын өз көзімен көрген қарт Жақып өзінің жеңілгендігін мойындап Жомартқа өзі орынбасар болып, ары қарай көмектесуге келіседі. Алма- сұлу әрі нәзік жанның көзінен айырылғаннан кейінгі өмірі суреттеледі. Жазушы адамдардың он екі мүшесі сау кезінде осының өзі қандай бақыт екенін сезе алмайтынын көрсеткісі келеді. Жанат – Жомарттың жары, сабырлы, ақылды әйел бейнесі. Мақпал – ауыл өмірін, қарапайым халықтың тұрмысын көрсететін кейіпкер. Сейіт – Жомарттың серігі, адал досы. Қасым – қоғамдағы әділетсіздік пен ескі көзқарасты бейнелейтін образ. Романдағы қанатты сөздер: Еңбек – байлықтың көзі.» «Еңбексіз келген дүние баянсыз.» «Байлықты адам билемесе, байлық адамды билейді.» «Көптің пайдасын ойламаған бай – шын бай емес.» «Жер адамды емес, адам жерді байытады.» «Адал еңбекпен келген дәулет қана елге пайда әкеледі.» «Бай болу мақсат емес, елге қызмет ету – мақсат.» «Ақыл мен еңбек қосылса ғана нағыз байлық туады.» Романдағы жер-су атаулары: Нұра өзені – Қарағанды өңіріндегі өзен. Романда ауыл шаруашылығының, егін мен тіршіліктің негізгі су көзі ретінде көрінеді. Сарыарқа – Қазақстанның орталық даласы. Кең дала, мал шаруашылығы мен еңбек өмірі бейнеленетін аймақ. Қарағанды өңірі – оқиғалардың географиялық негізі. Автор осы аймақтың табиғаты мен тұрмысын шынайы суреттейді. Колхоз жері- («Миллионер» колхозы) – еңбек арқылы көркейген шаруашылық. Байлықтың адал еңбектен туатынын көрсететін орын. Дереккөздер
Сиднейдегі теракт (2025)

2025 жылғы 14 желтоқсанда Сиднейдегі Бондай жағажайында Ханука мерекесін атап өту кезінде екі террорист мерекеге қатысушыларға оқ атты. Салдарынан 15 адам қаза тапты. Алғышарттар Оқиға Хануканың алғашқы түні болды. Сол маңда «Теңіз жағасындағы Ханука» атты қоғамдық іс-шара өткізу жоспарланған еді. Шабуыл Күннің соңына қарай Кэмпбелл-Парад ауданында бірнеше оқ дауысы естіліп, бұл бас сауғалап, тығылатын жер іздеген бейбіт тұрғындар арасында жаппай дүрбелең туғызды. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының полициясы оқиғаға жедел әрекет етіп, жағдай анықталғанға дейін азаматтарды бұл аумақтан аулақ болуға және паналауға шақырды. Оқиғаға қатысты бейнежазбаларда қара киім киген екі адамның, хабарламаларға сәйкес, дробовикпен адамдар тобына оқ атқаны көрінеді. Бұл атыс 1996 жылғы Порт-Артурдағы жаппай қырғыннан бері Аустралиядағы ең қанды оқиға болды. Қылмыскерлердің бірін жергілікті жеміс дүкенінің иесі, 43 жастағы Ахмед аль Ахмед қарусыздандырды. Тергеу Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының полициясы екі адамды қамауға алды, ал тағы бір шабуылдаушы полициямен атыс кезінде қаза тапты. Құрбандар Соңғы деректер бойынша қаза тапқандар саны 15 адамды құрайды, олардың арасында балалар да бар. Қаза болғандар қатарында хабад қозғалысының раввиндері Эли Шлангер және Яков Левитан болды. Қылмыскерлер Сидней полициясы қаруланған екі шабуылдаушының болғанын растады. Олардың бірі оқиға орнында полиция қызметкерлері тарапынан атып өлтірілді, екіншісі жараланып, ұсталды. Олар әке мен бала болып шықты: 50 жастағы әкесі қаза тапты, ал оның 24 жастағы ұлы Навид Акрам, Пәкістан азаматы, ауруханаға жеткізілді. Дереккөздер Сілтемелер * [http://korrespondent.net/world/4840328-v-sydnee-vo-vremia-khanuky-proyzoshel-terakt-est-pohybshye Сиднейде Ханука мерекесі кезінде теракт болды, қаза тапқандар бар]
(350) Орнамента

(350) Орнамента — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1892 жылы 14 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Франция астрономиялық қоғамы мүшесі болған Антуанетта Орнаманның құрметіне орай аталды. Бұл атау 1905 жылы бекітілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(351) Ирса

(351) Ирса — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1892 жылы 16 желтоқсанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Скандинавия мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(352) Гизела

(352) Гизела — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 12 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз әйелінің есімімен атады. Жоғары альбедо көрсеткішімен ерекшеленеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(353) Руперто-Карола

(353) Руперто-Карола — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 16 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Атауы Рупрехт пен Карл атындағы Гейдельберг университетімен байланысты болып отыр. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(354) Элеонора

(354) Элеонора — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 17 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(355) Габриелла

(355) Габриелла — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 20 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Камиль Фламмарионның жұбайы, астроном Габриелла Фламмарион есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(356) Лигурия

(356) Лигурия — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 21 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Италиядағы Лигурия аймағының атымен аталды. Бұл атау 1901 жылы бекітілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(357) Нинина

(357) Нинина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 11 ақпанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(358) Аполлония

(358) Аполлония — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 8 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Иллириядағы көне порт-қала атымен аталған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
Ханука

Ханука (ханукка; , Ḥănukkā, ) — раввиндық иудаизмдегі мереке; еврей халқының б.з.б. II ғасырда Селевкидтер мемлекетіне қарсы көтерілісте Иерусалимді қайтарғанын тойлайды. Ханука еврей күнтізбесіндегі кислев айының 25-күнінен басталып, сегіз түн мен күн тойланады. Бұл күн Григориан күнтізбесінде түрлі жылдарда 28 қарашадан 27 желтоқсанға дейін күні түсе алады. Мереке тұсында тойлайтындар тоғызшамды ханукия, не менора делінетін канделябр жағады. Балауыз шамдарының біреуі басқалардан биік болады да, оның оты қалғандарын жағу үшін қолданылады. Бұл ерекше шам шаммаш (שַׁמָּשׁ‎) делінеді. Шаммаш көмегімен әр түні бір-бір шам жағылады да, мерекенің соңғы күнінде ханукия толық жанады. Бұл — бір айда басталып (кислев), келесі айда (тебет) аяқталатын еврей мерекесінің жалғызы. Ханука мерекесі кезінде тойлаушылар, оған қоса, түрлі ән айтады, дрейдл ойнайды, латкес, суфгания сияқты майға қуырылған тағам, сүт өнімдерін жейді. 1970 жылдардан бері хабад хасидим қауымы түрлі елдерде ханукия жағу рәсімін жария жүргізетін болды. Дін көзқарасынан қарасақ, ханука ешқашан да ірі мереке болып көрмеген. Алайда соңғы кездері, әсіресе Солтүстік Америкада ол Рождествоға хронологиялық жақындығынан біраз назарға тап болды. Ескертпелер Дереккөздер
Макс Вольф

Максимилиан Франц Йозеф Корнелиус Вольф (; 21.06.1863 — 3.10.1932, Гейдельберг) — неміс астрономы, жаңа аспан денелерін ашуға зор үлес қосқан астрофотография әдісінің негізін қалаушы. Дәрігердің жанұясында туды. Әкесі оны ғылымға баулып, өз ауласында кіші обсерватория салады. Осы жерден Максимилиан 1884 жылдың қыркүйегінде 14P/Вольф деп аталып кеткен кометаны ашады. 1890 жылдан бастап ол өзі бітірген Гейдельберг университетінде приват-доцент болып жұмыс істей бастайды. 1902 жылдан бастап өмірдің соңына дейін Гейдельберг-Кёнигштуль обсерваториясының директоры болады. Ол жалпы 248 астероидты, 4 ғаламатжұлдызды, 2 кометаны ашты (немесе бірлесіп ашты). Оның құрметіне орай (827) Вольфиана және 1217 (Максимилиана) астероидтары, Айдағы Вольф кратері аталды. Ал 1930 жылы ашылған (1152) Павона астероиды Вольфтың және Иоганн Пализаның фамилияларындағы алғашқы әріптерінің қосылуы арқылы аталып, екі астрономға бірдей бағышталған. Олар екі ғасырдың тоғысында аспан атласын бірге шығарысқан болатын. Кейбір ашқан астероидтары * (323) Брюсия — оның алғашқы ашқан астероиды, 1891 жылдың 22 желтоқсанында * (352) Гизела — өз әйелінің құрметіне орай атады, 1893 жылдың 12 қаңтарында ашты * (412) Элизабета және (801) Гельверция — өз шешесінің құрметіне орай атады * (482) Петрина және (483) Сеппина — өз иттерінің аттарымен атады * (513) Центезима — оның жүзінші ашқан астероиды, атауы да солай аударылады, 1903 жылы ашты * (588) Ахиллес — алғашқы ашылған троян астероиды, 1906 жылы ашты * (698) Эрнестина және (733) Моция — өз ұлдары аттарымен атады * (1179) Мали — өз келіні есімімен атады Дереккөздер
Орыс православие шіркеуі

Орыс православие шіркеуі (ОПШ; ), кейде Мәскеу патриархаты — орыс православиесінің автокефалиялық шіркеуі. Шіркеудің Ресейде 194 епархиясы бар. Шіркеуге Мәскеу және Бүкіл Русь патриархы басшылық етеді. 988 жылы Ресейдің Ұлы кінәзі Ұлы Владимирдің және оның халқын шомылдыру рәсімінің өткізілуімен, Константинополь патриархы қалауымен Русь шоқынуы басталды. Киев және бүкіл Русь митрополиті деген атақ 1686 жылға дейін Бүкіләлемдік патриархаттың құзырында болды. Қазіргі уақытта ОПШ өзін бұрынғы Кеңес Одағына мүше республикаларда тұратын (Грузияны қоспағанда) этникалық тегіне қарамастан шығыс православиелік христиандарға қатысты ерекше юрисдикцияға ие орган ретінде қарастырады. ОПШ, сонымен қатар, автономиялы Жапония және Қытай православие шіркеулерін құрды. Беларусь пен Латвиядағы ОПШ епархиялары, 1990 жылдары Кеңес Одағы құлағаннан бері, ресми шіркеулік автономия мәртебесіне жетпейтініне қарамастан, әртүрлі дәрежедегі өзін-өзі басқаруға құқылы. Ресейдің Украинаға басып кіруіне деген шіркеудің араласуы 2022 жылы бұрын құрамында болған Украин және Латыш православие шіркеулерінің одан бөлінуіне әкелді. ОПШ-ны Америка Құрама Штаттарында негізделген Шетелдегі Орыс православие шіркеуімен (ШОПШ) шатастырмаңыз. ШОПШ-ны 1920 жылдары КСРО сыртындағы орыстар диаспорасы құрған болатын. Олар Мәскеу патриархатын танудан бас тартты да, оларға де-факто патриарх Сергий (Страгородский) басшылық етті. Екі шіркеу 2007 жылғы 17 мамырда қайта бірікті де, ШОПШ енді — ОПШ құрамындағы өзеркі шіркеу. Қазақстан православие шіркеуін де ОПШ басқарады. Оған Астана және Қазақстан митрополиті Александр (Могилёв) басшылық етеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[https://www.patriarchia.ru/ Шіркеудің ресми сайты]
Қызылжар (Жалалабат облысы)

Қызылжар — Қырғызстанның Жалалабат облысындағы қалалық үлгідегі елді мекен, Таскөмір қаласының әкімшілігіне бағынады. Географиялық сипаттамасы Ауыл Қырғызстанның батысында, Ферғана алқабында орналасқан. Таскөмір теміржол стансасынан 26 км қашықтықта. Тарихы 1952 жылы ауылға қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қызылжарда екі орта мектеп, балабақша, психиатриялық аурухана, кітапхана және басқа да нысандар бар. Дереккөздер
Шамалды-Сай

Шамалды-Сай — Қырғызстанның Жалалабат облысы, Наукен ауданындағы қала. Географиялық сипаттамасы Таскөмір қаласынан оңтүстікке қарай 20 км жерде, Нарын өзенінің жағасында орналасқан. Тарихы Мекен Үш-Қорған су электр станциясын салу кезінде пайда болды. Оған 1957 жылы қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесі берілді. 2024 жылы ол Таскөмір қаласынан бөлініп, Наукен ауданына қосылды. Экономикасы және инфрақұрылымы Шамалды-Сайда төрт өнеркәсіптік кәсіпорын, бір құрылыс компаниясы және үш көлік және байланыс компаниясы бар. Мұнда электр энергиясын, металл конструкцияларын, сүт өнімдерін, темірбетонды, ағаш бұйымдарын, оттегіні, асфальтбетонды және басқа да тұтыну тауарларын шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейді, соның ішінде KGSK, Үшқорған су электр станциясы, Еразық акционерлік қоғамы, Сүт өнімдері жеке кәсіпорны, №2 АТПО және Шамалды-Сай су электр станциясы бар. Қалада алты білім беру мекемесі, оның ішінде үш кәсіптік лицей, төрт медициналық мекеме және бес мәдени орталық бар. Дереккөздер
Сұмсар

Сұмсар — Қырғызстанның Жалалабат облысы, Шатқал ауданындағы ауыл. Географиялық сипаттамасы Шатқал жотасының етегінде, тас жолда, Наманған теміржол стансасынан солтүстік-батысқа қарай 60 км жерде орналасқан. Тарихы Ауыл 1935 жылы құрылған. 1952 жылы қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 2012 жылы Сұмсар ауыл мәртебесіне дейін төмендетілді, сонымен бірге жаңадан құрылған Сұмсар ауылдық әкімшіліктің орталығы болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Сұмсар қорғасын мен мырыш кеніші болды. Кенішті көршілес Шекафтардағы уран кенішін басқаратын Сұмсар компаниясы басқарды. 2016 жылдың басында Швейцарияның миналарды жою қоры үкіметтік емес ұйымы (Fondation Suisse de deminage, FSD) мен Қырғызстанның Төтенше жағдайлар министрлігінің бірлескен миссиясы Сұмсардағы бұрынғы қорғасын мен мырыш өндіру аймағы өте сезімтал экологиялық ортада орналасқанын және Сумсар алқабының тұрғындары үшін химиялық ластаушы заттардың әсеріне үнемі ұшырау қаупін тудыратынын анықтады. Дереккөздер
Терексай

Терексай — Қырғызстанның Жалалабат облысы, Шатқал ауданындағы ауыл. Географиялық сипаттама Шатқал жотасының оңтүстік беткейінде, Алабұқадан батыс-солтүстік-батысқа қарай шамамен 30 км жердегі негізгі тас жолда, теңіз деңгейінен 1700 метр биіктікте орналасқан. Тарихы 1950 жылы Терек-Сай сурьма кенішінің іске қосылуымен құрылған. 1952 жылдан 2012 жылға дейін Тересай қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесіне ие болды. Терексай бірнеше бөлек аумақтарға бөлінген: Ақтерек, Бузук, ГРП, Рудник, Первомай және 1990 жылдары пайда болған Ынтымақ ауылы деп аталатын бөлік. Экономикасы және инфрақұрылымы Кеңес Одағы кезінде қоныстың қызметі кеніш пен Шатқал геологиялық экспедициясына тәуелді болды. 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауымен экономикалық байланыстардың үзілуіне, қорлар мен логистиканы басқарудың сәтсіздігіне және сурьма бағасының төмендеуіне байланысты тау-кен өндірісі күрт төмендеді. Дереккөздер
Огюст Шарлуа

Огюст Оноре Шарлуа (; 26.11.1864 — 26.03.1910) — франциялық астроном. Зерттеулерді жүргізуді телескоппен бастап, кейін Макс Вольф ойлап тапқан астрофотография әдісіне көшеді. 1887 және 1904 жылдар аралығында жалпы есеппен 99 астероидты ашқан (немесе бірлесіп ашқан). 1898 жылдың 13 тамызында ол алғашқы ашылған Жерге жақындайтын астероидты бақылады. Алайда дәл сол түні Берлиннен бақылау жүргізген Карл Густав Витт осы астероидты ашқан адам ретінде бекітілді. 1899 жылы Франция астрономиялық қоғамы атынан берілетін Жюль Жансен сыйлығының алғашқы лауреаттары қатарына қосылды. Екі рет үйленген. 1910 жылы бірінші әйелінің ағасы қолынан қайтыс болды. Астрономның құрметіне орай 1939 жылы Ницца обсерваториясында ашылған (1510) Шарлуа астероиды аталды. Дереккөздер
Көктас (Майлысу қаласы)

Көктас — Қырғызстанның Жалалабат облысы Майлысу қаласына қарасты кент. 2021 жылы халық саны 3451 адамды құрады. Географиялық сипаттама Майлы-Су өзенінің бойында, Майлысу қаласынан 7 км және ең жақын теміржол стансасынан (Әндіжан) 50 км қашықтықта орналасқан. 2021 жылы халық саны 3451 адамды құрады. Тарихы Қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесі 1949 жылдан бастап берілді. Жалалабат облысы, Майлысу қаласының әкімшілігіне бағынады. Дереккөздер
Әуесқой бокс

Әуесқой бокс (ағылш. Amateur boxing) — екі спортшының арнайы ережелер аясында жұмсақ қолғаппен жұдырықтасатын спорт түрі. Кәсіпқой бокстан айырмашылығы — әуесқой бокста спортшының денсаулығын қорғауға баса назар аударылады, жекпе-жек уақыты қысқа болады, ал басты мақсат ақшалай сыйақы емес, спорттық разрядтар, медальдар және Олимпиада ойындарына қатысу болып саналады. Әуесқой бокс Олимпиада ойындарының, әлем және құрлық чемпионаттарының негізгі бағдарламасына кіреді және халықаралық спорт жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Тарихы Бокстың алғашқы үлгілері б.з.д. 688 жылы антикалық Олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілген. Алайда заманауи әуесқой бокстың қалыптасуы XIX ғасырдың ортасында Ұлыбританияда басталды. 1904 жылдан бастап бокс Олимпиада бағдарламасына тұрақты түрде енгізілді (1912 жылғы Стокгольм Олимпиадасынан басқа). 2016 жылдан бастап Олимпиада ойындарына кәсіби боксшылардың да қатысуына рұқсат берілді. Ережелері мен регламенті Әуесқой бокстың ережелері спортшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған және IBA, Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) бекіткен стандарттармен реттеледі. Жекпе-жек ұзақтығы * Ерлер мен әйелдер (элита): 3 раунд × 3 минут * Раундтар арасындағы үзіліс: 1 минут * Жастар мен жасөспірімдер: 3 раунд × 2 минут (жас ерекшелігіне қарай) Экипировка * Қолғаптар: 10 унция (284 г) немесе 12 унция (340 г) * Шлем: ** 2013 жылдан бастап элиталық ерлер — шлемсіз ** Әйелдер мен барлық жас санаттары — міндетті * Майка: қызыл немесе көк түсті (кәсіпқой бокста қолданылмайды) Бағалау жүйесі 2016 жылдан бастап әуесқой бокста **10 ұпайлық жүйе (10-point must system)** қолданылады. Салмақ дәрежелері Салмақ дәрежелерінің саны Олимпиада ойындары мен әлем чемпионаттарына қарай өзгеріп отырады. 2024 жылғы Париж Олимпиадасының бағдарламасы: Әуесқой және кәсіпқой бокс айырмашылығы Қазақстандағы әуесқой бокс Қазақстан әлемдік әуесқой бокстағы жетекші мемлекеттердің бірі болып саналады. Қазақстандық бокс мектебі жоғары техникалық дайындықпен, аяқпен жұмыс істеуімен және тактикалық сауаттылығымен ерекшеленеді. Олимпиада чемпиондары Вэл Баркер кубогы Олимпиададағы ең техникалық боксшыға берілетін жүлде. * 1996 — Василий Жиров * 2004 — Бақтияр Артаев * 2012 — Серік Сәпиев Қазіргі заманғы мәселелері 2019 жылы ХОК IBA ұйымын басқару, төрешілік және ашықтық мәселелеріне байланысты мойындаудан бас тартты. Осыған байланысты 2023 жылы боксты Олимпиада бағдарламасында сақтау мақсатында **World Boxing** ұйымы құрылды. Қазақстан бокс федерациясы 2024 жылы World Boxing ұйымына ресми түрде мүше болды. Қараңыз * Бокс * Кәсіпқой бокс * Олимпиада ойындарындағы бокс * Қазақстан боксы Дереккөздер
Қазақстандағы әуесқой бокс

Қазақстан әлемдік әуесқой бокстағы жетекші мемлекеттердің бірі болып саналады. Қазақстандық бокс мектебі жоғары техникалық дайындықпен, аяқпен жұмыс істеуімен және тактикалық сауаттылығымен ерекшеленеді. Қазақстандағы әуесқой бокстағы барлық ресми жарыстар мен чемпионаттарды Қазақстан бокс федерациясы ұйымдастырады. Тарихы Олимпиада чемпиондары Вэл Баркер кубогы Олимпиададағы ең техникалық боксшыға берілетін жүлде. * 1996 — Василий Жиров * 2004 — Бақтияр Артаев * 2012 — Серік Сәпиев Әлем чемпиондары Азия чемпиондары Азия ойындарының чемпиондары Қазақстан чемпиондары
Шарора

Шарора — Тәжікстанның Республикалық бағыныстағы Ғиссар ауданының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қалалық үлгідегі елді мекен. Тарихы Қалаға 1939 жылы қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесі берілді. Бұрынғы атауы Октябрьский болған. Халқы 15 600 адам. 1989 жылдың қаңтарында 5-6 баллдық жер сілкінісі болып, ауыл қирап, жүздеген адамның өмірін қиды. Газет хабарларына сәйкес, жер сілкінісі 2100 шаршы шақырымнан астам аумақты қамтыды. Эпицентрінде жер сілкінісі 7 баллға жетіп, үлкен көшкіндерге себеп болды. Дереккөздер
(359) Георгия

(359) Георгия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 10 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ұлыбритания патшасы II Джорджтың құрметіне орай аталған. Бұл атау 1902 жылы Гёттинген университетінде өткен астрономиялық жиында бекітілді. Патша осы университеттің негізін қалаған еді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(360) Карлова

(360) Карлова — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 11 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Атауы Шарлуа фамилиясының латынша дыбысталуымен байланысты болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(361) Бонония

(361) Бонония — Хильда тобындағы ірі астероид. Оны 1893 жылы 11 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Солтүстік Италиядағы Болонья қаласының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(362) Гафния

(362) Гафния — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 12 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Дания астанасы Копенгаген қаласының латынша атауымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(363) Падуя

(363) Падуя — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 17 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Солтүстік Италиядағы Падуя қаласының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(364) Изара

(364) Изара — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 19 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Франциядағы Изер өзенінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(365) Кордуба

(365) Кордуба — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 21 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Испаниядағы Кордоба қаласының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(366) Винчентина

(366) Винчентина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 21 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Италиялық астроном Винченцо Черуллидің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(367) Амицития

(367) Амицития — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 19 мамырда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Достықты білдіретін латын тілінің сөзімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(368) Хайдея

(368) Хайдея — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 19 мамырда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Атауы Даниел Обер шығарған операсына немесе басқа мәдени атауларға байланысты болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(370) Модестия

(370) Модестия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 14 шілдеде Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Кішіпейілдікті білдіретін латын тілінің сөзімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(371) Богемия

(371) Богемия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 16 шілдеде Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Орталық Еуропадағы Богемия аймағының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(372) Пальма

(372) Пальма — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 19 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Испанияның Пальма-де-Мальорка қаласы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(373) Мелюзина

(373) Мелюзина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 15 қыркүйекте Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Кельттердің бұлақ суы перісі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(374) Бургундия

(374) Бургундия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 18 қыркүйекте Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Францияның шығысында орналасқан Бургундия тарихи аймағы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(375) Урсула

(375) Урсула — Негізгі белдеуде айналып жатқан аса ірі астероид. Оны 1893 жылы 18 қыркүйекте Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
Шакарим Фатихұлы Жансеитов

Шакарим Фатихұлы Жансеитов (28 қараша 1938, Ақмола облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық экономист, экономикалық ғылымдар кандидаты, мұнай-газ және инвестициялық саясат саласының маманы. Өмірбаяны Жансеитов Шакарим Фатихұлы 1938 жылы 28 қарашада Ақмола облысында дүниеге келген. Әкесі — Фатих-Сұлтан Жансеитов, Ұлы Отан соғысының ардагері, инженер-құрылысшы; шешесі — Майдаш Жансеитова. Мектепті Ақмола облысында аяқтап, кейін Қазақ кен-металлургия институтының (қазіргі Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті) тау-кен факультетіне оқуға түсті. 1961 жылы институтты тәмамдағаннан кейін «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінде еңбек жолын бастады. Ол №38 шахтада шамамен тоғыз жыл бойы жер астында жұмыс істеп, өндірістік тәжірибе жинақтады. 1970 жылдан бастап Қазақстан Ғылым академиясының Экономика институтында қызмет етті. Мұнда ол кіші ғылыми қызметкерден бастап аға ғылыми қызметкерге, кейін институттың ғылыми хатшысы лауазымына дейін көтерілді. 1976 жылы экономикалық ғылымдар кандидаты ғылыми дәрежесін қорғады. Ғылыми қызметі барысында Қазақстан экономикасындағы дағдарыстық үрдістерді, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мәселелерін зерттеумен айналысты. 1993 жылы Қазақстан Республикасының Экономика министрлігі жанындағы Шетелдік инвестициялар жөніндегі ұлттық агенттікке жұмысқа шақырылды. Мұнда ол жетекші департамент директоры қызметін атқарып, мұнай-газ және тау-кен салаларына шетелдік инвестиция тарту саясатын қалыптастыруға қатысты. Ол Қарашығанақ, Қашаған сияқты ірі мұнай-газ жобалары бойынша халықаралық келіссөздерге қатысып, бірқатар бірлескен кәсіпорындардың құрылуына үлес қосты. 1995–1999 жылдары Дүниежүзілік банкпен бірлескен жобалар аясында Жобаларды басқару және іске асыру тобының (ГУРП) жетекшісі болды. Осы кезеңде халықаралық тендерлер ұйымдастырылып, мұнай-газ саласына кадр даярлау жүйесін дамытуға бағытталған жобалар жүзеге асырылды. 2000-жылдардан бастап «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы жүйесінде және оның еншілес ұйымдарында жауапты қызметтер атқарды. Ол Қазақ мұнай және газ институтының (КИНГ) бас директорының кеңесшісі болды, сондай-ақ 2016 жылға дейін «ҚазМұнайГаз» компаниялары тобында жетекші маман ретінде жұмыс істеді. Мұнай-газ саласының технологиялық дамуы бойынша «жол карталарын» әзірлеуге, Өзен кен орнындағы мұнай өндіруді арттыру жөніндегі ұсынымдарға қатысты. Ғылыми еңбектері Экономика ғылымдарының кандидаты. Ол шамамен 70 ғылыми еңбектің, соның ішінде 5 монографияның авторы. * Каргажанов З. Қ., Жансеитов Ш. Ф. Тау-кен өнеркәсібіндегі нормативтік шығындар. — Мәскеу: Недра, 1976. * Жансеитов Ш. Ф. Түсті металдарға арналған шекті шығындар. — Алматы: Ғылым, 1987. Марапаттары «Құрметті геолог» медалі Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының алғыс хаттары Салалық және ведомстволық марапаттар Әдебиеттер Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. Алматы, 2005. «Казахстанская правда», «И это его путь», 23.11.2018. Дереккөздер
(400) Дюкроса

(400) Дюкроса — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1895 жылы 15 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Сол обсерваторияда істеген механиктің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(380) Фидуция

(380) Фидуция — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1894 жылы 8 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Өзіне деген сенімділікті білдіретін латын тілінің сөзімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(381) Мирра

(381) Мирра — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1894 жылы 10 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Адонистің анасы есімімен аталды. аймағынан өткенде]] Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(382) Додона

(382) Додона — Негізгі белдеудегі металды астероид. Оны 1894 жылы 29 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Көне Грекиянің Додона қаласы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(383) Янина

(383) Янина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1894 жылы 29 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Грекиядағы Янина қаласының құрметіне орай аталған болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(384) Бурдигала

(384) Бурдигала — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1894 жылы 11 ақпанда Фернан Курти Бордо обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың алғашқысы. Франциядағы Бордо қаласы атауының латынша нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400) * (387) Аквитания
(385) Ильматар

(385) Ильматар — Негізгі белдеудегі ірілеу бір астероид. Оны 1894 жылы 1 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Финдердің Калевала эпосындағы әйел құдайдың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(386) Зигена

(386) Зигена — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1894 жылы 1 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Германиядағы Зиген қаласының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(387) Аквитания

(387) Аквитания — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1894 жылы 5 наурызда Фернан Курти Бордо обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың екіншісі. Франциядағы Аквитания тарихи аймағының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400) * (384) Бурдигала
Тревор Блэквелл

Тревор Блэквелл (; 4 қараша 1969, Канада) — Кремний алқабынан шыққан бағдарламашы, инженер және кәсіпкер. Блэквелл адамтәрізді роботтарды әзірлеуші, сондай-ақ «монодөңгелек» өнертабысының авторы. Ол Anybots робототехникалық компаниясының негізін қалаушы әрі бас директоры болып табылады. 2005 жылы Пол Грэм, Роберт Моррис және Джессика Ливингстонмен бірлесіп Y Combinator венчурлық қорын құрды. Сонымен қатар OpenAI компаниясының бастапқы негізін қалаушылардың бірі болды. Өмірбаяны Блэквелл Канаданың Саскатун қаласында өсті. Карлтон университетінде инженерлік істі оқып, 1992 жылы инженерия саласында бакалавр дәрежесін алды, кейін Гарвард университетінде ақпараттық технологияларды зерттеп, 1998 жылы философия докторы дәрежесін иеленді. Оның диссертациясында желілер мен компиляторлардың өнімділігін талдау үшін ықтималдық әдістер қолданылды. Мектеп оқушысы кезінде Блэквелл «Viaweb » қызметіне қосылып, онда бейнелерді рендерлеу, тапсырыстарды өңдеу және статистиканы жүргізуге арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді жазды. 1998 жылы компанияны «Yahoo » сатып алды, содан кейін Блэквелл Кремний алқабына көшіп, «Yahoo Store» әзірлеу тобына жетекшілік етті. Ол 2001 жылы адамтәрізді роботтарды, яғни қашықтан қатысуға арналған құрылғыларды жасау мақсатында «Anybots» компаниясын құрды. 2006 жылы компания жүру барысында адамдарға ұқсас түрде тепе-теңдікті үлкен табан ауданының есебінен емес, өздігінен сақтай алатын роботты таныстырды. Жанама жобаларының бірі «юницикл» деп аталған бір дөңгелекті өздігінен теңестірілетін скутер болды, ол «монодөңгелектің» прототипіне айналды. Бірнеше әуесқой құрылғының ашық әзірлемелері негізінде аппарат жасап шығарды, ал бұл өнертабыстың коммерциялық іске асуы монодөңгелек болды. Дереккөздер Сілтемелер * [http://tlb.org Ресми сайты] * [http://ycombinator.com/about.html Biography] * [http://paulgraham.com/anybots.html Dexter Walks] * [https://archive.today/20130119232530/http://news.com.com/Baby+steps+for+Dexter+the+robot/2100-11394_3-6174922.html Baby steps for Dexter the robot] * [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/12/09/CMT8TBLM9.DTL The Robots Among Us]
Брейнрот

Брейнрот (, сөзбе-сөз — «мидың шіруі / ыдырауы») — сапасы немесе құндылығы төмен интернет-контентті білдіретін ауызекі атау; бұл ұғымға генеративті жасанды интеллект жасаған контент (slop) жиі енгізіледі. Сонымен қатар бұл сөз цифрлық медианы шамадан тыс тұтынуды да сипаттайды, мұндай әдет когнитивтік функциялардың төмендеуіне, соның ішінде зейіннің әлсіреуіне және психикалық ауытқуларға әкелуі мүмкін. Тарихы Бұл тіркес интернетте алғаш рет 2004 жылы қолданылған, ал 2023 жылға қарай кеңінен таралып, интернет-мемге айналды. 2024 жылы аустралиялық саясаткер Фатима Пейман Сенаттағы көпшілік алдында сөйлеген сөзінде жастар сленгін қолданғаннан кейін газет тақырыптарына ілікті. Кіші қызметкер Эзра Исма жазған бұл сөзді кейбіреулер онлайн кеңістіктен тыс жердегі «мидың шіруінің» мысалы деп атады. Қолданылуы «Брейнрот» терминін жасөспірімдердің цифрлық әдеттерін сынға алушылар жиі қолданады, олар жасөспірімдер интернет-мәдениетке шамадан тыс батып кеткен деп санайды. Әдетте бұл ұғым адамның сөздік қоры тек желілік жаргоннан ғана тұрады деген пайыммен байланыстырылып айтылады. Дереккөздер
Сигма-еркек

Сигма-еркек (сигма, грек әліпбиіндегі Σ әрпінен) — қоғамнан тәуелсіз, жалғыз жүретін ер адамдарды сипаттау үшін қолданылатын интернет-мем және интернет-сленг термині. «Сигма-еркек» ұғымы кейбір жануарлар қауымдастықтарындағы иерархияны адам қоғамына көшіру теориясымен байланысты. Бұл теория маносфера деп аталатын ортада бір кезеңде кең таралған. 2020-жылдары термин кеңінен танылып, толыққанды интернет-мемге айналды. «Сигма-еркек» ұғымы танымал тұлғаларды мадақтау немесе әсірелеу мақсатында қолданылуына байланысты жиі әжуаға айналады. Сигма-еркекке мысал ретінде Патрик Бэйтманды («Американдық психопат» кітабы мен сол аттас фильмнің кейіпкері), Томас Шелбиді, Тайлер Дёрденді, Джон Уикті және Райан Гослинг сомдаған кейіпкерлерді атайды. Терминнің пайда болуы Ерлер иерархиясы теориясы Альфа және бета ер адамдар теориясының кең таралуына альт-райт қозғалысының өкілі Вокс Дэй ықпал етті. Ол сипаттаған иерархияда альфа мен бетадан бөлек басқа да архетиптер болды: * Гамма-еркек — интроверт-зияткер, иерархияда альфа мен бетадан төмен, бірақ дельтадан жоғары орналасады. Орташа ер адам, салыстырмалы түрде амбициясы төмен. * Дельта-еркек — гаммадан төмен тұрған, қарапайым, көзге түсе бермейтін, қоғамда ықпалы жоқ немесе альфалармен байланысы жоқ ер адам. * Сигма-еркек — қоршаған ортаның қалыптасқан көзқарастары мен ұстанымдарынан тәуелсіз, үстемдікке немесе көшбасшылыққа ұмтылмайтын және тек өз мүдделерін басшылыққа алатын тұлға. Бұл теория антиғылыми, мағынасыз және көп жағдайда әйелдерді кемсітетін көзқарастарға негізделген деп сынға алынады. «Сигма-еркек» ұғымының кең таралуы 2014 жылы Джон Александердің «Сигма-еркек: әйелдер шын мәнінде нені қалайды» атты кітабы жарық көрді, бұл еңбек Twitter әлеуметтік желісінде белсенді түрде насихатталды. Аталған кітап «сигма-еркек» терминінің кеңінен қолданылуына түрткі болды. 2017–2021 жылдары бұл ұғым YouTube платформасында айтарлықтай танымалдыққа ие болды. Сын Сигма ретінде көбіне нақты адамдар емес, ойдан шығарылған кейіпкерлер аталғандықтан, бұл термин шынайы өмірге сай келмейтін даралықты, әсіреленген «ерекшелікті» және сыртқы тартымдылықты үлгіге айналдыруды дәріптегені үшін сынға алынады. Дереккөздер
Кирилл (Мәскеу патриархы)

Кирилл (; заңи есімі — Владимир Михайлович Гундяев; 20 қараша 1946 жыл, Ленинград) — Орыс православие шіркеуінің (ОПШ) епископы, 2009 жылдан бергі Мәскеу және Бүкіл Русь патриархы. Патриархтығына дейін Кирилл Смоленск және Калининград епископы (кейін митрополиті) және Орыс православие шіркеуі Сыртқы шіркеу байланыстары бөлімінің төрағасы болды. 1989 жылдан бері ол — Қасиетті синодтың мүшесі. Кирилл — Ресей президенті Владимир Путиннің жақын одақтасы; ол Путинді «Құдайдың кереметі» деген. Путин сөзінше, оны Кириллдің әкесі шоқындырған болатын. Кириллдің Бүкіләлемдік патриарх I Варфоломеймен қарым-қатынасы күрделі келген. Кирилл Ресейдің Украинаға басып кіруін дәріптеген, соғысты «жауыздық күштеріне» қарсы шайқас деп ақтаған. Кирилл басқарған Дүниежүзі орыс халқының соборы соғысты «Қасиетті», не «Киелі соғыс» деген. Өзге православие шіркеулер қызметкерлері бұл сөздерді сынаған, Кирилл «бүкіл Православие беделіне зақым келтіріп жүр» деген. Сегізінші сыныпты бітіргесін Владимир Гундяев Ленинград геологиялық экспедициясында жұмыс тауып, сол жерде 1962 жылдан 1965 жылға дейін картограф болды, үстінен оқып жүрді. Сыртқы істер 2008 жылғы 20 қазандағы Латын Америкасына сапары барысында Кирилл Куба Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы Фидель Кастромен жолықты. Кастро Кириллді өзінің «Америка империализміне» қарсы одақтасы деп мақтады. Кирилл Гаванадағы тұңғыш Орыс православие шіркеуін ашқаны үшін Фидель мен Рауль Кастроларын Мәскеулік Даниил орденімен Патриарх II Алексий атынан наградтады. Кирилл Сурож епархиясы мен Украинамен нашар қатынасы үшін сынға көрген. Мәскеу патриархы 2008 жылғы 6 желтоқсанда, патриарх II Алексийдің өліміне бір күн болғанда Орыс Қасиетті синоды Кириллді Патриарх тағына сайлады. 9 желтоқсандағы Құтқарушы Иса храмындағы II Алексийдің жерлену рәсімі кезінде оның есінен танғаны хабарланды. 2009 жылғы 27 қаңтарда ОПШ Жергілікті кеңесі Кириллді Мәскеу және Бүкіл Русь патриархы қылып ресми түрде сайлады. with 508 votes out of 700. Интронизациясы 2009 жылғы 1 ақпанда өтті. Сыртқы саясаты Кирилл Беларусь президенті Александр Лукашенконы 2010 жылғы демократиялық емес сайлаудағы жеңісі үшін «шын жүректен құттықтаған». Financial Times хабарлауынша: «Путиннің әрекеттері Украинадағы оның беделіне айтарлықтай нұқсан келтіргенін терең түсінген Кирилл Қырымдағы шіркеу парафияларын қабылдаудан бас тартып, аннексияны атап өтуге арналған Кремльдегі рәсімге қатысудан бас тартты». Украина православие шіркеуінің автокефалиялығы жайлы дау кезінде Орыс Қасиетті синодына Кирилл төрағалық еткен болатын. Осы кезде 2018 жылғы 15 қазанда дауға байланысты ОПШ Константинополь православие шіркеуімен одағын бұзған еді. 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіргенін Кирилл мақтаған және дәріптеген еді. Ескертпелер Дереккөздер
Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев

Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев (1911 жыл, Ақмола облысы, Ресей империясы – 1995 жыл, Астана) — кеңестік әскери, Ұлы Отан соғысының ардагері, Қазақ КСР еңбегін сіңірген қайраткері. Өмірбаяны Бәйбек – аудан председателінің Төлепбек Жантайдың ұлы. 1944 жылдан 1950 жылға дейін ол «Вена алу үшін», «Будапештті алған үшін», «1941–1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі», медальдарына ие болған. Ерлігі Дивизия құрамында 2.5 жыл бойы мінсіз қызмет атқарған қызыләскер Жантаев зеңбіректің материалдық бөлігін және арнайы құралдарды жетік меңгерген болатын. Жантаев екі рет жау ұшағын жарып, бір жау ұшағын атып түсірді. 1945 жылғы қаңтар шайқастары кезінде Будапешт қаласы ауданында жау жаяу әскерінің бір взводын өзі ғана жойды. Ұлы Отан соғысына 1942 жылғы қарашадан бастап қатысты. Свердловск қаласынан бастап, Днепропетровск, Днепр, Дон арқылы Будапешт пен Вена қалаларына дейінгі жауынгерлік жолдан өтті. «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапаттауға лайық деп танылды. Естелік Астана қаласының бір көшесі оның атына ие. Дереккөздер
Ағдам

Ағдам — Әзербайжандағы қала, Ағдам ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Ағдам халқының саны 3770 адамды құрады. Географиялық орны Қарабақ алқабының батыс шеті мен Қарабақ жотасының шығыс етегінде орналасқан. Ханкендіден 26 км және Бакуден 365 км қашықтықта. Этимология Бұл атау әзербайжан тіліндегі (дереккөзде - "татар тілінен") "ag" - "ақ" және "dam" - "үй" сөздерінен шыққан. Бұл атау қалада орналасқан, ақ әкпен боялған Қарабақ хандығының билеушісі Панах Әли ханның резиденциясынан шыққан. Тарихы Ағдамда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары бұл аймақта ежелгі қола дәуіріндегі қоныстың болғанын көрсетеді. Ағдам құрылған кезде қала ішінде тұрақты қоныс болмаған. 19 ғасырдың басында Ресей империясына қосылған Ағдам 1828 жылы қала мәртебесін алды. Әкімшілік жағынан ол Елизаветполь губернаторлығындағы Шуша қаласына бағынды. Кеңес дәуірінде Ағдамда тамақ өңдеу зауыттары, ең бастысы шарап зауыты орналасқан. Сондай-ақ, онда тас жол торабы, теміржол вокзалы, екі техникалық мектеп және драма театры болды. 1991-94 жылдардағы Қарабақ соғысы бұл бір кездері гүлденген, жасыл қаланы қирандыға айналдырды. Мұнда шайқастар болды, қала Град зымырандарымен атқылады, халық үйлерін тастап кетті, ал ғимараттардан тек 19 ғасырдағы мешіт қана қалды. 2020 жылдың күзінде Таулы Қарабақта шайқас қайта басталды, оның барысында Әзербайжан қарулы күштері айтарлықтай табысқа жетті. 10 қарашада Әзірбайжан, Армения және Ресей көшбасшылары атысты тоқтату туралы келісімге қол қойды, оған сәйкес Армения, атап айтқанда, Ағдам аймағының аумағын 2020 жылдың 20 қарашасына дейін Әзірбайжанға қайтаруға міндеттенді. 20 қарашада Әзірбайжан армиясы аймаққа кірді. 23 қарашада Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиев Агдамда Әзірбайжан Республикасының туын көтерді. Экономикасы және инфрақұрылымы 2021 жылдың 28 мамырында Ағдам индустриалды паркі құрылды. Парк құрылыс материалдарын шығарады, ауылшаруашылық өнімдерін қаптайды, жеміс-жидек пен көкөніс консервілерін, ет және сүт өнімдерін шығарады, жем мен тыңайтқыштарды өндіреді және өңдейді, сондай-ақ қызмет көрсету салалары мен суық сақтау қоймаларын басқарады. 2024 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша паркте 33 кәсіпорын жұмыс істеді. Дереккөздер
Ағдаш

Ағдаш — Әзербайжанның орталығындағы қала және Ағдаш ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Ағдаш халқының саны 31 700 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ширван жазығында, Тбилиси-Баку желісіндегі Ляки теміржол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 10 км, Бакуден 249 км. жерде орналасқан. Географиялық тұрғыдан ол маңызды көлік жолдарының қиылысында орналасқан, бұл оны аймақтағы ауыл шаруашылығы мен сауда үшін маңызды етеді. Тарихы Ағдаш қаласы туралы алғашқы деректер XV ғасырға жатады. Бастапқыда бұл аймақ Араш деп аталып, феодалдар басқарған Ширван бейлербелігіне (әкімшілік бірлік) қарады. Осман-Сефевид соғыстары кезінде Араш сұлтандығының аумағы қолға өтіп, айтарлықтай азайды. 1750 жылдары Араш сұлтандығы Шеки хандығына бағынышты болды. Сұлтандық 1795 жылы таратылып, Шеки хандығына қосылды. 19 ғасырдың екінші жартысында Елизаветполь губернаторлығының құрамына кіретін Араш ауданы пайда болды. 1900 жылы Ағдаш ауылына қала мәртебесі берілді. 1930 жылы Ағдаш ауданы құрылды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қала мен аймақтың негізгі экономикалық қызмет түрлері — көкөніс өсіру, астық өсіру, мақта өсіру және мал шаруашылығы. Қалада мақта тазалау зауыты, астық қоймасы және сүт зауыты бар. Сондай-ақ ауылшаруашылық техникумы, мұғалімдер даярлайтын колледж және медициналық училище бар. Жергілікті жерлер климаты мен табиғи жағдайларына байланысты ұзақ уақыт бойы танымал болды. Мұнда жеміс-жидек пен жоғары сапалы бидай сәтті өсірілді, жібек шаруашылығы кеңінен дамыды, кейінірек мақта шаруашылығы тарады. Қала жібектерімен әйгілі болды. Жүздеген жылдар бұрын саудагерлер бұл жерлерді сауда үшін транзиттік дәліз ретінде пайдаланды, бұл аймақты көрікті жерлерге бай етті. Тарихи-мәдени және сәулет ескерткіштері *Өлкетану мұражайының ғимараты, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші, 1 және 2 қабаттар. *Музыка мектебі мен кітапхана ғимараттары, 1904 ж., сәулет ескерткіші. *Қажы Магомед Аға мешіті, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Тұрғын үй, 1910 ж., сәулет ескерткіші (Гигиена және эпидемиология орталығы). *Тұрғын үй, 1903 ж., сәулет ескерткіші (Қаржы бөлімінің ғимараты). *Тұрғын үй, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Тұрғын үй, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Қарабек керуен сарайы, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Монша, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Қажы Осман мешіті, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Қызылбашев мешіті, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Қажы Бадал әфенді мешіті, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Қажы Исмаил Аға мешіті, 19 ғасырдағы сәулет ескерткіші. *Кесене, 1902 ж., Булаготаг ауылы, сәулет ескерткіші. *Сұрхай бекінісі, 18 ғасыр, сәулет ескерткіші. *Қала қирандылары, ортағасырлық, археологиялық орын. *1941-1945 жылдардағы соғыс кезінде қаза тапқан жерлестерін еске алуға арналған ескерткіш. *М.Шейхзаде үй-мұражайы (мемориалдық ескерткіш). Дереккөздер
(379) Гуенна

(379) Гуенна — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1894 жылы 8 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Швецияға қарайтын Хвен аралының құрметіне орай аталды. Онда XVI ғасырда Тихо Браге көп жылдар бойы жұмыс істеп, обсерватория салған болатын. 2003 жылдың 14 тамызында Кек обсерваториясы ғалымдары астероидтың серігін ашты. Оның диаметрі 3,72 ± 0,6 шақырымға тең. Өз астероидын ол 80 күнде бір айналады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(378) Гольмия

(378) Гольмия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 6 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Швеция астанасы Стокгольмның латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(377) Кампания

(377) Кампания — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1893 жылы 20 қыркүйекте Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Италиядағы Кампания аймағы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(376) Геометрия

(376) Геометрия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1893 жылы 18 қыркүйекте Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Геометрия ғылымының құрметіне орай аталды. Атауы 1901 жылдың 23 тамызында бекітілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
Шабадан

Шабадан (парсы: جامه دان‎ : جامه jāma киім + دان dān сақтаушы) — заттарды сақтауға және тасымалдауға арналған қорап түрі. Шабаданның топсалы қақпағы және тасымалдау тұтқасы болады; ол негізінен табиғи немесе жасанды былғарыдан, ағаштан, талшықтан немесе синтетикалық материалдардан жасалады. Шабаданның тарихы Адамдар негізінен жаяу саяхаттаған кезеңде заттар киізден, ірі матадан, былғарыдан және теріден жасалған сөмкелер мен байламдарда тасымалданған. Көшпелі мәдениеттер заттарды тасымалдауға арналған контейнерлердің дамуына ең үлкен үлес қосты. Өмір салтына байланысты олар әрбір ыдыс түріне арналған әртүрлі арнайы сөмкелерді, сандықтарды және қораптарды ойлап тауып, оларды еуропалық халықтардың мәдениетіне енгізді. Кейінірек, ат арбалары мен арбалардың таралуымен арбаға немесе арбаға ыңғайлы бекітілетін ағаш сандықтар сәнге енді. Олар сондай-ақ үлкен, ауыр заттарды тасымалдауға жарамды болды, бұл адамдар ыдыс-аяқ пен тіпті кітап сөрелерін тасымалдаған ұзақ сапарларда маңызды болды. Мысалы, Ежелгі Русьте сандықтар әрбір үйдің интерьерінің маңызды элементі болды және ең құнды заттарды сақтауға қызмет етті. Пойыздар мен автомобильдер көліктің басым түріне айналған кезде, заттарды сақтау мен тасымалдаудың ықшам және практикалық құралына қажеттілік туындады. Чемодан осы шешімге айналды, ол бүгінгі күнге дейін аяқталмаған ұзақ трансформация мен жетілдіру процесінен өтті. Дереккөздер
Руың кім?

Руың кім? — 2025 жылғы 10 желтоқсанда жарыққа шыққан қазақстандық комедиялық фильм. Фильм Қазақ рулары жайлы сатира фильм еді. Руың кім? фильмінің көрсетілімі бір аптаға ғана созылды; депутат Ерлан Саировтың Мәжілістегі сынынан кейін ол 18 желтоқсанда прокаттан алынды. Бұл оқиға елде дау көтерді. Басты рөлдердің бірін сомдаған Қайрат Әділгерей бұл идеямен келісті, бірақ фильмде негізінен бірлік идеясы бар еді деген. Дереккөздер