kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Әулие Ирина шіркеуі

Әулие Ирина шіркеуі (, , Агия Ирини) — Константинопольдегі «Қасиетті әлемге» (Әулие Иринаға емес) арналған ең ерте сақталған шіркеулердің бірі. Шіркеу Ыстанбұлдың тарихи орталығында Сұлтанахмет ауданында Топқапы сарайының бірінші ауласында орналасқан. Агия Ирини 6 ғасырдағы крест түріндегі базиликадың жаңа түрін білдіреді. Шіркеудің нартексі I Юстиниан дәуіріндегі мозаикалармен қапталған. Ішінде аңыз бойынша Константиннің қалдықтары жатқан саркофаг бар. Бұл сайтта алғашқы христиан базиликасы 4 ғасырдың басында Рим императоры Константиннің тұсында ежелгі Афродита ғибадатханасының қирандыларының орнында тұрғызылған және Айя София салынғанға дейін қаланың басты ғибадатханасы болған. Екі ғибадатхана да құдайландырылған абстрактілі ұғымдардың атымен аталды — сәйкесінше Бейбітшілік пен Даналық. 381 жылдың мамыр-шілде айларында Құдайдың бейбітшілік ғибадатханасында Екінші Экуменикалық кеңестің отырыстары өтті. 346 жылы ғибадатхананың жанында діни келіспеушіліктер салдарынан 3000-нан астам адам қайтыс болды. 532 жылы Ника көтерілісі кезінде шіркеу өртеніп, содан кейін 548 жылы I Юстинианның басшылығымен қайта салынды. Шіркеу 740 жылы жер сілкінісінен қатты зардап шекті, содан кейін ол негізінен қайта салынды. Фигуралы мозаика иконоклазизм дәуірінде жойылды; дәстүрлі Құтқарушы Пантократордың орнына мозаикалық крест конуста жарқырайды. 1453 жылы Константинополь жаулап алғаннан кейін шіркеу мешітке айналмады және оның сыртқы көрінісінде айтарлықтай өзгерістер болған жоқ. Осының арқасында осы күнге дейін Әулие Ирен шіркеуі қаладағы өзінің бастапқы атриумын (шіркеуге кіре берістегі кең, биік бөлме) сақтап қалған жалғыз шіркеу болып табылады. 15-18 ғасырларда Османлылар шіркеуді қару-жарақ қоймасы ретінде пайдаланды, ал 1846 жылдан бастап ғибадатхана археологиялық мұражайға айналды. 1869 жылы Әулие Ирен шіркеуі императорлық мұражайға айналды. Бірнеше жылдан кейін, 1875 жылы, оның экспонаттары, орын жеткіліксіз болғандықтан, Изразцовый павильон. Ақырында, 1908 жылы шіркеуде Әскери мұражай ашылды. 1980 жылдан бастап ол (жыл сайынғы) халықаралық музыка фестивалінің негізгі орны болды. 21 ғасырдың басында Әулие Ирина шіркеуі концерттік зал ретінде қызмет етті. 2021 жылдан бастап ол қайта құру үшін ішінара жабылды және жартылай қараусыз күйде. Дереккөздер Сілтемелер * [http://tsenina.narod.ru/konstantinoupolis/ekklesiai/agia_eirene.htm Әулие Ирина ғибадатханасы] — ғибадатхананың тарихы мен сипаттамасы Р кітабынан. Джанин, Le siège de Constantinople және Patriarcat Oecuménique. Les églises et les monastères (Париж, 1969) және фотосуреттер.
Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі

Әулие Сергий мен Вакх шіркеуі — Ыстанбұлдағы ең көне шіркеулердің бірі болып табылады, ол Сан Витале (орталық ғибадатхана) және Айя София (күмбезді базилика) (сондықтан екінші атауы — «кіші Айя София») прототипі болған. Шамасы, бұл бірдей шеберлердің — Исидор Милеттік мен Антемий Траллдықтің жұмысы. Ғибадатхана әулие Сергий мен Бахусқа арналған. Қазіргі ғибадатхана 527-529 жылдары император [[I Юстиниан] жастық шағын өткізген үйдің жанында салынған. «Кішкентай София» бұрынғы Әулие Петр мен Павел шіркеуімен бір ансамбль құрады, оның бар болуының соңғы дәлелі 20 ғасырда Ыстамбұл билігімен жойылды. Әулие Сергий және Вакх шіркеуі императорлық отбасының ерекше сүйгенін дәлелдейді, көптеген астаналарда Юстиниан мен Феодораның бас әріптері бар. 536 жылы Феодора шіркеу кешенін монофизиттік монастырь ретінде берді, ал 551 жылы Рим Папасы Вигилий тобырдың қаһарынан осында жасырынған. Шіркеудің бай мозаикалық әшекейі сол жылдары иконокластар таңдаған кезде жойылды. Константинополь құлағаннан кейін Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі 1506 жылға дейін жұмысын жалғастырды, белгілі бір сарай қызметкері оны мешітке айналдырып, мозаикаларды әктеп, тамбур мен медресе қосқанға дейін. 1742 жылы ғимараттың ауласында салттық субұрқақ салынды, ал 1762 жылы мұнара пайда болды (1952 жылы толығымен қайта салынды). Сұлтан II Махмұт бірнеше рет болған жер сілкіністерінен кейін мешітті жөндеуге бұйрық берді. Балқан соғысы кезінде мыңдаған босқын осы жерден пана тапты. Ескерткіштің жай-күйіне Кіші Софияға жақын маңда теміржол құрылысының жүргізілуіне елеулі зиян келтірілді. Осы себепті ЮНЕСКО бұрынғы Әулие Сергий бен Вакх шіркеуін жойылу қаупі бар дүниежүзілік мұра нысандарының тізіміне енгізді. Сілтемелер * [http://tsenina.narod.ru/konstantinoupolis/ekklesiai/sergios_kai_bacchos.htm Әулие Сергий бен Вакх ғибадатханасы]: ғибадатхананың тарихы мен сипаттамасы Р. Джанин кітабынан, Le siège de Constantinople және Patriarcat Oecuménique. Les églises et les monastères (Париж, 1969), саяхатшының бірнеше жазбалары және көптеген фотосуреттер.
Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)

Әулие Анна шіркеуі — Трабзондағы (Түркия) ең көне шіркеулердің бірі. Сәулеті бар негізгі кіретін есік]] Ғибадатхана — византиялық үлгідегі ғимарат, күмбезді нефі, өткелдері және үш қисық апсидадан құралған бүйірлік камерамен қоршалған киелі орын. Ғимараттың барлық жерінде сполия қолданылады, негізгі кіреберіс есіктің үстінде тимпанумды қалыптастыру үшін қолданылатын классикалық саркофаг, тұрған жауынгер және қанатты Ника фигураларымен безендірілген. Тарихы Шіркеу шамамен VI-VII ғасырларда салынған. Оңтүстік есік үстіндегі рельефтік тақтада шіркеу 884-885 жылдары Василий I, Лев VI және Александрдың бірлескен билігі кезінде қалпына келтірілгені туралы жазу бар. Дереккөздер
Мохаммед Кудус

Мохаммед Кудус (; 2 тамыз 2000, Аккра) — ганалық футболшы, Гана Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы. 2021, 2023 жылдары Африка Ұлттары кубогына, 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. 2021, 2022 жылдары Гананың үздік футболшысы атанды. Жүлделері «Аякс» * Нидерланд чемпионы (2): 2020/21, 2021/22 * Нидерланд Кубогы: 2020/21 Дереккөздер
Эстебан Обьянг

Эстебан Ороско Фернандес Обьянг Обоно (; 7 мамыр 1998 жыл, Сарагоса) — гвинеялық және испаниялық футболшы, Экваторлық Гвинея Ұлттық футбол құрамасы мен "Арджеш" клубының қорғаушысы. Карьерасы Халықаралық 2017 жылы тарихи отаны Экваторлық Гвинея құрамасы сапында ойнауға шешім қабылдады. 2021, 2023 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты. 2021 жылғы турнирде ұлттық құрамадағы бірінші "әзірше жалғыз) голын енгізді. 2023 жылғы турнирде Гвинея-Бисаумен ойында өз қақпасына гол соғып алды (2-2) Құрамадағы голдары Дереккөздер Сілтемелер * [https://national-football-teams.com/player/69176.html Профил]
Спортинг (футбол клубы, Бисау)

«Спортинг» — Гвинея-Бисаудың Бисау қаласындағы спорт клубы. 1936 жылы құрылған. Қазір Гвинея-Бисау жоғары лигасында ойнайды. Жүлделері * Гвинея-Бисау чемпионы: 14 :: 1983, 1984, 1986, 1991, 1992, 1994, 1997, 1998, 2000, 2002, 2004, 2005, 2007, 2021 * Гвинея-Бисау Кубогы: 6 :: 1976, 1982, 1986, 1987, 1991, 2005
Мойя Мане

Мойя Мане (порт. Moía Mané; 5 қараша 1987, Бисау) — гвинея-бисаулық футболшы, жартылай қорғаушы, 2010-11 жылдары Гвинея-Бисау Ұлттық футбол құрамасында екі ойында алаңға шыққан. Карьерасын 2006 жылы "Спортинг Бисау" клубында бастап, 2008 жылы "Боавишта Прая" клубына ауысты. Карьерасының қалған бөлігі Португалия "Спортинг Ковилья", "Праенсе" секілді клубтарында өтті.
Гарри Родригеш

Гарри Родригеш (порт. Garry Mendes Rodrigues; 27 қараша 1990, Роттердам, Нидерланд) — кабо-верделік футболшы, жартылай қорғаушы. 2015, 2021, 2023 жылдары Африка Ұлттары кубогына қатысты. Жүлделері Командалық «Галатасарай» * Түркия чемпионы: 2017/18 «Олимпиакос» * Грекия чемпионы: 2021/22 Жеке * Түркия чемпионатының символикалық құрамасы: 2015/16 * Грекия чемпионатының символикалық құрамасы: 2017/18 Дереккөздер
Мохамед Байо

Мохамед Байо (фр. Mohamed Bayo; 4 маусым 1998 жыл, Клермон-Ферран, Франция) — гвинеялық футболшы, Гвинея Ұлттық футбол құрамасы мен «Гавр» клубының шабуылшысы. 2021, 2023 жылдары Африка Ұлттары Кубогына қатысты. Жетістіктері Жеке * Франция 2-лигасының үздік мергені: 2020–21: 22 гол Дереккөздер Сілтемелер
Амари Траоре

Амари Траоре (; 27 қаңтар 1992 жыл, Бамако) — малилік Мали Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Сосьедад" клубының қорғаушысы. Төрт рет Африка Ұлттары Кубогына қатысты (2017, 2019, 2021, 2023). Жетістіктері Командалық Ренн Франция кубогы: 2018/19 Дереккөздер Сілтемелер * https://int.soccerway.com/players/-/256773/
Аймен Хусейн

Аймен Хусейн (; 21 қаңтар 1996) — ирактық футболшы, шабуылшы. 2019, 2023 жылдары Азия Кубогына қатысты. Жүлделері Командалық Сфаксьен * Тунис Кубогы: 2018–19 Әл-кува * Ирак чемпионы: 2020–21 * Ирак кубогы: 2020–21 Ирак құрамасы * Араб шығанағы кубогы: 2023 Жеке * Ирак чемпионатының үздік мергені 2020–21 Дереккөздер
Аснави Бахар

Аснави Бахар (; 4 қазан 1999) — индонезиялық футболшы, жартылай қорғаушы. 2023 жылғы Азия кубогына қатысты. Жүлделері Командалық ; ПСМ Макассар * Индонезия кубогы: 2018–19 Жеке * Индонезия кубогының үздік жас ойыншысы: 2018–19 * Индонезия чемпионатының символикалық құрамы: 2019 * Indonesian Soccer Awards: Favorite Young Footballer 2019 * Корея чемпионатының үздік футболшысы: сәуір 2021 Дереккөздер
Фам Туан Хай

Фам Туан Хай (19 мамыр 1998 жыл) — вьетнамдық футболшы, шабуылшы. 2023 жылғы Азия кубогына қатысты. Жүлделері Хонг Линь Ха Тинь * Вьетнам 2-лигасының жеңімпазы: 2019 Ханой * Вьетнам чемпионы: 2022 * Вьетнам кубогы: 2022 * Вьетнам суперкубогы: 2022 Дереккөздер
Бөлтірік

Елді мекен: * Бөлтірік – Жамбыл облысы Шу ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Бөлтірік – сабағының ұшында ұсақ бүрі бар өсімдік түрі. * Бөлтірік – жастарға арналған мистико-драма жанырында АҚШ елінде түсірілген телесериал.
Ғұмар Сейітәліұлы Жүнісов

Ғұмар Сейітәліұлы Жүнісов (1900-1938) — кеңестік және қазақ партия әрі мемлекет қайраткері. Өмірбаяны Жүнісов Ғұмар Сейітәліұлы 1900 жылы Семей қаласында шаруа отбасында дүниеге келген. 1928 жылдан бастап КОКП мүшесі болды. 1912 жылы мамырда Семейдегі «Қайырымдылық қоғамы» татар мектебін, 1914 жылы Семейдегі орыс приход мектебін бітіріп, Семейдегі сауда мектебінде оқыды. 1917 және 1918 жылдардағы каникулда Семей қаласындағы «Өзара несиелік қоғам» банкінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1920 жылы Семей губерниялық тұтынушылар қоғамдары одағының нұсқаушысы болды. 1921 жылдың сәуірінен 1923 жылдың мамырына дейін Семей губерниясының уездік соттарында кеңсе қызметкері, одан кейін сот болып жұмыс істеді. 1925 жылы мамырдан қарашаға дейін Семей губерниясының халық соты болып жұмыс атқарды. 1925 жылдың қарашасынан 1926 жылдың тамызына дейін Губерния сотының Семей уезі бойынша уәкілетті тұлға болды. 1926 жылдың тамызынан 1928 жылдың ақпанына дейін Семей губерниялық сотының мүшесі болды. 1928 жылдың ақпанынан 1929 жылдың мамырына дейін Қарқаралы уезінің прокуроры болды. 1929 жылдың 25 маусымынан Қызылорда аймақтық прокуратурасының прокуроры болды. 1930 жылдың 13 қаңтарынан Қызылорда аймақтық сайлау комиссиясының төрағасы болып істеді. 1930 жылдың сәуірінен желтоқсанына дейін Қызылорда қаласындағы БК(б)П Қызылорда аудандық атқару комитетінің төрағасы болды. 1930 жылдың желтоқсанынан 1931 жылдың ақпанына дейін КСРО Жоғарғы Сотының Алматы қаласындағы Қазақ бөлімшесі төрағасы болды. 1932 жылдың тамызынан Алматы қаласындағы ҚАКСР Халық комиссарлар кеңесі төрағасының Отырықшыландыру жөніндегі орынбасары болды. 1933 жылдың сәуірінен БК(б)П Көкшетау аудандық атқару комитетінің төрағасы болды. 1934 жылдың қарашасынан Қарағанды облысы БК(б)П Ақмола аудандық атқару комитетінің төрағасы болды. 1937 жылы 9 шілдеде тұтқынға алынды. 1938 жылы 13 наурызда КСРО Жоғарғы Соты РКФСР Қылмыстық кодексінің 58-2, 58-8, 58-11-баптарында көзделген қылмыстар туралы айыпты дәлелденген деп танып, ең қатаң жазалау шарасына үкім шығарды. 1959 жылы 31 қаңтарда КСРО Жоғарғы соты оны ақтады. Дереккөздер
Өкіл әке 3

Өкіл әке 3 — 1990 жылы режиссер және продюсер Фрэнсис Форд Копполаның Марио Пьюзомен бірге жазған сценарийі бойынша түсірілген американдық қылмыстық драмалық фильм. Бұл «Өкіл әке» трилогиясының үшінші және соңғы фильмі. Фильм өзінің қылмыстық империясын заңдастыруға тырысатын Корлеоне отбасының басшысы Майкл Корлеоне туралы оқиғаны аяқтайды. «Өкіл әке 3» жалпы аралас пікірлер алды. Сыншылар Пачино мен Гарсияның қойылымдарын, Копполаның режиссурасын, монтажын және өндірістік дизайнын жоғары бағалады, бірақ София Копполаның ойынын және сюжеті сынға алды. Фильм прокатта 136,8 миллион доллар жинап, жеті «Оскар» жүлдесіне, соның ішінде «Үздік фильм» үшін ұсынылды. 2020 жылдың желтоқсанында фильмнің 30 жылдығына арналған «Өкіл әке. Эпилог: Майкл Корлеоненің Өлімі» аты жаңартылған нұсқасы шықты. Рөлдерде Дереккөздер
Футболдан Катар чемпионаты

Футболдан Катар чемпионаты немесе Катар жұлдыздары лигасы — Футболдан Катар елінің жоғары дивизионы. 1963 жылы құрылған. Қазіргі күнде 14 команда Қатар чемпиондығы үшін сынға түседі. Чемпион атанған команда АФК чемпиондар лигасына қатыса алады. Чемпиондар Сілтемелер
Қазмұхамед Кәрібұлы Күлетов

Қазмұхамед Кәрібұлы Күлетов (1897-1938) — кеңестік партия әрі мемлекет қайраткері. Өмірбаяны 1897 жылы Сырдария облысы Қазалы уезінде дүниеге келді. 1918 жылдан бастап БК(б)П мүшесі. 1929 жылы РКФСР Әділет халық комиссариаты қарамағындағы жоғары заңгерлік курсты бітірген. * 1918-1919 жылдары — Арал теңізі поссоветінің өндіріс секциясыңда есепші болып істеді. * 1919-1920 жылдары — Қазалы уездік комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. * 1920 жылы (қараша) — Сырдария облыстық революциялық комитетінің төрағасы, БК(б)П облыстық атқару комитетінің мүшесі болды (Ташкент қ.). * 1922-1923 жылдары — Облыстық комитеттің бөлім меңгерушісі (Ташкент қ.), Облыстық комитеттің бөлім меңгерушісі (Орынбор қ.) болды. * 1925 жылы — Оңтүстік Қазақстан губерниялық комитетінің бөлім меңгерушісі болды. * 1926-1927 жылдары — Орал губерниялық прокуратурасының прокуроры болды. * 1927-1930 жылдары — Петропавл округтік прокуратурасының прокуроры, Петропавл округтік атқару комитеті төрағасының орынбасары болды. * 1930 жылы — Өлкелік комитеттің шекара комиссиясының төрағасы (Зайсан қ.) болды. * 1931 жылы — «Казхлебживсоюз» басқармасы төрағасының орынбасары, «Каззаготскот» кеңсесінің басқарушысы болды. * 1932 жылдың маусым-шілде айлары — 1934 жылы — Қазақ АКСР Жоғарғы Соты төрағасы төрағасы болды. * 1934-1935 жылдары — «Казкрайсоюз» басқармасы төрағасының орынбасары, Оңтүстік Қазақстан облыстық тұтынушылар одағының төрағасы болды. * 1935 жылы (тамыз) — 1937 жылы — Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеттің бөлім меңгерушісі болды. РК(б)П Қырғыз (Қазақ) облыстық комитеті бюросының, БК(б)П Қазақ өлкелік комитетінің, Түркістан КП ОК және ТүрОАК мүшесі болды. 1937 жылы қуғындалды. 1957 жылы ақталды. Дереккөздер
Жаккард матасы

Жаккард матасы — күрделі немесе жай тоқылған ірі өрнекті мата, оның түйісуі ілінісу бойында 24-тен астам әр түрлі өрілген жіптерден тұрады. Тарихы Матаның атауы өнертапқыш Жозеф Мари Жаккардың атынан шыққан, ол 1804 жылы өнеркәсіптік ауқымда жаккард матасын шығаруға мүмкіндік берген жаккард тоқыма станогын құрастырған. Қасиеттер Жаккарды маталарды өндіруге арналған жіптер мен жіптер табиғи (мақта, зығыр, жүн, жібек) және химиялық тоқыма талшықтарынан (полиэстерден) тұруы мүмкін. Сондай-ақ талшықты құрам бойынша иірілген жіп аралас болуы мүмкін (құрамында әртүрлі талшықтар қоспасы), ал жіптер біріктірілуі мүмкін, яғни әртүрлі талшықты құрамдағы жіптерден тұрады. Жаккард маталары берік және берік, аз созылу мен тозуға ие, түсін жақсы сақтайды және температураның өзгеруіне аздап сезімтал. Жаккард — ең қымбат маталардың бірі, өйткені оны өндіру көп еңбекті қажет етеді. Тығыз матаға күрделі тоқу нәтижесінде алынған ерекше рельефтік үлгі гобеленге ұқсайды. Тоқымада қолданылатын жіптер неғұрлым қалың болса, мата соғұрлым берік болады. Жаккарды тоқылған маталарға күтім жасау ережелері кең таралған. Бейтарап жуғыш заттарды қолданып және төмен температурада (+30 °C) жуу жақсы. Ағарту және сығу немесе тікелей күн сәулесінде кептіру өте қажет емес. Теріс жағынан үтіктеген дұрыс. Өндіріс Матаның бұл түрін жасағанда бояудың екі әдісі қолданылады. Бірінші әдіс: жіптер алдын ала боялған. Бұл әдіс матаны әсіресе берік етеді. Екіншіден: дайын матаға басылған үлгі жағылады, содан кейін өрнек салынған матаны тікелей арнайы бояулармен, кейде арнайы сіңдірулерді қолдана отырып бояйды. Екінші әдіс аралас маталардан жаккард матасын өндіруде қолданылады (мысалы, мақта мен полиэфирді біріктіргенде). Қолданылуы Жаккард матасының үстел мен төсек жаймаларын, перделерді, киімдерді тігуде, матрастар мен автокреслолардың жамылғыларын тігуде, жұмсақ жиһаздарды қаптауда, итарқа, галстук, таспа мен өрім жасауда кеңінен қолданылады. Түрлері * Созылған жаккард — «тыныс алатын» әсері бар заманауи жоғары серпімді мата. * Мақта жаккарды Дереккөздер Әдебиеттер * Андреева Р. П. Жаккард, жаккард мата, жаккард тоқыма // Сән энциклопедиясы. — СПб.: Литера, 1997. — С. 164. — ISBN 5-86617-030-2. * Жаккард маталары // Тауар сөздігі / И. А. Пугачёв (бас редактор). — М.: Мемлекеттік сауда әдебиеті баспасы, 1957. — Т. II. — Стб. 780—790. — 567 с. * Мартынова А. А., Ятченко О. Ф., Васильев А. В. Матаны өндіру технологиясы. — 1-е изд. Учебник для НПО. — М.: Академия, 2007. — С. 112—123. — 304 с. — ISBN 978-5-7695-2967-2.
Гүлді айын өлтіргендер

Гүлді айын өлтіргендер — 2023 жылғы режиссер Мартин Скорсезенің американдық қылмыстық драма жанрдағы эпикалық вестерн. Фильм Дэвид Граннның 2017 жылы жарияланған «Гүлді айын өлтіргендер: Осейдждегі кісі өлтірулері және ФТБ-нің дүниеге келуі» публицистикалық кітабына негізделген. Фильм премьерасы 2023 жылдың 20 мамырында Канн кинофестивалінде байқаудан тыс бағдарламасында өтті. Фильм шектеулі шығарылыммен 2023 жылдың 6 қазанында және 20 қазанда кең прокатқа шықты. Осыдан кейін Apple TV+ стримиң платформасында шықты. Қазақстан Республикасының ауғанында фильмді Меломан компаниясы 2023 жылдың 26 қазанында шығарды. Сюжет Фильм 1920 жылдары Оклахома штатының Осейдж округінде ФТБ тергеуі туралы баяндайды. Бұл жерлерде ашылған мұнай кен орындары жергілікті тұрғындарды, Осейдж тайпасының үндістерін байытты, бірақ кейінірек бұл адамдар белгісіз өлтірушілердің қолынан өле бастады.ФТБ қылмыстарды ашу үшін жасырын агенттерді Осейдж жібереді. Рөлдерде Дереккөздер
(323) Брюсия

(323) Брюсия — Негізгі белдеудегі астероид, бұрын Марс орбитасын қиып өтетіндерге жатқызылатын. Бұл неміс астрономы Макс Вольф ашқан алғашқы астероид болды (Гейдельберг обсерваториясында). Сондай-ақ астрофотография әдісімен ашылған алғашқы астероид болып келеді. Астероид америкалық меценат, астрономия дамуының тілектесі Кэтрин Брюс құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (301—400)
(846) Липперта

(846) Липперта — Негізгі белдеудегі астероидтардың бірі. Оны 1916 жылы 26 қарашада Вальтер Гилленберг Гамбург обсерваториясында ашты. Неміс меценаты Эдуард Липперттің құрметіне орай аталды. Кейбір зерттеулер бойынша, бұл өз осімен ең баяу айналатын астероид болып келеді (1641 сағат ішінде). Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(7968) Эльст — Писарро

(7968) Эльст — Писарро кометалық белсенділігі бар астероид болып келеді. Кометалар каталогында ол 133P/Эльст — Писарро деп белгіленеді. Оны 1996 жылы бельгиялық астроном Эрик Эльст чилилік әріптесі Гвидо Писарро түсірген фотопластинада тапты. Аспан денесінің орбитасын есептеп шығарғанда, ол Негізгі белдеудің ішінде айналып жүргені анықталды. Яғни өзге кометалар сияқты ұзын, сопақша орбитамен емес, дөңгелекке жақын траекториямен айналды. Сөйтіп (7968) Эльст — Писарро Негізгі белдеудің кометалары деп аталатын аспан денелерінің жаңа түріндегі алғашқы нысан болды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (7901—8000)
Тамер Сеям

Тамер Сеям (, 25 қараша 1992 жыл, Иерусалим)&nbsp;— палестиналық футболшы, жартылай қорғаушы. 2019, 2023 жылдары Азия кубогына қатысты. Жүлделері * Палестина чемпионы: 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2020/21, 2021/22 * Палестина кубогы: 2017/18 * АФК челлендж кап: 2014
Кентавр астероидтары

Кентавр астероидтары — Юпитер мен Нептун орбиталары арасындағы аймақта айналып жүрген астероидтар. Бір не бірнеше алып планеталардың маңынан өтетіндіктен, Кентавр астероидтарының орбиталары тұрақсыз, кейде қатты созылған болып келеді. Алғашқы кентавр астероиды 1920 жылы табылды — (944) Идальго, бірақ ол кезде жеке топқа кірістірілмеген еді. Тек 1977 жылдан бастап, (2060) Хирон ашылғаннан кейін, бұлар аспан денелерінің жаңа түрі деп қарастырыла бастады. Және содан бері орбиталары сол шалғай аймақтарда орналасқан басқа астероидтарға да мифологиялық кентаврлардың есімдері берілетін болды. Бүгіндері мыңға жуық кентавр астероиды белгілі. Ең үлкені — (10199) Харикло, оның диаметрі 260 шақырымға жуықтайды. Физикалық қасиеттері Кентаврлар алыс орналасып, салыстырмалы кішкентай болғандықтан, оларды зерттеу қиынға түседі. Қазіргі уақытта еш кентавр астероидының жақыннан түсірілген фотосуреті жоқ. Бақыланған түстері бойынша оларды келесі екі топқа бөледі: * қызылдау, мысалы (5145) Фол; * көкшіл немесе сұр-көкшіл, мысалы (2060) Хирон. Ондай айырмашылық бұл шағын аспан денелерінің әртүрлі пайда болу тарихына байланысты болуы мүмкін. Немесе ғарыштағы радиациялық әсерлердің көлеміне байланысты да болуы мүмкін. Спектрлік талдау ондай астероидтардың бетінде қандай химиялық құрам табуға болатынын анықтауға көмектеседі. Мысалы, (10199) Хариклода толиндердің және су мұзының іздері табылды. (5145) Фол астероидынан толиндер, оливин, метанол мұзы, күйе белгілері көрінді. (52872) Окироядан — кероген, оливин, су мұзы. (2060) Хирон әрі астероид, әрі комета болып, спектрлік жағынан да күрделі сипатымен ерекшеленеді. Кометалық белсенділігі төмен болғанда, онда су мұзының іздері байқалады; ал белсенділігі жоғарылағанда, бұл іздер ғайып болады. Сонымен қатар (2060) Хиронда және кометалық белсенділігі байқалған тағы бір кентавр (60558) Эхеклде көміртек монооксиді іздері табылды. Тағы қараңыз * Негізгі белдеу * Койпер белдеуі Дереккөздер
Транснептундық нысан

Транснептундық нысан — Күнге дейінгі орташа қашықтығы Нептундікінен (30 астрономиялық бірліктен) артық болатын гелиоцентрлік орбитамен айналатын аспан денесі. Бүгіндері ондай 3200-ден астам нысан белгілі. Алғашқы ашылған транснептундық нысан деп Плутонды айтуға болады. Ол 1920 жылы табылды, бірақ көп жылдар бойы тоғызыншы планета деп қарастырылды. Қазір оны ергежейлі планеталар қатарына жатқызады. Плутонның серігі Харон 1978 жылы табылды. Күнді айналатын екінші транснептундық нысанды астрономдар тек 1992 жылы ашты — (15760) Альбион. Дереккөздер Тағы қараңыз * Койпер белдеуі * Оорт бұлты
Троян астероиды

Юпитер орбитасы бойымен планетаның алдында және артында қозғалатын астероидтардың екі тобы бар. Олар «Гректер» мен «Трояндықтар» деп аталады. Олардың айналу периоды Юпитердің айналу периодына сәйкес келеді және орбитадағы орны аспан механикасының теориясын құрушы Лагранждың тапқан заңы бойынша есептеп шығарған нәтижесінен ауытқымайды. Тағы қараңыз * Лагранж * Юпитер
2024 жылғы ATP турының кестесі

2024 жылғы ATP туры — теннисшілер қауымдастығы (ATP) 2023 жылғы 28 желтоқсаннан 2024 жылғы қарашаға дейін өткізетін теннисшілердің әлемдік туры. 2024 жылға күнтізбе мына турнирлерден тұрады: * Үлкен Шлем турнирлері (4) (халықаралық теннис Федерациясы өткізеді ); * ATP Masters 1000 туры; * ATP 500 туры; * ATP 250 туры; * 21 жастан аспаған теннисшілердің арасындағы ATP Қортынды финалы; * ATP Қорытынды турнирі; * Дэвис кубогы (ITF өткізеді); * United Cup; * Жазғы Олимпиада ойындары 2024. Кесте Қаңтар Ақпан Наурыз Сәуір Мамыр Маусым Шілде Тамыз Қыркүйек Қазан Қараша Желтоқсан Теннисшілер статистикасы Ойыншылардың титулы Елдердің титулы Бірінші титул * Иржи Легечка (22 жас, 2 ай, 5 күн) - Аделаида (Adelaide International) * Алехандро Табило (26 жас, 7 ай, 11 күн) - Окленд (Auckland Open) Дереккөздер
Християн Евгеньевич Браузман

Христиан Евгеньевич Браузман (15 тамыз 2003, Шу облысы, Қырғызстан) — қырғыз футболшысы, «Абдыш-Ата» клубының және Қырғызстан ұлттық құрамасының қорғаушысы. Карьерасы Халықаралық Қырғызстан құрамасының сапындағы тұңғыш ойынын 2021 жылы 7 қыркүйекте Бангладешке қарсы жолдастық ойында (4:1) өткізді. 2023 жылғы Азия кубогына қатысты. Жүлделері * Қырғызстан чемпионы: 2022 * Қырғызстан кубогының жеңімпазы: 2022 * Қырғызстан кубогының финалисі: 2023 * Қырғызстан 2-лигасының жеңімпазы: 2020 Дереккөздер
Чарльз Линдберг

Чарльз Огастус Линдберг (; 4 ақпан 1902, Детройт, Мичиган — 26 тамыз 1974, Мауи аралы, Гавайи) — американ ұшқышы. Ол Атлант мұхитын жалғыз өтіп ұшқан алғашқы адам (Нью-Йорк — Париж маршрутымен 1927 жылдың 20—21 мамырында). Осы тарихи ұшуынан соң Time журналы оны «Жыл адамы» деп салтанатты түрде атайды. 1954 жылы оған өзі жазған автобиографиялық кітабы үшін Пулитцер сыйлығы табысталды. Линдбергтің жетістігі коммерциалды авиацияның және әуе поштасының дамуына зор үлес қосты. Дереккөздер
Әбдірахман Есалыұлы Құскелдиев

Әбдірахман Есалыұлы Құскелдиев (1901, Редут ауылы, Гурьев уезі, Орал облысы, Ресей империясы – 1951) – Қазақ КСР саясаткері, заңгер. Өмірбаяны 1920-1922 жылдары — Самара, одан кейін Симбирск болыстық атқару комитеттерінің іс жүргізушісі болды. 1922-1924 жылдары — Ново-Богатинск «Ембімұнай» кәсіпшілігінде кеңсеші болды. 1924-1926 жылдары — алдымен хатшы, кейін Редута болысының атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 1926 жылдың мамырынан тамызына дейін Редут «Қосшы» одағының төрағасы болды. 1926 жылы тамызда Гурьев уездік «Қосшы» одағына ауысып, 1927 жылға дейін төрағасы болды. 1927 жылы сот жүйесіндегі еңбек жолын бастап, 1928 жылға дейін Батыс Қазақстан облысы Гурьев ауданындағы «Қызыл отауда» халық соты қызметін атқарды. 1928-1930 жылдары — Гурьев аймақтық нотариалдық кеңсенің нотариусы болды. 1930 жылы БК(б)П қатарына қабылданды. 1930-1932 жылдары — РКФСР Жоғарғы Сотындағы Қазақ бөлімшесінің мүшесі болды. 1934 жылы РКФСР Әділет халық комиссариаты қарамағындағы жоғары заң курсын бітірді, 1932 жылдан бері осы курстардың тыңдаушысы болды. 1934-1936 жылдары — КСРО Жоғарғы Сотындағы Қазақ бөлімшесінің мүшесі болды. 1936 жылы Қазақ КСР құрылуымен 1937 жылға дейін республика Жоғарғы Сотының мүшесі болды. 1937 жылдың қыркүйек айынан желтоқсан айына дейін Алматы облыстық сотының төрағасы қызметін атқарды. 1937 жылдың желтоқсанынан 1938 жылдың тамызына дейін — Қазақ КСР Жоғарғы Сотының төрағасы болды. 1949 жылы 3 қазанда қамауға алынды. 1949 жылы 12 қарашада КСРО МҚМ Арнайы жиын Қылмыстық кодекстің 58-бабы бойынша: «Мемлекеттік өнеркәсіпке, көлікке, саудаға, ақша айналымына немесе несие жүйесіне, сондай-ақ ынтымақтастыққа нұқсан келтіргені үшін, контрреволюциялық мақсаттарда мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындарды тиісінше пайдалану немесе олардың қалыпты қызметіне қарсы тұру, сондай-ақ мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындарды пайдалану немесе олардың қызметіне қарсылық жасау, бұрынғы меншік иелерінің немесе мүдделі капиталистік ұйымдардың мүдделері үшін жасалған, болып табылады, яғни өндірістік іріткі» (58.7-бап); «Кеңес үкіметінің өкілдеріне немесе революциялық жұмысшылар мен шаруалар ұйымдарының қайраткерлеріне қарсы бағытталған лаңкестік әрекеттер» (58.8-бап); «Осы тарауда көзделген контрреволюциялық қылмыстарды дайындауға немесе жасауға бағытталған ұйымдастырушылық қызметтің кез келген түрі осындай қылмыстарды жасауға теңестіріледі және қылмыстық кодекстің тиісті баптары бойынша жауапқа тартылады». (58.11-бап). Жазасы – жер аудару. 1956 жылы 16 қазанда Түркістан әскери округінің әскери трибуналы қылмыс құрамының жоқтығын ескере ақтады. Сілтеме * Дереккөздер
Петр Иванович Громов

Петр Иванович Громов (1895, Калуга, Ресей империясы – ?) – кеңестік партия және мемлекет қайраткері. Өмірбаяны 1895 жылы Калуга қаласында жұмысшы отбасында туған. 1917 жылдан бастап БК(б)П мүшесі. * 1908 жылы (шілде) — Баспада әріп терушінің оқушысы, әріп теруші (Калуга қ.) болды. * 1917 жылы (қараша) - 1918 жылы (қаңтар) — Калуга республикасы Халық комиссариатының қарамағындағы Төтенше тергеу комиссиясының төрағасы болды. * 1918 жылы (қаңтар) - 1919 жылы (маусым) — Калуга губревтрибуналы тергеу комиссиясының төрағасы болды. * 1919 жылы (маусым) - 1922 жылы (қараша) — Калуга губревтрибуналының төрағасы болды. * 1922 жылы (қараша) - 1925 жылы (наурыз) — Калуга губсотының төрағасы қызметін атқарды. * 1925 жылы (наурыз-тамыз) — Калуга губерниясы жұмысшы-шаруа инспекциясы бақылау комиссиясының төрағасы болды. * 1925 жылы (тамыз) — Пенза губсотының төрағасы қызметін атқарды. * 1928 жылы (тамыз) - 1930 жылы (маусым) — Пенза округі жұмысшы-шаруа инспекциясы бақылау комиссиясының төрағасы болды. * 1930 жылы (маусым) - 1932 жылы (маусым) — Орта Еділ өлкелік соты төрағасының бірінші орынбасары (Самара қ.) болды. * 1932 жылы (маусым) - 1935 жылы (қазан) — Северный өлкелік сотының төрағасы (Архангельск-Северный қ.) болды. * 1935 жылы (қараша) - 1937 жылы (қаңтар) — РКФСР Жоғарғы Соты Қазақ бөлімшесінде, 1936 жылдан бастап Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарды. * 1937 жылы (қаңтар) - 1938 жылы (тамыз) — Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының орынбасары, арнайы алқа төрағасы болды. * 1938 жылы (тамыз) - 1939 жылы (сәуір) — Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының міндетін атқарушы болды. * 1939 жылы (сәуір) - 1940 жылы (қыркүйек) — Қазақ КСР Жоғарғы Соты Төрағасының орынбасары қызметін атқарды. * 1940 жылы (қыркүйек) — КСРО Әділет халық комиссариатының қарамағына жіберілді. Дереккөздер
Чан Сиу Кван

Чан Сиу Кван (t=陳肇鈞, Chàn Siuhgwān; 1 тамыз 1992) — гонконгтық футболшы, Гонконг Ұлттық футбол құрамасы мен "Тай По" (Гонконг) клубының жартылай қорғаушысы. 2023 жылғы Азия кубогына қатысты. Жүлделері Тай По * Гонконг чемпионы: 2018/19 Дереккөздер
Рози Стивенсон-Гуднайт

Рози Стивенсон-Гуднайт — Rosiestep қатысушы атымен ағылшынша Уикипедия қатысушысы, 2016 жылы «Жыл Уикипедияшысы» сыйлығының иегері. Ол Уикипедиядағы гендерлік айырмашылықты жою бойынша жұмысымен танымал, ол үшін әйелдер өмірбаяндарының саны мен сапасын арттыру жобасын бастады. Алғашқы жылдары және білімі Рози Стивенсон-Қайырлы түн серб тегі және Югославия Әйелдер университетінің президенті болған феминист Паулин Лебл-Альбаленің немересі. Розидің атасы Дэвид Альбала дәрігер және сионистік көшбасшы болды, ол қысқа уақыт Белград сефарди қауымының президенті болды. Кішкентай кезінен Рози әлемдік мәдениетке қызығушылық танытты, бірақ әкесі оны антрополог ретіндегі мансаптан тайдырды және MBA дәрежесін алды. Уикипедияны өңдеу Стивенсон-Гуднайт 2007 жылы Уикипедияны өңдеуді бастады. Жоба туралы алғаш рет ұлынан білгеннен кейін Рози кейбір тақырыптардың Уикипедия мақалаларында қамтылмағанын біліп, оны өңдей бастады. Маргарет Мид оның моделі болғанын айтады. Стивенсон-Гуднайт география, сәулет және әртүрлі тұлғалар туралы мақалалар жасауда бірнеше жыл жұмыс істеді, бірақ кейінірек әйелдер өмірбаянына назар аударды. 2016 жылы ол және тағы бір әйел редактор Эмили Темпл-Вуд Уикипедияның негізін қалаушы Джимми Уэйлстің көрнекті жетістіктері үшін берген «Жыл Уикипедияшысы» сыйлығымен марапатталды. Жеке өмірі Стивенсон-Гуднайт Лас-Вегаста денсаулық сақтау компаниясында бизнес әкімшісі болып жұмыс істейді және сол қалада тағыда Калифорния Невада-Ситиде үйлері бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://pro.europeana.eu/post/women-in-culture-and-tech-rosie-stephenson-goodknight Рози Стивенсон Гуднайт Europeana да]
Байғұс жандар

Байғұс жандар — 2023 жылғы режиссер Йоргос Лантимостың фильмі, стимпанк жанрындағы қара комедия. Басты рөлдерде Эмма Стоун мен Уиллем Дефо ойнаған Аласдер Грейдің аттас романының бейімделуі. Фильм Американдық кино институты мен ұлттық шолу кеңесінің 2023 жылғы ең жақсы 10 фильмінің бірі деп аталды. Сюжеті Жас әйел Белла Бакстер ғалым доктор Годвин Бакстердің арқасында өмірге оралады. Бастапқыда аңғал, Белла Бакстердің қорғауында болса да, қоршаған әлемді білуге тырысады. Көбірек көргісі келіп, ол епті және азғын адвокат Дункан Веддербернмен бірге қашып, континенттерге саяхат жасайды. Өз заманының соқыр нанымнан арылған Белла, теңдік пен азаттықты талап етеді. Рөлдерде Дереккөздер
Пржевал уезі

Пржевал уезі — Түркістан генерал-губернаторлығына қарасты Жетісу облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Тарихы Пржевал уезі 1867 жылы құрылды. Әкімшілік бөлінісі 1906 жылы екі аумақтан тұрды: Пржевальск және Атбасы. Пржевальск аумағына екі шаруа болысы кірді: * Пржевальская * Сазановская Бір дүнген болысы: * Марийнская Он бір қырғыз болысы: * Жетіөгіз * Заукинская * Кеңсу * Күнгей Ақсу * Күрмекті * Семізбел * Тоң * Торайғыр * Түрген * Түп * Ұлыкөл * Сарт қалмақтардың бірлігі Атбасы аумағына екі шаруа болысы кірді: Екі сауда слободасы: * Атбасы * Нарын Нарын слободасының маңында Нарын бекінісі мен 10 қырғыз болысы тұрды: * Әджі * Бұрушы * Жуанарық * Есенқұл * Нарын * Он арша * Саяқ * Шаштөбе * Шарын * Шаркратминская
Азизбек Муродуллаевич Тургунбаев

Азизбек Муродуллаевич Тургунбаев (; 1 қазан 1994 жыл) — өзбекстандық футболшы, Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Пахтакор" клубының жартылай қорғаушысы. 2019, 2023 жылдары Азия кубогына қатысты. Жүлделері Навбахор * Өзбекстан чемпионатының қола жүлдегері: 2018 Пахтакор * Өзбекстан чемпионы: 2021, 2022 * Өзбекстан суперкубогы: 2021, 2022 Дереккөздер Сілтемелер
Оскар (2024)

Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2023 жылы бойынша «Оскар » сыйлығының 96-шы марапаттау рәсімі 2024 жылдың 10 наурызында Голливудтағы «Долби» театрында өтті. Номинанттар 2024 жылдың 23 қаңтарында жарияланды. Бірнеше номинациялары бар фильмдер Лауреаттар мен үміткерлердің тізімі Арнайы марапаттар Тағы қараңыз * Алтын глобус 2024 Сыртқы сiлтемелер * * [https://www.youtube.com/user/Oscars Oscars Channel] ресми YouTube арнасы Дереккөздер
Құлау анатомиясы

Құлау анатомиясы — француз режиссері Жюстин Триенің сот драма жанрдағы көркем фильмі. 2023 жылы Канн кинофестивалінің «Алтын пальма бұтағы» бас жүлдесінің иегері. Сюжеті Фильмнің басты кейіпкері-неміс жазушысы, оның күйеуі терезеден құлап, жұмбақ түрде қайтыс болады. Ол кісі өлтірді деп күдіктенеді, ал қайғылы оқиғаның жалғыз куәгері, соқыр ұлы анасының кінәсіздігіне күмәндана бастайды. Рөлдерде Дереккөздер
Қалғандар (фильм)

Қалғандар — Дэвид Хемингсонның сценарийі бойынша режиссер Александр Пэйнның 2023 жылғы американдық комедиялы-драмалық фильм. Фильм премьерасы 2023 жылдың 31 тамызында 50-ші «Теллурайд» кинофестивалінде өтті. «Қалғандар» АҚШ-тың Ұлттық киносыншылар кеңесі мен Американдық кино өнері институтының 2023 жылғы үздік фильмдердін ондығына кірді. Сюжеті 1970 жылғы желтоқсан. Бартон академиясының, беделді ұлдар мектебінің оқушылары Рождество мерекесіне барады, бірақ ата-аналары оларды ала алмайтын немесе алғысы келмейтін бірнеше жолы болмаушы оқущылар кампуста қалуға мәжбүр. Балаларды қарау үшін, қатаң педагогикалық әдістердің жақтаушысы, барлығы жек көретін тарих мұғалімі Ханэм мырза және Вьетнамда қайтыс болған ұлына қайғырған Аспаз Мэри тағайындалады. Рөлдерде Жүлделер мен номинациялар Дереккөздер
Михаил Борисович Смолин

Михаил Борисович Смолин (1971 жылы 22 ақпанда туған) - орыс консервативтік материалдық орыс тарихшысы және публицист. Тарих ғылымдарының кандидаты, Ресей Жазушылар одағының мүшесі. Өмірбаяны 1996 жылы Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітірген. 1997 жылы Мәскеу журналының баспа бөлімінің редакторы болды. 1999 жылы Рим журналының ХХ ғасырдың редакторы қызметін атқарды. 2004 жылы Санкт-Петербург мемлекеттік университетінде «Л. А. Тихомировтың мемлекеттік-құқықтық идеялары» (мамандығы 07.00.02 – Отан тарихы) тақырыбында тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. Ресми оппоненттер – заң ғылымдарының докторы А. М. Величко мен тарих ғылымдарының кандидаты, доцент Л. К. Рябова. Жетекші ұйым - Ярослав Дана атындағы Новгород мемлекеттік университеті. Православиелік Императорлық саяси зерттеулер орталығының жетекшісі, Императорлық жаңғыру қорының атқарушы директоры, сондай-ақ Императорлық жаңғыру, Православие Поволжье, Вестник Оңтүстік-Батыс Русь журналдарының бас редакторы. «Орыс императорлық санасының жолдары», «Православиелік ой» және «Императорлық дәстүр» кітаптар сериясының баспагері. Ол өз зерттеулерінде орыс империялық идеологиясы мен монархиялық қозғалысқа ерекше көңіл бөледі. Смолин орыс халқының бүгінгі басты мақсатын православиелік Ресей империясының қайта жандануы деп санайды. Православие шіркеуі, империялық мемлекеттілік, орыс ұлты, күшті үлкен отбасы - бұл консервативті негіздер әлі нақты мемлекеттік-саяси көрініс тапқан жоқ, бірақ қоғамдық санаға түсінікті идеологиялық мазмұнмен толтырылуы керек. Біздің алдымызда Ресей империялық мемлекеттілігін болашақта қайта жаңғыртудың идеологиялық негізін жасау міндеті тұр. 2017—2020 жылдар аралығында Царградта әртүрлі лауазымдарда болды. Дереккөздер Әдебиеттер * Сыртқы сілтемелер
Феликс Нарти

Феликс Нарти - ганалық қоғамдық кәсіпкер және еркін адвокат. Оны 2017 жылдың тамыз айында Wikimania сайтында Уикипедия негізін қалаушы Джимми Уэйлс «Жыл Уикимедиашысы» деп атады. Ол West Africa Open Foundation және Creative Commons Ghana ұйымының тең құрылтайшысы, онда ол сонымен қатар бөлім жетекшісі болып табылады. Жастық шағы Нарти Гананың Тема қаласында дүниеге келген. Мансап жолы Нарти бірінші дәрежесін алғаннан кейін банкир болып жұмыс істеді және басқа салаларда ерікті болды. Ол Wikimedia Gana қауымдастығының менеджері қызметін атқарды. Кейінірек ашық контенттер бойынша мазмұнды құруды ынталандыру болып табылатын коммерциялық емес ұйымның Open Foundation West Africa негізін қалады. Нартей Уикимедиа қорында әртүрлі қызметтерде жұмыс істейді, қазір ол бағдарламаның аға қызметкері лауазымында. Ол сондай-ақ кеңестер мен кеңесші ретінде әртүрлі лауазымдарда қызмет етті. Ол бес жылдан астам Батыс Африкадағы Open Foundation басқарма төрағасы болып қызмет етті, қазіргі уақытта Kiwix үшін консультативтік кеңестің мүшесі және Open Access Week үшін консультативтік комитеттің мүшесі болып табылады. Ашық қозғалыстағы үлестер Нарти Wikimedia қозғалысына 2012 жылы қосылды. Ол Уикимедиа қозғалысы стратегиясын әзірлеу комитетінің мүшесі, Creative Commons жаһандық желілік стратегиясын көшіру жөніндегі консультативтік топтың мүшесі және Creative Commons жаһандық желілік уақытша кеңесінің мүшесі болды. Ол сонымен қатар Firefox Africa Group тобының негізгі командасының мүшесі болды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Верный уезі

Верный уезі — Ресей империясындағы Түркістан генерал-губернаторлығына (1882-1899 ж. — Дала генерал-губернаторы) қарасты Жетісу облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Уездік қаласы – Верный (1921 жылдан бастап — Алматы). Тарихы Верный уезі 1867 жылы 14 сәуірде құрылды. Қазан төңкерісінен кейін Верный уезі Түркістан АСКР Жетісу облысының (1918-1922; 1924 ж. бастап Қазақ АКСР Жетісу губерниясы) құрамына енді. Верный уезінің аумағын уақытша басқару үшін Әскери-революциялық комитет құрылып, ол 1918 жылы сәуірде өз өкілеттіктерін Верный уездік-қалалық жұмысшы, солдат, казак, шаруа және мұсылман депутаттары кеңесіне берді. 1918 жылы тамызда Верный уезі Кеңестерінің бірінші съезі болды. Кеңестің алдында 49 ауылдық Кеңестерді ұйымдастыру, Кеңестердің 11 болыстық съезін, Жетісу облысының барлық уездерінен келген делегаттардың жиналысын өткізу (1918 ж. 25-26 мамыр) болды. 1921 жылы 3 наурыздағы Түркістан АСКР ОАК шешімімен Верный қаласы Алматы болып өзгертілгеннен кейін уез де Алматы болып аталды. 1923-1929 жылдардағы әкімшілік-аумақтық реформаның нәтижесінде Жетісу губерниясының Алматы уезі Алматы округінің ауданы болып өзгертілді (БОАК 1928 жылғы 3 қыркүйектегі шешімі). Болыстары 1921 жылы уез құрамына 20 болыс кірді. 1926 жылы уездің құрамына 9 болыс кірді, ауданы 57 350,26 ш.км болды. Сілтеме * Вяткин М. П. Очерки по истории Казахстана. — М. — Л., 1941 * Галузо П. Г. Аграрные отношения на Юге Казахстана в 1867—1914 гг. — Алма-Ата, 1965. * [http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97.php?reg=122 Первая всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г.] * [https://viewer.rusneb.ru/ru/000219_000011_RU_ГПНТБ_России_IBIS_0000648700?page1&rotate0&theme=white Джетысу (семиречье) экономический обзор 1926 г.] Дереккөздер
Жетісу губерниясы

Жетісу губерниясы — 1924-1928 жылдары болған Қырғыз (1925 ж. бастап — Қазақ) Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Орталығы – Алматы қаласы. Губерния 1924 жылы Жетісу облысының солтүстік уездерінен құрылған. 4 уезге бөлінді: * Алматы уезі. Орталығы — Алматы қаласы. * Жаркент уезі. Орталығы — Жаркент қаласы. * Лепсі уезі. Орталығы — Лепсі ауылы (1926 жылдың қаңтарынан 1927 жылдың наурызына дейін Лепсі қала мәртебесіне ие болды) * Талдықорған уезі. Орталығы — Талдықорған ауылы (1926 жылдың ақпанынан бастап — қала) 1925 жылы 3 маусымда уездік құқығымен Шу ауданы құрылды. 1928 жылы 17 қаңтарда губерния таратылды. Оның аумағы Алматы және Семей округтері арасында бөлінді. 1926 жылғы халық санағы бойынша губернияда 886,7 мың адам тұрған. Соның ішінде қазақтар – 63,5%; орыстар – 16,2%; украиндар – 10,0%; ұйғырлар – 7,0%; татарлар – 1,1% болды.
Жызақ уезі

Жызақ уезі — 1868 жылдан бастап 1924 жылға дейін Ресей империясының Сырдария және Самарқан облыстары құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Уез орталығы – Жызақ қаласы болды. Уез 1868 жылы Сырдария облысының құрамында құрылды. 1886 жылы Самарқан облысына берілді. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі Жызақ уезі мынадай болыстардан тұрды: # Қорғантөбе # Қызылқұм # Атақорған # Фисталитау # Шардара, # Синтаб # Фариш # Богдан # Көктөбе # Накрут # Сәурік # Қожамұқыр # Шашмаоб # Өзбек # Рабат # Заамин # Жам # Жаңақорған # Осмат-қатартал # Санзар # Қаратас
Хожант уезі

Хожант уезі — Ресей империясының Самарқан облысы құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Уездік орталығы – Хожант қаласы. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі Хожант уезі мынадай болыстардан тұрды: # Ержар # Сабат # Орал # Үнжі # Ұлытөбе # Ғаншы # Нау # Гүлқандаз # Қостақаз # Шапқұлық # Шаһристан # Далия # Бақсы-себерген # Исфаней # Матшы Сілтеме * [https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/administrativno-territorialnoe-delenie-rossijskoj-imperii/gubernii-rossii/samarkandskaya-oblast/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D0%BE-%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D0%BC/uezd-samarkandskoj-oblasti.html Ходжентский уезд Самаркандской области на сайте Pomnirod.ru.]
Бала және құтан

— режиссер Хаяо Миядзакидің 2023 жылы шыққан толықметражды анимациялық фильмі. Түпнұсқа атауы Ёсино Гэндзабуроның 1937 жылғы аттас кітабынан алынған, бірақ фильмнің сюжеті романмен ешқандай байланысы жоқ. Фильмнің шығарылымы ешқандай жарнаманың әдейі болмауымен ерекшеленді, өйткені «Studio Ghibli» фильмді шығарар алдында бір постерден басқа ешқандай трейлерлерді, суреттерді, сюжет немесе кастинг мәліметтерін шығармауға шешім қабылдады. Сюжеті Сюжет Махито Маки есімді баланың жаңа қаласында қараусыз қалған мұнараны тауып, сөйлейтін Көкқұтанмен қиял әлемінде шытырман оқиғалары туралы баяндалады. Рөлдерде Дереккөздер
Мариупольдегі 20 күн

Мариупольдегі 20 күн — режиссер Мстислав Черновтың 2023 жылғы украиналық деректі фильмі. Фильмнің әлемдік премьерасы 2023 жылдың 20 қаңтарында американдық «Сандэнс» тәуелсіз кинофестивалінде өтті. Деректі фильм Мариупольдің 2022 жылғы қоршауы туралы баяндайды. Ресейдің кең ауқымды шапқыншылығы басталған кезде, қоршауында қалған жалғыз журналистер тобы соғыс трагедияларын құжаттау арқылы жұмысын жалғастыруға тырысады. Сюжеті Ресейдің Украина аумағына басып кіруіне бір сағат қалғанда «Associated Press» тілшілер тобы Мариупольге келеді. 20 күн бойы 15 наурызға дейін, Чернов және оның әріптестері қалада болып жатқан барлық оқиғаларды, соның ішінде жергілікті тұрғындарды жерлеуді, қаланың қоршауын және Ресей әскери күштерінің қаланы қиратуын құжаттады. Соғыстың 21-ші күні журналистер мариупольден гуманитарлық дәліз арқылы шықты. Фильмнің соңында 86 күннен кейін қаланы Ресей толығымен басып алды деген мәтін пайда болады. Жүлделер мен номинациялар Дереккөздер
Парвизджон Абдуллоевич Умарбаев

Парвизджон Абдуллоевич (Парвиз) Умарбаев (; 1 қараша 1994 жыл, Худжанд, Тәжікстан) — ресейлік және тәжікстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 2023 жылы Азия кубогына қатысты. Ресейдің бірнеше жастағы құрамаларында ойнады, бірақ 2015 жылдан бері Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасында ойнайды. Жүлделері «Истиклол» * Тәжікстан суперкубогы: 2015 «Локомотив» Пловдив * Болгария Кубогы (2): 2018/19, 2019/20. * Болгария Суперкубогы: 2020. Дереккөздер
Нуриддин Ахатович Хамрокулов

Нуриддин Ахатович Хамрокулов (25 қазан 1999, Қорғантөбе, Хатлон облысы) — тәжікстандық футболшы, Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Регар-ТадАЗ" клубының шабуылшысы. 2023 жылы Азия кубогына қатысты. Дереккөздер
Одилжон Алишерович Абдурахманов

Одилжон Алишерович Абдурахманов (18 наурыз 1996, Қызылқия, Ош облысы) — қырғызстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы 2018 жылы Жазғы Азия ойындарына қатысты. 2018, 2023 жылдары Азия кубогына қатысты. Дереккөздер
Наманған уезі

Наманған уезі — Түркістан генерал-губернаторлығындағы Ферғана облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Әкімшілік орталығы – Наманған қаласы. Тарихы Уез 1875 жылы Қоқан хандығы Ресей империясына қосылып, Ферғана облысы құрылғанға дейін құрылған. Сол кездегі хан Насриддин 1875 жылдың қыркүйегінде генерал Кауфманмен Ферғана алқабының солтүстік бөлігін Ресей империясына беруді көздейтін бейбіт келісім жасады. Көп ұзамай оны көтерілісшілер тақтан тайдырып, өзі Ташкентке қашады, ал хандықтың қалған бөлігі империя құрамына кірді. Географиясы Наманған уезі Ферғана облысының солтүстік-батысында орналасты. Әкімшілік бөлінісі 1910 жылы уезде 27 болыс болды: Тұрғындары 1896 жылы уезде 208 940 адам болды. Халқы сарттардан, қырғыздардан, тәжіктерден тұрды. Экономикасы Уезде ауыл шаруашылығы дамыған болды. Бидай, арпа, күріш, тары, дурра, мақта егілді. Жібек шаруашылығы, бау-бақша және көкөніс өсіру маңызды болды. Мал шаруашылығы нашар дамыды. Өнеркәсіптік кәсіпорындар негізінен майдагерлік қолөнер сипатында болды. Дереккөздер
Әндіжан оязы

Әндіжан оязы — Түркістан генерал-губернаторлығындағы Ферғана облысының әкімшілік-аумақтық бірлігі. Әкімшілік орталығы – Әндіжан қаласы. Тарихы Ояз 1876 жылы Қоқан хандығы Ресей империясына қосылып, Ферғана облысының негізі қаланғаннан кейін құрылды. Географиясы Әндіжан уезі Ферғана облысының шығысында орналасты. Солтүстік-шығысында уез Семей облысымен шектесті. Ферғана жотасы олардың арасындағы шекара болды. Әкімшілік бөлінісі 1897 жылы уезде 20 болыс болды: * Алтынкөл; * Арабан; * Айым; * Базарқорған; * Балықшы; * Жалалабат; * Қарасу; * Қорғантепе; * Құршабат; * Қоқан-Қыстақ; * Кеңкөл-Қарағыр; * Маңғыр; * Майлы-Есбакент; * Нарын; * Наукент; * Сусамыр; * Өзген; * Хакент; * Хакөлабат * Жарбасы. Тұрғындары 1900 жылы ояз тұрғындарының саны 351 187 адамды құрады. Халқы сарттардан, қыпшақтардан, қырғыздардан және аздаған орыстардан құралды. Экономикасы Оязда ауыл шаруашылығы дамыған болды. Бидай, арпа, күріш, тары, дурра, мақта егілді. Жібек шаруашылығы, бау-бақша және көкөніс өсіру маңызды болды. Мал шаруашылығы нашар дамыды. Салыстырмалы түрде ірі өнеркәсіп ең алдымен 1900 жылы 93 зауытта өндірілген мақта тазалауға бағытталды. Қалған өнеркәсіптік кәсіпорындар майдагерлік қолөнер сипатында болды. Дереккөздер
Джоэл Коджо

Джоэл Коджо (; 21 тамыз 1998 жыл, Аккра, Гана) — ганалық және қырғызстандық футболшы, шабуылшы. 2023 жылғы Азия кубогына қатысты. Жүлделері «Алай» * Қырғызстан Суперкубогы: 2018 * Қырғызстан Кубогы: 2020 «Дордой» * Қырғызстан чемпионы: 2021 * Қырғызстан Суперкубогы (2): 2021, 2022 Дереккөздер
Қарақұлжа (Қарадария тармағы)

Қарақұлжа — Қырғызстанның Ош облысы аумағынан ағып өтетін өзен. Өзеннің ұзындығы 104 км. Су алабының ауданы — 1300 км². Суын Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейінен жинайды. Қарақұлжа – Қарадария өзенінің оң жақ бөлігі болып келеді. Өзен алабында Қарақұлжа ауылы орналасқан.
Тентексай (Қарадария тармағы)

Тентексай (бастауы — Қараүңгір) — Қырғызстанның Жалалабат облысы Базарқорған ауданындағы өзен, Қарадарияның оң саласы. Ұзындығы 126 км, су алабының ауданы 4130 км². Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейлерінен бастау алады. Күребес пен Қызылүңгір өзендерінің қосылуынан пайда болады. Негізгі салалары: (оң жақта) Қызылүңгір, Күміссу, (сол жақта) Отызарт және Күребес. Ірі салалары: Арыстанбаб, Ғауасай, Шайдансай, Алашсай, Сарқырама. Орташа жылдық шығыны 29,6 м³/с, орташа максималды шығыны 85,7 м³ және минималды шығыны 9,6 м³/с. Өзеннің су жинайтын алабы 7,1 км² аумақты алып жатқан алты шағын көл мен 23 шағын мұздықты қамтиды. Дереккөздер
Тар (Қарадария тармағы)

Тар — Қырғызстанның Ош облысы Қарақұлжа ауданындағы өзен, Қарадарияның сол жақ саласы. Ұзындығы 147 км, су алабының ауданы 3840 км². Өзен Ферғана жотасының оңтүстік-батыс беткейлері мен Алай жотасының солтүстік беткейлерінен бастау алады. Ойтал мен Алайқу өзендерінің қосылуынан пайда болады. Орташа жылдық су шығыны 46,7 м³/с, ең көбі 248 м³/с (маусым), ең азы 8,19 м³/с (қаңтар). Су тасқыны маусым-шілде айларында болады. Дереккөздер