Майя Хажетдинқызы Шығаева

{{Ғалым { } { } { } }} Майя Хажетдинқызы Шығаева (21 қаңтар, 1927 жылы Ресей, Астрахан қаласы — 20.02.2017) – қазақстандық биолог ғалым, Биология ғылымының докторы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі. Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері. КСРО Өнертапқышы. Жалпы мәліммет * Майя Хажетдинқызы Шығаева 21 қаңтар, 1927 жылы Ресей, Астрахан қаласында туған. Ұлты - Қазақ. * 1949 - 1952 жылдары Қазақ медициналық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. * 1952 - 1955 жылдары Қазақ медициналық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті)нің микробиология мамандығы бойынша асперантурасын бітірген. Еңбек жолы * 1949-1952 жж. - ҚазССР ҒА микробиология секторының аспиранты * 1952-1956 жж. Микробиология секторы бойынша аға лаборант, кіші ғылыми қызметкер. * 1956-1962 жж. ҚазССР ҒА микробиология және вирусология институтының ғалым хатшысы. * 1957-1959 жж. аудандық кеңестің депутаты болды. * 1960-1963 жж. «Микроорганизмдердің өзгергіштігі» зертханасының аға ғылыми қызметкері. * 1963 жылдың қазан айынан бастап 1972 жылдың мамыр айына дейін ҚазССР ҒА микробиология және вирусология институты директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары және «Микроорганизмдердің генетикасы мен селекциясы» зертханасының меңгерушісі. * 1972-2000 жж С.М. Киров атындағы ҚазМУ (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) микробиология кафедрасының меңгерушісі қызметін. * 1975-1985 жж. аралығында С.М.Киров атындағы ҚазМУ биология факультетінің деканы болып қызмет атқарды. * 2000 жылдан бастап осы уақытқа шейін әл-Фараби атындағы ҚазҰУ биология факультеті микробиология кафедрасының құрметті профессоры болып жұмыс істеуде. Шығармашылығы Негізгі ғылыми еңбектері жалпы микробиология мәселелеріне арналған. Шығаева Қазақстанда микробиологиялық зерттеулердің жаңа бағыты – микроорганизмдерді антибиотик, мал азықтық препараттар алуда, сондай-ақ нан пісіру және сүт өнеркәсіптерінде пайдалану мәселелерімен; микроорганизмдердің селекциясы мен генетикалық өзгергіштігін және ұлттық сусындардың (қымыз, шұбат) микрофлорасын зерттеумен; жаңа микроб өнімдерін (полисахарид, жоғарғы беттік-белсенді заттар) алумен; мұнаймен ластанған топырақтың биоремедиациялық технологиясын жасаумен және олардың табиғи және техногенді экожүйелердегі жағдайын бақылаумен шұғылданды. 46 автомобильді куәлік пен патенттің иегері. Шығаеваның жетекшілігімен 7 докторы және 41 кандидаттық диссертация қорғалды. 330-дан аса ғылыми еңбектері мен 10 монографиясы жарық көрді. Ғылыми еңбектері * Химический мутагенез, Алма-Ата, 1980; * Микрофлора национальных кисломолочных напитков, Алматы, 1983; * Мутагены и комутагены, Алматы, 1994. Мемлекеттік марапаттары * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің «Құрмет» Грамотасымен марапатталған. * 1969 жылы «Биология ғылымдарының докторы» ғылыми атағы; * 1970 жылы «В.И.Лениннің туғанына – 100жыл» құрмет белгісі; * 1977 жылы профессор (атағы); * 1977 жылы Қазақ КСР Жоғарғы кеңесінің жарлығымен «Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген ғылым қайраткері» құрметті атағымен марапатталды. * 1980 жылы КСРО Білім министрлігінің құрмет белгісі; * 1981 жылы КСРОның «Халықтар Достығы» Ордені; * 1986 жылы «Қазақ КСР Алтын кітабына енгізу туралы» құрмет грамотасы; * 1989 жылы «Еңбек ардагері» медалі; * 1995 жылы ҚР тұңғыш президенті қоры сыйлығының лауреаты; * 1996 жылы президент жарлығымен жоғарғы мемлекеттік награды «Парасат ордені» мен марапатталды. * 1997 жылы «Қазақстан білім беру ісінің үздігі» атағы; * 2000 жылы Американың Биография иниститутының «Жыл әйелі» құрметті атағымен ордені; * 2001 жылы «Қазақстан тәуелсізідігне 10 жыл» медалі; * 2004 жылы «Қазақстан ғылымына сіңірген еңбегі үшін» медалі; * 2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі; * 2009 жылы Әл-Фараби атындағы алтын медаль иегері.