kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Үлкен жиырмалық

20 Қаржы министрі жәнe Орталық банк басшысы тобы, әлемнің ең дамыған 25 мемлекеттік экономикасынан 19-ы жәнe ЕО-ны қамтыған, экономикаға жауапты мемлекет министрлерінен жәнe Орталық банк басшыларынан немесе олардың теңдес мемлекет іскерлерінен құрылған топ. Ағылшынша Group of 20 (20 Тобы) түсінігінің қысқармасы - G20 атымен белгілі. Тарихы 1975 жылы Rambouillet Францияда, АҚШ, Құрама Патшалық, Франция, Италия, Германия жәнe Жапонияның елбасылары қатысқан мемлекеттер жиналысы. 1976 жылы Сан-Хуан, Пуэрто-Рикодa Канаданың да қaтысуымен G-7 пайда болды. 1977-1991 жылдaры aрaсындa бұл ұйым сaны өзгермеген, 1991-дen кейін КСРО/Ресей, G-7 ұйымына, Қызудан кейінгі диалог атымен жиылған, 1994 жылы Неаполь шыңынан сoң, Саяси 8 aтымен жиналыс ұйымдастырған. Денвер-АҚШ Шыңында Ресей алғаш рет, тауар/экономика тақырыптарынан тыс диалогтарға қатысып 1998-дeгi Бирмингем Шыңында G-8 өткен. Одан соң, макроэкономика жүргізілуі, Халықаралық Сауда және дамып жатқан мемлекеттер қауымдастығы, одан соң Шығыс-Батыс экономикалық байланыс, энергия жәнe лаңкестік туралы әңгіме қозғалған. Жұмыссыздық, қоршаған орта, есірткі, адам құқығы, жергілікті қауіпсіздік жәнe қарусыздану, тағы басқа саяси жәнe қауіпсіздік тақырыптары талқылауға салынды. Басқа жағынан, мысалға, 1993-те Ресейге жәрдем, 1994-те Украина, 1995-те Жаһандық Ақпарат Ұйымы, 1997-де Қылмыс ж-e 1998-де Қуат тақырыптары жөнінде кейбір министрлерден құралған Көмек Форумларында қолға алынған. Ұқсас түрде, Қара ақшаны ақтау, Ядролық қауіпсіздік, Халықаралық біріккен қылмыстар сияқты тақырыптарда Жұмыс топтары құрылған. Шығыс Азия, Ресей жәнe Бразилияда берілер қаржылай жәнe заттай несиелерден кейін, өздерін қызықтыратын проблемаларды шешу жолдарын, көтеріліп келе жатқан Нарықтық жкономика мемлекеттерімен қарым-қатынас, G7/8-дер түсінуден тайынбады. Сұхбаттар мақсатты және кеңірек болуы үшін, G-22, G-26 жәнe G-33 ашылып, саны асқан сайын, қызметі азаюда. Bretton Woods жаһандық келісімі айдарында, 1999 жылындағы Köln Шыңында, жүйе бойынша маңызды елдерге жаңа іс тобын жалалуына жол ашылып жәнe G-7 қаржы министрлерінің 25 қыркүйек 1999-дағы Вашингтон жиынында, жаһандық жүйе үшін маңызды елдерден құрылған 20-лар тобы (G-20) ресми жарияланған. Түркия, АҚШ, Үндістан, Жапония, Бразилия, Ресей, Германия, Аргентина, Франция, Сауд Aрaбиясы, Мексика, Оңтүстік Aфрикa, Құрама Патшалық, Оңтүстік Kорeя, Италия, Қытай, Канада, Аустралия, Индонезия жәнe Еуропалық Одағының президенттері жәнe Еуропа Орталық бaнкі бaстығы. G20 Жиналыс Жeрлeрi * 1999 : Берлин, Германия * 2000 : Монреаль, Канада * 2001 : Оттауа, Канада * 2002 : Жаңа Дели, Үндістан * 2003 : Морелиа, Мексика * 2004 : Берлин, Германия * 2005 : Бейжің, Қытай * 2006 : Мелбурн, Аустралия * 2007 : Cape Town, Оңтүстік Африка Республикасы * 2008 : São Paulo, Бразилия * 2009 : Horшam, Құрама Патшалық : наурыз * 2009 : Лoндон, Құрама Патшалық : қыркүйек * 2009 : St Andrews, Құрама Патшалық : қараша * 2010 : İncheon, Оңтүстік Koрeя : ақпан * 2010 : Торонто, Канада: маусым * 2010 : Сеул, Оңтүстік Koрeя : қараша * 2011 : Париж, Франция : маусым * 2011 : Вашингтон, АҚШ : сәуір * 2017 : Гамбург, Германия : шілде ға мүше елдер]] G20 елдері Тағы қараңыз
Әлім Пшемахұлы Кешоков

Кешоков Әлім Пшемахұлы (22.7.1914, Қабарда-Балқар Республикасы, Чегем ауданы Шалуша ауылы) – Қабарда-Балқар Респ. халық ақыны (1964), Соц. Еңбек Ері (1990). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Солт. Кавказ пед. ин-тын (1935), КОКП ОК-ті жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын (1953) бітірген. Алғашқы шығармалары 1934 жылдан жариялана бастады. “Тау етегінде” атты тұңғыш өлеңдер жинағы 1941 ж. жарық көрді. “Салт аттының сапары” (1946), “Жастық өлкесі” (1968), “Өлеңдер мен поэмалар” (1946), “Киелі тас” (1964), т.б. шығармаларында Кешоков қабарда-балқар халықтарының бейбіт өмірін бейнеледі. К. бірқатар прозалық және драм. шығармалар да жазды. “Ғажайып кезең” атты романында (1 – 2 кіт., 1960) тау халықтарының 1917 жылғы Қазан төңкерісі кезіндегі бастан кешкен қиындықтарын суреттеді. Кешоковтың “Тау етегінде” (1941), “Жастық өлкесі” (1948), “Жаңа үйде” (1956), “Киелі тас” (1964), “Тавро” (1969), “Батыр тостағаны” (1977), т.б. өлеңдер мен поэмалар жинағы, тарихи тақырыпқа жазылған “Құздар қалғымайды” (1 – 2 кіт., 1960 – 66), “Ай туды” (1977), “Алмұрт түсі” (1980), “Әмірге арналған алдаспан” (1988) романдары жарық көрді. “Сынған таға” романы қазақ тіліне аударылып, (1987, ауд. Д.Нұрмұханбет, Т.Жанаев) кітап болып шықты. РКФСР Мемл. сыйл. лауреаты (1968), 5 орденмен және медальдермен марапатталған. Дереккөздер:
Нарынбай Кешубаев

Кешубаев Нарынбай (туған-өлген жылы белгісіз) – Кіші жүз шаруалары көтерілісінің (1836 – 37) белсенді қатысушысы. Бөкей ордасындағы Беріш руынан шыққан. Бөкей ордасындағы билеушілер озбырлығына және патша үкіметінің отаршылдық езгісіне қарсы күресті. Кешубаев – 1836 жылы 23 қазанда Махамбет Өтемісұлы тағы басқалармен бірге старшындар Ж.Бояровпен, Қ.Өтеповті тұтқындап, жылқысымен қоса, көтерілісшілерге айдап алып келген. Кешубаев – 1837 жылы 17 ақпанда Қарауылқожаның 300 қойын айдап әкелген Исатайдың 36 сарбазының бірі. Дереккөздер
Кешубай

Кешубай, Көшубай – Сарыарқаның шығысындағы тау. Географиялық орны Қарағанды облысындағы Қарқаралы ауданының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Геологиялық құрылымы Төменгі тас көмір, орта және жоғары девон, пермь кезеңдерінің жыныстарынан түзілген. Жер бедері Бойлық бағытта 50 км-ге доғаша иіле созылып жатыр, ені 20 км-дей. Тауаралық және өзен аңғарлары бөліп жатқан қырқалы, күмбезді, үшкіл төбелі, белесті, аласа тау тізбегінен тұрады. Абсолюттік биіктігі 1368 м. Биіктігі жағынан Сарыарқадағы Қызыларайдан (Ақсораң, биіктігі 1565 м) кейінгі екінші тау. Беткейлері мен етектерін аллювийлі-делювийлі шөгінділер жауып жатыр. Беткейлері сайлармен тілімденген. Өсімдігі Аласатаулық қоңыр топырағында сұлыбас, бетеге, селеу, жусан, тағы басқа астық тұқымдас түрлі шөптесіндер өседі. Сайларында қараған, тобылғы, тал аралас қайың, қарағай бар. Батыс беткейінен Талды, солтүстігінен Түндік, шығысынан Ақтайлақ, Қазанғап, Сарықорық өзендерінің салалары бастау алады. Дереккөздер
Кешубай қиссасы

“ Кешубай қиссасы” – дастан. Авторы – халық ақыны Төлеу Көбдіков. Шығармада Төм.Сібір бойын мекендеген, орысша-қазақша бірдей сауатты, зерек Кешубай деген жігіттің суға таласып, аңдаусызда бір байдың баласын атып алуы салдарынан Үркітке жер айдалуы, соңынан сүйген жары Гүлжәмиланың бірге ілесіп барып, күзетшілерді араққа мас қылу арқылы Кешубайды босатып алуы, содан кейін оған Қыпшақ Ыбырайдың патша үкіметінен кешірім әперуі баяндалады. Дастан оқиғасы тартымды, мазмұны әсерлі. Бұрын ақынның еш жинағында жарияланбаған. 1945 ж. жазылған дастан 11 буынды қара өлеңге құрылған, соңы қара сөзбен берілген. Дереккөздер
Кешік

Кешік (моңғ. кесік, кезік, кезек; түрікше кешік) – түркі мемлекеттері мен Шыңғыс хан империясындағы билеушінің жеке өзіне бағынатын жасақ, гвардия, күзет әскері. Алғашқыда Кешік әскер құрамындағы әр түрлі дәрежедегі туркаут (торғауыт),кебтеут, хорчи (мерген), даяшы (аспаназы, бауыршы), атбегі (ахташы), т.б. адамдар арасынан таңдап алынды. Олар соғыс кезінде үнемі билеушінің маңайында болып, бейбіт жағдайда үй (орда) күзетшісі қызметін атқарды. 1206 ж. Шыңғыс хан бұрынғы түркі тайпаларынан бір орталыққа біріккен мемлекет қүрғаннан кейін өз кешікгін қайта жасақтап, адам санын 10 мыңға жеткізді. Кешікке мүше қатардағы сарбаздар негізгі әскердегі мыңбасылардан жоғары дәрежеде болды. Соғыс кезінде олар ұрысқа тек хан қатысқан жағдайда ғана шығатын. Кешік жауынгерлері тек ақсүйектер арасынан іріктеп алынды. Олар өзімен бірге бір туысқаны мен он жолдасын әскери қызметке ертіп келуге міндетті болды. Кешіктерді екінші атпен “баїадүрлер мыңдығы” деп атады. 14 ғ-дан бастап Кешіктер Шағатай ұлысында жоғ. сарай қызметтерін атқара бастады. Кейін 15 ғ-да Ресейде Иван Грозный құрған опричнина осы тектес әскер құрылымы болды. Дереккөздер:
Кешірімділік

Кешірімділік – адам бойындағы жақсы қасиет, пенде біткенге құрметпен, ізгілік тұрғыдан қарау. Адамгершілік, имандылық сияқты гуманистік ұғымдарға мәндес категория. Адамның оқыс істері мен қоғамға зиянды іс-әрекет жасағаны анықталғанда, оған адами тұрғыдан кеңшілік жасап, залалды істерінің мән-жайын түсіндіру, гуманистік қамқорлық жасау, кеңшілік көрсету – Кешірімділік болып табылады. Мемл. жоғары билік орындары зиянды әрекеттермен, қылмысты істермен айналысқан адамдарға лайықты жаза қолданумен бірге, оны қайта тәрбиелеп жөнге салуға барады. Оларға кешірім жасалады. Күнделікті тұрмыс-тіршілікте қателесіп, іс-әрекеттерінде жіберген жағымсыз қылықтары үшін де адамға Кешірімділік жасалып, оған дұрыс жөн-жосық көрсетіледі. Айыбын мойнына алған, қатесін дұрыс сезініп, оған өкініш білдіретін адамға да Кешірімділік жасалады. Кешірім сұрау – әрбір адамның өзі жіберген қатесін ой-санасымен сезініп мойындауы оның мінезіндегі ерлігі мен батылдығын білдіреді. Кешірімділік – қоғамдағы азаматтардың болашағына сенім артып, оның саналы түрде тәлім-тәрбие алуына қамқорлық көрсетудің көрінісі. Дереккөздер:
Кешірім жасау

Кешірім жасау– Мемлекеттік жоғары билік органдарының не мемлекеттегі ең жоғары лауазым иесінің сотталушыны қылмыстық жазадан толық, немесе, ішінара босатуы, не оған сот белгілеген жазаны жеңілдетуі. Қазақстан Республикасы Конституциясының 15-бабының 2-тармағына сәйкес, ерекше ауыр қылмыс жасағаны үшін ең ауыр жаза – өлім жазасына кесілген адамға Кешірім жасау туралы арыздану құқығы берілген. Конституцияның 44-бабының 15-тармағына сәйкес азаматтарға Кешірәм жасау актісін Қазақстан Республикасы Президенті шығарады. Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 76-бабы бойынша, белгілі бір жеке адамға ол жөніндегі айыптау үкімі заңды күшіне енген жағдайда Кешірім жасау туралы актіні Қазақстан Республикасы Президенті қабылдайды. Кешірім жасау кезінде сотталушы жазасын одан әрі өтеуден босатылуы, не оған тағайындалған жаза қысқартылуы немесе жазаның неғұрлым жеңіл түрімен ауыстырылуы ықтимал. Сондай-ақ, жазасын өтеген адамнан Кешірім жасау актісі мен соттылықтың алынып тасталуы мүмкін. Дереккөздер
Киву

Киву — Шығыс Африкадағы көл. Руанда және Конго мемлекеттері аумағында, 1460 м биіктіктегі тектоник. қазаншұңқырда орналасқан. Аумағы 2,7 мың км², ұзындығы 100 км-ге жуық, тереңд. 496 м, жағалары тік жарлы келеді, қатты тілімденген. Көлде 150-ден астам арал бар. Көл Вирунга жанартауынан атқылаған лаваның көне өзен жүйесін бекітіп тастауынан пайда болған. Оның солтүстік бөлігінде су асты жанартау атқылауы байқалады. 270 м-ден тереңіректе кәсіптік маңызы бар көмірқышқыл газ және метанның мол қоры шоғырланған. Танганьика көлі не Рузизи өзені ағып шығады. Кеме жүзеді. Ірі порттары мен айлақтары: Букаву және Гома (Конго), Кибуе және Чьянгугу (Руанда). Көл маңы Вирунга ұлттық саябағы аумағына кіреді. Туризм жақсы дамыған. К-ді әлемге ең алғаш неміс саяхатшысы А. фон Гетцен 1894 жылы таныстырған. Дереккөздер
Кивцэттік балқыту

КИВЦЭТтік балқыту [орысша ки(слородно-) в(звешенная) ц(иклонная) э(лектро) т(ермическая) сөздерінен қысқартылған] – металдарды бір агрегатта алу процесі. Бұл процесте өте ұсақ материалдар тех. оттекпен тотығады, балқиды әрі штейн мен шлакқа бөлінеді. Әр түрлі мыс-мырышты шикізаттарға оттекті үрлеу қалқымалы күйде құйындатқыш (циклонды) электртермиялық пеште жүргізіледі. Оның негізіне металлургиялық сульфидтік шикізатты өңдеудің құйындата балқыту принципі алынған. Қазақстанда КИВЦЭТтік балқыту технологиясының негізін 1950 ж. И.А. Онаев, А.Б. Резняков, А.В. Тонконогий салды. К. б. кезінде мысқа бай штейндер, күкіртті ангидридті газдар және құрамында мырышы мол шлак алынады. Мұндағы мырыш КИВЦЭТтік балқытудың электртермиялық бөлігінде қалпына келтіру жолымен өндіріледі. КИВЦЭТтік балқытудың артықшылықтары: құрамы күрделі полиметалл концентраттарын бір металлургиялық агрегатта қайта өңдеуге мүмкіндік береді, технол. қалдық аз болады, балқыту автогендік режимде жүргізіледі, қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз етеді. КИВЦЭТтік балқыту технологиясы 1970 ж. Бүкілодақтық түсті металдар ғыл.-зерт. ин-ты (Өскемен қ.) мен Қазақстан ғылым академиясының Металлургия және кен байыту институтында жетілдіріліп, Ертіс полиметалл комб-тында тәулігіне 300 т шикіқұрам балқытатын КИВЦЭТ пеші өндіріске енгізілді. Дереккөздер
Алексеев кенттік әкімдігі

Алексеев кенттік әкімдігі — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Алексеевка кенті, Жаманащы темір жол бекеті және Шағалалы ауылы кіреді. Орталығы – Алексеевка кенті. Дереккөздер
Кіші Қараой (ауыл)

Кіші Қараой (2021 ж. дейін — Киевское) — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл, Кішіқараой ауылдық округі құрамына енеді. Әкімшілік құрамы Аудан орталығы – Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 65 км-дей жерде, Кіші Қараой көлінің солтүстік жағасындағы дала белдемінде орналасқан. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 905 адам (487 ер адам және 418 әйел адам) болса, 2009 жылы 574 адамды (285 ер адам және 289 әйел адам) құрады. Тарихы Іргесі 1954 жылы тың жерлерді игеруге байланысты Киев астық кеңшарын құру негізінде қаланды. Киевскоеде астық қамбасы, орта мектеп, дәрігерлік пункт, кітапхана бар. 1997 жылдан бірнеше шаруа қожалықтары құрылды. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Арықты ауылдық округі

Арықты ауылдық округі — Ақмола облысы Қорғалжын ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Арықты, Садырбай ауылдары кіреді. Орталығы – Арықты ауылы. Округ құрамында болған Қорқылдақ ауылы 2006 жылы, Күлтай, Сулыкөл ауылдары 2019 жылы таратылған. Дереккөздер
Спиридоновка ауылдық округі

Спиридоновка ауылдық округі — Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Тарихы 2025 жылы Абай ауылдық округі мен Армавир ауылдық округі қосылып, Спиридоновка ауылдық округі құрылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Абай, Спиридиновка ауылдары кіреді. Орталығы – Спиридиновка ауылы. Дереккөздер
Киелі күндер

Киелі күндер– қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымындағы аптаның қасиетті саналатын күндері. Күнделікті өмірлік тәжірибесінде әрбір күннің қыр-сырына қанық болған қазақ халқының киелі санайтын күндері наным-сенім, ырым, жоралғыларға толы, әрі күнделікті тіршілігімен тығыз байланысты. Қазақтар үшін аптаның Киелі күндер – сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, жұма күндері. Сейсенбіні ауыр күн санап, ол күні жолға шықпаған, жұмыс бастамаған, көшіп-қонбаған. Егер қысылтаяң не шұғыл шаруамен жолға шығатын болса, жолым жеңіл болсын деп, жерге тұз көмген. Керісінше, сәрсенбі аптаның ішіндегі сәтті күн саналған, сол күні іс бастауды, жолға шығуды оңтайлы көрген. Бейсенбі, жұма күндері әруақтар үйде қонақтап жүреді деген нанымға иланған. Бейсенбі күндері қайтыс болған адамның жылдығын (асын) өткізгенге дейін құран оқытып отырған. Ал жұма күні қазақтар діни жоралғы бойынша жұма намазын оқуға мешітке барған. Әруақтар ренжиді деп, бұл күні кір жумаған, шаш қимаған. Қазақтағы “40 күнге” байланысты жөн-жоралғының да дүниетанымдық маңызы ерекше. Жаңа туған сәби 40 күнге толғанша, оны өмірге бейімделетін уақыты деп санап, күнде тұзды суға шомылдырған. Далаға көп алып шықпаған. 40 күнге дейін түнде күл төкпеген. 40 күнге аман-есен жеткен сәбидің тырнағын, шашын қиып,иткөйлегін шешіп, жаңа киім кигізіп, кішігірім той жасап, қырқынан шығарған. Қайтыс болған адамның үйінде 40 күнге дейін әруақ мекендейді деп, күнде сол үйде жоқтау айтылған. Қырқын беретін күні ірі мал сойып, елді жиып, құран оқытқан. Қайтыс болған адамды сол үйдегі әйелдер жеті күнге дейін жоқтап отырған. Мұсылман қауымының діни ғұрыптарында айт күндері Киелі күндер саналып, бұл күндер діни салт-дәстүрге сәйкес құрметтелген. Дереккөздер:
Киеңкі

Киеңкі – жылқы, есек, қашырда болатын жұқпалы ауру. Киеңкінің қоздырғышы Trypanosoma eguіperdum деген қарапайым жәндік. Бұл аурумен бие ауырса Киеңкі ал айғыр ауырса қарақаптал деп атайды. Ауру сау малға шыбын, сона, маса, т.б. және малдың шағылысу кезінде, кейде ластанған әбзал, хирургиялық, акушерлік аспаптардан жұғады. Киеңкі мен ауырған биенің шабы, желіні алапестенеді, сарпайы ісіп, бөртеді, көбі құлын тастайды. Ауырған биеде күйлеген малдың белгісі жиі байқалады. Киеңкі ауруын анықтау үшін қынаптың қырындысын микроскоппен қарап, ауру қоздырғышын анықтайды. Киеңкі ауруына қарсы биенің қанына әр килограмм салмағына 0,01 – 0,015 г есебінен наганиннің 10%-тік физиол. ерітіндісі жіберіледі, немесе 1-күні 0,01 г наганин, 4-күні 0,005 г новарсенал, 7-күні 0,005 г новарсенал, 10-күні 0,01 – 0,015 г наганин егеді. Жылқыда ауру байқалғанда тұқымдық айғырлардан басқасын піштіреді. Тайдан бастап барлық саяқты бөлек бағады. Биені сау айғырдың ұрығымен қолдан ұрықтандырады. Дереккөздер:
Барақпай ауылдық округі

Барақпай ауылдық округі – Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Барақпай, Хлебное ауылдары кіреді. Орталығы – Барақпай ауылы. Тарихы 2012 жылы Хлебное ауылы Барақбай ауылдық округінің құрамына енді. Округ құрамында болған Шашке ауылы 2025 жылы таратылған. Дереккөздер
Киликия

Киликия – Кіші Азияның оңт.-шығысындағы, Түркия мемлекетіне қарайтын ежелгі аймақ. Таулы Киликия (“Ызғарлы” Киликия) және ойпатты Киликия (“Жазық” Киликия) болып екіге бөлінеді. Б.з.б. 2-мыңжылдықта бұл өңір Хетт патшалығының құрамында болды, кейін б.з.б. 12 – 6 ғ-ларда бірнеше тәуелсіз мемлекеттер өмір сүрді. Киликия атауы алғаш рет ассирия жазуларында “Hіlakku” түрінде аталады. Киликия жері б.з.б. 6 ғ-дан бастап Ахемен әулеті билеген парсылардың қол астында болды, б.з.б. 333 ж. А.Македонский жаулап алып, б.з.б. 297 – 190 ж. Селевки әулетінің қол астында болды. Б.з.б. 102 ж. бұл өңірді Рим империясы жаулап алып, б.з. 200 ж. шамасында екі провинцияға бөлді. Орта ғасырларда Киликия аймағы Византия, араб мемлекеттері, салжұқтар билігіне кезек-кезек өтумен болды. 1080 – 1375 ж. осы өңірде Киликия армян мемлекеті өмір сүріп, Византия мен салжұқтарға қарсы үздіксіз соғыс жүргізді. 1375 ж. бұл мемлекетті Мысыр мәмлүктері жаулап алды. 1515 ж. Киликияны түріктер иеленді. Дереккөздер
Килограмм-күш

Килограмм-күш - МКГСС жүйесіндегі күш бірлігі. 1 К-к — халықаралық килограмм үдеудің прототипі күш әсеріне бағытталған 9,80665 м/с2 тең. Белгілеуі - кгк. 1 кгк = 9,80665 Н (Ньютонды қара). Дереккөздер
Килька

Килька – кәсіптік маңызы бар майшабақ туыстарының жалпы атауы; Ол Балтық (Балтық килькасы), Каспий (кәдімгі каспийлік және ангоус килькасы), аздап Азов және Қара теңіздерлен ауланады. Бұлардың ішіндегі ең дәмдісі және майлы-семізі — Балтық килькасы. Салмағы 10—15 г. Олардан түгелдей дерлік «Килька» консервісін жасайды. Балтық килькасын салака сияқты консервілер дайындау үшін пайдаланады (мысалы, «Шпроттар»). Тоңазытылған және тұздалған килькадан әр түрлі басытқылар (жұмыртқа және майонез, көк пияз салған килька, килька бутерброды), сұйық және қою блюдалар әзірлеуге болады. Дереккөздер
Ким Дин

Ким Дин (9.2.1913, Ресей, Приморье өлкесі Ольгино ауданы – 28.9.1966, Алматы) – актер, Қазақстанның халық артисі (1962; 1952 жылдан Қазақстанның еңб. сің, арт.). 1932 жылдан өмірінің соңына дейін Алматыдағы Респ. корей музыкалы комедия театрында (қазіргі Респ. корей музыкалы комедия театры) қызмет етті. Алғашқы елеулі рөлі – Ли Ден Ним мен Ен Сен Неннің “Чун Хян деген қыз туралы аңыз” спектакліндегі До Рен. Көпқырлы актер Тян Мен Хи (Тхай Дян Чуннің “Оңтүстікке қарай 38-параллелінде”), Сен Фир, Эк Се (Цай Еннің “Қуанышты өмірі” мен “Ариранында”), Староста (Сон Еннің “Патриотында”), Тасбақа (Н.Б.Нидің “Қоян жайлы аңызында”), т.б. әралуан рөлдерді ойнады. Қарт Ен Хва, Ли Мон Нен оның ең таңдаулы рөлдері болып табылады. Актер өнері табиғилығымен, өмірлік шынайылығымен ерекшеленді. Сондай-ақ, Қарабай (Ғ.Мүсіреповтің “Қозы Көрпеш-Баян сұлуында”), Абыз (М.Әуезовтің “Еңлік-Кебегінде”), Дуанбасы (Н.В. Гогольдің “Ревизорында”), Отелло (У.Шекспирдің осы аттас трагедиясында), Миллер (Ф.Шиллердің “Зұлымдық пен махаббатында”), т.б. рөлдер Кимнің шығармашылық жетістігі саналады. Дереккөздер
Владимир Егорович Ким

Ким Владимир Егорович (1936 – 10.9.1997, Алматы) – актер, режиссер, Қазақстанның халық артисі (1983; 1976 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген артисі). Ташкент театр-көркемсурет институтын бітірген (1960). 1968 жылдан Алматыдағы Респ. корей музыкалы комедия театрының актері. Ким ойнаған Бен-Хо (Тен Дон Хек, “Моранбон”), Ярцев (М.Шатров, “Революция атымен”), Еспембет, Қобыланды (М.Әуезов, “Еңлік-Кебек”, “Қара қыпшақ Қобыланды”), Қлияс (Ш.Айтматов, “Арманым, Әселім”), т.б. рөлдер оның шығарм. мүмкіндігі жоғары актер екенін көрсетті. 1990 – 96 жылдары осы театрдың көркемдік жетекшісі болды. Режиссер ретінде Ким қойған спектакльдер – “37-нші транзит” (В.Тен), “Алмаз тауларының сегіз періштесі” (Тхай Дян Чун) зор табыспен өтті. “Құрмет белгісі” орденімен марапатталған. Дереккөздер
Ким Владимир Николаевич

Ким Владимир Николаевич (20.2.1937 жылы туған, Ресей, Приморье өлкесі, Артем қаласы) – сәулетші, Қазақстанның еңбек сіңірген архитекторы (1984). Мәскеу архит институтын бітірген (1962). 1962 жылдан Алматыға келіп, 1962 – 74 жыдары “Қазгорстройпроект”, 1974 – 86 жыдары “Алматыгипрогор” жобалау инистутттарында қызмет істеді. 1986 – 89 жыдары Алматы үй құрылысы комб-ның жобалау-құрылыс бірлестігінде бас архитектор болды. 1991 жылдан өндірістік шеберхана жетекшісі. Ким нің жобасымен Алматы қаласында Республика сарайы (1970, Ю.Г. Ратушный, Н.И. Рикинский, Л.Л. Ухоботовпен бірге; КСРО Мемлекеттік сыйлық, 1971), Ұлттық кітапхана ғимараты (1970, В.И. Ищенко, К.Н. Кальной, Е.Н. Кузнецовпен бірге), Даңқ мемориалдық кешені (1975, Т.Қ. Бәсенов, Р.А. Сейдалинмен бірге), Республикалық оқушылар сарайы (1983, А.П. Зуевпен бірге), т.б. салынды. Дереккөздер
Инесса Андреевна Поплавская

Инесса Андреевна Поплавская (28.1.1932 жылы туған, Ресей, Ярославль облысы Данилов қ.) – химия ғылымының докторы (1986), профессор (1992). *1954 Мәскеу талшықты химия технологиясы институтын бітірген. *1954-1957 Мәскеу қаласындағы Акрихин химия-фармацевтикалық завотында шебер, ауысым бастығы *1957-1958 Қазақ КСР-і Мин-лер Кеңесіне қарасты химия өнеркәсібі бөлімінде аға инженер *1958-1961 аспирант *1964-1988 Қазақстан Ғылым Академиясының Химия инситутында кіші, аға қызметкер *1988 жылдан жетекші ғылыми қызметкер болып жұмыстар атқарды. Ғылыми еңбектер 200-ден астам ғылыми жарияланым мен 1 монографияның авторы. Дереккөздер
Ким Римма Ивановна

Ким Римма Ивановна (1.1. 1946 жылы туған, Өзбекстан, Ташкент облысы бұрынғы Политотдел ұжымшары) – биші, балетмейстер, Қазақстанның халық артисі (1993; 1982 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген артис). Ташкент хореографиялық училищесін (1964), ГИТИС-ті (қазіргі Ресей театр өнері академиясы) (1983) бітірген. 1960 – 64 жылдары Ташкенттегі Мукими музыкалы театрының бишісі, 1964 – 67 жылдары Өзбек ән мен би ансамблінде биші, 1967–90 жылдары Алматыдағы Респуликалық корей музыкалы комедия театры балет тобының бишісі болды. 1990 жылы Алматыда жекеменшік корей өнер мектебін ашты, оның жанынан “Бидульги” (“Көгершіндер”) балалар ансамблін ұйымдастырды. Осы ұжыммен Ким Корея, КХДР, Қытай, Жапония, Ресей, АҚШ-та гастрольдік сапармен болды. 1999 жылдан Республикалық корей музыкалы комедия театрында бас балетмейстер. Дереккөздер
Зоя Викторовна Ким

Зоя Викторовна Ким 1951 жылы 1 қаңтарда Талдықорған облысы Қаратал ауданының Үштөбе қаласында туған. Корей. Әкесі - Ким Виктор Вячеславович, композитор, скрипкашы. Анасы - Пак Екатерина Николаевна, әнші, актриса. Ленинград су көлігі институтының инженерлік-экономикалық факультетін бітірген (1975), инженер-экономист. Орыс және корей тілдерін білөді. 1972 жылдан - Череповецкий өзен портында қабылдаушытапсырушы. 1973 жылдан - Ленинград өзен портында тальман. 1975 жылдан - «Ленгипроречтранс» инженер- экономисі. 1979 жылдан - Ленинград кеме жөндеу зауытында инженер-экономист. 1981 жылдан бері - Республикалық корей музыкалық комедия театрында солистокалшы, 2007 жылдан - театрдың труппа меңгерушісі. Оған: Хан Диннің, музыкасы Э. Богушевскийдің «Приключения зайца»; Г. Канның, музыкасы Э. Богушевскийдің «Брат Жень-Шень, выходи!»; Тхай Дян Чунның, музыкасы Э. Богушевскийдің «Сказание о Хын Бу»; Цай Еннің, музыкасы П. Юнның «Сказание о девушке Сим Чен»; А. Кимнің, музыкасы П. Юннің «Плач кукушки»; М. Пактің, музыкасы Я. Ханның «Пока не рассеется туман»; Цай Еннің, музыкасы Я. Ханның «Гецу и Дикне»; Ен Сен Неннің, музыкасы В. Стригоцкий мен В. Кимнің «Колокола из ада» және т.б. спектакльдеріне арнап бас музыкалық партиялардың фо- нограммалары жазылған. Реж. А. Миттың «Шаг» фильміне («Мосфильм», 1992), «Город мечты» сериалына («Алдонгар продакшн» студиясы, 2009) түскен. КСРО, Қазақстан, Ресей, Қорея, АҚШ, Өзбекстан, Қырғызстан елдерінде гастрольдік сапарда болған. «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2002) марапатталған. ҚР Еңбегі сіңірген әртісі (1996). Діни көзқарасы - христиан діні. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Хоббиі - кітаптар оқу, музыка, тоқу. Сүйіп оқитын әдебиеті - В. Пикуль, О. Генри, И. Ильф пен Е. Петровтың шығармалары. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Кан Александр Алексеевич, балет әртісі. Қызы - Плохова Анна Юрьевна. Дереккөздер
Ким Хан Нен

Ким Хан Нен (22.9.1951, Ресей, Сахалин облысы Макаров қаласы – 15.6.2002, Алматы) – актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1998). Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) актерлік бөлімін бітірген (1975). 1975 жылдан өмірінің соңына дейін Алматыдағы Респ. корей музыкалы комедия театрында актер болып қызмет атқарды. Көклан (М.Әуезовтің “Қара қыпшақ Қобыландысында”), Диван (М.Каримнің “Ай тұтылған түнінде”), Сим Бонса (Цай Еннің “Симчен деген қыз туралы аңызында”), Ким Сон Дар (Тхай Ден Чунның “Ким Сон Дарында”), т.б. рөлдері көрермендер жадында қалды. Дереккөздер
Кимберлит

Кимберлит көбінесе, диаметрі ондаған метрден 1 км-ге дейін жететін, тереңде біртіндеп ультрабазиттердің дайкасына жалғасатын мұржа тәрізді денелер түзеді, кейде силл, желі, дайка болып та кездеседі. Кимберлит мұржалары көне платформалардағы ірі жарылымдар бойында орналасады. Олар өндірістік алмастың негізгі көзі болып табылады. Кимберлиттік магма өте үлкен тереңдікте (200 – 250 км) қалыптасып, жер қыртысына жоғары жылдамдықпен көтеріледі. Жол-жөнекей қоршаған әр түрлі қабаттар арқылы өтіп, оларды құратын тау жыныстары мен минералдарды ксенолит ретінде ілестіре кетеді және шамалы өзіне сіңіреді. Осыған байланысты Кимберлиттің хим. және минералдық құрамы басқалардан ерекше болып, оның будандасудан қалыптасқанын көрсетеді. Кимберлит жер бетінде оңай морып, көгілдір, көк сазға айналады. Осындай саздар алмас кенін іздеудің жақсы белгісі болып табылады. К. Саха Республикасында (Ресей), Оңт. Африкада, Канадада, АҚШ-та, Үндістанда, Танзанияда, Гвинеяда кездеседі. Дереккөздер:
Кимврлер

Кимврлер(лат. Gіmbrі) – Ютланд түбегін мекендеген герман тайпасы. Б.з.б. 2 ғ-дың аяғында К. оңт-ке қарай қозғалды. Б.з.б. 113 ж. Норе аймағының түбінде римдіктерді жеңіп, Галлияға беттеді, римдіктерге бірнеше рет (б.з.б. 109, 107, 105 ж.) соққы берді. Тевтондармен, гельветтермен, т.б. тайпалармен біріккен Кимврлер Галлияны түгелдей өзіне қаратты. Б.з.б. 102 ж. Римге бет алып, бүкіл Солт. Италияны басып алды, бірақ Верцелла түбінде римдіктерден күйрей жеңіліске ұшырады. Дереккөздер
Виктор Никитович Попов

Виктор Никитович Попов (1938 жылы туған) – техника ғылымының докторы (2005), профессор (2006). *1972 Мәскеу геодезия, әуеден суретке түсіру және картография инженерлері инситутын бітірген. *1959 жылдан аға техник-топограф *1960 №33 отрядтың техник топографы *1966-1967 «Жезқазғантүстіметаллургия» тресінде аға инженер *1967-1990 Жезқазған бөлімінде бас инженер *1990-1994 «ҚарағандыГИИЗ» институтының директоры болған. *1994 жылдан осы инситуттың президенті. Ғылыми еңбектер *2004 ж. «Геотехнические проблемы фундаментстроения в условиях активизации природных и техногенных процессов и пути их решения» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы. *Некоторые исследования деформации бортов отвалообразований горных пород методами линейной алгебры(1977) ; * Определение осадки фундамента по модулю деформации, полученному в приборах трехосного сжатия (2003); * Теоретические основы определения зоны распространения вертикальных Дереккөздер
Сулавеси теңізі

СУЛАВЕСИ ТЕҢІЗІ (Sulawesі), Целебесс теңізі – Тынық мұхиттың Сулавеси, Калимантан, Минданао, Сангихе аралдары мен Сулу топаралының аралығындағы теңіз. Аумағы 453 мың км², ең терең жері – 5914 м. Суының беткі қабатының температурасы жыл бойында 28°С шамасында, тұзд. 34,5‰. Беткі ағысы Минданао ағысына байланысты қалыптасады. Сулавеси теңізінің деңгейі Малайя топаралығындағы басқа теңіздердің деңгейінен жоғары. Тынық мұхиттың аралық және беткі су қабаттары Сулавеси теңізі арқылы Үнді мұхитымен алмасып отырады. Толысуы жарты тәуліктік (3 м). Басты порттары – Венанг (Сулавеси аралы) және Таракан (Таракан аралы). Дереккөздер
Суландыру

СУЛАНДЫРУ, ирригация – ылғалы жеткіліксіз егін алабына су жеткізу, оның топырақтың өнім өсетін қыртысындағы қорын көбейту шаралары, мелиорацияның бір түрі. Суландыру техникалық, агротехникалық және шаруашылық-ұйымдастырушылық шаралардың кешеніне кіреді. Суландыру алдымен сусыз, су қоры жеткіліксіз не суы қажетке жарамсыз шөл, шөлейт, далалы жерлерді сумен қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. Суландыруда ең алдымен жергілікті су ресурстары (жер асты сулары, өзен, көл сулары, атмосфералық ылғал) зерттеліп, оларды пайдалану шаралары (құдық қазу, бөгет, тоған салу, суды арықпен ағызу, т.б.) жүргізіледі. Бұл шаралар жеткіліксіз болғанда суды басқа жерден канал, су құбырлары арқылы әкеледі. Суландыруды жүзеге асыру үшін суландыру жүйесін жүргізеді. Суландыру өсірілетін дақылдың вегетациялық кезеңінде топырақта ылғал жетіспеген кезде жүргізіледі, сол арқылы топырақтың су режимін жақсартуға, топырақтың құнарлылығын арттыруға және а. ш. дақылдарының өнімділігі мен өнім сапасын арттыруға болады. Суландыру дұрыс қолданылғанда топырақтағы аэробты құбылыстар күшейеді, соның әсерінен органикалық қалдықтардың ыдырауы тездетіледі. Ылғалды жеткілікті мөлшерде алған жеміс-жидек дақылдары өнімдерінің қанттылығы, ал майлы дақылдардың тұқымдарындағы майдың, қосымша азоттық қорек бергенде бидай дәніндегі белоктың, мақта талшығының сапасы жақсарады. Суландыру құрғақшылық аймақтардағы жерлерді түбегейлі жақсартуға және олардың а. ш. айналымына кіруіне, сондай-ақ ылғалдылығы жеткілікті аудандарда жерді тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Суландырудың жүйелі және мерзімді түрлері болады. Жүйелі Суландыру кезінде су егістікке белгіленген уақытта және өсімдіктердің қажетін қамтамасыз ететіндей мөлшерде беріледі. Мерзімді Суландыруда өзен тасыған кезде су қоймалары арқылы егістік және жайылымдық жерлерге су жіберіледі. Көктемде қар суын топыраққа ылғал сіңіру мақсатымен бір рет жайып жібереді. Суландырудың көлдетіп суару тәсілі шөлейт және далалық аудандарда табиғи шөптің шығымдылығын арттыру үшін қолданылады. Егістік жерлердің тұздануына және балшықтануына жол бермеу үшін Суландырудың көмегімен жерді жуады және кәріздер қазылады. Бұл жүйе су қабылдағыш тораптан, басқы және реттеп тұрушы құрылыстардан, магистральды каналдан, су бөлетін түрлі каналдар мен бөгендерден, суландыратын уақытша жүйелерден, т.б. тұрады. Суландыру жағдайында а. ш. дақылдарын өсірудің өзіндік ерекшеліктері болады; қ. Суармалы егіншілік. Дереккөздер
Киммериялықтар

Киммериялықтар(грек. Kіmmerіoі) – ежелгі дәуірдегі тайпа атауы. Б.з.б. 8 – 7 ғ-ларда Қара т-дің солт.-батыс жағалауын қоныстанған. Б.з.б. 6 ғ-да ежелгі гректер Керч бұғазын Киммери Боспоры деп атаған. Кейбір зерттеушілер Киммериялықтарды Орт. Азиядан Қара т. жағалауына ертерек қоныс аударған сақ тайпаларының бірі деп есептейді. Ассирия тіліндегі “К.” атауы кемерліктер (яғни жағалау тұрғындары) сөзінен шыққан деген пікірлер де бар. Кейін сақтардың Орт. Азиядан батысқа жылжыған тағы бір тобы (ишкауз) сақтар К-ды ата қонысынан ығыстырған (қ. Ишпақай). Б.з.б. 7 ғ-дың 70-жылдары Киммериялықтар Кіші Азиядағы Фригион өңірін, 50-жылдары Лидияны жаулап алып, бертін келе жергілікті халықпен араласып кеткен. Бұл дәуірден қалған тарихи-археологиялық мәліметтер қазіргі Түркия жерінен табылған. Қара теңіз жағалауы мен Балқан елдеріндегі археол. қазбалар Киммериялықтардың тұрмыс-тіршілігін қола дәуірінен темір дәуіріне өту кезеңіндегі мәдениетпен байланыстырады. Дереккөздер:
Иван Иннокентьевич Попов

Иван Иннокентьевич Попов (15.4.1919 жылы туған, Ресей, Киров облысы Подосиновец ауданы Чуприяново ауылы – 25.10.1998, Қарағанды қ.) – техника ғылымының докторы (1972), профессор (1973), Қазақстан Ғылым Академиясының академик (1979). *1958 жылдан өмірінің соңына дейін Қарағанды политехникалық инсититутында (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) педагог, басшылық қызметтер атқарған. Экономика тиімділігі жоғары карьер көлбеулігінің орнықтылығын басқару тәсілдерін жасап, өндіріске енгізген. Қосқан үлесі Попов Қазақстанда карьер кертпеші мен беткейінің және төбенің орнықтылығын басқару тәсілдерін жасау және зерттеудің ғылыми мектебін қалыптастырды. Ғылыми еңбектер 130-ға жуық ғылыми еңбектің, оның ішінде 10 монографияның авторы. Попов есімі Қазақстанның Алтын кітабына енгізілген. *Предупреждение оползней на карьерах(соавт) 1960; Автоматизированная обучающая система с игровым моделированием проблемных ситуаций и ее эффективность (соавт.) (1980). Марапаттар Қазақ КСР-і Мин-лер Кеңесі сыйл. лауреаты (1989). Дереккөздер
Мартин Лютер Кинг

Мартин Лютер Кинг (15.1.1929, АҚШ, Джорджия шт., Атланта қ. – 4.4.1968, Теннесси шт., Мемфис қ.) – АҚШ-тағы қара нәсілді азаматтардың құқықтары үшін күрес басшыларының бірі, америкалық діни әрі қоғам қайраткері, теология докторы (1954). Протестант қауымы қызметкерінің отбасында дүниеге келген. 1951 ж. теологиялық семинарияны бітірді. ]] алдында Вашингтондағы жұмыс пен бостандық маршында "Менің арманым" атты сөйлеген сөзі үшін атағы шыққан.]] 1955 ж. Алабама штаты Монтгомери қ-ндағы протестант қауымына қызметке орналасты. АҚШ-Тағы қараңыз нәсілділердің азаматтық құқықтарын қорғаушы ретінде танылды. 1957 ж. ол осы мақсатта қара нәсілділердің “Мәсіхшілер дінбасыларының оңтүстік конференциясы” атты ұйымын құрды. 1960 ж. Атлантаға көшіп барып, конференция жұмысына бар уақытын сарп етті. 1960 – 61 ж. осы мақсатта өткен көптеген демонстрацияларға қатынасып, үкімет тарапынан қуғынға ұшырады. 1963 ж. Бирмингем түрмесінен барлық дін қызметкерлеріне үндеу жазып, оларды барлық азаматтардың құқықтарының теңдігін қолдау үшін күресуге шақырды. 1963 ж. наурыз айында 200 мыңнан аса адам, негізінен, афроамерикандықтар Вашингтон көшелерінде демонстрация жасады. Олардың алдында Кинг өзінің әйгілі “Менің арманым бар” атты сөзін сөйледі. Демонстрацияның әсері күшті болып, 1964 ж. АҚШ Конгресі “Азаматтардың құқы жөнінде” арнайы заң қабылдады. Нәсілдік қанауға қарсы бейбіт шеру өткізіп, бейбітшілік жолындағы күресі үшін осы жылдың қазан айында К. Нобель сыйл. лауреаты болды. 1965 ж. Кинг Алабама штатында, 1965 – 66 ж. Чикаго мен солтүстіктегі қалаларда қара нәсілділердің құқықтары жөнінде күрес жүргізді. 1966 ж. ол алғашқылардың бірі болып Вьетнам соғысына қарсы шықты. 1968 ж. барлық кедейлерді нәсілдік ерекшеліктеріне қарамастан біріктіретін “Кедей адамдар компаниясын” құрды. Кезекті бір демонстрацияға қатысу үшін Теннесси штатындағы Мемфис қ-на келген кезде Кинг нәсілшілдер қолынан қазаға ұшырады. Кинг тің өліміне байланысты АҚШ-тың 100-ден аса қалаларында қара нәсілділердің қарсылық көрсету акциясы өткізілді. Атланта қ-ндағы оның жерлену рәсіміне 100 мыңнан аса адам қатысты. Дереккөздер
Белгород ауылдық округі

Белгород ауылдық округі – Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Белгородское, Преображенка, Раздольное ауылдары кіреді. Орталығы – Белгородское ауылы. Округ құрамында болған Профинтерн ауылы 2005 жылы, Новодобринка ауылы 2009 жылы таратылған. Дереккөздер
Беловод ауылдық округі

Беловод ауылдық округі – Ақмола облысы Жақсы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Беловодское, Қайрақты, Перекатное ауылдары кіреді. Орталығы – Беловодское ауылы. Тарихы Қайрақты ауылдық округінің құрамында болған Набережное ауылы 2004 жылы таратылды. 2016 жылы Старое Перекатное ауылы таратылып, Қайрақты ауылдық округінің Қайрақты ауылы Беловод ауылдық округіне қосылды. Дереккөздер
Бестоғай ауылдық округі

Бестоғай ауылдық округі — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Байсары, Бестоғай, Қызылту ауылдары кіреді. Орталығы – Бестоғай ауылы. Округ құрамында болған Нецветаевка ауылы 2001 жылы, Чилинка ауылы 2003 жылы таратылған. Дереккөздер
Михаил Евгеньевич Массон

Массон Михаил Евгеньевич (3.12.1897, Санкт-Петербург — 2.11.1986, Ташкент) — археолог, шығыстанушы, тарих ғылымдарының докторы (1949), проффессор (1949). Түрікменстан ҰА-ның академигі (1951), Орталық Азияда жүргізілген 100-ден астам тарихи-археологиялық зерттеулерге қатысты. Ортағасырлық Кушан, Термез қалаларына жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарын басқарды (1936 — 38). 1930 — 70 ж. Ташкенттегі Орта Азия университеті археология кафедра сының меңгерушісі болды. Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне архитектуралық тұрғыда алғаш зерттеу жүргізді (1930). Сондай-ақ сол жерде жерленген қазақ хандарының қабірлері жайында зерттеп, нақты мәліметтер қалдырды. Шығармалары "О постройке мавзолея Ходжа Ахмеда Яссави в г.Туркестане" //" Изв. Среднеазиатского географического общества, т. 19, Таш., 1929; По поводу некоторых монетных находок, зарегистрированных на территории Казахстана до 1942 ж."//"Вестник АН КазССР, 1948." Дереккөздер Овезов Д.М., Академик М.Е. Массон, Ашх., 1970. С. Өтенияз "Қазақ Энциклопедиясы", 6 том Сілтемелер
Кинескоп

Кинескоп - телевизиялық қабылдағыш түтік – телевизиялық кескін көрсетуге арналған электронды-сәулелік түтік. Ақ-қара түсті кинескоп та электронды сәуле люминесценциялық экранға түсіп, оны беріліп жатқан кескін сигналына байланысты жолма-жол және кадр бойынша жарықтандырады. Түрлі түсті Кинескопта бұл мақсат үшін 3 электронды сәулені пайдаланады. Олар мозаикалық немесе штрихтық экранның люминофорын бір түспен – қызыл, жасыл немесе көк түспен жарықтандырады. Біртүсті 3 кескінді беттестіру нәтижесінде қорытынды түрлі түс алынады. Тұрмыстағы теледидарларда әдетте, экранының диогональ өлшемі 16-дан 72 см-ге дейінгі Кинескоп қолданылады (Кинескоп тереңдігі диогональ өлшемімен шамалас). 20 ғ-дың 80-жылдарынан бастап тереңдігі аз, беті жалпақ кинескоп құрастыру қолға алынды. Дереккөздер
Бозтал ауылдық округі

Бозтал ауылдық округі — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бозтал ауылы. Округ құрамында болған Ұсамбай ауылы 2003 жылы таратылған. Дереккөздер
Кинетикалық энергия

Кинетикалық энергия – механикалық жүйе нүктелерінің жылдамдығы бойынша анықталатын энергия. Материалдық нүктенің Кинетикалық энергиясы (Т) мынаған тең: T=mv2/2, мұндағы m – материалдық нүктенің массасы, v – материалдық нүктенің жылдамдығы. Механикалық жүйенің Кинетикалық энергиясы сол жүйе құрамындағы нүктелердің Кинетикалық энергияларының қосындысы бойынша анықталады: , мұндағы k – жүйе құрамындағы нүктелердің саны. Механикалық жүйенің Кинетикалық энергиясын түрінде де өрнектеуге болады, мұндағы M – бүкіл жүйенің массасы, vс – массалар центрінің жылдамдығы, Tc – жүйенің массалар центрі маңында қозғалғандағы Кинетикалық энергиясы. Ілгерілемелі қозғалыс жасайтын қатты дененің Кинетикалық энергиясы, массасы сол дененің массасындай, материалдық нүктенің Кинетикалық энергиясына тең. Белгілі бір осьтің (z) маңында -ға тең бұрыштық жылдамдықпен айналатын қатты дененің Кинетикалық энергиясы былай есептеледі: T=1/2Қ2, мұндағы Қ – инерция моменті. Кез келген жүйенің Кинетикалық энергия сы сыртқы әсердің не сол жүйенің жеке бөліктерінің әсерлесуі салдарынан өзгереді. Бұл өзгерістің шамасы (T2 – T1) ішкі және сыртқы күштер тарапынан істелген жұмыстардың қосындысына тең: T2–T1=. Кинетикалық энергияның өзгеруі туралы теореманы өрнектейтін бұл теңдіктің көмегімендинамиканың көптеген есептері шешіледі. Жарық жылдамдығымен (с) шамалас жылдамдықпен қозғалған дененің Кинетикалық энергиясы былай өрнектеледі: мұндағы m0 – материалдық нүктенің тыныштықтағы массасы, с вакуумдағы жарық жылдамдығы, m0c2 – нүктенің тыныштықтағы энергиясы. Дене аз жылдамдықпен қозғалғанда (<<с) оның кинетикалық энергиясы әдеттегі m0c2/2 формуласы бойынша есептеледі. Кинетикалық энергияның қасиеттері * Аддитивтілік. Бұл қасиет материалдық нүктелерден тұратын механикалық жүйенің кинетикалық энергиясы жүйеге кіретін барлық материалдық нүктелердің кинетикалық энергияларының қосындысына тең екенін білдіреді. * Анықтамалық жүйенің айналуына қатысты инварианттылық. Кинетикалық энергия нүктенің орнына және оның жылдамдығының бағытына тәуелді емес, тек жылдамдықтың шамасына немесе оның жылдамдығының квадратына тәуелді. * Жалпы жағдайда эталондық жүйенің өзгеруіне қатысты инварианттылық. Бұл анықтамадан анық көрінеді, өйткені бір анықтамалық шеңберден екіншісіне ауысқанда жылдамдық өзгереді. * Сақтау. Жүйенің тек механикалық сипаттамаларын өзгертетін өзара әрекеттесу кезінде кинетикалық энергия өзгермейді. Бұл қасиет Галилей түрлендірулеріне қатысты инвариантты. Кинетикалық энергияның математикалық формуласын шығару үшін кинетикалық энергияның сақталу қасиеті және Ньютонның екінші заңы жеткілікті. Дереккөздер
Бұзылық ауылдық округі

Бұзылық ауылдық округі – Ақмола облысы Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бұзылық, Сұрған ауылдары кіреді. Орталығы – Бұзылық ауылы. Тарихы 2000 жылы Бұзылық ауылдық округінен Сұрған ауылдық округі бөлініп шықты. 2009 жылы Бұзылық ауылдық округі құрамына таратылған Сұрған ауылдық округінің Сұрған ауылы енді. Дереккөздер
Валентина Николаевна Попова

Валентина Николаевна Попова (26.2.1923 жылы туған, Павлодар қаласы) – филология ғылымының докторы (1997), профессор *1946 Петрозаводск қаласындағы Карело-Фин мемлекеттік университетін бітірген *1944-1945 2-дүниежүзілік соғыс жылдары мектепте мұғалім *1947-1998 Павлодар, Шымкент қалаларындағы педагогикалық училищелерде оқытушы, Ташкент облысында мұғалім, Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы мектепте директордың орынбасары, Халықаралық қазақ-түрік университеті Шымкент бөлімшесінде аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарды. Ғылыми еңбектер 60-қа жуық ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер
Пелагея Павловна Попова

Пелагея Павловна Попова (25.2.1928, Ресей, Самара облысы Лопатино ауылы – 1989, Қарағанды қ.) – медицина ғылымының докторы (1983), профессор (1984). *1953-1964 Алматы мемлекеттік медициналық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Қарағанды облысы санитария эпидемиологиялық станциясында лаборатория меңгерушісі *1964-1970 ж.ассистент, доцент, *1970 жылдан КарММИ-дін эпидемиология кафедрасының меңгерушісі. Ғылыми еңбектер 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. *К вопросу изучения природной очаговости в Карагандинской области (соавт.) (1973). Дереккөздер
Бірсуат ауылдық округі

* Бірсуат ауылдық округі – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Бірсуат ауылдық округі – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы әкімшілік бірлік. * Бірсуат ауылдық әкімдігі – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік.
Киноварь

Киноварь– сульфидтер класының минералы. Химиялық формуласы HgS. Тригональдық сингонияда кристалданады. Кристалдары жапырақ, ромбоэдр, кейде призма пішіндес, агрегаттары түйірлі масса құрайды. Түсі ашық қызылдан қою қызылға дейін, қатаңдығы 2 – 2,5; меншікті салмағы 8 – 8,2 г/см3; алмастай жылтыр. Киноварь төмен температуралы гидротермальдық кендерде кварц, кальцит, флюорит, барит, антимонит, пирит, марказит, сфалерит, халькопирит, реальгар минералдарымен бірге әрекетті жанартаулы аймақтарда түзіледі. Одан сынап, бояу заттары өндіріледі. Дереккөздер:
Веденов ауылдық округі

Веденов ауылдық округі — Ақмола облысы Бурабай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Веденовка, Қарабұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Веденовка ауылы. Округ құрамында болған Жаңатуған, Федосеевка ауылдары 2025 жылы таратылған. Дереккөздер
Нұресіл ауылдық округі

Нұресіл ауылдық округі – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылға дейін Воздвиженка ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаңа Жайнақ, Нұресіл, Раздольное ауылдары кіреді. Орталығы – Нұресіл ауылы. Округ құрамында болған Литовка, Островное ауылдары 2000 жылы таратылған. Дереккөздер
Кинодраматургия

Кинодраматургия, кино драматургиясы – әдеби шығармашылықтың бір саласы. Сценарий – фильмнің әдеби, көркемдік негізі болып табылады. Кинодраматургия кино өнерінің ұтымды тәсілдерін қамти отырып, әдеби бейнелеудің тәсілдерін де қолданады. Кинодраматургияның әдеби және кинематографиялық тегіне қарай сценарий екі түрге бөлінеді. Бірі – фильмнің арқауын құрайтын, әрі жеке дара көркемдігі бар әдеби шығарма, екіншісі – болашақ фильмнің құрылымын, желісін тартып, мазмұнын, ойын баяндап беретін әдеби материал. Кинодраматургия киноның барлық мүмкіндіктерін пайдалана отырып, әдеби шығармаларды да экранға шығарды. 20 ғ-дың 10-жылдарында “мылқау” кинода әдеби шығармалардың сюжеті, кейіпкерлері, желісі көп жағдайда түпнұсқадан жасалса, 20-жылдары проза мен драммалық шығармалардың тәсілдері араласа бастады. Киноға дыбыстың енуі түбегейлі бетбұрыс жасап, Кинодраматургияның қалыптасуына жол ашты. Қазақстанда Кинодраматургияның алғашқы үлгілері 20 ғ-дың басында дүниеге келді (“Бүліншілік”, 1928; “Жұт”, 1931; “Түрксіб”, 1931, т.б.). Ұлттық көркемсуретті кино өнерінің алғашқысы – “Амангелді” фильмі. Қазақ әдебиетінің көрнекті қайраткерлері М.Әуезов (“Райхан”, “Абай әні”), Ғ.Мүсірепов (“Амангелді”, “Махаббат дастаны”, “Жауынгер ұлы”, “Қыз Жібек”), Ә.Тәжібаев (“Жамбыл”, “Шұғылада болған еді”), Ш.Хұсайынов (В.Абызовпен бірге, “Өжет қыз”, “Асау Ертіс жағасында”, “Біз осында тұрамыз”) қазақ Кинодраматургиясының негізін қалаушылар болды. 20 ғ-дың 60-жылдары қазақ Кинодраматургиясы үлкен табысқа жетеді. Кинодраматургияға жазушылар О.Сүлейменов (“Атамекен”), Ә.Тарази (қ. Әшімов Ә.) (“Тұлпардың ізі”, “Қараш-қараш оқиғасы”), Д.Тәшенов (А.Сацкиймен бірге, “Ата туралы аңыз”), Қ.Мұхамеджанов (“Айсұлу”), Л.Варшавский (“Алдар-Көсе”), Қ.Ысқақов (“Ұшы қиырсыз жол”), т.б. келді. 20 ғ-дың 70-жылдары Қазақ Кинодраматургиясында Ресей киносценарийстері үлкен рөл атқарды. Сол жылдары Мүсіреповтің “Қыз Жібегімен” қатар А.Михалков-Кончаловскийдің (Э.Тропининмен бірге “Атаманның ақыры”, “Көксерек”, В.Тюринмен бірге “Қан мен тер”), Р.Хуснитдинованың (“Алпамыс мектепке барады”), А.Адабашьян мен Н.Михалковтың (А.Михалков-Кончаловскиймен бірге “Транссібір экспрессі”) сценарийлері бойынша фильмдер түсірілді. 20 ғ-дың 80-жылдарындағы қазақ Кинодраматургиясы авторлық-режиссерлік стильге бой ұрды. Прозашы С.Нарымбетов, кәсіби кинодраматург, авторлық кинода кинорежиссер ретінде үлкен табыстарға жетті. Оның “Көзімнің қарасы” фильмі (1994) Еуропа, Азия елдерінің көптеген халықар. кинематографиялық сыйлықтарына ие болды. Дереккөздер:
Викторов ауылдық округі

Викторов ауылдық округі – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бөгенбай би, Викторовка, Красиловка ауылдары кіреді. Орталығы – Викторовка ауылы. Округ құрамында болған Подзаводск, Туражол ауылдары 2006 жылы, Қызылқайнар ауылы 2010 жылы таратылған. Дереккөздер
Арнасай ауылдық округі

Арнасай ауылдық округі — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Арнасай, Бабатай ауылдары кіреді. Орталығы – Арнасай ауылы. Тарихы 2000 жылы Волгодонов ауылдық округінен бөлініп шықты. 2007 жылы Вячеслав ауылдық округі Арнасай ауылдық округі болып өзгертілді. Дереккөздер
Гастелло ауылдық әкімдігі

Гастелло ауылдық әкімдігі – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Гастелло ауылы. Тарихы 2000 жылы Пригородный ауылдық округінен бөлініп шықты. 2005 жылы округ құрамында болған Дауылбай ауылы таратылды. 2013 жылы Гастелло ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды. Дереккөздер
Далабай ауылдық әкімдігі

Далабай ауылдық әкімдігі – Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін Далабай ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Далабай ауылы. Округ құрамында болған Ақтөбе ауылы 2005 жылы таратылған. Дереккөздер
Василий Сергеевич Портнов

Василий Сергеевич Портнов (1947 жылы туған) – техника ғылымының докторы (2005), профессор (2001). *1972 Қарағанды политехникалық институтын (қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) *1994 Қарағанды мемлекеттік университетін бітірген. *1972-1995 Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде ассистент, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі *1996 жылдан оқу-әдістемелік басқармасының бастығы қызметтерін атқарды. Ғылыми еңбектер 150-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. *Влияние текстуры руд на каротаж магнитной восприимчивости (2003); *Термодинамический подход к задачам геофизического опробования железорудных месторождений (2003); *Система управления качеством магнитовых руд (2005). Дереккөздер