В'ячеслав Максимович Чорновіл

Вячеслав Чорновил — украин саясаткері, журналист, публицист, 80-жылдардың ортасынан бергі ұлт-азаттық қозғалыс жетекшілерінің бірі, Украина Хельсинки одағының тең төрағасы, Украина Батыры, Украинаның мемлекеттік егемендігі туралы Декларация және Украинаның тәуелсіздігі туралы Декларация актісі авторларының бірі. Білімі және жеке өмірі 1937 жылы 24 желтоқсанда Киев облысы, Звенигород ауданы, Ерки ауылында (қазіргі Черкасск облысы, Катеринополь ауданы) ауыл мұғалімі отбасында дүниеге келген. 1946 жылы ол отбасымен бірге Ольховец ауылына көшіп келіп, бірден мектептің екінші сыныбына барады. 1955 жылы мектепті бітіріп, Тарас Шевченко атындағы Киев мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түседі. Екінші курста журналистика факультетіне ауысты. 1958 жылы оның саяси көзқарасына байланысты алғашқы қиыншылықтары туындап, бір жылға Ждановқа домна пешін салуға кетуге мәжбүр болды. 1960 жылы Вячеслав Чорновиль университетті үздік бітіріп, «Борис Гринченконың публицистикасы» атты кандидаттық диссертациясын қорғады. Отбасы Әкесі Максим Иосифович Чорновил (1909-1987) - украин тілі мен украин әдебиетінің мұғалімі. Анасы Килина Харитоновна Терещенко (1909-1985) бастауыш сынып мұғалімі болған. Әпкесі Валентина Максимовна Чорновиль (1948 ж.т.). Бірінші әйелі Елена Тимофеевна Антонив (1937 ж. 17 қараша – 1986 ж. 2 ақпан) – диссидент, жол апатынан қайтыс болды. Ұлы Андрей Чорновиль (1962 жылы 21 маусымда туған) - 2002-2006 жылдары Львов облыстық кеңесінің депутаты, 2004 жылғы шілдеде Украинадағы украин ұлтшылдарының ұйымы партиясының қысқа мерзімді жетекшісі, 2004 жылғы президенттік сайлауда өзін-өзі ұсынған кандидат. Ұлы Тарас Чорновил (1964 жылы 1 шілдеде туған) – 2000 жылдан Украина Жоғарғы Радасының халық депутаты (2000 жылы НРУ, 2002 жылы «Реформалар және тәртіп» партиясынан, 2006 және 2007 жылдары Аймақтар партиясынан сайланды). Екінші әйелі Атена Васильевна Пашко (10.10.1937 ж.т.) – ақын, Бүкіл украиндық әйелдер одағының төрағасы. Өгей қызы Ирина Васильевна Волицкая-Зубко (бірінші некеден Атена Пашконың қызы) - Львов театрының режиссері. Мансабы 1960-1963 жж - Львов телестудиясында жастарға арналған басылымдардың редакторы, аға редакторы. Әдебиет сыншысы болып жұмыс істеді. 1963-1964 жж - Вышгородта тұрып, Киев су электр станциясының құрылысында жұмыс істеді. 1964-1965 жж – «Жас гвардия» газетінде жұмыс істеді. 1965 жылы 4 қыркүйекте Вячеслав Чорновил, Василий Стус және Иван Дзюба украиндық антисоветтік зиялы қауымның тұтқындалуына наразылық білдірді. Бұл үшін Чорновиль Жас гвардиядан шығарылды. Одан кейін «Оқырман досы» газетіне әдеби қызметкер болып жұмысқа орналасты. 1965 жылы айғақ беруден бас тартқаны үшін үш айға мәжбүрлі еңбекке тартылған. 1967 жылы қарашада алпысыншы жылдардағы деректі жинағы шыққаннан кейін (Лихо з Розуму) ол қатаң режимдегі колонияда алты жылға сотталды. 1969 жылы мерзімінен бұрын босатылғаннан кейін Закарпатиядағы метеостанцияда бақылаушы, Одесса облысындағы ежелгі Тира қазбаларында археологиялық экспедицияда қазушы, Львовтағы Скнылив теміржол станциясында жүк тиеуші болып жұмыс істеді. 1970 жылдан бастап ол «Украина хабаршысы» астыртын журналын шығарды, ол үшін 1972 жылы екінші рет сотталды - алты жылға қатаң режимдегі колонияда және үш жыл қуғында болды. Жазасын Мордовия мен Якутияда өтеген. 1978 жылы бостандыққа шықты. 1975 жылы Борис Пенспен бірге ол лагерьдің күнделікті өмірінің хроникасы кітабын жазды. 1978 жылы халықаралық ПЕН-клубқа қабылданды. 1979 жылы 22 мамырда Украина Хельсинки тобына мүше болды. 1980 жылы сәуірде үшінші рет тұтқындалып, Якутияға бес жылға жер аударылды. Нақты себеп – оппозициялық баяндамаларға қатысу және Хельсинки тобына мүше болу. Бұған наразылық ретінде ол 120 күн бойы аштық жариялады. 1983 жылы босатылжы, бірақ Украинаға бару құқығы болмады. Осы кезеңде Покровск қаласындағы құрылыс материалдары зауытында отыншы болып жұмыс істеді. 1985 жылы Украинаға оралды. Львов Горремстройтрестіде және интернатта отыншы болып жұмыс істеді. Көп ұзамай ол қайтадан саяси қызметке кірісті. 1988 жылы шетелдік журналистке сұхбат бергеннен кейін олар Чорновильді кеңестік азаматтығынан айыруға тырысты, бірақ ол әлемнің барлық елдерін оны қабылдамауға шақырды. Сол жылы ол басқа диссиденттермен бірге Украина Хельсинки одағын құрды - бұл Кеңес үкіметіне саяси оппозицияның алғашқы әрекеті болды. 1989 жылдың 8-10 қыркүйегінде Чорновилдің қатысуымен Украинаның Қайта құру халықтық рухы (кейінірек - Украина Халық Рухы) құрылды. 1990 жылы 30 наурызда 7 үміткермен (бір мандатты округте) 68,60% дауыс жинап, Украинаның халық депутаты болып сайланды. 1990-1992 жж - Львов облыстық кеңесінің төрағасы және облыстық атқару комитетінің басшысы. 1991 жылы Украинада өткен бірінші президенттік сайлауда 7 420 727 дауыс (23,27%) жинап, екінші орынды иеленді. 1991 жылы қазанда Ұлы Казак Радасында украин казактарының гетманы болып сайланды. 1992 жылы желтоқсанда НРУ-ның IV Бүкіл украиналық жиналысында Чорновиль партияның жалғыз басшысы болып сайланды. 1994 жылы наурызда Вячеслав Чорновил екінші рет Украинаның халық депутаты болып сайланды (62,52% дауыс, 15 үміткер). 1995 жылдан қайтыс болғанға дейін Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясындағы (ПАСЕ) Украина делегациясының мүшесі болды. 1995-1998 жж - ЧАС /Time/ газетінің тәуелсіз қоғамдық-саяси қызметінің бас редакторы 1998 жылы Жоғарғы Радаға сайлауда үшінші рет Украинаның халық депутаты болып сайланды. Журналистика және журналистика саласындағы Т.Шевченко атындағы Украина Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1996). Николас Томалин атындағы халықаралық журналистика сыйлығының лауреаты (1975). 1997 жылы V дәрежелі Ярослав Мудрый орденімен марапатталды. Өлімі 1999 жылы 25 наурызда Вячеслав Черновиль белгісіз жағдайда жол апатынан қайтыс болды. Вячеслав Черновильдің серіктері мен туыстары әлі күнге дейін оның өлімін саяси қастандық деп санайды. Көпшілік мұны алдағы президент сайлауы қарсаңындағы саяси қастандық деп біледі. Бас прокурордың бұрынғы орынбасары Николай Голомша Чорновил апаттан кейін кастетпен жасалған бірнеше соққымен аяқталды деп болжайды. Киевтегі Вячеслав Черновольді жерлеу рәсіміне 200 мыңға дейін адам жиналды. Оның өліміне қатысты тергеу ондаған жыл өтсе де аяқталмады, енді шындықты анықтау мүмкін болмайтын сияқты - дәлелдемелердің көпшілігі физикалық түрде жойылды, кейбір куәгерлер (немесе сол оқиғаларға қатысушылар) қайтыс болды. Черновиль жақтастары кісі өлтіруді ұйымдастырды деп айыпталған полиция генералдары Фаре мен Кравченко де тірі емес. Сондай-ақ апаттан бірнеше ай өткен соң уланып қалды деген КамАЗдың кабинасында болған тракторист Иван Шолом да жоқ. Өкінішке орай, Черновиль өмірінің соңғы жылдарындағы шығармасы – «Халық қозғалысы» да жойылды. Қазір оның тірі бұрынғы жақтастары мен қатысушыларының көпшілігі мүлдем басқа нәрселермен айналысады. Тіпті оның туған ұлы да оның әкесі өмір бойы қарсы күрескен Виктор Медведчук телеарналарының резиденті болды. Галерея Дереккөздер