kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Көкектің ұясы (фильм)

Көкектің ұясы (, сөзбе-сөз — «Біреуі көкектің ұясынан ұшып өтті») — 1975 жылы Кен Кизи аттас психологиялық роман негізінде режиссер Милош Форман түсірген америкалық көркем фильм. Фильмде Джек Николсон психиатриялық аурухананың жаңа пациенті, ал Луиза Флетчер садист медбике рөлін сомдайды. Көмекші рөлдерде Уилл Сэмпсон, Дэнни Де Вито, Сидни Лэссик, Уильям Редфилд және Кристофер Ллойд пен Брэд Дурифтің кинодағы дебюттері. Фильмнің премьерасы 1975 жылы 19 қарашада Чикаго кинофестивалінде өтті. Фильм ең беделді бес номинация («Үздік фильм», «Үздік режиссер», «Үздік актер», «Үздік актриса» және «Үздік бейімделген сценарий») бойынша «Оскар» жүлдесін алған әлемдік кино тарихындағы екінші фильм болды, бұған дейін тек «Бір түні болған оқиға» (1934) ғана бұл жетістікке қол жеткізген болатын. Сол "үлкен бестікті" ол Алтын Глобуста да жеңіп алды (кино тарихында бірінші рет). Психиатриялық ауруханадағы драма оқиғасын баяндайтын фильм толығымен дерлік Орегон штатының ауруханасының психиатрия бөлімінде түсірілген. Көрермендер фильмді өте жылы қабылдады. Фильм АҚШ прокатында 100 миллион доллардан астам табыс тапты. Сыншылар режиссура мен актерлік шеберлікті жоғары бағалап, фильмді 1970 жылдардағы америкалық кинематографияның «жаңа толқынының» маңызды оқиғаларының бірі ретінде мойындады. 1993 жылы «Көкектің ұясы» Конгресс кітапханасы мәдени, тарихи және эстетикалық құндылығы бар фильм ретінде Американың Ұлттық фильмдер тізіліміне енгізді. Сюжет Патологиялық қылмыскер және бүлікші Рэндл Патрик Макмерфи оның психикалық ауруы бар-жоғын анықтау үшін колониядан психиатриялық клиникаға ауыстырылады. Клиникада ол бөлімді суық қанды және қатал тәртіпке құмар бас медбике Милдред Ратчед басқаратынын анықтайды. Макмерфи абсурдтық ережелерге бағынбай, шын жүректен көңіл көтеруге ниетті. Оның бүлікшіл табиғаты басқа науқастарды жұқтырады, бірақ медбике Рэтчед оны тоқтатуға бел буады. Рөлдерде Жүлделер Кейінгі тану * AFI-ның 100 жылдағы 100 үздік американдық фильмі: № 20 (1998 тізімі), № 33 (2007 тізімі) * AFI-ның 100 қаһармандар мен зұлымдар (2003): медбике Ратчед кино зұлымдарының тізімінде 5-ші орынға ие болды * AFI-ның 100 жылдағы ең шабыттандыратын 100 американдық фильмі (2006): № 17 * Ұлттық фильмдер тізілімі (1993) Дереккөздер
Құпия бақылау мұражайы

Құпия бақылау мұражайы , сондай-ақ Жапырақтар үйі деген атпен белгілі — Албанияның Тирана қаласындағы тарихи мұражай. 2017 жылы 23 мамырда коммунистік дәуірде Сигуримидің штаб-пәтері болған ғимаратта ашылды. Мұражай «коммунистік режим кезінде тыңшылыққа ұшыраған, тұтқындалған, сотталған, сотталған және өлім жазасына кесілген жазықсыз адамдарға арналған». Тарихы Мұражай 1931 жылдан бастап ауласы бар екі қабатты виллада орналасқан және бастапқыда Албаниядағы алғашқы жеке акушерлік клиника ретінде қызмет еткен, неміс оккупациясы кезінде ғимаратты гестапо пайдаланған. Соғыстан кейін 1991 жылы коммунистік режим құлағанға дейін Сигуримидің ұстау штабы ретінде пайдаланылды. Құпия бақылау мұражайы 2017 жылдың 23 мамырында ашылды. Ғимарат қала орталығында орналасқан. Ғимарат «Жапырақтар үйі» деп аталады, себебі оның қасбетін жабатын таужыныс зауыты. Онда 31 бөлме бар. Мұражай Еуропа Кеңесінің 2020 жылғы Еуропалық жыл мұражайы сыйлығымен марапатталды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://muzeugjethi.gov.al/?lang=en Ресми сайт] (Ағылшынша) * [http://muzeugjethi.gov.al/ Ресми сайт] (Албанша)
Гитлердікі дұрыс болды

«Гитлердікі дұрыс болды» және «Гитлер ешнәрсе жаман істемеді» деген даулы мәлімдемелер және нацистік диктатор Адольф Гитлерді қолдауды немесе троллингті білдіретін интернет-мемдер. Фразаның ирониялық немесе троллингтік қолданылуы нақты неонацистерге өздерінің неонацистік көзқарастарын теріске шығаруға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы семсерлесу

Семсерлесу сайыстары барлық Олимпиада ойындарында өткізілді. Алғашқы заманауи Олимпиадаларда сайыстар тек ерлер арасында болды. 1924 жылдан бастап әйелдер арасындағы сайыстар да өткізіле бастады. Сайыстар Ерлер Әйелдер Қазақстан атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 1 атлет, 2000 жылы — 5 атлет, 2012 жылы — 3 атлет, 2016 жылы — 1 атлет қатысқан. Тағы қараңыз * Семсерлесуден олимпиялық рекордтар тізімі
Еркін Таңатқанұлы

Еркін Таңатқанұлы Мұхамеджанов (29 қараша 1978 жылы туған, Қостанай облысы, Науырзым ауданы, Мереке кеңшары, Бестамақ бөлімшесі) — Қазақстан республикалық телерадиокорпорациясы АҚ «Abai tv» телеарнасы директоры. Қызмет жолы *2000-2001 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалының штаттан тыс корреспонденті; *2001-2002 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалының дикторы; *2002-2003 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалы жаңалықтар қызметінің шеф-редакторы; *2003-2003 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Қостанай филиалының редактор-корреспонденті; *2003-2005 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Астана» ТРО АСБД-ның Қостанай облысындағы меншікті тілшісі; *2005-2006 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Астана» ТРО АСБД-ның сараптамашы-редакторы; *2006-2006 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Астана» ТРО АСБД-ның Қостанай облысындағы меншікті тілшісі; *2006-2010 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД жаңалықтар қызметінің шеф-редакторы; *2010-2010 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД тілшілер бөлімінің тілшісі; *2010-2010 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД тілшілер бөлімінің арнайы тілшісі; *2010-2011 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД шығару бөлімінің шеф-редакторы; *2011-2011 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД тілшілер бөлімінің тілшісі; *2011-2012 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ АСБД шығару бөлімінің шеф-редакторы; *2012-2012 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Апта.kz» бағдарламасының шеф-редакторы; *2012-2015 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Апта.kz» бағдарламасының жетекшісі; *2015-2017 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Қазақстан» ҰТА ақпараттық бағдарламалар дирекциясының директоры; *2017-2018 жж. «Қазақстан» РТРК» Қостанай облыстық филиалының директоры; *2018 - 2022 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ «Qazaqstan» ҰТА директоры; *2022-2023 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Басқарма Төрайымының орынбасары; *2023 жылдың шілде айынан «Abai tv» телеарнасының директоры. Марапаты *БАҚ өкілдері арасындағы республикалық «Нұр Сұңқар» сыйлығының «Ерекше пікір» аталымында жеңімпаз (2015 ж.); *«Еңбек ардагері» төсбелгісі, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2018 ж.); *ҚР Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлығы (2022 ж.). Дереккөздер
Оксана Швец

Оксана Швец ( 10 ақпан 1955 жыл, Киев, Украина КСР - 17 наурыз 2022 жыл, Киев, Украина) — украина актрисасы. Киев ұлттық академиялық «Жастар» театрында 1980 жылы құрылғаннан қайтыс болғанға дейін жұмыс істеді және 1996 жылы Украинаның еңбек сіңірген әртісі атағына ие болды. Киевтегі тұрғын үйін ресейлік әскерлердің атқылауынан қаза тапты. Балалық шағы 1955 жылы 10 ақпанда Киев қаласындағы ата-аналар үйінде дүниеге келген. Швецтің әкесі мен анасы туралы мәлімет жоқ. 1975 жылы И.Франко атындағы театр жанындағы театр студиясын, 1986 жылы И.К.Карпенко-Карый атындағы Киев мемлекеттік театр өнері институтының театртану факультетін бітірді. 1980 жылы Жастар театрдың труппасына қосылды. Өмірбаяны Швец жастар театрының алғашқы жылдарынан бастап қызмет атқарды. Бұдан басқа Швец Тернополь музыкалық-драма театрында және Киев сатира театрында жұмыс істеді. Оның алғашқы жұмысы Киев жастар театрында режиссер Александр Заболотныйдың «Көктемде мен саған ораламын» атты қойылымы болды. Соңғы жұмыстардың бірі Андрей Билоустың «Сиқырланған» пьесасы. Швецтің ең «жұлдызды» спектакльдері – «Сирано де Бержерак», «Игорь жорығы туралы әңгіме», «Репортаж», «Екі қоянды артында», «Ар-ождан диктатурасы». Ол фильмдерде де ойнады. «Мұхтардың оралуы-7» фильмінде Купцованың ролін, «Лалагүлдер үйі» фильмінде балалар үйінің директоры ролін, «Мұрагерлер», «Әулие Патриктің құпиясы», «Ертең ертең болады» фильмдерінде эпизодтық рөлдерді сомдаған. Театрдағы жұмысы үшін Оксана Швец Украинадағы ең беделді марапаттардың бірі - «Украинаның еңбек сіңірген әртісі» атағына ие болды. Театр сахнасында ойнаған рөлдері Қаза болуы Украинаның танымал театр және кино актрисасы Оксана Швец Киевтегі тұрғын үйге ресейлік зымыран соққысының салдарынан қаза тапты. Оның қайтыс болғанын 1980 жылдан бері труппасының мүшесі болған Жастар театры хабарлады. Қайтыс болған кезде ол 67 жаста еді. Дереккөздер
Болат Мүрсәлім

Болат Сүлейменұлы Мүрсәлім (01 қазан 1979 жылы туған, Абай облысы, Ақсуат ауданы, Қызыл Кесік) — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы АҚ «Qazaqstan» телеарнасы директоры. Алаш қайраткерлері туралы бірнеше деректі фильмнің сценарий авторы. «Алашорда» және «Алаш автономиясының әскері» фотоальбомдарының құрастырушысы. Қызмет жолы *«Қазақстан – ZAMAN» газетінде (2001 ж.), «Парасат» журналында (2002 ж.), «Қазақ радиосында» (2004 ж.), «Қазақстан» (2002-2006 ж.ж.), КТК (2007 ж.) телеарналарында қызмет атқарған. *2008-2009 жж. Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ Сценарлық алқа мүшесі; *2009 жылдың қазанынан «31 арнаның» «Информбюро» бағдарламасының шығарушы редакторы, 2012 жылдың тамызынан «31 арнаның» Ақпараттық бағдарламалар директоры; *2022 жылдың тамызынан «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Бас редакторы; *2022 жылдың 26 қыркүйегінен «Qazaqstan» телеарнасының директоры; *2023 жылдың шілдесінен «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Бас редакторы; *2024 жылдың сәуірінен «Qazaqstan» Ұлттық арнасы директоры. Білімі *2001 ж. Қазақ ұлттық аграрлық университетін «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша тәмамдаған; *2001-2004 жж. ҚР ҰҒА М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының аспирантурасында оқыды. Марапаты *«Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісі; *ҚР Ұлттық Ғылым академиясы тағайындаған «Алашорданың 100 жылдығы» естелік медалі; *«Қазақ хандығының 550 жылдығы» төсбелгісі.
Дана Абибуллақызы

Дана Абибуллақызы (09 мамыр 1979 жылы туған, Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы АҚ Басқарма төрайымының қаржылық және әкімшілік мәселелер жөніндегі орынбасары. Қызмет жолы *1999-2001 жж. «Сенім» АЖЗҚ» ЖАҚ менеджері; *2001 жылдың қаңтарынан — 2001 жылдың қыркүйегіне дейін Онтүстік Қазақстан облысының Тұрмыстық статистика туралы ақпарат-статистика орталығы үй шарушылығын статистикалық қамтамасыз ету бөлімінің 2-санаттағы маманы; *2002 жылдың сәуірінен — 2002 жылдың қарашасына дейін - «Қазагрокапитал» холдингі «СӘТ» ЖШС бас бухгалтері; *2002-2003 жж. «Қазагрокапитал» холдингі «Транс Спец Экспорт» ЖШС бас бухгалтері; *2003-2006 жж. «Қазагрокапитал» холдингі «Интер Фуд Трейд» ЖШС бас бухгалтері; *2006 жылдың шілдесінен — 2006 жылдың тамызына дейін «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің жетекші маманы; *2006-2008 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің бас маманы; *2008-2009 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің бас бухгалтерінің орынбасары; *2009-2014 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ бухгалтерлік есеп және есеп беру бөлімінің бас бухгалтері; *2014-2019 жж. «Қазақстан» РТРҚ» АҚ Қаржылық қамтамасыз ету департаментінің қаржы директоры; *2019 жылдың қыркүйегінен «Қазақстан» РТРК» АҚ Басқарма төрайымының қаржылық және әкімшілік мәселелер жөніндегі орынбасары. Білімі *Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университетін «Халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша тәмамдаған. Дереккөздер
Айдын Дүйсенбайқызы

Айдын Дүйсенбайқызы (15 наурыз, 1991 жылы туған, Қарағанды облысы) — Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның кеңесшісі. «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ Басқарушы директоры (2023—2026). Еңбек жолы *2012 - 2016 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Стратегиялық маркетинг департаменті Веб-ресурстар бөлімінің веб-сайт редакторы; *2016 - 2019 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Стратегиялық маркетинг департаменті Интернет-редакциясының шеф-редакторы; *2019 - 2021 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Диджитал департаменті Интернет редакциясының жетекшісі - «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Баспасөз хатшысы; *2021-2023 жж. «Қазақстан» РТРК» АҚ Диджитал департаментінің директоры; *2023-2026 жж. «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Басқарушы директоры. *2026 жылдан бастап Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның кеңесшісі. Білімі *2012 жылы Қарағанды мемлекеттік университетінің журналистика кафедрасын бітірген; *2021 жылы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті журналистика және саясаттану факультетінің магистратурасын тәмамдаған. Дереккөздер
Әкеге апарар жол

Әкеге апарар жол — Жақында отағасынан айырылған отбасының тарихы мен шытырман оқиғаларына көрермендерді батыратын қызықты драма мен комедия. Түпнұсқа сюжетті және терең, кейіпкерге негізделген спектакльдерді көрсететін «Әкеге апарар жол» ерлік, махаббат және өзін-өзі анықтау тақырыптарын ашады. Бұл фильм ұмытылмас әсер қалдырады және көрермендерді өмірдің мәні мен өмірдегі өз жолдары туралы ойлауға шабыттандырады. Түсірілім жұмыстары наурыз айында Алматы облысы нан басталып, Маңғыстау өңірінде аяқталған. Сюжет Қайырбек аға өте мейірімді жан еді. Бүкіл ауыл оны құрметтейтін. Өйткені ол бәріне көмектесті. Ол мектеп директоры болды. Спорт мектебін салып, көкпар үйірмесін, аяқ киім шығаратын цехтардың ашылуына тағыда күріш экспорттай бастады. Бірақ, өкінішке орай, ол бір жыл бұрын жол апатынан қайтыс болды. Қайырбек ағаның өмірден өткенінің бір жылдығына арнап дастархан жайған соң ұлы Дидар марқұм әкесін армандай бастайды. Түсіндегі әке жүрегін ұстап, ұлынан көмек сұрайды. Дидар не болғанын білгісі келеді, өйткені қайтыс болмай тұрып әкесі донор ретінде жүрегін қалдырып кеткен. Бұл арманы туралы білген Дидардың анасы ұлынан әкесінің жүрегінің жаңа иесін табуды сұрайды. Дидар ағасы мен әйелімен бірге жүректің жаңа иесіне барады. Пікірлер Рамазан Амантай, фильм продюсері: — Әкелердің қадірі және бұл тек қана әке туралы емес, жан-жақты айтар ойы көп фильм. Әке деген тамаша ұғымды, тамаша қасиетті есімді елдің есіне бір салып қояйық деп осы фильмді түсірдік. Әрі бүгін біздің тамаша мерекеміз – Ата заң күні. Дубайдағы қандастарымыз көріп, өзінің оң бағасын беріп жатыр. Соған қатты қуанып тұрмыз. Даут Шайхисламов, продюсер: — Бүгін Дубайда керемет көрініс болды, Рамазанға көп рахмет. Маңғыстауды көргеніме өте қуаныштымын. Өйткені, мен Жаңаөзеннен боламын. Алтын емел саябағы, өте керемет, Қазақстан өте керемет. Қазақ киносы дами берсін. Айдын Нығмет, көрермен: — Қазақ киносын көріп жақсы әсермен шықтық. Сценарийде өте терең мағына бар. Әкеге арналған, өзіміздің қазақи отбасылық құндылықтарға арналған. Қазақтың актерлері келіп осындай үлкен сыйлық тарту етіп жатыр. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[https://www.youtube.com/watch?v=PdqppGb3WpM Ресми трейлер]
Жолөтен атырабы

Жолөтен атырабы — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап. Тарихы 1926 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Мерв округінің Жолөтен ауданы болып құрылды. 1926 жылы тамызда Мерв округі таратылып, Жолөтен ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1939 жылы қарашада Жолөтен ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді. 1963 жылы қаңтарда Мары облысы таратылып, Жолөтен ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді. 1992 жылы Жолөтен ауданы Жолөтен атырабы деп өзгертіліп, Мары уәлаятының құрамына енді. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы]
Мары атырабы

Мары атырабы — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы — Сапармұрат Түрікменбашы кенті. Тарихы 1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Мерв округінің Мерв ауданы болып құрылды. 1926 жылы тамызда Мерв округі жойылып, Мерв ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1937 жылы наурызда Мерв ауданы Мары ауданы болып өзгертілді. 1939 жылы қарашада Мары ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді. 1957 жылы 12 желтоқсанда таратылған Уәкілбазар ауданы аумағының бір бөлігі Мары ауданына қосылды. 1963 жылы қаңтарда Мары облысы таратылып, Мары ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді. 1992 жылы Мары ауданы Мары атырабы болып өзгертіліп, Мары уәлаятының құрамына енді. Танымал тумалары * Қыдыр Деряев (1905—1988) — Түрікмен КСР халық жазушысы. * Таңатар Әуезов (1911—1966) —— Түрікмен КСР халық әртісі. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы] Дереккөздер
Мұрғап атырабы

Мұрғап атырабы — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап. Тарихы 1935 жылы ақпанда Түрікмен КСР Сталин ауданы болып құрылды. 1939 жылы қарашада Сталин ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді. 1961 жылы қарашада Сталин ауданы Мұрғап ауданы болып өзгертілді. 1963 жылы қаңтарда Мары облысы таратылып, Мұрғап ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді. 1992 жылы Мұрғап ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, Мұрғап атырабы деп өзгертілді. 2022 жылы 9 қарашада жойылған Оғызхан атырабының Теңізхан және Оғызхан кенттері, Теңізхан және Достық кеңесшіліктері Мұрғап атырабына қосылды. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы] Дереккөздер
Сақаршаға атырабы

Сақаршаға атырабы — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап. Тарихы 1938 жылы желтоқсанда Түрікмен КСР Сақаршаға ауданы болып құрылды. 1939 жылы қарашада Сақаршаға ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді. 1963 жылдың қаңтарында Сақаршаға ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-нің тікелей бағынуымен қалпына келтірілді. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді. 1992 жылы Сақаршаға ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, Сакаршаға атырабы деп өзгертілді. 2022 жылдың 9 қарашасында жойылған Оғызхан атырабының Шаттық қаласы, Дәулетлі-Заман және Парахат кенттері, Алтын-Заман, Айхан, Дақхан, Көкхан, Күнхан, Мердана және Жұлдызхан кеңесшіліктері Сақаршаға атырабына қосылды. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы] Дереккөздер
Тақтабазар атырабы

Тақтабазар атырабы — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап. Тарихы 1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР Мерв округінің Пенде ауданы болып құрылды. 1925 жылы ақпанда Пенде ауданы Тақтабазар ауданы болып өзгертілді. 1926 жылы тамызда Мерв округі таратылып, Тақтабазар ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1939 жылы қарашада Тақтабазар ауданы жаңадан құрылған Мары облысына берілді. 1963 жылы қаңтарда Мары облысы таратылып, Тақтабазар ауданы қайтадан Түрікмен КСР-не тікелей бағынышты болды. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді. 1992 жылы Тақтабазар ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, Тақтабазар атырабы деп өзгертілді. 2022 жылдың 9 қарашасында Серхетабат атырабы Тақтабазар атырабына қосылды. Аудан экономикасы 1937 жылы таратылған Күшкі ауданы кіретін Тақтабазар ауданында 1968 жылға дейін түйе шаруашылығы дамыды. Бірақ Түрікменстанның оңтүстігінде түйе обасының эпизоотиясы басталғаннан кейін бұл жануардың саны екі ауданда: Күшкі және Тақтабазар аудандарында 500-700 бастан аспады. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы] Дереккөздер
Түрікменқала атырабы

Түрікменқала атырабы — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы атырап. Тарихы 1937 жылы мамырда Түрікмен КСР Түрікменқала ауданы болып құрылды. 1939 жылы қарашада Түрікменқала ауданы жаңадан құрылған Мары облысының құрамына енді. 1963 жылдың қаңтарында Түрікменқала ауданы таратылды, бірақ 1964 жылдың желтоқсанында Түрікмен КСР-нің тікелей бағынуымен қалпына келтірілді. 1970 жылдың желтоқсанында аудан қайтадан қалпына келтірілген Мары облысының құрамына енді. 1992 жылы Түрікменқала ауданы Түрікменқала атырабы болып өзгертіліп, Мары уәлаятының құрамына енді. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы]
Оғызхан атырабы

Оғызхан атырабы — Түрікменстандағы Мары уәлаятының бұрын болған атырабы. Тарихы 1988 жылы тамызда Түрікмен КСР Парахат ауданы болып құрылды. 1992 жылы Парахат ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, алдымен Ниязов атырабы, содан соң Оғызхан атырабы деп өзгертілді. 2022 жылы 9 қарашада Оғызхан атырабы жойылды. Бұл ретте Теңізхан, Оғызхан кенттері, Теңізхан, Достық кеңесшіліктері Мұрғап атырабына; ал, Шаттық қаласы, Дәулетлі-Заман, Парахат кенттері, Алтын-Заман, Айхан, Дақхан, Көкхан, Күнхан, Мердана, Жұлдызхан кеңесшіліктері Сақаршаға атырабына берілді. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы] Дереккөздер
Индира Тұрсынбай

Индира Есалықызы Тұрсынбай (2 желтоқсан, 1983 жылы туған, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Әбдіғаппар ауылы) — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы АҚ «Balapan» телеарнасы директоры. Қызмет жолы *2003-2005 жж. - «Almaty TV» телеарнасында журналист, жаңалық жүргізушісі, «Экология бекеті» телеарнасының редактор-жүргізушісі; *2005-2006 жж. - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасында редактор-сарапшы, «Business.kz» бағдарламасының авторы әрі жүргізушісі; *2008-2009 жж. - «Астана» телеарнасында редактор-сарапшы, жаңалық жүргізушісі; *2011-2014 жж. - «Еуразия» Бірінші арнасында тілші, жаңалық жүргізушісі; *2015-2016 жж. - «Qazaqstan» Ұлттық телеарнасында жаңалық жүргізушісі, экономика жаңалығының редактор-жүргізушісі; *2017-2023 жж. - жеке продакшн компанияларда басшылық қызмет атқарды; *2023 жылдың қаңтарынан - «Balapan» телеарнасының директоры. Білімі *Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін тәмамдаған. Дереккөздер
Серхетабат атырабы

Серхетабат атырабы — Түрікменстандағы Мары уәлаятының бұрын болған атырабы. Тарихы 1930 жылы сәуірде Түрікмен КСР Күшкі ауданы болып құрылды. 1937 жылы маусымда Күшкі ауданы таратылды. 1977 жылы шілдеде Мары облысының құрамында Күшкі ауданы қалпына келтірілді. 1992 жылы Күшкі ауданы Мары уәлаятының құрамына еніп, алдымен Күшкі атырабы, содан соң Серхетабат атырабы деп өзгертілді. 2022 жылы 9 қарашада Серхетабат атырабы жойылып, оның аумағы Тақтабазар атырабына берілді. Аудан экономикасы 1937 жылы таратылған Күшкі ауданы кіретін Тақтабазар ауданында 1968 жылға дейін түйе шаруашылығы дамыды. Бірақ Түрікменстанның оңтүстігінде түйе обасының эпизоотиясы басталғаннан кейін бұл жануардың саны екі ауданда: Күшкі және Тақтабазар аудандарында 500-700 бастан аспады. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20101227171217/http://wwhp.ru/marwi.htm Дүниежүзілік тарих жобасы] Дереккөздер
Игорь Дмитрович Кобрин

Игорь Дмитрович Кобрин ( 2 ақпан 1951 жыл, Львов, Украина КСР - 11 желтоқсан 2023 жыл) — украин кинорежиссері. Украинаның еңбек сіңірген әртісі (2008). Украина Ұлттық кинематографистер одағының мүшесі. Білімі 1973 жылы Львов университетін бітірген. 1981 жылы Карпенко-Карый атындағы Киев мемлекеттік театр өнері институтын кино және телевидение режиссері мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1982 жылдан «Укртелефильм» киностудиясында жұмыс істейді. Өмірбаяны Игорь Кобрин 1951 жылы 2 ақпанда Львов қаласында дүниеге келген. 1989 жылы Шевченко атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Ол сондай-ақ Украина Ұлттық кинематографистер одағының мүшесі. Ол деректі фильмдер, сериалдар мен телебағдарламалар шығаруға маманданған Telecon телестудиясын құрды. Компанияның түсіру тобы шетелдік телеарналармен, соның ішінде BBC-мен бірлесіп жұмыс істеді. Кобрин Чикаго мен Хьюстонда (АҚШ), Югославияда өткен халықаралық кинофестивальдердің лауреаты болды. 2008 жылы режиссер 1932-1933 жылдардағы Голодомордың 75 жылдығына байланысты украин халқының геноцид құрбандарын еске алуға қосқан қомақты жеке үлесі үшін "Украинаның еңбек сіңірген өнер қайраткері" атағын алды. Режиссердің шығармашылық мұрасына 12 фильм мен сериал кіреді. Олардың ішінде «1941. Тыйым салынған ақиқат», «Чернобыль: уақыттың екі түсі», «Еске алғым келмейді», «Бостандық барымталары», «Апельсин тілімі», «Қанға салынған собор», «Нан гильотині», «Балқыту қазандығы». Кобрин «Чернобыль: уақыттың екі түсі» деректі фильмдер трилогиясының сценарийшісі және продюсері болды. Фильмді түсіру тобы Чернобыль апаты кезінде түсірген. Сұхбаттарының бірінде Игорь Кобриннің өзі түсірілімнің егжей-тегжейлері, цензура және команда тап болған тәуекелдер туралы айтты. «Тыйым салынған ақиқат» фильмі 2013 жылдың 7 ақпаны мен 7 наурызы аралығында Украина телеарнасында көрсетілді. Фильмография *1985 - Гарбузяныдағы ғажайыптар; *1986—1988 — Чернобыль: уақыттың екі түсі (украинша: Чорнобиль: Два кольори часу) (2 серия); *1987 — Украина бақыт туралы ән айтады (украинша: Про щастя співає Україна); *1992 — Ояну (украинша: Пробудження); *1996 — Еске алғым келмейді (украинша: Не хочу згадувати; *1997 — Бостандық кепілі (украин: Заручники свободи); *2006 — Қандағы собор (украин: Собор на крові) (10 серия); *2008 — Нан гильотині (украинша: Хлібна гільйотина) (3 серия); *2013 — 1941. Тыйым салынған шындық (украинша: Запрещённая правда) Марапаттары *1989 - Т.Г.Шевченко атындағы Украина КСР Мемлекеттік сыйлығы; *1995 - Гран-при «Алтын рыцарь» (IFF, Нови Сад, Югославия); *1996 - Гран-при «Алтын камера» (IFF, Чикаго, АҚШ); *1996 - Күміс жүлде (IFF, Хьюстон, АҚШ); *2007 - «Телетриумф» Ұлттық сыйлығы (Украина); *2008 - «БАҚ толеранттылық пен украин қоғамын топтастыру үшін» Бүкіл украиналық байқауының Гран-приі (Украина); *2008 - Украинаның еңбек сіңірген әртісі; *2013 - Ұлттық «Телетриумф» сыйлығы (Украина). Дереккөздер
Интернет-лингвистика

Интернет-лингвистика – лингвистиканың бір бөлімі. Интернет-кеңістіктің және басқа да ақпаратты, айталық мәтіндік хабарламаны берудің «жаңа» құралдарының белсенді түрде дамуының әсерінен пайда болған ғылымның бұл бөлімі тілді қолдану мен пайдаланудың жаңа формаларын зерттеумен айналысады. Дамып жатқан интернет тілін зерттеу онлайн-кеңістіктің одан әрі дамуын қамтамасыз етеді және ол лингвисттерге ғана емес, сондай-ақ оны қолданушыларға да жәрдемдеседі. И-л. 4 түрлі тұрғыдан зерттеуге болады: әлеуметтік лингвистикалық, білім берушілік, стилистикалық және тәжірибелік. Онлайн кеңістіктің дамуымен бұл ғылымның жаңа саласы пайда болды, мысалы, корпустық лингвистика. Интернет-пайдаланушылар санының өсуімен И-л. болашақтағы дамуының мәселесі түбегейлі шешілген. Дереккөздер
Унитаризм

УНИТАРИЗМ ( фр. unitarisme – лат. unitas – тұтастық) – орталықтануға, тұтастыққа, оның ішінде әмбебаптық тілге бірігуге құлшыну тенденциясы. Ұлттық проблемаларды шешуде унитаризм мен сегрегация бір-біріне қарсы тұрады. Унитаризм ұлттық бөлектеушілікті қаламайды және ұлттық проблемаларды шешуден жаппай өзара ассимилияцияға жетуді – халықтар арасындағы мәдени, психологиялық, мемлекеттік-ұйымдастырушылық, тілдік т.б. бөлектенушілікті жоюды көреді. Дереккөздер
Глоттогенез

Глоттогенез (грек. glotta – тіл, сөйлесу + genesis – пайда болу, орыс. глоттогенез, ағылш. Gllottogenesis) – 1. Өзге таңбалар жүйесінен ерекшеленетін адамзаттың табиғи дыбыс тілінің пайда болу процесі. Г. теориясы антропологтар мен паленеверолгтардың бірлесуімен ХХ ғ. бойында жасалды. (А. Тромбетти, Б. Розенкранц) 1984 ж. Г. зерттеу бойынша халықаралық қоғам Парижде құрылды. Г. зерттеу нәтижесінде ғалымдар табиғи дыбыстық тілдің пайда болуына, оның алғашқы адамдар мен бүгінгі адамдар арасындағы дыбыстауларына жақын екендігіне мақсатты түрде жатқызады. (Home sapiens шамамен 100 мың жыл бұрын). 2. Тілдің диахрониялық әлеуметтік лингвистиканың пәні ретінде пайда болуы (құрылуы). Г. мынадай факторлар сипатталған: тарихи-гендік, тілдік қатынас, тіл кодификациясы + стандартталуы, диалектілердің бөлінуі (миграция, изоляция, басып алу), пиджиндердің, креол тілдердің қалыптасуы, ұлттың қалыптасуы, этникалық тұтастық + сәйкестілік, діни ағымдар, жаңғырту, жеке адам қызметінің нәтижесі (Дамге, Лютер, К.Ататүрік т.б.) сауда қатынасы, құлдық, плантациялық шаруашылық, сондай-ақ халықаралық жасанды тілдері жасау жоспары. Дереккөздер
Макроәлеуметтік лингвистика

Макроәлеуметтік лингвистика тілде өзіндік орын алатын қандай да бір әлеуметтік факторлармен байланысқан ірі көлемдегі процестер мен қатынастарды зерттейді. Бұл үдерістер мен қатынастар бүтіндей қоғамды немесе біршама көлемді адамдар жиынтығын: әлеуметтік жіктерді, этносты, этникалық топтарды т.б. сипаттауы мүмкін. Мысалы, тілдің әлеуметтік жіктелуін зерттеу макродеңгейді көрсетеді, басқаша айтқанда, ұлттық тіл және оның қосымша жүйелері сол тілді қолданушылардың әртүрлі әлеуметтік жіктері арасында қалай бөлініп-таратылғандығын макроәлеуметтік лингвистика өз зерттеу нысанасы етеді. * Макроәлеуметтік лингвистика тілдік қауымдастықтың немесе оның маңызды бөлігінің барлық жағын қамтитын мәселелерді: тілдің нормалануы мен кодификациялану проблемаларын, тіл саясаты мен тілдік жоспарлауды, тілдік ахуалды зерттейді. Талдауға әлеуметтік-коммуникативтік жүйені құрайтын барлық компонентер қамтылады, олардың қарым-қатынас салалары бойынша таралуы, әрбір компоненттің түрлі әлеуметтік қызмет салаларындағы коммуникативтік салмағы, әлеуметтік-коммуникативтік жүйе компоненттеріне қатысты олардың өзара алда болатын, сондай-ақ қазіргі шынайы өзгерістері талданып, зерттеледі. Макроәлеуметтік лингвистика сондай-ақ мынадай мәселелерді: белгілі бір қауымдастықта қызмет етіп отырған тілдер, оларда сөйлеушілер санының өзара арақатынасы, ол тілдердің қызметтік айырмашылықтары, тілдік интерференция және оның типтері мәселелерін қамтиды. Айталық, макрозерттеулер қостілділік мәселесіне арналған еңбектерде жиі кездеседі: бұларда түрлі тілдердегі сөйлеушілер саны, тілдердің қызметтік жүктемелері, тілдік интерференция мәселелері сөз болады. * Тілдің нормалануы мен кодификациялануы, сондай-ақ тіл саясаты мен тілдік дамуды жоспарлау мен реттеу мәселелері алдымен макроәлеуметтік лингвистикалық тұрғыдан зерттеледі. Өйткені олар, әдетте, сол тілді тұтынушы барлық халықтың мүддесін қозғайды. Мысалы, бір мемлекетте тұратын аз санды халықтар тілі жөніндегі мемлекеттік тіл саясатын айтқанда зерттеуші сол этностың жекелеген өкілдері емес, бүтіндей этнос мүддесіне қатысты мәселеге соқпай кете алмайды. Сол сияқты тілдік жағдаят мәселесі де алдымен макромакроәлеуметтік лингвистикатұрғысынан сөз болады. Соңғы жылдары социолингвистер өз назарларын тілдер қарымқатынасының тағы бір үлкен мәселесіне аударуда. Бүгінгі таңдағы бұл өзекті мәселе – тілдік дау-дамай (конфликт) болып отыр. Осыған байланысты әлеуметтік лингвистикалық зерттеулердің жаңа түрі – лингвистикалық дау-дамайтану (конфликтология) туып, қалыптасуда. Адамзат қоғамында пайда болып отырған даудамайды саясаттанушылар, психологтар, әлеуметтанушылар, этнографтар зерттейді, сондықтан оған лингвистикалық анықтама беру – өмір талабы. Тілдік дау-дамайдың негізінде әлеуметтік және экономикалық себептер жатады, сондықтан қандай да бір дау-дамайды жеке адамдық немесе топтық деңгейде емес, макродеңгейде қарастырған абзал. Дереккөздер
Тілдік байланыс

Тілдік байланыс - тілдің құрылысы мен сөз қорына әсер ететін екі не одан көп тілдердің өзара қатынасы. Тілдік байланыс әртүрлі этникалық және әртүрлі тілдік топ өкілдерінің араласу қажеттілігінен туындайды. Араласу бір не екі тілде жүруі мүмкін. Осыған байланысты адамдар екі тілде де сөйлейді немесе бір тілде сөйлеп, екінші тілде түсіне алады. Нейролингвистика деректеріне сүйенсек, адам миының сол жақ бөлігі негізгі тілмен байланысты болса, оң жақ бөлігі басқа тілмен байланысты болады. Араласатын халықтардың әлеуметтік-мәдени дамуы бір деңгейде болмайды, сондықтан қай салада кірме сөздер көп кездессе, сол салада бөтен тілдің, яғни халықтың ықпалы күшті болғанын байқауға болады. Мысалы, орыс тіліндегі XVIII ғ. дейін түркі тілінен енген кірме сөздер сауда-саттық, экономика, әлеуметтік, әскери салаларда көптеп кездеседі. Ал XVIII ғ.-дан кейін орыс тіліне еуропалық терминдер ене бастады. Сол сияқты қазақ тіліндегі кірме сөздерді (араб, парсы, монғол, орыс) атауға болады.
Диалектілік континуум

ДИАЛЕКТІЛІК КОНТИНУУМ – тілдің бір-біріне үзілмей жалғасқан аумақтық саралануының түрі, көршілес говорлар немесе диалектілердің өзара ерекшелігі өте аз мөлшерде болғанымен, олар бір-бірінен алшақ орналасқан сайын арасындағы айырмашылық та ұлғая береді. Соған сәйкес түрлі диалектілік құбылыстардың изоглостары да сәйкестенбейді, диалектілер арасындағы шекара да болмайды. Диалектілік континуум туыстас тілдердің таралу шекарасында тілдік континуумға ауысуы мүмкін, нәтижесінде ол идеомаларды бір-бірінен айырып көрсетуде айтарлықтай мәселелер туындайды. Дереккөздер
Канцеляризм

КАНЦЕЛЯРИЗМ (кеңсе тілі) – ресми іс-қағаздары стилінің іскерлік (кеңселік) құжаттарында тұрақты шаблон ретінде қолданылатын сөз, сөз тіркесі, грамматикалық формалар мен құрылымдар. Канцеляризм іскери қағаздарға өте қажет, өйткені іскерлік басқару жұмыстарында қайталанбалы жағдаяттар жиі болады, ол ресми-іскерлік ақпаратты тұрақты түрде беруді талап етеді. Канцеляризм ерекше стилистикалық мақсаттарсыз ресми-іскери стилден тысқары қолдану әдеби норманы бұзу болып табылады. КАНЦЕЛЯРИТ – ресми материалдардағы, газеттегі, радио мен телеарналардағы кеңселік тілдің күнделікті ауызекі сөйлеу тіліне, одан әдеби тілге, тіпті бала тіліне де еніп кетуі, ресми сөйлеудің кеңселік-бюрократтық стилі. Ол мәдениетке зарарын тигізетін, тілдің бүлінуіне әкелетін қауіп ретінде бағаланады. Терминді [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Корне́й Ива́нович Чуко́вский ](1966) енгізген. Дереккөздер
Микроәлеуметтік лингвистика

Микроәлеуметтік лингвистика – кіші әлеуметтік қауымдастықтағы тілдің қолданылу мәселесін зерттейтін әлеуметтік лингвистиканың бағыттарының бірі. Микроәлеуметтік лингвистика әлеуметтік психологияның көптеген негізгі ұғымдарын: мысалы, әлеуметтік рөл, кіші топ (формалді / формалді емес), референтті (эталонды) топ, бастапқы топ / екінші топ көшбасшы және аутсайдер т.б. қолдана отырып зерттеушінің басты назарын адам мен оның тікелей қоршаған ортасына аударады. Микроәлеуметтік лингвистика түрлі мәртебе мен рөлдердегі қарым-қатынасқа түсшілердің тілдік бағытынның тетігін ашу мақсатында сөйлесім әрекетін, айталық, дәрігер мен емделші, ері мен әйелі, мұғалім мен оқушы, сот, сатталушы мен қорғаушы т.б. жұптап, үшемдеп зерттейді. * Микроәлеуметтік лингвистиканың айналысатын проблемаларын екі түрлі сұраққа жауап бере отырып топтастырып беруге болады: # белгілі бір кіші әлеуметтік топта қандай тіл (тілдер) қолданылады? # кіші әлеуметтік топтың мүшелері тілді (тілдерді) қалай қолданады? Міне, осы сұрақтар негізіндегі жауаптар микросоциолингвистиканың зерттеу нысанасын көрсетеді. Дереккөздер
Екібастұз политехникалық колледжі

1956 жылы құрылған Екібастұз политехникалық колледжі (1956-1972 жылдары — кешкі тау-кен-құрылыс техникумы, 1973-1999 жылдары — тау-кен техникумы, 1999 жылы білім бөлімінің «Екібастұз политехникалық колледжі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны мәртебесін алды. Павлодар облысы бойынша колледжде екі (тау-кен экономикасы, көлік) және сырттай бөлімдері бар. 9 сынып базасында оқу мерзімі 3 жыл 6 ай, 11 сынып базасында 2 жыл 6 ай ғой. Оның 4 қабатты әкімшілік-оқу ғимараты бар, онда 37 оқу кабинеті мен зертханасы бар; оқу-өндірістік шеберханалары, оқу залы бар кітапхана; дене шынықтыру-сауықтыру кешені, компьютерлік сынып, тир, спорт залы, мұражай бар. 2003-2004 оқу жылында 504 оқушы оқиды. Оқу орны құрылған жылдар ішінде 8668 маман даярланды. Колледжде 59 оқытушы жұмыс істейді. Директор — Манибаев Арғын Бейбітұлы. 2022 жылдың қыркүйек айында Мәншүк Мәметова мен Естай Беркімбаев атындағы көшелерінің қиылысындағы Өңіраралық оқу орталығының жаңа ғимаратына көшті. Мамандықтар Тау-кен және шаруашылық бөлімі * Есеп және аудит (ЕА) * Қаржы (Қ) * Компьютерлік технологиялар және бағдарламалық қамтамасыз ету (КТБҚЕ) Көлік бөлімі * Теміржолдарды электрмен жабдықтау (салалар бойынша) (ТЭЖ) * Электр және электромеханикалық жабдықтарды техникалық пайдалану, қызмет көрсету және жөндеу (ЭЭЖТПҚКЖ) Жол қозғалысын басқару бөлімі * Теміржолдар, теміржол құрылыстары және құрылысы (ТТҚҚ) * Теміржолдардың жылжымалы құрамын пайдалану, жөндеу және техникалық қызмет көрсету (ТЖҚПЖТҚК) * Автокөлік құралдарына техникалық қызмет көрсету, жөндеу және пайдалану (AҚТҚКЖП) * Теміржол көлігіндегі автоматтандыру, телемеханика және қозғалысты басқару (TКАТҚБ) * Теміржол көлігінде тасымалдауды ұйымдастыру және қозғалысты бақылау (TКТҰҚБ) Қазақ тіліндегі кафедра * Пайдалы қазбалар кен орындарын ашық әдіспен өндіру (ПҚКОАӘӨ) * Тау-кен электромеханикалық жабдықтарына техникалық қызмет көрсету және жөндеу (ТКЭЖТҚКЖ) * Ғимараттар мен құрылыстарды салу және пайдалану (ҒҚСП) Дереккөздер Сілтемелер * [https://ekb-pk.kz Ресми сайт]
Диатеза

Диатеза (лингвистика) (грек. diathesis - орналасу) – сөйлемдегі етістік лексемаларының (субьект, обьект, адресат т.б) рөлі мен қызметі (бастауыш, толықтауыш) арасындағы сәйкестілік. Мысалы: «Бала есікті ашты» деген сөйлемде «ашты» етістігінің диатезасы «бала» сөзі – іс-әрекеттің субьектісі, бастауыш, атау тұлғасында тұр; «есікті» деген сөз іс-әрекеттің обьектісі, толықтауыш табыс септігінде. Ал «есік» баланың көмегімен ашылады» деген сөйлемде «ашылды» етістігінің диатезасы басқаша болады: «есік» - обьект, бастауыш, атау септігінде, «баланың көмегімен» - субьект, толықтауыш, көмектес септігінде тұр. «Диатеза» термині XX ғасырдың 70-жылдарында А.А. Холодович енгізді. Диатеза етіс ұғымынан өзгеше. Диатеза ұғымы универсальды болып есептеледі.
Коммутация (лингвистика)

Коммутация (лат. commutation - алмастыру) – тілдің екі белгісі арасындағы қатынас. Бұл қатынаста бір белгінің бейнесі мен мағынасы басқа бір белгінің бейнесі мен мағынасына ұқсас болған жағдайда, оларды коммутациялық байланыста болады деп есептейді. «Коммутация» ұғымын Л.Ельмслев 1935 ж. Ұсынған. Глоссемантикадағы белгілер арасындағы парадигматикалық қатынастарды анықтау үшін қолданған. Ол коммутациялық тексті ұсынды, мұнда ең кіші элементтерді (тексемалар) түрі мен мағынасына қарай бөлек қарастырды. Мысалы: «моль», «ноль», «роль», «руль» сөзздерінің жазылуы ұқсас, бірақ мағыналары мүлдем басқа, ал сөздердің мағынасы бір болса олар коммутацияға түспейді.
Ономасиология (лингвистика)

Ономасиология – номинация (атау) теориясы. Семантиканың бір бөлігі. Семасиологияға қарама-қарсы қойылады. Ономасиологиядағы зерттеу зат немесе құбылыстан осы зат не құбылыс туралы ойға қарай бағытталады және оларды тіл құралдары арқылы белгілейді. Ономасиология бүкіл тіл бірліктерін олардың аталу немесе репрезентативтік қызмет атқаруы тұрғысынан зерттейді, атау техникасы мәселелерімен де айналысады. Қазіргі лингвистикада ономасиологияның тар мағынасындағы түсінігі де бар. Онда ономасиология атау процестері туралы ілім ретінде қабылданады, ал кең тұжырымдамада, тілдегі бүкіл номинативті қызмет саласын зерттеу деп қарастырылады. Теориялық ономасиология өз бастауын антикалық дәуірден алады. Атау теориясы антикалық философияда маңызды орын алғаны белгілі. Одан кейінгі ғасырларды логикалық-философиялық тартыстар номиналистер мен реалистер арасында болды (қар. Логикалық бағыт). Олар заттың аталуы қалай жасалады, «табиғатынан ба» әлде «жасалуынан ба» деген сұраққа жауап іздеді. Оларды әсіресі қазықтырған мәселе-жалпы түсініктердің («универсалиялардың») пайда болуы. 1910 ж. Р.Мерингер, Г.Шухгардт еңбектерінде мағына мен атауды бөлек қарастыру жөнінде айтылған болатын. Қазіргі О.А. Цаунерден басталады (1903). Ол талдаудың жаңа бағытын ұсынып, оны семасиологияға қарама-қарсы қойды.
Нағи Қалтайұлы

Нағи Қалтайұлы Бақытбеков (27 қазан 1987 жылы) Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Тереңөзек қыстағында туған) — «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ «Qazsport» телеарнасы директоры. Еңбек жолы *2005 - 2006 жж. «Қазақстан студенттерінің Альянсы» Қызылорда филиалының директоры, «Қазақстан КВН Одағы» Қызылорда КВН филиалының директоры; *2006 - 2008 жж. «Қазақстан студенттерінің альянсы» республикалық қозғалысының жетекшісі; *2008 - 2011 жж. «Қазақстан КВН Одағы» РМҰ атқарушы директоры; *2011 - 2015 жж. «Астана Қаласының Көңілді тапқырлар театрлары» ГККП театры әкімшісі, продюсері; *2015 - 2018 жж. «KAZFOOTBALL.KZ» ақпараттық футбол порталы директоры; *2018 - 2020 жж. Қазақстан футбол федерациясының маркетинг және PR департаменті директоры; *2020 жылдың 8-маусымынан «Qazsport» телеарнасы директоры. Марапаты *Ақпарат саласының үздігі төсбелгісі (2021 ж.). Дереккөздер
Флективтілік

Флективтілік – синтетикалық тілдерге тән сөзді түрлендіретін аффиксацияның болуы. Флективтілік агглютинацияға қарама-қарсы қойылады. Флективті тілдерге афразиялық, үндіеуропалық (ағылшын, француз, болгар тілдерінен басқа) тілдер жатады. Флективтіліктің негізгі белгілері: # Кумуляция – әр түрлі грамматикалық категорияларға жататын графемалардың бір сөз түрлендіруші аффиксте тұрақты түрде болуы. Мысалы: орыс тіліндегі зат есімнің септік жалғаулары септікті, көпше не жекеше түрді білдіреді, ал сын есім жалғаулары – септік, род, түр категорияларының мағынасын білдіреді; # Сөз түрлендіретін аффикстердің омосемиясы, яғни бірдей грамматикалық мағынаға ие болатын бірнеше аффикстің болуы; # Фузия, яғни түйісетін морфемалардың өзара қатынасы. Флективтілік пен агглютинация қарама-қарсы түсінік емес, бір тілде флективті және агглютинативті қасиеттері болуы мүмкін. Агглютинативті тіл флективті тілге, флективтіліктен кейін «аналитизмге» айналуы мүмкін (мыс.: ағылш., фр., тілдерінің тарихы) деген ғылыми болжам бар. Бұған қарама-қарсы флективтіліктен кейін агглютинативті тілге айналады деген де көзқарас бар. Дереккөздер
Артем Викторович Дацишин

Артем Викторович Дацишин ( 26 қаңтар 1979 жыл, Херсон, Украина КСР - 17 наурыз, 2022 жыл) — украин балет әртісі және Украина Ұлттық операсының солисі. Халықаралық байқауларда жүлделі орындарға ие болып, Еуропа, Солтүстік Америка, Жапония елдерінде гастрольдік сапарда болды. Ол 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде ресейлік зымыраннан атқан оқтан қаза тапты. Өмірбаяны 1979 жылы 26 қаңтарда Херсон қаласында дүниеге келген. 1997 жылы Киев мемлекеттік хореографиялық училищесін, Киев ұлттық мәдениет және өнер университетін (2004, хореография бөлімі) бітірген. Мектепте оқып жүргенде-ақ ерекше қабілетімен ерекшеленді. Мектеп қабырғасында жүргенде 1996 жылы Серж Лифар атындағы халықаралық байқауға қатысып, үшінші орынға ие болды. Келесі жылы ол Ұлттық опера балет ұжымының мүшесі болды. Бір жылдан кейін ол Рудольф Нуреев атындағы халықаралық байқауда күміс медальді жеңіп алды. Ұлттық операда Артем «Аққу көлі», «Щелкунчик», «Ұйқыдағы ару», «Жизель», «Баядерка», «Ромео мен Джульетта» балеттерінде басты рөлдерді сомдады. Ол Жапония, Канада, АҚШ, Германия, Австрия, Швейцария, Италия, Испания, Франция, Португалия, Ливан елдерінде гастрольдік сапарда болды. Оның шеберлігі биінің академиялық мәнерлілігімен, мінезді жеткізе білуімен және романтикалық асқақтығымен жоғары бағаланды. Әріптестері оны бүкіл классикалық репертуарды билеген талантты әртіс деп атайды. Қазасы 26 ақпанда Дацишин орыс әскерлерінің атқысына түсіп, ауыр жараланған. Ол бірнеше аптаны ауруханада өткізіп, 17 наурызда Киевтегі ауруханада 43 жасында қайтыс болды. Рөлдері *Зигфрид, ханзада, Дезире, фея Карабос («Аққу көлі», «Щелкунчик», «Ұйқыдағы ару») *Ален («Бос ескерту») *Джеймс, Герн, Мадж («Сильфида») *Альберт («Жизель») *Франц («Коппелия») *Эспада, Солор, Люсьен («Дон Кихот», «Ла Баядерка», «Пахита») *Жан де Бриен («Раймонда») *Парис, Меркуцио, Тибальд (Ромео мен Джульетта) *Алтын құл («Шехеразада») *Эскамильо («Кармен-сюита») *Солло («Сюита в белом») *Бозбала («Қасиетті көктем») *Аукционшы (««Камелиялы ханым») *Қолбасшы («Юлий Цезарь») Дереккөздер
Семилингвизм

Семилингвизм ( – жартылай + lingua – тіл) — ана тілінде де, екінші тілде де толық тілдік құзіреттілік жоқ жартытілділік ана тіліне, сондай-ақ екінші мәдениет пен тілге деген келеңсіздік, немқұрайлық болуы мүмкін. Мыс., суржик (украин және орыс тілдерінің араласу нәтижесінде шыққан тіл). Дереккөздер Дереккөздер
Компьютерлік лингвистика

Компьютерлік лингвистика - информатиканың лингвистикалық негіздерін және тілдік байланыстардың барлық аспектілерін, ойлау мен ақиқаттықты модельдеу әрекеттерін компьютерлік программалар арқылы тікелей зерттеп танумен айналысатын ғылым саласы. Компьютерлік тіл білімі тілдік бірліктердің сөзден кіші, сөзге тең, сөзден үлкен түрлерін, яғни сез тіркестерін, сөйлемдерді (айтылымдарды), толық мәтін мәселелерін және тілдік әрекеттерді модельдеу проблемаларын зерттейді. Мысалы, соңғы айтылғанға қатысты, мәтін ішіндегі мән-мағынаны анықтау мен бір тілден екінші тілге аудару мәселелерін атауға болар еді. Лингвистикалық автоматтардың мүмкіндіктерінің күннен-күнге артуына байланысты компьютерлік лингвистиканың шешетін мәселелерінің де аясы кеңейіп, тереңдей түсуде. Оның шеңберінде жаңа әдістер мен теориялар тәжірибе жүзінде зерттеліп, сыннан өтуде. Дереккөздер
Abai TV

«Abai TV» — мәдени-ағарту бағытындағы қазақстандық телеарна. 2020 жылы мемлекет басшысының тапсырмасымен іске қосылған арна халықты ұлы Абай мұрасымен, еліміздің және бүкіл әлемнің мәдениеті мен өнерінің жетістіктерімен таныстырады. Отандық медиа кеңістікте ұлттық мәдениет пен өнерді тоғыстырған арна тәулігіне 17 сағат (07:00-ден – 00:00-ге дейін) 80% қазақ тілінде, 20% орыс тілінде хабар таратады. Бағдарламалар * Сарасөз * Сана * Мәдениет жаңалықтары * Сырлы әуен * Күміс көмей * Абайдың жолы * Шаңырақ * Дәуір даналары * Мұра * Мазмұндама * Pro Art * Құдіретті қылқалам * Киелі сахна * Жәдігер * Шебер * Беймәлім алаш * Вечные ценности * Тұлға * Үркер * Бірегей * Дала өркениеті * Шебер * Соңғы муза * Түркі әлемі * Ұлт қазынасы * Тағдырлы туынды * Оркестровая партитура * Имена * Мәдениет жауһарлары * Әндіground * Ғимарат * Қилы заман * Ашық академия * Кейіпкер * Інжу-маржан * Беймәлім дерек * Ән-ғұмыр * Қазақтар * Арт эксперимент * Музыка Великой степи * Ауылдастар * Ұмытпаймыз * Технократтар талқысы * Парасат майданы * Бір туынды * Магия звука * В ритме танца * Арт профессии * Вечные ценности Басшылары # Азамат Кеңесұлы (2020-2023) # Еркін Мұхамеджанов (2023-2025) # Азамат Кеңесұлы (2025 жылдан бастап) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * * * * * *
Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында

«Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында» — 2024 жылы шыққан қырғыз көркем фильмі. Сюжеті Фильмнің желісі психикалық дамуы сегіз жасар баланың деңгейінде қалған 35 жастағы Әділдің таңғажайып оқиғасына негізделген. Әділ шағын ауылда 75 жастағы анасы Райхан апамен тұрады. Райхан апа Әділге Алла тағала оны ерекше жақсы көретінін, сондықтан оның тікелей жұмаққа баратынын айтып отырады. Бірақ Әділ анасынсыз жұмаққа барғысы келмейді. Бір күні оған сегіз жасар досы анасын киелі Меккеге жаяу апарса, анасы жәннатқа барады дейді. Әділ таңғажайып саяхат жасау туралы батыл шешімге келеді. Ол анасын арбамен жаяу Меккеге апаруға бел буады. Райхан апа ұлы Әділге жұрт күле ме деп қорқып, сапарға келіседі. Осы қызық сапарда Әділ мен Райхан апа талай сынақтан өтіп, жол бойында көптеген мейірімді адамдарды кезіктіреді. Фильм ананың ұлына деген махаббаты шексіз екенін және ұлтына қарамастан адамзат атаулы ана үшін қиындықты еңсеруге барын аямайтынынын тағы бір дәлелдейді. Рөлдерде * Адиль рөлінде— Эмиль Есеналиев * Райхан апа рөлінде — Анаркүл Назарқұлова *Болот Тентимышов Кинотеатрдағы прокат Прокаттауды AsanaFilm дистрибьюторлық компаниясы жүзеге асырады. Кинокомпанияның басты назары тәуелсіз шетелдік және отандық тайтлдарға, Қазақстандағы коммерциялық әлеуеті бар көп жанрлы мейнстрим және өнер мейнстримінің жекелеген өкілдеріне, отбасылық контент пен жоғары сапалы анимацияға бағытталған. Компания тарихында "Пейіш. Жұмақ ананың табаның астында" фильмі – ТМД ауқымындағы бірінші және ерекше жоба. Пікірлер Анаркүл Назарқұлова, Қырғыз Республикасының халық әртісі: - Ене мен баланың ортасындағы тығыз байланыс, бір-бірін түсіну, егер де ене мен бала бір-бірін түсінбесе, қандай қиыншылық. Одан өткен тозақ жоқ. Фильмнің Алматыдағы тұсаукесеріне көрермен көп жиналды. Қонақтардың арасында қырғыз бен қазақ елінің танымал өнер адамдары да болды. Тіпті картинаның трейлерін көріп, толық нұсқаны тамашалау үшін шетелден арнайы келгендер бар. Гусейн Гасанов, блогер: - Мен бұл фильмге Дубайдан арнайы ұшып келдім. Киноның айтары бар екенін трейлерінен байқадым. Ең қызығы, кейіпкерлер Меккеге жетті ме, жоқ па? Жолда көптеген қиындықтарға тап болғанын көрдім. Оқиғанын соңы қалай аяқталатынын көру үшін келдім. Фильм Қырғызстан, Қазақстан, Өзбекстан, Түркия, Мысыр және Сауд Арабиясында түсірілген. Кинокартинаны қазақ тілінен бөлек, өзбек, орыс және араб тілдіне аудару жоспарда. Саламат Исабаев, фильмнің Қазақстандағы продюсері: - Киелі Түркістан қаласында жасалды, одан кейін Ақтау қаласында жасалды. Біз екі апталыққа жобаланған съемкамыз 12 күнге созылды. Қазақстаннан Мұхтар Әуезов драма театрынан Дулыға Ақмолда, Ерболат Әлқожа, Марат деген ағамыз түсті. «Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында» фильмі Kinopark және Kinoplexx кинотеатрлар желісінен көрсетілді. Дереккөздер