Тарих (Фукидид)

Лауренциана кітапханасында, белгісі Plut. 69 2, fol. 513v болып тіркелген. Бұл қолжазба Х–XI ғасырлардың басына, дәлірек айтсақ X ғасырдың бірінші жартысына жатқызылған және Фукидидтің «Пелопоннес соғысының тарихы» шығармасының ең ерте ұрпақтан жеткен қолжазбаларының бірі саналады]] «Пелопоннес соғысының тарихы» немесе (дәлірек айтқанда) жай ғана «Тарих» — Пелопоннес лигасы (жетекшісі — Спарта) мен Делос лигасы (жетекшісі — Афина) арасындағы 431–404 жж. б.з.д. болған Пелопоннес соғысы туралы тарихи баяндау. Бұл еңбек, шамасы, аяқталмаған, өйткені 411 жылдағы сөйлемнің ортасында үзіледі және соғысты толық қамтымайды. Оны ежелгі грек тарихшысы Фукидид жазған, ол соғыс кезінде афиналық қолбасшы да болған. Оның қақтығыс туралы баяндауы кеңінен классикалық шығарма ретінде мойындалады, тарих ғылымындағы ең алғашқы ғылыми еңбектердің бірі және афиналық демократияның негізгі мәтіндерінің бірі ретінде қарастырылады. «Тарих» сегіз кітапқа бөлінген. «Тарихты» талдау әдетте екі бағыттың біріне жатады. Бір жағынан, Дж. Б. Бьюри сияқты кейбір ғалымдар бұл еңбекті объективті әрі ғылыми тарих туындысы деп санайды. Бьюридің бағасы «Тарихтың» дәстүрлі түсіндірмесін көрсетеді: ол «қатал бейтараптықпен, таза интеллектуалдық көзқараспен жазылған, жалпылама сөздер мен моральдық пайымдаулардан ада, салқын әрі сыншыл» шығарма ретінде сипатталады. Екінші жағынан, оқырманның қабылдауына негізделген сынмен байланысты неғұрлым заманауи түсіндірулерге сәйкес, «Тарихты» тарихи оқиғалардың объективті жазбасы емес, әдеби шығарма ретінде де оқуға болады. Бұл көзқарас У. Р. Коннордың сөздерінде көрініс табады: ол Фукидидті «материалына жауап беретін, оны іріктеп, шеберлікпен орналастыратын және оның символдық әрі эмоциялық мүмкіндігін дамытатын суреткер» деп сипаттайды. «…сондықтан Фукидид өз назарын тек бір ғана ісіне, бір ғана соғысына шоғырландырады; оны соншалықты айқын бейнелеп көрсетеді, әрбір буыны мен әрбір қызметі көзге көрініп, дерлік мөлдір болып кетеді […]; осылайша Пелопоннес соғысы біз үшін барлық соғыстардың соғысына айналады, өйткені Фукидид ішкі байланыстарды ашады және оқиғалардың мәніне терең бойлап, оларды жалпылайды, рухани тұрғыда тереңдетеді, нәтижесінде кездейсоқтық кейін шегініп, типтік құбылыс алға шығады…» Құрылымы Фукидидтің «Тарихы» сегіз кітаптан тұрады. Шартты түрде «Археология» деп аталатын бірінші кітап көлемді кіріспені қамтиды — онда Грекияның ең ежелгі тарихына шолу, соғысқа түрткі болған себептер мен оның шынайы себептері баяндалады, сондай-ақ Платея шайқасынан Пелопоннес соғысының басталуына дейінгі аралықты қамтитын «Елу жылдық кезең» және Афина мен Спарта арасындағы үзіліс сипатталады. Оқиғаларды баяндауда Фукидид жыл басын наурыз айынан есептейді (бұл афиналық күнтізбемен сәйкес келмейді). Шығарманың негізгі мазмұны кейінгі қарулы қақтығыстарға — Архидам соғысына, тұрақсыз Никий бітіміне, қайғылы Сицилия жорығына, Декелея немесе Иония соғыстарына арналған. Кейбір оқиғалар туралы мәліметтер (мысалы, Гела конгрессі жөнінде) тек Фукидидте ғана сақталған. Тарихшының еңбегі б.з.д. 411 жылғы Афинадағы олигархиялық төңкеріс пен демократияның қалпына келтірілуін сипаттау барысында, оның қайтыс болуына байланысты аяқталмай қалған. С. Г. Карпюктің атап өтуінше, соңғы (сегізінші) кітап риторикалық өңдеуден өтпеген және көпшілік пікір бойынша Фукидид өмірінің ең соңында жазылған. Баяндау б.з.д. 411 жылдың қысына дейін жеткізілген, ал әрі қарай оны Ксенофонт «Грек тарихы » еңбегінде жалғастырған. Сондай-ақ Фукидид еңбегін «Оксиринхтік грек тарихының » авторы (мүмкін, Кратипп) жалғастыруға талпыныс жасаған. Ескертпелер Тағы қараңыз * Тарих (Геродот) * Периклдің жерлеу сөзі Дереккөздер