kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шешім

Шешім - сюжеттің құрамдас бір бөлігі, шығармадағы оқиға желісінің әбден шиеленісіп барып, тиянақталатын, кейіпкерлер арасындағы тартыс-қақтығыстар, әр түрлі қайшылықтардың бір арнаға келіп тоғысып, оқиғаның даму барысындағы байланған түйіндер шешілетін тұсы. Шешімнің сюжет құрылысындағы негізгі бір кезең ретіндегі үлкен мәні - мұнда кейіпкерлердің тағдыры түгелдей анықталады, олардың мінез-бітімі айқын, толымды сипат алады. Егер шешім алдында күрес, тартыс асқындап, мейлінше үдей түсіп, оқиға әбден ширығып, шарықтау шегіне жетіп, оқырман тоғыз жолдың торабында тұрғандай болса, ол оқиғаның тағы қандай шырғалаңға соғарын, немен тынарын ойлап, кейіпкерлердің тағдыры не жағдаймен аяқталуына көзі жетпей, сан-сауалға жауап күтіп толғанатын болса, ал шешім тұсында осының бәрінің соңғы нүктесі қойылып, шиеленіскен түйіні тарқатылады. Шешімнің оқиғаны өмірдің логикасына сәйкес әр түрлі арнаға салып жіберу, кейіпкерлердің тағдырын әрқалай тиянақтау мүмкіндігі мол. Өйткені қандай оқиға болсын, оны әр түрлі аяқтап, бітіруге болатыны аян. Оқиғаны қалай өрбіту, кейіпкерлер тағдырын қандай күйге алып келу - бұларды жазушы өмірдің заңына, шындыққа сәйкес, кейіпкерлердің характеріне орайлас келтіреді және өзінің идеялық мақсатымен ұштастырады. Ендеше шығарманы аяқтаған тұста өмірде болуға мүмкін жағдайлардың қайсысын негізге алуды лайық көреді - ол жазушының таңдауында. Міне, шешімнің шығарма мазмұнын, идеясын, тәрбиелік мәнін айқындауда айрықша орны бар екені осыдан аңғарылады. Бұл тұста кейбір жағдайлардың сыры ашылып, басқаша танылып, тіпті кейіпкердің жағымды көрініп келген әрекеті керісінше жағымсыз болып шығуы да ықтимал. Дереккөздер
Алғашқы қауым өнері

Алғашқы қауым өнері алғашкы кауымдық құрылыс тұсындағы өнер. Б.з.б. 40 - 30 мыңжылдықтар шамасында алғаищы тас дәуіріндегі (палеолит) адамдарының қарым-қатынасы мен еңбек тәсілдері негізінде пайда болған. Палеолит өнері бізге Альтамира үңгірлерінің қабырғаларында бейнеленген Испан, Нио, Фонде-Гом, Ляско, т.б. жерлерде омір сүрген тайпалардың жартастарға салынған суреттері, қолтаңбалары арқылы жеткен. Палеолит өнерінде жанжануарлар бейнесі кең орын алды. Осы балаң реалистік өнерден алғашқы адамдардың табиғатқа деген құштарлығы мен бағыныштылығы, дүниетанымдарының тарлығы мен діни нанымдарының басымдылығы байқалады. Неолит, энеолит өнерінде жер өңдеуге байланысты едәуір терең ұғымдар пайда болды. Алғашқы қауым өнері кезінде өнердің барлық түрлерінің негізі қаланды. Діни нанымсенімге байланысты мінажат ететін орындар, бағаналы құрылыс үлгісінде сәулет және мүсін, қолөнер қалыптаса бастады. Дереккөздер
Александр Артемьевич Александров

Александр Артемьевич Александров (шын фамилиясы Мартиросьянц) (3.12.1891, Санкт-Петербург к.-25.12.1955,Алматы) - балет артисі, балетмейстер. Петроградтағы Москалеваның жеке меншік би студиясын (1917), сондағы университеттің заң факультетін (1921) бітірген. 1933жылдан Қазақ муз. театрының (қазіргі Қазақ акад. опера және балет театры) балетмейстері кызметін атқарды. 1934-37 ж. "ҚызЖібек","Жалбыр", "Ер Тарғын" опералары мен "Шұға" муз. драмасының би нөмірлерін, қазақтың ұлттық билерін ("Ортеке", "Мерген", "Қара жорға", "Көкпар", т.б). койды. 1934 - 38 ж. Алматы хореографиялық мектебінде (казіргі Алматы хореогр. училищесі) оқытушы қызметін атқарған. Александровтің шәкірттері Д.Әбіров, Ш.Жиенкұлова, К.Қарабалинова, Н.Тапалова, т.б. Дереккөздер
Музыкалық альтерация

Музыкалық альтерация (лат. alteratio өзгерту), музыкада # кез келген дыбыс атауын өзгеріссіз жарты тонға жоғарылату немесе төмендету. Музыкалық альтерация таңбалары: диез (#) жарты тонға жоғарылату; бемоль (Ь) - бір тонга төмендету; дубль диез (х) - бір тонға жоғарылату; дубль бемоль - бір тонға төмендету. Музыкалық альтерация таңбасының бітуі - бекар. Кездейсоқ музыкалық альтерация таңбалары тек бір такт бойы қолданады. Кілттік музыкалық альтерация таңбалары ноталық сызықтардың басында жазылып, барлық октаваларда шығарманың соңына дейін сақталады; # гармония жасауда негізгі тұрақсыз дыбыстардың хроматикалық өзгеруі. Осындай дыбыстары бар аккордты "Музыкалық альтерация аккорды" дейді. Дереккөздер
Николай Павлович Александров

Николай Павлович Александров (15.12.1924 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Шемонайха ауданы Верхубинка а.) - монументті өнер шебері, мүсінші. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Алматы көркемсурет (1951) жөне Санкт-Петербургтің көркем өнеркәсіп училищесін (1957) бітірген. Ол "Түбіт шәлі" (1967), "Қымыз" (1968), т.б. график. жұмыстардың және "Жарық ебелегі" (1978), "Бостандык жан тебірентер жаксы сөз" (1985), т.б. мүсіндік еңбектердің авторы. Әр түрлі монументті өнер туындылары бар. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1958) 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Таңат Жайлыбеков

Таңат Жайлыбеков (1929 жыл, қазіргі Алматы облысы – 27 шілде 1989 жыл, Алматы) — кеңестік актер. 1966 жылында Қазақстанның еңбегісің артисі. Өмірбаяны 1954 жылында Мәскеудегі театр өнері институты жанындағы қазақ студиясын бітірген. Сол жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ академиялық драма театрында актер болып қызмет атқарған. Алғашқы ойнаған ролі — Максим Горькийдің «Тоғышарлар» драмасындағы Перчихин. 1958 жылында осы театр труппасының құрамымен Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онтүндігінде өнер көрсетті. Ойнаған рөлдері Жапал, Шал (Еңлік кебек мен Айман — Шолпан, Мұхтар Әуезов), Дәулен, Арман (Күншілдік мен Кім менің әкем, Әлжаппар Әбішев), Жайнақ (Шоқан Уәлиханов, Сәбит Мұқанов), Әкімбек (Кішкентай ауыл, Дулат Исабеков), Жевакин (Үйленуі, Николай Гоголь), Шмага (Жазықсыз айыптылары, Александр Островский), Родриго, Грумио (Отелло мен Асауға тұсауы, Уильям Шекспир), т.б. 1955 жылдан киноға түскен: Станция кезекшісі (Ана мен бала), Пионер жетекші (Қанатты сыйлық), Абаев (Солдат Иван Бровкин; Иван Бровкин тың жерде). Марапаттары Жайлыбеков Құрмет Белгісі орденімен марапатталған. Дереккөздер
Виртуоз

Виртуоз (, - күш, ерлік, талант) – музыкалық шығарманың, рольдің, сурет өнерінің техникалық қиындықтарын жете меңгерген музыкант, артист, суретші. "Виртуоз" термині көбінесе музыкант-орындаушыларға - скрипкашыларға, пианисттерге, виолончельшілерге, домбырашыларға, әншілерге және басқа музыканттарға қолданылады. Виртуоздық өнер музыкалық шығарманың мазмұнын тыңдаушыға толық жеткізуге мүмкіндік береді, ал орындаушының жалаң виртуоздықпен машықтануы шығарманың мазмұнын ашуға белгілі нұқсан келтіруі де мүмкін. Әлемге танымал виртуоздар: * Джими Хендрикс - гитарист виртуоз * Би Би Кинг - блюз-гитарист виртуоз * Святослав Рихтер - пианист виртуоз * Марта Аргерих - пианист виртуоз * Бадди Холли - рок-н-роллдың бастаушысы, я гитарист виртуоз Және тағы басқа көптеген әлемге танымал виртуоздар бар. Ал қазақстандық виртуозлардың бірі - Рахат-Би Төлегенұлы Әбдісағин, Төлепберген Әбдірәшев, Алексей Лодочников және тағы көптеген басқа әлемдік ғана болмай, қазақ виртуоздарда тола. Дереккөздер
Доңғал қонысы

Доңғал қонысы – қола дәуірінен сақталған қоныс орны, Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Қарқаралы ауданы, Кент ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км жерде Қызылкеніш сайының іргесінде, Доңғал тауының етегінде орналасқан. Сипаты 1982-83 жылдары В.Г. Ломан қазба жұмыстарын жүргізген. 1998 жылдан Сарыарқа археологиялық экспедициясы (жетекшілері А. Бейсенов, В. Ломан) кешенді зерттеулер жүргізуде. Доңғал қонысы - кент ықшам ауданын құрайтын қола дәуірі ескерткіштерінің аса маңыздыларының бірі. 1000 м 2 -ден астам аумағы қазылды. Заттай деректер қатарында қыш ыдыстар, тас, ішінара қола құралдар мен бұйымдар табылды. Доңғал қонысы қыш ыдыстарының архитектуралық-планиграфиялық сипаты бойынша басқа қола дәуірі қоныстарынан оқшауланып тұрады. Кенттегі үйлер арасы өте жақын, бір жерге үймелене шоғырланған. Едені терең қазылмаған, іргелері саяз, тас қабырғалары түгелдей жер бетінен көтерілген. Үйлер пішіні Үйлер тікбұрыш пішіндес, ортада ұзынша жөне қырынан қойылған тас тақташалардан жасалған алты бұрышты ошақ орналасқан, ал есігі "Г" әрпіне ұқсас ұзынша дәліз бейнесінде шығарылған. Үй төбесін көптеген бағана-тіреулер ұстап тұр. Шаруашылық мақсатында қазылған ұра-шұңқырлар, әдетте іргеге таяу орналасқан. Қыш ыдыстары Доңғал қонысы қыш ыдыстары ғылымға "Сарғара" , "Беғазы" қыштарына қосымша, "Доңғал қышы" деген жеке атпен енді. Олардың негізгі айырмашылығы - ерте кезеңдерге тән геометриялық оюлар мүлдем жойылып, оюдың басты түрі шымшып түсірілген іздерге, ыдыстың ішінен басылған дөңгелек маржандарға, т.б. ауысады. Мұндай ыдыстар ерте сақ кезеңіне тән. Доңғал қонысы типтес қыш ыдыс Орталық Қазақстан аймағында, ең алдымен Қарқаралы, Шет, Баянауыл өңірлеріне таралғаны байқалып отыр. Шығыс Қазақстан, Жетісу қыштарының кейбірінен осы доңғал қоныш дәстүрінен ауысқан ерекшеліктер сезіледі. Мәдени мазмұны бойынша доңғал қонысы қола дәуірінің соңғы кезеңі мен ерте сақ заманының ортасында "өтпелі сатыға" жатады. Доңғал қонысы тұрақты мекен-жайдан гөрі уақытша, маусымдық қоныстың сипатын білдіреді. Ғалымдар арасында оңғал қонысы б.з.б. IX-VIII ғасырлардағы қысқы тұрақ болуы мүмкін деген пікір бар. Әдебиет * Ломан В.Г., Донгальский тип керамики. Вопросы периодизаций археологических памятников Центрального и Северного Казахстана, Караганда, 1987; * Бейсенов А.З., Ломан В.Г., Орталық Қазақстанның соңғы қола кезеңінің қоныстарын зерттеу жұмыстары, "Известия АН РК, Серия общественных наук", 1999, №1. Дереккөздер
Әскери мәжіліс үйі

Әскери мәжіліс үйі - Алматы қалысындағы қоғамдық ғимарат, ағаш үй салу өнерінің туындысы. 1908 жылы іргесі көтерді (жобаның авторы және құрылысшысы А.П. Зенков). 1918 жылға дейін офицерлер клубы, 1918 жылдан кейін почта-телеграф кеңесі, Қызыл Армия үйі. Орта Азия әскери округы үйі болды. Ғимарат сүйірленіп келген сүмбелі мұнараға ұқсас көлем мен қос қапталдағы бөлмелерден тұрады. Кіреберіс маңдайшасындағы дулыға іспетті қалқа оймышты тіреулерге иек артқан. Құрылыста ағаштан қиып, тақтаймен қаптаған. Ғимараттың қасбеті, терезе жақтауы мен дөдеге бұғаттары ағашпен көмкерілген. Қалпына келтірілгеннен кейін (1982 - 1984) Қазақ, музыкалық аспаптар мұражайы орналасты. Дереккөздер
Коммуналдық шаруашылық

Коммуналдық шаруашылық. Облысты электрэнергиясымен жалпы белгіленген қуаты 1916 мВт, қолдағы бары 1953 мВт, нақты өндіретіні 1465 мВт болатын 8 жылу электростанциясы (КарМАЭС 1,2, ЖЭО - 2,3, ЖЭО - ПВС, Жезқазған, Балқаш, Тентек ЖЭО) 82% қамтамасыз етеді. 250-300 мВт мөлшеріндегі жетпейтін бөлігін облыс Қазақстанның энергожүйесінен алады. Облыс бойынша жылу желілерінің ұзындығы — 2134,7 км, оның ішінде: магистральді — 568,4 км; кварталішілік — 1566,4 км құрайды. Тұрғын үй қоры. Қарағанды қаласының тұрғын үй қоры, оның ішінде: көп қабатты тұрғын үйлер саны 7676, үйлердің ауданы — 17105,38 шаршы метр құрайды, бір қабатты үйлер саны — 97866, ауданы 8517,12 шаршы метр. Сумен жабдықтау. Қарағанды облысы бойынша 2002-2010 ж. «Ауыз су» бағдарламасы ҚР Үкіметінің 23 каңтарындағы №93 «2002-2100 жылдарға арналған «Ауыз су» салалық бағдарламасы туралы» және 2002 ж. 24 сәуірдегі №470 «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002-2004 жылдарға арналған Бағдарламаны іске асыру бойынша іс шаралар жоспары туралы» қаулыларына сәйкес әзірленді. Қазіргі кезде облыста 175 су кұбырлары, оның 13-і қалалық мекендерде, 160 ауылдық және 2 топтама су кұбырлары бар. Орталықсыздандырылған көздерден (скважиналар, құдықтар) 314 елді мекендер жабдықталады. Дереккөздер
Қозғағыштың массасы

Қозғағыштың массасы - қозғағыштың май, су, жанармай құатын жүйілірінің бос таза кезіндегі массасы. * Қозғағыштың литірлік массасы - қозғағыштың литражына массасының қатынасы. Тағы қараңыз * Масса Дереккөздер
Шиеленіс

Шиеленіс- сюжеттегі тартыстың кезеңі, оқиғаның алғаш шиеленісе бастаған кезеңі. Шығармада қандай да бір оқиға баяндала бастағанда алғашқы эпизод-суреттемеде-ақ тартыстың неден басталатындығы анықталады. Кейіпкерлердің іс-әрекетінен олардың өзара қарым-қатынасы айқын сезіліп қалады. Оқиғаның өрістеуіне негіз болатын осы кезеңнің өзіндік өзгешілігі болады. Оқиғаның барысындағы негізгі түйіндер түйіліп, кейіпкердің ара қатынасындағы қайшылықтар негізгі желі болып келетін тартыстың басталуы - бұл сюжеттің дамуындағы аса бір маңызды кезең. Өйткені шығармада суреттелетін күрес-тартыстың әрі қарай қалай өрістейтіні, адамдардың арасындағы қарым-қайшылықтардың қандайлық шытырман-шайқастарға апаратын жолдары, негізінен, алғанда осы тұстағы жайағдайлардан, кейіпкерлердің бастапқы іс-әрекетінен басталады. Алайда, шиеленіс тартысқақтығыстың басталуы ғана, мұнда оқиғаның жалпы бағыты, оған қатысушылар айқын көрініп, елес бергенімен, әлі алда талас-тартыс қалай шиырлап, кейіпкер не күйге түсетіні, неше бұралаңнан өтетіні әзір толық мәлім емес. Мұның бәрі оқиғаның әрі қарай қалай дамып, өзгеріп, шарықтап өрістеуіне байланысты. Дереккөздер
Бабай кесенесі

Бабай кесенесі - 19 ғасырдан сақталған сәулет өнері ескерткіш!. Қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Алгабас ауылынан солтустік-шығысқа қарай 25 км қашықтықта.Осы өңір жоңғарлардан азат етілген соң, өз ауылдастарын ата жұртына қайта қоныстандыру ісін басқарған белді азамат Бабай (Байқотан Аманбайұлы) қабірінің басына тұрғызылған. Алғаш 1988 жылы. Алматы архитектура және құрылыс институттының экспедиция (жетекш Е.Бәйтенов) зерттеген. Кесене шикі кірпіштен қаланған, пішіні конус тәрізді, күмбезделген. Ұшар басы дулыға секілді (қазір жартылай бұзылған). Ішке кіретін аласа ойық оңтүстік-батыстан шығарылған, қүмбезінде жарық түсетін тәрт тесік бар. Құрылыс сыланбаған. Қос баспалдақ тәрізді қадаған сыпа бөлмейін ортасында. Дереккөздер
Аманбай дуалы

Аманбай дуалы- берік қабырғамен қоршалған бекініс, қыстақ. Қарағанды облысы Кеңгір өзенінің сол жақ жағалауында Сарысу өзеніне құятын тұсынан 5 км жоғары орналасқан. 1946 - 47 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекші Ә.Марғұлан) зерттеген. Сыртқы пішіні - төртбұрышты үлкен үйінді. Солтүстік және батыс жағы жақсы сақталған. Қалған екі бүйірін су шайып, сілемі ғана қалған. Қабырғасының ұзындығы 56x50 , қазіргі биіктігі 4 м, қамыспен өріп, екі жақ бетін шыммен қалаған. Іргесі енді (6 - 7м), жоғарғы жағы бірте-бірте жұқарады (1 м). Аманбай дуалының ішінде тұрақ үйдің, ат қораның, т.б. құрылыстардың орны сақталған. Шымнан, қамыстан үй тұрғызу 17 - 18 ғасырда Қазақстанның солтүстігінде кең тараған. Ондай қабырғасы қалың қамыстан тұрғызылған үйлерді "шом қора" деп атаған. Шом қораның орындары Есіл, Нұра өзендерінің бойында жиі кездеседі. Дереккөздер
Қазақ ән-би ансамблі

Қазақ ән-би ансамблі - вокалдық-хореографиялық ансамбль. 1955 жsks ұйымдастырылды. 1989 жылдан "Салтанат" деп аталды. Ансамбльді алғаш ұйымдастырушылар: режисер-хореограф Л.Д. Чернышева, композитор Б.Байқадамов, балетмейстер А.Бекбосынов, т.б. болды. Негізгі мақсаты - қазақтың ән және би өнерін, сондай-ақ, әлем халықтарының, композиторларының шығармаларын насихаттау. Ансамбль репертуарында Қазақстан композиторлары М.Төлебаев, Б.Байқадамов, Л.Хамиди, С.Мұхамеджанов, Н.Тілендиев, Е.Рахмадиев, Ғ.Жұбанова, Б.Жұманиязовтың шығармалары және украин, чех, неміс, жапон, венгр, араб халықтарының ән-хорлары мен би сюиталары бар. Қазақ ән-би ансамблі Баку, Вильнюс, Киев, Санкт-Петербург, Мәскеу, Рига, Таллин, Тбилиси, АҚШ, Германия, Венгрия, т.б. шет елдерде гастрольдіқ сапарларда болып өнер көрсетті. Қазақстанның еңбек сіңірген ұжымы деген құрметті атақ берілді (1967). Әнші-орындаушылары С.Әлімходжаева, Ж.Бекболатов, Р. Галимниязова, Р. Есламғалиева, Р. Құрбанова, Ә. Ысмайлов, Р. Үмбетбаев, т.б. Дереккөздер
Көліктің толық массасы

Көліктің толық массасы - транспортты құрылғылар өзінің массасы және жүк пен жолаушылардың массасы, номиналды жүк көтергіш пен жолаушылардың берілген көлікке сыйымдылығына сәйкес келетін. Тағы қараңыз * Масса Дереккөздер
Аманбай күмбезі

Аманбай күмбезі - сәулет өнері ескерткіші. Бетпақдаланың солтүстік-шығысында Босаға өзенінің жағасында Тайатқан тауынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км жерде орналасқан. Аманбай күмбезі Ағыбай батырдың баласы Аманбайға арналып 1924 жылы салынған. Кесене бір бөлмелі күмбезді ғимарат түрінде шикі кірпіштен тұрғызылған. Сегіз қырлы іргесі сатылай өріліп шошақ күмбезге ұласады. Алдыңғы беті ерекше мәнермен қаланып,белдеулермен өрнектелген. Шеңбер түрінде жоспарланғанмен күмбезі ішкі жағынан сыртқы пішініне мүлде ұқсамайтын параболиктік әсер қалдырады. Кесененің іргелерін белдеулей бөлмеге өтетін арқалы ойықтар жасалған. Іші сыланбаған. Дереккөздер
Ольга Ивановна Шиленко

Ольга Ивановна Шиленко (11.2.1955 жылы туған, Қырғызстан, Ыстықкөл облысы) - ақын, жазушы. Көркемсурет училищесін бітіргеннен кейін облыстық және республикалық газеттерде суретші, "Білім" қоғамында референт, қазақ КСР Кинематография жөніндегі мемлекеттік комитеті саласында аға әдіскер болып қызмет істеген. 1983 жылдан бері Алматыда тұрады. "Қазақстан" баспасында көркемдеуші редактор, "Ренессанс" шығармашылық бірлестігінде әдеби кеңесші болып жұмыс істеген. "Океан" (1987), "Жесты" (1998) өлеңдер жинақтары, "Оборотень" атты бүркеншік атпен "Андрогины доктора Моора" деген шытырман оқиғалы қиял-ғажайып кітабы жарыққа шықты. "Простор", "Нива", "Мысль", т.б. журналдарында эссе, мақалалары және "На белом свете - август", "Рассказы о прекрасных дамах", "Утро синего снега", "Дом с тенью", "Урок хиромантии", "Рассказы о красоте и коварстве", "Мост монаха" және т.б. повестері мен әңгімелер циклі жарық көрді. Дереккөздер
Жайсаң алабындағы ежелгі түркі ескерткіштері

Жайсаң алабындағы ежелгі түркі ескерткіштері – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген көне түріктер дәуіріндегі археологиялық ескерткіштер кешені. Орналасқан жері Шу ауданы, Дінмұхамед Қонаев атындағы ауылдан солтүстік-шығыс және солтүстік-батысқа қарай 16-40 км жердегі Жайсаң алқабындағы Кіндіктас жотасының солтүстік батыс бөктерінде дала аймағында орналасқан. Кезеңі VІІ-ХІ ғасырлар. Тарихи деректер, сипаты Жайсаң ғибадатханасы түркілердің діни мемориалдарының жиынтығы болып табылады. Ғибадатханада тас плиталардан немесе үлкен тастардан құрастырылған жалғыз, қосарлы, үштік және төртбұрышты қоршаулар анықталған. Қоршаулар солтүстік не оңтүстікке бағдарланған. Жалпы, жиырмадан аса қоршаулар мен бес қорған қазылған. Діни құрылыстары бар жерлеу орындары бабаларының рухтарына мойынсұну және құрбандық шалу үшін қолданылды. Кейбір ескерткіштерде тас мүсіндер мен таңбалы стелалар орналасқан. Басым түрде еркектерді бейнелейтін қоршаулардың шығыс жағынан орнатылған 39 мүсін бар. Тас мүсіндері беттерімен шығысқа бұрылған. Мүсіндердің нақты портреттік сипаттамалары: қастары мен мұрттарының құлаштап орналасқан кең сызықтары, үлкен миндаль тәрізді көздері, анық көрінетін танаулары анықталған. Аймақта аңға шығуды, түйені және жеке жануарларды (елік, түйе, ешкілерді) бағып жүретін шабандоздарды, адамдарды суреттейтін жартасқа салынған суреттер табылған. Ең ықтималы, жартасқа салынған суреттердің шоғырланған орындары да күнтізбелік циклмен және қоғамдық маңызы бар іс-шаралармен байланысты әдет-ғұрыптар мен жораларды өткізу орны болған. Жартастағы суреттерімен түпкі түркі және қазақ таңбалары да көрші болып келеді. Таңбалар петроглифтермен бірге стелаларға және жартастарға ойып салынған. Ғибадатхананы зерттеуге А. М. Досымбаева үлкен үлес қосты, ол Жайсаңды VIII ғасырдың ортасында шығыс түркі таймаларымен белгілі жоралық іс-әрекеттерді жасау үшін құрылған және тағайындалған арнайы салттық аймақ болып табылады деп анықтады. Ескерткіштері бар қорық аумағының жалпы ауданы 77 мың гектардан астам жерді алады. Нысан аймақтың туристтік бағдарламасындағы танымал орын болып табылады. Жайсаң I қорымы 1992 жылында зерттелді. Шығыстан батысқа қарай созылып жатқан ескерткіш 8 кешеннен тұрады қорғандардың әрқайсысы аумағы 3,5x3,3 м болатын тас қоршаулармен қоршалған. Қорғандардың солтүстік жағына қызыл түсті граниттен қашалып жасалған ер адам мүсіні қойылған. Мұндай мүсіндердің биіктігі 1,75 м. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде мүсіннің астынан жебенің ұшы мен темір пластиналар табылды. Қорғандардың басым көпшілігінің тоналғандығы айқын аңғарылады. Жайсаң 6 кешенінің ортасына биіктігі 2,4 м болатын тас бағана орнатылған. Зерттеу жұмысы барысында бұл жерде құрбандық шалатын орын болғандығы айқындалды. Дереккөздер
Қабырға

Қабырға сөзі келесі мағыналарға ие: Елді мекендер: * Қабырға – Қостанай облысы Амангелді ауданындағы ауыл. * Қабырға – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Қабырға – адамның және жануарлардың омыртқа жүйесіне бекіген сүйектері. * Қабырға – геометриялық фигуралардың қырлары. * Қабырға – Торғай алабындағы өзен.
Шаһарбану Әшімханқызы Есенғүлова

Шаһарбану Әшімханқызы Есенғүлова (1946 жылы туған) - актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1980). Мәскеудің жоғарғы театр училищесінің актерлік бөлімін бітірген (1972). 1993 жылдан Батыс Қазақстан облысы драма театрында қызмет етеді. Ол М.Әуезовтің "Қара қышлақ Қобыландысында" Қарлыға, "Қарагөзінде" Мәржан, М.Кәрімнің "Ай тұтылған тұнінде" Таңқабике, Еврипидтің "Медеясында" Медея, Н.В. Гогольдің "Ревизорында" Айна Андреевна, Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлуында" Мақпал, Т.Ахтановтың "Күшік күйеуінде" Гүлжамал, Д.Исабеқовтің "Әпкесінде" Қамажай, т.б. ролъдерді ойнады. Дереккөздер
Уәли Қалиақпарұлы Бекенов

Уәли Қалиақпарұлы Бекенов (15.11.1934 жылы туған, Қытай, Шыңжаң өлкесі, Үрімжі ауданы, Еренқабырғаның Саршоқы өнірі, Ақтерек ауылы) - күйші, домбырашы, зерттеуші, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1993). Үрімжіде мүғалімдер гимназиясын (1951), Семей музыкалық училищесін (1956), Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1965). 1951 - 52 ж. Шыңжаң ән-би ансамблінде, 1952 - 55 ж. Пекиндегі Орталық ұлттар ән-би ансамблінде өнер көрсетті. Консерваторияны бітіргенен соң, Қазақстан Оқу министрлігінің ғылыми-әдістемелік кабинетінің меңгерушісі болып қызмет істей жүріп, Арқаның, Қаратау өңірінің шертпе күйлерін жинап, нотаға түсірді. 1981 жылдан Республикалық музыка мектебінде ұстаздық етті. "Күй көтерер көңілдің көкжиегін" (1975), "Шертпе күй шеберлері" (1977), "Өркен жайған қобыз өнері" (1980), "Күй табиғаты" (1981), "Тәттімбет. Саржайлау" (1988), "Аспаптау" (1989), т.б. қітаптары жарық көрді. "Жеңгей сүйер", "Ерен толғау", "Күй аңсағай", "Боздағым" атты күйлері бар. Шертпе күй терминін қолданысқа енгізген. Бекенов 1984 жылы Ғ. Сармурзиннен ақынның «Торыжорға», «Май түні» деген күйлерін жазып алып, нотаға түсірді. Дереккөздер
Малғаждар Әубәкіров

Әубәкіров Малғаждар -(5.5. 1934, қазіргі Алматы облысы Алакөл ауданы Қызылжар а. - 10.7.1996, Алматы) - домбырашы, дирижер, педагог, композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1995). Уақ тайпасынан шыққан. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1955). Қазақ теледидары мен радиосы жанындағы оркестрде (1951 - 1953), Қазақ халық аспаптар оркестрінде (1953 - 1955) домбырашы, дирижер (1955 - 1959) болды. 1959 - 1961 ж. Жамбыл облысы халық аспаптар оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі Жамбыл мәдени ағарту училищесінде педагог, 1965 - 1969 ж. Аймақтық Баян-Өлгий қазақ музыка драма театрында дирижер кеңесші, 1969 жылдан Алматы консерваториясында педагог және академик "Отырар сазы" оркестрінің дирижері қызметтерін атқарды. Әубәкіров халық аспаптар оркестріне арналған әр алуан музыка жанрында ән-күйлер ("Атынды жаздым ақ құмға", "Шалқы дария", "Көктем лебі", "Сен білесің ақ қайың", "Отан туралы ән", "Жас екпін", "Талас", т.б.), увертюралар ("Достық", "Жас қанат", "Толқын", "Шығыс", "Шертер", "Арбиян қоңыр"), фантазиялар ("Жорға аю", "Құроймақ"), сюиталар ("Жас толқын", "Балдырған"), музыка поэмалар ("Көңілді жастар", "Құрманбаба") жазды. Оқу әдістемелік музыка жинақтарын құрастырды. Дереккөздер
Есет күмбезі

Есет күмбезі - сәулетті күмбез. 19 ғасырда қазақ батыры Есет Көтібарұлының (1807 - 88) қабірінің басына тұрғызылған. Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Шолақжиде деген жерде орналасқан. Есет күмбезінің жобасы төртбүрышты, төрт күмбезбен өрілген. Қабырғалары әшекейленіп боялған. Күмбез құрылысын, негізінен, қызыл кірпіш қолданылған. Жергілікті түрғындардың айтуына қарағанда, Есет күмбезін халыққа белгілі болған сәулетші Еспенбетұлы Қошықтың басшылығымен 80 адам салған. Дереккөздер
Нұржан Байғожақызы Бексұлтанова

Нұржан Байғожақызы Бексұлтанова (4.12.1974 жылы туған, Алматы облысы, Шелек ауданы) - актриса. Қазақ ұлттык өнер академиясын бітірген (1995). 1996 жылдан Қазақ академиялық драма театрында актриса. Ол осы театр сахнасында қойылған спектакльдерде: Р.Мұқанованың "Мәңгілік бала бейнесінде" Ләйлә, А.П. Чеховтың "Шағаласында" Нина Заречная, Ф.Кафканың "Қүбылысында" Гретта, Покровскийдің "Желіккен жастарында" Элмира, С.Балғабаевтың "Ғашықсыз ғасырында" Жұлдыз, т.б. рольдерді ойнады. Гастрольдік сапармен Қазақстанның бірқатар қалалары мен Германияда болған. Қазақстан Жастар сыйлығының иегері (1996). Дереккөздер
Алматы киношежіре студиясы

Алматы киношежіре студиясы - 1934 ж. "Союзхроника" тресінің қазақстандық бөлімшесінің негізінде құрылды. Студия "Кеңестік Қазақстан" киножурналын (айына 2-3 рет), бірнеше деректі фильмдерді ("Хан тәңірі", "Луч Востока" ұжымшары", екеуі де 1936 ж., реж. В.Страдин; тұңғыш дыбысты фильм - "Жамбыл ата", 1938 ж.,реж. И.Колсанов, т.б.) түсірді. 1944 ж. Орт. біріккен көркем фильмдер киностудиясымен (ОБКФС, 1941) бірге Көркем және шежірелік-деректі фильмдер киностудиясына бірікті. Дереккөздер
Достық ансамблі

"Достық" ансамблі - Шымкенттегі әуесқойлардың музыкалық-хореографиялык ансамблі. 1986 жылы балетмейстер М.Баубековтің, режиссер С.Елеусізовтің, дирижер Е.Балабековтің және музыкант К.Байтеміровтің қатысуымен ұйымдастырылды. 1973 жылы халық ансамблі атағына ие болды. Ансамбль ұжымы Мәскеудегі КСРО ХШЖК-нде (1972), сондай-ақ Кишиневте өткен Бүкілодақтық халық биі ансамбльдері фестиваліне (1974), Польшада (1978) және Германияда (1984) өткен фольклорлық ұжымдардың халықаралық фестиваліне қатысып өнер көрсетті. Республика кәркемөнерпаздар фестивалінің (1972) дипломымен марапатталған. Республикалық байқаудың лауреаты (1973). Дереккөздер
Алматы көркем және шежірелік-деректі фильмдер киностудиясы

Алматы көркем және шежірелік-деректі фильмдер киностудиясы - 1944 ж. Орталық біріккен киностудияның құрамында болған киношежіре және көркем фильмдер студияларының бірігуі негізінде құрылды. 1960 жылға дейін онда 500-ден астам деректі, 1500-дей "Кеңестік Қазақстан" кино-журналының нөмірлерін, 20- дан астам көркем фильмдер ("Абай әні", 1945; "Жамбыл", 1952; "Қыз бен жігіт", 1955; "Ботагөз", "Шоқан Уәлиханов", 1957, т.б.) түсірілді. 1960 жылдан - "Қазақфильм" деген атпен белгілі. Дереккөздер
Алматы көркем фильмдер киностудиясы

Алматы көркем фильмдер киностудиясы - 1941 ж. Алматы кинохроника студиясының негізінде құрылған. Сол жылы қарашада эвакуациямен келген "Мосфильм" және "Ленфильммен" бірігіп, Орт. біріккен көркем фильмдер киностудиясын құрады. 1944 - 60 ж. - Алматы көркем және шежірелік-деректі фильмдер киностудиясы, 1960 жылдан - "Қазақфильм" киностудиясы. Дереккөздер
Достық қонақ үйі

Достық қонақ үйі – қонақ үй, Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Алматы қаласы, Құрманғазы көшесі, 36. Сипаты Қонақ үй 1983 жылы салынған. "Қазақтың қала құрылысын жобалау" институтының жобасы (архитектор Ю.Г. Ратушный, В.И. Захаров, конструкторы В.И. Нос) бойынша салынды. Ғимараттың қаңқасы құрама темір-бетон конструкциялы, қабырғалары-кірпіш, ленталы іргетасы - біртұтас темір-бетонды; арқалықтары құрама темір-бетон тақталарынан құралған. Төбесінің пішіні жазық, ішкі суағармен бірлескен, сырты металмен қапталған. Ішкі әрлеуіне түрлі және жасанды жабдықтар қолданған. Вестибюльдің қабырғалары мен едені мәрмәрден, плафондары гипстік элементтерден жасалған. Есік және терезе ойықтары жұқа витраждармен (түрлі-түсті әйнектермен) әшекейленген. Дереккөздер
Талиға Бекхожина

Талиға Бекхожина (11.12.1919, Семей қаласы - 17.9.1995, Алматы) - музыкатанушы, әнші. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген (1963). Бекхожина шығармашылығын әнші болудан бастады. 1941 - 58 ж. Қазақ филармониясының еншісі болды. 2-дүниежүзілік соғысы жылдарында концерттік бригада құрамында жауынгерлерге өнер көрсетті. 1962 - 80 ж. Қазақстан Ғылым Академиясының Әдебиет және өнер институтының музыка бөлімінде кіші ғылым қызметкер ретінде жұмыс істеді. Көп жылдар бойы фольклор экспедиция құрамында болған ол Қазақстанның жөне Өзбеқстанның жергілікті тұрғындары арасынан бұрын белгісіз болып келген көптеген әндерді (1500-ден астам) нотаға түсіріп жазып алды; халық шығармғының орындаушылары жайында деректер жинады. Бекхожина ақын әрі композитор Ш.Құдайбердиевтің әндерін ("Аманат", А., 1989) жинап қүрастырды, әзі алғы сөзін жазды. Шығармалары: Қазақтың 200 әні, А„ 1972; Қазына, А., 1979; Даланың назды сазда-ры, А„ 1996. Әдебиеті: Музыкадағы этномәдени дәстүрлер. Т.Бекхожинаны еске алуға арналған халықаралық конференция ма-териалдары. Құраст. А.Мүхамбетова және Г.О м а р о в а, 2000 (қазақ, орыс тілдерінде); Әсіпұлы С., Ән жинаған Талиға. Музыкатанушы Талиға Бекхожина туралы сөз, "Қазақ әдебиеті", 2001, 8-маусым, N»23. Дереккөздер
Жайтөбе (қала орны)

Жайтөбе қалашығы (VII-XII ғғ.) – ерте ортағасырлық қала орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Байзақ ауданы, Төрткүл ауылының солтүстік шетінде, Қарасу өзенінің сол жағалауында орналасқан. Сипаты Қалашықты 1984, 1986 жылдарында Қазақстан ҒА Тарихи және мәдени есқерткіштері жинағының археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.Байпақов) зерттеді. 2010 жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеген. Өзеннің мүйісінде орналасқан қаланың сақталған бөлігі – жобасында таға тұрпатты. Тағаның ұзындығы – 150 м, ені 20-дан 30 м-ге дейін жетеді. Оңтүстік бағытта 0,5-0,7 м жерден бір кездері қаланың орталық бөлігін қоршап тұрған ұзын қабырғаның бөлігі аңғарылады. Қаланың 3-тен 2-сін өзен шайып кетсе, қалған бөлігінде зират орналасқан. Жайтөбе орнынан құм тостаған, табақша, көзе, т.б. асханалық бұйымдар сынықтары жинастырылған. Табылған материалдарға қарағанда, Жайтөбені тұрғындар VII-XII ғасырларда мекен етіп, егін және мал шаруашылығымен айналысқан деуге болады. Дереккөздер
Алматы орталық автовокзал ғимараты

Алматы орталық автовокзал ғимараты, 1983 ж. ірге көтерді. Арх. В.В. Неровня. Үлкен Алматы өзенінің бойындағы Сайран бөгенінің жағалауына орналасқан. Ғимараттың архитектуралық-жоспарлау композициясы біртұтас, жинақы пішінге негізделген. Құрылысы үстіңгі деңгейдегі перронның вокзалдан оқшау салынып, бір-бірімен ашық аспалы көпірлер арқылы байланысуымен ерекшеленеді. Ішкі еңсесі биік, кең әрі жарық. Жолаушылар үшін қалалық аялдамаларға шығатын қысқа әрі ыңғайлы жолдары бар. Ғимараттың құрылысына табиғи материалдар - мәрмәр, ұлутас, гранит, ағаштың бағалы түрлері пайдаланылды. Дереккөздер
Жайық қызы

Жайық қызы- Атырау қалалық Мәдениет үйі жанындағы әуесқойлар ән-би ансамблі. 1968 жылында ұйымдастырылып, 1970 жылында халық ансамблі атағына ие болды. Тұңғыш ұйымдастырушысы Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Д.С. Арсентьев (1968 - 1972) болды. Марапаттар Ансамбль ұжымы Қазақстан ХШЖК-нде (1978), сондай-ақ Югославия (1971) және Венғрияда (1981) өнер көрсетті. Халық шығармағының Бүкілодақтық телевизия фестивалінің лауреаты (1972). Қазақстан Жоғары кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған (1987). Дереккөздер
Шапай Зұлқашев

Шапай Зұлқашев (23 желтоқсан 1938 жылы туған, қазіргі Атырау облысы Исатай ауданы Орла ауылы) — актер, режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1988). "Құрмет" орденінің иегері, Исатай ауданы және Атырау облысының "Құрметті азаматы", Махамбет атындағы республикалық сыйлығының иегері. Өмірбаяны Алматы консерваториясының (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) актерлік бөлімін (1965), Алматы театр-көркемсурет институтының режиссерлік бөлімін бітірген (1976). 1965 - 1975 ж. Қазақ академиясы балалар мен жасөспірімдер театрында актер болып, көптеген рөлдер ойнады. 1975 - 1989 ж. Атырау облысында драма театрында режиссер (1997 жылдан осы театрдың бас режиссер әрі көркемдік жетекшісі), 1989 - 1997 ж. Семей музыкалық драма театрының бас режиссері болып қызметтер атқарды. Дереккөздер
Раушан Бекболатқызы Әуезбаева

Раушан Бекболатқызы Әуезбаева -(13.12.1936, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Қабай а. -11.7.1984, Алматы) - актриса. Алматы өнер институтын (қазіргі Алматы консерваториясы, професор А.Тоқпановтың жетекшілігімен) бітірген (1959). 1958 - 1959 ж. Қазақ академия опера және балет театры құрамында хор артисі болған. 1960 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ академия драма театрында актриса қызметін атқарған. Әуезбаева ойнаған рольдер қатарында Шәріпжамал (Қ.Мұхамеджановтың "Құдағи келіптісінде"), Нұрсұлу (Қ.Байсейітов пен Қ.Шаңғытбаевтың "Беу, қыздарайында"), Айнаш, Майра (Ә.Тәжібаевтың "Той болардасында"), Әңқе (З.Ақышевтің "Жаяу Мұсасында"), Торғай (Қ.Сатыбалдиннің "Қабаған итінде"), Еңлік, Айман (М.Әуезовтің "Еңлік-Кебек"жөне"Айман -Шолпанында"), Саруар (Ж.Файзидің "Башмағымында"), Қыз (Н.Хикмет-тің "Елеусіз қалған есіл ерінде"), Арина Пантелеймоновна (Н.В. Гогольдің "Үйленуінде"), Анарда (Лопе де Веганың "Қызғаныштан махаббатында"), т.б. бар. 1958 ж. Мәскеу қаласында өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. 1963 жылдан киноға ("Менің атым Қожа", "Даладағы қуғын", т.б.) түскен. Радиоқойылымдарға және дубляжға қатысқан. 1966 жылдан Қазақ академия драма театры жанындағы театр студиясында педагог қызметпен айналысты. 1966 ж. Қазақстан Жоарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Карт

Карт - шанақсыз және серпінді аспасыз бірорынды ашық спорт миниавтомобилі, әдетте қозғауыштың көлемі 250 см 3-ге дейін; арнайы жабдықталған асфальтты трассада жарысқа арналған. Майлау картасы Майлау орындарын, мерзімін және қолданылатын майдың түрін нұсқаумен көлік құралының бейнеленуі. Технологиялық карта Орындалатын операциялардың орындалу орнын, қолданылатын саймандар мен жабдықтарын, уақыт мөлшерін, технологиялық жағдайлар мен нұсқауларды белгілеу тізімі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Картинг
Рымкеш Омарханова

{{Кинематограф { } }} Рымкеш Омарханова (1939 жыл 30 қазанда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Сарытау ауылында туған) — актриса. Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі (1982). Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының актрисасы. Құрмет Белгісі (1976) және Құрмет орденінің иегері (2014). Жалпы мәліметтер 1959 - 1962 жылдары Қарағанды қаласындағы музыкалық училищеде оқыды. 1962 - 1963 жылдыры Қарқаралы ауданы мәдениет бөлімінде автоклуб меңгерушісі, 1963 - 1990 жылдары Қарағанды облысы драма театры, ал 1991 жылдан Астана калалық музыка-драма театрында актриса. Оның ойнаған рольдері қатарында Еңлік, Шолпан, Ақбала, Текті, Мөржан, Сәруар (М.Әуезовтің "Еңлік- Кебек", "Айман - Шолпан", "Қарагөзі" мен "Түнгі сарынында"), Баян, Күнікей, Мақпал, Дәмелі (Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш – Баян Сұлуы" мен "Ақан сері - Ақтоқтысында"), Қарлығаш (Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайында"), Бәс-тес, Қалиса (С.Мұқановтың "Мөлдір махаббаты" бойынша), Майра (Ә.Тәжібаевтың осы аттас драмасында), Хадиша (С.Жүнісовтің "Қысылғаннан қыз болдығында"), Салиха, Зейнеп (Д.Исабековтің "Мұрагерлері" мен "Ескі үйдегі екі кездесуінде"), Таңқа-бике (М.Кәрімнің "Ай тұтылған түнінде"), Катерина (А.Н. Островскийдің "Найзағайында"; 1977), т.б. бар. Гастрольдік сапармен Қарақалпақстан (1978, 1989) мен Башқортстанда (1996) өнер көрсетті. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған. Марапаттары * 1976 жылы «Құрмет белгісі ордені» * 1982 жылы "Қазақ КСР еңбек сіңірген артисі" құрметті атағы берілді. * 1984 жылы КСРОның "Еңбек ардагері" медалі; * 2014 жылы ҚР тұңғыш президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың өз қолынан «Құрмет ордені» мен марапаттады. Дереккөздер
Водевиль

Водевиль ( - Вир өзеннің аңғары, онда 15 ғ-да водевир халық әндері шыққан) - әдетте, тамақпен, өлеңмен айтылатын, кейде би аралас ойналатын шағын комедиялық пьеса. Франция шаруалар арасындағы ажуа өлеңдерден шыққан. Бертін келе әзіл-оспақ айтыстар, екеу ара сөз қақтығыстары Водевиль деп аталып кетті. Театр жанры ретінде Водевиль 18 ғ-да қалыптасып, кейін бүкіл Еуропаға тарады. Водевильдің ерекшелігі - адам мінезіндегі келеңсіз қылықтарды өткір тілмен, мысқыл-әзілмен сынау. Ресейде 19 ғ-дың басында кең тарады. Оның дамуы А.И. Писарев, АС. Грибоедов, А.П. Чеховтардың есімімен байланысты. Қазақ жазушылары Б.Майлин, С.Байқожаев т.б-дың Водевильдері жұртшылыққа жақсы танымал. Дереккөздер
Нина Ивановна Войнаровская

Нина Ивановна Войнаровская (9.2.1935 ж.т., Хабаровск қ.) -әнші, Қазақстанның халық артисі (1981), Ресейдің еңб. сің. артисі (1961). 1942 ж. сахналық өнер жолын Хабаровск муз. комедия театрында хор еншісі болып бастаған. Кейіннен осы театрлық жеке дауыстағы еншісі (1945 - 1973), 1973 жылдан Қарағанды муз. комедия театрында жеке дауыстағы әнші болып қызмет атқарған. Войноровскаяның таңдаулы партиялары қатарында Маркиза (И.О. Дунаевскийдің "Еркін желінде"), Манефа (АП. Иса-кованың "Байқоңыр"), Бәйбіше (соның "Алдар қөсесінде"), Дина апай (К.Я. Листовтың "Севастополь вальсінде"), Адель (И.Штраустың "Жарқанатында"), т.б. бар. Дереккөздер
Аншлаг

Аншлаг (нем. anschlag - хабарландыру) - спектакль немесе концерт билеттерінің түгелімен сатылғанын айғақтайтын хабарландыру. Мұндай хабарлама әдетте театр кассасының тұсына ілінеді. Аншлаг термині "толық түсім" деген ұғымды да білдіреді. Дереккөздер
Жақпа қабат

Жақпа қабат-кескіндемеде сырлы қабат пен негізді (қабырға беті, тақта, кенеп, қатырма қағаз) астастыру мақсатында әрі қадаған бояу фоны (ақ, қоңыр, сұр) мен фактураны (тегіс, түйіршікті) туындату үшін жағылатын ақ түсті бояу қабаты. Жақпа қабатың басты құрамы желім, өсімдік майы жөне майлы эмульсияның ұлпалаған заттар (бор, гипс, әк, қорғасын немесе қалайы ағартқыш) қосындысынан тұрады. Жақпа қабат басты белгілеріне байланысты - борлы, гипсті, әкті, т.б. болып, жалғастырғыш белгісіне байланысты - желімді, майлы және эмульсиялық болып бөлінеді. Монумент кескіндеме балшық, гипс, әк Жақпа қабаттары (бір қабатты, екі қабатты) ежелден, цемент Жақпа қабат XIX ғасырдан қолданып келеді. Графикада Жақпа қабат. гравюраның кейбір түрін металдан жасалған гравюра тақтайшасына өңдеп түсіру барысында оның кейбір бөліктерін қышқыл өсерімен бұзылуынан сақтайды. Дереккөздер
Оңғарбаева Дәлила

Оңғарбаева Дәлила Қарақбайқызы (1906, Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Кеңөлке мекені, Томар ауылы — 1932, Кемерово, Ресей) — қазақ актрисасы, әнші. Ауылда ескіше оқып, хат таныған. Жас кезінен көптеген халық әндерін орындап, өлеңдер жазған. 1926—1928 жылдары қазіргі Қазақ академиялық драма театры құрамында алғашқы актрисалардың бірі болып, театр сахнасында қойылған спектакльдерге қатысты. Оның ойнаған рөлдерінің қатарында: Еңлік, Ақбала (М. Әуезовтің Еңлік — Кебек және Қарагөз пьесаларында), Бикеш (Ж. Шаниннің Арқалық батыр пьесасында) және басқалары болды. Актрисаға отты қызулық, сахналық шынайылық және драмалық бояулардың молдығы тән болды. 1927 жылы Мәскеу қаласында өткен этнографиялық концертке қатысып, қазақ халық әндерін орындады. Дәлила Оңғарбаева қазақ театр өнерінің қалыптасу кезеңінде сахнаға шыққан алғашқы қазақ әйелдерінің бірі саналады. Дереккөздер
Вокализ

Вокализ ( - дауысты дыбыс) - дауысқа арналған мәтінсіз айтылатын музыкалық жаттығу немесе этюд. Вокалюз әншінің орындау шеберлігін, оның дауыс мәнерін жетілдіреді. Вокалюз дауысты дыбыспен айтылады. Дереккөздер
Вокзал

Вокзал ғимараттары — жолаушыларға қызмет көрсетуге, көлік қозғалысын басқаруға арналған қоғамдық ғимараттар мен құрылыстар кешені. Көлік түріне қарай Вокзал ғимараттары аэровокзалдарға, т. ж., өзен, теңіз воқзалдарына, қалааралық қатынастардың автобекеттеріне бөлінеді. Кешендік Вокзал Ғимараттары алуан түрлі көлік жолаушыларына қызмет етеді. Қазақстанда алғашқы т. ж. вокзалдары Кеңес төңкерісіне дейін Оралда,Қызылжарда (қазіргі Петропавл),Ақмешітте (қазіргі Қызылорда), т.б. қалаларда пайда болды. 1929 - 1930 ж. Түрксіб (Түркістан - Сібір т.ж.) қүрылысы Вокзал Ғимараттарының қөбеюіне ықпал етті. 1929 ж. Алматы қаласының солтүстігіне қарай 9 қм жерден 1-Алматы т.ж. ғимараты салынды. 1939 ж. 2-Алматы т. ж. вокзалының ғимараты ірге кәтерді. Ол 1977 ж. кеңейтіліп қайта салынды, ал 1997 ж. күрделі жәндеуден өткізілді. Алматы, Шымкент, Астана, т.б. қалаларда республикалары қалааралық байланыстар үшін қолайлы автовокзалдар бар. Қостанай қаласында біріккен Вокзал Ғимараттары (автовокзал, т. ж. вокзалы), Өскеменде, Павлодар, Семей қалаларында өзен вокзалдары бой көтерген. Дереккөздер
Востоккиноның Алматыдағы Бөлімшесі

Востоккиноның Алматыдағы Бөлімшесі - 1929 ж. Бүкілресейліқ "Востоккино" акционерлік қоғамының негізінде құрылған. Бөлімше "Соңғы хабардар" деген жалпы атпен бірнеше шежірелік қиножурналды, "Ауылдағы кооперация", "Жаңа астана", "Алматы мен оның маңы туралы", "Алматыға бірінші пойыздың келуі", "Жалдауға", "Ликбездегі сабақтар" секілді қысқа метражды деректі фильмдерді және "Дала әні" (1930, реж.А.Г.Лемберг), "Жұт" (1931, реж. М.С. Каростин), "Қаратау құпиясы" (1932, реж. А.Т. Дубровский) атты көркем фильмдер түсірді. Оның түсірген толық метражды "Түрксіб" (1929, реж. В.А. Турин) фильмі ұлттық кинопублицистиканың елеулі туындысына айналды. Дереккөздер
Ольга Всеволодовна Всеволодская-Голушкевич

Ольга Всеволодовна Всеволодская-Голушкевич (16.4. 1917, Ресей, қазіргі Санкт-Петербург қ. - 21.12.1993, Мәскеу қ.) -балерина, педагог-балетмейстер, Ресейдің еңб. сің. мәдениет қызметкері, Қазақстанның еңб. сің.қайраткері (1988). Ленинградтың (қазіргі Санкт-Петербург) жоғарғы хореогр. училищесін бітірген (1936). 2-дүниежүз. соғысы жылдары концерттік бригада құрамында майдан тебінде өнер көрсетті. В,- Г. 1970 жылдары Қазақстанның қалалары мен аудандарында болып, жергілікті тұрғындардан ұмытылып бара жатқан ұлттық билерін қағаз бетіне түсіріп, оларды зерттеп, қалпына келтірумен айнаяысты. Мысалы, "Айда былпым" "Буын би", "Кербез би", "Келіншек", "Киіз басу", "Шалқыма", "Ырғақты", "Қылышпен би", т.б. халық билерін жаңғыртты. 1955 жылдан Мәскеуде Көркем акад. театры жанындағы В.И. Немерович-Данченко атынд. мектеп-студиясында оқытушы болған. Дереккөздер
Би музыкасы

Би музыкасы — биге арналған музыка. Би музыкасының тарихы алғашқы қауымдық кезеңдерден басталады. Ол кезде ән, би және оны демейтін дыбыстық сүйемел синкретті өнер ретінде біртұтас өмір сүрді. Сол көне дәуірлерде-ақ би музыкасы халықтық және кәсіби (сарай музыкасы, салтанатқа арналған, театрландырылған, храмдық) болып бөлінген. Орта ғасырларда би музыкасына діни көзқарасқа байланысты тыйым салынды. Алайда ол халық арасында да, ақсүйектер қауымында да сақталып қала берді. Қайта өрлеу дәуірінде би музыкасы да өркендеді. Тарихи даму барысында би музыкасы басқа музыкалық жанрларға ықпал етумен қатар өзі де олардың жетістіктерінің әсерімен жетіліп отырды. Қазіргі кезде би музыкасы, әсіресе, көпшілік биге арналған эстрадалық әндер музыка өнерінің халық арасында ең кең таралған түрі болып табылады. Дереккөздер
Василий Васильевич Бирюков

Василий Васильевич Бирюков -(30.12.1907, қазіргі Шығыс Қазақстан облысын Көкпекті а. - 1.9.1966, Алматы) - инженер-архитектор. 2-дүниежүз соғысқа қатысқан. 1932 ж. Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) азаматтық инженерлер институтын бітірді. 1933 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ мемлекеттік жобалау (кейін "Казгорстройпроект") институтында қызмет атқарды. Бирюков жобасы бойынша салынған объектілер: Ақтөбе, Қостанай, Шымкент медециналық институттары. Алматыдағы қыздар педогогикалық институты, финанс және Ішкі істер министірліктерінің ғимараттары. Бирюков Қазақстанда алғашқылардың бірі болып сейсмикалық жағдайдағы құрылыс беріктігін зерттеумен шұғылданды. Дереккөздер
Жанқожа

Жанқожа сөзі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Жанқожа Мергенов&nbsp;— қайраткер; * Жанқожа батыр жыры&nbsp;— 19 ғасырдың орта шеніндегі Сыр бойы қазақтарының Хиуа, Қоқан отаршылдығына қарсы күресін суреттейтін жыр; * Жанқожа батыр ауылы&nbsp;— Қызылорда облысының Қазалы ауданындағы ауыл; * Жанқожа Нұрмұхамедұлы&nbsp;— Сыр бойы қазақтарының Хиуа, Қоқан хандықтарының езгісіне және Ресей отаршылдарына қарсы ұлт-азаттық көтерілісінің басшысы.
Қазақ биі (халық биі)

Қазақ биі - жеке биші орындайтын халық биі. Музыкалық өлшемі 2 / 8 Ырғағы екпінді, жылдам. Қалмақ билері әсерінен ("қалмақтар былай билесе, қазақтар осылай билейді", - деген достық әзілден) туған. 1934 жылы Алматыда өткен ауыл шаруашылығы слетінде атыраулық биші Ж.Оразғалиев орындайды. "Қазақ биі" аяқ-қол қимылынан иық қимылы басым, ойнақы қозғалысқа негізделген. Тарихы Қазақстанда би өнері ХХ ғасырда пайда болып, халықтың рухани байлығына айналған.Қазақтың халық биі- қаражорға. Халық күйі "қаражорғаға" би сонау 1930-жылдардан бері қойылып келе жатыр7 Дереккөздер
Тұмсықбетті киттер

Тұмсықбетті киттер (Ziphiidae) — тісті киттер тұқымдасына жатады. Дене ұзындығы 5-12,5 м. Тұмсығы ұзын, құстардікіне ұқсас. Демтесігі жарты ай тәрізді. Өңешінде артқа қарай тармақталған 2-4 қарық (жарықша) байқалады. Денесің артқы үштен бірінде арқа жүзу қанаты орналасқан. Үстінгі тістері жетілмеген. Қорегі басаяқты былқылдақденелілер. Ұзақ уакыт (90 мин дейін) су астында үлкен тереңдікте жүзеді. ТМД-да 4 туыстың 5 түрі таралған. Құстұмсықтылар ТМД-да Командор және Куриль аралдарының жағалауында кездеседі. Дереккөздер
Кеңалқым жылан

Кеңалқым жылан - аспид тұқымдастарына жататын бірнеше жылан туыстары. Олар: су кең алқым жыландары, қарғыбаулы кеңалқым жыландары, патша кеңалқым жылан, қалқанды кеңалқымдар, нағыз кеңалқым жыландары. Нағыз кеңалқымдардың 6 түрі бар. Олар Африка мен Азияда таралған. Ен белгілісі Үнді кеңалқым жыланы немесе көзілдірікті жылан. ТМД кеңістігінде Ортаазиялық кеңалқым жыланы таралған. Ол Орта Азияның оңтүстік аймақтарында кездеседі. Қорегі омыртқалылар және жыландар. Ұрғашысы 8-12 жұмыртқа салып, оны күзетеді. Қатерлі жағдайларда жылан денесінің алдыңғы үштен бірін тік көтеріп, бірнеше қабырғаларын сыртқа қайырып, мойнын қабартады. Жыландардың уы өте күшті, нейротоксин. Кеңалқым жыландар ХТҚО мен КСРО Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Тырнақ

Тырнақ — жер бетінде тіршілік ететін омыртқалы жануарлардың бақайшақтарының сүйектенген тері өсіндісі. Тырнақ көптеген бауырмен жорғалаушыларға, құстарға және сүтқоректілерге тән. Тырнақ жануарлардың қорғану немесе жауына қарсы шабылдау қаруы, оның емін-еркін жүріп, қимылдауына да қажет мүше. Тырнақ түрлері көп. Ағашта өрмелеп тіршілік ететін жануарлардың тырнағы өткір, мысық тәрізділер тырнағы жіңішке және жүгенде май табанға тартылып тұрады, жер қазып, тіршілік жасайтын жануарлар тырнақтары ірі, жайпақ болады. Дереккөздер
Тырнақты бақалар

Тырнақты бақалар - құйрықсыз қосмекенділердің Pipidae тұқымдасының тармағына жатады. Қысқа алдынғы аяқтарында жүзу жарғағы жетілмеген. Артқы аяқтарының саусақтары ұзын және жүзу жарғағы бар. 3 ішкі саусақтарының тырнақтары өткір. Ол бақаларға судың қатты ағымында субстратқа мықтап бекіп отыруға мүмкіндік береді. Африкада бұл бақалардың 16 түрі таралған. Дереккөздер
Тырнақты құйрықты бақалар

Тырнақты құйрықты бақалар – бұрыштістілер тұқымы. Ұзындығы 21 см дейін жетеді. Жұмыр, білік тәрізді денесімен құйрығының екі жағының терісі көлденең айғыздалған. Өкпесі жоқ, ересек бақалар терісімен және ауыз, көмей кілегей қабықтары арқылы тыныстайды, ал дернәсілдері сыртқы желбезектері арқылы. 2 түрі бар. Бірі-жапондық, Жапония аралдарында таралған. Уссуриялық құйрықты бақа Приморьямен Хабаровск аймағында кездеседі. Дене ұзындығы 15-21 см. Суық ағынды суларда мекендейді. Күндіз су жиегіндегі шеп-шілікте жасырынады. Белсенділігі түнде байқалады. Су және су жиегіндегі омыртқасыздармен қоректенеді. Дереккөздер
Тері жегіш қоңыздар

Тері жегіш қоңыздар (Dermestidae) - талғаусыз қоңыздар отряд тармағына жатады. Ұзындығы 1,3-12 мм., денесі сопақ, мұрттары шоқпар тәрізді. Қоңыздар қоныр, қара, кейде арқалары әртүске боялған. Дернәсілдері ұршыққа ұқсас, жұмыр. 900-ден астам түрлері белгілі, оның 130-дайы ТМД кеңістігінде таралған. Кепкен мал шикізаттарынан жасалған бұйымдармен шикі заттарды жеп қоректенеді. Муражай қоңыздары зоологиялық коллекцияларды құртады. Дереккөздер
Айырқұйрықтылар

Айырқұйрықтылар - ұзындығы 3,5-50 мм., құрсағының ұшында тістеуікке ұқсас церкалары орналасқан. Онымен айырқұйрықтылар жауларынан қорғанады және шабуылдайды. Алдыңғы қанаттары қысқа, қатты, артқылары жарғақ тәрізді. Кейде артқы қанаттары жетілмеген. 1300дей түрлері бар. ТМД кеңістігінде 26 түрі таралған. Айырқұйрықтарылардың тіршілігі түнде басталады. Өсімдіктермен, ұсақ омыртқасыздармен және детритпен қоректенеді. Дереккөздер