kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Агглютиногендер

Агглютиногендер — организмдегі агглютининдердің пайда болуына әкелетін, антигендер. Агглютиногендер жасушаларда (мысалы, адамдардың эритроциттерінің мембранасында) болады және A мен B латын әріптерімен белгіленеді. Кейбір адамдардың эритроциттерінде агглютиноген-A, ал кейбіреулерінде агглютиноген-B, ал басқаларында агглютиноген-A мен агглютиноген-B, немесе олар тіпті болмайды. Қан топтарын зерттеуде негізгі орынды алатын AB0 жүйесі бойынша адамдарда төрт негізгі топ бар: 0 (I), Α (ΙΙ), Β (ІІІ) және ΑΒ (ІV). Төрт қан тобының сипаттамасы Адамдардың қан топтарына бөлінуіне негіз болатын изоагглютинация реакциясы иммундық реакция, ал эритроциттердің агглютинациялық қасиеттері сарысуда сәйкес антиденелер бар антигендер ретінде қарастырылады. Эритроциттерде агглютиногендер, ал сарысуда агглютининдер болады. Агглютинация реакциясы эритроциттердегі агглютиноген қан сарысуындағы сәйкес агглютининмен кездескен кезде жүре бастайды. А және В деп белгіленген екі агглютиноген бар, сәйкесінше екі агглютинин бар: анти-А және анти-В, олар қысқалық үшін α- және β- деп белгіленеді. Эритроциттерде агглютиногендер не біреуден, не екеуі бірге, не мүлдем болмауы мүмкін; сол сияқты, сәйкесінше, қан сарысуында агглютининдер не біреуден, не екеуі бірге, не мүлдем болмауы мүмкін. Агглютиногендердің көрсетілген таралуының арқасында қанның төрт тобын бөлуге болады, олардың мынандай формулалары бар: 0 (I) αβ, Α (ΙΙ) β, Β (ІІІ) α, ΑΒ (ІV) о. Агглютиноген-А α-агглютининмен, ал агглютиноген-В β-агглютининмен кездескенде агглютинация жүреді. 0 (I) αβ тобы Бұл топтың эритроциттерінде А және В агглютиногендері жоқ, сондықтан адам қан сарысуымен агглютинация реакциясын бермейді, өйткені бұл реакцияның құрамдастарының біреуі жоқ. Қан сарысуында екі агглютинин де бар, сондықтан барлық басқа топтардың эритроциттерін агглютиндейді, өйткені олардың эритроциттерінде әрқашан қажетті агглютиноген болады. ΑΒ (IV) о тобы Бұл топтағы эритроциттердің құрамында агглютиногендердің екеуі де бар, сондықтан барлық басқа топтардың сарысуларымен агглютинация реакциясын беруге қабілетті, бірақ сарысуда агглютининдер жоқ және адамның эритроциттерімен агглютинация реакциясын бере алмайды. Осылайша, 0 тобы мен АВ тобы қасиеттері бойынша қарама-қарсы. A (II) β мен B (III) α топтары A (II) β және B (III) α топтары өзара агглютинацияланады, яғни бір топтың сарысуы екіншісінің эритроциттерімен агглютинация реакциясын береді. Сонымен қатар, бұл топтар 0 (I) αβ және AB (IV) o жоғарыда аталған топтармен белгілі бір байланыста болады; А (ІІ) β және В (III) α тобындағы эритроциттер 0 (I) αβ тобының сарысуымен агглютинацияланады, ал А (II) β және В (III) α сарысулары АВ (IV) тобындағы эритроциттермен агглютинация береді. Дереккөздер * Большая медицинская энциклопедия, Видершайн Г. Я. Группоспецифические вещества, 3-ші басылым, Советская энциклопедия, 1977, Гипертроз — Дегенерация — 488—490 беттер * Большая медицинская энциклопедия, Косяков П. H., Зотиков E. А., Туманов А. К., Умнова М. А. Группы крови 3-ші басылым, Советская энциклопедия, 1977, Гипотиреоз — Дегенерация — 490—503 беттер
Амантай Акрамұлы Әубәкіров

{{Мемлекеттік қайраткер } { } { } { } { } }} Амантай Акрамұлы Әубәкіров (27 ақпан 1963, Алматы) — қазақстандық әскери қайраткер, полиция генерал-майоры (2010). ҚР ІІМ әкімшілік полиция комитеті төрағасының бірінші орынбасары. Өмірбаяны Амантай Акрамұлы Әубәкіров 1963 жылы 27 ақпанда Алматы қаласында дүниеге келген. 1984 жылы КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін құқықтанушы-заңгер мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолы Еңбек жолын 1980 жылы КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушысы болып бастаған. 1984-1991 жылдары — Алматы қалалық атқару комитеті ішкі істер басқармасының қылмыстық іздестіру бөлімінің жедел уәкілі, аға жедел уәкілі, аса маңызды істер бойынша аға жедел уәкілі болды. 1991-1995 жылдары — Алматы қаласы Алатау аудандық ішкі істер басқармасының бөлім басшысы, бөлім басшысының орынбасары, қылмыстық милиция бөлімінің басшысы болды. 1995 жылғы қаңтардан желтоқсанға дейін — Алматы қаласы Алатау аудандық ішкі істер басқармасы басшысының бірінші орынбасары болды. 1995 жылдың желтоқсанынан 1997 жылға дейін — Алматы қаласы бойынша БСА Бас басқармасының Медеу ауданы бойынша БСА бөлімінің басшысы болды. 1997-2000 жылдары — Алматы қаласы Бостандық аудандық ішкі істер басқармасының басшысы болды. 2000-2001 жылдары — Алматы қаласы Медеу аудандық ішкі істер басқармасының басшысы болды. 2001-2003 жылдары — Алматы қаласы Ішкі істер Бас басқармасы қылмыстық полиция басқармасы басшысының орынбасары болды. 2003-2007 жылдары — Алматы қаласы Ішкі істер департаменті Қылмыстық полиция басқармасының басшысы болды. 2007-2009 жылдары — Алматы қаласы Ішкі істер департаменті басшысының бірінші орынбасары болды. 2009 жылдың қыркүйегінен 2011 жылдың шілдесіне дейін — Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары болды. 2011-2017 жылдары — Астана қаласы Ішкі істер департаментінің басшысы болды. 2017 жылдың желтоқсанынан 2019 жылдың 3 қарашасына дейін — Павлодар облысы Ішкі істер департаментінің басшысы болды. 2019 жылдың 4 қарашасынан бастап қазіргі уақытқа дейін – ҚР ІІМ әкімшілік полиция комитеті төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарады. Марапаттары мен атақтары * 1 дәрежелі «Даңқ» ордені * 2 дәрежелі «Даңқ» ордені * 2 дәрежелі «Айбын» ордені * «Ерлігі үшін» медалі * «Әскери қарудан атудан» Қазақстан Республикасының спорт шебері * Қазақстан Республикасы ІІМ еңбек сіңірген қызметкері * Қазақстан Республикасы, ТМД елдері және КСРО Ішкі істер министрлігінің мекемелік марапаттары. Отбасы Үйленген, үш баласы, жеті немересі бар. Дереккөздер
Мұхтар Сұлтанбекұлы Сәбидолданов

{{Мемлекеттік қайраткер - - - } }} Мұхтар Сұлтанбекұлы Сәбидолданов (23 маусым 1967, Зайсан, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК қолбасшылығының өкілі, генерал-майор, Қазақстан Республикасы Шекара қызметі директорының орынбасары (2013 жылдан бастап). Өмірбаяны 1967 жылы 23 маусымда Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласында дүниеге келген. 1991 жылы М.В. Фрунзе атындағы Омбы жоғары жалпыәскери қолбасшылық училищесін, 2005 жылы — Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті бітірген. Взвод командирі, материалдық-техникалық қамтамасыз ету жөніндегі басшысының орынбасары, автомобиль және құрышты танк қызметі басшысы, жасақ басшысының орынбасары, басқарма басшысының орынбасары, Аймақтық басқарма басшысының орынбасары қызметтерін атқарды. 2013 жылдың мамырынан бастап — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі директорының орынбасары қызметін атқарады. Марапаттары * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011) * Мерейтойлық медалдар * Ұзақ қызметіне орай медалдар * «Шекара әскерлері қолбасшылары кеңесіне 20 жыл» мерекелік медалі (ТМД) Сілтеме * [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33109073 Параграф] Дереккөздер
Артур Кёстлер

Артур Кёстлер (, , 1905–1983) — ағылшын жазушысы әрі философы. Азамат соғысы кезінде Испанияда ағылшын тілшісі болып істеді. Франко үкіметі оны өлім жазасына кесті, бірақ халықаралық қысымның арқасында босатылды. КСРО-дағы жаппай қуғындаулар оны либералдық көзқарасқа ауысуға, марксизмнен бас тартуға алып келді. Кёстлердің философиялық еңбектері ғылыми және көркем шығармашылыққа, дін, биология мәселелеріне арналды. Оның пікірінше, адам – табиғаттың "қателігі", оның дамуының "тұйыққа тірелуі". Өмірбаяны Кёстлер 1905 жылы 5 қыркүйекте Будапештте дүниеге келген. 1920 жылы оның отбасысы Венаға көшіп, сол жерде Политехникалық университетке түсті. Онда ол сионистік жастар ұйымына қосылды. 1925 жылы университетті бітірмес бұрын Кёстлер күтпеген жерден Палестинаға кетуге шешім қабылдады, өзінің сынақ кітапшасын өртеп, 1926 жылы Палестинаға келді. Онда 1929 жылға дейін неміс баспа концернінің Ульштейн тілшісі болды, ал 1929–1930 жылдары ол Парижде жұмыс істеді. Өз ұрпағының көптеген өкілдері секілді, Кёстлер ақыл-ой мен прогресс ғасыры аяқталды деп санады. Арабтардың еврейлерге жасаған жүгенсіздіктері туралы бірер кітапшаны оқып шыққан соң, ол жан-тәнімен сионистке айналды. 1931 жылы Берлинге көшіп, сол жерде Vossische Zeitung газетінің ғылыми редакторы болды. Сол жылы ол немістің Граф Цеппелин дирижаблімен Солтүстік полюске ұшқан. Ол да коммунистік идеологияға қызығушылық танытып, 1931 жылы желтоқсанда ҚПГ қатарына кіреді. 1942 жылы Кёстлер Ақпарат министрлігінің қарамағында болды, ол үшін ол деректі фильмдерге арналған брошюралар мен сценарийлер жазды, BBC-де сөйледі. Зерттеулер Хазар тарихы жөніндегі өз зерттеуінде Кёстлер араб, еврей, латын, грек және көне орыс тілдеріндегі ортағасырлық дерек көздерінен көптеген дәйеккөздер келтіреді, мәтіндердің мазмұнын баяндайды. Дереккөздер
Робин Джордж Коллингвуд

Робин Джордж Коллингвуд (, 1889–1943) — британдық философ, тарихшы, археолог, Ұлыбританияның ежелгі тарихының маманы. Робин Джордж Коллингвуд өзінен кейін тарих, философия, эстетика, дінтану, саясат саласында әр түрлі тақырыптарда көптеген шығармалар қалдырды. Тарих философиясына арналған ең әйгілі «Тарих идеясы» шығармасы автор қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Коллингвуд тек тарих философиясымен ғана байланысты емес, сонымен бірге тарих пен археологиямен де іс жүзінде айналысты. Неопозитивизм және тарихилық Тарихи білімнің позитивистік эпистемологиялық негіздерін қайта қарау релятивизм мен презентизм жалауын көтерді. Позитивзмді сынаушылардың неғұрлым беделділері – ХХ ғасырдың көрнекі ойшылдары Бенедетто Кроче мен Робин Джордж Коллингвуд болды. Олар Гегельге ілесе тарихи үдерісті рух дамуының тарихы ретінде қарастырды. Сөйтіп, тарих табиғатқа қарағанда зерттеуші (адам) санасында объективті бейнеленуі мүмкін емес деп есептеді. Олар үшін табиғат фактісі мен адам фактісі терминдерінің мағынасы бірдей емес: табиғат фактісі дегеніміз – бұл ғалымның өз лабораториясында көзімен көре отырып, немесе қолдан жасай алатын дүниесі. Ал тарих фактісі рөлінде – өткен кезде болған оқиғалар мен қазіргі кезде жоқ алғышарттар мен жағдайлар қызмет атқарады. Адамның оқиғаларды тікелей қабылдау мүмкіндігі жойылған кезде ғана ол тарихи фактіге айналады. Оның өзінде тарихшының қолында өткеннің құжаттары, реликтілері және басқа қалдықтары ғана болады. Осыларды пайдалана отырып тарихшы өткен оқиғаны қайта жаңғыртады. Нақ осы жағдай тарихи таным ерекшелігі болып табылады. Дәстүрлі қоғамдағы ұжымдық жады ерекшелітері Ұжымдық жады құбылысын мәдени әмбебаптықтың бір түрі ретінде қарастыруға болады. Кез-келген түрде, ол барлық тарихи дәуірдегі адамзат қоғамдастықтарының мәдени және әлеуметтік тәжірибелерінде кездеседі. Ұжымдық жадыға қоғамның және тұтас ғаламның бұрыннан келе жатқан іс-әрекеттері туралы аңызға айналған мифологиялық аңыздары енеді, сонымен қатар тарихи шежірелердегі интерпретациялар бәсекесі, тарихи приоритеттер мен табиғи құқықтарды негіздеу, ұлттық мемлекеттің идеологиялары мен құрылыстарының тарихи метанарративтері, заманауи симулякрлардың сан алуан түрлерін қамтиды. Сонымен бірге, жалпыадамзаттық мәдени құбылыс ретінде ұжымдық жадының өзгермеуі әртүрлі әлеуметтік-мәдени дәуірлерде оның тарихи ерекшелігінің болуын жоққа шығармайды. Шынында да, адамзат қоғамдастықтарының тарихи типтері бір-бірінен әлемнің бейнесін құрастыруда, билік қатынастарының заңдылығын, әлеуметтік құрылымның біртекті емес екенін негіздей отырып ерекшеленеді. Робин Коллингвудтың пікірінше, өткен шақ тарихи елестетудің көмегі арқылы ой-өріс объектісіне айналады. Сонымен қатар елестету әдістері, оның тарихи баяндауыштарының (нарративтерінің) қалыптасуындағы рөлі тарихи түрде өзгермелі болып келеді. Сондықтан, ұжымдық жадының тарихи түрлерінің бар екендігі туралы айту және осы типологияны ғылымның адамзат дамуының тарихи-мәдени кезеңдерімен байланыстыру орынды. Кітаптары * Тарих идеясы. Автобиография — Наука, 1980 жыл * Өнер принциптері. — Языки русской культуры, 1999 жыл. ISBN 5-88766-017-1 Дереккөздер
Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев

Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев (28 шілде 1957, Шу ауданы, Жамбыл облысы, Қазақ КСР) – қазақстандық мемлекеттік қайраткер, Жамбыл облысы әкімінің бірінші орынбасары (2009-2013) және әкімі (2013-2018). Экономика ғылымдарының кандидаты және құрметті теміржолшы. Дереккөздер
Химиялық энергия

Химиялық энергия — химиялық реакцияда трансформацияланатын немесе басқа заттарды түрлендіретін заттың потенциалы. Химиялық байланыстардың пайда болуы немесе ыдырауы энергияның бөлінуімен (экзотермиялық реакция) немесе сіңіруімен (эндотермиялық реакция) жүреді. Танымал әдебиеттерде химиялық энергия термині көбінесе заттың немесе заттардың қоспасының экзотермиялық реакция нәтижесінде бөлінетін энергияны білдіреді. Химиялық термодинамикада химиялық потенциал термині қолданылады. Дереккөздер
Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев

Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев (13 шілде 1977 жыл, Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық журналист, мемлекет қайраткері, 2023 жылдан бастап «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма төрағасы. 2016-2017 жылдары «Қазақстан» телерадиокорпорациясының Басқарма төрағасы, 2020-2022 жылдары Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі лауазымдарын атқарған. Білімі 1998 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін «Журналистика» мамандығы бойынша, 2004 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін «Құқықтану» мамандығы бойынша бітірген. 2016 жылы Geneva Business School (Швейцария) MBA дәрежесін алды. Мансабы Еңбек жолын 1998—1999 жылдары «Столичное обозрение» газетінің тілшісі ретінде бастаған. 1999 жылдан 2000 жылға дейін Стандарттау, метрология және сертификаттау комитетінің (ҚР Мемлекеттік стандарты) баспасөз хатшысы болды. 2000—2001 жылдары «Интерфакс-Қазақстан» ақпараттық агенттігі» ЖШС тілшісі болды. 2001—2007 жылдары «Қазақтелеком» АҚ «Корпоративтік сату дирекциясы» Президентінің кеңесшісі, Атқарушы директоры, Бас директоры болып қызмет атқарды. 2007—2011 жылдары «TNS-Plus» ЖШС бас директоры, 2011—2014 жылдары «Altyntau Resources» АҚ Басқарушы директоры болды. 2014—2016 жылдары «Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС стратегиялық және коммерциялық қызмет бойынша бас директордың орынбасары, бас директордың бірінші орынбасары болды. 2016 жылы шілде-қыркүйек аралығында «Орталық коммуникациялар қызметі» РМК директоры, 2016 жылғы қыркүйектен 2017 жылғы ақпан айына дейін «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ Басқарма Төрағасы лауазымын атқарды. 2017—2019 жылдары «Smartway Systems» ЖШС Байқау кеңесінің Төрағасы болды. 2019—2020 жылдары «Рухани Жаңғыру» қазақстандық қоғамдық даму институты» КЕАҚ Басқарма Төрағасы, 2020—2022 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болды. 2022 жылдың наурыз айында «Ұлттық медиа қауымдастығы» ЗТБ Төрағасы болып сайланды. 2023 жылғы 13 қыркүйекте «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма Төрағасы болып тағайындалды. Марапаттары «Құрмет» ордені – 2021 ж. Дереккөздер
Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков

Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков (4 қаңтар 1954, Жамбыл облысы) — қазақстандық сот және құқық қорғау саласындағы ірі қайраткер, 2009 және 2011 жылдар аралығында Жоғарғы Сот төрағасы. Заң ғылымдарының кандидаты және докторы. Аға әділет кеңесшісі. Өмірбаяны 1954 жылы 4 қаңтарда Жамбыл облысы, Меркен ауданы, Ворошилов ауылында дүниеге келді. Білімі 1981 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін “заңгер” мамандығы бойынша тәмамдады. Мансабы Еңбек жолын Жамбыл облыстық сотында тағлымдамадан өтуші ретінде бастады. 1982 жылдан 1996 жылдары аралығында Жамбыл қаласының Орталық ауданының халықтық судьясы, Жамбыл облыстық сотының мүшесі болып қызмет істеген, Жамбыл облыстық соты төрағасының орынбасары лауазымын атқарып, Жамбыл облысының әділет басқармасының басшысы лауазымдарын атқарды. Бұдан кейін Әлімбеков әр облыстағы сот жүйесіндегі ірі лауазымдарға тағайындалды: 1996—1999 — Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының төрағасы; 1999—2001 — Жамбыл облыстық сотының төрағасы; 2001—2006 — Алматы қалалық сотының төрағасы. 2006 жылғы 20 сәуірдегі Қазақстан Парламенті Сенатының № 303 бұйрығымен Қазақстан Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі алқасының төрағасы болып тағайындалды. 2009 жылғы 3 сәуірде Қазақстан Парламенті Сенатының № 324 бұйрығымен Қазақстан Жоғарғы Сотының төрағасы болып тағайындалып, бұл лауазымынан 2011 жылғы 15 сәуірде № 865 бұйрықпен босатылды. 2011 жылдың сәуір мен желтоқсан айлары аралағында — Қазақстан Жоғарғы Сотының судьясы; 2012—2014 — Минск қаласындағы ЕурАзЭҚ халықаралық сотының орынбасары кейін төрағасы. 2014 жылы Қазақстанстанға қайтып келіп,Қазақстан президентінің бұйрығымен Қарағанды ​​облыстық сотының төрағасы болып тағайындалып, 2019 жылы Жақып Асановтың басшылығымен Әлімбековтың құрметті зейнеткерлікке шығуына байланысты салтанатты шара өтті. 1 жылдан кейін Әлімбеков RBK Банкінің директорлар кеңесінің мүшесі – тәуелсіз директоры болып сайланды. Жеке өмірі Үйленген, жұбайы Бақытгүл Байдалықызы (1955 туған). 3 баласы бар * ұлы Жандос Мұсабекұлы (1978 туған) Алматы қалалық сотының судьясы (2014—2016, 2024—), Қазақстан Әскери сотының төрағасы (2018—2024). * қыздары Жанна (1983 туған) және Әлия. Еңбектері * “Сот құқық шығармашылығы және азаматтық құқық нормаларының құқық қолдану механизмінде қолданылуы” монографиясы (; 2011); * “Қазіргі кезеңде соттың азаматтық құқық нормаларын қолдануы” , Сот сараптамасы туралы (; 2009); * Практикалық нұсқаулық «Зияткерлік меншік құқығы туралы даулар» (; 2010); * Қазақстан Республикасындағы зияткерлік меншік құқықтарын сот арқылы қорғау: соңғы тенденциялар мен перспективалар (; 2011); * Әлемдік жаһандану жүйесіндегі еуразиялық интеграция: қазіргі саяси-құқықтық аспектілері (; 2015). Бұлардан бөлек Әлімбековтың Қазақстан, Ресей, Германия және Беларусьте 50-ден астам заң журналдарындағы ғылыми мақалалардың авторы. Марапаттары * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 және 25 жыл, Астанаға 10 жыл, Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медальдарі; * Парасат ордені; *Қазақстан президентінің құрмет грамотасы; *Қазақстан Судьялар одағының «Үш би» құрмет белгісі; *Қазақстан президентінің «Алтын барыс» төс белгісін табыстауымен Алғыс хаты. Дереккөздер
Партиялық тізім

дағы сайлауда партиялық тізімдерді ұсыну]] Партиялық тізім (заңды түрде: бірыңғай сайлау округі) — пропорционалды жүйе бойынша өткізілетін өкілді билік органдарына сайлауда бір партиядан немесе өзге сайлау бірлестігінен кандидаттардың тізімі. Тізімді қалыптастыру және ұсыну қағидалары тиісті мемлекеттердің заңнамасында, сайлау бірлестіктерінің жарғыларында және өзге де факторларда айқындалады. Кандидаттардың тізімде орналасу тәртібі өкілді органда партия жеңіп алған орындардың олардың арасында бөлінуін де айқындайды. Типология Сайлау қорытындысы бойынша кандидаттар арасындағы орындар партиялық тізімдегі реттік нөмірлерге сәйкес берілген дауыстарға барабар бөлінеді. Берілген тәртіпті анықтау әдісіне байланысты тізімдердің бірнеше түрі бөлінеді. Екі негізгі түрі бар. — сайлаушы ұсынылған тізімдердің біріне өзі ұсынылған түрде дауыс беретін ең көп таралған түрі. Сайлауға қатысушы партиялардың әрқайсысы өз кандидаттарын партиялық тізімде артықшылық ретімен орналастырады. Алайда, кейбір елдерде дауыс беруші белгілі бір дәрежеде таңдалған тізімдегі орындардың бөлінуіне әсер етуі мүмкін. Сайлаушы бір немесе бірнеше таңдаулы кандидаттарды таңдай алатын тізім деп аталады. Партия алған орындардың санын анықтау үшін оның барлық кандидаттары үшін дауыс сомасы қосылады, ал әрбір жеке кандидаттың реттік нөмірі сайлаушылардың қалауымен анықталады. Бұл қағиданы нақты іске асыру әр елде әр түрлі және қабылданған дауыс беру әдісіне байланысты. Сайлаушыға бүкіл тізімді немесе оның жеке кандидатын (Бельгия, Дания), бір тізімдегі бірнеше кандидатты (Италия) және тіпті әртүрлі тізімдегі кандидаттарды таңдау құқығы берілуі мүмкін. Люксембург пен Швейцарияда ашық тізімдер бойынша кумулятивті дауыс беруге болады. Гибридті нұсқа — Латын Америкасының бірқатар елдерінде қабылданған, испан тілінде , онда партияларға өз атынан бірнеше жабық тізімдер қою құқығы беріледі, олардың нәтижелері партиялар арасында орындарды бөлу кезінде жинақталады, бірақ оларды иеленетін кандидаттарды анықтау кезінде бөлек ескеріледі. Яғни, ашық тізімдегідей, сайлаушы өз қалауын тікелей білдіре алады. Мұндай жүйе бойынша жеке лауазымдарға (мэр, губернатор сайлауы) сайлау өткізілуі мүмкін, бұл оның сынына себеп болды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://election.gov.kz/kaz/elektorialdyk-sozdik/opredeleniya/%D0%9F/partiyaly-tizim.php ПАРТИЯЛЫҚ ТІЗІМ]
АҚШ-тағы президенттік праймериз

АҚШ-тағы президенттік праймериз — 1842 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан және штат деңгейінде өтіп жатқан бастапқы президенттік сайлау институты, оның нәтижелері бойынша президенттікке бірыңғай партиялық үміткер айқындалуы тиіс жалпыұлттық партия съезіне делегаттар жіберіледі. Дәстүрлі кокустарға қарағанда делегаттарды таңдаудың кең таралған түрі. Жалпы мағынада-президенттік сайлауға дейінгі барлық алғашқы сайлау іс-шараларының жиынтығы (праймериз бен кокустарды қоса алғанда). Жеке мағынасы: праймериздің өзі Бастапқы президенттік сайлау немесе праймериз , АҚШ-та — президенттің негізгі сайлауына қатысу үшін партиялық кандидаттарды таңдау институты. Кокустың балама механизмінен айырмашылығы, праймериз мемлекеттік деңгейде өткізілетін тікелей жасырын сайлау болып табылады. Дауыс беру формасын әр мемлекет өзі анықтайды. Праймериз институты бастапқыда жергілікті партия басшыларының ықпалын шектеу үшін енгізілді, ал ХХ ғасырда праймериз штаттарының көпшілігі кокустарды вытыстырды. Дауыс беруге қолжетімділікті шектеу дәрежесі бойынша праймериз неғұрлым кең таралған жабық (оларға тек тіркелген партия мүшелері қатысады) және ашық (оларға партияға жататынына қарамастан, барлық ниет білдірушілер қатыса алады). Штаттардағы дауыс беру қаңтардан маусымға дейін созылады, алайда, әдетте, осы мерзімнің ортасында жеңімпаз анықталады. Алайда, теориялық тұрғыдан алғанда, бастапқы сайлаудың аяқталуына қарай бірыңғай үміткер анықталмаған жағдай болуы мүмкін: содан кейін ұлттық съезінде дауыс беру шешуші рөл атқарады. Алайда, мұндай жағдай 1970 жылдардан бері ешқашан болған емес. Екі негізгі партияның ұлттық комитеттері 2008 жылғы сайлауға дейін ерте праймеризге қарсы түрлі санкциялар енгізді. Республикашылар 5 ақпанға дейін праймериз өтетін барлық штаттардан (Вайоминг, Нью-Гэмпшир, Мичиган, Флорида, Оңтүстік Каролина) делегаттар санын екі есе азайтты. Демократтар ұлттық съезінде ұлттық комитеттің тыйым салуына қарсы дауыс беретін Мичиган мен Флорида делегаттарын қабылдаудан бас тартты. Тағы қараңыз * Партиялық ішкі сайлау Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://kz.usembassy.gov/kk/summary-of-the-u-s-presidential-election-process/ АҚШ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ САЙЛАУ ПРОЦЕСІНЕ ҚЫСҚА ШОЛУ]
Валя Карнавал

Валентина Васильевна Карнаухова (лақап аты - Валя Карнавал; 11 қараша 2001, Дондағы Ростов, Ресей) — ресейлік видеоблогер, ТикТокер, әнші және актриса. 2020 жылдың қазан айында ресейлік Forbes журналы оны ең жоғары төленетін тик токерлер тізімінде 5-орынға орналастырды. 2024 жылдың соңында Валя Карнавал TikTok орыс тілді сегментінің «үздік әртістері» тізімінде 6-шы орынды иеленді - әндерін пайдаланушылар бейнелерінде жиі пайдаланатын музыканттар. Сонымен қатар, оның «Психушка» әні 2020 жылы ең көп пайдаланылған тректер «TikTok хиттері» тізімінде 9-шы орында болды. Өмірбаяны 2001 жылы 11 қарашада Ростов-на-Дону қаласында дүниеге келген. Жеңіл атлетикамен айналысқан, бірақ денсаулығына байланысты спортты тастап кеткен. Сонымен қатар, бимен айналысты. Дереккөздер
Асфальтит

Асфальтит — балқу температурасы 100 °C-тан жоғары, қатты битум. 70-96% шайыртастақтардан тұрады, тығыздығы 1-1,2 г/см 3 . Мұнайдың анаэробты тотығуымен және суда еріген оттегінің әсерінен одан әрі өзгеруімен түзіледі. Мұнай шығатын жерлерде қабаттанып жиналады. Оқшаулағыш жабындар мен желім өндірісінде қолданылады. Асфальтиттер 2 ішкі классқа бөлінеді: гилсониттер және грэмиттер. Гилсониттер (оларды өндірушінің тегі бойынша аталған) құрамында сутегі көп, сондықтан жеңілірек (тығыздығы 1-1,15 г/см 3 ) және төменірек температурада көп ыдырамай ериді. Грэмиттер (оларды дамытқан кәсіпкерлердің тегі бойынша аталған) ауырырақ, қиын балқиды, балқу кезінде ісінеді; сынғыш, үзіліс біркелкі емес. Дереккөздер
Партиялық ішкі сайлау

Партиялық ішкі сайлау (сонымен қатар «праймериз» , кт. — бастапқылар ← — алдын ала сайлау, алдын ала дауыс беру) — саяси партиядан бірыңғай үміткерні сайлау, «жалпы праймериз» жағдайында — көптеген партиялардан бірыңғай үміткер. Содан кейін партиялық ішкі сайлаудың жеңімпазы негізгі сайлау кезінде басқа партиялардың үміткерлерімен бәсекелеседі. Партиялық ішкі сайлаудың мәні-бір партияның үміткерлері негізгі сайлауда бір-бірінен «дауыс алмауы» керек, өйткені олардың сайлаушылары әдетте жақын. Жеңілгендер кейде негізгі сайлауға қатысады, бірақ тәуелсіз үміткерлер ретінде өз партиясының қолдауынсыз. Партиялық ішкі сайлау кез келген адам дауыс бере алатын кезде ашық, ал праймеризді өткізетін партия мүшелері ғана дауыс беруге құқылы болған кезде жабық болады. Сонымен қатар, көптеген аралық нұсқалар бар. Кейде сайлауда ең көп дауыс жинаған екі үміткер екінші турға қатысады. Партиялық ішкі сайлау көбінесе АҚШ-та, сирек басқа мемлекеттерде өткізіледі. АҚШ Ең алғаш партиялық ішкі сайлау 1842 жылы АҚШ-та өтті. 1901 жылы Флорида штаты тұңғыш праймериз өткізіп, сол жылы бұл ұғым заңды түрде қабылданды. Бұған дейін үміткерлер партиялардың кеңестері мен съездерінде іріктеліп алынған болатын. Көбінесе кулуарлық келіссөздер нәтижесінде. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін алдын — ала дауыс беру тәжірибесі қысқарды — А. Варенің бағалауы бойынша 1936 жылға қарай алдын ала дауыс беру тек тоғыз штатта өткізілді. Кейіннен алдын-ала дауыс беру көптеген штаттарда өткізіле бастады. Дауыстарды санау кезінде әр түрлі дауыс беру жүйелері мен көп сатылы схемалар қолданылады. АҚШ-тың 11 штатында алдын ала дауыс беру емес, партиялық конференциялар немесе партиялық референдумдар — кокустар өткізіледі. Басқа елдер Алдын ала дауыс беру Латын Америкасы мен Еуропаның кейбір елдерінде өткізіледі. Аргентина мен Уругвайда алдын ала дауыс беру барлық саяси партиялар үшін міндетті болып табылады[1]. Бұл ретте Аргентинада сайлаушылар алдын ала дауыс беруге қатысуға міндетті, әйтпесе оларға (2016 жылғы жағдай бойынша) айыппұл салынады. 2010 жылдары партиясыз қатысқан алдын ала дауыс беруді Ұлыбритания, Канада және Францияның кейбір саяси партиялары да өткізді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://election.gov.kz/kaz/elektorialdyk-sozdik/opredeleniya/%D0%9F/partiyaly-ishki-saylau.php ПАРТИЯЛЫҚ ІШКІ САЙЛАУ]
Әуесерік

Әуесерік (сондай-ақ, аспансерік )- қызметі жолаушыларды қауіпсіздікпен, жайлылықпен қамтамасыз етумен байланысты әуе кемесі экипажының құрамындағы маман. Әуесерік мамандығының 3 санаты бар. Үшінші санат - бастауыш, ал біріншісі - ең жоғары санат. Қызметте жоғарылау үшін сапардағы сағат саны көп болуы тиіс. Әлемдегі ең бірінші стюардесса - Эллен Черч. Ол 1930 жылы ең алғашқы сапарға шыққан. "Боинг" компаниясына жұмысқа қабылданған Эллен және 8 стюардесса атқарған қызмет бүгінгі күн стюардессалары қызметінен артық болмаса, кем емес. Одан бөлек стюардессалар жолаушыларды және олардың жүгін өлшеп, ұшаққа жағармай құюға, тұраққа орналастыруға көмектескен. Бұрын стюардессалардың сырт келбетіне қойылатын талаптар бойынша бойы 160 см, салмағы 50 кг болуы тиіс болған.
Саверн (округ)

Саверн — Франциядағы округ, Гранд-Эст аймағындағы округтердің бірі. Округ департаменті — Төменгі Рейн. Супрефектурасы — Саверн. 2006 жылы округтегі халық саны 91&nbsp;771 адам құрады. Халық тығыздығы 91 адам/км². Округтің ауданы небәрі 1003 км². Кантондар * Буксвиллер (центральное бюро — Буксвиллер) * Ингвиллер (центральное бюро — Ингвиллер) До 2015 года: * Буксвиллер (центральное бюро — Буксвиллер) * Дрюлинген (центральное бюро — Дрюлинген) * Ла-Птит-Пьер (центральное бюро — Ла-Птит-Пьер) * Мармутье (центральное бюро — Мармутье) * Саверн (центральное бюро — Саверн) * Сар-Юньон (центральное бюро — Сар-Юньон) Сілтемелер * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/canarr.asp?codedep67&codearr3 Национальный институт статистики] — округ Саверн
Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов

Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов (11 шілде 1968 жыл, Майское, Қарасу ауданы, Қостанай облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылғы қыркүйектен бергі Солтүстік Қазақстан облысының әкімі. Оған дейін Нұрмұхамбетов бірнеше ай бойы Қостанай облысының атынан Сенат депутаты болған. Білімі Нұрмұхамбетов 1992 жылы Целиноград ауыл шаруашылығы институтын «ғалым агроном» мамандығы бойынша, 2002 жылы Челябі мемлекеттік университетін «заңгер» мамандығы бойынша, 2008 жылы Қостанай инженерлік-экономикалық университетін «экономика бакалавры» мамандығы бойынша тәмамдады. Ол — экономика ғылымдарының кандидаты. Еңбек жолы Нұрмұхамбетов еңбек жолын 1985 жылы Қостанай облысы Комсомол ауданы «Магнайский» совхозының № 1 бригадасының механизаторы болып бастады. 1992 жылдан 1994 жылға дейін ол Торғай облысы Октябрь ауданы Вильямс атындағы совхоздың бас агрономы болса, 1994 жылдан 1996 жылға дейін Қостанай облысы Қостанай ауданы «Московский» совхозының бас агрономы болды. 1996–1997 жылдары Нұрмұхамбетов — Қостанай облысы Комсомол ауданы «Боскольское» КК директоры, 1997–2002 жылдары ол — Қостанай облысы Таран ауданының әкімі. 2002 жылдан 2008 жылға дейін ол Қостанай облысы Қарабалық ауданының әкімі болса, 2008–2009 жылдары Қостанай облысы Қостанай қаласының әкімі болды. 2009 жылдан 2011 жылға дейін ол — Қостанай қаласы «Содружество» ЖШС бас директорының орынбасары, 2011 жылдан 2012 жылға дейін ол — Қостанай облысы Әулиекөл ауданының әкімі. 2012–2014 жылдар аралығында Нұрмұхамбетов Қостанай қаласының әкімі болды. 2014 жылдан 2015 жылға дейін ол — Президент Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2015 жылдан 2023 жылға дейін ол Қостанай облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. 2023 жылғы қаңтарда Нұрмұхамбетов Қазақстан Сенатының депутаты болып сайланды. Ол бұл қызметте 2023 жылғы қыркүйекке дейін болды. 2023 жылғы 23 қыркүйектен бастап ол Солтүстік Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалды. Марапаттары Нұрмұхамбетов Парасат орденімен, Ерен еңбегі үшін, Астана, Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл, Конституцияға 10 жыл, Тыңға 50 жыл, Астанаға 10 жыл, Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл медальдарымен, «Құрметті құрылысшы» төс белгісімен марапатталған. Дереккөздер
Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев

Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев (2 қыркүйек 1975 жыл, Шет ауданы, Қарағанды облысы) — қазақстандық саясаткер, заңгер және экономист, 2022 жылғы желтоқсаннан бергі Қарағанды облысының әкімі. Бөлекпаев 2020–2022 жылдары Қарағанды қаласының әкімі болған. Білімі Бөлекпаев 1996 жылы Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің экономика факультетін бітірген. Еңбек жолы Еңбек жолын Бөлекпаев 1996 жылы «Казкоммерцбанк» ААҚ Теміртау филиалында экономист қызметінен бастаған. 1998 жылдан бастап ол мемлекеттік қызметте болды. Индустрия, энергетика және сауда министрлігінде экспорттық бақылау және лицензиялау департаментінің бас маманы лауазымында жұмыс істеді. 2002 жылы ол осы ведомство бастығының орынбасары болды. 2006 жылы Бөлекпаев Павлодар облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары. 2006 жылдан 2008 жылға дейін ол — Павлодар облысы Павлодар ауданының әкімі. 2008 жылдан 2009 жылға дейін ол Павлодар облысының Кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасын басқарды. Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан облыстары және Нұр-Сұлтан қаласы бойынша аумақтық басқармасының бастығы-тәртіптік кеңес төрағасы лауазымын атқарды. 2013 жылдан 2018 жылға дейін ол Астанадағы Сарыарқа, Алматы және Есіл аудандарының әкімі болды. 2018 жылы Бөлекпаев Қазақстан Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болып тағайындалды. 2018–2020 жылдары ол Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2020 жылғы қыркүйектен 2022 жылғы желтоқсанға дейін ол Қарағанды қаласының әкімі болып қызмет етті. 2022 жылғы 8 желтоқсаннан бастап ол Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды. Марапаттары Бөлекпаев Құрмет орденімен және Ерен еңбегі үшін медалімен марапатталған. Дереккөздер
Ақмола (мағына)

Ақмола сөзі келесі мағыналарды білдіруі мүмкін: * Ақмола — аққайрақ тастан жасалған ескерткіш белгілер. * Ақмола — Қазақстан елордасы Астананың 1992—1998 жылдардағы атауы. * Ақмола — Астана қаласындағы Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайының 1992—1998 жылдардағы атауы. * Ақмола — Астана қаласындағы Астана темір жол станциясының 1994—2001 жылдардағы атауы. * Ақмола — Ақмола облысына арналған энциклопедиялық басылым. * Ақмола — Степногорск қаласындағы футбол клубының бұрынғы атауы. * Ақмола — Көкшетау қаласындағы футбол клубының бұрынғы атауы. * Ақмола — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы қыстау. Тағы қараңыз * Ақмола облысы * Ақмола губерниясы * Ақмола уезі * Ақмола бокситті ауданы * Ақмола облысы (Ресей империясы)
Асайын Қуандықұлы Байханов

Асайын Қуандықұлы Байханов (6 желтоқсан 1977 жыл, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2022 жылдан бастап Павлодар облысының әкімі. Білімі 2000 жылы Павлодар университетін «Экономика және менеджмент» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2005-2006 жылдары European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) және «ProCredit Holding AG» неміс халықаралық банк холдингінің Корпоративтік квалификация арттыру Орталығында білімін жетілдірген. 2017 жылы М.В. Ломоносов ат. Мәскеу мемлекеттік университетінде «Стратегиялық менеджмент және кәсіпкерлік» бойынша МВА дәрежесін алды. Еңбек жолы Еңбек жолын 2000 жылы банк секторында Еуропа қайта құру және даму банкінің (EBRD) офисі Қазақстанда жүзеге асырған Қазақстанның шағын бизнесі бағдарламасы бойынша бастаған. Асаин Байханов Екібастұз қаласындағы кредит сарапшысы ретінді тағылымдамадан бастап, EBRD Бағдарламасының Алматы қаласындағы бас офисінің жаңа банк продуктілерін енгізу бөлімінің басшысына дейін қызмет атқарды. Осы аралықта Еуропа қайта құру және даму банкінің Қазақстанда және шетелде ұйымдастырылған түрлі оқыту семинарлары мен көпдеңгейлі білім беру бағдарламаларынан өткен. 2003 жылдан 2007 жылға дейін «ProCredit Holding AG» неміс халықаралық банк холдингінде бірқатар басшылық лауазымдарында қызмет атқарған. Киев қаласындағы «ПроКредит Украина» ЖАО-ның атқарушы директоры болған. 2007 жылы А. Байханов Қазақстанға «Нұрбанк» АҚ Басқарма басшысы орынбасары қызметіне оралып, банктің филиалдық желісін кеңейту, аграрлы сала мен шағын және орта бизнесті несиелеу бағыттары бойынша жұмыс жасаған. 2009-2015 жылдар аралығында жеке секторға ауысып, ауылшаруашылығы саласында кәсіпкерлікпен айналысқан. Мал шаруашылығы, өсімдік шаруашылығы, Алматы және Алматы облысында логистика мен жүк тасымалы бойынша бірқатар нәтижелі бизнес-жобаларды іске асырған. 2015-2020 жылдар «КазАгро» Ұлттық басқарма холдингі» АҚ тобындағы «КазАгроӨнім» АҚ квазимемлекеттік компаниясының Басқарма басшысының орынбасары болды. Бұл аралықта ауылшаруышылығындағы түрлі мемлекеттік бағдарламаларды өзгерту және ауылшаруашылығы өнімдерін экспорттау бойынша мақсатты индикаторларға қол жеткізу бойынша жұмыс топтарында жұмыс істеп, оларды басқарды. 2020 жылғы наурыздан бастап 2021 жылғы шілдеге дейін Павлодар облысы әкімінің орынбасары лауазымында еңбек етті. Ауыл шаруашылығы, ауылдық аймақтарды дамыту, жер қойнауын пайдалану, қоршаған орта мен су ресурстары, жер қатынастары, әлеуметтік қорғау және спорт мәселелеріне жетекшілік етті. 2021-2022 жылдары Павлодар қаласының әкімі қызметін атқарды. 2022 жылы 7 желтоқсанда Павлодар облысының әкімі лауазымына тағайындалды. Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы жүзу

Жүзу сайыстары барлық Олимпиада ойындарында өткізілді. Алғашқы заманауи Олимпиадаларда жүзу сайыстары тек ерлер арасында болды. 1912 жылдан бастап әйелдер арасындағы сайыстар да өткізілетін болды. 2021 жылы жеке дисциплина ретінде ерлер мен әйелдер қосылып жүзетін, яғни аралас эстафета енгізілді. Соңғы рет жүзуден 37 медаль комплектісі сарапқа салынды. Сайыстар Ерлер Әйелдер Аралас Қазақстан атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 7 атлет, 2000 жылы — 8 атлет, 2004 жылы — 11 атлет, 2008 жылы — 12 атлет, 2012 жылы — 7 атлет, 2016 жылы — 3 атлет, 2021 жылы — 1 атлет, 2024 жылы — 2 атлет қатысқан. Бұл спорт түрінен Қазақстан спортшылары 1 медаль жеңіп алған: Дереккөздер
Apple Music

Apple Music — ағынды музыка және видео таратуға арналған Apple Inc. қызметі. Пайдаланушылар өз құрылғысында тыңдағысы келетін музыканы өздері таңдайды немесе бар плейлистті тыңдай алады. Қызмет 2015 жылдың 8 маусымында таныстырылып, 2015 жылдың 30 маусымында іске қосылды. Жаңа жазылушылар қызмет ай сайынғы жазылымды талап етпес бұрын бір айлық тегін немесе алты айлық тегін сынақ нұсқасын алады. Сыртқы сілтемелер *
С. Сейфуллин атындағы саябақ

С. Сейфуллин атындағы саябақ — Алматы қаласындағы саябақ. Ауданы 18 гектар құрайды. Мұнда фонтан, скейт-дром, балалар ойнайтын алаңдар бар. Саябақ Сейфуллин даңғылы бойында емес, бірақ оған өте жақын орналасқан.
1896 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу

]] I Олимпиада ойындарында жүзу сайыстары 11 сәуірде Афинаға жақын орналақан Зея айлағында өткен болатын. Бағдарламаға ерлер арасындағы 4 сайыс түрі енген. Бұларға 4 елден келген 13 спортшы қатысқан. Медальдар санағы (Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны қалың қаріппен жазылған) Медалистер Қатысқан елдер * Аустрия (2) * Грекия (9) * Мажарстан (1) * (1) Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.aafla.org/6oic/OfficialReports/1896/1896.pdf Ойындардың ресми протоколы]
1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу

кезекті жарыстан кейін]] II Олимпиада ойындарында жүзу сайыстары 11, 12, 15-19 тамыздарда Сена өзенінде өтті. Бағдарламаға ерлер арасындағы 7 сайыс түрі енген, барлығы да алғаш рет өткізілген еді. Бес дисциплина бұдан былай кейінгі Олимпиадаларда қайталанбады. Медальдар санағы (Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны қалың қаріппен жазылған) Медалистер Қатысқан елдер Бұл Олимпиадаға 12 елдің 76 спортшысы қатысты: * (1) * Аустралия (1) * Аустрия (4) * (1) * Германия (6) * (1) * Италия (2) * Мажарстан (1) * (4) * (7) * (47) * Швеция (1) Дереккөздер Сілтемелер *
Тимур Маратұлы Қайырбеков

{{Мемлекеттік қайраткер - - } }} Тимур Маратұлы Қайырбеков (10 маусым 1969, Шонжы ауылы, Ұйғыр ауданы, Алматы облысы, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК қолбасшылығының өкілі, генерал-майор, Қазақстан Республикасы Шекара қызметінің «Батыс» өңірлік басқармасының бастығы (2015 жылдан бастап). Өмірбаяны 1969 жылы 10 маусымда Алматы облысы Ұйғыр ауданы Шонжы ауылында дүниеге келген. 1987 жылы Калининград жоғары әскери-теңіз училищесін бітірген. 1993 жылы ҚР ҰҚК Әскери институтының экстернат курсын, 2001 жылы — РФ Федералдық шекара қызметінің академиясын бітірген. Шекара заставасы басшысының орынбасары, жеке бақылау-өткізу орынжайының басшысы, шекара жасағының командирі, штаб басшысының орынбасары қызметтерін атқарған. 2015 жылдың шілдесінен бастап — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің «Батыс» өңірлік басқармасының басшысы болып келеді. Марапаттары * «Шекараны үздік күзеткені үшін» медалі * «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі * Ұзақ қызметті үшін медалдар берілген Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20181125223526/http://www.shekaraknb.kz/ru/rukovodstvo/nachalniki_regionalnyih_upravleniy/batyis_rlk_basarmasyinyi_bastyiyi?lang=kz ҚР ҰҚК Шекара қызметінің сайтындағы жеке парақшасы]
Дәурен Құнанбайұлы Бекжанов

{{Мемлекеттік қайраткер - - - } }} Дәурен Құнанбайұлы Бекжанов (18 шілде 1968, Омбы, РКФСР) — Қазақстан Республикасы ҰҚК қолбасшылығының өкілі, полковник, Қазақстан Республикасы Шекара қызметінің «Шығыс» өңірлік басқармасының басшысы (2014 жылдан бастап). Өмірбаяны 1968 жылы 18 шілдеде Омбы қаласында дүниеге келген. 1989 жылы Фрунзе атындағы Омбы жоғары жалпыәскери қолбасшылық училищесін, 2000 жылы — РФ Федералдық шекара қызметінің академиясын, 2018 жылы — Беларусь Республикасының Әскери академиясын бітірген. Мотоатқыштар взводының командирі, шекаралық бақылау бөлімі басшысының орынбасары, басшысы, жеке бақылау-өткізу орынжайының басшысы, Өңірлік басқарма басшысының орынбасары қызметтерін атқарған. 2014 жылдың наурызынан 2020 жылдың сәуіріне дейін – Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметінің «Шығыс» өңірлік басқармасының басшысы болды. 2020 жылдың сәуірінен бастап — Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі директорының орынбасары жұмысын атқарады. Марапаттары * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011) * «Қазақстан Республикасы Конституциясына 10 жыл» медалі * «Қазақстан Республикасы Конституциясына 20 жыл» медалі (2015) * «Шекараны үздік күзеткені үшін» медалі * «ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің шекарасын нығайтқаны үшін» медалі * Ұзақ жылдардағы қызметі үшін берілген медалдар Сілтеме * [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37440607 Параграф] Дереккөздер
Құрметтi шекарашы төсбелгісі

«Құрметтi шекарашы» төсбелгісі — Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мекемелік марапаты. «Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдарының рәміздері мен мекемелік марапаттарының кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 жылғы 27 мамырдағы № 882 Жарлығының негізінде белгіленді. Ережесі # Шекара қызметінде күнтізбелік есепте 20 жылдан кем емес қызмет атқарған әскери қызметшілерге мемлекеттік шекараны қорғаудағы, жеке құрамды оқыту мен тәрбиелеудегі, жауынгерлік әзірлікті нығайтудағы қызметі үшін; # Қызмет өтіліне қарамастан, аға офицерлік құрамның әскери атағын шекара қызметінің офицерлеріне беру кезінде; # Қазақстан Республикасының мемлекеттiк шекарасын күзетуге және қорғауға ерекше жеке үлесi үшiн Қазақстан Республикасы ұлттық қауiпсiздiк органдарының басқа да әскери қызметшiлерi және тұлғалар марапатталады. Белгінің сипаттамасы «Құрметі шекарашы» төсбелгісі ені 1 мм қырлы жиегімен көмкерілген, алтын түсті дөңес, көлемді қалқан пішінді келеді. Белгінің жоғарғы бөлігі ортасының оң және сол жағына симметриялы түрде 4 жапырақтан тұратын лавр бұтақтарымен безендірілген. Белгінің алдыңғы жағы қою көк түсті эмальмен қапталған. Тік өсі бойымен қалқанға көк түсті, биіктігі 40 мм және ені 6 мм Қазақстан Республикасының шекаралық бағанасының суреті орналастырылған. Шекара бағанасы бейнесінің жоғарғы бөлігі алтын түсті. Бағана кескінінің жоғарғы ұшынан көк түске өту сызығына дейінгі қашықтық 6 мм. Шекара қызметінің танымбелгісі бағанаға жасыл түсті шеңбер түрінде және оның үстінде қою көк түсте бесбұрышты жұлдыз бейнеленген. Шеңбер мен жұлдыз ені 0,5 мм алтын жолақпен шектеседі. Жұлдыздың ортасында диаметрі 3 мм болатын алтын түсті күннің бейнесі орналасқан. Шеңбердің диаметрі 12 мм, жұлдыз сәулелерінің ұзындығы 6 мм, жұлдыздың жоғарғы сәулесінен белгінің жоғарғы ұшына дейінгі қашықтық 8 мм. Танымбелгінің астында қалықтаған бүркіт бейнеленген. Оның қанаттарының ұштары арасындағы максималды қашықтық — 16 мм. Белгінің астында қара көк түспен екі жолдан тұратын «Құрметі шекарашы» деген жазуы бар алтын түсті таспамен қапталған. Таспаның ені 5 мм, әріп биіктігі 1,6 мм. Белгінің артқы жағында стильдендірілген түрде қиылысатын таспаның ұштары таспаның астындағы алдыңғы жағына қарай, оң және сол жақта әрқайсысы 2 мм болып келеді. Белгінің артқы жағында оның реттік нөмірі мен оны марапатталушының киіміне бекітуге арналған сәйкес құрылғы бар. Белгі өлшемдері: биіктігі 40 мм, ені 23 мм. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20110128071225/http://knb.kz/page.php?page_id3&lang1&article_id2913&fontsize12&fontfamilyTimes%20New%20Roman&page3 ҚР ҰҚК органдарының мекемелік марапаттары] * [https://web.archive.org/web/20091001200452/http://www.uniformius.ru/index/kazahstan/nagradikaz/nagradiknbkaz.htm «УНИФОРМИУС» сайтындағы ҚР ҰҚК марапаттары]
1904 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу

III Олимпиада ойындарында жүзу сайыстары қыркүйектің 4–6 сандарында Сент-Луистегі жасанды тоғанда өтті. Бағдарламаға ерлер арасындағы 9 сайыс түрі енген. Қашықтықтар ярд пен милямен есептелінген. (Басқа Олимпиадалардың бәрінде қашықтықтар метрмен көрсетіліп жүреді.) Медальдар санағы (Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны қалың қаріппен жазылған) Медалистер Қатысқан елдер Бұл Олимпиадаға 5 елдің 32 спортшысы қатысты: * (24) * (1) * Аустрия (1) * Германия (4) * Мажарстан (2) Ұзақ уақыт бойы Фрэнсис Гэйли АҚШ құрамасында болған деп есептелінді. Алайда 2009 жылы ол Аустралияның мүддесін қорғағаны анықталды. Дереккөздер Сілтемелер *
1908 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу

IV Олимпиада ойындарында жүзу сайыстары шілде айының 13-25 сандарында өтті. Бағдарламаға ерлер арасындағы 6 сайыс түрі енген. Арнайы Олимпиада үшін Лондонда жаңа стадион салынды. Ашық алаңның ішінде 100-метрлік бассейн де болды, жүзу жарыстары сонда ұйымдастырылды. Бұған дейін Олимпиадалық сайыстар ашық суда өткізілетін-ді. Медальдар санағы (Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген; әр санаттағы ең көп медаль саны қалың қаріппен жазылған) Медалистер Қатысқан елдер Бұл Олимпиадаға 14 елдің 100 спортшысы қатысты: Дереккөздер Сілтемелер *
1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу

V Олимпиада ойындарында жүзу сайыстары шілде айының 6-12 сандарында Стокгольмге жақын орналасқан шығанақта өтті. Бағдарламаға 9 сайыс түрі енген. Оның ішінде алғаш рет әйелдер арасындағы сайыстар ойнатыла бастады. Медальдар санағы (Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген) Медалистер Ерлер Әйелдер Қатысқан елдер Бұл Олимпиадаға 17 елдің 120 спортшысы қатысты: Дереккөздер
1920 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы жүзу

VII Олимпиада ойындарында жүзу сайыстары тамыз айының 22-29 сандарында өтті. Бағдарламаға 10 сайыс түрі енген. Барлық жарыстар арнайы Олимпиада үшін Антверпенде салынған су спорты түрлерінің сарайы ішінде өткізілді. Медальдар санағы (Олимпиада қабылдаған ел арнайы түспен белгіленген) Медалистер Ерлер Әйелдер Қатысқан елдер Бұл Олимпиадаға 19 елдің 116 спортшысы қатысты: Дереккөздер
Аргентинадағы жалпы сайлау (2023)

2023 жылы Аргентинада өткен жалпы сайлау 22 қазан мен 19 қарашада екі айналымда өтті. Оларға президент, вице-президент, Ұлттық конгресс мүшелері және көптеген провинциялардың губернаторлары сайланды. 1994 жылғы конституциялық реформа ережелеріне сәйкес үміткерлердің ешқайсысы бастапқы сайлауда 45 % жинамағандықтан, екінші айналым жарияланды. Екінші айналымда «Еркіндік келеді » альянсынан Хавьер Милей «Отан үшін одақ » коалициясынан Серхио Массасын жеңді. Қазіргі президент Альберто Фернандес Конституцияның 90-бабына сәйкес жаңа 4 жылдық мерзімге үміткер болуға құқылы болды, бірақ 2023 жылдың 21 сәуірінде ол өзінің қайта сайлануға кандидатурасын ұсынбайтынын ресми түрде мәлімдеді, сонымен қатар қазіргі вице-президент Кристина Фернандес де Киршнер қайта сайлануға үміткер болмады. Екінші айналымға шыққан Серхио Масса «Отан үшін одақ » басқарушы коалициясынан күтпеген жерден 36 % дауыс жинап, 30 % дауыспен екінші орын алған «Еркіндік келеді » коалициясының Хавьер Милейге қарсы бірінші орынды иеленді. Бірінші айналымдағы бұқараның жеңісі бұқараның экономика министрі болған кезде байқалған күшті инфляцияның, сондай-ақ Милейдің осы уақытқа дейінгі сауалнамалардағы көшбасшылығының салдарынан сәтсіздік ретінде қабылданды. Екінші айналымда Милей 55,7 % дауыспен массаны жеңді, бұл Аргентина демократияға көшкеннен бергі ең жоғары дауыс. Бірінші айналым нәтижелерінің күтпеген өзгеруі нәтижесінде миля әлдеқайда жақын жарысты болжайтын сауалнамалардан озып кетті. Масса ресми нәтижелер жарияланғанға дейін жеңілісті мойындады. Милей 2023 жылдың 10 желтоқсанында Аргентинаның келесі президенті ретінде ант беруі керек. Бұл сайлау 2018 жылы Маурисио Макридің президенттігі кезінде басталған және Альберто Фернандестің президенттігінен кейін инфляциялық тұрғыдан тереңдей түскен экономикалық дағдарыстан кейін туындаған белгісіздікте өтті. Сайлауға дейін және оның барысында инфляция деңгейі айына 10 %-дан жоғары болды, бұл 1991 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. Бұған жоғары лауазымды шенеуніктердің отставкаға кетуімен атқарушы билікте тұрақсыздық тудырған 2022 жылғы саяси дағдарыс қосылуы керек. Бұл сондай-ақ 2001 жылғы дағдарыс кезіндегі наразылықтар кезінде қолданылған «Барлығы кетуі керек» ұранының қайта оралуын және «бөтен» саясаткер Хавьер Милейдің пайда болуының жаңалығын білдіреді. Нәтижелері Президент Дереккөздер