kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Юрий Богданович Туманян

Юрий Богданович ТУМАНЯН (1.2.1936 жылы туған, Ташкент қаласы) – архитектор. Ташкент политехникалық институтының архитекторлық факультетін (1961) бітірген. 1961 – 65 жылы Қазақстан қала құрылысын жобалау институтында архитектор, аға архитектор, шеберхана жетекшісі, бас архитектор, 1965 – 67 жылы Қазақ политехникалық институтында (қазіргі ҰТУ) аға оқытушы, 1967 – 75 жылы Алматы қала құрылысын жобалау институтында бас архитектор болып қызмет атқарды. Оның жобасымен Алматы қаласында Қыздар Мемлекеттік педагогикалық интернаты (1962, арх. В.В. Бирюковпен бірге), бұрынғы хореогр. училищесінің (1976) және Республика алаңындағы ғимараттар (1980, архитектор Р.Сейдалин, А.Қапанов, М.П. Павлов, Қ.Монтақаев, инженер-конструктор Қ.Нұрмақовпен бірге; КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1982) салынды. Дереккөздер
Мәліметтерді ұсыну

Мәліметтерді ұсыну (представление данных; data representation) — файлда немесе мәліметтер базасында пәндік саладағы объектілерді, олардың қасиеттерін және объектілер арасындағы қатынастарды бейнелеу. Дереккөздер
Зүбаржат

Зүбаржат — минерал, берилдің мөлдір түрі; Cr3+ (2%-ға дейін) қоспасымен қанық жасыл түске боялған. 1-класты асыл тас; массасы 5 караттан артық мінсіз кристалдары көлемі осындай алмастардан қымбат. Жасанды зүбаржат кванттық электроникада қолданылады. Дереккөздер
Дентобронхиальды синдромы

Дентобронхиальды синдромы — сұйық зат диатезінен және көбіне сүт тістердегі сүйек шірігінен балаларда дамитын тыныс жолдарының қабынып, қызарып созылмалы түрде ауруы; сүйек шірігін емдогеннен кейін жазылады. Дереккөздер
Мәліметтерді ұсыну жүйесі

Мәліметтерді ұсыну жүйесі (система представления данных; system of representation of the data) — компьютердің берілген типінде қабылданған таңбалар жүйесі мен компьютердің жадындағы және одан тысқары ақпараттың ұсынылу ережелері. Дереккөздер
Тұман патша

Тұман патша (туған жылы белгісіз – біздің заманымыздан бұрын 209) – ғұндар билеушісі біздің заманымыздан бұрын 225 – 209). Ол Қытайдағы ұсақ патшалықтардың өзара қырқысы кезінде ғұндарға билік жүргізуге қол жеткізді. Сол тұста юечжи тайпасы күшейіп, көршілес тайпаларға өз ықпалын жүргізе бастаған еді. Соған орай Тумынь өзінің мұрагер ұлы Модэні юечжилерге аманатқа беріп, олармен бейбіт қарым-қатынаста болуға келісті. Бірақ көп ұзамай Тумынь уәдесін бұзып, юечжилерге шабуыл жасады. Оның мұндай шабуыл жасауға баруы Модэнің көзін жойып, өзінің Яньчжы есімді екінші әйелінен туған ұлын мұрагер етуді көздеуінен туындаған еді. Алайда аманаттағы Модэ юечжилардан қашып құтылып, әкесінің иелігіне келді. Тумынь оған 10 мың әскерден тұратын жасақты басқаруды тапсырды. Көп ұзамай әкесіне кектенген Модэ Тумыньды өлтіріп, билікті өз қолына алды. Дереккөздер
Птигматит

Птигматит(грекше ptigma — қатпар) — мигматиттің морфологиялық түрі. Онда гранит құрамды лейкосомдар иректелген желі пішінді болып, сыйыстырушы таужыныстардың бітімдері мен жатыс пішіндеріне сәйкес келмей, көлденең жатады. Дереккөздер
Қайталама керіш

Қайталама керіш — ерітіндіден тұнған минералдардың (кальцит, доломит, сидерит, опал, темір оксидтері, гипс, апатит және т.б.) таужыныстағы бос калған қуыстарды толтыруынан, не бастапқы керіш пен сынықтардың орнына жаңа минералдардың дамуымен пайда болған керіш. Дереккөздер
Жалған ақпарат

Жалған ақпарат (Ложная информация; false information) — объектінің сипаттамалары мен белгілері дұрыс емес әрі қате бейнеленген ақпарат, не нақтылы жоқ объект туралы ақпарат. Жалған ақпарат (Дезинформация; дез... және лат. informatio — түсіндіру, баяндау) — қарсыласты жаңылдыру мақсатында өз әскерлері (күштері), олардың топтастырылуы, құрамы, қаружарағы, ұрысқа қабілеттілігі, ұрыс кимылдарының жоспары және т.б. жөнінде әдейі жалған ақпарат таратудан түратын оперативтік (стратегиялық) бүркеніш тәсілі. Жалған ақпарат тарату үшін түрлі байланыс құралдары, баспасөз, радиохабарлар, теледидар және т.б. қолданылады. Жалған ақпарат тарату ашық қыр көрсету, ұқсаттыру (елестету), жасыру әрекеттерімен кешенді жүргізіледі. Дереккөздер
Мәліметтерді үлестіре өңдеу

Мәліметтерді үлестіре өңдеу (распределенная обработка данных; distributed data processing) — 1) бірнеше пайдаланушының программалары бір ортақ мәліметтерге қатынас құра алатын мәліметтер өңдеудің бір түрі; 2) әр жерде орналасқан және есептеу желісі арқылы байланысқан тәуелсіз есептеу машиналарымен ақпарат өңдеу. Мәліметтерді үлестіре өңдеудің мысалы ретінде жергілікті есептеу торабын келтіруге болады. Дереккөздер
Файлдар мен каталогтарды ентаңбалау

Файлдар мен каталогтарды ентаңбалау (Отметка файлов и каталогов; files and directories marking) — көшірмесін алу, тасымалдау немесе жою мақсатымен файлдың немесе каталогтың біреуін немесе тобын ерекшелеу, файлдарды басқару жүйесімен атқарылады. Дереккөздер
Жартылай сауыт

Жартылай сауыт. Көпірлі протез немесе шендеуіш аппарат құрамына тірек ретінде кіретін, алдыңғы тістерді жабатын, тіске отырғызғанда ерін жағынан басқа, қалған үш жағын қаптаған жасанды тіс. Дереккөздер
Көрсетімдік деңгей

Көрсетімдік деңгей — OSI моделінің 6-деңгейі. Бұл деңгейде мәліметтердің көрсетім функциялары (шарт таңбалау, бөліп белгілеу, құрылымдандыру) жүзеге асырылады, қолданбалы деңгейден немесе деңгейге сұратулар қабылданады немесе жіберіледі, тезбектердің немесе файлдардың пішімі (форматы) тексеріледі, мәліметтерді әрбір нақты есептеу машинасының ішкі сандар пішіміне түрлендіру жұмысы және мәліметтерді рұқсатсыз пайдаланудан қорғау үшін оларды шарттаңбалау процесі (ал мәліметтер қабылдау кезінде кері шарттаңбалау) жүргізіледі. Сонымен қатар, Көрсетімдік деңгейге файлдар пішімін түрлендіру міндеттері жүктеледі. Хаттамалар Келесідей хаттамалар (протоколдар) Көрсетімдік деңгейге қатысы бар: * Apple Filing Protocol (AFP); * Independent Computing Architecture (ICA), Citrix жүйесінің негізгі хаттамасы; * Lightweight Presentation Protocol (LPP); * NetWare Core Protocol (NCP); * Network Data Representation (NDR); * Telnet (қашықтан терминалға қол жеткізу хаттамасы); * Tox, Tox хаттамасы кейде көрсетімдік және қолданбалы деңгейдің бөлігі ретінде қарастырылады; * eXternal Data Representation (XDR); * X.25 Packet Assembler/Disassembler Protocol (PAD). Дереккөздер
Қайталамалы супергендік кендену белдемділігі

Қайталамалы супергендік кендену белдемділігі - кен орындарының жоғарғы бөліктерінде жер бетіндік процестер әсерінен кен құрамының өзгеруі, терендеген сайын сілтісіздену, тотығып молыққан және бастапқы кендердің бір-бірімен алмасуы. Дереккөздер
Кешегі өткен ер Әбіш

«Кешегі өткен ер әбіш» - Абайдың 1895 ж. жазған өлеңі. Көлемі 18 жол. Жарық дүниенің көп қызығын көре алмай, өмірі ерте үзілген ұлы Әбдірахманды есіне алып, егіле жылап жазылған жыр. Өлең жолдарында Әбдірахманның елден ерек қадыр-қасиеті барынша қамтылған. Жүрегі жылы, туысы бөлек, өнері жұрттан асқан, ғылымға көңілі зерек, жетім-жесір, ғаріптерге жақсылық жасауға бейіл, ата-анасының дәулеті емес, өзінің еңбегіне сенген, боямасыз ақ көңіл ардақ адам болғандығы шыншылдықпен суреттелген. Соның негізінде ақын аяулы ұлы Әбдірахманның поэтикалық портретін, кісілік келбетін үлкен шеберлікпен айшықтаған. Дереккөздер
Мәліметтерді цифрлық жеткізу

Мәліметтерді цифрлық жеткізу (цифровая передача данных; digital transmission data) — цифрлық мәліметтерді беру үшін оларды жеткізу кезінде мәндердің шекті жиынын қабылдайтын үздікті сигналдарды пайдалану. Гальваникалық байланысы бар жүйелерде дискрет шамаларды (әдетте, 0 мен 1-ді) ұсыну үшін айырмашылығы бар кернеу (немесе ток) мәндері пайдаланылады. Мәліметтерді цифрлық жеткізуге қателіктер коэффициентінің өте төменгі мәндері мен едәуір жоғарғы жылдамдықтары тән. Қателіктердің қосынды ықтималдығын аса төменгі деңгейде сақтай отырып, әлсіз сигналдарды қайта өндіруге болады. Цифрлық жеткізуде тек логикалық нөлдер мен бірліктер пайдаланылатындықтан, бірнеше сигнал көздерінен алынатын сигналдарды цифрлық әдіспен жеңіл түрде тығыздауға болады. Цифрлық мәліметтерді айнымалы ток желісі бойынша да беруге болады. Мұндай желілер сигналдың тұрақты құраушысын өткізбейді. Сондықтан мұнда мәліметтерді жеткізудің басқа әдістері пайдаланылады. Айнымалы ток желісі бойынша мәліметтер аналогтық сигналдар көмегімен беріледі. Цифрлық сигналдар түрлендіргіш деп аталатын құрылғының көмегі арқылы аналогтық түрге өзгереді. Дереккөздер
Тунгус метеориті

Тунгус метеориті – планетаралық кеңістіктен Ресей жеріне келіп түскен метеорлық дененің қалдығы. 1908 жылы 30-маусымда, жергілікті уақыт бойынша таңертеңгі сағат 7-де Красноярск өлкесінде байқалған, метеориттің құлап түсуін елестететін, (бірақ одан өзінің масштабы жағынан үлкен болып келген) өте сирек кездесетін табиғи құбылыс. Аспанда Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай қозғалған өте жарық болид бірнеше секунд бойы көрінді. Ол Шығыс Сібірдің радиусы 800 км-ге дейінгі аумағында байқалды. Болидтің қозғалған жолында қуатты тозаң ізі бірнеше сағат бойы сақталып тұрды. Қопарылыс әсері 1000 км-ден астам қашықтыққа сезіліп, қатты гүрсіл естілді. Шаң көтеріліп, үйлер селкілдеп, терезе әйнектері сынды. Иркутскіде, сондай-ақ Батыс Еуропаның бірқатар жерлерінде орналасқан сейсмографтарсейсмикалық толқынды тіркеді. Осы құбылыстың эпицентрін алғаш рет 1927 жылы кеңес минералогы Л.А. Кулик зерттеді. Ол эпицентр маңындағы радиусы 15 – 30 км жердегі ағаштардың радиал бағыт бойынша құлап түскенін анықтады. Қопарылыс кезінде шамамен 1023 – 1024 эрг энергия бөлініп шыққандығы есептеліп табылды. 1938 – 39 жылы құлаған ағаштардың орталығы бөлігіне аэрофототүсіру жүргізілді. Тунгус метеоритін жер атмосферасына ғарыштық жылдамдықпен енген шағын комета деп есептейтін жорамал бар. Сілтеме * [https://web.archive.org/web/20080407110721/http://www.aero.org/conferences/planetarydefense/2007papers/P4-1--Zlobin_Paper.pdf Quasi Three-Dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908)] Dr. Andrei E. Zlobin, Paper of 2007 Planetary Defense Conference. * [http://arxiv.org/abs/1304.8070 Discovery of probably Tunguska meteorites at the bottom of Khushmo river's shoal] Dr. Andrei E. Zlobin, Paper 1304.8070 in arXiv.org (PDF) * [http://web.snauka.ru/en/issues/2013/12/30018 Tunguska similar impacts and origin of life] Dr. Andrei E. Zlobin, article in electronic journal "Modern scientific researches and innovations." – желтоқсан 2013. - № 12.
Жалған графикалар символы

Жалған графикалар символы (Символ псевдографики; symbol the pseudo-diagrams) — мәтіндік режімде графикалық бейнелерді құруға пайдаланылатын таңба. Осындай таңбалардың көмегімен принтерде немесе дисплей экранында әр түрлі жақтаулар, қарапайым фигуралар, штрихтар және т.б. бейнеленеді. Дереккөздер
Көркемдік идея

Көркемдік идея. Абайдың орасан зор ақындық қуат-күші өз шығармаларында қазақ өмірінің ең маңызды әлеуметтік мәселелерін көтере білуінен, қоғамның алдыңғы қатарлы өкілдерінің ой-арманын, түбегейлі мүддесін терең ұғып, сөзіне білетіндігінен айрықша айқын көрінеді. Ақынның «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым...», «Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек...» , «Алыстан сермеп...», «Ғылым таппай мақтанба...», «Болыс болдым, мінеки...» секілді таңдаулы көркем туындыларының қайсысын алсақ та оларға идеялық арқау болатын келелі мәселелер - білімге, адал еңбекке, әділеттілікке шақыру, надандықты, артта қалу кесепатын айыптау, алауыздық пен керіс-тартысты, өкімет билігін теріс пайдалануды әшкерелеу екені бірден байқалады. Және осы идеялар ақын шығармалары тақырыбының ең басты күрделі мәселелеріне жалғасып, солармен тұтасып, халықтың тағдыры, бүгінгісі мен келешегі, поэзияның өмірдегі алатын орны туралы ойларымен сабақтас өріледі. Өйткені Абай поэзиясының басты тақырыптары, идеялық нысанасы ұлы ақынның әлеуметтік прогресс үшін, халықты өнер-білімге жеткізу үшін күресу мақсатынан туады. Халықтың ауыр тағдырын, өмір-тұрмысын ерекше шеберлікпен, нанымды көрсете отырып, Абай халықты қоғамдық асыл мұраттарға жетуге ынталандырады. Абай поэзиясының идеялық құндылығы алдымен айналадағы өмір, болмысты, қоғамдық құбылыстарды мейлінше кең қамтып, нақтылы бейнелеуінен, ел тағдырына, өміріне қатысты ең маңызды әлеуметтік мәселелерді халықтық мүдде, озат арман-мақсаттар тұрғысынан толғай білуінен танылады. Әрине, поэзиялық шығармадағы ой-пікір ақын көзімен көріп білген, өз көңілімен сезінген өмірдегі нақтылы жағдайлардан алған әсерлер түрінде туған идея болып келеді. Жалпылама жағдайға қатысты қорытынды - түйін, ақыл-кеңес, насихат болса да, ақынның көңіл күйіне сабақтастырыла айтылады. Яғни поэзиядағы идея шығарманың көркемдік қасиетімен тығыз байланысты болса, ал көркемдіктің, ақындық шеберліктің өзі озат идеялылықпен ұштасып жатады. Ақынның шығармаларының қай-қайсысында да өмір шындығы әр қырынан көрінетінін, алынған тақырып, айтылған ой, идея ақынның көңіл күйі, жан сезімі әр түрлі нақтылы көркемдік шешімін табатынын ескеру керек. Шынайылық тұрғысынан да, идеялылығы тұрғысынан да әр поэзиялық шығармаға әр түрлі өлшеммен келіп, жанрлық, тақырыптық, композициялық өзгешелігіне сәйкес талап қойсақ болады. Ал енді Абай шығармашылығын тұтас алып қарап, оның танымдық мәні, шыншылдық қасиеті, идеялық құндылығы неде дегенде, жеке шығармаларға тән сипат – белгілерге ғана емес, барлық шығармаларына ортақ ең басты өзгешеліктерге назар аударған жөн. Бұл орайда ақын поэзиясының қоғам өмірімен, халықтық ұлттық ой-санасымен тығыз байланысы, тамырластығы және оның өмір құбылыстарын биік адамгершілік идеалдары тұрғысынан шебер бейнелеуге негізделген зор танымдық, көркемдік, тәрбиелік мәні алдымен айтылуға тиіс. Ақын бүкіл бір тарихи дәуірдің тынысын айқын аңғартып, аса маңызды әлеуметтік мәселелерді терең толғайды. Осы кең мағынасында Абайдың барлық шығармасынан заман шындығын, сан алуан өмір құбылыстарының кескін-бейнесін айқын көре аламыз. Дереккөздер
Алъвеола аралығы

Алъвеола аралығы — альвеолалардың эпителий қабаттарынан, мембраналардан, қан тарататын капиллярлардан, альвеолаларды шырмап жатқан икемді ретикулярлық және коллагенді талшықтардан тұратын көршілес өкпе альвеолаларының арасындағы қабырға. Дереккөздер
Жүсіп Алшынбайұлы

Жүсіп Алшынбайұлы (1820 – өлген жылы белгісіз) — Абайдың қайын атасы, бәйбішесі Ділдәның әкесі, би. Әйтеке - Шаншар елінің болысы. Алшынбай Тіленшіұлының баласы. Арғын ішінде - Қаракесек, Шаншар. 1868 жылы Омбыға келетін орыс патшасы Владимир Александровичті қарсы алған қазақтардың ішінде Жүсіп те болған. Ұрпақтары * Жүсіптен: Доскей, Қыдыр, Надыр, Сләмбек, Мүсілім деген ұлдары, Ділдә, Ділан, Күміс деген қыздары тарайды. * Әлі Асқарұлы Жүсіпов (1928–1976) - суретші-кескіңдемеші. Дереккөздер
Қайтқан су

Қайтқан су — суармалы аумақтардан жер асты немесе жер үсті ағынымен келіп жиналатын жер асты және жер үсті суы, немесе өнеркәсіп орындарының, тұрмыстық сумен жабдықтау қондырғыларының, коммуналдық кәсіпорындарының және т.б. пайдаланғаннан кейін ағызып жіберетін сарқынды су ы. Қайтқан су #тастанды, яғни жер үсті ағынының суы; #дренаждық су, яғни дренаждық жүйе арқылы ағызылатын немесе жер бедерінің ойпаң шұңқырларында сыналанып шығатын жер асты суы болып екіге бөлінеді. Дереккөздер
Судың химиялық құрамын талдау

Судың химиялық құрамын талдау — суда еріген заттардың химиялық құрамын анықтау. Мүндай заттар негізінен 2 топқа бөлінеді: *макро *микроэлементтер. Макроэлементтерге су құрамында басқаларына қарағанда көбірек мөлшерде болатын құрамбөліктер жатады: С1 - , SO 2 , НСО - 3 , Ca 2+ ,Mg 2+ кейде Fe 2+ , H 2 SO 3 және нитрат-ион. Қалған барлық иондар мен коллоидтер микроэлементтерге жатады. Табиғи сулардың химиялық құрамын жалпы талдағанда аталған элементтермен қатар олардың физикалық қасиеттері, температурасы, рН, ең көп тараған газдар (С0 2 , H 2 S, 0 2 ) және еріген органикалық заттар анықталады. Судың жалпы химиялық талдауы *толық *арнайы *қысқартылған *далалық болып төрт түрге бөлінеді. Дереккөздер
Пумпелиит

Пумпелиит — силикаттар класына жататын минерал. *Химиялық формуласы: Са 2 (Мg, Ғе, Мn, Аl) (Аl, Ғе, Ті) 2 [SiO 4 ][Si 2 O 7 ](OН) 2 *Сингониясы — моноклиндік, кристалдары талшық, тақта, призма, агрегаттары радиал-сәулелі, табақ тәрізді. *Түсі — жасыл, көгілдір, қоңыр, қаттылығы — 6, меншікті салмағы — 3,26. *Пумпелиит базальттар мен спилиттердің адамшатастарында, скарндарда, тақтатастарда кездеседі. Дереккөздер
Мәліметтерді шырқау

Мәліметтерді шифрлау (шифрование данных; enciphering, encryption) — шифрленген мәтін алу мақсатында жеке символдары бойынша орындалатын мәліметтерді алгоритмдік (криптографиялық) түрлендіру әдісі. Шифрлеу жене шифрден шығару әдістерін зерттейтін ғылым криптография деп аталады. Компьютерлердің шығуына байланысты бұл ертеден келе жатқан ғылым саласы тез дами бастады. Жалпы қабылданған стандарт IBM фирмасының DES (data encryption standard — мәліме ттерді шифрлеу стандарты) стандарты болып табылады; бұл стандарт бойынша хабар беруші мен қабылдаушының кілттері бірдей болуы керек. Блок бойынша шифрлеу — әрбір берілетін блок тәуелсіз түрде шифрленетін әдіс. Ағым бойынша шифрлеу — әрбір белгі бір-бірінен тәуелсіз түрде шифрленетін мәліметтер шифрлеу әдісі. Дереккөздер
Ваал мұздық аралығы

Ваал мұздық аралығы(Нидерланддағы Рейн өзенінің саласы — Ваал өзенінің атынан шыққан) — Дунай — гюнц альпілік стратиграфиялық нобайдағы жылыну дәуірі кезінде Нидерланд аумағында қалыптасқан климаттық жылыну дөуірі. 1 300 000 и 900 000 жылдар аралығында. Дереккөздер
Тунгустар

Тунгустар, тұнғыстар – эвенкі халықтарының бұрынғы атауы. Эвенкілер Батыс Сібірдегі шағын халықтардың бірі. Бұрын тұңғыстар деген жалпы атпен белгілі болған. Олар Енисейдің сол жағалауының батысын, тундраны, Охот теңізінің Оңтүстік-шығысы мен Амурдың оңтүстігіндегі алқаптарды және Саха Республикасының солтүстік аймақтарын мекендейді. Жалпы саны 30 мың адам (2000). Кейбір тобы Қытайдың солтүстік-батысында тұрады. Тілі – тұңғыс-маньчжур тілдерінің тұңғыс тармағына жатады. Діні – православиелік, бір бөлігі – шамандық. Негізгі кәсібі – мал өсіру, егіншілік. Сілтеме
Абай (кітап)

«Абай» - қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан 1935 ж. жарық көрген зерттеу еңбектері. Авторы - Ғ. Тоғжанов. Кітап Қазандағы «Кәмил Жақып» баспаханасынан латын алфавитімен жарық көрген. Автор өз зерттеуін шағын 10 тақырыпқа және қорытынды бөлімге бөліп, Абайдың ақындық жолына, ол өскен уақыт пен ортаға, ақынның жекелеген көзқарастарына, оған шығыс және орыс әдебиетінің ықпалы тақырыптарына шолу жасауды ниет еткен. Автор Абай шығармалары туралы кезінде келелі пікір айтқан А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ж. Аймауытов, I. Жансүгіров, Т. Рысқұлов тұжырымдарын теріске шығаруға күш салып, әділ төрелік тізгінін әміршілдік-әкімшілік нұсқауларға ұстатып, елеулі қателіктерге ұрынған. Абайды байшыл-феодалшыл ақын ретінде көрсетіп, оның әйел теңдігіне, кедейлерге көзқарасы керітартпа діншілдік талаптардан аса алмады, ұлт ақыны емес, ұлтшылдық пиғылы басым болды деп айыптайды. Абай ақындығының қалыптасу жолындағы Шығыс классиктері шығармаларының маңызын теріске шығарып, оның шыншылдық сара жолын белгілеп берген орыс әдебиеті ғана деген сыңаржақ тұжырымға ұрынады. Күнбе-күнгі тұрмыстық көріністерді ғана сынап, үлкен әлеуеттік мәселелерді, жалпыхалықтық тақырыптарды көтере алмады, көп өлеңі қысқа үгіт, өсиет түріндегі нәрселер ғана деген қате тұжырымдар жасайды. Дегенмен кітап соңында «Абай- самородок, қарадан оқымай шыққан талант» деп мойындауға мәжбүр болады, оның шыншылдық, қазақ поэзиясындағы жаңашылдық қызметін, аудармашылық шеберлігін жақсы жағынан атап өтеді. Кітап соңында қосымша ретінде автордың «Ескі әдебиет мұраларын пайдалану жайында» деген мақаласы берілген. Кітап көлемі 10,5 б. т., 8000 дана болып басылған. Дереккөздер
Қақталу құрышы

Қақталу құрышы — негізінен шөлдер мен шөлейттердегі жартастар мен тау жынысы ашылымдарының беткі жазықтығында пайда болатын қоңыр қошқыл немесе қара түсті жалтырауық жұқа (0,5- 5 мм) қабықша. Ылғал тапшы аймақтардағы тау жынысытардың ылғалдану және қақталу процестерінің алма-кезек ауысуынан қалыптасатын Қақталу құрышы негізінен темір және марганец тотықтарынан тұрады. Дереккөздер
Дөңес аңғар

Дөңес аңғар — айналасындағы аумақтан биік жатады. Су ағынының минералдылығы біршама шөл алқаптарда пайда болады. Тұнған тұз құмды цементтеп тастайды, ал аңғардан тыс жердегі құм бос қопсық күйде қалады. Мыс., Сырдария аңғары. Синонимі: ақар. Тағы қараңыз *аңғар Дереккөздер
Премедикация

Премедикация ( - алдын ала + - емдеу)— ем жасар алдында, ауру адамның нерв жүйесін дәрі беріп (триоксазин, седуксен, амидопирин т. б.) тыныштандыратын, үрей, қорқыныш сезімдерден арылтатын амал. Дереккөздер
Жербөгет

]] Жербөгет — өзен арнасын бөгеп, су қоймасын жасауға арналған гидротехникалык құрылыс. Жербөгет әр түрлі мақсаттарға пайдаланылатын су тораптарының құрамына кіреді және гидромелиорациялық құрылыстарда жиі колданылады. Жербөгет материалдары (мысалы, топырақ, грунт) жақын маңайдан табылуының мүмкіндігі мол болуы себепті кеңінен таралған. Тағы бір ерекшелігі — кез келген климаттық және геологиялық жағдайға қарамастан, жербөгетке қатысты жұмыс процесін үздіксіз жүргізе беруге болады. Топырақты үйінді бөгеттер үшін су сүзілуіне қарсы техникалық шаралар қолданады. Жербөгеттер биіктігіне сөйкес: аласа (арыны 15 м-ден кем) жербөгет , жоғары биіктікті жербөгет болып бөлінеді. Жербөгетті жобалау жөне тұргызу кезінде мына талаптар ескерілуі тиіс: * бөгеттің жоғарғы жөне төменгі беткейлерінің еңістігі кұрылыстың тұрақтылығын қамтамасыз етуі; * бөгет жақтаулары толқынның, мұздың жөне атмосфераның әсеріне қарсы тұратын қаптаулармен жабдықталуы; * бөгеттің кәріз құрылғылары сүзіліп шыққан суды басқа жаққа бүрып әкетуі. Дереккөздер
Игнимбрит

Игнимбрит (лат. ignis – от, imber – нөсер) — 1) әдетте қышқыл не орта құрамды жанартаулық тау жынысы. Жанартау шынылары мен туфтардың бөлшектерінің балқып бітісуінен пайда болған; 2) Құрылымы мен бітімі ингимбриттік геологиялық денелер; жатыс нысаны лавалық жамылғыға ұқсас, аумағы ондаған мың шаршы км-ге жетеді. Игнимбриттік құрылым Игнимбриттерге тән құрылым; онда жанартаулық шынының майда сынықтары бір-біріне жабысып, минерал түйірлерін айналып өтіп, тау жынысықа жолақты- ағынды бітімдес болады. Дереккөздер
Пуш-интегратор

Пуш-интегратор — таужыныстар мен кендердің минералдық құрамының мөлшерін микроскоппен анықтау үшін қолданылатын косымша аспап. Ол тастілімді біркелкі жылжытқанда әр минералға келетін нүктелердің санын есептеуге негізделген. Дереккөздер
Хлоридті су

Хлоридті су — аниондардың ішінен хлорион басым болып келетін табиғи су. Хлоридті сулар - химиялық құрамында хлоридті иондар басым болатын табиғи сулар. Бұлар ең алдымен Дүниежүзілік мұхит, теңіздер, көлтабандар сулары. Көптеген материктік көлдердің сулары, шөлдер мен шөлейттердегі барынша минералданған жер асты сулары осындай. Табиғи сулардағы хлоридтердің бастапқы негіздері магмалық жыныстар болып табылады, бұл жыныстардың құрамында хлорлы минералдар, тұзды шөгінділер, негізінен галит болады. Табиғи суларға хлоридтердің едәуір мөлшері атмосфера арқылы, сортаң топырақтардан, жанартаулық шығарындылардан, сондай- ақ өнеркәсіптік және шаруашылық-тұрмыстық ақаба сулардан түседі. Хлоридтер жақсы еритіндіктен және су организмдерінің тұтынуына келмейтіңдіктен олардың миграциялық қасиеттері көп. Өзен суларында және тұщы көлдердің суында хлоридті иондардың концентрациясы бір текше дециметрде миллиграмның үлестерінен ондаған және жүздеген миллиграмға дейінгі аралықта болады. Теңіз және жер асты суларында олар едәуір көп, осының әсерінен қанық ерітінділер болуы мүмкін. Хлоридті сулардың құрамында натрий хлориді басым, ал кальций мен магний хлориді қанық ертнділерде ғана болады. Кей уақытта кездесетін тұщы Х.с., әдетте, гидрохимиялық ауытқу деп қарастырылады және шығу тегін бір мәнде түсіндіруге келе бермейді. Суы хлоридтік класқа жататын өзендер өте сирек, олар дала және шөлейт өңірлерде болады. Бұл өзендердің суының минералдануы 1 г/л- ден жоғары. Табиғи суларда хлоридтердің көп болуынан олардың дәмдік сапалары нашарлайды, ауыз су ретінде пайдалануға жарай қоймайды, көптеген техникалық және шаруашылық мақсаттарға, сондай- ақ жер суармалау тұрғысында шектеулі шамада ғана пайдаланылады. Дереккөздер
Қалқан тәрізді жанартау

Қалқан тәрізді жанартау - сұйық лаваның бірнеше дүркін төгілуі нәтижесінде жаралған орталық жанартау. Жайпақ қалқан пішінді, беткейлерінің еңістігі жоғарғы бөлігінде — 3-6°. Оның төбесінде жайпақ табақ тәрізді, қабырғалары қия кратер орналасады. Кратер түбінде көл сияқты сұйык лава болады. Қалқан тәрізді жанартау исланд типі және гавай типі болып сараланады. ауа ағындарына араласа жылжитын тау жынысы немесе минерал түйірлері. Ағын сулы алаптар түбіндегі тау жынысы түйірлері өздерінің мөлшерлік көрсеткіштері тұрғысынан механикалық іріктелу процесіне ұшырайды; ең ұсақ түйіршіктер ағын күшімен су алабы өңірінен аласталады, ең ірі кесектер алғашқы орныннан қозғалмайды, ал орта мөлшерлі түйірлер су ағынына ілесіп басқа аймақтарда қайтадан шөгеді. Қалқан тәрізді жанартау және домалама кесектер осы түрлердің соңғысына жатады. Дереккөздер
Мәліметтерді шифрлау стандарты

Мәліметтерді шифрлау стандарты (стандарт шифрования данных; data encryption standard (DES) — мемлекеттік құпияларға жатпайтын мәліметтерді жасырын шифрлау үшін IBM фирмасы дайындаған, АҚШ-тың ұлттық стандарты болып қабылданған шифрлау тәсілі. Ол 5 жыл сайын қайта қаралып отырылады. Оның негізі ретінде 56 биттік түйінді сөз қолданылады. Дереккөздер
Батпақтардағы температуралық режім. Батпақтардың қатуы және еруі

Батпақтардағы температуралық режім. Батпақтардың қатуы және еруі— минералды топырақтардағы тәрізді температура құбылуының шымтезек қабатындағы жылу алмасу процесіне сәйкес жүруі. Батпақтардағы температура құбылуының амплитудасы мен температураның максимумы мен минимумы топырақ қабатымен сәйкес келмейді. Ол бұл орталардың су жылуы қасиеттеріне байланысты. Ал жер асты суларының деңгейінен төмен орналасқан шымтезек қабатының жылулық қасиеттері өзгермейді деуге болады. Жоғары, кұбылмалы "тірі" кабатты жер асты суларының тербелуіне және шымтезектің ылғалдығының өзгеруіне байланысты бұл қабаттың жылу сыйымдьшығы мен жылу өткізгіштігі бір ландшафтан екінші ландшафтқа өткенде мерзімдік және кеңістікте өзгеріске ұшырап отырады. Ұйықтар мен тартпаларда және аса күшті ылғалданған үлескілерде жылу өткізгіштік пен жылу сыйымдылық сфагналық-бұталық микроландшафтарға қарағанда, әсіресе жазда көбірек, бірақ минералды топырақтарға қарағанда азырақ болады. Температураның тәуліктік режімі 15—20 см тереңдікке дейін айқын байқалады, жылдық режім 3,0—3,5 м-ге дейін, 35—40 см және 4—5 м тереңдіктерде температураның тәуліктік және жылдық құбылуы өшеді. Мүк батпақтарының бетіндегі жазғы температураның құбылу амплитудасының максимумы ондаған градусқа жетуі мүмкін, жекелеген ашық түндерде, солтүстік-батыс аудандарда батпақ беттерінде суық ұруы болуы мүмкін. Батпақ массивтерінің қатуы температураның орнықты (тұрақты) түрде 0°С-тен теріс мәнге етуінен соң 12—17 күннен кейін басталады. Шымтезек қабатының қатуы 5—10 см тұрақты қар қабатының қалыптасуына дейін қарқынды жүреді. Батпақ массивтерінің еруі турлі ландшафтарда әрқилы жүреді. Дереккөздер
Суқайтарымдылық

Суқайтарымдылық - сумен қаныққан тау жыныстарының өз бойынан гравитациялық су массаларын бөліп шығару мүмкіндігі. Суқайтарымдылық коэффициенті шартты тау жынысы бөлшегінен босап шыға алатын су мөлшерінің сол бөлшектің көлеміне қатынасы арқылы өрнектеледі, ал суқайтарымдылықтың меншікті салмағы 1 м3 тау жынысы құрамынан алынатын су шоғырының жалпы мөлшерімен (литрмен өлшенеді) анықталады. Дереккөздер
Уәди

(Израиль)]] Уәди — Солтүстік Африка мен Араб түбегі шөлдеріндегі құрғақ беткейлері тік немесе мезгіл-мезгіл ағын суға толатын аңғарлардың арабша аты. Ұзындығы жүздеген шақырымға созылады. Мұндай құрғақ аңғарлар Қазақстанның Қызылорда облысында және Орталық Қазақстанда кездеседі. Дереккөздер
Дренаждау базисі

Дренаждау базисі - табиғи жолмен (мыс., жыралар жүйесімен) немесе жасанды шаралардың нәтижесінде (ашық каналдар, жер асты қазындыларымен сорғыту және т.б.) құрғатылатын жерлерден судың ағып келіп құйылатын алаптың деңгейі. Дереккөздер
Жалған программалық секция

Жалған программалық секция (Фиктивная программная секция; fictitious program section) — мәліметтерді өңдеу операциясы анықталмайтын программалық секция. Ол басқа программалық секцияларға динамикалық түрде бөлінетін жадтың үлестерін сипаттайды. Дереккөздер
Америка мемлекеттері одағы

Америка мемлекеттері одағы - Боготода (Колумбия) 1948 жылы құрлықтағы бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау, мемлекеттердің әлеуметтік, мәдени және экономикалық дамуындағы ынтымақтастыққа ықпал жасау мақсатында құрылған. ¥йымның жарғысында оған мүше елдердің толық дербестігі, даулы мәселелерді бірлесіп, бейбіт жолмен реттеу, бір-бірінің ішкі ісіне араласпау, т.с.с басқа да мәселелер қарастырылған. "Америкадағы бейбітшілікке қауіп төнген жағдайда" бірлесіп әрекет ету жөніндегі шешім ұйым мүшелерінің көпшілік (2/3) дауысымен қабылданды. АҚШ, Канада, т.б. бастаған барлығы 35 ел мүшесі болып табылады. Сонымен қатар, Жапония, Германия, Франция, Ресей, Израиль, Испания, Италия сияқты елдер түрақты бақылаушылары болып тіркелген. Сілтеме * [http://www.upaep.com.uy Ресми сайт] Дереккөздер
Владимир Андреевич Киреев

Киреев Владимир Андреевич (1944 ж. т.) - кескіндемеші. Портрет саласында жұмыс істейді. Оның «Абайдың портретінде» (1983, кенеп, майлы бояу, Қазақстан Республикасы сурет көрмесі дирекциясының қорында) өмірдегі нақты кескіні мен халық жүрегіндегі ақынның көркем бейнесі жинақталып, сәтті көрініс тапқан. Дереккөздер
Жалған хабарламалық мәліметтер базасы

Жалған хабарламалық мәліметтер базасы (Псевдореляционная база данных; pseudorelational database) — кез келген қатынаста кортеждердің қосарлануына жол беретін хабарламалық мәліметтер базасы. Дереккөздер
Пъезокварц

Пъезокварц — өн бойының нақтылы бөлігі өте таза сақталған (өзге минерал қоспаларын, газ немесе сұйық түйіршіктерін кіріктірмейтін, жарықшақтардан, свилдерден және телкосақтардан да), түссіз немесе бояулы болып келетін кварц кристалы немесе оның сынығы яки тасмалтасы. *Өзінің пьезоэлектрлік қасиетіне байланысты пъезоварцтар өнеркәсіп пен техникада кеңінен қолданылады (радиотехника, ультрадыбысты гидроакустика және дефектоскопия; **газдардың, сұйықтықтардың және қатты денелердің өзіндік қасиеттерін зерттеу; **қысым мөлшерін, күш және тербеліс үдеулері қарқынын өлшеу және тағы басқа). *Пъезоварцтан дайындалған шағын тақташалар радиола, телефондар мен телеграфтарда, микрофондарда, дауыс күшейткіштерде және тағы басқа кеңінен қолданылады. Өте таза пъезоварц кристалдары оптикада пайдаланылады. *Пъезоварц кристалына қойылатын техникалық талап — оның болмысынан мөлшері 12x12x1,5 мм таза тақташаны (бұлар монбластар деп аталады) ойып (бөліп) алу мүмкіндігі; кристал сапасы мен өнімділігі өз бойынан бөлініп алынған монбластар санымен анықталды. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі

Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігі — ҚР Президентінің 2004 ж. 29 қыркүйектегі Жарлығымен ҚР Мәдениет министрлігі, ҚР Ақпарат министрлігі және ҚР Туризм және спорт жөніндегі агенттігі оларды ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігіне біріктіру, туризмді дамыту функциялары ҚР Индустрия және сауда министрлігіне, ал жастар саясаты саласындағы ҚР Білім және ғылым министрлігіне берілу жолымен қайта ұйымдастырылуының нәтижесінде құрылды, ҚР Үкіметінің 2004 ж. 29 қазандағы қаулысымен министрлік туралы ереже бекітілді, министрліктің Спорт істері комитеті құрылды, ҚР Мәдениет министрлігінің Мұрағаттар мен құжаттаманы басқару жөніндегі комитеті ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің Ақпарат және мұрағаттар комитеті болып қайта ұйымдастырылды. Министрлік басшылықты, сондай-ақ заңнамамен көзделген шектерде оның құзіретіне жатқызылған қызмет салаларындағы салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын ҚР орталық атқарушы органы болып табылады. Министрліктің негізгі міндеті мәдениет, ақпарат, ішкі саяси тұрақтылық, ұлтаралық келісім, тілдерді дамыту, мұрағат ісі мен құжаттама, кітап шығару, полиграфия, дене шынықтыру және спорт салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру болып табылады. Министрліктің ведомстволары бар: Ақпарат және мүрағаттар комитеті, Спорт істері комитеті. Министрлік, оның ведомстволары және ведомстволық қарасты ұйымдары министрліктің біртұтас жүйесін құрады. ҚР Үкіметінің 2005 ж. 4 ақпандағы қаулысымен министрліктің Тіл комитеті құрылды және оның ведомстволарының құрамына кірді. Тағы қараңыз * Қазақстан Республикасының спорт шебері Дереккөздер
Мәліметтердің (ақпараттық артықтық) артықтығы

Мәліметтердің (ақпараттық артықтық) артықтығы (избыточность данных (информационная избыточность); data redundancy) — ақпараттық жиымдарда қосарланатын жүйенің немесе қосымша мәліметтердің бар болуы. Олардың жойылуы пәндік салада олармен бейнеленетін жиымдардың бірдейлігін бұзбайды. Мәліметтер базаларында логикалық жене физикалық мәліметтердің артықтықшылығы орын алуы мүмкін. Дереккөздер
Каплан синдромы

Каплан синдромы (алмасуының бұзылуынан буын-буынның салқын тиіп ауруы, ұсақ түйінді көбірек асқынған кониоз) — шахтерлердің кәсіби сырқаты, пневмокониоз ауруының белгісімен және көптеген ұсақ буындардың қабынуымен байланысты. Дереккөздер
Дриас уақыты

Дриас уақыты (тундра өсімдігінің аты бойынша) — соңғы мұзбасудың салқындау фазасы; көне (осыдан 12 800 жыл бұрын аяқталған), ортаңғы (12 300-11 400) және соңғы дриас (10 800-10 100) болып жіктеледі. Дереккөздер
Идиобластар (геология)

Идиобластар ( - ерекше, βλάστος — өскіні) — метаморфтық тау жыныстарында бластез нәтижесінде пайда болған минерал индивидтері. Идиобласты Метаморфтық таужыныста кристаллографиялық пішіні дұрыс минерал. Идиобласты термині магмалық таужыныстағы идиоморфты терминіне сай келеді; айырмашылық — түзілімінде. Идиобласты минералдардың дұрыс пішінділігі кристалдану қасиетіне, ал идиоморфты минералдарда магмадан бұрын кристалдануына байланысты. Дереккөздер
Жалғастыру операторы

Жалғастыру операторы (Оператор присоединения) — 1) With R do S түрінде жазылады, мұндағы With және do — қолғабыстық сөздер, R — аралас типтегі айнымалы шама, S — кез келген оператор; 2) Фортран тілінде CONTINUE түрінде болады. Бұл оператор алгол операторының құр эквиваленті болып табылады: оның орындалу нәтижесінде операторлардың дағдылы орындалу реті жалғасады. Әдеттегідей, жалғастыру операторы программадағы қажетті нүктені белгілеу үшін пайдаланылады. Дереккөздер
Полярография

Полярография — ток пен заттың концентрациясының өзара тәуелділігінеқ туатын электр тоғын анықтауға негізделген, анализ жасауға арналған электрохимиялық тәсіл., Биологиялық сұйықтарда (қан, сілекей, зәр), пародонт тканьдерінде оттегі кернеуін (Р0 2 ) , тотығу-тотықсыздану) керсеткіштерін анықтауға болады. Дереккөздер
Олигоклаз

Олигоклаз — плагиоклаздар деп аталатын минералдар тобының өкілі. Плагиоклаздарға тән, ұзын саны алты минералдан тұратын альбит-анортит изоморфтық қатарының (альбит-олигоклаз-андезин-битовнит-лабрадор-анортит) бір мүшесі. Дереккөздер
Радиогенді жылу

Радиогенді жылу– радиоактивті элементтердің (уран, торий және актиний тізбектері, сол сияқты калий, рубидий, самарий тағы сондай сондай) ыдырау барысында бөлініп шығатын жылу. Мысалы, 1 г U 238 бір жылда 0,71 кал, 1 г Тһ 232 — 0,20 кал, 1 г К — 2,710-5 кал жылу бөліп шығарады. Дереккөздер
Мәліметтердің базистік типі

Мәліметтердің базистік типі (базисный тип данных; primitive data type) — пайдаланушы адам есептеу жабдығының қандай да бір нақты типіне пайдалана алатын мәліметтер типі (мысалы бүтін сандар, нақты, логигалық және символдық). Әдетте, программалық құралдармен базистік элементтерден айтарлықтай күрделі мәліметтер құрылымын түзуге болады. Дереккөздер de:Datentyp#Elementare Datentypen
Хондриттер

Хондриттер – ұсақ түйіршікті силикатты масса аралығына кіріккен хондрлар деп аталатын жекелеген шарт ұрқылас силикатты тамшылардан тұратын тасты таужасынтастар. Жекелеген хондрлар мөлшері 1 мм-ден бұршақ дәніне шамалас мөлшер аралығына сәйкес келеді. Хондриттер үш топқа — энстатитті, бронзитті және гиперстенді хондрит топтарына — бөлінеді. Дереккөздер
Сульфатты таужыныс

Сульфатты тау жынысы - негізінен сульфаттардан тұрады. Сульфатты тау жынысытардың басым көпшілігі шөгінді түзілімдер болып, галогендік тау жынысытар тобына жатады. Олардың ішінде кеңінен тарағандары —ангидритит, гипсит, тастүз. Дереккөздер
Изобаралар

Изобаралар (грекше: isos — тең, бірдей, baros — ауырлық, салмақ) — ядроларындағы нуклондар саны бірдей, протондар саны әр түрлі, яғни электр заряды әркелкі әр түрлі химиялык элементтердің атомдары. Изобаралар — барометрлік қысымы бірдей нүктелерді қосатын сызықтар. Кар- талардың бетінде белгілі бір уакытқа арналып жасалады. Изобаралар тәуліктің, айдың, жылдың, т.б. орташа, ең жоғары немесе ең төменгі қысымдарына арналып жасалуы да мүмкін. Дереккөздер
Попов белгісі

Попов белгісі. Қарама-қарсы жоқ тістер бағытына қарай сау тістің орнынан жылжуы, қисаюы. Жылжыған, ұзарған тістер жақ-бет жүйесі мен бет-пішінін өзгертеді. Бұған жарақат, қарама-қарсы тістердің жұлынуы себеп болады. Дереккөздер
Күрделі жиынды командалары бар компьютер

Күрделі жиынды командалары бар компьютер (компьютер со сложным набором команд; complex instruction set computer) — күрделі машиналық командаларды жүзеге асыратын процессор. Олардың күрделілігіне байланысты әрбір команданың орындалуы процессордың бірнеше ырғағын алады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CB4QFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.multitran.ru%2Fc%2Fm.exe%3Ft%3D4715254_2_1&eiLV0NTsWXHsubOv-N0aQL&usg=AFQjCNF-Bz_oZNeSCESBZ9AAmqb3o5PRfw компьютер со сложным набором машинных команд - Мультитран] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd4&ved0CEMQFjAD&urlhttp%3A%2F%2Fsearchcio-midmarket.techtarget.com%2Fdefinition%2FCISC&eiTl0NTsawGMTtOaWviYkO&usg=AFQjCNEX7AAzSSt-I8Z99uZ2_akOttHuxA What is CISC (complex instruction set computer or computing ...]
Лефлер синдромы

Лефлер синдромы (өкпенің эозинофильді қабынуы, өкпе эозинофнлиясы) — өкпеге «өткінші» затардың жиналуының сипаттайтын, табиғаты жағынан аллергиялық ауру, қандағы аозинофилиямен бірге болады. Дереккөздер
Друзалық құрылым

Друзалық құрылым - габбро,норит, троктолиттерге тән құрылым; онда бұрынғы минералды реакцияның нәтижесінде екінші жаңа минерал қаптап өседі.Мысалы, пироксен оливинді, горнбленд пироксенді қаптайды. Дереккөздер
Нуклеарлық саты

Нуклеарлық саты - жер дамуының ең алғашқы кездеріндегі континенттер өңірі базальт және андезит лаваларының жаппай төгілуімен, негізінен граувакты шөгінділердің, азын-аулақ хемогендік тұнбалардың түзілуімен сипатталады деп есептейтін шартты тұжырым; ол кездерде қарқынды тектоникалық қозғалыстар онша болмаған, сондықтан негізінен брахипішінді құрылымдар қалыптасқан деп топшыланады. Дереккөздер
Жалпы көпшілік қатынас құра алатын программалар

Жалпы көпшілік қатынас құра алатын программалар (Общедоступные программы; public domain software) — таратылуына шек қойылмайтын және нақты иесі жоқ программалар. Бастапқы коды болған жағдайда программаны жетілдіріп, өзгертуге рұқсат етіледі. Дереккөздер
Жергілікті ағынды

]] Жергілікті ағынды- біртекті физикалық-географиялық ауданда су ағынының құралуы. Су ағынының жыл бойындағы ағысы өзен алқабында бірқалыпты бөлініп тарамайды. Сондықтан оны су коймасы, су жинағыш бөгеттер арқылы жинап, құбылмалылығын реттеу арқьлы, жиналған суды жазда халық шаруашылығында пайдаланады. Дереккөздер
Мәліметтердің бөлінбес блогы

Мәліметтердің бөлінбес блогы (неделимый блок данных; quarantine unit) — есептеу желілерінде — мәліметтердің бір немесе бірнеше сеанстық сервистік блоктары. Оның барлық құраушыларына қол жеткенде ғана ол мағыналық мәнге ие болады. Дереккөздер
Қалындық

Қалындық — геологиялык денелер (қабат, желі, свита, жікқабат, жүйе және т.б.) қалындығы; нақты қалындық және көріністі қалындық болып екі түрге бөлінеді. Нақты қалындық - дененің табаны мен жабыны арасындағы ең қысқа қашықтық, яғни ол қабаттардың табаны мен жабынына перпендикуляр бағытта өлшенеді. Көріністі қалындық — дене табаны мен жабыны арасының кез келген сызығы бойымен өлшенген қалыңдығы. Дереккөздер
Күрделі жүйе

Күрделі жүйе (Сложная система; complicated (informalized) system) — дәл сипаттамасы ғылыми мөселені білдіретін жүйе. Әдетте, мұндай жүйелерді формальдауға қарағанда ұсыну жеңілдеу (тірі организмдер, әлеуметттік және экономикалық жүйелер, адамдық интеллект және т.б.). Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCgQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fdic.academic.ru%2Fdic.nsf%2Fenc3p%2F274430&ei9F0NTpXfG8WWOs3-lKQL&usg=AFQjCNGTgMNWy2K5uMGoTIuNV5bzucN37A СЛОЖНАЯ СИСТЕМА] *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CCIQFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fwww.complexityandeducation.ualberta.ca%2Fglossary%2Fg_complicatedsys.htm&eiNl4NToiHKs3sOfmhmIEL&usg=AFQjCNHsy6WbawCGk4l706hzLz9mPixFUA Complicated System - Glossary of Terms]
Амьен декларациясы

Амьен декларациясы - 1906 жылы Дүниежүзілік еңбек конфедерациясы съезінде қабылданған кәсіподақ тардың саяси партия лардан тәуелсіздігін жариялап, саяси күрес тен бас тартқан принципі. Cілтеме * [http://www.marxists.org/history/france/cgt/charter-amiens.htm Text of the Charter] * [http://www.revue1900.org sommaire de Mil neuf cent. Revue d'histoire intellectuelle, n° 24, 2006, intitulé : "Le syndicalisme révolutionnaire. La Charte d'Amiens a cent ans"] Дереккөздер
Балалардың зиянды әдеттері

Балалардың зиянды әдеттері. Балалардың зиянды әдеттері жақ-тіс жуйесінің құрылысы мен қызметінің ауытқуына әсер етеді. Зиянды әдеттерге саусақтарды, тілді, ерінді, қаламды, жастық бұрышын т. б. заттарды тістеу мен сору жатады. Дереккөздер
Сульфидолит

Сульфидолит - пирротин, пентландит, халькопириттен түратын магмалық сульфидті кен. Қоспа ретінде пирит, пироксен, амфибол, хлорит болады. Сульфидолит нориттік интрузияның ликвациясынан пайда болады. Дереккөздер
Изоклиндік астасу

Изоклиндік астасу - қатты қатпарланған тау жынысы қабаттарының астасу пішіні; қатпарлар жүйесіндегі нақтылы бағытқа қарай еңістенген немесе төңкерілген барша қабаттардың еңістену бұрыштарының да бір-біріне шамалас болуымен және қабаттардың жүйе қимасында бірнеше рет қайталануымен сипатталады. Дереккөздер
Қалыңдықтар мен фациялар әдісі

Қалыңдықтар мен фациялар әдісі — нақтылы аймақта нақтылы уақыт аралығында түзілген шөгінділердің қалындығы мен фациялық ерекшеліктерін талдау негізінде сол аймақтың тік бағыттағы қозғалыстарының мөлшері мен жылдамдығын анықтау әдісі. Дереккөздер
Мәліметтердің графикалық жинағы

Мәліметтердің графикалық жинағы (графический набор данных; graphic data set) — машиналық графикада — графиктік объект болып табылатын сегменттердің иерархиялық жүйесіндегі жоғары деңгейлі сегмент. Дереккөздер
Қалыпты минерал

Қалыпты минерал - әр түрлі минераддардың құрамы теория тұрғысынан есептеліп шығарылған, олардың сындарлы қалпына сәйкес келуі тиіс болмысы. Қалыпты минерал болмысын есептеп шығарудың негізі ретінде одетте тау жынысытар мен минералдарды химиялык талдау нәтижелері алынады, ал шын мәніңде тексерілген тау жынысы құрамында есептеліп шығарылған минерал мүлдем болмауы да ықтимал. Дереккөздер
Мәліметтердің дерексіздік құрылымы

Мәліметтердің дерексіздік құрылымы (абстрактная структура данных; abstract structure of the data) — қызметі бойынша, яғни онымен операциялар орындалатын тапсырма арқылы анықталған мәліметтер құрылымы. Мұндай құрылым оны жүзеге асыру тәсіліне тәуелсіз болады. Дереккөздер
Қалыпты петрохимиялық есептеулер

Қалыпты петрохимиялық есептеулер — таужыныстардағы химиялыққұрамбөліктерді сындарлы минералдар түрінде біріктіре отырып, сол таужыныстардың құрам ерекшеліктерін сындарлы құрам түрінде кескіндеуге негізделген химиялық талдау нәтижелерін есептеу әдістерінің жиынтығы. Дереккөздер
Сульфидті кен орындардың тотықпен молығу белдеушісі

Сульфидті кен орындардың тотықпен молығу белдеушісі — кен орындардағы тотығу белдеуі мен сульфидпен қайта молығу белдемі шекарасында ішінара кездеседі. Соңғысы белдемнің мол кенінің тотығуы нәтижесінде пайда болады. Егер мыс кен орындары көлемінде байқалса, куприт, тенор ит және мыс сомтумасы сияқты туынды минералдармен сипатталады. Дереккөздер
Мәліметтердің желілік құрылымы

Мәліметтердің желілік құрылымы (сетевая структура данных; network structure of the data) — өзі бейімделген граф болып ұсынылатын мәліметтер құрылымы, ал графтың кез келген торабы бірден артық байланысқа түсе алады. Дереккөздер
Нұсқама элементтер

Нұсқама элементтер — өздері табылған өңірлерде кенорындар мен кенді денелердің бар екендігін көрсететін элементтер; кейбір кендердің өте маңызды іздестіру сілтемелері рөлін атқарады; мысалы, молибден, қорғасын, күшән, мыс, радий, радон, 206-ншы қорғасын элементтері уран кенорындарының, сынап және күшән полиметалды кенорындардың, күшән, күміс, мыс, қорғасын, мырыш, алтын кенорындарының, ал уран, торий, сирек жерлер және т.б. сирек металл кенорындарының сілтемелері рөлін атқара алады. Дереккөздер
Ибрайым Жүсіпов

Жүсіпов Ибрайым (1929 жылы туған) - қарақалпақ ақыны. Бердақ атындағы сыйлықтың лауреаты. 1975 ж. «Әмудария» журналының 8-ші санында Абайдың Ж. аударған «Жазғытұры» өлеңі қарақалпақ тілінде басылды. Ж. аударған «Қор болды жаным...», «Қажымас дос халықта жоқ...», «Жақсылық ұзақ тұрмайды...» өлеңдері 1985 ж. Душанбеде жарық көрген «Мәңгі бұлақтар» атты жинақта жарияланды. Дереккөздер
Күрделілік

Күрделілік (Сложность; complexity) — өңделетін мәліметтердің көлеміне байланысты осы алгоритм сипаттайтын программаның орындалу уақытына тәуелділікті анықтайтын алгоритм сипаттамасы. Күрделілікті программаның мазмүны бойынша бағалауға болады. Сөйтіп, егер программада қадамдар саны сыртқы циклда тте тең және қабаттасқан циклда nге тең қабаттасқан цикл орындалса, онда күрделілік m*nre пропорционал болады. Алгоритмнің жұмыс уақытын өрнектейтін функцияның ретіне карай формальды түрде анықталады. Дереккөздер Сілтемелер: *[
Беткейлік (беттік) тартылыс күші

Беткейлік (беттік) тартылыс күші — су ішіндегі молекулаішілік күштер бір-біріне тарту күштері түрінде, ал ашық бетте жабысқақ күштері түрінде көрініс беруі. Бірінші күштер — тұтқырлықты, ал екінші күштер — беттік тартылысты айқындайды. Ашық су бетінде молекулааралық күштер барлық молекулаларды сұйыктықтың ішіне тартуға, сондықтан ашық су бетінің мөлшерін азайтуға бағытталған. Осының нәтижесінде беттік тартылыс күші пайда болады, ол куш су бетіне тік бағытталған. Беттік тартылыс коэффициенті 7,13*10^2 мөлшерінен 7,65 • 10^-2 н/м-ге (71,32-ден 76,52 дн/см-ге дейін) судың температурасы мен тұздылығына байланысты өзгереді. Беттік тартылыс және булану құбылыстарымен судың топырақ капиллярларымен және кеуектерімен су бетінен көтерілу қабілетін түсіндіруге болады. Дереккөздер
Қатпар қанаты

Қатпар қанаты - барша қабаттары бір бағытта еңістенген, олардың еңістену бұрышы да бір мөлшермен ғана сипатталатын қатпар бөлігі. Әрбір қатпардың бір-бірімен қатпар құлпы арқылы тоқайласкан екі канаты ғана болады. Дереккөздер
Жылағанды тоқтатып...

«Жылағанды тоқтатып...» - Абайдың 1895 ж. жазған өлеңі. Көлемі 62жол. Ақын шығармашылығының бір шоғыры, үркердей бір топ өлеңі ол - асыл Ұлы Әбдірахманға байланысты туған туындылар. Әке жаны дүниеден қыршын кеткен дарынды баласы үшін қандай сырқыраса, өлең де оқырман жанын соншалықты тебірентеді. Адам әрқашан да алладан алдымен ынсап сұрауы керек. Қай нәрседе де өзін-өзі тоқтата алуы керек. Ыждаһат, сабыр - кеңшілік кепілі. Қайткен күнде де : «Болған іске болаттай берік бол»деп халық тегін айтпаған. Қайғы да - бір дерт, езіліп-егіле берсең, «тұл бойыңа тарайды». Он екіде бір гүлі ашылмаған қайран, ару Мағыш! Ақ көңілің қарайса, қызыл гүлің суалар. Уайым да - иірім, тоқтамасаң, түбіне тартып әкетер. Айналаңа, жұртыңа бір сәт қарашы - қосағынан, сыңарынан айрылған бір сен бе екенсің! Тағдырдың басқа салған ісіне еш амал жоқ. Қасірет мұңға батқан әке келіні Мағышқа шер жүректен төгілген зиялы ақылмен басу айта отырып, өзін де жұбатқандай. Халықтарды билеп, ел басқарған патшалар да мәңгілік емес, «Уақыты жетсе, құлайды». Әрине, Әбдірахмандай асыл , нақты, тұрлаулы, ақиық азамат «Қолдан ұшқан ақ сұңқар қайтып келіп қонбайды».Жылап-еңіреп,жаси берме, Мағышым! Аяулы, асыл жарыңның әке-шеше, бауырларын да ая! Әзіңді де ойла, артын тіле құдайдан. Өмір бір қалыпта тұрмайды. Атаң да жетісіп отырған жоқ, үлкен ауырлық, қисапсыз ішкі у мен дертті, азапты көтермеске не шара! Бойды жеңіп тоқтау қыл, жылама, Мағыш, жылама! Мағышты жұбату үшін өз қайғысын алға салады. Ұлы ақынның арғы ойында енді осынша уайымды тарқатар ел, жақсы ағайын-туған, халық болатын шығар деген шұғылалы шындық шеті көрініп жатқандай. Өлең өзекті жарған өмірлік шындық пен қарапайым халықтық өдет-ғүрыптың төңірегінен ерікке қоймай егілгеннен туған. Шетсіз-шексіз құсалыққа қоса жан жылауы араласып, толқып көп Тоқтау деген тоспаға, бақыттан күдер үзбеу дегенге тіреледі. Өлеңнің мұраты да, ақын арманы да осы болса керек. Өлең 8 буынды жыр үлгісінде жазылған. Алғаш рет ақынның 1945 ж. жарық көрген толық жинағында жарияланған. Басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1945,1954жылғы жинақтардағы «Үсті-үстіне бассалса» деген 33- жол 1957, 1977 жылғы басылымдарда Мүрсейіттің 1905, 1907жылғықолжазбаларыныңнегізінде« Үсті- үстіне бастаса» деп өзгертілген. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған. Дереккөздер