kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Өкпедегі лимфа қан тамырларының іштен туа кеңею ауруы

Өкпедегі лимфа қан тамырларының іштен туа кеңею ауруы — лимфа қан тамырларының айрықша субплевральды ұлгаюын сипаттайтын лимфа жүйесі дамуының сирек кездесетін ақауы, өкпе тамырына лимфаның қайтуын қамтамасыз ететін жолдардың толық дамуымауымен немесе қызметі жағынан жетіспейтіндігімен байланысты болуы мүмкін. Дереккөздер
Қатынас құруға шектеу қою ережелерін бұзу

Қатынас құруға шектеу қою ережелерін бұзу (Нарушение правил разграничения доступа; security policy violation) — ақпаратқа рұқсат етілмеген қатынас құруды жүзеге асырушы, қатына- сушы субъектінің әрекеті. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Шектеу қою ережелері Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_security#Computer_security_policy Computer security policy] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Несанкционированный_доступ Несанкционированный доступ] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Правило_доступа_к_информации Правило доступа к информации] Дереккөздер
Өзі орындайтын программа

Өзі орындайтын программа (Самовыполняющаяся программа; stand-alone program) — операциялық жүйеден тыс компьютерде орындалатын программа. Әдетте мынадай арнайы міндеттерді орындайды: дискілердің жүйелік дестесін көшірмелеу немесе қалпына келтіру, дискілер дестесін пішімдеу мен ентаңбалау, т.б. Дереккөздер
Көмірлілік

Көмірлілік — нақтылы өңірдегі көмір қойнауқаттарының сандық көрсеткіші; көмірлену коэффициенті, көміркіріктіруші кабат қимасындағы көмір қойнауқаттарының таралуы, бір-бірімен өрайласу нәтижелері, әрбір көмір қойнауқатының қалындығы мен құрылыс ерекшелігі, шоғырлар пішіні, олардың сыналану және тарамдалу ерекшеліктері, көмір қойнауқаттарының жабыны мен табанындағы таужыныстар сипаты, көмір қабаттарының астасу жағдайы, петрографиялық тегі және химиялық-технологиялық сипаттары туралы мағлұматтар, олардың көлденең және көлбеу бағыттардағы метаморфтық өзгерістер ерекшелігі және т.б. деректер жиынтығы. Дереккөздер
Магниттелу

Магниттелу — сыртқы магниттік өріс кернеуінің артуынан магниттелудің өсуі. Заттың, тау жынысының, минералдардың нақты көлеміндегі магниттік момент мөлшерімен анықтала отырып, жалпы жағдайда осы денелердің магнит өрісін тудыруымен сипатталатын қабілеті.. Дереккөздер
Көмірлілік коэффициенті

Көмірлілік коэффициенті - көмір қабаттарының жиынтық қалыңдығын жоғарғы және төменгі көмір қабаттарының аралығындағы қаткабаттың қалыңдығына бөлу арқылы анықталатын көрсеткіш, %-бен өрнектеледі. Көмірқанықтылық дәрежесін сипаттайды. Геологиялық қорларды есептегенде пайдаланылады. Дереккөздер
Қатынас құруды бақылау

Қатынас құруды бақылау (Контроль доступа; access control) — бағдарламалардың немесе процестердің құрылғыларға, бағдарламаларға және есептеу жүйесінің мәліметтеріне қатынас құруын анықтау және шектеу. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_control Access control] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Система_контроля_и_управления_доступом Система контроля и управления доступом] Дереккөздер
Туғанда алғашқы тыныс алу себебі

Туғанда алғашқы тыныс алу себебі — Баркровтың айтуынша, кіндіктен қан келмей қалудан қанда С0 2 көбейіп кетеді де, ол тыныс орталығын тітіркіндереді және тыныстай бастайды. Сондықтан кіндікті тез, қатты қысып байламаса, бала дем ала-алмай өліп кетуі мүмкін. Дереккөздер
Өзін-өзі икемдейтін жүйе

Өзін-өзі икемдейтін жүйе (Самоприспосабливающаяся система; eelf — capable system) — басқарылатын объеюк қасиеттерінің, басқару міндеттерінің, оңтайлы қалып-күйлердің жұмыс істеу немесе іздестіру алгоритмін ауыстырудан қоршаған ортаның әлдеқалай болған өзгерістері кезінде жұмыс істеу қабілетін сақтайтын жүйе. Бейімделуге қабілеттілік барлық тірі организмдерде болады; абоненттік басқарудың көптеген жүйелерінде жұмыс істеу жағдайының өзгеруіне ыңғайлану (белгілі бір шекте) мүмкіндігі қарастырылған. Бейімделу тәсілі бойынша *өзін-өзі қалып-күйге келтіретін; *өзін-өзі оқытатын; *өзін-өзі ұйымдастыратын жүйелер деп бөлінеді. Дереккөздер
Штанге байқауы

Штанге байқауы — терең демді алғаннан кейін тыныс алуды тоқтатады. Тыныс алу 40 секундқа және одан да көп тоқтағанда, байқау жақсы болып саналады, 30— 35 секундқа тоқтағанда, орташа (қанағаттанарлық) болып есептелінеді, 20 секундтан төмен — нашар болып саналады. Дереккөздер
Көміртектік коэффициенті

Көміртектік коэффициенті - Уайт (1915) ұсынған мұнай іздеу критерийі. Мұнайлы түзілімдердің, олардың құрамындағы органикалық заттың метаморфизм дәрежесімен сипатталады. Органикалық заттың метаморфизм (көмірлену) дәрежесін білу үшін зерттелетін түзілімдер сериясында кездесетін көмір пайдаланылады. Сандық түрде көміртектік коэффициенті күлсіз кокс шығымының көмірдің органикалық массасына қатынасына сәйкес келеді. Уайт бойынша Көміртектік коэффициенті 65—70%-дан асса метаморфизм дәрежесі осыған сәйкес түзілімдерде тек қана газ болуы мүмкін, одан да үлкен мәндерінде мұнай болуы мүмкін. Қазіргі кезде органикалык заттың метаморфизм дәрежесін диагностикалаудың жетілген әдістері енгізілуіне байланысты (шағылдыру кабілетін анықтау) Көміртектік коэффициенті сипаттамалык параметр ретінде өзінің мәнін жоғалта бастады. Дереккөздер
Өкпе бұзылуының күшеюі

Өкпе бұзылуының күшеюі (өкпенің идиопатиялық семуі, жоғалған өкпе, өте тұнық өкпе) — аурулы күй, нашарлап әлсіреген кезде немесе екі өкпе аясы тұнықтығының бірден жоғарылауын рентген сәулесі арқылы анықтау, ал кейбір салаларында өкпе қан тамырларының толық жоғалуы негізгі белгісі болын саналады. Дереккөздер
Гидрогеометрия

Гидрогеометрия (грек, hуdor - су, ge— жер, thermos — ыстық, жылы) — тереңде жаткан сулы қабаттардағы жылы, ыстық сулардың пайда болу, таралу және алмасу жағдайларын зерттейтін гидрогеология ғылымының негізгі салаларының бірі. Дереккөздер
Прозоров ауруының жинақты бірінші белгісі

Прозоров ауруының жинақты бірінші белгісі — экссудативті сірі қабық қабынуының рентген сәулесі арқылы анықталған белгісі: экссудат көлеңкесін дем шығарғанда — жоғары, демді жұтқанда — төмен жылжыту. Дереккөздер
Кремнийлі шөгінділер

Кремнийлі шөгінділер - аморфты кремнеземге молыққан, аз кремнийлі, кремнийлі, аса кремнийлі шөгінділер. Кремнийлі шөгінділер негізінен биогендік, кремнийлі организмдердің опалды қаңқа (губкалардың спикулалары, диатомей жарғақтары, радиолярийлер) қалдықтарынан тұрады. Олардың көпшілігі теңіз бен мұхиттарда түзіледі, көлдік диатомды ұйықтар, кейде хемогендік Кремнийлі шөгінділер кездеседі (кремнийлі туф пен гейзерит). Дереккөздер
Қатынас құруды басқару

Қатынас құруды басқару (Управление доступом) — 1) пайдаланушылардың бағдарламалар мен процестердің есептеу желісінің мәліметтеріне, бағдарламалары мен құрылғыларына қатынас құруын анықтау және шектеу; 2) ресурстарды (құжаттарды, техникалық және бағдарламалық құралдарды, мәліметтер базасының элементтерін және т.б.) пайдалануды реттеу арқылы ақпаратты қорғау тәсілі. Қатынас құруды басқару қорғаудың мынадай міндеттерінен тұрады: пайдаланушыларды, қызметкерлерді және ресурстарды сәйкес - теңдіру; өкілеттігін тексеру; тағайындалған тәртіп шеңберінде жұмыс істеуге жағдай туғызу; қорғалатын ақпаратқа қатынасты тіркеу (хаттамалау); рұқсат етілмеген әрекет жасау талаптарына керісінше жауап қайтару. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_control Access control] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Система_контроля_и_управления_доступом Система контроля и управления доступом] Дереккөздер
Өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесі (өтдаж)

Өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесі (ӨТДАЖ) (Автоматизированная система технологической подготовки производства; the automated system of technological preparation of manufacture) — технологиялық процестерді, аспаптар мен арнайы технологиялық жабдықтарды жобалау мәселелерін шешетін жобалардың автоматтандырылған жүйесі немесе оның ішкі жүйесі. Оның құрамына шалғай құрылғылар жүйесі, оның ішінде ақпаратты графикалық енгізу-шығару құрылғылары бар компьютер қамтылады. Өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесінің орталық буыны — технологиялық процестерді автоматты жобалаудың ішкі жүйесі. Дереккөздер
Кремнийлілік индексі

Кремнийлілік индексі - негізді метаморфтық таужыныстардың бастапқы табиғатын химиялық талдаулардың нәтижелері бойынша (тотықтардың салмақ %-ы) анықтау үшін енгізілген петрохимиялық параметр. Дереккөздер
Пульс

Пульс – жүректің артерияға қан лақтыруы және систола мен диастола кезіндегі артерия қысымының өзгеруі нәтижесінде пайда болатын артерия қабырғасының ритмді тербелісі. Дереккөздер ca:Freqüència cardíaca ja:パルス
Қатынас құруды басқару биті

Қатынас құруды басқару биті (Бит управления доступом; access control bit) — қорғаныш кілтімен салыстырылатын жад кілтінің көп биттерінің бірі. Бұл битті қатынас құру кезінде тиісті жад блогын қорғауды ұйымдастыру мақсатында пайдаланады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құруды басқару Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_control Access control] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Система_контроля_и_управления_доступом Система контроля и управления доступом] Дереккөздер
Пульстік қысым

Пульстік қысым (пульстік айырмашылық) – жүректің қатты жиырылғандағы (систолалық) қысымы мен оның босаған (диастолалық) кезіндегі қысымның айырмасы жүрек соғу (пульс) қысымы деп аталады. Мысалы: ересек кісілерде сынап бағанасы бойынша 35-50 мм-ге тең болады. Дереккөздер
Кремнийлі-карбонатты шөгінділер

Кремнийлі-карбонатты шөгінділер — биогендік мұхит шөгінділері, құрамы аралас, бір мезгілде 30%-дан аса СаСO3 пен аморфты болады. Оларға мұхиттардың тропик аудандарындағы пелагиялық диатомды-радиолярийлі-фораминиферлі шөгінділер мен субарктикалық және Антарктида маңы аудандарының диатомды-фораминиферлі ұйықтары кіреді.
Өнеркәсіптік бейне, бейне-өнім

Өнеркәсіптік бейне, бейне-өнім (Промышленное видео, видео-продукция; production-level video, PLV) — цифрлы бейнедиалогта — өте жоғары сапалы мультимедиалық бейнеөнім. Бұл өнімде мәліметтерді қатты сығу әдісі және үлкен компьютерлер пайдаланылады. Дереккөздер
Өнім бермейтін уақыт, кешігулер уақыты

Өнім бермейтін уақыт, кешігулер уақыты (Непроизводительное время, время издержек) — пайдаланушының мәселені орындауында компьютерлік жүйеде өткізілген, бірақ тікелей осы мақсатта қолданылмаған уақыт. Мысалы, компьютер ресурсын пайдалану туралы статистикалық мәлімет жинауға кеткен жіберілген уақыт. Дереккөздер
Кремнийсіздену

Кремнийсіздену - силикатты таужыныстардың химиялық моруында кремнийдің еріп әкетілуі. SO2-нің еруіне температураның көтерілуі, сілтілі металдардың көмірқышқыл түздары және Са мен Мg-дің бикарбонаттарының қатысуы қолайлы. Бөлініп шыққан кремний көбінесе опал не халцедон күйінде шөгеді. Дереккөздер
Қатынас құрудың базистік әдісі

Қатынас құрудың базистік әдісі (Базисный метод доступа; basic access method) — негізгі және сыртқы жад арасында мәліметтер алмасу әдісі. Мұнда алмасудың әрбір процедурасы орындалатын бағдарламадағы енгізу-шығарудың сәйкес операторымен шақырылады. Операциялық жүйе автоматты түрде тежеуді, тежеуді алып тастауды, алдын ала буферлеуді және алмасу операцияларын өңдеу мен синхрондауды жасақтай алмайды. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Равич-Шербо белгісі

Равич-Шербо белгісі — демді ішке тартудың жоғарылығынан төстегі терінің және тері асты клетчаткаларының тартылуы, көкірек қуысындағы лимфа түйіндерінде ерекше ұзақ төмпешік пайда болып, зақымдануы байқалады; клетчаткаға жататын талшықты және перифокальды қабынумен байланысты болады. Дереккөздер
Қатынас құрудың базистік индексті-базистік әдісі

Қатынас құрудың базистік индексті-базистік әдісі (Базисный индексно-последовательный метод доступа; basic index sequential access method) — индексті-тізбекті түрде үйымдастырылған мәліметке қатынас құрудың базистік әдісі, яғни индекстер жүйесін пайдаланып қатынас құру. Тізбекті түрде де, кілті бойынша да қатынауға мүмкіндік береді. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі *Қатынас құрудың базистік әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Радио-пульмонография

Радио-пульмонография (радиоактив арқылы өкпедегіні зерттеу) — радиоактив арқылы өкпедегі ауаны зерттеу, радиоактив арқылы ауа жіберуді зерттеу, өкпеге қатысты радиоактивті зерттеу) — өкпедегі ауа тазартқыш пен өкпедегі тіршілік сыйымдылығын зерттеудің радиоактивті зерттеу әдісінің жалпы атауы, радиоактивті ксеконнан тұратын әуе-ксеконды қоспамен тыныс алу үшін қолдануға негізделген. Дереккөздер
Криогендік құрылым

Криогендік құрылым - мұз керішпен бекітілген тоңған дисперсиялық тау жыныстарына және органогендік - минералдық түзілімдерге тон. Қуыстарды толтыру дәрежесіне байланысты мұз керіштін жарғақты, кеуекті және базалық түрлері ажыратылады. Түйірлердің пішіні мен бағдарланғандығы бойынша: бұрыс түйірлі, призмалы, аралық және бағаналы мұз құрылым түрлеріне бөлінеді. Кірінділер түрінде сұйық пен газдардың жарғақтары кездеседі. Көмір кіріктіруші қабаттардың сол көмірмен қанығу дәрежесін көрсететін маңызды шама; көмір алабының жалпылама қорын есептеу барысында анықталады. Дереккөздер
Қатынас құрудың базистік кітапханалық әдісі

Қатынас құрудың базистік кітапханалық әдісі (Базисный библиотечный метод доступа; basic partitioned access method) — кітапханалық ұйымдастырылған мәліметтерге қатынас құрудың базистік әдісі. Яғни символикалық атауларды пайдаланып ұзындығы айнымалы үлкен жазбалармен жұмыс істеуді жасақтайтын әдіс. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Аса ірі клеткалы қатерлі ісік

Аса ірі клеткалы қатерлі ісік (ірі клеткалы қатерлі ісік) — бөлінбеген қатерлі ісік, ісікте өте ірі, жиі кездесетін көп ядролық клеткалар көп болады. Бөлінбеген қатерлі ісік, айқын айырмашылығы бар ірі клеткалардағы ісікте оксифильді цитоплазма көп болады; көбіне өкпеде дамиды. Дереккөздер
Көне қайраң түзілімдерінің жіктемесі

Көне қайраң түзілімдерінің жіктемесі — толқын әрекетінің біртіндеп азаюына негізделген жіктеме. Бөлінген белдемдер: 1) толқындардың ұдайы әрекетінің белдемі; 2) толқындардың үзілісті әрекетінің белдемі; 3) толқынның әрекеті жоқ белдем. Дереккөздер
Өріс (атырап, аймақ, разрядтар тобы)

Өріс (атырап, аймақ, разрядтар тобы) (Поле (область, зона, группа разрядов); field, key) — 1) мәліметтер базасында — файл жазбасының дербес мағынасы бар қызметтік бөлігі, яғни кесте түріндегі базаның бір бағанасы. Объект құрылымының атаулы бөлігі, мысалы, мәліметтердің, баспа құжатының және т.б.; жазбаның элементар мәліметтер енгізетін бөлігі; ақпараттық мағынасы бар ең аз мәліметтер жиыны. Ол программаларда мәліметтер элементі ретінде өңделеді; мәтінді, графикалық элементтерді, беттің нөмірлерін және баска мәліметтерді құжатқа автоматты түрде кірістіруге арналған кодтар жиыны. Мысалы, Date өрісі ағымдағы датаны, ал Time өрісі ағымдағы уақытты көрсетеді; 2) белгілі бір мақсатта пайдалануға арналған экранный, бланкінің, басылған құжаттың немесе мәліметтер жинақтауыштарының арнаулы бөлігі; 3) жеке өңделетін машиналық сөздің немесе машиналық команданың разрядтар тобы, хабар бөлігі; 4) экранның белгілі бір мақсатта пайдаланылатын бөлігі (жартысы), жұп және тақ нөмірлі екі өріс толық кадрды құрайды. Өріс (айнымалы) атауы Өріс (айнымалы) атауы (Имя поля; field (variable) name) — мәліметтер базасындағы — бағана (өріс) атауы, мысалы, адрестер тізімінде пайдаланылатын қала мен аудан аты және пошталық индекс өріс атауының мысалы бола алады. Өріс типі Өріс типі (тип поля; field type) - берілген мәліметтер жиыны үшін орындалуы мүмкін операциялар тобын анықтайтын, яғни оларды ұқсастыратын атау немесе құжатта өрісті қолдану нәтижесі. Сандық, мәтіндік (символдық), мерзімдік (даталық), логикалық және т.б. өріс типтері болады. Дереккөздер
Ұсақ клеткалы қатерлі ісік

Ұсақ клеткалы қатерлі ісік — өкпедегі қатерлі ісік, клетканың ұршық тәрізді түрінің, полигональды түрінің және лимфа құрылысы мен тіршілігіне ұқсас форманың жылдам өтуін және дененің басқа жерлерінде ерте таралуын сипаттайды. Дереккөздер
Көпірлік құрылым

Көпірлік құрылым - шөгінді таужыныстың кристалл түйірлік құрылымының түрі; онда түйірлер изометрлі, көпжақты пішінді болып, бір-бірімен жанасуы түзу сызықты болады. Көпірлік құрылым шамалы өзгерген шөгінді таужыныстарға тон. Дереккөздер
Бөлінбеген қатерлі ісік

Бөлінбеген (дифференцирленбеген) қатерлі ісік (анаплазирленген қатерлі ісік)— ісік жасушалардың жоғары дәрежеден ауытуы, әдеттегі морфологиялық зерттеуде қандай ұлпа ісіктің қайнар көзі болып табылатынын жорамалдау мүмкін емес түріне қарай және морфологиялық белгісі бойынша. Дереккөздер
Қатынас құрудың базистік тәсілі

Қатынас құрудың базистік тәсілі (Базисный способ доступа; basic way of access) — физикалық жазбалар деңгейінде мәліметтерге қатынас құру тәсілі. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру тәсілі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Access_method Access method] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/Компьютерная_память#.D0.9C.D0.B5.D1.82.D0.BE.D0.B4_.D0.B4.D0.BE.D1.81.D1.82.D1.83.D0.BF.D0.B0 Метод доступа] Дереккөздер
Лимфогранулема

Лимфогранулема — лимфоңитті, ретукулярлы және плазмалық клеткалардан, нетрофильдік және эозинофильді гранульциттерден пайда болған әрі құрамында Березовский-Штернбергтің алып клеткалары бар лимфа жүйесінің органдарындағы полиморфтық — клеткалық гранулема, лимфогранулематозда пайда болады. Дереккөздер
Кремнийлену

Кремнийлену - таужыныстардың кремнезм түрлерімен (опалмен, халцедонмен, кварцпен) молығу процесі; таужыныстардың кварцпен қанығуы кварцтану деп аталады. Кремнийлену процесі көбінесе метасоматоз процесімен орайлас өтеді, таужыныстардағы жарықтар мен қуыстардың кремниймен донекерленуі сирегірек құбылыс. Дереккөздер
Пайдалану режімі

Пайдалану режімі (Режим использования; usage mode) — мәліметтер базасын басқару жүйесінде — мәліметтер базасының аймағын ашу кезінде тағайыңдалатын және осы аймаққа басқа қолданбалы программамен параллель қатынас құру мүмкіндігін анықтайтын ереже. Дереккөздер
Кремнийлі тақтатастар

Кремнийлі тақтатастар - жұқа тақташалы, көбінесе жарғақты, қатты, тығыз, омырылым беткейі кедір-бұдыр болып келетін шөгінді кремнийлі таужыныстардың жалпылама атауы; азын-аулақ метаморфтанған күйде ұшырасады, байырғы жік-жапсарлы бітімді болуға бейім; құрамындағы темір тотықтары мен гидрототықтарының, марганец қосындыларының, органикалық заттардың, сазды материалдардың бояғыштығына орай, түрлі түсті болуы ықтимал. Дереккөздер
Диафрагма релаксациясы

Диафрагма релаксациясы (диафрагма куполының семуі; диафрагманың идиопатикалық жоғары тұруы; диафрагманың берік, бір жақты болып, жоғары тұруы; диафрагманың толық өсіп жетілмеуі, диафрагманың жетіспеуі; диафрагма элевациясы) — дамудағы ауытқу жоғары пайда болған диафрагма куполындағы бұлшық ет қабаттарының кенет толық дамымауы. Дереккөздер
Пайдаланудың даралық режімі

Пайдаланудың даралық режімі (Монопольный режим использования; exclusive usage mode) — мәліметтер базасының аймағын пайдалану режимі. Берілген режімде осы аймақты ашқан программа оның жазбаларын даралық өңдеу құқығына ие болады, яғни оның осы аймақты жабу сәтіне дейін басқа программалардың оған бір мезгілде қатынауына рұқсат бермейді. Дереккөздер
Қатынас құрудың базистік телекоммуникациялық әдісі

Қатынас құрудың базистік телекоммуникациялық әдісі (Базисный телекоммуникационный метод доступа; basic telecommunication access method) — қатынас құрудың алыстағы терминалдармен мәліметтер алмасуды жасақтайтын базистік әдісі. Жазбаларға тосқауыл қоюды, тосқауылды алуды және бағдарламаның енгізу-шығару операцияларымен жұмысын үйлестіруді арнайы командалардың көмегімен бағдарламашы атқарады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Кристалдану дифференциациясы

Кристалдану дифференциациясы — магманың кристалдану кезінде әр түрлі себептерден (гравитациядан, конвекциялық ағындардан) минералдық фазаларының жылжып, жекеленуі. Кристалдану дифференциациясы — магмалық балқымалар дифференциациясының негізгі механизмі. Мұндай процесс, әсіресе негізді және ультранегізді таужыныстардың қабаттасқан интрузияларының қалыптасуында айқын байқалады. Дереккөздер
Мұхит қазаншұңқырлары

Мұхит қазаншұңқырлары - 1) мұхит табанының ірі ойпаңы, континенттік беткеймен, жоталармен, белдермен немесе қыраттармен шектелген. Терең анғарлар арқылы басқа қазаншұңқырлармен қосылуы мүмкін; 2) жер мегабедерінің өте ірі элементі; оларды мұхит сулары толтырып, төрт мұхит қазаншұңқырлары: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды мұхиттар алып жатыр. Дереккөздер
Қатынас құрудың базистік төте әдісі

Қатынас құрудың базистік төте әдісі (Базисный прямой метод доступа; basic direct access method) — қатынас құрудың ашық файлдарды дайындау мен өңдеуді жасақтайтын базистік әдісі. Бұл әдістің негізіне физикалық жазбаларды —блоктарды тікелей немесе салыстырмалы адрестеу жатады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Пайдаланушы

Пайдаланушы (Пользователь; user, subscriber) — 1) асқа жүйенің ресурстарын пайдаланатын программа немесе жүйе; 2) терминал(пернетақта мен экран) арқылы электрондық машинамен бірлесіп әрекет жасайтын адам. Пайдаланушы аймағы Пайдаланушы аймағы (Область пользователя; user area) — 1) мәселенің жұмыстық аймағы — терминалға немесе пайдаланушы программасына бөлінген негізгі жад аймағы; 2) есептеу желілерінде — пайдаланушының қолданбалы процестерінің жиынтығы; 3) қарым- қатынастық желіде — мәліметтерді жеткізу бойынша оның қызметін пайдаланатын терминалдар жиынтығы. Пайдаланушы анықтайтын пернелер Пайдаланушы анықтайтын пернелер (функционал пернелер) (Клавиши, определяемые пользователем (функциональные клавиши); user definable keys) — қызметін пайдаланушы адам өзгерте алатын пернелер. Жалпы команданы немесе арнайы символды тудыру үшін немесе компьютерге арнайы міндетті жүктеу үшін оларды алдын ала программалауға болады. Пайдаланушы ентаңбасы (жеке адамның ентаңбасы) Пайдаланушы ентаңбасы (жеке адамның ентаңбасы) (Метка пользователя (личная метка); user (private) label) — пішімі мен ақпаратын пайдаланушы анықтайтын және ерекше программамен өңделетін магниттік таспадағы мәліметтер жинағының стандартты емес ентаңбасы. Пайдаланушы интерфейсі Пайдаланушы интерфейсі (Интерфейс пользователя (пользовательский интерфейс); user interface) — пайдаланушының жүйемен әрекеттестігін жасақтайтын программалық құралдар кешені; пайдаланушы мен жүйе арасындағы байланыс құралы. Мұндай стандарттар программа қызметтерімен операцияларын қолайлы түрде пайдалануды қамтамасыз ететін экран пішімі мен орындалатын командалардың меню құрылымын тағайындайды. Пайдаланушыға арналған компьютермен (программамен) жылдам әрекеттесу тәсілдері, оның мынадай ерекшеліктерін атауға болады: жүйелік объектілерді (файлдар, құрылғылар, терезелер), меню және мәліметтерді бейнелеу үшін пиктограммаларды (белгішелер) пайдалану; объектілерді тандау, белгілі бір іс-әрекетті бастау, терезені ашу және объектілерді жылжыту үшін сілтеуіш құрылғыларды, мысалы, тышқанды пайдалану; экранды жұмыс үстелі немесе басқару тақтасы ретінде пайдалану. Пайдаланушының (тұтынушының) нөмірі немесе ұқсастырғышы Пайдаланушының (тұтынушының) нөмірі немесе ұқсастырғышы (Номер или идентификатор пользователя; user number, user ID) — желіде жұмыс істеуші адамға алдын ала ұсынылып, желіге қосылған кезде оны ұқсастыруға (есепке алуға, өзгелерден бөлуге, тануға) пайдаланылатын нөмір немесе символдар тіркесі. Пайдаланушының нышандар жинағы Пайдаланушының нышандар жинағы (Набор признаков пользователя; user attribute data set) — пайдаланушылар туралы мағлұматтардан тұратын мәліметтер жинағы. Оған пайдаланушылар ұқсастырғыштары, олар қатынайтын томдар мен мәліметтер жинақтарының атаулары, парольдер, мәліметтер жинағы бар операцияларға шектеулер және басқа мәліметтер жатады. Пайдаланушының ұқсастырғышы Пайдаланушының ұқсастырғышы (Идентификатор пользователя; user identifier, userid) — жүйеде пайдаланушы ұқсастыратын сан немесе бедербелгі-жолдық мәліметтер. Дереккөздер eo:Uzanto es:Usuario final fr:Utilisateur final ia:Usator it:Utente pt:Usuário sv:Användare uk:Користувач
Тыныс алу жолдарының инфекциясы

Тыныс алу жолдарының инфекциясы – қоздырғыштары ең алдымен тыныс алу жолдарының кілегейлі қабықтарында локализацияланатын инфекциялық аурулар, ал жұғу көбіне ауада шашырап берілу механизмі арқылы болады, оған грипп, ангина, аденовирусты аурулар, менингококк инфекциясы т. б. аурулар енеді. Дереккөздер
Мұхит төсеніші

Мұхит төсеніші — мұхит түбі түбінің басым бөлігін құрайтын, жер қыртысының мұхиттық түрімен сипатталатын жер бедер элементтерінің өте ірі түрлерінің бірі; оң және теріс мағыналы көптеген жербедер түрлерін біріктіреді, яғни мұхит түптерінде таулы жоталар да, жанартаулы жазықтықтар да, терең ойпаттар мен қазан ойпаттар да ұшырасады. Дереккөздер
Кристалдану индексі

Кристалдану индексі - бір- біріне байланыссыз қатар дамыған екі минералдық серияның магмалық дифференциация дәрежесінің петрохимиялық көрсеткіші. Анортиттен, диопсидтен, форстериттен жеке не олардың араласынан тұратын таужыныстың Кристалдану индексі =100%, ал кварцтан, сілтілі далашпаттардан не фельдшпатоидтерден жеке не олардың араласынан тұратын таужыныстың Кристалдану индексі = 0. Кристалдану индексін вариациялық бинарлық диаграммада ординатаға, ал кварцты (массалық %) абсциссаға салады. Кристалдану индексін магмалық таужыныстардың барлык серияларына қолдануға болады. Дереккөздер
Тыныс алудың жіті ауруы

Тыныс алудың жіті ауруы (тыныс жолдарының қатты ауруы) — көбінесе вирустарда (аденовирус, реовирус, энтеровирус және т. б.) қоздыратын қатты жұқпалы ауруға ұқсас, клиникалық катардың жалпы атауы, ауа арқылы беріледі: кездейсоқ жағдайда және жұқпалы ауру кең тарап жайылғанда таралады; тыныс жолдарындағы шырышты қабықтар қабынады, мысалы мұрын ауруы фарингиті түрінде, көмейдің талаурап, кеңірдектің ішкі кілегей қааурудан организмнің улануы түрінде болады; термин лабобығының қабынуы түрінде, көз бен қабақтың арасындағы раториялық әдіспен аурудың себебін айырып, анықтағанға дейін ғана қолданылады. Дереккөздер
Қатынас құрудың базистік тізбекті әдісі

Қатынас құрудың базистік тізбекті әдісі (Базисный последовательный метод доступа; basic sequential access method) — тізбекті және төте қатынас кұру құрылғыларына орналастырылған тізбекті файлдарды әзірлеу мен өңдеуді жасақтайтын қатынас құрудың базистік әдісі. Әдіс жазбаларды тек қана тізбекті өңдеуге рұқсат етеді. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Крустификациялық керіш

Крустификациялық керіш - керіш заты сынық түйірлерді, олиттерді, сферолиттерді, органикалық қалдықтарды қабықша түрінде қаптап өсіп біріктіреді. Крустификациялық керіштің түрлері: радиал-крустификациялық, жарғақ, изометрия-крустификациялық. Дереккөздер
Мұхит тұнбалары

Мұхит тұнбалары - мұхит түбінде ғана түзілетін тұнбалар; теңіз шөгінділерінен (тұнбаларынан) айырмашылығы — тұнба қүрамында терригендік материалдар өте аз болады және тұнба өте баяу түзіледі. Дереккөздер
Қатынас құрудың виртуаль әдісі

Қатынас құрудың виртуаль әдісі (Виртуальный метод доступа; virtual storage access method) — олардың ұйымдастырылуына тәуелсіз файлға индексті-тізбекті қатынас құруды жасақтайтын компьютердің біртұтас жүйесіне қатынас кұру әдісі. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_Storage_Access_Method Virtual Storage Access Method] Дереккөздер
Мұхит түбі

Мұхит түбі — литосфераның дүниежүзілік мұхит суымен көмкерілген беткі жазықтығы; жербедер ерекшеліктері түрғысынан ірі-ірі төрт бөлікке бөлінеді: материкке таяу саяз өңірлер; ауыспалы (материктен мұхитқа) белдем; мұхит төсеніші; орталық-мұхиттық жоталар. Дереккөздер
Соколов-Эллис-Дамуазасы

Соколов-Эллис-Дамуазасы - сұйық заттан түзілетін қабық қуысындағы сұйық заттың анықталатын омыртқа қабырғасында болып және толық артқы сызықтан жоғары, сонан соң бұғанадағы орталықтан төмен және алға қарай өтеді. Дереккөздер
Сайрайекс ауруы

Сайрайекс ауруының жинақты белгілері Сайрайекс ауруының жинақты белгілері — қолмен басып қарағанда, терең тыныс алып, демді жұтқанда, жөтелгенде байқалатын жанға батарлық ауруға себепші болатын қабырға шеміршегінің (VIII—X қабырғасының) шамадан тыс құбылмалығы. Дереккөздер
Қатынас құрудың графикалық әдісі

Қатынас құрудың графикалық әдісі (Графический метод доступа; graphic access method) — графикалық тіркеу және бейнелеу құрылғыларында ақпаратты енгізу-шығаруға пайдаланылатын қатынас кұру әдісі. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Саркоидоз

Саркоидоз (Бенье-Бёк-Шауман ауруы) — туберкулез микобактериясы болмаған жағдайда казеинделмеген тканьдер мен мүшелерде эпителиоидты — жасушалы терінің талаурап ісіп, перифокалсыз қабынуының пайда болуын сипаттайтын залалсыз жүйелі ауру. Этиологиясы Саркоидоз — әртүрлі органдар мен тіндерде эпителиоидты жасушалық гранулемалардың пайда болуымен сипатталатын көпжүйелі аутоиммунды ауру. Науқастан саркоидозды жұқтыру мүмкіндігі дәлелденбеген, бірақ тұқым қуалаушылықпен немесе қолайсыз қоршаған орта факторларының әрекетімен түсіндіруге болатын аурудың отбасылық жағдайлары бар. Алдын алу Саркоидоздың өршуінің алдын алу үшін салауатты өмір салтын ұстануға тырысу керек. Өкпенің зақымдануы кезінде ең бастысы — темекі шегуге болмайды, өйткені бұл тыныс алудың қиындауына және аурудың асқынуына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ дәрі-дәрмектерді қабылдаудан және бауырға зиян келтіретін химиялық заттармен, улы ұшқыш заттармен, шаңмен, булармен, өкпені зақымдауы мүмкін газдармен жанасудан аулақ болу керек. Саркоидоз кезінде қандағы кальцийдің жоғарылауы байқалады, бұл бүйрек пен қуық тастарының пайда болуына әкелуі мүмкін. Сондықтан кальцийге бай тағамдарды жеуден бас тарту керек. Дәл сол себепті күнге күйуге болмайды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Ксилен

Ксилен — көмірдің гельденген топтағы микроқұрамбөлігі. Микроскопта өтетін жарықта көмірлену дәрежесі төмен көмірлерде қызыл немесе сары түсті, ал шағылған жарықта — сүр. Тін қабырғаларының ісінуіне байланысты клетка қуыстары біршама ыңыраған өсімдік тіні болып табылады. Дереккөздер
Гидробиосфера

Гидробиосфера - биосфераның гидросфера шегіндегі бөлігі. Тіршіліктің суда пайда болтаны белгілі. Биосфераның әрбір бөліктерінде (аэробиосфера, террабиосфера және гидробиосфера) бір-бірімен тығыз байланыста және зат алмасу болғанымен, олар өздерінше автономиялы болып, зат айналымы бөлек жүреді. Мыс., гидробиосфераға балдырлармен шығарылған оттек су жануарларымен сіңіріледі, ал жануарлар дем алғанда және олар өніп, ыдырағанда пайда болатын көмірқышылы қайтадан ерітіңге түсіп балдырларға қорек болады. Сонымен қатар ауадағы көмірқышқыл газы суда ериді, ал судағы температура өзгерген кезде қайта ауаға ұшады. Дереккөздер
Қатынас құрудың желілік әдісі

Қатынас құрудың желілік әдісі (Сетевой метод доступа; network access method) — дестелерді ауыстырып қосу желісінде қашык орналасқан құрылғылармен байланысты басқару бойынша операциялык жүйенің мүмкіндігін кеңейтетін бағдарламалық тәсіл. Арналық, желілік, көліктік және сеанстық деңгейлер міндетін орындайды. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Channel_access_method Channel access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Ксилен-фюзен

Ксилен-фюзен — фюзенделген топтағы көмірлердің микроқұрамбөлігі. Тін қуыстары тіндік қабырғалардың қалындығынан аз өсімдік тіні. Микроскопта өтетін жарықта қара түсті, ал шағылған жарықта ақ түсті. Дереккөздер
Қатынас құрудың иерархиялық әдісі

Қатынас құрудың иерархиялық әдісі (Иерархический метод доступа; hierarhical access method) — жадта иерархиялық тізбекте орналасқан мәліметтерге қатынас құру әдісі. Бұл әдістің түрлеріне HSAM, HISAM, HDAM және HIDAM жатады. IMS және ОКА мәліметтер базасын басқару жүйелерінде пайдаланылады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Қатынас құрудың индекстік әдісі

Қатынас құрудың индекстік әдісі (Индексный метод доступа; indexed access method) — жазбалардан бөлек орналасқан нұсқағыштарды қолдануға негізделген жазбаларға қатынас құру әдісі. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Indexed_Sequential_Access_Method Indexed Sequential Access Method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Кристалл

Кристалл ( — мұз; мөлдіртас) — атомдары, иондары не молекулалары кеңістіктік жақтар мен кристалдык торлардың геометриялық заңдылықтарына сәйкес реттеле орналасқан қатты дене. Әдетте минерал кристалдары көпжақты пішіндер түзеді, Бұл пішіндердің біршама тегіс жазықтықтары "Кристалл жақтары" деп аталса, сол жақтардың бір-бірімен шендесу сызықтары "Кристалл қырлары" деген атауға ие. Кристалл ерітінділер мен балқымалар есебінен немесе заттардың газсығымдалу және қатты күйінде қайтадан кристалдану процестері нәтижесінде қалыптасады. Тағы қараңыз: * Кристаллография * Кристаллофизика * Кристаллохимия * Кристалдану * Кристалдық тор Дереккөздер
Пайдаланушының бюджеті

Пайдаланушының бюджеті (Бюджет пользователя) — операциялық жүйенің пайдаланушысы жайындағы барлық мәліметті сақтайды. Оның ішінде тіркеу тізіміне енгізу үшін керек пайдаланушының аты және құпиясөзі, осы бюджет кіретін топтар, жүйеде жұмыс істеу және ресурстарға қатынас құру кезіндегі пайдаланушының құқықтары мен артықшылықтары көрсетіледі. Дереккөздер
Жер имараттары

]] Жер имараттары — құрылыс жұмыстарын жүргізген кезде оның негізгі материалдары топырақтан құралатын инженерлік имараттар. Атқаратын міндетіне қарай гидро-техникалық (бөгет, канал, тоған және т.б.) жол кұрылысы (жол төсемі, туннель) және арнаулы (тоған, алаң жөне т.б.) имараттар болып сараланады. Дереккөздер
Мұхиттағы атырап

Мұхиттағы атырап — мұхитты әр түрлі табиғи белгілері тұрғысынан жіктеу бірлігі; көбінесе шартты түрде дараланады. Нақты тереңдік көрсеткіштері тұргысынан мұхиттар литораль, сублитораль, батиаль, абиссаль және ультраабисаль атыраптарға бөлінеді; орналасу аймағының құрлықтан қашықтығы тұрғысынан мұхиттарды нериттік және пелигиалдык атыраптарға даралауға болады; су қабатындағы жарық сәулелерінің тығыздығы жағынан афотиттік және эвфотиттік атыраптар, бентостарды қоректендіру қасиеті түрғысынан олиготрофтык және эфтрофтық атыраптар дараланады. Дереккөздер
Параллель порт

Параллель порт (Параллельный порт; parallel port) — параллель баспа құрылғысы қосылатын есептеу машинасындағы орын (әдетте, LPT1). Windows жүйесі LPT1, LPT2, LPT3 порттарымен жұмыс істей алады; параллель интерфейс арқылы қатарласа жұмыс істейтін әр түрлі құрылғыларды (принтерлерді) дербес компьютерге қосуға арналған тиісті жалғағыш порт. Тізбекті портқа (serial port) Карағанда, параллель порт арқылы мәліметтер жылдам жеткізіледі, бірақ олардың жеткізу қашықтығы 4—6 м-ден аспайды. Дереккөздер id:Port paralel
Мұхиттық палеомагниттік ауытқулар

Мұхиттық палеомагниттік ауытқулар — орталық мұхиттық жоталар деп аталатын созылмалы құрылымдарға жарыса сағаланатын ұзын, енсіз палеомагниттік белдеулер жүйесі. Көп ретте "жолақ ауытқу" деп аталатын бұл ауытқулардың табиғаты планетаның магнит өрісінің мезгіл-мезгіл орын ауыстырып отыратынымен байланысты. Дереккөздер
Кристалл агрегаттары

Кристалл агрегаттары — кристалдардың бір-бірімен шоғырлана шорлануы. Таужыныстың тузілуі барысында белгілі бір заттың әр түрлі кристалдары өзара немесе әр түрлі заттар кристалдары бірлесе отырып шорлар құруы мүмкін. Дереккөздер
Мұхиттық үймек

Мұхиттық үймек — талассо-кратонның қарапайым оң құрылымы, мұхиттық қыртыстың дөңес көтерілімі. Оның қанаттары көбінесе лықсымалардан, ал дөңес бөлігі жарылымдардан тұрады. Дөңес бөлігіне көбіне жанартау аппараттарының сызықтық қатарлары немесе жиынтығы орналасады. Мұхиттық үймектің ұзындығы — 1000—1500 км, ені жүздеген км, биіктігі жүздеген м, ал кей жерлерде 1—2 км болады. Мысалы: Гавай мұхиттық үймегі, шатский мұхиттық үймегі және т.б. Дереккөздер
Кристалл бластезі

Кристалл бластезі - тау жынысытардың қатты күйін сақтай отырып қайтадан кристалдану процесі. Бұл процеске қалыптаспақ минералдық тор ерекшелігі, оны қоршаған ортаның аққыштығы мен сырт қысымға көрсетер қарсылығы, минерал кристалдануына керекті құрамбөліктердің тау жынысы құрамындағы жалпылама мөлшері және т.б. факторлар әсер етеді. Дереккөздер
Қатынас құрудың кітапханалық әдісі

Қатынас құрудың кітапханалық әдісі (Библиотечный метод доступа; partitioned access method) — мәліметтердің кітапханалық жинағын әзірлеу мен өңдеуді жасақтайтын қатынас құру әдісі. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Қатынас құрудың резидентті әдісі

Қатынас құрудың резидентті әдісі (Резидентный метод доступа; resident access method) — қатынас құру әдісінің бағдарламасы томда мәліметтермен бірге сақталады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Кристалл қималарының ұзаруы

Кристалл қималарының ұзаруы — призма, ине, тақта және тілімше тәрізді минералдардың бойлық қималарда бір бағытта созылу пішіні. Егер осы бағытпен оптикалық индикатрисаның ‘nz’ осі бағыттас жатса, ұзаруы оң, егер керісінше ‘np’ жатса, онда ұзаруы теріс болады. Дереккөздер
Қатынас құрудың телекоммуникациялық әдісі

Қатынас құрудың телекоммуникациялық әдісі (Телекоммуникационный метод доступа; telecommunication access method) — компьютердің негізгі жады мен шалғай орналасқан терминалдар арасында мәліметтерге қатынас құруды жасақтау әдісі; мәліметтерді жеткізуге арналған программалар жинағы арқылы жүреді. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі *Қатынас құрудың базистік телекоммуникациялық әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Қатынас құрудың төте әдісі

Қатынас құрудың төте әдісі (Прямой метод доступа; direct access method) — файл жазбасының адресі бойынша оған (бұрын болған жазбаларды талдамастан) тікелей қатынас құрудың әдісі. Индекстік-тізбектік және төте файлға қолданылады. Ішкі сілтемелер *Қатынас *Қатынас құру *Қатынас құру әдісі Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_telecommunications_access_method Basic telecommunications access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_direct_access_method Basic direct access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_sequential_access_method Basic sequential access method] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Basic_partitioned_access_method Basic partitioned access method] Дереккөздер
Кристалл құрылымдарының типтері

Кристалл құрылымдарының типтері — әрқайсысы өзіне ғана тән химиялық байланыс күшімен сипатталатын кристалдық құрылым түрлері; төрт топқа бөлінеді: 1) металл кристалдары біркелкі атомдардан тұрады, Бұлардың химиялық байланыс күші сол атомдар аралығында еркін қозғалатын электрондар есебінен туындайды; 2) атомдық (гомополюстік) кристалдар да біркелкі атомдардан тұрады, алайда олардың бір-бірімен байланысы көршілес атомдарға ортақ электрондар есебінен жүзеге асады (ковалентті байланыстағы минералдар — алмас, графит және т.б.); 3) иондық (гетерополюстік) кристалдар оң және теріс зарядталған иондардан не катиондар мен аниоңдардан тұрады (ас тұзы және т.б.); 4) молекулалық кристалдар құрылымы сол молекулаларға сәйкес келетін бөлшектердің арнаулы топтары болуымен сипатталады; жекелеген молекулалар арасындағы байланыс күші оларға тон электр зарядының түрлі дәрежеде болуынан туындайды. Дереккөздер
Мүйізалдамыш

Мүйізалдамыш - амфиболдар тобының минералы. Көптеген магмалық және метаморфтық тау жынысытардың көп тараған тау жынысы түзетін минералы. Химиялық қүрамы мен метаморфизм температурасына байланысты. Оларда жиі кездесетін минералдар: кварц, слюдалар, далашпаттар, амфиболдар, пироксендер, гранат, андалузит, кордиерит, силлиманит. Минералдың құрамына қарай мүйізалдамыштардың көптеген түрлері бөлінеді. Құрылымы - ұсақ түйірлі, бітімі шомбал, кейде таңдақты келеді. Дереккөздер
Перне

Перне (Клавиша; key) — 1) пернетақтадағы бір перне; оны басқанда таңбаға сәйкес код қалыптасады да, ол экранға шығады немесе белгілі бір әрекет іске асады; 2) криптографиялық кілт — ақпаратты шифрлау және кері шифрлау үшін пайдаланылатын құпия код (символдар жинағы); 3) кілт — мәліметтер файлындағы жазбаны немесе жазбалар тобын ұқсастырғыш. Перненің екі түрі болады функционалды және қарапайым перне. Дереккөздер Пернетақта lv:Klaviatūra tr:Tuştakımı uk:Клавіатура
Қатынас операторы

Қатынас операторы (Оператор отношения, реляционный оператор; relational operator) — екі (немесе одан да көп) шамаларды немесе өрнектерді салыстыруға мүмкіндік беретін оператор. Мысалы, үлкен (>), тең , кіші , үлкен не тең (>), кіші не тең (
Мысты құмтас

Мысты құмтас - құрамына халькозин, борнит және халькоприт сияқты мыс минералдарын кіріктіретін, көбінесе орта және ұсақ түйірлі қүмтас; құрамындағы мыс мөлшері біршама көп болғанда мыс кені болып есептеледі. Дереккөздер й
Кристалл түйірлік керіш

Кристалл түйірлік керіш - ретсіз не бағдарлы орналасқан кристалл түйірлерінен тұрады. Түйірлерінің ірілігіне қарай керіш майда (0,01—0,1 мм), ұсақ (0,1-0,25 мм), орта (0,25-0,50мм), ірі түйірлі (0,5 мм) болады. Түйірлердің салыстырмалы ірілігіне карай Кристалл түйірлік керіш біркелкі және әркелкі түйірлі, құрамына қарай карбонатты, сульфатты және т.б. болады. Дереккөздер
Пернетақта буфері

Пернетақта буфері (Буфер клавиатуры; keyboard buffer) — 1) программа сұратпастан бұрын пернетақтадан келіп түскен символдар жазылатын буфер. Операциялық жүйенің BIOS бөлігі сүйемелдейтін сақиналы түрде 15 пернелік әрекетті біртіндеп сақтайтын дөңгелек буфер. Ол басылған пернелер кодтарын тізбектей сақтап, олардың мәні жоғалмауын жүзеге асырады; 2) басылған пернелер жайындағы мәлімет уақытша сақталатын жадтағы аймақ. Егер пернетақтада таңба (символ) терген кезде есептеу машинасы жағынан лезде әрекет болмаса да, басылған пернелер жайындағы мәлімет осы аралық жадта сақталып қалады. Дереккөздер
Негізді таужыныс

Негізді тау жынысы - құрамындағы кремнезем мөлшері 45—55% аралығында болатын, алюминийдің, кальцийдің, темірдің және магнийдің біршама жоғары концентрациясын кіріктіретін, алайда құрамындағы натрий, әсіресе калий мөлшері мейлінше мардымсыз магмалық тау жынысытардың жалпылама атауы. Синонимі: базиттер. Дереккөздер
Кристалхимиялық өтемелеу

Кристалхимиялық өтемелеу — изоморфизмдегі құбылыстар. Кристалхимиялық өтемелеудің маңызды типінің бірі — көлемдік немесе өлшемдік өтемелеу. Мұнда кристалдық тордағы атомның не ионның орнына одан өлшемі үлкен не кіші атом не ион және онымен бірге көрші атом мен ионның орнына оған өлшемі керісінше кіші не үлкен үшінші түрлі атом не ион кіреді. Осының нәтижесінде кристалдык тордың көлемінде өзгеріс болмай, орнықтылығы сақталады. Мұндай Кристалхимиялық өтемелеу изоваленттік изоморфизмге тон, кейде гетероваленттікте де орын алады. Кристалхимиялық өтемелеудің келесі типіне валенттік өтемелеудің екі түрі жатады. Бірінші түрінде кіші валентті атом мен ионның орнына үлкен валентті атом мен ион кіреді, мұндайда оларға қоса валенттік өтемелеу болады, яғни валенттігі үлкен басқа атом мен ионның орнына кіші валенттілер кіреді. Валенттік өтемелеудің екінші түрінде бір ионның орнына валенттігі үлкен екінші ион кіреді, ал валенттік өтемелеу катионның емес, анионның орнын ауыстырумен жүреді. Табиғи қосылыстарда кейде өтемелеудің екі типінің екі түрі бірдей орын алады. Дереккөздер