kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Гемобластоздар

Гемобластоздар (; — «қан» — «өскін, ұрық») — қан түзуші және лимфалық тіннің ісіктік (неопластикалық) аурулары. Гемобластоздар жүйелік ауруларға — лейкоздарғы, аймақтық ауруларға — лимфомаларға бөлінеді. Лейкоздар мен лимфомалар арасындағы айырмашылықтар зақымданудың жүйелілігінің бар-жоғына ғана байланысты емес. Лимфомалар терминалдық сатысында кең көлемді метастаздар береді, оның ішінде сүйек кемігіне де таралады. Лейкоздарда сүйек кемігі бастапқыда зақымдалады, лимфомаларда — метастаздану нәтижесінде екіншілік зақымданады. Лейкоздарда ісік жасушалары, әдетте, қанда анықталады, сондықтан әдебиетте лейкоздарды белгілеу үшін Р. Вирхов ұсынған «лейкемия» термині қолданылады. Этиологиясы Хромосомалық транслокациялар гематологиялық қатерлі ісіктердің негізгі этиологиялық факторларының бірі болып табылады. Мұндай транслокациялар әдетте жасушаларда ДНҚ-ның қос тізбекті үзілістерін дәл емес жөндеу процестерінің, мысалы, гомологиясыз ұштарды қосу нәтижесінде пайда болады. Эпидемиологиясы Қан түзуші және лимфоидты тіннің ісіктері — адамда ең жиі кездесетін бес ісіктің қатарына жатады. Өмірінің алғашқы 5 жылындағы балалардағы ісіктердің ішінде олардың үлесіне жағдайлардың 30%-ы тиесілі. Жалпы алғанда, гематологиялық қатерлі ісіктер АҚШ-та қатерлі ісіктің жаңа диагноздарының 9,5%-ын құрайды, Ұлыбританияда жыл сайын 30 000 науқасқа осы диагноз қойылады. Бұл санаттың ішінде лимфомалар лейкоздарға қарағанда жиі кездеседі. Емі Емдеу кейде «байқаумен күтуді» (мысалы, СЛЛ-де) немесе симптоматикалық емдеуді (мысалы, MDS-де қан құю) қамтуы мүмкін. Аурудың агрессивті түрлері химиотерапия, радиотерапия, иммунотерапия және кейбір жағдайларда сүйек кемігін трансплантациялауды қажет етеді. Ритуксимаб қолдануы B-жасушадан шыққан қан ауруларын емдеуде белгіленген, оның ішінде фолликулярлық лимфома және диффузды үлкен B-жасушалы лимфома бар. Сауықтыруға бағытталған емдеуден бөлек, адамдар симптомдарды басқару үшін өзін-өзі күту тәсілдерінен де пайда көре алады. Мысалы, жүру сияқты аэробты жаттығулар қан аурулары бар адамдарда шаршауды және депрессиялық көңіл-күйді азайтуға көмектеседі. Бақылау Егер емдеу сәтті өткен болса («толық» немесе «ішінара ремиссия»), адам әдетте аурудың қайталануын анықтау және «екіншілік қатерлі ісікті» (кейбір химиотерапия және сәулелік терапия режимдерінің сирек жанама әсері — қатерлі ісіктің басқа түрінің пайда болуы) бақылау үшін белгілі бір уақыт аралықтарында тұрақты түрде қадағаланады. Алдын ала белгіленген тұрақты аралықтарда жүргізілетін бақылау кезінде жалпы анамнез толық қан талдауымен және сарысудағы лактатдегидрогеназа немесе тимидинкиназа деңгейін анықтаумен біріктіріледі. Гематологиялық қатерлі ісіктер, оларды емдеу көптеген ағзаларды зақымдайтын асқынулармен байланысты, олардың ішінде өкпе жиі зақымданады. Тағы қараңыз * Лейкоз * Ісік Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Оториноларингология

Оториноларингология (, οὖς «құлақ» + ῥινός «мұрын» + λάρυγξ «көмей» + λόγος «ғылым») — құлақ, тамақ, мұрын және мойын патологияларын зерттеп, емдейтін медицина саласы. Оған мамандырылған дәрігерді отриноларинголог немесе лор-дәрігер (ларингооторинология қысқартуымен) деп атайды. Бұған қатысты алғашқы медициналық деректерді Гиппократ, А. Цельс еңбектерінен таба аламыз. Жеке сала ретінде ол XIX ғасырдың екінші жартысында дами бастайды. 1896 жылы Мәскеуде С. Ф. Штейн деген атақты лор-дәрігер құлақ, мұрын, тамақ ауруларын емдейтін клиника ашып, осы саланың дамуына зор септігін тигізеді. Дереккөздер
Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы

Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы (, ресми. ) — америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1937 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат өткен жылдағы фильмде көмекші актер рөлін керемет орындап шыққан актерлерге беріледі. Номинация тарихында Уолтер Бреннан үш рет жеңіске жетіп (1937, 1939, 1941), рекорд орнатқан. Сонымен қатар, жеті актер бұл марапатты екі реттен иеленді: Энтони Куинн, Мелвин Дуглас, Майкл Кейн, Питер Устинов, Джейсон Робардс, Кристоф Вальц және Махершала Әли. Джейсон Робардс — бұл сыйлықты екі жыл қатарынан (1977, 1978) алған жалғыз актер. Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаз — Киран Калкин, ол бұл марапатты 2025 жылғы 97-ші марапаттау рәсімінде «Нағыз қайғы» (A Real Pain) фильміндегі рөлі үшін иеленді. Рекордтар * Ең көп жеңіс: Уолтер Бреннан — 3 марапат. * Ең көп номинация: Уолтер Бреннан, Джефф Бриджес, Роберт Дюваль, Артур Кеннеди, Джек Николсон, Аль Пачино және Клод Рейнс — 4 номинациядан. * Ең егде жеңімпаз: Кристофер Пламмер (82 жасында «Жаңа бастағандар» фильмі үшін). * Ең жас жеңімпаз: Тимоти Хаттон (20 жасында «Қарапайым адамдар» фильмі үшін). Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1937—1940 1941—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Тағы қараңыз * Үздік актер үшін Оскар сыйлығы * Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы * Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы Дереккөздер
Келінтөбе қалашығы

Келінтөбе қалашығы – б.з.б. VII-VIII ғасырлардағы ежелгі қала орны. Орналасқан жері Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы, Келінтөбе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде, Сырдарияның сол жағалауында орналасқан. Сипаты Қала көлемі 100×75 м, тік бұрышты, биіктігі 10 м төбе. Қаланың кіреберіс қақпасы шығыс жағында болған. Қала орнын 1970 жылы Отырар археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М. Байпақов) зерттеген. Қалашықтан ас дайындайтын, сусын ішетін қыш ыдыстардың сынықтары және азық-түлік сақтайтын күбі, көзелер табылды. Олардың жасалу тәсілдеріне қарағанда, қала тұрғындары б.з.б. VII-VIII ғасырларда өмір сүрген. Егін, мал шаруашылығымен айналысқан. Әдебиет * Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б., Древний Отырар, А.-А., 1972. Дереккөздер
Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы

Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы (, ресми. ) — америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1937 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат өткен жылдағы фильмде көмекші рөлді керемет орындап шыққан актрисаларға беріледі. Номинация тарихында екі актриса ғана екі реттен жеңіске жетіп, рекорд орнатқан: Шелли Уинтерс (1960, 1966) және Дайан Уист (1987, 1995). Бұл номинация бойынша ең көп ұсынылған (номинация алған) актриса — Телма Риттер, ол 6 рет бағын сынағанымен, бірде-бір рет жеңіске жетпеген. Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаз — Зои Салдана, ол бұл марапатты 2025 жылғы 97-ші марапаттау рәсімінде «Эмилия Перес» (Emilia Pérez) фильміндегі рөлі үшін иеленді. Рекордтар * Ең көп жеңіс: Шелли Уинтерс және Дайан Уист — 2 марапаттан. * Ең көп номинация: Телма Риттер — 6 номинация. Одан кейін Эми Адамс (5 номинация). * Ең егде жеңімпаз: Пегги Эшкрофт (77 жасында «Үндістанға саяхат» фильмі үшін). * Ең егде номинант: Глория Стюарт (87 жасында «Титаник» фильмі үшін). * Ең жас жеңімпаз: Татум О’Нил (10 жасында «Қағаз ай» фильмі үшін). Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1937—1940 1941—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2025 Тағы қараңыз * Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы * Үздік актер үшін Оскар сыйлығы * Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы Дереккөздер
(1170) Шива

(1170) Шива — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1930 жылы 29 қыркүйекте Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Индуизмдегі Шива құдайының атымен аталды. Бұл ең жарқын Марс-кроссерлердің бірі болып келеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Аустрия туы

Аустрия байрағы — Аустрия мемлекеттік туы, қызыл, ақ, қызыл түсті көлденең триколор. Аустрия туы қазіргі мемлекетте әлі де қолданылатын ең көне ұлттық символдардың бірі делінеді; оның алғаш рет құжатталған қолданылуы 1230 жылы еді. Аустрияның үш түсті туы Бабенберг әулеті елтаңбасынан шыққан болатын. Габсбургтердің қара-сары жалауы сияқты басқа тулардан айырмашылығы, қызыл-ақ-қызыл ту өте ерте кезеңнен бастап билеуші әулетпен немесе монархпен емес, елдің өзімен байланысты болды. 1230 жылдан бері Аустрияның туы болғанымен қатар, ол XVIII–XIX ғасырларда Ломбардия-Венеция корольдігі, Тоскана ұлы герцогтігі мен Модена және Реджо герцогтігі үшін әскери-теңіз мен мемлекеттік туы ретінде де қабылданды. Бұл мемлекеттерді Габсбургтер әулеті немесе оның тармақтары билеген болатын. Тарихы Ортасынан ақ көлденең жолағы бар қызыл триколор XII ғасырдың соңында герцог V Леопольдке телінеді. Аңыз бойынша, Қасиетті Жердегі 1191 жылғы Птолемаида шайқасынан кейін оның туникасы қанға малынып, тек белбеуінің астындағы бөлігі ғана ақ күйінде қалды. Аңызға сенсек, Леопольд осы қалқанды король VI Генриге сыйлаған болатын. Қазіргі тарихшылар бұл әңгімені жоққа шығарады; елтаңбаның ең ерте белгілі үлгісі 1230 жылғы герцог II Фридрихтің мөрінен белгілі. 1806 жылы Қасиетті Рим империясы, 1918 жылы Аустрия-Мажарстан империясы ыдырады да, Аустрия өз империялық байрақтарынан айырылып, қазіргі шекараларымен қалды. Жаңа республика қарапайым қызыл–ақ–қызыл туды қабылдады. Бұл ту 1945 жылы, Аустрияның жеті жыл бойы Нацистік Германия құрамына қосылып кеткен кезеңі аяқталған соң, қайтадан ресми түрде енгізілді. бұл 2000 жылғы 31 қаңтарда қабылданған, қызыл түс Pantone 032 C деп көрсетілген бұрынғы нұсқаулықтың күшін жойды. Дереккөздер
(1173) Анхис

(1173) Анхис — Юпитердің орбитасына саятын траекториямен айналып жүрген астероид. Ол L 5 Лагранж нүктесінде орналасады, яғни Юпитердің артынан жүріп қозғалады. Оны 1930 жылы 17 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Троя соғысына қатысқан Анхистің атымен аталды. Оның баласы Энейдің есімі де дәл сол түні ашылған тағы бір астероидқа берілді. Бұл — ең ірі Троян астероидтарының бірі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1172) Эней

(1172) Эней — Юпитердің орбитасына саятын траекториямен айналып жүрген астероид. Ол L 5 Лагранж нүктесінде орналасады, яғни Юпитердің артынан жүріп қозғалады. Оны 1930 жылы 17 қазанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гомер жырларындағы Троя соғысына қатысқан адамның атымен аталды. Бұл — ең ірі Троян астероидтарының бірі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1171) Руставелия

(1171) Руставелия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1930 жылы 3 қазанда Сильвен Арен Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Грузия ақыны Шота Руставелидің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы

Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы — америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат бұрын жарияланған материалдарға (роман, пьеса, қысқа әңгіме, тіпті басқа фильмдер мен телехикаялар) негізделген ең үздік сценарий авторына беріледі. Бұл номинация «Үздік түпнұсқалық сценарийден» айырмашылығы — мұнда сценарист бұрыннан бар сюжетті экранға лайықтап шығу шеберлігі үшін бағаланады. Академия ережесі бойынша, барлық сиквелдер мен римейктер автоматты түрде осы санатқа жатқызылады. Сыйлық қазіргі атауына ие болғанға дейін «Басқа дереккөзден алынған материалға негізделген үздік сценарий» деп аталды. Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаз — Питер Строхан, ол бұл марапатты 2025 жылғы 97-ші марапаттау рәсімінде Роберт Харристің аттас романына негізделген «Конклав» фильмінің сценарийі үшін иеленді. Рекордтар * Ең көп жеңіс: Билли Уайлдер, Чарльз Брэкетт, Майкл Уилсон, Роберт Болт, Фрэнсис Форд Коппола, Александр Пэйн және Рут Правер Джабвала — 2 марапаттан. * Ең көп номинация: Билли Уайлдер — 7 номинация. * Ең егде жеңімпаз: Джеймс Айвори (89 жасында «Сенің атыңмен мені шақыр» фильмі үшін). * Ең жас жеңімпаз: Чарли Уотчтел (34 жасында «Қара кланшыл» фильмі үшін). * Екі санатта да жеңіске жеткендер: Фрэнсис Форд Коппола, Билли Уайлдер, Кристофер Маккуорри және Квентин Тарантино сияқты сценаристер мансабында сценарий үшін берілетін екі номинацияда да (түпнұсқалық және бейімделген) табысты болған. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1929—1930 1931—1940 1941—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Тағы қараңыз * Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы Дереккөздер
Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы

Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1929 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат фильмнің визуалды стилін, декорацияларын, интерьері мен жалпы атмосферасын жасаудағы үздік жетістіктері үшін беріледі. Сыйлық әдетте екі маманға — қоюшы суретшіге және декораторға бірдей беріледі. 22012 жылға дейін бұл номинация ағылшын тілінде «Best Art Direction» деп аталды, бірақ 85-ші марапаттау рәсімінен бастап атауы ресми түрде «Best Production Design» болып өзгертілді. Рекордтар * Ең көп жеңіс: Седрик Гиббонс — 11 марапат (барлығы 38 номинация алған). * Ең көп номинация алған әйел: Кэтрин Мартин — 4 марапат (барлығы 6 номинация). * Қатар екі жыл жеңіске жеткендер: Роберт Стромберг («Аватар» және «Алиса ғажайыптар елінде» фильмдері үшін 2009-2010 жылдары). * Түсті және ақ-қара фильмдер: 1940-1966 жылдар аралығында бұл марапат ақ-қара және түрлі-түсті фильмдер үшін екі бөлек санатта берілген болатын. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1929–1930 1931–1940 1941–1950 1951–1960 1961–1970 1971–1980 1981–1990 1991–2000 2001–2010 2011–2020 2021—2030 Дереккөздер
(1177) Гоннессия

(1177) Гоннессия — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1930 жылдың 24 қарашасында Луи Буайе Алжир обсерваториясында ашты. Франция астрономы Франсуа Гоннессе құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1176) Люсидор

(1176) Люсидор — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылы 15 қарашада Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Астероидқа өз досы, әуесқой астроном болған кісінің есімін берді. Фотометриялық зерттеулерге қарағанда бұл астероид өз осімен 4,07 сағатта айналып бітеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1175) Марго

(1175) Марго — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 17 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Сыдық Мұхамеджанов көшесі (Астана)

Сыдық Мұхамеджанов көшесі — Астана қаласының «Агроқалашық» тұрғын алабында орналасқан көше.Сыдық Мұхамеджанов көшесі Конституция көшесінен басталып, Фахд бен Абдулла Әзіз көшесінде аяқталады. Аманқарағай, М. Дулатов, Абат-Байтақ, Оқжетпес, Н. (С.) Қожахметов, Мұса Жәлел, Шақпақ көшелерімен қиылысады. Ұзындығы — 1510 м. Дереккөздер
Футболдан Франция суперкубогы 2025

Футболдан Франция суперкубогы 2025 — турнирдің 30-шы жарысы. 2026 жылы 8 қаңтарда Кувейтте өтті. "Пари Сен-Жермен" және "Олимпик Марсель" клубтары өзара кездесті. Негізгі және қосымша уақытта жеңімпаз анықталмай, пенальтилер сериясында "Пари Сен-Жермен" 4-1 есебімен жеңіске жетті Қатысушылар *Пари Сен-Жермен — 2024/25 жылғы Франция чемпионы және кубок иегері. *Олимпик Марсель — 2024/25 жылғы Франция чемпионатының күміс жүлдегері Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер
Лерик

Лерик — Әзербайжанның оңтүстігіндегі қала, Иран шекарасына жақын, Лерик ауданының орталығы. 2026 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Лерик халқының саны 8 576 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Иранмен шекара бойымен созылып жатқан Талыш тауларында, Ләнкәран қаласынан 56 км жерде орналасқан. Лерикте күзде жиі жаңбыр жауады. Орташа температура қаңтарда 1-ден -4°C-қа дейін, ал шілдеде 22-12°C аралығында болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300 мм-ден 800 мм-ге дейін. Тарихы Лерик — ежелгі талыштардың қонысы. Ол орта ғасырларда пайда болған және Талыш хандығын қоса алғанда, әртүрлі мемлекеттік құрылымдардың құрамында болған. Патшалық Ресей тұсында ол Баку губернаторлығының Ләнкәран ауданына қарады. 1930 жылдан бастап ол Зуванд ауданының орталығы болды, тоғыз жылдан кейін ол Лерик болып өзгертілді. 1962 жылы 23 маусымда Лерик қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алса, 2008 жылы қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Лерик тұрғындары ежелден қолөнермен айналысып келеді. Өңірде кілем тоқу жақсы дамыған, оның ерекшелігі көлденең тоқыма станогында тоқиды. Қыш және ағаштан тұрмыстық заттар жасау да жақсы дамыған. Лерик аймағы ұзақ өмір сүрген халқымен ежелден танымал. 2010 жылы онда ұзақ өмір сүрген адамдар мұражайының ашылжы. Көрмеге аймақтың ең көне тұрғындарының фотосуреттері, сондай-ақ ең танымалдарына арналған бөлімдер кіреді. Бузеир үңгірі қаладан бірнеше шақырым жерде орналасқан. Үңгірдің ұзындығы 12 метр, ені 6 метр. Негізгі артефактілер - сүйек пен тас құралдары, сондай-ақ жануарлардың сүйектері. Дереккөздер
Лиман (Әзербайжан)

Лиман — Әзербайжанның Ләнкәран ауданындағы қала. Лиман қаласының халқы 2026 жылғы мәліметтер бойынша 10 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Кіші Қызылағаж шығанағының жағасында, Ләнкәран қаласынан солтүстікке қарай 12 км жерде орналасқан. Тарихы Қоныс 1921 жылы Привал қонысының орнында құрылған. 1922 жылы 5 қазанда қоныс маңында жаңа теңіз порты ашылды. 1924 жылы қоныс Владимир Лениннің құрметіне Порт-Ильич болып өзгертілді, ал 1971 жылы қала мәртебесін алды. 1999 жылы Порт-Ильич Лиман болып өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Әзірбайжан 1991 жылы тәуелсіздігін алғаннан кейін, қала портындағы кеңес дәуіріндегі кейбір өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмысын тоқтатты, ал басқалары жеке меншікке берілді. 2000 жылдары қаланың инфрақұрылымы аймақтық даму бағдарламаларының бөлігі ретінде жаңартылып, қайта құрылды. 2020 жылдары қала балық шаруашылығы, шағын бизнес және ауыл шаруашылығы (шай, цитрус) салаларында жұмысын жалғастыруда. Дереккөздер
Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы

Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1948 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат фильмдегі кейіпкерлердің бейнесін ашудағы, дәуірді сипаттаудағы және визуалды эстетиканы қалыптастырудағы үздік костюм дизайны үшін беріледі. Сыйлық костюмдердің дизайнеріне табысталады. Бастапқыда, 1948 жылдан 1966 жылға дейін (1957-1958 жылдарды қоспағанда), марапат ақ-қара және түрлі-түсті фильмдер үшін екі бөлек санатта берілген болатын. 1967 жылдан бастап бұл екі санат біріктіріліп, ортақ бір марапат ретінде беріле бастады. Рекордтар * Ең көп жеңіс: Эдит Хэд — 8 марапат (ол Оскар тарихындағы ең көп марапат алған әйел). * Ең көп номинация алған: Эдит Хэд — 35 номинация. * Ең көп номинация (тірі дизайнерлер арасында): Коллин Этвуд (12 номинация, 4 жеңіс) және Милена Канонеро (9 номинация, 4 жеңіс). * Қатар бірнеше жыл жеңіске жеткендер: Эдит Хэд (1949, 1950, 1951), Энтони Пауэлл (1972, 1973), Джеймс Эчисон (1987, 1988). * Алғашқы иегерлері: 1948 жылы Роджер Фурс («Гамлет» — ақ-қара) және Дороти Джикинс пен Варвара Каринская («Жанна д’Арк» — түрлі-түсті) алғашқы болып марапатталды. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1949—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Дереккөздер
Үздік грим және шаш үлгісі үшін Оскар сыйлығы

Үздік грим және шаш үлгісі үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1981 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат кейіпкерлердің сыртқы бейнесін өзгертудегі, грим, пластикалық макияж және шаш үлгілерін жасаудағы үздік жетістіктер үшін беріледі. Сыйлық әдетте гримшілер мен шаш бойынша мамандарға табысталады. 2012 жылға дейін бұл номинация ағылшын тілінде «Best Makeup» деп аталды, бірақ 85-ші марапаттау рәсімінен бастап атауы ресми түрде «Best Makeup and Hairstyling» болып өзгертілді. 1981 жылға дейін бұл марапат тек ерекше жағдайларда «Арнайы жетістіктері үшін» (Special Achievement Award) ретінде берілетін. Рекордтар * Ең көп жеңіс: Рик Бейкер — 7 марапат. * Ең көп номинация: Рик Бейкер — 11 номинация. * Қатар екі жыл жеңіске жеткендер: Грег Кэнном («Миссис Даутфайр» және «Эд Вуд» фильмдері үшін 1993–1994 жылдары). * Арнайы марапаттар: Номинация ресми бекітілгенге дейін Уильям Таттл (1964) және Джон Чемберс (1968) Оскардың арнайы мүсіншелерімен марапатталған болатын. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1960 жж 1982—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 Дереккөздер
Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы

Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1930 жылдан бастап жыл сайын берілетін беделді сыйлығы. Марапат фильмнің дыбыс сапасы, дыбыстың үйлесімділігі және акустикалық атмосферасын жасаудағы үздік жетістіктері үшін беріледі. Сыйлық әдетте дыбыс режиссерлеріне, дыбыс операторларына және микшерлеу мамандарына табысталады. 2020 жылға дейін бұл номинация екі бөлек санатқа — «Үздік дыбыс» (Sound Mixing) және «Үздік дыбыс монтажы» (Sound Editing) болып бөлінген еді. Алайда 93-ші марапаттау рәсімінен бастап олар бір ортақ номинацияға біріктірілді. Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаздар — Дөң: Екінші бөлім (Dune: Part Two) фильмінің дыбыс мамандары. Олар бұл марапатты 2025 жылғы 97-ші марапаттау рәсімінде фильмдегі күрделі дыбыстық дизайн мен иммерсивті акустикалық шешімдері үшін иеленді. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1930—1940 1941—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Дереккөздер
Үздік деректі толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы

Үздік деректі толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1942 жылдан бастап жыл сайын үздік деректі туындыларға беретін беделді марапаты. Бұл санатта нақты оқиғаларға, зерттеулерге және шынайы өмір бейнелеріне негізделген, ұзақтығы 40 минуттан асатын фильмдер бақ сынайды. 1943 жылы толықметражды және қысқаметражды деректі фильмдер үшін бірыңғай ортақ номинация болды. 1944 жылдан бастап бұл санаттар екіге бөлінді. Теориялық тұрғыдан деректі фильмдер «Үздік фильм» номинациясына да үміткер бола алады, бірақ іс жүзінде осы уақытқа дейін бірде-бір деректі туынды бұл санатта тіпті номинацияға да іліккен емес (Мысалы, 2004 жылы америкалық «Фаренгейт 9/11» деректі фильмі Канн фестивалінің ең жоғары марапаты — «Алтын пальма бұтағына» лайық деп танылды). Деректі фильмдердің «Үздік фильм» номинациясына өте алмауы — кино әлеміндегі ең көп талқыланатын тақырыптардың бірі. Соңғы жылдары «Мұхиттағы менің мұғалімім» немесе «Мариупольдегі 20 күн» сияқты фильмдердің танымалдылығы бұл мәселені қайта күн тәртібіне шығарды. Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаз — «Басқа жер жоқ» (No Other Land). Фильм Палестинадағы Масафер-Ятта аймағындағы ауылдардың қиратылуы мен жергілікті тұрғындардың қарсылығын баяндайды. Марапатты режиссерлер Базель Адра, Хамдан Баллал, Юваль Абрахам және Рэйчел Шор қабылдап алды. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1943—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Ескертпелер Тағы қараңыз * Үздік деректі қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы Дереккөздер
Үздік деректі қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы

Үздік деректі қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1941 жылдан бастап жыл сайын берілетін марапаты. Бұл санатқа ұзақтығы 40 минуттан аспайтын (титрларын қосқанда), нақты деректер мен шынайы оқиғаларға негізделген туындылар қатыса алады. Номинацияның басты мақсаты — қысқа пішім арқылы маңызды әлеуметтік, мәдени немесе тарихи мәселелерді көтере білген режиссерлердің еңбегін ерекшелеу. 1943 жылы деректі фильмдерге арналған екі санат (толықметражды және қысқаметражды) біріктіріліп, ортақ номинация ретінде ұсынылды. Алайда, 1944 жылдан бастап бұл санаттар қайтадан екі бөлек категорияға бөлінді. Қазіргі таңда бұл номинация бойынша соңғы жеңімпаз — «Оркестрдегі жалғыз қыз» . Режиссер Молли О'Брайеннің бұл туындысы Нью-Йорк филармониясының алғашқы әйел музыканты — контрабасшы Орин О'Брайеннің өмірі мен шығармашылық жолы туралы баяндайды. Фильм классикалық музыка әлеміндегі гендерлік кедергілер мен өнерге деген шексіз берілгендікті бейнелейді. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1942—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Тағы қараңыз * Үздік деректі толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы Дереккөздер
Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы

Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1932 жылдан бастап жыл сайын үздік қысқаметражды мультфильмдерге беретін марапаты. Бұл санатқа ұзақтығы 40 минуттан аспайтын, кадр бойынша анимациялау әдістерін (дәстүрлі сурет салу, CGI, стоп-моушн және т.б.) қолдана отырып жасалған туындылар қатыса алады. Номинация тарихында атауы бірнеше рет өзгерген: 1932 жылдан 1970 жылға дейін «Қысқаметражды фильмдер (мультфильмдер)», 1971 жылдан 1973 жылға дейін «Қысқаметражды анимациялық фильмдер» деп аталды. Марапат алғаш рет 1932 жылы бесінші марапаттау рәсімінде табысталды. Номинацияның алғашқы жеңімпазы Уолт Диснейдің «Гүлдер мен ағаштар» мультфильмі болды. Уолт Дисней бұл санатта ең көп номинация алған (39 рет) және ең көп жеңіске жеткен (12 рет) тұлға болып табылады. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1932—1940 1941—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Тағы қараңыз * Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы Дереккөздер
Үздік көркем қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы

Үздік қысқаметражды көркем фильм үшін Оскар сыйлығы — кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 1932 жылдан бастап жыл сайын үздік қысқаметражды ойын фильмдеріне беретін марапаты. Бұл санатқа ұзақтығы 40 минуттан аспайтын (титрларын қосқанда), актерлердің қатысуымен түсірілген көркем туындылар қатыса алады. Номинация тарихында санаттар бірнеше рет өзгерген: бастапқыда фильмдер орауыш санына қарай (бір орауышты және екі орауышты) бөлінсе, 1957 жылдан бастап олар қазіргідей бірыңғай ортақ номинацияға біріктірілді. Марапаттың алғашқы иегері комедия жанрындағы «Музыкалық қорап» фильмі болды. Бұл санат киноматографтарға үлкен кино әлеміне жол ашатын бастама ретінде бағаланады. Мысалы, көптеген танымал режиссерлер өз мансабын осы номинацияда бақ сынаудан бастаған. Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1932—1940 1941—1950 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Ескертпелер Тағы қараңыз * Үздік анимациялық қысқаметражды фильм * Үздік деректі қысқаметражды фильм Дереккөздер
Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы

Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының жыл сайын АҚШ-тан тыс жерде шығарылған және диалогтарының көп бөлігі ағылшын тілінде емес фильмдерге беретін беделді марапаты. Номинация 1947 жылы пайда болғанымен, 1956 жылға дейін ол тұрақты санат болмаған және «Арнайы марапат» ретінде беріліп келген. 1956 жылдан бастап (29-шы марапаттау рәсімі) ол ресми бәсекелестік санатқа айналды. 2020 жылға дейін бұл номинация «Шет тіліндегі үздік фильм» деп аталып келді. Бұл номинацияның басты ерекшелігі — марапат жеке тұлғаға (режиссерге) емес, фильмді ұсынған мемлекетке беріледі. Алайда, мүсіншені сахнада фильм режиссері қабылдап алады. Осы уақытқа дейін ең көп жеңіске жеткен ел — Италия (14 марапат), одан кейін Франция (12 марапат). Жеңімпаздар және номинанттар тізімі 1948—1950 1951—1960 1961—1970 1971—1980 1981—1990 1991—2000 2001—2010 2011—2020 2021—2030 Тағы қараңыз * Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы Дереккөздер
(1178) Ирмела

(1178) Ирмела — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 13 наурызында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс физигі Эрнст Август Русканың әйелі есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1188) Готландия

(1188) Готландия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылы 30 қыркүйекте Хосе Комас Сола Барселонадағы Фабра обсерваториясында ашты. Испаниядағы Каталония аймағы атауының көне нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1187) Афра

(1187) Афра — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 6 желтоқсанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1186) Тёрнера

(1186) Тёрнера — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылы 1 тамызда Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Ағылшын астрономы Герберт Холл Тёрнердің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1185) Никко

(1185) Никко — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 17 қарашасында Окуро Оикава Токио обсерваториясында ашты. Жапониядағы Никко қаласының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1184) Гея

(1184) Гея — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1926 жылы 5 қыркүйекте Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Гея құдайының құрметіне орай аталды. Бұл атауды неміс астрономы Густав Страке ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1183) Ютта

(1183) Ютта — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 22 ақпанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Атауды неміс астрономы Густав Страке ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Милиция инспекторы

Милиция инспекторы — 1936-1943 жылдар аралығында КСРО ІІХК милициясының жоғарғы басқарушы құрамның арнайы атағы. Бұл атақ ІІХК МҚББ 3-дәрежелі мемлекеттік қауіпсіздік комиссарына, ЖШҚӘ коркомына, ЖШҚФ 1-дәрежелі флагманға теңестірілген болатын. Бұл арнайы атақ милиция директорынан төмен және милиция аға майорынан жоғары тұрды. Тарихы Милиция инспекторы атағы КСРО ОАК мен КСРО ХКК 1936 жылғы 26 сәуірдегі қаулысымен КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милициясы органдары басшылық құрамы үшін енгізіліп, ІІХК-ның 1936 жылғы 5 мамырдағы № 157 бұйрығымен жарияланды. 1943 жылы 9 ақпанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының «ІІХК және милиция органдарындағы басшылық құрамның атақтары туралы» Жарлығымен милиция инспекторы мен директорының орнына 2- және 1-дәрежелі милиция комиссары арнайы атағы енгізілді. Милиция инспекторларының тізімі * 11.07.1936 — Жупахин Сергей Георгиевич (1888—1940), Ленинград облысы ІІХКБ жұмысшы-шаруа милициясы басқармасының басшысы * 11.07.1936 — Климов Михаил Ефимович (1897—?), ЖШМББ оқу бөлімі басшысы * 11.07.1936 — Невернов Адам Сергеевич (1895—1962), КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милициясы Бас басқармасының қылмыстық тергеу бөлімі басшысы * 21.04.1939 — Москов Владимир Семенович (1901—1960), КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милициясы бас басқармасының теміржол милициясы бөлімі басшысы * 14.03.1940 — Галкин Александр Григорьевич (1904—1971), КСРО ІІХК жұмысшы-шаруа милициясы Бас басқармасы басшысы * 14.03.1940 — Романченко Виктор Николаевич (1906—1950), Мәскеу облысы ІІХКБ Мәскеу қ. жұмысшы-шаруа милициясы басқармасы басшысы * 17.03.1942 — Грушко Евгений Семенович (1894—1955), Ленинград облысы ІІХКБ жұмысшы-шаруа милициясы басқармасы басшысы Дереккөздер
(1182) Илона

(1182) Илона — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 3 наурызында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Атауды неміс астрономы Густав Страке ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1181) Лилит

(1181) Лилит — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 11 ақпанында Вениамин Павлович Жеховский Алжир обсерваториясында ашты. Франциянің композиторы Лили Буланженің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1180) Рита

(1180) Рита — Хильда тобына жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 9 сәуірінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Руни Бардагжи

Руни Бардагжи (; 15 қараша 2005) — швед футболшысы, жартылай қорғаушы. Жетістіктері * Үш дүркін Дания чемпионы (2021/22, 2022/23, 2024/25) * Екі дүркін Дания Кубогы иегері (2022/23, 2024/25). Дереккөздер
Масаллы

Масаллы — Әзербайжанның оңтүстік-шығысындағы қала, Масаллы ауданының әкімшілік орталығы. Масаллы халқының саны 2026 жылғы мәліметтер бойынша 9 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Масаллы қаласы Әзербайжанның оңтүстік-шығыс бөлігінде, Каспий теңізінің жағалауында, Ленкоран ойпатында, Вилашчай өзенінің аңғарының бір жағымен созылып жатыр. Жақын маңында Талыш таулары мен Хиркан ұлттық саябағы орналасқан. Бакуге дейінгі қашықтық 260 км. Климаты субтропиктікке жақын, құрғақ мезгілде де жауын-шашын жеткілікті. Орташа жылдық температура 12,5°C, тамыз айы ең жылы ай (26°C дейін), ал қаңтар айы ең суық (-1,4°C дейін). Қысы жұмсақ және қысқа, жазы ыстық және ұзақ, ал көктем мен күз жылы, шуақты күндер көп. Тарихы Масаллы — ежелгі қоныс. Ол орта ғасырларда пайда болған және әртүрлі уақытта әртүрлі аймақтық құрылымдардың құрамында болған. Бір теория бойынша, бұл аймақта Масал тайпасы өмір сүрген, ал Масалли олардың ең ірі қонысы болған. Басқа бір теория бойынша, қоныс ирандық талыш халқының мекені Мосул қаласынан шыққан адамдармен құрылған. 18 ғасырдың ортасынан бастап Масаллы Талыш (Ләнкәран) хандығының құрамына кірді. 1841 жылы ол Ресей империясына қосылып, Баку губернаторлығының Ләнкәран ауданының құрамына кірді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Масаллы Әзірбайжан КСР-нің құрамына кірді, ал 1930 жылы Масаллы ауданының орталығы болды. 1960 жылы Масаллыға қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Масаллыда құрылыс материалдары мен пластмасса өнеркәсібі жақсы дамыған. Сондай-ақ, тамақ өңдеу кәсіпорындары (нан-тоқаш, шарап зауыты және басқалары) бар. Қалада екі шарап зауыты, төрт шай фабрикасы және минералды су зауыты орналасқан. Айналасындағы аумақта жүзім шаруашылығы мен шарап жасау да жақсы дамыған. Қалада май-ірімшік зауыты, көкөніс консервілеу зауыты және темекі ашыту зауыты, сондай-ақ агроөнеркәсіптік кешен, ет өңдеу зауыты, сүт зауыты және иіру-тоқыма фабрикасы бар. Орталықта, өзеннің жанында кеңес дәуіріндегі мәдениет сарайы орналасқан, оның алдында ақын Низамидің мүсіні бар. Қалада Олимпиадалық стадион, «Масаллы» футбол клубы орналасқан. Көрікті жерлері Қаланың сәулет ескерткіштеріне Жұма мешіті мен монша (екеуі де XIX ғасырда салынған) жатады. Қалада екі мұражай бар. Тарихи-этнографиялық мұражайда археологиялық және тарихи ескерткіштерге бай коллекциялар жинақталған. Екінші мұражай Әзербайжанның бұрынғы президенті Гейдар Әлиевке арналған. Истису атты әйгілі емдік бұлақ қаладан 15 шақырым жерде, Домбалов тауында орналасқан. Дереккөздер
Оскар (2025)

Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2024 жылы бойынша «Оскар » сыйлығының 97-шы марапаттау рәсімі 2025 жылдың 2 наурызында Голливудтағы «Долби» театрында өтті. Рәсімді америкалық комик және тележүргізуші Конан О’Брайен жүргізді. Бірнеше номинациялары бар фильмдер Лауреаттар мен үміткерлердің тізімі Арнайы марапаттар Тағы қараңыз * Алтын глобус 2025 Дереккөздер
Оскар (2026)

Америкалық Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2025 жылы бойынша «Оскар » сыйлығының 98-ші марапаттау рәсімі 2026 жылдың 15 наурызында Голливудтағы «Долби» театрында өтеді. Номинанттар тізімі 22 қаңтарда жарияланады. Рәсімді 2025 жылдағыдай америкалық комик және тележүргізуші Конан О’Брайен жүргізеді. Бұл стримингтік сервистердің экспансиясынан кинопрокатты қорғайтын ереже ескерілген екінші марапаттау рәсімі болмақ: сыйлыққа үміткер болу үшін фильмдер кинотеатрларда кемінде бір апта бойы көрсетілуі тиіс. Лауреаттар мен үміткерлердің тізімі 98-ші «Оскар» сыйлығының номинанттары 2026 жылдың 22 қаңтарында Беверли-Хиллздегі Сэмюэл Голдвин театрында актриса Даниэль Брукс пен актер Льюис Пуллман тарапынан жарияланды. «Күнәһарлар» фильмі иеленген он алты номинация — «Оскар» тарихындағы ең жоғары көрсеткіш; ол бұған дейін он төрт номинациямен рекорд орнатқан «Барлығы Ева туралы» (1950), «Титаник» (1997) және «Ла-Ла Ленд» (2016) фильмдерінің нәтижесінен асып түсті. Governors Awards Академия 2025 жылдың 16 қарашасында 16-шы жыл сайынғы Governors Awards марапаттау рәсімін өткізді, оның барысында келесі марапаттар табыс етілді: Құрметті «Оскар» * Дебби Аллен – «Жұмысы бірнеше ұрпақты таңғалдырған және жанрлар шеңберінен шыққан жаңашыл хореограф әрі актер». * Том Круз – «Киногерлер қауымдастығына, театрлық тәжірибеге және каскадерлер қауымдастығына деген шексіз адалдығы үшін». * Уинн Томас – «Өз ісінің шебері және көрегендігі арқылы ең есте қаларлық фильмдерге жан бітірген қоюшы суретші». Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық * Долли Партон – «Қайырымдылық жолындағы қажымас еңбегі арқылы Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлықтың рухын паш еткен сүйікті орындаушы». Бірнеше номинация алған фильмдер Тағы қараңыз * Алтын глобус 2026 Дереккөздер
(1190) Пелагея

(1190) Пелагея — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылы 20 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Кеңестік астроном, астероидтарды ашқан алғашқы әйел Пелагея Фёдоровна Шайнның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * (1112) Полония * (1648) Шайна
(1191) Альфатерна

(1191) Альфатерна — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 11 ақпанында Луиджи Вольта Турин обсерваториясында ашты. Италиядағы Ночера-Суперьоре қаласының құрметіне орай оның көне атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1192) Призма

(1192) Призма — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 17 наурызында Фридрих Швассман Гамбургтағы Бергедорф обсерваториясында ашты. Bergedorf Spectral Catalogue деп аталатын астрономиялық каталогтың құрметіне орай, спектрлік талдаудағы маңызы зор оптикалық призманың атауымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1193) Африка

(1193) Африка — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 24 сәуірде Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Африка құрлығының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1194) Алетта

(1194) Алетта — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 13 мамырында Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Өз әйелінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1195) Оранжия

(1195) Оранжия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 24 мамырында Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Оңтүстік Африка Республикасындағы тарихи аймақтың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1196) Саба

(1196) Саба — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 21 мамырында Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Библияда атап өтілген Саба патшайымының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * (585) Билкис
(1197) Родезия

(1197) Родезия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 9 маусымда Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Африка мемлекеті Зимбабвенің тарихи атауымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1198) Атлантида

(1198) Атлантида — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1931 жылы 7 қыркүйекте Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Мифологиялық Атлантиданың атымен аталды. Бұл Марс-кроссер сирек кездесетін L спектрлік түріне жатады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1139) Атами

(1139) Атами — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1929 жылдың 1 желтоқсанында Окуро Оикава және Кадзуо Кубокава Токио обсерваториясында ашты. Жапониядағы Атами қаласының құрметіне орай аталды. Қосарлы астероид 2005 жылы өткізілген фото- және радиометриялық зерттеулер бұның жанында тағы бір астероид айналып жатқанын көрсетті. Екіншісінің өлшемдері 5 шақырымға жуықтап, біріншісіне өте жақын болғандықтан, бұны қосарлы жүйе ретінде қарастыруға болады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1199) Гельдония

(1199) Гельдония — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылы 14 қыркүйекте Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Өз туған қаласының құрметіне орай оның көне атауымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1189) Терентия

(1189) Терентия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылы 17 қыркүйекте Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Осы обсерваторияда істеген математик Лидия Терентьеваның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1179) Мали

(1179) Мали — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 19 наурызында неміс астрономы Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз келінінің атымен атады. Ашылғаннан кейін оны ешкім бақылай алмай, ол ұзақ уақытқа жоғалған астероид ретінде қала берді. Тек 1986 жылы астрономдар оны қайта тапты. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1169) Альвин

(1169) Альвин — Негізгі белдеуде айналып жатқан шағын астероид, Флора жанұясына кіреді. Оны 1930 жылдың 30 тамызында Макс Вольф және Марио Ферреро Гейдельберг обсерваториясында бірлесіп ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Елекажы (құдық)

Елекажы — Үстірттегі бір топ құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау елек (сын есім) және ажы (аджы) (сын есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Елек сыңарындағы е/и «ылғыл,су» мәнін беретін имитатив. Ал –лек бір нәрсенің бар екенін, молдылығын білдіретін көне жұрнақ. Аджы (көне түріктің сөзі) //ажы –суы ащы, бірақ мал ішуге жарамды құдықтарға қарата айтылып, солай жер атауы болып қалыптасып кеткен: Ажы – Э.Севортянның сөздігінде: «ащы, ащы су, шипалы су» делінген. Сонда Елеғажы атауының топонимдік мағынасы: «ащы сулы құдық» дегенді білдіреді. Дереккөздер
Көктіқұдық

Көктіқұдық — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау көкті (сын есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Атау құдық маңы көк шөпті болып келуіне байланысты қойылған. Дереккөздер
Мингәчевир

Мингәчевир — Әзербайжандағы қала. Кура өзенінің жағасында орналасқан бұл қала Әзербайжандағы халық саны жөнінен төртінші қала. Мингечевир қаласының халқы 2026 жылы 98 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Бакуден 323 шақырым және Баку-Тбилиси теміржолынан 17 км қашықтықта орналасқан. Ұлттық әуежай 30 км қашықтықта. Географиялық тұрғыдан қала республиканың орталығында, Кура өзенінің екі жағалауында орналасқан. Мингәчевир су қоймасы қаладан солтүстік-батысқа қарай 3 шақырым жерде орналасқан. Тарихы Мингәчевир елдің айналасындағы аудандарды сумен қамтамасыз ететін «Мингечевир теңізі» су қоймасының арқасында танымал. 1945 жылы жұмысшылар қонысы ретінде құрылған Мингәчевир тез дамып, 1948 жылы қала мәртебесін алды. Біздің заманымызға дейінгі 3-мыңжылдықта мұнда ежелгі қоныс болған, оның жергілікті тұрғындары егіншілікпен, жылқы шаруашылығымен, балық аулаумен және қолөнермен айналысқан. Алғашқы археологиялық қазба жұмыстары 1871 жылы жүргізілді. Келесі ғылыми зерттеу 1935 жылы ұйымдастырылды. Қазба жұмыстары кезінде екі қоныс және әртүрлі жерлеу орындары табылды. 1946 жылы соғыстан кейінгі кезеңде басталған қазба жұмыстарының келесі кезеңінде тұрмыстық заттар мен ыдыстар – алтын және күміс ыдыстар, шыны ыдыстар, әйелдер зергерлік бұйымдары және бірнеше ежелгі мемлекеттердің тиындары табылды. Бұл олжалар қаланың басқа елдермен сауда және мәдени байланыстарын растады. Сол кездегі ежелгі қоныста көптеген қолөнер шеберханалары, моншалар және сауда нүктелері болған. XVIII ғасырда тұрғындар Кура өзенінің сол жағалауына белсенді түрде қоныстана бастады. Маңызды сауда жолында орналасқан ежелгі Мингәчевир қаласы XVIII және XIX ғасырларда елдің мәдени орталығы болды. Қала атауының шығу тегі туралы бірнеше теория бар. Біреуіне сәйкес, ол Әзербайжанға тәртіпсіздіктерді басу үшін жіберілген араб қолбасшысы Мингечевирмен байланысты. Қанды шайқас кезінде оның қызы қаза тауып, Кура өзенінің жағасында қылышымен және атымен жерленген. Басқа дереккөздер қала атауын Сасани билеушісі Манучехрмен байланыстырады. 1954 жылдың ақпан айында Мингәчевир республикалық бағыныстағы қала болды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада резеңке бұйымдарын, оқшаулағыш материалдарды және шыны талшықты шығаратын зауыттар бар. Сондай-ақ, компьютерлер мен кеңсе жабдықтарын шығаратын компания бар. Мингәчевир су қоймасы жақын маңдағы елді мекендердегі тұрмыстық қажеттіліктер үшін де, ауыл шаруашылығы үшін де маңызды су көзі болып табылады, ал Мингәчевир су электр станциясы (СЭС) елдің көптеген аймақтарын электр энергиясымен қамтамасыз етеді. Мингәчевир — Әзербайжанның ең маңызды мәдени және білім беру орталықтарының бірі. Онда жоғары және орта арнаулы оқу орындары, мұражайлар, театрлар, көрмелер және кинотеатрлар орналасқан. Балаларға арналған сыныптан тыс іс-шараларға, соның ішінде әртүрлі балалар шығармашылық орталықтарына, спорт мектептеріне, жастар туризмі орталығына және өлкетану орталығына көп көңіл бөлінеді. Мингәчевир салыстырмалы түрде жас болғанына қарамастан, ежелгі сәулет ескерткіштерінде көрініс тапқан бай тарихымен мақтана алады. Баға жетпес артефактілер жергілікті тарих және өлкетану мұражайында сақталған. Галерея Дереккөздер
Бақыт Исайынқызы Садықова

Бақыт Исайынқызы Садықова (19 желтоқсан 1945, Май ауылы, Май ауданы, Павлодар облысы) — көрнекті шоқайтанушы ғалым, тарихшы, дипломат, журналист, филология ғылымдарының кандидаты, саяси ғылымдарының докторы. Мұстафа Шоқайдың жеке бұйымдары мен фотосуреттерін сақтап келген зерттеуші. 1921-1941 жылдары Шоқай қолданған мөрді зайыбы Мария Әлім Алматқа аманаттаған. Ол Түркияда 40 жыл сақтап, 1997 жылы Бақыт Садықоваға табыстаған. 2023 жылы бұл мөр Астана қаласындағы Мұстафа Шоқай атындағы №51 мектеп-гимназияның мұражайына табысталып, сол жерде сақталған. Еңбектері * Түркістан ұлттық бірлігі (TÜRKİSTAN MİLLİ BİRLİĞİ, 2016); * Мұстафа Шоқай эмиграцияда (Мустафа Чокай в эмиграции, 2011); * История Туркестанского легиона в документах и фактах (2002) * Мұстафа Шоқай (Мустафа Чокай, 2004); * Mustafa Tchokay dans le mouvement prométhéen (француз тіліндегі кітабы, 2007); * Мария Шоқай естеліктері. Я пишу вам из Ножана (аударма, 2001). Дереккөздер
Үшкөпір (айрық)

Үшкөпір сөзі мынандай мағыналарға жатуы мүмкін: Елді мекендер * Үшкөпір — Түркістан облысы, Жетісай ауданы, Ынтымақ ауылдық округы құрамындағы ауыл. * Үшкөпір — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Ферғана облысы Үшкөпір ауданының әкімшілік орталығы. Көшелер * Үшкөпір — Астана қаласындағы көше.