kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ассегай

]] Ассегай немесе ассагай - лақтырылатын найза. Оңтүстік-Шығыс Африка тайпаларының жауынгерлік және аңшылық қаруы. Қару аты Қару өз атын португал тіліндегі "" сөзінен алған. Ал португал тіліне араб сөзі "аз-загай" — найза кірме сөз болып негіздеген. Құрлығы жауынгері, ХІХ ғасырдың соңы]] Қарудың жалпы ұзындығы 2 м-дей болады. Ұшы темірден істеледі, 30 см-дей ұзындығы. Жүзі үшкірленген, кейде кетіктелген болады. Сабы ағаштан жасалған. Көбіне куртисия талдың діңін қолданады. Түтқасы - сыирдің терісімен қапталады. ХІХ ғасырдың алғашқы жартысында Зулу тайпасының көсемдері Чака мен Дингаан әскерлері жауға қарсы сап түзеп ұрысқанда, Ассегайды көп қолданған. Дереккөздер
ISO 3166-2

ISO 3166-2 стандарты — Халықаралық стандарттау жөніндегі ұйыммен қабылданған және барлық елдердің негізгі бірінші немесе екінші деңгейлі әкімшілік-территориялық бөлінісінің геокодын анықтауға арналған ISO 3166 стандартының бір бөлігі. Кодтар, мемлекеттер атауы, территориялар, әкімшілік-территориялық бөліністің бірліктері ISO 3166-1 бойынша геокод иеленген әкім.-терр. бірліктер ISO 3166-1 бойынша геокод иеленген мемлекеттердің террриторияларының әкімшілік-территориялық бірліктердің ISO 3166-2 бойынша кодтары. Тәуелді, шеттелген және басқада территориялардың геокодтары ISO 3166-1 бойынша геокод иеленген мемлекеттердің террриторияларының әкімшілік-территориялық бірліктері. Тағы қараңыз * ISO 3166-1 * ISO 3166-3 * UN/LOCODE * Ел коды Сыртқы сілтемелер * [http://www.iso.org/iso/country_codes.htm Геокодтар] * [http://www.statoids.com Геокодтар ] * [http://standart-3166.clan.su Геокодтар ] * [http://standart-3166.clan.su/index/administrativnie_edinitsy_avstraliya_grenlandiya/0-71 ISO 3166-2 стандартының кестесі, бөлім I ] * [http://standart-3166.clan.su/index/administrativnie_edinitsy_malaiziya_sen_per_i_mikelon/0-74 ISO 3166-2 стандартының кестесі, бөлім II ] * [http://standart-3166.clan.su/index/zamorskie_teritorii_norvegii_danii_finlyandii_avstralii_novoi_zelandii_i_kitaya/0-72 ISO 3166-2 стандартының кестесі, бөлім III ]
Ассам

Ассам ( ассам тілінде - অসম, ) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы штат. Аймақ әлемге аты шыққын "Ассам шайымен" белгілі. Тарихы Ертеде және орта ғасырдың басында Ассам және Прагджьотиша, Камарупа деп аталған. 6-7 ғасырда Солтүстік Бенгалиямен қосылып, дербес феодалдық мемлекет болды. 13 ғ. Ассамды Бирманы мекендеген ахома тайпалары жаулап алды. Мұнда 1792-94 ж. Англия, ал 19 ғасырдың басында Бирма үстемдік етті. 1824-26 ж. болған ағылшын-бирма соғысы нәтижесінде Ассам жері ағылшындық Үндістанға қосылып, 1921 жылдан оның провинциясы болды. Ұлттық-азаттық күресінің нәтижесінде 1947 ж. Үндістанның тәуелсіздігі жарияланып, ол екі мемлекетке (Үндістан және Пәкістан) бөлінгеннен кейін, Ассам (Пәкістанға қосылған Силхет округін есептемегенде) 1950 ж. Үндістан Республикасының штаты болды. Географиясы Жер аумағы 78 438 кm². Шығыс Гималай тауларының етегінде, негізінен Брахмапутра өзенінің алабына орналасқан. Астанасы - Диспур, ірі қаласы — Гувахати. Халқы — 31 169 272 человек (14-ші орын; 2011 ж.). Олардың 50%-тен астамы ассамдықтар, 18 %-ы бенгалдықтар. Жерінің оңтүстігін Лушан тауы (2157 м-ге дейін), орталық бөлігін Ассам таулары, солтүстігін Брахмапутра өзені бойындағы ойпат алып жатыр. Жер сілкіну жиі болып тұрады. Климаты - тропиктік, муссондық, жазы жаңбырлы. Ауаның орташа температурасы қаңтарда +13 °С, мамырда +26°С. Жаздық жауын-шашын мөлшері 2000 мм. Жерінің 1/3 бөлігі мәңгі жасыл, аралас орман. Ірі қалалары: * Гувахати — 808 021 адам * Силчар — 142 393 адам * Дибругарх — 122 523 адам * Нагаон — 107 471 адам * Тинсукия — 85 519 адам * Джорхат — 66 450 адам Экономикасы Ассамда егіншілік пен мұнай өнеркәсібі дамыған. Жерінің 15 %-ы жыртылған. Шай, кендір, күріш, темекі, мақта егіделі. Барлық егіннің 30 %-ы суармалы. Егіншілік негізінен Брахмапутра мен Сурманың аңғарларында дамыған. Мұнай-химия өнеркәсібі де өркендеуде. Шай, ағаш өндеу, шырпы, қағаз, жасанды ташық кәсіпорындары жұмыс істейді. Ассамның көлік, экономикалық жағдайы Калькутта қаласымен тығыз байланысты. Брахмапутра өзенімен жылына 1 млн тонна жүк тасымалданады. Мұнай кендерінен өнеркәсіпті қалаларған құбырлар тартылған. Білім Ассам - Үндістанның білім ордасы. Ассамда келесі университетер бар: * Gauhati University * Dibrugarh University * Tezpur University * Assam University ( Силчар) * Assam Agricultural University ( Джорхат) * Assam Don Bosco University Дибругархта, Силчарда, Гувахатида, Джорхатида, Барпетада медициналық колледждер және де басқа орта дәрежелі арнаулы оқу орындары бар. Административно-территориальное деление Штаттың құрамына келесі аймақтар кіреді: : * Бакса * Барпета * Бонгайгаон * Гоалпара * Голагхат * Дарранг * Джорхат * Дибругарх * Дхемаджи * Дхубри * Камруп * Камруп * Карби-Англонг * Каримгандж * Качар * Кокраджхар * Лакхимпур * Маригаон * Нагаон * Налбари * Качар * Сибсагар * Сонитпур * Тинсукия * Удалгури * Хайлаканди * Чиранг Галерея Дереккөздер * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Ташкент темір жол бекеті

«Ташкент» — Өзбекстан темір жолы, Ташкент метросы ның құрылып жатқан бекеті. бұл станция 1889 жылы ашылған . Код ЕСР станция: 720918. Маршрут ; Өзбекстан темір жолы * * Орынбор-Ташкент темір жолы * Түрксіб ; Ташкент метросы * Фото Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://rasp.yandex.ru/station/9620410?typetrain&spanschedule&event=arrival Ташкент темір жол бекеті] - Яндекс
Ассиз

Ассиз (кейінгі — мәжіліс) - орта ғасырлық Англия мен Францияда сеньор шақыратын тәуелді феодалдардың мәжілісі, 12 ғасырдан бастап осындай мәжілісте бекітілген заң және жалпы мемлекеттік маңызы бар басқа да заңдар. Сот пен сот тергеуінің ерекше түрлері де Ассиз деп аталған. Қазіргі Англия мен Францияда Ассиз - қосымша маслихатшылардың қатысуымен іс қарайтын соттардың көшпелі сессиялары.. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Ас содасы

Ас содасы NaHCO 3 немесе Қос көмірқышқылды натрий, немесе Натрий бикарбонаты - ақ түсті, кристалды ұнтақ. Улы емес, өртенбейді, жарылмайды.f Химиялық қасиеттері Натрий бикарбонаты - көмір қышқылының қышқыл натрий тұзы. Молекулалық массасы — 84,00. Қышқылдармен әрекеттескенде тұз бен көмір қышқылын түзеді. Көмір қышқылы бірден көміртек оксиді (IV) мен суға ыдырайды: : : Тұрмыста көбінесе осы реакция сірке суымен жасалады. Нәтижесінде натрий ацетаты түзіледі: : 60&nbsp;°C температурада ас содасы натрий карбонаты, көмірқышқыл газы мен суға ыдырайды: : Қолдануы Медицинада, химиялық өнеркәсібінде, тамақ өнеркәсібінде т.б. қолданылады. Дереккөздер * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том Сыртқы сілтемелер
Астрахан көтерілісі

Астрахан көтерілісі (1705–1706) — стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылардың феодалдарға қарсы көтерілісі. Астрахан көтерілісі феодалдық езгінің күшеюіне, алым-салықтың көбеюіне, жергілікті өкімет орындарының зорлық-зомбылығына байланысты шықты (1705 жыл, 30 маусым). Оған стрелецтер, солдаттар, қала кедейлері мен жұмысшылар қатысты. Көтерілістің негізгі қозғаушы күші стрелецтер мен солдаттар болды. Оған Иван Шелудяк, Прохор Носов т.б. (стрелецтер мен солдаттар арасынан шыққан) жетекшілік етті. Көтерілісшілер қала кремлін басып алып, шет жерлік офицерлер мен "басшы адамдарды" қырып-жойды. Қаладағы билеуші топтың үй-мүлкі мен байлығын бөлісіп алды. Өкімет билігі жалпы қалалық жиналыс - "круг"тың қолына көшті. Круг старшындар советін сайлады. Жаңа салыққа тыйым салынды, откуптар мен сауда монополиялары жойылды, стрелецтер мен солдаттарға ақшалай жалақы беру т.б. жолға қойылды. Сауда-саттық , финанс мекемелері , қару-жарақ , оқ дәрі старшынның қолына көшті. Қызылжар (Красный Яр), Қаражар (Черный Яр), Гурьев, Терки қалаларының тұрғындары көтерілісшілерге қосылды. Олар Еділ (Волга) бойымен жоғары өрледі, бірақ Царицынды ала алмады. 1706 жылы 13 наурызда патша әскерлері көтерісті басып жаншыды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.hrono.info/sobyt/1700sob/1706astrahan.php Взятие Астрахани] * [http://bse.sci-lib.com/article078094.html БСЭ] * [http://www.hrono.info/sobyt/1700sob/1705astrah.php Астраханское восстание] * http://astinform.ru/load/knigi/istorija/nina_borisovna_golikova_astrakhanskoe_vosstanie_1705_1706_gg/8-1-0-273 * [http://history.astrakhan.ws/narod_vost3.php Астрахань мятежная / Восстание 1705—1706 жж.]
Астрахан қорығы

Астрахан қорығы (орыс. Астраханский ордена Трудового Красного Знамени государственный природный биосферный заповедник) - Ресейдің Астрахан облысында Еділ атырауының Каспийге таяу жерінде орналасқан қорық. Ол Еділ атырауының табиғатын зерттеп, мекендейтін құстардың ұялайтын, түлейтін жерлерін, кәсіптік маңызы бар балықтың ұрық шашатын және қыстайтын орындарын қорғау үшін 1919 ж. ұйымдастырылған. Ауданы 67 917 га, өсімдігі қалың. Қорық бір-бірінен оқшау жатқан үш бөліктен тұрады: * атыраудың батысында Дамчик * орталығында Трехизбин * шығысында Обжоров деген бөліктері бар. Құрғақтағы, судағы жануарлардың тіршілік ортасы Еділ атырауының табиғат жағдайымен байланыстырыла зерттеледі. Астрахан қорығын құстың 260-қа тарта түрі мекендейді. Құстар қайтатын, ұялайтын және түлейтін кезде, Астрахан қорығына құс көп (үйрек, аққу, тырна, бірқазан т.б. ) келеді. Балықтан 60-тан астам түрі бар: сазан, жайын, шортан, алабұға бар. Сүткөректілердің 17 түрі бар: қабандар, қасқырлар, түлкілер, т.б. Дереккөздер * Житков Б. М. Астраханский заповедник // К двадцатилетию Астраханского госзаповедника. — М., 1940. — 80 с. * Г. А. Кривоносов, А. Ф. Живогляд. Астраханский заповедник // Заповедники европейской части РКФСР. II / Под ред. В. В. Соколова, Е. Е. Сыроечковского. — М.: Мысль, 1989. — С. 264—292.
Астродинамика

Астродинамика - жасанды аспан денелерінің, Жер мен Айдың жасанды серіктерінің, ғаламшар аралық автоматты стансаларының т.б. аспан денелерінің қозғалысын зерттеуге арналған аспан механикасының көп қолданылатын жаңа бөлімі. Астродинамика алғашқы Жердің жасанды серігін ұшырғаннан кейін (1957 ж.) тез дами бастады. Астродинамика әдебиеттерде "космодинамика", "аспан баллистикасы", " ғарышқа ұшу динамикасы" деген терминдер түрінде де кездеседі. Классикалық аспан динамикасында Ньютонның тартылыс заңы бойынша аспан денелерінің өз ара тартылысы ескерілсе, ал Астродинамикада оған қосымша Жер атмосыерасының кедергісі, күн сәулесінің қысымы, Жердің магнит өрісі, космостық аппараттардың автоматты түрде немесе Жерден берілген команда бойынша басқарылатындығы еске алынады. Жасанды аспан денелерінің қозғалысын анықтау үшін Астродинамикада бұрыннан дамыған классикалық аспан механикасының әдістері қолданылады. Бірақ жасанды аспан денелерінің қозғалысына көптеген күш әсер ететін болғандықтан, олардың қозғалыс теңдеулерін құрғанда, аналитикалық механиканың, аэродинамиканың, автоматтық басқару теориясының т.б. жетістіктерді пайдаланылады. Ал осы теңдеулерді шешу үшін жаңа тәсілдер жетілдірілуде. Жасанды аспан денелерінің орбиталарын анықтау үшін электрондық есептеуші машиналар қолданылады. Мұнан басқа классикалық аспан механикасында кездеспейтін, Астродинамиканың өзіне тән орбиталарды жобалау мәселесі бар. Мұнда жасанды аспан денелерін ұшыру шарттары және олардың қозғалысын алдын ала белгіленген шарттарға келтіретін басқару программалары қарастырылады. Дереккөздер * * *
Астрономиялық навигация

Астрономиялық навигация немесе Астротүзету - космостық ұшу аппараты гиростабилизацияланған платформасының бұрыштық жағдайын жұлдыз, т.б. аспан денелерінің орнын анықтайтын астроқұрылғы сигналдары бойынша түзету. Ұзақ уақыт жұмыс істеу салдарынан платформаның бұрыштық жағдайы бұзылған кезде, Астрономиялық навигация қолданылады. Мұнда ғарыштық ұшу аппаратының Күн жүйесіндегі бір денемен (Күнмен, ғаламшарлармен, ғаламшар серіктерімен) жалғасатын сызықтар аралығындағы бұрышы немесе осы сызықтың белгілі бір "қозғалмайтын" жұлдыз бағытымен жасайтын бұрышы өлшенеді. Сөйтіп ғарыштық ұшу аппаратының Күн жүйесіндегі орны анықталады. Астрономиялық навигациялау жүйесінің сезгіш элементтері қызметін астроқұрылғылар, күн құрылғылар атқарады. Жанынан спутник өтіп бара жатқан ғаламшар жиегінен жұлдыздың көріну мезетін анықтау арқылы бұрыш өлшеу әдісі де Астрономиялық навигация түріне жатады. Дереккөздер
Астрофотография

Астрофотография - аспан шырақтарын фотографиялауға арналған астрономиялық зерттеу тәсілі. ХІХ ғасырдың 2-ші жартысынан бастап қолданыла бастаған. Астрофотография тәсіл жәй көзбен бақылауды ысырып тастап, аспан әлемін зерттеудің жаңа жолын ашты. Астрофотографияның көмегімен жәй көзбен қарағанда көрінбейтін көптеген көмескі жұлдыздар ашылды, галактикалардың спиральдық құрылысының детальдары айқындалды т.б. 1. Астрофотография аспан шырақтарын фотометрлік және спектроскопиялық жолмен зерттеуде де қолданылады. Моментальдығы - адам көзіне түскенмен, санасында сақтап қалмайтын, лезде өтетін құбылыстарды бейнелеу мүмкіндігі, мысалы: метеорлардың жарқ етеп өте шығуын (аққан жұлдыз) 2. Панорамдығы - адамның көзі әрқайсысын жеке-жеке, көп уақыт жұмсай отырып, зерттей алатын бірқатар аспан денелерінің түрін және орналасуын біруақытта суретке түсіру мүмкіндігі. 3. Детальдігі - кескін құрылымында шамалы ерекшеліктердің, айырмашылықтардың, кішкене бөлшектердің берілуі. 4. Интегралдығы - уақыт өте фотопластинкадағы бір нүктеге әлсіз шырақтан келген сәулелердің әсерін біртіндеп жинақтау қабілеті. Сол арқылы адамның қарусыз көзіне байқалмайтын әлсіз шырақтың фотографиядан көрініп қалуы. 5. Документальдігі -шырақтардың белгілі бір уақыт моментіндегі күйлері жайындағы документ болып табылатын фотографияны қайта зерттеу мүмкіндігі. 6. Адам көзіне түскенмен қабылданбайтын, яғни елеусіз болатын, көрінбейтін спектр диапазондарында суретке түсіру мүмкіндігі. Аспан шырақтары электрмагниттік толқындар шкаласының барлық бөліктеріне сәйкес келетін толқындарды шығара береді. Галерея Дереккөздер
Астық заңдары

Астық заңдары (Англияда) - 15-19 ғасырларды астық импортына жоғары баж салығын белгілеген заңдар. Бұлар ішкі рынокта сатылатын егіншілік өнімдеріне қымбат баға қою мақсатымен енгізілді. Астық заңдарында астыққа салынатын шетке шығару бажының біресе жойылып, біресе төмендеп отыруы ескерілді. Бұл ішкі рыноктағы ауыл шаруашылық өнімдері мөлшерінің азаюына не оның бағасының қымбаттауына әкеліп соқты. Астық заңдары ірі жер иеленушілердің мүддесін қорғады. 1815 жылғы заң бойынша Англияда әр квартердің бағасы 80 шиллингке жеткенше, шетелден бидай әкелуге үзілді-кесілді тыйым салынды. Бұл шаралар халық бұқарасының наразылығын туғызды. Оны Астық заңдарын жою арқылы жұмысшылардың күн көріс заттарының құнын кемітуге, сөйтіп олардың жалақысын төмендетуге ұмтылған өнеркәсіптік буржуазиясы пайдаланды. 1822 ж. ұкімет бұл заңдарға бірсыпыра өзгерістер енгізуге мәжбүр болды. Ал 1828 ж. Хаскиссон мен Каннинг өздерінің "Сырғымалы шкаласын" ойлап шығарды. Бұл шкала бойынша ішкі рынокта астық бағасының төмендеуіне қарай оны шеттен әкелуге салатын баж салығы көбейеді де, бағаның жоғарылауына қарай азаяды. Үкіметтің бұл шарасы да халықты қанағаттандыра алмай, лендлордтардың экономикалық және саяси ықпалын әлсірету жолындағы күрес орши түсті. Осының салдарынан 1896 ж. Р.Пиль үкіметі Астық заңдарының жойылуы Англияда капитадизмнің дамуын тездетуге мүмкіндік берді. Дереккөздер
Асуан

Асуан (, ), ежелгі аты Сиена — Мысырдағы қала, Асуан мухафазасының әкімшілік орталығы. Ніл өзенінің оң жағында. Халқы - 290327 (2012 жылғы мәлімет бойынша). Өзен порты, темір жол стансасы бар. Тоқыма, химия (ахот тыңайтқышының ірі комбинаты бар), тері өндеу және аяқ-киім өнеркәсіптік орталығы. Қала маңында темір кені, құрылыс материалдары өндіріледі және 12 турбиналық Асуан СЭС-" салынған (1970 ж.). Асуан - мұсылмандардың ғибадат тұтатын орындарының бірі. Каирдегі ежелгі заман мұражайінің филиалы бар. Асуван - бойға сіңген нефрит, тыныс мүшелерінің аурулары және т.б. салқын тию салдарынан болатын сырқаттардан емдейтін курорт. Галерея қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]] Дереккөздер
Атабаска (көл)

Атабаска — Канаданың батысындағы көл. Аумағы 7850 m², батыс жағы таяз, шығыс жағынан тереңдігі 60м-дей. Қазанның аяғында қатып, маусымда мұзы түседі. Көлге Атабаска өзені құйылады. Жағасында Гольдфилдс, Камселл-Портридж т.б. алтын кендері, уран рудасы табылған. Дереккөздер
Атаксия

Атаксия ( — ретсіз) — ағзаның қозғалу функциясының бұзылуы. Атаксияға шалдыққан адам бойын билей алмай шайқалақтап жүреді. Әрбір қозғалыс бұлшық еттің үйлесімді қатысуынан туады, ал бұлшық еттің жиырылуы жүйке жүйесінен келетін импульстерге байланысты. Демек, Атаксия жүйке жүйесі қызметінің бұзылуынан және ми мен жұлынның зақымдануынан пайда болады. Жүйке жүйесі қызметінің бұзылуы түріне қарай, Атаксия үш түріне бөлінеді: # сензитивтік - Атаксия жұлын мен органдар жүйке жүйесін зақымдануына байланысты, # мишықтық - Атаксия мишықтың зақымдануына байланысты, # лабиринттік - Мидың ісуінен және онымен байланысты нервтің зақымдануына байланысты пайда болады. Емі: Атаксия туғызған себептерді жою және емдік физкультура. Дереккөздер
Нұреддин әл-Атасси

Нуреддин әл-Атасси (; 1929 жыл, Хомс – 3 желтоқсан 1992 жыл, Париж) — сириялық мемлекеттік қайраткер, дәрігер. әл-Атасси Дамаск университетінің медициналық факультетін бітірген, 1950 жылдан Баас партиясының мүшесі. Хомс қаласында партия ұйымына басшылық етті. Баас құрған үкіметте бірнеше рет ішкі істер министрі қызметін атқарды. 1964 жылғы мамыр–қазан айларында САР-дің Президенттік кеңесінің құрамына кірді. 1964 жылғы қазаннан 1965 жылғы қыркүйекке дейін Сирия республикасы Премьер-министрінің орынбасары болды. 1966 жылдан бастап ол — АСКП-ның бас хатшысы, сонымен қоса, 1968 жылғы 29 қазаннан 1970 жылғы 13 қарашаға дейін ол — 61-Сирия премьер-министрі болды. 1971 жылы ол мемлекеттік төңкерістен кейін үкімет басынан түсті. Дереккөздер * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Карл Эспен

Карл Эспен Турбьёрнсен (; 15 шілде 1982 жыл; Валестраннсфоссен, Норвегия) — «Silent Storm» әнімен Норвегиядан «Eurovision 2014» ән байқауында өкілділік еткен норвегиялық әнші. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Ямышев қақпасы

Ямышев қақпалары — XVIII ғасырдағы сәулет ескерткіші. Бүгінге дейін үш қақпаның біреуі — батыс қақпасы ғана сақталған. 1773 жылы қақпа және қорған қабырғалары инженер-капитан И.Г Андреевтің басшылығымен оның жобасымен салынды. Қақпалар тау тақталары мен күйдірілген кірпіштен төбесі күмбез тәрізді және кенересінде қарапайым сурет бар көлемі арка болып келеді. Жуандығы екі метрлік арка қабырғаларының тереңдігі он метр. Жоғары жағы дөңгеленіп, олар кішігірім туннель болады. Қақпалардың биіктігі 7,27 метр, ені - 7,79 метр, максимальды биіктігі 7,43 метр. Барлығы 203 текше метр кірпіш салынған. Дереккөздер
Қанды саңырауқұлақ

Қан аққан тіc (лат. Hydnellum peckii) немесе Сайтанның тісі деп аталатын ерекше саңырауқұлақ Солтүстік Американың, Орталық Еуропаның қылқан жапырақты ормандары мен Тынық мұхитының солтүстік-батысында, Ресейде кездеседі. Таяуда ғалымдар бұларды Иран мен Корея жерінен ұшырастырды.Бір қарағанда немесе құлпынай я болмаса таңқурай тосабы секілді көрінеді. Ал жақындай түскенде, мұның саңырауқұлақ екенін және қанға ұқсас сұйықты өзі бөліп шығаратынын аңғаруға болады. Әлгі қан гуттация үдерісі барысында пайда болады. Бұл сұйық көбіне қан қызыл, кейде ашық алқызыл, сары, сарғыш, қою сары болады. Бұл саңырауқұлақтың түрі өте улы.Ел ауызнда Hydnellum peckii әлемдегі ең улы саңырауқұлақ деген миф кең тараған. Оның улы екені рас, бірақ табиғатта онан да улы саңырауқұлақтар кездеседі. Дәмі тым ащы болғандықтан жеудің өзі мүмкін емес. Саңырауқұлақтың құрамында атроментин – антикоагулянт деген заттар бар. Оның адам қанын ұйытып жіберетін қасиеті бар.Саңыруқұлақ ең алғаш рет 1812 жылы ғылымға енгізілді.
Радиолампа

Радиолампа(электрондық лампа)-электр тізбегіндегі токты (токтың ауытқуын) басқаруға арналған электронды вакумды прибор.Электронды лампалар арқылы радиоаппаратурада электрлік тербелістерді қоздыру,күшейту,дитектирлеу,түрлендіру және басқа да процестер жүзеге асырылады.(Радиоқабылдағыш мақаласын қараңыз).Жоғар ваккумды(ішіндегі ауасы аса сиретілген)шыны немесе маталл баллон,электр тізбегіне (лампа панеліне )лампаны қосуға арналған саусақшалары (штырлері)бар тұғыр (цоколь)және ішкі электродтар –катод,анод және бұларды бірінен бірі бөліп тұратын торлар (әдетте катодты айнала қоршайтын сым спираль немесе тор түрінде балады)радиолампалардың неізгі бөліктері болып табылады.Электр тогымен қыздырылатын катод электрондар бөлін шығарады(термоэлектронды эмиссия құбылысы бойынша),лампаны электр тізбегіне қосқан кезде электрондар ауасыз кеңістікте анодқа қарай тартылып ұшады да , электр тогын тудырады.Осы токтың шамасы торлар арқылы реттеледі. Радиолампалар қоректендірілу тогының тегіне байланысты желілік немесе қыздырылатын және батареялық болып бөлінеді.желілік радиолампалардың катоты ортасынан айнымалы ток әсерімен қыздырылатын түтік тәрізді болады.Батареялы лампалардың тұрақты қоректенетін қыздыру қылының өзі катот болып есептеледі. Лампалы радиоаппаратураның барлығында дерлік металл баллонды радиолампалар пайдаланылады.
Механикалық сағат

Механикалық сағат — сағаттың ең көп тараған түрі. Сыртқы түріне, пайдаланылуына және конструкциялық жағынан әртүрлілігіне қарамастан олардың қызмет приципі бірдей. Анкерлік механизм ментісті тегершіктен жүйесі арқылы тербеліске түсетін маятник немесе баланс циферблатта стрелканы (тілді) бір қалыпты қозғап, уақытты көрсетіп отырады. Сағат сапасы жүріс дәлдігіне, төзімділігіне және сыртқы өрнектелуіне байланысты. Маятникті сағат неғұрлым дәл жүретін сағат; ол тәулігіне бірнеше секундка ғана ауытқиды. Балансты сағаттың жүрісі тәулігіне (30-45) секундка дейін ауытқиды. Сағатты майлаған кезде майдың қоюлануы, механизмнің кірлеуі серіппелердің босаңсуы салдарынан сағаттың жүріс дәлдігі төмендейді, сол себепті механикалық сағаттарда (2-3 жылда бір рет) тазалап, майлап отыру керек.
Призма

Призма – табандары параллель жазықтықтарда жататын тең көпбұрыштардан тұратын, бүйір қырлары табандарына перпендикуляр кеңістік дене. Яғни әр түрлі жазықтықтарда жататын және параллель көшіргенде бір-біріне дәл келіп беттесетін екі көпбұрыштан және осы көпбұрыштардың сәйкес нүктелерін қосатын барлық кесінділерден тұратын көпжақты айтады. Көпбұрыштар-призманың табандары, ал сәйкес төбелерді қосатын кесінділер призманың бүйір қырлары деп аталады. Призманың табандары параллель жазықтықтарда жатады және тең болады;призманың бүйір қырлары параллель және тең болады. Призманың беті табандары мен бүйір бетінен құралады.Бүйір беті параллелограмдар болып келеді.осы параллелограмдардың әрқайсысының екі қабырғасы табандарының сәйкес қабырғалары,ал қалған екеуі көршілес бүйір қырлары болып табылады. Табан жазықтықтарының арақашықтығы призманың биіктігі деп аталады.Оның бір жағыны тиісті емес екі төбені қосатын кесінді призманың диагоналі деп аталады. Бүйір қырлары табандарына перпендикуляр болатын призма тік призма деп аталады.Тік призманың әрбір қыры оның биіктігі болып табылады.Ал бүйір қырлары табандарына перпендикуляр болмаса,көлбеу призмалар деп аталады. Егер тік призманың табандары дұрыс көпбұрыш болса,онда ол дұрыс призма деп аталады.Дұрыс призманың мысалы ретінде табандары квадрат болатын паралипипедті алуға болады. Призманың барлық бүйір жақтары аудандарының қосындысын призманың бүйір бетінің ауданы деп атайды. Тік призманың бүйір бетінің ауданы табанының периметрін призманың биіктігіне,яғни бүйір қырының ұзындығына көбейткенге тең болады: Sa1l+a2l+....anlpl Ірі жазу мұндағы а1,а2,...,аn-табанындағы қырларының ұзындықтары,p-призма табанының периметрі,l-бүйір қырларының ұзындығы. Табаны параллелограмм болып табылатын призма паралелепипед деп аталады. Кез келген призманың көлемінің формуласы: V=S*H Дереккөздер
Су жылытқыш

Су жылытқыш,электрі тұрмыстық су жылытқыш орталықтандырылған ыстық суы жоқ, сондай-ақ газды және соған ұқсас аппараттарды қолдануы мүмкін болмаған үйлердің тұрғындарын ыстық сумен қамтамасыз етуге арналады.Тұрмыс жағдайында суды жылытуға және ыстық қалпында ұзақ уақыт сақтауға арналған сыйымдылықты жылу аккумуляциялаушы су жылытқыштарды пайдалану тиімді, Олар элекр қыздыру элементі мен су темпереатурасын реттеп және шектеп отыратын құрылғысы бар жылу изоляциялық металл бак түрінде болады.Ыстық суды күндіз тұтыну мөлшеріне орай бактың сыйымдылығыда өзгертіледі.Мәселен,ас үй (ыдыс-аяқ жуу үшін)қажеті үшін су жылытқыштың сыйымдылығы 7-10л,ал душ пен ванна үшін 80-150л болуы керек.Бактағы су электр жылытқыш элементімен табиғы конвенция нәтижесінде ысытылады.Ысыту жылдамдығы бак сыйымдылығына және жылытқыш қуатына байланысты.
2PM

2PM - JYP Entertainment компаниясы құрған Оңтүстік Кореяның танымал музыкалық тобы. Алғашында топ жеті адамнан тұрды. Алайда 2009 жылғы ғаламтордағы жанжалдарға байланысты топ басшысы Чжэбом 2010 жылы агенттіктен кетеді. Қазіргі таңда топ алты адамнан (Jun.K, Никхун, Тэкен, Уён, Чунхо и Чансон) құралған. Топтың алғашқы күйтаспасы JYP Entertainment компаниясынан шығады. 2PM тобы 2AM тобымен тығыз қатынаста және олар барлығы он бір адамнан тұратын (Чжэбом кетпес бұрын, бірақ кейін 2PM тобы 2AM тобы бірге қосылып тұра алатынын хабарлады) - ағыл."One day" тобын құрайды. Олар өздерінің акробатикалық және бишілік қасиеттерін көрсететін "10 Points Out of 10 Points" "10점 만점에 10점" әнімен дебюттерін жасаған. Олардың «Again&Again» өлеңдері Корея чарттарындағы №1 орынды алған. Жапониядағы ең танымал Корея тобы - 2PM. Олардың фан-клубтарының атауы - Hottest. Мансап Предебют 2PM тобының барлық мүшелерін тыңдалым арқылы таңдаған (Никхуннан басқаларын. Никхунды Калифорниядағы корея концертінде тапқан). Олар JYP Entertainment-тың бір мүшелері болды. Кейбір топ мүшелері тыңдалымды АҚШ-да өткізді: Пак Чжэбом мен Ок Тэкен (әртүрлі уақытта және әртүрлі жерде). Басқа топ мүшелері JYP Entertainment-ке түспес бұрын музыкалық индустрияға жақын болған. Мысалы, Ким Минджун (Jun.K, Чунсу) көптеген ән сайыстарының жеңімпазы болған, ал Ок Тэкен, Ли ЧунХо және Хван ЧанСон «SuperStar Survival» сайысына қатысқан. Дереккөздер
Су эмульсиялы сырлар

Су эмульсиялы сырлар(эмульсиялы). Сыртқы, сондай-ақ ішкі жұмыстарға қолданылады. Эмульсиялы сырлармен ағашты ,сылақты бетонды,тасты,бұрын майлы сыр не эмаль жағылған бұйымдарды,1 қабат сырланған металл бұйымдарды сырлауға болады.Оларды желім сырдығ не лактың үстінен жағуға келмейді.Сыр валикпен,сыр жаққышпен немесе пульверизатормен жағылады.1 шаршы метрге 20г сыр кетеді.Сауда орындарына әр түрлі сырлар түседә.Сырды қажетті түске келтіру үшін бір-біріне араластыруға болады.Мұндай сырлармен сырланған жер сумен оңан жуылады.
Атасу

Елді мекендер: * Атасу – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданының орталығы Жаңаарқа кентінің бұрынғы атауы. * Атасу – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы, Ақтүбек ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Атасу – Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы, Байдалы би ауылдық округі құрамындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Атасу – 18 ғасырда салынған бекініс орны. * Атасу – Сарысу өзенінің саласы.
Атаулы сөздер

Атаулы сөздер - өзіне тән толық лексикалық мағынасы, тұрақты дыбыстық құрамы, морфологиялық белгісі, дербес синтаксистік қызметі бар негізгі сөздер тобы. Айналада ұшырасатын, өмірде қолданылатын дербес ұғымдардың атаулары Атаулы сөздер тобына жатады (аз, ар, бас, жол, ұн, із, оқы, кел). Атаулы сөздердің түбірі өзгермейді. Олар жеке тұрып та, өзге сөзбен тіркесіп те сөйлемде дара не күрделі мүше бола алады. (үйде - үй ішінде, айтты - айта берді). Атаулы сөздер тілдегі барлық сөзге ұйытқы саналады. Атаулы сөздерден жаңа сөз (үйші, онша), көмекші сөз (үст, екен), шылау сөз ( мен, қарай), одағай сөз (апырым-ай, әттеген-ай), қосымшылар (-мен, -тен) туа береді. Атаулы сөздер үлкен екі салаға бөлінеді: # есімдер (зат есімі, сын есімі, сан есімі, есімдік, үстеу, еліктеуіш сөз) # етістіктер. Дереккөздер * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Ат-балық

Ат-балық &nbsp;— Ине балық тәрізділер тұқымдасына жататын балықтардың тегі. Жалпы текте 50-дей биологиялық түрі белгілі. Биологиялық сипаттамасы Дене тұрқы 12-30 см, басы бауырына қарай имек және жанына қарай сәл қисайған. Құйрығының ұш жағы қошқар мүйіз тәрізді иірілген және онымен Ат-балық су өсімдіктерін орап алып, бекініп тұрады. Түсі қызыл-сұр, бауыры ақ не қоңыр, кейде көк теңбілді не жолақты. Пішіні ерекше, балықтан гөрі шахмат ойынындағы “атқа” ұқсайды. Ат-балықтың еркегінің құйрығы басталған жерінде, бауыр жағында қапшығы болады. Уылдырығын аналығы аталығының қалтасына салады. Уылдырықтар аталықтың денесінде өсіп-жетіліп, дүниеге келеді. Атбас балық - аталығы “бала туатын” жер бетіндегі бірден-бір жануар. Уылдырық салатын қалтасы құйрық астында орналасқан, ол жабық тұрады. Қалтаның алдыңғы бөлігінде уылдырық салатын кішкентай саңылау болады. Көрегі - су планктоны. Таралуы Ат-балықтар көптеген жылы тропиктік және субтропиктік теңіз жағалауында кездеседі. Түрлері * Hippocampus abdominalis Lesson, 1827 * Hippocampus alatus Kuiter, 2001 * Hippocampus algiricus Kaup, 1856 * Hippocampus angustus Günther, 1870 * Hippocampus barbouri Jordan & Richardson, 1908 * Hippocampus biocellatus Kuiter, 2001 * Hippocampus bleekeri Fowler, 1907 * Hippocampus borboniensis Duméril, 1870 * Hippocampus breviceps Peters, 1869 * Hippocampus camelopardalis Bianconi, 1854 * Hippocampus capensis Boulenger, 1900 * Hippocampus comes Cantor, 1849 * Hippocampus coronatus Temminck & Schlegel, 1850 * Hippocampus dahli Ogilby, 1908 * Hippocampus debelius Gomon & Kuiter, 2009 * Hippocampus erectus Perry, 1810 * Hippocampus fisheri Jordan & Evermann, 1903 * Hippocampus fuscus Rüppell, 1838 * Hippocampus grandiceps Kuiter, 2001 * Hippocampus guttulatus Cuvier, 1829 * Hippocampus hendriki Kuiter, 2001 * Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758) * Hippocampus histrix Kaup, 1856 * Hippocampus ingens Girard, 1858 * Hippocampus jayakari Boulenger, 1900 * Hippocampus jugumus Kuiter, 2001 * Hippocampus kampylotrachelos Bleeker, 1854 * Hippocampus kelloggi Jordan & Snyder, 1901 * Hippocampus kuda Bleeker, 1852 * Hippocampus lichtensteinii Kaup, 1856 * Hippocampus minotaur Gomon, 1997 * Hippocampus mohnikei Bleeker, 1853 * Hippocampus montebelloensis Kuiter, 2001 * Hippocampus multispinus Kuiter, 2001 * Hippocampus planifrons P&ers, 1877 * Hippocampus procerus Kuiter, 2001 * Hippocampus queenslandicus Horne, 2001 * Hippocampus ramulosus Leach in Leach & Nodder, 1814 * Hippocampus reidi Ginsburg, 1933 * Hippocampus satomiae Lourie & Kuiter, 2008 * Hippocampus semispinosus Kuiter, 2001 * Hippocampus sindonis Jordan & Snyder, 1901 * Hippocampus spinosissimus Weber, 1913 * Hippocampus subelongatus Castelnau, 1873 * Hippocampus taeniopterus Bleeker, 1852 * Hippocampus trimaculatus Leach in Leach & Nodder, 1814 * Hippocampus tyro Randall & Lourie, 2009 * Hippocampus whitei Bleeker, 1855 * Hippocampus zebra Whitley, 1964 * Hippocampus zosterae Jordan & Gilbert, 1882 Галерея Дереккөздер
Атбасар (мағына)

Атбасар: # Атбасар - Ақмола облысындағы Атбасар ауданының орталығы. # Атбасар ауданы - Ақмола облысының батысындағы әкімшілік бөлініс. # Атбасар - зоологиялық қорықшасы, шаруашылыққа пайдалануға болатын табиғи аумақ. # Атбасар мәдениеті – төменгі палеолит дәуірінен сақталған ескерткіштердің жиынтық атауы. # Атбасар сыртқы округі – Ресей үкіметінің «Сібір қазақтары туралы Ережесі» (22.7.1822) негізінде қазақ даласында құрылған (1859) әкімшілік-территориялық бөлік. # Атбасар көшесі - Астана көшесі, Н.Тілендиев даңғылынан басталып, Қарталы көшесімен қиылысады. # Атбасар жазығы – Ақмола облысының солтүстік-батысындағы эрозиялық-тектоникалық жазық. # Атбасар жәрмеңкесі – 19 ғасырдың ақыры мен 20 ғасырдың басында Атбасар қаласының маңында жыл сайын өткізілген дәстүрлі жазғы жәрмеңке. # Атбасар артезиан алабы – Ақмола облысының солтүстік-батысындағы 20 000 кm²-ден астам жер асты суы бар аймақ.
Қазан (Ақжар ауданы)

Қазан — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Талшық ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 790 адам (420 ер адам және 370 әйел адам) болса, 2009 жылы 500 адамды (249 ер адам және 251 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Тұғыржап

Тұғыржап — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Талшық ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы — Талшық ауылынан оңтүстікке қарай 13 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 287 адам (139 ер адам және 148 әйел адам) болса, 2009 жылы 125 адамды (61 ер адам және 64 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Үлгілі (Солтүстік Қазақстан облысы)

Үлгілі — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Талшық ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы — Талшық ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 623 адам (299 ер адам және 324 әйел адам) болса, 2009 жылы 423 адамды (209 ер адам және 214 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Атлас (мағына)

Атлас: * Атлас — карталардың, сызбалардың, диаграммалардың жиынтығы: ** Анатомиялық атлас - мысалы, адам анатомиясының атласы. ** Географиялық атлас - географиялық карталардың біртұтас жүйелі жинағы. ** Физикалық атлас - ғаламшырдың не болмаса басқа аспан денесінің карталарының жиынтығы. ** Аспан Атласы - аспан денелерінің карталарының жиынтығы. ** Халықтар Атласы - этнографиялық диаграммалар жинағы. ** Виртуалды атлас — географиялық атласты электронды жүйеде көрсететін компьютерлік программа. * Атлас - Африкадағы аймақ. * Атлас - Ресейдегі өзен. * Атлас (топология) — дифференциалды геометриядағы түсінік. * Атлас (футбол клубы) — Гвадалахараның (Мексика) футбол клубы. * Атлас - Африканың солтүстік-батысындағы тау жүйесі. * Атлас (жұлдыз) — торпақ топ жұлдызының жұлдызы. * Атлас (серік) — Сатурнның серігі. * Атлас (кратер) — Айдың көрінетін жағындағы кратер. * Атлас (мата) — шай мата. Тағы қараңыз * Атлас, Иехезкель (1913—1942) — дәрігер, 2-ші дүниежүздік соғысында Польша мен Белоруссияда партизан отрядының командирі болған. * Атлас, Наташа (1964 - ...) — араб текті бельгиялық әнші. Atlas: * Altas (компьютер) — виртуалдық ес механизмі қолданған алғашқы компьютер. * Atlas Air — америкалық авиакомпаниясы. * Atlas Blue — мароккалық авиакомпаниясы. * Atlasjet — түрік авиакомпаниясы. * Atlas Copco — швед машиножасау компаниясы. * Atlas Corporation — америкалық холдинг. * Atlas (робот) - америкалық робот
Атерома

Атерома ( — ірімтік + — ісік) - терідегі май безі түтіктерінің бітелуінен пайда болатын ісік. Кейде мұны ел арасында "қоян-тобық" ауруы деп те атайды. Тері астынан томпайып шығады. Денеге қауыпсыз, саны мен көлемі түрліше, қолға жұмсақ, ұстағанда ауырмайды, үсті тегіс, терімен тығыз байланысты. Атерома кейде асқынып қабынғанда іріңдейді. Емі Емі: операция жасап, ісіктісыртқы қабығымен бірге алып тастайды. Қабығы қалып қойса - қайталанады. Дереккөздер
Атбасардағы Мойнақ көтерілісі

Атбасардағы Мойнақ көтерілісі - 1918 ж. 4 желтоқсанда колчакшылдарға қарсы шыққан халық көтерілісі. Атбасар уезіндегі Мойнақ (Ново-Петропавловское) поселкісінде колчакшылардың аса ірі жазалау отряды келіп, ақ гвардиялық әскерге барудан бас тартқандарды ұстап беруді талап етеді. Жергілікті адамдар бұл жөнінде көрші Ново-Александровка, Рыбинка поселкілеріне хабарлап, оларды бірігіп көтеріліске шақырады. Ертеңінде мойнақтықтар төңіректен көмекке келген 200-дей шаруамен бірігіп, ақ гврдияшылдарға қарсы соғыс ашады. Біпақ нашар қаруланған көтерілісшілер жауға табанды қарсылық көрсете алмайды. Көтеріліс басшылары Решетняк пен Трушин ұрыста ерлікпен қаза табады. Мұны естіген Владимировка, Максимовка поселкілерінің (Көкшетау уезі) тұрғындары мойнақтықтарға жәрдемге шығып, төңіректің барлық халқын жауға қарсы ұрысқа аттануға шақырады. Шарулардың бұл стихиялық көтерілісі Колчак үкіметіне қарсы партизан қозғалысының бір оқиғасы еді. Дереккөздер
Шаруашылық құрал-жабдықтары

Қазақ халқының үй шаруашылығында қолданған құрал-жабдықтары,басқа да халықтар сияқты,өзінің тірлік-қаракетіне бейімделе жасалып, ғасырлар бойы еңбек процестерін жеңілдетіп ,өнімін арттыруға қызмет етіп келгені мәлім.Олардың байырғы кәсібі мал шаруашылығы мен егіншілік болғандықта, құрал-жабдықтың басым көпшілігі осы екі салаға арналған .Бұлардан басқа ұсталар мен зергерлер ,үйшілер мен сыршылар ,етікшілер мен өрімшілер,кестешілер мен тігіншілер ,өрмек тоқушылар мен ши ораушылар ,т.б. он саусағынан бал тамған шеберлер тұтынатын құрал-жабдықтардың да алуан түрі бар.Ас пісіріп ,дәм әзірлеуге арналған жабдықтар да жетерлік. Уақыт өте қазақ халқаның байырғы кәсібінің өндіріс тәсілдері де,үй тұрмысына да елеулі өзгерістер енді.Осыған байланысты үй шаруашылында қолданатын құрал-жабдықтар да өзгерді,дамыды,жаңаша түр алып жетілдірді.Сонымен бірге кейбір құрал-жабдықтар көнеріп қатардан шығып та қалды.
Шұлық

Шұлық — аяқтың төменгі бөлігіне киілетін, тізеге дейін жетпейтін қысқа киім түрі. Ол жануар терісінен, жүннен, тоқымалардан және түрлі материалдардан тігіліп жасалынады. Ежелгі заманда шұлық малдың терісінен немесе күңгірт жүнінен тігілген. 16 ғасырдың аяғында машинамен тоқылған шұлықтар пайда болды. Ал 19 ғасырдың басынан шұлық жасауда машина арқылы тоқу - басым әдіс болды. Киім стиліне деген маңызы Классикалық костюм астына киетін шұлықтардың ең үздік түстері: қара көк, көк боз, қою жасыл және қара, яғни костюм түсінен қаралау болып келеді. Сонымен қатар шұлықтар сызықтарпен, тормен және кез келген басқа суреттермен бейнеленеді. Алайда оларды спорттық шалбармен немесе джинс шалбарымен киген жөн болады, себебі барлық шұлықтар қатаң костюммен жараса бермейді. Қара түстілері — әмбебап шұлықтар. Олар тек іскерлік костюмдермен ғана емес, сонымен қатар джинсымен және спорттық костюммен жарасады. Ақ шұлықты тек спортпен айналысқанда ғана киеді. Қолданылуы Шұлық гигиенаның негізгі заты. Шұлықтар аяқ киім кигендегі аяқтың ыңғайлылығын қыамтамасыз ету үшін ұолданылады. Сонымен қатар ауа райы суық болғанда аяқтың жылуын сақтап тұрады. Шұлықты бөлменің ішінде аяқ киімсіз киіп жүруге болады. Жүннен тоқылған қалың шұлықтар суық күндері аяқты "жылытуға" көмектеседі (табиғи жылуды сақтпа тұру үшін). Өлшем кестесі Тағы да қараңыз * Байпақ Сыртқы сілтемелер * [http://massaget.kz/bastangy/sn/5427 Шұлық - таптырмас бұйым] * [http://www.cbssemey.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id246:2012-03-04-19-02-56&catid60:2012-01-29-10-56-40&Itemid63&langkz Шұлық фабрикасы]
Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері

Қазақ халқының ұлттық тағамдары мынадай түрлерге бөлінеді: # Сүт тағамдары. # Ет тағамдары. # Сорпа тағамдары. # Ұн тағамдары. # Дән тағамдары. # Балық тағамдары. # Жеміс тағамдары. Сүт тағамдары Қазақ халқы сүт тағамдарын төрт түлік малдың сүтінен жасаған. Төрт түлік малдың сүтін және одан жасалған айран, қымыз, шұбат сияқты сусындарды халқымыз ағарған, ақ деп атаған. ::Сүт тағамдарының мынадай түрлері бар: # Сүт. # Қаймақ. # Айран, қатық. # Сары май. # Сүзбе. # Құрт. # Ірімшік. # Қымыз. # Шұбат, қымыран. :Айранды кейде қатық деп атаса, шұбатты қымыран дейді. Қатық – ұйытылған, бірақ араластырылмаған айран. Ет тағамдары Қазақ халқының өмірінде ет тағамдары ең басты орынды иеленеді. Олардың мынадай түрлері бар: # Ет (жас ет, сүр ет). # Жаубүйрек – жаңа сойылған малдың бүйрегінен, етінен пісірілген тағам. # Жөргем– бунақтап өрілген ішек. # Жұмыр – ішіне сарымсақ, сәбіз, күріш, майлы ет салып, аузын түйреген қарын. # Қуырдақ – майға қуырылып пісірілген ет. # Мипалау – пісірілген бастың миына құйқа, ішек–қарын араластырып, тұздық құйып жасаған тағам. # Нарын – піскен ет пен қамырды ұсақтап турап, әбден араластырғаннан кейін, үстіне тұздық құйып берілетін тағам. # Түймеш – туралып, жаншылып, майға қуырылған тағам. # Үлпершек – жүрек қабына май, кесек ет т.б. салып жасалған, шұжық тәрізді тағам. # Шұжық – шикі еттің майлы жерінен турап, тұз, бұрыш қосып, ішекке тығып жасаған тағам. # Бұқтырма -ет,картоп,сәбізді бұқтырып пісіретін тағам Қазақ халқының табақ тарту дәстүрі # Бас табақ – бас, жамбас салынып, қонақтың ең жасы үлкеніне қойылады. # Сый табақ – жамбас салынып, сыйлы қонақтың алдына қойылады. # Орта табақ – асықты жілік салынады. # Күйеу табақ – бір сан жілік пен төс салынады. # Келін табақ – ұлтабар және жүрек салынады. # Құдағилар табағы – жамбас немесе асықты жілік салынады. Сорпа тағамдары # Жас сорпа – жаңа сойылған мал етінің сорпасы. # Кеспе – қамыр кесінділерін салып пісірген сұйық тамақ. # Тұздық – туралған етке құйылатын майлы сорпа. Ұн тағамдары # Нан. # Бауырсақ (тоқаш). # Бөкпен – қуырылған ұнды сүтке бөктіріп пісірген тағам. # Салма – пісірілген қамырды сүтке қайнатып жасайтын тағам. # Атала – суға ұн салып жасаған сұйық көже. # Быламық – ұннан пісірілетін қоюлау тамақ. # Жайма (шелпек, қаттама және т.б.). Нанның түрлері # Бәтер – ашытылмаған қамырдан табаға пісірілген жұқа нан. # Жаппа нан – қазанға қарып пісірілген нан. # Зағара нан – жүгері ұнынан пісірілген нан. # Көмбе нан – отқа көміп пісірілген нан. # Кісе нан – ішіне ет, картоп, орамжапырақ салып пісіретін нан тағамы. # Қазанжаппа– қазанға қақтап пісірілген нан. # Таба нан – табаға пісірілген нан. # Тандыр нан – тандырға пісірген нан. Дән тағамдары Дән тағамдарына бидайдан, тарыдан, жүгеріден, күріштен жасалатын тағамдар жатады. Бидайдан – бидай көже, талқан; тарыдан – тары көже, талқан, майсөк, жент ; жүгеріден – жүгері көже, бадырақ; күріштен – күріш көже, палау, сүркүріш сияқты тағамдар жасалады. Балық тағамдары Балық тағамдарына қарыма, қуырылған балық, балық сорпа және т.б. жатады. Жеміс тағамдары Жеміс тағамдарына әр түрлі кептірілген жемістер, қауынқақ, қауын–құрт, қауыншек , т.б. жатады. Дереккөздер
Дуа

Дуа – теріс биоэнергетикалық әсер. Ол көз тиюге қарағанда теріс эмоциядан (іштарлық, жамандық ойлау, жек көру) туындамайды. Бұл қара магтың мақсатты түрде жасаған салқын қанды әрекеті. Егер энергетикалық жағынан күшті кез келген адам көз тигізе алатын болса, дуаны тек кәсіби шеберлер ғана жүзеге асыра алады. Көз тиюге қарағанда дуа тек әдейі жасалады. Дуа – белгілі бір адамға, жануарға немесе басқа да нысанға (мысалы, баққа, табиғатқа, белгілі бір жерге, тіпті кейбір елді мекендерге) зиян келтіру, денсаулығын немесе сол нысанның өзін құрту мақсатында әсер ететін ақпараттан тұратын биоэнергетикалық код. Дуаның белгілері де көз тигендегі белгілерге ұқсайды – әлсіздік, қайдан пайда болғаны білгісіз аурулар. Дуаны емдеп-жазу әлдеқайда күрделі. Дуа алынбайынша, ешқандай ем көмектеспейді. Өкінішке орай, дуа мен көз тиюдің айырмашылығын ашатын әдебиет өте аз. Белгілеріне қарағанда олар ұқсас, бірақ оларды бір әдіспен емдеу оң нәтиже бере бермейді. Сондықтан дуаның көз тиюден қандай биоэнергетикалық айырмашылығы бар екенін түсіну керек. Дуаны бірнеше әдіспен анықтауға болады. Бірінші әдіс – бұл науқас адамның күйін анықтау. Мұны рамка, қол немесе «сұрақ-жауап» тәсілін қолданып маятник көмегімен анықтауға болады. Тек бұл жағдайда «көз тию» сөзін «дуа» сөзімен алмастыру керек. Дуаны анықтаудың тағы бір тәсілі – бұл мойынның сол жағында түйнектердің пайда болуы, сол жерде түрлі пішінді көгерген жерлердің пайда болуы, сол жерден шығатын суық сәулені сезіну, сүліктердің сол жерде үймелеуі. Тәжірибесі мол емші мойындағы суреттерге қарап отырып, оларды жүйелеп, дуаның қандай жерге жасалғанын анықтайды.
Атмосфера (өлшеу бірлігі)

Атмосфера - қысымның өлшеу бірлігі, шамасымен Дүниежүзілік мұхиттың деңгейіндегі Жер бетіндегі атмосфералық қысымға тең. Атмосфера қалыпты немесе физикалық және техникалық болып екігі бөлінеді. * Физикалық Атмосфера қалыпты жағдайдағы (еркін түсу үдеуінің мәні 9,8 м/сек 2 ; сынаптың тығыздығы 13 595,1 кг/м 3 , температура 0°С-ға тең) биіктігі 760 мм сынып бағ-сын теңгеретін қысымға тең. Ол Атм таңбасымен белгіленеді. 1 атм = 101 325 н/м 2 . * 1 кгс/см 2 -ге тең қысым техникалық атмосфера делінеді. Ол Ат таңбасымен белгіленеді. 1 Ат = 980 665 н/м 2 . Қысым бірліктерінің арасындағы байланыс: 1 Атм 1,0332 Ат, 1 Ат 0,967 841 Атм. Дереккөздер * Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том
Атмосфера (мағына)

Атмосфера (от. — бу және — шар): * Атмосфера — Аспан денелерін қоршап тұрған газ қабығы. ** Жердің атмосферасы ** Жұлдыздың атмосферасы ** Физикалық атмосфералар * Атмосфера (өлшеу бірлігі) — қысымның өлшеу бірлігі * Ғарыш кемелердің, сүңгуір қайықтардың немесе басқа техникалық құрылыстың ішіндегі ауасы. * Атмосфера (ауыспалы мағына ) — қоршаған орта, жағдай.. * Atmosfera — Адриано Челентаноның музыкалық альбомы. * «Атмосфера» — КСРО-да шығарылатын транзисторлық радиоқабылдағыштар.
Атмофиль элементтер

Атмофиль элементтер - табиғи жағдайда көбіне Жер атмосферасында кездесетін элементтер. Бұған H, N, инертті газдар: Не, неон, Аргон, Криптон, Ксенон, Радон — барлығы 8 элемент. Атмофиль элементтердің атомдары атмосферада бос күйінде кездеседі, олар жер қабығы массасының 0,03%-ін құрайды. Атмофиль элементтердің атом көлемдері үлкен, қайнау, балқу температуралары төмен және диамагниттік қасиеттері болады. Тағы қараңыз * Элементтердің геохимиялық жіктелуі Дереккөздер
Элементтердің геохимиялық жіктелуі

Элементтердің геохимикалық жіктелуін Виктор Мориц Гольдшмидт ұсынған. Норвегияның атақты ғалымы, геохимияның негізін салушы В. М. Гольдшмидт барлық элементтерді, геосфераға таралуына қарай, төртке беледі: # атмофилдер (атмосфералық элементтер), # литофилдер (литосфералық элементтер), # халькофилдер (күкіртпен қосылатын, руда қабатын құраушы элементтер), # сидерофилдер (жердің ядросына жиналатын элементтер). В. М. Гольдшмидт элементтерді осылай бөлгенде атомдардың көлемі мен олардыд сыртқы электрон қабықтарының құрылысын да негізге алған. Атмофилдерге жататындар: газдар, оның ішінде инертті газдар, сутегі, азот, бұлардың көпшілігінде атом сыртындағы қабығы 8 электроннан тұрады. Литофилдерге жататын элементтер: литий, натрий, калий, магний, кальций, алюминий, кремний, оттегі т. б. Бұлардың иондары 8 электрондық қабықты болады. Халькофилдерге жататын элементтер: мыс, мырыш, қорғасын, сынап, күміс, алтын, мышьяк, қалайы, күкірт т. б. Бұлардың иондары 18 электрондық қабықты болады. Сидорофилдерге жататындар: темір, кобальт, никель, платина тобы, көміртегі т. б. Бұлардың иондарының сыртында қосымша құрылысты электрон қабықтары бар. Дереккөздер
Атом сағаты

Атом, кванттық сағаттар - атомдар немесе молекулалар деңгейінде жатқан процестермен байланысты уақыт өлшеуге арналған құрал. Навигацияда атомдық сағаттар маңызды. Олар ғарыш аппараттарының, спутниктердің, ұшақтардың және суасты қайықтарының жай-күйін анықтауға көмектеседі. Атомдық сағаттар спутниктік және жердегі телекоммуникациялық жүйелерде де қолданылады. 1967 жылдан бастап, бірлік халықаралық жүйесі 1 секунд 9 192 631 770 электромагниттік сәулелену кезеңдерде өлшейді. Цезий-133 атомы - уақыт пен жиілік өлшемдері үшін стандарт. Сағат бірнеше бөліктен тұрады: * кванттық дискриминатор * Кварц генераторы, * электроника кешені. Дереккөздер
Атон (ежелгі Мысыр)

Атон - ежелгі Египет дініндегі күн құдайы. 18-әулеттің перғауыны Аменхотеп ІХ (Эхнатон) Атондағы Египеттің ең жоғарғы құдайы деп жариялады.Атон әдетте күн көзі түрінде бейнеледі.Атонға табынудың орталығы Эхнатон салдырған Ахетатон атты жаңа астанада (кейінгі заманда әл-Амарна қыстағы орналасқан жерде) болды.Қазба жұмыстары кезінде (1883,1891,1912) бұдан Атоннның салынған үлкен ғибадатхананың қалдықтары табылған. Дереккөздер
Аэрограф

Аэрограф - сығылған ауаның жәрдемімен сыр-бояуларды тозаңдатып шашуға арналған прибор. Матаның,қағаздың т.б. бетіне бояудан өрнек салу үшін,театр декорациялары мен үлкен форматты плакаттарды даярлау үшін,фотонегатив пен фотосуретті ретуштау үшін аэрографтың түрлі конструкциялары мен форматтары пайдаланылады. Сондай-ақ аэрограф үйдің қабырғаларын бояу-сырлау ісінде,техника әдебиеттердің суреттерін ретуштауда кең қолданылады. Дереккөздер
Атональды музыка

Атональды музыка (- болымсыздық қосымша яғни, тональдықтан тыс) - музыкалық ладтық негізінен бас тарту, дәлірек айтқанда, атональдық принципке негізделген музыкалық ағым. Атональды музыка 20-шы ғасырдың басында Батыс Еуропаның бірқатар елдері мен АҚШ-та тараған. Атональды музыка эстетикалық нормаға сай пайдалынса ғана көркемдік әсер туғыза алады. 1920 жылдары бұл әдіс Р.Штраус, К.Дебюсси, М.Равель, П.Хиндемит, И.Стравинский, А.Онеггер сияқты композиторлардың творчествосында әртүрлі дәрежеде қолданылады. Атональды музыка классикалық халықтық дәстүрлерден біржола қол үзіп, XX ғасырдың басында көптеген композиторлардың қолдауын алды. XXІ ғасырдың шығармаларында да Атональды музыка ырғақтарын кездестіруге болады. Дереккөздер
Аустралиялық алып жауынқұрт

Аустралиялық алып жауынқұрт – Азқылтанды құрттар тұқымдасының биологиялық түрі, Жер шарындағы ең ұзын жауынқұрт болып саналады. Ұзындығы 3 м-ге дейін жетеді. Олар да біздің елдегі жауынқұрттар секілді топырақты асқазанынан өткізу арқылы құнарлы ете түседі. Жыланға ұқсайтын мұндай құрттар Аустралия құрлығында таралған. Дегенмен адамдарға ешқандай зиянын тигізбейді. Жәндіктің тағы бір артықшылығы - ұзақ жасайтындығы. Жәндікке тәжірибе жүргізен ғалымдар оның 8-10 жылға дейін өмір сүретіндігін анықтаған. Аустралиялық алып жауынқұрт жойылып бара жатқан жәндік ретінде Қызыл кітапқа енгізілген.