kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қалдыбаев Сағынбай

Қалдыбаев Сағынбай - (8.1. 1955 жылы туған, Қарақалпақстан, Әмудария ауданы) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (2004), профессор (2004). Алматы мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1981, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. Қазақ КСР-і Автомобиль жолдары министрлігінде топырақтанушы маман (1981–85), Алматы халық шаруашылық институтында (қазіргі Қазақ экономика университі) аға ғылыми қызметкер (1985), Қазақ ұлттық аграрлық университінде профессор қызметтерін атқарды. «Іле Алатауының тауалды сортаң және жеңіл топырақтарын жақсартудың ғылыми негіздері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 70-тен астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 5 монографияның авторы. Пайдаланған әдебиетттер
Сапар Әбдіғалиұлы Қалдыбаев

Қалдыбаев Сапар Әбдіғалиұлы - (5.4.1947 жылы туған, Ресей, Оңтүстік Сахалин облысы Хоэ Поронайск селосы) – философия ғылымдарының докторы (1996), профессор Қостанай педагогика институтын (қазіргі Қостанай мемлекеттік университеті), Қазақ политехникалық институтының (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) аспирантурасын бітірген. Қостанай мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, проректор қызметтерін атқарды. «Закономерности перестройки общественного сознания (на материалах Советского Востока)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 60-тан астам ғылыми жарияланымның авторы. Пайдаланған әдебиетттер
Қалдыкөзов Еркімбек

Қалдыкөзов Еркімбек - (10.7.1944 жылы туған, Түркістан облысы Сайрам ауданы Мақталы ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1997), профессор (1999). Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан. Қазақ химия-технология институтын (1969) бітірген. Қазақ КСР-і ғылым академиясының Атырау қаласындағы Мұнай және табиғи тұздар химиясы институтында ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1971–74), Қазақ химия-технология институтында оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1974–95), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде профессор (1999) қызметтерін атқарды. Пайдаланған әдебиетттер
Қалиасқаров Марат

Қалиасқаров Марат - (2.6. 1953 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданы Көкжартас ауылы) – техника ғылымдарының докторы (2009). Алматы мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1975, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) және Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасын (1981) бітірген. Осы институтта инженер (1975–84), лаборатория меңгерушісі (1984–91), Қазақ ауыл шаруашылық ғылымдары академиясында ғалым-хатшы (1991–94), «Казсельхозмеханизация» ғылыми-өндірістік бірлестігінде бас директордың орынбасары (1994–2003), Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының бөлім жетекшісі (2003–07), орталық басшысы (2008–09) қызметтерін атқарды. 2010 жылдан бас директордың орынбасары. «Қой қиын жинайтын және өңдейтін машиналардың технологиялық негіздері мен өлшемдері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 60-тан аса ғылыми жарияланымның авторы. Пайдаланған әдебиетттер
Қабидаш Қалиасқарұлы

Қабидаш Қалиасқарұлы (18 қараша 1938 жылы туған, Моңғолия, Баян-Өлгей аймағы, Ақкөл ауылы) – филология ғылымдарының докторы (1992), профессор (1994). * ҚазПИ-ді (1963, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. * Баян Өлгий қаласында білім беру саласында басшылық қызметтер атқарды (1963–94). * 1995 жылдан Талдықорған мемлекеттік университетінде (қазіргі Жетісу мемлекеттік университеті) дәріс береді. * «Моңғолия қазақтарының 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басындағы халық ақындары» атты монографиясы жарық көрген. Дереккөздер
Әйтен Қайрошұлы Қалиев

Қалиев Әйтен Қайрошұлы - (15.11.1939 жылы туған, Атырау облысы Махамбет ауданы Сарайшық ауылы) – ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы (1992), профессор (1995). Алматы мемлекеттік ауыл шаруашылық институтын (1968, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) және аспирантурасын (1970) бітірген. Осы институтта аға лаборант, ассистент, доцент (1968–94), кафедра меңгерушісі (1994–2006), профессор қызметтерін атқарды. 1991 жылы «Фотомутогенез и фотостимуляция в селекции пшеницы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері шоғырланған күн сәулесін бидай селекциясында пайдаланудың фотомутагенез және фотостимуляциясына арналған. 90-нан астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы. Пайдаланған әдебиетттер
Серғазы Қалиев

Қалиев Серғазы - (25.6.1929 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы) – педагогика ғылымдарының докторы (1996), профессор (1998). Семей мемлекеттік педагогика институтын (1949) бітірген. 1949–83 жылдары мектептерде мұғалім, директор, инспектор, Қазақ темір жол басқармасының оқу орындарында бөлім бастығы, 1983–87 жылдары республика Мұғалімдер білімін жетілдіру институты директорының орынбасары, Қазақ КСР-і ҒА Педагогика ғылымдары ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі, ғылыми жұмыстар жөніндегі директордың орынбасары (1987–93), Қазақ білім академиясында лаборатория меңгерушісі (1993–2000) болды. 2000 жылдан осы академияда орталық директоры қызметін атқарады. «Қазақтың халықтық тәлім-тәрбиесінің ғылыми-педагогикалық негіздері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. 250-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Пайдаланылған әдебиетттер
Парадокс

Парадокс ( – қарсы, doxа – пікір) – әдеттен тыс, күтпеген, ойда жоқ ғажайып болып көрінетін оғаш пікір; қарапайым, дәстүрлі пікірмен келіспейтін, күтпеген жағдайдағы, үйреншікті емес талқылау; қабылданған көріністерге сәйкес келмейтін өзгеше құбылыс. Парадокс термині антикалық философияда ерекше тың жаңа пікірді сипаттау үшін пайдаланылған. Логикалық ой жүйесі дұрыс, бірақ пайымдауда бірін-бірі теріске шығаратын ой қорытындыларын антиномия деп те атайды. Парадокстың бұл түрі логикикалық негізі түпкі заңдылықтары толық айқындалмаған теорияларда кездеседі. Мұндай парадокстердің бірқатарын антикалық ойшылдар ашқан. Парадокстердің кездесуінің екі жағы бар: біріншіден, парадокстер теория негізінің дұрыстығына күмән келтірсе, екіншіден, антиномиялардың шешімін іздеу теорияны толық жетілдіруге және логика мен математиканың негізін зерттеуде құнды жаңалықтар ашуға бағыттаса. Парадокс адамдардың қарым-қатынастарында, ойлау өмірінде үлкен орын алғанымен, әдетте екіұшты ой деп қабылданады. Милеттік Эвбулидтің “Өтірікші” деген парадоксы бойынша: «егер өтірікші өзінің өтірігін мойындаса, онда шындықты айтқаны. Демек, өтірікші өтірікші емес» деген қорытынды шығады. Ахиллес және тасбақа Ежелгі гректерде Элейлік Зенонның парадокстері әйгілі болды. Зенон парадокстері логикалық ақылға негізделіп жасалған. “Ахиллес және тасбақа” деген парадоксы бойынша ұшқыр Ахиллдің тасбақаға жетуі мүмкін емес, себебі олар бір мезетте қозғала бастаса, тасбақаның қозғалған жеріне Ахилл жеткенше тасбақа сол қашықтықтың 1/10-ндей жерге жылжиды. Ал 1/10-ді Ахилл өткенше тасбақа 1/100-дей жерге одан әрі жылжиды, т.т. Сөйтіп Ахилл тасбақаны шексіз қуалай береді. Тағы қараңыз * Зенон парадокстері Дереккөздер
Райхан Мұқанқызы Қалиева

Қалиева Райхан Мұқанқызы - (30.10.1947 жылы туған, Жамбыл облысы Мерке ауданы Мерке қаласы) – тарих ғылымдарының кандидаты (1985), саясаттану ғылымдарының докторы (1993), профессор (1997). Алматы шет тілдері институтын (1969, қазіргі Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) және Қоғамдық ғылымдар академиясын (1985, Мәскеу қаласы) бітірген. Жамбыл педагогика институтында (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) оқытушы, Жамбыл облысы комитетінде нұсқаушы, хатшы (1969–73), Қазақ КСР-і Жастар ұйымы комитетінің төрағасы (1973–82), Қазақстан ОК-де бөлім меңгерушісі (1985–87), ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) проректор (1987–92), ҚР Президенті аппаратында аға референт (1993–94), Үкімет аппаратында, ҚР Премьер-министрі кеңсесінде аға сарапшы (1994–99) болып істеді. 1999 жылдан ҚР Сыртқы істер министрлігінде кеңесші қызметін атқарады. «Возрастание роли советской общественности в современных международных отношениях в 70–80-е годы» тақырыбында кандидат, ал «Международная деятельность Республики Казахстан на современном этапе» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 40-қа жуық жарияланымның авторы. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Пайдаланылған әдебиетттер
Қалмақ үй

Қалмақ үй - тас қоршаулар. Алматы облысы Жамбыл ауданындағы Қастек ауылының батысында, Іле Алатауының солтүстігіндегі осындай қалмақ үйдің бірін әуесқой археолог Н.Леонов 1921 жылы зерттеген. Диаметрі 30 метрге дейін жетеді. Жергілікті тұрғындар оларды қалмақ үй немесе «тас қорғандар» деп атайды. Пайдаланылған әдебиетттер
Айдархан Қалтаев

Қалтаев Айдархан 18.12.1950 жылы туған, Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы Жаңақорған кенті) – физика-математика ғылымдарының докторы (1999), профессор (2000). Халықаралық инженер академиясының корреспонденті мүшесі. Өмірбаяны * ҚазМУ-ды (1973, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. * Кеңес Армиясы қатарында (1973–75) * ҚазҰУ-да аспирант, инженер, ғылыми қызметкер, аға оқытушы, аға ғылыми қызметкер, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін (1976–2008) атқарған. * 2008 жылдан осы университетте Механика-математика факультеттінің деканы қызметін атқарады. Ғылыми еңбектері * «Газодинамика внутренних течений реагирующих смесей» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. * Негізгі ғылыми еңбектері – сұйықтар мен газдар механикасына; дыбыстан төмен және дыбыстан жоғары жылдамдықтағы реакцияланатын газдардың қозғалу және даму заңдылықтары; реакцияланатын сұйықтардың фильтрациясы мәселелеріне арналған. * 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер
Қалыбеков Тұрсын

Қалыбеков Тұрсын - (1942 жыылы туған, Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Бөген ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1994), профессор (1996). Ысты руынан шыққан. * Қазақ политехникалық институтын (1965, қазіргі Қазақ ұлттық техника университеті) бітірген. * «Жезқазғантүстіметаллургия» комбинатының бас маркшейдері (1965–71); * Алжир Демократиялық Республикасында қызмет істеді (1972–75). ҚазМУ-да аға инженер, аға ғылыми қызметкер, доцент (1976–91) болды. 1992 жылдан «Мұнай» ғылыми-өндірістік орталығының вице-президенті. 80-нен астам ғылыми жарияланымның авторы. Пайдаланылған әдебиетттер
По

По (Po) — Италиядағы ең ірі өзен. Ұзындығы 652 км, алабының аумағы 75 мың км². Батыс Альпіден басталып, батыстан шығысқа қарай Падан жазығын бойлай ағып, Адрия т-не батпақты атырау жасап (аумағы 1,5 мың км²) құяды. Альпіден басталатын сол жақ салалары (Дора-Рипария, Дора-Бальтеа, Тичино, Адда, т.б.) таудағы маусымдық қар мен мұздық ерігенде көктем мен жазда тасиды. Басын Апеннин тауларынан және Теңіз жағалық Альпіден алатын оң жақ салалары (Танаро, Треббия, Таро, т.б.) көктем мен күздегі жаңбырға байланысты молаяды. Осыған сәйкес По орта және төменгі ағысында 2 рет (мамыр — маусым, қазан — қараша) тасиды. По өзенінің бойымен 540 км-дей жерге дейін кеме жүзеді. Суы егін суаруға, электр энергиясын өндіруге пайдаланылады. Табиғи су жолдары мен қолдан қазылған каналдар арқылы Лаго-Маджоре, Комо, Гарда көлдерімен жалғасады. Өзен жағалауында Милан, Турин, Пьяченца, Феррара, Кремона, т.б. қалалар орналасқан. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том
Қамалиев Мақсұт Әділханұлы

Қамалиев Мақсұт Әділханұлы - (9.7.1959 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласы) – медицина ғылымдарының докторы (1994), профессор (1996). ҚР Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2001). Семей мемлекеттік медицина институтын (1982, қазіргі Семей мемлекеттік медицина академиясы) және Мәскеу қаласындағы Бүкілодақтық әлеуметтік гигиена және денсаулық сақтауды ұйымдастыру ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасын (1989) бітірген. Осы оқу орнында ассистент, аға оқытушы, кафедра меңгерушісі (1982–93) болды. 1993 жылдан қазіргі Қазақ ұлттық медицина университетінде кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Социальные ориентиры реформы здравоохранения Казахстана» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 300-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Пайдаланылған әдебиетттер
Ішекті музыкалық оркестр

.]] .]] .]] Ішекті музыкалық оркестр – ішекті музыкалық аспаптардан құралған орындаушылар тобы. Ол негізінен ішекті (балалайка, домбыра, дутар, жетіген, шертер, т.б.) және ысқылы (қобыз, скрипка, т.б.) музыкалық аспаптарда ойнайтын орындаушылардан құралады; қ. Оркестр. Дереккөздер
Оңғарбек Әліпбекұлы Әліпбеки

ӘЛІПБЕКИ Оңғарбек Әліпбекұлы [http://kazatu.kz/kk/fakultetter/jer-resurstarin-baskaru-saulet-jane-dizayn-fakultete/kadastr-jane-bagalau-kafedrasi/alepbeki-ongarbek-alepbekuli/] – биология ғылымдарының докторы, профессор, Халықаралық ақпараттандыру академиясы http://www.academy.kz және Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы академигі. Ағымдағы негізгі ғылыми зерттеу бағыттары: Жер ресурстарын басқару, дәл ауылшаруашылық (дәл егіншілік + дәл мал шаруашылығы), радиоэкология. Негізгі ғылыми-техникалық жетістіктер: * Қазақстан Республикасының (ҚР) ғарыштық технологияларын, бағдарлама жетекшісінің орынбасары ретінде, дайындау, өндіріске енгізу және біріктіре коммерцияландыру. * Республиканың «цифрлық дәуірге» өтетінін ғылыми көрегендік арқылы алдын ала біліп, екі ұлттық масштабтағы тұжырымдамалар дайындау [«Концепция создания и развития национальной инфраструктуры пространственных данных Республики Казахстан до 2020 года», 2013; Концепция внедрения системы точного земледелия в Республике Казахстан, 2014]. Олардың жүзеге асыру жоспарларын жасау, пилоттық зерттеу жұмыстарын орындау, коммерцияландыру. Тұжырымдамаларда дәлелденген ғылыми-техникалық бағыттар «Цифрлы Қазақстан 2020» мемлекеттік бағдарламасы аясында жүзеге асыруға қабылданды. Олар - ҚР Ұлттық кеңістіктік деректер инфрақұрылымы және дәл егіншілік; Білім саласындағы негізгі жетістіктер: * ҚР жоғарғы оқу орындарының Үздік оқытушысы; * ҚР Президентінің "Болашақ" халықаралық біліми бағдарламасының жүлдегері; * «Жаңа инновациялық дәл ауылшаруашылығы курстары» («New and Innovation Courses for Precision Agriculture» - NICOPA) - Еуропалық одақтың Эразмус+ «Жоғарғы білім потенциалын көтеру» бағдарламасы аясынан берілген грант иегері; * "Қазақстан Ғарыш Сапары" АҚ компаниясында дайындалған ғарыштық және геоақпараттық технологиялар саласындағы жоғары білікті мамандар мектебі. Өндіріс саласындағы негізгі жетістіктер: * ҚР Жерді қашықтан зондтау ғарыштық жүйесі; * ҚР геоақпараттық жүйесі; * Шортанды ауданының кеңістіктік деректер инфрақұрылымы; * Шу ауданының ғарыштық технологиялармен интеграцияланған жер кадастры және т.б. жеті жер санаттарын қамти отырып өндіріске енгізілген әртүрлі экономикалық салалардағы жүйелі геоақпараттық өнімдер.
Құрылыс

Құрылыс – материалдық өндіріс саласы. Негізінен әр түрлі үйлер мен ғимараттарды салумен, салынып жатқан нысандарды іске қосуға байланысты жабдықтарды монтаждаумен шұғылданады. Құрылысқа үйлер мен ғимараттарды жөндеуге байланысты жұмыстар да жатады. Құрылыстың дамуы тұрақты жұмыс істейтін мердігерлік құрылыс ұйымдарының құрылуымен және құрылыс өнеркәсібінің өсуімен қоса қабат жүргізілді. Құрылыстың бір ерекшелігі сол, мұнда құрылыс-монтаж ұйымдары өнеркәсіп орындары сияқты өнімді қорға немесе қоймаға арнап шығармайды. Өндіріс үстінде құрылыстың өнімі қозғалмайтындай етіліп белгілі бір орынға бекітіледі, тек еңбек құрал-жабдықтары (машиналар мен механизмдер), еңбек заттары (материалдар мен құралымдар) бір орыннан екінші орынға ауысып отырады. Құрылыс ашық жерде және әр түрлі табиғи ортада жүргізіледі. Сондықтан да құрылыс нысандарының, жұмыстардың өндірістік циклі бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылады. Құрылыс елдің мәдениетін және экономиканың барлық саласын дамытуға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Құрылыс материалдары

Құрылыс материалдары — ғимараттар мен инженерлік құрылыстарды салу, қайта жаңғырту және пайдалану кезінде қолданылатын табиғи немесе жасанды материалдар жиынтығы. Олар ғимараттың беріктігін, орнықтылығын, ұзақ мерзімділігін, қауіпсіздігін және пайдалану сапасын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Құрылыс материалдары шығу тегіне, физика-механикалық қасиеттеріне, құрылымдық ерекшеліктеріне және қолдану саласына қарай жіктеледі. Материалдарды таңдау климаттық жағдайларға, ғимараттың функционалдық мақсатына, жүктеме түрлеріне және нормативтік талаптарға байланысты жүзеге асырылады. Негізгі құрылыс материалдарының түрлері: *табиғи тау жыныстарынан жасалған құрылыс материалдары (дара тастар, қиыршық тастар, т.б.); *органикалық (битум, қарамай, синтетикалық шайыр, т.б.) және бейорганикалық (цемент, әктас, гипс, т.б.) байланыстырғыш материалдар; *жасанды құрылыс материалдары және құрастырмалы құралымдар мен бұйымдар (құрылыстық керамика, бетон, темірбетон, асбест-цемент, темір, шыны және силикаттан жасалған бұйымдар); *ағаш материалдары және олардан жасалған бұйымдар (есік және терезе блоктары, ағаш талшықты және ағаш үгінділерінен жасалған тақталар, т.б.); *металдан жасалған бұйымдар (көтергіш және қоршау құралымдары, құбырлар, рельстер, т.б.); *синтетикалық шайырлар мен пластмассалар (линолеум, пенопласт, т.б.). Әр түрлі табиғи тау жыныстарынан іргетастар, қабырғалық әшекейлік, т.б. құрылыс материалдары жасалынады. Органикалық байланыстырғыш заттардан жол құрылысына қажетті жабын, ылғал өткізбейтін заттар дайындалады. Ағаш жаңқасынан жұқа әшекейлік тақталар жасау үшін байланыстырғыш заттар ретінде синтетикалық шайырлар пайдаланылады. Бейорганикалық заттардың ішіндегі ең негізгісі – цемент. Одан бетон, темір-бетон, асбест-цемент, құрылыс қоспалары сияқты құрылыс материалдары жасалады. Әктастан бу қысымымен алынатын силикаттық бетон, кірпіш әрі құрылыстық қоспалар дайындалады. Жасанды құрылыс материалдары жасалу технологиясына қарай байланыстырғыш заттар көмегімен жасалатын бетон, темір-бетон, асбест-бетон, асбест-цемент, силикаттық бетондар мен кірпіш, құрылыс қоспалары; саз топырақтан (балшықтан) күйдіру арқылы алынатын керамикалық құрылыс материалдары; құмды түрлі қоспалар қосып балқыту арқылы алынатын кеуек материалдар, ситалдар, минералдық мақталар болып бөлінеді. Жасанды құрылыс материалдарының негізгі бір түрі – металдар. Олар құрылыста әр түрлі құралымдар (көпірлер, өндірістік құрылыстар, жер сілкінісіне шыдамды құрылыстық қаңқалар және темір-бетон арматуралар, т.б.) жасауға пайдаланылады. Ағаш материалдары және олардан жасалған бұйымдарға ағашты механикалық өңдеу барысында алынатын материалдар (бөренелер, кесілмелі материалдар, паркет, фанера, т.б.) кіреді. Металдардан негізінен, болат илемі құрылыста кеңінен қолданылады. Олардан темір-бетондарға қажетті арматуралар, ғимараттың каркастары, көпірдің құрылыстық өткіндері, жылыту жүйелері, жабын материалдары, т.б. жасалады. Әлемдік практикада ең алғаш Қазақстанда жаңа керамикикалық “золокерам” материалдары жасалып, өндіріске енгізілді. Дереккөздер
Зейнолла Ершораұлы Дүйсембаев

Зейнолла Ершораұлы Дүйсембаев (1939 жылы туған, Қарағанды қаласы) – медицина ғылымының докторы (1993), профессор (1997). Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1963, қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 1963–66 ж. Қарағанды қаласындағы Еңбек гигиенасы институтында кіші ғылыми қызметкер, 1966–69 ж. Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында аспирант, 1972–76 ж. Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында кафедра меңгерушісі, 1976–79 ж. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқандар мен мүгедектерге арналған Республикалық клиникада (Алматы қаласы) бөлім меңгерушісі, 1980–93 ж. Қазақ ғылыми-зертттеу институтында аға, бас ғылыми қызметкер, 1994 жылдан Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының Еңбек гигиенасы және физиология институтында лаборатория меңгерушісі қызметін атқарады. Дүйсембаевтың 80 ғылыми жарияланымы, оның ішінде 2 монографиясы жарық көрген. Сыртқы сілтемелер http://g-to-g.com/index.php?versionrus&module5&id=4140 Дереккөздер
Кеңесхан Ыдырысұлы Дүйсембаев

Кеңесхан Ыдырысұлы Дүйсембаев (1938 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Бектемір ауылы) – ауыл шаруашылығының ғылыми докторы (1990), профессор (1991). Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын (1963, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. 1963 ж. осы оқу орнында ассистент, аспирант, кафедра меңгерушісі, деканның орынбасары, декан, университет жанындағы білім жетілдіру институтында проректор (1984), ғылыми-әдістемелік жұмыстар жөніндегі проректор (1986), Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындарында ауыл шаруашылығы мамандарын даярлау ғылыми-әдістемелік орталығының төрағасының орынбасары (1990) қызметтерін атқарды. Дүйсембаев 135 ғылыми мақаланың авторы. Дереккөздер
Василий Васильевич Верещагин

Василий Васильевич Верещагин (26 қазан 1848, Ресей, Новгород губерниясы Череповец қаласы – 13 сәуір 1904, Порт-Артур маңы) – орыс кескіндемешісі. Теңіз кадет корпусында (1853 – 60), сонымен қатар (1858 жылдан) суретшілер мектебінде, кейін Көркем сурет академиясында (1860 – 63, Санкт-Петербург), Парижде Ж.Л. Жером мен А.Бидтың класында (1864 – 66) оқыды. Бірнеше рет Кавказ бен Қырымда, 2 рет Түркістанда (1867 – 1868, 1869 – 1870) болды: Үндістанға (1874 – 1876, 1882), Сирия мен Палестинаға (1884), Куба мен Жапонияға (1880 – 1903) сапар шекті. Орыс-түрік (1877 – 1878), орыс-жапон (1904) соғыстарына қатысты. Верещагин қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін, Қазақстан табиғатын бейнелеген көптеген суреттер салды («Лепсі алқабы», «Шу өзені бойындағы қазақ үйлері», «Алатауда» (1869 – 70), «Аңшы қазақ» (1871), т.б. Суреттер топтамалары * Кавказдық топтама * Түркістандық топтама * Үндістандық топтама * Өлім жазалары трилогиясы * Наполеон Ресейде * Жапондық топтама Дереккөздер
Кәкім Шаяхметұлы Дүйсенбаев

Кәкім Шаяхметұлы Дүйсенбаев (28 ақпан 1939 жылы туған, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Ғ.Мүсірепов атындағы аудан, Сазоновка ауылы) – экономика ғылымының докторы (2000), профессор (2002). ҚазМУ-ды (1961, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Алматы халық шаруашылығы институтында декан (1983–87), кафедра меңгерушісі (1989–93), доцент (1993–2000), 2001 жылдан Қазақ экономикалық университетінде профессор қызметін атқарады. «Қаржы басқару саласындағы аудит пен талдау: теориясы және әдіснамасы» деген тақырыпта докторылық диссертация қорғаған. Дүйсенбаев 118 ғылыми еңбектің, оның ішінде 8 монографияның авторы. Дереккөздер
Сәкен Әміреев

Сәкен Әміреев(5.1.1940 жылы туған, Алматы облысы Алакөл ауданы Екпінді ауылы) – медицина ғылымның докторы (1989), профессор (1991). Алматы мемлекеттік мединалық институтын (1964, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Сол жылдан Қазақ эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылым-зертеу институтында ғылыми қызметкер, 1975–1995 жылы осы институттың бруцеллезді зерттеу бөлімін басқарды. 1995 жылдан Қазақ ұлттық медицина университетінде кафедра меңгерушісі. Әміреев Қазақстанда бруцеллездің, малдан жұғатын, т.б. аурулардың таралу заңдылықтарын ашып, олардың алдын алу жолдарын анықтады. 230-дан аса ғылыми еңбек, оның ішінде 2 монография жариялаған. Шығармалары: * Эпидемиология и эпизотология бруцеллеза, А-А., 1986; * Эпидемиологический надзор за зоонозами, А-А., 1988; * Эпидемический процесс, А-А., 1999; Эпидемиология, А-А., 2002. Сыртқы сілтемелер * [http://kaz.hls.kz/aids/18-atbzhtb.html] * [http://kaz.hls.kz/realize/print:page,1,68-europaly-immunizaciyalau-aptalyy.html] Дереккөздер
Зайролла Дүйсенбеков

Зайролла Дүйсенбеков (18 қазан 1937 жылы туған, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Баянауыл ауылы) – ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1985), профессор (1987), Қазақстан Ғылым Академиясының академигі (1996). Өмірбаяны Арғын тайпасының Бегендік руынан шыққан. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын (1960, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) бітірген. Павлодар облысы «Баянауыл» кеңшарында бас агроном, директордың орынбасары (1960–62), Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтында аспирант, ассистент, аға оқытушы, доцент (1962–87), декан (1974–84), кафедра меңгерушісі (1987–93), Қазақ мемлекеттік жерге орналастыру жөніндегі жобалау институтының директоры (1993–94) қызметтерін атқарған. 1994 жылдан Жер қоры және жерге орналастыру мемлекеттік ғылыми-өндірістік орталықтың бас директоры. Дүйсенбеков – Қазақстанда ауыл шаруашылығы дақылдарының шығымдылығын болжаудың ғылыми-әдістемелік негіздерін алғаш зерттеушілердің бірі. Сыртқы сілтемелер http://www.egemen.kz/indexold.php?actreadarticle&id5774 Дереккөздер
Қуандық Бүрлібаев

Бүрлібаев Қуандық (1936 Қармақшы ауданы Тұрмағанбет Ізтілеуов ауылы – 1994 сонда) – жырау. Жыраулық өнерінің қалыптасуына Сыр бойына белгілі жыраулар Рүстембек Жиенбайұлы, Мұзарап Жүсіпұлы, Сүйенбай Ақбайұлы, Зайыр Рахатұлы, Берман Бейсембайұлы, Жаппар Тұңғышбаевтарға, т.б. еліктеуі себебін тигізді. 1979 жылы Қызылорда облысында өткен Қазақстанның 60-жылдығы мерекесінде Бүрлібаев республикалық байқауға қатысып, жүлде алған. 1980 – 87 жылы ақындар айтыстарына қатысып, өзінің айтыс өнерінің майталманы екенін таныта білген. 1986 жылы Алматы қаласында теледидардан Тұрмағамбеттің «Сам палуан» дастанын және Сыр сүлейлерінің бірнеше толғау термелерін орындады. 1988 жылы Тұрмағамбет атындағы орта мектепте жырау өнерінен сабақ берді. Жапонияда өткен дүниежүзілік «Оцеик» фестивалінде (1990) Бүрлібаевтың дауысы дүниежүзілік өнердің алтын қорына жазылып алынды. Дереккөздер “Қазақ Энциклопедиясы”, 2 - том
Бүркірек Марқадамұлы

Бүркірек Марқадамұлы (1646, Қызылорда облысы Арал ауданы Ақшатау ауылы – 1726, Бұланты) — батыр. Кіші жүздегі Әлім тайпасының Шекті руынан шыққан. Жоңғарларға қарсы күресте қазақ жасағының бір бөлігін басқарған. Ел арасындағы аңыздарға қарағанда, Бүркірек қалмақ ханы Аюкенің қазақтарға жасаған жорығын тоқтатқан. 1717 жылы Бекович-Черкасский экспедициясын талқандауға қатысқан. Бүркірек батыр Бұланты-Білеуті шайқасында қаза тапқан. Дереккөздер
Мырзабек Төлегенұлы Дүйсенов

Мырзабек Төлегенұлы Дүйсенов - 1928 жылы 20 желтоқсанда Қызылорда облысының Сырдария ауданында туған. 1949 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің тарих-филология факультетін бітірт, Қазақ КСР Ғылым академиясының аспирантурасына қабылданады. 1953 жылы филология ғылымының кандидаты, 1968 жылы филология ғылымының докторы ғылыми дәрежесін алды. Көп жыл ҚР ҮҒА жанындағы М.О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болған. Қазақ кеңес әдебиеті тарихының очеркін, қазақ әдебиет тарихын жазысуға белсене қатысты. М.Қаратаевпен бірге орта мектептің орыс кластары үшін «Қазақ әдебиеті хрестоматиясын» құрастырған. Бірнеше әңгімелер жинағы, оннан астам повесі бар. «Гүлжан», «Ана махаббаты» повестері орыс тілше, «Емтихан» повесі өзбектіліне аударылды. Шығармалары *Мен қалай торғай болдым? Әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1958; *Жолын болсын. Әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1959; *Қалыңдық. Повесть. А., ҚМ КӨБ, 1962; *Ана махаббат. Повесть. А., «Жазушы». 1965; *Гүлжан сүйеді. Повестер. А., «Жазушы», 1968; *Меймандар. Повестер. А., «Жазушы», 1971; *Ант. Повестер. А.,»Жазушы», 1974; *Үміт. Повестер. А., «Жалын», 1979; *Біз күн перзентіміз. Повестер. А., «Жалын», 1983; *Әдебиеттегі мазмұн мен түрдің бірлігі. Монография. А., ҚМ КӨБ, 1962; *Ілияс Жансүгіров. Монография. А., «Жазушы», 1965; *Ақын мұраты. Монография. А., «Жазушы», 1967; Дереккөздер
Аптылай Бұрқашев

Аптылай Бұрқашев (20.01.1945 жылы туған, Қазалы ауданы, Бекарыстан би ауылы) –ғалым, медицина ғылымының докторы (1984), профессор (1985). КСРО спорт шебері (1969). Әлеуметтік Ғалымдар академиясының академигі (2001). Ақтөбе медицинa институтын бітірген (1967). 1973 – 83 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтында емдік физкультура және спорттық медицина кафедрасының ассистенті, доценті, меңгерушісі, 1984 – 2001 жылы Қазақ физкультура институтының ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры, 2001 – 2003 жылы халықаралық қазақ-түрік университеті Алматы бөлімшесінде директордың орынбасары қызметтерін атқарды. 2004 жылдан Республикалық допингке қарсы орталықта директордың орынбасары. Бұрқашевтің негізгі ғылыми еңбектері емдік физкультура және спорттық медицина мәселелеріне арналған. Осы салалар бойынша екі монографиясы жарық көрген. Екі өнертапқыштың авторы. Дереккөздер
Қайырғали Мұқашұлы Дүсәлиев

Қайырғали Мұқашұлы Дүсәлиев (1948 жылы туған, Ресей, қазіргі Куйбышев облысы, Самара қаласы, Непловка ауылы) – техника ғылымының докторы (1991), профессор (1994). Куйбышев авиация институтын (1974) бітірген. 1974–84 ж. Қазақстан Ғылым Академиясының Тау-кен институтында аға инженер, кіші ғылыми қызметкер, 1984–96 ж. Алматы автокөлік жолдары институтында (қазіргі Қазақ көлік және коммуникация академиясы) кафедра меңгерушісі, профессор, 1996 жылдан Қазақ ұлттық техникалық университетінде кафедра меңгерушісі, профессор қызметтерін атқарады. Дүсәлиев 100-ге жуық ғылыми мақаланың, 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Ахметқали Зейнолдаұлы Дүсіпов

Ахметқали Зейнолдаұлы Дүсіпов (1948 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Мұжықсу ауылы) – медицина ғылымының докторы (1990), профессор (1992). Семей мемлекеттік медицина институтын (1972, қазіргі Семей мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 1972–80 ж. осы институтта ассистент, деканның орынбасары (1981–85), 1986 жылдан Семей мемлекеттік медицина академиясында доцент, профессор, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. Дүіпов 117 ғылыми-зертттеу еңбегінің авторы. Дереккөздер
Александр Георгиевич Дылюк

Александр Георгиевич Дылюк (1946 жылы туған, Қарағанды облысы, Теміртау қаласы) – техника ғылымының докторы (1997), профессор (1993). Қарметкомбинат (1970, ВТУЗ) техникалық оқу орнын бітірген. 1970–76 ж. осы оқу орнында оқытушы, аға оқытушы, доцент (1976–79), 1979–87 ж. кафедра меңгерушісі, 1987–92 ж. ғылыми-зерттеу жұмыстары жөніндегі проректордың міндетін атқарушы, 1992 жылдан Қарметкомбинат (ВТУЗ, қазіргі Қарағанды металлургия институты) ректоры қызметін атқарады. 105-ке жуық ғылыми еңбегі, 4 монографиясы жарық көрген. Дереккөздер
Жанат Рақымжанқызы Ділбарханова

Жанат Рақымжанқызы Ділбарханова (19 шілде 1967 жылы туған, Алматы қаласы) – заң ғылыми докторы (2008). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1989, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті), Халықаралық қазақ-түрік университетін (1997) бітірген. Қазақ ұлттық медицина университетінде ассистент, 1997 жылдан ішкі істер органдарында қызмет атқарады. «Трансұлттық қылмыстардың жекелеген түрлерін тергеуде арнайы білімдерді пайдалану теориясы мен практикасы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Дереккөздер
Ырсай Ділбарханова

Ырсай Ділбарханова (2 ақпан 1952 жылы туған, Түркістан облысы, Шардара ауданы) – биология ғылымының докторы (1998), профессор (2000). Қыздар мемлекеттік педагогикалық институтын (1974, қазіргі Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті) бітірген. 1976–90 ж. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясында ғылыми қызметкер, 1990–92 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) кафедра меңгерушісі, 1992–96 ж. Түркістан университетінде доцент, кафедра меңгерушісі, 1999 жылдан Халықаралық қазақ-түрік университеті Кентау институтында кафедра меңгерушісі. 60-тан астам ғылыми еңбегі жарияланған. «Белоктар, белоктар биосинтезі, молекулалық генетиканың негіздері», «Ферменттер» оқулықтары жарық көрген. Дереккөздер
Сатыбалды Ділманұлы Ділманов

Сатыбалды Ділманұлы Ділманов (1 мамыр 1947 жылы туған, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Қызылмақташы ауылы) – тарих ғылымының докторы (2005), профессор (2005), Ресей әскери академиясының академигі (2005). Қоңырат тайпасы Көтенші руынан шыққан. Қорған қаласындағы (Ресей) жоғары әскери-саяси авиациялық училищені (1969), ҚазМУ-ды (1984, қазіргі ҚазҰУ) және Алматы жоғары партия мектебін (1986) бітірген. 1973–86 ж. әскери бөлімше және бөлім бастығының орынбасары, 1986–92 ж. Қырғызстанның әскери оқу орнында оқытушы, курсанттар бастығының саяси жұмыстар жөніндегі орынбасары, 1992–2000 ж. Қазақ ұлттық аграрлық университетінде оқытушы, аға оқытушы, 2000–03 ж. Қазақстан Гуманитарлық университетінде әскери кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 2003 жылдан Ұлттық қорғаныс университеті бастығының тәрбие және әлеуметтік-құқықтық жұмыстар жөніндегі орынбасары. Ділманов Қазақстан тарихындағы «Ақтаңдақтарды» зерттеуге зор үлес қосты. 70-тен астам ғылыми мақаласы жарық көрген. Дереккөздер
Батаға

теңізі жағасы]] Батаға — қамыстан салынған балықшылар үйі. Батағада балық аулау құралдары (аулар) тоқылып, жөндеуден өтеді. Ауланған балықты сақтайтын салқын шұңқырлар (мұз қалалар), балық қақтайтын ілгешектер, балық тұздайтын бөшкелер, т.б. орналасады. Бұрын балықшы Батағалары Еділ, Жайық өзендері бойында, Каспий теңізі жағалауында көп болған. Дереккөздер
Фархат Мұсаұлы Дінішев

Фархат Мұсаұлы Дінішев (7 сәуір 1949 жылы туған, Алматы қаласы) – экономика ғылымының докторы (1997). Алматы халық шаруашылығы институтын (1970, қазіргі Қазақ экономикалық университеті) бітірген. 1970–73 ж. осы оқу орнында стажер-ізденуші, 1973–74 ж. Қазақ КСР-і Мемлекеттік жоспарлау комитеті жанындағы экономикалық ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер, 1974–81 ж. Қазақстан Ғылым Академиясының Экономикалық институтында экономист, кіші ғылыми қызметкер, 1981–94 ж. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясында кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкері, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды. «Научно-техническое развитие производительных сил суверенного Казахстана (стратегия, формы и методы)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Дінішевтіңтің 60 ғылыми еңбегі, 4 монографиясы бар. Дереккөздер
Ақтомар (көл)

Ақтомар – Ертіс алабындағы көл. Географиялық орны Павлодар облысы Май ауданы Тарақты қыстауының оңтүстік-шығысында 23 км жерде орналасқан көл. Теңіз деңгейінен 145,5 м биіктікте. Гидрографикасы Аумағы 5,2 км 2 , ұзындығы 4,4 км, енді жері 2,0 км. Жағалау сипаты Жағалауы түйетайлы келген. Суы тұзды. Төңірегі ағарып сортаңданған, сазды балшықты келген. Деңгейі көктемде көтеріліп, жазға қарай тартылады. Дереккөздер
Ақтөбе (жайлау)

Ақтөбе(жайлау) – Алматы облысы Көксу ауданы жеріндегі жазғы мал жайлауы. Ол батысында Текелі, оңүстігінде Күйелі мен Суықтөбе, шығысында Аламан тауымен шектеседі. Теңіз деңгейінен 2,0 мың м биіктікте. Жері тастақ, шөбі тықыр. Қазтабан, сарыбас жоңышқа, рауғаш, аюжүн, қорғасын, ермен, қарақат, арша тәрізді шөптер мен бұталар өседі. Ақтөбе – суаты мол, шөбі құнарлы, малға жайлы қоныс. Дереккөздер
Ақтөбе (көл)

Ақтөбе – Атырау облысы Индербор кентінен шығысқа қарай 46 км жердегі көл. Каспий ойпатында. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 5 м төменде орналасқан. Аумағы 5,5 км 2 . Ұзындығы 5,1 км, енді жері 2,8 км. Көлге маусымдық ағынсу құяды. Су деңгейі көктемде көтеріліп, жазға қарай тартылады. Өсімдігі Ақтөбенің сор батпақты жағасында қамыс, құрақ өседі. Дереккөздер
Ақтөбе (өзен)

Ақтөбе – Сырдарияның оң саласы. Географиялық орны Түркістан облысы Түркістан қалалық әкімдігі аумағы жерінде. Ұзындығы 82 км, су жиналатын алабы 866 км 2 . Бастауы Қаратаудың оңтүстік-батыс беткейінен басталады да, Сырдарияға жетпей сарқылып қалады. Гидрологиясы Ағыны (төменгі ағысында) тұрақсыз, тек қар ерігенде ағады. Аңғары кең, жағалауы жазық, тегіс келеді. Жоғарғы ағысында бөгесіндер жасау жолымен егін суғаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Батиаль шөгінділер

Батиаль шөгінділер — мұхит төсеніші мен мұхит (теңіз) қайраңдары аралығындағы тереңдіктерге (200 — 2500 м) тән шөгінділер. Ең жиі кездесетін түзілім түрлері — терригендік шөгінділер (алевритті және пелитті лайлар). Ал егер құрлық өңірінен келіп жететін терригенді материалдар аз болса, онда биогенді шөгінділердің үлес салмағы айтарлықтай артады. Олар жылы сулы аймақтарда карбонатты шөгінділер (фораминиферлі, маржанды карбонаттар), ал салқын сулы өңірлерде кремнийлі түзілімдер (кремнийлі-губкалы, диатомды шөгінділер) түрінде ұшырасады. Батиаль шөгінділердің түйіршіктері әдетте іріктелмеген, оларда су асты сырғымалары мен суспензиялық ағым белгілері жиі кездеседі. Батиаль шөгінділер құрамында органикалық көміртек мөлшері біршама мол болады. Дереккөздер Сыртқы Сілтемелер *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C Батиаль шөгіндісі жайлы]
Игорь

Игорь (туған жылы белгісіз – 945) – Киев Русінің ұлы князі (912 жылдан), Рюриктер әулетінің негізін салушы. Игорь өзінен бұрынғы Олегтің ісін одан әрі жалғастырды. Днестр мен Дунай аралығындағы шығыс славян тайпаларының бірлестігі древляндар көтерілісін басып, бағындырды. 1941 ж. Константинопольге жасаған жорығы сәтсіз аяқталды. Печенегтермен (көшпелі түркілердің сармат және угор-финдермен аталасуынан құралған тайпалар одағы) қақтығыста жеңіліп, олармен 5 жылға бейбіт келісімшарт жасады. Салық жинауға қарсылық көрсеткен древляндардың қолынан қаза тапты. Сілтемелер
Игуасу

Игуасу (, ) — Оңтүстік Америкадағы ең керемет табиғи құбылыстардың бірі. Ол Бразилия мен Аргентина шекарасында, Игуасу өзенінде орналасқан және әлемдегі ең үлкен және әдемі сарқырамалар жүйесінің бірі болып саналады. Географиясы Игуасу сарқырамасы Игуасу өзенінің бойында, Бразилия мен Аргентина шекарасында орналасқан. Сарқыраманың бір бөлігі Бразилияның Парана штатында, ал екінші бөлігі Аргентинаның Мисьонес провинциясында орналасқан. Бұл сарқырамалар ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Құрылымы Игуасу сарқырамасы – шамамен 275 сарқырамадан тұратын кең және ұзын сарқырамалар жүйесі. Сарқырамалардың көпшілігінің биіктігі 60-82 метрге дейін жетеді. Сарқырамалардың арасындағы ең әйгілісі – «Шайтан тамағы» (Garganta del Diablo), ол U-тәрізді үлкен сарқырама. Ерекшеліктері Игуасу сарқырамасының ені 2,7 км-ге жетеді. Сарқыраманың су ағынының күші өте қуатты. Сарқырамалардың су шашырандысынан пайда болған кемпірқосақтарды көруге болады. Сарқырама айналасында тропикалық орман және бай жануарлар әлемі бар. Тарихы Сарқыраманың атауы тупи-гуарани үндіс тілінен шыққан және «үлкен су» дегенді білдіреді. Еуропалықтардың арасынан бұл сарқыраманы алғаш рет 16 ғасырда испан конкистадоры Альвар Нуньес Кабеса де Вака көрген. Кейінірек сарқырама айналасында ұлттық саябақтар құрылды. Туризм Игуасу сарқырамасы — Оңтүстік Америкадағы ең танымал туристік орындардың бірі. Жыл сайын миллиондаған турист сарқыраманың сұлулығын тамашалау үшін келеді. Туристер үшін сарқыраманың үстінен немесе қайықпен жақыннан қарау, джунглимен серуендеу, жануарларды тамашалау сияқты көптеген іс-шаралар ұйымдастырылған. Экономикалық маңызы Игуасу сарқырамасы туризм арқылы аймақ экономикасына үлкен пайда әкеледі. Сарқырама айналасындағы қонақ үйлер, мейрамханалар және туристік нысандар көптеген жұмыс орындарын құруға ықпал етеді. Дереккөздер Сілтемелер *
Роман қойы

Роман қойы — қылшық жүнді, терісінен бағалы тон тігілетін қой тұқымы. 18 ғасырда Ярославль губерниясында жергілікті қысқа құйрықты қой тұқымдарын өзара іріктеу және сұрыптау нәтижесінде шығарылған. Роман қойының сүйегі ірі, жақсы дамыған. Басы шағын, етсіз, дөң маңдайлы, құлақтары тік. Денесі жұмыр, шоқтығы мен арқасы, құйымшағы түзу, құйрығы қысқа (8 — 10 см). Аяқтары мықты, тік, аралары алшақ. Желіні үлкен, терісі тығыз әрі жеңіл, қылшығы түспейтіндіктен тон тігуге өте қолайлы. Қошқарының салмағы 65 — 75 (100 кг) кг-ға, саулығының салмағы 48 — 55 (80 кг) кг-ға дейін жетеді. Қошқарынан 2,5 — 3,5 кг, ал саулығынан 1,4 — 1,7 кг-ға дейін жүн қырқылады. Қылшығының жіңішкелігі 65 — 85 мкм, түбітінің жіңішкелігі 20 — 22 мкм; түбіт талшығы қылшығынан ұзынырақ болады. Жылына үш рет қырқылады. Бетінде және құлағында ақ дақтары болады. Роман қойы өте өсімтал, 2 — 3, кейде 4 қозы табады. Дереккөздер
Игілік (ұғым)

Игілік – ырыздықты, рухани және мәдени байлықты білдіретін жалпы ұғым; адамның белгілі бір қажеттерін қанағаттандыратын, оның мүддесіне, мақсаты мен ниетіне сәйкес келетін нәрселер. Игілік табиғи және қоғамдық болып бөлінеді. Табиғи игілік – табиғи процестердің, мысалы, топырақтың құнарлылығы, пайдалы қазбалар. Қоғамдық игілік – адам қызметінің нәтижелері. Алайда екі жағдайдың екеуінде де игілік нәрсенің әлеуметтік анықтамасы, оның адам үшін пайдалы маңызы болып табылады. Материалдық және рухани игілік қандай қажеттерді қанағаттандыратынына байланысты ажыратылады. Материалдық игілікке азық-түлік, киім-кешек, баспана, т.б. және өндіріс құрал-жабдықтары, ал рухани игілікке – білім, рухани мәдениеттің жетістіктері, эстет. байлықтар, адамдардың мінез-құлқынан көрінетін адамгершілік қасиеттер, т.б. жатады. Бұлайша бөлу тек шартты нәрсе, өйткені көптеген игі құбылыстардың арасында нақтылы шекара жоқ (тарихи прогрестің жетістіктері, шығарм. жетістіктері, әлеум. оқиғалар, әсемдік бұйымдары). Адамның жасампаздық мүмкіндіктерінің өзі ең жоғары игілік болып табылады. Игілік жеке адамның қажеті мен мүддесіне қызмет ете отырып, даралық сипат алуы мүмкін. Бұл тұрғыдан игілік ұғымының абсолюттік (жалпы адамдық және жалпы тарихи) және салыстырмалы (тарихи шектелген, таптық, жеке даралық) cипаттары болады. Тағы қараңыз * Жақсылық (жантану) Сілтемелер
Сәдуақас Баймаханов

Сәдуақас Баймаханов (1903, бұрынғы Сырдария губерниясы, Ақмешіт уезі, 5-а. – 1938) – қайраткер, саяси қуғын-сүргін құрбаны. 1932 жылы Ташкент қаласындағы Орта Азия мақта шаруашылығы институтын бітірген. 1919 – 21 жылдары Қызылорда уездік статистикалық бюрода көшірмеші, Ташкентте комсомол қызметкері. 1921 – 24 жылдары Түркістан Коммунистік Жастар Одағы (ТКЖО) ОК жанындағы Қырғыз баспа бөлімінің меңгерушісі, “Жас қайрат” газетінің (кейінен журнал) редакторы, ТКЖО ОК саяси ағарту бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 1924 – 26 жылдары Ташкенттегі Сырдария ауыл шарушылығы техникумының директоры болды. 1926 – 29 жылдары Қызылорда уездік-қалалық коммитетінің үгіт-насихат бөлімі және ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, Сырдария губерниясының Ташқазақ уездік коммитетінің хатшысы, Адай округі коммитетінің үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, Петропавл губерниясы коммитетінің үгіт-насихат бөлімі меңгерушісінің орынбасары және “Кеңес ауылы” газетінің редакторы, 1932 – 33 жылдары Ташкенттегі Орта Азия мақта өсіру ғылыми-зерттеу институтының сектор жетекшісі, 1933 жылдың тамызынан 1937 жылдың сәуіріне дейін Қазақ АКСР халық ағарту халық комиссарының орынбасары, 1937 жылдың мамырынан қарашасына дейін Мирзоян ауданы партия коммитетінің хатшысы қызметтерін атқарды. 1937 жылы қараша айында тұтқындалып, ату жазасына кесілді. 1957 жылы қазанда ақталды. Дереккөздер
Орта қышқылды жыныстар

.]] Орта қышқылды жыныстар – құрамында SіO 2 -нің мөлшері 52 – 65% болатын магмалық тау жыныстары. Олар интрузия, эффрузия және желі түрлерінде қалыптасып, сілті мөлшері бойынша үш қатарға бөлінеді: қалыпты, сілтілеу, сілтілі. Қалыпты қатар диорит-андезиттер деп аталады. Бұл жыныстар сілтілі және қышқылды магманың араласуынан қалыптасады; Орта қышқылды жыныстардың ішінде көп тарағаны. Басты минералдары орта плагиоклаз және горнбленд. Интрузия түрлеріне диорит, кварцты диорит, диорит-порфирит, ал эффузияларына андезиттер жатады. Сілтілеу қатарын сиенит-трахиттер деп атайды. Басты минералдары калишпат, плагиоклаз, түсті минералдар (биотит, горнбленд, т.б.). Басқа топтармен аралық түрлері де кездеседі. Интрузия түрлеріне әр түрлі сиениттер, моноцит, ал эффрузиялығына трахиттер жатады. Сиениттермен темір, мыс, вольфрам, сирек металдардың кендері байланыса кездеседі. Трахит қышқылға төзімді материал. Сілтілі қатарды нефелинді сиенит-фонолит тобы деп атайды. Өте сирек кездесетін магматиттер. Басты минералдары нефелин, лейцит, сілтілі дала шпаттары, сілтілі түсті металдар. Интрузиялыққа нефелинді сиениттер, ал эффузиялығына фонолит пен лейцитофир жатады. Нефелинді тау жыныстармен апатит, титан, графит, сирек металдардың кендері байланыса кездеседі. Оларды алюминий, шыны, керамика өндірісінде пайдаланады. Орта қышқылды жыныстар Қазақстанда Мұғалжар, Сарыарқа, Торғай өңірлерінде кездеседі. Дереккөздер
Рақымжан Қошқарбаев ауылы

Рақымжан Қошқарбаев ауылы (2006 жылға дейін — Романовка) — Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл, Рақымжан Қошқарбаев ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Ақмол ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 47 км-дей жерде, Нұра өзенінің сол жағасында орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 1895 жылы қаланған. 1930 жылдан Калинин атындағы ұжымшардың, 1961 жылдан “Қазақстанның 40 жылдығы” атындағы астық кеңшарының орталығы болған. Ауылда кеңшар негізінде құрылған шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Дереккөздер
Қояндытау жотасы

Қояндытау жотасы – Жетісу Алатауының оңтүстік-батысындағы жота. Алтынемел жотасының шығыс жалғасы. Абсолюттік биіктігі 3459 м (шығысындағы Суаттау тауларында), орташа биіктігі 2500 – 3000 м. Қояндытау жотасын Тамшы асуынан шығысқа қарай шартты түрде Суаттау таулары деп атайды. Географиялық орны Жетісу облысы Кербұлақ және Панфилов аудандары жерінде орналасқан. Батыстан шығысқа қарай 55 км-ге созылып жатыр, орта тұсындағы енді жері 20 км-ге жетеді. Геологиялық құрылымы Геологиялық тұрғысынан жотаның жер қыртысы палеозойдың эффузивті және гранитті жыныстарынан түзілген. Сондай-ақ тас көмір, пермь дәуірінің шөгінділері де кездеседі. Су торабы Солтүстік беткейінен Кескентерек өзенінің салалары бастау алса, оңтүстік беткейінен Көктерек, Бурақожыр, Қайшы өзендері бастау алады және осы өзендердің арналары тілімденген. Өсімдігі Жота беткейінде биіктігі орташа тау ландшафтысы қалыптасқан. Оңтүстік және солтүстік беткейлерінің етегінің қоңыр және қызғылт қоңыр топырағында дала өсімдіктері өседі. Одан жоғарыда көк терек, ақ терек, қайың аралас жеміс ағаштарынан тұратын сирек орман қалыптасқан. Солтүстігінің 2500 м биіктігінде қарағай шоқтары кездеседі. Одан жоғарыда альпі шалғындары өседі. Дереккөздер
Бердіғали Игіліков

Бердіғали Игіліков (15.12. 1910 жылы туған, Орынбор облысы, Орск ауданы) – әскери маман, генерал-майор (1958). Өмірбаяны * Жастай жетім қалып, балалар үйінде тәрбиеленген. * 1930–32 жылдары Мәскеу автотрактор институтында оқыған. * Механикаландыру және моторландыру әскери академиясын бітірген (1935). * 1935 – 38 жылдары Байкал сыртқы әскери округінде батальон командирі * 1938 – 41 жылдары Орта Азия әскери округінде танк полкі командирінің орынбасары, батальон командирі * 1941 – 42 жылдары Батыс майданы 105-танк дивизиясының батальон командирі және полк командирінің орынбасары * Волхов және 1-Украин майдандары құрамындағы 59-армияның автобронды-танк әскерлері бастығының орынбасары * 1945 – 47 жылдары 5-армияның 11-механикаландырылған дивизиясы командирінің орынбасары. * 1947 – 68 жылдары Балтық бойы, Приморье әскери округтерінде техникалық бөлім бастығының орынбасары және қолбасшысының техникалық бөлім жөніндегі орынбасары * 15- және 1-армиялар қолбасшысының көмекшісі болды. * 1968 жылы әскер қатарынан босады. Марапаттары * Қызыл Ту ордені * 2 мәрте Қызыл Жұлдыз ордені * 1-дәрежелі Отан соғысы ордені * 2-дәрежелі Отан соғысы ордені * медальдер. Дереккөздер
Бәкеш Шәкімова

Шәкімова Бәкеш (28 қараша 1928 жылы туған, Павлодар облысы Баянауыл ауданы) – медицина ғылымының докторы (1973), профессор (1973). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері (1981). Қысқаша өмірбаяны: *1951 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген; *1954 жылдарыЛенинград (Санкт-Петербург) мемлекеттік медициналық институтының аспирантурасын бітірген; *1955 жылдан осы оқу орнында ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. Еңбектері: «Клинические варианты течения ревматизма у взрослых и его исходы в условиях г. Алма-Аты» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Ғылыми еңбектері ревматология мәселелеріне арналған. Бехтерев ауруын емдеу жолдарын тауып, осы аурулардың профилактикасы мен диагностикасы мәселелерін анықтады. Дереккөздер
Қоянжал

Қоянжал – Бетпақдаланың солтүстік-батысындағы құм. Сарысу өзенінің шығысындағы Жетіқоңыр құмының оңтүстігінде. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде. Жер бедері Теңіз деңгейінен биіктігі 180-250 м. Ауданы 150 км 2 . Солтүстіктен оңтүстікке қарай 30 км-ге созылып жатыр, ені 9 км. Өсімдігі Қырқалы төбешікті және жалды құмда қара сексеуіл, теріскен, еркек шөп, ебелек, құмаршық, изен т. б. өседі. Жер астындағы тұщы су 1-2 м терендікте кездеседі. Жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Біләл Омаров

]]Біләл Омаров (17 қараша 1924 жылы туған, Мойынқұм ауылы) – генерал-майор. Өмірбаяны Арғын тайпасы Қаракесек руының Кәрсөн бұтағынан шыққан. 2-дүниежүзілік соғыстың ардагері. Соғыстан кейін КСРО Ішкі әскерлер қатарында, 1949 – 1962 жылдары Қазақ КСР Ішкі істер министрлігінің аппаратында басшы қызмет атқарды. 1960 – 1970 жылдары Жамбыл облысы қоғамдық тәртіпті сақтау басқармасы бастығының орынбасары, Атырау облысы Ішкі істер басқармасының бастығы болды. Жетістіктері 1971 жылы милиция генерал-майор атағына ие болды. Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерімен және медальдармен марапатталған. Сілтемелер * Дүниежүзілік соғыс * Қызыл Ту * Ардагер Дереккөздер
Идара

Идара, ведомство – нақты бір мемлекетте қоғамдық өмірдің белгілі бір саласын немесе аясын басқаратын және мемлекеттік басқару органдары жүйесіне кіретін орталық мекеме. Идараның құқықтық жағдайы оның түріне байланысты болады. Үкіметтің түрлі комитеттері, комиссиялар, бюролар, бас басқармалар, департаменттер, т.б. идара болып табылады. Сілтемелер