Комплекс (психология)

бойынша адамның комплекс схемасы: ең сыртында "Харекет" (behavior), ең центрінде "архетип" (archetype), аралығында қызыл - "эмоциялар" (emotions), көк - "елестетулер" (images), ақ "символдар" (symbols)]] Комплекс ( - байланысу, тіркесу) — психологияда, әсіресе психоанализде мәлім ортақ тақырып (мысалы билік, мәртебе секілділер) төңірегінде тұлғалық бейсаналықтан қалыптасып қалған эмоциялық реңдегі идеялардың, естеліктердің, қабылдаулар мен тілектердің жиынтығы. Психоанализде аталған термин Зигмунд Фрейд пен Карл Юнг шығармаларында молынан кездеседі. Комплекске келесідей мысал келтіруге болады: егер біреу сүндеттелген болса, одан физикалық тұрғыда ешқандай ауру, не кемістік қалмаса да, бәрібір оның өмірінде, ішкі жан дүниесінде терең әсер қалдырады. Адамда осы мәселеге қатысты түрлі ойлар, эмоциялар, естеліктер, қор санау сезімдері, жеңістіктер, азаптанулар және шешімдер болуы мүмкін. Егер бұл ойлардың мазалауы асқынса, Юнг бойынша, бұл сүндет туралы комплекс деп аталады. Комплекстің ерекшеліктері тереңдік психологиясы саласында кеңінен зерттеледі. Тереңдік психологиясы әдетте жалпы психологияның бір саласы болып, ол бойынша тұлғалық қасиеттерді бейсаналық процестер белгілейді және қалыптастырады. Комплекс теориясы Юнг тұжырымдамаларының өзегі болды; ол өзінің теориялар жүйесін алғашында "Комплекс психологиясы" деп атады. Тарихи тұрғыдан бұл термин сөз Теодор Зихеннен шыққан, ол сөз ассоциациясы тесттік реакциясында (word association test responses) реакция уақытымен тәжірибе жасаған неміс психиатры болатын. Комплекстің түрлері көп, бірақ кез-келген комплекстің өзегінде тәжірибенің әмбебап үлгісі, немесе архетип жатыр. Юнгтің сипаттаған екі негізгі комплекс - анима (яғни ер адамның психикасындағы қарсы жынысқа қатысты санасыз сенімдер мен сенімдер түйіні) және анимус (яғни әйел психикасындағы сол секілді комплекс). Бұдан басқа ірі комплекстерге "ана", "әке", "батыр", таяуда ашылған "аға" мен "қарындас" комплекстері жатады. Юнг комплекс болуы қалыпты нәрсе деп санады, өйткені әр адамның психикаға әсер ететін эмоционалды тәжірибесі бар. Олар қалыпты болғанымен, жағымсыз комплекстер бізге азап пен қайғы әкелуі мүмкін. Юунг "комплекс" термин арқылы жартылай репрессиялы, бірақ өте әсерлі, әрі шабыттанған психикалық күй кластері саналы "Меннен" бөлінген, немесе оған қайшы келген жағдайды сипаттады. Дэниелс (2010) комплекстерді "ойлардың, сезімдердің, мінез-құлық үлгілерінің және бейнеленетін соматикалық формалардың бір-біріне 'байланып қалған' агломерациясы" деп сипаттады. Комплекстің табиғаты сезімталдыққа қатысты болатынын ескеріп, Юнг былай деп жазды: комплекс - "бұл белгілі бір психикалық күй кескіні болып, онда сананың дағдылы позициясына үйлеспейтін күшті эмоционалды әсірешілдік болады. Бұл психикалық күй кескіні күшті ішкі біртұтастыққа ие; ол өзіндік бүтіндікке және салыстырмалы мағынадағы жоғары автономияға ие болады; сондықтан ол саналы ақылдың басқаруына шектеулі мөлшерде ғана бағынады, сөйтіп сана сферасында бейне бір бөтен дене тәрізді белсенділік танытады". ) сыртында, 1910 ж]] Кейбір комплекстер эгоны бағындыру күшіне ие, олар невроздың дамуынан болатын психологиялық кедергілер мен симптомдарды пайда қылуы мүмкін. Енді бір жағынан, Юнг айтқан "дифференция функциясы" мәндік тұрғыда пайдалы комплекстердің дұрыс дамуы болғанымен, бірақ олар көбінесе жағымсыз жанама әсер де туғызбай қалмайды. "Рас, біз бұл түрдегі [жаттықтыру мен дамыту функцияларын] комплекске әуестену деп емес, біржақтылық (one-sidedness) деп атаймыз. Солай болса да, шынайы жағдай шамамен ұқсас, тек бір жағдай ұқсамайды, ол яғни жеке тұлға біржақтылықты қалайды әрі өз қабілет-күш аймағында соны барша тәсілді қолдана отырып жетілдіруге тырысады, ал клмплекс мұнда осыған қарата қауіпсіну және алаңдау сезімі. Адамдар көбінесе саналы түрде қалаған біржақтылығы жағымсыз комплекстер болуының маңызды себептерінің бірі екенін түсіне алмайды, және керісінше, мәлім комплекстер біржақтылы күмәнді құндылықтар дифференциациясын туғызады." «Психологиялық типтер» кітабында Юунг басым және төменгі дифференциалды функциялар арасындағы шиеленістер әсерін сипаттады, олар өте жоғары, тіпті әсіре біржақтылы типке жатады, көбінесе комплекстер мен невроздар туғызады. "Жоғарыда келтірген сипаттамаларым арқылы мен оқырмандарыма бұл типтер нақты өмірде ылғи осылай таза күйде болады деген түсінік қалыптастырғым келмейді. Олар тек жалпылық, әрі типтік ерекшеліктерден таңдалған галтондық отбасы портреттері болып табылады; ал оларды үйлесімсіз түрде дәріптеу даралық ерекшеліктерін үйлесімсіз түрде өшіру деген сөз." Түрлі комплекстер ]] : Наполеон]] * Адонис комплексі —- Adonis complex * Донжуан комплексі —- Don Juan complex * Батыр комплексі —- Hero complex * Лай комплексі —- Laius complex * Күлшеқыз комплексі —- Cinderella complex * Әке комплексі —- Father complex * Құдай комплексі —- God complex * Жүніс комплексі —- Jonah complex * Қорсанау комплексі —- Inferiority complex * Иокаста комплексі —- Jocasta complex * Медуза комплексі —- Medusa complex * Эдип комплексі —- Oedipus complex * Мадонна-жезөкше комплексі —- Madonna–whore complex * Құрбандық комплексі —- Martyr complex * Құтқарушы комплексі —- Messiah complex * Фаэтон комплексі —- Phaeton complex * Үстемдік комплексі —- Superiority complex * Федра комплексі —- Phaedra complex * Асқанадам комплексі —- Superman complex * Наполеон комплексі —- Napoleon complex * Электра комплексі —-Electra complex * Офелия комплексі —- Ophelia complex Тағы да қараңыз * [[Көру (Бұддизм) * Отбасы романтикасы * Фрейд психологиясы * Юнг психологиясы * Дық (психология) * Анима және Анимус Дереккөздер Библиография * * * * * * * * *