kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Фазалық айқындық

Фазалық айқындық - жарық толқындары объектілердің әр түрлі бөліктері арқылы өткен кезде ондағы фазалардың ығысуындағы өзгерістерді тіркеуге негізделген көрсеткішіндегі айырмашылықтары өте аз микроскопиялық обьектілердің кескінін алудын тәсілдері. Дереккөздер
Аққайнар Батыс Қазақстан нан өнімдері комбинаты

«Аққайнар» Батыс Қазақстан нан өнімдері комбинаты ЖАҚ - ұн, жарма және макарон түрлерін шығаратын кәсіпорын. Бұл өндіріс саласының тарихы 19 ғасырдағы жергілікті кәсіпкерлер (Макаров, Карев, Овчинников) тұсынан басталады. Қазір жұмыс істеп тұрған жарма өндіру корпусының іргетасы 1898 жылы қаланған. 1910 жылы қазіргі ұн тарту ғимараты салынған. 1961 жылы құрама жем зауыты пайдалануға берілді. Осы зауыттан құралған кәсіпорын 1981 жылы «Орал нан өнімдері комбинаты» акционерлік қоғамы аталды. 1993 жылы — «Аққайнар» ресейлік-қазақстандық бірлескен кәсіпорны (ЖШС). 1999 жылдан қазіргі атаумен аталды. Комбинат құрамында ұн тарту, жарма дайындау, құрама жем және макарон шығару зауыттары бар. Астықты сақтап, өндеуге маманданған. Әкімшілік ғимараты Гвардия және Октябрь көшелерінің қиылысында, сондай-ақ өндірістік корпустары қаланың 2 жерінде орналасқан. 500-дей адам ауысымдық кесте бойынша еңбек етеді. Әріптес кәсіпорындармен ынтымақтастық байланыс орнатқан. Дереккөздер
Нұрсапа Аманжолов

Нұрсапа Аманжолов - 1933 жылы 2 қаңтарда Қытай Халық Республикасында туған. 1954 жылы Шыңжаң Ұлттар институты тіл-әдебиет факультетін тамамдаған. 1962 жылдан бері Алматы облысы, Балқаш ауданында тұрады. Әр жылдар да орта мектептерде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен мұғалім, Балқаш аудандық «Балқаш еңбеккер!» газетінде редактордың орынбасары болып қызмет еткен. Ақынның «Дала жазы», «Күнекей қыз», «Дария шалқар», «Іле иірімдері», «Керуен өмір кетеді», «Табиғат әліппесі», «Үкілі үміт» атты жыр жинақтары жарық көрген. Балқаш ауданының Құрметті азаматы. Дереккөздер
Әдейі банкроттық

Әдейі банкроттық — құрылтайшының (қатысушының), лауазымды адамның, коммерциялық немесе өзге де ұйымда басқару функцияларын орындайтын адамның, сол сияқты дара кәсіпкердің заңды тұлға немесе дара кәсіпкер банкрот деп танылғанға дейінгі үш жыл ішінде кредиторлар алдындағы міндеттемелерін орындаудан жалтару мақсатында мүлікті иеліктен шығару немесе жасыру арқылы жеке мүддесі немесе өзге тұлғалардың мүдделері үшін жасалған, ірі залал келтірген әрекеттері. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 238-бабында келтірілген. Тағы қараңыз * Қаржы талдауы Дереккөздер
Форвардтық мәміле

Форвардтық мәміле - 1. Болашақта нақты тауарды белгіленген мерзімде жеткізуді қарастыратын мәміле, тәртіпке сәйкес, тауарды жеткізу мерзімі бірнеше айдан соң (әдетте маусым, жыл ішінде) тағайындалады. 2. Мәмілені жасасу сәтінде ("форвард" бағамы) тіркеуге алынған бағам бойынша белгілі бір уақыт өткен соң төлем жүзеге асырылатын валютаны сатып алу-сату бойынша операциялар. Дереккөздер
Далалық шалғын

Далалық шалғын (Прерия; — шалғын) — астық тұқымдастардың (боз, дүғаш, бозшағыл жоне т.б.) басым өсуімен сипатталатын Солтүстік Америкадағы далалық қауымдастық. Дереккөздер ar:سهوب البراري bg:Прерия ca:Prada (bioma) da:Prærie de:Prärie en:Prairie eo:Prerio et:Preeria fi:Preeria fr:Prairie (Amérique du Nord) hr:Prerija hu:Préri io:Prato it:Prateria nordamericana ja:プレーリー ko:프레리 lt:Prerija ms:Prairie nl:Prairie no:Prærie pl:Preria ro:Prerie ru:Прерия simple:Prairie sk:Préria sl:Prerija sr:Прерија sv:Prärie tl:Parang (damuhan) uk:Прерія vi:Đồng cỏ (Bắc Mỹ) zh:大草原
Кәмелетке толмағандарды cаудаға салу

Кәмелетке толмағандарды cаудаға салу (ағыл. trade of juveniler (minors); нем. Minderjiilirigehandel m) * Кәмелетке толмаған адамды сатып алу-сату немесе оған қатысты өзге де мәмілелер жасасу, сол сияқты оны пайдалану не азғырып - көндіру, тасу, беру, жасыру, сондай - ақ пайдалану мақсатында өзге де әрекеттер жасау - мүлкін тәркілеп немесе онсыз бес жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. * Нақсол әрекеттер: ::* алдын ала сөз байласуы бойынша адамдар тобымен; ::* бірнеше рет; ::* өмір мен денсаулыққа қауіпті күш қолданып немесе оны қолданамын деп қорқыту арқылы; ::* қару немесе қару ретінде пайдаланылатын заттары қолданып; ::* екі немесе одан да көп адамға қатысты; ::* ауыстырып салу немесе өзгедей пайдалану үшін жәбірленушінің органдарын немесе тінің алу мақсатында; ::* алдау немесе сенімге қиянат жасау жолымен; ::* адам өзінің қызметтік жағдайын пайдаланып; ::* кәмелетке толмаған адамды қылмыс жасауға немесе қоғамға қарсы өзге де іс-әрекеттер жасауға тарту мақсатында; ::* жәбірленушінің материалдық немесе өзге тәуелділігін пайдаланып жасалғанда, — мүлкін тәркілеп немесе онсыз жеті жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. * Кәмелетке толмаған адамды Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерге әкету, Қазақстан Республикасына әкелу немесе бір шет мемлекеттен екіншісіне Қазақстан Республикасының аумағы арқылы тасу мақсатында жасалған әрекеттер, сол сияқты осындай әрекеттерді жасау мақсатында кәмелетке толмаған адамды Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерге әкету, Қазақстан Республикасына әкелу немесе бір шет мемлекеттен екінші мемлекетке Қазақстан Республикасының аумағы арқылы тасу — мүлкін тәркілеп немесе онсыз он жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. * Осы бапта көзделген әрекеттер, егер: ::* ұйымдасқан топпен жасалса; ::* абайсызда жәбірленушінің өліміне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соқса, — мүлкін тәркілеп он екі жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Дереккөздер
Аққайың санаторийі

# Аққайың – аяқ-қол, буын, жүйке жүйесі және әйел ауруларын, еркектердің урологиялық науқастарын емдеуге арналған санаторий. Іле Алатауының солтүстік бөктерінде, теңіз деңгейінен 1450 м биіктікте Алматы қаласынан 12 км жерде орналасқан. 1974 жылы ашылған. 150 емдеу орны бар (1998 жылы). Жыл бойы жұмыс істейді. Орта есеппен ауа температурасы: қаңтарда — 3,80С, шілдеде 200С. Жауын-шашын мөлшері жылына 800 мм-дей. Санаторий айналасын бақ, жүзімдік, қайыңды орман қоршаған. Ем үшін сырттан екі түрлі минералды су (Алматының солтүстік-батыс шетіндегі йод, бром, азот, кремний, қышқылы көп, кальций-натрий аралас хлорлы суы және “Ақсай” бұлағындағы кальций-натрий суы) әкелінеді. Аққайыңда климатпен (иондалған таза ауа, күн шұғыласына бөленген әсем табиғат), сондай-ақ физиотерапиялық және диетамен емдеу әдістері қолданылады. # «Аққайың» - 50 орындық балалар санаторийі. 1990ж. ашылған. Жыл бойы жұмыс істейді. Санаторийде тыныс алу, ас қорыту және зөр шығару органдарының ауруларына, сондай-ақ кардиоревматикалық кеселге шалдыққан 4-14 жас аралығындағы балаларды емдейді. Негізгі емі — физиотерапия, массаж, емдік дене шынықтыру, емдік ванна, ингаляция, фитотерапия және т.б. Дереккөздер
Өсиет бойынша мұрагерлік

Өсиет бойынша мұрагерлік - азаматтың қайтыс болған жағдайда өзіне тиесілі мүлікке билік ету жөнінде өз ықтиярын білдіруі өсиет болып табылады. Өсиетті оны жасаған кезде толық әрекет қабілеттілігі бар азамат жасайды. Азамат өзінің барлық, мүлкін немесе оның бір бөлігін заң бойынша мұрагерлер тобына кіретін де, кірмейтін де бір не бірнеше адамға, сондай-ақ заңды тұлғаларға және мемлекетке өсиет етіп қалдыра алады. Өсиетті өзі жасауға тиіс. Өкіл арқылы өсиет жасауға жол берілмейді. Өсиет қалдырушы себебін түсіндірместен заң бойынша мұрагерлер біреуін, бірнешеуін немесе барлығын мұрадан айыруға құқылы. Егер өсиеттен өзгеше туындамаса, заң бойынша мұрагерді мұрадан айыру оның ұсынылу қүкығы бойынша мұрагерлік етуші ұрпақтарына қолданылмайды. Мұра калдырушы өзінің кез келген мүлкін, оның ішінде болашақта сатып алуы мүмкін мүлкі туралы да әкімі бар өсиет жасауға құқылы. Өсиет қалдырушы мұрагерлердің мұрадағы үлесін кез-келген түрде белгілеуі мүмкін, сонымен қатар әр түрлі мүлікке қатысты бір немесе бірнеше өсиет жасай отырып, өз мүлкіне немесе оның қандай да бір бөлігіне билік ете алады. Мұра қалдырушы жасалған өсиеттің оны жасағаннан кейін кез-келген уақытта күшін жоюға және өзгертуге ерікті және күшін жоюдың немесе өзгертудің себебін көрсетуге міндетті емес. Мұра қалдырушының өсиетте өзі мұрагер етіп тағайындаған адамдарға, олар қайтыс болған жағдайда өз кезегінде өсиет еткен мүлікті белгілі бір түрде билік ету міндетін жүктеуге құқығы жоқ. Дереккөздер
Кесімді еңбекақы

Кесімді еңбекақы - тағайындалған сападағы өнім бірлігін өндірген саны бойынша жұмыскердің енбегін төлеу нысаны. Еңбекті төлеудің мәміле жүйесінде өнеркәсіптің, құрылыстың көптеген жұмысшыларына еңбекақы төленеді. Дереккөздер
Заңды мұрагерлік

Заңды мұрагерлік - заң бойынша мұрагерлер кезек тәртібімен мұрагерлікке шақырылады. *Бірінші кезекте — мұра қалдырушының балалары, соның ішінде ол қайтыс болғаннан кейін тірі туған балалары, сондай-ақ мұра қалдырушының жұбайы (зайыбы) мен ата-анасы тең үлеспен алады. *Екінші кезекте - егер бірінші кезектегі мұрагерлер болмаса, мұрагер болу кұқығын мұра қалдырушның бір әке, бір шешеден туған және әкесі немесе шешесі бөлек аға-інілер мен апа-қарындастары (сіңлілері), сондай-ақ оның әкесі жағынан да, апасы жағынан да атасы мен әжесі - тең үлеспен алады. *Үшінші кезекте — егер бірінші және екінші кезектегі мұрагерлер болмаса, мұрагер болу құқығын мұра қалдырушының әкесімен бірге туған ағалары мен апалары тең үлеспен алады. *Төртінші кезектегі — егер бұған дейінгі кезектегі мұрагерлер болмаса, мұрагерлер ретінде үшінші туыстық дәрежесіндегі туыстар — мұра қалдырушының арғы аталары мен әпкелері мұрагер болады және т.б. Дереккөздер
Қасақана жасалған қылмыс

Тікелей немесе жанама ниетпен жасалған әрекет. Адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары болуының мүмкін екенін немесе болмай қоймайтынын алдын ала білсе және осы зардаптардың болуын тілесе, қылмыс тікелей ниетпен жасалған қылмыс деп танылады. Адам өз іс-әрекетінін (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары болуы мүмкін екенін алдын ала білсе, осы зардаптардың болуын тілемесе де, бұған саналы түрде жол берсе не бұған немқұрайды қараса, қылмыс жанама ниетпен жасалған қылмыс деп танылады. Дереккөздер
Өнеркәсіптік апаттардың шекаралық әсері туралы конвенция

Өнеркәсіптік апаттардың шекаралық әсері туралы конвенция (Convention on the Trans- boundary Effects of industrial Accidents) —1992 ж. Финляндияның Хельсинки қаласында қабылданған. Қатысушылар — Еуропалық экономикалық комиссияға кіретін, соның ішінде консультативтік статусы бар 26 мемлекет және Еуропалық экономикалық комиссияға мүше егемен мемлекеттер құрған аймақтық экономикалық интеграция ұйымдары. Мақсаттары — өнеркәсіптік апаттарды мүмкіндігінше болдырмау, олардың жиілігі мен елеулілігін кеміту, ықпал-әсерін жұмсарту аркылы адамдар мен қоршаған ортаны өнеркәсіптік апаттардан қорғау. Негізгі ережелері — апаттарға жол бермеу, оларға өзір болу және зардаптарын жою, калпына келтіру іщіраларын қолдану. Дереккөздер
Қорғаушының өкілеттіктері

Қорғаушының өкілеттіктері Қорғаушы сезіктінің, айыпталушының айыбын жоққа шығаратын немесе жауаптылығын жеңілдететін жағдайларды анықтау мақсатында барлық заңды құралдармен қорғау тәсілдерін пайдалануға және оларға қажетті заңгерлік көмек көрсетуге міндетті болатын өкілеттіктер . Қорғаушы іске қатысуға рұқсат етілген сәттен бастап: • сезіктімен және айыпталушымен олардың саны мен ұзақтығы шектелместен оңаша және құпия жолығуға; • заңгерлік көмек көрсету үшін қажетті заттарды, құжаттарды және мәліметтерді жинауға және ұсынуға; • айып тағылған кезде қатысуға, сезіктіден немесе айыпталушыдан жауап алу кезіпде, сондай-ақ олардың қатысуымем немесе олардын өтініші бойынша жүргізілетін озге де тергеу әрекеттеріне, сондай-ақ қорғаушының өз өтініші бойынша жүргізілетін тергеу әрекеттеріне қатысуға; • қарсылықтар білдіруге; • ұстау хаттамасымен, бұлтартпау шараларын қолдаиу туралы қаулымен сезіктінің, айыпталушының немесе қорғаушының өзінің қатысуымен жасалған терісу әрекеттерінің хаттамаларымен, сезіктіге және айыпталушыға ұсынылған не ұсынылуы тиіс болатын құжаттармен, ал анықтау немесе алдын ала тергеу аяқталғаннан кейін істің барлық материалдарымен танысуға, одан кез келген мәліметті кез келгем көлемде көшіріп алуға; • өтініш білдіруге; • кез келген сатыдағы сотта істі алдын ала тыңдауға, сотты талқылауына қатысуға сот жарыс сөздерінде сөйлеуге, жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша істі жаңарту кезінде соттың отырысына қатысуға; • сот отырысының хаттамасымен танысуға және оған ескертпе енгізуге; • іс жүргізу құжаттарының көшірмелерін алуға; •тарап пен қылмыстық істі жүргізуші адамның заңсыз әрекеттеріне қарсылық білдіруге, бұл қарсылықтарды іс жүргізу құжаттарына енгізуді талап етуге; • анықтаушының тергеушінің, прокурордың және соттың әрекеттері мен шешімдеріне шағым енгізуге және оларды қарауға қатысуға; • заңға қайшы келмейтін кез келген басқа да қорғау құралдары мен тәсілдерін пайдалануға құқылы. Дереккөздер
Аққұм (құм, Батыс Қазақстан облысы)

Аққұм – құмды алқап. Географиялық орны Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы Егіндікөл ауылының солтүстік-шығысында 3 км-дей жерде орналасқан. Ұзындығы 18 км, ені 8 км. Тарихи дерек Осы жер 10-12 ғасырларда ежелгі қаланың орны болған деген жорамал бар. Халық аңыз-әңгімесі бойынша, ірі сауда орталығына айналған. Ол жергілікті тайпалар арасындағы соғыстар кезінде жойылып кеткен. Археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп (А.М. Панченко, Г.В. Кушаев), алтын бұйымдар, әскери құралдар, тұрмыстық құрал-жабдықтар, т.б. нәрселер табылған. Қаратөбедегі өлкетану музейінде Аққұмнан табылған экспонаттар қойылған. Дереккөздер
Демутация

Демутация — 1) өсімдіктердің антропогендік өзгерістері (мысалы, жиі болатын ерттерден) нәтижесінде жетілмеген өсімдіктер қауымдастығының пайда болуы; 2) бүлінген жердегі өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің ауысуы және олардың қауымдастықтың бұрынғы құрамын қалпына келтіруге бағытталуы, сукцессия формасы. Дереккөздер
Липофусциноз

Липофусциноз (Lipofuscinosis, грек. липофусцин ауруы - майлы пигменттердің жиналуы) — липофусциноз. Тыныс ферменттері белсенділігі азайған жағдайда липофусциннің жиналуы байқалатын патологиялық процесс - аралас дистрофияның варианты. Дереккөздер
Сауда әдет-ғұрпы

Сауда әдет-ғұрпы (ағыл. commercial custom (usage); нем. Geschiiftsbrauch m, Haitdelsbraucli) - Тұрақты және бірыңғай үлгідегі нақты іс жүзіндегі қатынастардын қайталануы негізінде сауда саласында қалыптасқан тәртіп. Сауда әдет-ғұрпы мойындалып, құқық нормаларымен (әдет-ғұрып құқығы) бірдей дәрежеде қолданылуы үшін оған рұқсат берілуі қажет. Құқықтық емес әдет-ғұрып (әдеттегілік) шарт бойынша тараптардың еркін білдіру элементі болып есептелетін негізде қолданылады. Халықаралық сауда және теңіз тасымалы саудасы саласында сауда әдет-ғұрпы елеулі маңызға ие болады. Әсіресе, заңнамада реттелмеген сыртқы экономикалық ынтымақтастық пішімдерін ресімдеу кезінде оның рөлі зор. Дереккөздер
Актуализатор

Актуализатор - бұл виртуалдық тілдік таңбаның актуализациясы немесе тілдік аударманың бір тәсілі. Мысалы, өткен шақта болған нәрсенің дәл қазір жүзеге асуы, яғни виртуалдық етістік мағынасының айту актісімен ара қатысы. * Грамматикалық актуализатор - орыс тілінде -ил, -ят говорил, говорят. Дереккөздер
Мұрагерлік құқық

Мұрагерлік құқық - азаматтық құқық саласының ерекше бөлімінің институы болып табылады, қайтыс болған адамның құқығы мен міндеттерінің мұрагерлік құқық бойынша өту тәртібін белгілейтін құқықтық нормалардың жиынтығы. Мұра :1. Мұраның құрамына мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ оның қайтыс болуына байланысты қолданылуы токтамайтын құқықтары мен міндеттері кіреді. :2. Мұра қалдырушының жеке басына тығыз байланысты мына құқықтар мен міндеттер: *1) егер заң актілерінде немесе шартта өзгеше белгіленбесе, заңды тұлғалар болып табылатын ұйымдарға мүше болу құқығы; *2) өміріне немесе денсаулығына келтірілген зиянды өтеу құқығы; *3) алименттік міндеттемелерден туындайтын кұкықтар мен міндеггер; *4) зейнетақы төлеу, жәрдемақы және еңбек пен әлеуметтік қамсыздандыру туралы зан актілерінін негізінде басқа да төлемдер төлеу кұқығы; *5) мүліктік құкыктармен байланысы жоқ жеке мүліктік емес құқықтар мұраның құрамына кірмейді. :3. Мұра қалдырушыға тиесілі болған жеке мүліктік емес құқықтар мен басқа да материалдық емес игіліктерді мұрагерлердің жүзеге асыруы және қорғауы мүмкін. Дереккөздер
Күл ауруы уыты

Күл ауруы-коринебактериялар тобының Леффлер бактериясымен қоздырылатын , ағзаның улану белгілерімен және мұрын , жұтқыншақ шырышты қабықтарының фибринозды қабынуымен сипатталатын жедел жұқпалы ауру. Дереккөздер
Симуляция

Симуляция — аталмыш дертпен ауырмайтын адамның әлгі кеселді немесе оның жекелеген симптомдарының белгілерін жалған бейнелеуі. Айыру белгілерін: адам заңды айналып өтіп игілікті иелену мақсатын көздегенде немесе әлденені орындаудан қашқақтағысы келгенде (жәрдемақы алу, әсери қызметтен бой тасалау) жасайтын қасақана көлгірлік; адамның ауру жағдайы тудыратын патологиялық күйін жүйке ауруының белгісі ретінде бағалау. Оның қарама-қарсы белгісі дертін жасыру, айтпай қалу (мысалы, жұмысқа қабылдау кезінде конкурсқа қатысу мақсатымен) болып табылады. Бұл белгілі бір заңдық салдарларға апарып соғатын — диссимуляция болып табылады. Дереккөздер
Олжа табу

Олжа - әлдекімнің жоғалтқан затын тауып алу. Азаматтық құқық бойынша — затты тапқан оның мұрагері болып табылмайды: ол оны жоғалтқан адамды немесе оны алуға құқығы бар адамды дереу құлағдар етіп, олжаны қайтаруға міндетті. Егер зат үй-жайда немесе көлікте табылған болса, ол үй-жайдың немесе көлік құралының иесіне қайтарылуға жатады не оны сақтау үшін полицияға немесе жергілікті өзін-өзі басқару органына берілуге жатады. Егер 6 ай ішінде табылған затты алу құқығына ие адам табылмаса және т.б. жағдайларда, табылған заттың меншік құқығын, осы затты тапқан адам иеленеді. Дереккөздер
Листериоз

Листериоз (Listeriosis) — Listeria monocytogenes тудыратын, бактериялық зооноздар тобына жататын жұқпалы ауру. Инфекция негізінен алиментарлық жолмен жұғады, септицемия жиі кездеседі; оның тамырлары - септикалық нервтік, сүзек тәрізді, көзбездік түрлерін ажыратады. Дереккөздер
Есерсоқтық

Есерсоқтық – Сот медицинасында — ақыл парасаттың нормадан ауытқуы. Есерсоқтықтың барынша жеңіл нысаны жарыместік болып табылады. Қылмыскерлер арасында жарыместер жоғары пайызды құрайды.Есерсоқтықтың барынша ауыр нысаны есуастық болып саналады. Дереккөздер
Өңдеуші өнеркәсіп

Өңдеуші өнеркәсіп — өндіруші өнеркәсіптің және ауыл шаруашылығының, сондай-ақ өнеркәсіптік бұйымдарды жөндейтін өнеркәсіптің өнімдерін өңдеумен және қайта өндеумен айналыса тың өндіріс салаларының жиынтығы. Өңдеуші өнеркәсіпке құрылыс материалдары өнеркәсібі де жатады. Дереккөздер
Листериома

Листериома (Listerioma) — Листериозда болатын гранулема. Орталық некрозды зонада кездесетін гистиоциттердің цитоплазмасында листериялар болады, гранулема лимфоидтық және ретикулярлық клеткалармен қоршалған. Дереккөздер
Алынбай қалған пайда

Кредитор болып табылатын не оған залал келтіру салдарынан тиісті міндеттемені орындамай, адамның құқықтарын бұзу салдарынан ала алмай қалған табыстар немесе басқа игіліктер. Азаматтық құқықта жіберіліп алынған пайдалар әдетте алынбай қалған Дереккөздер
Тергеуші

Тергеуші - Өз құзыреті шегінде қылмыстық іс бойынша алдын ала тергеуді жүзеге асыруға уәкілеттік берілген лауазымды адам: ішкі істер органының тергеушісі, ұлттық қауіпсіздік органдарының тергеушісі және қаржы полициясы органдарының тергеушісі. Тергеуші қылмыстық іс қозғауға, ол бойынша алдын ала тергеу жүргізуге және қылмыстық іс жүргізу кодексінде көзделген барлық тергеу қызметін орындауға құқылы. Дереккөздер
Ферми принципі

Ферми принципі - жарықтың бір нүктеден екінші нүктеге таралуының шын жолы дегеніміз сол нүктелер арасында жарықтың өтуіне кез келген басқа геометриялық мүмкін жолмен салыстырғанда өте аз (немесе көп) уақыт кететін жол. Дереккөздер
Толуол

Толуол – алмасқан ароматты көмірсутек және ол ауыр неврологиялық зиян келтіруі мүмкін. Өндіріс Толуол табиғи түрде шикі мұнайда төмен концентрацияда кездеседі және бензин өндірісінде каталиттік реформер немесе этиленнің крекинг процесінде қосалқы өнім ретінде түзіледі. Сондай-ақ ол көмірден кокс өндірісінің қосалқы өнімі болып табылады. Соңғы бөлу және тазалау BTX ароматикалық көмірсутектеріне (бензол, толуол және ксилол изомерлері) қолданылатын кез келген дистилляция немесе еріткіштен бөліп алу процестері арқылы жүргізіледі. 2013 жылы толуолдың әлемдік сатылымы шамамен 24,5 миллиард АҚШ долларын құрады. Бензол мен ксилолдардың прекурсоры Толуолды гидродеалкиляция арқылы бензолға айналдырады: : C 6 H 5 CH 3 + H 2 → C 6 H 6 + CH 4 Оның транзалкиляция реакциясы бензол мен ксилолдар қоспасын береді. Еріткіш Толуол бояу, бояғыш, резеңке, химия, желім, баспахана және фармацевтика өнеркәсібінде кеңінен еріткіш ретінде қолданылады. Маникюр лактары, қылқалам жууға арналған сұйықтықтар және дақ кетіргіштер құрамында толуол болуы мүмкін. Жарылғыш заттарды (TNT) өндіруде де қолданылады. Сонымен қатар, толуол темекі түтінінде және автокөлік шығарындыларында кездеседі. Ауаға тиіспесе, толуол топырақта немесе суда ұзақ уақыт өзгеріссіз сақталуы мүмкін. Толуол — кең таралған еріткіш, мысалы, бояулар, бояу сұйылтқыштар, тазартқыштар, силиконды герметиктер, көптеген химиялық реагенттер, резеңке, баспалық бояулар, жабысқақтар (желімдер), лактар, тері илеушілер және дезинфекциялық құралдар үшін. Отын Толуол октан санын жоғарылататын қоспа ретінде бензин құрамында, сондай-ақ реактивті отында және Формула-1 турбомоторларында қолданылады. Австралияда 2003 жылы толуолды жанармай ретінде сату үшін бензинмен заңсыз араластырғаны анықталған. Толуолда жанармай акцизі салынбайды, ал басқа отын түрлері 40%-дан жоғары салықпен салынады, бұл жанармай жеткізушілері үшін пайда көлемін арттырған. Толуол үлесінің 60%-ға дейін жеткені туралы мәлімделген. Арнайы қолданылулар Зертханада толуол көміртекті наноматериалдарға, соның ішінде нанотүтіктер мен фуллерендерге еріткіш ретінде қолданылады; ол фуллерен индикаторы ретінде де пайдаланылады. C 60 толуол ерітіндісі ашық күлгін түсті болады. Толуол дәл жағуға болатындықтан және желім сияқты көлем қоспайтындықтан, ұсақ полистирол модель жиынтықтарын біріктіру үшін «цемент» ретінде пайдаланылады (беттерді ерітіп, біріктіреді). Биохимиялық тәжірибелерде толуол эритроциттерді бұзып, гемоглобинді бөліп алу үшін қолданылады. Сондай-ақ ол ядролық реактор жүйелеріндегі натриймен салқындатылатын тұзақтарда жақсы жылу өткізгіш қасиеттеріне байланысты салқындатқыш ретінде қолданылған. Бұдан бөлек, Coca-Cola сиропын өндіру кезінде кока жапырақтарынан кокаинді бөліп алу үдерісінде де пайдаланылған. Дереккөздер
Өртең

Өртең (Гарь) — # жайылымдық бітікшөпті жақсартып, өлі қалдықтарды жою үшін әрі қажетсіз өсімдіктерді ығыстыру мақсатында іске асырылатын шөптесін және бұталы өсімдіктерді өртеу процесі; # антропогендік және табиғи себептен болатын, кейде орман үлескісін жайылымға немесе егістікке айналдыру мақсатындағы қолдан жасалған орман өрті; # өртенген орман. Дереккөздер
Форвард

Форвард — мәміле жасалғаннан кейін әрі кеткенде 2-3 күн өткен соң жүргізілетін мерзімді есеп айырысу нысаны. Валюталардың бағамы мен биржадағы бағаның ауытқуынан болатын ықтимал залалдан құтылу мақсатымен жүзеге асырылады. Форвардтық мәміле, әдетте, тараптар болашақта белгілі бір күні тауар жеткізіліміне келіскенде қолма-қол ақшаға жасасылады, сөйтіп есеп айырысу мәміле жасасылған сәтте жүргізіледі. Дереккөздер
Тұз сүйгіштер

Тұз сүйгіштер немесе Галофилдер ( —тұз және — сүйемін) - тек жоғарғы тұзды жерлерде ғана мекендейтін ағзалар. Оларға теңіз қабырға тұз сүйгіш жануарларға жатады, себебі олар 30% төмен тұздылықты көтере алмайды, радиолярлар, риф жасаушы маржандар, маржан рифінің және мангр бұталы шөптерінің, көбінесе тікенектерілілер, басаяқты моллюскалар, көптеген шаянтәрізділер және т.б. жатады. Осы топтарға материк ішіндегі суаттар, тұздылығы 24-тен 100-ге дейін жетеді, сол сияқты 300%. Мысалы кейбір бұрғылым. Artemia solina шаяндылар, маса, балаңқұрты т.б. Тұз сүйгіштердін өсімдігі cop және сораң жерлерде өседі, сондықтан тұз сүйгіштер микроорганизмі өте жоғары концентрациялы NaCl, (32%) өседі. Экстремалды тұз сүйгіштер 15-32% NaCl бар ортада дамиды. орташа тұз сүйгіштер 5-тен- 20% NaCl мекенін ұнатады. Әлсіз тұз сүйгіштер микроағзасы 5-тен- 20% NaCl бар ортада жақсы өседі. Экстремальды тұз сүйгіштер әдетте қызыл-күлгін бояумен боялған, (коротиноидты тузетеді). Тұз сүйгіш микроағзалары тұзды суаттарда және тұзды топырақты жер қыртысында мекендейді. Цитоплазмалық мембрананың толық құрыдымы және ферментті жүйенің біріккен функциясын қолдау үшін жоғары концентратты NaCl керек. Na+ иондары жасуша қабырғасының сіреспе қасиетін анықтайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Галофиттер
Тергеу әрекеттері

Құқықта — заңмен белгіленген тәртіпте тергеуші, анықтау органы, прокурор, сот жүзеге асыратын дәлелдерді жинау мен тексеру бойынша әрекеттер. Оларға: жауап алу, беттестіру, тінту және алу, мүлікке тыйым салу, көру және куәландыру, адамдар мен заттарды тану үшін ұсыну, тергеу эксперименті және т.б. жатады. Анықтауды жүзеге асыратын тергеуші, прокурор мен соттан басқа ешбір тұлғаның, тергеу амалдарын жүргізуге құқығы жоқ. Дереккөздер
Өсу бағыты

Өсу бағыты (Тропизм; грек, tropos - бұрылыс, бағыт) — ортаның әр түрлі факторларының (жарық, жер тартылысы, химиялық заттектер және т.б.) біржақты әсерінің салдарынан өсімдік бөліктерінің немесе жануарлар мүшелерінің өсу бағытындағы өзгеріс. Дереккөздер Талғампаздық
Локализация

Локализация (франц. Localisation - орналасқан жері) - локализация орны. Патологиялық процестің орналасқан жері (дененің бөлігі, органдар, тканьдер). Көптеген аурулардың себеп ерекшеліктеріне байланысты, бұл себептердің органдар мен тканьдерге әсер ету сипатына байланысты, организмнің реактивтілігі және т.б. күйлеріне байланысты өздеріне тән басым орны болады. Дереккөздер
Десикант

Десикант (— кепгіру) — 1) тамырымен пісіп-жетілген өсімдіктерді құрғатып, жинауға дайындау үшін қолданылатын заттек (мысалы, мақтаны машинамен жинау үшін); 2) өсімдіктерді тамырымен жойып-құрту үшін қолданылатын зат. Дереккөздер
Трансплантология

Трансплантология (; нем. Transplantation von organen und Geweben; - қайта отырғызу) — зақымданған, тозған ағзаны, оның бөлігін немесе тіндерді ауыстыру (немесе ауыстырып қондыру), өмірді құтқару құралы және адамның денсаулығын қалпына келтіру болып табылады; заңнамалар мен адам құқықтарын сақтау негізінде жүзеге асырылады. Қылмыстық заңнамаға сәйкес, ауыстырып салу үшін күш қолдану немесе оны қолдану катерімен жасалып, адамның ағзалары немесе тіндерш алуға мәжбүрлеу, жеке адамға қарсы қылмыс болып табылады және қылмыстық жауапкершілікке апарып соғады. Дереккөздер
Тергеу чемоданы

Криминалистикада — заттай айғақтарды, тінту,тергеу эксперименті мен басқа бірқатар тергеу амалдары және оқиға болған жерді қарау кезінде тергеуші пайдаланатын арнайы чемоданға (портфельге) орналастырылатын ғылыми-техникалық құралдар (құралдар, приборлар, заттар және т.б.) жинағы. Дереккөздер
Өсу нысаны

Өсу нысаны - морфологиялық белгілері бойынша бөлінетін өсімдіктердің тіршілік нысанының бөлімі. Мысалы, ағаштардың Өсу нысаныағаш тәрізді оралғылар, төселмелі ағаш түрлері, пальма тәрізді ағаштар және т.б. Дереккөздер
Жарақаттанушылық

Жарақаттанушылық - тұрғындар немесе олардың жеке топтары арасында жарақаттанушылықтың таралуы, 1 жыл ішінде 1000 тұрғындарға немесе олардың сәйкес топтарына шаққандағы, жарақат саны таралуын бейнелейтін статистикалық көрсеткіш. Дереккөздер
Валюталық аударым қорлары

Валюталық аударым қорлары — кәсіпорындардың, бірлестіктердің және ұйымдардың өздері жүзеге асыратын экспорт-импорт операцияларын қаржыландыруга арналған шетелдік валюта түріндегі ақшалай қаражат қорлары. Дереккөздер
Тұз сүймейтіндер

Тұз сүймейтіндер ( грекше: hals —тұз және phobos — қорқу)- жоғары мағыналы тұздатқыштарды жаратпайды және тек тұщы суларда мекендейді, (тұздылығы 0,5% дейін) сулы ағзалар. Тұз сүймейтіндерге көптеген балдырлар, көптеген жай балдырлар, аса көп емес теңіздегі омыртқасыз жануарлар және ішекқуыстылар, (мысалы гидра), көбінесе сүліктер, көптеген ауыраяқтылар және кейбір қосжақтаулы былқылдақденелілер, көптеген шаянтектес, көп сулы жәндіктер мен тұщы сулы балықтар, бірақ олардың кейбіреулерінің судың тұздысы ғана, ереже бойынша жоғары. Барлық қосмекенділер, тұз сүймейтіндер. Осмостық реттелу көмегімен тұз сүймейтіндер өз денелерінде сұйықтық ұстап, үнемі осмотикалық белсенді заттардың концентрациясында, айналадағы тұшы суларға караганда өте жоғары. Тұз сүймейтіндерге жер қыртысының жануарлары, кейбіреулері тұзды жер қыртысынан қашқақтайды, мысалы жауын құрттары. Дереккөздер
Локус

Локус ( - орны, бағыты) — Хромосомда, плазмидада немесе клетканың басқа генетикалық құрылымында геннің орналасқан жері; кейде терминді ген" деген ұғымда қолданады. Локус - хромосомадағы белгілі бір геннің орны. «локус» термині «сайт» синонимі ретінде қолданылады, яғни мутация орналасқан жер немесе картада шағылыскан топ орны. Дереккөздер
Тергеу эксперименті

Тергеу эксперименті - Арнайы қолайластырылған жерде, іс үшін маңызы бар және дәлелдерді жинау жағдайларын анықтау үшін әлдебір нысанды, үдерісті, құбылысты және т.б. қабылдану мүмкіндігін тәжірибе жасау жолымен тексеру түрінде көрінетін тергеу әрекеттері. Алдын ала немесе сот тергеуі барысында жүзеге асырылады. Дереккөздер
Ащыкөл (көл, Батыс Қазақстан облысы)

Ащыкөл — Ойыл өзенінің сағасындағы көл. Географиялық орны Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданының қиыр оңтүстігінде, Жалтыркөл көлінінің батысында орналасқан көл. Гидрографикасы Аумағы 4,22 км 2 , теңіз деңгейінен 7,6 м төменде жатыр. Көлдің ұзындығы 3,7 км, ені 1,7 км, жағалауының ұзындығы 13,2 км. Жағалауы жайпақ, қамыс-құрақ ескен. Негізінен Ойыл өзенінің суымен толығады. Көктемде шарасынан шығып жайылып кетеді. Қарашаның 2- жартысында қатып, сәуірдің басында мұзынан арылады. Жаз айларында құрғап қалады. Суы тұзды. Көктемде Ойыл өзеніне таман аздап тұщыланады. Жағалауы шабындық және жайылым ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Литоральды өсімдіктер

Литоральды өсімдіктер ( латын тілінен аударғанда litoralis - жағалаулық ) - теңіздердің жағалауларын алып жатқан топырақта бекіген жасыл, қызғылт, қызыл және көк-жасыл балдырлар, не тұщы суларда 5-7 м тереңдікке дейін болатын өсімдіктер. Дереккөздер
Ақсай (қорғандар тобы)

Ақсай — Бөкей ордасы ауданындағы Орда ауылының аумағына орналаскан 7 беліктен тұратын қорғандар тобы. Үйінділерінің диаметрі 10-52 метр, биіктігі 0.2-2.5 метр. Кейбір қорғанда жыралар бар. Ақсай қаласын облыстық музейдің археологиялық экспедиция тобы (Б.Райымқұловтың басшылығымен) тапқан. Қазба жұмыстары жүргізілмеген. Ғалымдардың болжауынша қорғандар шамамен ерте темір дәуіріне жатады. Дереккөздер
Тергеу

Қылмыстық ic жүргізуде — қылмыс жағдайын анықтау үшін дәлелдерді тексеру мен жинау. Алдын ала тергеу (қылмыстық іс ашылғаннан кейін қылмыстың ізін ала басталатын) және бірінші сот сатысында (айыптау қорытындысы негізінде) соттық іс жүргізудің құрамдас бөлігі болып табылатын сот тергеуі түрінде ажыратылады. Дереккөздер
Қылмыстық ұқыпсыздық

Қылмыстық ұқыпсыздық — абайсыздықта жасалатын кінә түрі. Мүмкін болатын қауіпті зардапты көре алмағандықтан, әйтсе де істің жағдайы бойынша адамның бұл зардаптарды көре білу жағдайында болып, қоғам немесе адамға қауіпті іс-әрекет жасайтын адам әрекетінің жағдайы. Өз әрекетінің (немесе әрекетсіздігінің) қауіпті салдарын көре білу міндеті. Заңның талаптарынан, сондай-ақ қызметтік және кәсіптік міндеттерінен, арнайы құқықтық жазбаша өкімнен туындайды. Қылмыстық ұқыпсыздықты, адам біле алмайтын және көре білуі мүмкін емес қауіпті салдардың пайда болу жағдайынан айыра білу қажет. Дереккөздер
Феррозонд

Феррозонд - магнитті жұмсақ материалдардың қайта магниттелуі кезіндегі тұрақты немесе баяу өзгеретін магнит өрістерінің гистерезис тұзағына әсер етуіне қарай олардың кернеулігін өлшеуге арналған құрал. Дереккөздер
Ащысай обасы

Ащысай обасы, Шыңғырлау ауданы аумағыңда орналасқан. Ол 24 қорғаннан және 3 құрбан шалатын орыннан тұрады. Қорғандардың барлығы топырақ үйіндісі түрінде. Үйінділердің диаметрі 8-40 м, биіктігі 0.2-1.5 м. Обаны Батыс Қазақстан облысы музейінің археологиялық экспедициясы (Б.Райымқұлов) ашқан. Обаны қазу жұмыстары 1988-92 ж. (1991 жылдан басқа жылдары) жүргізілді. Табылған заттар: әр түрлі пішіңдегі керамикалық ыдыстар, қола жөне темір үштықты жебелер, темір пышақтар, қанжарлар, қылыштар, қола айналар, түрлі материалдан жасалған әр алуан пішіндегі моншақтар, қорамсактар, т.б. Обаны қазу жұмысы аяқталған жоқ. Дереккөздер
Литофиттер

Литофиттер, ( - mac және phyton) - петрофиттер, тас, жартастарда өсетін, өздерінің ризоидтері немесе тамырларынан бөлінетін химиялық бөлінділермен, (әсіресе қышқылдар) тау жыныстарын бұза алуға қабылетті өсімдіктер; мысалға, кейбір көк-жасыл балдырлар, қыналар, сонымен қатар жоғары қатардағы өсімдіктер. Дереккөздер he:מורפולוגיה של הצמח - מונחים#צורות חיים ושלבי חיים של צמחים
Есі дұрыс еместік

Есі дұрыс еместік — қоғамдық кауіпті әрекетті жасаған кезде, психикасының дертке ұшырауы немесе кем ақылдығы салдары арқылы көрінетін өзінің іс-әрекетінің сипаты мен қоғамдык қауіптілігін ұғына алмаушылығы. Есі дұрыс емес күйде құқық бұзушылық жасаған адам қылмыстық жауапқа тартылуға тиіс емес, ондай адамдарға медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары тағайындалады. Тағы қараңыз *Әрекетке қабілеттілік Дереккөздер
Лихиялар

Лихиялар -ставрида тұқымдас балықтар туысы. Әдетте дене ұзындығы 50-60 см, бірақ кейде 1 м жетеді. Бүйір сызықтары қалқаншасыз. Солтүстік-шығыспен оңтүстік Атлантика және Үнді мұхитының оңтүстік-батыс бөлігінде таралған. ТМД-да кәдімгі Лихия Қара теңізде кездеседі. Олар жағалауда, су түбінде және орта тереңдікте өмір сүреді. Tоп құрайды. Жыртқыштар. Кәсіпшілік балықтары. Дереккөздер
Араласпаушылық

Араласпаушылық - қандай да бір нәрсеге, мысалы, басқа мемлекет пен халықтардың ішкі ісіне араласудан бас тарту. Араласпаушылық халықаралық құқық пен бейбіт өмір сүру шартының негізгі принциптерінің бірі болып саналады. Дереккөздер
Көліктегі қылмыстар

Көліктегі қылмыстар (ағыл. transport crimes) - Қылмыстық заңнама бойынша - қоғамдық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс түрлерінің бірі. Оларға мыналар жатады: * темір жол, әуе немесе су көлігі қозғалысы мен оларды пайдалану қауіпсіздігінің ережелерін бұзу; * көлік құралдарын жүргізуші адамдардың жол қозғалысы және көлік құралдарын пайдалану ережелерін бұзуы; * жол-көлік оқиғасы болған орыннан кетіп қалу; * көлік құралдарын сапасыз жөндеу және оларды техникалық ақауларымен пайдалануға шығару, мас күйіндегі адамды көлік құралдарын жүргізуге жіберу; * көлік құралдарын немесе қатынас жолдарын қасақана жарамсыздыққа келтіру; * көліктің қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз ететін ережелерді бұзу; * пойызды қажет болмаған жағдайда өз бетінше тоқтату; * көлікте қолданылатын ережелерді бұзу; * магистралдық труба құбырларын салу, пайдалану немесе жөндеу кезінде қауіпсіздік ережелерін бұзу; * труба құбырларын закқмдау немесе қирату; * кеме капитанының апатқа ұшырағандарға көмек көрсетпеуі; * ұшудың халықаралық ережелерін бұзу. Тағы қараңыз * Жол жүрісі қауіпсіздігі * Жол белгілері Дереккөздер
Жүйкенің жұқаруы

Өтпелі (уакытша) психикалық аурулар тобының ұзаққа созылатын қалыпқа түсуі. Соттық медицинада жүйкенің жұқаруы ішкі немесе сыртқы қоздырғыштарға орай әрекет жасауы түрінде қарастырылады. Олар қайран қалудан, шешілмейтін жанжалдардан, шектен тыс талап етулерден пайда болады. Қылмыс жасауға терең көніл толқулары, уайымдау итермелеуі мүмкін. «Жүйкенің жұқаруынан» жасалатын қылмыстар, көбінесе өткен уакытта болған әлдебір іске жауап ретінде жасалуы мүмкін. Дереккөздер
Тең авторлық

Тең авторлық - Екі немесе одан да көп адамның (тең авторлардың) бірлескен шығармашылық еңбегімен жасалған туындының авторлық құқығы, мұндай туындының бөлінбес біртұтас болуына немесе әрқайсысы өз алдына жеке мәнге ие бөлімдерден тұратындығына қарамастан, тең авторларға тиесілі болады. Тұтас алғанда туындыны пайдалану құқығы тең авторларға ортақ. Егер туындының бір бөлігін осы туындының басқа бөліктеріне қарамастан пайдалану мүмкін болса, бұл бөлігі дербес мәні бар туынды деп танылады. Егер тең авторлар арасындағы келісімде өзгеше кезделмесе, оларың әрқайсысы туындының дербес мәні бар өзі жасаған бөлігін өз қалауы бойынша пайдалануға құқылы. Дереккөздер
Дернәсілжегіштер

Дернәсілжегіштер - сайрақ торғайлар тұқымдасы. Дене ұзындығы 9-36 см. Тұмсығының түбі жалпақ, қатты қылтандармен қоршалған, ұшы қайқы, ілмек тәрізді. Аяқтары қысқа, әлсіз. Қанаттары үшкір. Қауырсындары сұрғылт, кейбіреулері, қызыл немесе сары. Азияның, Австралия және Африканың тропикалық ормандарында 9 туыстын 70 түрі таралған; ТМД, да 1 түрі, сұр дернәсілжегіш кездеседі. Ол Прчамурье мен Приморьенің ормандарын мекендеп, ұяларын ағашқа салады. Дереккөздер
Ферромагниттік резонанс

Ферромагниттік резонанс - электромагниттік толқынға түсірілген магнит өрісінің жиілігі мен кернеулігінің белгілі бір мәнінде ферромагнетик арқылы өткен электромагниттік толкынның энергиясын талғап жұту. Дереккөздер
Биболат Насырұлы Аюпов

Аюпов Биболат Насырұлы (1935, Бөкей ордасы ауданы, Талап ауылы - 1969) - күйші. 1957 ж. ҚазМУ-дің физика-математика факультетін бігірген. 1957-58 ж. Қазақ КСР ҒА-ның Ядролық физика институтында ғылыми қызметкер. Жұмыс бабында сәуле ауруына ұшырағандықтан елге оралады. 1958-60 ж. Орда орта мектебінде мұғалім, 1960-62 ж. Жәнібек ауданы комсомол комитетінің 1- хатшысы, 1962-69 ж. сонда аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі болды. Мәскеуде өткен (1957) Дүние жүзіндегі жастар мен студенттердің 6-фестивалының дипломанты. Қазақ радиосының қорына оның орындауында бірнеше күйі жазылған. 1958 жылдан өмірінің соңына дейін Орда, Жәнібек ауданы халық оркестрінің жетекшісі болды. Дереккөздер
Ақсай гербі

Ақсай гербі - Ақсай қаласының рәміздік белгісі. Ол Қазақстан туы түстес аспанкөк қалқанға орналасқан. Қалқанда алтын түстес ою — Ақсай қаласының географиялық орнын, кілт Қарашығанақ газ конденсаты кен орнын тауып, оны игерудегі ерен еңбектің рөлін, айқасқан қолдар — ынтымақтастықты, от жалыны — кеншілердің жігер-күшін бейнелейді. Таңбаның төменгі жағындағы бидай масақтары Ақсайдың ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және оларды өндеу жөнінен аудан көлеміндегі негізгі орталық екендігін аңғартады. Дереккөздер
Азаматтың меншігі

Азаматтың меншігі - Азаматтың өндіріске қатысуы арқылы тапқан табысы мен өзінің еңбекке, кәсіпкерлік қызметті, өз шаруашылығын жүргізу қабілеттілігін басқаша пайдалану және кредиттік мекемелерге салынған қаржылардан, акциялар мен басқа құнды қағаздардан түскен табыстар, мұрагерлік бойынша мүлікті иелену және заңға қайшы келмейтін баска негіздер есебінен құрылатын және көбейетін мүлкі. Азаматтың мүлікті мұралану құқығы заңмен танылады және қорғалады. Дереккөздер
Макрофаг

Макрофаг (Масrорһаgіа - үлкен жалмаушы) — активті қозғалыс (хемотаксис) және фагоцитозға қабілетті дәнекер тканінің клеткасы. Макрофаг жұтқан материалды қорыту үшін өзінің ішінде ферменттері бар, фагоцитозды активті іске асыратын сүйек ми текті клеткалар. Макрофаг жұтатын материал өте үлкен бөлшектерден (өлі тканьдер бөлшектерінен) тұруы мүмкін. Дереккөздер
Қылмыстық деңгейі

Криминологияда — қылмыстың тарқалуының үш негізгі көрсеткіштерінің бірі. Қылмыс деңгейі тіркелген қылмыстар мен анықталған қылмыстардың абсолютгік сандық көрінісімен (немесе коэффициент пен индекс түрінде: қылмыс саны мен турғындардың белгілі бір санына шаққандағы оны жасаған адамдардың санымен есептеледі. Дереккөздер
Дигрессия

Дигрессия — биоталық қауымдастықтың ішкі және сыртқы себептерден нашарлауы. Дигрессияның экзодинамикалық (мыс., көп уақыт сумен бастырылуы немесе екінші сорлану, т.б. процестер), ангроподинамикалық (соның ішінде: шабындық, жайылымдьгқ) және эндодинамикалық (мысалы, топырақ бетіне биогендік жаңа түрлер пайда болу) түрлері байқалады. Дигрессия бұзылудың ең соңғы фазасы — катаценозға жетіп, содан соң түпкілікті жойылады. Дереккөздер
Гамадрил

Гамадрил, плащеностық павиан - павиандар тұқымдас маймылдар. Сипаттама Денесінің ұзындығы 80см-дей, құйрығының ұзындығы 60 см-дей, салмағы 20-30 кг; ұрғашылар екі еседей кішкентай. Еркектері ақшыл сұр, (25 см дейін) иығына дейін сұр шаштары бар және мантия немесе «плащ» жоғары жақ денесін құрайды, бетінде, үлкен «жақ сақалы», (бакенбарды), құйрығы, шашақталған. Ұрғашыларының түсі күңгірт, қоңыр. Зэйтүн түрлі, шаштық әшекейдей айырылған. Құйымшақ үстері қызыл, үлкен, әсіресе еркектерінде. Ұрғашыларының құйымшақтарында «жыныстық тері» учаскелері бар. Олар жыныстық цикл кезінде қызарады және бөртіп ісінеді. Көбеюі Маймылдың балалары көктемде және күзде туады, еріксіз жыл бойында біріңғай көбейіп отырады. Қоныстануы Эфиопия тау бөктерлерінде, Солтүстік-шығыс Суданда, Солтүстік Сомалы, Оңтүстік, батыс Аравияда қонысталады; жазда биік тауларға көтеріледі, күзде төмен түседі; екпежерлер мен бақтарға шабуыл жасайды. Сансыз үйірлері жақсы құрылымымен және иерархиясымен көрсетілген. Қатынасу әдісі, (ым, дене қимылы, кейіп, дыбыстар) күрделенген. Зертханалық жануарлар. Дереккөздер
Ахат Аяпов

Аяпов Ахат (1909, Казталов ауданы, Беспішен ауылы) — бақташы, Социалистік Еңбек Ері (1966). 1931 жылдан ұжымшарда еңбек етті. 1944-45 ж. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Соғыстан кейін Энгельс атындағы ұжымшарда, «Тереңкел» кеңшарында аға бақташы, ферма меңгерушісі болды. Ол 1963-65 ж. табындағы мал басын аман сақтап, төл алуда жоғары көрсеткіштерғе жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі атаққа ие болды. Дереккөздер
Әлеуметтік трансферттер

Әлеуметтік трансферттер (ағыл. social transfers; нем. Sozialtransfere pi; лат. socialis - қоғамдығы) - Мемлекеттік немесе жергілікті бюджеттен, мемлекеттік бюджеттен тыс әлеуметтік қорлардан, сондай-ақ қоғамдық ұйымдар қаражатынан тұрғындарға берілетін (ақшалай немесе табиғи пішімде) төлемдер. Әлеуметтік трансферттерге кәрілік, мүгедектік, асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша барлық түрдегі зейнетақылар, ұзак жыл еңбек еткені, әлеуметтік зейнетақы және жәрдемақы және т.б. кіреді. Дереккөздер
Исабай Есқараұлы

Исабай Есқараұлы - 1919 жылы 8 қарашада Алматы облысы, Қарасай ауданы, Шамалған-Көлащы ауылында дүниеге келген. Балалар үйінде тәрбиеленген. 1938 жылы Түргендегі мүғалімдер даярлайтын училищені бітіріп, мектепте ұстаздық етеді. 1939 жылы Қызыл Армия қатарына шақырылып, 1939— 1940 жылы фин соғысына, одан Ұлы Отан соғысына қатысады. 1946 жылы елге оралып, Жамбыл аудандық оқу бөлімінде инспектор, кешкі мектеп директоры болып қызмет атқарады. 1952 жылы ҚазПИ-ді сырттай оқып бітірген. 1952 жылы Жамбыл аудандық газетінде Панфилов туралы поэмасы шықты. «Ақыл айнасы» пьесасы қуыршақ театрында қойылған. ІІІ дәрежелі Құрмет, Ұлы Отан соғысы ордендерімен, көптеген медаль, Құрмет Грамоталарымен, ҚР Президентінің Алғыс хаттарымен марапатталған. Шығармашылығы «Мен командирмін», «Ақ жамылған періште», «Әділбек Майкотов», «Тазша бала», «Тікенек», «Ақыл айласы», «Шот аяқ», «Атаманның ақыры» сияқты пьесалардың авторы. *Тосқауыл. Повесть. А., «Жалын», 1977; *Ар мен ажал. Повесть. А., «Жалын», 1993; *Барлаушыға түн серік. Роман. А., «Жазушы», 1986; *Барлау түн жарымында басталады. Роман. А., «Ана тілі», 1998; *Барлау бағыты - Гамбург. Роман. А., «Шартарап», 1998; *Қанды із. Детектив роман. А., «Шартарап», 2000; *Ұстаз. «Үш қиян», 2008; *Қанды белес. «Ан Арыс», 2008; *Черкас өрт жалынып да. «Жас қазақ», 2004; *Өмір дерек. «Жазушы», 2008; *Пулеметші Төлен мен Коля. Повесть. 2009; Дереккөздер
Жалғанаяқтылар

Жалғанаяқтылар — жыландар тұқымдасы. Кейде бұларды Айдаһарлар деп атайды. Ең ірі жыландар. Биологиялық сипаттамасы Құмды шөлдерді, далалы жерлерді мекендейді. Түнде тіршілік етеді. Күндіз кемірушілердің ініне, не-месеқұмға еніп жасырынып жатады. Ұсақ рептилилермен, саршұнақтармен, қосаяқтармен қоректенеді. Ұзындығы 10 м дейін, (ең ірі анаконда 11 м 43 см болған). Жамбас, сан сүйектері мен артқы аяқтарының тырнақ жұрнақтары сақталған. Тістері жоғарғы жақ тіс, қанат тәрізді, таңдай, кей-біреулерінде жақ аралық сүйектеріне орналасқан. Барар жерде және ағаштарды мекендейді. Сүтқоректілермен қоректенеді. Оларды орап, қысып тұншықтырып өлтіреді. Адамға сирек шабуыл жасайды. Тірі табатын жыландар, 3 тен 64 дейін тұқым береді. КСРО Қызыл кітабында 7 түр 4 түрше бар, ТМД-ның Қызыл кітабына 1 түр енгізілген. Әсіресе ашық жерлерде тіршілік ететіндері, түнде активті әрекет етеді. Қалың орманда тіршілік ететіндері күндіз де қорегін аулай береді. Жануарларды өте баяу, сақтықпен жасырынып келіп, жақын жерден атылып барып ұстайды. Ұстаған жануарының денесіне бірнеше оралып, қысып, тұншықтырып өлтіреді. Таралуы Дүние жүзінің барлық континенттерінің тропикалық және субтропикалық табиғи аймақтарында, айдаһарлардың 2 тұқымдас тармақтарының 8 туысы, 43 түрі таралған. ТМД-да Орта Азияның Қазақстанның және Кавказдың және таулы аймақтарында айдахар жыландардың 4 түрі кездеседі. Қазақстанда айдаһардың 2 түрі бар. # Құм айдаһаршасы - Қазақстанның оңтүстік-батыс өңіріндегі құрғақ далалы, шөлейтті жерлерде таралған. Бұларды жергілікті халық құм жылан деп атайды. # Шығыс айдаһаршасы - Арал маңынан Зайсан қазаншұңқырына дейінгі аралықтағы құрғақ далалы, шөлейтті, шөлді өңірде кездеседі. Олардың ұзындығы 80 – 90 см, түсі қоңыр, бауыры қара қоңыр не қара дақты болады. Жылына бір рет 10-20 ұрпақ береді. Кейбірі жұмыртқа салып, кейбірі тірі туып көбейеді. Айдаһар – улы жылан емес. Ол ұсақ кемірушілермен, жәндіктермен қоректенеді. Айдаһар кейде «аждаһа» деп аталып, халықтың қиял-ғажайып ертегілері мен аңыздарында аузынан жалын атқан көп басты, қанатты, үлкен «жыртқыш жылан» түрінде суреттеледі. Дереккөздер
Әлеуметтік жағдайлар

Тұрғындардың өмір сүру үлгісі мен сапасын, деңгейін сипаттайтын көрсеткіштер жиынтығы; тұрғындардың нақты табысы, материалдық игіліктер мен қызметтерді тұтыну деңгейі, тұрғындардың материалдық игіліктер мен қызметтермен қамтамасыз етілуі. Әлеуметтік жағдай сондай-ақ еңбек жағдайымен, біліктілікпен және жұмыскердің кәсіпқойлығымен, турғындардың жалпы білім алу және мәдени деңгейімен және т.б. сипатталады. Әлеуметтік жағдайды мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттарына: тұрғындардың табысын реттеу, білім беруді, денсаулық сақтауды, кедейлікпен күресуді дамыту бағдарламарын жасау мен жүзеге асыру, тұрғындарды әлеуметтік қорғауда мемлекеттік және мемлекеттік емес пішімдер мен құрылымдарды үйлестіру жатады. Дереккөздер
Әбдуғалиев Сағат Мұхтарұлы

Әбдуғалиев Сағат Мұхтарұлы (1948, Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы - 1984, Ақжайық ауданы, Алғабас ауылы) — ақын. Алғашқы өлеңдері аудандық «Ленин жолы» газетінде (1963) жарияланды. Кейін облыстық «Орал өңірі», республикалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттерінде, «Жалын» альманағында басылды. Оның «Құлыншақ көктем» (1980), «Көзайым келешек» (1992) атты жыр жинақтары жарық көрді. Дереккөздер
Дизель қозғалтқыш

Дизель қозғалтқыш — іштен жанатын, автомобильдің бензиндік қозғалтқышымен салыстырғанда басқаша сызбамен жұмыс істейтін қозғалтқыш. Дизель қозғалтқышта дизельдік жанармай сығылудан барып тұтанады. Дизельдік қозғалтқыштардың жетістіктері: жанармай аз жұмсалады (жанармай бағасы қымбатырақ болады), көміртек оксиді, көмірсутектер және азот оксиді ауаға аз шығарылады. Алайда, тұтас алғанда, адам үшін улы ластағыштардың мөлшері дизель қозғалтқыштардың лықсыма газдарында карбюраторлық қозғалтқыштардан 100 есе көп болады. Дизель қозғалтқыштардың лықсыма газдарындағы зиянды заттардың 0,1 мг-ның организмге түсуі өлім қаупін төндіреді. Дизель қозғалтқыштардың лықсыма газдары қатты жөтелтеді, өкпені ірітеді, обырға шалдығудың ықтималдығын көбейтеді. Дереккөздер
Физика-химиялық механика

Физика-химиялық механика - дисперсиялық жүйелердің механикалық қасиеттерінің, олардың түзілісімен анықталатын, жеке фазалары бөлігінің шекарасындағы физика-химиялық процестерден тәуелділігін зерттейтін механика бөлімі. Дереккөздер
Жалған сымқұрттар

Жалған сымқұрттар - қара денелі және тозаңжегіш қоңыздар тұкымдасы. Дене ұзындығы 50 мм дейін. Денесі сары немесе күңгір-коңыр, цилиндр тәрізді немесе құрсағының бауыр жағы тегіс, денесінің арқа жағы қатты хитиндалған да, бауыр жағынын хитины жұқалау. Сырт пішіні сымқұрттарға ұқсас. Топырақта, шіріген ағаш қалдықтарында, саңыраукұлақтарда және тағамда дамиды. Көптеген түрлері өсімдіктердің тамырын, тамыр жемістерін, (дәнді дақылдар. қант қызылшасы т.б.), жерге себшген тұқымды, жас шығып келе жатқан егінді, сонымен қатар қоймадағы азық-түлікті бүлдіріп, құртады. Дереккөздер