kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тинтиннің басынан кешкендері: Бірмүйіздің құпиясы

Тинтиннің басынан кешкендері: Бірмүйіздің құпиясы — 2011 жылғы америкалық анимациялық фильм.Режиссері Стивен Спилберг. Сюжет Басты кейіпкер - Тинтин есімді жас газет репортері. Өзінің кәсібінің арқасында әлемді шарлап, түрлі қызықты оқиғалардың ортасында жүреді. Рольдерде: Сілтемелер * [http://kinostan.kz/film/view?id=478 Kinostan-дағы бет]
Internet Movie Database

Internet Movie Database (IMDb, ) — әлемде кинематограф туралы ең ірі дерекқор және веб-сайт. Базада 2 млн. 436 мың кинофильм, телесериал және кино әлеміне қатысты 5 млн тұлғалардың (актерлер, режиссерлер, сценаристер т.с.с.) деректері сақталған. Сілтемелер * [http://www.imdb.com/ Ресми сайт]
3 Doors Down

3 Doors Down ― америкалық рок-топ, Эскатаупа, Миссисипиде, 1994 жылы Брэд Арнольд (вокал және дабылшы), Мэтт Робертс (гитара) және Тодд Харреллмен (бас) құрылған. «Kryptonite» өлеңінің табысынан кейін топ Universal Records пен келісім шартқа қол қойды. Олардың альбомдары 2000 жылы шыққан «The Better Life» дебютті альбомдарынан кейін әлемде 20 миллионнан астам көшірмелер тиражымен таратылды. Олар және де жылына 300 ден астам концерттерді береді және как Lynyrd Skynyrd, Staind, Nickelback, Alter Bridge, Breaking Benjamin, Seether, Shinedown мен Daughtry деген басқа әйгілі группалармен бірге өлеңдер айтады. Хронологиясы Құрылу тарихы The Better Life (2000) Брэд Арнольд — топтың вокалисті — оладың дебютті CD сі The Better Life та дабыл қақты. Одан басқа өлең айта алмайтын концерттен кейін группада ішінара вокалист ретінде таныла бастады. «The Better Life» альбомі 2-ші ақпанда, 2000 жылы шығып, осы уақыттың ішінде «Kryptonite», «Loser», және «Duck and Run» хиттардың есебімен алты рет платиналы болды. «Be Like That» өлеңі Американдық пирог 2 фильмі үшін қайтадан жазылды. «Loser» өлеңі 21 апта бойы Mainstream Rock Tracks хит парадында бірінші орында тұрды, бұл осы чарт үшін рекорд болып табылады. Away from the Sun (2002) «Away from the Sun» группаның екінші студиялық альбомі 2002 жылы шығарылды және АҚШта және Австралияда платиналы болды. «Here Without You» және «When I’m Gone» синглдары осы абомдағы ең сәттілері болып саналады. Seventeen Days (2005) Үшінші альбомды группа 2005 жылы шығарды. «Seventeen Days» платиналы болды, «Let Me Go» және «Behind Those Eyes» синглдары радиостанцияларда үлкен табыспен қолданды. Альбомды ұсыну уақытында топ Lynyrd Skynyrd пен бірге сахналарға шықты. Дәл осы жылы группа «Away from the Sun Live from Houston, Texas» DVD сін шығарды. 3 Doors Down (2008) 3 Doors Down выпустили альбом «3 Doors Down» альбомын 20 мамыр 2008 жылы шығарды, ол Billboard 200 де бірден 1-ші орыннан бастап дебюттеді. Бірінші ай ішінде 154,000 көшірмесі сатылды. Бұл группаның чарттарда бірінші орындардан бастаған екінші альбомы (біріншісі — «Seventeen Days»), және деTOP-10 да төртінші болды. Дискография ;Студиялық альбомдар * The Better Life (2000) * Away from the Sun (2002) * Seventeen Days (2005) * 3 Doors Down (2008) * Time of My Life (2011) * Us and the Night (2016) Сілтемелер [http://www.3doorsdown.com/ 3doorsdown.com] Дереккөздер
Джейк Джилленхол

Джейкоб Бенджамин «Джейк» Джилленхол (, МФА ; 19 желтоқсан 1980, Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ) — америкалық актёр, 2006 жылғы «Оскар » жүлдесінің номинанты, BAFTA сыйлығының лауреаты. Режиссер Стивен Джилленхолмен сценарист Наоми Фонердың ұлы, әрі актриса Мэгги Джилленхолдың інісі. 11 жасында фильмге түсе бастады. Ең бірінші басты рөлін «Октябрьское небо» (1999) фильмінде ойнады. Сонымен қоса «Донни Дарко» фильмінде басты рөлді сомдады. «Послезавтра» блокбастерінде студенттың рөлін ойнады. Оның келесі ірі рөлі «Морпехи» (2005) фильміндегі теңіз жаяуәскері болды. Сол жылы бисексуал - ковбой рөлімен «Горбатая гора» фильмінде көрінді. Балалық шағы Джилленхол Лос-Анджелес, Калифорнияда режиссер Стивен Джилленхол мен сценарист Наоми Фонердің отбасында дүниеге келген. Анасының тұрмысқа шықпағанға дейінгі тегі Акс еді. Ол Ресейден келген еврей иммигранттар Самуэл Акс пен Рут Сильбовичтың қызы еді. Мэгги Джилленхолдың әпкесі - актриса, және ол әпкесімен «Донни Дарко» фильмінде әріптес болды. Джилленхолдың әкесі сведенборгианизм (христиандықтың жаңа формасы) ортасында тәрбиеленді және ол Йюлленхол атты швед аристократтарының отбасын еді. Джилленхолдың сөзінше, ол өзін «басқа емес, еврей сезінген». Джилленхолдың ата-анасы Джейктың өзін қамтамасыз ету үшін жазда жұмыс істеуін қалаған. Ол суда құтқарушы болып, отбасылық досының мейрамханасында ыдыс жуушы болып қызмет атқарды. Фильмография Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.jakegyllenhaal.com Ресми сайты] *
Марк Уолберг

Марк Роберт Майкл Уолберг (, 5 маусым 1971, Дорчестер, Массачусетс, АҚШ) — Америкалық актер және продюсер. Өмірбаяны 14 жасында мектептен қуылып, көшеде ұрлықпен, есірткі сатып күн көрген. 16 жасында бір вьетті қатігездікпен ұрып-соққаны үшін түрмеге қамалды. Актер мектепті ерте тастап кеткен. Араға ондаған жылдар салып, Марк Уолберг 2013 жылы 42 жасында орта мектепті ресми аяқтады. 90-шы жылдары актер рэперлікпен айналысты, оның сахнадағы есімі - Марки Марк (Marky Mark) болды. Ағалары - Роберт Уолберг пен Донни Уолберг те актер. Сыртқы сілтемелер * [http://kinostan.kz/people/view?id=381] * [http://www.imdb.com/name/nm0000242/ IMDb сайтында]
Хәрри Поттер мен Пәлсапа тас (фильм)

Хәрри Поттер мен Пәлсапа тас — Ж. К. Роулиңнің аттас фантастикалық романы бойынша режиссер Крис Коламбус түсірген сиқыршы бала Хәрри Поттер жайлы түсірілген фильмдер кинохикаясының алғашқы бөлігі. Бұл фильмді кез келген жастағы балаларға көруге болады. Сюжеті Фильм сюжеті Суррей графтығының маңайындағы Литтл Уингинг көшесінде Альбус Дамблдор мен Минерва Макгонагалл сәби Хәрриді алып келе жатқан жартылай алып Хагридті тосып алумен басталады. Олар Поттерлердің ұлын туыстарына тастайды. Хәрри он бір жасқа толғанда оған сиқыршылар мектебі Хогуартс шақыру хаты бар хат таситын үкіні жібереді. Алғашында ағасы Вернон Дурсли қарсы болады. Осы сәттен бастап Хәрри Поттердің жаңа сиқыршы ретінде өмірі басталады. Марапаттар *Британдық академияның марапаты, 2002 жыл: Хәрри Поттер Үздік роль. *Оскар сыйлығының номинациясы: Үзлік костюмдар, Үздік декорация, Үздік саундтрек. Дереккөздер
Кататумбо найзағайы

Кататумбо найзағайы – бұл таңғажайып құбылыс жарқырауды бірде-бір дыбыссыз шығарады. Найзағай шамамен жерден 5 километр биіктікте пайда болады. Найзағай - кешенді атмосфералық құбылыс. Бұл құбылыс кезінде қалың будақ-жаңбырлы бұлттарда және бұлттар мен жер арасында көп еселі электр разрядтары пайда болады, күн күркірейді. Аталған найзағай сағатына 280 рет, күніне 10 сағат бойы, жылына 140-160 рет түседі. Бұл құбылыс Кататумбо өзені, Венесуэладағы Маракайбо көліне құйылатын жерінде, дәл сол өзеннің сағасында байқалады.
Жеті түсті құс

Жұмақ танаграсы Бұл құстың екінші аты "Жеті түсті құс". Өн бойына ең әдемі түстерді жағып жаралған ерекше құс сулы ормандарда тіршілік етеді. Қанаттары кең, қалықтап ұшуға бейім болады. Кейбір түрлерінің аяқтары жақсы жетілген. Сондықтан олар жылдам жүгіре де алады. Тұмсықтары қысқа, доғал, кейде иіліп келген өткір. Бұлар (тазқара, бүркіт, жұртты) - күндізгі жыртқыш құстар. Тауық тәріздестерге: бөдене, кекілік, ұлар, қырғауыл; дуадақтарға: безгелдек, жорға дуадақ жатады. Бұлдырықтар, бозторғайлар да шөлейтті, ашық далалы алқаптарда кездеседі. Құстардың тіршілігінде жыл маусымдарының алмасуының да ерекше маңызы зор. Осыған байланысты құстар тіршілігінде елеулі өзгерістер (көбею, жылыстау, т.б.) байқалады. Құстарды жыл құстары, көшпелі құстар жөне қыстай шығатын құстар (отырықшы құстар) деп үш топқа бөледі. Құстардың жылыстауын аяқтарына сақина салу арқылы анықтайды. Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі (Жамбыл облысы, Жуалы ауданында) Шақпақтас асуында құстарға сақина салу орталығы бар.
Мандаринка

Мандаринка. Ең әдемі үйрек. Басқа үйректерден сыртқы сұлулығымен ғана емес, өзгеше дауысымен де ерекшеленеді. Ширақ қимылдайтын, сақ құс. Жыл құстары Жыл құстары күзде оңтүстіктегі жылы аймақтарға жылыстап, көктемде елімізге қайтадан оралады. Жұп құрып, ұя салып, жұмыртқадан балапан өргізіл, көбейеді. Көктемнің алғашқы айында жауған соңғы қарлы құс қанатының ызғары деп есептейді. Жылы жақтан ең алғаш қараторғайлар, «тыраулап»тырналар оралады. Көшпелі құстар (полюстік үкі, кейбір жыртқыш құстар және т.б.) күзде, қыста ауа райының қолайсыздығынан солтүстіктен оңтүстікке жылыстайды.
Капп бүлігі

Капп бүлігі — 1920 жылы наурызда әскери диктатура құру мақсатында Веймар Республикасының демократиялық үкіметіне қарсы армия топтары мен консервативті саясаткерлердің қабылдаған қарулы көтерілісі. Алғышарт Бірінші дүниежүзілік соғыс 1918 жылы 11 қарашада Компьен бітіміне қол қоюмен аяқталды. Осыдан бірнеше күн бұрын Берлинде Герман империясын іс жүзінде жойған республика жарияланды. 1919 жылдың басында жас Веймар Республикасына қарсы көтерілістер басталды. Оларды басу үшін бұрынғы майдангерлерден тұратын еріктілердің қарулы топтары да қолданылды. 1919 жылғы 6 наурыздағы "уақытша рейхсверді қалыптастыру туралы Заңның" қабылдануымен фрайкорлар біртіндеп тұрақты әскери құрылымдарға айналуға мәжбүр болды. Бастапқыда шамамен 400 мың сарбаздан тұратын жаңа әскер құру жоспарланған болатын. Шығыс Пруссиядан келген тұрғын мүлік иесі Вольфганг Капп 1917 жылы Неміс отандық партиясын құрды. 1918 жылы партия таратылды. 1919 жылы ол неміс ұлттық халықтық партиясының атқару комитетінің мүшесі болды және Ұлттық консервативті саясаткерлермен, Эрих Людендорф сияқты әскери қайраткерлермен бірге Веймар демократиясын жоққа шығаратын және антидемократиялық төңкерісті жоспарлайтын "ұлттық бірлестік" құрды. Төңкеріс барысы 1920 жылы 13 наурызда Фон Лютвиц Эрхардт бригадасымен бірге Берлин үкімет кварталына кірді. Ұлтшылдық көңіл-күйдің белгісі ретінде әскерлердің дулығаларында свастика бейнеленген. Рейхсвер путчистерге қарсы шара қолданудан бас тартты. Әскери басқарманың бастығы генерал-полковник Ханс Фон Сект Қорғаныс министрінің Носкеге қатысты бұйрығын "Рейхсвер рейхсверге оқ атпайды" деп қабылдамады. Фридрих Эберт, канцлер Густав Бауэр және Үкіметтің басқа мүшелері Берлиннен қашып кетті - алдымен Дрезденге, содан кейін Штутгартқа. Капп өзін канцлер деп жариялады және фон Лютвицті Қорғаныс министрі және рейхсвердің бас қолбасшысы етіп тағайындады. Сонымен бірге Берлин шенеуніктері өзін-өзі тағайындаған Үкіметтің бұйрықтарын орындаудан бас тартты. 1920 жылы 17 наурызда путч сәтсіздікке ұшырады. Капп Швецияға қашып кетті Путч сәтсіздігінің себебі Мемлекеттегі билікті Капп пен Лютвиц қолға ала алмады. Берлинде әскери бөлімдер арасындағы байланыс тек курьерлер арқылы жүзеге асырылды. Бюрократтар ереуілге шықты, газеттер мен басқа ақпарат көздері болмады. Жұмысшыларды жұмысқа қайта оралуға шақырған мәлімдемелер, жаңа сайлау туралы уәделер және тіпті ереуілшілер үшін өлім жазасы қаупі нәтижесіз қалды және 4 күннен кейін путч сәтсіздікке ұшырады. Салдары Путчтың сәтсіздігі Веймар Республикасының Үкіметі үшін үлкен жетістік болды. Дағдарыстың алты күнінде ол халықтың қолдауын сақтап оңшылдардың қатеріне төтеп берді. Әдебиет * Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том, 253 бет.
Реза Аббаси

Реза Аббаси, Ризайе Аббаси ( — Reza-ye Abbasi; 1575 жыл шамасында туған, Кашан, – 1635) — иран миниатюршысы. Аббас І шаһ сарайы жанынан ұйымдасқан исфаһан мектебінің ең көрнекті өкілі, жылы шырай колоритті сіреттің асқан шебері. Исфаһан миниатюра мектебі стилінің қалыптасуына әрі өркендеуіне үлкен үлес қосты. Шығармашылығы *«Бақташы», *«Қой ұстаған бала», *«Қос ғашық», *«Үш аңшы бейнеленген табиғат көрінісі», *«Әйел бейнесі» Реза Аббаси — «Бақташы», «Қой ұстаған бала», «Қос ғашық», «Үш аңшы бейнеленген табиғат көрінісі», «Әйел бейнесі» тағы да басқа жанрлық көріністер мен портреттердің авторы. Суретті шығармашылығы поэтикалық сыршылдықпен жеке беттерге еркін бейнелеу тәсілі арқылы ерекшеленеді. Шығармалары негізінен Кембридж, Уиев, Ленинград, Тегеран мұражайларында сақтаулы. Дереккөздер
Кесімді императив

Кесіміді импертив - Канттың этикасындағы моральдық заңды сипаттайын филос. термин. Императив деп Кант бұйрық райда айтылатын сөйлемді айтады. Кантша императив не гипотектикалы, не кесімді болады. Біріншісі қойылған мақсатты орындап шығу шарты ретіндегі бұйрықты, екіншісі шартты бұйрықты білдіреді. К. и. ұғымы метафиз. тұрғысынан баяндалған, өйткені, Кантта бұл ұғым болуға тиісті мәні бар нәрені мүлдем қарама - қарсы қояды. Бұлай қарама - қарсы қою, Канттың тұрғысындағы неміс бюргерлернің практика жүзіндегі әлсіздігін бейнелейді. Ол этиканың теориялық принциптерін оның негізінде жатқан практикалық таптық мүддеден бөліп алып, бұл приниптерді "ұғым мен моральдық, постулаттардың таза идеологиялық анықтамасы" ретінде қарайды. Пайдаланылған әдебиеттер Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том, 405 бет.
Реза Кемаль

Реза Кемаль — (лақап аты — Шаһрзад; 1898 - 11.09.1937) — иран драматургы, актер әрі ақын. 1918 жылы Тегеранда (С.Нафиси, Г.Фекри, М.Камеземилермен бірге) театр қоғамын құрды. «Зардошт» (1920) пьесасы ежелгі иран дінінің негізін салушы Заратуштра өміріне арналды. Шығармашылығы Ол өзінің «Паричехр мен Паризад» (1921), «Мәрмәр мүсін» (1930) атты пьесаларында басты рольдерді ойнады, «Еуропадан келген доктор» (1925) комедиясы Еуропадан дәріс алған жастар өмірін суреттейді. «Парване» (1927, актер Парваненің өмірі жайлы), «Сасани әулетінің қалыңдығы немесе Хұсрау мен Шырын» (1932, Низами поэмасы бойынша) т.б. оперетталар либреттосының авторы. «Мың бір түн» желісімен «Мың бірінші түн» (1931), «Харон ар-Рашид халифтің гаремі немесе Азиза мен Азиза» (1933, Гюгоның өлеңдері бойынша) т.б. пьесалар жазды. О.Уайльд, А.Мюссе пьесаларын аударды. Дереккөздер
Курт Георг Кизингер

Курт Георг Кизингер (06.04.1904, Эбинген - 09.03.1988, Тюбинген) - ГФР-дің саяси және мемлекет қайраткері. Берлин және Тюбинегн ун-ттерінде оқыды, юрист. 1935-40ж. Берлине адвокат, 1933 жылдан Ұлттық - соц. партияның мүшесі. 190-45жыл фашимтік Германия Сыртқы істер министрлігінің чиновнигі. 1949ж. христиандық - демократиялық одақтан бундестаг депутаты болып сайланды. 1958-1966 жылдары Баден - Вюртемберг жерінің премьер - министрі. 1966-1969 жылдары ГФР үкіметін басқарды. Канцлер болып тұрған кезінде Бонның бұрынғы үкіметтерінің реваншистік - милитаристік бағытын жақтады, соц. елдер жөнінде "қатаң саясат" жүргізуді көздеді. 1969 жылы В. Брандт үкіметі құрылғаннан бері оппозисияда. ГФР саясатындағы реалистік бағытқа барыншы қарсы. , Hubert Kessler and Theo Götz by CDU party day in the Jahnhaus in Pfullingen 1968]] Дереккөздер
Макс Рейман

Макс Рейман (; 31.10.1898 жылы туған, Эльвинг, қазіргі Эльблонг - 18.01.1977, Дюссельдорф)— герман және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Өмірбаяны 1913 жылы Әлеуметтік жұмысшы жастар одағына, 1916 жылы «Спартак одағына» кірді. Құрылған күннен бастап Германия Компартиясының (ГКП) мүшесі. Германияда 1918 жылғы Ноябрь революциясына белсене қатысты. Капп бүлігін (1920) басуға қатысты. 1928 - 1932 жылы Хамм қаласындағы партия ұйымының секретары. 1932 жылы Рур облысының Революция кәсіподақ оппозициясының секретары болып сайланды. Германияда фашистік диктатура орнағаннан кейін (1933) Рур, Рейн, Саар облысында астыртын жұмыс жүргізді. 1939 жылы гестапо Дортмунд түрмесіне қамады. 1942 жылы Заксенхаузен, ал 1944 жылы (қараша айында) Фалькензе тұтқын лагеріне ауыстырылды. Босатылғаннан кейін Қарсыласу қозғалысына қатысты. Фалькензеде астыртын ұйым комитетін басқарды. Бұл комитет 1945 СС күзетін қарусыздандырып, тұтқын лагерін Совет Армиясының бөлімдеріне берді. 1945-1948 жылы Рейман алғашқыда ГКП-нің Рур облысындағы партия ұйымының бірінші секретары, кейін ГКП-нің Солтүстік Рейн-Вестфаомя партия ұймының жетекшісі болды. 1948-1954 жылы ГКП басқармасының төрағасы, 1954-1956 жылы ГКП басқармасының бірінші секретары. 1956-1971 жж. ГКП ОК-ның бірінші секретары. 1949-1953 жж бундестаг депутаты және ондағы компартия фракциясының басшысы. 1971 жылдан ГКП басқармасы Президиуымның мүшесі. 1968 жылы Октябрь Революциясы орденімен марапатталған. Рейман Макс КОКП 19,20,21,22,23 - съездеріне, Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кеңестеріне (Мәскеу, 1957, 1960, 1969) ГКП делегацияларын басқарып барды. Марапаттары 1968 жылы Октябрь Революциясы орденімен марапатталған. Дереккөздер
Владислав Станислав Реймонт

Владислав Станислав Реймонт — поляк жазушысы, сыншыл реализмнің көрнекті өкілі. Шығармалары 19 ғасырдың 90 жылдарында жарық көре бастады. «Шайқымазақ әйел» (1896), «Қаңғыру» (2 томдық 1897) романдары мен әңгімелерінде буржуазиялық қоғамдағы өнер қайраткерлерінің мүшкіл халін, әйел теңсіздігі мен кедей шаруалардың аянышты өмірін суреттейді. Оның «1794 жыл» (1913-1918), «Армандаушы» сарыны байқалады. Ол «Мұжықтар» романында (1-4т., 1904-1909; Нобель сыйлығын алған, 1924; орысша аул, 1954) шаруалар өмірін кеңінен суреттеп, жеке меншіктің психологиясын шығарды. Дереккөздер
Құлықтар отряды

Бұл отрядқа жататын бунақденелілер турақанаттыларға ұқсастау болады. Дене тұрқы 1,5 сантиметрден астам, құрсағының ұшында хитинді екі ұзын өскін- қысқышы болатын азиялық құлық Қазақстанда Қаратау жоталарында жиі кездеседі. Бұлар да түн жәндіктері, алайда қаратаулық құлық жемін күндіз де аулайды. Құлық ұйықтап жатқан адамның құлағына еніп, дабыл жарғағын дарады, есту мүшесін бүлдіріп, адам керең болады деген кауіп туындаған. Алайда құлықтар өсімдік гүлдері және бітеугүлдермен , өсімдік қалдықтарымен қоректенетін, тас астынжа жасырынып жататын жәндік болғандықтан, бұл қауіпті жоққа шығарады. Құлықтардың ауыз мүшесі кеміруге бейімделген. Қанаттарының алдыңғы жұбы- жарғақ қанатын желпуіш тәріздендіріп қомданып алады.Бұлардың кейбір түрлері бау-бақшаға, баққа, тәлімбақта өсірілетін темекіге зиян келтіреді. Дереккөздер *Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 113 б., ISBN 5-625-03599-7
Михаил Богданович Барклай-де-Толли

Михаил Богданович Барклай-де-Толли (туған кезіндегі аты - Михаэль Андреас Барклай де Толли, , 27.12.1761(16 желтоқсан) - 26.05.1818(14 мамыр)) - орыстың әскери қайраткері, әскери министрі, генерал-фельдмаршалы (1814 жылдан), князь (1815 жылдан), 1812 жылғы Отан соғысының батыры. Ригаға көшіп келген шотландтық әскери қызметкер отбасында туған. Барклай-де-Толли орыс-түрік соғысына (1787-91), орыс-швед соғысына (1788-90), наполеондық Францияға қарсы одақтық соғысқа қатысып, өзін дарында әскери басшы ретінде көрсетті. 1809-10 ж. Финляндия генерал-губернаторы. 1810-12 ж. әскери министрі, орыс армиясын күшейту жөнінде көп еңбек сіңірді. 1812 жылғы Отан соғысының бас кезінде 1-ші Батальондық армиясының командашысы. Француз әскерлерінің күші басым жағдайында кейін шегінудің дұрыс жоспарын ойдағыдай жүзеге асырып, орыстың екі армиясын бір жерге шоғырландырды. Алайда 1812 ж. армия мен дворян арасында кейін шегінуге наразылық туды. Сондықтан ол армияны басқаруды М.И.Кутузовқа тапсыруға мәжбүр болды. Бородино шайқасында орыс әскерлерінің оң қанатына басшылық етіп, қорғаныста зор шеберлік, табандылық пен батылдықтың үлгісін көрсетті. 1812 ж. қыркүйекте науқатығына байланысты армиядан кетті. 1813 ж. ақпанда 3-ші армияның, соңынан орыс-пруссия армиясының қолбасшысы болып тағайындалды. Барклай-де-Толли басқарған орыс әскерлері Кульм түбінде жеңіске жетіп, Наполеонның Лейпциг түбінде жеңіліске ұшырауына ықпал етті. 1814 ж. Парижді алуға қатысқаны үшін фельдмаршал дәрежесіне жоғарылатылды. Ол Инстербургте (Шығыс Пруссияда) қайтыс болды. үрдес өзінің Лифляндиядағы Беклор имениесіне әкелініп жерленді. Зиратының басына ескерткіш-мавзолей (1823 ж., мүсінші В.И.Демут-Малиновский), Санкт-Петербургте Қазан соборының алдында (1837 ж., мүсінші Б.И.Орловский) және Тартуда (1849 ж., мүсінші В.И.Демут-Малиновский) Михаил Богданович Барклай-де-Толлиға ескерткіштер орнатылған . Дереккөздер
Адель

Адель Лори Блу Эдкинс (, Адель есімімен танымал; 5 мамыр 1988, Лондон, Ұлыбритания) — ағылшын композиторы, жазушы, поп-джаз/соул, блюз жанрларының әншісі. Британ империясының Ордені (2013) иегері. Он «Грэмми» және «Оскар» марапатының лауреаты (2013). Өмірбаян Адель Эдкинс алғаш рет мектеп сахнасында «Rise» өлеңін орындады. Кейіннен Адель Кройдондағы Өнер көрсету және технологиялық Лондон мектебіне оқуға түсіп, 2006 жылдың мамырында тәмәмдайды. Екі айдан соң PlatformsMagazine.com атты онлайн арт-журналдың төртінші басылымында өзінің екі шығармасын жариялайды. Алғашқы британдық турнеге Адель 2007 жылы қазан айында шықты. Осы кездері әлеуметтік желілердің бірі MySpace желісінде Адель досына сыйлаған жас шағында жазылған демо-таспасы жарияланған. Осы мерейіне орай, алғашқы контрактын алады. 2007 жылы 22 қазанда шыққан Pacemaker Recordings лейблнде оның дебюттік синглы «Hometown Glory» басылады. Бұл сингл iTunes-та «Апта синглы» деп танылса, ал 2008 жылдың сәуірінде сингл қайтадан «Skins» телехикаясының саундтрегі болуына орай британдық топ-40-қа кіреді.. 2012 жылы Адельдің Джеймс Бонд жайлы түсірілген «007: Координаты „Скайфолл“» фильміне «Skyfall» деген атаумен саундтрек жазады.. Пол Эпвортпен бірге жазылған ән «Алтын Глобус» және «Оскар» премияларында 2013 жылдың «Үздік ән» санатында марапатталса, «Грэмми» премиясында «Кино, телеарна немесе визуальды қойылымға арналған Үздік ән» номинациясмен марапатталды. Дереккөздер
Ғабидман Игенсартов

Қазақ халық ақыны Ғабидман Игенсартов 11 желтоқсан күні 1902 Қарағанды болысы Қарқаралы ауданында туған. 1925 жылдан КОКП мүшесі. Жас кезі байлардың есігінде жалшылықта өтті. Октябрь революциясынан кейін сауатын ашты. 1923 жылдан бастап қазақ ауылдарын советтендіру ісіне араласты. 1927 жылы Темірші болысы жалшылар комитетінің председателі болды. 1929 жылы ҚАССР ОАК-нің мүшесі болып сайланды. 1930-1960 жылдар аралығында Қарағанды облысының совет орындарында, тұтынушылар мекемелерінде, көмір шахталарында, "Советтік Қарағанды" газеті редакциясында қызмет істеді. Ғ.Игенсартовтың ақындық қызметі 1920 жылдан басталады. Алғашқы өлеңін–"Ақ қошқар жоқтауы" 1930 жылы шықты. Оның өлеңдері 1930 жылдан бастап Семей, Қарағанды облыстық, аудандық газеттерінде жиі жарияланды. Олардың көбі негізінен сықақ, мысқыл өлеңдер. 1934 жылы Игенсартовтың тұңғыш көлемді шығармасы "Ақ бидай" поэмасы, бұдан кейін "Лавадағы өмір" (1949), "Шахтер сөзі" (1949), "Шынар", "Арман" (1964), "Тың дала" (1968), "Айдау Әбен" (1970) дастандары, тағы басқа шығармалары жарық көрді. Ғ.Игенсартов өзінің поэмаларында совет адамдарының жасампаз еңбегін, олардың бойындағы асыл қасиеттері және ерлік, достық махаббат тақырыптарын жырлады. Ғабидман Игенсартов Қазақ ССР Жоғарғы Советінің құрмет грамотасымен екі рет марапатталды. Ал 1962 жылдың желтоқсанында оған Халық ақыны деген құрметті атақ берілді. 1963 жылдан бастап оған республикалық дәрежедегі дербес пенсия тағайындалған болатын. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Ілияс Мәңкіұлы

1880 жылы қаңтар айында Қарағандыға жақын Нұра өзенінің бойында, Ботақара деген таудың етегінде кедей шаруа отбасында туған. Ілиястың әкесі – Мәңкі, Мәңкінің әкесі Қайдауыл, оның әкесі – Жиенәлі, үшеуі де батыр, ақын әнші, сөзге ұста, ділмар болған адамдар. Әкесі Мәңкінің шешендік сөзі, шешесінің ақындығы, ағасы Көппай мен Тахауяның қиссашылдығы, апасы Қадишаның өлеңші, әншілігі, нағасышысы Соңтуғанның айтысқа шеберлігі жас Ілиясқа дүние есігін ашқан өмір мектебі болған. Өмірбаяны Ілияс шығармашылығы негізінен екі дәуірге бөлінеді: революцияға дейінгі және одан кейінгі. Бірінші дәуірінің өлеңдерінде шаруалар мен жұмысшылардың аянышты халін көрсете отырып, үстем тап өкілдерін - байларды, би-болыстарды, саудагерлерді әшкерелейді. Ілиястың совет діуіріндегі поэзиясын жанрлық жағынан алғанда, жоқтау, көңіл айту, естірту, сәлем хат, толғау түрінде де, эпикалық жыр дастан, айтыс түрінде де кездеседі. Солардың ішінде ең көп қолданғаны - саяси лирикалық өлеңдер мен дастандар. Ілияс Қарағандының ақындары Қайып Айнабеков, Көшен Елеуовпен сөз сайысына түсіп, айтыс өнерімен де өзін республикамыздың әдебиет жұртшылығына танытты. Отан соғысы жылдарында өзара сынның өткір құралына айналған айтыс жанрын дамытуда Ілиястың атқарған қызметі зор. 1944 жылы 25 маусымда ол жергілікті басшылығымен Қарағанды халық ақындарының айтысын ұйымдастыруға белсене ат салысты. өзі айтысқа түседі. 1948 жылы мамыр айында Қарағанды қаласында болған Қарағанды көмір тресі кеншілерінің облыстық мәслихатына қатысады. Мәңкіұлының сол кезеңдегі неғұрлым кең тараған шығармалары: "Нұра бойын жағалап", "Қайғырма, қапаланба", "Қайысты қабырғасы жұмысшының" т.б. Октябрь жеңісі туралы "Капитал дүниесі қираған күн" өлеңін жазды. "Бекбосын" поэмасы революциялық қозғалысқа қатысушы шахтер-қазақ Б.Сиқымбаевтың бақыт жолындағы қажырлы еңбегіне арналды. Ілиястың таңдаулы өлеңдері радиода, адебиет кештерінде жиі оқылып тұрады, облыстық, республикалық баспасөз беттерінде үздіксіз жарияланып отырды. Шахтер Ілияс 75 жасқа қараған шағында 1954 жылы дүние салды. Дереккөздер 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА
Лили Коллинз

Лили Джейн Коллинз (; 18 наурыз, 1989, Гилфорд, Суррей, Ұлыбритания) — ағылшын және америкалық актриса, модель, атақты ағылшындық вокалист Фил Коллинз және оның екінші әйелі Джилл Тэвелманның қызы. Мансап Лили өзінің қызметтік жолын атақты «Беверли-Хиллз 90210» сериалында мектеп оқушысы Фиби Абрамс ролінен бастады. 2010 жылы Лили «The Blind Side: Evolution of a Game» фильмінде Ли Энн Туидың қызы болып ойнады. 2011 жылы оны «Priest » мистикалық триллерде көруге болады. 2010 жылы Джон Синглтонның «Abduction » фильмінде әйгілі актер Тэйлор Лотнермен қатысты. 2012 жылы «Mirror Mirror» фильмінде басты ролде ойнады. Жеке өмірі 2010 жылы Джон Синглтонның «Abduction » фильмін түсіру уақытында Лили мен Тэйлор Лотнер арасында сүйіспеншілік пайда болды. Бірақ екеуінің қосылуы ұзаққа созылмады. Лили Коллинз Зак Эфрон актерінің де жүрегін жаулаған. 2012 жылдың тамызында Джейми Кэмпбелл Бауэрмен жүре бастады. Фильмография Марапаттамалары Young Hollywood Award — «One to Watch» Teen Choice Awards — «Choice Movie Actress: Sci-Fi/Fantasy» MTV Movie Awards — «Summer’s Biggest Teen Bad A**» Дереккөздер
Басаван

Басаван (белсенді жылдары 1556 – 1600, Ақбар заманы) - көрнекті үнді суретші, миниатюршы, моғол миниатюра мектебінен шыққан шебер. Біздің заманымызға Басаван қол қойған 100-ден астам миниатюралар жетті. Бұлар: Баһирстан (Бокли, Оксфорд кітапханалары), Размнама (Махараджи Джаппур М.), Ақбарнама (Лондондағы Виктория, Альберт мұражайлары), Темірнама (Шығыс көпшілік кітапханасы, Бихардағы Банкипур). Басаванның ұлы Манохар 17 ғ-дың 1-ші ширегіндегі көрнекті миниатюрашысы болды (Жаһангер заманы) . Галерея Дереккөздер
Құстұмсықбастылар отряды

Бұл отрядтың осы заманғы жануарлар әлемінде бір ғана түрі сақталды. Олардың өкілі- гаттерия 76.Сыртқы көрінісі кесірткеге ұқсас,тұрқы 76 сантиметрге дейін жетеді, аналығы 0,5 кг, аталығы 1 кг тартады. Қорегін түнде аулап, тереңдігі 1 м інде тіршілік етеді, ол інге дауылпаздың ұя салуы да мүмкін. Гаттерия бунақденелілермен, жәндіктермен қоректенеді, кейде дауылпаздың жұмыртқасын және балапандарын да жеп қояды. Оның басқа жорғалаушылардан ерекшелігі- төмен температурада (6-18 0 С)тіршілік әрекеті күшейе Түседі. Қазан-қараша айларында аналығы індегі ұясына терімен қапталған 8-15 жұмыртқа салып, жұмыртқадағы ұрық 12-15 айда дамиды. Ұрпағы баяу өседі, тек 20 жылдан кейін ғана жыныстық жағынан жетіліп, көбеюге кіріседі.Сирек кездесетін бірден-бір түр болғандықтан, гаттерия ХТҚО-ның Қызыл кітабына тіркелген . Дереккөздер * Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 167 б., ISBN 5-625-03599-7
Теңқанаттылар

Бұл отрядтағы бунақденелілер егістікке, бау-бақшаға, баққа және орманға едәуір зиян келтіретін әр алуан болады. Ауыз мүшелері шаншып-соруға бейімделген. Бітелер Бітелер - денесі қампайған, өсімдіктің шырынымен қоректенетін ұсақ жәндіктер. Бұлардың аталықтарында көлденең жүйкелі қанат болады, аналықтары қанатсыз болып келеді. Жүзім бітесі- жүзімде, қанды біте және алма бітесі -алма ағашында , орамжапырақ бітесі- орамжапырақта мекендеп, жапырағына, тамырына және қауданына зақым келтіреді. Қалқаншалылар Алма, алмұрт ағаштары өсірілетін бақтардағы жеміс ағаштарынан жапырақтарына немесе сабағына жабысып тұрған балауызды қалқаншалыларды кездестіру онша қиынға соқпайды. Осы бұдырларда қалқаншалылардың аналықтары тіршілік етеді. Қалқаншалылардың ауыз мүшесі шаншып - соруға бейімделген, аталықтарының аузы болмағандықтан - қоректенбейді, ал аналықтарының паразиттік тіршілікке орай қанаттары мен аяқтары жойылып, қысқа тұмсықшасымен өсімдік шырынын сорады. Қазақстанда үтір тәрізді қалқаншалыларды қайың, теректің, сондай-ақ қарақат, долана бұтақтарынан кездестіруге болады. Қалқаншалылардың бояу алуға қолданылатын пайдалы түрлері бар, олар Мексикада мекендейді. Қазіргі кезде қалқаншалылардың қызыл бояу беретін боямық деген түрі бұрынғы КСРО-да жерсіндірілді. Боямықтардан аса құнды қызыл сыр- кармин өндіріледі. Дереккөздер Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 113 б., ISBN 5-625-03599-7
Фиби Тонкин

Фиби Джейн Элизабет Тонкин (; 12 тамыз 1989 жыл, Сидней, Австралия) — аустралиялық актриса, «H2O: Just Add Water» сериалында Клео Сертори, «The Secret Circle» сериалында Фэй Чемберлен және «The Vampire Diaries», «The Originals» сериалдардағы ролдермен әйгілі. Өмірбаяны Фиби Тонкин 1989 жылы, 12 тамызда Сиднейде туды. Төрт жасынан бастап әр түрлі би билеу секцияларына қатысты, соның ішінде балет, чечетка, хип-хоп. 12 жасында Фиби өзінің актерлік қабілетін дамыту үшін Австралия жастар театр мен Уорф театр курстарына қатысты. Квинвуд мектебінде оқу барысында Фиби өзінің актерлік қабілетімен драма студияларға қатысып, «Антигона», «Ақ тырна» мен «Венециялық егіздер» сияқты мектеп көріністерінде ойнады. Фильмография Дереккөздер
Николь Шерзингер

{{Музыкант Дискография Студиялық альбомдар * Killer Love (2010) * Big Fat Lie (2014) Синглдар * 2007 — «Whatever U Like» (T.I. қатысуымен) * 2007 — «Baby Love» (will.i.am қатысуымен) * 2007 — «Supervillian» * 2007 — «Puakenikeni» (Brick & Lace қатысуымен) * 2010 — «Poison» * 2011 — «Don’t Hold Your Breath» * 2011 — «Right There» (50 Cent қатысуымен ) * 2011 — «Wet» * 2011 — «Try With Me» * 2013 — «Boomerang» * 2014 — «Your Love» * 2014 — «Run» * 2014 — «On the Rocks» Шақырылған әртіс ретінде * 2006 — «Lie About Us» (Avant Николь Шерзингер қатысуымен) * 2006 — «You Are My Miracle» (Витторио Николь Шерзингер қатысуымен) * 2006 — «Come to Me» (Пи Дидди Николь Шерзингер қатысуымен) * 2007 — «Scream» (Тимбалэнд Кери Хилсон мен Николь Шерзингер қатысуымен) * 2008 — «Yes We Can» (will.i.am бірнеше әртістердің қатысуымен) * 2009 — «Hotel Room Service» (Official Remix) (Pitbull Николь Шерзингер қатысуымен) * 2010 — «Heartbeat» (Энрике Иглесиас Николь Шерзингер қатысуымен) * 2010 — «Baby Can’t Drive» (Slash Николь Шерзингер қатысуымен) * 2010 — «We Are the World 25 for Haiti» (артістердің қатысуымен) * 2010 — «Coconut Tree» (Mohombi Николь Шерзингер қатысуымен) * 2012 — «Fino All’Estasi» (Eros Ramazzotti Николь Шерзингер қатысуымен) Бейнеклиптер Әндер Фильмдер тізімі * Биг Тайм Раш (2009) * Мен сіздің анаңызды қалай кездестірдім (2010) * Қара киімділер 3 (2012) Дереккөздер
Копакабана

Копакабана — Рио-де-Жанейродағы жағажай, сонымен қатар әкімшілік аудан, әлемдегі ең әйгілілердің бірі. Гуанабара шығанағына кірісте, қала орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан. Ұзындығы — 4 шақырым. Атауы сол жерде бұрында орын тепкен, атауын боливиялық қала Копакабанадан алған балықшылар ауылынан бастау алған. Рио-де-Жанейродағы карнавал өтетін орын.
Тікен жапырақты құмшөп

Тікен жапырақты құмшөп – шатыршагүлділер тұқымдасының құмшөп туысына жататын бір жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 20-25 см. * Тамыры жіңішке, цилиндр тәрізді. * Сабағы жалаң, түбінен бастап тікенекті бұтағы болады. Төменгі жапырағы жалпақ қысқа сағақты. Жапырақ тақтасы жіп тәрізді бөліктерге үшқұлақтана тілімделген, ұзындығы 4 см-дей. * Сабақ жапырақтары сағақсыз. Шатыры 3-4 тармақты, ұзындығы 3 см-ге дейін жететін ұзын гүл сағағы болады. 2-4 орама жапырақтары бүтін немесе көбіне үшқұлақтана тілімденген, шатырын жауып тұрады. Шатыршасы 2-3 гүлді. Күлтелері әр түрлі, сыртқы гүлдерінің күлтесі ірі, ұзындығы 1,5 мм. * Жемісі - сырты жылтыр қылтанақты, жұмыртқа тәрізді, дөңестеу. Борщов құмшөбінің (Psammogeton Borsczovi) тікен жапырақты құмшөптен айырмашылығы шатыры 7-9 тармақты, шатыршасында 15 гүлі болады. Күлтесі қызғылт түсті. Өсетін жері мен таралуы Қазақстанда Қызылорда облысы, Бетпақдала, Мойынқұм, Балқаш-Алакөл ойысы, Іле, Күнгей Алатаулары, Шу-Іле таулары, Оңтүстік Қаратау, Каспий және Арал маңы, Торғай және Сарыарқа тауларының ұсақ шоқылары және Солтүстік Үстірттің құмды жерлерінде, құмды қырқалардың құрғақ беткейлерінде өседі. Дереккөздер
Басилей

Басилей (; немесе басилевс, базилевс, василевс) - Ежелгі Грекидағы Микен дәуіріндегі монархтардың атауы, сонымен бірдей орта ғасырда Византия императорларының ресми лауазымы. Скифтардың және Боспор патшалығының патшаларын да солай атаған. Гомер кезінде тайпаның немесе тайпалар одағының басшысы. Алғашқыда сайлаумен тағайындалатын, кейін мұрагерлікке көшті. Афиныда патшаның билігі жойылғаннан кейін (дәстүр бойынша б.з.б. 11 ғ.), Басилей термині екінші архонтты, Спартада патша лауазымдарының бірін, эллиндік мемлекеттерде монархтың атын белгілеу үшін қолданды. Ежелгі Грекия әдебиетінде Рим императорлары Басилей деп аталды . Дереккөздер
Үшкір құртшөп

Үшкір құртшөп – қоңыраугүлдер тұқымдасының құртшөп туысына жататын көп жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 50-70 см. * Сабағын қысқа және ұзын тікенекті түк басқан, жоғарғы бөлігі жалаң. * Жапырақтары қалың, ұшына қарай кішірейеді, ұзынша жұмыртқа немесе таспа-қандауыр тәрізді, жиегі өткір тісті. Төменгі жапырақтары сағақты, жоғарғылары сағақсыз. * Гүлшоғыры қарапайым, көкшіл ұсақ гүлдері көп гүлді шоғырға топтасқан. Тостағаншасының біз тәрізді тісшелері бар, күлтесінің ұзындығы 5-7 мм. Қауашағы қырлы, ортасында саңылаулары болады. Маусым-тамыз айларында гүлдейді. Өсетін жері мен таралуы Үшкір құртшөптің отаны Солтүстік Африка және Еуразия, сонымен қатар Түркия жерлерінде де таралған. Қазақстанда Қаратау жотасында, Батыс Тянь-Шань жотасында кездеседі. Ұсақ тасты жерлерде және таудың тасты беткейлерінде орта тұсына қарай өседі. Дереккөздер
Коменсализм

Коменсализм- селбестіктің бір формасы ретінде белгілі. Яғни, бір түрдің қоректік қалдығымен екінші организм қоректене отырып , оған ешбір зиян келтірмейді. Кейде бір организм екіншісін қозғалу құралы немесе қорғаныш ретінде де пайдаланады. Мысалы, ірі балықтардың желбезегінде ұсақ балықтар еркін тіршілік етуге бейімделген.Егер коменсалдар бір біріне зиян келтіре бастаса , оның біреуі паразиттік немесе бәсекелестік жолға түседі. Дереккөз Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Ж. Шілдебаев, Ж.Қожантаев, Л.Аманжолова.
Құртшөп

Құртшөп — қоңыраугүлдер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 50-70 см. * Сабағы қысқа, тікенекті. * Қалың жапырақтары қандауыр тәрізді, жиектері өткір тісті. * Гүлшоғыры қарапайым, ұсақ көкшіл гүлдері гүлді шоғырға топтасқан. * Қауашағы қырлы, ортасы саңылаулы, 3 ұялы. Маусым-тамыз айларында гүлдейді. Өсетін жері мен таралуы Құршөптің 50-ге жуық түрі бар. Отаны – Жерорта теңізі жағалауы. Солтүстік Африка, Еуразия және Түркия жерлерінде таралған. Қазақстанда құртшөптің үш түрі бар - бұтақты құртшөп, траутфеттер құртшөбі және үшкір құртшөп (Asyneuma argutum) Қаратау жотасында, Батыс Тянь-Шань жотасында кездеседі. Ұсақ тасты жерлерде және таудың тасты беткейлерінде өседі. Дереккөздер
Қоянтобық

Қоянтобық – астралылар тұқымдасы, таусағыз туысына жататын көп жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 8-25 см. * Тамыры түйнекке айналған. * Сабағы көбіне біреу (кейде 2-5), тік, сыртын нәзік түк жапқан бұтақтары болады. * Жапырағы таспа тәрізді, ені 2-5 мм, ұшына қарай соозылыңқы үшкір, тегіс жиекті. Сабақ жапырағы қондырмалы. 5-7 (25) тостағаншасы конус тәрізді (сирек жағдайда цилиндр тәрізді), гүлсидамы тік, жемістенген кезде төмен қарай иіліп тұрады. Орама жапырақтары түкті, жиегі жарғақты. * Гүлдерінің тілшелі күлтесі сары түсті. * Тұқымының ұзындығы 5-7 мм, айдаршасының ұзындығы 10-20 мм, қылтанағы түкті. Сәуір-мамыр айларында гүлдеп, жеміс береді. Өсетін жері мен таралуы Қоянтобық Орта Азия елдерінде, Батыс Сібір жазығында, Ауғанстанда, Батыс Қытайда тараған. Қазақстанда Торғай, Жем өзендері алабында, Бетпақдала, Мойынқұм шөлдерінде, Қаратау жотасы, Балқаш-Алакөл ойысында кездеседі. Құмда өсетін каучукты өсімдік, жайылымдық мал азығы. Дереккөздер
Кірпікшелі кебісше

Кірпікшелі кебісшенің тіршілігі, сыртқы құрылысы және қозғалуы Көптеген кірпікшелі жәндіктер еркін жүзетіндіктен, сүйір денелі болып келеді. Солардың бірі- кірпікшелі кебісше. Кебісшенің пішіні кебіске өте ұқсас. Оның бүкіл денесін жіңішке түк тәрізді өскін-кірпікшелер қаптап жатады. Бір кебісшенің денесінде 10-15 мың кірпікше болады, осы кірпікшелердің әрқайсысы ескекше қимылдап, кебісше үздіксіз шапшаң қозғалады. Кірпікшелі кебісшенің амеба немесе жасыл эвгленадан айырмашылығы: денесін жұқа, тығыз қабықша қаптайды. Қабықша майысқақ, иілімді болғандықтан, кебісше денесін еркін қозғап, әр түрлі қалыпқа келтіре алады. Кірпікшелілер тоқтау суларда, тоғанда, батпақты жердегі суларда кездеседі. Кірпікшелі кебісшенің денесі күрделі екі жасушадан тұрады. Денесінің негізгі бөлігін цитоплазма толтырады, цитоплазманың ішінде бір үлкен және бір кішкене -екі ядро болады. Цитоплазманың сыртқы қабаты-тығыз қабықша, онда өте көп кірпікше өседі, ал ішкі қабаты сұйықтықтан тұрады. Кебісшенің алдыңғы жағы доғал, ал артқы жағы жалпақтау келіп, сүйірленеді. Оның қозғалып жүзуі: кірпікшелер арқылы алға қарай жылжиды, бүкіл денесімен өз кіндігінен оңға қарай айналады. Қоректенуі Кірпікшелілердің негізгі қорегі- бактериялар және ұсақ ағзалар. Кебісшенің алдыңғы жағынан сопақшалау келген ойыс көрінеді. Бұл-кебісшенің ауыз ойысы. Ауыз ойысы цитоплазмада тар шұқырақ тәрізденген жұтқыншаққа жалғасады. Ауыз ойысындағы кірпікшелердің қимылымен судағы ұсақ тірі ағзалар және бактериялар кебісшенің жұтқыншағына қарай жылжиды. Қоректік зат цитоплазмаға түсісімен төңірегінде көпіршік түзіледі және асқорыту вакуоліне айналып, қоректі өзгеріске ұшыратады. Асқорыту сөліне оралған қорек түйірлері қорытылып, цитоплазмамен жайлап жылжиды, қорытылмаған бөлігі денедегі тесік- қылаулатқыш арқылы сыртқа шығады. Тыныс алуы және зәр шығаруы Кірпікшелі кебісшенің тыныс алатын ерекше мүшесі жоқ, сондықтан бір ғана жасушадан тұратын денесіндегі жұқа қабықша арқылы өз айналасындағы суда еріген оттегін бүкіл денесіне сіңіріп, газ алмастырады, тыныс алады. Кірпікшелі кебісшенің денесінде жиырылғыш, жұлдызша тәрізді екі вакуоль айқын көрініп отырады. Бұл вакуольдерге денедегі артқы мөлшердегі сұйықтық жиналады. Вакуольдердің біреуі кебісше денесінің алдыңғы бөлігінде, екінші артқы жағында орналасады. Олардың мөлшері жинақталған сұйықтыққа байланысты, сондықтан көпіршіктің кейде пайда болып, кейде жойылып кетуі мүмкін. Кірпікшелі кебісшенің осы жиырылғыш вакуольдері зәр шығару қызметін атқарады. Дереккөздер Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 21 б., ISBN 5-625-03599-7
Тұщы су гидрасы

Тіршілігі және сыртқы құрылысы Гидра суы таза, оттегіне бай баяу ағатын өзендерде, көлдерде, тоғандарда мекендейді. Ол көбінесе су өсімдіктерінің сынып түскен бұтақтарында мекендейді. Гидра өсімдікке ұқсас келеді. Оның қимылдайтын қармалауыштары бар денесі, сабақшасы және бір нәрсеге бекінетін табаны болады. Гидраның 5-8 салалы қармалауыштары ауыз қуысының айналасына орналасады. Гидраның аузы ішек қуысына жалғасады, сондықтан ол- ішекқуысты жәндік. Нашар қозғалатын гидра -жан-жаққа сәулелерше таралған бөліктерге тең бөлінетін сәулелі симметриялы жәндік. Гидраның қапшық тәрізді денесі жасушалардың екі қабатынан:сыртқы қабаты-эктодерма, ал ішкі қабаты энтодермадан құралады. Сыртқы қабатында тері-бұлшықет, жүйке және атпа жасушалар орналасады. Тері-бұлшықет жасушалары- гидра денесіндегі ең көп кездесетін жасушалар. Олар бірімен-бірі жанасып, гидраның жабынын түзеді. Жасушалардың әрқайсысының түбінде жиырыла алатын бұлшықетті талшық болғандықтан, гидра табанымен және қармауыштарымен бір жерден екінші жерге адымдап, "тоңқаңдай" қозғалады. Егер гидраның барлық бұлшықетті талшықтары бір мезгілде жиырылса, гидраның денесі тартылып, қысқарады. Атпа немесе қалақай жасушалар гидраның сыртқы қабатында орналасады. Атпа жасушалар гидраның бүкіл денесінде,әсіресе қармалауыштарда өте көп болады. Атпа жасушалар гидраны жауынан қорғайдыжәне сол арқылы жемін аулайды. Гидраның сыртқы қабатынан аралық және сезімтал жасушалар кездеседі. Гидра сыртқы қабаттағы безді жасушадан бөлінетін желім тәрізді зат арқылы қимылдайтын табанымен қармалауыштарын нәрсеге уақытша орнықтыра алады. гидраның сыртқы қабаты мен ішкі қабатының аралығында ұзынынан созылған тірек тақташасы болады, мұны гидраның қаңқасы дейді. Тыныс алуы және зәр шығаруы Гидрада арнаулы тыныс алу және зәр шығару мүшелері болмайды. Ол бүкіл денесі арқылы суда еріген оттегін ішке сіңіріп, қажетсіз көмірқышқыл газды сыртқа шығарады. Зәр шығаруы бүкіл денесімен жүзеге асады. Дереккөздер * Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 31 б., ISBN 5-625-03599-7
Көпаяқты маржан

Гидра тәрізді ішекқуысты теңіз жәндіктерінің бірі- көпаяқты маржан. Ол теңіз суынан әр түрлі көптеген минералды тұздарды жинап, қызыл түске боялған және әктен құралған бұтақты қаңқа түзеді. Жартасты нәрсеге бекінген ондай бұтақты қаңқаның биіктігі 40 сантиметрге дейін жетеді.Қып-қызыл бұтақтардан құстың қауырсыны тәрізді аппақ 8 қармалауыштарды- көпаяқтар болады. Қызыл маржан аналығының денесінде гидрадағы тәрізді бүршік пайда болады, ол аналық денесінен ажырамай, сақталып жаңа көпаяқты өскін түзеді, нәтижесінде әктенген қаңқада бірнеше көпаяқтылар пайда болады, бұлар шоғырлас тіршілік етіп, ішекқуыстары арқылы бірімен бірі жалғасып өседі. Мұндай көпаяқтылар шоғырлас көпаяқтылар деп аталады.Қызыл маржан-шоғырлас көпаяқты жәндік. Қызыл маржанды әйелдердің әшекей бұйымдарын, алқа, моншақ дайындауға пайдаланады. Тропиктік теңіздерде шоғырлас көпаяқтылардың кейбір түрлері өте көп жиналып ,әктенген бұтақтары су бетіне көтерілген кезде әр түрлі аралдар түзеді. Мұндай су астында пайда болатын маржанды жартас риф деп аталады. Маржандардан үш түрлі риф түзіледі, олар: тосқауыл риф, жағалық риф және шеңберлі риф немесе атолл. Көпаяқты маржан шоғыры жағаға қатарласасозылған әктенген қаңқалар түзсе- тосқауыл риф деп аталады, ал жағаға ұласып жатса- жағалық риф пайда болады. Су астындағы маржан шоғырынан су бетіне шеңберленген бұтақтар өсіп шықса- шеңберлі риф немесе атолл деп аталады. Мұндай аралдардың барлығы кеме үшін өте қауіпті. Рифтер түзген маржан қаңқасынан әк өндіріледі. Риф дегеніміз- маржан қаңқасының су астында мол жинақталып, бұтақтарының су бетінен көрінуі. Дереккөздер * Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 38 б., ISBN 5-625-03599-7
Паразит құрттарды болдырмау шаралары

Зоология ғылымының паразит құрттарды зерттейтін саласы- гельминтология деп аталады. Ішқұрттар адам және жануарлардың, өсімдіктердің ағзасында паразиттікпен тіршілік етеді, оларарқылы пайда болатын аурулар ішқұрт ауруы немесе гельминтоз деп аталады. Ішқұрттың әсерінен балықтар, үй құстары, ірі қара, ұсақ малдар және кәсіптік жануарлар жаппай қырғынға ұшырауы мүмкін. Ішқұрттар адамдар үшін өте қауіпті. Қазақстанда ішқұрттарға қарсы күрес жүргіу шаралары қолға алынды. Бұл салада академик Константин Иванович Скрябин және оның шәкірттері ғылымда және іс жүзінде пайдаланылатын өте маңызды нәтижелерге ие болды: ішқұрттарға қарсы күрес жүргізудің көптеген шараларын ұсынып, ішқұрт ауруының алдын алу тәсілдерін белгілеп берді. К.И.Скрябиннің бастауымен денсаулықты жақсартатын жоспарлы шаралар жолға қойылды. адам мен ауыл шаруашылық малдарын ішқұрттардан құтқарудың мынадай әдістері белгіленді: 1) ішқұрт таратушыларды паразиттерден құтқару, яғни ішқұрттарды жою: 2) сыртқы ортадағы ішқұрттарды жою; ол мыналарды қамтиды; а)көңді биотермиялық жолмен зиян келтірмейтіндей ету, мұндайда көң дұрыс төгілсе, бактериялардың тіршілік әрекетінен температура +50 0 С тіпті +70 0 С-ге дейін көтеріліп, ішқұрттардың жұмыртқасы мен дернәсілдері өледі;ә)адам нәжісіне шымтезек немесе жылқының тезегін салып өңдеу; б) мал жайылымын жүйелі түрде алмастыру, сонда көптеген ішқұрттардың дернәсілдері тиісті "иесі" болмағандықтан өледі; в) сойылған малдың ұшасы мен ет өнімдерін малдәрігерлік тексеруден өткізіп, тазалығын анықтау. Дереккөздер *Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 59 б., ISBN 5-625-03599-7
Құмқазар

Құмқазар – көпқылтанды құрт. Тіршілігі мен сыртқы құрылысы Теңіз түбіндегі тұнба немесе құмнан ін қазып тіршілік етеді. Басқа көпқылтаңды құрттар секілді денесі созылыңқы, өте көп буылтықты және буылтықтарында шоқтанып орналасқан қылтанды болып келеді. Құрттар қылтандары арқылы су түбінде жорғалап жүреді (қылтандар аяқтың қызметін атқарады). Құмқазардың түсі- қошқыл қоңыр, құмнан U тәрізді ін қазып, іннің шұқырақты аузынан қорегін аңдиды. Бұл кезде балықтар үйіндісінен шығып жатқан құмқазардың құйрығын қорек етеді. Қылтандары іннің қабырғасына тіреліп, аман қалған құмқазар бөлігі біраз уақыттан соң қалпына келеді. Тармақталған шоғырлы қызыл желбезектері құмқазар денесінің ортаңғы бөлігінде орналасады, оның тұрқы 30 см шамасында болады. Денесі шамамен үш бөліктен тұрады: басқы бөлігі, көптеген буылтықтардан құралатын тұлға бөлігі және қысқалау келген аналь бөлігі. Құмқазардың денесінде көп қылтандардың болуы, оның алдағы уақыттағы аяқтарын білдіреді. Тері-бұлшықет қапшығы Денесі құрт тәрізді созылыңқы және сәл жалпақтау болып келеді.Бас бөлігі бастан және ауыздан құралады. Көпқылтандылардың аналь бөлігінен басқа дене бөліктерінде аяқтың қызметін атқаратын қылтандары болады. Денесі бір қабатты эпителиймен қапталған, оның сыртын кутикула қаптайды. Тері-бұлшықет қапшығы екі қабаттан: эпителий астында сақиналы бұлшықет қабаты, оның астында бірыңғай салалы бұлшықет қабаттарынан құралады. Құрттар осы бұлшықеттері арқылы созылып-қысқарып, ирелеңдеп жүре алады. Дене қуысы Дене қуысы тері-бұлшықет қапшығының астында сұйықтыққа толы болады. Сол сұйықтықта құрттың ішкі мүшелері орналасады. Дене қуысы жұмыр құрттардағыдай бүкіл денеге созылмай, буылтық сайын перделермен бөлінеді. Тыныс алуы Тынысалу мүшесі-желбезек. Терісі де тыныс алуға қатысады. Зәр шығаруы Оның зәр шығару жүйесі ашық болады. Әрбір буылтықтарда зәр шығару мүшелері болады. Зәр шығару мүшесінің кірпікшелі шұқырағы буылтық қуысына ашылады, денедегі қажетсіз зат дененің қабырғасындағы арнаулы зәршығару тесігі арқылы сыртқа шығарылады. Қан айналымы Оның тұйық қанайналым жүйесі бар. Мұнда екі тамыр- арқа және құрсақ қан тамырларының тақаратын мәні зор. Тамырлар құрт денесінде ішектің үстіңгі және астыңғы жағында орналасып, әрбір буылтық сайын бірімен-бірі сақиналы тармақтар арқылы жалғасады. Құрттың арқа тамыры жиырылады, қанды лүпілі арқылы басына қарай айдайды, ал қан құрсақтамырға сақиналы тармақтар арқылы таралады. Құрсақтамырдағы қан дененің соңғы бөлігіне қарай жылжиды. Қанның түсі - қызыл. Дереккөздер * Қ.Қайым,Б.Муханов,Р.Сәтімбекұлы,М.Шаймарданқызы, "Жануартану"(1998), 65 б., ISBN 5-625-03599-7