kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Бүрген

Бүрген – биіктігі 3 метрге дейін жететін бұталы өсімдік. Қабығы қызыл қоңыр, жапырақтары қарама- қарсы орналасқан, үш, бес салалы, сабақтары ұзын. Гүлдері ақ, тостағаншаларының қалақшалары да, гүл жапырақшалары да бес-бестен. Гүлдері шоғырланып, жартылай қолшатыр тәрізденіп тұрады. Ортадағы гүлдері ірірек, шеткі гүлдері майдалау, олардың гүл тәжі қоңырау сықылды. Мамыр-маусым айларында гүлдейді, жемісі тамыз-қыркүйек айларында піседі. Бүрген орманның арасында, өзендердің жағаларында, ылғалды жерлерде өседі. Дәрілік мақсатқа өсімдіктің қабығын, жемісін, гүлін жинайды. Оның құрамында вибурнин гликозиді, валериан, сірке, құмырсқа, аскорбин қышқылдары, илік және ащы заттар, К витамииі, қант бар. Өсімдіктің қабығынан жасалған дәрілердің жатырдың бұлшық еттерінің күшін арттырып, қан тамырларын жиырылдыратын, денедегі ауырған жерлерді басатын, микробтарды жоятын, қан тоқтататын қасиеттері бар. Осыған байланысты бүргеннің қабығы жөтелді, демікпені басу үшін және дененің әр жерінен кеткен қанды тоқтату үшін қолданылады. Оның қабығынан жасалған дәрілерді дене қызуын басу үшін де пайдаланады. Өсімдік жемістерінің жүректің бұлшық еттерінің күшін арттыратын, несеп және өт айдайтын, қабынуға қарсы әсер ететін қасиеттері бар. Жемістері тер шығаратын, құстыраткн, іш жүргізетін дәрі есебінде және асқазанға жара түскенде, асқазан қышқылы кемігенде емдеуге қолданады. Жемістерін балмен қосып қайнатып, жоғарғы тыныс жолдары мен өкпе қабынғанда, деміккенде, іш өткенде, бауыр ауырғанда, дене сарғайғанда, дауыс қарлыққанда пайдаланады. Бүргеннің гүлдеп тұрған бұтақтарының қайнатындысын қақырық түсіретін дәрі ретінде де пайдаланады.
Жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты

Жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты - (EAА) Еуропалық атлетика ассоциациясымен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер *[http://www.european-athletics.org/competitions/european-athletics-championships/ Official European Athletics website] *[https://web.archive.org/web/20180815185806/https://www.berlin2018.info/ Berlin 2018 official website] | [https://www.athle2020.paris/ Paris 2020 official website]
Шығыс Пруссия шабуылы

Шығыс Пруссия шабуылы — Ұлы Отан соғысы барысындағы ірі шабуыл операцияларының бірі. Бұл операцияның аясында Инстербург, Млава-Эльбинг, Вормдитт-Мельзак, Хейльсберг, Кенигсберг, Земланд шабуылдары ұйымдастырылды. Операция барысы * 19 қаңтарда 2-ші Беларус майданының әскерлері Млаваны алды, ал 26 қаңтарда олар Балтық теңізіне және Вислаға шықты. * 19 қаңтарда 3-ші Беларус майданының әскерлері Тильзитті, ал 21 қаңтарда Гумбиненді басып алды. * 6 сәуірде Маршал Василевский бастаған әскерлер Кенигсбергтің шетіне шықты. * 9 сәуірде Кенигсбергтің коменданты капитуляция жариялады. * 17 сәуірде кеңестік әскерлер Фишхаузен қаласын алды. * 25 сәуірде неміс бекінісі Пиллау құлады. Нәтижелері Операцияның нәтижесінде кеңес әскерлері Шығыс Пруссияны алып, Польшаның солтүстік бөлігі мен Балтық жағалауын азат етті.
Садақ атудан әлем чемпионаты

Садақ атудан əлем чемпионаты — Садақ атудан əлем федерациямен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1931 жылдан бастап өткізіледі. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20101019015339/http://archery.org/ Əлем федерацияның ресми сайты]
Ва

Ва (қыт. және бирма - ва, тай - лава, кава, т.б.; Қытай мен Мьянмадағы өз атаулары - ава, аво, авацхай; бужао немесе бажао, палаун және т.б.; Тайландта - лавей, ахало, лаво, ло, пхa және т.б.) — Үндіқытай түбегінің ең көне тұрғындарының бірі болып саналатын халықтар тобы. Олар Мьянманың солтүстік-шығысында (600 мың адам - ​​1990), оңтүстік-батыс Қытайда (351 мың адам - ​​1998) және солтүстік-батыс Тайландта (20 мың адам - ​​1998) қоныстанған. Тілі Палаунг-ва тобының ва тілінде сөйлейді. Қытай, мьянма, кхмер тілдері де кең таралған. 1930 жылдары миссионерлер латын тіліне негізделген ва тілінің жазуын әзірледі, бірақ ол кеңінен қолданылмады, 1950 жылдардың басында бұл жазуды олардың 3%-ы ғана иеленді. 1955 жылы Қытайда жаңа Ва әліпби жасау жұмыстары басталды. 1957 жылы наурызда Ва жаңа аралас алфавит бекітілді. Оған қосымша ŋ з ө ɲ әріптері кірді. Алайда 1958 жылдың өзінде бұл әліпби 26 стандартты латын әріптері бар әліпбиге ауыстырылды. ŋ орнына ng, ɲ орнына - ny, s орнына - ie, ө орнына - o жаза бастады. Бұл әліпби бірнеше рет нақтыланып, Қытайда әлі де қолданылуда. Діні Валардың көпшілігі анимистер, кей бөлігі буддистер, христиандар. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, бидай, жүгері, тары), аңшылық (жолбарыс, барыс, тау ешкі, аю аулау), терімшілік. Аңшылықпен ерлер айналысады, егіншілікпен және терімшілікпен әйелдер мен балалар айналысады. Мал шаруашылығы нашар дамыған (құрбандық ретінде ірі қара мал ұсталады). Тоқу, бамбук өңдеу, сондай-ақ ұсталық өнері дамыған. Кейбір қытайлық Валар күміс зергерлік бұйымдар өндірісін дамытуда. Өмір салты Биік таулы аудандарда алғашқы қауымдық жүйенің күшті қалдықтары бар. Дәстүрлі қауымдық қоныс бір тайпаға біріккен бір немесе бірнеше туысқан топтардан тұрады. Қоғамды сайланған ақсақал басқарады. Қауымдық меншігіне аңшылық олжа, жер, тыңайған жерлер кірді, егістік жердің көп бөлігі жеке отбасылардың меншігіне айналды. Қалыңдық үшін құн төлеу, кек қайтару, көсемдер арасында көп әйел алу әдет-ғұрыптары болды. Дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендер тау баурайында орналасқан, айналасы ормен қоршалған және тікенді бұталармен көмкерілген, олар арқылы ауыл ішіне қорғалған тар туннельдер өтеді. Үйлер кейде қадаларда орналасқан, сабанмен жабылған төбесі жерге дерлік түседі. Дәстүрлі киімдері Әрбір Ва ауылы ұқсастықтары бар болса да, ерекше киім үлгісін ұстанады, бірақ ұқсастықтар бар. Киімдердің көпшілігі қолдан жасалған және әдетте қара және қызыл түстерде болады. Ерлер де, әйелдер де бас киімдер киіп, күміс әшекейлер тағады. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамы көкөніс, ет мереке күндері желінеді. Фольклоры Валарда дәстүрлі билердің әртүрлі түрлері бар. Олардың мәдениетіндегі маңызды билері үлкен қуыс ағаш барабанның соғуымен бірге жүреді. Сілтеме * Дереккөздер
Вандамен

Вандамен — Индонезиядағы және Жаңа Гвинея аралының (Чендравасих шығанағының батыс жағалауы және Берау жағалауы) батыс бөлігінде халық. Жалпы саны 15 мың адам. Тілі Батыс Жаңа Гвинея тобының вандамен тілінде сөйлейді. Діні Вандамендердің көпшілігі христиандар (протестант-реформатор). Кәсібі Негізгі қызмет түрлері - саго мен ұлуларды өндіру, балық аулау, бұғыларды, құстарды және жабайы шошқаларды аулау және бау-бақша өсіру. Жыныс бойынша қатаң еңбек бөлінісі (әйелдер үшін саго және ұлулар, ерлер үшін балық аулау және аңшылық) бар. Балалар бамбук өсінділері мен ұлуларды жинап, қуырады. Васиор аймағында күріш, тофу, қант, кофе және басқа да тауарлар өндіреді. Жағалау бойымен және аралдар арасында саяхаттау, моторлы бар қайықтарда жүзеге асырылады. Өмір салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері жағалау бойына созылған. Үйлері биік қадаларда тұрады. Қабырғалары мен төбесі саго пальма жапырақтарының кесінділерінен жасалған тақтайшалармен жабылған. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері – белдемше тәрізді жабынды маталар еуропалық киіммен алмастырылуда. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - қайнатылған саго крахмалы, жаңа піскен, кептірілген балық, қышқыл балық соустары. Дереккөздер
Прага операциясы

Прага операциясы — Ұлы Отан соғысыдағы кеңес әскерлері жүргізген соңғы стратегиялық операция. Оның барысында немістердің «Ортаңғы» армиялар тобы толығымен және «Оңтүстік» армиялар тобының едәуір бөлігі талқандалды, Чехословакия азат етілді. Операция барысы Бастапқыда операцияның бастауы 7 мамырға жоспарланған еді, бірақ И.С. Конев оны бір күн бұрын бастау керек деген шешім қабылдады. 1-ші Украин майданының күштері сол күні түстен кейінгі уақытта шабуылға шықты, 2-ші Украин майданы операцияға келесі күні қосылды, сосын 4-ші Украин майданының күштері де тартылды. Әскерлер тез алға жылжып, 8 мамырға қарай Дрезден, Баутцен, Гёрлиц, Теплице, Зноймо, Яромержице қалаларын босатты. 5-8 мамырдағы Прагадағы оқиғалар 9-11 мамырдағы оқиғалар 1945 жылдың 9 мамырында таңғы сағат 4-те Прагаға бірінші болып 3-ші мен 4-ші гвардиялық танк армиялары кірді. Үш фронттың әскерлері қалаға ағып тұрды. Сағат 16-ға қарай қалада орналасқан неміс әскерлері капитуляция жариялауға мәжбүр болды. Фашистердің көбі ұрыс алаңын тастап, батысқа қарай лап берді. 10 мамырда Ческе-Будеёвице мен Хемниц қалалары маңында Қызыл Армия мен АҚШ әскерлері кездесіп құшақтасты. Осы күні «Ортаңғы» армиялар тобына қарасты 80 мыңнан астам неміс әскері тұтқынға түсті. 11 мамыр операцияның ресми аяқталған күні болды. Алайда одан кейін де Чехия жерінде бірнеше күн әскери әрекеттер өткізілді. да, 9 мамыр 1945 ж.]] Нәтижелері Қызыл Армия мен оның одақтастарының 11 997 адамы қайтыс болды, 40 501 адам жараланды немесе сырқаттанды. 373 танк пен ӨЖАҚ, 80 ұшақ қиратылды. Немістердің 1 822 танк пен артиллериялық қондырғысы, 1 104 ұшағы жойылды. 860 мың адам тұтқындалды, оның ішінде 60 генерал. Прага көтерілісі кезінде 3500 тұрғын және көтерілісші қайтыс болды.
Саламандрлармен соғыс

«Саламандрлармен соғыс» — Карел Чапек жазған роман-антиутопия. Бұл шығармада чех жазушысы фашизмді аяусыз әшкерелеп, демократия мен бейбітшілікті уағыздайды. Шығарма желісі Адамзат мұхиттарда мекендейтін, санасы бар алып саламандрлар деген жаңа биологиялық түрді ашты. Олармен күрделі қарым-қатынастарды орнату үрдісі басталады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://gutenberg.net.au/ebooks06/0601981h.html The War with the Newts]
Ватубелдер

Ватубелдер (балама атауы - Ватубела, Матубела) — Шығыс Индонезиядағы халықтардың бірі. Ватубель аралдарында тұрады. Амбон-Тимор халықтары халықтар тобына кіреді. Жалпы саны 3 мың адам. Тілі Ватубеле тілінде сөйлейді. Гесер және индонезия тілдері де кең таралған. Діні Діні бойынша суниттік мұсылмандар. Тарихы VII ғасырдың аяғы-VIII ғасырдың басынан бастап XIV ғасырға дейін орталығы Суматра аралы болған Шривиджая мемлекетінің бөлігі болып табылады. XV-XVI жылдары Малукк Сұлтанатының құрамына кіргені де белгілі. 16 ғасырдың ортасынан бастап Ватубела аралы да Индонезияның архипелагтарының ішінде алдымен португалдықтардың, содан кейін келген голландтардың отарлау процесін бастан кешірді. Кәсібі Негізгі кәсібі - саго өндіру және балық аулау. Олар егіншілікпен айналыспайды. Өмір салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері жағалау бойына созылып орналасқан. Тұрғын үйлерінің қабырғалары мен төбелері саго пальма жапырақтарының кесінділерінен жабылған, қадаларда бекітілген. Дәстүрлі киімдері Киімдері малайлық үлгідегі дәстүрлі киімдер, еуропалық және амбондық киімдер де дәстүрге енуде. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағам - қайнатылған саго крахмалы, жаңа піскен және ашытылған балық, сагодан пісірілген өнімдер, қышқыл көкөніс және балық тұздықтары. Дереккөздер
Вахандар

Вахандар — Памир халықтарының бірі. Олар Тәжікстан, Пәкістан, Ауғанстан және Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданында, Памир тау жүйесінің аудандарында тұрады. Халық саны 60 мыңға жуық адам. Тілі Тілі вахан тілі, парсы тілінің жергілікті диалектісі. Сонымен қатар тәжік, орыс, парсы (кабул-дари) және урду тілдері де таралған. Діні Сенушілер – шиит мұсылмандары (исмаилит). Кәсібі Вахандар Батыс Памирдің, Гиндукуштың, Солтүстік Гималайдың және Қарақорымның биік таулы аймақтарының отырықшы егістік, суару және мал өсіруші шаруашылық және мәдени типіне жатады. Вахандар мал шаруашылығымен, негізінен қой шаруашылығымен айналысады. Олар тек арпа егіп, тау аңғарларында аздап айналысатын ауыл шаруашылығымен айналысады. Басқа памирліктер сияқты тоқымашылық кең тараған, ұсақ малдың жүнінен – жолақ түксіз кілемдер тоқылған. Дәстүрлі киімге арналған жүн маталар көлденең тоқыма станоктарында тоқылған. Еркектер ешкі мен қодас жүнін иірсе, әйелдер қой мен түйенің жүнін иірді. Әйелдердің қолмен қыш жасауы үлкен дамуға жетті. Өмір салты Басқа памирлік халықтар сияқты кишлақ қауымының өмірі және онымен бірге өмір сүретін патронимия негізінен әдеттегі құқыққа негізделген. Вахан халқының әлі күнге дейін ажырамаған отбасылары көп. Шағын отбасылар да, бөлінбейтін отбасылар да патронимия (тухм) құрамына еніп, агнаттық туыстық қатынас арқылы байланысады. Үй шаруасында және әртүрлі отбасылық оқиғаларда өзара көмек тән. Нағашы, ананың ағасы үлкен рөл атқарды. Дәстүрлі баспаналары Вахандықтар соңғы уақытқа дейін малмен өмір сүрді. Қыста олар тас үйшіктерде немесе саз балшықтан жасалған шағын ғимараттарда, ал жазда қысқы үйлердің жанында орнатылған киіз үйлерде өмір сүрді. Олардың малдары жыл бойы айналадағы тауларда жайылып, түнде үйлеріне әкелінді. Дәстүрлі киімдері Әйелдер қанық түсті ою-өрнектері бар (тізеге дейін) шұлық тоқып, оларды етіктің астына жұмсақ табанмен киді. Жазда олар сандал сияқты аяқ киім киді. Бас киімдері - әйелдерде орамал, кейде тақия, ал еркектерде — тақия болды. 1950 жылдардан бастап қазіргі заманғы қалалық үлгідегі киімдер барлық жерде күнделікті өмірге кірді. Әйелдер үшін – жібектен, сәтеннен, барқыттан тігілген аймақтық ортаазиялық көйлек, фабрикада тоқылған жүннен кофта, шұлық, жемпір тоқылды. Малшылар негізінен жүннен тоқылған тон, жүннен тоқылған өрнекті шұлық, табаны жұмсақ етік киеді. Дәстүрлі тағамдары Тағамдары әдетте бидай шелпектерінен, қой ірімшігінен, үй кеспелерінен, көкөністер мен бұршақтардан, жемістер мен жаңғақтардан тұрады, кедей таулық сүтпен шай ішеді, ал байлар ыдысқа аздап май қосады. Дереккөздер
Құлаат (тау)

Құлаат – Маңғыстау тауларының батыс бөлігіндегі аласа тау. Географиялық орны Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы Шайыр ауылының солтүстік-батысында 15 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 277 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі тіктеу, қатты тілімделген. Солтүстігінде Солтүстік Ақтау, оңтүстігінде Батыс Қаратау жоталары, батысында Емдіқорған, шығысында Қожахмет таулары орналасқан. Өсімдігі Беткейлердің етегінде тасбұйырғын, жусан басым өседі. Баурайы жыл бойы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Қожахмет (тау)

Қожахмет – Маңғыстау тауларының орта бөлігіндегі аласа тау. Географиялық орны Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы Шайыр ауылының солтүстігінде 6 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 216 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейі жайық, эрозиялық процесстерге ұшыраған. Солтүстігінде Солтүстік Ақтау, оңтүстігінде Батыс Қаратау жоталары, шығысында Жалған тауы, батысында Қарашыңырау құдығы орналасқан. Өсімдігі Етегінде тасбұйырғын, жусан, т.б. шөл өсімдіктері басым. Дереккөздер
Петер Михал Богунь

Петер Михал Богунь (29 қыркүйек 1822 жыл Величне, Словакия - 20 мамыр 1878 жыл Бельско-Бяла, Польша) — Словакия кескіндемешісі, кескінші-портретші, табиғат суретшісі. Ол өзінің туған қаласындағы халық мектебінде ағартушы Павел Кохустың бақылауымен оқуын бастады. Осы жерде оның мәдениетке, салт-дәстүрге, ұлттық тарихқа деген қызығушылығы арта түсті. Содан кейін ол Гемерска Горкадағы (Гемер) гимназияға барып, мажар тілін үйренді. Білімнің келесі кезеңі 1836 жылы ағасы Янмен бірге Левоцидегі евангелисттік орта мектептің философиялық бөлімінде оқи бастады. Патриоттық шерулерге байланысты 1841 жылы мамырда Аустрия билігі орта мектепті жапты. Содан кейін Богунь Кежмарокка барып, онда ол заңгерлікке оқып, сурет салуға алғашқы әрекеттерін жасады. 1843 жылы 18 қарашада Петер Михал Богунь Прагадағы Өнер академиясына оқуға түсті . Оның мұғалімі тарихи суретші Кристиан Рубен болды. 1844 жылдың ақпанында суретшінің әкесі қайтыс болды, бұл Богунның одан әрі білім алу үшін қажетті қаржылық қаражатынан айырды. Оған материалдық көмекті Оравадан шыққан дворян Михал Кубин көрсетті. Богунь Святоплук Преслмен бірге өзі литография жасаған Өсімдіктер сөздігімен бірлесіп жұмыс жасады. Ол сонымен қатар Франтишек Ширдің шеберханасында литографиялық шеберліктерін жетілдірді. 1848 жылы Петер Михал Богунь патриоттық митингілер мен дәрістер ұйымдастырды. Осылайша ол "Халықтар көктемі" деп аталатын Орталық Еуропаны қамтыған ұлттық іс-шараларға қатысты. Сол жылдың жазында жас суретші Зофия Амалия Кланкайға үйленіп, онымен бірге оның отбасылық үйінде тұрды. 1854 жылдың қыркүйегінде суретші әйелі және алты баласымен Липтовски-Микулашқа көшіп келді, онда ол евангелист әйелдер мектебінде сурет пәнінің мұғалімі болып жұмыс істей бастады. Тәжірибелік сабақтар мен теориялық дәрістермен қатар ол көркемөнерпаздар театр ұжымдарына сурет салу, суретке түсіру, перделер мен декорацияларды әшекейлеумен айналысты. 1860 жылы ол шіркеумен ынтымақтаса бастады және патриоттық қызметке қайта оралды. 1861 жылы 5 маусымда Мартиндегі конституциялық жиналысқа қатысып, 1863 жылы Словакия Отанының негізін қалаушылардың бірі болды. 1865 жылдың күзінде Петер Михал Богунь Словакиядан көшіп, отбасымен Галицияда - Бяла маңындағы Липникте (қазіргі Бельско-Бяла ауданы) қоныстанды. 1876 жылы Австрия-Венгрия әскерінен қашып кеткен ұлы Чуборды іздеп Италияға барады. Петер Михал Богунь 1878 жылы 20 мамырда пневмониядан қайтыс болды. Ол Бяладағы Евангелиялық зиратқа жерленді. 1955 жылы Липтовски Микулашта оның есімімен аталатын өнер галереясы ашылды, ал үш жылдан кейін Братиславада оның мүсіні тұрғызылды. Петер Михал Богунның картиналары Дереккөздер
Дзюдодан Еуропа чемпионаты

Дзюдодан Еуропа чемпионаты Еуропа дзюдо кеңесімен ұйымдастырылатын халықаралық. Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1951 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1974 жылы. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20150924033451/http://www.ijf.org/international Judo Union] * [http://www.eju.net/ European Judo Union] * [http://www.judoinside.com/judoka/statsgen JudoInside - Statsgen Judoka] * [http://www.judobase.org/ Judobase.org]
Көбек батыр Майлыұлы

Көбек батыр (шамамен 1735–1740 жылдары туған – шамамен 1831 жылы қайтыс болған) — Қазақ хандығының Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресі тұсында ел мен жерді қорғауда елеулі ерлігімен танылған ұлт батыры. Көбек батыр Арғын тайпасының Тоқа руынан шыққан. Батырдың әкесі Майлы батыр. Ерліктері Кейбір зерттеушілердің айтуынша, Көбек батыр алғашында орта жүз ханы Әбілмәмбет ханның қосынында, кейін Әбілмәмбет хан қайтыс болған соң Абылай хан қосынында мыңбасы болған екен. Батыр алып денелі адам болған деседі. Батыр өз заманында басқыншы қалмақтарды қазақ жерінен қууда талай ерліктер жасапты. 1771 жылы қырғыз манаптары Жетісуды қазақтан тартып алмақшы болып, Шу өзені бойында Найман елінің 2000 қолын жеңіп, атақты Көкжарлы көкжал Барақ батырды, Шынқожа батырды өлтіріп, сарбаздарын қанға бояған. Осы сұмдықтан соң Абылай хан Көбек батыр бастаған қолды жинап, Қырғыз Алатауына аттанады. Сол шешуші шайқас тарихта "Жайыл қырғыны" деген атпен белгілі. Шайқас алдында екі жақтың әскер саны бірдей болған. Соғыс екі жақтың батырлары манап Нәдір мен Көбек батырдың жекпе-жекінен басталған. Көбек батыр жауын жеңіп, Қазақ қолының жеңісіне жол ашып берген. Бұл жеңістен кейін қырғыз манаптары толық талқандалып, Ташкентке жол ашылады. Ташкентке барар жолда өзбек-тәжік қосындары да тізе бүгіп, Ташкент құсбегі Абылай ханға соғыссыз қала кілтін береді. Көбек батырдың осы соғыстағы ғажайып ерлігі ел есінде жыр болып қалды. ХVIII ғасырда Кіші жүз қазақтары орыс казактары мен башқұрттардың үздіксіз шабуылына ұшырайды. Басқыншыларды талқандау үшін кіші жүз ханы Орта жүз руларынан көмек сұрайды. Орта жүздің кіші жүзге көмекке жіберген қосынын Көбек батар бастап барады. Көбек батыр Башқұрттарды талқандап, жеңіспен оралады. Абылай хан Көбек батыр мен Ұзын Қыпшақ батыры Ниязға Есіл өзеніндегі Қараөткелді қорғау міндетін тапсырған екен. Батыр өмірінің соңына дейін Қазақ хандығы үшін талай ерліктер жасайды. Көбек батыр 96 жасында дүние салыпты. Марқұмның Қараөткел маңындағы Қозыкөш деген жерде жерлеген екен. Тарихи бағасын алуы Қазақ хандығын және оның ұланғайыр территориясын ақ найзаның ұшымен, ақ білектің күшімен қорғаған батыр бабаның ерлікке толы ғажайып өмірі ұзақ заман ел есінде сақталса, ал еліміз тәуелсіздік алған соң, тыңнан зерттеліп, есімі Қазақ елі тарихынан өз орнын ала бастады. Батырдың өмірі мен ерліктерінен сыр шертетін түрлі жәдігерліктері де табылып жатыр. Көбек батырдың сүйегі жатқан жерде ертеректе қойылған ескі тастың тұсына ұрпақтары батырға ас беріп, 2012 жылы және 2016 жылы ескерткіш тас қойған болатын. Көбек батырдың 7-ұрпағы, 1973 жылы туған Рахимбеков Тілек Құлашұлы 2016 жылы халықтан жиналған қаражатпен ескі зиратты қоршап, Көбек батырдың басына ескерткіш тас қойды. Бұл бастама аудан тарихындағы есте қалар маңызды оқиғалардың бірі болды. Тілек Құлашұлының қолында батыр бабамыз туралы талай деректер сақтаулы жатыр. Оларды терең зерделеп, Көбек батырдың Қазақ хандығының іргесін бекемдеу жолындағы ерліктерін және ел мен жерді қорғау жолындағы өнегелі іс-іздертерін танып, ұрпақ санасына жеткізу ісі өз жалғасын табатыны сөзсіз. Дереккөздер
Вемал (халық)

Вемалдар — Шығыс Индонезиядағы Амбон-Тимор халықтарының бірі, Серам аралының батыс таулы бөлігінде тұрады. жалпы саны 40 мың адамды құрайды. Тілі Вемал тілінде сөйлейді, диалектілері: ахиоло, санаху, касие, ласахата, мани, марехуну, нукухай, сисиулу, васиа, ули, хорали, хунитету, т.б. Олар индонезия тілінде де сөйлейді. Діні Вемалдар - протестанттық христиандар, бірақ дәстүрлі нанымдар да сақталған. Тарихы Вемалдар Шығыс Индонезияның байырғы тұрғындарының типтік өкілдері (альфур деп аталады). Этникалық даму үшін олардың бес және тоғыз деп аталатын одақтарға қатысуы өте маңызды болды. Вемалдардың бір бөлігі Серам аралдары мен амбондықтардың бір бөлігімен бірге ваэле-патай-телу этно — мәдени бірлестігін құрды ("үш өзен Одағы", яғни бұл өзендер, Эти, Тала және Сапалева, олардың бассейндерінде вемалдар және онымен байланысты алундар орналасқан), олардың мүшелері тоғыз одақтың құрамына кірді және қара патасива деген атпен танымал болды. Қауымдастықты халық жиналысы (санири) және Малай архипелагындағы жалғыз жасырын ерлер одағы (какихан) басқарды, бұл Вемал мәдениетінің меланезиялықтарға жақындығын көрсетеді. Вемалдардың басқа бөлігі Серамның жағалауындағы шағын халықтармен бірге бестік одағының (Паталим одағы) бөлігі болды. Патасива мен Паталима арасындағы қайшылықтарды солтүстік Халмахер сұлтанаттары Тернате мен Тидор 16-17 ғасырларда Серамды басып алу үшін күресте пайдаланды. Сонымен бірге Серам аралының оңтүстігінде вемалдар Тернатеге бағынатын Сахлау княздігін құрды. Тек 20 ғасырдың басында вемалдар голландиялық колониялық әкімшілікке бағынды және амбон мәдениетін белсенді түрде қабылдай бастады. 1950–65 жылдары вемалдардың көпшілігі Оңтүстік Молуккан сепаратистерінің билігінде болды. Кәсібі Вемалдардың негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тамыр дақылдары, бұршақ тұқымдас өсімдіктер, банандар), ойпатты жерлерде – саго өндіру. Шошқа, тауық, ит өсіреді, бұғыларды, қабандарды, қалталы жануарларды, жыландарды аулайды. Өмір салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендері төбелерде, тік жартастардың үстінде орналасса, 20 ғасырда олар жайылмаларға және теңіз жағалауларына ауыстырыла бастады. Дәстүрлі тұрғын үйлері қадалы, төртбұрышты, қабырғалары мен төбелері саго пальма жапырақтарының немесе бамбуктың кесінділерімен жабылған. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киім - бұл таподан (лаван) жасалған белдемесі, таро немесе панданус жапырақтарынан жасалған бас киім. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамы - пісірілген тәтті картоп, таро, ямс, пісірілген саго крахмалы, кускус еті, жылан, бұғы, қабан, шошқа, тауық, көкөніс дәмдеуіштері. Дереккөздер
Дейли Томпсон

Фрэнсис Морган Айоделе (Дэйли) нем. Francis Morgan Ayodélé "Daley" ThompsonФрэнсис Морган Айоделе «Дейли» Томпсон ; туылған күні-30 шілде 1958 жыл . ) - британдық жеңіл атлет, көпсайыс маманы. Ол 1976-1992 жылдары жеңіл атлетикадан Англия мен Ұлыбритания құрамаларында өнер көрсеткен, екі дүркін Олимпиада чемпионы, әлем чемпионы, екі дүркін Еуропа чемпионы, үш дүркін Достастық ойындарының чемпионы, онкүндік бойынша әлем рекордшысы. Футболшы ретінде аз танымал, «Мэнсфилд Таун», «Стивенедж», «Илкестон» клубтарының ойыншысы. Өмірбаяны Дейли Томпсон 1958 жылы 30 шілдеде Лондонның Ноттинг-Хилле қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Нигериялық Британдық, ал анасы Шотландтық . Батыс Суссекстегі мектеп-интернатта оқыды. Ол мансапты кәсіби футболшы ретінде қарастырды. Бірақ ақырында жеңіл атлетикаға ауысты. 1975 жылы ол Лондонға оралды және бастапқыда спринтингке маманданған Ньюхэм және Эссекс Биглз атлетика клубына қосылды, кейін жаттықтырушы Боб Мортимердің кеңесімен ол ондық спортты меңгере бастады. 1976 жылы ол онкүндікте Англия чемпионатында жеңіске жетті және бірқатар сәтті өнер көрсетуінің арқасында Монреальдағы жазғы Олимпиада ойындарында ел намысын қорғау құқығына ие болды, онда ол барлық қорытындысында 18-ші орынды иеленді. пәндер. 1977 жылы Донецкіде өткен жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатында ол декатлон бағдарламасында үздік болды. 1978 жылы Эдмонтондағы Достастық ойындарында жеңіске жетіп , Прагада өткен Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері атанды. 1980 жылы Австрияда өткен жарыста ол онкүндікте әлемдік рекорд орнатты (8648). Мәскеуде өткен Олимпиада ойындарында ол барлық қарсыластарынан асып түсіп, Олимпиаданың алтын медалін жеңіп алды. 1982 жылғы маусымда ол әлемдік рекордты екі рет жақсартып, 8774 ұпайға жеткізді. Брисбенде өткен Достастық ойындарында және Афинада өткен Еуропа чемпионатында жеңіске жетті . 1983 жылы Хельсинкиде өткен жеңіл атлетикадан бірінші әлем чемпионатында ол өзінің рекордын тағы бір алтын жүлдемен толықтырды. Осылайша, Томпсон бір мезгілде Олимпиада чемпионы, әлем чемпионы, өз континентінің чемпионы және Достастық ойындарының чемпионы болған тарихтағы алғашқы спортшы болды. 1984 жылы Лос-Анджелес Олимпиадасында жеңіске жетіп, әлемдік рекордты 8847 ұпайға дейін жақсартты. 1986 жылы Штутгарттағы Еуропа чемпионатында ол ондық жарыста жеңіске жетіп, 4 × 100 метрге эстафетада қола жүлдегер атанды, ал Эдинбургте өткен Достастық ойындарында сол пәндер бойынша бірінші және екінші орындарға ие болды. Болашақта Томпсонның нәтижелері төмендей бастады , 1988 жылы Сеулдегі Олимпиада ойындарында ол төртінші болып, жеңімпаздар қатарына кіре алмады, ал 1992 жылы бірқатар жарақаттардың салдарынан ол аяқтауға мәжбүр болды. оның спорттық мансабы. 1990 жылдары жеңіл атлетикадан кеткеннен кейін ол өзін футболда көрсетті, Мансфилд Таун, Стивенаж, Илкестон сияқты клубтарда ойнады. Ол Уимблдон мен Лутон Таунда фитнес жаттықтырушысы болып жұмыс істеді. Көрнекті спорттық жетістіктері үшін 2000 жылы қолбасшы дәрежесінде Британ империясының орденімен марапатталды. Дереккөздер
Берсеро

Берсеро ( исп. Берсеро — Испаниядағы муниципалитет, Вальядолид провинциясының бөлігі, Кастилия және Леон автономды бірлестігінің құрамына кіреді. Муниципалитет Тордесиллас (Вальядолид) ауданының (комарка) құрамына кіреді . Алып жатқан жер аумағы 41,72 км² шамасында. Халық саны 235 адамды құрайды ( 2010 жылы ). Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтық 40 км.
Сиснерос (Паленсия)

Cisneros ( исп. Циснерос — Испаниядағы муниципалитет, Паленсия провинциясының бөлігі, Кастилия және Леон автономды бірлестігінің бөлігі. Муниципалитет Тиерра-де-Кампос аймағының құрамдас бөлігі болып табылады (комарка) .
Берсимуэль

Берсимуэль ( — Испаниядағы муниципалитет, Сеговия провинциясының бөлігі, Кастилия және Леон автономды бірлестігінің бөлігі. Муниципалитет Сепулведа ауданының (комарка) құрамына кіреді. Алып жатқан жер аумағы 12,27 км² шамасында. Халық саны 84 адамды құрайды ( 2004 ж.).
Каратэден Еуропа чемпионаты

Каратэден Еуропа чемпионаты Еуропалық каратэ федерациямен ұйымдастырылатын халықаралық. Ерлер үшін алғашқы чемпионат 1966 жылы өткізілді, ал әйелдер үшін 1980 жылы. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.europeankaratefederation.net/ European Karate Federation]
Ветарлар

Ветарлар (ветар, веттер) — Амбон-Тимор халықтары тобына жататын Индонезияның шығысындағы Ветар аралында тұратын халық. 1998 жылғы есеп бойынша саны 3 мың адамды құрады. Тілі Ветар тілінде сөйлейді. Негізгі диалектілері: илваки, эраи, т.б. Діні Ветарлардың көпшілігі - реформаторлық протестанттар, дәстүрлі нанымдар сақталған. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, тамыр жемістер, көкөністер) және балық аулау. Дереккөздер
Марк Спитц

Марк Эндрю Шпиц (ағылш. Mark Andrew Spitz, 1950 жылы 10 ақпан, Модесто қаласы, Калифорния, АҚШ) дүниеге келген еврей текті американдық жүзуші, спорт тарихындағы төрт 9 дүркін Олимпиада чемпиондарының (Пааво Нурми, Лариса Латынина және Карл Льюиспен бірге) үшіншісі болды. Сол ойындарда 7 Олимпиада алтынын жеңіп алған алғашқы адам (Мюнхен, 1972). 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасында оның америкалық әріптесі Майкл Фелпс 23 дүркін Олимпиада чемпионы атанып, бір ойында 8 Олимпиада алтынын жеңіп алып, бұл нәтижеден асып түсті. Дегенмен, 1972 жылы әрбір Шпиц алтыны әлемдік рекорд болды. Марк Спицтің жетістіктері: *33 әлемдік рекорд орнатты. Тағы 2 оқуға орналастырылғандықтан есепке алынбады. *1969, 1971 және 1972 жылдары әлемдегі ең жақсы жүзуші ретінде танылды. *1967 жылы Панамерикалық ойындарда 5 алтын медаль жеңіп алды *1965 және 1969 жылдары Маккаби ойындарында 10 алтын медаль жеңіп алды. *1985 жылы ол Маккаби ойындарын ашты, ал 2005 жылы осы ойындарда АҚШ құрамасының жалаушысы болды. Дереккөздер Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20161204000000/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sp/mark-spitz-1.html * http://www.markspitzusa.com/
Алберт Трот

Альберт Эдвин Тротт (1873 жыл 6 ақпан - 1914 жыл 30 шілде) Аустралия мен Англия үшін сынақшы крикетші болды. Ол 1899 жылы Висдендегі жылдың крикетшілерінің бірі деп аталды. Ол Лорд павильонының үстінен допты соққан жалғыз допшы болды деп есептеледі. Ол сонымен қатар бір бірінші дәрежелі иннингте екі хет-трик жасаған екі ойыншының бірі, екіншісі - Джогиндер Рао . Оның атақтылығына қарамастан, бірінші дәрежелі 375 матчта, оның ішінде 5 сынақта ойнады, ол 41 жасында өз-өзіне қол жұмсаған кезде тиынсыз болды. Жеке өмірі Тротт Эбботсфордта, Мельбурн, Австралияда дүниеге келген. Ол бухгалтер Адольф Тротт пен оның әйелі Мэри-Энннің (қызы Стивенс) сегіз баласының бірі болды. Оның үлкен ағасы Гарри Тротт да Аустралия үшін сынақ крикет ойнады. Олар жергілікті Капулет клубымен кіші крикет ойнады, содан кейін Аустралиядағы бірінші дәрежелі Шеффилд Шилд крикет жарысында Виктория үшін бірге ойнады. Аустралиядағы крикет мансабы Тротттың әңгімесі аустралиялық крикет тарихының үлкен жұмбақтарының бірі болып табылады. Виктория үшін бірінші дәрежелі үш матчтан кейін ол 1894–95 жылдары Аделаидада өткен 3-ші сынақта А.Э.Стоддарттың Англия командасына қарсы Сынақ сахнасына шықты, таңғажайып дебюті оның итарқасымен 43-ке 8 алғанын қамтиды, дөңгелек қолмен боулинг және доппен 38 және 72 ұпай, екеуі де сыртта емес, 10 санымен соққы. Бұл кездесуде Аустралия 382 жүгірумен жеңіске жетті. Ол мұны Сиднейдегі 4-ші сынақта Аустралиядағы жалғыз иннингте 85 [86?] (қайтадан шықпады) жинап, жалғастырды. Троттты капитан Джордж Гиффен боуылдауды сұрамады, Англияны Гарри Тротт, Чарли Тернер және Джордж Гиффен екі рет арзан боулады. Австралия иннингпен жеңіп, 147 жүгіріспен серияны 2-2 теңестірді. Тротт Мельбурндағы 5-ші сынақта қайтадан ойнады, оны Англия күлді жеңу үшін жеңіп алды, екінші иннингте 297 жүгіріс мақсатын қуып жетті, бар болғаны төрт қақпа. ағасы Гарри Тротт 1896 жылы Англияны аралаған аустралиялық команданың капитаны болды. Альберт Англияға қарсы сынақ сериясында жарғанатпен орташа есеппен 102,5 ұпай жинағанына қарамастан, ол турға таңдалмады. Дегенмен, Тротт 1896 жылы Австралияның туристік жағымен бір кемеде Англияға тәуелсіз жүзіп кетті. Галерия Тағыда қараңыз * Екі халықаралық командада ойнаған крикетшілердің тізімі Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/21593.html Альберт Тротт ESPNcricinfo сайтында]
Карел Чапек

Карел Чапек — жазушы, чех әдебиетінің классигі. Өзінің ғылыми фантастикалық шығармаларымен танымал. «Робот» сөзін ойлап тапқан, бұл чех тіліндегі robota – «мәжбүрлі жұмыс» сөзінен алынған. Өмірбаяны Карелдің туған жері Мале-Сватонёвицеде курорт және кен орындар орналасқан еді. Жазушының әкесі Антонин Чапек дәрігер болған, шешесі Божена Чапкова фольклор жинаумен айналысқан. Карел осы жанұяның кенжесі болған, оның ағасы Йозеф Чапек (1887—1945) кескіндемеші әрі жазушы, ал әпкесі Гелена (1886—1961) мемуарист болған. Өзінің алғашқы шығармаларын ол Nedele газетінде 14 жасында жариялай бастады. Біраз шығармасын Йозефпен бірге жазған. Бастапқы білімін Градец-Краловеде, кейін Прагада алған. 1915 жылы Карлов университетін бітіреді. 1917 жылы Národní listy газетіне жұмысқа орналасады. 1921 жылдан бастап және өмір аяғына шейін Lidové noviny газетінде істейді. 1921—1923 жылдары аралығында прагалық театрда драматург болып жұмыс істеді. Мұнда ол болашақ әйелімен Ольга Шайнпфлюговамен танысады. 1925 жылы Карел чехословакиялық ПЕН-клубының негізін қалап, 1933 жылға дейін онда төраға қызметін атқарған. 1930-шы жылдары жазушы бірнеше рет Нобель сыйлығына номинация алған еді. Еуропада кең өріс алған нацизмнің жасырын қауіптерін жазушы дәл көрсете білген, сол үшін гестапоның қара тізіміне түскен. Карел Чапек 1938 жылдың 25 желтоқсанында пневмониядан қайтыс болған. Есімінің ұлықталуы * 1969 жылы ашылған астероидке (1931) Чапек деген атау берілді * 1981 жылы Karel деп аталған оқытуға арналған бағдарламалау тілі шықты * 1994 жылдан бастап әр екі жыл Карел Чапек әдеби сыйлығы табысталады Дереккөздер
R.U.R.

«R.U.R. Rossumovi Univerzální Roboti» (Россумның әмбебап роботтары) — Карел Чапектің фантастикалық пьесасы. Алғашқы қойылымы 1921 жылдың 2 қаңтарында Градец-Кралове қаласында өтті. Бұл шығармамен әлем әдебиетіне «робот» сөзі енгізілді. Сілтемелер * [https://www.gutenberg.org/ebooks/13083 R.U.R. чех тілінде]
Ауғанстан Ислам Әмірлігі (1996—2001)

Ауғанстан Ислам Әмірлігі — 1996 жылдан 2001 жылға дейін Ауғанстанның аумағында орналасқан тарихи жартылай мойындалған ислам мемлекеті. Мемлекет Пәкістанның қолдауымен «Талибан» исламисттік қозғалысы азаматтық соғыс (1992—1996) нәтижесінде билікті басып алғаннан кейін пайда болды. Мемлекет Пәкістан, Сауд Арабиясы, БАӘ, Түрікменстан (де-факто) және мойындалмаған мемлекеттерінен дипломатиялық мойындау алды. Идеология және мемлекеттік құрылым Талибанның қоластындағы Ауғанстан қатал шариғат бойынша билеген теократиялық мемлекет болып саналған. Мемлекет басқару формасы бойынша Ауғанстан авторитарлы, тоталитарлы және автократиялық мемлекет болды; мемлекет басшысы — әмір (толық атауы — әмір әл-мүмин, ). 1996 жылы тағайындалған молда Мұхаммед Омар өзінің қолында барлық саяси, әскери және діни билікті ұстады. «Талибан» идеологиясы Ауғанстан аумағында нығайтылған, мысалға: теледидар, музыка және музыкалық аспаптар, бейнелеу өнері, алкоголь, компьютерлер мен Интернет, шахмат, ақ аяқ киім (ақ — Талибан туының түсі), жыныстық қатынас туралы ашық пікірталас және тағы басқалар тыйым салынды. Әмірлік либералды демократияға, секуляризмға және батыстық өркениетке қарсы шыққан (әсіресе АҚШ пен Израильге). Талибтердің ойы бойынша, осы идеологияны құптамайтын адамдар — адасқандар, және қудалануға ұшырауға тиіс. Сондай-ақ * Талибан * Ауғанстан Дереккөздер
Гадаба

Гадаба (өз атауы гатхан) — Үндістандағы Орисса (оңтүстік бөлігі) және Андхра (солтүстік бөлігі) штаттарының таулы орманды аймақтарында тұратын халық. Саны — шамамен 60 мың адам. Тілі Олар гадаба немесе гутоб тілінде сөйлейді. Диалектілер: гадба, содия (Бодо-Гадаба). Кейбірі ория тілінде сөйлейді. Діні Діні — индуизмнің нанымдары мен салт-дәстүрлерінің тайпалық (анимистік) қоспасы. Гадаба халқы күнді, айды, аң аулау рухын құрметтейді. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, көкөністер), мал шаруашылығы (шошқа, тауық), жабайы шошқа, бұғы, қоян аулау, терушілікпен айналысады. Гадаба жер өңдеуде соқа қолданбайды, тек кетпенді пайдаланады. Өмір салты Дәстүрлі гадаба ауылдарының балалары «ортақ» болып саналады. Яғни, олар ата-анасымен бірге тұрады және оларды ата-анасы тәрбиелейді, алайда ата-анасы қайтыс болған жағдайда балалары басқа отбасына кетеді. Дәстүр бойынша, Гадаба қоғамы моногамды, бірақ күйеуі жоқ әйел басқа құрған отбасында тұруға көшуі мүмкін. Гадаба қауымы төрт топқа бөлінеді — Бада Гадаба, Паренга Гадаба, Орала Гадаба және Санга Гадаба. Бада (бода) руларының өкілдері ең жоғары болып саналады, Гадаба иерархиясындағы ең төменгісі - Санга тобы. Гадабалардың көпшілігі рулық дәстүрді сақтамайды, ана тілін қолданбайды. Дәстүрлі баспаналары Қазіргі кезде дәстүрлі гадаба ауылдары өте аз қалды, әдетте олар шағын 10-30 үй, айналасы сумен немесе тақтайшалардан жасалған қоршаумен қоршалған. Шарбақ ішінде адам мен малға арналған қақпасы бар бір ғана өткел бар. Гадабалар балшықпен сыланған ағаш қаңқасы бар және төбесі сабанмен жабылған шағын, дөңгелек немесе төртбұрышты үйлер салады. Гадаба үйлерінде дәстүрлі түрде жиһаз жоқ, барлық керек-жарақтар қыш ыдыстарда және себеттерде сақталады. Дәстүрлі гадаба үйі екі бөлмеден тұрады, біріншісі тас ошақпен жабдықталған. Гадаба үйлерінде терезе саңылаулары мен есіктер жоқ. Дәстүрлі киімдері Гадабалардың дәстүрлі киімі — әйелдер жеңсіз жамылғыға ұқсас кішкене сари киіп, моншақтар таққан. Бұл жамылғы ерекше түрде байланады және кесали деп аталады. Ерлер киімі жамбастарына бекітілген кесінді мата. Гадаба әйелдері үлкен геометриялық ою-өрнектері бар ашық түстерді, қызыл және қызғылт сары түсті киімдерді ұнатады. Дәстүрлі гадаба киімдерін бүгінде шалғай ауылдардағы қариялардан ғана көруге болады. Гадаба әйелдері мойындарына үлкен металл сақиналар мен үлкен сырғалар тағады. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағам — көкөніс қосылған тары сорпасы, кейде ет. Дереккөздер
Грейс Беделл

Грейс Беделл (, тұрмыста Billings; 1848—1936) — 11 жасында АҚШ президенті Авраам Линкольнға хат жазған американдық. Линкольн кейін Беделлмен 1861 жылдың ақпанында кездескен болатын. Өмірбаяны 1848 жылы 4 қарашада Нью-Йорк штатының Альбион ауылында дүниеге келген. Отбасында тағы екі бауыры - Элис пен Хелен атты қыздар болған. Беделл балалық шағын Уэстфилд ауылында өткізген. Линкольнға хат жазу 1860 жылдың 15 қазан күні, Линкольн АҚШ президенті болып сайланғанға дейін Грейс Беделл үміткерге сақалын өсіруі туралы өтініш жазып, хат жіберген болатын. Қыздың хатында сақал Линкольнның сыртқы келбетін жақсартатынын, әрі өзінің ағаларымен үміткер сақал өсірсе, олар өз дауысын береді деген пари жасағаны айтылды. 4 күннен соң, 19 қазанда келген жауапты хатта Линкольн қыздың өтінішін орындауға уәде бермесе де, бір ай ішінде сақалын өсірген. Президент болып сайланғаннан соң Америка бойынша турне өткізу кезінде жаңа басшы Грейс тұрған қалашықта болып, оны тапқаннан кейін өзінің сақалы үшін алғыс білдірді. Осы оқиға туралы 1861 жылдың 19 ақпанындағы номерінде New York World газеті хабарлады. Ал 1878 жылы жергілікті газетке берген сұхбатында Грейс Беделл-Биллингс американдықтарға оны хат жазуға не итермелегенін еске салдырып өтті. Қазіргі таңда Грейс Беделл хатының түпнұсқасы кітапханасындағы коллекциясында сақталған. Линкольнның жауапты хаты 1990-жылдардың басында 1,000,000 доллар бағасымен сатылымға шығарылып, оны белгісіз жеке коллекционер сатып алған. Жеке өмірі Грейс 17 жасында АҚШ Азамат соғысының қатысушысы - сержант Джордж Ньютон Биллингсқа тұрмысқа шығып, олар Канзас штатының Дельфос қаласына көшкен. Дельфоста ерлі-зайыптылар 1 ұл сүйген. Грейс Беделл 1936 жылы өзінің 88-ші туған күніне дейін 2 күн жетпей, 2 қарашада қайтыс болып, жергілікті зиратта жерленген. Линкольн суреттері Естелік * 1999 жылы Уэстфилд ауылында Линкольн мен Беделлге арналған ескерткіш қойылған. * Грейс Беделл қайтыс болған қалада оның ескерткіші қойылған. * Оқиғаның 150 жылдық мерейтойын тойлау кезінде (2010 жыл) сценарист Марк Эсслингер мен режиссер Эрик Бёрдетт "Грейс Беделл" атты қысқа метражды фильм түсірген, фильмде басты рөлді жас актриса Лана Эсслингер сомдаған. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.loc.gov/loc/lcib/0903/letter.html The Advice of a Little Girl] * [http://www.ext.nodak.edu/extnews/newsrelease/2004/020504/04plains.htm Plains Folk: President’s Day] * [https://web.archive.org/web/20150920195715/http://www.history-illustrated.ru/article_8207.html Елизавета Муромская — «Как стать президентом, или История Грейс Беделл» (Қалай президент атануға болады немесе Грейс Беделл оқиғасы)]
Гаддандар

Гаддандар — Филиппинде тұратын халық, Лусон аралындағы Исабела және Нуюва Виская провинциясында орналасқан. Саны 25 мыңға жуық адам. Тілі Олар аустронезия отбасының батыс аустронезия тобының гаддан тілінде (гадданг) сөйлейді. Діні Гаддандардың екі тобы бар: бұрын бір этникалық қауымдастықтың өкілі болған пұтқа табынушы гаддандар және христиан гаддандары (йогад). Гаддандар мәдени тұрғыдан ерекше, дәстүрлі анитос культтерін ұстанушылар, олар көптеген анито рухтарын санайды. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері суармалы егістік (Йогад арасында) және қолмен атқарылатын егіншілік (егіншілік оңтүстікке қарағанда солтүстік Гаддандар арасында маңыздырақ), аң аулау, балық аулау, терімшілік, бамбук пен ротан және олардан жасалған өнімдер саудасы. Негізгі дақылдар құрғақ күріш пен темекі салыстырмалы түрде жақында өсіріледі. Сонымен қатар банан, қант қамысы, көкөніс – бұршақ, қызанақ, асқабақ, баклажан өсіреді. Қолөнері – тоқу, ағаш және металл өңдеу, тоқымашылық, қыш бұйымдар жасау. Өмір салты Дәстүрлі баспаналары Елді мекендері шағын, шашыраңқы, елді мекеннің орны әр 4-5 жыл сайын өзгеріп отырады, бұл шаруашылық қызметінің ерекшеліктерімен байланысты. Үйлері бамбуктан жасалып, қадаларға орнатылған (жерден биіктігі 3-20 фут). Бір бөлмелі, тікбұрышты, төбесі шөп немесе сабанмен жабылған. Іс жүзінде жиһаз жоқ, төсеніштерде ұйықтайды, киім-кешек, үй ыдыстары, азық-түлік ағаш сандықтарда, себеттерде, құмыраларда сақталады. Дәстүрлі киімдері Ерлердің дәстүрлі киімі — жамбастарына бекітілген кесінді мата, әйелдерде әдетте ақ жолақтары бар белдемше, мойынға арналған әшекейлер, білезіктер, сырғалар молынан тағылады. Негізгі тағам – күріш, көкөніс, жеміс-жидек, ет сирек тұтынылады, негізінен мереке күндері. Дәстүрлі тағамдары Тұтынылатын негізгі тағам — көкөністер мен жемістер. Ет өте сирек, мереке күндері тұтынылады. Дереккөздер
Көгалдағы хоккейден Еуропа чемпионаты

Көгалдағы хоккейден Еуропа чемпионаты — екі жылда бір рет ерлер ұлттық құрамалары арасындағы көгалдағы хоккейден өткізілетін халықаралық жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * *[http://www.eurohockey.org/index.php?optioncom_docman&taskdoc_download&gid670&Itemid290 European Hockey Federation&nbsp;– Regulations for EuroHockey Nations Championships]
Әйелдер арасындағы көгалдағы хоккейден Еуропа чемпионаты

Əйелдер арасындағы көгалдағы хоккейден Еуропа чемпионаты — екі жылда бір рет əйелдер ұлттық құрамалары арасындағы көгалдағы хоккейден өткізілетін халықаралық жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.eurohockey.org/ EuroHockey Nations Championships]
ХШХФ Даңқ залы

ХШХФ Даңқ залы Торонтода орналасқан. Мұнда шайбалы хоккейді дамытуға халықаралық немесе ұлттық деңгейде ерекше үлес қосқан адамдардың есімдері сақталады. Мұражай 1997 жылы Цюрих қаласында құрылды. Сол жылы Даңқ залына 1922—1947 жылдары ХШХФ президенті болған Поль Луактың және тағы 30 адамның есімдері енгізілді. 1998 жылы мұражайды Торонтоға көшіру туралы шешім қабылданады. Бүгінгі күні ХШХФ Даңқ залына 237 есім енгізілді. Олардың арасында бір қазақстандықтың да есімі бар (бапкер Борис Викторович Александров). Дереккөздер
Элиза Душку

Элиза Патрисия Душку (; 1980 жылы 30 желтоқсанда туған) — американдық актриса және продюсер. Ол «Вампир өлтіруші Баффи» (1998-2003) және оның «Ангел» (2000-2003) спин-офф сериясындағы Сенім рөлін сомдағанымен танымал. Ол сонымен қатар Фокстың Tru Calling (2003–2005) табиғаттан тыс драмалық сериалдарында және Фокстың «Қуыршақ үйі» (2009–2010) ғылыми-фантастикалық сериясында басты рөлдерді сомдады, оның продюсері болды. Душку әртүрлі фильмдерде басты рөлдерді сомдады: True Lies (1994), Bye Bye Love (1995), Bring It On (2000), Джей және Silent Bob Strike Back (2001), The New Guy (2002), Wrong Turn (2003), Broadway (2007), The Scribbler (2014), Джейн жігітті қалайды (2015) және Элоиз (2016). Ол сонымен қатар көптеген бейне ойындар мен анимациялық фильмдер үшін дауыстық жұмыс жасады. Ерте өмірі Душку Массачусетс штатының Бостон қаласында дүниеге келген, мектеп мұғалімі және әкімші Филипп Ричард Джордж Душку мен Джуди Душку née қызы Расмуссен), саясаттану профессорының төрт баласының жалғыз қызы және кенжесі. Душкудың әкесі Бостонда туған, албан мұрасы, ата-анасы Корче қаласынан келген, ал анасы Айдаходан шыққан, дат, ағылшын, ирланд және неміс текті. Оның ата-анасы ол тумай тұрып ажырасып кеткен. Душкудың анасы Иса Мәсіхтің Соңғы Замандағы Әулиелер Шіркеуінің мүшесі болды және Душку мен оның үш ағасы мормондар ретінде өсті. Ол Массачусетс штатындағы Каштан Хиллдегі Бивер Country Day мектебінде оқыды және Уотертаун орта мектебін бітірді.
Бернсайд қаласының тарихы

Аделаида мегаполисіндегі жергілікті өзін-өзі басқару аймағы болып табылатын Бернсайд қаласының тарихы үш ғасырды қамтиды. Еуропалық қоныстанғанға дейін Бернсайдта қыста Торренс өзенінің жағалауында, ал жазда Аделаида тауларында тұратын каурна халқы өмір сүрген.1836 жылы Оңтүстік Аустралияны британдық отарлаудан кейін көп ұзамай қоныс аударушылар Аделаида қаласының шығысында жатқан тау бөктерінде мүлік ала бастады. Магилл ауылы 1838 жылы бөлінді. 1839 жылы қазір Бернсайд маңы деп аталатын аймаққа отбасымен бірге алғашқы ресми қоныстанушылар болған Питер Андерсон есімді шотландық өзінің меншігінің Екінші Крикке жақын орналасқан жерінің құрметіне аталған аймақты атады (шотланд тілінде «Жан» бұл өзен немесе бұлақ дегенді білдіреді). Көп ұзамай Бернсайд ауылы құрылды және Бернсайд аудандық кеңесі 1856 жылы өзін үлкен Шығыс Торренс аудандық кеңесінен бөліп шығарды. Ежелгі Бернсайд экономикасының негізгі тіректері жүзім шаруашылығы, тау-кен өндіру және зәйтүн тоғайлары болды. Глен Осмонд маңызды минералды кен орындарымен мақтана бастады, ал Магилл мен Стонифеллде жүзімдіктер құрылды. Қазіргі кеңес палаталары 1926 жылы Тусморда салынды. Кеңес 1935 жылы муниципалитет болды. Бүкіл аймақта күшті өсуі мен дамуымен Бернсайд 1943 жылы қала болып жарияланды. 1960 жылдар Бернсайдқа қоғамдық кітапхана мен жүзу орталығын әкелді; екеуі де 1997 және 2001 жылдар аралығында одан әрі кеңейтілді, әрі жаңартылды. Ертедегі ауылдар Кенсингтон ауылы 1839 жылы мамырда, Оңтүстік Австралияның негізі қаланғаннан кейін 29 айдан кейін ғана құрылды. Ауыл негізінен ауыл шаруашылығы болды және жақын маңдағы Норвуд ауылымен тығыз қарым-қатынаста болды. Екі ауыл 1853 жылы Норвуд пен Кенсингтон қаласы ретінде Аделаиданың алғашқы муниципалитеттерінің бірін құрып, бүгінгі Норвуд Пэйнехам Сент-Питерс қаласына айналды. Кенсингтонның қазір Бернсайдқа кіретін бөліктері - Кенсингтон бақтары мен Кенсингтон саябағының маңы. Макгилл ауылы (кейінірек Магилл) алғаш рет 524 акр (2,1 км2) Макгилл жылжымайтын мүлік ретінде құрылды, ол жаңадан құрылған колонияға барар жолда HMS Buffalo бортында кездескен екі шотландиялық Роберт Кок пен Уильям Фергюсонға тиесілі. Ол Кок ханымның сенімді өкілі Дэвид М Макгиллдің құрметіне аталған. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.burnside.sa.gov.au/About-Council/About-Us/Our-History?BestBetMatch=history%7Cd13b95b2-5146-4b00-9e3e-a80c73739a64%7C4f05f368-ecaa-4a93-b749-7ad6c4867c1f%7Cen-AU Бернсайд қаласы]
Галела

Галела — Индонезиядағы халық. Халқы шамамен 79 мың адам, оның 15 мыңы Галела аймағында. Бастапқы этникалық аумағы Халмахера аралының солтүстік-шығысында, сонымен қатар Моротай, Бачан, Об аралдарында да қоныстанған. Тілі Батыс папуа тілдер тобының галела тілінде (Солтүстік Халмахер тілдері) сөйлейді. Діні Галелалардың шамамен 2/3 бөлігі суниттік мұсылмандар, қалғандары реформаторлық протестанттар. Ислам 17-18 ғасырларда тернаттардың ықпалымен тарады. Тарихы Алғашқы еуропалық елді мекендерді 1512 жылы португалдықтар құрды, олар Еуропаға бара жатқан сауда жолын басқарды. 1663 жылы Молукка аралдары Нидерландтың иелігіне өтті. Наполеон соғыстары кезінде аралдарды Ұлыбритания уақытша басып алды (1796-1802 жж, сонымен қатар 1810-1816 жж.). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралдарды Жапония басып алды. 1945 жылдан кейін Молукка аралы Индонезияның жаңа мемлекетінің құрамдас бөлігі болды. 1950 жылы 25 сәуірде халықтың христиан бөлігі оңтүстік Молуккада тәуелсіз Оңтүстік Молукка Республикасын (Малуку-Селатан) жариялады. Алайда бөлу әрекетін Индонезия армиясы күшпен басып тастады. Христиандар мен мұсылмандар арасындағы шиеленіс болды. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері - қолмен өңдейтін ауыл шаруашылығы (банан, тау күріш, маниок, тәтті картоп, таро, ямс, тары, бұршақ дақылдары); саго өндіру, балық аулау және аңшылық, копра өндіру. XIX ғасырдың аяғына дейін көптеген галелдер теңіз саудасы мен қарақшылықпен айналысқан. Өмір салты Көрші қауымдастық (кампонг) әлеуметтік ұйымның негізін құрайды. Билатериалды топтар -бұтақтар (ремидждер) қауымдастық сегменттеріне айналды. Шағын отбасы басым. Дереккөздер