kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
СарыАрқаАвтопром

СарыАрқаАвтопром — Қостанай қаласындағы автомобиль құрастыру зауыты. «Asia Auto» компаниясымен қатар 2021 жылы елдегі нарық үлесі 61% құраған Қазақстандағы екі ірі жеңіл автокөлік құрастыру зауытының бірі болып табылады. Сипаттамасы Кәсіпорын КСРО кезінде 1980 жылдардың соңында салынған және 2000 жылдары банкротқа ұшыраған бұрынғы Қостанай мотор зауытының ғимараттарында орналасқан, оның негізінде «AllurAuto» тобына кірген «СарыарқаАвтоПром» жеңіл автокөліктері мен «АгромашХолдингтің» ауылшаруашылық техникаларын құрастыру зауыттары құрылды. 2012 жылдан бері жұмыс істейді, 2021 жылға қарай өндірістік алаңы 86 мың м², 1,6 мыңнан астам жұмысшысы болды. Негізгі қызмет түрі — үшінші тұлғалардың мүддесі үшін келісім-шартты құрастыру. Бұл қызмет мүдделері үшін құрастыру жүргізілетін компанияларға ҚҚС және қайта өңдеу үшін алымдарды төлеуден жалтаруға, саланы дамыту және оқшаулау бойынша міндеттемелерсіз жеңілдетілген автонесие бағдарламасын пайдалануға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Комсомол (Батыс Қазақстан облысы)

Комсомол — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Талов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 109 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 170 адам (86 ер адам және 84 әйел адам) болса, 2009 жылы 24 адамды (15 ер адам және 9 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Аманат (Жәнібек ауданы)

Аманат (2007 ж. дейін — Зерновая) — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданы, Талов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Жәнібек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 117 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 188 адам (99 ер адам және 89 әйел адам) болса, 2009 жылы 45 адамды (22 ер адам және 23 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Аманат (айрық)

* Аманат * Аманат — 2011 жылы Алматы қаласы «Мерекенің баспа үйі» баспасында басылып шыққан кітап. * Аманат — Қазақстанның билік етуші партия. * Аманат — Сатыбалды Нарымбетовтың фильмі. * Аманат — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл. * Аманат — Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданындағы ауыл. * Аманат — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы таратылған ауыл.
Bed and breakfast

B&B қонақ үйі]] Bed and breakfast, B&B — келушілерге түнеу және таңғы ас ұсынылатын әр түрлі үйлерде болатын шағын қонақ үй түрі. Израильде қонақ үйлер ауызекі тілде цимер (идиш тілінен צימער «бөлме») деп аталады. Үндістанда B&B дамуын қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы бар, ол B&B «алтын» және «күміс» деп бөледі. Гавайи 1989 жылдан бастап бөлмелерді жалға беруді ынталандыру үшін Оахудағы жаңа B&B қонақ үйлерге тыйым салды. Тіпті ірі курорттық қонақ үй кешендерінің өзінде «Bed and breakfast» тамақтану жүйесі ұсынылады, яғни қонақ үйдегі тамақтану бағасына тек таңғы ас кіреді. Дереккөздер Ссылки *
Миди-Пиреней

Миди-Пиреней (, , гаск. Mieidia-Pirenèus ) — Францияның оңтүстігіндегі бұрынғы аймақ. 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап Окситания аймағының бөлігі болды. Басты қаласы — Тулуза (650 мың тұрғын). Халқы — 2 903 420 адам (2011 жылы — аймақтар арасында 8 орын). География Ауданы: 45 348 км². Бұрынғы аймақ аумағы арқылы Адур, Арьеж, Гаронна және Лот өзендері ағып өтеді. Әкімшілік бөлініс Аймақтың құрамына Жер, Арьеж, Аверон, Жоғарғы Гаронна, Жоғарғы Пиреней, Лот, Тарн және Тарн және Гаронна департаменттері кірді. Аймақтың негізгі бөлігі бұрын Гасконь, Лангедок және Руэрг провинцияларының құрамына кірген аудандардан тұрады. Халқы Экономикалық белсенді халық: 936 мың адам адам. Бұрынғы аймақ астанасы Тулуза студенттер саны бойынша Франциядағы үшінші қала (Париж мен Лионнан кейін). Жұмыспен қамту: * ауыл шаруашылығында: 14,4% * өнеркәсіпте: 26,8% * қызмет көрсету саласында: 58,8% Штаб-пәтері Тулузада орналасқан Airbus компаниясында 20 000-нан астам адам жұмыс істейді. Сілтемелер * [http://www.midipyrenees.fr Аймақтық кеңестің ресми сайты] * [https://web.archive.org/web/20110811062145/http://www.cr-mip.fr/ Миди-Пиренейдің аймақтық кеңесі] * [http://www.discoverfrance.net/France/Provinces/Midi-Pyrenees.shtml Миди-Пиреней, Франция провинциясы] * [https://web.archive.org/web/20080720000332/http://www.frenchconnections.co.uk/for_holiday_makers/guide_to_french_regions/midi_pyrenees.cfm Миди-Пиренейдегі мерекелер, Франция]
Ибибио (халық)

Ибибио (агбишера) — Нигерияның оңтүстік-шығысындағы халық, негізінен Нигер атырауы мен Нигерия-Камерун шекарасы арасындағы жерді алып жатыр. Сондай-ақ олар Ганада (43 мың адам), Камерунда (34 мың адам) және т.б. елдерде тұрады. Жалпы саны 6,1 миллион адам. (2007, бағалау). Олар шығыс немесе ибибио (25 топ кіреді), батыс немесе ананг (14 тайпа), солтүстік немесе энонг (нкалу және окун), оңтүстік немесе экет (окобо мен орон кіреді), атырау, өзен немесе эфик болып бөлінеді. Тілі Тілі - ибиго тілі, нигер-кордофан отбасының бенуэ-конго тармағына жатады. Диалектілер рулық бөліністерге сәйкес келеді. Ибиго және эфик диалектілеріне негізделген екі әдеби тіл бар. Жазуы латын әліпбиі негізінде. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: христиандар, дәстүрлі нанымдар. Кәсібі Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, банан, әртүрлі көкөністер). Жабайы майлы пальма жемістерін жинаумен айналысады (экспортқа), какао және каучук өсімдіктерінің шағын плантациялары бар. Ибибионың кейбір топтары балық аулау және балық аулау құралдарын жасаумен айналысады. Пальма майы мен балық саудасы дамыған. Көркем қолөнерден - тоқу, ағаш ою, моншақ, саздан мүсіншелер мен ағаш маскалар жасаумен танымал. Өмір салты Туыстық есеп патрилинейлік, ал андонилерде матрилинейлік. Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы қауымдар (уфок), рулық ұйым (екпук), жас топтары (нка) және құпия одақтар құрайды. Неке вирилокалды. Ақсақалдар кеңесі басқарушылық және салт-дәстүрлік қызметтерді атқарды. Күнтізбелік мерекелер, маскарадтар, құпия қоғамдардың ырымдары және т.б. сақталған. Абасси ең жоғарғы тәңір болып саналады, бірақ ата-бабалар культі (экпо) ең үлкен мәнге ие. Олар сондай-ақ табиғаттың әртүрлі күштерінің рухтарына (ндем), қара магияға, бақсылыққа сенеді. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған. Ауылдық елді мекендердің екі түрі бар: ірі ықшам ауылдар (эфик, энонг) және бір-бірінен біршама қашықтықта орналасқан жеке үй шаруашылықтары. Дәстүрлі тұрғын үйлері бір қабатты, төртбұрышты, ағаш қаңқалы. Қабырғалардың сырты мен ішкі жағы балшықпен сыланған. Төбесі пальма жапырақтарымен, ауқатты адамдарда - темірмен жабылған. Сонымен бірге үйлерден бөлек қосалқы құрылыстар да салынуда. Азық-түліктің негізінөсімдік текті өнімдер атқарады, олардан дәнді дақылдар, бұқтырылған тағамдар, сондай-ақ балық, көкөністер мен түйнектер (қайнатылған, қуырылған және пісірілген) пайдаланады. Дереккөздер
Құралай теңдеуі

Құралай теңдеулері — сызықтық емес дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер болып табылады. Бұл теңдеулер физиканың әртүрлі салаларында сызықтық емес құбылыстарды сипаттайтын математикалық моделдері болып табылады. Құралай теңдеуінің бірнеше түрі бар. Құралай-IIA теңдеуі Мысалы Құралай-IIA теңдеуі (Kuralay-IIA equation) мына түрде жазылады: Бұл интегралданатын, яғни солитондық теңдеу. Осы Құралай-IIA теңдеуінің кейбір қасиеттері, мысалы, мына мақалада зерттелген: * Integrable Kuralay Equations: Geometry, Solutions and Generalizations. Symmetry 2022, 14(7), 1374. https://doi.org/10.3390/sym14071374 Құралай-IIB теңдеуі Құралай-IIB теңдеуі (Kuralay-IIB equation) төмендегі түрде жазылады: Бұл интегралданатын, яғни солитондық теңдеу. Осы Құралай-IIA теңдеуінің кейбір қасиеттері, мысалы, мына мақалада зерттелген: * Integrable Kuralay Equations: Geometry, Solutions and Generalizations. Symmetry 2022, 14(7), 1374. https://doi.org/10.3390/sym14071374
Беса (Албания)

Беса — албандардың ұлттық болмысы мен ұлттық сипатының іргелі ұғымдарының бірі. Беса лингвомәдени ұғым ретінде Беса сөзі орыс тіліне сөзбе-сөз аударғанда «сенім», «уәде» немесе «құрмет сөзі». Бұл ұғым лат тіліне жақын. Оның жақын туыстығы (бұл ретте сол діни сезім мағынасында албан тілінде басқа формаға ие болды - feja). Бесник сын есімі «адал» немесе «шындық» деген мағынаны білдіретін беса сөзінен шыққан. Албандар арасында әйел есімі Беса және еркек есімі Бесник жиі кездеседі. «Беса» ұғымы отбасы мүшесінің немесе досының алдындағы сөзіне және міндетіне адал болуға негізделген. Ол сондай-ақ қайтыс болған ата-бабалардың өсиетімен немесе оларға берілген уәдемен байланысты жағдайда негізгі ұғым болып табылады. Жарғылары Шкодра, XV ғасырда италию-венециялық диалектіде жазылған, етістігі bessare пайдаланады (ант беру), бұл Ардиан Клоси және Ардиан Вехбиу, тәжірибенің алғашқы құжатталған ескертуі. XVI ғасырда Гён Бузуку аударған миссалда діни сенімді білдіретін беса сөзі қолданылған: лат. o mulier, magna est fides tua → Alb. o gruo, e madhe äshte besa jote. XIX ғасырдың басында албан-грек сөздігін жасаған кезде Маркос Боцарис албан сөзін беса (грек алфавитінде μπέσα деп жазылған) θρησκεία сөзімен аударып, діни сенімді білдіреді. 1896 жылы фр-мен салыстырғанда «беса» ұғымы туралы мақала жарияланды. Мәдениетте Көптеген албан мақал-мәтелдері «беса» ұғымымен байланысты: * Besa e shqiptarit nuk shitet pazarit (алб. — «Албанның намысы базарда сатылмайды, сатып алынбайды») * Shqiptarët vdesin dhe besen nuk e shkelin (алб. - «Албандар сөзінен шыққанша өлген артық») * Besa e shqiptarit si purteka e arit (алб. — «Албанның намысы алтыннан да қымбат»). Дереккөздер Сілтемелер * [http://besathepromise.com/ BESA: The Promise] (2012): Екінші дүниежүзілік соғыста еврейлерді құтқарған албандар туралы деректі фильм * [http://www1.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/besa/index.asp?WT.mc_id=wiki Беса: Ар-намыс кодексі, Холокост кезінде еврейлерді құтқарған мұсылман албандар]: Яд Вашемнің онлайн көрмесі
Жаңа жер қорықшасы

Жаңа жер – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы қаулысымен ұйымдастырылды. Аумағы 45 мың га. Ақжайық резерватының құрамына бекітілген. Құрылу мақсаты Қиғаш өзені сағасының шығыс бөлігі мен Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде, Қазақстанның Атырау облысы Құрманғазы ауданы аумағында сирек кездесетін жануарларды қорғау мақсатында құрылған. Қорықша Солтүстік Каспийдің жетуге қиын бөлігіндегі шағын және үлкен аралдарда орналасқан. Аралдар мезгіл-мезгіл су астында қалады. Қауіпсіздік режимі - тапсырыс бойынша. Флорасы Соңғы зерттеулер бойынша флора тізіміне 90 тұқымның 33 тұқымдасына жататын 130 түрі кіреді, бұл Солтүстік Каспийдің қазақстандық бөлігі флорасының шамамен 54% құрайды. Өсімдіктері суда (ірі балдырлар, жоғары сатылы су өсімдіктері) және су бетінде өсетіндер (құрақ, қоға, түңғиық, су каштаны) болып бөлінеді. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген сирек түрлер: Андржев қалампыры, Фишер құссүттігені. Фаунасы Қорықша орналасқан аралдар мезгіл-мезгіл су астында қалатындықтан, батпақты-сулы жерлерді мекен ететін құстар мен жануарлары үшін қолайлы ареал. Жануарлардан жабайы шошқа, түлкі, қарсақ, ақ қоян, ондатр, жанаттәрізді ит мекен етеді, суда жүзетін және су жағалайтын құстардың 23 түрі ұя салады. Жыртқыш құстардан аққұйрықты субүркіт, батпақты және қамысты құладындар кездеседі. Қазақстанның Қызыл кітабына құстардың 25 түрі енгізілген: қарабай, кіші аққұтан, қоқиқаз, кіші аққу, сұңқылдақ аққу, қызылжемсаулы қарашақаз, ақбас үйрек, сұр тырна, ақбас тырна, сүйір тұмсықты шалшықшы, қызғылт бірқазан, бұйра бірқазан, жалбағай, шиқылдақ қаз, қытай қазы, дөңтұмсық тұрпан, қара тұрпан, кезқұйрықты субүркіт, аққұйрықты субүркіт, қарақұс, бүркіт, дала қыраны, балықшы тұйғын. Күжіркей құсы, ондатр мен жанаттәрізді ит сирек кездесетін түрлерге жатады. Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне құстардың 12 түрі енгізілген: бұйра бірқазан, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір, ақбас үйрек, тазқара, аққұйрықты субүркіт, кезқұйрықты субүркіт, қарақұс, үлкен ала қыран, жағалтай, далалық күйкентай. Дереккөздер
Нор — Па-де-Кале

Нор — Па-де-Кале — Францияның солтүстігіндегі бұрынғы аймақ. Халқы — 4 042 015 адам (өңірлер арасында 4 орын). Басты қаласы — Лилль. Басқа ірі қалалар: Дуе, Валенсьенн, Дюнкерк, Бетюн, Кале, Аррас, Вильнев-д'Аск. Осы аймақта, Кале қаласында Ұлыбританияны Франциямен байланыстыратын еуротуннель салынды. 2016 жылдан бастап аймақ Пикардиямен біріктіріліп Нор — Па-де-Кале — Пикардия атанды (2016 жылдың 30 қыркүйегінен бастап — О-де-Франс, «Францияның үсті»). Атауы Нор — Па-де-Кале атауы аймақтың екі негізгі департаментінің атауларынан: «Nord» ( — &#x2009; «солтүстік» , өйткені бұл департамент Францияның ең солтүстік бөлігі болып табылады) және «Pas-de-Calais» (Па-де-Кале). Нор — Па-де-Кале кейде «Жоғарғы Франция» (Hauts-de-France) немесе «Солтүстік Пикардия» (Picardie-du-Nord) деп те аталды. География Аймақ құрамына Нор және Па-де-Кале департаменттері кірді. Бұрынғы департамент аумағынан Аа, Шелда (Эско), Самбра және Лис өзендері ағып өтеді. Халық Экономикалық белсенді халық: 1,320 млн адам. Жұмыспен қамту: * ауыл шаруашылығында 4,8%; * өнеркәсіпте 36,4%; * қызмет көрсету саласында 58,8%. Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20170917180737/http://cr-npdc.fr/ Нор — Па-де-Кале аймақтық кеңесі]
Пикардия

Пикардия — Францияның солтүстігіндегі тарихи аймақ және бұрынғы аймақ. 2016 жылдың басынан бастап аймақ Нор — Па-де-Калемен біріктіріліп, жаңа Нор — Па-де-Кале — Пикардия аймағының бөлігі болды. 2016 жылдың 30 қыркүйегінде Нор — Па-де-Кале — Пикардия О-де-Франс (Жоғарғы Франция) деп аталды. География Бұрынғы аймақтың ауданы: 19 399 км². Пикардия ішінара Артуа таулы тауларында жатыр, ол біртіндеп жазыққа айналады. Пикардия арқылы Эна, Уаза және Сомма өзендері ағып өтеді. Оқиға Орта ғасырларда Пикардия Вермандуа, Валуа және Амьеннуа графтықтарына ыдырады. Суассона мен Лананың айналасындағы аудандар тәуелсіз саяси өмір сүрді. «Пикардия» атауы алғаш рет XIII ғасыр құжаттарында жазылған. Бұл ерекше пикард диалектісінің таралу аймағына берілген атау болды. Француз тәжінің Пикардияге ие болу ағылшындар мен Бургундия герцогтары арасында дау туғызды. Парижді алуға ұмтылған жаулап алушылардың барлығының дерлік жолы Пикардия арқылы өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пикардиядің көптеген ежелгі қалалары, соның ішінде Перонна мен Сен-Кантин толығымен жойылды. Пикардия — готикалық сәулет өнерінің туған жері, мұнда алты көрнекті ортағасырлық соборлар сақталған, олардың ең үлкені — Амьенде . Әкімшілік бөлініс Аймақтың құрамына Эна, Уаза және Сомма департаменттері кірді. Сілтемелер * [http://www.picardie.fr Аймақтық кеңес сайты] * [https://fr.wikivoyage.org/wiki/Picardie Уикисаяхаттағы Пикардия] Дереккөздер
Ивбиосакон

Ивбиосакон — Нигерияның оңтүстігіндегі халық. Жалпы саны 50 мыңнан асады. Тілі Олар ква нигер-кордофан отбасының эдо тілінің диалектісінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Діні ұстанымдары - христиандар (католиктер мен протестанттар) және сүнниттік мұсылмандар, дәстүрлі нанымдар сақталған. Тарихы Этногенетикалық аңыздардың көпшілігі ивбиосаконды бини негізін қалаған Бениннің әлеуметтік-саяси формациясынан алады, олардың ғасырлар бойы бөлігі болған және олар өздерін бүгінгі күнге дейін субъектілері деп санайды. Бинидің әсері олардың мәдениетінде айқын көрінеді. Йорубалар, сондай-ақ 19 ғасырдың екінші жартысында оларға қарсы әскери жорықтар жасаған нупелер Ивбиосаконға айтарлықтай мәдени әсер етті. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – егіншілік (жүгері, пальмалардың алуан түрлері, егістік дақылдары – какао, майлы пальма). Ірі қара мал, қой, ешкі, құс өсіріледі. Аңшылық пен балық аулау белгілі бір маңызға ие. Қолөнердің ішінде ең дамығаны - тоқымашылық. Өмір салты Ивбиосакондар 17 тайпаға бөлінеді. Әлеуметтік негізі – жерді иеленетін үлкен отбасылық қауым. Ересектердің, әсіресе ең үлкенінің – отағасының рөлі өте зор. Экзогамия сақталған. Туыстық есеп патрилинейлік. Неке вирилокалды, полигиниялық (көп әйел алушылық). Ер адам әйелін қыздың әкесінің пайдасына төлем немесе жұмыс істегені үшін алады. Елді мекендері – көбіне 100-ден 500 адамға дейін – түзу (көше) және орталығында ғибадатханасы бар сақиналы типті. Әрбір көп балалы отбасының шаруашылығы - тікбұрышты - үш жағынан оның периметрі бойынша орналасқан тұрғын үйлер мен қосалқы құрылыстардан тұрады. Үйлері төртбұрышты, бір немесе екі бөлмелі, көбінесе веранда, сырық немесе бағаналы, сазбен сыланған, пальма жапырақтарымен, сабанмен немесе шөппен жабылған төбесі бар (қазір кейде бетон немесе гофрленген). Заманауи материалдардан екі қабатты үйлер салынуда. Дәстүрлі киімдері қазір жиі еуропалық костюмнің элементтерімен толықтырылған. Дереккөздер
Согров қорықшасы

Согров – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. 1968 жылы құрылып, 1986 жылы мерзімсіз дәрежеге ауыстырылды. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен республикалық маңызы бар қорықша санатына ауыстырылды. Ауданы 134100 га. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 15 сәуірдегі № 339 қаулысын іске асыру туралы Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің бұйрығымен қорықша Көкшетау ұлттық паркі құрамына бекітіліп, заңды мәртебеге ие болды. Құрылу мақсаты - аңшылық жануарлар түрлерін сақтау және көбейту. Географиялық орны Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы жерінде орналасқан, батыс шекарасы - Есіл өзенінің бойымен 45 км созылады, солтүстік шекарасы – Ресейдің Түмен облысы шекарасымен өтеді. Флорасы Қорықша табиғатта сирек кездесетін түрлерді қамтитын бірегей табиғи экожүйе. Есіл алабының бойында тропиктік ормандарға тән су басқан ормандар созылып жатыр. Мұнда тропикалық ормандардың өсімдіктері лиана – құлмақ, сүйсіндер, тікенді жартылай лиана - қарабүлдірген, сонымен қатар биіктігі екі метрге жететін бұталар, ағаштар мен шөптер өседі. Суық климаттың реликтісі ретінде ескі қарағайлы ормандар сақталған. Қорықшада ландшафтың тағы бір түрі – қайың-емен ормандары тән. Сонымен қатар тайгалық ландшафттың жалпақ жапырақты ормандары өсімдіктерінің, далалық ландшафттың, көлдер маңында өсетін су өсімдіктерінің, тропикалық флора элементтері бар Есіл бойындағы су басқан ормандардың қолайлы ареалы. Қорықша Солтүстік Қазақстан облысында Қазақстанның Қызыл кітабына енген орхидеялардың "шолпанкебістер" деп аталатын 3 түрі өсетін жалғыз жер: ірі гүлді шолпанкебіс, кәдімгі шолпанкебіс, сепкіл шолпанкебіс және бұйра лалагүл. Қорғауға алынған түрлер: кәдімгі қарағай, қайың, көктерек, ақ терек, қара терек, мойыл, тал, кәдімгі құлмақ, көкшілсұр бүлдірген, қосүйлі мысықтабан, кәдімгі еркекқырыққұлақ, қоңырауша, дөңгелек жапырақты алмұртшөп, балшытыр, орман аюбалдырғаны. Фаунасы Жануарлар мен құстардан: жабайы шошқа, түлкі, жанаттәрізді ит, ақ қоян, ор қоян, сасық күзен, аққалақ, сары күзен, ақкіс, борсық, ондатр, құр, сұр шіл, үйрек, қаз, қасқалдақ, шалшықшы құс. Көрнекі түрлері: құндыз, американдық күзен, аққұр. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: бұйра бірқазан, қызғылт бірқазан, сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, жыланшы бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Қорғауға алынған түрлер: ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, бізқұйрық үйрек, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұрқұр, құр, шұбарқұр, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, сасық күзен, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян. Дереккөздер
Францияның тарихи аймақтары

Француз патшалығы дәстүрлі түрде провинцияларға бөлінді (қазіргі қазақ тарихи әдебиетінде олар әдетте тарихи аймақтар деп аталады), ал 1790 жылы 4 наурызда (Француз төңкерісі кезінде) Франция халықтың өздерінің феодалдық аймақтарға деген адалдығын Париждегі орталық үкіметке бейілділік ниетіне ауыстыру үшін департаменттерге бөлінді. Провинциялардың ескі атауларын географтар әлі күнге дейін табиғи аймақтарды белгілеу үшін қолданады, ал Францияның кейбір аймақтары олардың орнын алған провинциялардың атымен аталған. Францияның провинциялары үкімет қаулысымен емес, droit coutumier (дәстүрлі заң) бойынша құрылды. Провинция, сондай-ақ pays, «ел» деп аталады, оның аумағына ортақ заңдармен анықталған. Бір провинция басқа бір провинцияның бөлігі болуы мүмкін (мысалы, Бресс Бургундия бөлігі болды). Сондықтан, төңкеріске дейінгі кезеңдегі Францияның құрылымын сипаттау үшін генералитеттер тізімін алуға болады, дегенмен провинциялардың ресми бекітілген тізімі жоқ. Келесі тізімде олармен бірге тарихи провинциялар бар. Корольдіктің провинциялары 1789 жыл Бұл аумақтар 1789 жылы Француз корольдігінің бір бөлігі болды: Бұл аумақтар 1789 жылы Француз корольдігінің құрамына кірмеген, бүгінде Францияға тиесілі: Сондай-ақ, қараңыз * Францияның аймақтары
Албан халық поэзиясы

Албан халық поэзиясы албан әндерімен бірге дәстүрлі албан поэзиясын құрайды, ол өз кезегінде албан әдебиетінің бір бөлігі болып табылады. Тарихы 1830 жылы Вук Караджич Джураковац (қазіргі Печ қаласының маңында) Довика Обадовичтің сөзінен албан халық поэзиясының алғашқы шығармаларын жазды: 12 албан әні және бір жұмбақ. Албан ұлттық қозғалысы кезінде албандар мен албандардың ұлттық болмысының қалыптасуына атсалысқан ауызша әдеби шығармашылықтың таңы басталды. Албан әдебиеті шығармаларының алғашқы жинағы Джон Ханның «» кітабында жинақталған, ал ең танымал эпикалық поэмалардың бірі католик монахы Джерг Фиштаның авторы «» поэмасы болды. 1905-1908 жылдары Николла Иванай «Шпнеса е Шқыпнисе» атты батырлық халық жырларының жинағын басып шығарды және осы жинақтарды басып шығаруды бастаған алғашқы авторлардың бірі болды. Әндері Албан тілінің гег диалектісі басым Солтүстік Албания әндерінде серб сөздері көптеп кездеседі; Албанияның оңтүстігінде әндер тоск диалектінде айтылады, ал славян сөздері албанизацияланған түрге енеді. Ең танымал халық әндерінің мысалдары: * Озық жауынгерлердің албан әндері, оның ішінде Мужо мен Халили циклі, сонымен қатар Гиерге Элез Алия * Евфросин Иоанина * Константин мен Дорунтина (Константин мен Йокин туралы баллада) * Бунаның үстін қалың тұман басып тұр * О, менің сұлу Мора * Машкуллора ағашының жанында * Чам халық әндері (мысалы, Чело Мезани әні) * Косово шайқасы туралы әндер Дереккөздер
Игала

Игала (өз атауы: игара) — Орталық Нигерияда, Бенуэ өзенінің оңтүстігінде және Нигер өзенінің шығысында Бенуэ және Анамбра штаттарында тұратын халық. Жалпы саны 1 млн. астам. Тілі Тілі - нигер-кордофан отбасының ква тобының игала тілі. Негізгі диалектілері: орталық, ида, эбу, ибаджи және анкпа. Хауса және Игбо тілдері де кеңінен таралған. Жазуы латын әліпбиі негізінде. Діні Көптеген игалалар дәстүрлі нанымдарды, сондай-ақ кейбір діндерді, соның ішінде ислам, христиандық және анимизмді ұстанады. Тарихы Игала аңыздарына сәйкес, олардың йорубалармен ортақ шығу тегі бар. 13-16 ғасырда олар орталығы Ида қаласында орналасқан Игаланың ерте саяси формациясын құрады. 16 ғасырдың басынан бастап оның Ежелгі Бенин және Нупе көсемдіктерімен тығыз қарым-қатынасы нығая түсті. 18 ғасырдағы Игаланың экономикалық негізі құл саудасы болды, 19 ғасырда - пальма майы, 19 ғасырдың ортасынан бастап Игала Насараваның Фулбе әмірлігіне тәуелді болды. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, жүгері, құмай, тары, көкөніс, мақта, какао), мал шаруашылығы (ірі қара, қой, ешкі) қосалқы рөл атқарады. Олар майлы пальма жемістері мен каучук жинаумен, аңшылықпен, балық аулаумен айналысады. Егіншілікпен негізінен әйелдер, жерді жыртып, мал бағумен ерлер айналысады. Негізгі қолөнері - ұсталық, тері өңдеу, тері бұйымдарын жасау және балық аулау құралдарын жасау. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық құрылымдар сақталған (көп отбасылы қауымдар, рулық тайпалық ұйым, жасырын ерлер қоғамдары, би одақтары). Игала билеушісі – ата («қасиетті патша»), оған әртүрлі дәрежедегі басшылар бағынады. Ең үлкен мереке - ата-бабаларды еске алуға арналған эгу фестивалі, сондай-ақ очо аңшылық рәсімі. Табиғат күштерінің, сиқырдың, бақсылықтың әртүрлі культтері кең таралған. Барлық негізгі фольклорлық жанрлар бар. Елді мекендердің көпшілігі ауылдық типте шашыраңқы орналасқан. Әрбір шаруашылық дөңгелек пішінді, шатыры конустық және қабырғалары саздан жасалған бірнеше лашықтардан тұрады. Дәстүрлі игала киімі – жамбасқа оралған, бір шеті иыққа шалынған мата. Негізгі тағамдары - өсімдік тектес (жарма, бұқтырылған ет, қайнатылған және пісірілген көкөністер мен түйнектер, дәмдеуіш ретінде - пальма майы), балық және ет. Дереккөздер
Игбира

Игбира (өз атауы: игбира, егбурра, котокори, квотто, квоттогара) — Нигериядағы Плато, Квара, Бендель, Бенуэ штаттарында тұратын халық. Саны 1,4 млн адам. (2007, бағалау). Негізгі топтары: панда (квотто), Эгу (игуика, бира, котон карифи), окене (хима). Тілі Эбира тілі нигер-кордофан отбасының ква тобына жатады. Диалектілері: игбира-хима, игбира-игу, игара (этуно), игбира-панда, или игбира-леле. 20 ғасырдың басынан бастап жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Дінге сенушілер: сүнниттік мұсылмандар, кейбірі католиктер, христиан-африкалық шіркеулерді ұстанушылар. Кәсібі Негізгі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, тары, күріш, жүгері, бұршақ дақылдары, жержаңғақ, майлы пальма, мақта), мал шаруашылығы (ұсақ мал), аңшылық, балық аулау. Қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, иіру, маталарды бояу, төсеніш тоқу, қыш бұйымдар жасау дамыған. Игбиралар Нигерияда ең жақсы мақта тоқушылар мен иірушілер ретінде танымал. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйым – 6 патрилиндік ру (тотемдері арыстан, барыс, қолтырауын, питон, монитор кесіртке және ешкі), көп балалы отбасылар, жастық институттар, жасырын ерлер қоғамдары. Неке патрилокальды. Ұлдар үшін инициация рәсімі бар. Жаңбыр жаудыратын діни қызметкерлер бар. Дәстүрлі наным-сенімдер ата-бабалар культі, табиғат күштері және ең жоғарғы құдай Хинегба, күн сәулесі мен жаңбыр беретін көктегі демиург. Фольклордың барлық негізгі жанрлары, егін мейрамдары және соғыс рухы (ақанги) кең таралған. Олар төбесі конус тәрізді дөңгелек ағаш үйлерде тұрады. Негізгі тағамдары - жарма, бұқтырылған тағамдар, ащы дәмдеуіштермен пісірілген және пісірілген түйнектер, балық. Етті сирек жейді. Дереккөздер
Жарсор-Орқаш қорықшасы

Жарсор-Орқаш – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы № 570 қаулысымен ұйымдастырылған, Науырзым мемлекеттік табиғи қорығы қарамағында. Ауданы 29 344,1 га. 2009 жылы қорықша халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқабы тізіміне енді. Құрудың мақсаты сирек кездесетін, жаһандық жойылып кету қаупі төнген құс түрлерін және құрғақ дала белдемі табиғи кешендерінің биоалуантүрлілігін сақтау болып табылады. Географиялық орны Қорықша аумағы Қостанай облысы Қамысты ауданының оңтүстік-шығысында, Дружба ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-дей, Орқаш ауылынан шығысқа қарай 25 км-дей, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 202 км-дей жерде орналасқан. Флорасы Қорықшаның шығыс жағындағы далалық ойпаң жерлерде өсімдік жамылғысына сирек өсетін орыс ракитнигі бірегей ерекшелік береді. Сонымен қатар тобылғы мен итмұрын бұталары да тән. Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктердің ішінде: қауырсынды қау, Шренк қызғалдағы, қосгүлді қызғалдақ, жатаған қызғалдақ, құндызшөп, жанаргүл, Фишер құссүттігені. 22 өсімдік түрлері қорғауға алынған. Фаунасы Қорықшада омыртқалылардың 190 түрі кездеседі. Сүтқоректілердің кем дегенде 30 түрі бар, олардың ішінде экожүйелердің барлық түрлерінде таралған ұсақ кеміргіштер бар. Құмды-жусанды шөпті далалар мен шалғынды ойпаттарда балпақ, дала тышқаны, Эверсман атжалманы, сортаңды аймақтарда үлкен қосаяқ, дала алақоржыны, кіші сарышұнақ кездеседі. Жарсор мен Орқаш көлдерінің солтүстігіне қарай садақбоз қаулы аймақта суыр мекендейді. Қарасу арналарында, көл алаптарында, тұщы бұлақтар мен батпақтар маңында борсық, кәдімгі атжалман, су тышқаны, аласа бұталар арасында дала шақылдағы мекен етеді. Құстардан бірнеше экологиялық топтарды құрайтын 152 түрі белгілі, оның ішінде ұя салатын 65–69 түрі бар. Далалық аймақтарда бозторғайлар мен жадрақтар көптігімен сипатталады. Сулы-батпақты алқапта құстардың 79 түрі кездеседі: сұқсырлардың - 5, ескекаяқтылардың - 1, дегелектәрізділердің - 5, қазтәрізділердің - 24, тырналар мен сутартарлардың - 6, балықшы құстардың - 29, шағалалар мен қырқылдақтардың - 9 түрі. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: аққұйрықты субүркіт, бүркіт, қарақұс, көкқұтан, ақбас тырна, сұңқылдақ аққу, кіші аққу, сары құтан, орман сусары, сонымен қатар құрып кету қаупі бар санатқа жататын ақ құтан, тарғақ және ақбас үйрек. Дереккөздер
Килиманджаро — қарлы тау

Килиманджаро — қарлы тау — Эрнест Хемингуэйдың 1936 жылы шыққан әңгімесі. Шығармада Африкаға сафариге аттанған бас кейіпкердің жарақаттанып, түрлі ойларға батып жатқаны баяндалады. Әңгімені қазақ тіліне Нәбиден Әбуталиев аударып жазған. 1952 жылы Голливудта Генри Кинг осы әңгіменің желісімен фильм түсірді. Дереккөздер
Figma

Figma- осы шақ режимінде корпоративті жұмысты ұйымдастыру мүмкіндігімен интерфейстерді әзірлеуге және прототиптеуге арналған онлайн-сервис. Сервис жазылым арқылы қолжетімді, индувидуалды пайдаланушы үшін тегін тарифтік жоспар қарастырылған. Windows, macOS, Linux үшін офлайн нұсқалары бар. Интеграция Slack корпоративтік мессенджерімен және Framer прототиптеу құралымен жүзеге асырылады. Интерфейстердің жеңілдетілген прототиптерін жасау үшін де, мобильді қосымшалардың, веб-сайттардың, корпоративтік порталдардың интерфейстерінің дизайнын егжей-тегжейлі зерттеу үшін де қолданылады. Қызметті дамытатын аттас компанияны 2012 жылы Дилан Филд құрды; 2013 жылы ол $3,8 миллион доллар жинады, 2015 жылға қарай жобаға инвестиция $14 миллион долларды құрады. 2018 жылдың басында қосымша $25 млн соммасындағы инвестицияны тартты. 2019 жылдың басында Figma 1 миллион тіркелген пайдаланушылар санына жетті. 2019 жылы редактордың жасаушылары Sequoia Capital венчурлық қорынан $40 млн соммасында инвестиция тартты, Бизнестің болжамды құны $400 млн құрады. 2020 жылы компания капит $50 млн тартып, $2 млрд капиталдандыруға жетті. Дереккөздер
Иджо

Иджо — Нигерияның оңтүстігінде, Нигер атырауында тұратын халық. Жалпы саны 2170 мың адам, Нигерияда 2150 мың адам, Камерунда – 20 мың адам тұрады. Олар шығыс иджо (бонни, окрика, нкоро, калабари), төменгі иджо (нембе, акасса), орталық иджо немесе изон (колокума, олодиама, мейн және т.б.) топтарына бөлінеді. Тілі Нигер-Конго тілдерінің ижоид тобының иджо тілінде сөйлейді. Әдеби тілі калабари және колокум диалектілеріне негізделген. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Иджолардың көпшілігі христиандар, кейбіреулері жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтаған. Тарихы Ижолар Батыс Африкадағы құл саудасының орталықтарының бірі болған Бонн қаласының негізін қалады. Кәсібі Негізгі кәсібі – балық аулау және сауда, ертеде – тұз өндіру болған. Балық аулаумен ерлер де, әйелдер де айналысады. Ауыл шаруашылығы нашар дамыған. Калабари және басқа да иджолар ямс, маниок және көкөніс өсіреді, қайық жасау дамыған, әйелдер қыш-құмыра жасаумен айналысады. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін патрилиндік рулар құрайды (ибие) және аудандардан (поло) және үй шаруашылықтарынан (вари) тұратын ауыл қауымдастықтары (ама) негізделген. Ауылдарды алғашқы қоныстанушылар отбасынан шыққан амакосовей басқаратын ересек халықтың жиынтығы - Амагула басқарды. Құл саудасы кезеңінде әлеуметтік-саяси ұйымның ерекше түрі - хаус (ағылшын, үй) құрылды, ол үй шаруашылығының (варидің үлкен отбасылық қауымдастығы) негізінде пайда болды (құлдар да үй мүшелері бола алады). Әр хаус бір уақытта сауда үйі мен әскери жасақ ретінде қызмет етті. Қаланың басшысы сайланған билеуші (аманьябо) бастаған хаус басшылары мен құпия одақтардың кеңестері болды. Бұл кезең ерлер (Экине немесе Секиапу, Секени, Кириову) және әйелдер (Эгбеле Ириеме) құпия одақтарының, сондай-ақ әскери бірлестіктердің (периогбо, короногбо - «табысты жауынгерлер қоғамы») қызметімен сипатталады. Неке вирилокалды, көп әйел алу, қыз алып қашу жиі кездеседі. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған. Иджолар қолданбалы өнердің жоғары деңгейімен танымал (маскалар, жерлеу қалқалары т.б.). Тұрғын үйлері төртбұрышты, балшықпен сыланған сырықтардан жасалған бір бөлмелі үй, төбесі пальма жапырақтарымен жабылған. Үйлер көбінесе қадаларға салынған. Дәстүрлі киімі – белге оралған мата бөлігі, заманауи – еуропалық киімдермен алмасуда. Азық-түліктері – негізінен балық және өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған ет, пальма майы мен ащы дәмдеуіштермен пісірілген, қуырылған және пісірілген түйнектер). Дереккөздер
Ертіс жағалауы қорықшасы

Ертіс өзенінің жайылымы қорықшасы, Ертіс жағалауы қорықшасы – мемлекеттік табиғи кешенді қорық. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 27 маусымдағы № 877 қаулысымен бекітілген. Қорықтың ауданы 377 055,23 га. Мәртебесі – республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи қорық. Географиялық орны Ертіс өзенінің сол жағалауында 1-ден 10-12 км-ге дейін және оң жағалауында 4-6 км-ге дейін созылып, Павлодар облысының Ақтоғай, Железин, Ертіс, Тереңкөл, Аққулы, Май және Павлодар аудандары мен Ақсу және Павлодар қалаларының аумақтарын қамтиды. Флорасы Ойпаңды жерлер мен өзен арнасының жайылмасындағы орманды-қатпарлы топырақ жамылғысында шағын орманды алқаптар, шоқ тоғайлар және бұталар өседі. Жайылма ормандарының негізін қара терек, ақ терек, ақ тал, қотыр қайың және т.б. құрайды. Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер түрлері: сарғыш сарана, ашық құндызшөп, секпіл шолпанкебіс, су жаңғағы, Павлов итмұрыны. Шұбаршөп, орман қырықбуыны, ұсақтұқымды сүттіген, ұзын тегеурінгүл қорық аумағында сирек кездесетін өсімдік түрлеріне жатады. Фаунасы Жайылмада сүтқоректілердің 55 түрі (бұлан, еліктер, түлкі, сарышұнақтар, атжалмандар, т.б.) кездеседі. Құстардың 200 түрі, оның 105-і Павлодар қаласының аумағына іргелес жатқан жайылмаға ұя салады. Жайылма суларында балықтардың 20-ға жуық түрі бар, олардың ішінде құндылары: бекіре, сүйрік, сылан, табан балық, көксерке, сазан, т.б. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: қара дегелек, қара тұрпан, жалбағай, қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір, ақбас үйрек, аққұйрықты субүркіт, балықшы тұйғын, лашын, сұр тырна, ақбас тырна, үкі. Қызылжемсаулы қарашақаз, алакөз сүңгуір және ақбас үйрек Халықаралық табиғатты және табиғи ресурстарды қорғау одағының тізіміне енгізілген. Дереккөздер
Бесінші элемент

Бесінші элемент — Люк Бессонның 1997 жылдың мамырында шығарған ғылыми-фантастикалық фильмі. Шыққан жылға қарай Голливудтан тыс түсірілген ең қымбат фильм болып саналды. Сюжет Әр 5000 жыл сайын зұлмат күш ғарыштағы бар тіршілікті жоюға талпынады. Оған төтеп бере алатын жалғыз ғана қару төрт элементтен (от, жер, ауа, су) және саркофагта сақтаулы жатқан нәрседен тұрады. 2263 жылы такси айдаумен айналысқан Корбен Далластың басына кенеттен осы элементтерді қорғау миссиясы түседі. Оларды бірге жинап, пирамидаларға жеткізу керек. Жүлделері Дереккөздер
Құмырасы бар қыз

«Құмырасы бар қыз» (басқа атаулары – «Сауыншы», «Царское село мүсіні», «Перетта») – Санкт-Петербургтегі Царское селосының Екатерина саябағындағы субұрқақ (жоба авторы – Августин Бетанкур, мүсінші – Павел Соколов) ), федералды және халықаралық маңызы бар 19 ғасырдың басындағы ландшафттық сәулет және мүсін ескерткіші «Царское село мүсіні» деген атпен белгілі болды. Мүсін Царское село бақтарының поэтикалық символына айналды. Ресей мұражайының кескіндеме бөлімінің аға ғылыми қызметкері Всеволод Петровтың айтуынша, мүсін Павел Соколов шығармашылығының шыңы болып табылады және ресейлік бақ пен саябақ мүсінінің тамаша жетістіктерінің бірі болып табылады]. Замандастары мүсіннің сюжеті ЛаФонтеннің «Сауыншы немесе сүт құмырасы» ертегісі деп есептейді. Кейбір зерттеушілер мүсіннен император I Александрдың әйелі Елизавета Алексеевнаның портреттік бейнесін көріп, субұрқақ оның сәби кезінде қайтыс болған қыздары мен аз уақыт бұрын қайтыс болған ғашығы үшін қайғысының аллегориясы деп санайды. Субұрқақ көптеген орыс мәдениет қайраткерлерін әдеби және музыкалық шығармалар жасауға шабыттандырды. Олардың ішінде: Александр Пушкин мен Анна Ахматованың «Царское селосы мүсіні» поэмасы, Цезарь күйінің «Царское село (Пушкиннен кейін) мүсіні» романсы. Тарихы Бастапқыда бұл жерде Вангазы ағынының бастауы болған бұлақ болған. I Екатеринаның билігі кезінде оған пудость тасынан жасалған баспалдақ апарды. Су ағатын ағаш ағынның үстінде сол тастан жасалған бағаналар тірелген арка тұрғызылған болатын. Царское селосы мұражайының қызметкері Виктор Семёнов эскиздік реконструкцияда бұлақтың сол кездегі көрінісін қайта жасады. 1757 жылы жақын маңда сырғанау төбесі салынған соң, бұлақ арнайы камераға жасырылды, одан су жер асты құбыры арқылы тоғанға ағып жатты. Құбырдың жер бетіне шығатын орнында бөгет салынды, ал одан брусчатка төселген кең әрі ұзын арна шықты. Оны сол кездегі жалғыз ауыз су көзі ретінде еңбек адамдары мен жылқылар пайдаланған. Дереккөздер
Asteroids

Asteroids — ең танымал аркадалық ойындардың бірі. Үшбұрыш пішіндес ғарыш кемені басқаратын ойыншының алдында астероидтардан аулақ жүріп, оларды атып-жару арқылы көбірек ұпай жинау мақсаты қойылады. Астероидке тигенде, ол екіге жарылады, жарқыншақтары да сөйтіп бөлінеді. Орташа жарқыншақтар бастапқы астероидтардан жылдамдырақ болады, кіші жарқыншақтар ең жылдам келеді. Астероидтардан басқа кей кездері экранның оң жағынан сол жағына қарай "ұшатын табақтар" өтіп жатады, олар ойыншыға қарсы оқ атады. Әр жаңа ойынды ойыншы 3–5 "өмірмен" бастайды. Жиналған әр 10 мың ұпай үшін тағы бір "өмір" беріледі. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20131219041721/http://www.rawbw.com/~delman/pdf/making_of_Asteroids.pdf The Making of Asteroids]
Идома

Идома — Орталық Нигерия аумағында тұратын халық (Бенуе штаты, Бенуэ өзенінің жағалауы). Саны 900 мың адам. Ненгізгі субэтникалық топтары: идома, авуме, агала, агату, адока, боджу, игумале, ичама, обоколо, оглеву, оквога, окпото, орокаму, отукпа, отуркпо, очекву, очобо, янгедде. Тілі Тілі – идома тілі. XX ғасырдың басынан бастап жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі - католиктік христиандар, дәстүрлі нанымдар сақталған. Шығу тегі Идомалардың көпшілігі өздерінің шығу тегін Нигерияның оңтүстік-шығысындағы джукун халқымен, бір бөлігі игаламен байланыстырады. Дәстүрлі мәдениет Батыс Африканың ішкі аймағына тән. Кәсібі Олар егіншілікпен (ямс, тары, құмай, жүгері), майлы пальма өсірумен (пальма майы экспорттың маңызды тауары болып табылады) айналысады. Кейбір топтар балық аулауға маманданған, аңшылық сақталған. Қолөнерден ұсталық, мата тоқу және бояу, керамика өнері дамыған. Идомалардың бір бөлігі ірі қалалардағы көмір шахталары мен зауыттарда жұмыс істейді. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көп балалы отбасылар (оле) және рулық институттар құрайды. Кейбір топтарда жас топтары (эго), жартылай құпия би одақтары бар. Туыстық есеп - патрилинейлік. Көптеген дәстүрлі әдет-ғұрыптар, күнтізбелік мерекелер, аң аулауға байланысты салт-дәстүрлер және т.б. сақталған. Дәстүрлі нанымдарға ең жоғарғы құдай – Ово жатады. Ата-бабалар культі (алекву) ең кең тараған. Фольклордың барлық негізгі жанрлары кең тараған. Идоманың дәстүрлі қоныстары екі түрлі: оңтүстік аймақтарда - өзен бойында немесе ормандарда орналасқан үлкен ықшам ауылдар, басқаларында - айтарлықтай қашықтыққа шашыраңқы үй шаруашылықтарынан тұрады. Тұрғын үйі - домалақ, сабаннан немесе шөптен жасалған конустық төбесі бар саман үйшік. Дәстүрлі киімдері – жамбасқа оралған матаның орнын еуропаланған киімдер алмастыруда. Негізгі тағамдары - өсімдік тектес азықтар (жарма, бұқтырылған ет, ащы дәмдеуіштермен пісірілген және пісірілген түйнектер), кейбір топтарда - балық. Дереккөздер
Қақа атырабы

Қақа атырабы — Түрікменстанның Ахал уәлаятындағы атырап. Әкімшілік орталығы – Қақа қаласы. Тарихы 1925 жылы қаңтарда Түрікмен КСР-нің Полторацк округінің орталығы Гинсбург кенті болатын Гинсбург ауданы ретінде құрылды. 1926 жылы тамызда Полторацк округі таратылып, Гинсбург ауданы Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1927 жылы қаңтарда Гинсбург ауданы Каахка ауданы, ал оның әкімшілік орталығы Каахка болып өзгертілді. 1939 жылы қарашада Каахка ауданы жаңадан құрылған Ашхабад облысына берілді. 1959 жылы мамырда Ашхабад облысы таратылып, аудан қайтадан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1963 жылдың қаңтарында Каахка ауданы жойылды, бірақ сол жылдың желтоқсанында қалпына келтірілді. 1970 жылы желтоқсанда Мары облысы қайтадан құрылды, оның құрамына Каахка ауданы кірді. 1973 жылы желтоқсанда аудан қайта құрылған Ашхабад облысына берілді. 1988 жылы Ашхабад облысы қайтадан жойылып, аудан Түрікмен КСР-іне тікелей бағынышты болды. 1992 жылы 14 желтоқсанда Каахка ауданы Қақа атырабы болып өзгертіліп, Ахал уәлаятының құрамына енді. 2018 жылдың 5 қаңтарында Түрікменстан Парламентінің Ахал уәлаятының аумағында болған Алтынасыр атырабын жоюына байланысты оның құрамына кіретін Мән және Шаш кеңесшіліктері Қақаға берілді. Сол қаулымен Қақа атырабының әкімшілік орталығы — Қақа қаласының статусы атырап құқығы бар қаладан атырап құрамындағы қалаға өзгертілді. Археология Душақ ауылынан оңтүстікке қарай 4 км және Ашхабадтан солтүстік-шығысқа қарай 175 км жерде ауданы 26 га болатын қола дәуіріне жататын йаз мәдениетінің Ұлықтепе археологиялық ескерткіші орналасқан. Ол Қаратепе, Намазғатепе, Алтынтепе және Йылғынлытепемен қатар Көпетдақ етегіндегі ежелгі егіншілердің ірі қоныстары жүйесіне кіреді. Ұлықтепенің ең ерте қабаттары дамыған энеолит кезеңіне жатады. Орталық Азияның оңтүстігіндегі қола дәуірі/темір дәуірі ауысуындағы миграциялардың рөлін зерттеу үшін Ұлықтепеде қазылған 17 қаңқадан митохондриялық ДНҚ зерттелді. Кейбір митохондриялық гаплотоптар қазіргі Батыс Еуразия популяцияларындағыларға жақын болып шықты. Дереккөздер
Ханзада мен қайыршы

«Ханзада мен қайыршы» — Марк Твеннің қаламынан 1881 жылы шыққан тарихи романы. Шығарманы қазақ тіліне Назира Сайбекова аударған. Шығарма желісі Оқиға XVI ғасырда Лондонда өтеді. VIII Генри патшаның көптен күткен мұрагері Эдуард дүниеге келеді. Дәл сол күні Лондонның кедей ауданында тұратын бір ұрының отбасында Том дүниеге келеді. Бір ғажабы, екі бала бір-біріне қатты ұқсайды. Бір күні екеуі ойламаған жерден кездесіп, орындары ауысып кетеді. Шытырман оқиға осы жерден басталады... Дереккөздер
Ила (халық)

Ила — Замбияның солтүстігі мен Конго Демократиялық Республикасының оңтүстігіндегі банту халықтарының тобы (Кафуэ өзені бассейні). Халқы 200 000 адам. Оған сонымен қатар мбала, лумбу, биши және лундве этникалық топтары кіреді. Тілі Тілі - тонга банту тілдер тобы. Діні Дінге сенушілер - протестанттар, сүнниттік мұсылмандар. Тарихы Аңыз бойынша олар өздерін Ұлы көлдер аймағынан солтүстіктен келген иммигранттар деп санайды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері – жайылымдық мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал). Мал беделдің өлшемі, неке төлемінің негізгі нысаны болды және жерлеу рәсімінде сойылды. Қолмен атқарылатын егіншілік (19 ғ. ортасынан жүгері, құмай және маниок), аз дәрежеде аңшылық және балық аулау дамыған. Дәстүрлі қолөнерден - керамика, тоқу, темір балқыту және өңдеу, сүйек және ағаш ою дамыған. Заманауи ауыл шаруашылығы техникасы, экспорттық дақылдар, маусымдық жұмыстар өріс алып, әлеуметтік стратификация процесі жүріп жатыр. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көсем басқаратын руларға (чиши) біріктірген көпбалалы қауымдар құрайды. Аталық мұрагерлік, шағын отбасылар таралуда, рулық экзогамия жартылай сақталған. Дәстүрлі қоныстары сақина тәрізді орналасқан, ортасында мал қорасы бар. Тұрғын үйлері домалақ пішінді, қабырғалары өрілген, ішінен сазбен сыланған, төбесі конус тәрізді көңмен жабылған. Дәстүрлі киімдері - өсімдік талшықтарынан жасалған тері жамылғылары, белбеулер мен юбкалар. Қазір еуропалық үлгідегі заманауи киімдер. Әр түрлі шаш үлгілері бар, әсіресе ерлерде (әр түрлі жас және әлеуметтік мәртебелерді көрсетті). Тағамдар негізінен – сүт, сүт өнімдері. Дереккөздер
Кораб-Коритник табиғи саябағы

Кораб-Коритник табиғи саябағы — Албанияның шығысындағы табиғи саябақ және жойылып кету қаупі төнген жануарлар мен өсімдіктер түрлері үшін қорғау орны ретінде қызмет ететін Еуропалық жасыл белдеудің бір бөлігін құрайды. Ол 55550 га (555,5 км) альпі таулы рельефін қамтиды, аңғарлары, өзендері, мұзды көлдері, үңгірлері, каньондары, тығыз қылқан жапырақты және жапырақты ормандары бар. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (ХТҚО) саябақты IV санатқа жатқызды. Коритник пен Кораб екеуіде Планлайф халықаралық маңызы бар маңызды өсімдіктер аймағы ретінде танылды. Кораб-Коритник табиғи саябағы солтүстікте Косовомен шекарада Солтүстік Македониямен шекарадан оңтүстікте Деша тауларына дейін басталады. Табиғат паркі Кораб таулары мен Коритник тауының құрметіне аталған. Кораб - 2764 метр (9068 фут) биіктікте орналасқан Албания мен Солтүстік Македонияның ең биік шыңы. Бұл сонымен қатар Еуропадағы екі саммиттің бірі, бұл бірнеше ел үшін ең биік нүкте және Еуропадағы ең көрнекті 18-ші тау шыңы. Саммит өте ойлы тау массиві болып табылады және негізінен блокты құрылымдары бар палеозой кезеңінің тақтатастары мен әктастарынан, сондай-ақ пермо триастың қатты зақымдалған гипс жыныстарынан тұрады. Батыс жағында тау жартас қабырғаларының үстінен тік құласа, солтүстік жағы жартастардан тұрады. Табиғат саябағында ылғалды суық қысы және құрғақ ыстық жазы бар қалыпты ылғалды континенталды климат бар. Биіктіктің үлкен өзгермелілігіне байланысты аумақта климаттың, флора мен фаунаның алуан түрлілігін табуға болады. Ол Динар тауларының аралас ормандары мен Балқан аралас ормандарының палеарктикалық қоңыржай кең жапырақты және аралас ормандар биомасының құрлықтық экорегиондарына жатады. Ормандар жапырақты және қылқан жапырақты ағаштардың алуан түрлерінен және көптеген жабайы гүлдерден тұрады. Өсімдік жамылғысының деңгейлері әртүрлі биіктіктерге, 400-ден 900 метрге (1300–3000 фут) дейінгі емен ормандарына, теңіз деңгейінен 1000-нан 2000 метрге (3300–6,60 фут) дейінгі аралас жалпақ жапырақты ормандары бар қылқан жапырақты ормандарға байланысты ажыратылады. Тау шалғындарының беткейлерін көбінесе жапырақты ормандар алып жатыр. Саябақта ең көп таралған ағаш түрлері - күміс шырша, Австриялық қарағай, босниялық қарағай, македон қарағайы және қара қарағай. Төменгі биіктіктерде емен ормандарын кездестіруге болады, соның ішінде шығыс мүйізі, мамық емен, македон емені және далалық үйеңкі.Фауна сүтқоректілердің 37 түрімен ұсынылған. Аймақта қоңыр аю, сұр қасқыр, балқан сілеусіні, елік, жабайы шошқа, күзендер, орман сусары, қызыл тиін сияқты ірі сүтқоректілер кездеседі. Ол сондай-ақ құстардың тығыз популяциясын қолдайтын әртүрлі қолайлы мекендеу орындарын қамтиды, мысалы, бүркіт, меңіреу құр, лашын, жамансары, қаршығалар, үкі, ақбас құмай, шұбарқұр және басқалар. Тағыда қараңыз * Кораб және Кораб тауы * Коритник * Албанияның қорғалатын аймақтары * Албанияның географиясы * Орталық таулы провинция * Луре-Дежес тауы ұлттық саябағы Дереккөздер
Инеме

Инеме — Нигерияның Бендель штатында орналасқан халық. Жалпы саны 10 мыңға жуық адам. Инемелер солтүстік және оңтүстік болып бөлінеді. Тілі Олар ква нигер-кордофан отбасының эдо тілінің диалектісінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Инемелердің көпшілігі дәстүрлі нанымдар мен культтерге, әсіресе ата-бабалар культін сақтайды. Кәсібі Оңтүстік инеме тұрғындары негізінен балық аулаумен, солтүстік тұрғындары егіншілікпен айналысады, оның ішінде - ямс, сатуға арналған пальма майы. Мал шаруашылығы нашар дамыған. Негізінен ұсақ мал, құс өсіріледі. Аң аулау мен терушілік үлкен рөл атқармайды. Қолөнердің ішінде темір ұсталығы дамыған (әсіресе Солтүстік Инемде, олардың өнімдері жақын және алыс көршілер арасында танымал). Солтүстік Инеме әйелдері шебер тоқымашылар ретінде танымал. Өмір салты Әлеуметтік негізі – екі жақты туыстық есеп бар, бірақ полигиндік некенің қатаң вирилокалдылығы бар көп балалы отбасылардан тұратын қауымдастық. Қалыңдық үшін төлем төленеді. Солтүстік және оңтүстік Инеме арасында жас ерекшелік класстары, сондай-ақ қауымдық басқару жүйесі бар. Солтүстік Инеменің маңында үлкенірек елді мекендер орналасқан, ортасында ортақ үйі және киелі орны бар сақиналы типті. Әр отбасында бірнеше тұрғын үй мен шаруашылық ғимараттардан тұратын үй шаруашылығы бар. Үйлері тік бұрышты, бір немесе екі бөлмелі, сырық немесе бағыналы, сазбен сыланған, төбесі шөппен, сабанмен немесе пальма жапырақтарымен жабылған. Дәстүрлі киімі - белде немесе иыққа дейін ақ немесе ақ-көк жолақты киімдер. Еуропалық костюм кең тараған, кейде дәстүрлі костюмнің элементтерімен біріктірілді. Дәстүрлі тағамдары - бидайдан жасалған ашытқысыз нан. Олар ащы ет соустарын, дәмдеуіштерді, сыра сияқты арпа сусынын, кофені және балдан жасалған жеңіл алкогольді сусынды пайдаланады. Дереккөздер