kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Гонконгтегі тұрғын үй кешеніндегі өрт

2025 жылғы 26 қарашада Гонконгтың Тайпоу ауданындағы «Ванфук» тұрғын үй кешенінде өрт болды. Қаза тапқандар саны кемінде 36 адам, жараланғандар 33 адам, ал 279 адам ресми түрде із-түзсіз жоғалғандар ретінде тіркелді. Өрттің күрделілік деңгейі ең жоғарғы 5-санатқа жеткізілді. Бұл Гонконгтың 1997 жылғы Қытай Халық Республикасына қайтарылуынан бері болған ең ауыр өрттердің екіншісі және соңғы 17 жыл ішіндегі алғашқы осындай жағдай болды. Бұл оқиға сондай-ақ 1996 жылғы «Гарли» ғимаратында болған өрттен бергі адам өлімі ең көп тіркелген өрт ретінде бағаланады. Ол кезде 41 адам қаза тауып, 81 адам жараланған еді. Өрт сыртқы жағынан, құрылыс ормаларына арналған талапқа сай келмейтін тордың салдарынан басталды және бірнеше биік ғимаратқа тез тарады. Алдымен төрт ғимаратты шарпыды, кейін бүкіл тұрғын үй кешенін қамтыды. Тұрғын үй кешені «Ванфук» тұрғын үй кешені 31 қабатты сегіз ғимараттан тұрады. 1983 жылы салынған кешенде барлығы 1984 пәтер орналасқан. 2021 жылғы халық санағы бойынша кешенде 4643 адам тұрған. 2016 жылғы құрылыс инспекциясы ғимараттарға ауқымды жөндеу қажет екенін анықтады. 2024 жылғы қаңтарда тұрғын үй иелерінің бірлестігі құны 150–330 миллион гонконг долларына дейінгі үш жөндеу жоспарын ұсынды. 330 миллион гонконг долларын құрайтын жоспар таңдалды, ол сыртқы қабырғаларды толық қайта жөндеуді және тас жамылғысын төсеуді қарастырды. Өрт Өрт туралы хабар Гонконг уақыты бойынша 14:51-де (UTC+08:00) түсті, жалын тез таралды. 15:34-те өрттің деңгейі 1-ден 4 деңгейге көтерілді, ал 18:22-де ең жоғары 5 деңгейге жеткізілді. Ресми тұлғалардың мәлімдеуінше, өрт ғимараттардың бірінің сыртқы құрылыс ормандарында басталып, кейін ішке және басқа ғимараттарға таралған. Мыңнан астам тұрғын жақын маңдағы «Квон-Фук» сауда орталығына эвакуацияланды. 22:13-де тұрғын үй кешенінің қарсы жағалауында, мектептің маңында шағын орман өрті тұтанып, өрт сөндірушілер мен жедел жәрдем қызметкерлері жаңа өрт ошағына жедел аттанды. Салдары Кемінде 36 адам қаза тауып, тағы 33 адам жараланды, олардың арасында 7 адамның жағдайы ауыр деп бағалануда. Қаза тапқандардың бірі өрт сөндіруші болды. Ол көмек көрсету кезінде жан тәсілім еткен. Марқұм 37 жастағы Хо Вайхо екені анықталды, ол Гонконг өрт қызметінде 9 жыл еңбек еткен. Ол өрт туралы хабар түскеннен кейін көп ұзамай оқиға орнына келген және шамамен 30 минут өткен соң әріптестерімен байланысы үзілген. Оның денесі бетінде күйік іздерімен табылды. Гонконг әкімшілігінің басшысы Джон Ли Качхиу кемінде 279 адамның із-түзсіз жоғалғанын хабарлады. Дереккөздер
Баб Араб мешіті

Баб Араб мешіті — Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы қорғау аймағында орналасқан діни-ғибадаттық нысан. Мешіт ХІХ ғасырда салынған деп есептеледі және археологиялық деректерге сүйене отырып 2015–2018 жылдары қайта қалпына келтірілген. Тарихы 2009 жылғы теодолиттік түсірілімдер мен 2011 жылғы Жеті Ата қақпасы аумағындағы археологиялық зерттеулер барысында мешіттің күйдірілген кірпіштен қаланған қабырғалары мен төртбұрышты кірпіштен төселген еден бөліктері анықталды. Зерттеу нәтижелері мешіттің бірнеше рет жөндеуден өткенін көрсетті: едені үш рет қайта төселген, соңғы рет — 1908 жылы. 2017 жылы Түркістан қаласы аумағында жобалау жұмыстары басталып, 2018 жылы Баб Араб кесенесі көтеріліп, толық реконструкцияланды. Зерттеуші О. Дастановтың деректерінде Баб Араб есімі Түркістаннан Меккеге барған бір кісінің керемет оқиғасымен байланыстырылады. Аңыз бойынша, ол адам қасиетті жерде пайғамбар қабірінің қасында жылап жүргенінде тылсым адамды кездестіреді. Жұма намазынан кейін ағашқа байланатын қара аттың иесі оның тілегін орындай алады деп айтылады. Жолаушы ат иесінің көмегімен бір сәтте Түркістанға жеткізіледі. Ат иесі өзін «Баб Араб» деп таныстырып, ғайып болады. Осы оқиғаға байланысты сол жерге күмбез тұрғызылған делінеді . Орналасуы Баб Араб мешіті Жеті Ата қақпасының оңтүстік-шығыс бетінде, Баба Ғаріп және Үндемес ата кесенелеріне жақын, Қақпаның сыртындағы ор үстінде орналасқан Бабырат ата көпірімен байланысты. «Баба Ғаріп» және «Бабырат ата» топонимдері Баб Араб атауының өзгерген нұсқалары болып есептеледі . Археологиялық зерттеулер 2011 жылғы қазба барысында: * мешіт қабырғалары — күйдірілген кірпіштен қаланған; * қабырға өлшемі — 6×6 м; * қыш төселген еденнің 4,6×3 м фрагменті табылған; * кірпіш өлшемдері — 28×28×5 см; * еден үш рет қайта төселген, соңғысы — 1908 жыл. 1930-жылдары мешіт бұзылып, аула аумағына жерлеулер жүргізілген. 2009–2011 жылдардағы зерттеу жұмыстары негізінде 2015–2018 жылдары мешіт пен кесене толық реставрациядан өтті. Мешіттің тарихи құрылымын сақтау мақсатында іргетасы көтеріліп, ХІХ ғасырлық сәулет мәнері қайта жаңғыртылды . Қызылорда қаласында тұратын ұрпағы Өтеген Ысқақұлы Жолдыбаевтың «Насабнама» шежіресінде Баб Арабтың шын есімі — Сабыр Мәлік деп көрсетілген. «Баба Араб» және «Баба Ғаріп» есімдері — оның қосалқы атаулары, арабша «нисба» ретінде түсіндіріледі. А.И. Добромыслов Баб Арабты Ахмет Ясауидің шәкірті ретінде атап, 1908 жылы мешітті қайта салдырған Атахан қожа Асқар Қожыновпен байланыстырады . Дереккөздер
Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс (2025)

Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс — 2025 жылғы 26 қарашада Гвинея-Бисау президенті Умару Сисоку Эмбало президенттің әскери канцеляриясының бастығы бригадир генерал Диниш Инканья ұйымдастырған әскери төңкеріс барысында тұтқындалды. Әскери қызметкерлер елге «толық бақылау орнатылғанын» жариялап, Ұлттық қауіпсіздікті және қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі Жоғары әскери қолбасшылықты құрды. Төңкеріс 2025 жылғы 23 қарашада өткен жалпы сайлаудың ресми нәтижелері жарияланардан бір күн бұрын болды. Бұл сайлауда Эмбало қайта сайлануға түсіп жатқан еді. Барысы 2025 жылғы 23 қарашада елде кезекті президенттік сайлаудың бірінші туры өтті. Сайлауға 12 кандидат қатысты, оның ішінде 2020 жылдан бері президент қызметін атқарып келген Умару Сисоку Эмбало да болды. Оппозицияның негізгі кандидаты Фернанду Диаш да Кошта еді. Эмбало да, да Кошта да өздерінің жеңіске жеткенін мәлімдеді. Бірінші турдың ресми нәтижелері 27 қарашада жарияланады деп күтілген. Әскерилер оппозициялық кандидат да Коштаны және оны қолдаған бұрынғы премьер-министр, Гвинея мен Кабо-Верденің Тәуелсіздік үшін Африкалық партиясының жетекшісі Домингуш Симойнш Перейраны да тұтқындады. «Халықтық фронт» азаматтық коалициясы, сондай-ақ соңғы 20 жылда Гвинея-Бисау премьер-министрі қызметін үш рет атқарған Аристидиш Гомеш бұл төңкерісті «қойылымдық шара» деп атап, оны сайлау нәтижелерінің жариялануына кедергі келтіру үшін Эмбалоның өзі ұйымдастырғанын мәлімдеді. Дереккөздер
Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева

Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева (Қуанышева) (29 қыркүйек 1984 жыл, Аягөз, Семей облысы) — қазақстандық заңгер, кәсіпкер және әлеуметтік белсенді. Өмірбаяны Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін және KIMEP университетін тәмамдап, халықаралық құқық магистрі (LL.M) дәрежесін алған. Кәсіби еңбек жолын прокуратурада бастап, кейіннен гидрогеология, құрылыс, қонақүй және білім беру бизнесінде басқарушылық қызмет атқарған. 2015 жылдан бастап «АлматыГидроГеология» ЖШС-нің Бас директордың орынбасары қызметін атқарады. Ол цифрландыру, корпоративтік басқару және жер-құқық қатынастарының заңнамалық негіздерін жетілдіру бойынша ғылыми және практикалық жобаларды жүзеге асыруда. Марапаттары * Қ.Р. Президентінің алғыс хаты; * Бауыржан Момышұлы атындағы " Батыр шапағаты" төс белгісінің иегері; * Салалық және өңірлік деңгейдегі алғыс хаттар мен құрмет грамоталары; * Кәсіпкерлік және қоғамдық қызметтегі жетістіктері үшін марапаттар; * Білім және әлеуметтік саладағы белсенділігі үшін қоғам тарапынан тану. Шығармашылығы * Авторлық мақалалар мен құқықтық зерттеулердің авторы; * Цифрландыру мен мемлекеттік институттардың трансформациясы тақырыбында ғылыми еңбектердің зерттеушісі; * Қоғамдық және білім беру жобаларының бастамашысы және ұйымдастырушысы. Жеке өмірі Тұрмыста, екі баланың анасы. Дереккөздер
Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев

Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев (20 желтоқсан 1983 жыл, Тахтакөпір ауданы, Қарақалпақстан) — Қоғам қайраткері, Ел жанашыры. Қоғам белсендісі. Өмірбаяны 1999 жылы Тахтакөпір ауылы, №7 орта мектепті аяқтап, Нөкіс Академиялық Лицейінде білім алған. JENKA STUDIO Event іс-шаралар мен той ұйымдастыру орталығы басшысы және негізін қалаушы. 2008 жылы тарихи Отанына оралған. Продюссер, 25 жылдан бері шоу бизнес саласында. 100 ден астам өнер саласында жүрген танымал шәкірттері бар. Қырғыз Республикасының Мәдениет министрлігі мәдени іс-шаралар мен кең ауқымды мерекелік бағдарламаларды жоғары деңгейде ұйымдастырудағы ерекше нәтижелері үшін «МЫҚТЫ УЮЧТУРУЧИ» дипломымен марапаттады Марапаттары *Намыс төс белгісі *Қырғыз Республикасы Мәдениет министрлігінің “Мықты ұйымдастырушы” номинациясының иегері Дереккөздер Сілтемелер * [https://zanmedia.kz/zhenisbek-zaitbekovich-my%D2%9Bty-%D2%B1jymdastyrushy-toj-men-konczert-%D3%A9nerin-zha%D2%A3a-de%D2%A3gejge-k%D3%A9tergen-sheber/154070/ Жеңісбек Заитбекұлы — «Мықты ұйымдастырушы»: той мен концерт өнерін жаңа деңгейге көтерген шебер | ZANMEDIA]
Керкі

Керкі — Түрікменстанның шығысындағы қала, Лебап уәлаяты Керкі атырабының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 қарашасындағы жағдай бойынша Керкі халқының саны 38 350 адамды құрайды. Географиялық сипаттама Бұл Түркіменстанның шығысындағы ірі көлік торабы. Қала Әмудария өзенінің сол жағалауында орналасқан. 2009 жылдан бастап, кең ауқымды жөндеуден кейін, теміржол үш бағытта жұмыс істеп келеді: солтүстік-батыс (Түркіменабад, Нүкіс және Батыс Қазақстан), солтүстік-шығыс (Қарши, Ташкент, Оңтүстік-шығыс Қазақстан) және оңтүстік-шығыс (Термез, Тәжікстан). Қалада сондай-ақ автомобиль жолдарының айрығы және ішкі әуежай бар. Тарихы Ол тарихи жазбаларда X ғасырдан бері белгілі, бірақ тарихта маңызды рөл атқармаған. Кеңес заманында Керкіде әскери бөлім мен Әуе қорғанысы позициялары болды. 1999 жылы Керкі қаласы Ұлы Отан соғысының майдангері, Түркіменбашының әкесі Атамұрат Ниязовтың құрметіне Атамұрат болып өзгертілді. 2017 жылы Түрікменстан Парламенті қалаға тарихи атауын қайтарды. Көрікті жерлері Қалада Әмудариядағы археологиялық және мәдени орындарды қамтитын тарихи қорық әкімшілігі орналасқан. Керкі аймағында Аламбердар кесенесі (XI ғасыр) және XII-XVII ғасырларға жататын Астана-Баба ауылындағы сәулет кешені сақталған. Түрікменабадқа баратын жол бойында тағы бірнеше маңызды ежелгі ескерткіштерді кездестіруге болады. Дереккөздер
Нұрлы (Ақмола облысы)

Нұрлы — Ақмола облысы Целиноград ауданы, Қызылсуат ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы Ақмол ауылынан шығысқа қарай 70 км-дей жерде. Тарихы Елді мекен 2025 жылы Нұрлы тұтынушылар кооперативінің аумағында құрылған. Халқы Дереккөздер
Жібек жолы кенттік әкімдігі

Жібек жолы кенттік әкімдігі — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Тарихы 2025 жылы Жібек жолы ауылдық округінен жеке кент болып бөлініп шықты. Ауылдық округ орталығы Жібек жолынан Жалтыркөл ауылына көшірілді. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Жібек жолы кенті. Дереккөздер
(647) Адельгунда

(647) Адельгунда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 11 қыркүйекте Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ханшайым Баварлық Адельгунда құрметіне орай аталған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(648) Пиппа

(648) Пиппа — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 11 қыркүйекте Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Герхарт Гауптман жазған пьесадағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(649) Йозефа

(649) Йозефа — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 11 қыркүйекте Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(650) Амаласунта

(650) Амаласунта — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 4 қазанда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Остготтар патшайымы Амаласунтаның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(651) Антиклея

(651) Антиклея — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 4 қазанда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Одиссейдің анасы Антиклеянің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
Вальпараисо

Вальпараисо (исп. Valparaíso) — Чили Республикасындағы ең ірі портты қалалардың бірі және мәдениет орталығы. Қала Тынық мұхиты жағалауында, Сантьягодан шамамен 120 км қашықтықта орналасқан. Вальпараисо Чилидің парламенттік астанасы ретінде де белгілі. Тарихи орталығы UNESCO Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген. Тарихы Қаланың негізі XVI ғасырда испан конкистадорлары тарапынан қаланған. 1536 жылы алғашқы еуропалықтар аймаққа келіп, табиғи қойма ретінде пайдаланған. 1544 жылы Вальпараисо ресми түрде қала мәртебесін алды. XIX ғасырда Вальпараисо Оңтүстік Американың ең маңызды порттарының біріне айналды. Қаланың қарқынды дамуына халықаралық сауда, теңіз жолдарының кеңеюі және бумен жүретін кемелердің пайда болуы әсер етті. 1906 жылғы жойқын жер сілкінісі қалаға қатты зиян келтірді, дегенмен Вальпараисо кейін қайта қалпына келтірілді. Орналасуы Вальпараисо Тынық мұхитының шығыс жағалауында, тік беткейлі төбелерге және табиғи қойманың айналасына салынған. Қала "серро" деп аталатын 40-тан астам төбеден тұрады. Төбелер мен жағалау арасын тарихи фуникулёрлер (ascensores) байланыстырады. Климаты — Жерорта теңізінің жұмсақ нұсқасы: жазы салқын әрі құрғақ, қысы ылғалды. Негізгі нысандары Қалада тарихи және заманауи нысандар үйлесім тапқан: * Тарихи кварталдар — Cerro Alegre және Cerro Concepción аудандары; * Ascensores — XIX–XX ғасырлардағы фуникулёрлер жүйесі; * Конгресс ғимараты — Чили парламентінің ресми резиденциясы; * Порт Вальпараисо — елдің ең маңызды теңіз қақпаларының бірі; * La Sebastiana — ақын Пабло Неруданың үй-музейі; * түрлі-түсті ғимараттар мен көшедегі өнер туындылары. Туризм Вальпараисо Чилидің ең танымал туристік бағыттарының бірі. Мұнда: * тарихи үйлер, * мұражайлар, * көркем көшелер, * панорамалық көріністер, * мәдени фестивальдер, * жағалау серуендері туристерге ұсынылады. Қала өзінің ерекше архитектуралық келбетімен, көшедегі муралдарымен және творчестволық атмосферасымен әйгілі. Экономикалық маңызы Вальпараисо — Чилидің басты порттарының бірі. Мұнда жүк тасымалы, сауда, логистика және кеме қатынасы қарқынды дамыған. Қаланың порт инфрақұрылымы ел экономикасы үшін стратегиялық рөл атқарады. Сонымен қатар, білім беру және мәдениет салалары да маңызды орын алады. Қалада Чилидің ең көне университеттерінің бірі — Вальпараисо университеті орналасқан. Қараңыз * Чили * Сантьяго * Пабло Неруда Дереккөздер * Чили Мәдениет және туризм министрлігінің ресми мәліметтері * Вальпараисо муниципалитетінің деректері * UNESCO Бүкіләлемдік мұра орталығының ақпараттары
Ақтепе

Ақтепе — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаяты Ақтепе атырабындағы қала. Ақтепе атырабының әкімшілік орталығы. Қапла халқының саны: 15 580 адам. Географиялық сипаттамасы Ол ескі Әмудария өзені ағып өткен жазықта орналасқан. Бүгінде бұл Дружба көлінің тармақталған каналдар жүйесі жасаған жасанды оазис. Ақтепенің оңтүстігінде жасанды Пияки көлі орналасқан. Үргеніш-Бейнеу желісіндегі Болдымсаз теміржол стансасынан 15 км қашықтықта орналасқан. Тарихы Бұрын мұнда Ақтепе ауылы орналасқан, 1937 жылы аудан орталығына айналды. Кейінірек, 1992 жылға дейін елді мекен Ленинск деп аталды. Түрікмен тілінде «ақ төбе» дегенді білдіреді. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Ақтепе — негізгі қызметі мақта өсіру, өңдеу және сату болып табылатын ауылшаруашылық мекені. Дереккөздер
(653) Береника

(653) Береника — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 27 қарашада Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Астероидтың атауы оның 1907 BK деген уақытша белгілеуінен пайда болған болуы тиіс. II Береника — бұл көнемысырлық патшайым. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700) * Вероника шашы шоқжұлдызы
(654) Зелинда

(654) Зелинда — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1908 жылы 4 қаңтарда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Италия математигі Улисс Дининің қызы есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(655) Брисеида

(655) Брисеида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 4 қарашада Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Гомердің Илиадасында кездесетін кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(656) Бигль

(656) Бигль — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 22 қаңтарда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Чарлз Дарвин дүниежүзілік саяхат жасаған Бигль кемесінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(657) Гунлөд

(657) Гунлёд — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 23 қаңтарда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Скандинавия мифологиясындағы алып әйелдің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(658) Астерия

(658) Астерия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 23 қаңтарда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
Андалып

Андалып — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаяты Ақтепе атырабындағы қала. Географиялық сипаттама Ауыл Хорезм оазисінің батыс бөлігінде, Қарақұм шөлімен шекарадан алыс емес жерде орналасқан. Дашоғыздан батысқа қарай 25 км жерде, онымен автомобиль жолы арқылы байланысады. Тарихы 1990 жылдары Илялы (Йыланлы) деп аталып, қала мәртебесі берілді. 2004 жылы Түрікменстанның бұрынғы президенті Сапармұрат Ниязовтың анасының есімімен аталған (Ғұрбансұлтан-әже). 2022 жылы XVII-XVIII ғасырлардағы түрікмен әдебиетінің классигі Нұрмұхамед Андалибтің құрметіне Андалып болып өзгертілді. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Аймақтағы көптеген елді мекендердегі сияқты, мұнда да ауыл шаруашылығы саласы, әсіресе мақта өсіру басым. Дереккөздер
Диниш Инканья

Диниш Инканья (Денис Н’канья; ; 15 тамыз 1960 жыл, Бисау) — гвинея-бисаулық әскери және саяси қайраткер, 2021 жылдан бастап президенттік әскери кеңсесінің басшысы қызметінде. 2025 жылы Инканья Гвинея-Бисауда мемлекеттік төңкеріс ұйымдастырып, сол төңкеріс барысында биліктің әскерилер қолына өткенін және президент Умару Сисоку Эмбалоны тұтқындағанын жариялады. Мемлекеттік төңкерістің нәтижесінде Инканья Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі Жоғары әскери қолбасшылықтың басшысы болып, іс жүзінде елді басқаруды өз қолына алды. Өмірбаяны 2021 жылғы ақпанда ол генерал Антониу Абелді ауыстырып, президенттің әскери канцеляриясының бастығы болып тағайындалды. Ол кезде полковник шенінде болды, кейін бригадир генерал атағын алды. 2025 жылғы 26 қарашадағы телемәлімдемесінде Инканья әскерилердің елде «толық бақылау» орнатқанын, президент Умару Сисоку Эмбало мен басқа да жетекшілердің тұтқындалғанын хабарлады және Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі Жоғары әскери қолбасшылық құрылғанын жариялады. Ол үкімет елді келесі хабарландыруға дейін басқаратынын мәлімдеп, халықты сабыр сақтауға шақырды. Инканья барлық саяси институттардың және бұқаралық ақпарат құралдарының қызметін тоқтатты, сондай-ақ сайлау процесін тоқтатып, халықаралық шекараларды жапты және түнгі уақытқа белгісіз мерзімге коменданттық сағат енгізді. Дереккөздер
Бабадайхан

Бабадайхан — қала, Түрікменстанның Ахал уәлаяты Бабадайхан атырабының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Ахал уәлаятының шығыс бөлігінде, Түркіменстанның оңтүстігіндегі маңызды ауылшаруашылық аймағы Тежен өзенінің атырауында орналасқан. Тежен теміржол стансасынан (Ашхабад, Мары және Мешхед желілерінің түйіскен жері) 36 км қашықтықта. Тарихы Бабадайхан 1930 жылдары ұжымдастыру кезінде құрылған және большевиктер көсемі Сергей Кировтың құрметіне 1992 жылға дейін Кировск деп аталған. 1935 жылдан бастап аудан орталығы болды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Бабадайхан — мақта, жеңіл өнеркәсіп және тамақ өнеркәсібі дамыған ауылшаруашылық аймағының орталығы. Бұл аймақ мақта мен астық өсіреді, сондай-ақ мал шаруашылығымен айналысады. Дереккөздер
Байрамалы

Байрамалы — Түрікменстанның Мары уәлаятындағы қала. Географиялық сипаттама Ашхабадтан шығысқа қарай 375 км жерде, Мары велаятының әкімшілік орталығынан шығысқа қарай 27 км жерде, Мұрғаб оазисінде орналасқан. 2025 жылдың 1 қарашасындағы жағдай бойынша Байрамалы халқының саны 88 486 адамды құрады. Тарихы Байрамалы қаласының өзі салыстырмалы түрде жас қала. Оның алдындағы қала ежелгі Мерв болған, оның қалдықтары қаланың сыртында орналасқан. Біздің дәуірімізге дейінгі 3-мыңжылдықта бұл қола дәуірінің өркениетінің орталықтарының бірі болды - Ежелгі Вавилон империясымен қатарлас. Кейінірек (біздің дәуіріміздің басында) Мерв қуатты Парфия империясының маңызды қаласы болды. 3-ғасырда христиандар бұл аймаққа ене бастады, ал арабтардың экспансиясы мен исламдануы кезінде Мерв білім орталығы ретінде белгілі болды, бұған 10 кітапхананың болуы дәлел бола алады. Бұл стратегиялық бекініс қаласы өзінің шарықтау шегіне 12-ғасырда жетті, сол кезде ол Селжук империясының астанасы болды. Сол кездегі тарихшылар мен шежірешілердің айтуынша, Мерв Ислам Шығысындағы ең ірі қалалардың бірі болды, байлығы мен халқы бойынша Бағдат пен Константинопольмен бәсекелес болды. 1221 жылы Мервті моңғолдар қиратты. Байрамалы жойылған Мервтің оңтүстік қабырғаларының жанында орыс әскери қонысы ретінде пайда болды (1887). 1935 жылы ол қалаға айналды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қала мақта өсірудің, өңдеудің маңызды сауда және өнеркәсіптік орталығы. Қалада тамақ, тоқыма және құрылыс өнеркәсібі де дамыған. Сонымен қатар курорт ретінде де қызмет етеді.Мүнда созылмалы бүйрек ауруларын емдеуге арналған санаторий орналасқан. Санаторий алып терек, шынар және басқа да ағаштар өсетін саябақтар мен аллеялармен қоршалған. Көрнекі жерлері Көрікті жерлерге солтүстікке қарай 28 шақырым жерде орналасқан XII ғасырдағы Худар-Назар-овлия кесенесі жатады. Нағыз туристік орын — әртүрлі сақталған және әртүрлі дәуірлерден қалған көптеген нысандардан тұратын Мерв археологиялық кешені. «Белое солнце пустыни» фильмінің кейбір эпизодтары Байрамалыда түсірілген. Дереккөздер
Неке базары

Неке базары — бұл ата-аналар балаларына жұбай табу мақсатымен олардың жарнамаларын орналастыратын қоғамдық орын. Кейін адамдар сол жерге жиналып, жарнамаларды оқиды, көбіне неке серігін табу үмітімен. мысалы, Шанхайдағы Халық алаңындағы неке нарығы және Бейжіңдегі бірнеше саябақтарда әрі басқа қоғамдық орындарда, мысалы, сауда орталықтарында. 2011 жылдың қазан айында Үндістандағы маклер қолданылатын неке нарығының көлемі ₹250 миллиардтық индустрия деп бағаланған. Маклер пайдаланатын неке нарықтары Үндістанның Нью Дели қаласында және елдің бірнеше өзге өңірлерінде бар. Дереккөздер
Неервинден шайқасы (1793)

Неервинден шайқасы — 1793 жылғы 18 наурызда болған шайқас. Алғышарттар 1793 жылы Альденховен мен Нюремонд түбіндегі жеңілістерден кейін және Кобург ханзадасының шабуылдауынан соң француз армиясы Лёвен қаласына шегінді. Жаңа француз бас қолбасшысы Дюмурье одақтастарды Маас өзенінің арғы жағына ығыстырмайынша Голландияға қарсы соғысты табысты жалғастыра алмайтынын түсінді. Сондықтан ол қарсыласқа 14 наурызда шабуыл жасауға шешім қабылдады. Француздар Тирлемонға қарай жылжып, ол жерде австриялық авангардты кейін шегіндірді. Эрцгерцог Карл өз әскерін (32 000 жаяу әскер және 10 000 атты әскер) Геета өзенінің арғы жағына, оның сол жағалауына әкетіп, сол жерде екі шеппен орналасқан. Барысы 18 наурызда француздар (42 000 жаяу әскер және 5500 атты әскер) сегіз колоннамен одақтастардың екі қанатына да шабуыл жасады. Алғашында олар сол қанатта (13 000 жаяу әскер және 2000 атты әскер) табысқа жетті, бірақ 15:00-де австриялықтардың екі мәрте жасаған қарсы шабуылы француздарды Геета өзенінің ар жағына қаша шегінуге мәжбүр етті. Оң қанаттағы шабуыл да алғашында сәтті болды: француздар көп ұзамай Рокур, Обервинден және Неервинден ауылдарын алды. Алайда артта жатқан биіктіктерге қарай одан әрі ілгерілеу тоқтатылды, ал қарсы тараптың қарсы шабуылы мұнда да француздарды бүкіл шеп бойынша шегінуге мәжбүр етті. 19-ы күні Дюмурье әскерін Гейдзеговен маңындағы биіктікке шегіндірді, ал 20-ы күні Лёвенге оралды. Шығындар Австриялықтардың шығыны шамамен 3000 қаза тапқан және жараланған адам болды, ал француздар шамамен 4000 адамнан және 30 зеңбіректен айырылды. Неервиндендегі жеңіліс француз әскерінің рухын қатты түсірді, соның нәтижесінде дезертирліктің күшеюінен олардың армиясы 20 мың адамға дейін қысқарды. Әдебиеттер * Неервинден // [Миналық офицерлік класс — Нисса]. — СПб.; [М.] : И. Д. Сытин серіктестігінің баспаханасы, 1914. — Б. 573. — (Әскери энциклопедия : [18 томда] / ред. К. И. Величко … [және басқалар] ; 1911–1915, 16-т.). * Әскери және теңіз ғылымдарының энциклопедиясы: 8 томда / ред. Г. А. Леер. — СПб.: В. Безобразов және К° баспаханасы, 1891. — V-т.: Маансельке — Үңгірлер. — Б. 344.
(688) Мелани

(688) Мелани — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 25 тамызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(686) Герзуйнд

(686) Герзуйнд — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 15 тамызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Герхарт Гауптманның сол аттас пьесадағы бас кейіпкердің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(685) Гермия

(685) Гермия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 12 тамызда Карл Вильгельм Лоренц Гейдельберг обсерваториясында ашты. Уильям Шекспирдің Жаз түніндегі түс комедиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(684) Хильдбург

(684) Хильдбург — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 8 тамызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(683) Ланция

(683) Ланция — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 23 шілдеде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гейдельбергтің ғылымдар академиясы негізін қалаған адамның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(681) Горгона

(681) Горгона — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 13 мамырда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы құбыжықтың, не болмаса Саламин патшасының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(680) Геновева

(680) Геновева — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 22 сәуірдеде Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Фридрих Хеббельдің сол аттас пьесадағы бас кейіпкердің атымен аталды. Бұлай атауға астероидтың 1909 GW деген уақытша белгілеуі себеп болған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(678) Фредегонда

(678) Фредегонда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 22 қаңтарда Карл Вильгельм Лоренц Гейдельберг обсерваториясында ашты. Франктердің патшайымына арналған операның атауына сәйкестеніп аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
Си Цзиньпиннің Ресейге сапары (2023)

2023 жылғы 20–22 наурызда Қытай Коммунистік партиясының бас хатшысы және Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпин Ресейге сапар жасады. Бұл оның 2023 жылғы Бүкілқытай халық өкілдері жиналысында төраға қызметіне қайта сайланғаннан кейінгі алғашқы халықаралық кездесуі болды. Алғышарттар Сапар Қытайдың Иран мен Сауд Арабиясын жақындастырып, олардың дипломатиялық қатынастарын қалпына келтіруге ықпал етіп, ірі дипломатиялық жеңіске жеткенінен кейін бірнеше күннен соң өтті. Си Цзиньпиннің Ресейге сапары туралы хабарланғаннан бірнеше сағат өткен соң Халықаралық қылмыстық сот Владимир Путиннің қамауға алынуына ордер шығарды. Сапар 20 наурыз күні таңертең Си Цзиньпин Мәскеудің Внуково әуежайына келді. 21 наурызда ол Владимир Путинмен кездесті. Сапар кезінде Путин Ресейдің Қытайдың Украинадағы қақтығысты тоқтату жөніндегі бастамасын талқылауға дайын екенін мәлімдеді. Ол Қытайдың украин қақтығысын реттеу жөніндегі ұсыныстарымен танысқанын және оларға құрметпен қарайтынын да қосты. Реакция Саясаттанушы Юн Сун Си Цзиньпиннің сапарының негізгі мақсаты Қытай мен Ресей арасындағы екіжақты қатынастарды нығайту болғанын атап өтті. Си Цзиньпиннің Путинмен кездесуі Ресей президенті үшін оның күшейіп келе жатқан оқшаулану фонында пиар-жеңіс ретінде бағаланды. Қытай үшін бұл кездесу Пекиннің АҚШ үстемдігіне бағынудан бас тартуының символдық қадамы болды. Путин мен Си бірін-бірі «қымбатты достар» деп атады. Алайда Қытай ұсынған «бейбіт жоспарға» қарамастан, ол бойынша нақты әрекеттер жасалмады. Путин бұл жоспарды мақтап, оның қабылданбауына Украина мен Батысты айыптады, ал Си Цзиньпин өз позициясын анық айтудан тартынып, қақтығысты тікелей атап өтуден аулақ болды. Осы оқиға болған күні Жапонияның премьер-министрі Фумио Кисида Киевке Владимир Зеленскийге барды, сондай-ақ 2022 жылғы қырғын орны болған Бучаға да барды. Кисида Ресейдің Украинаға қарсы агрессиясы жай ғана еуропалық мәселе емес, бүкіл халықаралық қауымдастықтың қағидалары мен принциптеріне төнген сынақ екенін де айтты. CNN шолушысы Стивен Коллинсон Си Цзиньпиннің Мәскеуге сапары АҚШ үшін өте маңызды сыртқы саяси сынақ кезеңінде өткенін атап өтті: бір жағынан, олар Қытаймен жаңа суық соғысқа ұласуы мүмкін қақтығысқа дайындалып жатыр, ал екінші жағынан, Құрама Штаттар «Украинада ХХ ғасырдағы осы қарсыластықтың нұсқасында өз қарсыласымен жанама түрде күрес жүргізіп жатыр». Дереккөздер
Бәһерден

Бәһерден — өнеркәсіптік қала, Түрікменстанның Ахал уәлаяты Бәһерден атырабының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 қарашасындағы жағдай бойынша Бахерден халқының саны 24 702 адамды құрады. Географиялық сипаттама Ол Түрікменстан астанасынан батысқа қарай 100 шақырым жерде, Ашхабад-Түркіменбашы автомобиль және теміржол бағытында орналасқан. Қала Копетдаг тау бөктері (Бахерденнің оңтүстігінде) мен ауылшаруашылық жерлерінің (солтүстігінде) арасында орналасқан. Егістіктерді суландыратын Қарақұм каналы қаланы солтүстіктен қоршап өтеді. Тарихы XIX ғасырдың соңында, бұл аймақ Ресей империясы құрамына кірген кезде, жергілікті елді мекенде 1000 шақты халық болды. Революцияға дейін Бахарден Дұрын приставының орталығы, ал Кеңес дәуірінде аудан орталығы болды. 2008 жылы қала мәртебесін алды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қалада ұлттық киімдер (кетени) тігетін шеберханалар және кілем фабрикасы болды. 2005 жылы іске қосылған Бахерден цемент зауытының жобалық қуаты жылына бір миллион тонна цемент. Керамика зауыты жыл сайын жергілікті шикізатты пайдалана отырып, керамикалық плиткалар мен санитарлық-гигиеналық бұйымдар шығарады. Көрнекі орындары Бәһерден қаладан 19 шақырым жердегі тауларда орналасқан аттас карст үңгірімен әйгілі. Бұл жергілікті көрікті жер асты көлі Коу-Атаның («үңгірлердің атасы») арқасында ерекше. Көл 55 метр тереңдікте орналасқан, ауданы 3000 шаршы метрді алып жатыр және ұзындығы 14 метрге жетеді. Үңгір электрлендірілген және үнемі экскурсиялар өткізіліп тұрады. Дереккөздер
Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының ES-11/6 қарары

БҰҰ Бас Ассамблеясының ES-11/6 «Украинада жан-жақты, әділетті және ұзақ мерзімді бейбітшілікке қол жеткізудің негізінде жатқан Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысының қағидаттары» атты қарары — Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының (БА БҰҰ) он бірінші шұғыл арнайы сессиясында қабылданған қарар. Ол 2023 жылғы 23 ақпанда қабылданды. Қарардың тең авторлары ретінде 57 мемлекет қатысып, қолдау көрсетті. Бас Ассамблея мүшелері «Ресей Федерациясы Украина аумағынан, оның халықаралық деңгейде танылған шекаралары шегінде, барлық қарулы күштерін дереу, толық және сөзсіз әкетуі» тиіс екенін талап етті және соғыс әрекеттерін тоқтатуға шақырды. Бас Ассамблея делегаттары «Ресей Федерациясының Украинаға қарсы агрессиясы салдарынан қалыптасқан адам құқықтары мен гуманитарлық жағдайдың аса ауыр ахуалына өкініш білдіріп», «интернирленген, күшпен көшірілген және депортацияланған барлық бейбіт тұрғындарды, оның ішінде балаларды, қайтаруға» шақырды. Қарарда сондай-ақ «Украина аумағында жасалған ең ауыр қылмыстар үшін жауапкершілікті қамтамасыз ету қажеттілігі» ерекше атап өтілді. Қарар 141 дауысымен қабылданып, 7 мемлекет қарсы дауыс берді, 32-сі қалыс қалды. Алғышарттар Қарар Ресейдің Украинаға басып кірген күнінің жылдығына орай қабылданды. 2023 жылғы 22 ақпандағы пленарлық отырысты аша отырып, БҰҰ Бас Ассамблеясының президенті Чаба Кёрёши соғыстың өткен бір жыл ішінде мыңдаған жауынгер мен бейбіт тұрғынның өмірін қиғанын, 6 миллион украин азаматы Украина аумағындағы басқа өңірлерге қашқанын, ал 8 миллион босқын елден кеткенін мәлімдеді. Беларусь делегациясы қарарға екі түзету ұсынды, алайда БҰҰ Бас Ассамблеясы оларды қабылдамады. Қарар екі күндік талқылаудан кейін қабылданды. Дереккөздер
Чили-Эквадор қатынастары

Чили-Эквадор қатынастары — Чили мен Эквадор арасындағы қатынастар екі ел арасындағы ресми және екіжақты байланыстарды білдіреді. Екі ел бір-бірінің астаналарында елшілік ұстайды. Екі мемлекет Перу мемлекетіне қатысты ортақ қарсыластыққа ие болғандықтан, Эквадор мен Чили мықты және стратегиялық одақ қалыптастырды, әрі бүгінгі күнге дейін екі ел арасындағы ынтымақтастық жоғары деңгейде сақталып келеді. Тарихы Чили мен Эквадор Латын Америкасының тәуелсіздік соғыстары басталғанға дейін Испан империясының құрамында болды; дәл осы соғыстар Эквадор мен Чилидің испан үстемдігінен бірге босатылуына алып келді. Алайда XIX ғасырдың орта тұсында Чили мен Эквадор негізінен сауда серіктестері болды, және олардың өзара қатынастары туралы деректер өте аз немесе мүлде тіркелмеген. Алайда Тынық мұхит соғысына байланысты Чили мен Эквадор стратегиялық одақтастарға айналды, өйткені Перумен қатынастары нашарлады. Соғыс барысында Чили Перуге басып кірді, ал Эквадордың Перумен тарихи шекара дауы болған. Бұл стратегиялық одақ Эквадор мен Чилидің Перу тарапынан екі елге бағытталған күшейіп келе жатқан қысыммен бірге арта түсті, және бұл стратегиялық одақ бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Чилидің Эквадормен жалпы жақсы қатынастарына қарамастан, соғыс кезінде перу торпедалық қайығы Alay-дың Эквадордың аумақтық суларында ұсталғанына байланысты екі ел арасында шағын дипломатиялық дағдарыс орын алды. XX ғасыр бойында Эквадор мен Чили өз одағын тереңдете түсті. Чили Бразилия, Чили және Аргентинадан құралған ABC пактіне мүше болғанына қарамастан, Перумен болған бірқатар қақтығыстарда Эквадордың жағына шықты. 1941 жылғы Эквадор-Перу соғысы кезінде Чили Эквадор үшін делдал ретінде әрекет етті. Чили басқа ABC державаларымен және АҚШ-пен бірге 1942 жылы Эквадор-Перу соғысынан кейін қабылданған Рио хаттамасының кепілгерлері қатарында болды. Чили Сеньепа соғысы кезінде Перуге қарсы Эквадорды жасырын түрде қолдап, Эквадор қарулы күштеріне 600 миллион доллар көлемінде қару-жарақ берген. Перу Чилиді өз ісіне араласуы үшін айыптап, Чилидің қақтығысқа қатыспауын талап етті. Чили Сеньепа соғысынан кейін Эквадор үшін келіссөздер жүргізуге де көмектесті. Экономикалық және әскери ынтымақтастық Эквадор мен Чили гуманитарлық және экономикалық ынтымақтастықты арттырды. Эквадор мен Чили арасында студенттер алмасу бағдарламалары жақсы жолға қойылған. Чили мен Эквадор ауыл шаруашылығы, индустрияландыру және табиғи ресурстар салаларында жұмыс істейтіндіктен, екі ел арасындағы экономикалық байланыстар да берік. Екі елдің әскери және қорғаныс саласында да ортақ пакті бар. Дипломатиялық өкілдіктер * Чили Кито қаласында елшілікке және Гуаякиль қаласында бас консулдыққа ие. * Эквадордың Сантьяго қаласында елшілігі бар. Дереккөздер
Берекет

Берекет — Түрікменстанның оңтүстік-батысындағы Балқан уәлаятындағы қала. Берекет атырабының әкімшілік орталығы болып табылады. 2025 жылдың 1 қарашасындағы жағдай бойынша Берекет халқының саны 23 261 адамды құрады. Географиялық сипаттама Ол Көпеттау тауларының солтүстік-батыс шетінде, жартылай шөлді жазықта орналасқан. Берекеттің солтүстігінде Қарақұм каналы құраған жасанды оазис орналасқан. Берекет қаласы арқылы М37 ұлттық тас жолы (Түрікменбашы – Ашхабад) өтеді. Ел астанасы Ашхабад оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 300 км жерде, ал портты қаласы Түрікменбашы солтүстік-батысқа қарай 230 км жерде орналасқан. Тарихы Берекет түрікмен тілінде молшылық дегенді білдіреді. «Берекет» сөзі парсы тіліндегі «баракат» (برکت) сөзінен алынған. Берекеттің негізі Транскаспий теміржолының құрылысымен байланысты. Теміржолшылар мен құрылысшыларға арналған тұрғын үйлер салынған Қазаншық стансасы 1895 жылы ашылды. 1925 жылдан бастап Қазаншық аудан орталығы ретінде қызмет етті, ал 1939 жылы қалаға айналды. Қаланың қазіргі атауы Түркіменстанның тәуелсіздік жылдарында берілген. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қала жартылай өнеркәсіптік және жартылай ауылшаруашылық орталығы болып табылады. Теміржол және автомобиль жолдарының маңызды торабы болып табылатын қалада үлкен теміржол алаңы мен локомотив жөндеу депосы, кірпіш зауыты, түрікмен кілем фабрикасы, бидай мен мақта өңдеу және сақтау орындары бар. Мал шаруашылығы (түйе, сиыр және қой) да табыс көзі болып табылады. 2014 жылы құс етін өндіретін құс фермасы салынды. Берекет — Түрікменстанның ұлттық теміржол жүйесіндегі коммерциялық және жүк тасымалы үшін маңызды теміржол торабы және стансасы. Қалада үш мемлекеттік мектеп, балабақша, шағын аурухана және жедел медициналық көмек орталығы бар. 2012 жылы үкіметтің даму бағдарламасы аясында бірнеше жаңа ғимараттар салынды, оның ішінде қала әкімдігі, екі мектеп, қонақ үй, мәдениет орталығы, аурухана және тоқыма фабрикасы бар. Көрнекі орындары Берекеттің басты назар аударарлық жері — 2013 жылы күрделі жөндеуден кейін жаңа көрініске ие болған теміржол вокзалы ғимараты. Дереккөздер
(666) Дездемона

(666) Дездемона — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 23 шілдеде Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Уильям Шекспирдің Отелло пьесасындағы кейіпкердің атымен аталды. Бұл атау астероидтың 1908 DM деген уақытша белгілеуінен пайда болған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(667) Дениз

(667) Дениз — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 23 шілдеде Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Францияда көп кездесетін әйелдер атымен аталды. Бұл атау астероидтың 1908 DN деген уақытша белгілеуінен пайда болған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(668) Дора

(668) Дора — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 27 шілдеде Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз әйелінің досы есімімен атады. Бұл атау астероидтың 1908 DO деген уақытша белгілеуінен пайда болды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(669) Киприя

(669) Киприя — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 20 тамызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі Грекияның эпосы Киприяның атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(670) Оттегебе

(670) Оттегебе — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 20 тамызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Герхарт Гауптманның пьесасындағы кейіпкердің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(671) Карнегия

(671) Карнегия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 21 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Америкалық кәсіпкер, филантроп Эндрю Карнегидің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(672) Астарта

(672) Астарта — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 21 қыркүйекте Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астарта деген құдайдың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(673) Эдда

(673) Эдда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 20 қыркүйекте Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Герман-скандинавиялық Эдда эпосының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(674) Ракеле

(674) Ракеле — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1908 жылы 28 қазанда Карл Вильгельм Лоренц Гейдельберг обсерваториясында ашты. Италиялық астроном Эмилио Бьянкидің әйелі есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(675) Людмила

(675) Людмила — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 30 тамызда Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Михаил Иванович Глинканың Руслан және Людмила операсындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(676) Мелитта

(676) Мелитта — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1909 жылы 16 қаңтарда Филибер Жак Мелотт Гринвич обсерваториясында ашты. Оның жалғыз ашқан астероиды болды. Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(677) Алтье

(677) Алтье — Негізгі белдеудегі астероид, 7/3 Кирквуд саңылауы аймағында ұшады. Оны 1909 жылы 18 қаңтарда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нидерланд әншісі Алтье Нордевир-Реддингиустың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
Болдымсаз

Болдымсаз — Түрікменстанның Дашоғыз уәлаятындағы қала және Болдымсаз атырабының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттамасы Әмудария аңғарында орналасқан қала. Дашоғыз бен Көнеүргеніш арасындағы жол және Қоңыратқа баратын теміржол Болдымсаз арқылы өтеді. Тарихы Болдымсаз моңғолдар талқандаған ортағасырлық Нузвар қаласымен байланысты. Кеңес дәуірінде ол Михаил Калининнің құрметіне Калинин, кейінірек Климент Ворошиловты еске алу үшін Ворошилабад деп аталды. 1993 жылы 5 мамырда ол қазіргі атауын алды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Болдымсаз мақта өңдеу зауыты бар ауылшаруашылық аймағының орталығы. Аудан мақта мен астық өсіреді, бау-бақша және мал шаруашылығымен айналысады, сондай-ақ жібек талшығын өндіреді. Дереккөздер
Аргентина-Перу қатынастары

Аргентина-Перу қатынастары — Аргентина мен Перу арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Тарихы 1942 жылы Буэнос-Айрес Перу мен Эквадор арасындағы шекаралық дауды шешуге арналған келісімнің кепілгерлерінің бірі ретінде әрекет етті. 1982 жылы Перу Республикасы Фолкленд аралдарына бақылау орнату үшін Ұлыбританияға қарсы соғыста Аргентинаға көмек көрсеткен санаулы мемлекеттердің бірі болды. 1995 жылы Перу мен Эквадор арасында қарулы қақтығыс қайта тұтанды. Аргентина жасырын түрде Эквадордың жағына шығып, бұл елге шамамен 75 тонна қару-жарақ жеткізді. Аргентинаның әрекеттері заңсыз болды, өйткені ол Перу мен Эквадор арасындағы атысты тоқтату туралы келісімнің кепілгерлерінің бірі әрі аталған шекара дауын шешуге арналған комиссиядағы делдал болатын. Аргентина Эквадорға жалпы құны 34 миллион АҚШ долларын құрайтын 105 және 155 миллиметрлік зеңбіректер, винтовкалар, тапаншалар, ауыр қарулар және минометтер жеткізді. Құжаттар бойынша бұл қару-жарақ Каракасқа, Венесуэлаға жөнелтілген болып көрсетілді. Алаяқтық фактісі әшкереленгеннен кейін аргентиналық шенеуніктер қару-жарақ шын мәнінде Венесуэлаға жеткізілгенін, ал оның Эквадорға түсуі техникалық қате салдарынан болғанын мәлімдеді. Алайда Венесуэла аргентиналық қаруды сатып алғанын жоққа шығарып, құжаттардағы венесуэлалық шенеуніктердің барлық қолтаңбалары қолдан жасалғанын айтты. Осы оқиғадан кейін Аргентина мен Перу арасындағы қатынастар іс жүзінде тоқтап, байланыстар ең төмен деңгейге түсті. 2010 жылғы наурызда Аргентина президенті Кристина Фернандес де Киршнер ресми сапармен Лимаға келді, ол Перуге соңғы 16 жыл ішінде келген алғашқы аргентиналық басшы болды. Аргентина президенті Перу президенті Алан Гарсиядан Эквадорға қару-жарақ сату фактісі үшін ресми кешірім сұрады, және екі елдің басшылары стратегиялық әріптестік туралы екіжақты келісімге қол қойды. Аргентина президентін 140 аргентиналық кәсіпорын өкілдері ертіп келді; олар перуандық әріптестерімен бірге екі ел арасындағы экономикалық ынтымақтастықты кеңейту мақсатында екіұлттық іскерлік кеңес құру бағытында жұмыс жүргізді. Сауда 2008 жылы екі ел арасындағы тауар айналымының көлемі 1,4 миллиард АҚШ долларын құрады. 2010 жылы Перу экономикасына салынған аргентиналық инвестициялар шамамен 3 миллиард АҚШ доллары болды. Дереккөздер
Бразилия-Перу қатынастары

Бразилия-Перу қатынастары — Бразилия мен Перу арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел арасындағы мемлекеттік шекараның ұзындығы 2659 км құрайды. Тарихы 1869 жылы екі ел дипломатиялық қатынастар орнатты. 1981 жылы Жуан Фигейреду Перуге ресми сапар жасаған алғашқы Бразилия президенті болды. 2009 жылғы желтоқсанда Бразилия президенті Луис Инасиу Лула да Силва және оның перуандық әріптесі Алан Гарсия Лимада кездесіп, бұл ел экономикасына бразилиялық инвестицияларды одан әрі арттыру мүмкіндігін және екіұлттық іскерлік кеңес құру мәселесін талқылады. Екі елдің президенттері техникалық және әлеуметтік ынтымақтастыққа, трансшекаралық сауданы дамытуға және сауда қатынастарын кеңейту үшін бюрократиялық рәсімдерді қысқартуға арналған бірқатар екіжақты келісімдерге де қол қойды. Екі елдің басшылары Бразилия мен Перу соңғы жылдары, әсіресе экономикалық және іскерлік салада, жақындай түскенін атап өтті. Экономика 2008 жылы екі ел арасындағы тауар айналымы 3 миллиард АҚШ долларын құрады. 2009 жылғы желтоқсанда Бразилия Перудың экономикасына 4 миллиард АҚШ долларын инвестициялау туралы шешім қабылдап, шекарадағы Инамбару өзені ауданында гидроэлектр станциясын салуды және Перу аумағы арқылы Бразилияға Тынық мұхитына шығатын автожол құрылысының аяқталуын қамтамасыз етуді жоспарлады. 2011 жылы автожол құрылысы аяқталды. 2013 жылғы мамырда бразилиялық билік Перу экономикасына тағы 6 миллиард АҚШ долларын инвестициялау туралы шешім қабылдады. Дереккөздер
Бразилия-Венесуэла қатынастары

Бразилия-Венесуэла қатынастары — Бразилия мен Венесуэла арасындағы екіжақты дипломатиялық қатынастар. Екі ел арасындағы мемлекеттік шекараның ұзындығы 2137 км құрайды. Тарихы Соңғы онжылдықта Бразилия Венесуэламен неғұрлым тығыз қатынастар орнатып, оны басымдық берілетін бағыттардың бірі ретінде айқындады. 2005 жылы екі ел стратегиялық әріптестіктің басталғанын жариялады, ал 2007 жылы президенттердің тұрақты кездесулерін ұйымдастыру жөнінде келісімге келді. 2012 жылы Венесуэла Меркосурға қабылданды. Бразилиялық құрылыс компаниялары Венесуэланың инфрақұрылымын дамытуға (жолдар, гидроэлектр станциялары, метро желілері және суару жүйелері құрылысы) қатысады. 2015 жылғы қаңтарда екі елдің басшылары екіжақты қатынастарды жаңа деңгейге көтеруге және экономикалық ынтымақтастықты кеңейтуге уағдаласты. 2016 жылы Бразилия президенті Дилма Русефке импичмент жарияланғаннан кейін екі ел арасындағы қатынастар күрт нашарлады; венесуэлалық саясаткерлер бұл оқиғаны «мемлекеттік төңкеріс» деп атады. 2017 жылғы 24 желтоқсанда Венесуэла президенті Николас Мадуро Бразилияны елдің ішкі істеріне араласты деп айыптап, бразилиялық дипломаттарды елден шығару туралы шешім қабылдады. 2017 жылғы 27 желтоқсанда Бразилия венесуэлалық дипломаттарды персона нон грата деп жариялап, оларды да елден шығарды. Сауда қатынастары 2007 жылы Бразилияның Венесуэлаға экспорты 3,8 миллиард АҚШ долларын құрады, ал Венесуэланың Бразилияға тауар экспорты 269 миллион АҚШ долларына жетті. 2013 жылы Бразилияның Венесуэлаға экспорты шамамен 5 миллиард АҚШ долларын құрап, Венесуэла Аргентинадан кейін Бразилияның Оңтүстік Америкадағы екінші ірі сауда серіктесіне айналды. 2013 жылы Бразилияның Венесуэла экономикасына салған жалпы инвестициялары шамамен 20 миллиард АҚШ долларын құрады. Дереккөздер
Газошақ

Газошақ — Түрікменстанның Лебап уәлаятындағы қала. 2025 жылдың 1 қарашасындағы жағдай бойынша Газожак халқының саны 24 251 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Лебап уәлаятының ең солтүстік қаласы, Әмудария өзенінің сол жағалауында, Өзбекстанның Хорезм облысымен шекаралас жерде, Пітнақ қаласына қарама-қарсы орналасқан. Газошақ шөл даламен қоршалғандықтан, су ресурстарының тапшылығын шешу үшін өзенде бірнеше көлдер мен жасанды су қоймалары жасалды. Қалада Үргеніш-Түрікменабад желісінде теміржол стансасы бар. Тарихы Жергілікті экономика газ өнеркәсібіне негізделген, сондықтан газ ошағы «газ пеші» дегенді білдіретін «Газ-Ачак» атауы пайда болған. Газошақ - жас қала. Ол 1967 жылы Ачак газ кен орнын игеруге байланысты пайда болды. Елді мекеннің атауы Газ-Ачак жергілікті негізгі өнеркәсіпті білдіреді. Содан кейін газ жұмысшыларының елді мекені қала мәртебесін алды. Бастапқыда Газажак Дарғаната ауданына қарады, бірақ қала болғаннан кейін басқа мәртебеге ие болып, ауданнан шығарылды. Газошақ кеңес дәуіріндегі типтік көпқабатты үйлермен салынған, бірақ соңғы онжылдықтарда жаңа заманауи ғимараттар да пайда болды. Хорезм оазисінің оңтүстігінде орналасқанына қарамастан, қала біртіндеп көгалдандырылуда, ал орталық орын — субұрқақтары бар алаң. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қала елдің солтүстік бөлігіндегі газ өнеркәсібінің орталығы болып табылады Дереккөздер