kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Майсор (көл, Шідерті алабы)

Майсор — Шідерті алабындағы көл. Географиялық орны Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағында, Шідерті кентінен оңтүстікке қарай 20 км жерде, теңіз деңгейінен 262 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 7,2 км 2 , су жиналатын алабы 522 км 2 , ұзындығы 5 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 11,3 км. Жағалауы жазық, шығыс және батыс бөлігінде қамыс өскен. Көлге оңтүстігінен көктем айларында Құржаман өзені құяды. Оңтүстік-батысында Жарсор көлі жатыр. Қар, жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Шарасында жыл бойы су болады. Қараша айының 2-жартысында суы қатып, сәуірдің 2-жартысында ериді. Жағалауы шабындыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Майсор (Баянауыл ауданы)

Майсор — Шідерті алабындағы тұзды көл. Географиялық орны Павлодар облысы Баянауыл ауданы Бозшакөл темір жол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде, теңіз деңгейінен 194 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 4,8 км 2 , ұзындығы 2,7 км, енді жері 2,1 км, жағалау бойының ұзындығы 8,6 км. Қазаншұңқырда жатқан дөңгелек пішіндес көл жағалауының басым бөлігінде қамыс өскен. Жаз айларында кей жылдары құрғап қалады немесе шалшықты батпаққа айналады. Қар, жауын-шашын суларымен толысады. Алабы шабындық және мал жайылымы. Онда бірнеше жайлау орналасқан. Дереккөздер
Шымтай хан

Шымтай хан - Ақ Орданың ханы. Ерзен ханның ұлы. Мүбәрәк Қожа ханның інісі. Оның баласы атақты Ұрыс хан. Шымтай 1344 жылы Ақ Орданың ханы болып атанды. Муин ад-Дин Натанзи 17 жыл билік құрғаны туралы жазып кеткен. Өзінің күш-жігерін елдегі тұрақтылықты қалпына келтіруге бағыттағап, ешқандай сыртқы саяси белсенділік танытпады. Алтын Орда ханы Жәнібек Шымтайдың қызметіне араласпай, өз бетінше билік жүргізді. Ақ Орданың барлық хандарының ішінде Шымтай ең қуатты хан болды, оның билігі берік болып, билеуі ішкі жанжалсыз өтті. Шымтайдың билігінің аяғында Бердібектің Алтын Орда билігіне келуіне байланысты, ордада саяси дағдарыс басталды. Бердібектің өлімінен кейін Шымтайға бүкіл ордаға хан болуды ұсынады, бірақ ол бас тартты. Шымтай Алтын Орданың ыдырауы қайтымсыз екенін түсініп, ондағы тақ үшін таластың орнына Ақ Орда мемлекетін сақтап қалуды ойлады. Оның үстіне Хорезм мен Моғолстанның күшейуі өз иеліктерінің шекараларына қауіпті еді. Шымтай 1361 жылы қайтыс болды. Одан кейін оның ұлы Ұрыс хан Ақ Орданың ханы болды. Дереккөздер Тағы қараңыз
Құлынды даласы

Құлынды даласы, Құлынды жазығы – Батыс Сібір жазығының оңтүстік бөлігіндегі өңір. Географиялық орны Ресейдің Алтай Республикасы мен Қазақстанның Павлодар облысы аумағында. Жер бедері Аумағы 100 мың км 2 . Теңіз деңгейінен 100-250 м биіктікте жатқан Күшік, Құлынды, Бөрілі (Бурла), т.б. шағын өзендер бар. Климаты Климаты тым континенттік; қаңтардағы орташа температурасы -17 -19°С, шілдеде 19-22°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 250-350 мм. Өсімдігі Карбонатты қара және қоңыр топырақ жамылғысында бетегелі-бозды, бидайықты, жусанды дала ландшафтысы қалыптасқан. Дереккөздер
Күнқыран хан

Күнқыран хан - Ақ Орданың ханы (1251 -1280). Рашидаддин Хамаданидың Жами аль-тауарихында ("Жылнамалар жинағы") Күнқыран Орда Ежен ханның төртінші ұлы делінген. Орда Еженнің Жошы ханның үлкен ұлы екені белгілі. 1256 жылы Күнқыран ханның інісі Құли Парсы жеріндегі Хулагу ханның әскеріне көмекке аттанды. Бағдад қаласын қоршағаннан кейін (1258) белгісіз жағдайда Құли қаза болды. Соның кесірінен Жошы ұлысы мен Илхандар мемлекетінің қарым-қатынасы суый түсті. Оның билігі кезінде Орда Еженнің кейбір ұрпақтары Арықбұғаны хан сайлауға қатысып, Құбылайға қарсы азаматтық соғыста қолдау көрсеткен. Ол қайтыс болғанда бірде-бір еркек кіндікті мұрагері қалмағандықтан, таққа оның жиені Көшу отырды. Тағы қараңыз
Полина Жеребцова

Полина Викторовна Жеребцова — (20 наурыз 1985, Шешенстан Республикасында туған) орыс жазушысы. . Өмірі Атақты шешен күнделіктерінің авторы Полина Жеребцова жазушы, әрі ақын. Оның балалық шағы үш бірдей шешен соғысына тұспа-тұс келді. Әңгіме және деректі проза жанрында Иерусалимде Януш Корчак атындағы халықаралық дипломға ие болды. 2002 жылдан бастап журналист болып жұмыс істей бастаған ол – 2012 жылы А. Сахаровтың арнайы дипломанты атанды. . 2013 жылдан бастап Финляндияда өмір сүріп келеді. . Шығармашылығы * Жерцова Полинаның күнделігі, 2011 * Шыны құтыдағы құмырсқа (Екінші шешен соғысы туралы кітап), 2014 * Күміс жіп (соғыс туралы әңгімелер), 2015 * Ослиная порода, 2017 * 45 parallel (novel), Ukraine, 2017 Пікірлер Көпшілікке танымал «Шпигель» басылымында: «Политковская соғысты сырттан келген журналист сияқты суреттеді. Полина Жеребцова соғыс жайлы түнектің тура ортасында тұрып айтып берді» деп жазды. . Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.kommersant.ru/doc/1777876 Жизнь внутри войны] * [http://chechendiaries.blogspot.fi Ant in a Glass Jar Chechen Diaries 1994–2004 Fragment] * [http://www.guardian.co.uk/world/2011/sep/30/polina-zherebtsova-chechnya-war-diary The Guardian]
Владимир Леонидович Абушенко

Влади́мир Леони́дович Абуше́нко (; 22 сәуір, 1957 жыл, Пинск, Беларусь — 26 қыркүйек, 2015 жыл, Ратомка, Беларусь) — Беларусь әлеуметтанушысы және әлеуметтік философ. Философия ғылымдарының кандидаты (1985), доцент (1991). Ғылыми қызығушылығы Теориялық әлеуметтану, Латын Америкасының әлеуметтік ойы Сыртқы сілтемелер *[http://socio.bas-net.by/persdetailed.php?id=1 Владимир Леонидович Абушенко]
Любовь Алексеевна Абукаева

Любовь Алексеевна Абукаева (25 желтоқсан, 1969 жыл, Башқұрт АССР) — марий филологы және фольклоршы. Филология ғылымдарының докторы. Биография 1987 жылы Башқұрт мемлекеттік университетінің филология факультетіне түсті. 1990 жылы ол Марий мемлекеттік университетіне оқуға жіберіледі. Ол «Филолог» мамандығы бойынша үздік дипломмен,1992 жылы бітірді.
Құздықара (өзен, Ақтөбе облысы)

Құздықара – Сағыз алабындағы өзен. Географиялық орны Ақтөбе облысы Байғанин ауданы жерімен ағады. Ұзындығы-38 км. Бастауы Бастауын Шөлтөбе қыстауының батысындағы абсолюттік биіктігі - 200 м болатын жарқабақ етегіндегі бұлақтардан алып, Сағыз өзеніне оң жағынан құяды. Гидрологиясы Жоғары бөлігінде арнасы сайлы-жыралы, төменгі сағасы Аққұмсағыз құмымен ағады. Жағалауында бұта аралас жусан, бетеге, сұлыбас, т.б. шөптесіндер өседі. Негізінен көктемгі еріген қар суымен толығады. Жазда тартылып, құрғап қалады. Дереккөздер
Құздықара (өзен, Атырау облысы)

Құздықара, Көздіқара, Қоңқа – Ойыл алабындағы өзен. Географиялық орны Атырау облысы Қызылқоға ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 65 км. Бастауы Бастауын Жасқайрат ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде Ойыл өзенінен бөлініп шығып, Байтақ, Қаттыкөл көлдеріне құяды. Жоғары ағысында Орлы көлі орналасқан. Гидрологиясы Жоғарғы және орта ағысы сортаңды шалғынды жазық жермен ағады. Қосқұлақ қыстауынан төменде құмтөбелер арқылы өтеді. Арнасында жыл бойы су болады. Сағасына таяу жерде бірнеше шағын тұзды көлдер жатыр. Арна суы Ойыл өзеніне тікелей байланысты. Жағалау бойы, әсіресе төменгі және жоғарғы ағысы шабындыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Турбо Агент Дадли

Турбо Агент Дадли (немесе Турбоит) — американдық мультсериал, Бутч Хартманның Nickelodeon телеарнасына арнап жасаған туындысы. Бұл фильмде «Т. У. Р. Б. О.», агентігінде жұмыс жасайтын, өте қауіпті қылмыскерлерді ұстауға машықтанған тыңшылар жайлы баяндалады. Қазақстанда мультсериал НТК телеарнасында көрсетілген болатын. Сюжеті Агент Дадли - Т.У.Р.Б.О. агентігінде жұмыс істейтін ит. Ол Кит есімді әріптесімен және Кесвикс есімді итпен бірге жұмыс істейді. Олар бірлесіп О.С.К.А.Л. ұйымына қарсы күреседі. Бұл ұйымды қылмыс әлемінің ақылдысы, сараң, жиіркенішті тышқан - Крысер басқарады. Барлығы тамаша болатын, әрине жалқау Дадли мұны өзгертпейінше. Кейіпкерлер Т. У. Р. Б. О агенттігінің мүшелері *Дадли ит — ең басты кейіпкер. Бойында қазақ төбетінің қаны бар ит. Бесбармақ жегенді жақсы көреді. Мамырда дүниеге келген. Ағаш үйде тұрады. Шалбар кимейді. Тапсырмалардың көбі оның кесірінен орындалмай қалады. Жауапсыз кейіпкер ретінде көрінсе де, жағдай қиындағанда ол өзгереді. Ірімшігі жоқ пиццаны және көкөністерді жек көреді. Иісшілдік қасиеті өте жоғары деңгейде. Ол «Үйректер» шоуы фанклубының президенті. Ол тіс дәрігері мен найзағайдан қорқады. Вудчак Норристың (Чак Норриске пародия) жанкүйері. *Китти Катсуел (Kitty Katswell) — сезім қабілеттері жақсы дамыған мысық. Дадлидің әріптесі. 120 тілді және жекпе-жек өнерінің барлық түрін меңгерген. Агенттерге арналған құпия колледжде 8 жыл оқыған.
Ц

Ц, ц — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тіл алды, жуан, қатан аффрикат дауыссыз дыбысты белгілейді. Т мен С ның дыбыстарының қосындысынан шығатын дыбыс. Қазақ тілінің төл сөздерінің құрамында кездеспеген. Қазақ тілінде сөз құрамында Т мен С бірге келсе естілетін дыбыс. Мысалы: батса, жатса, күтсе. Хәріп ретінде орыс тілінен енген сөздер мен халықаралық терминдерге және басқа да славян халықтарына тән. Мысалы, цех, циклон. Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас әріп «Ц»-ны &amp;#1062; немесе &amp;#x426;, ал кіші «ц» әріпін - &amp;#1094; немесе &amp;#x446; деп белгілейді. Дереккөздер
Ч

Ч, ч — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тіл алды, қатаң аффрикат дауыссыз дыбысты белгілейді. Қазақ тіліне тән емес, Қазақстанның оңтүстік-шығысында жергілікті ерекшелік ретінде «ш» орнына «ч» дыбысын айту кездеседі (чал, чекпен, т.б.). Сондай-ақ, орыс тілінен енген сөздер мен халықаралық терминдердемол ұшырайды. Мысалы, чемпионат, чартизм, т.б.. Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас әріп «Ч»-ны &amp;#1063; немесе &amp;#x427;, ал кіші «ч» әріпін - &amp;#1095; немесе &amp;#x447; деп белгілейді. Дереккөздер
Ш

Ш, ш — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тіл алды, қатан аффрикат дауыссыз дыбысты белгілейді. Қазақ тіліне тән емес, Қазақстанның оңтүстік-шығысында жергілікті ерекшелік ретінде «ш» орнына «ч» дыбысын айту кездеседі (чал, чекпен, т.б.). Сондай-ақ, орыс тілінен енген сөздер мен халықаралық терминдердемол ұшырайды. Мысалы, чемпионат, чартизм, т.б.. Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас әріп «Ш»-ны &amp;#1064; немесе &amp;#x428;, ал кіші «ш» әріпін - &amp;#1096; немесе &amp;#x448; деп белгілейді. Дереккөздер
Георг Фридрих Бенеке

Георг Фридрих Бенеке ( 1762—1844) — көбіне ортағасырлық неміс әдебиетімен айналысқан неміс филолог-германисті. Өмірбаяны Георг Фридрих Бенеке 1762 жылдың 10 маусымында Бавария жерінің Мёнксрот қаласында дүниеге келген. Жоғары білімін Геттинген университетінде Христиан Готлиб Гейненің оқушысы болып алды. Кейін, 1814 жылы сол университтің профессоры атанды. Г. Ф. Бенекенің ғылыми зерттеулерінің көпшілігі ағылшын және көнегерман тілдері мен әдебиеттеріне қатысты болды. Бенекенің жетістіктерінің біріне көнегерман әдебиетінің академиялық дәрістер пәніне айналуы жатады. Оның «Beiträge zur Kenntniss der altdeutschen Sprach und Litteratur» (2 том, Геттинген, 1810 - 32) атты еңбегінде бірінші томында Бодмеров миннезингерлер басылымына қосымша ретінде, ал екінші томында Нейдхарт фон Ройенталь және Штрикердің «Pfaffe Amis» өлеңдері қамтылады. Георг Фридрих Бенекенің іждағатымен Ульрих Бонердің "Асыл тас" «Edelstein oder Fabein» (Берлин, 1816), Рудольф из Эмстің "Варлаам және Иосафат" (Кенигсберг, 1818) және Вирнт фон Графенбергтің «Vigalois» (Берлин, 1819) кітаптары сол кездің едәуір жақсы сөздігімен жарық көрді. Георг Фридрих Бенеке 1844 жылдың 21 тамызында Геттинген қаласында дүние салды. Таңдаулы еңбектері • Beyträge zur Kenntniss der altdeutschen Sprache und Litteratur, 1810. • Minnelieder. Ergänzung der Sammlung von Minnesingern, Геттинген 1810. • Der Edel Stein / getichtet von Bonerius, aus Handschriften berichtigt und mit einem Wörterbuch versehen, Берлин 1816. • Wigalois von Wirnt von Gravenberch, Берлин 1819. • Iwein. Der Riter mit dem Lewen von Hartmann von Aue, (with Karl Lachmann), Берлин 1827. • Wörterbuch zu Hartmanns Iwein, 1833. • Mittelhochdeutsches Wörterbuch (with Wilhelm Müller and Friedrich Zarncke, қайтыс болғаннан кейінгі басылым; Лейпциг 1854-66, 4 бөлім). Дереккөздер
Отенио Абель

]] Оте́нио А́бель (; 20 маусым, 1875 жыл, Вена - 4 шілде, 1946 жыл, Мондзее) - австриялық палеонтолог. Басты еңбектері *Grundzüge der Paläobiologie der Wirbeltiere, Stuttg., 1912 *Lebensbilder aus der Tierwelt der Vorzeit, Jena, 1922 *Geschichte und Methode der Rekonstruktion vorzeitlicher Wirbeltiere, Jena, 1925 *Vorzeitliche Lebensspuren, Jena, 1935. Сыртқы сілтемелер *[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49277.ln-ru Абель Отенио]
Қыран көлеңкесіндегі жылан

«Қыран көлеңкесіндегі жылан» — жекпе-жек өнерінің элементтері қолданылған 1978 жылғы гонконгтық фильм. Режиссері Юнь Вопхин (Юань Хэпинмен бірге). Бұл фильм режиссердің тұңғыш жасаған туындысы. Сюжеті Қытай Цин династиясының дәуірінде. Жетім әрі кедей Кань Фук (Цзянь Фу) кездейсоқ куң-фу шебері Пак Чёнтхинюды (Бай Чжантяню) құтқарып қалады. Пак Чентхиню Жылан Жұдырығы мектебінің ең соңғы тірі қалған өкілі болатын. Жылан Жұдырығын жауыз Қыран Тырнағы қауымдастығы жойып жіберген. Кеңжүректі шебер бозбаланы шәкірт етіп алып, өзінің ұрыс стилін үйретті. Ал шәкіртінің таланттылығы соншалық, ұстазының ұрыс тәсілдерін жинақтап, өзінің жеке стилін ойлап табады. Себебі Жылан Жұдырығын пайдаланған Цзян Фу стилдің көп жағдайда, Қыран Тырнағынан қалыс қалатынын байқайды. Ойлап табылған жаңа стиль Цзян Фуге ұстазы мен өзінің өмірін сақтап қалуға көмектеседі. Сілтемелер * *[http://www.hkcinemagic.com/en/movie.asp?id=458 Hong Kong Cinemagic]
Қоскөл (көл, Ұлытау облысы)

Қоскөл – Қараторғай өзені алабындағы көл. Географиялық орны Арғанаты тауларының солтүстік-батыс бөлігінде. Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қорғасын ауылының солтүстік-шығысында 43 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 443 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 5 км 2 , ұзындығы 2,8 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 8,2 км, ең терең жері 2,3 м, су көлемі 7 млн. м 3 , су жиналатын алабы 56 км 2 . Қараша айында суы қатып, сәуірде ериді. Жауын-шашын және жер асты суларыменг толығады. Мал суаруға пайдаланылады. Жағалау сипаты Жағалауы жазық, қамыс, құрақ өскен. Солтүстігінде Қамыстыкөл көлі, шығысында Ханым, оңтүстігінде Сарыадыр, батысында Қайыңдышоқы таулары бар. Дереккөздер
Қоскөл (көл, Қостанай облысы)

Қоскөл — Тобыл алабындағы тұзды көл. Географиялық орны Қостанай облысы Әулиекөл ауданында, Раздольное ауылынан 12 км оңтүстікте, теңіз деңгейінен 228 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 3,4 км 2 , ұзындығы 2,5 км, енді жері 1,8 км, жағалау бойының ұзындығы 6,4 км. Шарасында жыл бойы су болады. Көктем айларында бірігіп, жазда екіге бөіленді. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толысады. Қараша айының 2-жартысында суы қатып, сәуірдің 2-жартысында ериді. Жағалау сипаты Ендік бағытта созылып жатқан көл жағалауы жазық. Батысы мен солтүстігінде қамыс шоғырлары өскен.Алабы мал жайылымына және шабындыққа пайдаланылады. 25% алабы егістікке жыртылған. Дереккөздер
Қоскөл (көл, Теңіз-Қорғалжын ойысы)

Қоскөл — Теңіз-Қорғалжын ойысындағы көл. Географиялық орны Ақмола облысы Егіндікөл ауданы, Көркем аулының оңтүстік-шығысында 19 км жерде орналасқан. Есіл алабында. Теңіз деңгейінен 332 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 4 км 2 , ұзындығы 2,7 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 7,9 км. Жауын-шашын және жер асты суларымен толығады. Қарашада суы қатып, сәуірде ериді. Жағалау сипаты Жағалауы жазық, қамыс өскен. Солтүстігінде Шұңқыркөл, шығысында Самарбай, батысында Жарлыкөл, оңтүстігінде Ұзынкөл көлдері жатыр. Суының тұздылығы орташа. Мал суаруға жарамды. Дереккөздер
Қоскөл (көл, Атбасар ауданы)

Қоскөл — Теңіз көлінің солтүстік-батысындағы тұйық көл. Географиялық орны Ақмола облысы Атбасар ауданы Есенкелді ауылының оңтүстік-батысында 18 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 356 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 1,7 км 2 , ұзындығы 2,5 км, енді жері 1 км, жағалау бойының ұзындығы 6,5 км. Екінші көлдің аумағы 1,6 км 2 шамасында. Көктемгі еріген қар және жер асты суларымен толысады. Қараша айында суы қатып, сәуірде ериді. Шығысында Құбакөл, оңтүстігінде Айдарлы көлдері бар. Жағалауы - шабындық. Дереккөздер
Йоханнес Аавик

Йоханнес Аавик (; 8 желтоқсан, 1880 жыл, Лаймьяла, Сааремаа аралы, Эстония - 18 наурыз, 1973 жыл, Стокгольм) - Эстония лингвисті, эстон тілінің реформаторы. Басылымдары *Eesti kirjakeele täiendamise abinõudest (1905) *Ruth (1909) *Keele kaunima kõlavuse poole // Eesti Kirjandus (1912) *Eesti rahvusliku suurteose keel (1914) *Eesti kirjakeelse stiili arenemise järgud // Noor-Eesti V (1915) *Eesti luule viletsused (1915) *Keel ja kirjandus // Sõna (1918) *Uute sõnade sõnastik (1919) *Uute ja vähem tuntud sõnade sõnastik (1921) *Puudused uuemas eesti luules (1922) *Keeleuuenduse äärmised võimalused (1924) *Kuidas suhtuda «Kalevipojale» (1933) *Eesti õigekeelsuse õpik ja grammatika (1936) Сыртқы сілтемелер * [http://www.las-flores.ru/estonia/information/estonia-language-reformer.html Эстония. Ғалымдар-реформаторлар]
Эдуард Ааренс

Эдуард Ааренс (; 3 сәуір, 1803 жыл, Ревель - 19 ақпан, 1863 жыл, Куусалу) - Эстония лингвисті, эстон тілі орфографиясының реформаторы, пастор, «Grammatik der Estnischen Sprache Revalschen Dialektes» еңбегінің авторы. Әдебиет *Silva Tomingas, «Eduard Ahrens ja uus kirjaviis» — Keel ja Kirjandus 1979, nr. 12, lk. 734—740 *«Uue ajastu misjonilingvist: Eduard Ahrens 200» (koguteos). Koostanud ja toimetanud Kristiina Ross . Eesti Keele Instituut ja Eesti Keele Sihtasutus, Tallinn 2003, 525 lk. Дереккөздер
Қоныша хан

Қоныша хан (Көшу, Қоншы) - 1280-1302 жылдар аралығында билік еткен Ақ Орда ханы. Биографиясы Ол Орда Еженнің үлкен ұлы Сартақтай мен қоңырат тайпасының қызы Құжиянның үлкен баласы. Марко Полоның сөзінше Қоныша ханның кезінде халық саны өте көп болған, әрі бейбіт өмір сүрген. 1280 жылы ол Юань династиясының Ұлыханы Құбылайға достық ниеттегі хат жолдады. Құбылай оған қарымта ретінде үлкен көлемді астық пен Қытайдың бағалы заттарын жіберді. Рашид-ад-Дин Хамаданидың сөзінше ол Персиядағы Илхандық туыстарымен де достық қатынаста болған. Рашид аль-Дин Хамадани Қоныша ханның Қайдумен де одақтас болғанын айтады. Қоныша шағатайлықтардың Ғазна мен Бамиан аймақтарын қол астына қаратты. Шағатай ұлысының ханы Барақ одан Иранға шабуылдамас бұрын қол астындағы жерлерден бас тартуды талап еткенде, Қоныша оның талабымен келіспеді. Ол өте ықпалды билеуші болды. Бөржігіндік билеушілер өзара қырқысқанда Қоныша ханнан көмек сұраған. Қоныша хан 1302 жылы салмағының көбеюінен қайтыс болды. Тағы қараңыз
Нұрлыбек Хайруллаұлы Жұбатқан

{{Кинематограф { } { } }} Нұрлыбек Хайруллаұлы Жұбатқан (1968 жылы 17 қарашада Ақтөбе облысы Шалқар ауданында туған) — актер. Қазақстанның Мәдениет қайраткері (2011). Т. Ахтанов атындағы Ақтөбе облыстық драма театрының және "Екі Езу" әзіл - сқақ театрының директоры.. Толығырақ * Нұрлыбек Хайруллаұлы 1968 жылы 17 қарашада Ақтөбе облысы Шалқар ауданы Жылтыр елді мекенінде дүниеге келген. * 1986 жылы Орта мектепті бітірген. * 1990 - 1995 жылдары Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті (бұрынғы Әль - Фараби атындағы Шымкент педагогикалық мәдениет институты)ның «Мәдени, ағарту жұмыстарын ұйымдастыру» факультетінің театр бөлімін бітірген. * 1995 - 1997 жылдары Ақтөбе облыстық филармониясында және Ақтөбе мәдени ағарту училищесінің театр бөлімінде еңбек етті. * 1997 - 1999 жылдары облыстық «Ақтөбе» газетіне меншікті тілші. * 1998 жылы құрылған ақтөбелік «Екі езу» эстрадалық-миниатюра театрының негізін қалаушысы болды. * 2008 жылы өзінің «Ауылдағы Айтқыштар» атты жинағын жарыққа шығарған. Ол жинаққа интермедиялар мен монологтар, әзілдер мен өлеңдер жиынтығы енгізілген. * 2004 жылдан Қазақстан журналистер одағының мүшесі. * 2010 жылдан Қазақстан Театр Қайраткерлері одағының мүшесі. * 2013 жылдан Т. Ахтанов атындағы Ақтөбе облыстық драма театрының директоры. Марапаттары * 2002 жылы Ақтөбе облысының жыл адамы атағы. * 2004 жылы ҚР Мәдениет министрлігінің «Құрмет Грамотасы» мен марапатталған. * 2011 жылы Қазақстан Республикасының Мәдениет Қайраткері құрметті атағы берілді. * 2012 жылы Ақтөбе облысының әкімінің арнайы сыйлығының иегері. * 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. Дереккөздер
Ильшат Раисұлы Шабаев

Ильшат Раисұлы Шабаев — (8 қаңтар 1978, Комсомол, Орынбор облысы, РКФСР, КСРО) — ресейлік биші, мюзиклдердің хореограф әртісі , өзі орындаушы, өзі тректер. MTV телеарнасындағы "Звезда танцпола" жобаның жеңімпазы. Өмірбаяны Ильшат Раисұлы Шабаев Орынбор облысы, Комсомол Александров ауылында дүниеге келген. Мектеп бітіргеннен кейін Ильшат Шабаев Орынбор училищесіне түсіп, оқу кезінде ол түрлі би бағыттарда жұмыс атқарады. 18 жасында Мәскеу мемлекеттік мәдениет университетіне (қазіргі МГИК) оқуға түседі. Оқу бітіргеннен кейін Ильшат жыл бойы аты аңызға айналған Игорь Моисеевтің ансамблінде жұмыс істед. Ильшаттың бірінші мюзиклы - әйгілі "Нотр-Дам де Пари". 2003 жылы биші ретінде қызмет атқарды хореограф бастап әнші, қатысушысы, "жұлдыздар Фабрикасы-2" Иракли, гастролируя онымен ел бойынша. Сондай-ақ, хореограф ретінде жұмыс істеді мұндай орындаушылары, Алсу, Влад Топалов, Сергей Лазарев және басқа да. 2006 жылы Ильшат жұмыс істеді келісім-шарт бойынша — Израиль би биледі " атты орасан зор шоу "One" белгілі израильдік әнші Риты. Сондай-ақ, ол келісім-шарт бойынша Қытайда. Осыдан кейін Ильшат жаңадан белсенді жұмыс істейді мюзиклах. 2010-2012 жылдары ол ойнаған екі қойылымдарына, режиссер болатын Егор Дружинин. Әңгіме туралы мюзиклах "Махаббат" және "тыңшылық" (пьесасы бойынша Е. Греминой "Көз") Ларисой Долиной және Дмитрий Харатьяном басты рөлдерде және "Мен — Эдмон Дантес" (романының желісі бойынша. Дюма "Граф Монте-Кристо"), онда басты рөлдерді орындап, Дмитрий Певцов және Наталия Власова. Келесі 2013 жылы әйгілі мюзикл "Чикаго", бірнеше рет қойылған Бродвее. Айтуынша, хореограф, дәл осы зал толы болған ол ең үлкен тәжірибе. Ол игерді, мұндай жанр ретінде "Фосси". 2014 жылдың жазында Ильшат орындады рөлі Гопчика зал толы болған "Однажды в Одессе ұйымдастыруымен танымал одноименному сериалу. Сондай-ақ, Ильшат қатысты осындай мюзиклах "Bombay Dreams", "Мысықтар". 2014 жылдың күзінде ТНТ телеарнасында басталды жаңа би шоу — проект "Би", "сыйға тартты мүмкіндік барлық сүйетін жылжыту және билеуге, өз күшін сынап, өздерінің сезімін". Бұл телевизиялық жобаға 280-нен астам бишілер 77 қалалар Ресей. Кастинг басталды 2014 жылдың сәуір айында. Бас жүлде телешоу — " ең үздік биші ел 3 миллион сом. Телевизиялық кастинге Мәскеуде Ильшат әділ-қазылар алқасына биі заманауи хореография стилінде астында тректі Lana Del Rey "Young & Beautiful" қарағанда, таң қалдырды судьялар. Тәлімгер Ильшата болды хореограф, режиссер және актер Егор Дружинин. 10 жарыс шығарылымы Ильшат станцевал 10 би дуэтте және бір сольно. Ескертпелер
Жеткерген Байбосынов

{{Ambox }} Жеткерген Байбосынов (16 мамыр1948 жыл; Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Шалқар қаласы - 20 шілде 2000 жыл, сонда) — қазақ жазушысы, ақын, сазгер. Өзінің ғашығына арнаған «Сол бір кеш тілге келгенде» атты Жұмекен Нәжімеденовтің сөзіне жазылған өлеңге әуенін жазып қазақ халқына танымал болған. Жеткерген жас кезінде осы әннің сөзін өзі жазған көрінеді. Кейіннен Жұмекен Нәжімеденовтің «Сол бір кеш тілге келгенде» атты өлеңін естіп, қатты ұнатады. Содансоң өзі жазған әннің сөзін Жұмекеңнің сөздеріне өзгертеді. Осы жайында тіпті Жұмекен Нәжімеденовпен хат алмасқаны бар. Жеткерген сазгерлігімен қатар ақындығыда қазақ халқына танымал. Жеткергеннің үш баласы бар: Жұбатқан, Сәкен, Ілияс. Немерелері:Жұбатқаннан тараған Арман, Асан, Әлихан. Сәкеннен тараған қызы Аружан ұлдары Абай, Абылай хан, Алдияр. Ілиястан тараған ұлдары Әлияс пен Аят, қызы Айя.
Карел Абсолон

Карел Абсолон (; 16 маусым, 1877 жыл, Босковице - 6 қазан, 1960 жыл, Брно) - чех ғалымы және тарихшысы, спелеолог және геолог. Көрнекті Чех ғалым Ванкель Йиндржих немересі. Сыртқы сілтемелер *[http://www.libri.cz/databaze/kdo20/search.php?name=Absolon+Karel Карел Абсолон]
Хамид Карзай

Хамид Карзай (, ) (24 желтоқсан 1957 жыл, Карз, Қандағар) — Ауғанстан мемлекеттік қайраткері, 2004—2014 жылдары Ауғанстан президенті, 22 желтоқсан 2001 жылынан 7 желтоқсан 2004 жылы мерзімінде президенттің міндетін атқарушысы болған.
Мұхаммед Фахим

Мұхаммед Касим Фахим (1957 — 9 наурыз 2014) — ауған әскери қайраткері, қорғаныс министрі, Ахмад Шах Масудтың орынбасары. Маршал (2001). Сыртқы сілтемелер * [http://www.agentura.ru/dossier/afghanistan/people/fahim/ Мұхаммед Фахим]
Қатынкөл

Қатынкөл — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданының солтүстік бөлігінде, Қарасор көлінен оңтүстік-батысқа қарай 6 км жерде орналасқан көл. Гидрографикасы Аумағы 9,5 км 2 , ұзындығы 5,5 км, енді жері 2,2 км, жағалауының ұзындығы 16,3 км, ең терең жері 3,2 м, су жиналатын алабы 364 км 2 . Су көлемі 17,04 млн. м 3 . Жер асты, қар суларымен толысады. Көлге Жарым өзені құяды. Су тұзды, кермек татиды, сілтілігі төмен. Көлдегі тұз қоры 500 мың т-ға жетеді (негізінен натрий мен магний хлоридтері). Жағалау сипаты Жағалаулары тік жарлы, бетеге, жусан, қызыл мия, ши өсетін жайылмалық және одан жоғары 2 террасадан тұрады (су деңгейінен 2-5 м биік). Дереккөздер
Николай Сергеевич Авдонин

Николай Сергеевич Авдонин (1903 - 1979) - кеңестік агрохимик ғалым. Биография 1930 жыл - Воронеж ауылшаруашылық институтын бітірген (1933 - 1936) жылдары - Шикізат алкоголь саласын институтында агрохимия зертхана меңгерушісі 1949 жылдан бастап - Мәскеу университетінде агрохимия кафедрасының меңгерушісі. Марапаттары *Қызыл Ту ордені (1971) *«Құрмет белгісі» ордені (1945). *КСРО 4 медальі *Ломоносов атындағы Мәскеу университетінің премиясы (1953)
Қарамола (тау, Ұлытау таулары)

Қарамола – Ұлытау тауларының оңтүстік бөлігіндегі шоқылы тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Қарсақпай кентінің солтүстік-батысында 10 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 643 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км шамасында. Беткейі тіктеу, сай-жыралармен тілімденген. Солтүстігінде Қантөбе тауы, шығысында Қызылқұдық, оңтүстігінде Тасқұдық құдықтары, батысында Пионер қыстау орналасқан. Тау баурайындағы бұлақтардан Бала Жезді, Тумырза-Сарыбай өзендері бастау алады. Геологиялық құрылымы Жер қыртысы протерозой дәуірінің жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Аласа таудың қоңыр, бозғылт сұр топырақ жамылғасында ырғай, қараған, тобылғы, қылқан селеу, сұлыбас, еркек шөп, т.б. шөптесін өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Тоқтақия хан

Тоқтақия хан— 1377 жылы билік еткен Ақ Орданың ханы. Тоқтақия — Ұрыс ханның екінші ұлы. Өмір баяны 1376 жылы Тоқтақияның ағасы Құтлық Бұға Тоқтамыспен болған шайқаста қаза болады. 1377 жылы Әмір Темірдің көмегімен Тоқтамыс Ақ Ордаға қарсы екінші жорығына аттанады. Оған қарсы жіберген Ақ Орда әскеріне Тоқтақия басшылық жасап, Тоқтамысты Сауран маңында тас-талқан етеді. Осыдан кейін Ұрыс хан Темірланға соғыс қаупімен Тоқтамысты өзіне беруді талап етеді, бірақ Ақсақ Темір бұл талапты қабылдамайды. 1377 жылы Әмір Темірдің өзі Ақ Ордаға қарсы жорыққа дайындала бастайды және көп ұзамай оның шекарасына басып кіріп, Сығанақтағы Ұрыс хан әскерлеріне қарама-қарсы орналасады. Бірақ қатты аяздан жауынгерлер қолдарына қару ұстай алмай, Темірлан Орданы жаулап алуды көктемге қалдырады. Алайда, Ұрыс хан кенеттен қайтыс болғандықтан, шешуші қақтығыс орын алмайды. Тоқтақия әкесінің орнын басқанымен, екі айдан кейін ол да қайтыс болады. Оның орнына билікке Ұрыс ханның келесі ұлы Темір-Мәлік келеді. Жанұясы Тоқтақияның үш ұлы – Болат сұлтан, Бұғұшақ, Тәңірберді және үш қызы – Бақышбике, Севді, Тәтлі болды. Тоқтақия немересі, Болаттың ұлы Керей 1465 жылы Жәнібек інісімен Қазақ хандығын құрады. Әдебиет *Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010
Қарасай (Сарысу алабындағы өзен)

Қарасай – Сарысу алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысының Жаңаарқа ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 73 км, су жиналатын алабы 1680 км 2 . Бастауы Бастауын Сарыарқаның оңтүстік бөлігіндегі Желдітау сілеміндегі бұлақтардан алып, Мұңлы тауының шығысында Көктас өзеніне құяды. Гидрологиясы Аңғары кең. Қар және жер асты суларымен толығады. Көктем айларында ғана арансында ағын болады. Суына мал суарылады. Дереккөздер
Карл Айгенман

Карл Айгенман (; 1863 жыл, Обердердинген - 1927 жыл, Сан-Диего) - неміс-американдық ихтиолог. Карьерасы 1886 жылы Айгенман бакалавр дәрежесін алды және Осыдан кейін көп ұзамай Калифорнияға кетті. Ол жақта ғалым өзінің болашақ жары Роза Смитпен танысады. 1887 жылы 20 тамызда олар үйленді және бірге Гарвард университетіне тапсырды. Публикация *The leptocephalus of the American eel and other American Leptocephali, C.H. Eigenmann et al, 1902 *The Freshwater Fishes of British Guiana, including a study of the ecological grouping of species, and the relation of the fauna of the plateau of hatof the lowlands, C.H. Eigenmann, 1912 *On Apareiodon, a new genus of characid fishes, 1916 *The fishes of Western South America. Part I, C.H. Eigenmann, 1922
Камиль Галиевич Азиев

]] Камиль Галиевич Азиев (16 шілде, 1930 жыл, Каргалытамак, Башқұрт Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы - 9 қаңтар, 1999 жыл) - ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы (1988), профессор (1992). Марапаттары *«Құрмет белгісі» ордені (1980) *Құрметті белгілері (1975, 1980). Сыртқы сілтемелер *[http://www.cnshb.ru/akdil/akad/base/RA/000358.shtm Камиль Галиевич Азиев]
Alphabet Inc.

{{Компания Тарихы Google-дың Alphabet болып қайта ұйымдастырылуы ресми түрде 10 тамызда, 2015 жылы жарияланды және 2 қазанда, 2015 жылы аяқталды. Барлық Google акциялары Alphabet акцияларына айырбасталған болтын, олар Nasdaq айналымында GOOGL және GOOG (A классы — GOOGL, — бір дауыс құқығымен, және C класcы — GOOG, — дауыс беру құқығы жоқ) жалғастырылуда. Ал сондай-ақ, иелері он дауыс беру құқығы бар B классы акциялары бар. Бұл кластағы жалғыз акционерлері Google құрылтайшылары Ларри Пейдж және Сергей Брин, сондақ-ақ компанияның бұрыңғы CEO Эрик Шмидт. Alphabet 2016 жылдың 1 ақпанынан, Apple компаниясын асып түсіп, нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі компания болып отыр. Алайда, екі күн өткен соң, компанияның құны тағы да Купертино компаниясына жол берді. 15 мамырда Alphabet қайтадан нарықтық капиталдандыру бойынша әлемдегі ең ірі компания болды. Сілтемелер * [http://rg.ru/2015/08/11/google-anons.html Google Alphabet жаңа компаниясын құратындығы туралы жариялады] // Российская газета (11 шілде 2015). Дереккөздер
Әзербайжан асханасы

]] Әзербайжан асханасы — әзербайжандардардың және Әзербайжан Республикасының халықтарының ұлттық асханасы. Танымал әзербайжан аспазы Таир Әміраслановтың пікірінше, әзербайжан асханасы әлемдегі ең көнелігімен, әрі әртектілігімен ерекшеленеді. Әзербайжан ұлттық тағамы әртектілігімен ерекшеленіп: сүт, ет, ұн, көкөністен жасалған тағамдарды біріктіреді. Ал тағамдарды дайындау тәсілдері де әртүрлі. Бұрынғы уақытта тағам түрлері географиялық аумақ пен адамадардың әлеуметтік жағдайына байланысты болған. Асхананың негізгі компоненттері елдің табиғи ерекшеліктеріне байланысты: таулы және субтропиктік климат әзербайжан асханасында қой еті, құс еті, өзендік және теңіздік балықтардың, жеміс пен көкөністің жиі қолданылуына әсер етті. Онымен қоса әзербайжан асханасында әртүрлі дәмдеуіштер мен хош иісті шөптер: вазари, жасыл және қара рейхан, ащы бұрыш, тмин, кинза, шафран, сумахи кең қолданылады. Сыртқы сілтемелер * [http://www.azeri.ru/az/cuisine/ Рецепты Азербайджанской кухни] * [http://www.millionmenu.ru/rus/recipes/collection/listkitch/nkitch61/ Миллион Меню] * [http://www.kuking.net/c49.htm Кухни Народов Мира] * [http://www.umenu.ru/azerbajdzhanskaya-kuxnya/ Особенности приготовления в азербайджанской кухне] * [http://superbest.su/caucasian-kitchen/azerbaijani-cuisine/ Портал вкусных блюд] * [http://www.azerifood.com/?page_id=272 Пошаговые рецепты азербайджанской кухни с фотографиями и видео]
Софья Залмановна Агранович

]] Агранович Софья Залмановна (24 маусым 1944 жыл - 18 шілде 2005 жыл) — Кеңес Одағының және Ресейдің филологы, әдебиеттанушысы, лингвисті, фольклористі. Самара университетінің орыс және шетел әдебиеті кафедрасының профессоры, көптеген кітаптардың және басылымдардың авторы. Биографиясы Куйбышев (қазіргі Самара) жұмысшылар отбасысында 1944 жылы дүниеге келген. Куйбышев педагогикалық институтын бітірген. Льва Адольфовича Финка шақыруымен Куйбышев мемлекеттік университетінде жұмыс істейді. Сыртқы сілтемелер * [http://sgpress.ru/Obschestvo_Samary/CHemu-uchila-Sofya59959.html Софья неге үйреткен (орысша)] Дереккөздер
Темірмәлік хан

Темірмәлік хан — 1377-1378 жылдары билік еткен Ақ Орданың ханы. Ұрыс ханның үшінші ұлы әрі мұрагері. Өмір баяны Үлкен ағасы Құтлық Бұға 1376 жылы Тоқтамыспен болған шайқаста қаза болған. Ұрыс хан да 1377 жылы Әмір Темір мен Тоқтамысқа қарсы жорықта қайтыс болады. Оның мұрагері Тоқтақия содан екі айдан соң дүниеден өтті. Сүйтіп таққа оның інісі, Ұрыстың үшінші ұлы Темірмәлік отырады. Темірмәлік өзінің жағымсыз өмір салтымен белгілі болғанды. Ол сұлу әйелдерді біреудің әйелі не қызы болғанына қарамай тартып алатын еді. Осы қылықтары үшін Ақ Орада әмірлері мен басшылары арасында ханның жаулары пайда бола бастайды. 1377 жылы әмірлердің талабымен Темірмәлік Тоқтамысқа қарсы жорық ұйымдастырады. Ұрыс хан кезінен бері келе жатқан қолбасшылардың арқасында Темірмәлік жеңіске жетеді. Әкесі мен ағаларының қазасына себеп болған Тоқтамыс қайтадан Темірге қашып пана табады. Алайда Темірмәлікке наразылықтың күшейгені сонша, Ақ Орданың ең беделді өкілдері Тоқтамыстың жағына өте бастайды. Ұрыс ханға қызмет еткен беклербек Қазаншы Темірмәліктен кеткен кезде, оның орнына маңғыт әмірі Балтышақ тағайындалады. Оның үлкен үлы Иса Ақ Ордаға қызмет етсе, кіші ұлы Едіге Тоқтамыс жағына өткендердің қатарында болатын. Сүйтіп Едіге мен Исаның арқасында Сығанақтағы ақсүйектер ханға қарсы қастандық ұйымдастырады. Нәтижесінде 1378 жылы Сығанақ әмірлері Тоқтамысты таққа шақырып, Сауран мен Отырар қалалары оған ұрыссыз беріледі. Темірмәлік Тоқтамысты шайқаста жеңуді жоспарлағанымен, оның әскерлері Тоқтамыс жағына соғыссыз өтіп кетеді. Темірмәлік бірнеше сенімді әмірлері мен қорғаушыларының көмегімен қашуға әрекеттенеді. Бірақ хан қолға түсіп, Тоқтамыстың бұйрығымен басы алынады. Беклербегі Балтышаққа Тоқтамыс жағына қызметке өтуді ұсынса да, ол бас тартып, ханымен бірге өлтіріліп, сол бейітке жерленген. Жанұясы Темірмәліктің екі ұлы болды – Шәдібек хан және Темір Құтлық хан. Олардың ұрпақтары Алтын Орда және одан ыдыраған Ұлы орда, Астрахан, Қасым, Қазан хандықтары мен Бұхарада хан болды. Әдебиет *Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010
Григорий Захарович Айзенберг

Айзенберг Григорий Захарович (17 желтоқсан, 1904 жыл, Тимковичи (қазір Беларусь - 31 наурыз, 1994 жыл, Мәскеу) - электродинамика және байланыс саласындағы ресейлік ғалым, техника ғылымдарының докторы, профессор, Лениндік, Сталиндік және КСРО мемлекеттік сыйлықтарының иегері, 60 ғылыми жұмыстың (оның ішінде монографиялар бар) авторы. Жетістіктері Жемісті ғылыми, педагогикалық және қоғамдық қызметі үшін Айзенберг Григорий Захарович, екі орденмен және сегіз медальмен марапатталған. Сыртқы сілтемелер * [http://www.computer-museum.ru/connect/aizenb2.htm Профессор Айзенберг Григорий Захарович және антенна техникасының дамуына қосқан үлесі] Дереккөздер
Қараматақ (тау, Қарағанды облысы)

Қараматақ – Қызылтас тауларының оңтүстік-шығысындағы шоқылы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы Қызылтау ауылының солтүстік-шығысында 8 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1001 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км шамасында. Беткейі тіктеу, түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Етегінде қорымтастар жиналған. Өсімдігі Саздауытты қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында далаға тән өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Қаратал (өзен, Торғай алабы)

Қаратал – Торғай алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Бастауы Бастауын Ұлытау тауының батыс беткейіндегі бұлақтардан алып, Ұсабай қыстауы тұсында Жетіқыз (Қаражыланды) өзеніне құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 37 км, 8 саласы бар. Ірілері: Танымбай, Айбас. Жағасы тік жарлы. Қар және жер асты суларымен толығады. Сәуірде тасиды, жазда қарасуларға бөлініп қалады. Өзен аңғарындка шабындық пен жайылымдық жерлер және қыстаулар (Арпабұлақ, Қаратал, Ақмәмбет) бар. Суы ауыз суға және мал сурауға пайдаланылады. Дереккөздер
Оскар (мысық)

Оскар (, 2005 жылы дүниеге келген) — дауасыз дертке ұшыраған адамдардың өлімін алдын ала болжайтын, Род-Айленд штатының Провиденс қаласындаға қарттар үйінде өмір сүретін мысық. 2007 жылдың шілдесінен бастап әлемге әйгілі болды. Бұл құбылыстың нақты түсініктемесін әлі ешкім таба алмады. Өмірбаян Оскарды қарттар үйіне әлі кішкентай күнінде алып келген. Оны үйсіз жануарларға арналған панадан шығарып, оңалту орталығына алып келген. Ол бірден ғимараттың ақыл-есі кем және Альцгеймер дертіне шалыққан адамдар жататын үшінші қабатынан өзіне орын тауып алады. Жарты жылдан кейін медицина қызметкерлері мысықтың дәлізді аралап, палаталарға кіретіндігін байқайды. Сонымен қатар ол белгілі бір науқастардың жанына отырып, сол жерден кетпейтін. Осы бір құбылыстан кейін көп уақыт өтпей дертке шалдыққандар өмірден озатын. Бірнеше жыл ішінде Оскар 50-ден астам өлімді болжады. Кейбір науқастардың туысқандары Оскарға алғыстарын білдіретін. Оскар бір науқастың жанына немесе құшағына жатқанында қарттар үйінің қызметшілері дереу ол қарттың жақындарына хабар береді, осылай жанұясы және туыстары науқастың соңғы сәттерінде жанында болады. Браун университетінің профессоры Давид Доса бұл құбылыс туралы “New England Journal of Medicine” журналында жарияланған мақаласында мысықтың еш жаңылмағандығын 25 рет дұрыс жорығанын мәлімдеді. Дәрігерлер де, ғалымдар да Оскардың бұл қабілетіне түсінік бере алмады. Алайда зерттеушілер бұл болжаудың табиғаты тек медициналық тұрғыдан екендігін және ешбір бөгде күштің жоқ екендігін айтады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://content.nejm.org/cgi/content/full/357/4/328/F1 Oscar the Cat] Picture in The New England Journal of Medicine.
Самгук саги

«Самгук саги» — Кореяның Үш патшалығы: Когурё, Пэкче және Силла кезеңін баяндайтын тарихи еңбек. «Самгук Саги» қытай тілінде жазылған (сол кездегі барлық корей тарихи шығармалары сияқты). Еңбекті жазу корёлық ван Инджонның кезеңінен (1122— 1146) басталып, сарайдағы Ким Бу Сик (金富軾) бастаған ғалымдар тобы еңбектің жазылу процесін қадағалады. Еңбек 1145 жылы аяқталды. Қазіргі уақытта корей тарихындағы ең көне тарихи шығарма саналады. Еңбек 50 томнан (квоннан) тұрады: *«Силла жайлы жазбалар» («Наги»; 나기 羅紀, немесе «Силла понги» 本紀) (16 том) *«Когурё жайлы жазбалар» («Ёги»; 여기 麗紀/«Когурё понги») (10 том) *«Пэкче жайлы жазбалар» («Чеги»; 제기 濟紀/«Пэкче понги») (6 том) *Хронологиялық кестелер («Нёнпхё» 년표 年表) (3 том) *Монографиялар («Чи» 지 志) (9 том): салтанаттар мен музыка, транспорт және тұрғын үй, география, саяси құрылымы *Өмір жазбалары («Ёльджон» 열전 列傳) (10 том) «Самгук саги» еңбегін қытайлық «Үш патшалық жайлы жазбалар» еңбегімен шатастырмау керек. Қытайлық еңбекті Чэнь Шоу жазып қалдырған болатын. Әдебиет *Соловьёв А. В. Некоторые проблемы изучения культуры Кореи периода Трех государств (Ким Бум Сиктың «Самгук саги» еңбегін негізге алған). *Ким Бусик. Самгук саги. —М. Шығыс әдебиеті, 2001. Сілтемелер * *
Шипагерлік баян

Шипагерлік баян — қазақ халқының медицинасының әдіс-тәсілдері жинақталған еңбек. Еңбек жайлы Авторы - Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы. Еңбекті жазуға оған Жәнібек хан бұйрық берген. Өзінің төл тәжірибелеріне сүйеніп, осыдан 5 ғасырдан бұрын жазған медициналық үлкен ғылыми еңбегі – «Шипагерлік баян» күні бүгінге дейін құндылығын жоғалтқан жоқ. Ғалым бұл кітапты Жәнібек ханның тапсыруымен 1470 ж. (жасы 70-тен асқан шағында) бастаған. Кітабында өзінің аты-жөнін ғана атап, өмірбаянын жазбаған. «Шипагерлік баянда» –жүрек, ми, сөл(адам организмінен бөлінетін), т.б. мүшелердің адам организмінде алатын рөлі, күйік, үсікті емдеу, тамыр ұстау сияқты өзекті мәселер айтылған. Кітапта шешек ауруына қарсы вакцина егуді ағылшын ғалымы Э.Женнерден(1796) 320 жыл бұрын жазғандығын атап айту қажет. «Шипагерлік баянда» өсімдіктерден алынған 854 түрлі, жануарлардан алынған 455 түрлі шипалық қасиеті бар емдік дәрілердің тізімі, адам мүшелерінің 430-ға тарта атаулары, мыңнан аса дәрі және 4577 рецепт берілген. Бұл қолжазбаны Райымбет, Шыбыл, Қоңырбөрік, Тама, Бұршақ бибір-біріне өсиетпен тапсырып, хижраның 1170-жылына келгенде (Григорий күнтізбесі бойынша 1827–1828 ж.) бесінші рет, 1952 ж.Түменбай Ыстанбайұлы (Іле аймағы, Текес ауданы Шиліөзек а.) алтыншы рет, 1991 ж. Нұртай Түменбайұлы 1952 жылғы нұсқаның 1968 ж. өртелгеннен кейін қалған бөлігін жетінші рет көшірген. Бұдан кейін 1994 ж. араб әрпімен Үрімшіде (Қытай), 1996 ж. Алматыда («Жалын» баспасында) қазақ тілінде басылып шықты. "Шипагерлік баян" бүгінгі күнге Өтейбойдақтың ағайын-ұрпақтары арқылы жеткен. Кітап уақыттың алуан түрлі зобалаңынан өтіп, мейлінше көлемді мұраның төрттен бір бөлігі ғана бүгінгі ұрпақтың қолына тиген. Қалған бөлігі Қытайдағы атышулы "мәдени төңкеріс" кезінде "хуң-уейбиндер" тарапынан өртелген. Өтейбойдақтың "Шипагерлік баян" кітабы қазақтың дәстүрлі медициналық тәжірибесі туралы мейлінше мол мағлұмат береді. Бұл ретте, автордың мыңнан астам дәрі түрлерін тоғыстыру арқылы 4 мыңнан астам шипалық шаралардың қолданымын (рецепт беру) ұсынуы, оның білікті шипагер, ғүлама ғалым болғанын пайымдатады. Сондай-ақ, "Шипагерлік баян" кітабында өсімдіктен алынатын 728 түрлі, жан-жануарлардан алынатын 318 түрлі, металл-металлоидтардан түзілетін 318 түрлі шипалық қасиеті бар дәрілердің аталуы, 500-ге тарта анатомиялық атаулардың келтірілуі, бүл еңбектің тарихи-этнографиялық мән-маңызының ерекше екенін білдіреді. Теңдесі жоқ "Шипагерлік баян" — ол заманда да қазақ тілінің қаншалық тұнық, бай болғанының айқын дәлелі. "Шипагерлік баян" кітабы арқылы Өтейбойдақ Тілеуқабылүлының тек қана ғүлама шипагер емес, сонымен бірге халықтың өмір салтына, дүниетанымына, рухани мәдениетіне мейлінше қанық болғаны, өз заманының терең ойлы, ұлтжанды түлғасы болғаны айқын аңғарылады. Дереккөздер
Тяньцзинь апаты (2015)

2015 жылдың 12 тамыз күні шамамен сағат 23:36 CST (15:36 UTC) қытайлық Тяньцзинь қаласында орын алған техногендік апат. Алдын ала мәліметтер бойынша 100-ден астам адам мерт болды (соның ішінде 12 өрт сөндіруші. 36 өрт сөндірушімен байланыс жоғалды) және 700-ден астам адам жарақаттанды. Өрт және жарылыстар Tianjin Dongjiang Port Rui Hai International Logistics Co. Ltd компаниясына тиісті қоймада бастлаған өртті сөндіру үшін жергілікті уақыт бойынша сағат 22:50 апат орнына өрт сөндірушілер шақырылды. Сағат 23:30-да 30 секундтық аралықпен екі қуатты жарылыс болды. Жарылыстар кезінде шыққан оттың жалындары бірнеше жүздеген метрге дейін жетті. Жарылыстардан кейін масштабты өртті сөндіру үшін тез арада апат орнына 100-ге жуық өрт сөндіру көлігі жіберілді. Алғашқы жарылыс шамамен 3 тонн тротилды құрды, ал екінші жарылыс адамзат тарихындағы ең қуатты ядерлік емес жарылыс болып табылады - оның қуаты тротилдық эквиваленттегі 21 тоннаны құрды. Өрт 2011 жылы негізі қаланған Tianjin Dongjiang Port Rui Hai International Logistics Co. Ltd компаниясының ғимаратында басталған. Бұл компания қауіпті химиялық заттарды сақату, жеткізу және үйлестірумен айналысады. Жарылыстардан кейін, 12 тамыз күні, компаияның басшылары қамауға алынды. Апат салдары Өрт және екі қуатты жарылыс нәтижесінде жеті логистикалық компаниялардың ғимараттары түгелдей қиралды. Сонымен қатар, апат орнынан екі шақырым аумақта орналасқан ғимараттардың терезелері сынған. Жергілікті прессаның мәліметі бойынша, жарылыстар салдарынан сақату орындарына орналасқан 10.000-ға жуық автокөлік қиралды, соның ішінде 2750 Volkswagen автокөлігі және 1.000-нан астам Renault автокөлігі. Тағы қараңыз * Тяньцзинь * Тяньцзинь порты Дереккөздер
Тяньцзинь порты

Тяньцзинь порты - Бохай шығанағынан батысқа қарай Хайхэ өзеннің сағасында, Бейжіңнен оңтүстік-шығысына қарай 170 шақырым қашықтықта және Тяньцзинь қаласынан шығысқа қарай орналасқан. Бұл солтүстік Қытайдың ең ірі порты болып табылады. Жүк айналымы Жылдар бойынша порттың жүк айналымы (млн т): *2004: 206,161 *2005: 254,1 *2006: 257,6 *2007: 309,465 *2011: 450 Оқиғалар 2015 жылдың 12 тамыз күні порт аумағында қатты өрт нәтижесінде екі қуатты жарылыс болды; 50-ден астам адам мерт болды, 700-ге жуаық адам жарақаттанды. Дереккөздер
Щ

Щ, щ — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тіл алды, ызың, қатаң дауыссыз дыбысты белгілейді. Орыс тілінен енген сөздер мен халықаралық терминдерге тән. Кейбір қазақ сөздерінің құрамында жазылғанымен, айтылуда қос яғни созылыңқы «шш» түрінде дыбысталады. Мысалы, жазылуы - «ащы», айтылуы - «ашшы». Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас әріп «Щ»-ны &amp;#1065; немесе &amp;#x429;, ал кіші «щ» әріпін - как &amp;#1097; немесе &amp;#x449;. деп белгілейді. Дереккөздер
Ъ

ъ — кириллицаға негізделген әліпби әрпі, жуандық белгісі. Дауыссыз дыбыс пен кейбір дауысты дыбысты ажырататын таңба ретінде қазақ тілінде орыс тілінен енген сөздерде ғана жазылады. Мысалы, разъезд, подъезд, съезд. Кодтар кестесі HTML жүйесінде бас «Ъ» әріпін &amp;#1066; немесе &amp;#x42A;, ал кіші «ъ» әріпін - &amp;#1098; немесе &amp;#x44A; деп белгілейді. Дереккөздер
Ы

Ы, ы — кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Жуан, қысаң, езулік дыбысты белгілейді. Сөздің барлық буынында жазылады. Бірінші буында еріндік дауысты кездессе, екінші буынындағы «ы» дыбысы айтылуда «ұ» болып дыбысталады. Мысалы, құрұқ, орұн - айтылуы; құрық, орын - жазылуы. Сондай-ақ «Ы» дыбысы ауызекі тілде сөз басындағы р,л, сонанттарының алдынан ілесіп айтылуын жиі байқасақ болады, бірақ жазуда ол («Ы» дыбысы) ескерілмейді. Мысалы, айтылуы - ылас, ырахмет, жазылуы - лас, рахмет, т.б. «Ы» дыбысына біркен сөзге сонант «У» қосымшасы жалғанса (оқы - у), жазуда езулік «Ы»түсіп қалады. Мысалы, оқы + у - оқу (айтылуы оқұу), тоқы + у - тоқу (айтылуы - тоқу). Дереккөздер
Артур Авила

Артур Авила (; 23 маусым, 1979 жыл, Рио-де-Жанейро) — динамикалық жүйелер және спектр теориясы аясында жұмыс істейтін Бразилиялық математик,Филдс сыйлығының иегері (2014). Марапаттамалары * Халықаралық математикалық олимпиадасының алтын медальі (1995) * Клэй математика институтының стипендиясы (2006) * Жака Эрбран премиясы (2009) Сыртқы сілтемелер * [http://webusers.imj-prg.fr/~artur.avila/cur.pdf Қысқаша мазмұндама (Резюме)]
Едіге би Төлебайұлы

Едіге би Төлебайұлы (XVII ғасырдың ортасы - XVIII ғасырдың басы) - Тәуке хан ордасындағы билер кеңесінің беделді мүшесі. Биография Орта жүздің Арғын руының Сүйіндігінен тарайтын. «Жеті жарғыны» түзуге қатысқан би, қазақ халқының күш біріктіріп, жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беру ісінде көрнекті рөл атқарған саясаткер. Орта жүз құрамындағы арғын тайпасының қаржас руынан шыққан. Оның шешендік сөздері ел аузында көп сақталған. Халық арасында Едіге би «Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітірген» деп те дәріптеледі. Едіге би Шоң бидің туған әкесі. Жазушы Қ. Исабаев айтуынша, Баянауыл маңындағы төрт рудың басын қосып, қарадан суырылып шығып, алғашқы аға сұлтан болған осы кісі. Ал оның би ретіндегі қызметін белгілі ғалым, зерттеуші С. Дәуітов шежіреші М.Ж. Копеевтің сөзімен былайша көрсетеді "М.Ж. Көпейұлы шежіреде Төле би мен Едіге би арасындағы әңгімені қысқаша баяндап бергені әрі қызық, әрі. Едіге Төленің ауылын көріп: "Әділ бидің елін, ауылын дау араламайды, әділ патшаның жерін жау араламайды"", - деген осы екен-ау деп қызығыпты.
Пхумипон Адульядет

Пхумипон Адульядет ( ; 5 желтоқсан 1927 - 13 қазан 2016 жылы ) — 1946 жылдан бастап 2016 жылға дейін Таиланд патшасы. Халық арасында «Ұлы» деген атаққа ие, сондай-ақ IX Рама ретінде әйгілі. Тақта 1946 жылдың 9 маусымынан бері отыр. 1950 жылдың 5 мамырында тәж кигізу жорасы жүргізілген. Билік басындағы монархтардың да, тіпті мемлекет басшыларының да ішіндегі ең ұзақ билік құрған монарх.Патшаның тәж кигізудегі есімі: «Phrabat Somdet Phra Paramindara Maha Bhumibol Adulyadet Mahitaladhibet Ramadhibodi Chakrinarubodind Sayamindaradhirat Boromanatbophit». Өмірбаяны Пхумипон Адульядет АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Кембридж қаласында Жоғары Мәртебелі Ханзада Махидон Адульядет пен Мом Сангвалдың (кейін Сомдет Пхра Синакариндра Боромаратчачоннани) отбасында 1927 жылдың 5 желтоқсаны дүниеге келген. Қызықты мәліметтер Пхумипон Адульядет алғаш рет жасанды бұлтты жасаап, оған патент иеленген. Ол көпірлер мен бөгеттердің жобаларын дайындаған, сондай-ақ кәсіби саксофоншы. 1000 баттық банкнотада патшаның Canon фотоаппаратымен түскен суреті бейнеленген. Фотоаппараттың объективін жасап шығарушы