Дастарқан жаю

Дастарқан жаю — үстелді таңертеңгі, түскі, кешкі және мерекелік асқа дайындау барысында ыдыс-аяқтардың, құрал-аспаптардың, мата майлықтардың орынды қойылуы. Негізгі талаптар * Дастарқан жаюда қойылатын негізгі талаптар: ** тамақтану түріне сәйкес болуы (таңертеңгілік ас, бизнес-ланч, түскі немесе кешкі ас); ** эстетикалық бағытта болуы (тәрелкелер мен дастарқанның бір-біріне сай болуы); ** дастарқанға қойылатын заттардың залдың интерьеріне сай болуы. ** дастарқан құрал-жабдықтарының орналасу тәртібінің сақталуы; * Дастарқан жаюдың реттілігі: ** үстелдің бетіне дастарқан төсеу; ** тәрелкелерді қою; ** құрал-аспаптарды қою; ** шыны ыдыстарды қою; ** майлықтармен сәндеу; ** дәмдеуіштерге арналған құралды қою; ** құмырамен гүл қою. Тамақтану мезгілі бойынша дастарқан жаю Таңертеңгілік ас дастарқаны * Таңертеңгілік ас дастарқанының құрал-жабдықтары және қойылу тәртібі: ** үстел шетінен 5—10 см қашықтықта негізгі тәрелке; ** сол жағынан дөңес жағын төмен қаратып шанышқы (қуырылған жұмыртқа болғанда) немесе дөңес жағымен төмен қарай қасық (ботқа болған жағдайда): ** тәрелкенің оң жағынан жүзін ішке қаратып пышақ; ** негізгі тәрелкенің оң жағынын қиғаштай шай ыдысы қасықпен; ** негізгі тәрелкенің сол жағынан нан, тоқаш немесе майға арналған қосымша тәрелке (майға жеке пышақ тәрелкенің шетіне қойылады). Түскі ас дастарқаны * Түскі ас дастарқанының құрал-жабдықтары және қойылу тәртібі: ** көлемі кішірек жалпақ тәрелке оның үстіне көжеге арналған шұңғыл тәрелке; ** тәрелкенің оң жағынан пышақ, қасық және шанышқы; ** тәрелкенің жоғарғы жағынан стақан; ** негізгі тәрелкенің ортасынан оңға қарай шарапқа арналған бокал; ** негізгі ыстық тағам және сусындар үстелдің ортасына ; ** бір-екі жерден қағаз майлықтар немесе әркімнің тәрелкесіне сәнделген мата майлықтар; * Көже ішілген соң шұңғыл тәрелкелер жиналып, босаған жалпақ тәрелкеге негізгі ыстық тағам салынады. Кешкі ас дастарқаны Кешкі асқа арналған үстелдің бетін түрлі-түсті дастарқанмен жабуға болады. Кешкі астың жабдықтарының түскі астан айырмашылығы шұңғыл тәрелкелердің болмауы. * Кешкі ас дастарқанының құрал-жабдықтары және қойылу тәртібі: ** көлемі кішірек жалпақ тәрелке; ** тәрелкенің оң жағынан пышақ, шанышқы; ** тәрелкенің жоғарғы жағынан стақан; ** негізгі тәрелкенің ортасынан оңға қарай шарапқа арналған бокал; ** негізгі ыстық тағам және сусындар үстелдің ортасында ; ** бір-екі жерден қағаз майлықтар немесе әркімнің тәрелкесіне сәнделген мата майлықтар; * Печенье салынған және тосап құйылған ыдыстардың, тосап салып алатын розеткалардың, лимон салған тәркелердің орны - үстелдің орта тұсы. * Шай ыдыстары мен ақ құман шай құюшының жанында болады. Мерекелік дастарқан жасау * Мерекелік немесе кешкі қонақасыға арналған үстелдің үсті ақ дастарқанмен жабылады. * Үстел үстіне гүл (аласа әрі кең құмыраға салынып) қойылады. * Үстелдік орта тұсында жеміс салынған ыдыс, сауыттағы бұрыш, қыша, сірке суы, тұз қойылады. * Салқын тағамдар ортаға жақын жерге, нан салынған ыдыстар үстелдің әр бұрышына орналасады. * Әр түрлі сусындар үстелдің ұзынынан жарма ортасын бойлай тұрады. * Үстел бетіне арақашықтығы бірдей етіп негізгі тәрелкелер қойылады. * Кішкене тәрелкенің үстінен салқын тағамға (немесе басытқы (закуска) арналған ыдыс, оның сол жағынан майға пісірілген тағамға арналған ыдыс орын алады. * Пышақ, қасық, шанышқылардың орналасуы күнделікті тәртіппен қойылады. * Ерекше салтанат кезіндегі дастарқанды жасағанда әдеттегі асхана ыдыс-аяғына салқын тағам мен балық салатын ыдыстар қосылады, асханалық шанышқылардың жанына балық пен салқын тағам үшін бөлек пышақ қойылады. * Сусынға арналған бокал немес фужерлердің орны - тәрелкенің тұсы. * Десертке арналған құралдарды сусын ыдыстарынан кейін орналастырады. * Десерттік пышақ, қасық, шанышқыларды десерттік тәрелкелермен бірге береді. Майлықтарды сәндеу Дастарқан жаю түрлері * Тәңертеңгілік ланч * Түскілік * Кешкілік * Банкеттік * Фуршеттік * Шай ішуге арналған * Кофе ішуге арналған Тағы қараңыз * Тамақтану * Дастарқан мәзірі * Асханалық құралдар Дереккөздер Дереккөздер * "Шаңырақ" үй-тұрмыс энциклопедиясы. Алматы. 1991. ISBN 5-89800-035-6 (1-й з-д) * Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1