kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Байбақты

Байбақты — қазақ халқының құрамындағы ру. Шежіре бойынша, Байұлы рулар бірлестігіне кіреді. Қынық, Жауғашты, Күшпен, Бұғанай, Дәуімшар, Жомарт, Шолан, Сырым, Батақ аталарына бөлінеді. Батақтан: Сасай, Жанбақты, Құдайназар, Сүгір, Жауғашты, Дауымшар, Жаманке, Бұғанай, Шолпан, Тоқсаба, Қоянқашу, Құлшық, Олжаорыс, ал Қынықтан: Шекеу, Еділбай, Жайылған, Құлсүйіндік, Қырықтық, Шомаш, Бақан, Алыс, ал Жауғаштыдан: Қожакелді, Жүлке, Әліғұл, Жарлқас-Қарақұдас, Қожагелдіден, Әлғұлдан, Жүлкеден тараған ұрпақтар БҚО Жаңақалада тұрады. (Жүлкелер Дүйсековтер, Байғалиевтар, Байтұрғановтар, Бекболатовтар, Сисеновтар) Әлтекеден: Андас, Мамат, Жабағы, Назарымбет, Кеңшарбақ Боран, Сейдахмет, Қалматай аталары, 1801 жылы құрылған Бөкей Ордасына (барлығы 16 025 жан) көшіп келген. Ертеде Еділ мен Жайық өзендері аралығын қоныстанған. Сондай-ақ, Ресейдің кейбір облыстарында да ұшырасады. Байбақты руынан атақты Жауғашты, Күшпен, Дәуімшар, Жомарт, Шолан, Сырым, т.б. билер мен батырлар шыққан. Ұраны — Дәуқара, таңбасы — бақан, шалғы орақ, тағы екеуі бар. Біздің ойымызша, Байбақты руының тарихы өте қызықты. Айтар болсақ, Кіші жүз руларының көпшілігі сияқты, бұл рудың да шығу тарихы осы уақытқа дейін айқын болмай қалып өтыр. Байбақты руының шежіресін қарастыра келгенде, тоқсаба оның төртінші ұрпағы болып келетінін көреміз. Осыған байлаиысты XV ғасырдағы орыс деректемелерінде және Бейбарыс пен Ибн-Халдуңда бар ертедегі қыпшаңтардың тоқсаба руы туралы мағлұмат қызықты, онда тоқсаба руы бірініні болып көрсетіледі. Бұл жайт бізге бүкіл байбақты руы болмаса да, оның әлде бір бөлігі ертедегі қыпшақтардан шыққан деп жорамалдауға мүмкіндік береді, оның үстіне неғұрлым кейінгі кездегі қыпшақтарда тоқсаба руы жоқ. Басқа да көптеген қыпшақ тайпалары сияқты, тоқсабаның кейіннен Кіші жүз құрамына, ал бір бөлігі ішінде Қыпшақ руы бар қарақалпақ халқына енгені анық; соңғыларының ұраны Тоқсаба болып табылады. Ал рудың жаңа атауы (Байбақты) шынында да жиі жорамал болып келгеніндей, кейіннен пайда болуы мүмкін. Ертедегі деректемелерде Байбақты руы туралы айтылмауын, бәлкім, осымен түсіндіруге болар. Байбақты руының таңба белгілері: және (Тынышбаев бойынша). И. Мейер де бір ғана белгісін келтіреді. Таңбалардың осы әр алуан түрін мұқият қараған кезде олардың бәрі бірдей ұқсас екені және біреулерінде кішкене сызықшалардың негізгі сызыққа тік бүрышпен, ал басқаларында қиғашталып келуімен ғана ерекшелеттеді. Байбақты руының ұраны «Дәуқара», бізге Н.И. Гродеков пен М. Тынышбаевтың деректері бойынша ғана мәлім. ДНК-анализ Ү гаплогруппасы C-М48 Тұлғалар # Сырым Датұлы # Қаржауұлы Науша # Қазы би # Есен Шегірейұлы Орақбаев источник? # Жұбан Молдағалиев # Қадыр Мырза Әлі # Әлібек Мұсаұлы Дінішев # Шора Шамғалиұлы Сарыбаев Бұғанай # Болат Шамғалиұлы Сарыбаев Бұғанай # Шамғали Харесұлы Сарыбаев Бұғанай # Сатиев Қуанышқали Шекеу # Дәуқара Қарақожаұлы # Роза Үмбетқызы Жаманова # Хамза Ихсанұлы Есенжанов # Дамир Амагелдіұлы Исмағұл Дереккөздер http://bibliotekar.kz/istorija-kazahstana-za-8-klass-hviii-v-1/2-o-massovom-perehode-kazahov-vo-glave-s.html
Нүкте (тыныс белгісі)

Нүкте (.) - жазуда пайдалынатын тыныс белгілерінің бірі. Нүкте белгілі бір ойдың аяқталуына байланысты қойылады. Нүкте дұрыс қойылмайтын болса, сөйлем түсініксіз болып шығады, не нүктенің қойылмауынан екінші бір мағына туындауы мүмкін. Нүкте – аяқталған ойды білдіретін шартты белгі. Нүкте *1) хабарлы сөйлемдерден кейін. Мұндай сөйлемдер құрамына қарай жай, құрмалас сөйлем, сондай-ақ толымды, толымсыз, жақты, жақсыз сөйлемдер болып келеді (Жирен мұртты, аласа ақ сары жігіт басын көтерді. Ғ. М.). Қуанышты жасыруға болмайды (С. Е.); *2) басқы әріптерінен қысқарған кісі, газет-журнал аттарынан кейін.(Әуезов - қазақ халқының данышпан жазушысы. Ғ. М.). Қазақ тілі - мемлекеттік тіл ("С. Қ."); *3) драмалық шығармаларда әрбір кейіпкердің есімінен кейін.(Жомарт. Жақаң кем өлшеп, қанағат қылады (Ғ. Мүст.) *4) сандар арқылы таңбаланатын реттік нөмірлерден соң. (Грамматика екі саладан тұрады: 1. Морфология. 2. Синтаксис.); *5) тағысын тағы, тағы сондайлар, тағы басқа сөздерін қысқартқанда.(Қазақстанда мынадай ұлттар тұрады: қазақ, орыс, украин, неміс, татар, ұйғыр т. б.); *6) екпінсіз айтылған бұйрық, тілек мәнді сөйлемдерден кейін.(Ренжімесең, осы айтқанымды орындашы. Ғ. Мүст.); *7) атаулы сөйлемдерден кейін.(Түн. Жарқыраған жұлдыз бен тыныштыққа бөленген дала адамды өзіне еріксіз баулап алғандай. A. Т.); *8) кейіпкер атынан соң автордың түсіндірме сөзі келсе, ол жақша ішіне алынып, соңынан нүкте қойылады.(Аманкелді (атып тұрып). Кешігіп қалыпсыз мырза! Ғ. М.).. Қойылу жағдайлары Нүкте мынадай орындарда қойылады: # Нүкте аяқталған ойды білдіретін хабарлы сөйлемдерден соң қойылады. # Басқы әріптерінен қысақарған кісі аттарынан, газет-журнал аттарынан соң нүкте қойылады. # Пьесаларда әрбір кейіпкердің есімінен соң нүкте қойылады. # Цифрлар арқылы таңбаланатын санамалы нөмірлерден кейін нүкте қойылады. # Тағысын тағы, тағы сондайлар, тағы басқа деген сөздер қысқартылып қойылғанда, олардан соң нүкте қойылады. # Екпінсіз айтылған бұйрық, тілек мәнді сөйлемдерден соң нүкте қойылады. Дереккөздер
Көп нүкте

Көп нүкте — белгілі бір себептермен ойдың аяқталмай қалғандығын немесе айтылмақшы пікірдің толық айтылмағандығын білдіру үшін қойылатын тыныс белгі. Көп нүкте - мағынаға байланысты қойылатын белгі. Ол, негізінен, мынадай жағдайларда қойылады: # Өлең немесе прозалық текстен кейбір сөз, я кейбір тармақ түсіп қапса: - Ім-м... сыртта тағы біреу бар ма? - Бар, ол Жағалбай ғой... Ақсақалдармен мақұл десіп тізімге кірген жігіттердің бірі... (X. Е.). Бірақ секіріп шығам деп... мертігеді, жатады (Абай). # Алынған цитаттан сөз немесе сөйлем қалдырылған жағдайда: "Әуелі еңбек, ал онан соң және сонымен бірге... сөз ең басты екі стимул болды, - деп жазды Ф. Энгельс, - осы екі стимулдың әсерінен маймылдың миы... адам миына айналды" (К. Маркс, Ф. Энгельс, Таңд. шығ., А., 1956). # Айтылмақшы ой желісі әр түрлі себептермен (булығып сөйлей алмау, ой бөлініп кету, сөйлеушінің сөзін аяқтатпай бөліп жіберу т. б.): Жоқ, ешкім де ұрған жоқ, кейін айтам... Aнa, төсек салып берші, жатқызшы (М. Ә.). # Бір сөз бірнеше рет қайталанған жағдайда болмаса сөйлеуші сөйлеп келе жатып, сезінің арасында айтарлықтай кідіріс жасаса, оның ар жағында бірдеңенің айтылмай қалғандығы аңғарылып жатса, бірнеше рет қайталанған сөздер арасына немесе кідірістен соң қойылады: - He болды? - Мені қара басты!... Құлаттым... - Нені құлаттың? - Баланы... (Б. М.). # Көп нүкте қойылмайтын сөйлем сұраулы не лепті болып келсе, әуелі сұрау, леп белгісі одан соң қатарынан екі нүкте қойылады: Сонау Шоғанға машинаның басы барғанда не бітіреді?... - Ах, найсап, найсап!... Құтырған ит неден тайынады! (Ғ. М.). # Кісі сөйлеп келе жатып айтайын деген сөзі есіне түспей, ұмытып қалса, соны кенетген еске түсіргенде: - Балам, өткен жұмада біздің үйге... деген дәрігер келіп еді ғой, әкесінің аты... емес пе? (X. Е.). # Санамалап айтылып жататын кейбір пікірлердің барлығын айта бермей, олардың кейбіреуін айтып жатудың артық екендігін білдіру үшін: Қызылорда өңірінде арпа, күріш, тары... есіріледі (С. М.). Дереккөздер
Технология

Технология ( - өнер, шебер, білгір және “logos” – ілім, ғылым) – ғылыми-практикалық негізде шикізатты дайын өнімге айналдырудың әдіс-тәсілдерінің жүйесі. Технология дайын тетік немесе бұйым жасау үшін өндірістік процестерде пайдаланылатын материалдың, шикізаттың немесе жартылай өнімнің (әрбір операциялар аралығындағы дайындамалар) пішінін, өлшемін, қасиетін, күйін өзгерту амалдарынан тұрады. Жалпы өндірістік процестің бөлігі болып табылатын өндіру, тасымалдау, сақтау, бақылау жөніндегі іс-қимылдар да технология деп аталады. Қоғамның өзгеруіне байланысты өндірістің, қызметтің, оқытудың, т.б. әр түрлі салаларына инновациялық технология ұғымы енгізілуде. Қазіргі кезде технология: * алдыңғы қатардағы технология; * қалдықсыз технология; * өңдеу және қайта өңдеу технологиясы; * халықаралық стандартқа сай технология болып ажыратылады. Мұнай, газ, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу және т.б. технологиялар өндіріс талаптарына сай іске асырылуда. Сонымен қатар * Инновациялық технология Дереккөздер:
Тәулік

күнтізбесінің 20 күн нышаны ішіндегі үшеуі, Күн тасынан.]] Тәулік – тетелес бір күн мен бір түннің қосындысы. Күннің де, түннің де ұзақтығы өзгеріп, әр маусымда әр түрлі болып отырады. Тәуліктің ұзақтығын тұрақты шама деп есептеуге болады. Жуық түрде алғанда күн қанша ұзарса, түн сонша қысқарады. Шамалап алғандағы тәуліктің бұл тұрақтылығы біздің заманымыздан бұрын 4000 жылдықта анықталған. Бір тәулік ішінде Жер өз осін бір айналып шығады. Жердің өз осін бір айналып шығуына кететін уақыт жұлдыздық тәулік деп аталады. Жұлдыздық тәулік жуық түрде 23 сағат 56 минут 4 секундқа тең. Мұны тікелей бақылап анықтауға болады. Жұлдыздық тәулік – уақыттың астрономиядағы негізгі өлшемі. Ол 24-ке бөлінеді де, әрбір үлесі жұлдыздық сағат деп аталады. Жұлдыздық сағат кәдімгі сағаттан сәл кемірек, жуық түрде 59 минут 50,17 секунд болады. Уақытты жұлдыздық сағат бойынша өлшейтін аспаптар обсерваторияларда қолданылады. Жұлдыз уақыты – өзгермейтін тиянақты уақыт. Адам өмірі негізінен алғанда жұлдызға емес, Күнге байланысты. Сондықтан астрономияда “нақты күндік тәулік” ұғымы көбірек қолданылады. Бірақ нақты күндік тәуліктер бірдей емес, олардың ұзақтығы әр кезде әр түрлі болады. Себебі Күн (шын мәнінде Жер) кейде үдей, кейде баяу қозғалады. Нақты күндік тәуліктердің ең қысқасы, жұлдыздық уақыт өлшемімен – 24 сағат 3 минут 36 секунд (қыркүйек айының ортасы), ең ұзағы – 24 сағат 4 минут 27 секунд (қараша айының аяғы) болады. Шамасы үнемі өзгеріп тұратындықтан, нақты күндік тәуліктер өмірде сирек қолданылады. Халыққа қолайлы болуы үшін жыл ішіндегі нақты күндік тәуліктердің орташа мәні, яғни арифмет. ортасы алынған. Бұл уақыт орташа күндік тәулік деп аталады, ол 24 сағат асырқа тең. Нақты күндік уақыт орташа күндік уақытпен сәйкес келмейді. Ол екеуінің айырмасы астрономияда уақыт теңдеуі деп аталады. Уақыт теңдеуінің мәні жыл сайын шығып тұратын арнайы астрон. кестелерде келтіріледі. Уақыт теңдеуінің өзі де тұрақты емес, сондықтан кестелер жыл сайын қайта жасалады. Түсініктемелер
Радиус-вектор

Радиус-вектор (әдетте немесе жәй деп белгіленеді) — координаттар басы деп аталатын әлдебір берілген тұрақты нүктеге қатысты нүктенің кеңістіктегі орнын анықтау үшін енгізіледі; кеңістіктің қандай да бір нүктесіне белгіленген нүктеден бағытталған вектор. Кез келген кеңістіктегі нүкте үшін радиус-вектор – координаттар басын сол нүктемен қосатын вектор болып табылады. Радиус-вектор геометрияда Кеңістіктегі ерікті нүкте үшін радиус векторы басынан бастап сол нүктеге дейінгі вектор болып табылады. Радиус векторының ұзындығы немесе модулі нүктенің координаттық нүктеден болатын қашықтығы, вектордың көрсеткісі кеңістіктегі осы нүктеге бағытты көрсетеді. Жазықтықта радиус векторының бұрышы деп радиус векторының абсцисса осіне қатысты сағат тіліне қарсы бағытта бұрылатын бұрышын айтады. Дереккөздер
Нүкте (геометрия)

Нүкте — координаттары бар, бірақ өлшемі, массасы, бағыты жоқ, ешқандай геометриялық немесе физикалық қасиеті жоқ кеңістіктегі абстракт нәрсе. Математика мен физикадағы іргелі ұғымдардың бірі. Нүкте – геометриядағы негізгі ұғымдардың бірі. Геометрияның жүйелі түрде баяндалуында бастапқы ұғымдардың бірі ретінде қабылданады. Қазіргі математикада түрлі кеңістікті құрастыратын табиғаты әр түрлі элементтерді нүкте деп атайды (мыс., n-өлшемді евклидтік кеңістіктегі нүкте деп n саннан тұратын реттелген жиынтықты айтады). Математиканың көптеген салаларында арнайы аттары бар нүктелер кездеседі. Мысалы, геометрияда қисық сызықтың ерекше нүктелері, екі есе ерекше нүктелер, оқшауланған нүкте, иілу нүктесі, жанау нүктесі, бұрыштық нүкте, математика талдауда дифференциал теңдеулер шешулерінің ерекше нүктелері, аналитикалық функциялардың ерекше нүктелері, ал жиындар теориясында жиынның қасиетін сипаттайтын шектік, шекаралық, тығыздық нүктелері зерттеледі. Еуклидтық геометриядағы нүкте Нүкте - геометрияның іргелі ұғымдарының бірі, сондықтан оның анықтамасы жоқ. Дереккөздер
Материалдық нүкте

Материалдық нүкте, ескерілмей, бірақ нақтылы массасы бар денелер туралы механикалық ұғым. М. н-нің материялық нүкте — белгілі жағдайларда өлшемдері кеңістіктегі орны геом. нүктемен алмастырылатындықтан ол механиканың көптеген есептерін шешуді жеңілдетеді. Аспан әлеміндегі жұлдыздардың, астероидтардың, Күн және оның планеталарының қозғалыстарын қарастырғанда олардың барлығын М. н. деп санауға болады. Н. Асанов Механикада дағдылы анықтамасы материалдық нүктені есептерді шығаруда өлшемі жоқ деп есептеуге болатын нәрсе дейді. Бұл нәрсе деформацияланбайды, айнала алмайды. Материалдық нүктенің механикалық энергиясы тек қана оның (алдыға) қозғалу кинетикалық энергиясы түрінде ғана жинақтала алады, яғни айналу немесе деформациялық энергиясы болмайды. Басқаша айтқанда, материалдың нүкте — ең қарапайым механикалық жүйе; ең аз еркіндік дәрежесі бар механикалық жүйе (үшөлшемді кеңістікте қозғалса және байланыс болмаса – 3 еркіндік дәрежесі), ішкі еркіндік дәрежесіз. Бұл анықтаманың ұқыптылығын мына үлгіден көруге болады: сиректенген газда жоғары температурада әр молекула өлшемі молекулалар орташа арақашықтығымен салыстырғанда өте аз. Оны жоқтың қасы деуге болындай көрінгенімен олай емес: молекулалардың дірілдеуі мен айналуы — молекуланың “ішкі энергиясының” маңызды қоры болып табылады, қордың “ауқымдығы”молекуладардың өлшемімен анықталады. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том Сілтемелер
Скаляр

Скаляр (лат. scalaris — баспалдақты) — әр мәні бір ғана (нақты) санмен өрнектеле алатын шама. Скаляр үлгілілері ретінде ұзындық, аудан, уақыт, масса, тығыздық, температураны, т.б. келтіруге болады. “Скаляр” терминін 1843 ж. У.Гамильтон (1805 — 1865) енгізген. “Скаляр” термині векторлық есептеулерде қолданылады. *Абстрактты алгебрада — негізгі өріс элементі (мысалы, нақты сандар немесе комплекс сандар өрісі). *Тензорлық есептеулерде — валенттік тензоры (0,0), координаттар жүйесі базисын ауытырғанда өзгермейді. Тағы қараңыз *Псевдоскаляр *Тензор *Вектор Пайдаланылған cілтемелер
Сұрау белгісі

Сұрау белгісі (?) - жазуда пайдалынатын тыныс белгілерінің бірі. Әдетте сұраулы сөйлемнің соңында қойылады. Қойылу жағдайлары Сұрақ белгісі жауап алу мақсатында қойылады. Сұрау белгісі мынадай жолдармен жасалған сұраулы сөйлемдерден соң қойылады: #Ма, ме, ба, бе, па, пе, ша сұраулық шылауларының қатысуы арқылы жасалған сұраулы сөйлемдерден соң сұрау белгісі қойылады. #Сұрау есімдіктері арқылы жасалған сұраулы сөйлемдерден соң қойылады. #Болар, шығар көмекші етістіктерінің қатысуы арқылы жасалған сөйлемдерден соң қойылады. #Ғой шылауы мен ә одағының тіркесуі арқылы жасалған сұраулы сөйлемдерден соң қойылады. #Сұрау интонациясымен айтылған сұраулы сөйлемдерден соң қойылады. #Құрмалас сөйлем құрамында бірнеше сұраулы жай сөйлем болса, сұрау белгісі сөйлемнің ең соңынан қойылады. Әдебиет *Оралбаева Нұржамал, Аблақов Әбжаппар, Қазақ тілі, Алматы, 1992
Леп белгісі

Лепті белгісі (!) – жазуда пайдалынатын тыныс белгілерінің бірі. Әдетте лепті сөйлемнің соңында қойылады. Қойылу жағдайлары Леп белгісі мынадай орындарда қойылады: # Бұйрық, ұран, үндеу мәнді сөйлемдерден соң әр уақытта леп белгісі қойылады. # Сүйсінгендікті , таңғалғандықты, ренішті, ызаны білдіретін лепті сөйлемдерден соң леп белгісі қойылады. # Ерекше дауыспен айтылған одағай сөздерден немесе одағайлы сөйлемдерден соң леп белгісі қойылады. Математикада Леп белгісімен математикада факториал операциясы белгіленеді: : Қос леп белгілер қос факториалды білдіреді: : көбейінді тақ сандар үшін 1-мен аяқталады, жұптар үшін 2-мен аяқталады. Бар болу белгісі леп белгісімен бірге (&nbsp;&nbsp;) «бар және жалғыз» деген мәнді білдіреді. Түсірінділер Әдебиет * Оралбаева Нұржамал, Аблақов Әбжаппар, Қазақ тілі, Алматы, 1992
Қос нүкте

Қос нүкте (:) - жазуда пайдалынатын тыныс белгілерінің бірі. Қос нүкте сөйлемнің синтаксистік ерекшеліктері мен мағынасына байланысты қойылады. Қос нүктенің сөйлемдегі басты қызметі - сөйлем мүшелерінің арасындағы түрлі қарым-қатынастарды көрсету. Қойылу жағдайлары Қос нүкте мынадай жағдайларда қойылады: # Бірыңғай мүшелердің алдынан жалпылауыш сөздер немесе жалпылауыш мәнді сөздер келетін болса, жалпылауыш сөздерден соң қос нүкте қойылады. # Жалғаулықсыз салаласқан жай сөйлем дердің алдыңғысының мағынасы соңғы жай сөйлемдер арқылы айқындалып тұратын болса, мұндай жай сөйлемдердің арасына қос нүкте қойылады. # Рет-ретімен санамалап баяндауды керек ететін жалпылауыш мәнді сөздерден соң қос нүкте қойылады. # Төл сөздің алдынан автор сөзі келгенде, одан соң қос нүкте қойылады. # Түйген ойды, қағидаларды, ережелерді дәлелдеу мақсатымен алынған сөйлемдердің алдында мысалы деген сөз қолданылатын болса, одан соң қос нүкте қойылады. # Бірыңғай мүшелердің алдынан басқа, бөлек, атап, айтқанда, тәрізіді сөздер келіп, баса назар аудару мәнінде қолданылса, бұл сөздерден соң қос нүкте қойылады. Дереккөздер
Ван көлі

Ван көлі - Түркияның шығысындағы тұйық көл. Армения таулы үстіртіндегі тектоник. қазаншұңқырда орналасқан. Абсолютiк биіктігі 1720 м. Аумағы 3,7 мың км², ең терең жері 145 м, тұзд. 19‰. Жағасын мекендеген халық балық аулаумен, тұз қайнатумен айналысады. Кеме жүзеді. Көлдің шығыс жағалауында Ван қ. орналасқан. Дереккөздер
Халық тығыздығы

Жұрт тығыздығы — бірлік аумақта тұратын халық саны. Ең тығыз мекендер (шаршы километрге келетін адам саны): * Макао (Макао) — 17684 * Монако — 16620 * Сингапур — 6389 * Гонконг — 6317 * Гибралтар — 4289 * Газа Секторы — 3823 * Ватикан — 2093 * Мальта — 1261 * Бермудалар — 1226 * Мальдивтер — 1163 Ең тығыз мекенденген ергежейлі елдерден басқа елдер мен аймақтар (шаршы километрге келетін адам саны): * Бангладеш — 1002 * Тайвань — 636 * Оңтүстік Корея — 491 * Пуэрто-Рико — 430 * Иордан өзенінің Батыс жағалауы — 407 * Нидерланд — 395 * Ливан — 367 * Бельгия — 339 * Жапония — 337 * Үндістан — 328 Қазақстандағы жұрт тығыздығы — 5,4 адам/км². Тағы қараңыз * Список стран, сортировка по плотности населения * Список стран, сортировка по численности населения * Список стран, сортировка по площади Сілтемелер [http://www.census.gov/ipc/www/popclockworld.html Счётчик мирового населения (экстраполяция). По данным центра демографии АҚШ.] [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap030305.html Карта-иллюстрация плотности населения Земли (на основе данных 1994)]
Ноу-хау

Ноу-хау ( – қалай екенін білу) – көпшілік әлі біле бермейтін және сауда-саттық тауары бола алатын немесе басқалардың алдында бәсекелі болу үшін пайдаланыла алатын ерекше технологиялар, білімдер, мен қабілеттер. Әдетте ноу-хау деп басқалар үшін коммерциялық сыр болып табылатын коммерциялық құндылығы бар инновацияларды айтады. Жоғарытехнологиялы экономикада ноу-хау ірі компаниялардың активтерінің маңызды бөлігі болып табылады. Халықаралық заңнамаларға сәйкес, мекемелер әлдебір өндіріс тәсілін немесе техникалық шешімді жекедара пайдалану үшін екі жолмен сақнана алады – патент немесе коммерциялық сыр арқылы. Ноу-хау заңды түрде сипатталмағанымен коммерциялық сыр ұғымына кіреді. Патент пен коммерциялық сыр мақсаттары бір – иннофацияларды бәсекелестердің пайдалануына жол бермеу және жекедара пайдасын көру. Бірақ қорғаныс тәсілдері мүлдем басқа: патенттеу - мәліметтерді ашу және (ауторларының төлеген ақшасымен) одан әрі заң бойынша қорғалуы, басқаларға патент иесінсіз осы шешімді пайдалануы сот арқылы қудалануына дейін. Ноу-хау сыр арқылы да сақтану дегенді білдіреді. Алайда, сырлы мағлұмат мәлім болып қалған жағдайда оны пайдалануға тыйым салу мүмкін емес. Ноу-хау құқығы беймәлімділік сақталғанға дейін ғана болады. Дереккөздер
Институттық инвестор

Институттық инвестор — заңды тұлға, пайда табу үшін құнды қағаздарға, жылжымайтын мүлікке (жылжымайтын мүлікке хұқысымен қоса) салатын пұлы (пайы, жарна ретінде) бар адам. Институттық инвесторларға инвестициялық қорлар, зейнетақы қорлары, сақтандыру ұйымдары, несиелік ұйымдар (банктер) жатады. Институттық инвесторлар әдетте үлкен акция пакеттерімен сауда жасайтын Нью-Йорк қор биржасындағы саудагерлердің жартысына жуығын құрайды. АҚШта Білікті институттық инвестор (Qualified Institutional Investor) деген де ұғым бар. Сыртқы сілтемелер * [http://www.investopedia.com/ask/answers/06/institutionalinvestor.asp Институттық инвестордың Институттық емес инвестордан айрмашылығы қандай?]
Ребрендинг

Анықтамасы Ребрендинг сөзі ағылшын тілінен брендті өзгерту деп аударылады. Бірақ та бұл процесті ғимараттың алдына ілінген маңдайшаны және логотипті өзгертумен ғана шектелетін процесс деп қарау қате болар еді. Бұл - ұйымның барлық бөлімшелеріне ықпал ететін ауқымды және көп деңгейлі процесс. Ребрендинг – брендинг (яғни брендті ойлап табу мен шығару) процесін қайталау. Оның деңгейі әр-түрлі болуы мүмкін: компанияның жай ғана логотипін ауыстыруынан тіпті толық концепциясын, миссиясын, ұсталымын және стилін өзгертуіне дейін бара алады. Мысалдар Мәселен, 2007 жылы Қазақстан банкілерінің ішінен Казком және БТА шетел нарығына шығу үшін ребрендинг өткізді. Тағы бір мысал - Картел операторы K-Mobile сауда белгісін Beeline-ға ауыстыруы, оның себебі - Ресейлік Вымпелкомның (түпкі Beeline-ның иесі) Қазақстандық Картелді толық сатып алуы. 2009 жылы GSM Kazakhstan компаниясы KCell брендін жаңартты.
Бренд

Бренд (, ) — сауда белгісі, немесе қазіргі кезде біздің бренд деп жүргеніміз — таңба ғана емес, сол таңбаның астарында тұрғанның барлығы. Әдемі таңба-рәміздерді және фирмалық мәнерді бренд деп атау қате болмады. Бренд — бұл сауда белгісі ғана емес, бұл тұтынушыға берілетін уәде және сол уәдені орындау. Ежелгі заманнан бері адамдар қарым-қатынас жасауды, таңбалар арқылы белгілі бір сезімді немесе ақпаратты беруді қажет етті. Бұл таңбалар бір идеяны жақтаушыларды өздерінің бәсекелестерінен өзгеше етіп көрсетті. таңбалар адамның немесе топтың даралығын көрсетуге, өзінің мақтанышын немесе белгілі бір қасиеттерді иеленетіндігін көрсетуге мүмкіндік береді. Адамдар өз идеалдарын қорғай отырып, белгілі бір тудың астына жиналған. Брендтің танымалдығы Брендтің танымалдығы брендтің танылуының бастапқы кезеңдерінің бірі болып табылады және бренд туралы алдын ала білетіндігі сатып алушының есінде қалғанын не қалмағанын тексереді. Брендті тану (сондай-ақ брендті қосымша еске түсіру-мен белгілі) тұтынушылардың брендпен өзара әрекеттескен кезінде оны басқалардан дұрыстап айыра тану қабілеттігінен тұрады. Бұл тұтынушылардан сауда белгісін міндетті түрде білуді немесе еске түсіруді талап етпейді. Клиенттер брендті таныған кезде олардың көзбен немесе ауызша байланысу белгілері белсенді бола түседі. Мысалы дәретхана қағазы секілді категориядан өзіне қажеттіні іздеу кезінде сатып алушының таңдауына алдымен бірнеше бренд ұсынылады. Клиент брендпен көзбе-көз немесе ауызша ұшырасқанда бұрынғы брендті білетіндігі есіне түсу мүмкін. Брендке қатысты нақты жад түйіндерін қалпына келтіруі мүмкін қандай да бір белгі берілгеннен кейін тұтынушылар брендтің танымалдығын көре бастайды. Қызықтыру деңгейі төмен брендті сатып алуда шешім қабылдау керек болған кезде брендтің осы тану формасы клиент үшін басқа брендке қарағанда бір брендті жиі қолдануына көмек береді. Іс жүзінде брендтің танымалдығы клиенттің өмірлік құндылығына (LTV) оң әсер етеді және клиентті қызықтыруда жақсы жаққа (CAC) бұрады. Брендтің танымалдығы бөлшек сауда дүкендерінің арасында пайдаланылатын брендтің жиі танылу әдісі болып табылады. Өнімді сауда орындарына ұсынған кезде немесе қаптаманы көзбен қарағаннан кейін тұтынушылар брендті тану мүмкін және оны жарнаманың немесе ауызша ұсыныстардың нәтижесінде сатып алғандағы ерекшеліктермен немесе белгілермен байланыстыру мүмкін. Тұтынушылардың аздаған бөлігі берілген категориядағы сауда белгілерін ойда жоқта еске түсірген кезде берілген сауда белгісіне қатысты пікірге қарағанда, әдетте сауда белгісінің атауын сұраған кезде тұтынушылардың көбісі оны таниды. Дереккөздер
Негізгі капиталға инвестициялар

Негізгі капиталға инвестициялар – негізгі қорларды сатып алуға, құруға және ұдайы өндіруге бағытталған шығындар жиынтығы. Негізгі капиталға инвестицияларға ғимараттар мен құрылыстарға, машиналар мен құрал-жабдықтарға, малға, көпжылдық көшеттерге, бұрғылау және геологиялық барлау жұмыстарына, бағдарламалық қамтамасыз етулерді сатып алуға, әдеби және көркем туынды түпнұсқаларына салынған қаражаттар кіреді. Негізгі капиталға инвестициялар туралы мәліметтер шағын кәсіпкерлік субъектісінің инвестициялық қызметін есепке алу арқылы, жасырын және заңға сай емес қызметті қоса есептеу арқылы анықталған. Дереккөздер
Шағын кәсіпкерлік

Шағын кәсіпкерлік – есеп беру жылы жұмыскерлердің (қосымша істеушілерсіз) тізімдік орташа саны 50 адамнан аспайтын, өз қызметтерін коммерциялық негізде жүзеге асыратын, әділет органдарында тіркелген және статистикалық тіркеуге енгізілгензаңды тұлғалар. «Шағын бизнес» кәсіпорындары – мына критерилерге жауап беретін кәсіпорындар (заңды тұлғалар): * жұмыскерлердің орташа жылдық саны (қосымша істеушілерді қоса) 50 адамға дейін; * активтердің жылдық орташа жалпы құны 60000 есе есептік көрсеткіштен аспайтын; Мынадай ұйымдық-құқықтық нысанда кәсіпкерлік қызметпен шұғылданатын заңды тұлғалар: * толық серіктестік; * сенім серіктестігі; * жауапкершілігі шектеулі серіктестік; * қосымша жауапкершілікті серіктестік; * өндірістік кооператив. Шағын бизнестің дамуын сипаттайтын негізгі көрсеткіштер істеп тұрған шаруашылық субьектілері бойынша есептеледі. Істеп тұрған кәсіпорындарға мыналар жатады: * белсенді, ағымдағы жылы қандай да бір қызметті жүзеге асырған; * жаңа, яғни таяуда ғана тіркелген, бірақ әлі өндірістік қызметті бастамаған; * уақытша тоқтап тұрған кәсіпорындар. Дереккөздер
Құрғақшылық

Құрғақшылық - ыстық күнде, ауаның ылғалдылығы төмен болған кезде жауын-шашынның ұзақ уақыт және елеулі түрде жетіспеушілігі. Қатты ыстық – қоршаған ауаның орташа плюстік температурасының бірнеше күн бойы 10 және одан да астам градусқа артық болуын айтады. Мұның қауіптілігі адамның шамадан тыс ыстықтауы яғни оның денесінің температурасы 37,1°С жоғары болуы немесе дене қызуы бұзылып, 38,8°С жетеді. Ұзақ уақыт және қатты ыстық болуы ыстық өтуіне немесе жүрек қызметінің бұзылуына әкеліп соғады. Ыстық өтудің белгілері: терінің қызаруы, таңдайдың кебуі, қатты шөлдеу. Бұдан ары қарай адам есінен танып, жүрегі немесе тыныс алуы тоқтауы ықтимал. Құрғақшылыққа (қатты ыстыққа) қалай дайындалуға болады Қосымша ыдыстар жинап, қажет болса оларға алдын ала су толтырып қою. Ыстық күнге лайық киімдер, тұрмыстық электр құралдарын (желдеткіштер, кондиционерлер) әзірлеп қою. Егер селолық жерлерде тұратын болсаңыз - жаппалар, қалқалар, даладағы орындықтар құдықтар, сондай-ақ терезе жапқыштар сайлануы тиіс. Мүмкіндігінше электр құралдарының жұмысын қамтамасыз ету үшін электр қуатының автономиялы көздерін сатып алыңыз. Суды үнемдеп пайдаланыңыз. Өзіңіз ыстық өткенде не істеу керектігін оқып үйреніп, бұған отбасы мүшелерін де үйретіңіз. Құрғақшылық (қатты ыстық) кезінде не істеу керек Көтеріңкі температураның әсер етуінен сақтаныңыз. Бас киім киіп, ауа өтіп тұратын мақта-матадан тігілген ашық киім киіңіз. Есіңізде болсын, күйген теріден тер шықпайды, ол өзін өзі суытпайды. Асықпай жылжыңыз, мүмкіндігінше көлеңкеде болуға тырысыңыз. Сыра немесе басқа бір алкогольді ішімдіктер іщпеңіз, бұл ағзаның жалпы жағдайын нашарлатады. Ыстық кезінде қосымша тұз пайдалау керек пе жоқ па, ол жағын дәрігермен кеңесіңіз. Ыстық өтсе дереу көлеңкеге, жел соғып тұрған жерге барыңыз немесе душқа түсіңіз, асықпай көп су ішіңіз. Ыстық өтуден сақтану үшін өз денеңізді салқындатуға тырысыңыз. Айналадағы біреу есінен танып қалса жүрегіне массаж жасап, жасанды тыныс алдыртып тіршілікке оралту шараларын жасаңыз. Есіңізде болсын, құрғақшылық кезінде өрт шығу мүмкіндігі арта түседі. Құрғақшылықтан (қатты ыстықтан) кейін не істеу керек Күтпеген апат және халыққа көрсетіліп жатқан көмек туралы ақпарат алу үшін жергілікті өкімет органдарына хабарласыңыз. Және де құрғақшылықтың қайталануына әзір болыңыз.
Формальдегид

Формальдегид ( - құмырсқа), халықаралық уағыздалатын аты - метаналь, ескіше - құмырсқа алдегиды. Екінші кластағы аса қауіпті түссіз газ. Формальдегид негізінен көлік газдарынан тарайды.Тағамдық қоспа сияқты регистрацияланған. (CH 2 =O) — газсынды өткір иісті түссіз зат , гомологиялық қатардың алифатикалық альдегидтер болатын алғашқы мүшесі. Формальдегидтің 40%-тік ерітіндісін формалин деп атайды. Алу әдістері Формальдегидті бірінші рет 1859 жылы А. М. Бутлер синтездеді.Қазіргі уақытта формальдегидті 3 амалмен алады: * Күміс кристаллдарын көп су буы және метанол бр жерде тотығу және дегидратациялау; * Кристаллдық күміс пен күміс торын тотығу және дегидратациялау; * Көп металл бар ауаны тотығу. Қолданылуы Формалин дезинфекциялағыш зат ретінде кеңінен қолданылады. Құмырсқа альдегиді фенолформальдегид шайырын, карбамидті шайыр, органикалық бояулар, қопарылғыш заттар, лактар алуда қолданылады. Формальдегид нәруызды ұйыту қасиетіне байланысты анатомиялық препараттарды консервациялауға, дезинфекциялауға, дәрі-дәрмек алуға және тері илеу өндірісінде, егін егу алдында дән тұқымдарын өңдеуде пайдаланылады. Қауіпі Осы газ адамның тыныс алу жолдарына, көзге және теріге аса зиян. Және адамның жүйке жүйесін зақымдайды. Егер оның мөлшері ауадағы зиянды заттардың қауіпсіз мөлшерінен неше жүз есеге асып кетсе, барлық тірі жанды құртып жіберуі ғажап емес дейді мамандар.
Қандас

Қандастар (2021 жылға дейін оралмандар) қазақтар. 2024 жылы қандас мәртебесін 14 391 этникалық қазақ алды. Көші-қоны Қандастардың ең көп тұратын өңірлері қатарында Түркістан, Алматы, Маңғыстау облыстары, Жаңаөзен, Алматы, Астана, Тараз қалалары бар. Соңғы жылдары қандастар жағдайы жақсы Астана мен Алматыға, облыстық маңызы бар қалаларға көшуге тырысады. 2023 жылғы 4 қыркүйектегі «Қандастар мен қоныс аударушыларды қоныстандыруға арналған өңірлерді айқындау туралы» қаулысы бойынша қандастарды қоныстандыруға арналған өңірлер: * Ақмола облысы * Атырау облысы * Шығыс Қазақстан облысы * Батыс Қазақстан облысы * Қостанай облысы * Павлодар облысы * Солтүстік Қазақстан облысы * Абай облысы Саны 2024 жылғы 7 маусымдағы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ақпаратынша Қазақстанға 1991 жылдан бері шамамен 1 134 300 қазақ қандастар оралған. Дереккөздер
Библиограф

Бұл көне гректің "библио" - кітап деген сөзінен шыққан. Яғни, библиограф кітап, журнал, газет ішіндегі материалдарды кез келген басқа да хабарлама ресурстарын жазады және нақты жауап табуға, әдебиеттер тізімін, оқырман сұранысы бойынша, дәстүрлі емес тасушы хабарламасын табуға көмек теседі. Бұл үшін оның хабарлама қоймасында үлкен анықтама-библиографиялық аппарат бар. Дереккөздер
Жыныстық жетілу

Жыныстық жетілу кезеңінде ұл-қыздарға әсер ететін өзгерістер * бой өсіп, салмақ қосылып, бұлшық еттер дамиды * жыныс мүшелері өсіп, тұқым жаю қабілетіне ие болады * дауыс жуандайды * терідегі май бездер белсендірек істей бастағаны себепті бетке безеулер қаптап кетуі мүмкін * тер бездері дамиды * қолтық асты және қасаға түгі өсе бастайды * көңіл-күй жиі-жиі өзгеріп тұруы мүмкін * қарсы жынысқа тартатын күшті сезіле бастайды Қыздарға әсер ететін өзгерістер * емшек өсіп, емшек ұштары ілгері созыла бастайды, бұл ауыртпалы болуы мүмкін * сандары жұмырланады * жыныс мүшелері дамып, аналық бездері аналық жасушаларды өндіріп шығара бастайды * жыныстық жетілудің соңғы сатысында етеккір басталады Ұл балаларға әсер ететін өзгерістер *кеуде мен иықтары дамиды * бетке сақал-мұрт өсе бастайды, кеудеде кейде түк пайда болуы мүмкін * аталық жыныс мүшесі мен аталық бездері ісіп, үлкейеді; аталық бездер ұмаға түсіп, сперматозоидтарды өндіріп шығара бастайды * аталық жыныс мүшесінің қан тамырлары қанға толғаны себепті эрекция, яни аталық жыныс мушесінің қатаюы жиі-жиі және күтпеген жерде пайда болады * кейде ұйықтап жатқанда аталық жыныс мүшесі қатайып, шәуһеттің шашырауы пайда болуы мүмкін Дереккөздер
Мәңгүрт

Мәңгүрт (, түрікменше munqul — есінен айырылған, ақылсыз) түркі кезеңінде жуанжуандардың (қарақытайлардың) тұтқынға жасаған әрекетінен кейін пенденің өз есінен айырылғаннан кейінгі аты. Мәңгүрттер қорлық-зорлық атаулының бәрін көріп, миына жазылмастай зақым келген, қай елден шыққанын, кімнен туғанын білмейтін, тек кеудесінде жаны бар, ішіп-жеуге, қарадүрсін жұмыстарды атқаруға ғана қабілетті болып келеді. Олар тіпті алыс пен жақынды ажырата алмайды. Мәңгүртизм Мәңгүртизм, немесе Мәңгүрттік идеологиясы - өз ұлттық құндылықтары мен өз ана тілін өзі жоюды көздейтін, осыған дейін кімнің отары болса, соның тілінде сөйлеп, соның мүддесі үшін жанталасатын азғындардың сенім жүйесі. Мәңгүрттік идеологиясы әлемдегі ірі отаршылдық саясаттарынан пайда болды. Отаршылдар өздері басып алған елдердің байлығын тонап, мәдениетін ойрандап қана қоймай, сол халықтың азаматтарына мәңгүрттік идеологиясын сіңіріп, оларды өздерінің рухани құлына айналдыруға тырысады. Тіпті кейін сол ел тәуелсіздік алса да, жаңағы мәңгүрттік идеологиясы жұққан кісілер өз ұлтының мүддесіне қарсы мәңгүрт ретінде әрекет жасап, ұлттық мемлекеттің дербес өмір сүруіне, өзін-өзі қалпына келтіруіне және өсіп-өркендеуіне кедергі келтіруімен болады. Олар сыртқы жаулардан да қауіпті. Ал, егер олар сол елде билікке шықса, елдің өз ұлттық болмысын қалыптастыруына кететін уақыт ұзарады, жолы қиындайды. «Найман ана» аңызы «Найман ана» әңгімесі Шыңғыс Айтматовтың «Ғасырдан да ұзақ күн» романынан үзінді болып табылады. Онда Тұтқынға түскен әрбір адамның шашын тықырлап алып،түйенің жүнінен кепеш атты бас киім кигізетін болған. Кепешті кигізгеннен кейін жуанжуандар тұтқынды 5 күн ассыз،сусыз шөлдалада қалдырған. Шаш 5 күнде 5 мм-ге өседі – бұл миды зақымдауға жеткілікті мөлшер. «Мәңгүрттену» кезеңі өткеннен кейін тірі қалған адам мәңгүртке айналатын болған. Мәңгүрт қожайыны не қаласа соны істейді, себебі мәңгүртте тек бір қорқыныш бар, ол – «кепешті шешсең өлесің» деген қожайындарының сөзі. Наймандар өздерінің жуанжуандарға тұтқын болып түскен туысқандары немесе достарын салық төлеу арқылы алмаған. Себебі олар мәңгүрттің ешқашан өзгермейтінін білген. Шыңғыс Айтматовтың сипаттамасындағы мәңгүрттер Шыңғыс Айтматовтың айтуынша мәңгүрттер тек «иә» немесе «жоқ» деп жауап бере алады. Оларға қожайынының сөзінен басқа сөз маңызды емес. Себебі мәңгүрттерге адамдардың дауысы мен шегірткенің дауысы бірдей. Олар тек өмір сүру жайлы ойлайды. «Найман ана» әңгімесінде Дөненбайдың ұлы Жоламан мәңгүртке айналады. Ал Найман ана өз ұлын тауып, өз үйіне қайтармақшы болады. Дегенмен Жоламан өз анасын танымағандықтан өз еліне бармай, өз қожайындарының «ол сенің басыңдағы кепешті шешуге келді» деген жалған ақпаратқа сеніп өз анасын өзі өлтіреді. «Мәңгүрт» фильмі 1990 жылы Кеңес одағы «Мәңгүрт» атты фильм шығарды. Фильм оқиғасын «Ғасырдан да ұзақ түн» романының ішіндегі бір баяндаушы оқиға бойынша Мария Юрматова жазды. Бұл Қожа Нарлиевтің режиссёр ретінде ұсынған ең соңғы фильмі. Фильмнің басты актёрлері Тарик Тарджан, Мая-Гозель Айдмедова, Йылмаз Дуру, Нарлиев Қожадүрді болды. Тағы қараңыз *зомби *гуль Ескертпелер
IPTV

Дүние жүзіндегі IPTV қосылған елдер. IPTV ( — теледидар интернет хаттамасы) — трипл-плэй ( — үшқырлы орындау) мультисервистік желі шеңберінде толықтай интерактивті қызмет көрсетуге көшкен технология. Тарихы Технология негіздері IPTV технологиясы IP желілерде келесі хаттама негіздерінде қызмет атқарады: * HTTP — әрекеттесу қызметтерді ұйымдастыру үшін (мысалы, пайдаланушы мәзірі т.б.); * RTSP — хабар тарату ағындарын меңгеру үшін; * RTP — ағындық видеоны тарату үшін; * IGMP — кең түрде хабарлауды (multicast) меңгеру үшін. Видео, MPEG-2 не H.264/MPEG-4 AVC қысуды пайдаланып, MPEG-TS пішінімен таратылады. Әдетте IPTV-ге арналған ағын 4 MB/s жылдамдығын алады. Артықшылықтары Үйіңізге аталған қызмет түрін орнату арқылы сіз төмендегідей мүмкіндіктерге қол жеткізесіз: * қалаған фильміңізге, арналарда жүріп жатқан бағдарламаларға сұрау жасап, қалаған уақытта көре аласыз,оларды сақтап алуға болады; -арнайы құрылғы арқылы ұялы телефон, компьютер т.б арқылы басқаруға мүмкіндік бар; * тікелей эфирде болып жатқан бағдарламаның ұнаған жерлерін қайталап көруге болады; * интерактивті қызмет яғни, тұтынушы мен қызмет көрсетуші арасындағы байланыс, немесе тұтынушылар арасындағы өзара байланыс. Мәселен, сіз бейнетаспа түсірсеңіз, оны көрермендердің назарына ұсына аласыз т.б; Сонымен қатар мамандар интернетке де жол бар, алайда сайттарды аралаумен шектелесіз дегенді айтады. Бірақ электронды поштаңызды тексеріп, чаттарға кіруге болады екен. Мұнан басқа жаңа қызмет түрі түрлі ойындар, радиобайланыс, анықтамалық ақпараттар, қала, облыс, елдер, дүниежүзінің картасы, ұшақтар мен пойыздардың жүру кестесі, валюталар бағамы, ауа-райы мәліметі секілді қосымша қызметтер көрсете алады екен. IPTV Қазақстанда ІР жаңа телеарна қызметінің Қазақстан нарығында пайда болғанына көп болған жоқ. Мамандардың айтуынша, ол дәстүрлі серіктік және кабельді телеарнаның болашақтағы алмастырушысы болмақ. Жаңа қызмет түрінің бағасы 400 теңгеден 2000 теңге аралығында, дегенмен ол арналар санына байланысты. Сондай-ақ, арналар санында шек жоқ, 30 дан 100-ге дейін немесе одан да көп. Әзірше, бұл қызмет түріне Қазақстан тұрғындары аса қызығушылық танытып отырмаса да мамандар бірте-бірте серіктік және кабельді телеарна қызметін басып озатынына сенімді. 2008 ж. маусым айынан бастап Астана қаласында «Қазақтелеком» компаниясы ADSL арқылы IPTV таратуды сынап бастады. Ал, 2009 ж. ақпан айынан Астанада, қараша айынан Алматыда, 2010 ж. басынан облыс орталықтарында да iD TV брэндімен пайдақорлық өткізуін бастады. Негізгі дестесіне 56 арна кіріп 1275 теңге тұрады. Қосымша дестелерімен бірге не барлығы 91 арна. Бейне ағынында H.264/MPEG-4 AVC қысылған кодтауы пайдаланылады. Сыртқы сілтемелер [http://www.id-tv.kz iD TV интерактивтік теледидары - Сенің дербес теледидарың]
Кеңістік

Кеңістік — философия, математика және физика секілді салаларды пайдаланылатын күрделі ұғым. Күнделікті өмірде іс-қимыл алаңы, барлық нәрселерді қамтитын ортақ ыдыс, әлдебір жүйе жай-жапсары сезініп түсініледі. Мысалы ғарышты жиі ғарыштық кеңістік деп атайды. Математика Математикада «кеңістік» сөзі көптеген күрделі ұғымдарды сиппатуда қолданылады. Дөрекілеп айтса, кеңістік әлдебір қосымша құрылымы бар жиын болып табылады. Осы қосымша құрылымға байланысты кеңістік элементі «нүкте», «вектор», «оқиға» т.б. атануы мүмкін. Кеңістік ішжиыны егер кеңістік құрылымы осы ішжиында дәл сондай құрылым шығарса ол «ішкеңістік» деп аталады (дәл анықтамасы кеңістік түріне байланысты). Үлгілер * Аффиндық кеңістік * Банах кеңістігі * Ықтималдық кеңістік * Гильберттік кеңістік * Евклид кеңістігі * Норма кеңістігі * Сызықтық кеңістік (векторлық кеңістік ) * Метрикалық кеңістік * Топологиялық кеңістік Физика Физикада кеңістік деп біз субьективті түрде барлық физикалық оқиғалар мен нәрселер “ыдысы” деп түсінетін, солардың іс-әрекеттері орын алатын “алаңды” айтады. Физикада жиі көпөлшемді кеңістік – мысалы, күрделі жүйе қалпы бір нүкте арқылы сипатталатын фазалы кеңістік деген ұғым кездеседі. Осындай кеңістіктер — кәдімгі “біздің өмірлік” үшөлшемді кеңістікте есептерді тұжырымдап шығара алу үшін пайдаланатын жәй ғана абстракцииялар. Салыстырмалы теориясында кеңістік - кеңістік-уақыт бүтін жүйесінің бір көрінісі ғана, ал жеке кеңістік, не уақытқа бөлу берілген санақ жүйесіне байланысты. Физиканың көп салаларында физикалық кеңістік қасиеттерінің өзі (өлшемі, шексіздігі және т.б.) затты нәрселердің бар жоғына байланысты емес. Жалпы салыстырмалы теориясында затты денелер кеңістік қасиеттерін өзгертетін болып шықты, дәлірек айтса кеңістік-уақытты өзгертеді - оны «қисайтады». Мысалдар: * Фазалық кеңістік Психология / Лингвистика * Семантикалық / Мағыналық кеңістік * Кеңістіктің лингвистикалық формулалары Фантастика Фантастикеада (қиял-ғажайып әлемінде) толық сенімді тәржімелері болмайтын «параллель кеңістіктер», «гиперкеңістік», «субкеңістік» ұғымдары кездеседі. da:Rum de:Raum en:Space eo:Spaco es:Espacio fa:فضا fi:Avaruus fr:Espace (notion) gl:Espazo he:מרחב ia:Spatio io:Spaco it:Spazio ja:空間 ko:공간 nl:Ruimte pl:Przestrzeń pt:Espaço simple:Space sv:Rum zh:空间
Осака университеті

, немесе — ең ірі Жапония жоғарғы оқу орындарының бірі. Осака префектурасында орналасқан. 1869 ж. негізделіп, 1931 ж. Осака Императорлық Университеті ретінде ресми түрде университет дәрежесі берілген. Университет Осака префектурасының Тоёнака, Суйта, Мино қалалары мен Осака қаласының Наканосима аймағында — барлығы 4 кампуста жайғасқан. Студенттердің саны бойынша, Жапониядағы мемлекеттік университеттердің ең ірісі болып табылады. Құрылымы Университет 11 факультеттен тұрады: * [http://www.let.osaka-u.ac.jp/en_index.html Әдеби факультет (文学部)] * [http://www.hus.osaka-u.ac.jp/english/ Гуманитарлық ғылымдар факультеті (人間科学部)] * [http://www.sfs.osaka-u.ac.jp/eng/ Шет тілдер факультеті (外国語学部)] * [http://www.law.osaka-u.ac.jp/en/ Заң факультеті (法学部)] * [http://www.econ.osaka-u.ac.jp/e/welcome.html Экономика факультеті (経済学部)] * [http://www.sci.osaka-u.ac.jp/index.html Ғылым факультеті (理学部)] * [http://www.med.osaka-u.ac.jp/index.html Медицина факультеті (医学部)] * [http://www.dent.osaka-u.ac.jp/index-e.html Стоматология факультеті (歯学部)] * [http://www.phs.osaka-u.ac.jp/Welcome.html Фармацевтика факультеті (薬学部)] * [http://www.eng.osaka-u.ac.jp/en/index.html Инженерлік факультет (工学部)] * [http://www.es.osaka-u.ac.jp/eng/index.html Инженерлік ғылымдар факультеті (基礎工学部)] Атақты тұлғалары *Хидеки Юкава — Нобель сыйлығының лауреаты *Осаму Тедзука — белгілі жапон мангакасы және аниматоры *Акио Морита — Sony корпорациясының негіздеушілерінің бірі *Осаму Хаяиси — медицинадан Вульф сыйлығының лауреаты *Хейзо Такенака — экономист, Коидзумидің министирлер кабинетінің мүшесі Сыртқы сілтемелер * [http://www.osaka-u.ac.jp/eng/index.html Осака университетінің ресми торабы (ағыл.)] * [http://www.osaka-u-sf.org/ Сан-Фрациско орталығының ресми торабы (ағыл.)] * [http://www.osaka-u-groningen.org/ Гронинген орталығының ресми торабы (ағыл.)] Дереккөздер
Қазақ Кеңес энциклопедиясы

Қазақ кеңес энциклопедиясы (немесе Қазақ совет энциклопедиясы) — алғашқы әрі ең ірі қазақ тіліндегі әмбебап энциклопедия. Қазақ КСР ғылым академиясы құрастырған энциклопедия 1972—1978 жылдары 12 томы басылып шығады. Анықтамалық томы да бар (қазақшасы – 1980, орысшасы – 1981). 1985 жылғы қысқа төрттомдық қазақ және орыс тілдеріндегі «Қазақ КСР» энциклопедиясына негіз болады (1989 жылға дейін шықты). Бас редакторы — академик М.Қ. Қаратаев. Қосымша 13-том әліпбилік пәндік-есім корсеткішіне арналған (1982). Тұңғыш әмбебап энциклопедияда қазақ халқының ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі тарихи жолын, Қазақ КСР-ның құрылу және тарихи қалыптасу кезеңдерін, экономика, ғылым, мәдениет пен әдебиет саласындағы табыстарын, туыскан халықтардың, соц. елдердің достығы мен ынтымағын көрсететін материалдар мен құнды деректер жинақталған. Қазақ жерінің жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлемі, табиғи байлықтары кең қамтылған. Республиканың өндіріс орындары, кеніштер, қалалар мен ауылдар, оқу ордалары мен мәдени мекемелер, ұжымдык, кеңестік шаруашылықтар тарихы мен соңғы жетістіктері туралы мол мағлұматтар бар. Халықтың ардақты ұлдары, батырлары мен ғалымдары, өнер қайраткерлері жайында өмірбаяндық деректер келтірілген. Бұл күрделі еңбекті әзірлеуге республика ғана емес, Мәскеу, Санкт-Петербург, Киев, одақтас республикалар ғалымдары мен зиялы қауымы, ғылым мен мәдениет орталықтары кеңінен тартылған. Көрнекті ғылым қайраткерлері - академиктер: У.М. Ахмедсафин, О.А. Байқоңыров, С.Б. Бәйішев, Т.Б. Дарқанбаев, Ә.Х. Марғұлан, т.б. ғалымдар мақалалар жазған. Энциклопедияның 8 мың- нан астам авторының ішінде 313 ғылым докт., 4 мың ғылым канд. бар. Жалпы есептегенде "ҚСЭ-ның" 12 томына 48931 мақала енгізілген. Энциклопедия түрлі-түсті карталармен, диаграмма-кестелермен, сұлбалармен жабдықталып, портреттермен және фотосуреттермен көркемделген. Әрбір томдардың бет саны: * Бірінші – 648. * Екінші – 642. * Үшінші – 624. * Төртінші – 672. * Бесінші – 656. * Алтыншы – 640. * Жетінші – 648. * Сегізінші – 664. * Тоғызыншы – 640. * Оныншы – 648. * Он бірінші – 632. * Он екінші – 600. * Он үшінші (қосымша) – 752. Дереккөздер
Құрлық

, кейбір континенттер шоғырландырылған немесе кішірек құрлықтарға бөлінген болуы мүмкін: мысалы, Еуразия жиі Еуропа мен Азияға (қызыл реңктер) бөлінеді, ал Солтүстік және Оңтүстік Америка, кейде бір Американдық құрлық (жасыл реңктері) ретінде танылады.]] Құрлық, материк, континент — жер қабығының дүниежүзілік мұхит деңгейінен көтеріңкі ірі бөлігі. Оның шеткі аймақтары мұхит деңгейінен төменде жатыр (қ. Құрлықтық беткей). Құрлықтың жалпы аумағы 149,1 млн. км² немесе жалпы жер шарының 29,2%-ын алады. Солтүстік жарты шардың 39%-ын, оңтүстік жарты шардың 19%-ын құрайды. Қазіргі геологиялық дәуірде ол 6 континенттен — Аустралия, Антарктида, Африка, Еуразия, Оңтүстік Америка және Солтүстік Америкадан тұрады. Құрлықтың 36%-ы таулы, 64%-ы жазық. Құрлық астындағы жер қабығының қалыңдығы 25-тен 75 км-ге дейін жетеді. Ішкі континенттік және шеткі континенттік құрылымдардан тұрады. Біріншісіне көне және жас платформаларда дамыған жазық өңірлер және геосинклиналдық қатпарлы облыстарда пайда болған таулы құрылымдар жатады. Екінші типтік құрылымдарға континенттердің су астындағы тегістелген жалғасы (қайраң, беткей), пассивті жиегі (атланттық) және кезектесе орналасқан қайраңдық, беткей, терең қазаншұңқырлар, шұңғымалар, мұхиттың қарқынды дамыған арал доғаларының (Тынық мұхиттың) шеткі аймақтары жатады. Құрлықтар ұзақ уақытты қамтитын эволюциялық дамудың нәтижесінде пайда болған гетерогенді дене саналады, ол фиксизм теориясы бойынша геосинклиналдардың дамуы барысында ертедегі ядролардың бірігіп ұлғаюы нәтижесінде пайда болған. Мобилизм теориясы бойынша, қазіргі құрлықтар бір уақыттарда бүтін болған Пангея континенті бөлшектеніп, алдымен Лавразияға және Гондванаға бөлінген. Құрлықтардың нобайы мұхиттардың ашылуынан және литосфералық плиталардың соқтығысуынан өзгеріп отырған. Құрлықтар саны Құрлықтар аумағы мен жұрты Жоғалған құрлықтар * Лауразия * Гондуана Әлем бұрыштары * Аустралия (+ Океания) * Антарктида * Африка * Еуропа * Азия * Америкалар (Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка, Жаңа Әлем) Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка құрлықтары Панама мойнағымен қосылған. Сонымен қатар Жердегі құрлықтарды әлем бұрыштарына бөліп айту қалыптасқан. Бұл Жағрапиялық ашылымдар дәуірінде пайда бола бастады, яғни әр жаңа жер, сол кезде айтқандай — әлем бұрышын мұхитсаяхатшылары ашқан сайын. Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка құрлықтық ажыратуға қарағанда бір әлем бұрышы боп есептеледі, ал әлемнің екі бұрышы боп есептелетін Еуропа мен Азия бір құрлықта — Еуразияда орналасқан. Еуропа мен Азия шекарасы Орал таулары, содан Каспий теңізіне дейін Жем өзені бойымен, Құма мен Маныш өзендерімен Дон өзені сағасына дейін, ары қарай Қара теңіз бен Жерорта теңіздері арқылы өтеді. Түсініктемелер Дереккөздер
SMS

Short Message Service немесе SMS (қысқаша хабар қызметі) — бір ұялы телефоннан екінші телефонға мәтінді хабарды жіберуге және қабылдауға мүмкіндік береді. Ұялы телефонның пернетақтасының 160 белгісін латын әліпбиін немесе 70 басқа да, ұлттық мысалы кирилл және қытай әліпбиіне 70 белгі қолданылады. Тарихы Әлемдегі ең алғашқы хатты “Vodafone” компаниясының инженері Нейл Пэпуорс (Neil Papworh) жіберді. Тарихтағы алғашқы SMS-хат 1992 жылдың желтоқсан айында оның ұялы телефоны арқылы әріптестерін келе жатқан Жаңа жылмен құттықтау ретінде бірінші хат жіберілді. Міне осылай жаңа технология әлемдегі миллиондаған адамдардың өмірінің бөлінбес бөлігіне айналды. Бірақ, ол бірден қабылданбады. Бұған он жылдан аса уақыт қажет болды. Жаңа қызметтің мүмкіншілігін алғашқы болып бағалаған бизнесмендер мен менеджерлер болды, олар жаңа қызметтің арқасында ұялы телефонмен сөйлесу мүмкіндігі жоқ кезде, мысалы жиналыс кезінде ақпараттармен алмаса алды. Бұл қызмет, әсіресе, биржадағы брокерлер арасында кең тарады, биржа алаңындағы айқай-шуға қарамастан маңызды ақпараттарды SMS-хат арқылы ала алады. Кәзіргі кезде бұл қызмет халық арасында кең таралды: студенттер, қызметкерлер, шенеуніктер және бизнесмендер барлығы хат мәтіндерін жазып жібере алады. SMS хаттың бір артықшылығы оның бағасы сөйлесу бағасымен салыстырғанда арзан. SMS хат ұялы телефонның жадында оңай сақталады, сондықтан да оны жылдам оқу міндетті емес. SMS хат адресат иесіне, мейлі, ол ұшақта болсын немесе батерея қуаты бітсе де ұялы телефон қызмет желісі аясына шыққанда хабар міндетті түрде алады. Адресатқа хабар жеткендігі туралы да растайтын хабар келеді. SMS технологиясы негізгі ұялы желілермен (GSM, NMT, D-AMPS, CDMA) қолданылады. SMS-хаттарды телефондарға интернет немесе басқа желілермен (пейджиң, фидонет, x.25 және басқа да) жіберуге болады. Дереккөздер