kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Чанга (халық)

Чанга (чангава, кенга, кенгава, кянга) — Нигердің екі жағалауындағы аумақта, Нигерияның (Кебби штатының Денди және Багудо аудандары) және Бениннің (Меланвилл аймағы) шекаралас аймақтарында тұратын халық. Жалпы саны 30 мыңнан астам адам. Тілі Чанга тілі - нигер-кордофандық отбасының манде тілдерінің шығыс топшасының бөлігі (шанга және буса тілдеріне жақын). Нигер Республикасында және Нигерияның сол жағалауындағы көптеген ауылдарда өз тілдерінтжоғалтып зарма тіліне, содан кейін хауса тіліне көшті. Бенин және Багудо округтерінің оң жағалауындағылар екі тілді (Денди-Чанга). Соңғы жылдары Нигердің оң жағалауында хауса тілі кең тарады. Діні 2-ші дүниежүзілік соғысқа дейін дәстүрлі нанымдар кең таралған болатын, қазіргі уақытта Чангалардың көпшілігі сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Шаруашылықтың негізі-ауыспалы егіншілік. Соңғы уақытқа дейін Чанга, көрші этникалық топтардан айырмашылығы, балық аулаумен айналыспаған. Шекара маңы саудасы дамыған. Чангтың сол жағалауы сату үшін тұз өндіреді. Тұрмыс салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін көпбалалы отбасылардан тұратын ауыл қауымдары мен рулық ұйым құрайды. Неке - вирилокальды, туыстық есеп - патрилинейлік. Ауыл басшысы – кянга (аты этнониммен сәйкес келеді) ауыл ақсақалдарының келісімімен шешім қабылдайды. Иллода ауылдық қауымдастықтардағы билік дәстүрлі түрде бусаға тиесілі, ал Денди ауданындағы аралас халқы бар кейбір ауылдарда Хауса-Кабаваға тиесілі. Тағамдары - көкөніс және балық тағамдары. Дереккөздер
Вьетнам азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Вьетнам азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Вьетнам азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы APEC кәсіпкерлік саяхат картасы Іссапарға баратын APEC Business Travel Card (ABTC) иелеріне келесі елдерге виза қажет емес: Дереккөздер
Вигилан кодексі

Вигилан (Альбелден) кодексі, оның толық аты-жөні — Испаниядағы вестготикалық кезеңдегі әртүрлі құжаттардың жарықтандырылған жинағы. Құрастырушылар жинаған мәтіндердің көп санының ішінде Толедо кеңестерінің канондары, вестготтық ақиқат, кейбір ертедегі папалардың жарлықтары және Қасиетті әкелердің жазбалары, тарихи шығармалар (мысалы, Альбельда шежіресі және Мұхаммедтің өмірі), қоғамдық және шіркеулік заңдардан үзінділер және күнтізбе. Қолжазбаны Риоха монастырының үш монахы құрастырған: коллекция атымен аталған иллюстратор; Серразино, оның досы; және оның шәкірті Гарсия. Коллекцияны құрастыру 976 жылы аяқталды, оның түпнұсқасы Эскориалда (Escorialensis d I 2 ретінде) сақталған. Бұл уақытта Альбелда мәдени және зияткерлік орталығы болды. Коллекцияның қолжазбаларында ежелгі вестготтық король заң шығарушылары — Хиндасвинт, Реккесвинт және Эгика ғана емес, сонымен қатар Наварраның қазіргі билеушілері: Санчо II және оның әйелі Уррака, оның ағасы Рамиро Гарсес, Вигера патшасы даңқталды. Басқа пайдалы ақпараттардың қатарында, кодексте Батыс Еуропадағы араб цифрларының (нөлден басқа) алғашқы ескертпелері мен бейнелері бар. Олар 900-ге жуық Испаниядағы Мурлар арқылы пайда болды. ]] жарықтандыру стилі, және каролингтік өнерді біріктіретін ерекше. Каролингтік және италиялық-византиялық әсерлер үлгілерінде көрінеді. 992 жылы Сан-Милан-де-ла-Когольяда әр түрлі иллюстраторлар жасаған вигиландықтың көшірмесі болып табылатын Codex Aemilianum-да көбірек каролингтік және аз византиялық ықпал көрінеді. Дереккөздер Әдебиеттер * [http://humanidades.cchs.csic.es/ih/paginas/fmh/albeldensia.htm Латын мәтіні] Мұрағат көшірмесі * Гильмен, Жак. «[http://links.jstor.org/sici?sici=0004-3079%28196009%2942%3A3%3C211%3AIDATIO%3E2.0.CO%3B2-K Interlace Decoration and the Influence on the Mozarabic Illumination (Ескертпелерде).] сайтында мұрағат көшірмесі» The Art Bulletin, Vol. 42, №. 3. (Қыркүйек, 1960), 211-218 б. * Гильмен, Жак. «[http://links.jstor.org/sici?sici=0038-7134%28196001%2935%3A1%3C17%3AZDATPO%3E2.0.CO%3B2-P Зооморфтық безендіру және мосарабтық жарықтандыру көздерінің мәселесі.] мұрағат көшірмесі» Speculum, Vol. 35, №. 1. (Қаңтар, 1960), 17-38 беттер. * Гильмен, Жак. «[http://links.jstor.org/sici?sici=0004-3249%28196523%2925%3A1%3C33%3ATFEMA%3E2.0.CO%3B2-%23 Ұмытылған ерте ортағасырлық суретші.] мұрағат көшірмесі» Art Journal, том. 25, №. 1. (Күз, 1965 ж.), 33-42-беттер. * Бишко, Чарльз Джулиан. «[http://links.jstor.org/sici?sici=0038-7134%28194810%2923%3A4%3C559%3ASOAAFM%3E2.0.CO%3B2-H Сальвус Альбельда және шекаралық монастыризм оныншы ғасыр Наварра.] мұрағат көшірмесі» Speculum, Vol. 23, №. 4. (Қазан, 1948 ж.), 559-590 б. Сілтемелер *
Шобан Герей

Шобан Герей — Қырым ханзадасы, Мұхаммед Герей ханның ұлы. 1523 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін түрік сұлтаны Сүлейменнің хан етіп тағайындаған ағасы Саадет Герейге бағынғысы келмегендіктен Қырымды тастап кетеді. О.Гайворонскийдің айтуынша, Саадет Герай Кефеге келіп, Ғазы Герей ханмен кездесуінде оны өлтіруді бұйырған. Ғазы Герейдің інілері Баба мен Шобан Герей ханзадалар түрмеге қамалды. Шобан Герей Астраханда Құсайын ханда қоныстанды. 1523 жылдың аяғында Астраханды ноғай мырзасы Мамайдан қорғауға қатысады. Астрахан қоршауына қатысқан Мамайдың інісі Жүсіп бөлек жасақ құрамында әрекет етті. Шобан Герей шабуыл жасағанда Жүсіптің жасағын жеңді. Әдебиет * Трепавлов В. В. История Ногайской Орды. — Мәскеу: Издательская фирма «Восточная литература», РАН. Дереккөздер
Соғды жауынгерлері

Соғды жауынгерлері – соғдылықтар мен Фарарудтың (Мавераннахр, Трансоксания деген аты) басқа тұрғындарынан тұратын соғдылық әскер (әдетте жалдамалы) Ахеменидтер әскерінің атты әскері болды. Согдиана гректерге қарсы күресте Ахеменид патшаларына сарбаздар жасақтарын берді, Ахеменидтер империясы құлағаннан кейін соғдылықтар (бактриялармен бірге) Александр Македонскийге қарсы тау соғысына қатысып, кейіннен көтерілістердің сериялар қойды. жауынгері, Шығыс Хань, б. з. ІІІ ғасырдың басы, полихромды терракоталар. Гиме мұражайы, Париж]] Орлат тақталары 1980 жылдардың ортасында Өзбекстанда табылған сүйек тақталарының сериясы. Олар катафрактердегі сарбаздар арасындағы шайқас көріністерімен және бір аңшылық сахнасымен безендірілген. Тақталардың күні мен сәйкестігі даулы, дегенмен жалпы консенсус біздің дәуіріміздің 1-ші ғасырының күнін болжайды. Юрий Худяков Моңғолия мен Алтайдан табылған хунну-сарматтардың басқа да табылған ескерткіштері мен Енисей өзенінің маңындағы Тепсей тауынан табылған, әдетте Таштық мәдениетіне жататын тақталар тобымен көптеген ұқсастықтарды анықтады. Сарбаздары соғдылар немесе сақтар болды. 651 жылы арабтар Парсыдағы Сасанидтер билігін тоқтатты, содан кейін олар Әмудариядан кейінгі Соғды жерлерін атағандықтан Трансоксианға (Ма вара 'л-нахр, «аудан») көшті. Соғдылықтар ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсетті, бірақ 8 ғасырдың басында. Соғды арабтар жаулап алды. Соңғы соғды билеушілерінің бірі, Пенджикент билеушісі Деваштич жаулап алушыларға қарсы көтеріліс жасады, бірақ 722 жылы Хорасан әмірі Саид әл-Харашидің жауынгерлері оны Муг бекінісінен алдап, оны паналаған кезде жеңіліске ұшырады. сарбаздардың қалдықтары шарасыз қарсылық көрсетті. Одан кейін бұл өлкеде араб жаулап алушыларына қарсы көтерілістер (атап айтқанда, 728-729 жж.) болып, Қытайдағы өздерінің тайпаластары Ан Лушан көтерілісіне көптеген соғдылықтар қатысты. Соғдылық ихшидтер әулеті 750 жылы иран текті Аббасидтердің қолбасшысы Әбу Муслиммен жойылды. Тағы қараңыз * Клибанарий * Катафрактарий * Политимет шайқасы Дереккөздер
Чига

Чига (бачига, бакига, кига) - Уганда халықтарының бірі. Солтүстік Руандада да тұрады. Халық саны 1,7 млн.(2002 ж.) адам. Тілі Тілі - кига (ручига) тілі. Діні Сенушілердің көпшілігі христиандар, негізінен католиктер (50%) және англикандар (40%), сондай-ақ дәстүрлі нанымдарды ұстанушылар бар. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, бұршақ тұқымдастар), ірі қара мал шаруашылығы (ешкі, қой). Кей топтар көшпелі мал шаруашылығымен айналысатындар (малшылар). Керамика, ұсталық, омарташылық, тоқымашылық, ағаш ою өнері дамыған. Тұрмыс салты Туыстық-қатынас патрилинейлік, неке патрилокальды, моногамдық, немере неке және үлкен патриархалдық отбасының рөлі (әсіресе неке қатынастарында) ішінара сақталған. Малшыларға тутсилер, хутулар және тваларға бөлінудің қалдықтары тән. Дәстүрлі қоныстары шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері ара ұясы тәріздес, шөппен жабылған, дөңгелек пішінді. Көп әйелді отбасыларда әр әйелдің өз үйі мен жері болды. Қазіргі уақытта еуропалық үлгідегі төртбұрышты ғимараттар басым. Дәстүрлі киімдері Руандалар киіміне жақын. Дереккөздер
Ертіс су шаруашылығы бассейні

Ертіс су шаруашылығы бассейні, Қазақстанда Орал, Арал, Сырдария, және Ембі бассейндерімен бірге көптеген су ресурстарын қамтып ұшырады. Бұл бассейн өзіндік экосистемаларды орналастыруда, қазына табу, су арналарын жеткізу және тамақ үшін ауыстыруда маңызды рөл атқарады. Ертіс су шаруашылығы бассейнінің уақытша жауапкершілігі мен тиімді қолдау көрсету өндірісі, экологиялық сақтау жаттығушыларының өнімі мен пайдалануы үшін маңызды. Ірі көлдері Ең ұзын өзендері Дереккөздер
Тоқтамыс Герей

Тоқтамыс Герей (; 1589—1608) — 1607-1608 жылдары болған Қырым ханы. Өмірбаяны II Ғазы Герейдің үлкен ұлы әрі мұрагері. Қырым хандығында Османлы сұлтаны ІІІ Мұратпен келісім бойынша билік әкеден үлкен ұлына өтуі тиіс болғандықтан, Ғазы хан Тоқтамыс қалғай (мемлекеттің екінші тұлғасы) ретінде болашақ қызметіне дайындау үшін тағайындайды. 1607 жылы II Ғазы Герей обадан қайтыс болды, ал Тоқтамыс Қырым ханы болып сайланып, Қырымның ең жас ханы болды (I Ғазы Гереймен бірге). Төрт ай билік етті. Тоқтамыс Герей бұрынғы нұреддин әрі бауыры Сефер Герейді қалғай етіп тағайындайды. Тоқтамыстың тағайындалуын Османлы сұлтаны I Ахмет құптамады, ол II Ғазы ханды тым тәуелсіз деп санап, оның ұлымен араласпауды жөн көрді. Сондықтан Тоқтамыстың орнына Саламатті Қырым ханы етіп тағайындайды. Осыдан кейін Тоқтамыс сұлтанның шешімін өзгерту үшін 1608 жылы Ыстанбұлға келе жастқанда, жолда Саламаттің қалғайы Мехмет Гереймен шайқаста қаза табады. Тоқтамыспен бірге оның бауыры әрі қалғайы Сефер Герей де қайтыс болады. Дереккөздер * Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Ақмешіт, 2003
Вестгот патшалығының флоты

Вестгот корольдігі флоты — Вестгот патшалығының флоты. Севильялық Исидор өзінің «Готтар тарихында» атап өткендей, үнемі қару қолданумен айналысатын готтар тек Сисебут патшаның тұсында өзгерген теңіз шайқастарын жүргізуді ғана қалаған жоқ. Сисебуттың аман қалған өлеңінен 613 жылы басктар мен кантабрлерге қарсы жорық кезінде оның өзі теңізде жүзгені белгілі. Келесі еске түсіру туралы вестготические флоты тарихи дереккөздерде сипаттаумен байланысты басу көтерілістердің, олар қосылудан кейін Вамба. Вамба патшасының тарихында Толедолық Джулианның айтуынша, 673 жылы король Нарбоннаға барған кезде «теңізде соғыс жүргізу үшін [арнайы жиналған] күшке» бұйрық берді. С. Штайнбах бұл кемелер тек қажетті теңіз маневрлерін орындап қана қоймай, сонымен қатар құрлықтағы әскерге қажетті көлік құралдарын да жеткізе алады деп болжайды. Е. Томпсон айтуынша, бұл екі сілтемеге назар аударды, алайда, вестготтар мемлекетінің әскери-теңіз күштерінің ұйымдастырылуы, олардың мөлшері мен тағдыры тарихи дереккөздерден белгісіз. Д. Клод Сисебуттың Атлантикалық эскадрильясын құру эпизодын ғана атап өтіп, «кең көлемді жағалау сызығына қарамастан, вестгот мемлекетінің атап өтуге тұрарлық флоты болған жоқ» деп есептеді. С. Штайнбахтың пікірінше, вестготтардың әскери-теңіз операциялары туралы Сисебут патшалық еткенге дейін айтылмауы асығыс қорытындыға әкелмеуі керек. Византия қару-жарақ шеберханалары мен кеме жөндеу зауыттарын басып алып, олардың қарамағында франк патшасы Хлодвиг I тұсында Суассонда болғандай, өз ісін жақсы білетін мамандар болған болуы мүмкін. А. Пиренне атап өткендей, 675 жылы Испанияға теңізден шабуыл жасамақ болған арабтар вестготтық флоттың көмегімен тойтарыс берді. Әдебиеттер Бастапқы көздер * Севильялық Исидор. Дайын тарих (70) * Джулиан Толедо. Вамба патшасының тарихы (12) ; Зерттеу * Томпсон Е. А. Испаниядағы готтар. — Оксфорд, 1969 ж. П. 161-162, 222. * Клод Д. Вестготтардың тарихы. — Санкт-Петербург, 2003 ж. — ISBN 5-8071-0115-4. 163-бет. * Штайнбах С. Король Вамбаның Дукс Паулға қарсы жорығы (673). Кейінгі вестготтық корольдіктегі әскери және корольдік билік туралы баяндау / Вестготтық патшалық: пост-римдік ибериядағы билік туралы келіссөздер. Редакциялаған С. Панцрам және П. Пача. — Амстердам, 2020 жыл. — ISBN 9789463720632. П. 126, 129. * Мартиндейл Дж. Р. Кейінгі Рим империясының просопографиясы. Т. III. 527-641 жж. — Кембридж, 1992 ж. П. 1157. * Hen Y. Роман варварлары. Корольдік сот және ерте ортағасырлық Батыстағы мәдениет. — 2007 ж. Б. 131-132. * Петерсен Л. Мұрагер мемлекеттердегі қоршау соғысы және әскери ұйымы (400-800 жж.) — 2013 ж. Б. 311, 347. * Пиренна Н. Мұхаммед және Ұлы Карл. — Нью Йорк. П. 155, 166.
Мальдив азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Мальдив Республикасы азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Мальдив Республикасы азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Динара Бердімұрат

Динара Бердімұрат (7 қазан 1986 жыл, , Қазақ КСР) — Ұлт жанашыры, қоғам қайраткері, Балаларды қорғау қорының директоры Өмірбаяны * "Ақ алтын" мектебін үздікке аяқтады. * Халықаралық қазақ-түрік университеті түрік-ағылшын тілі мамандығын аяқтады. Шығармашылығы "Ұлт Жанашыры", "Ел Жанашыры" кітаптарының авторы. Марапаттары *“Намыс” төс белгісінің иегері. *Қазақстан Президентінің алғыс хаты. * 2023 жылы Аманат партиясы Алматы қалалық филиалының атқарушы хатшысы - М. Отыншиев Алғыс хаты. *ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты, ҚР Президентінің жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның Төрайымы: Л.К.Рамазанованың алғыс хаты Жеке өмірі Тұрмыста. Сыртқы сілтемелер [https://www.youtube.com/@user-vz7or1le9x Ютуб арнасы] Дереккөздер
Бақыт Қажыбаев

Бақыт Қажыбаев (Бахыт Хаджибаев Бахтанұлы) — театр және кино актері, мемлекеттік деңгейдегі іс-шаралардың жүргізушісі. Өмірбаяны * 1983 жылы 18 қаңтарда Алматы қаласында дүниеге келді. * 2002-2006 ж.ж. Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясының «Драма және кино актері» мамандығын профессор Нұрқанат Жақыпбайдың шәкірті боп тәмамдады. * 2007 жылдан бастап Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігі Жастар театрының актері. * 2014 жылы Қазақстан Ұлттық телеарнасында «Шарайна» бағдарламасының жүргізушісі. Фильмографиясы * 2017 — «Қағаз кеме» — Берік * 2019 — «Доктор мырза» — Темірхан Әмірханұлы * 2019 — «Құсайыновтар. Өмір жолы» — Мұрат * 2020 — «Айнымас Айғаным» — Дастан Мадиярұлы * 2020 — «Аналық сезім-2» — Қайрат * 2020 — «Противостояние» — Әсет * 2022 — «Міржақып. Оян қазақ!» — Міржақып Дулатұлы * 2023 — «Пленники» — Олжас Тасымбеков (оперативтік қызметкер) * 2023 — «Набат операциясы» — Марат Дәленов (ҰҚК қызметкері, полковник) Сілтемелер * [https://www.instagram.com/bakhyt_khajibayev/ Бақыт Қажыбайдың Instagram желісіндегі аккаунты] * [https://qazaqstan.tv/serials/Mirzhakyp-oyan-qazaq/ «Міржақып. Оян, Қазақ!» сериалы] Дереккөздер
Чокве

Чокве (бачокве, киоко, чиокве) — Экваторлық Африкадағы банту халқы. Олар Анголаның солтүстік-шығысында (1,4 миллион адам – 2017 жылғы бағалау), Конго Демократиялық Республикасының оңтүстік-батысында (1,1 миллион адам), Замбияның солтүстік-батысында (100 мыңнан астам адам) және Намибияда (шамамен 10 мың адам) тұрады. Тілі Тілі - чокве тілі Нигер-Конго тілдерінің Бенуэ-Конго тармағына жатады. Діні Қазір Чоквенің сенушілерінің көпшілігі - католиктер. Сонымен қатар, Чокве арасында дүниенің жаратушысына деген сенім (нзамби, калунда), ата-бабалар культі (мвумби) және табиғат рухтары (нкиси), бақсылық, аңшылық және егіншілік ғұрыптары сақталған. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, тары, жүгері, көкөністер мен жемістер), аңшылық. Әйелдер терушілікпен және балық аулаумен айналысады. Олар тауық, қой, ешкі, шошқа өсіреді. Қолөнерден (тоқымашылық, керамика, ұсталық, ағаш ою – маскалар, мүсіншелер, барабандар, антропоморфтық фигуралары бар орындықтар) және сауда (піл сүйегі, балауыз, жабайы каучук) дамыған. Тұрмыс салты Басқарушылары саяси және ғұрыптық билігі бар тұлғалар болды. Үлкен аң аулауды басқарған "ойын басшысы" маңызды рөл атқарды. Чокве аумақтарының көпшілігінде заңды ұйымдардың кем дегенде үш түрі бар: ауылдық соттар, бас соттар және аудандық соттар. Ауылдық соттар негізінен жерді иелену, отбасылық жанжал, ұрлық, бақсылыққа күдік тудыратын дауларға қатысты істерді қарайтын ер ақсақалдардан тұрады. Чокве дәстүрлі түрде матрилинальды қоғам болып табылады, бірақ үйленгеннен кейін әйел күйеуінің отбасымен бірге тұруға кетеді. Көп әйел алу тарихи тәжірибеде болды, әдетте басшы немесе ауқатты отбасымен шектеледі. Елді мекендері сырықтардан тоқылған және пальма жапырақтарымен жабылған дөңгелек бір бөлмелі үйшіктер. Оларға бір рудың бірнеше линиясы (әрқайсысы 4-5 ұрпақ), бір көп балалы отбасының (30 адамға дейін) шаруашылық қоныстары жиі кездеседі. Ертегі, ән (бір дауысты ән айту), би фольклоры дамыды. Негізгі музыкалық аспап - маримба (ксилофон түрі). Дереккөздер
Жошы әулеті

Жошы әулеті, Жошидтер – 13-18 ғасырларда Шығыс Еуропа, Батыс Сібір және Орталық Азиядағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, Шыңғыс хан әулетінің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошы (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, Тыва, Хакасия, Алтайды Моңғол империясына қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. Қытай (1211-1215), Орта Азия (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны Хорезм билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін (Ертіс өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). , Ұлытау облысы]] 1227 жылы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін Жошы Ұлысы есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, Дешті Қыпшақты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері Алтын Орда хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. Дереккөздер
Қосшығұлов мектебі

Мұсылман жастарына арналған Баймұхамбет Қосшығұловтың мектебі — Астана қаласындағы жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші. Ағайынды Қосшығұловтардың өз қаражаттарына салдырып, мұғалімдері мен шәкірттеріне жалақы, стипендия төлеп тұрған ұлттық білім ордасы ғимаратында бүгінгі күндері банк бөлімшесі орналасқан. Қосшығұловтар әулеті — XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Ақмола өңірінде сауда-саттықпен айналысып, ірі өнеркәсіп орындарын ашқан алғашқы бай-ауқатты отбасыларының бірі. Жергілікті өлкетанушылардың деректеуінше, әулет басы Баймұқамбет Қосшығұлов — Қараөткел маңын жайлаған кедей жатақтары арасында өскен жетім жігіт. Қайырымдылығы мен қарапайымдылығы үшін замандастары Байкөп атандырған. Оның алты ұлы мен бір қызы болған. Ол саудагерлердің жағдайын жасау мақсатымен Керуен Сарай салдырды, екіқабатты кондитер фабрикасының жұмысын жүргізді, бірнеше ірі дүкенге иелік етті. 1929 жылы бұл нысандарды жергілікті кеңес өкіметі түгел тәркілеп алған. Бастапқыда ғимарат бірқабатты болған. Екінші қабат 1986 жылғы реконструкцияның нәтижесінде пайда болды. Дереккөздер
Тоқа Темір

Тоқа Темір — Жошының меркіт тайпасынан шыққан әйелі Қағри хатұннан туған он үшінші ұлы. «Ұлы Дүрбелеңде» және одан кейінгі Алтын Орданың ыдырауында Шибанидтермен бірге Тоқа Темір әулетінен шыққан хандар мен Тоқа Темір ұрпақтары басты рөл атқарды. Алғашқы қазақ хандары Керей мен Жәнібек дәл осы Тоқа Темірдің ұрпақтары дейтін деректер кездеседі. Шығу тегі мен дәрежесі «Шыңғыснамада » айтылғандай, Шибан ұрпақтары Тоқа Темірді басқа ағайындарымен салыстыра келіп, 1226 жылы Жошы өлгеннен кейін оның ұлыс алмағанын айтып, кемсіткен: Атамыз Жошы хан қайтыс болғаннан кейін, әкелеріміз ұлы бабамыз Шыңғыс ханға барғанда, Ежен мен Сайынға, одан кейін Шибан әкемізге киіз үй тігіп берді. Сенің әкең үшін тіпті сынған арбада қалдырмады. Кем дегенде, Махмұд ибн Уәли өзінің «Асыл ерлікке қатысты құпиялар теңізінде» Тоқа Темір ұрпақтарына «хан оғлы» (ханзада) атағын қолданады. В.П.Юдиннің пікірінше, бұл атақ оның иесінің хан тағына құқығы жоқ дегенді білдіреді. 1242 жылы монғолдардың Батысқа жорығы аяқталғаннан кейін Бату 14 ұлыстың бірін Тоқа Темірге бөліп берді. Ұлыстың құрамына Маңғыстау, Қажы-Тархан және Солтүстік Кавказдағы Астар аймағы кірді. Алтын Орданың ішкі ұлыстарының шекарасы өте тұрақсыз болғандықтан, Тоқа Темір ұрпақтарының ұлыстарының шекараларын айту қиын. Мысалы, оның ұлы Ұран Темір Қырым мен Кафа аймақтарын мұраға алды. Сонымен бірге, 1312 жылдан кейін Өзбек ханның әкімшілік-территориялық реформасының нәтижесінде Жошы әулетінің барлығы (шибанидтерден басқасы) ұлыстарынан айырылып, төртеудің біріне бағынды деп сеніммен айта аламыз. Орда әмірлері, қият тайпасының өкілі Исатай жеке қошун (әскери бөлім) құраған. Исатайдың немересі Теңіз-Бұғы өз халқын Сырдарияның төменгі ағысына апарады. 1360 жылы Жошылықтар көтеріліске шығып, билікке қайта қол жеткізіп, олардың арасынан хан сайлады. 1361 жылы тоқатемірид Ұрыс хан Сырдария ұлысында хан болды. Осы кезден бастап Тоқатеміридтер алдымен өз басшылығымен Көк Орданы біріктіру, одан кейін Алтын Орда тағына отыру үшін белсенді күрес жүргізді. Ұрпақтары *Аштарханидтер *Гирейлер *Төре Дереккөздер
AutoCAD

AutoCAD — Autodesk компаниясы жасаған екі және үш өлшемді автоматтандырылған жобалау жүйесі. Ең бірінші нұсқасы 1982 жылы желтоқсанда шықты. Басында дискілік операциялық жүйелерге арналған бұл бағдарлама кейін басқа платформаларға да шықты, оның ішінде классикалық Mac OS (1992), Microsoft Windows (1992), веб-браузерлер (2010), iOS (2010), macOS (2010) және Android (2011). AutoCAD бағдарламасы сәулетшілер, жоба жетекшілері, инженерлер, графикалық дизайнерлер, қала салушылар кеңінен қолданатын жобалау және сызу құралы. Файл пішімдері AutoCAD қабылдайтын өзінің жеке файл пішімдері бар: .dwg, .dwt, .dws және .dwf файл атының кеңейтілімдері. Сыртқы сілтемелер *
Шамбала (халық)

Шамбала (вашамбала, шамбаа, самбара) — Танзанияда тұратын халық, негізінен елдің солтүстік-шығысындағы Усамбала аймағында. Туыстас зигуа (зигула), бондеи, квере, дое және басқа халықтармен бірге саны 1,2 млн. адам. Тілі Тілі шамбала тілі, банту тілдер отбасының шығыс тобына жатады. Діні Діни нанымдар ата-бабалар культімен және табиғат күштеріне табынумен байланысты. Христиандық пен ислам діні де таралуда. Тарихы XIX ғасырда суахили мен Шығыс Африканың ішкі аймақтары арасындағы айырбас саудасының дамуына байланысты Шамбалада көсем (Симбамвене) басқарған ерте мемлекеттік формация пайда болды. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (негізгі дақыл – банан, сонымен қатар жүгері, бұршақ дақылдары, маниок, тәтті картоп, дақылдар – күріш, кофе, мақта, темекі, көкөністер). Ірі (негізінен айырбас үшін) және ұсақ мал мен тауықтар аз мөлшерде өсіріледі. Кооперативті шаруашылықтар экспорттық дақылдарды өндіреді. Тұрмыс салты Отбасы шағын, неке патрилокальды. Христиан емес топтарда үлкен отбасы мен полигиния сақталады. Дереккөздер
Суперқаһармандар фильмі

әсіре жанкүйерлерінің D23 көрмесіндегі Marvel панелі, 2011]] Суперқаһармандар фильмі (кейде Суперқаһармандар жайлы фильм) — суперқаһармандар мен олардың істері жайлы баяндайтын фильм. Суперқаһармандар деп адамға тән емес қабілеттері бар ойдан шығарылған адам кейіпкерлерді атайды. Олар жайлы фильмдерде көбінесе ғылыми фантастика, атыс-шабыс, шытырман оқиғалы фильм, фэнтези жанрларының элементтері болады. Суперқаһарман фильмдерінің көпшілігі комикстерге негізделген, бірақ сонда да Робокоп пен Darkman сынды тек фильм үшін ойдан шығарылған кейіпкерлер де бар. Тарихы (2008) суперқаһарман фильміндегі Бэтменнің костюмі. Фильмді үздік суперқаһарман фильмі деп атайды.]] Суперқаһарман фильмдері негізінен Америка Құрама Штаттарында 1930 жылдардың соңынан бастап шығарылады. Бастапқыда олар балалар мен жасөспірімдерге арналған, бірақ уақыт өте келе олар барлық көрермендерге түсірілетін болды. 2000 жылдардан бастап Голливудтағы суперқаһармандық фильмдер қарқынды дамып келеді, жыл сайын осы жанрда бірнеше фильмдер шығады. Суперқаһарман жанрындағы ең ірі киножобалар қатарына Marvel кинематографиялық әлемі, Кеңейтілген DC Ғаламы, Икс Адамдар фильмдер сериясы, Өрмекші-адам, Бэтмен және Супермен жатқызылады. Кейбір суперқаһарман фильмдері арнайы эффектілер үшін ғана емес, өнер туындысы ретінде танылды және беделді марапаттарға ие болды. Осылайша, Хит Леджер «Қара сері» фильміндегі зұлым Джокер рөлі үшін «Оскар сыйлығы» жүлдесін алды, ал «Логан» фильмі ең үздік сценарий үшін Оскар сыйлығыға номинация алды. Суперқаһарман фильмдері мен кейіпкерлері тіпті өзінің жанрынан тыс фильмдерді шабыттандырды, мысалы, Оскар сыйлығы алған «Джокер» қылмыстық драмасы. Дереккөздер
Лора Зискин

Лора Зискин (, 3 наурыз 1950 жыл, Калифорния – 12 маусым 2011 жыл, Санта-Моника, Калифорния) — америкалық режиссёр және сценарийші, Сұлу әйел (1990) фильмінің атқарушы продюсері, Өрмекші-адам (2002), Өрмекші-адам 2 (2004), Өрмекші-адам 3 (2007), Жаңа Өрмекші-адам (2012) және Жаңа Өрмекші-адам: Кернеген қуат (2014) фильмдерінің продюсері болғаны үшін белгілі тұлға. Зискин — Оскар сыйлығын жалғыз өзі ұсынған тұңғыш әйел, ол оған қоса 74- (2002) және 79-марапаттау рәсімдерінің (2007) продюсері болды. Өмірбаяны Шығу тегі және білімі Лора Эллен Зискин 1950 жылдың 3 наурызында, Калифорнияның Сан-Фернандо алқабында дүниеге келген. Ата-аналары Джэй Зискин мен Элейн Эдельман болған. Шығу тегі ресейлік еврейлерден шыққан, атасы Ресейден АҚШ-қа 1917 жылы көшіп келген. Әкесі Джэй Зискин психолог және заңгер болған, 1997 жылдың 14 шілдесінде 77 жасында қуық асты безінің обырынан қайтыс болды. Лора Зискин Оңтүстік Калифорния университетінің кинематография өнері мектебіндегі оқуын 1973 жылы аяқтады. Оның соңғы фильмдері Жаңа Өрмекші-адам (2012) мен Сарай қызметшісі (2013) болған. Жеке өмірі Лора Зискин екі түрлі некеде болған және бір баласы бар. Бірінші күйеуі Джулиан Бэрри болды, бұл некеден Лораның жалғыз баласы, қызы Джулия Бэрри туған. Екінші некесін Зискин белгілі сценарийші Элвин Сарджентпен қиған. Лора Сарджентпен 2010 жылдан 2011 жылғы өліміне дейін үйленген болды. Фильмографиясы Кино ;Сценарийші ретінде ;Өзге қызметі ;Алғыс білдірілді Теледидар ;Сценарийші ретінде ;Өзге қызметі Қосымша ақпарат Дереккөздер
Шиллук

Шиллук (чоло) — Оңтүстік Суданның солтүстік-шығысындағы Солтүстік Луо тобындағы нилот халықтары. Саны 500 мың адамға дейін. (2017, бағалау). Тілі Нил-Сахара макроотбасына жататын шиллук тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенімдер. Кәсібі Негізгі кәсібі – мал шаруашылығы және егіншілік. Аңшылық пен балық аулау дамыған. Ежелден темір өңдеу кәсібі бар. Тұрмыс салты Олар жақын орналасқан ауылдарды мекендейтін үлкен патриархалды отбасыларда тұрады. Дәстүр бойынша құлдық, жас таптарының жүйесіне негізделген әскери ұйым болған. Рулар тайпаны құрайтын бөлімшелерге біріктірілді. 10 тайпадан тұратын конфедерацияны - рет басқарды. Рет функциялары негізінен салттық сипатта болды. Ер адамдар толығымен жалаңаш жүреді, әйелдер тек теріден жасалған таңғыш тағады. Әйелдердің шаш үлгісі жоқ, ерлердің күрделі шаш үлгілері, буйвол мүйізді дулыға түріндегі әскери бас киім, денені күлмен ысқылау әдеті, азу тістерді алып тастау дәстүрі бар. Зергерлік бұйымдардағы басым материал - темір. Дереккөздер
Болат сұлтан

Болат сұлтан (? - 1428 жылы қайтыс болды) - Шыңғыс хан әулетінен шыққан сұлтан, Жошы ханның он үшінші ұлы Тоқа Темірден, немесе Жошының тұңғышы Орда Еженнен тараған Ұрыс ханның немересі, қазақтың тұңғыш ханы Керейдің әкесі. Немере ағасы Барақпен бірлесіп Алтын Орданы біріктіруге тырысты, алайда мақсатына жетпей, Мансұр бидің жақтастарының қолынан қаза болды. Өмірбаяны «Таварих-и Гузида-йи Нусрат-намеде» Болат Ұрыс ханның немересі, Тоқтақия ханның ұлы делінген. Болаттың өмірі мен қызметі туралы мәлімет аз, дегенмен Болат сұлтан Алтын Орда тарихында өз ізін қалдырған тұлға. Немере ағасы Барақ ханмен бірлесіп, Алтын Орданы қалпына келтіруге ниеттенді. Барақ хан Алтын Орданың батысында жеңіліске ұшырап, Алтын Орданың шығысына оралуға мәжбүр болды. Алдымен Мансұр биді талқандап оның иелігін өз қол астына қаратты. Сығанақ қаласын қайтаруды ойлады. Бұл кезде Сығанақ Ұлықбектің қарамағында еді. Барақ пен Болат Ұлықбектің әскерін талқандап, Сығанақ қаласын басып алды. Кейіннен Барақ пен Болатқа қарсы Мансұрдың ағалары Наурыз бен Ғази оларға қарсы әскер аттандырады. Барақты Мансұрдың қол астындағы батыры Аяс қыпшақ өлтірген. Болат та осы шайқаста қаза болды. Ескертпелер
Құтлұғ Бұға

Құтлұғ Бұға (قتلغ بوغا) — Алтын Орданың шығыс бөлігін билеген, Ұрыс ханның үлкен ұлы. Әкесі Алтын Орданың астанасы Сарай-Беркеге кеткенде Құтлұғ-Бұға Орда Ежен ұлысының билеушісі болды. 1376 жылы Ұрыс ханның жазасынан қашқан Тоқтамыс, Самарқандта Әмір Темірдің қолдауына ие болып, Ұрыс ханға қарсы жорыққа дайындала бастайды. Әмір Темір Тоқтамыс арқылы Ақ Ордаға, мүмкін болса бүкіл Алтын Ордаға билік орнатамын деп үміттенді. 1376 жылы Тоқтамыс, Темір берген жасақпен Ақ Ордаға басып кірді. Құтлұғ-Бұға Тоқтамысқа қарсы әскерді басқарды. Сауран маңында орын алған қанды шайқаста Құтлұғ-Бұға жебеден қаза тапты, бірақ оның жасақтары Тоқтамысты жеңеді. Тоқтамыс Темірге кері қашып, келесі жорыққа дайындала бастайды. Әдебиет *Р.Ю. Почекаев. «Орда патшалары» - Санкт-Петербург. Еуразия. 2010
Маңғыстау облысы мектептері

Ақтау қаласы Жаңаөзен қаласы Бейнеу ауданы Қарақия ауданы Маңғыстау ауданы Мұнайлы ауданы Түпқараған ауданы Мамандандырылған мектептер # "Білім-инновация" лицей-интернаты (Ақтау) # Жаңаөзен "Білім-инновация" лицей-интернаты (Жаңаөзен, Рахат ауылы) # Түрлі пәндерді тереңдетіп оқытатын дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған мектеп-интернат (Ақтау) Кешкі мектептер # Кешкі (ауысымды) мектеп (Ақтау) # Кешкі (ауысымды) мектеп (Жаңаөзен) # Кешкі (ауысымды) мектеп (Құрық) # Кешкі (ауысымды) мектеп (Шетпе) Қосымша білім беру ұйымдары # Оқушылар сарайы (Ақтау) # Оқушылар шағармашылық үйі (Жаңаөзен) # Абыл Тарақұлы атындағы балалар өнер мектебі (Ақтау) # Балалар өнер мектебі (Маңғыстау) # Балалар өнер мектебі (Шетпе) # Құлшар Бақтыбайұлы атындағы Бейнеу балалар өнер мектебі # Құрық балалар өнер мектебі # Мұрат Өскенбаев атындағы балалар музыка мектебі (Жаңаөзен) # Мұрын жырау Сеңгірбекұлы атындағы өнер мектебі (Форт-Шевченко) # Өскенбай Қалманбетұлы атындағы Жетібай балалар өнер мектебі Дереккөздер
Алтын ханым

Алтын ханым (1567 - белгісіз) — қазақ ханы Шығай мен Бәйім бегім Ханымның қызы. Өмірбаяны Шығай ханнан көп ұрпақ қалды. Шығай ханның шежіресі туралы ең толық мәліметті Қадырғали Жалаири қалдырған . Ол Шығай ханның көп әйелі болғанын, бірақ олардың ішіндегі ең атақтысы үшеуі – Бәйім бегім ханым, тегі Жағаттан шыққан Яхшым бегім ханым және Бұрындық ханның қызы Дадым ханым деп жазады. Біріншісінен Шығайдың үш баласы болды: Сейдқұл сұлтан, Ондан сұлтан және қызы Алтын ханым. Тұтқында Орыс жазбаларында айтылғандай, губернатор Данило Чулков Сібір хандығының үш басшысын – Сейдақ ханды, кеңесшісі Қараша мен Қазақ хандығының сұлтаны Ораз Мұхаммед келіссөзге шақырды. Бірақ келіссөздер болған жоқ. Көп ұзамай үшеуі тұтқынға түседі. Тобыл бекінісіндегі төтенше жағдайдан кейін Ораз Мұхаммедтің бүкіл отбасы тұтқынға алынды. Тарихи құжаттарда Ораз Мұхаммед әулетінің тірідей тұтқынға алынған барлық мүшелерінің аттары: әжесі Яхшым бегім ханым, шешесі Алтын ханым, әкесінің әпкесі Алтын ханым, әкесінің үлкен ағасы Сейітқұл сұлтанның қыздары Бақты ханым мен Күн ханым, яғни Шығай ханның жұбайы Яхшым бегім ханым бастаған бес әйел көрсетілген. Жоғары дәрежелі тұтқындар Мәскеуге жіберілді. Ресейдің ежелгі актілерінің орталық мұрағатында Ораз Мұхаммед Сұлтанның туған жеріне жазған соңғы хаты, оның отбасы мен достарына жазған хаттарының тізімі сақталған. Алла құдіретті, деп жазады Ораз Мұхаммед. Ұлылардың ең ұлысы, ең дана, ержүрек, асыл әміршіміз Тәуекел Баһадүр ханның алдында бас иемін, ардақты Ораз-Мұхаммед сұлтанның адал бейнесін жүрегіңде сақта, деп жазады ол. Жанындағы әжесі Яхшым бегім ханым, анасы Алтын ханым, апайы Алтын ханым, апа-сіңлілері Бақты ханым, Күн ханымнан сәлем жолдайды. Ораз-Мұхаммед өз атынан сыйлық ретінде Тәуекел ханға алтынмен тігілген шапан, Есім сұлтан ағасына алтын өрілген етік, інісі Көшек сұлтанға садақ пен жебе, басқа туыстарына түрлі сыйлықтар жібереді. Ораз Мұхаммедтің әжесі мен анасының туыстарына жіберген сыйлықтарының тізімі де сақталған. Ресей үкіметі сыйлықтарға қатысты да үлкен жомарттық танытты. Федор патша өз атынан Тәуекел ханға бес сауыт, ал Қазақ хандығының ең беделді сұлтандары Есім мен Көшектің әрқайсысына бір-бір сауыт, қымбат маталар және басқа да сыйлықтарды тарту етеді. Сол кездегі әдет-ғұрып бойынша орыс патшалары басқа елдердің ең құрметті билеушілеріне жыртқыш құстар сыйлаған, бірақ Федор патша Тәуекел ханнан кешірім сұрағандай, қыс мезгіліне байланысты сұңқар тартуға мүмкіндік болмағанын, бірақ Алла қаласа алдағы уақытта бұл олқылықтың орны толтырылатынын жазады. Сілтемелер * [http://litread.me/pages/423143/413000-414000?page=30/ Жасақ басшылары мен Түркістанды жаулап алушылар] * [http://www.caravan.kz/news/uchjonye-ozvuchili-imena-vosmi-samykh-znamenitykh-materejj-kazakhskogo-khanstva-349798/ Ғалымдар Қазақ хандығының ең танымал сегіз аналарының есімдерін жариялады] * [http://apgazeta.kz/2015/08/10/v-epoxu-tauekel-xana/ Ханның інісі]
Түйе жүні

Түйе жүні тар мағынада түйе жүнін білдіреді, бірақ жалпы алғанда таза түйе жүнінен немесе түйе жүні мен басқа талшықтардың қоспасынан жасалуы мүмкін талшықты (және матаны) білдіреді. Түйе жүні екі құрамдас бөліктен тұрады: күзет жүні және асты. Күзет шашы — бұл дөрекі және икемді емес және шаш тініне тоқылған сыртқы қорғаныс жүні. (Қорғаушы шашты басқа талшықпен, әсіресе жүнмен араластыру арқылы жұмсақ әрі сәнді етіп жасауға болады.) Астыңғы пальто қорғағыш шашқа қарағанда қысқа және жұқа, қорғанысы аз, бірақ оқшаулауы жоғары. Ол өте жұмсақ және көбінесе пальто тоқыма бұйымдарында қолданылады. Түйе жүні Түркияның шығысынан Қытай мен Сібірге дейінгі Азияда кездесетін Бактрия түйелерінен жиналады. Түйе жүнін жеткізуші негізгі елдер — Моңғолия, Тибет, Ауғанстан, Иран, Ресей, Қытай, Жаңа Зеландия және Аустралия. Жинау және өндіру жүнін төгеді. , Дания]] Ересек бактрияларда қырқылатын жүннің мөлшері жылына 8-15 кг, жасы мен жынысына байланысты. Түйе жүнін көктемнің аяғында алты-сегіз апталық төгілу кезеңінде табиғи түрде төгілетін талшықтарды қырқу, тарау немесе қолмен теру арқылы алуға болады. Жинаудан кейін өрескел және жұқа шаштар бөлінеді. Содан кейін талшықтар тоқу немесе тоқу үшін жарамды иірілген жіпке айналдырар алдында кір мен қоқысты кетіру үшін жуылады. Қолданылуы Түйе жүнін кию Киелі кітапта айтылған . Түйе жүнінен берберлер мен басқа да түйе ұстайтын халықтар шатыр, кілем және плащ жасау үшін дәстүрлі түрде пайдаланылған. Оның жоғары терморегуляциялық қасиеттері жоғары оқшаулауды қамтамасыз етеді. Батыс киіміне 17 ғасырдан бастап түйенің таза жүні, ал 19 ғасырдан бастап түйе жүні бар қоспалар қолданылғаны атап өтіледі. Киімде түйе жүнін танымал еткен алғашқы сән бренді пальто мен костюмдер үшін биязы жүн маталарды пайдалануға маманданған британдық өндіруші Jaeger болды. Ол 1920 және 1930 жылдары Америка Құрама Штаттарында танымал болды және поло спорты арқылы енгізілді, ойыншылар матчтар арасында кездейсоқ түйе жүнінен жасалған пальто киіп жүрді. Түйе жүнінен пальтоға, жемпірге және іш киімге қолайлы маталар жасауға болады. Ұзынырақ, дөрекі шашты кілемдер үшін негіз ретінде пайдалануға болады. Түйе жүнінің көпшілігі өзінің табиғи алтын түсті танин түсін сақтағанымен, жүнді бояуға болады. Дереккөздер
Свина (өзен)

Свина (, ) — Польшаның Батыс Померан воеводствосындағы Узедом және Волин аралдарын бөліп тұратын және Щецин лагунасын Померан шығанағымен байланыстыратын өзен. Одер сағасының бөлігі (Одер суының 75 %-ке дейіні Свина арқылы теңізге құяды). Балтық теңізінен қатты жел соққанда Свина ағынының бағыты өзгереді, енді теңізге өзен суы емес, Щецин лагунасына теңіз суы құйылады. Свинаның ұзындығы шамамен 16 км, ені 100-ден 1000 метрге дейін. 1880 жылы Свинемюнденің оңтүстігіндегі Свинаның иілісінен Узедом аралы арқылы Кайзерфарт каналы қазылып, жаңа Карсибур аралын Узедомнан бөлді. Свинаның сағасында Свиноуйсьце теңіз порты, ал жоғары жағында Пжитур және Карсибур шағын порттары орналасқан. Свина арқылы өтетін жалғыз көпір (Пястовский көпірі) Свиноуйсьце қаласында орналасқан. Дереккөздер
Шона (халық)

Шона (машона) — банту тобының халқы, Зимбабвенің негізгі халқы (8,6 миллион адам). Олар сондай-ақ Малавиде (85 мың адам), Ботсванада (50 мыңнан астам адам), Замбияның оңтүстік-шығысында (40 мың адам) және Оңтүстік Африка Республикасында (20 мың адам) тұрады. Жалпы саны 14 миллионнан астам адам (2017, бағалау). Тілі Тілі — шона тілі, жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Діни өкілдерінің көпшілігі христиандар — протестанттар немесе католиктер, христиан-африкалық шіркеулердің ізбасарлары, басқалары ежелгі дәстүрлерді ұстанады — олар ата-бабалар культі мен табиғаттың құдіретін қасиетті түрде қастерлейді. Тарихы Шонаның ата-бабалары біздің заманымыздың 11-15 ғасырлары арасында гүлденген 800 гектар (1977 акр) қала Ұлы Зимбабвенің пайда болуына көмектесті деп саналады. ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысаны ретінде танылған Ұлы Зимбабве сауда орталығы болды және археологтар қаладан Қытайға дейінгі артефактілерді тапты. Португалиядан келген зерттеушілер Шығыс Африка жағалауына 15 ғасырдың аяғында келді және келесі бірнеше ғасырларда еуропалық саудагерлер, миссионерлер мен колонистердің қоспасы аймақта ықпал ету үшін күресті. Зимбабве (ол кезде Родезия деп аталды) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін британдықтардың бақылауында болды және 1960 және 1970 жылдары еуропалық колонизаторлар мен аймақтың байырғы тұрғындары (соның ішінде Шона) Зимбабвеге бақылау жасау үшін бірқатар соғыстар жүргізілді. 1979 жылы соғыс еуропалық қоныстанушылар үшін жеңіліспен аяқталды, ал Зимбабве 1980 жылы толық тәуелсіздік алды. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі егіншілік, бақша, бау-бақша, ұсақ мал шаруашылығы, аңшылық, балық аулау. Олар жүгері, бұршақ, тары, құмай, күріш, жержаңғақ сияқты дақылдарды да өсіреді. Негізгі дәстүрлі қолөнер — ұсталық, темір және мыс балқыту, керамика, алтын-күміс зергерлік бұйымдар, тері бұйымдары, музыкалық аспаптар, кілемше тоқу, ағаш, сүйек және тас ою. Тұрмыс салты Қоғамдық қатынастардың күрделі жүйесі, көсемдердің жоғары лауазымы, рулық экзогамия бар рулық-тайпалық құрылым элементтері сақталды. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Әйелдердің отбасы мен қоғамдағы жоғары орны бар матрилиндік туыстық қатынастардың қалдықтары сақталуда. Үлкен патриархалдық отбасылар (мана), көп әйелділік, неке төлемі (роворо) жиі кездеседі. Елді мекендері 5-10 үйден тұрады. Дәстүрлі тұрғын үйлері — қаңқасы балшықпен сыланған және конустық сабан төбесі бар дөңгелек үйшіктер. Бай фольклоры бар (эпос, аңыздар, ертегілер, мақал-мәтелдер, әндер), музыкалық өнер (жеке және көп дауысты хормен ән айту, би). Дәстүрлі музыкалық аспаптары – пернетақта (мбире), ішекті (мукубе), соқпалы аспаптар (үлкен барабандар, сылдырмақ). Қазіргі Шона арасында гитара, саксофон, керней жиі кездеседі. Дереккөздер
Әуе электр желісі

— Челябі» әуе электр желісі. Жобалық кернеуі 1150 кВ.]] Әуе электр желілері (ӘЭЖ) — ашық ауада орналасқан, оқшаулағыштар мен арматуралар арқылы тіректерге бекітілген электр энергиясын беру және таратуға арналған құрылғы. Әуе электр желілері өте арзан, пайдалануға және жөңдеуге оңай, сондықтан кең таралған. Жіктелуі Ток түрі бойынша * Тұрақты ток ӘЭЖ * Айнымалы ток ӘЭЖ Қазіргі уақытта электр энергиясын көбінесе айнымалы ток әуе электр желілері арқылы береді. Бұның себебі электр энергия көздері (генератор) айнымалы ток шығаруында, ал электр энергиясын тұтынушылар айнымалы ток машиналары болуында. Атқаратын қызметі бойынша * 500 кВ және одан жоғары — алыс қашықтағы ӘЭЖ (Жеке электр жүйелерін қосуға арналған). * 220, 330, 500 кВ — магистралды ӘЭЖ (Қуатты электр станцияларынан шығатын энергияны беруге арналған). * 35, 110 кВ — таратушы ӘЭЖ (Елді мекендер мен кәсіпорындарды электр энергиясымен жабдықтауға арналған). * 20 кВ және одан төмен — электр энергиясын тұтынушыларға жеткізетін ӘЭЖ Кернеу бойынша # 1000 В-қа дейінге әуе электр желілері (төмен вольттық әуе желілері) # 1000 В-тан жоғары әуе электр желілері #* 1-35 кВ ӘЭЖ (орта класты әуе желілері) #* 110-220 кВ ӘЭЖ (жоғары класты әуе желілері) #* 330-750 кВ ӘЭЖ (аса жоғары класты әуе желілері) #* 750 кВ-тен жоғары ӘЭЖ (ультражоғары класты әуе желілері) Құрылысы Әуе электр желілерінің негізгі элементтері бұл — тіректер, сымдар, желілік арматура, оқшаулағыштар. Тіректер Тіректер — электр сымдарын белгілі биіктікте іліп тұратын әуе электр желілерінің бір бөлігі. Жүктелуіне қарай тіректер анкерлік және аралық болып бөлінеді. Жасалатын материалына қарай ағаш тіректер, металл тіректер, темірбетон тіректер болып бөлінеді. Кейде материалдар құрамдастырылады, мысалы негіз бетоннан болса, жоғарғы жағын ағаштан жасауға болады. Тіректерді тікелей жерге салуға болады, бірақ көбінесе іргетасына салып қояды. Сымдар Сымдар арқылы электр энергиясы арақашықтыққа беріледі. Оқшаулағыштар Оқшаулағыш әуе электр желісінде электр өткізгіш бөлік (электр сымдары) пен электр өткізбейтін бөлікті (тірек) бөлетін құрылғы Желілік арматура Желілік арматура ӘЭЖ элементтерінің бекіту, біріктіру және қорғау қызметтерін атқарады. Дереккөздер
Анастасия Евгеньевна Ермакова

Анастасия Евгеньевна Ермакова (25 маусым 2000, Жаңажер, Сырдария облысы, Өзбекстан) — сырықпен секіруден маманданған қазақстандық жеңіл атлетші. 2018 жылғы жабық ғимараттағы Азия чемпионы. Қазақстанның үш дүркін чемпионы (2017, 2021, 2022). Жабық ғимараттағы Қазақстанның төрт дүркін чемпионы (2018, 2021-2023). Өмірбаяны 2000 жылы 25 маусымда Өзбекстан, Сырдария облысы, Жаңажер қаласында дүниеге келген. Бала кезінде Қазақстанға көшіп келген. Ол Виктор Николаевич Горбуновтың жетекшілігімен спортқа дарынды балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернатында жаттығады. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ медицина факультетінде «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша оқиды. 2017 жылы Қазақстанның ең жас чемпионы атанды. 2022 жылы Ғұсман Қосанов мемориалында Қазақстан рекордын — 4,20 метрді қайталады. Негізгі нәтижелері Халықаралық Ұлттық Дереккөздер
Ольга Евгеньевна Сафронова

Ольга Евгеньевна Блудова (тұрмысқа шыққан соң — Сафронова, 5 қараша 1991, Қарағанды) — қазақстандық жеңіл атлетші, Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. 2012 жылы Лондонда өткен Олимпиада қатысушысы. Өмірбаяны О.Е.Блудова Қарағанды қаласында дүниеге келген. Ольга ұзындыққа және биіктікке секіру секторынан бастады. Өзін бөгеулермен жүгіруден сынап көрді. Ақыр аяғында Юрий Иванович Маштаковтың жетекшілігімен спринтке келді. Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы. Халықаралық «Өзбекстан кубогы» жарысында «А» тобында 2012 жылғы Олимпиаданың олимпиадалық нормативін орындады. 60 метрге жүгіру және эстафета бойынша 2010 жылғы жабық ғимараттағы Азия чемпионатының жүлдегері. 100 м қашықтықтағы қазақстандық рекордшы – 11,37 с. 2012 жылғы Олимпиадада 100 метрге жүгіруден 24-ші болды. 2013 жылы Мәскеуде өткен әлем чемпионатында 23,83 с нәтижесімен, жартылай финалға жолдама ала алмады. Жеке өмірі Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті. Әкесі Евгений Блудов – жүргізуші. Анасы Ирина — бөгеулермен жүгіруші. Ағасы Максим Блудов биіктікке секірумен айналысады. Күйеуі — әйгілі ұзындыққа секіруші Константин Сафронов. Сілтеме * [http://karaganda-akimat.kz/rus/news/624/ Ольга Евгеньевна Блудова] Қарағанды облысы әкімдігінің порталында * [https://web.archive.org/web/20140328010826/http://nasha-yarmarka.kz/nashayarmarka/about/600/ Принцесса спринта] Дереккөздер
Қыз Жібек (айрық)

Қыз Жібек — қазақ халқының лиро-эпостық дастаны. Басқа мағыналары Өнер * Қыз Жібек — Қазақфильм киностудиясы түсірген фильм. * Қыз Жібек — опера. Топонимика * Қыз Жібек көшесі — Алматыдағы көше. * Қыз Жібек көшесі — Астанадағы көше.
Цедыня

Цедыня — Польшадағы қала, Грыфинск повят, Батыс Померан воеводалығы құрамында. Қалалық-ауылдық коммуна мәртебесіне ие. 1,67 км² аумақты алып жатыр. Халқы — 1686 адам (2005 ж.). Галерея Сілтемелер * [http://www.cedynia.pl Қаланың ресми парақшасы]
Екібастұз — Көкшетау (әуе электр желісі)

Екібастұз — Көкшетау әуе электр желісі — Қазақстанда орналасқан, Екібастұздан Көкшетауға дейін әлемдегі ең жоғары кернеуі бар айнымалы токтың әуе электр желісі. Ол "Итат — Барнауыл — Екібастұз — Көкшетау — Қостанай — Челябі" (Сібір — Қазақстан — Орал) әуе электр желісінің бір бөлігі. Жобаланған кернеуі 1150 кВ. Ұзындығы 432 километр, тіректерінің орташа биіктігі 45 метр. Фазалардың тарамдалуы қолданылады: бір фаза 8 бөлек сымнан тұрады, аралықтардың арасында орналасқан өткізгіштің салмағы 50 тоннаны құрайды. Сібір — Қазақстан — Орал желісінің ұзындығы 2344 километр болса, оның 1421 километрі Қазақстанда орналасқан.
Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі

Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі Елшілігі — Қазақстанның Ұлыбританиядағы дипломатиялық миссиясы, ол Лондонда Пэлл Мэлл-да орналасқан. Бұған дейін елшілік ғимараты Оңтүстік Кенсингтонда болған. Тарихы Қазақстан Республикасы мен Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 19 қаңтарда орнатылған. Қазақстанның Ұлыбританиядағы Елшілігі 1996 жылғы ақпанда ашылған. 2022 жылғы 6 қазанда Мағжан Жанботаұлы Ілиясов Қазақстан Республикасының Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды. Елшілік Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігінің жүйесіне енеді және ҚР Ұлыбританиядағы мүдделеріне өкілдік етеді. ]] Міндеттері Елшіліктің негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасының Ұлыбританиядағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету және оның сыртқы саяси курсын іске асыру; * Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының Құрама Корольдіктегі құқықтары мен мүдделерін қорғау; * Қазақстан Республикасының Ұлыбританиямен ынтымақтастығын дамытуды қамтамасыз ету, Қазақстанның мемлекеттік органдарының, қоғамдық ұйымдарының және іскер топтар өкілдерінің Ұлыбританиямен байланыстарын орнату және қатынастарын дамыту; * Қазақстан Республикасының Құрама Корольдікпен халықаралық келісімшарттары жобаларын, келісімшарттарды жасасу, орындау және тоқтату жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге қатысу, Қазақстанның болу елімен жасасқан келісімшарттарының орындалуына бақылау жасау; * консулдық қызмет; * өзге де міндеттер. ҚР Ұлыбританиядағы Елшілігі сондай-ақ Қазақстанның Ирландия Республикасындағы және Исландиядағы өкілдігі болып табылады. Тағы қараңыз * Қазақстан — Ұлыбритания қатынастары Дереккөздер
Қазақстанның Польшадағы Елшілігі

Қазақстанның Польшадағы Елшілігі — Польшада орналасқан Қазақстандық дипломатиялық өкілдік. Тарихы Қазақстан мен Польша арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылдың 6 сәуірінде орнатылған. Қазақстан Республикасының Польшадағы Елшілігі 2000 жылғы қазанында ашылған. Әлім Қирабаев 2020 жылдың наурызынан бастап Қазақстанның Польшадағы Елшісі болып тағайындалды. Елшіліктің негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасының Польша Республикасындағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету және оның сыртқы саяси курсын іске асыру; * Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының Польша Республикасындағы құқықтары мен мүдделерін қорғау; * Қазақстан Республикасының Польшамен ынтымақтастығын дамытуды қамтамасыз ету, Қазақстанның мемлекеттік органдарының, қоғамдық ұйымдарының және іскер топтар өкілдерінің Польша Республикасымен байланыстарын орнату және қатынастарын дамыту; * Қазақстан Республикасының Польша Республикасымен халықаралық келісімшарттары жобаларын, келісімшарттарды жасасу, орындау және тоқтату жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге қатысу, Қазақстанның болу елімен жасасқан келісімшарттарының орындалуына бақылау жасау; * консулдық қызмет; * өзге де міндеттер. Консульдықтар Польшаның Краков, Гданьск, Вроцлав, Катовице және Белосток қалаларында Қазақстан Республикасының бес Құрметті консулдықтары қызмет етуде. Дереккөздер