Каттлея

Каттлея – орхидеялы тұқымдас көп жылдық эпифті және литофитті шөптік өсімдіктердің түрі. Қазіргі уақытта осы өсімдіктің түрі тағы 44 түрге таралады. Laelia түріне генетикалық деңгейде жақын, өсімдіктер поллинийлерінің санына қарай ажыраталады. Лалагүлдерде поллинмийлердің саны 8 тең, ал каттлеяның 4 поллинийлері бар. [Cattleya mossiae} - Венесуэланың ұлттық гүлі. [Cattleya trianaei ]– Колумбияның ұлттық гүлі. Каттлеяның уәкілдері мен гибридтерінің көбісі бөлмелік және жылыжайлық гүл өсірушілікте танымал, сондай ақ кең түрде ботаника бақтарында ұсынылған. Синонимдер [Кью бақтарының] мәліметтері бойынша Sophronia Lindl., 1828, nom. illeg. Sophronitis Lindl., 1828 Maelenia Dumort., 1834 Lophoglotis Raf., 1838 ×Sophrocattleya Rolfe, 1887 Eunannos Porta & Brade, 1933 Hoffmannseggella H.G.Jones, 1968 Dungsia Chiron & V.P.Castro, 2002 ×Hadrocattleya V.P.Castro & Chiron, 2002 ×Hadrodungsia V.P.Castro & Chiron, 2002 Hadrolaelia (Schltr.) Chiron & V.P.Castro, 2002 ×Microcattleya V.P.Castro & Chiron, 2002 Microlaelia (Schltr.) Chiron & V.P.Castro, 2002 Cattleyella Van den Berg & M.W.Chase, 2004 Schluckebieria Braem, 2004, nom. superfl. ×Brasicattleya Campacci, 2006 Brasilaelia Campacci, 2006 Chironiella Braem, 2006 Таралуы мен экология Каттлеялар Орта және Оңтүстік Америкада кеңінен таралған. Каттлея түрлерінің өсу жағдайлары едәуір әр-түолі болып табылады. Мысалы, күлгін Каттлея Амазонка өзенінің алабында өседі, ол жерде көп жауын шашын жауады, ауа райы ылғалы және жылы. Бұл жағдайлардан Cattleya nobilior, Cattleya intermedia, Cattleya guttata сияқты түрлердің тұратын ортасы шұғыл ерекшеленеді. Каттлеяның осы түрлері жиі күннің тікелей сәулесінің астында, құрғақ жағдайда, ауа температурасы 35 °C дейін жерде, бұталар мен кактустар арасында өседі. Біршама салқын жерлерде Cattleya bicolor және Cattleya velutina түрлері таралады, Минас-Жерайс бразилиялық штатының тауларында кездеседі. Бұл жердің салыстырмалы ылғалдылығы 70% жетеді, қыста ауа температурасы 5°С дейін түседі. Этимология және сипаттау тарихы 1817 жылы Бразияның солтүстігінде, Пернамбуку ауданында Вильям Свэнсон атты ботаник орхидеяның жаңа түрін тапты. Өсімдіктер Глазко қаласының Ботаника бағына жіберілді. Свэнсонның өтініші бойынша бақ өсімдіктердің бір нешесін тропикалық өсімдіктердің танымал әуесқойы Вильям Каттлейге берді, ол 1818ж. қараша айында бір дананың гүлденуіне жетті. Вильям Каттлей жүйелеу және топтаманы сипаттау үшін Джон Линдли атты ботаникті қатыстырды. 1821ж Линдлинің «Ботаника антологиясы» (Collectanea Botanica) атты еңбегі шықты. Бұл өсімдік түрі Cattleya labiata атанды. 1900ж. Свэнстің Бразилия арқылы сапары (1817—1818 жж)туралы жазбаша есептеменің табылуына дейін, 1893ж. Фредерик Бойльдің ойынан шығарған бір әңгімесі танымал болған. Бұл әңгіме «Жоғалған Орхидея» мақаласында жазылды. Онда Вильям Свэнсон - Cattleya labiataның тұңғыш ашушысы екені туралы айтылған. Еуропалықтармен ашылған Каттлея түрлерінің арасында Cattleya labiata уақыт өте келе соңғы еместігі білінді. Одан 44 жыл бұрын, 1777ж Ruiz’у және Pavon’у атты екі испан ботаниктері өздерінің гербарлық жинақтарын Перудан Испанияға жіберді. Бірақ олар тек 1831ж реттелді. Сол кезде Джон Линдли оларды зерттеп, жаңа Каттлея түрін сипаттады – Каттлеяның ораан зоры. 1836ж Венесуэлада Каттлеяның үшінші түрін Джордж Грин ашты. 1836 ж Глазго университетінің профессоры Уильям Джексон Гукер, Джордж Гриннің танысы – Мосс ханымнан жеткен каттлеяның бірнеше гүлдері мен суреттерін алды. Гукер өсімдіктің атын Cattleya mossiae деп, өсімдіктің қожайыны – Мосс ханымның атына қойды. Биологиялық сипаттау Сомподиальды өсімдіктер орташадан үлкен көлемге дейін болады. Псевдобульбаның 2-3 түйін аралығы бар, әр қайсысы 1-2 жапырақ береді. Жас тармақтары өткен жылғы тармақтардың табанында орналасады. Жапырақтары – көн тәрізді әрі қалың. Гүлшоғыры – бет жақты, біргүлді немесе шоқ тәрізді, жапырақ қуысынан шығады. Гүлдері – хош иісті, үлкен, сондай-ақ ерекше әдемі әрі жарқын. Сыртқы сілтемелер *[http://apps.kew.org/wcsp//qsearch.do?plantName=Cattleya World Checklist of Cattleya. *The Royal Botanic Gardens, Kew] [http://www.delfinadearaujo.com/on/on32/pages/catvenezueng.htm Some considerations about Venezuelan unifoliate Cattleya] *[http://www.c-we.com/blue.cattleyas/index.htm Көк каттлеялар]