kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Америкалық жайралар

Америкалық жайралар - кеміргіштер тұқымдасынан. Ұзындығы 64-103 см, құйрығы 1430 см, салмағы 18 кг. Денесінің үстіңгі жағы ұшы кертіктелген өткір инелермен ал бауыры қатты қылтанақпен қапталған. Аяқтары кейбір түрлерінің құйрықтары мықтап ұстауға икемделген. Солтүстік және Оңтүстік Американың тропик және субтропикалық ормандарында 3 туыстың 11-12 түрі таралған. Ағашта және жерде жекелей тіршілік етеді. Тауда 2000 м биіктікке көтеріледі. Ағаш қуыстарын тау үңгірлерін жартас жарықшақтарын паналайды. Ымыртта және түнде белсенділік көрсетеді. Өсімдікжегіштер. Жылына бір рет 1-4 Тұқым береді. Кейде орман зиянкестеріне айналады. 1 түрі ХТҚО Қызыл кітабында. Дереккөздер
Тотықтырғыш

Тотықтырғыш (Оксидант, окислитель) — тотығу процесіне себепші болатын заттек (озон, азот қос тотығы, асқын тотықтар және тағы басқа). Тотықтырғыш ақаба судың тазаруына себепші болады, ксеполиотиктердің ыдырауын тездетеді. * Zn + 4HNO 3(конц.) = Zn(NO 3 ) 2 + 2NO 2 + 2H 2 O * 3Zn + 8HNO 3(40 %) = 3Zn(NO 3 ) 2 + 2NO + 4H 2 O * 4Zn + 10HNO 3(20 %) = 4Zn(NO 3 ) 2 + N 2 O + 5H 2 O * 5Zn + 12HNO 3(6 %) = 5Zn(NO 3 ) 2 + N 2 + 6H 2 O * 4Zn + 10HNO 3(0.5 %) = 4Zn(NO 3 ) 2 + NH 4 NO 3 + 3H 2 O Тотықтырғыш - тотығу-тотықсыздандыру үрдісі кезінде электрондарды қабылдаушы зат. Дереккөздер
Орал қақпалары

Орал қақпалары — Орал қаласындағы тарихи орындар. Олар Үлкен қақпа (Самар қақпасы), Кіші қақпа (Орынбор қақпасы) және қызыл қақпа (Патша қақпасы) деп аталды. Үлкен қақпа мен Кіші қақпa бұрынғы Түркістан алаңына (қаз. Театр мен Красноармейск көшелерінің қиылысында) орналасқан. Орал қақпалары бекініс ретінде пайдаланылған. Қақпалардың кірпіш мұнарасына зеңбірек орнатылып, оның қасында қарулы күзет тұрды. Күзет 19 ғасырдың ортасына дейін сақталды, кейін таратылды. Үлкен қақпадан Самараға қарай почта жолы, Кіші қақпадан Орынбор бағытына жол шыққан. Патша қақпасы 1919 жылдан бастап қызыл қақпа деп аталды. Ол қазіргі Ленин даңғылы мен Театр көшесінің қиылысында, облыс әкімшілінің үйінің қасында орналасқан. Қызыл қақпа «Жеңіс арқасы» қақпасы деген атпен Ресей патшасының құрметіне 19 ғасырдың 90-жылдары салынды. Ол 20-жылдары жергілікті өкіметтің шешімімен алынып тасталды. Дереккөздер
Сүңгуір дауылпаздар

Сүңгуір дауылпаздар - дауылпаздар тұқымдастары. Денесі 17-25 см. Құйрығы мен қанаттары қысқа, аяқтары екі жағынан сығыңкы. Жер шарының онтүстік бөлік теңіздерін мекендейді. Жақсы ұшады. Қорегін ұстауға ұшып жүріп бірден сүңгиді және су астында қанаттарымен есіп жүзеді. Жартас жарықшақтарында топталып ұялайды. Дереккөздер
Америка бұғылары

Америка бұғылары — бұғылар тұқымдасына жататын сүтқоректілер. Дене ұзындығы – 110-200 см, салмағы – 22-205 кг. Түсі сұрғылт-сарыдан коңыр-жиренге дейін өзгереді. Жазықта, орманда және Американың таулы аймақтарында 6 түрі таралған. Бірден төртке дейін төлдері болады. Үш түршесі ХТҚО Қызыл кітабында. Дереккөздер
Динамикалық лингвистика

Динамикалық лингвистика - # бұл да тарихи лингвистика сиякты; # тілді оның нақты қолдануында, тілдің жан-жақтылығын көрсету және оның функциясын зерттейтін тіл білімі ретіндегі ғылым; статистикалық лингвистикамен салыстыр. Тағы қараңыз * Дәстүрлі тіл білімі * Статистикалық лингвистика Дереккөздер frr:Spräkewaasenschap tl:Palawikaan
Американ сандуғаштары

Америкалық сандуғаштары — сайрағыш торғайлар тұқымдасына жатады. Ұзындығы 10-18 см. Тұмсығы жіңішке, өткір. Оның түбін қылтанақтар жапқан. Жалпы түсі сұрғылт бірақ оның арасында сары-қызыл қара және сұрғылт жасыл қауырсындар байқалады. Америкада Аляскадан Аргентинаға дейін 27 туыстың 124 түрі таралған. ТМД кеңістігінде түрі Чукот түбегінде кездеседі. Орман құстары. Жәндіктермен қоректенеді 2-5 жұмыртқа салады. Жақсы сайрайды. 3 түрі, 2 түршесі ХТҚО Қызыл кітабында. Дереккөздер
Жеңілдетілген диффузия

Жеңілдетілген диффузия - заттардың мембрана арқылы қосымша энергия жұмсамай өтуі. Әдетте бұл заттардың электрлік және химиялық градиенті бойынша жүретін процесс. Яғни, заттардың көптеп ағзаға қарай бағытта таралуы. Дереккөздер
Орал Казактарының этнографиялық орталығы

Орал Казактарының этнографиялық орталығы, 1990 ж. наурызда Орал казактарының мәдениетін, салт- дәстүрлері мен әдет-ғұрпын қалпына келтіру мақсатында құрылған. Орталық жанындағы «Яикушка» балалар тобы, «Уральские казаки», «Станичка» ансамбльдері мемлекеттік мерекелерге қатысып, өнер көрсетеді. Сондай-ақ Орал (Жайық) казактарының ауызша поэтикалық шығармасы (2 томдық) кітабы шығарылды. Дереккөздер
Орал-2

Орал-2 — Шаған өзенінің оң жағалауындағы, Деркөл кентіндегі тауар темір жол бекеті. 1980 жылдың басында салынды. Бұған дейін осы жерде 1894 жылы Рязань-Орал бөлігін салған кезде «Ақ казарма» деген тұйық жол бекеті болған. Дереккөздер
Майдың алмасуы

Майдың алмасуы, ағзада май дене салмағына байланысты 10-20% тен. Майдың алмасуы бұзылып, адамды май басқанда оның мөлшері 50%-ке жетеді. Май негізінен ішектен лимфаға және өте аз мөлшерде қанға да араласып, сінеді. Араласып сіңген май тікелей май ұлпасына барады. Май алмасуда бауырдың қызметі күшті. Ағзаға май жетіспеген жағдайда ол көмір сутегін түзілу арқылы майға айналдырады. Дереккөздер
База (Лингвистика)

База - элементар ережелердің тұрлі тілдерге жорамалды жақын жүйесі, шектелген күрделі құрылымдарды, болашақ сөйлемдердің прототиптерін есептеп шығарады. * Аблауттық база - берілген дауысты дыбыстардың ауысу жүйесін іске асыратын негіз . * Артикуляциялық база - берілген тілде сөйлеушілерге тэн сол тілдің дыбыстарын айтуда сөйлеу органдары қозғалысының жүйесі мен жағдайы. * Виртуалды-морфологиялық база - берілген морфологиялық тізімнің басқа мүшелерімен тура ассоциация аркылы емес, жанамалы, яғни берілген сөз формасының басқа элементінің морфологизациясы нәтижесінде белгіленген негіз. * Түбір базасы - түбірмен сәйкес келетін база. * Суффикстік база - құрамында суффикс немесе тақырыптық элементі бар база. Дереккөздер
Оралдағы шіркеулер мен соборлар

Алғашқы шіркеу Жайық қалашығының тұрғын үйлерімен қатар салына бастады. Ол — Кирсанов шіркеуі (1613 не 1620 ж.). Кейін қазан, қасиетті Алексей, Мәскеу митрополиті, Преображенский шіркеулері және Архистратиг Михаил соборлары пайда болды. Бірақ олардың барлығы да 18 ғ-дағы өрт кезінде жанып кетті. 1846 ж. салынған Успен құдай Анасы православие шіркеуі әскери бөлімге қызмет епі. 1837-50 ж. қала орталығында қасиетті Александр Невский (тастан салынған) православие шіркеуі бой көтерді. 1859 ж. Никольск шіркеуі, 1891-07 ж. құтқарушы Иса храмы, 1898 ж. Спасо-Преображенский шіркеуі салынды. 19 ғ-дың 30 ж. Қала сыртынан да шіркеулер (Введенский, Преображенский, Вознесенский, Успен, т.б.) салына бастады. 20 ғ-дың басында Орал қаласында Александр Невский православие соборы, Казань-Богородицкий, Пантелеймонов және Введенский православие шіркеулері, сондай-ақ қазан-Богородицкий, Петропавловск, т.б. бір дінге сенушілер шіркеулері, Архангел Михаил бір дінге сенушілер соборы, құтқарушы Иса храмы жұмыс істеп түрды. Қазіргі кезде қалада Архангел Михаил православие шіркеуі, құтқарушы Иса храмы, Спасо-Преображенский шіркеуі жұмыс істеп түр. Басқа да шіркеулер мен соборлар 20 ғ-дың 30-40-жылдары ішінара бұзылып не түгелдей жойылып кетті. Дереккөздер
Иіс сезімі

Иіс сезімі - түрлі иісі бар заттардың майда бөлшектерін мұрын ішіндегі иіс нерв талшықтарының ұшы арқылы, (рецептор) тітіркендіруден пайда болатын сезім. Иіс сезімі жануарларда әсіресе иттерде, қасқырларда т.б. күшті дамыған. Дереккөздер
Болат Жетекбай

Болат Жетекбай (4 мамыр, 1964 жыл, Түркменстан, Шағадам-Красноводск (қазіргі Түркменстанның уалаяты) өңірі, Қошоба ауылы) - ақын. Өмірбаяны * 1987 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттік Ұлттық университетінің журналистика факультетін тамамдаған. * Әр жылдары «Алматы ақшамы», «Азия», «Қазақ әдебиеті», «Қазақ елі» сияқты республикалық газеттерде қызмет еткен. * 1986—1990 жылдары Красноводск ауданында қазақ тілінде шығатын «Жұмысшы» газетінде қызмет етеді. * 2000 жылдан Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ Білім Академиясында аға маман, ғылыми қызметкер болып қызмет еткен. * Қазіргі кезде «Қазақфильм» киностудиясында еңбек етуде. Шығармалары 1996 жылы «Жазушы» баспасынан «Күндіз аққан жүлдыздар» атты жыр жинағы жарық көрген. Дереккөздер
Жымпитыдағы шіркеу

Жымпитыдағы шіркеу— отарлық кезеңнің діни-архит. ескерткіші. 1909-13 ж. тұрғызылған. Шіркеу орыс сәулеткерлік мекгебінің псков-новгородтық дәстүрлері, сондай-ақ 19 ғ-дың соңы-20 ғ-дың басындағы «кірпішті стилі» қасбеттерді өңдеу негізінде салынған.Ғимараттың жобасы тікбұрышты (11,66 х 28,00 м), ш.-б. бағыты бойынша созылып, күйдірілген кірпіштен қаланған. Үймеретгің негізгі нобайы ұзына бойына созылған өспен бөлінген үш бөліктен тұрады: орталық бөлме, батыс және шығыс жақта 8 қырлы, төбесі шатырлы қоңырау бөлмелері(екеуі де бағанды-тақтайлы шатыр және шағын күмбездермен жабылған). Олардың жалпы биікт. 20,0 м. Ғимаратты қаптауға жапырақша темірлер қолданылған. Қасбеттері әртүрлі арка, қалақша, архивольт, шығыңқы бедерлі бағандар тізбегімен өңделген.Ескерткіш көпшілікке арналған шіркеу ретінде салынғанмен, оған келушілердің аздығынан көбінесе құлазып бос тұрған. Кеңес дәуірінде бүлін-шілікке ұшыраған ғимарат қазір авариялық жағдайда, жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарына мұқтаж. Дереккөздер
Орал бонистикасы

Орал бонистикасы - Орал өңірінде шығарылған қағаз ақша белгілері. 1918 ж. Г.М.Фомичевтің әскери үкіметі Орал қаласында 75 тиыннан 3000 сомға дейінгі құны бар 27 түрлі қағаз ақша белгісін шығарған. Қазір олар қолда сирек кездеседі. Дереккөздер
Сифилидтер

Сифилидтер (Syphilidum) - Мерездің тері және кілегей қабықтарындағы белгілерінің жалпы аты. Мерездің бірінші кезеңінде - қатты шанкр, екінші кезеңінде - морфологиясы әртүрлі бөртпелер, үшінші кезеңінде - беткей не терең орналасқан түйіндер болады. Дереккөздер
Алфавиттік-пәндік көрсеткіштің жүйелік бақылау картотекасы. АПК.ЖБК

Алфавиттік-пәндік көрсеткіштің жүйелік бақылау картотекасы. АПК.ЖБК - алфавиттік-пәндік көрсеткіштің пәндік айдарлары, олардың жіктік нұсқа таңбаларының жүйелік тәртібінде ұйымдастырылып тіркелетін қызмет бабы сипатындағы көмекші картотека. Дереккөздер
Қоргану рефлекстері

Қорғану рефлекстері - шартсыз рефлекске жатады, туа пайда болған. Қорғану рефлекстері организмді ішкі және сыртқы ортадан келетін қауіп-қатер және зиянды заттардан сақтайды. Сондықтан оның биологиялық маңызы күшті. Дереккөздер
Оралға - 350 жыл кітабы

«Оралға - 350 жыл» - Н.Чесноковтың кітабы. Орал қаласының тарихы бойынша құжаттық мағлұматтарды жинақтаған очерк. Таралымы 9 мың дана. Оқырман назарына тарихта із қалдырған оқиғалар — Е.И.Пугачев бастаған шаруалар көтерілісі (1773-75), қазан революциясы, Кеңес өкіметін орнату, Азамат соғысы, Ұлы Отан соғысы және т.б. берілген. Сонымен қатар Оралдың әлеуметтік-мәдени және экономикалық өмірі де қарастырылған. Очерктің бірінші бөлімінде Орал казак-орыстарының әдет-ғұрпы, тұрмысы, салты, шаруашылығы сипатталады. Дереккөздер
Тұрдақын Жексенбай

Тұрдақын Жексенбай - 1938 жылы Қытайдың Іле аймағы, Текес ауданы, Шолақмыс деген елді мекенінде туған. *1956 жылы Ахметжан Қасыми атындағы Құлжа педучилищесін бітірген. *1956—1961 жылдары сол училищеде тіл-әдебиеті пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеген. *1961 — 1962 жылдары Алматы облысы, Үйғыр ауданындағы Қырғызсай орта мектебінде ұстаздық қызмет атқарған. *1968 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. *1968 жылы «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде, 1968—1997 жылдар аралығында «Қазақ энциклопедиясы» бас редакциясында қызмет еткен. *1997 — 2006 жылдары «Атамүра» корпорациясында қазақ тіліндегі әдебиеттер редакциясын басқарған. *2006 жылдан еркін шығармашылық жұмыста. Шығармашылығы «Аялы алақан», «Тау хикаялары», «Түлкі мен қоян», «Бүркіт», «Қоңыр қонжық», «Әліпби әңгімелері» сияқты прозалық кітаптардың авторы. «Арман-ай», «Сарбүлағым», «Алатауым» атты әндері бар. «Азулылар айқасы» атты тұңғыш әңгімелер жинағы 1985 жылы шыққан. Жетістіктері Қазақстан Республикасының үздік баспагері. Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасымен және медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Кері транскриптаза

Кері транскриптаза (РНҚ байланысты, ДНҚ, полимераза ревертаза) - вирустан құралған РНҚ гендерімен кодталған фермент. РНҚ матрицасы бойынша ДНК синтезіндегі реакцияларды катализдейді. Тарихы Кері транскриптазаларды Хоуард Темин Висконсин-Мэдисон университетінде Роус саркомасының вириондарында ашқан және Дейвид Балтимор 1970 жылы MIT-те екі РНҚ ісік вирусынан: тышқан лейкозы вирусынан және тағы да Роус саркома вирусынан тәуелсіз оқшауланған. Жетістіктері үшін олар физиология немесе медицина саласындағы 1975 жылғы Нобель сыйлығын бөлісті (Ренато Дульбеккомен бірге). Жақсы зерттелген кері транскриптазаларға мыналар жатады: * 1 типті адамның иммун тапшылығы вирусынан алынған АИВ-1 кері транскриптазасының (PDB: 1HMV​) сәйкес молекулалық салмағы 66 және 51 кДас болатын екі суббірлік бар. * Молоней тышқан лейкозы вирусынан алынған M-MLV кері транскриптазасы 75 кДа бір мономер болып табылады. * Құс миелобластозының вирусынан алынған AMV кері транскриптазасының да екі суббірлігі бар, 63 кДа суббірлігі және 95 кДа суббірлігі. Вирустардағы қызметі шар тәрізді түрде көрсетілген.]] Ферменттерді репликация процесінің қадамы ретінде кері транскрипцияны пайдаланатын вирустар кодтайды және пайдаланады. Кері транскрипцияланатын РНҚ вирустары, мысалы, ретровирустар, олардың РНҚ геномдарын ДНҚ-ға кері транскрипциялау үшін ферментті пайдаланады, содан кейін иесінің геномына біріктіріліп, онымен бірге репликацияланады. Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары, мысалы, гепаднавирустар, РНҚ-ға ДНҚ тізбектерін құрастыру және жасау үшін үлгі ретінде қызмет етуге мүмкіндік береді. АИТВ адамға осы ферментті қолдану арқылы жұқтырады. Кері транскриптаза болмаса, вирустық геном хост жасушасына қосыла алмайды, нәтижесінде репликация сәтсіз болады. Кері транскрипция немесе ретротранскрипция процесі Тағы қараңыз * ДНК-полимераза * Ретровирустар Дереккөздер
Қолданбалы лингвистика

Қолданбалы лингвистика – тілге қатысты нақты өмірлік мәселелерді анықтайтын, зерттейтін және шешімдерін ұсынатын пәнаралық сала. Қолданбалы лингвистика білім беру, психология, коммуникацияларды зерттеу, ақпараттану, табиғи тілді өңдеу, антропология және әлеуметтану т.б. академиялық салалармен тығыз байланысты. Қолданбалы лингвистика – тілдің практикалық қолданылуы. Қолданбалы лингвистика – пәнаралық сала. Қолданбалы тіл білімінің негізгі салаларына қостілділік және көптілділік, әңгімені талдау, тілді бағалау, сауаттылық, дискурсты талдау, тіл педагогикасы, екінші тілді меңгеру, тілді жоспарлау және саясат, тіларалық лингвистика, стилистика, тіл мұғалімінің білімін жетілдіру, сот лингвистикасы, аударма ісі, табиғи тілді өңдеу т.б. салалар жатады. Қолданбалы лингвистика # спецификалық казіргі практикалық міндеттерді зерттеу негізінде машиналық аударма, ақпаратты автоматты түрде іздеу және т.б. жалпы тіл білімінің тармағы; # микролингвистикага кірмейтін тіл білімнің бөлімдері. Дереккөздер
Асқазан сөлінің жалпы қышқылдығы

Асқазан сөлінің жалпы қышқылдығы - Асқазан сөлінің жалпы қышқылдығының құрамында еркін және біріккен хлорид қышқылы, сүт қышқылы және сірке қышқылдары болады. Асқазан сөлінің жалпы қышқылдығы асқазан сөліндегі ферменттерді күшейтіп, асқазандағы тағамды зиянсыздандыруға қатысады. Дереккөздер
Амфилинидтер

Амфилинидтер (Amphilinida) жалпақ құрттар класы. Денесі жапырақ тәрізді, бөлшектенбеген 2-38 см. Ішегі мен сорғыштары жетілмеген. 1 тұқымдастың 6 туысы 8 түрі бар. Гермофродидтер. Даму ие ауыстыру арқылы өтеді. Жұмыртқада тірі табатын құрт. Дернәсілдері (ликофора) аралық иелері бүйірлеп жүзгіштердің организміне еніп дамып жетіледі. Негізгі иесінде толық жетіліп ересек құртка айналады. ТМД-да бекірелердің паразиті Amphilina foliacea таралған. Дереккөздер
Қуаныш Жиенбай

Қуаныш Жиенбай - 1952 жылы Қызылорда облысы, Арал ауданы, Бөген ауылында дүниеге келген. 1976 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. «Жас Алаш», «Жетісу», «Қазақ әдебиеті», «Анатілі» газетте-рінде, «Таң-Шолпан» журналында қызмет істеген. Қазір «Нүр-Астана» газеті бас редакторының орынбасары. Шығармалары бірнеше тілге аударылған. «Жалын» баспасы жариялаған жабық бәйгенің бірнеше мәрте жүлдегері. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты. Республикалық «Аста-на-Бәйтерек» әдеби шығармалар бәйгесінің бас жүлдегері. Шығармалары *Жалғыз желкен. Әңгімелер. А., «Жалын», 1984; *Теңіздей бір тамшы. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», 1986; *Қулан жанарында-ғы ғұмыр. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», 1988; *«Жизнь в глазахкулана». Повестер мен әңгімелер. А., «Балауса», 1992; *«Жер сілкі иісі нен бір жұма бұрын». Повестер мен әңгімелер. А., «Жазушы», 1996; *Қателесесің, қымбаттым.... 2004. Елде жоқ ережелер. А., 2006; *Жиделі тоғай дағы жеті күн. А., 2007; *Сырдария сериясымен жарық көрген екі томдық шығармалар жинағы. 2008; *Ән салуға әлі ерте. 2008; Дереккөздер
Күйге келу кезеңі

Күйге келу кезеңі - етеккір келген кез, (oestrus), көпіршіктің жарылып аналық жасушаның шыққан кезі. Осы кезде жасуша жатыр түтігіне қарай жылжиды да, аналық жасуша ұрықтанып қалса, екіқабат болып перзент көтере бастайды. Сөйтіп жалпы цикл тоқталады, егер ұрықтанбаса, етеккірден кейінгі кезеңі қайта басталады. Дереккөздер
Біржынысты гүлдер

Біржынысты гүлдер - тек бір жыныстың мүшелері бар гүлдер. Аталық, (тек аталықтары бар) гүлдер және аналық, (тек аналықтары бар) гүлдерді ажыратады. Олар желмен тозаңдануға бейімделудің нәтижесінде, қос жынысты гүлдерден эволюция процессінде пайда болған. Дереккөздер
Жүйелеу

Жүйелеу — кітапханалык-библиографиялық жіктеудің белгілі бір жүйе кестесі бойынша мазмұнына сәйкес баспасөз шығармасының немесе басқа кұжаттың жіктеу нусқау басын аныктау. Бұл термин ГОСТ 7.26-80 көп мағыналы «Жіктеу», «Жіктемелеу» терминдерінің орнына енгізілген. Жүйелендіруші Жүйелендіруші — құжаттарды жүйелеуді, жүйелік каталог пен алфавиттік көрсеткішті ұйымдастырып жургізуді, редакциялауды (саралауды) жүзеге асыратын маман. Мақалалардың жүйелік картотекасы МЖК — кітапхананың түрлі топтары оқырмандары мен абоненттері мүдделі болып отырған, кітапхана корында бар-жоғына қарамастан мерзімді және жалғасатын басылымдардан, жинақтардан материалдарды көрсететін библиографиялық картотека. Дереккөздер
Спленизация

Спленизация (Splenisatio) - талақтану)- Өкпе тканінің өте қатты тығыздалуы мен біртұтас (гомогенизация) күйге көшуі, сол себепті кесінді беті талаққа ұқсас болады; мысалы, бөлікті немесе тұтас пневмонияда кездеседі. Дереккөздер
Қанат Жойқынбаев

Қанат Жойқынбаев - 1937 жылы 2 желтоқсанда Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Морозов ауылында дүниеге келген. 1961 жылы ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. «Жазушы» баспасында, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде жұмыс істеген. Кейін «Социалистік Қазақстанның» Целиноград облысындағы меншікті тілшісі болған. Шығармашылығы «Махаббат әндері», «Азамат арманы», «Оралу», «Біздің ауылдың адамдары», «Замандастар», «Өз тағдырыңа қожа бол» атты прозалық кітаптардың, «Төрт бойдақ пен бір қыз», «Азамат болсаң» секілді пьесалардың авторы. Дереккөздер
Тотыға фосфорлану

Тотыға фосфорлану - көпсатылы күрделі процесс. Органикалық зат тың тотығып ыдырауы кезінде бөлініп шығатын энергия, макроэртті фосфат күйінде АМФ немесе АДФ молекуласына қосылып, АТФ түзеді де, энергия осы молекула да сақталады. Дереккөздер
Ұқсас мүшелер

Ұқсас мүшелер ( -сәйкес, ұқсастық) - бірдей қызмет атқаратын және сыртқы құрылымдары ұқсас, бірақ шығу тегі әртүрлі өсімдік мүшелері.(мысалы: бөрі каракатопунция кактусының тікенектері түрі өзгерген жапырақтар ал жиде мен долана түрі өзгерген өркендер. Дереккөздер en:Homology (biology)
Оксиредуктазалар

Оксиредуктазалар - тотығу және тотықсыздану реакиияларын жүргізуші ферменттер тобы. Оларға көптеген дегидрогеназалар мен оксидазалар жатады. Класс ферменттерінің жүйелі атаулары «донор: акцептор+оксидоредуктаза» схемасы бойынша түзіледі. Дегенмен, басқа атау схемалары кеңінен қолданылады. Мүмкіндігінше, ферменттер "донор + дегидрогеназа" деп аталады, мысалы, жоғарыдағы екінші реакция үшін глицеральдегид-3-фосфатдегидрогеназа. Кейде атау «акцептор + редуктаза» деп жазылады, мысалы, NAD + -редуктаза. Нақты жағдайда, тотықтырғыш оттегі болған кезде, атау «донор + оксидаза» түрінде болуы мүмкін. Дереккөздер
Тотықтырғыш алаптар

Тотықтырғыш алаптар (Окислительные бассейны) — жасанды экожүйе (негізінен өттекпен қанықтырылған белсенді тұнбаны немесе ауаны қолдану арқылы) жасалатын арнайы алаптар (немесе тоғандар). Бұл жерде ақаба суды тегер алдында олардың құрамындағы ластағыш органикалық заттектер тотығады (ьщырайды, шіриді). Дереккөздер
Олиготрофты бактериялар

Олиготрофты бактериялар - суларда, тіршілік ететін ортада органикалық заттардың концентрациясының аздығынан өзінде өсуге қабілеті бар прокариоттардың ерекше тобы. Егерде әдеттегі сапрфиттер қоректік заттардың мөлшері 10 г/л болғанда өсетін болса, олиготрофты микроағзалар үшін 1-1,5 мг/л көміртегі жеткілікті. Дереккөздер
Төселмелі өсімдіктер

Төселмелі өсімдіктер (Стелющиеся растения) — көлденең өркендері төселіп, өсу процесінде тамырланатын өсімдіктер. Төселмелі өсімдіктерге полюстік тал, өлпеншек түрлері, жатаған сарғалдақ және тағы басқа жатады. Өсімдіктердің бұл тіршілік нысаны сырткы ортаның қолайсыз жағдайларына (төмен температураға, күшті желге, тоңға және тағы басқа) бейімделуінің нәтижесі болып табылады. Төселмелі өсімдіктер негізінен полюстік аймақтарда (арктикалық шөл, тундра) және биік таулы аудандарда кездеседі. Дереккөздер
Плазмолиз

Плазмолиз - цитоплазманың қабырғаға жақын қабатының өсімдік жасушасының қатты қабықшасынан бөлінуі. Плазмолиз тургорға кері құбылыс. Жасуша сөліне қарағанда гипертоникалық болып табылатын ерітіндінің әсерінен протопласттың сығылуы нәтижесінде тек тірі жасушалар ғана болады. Ұзақ плазмолиз жасушаның өлуіне әсер етеді. Дереккөздер
Оpaл округі және оның аудандары

«Оpaл округі және оның аудандары» - 1929 ж. Шыққан библиографиялық және өлкетанушылы анықтамалық. Авторы — Г.Н.Дроздов. Оның 1-бөлімінде Жайық өңірінің 1748-1929 жылдар аралығындағы тарихына, этнографиясына, т.б. байланысты жүргізілген зерттеу жұмыстарына қысқаша сипаттама беріледі. Анықтамалықта 18-19 ғ-да Жайық өңіріне жасалған экспедициялар, жергілікті зерттеушілер, осы өлкеге келген орыс әдебиетінің өкілдері (И.А.Крылов, A.С.Пушкин, Л.Н.Толстой, B.Г.Короленко, т.б.) жөнінде, сондай-ақ жергілікті мерзімді баспасөз бен өлкетану ұйымдары жөнінде де деректер келтірілген. Анықтамалықтың 2-бөлімінде әдебиеттерге библиографиялық шолу жасалады. Анықтамалық 1762-1929 ж. аралығында Орал округі жөнінде шыққан ғылыми- зерттеу еңбектерді, әдебиетті және библиографияны қамтиды. Дереккөздер
Қайсар Жорабеков

Қайсар Жорабеков - 1947 жылы 1 қаңтар да Түркістан облысы, Қазығұрт ауданының Жаңабазар ауылында туған. *1963 жылдан 1964 жылға дейін «Коммунизм» кеңшарында жұмысшы болды. *ҚазМУ-дің филология факультетін 1969 жылы тамамдаған. *1971 жылдары 1973 жылға дейін Шымкент политехникалық техникумында, *1974—1991 жылдары Қазақстан жазушылар одағында, *1991 — 1995 жылдары халықаралық «Қазақ елі» газетінде, Дүниежүзі қазақтары қауымдастығында, *1997 — 2000 жылдары «Дәнекер» халықаралық Құқық және бизнес институтында жауапты қызметтер атқарды. 2000 жылдан Қазақтың мәдениет және өнертану ғылыми-зерттеу институтында жұмыс істеуде. Шығармашылығы Орыс жазушылары И.Буниннің, Д.Граниннің жекелеген әңгімелерін В.Поволяевтің «Естеліктен өскен леп» жинағын, «Теңіз беті боз тұман» жинағындағы әңгіме-повестерін, В.Протодьяковтің, С.Даниловтың (Саха Республикасы), Ата Каушутовтың (Түрікменстан) әңгімелерін, Прибалтика, Қырғыз, Татар, Башқұрт жазушыларының шығармаларын қазақ тіліне, Ә.Ыдырысовтың «Таңшолпан» романын В.Буренковпен бірге 2001 жылы орыс тіліне аударған. Он бестен астам кинофильмдер және бес пьеса тәржімалаған. Дереккөздер
Спру

Спру (Sprue - қатерлі ойық) - Себебі белгісіз созылмалы ауру, ішекте глюкоза, майлар мен витаминдердің сіңуі бұзылған, диарея, анемия, афтар (ойықтар) болады. Тропикалық субтропикалық елдерде кездеседі. Дереккөздер
Шәмшия Жұбатова

Шәмшия Жұбатова - 1958 жылы 27 сәуірде Қызылорда облысы, Қазалы стансасында туған. ҚазМУ-дің журналистика факультетінде оқыған. Атырау облысы, Новобогат аудандық «Нарын таңыл газетінде, «Ана тілі» газетінде, «Жалын» альманахында қызмет еткен. «Бастау», «Балауса», «Жетіген» («Жалын») ұжымдық жинақтарына өлеңдері енген. 1995 жылы осы баспадан «Махаббат кітабы» атты жеке жинағы жарық көрген. Дереккөздер
Плацентация

Плацентация - гүлді өсімдіктердегі түйіндерде жеміс жапырақшасында тұқымбүршіктерінің, (тұқыммұрттарының) және плаценталардың орналасу әсердісі. Плацентацияның негізгі типтері: беттік, (ламинальды) және субмаргинальды немесе сутуральды. Дереккөздер
Орал оқу-өндірістік кәсіпорны

Opaл оқу-өндірістік кәсіпорны, қазақ зағиптар қоғамы — көруқабілетінен айырылған мүгедектерді кәсіпке баулып, қоғамдық пайдалы еңбекке тартатын өндіріс орны. 1948 ж. Орал қаласында құрылды. Бастапқы кезде «қазақ зағиптар қоғамының тәжірибелік-өндірістік шеберханасы» деп аталды. Тігін өнімдерін (төсек-орын, жамылғы, төсем көрпе, қолғап, т.б.) және түрлі түкті ысқыш құралдар, т.б. шығарады. Қаланың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Opaл оқу-өндірістік кәсіпорнының құрамыңда 2 өндірістік цех, әкімшілік корпус, механикалық шеберхана, сондай-ақ клуб, асхана, т.б. бар. 100-ден аса адам еңбек етеді. Дереккөздер
Аманжан Мәкәрімұлы Жамалов

Аманжан Мәкәрімұлы Жамалов (1.1.1960 жылы туған, Сырым ауданы, Тоғанас ауыл) — ғалым, экономика ғылымдарының кандидаты (1998), профессор (2001). 1977 жылы Орал қаласындағы 2-орта мектепті, 1983 жылы Мәскеу темір жол инженерлері институтын, 1998 жылы Мәскеу Тауар өткізу және қызмет көрсету салалары мемлекеттік академиясының аспирантурасын бітірген. 1983 жылы еңбек жолын Батыс Қазақстан темір жолының Орал локомотив депосында бастап, депо бастығының орынбасарына (1990) дейінгі кәсіби-қызмет жолынан өткен. 1990-92 жылы Орал облысының комсомол к-тінде, кейін әр түрлі шаруашылықтық-коммерциялық құрылымда қызмет атқарған. Қазіргі кезде Еуразия халықаралық менеджмент және тілдер институтында сабақ береді. Оның ғылыми еңбектері қаржы саласын басқаруды жетілдіріп, банк ісін үйымдастыруды жақсарту мәселелеріне арналған. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты («Нұр Отан» ХДП партиялықтізімі бойынша сайланған), Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл (2006), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің Апғыс хатымен (2005) ескерілген. Әскери атағы - майор. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, Ш. де Голль. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Еуразиядағы мәдениетті және қаржылай-экономикалық орталық». Хоббиі - тарихи кітаптарды оқу, қазіргі заманғы қазақ суретшілерінің туындыларын жинау, қыста суға түсу. Сүйіп оқитын әдебиеті-В. Гюго, Л.Н. Гумилев,Х. Есенжанов, Г.Г. Маркес, П. Коэльо. Үйленген. Жұбайы - Әлімбаева Науат Таңсықбайқызы (1961 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Балалары -Жамалова Салтанат (1980 жылы туған), Жамалова Айжан (1984 жылы туған), Мәкәрім Апьфатах (1999 жылы туған). Шығармалары: * Совершенствование организации управления сферой финансовых услуг, М., 1998; * Организация процесса стратегического планирования в коммерческом банке, М., 1997; * Совершенствование организационных структур управления коммерческими банками, М., 1996; * Пути вовлечения персонала в процессы управления деятельностью банков, М., 1998. Дереккөздер
Өсімдіктердің «жылауы»

Өсімдіктердің «жылауы» - тамыр қысымының әрекетінен кесілген немесе зақымдалған сабақтан сірненің бөлінуі. Сүректі өсімдіктерде көктемгі сөлдің қозғалысы кезінде, шөптесіндерде, вегетация бойы аңғарылады. Дереккөздер
Қазақстандағы қоғамдық экологиялық қозғалыс

Қазақстандағы қоғамдық экологиялық қозғалыс - Мемлекеттік ұйымдармен қатар халықтың экологиялық сана-сезімін қалыптастыруда үкіметтік емес ұйымдар белсенділігін көрсетіп отыр. 1990 жылдардың аяғында жалпы саны 70-ке жуықтаған олардың басты мақсаты — нақты проблеманы оқшаулап алып шешу болып табылады. Мысалы, түйе өсіруді қолдаудың аймактық "CAMEL" қоры геңетикалық қорды дамыту негізінде түйе тұқымдарын жетілдірумен шұғылданады. "Көкшетау экологиялық қоры" Көкшетау мемлекеттік ұлттық табиғат паркін дамытуға көмектесіп, тарих пен мәдениет ескерткіштерін қорғаумен шұғылданады. Қоғамдық антиядролық экологиялық ""Феникс" қоры өздерінің негізгі міндеті — Семей ядролық полигонында атом қаруын сынаулардан зардап шеккендерге жәрдемдесу деп біледі. "Дэкситинэйджер-центр" рухани экология және әлеуметтік бейімделу орталығы жеткіншектер мен жастардың білімділігі мен экологиялық мәдениеті деңгейін көтерумен шұғылданады. Дереккөздер
Орал-Орынбор

«Орап-орынбор» - туристік маршрут. Ұзындығы 294 км. Автобуспен саяхат жасалады. Маршрут мынадай елді мекендер арқылы өтеді: Орал қаласы, Федоров ауылы (Теректі ауданының орталығы), Бөрлі кенті, Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орнының құрылысы, Елек қаласы, Красный Холм кенті, Орынбор қаласы. Дереккөздер
Плейоморфизм

Плейоморфизм, плеоморфизм - саңырауқұлақтың бір түрінің тіршілік циклінде белгілі-бір дәйектілікте болатын жыныссыз спора түзудін әртүрлі типтерінің болуы. Аскомицеттерде, базидиальды және төменгі сатыдағы саңырауқұлақтарда белгілі. Дереккөздер
Төтенше экологиялық ахуал

Төтенше экологиялық ахуал - Қазақстан Республикасының "Қоршаған ортаны қорғау туралы" заңында төтенше экологиялық ахуалға мынадай сипаттама берілген: "Төтенше экологиялық ахуал — адам қызметінің немесе табиғаттың дүлей күштерінің салдарынан белгілі бір аумақта пайда болған, қоршаған ортаның, адамдардың өмірі мен денсаулығы, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау үшін қауіпті, терең және тұрақты теріс өзгерістермен сипатталатын қолайсыз экологиялық ахуал. Республиканың жекелеген аумақтарындағы төтенше экологиялық ахуал кезінде заңдарда көзделген төртіппен шаруашылық қызмет пен табиғат пайдалапудың жекелеген түрлеріне тыйым салуы немесе олар шектелуі мүмкін, табиғи ресурстарды қалпына келтіру (молықтыру), қоршаған ортаны сауықтыру, халықты әлеуметтік қорғау жөнінде шаралар жүргізіледі". Дереккөздер
Плейохазий

Плейохазий - қарапайым цимозды гүлшоғыр. Оның басты білігінде төбелік гүлден төмен екіден көп екінші ретті біліктер дамиды, олар басты білігіне өсіп кетеді және кештеу ашылатын гүлдермен аяқталады. Плейохазийді жиі шатыршагүл, сыпыртқыгүл шоғыры немесе қалқанша деп дұрыс атамайды. Дереккөздер
Орал от құшағында

«Орал от құшағында» («Уральск в огне») — көркем фильм. 1919 ж. мамыр-шілде айында Орал қаласында болған Азамат соғысы оқиғаларына арналған. Осы кезде қызыл армияның 22-атқыштар дивизиясы қаланы қоршаған Орал казак-орыстарының жекелеген әскери бөлімшелеріне қарсы шайқасты. Фильмді түсіруге И.Қарсақбаев, М.Бегалин, Ә.Қастеев және т.б. қатысты, басты рөлдерде Вандюшко, М.Глузский, Н.Ықтымбаев, Г.Качин, Н.Рыбников, т.б. ойнады. «Қазақфильм» киностудиясының бұл туындысы белгілі себептерге байланысты жұртшылыққа көрсетуге рұқсат етілмей, 20 жылдай арнаулы қор «сөресінде» сақталды. Тек 1992 ж. ғана теледидар экранына шықты. Дереккөздер
Трансмиссиялық ауру

Трансмиссиялық ауру (Трансмиссивное заболевание; ) — ауру адамнан (жұқпалы ауруды бастапқы таратушы) немесе жануардан дені сауға таратқыш-жануарлар, негізінен қансорғыштар арқылы (буын аяқтылар, тропиктік елдердің жарғанаттары, тағы басқа) жұғатын жұқпалы аурулар (безгек, бөртпе сүзек, тағы басқа). Дереккөздер
Пликатты жапырақ

Пликатты жапырақ - жалпақтау келген, көптеген бірдей жүйкелері бар және көптеген бойлай қатпарлары бар, ешбір айқын көрінетін көлсіз болады. Осы типтің жапырақтары орхидеялыларда жұқа, шөптесін, жыл сайын өлетін болады. Дереккөздер
Сайлаубай Жұбатырұлы

Сайлаубай Жұбатырұлы - 1948 жылы 11 қаңтар да Қызылорда облысының Арал ауданындағы Бөген ауылында туған. ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген. «Қазақстан пионері» (қазіргі «Улан») газетінде, «Қазақфильм» киностудиясында, Қазақ КСР Мәдениет министрлігінде, Қазақ телевидениесінде, М.Әуезов атындағы Қазақ драма театрында жауапты қызметтер атқарды. Тұңғыш рет 1967 жылы «Білім және еңбек» журналында «Аралды қайтсек сақтаймыз?» деген проблемалық мақаласымен, «Қазақстан пионері» газетінде жарияланған «Боз айғыр» әңгімесімен көрінді. 1971 жылы жастарға арналған шығармалардың жабық бәйгесінде «Алыстағы аралдар» повесімен 2-орынды жеңіп алды. «Отты еткел», «Бумеранг» повестері, бірсыпыра әңгіме-новеллалары «Жасыл сағым» (1978), «Алыстат аралдар» (1980), «Зеленый мираж» (орыс тілінде, 1984) жинақтарында және бірнеше ұжымдық жинақтарда жарық көрді. «Алақандағы ұя» әңгімесі әлемнің бес тілінде жариялайды. Шығармашылығы «Қазақфильм» түсірген толық метражды көркем фильмнің («Бумеранг», 1981), Қазақ телевидениесі түсірген «Күзгі жол» көркем телефильмінің (1987) авторы. Елуте тарта көркем фильмді аударған. «Абыржы» (2000-2003) трилогиясының екі кітабы жарыққа шықты. 1967 жылдан Арал, Сырдария, Байқоңыр, Балқаш келі мәселелерін көтерген эколог-қаламгер. «Кіші Арал», «Қазақстан арнасы» идеяларының авторы. Жетістіктері 2007 жылы «Парасат» орденімен марапатталған. 2008 жылғы Отандық әдебиет саласы бойынша ҚР Мемлекеттік стипендиясының иегері. Дереккөздер
Аккордтық тапсырма

Аккордтық тапсырма - құрылыс өндірісінің үдемелі технологиясын есепке алып дағдыдағыдай ұлғайтылган кешенді мөлшерлер мен бағалар (ҰКМ) бойынша жасалатын еңбек шығындары мен еңбек ақы калькуляциясы негізінде берілетін объект, кезең, бөлім, технологиялык кешен не жұмыс түрі бойынша бүтіндей жұмыс көлеміне бригадаға (звеналар) жоспарлы тапсырмалар түрі. Дереккөздер
Орал педагогикалық колледжі

Орал педагогикалық колледжі , Ж.Досмұхамедов атындағы - облыстағы орта кәсіптік білім беретін оқу орны. Оның тарихы Орал қаласында 1913 ж. ашылған семинария мен 1920 ж. ашылған педагогикалық техникумнан басталды. Алғашқы оқу орны кейінгі жылдары педагогикалық училище (1937), педагогикалық колледж (1994) болып өзгерді. 1997 жылдан колледжде бастауыш сыныпта оқыту, ағылшын тілі, қазақ мектептерінде орыс тілін оқыту, мектепке дейінгі тәрбие, ән- күй, еңбек тәрбиесі, дене тәрбиесі факультеттері бар. Сырттай оқу бөлімі жұмыс істейді. Мұнда 94 жоғарғы білімді және категориялы оқытушы сабақ береді, олардың 2-і ғылым кандидаты. Колледжде оқу-тәжірибе жұмыстары бойынша 5 бағытта ғылыми-тәжірибе, 8 бағытта методикалық жұмыстар жүргізіледі. 38 оқу кабинеті, 2 компьютерлік сынып, 2 лингофон кабинеті, кітапхана (қоры — 40 мың дана), ЭЕМ лабораториясы бар. Оқу орнында Ж.Құрманғалиева, В.С.Авдеенко, Ү.М.Ысқақова, Н.М.Неусыпова, Н.Г.Красников, В.П.Попов, С.К.Алиева, Л.И.Белоконь, К.С.Жұмасова, т.б. тәжірибелі ұстаздар еңбек еткен. Колледж директоры Ш.Х.Құрманалина «Математиканы оқыту методикасы» атты электронды оқулық жазған. Орал педагогикалық колледжі 2000 ж. өткен «Республиканың таңдаулы колледжі» байқауында үздіктер қатарынан табылып, жүлделі орын иеленді. Дереккөздер
Антеридий

Антеридий ( - гүлденген) — кейбір балдырлардың, саңырауқұлақтардың және мүктердің, сушырмауықтың, қырықбуынның, қырыққұлақтардың аталық жыныс мүшесі. Шар тәрізді немесе сопақша пішінді. Жоғарғы сатыдағы өсімдіктерде антеридияда спермагенді жасушалар дамиды – олар козғалмалы сперматозоидтарға бастама береді. Дереккөздер
Сәтсіз оқиға туралы акт

Сәтсіз оқиға туралы акт - жазатайым болған оқиғаны куәләндіру үшін заңмен ескерілген тәртіппен жасалынатын заңдық құжат, ол өндірістік зақымның себептерін талдауға және оларды жоюға шаралар жасау үшін бастапқы материал болады. Дереккөздер
Антерозоид

Антерозоид (антеридий және сперматозоид) - кейбір өсімдіктердің антеридийлерінде қалыптаскан қозғалмалы аталық жыныс жасушасы (енуыз). Мысалы: мүктерде, сушырмауықтарда, қырықбуындарда, балдырларда т.б. Дереккөздер
Тропиктік орман

Тропиктік орман — субэкваторлық және тропиктік белдеулердің көп қабатты (4—5 қабат) ағаштар түзілісі. Тропиктік орман өте ертеде пайда болған, өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің молдығымен ерекшеленеді (0,25 га-да ағаштардың 200-ге дейін түрі кездеседі). Онда олар шашырап таралады (бір түрдің екі ағашы қатарынан сирек өседі). Тропик тоғайда бұталар болмайды. Тропиктік ормандағы биогеохимиялық циклдер түгелдей тұйық, сондықтан топырақ түзілу процесі жұқа жер беті қабатында және өте бәсең болады. Тропиктік ормандардың көпшілігі тропиктік ылғалды ормандар. Дереккөздер
Белсенді минералды қоспалар

Белсенді минералды қоспалар (гидравликалық) - ауада қатуынан кейін судың астында қатуын жалғастыруына қабілетті, жұқа ұсақталған түрдегі ауалы әк пен судың косындысы қамырға айналатын табиғи және жасанды заттар. Дереккөздер
Ангоб

Ангоб(фр. engobe, итал. ingobbio — сылау) - бұжыр беті бар түстік жабынды қалыптастыратын қыш бұйымға жұқа кабат кондырылған ақпен күйдірілген немесе түстік балшық. Әдетте оған күйдіргеннен кейін оның түсін өзгертетін пигмент қосады. Ангоб антикалық керамикалық өндірісте кеңінен таралған.Ол каолин, сазды минералдар, кварц және минералды пигменттерден тұрады және қыш бұйымының бетіне күйдіру алдында жағылып, декоративтік-қорғау қабатын түзеді. Ангоб қыш бұйымының бетіне күйдіру алдында жағылады және күйдіру кезінде негізгі керамикалық массаға берік байланысады. Ол бұйымның түсі мен беткі қабатының сапасын жақсарту, сондай-ақ декоративтік әрлеу мақсатында пайдаланылады. Глазурьден айырмашылығы — ангоб шынылы қабат түзбейді, сондықтан бұйымның беті қатты күйде қалады. Ангобтар ақ және түрлі түсті болып бөлінеді және керамика, қыш ыдыс және сәндік-қолданбалы өнерде кең қолданылады. Русьте ақ ангоб "побела" немесе "побелка" атымен белгілі. Дереккөздер
Библиографиялық құралдар жүйесі

Библиографиялық құралдар жүйесі - қайсы- бір елеулі әлеуметтік маңызды белгілермен бірлесе тігілген библиофафиялық құралдардың бүтіндік жинағы, мәселен: ұсыныс библиофафиялық құралдардын жүйесі немесе ағымдағы ғылыми көмекші библиофафиялық құралдар жүйесі. Дереккөздер
Тавель ауруы

Тавель ауруы (Taveli morbis , Е.Тавель, 1852-1912, швейцар, хирург) - Аппендэктомиядан кейін болатын периколит, белгілері - жабыспалардың пайда болуы, тоқ ішектің тарылуы, қызба және ішек функциясының бұзылуы. Дереккөздер
Строккур

Исландия—гейзерлер өлкесі. Олардың ең үлкені аралдың оңтүстік-батысында орналасқан. Строккур әрбір 5—10 минут сайын тып-тыныш, беті бумен жабылған бассейннен бұрқылдаған қазанға айналады. Кенеттен қайнаған су бағаны аспанға қарай, биікке атқылай бастайды. Строккур тәулік бойы тұрақты үзілістерден соң қайдағы бір жер астындағы құдіретті басқарушының бұйрығын орындағандай аспанға 22 м-лік қайнаған су бағаны атқылап тұрады. Бірнеше секундтан соң бұрқақ ысылдап барып тартылады, ал оның айналасындағы бассейн суы тыныштанады. Бұл мезетте Строккур үстіне бу тұрған, мөлдір сулы, беті тегіс көлшікке айналады. Жақындап келе жатқан атқылаудың бірінші белгісі — су бетіндегі діріл. Толқу күшейе бастап, қандай да бір мезетте көлшік үстінде ыстық мөлдір судан құралған күмбез қалыптасады. Сонан соң күмбез тарс жарылып, Строккур өз өнерін қайталайды. Оның атауының исланд тілінен аударғанда "көпіргіш" екені бекер емес. Строккур Рейкьявиктен шығыска қарай шамамен 80 км жерде, Хвитау өзені жағасындағы Исландияның геотермальды аймағында орналасқан. Бұл ауданда ыстық сулы, көпірген лайлы, бумен жабылған су қоймаларының тұтастай жүйесі бар. Мұнда кезінде Исландияның осы аудандағы ең қуатты гейзері болған "Stori Geysir" немесе "Үлкен бұрқақ" орналасқан. Қалған гейзерлер мұндай атауға одан кейін ие болған — исландша "geysir" сөзі "бұрқақтау" деген мағынаны білдіреді. Бүкіл дүние жүзіне белгілі бұл ыстық бұлақтан су ақылға сыймайтын 70 м-лік биіктікке дейін атқылаған. 1810 жылы ол әрбір жарты сағаттан кейін белсенділік танытқанымен, тек бес жыл өткеннен кейін атқылаулардың арасындағы үзілістер алты сағатқа дейін өскен. 1916 жылы гейзер тыныштанады. 1935 жылы суының бір бөлігі сорылып алынған соң, ол ескі кестесіне сай әрбір жарты сағат сайын атқылай бастады. Бүгіндері гейзер үнсіз қалған және оның белгілі асқақтығы жөнінде ешкім де еске алмайды. Кейде мамандар оның ұтымды өнерін туристерге көрсету үшін айдынды өте мол сұйық сабынмен толтырады. Бұл гейзерді будың шығуына мүмкіндік бермейтін қақпақ тәрізді жауып, судың тығыздығын арттырады. Сабынды ерітіндінің белгілі бір бөлігі кеткен соң қысым төмендеп, гейзер атқылай бастайды. Исландия гейзерлер үшін өзі орналасқан Орта Атлантикалық қырат алдында міндетті. Бұл екі орасан зор тектоникалық тақтатастардың бір-бірінен ажырайтын жері. Осылайша жер қабығында ол аркылы жердің шыңырауынан балқыған магма көтерілетін жарықшақ сызығы пайда болады. Магма өз кезегінде грунттық суларды ысытып, олар сыртқа қарай гейзерлер түрінде шығады. XX ғасыр басталысымен исландықтар жер асты жылу қорларын тиімді пайдалана бастады. Бұл қуат көзі өнеркәсіпті жылумен қамтамасыз ету үшін және ауыл шаруашылығында, сондай-ақ үйлерді жылыту үшін де қолданылады. Хверагерди қаласы қуаттың табиғи көздерін табысты пайдаланудың үлгісі болып табылады. Қала Солтүстік полюс шеңберінен бар-жоғы 250 км жерде тұр, ал оның геотермальды сулармен жылытылған жылыжайларында тропиктік бөлме өсімдіктері, жемістер мен көкөністер, мысалға, банан мен қияр өте жақсы өседі. Сондықтан да қала "ыстық бұлақтардағы бақша" деп аталады. Дереккөздер
Орал ЖЭО

Орал жылу электр орталығы (Орал ЖЭО) - Орал қаласын жылумен қамтамасыз ететін, орталықтандырылған өндіріс орны. Сондай-ақ ол тұрғын үй секторларын, өнеркәсіп орыңдарын ыстық сумен қамтып, электр қуатын береді. Ж.э.о-ның құрылысы КСРО Мин. Кең-нің арнаулы шешіміне (20.5Л952) сәйкес 1953 ж. басталып, 1960 ж. 22 желтоқсанда 1-ст-саның ПТ-12-35/10 үлгідегі 1-турбоагрегаты пайдалануға берілді. 1965 ж. жылу орталығы Куйбышев энергожелісіне қосылды. 1967-69 ж. 1,2,3-энергия өндіру ошақтары отындық мазутгы, ал 1980-81 ж. табиғи газды жағуға көшірілді. Ж.э.о-ның құрамында энергия беру, су ысыту ошақтарынан, мазутпен, газбен қамтамасыз ету шаруашылықтарынан тұратын қазандық (котельный), турбина цехы, жылу желілері мен энергия ошақтарына сапалы су әзірлейтін цех,электр цехы және т.б. қосалқы өндіріс аландары бар. Қазіргі кезде мұнда 265 адам еңбек етеді. қ. «Жайық жылу энерго». Дереккөздер
Коррозияға қарсы қорғаныш

Коррозияға қарсы қорғаныш - құрылыс құрылымдарын және технологиялық жабдықтарды коррозиядан корғау. Металл коррозиясы - сырткы ортаның химиялық не электро-химиялық әсерінен металл бетінің бүліншілігі. Осы мақсат үшін агрессивті орталарға төзімді тиісті лак-бояу материалдарын қолдану керек. Дереккөздер
Бөкей жоғары-бастауыш училищесі

Бөкей жоғары-бастауыш училищесі - Қазақстандағы арнаулы-орта білім беретін алғашқы оқу орны. Ол 1841 ж. Жәңгір ханның ұйымдастыруымен ашылған мектептің негізінде 4 кластық қалалық училище ретінде құрылды. 1879-80 оку жылында Жәңгір мектебі 2 кластық училищеге айналды. Оның жанында 20 орындық интернат болды. Мұнда 6 жылдық орта білім берді. 1904-05 оқу жылында ол 4 кластық қалалық училищеге үлкейтілді, 70 оқушының жатып оқуына арналған интер- нат ашылцы. Училищенің қажеттілігі үшін үкіметтен 9505 сом, пансионерлерден (интернат тәрбиеленуші-лерінен) — 875 сом, жергілікті оқушылардан 315 сом қаржы жиналды. 1908 ж. училище жанынан бастауыш мекгеп мұғалімдерін даярлайтын 2 жылдық педагогика курс ашылды. Дереккөздер
Талассемия

Талассемия ( Тһаlаssаеmіа - теңіз қанды) - Аурудың аты оның географикалық таралуына байланысты қойылған: аурудың ең жиі кездесетін жері Жерорта теңізі бойындағы елдер. Талассемия - тұқым қуған ауру, гемоглобиннің белок құрылымының бұзылуына байланысты туындайды. Дереккөздер
Орал су сору жүйесі

Орал су сору жүйесі - Орал қаласын жерасты суымен қамтамасыз етуге байланысты салынған құрылыс. Жобасын Алматы қаласындағы «Казводоканал- проект» институты жасаған. Жүйе Орал қаласының су қажетінің 30%-ін қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Шартты белгі

Шартты белгі - жинақты каталогтарда, библиофафиялық көрсеткіштерде қолданылатын және кітапханааралық акпараттық іздестіру жүйелеріндегі құжаттардың тұрған орнын көрсететін кітапхананың қысқаша шартты белгісі. Дереккөздер da:Sigel de:Sigel en:Scribal abbreviation es:Sigla eu:Sigla fr:Sigle gl:Sigla hu:Szigla it:Sigla pl:Abrewiatura ru:Сигла
Қали Жанарыстанов

Қали Жанарыстанов (1884, Жаңақала ауданы - 1968, сонда) — аға шопан, Социалистік Еңбек Ері (23.7.1948). 1930 жылдан Буденный атындағы (кейін іріленген Ленин атындағы ұжымшар), одан соң «Мәстексай» кеңшарында еңбек етті. 1947 ж. қарамағындағы отарды шығынсыз бағып, төл алуда жоғарғы көрсеткіштерге жеткені үшін мәртебелі атаққа ие болды. Дереккөздер
Секіргіш киік

Секіргіш киік – қуысмүйізділер тұқымдасының сүтқоректі жануары. Дене ұзындығы 75-115 см, шоқтығының биіктігі 50-60 см; салмағы 10-18 кг. Аталықтарының мүйізі 16 см. Бір түршесінің ұрғашыларының мүйізі бар. Африкада, Сомали, Эфиопия, Судан, Нигериядан оңтүстікке қарай таралған. Тау беткейлерінде бұта-шілікті мекендейді. 1 лағы болады. Аңшылық нысаны. Дереккөздер
Антипорт

Антипорт - жасушада иондардың мембрана арқылы қарама-қарсы бағытта тасымалдануы. Мысалы, эукариотты плазмалық мембраналардағы натрий-калийлі сорғы осы антипорт принципімен жұмыс істейді: натрий иондары жасушадан сыртқа, ал калий иондары ішке қарай қозғалады. Тағы қараңыз * Симпорт * Унипорт * Активный транспорт * Мембранный транспорт Дереккөздер
Сақыпкерей Жанболатов

Сақыпкерей Жанболатов (1889 - ө.ж.б.) - қазақтың 1-үлгілі атты әскер командирі. Қазан Университеті заң факультетін бітірген. 1915 ж. Санкт-Петербургтегі Михайлов артиллерия училищесінде оқыған. Патша әскерінің подпоручигі (1916), бір жыл өткен соң поручик атағын алған. 1918 ж. Ордада қазақтың 1-үлгілі атты әскер полкын ұйымдастыруға қатысып, ел ішінен жігіттер жинасқан. Ол облыстық әскери комиссариатта жұмыс істеумен қатар 1-эскадрон командирі болған. 1919 ж. 23 мамырда Қазақ өлкелік әскери комиссары М. Тұңғаншиннің бұйрығымен Ж. осы полктың командирі болып тағайындалған. 1919 ж. 3 маусымда Н. Нариманов РКФСР ОАК-нің құрметті Қызыл Туын Ордада Жанболатовқа тапсырған. Дереккөздер
Орал туберкулез санаториясы

Орал туберкулез санаториясы, 1924 ж. Қымызбен емдеу орны ретінде ашылған. Ол 1926 ж. Орал қаласынан 24 км қашықтықтағы бұрынғы монастырь аумағына көшірілді. 1941-46 ж. оған госпиталь орналасты. Санаторий 1970 ж. 370 орындық, 1993 ж. 120 орындық болды. Климаттық жағдайдың қолайлы болуы, емдік-диагностикалық кабинеттермен жабдықталуы, қымыздың шипалы қасиетін пайдалана отырып, осы заманғы кешенді тәсілдерді пайдалануы санаторийдің тиімділік көрсеткішін арттырып отыр. Дереккөздер
Батуми терминалы және Қазақстанның Дүниежүзілік мұхитқа шығуы

Батуми терминалы және Қазақстанның Дүниежүзілік мүхитқа шығуы Батумидегі мұнай терминалының Транскавказдық мұнай-көліктік дәліздің құрамындағы маңызды буын екендігін атап өткен жөн. Терминал тұтынушыларының арасында "Еххон Mobil" ("Эксон Мобил"), "Chewron" ("Шеврон") және "British Petroleum" ("Бритиш Петролеум") сияқты дүние жүзінің ең ірі мұнай-газ компаниялары бар. Соңғы жеті жыл ішінде Батуми арқылы мұнай жөнелтудің көлемі іс жүзінде төрт есе өсті. 2006 жылдың ресми деректерінің қорытындылары әлі жарияланбаса да Батуми терминалы арқылы өткен жылы 12 млн т-дай мұнай мен мұнай өнімдері өткізілді, бұл рекордтық көрсеткіш. Батуми мұнай терминалының негізі 1883 жылы Қара теңізге Баку мұнайын тасумен айналысқан ағайынды Нобольдер компаниясының қатысуымен қаланды. 1999 жылы терминал жекешелендіріліп, "Greenoak" тобы оны жаңартып салды. Ол кезде терминал жылына тек 3-3,5 млн т. мұнай өңдеген еді. Бүгінгі күні терминалдың толық қуаты жылына 15 млн т мұнайды құрайды. 2006 жылы мамырда "Greenoak" тендерден жеңіп шығып, Батуми теңіз сауда портын 49 жыл басқару құқығына ие болды. Ол бүл үшін бастапқы 35 млн-ның орнына 92 млн доллар төледі. Осылайша "Greenoak" ("Гриноук" — "жасыл емен") Грузия арқылы мұнайды танкерлерге айдауды өз қолына жинақтады. Бұл мәселе бойынша Батуми портының Грузияның аса қуатты теңіз порты — Потиден қолайлы ерекшелігі бар. Батуми үлкен кемелердің жүк тиеуі үшін тура айлаққа келіп тоқтауға мүмкіндік беретін өзінің терең суымен ерекшеленеді. Батуми терминалына үлестік қатынасқа кірген Қазақстан қолайлы стратегиялық геосаяси орын және Дүниежүзілік мұхитқа тура шығу мүмкіндігін беретін мұнай-көліктік активтерге ие болды. "ҚазТрансОйл" компаниясы мен тобы арасындағы стратегиялық одақ 22 қыркүйекте Тбилисиде жасалды. Сонда Ян Бонде Нильсен Тбилиси — Джейхан (БТД) мұнай құбырының іске қосылуына байланысты Әзірбайжан мұнайын темір жолмен тасудың көлемі үздіксіз төмендей беретінін атап етті. Сондықтан "Greenoak" Батуми мұнай көліктік табыскерлігінің тұрақты өсуін қамтамасыз етуге қабілетті қуатты ресурстык базасы бар күшті серіктеспен одақ жасасуға бет бұрды. Терминал менеджментінің деректері бойынша жуырдағы онжылдықта Түрікменстандағы мұнай өңдеудің жылдық көлемі 16 млн т-дан аспайды, ал Әзірбайжан жылына 60 млн т-дан астам мұнай өндірсе де, оның көпшілік бөлігін БТД мұнай құбырына айдайтын болады. Міне, сондықтан да 2015 жыл жылдық мұнай өндіру көлемі 170 млн-ға жететіні күтіліп отырған Қазақстан анағұрлым болашағы бар, грузиндік темір жол тамырлары мен Батуми мұнай терминалының қызметін қажет ететін тұтынушы болып шықты. Дереккөздер