kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Компаративтілік

Компаративтілік— мәдениеттануда салыстырмалы зерттеу арқылы мәдениеттегі жалпы және ерекше құбылыстарды анықтау, ондағы даму тенденциясын айкындау әдісі. Компаративтілік әдісіне жататындары: *салыстырмалы әдіс (әртүрлі текті объектілерді салыстыра отырып табиғатын ашу), *тарихи типологиялық салыстыру (генезисі мен даму жағдайлары бірдей, шығу тегі жағынан түрлі құбылыстардың ұқсастығын түсіндіреді), *тарихи-генетикалық салыстыру (құбылыстардың ұқсастығы олардың шығу тегі жағынан жақындығының нәтижесі), т.б. Компаративтілік ағымы тарих ғылымында, тіл білімінде, этнографияда, социологияда, заң ғылымында, әдебиеттануда кеңінен қолданыс тапты. Дереккөздер
Абсолюттік қысым

Абсолюттік қысым - қазанның, баллонның, резервуардың (сұйық заттар, газдар сақталатын ыдыстардың) және т.б. ішіндегі қысым және қоршаған ортаның (атмосфераның) қысымы. Атмосферамен өлшенетін абсолюттік қысымның шартты белгілеуі - ата. Дереккөздер
Әлеуметтік шеттету

Әлеуметтік шеттету - Ресурстардың (табыс секілді) немесе неғұрлым кең қауыммен, яки қоғаммен байланыстың жетіспеуші салдарынан индивидтер немесе отбасылар өз жағдайының бағдарлағанын сезілетін процесс. 1980 жылдары "Әлеуметтік шеттету" термині "кедейшілік" терминімен бірге (кейде соның орнына), әсіресе Еуропадағы әлеуметтік саясат жөніндегі пікірталастарда, барған сайын кең қолданыла бастады. Терминологияны бұлай алмастырудан пайда қандай екені өзгеруіне анық емес, бұрынғы ұғым да, кейінгі ұғым да даулы. Және бұл термин әдетте жұмыссыздықпен, мардымсыз табыспен, баспананың нашарлығымен, ауру-сырқаулармен немесе әлеуметтік оқшауландырылумен байланысты әлеуметтік проблемалар жөнінде пайдаланылады. Осы тұрғыдан алғанда осынау терминологияны пайдалануда негізгі үш бағыт бел алды. Біріншіден, термин әлеуметтік құқықтар турасындағы, сондай-ақ адамдардың сол құқықтарды жүзеге асыруына бөгет болатын кедергілер немесе процестер турасындағы Әлеуметтік шеттетуді айқындайды. Терминді бұлай түсіндіру зерттеушілерді азаматтық қоғам және азаматтықтың осы заманғы ұғымдары туралы пікірталастарға жетектейді. Екінші бағыт, әдебиетте Дюркгейм тұжырымдамасын егжей-тегжейлі ашып көрсетеді. Дереккөздер
Альтюссер Лун

Альтюссер Лун (1918 - 1990 жылдары) - француз әлеуметтік философ-марксисі. Ол маркстік идеяның сыңарлы жақтарын көрсете отырып, қоғамдағы ірі өзгерістер күрделі және көп жағдайда жіктелген деген қорытындыға келеді. Сонымен-қатар ол идеологиялық және репрессивтік мемлекеттік, аппараттар арасында айырмашылықтардың бар екенін көрсетеді. Альтюссер айтуынша, біріншіден, идеологиялық қондырғы — экономиканың қарапайым көрінісі емес, оның өмір сүру жағдайыда болып табылады; екіншіден, идеология — қарапайым "жалған сана" емес нақты әлеуметтік қатынастардың маңызды бөлігі. Негізгі еңбектері: Интерполяция; Идеологиялық- мемлекеттік аппарат. Дереккөздер
Компьютерлендіру

Компьютерлендіру- компьютерлерді жасап шығару және оларды әлеуметтік, экономикалық және рухани өмірдің барлық саласында қолдану процесі. Компьютерлендіру өнеркәсіптегі, ауыл шаруашылығындағы, ғылымдағы, басқару және телекоммуникация жүйелеріндегі, көліктегі, әскери істердегі, тұрмыстағы және т.б. процестерді толық немесе жартылай автоматтандыруға және жаңа технологиялық процестер мен материалдарды жасауға мүмкіндік береді. Қазірдің өзінде адамзат жинақтаған барлық ақпарларды іс жүзінде компьютерлердің есіне сақтауға және оларды экономикалық, технологиялық, әлеуметтік және мәдени мақсаттарға қолдануға техникалық мүмкіндік бар. Қазіргі компьютерлендіру радиоэлектрониканьң тууына орай XX ғасырдың 40 — 50 жылдары басталды. Бүгінгі таңда ілезде бірнеше миллион амалдарды орындайтын, орасан көп нәрсені есте сақтайтын, әлденеше мәлімет толқынын бір мезгілде өңдеп, кейбір логикалық ойларды іске асыратын, кәдімгі тіркестерді окитын, күрделі бейнелерді танитын, үш өлшемдік түсті көретін жөне т.б. микрокомпьютерлер мен микропроцессорлар жасалуда. Адамның ойлауына тән бірқатар тиімді танымдық рәсімдерді (диагноз қою, талдаудың кейбір формаларын лезде бағалау, т.е.с.) іске асыратын, "жасанды адам" бағдарламасын құруға әкелетін бағдарлаудың принципті жаңа тілі жасалуда. Кәдімгі тілде және арнайы математикалық дайындықсыз адам мен компьютердің сөйлесу мүмкіндігі де іске асырылмақ. Осы мақсаттарға жету— ой еңбегін автоматтандыруды жеңілдететін қазіргі "компьютерлік төңкерістің" маңызды міндеті. Ол өндірісті жеделдетуге, басқаруды жетілдіруге, қоғамның материалдық жағдайы мен мәдени дәрежесін көтеруге және адам беделін бағалауға ықпал етеді. Дереккөздер
Әлеуметтік-экономикалық формация

Әлеуметтік-экономикалық формация. Бұл марксистік ұғым, "қоғам" ұғымына едәуір жақын, ол өндіріс тәсілінің өмір сүруі үшін жағдай жасайтын, пошымдық жағынан орныққан орта жөнінде қолданылады.Ол тұжырымдама бойынша қоғамдық қатынастар дегеніміз дербес алғанда (олардың иесін емес) қоғамда болып жатқан оқиғаларды айқындайтын нөрсе (айта кету керек, Маркстың өзі бұл терминді сирек қолданған). Альтюссер бойынша, әлеуметтік-экономикалық формацияөзара байланысты және капиталистік, феодалдық деген немесе баскд бір нақты статус алған (өйткені, оның сөзіне сенсек, соңғы жағдайда "шешуші фактор" болып табылады) нақты экономикалық, саяси және идеологиялық қатынастардың кешені болып табылады. Дереккөздер
Антуан Маркузе Де Кондорсе

Антуан Маркузе Де Кондорсе (1743 - 1794 жылдары) - француз аристократы, философ және әлеуметтік теоретик. Эволюция теориясының қалыптасуына әсер етті. Қоғамның эволюциялық дамуын Кондорсе он сатыға бөлу арқылы сипаттайды. Соңғы саты адамзаттың жетілуіне алып келетін революциялық кезең. Ол прогресс жалпы білімге тәуелді деп пайымдай отырып мүмкіндіктер тендігі үшін белсенді күресті. Негізгі еңбектері: "Эскиз исторической картины прогресс человеческого разума". Дереккөздер
Сергей Алексеевич Коновалов

Сергей Алексеевич Коновалов (1976 жылы) - социология ғылымдарының кандидаты. *2003 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша " Қоғамдық пікір саяси коммуникация факторы ретінде (әлеуметтанулық талдау)" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. Аталған ұйымының дамуына, қызметіне белсенді атсалысуда. *Ол 2003 жылы "Қазіргі Қазақстандық қоғамның әлеуметтік құрылымы" атты халықаралық ғылыми-практикалық конференцияны, *2004 жылы "Сайлау кампаниясының менеджменті" атты жаздық мектеп өткізуге, Қазақстан әлеуметтанушыларының Әзербайжанға баруын ұйымдастыруға, *2005 жылы Қазақстан әлеуметтанушыларының II Конгресін, *2006 жылы "Әлеуметтанулық зерттеулердің қазіргі методикасын өндіру" атты оқу-әдістемелік семинарын өткізуге белсенді атсалысты. Дереккөздер
Майра Мәдиқызы Әмірханова

Майра Мәдиқызы Әмірханова - социология ғылымдарының кандидаты, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. 1999 жылы әлеуметтану мамандығы бойынша "Әлеуметтік статистиканың индикаторлар жүйесін құрудың методологиясы мен методикасы" атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Дереккөздер
Автоколлиматор

Автоколлиматор ( - өзім, - тура бағыттаймын) - бұрыштарды жоғары дәлдікпен өлшеуге арналған оптикалық аспап. Автоколлиматор ұзындығы 30 м-ге дейін бағыттауыштың түзулігін және жазықтылығын тексеру үшін де қолданылады. Автоколлиматор межелік бойынша бұрыштық өлшеулердің шегі 6'. Егер Автоколлиматор үлкейткіш саптама ретінде қолданылса, онда оның өлшеу шегі 12'. Дереккөздер
Айналу кезеңі

Айналу кезеңі — айналатын жүйенің бір қалыпқа келетін уақыты. Мысалы, жердің өз осінен бір айналып шығатын уақыты 24 сағатқа тең, ал 1 минутта 3000 рет айналатын иінді біліктің айналу кезеңі 1/50 секундқа тең. Дереккөздер
Гүлмира Истайбекқызы Исимбаева

Гүлмира Истайбекқызы Исимбаева (23 тамыз 1957, Жамбыл облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, педагог және заңгер. 2007—2021 жылдары Парламент Мәжілісінің депутаты. Өмірбаяны Жамбыл педагогикалық институтының филология факультетін (1978) орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі мамандығы бойынша; С.М. Киров атындағы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетін (1994) заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша бітірген. 12-жылдық білім беру бағдарламасы бойынша 1-сыныпқа арналған «Букварь» оқулығының авторы. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1978 жылдан - Жамбыл облысы Талас ауданы Үшарал ауылы ОМ орыс тілі пәнінің мұғалімі, директордың орынбасары. 1990 жылдан - ҚР Жоғарғы Кеңесі Ғылымды дамыту және халыққа білім беру комитетінің хатшысы, төрағасының орынбасары. 1993 жылдан - Алматы қаласы білім беру департаментінің бастығы. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжiлiсі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. ҚазКСР Жоғарғы кеңесінің 12-ші шақырылымының депутаты. Марапаттары мен атақтары «Құрмет» орденімен (2009); «Ерен еңбегі үшін» (2001), А.С. Пушкин атындағы медальмен (2003), Ы. Аптынсарин атындағы төс белгісімен марапатталған (2007), Алматы қаласы және ҚР Президентінің алғысының, төс белгісінің иегері, М.В. Ломоносов атындағы сыйлықтың иегері. ҚР білім беру ісінің үздігі. ҚР білім беру ісінің Құрметті қызметкері. Дереккөздер
Сұрамақ

Сұрамақ – мазмұн, тақырып жағынан тақпақтармен үндескенмен, композициялық құрылымы, орындалу мәнерi жағынан олардан ерекшеленедi. Сұрамақтар диалогқа құрылып, екi баланың кезектесiп айтуына ыңғайлы болып келедi, бiрақ кезектесiп орындау мiндеттi емес оны бала жеке де орындай бередi. Сұрамақтардың тағы бiр ерекшелiгi табиғат құбылыстарымен, жан-жануарлармен адам ретiнде тiлдесу болып табылады. Бұған қарағанда сұрамақтардың шығу тегiнiң тым тереңде екендiгiн байқаймыз. Оның түп негiзi адамзаттың ерте дәуiрдегi әр заттың бойында өзiнше жан бар деген анимистiк ұғымға қарай тартады. Қарқ-қарқ қарғалар, Қар үстiнде жорғалар. – Жорғалар деп кiм айтар? – Аң аулаған аңшы айтар. – Аңшы айтар деп кiм айтар? – Мал қайырған малшы айтар, – Малшы айтар деп кiм айтар? – Сортаңдағы түйе айтар, – деп тiзбектеле айтылатын сұрамақтардың iшкi құрылымы да қызғылықты. Мұнда әрбiр жолдағы ең соңғы сөз, келесi жолдың басында қайталанып келiп өзгеше бiр ассоциация құрайды. Сол сияқты бiр сөзi ғана өзгерiп келiп отыратын қайталама сауалдар да өлеңге әр берiп отырады. Сондай-ақ : – Ауылым қайда? – Асқар тауда. – Қойың қайда? – Қошқар тауда – Қойың не жейдi? – Жусан жейдi. – Не тышады? – Май тышады, – деген қарапайым түрлерi де бар. Сұрамақтардың өлең құрылысы да жалпы балалар өлеңдерiне лайық ойнақы, жеңiл, шымыр ұйқасқа құрылады. Мәселен, тақпақтардағы сияқты толымды ұйқастар («балпақ-жалпақ-талпақ») сұрамақтарға да тән. Сондай-ақ «Аң аулаған аңшы айтар, мал қайырған малшы айтар» деп келетiн тiлдесулер алма-кезек қайталанып келiп шығармаға жан бiтiрiп отырады. Әрине «Асқар тауда», «Қошқар тауда» деп келетiн ұйқас үшiн қиыстырылатын жолдар да жоқ емес. Сонымен бiрге сұрамақтың айтыс түрiнде келетiн өзгеше қызық формасы да бар. Мысалы (Қой мен ешкiнiң айтысы) Ешкi : Менiң жегенiм жантақ, Сенiң жегенiң жантақ, Сенiң құйрығың неден жалпақ? Қой: Менiң жегенiм ошаған, Сенiң жегенiң ошаған, Сенiң құйрығың неден шошайған? «Сұрау – жауап түрiнде айтылатын балалар өлеңдерi түркi халықтары фольклорының бәрiнде бар. Мұндайда баланы түлкi, қоян, мысық, күшiк деп ат қойып атау дәстүрi кең тараған», – деп жазады Б.Уақатов. Егер фольклорлық жинақтарға көз салсақ, бұл форманың тек түркi тектес халықтарға ғана емес, жалпы әлем балаларының барлығына ортақ екендiгiн байқаймыз. Бұл оның жалпы балалар психологиясына ортақ табиғи қажеттiлiк өтеуiнен туған өмiршең фольклорлық жанр екендiгiнiң дәлелi. Сұрамақтар балалар репертуарына осындай дәстүрден келiп дарыған болуы керек. Сұрамақтардың формалық ерекшелiктерi де сол ересектер фольклорындағы диалогтарға ұқсас келiп отырады. Мысалы: – Бақа, бақа, балпақ, Басың неге жалпақ? Көзiң неге тостақ?, Бұтың неге талтақ – Темiр-терсек көп киiп, Басым содан жалпақ. Қырдан қарауыл көп қарап, Көзiм содан тостақ. Жайдақ атқа көп мiнiп, Бұтым содан талтақ, деген сияқты сұрақты түйдектете қойып барып, топтап жауап беру дәстүрi оған айқын мысал бола алады. Дереккөздер
Лайық Әмірұлы Байділдінов

Лайық Әмірұлы Байділдінов - (1930 жылы туған) - философия ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дін философия және саясаттану факультетінің саясаттану кафедрасының профессоры. Ғалым қоғамның әлеуметтік-саяси өміріндегі субъектілік туралы әртүрлі зерттеулер жүргізді. Байділдінов әлеуметтанулық зерттеулер мен статистикалык әдістердің өзара сабақгастығына, саясат әлеуметтануының өзекгі мәселелерін зерттеуге өзіндік үлес қосуда. Негізгі еңбекгерінің қатарына "Әлеуметтанулық зерттеулердегі статистиканың рөлі", Алматы, 1965,"Социалистік қоғамдағы әлеуметтік практика", "Қазақстан республикасы саяси нақтылық ретінде", т.б. жатады. Дереккөздер
Авиация психологиясы

Авиация психологиясы — авиация мамандарының іс-әрекеттерінің психологиялық заңдылықтарын зерттейтін психология ғылымының саласы. Авиация психологиясы ұшқыштарды оқыту мен ұшу кезінде орындалатын істердің жай-жапсарын жалпы адам психикасының әуе кеңістігіне бейімделудегі ерекшеліктерін зерттеп, жоғары дәрежеде ысылған мамандарды даярлап шығару мақсаттарын қарастырады. Авиация психологиясы ұшудың қауіпсіздігіне, апаттардың алдын алуға, ұшқыштардың, сондай-ақ басқа да авиация мамандарының еңбегі мен демалысын тиімді етуге, олардың кәсіби және психологиялық даярлығына назар аударады. Авиация психологиясы мақсаты — ұшқыштардың, штурмандардың, жер үстіңдегі қызмет мамандарының іс-әрекеті мен дайындығының психологиялық ерекшеліктерін зерттеу, ұшу экипажының тиімді және қолайлы қызметін қамтамасыз ету, авиацияда жұмыс істеуге кандидаттарды іріктеу, ұшқыштардың психикасына жағымсыз әсерлерді, апаттарды болдырмауға бағытталған. Авиация психологиясы ғылыми-практикалық бағыт ретінде XIX және XX ғасырлар тоғысында адамзаттың ұшқыш аппараттарды ойлап табуына және оларды ұтымды да қауіпсіз басқарудағы адам факторы рөлінің арта түсуіне байланысты пайда болды. Ап. негіздері физиологияның, жалпы психологияның, эргономиканың, инженерлік психологияның, еңбек психологиясының, медицинаның әдіснамалық және әдістемелік ережелерінің ықпалымен қалыптасты. Қазіргі заманғы Авиация психологиясының өзекті мәселелері: авиация мамандары іс-әрекетерінің психологиялық құрылымдарын; адамның авиациялық техникалық өзара әрекеттестігінің психологиялық заңдылықтарын зерттеу; ұшу факторының, психикалық жағдайын ұжымдағы тұлғааралық қарым-қатынастардың дамуына әсерін зерттеу; кәсіби жарамдылықты, экипаж мүшелерінің өздерінің іс-әрекет жағдайларына бейімделуін қалыптастыру; апаттылық жағдайларын талдау және т.б. Авиация психологиясы теориялық және практикалық міндеттерін шешу үшін психология меп физиологияда (сұхбат, бақылау, құжаттарды зерттеу, зертханалық және табиғи сараптаулар) қарастырылатын әдістемелер кешені қолданылады. Сонымен қатар, қазіргі кезде Авиация психологиясы іс-әрекетті талдаудың алгоритмдік әдістемесі, психологиялық модельдеу және т.б. әдістемелері дамуда. Дереккөздер
Марал Серғазыұлы Итеғұлов

Марал Серғазыұлы Итеғұлов. 1953 жылы 26 шілдеде Ақтөбе қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Итеғүлов Серғазы, марқұм. Анасы - Итеғулова Роза Өтебайқызы, зейнеткер. Мәскеу энергетика институтының инженерлік электр физикасы факультетін (1976) инженер-электр физигі мамандығы бойынша; Мемлекеттік басқару академиясы жанындағы Нарық институтының қаржы-несие факультетін (1995) экономист мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1976 жылдан - Апматы энергетикалық ҒЗИ инженері. 1977 жылдан - «Қазарнаулыавтоматика» Ақтөбе басқармасының инженер-баптаушысы, аға инженері, ӨТБ бастығы. 1979 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Ақтөбе облыстық комитетінің нұсқаушысы, сектор меңгерушісі, ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі. 1984 жылдан - «Ақтөберентген» өндірістік бірлестігінің шебері, цех бастығы. 1986 жылдан -Ақтөбе қалалық партия комитеті ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы. 1986 жылдың шілде айынан - Ақтөбе облыстық партия комитеті өнеркәсіптік бөлім меңгерушісінің орынбасары. 1987 жылдан - Новоресей (Хромтау) аудандық партия комитетінің екінші хатшысы. 1991 жылдан - «Хромтаумрамор» өндірістік бірлестігі Ақтөбе филиалының директоры. 1992 жылдан - Ақтөбе облыстық Мемлекеттік монополияға қарсы комитеттің бас маманы. 1992 жылдың маусым айынан - «Бизнесті қолдау орталығы» АҚ директоры. 1993 жылдан - ҚР Мемлекеттік кәсіпкерлікті қолдау және бәсекелестікті дамыту қоры Ақтөбе бөлімшесінің ди-ректоры. 1994 жылдан - ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, ҚР Жоғарғы Кеңесі Бақылау палатасының бас инспекторы (төрағаның орынбасары). 1995 жылдан - ҚР мемлекеттік Сауықтыру банкі басқармасы төрағасының бірінші орынбасары. 1996 жылдан - ҚР Салық полициясы бастығының орынбасары. 1997 жылдан - қазақстан-американ бірлескен кәсіпорнының бас директоры. 2001 жылдан - «Нитрохим» ЖАҚ президенті. 2003 жылдан - БҚО әкімінің кеңесшісі. 2004 жылдан - Ақтөбе облыстық Кәсіпкерлер құқығын қорғау қауымдастығы басқармасының төрағасы. 2004 жылдың желтоқсан айынан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі (Ақтөбе қаласының бір мандатты №11 сайлау округі бойынша) депутаты. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің мүшесі. «Құрмет» орденімен (2007) марапатталған. Әскери атағы - майор. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Шыңғысхан. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экологиялық мәселелері бар демократиялық мемлекет». Хоббиі - спорт және кітаптар. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи тақырыптағы шығармалар. Үйленген. Жұбайы - Итеғүлова Салтанат Олжасқызы (1956 жылы туған). Дереккөздер
Энциклопедиялық мақала

Энциклопедиялық мақала - материалды сығымдап, бірақ толық түрде ғылыми стильмен және бейтарап жеткізуді көздейтін мақала. Уикипедияда бұл термин мақалаға қойылатын талаптың бірі ретінде қолданылады. Яғни, Уикипедиядағы мақалаға арқау болатын тақырыптың (адам, зат, құбылыс немесе оқиға) қоғам үшін маңызы болуы қажет . Энциклопедиялық мақала белгілі бір ретке, жүйеге негізделіп жазылады. Мақалалар бірыңғай стилде және бірізді болуы керек. Дереккөздер
Конформизм

Конформизм (лат. Conformis – сияқты, ұқсас, сәйкес, ағыл. conformism) — топтық қысыммен қадағаланып отыратын жүріс-тұрыс. Топ өзіне айқын көрінетін жүріс-тұрыс нормалары арқылы топ мүшелерінің кірігуін сақтап қалу мақсатында жеке адамды сол нормалардан таймауға мәжбүрлейді. Қазіргі әлеуметтік тәртіптерді,саяси режимдерді т.с.с. жайбарақат қабылдауды, көне салуды, бейімделе қалуды, қоғамда кең тараған жалпы көңіл күймен, үстем пікірлермен келісе салуға дайын тұруды білдіретін моральдық-саяси және моральдық-психологиялық ұғым. Конформизм іштей наразы бола тұра басым үрдістерге қарсы келмеушілік, әлеуметтік-саяси және экономикалық жағдайлардың бір қырларын сыннан өз бетінше шет қалдыру, өз пікірін білдіргісі келмеу, істелген әрекеттер үшін жеке жауапкершіліктен бас тарту, қоғам, партия, басшы, діни ұйым, патриархалды қауым, отбасы т.с.с. тарапынан болған кез келген талаптар мен ұйғарымдарға байыбына бармастан бағыну, еріп кету ретінде бағаланады. Конформизм фанатизммен, догматизммен, беделді ойға бас ұрумен асқындауы діни секталарға тән болып келеді де, өз тұғыры мен ұстанымының жоқтығын я олардыңтұншықтырылғандығын, сондай-ақ түрлі күштердің, жағдайлардың, шарттардың қысымымен ол тұғыр мен ұстанымдардан бас тартқандықты байқатады. Мұндайда басым көпшіліктің пікірі, бедел, дәстүрлер т.с.с. қатты ықпал етуі мүмкін. Жеке тұлға деңгейінде конформизм әлеуметтік психология дәстүрінде конформалылық деп аталатын сипаттан жиі байқалады. Мұндайда жеке тұлға топтың нақты қысымына да, топ қысым жасайды дейтін долбарға да берілуге дайын тұрады, мұндайға ұмтылмайды деген күннің өзінде өз тұрғысын һәм көзқарасын өзгертуге, оларды көпшіліктің пікірімен үйлеспейді деп санап тұруға бейім болады. Дереккөздер
Алыстық өлшер

Алыстық өлшер - белгілі бір нәрсеге дейінгі қашықтықты арнайы барып өлшемей-ақ анықтайтын аспап. Оның оптикалық, радиолық, жарықтық түрлері бар. Алыстық өлшер геодезияда, топографияда, әскери істе және т.б. қолданылады. Дереккөздер
Нағима Жаулыбайқызы Байтенова

Нағима Жаулыбайқызы Байтенова - философия ғылымдарының докторы, профессор. 1991 жылы "Диалектика национального и интернационального как методологический принцип исследования" атты тақырыпта каңдидаттық диссертациясын, ал 1998 жылы — "Социально-философский анализ проблем межэтнической интеграции" атты тақырып бойынша докторлық диссертация қорғады. Байтенова университеттік, жоғары оқу орындарыаралық, республикалық, аймақтық және халықаралық ғылыми-теориялық және ғылыми-практикалық конференцияларға (Иран, Түркия) үнемі қатысып отырады, соның ішінде XXI Бүкіләлемдік философтар конгресіне қатысқан (Стамбұл, 2003). 90 астам ғылыми және оқу-әдістемелік құралдары, мақалалары бар, соның ішінде шетелдік басылымдардағы еңбектері, философия пәні бойынша электрондық оқулық. Дереккөздер
Альбедометр

Альбедометр ( — ақ, - өлшеймін) - дене бетінің шағылыстыру қабілеттілігін өлшейтін аспап. Альбедометр екі қабылдау беті бар: бірі жарық беретін ағынды, ал екіншісі — шағылысқан (шашыраған) ағынды қабылдайды. Жарық ағындарын жан-жақта өлшейтін Альбедометр қабылдау беті сфералық боп келеді. Дереккөздер
Перри Андерсон

Перри Андерсон (1938 жылы) — британдық әлеуметтік теоретик және тарихшы. Ол Маркс пен Вебердің теориялары арасында диалог жүргізеді. Еуропаның капитализмге өтуінің айырықша жолына ежелгі мен феодализмнің өзара байланысы әсер етті деген қорытынды жасайды. Андерсон бұл ойын еуропалық және еуропалық емес қоғамдардың дамуын егжей-тегжей талдау арқылы дәлелдеді. Андерсон ілімінің ерекшелігі әлеуметтік даму туралы түсінікті талдауда марксизм мен веберлік ілімдерді біріктіру тәсілін қолдануында. Негізгі еңбектері: *"Батыстың марксизм туралы ойлары" *"Тарихи материализм жолдарында" *"Ағылшын марксизмі туралы көзқарастар" *"Ежелгілікген өту" *"Абсолюттік мемлекеттің пайда болуы". Дереккөздер
Егор Яковлевич Каппель

Егор Яковлевич Каппель (24.11.1957 жыл, Ақмола облысы, Астрахан ауданы, Оксановка) - Қазақстан Парламенті Мәжілісінің депутаты. Неміс. * Целиноград инженерлік-құрылыс институтын бітірген (1980), инженер-құрылысшы. * Институтты бітіргеннен кейін Ақмола облысы Вишнёвка ауданының «Вячеславский» совхозында аға прораб болып жұмыс істеген. * 11986 -1990 жж. - Целиноград облысы Вишневск аудандық атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары. * 1990 - 1995 жж. - Ақмола облысы Вишнёвка ауданы «Анар» совхозының директоры. * 1995 - 2004 жж. - Ақмола облысы Аршалы ауданының әкімі. * 2004 - 2007 жж. - Ақмола облысы Ерейментау ауданының әкімі. * 2007- 2011 жж. - IV сайланған Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің депутаты, Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі. * 2012 жылдың қаңтар айынан бастап V сайланған Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің мүшесі, «ҚХА» депутаттық тобының мүшесі. «Құрмет» орденімен (2004); II дәрежелі «Достық» ордені, «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Астана» (1998), «Тыңға 50 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. ҚР Президентінің алғысының, «Аптын Барыс» төс белгісінің иегері (1998). Әскери атағы - запастағы майор. * Анасы - Каппель Анна Ивановна, зейнеткер. * Үйленген. Жұбайы - Каппель Татьяна Борисовна. * Ұлдары - Евгений (1978), Ақмола облысының АІІБ бастығы: Юрий (1980), ҚР көлік және коммуникация министрлігі басқармасының бастығы; * қызы - Оксана (1984). Дереккөздер
Антикалық мәдениет

Антикалық мәдениет (лат. antiquus ежелгі) Ежелгі Грек және Рим мәдениеттерінің б.з.д. XII - I ғғ. қамтитын дәстүрлерінің, құндылықтарының, идеяларының, өнерінің, мұраттарының тұтас жүйесі. Антикалық мәдениет адамзат өркениетгілігінің ең басты ошақтарының бірі деп есептелінеді. Ол еуропалық мәдениеттің архетипіне жатады. Зерттеушілер Антикалық мәдениеттің архаикалық, классикалық, эллинистік және римдік кезеңдерін атап өтеді. Антикалық мәдениеттің ақыры - 476 жыл. Батыс Рим империясының құлауы. Антикалық мәдениетте казіргі білімнің, философияның, әдебиеттің, құқықтың, жалпы кітап мәдениетінің іргетасы қаланады. Антикалық мәдениет архаикалық 1 рекиядан бастау алады. Бұл кезеңді кейде гомерлік мәдениет деп те атайды. Осы кезеңде өзінің рәміздік, тылсымдық мәңгілігімен әлі күнге дейін адамзаттың рухани азығы болып келген танғажайып грек мифологиясы қалыптасты. Антиктік дүниетанымға Ғарышпен үйлесімдік тән. Кіші Ғарыш ретіндегі адам үлкен Ғарыштың нұсқасы болып табылады. Антикалық мәдениет өрістеген уақыт — классикалық грек мәдениеті. Әлеуметтік орта — полисті жеке азат тұлғамен үйлесімді байланыстыра білген антикалық адам өз болмысына мәдениеттілік өлшемдерін енгізе бастады. Мәдениетті адам, ежелгі грек түсінігі бойынша, өз бойына білімділікті, әсем ізгілікті, тән сұлулығын және жоғары сұхбаттық қасиеттерді қондыра білген. Грек философиясында кейінгі барлық басты философиялық мәселелер талқыланған. Егер Сократқа дейінгі философияда натурфилософиялық сарындар басым болса, Сократ, Платон, Аристотель адамға қарай бетбұрыс жасады. Дереккөздер
Ольга Андреевна Киколенко

Ольга Андреевна Киколенко. 1951 жылы 27 шілдеде Қостанай облысы Урицк ауданы (қазіргі Алтынсарин ауданы) Лихачевка ауылында туған. Неміс. Әкесі - Сукненов Андрей Адьянович (1928-1985), ветеринарлық дәрігер болған. Анасы - Сукненова Лидия Фридриховна, зейнеткер, сауыншы болған. Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау педагогикалық институтының неміс тілі мен әдебиеті факультетін (1974) неміс тілі мен әдебиеті пәндерінің оқытушысы мамандығы бойынша; Апматы Жоғары партия мектебін (1988) орта, жоғары оқу орындарында ғылыми коммунизм оқытушысы мамандығы бойынша; Ресей Басқару академиясын (Мәскеу) бітірген. Тарих ғылымдарының кандидаты (1994). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Неміс бірлігінің қалыптасу тарихы». «Халық есінде», «Ресей немістерінің тарихынан» монографияларының авторы (1991-1994). Орыс, неміс және қазақ (сөздікпен) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2004 жылдан). 1967 жылдан - Қостанай облысы Урицк аудандық 8-жылдық Лихачев мектебінде мұғалім. 1972 жылдан - Қостанай облысы Урицк аудандық 8-жылдық Лихачев мектебінде директор. 1976 жылдан - Қостанай облыстық Урицк аудандық Лермонтов ауылдық Халық депутаттары кеңесінің төрайымы. 1980 жылдан - Қостанай облысы Урицк аудандық Лермонтов атындағы кеңшарда партком хатшысы. 1983 жылдан - Қостанай облысы Урицк аудандық халық депутаттары атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1984 жылдан - Қостанай облысы Қазақстан Компартиясы Урицк аудандық комитетінің хатшысы. 1991 жылдан - Қостанай облысы Урицк аудандық Халық депутаттары кеңесі төрағасының орынбасары. 1992 жылдан - Қостанай аудандық әкімшілігі басшысының орынбасары. 1995 жылдан - Қостанай облысы Қостанай ауданы әкімінің орынбасары. 1997 жылдан - Қостанай облысы әлеуметтік бағдарлама мен жұмыссыздықты үйлестіру департаментінің директоры. 2008 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі. Урицк аудандық Халық депутаттары кеңесінің депутаты (1972-1992). Қазақстан әйелдері ассоциациясы Қостанай филиалының мүшесі (2000 жылдан). «Құрмет белгісі» (1980) орденімен; «Еңбек ардагері» (1990), «1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысы Жеңісіне елу жыл» (1997), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Шапағат» (2005) медальдарымен марапатталған. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Киколенко Николай Иванович (1947). Ұлы - Киколенко Валерий Николаевич (1971), кәсіпкер; қызы - Киколенко Любовь Николаевна (1979), заңгер. Дереккөздер
Араб мәдениеті

Араб мәдениеті — исламның әлемдік дінге айналуы негізінде қалыптасып, араб тілін ғылыми және әдеби тілге айналдырған араб және көне басқа да мұсылман халықтарының мәдениеті. Араб мәдениеті негізінде афроазиялық және еуроазиялық даланың көп аумағын қамтыған және қазіргі әлемдегі 8 супер өркениеттердің бірі — Ислам Өркениеті қалыптасты (жалпы тұрғындарының саны 1,5 млрд. адам). Араб мәдениетінің қалыптасуына Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка аймағыңда өмір сүрген ежелгі Шығыстағы өркениеттердің (Мысыр, Финикия, Вавилон, Шумер, Ассирия, т.б.) ықпалы мол болды. Дереккөздер
Бейазаматтық

Бейазаматтық - азаматтығы жоқ адамдардың статусы. Мұндай құқықтық ахуал, көбінесе, әлдебір адам өз елінің азаматтығынан ерікті түрде шығып кеткен немесе шығарылып тасталған, бірақ өлі өзге мемлекеттің азаматтығын ала қоймаған кезде пайда болады. Сонымен катар, азаматтықты беруге, елдің азаматтығын алуға қатысты әртүрлі мемлекеттер заңдары арасындағы сәйкессіздікгің, әркелкі қағидалардың салдарынан да Бейазаматтық ахуалы туындап жатады. Бейазаматтыққа душар болған адам қоныс аударып, тұрақтануға келген елінің зандарына бағынады. Бірақ оның саяси және әлеуметтік құқықтары (мысалы, жұмысқа орналасу, әртүрлі жеңілдіктерді пайдалану, жоғарғы деңгейдегі еңбекақьі талап ету еркі) шектеулі болады. Шетелдік азаматтарға заң жүзінде берілетін құқықтарды иелене алмайды, мемлекет тарапынан дипломатиялық қорғаудан да қүр қалады. Бейазаматтық ахуал қазіргі халыкаралық қарым-қатынастар аясыңда қалыпты нормадан ауытқушылық, құкықтық келеңсіздік ретінде бағаланып, азаматтығы жоқ адамдар санын қысқарту міндеті қойылған. Осыған орай, "Апатридтер I статусы туралы" (1954) және "Бейазаматтықты қыскарту туралы" (1965) халықаралық конвенциялар қабылданды. ҚР-ның Конституциясында "Қазақстан Республикасының азаматын "ешқаңдай жағдайда азаматтығынан, өзінің азаматтығын өзгерту құқынан айыруға, сондай-ақ оны Қазақстаннан тыс жерлерге аластауға болмайды", - делінген. Дереккөздер
Рысжамал Қадырқызы Аралбаева

Рысжамал Қадырқызы Аралбаева (1956 ж.) - педагогика ғылымдарының кандидаты, І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің педагогика және психология кафедрасының доценті. 1980 жылы Қазақтың Мемлекеттік Қыздар педагогикалық институтының тарих-педагогика факультетін бітірді. 1991 жылы Санкт-Петербург қаласындағы А.И. Герцен атындағы Ресей Мемлекеттік педагогикалық университетінде педагогика мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғады. 1994 жылы І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің мектепке дейінгі педагогика кафедрасының меңгерушісі, 1995 жылдан университет Кеңесінің хатшысы қызметін атқарды. 1999 - 2001 жылдары Аға ғылыми қызметкер бола жүріп, "Жоғары білім эволюциясын әлеуметтік институт ретінде әлеуметтанулық талдау" атты тақырыпта докторлық диссертация дайындады. 1996 жылы Балтық педагогикалық академиясының (Санкт-Петербург) мүше-корреспонденті болып сайлаңды. Ресей әлеуметтанушылары Қоғамының, Қазақстан әлеуметтанушылары Ассоциациясының мүшесі. 2007 жылы "ЖОО-ның үздік оқытушысы" грантын жеңіп алды. 40-тан астам ғылыми еңбектердің авторы. Солардың ішінде: ҚР-дағы білім саласы әлеуметтік институт ретінде. Алматы, 2004. Дереккөздер
Ләззат Жаңылысқызы Сүлеймен

Ләззат Жаңылысқызы Сүлеймен. 1961 жылы 10 ақпанда Талдықорған облысы Ақсу ауданы Жансүгіров ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Сүлейменов Жаңылыс Қожаханұлы, бөлімше меңгерушісі болған. Анасы - Жексембекова Тұрарбану, жұмысшы болған. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының математика факультетін (1983) математика пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша; Ресей мемлекеттік әлеуметтік институтының экономика факультетін (Мәскеу қаласы, 1992) экономист-менеджер мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1977-1979 жылдары - Талдықорған облысы Ақсу ауданы ҚҒЗИЗ-ы Ақсу Тәжірибе жасау шаруашылығының жұмысшысы. 1983 жылдан -Талдықорған облысы Ақсу ауданы Жансүгіров кентінде Чапаев атындағы орта мектепте математика пәнінің мұғалімі, директордың орынбасары. 1986-1990 жылдары - Талдықорған облысы Қазақстан ЛКЖО Ақсу аудандық комитетінің бірінші хатшысы. 1992 жылдан - Талдықорған облыстық Жастар ісі комитетінің төрағасы, Талдықорған облыстық Жастар ісі, туризм және спорт басқармасының бірінші орынбасары. 1997 жылдан - ҚР Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің жетекші маманы. 1998 жылдан - ҚР Орталық сайлау комиссиясы Аппаратының кеңесшісі, ақпараттық-талдау бөлімінің меңгерушісі. 2003 жылдан бері - ҚР Орталық сайлау комиссиясының мүшесі. Халық депутаттары Ақсу аудандық Кеңесінің және Халық депутаттары Талдықорған облыстық Кеңесінің (1986-1992) депутаты. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Ерен еңбегі үшін» (2005) медальдарымен марапатталған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - И. Ганди. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Молшылық, бейбітшілік және келісім мемлекеті». Хоббиі - кітап оқу, ән салу, домбырада ойнау. Сүйіп оқитын әдебиеті - психология және тарих бойынша әдебиет. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Сахметов Жеңіс, ҚР Орталық сайлау комиссиясы аппараты бас сарапшысы. Ұлдары - Жаннұр (1995 жылы туған), Жандос (2000 жылы туған). Дереккөздер
Көпшілік

Көпшілік— стихиялық топтың тағы да бір нысанын білдіреді, бұл жерде стихиялық тобырға қарағанда нашар көрсетілген. Көпшілік — адамдардың стадионда, үлкен көрермен залында, өте маңызды хабар тындау кезінде алаңдағы қандай да болмасын көрініске байланысты бірлесіп уақыт өткізу үшін қысқа уақыттағы жиналыс. Лекция залдары сияқты неғұрлым тұйық үй-жайда көпшілікті жиі аудитория деп атайды. Көпшілік әрқашан жалпы және белгілі бір мақсат үшін жиналады, сондықтан ол неғұрлым басқарылымды, атап айтқанда көріністі ұйымдастырудың талдаған түрінде қабылданған нормаларды үлкен дәрежеде сақгайды. Бірақ көпшілікте адамдардың бұқаралық жиналысы болып қалады және онда бұкараның заңдары қолданылады. Дереккөздер
Румиль Тауфикұлы Тауфиков

Тауфиков Румиль Тауфикұлы. 1974 жылы 30 қаңтарда Қырғыз КСР Фрунзе қаласында туған. Қазақ. Анасы - Әбділманова Нәзия (1953 жылы туған), үй шаруасымен айналысады, Алматы облысының жөндеу-құрылыс тресінде жұмыс істеген. Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін (1997, 2000), «Математика және информатика», «Құқықтану» мамандыктары бойынша бітірген. 2000 жылдан - «Астана қаласының коммуналдық меншік қоры» МКК бас маманы, бөлімшесін басқарушы. 2001 жылдың мамырынан - Астана қаласы әкімі аппаратының ұйымдастыру-бықылау және мамандармен жұмыс бөлімінің бас маманы - Хаттама жетекшісі. 2001 жылдың қарашасынан - ҚР Президенті Хаттамасының кеңес берушісі, сектор меңгерушісі, бас инспекторы. 2006 жылдың наурызынан - ҚР Президенті хаттамасы жетекшісінің орынбасары. 2009 жылдан бері - ҚР Президенті Хаттамасының жетекшісі. «Құрмет» орденімен (2010), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Дипломатиялық рангі - I сыныпты кеңесші. Үйленген. Жұбайы - Тауфикова Әлия Ибрагимқызы (1981 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Тауфикова Әлима (2000 жылы туған), Тауфикова Тәмила (2006 жылы туған), Тауфикова Аида (2010 жылы туған); ұлы - Тауфиков Тамерлан (2008 жылы туған). Дереккөздер
Аркесилай

Аркесилай (б.з.б. 315 - 210 ж. ш.) - Платон академиясының (Платондық академия) негізін қалаушылардың бірі. Оның көзқарасы Платонның ой тұжырымдарының нашарлауына және скептицизм жолына көшуіне байланысты сипатталады. Платоннан мұңда тек әртүрлі логикалық концепцияларға бейімділік қана қалды, бұл концепциялар бұл ретте догматикалық философияның күйреуіне және ықтималдық ұғымдардың орнығуына сайды. Этикада Аркесилайға Платонның энтузиазм ілімінің әлсіреуі және рухани күйдің сабырлылығы туралы ілімге саюы жатады. Дереккөздер
Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов

Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов (13 мамыр 1963 жыл, Ақжайық ауданы, қазіргі Батыс Қазақстан облысы) — қазақстандық мемлекет қайраткері, 2024 жылғы мамырдан бастап Қазақстан премьер-министрінің кеңесшісі. Бұдан бұрын Тоғжанов Ақтөбе облысының әкімі (2022–2023), Қазақстан премьер-министрінің орынбасары (2020–2022), Маңғыстау облысының әкімі (2017–2019), Қазақстан Кәсіподақтар Федерациясының төрағасы (2019–2020) болған. «Ескі Қазақстан» өкілдерінің бірі делінетін 2023 жылы Асхат Ниязовқа берген даулы сұхбаты, мемлекеттік қызметте жұмыс істегенде қызметкерлеріне балағат айтқан інісі үшін белгілі. Өмірбаяны Ералы Тоғжанов 1963 жылғы 13 мамырда Орал облысының Ақжайық ауданындағы Шағатай ауылында туған. Жетіру тайпасы Табын руынан шыққан. Қарағанды мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1988), құқықтанушы, заң ғылымдарының кандидаты (1995). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Сібір қазақтары облысын басқару және Ресейдің Шығыс саясатындағы оның орны (1822–1868)». * 1980 жылдан Орал облысы Ақжайық ауданы Октябрь (орысшадан Қазан) орман шаруашылығының жұмысшысы. * 1981 жылдан Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. * 1983 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті, 1988 жылдан мемлекет пен құқықтың теориясы және тарихы кафедрасының оқытушысы. * 1991 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Мемлекет және құқық институтының аспиранты, ғылыми қызметкері. * 1996 жылдан Қазақ мемлекеттік заң университеті мемлекеттік қызмет жене халықаралық құқық факультетінің деканы. * 1999 жылдан «Қазақ мемлекеттік заң академиясы» РКҚК Құқық және мемлекеттік қызмет институтының директоры (Астана). * 2001 жылдан Қарағанды облысы әкімінің орынбасары. * 2006 жылдан Әділет министрлігінің дін жөніндегі комитетінің терағасы. * 2008 жылдан Қазақстан халқы ассамблеясы төрағасының орынбасары, Президент Әкімшілігінің Қазақстан Халқы ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі. * 2017 жылдан Маңғыстау облысының әкімі. * 2019 жылдан Қазақстан Кәсіподақтарының Федерациясының төрағасы. * 2020 жылдың 11 ақпанынан Қазақстан премьер-министрінің орынбасары. * 2022 жылдың 31 тамызынан бері Ақтөбе облысының әкімі. 2023 жылғы 5 қыркүйекте қызметін тоқтатты. * 2024 жылғы 16 мамырдан Қазақстан премьер-министрінің кеңесшісі. Сын Асхат Ниязовпен сұхбаты 2023 жылғы 23 шілдеде жарыққа шыққан Ақтөбе облысының әкімі Тоғжановтың «Обожаю» бағдарламасының негіздеушісі мен журналис Асхат Ниязовқа берген сұхбатында Ниязовтың кей сұрақтарына жауап берудің орнына журналистің қазақша сөйлегенін талап етті, тақырыпты тіл мәселесіне ауыстыра берді. Осы қылығы үшін әкім әлеуметтік желілерде сынға алынды. Өз өмірі Ералы Тоғжановтың саясатпен айналысатын інісі Марат Тоғжанов бар. 2022 жылғы қарашада Бәйтерек ауданының әкімі болған ол қызметкерлерімен дөрекі сөйлеген; диктофонға түскен 1 сағат, 20 минуттық бейнеде ол 140-тан астам рет балағат сөз айтты. Ералы Тоғжанов үйленген. Жұбайы — Тоғжанова Гүлнар Сапарғалиқызы (1968 жылы туған). Қыздары — Аяжан (1989 жылы туған), Айғаным (1991 жылы туған), Бақыттыгүл (1994 жылы туған) және Минура (2008 жылы туған). Дереккөздер
Автоматизм

Психологияда Автоматизм ( — өз бетінше әрекет етуші, өздігінен қозғалатын) — сананың (бақылауынсыз) тікелей қатысуынсыз іске асатын әрекет. Автоматизм "алғашқы туыла берілетін шартсыз-рефлекторлық бағдарлама негізінде, және екінші" өмір тіршілігінің барысында қалыптасады. Автоматизм адамның өміріндегі қажеті, мүддесі мен күш-жігерінің белсенділігіне сәйкес туып, дамып отырады. Автоматизм көбіне әдет пен дағдыға тән. Қимыл-әрекетті автоматтандыру адамның жүйке, бұлшық ет қызметін жеңілдетеді, күш-жігерін үнемдеп, шаршап-шалдығуын бәсендетеді. Шартты рефлекс байланыстарының (динамикалық стереотип) тұрақты жүйесінің пайда болуы автоматизмнің физиологиялық негізіне айналады. Сөйтіп, екінші сигналды жүйенің бірқатар байланыстарының орнын бірінші сигналды жүйе байланыстарып иемденеді. Қалыпты жағдайда Автоматизм саналы түрде реттелетін әрекеттің компоненті болып табылады. Автоматизмнің бөлектенуі патологияға меңзейді. Олар моторлық, тілдік және интеллектуалдық автоматизмдерге бөлінеді. Автоматизм жалпы психологияда да (дағдылардың қалыптасуын зерттеуде), сондай- ақ қолданбалы психологияда да (медициналық, инженерлік) зерттеледі. Мыс., ол жестикуляцияда, жүрісте, соматопиялық қалыптардың пайда болуында көрініс табады. Генетикалық туа біткен факторлармен себептенетін шартсыз-рефлекторлық бағдарламалардың іске асуы болып табылатын "алғашқы ретті" Автоматизм және адамның ортада тіршілік іс-әрекеті нәтижесінде қалыптасатын екінші ретті Автоматизм ажыратылады. "Екінші ретті" Автоматизм нәтижесінде жағдайлар, эпизодтар, жағдаяттар мен саналы бағдарлауды қажет ететін операция-әрекеттер иерархиясы арасында байланыс тұрғызылады. Осылайша, болмыста, жағдаятта және әрекеттерді орындаудың өзінде бағдарлау қажеттігінің өзі элиминацияланады. Мыс., мәнді оқиғалардың пайда болуы немесе белгілі бір жағдаяттарда сигналды-стимулдық қасиеттердің пайда болуы тура сол сәтте адамда операциялардың бүкіл ретін жібереді. Алайда қандай да бір қате жіберілген күнде немесе бөгеттердің пайда болуынша деавтоматизация (операцияның өздігінен орындалмауы) жүзеге асады. Автоматизм адамның өміріндегі қажеттілігі, мүддесі және күш-жігерінің белсенділігіне сәйкес туып, дамып отырады. Автоматизм көбінесе әдістар мен дағдыға тән. Қимыл-әрекетті автоматтандыру адамның жүйке, бұлшық ет қызметін жеңілдетеді, күш-жігерін үнемдеп, шаршап-шалдығуын бәсеңдетеді. Шартты рефлекс байланыстарының тұрақты жүйесінің пайда болуы (динамикалық стереотигі) Автоматизм физиологиялық негізіне айналады. Әдетте, моторлық, вербалдық және интеллектуалдық Автоматизм деп бөліп көрсетеді. Бірақ, сонымен қатар, сезімдік-эмотивті Автоматизм бөліп шығаруға болады. Олар коммуникация, қарым-қатынас жағдайында (әсіресе әйел мен еркектің кездесуі мен қарым-қатынасы жағдайында) орын алады. Осылайша, Автоматизм негізінде автоматтандырылған тізбекті рефлекс немесе өздігінен болатын тізбекті рефлекс жатады. Жүру, жүгіру және т.б. кезіндегі афференттік қозудың алмасып отыруы осыған мысал болады. Дереккөздер
Арнайы әлеуметтену

Арнайы әлеуметтену — тұтас қоғамның және әлеуметтік процестердің белгілі дәрежеде тәуелсіз, өзіндік жүйелерін зерттейтін әлеуметтану ғылымының дербес салаларының жиынтық атауы. Арнайы әлеуметтену тұжырымын алғаш рет америкалық әлеуметтанушы Р. Мертон енгізген. Мақсаты — әлеуметтанулық білімнің эмпирикалық және теориялық бөлімдері арасындағы ерекше, белгілі дәрежеде тәуелсіз жүйелерін зерттеу. Әрбір әлеуметтанулық теория әртүрлі қоғамдар мен салаларды, институттар мен процестерді, олардың жалпы және өзіндік байланыстарын, сипаттарын, пайда болу жағдайларын қарастырады. Қазіргі әлеуметтануда арнайы әлеуметтік-психологиялық зерттеу салаларының бірнеше топтары пайда болған: #адамның негізгі қызмет ету формалары мен түрлерін зерттейтін салалар (бос уақыт әлеуметтануы, еңбек әлеуметтануы, тұрмыс әлеуметтануы, т.б.) #әлеуметтану және гуманитарлық ғылымдар шекарасында қалыптасқан салалар құқық әлеуметтануы, экономикалық әлеуметтануы, саясат әлеуметтануы, мәдениет әлеуметтануы, дін әлеуметтануы, т.б), #қоғамның әлеуметтік құрылымын, оның құрамдас бөліктерін және өзара қатынастарын зерттейтін салалар (әлеуметтік топтар теориясы, қала әлеуметтануы, ауыл әлеуметтануы, т.б.); #әлеуметтік институттар қызметін зерттейтін салалар (басқару әлеуметтануы, отбасы әлеуметтануы, білім беру әлеуметтануы, ғылым әлеуметтануы, т.б.); Дереккөздер
Ғани Өтенұлы Тілеубеков

Ғани Өтенұлы Тілеубеков. 1960 жылы 3 желтоқсанда Жамбыл облысы Жуалы ауданының Чапаев атындағы ұжымшарында туған. Қазақ. Әкесі - Тілеубеков Өтен, зейнеткер, бас мал дәрігері болып еңбек еткен. Анасы - Мамырәлиева Зина Аманбайқызы, зейнеткер, ОМ мұғалімі. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін (1987) саяси экономия пәнінің оқытушысы, экономист мамандығы бойынша; Республикалық комсомол мектебінің жанындағы жылдық курстарды бітірген (1988). «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2009 жылдан). 1988 жылдан - Алматы жеңіл өнеркәсіп технологиялық техникумының саяси экономия пәнінің оқытушысы. 1989 жылдан - орта мектептегі сыныптан тыс және мектептен тыс тәрбие жұмысы бойынша ұйымдастырушы. 1990 жылдан - коммерциялық құрылымдарда қызметте; Қазақстанның комсомол органдарында жауапты басшы лауазымдарында қызмет еткен. 1997 жылдан- ҚР Президенті Әкімшілігінің аға маманы. 2002 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Кеңсесінде сектор меңгерушісі, ҚР Президенті Кеңсесінің Жалпы бөлімінде сектор меңгерушісі. 2004 жылдан - ҚР Президенті Кеңсесінің Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімінің сектор меңгерушісі. 2004 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінде Мемлекеттік ққпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Құжатнамалық қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісі, Құжатнамалық қамтамасыз ету бөлім меңгерушісінің орынбасары. 2008 жылдың қазан айынан бері - ҚР Президенті Әкімшілігінде Ақпараттандыру және ақпараттық ресурстарды қорғау белімінің меңгерушісі. КСРО Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен және 12 медальмен марапатталған. Жауынгер-ауған соғысының ардагері. Әскери атағы - подполковник. Діни көзқарасы - ұстамды. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Гүлденген жоғары интеллектуалды Қазақстан». Хоббиі - спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер, тарихи шығармалар Үйленген. Жұбайы - Бекбосынова К.Р., «Амбассадор» емханасының тіс дәрігері. Ұлы - Тілеубеков Қаныш (1984 жылы туған); қызы - Өтенова Айдана (1996 жылы туған).ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2 Дереккөздер
Мұзжарғыш

Мұзжарғыш - мұздың, мұздақ қардың бетін ойып баспалдақ жасауға, қауіпсіздік немесе өзін қауіпсіздендіруге, құлаған сәтте тұтылып қалуға, тік жарларда баспалдақ жасауға арналған альпинистердің құралы. Мұзжарғыш басы имек болат балғадан, күректен және ұшында болат сүймені бар қолға орайтын бау тағылған ағаш саптан тұрады, мұзжарғыштың ұзындығы 60-100 см, салмағы - 1,5-1,8 кг. Дереккөздер
Владимир Карлович Фоос

Фоос Владимир Карлович. 1951 жылы 20 қаңтарда РКФСР Челябі қаласында туған.Неміс. - 2007 жылдың қаңтар айынан бері - ҚР Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары. Әкесі - Фоос Карл Яковлевич, марқұм. Анасы - Фоос Лина Ивановна, марқұм. Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1997), заңгер-құқықтанушы. Қазақстан Коммунистік партиясының мүшесі (1984-2004). 1968 жылдан - Солтүстік Кавказ темір жолы Гудермес стансасы тепловоз машинисінің кемекшісі. 1970 жылдан - Шығыс Қазақстан облысының Лениногор полиметалл комбинатында тепловоз машинисінің кемекшісі. 1970 жылдан - РКФСР Северодвинск қаласы Солтүстік Флоты техниктер мектебінің курсанты. 1972 жылдан - Гаджиев кентіндегі Солтүстік Флотының мичманы. 1980 жылдан - Шығыс Қазақстан облысы Лениногор қаласы Риддер кенішінің үңгілеушісі. 1990 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Халық депутаттары Кеңестерінің жұмыстары жөніндегі мәселелер, басқару және өзін-өзі басқаруды дамыту комитетінің босатылған мүшесі, хатшысы. 1994 жылдан - Жоғарғы Кеңестің 13-шақырылымы Комитетінің кеңесшісі. 1995 жылдан - ҚР Орталық сайлау комиссиясы заң бөлімінің кеңесшісі, меңгерушісі, мүшесі, ҚР Орталық сайлау комиссиясының хатшысы. 2007 жылдың қаңтар айынан бері - ҚР Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары. ҚР Жоғарғы Кеңесінің 12-ші шақырылымының депутаты (1990-1993). «Құрмет» орденімен (2006), «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Үйленген. Жұбайы - Фоос Галина Витальевна (1952 жылы туған). Қызы - Ольга (1976 жылы туған); ұлдары - Алексей (1974 жылы туған), Михаил (1980 жылы туған). Дереккөздер
Ар-ұждан

Ар-ұждан — моральдық сана-сезім ұғымы әрі этика категориясы: жеке адамның өзінің қоғамдағы маңызын сезінуін және қоғамның осы маңыздылықты тану сәттерін қамтиды. Өзінің мазмұны және өзіңде көрініс табатын моральдық көзқарастың табиғаты жөнінен Ар-ұждан ұғымы "намыс" ұғымымен теңдес. Дереккөздер