Ұстараның жүзімен жүгіруші

«Ұстараның жүзімен жүгіруші» — режиссер Ридли Скотттың 1982 жылы жарық көрген ғылыми фантастикалық нео-нуар стиліндегі фильмі. Фильмнің сценарийі Филип К. Диктің «Андроидтар электрлі қойларды армандай ма?» атты романына негізделген. Фильм желісі 2019 жылдың футуристік Лос Анжелес қаласында өрбиді. Оқиға ортасында «репликанттар» деп аталатын, сырт келбеті адамнан айнымайтын биоинженерлік роботтарды іздеп тауып, көзін жоюға маманданған бұрынғы детектив Рик Декард (Харрисон Форд) тұрады. Ғарыштық колониядан қашып кеткен қауіпті репликанттар тобы Жерге оралғанда, Декард оларды тоқтату үшін қайтадан қызметке шақырылады. Бұл тапсырма барысында кейіпкер адам болудың мәні мен жасанды интеллекттің табиғаты туралы күрделі моральдық сұрақтарға тап болады. «Ұстараның жүзімен жүгіруші» фильмін шығарумен The Ladd Company, Shaw Brothers және Warner Bros. студиялары айналысты. Фильмнің визуалды бейнесін жасауға футурист-суретші Сид Мид пен оператор Джордан Кроненвет зор үлес қосты. Олардың қала бейнесін қараңғы, жаңбырлы және неонды шамдармен безендіруі кейіннен «киберпанк» жанрының классикалық стандартына айналды. Фильмнің әлемдік премьерасы 1982 жылы 25 маусымда өтті. Бастапқыда прокатта айтарлықтай табыс таба алмай, киносыншылар тарапынан түрлі пікірлерге ие болғанымен, уақыт өте келе бұл туынды «культтік фильм» мәртебесін алды. Кино әлеміндегі философиялық тереңдігі, атмосфералық визуалды эффектілері және Вангелис жазған электронды музыкасы үшін жоғары бағаланды. Фильм «Оскар» сыйлығының екі номинациясына ұсынылды. Бұл туынды киберпанк жанрының дамуына тікелей әсер етіп, кейінгі шыққан көптеген ғылыми-фантастикалық фильмдерге, анимелерге («Ghost in the Shell» сияқты) және бейнеойындарға шабыт берді. Фильмнің жеті түрлі нұсқасы бар, олардың ішінде 1992 жылғы Режиссерлік нұсқа және 2007 жылғы «Соңғы монтаж» (The Final Cut) нұсқалары ең танымалы болып саналады. 2017 жылы режиссер Дени Вильнёв бұл туындының тікелей жалғасы — «Ұстараның жүзімен жүгіруші 2049» фильмін түсірді. Түпнұсқа фильм АҚШ Конгресс кітапханасының Ұлттық фильмдер тізіліміне мәдени, тарихи және эстетикалық құндылығы үшін енгізілген. Сюжеті Фильм оқиғасы 2019 жылдың қараша айында, технологиялық даму мен экологиялық апат қатар жүрген футуристік Лос Анжелесте өрбиді. Адамзат биоинженерияның көмегімен «репликанттар» деп аталатын, сырт келбеті адамнан айнымайтын андроидтарды жасап шығарған. Олар ауыр әрі қауіпті жұмыстарды орындау үшін ғарыштық колонияларға жіберіледі. Алайда, «Нексус-6» моделіндегі бір топ репликант бүлік шығарып, Жерге жасырын оралады. Оларды іздеп тауып, көзін жою (немесе «отставкаға жіберу») үшін арнайы полиция бөлімі — «Ұстараның жүзімен жүгірушілер» (Blade Runners) жұмылдырылады. Бұрынғы детектив Рик Декард еркінен тыс осы іске қайта тартылады. Оның басты нысанасы — Рой Батти бастаған, өздерінің қысқа өмір сүру мерзімін (төрт жыл) ұзартуды мақсат еткен төрт репликант. Іздестіру барысында Декард репликанттарды шығаратын «Tyrell» корпорациясына барады. Онда ол Элдон Тайреллдің хатшысы Рэйчелмен танысады. Рэйчел — өзінің андроид екенін білмейтін, жасанды естеліктер енгізілген тәжірибелік модель. Декард оған шындықты ашқанда, Рэйчелдің бойында адамға тән сезімдер мен күйзеліс пайда болады. Декард репликанттарды бір-бірлеп тауып, олардың көзін жоя бастайды: алдымен Зораны, кейін Присті өлтіреді. Осы уақытта репликанттардың көшбасшысы Рой Батти өзінің жасаушысы Элдон Тайреллге жетіп, өмірін ұзартуды талап етеді. Бұл мүмкін емес екенін білгенде, Рой ашу үстінде өз «әкесін» өлтіреді. Фильмнің кульминациясы жаңбырлы түнде, ескі ғимараттың шатырында Декард пен Рой Баттидің арасындағы арпалыспен аяқталады. Декард жеңілуге шақ қалғанда, ажалы жақындаған Рой оны өлімнен құтқарып қалады. Өмірден өтер алдында Рой өзінің көрген барлық ғажайыптары мен естеліктері «жаңбырдағы көз жасы секілді» жоғалып кететіні туралы әйгілі монологын айтып, мәңгілікке көз жұмады. Соңында Декард Рэйчелді алып, қаладан қашып кетпек болады. Пәтерінен шығып бара жатқанда, ол досы Гафф қалдырып кеткен оригами-жалғызмүйізді табады. Бұл Декардтың өз естеліктері мен адамдығына қатысты үлкен сұрақ тудырып, көрерменді ойландыратын ашық финалмен аяқталады. Рөлдерде * Харрисон Форд — Рик Декард * Рутгер Хауэр — Рой Батти * Шон Янг — Рэйчел * Эдвард Джеймс Олмос — Гафф * М. Эммет Уолш — Брайант * Дэрил Ханна — Прис * Уильям Сандерсон — Дж. Ф. Себастьян * Брайон Джеймс — Леон Ковальски * Джо Теркел — Элдон Тайрелл * Джоанна Кэссиди — Зора Саломе * Джеймс Хонг — Ганнибал Чу * Морган Полл — Дейв Холден * Хай Пайк — Таффи Льюис Марапаттары мен номинациялары Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *