kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Зоопсихология

Зоопсихология — ( — жануар және психология) 1) негізінен әр алуан биологиялық түрлердің мінез-қылықтарын салыстырып, психогенетикалық көзқарас тұрғысынан психологиялық процестерді зерттеу, (қ. Салыстырмалы психология) жануарлар қылықтары мен психологиясын зерттейтін психология ғылымының саласы. 2) объектісі жануарлар болып табылатын кез келген психологиялық зерттеу; 3) жануарлар психикасы, осы деңгейде психикалық шағылудың көрінісі мен заңдылықтары туралы ғылым. Зоопсихология жануарлардың психикалық процестерінің онтогенездегі қалыптасуын, психиканың эволюция процесінде пайда болуын және оның дамуын, адам санасының биологиялық алғышарттарын және оның туылу тарихына дейінгісін зерттейді. Жануарлардың психикалық қабілеттеріне антикалық дәуірдің ойшылдары назар аударған. Ғылыми Зоопсихология XVIII ғ. соңы мен XIX ғ. бас кезіңде пайда болды. Жануарлар психикасын ғалымдар олардың қоршаған ортамен тіршіліктік қажетті байланыс орнататын қозғалыс белсенділігімен диалектикалық бірлікте қарастырды. Психиканың онтогенезде және филогенезде дамуының алғашқы және жетекші факторы pетінде ширығуға, қозғалыс жүйесін байытуға және жетілдіруге алып келетін тіршілік қарекеттің күрделілігін зерттеді. Жануарлардың психикалық қарекетін, перцептивті процестерін, бағдарлы зерттеушілік реакциясын, жадын, эмоциясын, дағдысын және үйреніп алудың өзге түрлерін, зиятын нақты зерттеу жануарлардың өздерін ұстануының құрылымына объективті анализ жасау негізінде және адамға қарағанда жануарлардьщ психикалық қарекеті толығымен биологиялық факторлармен шарттастырылатындықтан, зерттеліп отырған түрдің экологиялық ерекшеліктерін жан-жақты еске алуды талап етеді. Зоопсихологияның этологиямен және басқа биологиялық ғылымдармен ерекше тығыз байланысы осымен айқындалады. Дереккөздер
Вюрцбурлық мектеп

Вюрцбурлық мектеп — сана психологиясын зерттеген бағыттардың бірі. Бұл мектептің негізін салушылар — О. Кюльпе және К. Бюлер, ал өкілдеріне жататындар - Н. Ах, А. Марбе, О. Зельц және т.б. Вюрцбурлық мектеппен зерттелінген негізгі мәселелер: *а) ойлаушы субъектінің белсенділігін анықтайтын ұғымдарды шығару; *ә) ерекше психологиялық ақиқат ретіндегі ойлаудың қасиеттерін сипаттау және мазмұнын анықтау; *б) ойлау процесінің психологиялық механизмдерін түсіндіру. Сәйкес әдістемені шығара отырып, Н. Ах ұғымдарды қалыптастырудың тәсілдерін тандау процесі мен қолдану сипаты субъектімен шешілетін нақты міндеттерге байланыстылығын атап өтті. Осылайша, вюрцбурлық мектептің негізгі қосқан үлесі — "Міндет" ұғымын енгізуі (В. Уайт). Вюрцбурлық мектеп өкілдері интроспекция әдісін өзгертті. Субъектінің өзінің ішкі ойлары, елестері, күйзелістepi жөніндегі есебі белгілі бір қойылған сұраққа жауапты іздеу, белгілі бір міндетті шешу жолымен жүрді. О. Кюльпе "Ойлау психологиясы" еңбегінде ойлау мен ерікті зерттеуде итроспекциялық әдісті қолданды. Зерттеген мәселелері: "эмпирикалық ойлау" деп аталатын және формалдық логика заңдарына сүйенетін" таза ойлаудың" нақтылы жүзеге асуын көрсететін психикалық актілер мен күйлер. Н. Ахтың тағы бір қосқан үлесі — "детерминациялық тенденциялар" тұжырымдамасын шығарып, негіздеуі. Басқаша айтқанда, бұл — себептендіру теориясы. Адамның бойындағы осындай детерминациялық тенденциялары адамды түртіп отыратын, санадан тыс процестерге жатады. Ойлау өзінен-өзі пайда болып қалыптаспайды. Ол тікелей сыртқы орта әсерінен пайда болады. Сезімдік елестер мен ойлаудың арақатынасын түсіндіруде бұлар мынадай пікірде болды. Өз-өздігінен сезімдік елестер мен олардың кез келген үйлесімі тіпті оңай логикалық есепті шешіп бере алмайды. Себебі, есепті шешу үшін берілген міндеттің сезімдік көрінісінен тыс, одан еркін болатын, есептің (міндеттің) шарттары мен талаптары арасындағы қатынастарды ашу мен саналау маңызды болып табылады. Вюрцбурлық мектеп өкілдері ойлаудың басқа психикалық процестерден өзіндік ерекшеліктерін көрсетті: тұтастылығы, белсенділігі, бағыттылығы, бейнесіздігі және т.б. Вюрцбурлық мектептің негізгі идеялары О. Зельцтің еңбектерінде жалғасын тапты. Ол ойлауды интеллектуалдық операциялардың қызмет етуі ретінде анықтады. О. Зельц өз алдына ойлау іс-әрекетінің қандай да бір нәтижесінің жүзеге асуындағы интеллектуалдық іс-әрекеттің әрбір сатысының қызметін анықтау мақсатын қойды. Қатынастарды саналау әрекеті ретіндегі ойлауды түсіндіру үшін оның міндетті шешуде жүзеге асырылатын әрекет немесе операция ретінде қарастыру керек. О. Зельц міндетті шешу барысы мен тәсілдерін сипаттауда үш ұғымды енгізді: арнайы реакция, яғни берілген жайтта қойылған мақсатқа сәйкес келетін объективті қажетті жауап. Дереккөздер
Манап Исенұлы Толымбеков

Манап Исенұлы Толымбеков. 1968 жылы 5 наурызда Жамбыл облысы Қордай ауданы Красногорка ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Толымбеков Исен, марқұм, зоотехник болған. Анасы - Нақысбекова Роза, зейнеткер, оқытушы болған. Саратов жоғары әскери инженерлік химиялық қорғаныс училищесінің «Радиациялық қауіпсіздік құралдары» факультетін (1991), инженер-химик; «Тұран-Астана» университетін бітірген (2010), мамандығы - «Ақпараттық жүйелер». 1985 жылдан - Саратов жоғары әскери инженерлік химиялық қорғаныс училищесінің курсанты. 1991 жылдан - ҚазКСР Ғылым академиясының ядролық физика институтының радиациялық қауіпсіздік қыметының дәрежелі инженері. 1993 жылдан - ҚР ¥ҚК органдарі ие қызмет (Астана қаласы). 2008 жылдың қаңтар айынан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Мемлекеттік құпияларды қорғау бөлімінің меңгеруші. Мерейтойлық медальдармен марапатталған. Әскери атағы - полковник. Хоббиі - спорт. Үйленген. 2 қызы мен ұлы бар. Дереккөздер
Аян Төлеубайұлы Тұрарбеков

Аян Төлеубайұлы Тұрарбеков. 1973 жылы 3 қарашада Талдықорған облысы Андреев ауданының Жыланды ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Тұрарбеков Төлеубай, инженер. Анасы - Тұрарбекова Шарбану, Алакөл СЭС зертханашысы. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің хылықаралық қатынастар факультетін (1996) халықаралық қатынастар маманы, екі шет тілін меңгерген елтанушы мамандығы бойынша; Қазақ гуманитарлық-заң университетінің заң факультетін (2005) заңгер мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс, неміс және ағылшын тілдерін біледі. 1996 жылдан - ҚР СІМ Еуропа және Америка елдері департаментінің референті, атташесі. 1999 жылдан - ҚР СІМ Екі жақты ынтымақтастық департаментінің ушінші хатшысы, екінші хатшысы. 2001 жылдан - Австрия Республикасындағы ҚР Елшілігінің ушінші хатшысы (Вена қаласы). 2003 жылдың қаңтар айынан - ҚР Қауіпсіздік кеңесі хатшысының көмекшісі. 2003 жылдың тамыз айынан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің бас сарапшысы. 2004 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің әлеуметтік-саяси белімінің бас сарапшысы. 2005 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің әлеуметтік-саяси бөлімінің сектор меңгерушісі. 2006 жылдан - ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі аппаратының жетекшісі. 2008 жылдан - ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағаттар комитеті төрағасының орынбасары. 2008 жылдың шілде айынан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің ақпараттық-талдау орталығының меңгерушісі. Мәдениет қайраткері (2008). Әскери атағы - запастағы лейтенант. Діни көзқарасы - дәстурлі мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, М.К. Ататүрік, Д. Сяопин, М. Мохаммад. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Бәсекеге қабілетті, өнеркәсібі дамыған, өркендеген». Хоббиі - балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми фантастика. Үйленген. Жұбайы - Тұрарбекова Айнель Ұлжабайқызы, «НИТ» АҚ бас маманы. Балалары - Әділет, Асанәлі. Дереккөздер
Салтанат Тұрлыбекқызы

Салтанат Тұрлыбекқызы. 1973 жылы 22 ақпанда Шымкент облысы Алғабас ауданы Шаян ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Кәрімбаев Тұрлыбек, зейнеткер. Анасы - Әлімбекова Сәрсенгүл, зейнеткер. Қ.А. Иассауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің филология факультетін (1995), орыс тілі және әдебиеті пәнінінің оқытушысы; ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік басқару Академиясын бітірген (2004), мемлекеттік қызмет менеджері. Қазақ, орыс және ағылшын (ауызекі) тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. 1991 жылдан - Қ.А. Иассауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің студенті. 1996 жылдан - №47 мектеп-гимназияның үйірме жетекшісі, орыс тілі және әдебиеті пәнінінің оқытушысы (Шымкент қаласы). 1998 жылдан - Оңтүстік Қазақстан облысының Ішкі саясат департаментінің бас маманы. 2003 жылдан - ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік басқару Академиясының тыңдаушысы. 2004 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің жалпы бөлімнің референті. 2005 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Әлеуметтік-экономикалық бөлімінің аға сарапшысы. 2007 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің бақылау және құжаттық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 2008 жылдан - ҚР Премьер-министрінің Кеңесінің бақылаушы және құжаттық қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарушысы, 2009 жылдан бері - меңгерушісі Хоббиі - спорт, музыка. Сүйіп оқитын әдебиеті - О. Хайям. Тұрмыс құрмаған. Дереккөздер
Олег Анатольевич Федоров

Олег Анатольевич Федоров. 1963 жылы 28 ақпанда Апматы қаласында туған. Орыс. Әкесі - Федоров Анатолий Иванович, зейнеткер. Анасы - Федорова Галина Дмитриевна, зейнеткер. КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін бітірген (1984), заңгер. Орыс, қазақ (сөздікпен) және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1980 жылдан - КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушы. 1984 жылдан - Семей қаласы Киров аудандық ІІБ СМТСҚКБ жедел өкілі, аға жедел өкілі. 1988 жылдан - Семей қалалық атқару комитетінің ІІБ аға жедел өкілі. 1991 жылдан - Семей қаласы Ленин аудандық атқару комитетінің ІІБ СМТСҚКБ бастығының орынбасары. 1992 жылдан - Семей облысы ІІБ КМБ жанындағы қаржылық-шаруашылық қызмет саласындағы қылмыстарға қарсы күрес жөніндегі ауданаралық бөлімнің бірінші бөлімшесінің аға жедел өкілі. 1993 жылдан - Семей қалалық ІІБ Ленин ауданының АІІБ экономикалық қылмыстарға қарсы күрес жөніндегі бөлімше бастығы. 1995 жылдың сәуір айынан - Семей ҚІІБ ЭҚҚКБ бастығы. 1995 жылдың желтоқсан айынан - Семей қаласы бойынша МТК Орталық бөлімінің экономикалық қылмыстарға қарсы күрес жөніндегі белімшесінің бастығы. 1996 жылдан - Семей қаласының Орталық ауданы бойынша МТК бастығының орынбасары; Семей облысы бойынша МТКБ бастығының орынбасары. 1997 жылдан - ҚР ІІМ Криминалдық барлау бас басқармасы бастығының орынбасары - бірінші (жедел) басқарма бастығы. 1999 жылдан - ҚР ІІМ 10-шы департаменті бастығының орынбасары - бірінші (жедел) басқарма бастығы. Полиция полковнигі. Хоббиі - спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. Үйленген. Дереккөздер
Ғазиз Қоршабекұлы Шынәлиев

Ғазиз Қоршабекұлы Шынәлиев. 1960 жылы 1 мамырда Жамбыл облысы Жуалы ауданының Түркісіб ауылында туған. Әкесі - Шынәлиев Қоршабек Таласбекұлы, марқұм, зоотехник және бас зоотехник болып қызмет атқарған. Анасы - Шынәлиева Пәтима Құлымбетқызы, зейнеткер, ұжымшарда жұмыс істеген. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын (1986) кен инженер-металлургі мамандығы бойынша; Қазақ менеджмент, экономика және болжамдау институтын (1994) бизнесті басқару шебері мамандығы бойынша бітірген. Қазақ, орыс жене ағылшын тілдерін біледі. 1977 жылдан - Алматы «Поршень» машина жасау зауытында 2-ші санаттағы токарь-жартылай автоматшы; Кеңес Әскерінің қатарында қызметте (ГДР). 1981 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының дайындық белімінде тыңцаушы; осы институттың студенті. 1986-1992 жылдары - «Қаратау» ӨБ байыту фабрикасында жұмысшы, ауысым шебері, аға шебер және бас корпустың бастығы. 1994 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің және Министрлер кабинетінің аға референті, Премьер-министрдің бірінші орынбасарының кеңесшісі, ҚР Премьер-министрі орынбасарының көмекшісі. 1997 жылдан - энергетика және табиғи ресурстар министрінің кемекшісі, Энергетика және табиғи ресурстар министрлігінің мұнай өнеркәсібін дамыту белімінің бастығы. 1997 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің аға референті, өнеркәсіп секторының меңгерушісі. 2001 жылдан бері - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің Өндірістік сала және инфрақұрылым бөлімі меңгерушісінің орынбасары. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан темір жолына 100 жыл» медальдарымен; «Доссор мұнай кен орнын игеруге 90 жыл» белгісімен марапатталған. Әскери атағы - запастағы подполковник. Діни көзқарасы - мұсылман Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Индустриясы дамыған, бәсекелестікке қабілетті, халқы жоғары білімді, демократиялық ел». Хоббиі - кітап оқу, табиғат аясында демалу, шахмат ойнау. Сүйіп оқитын әдебиеті - Қазақстан жазушыларының шығармалары. Үйленген. Жұбайы - Мұталипова Әсиям Шәріпқызы (1963 ), «КЕСОС» АҚ бас маманы. Ұлдары - Шынәлиев Марат Ғазизұлы (1985 ); Шынәлиев Ринат Ғазизұлы (1988). Дереккөздер
Бүрісу

Бүрісу (спортта) - саусақтарымен денені ішке тартып, шынтақтарды денеге қыса ұстап, тізелерді иықка тыға дененің бүгілген қалпы. Бүрісіп суға секіру кезіндегі, акробатикалық, айналып түсу, сияқты т.б. жаттығуларды көптеген суға секірістерді жасауды дұрыс орындаудағы техникалық әдіс. Дереккөздер
Қатын жотасы

Қатын (Қатон) жотасы — Алтайдың орталық бөлігіндегі таулы жота. Жота Қатын, Аргун (Арғын) және Берел (Бергіел) өзендерінің су айрығы болып табылады. Географиялық орны )]] Қатын жотасы Ресей (Алтай Республикасы) мен Қазақстан жерінің шектесетін жерінде жатыр. Шығыс Қазақстан облысына Қатын жотасының оңтүстік-батыс бөлігі созыла орналасқан. Алтай тауының ең биік жері (Мұзтау, 4506 м), осы жотаның орталық бөлігінде. Жотаның ұзындығы 150 км. Геологиялық құрылымы Метаморфтанған тақтатас және граниттен тұрады. Тектоникалық құрылымы жағынан герциндік қатпарлықта көтерілген. Кен байлықтарынан полиметалл кентастарына және алтын қорына бай. Жер бедері Беткейінде жалпы ауданы 279 км 2 болатын 386 мұздық бар. Жотаның батыс етегінде емдік қасиеті бар Рахман қайнары орналасқан. Климаты Климаты тым континеттік, қысы суық. Қыс ортасында тау аңғарларында температура -50-52°С-қа дейін төмендейді. Жазы қоңыржай жылы, шілдеде 10-14°С, тау бастарындағы температура -6-8°С болады. Жауын-шашын 500-1000 мм шамасында. Өсімдігі мен жануарлар дүниесі Беткейлерінде таулы орманның сұр топырағы мен таудың күлгінді топырағы қалыптасқан. 2000-2200 м биіктікте қарағай, самырсын, одан жоғары альпілік шалғын мен қорымтас, ал жартасты беткейлерінде қына, мүк өседі. Жануарлар дүниесіне бай. Қоңыр аю, росомаха, бұғы, елік, тиін, ақкіс, түлкі, бұлғын, теңбіл бұғы, ондатр, т.б. кездеседі. Жотаның батыс етегі егіншілікке қолайлы. Дереккөздер
Гельмгольц үшбұрышы

Гельмгольц үшбұрышы - ол бір түсті екіншіге қосу (араластыру) арқылы басқа түс алу үшін пайдаланатын үшбұрыш. Бұл үшбұрыштың әрбір қабырғасына толық спектр түстері жазылған. Үшбұрыштың жоғарғы төбесінде қызыл қошқыл (пурпур) түс, бір бұрышында қызыл, екіншісінде жасыл түс жазылған. Екі түстің қосылуынан пайда болатын басқа түсті табу үшін екі түс сызық арқылы жалғастырылады. Дереккөздер
Генетикалық психология

Генетикалық психология - генетика - шығу тегі "төркіні" дегенді білдіреді. Әдетте, даму психологиясы деп аталатын терминнің жақын синонимі ретінде қолданылады. Алайда Генетикалық психологияға салыстырмалы психология саласы да кіреді. Генетикалық психология көбінесе ересек организм мысалында қарастырылатын құбылыстарға негіз болатын даму процестерін зерттейді. Генетикалық психология адамның генотипімен байланысты психикалық құбылыстардың шығу тегін зерттейтін психология ғылымының саласы. Дереккөздер
Геронтопсихология

Геронтопсихология ( - қарт) — қартаю процесінің психологиялық зандылықтары мен механизмдерін зерттейтін психология ғылымының бір саласы. Бұл салада өмірдің психологиялық, физиологиялық, әлеуметтік, медициналық, экономикалық және т.б. жақтарының қарт адамның психикасына ықпалы қарастырылады. Дереккөздер
Гетеростереотип

Гетеростереотип (гетеротаптаурындар) — бір этностың басқа ұлт өкілдерінің дүниетанымы, психологиясы туралы біршама тұрақты қалыптасқан пікірлері. Этностардың өзара қарым-қатынасына қарай, жағымсыз түрлері көп жағдайларда теріс түсініктерге негізделген түрлері жиі кездеседі. Мәселен, кейбір ұлт өкілдерін, кавказдықтарды, әсіресе шешендерді "тентек", "бұзық" деп әр түрлі себептеріне, байыбына бармай теріс түсініктер жасайды. Дереккөздер
Гештальт психология

Гештальт психология ( - пішін, тұтастық)- шетелдік психологияның сенсуалистік бағыты, 1912 ж. Германияда пайда болған. Гештальтпсихологияның ізашары X. Фон Эренфельс (1859-1932) болып табылады. Басты өкілдері: М. Верттеймер (1880- 1944), В.Келер (1887-1967) және К. Коффка (1886-1941). Ассоциациялық психологияға қарама-қарсы гештальтпсихология түйсікті емес, қайта қайсыбір психикалық құрылымды, тұтас түзілімді, яғни "гештальттарды" бастапқы және психиканың негізгі элементтсрі деп санайды. Гештальтпсихология бойынша, олардың қалыптасуы қарапайым, симметриялы, томаға тұйық тұлғалар түзу қабілеті бейнебір іштей тән психикасына бағынады. Гештальтпсихология теориясы индивидті сыртқы ортадан және оның практикалық қызметінен бөліп алу болып табылады. Психикалық түзілімдердің тұтастығын гештальтшілдер, сайып келгенде, иманенттік субъективтік "заңдармен" түсіндіреді, мұның өзі оларды идеализмге жақындатты. Кейіннен идеялары (әсіресе "гештальт" ұғымы) материалистік-психологар (Л.С.Выготский және басқалар.) Гештальтпсихологияның теориялық тұрғыдан негізделмейтін жақтарын қарастырды. Гештальт структура, құрылым, тұтастық, жүйе. Гештальтпсихология сананың алғашқы бөлшектері түйсінуі де, елесте емес, кейбір тұтас түрдегі "психологиялық құрылымдар" (гештальттар) деп санайды. Сондай құрылымдар сананың жемісі деген пікірді қолдайды. Дереккөздер
Гештальт терапия

Гештальтерапия — гештальт психологияның теориясына негізделген, адамға психотерапевтік ықпал ететін әдістер және процедуралар жүйесі — психологиялық зерттеулердің аумағы, тұтастық құрылымының қызметтері мен зандарын алғышарт ретінде қарастырып, соның нәтижесінде олардың арасындағы байланыстары түсіндіріледі. Гештальтерапияның басты принципі — адам өзін, басқа адамдарды және әлемдегі басқа бар нәрселерді сол күйінде қабылдап және олардың бар ахуалын жетілген деп, өзгертудің немесе жетілдірудің қажеті жоқ деп бағалайды. Дереккөздер
Гипербола (жантану)

Гипербола — күшейту деген мағынаны білдіреді. Гипербола қиял бейнелерін жасауға қатысатын әдістердің бірі. Гипербола деп нәрсенің жеке сипаттары, белгілері үлкейтіліп көрсетілуін айтады. Сөйткенде бейне ашық, мәнерлі, көзге жағымды болып шығады. Гиперболада белгілі бір бейнелердің алға шығып айқын байқалуына жағдай жасалады. Ертегілерді, қиял-ғажайып бейнелерді жасауда гипербола көп қолданылады. Мысалы, үнді мифологиясындағы көп қолды құдайлармен, жетібасты айдаһардың бейнелері осы әдістің көмегімен құрастырылған. Қазақ әдебитіндегі оның жарқын мысалыдары: жоғарғы ерні көк тіреп, төменгі ерні жер тіреп; айшылық алыс жерлерді бір күнде өтіп жеткені. Дереккөздер
Гипертимдік

Гипертимдік — адамның көңіл-күйінің жоғарылығыңда, энергиялығында, белсенділігінде, өмірлік тонусының жеткіліктігінде байқалатын мінездің акцентуацияланған ерекшелігі. Мұндай мінез ерекшеліктері бар адамдар әдетте алда болуға ұмтылады, өзінің қызығушылықтарына тұрақсыз, танысуларда түсініксіз, жалғыздықты ұнатпайды. Дереккөздер
Инна Мәлікқызы Ахметова

Инна Мәлікқызы Ахметова 1974 жылы 11 тамызда Алматы қаласында туған. Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін бітірген, заңгер. Алматы қаласы Жетісу ауданының әкімі аппаратында Мемлекеттік-құқықтық бөлімнің маманы, бас маманы, бастығы болып қызмет еткен. 1999 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық бөлімінің аға референті, консультанты, бас сарапшысы, сектор меңгерушісі. 2004 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік- құқықтық басқармасында Заңнама және құқықтық сараптама бөлімінің бас инспекторы. 2005 жылдан - ҚР Президенті Әкімшілігінің Заңнама және құқықтық сараптама бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Мемлекеттік-құқықтық бөлім меңгерушісінің орынбасары. 2008 жылдың қараша айынан бері - ҚР Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік-құқықтық бөлімінің меңгерушісі. 4 медальмен марапатталған. Дереккөздер
Гуманистік психология

Гуманистік психология - XX ғасырдың 60 жж. батыста пайда болған және психологияның негізгі пәні жоғары көріністерінде, құндылықтары мен мағыналарында қарастырылатын адам болуы қажет деп есептейтін психология бағыттарының бірі. Гуманистік психология көрнекті өкілдері — А. Маслоу, К. Роджерс, Г. Олпорт. Гуманистік психологияның мынадай негізгі қағидаларын бөліп көрсетуге болады: *адам өзінің біртұтастылығымен зерттелінуі қажет; *әрбір адам қайталанбас тұлға; *адам дүниеге ашық болып келеді, адамның дүниені және өзін-өзі дүниеде сезінуі басты психологиялық ақиқат болып табылады; *адам өмірі тұлға болмысы қалыптасуының бірыңғай процесі ретінде қарастырылуы қажет; *адамның бойында оның табиғатының бөлшегі болып табылатын үздіксіз дамып жетілуге және өзін-өзі танытуға деген күш-қуаты болады; *өзінің шешімдері мен әрекеттерінде басшылыққа алатын мағыналар мен құндылықтардың негізінде адамның сыртқы түрткі күштерден белгілі бір тәуелсіздік дәрежесі болады; *адам — ол интенциялы, белсенді, жігерлі, творчестволық жан. Гуманистік психология өкілдерінің тұжырымдарының көбі орынды болғанымен, соңғы тұжырымдарында олар тұлғаның әлеуметтік ортадан тәуелсіздігі жөнінде бұрыс пікірде болған. Бұл адам психикасының мәдени-тарихи шарттылығы идеясына қайшы келді. Гуманистік психология психология ғылымының саласы, адамды жоғары рухты, алдына өзін жетілдіру мақсатын қойып, соған жетуге ұмтылыс жасайтын тірі жан ретінде қарастырады. Дереккөздер
Ғайбаттау

Ғайбаттау — жеке адамның не белгілі бір топтың жақсы қасиеттерін көре алмаушылықтан туындайтын ашу-ыза, қызғаныш эмоциясының бірі. Мұнда басқалардың әлеуметтік статусын, адамгершілік қадір-қасиеттерін төмендету, біреуге орынсыз күйе жағу мақсаты көзделеді. Ғайбаттау адамдардың ұнамсыз қасиеттерінің бірі. Бұл көбінесе мәдениеті төмен шағын топтар мен жеке адамдар арасында кездесіп отыратын жағымсыз эмоциялық қалып. Дереккөздер
Ғарыштық психология

Ғарыштық психология - шетсіз, шексіз әлем кеңістігі жағдайындағы адамның көңіл күйі мен ерік-жігерінің, қажыр-қайратының төзімділігі мен шыдамдылығын, ғарышта ұшу кезіндегі салмақсыздық күйге түскен ғарышкердің ерекшеліктерін зерттейтін еңбек психологиясының бір саласы. Ғарыштық психология ғарышкер іс-әрекетінің әр түрлі экстремалды факторларға тәуелділігін (салмақсыздық, гиподинамикалық, салыстырмалы сенсорлық депривация т.б.), сондай-ақ ғарышқа ұшуға дайындық, яғни түрлі жаттығу жұмыстарын жүргізудің психологиялық мәселелерімен айналысатын сала. Ғарыштық психология мәселелерін зерттеу — Байқоңырдай атышулы орбиталық станциясы бар Қазақ еліне де аса қажет. Ғарыштық психология авиация психологиясы және дәрігерлік экспертизамен тығыз байланысты. Дереккөздер
Ғылым психологиясы

Ғылым психологиясы — ғылыми ізденіс қызметінің нәтижелігін арттыру мақсатында оның психологиялық факторларын зерттейтін сала. Ғылым психологиясы бұл факторларды ғылымды рухани өндірістің ерекше түрінің әлеуметтік ұйымдасқан жүйесі деп ұғынуды негізге алып түсіндіреді, бұл өндірістің өнімдері эмпириялық тұрғыдан бақыланатын логикалық нысандарда шындық болмысты бейнелейді деп ұғынылады. Сондықтан ғылым психологиясы саласы "ғылым туралы кешенді ғылымның" — ғылымтанудың баска салаларымен (ғылым логикасы, ғылым тарихы, ғылым социологиясы, ғылымның ұйымдастырылуы, ғылым этикасы) байланысты. Осындай ұстаным арқылы ғалымдардың шығармашылығына индивидуумдық көзқарас еңсеріледі: бұл шығармашылық оның барлық аспектілерінде (зияттық, мотивациялық, коммуникативтік және т.б.) ғылым дамуының объективтік заңдарымен, оның тарихи өзгермелі құрылымдары — пәндік-логикалық және әлеуметтік құрылымдарымен шарттастығында қарастырылады. Ғылым психологиясы индивидуумдық және ұжымдық қызмет жағдайында ғылыми білімдерді өндірудің психологиялық механизмдерін зерттейді, ғылыми кадрлардың психологиялық даярлығы, тиісті тұлғалық сапалар мен ұстанымдардың диагностикасы мен қалыптасуы, шығармашылықтың жасқа қатысты дикамикасы проблемаларын талдап-белгілейді, ғылыми коммуникациялардың, жаңа идеялардың қабылдануы мен бағалануының, зерттеулердің автоматтандырылуының (компьютерлендірілуінің) психологиялық аспектілерін талдайды. Ғылым психологиясның бір тарауы ғылымның әлеуметтік психологиясы болып табылады; ол ресми статусы бар, сондай-ақ бейресми әртүрлі ұйымдар мен ұжымдардағы ғалымдардың қызметін, қарым-қатынастары мен тұлғааралық қатынастарын зерттейді. Бейресми ұйымдар мен ұжымдарға, атап айтқанда, ғылыми мектеп және "көзге кқрінбейтін колледж" (әртүрлі мекемелерде жұмыс істейтін жоне бір-бірімен ауызша және жазбаша түрдегі жекелей байланыстарымен қарым-қатынас жасайтын ғалымдардың бірлестігі) жатады. Ғылым психологиясы ғалымдар арасындағы қарым-қатынастың функцияларын мәдениеттілікке жетелейді және оның мазмұнын зерттейді. Дереккөздер
Василий Васильевич Давыдов

Василий Васильевич Давыдов (31.08.1930, Мәскеу - 19.03.1998, Ханты-Мансы автономиялық округі) — дамыта оқыту теориясын құрастырушылардың қатарындағы отандас психолог. Психология ғылымдарының докторы, профессор, КСРО-дағы ПҒА академигі, АҚШ-тың Ұлттық білім академиясының құрметті мүшесі. Мәскеу мемлекеттік университетінің философиялық факультетінде оқып, аспирантураны да сонда бітірген. 1959-1983 жылдарда Кеңес одағының ПА (педагогикалық академия) жалпы және педагогикалық психология ғылыми зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, кейіннен сол институттың директоры қызметтерін атқарған. "Вопросы психологии" және "Психологический журнал" деп аталатын журналдардың редколлегиясының мүшесі. Л.С.Выготскийдің мәдени-тарихи теориясының дәстүрін және А.Н.Леонтьевтің, С.Л.Рубинштейннің, А.Р.Лурияның, Д.Б.Элькониннің, П.Я.Гальпериннің құрастырған іс-әрекет теориясын жалғастыратын психологиялық мектептің ұйымдастырушысы. Д.Б.Эльконинмен бірге психикалық дамудың жаңадан жастық ерекшеліктеріне байланысты нормаларының жобасын құрастырған. Еңбектері: * "Виды обобщения в обучении", * "Логико-лсихологические проблемы построения учебных курсов". М., Педагогика, 1972; * "Проблемы развивающего обучения", * "Опыт теоретического и экспериментального психологического исследования". М.: Педагогика, 1986; * "Теория развивающего обучения". М., 1996. Дереккөздер
Қабдолкәрім Ратайұлы Әбдіқазымов

Қабдолкәрім Ратайұлы Әбдіқазымов 1955 жылы 28 сәуірде Талдықорған облысында туған. Қазақ. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын; КСРО МҚК Жоғары курстарын бітірген. 1981 жылдан ҚазКСР (ҚР) МҚК-ҰҚК органдарында қызмет еткен, жедел өкілден Департамент бастығына дейінгі қызмет жолынан өткен. 1993 жылдан -Торғай облысы бойынша ҚР ҰҚКБ бастығының орынбасары; Ақмола облысы бойынша ҚРҰҚКБ бастығыныңорынбасары; Астана қаласы және Ақмола облысы бойынша ҚР ҰҚКД бастығының бірінші орынбасары; Қарағанды облысы бойынша ҚР ҰҚКД бастығы. 2003 жылдан - Жамбыл облысы бойынша ҚР ҰҚКД бастығы. 2007 жылдың қараша айынан 2009 жылдың қараша айына дейін - ҚР ҰҚК төрағасының орынбасары. 2010 жылдың қыркүйек айынан бері - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары. Генерал-майор. II дәрежелі «Айбын» орденімен; 4 медальмен марапатталған. ҚР ҰҚК құрметті қызметкері. Дереккөздер
Дағдылардың автоматтануы

Дағдылардың автоматтануы - адамның өзінен жүйелі және саналы бақылауын қажет етпейтін, қандай да бір күрделі әрекетті орындауға байланысты дәл және нақты орындалатын әрекеттер мен реакцияларды автоматты орындау деңгейіне жеткізген адамның икемділіктері мен дағдылары. Дереккөздер
Самат Сатыбалдыұлы Әбіш

Самат Сатыбалдыұлы Әбіш (20 тамыз 1978, Іле ауданы, Алматы облысы) — қазақстандық мемлекеттік және әскери қайраткер, мемлекеттік қауіпсіздік органдарының қызметкері. Нұрсұлтан Назарбаевтың інісі. Өмірбаяны Самат Сатыбалдыұлы Әбіш 1978 жылы 20 тамызда Қазақ КСР-і Алматы облысындағы Энергетический ауылында Қазақстанның тұңғыш президентінің кенже інісі Сатыбалды Әбішұлы Назарбаевтың отбасында дүниеге келген. Ұлы жүздің шапырашты руынан шыққан. Ол өз тегін атасы Әбіш Назарбаевтың құрметіне алды. Ағасы — Қайрат Сатыбалдыұлы. 2000 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясын, ал 2002 жылы Ресей Федерациясының Сыртқы барлау қызметінің академиясын бітірген. Отбасы * Әкесі — Назарбаев Сатыбалды Әбішұлы. * Анасы — Назарбаева Светлана Мырзахметқызы, «Дәуір» баспасының жетекшісі. * Ағасы — Қайрат Сатыбалдыұлы * Әйелі — Аида Алматбекқызы Назарбаева * Балалары — Әбіш Әмина Саматқызы, Әбіш Жәмилә Саматқызы Мемлекеттік қызметі ҚР ҰҚК академиясын (2000); РФ СБҚ академиясын (2002) бітірген. Қазақ, орыс және неміс тілдерін біледі. 2000 жылдан - ҚР ҰҚК органдарында қызмет атқарған. 2006 жылдың маусым айынан - ҚР Әділет министрлігі Қылмыстық-үдерістік және қылмыстық-атқару заңнамасы басқармасының қылмыстық-атқару заңнамасы бөлімінің бастығы. 2006 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Әділет министрлігі Тіркеу қызметі комитеті төрағасының орынбасары, 2007 жылдан - төрағасы. 2008 жылдың қазан айынан - ҚР Әділет министрлігінің жауапты хатшысы. 2010 жылдан бері - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті Орталық аппараты Мамандар департаментінің бастығы. «Ерен еңбегі үшін» (2007), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Хоббиі Хоббиі - оқу, футбол. Дереккөздер
Даму психологиясы

Даму психологиясы немесе жас ерекшеліктерінің психологиясы — жеке адамның психикалық дамуын, өмір тіршілігінде қалыптасу зандылықтарын танып білуге көмектесетін психология ғылымының дербес саласы. Даму: *1) материалдық объектілердің заңды, бағытты, қайтымсыз өзгеруі, нәтижесінде объектінің жаңа қасиеттері туындайды; *2) тұлғаның сыртқы және ішкі, басқарылатын және басқарылмайтын факторлардың әсерімен даму үрдісі. Даму кезінде адамда сандық және сапалық өзгерістер туындайды. Даму психологиясы адамның жеке басының қалыптасуы мен дамуының заңдылықтарын зерттейді, адам жасының өсуіне сәйкес психикалық даму ерекшеліктерін азаматтық қасиеттерінің кемелдену жағдайларын, өзіндік ерекшеліктеріндегі психологиялық зандылықтарымен таныстырады. Даму психологиясы психикалық дамудың қозғаушы күшін, заңдылықтарын және адамның онтогенезде қалыптасуын қарастырады. Даму психологиясы келесі бөлімдерден тұрады: *мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық дамуы; *бастауыш сынып оқушыларының психикалық дамуы мен жеке басының қалыптасуы; *жеткіншектердің психикалық даму ерекшеліктері мен жеке бастарының қалыптасуы; *жасөспірімдердің психикалық дамулары мен психологиялық ерекшеліктері (бозбала психологиясы, бойжеткен психологиясы); *ересектер мен егде жастағылардың психологиялық ерекшеліктері; *қартайған жастағылардың (геронтопсихология) психологиялық ахуалдары. Даму психологиясы — онтогенезде адамның психологиялық және қылықтық дамуының заңдылықтары мен ерекшеліктерін зерттейтін мәліметтері бар психологиялық зерттеулер саласы. Дамудың әлеуметті жағдайы — адамның психологиялық және қылықтық дамуы өтетін әлеуметтік жағдай. Дамудың әлеуметтік жағдайы дамудың қандай факторлар жүйесіне байланысты екендігін де қарастырады Дамудың жақын зонасы — психикалық дамудың мүмкіндіктері, адамға сырттан минималды көмек беру арқылы ашылады. Дамудың жақын зонасы ұғымын әйгілі ғалым Л.С.Выготский енгізген. Дамудың жақын зонасы - айналадағы адамдардың кішігірім көмегін немесе демеуінің негізінде балада айқындалатын және соларды пайдаланып оның шынайы дамуына мүмкіндіктер. Дамытатын күштер — балаларды оқыту мен тәрбиелеуде ересектердің өз алдына қойылатын мақсаттары, яғни баланың өзін өзі жетілдірудегі қажеттіліктері. Дереккөздер
Даму факторлары

Даму факторлары — баланың психикалық және қылықтық дамуын анықтайтын факторлар жүйесі. Даму факторы тәрбиелеу, оқыту, тәрбиешілер мен оқытушылардың педагогикалық дайындықтарын, оқыту құралдары мен әдістерін және баланың психологиялық дамуына әсер ететін басқа да жағдайларды қарастырады. Даму шарты — адамның дамуына ықпал ететін факторлар (оның айналасындағы бала кезінен қоршаған адамдар, олардың арасындағы қарым-қатынастар, материалдық және рухтық, мәдени заттар мен құбылыстар және т.с.с.). Дамудың эволюциялық теориясы — баланың психикалық және қылықтық дамуындағы үрдістердің барлығы генотиппен анықталады және ұрықта болмаған нәрсенің ешқайсысы даму кезінде көрініс бермейді деп түсіндіретін теория. Сензитивтік кезең — адамдағы психологиялық қасиеттер мен қылық түрлерін дамытуға ыңғайлы жағдай тудыратын адам өмірінің кезеңі. Дереккөздер
Даралық психологиясы

Даралық психологиясы - адамдардың даралық психологиялық және қылықтық айырмашылықтарын сипаттайтын, түсіндіретін және зерттейтін психология ғылымының саласы. Даралық психологиясы фрейдизмнен тармақталған, А. Адлер талдап-белгілеген психоанализ бағыттарының бірі. Даралық психологиясы тұлғаның құрылымы ерекше "өмір стилі" бес жасқа дейінгі бала кезден негізі қаланады дегенді негізге алады. Осының өзі оның одан кейінгі бүкіл дамуын анықтайды. Өзінің дене мүшелері жете дамымағандығы себепті балада кемсіну сезімі болады, оның оны ескеріп, өзін-өзі көрсету әрекетінде мақсат қалыптасады. Бұл мақсат шынайы болса, тұлға дұрыс қалыптасады, ал жалған болса, неврозды, әлеуметтікке қарсы болып қалыптасады. Ерте жаста туа біткен әлеуметтік сезім мен толыспағандық сезімі арасында қақтығыс пайда болып, өтем және астамдық өтем механизмдерін іске қосады. Осыдан барып жеке билік жүргізуге, басқалардан үстем болуға тырысушыпық, мінез-құлықтың әлеуметтік құндылық нормаларынан ауытқушылық туындайды. Психотерапияның міндеті — невроздық субъектінің өз мақсаттары мен түрткілерінің болмысқа сай емес екенін ұғынуына көмектесу, өзінің толыспағандығының есесін өтеуге тырысуы шығармашылыққа бағытталуына бағдарлау. Даралық психологиясы идеялары көптеген елдерде тұлға психологиясында ғана емес, әлеуметтік психологияда да тарап, топтық терапия әдістерінде пайдаланылды. Даралық психологиясы неофрейдизмді жақтаушыларға ықпал етті. Даралық психологиясының әдістемелік шектеулігі, ең алдымен, психикалық дамудың күн ілгері мәлімдігі туралы тұжырымдаманы қорғайды; бұл даму телеологиялық тұрғыда әу бастан терең негізделген мақсаттарды жүзеге асыратын даму деп ұғынылады. Даралық, жекелік, өзіндік қасиет (бір адамды басқа адамнан айырмашылығын көрсететін қасиеттер жиынтығы); Адамның индивидтік қасиеттерінің өзіндік бейнесі бар, басқа адамдардан ерекшелігі. Даралық психологиясы қазіргі кездегі бір тармағы даралық психотерапия — практикалық психология мен психотерапияның аумағы; әр клиентпен психологтің (психотерапевтің) жеке жұмыс жүргізуіне арналған психотерапиялық (психокорреакциялық) әдістердің жүйесі. Келесі тармағы дифференциалдық диагностика әр түрлі іс-әрекеттер мен құбылыстардан туындайтын нәтижелерді болжап, олардың мән-жайын танып білу. Дереккөздер
Дәм сезу адаптациясы

Дәм сезу адаптациясы. Мысалы: ауызға тәтті затты салғанда оның дәмін тез сезеді, егер оны қозғамай ауызда ұзақ ұстаса, тәтті дәмін сезбей қалады. Дәм сезу түйсігі иіс сезу сияқты заттардың химиялық қасиеттерімен шартталады. Дәм сезетін қасиеттердің негізгі төрт түрін бөліп көрсетеді — тұзды, қышқыл, тәтті және ащы. Дәм сезуге, әдетте, иіс сезу, ал кейде қысым, жылулық, суықтық және ауырсыну түйсіктері қосылады. Дәм сезуде компенсация, яғни бір дәм сезу түйсігінің (тұзды) басқамен (қышқыл) басылыл қалуы үлкен рөл атқарады. Контраст құбылысымен қатар, дәм сезуде контраст құбылысы да орын табады. Мысалы, қант ерітіндісінің тәтті дәмін түйсіну тұздың аз мөлшерінің қосындысынан күшейеді. Дәм сезу түйсіктері вегетативтік жүйке жүйесі арқылы эмоциялық көңіл-күйге әсер етеді. Дәм сезу, иіс сезу сияқты басқа рецепторлық жүйелердің табалдырықтарына, мысалы, ол көз бен естудің өткірлігіне, тері сезгіштігі мен проприоцепторлар күйіне әсер етеді. Дереккөздер
Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек

{{Мемлекеттік қайраткер { } { } { } }} Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек (19 наурыз 1974 жыл, Алматы) — қазақстандық саясаткер, Алматы қаласының әкімі (2015–2019). Саясат ғылымдарының кандидаты. Шапырашты руынан шыққан. Білімі * «Болашақ» бағдарламасы бойынша Гете институтын (Бремен қаласы, 1995) «Неміс тілі»; * «Болашақ» бағдарламасы бойынша Любек қаласындағы Жоғары мектепті (ГФР, 1998) педагог; * Орталық Азия университетін (2002) халықаралық экономист мамандықтары бойынша бітірген. Еңбектері * «Хаттамалық іс-шараларды қамтамасыз ету бойынша тәжірибелік нұсқаулық» (2007, екі тілде) * «Қазақстан Республикасының мемлекеттік хаттамасы» (2010) кітаптарының авторы; * «Қазақстан Республикасының мемлекеттік хаттамасы» (2004) кітабының бірлескен авторы; * «Президенттің бір жылы» (2006, 2007) кітабының құрастырушысы; * 6 мақаланың, соның ішінде «Мемлекеттің сыртқы саяси қызметіндегі хаттама» (2010), «Шетелдік мемлекеттердің хаттамалық қызметін институттандырудың кейбір аспектілері туралы» (2010) және т.б. жарияланымдардың авторы. Қызмет жолы * 1999 жылдан - Майндағы Франкфурт қаласы ҚР Бас консулдығының референті, ата-анасы — Германиядағы ҚР Елшілігі экономикалық бөлімінің үшінші хатшысы (Берлин қаласы). * 2002 жылдан — ҚР Президенті Әкімшілігі Жүйелі зерттеулер орталығының сарапшысы. * 2003 жылдан — ҚР Президенті Хаттамасының ақпарат пен талдау секторының меңгерушісі. * 2004 жылдан — бас инспекторы. * 2006 жылдан — Хаттама жетекшісі. * 2009 жылдың тамыз айынан — ҚР Президенті Әкімшілігі жетекшісінің орынбасары. * 2013 жылдың қаңтарынан — "Нұр Отан" партиясы төрағасының бірінші орынбасары. * 2015 жылдың 9 тамызынан — Алматы қаласының әкімі. * 2019—2022 жылдары — "Нұр Отан" партиясы төрағасының бірінші орынбасары. Қоғамдық қызметі * ҚР Президентінің халықаралық «Болашақ» стипендиясы стипендиаттары қауымдастығы кеңесінің (2008 жылдан); * Қазақ гуманитарлық заң университеті Қамқоршылық кеңесінің (2010 жылдан) төрағасы. * С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті Қамқоршылық кеңесінің (2010 жылдан) мүшесі. Марапаттары * «Құрмет» (2008) орденімен; * «Парасат » орденімен * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл» * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011), * «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен; * ҚР Президентінің алғыс грамоталарымен (2001, 2010) марапатталған. Жеке өмірі Қазақ, орыс, ағылшын және неміс тілдерін біледі. Әкесі, Байбек Қыдырғали Мұқаметәмірұлы — зейнеткер, «Алматы қаласы бойынша жолаушыларды тасымалдау» КМК бастығының орынбасары болған. Анасы, Байбек Алтынай Құнғалиқызы — зейнеткер, «Қазгипротамақөнеркәсіп» бөлімінің бастығы, бас маманы қызметін атқарған. Үйленген. Жұбайы — Байбек Жанар Кенжеғарақызы. 5 баласы бар. Хоббилерінің ішінде оқу, музыка және спорт бар. Дереккөздер
Дәрігершк қорытынды

Дәрігершк қорытынды - дәрігерлік зертгеу және дәрігерлік-педагогикалық бақылау т.б. анықтамалардың негізінде жасалған дене тәрбиесі және спортпен айналысудың әсеріне қатысты дәрігерлік тұжырымдама. Дереккөздер
Дельтапланеризм

Дельтапланеризм — қанаттарға орнатылған бекітпелер жүйесіне ілінген желкендер арқылы тау беткейлерімен төбелерде пайда болған ауа ағынының күшімен ұшудың қашықтығы мен шапшаңдығын салыстырып ұшатын спорт түрі. Дереккөздер
Дене жаттығулары

Дене жаттығулары — белгілі бір мақсаттарға жетуге (қозғалыс міндеттерін шешуге) бағытталған үздіксіз бір-бірімен байланысқан қозғалыс қимылдарының жиынтығы. Жарыстық спорттық жаттығуда қозғалыс әрекеттерінің тұтастығы барынша жоғары спорттық нәтижелерге жетуге бағытталған. Дене жаттығуының ең көбірек жалпы физиологиялық жіктелуі сол жаттығуды орындауға қатысатын денедегі бұлшық еттер белсенділігінің үш негізгі сипаттамасына: # белсенді бұлшық еттер салмағының көлеміне; # бұлшық еттердің жиырылу түріне (статикалық немесе динамикалық); # жиырылудың күші және қуаттылығына байланысты. Белсенді бұлшық еттер салмағының көлеміне байланысты дене жаттығуын шектелген (жаттығуларды орындауға бүкіл ет көлемінің үштен бірінен азырақ қатысқандар); аймақтық (жаттығуларды орындағы бүкіл ет көлемінің жартысынан астамы қатысқанды) деп бөлінеді. Спорттық жаттығулардың басым көпшілігі оның ауқымына байланысты. Сол жаттығуды орындауға қатысатын негізгі бұлшық ет топтарының жиырылу түріне сәйкес, олар # статикалық # динамикалық болып бөлінеді. Статикалық жаттығуға ұстап тұратын қалыпты қамтамасыз ететіндерді (мысалы, гимнасшы мен мәнерлеп сырғанаушыда) жатқызады. Дегенмен дене жаттығуының көпшілігі динамикалық (жүру, жүгіру, жүзу) болады. Күштің, қуаттылықтың және олармен байланысты жұмыс жасаудың ең жоғары ұзақтығы көрініс беруіне қарай дене жаттығулары күшті, шапшаңдық - күштілікті және шыдамдылықты арттыратындар болып үш топқа бөлінеді. Қимылдың аз ғана шапшаңдығымен (сыртқы үлкен қарсылықпен) статикалық немесе динамикалық режимде көрініс беретін негізгі еттердің барынша жоғары немесе барынша жоғары шамасындағыларды күш жаттығулары деп атайды. Күшті барынша кеп көрсетумен басты жаттығулардың ең жоғары ұзақтығы бірнеше секунд ғана құрайды. Үлкен қуат жұмсау, яғни салыстырмалы түрдегі үлкен күш пен жиырылу шапшаңдығы бір мезгілде көрінетін динамикалық жаттығулары шапшаңдық - күштілік жаттығулары болып табылады. Еттердің барынша жоғары қуаттылығын, жалпы қуаттылықтың 30-50 пайызын құрайтын (статикалық күш) сыртқы қарсылықтар кезінде дамытады. Күшпен жиырылатын еттер қатысатын жаттығуының ең көп ұзақтығы 3-5 сек. 2 минут аралығында болады. Шыдамдылық жаттығуына қимылды іске асыратын еттердің негізгі тобы жұмсалатын күш пен жиырылу шапшаңдығы онша кеп болмай, дамытатын жаттығуды, бірақ оларды қалпына ұстауға және бірнеше минуттен бірнеше сағаттарға дейін қайталауға болатындарды жатқызады. Тағы қараңыз * Салауатты өмір салты Дереккөздер
Мұнай мен газ кенорындарының суы

Мұнай-газ кенорындарында мұнай мен газ жер асты суымен бірге орналасады. Мұндай жағдайда олар тығыздығы бойынша табиғи жіктеледі (сепарацияланады), яғни газ ең жоғарғы жағына орналасады,одан төмен қабаттың мүнайға қаныққан бөлігі, ал ең астында - сулы қабат жатады. Қабаттың бұл бөлікшелері бір-бірінен шартты түрде газ-мұнай жапсары (ГМЖ) мен су-мүнай жапсары (СМЖ) беттері арқылы бөлінеді. Газ, мұнай мен суды табиғи жіктеуге олардың жоғарыда айтылғандай қабілеті, мұнай мен газдың табиғи жағдайда арнайы тұтқыштарда орналасуы себеп болады. Ең көп таралғаны құрылымдық типті тұтқыштар, яғни қабаттардың өтімсіз таужыныстармен жабылған дөңес иілімдері Мұнай-газ кенорындарының қабаттық суы М.А. Жданов және т.б (1966 ж) бойынша, мүнай жатынына немесе мұнайлы қабатқа қатысты бірнеше түрлестерге бөлінеді: *1) төменгі шетіндегі су мұнайлы қабаттың төменгі бөліктерінде орналасып, мұнайлы жатынды астынан кернеп тұрады; *2) табандық су барлық құрылым ауқымында, оның дөңес бөлігін қоса алғанда, мүнайлы қабаттың төменгі, табандық бөлігінде орналасады; *3) аралық су сулы қабаттарда немесе біреге мұнай өндіру нысаны болып табылатын мұнайлы қабаттын қабатшаларында болады. Жоғарғы су мұнай жатынының үстінде жатқан таза сулы қабатта, ал төменгі су мұнай жатынының астындагы таза сулы қабатта орналасады. Типтері Мұнай кенорындарында оқшауланған газ жатындары мен жер асты суының көптеген типтерінің болуы мұнай, газ бен судың арасындағы жапсарлардың әртүрлі жағдайына да әкеледі. Атап айтқанда, төменгі шеткі су үшін мұнай-газ жапсарының жағдайы екі -сыртқы және ішкі контурмен анықталады. Сыртқы контур мұнайлы қабаттың жабыны бойынша, ал ішкісі - табаны бойынша жүргізіледі. Мұнайлылықтың ішкі және сыртқы контурларының арасында орналасқан қабат бөлігінің жоғарғы жағында мұнай, төменгі жағында су орналасып, ол контур маңы белдемі деп аталады. Тақырыпқа байланысты *Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау *Мұнай кенорнын игеру процесі Дереккөздер География
Кенорындарының суының химиялық құрамы

Геолог-мұнайшылар мүнай және газ кенорындарындағы жерасты суын, оның динамикалық режимі мен химиялық құрамын ұдайы зерттейді. Бір ескеретіні, аталған кенорындардың суы жоғары минералдылығымен сипатталады. Құрамы бойынша бұл су көбінесехлоридті-кальцийлі (хлор-кальцийлі), кейде карбонатты-натрийлі типке жатады. Оның құрамында жоғары мөлшерде йод, бром иондары болады, көбінесе онда күкіртсутек кездеседі. Мұнай кенорындарының суына тэн ерекшелікке сульфаттардың болмауы немесе өте аз мөлшерде кездесуі және нафтен қышқылдары тұздарының болуы жатады. Органикалық көміртектің болуы тотықсыздандырғыш химиялық жағдай туындатып, сульфаттардың тотықсыздануына мұнадай сұлба бойынша экеледі: MeSOj + 2С MeS + 2C02 мұнда Me - металдар; С - органикалық көміртек (мұнай, битум, газ).Реакция металға байланысты түрлі қосылыстар жаралуына әкеледі. Мәселен, натрий сульфаты тотықсызданған кезде Na2S04 + 2С + Н20 Na2S04 + H2S + C02 яғни суда еритін Na2C03 содасы жаралып, қабат суының сілтілілігін арттырады. Кальций сульфаты тотықсызданған кезде CaS04 + 2С + Н20 = СаС03 + H2S + СО2 яғни суда ерімейтін СаС03 жаралады, ол түнба түрінде отырады да контур маңы белдемінде таужыныстың жинауыштық қасиеттерін нашарлатады. Бірақ кез келген жағдайда күкіртсутек бөлініп шығады. Ол кейін әртүрлі оксидтермен әрекеттеседі де пирит, халькопирит пен сульфид тобының басқа минералдарын жасайды. Дереккөздер География
Десульфатизатор

Сульфаттардың тотықсыздану процесі десульфатизацияны мұнайда болатын айрықша бактериялар - десульфатизатор микроорганизмдер туындатады. Олардың арасында ең көп таралға Vibrio desulfuricas пен Vibrio thermodesulfuricas. Дереккөздер География
Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау

Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау үшін 1 л судағы еріген түздың мөлшерін, яғни күрғак қалдыкгың массасын анықтайды. Ол 1л су массасына қатынасы бойынша %-пен өлшенеді. Мұнай мен газ кенорындарының суының жалпы минералдылығы көптеген талдаулар көрсеткендей, біршама үлкен ауқымда ауытқиды. Мысалы, ол Грозный ауданында 6,3 % болса, Баку ауданында- 17 %-ке жетеді, т.б. Тақырыпқа байланысты *Мұнай мен газ кенорындарының суы Дереккөздер География
Диск (спортта)

Диск — жеңіл атлетикада лақтыруға арналған құрал. Пішіні ортасына қарай қалыңдайды. Еркектер дискісінің көлденеңі 221 мм., жасөспірімдердікі 201 мм., әйелдердікі 182 мм., Салмақтары тиісінше 2, 1,5, және 1 кг. Дереккөздер
Диск лақтыру

Диск лақтыру — жеңіл атлетиканың түрі, белгіленген шеңбердің ішінен лақтырғаннан кейін арнайы шектелген аумақтың ішіне түседі. Спортшылардан жігер мен қозғалыс координациясын талап етеді. Жеңіл атлека тәртібі бойынша олимпиада ойындарына ерлер арасында 1896 жылдан, ал әйелдер арасында 1928 жылдан бері кіреді. Жеңіл атлетика көпсайысына жатады. Жарсы пен ережелері Жарысқа қатысушылар диаметрі 2.5 метр дөңгелек ішінен диск лақырады. лақтыру қашықтығы деп дөңгелектің сыртқы радиусынан диск түскен жерге дейінгі қашықты айтады. Ерлер пайдаланатын диск салмағы — 2 кг, ал әйелдердік — 1 кг (Жастар үшін -1.5 кг, Жасөспірімдер -1.75 кг). IAAF ресми жарыстарында спортшылар алты талпыныс жасайды. Егер қатысушылар саны сегізден көп болса, алғашқы 3 талпыныс бойынша сегіз мықыт іріктеліп өзара мықтыны алты талпыныс жасап анықтайды. Дискіні лақтыру қоршалған рұқсат етілген горизонттық бұрышы 35 0 болатын торлы сектордан жүргізіледі. Спортшыға диск жерге түскенше сектор сыртына шығуға рұқсат етілмейді. лақтыру кезінде диск сектор қоршауна тиуі мүмкін, егер басқа ереже бұзу байқалмаса. дискоболы.]] Дереккөздер
Мұнай кенорнын игеру процесі

Мұнай кенорнын игеру процесінде мұнай-газ контурының жағдайы өзгереді. Өндірістің басты мәселесі оның біркелкі жүруі қамтамасыз ету. Бүл жерде қабаттық су мүнайды жинауыштан қысыммен ығыстырып шығаратын энергия көзі рөлін атқарады. Сондықтан кенорынды игерудің бастапқы сатысында мұнайды ашқан ұңғымадан бұрқақ атқылайды. Мұнайды қарқынды өндіру барысында қабаттағы қысым біртіндеп азаяды, ал мұнай-газ контуры жатынның дөңесіне қарай жылжиды. Мұнайлы қабаттағы қысымды жоғарылатып, бұрқақты кезеңнің экономикалық тиімділігін үзарту үшін жатынның шалғайларында (мұнай-су контурынан тыс) су айдайтын ұңғымалар бұрғылайды. Осы ұңғымалар арқылы қабатқа су айдап, қабатта қысымды қалпына келтіреді.Мұнай мен газ кенорындарының жер асты суын зерделеу теориялық мәнге ғана емес, сондай-ақ үлкен практикалық мәнге де ие. Бұл зерделеулердің нэтижесі аумактардың мүнай-газдылық перспективаларын дұрыс багалау үшін пайдаланылады. Мұнда қолайлы гидрохимиялық көрсеткіштерге судағы сульфаттар мөлшерінің төмендігі мен карбонаттардың жоғарылығы, сондай-ақ хлоркальцийлі типті судағы йод бром, күкіртсутек концентрациясының жоғарылығы, т.б. жатады. Егер зерттелетін ауданның жер асты суы көрсетілген ерекшеліктермен сипатталса, бүл мұнда мүнай, газ немесе газконденсат кенорындарының болу мүмкіндігін жорамалдауға негіз болады. Тақырыпқа байланысты *Қабат суларының жалпы минералдылығын анықтау Дереккөздер География