Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы

Әбілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік өнер музейі – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Алматы қаласы, Көктем-3 ықшам ауданы, 22/1. Кезеңі Құрылыс мерзімі – 1969-1976 жылдар. Авторлар ұжымы: сәулетшілер – Э.К. Кузнецова, Б.М. Новиков, О.Е. Наумова; конструкторлар – М.Л. Кашарский, Э.Н. Суханова, Б.М. Цигельман. Сәулеті Ғимараттың жалпы жобасы шаршыланып келген (60 м х 116,4 м), екі және үш қабатты, ортасында екінші қабат деңгейінде ашық ауласы бар. Архитектуралық жоспарлау шешімі негізіне ғимарат бөлмелерін қызмет атқару ерекшелігіне қарай ыңғайластыру алынған: 1-қабаттағы кең дәліз және соған іргелес орналасқан бөлмелер; 1-2-3-қабаттардағы өз алдына кіреберісі бар әкімшілік және шаруашалық бөлмелер тобы; 2-3-қабаттардағы тұрақты және уақытша көрме залдарын қоса алғандағы көрме бөлмелері тобы. Көрме бөлмелерінің жалпы ауданы – 5180 м 2 . Орталық залының жалпы жобасы шаршыланып (24 х 24) келген, көлемдік шешімі – пирамида үлгісінде. Оның конструкциялық негізін темір-бетон темір бағандарына тіреліп орнатылған төрт металл уық құрайды. Төрт уықтың жоғарғы басы пирамида төбесін құраған. Уықтың сырт жағындағы аралықтарына швеллер қималы шыны профилиттен сәуле өткізіп тұратын жабын жабылып, ал оның ішкі жағы қорап қималы шыны профилитпен қапталған. Мұның бәрі ғимарат ішіне табиғи жарық түсіп тұруын қамтамасыз етіп тұрады. Көрме залдарына жарық алюминий жақтауларға орнаған арматуралы шыны аспалы мөлдір төбе (төбенің бірталай бөлігі осылай жасалған) арқылы түседі. Солтүстік бүйір беті бір-біріне 45 ° бұрыш жасай орналасқан қабырға панелінен құрастырылған. Бұл жарық тек бір жағынан түсіп тұратын эркерлер жүйесін құрып, күн сәулесінің көрме залына тіке түспеуін қамтамасыз еткен. Бұл әдіс сонымен бірге бүйір беттің көз тартарлық болып шығуына мүмкіндік туғызған. Ғимараттың бас кіреберісі есік алдындағы хауыздан асыра салған бағаналар тізбегімен және күнқағар маңдайшамен нақышталған. Оның пандусы қызыл гранитпен, ал бағаналары мен күнқағары ақ мәрмәрмен қапталған. Қасбетін әрлеу ісінде табиғи тас қолданылған. Тұғыр қабат типылданған қызыл гранитпен, қабырғасы қызғылт ұлутаспен қапталған, ішін әрлеу жұмысына қызыл және ақ мәрмәр, ұлутас, бағалы ағаш түрлері пайдаланылған. Ғимарат қаладағы өзіндік пішін сипатымен көз тартатын құрылыстың бірінен саналады. Тарихи деректер, экспозициялары 1976 жылы Т.Г. Шевченко атындағы Қазақ мемлекеттік көркемсурет галереясының (1935 жылы қаланған) және Республикалық қолданбалы өнер музейінің (1970 жылы қаланған) қоры негізінде қаланған. 1984 жылы қаңтарда музейге Қазақ КСР Халық суретшісі Әбілхан Қастеевтің есімі берілді. ЮНЕСКО-ның шешімімен 2004 жылы Әбілхан Қастеевтің 100 жылдық мерейтойы кең көлемде атап өтілді. 2004 жылдың 15 қаңтарында Әбілхан Қастеевтің мерейтойлық көрмесінің салтанатты ашылуы болды. Көрме суретшінің күллі шығармаларын қамтыды. Атап айтар болсақ, 400-ден аса акварельдік және кескіндеме туындылары, фотоқұжаттар, суретшінің жеке заттары, кинохроника музейдің үлкен төрт залдарында қойылды. Сонымен қатар суретшінің көрмесі Париж қаласындағы ЮНЕСКО-ның штаб-пәтерінде және республиканың облыс орталықтарында өткізілді. Жаркентте Ә. Қастеев атындағы көркемсурет музейі ашылса, Чижин ауылында Ә. Қастеев атындағы саябақ ашылды. 2005 жылдың қаңтарында Әбілхан Қастеевке Алматы қаласының әкімі И. Н. Тасмағамбетовтың және қала басшылығының тікелей қаржылық қолдауымен ескерткіш ашылды. Бүгінде Ә. Қастеев атындағы МӨМ еліміздегі бейнелеу өнері саласындағы жетекші ғылыми-зерттеу және мәдени-ағарту ісіндегі ірі көркемсурет музейі болып табылады. Музейде Қазақстанның бейнелеу өнері, Қазақстанның қолданбалы өнері, шетел классикалық өнері, жаңа дәуірдегі шетел өнері, қорлар, қайта қалыпқа келтіру, көрме және экспозиция, насихаттау және экскурсиялық қызмет көрсету, ақпарат және баспа ісі сынды 9 ғылыми орталық жұмыс атқарады. Қазіргі таңдағы музейдің қоры өзінің көркемдік деңгейінің жоғарылығымен көптеген әлемдік жинақтардан еш қалыспайды. Музейдің аса бай қорындағы 22500-ден астам кескіндеме, графика, сәулет және Қазақстанның, Ресейдің, Еуропаның, Американың, Шығыс елдері халықтарының қолданбалы өнерінің баға жетпес жұмыстары музейдің негізі қорындағы туындылар болып табылады. Ә.Қастеев атындағы МӨМ әлемдік мәдени мұраларды сақтау, оларды зерттеу және танытуда маңызды іс шараларды орындайды. Музейдің тұрақты экспозициясы әрбір халықтың мәдени байлығы мен ерекшелігін көрсететін экспонаттар арқылы әлемдік өнердің негізгі даму сатыларын байқауға болатын тарихи хронология тәртібіне негізделген. Музейде зерттеу және білім беру ісі белсенді түрде жүргізіліп қана қоймай, сондай-ақ жыл сайын халықаралық және республикалық ғылыми конференциялар өткізу үрдіске айналған. Музейде өткізілетін қазақстандық, шетелдік суретшілердің көрмелері өнер сүйер қауымның, Алматы қонақтарының ерекше қызығушылығын тудырады. Музей өз тарапынан жинақтау, сақтау, көрме ұйымдастыру жұмыстарымен шектеліп қана қоймай, сонымен бірге музей қорын насихаттау және көркемсурет мәдениеті жайлы тұрғындарды кеңінен таныстыру мақсатында ағартушылық жұмыстарын жүргізуді өз алдына мақсат етіп қойған. Жұмыстың басты түрі болып: түрлі жастағы және әлеуметтік топтағы келушілерді белсенді түрде тарту, музей қорының аса жоғары дәрежедегі көркемдік деңгейін көрсету мақсатында тақырыптық және шолу экскурсияларын жүргізу; аса бай иллюстриативтік материалдарды пайдалана отырып лекциялар өткізу. Музей жанында Кіші өнер академиясы жұмыс істейді. Бейнелеу, сәндік-қолданбалы өнер тарихына арналған лекциялар 4—5 айға ойластырылған. Ә. Қастеев атындағы МӨМ ЮНЕСКО жанындағы беделді ИКОМ халықаралық музейлер қауымдастығының мүшесі болып табылады. Дереккөздер