Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев

{{Кинематограф { } { } { } }} Кәукен Кенжетайұлы Кенжетаев (шын есімі Әбдірахым; 25 сәуір 1916, Павлодар облысы Баянауыл ауданы - 15 наурыз 2008, Алматы) — кеңестік және қазақстандық актер, опера әншісі, театр режиссері педагог - профессор. Қазақ КСРнің Халық артисі (1959). «Платинды Тарлан» тәуелсіз сыйлығының және Халықаралық Айматов сыйлығының иегері. Өмірбаяны Арғын тайпасның Сүйіндік руының Айдабол бөлімінен шыққан. * 1936 – 41 жылы Мәскеу консерваториясының жанындағы қазақ студиясында оқыды. * 1950 жылы Алматы консерваториясын бітірген. * 1942 – 46 жылы Хабаровскідегі шекарашылар ансамблінде қызмет етті. * 1946 жылдан Қазақ опера және балет театрының әншісі. Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысқан (1958). Ойнаған рольдері * Тарғын, Жалбыр, Бекежан, Семен (Е.Г. Брусиловскийдің “Ер Тарғын”, “Жалбыр”, “Қыз Жібек”, “Дударайында”) * Жанбота (М.Төлебаевтың “Біржан-Сарасында”) * Эскамильо (Ж.Бизенің “Карменінде”) * Князь Игорь (А.П. Бородиннің “Князь Игорінде”) * Руслан (М.И. Глинканың “Руслан мен Людмиласында”) * Демон (А.Г. Рубинштейннің “Демонында”) * Алеко (С.В. Рахманиновтың “Алекосында”) * Амонасро (Дж.Вердидің “Аидасында”) партиялары – К-тың әншілік, орындаушылық талантын әр қырынан ашқан образдар болды. Кинодағы рольдері Кенжетаев 1957 жылдан кинофильмдерге түсіп * әнші-артист ретінде: ** “Біздің сүйікті дәрігер” ** Бауыржан Момышұлы (“Ел басына күн туса”) ** Нұртаза (“Ән қанатындада”) ** Танабай (“Тұлпардың ізінде”) ** Жапас (“Таудағы шынарда”) ** қарт (“Қызыл тас заставасында”) ** Базарбай (“Қыз Жібекте”) ** Қазанғап (“Боранды бекетте”), т.б. рөлдерімен көрермендер ықыласына бөленді. * режиссер ретінде: ** “Жерге қайта оралу” ** Брусиловскийдің “Ер Тарғын”, “Жалбыр”, “Қыз Жібек”, “Амангелді” ** С.Мұхамеджановтың “Айсұлу” ** Е.Рахмадиевтің “Алпамыс” ** П.И. Чайковскийдің “Қарғаның мәткесі”, т.б. операларды қойды. Фильмографиясы *1938 - Еділ-Еділ - эпизод *1957 - Біздің сүйікті дәрігер - әнші-артист *1964 - Тұлпардың ізі - әке *1966 - Ән қанатында - Нұртаза *1967 - Ел басына күн туса - соғыс ардагері *1968 - Балалық шаққа саяхат - Ұзақбай *1969 - Мәншүк туралы дастан - әке *1969 - Қызыл тас заставасында - қарт *1969-1970 - Қыз Жібек - Базарбай *1970 - Ақ шаршы алаң - Сұлтан Серғалиұлы *1974 - Бұлақ - эпизод *1975 - Дала гүрсілі - эпизод *1975 - Гауһартас - әке *1977 - Кездеспей кеткен бір бейне - эпизод *1977 - Бүркіттің соңғы жылы - Хоортай *1995 - Боранды бекті - Қазанғап Шығармалары Либреттолары: * “Алпамыс” * “Алдар Көсенің айласы” * “Қалқаман – Мамыр” * “Сапар” * “Баян жүрек” * “Құсни – Хорлан” * “Кемпір мен шал”, т.б. опералар либреттоларының авторы Аудармалары * “Сильва” * “Тыныш шаңырақ” * “Фигароның үйленуі” операларының либреттоларын қазақ тіліне аударған. Шығармалары * “Дархан дарын” * “Мәжит Бегалин” * “Высокий дар призвания” (орыс тілінде) атты кітаптары жарық көрген. Педагогтық жұмысы 1979 жылдан Ұлттық өнер академиясында дәріс береді. Кенжетаев концерттік-орындаушылық өнерімен де халыққа жақсы танымал. Репертуарында қазақтың халық әндерімен қатар, орыс, украин, татар, өзбек халықтарының халық әндері, сондай-ақ, Батыс Еуропа композиторларының шығармалары (ариялар, романстар, әндер) бар. Гастрольдік сапармен Польша, Моңғолия, Румыния, Түркия, Грекия, Египет, Сирия, Ливан, т.б. елдерде болды. Мемлекеттік марапаттары * «Қазақ КСР Еңбегі сіңген артисі» құрметті атағымен және 1959 жылы «Қазақ КСР Халық артисі» құрметті атақтарымен марапатталған. * 1959 жылы Еңбек Қызыл Ту Ордені * 1986 жылы Қазақ төңкерісі Ордені * Еңбек Қызыл Ту орденімен екеінші мәрте марапатталған. * «Отан соғысы» ІІ дәрежелі Ордені * КСРОның бірнеше медалдарымен марапатталған. * 1985 жылы профессор (құрметті ғылыми атағы берілген); * 1996 жылы тәуелсіз Қазақстан Республикасының жоғарғы марапаты «Парасат ордені» мен марапатталған. * Тәуелсіз «Платинды Тарлан» сыйлығының лауреаты * Айматов атындағы халықаралық сыйлығының лауреаты * ҚР Ең жоғарғы мемлекеттік марапаты «Отан ордені» мен марапатталған. Дереккөздер