kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тұрдымұрат Әзімбаев

Әзімбаев Тұрдымұрат 1923 жылы 24 сәуір күні Оңтүстік Қазақстан облысының Келес ауданының Бесабдал ауылында қазіргі Қошқарата округінде туған. Шанышқылы тайпасының Бесуыл руынан шыққан. Еңбекжолы Сондағы Калинин (қазіргі Нұрғиса Тілендиев) атындағы мектептің жеті сыныбын 1939 жылы бітіріп Капланбектегі зооветтехникумда, соңынан сондағы педагогикалық училищеде білімін жалғастырған. Еңбек жолын 1941 жылы Калинин атындағы мектепте мұғалімдіктен бастаған. Сол мектептен 1942 жылы наурыз айында Кеңес Армиясы қатарына шақырылады. 1942 ж. шілде айына дейін Алматыда әскери дайындықтан өтіп, сол жерден Ұлы Отан соғысына аттанады. Соғыста Украина майданында 51-армияның 346-атқыштар дивизиясына қарасты 1168 полкта барлаушы қызметін атқарады. Генерал Д.И.Станкевский басқарған 346-шы атқыштар дивизиясы құрамында жауға қарсы соғысқан Тұрдымұрат аға Қырымды азат етуде үлкен ерлік көрсетеді. Ол туралы тек сол бір отты, қанды Сиваш плацдармындағы өліммен беттескен әрбір минөт өмір жайлы жазылған «Мы вернулись, Севастополь», «Верность памяти», «Позвала отчизна в бой» атты кітаптар сыр шертеді. Бұл кітаптардың барлығы Украинада, Қырымда басылып шыққан. Ондағы көрсеткен ерлігімен 2 рет «За отвагу» медалімен және жауынгерлік «Қызыл ту» орденімен марапатталды. 1943 жылы Қырымды алудағы аса жоғары ерлігі ескеріліп Кеңестер Одағының Батыры атағына ұсынылады. Ол материал диспансериядан өтіп 4 Украина майданының штабына барғанда жоғарыға жіберілмей қалып қояды. Тұрдымұрат Әзімбаев 1944 жылы тамыз айында ауыр жараланып елге оралған соң Бесабдал ауылдық кеңесінде хатшы, одан Шымкент мұғалімдер даярлайтын институтты, Алматы педагогикалық институтын үздік бітіріп, бірнеше мектептерде директор, аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі, ауылдық, аудандық партия кеңестерінде қызмет атқарды. 1978 жылы зейнетке шыққан соң аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы қызметін өмірінің соңына дейін (2009 ж.) атқарады. Марапаттамалары Көп жылғы еңбегі ескеріліп Сарыағаш ауданының «Құрметті азаматы» және Шымкент облыстық атқару комитетінің мақтау қағаздарымен 3 мәрте марапатталды. Бүкілодақтық ардагерлер кеңесінің «Құрмет белгісімен» және Қазақстан Республикасының ардагерлер кеңесінің мақтау қағазымен 3 рет марапатталды. Қазақстан Оқу министрлігінің «Халық-ағарту ісінің үздік мұғалімі» белгісімен, 1995 жылы Қазақстан Республикасының «Отан» орденімен, 1999 жылы «Астана» медалімен, ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл толуына орай «Қазақстан 10 жыл» медалімен және тағы да басқа 19 медальмен марапатталған. Тұрдымұрат Әзімбаев бірнеше рет аудандық кеңес депутаты, облыстық және аудандық партия комитеттерінің бірнеше рет пленум мүшесі болып сайланған. Т. Әзімбаев отбасында 5 ұл мен 5 қыз өсіріп-тәрбиелеген. Барлығы да жоғары білімді, қоғамның әр саласында қызмет атқарып келеді. 27 немере, 25 шөбере көрген қадірлі ата. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/
Раушан коммунист

Раушан коммунист — Бейімбет Майлиннің 1929 жылы жазған повесі. Қысқаша мазмұны Бұл повестте кейіпкерлердің шым-шытырық күрес пен тартысқа толы өмірлерінің бейнесі көрсетіледі. Олардың өмірдің қат-қабат қиын талқысынан өтіп, жаңа заманға лайық жаңа сана деңгейіне сатылап көтерілуі сипатталады. Сонымен қатар ауылдың тұрмыс-тіршілігі бейнеленеді. Ауыл адамдарының адалдыққа, әділдіккте деген ұмтылыстары шынайы суреттеледі. Повестте басты кейіпкер болып табылатын Раушанның игі істері, Дәмесіннің өтірігін бетіне басуы, Қайырбайдан үзілді-кесілді салық төлеуді талап етуі, зорлықпен шалға тиіп бара жатқан Дәметкен тағдырына ортақтасуы баяндалады. Раушан әрбір іс - әрекетті ауылдағы жаңа тұрмыстың жаңа заңын жүзеге асыру мақсатымен істейді. Шығармада Раушанның ауылнай қызметіне дейін көтерілуі, ауылдағы жаңаны жаңартқыш қариялардың Раушанның күйеуі Бәкенді алдап, Раушанға айдап салуы, Раушанның Орынборда үш жыл оқып, білімді қайраткер боп келуі, өз дұшпандарының арбауымен қылмысқа батып, үш жыл түрмеде отыруы баяндалады. Шығарма кейіпкерлері *Раушан - төңкерістен кейін тас талқаны шығып, ыдырап барып қайта құрылып жатқан қазақ аулындағы көп бейнетқордың бірі , қарапайым үй шаруасындағы әйел. Аздап жүрексінгенімен, қоғам жұмысына араласудан бас тартпайды. *Бәкен - Раушанның күйеуі. Тумысында адал, аңқылдақ болғанымен аңқау, аңғырт, оның үстіне өзіндігі аз, өзгенің сөзіне ергіш те сенгіш. *Дәметкен *Мәриям *Әбдіш *Ауыл тұрғындары , ақсақалдар.
Еркебек Қамбарұлы Арғымбаев

Еркебек Қамбарұлы Арғымбаев (11 наурыз 1947 жыл, Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Самсы ауылы) — ҚР Ұлттық Қызыл Ай қоғамының президенті, медицина ғылымдарының кандидаты, саясаттанушы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Еңбек жолы * 1971 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтының емдеу факультетін «Емдеу ісі» мамандығы бойынша үздік бітіріп шықты. * 1987 ж. Алматы жоғарғы партия мектебін бітірген. Қызметтері * 1971-1977 жж. Алматы облыстық туберкулезге қарсы диспансерінің дәрігер-интерні, Жамбыл аудандық туберкулез ауруханасында дәрігер-фтизиатр, Жамбыл аудандық емдеу бірлестігінің Дегерес бөлімшелік ауруханасының бас дәрігері. * 1977-1983 жж. ҚазКСР Денсаулық сақтау Министрлігінің емдеу-профилактикалық жұмысы Бас басқармасының дәрігер-инспекторы, коллегия хатшысы, кадр бөлімінің бастығы. * 1983-1987 жж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің Ғылым және оқу орындары бөлімінің нұсқаушысы. * 1987-1992 жылдары Алматы облыстық денсаулық сақтау басқармасының бастығы. * 1992-1994 жылдары ҚР Денсаулық сақтау министрінің бірінші орынбасары. * 1994-1996 жж. ҚР Қызыл Крест және Қызыл Ай Қоғамының (2002 жылдан бастап ҚР Ұлттық Қызыл Ай қоғамы) бас директоры, 1996 жылдан бастап президенті қызметін атқарады. Қоғамдық қызметі * Денсаулық сақтау Министрлігі коллегиясының мүшесі (1992-1994, 2001-2002). * ҚР Президенті жанындағы азаматтық мәселелер жөніндегі комиссия мүшесі (1998-2000). * 1996 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін төтенше жағдайлар бойынша мемлекеттік ведомствоаралық комиссияның мүшесі. Марапаттамалары * 1980 ж. КСРО-ның Денсаулық сақтау ісінің үздігі атанды. * денсаулық сақтау саласына қосқан зор еңбегі ескеріліп, 1997 ж. «Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау ісінің үздігі» белгісімен марапатталды. * 1998 ж. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрмет дәрежесі берілді. * «Алтын Адам – Жыл Адамы» фестиваль-конкурсының «Қазақстанның 2000 жылғы Қоғам қайраткері» номинациясының жеңімпазы. Дереккөздер
Байсеркина Фарида Дуғалықызы

Байсеркина Фарида Дуғалықызы 1964 жылғы 17 наурызда Шығыс Қазақстан облысы, Ақсуат ауылында қызметкер отбасында дүниеге келген. Еңбекжолы Фарида Дуғалықызы 1981 жылы орта мектепті үздік бітіріп, Семей қаласындағы мемлекеттік медицина институтының педиатрия факультетіне оқуға түседі. Институтты бітіріп, педиатр-дәрігер мамандығына ие болып, 1987 жылы Талдықорған қаласына еңбек жолын бастауға жолдама алады. Ол интернатураны аяқтағаннан кейін, Алматы облысының Крупская участкелік ауруханасына жіберіледі. Осы учаскелік ауруханада шығармашылық ізденісте еңбек етіп, ешбір қаймықпай, қажырлы қайрат танытып, мол іс-тәжірибе жинақтады. 1991 жылы Алматы мемлекеттік дәрігерлерді жетілдіру курсында реаниматолог-дәрігер мамандығы бойынша қайта даярлау курсынан өтіп, Алматы қаласындағы педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығында реанимация бөлімшесінің дәрігері болып жұмыс істеді. 1998-2001 жылға дейін Алматы мемлекеттік дәрігерлерді жетілдіру институтының күндізгі аспирантурасын оқып білімін жетілдірді. 2001-2006 жылдар аралығында «Резлов ЛТД» ЖШС – коммерциялық директор болып қызмет атқарды. 2006-2007 жылдары Ақмола медакадемиясында – балалар ауруы кафедрасының ассистенті болып, Рысқұлов атындағы қазақ экономика университеті JICA-мен бірлесе – «Маркетинг стратегиясы және компания дамуы» курсында оқыды. 2007 жылы «Республикалық балаларды оңалту орталығы» РМК-да қоғамдық-ақпарат бөлімінің бастығы болып, кейін ол «Республикалық балаларды оңалту орталығы» акционерлік қоғам болған кезде, оның стратегиялық жоспарлау директорлығына тағайындалады. Кейініректе Бас директордың орынбасарына дейін көтерілді. 2008 жылы «Денсаулық сақтау басқармасының қазіргі проблемалары» тақырыбында қоғамдық денсаулық және денсаулық сақтау мамандығы бойынша денсаулық сақтау жоғары мектебінен өтті. 2009 жылы Астана медицина университетінде – «Аккредитация элементтерімен медицина қызметі сапасының ішкі аудитін ұйымдастырудың таңдамалы мәселелері» атты тақырыптық жетілдіруден, сол жылы «ҰМХ» АҚ – JCI сапасының халықаралық стандарты бойынша білім беру бағдарламасынан өтті. Мәскеу қаласындағы Бакулев атындағы НЦССХ-та «Денсаулық сақтау және қоғамдық денсаулықты ұйымдастырудың өзекті мәселелері» бойынша біліктілігін арттырып, «Денсаулық және денсаулық сақтау», Медициналық көмектің сапасы, Денсаулық сақтау басқармасы, Экономика және қаржыландыру» мамандығының сертификатын алды. Ол 2011 жылдан 2013 жылға дейін «Әкімшілік ісінің докторы» халықаралық бағдарламасының тыңдаушысы болып саналады, 2011 жылы әулие Георг госпиталының базасында Лондон университетінің жанындағы HeaIthcare Management Course – London, 2 апталық оқыту курстарында да оқыды. Нейрореабилитологтардың Женевадағы, Швейцариядағы «Медицинадағы роботталған технология» халықаралық конгресстеріне қатысты. Қазіргі уақытта Басқарма төрайымының орынбасары болып қызмет атқарады. Марапаттары Денсаулықтарында ақаулары бар балаларды оңалтуда да өз тәжірибесін кеңінен пайдаланып келе жатқан үздік маман. 2009 жылы Астана қаласының Есіл ауданы әкімінің мақтау қағазымен, 2011 жылы «Денсаулық сақтау үздігі» медалімен марапатталды. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/
Шолпан Әділжанқызы Бөлекбаева

Шолпан Әділжанқызы Бөлекбаева (1956 жыл 26 мамыр Алматы облысы Андреевка селосы) - дәрігер. Еңбек жолы * 1963-1973 жылдары Андреевка селосының №2 орта мектебінде білім нәрімен сусындаған. 1973-1974 жылдары аудандық тубдиспансерде жұмыс істейді. 1974-1980 жылдары Алматы мемлекеттік медицина институтында жетік білім алады. * 1982-1985 ж.ж. – педиатр-дәрігер, №3 қалалық балалар емханасы, Алматы қаласы; * 1985-1987 ж.ж. – хат және шағым бөлімінің инспекторы, Республикалық консультативтік емханадан ҚазССР Денсаулық сақтау министрлігінде, Алматы қаласы; * 1987-1989 ж.ж. – ҒЗИ базасында балалар неврологиясы бойынша клиникалық ординатура, Алматы қаласы; * 1989-1991 ж.ж. – невропатолог-дәрігер, №1 қалалық балалар клиникалық ауруханасы, Алматы қаласы; * 1991-1995 ж.ж. - №7 қалалық клиникалық аурухананың ерте жастағы психо-неврология бөлімшесінің меңгерушісі, Алматы қаласы; * 1995 жылдан 2007 жылғы тамыз айына дейін – «Балбұлақ» Республикалық балаларды оңалту орталығының бас дәрігері, Алматы қаласы; * 2007 жылғы 24 тамыздан бастап «Республикалық балаларды оңалту орталығы» АҚ – бас директоры, одан әрі басқарма төрайымы қызметін атқарады. * 1991-1995 ж.ж. Алматы қаласының Денсаулық сақтау басқармасының штаттан тыс бас балалар невропатологы; * 2002-2005 ж.ж. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің штаттан тыс бас балалар реабилитологы; * 2007 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің штаттан тыс бас медициналық реабилитолог; * 2004 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Дәрігерлер мен дәрішілердің Халықаралық Қауымдастығының құрамына кіретін Қазақстан Республикасының балалар реабилитологтары қауымдастығының президенті. Еңбектері Әртүрлі журналдар мен жинақтарда 80-нен астам ғылыми мақалалары жарияланды. 2004 жылы «Клиникалық медицина сұрақтары» атты ғылыми мақалалар мен дәрістер жинағы, 2006 жылы «Нейрореабилитацияның өзекті сұрақтары» ғылыми еңбектер жинағы, 2008 жылы «БЦС-да кешенді оңалтудың қазіргі әдістері» атты дәрігерлерге арналған әдістемелік ұсынымдары басылды. 2011 жылдан бастап шығарылатын «Реабилитология сұрақтары» атты ғылыми тәжірибелік журналдың бас редакторы. Марапаттамалары Қазақстан Республикасының балалар реабилитологиясының дамуына баға жетпес үлес қосқаны үшін кәсіби маман ретінде Бөлекбаева Шолпан «Шапағат» медаліне, «Денсаулық сақтау ісінің үздігі», «Қазақстанның дәрігерлері мен дәрішілердің қауымдастығының гауһар төс белгісіне», «Алтын дәрігер» төс белгісіне, Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігінің 20 жылдығы медаліне ие болды. Дереккөздер
Жәниева Тойжан Сейдалықызы

Тойжан Сейдалықызы Жәниева, жоғары санатты логопед, жоғары санатты дефектолог, 1957 жылы 20-қаңтарда Алматы облысында дүниеге келген. Талдықорған облысының Бөрлітөбе аудынында 1975 жылы мектеп бітірген соң, Алматы қаласындағы Абай атындағы ҚазПИ-дің филология факультетіне түсіп, 1980 жылы аяқтады. Еңбекжолы Еңбек жолын Орал қаласындағы жетім және ата-ана қамқорлығынан айырылған балаларға арналған облыстық №15 көмекші мектеп-интернатында бастады. Бұл мектепте ол біртіндеп жетекші, тәрбиеші, мұғалім, логопед қызметтерін атқара келе, 1997 – 2007 жылдары директордың оқу-тәрбие ісі бойынша орынбасары болып істеді. Арнайы білім алу сұранысы бар балалармен жұмыс істеу үшін ол Абай атындағы ҚазПИ-дің дефектологиялық факультетіне түсіп, «Олигофренопедагогика және логопедия» мамандығын игерді. 2004 жылы облыстық №15 көмекші мектеп-интернатында ресурстық орталық ашып, онда педагогтарды оқытумен айналысады. 2004-2006 жылдары мектепте ҚР Білім және ғылым министрлігінің көмекші мектепке арналған оқу бағдарламаларын сынақтан өткізу бойынша эксперименталдық қызметті басқарып, қазақ тілі мен әдебиетін оқытудың кешенді құралдарын жасауға бас-көз болды. Биология пәнінің мұғалімі Г.Б.Айтқалиевамен бірігіп, 6-сыныпқа арналған «Өлі табиғат» оқулығын аударумен және интеллекті бұзылған балалардың 4 сарапты деңгейіне арналған 4 жұмыс дәптерін жасап шығарумен айналысты. Марапаттамалары Жақсы жұмысы үшін Облыстық білім беру басқармасы, облыстық білім жетілдіру институтының Құрмет грамоталарымен марапатталды. 2007 жылы Тойжан Сейдалықызы «Республикалық балаларды оңалту орталығы» АҚ-на жұмысқа шақырылды. Ол аға түзету педагог қызметін атқарады, мүмкіндігі шектеулі балалармен жасалатын түзету оқу-тәрбие үрдісін қадағалайды, сонымен қатар, қимыл-қозғалыс аппараты бұзылған балалармен жұмыс істейтін балаларды оқытып тәрбиелеуші педагогтарды дайындаумен айналысады. Логопедтермен біріге отырып БЦС сырқатына шалдыққан балаларға жасалатын логопедиялық уқалау әдістерін оңалту үрдісіне енгізумен айналысады, «Логопедиялық уқалау» көрнекі құралы» флип-чарты және «Балалар церебралды салдану сырқатына шалдыққан балаларға логопедилық уқалауды қолдану» әдістемелік құралын дайындап шығарды. Қызметтері 2011 жылдан бері ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің бас штаттан тыс логопеді қызметін атқарады. Қоғамда жұмыс істеген жылдары ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Құрмет Грамотасымен (2008), ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің кәсіподақ ұйымының «Қазақстан Республикасы Денсаулық Сақтау қызметкерлері кәсіподағының үздігі» төс белгісімен марапатталды. Жолдасы Жәниев Ұзақбай Рамазанұлы ҚР Ішкі істер саласында көп жыл еңбек еткен, қазірде Орталықтың шаруашылық қызметін басқарады. Қызы Әсел ҚХР Шанхай қаласында жоғары білім алып жатыр. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/
2013 жылғы Қазақстан фильмдері

*"Асланның сабақтары" ("Уроки гармонии") Эмир Байғазин; *"Құрылысшылар" Әділхан Ержанов, *"Бауыр" Серік Апрымов, *"Нағима" Жанна Исабаева *"Кітап" Ербол Жұмағұлов"; *"Өзге ғаламшарлықтардың қатысы жоқ" ("Инопланетяне ни при чем") Фархат Шарипов *"Джокер" – Талғат Жәнібеков; *"Тыйым салынған билер" ("Запрещенные танцы") – Ерболат Беделхан; *"Сен және мен" ("Он и она") – Сәкен Жолдас *"Бір кем дүние фильмі" *"Препод" *"Елесті аулау" *"Күн сақшылары" *"Олимп шыңы телехикаясы" *"Ат жүрісі" *"Жол" *"Тракторшының махаббаты" *"Ер Төстік пен Айдаһар" *"Жеңіс семсері" *"Бапкер" *"Көк тарландары" *"Бауыржан Момышұлы" *"Елбасы жолы" Дереккөздер
Медетбекова Жанна Әкімбекқызы

Медетбекова Жанна Әкімбекқызы 1988 жылы Семей мемлекеттік медицина институтының педиатрия факультетін бітіреді. Еңбекжолы 1988-1989 жылдары Алматы облыстық балалар ауруханасында интернатурадан өтеді. Интернатураны аяқтағаннан кейін Қапшағай қаласында 1989-1995 жылдары неонатолог-дәрігер болып жұмыс істейді. 1995-1997 жылдары Қазақ мемлекеттік дәрігерлерді жетілдіру институтының клиникалық ординатурасында оқиды. 1997-2001 жылдары Алматы қаласының облыстық балалар аурханасында балалар психоневрологиясы бөлімшесін басқарады. 2001-2006 жылдары Алматы қаласының №7 ҚКА психоневрология бөлімшесінің балалар невропатологы, оның ішінде 3 жыл психоневрология бөлімшесінің меңгерушісі лауазымында қызмет атқарады. 2006-2007 жылдары №7 ҚКА нейрохирургия бөлімшесінде балалар невропатологы болып жұмыс істейді. 2007-2008 жылдары Алматы қаласының №2 БКА функциялық диагностика бөлімшесінің ЭЭГ кабинетінің дәрігері және ерте жастағы неврология бөлімшесінің невролог дәрігері. 2008 жылдан қазіргі уақытқа дейін Жанна Әкімбекқызы Астана қаласының Республикалық балаларды оңалту орталығында невролог дәрігер және «Қадам» бөлімшесінің (3 жастан 5 жасқа дейінгі) меңгерушісі болып қызмет атқарады. Ғылыми дәрежесі бар - Медицина ғылымдарының кандидаты. 2009 жылы ақпанда Алматы мемлекеттік дәрігерлерді жетілдіру институтының балалар неврологиясы кафедрасында «Балалардағы инфантилді спазмының клиника-функциялық және нейрорадиологиялық сипаттамасы» тақырыбына кандидаттық диссертация қорғады. Республикалық балаларды оңалту орталығында жұмыс істей жүріп өзін жоғары білікті маман, жақсылық тілеуші, балаларға және олардың ата-аналарына қайырымды, кәсіби шеберлігін арттыру үшін жалықпайтынын көрсете білді. Неврологиялық аурумен науқастанған балаларға көмек көрсете отырып ол өз алдына маңызды мақсаттар қояды: - Реабилиталогияда танып білуді ғылыми-дәлелдеу базаларымен кеңейту; - Организмді қалпына келтіру және сауықтырудың әртүрлі әдістерін әзірлеу, ОНЖ зақымдалған балалардың өмірін жақсарту. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/
Ризванова Асия Рашитқызы

Ризванова Асия Рашитқызы 1968 жылы 23 наурызда қызмет етушілер отбасында дүниеге келген, ұлты татар. 1985 жылы Көкшетау қаласының №1 орта мектебін үздік тамамдайды, 1985-1991 жылдар аралығында Қарағанды мемлекеттік медицина институтының педиатрия бөлімінде оқи жүріп, алдымен тазалықшы, кейін балалар ауруханасының жаңа туған балалар патологиясы бөлімшесінде мейірбике болып жұмыс істейді. Еңбекжолы Өзінің дәрігерлік еңбек жолын 1991 жылы Көкшетау қаласының облыстық балалар ауруханасында интерна-дәрігер, кейіннен 1994 жылы балалар емханасында педиатр дәрігер болып бастайды. 1999 жылы Казан мемлекеттік медицина академиясында балалар неврологиясы бойынша алғашқы маманданудан, сол жылы Омбы мемлекеттік медицина академиясында ультрадыбыстық диагностика бойынша алғашқы маманданудан өтеді. 1991 жылы Көкшетау қаласының «Болашақ» қалпына келтіру ауруханасында балалар невропатологы болып, бір уақытта балалардың миына ультрадыбыспен диагностика жүргізеді. 2003-2006 жылдары Алматы мемлекеттік дәрігерлерді жетілдіру институтында «Ишемиялық гипоксия энцефалопатия салдарының клиника-нейросонографиялық сипаттамасы» тақырыбында диссертациямен айналысқан. 2006 жылы нерв аурулары мамандығы бойынша медицина ғылымдарының ғылыми дәрежесі берілді. 2006 жылдан бері нерв аурулары мамандығы бойынша Алматы мемлекеттік дәрігерлерді жетілдіру институтының медицина ғылымдарының докторының ғылыми дәрежесінің ізденушісі. 2006 жылы балалар неврологиясы мамандығы бойынша жоғары санат сертификатын қорғады, «Балаларда мидың ишемиялық гипоксиялық зақымдануын болжау тәсілі» бойынша патент алды. 2007 жылы Мәскеу қаласында Ресей мемлекеттік университет базасында нейро-ортопедиялық патология кезіндегі қалпына келтіру терапиясы бойынша білім алды. 2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін Астана қаласының Республикалық балаларды оңалту орталығында 2011 жылға дейін неврология бөлімшесінің меңгерушісі, 2012 жылдан бастап бас дәрігердің орынбасары болып жұмыс істеймін. Осы уақыт ішінде аккредитация элементтерімен медициналық қызмет сапасының ішкі аудитін ұйымдастыру сұрақтары бойынша маманданудан өтті, балалар неврологиясы бойынша біліктілігін арттырды, 15 семинарға және әртүрлі бағыттағы 12 мастер-класқа қатынасты. Міне осындай еңбектері жақсы бағаланып, Денсаулық сақтау саласындағы жемісті еңбегінің арқасында және қазіргі таңда орталықтың қоғамдық жұмыстарына белсене араласқаны үшін Медицина қызметкерлері күніне орай ҚР Денсаулық сақтау саласының қызметкерлерінің Кәсіподақ комитетінің құрмет грамотасымен, ҚР министрінің құрмет грамотасымен, Ұлттық Медициналық Холдингі АҚ жанындағы «Нұр Отан» ХМП филиалының құрмет грамотасымен марапатталған. 2011 жылы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ісінің үздігі» төс белгісімен марапатталды. тақырыбында диссертациямен айналысқан. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/
Толқын Әділжанұлы Сейсембеков

Сейсембеков Толқын Әділжанұлы, 1960 жылы 23-наурызда Талдықорған облысы, Андреевка ауылында өмірге келген. 1967 жылы Андреевка селосының №2 мектебіне барып, 1977 жылы сол мектепті аяқтады. 1977 жылдан 1978 жылға дейін сол мектепте дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болып істеп, 1978 жылы Қазақ дене шынықтыру институтына түсті, 1982 жылы осы институтты «Дене шынықтыру мұғалімі» мамандығы бойынша бітіріп, жолдамамен Андреевка ауылының №2 орта мектебіне дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болып барды. 1983 жылы Кеңес Армиясы қатарына шақырылып, 1984 жылдың қараша айында әскер қатарынан босатылды. 1984 жылдан 1988 жылға дейін Талдықорған қаласындағы №4 Кәсіптік-техникалық училищесінде дене шынықтыру жетекшісі қызметін атқарды. 1988 – 1992 жылдар аралығында «40 лет Октября» колхозының БЖСМ-де бокстан тренер-оқытушы болып жұмыс істеді. Талай шәкірттері облыстық, республикалық жарыстардың жүлдегері болған. 1992 – 1998 жылдарда «Үй басқармасында» бас инженер, «Кировский торговый дом фирмы «Женис» ЖШС директорының коммерция жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. 1998 жылы Алматы қаласындағы «Балбұлақ» РБОО-на ЕДШ нұсқаушысы болып қабылданып, 2004 жылы ЕДШ нұсқаушысы-әдіскері етіп ауыстырылды. 2004 жылы Англияда ортез жасау мамандығы бойынша оқып келген соң, сол жылдың желтоқсан айында осы орталықта ашылған ортез-протез шеберханасына ортез жасаушы маман болып ауысты, ал 2005 жылы осы шеберхананың меңгерушісі болып тағайындалды. 2007 жылы Англияда ортез жасау мамандығы бойынша білімін одан ары жетілдірді. 2007 жылы Астана қаласындағы «Республикалық балаларды оңалту орталығының» ортез кіші зауытына директор болып қабылданды. Осы уақыт ішінде бірнеше жаңашыл ұсыныс жасап, патенттерге ие болды. Қазіргі уақытта ортездеу және модельдеу зертханасының меңгерушісі. Марапаттамалары Жемісті жұмысы үшін Денсаулық сақтау министрлігінің Құрмет Грамотасымен, «Денсаулық сақтау ісінің үздігі», «Қазақстан Республикасы Денсаулық Сақтау қызметкерлері кәсіподағының үздігі» төс белгілерімен марапатталған. Қазақстан Республикасы дәрігерлер мен провизорлар Ассоциациясының «Алтын дәрігер» төс белгісінің иегері. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/
Мирас Болатұлы Асан

Мирас Болатұлы Асан - 1987 жылы мамыр айының 13 күні Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Бақты аулында дүниге келген. №21 «Бақты» орта мектебін бітіргеннен кейін академик Евней Арыстанұлы Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетіне оқуға түседі. Педагогика ғылымдарының магистрі. 2010 жылғы ХІІІ Халықаралық «Шабыт» шығармашыл жастар фестивалінің лауреаты. Қазақстан Жазушылар Одағының және Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі. «Соңғы раушан», «Бекзат», «Сүйесің, жүрек, сүйесің», Жан терезесіндегі жарық» жыр жинақтарының авторы. «Алтын тобылғы» әдеби сыйлығының лауреаты, Президент стипендиясының иегері. Өлеңдері неміс, испан, түрік т.б. тілдерге тәржімаланған. Еңбек жолын республикалық «Қасым» әдеби-қоғамдық журналда бастаған. Кейін облыстық "Ortalyq Qazaqstan", республикалық "Egemen Qazaqstan" газеттерінде, тілші, аға тілші, бөлім басшысы болып жұмыс істеді. ҚР Мәдениет және спорт, ҚР Туризм және спорт министрліктерінде министрдің кеңесшісі қызметін атқарған. Үйленген. Екі баласы бар. Дереккөздер
Болат металлургиясы

Болат металлургиясы - шойынға қарағанда болат құрамында көміртек аз болғандықтан, шойынды қышқылмен байытып, көміртекті бірте-бірке кеміту жолымен немесе шойын мен болат қоспасынан болат өндіру процессі. Бұл қазіргі металлугиядағы кең тараған тәсілдің бірі болып келеді. Болатты рудадағы темірді байытып, оған қажетті мөлшерде көміртек және басқа қоспалар қосу арқылы да өндіруге болады. Болат өндірудің (тигель процессі, бессемер процессі, томас процессі, мартен процессі) тік ақпалы пештерде және электр пештерінде болат қорыту және т. б. тәсілдері бар. Бұлардыңарасындағы ертенден белгілісі ол - тигель процессі болып санлады. Бірақ соңғы кезде бұл тәсілді электр пештерінде болат қорыту тәсілі ығыстыра бастады. Тарихы -XX ғасырдың 2-жартысында өндірісте конвертер процессі пайда болғаннан кейін, құйма болат өндіру жылдам жами бастады. ХIX ғасырдың 50 жылдары мартен процессі бойынша болат өндіну тәсілі табылды. -Технологиялық процесстерінің жан-жақты тиімділігі арқасында және өндірілетін металл сапасы жоғары болған нәтижесінде XX ғасырдың орта кезеңінен бастап, мартен процессі болат өндірудің басты тәсіліне айналды. Сол жылдары бүкіл дүние жүзінде өндірлетін болаттың 80%-теп астамы дәл осы тәсіл бойынша қорытылды. -Электро пештерінде болат қорытуы XIX ғасырдың аяқ кезінде қолданыла бастады. -XX ғасырдың орта кезінде жүние жүзінде қорытылған болаттың 7%-ы доғалы және индукциялы пештерде өндірілді Қазіргі кездегі өндіріс Дүние жүзінде өндірілетін барлық болаттың 90%-92%-ы құйма түрінде қорытылады. Деформацияланға болат алу үшін, оны алдымен блюмингте немесе слябингте, одан соң прокат сандарында ыстықтай прокаттайд. Дереккөздер Карнаухов М. М., Металлургия стали, ч. 1-3, Л., 1934; Лебедев Б. Г., история черной металлургии в СССР, М., 1967
Акрокантозавр

Акрокантозавр – Солтүстік Америка аумағында тіршілік еткен кесірткежамбасты динозавр. Ол біздің заманымызға дейін 115 – 105 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Антарктидадан басқа құрлықта Триас дәуірінің орта шенінен Бор кезеңіне дейін тіршілік еткен. Акрокантозаврдың өткір әрі жіңішке 68 тісі бар, бас сүйегінің ұзындығы 1,4 м болатын ірі жыртқыш. Басынан бастап, құйрығының ұшына дейін орналасқан кішкентай, желкен тәрізді өсінділерінің ұзындығы – 31 см. Алдыңғы аяқтарының тырнақтары “орақ” тәріздес. Акрокантозаврдың артқы ұзын екі аяғы күшті болған. Акрокантозавр туралы қызықты деректер ‎ *Ұзындығы 9 – 12 м, салмағы 2300 келі, етпен қоректенген. *Акрокантозаврдың аяқтары тиранозаврдың аяқтарына қарағанда қысқа. *Басы – үлкен, жақ сүйектері сопақтау болған. *Акрокантозаврдың қаңқасы АҚШ – тың Оклахома, Аризона, Техас, Юта, Мэриленд штаттарынан табылған. *1950 жылы палеонтологтар Акрокантозавр қаңқасының бөлшектерін тауып, оларды “Стовел” және “Ленгстон” деп атаған. Дереккөздер
Аргентинозавр

Аргентинозавр – Оңтүстік Америкада өмір сүрген ірі динозаврлардың бірі. Ол шөппен қоректенген ірі зауропод динозавр. Аргентинозаврлар біздің заманымызға дейін 90 милллион жыл бұрын Бор дәуірінде өмір сүрген. Қаңқасы Оңтүстік Америка құрлығындағы Аргентина елінен табылған. Зерттеу нәтижесінде табылған қаңқалары: алдыңғы үш кеуде сүйегі, үш бел омыртқасы, сегізкөздің бірінші және бесінші аралығындағы омыртқалар, оң жақ қабырғаларының көп бөліктері, арқа қабырғаларының біраз бөлігі мен оң жақ асықты жілік. Омыртқасының ұзындығы – 1,59 м, асықты жіліктің ұзындығы 155 см. Қызықты деректер ‎ *Биіктігі – 21 м, ұзындығы 40 - 43 м, салмағы 80 – 100 т, шөппен қоректенген. *Атауын Родольфо Кориа және Жозе Бонапарт атты палеонтологтар қойған. *Тасқа айналған Аргентинозавр алғаш рет 1988 жылы табылған. * Аргентинозаврлар Оңтүстік Американың аралдарында өмір сүрген. *Сүйектерін Гильермо Хередиа Аргентинадан тапқан. Дереккөздер
Альбертозавр

Альбертозавр — ірі жыртқыш динозавр. Оның кішкентай алдыңғы аяқтарында екі саусағы, саусақтарында сояудай ұзын тырнақтары болған. Бұдан 76 – 74 миллион жыл бұрын Солтүстік Американың солтүстік – батыс бөлігінде өмір сүрген. Теропод тегінің тиранозаврид тұқымдастарынан шыққан. Ұзын құйрығының арқасында ауыр басы мен денесін тепе – теңдікте ұстап, жылдам қимылдаған. Артқы аяқтары – ұзын, тырнақтары – өткір, үш саусақты. 1884 жылы геолог Джозеф Тиррел Батыс Канаданың аумағынан альбертозаврдың отызға жуық қаңқасын тапқан. Осыған байланысты бұл динозаврдың анатомиясы басқа динозаврларға қарағанда толығырақ зерттелген. Канаданың Альберта провинциясынан табылғандықтан альбертозавр аталған. Қызықты деректер ‎ *Ұзындығы - 9 м, салмағы 3 т және қорегі – ет болған. * Альбертозавр деген атауды 1884 жылы атақты америкалық палеонтолог Генри Осборн берген. * Альбертозаврдың үстіңгі жақ сүйегінде – 14 – 16, астыңғы жақ сүйегінде 17 -19 тістері болған. *Көздері басының екі жағында орналасқан. * Альбертозавр ең жылдам ірі жыртқыш динозаврлардың бірі болған. *Бас сүйегінің ұзындығы 1 метрге дейін жеткен. Дереккөздер
Антропологиялық принцип

Антропологиялық принцип - адамды табиғаттың бір бөлігі, тарихтан тыс, өзгермейтін материалдық және рухани маңызды табиғи нәрсе деп қарайтын философиялық принцип. Антропологиялық принцип - өзінің классикалық түрінде дуализмге қарсы бағытталған материялықты руханилыққа бағындыра қарайтын идеализмге де қарсы Маркске дейінгі материализмнің бір түрі. Антропологиялық принциптің негізгі кемшілігі - адам санасының қалыптасуында қоғамдық тарихи практиканы ескермеуінде. Антропологиялық принцип Фейербах пен Чернышевскийдің философияларында өзінің ең биік шыңына жетті. Чернышывскийдің пікірінше, Антропологиялық принцип - материализмді қорғаудың нақты түрі, адамның табиғатына лайықты қоғам құрудың бірден-бір дұрыс жолы. Антропологиялық принцип негізі - "адам мәнәнің бірлігінде". Ол антропологияны "әр жақты ғылымға" айналдырып, сол арқылы адам қоғамының құбылыстарын түсіндірмекші болды да, идеализмге барып ұрынды. Диалектикалық материализм Антропологиялық принципті сынай отырып, адамның мәні тек жеке адамға тән абстракт емес, өзініңшын мағынасында ол - барлық қоғамдық қатынастың жиынтығы ғана дейді. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Аустралия коммунистік партиясы

Австралия коммунистік партиясы (АКП) 1920 жылы 30-қазанда құрылды. Коминтерн құрамына кірді. 20-жылдары оңшыл оппортунистік топтарға қарсы күресте жеңіске жетті. Саяси-теориялық күрес барысында АКП ішінде Дж. Майсл, Л. Шарки Р. Диксон бастаған маркстік-лениндік жетекші топ қалыптасты. АКП 16-съезі 2-дүниежүзілік соғыс кезінде АКП астыртын жұмыс жүргізді. Фашизмге қарсы күресте Австралия комунистері кеңес халқын қолдады. 1951 жылы АКП 16-съезі атты программа қабылдады. АКП комунистік және жұмысшы партиялары өкілдерінің 1957, 1960 жылдары Мәскеуде өткен кеңестерінде қабылданған документтерге қол қойды. АКП 21-съезі АКП 21-съезі 1967 жылы барлық солшыл күштердің одағын құру, партияның жаңа программасының жобасын әзірлеу жөнінде шешім қабылданды. АПК делегациясы коммунистік және жұмысшы партиялар өкілдеренің 1969 жылы Москвада өткен халықтар кеңесіне қтысты. АКП бейбітшілік, демократия, социализм жолында, империалистік реакцияға қарсы табанды күрес жүргізгісі келеді. АКП демократия централизм негізінде құрылған. Парития ұйымдары территориялық-өндірістік принципке негізделген. Дереккөздер корпорациясы ЖШС 050000, Алматы қаласы, Абылай хан даңғылы, 75.
Сайрамдық көмбе

Сайрамдық көмбе ҚР БҒМ ҒК Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты Сайрам (ежелгі Испиджаб) қаласы аумағынан ортағасырлық кезеңге жататын екі көмбеден тұратын таң қаларлық олжаларды ашты. Ортағасырлық кезеңнің тұрғын құрылыстарындағы қазба жұмыстары барысында бірегей заттарды тапты. Саны 2600 дана болатын күміс тиынды құмыраны ескі тандырдың түбіне жасырып қойған. Тиындар шамамен XIII-XVI ғғ. жатады. Мұндай қазына Қазақстан археологиясы тарихындағы алғашқы көлемді күміс тиындар болып табылады, олар Әмір Темірден Қасым ханға дейінгі кезеңдегі Қазақстан аумағындағы ақша қатынасын қамтиды. Ортағасырлық кезеңге жататын алтын бұйымдар көмбесі біріншісінің жанынан шықты, ол да Қазақстанның ортағасырлық қала аумағынан табылған алғашқы қазына. Бұрын археологтар осы сияқты заттарды жекелеген түрінде тауып келген болатын. Алтын бұйымдар (білезік, сақина, сырға, ілмектер, тұмар, тоға, ұсақ сом алтында және т.б.) бірегей және үлкен көркемдік құндылыққа ие екендігі сөзсіз. Дереккөздер
Ұржар ханшайымы

Ұржар ханшайымы Қазақстандық археологтар Шығыс Қазақстан облысы Ұржар ауданындағы Таскескен–Бақты автожолын қалпына келтіру кезінде оның аймағында қалған обалардың бірінен таң қаларлық олжа тапты. Зерттеу жұмыстарын Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты жүргізді.Оба үйіндісі астындағы тас табыттан, яғни 1,7 м тереңдіктегі үлкен мәрмәр тас тақтаның астынан ақсүйек текті жас әйелдің сүйектері табылды. Қабір шұңқырынан қыш және ағаш ыдыстар мен құрбандыққа шалынған малдың – қойдың сүйектері шықты. Адам қаңқасының сүйектерінде көк және жасыл түсті киімнің мата қалдықтары сақталған. Қаңқаның бас жағынан табылған алтын сырға мен құрбандық шалатын тас – сол уақыттағы әйелдерді жерлеудегі міндетті атрибут. Айтарлықтай құнды заттарға өсімдікті мәнермен және зооморфты өрнектермен бай әшекейленген шошақты (сүйір) алтын бас киімді жатқызуға болады. Бас киімнің оқ тәрізді ұшы алтын сымдардан шиыршықталып әшекейленіп аяқталған. Төменгі жағындағы бұйымды ежелгі зергерлер бетін кедір-бұдырландырған ілмектермен әшекейлеген. Пішіні мен өрнектердің орындалуы бойынша бұйым қазақ әйелдерінің халықтық бас киімі – сәукеле мен бөрікті еске түсіреді. Осы сияқты бас киімді Қазақстан сақтарының салтанатты киімдерінің жарақтарынан кездестіруге болады. Осыған ұқсас олжалар Қазақстанда осы уақытқа жататын атақты Есік обасынан белгілі. Ұржар «ханшайымы» шамамен б.з.д. 4-3 ғасырларға жатады. Дереккөздер
Қазақстан аумағындағы этникалық үрдістер

Қазақстан аумағындағы этникалық үрдістер Қазақ халқының этникалық жағынан қалыптасу көздерін іздестіру өте қиын, мұның өзі Қазақстанның ежелгі тарихын, сонымен қатар онымен шектелген аумақты мекендеген, Еуразияның кең этно генетикалық үрдістеріне қатысқан тұрғындардың тарихын зерттеуімен тығыз байланысты. Еуразия - Солтүстік жартышарда орналасқан жердің ең ірі құрлығы. Еуразияға Еуропа мен Азияның бөліктері енеді. Қазақ халқының шығу тегінің көптеген аспектілері ішінде келесі екеуі маңызды болып табылады: лингвистикалық және антропологиялық. Әрине, көне замандарда осы аймақты мекендеген жергілікті тұрғындар ортақ лингвистикалық және антропологиялық негіздерге ие болған. Қазіргі ұрпақтардағы генетикалық классификациялау негізінен лингвистикалық аспектіге сай келеді. Қазақстанның ежелгі тарихын үнді-еуропалық және түркілік деп үлкен екі кезеңге бөлуге болады. Лингвистикалық жағынан алғанда, бұл кезеңдегі Қазақстанды ғана емес, сондай-ақ кең байтақ Еуразия аймағын мекен еткен адамдар үнді еуропалық тілдер тобының көне ирандық бұтағына енетін. Хронологиялық жағынан қарастырылушы кезең біздің эрамызға дейінгі III — I мың жылдықтарды қамтиды. Палеоантропологиялық зерттеулер. (Антропологияның палеоантропология саласы қазбалы адамдар питекантроп, неандертальдықтардың дене типін зерттейді). Бұл зерттеулер қола дәуіріндегі Қазақстан аумағын мекен еткен ежелгі адамдардың сыртқы келбетін сипаттауға мүмкіндік берді. Бұл кезеңде кең байтақ территорияда ежелгі еуропеоидтердің түрлі нұсқалары кең таралды, бірақ олардың ішінде Андроновтық деп аталатын археологиялық мәдениеттің дала типтері басым болды. Сонымен қатар, шығыс-оңтүстік (Жетісу) және Батыс Қазақстан бөліктерінде шығыс Жерорта теңізі нәсіліне ұқсас тайпалар да мекен етті. Дереккөздер
Анчар

Анчар &nbsp;— Тұт тұқымдасына жататын мәңгі жасыл ағаштардың тегі. Ел арасында Анчар ағашының қасына барсаң немесе қолмен ұстасаң уланасын дейтін қате түсінік таралған. Шынында ол у таратып тұрмайды. Таралуы Бастапқы шыққан жері - Индонезиядағы Зонд аралдары. Қазір ол көбінесе ботаникалық бақтарда өсіріледі. Ботаникалық сипаттамасы Жапырақтары - қарапайым. Гүлдері майда, тығыз гүлшоғырларға жиналған. Гүл тостағаншасы - төрт мүшелі. Жемісі құрама немес күрделі. Қолдануы Улы анчардың сүтті шырынының құрамында антарин деп аталатын гликозид бар. Сондықтан Анчардың шырыны жалаңаш денеге тисе, адамның терісінде жарақат пайда болып, іріңдейді. Ертедегі халықтар оны садақ жебесінің ұшына жағатын болған. Басқа түрі - Беннетта анчары жемісінде кармин бояуы болады. Цейлон анчарының және Саккадора анчарының талшықтарынан Ост-Индияда қапшық жасайды. Дереккөздер
Аньези локоны

Аньези локоны немесе Верзьера Аньези - декарттық координаталар жүйесінде теңдеуімен берілетін жазық қисық сызық. Өз атауын осы қисық сызығын зерттеген итальяндық математик Марии Гаэтана Аньезидің құрметіне қойған. Теңдеулер , Егер ОА=а шеңбер диаметрі, ОС - қиюшы түзу және СМ||Ох, ВМ||Оу болса, онда М нүктесі Аньези локонында жатады. Абсцисса осі Аньези локонына асимптота болады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
Халық санына ғаламдық мәселелердің әсері

Халық санына әсер ететін ғаламдық мәселелердің түрлері *1.Озон қабатының жұқарып, тесілуі. *2.Табиғат апаттары. *3.Жердің шөлденуі. *4.Ультракүлгін сәулелер. *5.Аштық. Озон қабатының жұқаруы Қазіргі кезде ғарышқа ракеталар көп ұшырылып жатыр. Олар озон қабатын теседі Метеориттер жерге тұскенде олар озон қабатын теседі. Жер жүзінде көп фабрикалар бар. Олардан шығатын газдар озон қабатын жұқартырады. Озон қабаты жұқарып, тесілуінен ультракүлнін сәулелері жерге түседі. Табиғат аппаттары -Жер сілкінісі. Жер жұзінде көп жер сілкіністері болып жатыр. Соның кесірінен көп ғимараттар бұзылып жатыр. Сол ғимараттардың астында көп адамдар қалып жатыр. -Сел.Сел таулы аудандарда мұздықтардың, қардың мөлшерден артық еруінен, нөсерлі жауын-шашындардан, жер сілкінуден, тау өзендерінің арнасынан асып тасуынан пайда болатын табиғаттың жойқын құбылысы. -Қар көшкіні. Тайдың шынындағы қарлардың қозғалып құлауы. -Опырмалар. Тік тау жыныстарында пайда болған топыртың ауырлық күшінің әсәрімен төмен қарай сырғуы. -Қар басу. Қарлы борандардың мөлшерден тыс жаууы. -Сырғыма. Ауырлық күшінің ықпалымен өзендер мен көлдер, теңіздердің тік жағалауынан шығуы. -Тау тастарының құлауы. Тау жыныстарының жер селкінісінен құлауы. -Дауыл. Жойқын күші бар және едуәір созылатын, үлкен жылдамдықпен соғатын жел. -Табиғи өрттер. Ормандардың өрттенуі. Жердің шөлденуі Жер суларының бұға айналып кетуі. Адамға су жетпеуі. Жердің шөлденунің әсерінен егін өспей, малдар қырылып, шаруашылыққа үлкен зардап тигізеді. Осының әсерінен аштық пайда болады. Ультракүлгін сәулелері Ультракүлгін сәулелері- озон қабатының жұқарып, тесілуінен пайда болады. Ультракүлгін сәулелері жерге түсіп, жердегі суларды буға айналдырып, адамдардың денесінде дене ауруларын пайда етеді. Аштық Аштық- адамдарға азық-түлік жетпеуі. Ол көп адамдардың өліміне алып келеді.
Жай сөйлем және оның түрлері

Жай сөйлем — бір немесе бірнеше сөз бен сөз тіркестерінен құралып, біршама тиянақталған бір ойды білдіретін сөйлем. Жай сөйлемнің негізгі ерекшелігі — құрамындағы сөздер өзара бір-бірімен семантикалық бірлікте болады, роналдо екпін тұтастығы, сөздердің орын тәртібі сақталады. Құрылымы жағынан жай сөйлем бір сөзден де, екі не одан да көп сөзден де тұрады. Жай сөйлем түрлері *Жақты сөйлем — бастауышы бар, жасырын тұрғанда да баяндауышы арқылы табуға болатын сөйлем. Мысалы: Арада сүт пісірімдей уақыт өтеді. Кенет отқа көзі түсіп кеткен. *Жақсыз сөйлем — баяндауыштың бір өзі сөйлемге негіз болатын жай сөйлемнің түрін жақсыз сөйлем. Мысалы: Менің айтқаным келді. Бір жерде көргенім бар. *Жалаң сөйлем — тұрлаусыз мүше қатыспаған сөйлем. Мысалы: Ойын қызық. Үй жылы. Қарағың келеді. *Жайылма сөйлем — тұрлаусыз мүше қатысқан сөйлем. Мысалы: Едіге ұзақ жол жүрді. Алыстан мұнар тау көрінеді. *Толымды сөйлем — ойға қатысты сөйлем мүшелерінің барлығы қатынасқан сөйлем. Мысалы: Шашубай мерген еді. Ол шиті мылтықпен кешке киік атып әкелді. *Толымсыз сөйлем — ойға қатысты сөйлем мүшесінің біреуі түсіп қалған сөйлем. Мысалы: Қарлығаштар тағы келді. Қайта-қайта келе берді. *Атаулы сөйлем — кейбір жай сөйлемдер іс-оқиғаны баяндамайды, тек заттың, құбылыстың, мезгілдің, мекеннің атауын ғана білдіреді ондай сөйлемдер атаулы сөйлем. Мысалы: Дала. Егін даласы рақат құшағында. Дереккөздер
Ыңғайлас салалас сөйлем

Ыңғайлас салалас сөйлем Құрамындағы жай сөйлемдерінің бірінде айтылған ойға екіншісінде айтылған ойдың мезгілдес, бағыттас, ыңғайлас мәнде қарым-қатынаста болуын ыңғайлас салалас дейміз. Ыңғайлас салаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-бірімен жалғаулық шылаулар арқылы да, жалғаулық шылаусыз, іргелес тұрып та байланыса береді. Жалғаулық шылаулардың қатысу-қатыспауына қарап, ыңғайлас салаластарды жалғаулықсыз ыңғайлас салалас және жалғаулықты ыңғайлас салалас деп екіге бөлеміз. Жалғаулықсыз ыңғайлас салаластағы кейбір жай сөйлемдер бір мезгілде қатар болған я болатын істерді білдіреді. Мұндайда олардың баяндауыштары көбінесе бір шақта тұрады. Жалғаулықты ыңғайлас салалас және,да,де,әрі деген ыңғайлас мәнді жалғаулықтардың қатысуы арқылы жасалады. Мысалы, Менде әрі документ жоқ, әрі бармақшы болған үйдің адресі жоқ. (С. Мұқанов) Дереккөздер 8 сынып Қазақ тілі кітабы Мектеп баспасы Аманжолов С.
Сөздердің көп мағыналығы

Сөздердің көп мағыналығы, полисемия - сөздің бірнеше мағынаға ие болуы. Сөздердің көп мағыналығы: #Заттардың ұқсастық негізі; #Заттардың шектестігі; #Бүтіннен бөлшекке немесе бөлшектен бүтінге ауысуы; болып үшке бөлінеді. Сөздердің көп мағыналығы омонимдермен ұқсас. Сөздердің көп мағыналығы сөздердің бастапқы мағыналарының ұқсастығынан туса, омонимде керісінше мұндай байланыстар жоқ. Дереккөздер ↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Сырнай

Сырнай — қазақтың үрлемелі музыкалық аспаптарына байланысты қолданылатын жалпы атау. Сырнай өзінің жасалған затына қарай, құрылысына байланысты бөлінеді. 19 ғасырдың ортасынан қазақ арасына гармоника тарай бастады. Ел арасында сырнайдың көптеген түрлерінен, гармонь ғана қалғандықтан, оны қағаз сырнай демей сырнай деп кеткен. Қазір ансамбльдер мен оркестрлерде сазсырнай қолданылып жүр. Дереккөздер ↑ Қазақ КСР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р. Н. Нұрғалиев; Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Астана (концерт залы)

«Астана» концерт залы – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Астана қаласы, Кенесары көшесі. Кезеңі 1963 жыл. Тарихи деректер, сипаты Ғимарат латвиялық сәулетшілер П. Фогелс, О. Крауклис және Д. Даннебергтің жобасы бойынша тұрғызылған. Алғашында 2500 орны бар тың игерушілер сарайы ретінде салынған. Сахна пердесі суретші С.А. Умановтың жетекшілігімен КСРО Үлкен театрының шеберханаларында жасалды. Сахна көтеру механизмі мен басқару панелімен жабдықталған. Сарай ішінде 1200 шам және 82 дауыс зорайтқыш орнатылған. Киноаппарат бөлмесінде он проектор бар, ал киноэкран өлшемі 34 м.х13,1 м. Сарайдың кіреберіс залы бүкіл Одақтан жіберілген әралуан экзотикалық өсімдіктері бар ботаникалық бақпен безендірілген. Ғимарат өзіндік сәулетімен және функционалы кең залымен ерекшеленеді: өте жақсы акустика, ауаны баптау кондиционерлері, заманауи сахналық механизмдер, залдың қайталанбас безендірулері. Бұл ерекшеліктер оны тұрғындар арасында мәдени демалысқа арналған танымал орын етті. Мәнерлі, ерекше сыртқы көрінісі бұл ғимаратты Ақмола қаласының визит картасына айналдырды. Ғимарат 1982 жылы республикалық маңызы бар Тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енгізілді. 1998 жылы ғимарат қайта жөндеуден өтіп, 1609 орны бар «Конгресс-холл» деген жаңа атауға ие болды. «Конгресс Холл» республика Президенті мен Қазақстан Республикасының Үкіметі қатысуымен өтетін қоғамдық және мемлекеттік іс-шараларды өткізу орны болды. 2017 жылы ғимарат атауы «Астана» концерт залы деп өзгертілді. Ол - халықаралық стандарттарға сай және қала тұрғындары мен қонақтарының сүйікті мәдени демалыс орны. Дереккөздер
Қыпшақ өлшемдері

Шақырым Шақырым - ұзындық өлшемі . Шақырым Орта Азия мен Қазақстанда , сондай-ақ бірқатар Шығыс елдерінде де кең тараған . Қазақта шақырым өлшеміне дауыс жетер жердегі қашықтық алынған . Бұл нақтылы бір мәнге ие болмаған . Басқа халықтар арасында шақырым іспеттес өлшемдер жиі кездеседі . Шақырым Араб еледерінде пайдаланылған фарсах немесе парсанг (шамамен 6км), сондай-ақ Ресейде қолдаған верста(1.0668км ) тектес өлшемдер қатарына жатады . Шақырым қазіргі кезде мың метрді(1км) құрайды. Құрық бойы Құрық бойы - халықтық өлшем . Бұл өлшем құрықтың ұзындығындай ғана жер дегенді , яғни шамамен 4-5 метрді білдіреді . Қадам Қадам - адамның адымымен өлшенетін ұзындық ; құрылыс , суару жұмыстарында , спорт ойындарында , әскери жаттығуларда , т.б. қолданылған ұзындық өлшемі . Көптеген мәліметтерге қарағанда , бір қадам шамамен 60-70 см-ге тең . Шідербойы Шідербойы - жылқының алдыңғы оң аяғы мен артқы сол аяғының арасы . Тұсау бойы Тұсау бойы - жылқының алдынғы екі аяғының арасы . Аршын Аршын - шамамен 90-100 сантиметрге дейінгі - өлшемі .
Дақты саламандра

Дақты саламандра – құйрықты қосмекенділердің ішіндегі жер бетінде көбірек таралған түрі. Негізгі сипаттамасы Дақты саламандра Орталық және Оңтүстік Еуропадан бастап Солтүстік Африка, Кіші Азия мен Украинаның батыс бөлігінде кездеседі. Дене ұзындығы 25-28см, аяқтары қысқа, алдыңғы аяғы 4, артқы аяғы 5 саусақты, саусақтарының арасында жүзу жарғақтары болмайды. Реңі ашық-сары дақтары бар жылтыр қара түсті. Күндіз ормандағы мүктердің, жапырақтардың, індердің, тастардың, шіріген томардың астына тығылып жатады. Қорегін іздеуге ымырт жабылғанда түнге қарай шығады. Қоректенуі Негізгі қорегі: шұбалшаң, жалаңаш шырыш (улы), жәндіктер. Қыста тастардың арасында, үңгірлерде, томардың қуысында топтанып қыстайды. Төменгі температура -2, -4 градусқа жеткенде қысқы ұйқыға кетеді. Топырақтың температурасы 9 градусқа көтерілгенде тіршілігін жалғастырады. Тікелей түскен күн сәулесіне төзбейді, дереу қараңғы жер іздейді. Көбеюі Саламандралар суда да, құрлықта да көбейеді. Суда көбейер кезде аталық саамандра тұқым сұйықтығын суға жіберген кезде жақын тұрған аналық саламандра дереу клоакасын жинайды. Жұмыртқалары аналығының жұмыртқа жолында ұрықтанып, сол орында 10 ай сақталады. Демек, саламандралар биыл ұрықтанса дерәсілдері келесі жылы дамып шығады. Саламандралардың құрлықта көбеюі басқаша. Аталық және аналық саламандралар клоакаларын түйістіргенде аталығының сперматофоры аналығының жұмыртқа жолына енеді., осылайша іштей ұрықтанады. Демек, саламандралар іштей ұрықтану үшін керекті орта- құрлық. Уақыты жеткенде аналық саламандра жұмыртқа жолындағы уылдырықтың ағысы баяу бұлақ, өзен немесе шұңқырдағы жиналған тоқтау суға жібереді. Жетілген дернәсілдер дереу бостандыққа шығып өз бетінше тіршілігін жалғастырады. Дернәсілдердің жыныстық жетілуіне 3- 4 жыл керек. Дереккөздер
Ұзақ

Ұзақ (шамамен 18 ғ-дың аяғы мен 19 ғ-дың 1-жартысында қазіргі Орал обл-нда өмір сүрген) - қазақтың халық күйшісі. Құрманғазының жолын ашқан ұлық ұстазы осы Ұзақ күйші, Ұзақтың ұстазы Боғда деп есептелінеді. Ұзақ сол кезеңдегі күйлердің көпшілігін жете меңгеріп, өте шебер орындаған; күй тарту жарыстарына қатысып, үздік орындаушылық қабілетімен атағы шыққан. Ол "Ұзақ Ақжелең" атты күйлердің авторы. Дереккөздер ↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Дүниежүзілік діндер

Дүниежүзілік діндер Дін өзінің кең таралуы мен маңызына қарай әлемдік және ұлттық дін болып бөлінеді.Дүние жүзі халқы ұстанатын әлемдік 3 дін бар: #Христиан діні; #Ислам діні; #Буддизм. Христиан діні Христиан діні 2 мың жыл бұрын қазіргі Израиль жерінде пайда болған.Христиан діннің 3 тармағы бар: *католик; *протестант; *православие; Христиан дінінің ұстанушыларының жартысынан көбі - католиктер.Католиктер Еуропаның оңтүстігінде,Орталық және Оңтүстік Америкада, Филиппинде көп таралған.Католик шіркеулерінің басшысы-рим папасы.Дүние жүзі католиктерінің жиналатын жері-Ватикан. Ислам діні Ислам діні - 610 жылы Арабия түбегінде пайда болды.Ислам дінін ұстанушылар 2 тармаққа бөлінеді: *Суниттер *Шииттер Иранда,Оңтүстік Ирак пен Солтүстік Йеменде шииттер,басқа мұсылман елдерде ислам дінінің суннит тармағы басым таралған.Мұсылмандар үшін қасиетті жер болып-Сауд Арабиясындағы Мекке (Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбардың туған жері),Медине(Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбардың жерленген жері)саналады. Мұсылмандар негізінен Азияда шоғырланған,бірақ соңғы уақыттарда мұсылмандардың саны Африка және Еуропа елдерінде біршама көбейді. Буддизм Буддизм әлемдік діндердің ең ежелгісі. Буддизмнің негізін қалаған б.з.б VI ғ. Үндістанда тұрған принц Сидхартха Гаутама. Буддизм таралған аймақтар:Қытай, Жапония,Корея,Шри-Ланка,Тибет,Тайланд,Моңғолия,Бутан,Вьетнам,Камбоджа,Лаос,Мьянма. Буддизм дінінің қауымдастықтары Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Азияның елдерінде бар.Аса ірі ұлттық діндерге :
Металдардағы электр тогы

Қатты күйдегі металдардың негізі кристалл торы болып табылады, оның түйіндерінде оң иондар, ал иондардың арасындағы кеңістікте еркін электрондар қозғалады. Металдардағы еркін электр зарядын тасымалдаушылар электрондар болып табылады. Металдардағы электр тогы-еркін электрондардың реттелген козғалысы. Электр өрісінің әрекетінен металдардағы электрондардың қозғалыс жылдамдығы онша үлкен емес. Ал өткізгіш ішіндегі электр өрісінің таралу жылдамдығы өте үлкен, ол шамамен жарық жылдамдығына тең болады (300000 км/с). санат:металдардағы электр тогы