kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Алтыншаш Есенбайқызы Алпысбаева

Алтыншаш Есенбайқызы Алпысбаева 1969 жылы 19 ақпанда Целиноград облысы Жарқайың ауданы Шойындыкөл ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Алпысбаев Есенбай, марқұм, механизатор болып жұмыс істеген. Анасы - Алпысбаева Гүлсім Ысқаққызы, зейнеткөр, сауыншы болып жұмыс істеген. Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық институтының көркемсурет-графика факультетін бітірген (1992), бейнелеу өнерінің педагогы, сәндік-қолданбалы өнердің суретші-дизайнері. 2жеке көрмесі болған (1999, 2001). ҚР Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі резиденциясының безөндірушісі (Астана қаласы, 2003).ҚР Жас суретшілері туындыларының «Жігер-2001» (Алматы қаласы), ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған Қазақстанның қазіргі суретшілері мен мүсіншілерінің көрмелеріне (Астана қаласы, 2002) қатысқан. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1992 жылдан - А.Никифоров атындағы Балалар көркемсурет мектебінің оқытушысы. 1998 жылдан бері - кәсіби суретші (кескіндемеші). ҚР Суретшілер одағының мүшесі (2002 жылдан). «Шабыт» шығармашыл жастардың халықаралық фестивалінің дипломанты (2000, 2002). Тарихи мұраны насихат- тағаны және «Жәнібек пен Керей» картинасын салғаны үшін құрмет грамотасымен марапатталған (Астана қаласы, 2004). Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық,республиканың экономикалық өркендеуі». Хоббиі - нумизматика, көне ұлттық зергерлік бұйымдар. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарих. Тұрмыста. Жұбайы - Аташев Кенжеғали Қалиұлы, суретші,продюсер. Ұлы - Қажыгелді (1997 жылы туған ); қызы - Джанет (2005 жылы туған ); ұлы - Қанат (2006 жылы туған). Дереккөздер
Шахтинск (шахта)

"Шахтинск" шахта 1975 жьлға дейін №17-17 бис шахтасы. «Митгал Стил Теміртау» АҚ Көмір департаментіне карайды (1996), Шахтинск қаласынан 10 км жерде орналаскан. 1958 жылы ашылып, 1973 жылы пайдалануға берілді.Жобалық куаты 2,4 млн т болды. Шахта алаңының аумағы — 1950 га. Шерубай-Нұра көмірлі ауданының батыс бөлігінде, қимасы 24-33 м 2 және тереңд. 304-349 м З тік оқпанмен ашылған. Долинка кен кабатының 2 көмір қабатын өндейді- 1982-1983 және 1985-1987 жылы А. И. Гладких басқарған №3 учаске 1 млн т астам көмір өңдірді. Шахта көмір мен газдың кенеттен атылуынан қауіпті. Проходка забойлары ағымдағы қопарылысты болжау және қопарылыска қарсы шараларды орындау арқылы жүргізіледі. 2005 жылы дегазация қайта құрылды, жаңа вакуум насос стсы, 2 магистральдық скважина, труба құбыры іске қосылды. Көмір алу учаскесінде газдың шығуы 120-140 м 3 /мин, кешенді дегазация арқылы оның тиімділігі 80%-ға жеткізілді. Газ шахтаның қазандығында жьлына 3-3,5 млн м 3 мөлшерінде жағылады. Көмір алу учаскелерінде ауа автоматты түрде бақыланып, АПК оператор компьютеріне шығарылады. Қалындығы 4,6 м көмір қабатында 2УКП-5 механикалық кешені мен 511-300 (Германия) комбайны пайдаланылып, кәсіпорын «шахта — лава» жүйесімен жұмыс істейді. Кең-дайындық жұмысында КСП-32, ГПК комбайндары қолданылады. Шахта бойынша көмір тасымалдау толық конвейерлендірілген. Жыл сайын шахта 1 млн т-дан астам көмір өндіреді. Дереккөздер
Елтайқора

Елтайқора – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының жерінде орналасқан тау. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 15 км-ге созылып жатыр, ені - 8 км. Жер бедері Ең биік жері 883 м. Беткейлері көлбеу, сай, жыра, аңғарлармен тілімделген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Бұлаққа бай, таудың оңтүстік етегінде құдық (терендігі 1 м. су шығымдылығы 144 л/сағ.) бар. Геологиялық құрылымы Тас көмір жүйесінің ортаңғы бөлігінің жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, бұталар өседі. Дереккөздер
Ғалиолла Хайруллин

Ғалиолла Хайруллин (1909-2004), шахтер, Соц. Еңбек Ері (1948), КСРО-ның құрметті шахтері (1948). 1924-1931 жылдары Донбасс шахталарында істеген. 1931 жылдан Қарағандыда. 1931-1961 жылдары №3/26, 18, 20, 64, 37 шахталарында забойшы, проходкашы, проходкашылар бригадирі. Ұлы Отан соғысы жылдары проходкалаудың жедел әдістерін қолдану жолындағы жарыстың бастаушысы болды, оның бригадасы күндік нормасын 2-3 есе асыра орындады. 4-бесжылдықта көмір өндіру көлемін ұлғайтуда, көмір шахталарын қалпына келтіруде және салуда айтарлықтай табыстарға жетті. КОКП 20-съезінің делегаты. 2 мәрте Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Кілт (Көлік)

Кілт *1. құлыптарды жабуға және ашуға арналған қол құралы; *2. гайкаларды, болттарды қатты қамтып ұстайтын қалпақшадан және қолсаптан тұратын, біріктіруші бөлшектерді бұрап ашу және жабу үшін арналған қол құралы. Велосипед кілті Әртүрлі көлемді сомындар үшін және радиалды тесікпен немесе тереңделулермен домалақ сомындар үшін бірнеше ашық немесе жабық ұстағышы бар әдетте пластина түріндегі кілт. Оталдыру құлпының кілті Көлік құралының оталдыру құлпында электр тізбекті тұйықтайтын кілт. Ниппельді кілт Ниппельді айналдырумен доңғалақтың кегейлерін тарту үшін кілт. Өзгермелі кілт Сомынның ұстағыш көлемін реттеумен кілт. Білтелік кілт Іштен жанатын қозғауыштың білтелерін бұрау үшін бөренелі кеспелтек арнайы биік кілт. Дереккөздер бас әріп
Қырым Алтынбеков

Қырым Алтынбеков (1952 жылы 20 сәуірде Қарағанды облысы №3 ауылында туған) - Қазақстан суретшісі, ҚР Суретшілер одағының мүшесі. Әкесі - Алтынбеков Қасенхан. Анасы - Әбдірахманова Гүлжахан. Бүкілресейлік әртүрлі материалдан жасалған мүражайлық құндылықтарды реставрациялау ғылыми-зерттеу институтын бітірген; сынау мерзімін Луврда өткен (Париж қаласы, Франция, 2000). ҚР Көркемөнер академиясының толық мүшесі.Суретші-қалпына келтіруші. «11 Берел қорғанының деградацияланған ағашын консервациялау және реставрациялау» консервациялау және бекемдеуге арналған бірегей құрылым туралы кітап авторларының бірі (2004).Реставрациялау, консервациялау және археологиялық ескерткіштердің, сонымен қатар костюмдердің, реконструкциясы мәселелеріне арналған халықаралық конференцияларға қатысқан (Бельгия, Германия, Венгрия, Қытай, Ресей,Қазақстан). Белсенді түрде басқа мемлекеттердің (Франция, Ресей,Қытай, Моңғолия, Корея) тәжірибесін зерттейді. Консервациялау және реставрациялау, сонымен қатар ежелгі көшпенділердің өнері жөнінде әртүрлі мемлекет- терде лекциялар оқиды (АҚШ, Англия, Бельгия, Германия,Чехия, Австрия, Қытай, Венгрия, Ресей, Қазақстан). Ол түрлі әлем мұражайларында қойылған 1 000 астам тарих және мәдениет, ежелгі қолданбалы өнер ескерткіш- төрін қалпына келтірген, оның ішінде - Ақсуат ауылында табылған қайта қалпына келтірілген және толықтырылған ежелгі сақ майшамы (ШҚО Тарбағатай ауданы), Ахмет Иассауи кесенесінің (Түркістан қаласы) ғұндық зергерлік бұйымдары, Алматы кафедралды соборының Евангелиенің күміс әлеміші, мәмлүктердің бірегей қаруы (Мысыр), Берел көсемі мінген аттарының жабуын, «Алтын адам» реконструкциясыныңжаңа, дәлірек нұсқасы (Алматы облысы), Сармат көсемінің киімі мен қару-жарағы (Батыс Қазақстан) және Аржан қорғанынан табылған сақ патшасының киімі мен қару-жарағы (Ресей) және т.б. Қазақстан, Ресей мен Франциядағы көне қорғандардан артефакттарды алу қазба жұмыстарына қатысқан. Прага және Карловы Вары (Чехия), Лондон (Англия), СанДиего, Лос-Анджелес, Вашингтон, Беркли (АҚІІІ), Москва (Ресей), Алматы, Астана (Қазақстан), Гент (Бельгия), Вена (Австрия), Стамбул (Түркия) қалаларында жеке көрмелерін өткізген. Жұмыстары әлем мемлекеттерінің түрлі мұражайлар қорлары мен жеке коллекцияларында сақталуда.ҚР Суретшілер одағының мүшесі. «Құрмет» орденімен, «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған. Мәдениет қайраткері. Үйленген. Жұбайы - Приданова Саида (1960 жылы туған ), күйеуімен біргежұмыс істейді. Қыздары - Дана (1983 жылы туған ), Элина (1983 жылы туған ), әкесімен бірге жұмыс істейді. Дереккөздер
Тимуржан Әдиетұлы Шәкімов

Тимуржан Әдиетұлы Шәкімов - 1962 жылы 9 мамырда Орал облысы Каменка ауданы Ақтау ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Шәкімов Әдиет, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген. Анасы - Бөлегенова Халует, марқұм, мұғалім болып жұмыс істеген. Куйбышевтің А.И. Микоян атындағы «Құрмет белгісі» орденді инженерлік-құрылыс институтын бітірген (1984), инженер-құрылысшы. Экономика ғылымдарының кандидаты (2007). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қазіргі жағдайда өңірдің инвестициялық-құрылыс кешенін басқарудың ұйымдық-экономикалық тетігін қалыптастыру». Қазақ жәнө орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі. *1984 жылдан - Орал облысы Каменск ауданы Ленин атындағы астық шаруашылығы кеңшары құрылыс учаскесінің шебері, аға жұмыстар атқарушысы. *1994 жылдан - «Қазсаудақұрылыс» тресі Орал құрылыс учаскесінің бас инженері (Орал қаласы). *1995 жылдан - «Жайықауылқұрылыс» ұжымдық шағын кәсіпорнының (бұрын «Оралауылқұрылыс» тресінің №1 ЖМК) бастығы. *1998 жылдан - «Алтим» БҚ ЖШС директоры (Орал қ.). 2002 жылдан - Батыс Қазақстан облыстық Инфрақұрылым және құрылыс басқармасының, Сәулет және құрылыс басқармасының бастығы. *2004 жылдан - «Алтим» корпорациясы» ЖШС президенті (Орал қ.); БҚО Мемлекеттік сәулөт-құрылыс бақылау басқармасының бастығы. 2008 жылдан - ҚР Индустрия және сауда министрлігі Құрылысжәне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті Басқармасының бастығы. *2009 жылдан бері - Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған (2001). Әскери атағы - запастағы капитан. Хоббиі - бильярд, стол үсті теннис. Үйленген. Жұбайы - Шәкімова Назгүл Абылайқызы, «Стоматологиялық клиника» ЖШС директоры. Ұлы - Шәкімов Әлібек, ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінде жұмыс істейді; қызы - Шәкімова Индира, Лондон экономика мектебінде магистратурада оқиды. Дереккөздер
Көбейсін Еңсебаев

Көбейсін Еңсебаев (1942 жылы туған), журналист, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. Ұлы таудың түлегі. 1972-1975 жылдары Ұлытау аудандық «Ұлытау өңірі» газетінің редакторы қызметін атқарды. Публицистикалық шығармалары орталық баспасөз бетінде жарық көрді. Жезқазған қаласының кұрметті азаматы (1992). Дереккөздер
Милослав Валентинович Антощенко-Оленев

Милослав Валентинович Антощенко-Оленев 1981 жылы 6 қаңтарда Алматы қаласында туған. Украин. Әкесі - Валентин Иосифович Антощенко-Оленев, марқұм, график, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Анасы - Антощенко-Оленева Ольга (1953 жылы туған ), математик. А. Ақанаев және Л. Оразбекова Мектеп-студиясының кескіндеме, мүсін, өнер композициясы факультетін бітірген (2002), кескіндемеші, график-мүсінші. ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті. Бейнелеу өнерінің түрлері - рельефтік кескіндеме, рельефтік миниатюра, мүсін, поп-арт дизайн. Отандық және халықаралық «Жігер-2000» (Алматы қаласы, 2000), «Ұлы көшпенділер алаулары» (Астана қаласы, 2002), «Мәдениет күндері» (2005), Ә.Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайындағы (Алматы қаласы, 2004) көрмелерге қатысқан. Жұмыстары «Шежіре», «Has Sanat», «Франс Альянс» галереяларында, Көркемөнер көрмелері дирекциясы көрме залына, «Шахар» арт-орталығында қойылған. Жұмыстары Қазақстан, Ресей, Украина, АҚШ, Түркия, Қытай, Германия, Англиядағы жекеменшік коллекцияларда сақталуда. ЮНЕСКО жанындағы Халықаралық сыншылар және өнертанушылар қауымдастығы (АІСА) ұлттық секциясының мүшесі (1996). «Жігер-2000» республикалық жастар фестивалінің лауреаты. Үйленген. Жұбайы - Ботагөз Амандосқызы Ақанаева (1971 жылы туған), кескіндемеші. Қызы - Антощенко-Оленева Рада (2000 жылы туған); ұлы - Антощенко-Оленев Глеб (2002 жылы туған). Дереккөздер
Қағазбек Сәденов

Қағазбек Сәденов (1915-1994) журналист , Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің іргетасын қалаушылырдың бірі. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1967). Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. 1939-1980 ж. аралығында облыстық газетте тілші , ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, жауапты хатшы, аудармашы қызметтерін атқарған. Дереккөздер
Балнұр Есмұхамбетқызы Асанова

Балнұр Есмұхамбетқызы Асанова 1969 жылы 8 шілдеде РКФСР Мәскеу қаласында туған.Қазақ. Әкесі-Асанов Есмұхамбет Қалдарұлы (1944-1997), әскери болған. Анасы - Асанова Сабыркүл Жайлаубекқызы, «Сымбат» сән академиясының президенті, техника ғылымдарыныңдокторы, профессор, ҚРХИАжәнеҰИАакадемигі, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемөнер училищесін (1988); Т. Жүргенов атындағы Қазақұлттық өнөр академия- сының «Костюмді үлгілеу» факультетін (1995); «Сымбат» сән бизнесі академиясының магистратурасын (2001) дизайн магистрі мамандығы бойынша; ҚР Ғылым академиясының Шығыстану институтының аспирантурасын (2009) бітірген. Өнертану ғылымдарының кандидаты (2009). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Көшпелі мәдениеттің феномені ретіндегі қазақтың көркемөнерлік киізі». «Көшпелі мәдениеттің феномені рөтіндегі қазақтың көр- кемөнерлік киізі» монографиясының (2007); 10-нан аса мақаланың, соның ішінде«Қазақ ою-өрнегінің әуендеріжәне олардың орындалу тәсілдері» (2005), «Түрік Қағанатының киімге, рәміздік белгілерге ықпалы және ою-өрнөкті пайдалану» (2007), «Қазақтар мен Батыс Сібір, Алтай және Моңғолия халықтарының киіз өнеріндегі өзара байланыстары» (2008) жарияланымдарының авторы.Ирина Серкебаеваның «Орта жастағы дағдарыс (жоқ дер- лік)», «Ермек Серкебаев. Өмір де, жастық та, бақыт та»кітаптары мұқабаларының суретші-безөндірушісі және ав- торы.Қазақ, орыс, ағылшын және неміс (сөздікпен) тілдерін біледі. Анкара қаласының Мәдениет орталығында (2000), «ОЮ», «АРК», «Трибуна», «Ular», «Тандем» галереяларында же- ке көрмелерін өткізген: «Арт-Алматы» қазіргі өнер галереясында «Астана-motors» компаниясының қолдауымен «Алтыншы сезім», «HAS SANAT» галереясында «Бояулар құпиясы» көрмелерін (Астана қаласы). Қазақстандық суретші- лердің Мысыр, Франция, ҚР-дағы ұжымдық көрмелерінің қатысушысы.«Сымбат» сән академиясының арт-директоры; «Сымбат» дизайн және технология академиясының «Дизайн және сахналау» кафедрасының меңгерушісі. ҚР Дизайнерлер одағының мүшесі (2002 жылдан). Халықаралық көркемөнер көрмелерінің лауреаты. Халықаралық «Жоғары ұлттық костюм сәні» байқауының жеңім- пазы (екінші жүлде, Алматы қаласы, 2000); Гран-при (Мәскөу қаласы,2004). Мәскөу, Дубай қалаларындағы Сән апталығының,Вашингтон қаласындағы DC Fashion week, Сібір сән апталығының тұрақты қатысушысы. Хоббиі - оқу, табиғат аясында демалу. Сүйіп оқитын әдебиеті - өнер туралы, соның ішінде және кескіндеме өнері жайында кітаптар. 3 баласы бар. Дереккөздер
Лидия Петровна Сарынова

Лидия Петровна Сарынова (28.7.1927 жылы туған, казіргі Украина, Днепропетровск облысы, Верхнеднепровск қаласы) - балеттанушы, белерина, педагог, өнертану кандидаты (1964). 1945 жылы Алматы хореографиялық училищесін, 1950 жылы бұрынғы ҚазҰПУ-дың филология факультетін бітірді, 1959 - 62 жылдары Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) қаласында аспирантурада оқыды. 1945 - 49 жылдары Қазақ академиялық опера және балет театрында қызмет етті. Атматыда орта мектептерде (1950 - 57), Алматы хореографиялық училищесінде (1989 - 96) педагогика кызметпен, Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер болып, ғылыми-зерттеу жүмыстарымен айналысады. Ол республикалық балет өнері, оның тарихы мен дамуы жөнінде зерттеу еңбектер жазды; балет өнері жайында жарияланған көптеген мақалалардың және "Қазақстанның балет өнері" (1976) кітабының авторы. Дереккөздер
Қызыларай

Қызыларай – Сарыарқа ұсақ шоқылы тауларының шығысындағы тау тізбектері. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының солтүстігінде, Сарыарқаның Ертіс-Балқаш суайрығында орналасқан. Ұзындығы 70 км, енді жері 50 км. Ең биік жері - Ақсораң тауы (1565 м, Сарыарқа ұсақ шоқылы тауларының ең биік жері). Геологиялық құрылымы Пермьнің граниттерінен, төменгі пермь, орта тас көмір жыныстарынан түзілген. Су торабы Қызыларайдан Балқаш алабына жататын Тоқырау өзенінің Қасабай, Қаратал, Жіңішке салалары, Қаршығалы өзенінің Сарыөлең, Қарасу, Ақсай салалары басталады. Өсімдігі Беткейлерінде қарағай орманы, қызыл қоңыр топырақ жамылғылы тауаралық аңғарларында қайың, көктерек, тал, қараған, ойпаң жерлеріндегі ашық қызыл қоңыр топырақта тобылғы, астык тұқымдасты өр түрлі шөпті шалғын өседі. Қызыларай қарағай өскен Қазақстанның жазық бөлігіндегі, оңтүстіктегі ең аласа тауы. Таудың табиғат жағдайлары мен ресурстары шаруашылыңқ әрекеттерге көп ұшырай қоймауы, мұнда алдағы болашақта қорық ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Қазақстанның табиғаты көркем жерлерінің бірі. Дереккөздер
Ержан Базылұлы Сәдуақасов

Ержан Базылұлы Сәдуақасов - (1979 ж . т . ) кикбоксингтен халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Қазақстан Кубогының иегері (1999), Қазақстанның үш дүркін чемпионы(1999, 2001, 2002), Әлем чемпионатының қатысушысы (Италия, Венеция қ., 1999), Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері (Ресей, Мәскеу қ ., 2002), Әлем чемпионатының лайт-контакт бойынша қола жүлдегері, фул-контакт бойынша әлем чемпионы (Грекия, Кос аралы, 2003). Жезқазған аграрлық-техникалық колледжін (1998), Ө. А. Байқоңыров атындағы ЖезУ-ді (2001) бітірген. Жаттықтырушысы С.Бабенко. Дереккөздер
Қызылжал (өзен)

Қызылжал – Сарысу алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағады. Бастауы Жайықтау, Есілбай, Ақтөбе таулары беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіліп, Аманжол және Шортанбай қыстауларының оңтүстігіне таяу құмға сіңіп кетеді. Гидрологиясы Ұзындығы 72 км. 7 саласы бар. Жағасы жоғарғы ағысында тік жарлы, орта және төменгі ағысында жайдақ, ирелең. Көктемгі еріген қар және жер асты суымен қоректенеді. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекелеген қарасуларға бөлініп қалады. Өзен алабында жайылымдық жерлер, қыстаулар (Күйгеншілік, Шортанбай, Аманжол және т. б.) бар. Өзен суы ауыз суға, мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Қызылжар тауы

Қызылжар – Сарыарқаның оңтүстігіндегі тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде орналасқан. Шажағай, Сарыбұлақ өзендері аралығында. Абсолюттік биіктігі 1043 м. Батыстан шығысқа қарай 14-15 км-ге созылып жатыр, ені 10-12 км. Геологиялық құрылымы Төменгі тас көмір кезеңі жыныстарынан түзілген. Гранитті, жалаңаш жақпартасты келеді. Өсімдігі Адыр, жыра-сайларындағы құнарсыз топырақта селеу, бетеге, көпек, жусан өседі. Беткейлері мал жайылымы. Дереккөздер
Қызылсеңгір (тау)

Қызылсеңгір – Теңіз көлінің оңтүстік-шығысындағы аласа тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Нұра ауданы, Отарбай ауылының шығысында 3 км жерде орналасқан, Көң өзенінің оң жағалаулық жайылмасында жатыр. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 410 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 4 км-ге созылған, енді жері 1 км. Жонды-қырқалы келген белестерден тұрады. Батысында Қияқты өзені, солтүстік-шығысында Кезеңшабдыра шоқысы, оңтүстік-шығысында Шөленжол тауы, солтүстігінде өзімен аттас қыстау жатыр. Өсімдіктері Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында қоңырбас, итмұрын, тобылғы, қараған, жусан, бетеге, тағы басқа өсімдіктер өседі. Өңір мал жайылымына қолайлы, сондай-ақ батыс беткейі шабындыққа пайдаланылады. Дереккөздер
Қызылсораң

Қызылсораң – Сарыарқаның шығысындағы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Қарқаралы ауданында орналасқан. Кешубай жотасынан Қалақтас аңғарымен бөлінген. Солтүстіктен онтүстікке қарай 10 км-ге созылған, енді жері 7-8 км. Оңтүстікке қарай біртіндеп аласаратын аласа тау жұрнағынан тұрады. Абсолюттік биігтігі 1320 м. Геологиялық құрылымы Төменгі тас көмір, орта және жоғарғы девон жыныстарынан, аллювийлік-делювийлік шөгінділерден түзілген. Сипаты мен өсімдігі Қызыл қоңыр топырағында мысыққұйрық, селеу т. б. шөптер, қараған, тобылғы сияқты бұталар өседі, ойпаң жерлерінде тал аралас кайың кездеседі. Данабұлақ, Ақтайлақ өзендерінің салалары бастау алады. Қызылсораң шөбі шүйгін мал жайылымы, атырабында кыстаулар (Қарамола, Қалақтас) бар. Шығыс етегінде Сарыобалы ауылы орналасқан. Дереккөздер
Қызылтау (тау, Шет ауданы)

Қызылтау – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде, Қызылтау ауылынан батысқа қарай 10 км жерде орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-ге созылып жатыр, енді жері 5 км. Абсолюттік биіктігі 1091 м (солтүстігінде Қызылтау тауы). Геологиялық құрылымы Тас көмір жүйесінің жыныстарынан түзілген. Жер бедері мен өсімдігі Беткейлері көлбеу, аз тілімделген. Аласа таулық қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, сұлыбас, боз, бетеге, қараған және т. б. өседі. Тау беткейі жайылымға пайдаланылады, аңғарында бірнеше қыстау және Кенесары құдығы бар. Дереккөздер
Қымызмұрындық

Қымызмұрындық, бие байлап, алғашқы қымыз ішу рәсімі. Құлын байлап, бие сауылып, оның сүті қорланып ашытылған соң, жиналған қымызға ауыл ақсақалдары мен көршілер шақырылады. Яғни алғашқы қымыз көпке бұйырсын деген тілекпен дастарқан жайылып, бата жасалады. Дереккөздер
Қыпшақ (өзен)

Қыпшақ – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы өзен. Бастауы Басын Ұлытаудың солтүстік етегінен алады, суы ащы, Қыпшақ көліне құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 111 км, су жинайтын алабының ауданы 2540 км 2 . Негізгі саласы - Бірсуат (ұзындығы 23км). Негізінен көктемде еріген қар суымен және атмосфералық жауын-шашынмен қоректенеді. Қарашада катып, сәуірде сең жүреді. Өзен аңғары жайылым ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Қырғыштау

Қырғыштау – Ұлытау тау жүйесінің солтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қорғасын ауылының солтүстігіне таман. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 14 км-ге созылып жатыр, ені 3-4 км. Абсолюттік биіктігі 440 м. Геологиялық құрылымы Төменгі кембрийге дейінгі кезеңнің жыныстарынан түзілген. Жер бедері Шығыс және оңтүстік етегінде қорымтастың мол үйінділері бар. Таудың оңтүстік-батыс беткейінен Қараторғай өзені бастау алады. Өсімдігі Оңтүстіктің сортаңдау қара топырағында жусан, бетеге, боз, бұталар өседі. Жайылымға, қыстауға (Мақат) пайдаланылады. Дереккөздер
Қырыққыз (кесене)

«Қырыққыз», Ұлытау ауданы, Егінді аулының оңтүстік шығысында орналасқан күмбез. Қара тастан киюластырып қаланған. Есігі күншығысқа қаратылған. Оның айналасында кептеген мүрде жатыр. Жергілікті тұрғындар мұны тек күмбезбен бірге қосып, «Қырык қыз қорымы» деп атайды. Күмбез бен оның айналасындағы мүрделердің қай заманда тұрғызылғаны жайында дерек жок. Тек «Қырыққызға» байланысты ел аузында қалған аңыз әңгіме ғана бар. Соның бірінде: :«Қалмақтардың кезекті бір шабуылында қолға түскен қазақ қызын калмақ қонтайшысының әйелдікке алғаны, арада көп жыл өтсе де ел-жұртын, ата-анасын ұмыта алмай зарыққан қазақ қызының ел-жұртына көмектесуді ойлағаны, ойын қызына айтып, нағашы жұртына барып, қонтайшының қашан, кай жерден шабуыл жасайтынын ескертіп тұруын өтінуі. Қыз анасының өтінішін бірнеше рет орындағаны, артынан аңдушы жіберген қонтайшы өз қызының «жауға» хабар беріп жүргенін біліп, қайтып келе жатқан жолында алдынан әскер жіберіп, қырғызып тастағаны» жайында айтынады. Дереккөздер
Қызылкент сарайы

Қызылкент сарайы — 13-15 ғ. архитектуралық ескерткіші, жұрнағы Қарағандыдан 260 км, Қарқаралы ауданының Кент ауылының оңтүстігіне таман 1,5 км жерде, Кент тауының шығыс бөлігіндегі Қызылсу өзенінің жағалауында жатыр. Деректемелерде 1872 жылдан белгілі. А. И. Левшин, Ә. X. Марғұлан, В. Никитин, А. Чулочников, Д. Байжұмыров, Г. Броневский т. б. еңбектерінде сипатталған. Қызылкент сарайы орт. белігінде бір кезгі крест пішіндес 2 қабатты тас ғимараттын шаршылау ойыс орны бар тебе болып табылады. Негізгі жайға 3 жағынан төртбұрышты шағын құрылыстар қосылған, олар бас ғимаратпен ішкі жолдар арқылы жалғасады. Оңтүстік жағында ені-1,5 м, биіктігі 2 м кіре беріс, оның үстінде 6 ағаш бағанаға орнатылған балкон түріндегі аспа бар. Қабырғалары жалпақ табиғи тастан қаланып, арасына саз ерітіндісі құйылған (ені 0,7-0,8 м, ұз.15 м). Сарай кешеніне бұлардан басқа жеке құрылыстар мен бас ғимараттан оңтүстікке таман 25 м жердегі зират қорғаны кіреді. Дереккөздер Сілтемелер * Қ.Өскембаев. [https://ortalyq.kz/kyzyl-kenish-sarajy/ Кызыл кенiш сарайы] — «Орталық Қазақстан», 11.01.2018 * [https://qazaqstan3d.kz/kz/place/view?id=46 Қызыл Кент сарайының ескі орны] — Qazaqstan 3D сайтында
Жорж Георгиевич Левицкий

Жорж Георгиевич Левицкий (1936 ж. т.) - шахталық және өнеркәсіптік вентиляция саласының маманы, техникалық ғылымдарының докторы (2005). Қарағанды политехникалық институтын (1965) бітірген. 19662006 ж. рудниктік аэрология және еңбекті қорғау кафедрасының аспиранты, доценті, ҚарМТУ рудниктік аарология және еңбекті қорғау кафедрасының профессоры. 70 ғылыми еңбегі, оның ішінде монографиясы жарияланды. Дереккөздер
Ленин атындағы шахта

Ленин атындағы шахта (Шахтинск қ ), «Миттал-Стил Теміртау» АҚ Көмір департаментіне қарайды (1996 жылдан). Жобасын «Қарағанды Мемлекеттік Шахта жобалау» институты жасаған. Негізі 1958 ж. қаланып, 1964 ж. пайдалануға берілді. 1971 ж. дейін №3 Тентек шахтасы аталды, 1971 ж. В.И. Ленин аты берілді. Жобалық қуаты жылына 1200 мың т көмір өвдіру, 1969 ж. №1/2 «Келбеу» шахтасымен біріктірілгеннен кейін және 2-горизонттык техн. жобасын кайта қарағаннан соң Л. а. ш-ның қуаты жылына 320 мың т Көмір өндіруге дейін жетті. Қ, Ж, КЖ маркалы кокстелген көмір өндіріледі. Шахтада «Әр лаваға - мың тонналық өнімділік», «Жаңа лаваға алғашқы күннен мол өнімділік», «жөндеу еапасына жұмысшы кепілдігі» бастамалары кең өріс алған. Л. ауыл шаруашылығы ұжымы Еңбек Қызыл Ту орденімен (1971) марапатталды. Р. Э. Литманға Социалистік Еңбек Ері атағы, В. С Шапарскийге КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілген. 1973 ж. бастап «Шахтерский маяк» көп таралымды газеті шығып тұрды. Шахтаның қосалқы ш. негізінде 1980 жылдан «Шахтинск» кеңшары ұйымдастырылған. Шахта көмір мен газдың кенеттен атылуы бойынша қауіпті, ал й6 қабаты ерекше атылғыштарға жатады. Проходка забойлары ағымдағы атылу қателерініңболжамы жасалып және атылуға карсы шаралар арқылы жүргізіледі. Екінші болжам әдісі ретінде АҚМ аппараты қолданылады. Ауаға автоматты бақынау жасалып, АТК операторы компьютеріне шығарылады. Л. ауыл шаруашылығы «шахта-лава» жүйесімен жұмыс істейді. с16және й|0 қабаттарының калындығы 5,5 және2,4 м, көлбеулігі 10-15°. d 6 қабаты екіге бөлініп ұқсатылады. Көмір қазуда «Глиник»,2 ОКП-70 механикалық кешендері, 2 ГШ-68 Б, 1 КША комбайндары, проходкада КСП-32, ГПКС, 4ТП-2 комбайндары, магистральды қазбаларда 2ЛУ 120, ІЛУ 120, ІЛЮОК, ЛКР1000 ленталы қонвейерлері қолданылады. Жылына 1 млн және одан астам көмір өндіріледі (2006). Дереккөздер
Никифор Еремеевич Леонов

Никифор Еремеевич Леонов (1925-1989), шахтер. Социалистік Еңбек Ері (1957). Еңбек жолын 1943 ж. «Қарағандыкөмір» комбинатына қарасты «Ленинкөмір» тресінің №49 шахтасыңла тіреуші болып бастады. 1949 жылдан «Саранкөмір» тресінің №106 шахтасында (қазіргі «Саран») кен өндіру учаскесінің бригадирі. 5-бесжылдық (1951-55) жоспарды орындауда жоғары өндірістік көрсеткішке жетті. ҚОКП 22-съезінің, Қазақстан Компартиясы 8-9-съездерінің, КСРО кәсіподақтары 12-съезінің делегаты. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Моисей Григорьевич Лернер

Моисей Григорьевич Лернер (1916), экономист-ғалым, экономика ғылымдарының докторы (1986), проф. (1987). Мәскеудін Г. В. Плеханов атындағы х. ш. интын бітірген (1954). Қарағандыда 1969 жылдан Қарағанды кооперация институтының кафедра меңгерушісі, доценті (1969-87), профессоры, 40-тан астам ғылыми еңбектің (оның 3-і монография) авторы. Ғылыми еңбектері сауда ісінде еңбекті мөлшерлеу мен ынталандырудың нәтижесін бағалауға, тауар запастары мен айналыс шығындарының проблемаларына арналған. Дереккөздер
Масғұт Жабасұлы Халиоллин

Масғұт Жабасұлы Халиоллин (1929 ж. т.) - журналист. Өмірбаяны * Қарағанды мұғалімдер институтын (1950) бітірген. * ҚазМУ-ды (1957) бітірген. * Қарағанды облысы «Советтік Қарағанды» (кейін «Орталық Қазақстан») газетінде әдеби қызметкер, жауапты хатшы, редактордың орынбасары, облыстық радиокомитетте бас редактор болып қызмет етті. * Зейнетке шыккан соң Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы облыстық ұйымының төрағасы болып сайланып, мемлекеттік тіл мәртебесін көтеру, ұлттык рухты асқақтату, облыста қазақ мектептері мен бала-бақшаларын ашуда белсене еңбек етгі. Шығармашылығы «Парасат» атты очерктер, әңгімелер мен фельетондар жинағының авторы. Дереккөздер
Игнатий Евгеньевич Ли

Игнатий Евгеньевич Ли, (1923 ж. т.), инженер-металлург. Қазақ политехника институтын бітірген (1947). Жезқазған КМК жүйесінде 1947 ж. бастап еңбек етіп келеді. Өндірістік-техникалық бөлім инженері, бастығы болды. 1968 жылдан бастап 20 жыл Жезқазған мыс зауытының директоры қызметін атқарды. Бүгінде «Қазақмыс» қорпорациясы президентінің кеңесшісі. Екі рет ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығын алған. Қазақстанның еңбек сіңірген металлургі. 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Бірнеше ғылыми мақалалардың авторы. Жезқазған қаласының құрметті азаматы. Дереккөздер
Петр Лаврентьевич Лисовенко

Петр Лаврентьевич Лисовенко (1917-1975), электр монтажшы. Социалистік Еңбек Ері (1966). ҚазКСР-інің еңбек сіңірген (1962) құрылысшысы. 1940-45 ж. «Балқашэлектрмонтаждау» басқармасының электр монтері. 1945 жылдан Теміртау қаласындағы «Қазэлектрмонтаждау» басқармасының электр монтажшысы, кейіннен бригадирі. Лисовенко Қазақ металлургия зауытын, Қарағанды металлургия комбинатын салуға катысып, жоғары еңбек керсеткішіне жетті. Жегіжылдық жоспарды мерзімінен бұрын 3,5 жылда орындап шыкты. КОКП 22-съезінің делегаты. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Хамит Дәрібаев

Хамит Дәрібаев (1944-2006), жазушы. ҚазМУ-ды бітірген. Жаңаарқа ауданы мәдениет бөлімінде, аудандық газетге қызмет істеді. Жаңаарка аудның С. Сейфуллин атындағы мұражайының директоры, аудандық «Қазақ тілі» қоғамы басқармасының төрағасы. Өз жанынан шығарған ән-күйлері бар. Тәттімбет, Сайдалы Сары Тоқа туралы жазған повестері жарық көрді. Байдалы би, Сайдалы Сары Тока, Балабақсы, Исабек ақын туралы зерттеулердің авторы. Дереккөздер
Хан ордасы

Хан ордасы - Орталық Қазақстанның Ұлытау өңіріндегі жаздық хан ордасы. Орданың сырты дуалмен, оның іргесі айнала ормен қоршалған. Орға арық арқылы іргесіндегі Жанғабыл өзенінен су тартылған. Хан ордасы негізгі екі бөліктен — хан ордасы мен қызметшілер тұратын сыртқы қоршаудан тұрған. Хан ордасы мен қызметшілер қоршауының арасы дуалмен бөлінген. Дуал ішінде ханның салтанатты шатыры, басқа да жаздық тігілмелі баспаналар орналасқан. Дуалдың бұрыш-бұрышында қарауыл мұнарасы болған. Хан ордасына бір ғана қақпа қалдырылған. Хан ордасына таңдап алынған жазықтың төрт құбыладағы тау басынан берілетін белгіні алыстан байқап тұруға лайық стратегиялық мәні ескерілген. Бұл ордада қазақтың бірнеше ханы тақта отырған. Соның бірі Әбілқайыр хан, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би бастаған игі жақсылары Абылайды осы ордада ақ киізге көтеріп, хан сайлаған. Дереккөздер
Ханқашты тауы

Ханқашты тауы – Қызылтас тау жүйесінің солтүстігіндегі тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы шекарасына таяу орналасқан. Ұзындығы мен ені 10 км-ге созылып жатыр. Ең биік жері 1220 м. Геологиялық құрылымы Кейінгі тас көмір және пермь гранитоидтарынан, делювийлі-пролювийлі шөгінділерден түзілген. Жер бедері Өзен аңғарлары және жыра-сайлармен тілімделген. Көптеген бұлақтар бастау алады, боз, шілік өседі. Дереккөздер
Райнгольд Эмильянович Литман

Райнгольд Эмильянович Литман (1936 ж. т.), шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1971), КСРО-ның Құрметті шахтері (1974). 1952-1964 ж. «Қарағандыкөмір» комбинаты «Кировкөмір» тресінің К. О. Горбачев атындағы №7-8-шахтасының кен қазушысы, 1964 жылдан «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінің В. И. Ленин атындағы шахтасының кен қазушылар бригадирі. 9-11-сайл. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, ҚОКП 25-съезінің, Қазақстан Компартиясы 16-съезінінделегаты. Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Игорь Иванович Лобода

Игорь Иванович Лобода (1927-1965), шахтер. Еңбек қызметін 1953 ж. «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінің №20 шахтасында бастады. 1953-57 ж. №1 учаске бастығының көмекшісі, 1957-59 ж. №4 учаскенің бастығы, 1959-1960 ж. тау-кен мастері, 1960-65 ж.№1,2,5 6 учаскелердің бастығы. Шахта апатында шахтерлерді құтқару және аварияның зардабын жою кезінде қаза тапты. Ленин орденімен марапатталған (кайтыс болғаннан кейін, 1%5). Қарағандыда Л. есімімен кеше аталған, ол тұрған көшедегі аталған № 1 үйге тақта орнатылған. Дереккөздер
Әбілда Хасенов

Әбілда Хасенов (1917, Жаңаарқа ауданы, Түгіскен ауылы - 2006, Жаңаарқа ауданы, Түгіскен ауылы) - шопан, сталиндік «тазарту» тауқыметін тартушы. Руы - Тама - Жөгі - Көзей. Ұлы Отан соғысына қатысқан (1941-1945). 1943-1944 жылдары неміс лагерінде болып, тұтқыннан қашып шыққан. Отан соғысын 1945 жылы Берлинде аяқтаған. Соғыстан бейбіт еңбекке оралғаңда, жыл сайын тергеуге алынып отырған. Өзімен бірге тұтқында болғандармен беттестіріп, жазықсыз жандарға жала жаптыруға қарсы шыққан. Хасеновтың тұтқында бірге болғандардың біразын ақтап алуға септігі тиген (ұлытаулық М. Баржақсин, т. б.). Еңбек жолы 1985 жылға дейін «Жеңіс» кеңшарында озат шопан болды. 40 жылдай қой бағу ісіңде жоғары көрсеткішке жетті. Социалистік Еңбек Ері С. Ысқақов сынды өзінің ізбасарларын тәрбиеледі. Марапаттары * 2 мәрте Еңбек Қызыл Ту ордені. * I дәрежелі Отан соғысы ордені. * Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. * Жаңаарқа ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Қойшы Шаяхметов

Қойшы Шаяхметов (1929-1981), журналист. Нұра ауданы түлегі. ҚазМУ ді бітірген (1951). Қарағанды облысы «Орталық Қазақстан» газетінде әдеби қызметкер, өнеркәсіп-көлік белімінің меңгерушесі болды. Социалистік Еңбек Ері Қойшы Көрпебаевтың еңбек жолынан «Шахтердің ерлік еңбек» (1979) атты кітапша шығарды. Дереккөздер
Әмеди Хәсенов

Әмеди Хасенов (1927-1990) - тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1955), профессор (1988). Өмірбаяны * ҚазПИ-ды бітірген (1949). * 1952-1957 жылдары Алматы шетел тілдері педагогикалық институтында (казіргі Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) орыс тілі кафедрасының меңгерушісі, жоғары партия мектебінің оқытушысы, Ы. Алтынсарин атындағы ғылыми-зерттеу институтының аға ғылым қызметкері. * 1957 жылдан өмірінің аяғына дейін шетел тілдері педогогикалық институтында аға оқытушы, доцент, қазақ және орыс тілдері, қазақ және жалпы тіл білімі кафедрасының меңгерушісі, профессоры болды. Ғылыми еңбектері Ғылыми-зертеу еңбектері қазақ тілінің грамматикалық құрылысы жалпы тіл білімінің теориялық және практикалық мәселелеріне арналған. Негізгі еңбектері: * «Қазақ тіліндегі сан есімдер» (1957) * «Жай сөйлемдер және синтаксисті оқытудың кейбір мәселелері» (1957) * «Синтаксис пен пунктуацияның кейбір мәселелері (1957) * «Пунктуацияны оқыту жолдары» (1957) * «Тіл білімінің теориялық және практикалық мәселелері» (1985) * «Тіл біліміне кіріспе» (1989) * «Тіл білімі» (1996) т. б. * Оның 8-сыныпқа арналып 1962 жылы жарық көрген «Қазақ тілі» оқулығы осы уақытқа дейін оқытылып келеді. Дереккөздер
Құлкен Шаяхметов

Құлкен Шаяхметов (1917 жылы туған), кеңес, шаруашылық қызметкері. Бұқар жырау ауданының түлегі. Педагогика техникумын, Қазақстан КП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. 1942 жылдан партия және кеңес жұмысында. Нұра ауаткомы төрағасының орынбасары, төрағасы, Жаңаарқа ауаткомының төрағасы. 1953-1955 жылдары Жезқазған КМК директорының кадрлар жөніндегі 1-орынбасары, 1955-1958 жылдары облаткомның тың және тыңайған жерлерге жұмысшыларды орналастыру басқармасының бастығы, 1958-1959 жылдары Қарқаралы ауаткомы төрағасының орынбасары болады. Кейінгі жылдары зейнеткерлікке шыққанша Облтұтыну одағы бөлім бастығы. Дереккөздер
Оразалы Шәкіров

Оразалы Шәкіров (1930-2003), кең инженері, қоғам қайраткері. Қазақ кең-металлургия институтын бітірген (1954). Қарағанды шахтапарында инженерлік қызметте болады. Арғын тайпасының Қуандық руының Сармантай бөлімінен шыққан. *1959-1968 жылдар №31 шахта бастығының орынбасары, бас инженері, директоры, «Киров» шахтасының директоры. *1979-1981 жылдар «Қарағандыкөмір» ӨБ экономика жөніндегі директоры. *1981-1990 жылдар Қарағанды облаткомы төрағасының орынбасары. 1990 жылдан зейнеткерлікке шыкканша тұрмыстык қызмет саласында еңбек етті. Еңбек Кызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. ҚазКСР еңбек сіңірген кеңшісі, «Шахтер даңкы» белгісінің толық иегері. Карағанды каласының құрметті азаматы. Оразалы құрметіне Қарағанды қаласында көше аталады. Дереккөздер
Марат Шәріпұлы Шәріпов

Марат Шәріпұлы Шәріпов (1942-1997), гидрометаллургиялық үдерістердің физикалық-химиялық негіздері саласындағы маман, химия ғылымдарының докторы (1995). Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. Еңбек жолын 1968 жылы ҚазКСР ҒА Органикалық катализ және электрохимия институтыңда бастады. 1970 жылы ҚазКСР ҒА Қарағанды химия-металлургия институтына ауысты. 1976-1985 жылдар аға инженер, ғалым хатшы және ионалмастырушы үдерістер зертханасының меңгерушісі. 1985 жылдан Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-де ғылыми-зерттеу бөлімінің бастығы, ғылыми жұмыс жөніндегі проректор, кафедра меңгерушісі, кванттық және физикалық химия кафедраның профессор қызметтерін атқарды. 100-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Шығармашылығы: * Термохимия частичногидратированной окиси меди (1973); * Очистка электролита в условиях Балхашского комбината (1982); * Исследование сорбции катионов меди, железа и никеля на КУ-2-8 и гидратации их в фазе ионита (1985). Дереккөздер
Пелагея Григорьевна Шевченко

Пелагея Григорьевна Шевченко (Захарова) (1928 жылында тұған.), Социалистік Еңбек Ері (1960). Еңбек жолын 1942 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Конюхов аудандағы Воскресенка Ұжымшарда колхозшы болып бастады. 1949-1963 жылдары Теміртау қаласының құрылыстарында жұмыс істейді. «Сібірмамандандырылғанқұрылыс» басқармасының жұмысшысы, асфальт-бетон зауытының өлшеушісі, бетоншысы; 1963-1983 жылдары «Казакметаллургияқұрылысы» тресінің механикаландыру басқармасында кран машинисі, 6-басшылықта жоғары міндеттемелерді орындауда үлкен көрсеткіштерге жетті. 1983 жылдан зейнеткер. Ленин өрденімен марапатталған. Дереккөздер
Өмірбек Мөрәліұлы Шәменов

Өмірбек Мөрәліұлы Шәменов - 1953 жылы 11 наурызда Қызылорда қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Шәменов Мөрәлі (1916-1974), Финн және Ұлы Отан соғыстарының ардагері, Қызылорда облыстық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы, Шиелі аудандық газетінің бас редакторы, Қызылорда облысы Жалағаш ауданының «Еңбек Қызыл Ту коммунизм» кеңшарының директоры болған. Анасы - Шәменова Ақшонық Ақанайқызы (1921-2002), Қызылорда облысы Жалағаш ауданының «Қаракеткен» ауылдық кеңесінің төрағасы болған. Еңбек Қызыл Ту орденді Қазақ ауылшаруашылық институтының машиналарды жөндеуді ұйымдастыру және технологиясы факультетін бітірген (1985), инженер-механик. Облыстық және республикалық басылымдарда жарияланған 25-ке жуық мақаланың авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1999 жылдан). *1972 жылдан - Қызылорда облысы Жалағаш ауданының «Коммунизм» кеңшарында гидротехник. *1974 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1976 жылдан - «Қызылордажөндеусуқурылыс» тресінің 9-ЖМК еңбек және жалақы жөніндегі инженері, экономист, шебер, учаске бастығы. *1981 жылдан - Қызылорда облысы «Күрішкеңшарқұрылыс» тресінің 17-ЖМК бас инженері. *1983 жылдан - Қызылорда облысы «Облжөндеуқұрылыс» тресінің РҚБ бастығы. *1985 жылдан - Қызылорда авто-басқармасының Жалағаш АКК бастығы. *1987 жылдан - Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы «Коммунизм» кеңшарының директоры. *1993 жылдан - Қызылорда облысы М. Шәменов атындағы ұжымдық шаруашылығының (кейіннен - М. Шәменов атындағы ЖШС) төрағасы. *2007 жылдан - Қызылорда облысы Жалағаш ауданының әкімі. *2010 жылдан бері - Қызылорда облыстық Жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының бастығы. Қызылорда облыстық мәслихатының депутаты (1999-2007). «Құрмет» орденімен (2001), «Тыңға 50 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006) медальдарымен марапатталған. Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. Діни көзқарасы - мұсылман діні. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеген, кемел, саяси түрақты, тәуелсіз мемлекет». Хоббиі - балық аулау, аңшылық. Сүйіп оқитын әдебиеті - ғылыми бейіндегі көркем әдебиет. Үйленген. Жұбайы - Шәменова Сәуле. Ұлы - Шәменов Асылбек Өмірбекүлы. Немерелері - Ағжан, Нұртұлға, Ақмаржан. Дереккөздер
Балжан Мөрәліқызы Шәменова

Балжан Мөрәліқызы Шәменова - 1962 жылы 18 наурызда Қызылорда облысы Жалағаш ауданының «Коммунизм» кеңшарында туған. Қазақ. Алматы халық шаруашылығы институтының қаржы және несие факультетін бітірген (1984), экономист. Экономика ғылымдарының кандидаты (1994). Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1979 жылдан - Қызылорда облысы №27 «Күрішкеңшарқұрылыс» тресінің жылжымалы механикаландырылған колоннасының 11-ші разрядты сылақшы-сырлаушысы. *1980 жылдан - Алматы халық шаруашылығы институтының студенті. *1984 жылдың тамызынан - Қызылорда облыстық қаржы басқармасының мемлекеттік кірістер бөлімінің аға инспекторы. *1984 жылдың желтоқсанынан - Н.В. Гоголь атындағы Қызылорда педагогикалық институтының саяси экономия кафедрасының оқытушысы. *1986 жылдан - Жамбыл гидромелиоративтік құрылыс институтының Қызылорда бөлімшесінің қоғамдық пәндер кафедрасының оқытушысы. *1992 жылдан - Ы. Жақаев атындағы Қызылорда агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институтының қоғамдық пәндер кафедрасының оқытушысы. *1994 жылдан - қоғамдық пәндер кафедрасының аға оқытушысы, *1995 жылдан - «Қаржы және несие» кафедрасының меңгерушісі. *1996 жылдан - Ы. Жақаев атындағы Қызылорда политехникалық институтының «Қаржы және несие» кафедрасының меңгерушісі. *1997 жылдың қаңтарынан - Қызылорда облыстық экономика басқармасының бастығы. *1997 жылдың қыркүйегінен - Қызылорда облыстық экономика және сауда комитетінің төрағасы. *1998 жылдан - Қызылорда облыстық экономика басқармасының бастығы. *2005 жылдан бері - Қызылорда облысы Экономика және бюджетті жоспарлау басқармасының бастығы. «Ерен еңбегі үшін» мөдалімөн марапатталған (2006). Дереккөздер
Мейрамбек Зинабдинұлы Шермағанбет

Шермағанбет Мейрамбек Зинабдинұлы - Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. 1972 жылы 25 желтоқсанда Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Кеңес ауылында дүниеге келген. Ұлты қазақ. Әкесі - Шермағанбетов Зинабдин №3 мектеп-интернаттың, № 239 және 54 мектептерінің директоры, аудандық халыққа білім беру бөлімінің меңгерушісі, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы әкімінің орынбасары қызметтерін атқарған. Анасы - Сапабекова Зорегүл, зейнеткер, ағылшын тілінің мұғалімі, мектеп директоры болып жұмыс істеген. Мейрамбет Шермағанбет Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетін (1994 ж.) «тарих», «экономика», Қожа Ахмет Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-түрік университетін (2000 ж.) «құқықтану» мамандықтары бойынша бітірген. Еңбек жолын 1994 жылы Жаңақорған ауданындағы №239 мектептің тарих пәнінің мұғалімі болып бастаған. * 1994 жылы - №239 орта мектебінің мұғалімі (Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Кеңес ауылы). * 1995 жылы - №163 орта мектебінің мұғалімі, директорының орынбасары (Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы). * 2000 жылы - Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы әкімі аппаратының жетекшісі, ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімінің меңгерушісі. * 2001-2016 жылдары Жаңақорған ауданы әкімі аппаратының басшысы, облыс әкімі аппараты басшысының орынбасары, облыстық білім беру, тілдерді дамыту жөніндегі басқармалардың басшысы, Қызылорда облысы бойынша білім саласындағы бақылау департаментінің басшысы. * 2016-2021 жылдары Ақтөбе облысы, Қобда ауданының әкімі, Ақтөбе облысы әкімінің орынбасары. * 2022-2023 жылдары Қызылорда облысының білім басқармасының басшысы. * 2023-2024 жылдары Қызылорда облысы әкімінің орынбасары. * 2024 жылдың ақпан айынан бастап Қызылорда облысы, Қазалы ауданы әкімі қызметін атқарып келді. * 2025 жылдың 28 шілдесінен бастап Қызылорда облысы әкімінің орынбасары лауазымына тағайындалды. Үйленген. Жұбайы - Жарылқағанова Гүлнәр Боранбайқызы, экономист-бухгалтер. Қыздары - Шермағанбет Әзиза Мейрамбекқызы (1995 жылы туған); Зинабдин Елдана Мейрамбекқызы (1998 жылы туған); ұлы - Зинабдин Бакдәулет Мейрамбекұлы (2005 жылы туған).
Айтқазы Сейітұлы Шерубаев

{{Ambox }} Айтқазы Сейітұлы Шерубаев - 1951 жылы 3 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданының ұласты ауылында туған. Қазақ. Қарағанды политехникалық институтын бітірген (1974), инженер-механик. *1968 жылдан - Қарағанды политехникалық институтының студенті. *1974 жылдан - Өскемен қаласы ОВ 156/3 мекемесінің шебері, 1977 жылдан - инженері. *1978 жылдан - «Шығыс мәшине зауыты» құрастыру секторының инженері, құрастырушысы, меңгерушісі (Өскемен қаласы). *1980 жылдан - ШҚО Өскемен қалалықтұрғын үй басқармасы Үлбі жылу желілері кәсіпорынының шебері, бастығының м.а. *1981 жылдан - Өскемен қаласы жылу желілері кәсіпорынының бас инженері. *1986 жылдан - «Электросантехмонтаж» (Өскемен қаласы) арнаулы басқармасының бастығы. *1988 жылдан - Үлбі аудандық атқару комитетінің төрағасы, Үлбі аудандық Халық депутаттары кеңесінің төрағасы - Өскемен қалалық аудандық атқару комитетінің төрағасы. *1992 жылдан - Өскемен қаласы Үлбі аудандық әкімшілігінің басшысы. *1993 жылдан - Өскемен қаласы әкімінің бірінші орынбасары. *1997 жылдан - ШҚО Еңбек және тұрғындарды әлеуметтік қорғау бас басқармасының бастығы. *1999 жылдан - ШҚО Еңбек және тұрғындарды еңбөкпен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының бастығы. *2005 жылдан - ШҚО Еңбекпен қамту мен әлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру департаментінің директоры. *2008 жылдың мамырынан - ШҚО Еңбекпен қамту мен әлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру басқармасының бастығы. *2008 жылдың шілдесінен бері - Шығыс Қазақстан облысы Энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасының бастығы. Дереккөздер
Әнуар Аманқұлұлы Шөжеғұлов

Әнуар Аманқұлұлы Шөжеғұлов - 1969 жылы 2 желтоқсанда Талдықорған облысы Гвардия ауданының Қоғалы ауылында туған. Әкесі- Шөжеғұлов Аманқұл (1939-2006), инженер-құрылысшы болған. Анасы - Шөжеғұлова Жанат (1937 жылы туған), зейнеткер. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының металлургия факультетін бітірген (1993), түсті металдар зауытының инженер-механигі. Қазақ және орыс тілдерін біледі. *1994 жылдан - Алматы қаласы «Жетісу» кедендік бекетінің инспекторы, аға инспекторы, бас инспекторы; 2003-2008 жылдары - бастығының орынбасары, бастығы. *2009 жылдан - ҚР Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитетінің Алматы қаласы бойынша Кедендік бақылау департаменті бастығының орынбасары. *2010 жылдың қаңтарынан бері - ҚР Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитетінің Маңғыстау облысы бойынша Кедендік бақылау дөпартаментінің бастығы. Әскери атағы - сержант. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев, У. Черчилль, В.В. Путин. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Президенттік басқару түрі мен дамыған экономикасы бар демократиялық өркендеген мемлекет». Хоббиі - саяхаттар, спорт. Сүйіп оқитын әдебиеті - әскери тақырыптағы тарихи әдебиет, география жөніндегі кітаптар. Үйленген. Жұбайы - Ағыбаева Сәуле Нәсімханқызы, туристік агенттіктің директоры. Ұлы - Шөжеғұлов Ерсайын; қыздары - Шөжеғұлова Салтанат, Шөжеғұлова Әлия. Дереккөздер
Жанат Рашитұлы Шұғаев

Жанат Рашитұлы Шұғаев 1960 жылы 16 тамызда Павлодар облысы Май ауданының Қызыл еңбек ауылында туған. Қазақ. Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1983), ғалым-агроном. *1977 жылдан - Целиноград ауыл шаруашылығы институтының студенті. *1983 жылдан - Павлодар облысы Павлодар ауданы «Маяк» кеңшарының агрономы. *1985 жылдан - Павлодар аудандық ауыл шаруашылығы бірлестігінің бас агрономы. *1989 жылдан - Павлодар облысы Павлодар ауданы «Маяк» кеңшарының партком хатшысы, 1990 жылдан - директорының орынбасары. *1991 жылдан - Павлодар облысы «Павлодар БАТТ» ШК бас директоры. *1997 жылдан - СҚО бойынша «БАТТ корпорациясының» өкілі. *1998 жылдан - СҚО Аққайың ауданы «Смирнов элеваторы» АҚ директоры. *2001 - СҚО «Қиялы астық» ЖШС директоры. *2003 жылдан - СҚО Аққайың ауданының әкімі. *2004 жылдан - СҚО «Мамлют ұн тарту комбинаты» ААҚ президенті. *2006 жылдан - «БАТТ Агроинвест» ЖШС бас директоры (Көкшетау қаласы). *2007 жылдан - «Бурабай агрофирмасы 2007» ЖШС бас директоры (Ақмола облысы Щучье ауданы). *2009 жылдың қаңтарынан бері - Павлодар облысы Железинск ауданының әкімі. Щучье аудандық мәслихатының депутаты (2007). «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен марапатталған (2001). Дереккөздер
Ералиев ауылы

Ералиев — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданыңдағы ауыл, Ералиев ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Толағай, Көнек тауларының аралығында, Жаңаарқа кентінен батысқа қарай 91 км-дей жерде орналасқан. Тарихы Іргесі 1932 жылы қаланған. 20 ғасырдың 30-жылдарында Жарық, Карл Маркс, Жиделі, Айбат, Қарсы адыр, Құрамыс, ТОЗ-дары болды. 1939 жылы ТОЗ-дар бірігіп, Карл Маркс ұжымшары, Жарық ауылдық кеңесі болып құрылды. Кейін оған осы ауылдың түлегі, Қоғам және мемлекет қайраткері Шабден Ералиевтің есімі берілді. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыттары - мал шаруашылығы, оның ішінде қой өсіру бөлды. Жерінің жалпы ауданы - 252,0 мың га. Кеңшар орынында 93 шаруа қожалығы құрылған (2006). Халқы Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 1458 адам (779 ер адам және 679 әйел адам) болса, 2009 жылы 1328 адамды (699 ер адам және 629 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1315 адамды (702 ер адам және 613 әйел адам) құрады. Инфрақұрылымы Округтің елді мекендерінде (Кезең, Аралтөбе, Ақбастау, 189-разъезд, Жомарт ауылдары) 5 мектеп, ОДА, кітапхана, АТС, пошта мекемелері бар. Ауыл мектебіне Социалистік Еңбек Ері О. Әлібаевтың есімі берілген. Ауыл басқа елді мекендерімен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын 189-разъезд 15 км жерде. Дереккөздер