kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Комбинативтік өзгергіштік

Комбинативтік өзгергіштік - гендердің алуан түрлі жаңа комбинациялары мейоздық бөліну кезінде байқалатын гомологтік хромосомалардың бір-біріне тәуелсіз ажырауы, хромосомалардың айқасуы және ұрықтану кезінде гаметалардың кездейсоқ қосылуының нәтижесінде түзіледі. Комбинативтік өзгергіштікке себеп болатын осы үш жағдай бір- біріне байланыссыз, бір мезгілде жүріп, алуан түрлі генотиптердің түзілуіне мүмкіндік береді. Сол себепті бір үйдің балаларының бір-біріне айна қатесіз ұқсауы сирек кездеседі. Сол сияқты, балалары еш уақытта әке-шешесінің біреуіне толық ұқсамайды, кей белгілері бойынша әкесіне ұқсаса, басқа белгілері бойынша анасына ұқсас келеді. Өзгергіштіктің бұл типінде гендер өзгермейді. Гендердің генотипте бір-бірімен үйлесуі фенотипі ұрпақтарды тудырады. Комбинативтік өзгергіштік жасушаның мейоздық бөлінуінің I профазасында байқалатын хромосомалардың айқасуынан, ұрықтану кезінде гаметалардың кездейсоқ кездесуінен және гомологтік хромосомалардың бір-бірінен тәуелсіз ажырауынан пайда болады. Жыныстық көбею кезінде ата-ана гендерінің алмасуынан жаңа белгілері мен жаңа касиеттері бар даралар түзіледі. Тұқым қуалайтын гендердің үйлесуі ылғи да тиімді, бағалы бола бермейді. Бұл жағдайда табиғи сұрыпталу нәтижесінде жағымсыз, зиянды белгілері бар организмдер еліп отырады. Сұрыптаушылар жұмыстың мақсатына қарай болашақ ұрпақта гендердің жағымды комбинациясын алу үшін будандастыруға алынатын ата-аналық формалардың қасиеттерін іріктейді. Мысалы, қазақтың арқар-меринос қойы жабайы арқар мен биязы жүнді меринос қойды шағылыстыру аркылы алынған. Мұнда арқардан суыққа төзімді, сүйегі берік, тау жағдайына бейім белгілері берілсе, қойдан жүнінің, етінің сапасы берілген. Бұл белгілер тұрақты болу үшін туыстық будандастыру жүргізеді. Жыныстық көбею нәтижесінде генотиптері сан алуан организмдер түзіледі. Ағза генотиптерінің әртүрлі болуы олардағы гендердің түрлі комбинациялар немесе үйлесімдер құруына байланысты. Комбинативтік өзгергіштік кездейсоқ болатын жағдай. Комбинативтік өзгергіштік жаңа түрлердің түзілуіне бастама береді. Дереккөздер
MØ

Karen Marie Ørsted, MØ (мю) деген атымен көбірек танымал — Данияның әншісі және ән авторы. Ол өзінің музыкалық өмірін 2006 жылы бастады. 2013 жылы Карен өзінің ең бірінші мини-альбомы «Bikini Daze»-ды шығарды, 2014 жылы толық студиялық «No Mythologies To Follow» атты альбомын шығарды және бұл альбом оған атақ-даңқ әкелді. 2014 жылы қарашада MØ «Danish Music Awards» премиясында 4 бірдей номинацияға ие болды: «жыл жарылысы», «жыл жазбасы», «жылдың ең үздік артісі» және «жыл клипі». Мансап MØ және оның досы Джозефин Стракман 2007 жылы MOR атты панк-дуэт құрды. Осыдан кейін олар 2009 және 2011 жылдары екі мини-альбом жазды: «Fisse I Dit Fjæ»s және «Vanvidstimer». MOR дуэті 2012 жылы ыдырап кетті. 2012: Bikini Daze және No Mythologies to Follow 2013 жылы MØ өзінің дебютты «Glass» сиглін шығарды. Ал жазда оның тағы екі туындысы пайда болды: «Pilgrim» и «Maiden».2013 жылы 18 қазанда MØ өзінің төрт альбомы құрамына кірген ( «XXX88», «Never Wanna Know», «Dark Night» и «Freedom #1») «Bikini Daze» атты мини-альбомын шығарды.
Дайме

Дайме (жап. дайме әріп. "үлкен есім") - ортағасыр кезінде болған Япониядағы ең ірі феодалдар. Егер Жапонияда самурайлардың дәрежелері жоғары болғанын санасақ, дайме дәрежесі осы самурайлардың ішіндегі ең беделдісі. Сөзді жапон тілінен аударғанда "үлкен есім" деген мағына беріп, биліктің жоғары екендігін көрсетеді. Алғашқы дайме Ең алғашында олар орталық билікке тәуелді болмаған, бірақ уақыт өте келе олар жинақылық танытып, өз мүмкіндіктерін пайдалана отырып, көптеген жерлерді меншіктеп алған. Осы иеліктерге ие болу үшін эбису атты солтүстіктің жергілікті адамдарын ығыстырған. Олар осы уақыттан бастап өз иеліктеріне меншікті самурайлардың әскерін алған. Өз биліктерін әрі меншікті жергілікті әскердің мүмкіндіктерін арттыра отырып, олар барлық іс-шаралардың нәтижесінде өз қаржылай жағдайларын жақсартып, Сегун Камакура (1185—1333) кезінде Жапон қоғамындағы ең жоғары дәрежеге жеткен. Осылайша олар заңды түрде соғыс нәтижесінде жеңіп алған жерлерді меншіктеріне алып, салық жинау арқылы жаңа мүмкіндіктерге қол жеткізген. Даймелардың вассалдары және табыстары күрт өскен. Олардың салық жинауға құқықтары көп болған. Мысалы, барлық күріш дақылының 20% осы жоғары шеңді адамдарға тиесілі болған, осы ауқымды табыстар қапиталдың қарқынды өсуіне мүмкіндік берген. Осы уақытта Хосокава, Уэсуги, Такэда, Ямана, Симадзу атты әскери әрі қаржылай қамтамасыз етілген жерлер қалыптастқан. Эдо кезеңіндегі дайме Токугава билікке келгеннен кейін, барлық даймелар сегун шеңіне тәуелді болып қалды. Оларға салық төлеуге, әртүрлі жұмыстарды жасау үшін адамдар бөлуге тура келді. Барлығы да Токугава басшының қарамағында болды. Дайме атағын тек қана табысы 10 мың. коку болатын феодалдар ғана иелене бастады. Токугава әулетінің 250-270 дймелардың ішінде ең бай адамдар Кага ауданының феодалдары болды, олардың табысы 1,3 млн. Коку. Симадзу және Кюсю деген көне рулық-тайпалардың табысы 730 мың коку болды. Соңғы рет иеліктерді бөлуді Токугава сегун өткізген болатын. Токугава қосымша сақтық іс-шараларын ұйымдастырды, тұтқындарды ұстаған, бірақ заңды түрде тыйым салған батыс адамдарына қарағанда, жапон самурайлары үшін құлдыққа адам алу қарапайым іс еді, ал Иэясу осы жағдайды барлық даймеларға қатысты басқару саясаты қылды. Мәселе «санкин котай» дәстүрі жайлы қозғалды, осыған сәйкес даймелар әр 2-інші жылын сегун сарайында өткізуге міндетті болды. Дереккөздер
Сұрдың елу реңкі

Сұрдың елу реңкі — америкалық режиссер Сэм Тейлор-Вудтың жазушы Э. Л. Джеймстің романы бойынша түсірілген фильмі. Әлемдік тұсаукесері 2015 жылдың 11 ақпанында өтті. Сюжет Анастейша Стил - Кейт есімді құрбысымен бірге тұратын қарапайым студент. Кейт бірде ауырып қалады да, одан бір миллиардерден сұхбат алып беруін өтінеді. Жас кәсіпкер Кристиан Грей мен Анастейша арасындағы әңгіме аса сәтті өрби қоймайды. Осымен екеуінің арасындағы оқиға аяқталар ма еді, егер олар дүкенде кездесіп қалмағанда... Рөлдерде Саундтрек * Энни Леннокс — I Put a Spell On You * Лора Уэлш — Undiscovered * The Weeknd — Earned It * Джесси Вар — Meet Me In the Middle * Элли Голдинг — Love Me Like You Do * Бейонсе — Haunted (Michael Diamond Remix) * Sia — Salted Wound * The Rolling Stones — Beast of Burden * AWOLNATION — I’m On Fire * Бейонсе — Crazy In Love (2014 Remix) * Фрэнк Синатра — Witchcraft (Remastered) * Vaults — One Last Night * The Weeknd — Where You Belong * Скайлар Грей — I Know You * Дэниел Эльфман — Ana and Christian * Дэниел Эльфман — Did That Hurt? Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * * * * * [http://kinostan.kz/film/view?id=1012 Киностан сайтында]
Гермес

Гермес – сауда-саттық, ақылдылық, ептілік және шешендіктің құдайы. Жаршылардың, елшілердің, малшылардың, сиқыршы мен алхимияның және астрологияның қорғаушысы, қолдаушысы. Құдайлардың елшісі, өлген жандарды Аидтың жер асты әлеміне өткізеді. Өлшемдерді, сандарды ойлап шығарып адамдарды үйреткен. Аңыз Еш жан да Герместі ептілікпен, ақылдылықпен, ұрлықта және жәдігөлік пен асып түскен жоқ. Зевс пен Майя плеядасының баласы. Гермес айдың төртінші күнінде, Киллена тауының үңгірде туған. Басқа нұсқада Керикон тауында туылды. Гермес тәрбиеленген, жабайы жер ағашының қалдықтары Тангарда сақталып жатыр. Тау нимфалары Герместі Трикрена бұлағында жуындырған. Ең бірінші ұрлықты, ол жөргекте жасаған. Ол бесігінен шығып Пиерияға барған. Ол Пиерияда, Аполлон бағып жүрген 50 сиырды айдап кетті. Оларды таппау үшін ол аяқтарына таяқ байлап қойып, үңгірде тығып қойған. Ал өзі үлкен тасбақаның қабыршағынан және екі өлген сиырлардың ішегінен, Хелидорея тауында лира жасаған. Лирада 7 ішек болған. Аполлон болса сиырларды іздеп Пилосқа барды. Ол тұрғындардан сұрастырып, сиырларды бала ұрлағанын біледі. Сиырларды кім ұрлағанын біліп, Герместі ұрлықта кінәләу үшін Майяға барады. Анасы жөргекте жатқан баланы көрсетеді. Апаллон Герместі Зевске апарады. Әкесінің сұрақтарынан кейін, Гермес сиырлардың қайда екенін айтады. Ал өзі жақын жерде отырып лирада ойнай бастайды. Аполлонға лира өте қатты ұнады. Ол Гермеске келісім ұсынды. Ол лира үшін өзінің 50 сиырын айырбастауға дайын болды. Кішкентай бала болып, ол Зевстің скипетрін, Посейдонның үш ашалы айырын, Гефесттің шымшуынын, Афродитаның белдігін, Аполлонның садағын және Арестің қылышын ұрлаған. Дереккөздер * Гермес // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Мэри Хили

{{Ambox }} Мэри Хили (, 14 сәуір 1918 жылы туған — 3 ақпан 2015 жылы қайтыс болған) — америкалық әнші жіне актриса. Оның кинодебюты 1938 жылы басталды, арада бір жыл өткеннен соң ол өзінің келесі жылдары қатысты болған болашақ күйеуімен кездесті - конферансье Питер Линд Хэйс. Ол киноэкранды бар жоғы он бір картинада қана ойнады. Оның ішінде:«Екінші скрипка» (1939) және «Жұлдызды қанат» (1940). 1942 жылдан кейін Мэри Хили, ол өзінің карьерасын толтыруды Бродвейде жалғастырды, негізінен үлкен сахналарға шықпады, сосын радио мен телевидениелерге де шыққанды қойды. Мэри Хили пенсияға шыққаннан кейін өзінің жұбайымен Лос-Анджелесте өмір сүрді және сол жерде 96 жасында 2015 жылы қайтыс болды. Дереккөздер
Билл Каллахан

Билл Каллахан (; 3 маусым 1966 жылы туған, Силвер-Спринг) — америкалық әнші және ақын-сері. Альбомдар тізімі •Sewn to the Sky — 1990 жыл •Forgotten Foundation — 1992 жыл •Julius Caesar — 1993 жыл •Wild Love — 1995 жыл •The Doctor Came at Dawn — 1996 жыл •Red Apple Falls — 1997 жыл •Knock Knock — 1999 жыл •Dongs of Sevotion — 2000 жыл •Rain on Lens — 2001 жыл •Supper — 2003 жыл •A River Ain't Too Much to Love — 2005 жыл •Woke on a Whaleheart — 2007 жыл •Sometimes I Wish We Were an Eagle — 2009 жыл •Apocalypse — 2011 жыл •Dream River — 2014 жыл •Have Fun with God — 2013 жыл Синглдар тізімі •«My Shell» / «Astronaut» — 1991 жыл •«A Hit» — 1994 жыл •«Came Blue» / «Spanish Moss» — 1996 жыл •«Ex-Con» — 1997 жыл •«Held» — 1998 жыл •«Look Now» — 1999 жыл •«Cold Blooded Old Times» — 1999 жыл •«Strayed» — 2000 жыл •«Rock Bottom Riser» — 2006 жыл •«Diamond Dancer» — 2007 •«Wind and the Dove» (live) — 2010 жыл Фильмографиялар •Pola X (1999) •Apocalypse: A Bill Callahan Tour Film (2012) Дереккөздер
Керамбит

Керамбит - Малай архипелагындағы суық қарудың дәстүрлі түрі. Өте шытырман шығу тарихы бар. Бір нұсқасы бойынша, ол өзінің шығуымен Ява аралдарында тұрған Сунда тайпасына қарыздар. 1280 жылы олардың Пак Макан патшасы қайтыс болып, олар оның жаны жолбарыста өмір сүреді деп, осы жануардың тырнағына ұқсас қару қолданған. Шынымен де, жиі керамбит сөзін "жолбарыс тырнағы" деп аударып жатады. Басқа нұсқа бойынша бұл қарудың шығу тегін Малайзия мен Индонезиядағы кең тараған әтештер төбелестерімен байланыстырады. Соққы жарасын үлкейту үшін әтештің аяғына керамбитті еске түсіретін пышақ байлап қоятын. Кей кездерде, құлшынысты әтештер төбелесіп жатқан інінен атып шығып, осы қарумен көрермендерді жаралауға дейін баратын. Жарақаттың ауыр болуы оны төбелес қаруы ретінде пайдалануға итермеледі. Керамбиттің іш жағынан қайралған 3-тен 10 см.-ге жететін ай тәрізді жүзі және бас жағында саусақ арқылы ұстайтын домалақты сабы бар. Оның сабы ағаштан жасалып, мыс бұрандама арқылы бекітіледі.Керамбиттің осы түрі көп таралған, бірақ оның 2 жүзді немесе домалақ ұстағышсыз түрлері де кездесіп жатады.Оның 20-30 см.-лік дүзді түрлері бар. Оларды көбінесе Бладау немесе Куку Макан деп атайды. Керамбит - "Counter-Strike: Global Offensive", "Splinter Cell: Blacklist", "Call of Duty: Black Ops" ойындарында кездеседі және өте қымбат әрі бағалы болып саналатын қару. Дереккөздер * Фомин А. Керамбит — стальной коготь тигра // Братишка : Ежемесячный журнал подразделений специального назначения. — М.: ООО «Витязь-Братишка», 2013. — № 7. — С. 36-39. * Фомин А. Керамбит на армейской службе // Братишка : Ежемесячный журнал подразделений специального назначения. — М.: ООО «Витязь-Братишка», 2013. — № 8. — С. 48-53.
One Direction: Бұл біз

One Direction: Бұл біз (ағыл. One Direction: This Is Us ) — 2013 жылы шыққан Британиялық танымал группа One Direction туралы 3D форматтағы фильм. Британияда премьерасы 2013 жылы 29 тамызда шығып, Америкада бір күнге кешірек шықты. Фильмде One Direction-нің көптеген әндері мен клиптері жарық көрді. Суреттеме Көрермендер танымал One Direction бойз-бендінің қатысушыларымен бірге әлемдік турға аттанады. Бұл музыкалық ұжым The X-Factor байқауынан кейін әлемге танылды. Олардың "Up All Night" деген алғашқы альбомы 15 елде үздік атанды. Каст * Найл Хоран * Зейн Малик * Лиам Пейн * Гарри Стайлз * Луи Томлинсон Сыртқы сілтемелер [http://www.1dthisisus-movie.com/site/ Ресми сайты] [http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=onedirection.htm Box Office Mojo сайтында] [http://www.rottentomatoes.com/m/this_is_us/ Rotten Tomatoes сайтында]
Гибралтар Ұлттық футбол құрамасы

Гибралтар Ұлттық футбол құрама командасы (ағыл. Gibraltar Football Association, GFA) — Гибралтарда футбол құрама командасын басқаратын ұйым. 1895 жылы құрылған, әлемдегі ең ескі құрылған командалардың бірі. 2012 жылы Қазан айында бұл ассоциация уақытша деп қабылданды, ал 2013 жылдың 24 мамырында УЕФА-ның толықтай мүшесі атанды. Тарихы Гибралтардың Футбол ассоциациясы 1895 жылы Гибралтарес клубы ретінде құрылды. 1906 жылға дейін Гибралтардағы жалғыз турнир Сауда кубогі (ағыл. Merchant's Cup) болған. 1907 жылы Гибралтар Футбол ассоциациясы әрдайым өткізілетін лига құрды. 1901 жылы Ұлттық құрама командасын құрды, олар Ұлыбританияның әскерлерімен ойнаған болатын, кейін олар Испанияның клубтарымен бірнеше кездесу өткізген болатын. ФИФА және УЕФА құрамына кіру тапсырыстары * Ассоциация Англияның Футбол ассоциациясымен 1909 жылдан бері тығыз қатынаста. Халықаралық кездесулерде ойнау үшін ФИФА ұйымына кіруге көп тер төкті, ал бұған Испания футбол ассоциациясы қарсы болған. * 1997 жылы Гибралта Футбол ассоциациясы ФИФА құрамына кіруге тапсырыс берді. ФИФА 2 жылдан кейін өтінішті УЕФА ұйымына жіберді, 2000 жылы ФИФА және УЕФА Гибралтарға келді. Гибралтардың өтінішіне Испания мемлекеті қарсы болды. Нәтижесінде, Гибралтар ФИФА ұйымының мүшесі атанбады. * 2006 8 жетоқсанында Гибралтар УЕФА ұйымының уақытша мүшесі болды. УЕФА-да өнер көрсетуі * 2014 жылғы Еуропа чемпионаты Дереккөздер
Pyramid (альбом)

Pyramid (қаз. Пирамида) — ағылшындық «The Alan Parsons Project» арт рок тобының 1978 жылы шыққан үшінші студиялық альбомы. Альбом 1978 жылы «Ең үздік заманауый музыкадағы продюсерлік жұмыс» номинациясында «Грэмми» сыйлығын жеңді. Композициялар тізімі Барлық композициялар Алан Парсон және Эрик Вульфсонмен жазылды. 2008 Bonus Tracks 10.Voyager/What Goes Up/The Eagle Will Rise Again (аспаптық нұсқасы) (8:55) 11.What Goes Up/Little Voice (ерте демо-нұсқасы) (4:07) 12.Can't Take It With You (ерте демо-нұсқасы) (1:45) 13.Hyper-Gamma-Spaces (демо-нұсқасы) (2:21) 14.The Eagle Will Rise Again (альтернативті аспаптық минус) (3:20) 15.Hyper-Gamma-Spaces (Part I) (демо-нұсқасы) (3:14) 16.Hyper-Gamma-Spaces (Part II) (ерте минусты түрі) (1:56) Жазба қатысушылары • Йен Байрнсон – акустикалық гитара, электрогитара • Джон Майлз - вокал • Колин Бланстоун - бэк-вокал • Ленни Закатек - вокал • Стюарт Эллиот - перкуссия, барабандар • Алан Парсонс – продюсерлік • Дэвид Патон – бас-гитара, вокал Дереккөздер
Гефест

Гефест – грек мифологиясында от құдайы, ұсталар мен кәсіпшілердің қолдаушысы және ең мықты ұста. Мифтар Гомер бойынша, Зевс пен Гераның баласы. Апаллонның, Арестің, Афинаның, Гебаның және Илифияның ағасы. Гефест туылғанда, ол ауру және жүдеу бала болып шықты. Гера өз баласын көріп, одан бас тартты және биік Олимптан лақтырды. Бірақ, теңіз жас құдайды, өлтірмей өз құшағына алды. Гефесттің өгей анасы теңіз құдайы Фетида болды. Үлкен құдай болғанша дейін ол теңіз түбінде тұрып өзінің жақсы көретін жұмысын (тағалау) жасады. Гефесттің шеберханасынан керемет бұйымдар шықты. Оның бұйымдарына еш бір зат әдемілігімен де, беріктігімен де жеткен жоқ. Ол Зевс пен Гераның баласы екенін біліп, кек қайтарады. Ол еш затқа теңеу таба алмайтын тақ жасап, оны Олимпқа жібереді. Гера өте қуанып кетті, бірақ Гера оған отырса оны көзге көрінбейтін шынжыр байлайды. Құдайлардың еш қайсысы, ол шынжырды шеше алмады. Сол үшін, Зевс Герместі Гефестке шынжырды босатсын деп жібереді. Бірақ, Гефест бас тартты. Сонда, Құдайлар Гефестке Дионисті (шарапшы құдайы) жібереді. Дионис Гефестті мас қылды. Мас Гефестті, Дионис олимпқа оңай жеткізіп салды. Мас болып, ол гераны босатты. Дереккөздер * Лосев А. Ф. Гефест // Мифы народов мира. Т.1. М., 1991, с. 299—300 * Широков О. С. ΑCMŌN // Античная культура и современная наука. М., 1985, с. 185—188
Рамзан Белаев

Рамзан (Роман) Белаев (1990 жылдың 7 тамызында туған, Гусев, Калининград облысы, Ресей) — Германияда өмір сүретін Ресей боксері. Чечен руынан шыққан. IBF және WBF бойынша әлем чемпионы болып саналады. Өмірбаяны Тамыздың 7-сінде Калининград облысы Гусев қаласында туылды. 1997 жылы аудандық бокс мектебінде бокспен айналасуды бастаған. Оның бірінші бапкері Михаил Анисимов болды. Рамзан Белаев 64 кг-ға дейінгі категорияда шыққан. Көптеген турнирлерді ұтып алды. 19 жасында төрешілердің әділетсіз көзқарасы үшін бокста кейбір уақытқа тастады. Содан кейін Германияға көшіп кетті. 20 жасында профессионалды боксер ретінде жаттығуларын қайтадан бастады. 66,7 кг-ға арналған категорияда шығып жүр. 15 жекпе-жекке шығып, 14 рет қарсыластарын ұтты. 10 рет нокаутпен жеңді. 2013 жылдың 19 сәуірінде Нельсон Пилоттины жеңіп, IBF юниорлар арасындағы титулды жеңіп алды. 2013 жылдың 8 маусымында Люксембрургта World Boxing Federation көзқарасы бойынша интерконтиненталды чемпион болды. Ол Нассер Атуманины жеңді. 2014 жылдың 1 ақпанында Монакода Ирландиядан шыққан Дин Бёрнды ұтып, WBA көзқарасы бойынша континенталды чемпион болды. 2014 жылдың 15 қарашасында Роман Белаев ЮАРдан келген Али Фунекоға, 11 раундта, жарақат үшін жеңіліп қалды. Дереккөздер
Kingsman: Құпия қызмет

Kingsman: Құпия қызмет (ағыл. Kingsman: The Secret Service) — 2015 жылы жарық көрген режиссер Мэттью Вонның комедиялық атыс-шабыс фильмі. Ұлыбританияда премьерасы 2015 жылы 29 қаңтарда басталды, ал әлемдік премьерасы 13 ақпанға жоспарланды, Фильмнің желісі Джери — теңіз жаяу әскерінде қызметін өтеген, ақылды жігіт. Бірақ қазір қылмыстық жолға түсіп кеткен. Бірде Гарри есімді құпия ұйымның өкілі оған жаңа қызмет ұсынады. Рөлдерде Сыртқы сілтемелер * [http://www.kingsmanmovie.com/ Ресми сайты] * [http://kinostan.kz/film/view?id=1014 Киностан сайтында] * [http://www.imdb.com/title/tt2802144/ Internet Movie Database сайтында]
Тортасы айырылған сары май

Тортасы айырылған сары май - сүт өнімдерінен жасалған қазақтың ұлттық тағамы. Дайындалуы Жентке немесе басқа да тағамдарға қосу үшін, сондай-ақ ұзақ сақталу үшін сары майды қайнатып, сұйық алтындай майды жылы күйінде шыны ыдысқа құйып алады. «Торта» дегеніміз май құрамында қалған іркіт. Ол бұп-бұйра болып, қазан түбінде тұнып қалады. Май тұздалған болса, оның тұзы осы тортаға тұнып қалады да, жеуге майлы, дәмді болғанмен өте ащы. Сондықтан оны балалар құрт-ірімшіктің ұнтағына араластырып жейді. Дереккөздер
Дэн Рейнолдс

Дэниел Колтер «Дэн» Рейнольдс (; 14 шілде 1987, Лас-Вегас, Невада, АҚШ) — америкалық музыкант, Imagine Dragons рок-тобының әншіci және әндердің авторы. Дискографиясы Imagine Dragons Студиялық альбомдары * 2012 — Night Visions * 2015 — Smoke + Mirrors Шағын-альбомдар * 2009 — Imagine Dragons EP * 2010 — Hell and Silence EP * 2011 — It’s Time EP * 2012 — Continued Silence EP * 2012 — Hear Me EP Egyptian * 2011 — Egyptian EP Сыртқы сілтемелер * *
Мекен-жай (саясат)

Ұжымдық мекен-жайы ( - саясатта белгілі тұлғалардың саны немесе бүкіл бірлестіктің немесе корпорациясының есепке алынуы; XVIII-XIX ғғ. термині. Петициядан айырмашылығы, ол, кем дегенде, жеке шағымданушыларға қатысты қатаң тұжырымдалған қалаудың жоқтығымен ерекшеленеді. Әдетте мемлекеттік конституциялық органдарының басшыларымен (парламенттер, Ландтага палатасы) тапсырылады. Парламенттің екі палатасы мекен-жайымен тақ сөзіне жауап берді. Мұндай мекен-жайы, тақ сөз мазмұнына сілтеме жасай отырып, ұсынылған мемлекеттік бағдарламасымен келісім жасасты немесе керісінше - белгілі бір баптарға қарсылық, белгілі бір жағдайларда, кейде үкімет бүкіл жүйесіне қарсылық танытты. Кейде төтенше жағдайларда, Парламент мекенжай құқығын ерекше пайдаланады. Мысалы, 1870 жылы 10 желтоқсанда өткен Солтүстік неміс одағының Рейхстаг отырысындағы мекен-жайында патша Вилгельмнен | Германия бірігуін (1871) өзінің "қастерлі ісі" санауын сұрады. Саяси қозғалыстардың барысында парламенттік емес топтардың, әсіресе әр түрлі қоғамдық ұйымдар мен халық жиынының мекенжайларынан, яғни ұжымдық мекен-жайдан, олар үкіметке немесе елдің мемлекеттік өкілетті мекемелеріне жолданды; олар белгілі іс-әрекеттерді бекітілуіне қолдау немесе керісінше көзқарастар білдірілді. Тағы қараңыз * 221 мекен-жайы
Тати

Тáти (яп. 太刀?) — ұзын жапон қылышы. Татидің катанадан ерекшілігі обиға (белдік) тағылып жүрмеген, ал тағып жүргенде тек байлап қоюға арналған белбеулерге тағылған. Сауыттардан ақауларды болдырмас үшін жүзінде орамдар болған. Самурайлар катанана күнделікті киінудің бір бөлігі деп ұстаса, тати — сауыттың бір бөлігі болған. Татимен бірге әдетте танто болған. Жәнеде безендіріліп жасалған татилерді сегун мен император сарайында шерулік қылыш ретінде ұстаған. Әдетте катанаға қарағанда иілген және ұзынырақ болған (көбісінің жүзінің ұзындығы 2,5 сякуден көп, яғни 75 см-ден ұзын; цука (сабы) да ұзынырақ және иіліңкіренген болған. Қылыштың басқа атауы— — батыста оны қателесіп, «дайкатана» деп те атайды. Сілтемелер * [http://www.lenta.ru/photo/2008/05/21/samuray/20_Jpg.htm Меч тати мастера Ясуцуна — самый древний из сохранившихся в Японии. Период Хэйан, XI век]
Амьен шіркеуі

Амьен Құдай-ана соборы - ( Амьен қаласындағы католиктік епископтардың кафедралы соборы . Собор XIII ғасырда салынған. Архитекторлары - Робер де Люзарш, Тома де Кормоң Рено де Кормон. Францияның солтүстік- батысындағы Пикардия атты тарихи облыста орналасқан. Собордың аумағы - 200 000 шаршы метр, яғни Франциядағы готика стилиндегі соборлардың ішіндегі ең ауқымдысы және ең биігі. Собордың ішкі көрінісі керемет безендірілген. Батысындағы әдемі қасбеті (фасады) барынша мұқият ойластырылып салынған, ал оңтүстік жағындағы қасбетінде «Алтын Мадонна» атты мүсін орналасқан. Собордың биіктігі - 145 м, ені - 59 м, шіркеу орта нефінің биіктігі - 42,5 м. Бұл бүкіл Франциядағы толық салынған соборлардің ішіндегі ең биік нефтің бірі болып табылады. Собордың ішіне шамамен 10 000- нан аса адам сыяды. Амьен соборы готикалық сәулет өнеріне өзгерістер енгізіп, өнердің бұл түрін арттыруға ерекше үлес қосқан. Амьен соборы француз соборларының ең көркем классикалық үлгісі болып табылатын Шартр және Рейм соборларымен қатар тұр. Собордағы мүсіндер арасында жергілікті тұрғындар пір тұтатын Викторик, Фусциан, Генциан, Домитус, Ульфия, Фирмин сияқты әулиелердің мүсіндері бар. Өлшемдер * Сыртының ұзындығы: 145 м * Ішінің ұзындығы : 133,5 м * Нефінің ені: 14,6 м * Бүйір нефінің ені: 8,65 м * Трансептінің ұзындығы: 70 м * Күмбезінің биіктігі: 42,3 м * Шпицінің биітігі : 112,7 м * Ауданы: 7 700 м² * Ішінің ауданы: 200 000 м³ Дереккөздер
Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар шіркеуі

Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар шіркеуі - Испанияның Сарагоса қаласындағы барокко үлгісінде салынған ең үлкен ғибадатханалардың бірі. Иса пайғамбардың анасы Дева Марияға және оның б.з.д. 40-жылдары сол маңда болғандығының құрметіне арнап салынған. Нуэстра-Сеньора-дель- Пилар - Марияның құрметіне арнап салынған алғашқы қасиетті орын. Базиликаның ортасында баған қойылған. Онда қолында нәрестесі бар Марияның мүсіні бейнеленген. Көптеген испан корольдері, сондай-ақ басқа да шетелдік билеушілер мен әулиелер Марияның мүсіні алдына барып сиынатын. Көптеген жылдар бойы осы шіркеу орналасқан маңда әртүрлі үлгідегі ғибадатханалар тұрғызылған болатын. Олардың бірі қолдан бұзылса, енді бірі өрттен зардап шекті. Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар шіркеуінің құрылысын 1681 жылы II Карл бастағаң құрылыс жұмыстары 1686 жылы аяқталды. Қазан айының 12-жүл- дызында Испанияда бірден екі мереке болады: біріншісі - әулие Дева Пилар мерекесі, екіншісі - Испанияның ұлттық мерекесі - Испанидад күні. 1725 жылы ғибадатхана едәуір кеңейтілді. Шіркеудің ішкі көрінісі таңғаларлық байлығымен және сән-салтанатымен ерекшеленеді. Нуэстра-Сеньора-Дель- Пилар - Испания халқының Марияға берген есімі. Мария есімі Латын Америкасында кең таралғаң бірақ Испанияда бұл есімді Пилар деп өзгертіп айту әдетке айналған. Нуэстра-Сеньора-Дель-Пилар шіркеуі - Испаниядағы ең маңызды шіркеулердің бірі. XVII ғасырда шіркеуде өрт болып, қалпына келтіру жумыс- тарынан кейін шіркеу готика үлгісінде жаңаша кейіпке енді. Дереккөздер
Шығыс православтық шіркеуі

Шығыс православтық шіркеуі киелілердің киелісі деп аталады. Шіркеу маңының бәрі киелі болып саналады. Шығыс православтық шіркеуі - дүниежүзіндегі көлемі жағынан екінші орынды алатын үлкен христиан дінінің қауымы. Православие - шығыс- христиан шіркеуі ретінде шыққан христиан дінінің бір тармағы. Шығыс православтық шіркеуі Иса пайғамбарды - шіркеудің басы, ал шіркеудің өзі оның денесі деп санайды. Православ ғибадатханасындағы иконостас алдындағы Киелі үстел адам бара бермейтің шектеу қойылған жер. Иконостастардың алдындағы орын киелі жердің алтарі аталған және де ол киелілердің киелісі болып саналатын әл- Құдыстағы ғибадатханамен теңестіріледі. Шығыс православтық шіркеуі грекше сөйлейтін шығыс шіркеулері мен латынша сөйлейтін батыс шіркеулерінің догмалары2 мен шіркеулерге қатысты уәкілділікке келіспеушілігі нәтижесінде пайда болған. Шығыс православ дінінде жылдың әр жексенбісі Иса пайғамбардың қайта тірілу кунін және Троицаны3 қурметтеп, тойлауға бағыш- талады. Шығыс православтық шіркеуі көптеген тарихи иконаларға бай. Икона көбінесе Інжілдегі оқиғаларды, кейіпкерлерді, мысалы, Мәриям- ананы, жергілікті әулиелерді немесе Иса пайғамбарды суреттейді. Православ шіркеуінің күнтізбесіндегі әр киелі кун Иса пайғамбардың қайтадан тірілуіне тікелей немесе жанама байланысты. Дереккөздер
Крестер қыраты

Крестер қыраты - индустриалды шағын қала. Шяуляйдан 12 шақырым қашықтықта орналасқан Литваның улттық мінәжат ету орталығы. Крестер қыраты - Литваның католицизм дінін сақтап қалудағы қанаушылыққа қарсы бейбіт қарсылығының белгісі. Бұл жерде крестердің неше түрі бар. Бірі ағаштан әсемдеп ойып жасалған, бірі темірден құйылғаң кейбіреулерінің көлемі үш метрге дейін жетеді. Көлемі ұсақ крестер үлкенірек крестерге ілініп тұр. Рим папасы II Джон Паул Крестер қыратына 1993 жылдың қыркүйек айында сапар шекті. Крестер қыратына тек қана литвалықтар емес, басқа да халықтар өз дініне беріктігін дәлелдеу, сондай-ақ христиан қауымына, Иса пайғамбарға және оның кресіне сенімін білдіру мақсатында осы жерге бірнеше ғасыр бойы крестер әкеліп қойып журді. Крестер қыраты - елдегі ең құпиялы, әдемі және адамға рухани күш беретін киелі жер. Литвалықтар Крестер қыратына келіп елде бейбітшілік болуын, халықтың амандығын тілейді. Тәуелсіздік жолындағы соғыстарда құрбан болған жандарға дұға оқиды. Крестердің саны мен көлемі және алуан түрлілігі таңгалдырады Кеңес Одағы тұсында, 1961, 1973 және 1975 жылдары бірнеше рет қыраттан крестер алып тас- талғанымен, лит- валықтар та- бандылықпен оларды қайта орнына қойып отырды. Қыраттың ұзындығы - 60 м, ені 40-50 м аумақты алып жатыр. Кеңес Одағы тұсында жергілікті халық бұл киелі жерді көздерінің қарашығындай қорғай білді. Бір жерде шоғырланған осыншама көп крест адамдардың бақытсыздықтары мен қандай да бір ауыр зардаптардың куәсіндей әсер қалдырады. Иса пайеамбардың мүсіні мен басқа да крестерді осы жерге мінәжат етіп келгендер қалдырған. Дереккөздер
Мәриям-ана үйі

Мәриям-ана үйі (түрікше: Meryem ana немесе Meryem Ana Evi, ) — Түркия мемлекетінің Эфес аймағындағы Бұлбұл тауында орналасқан христиан және мұсылман ғибадатханасы. Көптеген мұсылмандар мен христиандардың сенімі бойынша Иса пайғамбардың анасы Мәриямды әулие Иоанн осы тас үйге әкелген. Мәриям-ана мұнда католиктер және прославтар сенімі бойынша жаннатқа барар алдындағы жердегі өмірінің соңғы күндерін өткізген. Француз дін қызметшісі, париждік аббат Джулиан Гоуиет Эгей теңізіне жоғарыдан қарап тұрған таудағы тастан салынған кішкене ғана құрылыс пен Түркиядағы ежелгі Эфес аласының қираған қалдықтарын байқап, оны ашқан еді. Жыл сайын тамыз айының 15-і күні католик, православ және мұсылман дін басшылары осы ғибадатханада біріккен құлшылық қызметтерін ұйымдастырады. Мәриям-ананың үйі - адамзат баласының діни сенімдерінің дамуына куә болған маңызды орындардың бірі. Базилик Византия императоры Юстинианның бұйрығымен б.з.б. VI ғасырда салынды. Эфеске оралғаннан кейін Мәриям-ана қатты әлсіреп, 64 жасында қайтыс болды. Мәриям- ананың төңірегіндегі әулиелер жерлеу рәсімін ұйымдастырды. Мәриям-ананың Эфестегі бұл ғибадатханасы Мәриям-анаға арналған шіркеулердің ішіндегі ең көнесі болып табылады. Ғибадатхана күні бүгінге дейін лазарист папалардың қарауында. Жергілікті екі монах әйел Құдай-ананың үйін күнделікті бақылап тұрады. Мәриям-ана ғибадатханасы мұсылмандарға да, христиандарға да киелі орын болып саналады. Рим католик шіркеуі Мәриям-ананың осы үйің оның осы үйде өмірден қайтқанын ешқашан мойындаған емес. Эфестегі Мәриям-ананың үйі — Мәриям-анаға арналған шіркеулердің ішіндегі ең көнесі болып табылады. Дереккөздер
Исэ ғибадатханасы

Исэ ғибадатханасы - Синтоизмнің басты құдайы. Ол Жапон Император әулетінің тікелей ата-бабасы болып саналатын Аматэрасу омикамиге арналып салынған. Исэ ғибадатханасы Жапонияның Миэ префектурасындағы Исэ қаласында орналасқан. Исэ ғибадатханасында жыл сайын өткізілетін мейрамдардың арасындағы ең маңыздысы - Каннамесай мейрамы. Наки ғибадатханасының ресми атауы - Котаижингу. Ол Аматерасу омиками құдайына сиынатын орын. Исэ ғибадатханасының иелігінде ұлттық жәдігерлер бар, болжам бойынша, Қасиетті Айна мекені. Императорлық Исэ еибадатханасы ерте Синтоизм сәулетінің үлгісі. Исэ ғибадатханасының мейрамдары ресми түрде атап өтіледі. Ал жыл сайын өткізілетін салт-жоралғылар Найку мен Гекуде де өтеді. Исэ ғибадатханасының Жоғарғы Абызының рөлін Сайо деген есіммен белгілі Жапон Император әулетінің әйел мүшесі орындайды. Найкудегі алғашқы ғибадатхананы император Темму мен оның жұбайы Жито б.з. 692 жылы салдырған. Исэ Жингудің ішкі ғибадатханасы Найкудың меншігінде ұлттық мұралар сақталған. Қасиетті Айнаның мекені болған ғибадатхана, даусыз, Синтоизмнің ең қасиетті әрі маңызды орыны. Жапонның ертеректегі үйлері секілді, ғибадатханалар да толығымен ағаштан салынған. Дереккөздер
Капилавасту

Капилавасту - (пали: Kapilavatthu; ) Будданың туған қаласы. Лумбини елді мекенінен шамамен 25 шақырым қашықтықтағы Шакья патшалығына қарасты аудан. Будда 29 жасқа жеткенше осы қалада, сән-салтанат пен молшылықта өмір сүріп, ешқандай қайғы-қасірет дегенді білмей өскен екен. Кейінірек ауру-сырқау, кәрілік және өлім сияқты бақытсыздықтардың бар екенін білген Будда рухани кемелдікке жетуді алдына мақсат етіп, туған қаласын тастап сапар шегеді. Арада бірнеше жыл өткен соң, аңсаған өміріне қол жеткізген Будда әкесінің шақыртуымен Капилавастуға келеді. Буддаға ерген 500 жас жігіт сопылыққа ден қояды. Дегенмен Вайдрака патша Будданың тұсында Капилавастуда ойран салып, Шакья әулетін қырғынға ушыратады. Осы шабуылдан кейін Капилавасту қаласының орнын орман басып, тіпті XXI ғасырға дейін ол жаққа тек пілмен ғана бара алатындай жағдайда болған. Будданың туған жерін іздеу жұмыстары XIX ғасырдың соңына қарай басталды. Үндістанның археологиялық басқармасы Капилавасту қаласының орнын Уттар-Прадеш штатының Сиддхартхнагер ауданына қарасты Пипрахава ауылының маңынан тапқан. Тарихи деректерге сай, Будда б.з.д. IV гасырда Капилеастуда дүниеге келген деп есептеледі Бұл жерде Будда жерленгенін Пипрахвадан табылған ежелгі Брахми жазбалары да нақтылайды. Бугінде Капилавасту - Үндістандағы буддистер мінәжат ететін киелі орын. Бұл жерде буддистер ерекше қасиет тұтатын құндылықтар мен бірнеше ступа орналасқан. Мұндағы үлкен ступаның ішінен Будда жерленген табыт табылған. Капилавасту бірнеше ауылдардан тұрады, олардың арасындаеы ең негізгілері - Пипрахава және Ганвариа. Дереккөздер
Мормонизм

Мормонизм, мормондар шіркеуі немесе жай ғана мормондар — Америка Құрама Штаттарындағы ең үлкен төрт конфессияның бірі. Соңғы күн әулиелері қозғалысы — Джозеф Смит негізін салған дүниежүзіндегі ең үлкен конфессия. Шіркеу Солт-Лейк-Сити қаласында орналасқан. Сол үшін де Юта штатының түрғындары Соңғы күн әулиелері шіркеуіне келушілер болып саналады. Иса пайғамбар — бұл діни сенім өкілдерінің пайымдауынша, осы шіркеудің пірі, басшысы. Пайғамбар шіркеуді әулиелердің әулиесіне берілетін қасиет бойынша басқарады деген сенім бар. Бұл шіркеудегі ең жоғары лауазым — шіркеу президенті. Оны келушілер пайғамбардан кейінгі қасиетті адам, апостол деп есептейді. Шіркеу бұл атауды ресми түрде 1838 жылы 16 сәуірде алған Соңғы күн әулиесі — Джозеф Смит негізін салған діни ілімді үстанатын «Соңғы күн әулиелері» қозғалысын насихаттаушы. Пайғамбарларын құрметтейтін «Соңғы күн әулиелері» шіркеуінің қызмет етушілері қасиетті төрт кітаптың бірі Інжілде «Құдайдың сөзі» жазылған деп біледі. Кезінде Джозеф Смиттің шіркеуі деген атқа ие болған Құдай үйі «Соңғы күн әулиелері шіркеуі» деп аталып кеткен. Ондағы мақсат шіркеуді сол кездегі басқа да шіркеулерден ажырату болған. «Мормон» түсінігі басқа да «Соңгы күн әулиелері» шіркеулеріндегі уәымнан өзге магына береді. Бұл түсінік Смит қаза тапқаннан кейін халық арасына тарап кеткен. Дереккөздер
Лхаса

Лхаса — Тибеттің астанасы. Кейде оны «Ласа» деп те атайды. Лхаса Гепхел тауының баурайында орналасқан. Қала дәстүрлі түрде Далай Ламаның отыратын орны болып саналады. Сонымен бірге мұнда Потала және Норбулингка сарайлары орналасқан. Осыған байланысты Тибет буддистері қаланы Тибеттегі ең қасиетті орталық деп санайды. «Лхаса» сөзі «Құдайлар мекені» деген мағына береді. Ежелгі Тибет жазбалары мен құжаттарында бұл жер «Раса» деп аталған екен. Қала негізінен Лхаса қалалық префектурасының бөлігі болып табылады. Префектура шағын жеті округтен тұрады. Ертедегі Тибет тарихында Лхасаның алатын орны жайында түрлі пікірлер айтылады. Лхаса - Тибет буддизмінің орталығы. Қала тұрғындарының жартысына жуығын сопылар құрайды. Жазық жерде орналасқандықтан табиғаты жұмсақ. Мұнда қақаған қыспен адам төзгісіз ыстық жаз болмайды. Потала сарайы - Лхасадағы ең көрікті орындардың бірі Ерте замандарда Лхаса қаласын «Ұмыт болған қала» деп атағаң ол кезде қасиетті қалаға тек тибеттіктерге ғана кіруге рұқсат етілген. Потала сарайы, Джоканг ғибадатханасы, Сера монастырі және Жефенг ғибадатханасы секілді көптеген тарихи орындар бар. Гий өзені Чушул округінде Брахмапутра өзеніне келіп құяды. Сондықтан бұл жердің табиғаты керемет. Лхаса қаласында Джоканг ғибадатханасын қоршай орналасқан үш соқпақ жол бар. Мінәжат етушілер осы жолдарды айнала жүріп Құдайға құлшылық қылады. Галерея Дереккөздер
Ричмондтағы Будда ғибадатханасы

Ричмондтағы Будда ғибадатханасы - Қытай сарайының үлгісінде салынған буддалық монастырь. Ғибадатхананың Ванкувер қаласында 10 мыңға жуық мүшесі және ондаған сопылары бар. Ғибадатханада жылдың кез келген мезгілінде әртүрлі мейрамдар тұрақты түрде атап өтіледі. Ғибадатхана Ричмондтың нөмірі 5-ші жолының бойында орналасқан. Бұл жолдың бойында басқа да жергілікті ғибадатханалар, шіркеулер, мешіттер және олардың жанынан ашылған мектептер бар. Осы себепті бұл жол «Ричмондтың жұмаққа апаратын жолы» деп аталып кеткен. Ғибадатхана - осы жердегі аздаған діни мекемелердің бірі. Ғибадатхананың айналасын жасыл желек жапқан. Онда үлкен алма және алмұрт ағаштары отырғызылған бау-бақша да бар. Жаңадан бой көтерген ғимараттардың арасында сопылар мен әйел қызметшілерге арналған жатақханалар көп. Кейінірек Будда ғибадатханасының ішіне биіктігі 30 метрге жететін, алтын жалатылған Будда мүсіні орнатылған жаңа зал салынды. Залдың биіктігі 42 метрді құрайды. 1999 жылы негізі қаланған Ричмондтағы Будда ғибадатханасы Қытайдың дәстүрлі сарайына ұқсатып салынған Будданың туған күні мен Қытайдың жаңа жылын атап өту кезінде ғибадатхананың айналасына арнайы 1000 шырақ орнатылады. Оңтүстік және Солтүстік Америкадағы ең үлкен Будда ғибадатханасының осы қалада салынуының себебі осында. Ричмонд қаласында негізінен Жапония, Қытай және Тайваньнан келген халықтар тұрады. Канаданың басқа қалаларымен салыстырғанда Ричмонд қаласы ерекше ұлттық дәстүрімен және халқының мінез-құлқының өзгешелігімен ерекшеленіп тұрады. Бұл жерге тәу етіп келушілер саны күн санап көбейе түскендіктен ғибадатхананың аумағын төрт есе ұлғайту жоспарланған. Дереккөздер
Манти Юта ғибадатханасы

{{Ambox }} Манти Юта ғибадатханасы — АҚШ-тың Юта штатындағы Санпети округіндегі Манти қаласындағы Соңғы күн әулиелерінің Иса мәсихтың шіркеуінің салдырған алғашқы ғибадатханасы. Ол қала аумағының кез келген жерінен көрініп тұрады. Манти қаласында жыл сайын екі аптаға созылатын Мормондардың ғажайып сауық-сайраны өтеді. Бұл - қаланың қазынасына ең көп табыс әкелетін іс- шаралардың бірі. Манти - Юта штатындағы Еуропадан келген адамдардың ең алғаш қоныс тепкен мекені. Ғибадатхананың биіктігі 54 метр болатын мұнараларының әрқайсысында ортасы ашық келген спираль түріндегі баспалдақтар, шығыс мұнарасының астында арка түрінде жасалған үлкен туннель бар. Осы туннель арқылы ғибадатхананың бір жағынан екінші жағына қарай өтуге болады. Манти ғибадатханасы - Президент Лоренсо Сноуеа арналған жалғыз ғибадатхана Манти Юта ғибадатханасы - қабырғаларында ерекше түрде салынған көне суреттер сақталып қалған ең ескі ғибадатхана. Манти ғибадатханасы - Юта штатында салынған үшінші ғибадатхана. Басында ол Манти ғибадатханасы деп аталған. Манти ғибадатханасы «Манти Тас Карьері» деген атпен белгілі, сылдырмақты жыландар жайлаған жерге салынған. Мормондардың сауық-сайран кезінде Иисус Христостың барша адамдарға деген махаббатын паш ететің бір-бірімен байланысқан үш қойылым қойылады. Ғибадатхананың етегінде орналасқан баспалдақтар ежелгі мормондардың сәулет өнерінің асыл мұрасы болып табылады. Дереккөздер
Лугилер

Лугилер (лигиліктер) — Б.з басында римдіктерге қарсы белсенді соғыстар жүргізген ежелгі герман тайпасы. Олар қазіргі Польша жеріндегі Висло-Одер өзендерінің аралығында өмір сүрген, Пшевор мәдениетін ұстанған. Гермундурлармен бірге квадтарға римдіктер жіберген патша—Ванниді қууға көмектескен. 84 жылы Домициан патшаның кезінде олар квадтарды өздеріне бағындырады. Б.з III ғасырында Халықтардың Ұлы көші кезінде олар ыдырап, готтармен араласып кетеді. Лугилер тайпалары біраз майда тайпалар мен тайпалар одағынан тұрған. Ол тайпалардың әрқайсысының өздерінің орталықтары болған. Бұны Тацит civitates деп атап, оған лугилердің басқаруын, жалпы өмірлерін, аумағын суреттеген. Луги тайпалар бірлестігіне Тацит гари, гельвекон, маним, гелизи және наганарвал тайпаларын жатқызған. Олардың шығу тегін кельттермен немесе герман тайпаларымен байланыстырады. Атының шығу тегі кельт тайпаларындағы Луги құдайының атымен байланысты болуы мүмкін. Олардың шығу тегі полабтық славян тайпалары лужичандармен де байланыстырылады. Қазіргі ғалымдар олар әр түрлі тайпалардың бірігуінен туған деп санайды.
Абуль-Уафа аль-Бузджани

{{Ambox }} Абуль-Уафа Мухаммад ибн Мухаммад аль-Бузджани (, Бузган, 10 маусым 940 — Багдад, 998) — Шығыстың ортағасырлық ірі математиктер мен астрономдардың бірі. Абу-л-Хасан ибн Юнистің мұғалімі. Өмірбаяны Оның толық аты: Абуль-Уафа Мухаммад ибн Мухаммад ибн Яхья ибн Исмаил ибн Аббас аль-Бузджани. 940 жылы Бузган (Тегеранға жақын жер) қаласында дүниеге келді. 998 жылы Бағдат қаласында қайтыс болды. Астрономия Оның Птоломейдің «Альмагест» атты туындысына жазған пікірінде, сол кезеңдегі астрономиялық ілім, сондай-ақ оның өзінің еңбектері берілген. Трактатта соңында Тихо Брагте қайта ашылған айдың қозғалу теңсіздігі туралы мәлімет берілген. 998 жылы өлімінің алдында, ол Бағдатта айдың тұтылуын, сол кездегі Ургенч қаласында жас әл-Бирунимен қатар бақылап жатты, бұл осы екі қаланың бойлығының әртүрлілігін нақты анықтауға мүмкіндік берді. Математика Абуль-Уафа ль-Бузджани тангенс және котангенстің тригонометриялық функияларын енгізіп, олардың кестесін құрды, синустың 1 градустағы ең дәл мәнін анықтады.Ол екі бұрыштың сомасы үшін синустар формуласын шығарып, сфералық үшбұрыштар үшін әл-Ходжанди, Ибн Иракпен бір уақытта синустар теоремасын дәлелдеді: : Абу-л-Уафа әл-Хорезми, Евклид, Диофант, Гиппархтың математикалық еңбектеріне пікір жазды. Оның «Арифметиканы зерттеу алдында нені үйрену керек туралы» ,«Арифметика ғылымында жазушыларға, шаруаларға және басқаларға нені білу керек туралы», «Геометриялық құрылыстардан кәсіпшіге не қажет туралы», «Алтыондық кестелерді қолдануы туралы», «Куб қабырғасын, квадрат-квадратосын анықтау және екеуінен не құралатыны туралы» атты еңбектері бар. Естелік Абу-л-Уафа құрметіне айдың бір кратері аталды. Сілтемелер: * Джон Дж. О’Коннор и Эдмунд Ф. Робертсон. [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Abu%27l-Wafa.html Абуль-Вафа аль-Бузджани]
Мұратсай

Мұратсай — Батыс Қазақстан облысы, Бөкей ордасы ауданына қарасты ауыл, Мұратсай ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Сайқын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км жерде, Мұратсай бөгенінің жағасында орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 960 адам (492 ер адам және 468 әйел адам) болса, 2009 жылы 871 адамды (430 ер адам және 441 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 665 адамды (343 ер адам және 322 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Үлбі (өзен)

Үлбі – Ертіс алабындағы өзен. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы Күркіреуік (Громотуха) саласын қоса алғанда 156 км. Су жиналатын алабы 4990 км 2 . Бастауы Тынық және Күркіреуік өзендері бір-біріне қосылған жерден «Үлбі» деп аталады. Орталық Алтайдағы Иванов жотасы беткейінен басталып Ертіс өзеніне кұяды. Гидрологиясы Аңғары тік жарлы, Үлбі өзенінің жоғарғы ағысы шатқалды, ені 400 м. Еріген қар, жауын-шашын суларымен толығады. Жылдық су қоры 78,3%-ы сәуір - шілдеде, 15,2%-ы тамыз - қарашада, 6,5%-ы желтоқсан - наурызда өзен арнасымен ағып өтеді. Суының минералдылығы су тасу кезеңінде 100 - 300 мг/ л-ден сабасына түскенде 500 - 700 мг/л-ге дейін өзгереді. Көп жылдық орташа су өтімі құйылысынан 10 - 151 км жоғарыда 102 м 3 /с. Лайлылығы жоғарғы ағысында 50 г/м 3 -ден төменгі ағысында 200 г/м 3 -ге дейін өзгереді. Көп жылдық орташа тасынды өтімі 8,2 кг/с. Өзен бойында шағын Хайрузов, Тишин, Үлбі СЭС-тері салынған. Риддер, Өскемен қалалары осы өзен бойында. Дереккөздер
Тарқақ үйіржұлдыз

Тарқақ үйіржұлдыз ( Open clusters, OC） ) — жүздеген, мыңдаған тұрақты жұлдыздар тым күшті емес тартылыс күштің әсерінде шоғырлануынан қалыптасқан үйіржұлдыз болып, оның диаметрі шамамен 30 жарық жылынан көп болып кетпейді. Тарқақ үйіржұлдыздағы тұрақты жұлдыздар Шар тәрізді үйіржұлдызға қарағанда өте тығыз орналаспайды, тұрақты жұлдыздар тығыздығы төмен болып келеді. Ол жаңа тұрақты жұлдыздар пайда болу жанданып жатқан өңірлерде қалыптасады. Әсіресе үйіріліп спиралды айналатын галактика білегі мен басқа да тәртібі қым-қиғаш галактикаларда көп кездеседі. Ондағы жұлдыздардың ғұмыржасы миллиондаған жылдан ұзамайды, тіпті жер бетіндегі кейбір тастарға қарағанда әлдеқайда жас болады. Біршама жас тарқақ үйіржұлдыз өзінің молекулярлық бұлт қалдықтары болады, Аңшы тұмандығындағы H II қалыптастырдаы. Бірақ күзетуге негізделгенде аспанда Тарқақ үйіржұлдыздар соншылық көп емес. Бір үйіржұлдыздағы мүшелердің жасы мен құрамы қарайлас болғанымен, бәрібір айырым өзгешеліктер болады. Үйіржұлдыз мүшелерінің өзара әсері күшті болмаған соң басқа аспан денелерінің тартылыс күшінде жан жаққа бөлініп кетуі мүмкін. Тарқақ үйіржұлдыздардың орналасуы Шар тәрізді үйіржұлдызға ұқсамайды. Олар Құс жолының беткі қабаттарымен шектелген, галактиканың спиралды білегінде көбірек байқалады. Олар көбінесе жас аспан денелерінен құралады, кейбіреулерін есепке алмағанда (М86 қатарлы кәрі үйіржұлдыздарды айтпағанда), олар ары болғанда бірнеше миллион жылдық тарихқа ие. Шар тәрізді үйіржұлдызға салыстырғанда оның тығыздығы төмен, тартылыс күшінің шектеуі әлсіз болады. Сондықтан жолыққан Молекулиярлық тұмандықтың және басқа да Үйіржұлдыздардың өзіне тартуымен оңай шашырап кетеді. Әдетте оның кейбір жұлдыздары жол-жөнекей басқаларына жұтылып кетіп отырады. Ең әйгілі Тарқақ үйіржұлдыз Торпақ шоқжұлдызындағы Үркер мен Гиадалар үйіржұлдыздары. Персей шоқжұлдызындағы қосарлы Үйіржұлдыз h пен χ түнгі аспанда біршама айқын көрінеді. Тарқақ үйіржұлдыздар көк түсті жас жұлдыздарды негізгі жұлдыз етеді. Әдетте тұрақты жұлдыз үшін млиарттаған жылдық уақыт қысқа мезет есептеледі. Олар ақырласар кезде әлдеқашан тарқалып, басқаға қосылып кеткен болады. Дереккөздер
Джон Мак-Нейл

{{Ambox }} Джон Мак-Нейл, (15.05.1867, Гленарм, Антрим графтығы - 15.10.1945, Дублин) — ирланд саяси қайраткері және тарихшысы. Гэль лигасын құрушылардың бірі. Дублин университетінің профессоры, Ирландия король академиясының мүшесі. Ирланд волонтерлерінің бас командашысы болды. Ирландия университетін құруға көп еңбек сіңірді. 1919 ж. шинфейнер парламентінің депутаты. 1922 -25 ж. оқу министрі. Мак-Нейл ежелгі және орта ғасырлардағы Ирландия тарихы туралы еңбектер жазған. Ол қауымдық теорияға қарсы шығып, ежелгі кельтер тұсында жеке меншіктің болғанын дәлелдеуге тырысты.
Александр Маковельский

Александр Маковельский (10.07.1884, Гпродно,- 16.12.1969, Баку) - совет фелософы, Азерб. КСР ғылым академиясының акадимигі. КСРО Ға корр мүшесі. 1907 ж. Казан университетін бітірді. 1912 жылдан Казан университетінің доценті. 1918 жылдан профессоры. 1920-60 ж. университетте, Бакудің басқа да оқу орындарында профессор болды. 1945-50 ж. Азерб.КСР ҒА Философия мен заң институтының директоры болды. Александр - антик философиясының тарихы жөніндегі советтің ірі мамандарының бірі. Сондай-ақ Александр Таяу Шығыс халықтарының тарихы саласында диалект. материализм, логика, психология саласында ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізді. Александр - "История философия", "Очерки по истории философии и общественно-политической мысли народов КСРО" атты коллективтік еңбек авторларының бірі. Дереккөздер
Макдивитт

Макдивитт Джеймс (10,06,1929 ж. дүниеге келген, Чикаго қаласы) - АҚШ-тың ұшқыш-космонавы, Әскери Әуе күштерінің бригадалық генералы. 1959 ж. Мичиган университетін, 1960 ж. Эдуардс авиациалық базасындағы ұщқыш-сынаушылар, ал 1961 ж. аэрокосмос зерттеулер үшін ұщқыштар даяарлайтын мектебін бітірді. 1962 жылдан АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобында. 1965 ж. 3-7 маусымда Э.Уайтпен бірге "Джемини-4" космос кораблінің командирі ретінде космосқ ұшты. 1969 ж. 3-13 нурызда Д.Скотт және Р.Швейкартпен бірге "Аполлон-9" космос корабілімен космосқа ұшты. Осы ұшу кезінде корабльді ай кабинасының бөлігімен түйістіру сыналды, т.б. зерттеулер жүргізілді. Дереккөздер
Макбет

{{Ambox }} Мак Бетад мак Финдляйх, (кельт тілінде: Mac Bethad mac Findláich, 1005 — 15 тамыз 1057) — 1040 жылдан Морей әулетінен шыұұан Шотландия королі. Король І Дунканді Дунсинейн түбегіндегі ұрыста өлтіріп, өкімет билігін өз қолына алды. Макбет өкімет тағына Дунканның баласы Малькольмды отырғызбақ болған ірі феодалдарға қарсы күресті. 1057 ж. Шотландия мен ағылшын феодалдарының біріккен әскерлерінен күйрей жеңілді. Макбеттің өзі Малькольммен ұрыста қаза тапты. Малькольм туралы аңыздар мен деректерді Уильям Шекспир өзінің "Макбет" деген трагедиясына өзек етті. Бірақ бұл шығарманың сюжеттік желісі тарихи ақиқатқа сай емесін айтып өту керек. Мабет Айона аралында жерленген. Дереккөздер
Макассарлар

Макассарлар - Сулавеси аралының оңтүстік-батысын мекендейтін халық. Жалпы саны 1,2 млн адам. Тілі индонезия тілдеріне жатады. Діни сенімі- ислам. Антропологиялық жағынан басында Индонезияның батыс аралдарынан немесе құрлықтан ауып келген. 15 ғасырда Макассарлардың ертедегі феодол типтегі мемлекеті болған. Некгізгі кәсібі - егіншілік, балық аулау және сауда. Дереккөздер
Дуглас Макартур

{{Ambox }} Дуглас Макартур (; 26 қаңтар 1880, Литтл-Рок, Арканзас — 5 сәуір 1964, Вашингтон) — американ әскери қайраткері, армия генералы. 1903 ж. Уэст-Пойнттағы АҚШ Әскери академиясын бітірді. І дүниежүзілік соғысқа қатысты. 1930-35 ж. америка армиясы штабының бастығы атанды. 1935-37, 1941-51 ж. түрлі әскери басшы қызметтерде болды. 1952 -55 ж. "Ремингтон Рэнд инкорпорейтед", 1955 жылдан "Сперри Рэнд корпорейшен" басқармаларының уәкілі болған. Дереккөздер
Макасар бұғазы

Макасар бұғазы — Калимантан және Сулавеси аралдары аралғындағы бұғаз. Солтүстіктегі Сулавеси теңізін оңтүстіктегі Ява теңізімен жалғастырады. Ұзындығы 500 км, ені 200 км, тереңдігі 2458м. Ағысының муссондық сипаты бар. Негізгі порттары - Баликпапан (Климантан аралында), Макасар (Сулавеси аралында).
Авансыланған құн

Авансыланған құн - кәсіпкердің пайда табу мақсатымен өндіріс құрал-жабдықтары мен жұмыс күшін сатып алуға жұмсаған ақшалай қаржысы. Машиналар, құрал-саймандар, ғимараттар, құрылыстар, отын, шикізат, қосалқы материалдар сатып алуға жұмсалады. Авансыланған құн өндіріс процесінде өз құнының мөлшерін өзгертпейтін тұрақты капитал. Ал жұмысшы өзі шығарған өнімнің құнын жалақы-сының мөлшерінен ұдайы асыра өндіруге тиіс. Осыған орай оның мөлшері де өсіп отырады. Авансыланған құн көмегімен капитал жиналады, өндірісті кеңейтуге жол ашылады. Дереккөздер