Көркемдік әдіс табиғаты

Көркемдік әдіс – өнер мен әдебиетте шындықты бейнелеудің тарихи қалыптасқан принциптері мен тәсілдерінің жүйесі. Бұл ұғым эстетика мен әдебиеттану ғылымында өнердің болмысты игеру ерекшеліктерін сипаттайтын теориялық категория ретінде қарастырылады. Ұғымның қалыптасуы Көркемдік әдіс ұғымы ғылыми айналымға ХХ ғасырдың басында енгізілді. Орыс эстетигі Ю. Борев оны эстетика категорияларының қатарына жатқызады. Термин кеңес дәуіріндегі әдеби сын мен эстетикалық зерттеулерде кеңінен қолданылды. Антикалық және Батыс Еуропа эстетикасында «көркемдік әдіс» термині арнайы қолданылмағанымен, өнерді тану жолдары туралы теориялық пайымдаулар ерте кезеңдерден белгілі. Мысалы, Аристотель өнердің негізін мимесис (еліктеу) ұғымымен байланыстырды. Рене Декарттың «Әдіс туралы толғам» (1637) еңбегінде танымның рационалдық принциптері жүйеленді, бұл кейін классицизм эстетикасының теориялық негіздерінің бірі болды. Эмиль Золя өнердегі эксперименталды әдіс туралы тұжырымдар ұсынды. Осылайша, термин кейін қалыптасқанымен, оның мазмұнына қатысты идеялар философия мен эстетика тарихында ерте кезеңнен орын алды. Көркемдік әдістің теориялық түсіндірмелері Ғылыми әдебиеттерде көркемдік әдіс табиғаты әртүрлі қырынан түсіндіріледі: * көркемдік тәсілдер мен құралдар жиынтығы ретінде; * өнердің ақиқат шындыққа эстетикалық қатынасының формасы ретінде; * дүниетанымдық және идеологиялық принциптер жүйесі ретінде. Көркемдік әдіс өнердегі ағымдармен тығыз байланысты. Әдеби бағыттар мен ағымдар белгілі бір тарихи кезеңдегі қоғамдық сана мен көркемдік тәжірибенің ерекшеліктерін білдіреді. Олар алдыңғы әдістердің элементтерін сақтай отырып, жаңа эстетикалық ұстанымдарды қалыптастырады. ХХ ғасыр өнері және көркемдік әдіс ХХ ғасыр мәдениеті мен өнерінде көркемдік әдістердің алуан түрлілігі айқын көрінді. Бұл кезеңде романтизм, реализм, символизм, импрессионизм, натурализм сияқты бағыттардың тәжірибесі жаңа ізденістерге негіз болды. Модернистік ағымдар дәстүрлі реалистік бейнелеу принциптерін қайта қарастырды. Көркем шығармада: * заттық нақтылық әлсіреді; * ішкі монолог, бейсаналылық, символдық бейнелеу күшейді; * уақыт пен кеңістік құрылымы өзгерді; * баяндаудың классикалық желісі трансформацияға ұшырады. Ғылымдағы жаңалықтар (физикадағы теориялар, психоанализ, уақыт пен кеңістік туралы жаңа түсініктер) көркемдік сананың өзгеруіне ықпал етті. Соның нәтижесінде өнерде адам болмысын бейнелеудің жаңа тәсілдері қалыптасты. ХХ ғасыр басындағы әдебиет пен өнерде әртүрлі ағымдар бір мезгілде қатар дамып, көркемдік әдістердің көптүрлі сипатын айқындады. Қорытынды Көркемдік әдіс – тарихи өзгеріп отыратын категория. Ол өнердің болмысты игеру тәсілдерін, дүниетанымдық негіздерін және эстетикалық ұстанымдарын біріктіреді. Әр дәуірде көркемдік әдіс қоғамның рухани сұраныстары мен мәдени даму деңгейіне сәйкес жаңарып отырады. ---- Пайдаланылған әдебиеттер # Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы, 2010. # Мәмбетов Ж. Әдебиеттің эстетикалық негіздері. – Алматы, 2011. # Ысмайылов Е. Әдебиет теориясының мәселелері. – Алматы, 2011. # Ахметов К. Әдебиеттануға кіріспе. – Қарағанды: «Арко», 2004. # Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы: «Санат», 2002. # Джуанышбеков Н. Введение в литературоведение. – Алматы, 2007. # Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы. – Алматы, 2010. # Нұрғали Р. Сөз өнерінің эстетикасы. – Астана, 2003. # Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – Алматы, 1973. # Дәдебаев Ж. Өмір шындығы және көркемдік шешім. – Алматы, 1991. # Ісімақова А. Асыл сөздің теориясы. – Алматы, 2009.