kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сұңқартек

Сұңқартек – Сұңқарлар тұқымдасына жататын жыртқыш құс. Бұл оңтүстік батыстық сұңқар, Үндістан, Пакистан, Непал, Бутан, Бангладеш, Афганистан, Мьянма және юго-востоке Иранның оңтүстік-шығысында мекендейді. Орта Азияда бір-ақ рет – Өзбекстан және Қырғыстанның шекарасында Чиназдан байқалған. Дереккөздер
Үшсаусақты шағалалар туысы

Үшсаусақты шағалалар туысы — Татреңтәрізділер отрядының Шағалалар тұқымдасына жататын негізінде бірінші саусақтың жоқтығы айырым белгісі болатын шағала тұқымдастарға жататын құстар туысы. Үшсаусақты шағала туысында екі түр – үшсаусақты шағала және қызылаяқ үшсаусақты шағала болады. Үшсаусақты шағала кейде біздің аумаққа, яғни орталыққа ұшып келеді. Ұшып келу уақыты – қыркүйек, қазан, қараша айлары. Түрлері 2 түрі бар: * * Үшсаусақты шағала - Дереккөздер
Шыбыншылардың негізгі туысы

Шыбыншылардың негізгі туысы – торғайтәріздес құстар отрядының шыбыншылар тұқымдасына жататын негізгі туысы. Еуразияда өте кең таралған шыбыншылар тұқымдасының ең танымал өкілдерінің әжептеуір үлкен тобы (30-ға жуық түрі бар). Бұл туыстың Қазақстанда 5 түрі: * сұр шыбыншы, * кіші шыбыншы, * сібірлік шыбыншы, * теңбіл шыбыншы және * ақмойын шыбыншы түрлері кездеседі. Батыс Тәңіртауда, Қазақстан мен Өзбекстан шекарасында (Ақсу-Жабағылы) жиренқұйрық шыбыншының да кездесуі мүмкін. Дереккөздер
Сүзбе тары

Сүзбе тары — қазақтың ұлттық тағамы. Қатық айран сүзбесін таза орамал не матадан тігілген дорбаға сүзіп қояды. Бір - екі сағаттан соң сүзбенің сары суы ағып, сүзбе қоймалжың болған кезде, оған жеткілікті мөлшерде тұз салып, бірге бір мөлшерде ақталған тарыны жармалап, араластырып, тазаланып, түгі сыртына қаратылып үрленген, кептірілген қойдың қарнына салып, қалған сары суы шығуы үшін қарынды сыртынан төбен инемен піспектейді де, көлеңкеге қойып кептіреді. Қоспа әбден кепкен кезде, оны қыстық құрт-маймен бірге сақтайды.
Глицерин альдегиді

Глицерин альдегиді (Глицеральдегид, глицераль, глицероза, глицеротриоза, 2,3-дигидроксипропаналь) — триоза тобына жататын моносахарид, формуласы C 3 H 6 O 3 , моляр массасы = 90,08. Құрамында көміртектің ассиметриялық атомы болғандықтан, глицерин альдегидінің екі стереоизомері болады. (D- жəне L- формалары). 3-фосфоглицерин альдегиді глюкоза жəне пентозфосфаттық циклдің анаэробты бөлігінде түзілетін маңызды қосылыстарының бірі болып табылады. Дереккөздер
Гименомицеттер

Гименомицеттер - жынысты көбеюдің нәтижесінде түзілетін споралары жемістік денесінің гимений қабатында ашық түзілетін саңырауқұлақтар тобы. Гименомицеттер бір жасушасында екі ядросы бар жіпшумағынан түзілетін жемістік денелері қалпақшадан, діңгектен тұрады. Барлық климаттық белдеулерде тараған, 12 мыңға жуық түрі бар. Сапротрофтар, микролизтүзушілер жəне өсімдік паразиттері түрінде өседі. Тайтұяқ тәрізді (дің саңырауқұлағы), қаспақ тәрізді (үй саңырауқұлағы) болады. Гимений жетілетін орны гименофор қалпақшасының астында тақта, дің саңырауқұлағының төменгі бетінде түтік тәрізді, қаспақ тəрізділерінің бетінде қыртысты, қатпарлы болады. Гимений қабаты базидия (бір клеткалы), оның төбесінде əрқайсысы аяқшада (стеригма) жетілген 4 базидиоспоралардан, жалған парафизалардан бедеу жасушалар жəне ірі жасушалар цистидтерден тұрады. Оның астында майда жасушалардан тұратын субгинемий қабаты болады. Тақта тәрізді гименефордың екі бетінде де гимений қабаты бар; субгинемийден ішке қарай бос шумақталған жіпшелермен тұратын трама болады. Гименомицеттерге саңырауқұлақ деген ұғымның негізін қалыптастыратын қақпақшалы діңгекті, тұяқ, қаспақ тəрізділері жатады. Жеуге жарайтындары да бар. Дереккөздер
Глобулярлы белоктар

— глобулярлы белок]] Глобулярлы белоктар - полипептид тізбектері сфера немесе эллипс тәрізді тығыздалып бүктелген, молекулалық құрылымы шағын органикалық заттар. Молекуласының сырт жағында амин қышқылдарының полярлы топтары және зарядталған атомдары жинақталғандықтан, глобулярлы белоктардың көпшілігі суда және полярлы ерітінділерде жақсы ериді. Табиғаттағы барлық ферменттер, антиденелер, кейбір гормондар жəне өсімдіктер мен жануарлардағы қоректік белоктар (альбуминдер, глобулиндер, протаминдер, гистондар, проламиндер, глутелиндер) глобулярлы белок болып табылады. Дереккөздер
Глюкозоамин

Глюкозоамин (2-Амино-2-дезокси-бета-D-глюкопираноза) — құрамында амин тобы бар қант (глюкозаның туындысы), брутто-формуласы C 6 H 13 NO 5 . N-ацетил - D-глюкоза түрінде табиғатта кең таралған: ол сүт олигосахаридінің, қан сарысуы гликопротеидтерінің, əр түрлі мукополисахаридтерінің, гиалурон қышқылының, кератосульфаттың, ганглиозидтердің құрамына кіреді. Шыбын-шіркейлердің және шаян тәрізділердің хитин қабындағы және кейбір бактериялар мен пневмокок қабықшаларының полисахаридтерінің құрамында кездеседі. Дереккөздер
Глюкокортикоидтер

Глюкокортикоидтер - көмірсулар мен белоктар алмасуын реттеуге қатысатын омыртқалылар бүйрек үсті безі қабығында синтезделетін кортикостероид тобына жататын стероидты гормон. Кортикостероидті глюкокортикоидтерге гидрокортизон (кортизол), кортикостерон жəне альдостерон жатады. Алғашқы екеуі бауырда гликогеннің қор болып жиналуына, қанда глюкозаның концентрациясын қалыпты жағдайда ұстауда, бауырда белок синтезіне, ал лимфада, бұлшықетте, дәнекер ұлпаларында, керісінше, белок синтезін тежеуге əсер етеді. Кортикостероид глюкозаны көмірсу емес заттардан (амин қышқылдары, глицерин) синтездейді (гликогенез процесі). Организм үшін кездейсоқ қолайсыз жағдай туғанда глюкокортикоидтер көп мөлшерде синтезделеді. Осылай организм тіршілік ететін ортаның өзгеруіне бейімделеді. Дереккөздер
Кросс-операциялар

Кросс-операциялар - үшінші контрагенттің, әдетте қосымша делдалдың қатысуымен жасалатын алып-сатарлық мәміле. Мұндай операциялар мысалы, ТМД елдерінің ұлттық валюталарымен жасалады және олардың бағамының долларға шаққандағы айырмасына негізделген. Дереккөздер
Гомогенді ұнтақтау

Гомогенді ұнтақтау ( — «біртекті») — биологиялық объектіні біртекті ұнтақтау; ғылыми-зерттеушілік ізденісте жиі қолданылады. Мысалы, зерттеу объектісінен бір затты немесе қосылысты бөліп алуда, қайсыбір ферментті оқшаулап алып оның белсенділігін, сондай-ақ физикалық және химиялық қасиеттерін, құрамын анықтауда пайдаланылады. Дереккөздер
Сабалақ құтандар туысы

Сабалақ құтантар туысы — құтандар тұқымдастарға жататын 14 туыстың біреуі. Сабалақ құтан туыстылар оңтүстік өңірлерде қоныстанатын 6 түрді қамтиды. Қазақстанда тек қана бір түрі - сары құтан бар. Түрлері * * - Сары құтан * * * * Дереккөздер
Созақ (көне қала)

Созақ, Хұзақ - ежелгі қала орны. Қала 13 ғасырдың жазба деректерінде Хұзақ деген атпен аталады, ал 16 ғасырдан бастап Созақ деген атпен белгілі. Географиялық орны Түркістан облысы Созақ ауданы Созақ ауылының оңтүстік шетінде орналасқан. Тарихи сипаты Қаланың сырты дуалмен және ормен қоршалған. Онда 500-ге жуық үй болған. Қала маңында егіншілікпен айналысқан мекендер орналасқан. Зерттеу жұмыстарын 1946 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекшісі Ә.Марғұлан), 1947-48 жылдары Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедиция (жетекшісі А.Н. Бернштам), 1982-83 жылдары бұрынғы Шымкент (қазіргі Халықаралық қазақ-түрік университетінің Шымкент институты) археологиялық экспедиция тобы зерттеген. Олар қаланың 10 ғасырда пайда болып, 18 ғасырға дейін өмір сүргенін анықтады. Созақтың бұрынғы орны Тарсатөбе деп аталады. Ол биіктігі 20 м мұнаралы дуалдармен қоршалған. Қазба жұмыстары барысында үйлердің жұрты, көптеген қыш заттар, хумдар — тамақ, астық сақтауға арналған ыдыстар, тегенелер, қаракөк және көкшіл түсті бояулармен боялған табақшалар, 15-16 ғасырлардағы бірнеше мыс тиындар табылды. Дереккөздер
Жаңаауыл ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)

Жаңаауыл ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ахметбұлақ, Жаңаауыл, Жаңаталап, Сарыөлең ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңаауыл ауылы. Дереккөздер
Жаңаауыл ауылдық округі (Түркістан облысы)

Жаңаауыл ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Атақоныс, Әбдіхалық, Жаңаауыл, Қараой, Мырзашөл, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Мырзашөл ауылы. Дереккөздер
Гиппур қышқылы

Гиппур қышқылы ( — «ат», — «зəр») — N-бензоилглицин, көбінесе омыртқалы жануарлардың зат алмасу процесінде түзілетін соңғы өнім. :Хим. формуласы = C 9 H 9 NO 3 :Моляр массасы = 179.17 Гиппур қышқылы көп мөлшерде бауырда, азырақ шамада бүйректе (итте тек бүйректе) бензой қышқылы мен гилициннің қосылуынан түзіледі. Адам денесінен несеппен бірге тəулігіне 0,1-2 г гиппур қышқылы шығады. Медицинада гиппур қышқылының синтезделу дəрежесін зерттеп, бүйректің токсиндік заттарды залалсыздандандыру қабілетін анықтайды. Дереккөздер
Гонобласт

Гонобласт - ұрықтың сарыауыз қапшығы қабырғасында қалыптасатын, алғашқы жыныс жасушалары. Гонобластар сарыауыз қапшығы қан тамырларына өтіп, қанның болашақ жыныс бездеріне барып орналасып, қоректендіруші тіректік фолликулярлы жасушалармен қоршалып, даму сатысындағы гоноциттерге айналады. Дереккөздер
Гуанозин

Гуанозин — нуклеотид, пуриндік негізді гуанин мен рибоза қантынан тұрады. :Химиялык формуласы C 10 H 13 N 5 O 5 :Моляр массасы 283.241. Тірі организмде РНҚ құрамында кең таралған. Гуанозиннің фосфорлы эфирлері (гуанозинфосфорлы қышқылы) зат алмасуда маңызды рөл атқарады. Ол РНҚ және гуанильді нуклеотидтер ыдырағанда түзіледі. Дереккөздер
Гуанозинфосфор қышқылы

Гуанозинфосфор қышқылы (гуанин нуклеотидтер, гуанозинфосфаттар, ) — гуанин, рибоза жене фосфор қышқылының қалдығынан тұратын нуклеотид. Гуанозин - 5- монофосфат (ГМФ) тірі организмдерде кеңінен таралған. Пуриндердің синтезінде ГМФ ксантозиномонофосфор қышқылынан түзіледі және ол басқа гуанозинфосфор қышқылдарының синтезделуінде бастапқы қосылыс болып табылады. Гуанозин - 5-дифосфат (ГДФ) гуанозин - 5-монофосфаттың фосфорлануының немесе гуанозин - 5-трифосфаттың (ГТФ) дефосфорлануының нәтижесінде түзіледі. ГТФ - белок биосинтезіне, глюконеогенезге, май қышқылының белсендірілуіне жəне басқа процестердің жүруіне энергия беретін қосылыс, əрі РНҚ-ның синтезінде субстрат болып табылады. Дереккөздер
Құйқалақ

Құйқалақ — аңды аулап, оны сойып, пісіргенше әбден ашыққан аңшылардың жүрек жалғау үшін жедел дайындалатын тағамы. Аңды сойғанша отты жағады да, олжаларының ішек-қарнын ақтармалап тастап, майлы тоқ ішегіне тұз сеуіп, аударады да, қос бүйрегін, көк бауырын, бауырын оттың қоламтасына көме қояды. Бұл — төстік қақтағанша-ақ орындалатын шаруа. Төстік қақтауды да, құйқалақ көмуді де тек аңшылар жейтін тағам түрі екен деген ұғым тумаса керек, бұларды мал сойғанда да жасауға болады. Мұның бәрі де о баста аңшылардан бастау алған, әрі даярлау тәсілі өте қарапайым тағам түрі.
Нағыз қырқылдақтар туысы

Нағыз қырқылдақтар туысы — Татреңтәрізділер отрядының Қарқылдақ шағалалар тұқымдасына жататын құстар туысы. Ашық реңді, ұсақ және орташа дене мөлшерлі нағыз қырқылдақ туысты құстардың қара телпегі айыр құйрығы болады. Аяғы - сарғыштау немесе қызғылттау. Тұмсықтың түсі - түрге тән реңді. Туыста 24 түр қамтылады, солардың екеуі ғана Қазақстанда кездеседі. Дереккөздер
Үлкен мықи

Үлкен мықи — сырттай да, өмір сүру дағдысы бойынша да мықиға ұқсас кішкене қаршыға түрі. Еуропа ормандарында, шығыста Кавказға дейін мекендейді. Қазақстанда Жайық жайылмасында ұялайды. Барлық жерде сирек кездеседі. Үлкен мықиын кейде Еуропа мықи деп те атайды. Ол Қазақстанда тек Жайық өзенінің бойында ұя салып көбейеді. Дереккөздер
Шоңайнақтар туысы

Шоңайнақтар туысы — Қазақстандағы қунақ тұқымдасы құстарға жататын 18 туыстың біреуі. Шоңайнақ туысты құстар қысқа, үшкір тұмсықты және құйрығының ұшы терең ойықты (шеткі бұлқын қауырсындар ортаңғыларынан ұзын, шағын денелі (13-20) ұсақ құстар тобы. Құстардың бұл туысында бірнеше түр бар (кейде мұны екі туысқа: Шоңайнақ туысты және шекілдек туысты деп бөледі. Қазақстанда бұлардан төрт түр: шоңайнақ, шекілдек, тау шекілдек және тундралық шекілдек кездеседі. Дереккөздер
Бәйтерек (Сайрам ауданы)

Бәйтерек (2018 жылға дейін – Манкент) — Түркістан облысы Сайрам ауданы, Ақсукент ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Ақсукент ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Теңіз шағаласы

Теңіз шағаласы — Татреңтәрізділер отрядының Шағалалар тұқымдасына жататын Шағалалар туысының ірі денелі (2,3 кг, қанатының алымы - 106 см шамасында) шағалалардың біреуі. Теңіз шағаласының жоны – қара, бауыры – ақ, боз шағала тәрізді қанатының үстіңгі беті – қара. Қанатының ұшында ақ теңбілдерден өзіне тән бедер бар. Атлант мұхитының солтүстік жағалауларында қоныстанады. Солтүстік Каспий маңына бірнеше рет ұшып келіп енгені мәлім, сондай-ақ Қазақстан шекарасына жақын Ресей аймақтарында кездескен. Дереккөздер
Сібір бозшағаласы

Сібір бозшағаласы — боз шағала тобынан бөлінген түрлердің тағы біреуі. Басқа шағалалардан өте қошқыл шифер түстес, сұр шапаншасымен ерекшеленеді. Дұрысырақ айтқанда Солтүстік Қазақстанда оқта-текте байқалатын жай ғана көшпенді құстар. Бұл жиынтықтың барлық формаларын анықтау үшін көп тәжірибе керек. Дереккөздер
Шағалалар тұқымдасы

Шағалалар тұқымдасына — 7 туыс және 46 түрі бар татреңтәріздестер отрядына жататын құстар тұқымдасы. Шағалалар тұқымдасы орташа және ірі денелі құстар, негізінде қошқыл шапашалы ақшыл реңді болып келеді. Қанаты жалпақ, қанат ұшы-үшкір, қанат алымы 160см шамасында. Тұмсығы сонша ұзын емес, ашық реңді тұмсығыны ұшы жалпақ. Аяғы күшті, алдыңғы саусақтар қалың жарғақпен байланысқан. Қазақстанда 2 туыстан 14 түр кездеседі. Қоректері алуан түрлі. Шағалалар балықтарды, ұсақ шаян тәрізділерді, жәндіктерді, құрттарды теріп жейді. Өлекселермен де қоректенеді. Шағалалардың ірі түрлері кемірушілерді және құстарды ұстап жейді. Кейбір жерлерде көптеген зиянды жәндіктерді қырады. Шағалалардың балық шаруашылығына тигізетін зиянын көбінде асырып бағалайды. Шынында шағалалар ауру және өлген балықтармен қоректенеді. Сөйтіп олар судағы балық өлекселерін жеп, су қоймасын тазартып, пайдасын тигізеді. Шағалалардың терісін “кұс елтірісі” деген атпен қолданады. Ұясын әр түрлі жағдайда түрліше орналастырады: солтүстікте көбінесе теңіз жағалауларының тастарының арасына, орталық орманды ендікте — батпақтарға немесе айналасы қалың шөпті өзен жағалауларына, ал оңтүстікте — өзен, көл және теңіздердің құмды жағалауларына салады. Ұясында 2-3 жұмыртқа болады. Одан ширақ балапан шығады. Дереккөздер
Косатка (құс)

Косатка немесе Бұрымды үйрек — барылдауық үйрекке аздап ұқсас, бірақ одан едәуір кіші, орташа денелі (0.6-0.8кг) үйрек. Көктемгі аталықтың басы жасыл және қоңыр түске боялған, желкесінде ұзын айдары (бұрымы) болады. Ұзарған ақ-қара үшінші дәрежелі қауырсындары арқасында және құйрық үстінде жатады. Жемсауы, төсі және жоны – сүмектеген өрнектері бар сұр. Аналығының реңі басқа көл үйректердің аналығына ұқсас. Бұл шығыс сібірлік үйрек Қазақстан аумағына бірнеше рет анық ұшып келуімен ғана белгілі. Дереккөздер
Айдарлы суқұзғын

Айдарлы суқұзғын — үлкен суқұзғынға ұқсас құс. Одан айырмашылығы - айдарлы суқұзғынның тұмсығы едәуір ұзын, басында қауырсындары алға қарай иілген айдарының болуында ғана. Жерорта және қара теңіз жағалауларына орныққан, теория жүзінде оның Каспий теңізі жағалауында орнығуы мүмкін, алайда оның бұл жерге келуі туралы ешқандай айғақ жоқ. Дереккөздер
Орман содырғысы

Орман содырғысы — Торғайтәрізділер отрядының Содырғылар тұқымдасының орташа денелі (19-25 г),қошқылдығы көбірек құс.Еуропаның орманды зонасында орын тебеді.Қазақстанда кейде тек қана көктемде-сәуірде,күзде-қарашада-Оралдан Маңғыстауға дейін батыс өңірлерден ұшып қткенде кездеседі.Қарағандыға және Астана өңіріне жеке бөлінген орман содырғыларының ұшып келгені белгілі. Дереккөздер
Сұлыкештер туысы

Сұлыкештер туысы — Сарыторғайлар тұқымдасына жататын құстардың негізгі туысы. Еуразияның қоңыржай ендіктерінде көбірек таралған сұлыкештер туысы 34-37 түрді қамтиды. Орман дала және шөл зоналардағы бұталы немесе шөбі қалың үлескілерге қоныстанады. Кейбір жекелеген түрлер тауларда Альпілік белдеуіне дейін барады. Қазақстанда кейде өз алдына жеке туысқа бөлінетін тарышыл сұлыкешті қоса есептегенде сұлыкештер туысының 38 түрі бар. Түрлер * Emberiza affinis * Emberiza aureola * Emberiza bruniceps * Emberiza buchanani * Emberiza cabanisi * Emberiza caesia * Emberiza calandra * Emberiza capensis * Emberiza chrysophrys * Emberiza cia * Emberiza cineracea * Emberiza cioides * Emberiza cirlus * Emberiza citrinella * Emberiza elegans * Emberiza flaviventris * Emberiza fucata * Emberiza godlewskii * Emberiza hortulana * Emberiza impetuani * Emberiza jankowskii * Emberiza koslowi * Emberiza leucocephalos * Emberiza melanocephala * Emberiza pallasi * Emberiza poliopleura * Emberiza pusilla}} * Emberiza rustica * Emberiza rutila * Emberiza sahari * Emberiza schoeniclus * Emberiza socotrana * Emberiza spodocephala * Emberiza stewarti * Emberiza striolata * Emberiza sulphurata * Emberiza tahapisi * Emberiza tristrami * Emberiza variabilis * Emberiza yessoensis Дереккөздер
Құрқылтайрең сұлыкеш

]] Құрқылтайрең сұлыкеш — Торғайтәрізділер отрядының Сарыторғайлар тұүымдасының шағын денелі (15-22 г) сұлыкеш. Жоны - қоңырқай сарғылт және басы - ақ шұбарланған қара. Ол Еуразияның тайгалық зонасында - Скандинавиядан Тынық мұхитқа дейін таралған. Қазақстанда көптеген жерлерден қыркүйек-қазандағы күзгі ұшып өту кезінде аздаған мөлшерде кездеседі. Көктемде Қостанай түбінде сәуірде тек қана бір рет кездеседі. Кейбір жылдары құрқылтайрең сұлыкештер тобы Алматы және Шымкент аймағынан кездеседі. Дереккөздер *
Субүркіттер

Субүркіттер — сегіз түрі бар жыртқыш құстар отрядының қаршыға тұқымдастарға жататын алпыс үш туысының біреуі. Жыртқыш құстардың ең ірісі - субүркіттер туысына жататын құстар (2-3 кг-дан 6-9 кг-ға дейін), аналығы аталығынан 15-20%-дай үлкен. Жабын қауырсындары көбінесе қоңыр реңді, ересек құстарда ақпен көбірек үйлеседі. Тұмсығы -қуатты, сары түсті. Ірі көлдер, өзендер және теңіздердің жағалауына өте ынтық. Қазақстанда 2 түрі- аққұйрықты субүркіт және кезкұйрықты субүркіт кездеседі. Дереккөздер
Гүлшанақ

Гүлшанақ - өсімдіктің гүл бүршігінің ішіндегі жаңа дамып келе жатқан, əлі ашылмаған гүл. Гүлшанақтағы гүл бөлімдерінің саны мен орналасу ретіне қарап, гүлдің көлденең қимасының диаграммасын сызып түсіру өсімдіктерді жүйелеп топқа бөлуді жеңілдетеді. Дереккөздер
Заңсыз кәсіпкерлік

Заңсыз кәсіпкерлік — кәсіпкерлік қызметті тіркеуден өтпей, не рұқсат (лицензия) алу міндетті болған жағдайларда арнаулы рұқсатсыз, немесе лицензиялау шарттарын бұзып жүзеге асыру. Сол сияқты кәсіпкерліктің тыйым салынған түрлерімен шұғылдану, егер осы әрекеттер азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке ірі зиян келтірсе, не ірі мөлшерде табыс табумен немесе акцизделетін тауарларды елеулі мөлшерде өндірумен, сақтаумен және өткізумен байланысты болса, экономикалық қызмет саласындағы қылмыс болып табылады. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 214-бабында келтірілген. Тағы қараңыз * Кәсіпкерлік құқық Дереккөздер
Бейкоммерциялық ұйым

Бейкоммерциялық ұйым — жарғылық қорды қатысушылар арасында бөлісу мақсатымен пайда алуды көздемейтін заңды тұлға. Бұл ұйымдар кәсіпкерлік қызметті өздері құрылған негізгі мақсаттарға қол жеткізгенше жүзеге асыруы мүмкін және осы қызметтен түскен табыс тек осы мақсаттарға ғана жұмсалуға тиіс. Бейкоммерциялық ұйым әділет органдарында осындай ұйым ретінде ресми тіркелуге тиіс. Аталмыш шарттар болған жағдайда бейкоммерциялық ұйымдардың салық салу жөнінен, атап айтқанда: табыс салығы, мүлік салығы, қосылған күн салығы, көлік құралдары салығы, автомобиль жолдарын пайдаланушылардың аударымдары бойынша жеңілдіктері болады. Әрбір нақты жағдайда бейкоммерциялық ұйым тиісті жеңілдіктерге құқықтарды құжат жүзінде негіздейді. Функциялар Коммерциялық емес ұйымдар әлеуметтік меншіктерді қамтамасыз ету, ал олар үшін үкіметке жеткіліксіз. НҚҰ-ның түрлі құрылымы және мақсаты бар. Бірақ, заңдық классификация үшін кейбір маңызды элементтер бар: *Басқару жөніндегі жазбаша талаптар *Есептілік пен аудиттің талаптары *Өзгерістерді сатып алу қазіргі уақытта шарта жабық келісім *Юридикалық тұлғаны жаратау *Корпоративтік және жеке донордардың салық статусы *Уақыттағы өмірдердің салық статусы. Қатысу заңдық мәртебені өзгертпейді, бірақ соттық іс өткізу кезінде мақсатты көрсету ретінде назар аудара алатын. Көпшілік елдерде НҚҰ-ны құру, басқару және корпоративтік басқаруны сақтау талап ететін заңдар бар. Үлкен ұйымдар олардың табыс, шығындар мен зат есімдерін негізгі түсінікпен тілімен жариялауға міндетті. Фонд жинау Коммерциялық емес ұйымдар табыс алуға емес, бірақ олардың әлеуметтік мақсаттарына жету үшін керек болатын табыс болуы жөн. Коммерциялық емес ұйымдар түрлі әдістермен ақша жинайды. Оның ішінде жекеше донорлардан не қорлардан жасалған ақша; корпоративтік демеушілік; мемлекеттік демеушілік; бағдарламалар, қызметтер не тауарды сату, әрі инвестициялар. Ар бір НҚҰ үшін ең көп табыс келтіруші көздері өзгеше болса да. НҚҰ нөмірі саны 2010 жылдан бастап артқаннан бері, жаттықтардың доходын алуда болмағандықта көш берілді. Жекеше адамдары немесе ұйым жиналгандары жыл сайын өзгеріп тұр, мемлекеттік субсидиялары азайып тұр. Жыл сайын демеушілік өзгергеннен кейін, көптеген коммерциялық емес ұйымдар құйымдарының демеушілік көздерін өзаралық қатынасын арттыру жөнінде қозғалып отыр. Мысалы, государственный грантына таяу шығып тұрған көптеген коммерциялық емес ұйымдар жекеше донорларды өз тарапына аудару жөніндегі ақша жинаған бағдарламаларын бастады. Дереккөздер
Бейматериалдық активтер

Бейматериалдық активтер - айналымнан тыс активтер тобы. Олардың материалдық-заттық мазмұны жоқ, бірақ құны болады, құжаттармен қуатталады, табыс әкеледі және табыс алуға алғышарттар жасайды, ұзақ мерзімді кезеңде пайдаланылады, иеліктен шығаруға жарамды болады. Бейматериалдық активтерге мыналар жатқызылады: патенттер, лицензиялар; авторлық құқықтар, патенттерден, лицензиялардан, авторлық шарттардан туындайтын құқықтар; жерді, жер телімдерін, жылжымайтын мүлікті, табиғат объектілерін пайдалану құқықтары; өндірісті ұйымдастыру, өнімдерді тарату саласындағы талдамалар, бағдарламалық өнімдер, ноу-хау; тауар белгілері, сауда таңбалары, зияткерлік меншіктің басқа да нәтижелері, т.б. Шетелде бейматериалдық активтерге фирманың бейнесі, оның жұмфс стилі, яғни кеңсенің әрленімі, визиткалар, фирмалық бланкілер, конверттер, қызметкерлердің фирмалық киім-кешегі, т.б. жатқызылады. Меншікті өндіріс қызметінің өнімі болып табылатын бейматериалдық активтер тауар ретінде есептеледі. Дереккөздер
Аққұйрық құмдауық

Аққұйрық құмдауық – Тауқұдірет тұқымдастарының дене мөлшері және реңі құмғақшаға өте ұқсас құс. Айырмашылығы – қауырсындарында қызылсары реңк болмайды, аяғы – ақшыл, құйрығының жиегі – ақ. Еуразияның тундрасы және орманды тундрасында орын тепкен, кей жерлерде саны құмдауықтан гөрі көбірек. Қазақстанда сәуір, мамырда және шілденің соңынан қазанның басына дейін әдеттегідей ұшып өтеді. Саны онша көп емес, ұшып жүрген дарақтарды жаз бойы кездестіруге болады. Дереккөздер
Бейөндірістік сала

Бейөндірістік сала - халыққа және ұлт шаруашылығына, оларды басқаруға қызмет көрсету жөніндегі қызмет салалары мен түрлерінің жиынтығы. Оған тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, байланыс, көлік, білім бері, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, т.б. жатады. Дереккөздер
Бізқұйрық құмдауық

Бізқұйрық құмдауық – Тауқұдірет тұқымдастарына жажатын құмғақшадан ірірек (45-57 г, қанатының алымы – 36 см шамасында) құс. Тұмсығы – едәуір ұзын, жіңішке, аздап имектеу. Жоны – тот түстес шұбарланған қара қоңыр, томаға, бөтегесі және бауырының алдыңғы бөлігі – қара қоңыр (құстың атауы соған орай берілген), бауырының қалған бөлігінің реңі – ақ. Қаратөс құмдауыттардың күзгі және қысқы реңі: жоны – сұрғылттау, біркелкі реңкті, бауыры – ақ, бөтегесі – сұрғылт түсті. Ұялау кезінде қара шұбар түспен қосылып, денесін біраз жасырады. Еуразияның тундрасында ұялайды. Қазақстанда көктемгі (наурыз, сәуір) және күзгі (шілденің аяғынан қазанның басына дейін) ұшып өту кезінде кездеседі. Ұшып жүрген жеке дарақтарын жаз бойы кездестіруге болады. Дереккөздер
Жыланжегіш қырандар туысы

Жыланжегіш қырандар туысы – Сұңқартәрізділер отрядының қаршыға тұқымдасына жататын туыс. Жыланжегіш қыран туысы жорғалаушылармен қокертенуге бейімделген төрт түрден тұрады. Қазақстанда бір түрі өмір сүреді. Дереккөздер
Бейрезидент

Бейрезидент — * қызметті республикада жүзеге асырып, бірақ басқа елде тіркелген заңи тұлға; * қызметті бір елде жүзеге асыратын, бірақ басқа елде тұрақты тұратын жеке тұлға. Қазақстанда салық салу мақсатымен бейрезидент үшін ерекше ережелер белгіленген, атап айтқанда, бейрезидент республика ішінде көздерден алынған табыс үшін табыс салығын төлейді, сондай-ақ бейрезидент үшін табыс алу кезінде қатысу мен байланыстардың қажетті деңгейі деген ерекше ұғым енгізілген, осыған байланысты бейрезидент табысы: тұрақты мекеме арқылы алынған табыс, тұрақты мекеме құрмай алынған табыс түрлеріне бөлінеді. Дереккөздер
Құрақтұмсықтар

Құрақтұмсық тұқымдасы — 5 түрді біріктіретін 2 туысы бар татреңдестер отрядына жататын құстар тұқымдасы. Ірі денелі (0,4-2 кг, қанатының алымы – 1,5 м шамасында), негізінде қошқыл реңді құстар. Қысқарақ қуатты тұмсығының ұшында ілмегі бар. Аяғы қысқа. Құйрығы дөңгелектене біткен, құйрық орталығындағы қауырсындары көбінесе ұзындау болып, құйрық қиындысынан шығыңқы тұрады. Екі жарты шардың жоғары ендіктерінде орын тепкен, дегенмен жылыстау кезінде тіпті экватор ауданына ұшып өтеді. Теңіз жағалауын бойлай ұялайды. Ұя жасамайды, 2 жұмыртқаны өсімдіктер аралығындағы жерге тікелей салады. Ата-енесі 4 аптаға жуық басады, бұдан соң балапандары қанаттанып ұшқанда 2 айға жуық қоректендіреді. Өзге құстардың олжасын олжалауға бейімділігі өте дамыған. Қазақстанда құрақтұмсықтардың бір туысынан екі түрі байқалған. Дереккөз Қазақстан құстар әлемі
Құр тұқымдасы

Құр тұқымдасы — құрамында сегіз туысы бар Тауықтәрізділер отрядына жататын Құр тұқымдасының тармағының біреуі. Қазақстанда құр тұқымдастардың бес түрді қамтитын төрт туысы кездеседі. Түрлері Genus Falcipennis * Siberian grouse, Falcipennis falcipennis * Spruce grouse, Falcipennis canadensis ** Franklin's grouse, Falcipennis (canadensis) franklinii Genus Dendragapus * Dusky grouse, Dendragapus obscurus * Sooty grouse, Dendragapus fuliginosus Аққұрлар туысы * Аққұр, Lagopus lagopus ** Red grouse, Lagopus (lagopus) scoticus * Rock ptarmigan, Lagopus muta * White-tailed ptarmigan, Lagopus leucura Genus Tetrao – black grouse * Black grouse, Tetrao tetrix * Caucasian grouse, Tetrao mlokosiewiczi * Western capercaillie, Tetrao urogallus ** Cantabrian capercaillie, Tetrao urogallus cantabricus * Black-billed capercaillie, Tetrao urogalloides Шұбарқұрлар туысы * Шұбарқұр, Tetrastes bonasia * Chinese grouse, Tetrastes sewerzowi Genus Bonasa * Ruffed grouse, Bonasa umbellus Genus Centrocercus – sage grouse * Sage grouse, Centrocercus urophasianus * Gunnison grouse, Centrocercus minimus Genus Tympanuchus – prairie grouse * Sharp-tailed grouse, Tympanuchus phasianellus ** Columbian sharp-tailed grouse, T. phasianellus columbianus * Greater prairie chicken, Tympanuchus cupido ** Attwater's prairie chicken, Tympanuchus cupido attwateri ** Heath hen, Tympanuchus cupido cupido (extinct, 1932) * Lesser prairie chicken Tympanuchus pallidicinctus Сыртқы сілтемелер * * *[http://ibc.lynxeds.com/family/grouse-tetraonidae Grouse videos] on the Internet Bird Collection *
Құмайлар туысы

Құмайлар туысы — өлексежегіштер тобынан жыртқыштар отрядына жататын қаршыға тұқымдас құстардың бес түрден тұратын туысы. Қазақстанда екі түрі – табиғатта ерекше ұқсас құмай және ақбас құмай кездеседі. Түрлері * * * * - Ақбас құмай * - Құмай (құс) * * * Дереккөздер
Қысқақұйрық құрақтұмсық

Қысқақұйрық құрақтұмсық — Татреңтәрізділер отрядының Құрақтұмсықтар тұқымдасына жататын олқыденелі құрақтұмсыққа ұқсас, бірақ дене мөлшері одан кішірек (қанат алымы – 118 см шамасында), құйрық, бұрымшасы едәуір қысқа (6 см шамасында) құс. Каспий маңында, Арал маңында кездеседі, Орталық Қазақстанда бірнеше рет байқалған. Дереккөздер
Олқыденелі құрақтұмсық

Олқыденелі Құрақтұмсық — Татреңтәрізділер отряды Құрақтұмсықтар тұқымдасының осы туыстасқа типтес қошқыл реңді құс. Қанатының алымы – 125 см шамасында, құйрық ортасындағы щығыңқы қауырсынының ұзындығы – 11 см шамасында. Қазақстанда бірнеше рет, әсіресе Солтүстік Каспийде, сондай-ақ Солтүстік Қазақстанда және Арал маңында кездескен. Дереккөздер
Ұзынсаусақ құмдауық

Ұзынсаусақ құмдауық – Татреңтәрізділер отрядының Тауқұдірет тұқымдастарына жататын құмғақшаға өте ұқсас, одан айырмашылығы, атауынан көрініп тұрғандай, ортаңғы саусағы ұзын болып келетін құс. Шығыс Сібірде орын тебеді. Оның негізгі ұялау биотобы – таулы тундра, сондай-ақ тау өзендерінің батпақты аңғарлары. Қазақстанда тек қана шығыс аудандарда өте сирек көзге түседі. Дереккөздер
Жаңартпа

Жаңартпа - азаматтық құқықта тараптардың бұрын жасасылған міндеттемелерді жаңа міндеттемелермен ауыстыру туралы келісімі; банк несиесінің немесе басқа міндеттемелердің біреуге ауысуы нысаны, мұнда келісім тараптарының бірінің құқығы үшінші тұлғада көшеді. Термин биржада да есеп айырысу келісмі бойынша орын алатын сатып алушылар мен сатушыларды ауыстыру кезінде қолданылады, мұнда фьючерстік келісімшарт нақты тауар жеткізілімі жолымен жойылады. Дереккөздер
Түз құладыны

Түз құладын – орташа денелі (300-600 г, қанатының алымы – 125 см шамасында) құладын. Аталығының негізгі реңкі – көкшіл сұрғылт, “құладындай ақ шашты” сөздер орамы содан шыққан, қанатының ұшы – қара және белі – ақ. Тұмсығы және тырнақтары – қара, көзі, балсірісі және табаны – сары. Аналығының денесі ірілеу, қанаты мен құйрығында көлденең жолақтар бар, реңі – сұр қоңыр реңкті. Жас құладындардың реңі аналыққа ұқсас. Олар тек қана үш-төрт жылдан соң ересектерше жасанады. Бүкіл солтүстік жарты шарда орныққан, Қазақстанда орманды дала зонада ұялайды, ұшып өткен кезде барлық жерлерден кездеседі. Ұясын жер шұңқырына орналастырады. Салындыдағы 2-5 ақ түсті жұмыртқаны аналығы бір ай басады, аталық оны бұл кезде қокертендіреді. Бұдан соң ата-енелері балапандарды ұяда 40 күнге дейін қоректендіреді. Негізінде наурызда – көктемде ұшып келіп, күзде – қыркүйек – қазанда ұшып кетеді. Анда-санда қыс мезгілінде де кездеседі. Дереккөздер
Ностро

Ностро - банкінің өз корреспондентіндегі шоты, оған оның барлық шығыстары мен түсімдері енгізіледі. Ностро шоттар Ностро шоттар - * банкінің басқа бір (шетелдік) банк-корреспондентте ашатын корреспонденттік шоттары, оларда банкілер мен олардың клиенттерінің өзара есептесуі көрсетіледі, яғни бұл шоттан банкінің - шот иесінің тапсырмалары бойынша төлемдер төленеді; * компания немесе банк өз кітаптарындағы өзінің шоттарына және контрагенттердің кітаптарындағы жайғасымға беретін атау. Ностро шоттарды жүргізу тәртібі екі банк арасындағы корреспонденттік қатынастарды орнату кезінде уағдаласады. Дереккөздер
Капиталдың айналымдылығы

Капиталдың айналымдылығы - инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға авансыланған ақшалай қаражаттың қайтарылу жылдамдығы. Капиталдың айналымдылығы коэффициентінің көмегімен сыртқы инвестор кәсіпорын теңгерімінің өтімділігі проблемасын нақты түрде зерделейді. Дереккөздер
Торта (өзен)

Торта — Ресейдегі өзен. Рязань облысы, Владимир облысы, Мәскеу облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ока өзенінің оң жағалауынан 511 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды. Су тізілімінің мәліметтері Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Ока су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — Ока Копоново ауылындағысу өлшеу постынан Мокша өзенінің құйылысына дейін. Өзен саласы — Мокшыге қосылу құйылысына дейінгі Ока тармағының су алаптары, өзен алабы — Ока: * Мемлекеттік су тізіліміндегі су нысанының коды — 09010102312110000026221 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110002622 * Су алабының коды — 09.01.01.023 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі]
Шұбар ауылдық округі (Түркістан облысы)

Шұбар ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққойлы, Береке, Жусансай, Сарытоғай, Тоқсансай, Шұбар ауылдары кіреді. Орталығы – Шұбар ауылы. Дереккөздер
Қосымша жауапкершілікті қоғам

Қосымша жауапкершілікті қоғам - шаруашылық қызметті жүзеге асыру мақсатында заңи тұлғалармен немесе азаматтармен жасасылған келісім бойынша олардың мүлкін біріктіру жолымен құрылған бірлестік, оның жарғылық қоры құрылтайшылық құжаттармен айқындалған мөлшердегі үлестерге бөлінеді, жарғыда қоғам қаражаты жетіспеген жағдайда қатысушылардың нақты мүліктік жауапкершілігі көзделген. Бұл ретте қоғамға қатысушылар өздерінің міндеттемелері бойынша өздерінің үлестеріне орай жарғыда белгіленген шекте жауап береді. Дереккөздер
Өтелімділік

Өтелімділік - шаруашылық қызмет тиімділігінің көрсеткіші. Ол жұмсалған шығын мен алынған нәтижелердің арақатынасы ретінде есептеледі. Түрлері: * күрделі қаржы жұмсалымының өтелімділігі - күрделі қаржы жұмсалымы көлемінің осы жұмсалымның арқасында алынған экономикалық нәтижеге катынасы; * негізгі өндірістік қорлардың өтелімділігі - қор кайтарымы мен қор сыйымдылығының коэффициенттерімен айқындалады; * материалдық-өндірістік шығындардың өтелімділігі - материалдық сыйымдылықтың коэффициентімен айқындалады; * еңбек етушілердің еңбекақысына жұмсалатын шығынның өтелімділігі - жалақы мен өндірістің құндық көлемінің арақатынасымен айқындалады. Дереккөздер
Олигопсония

Олигопсония ( — «аз», — «сатып алу») — нарықтағы аздаған сатып алушыларға көптеген сатушылар қарсы тұратын жағдай. Олигополия сияқты монополия деген ұғымға мүлдем қарама-қарсы мағынаны білдіреді. Дереккөздер
Көтерме сауда үстелмесі

Көтерме сауда үстелмесі - айналыс саласының көтерме сауда буынында құралатын үстелме ақша. Тараптардың жабдықтау-өткізу, көтерме сауда кәсіпорындары мен басқа да кәсіпорындар атынан жасасылған келісімі бойынша белгіленеді және тауар кқз,алысымен байланысты шығынның орнын толтыру, осы операциялардан пайда алу мақсатын көздейді. Дереккөздер
Опциондық келісім

Опциондық келісім — алдын ала жасалған лицензиялық келісім, бұл келісімге сәйкес лицензиат өзі назар аударған техника объектісімен неғұрлым ұзақ танысу құқығын алды. Әдетте, келісім ноу-хау беру кезінде жасалады, мұнда лицензиар лицензиялық келісімге қол қойылғанға дейін өндірістің құпиясын ашқысы келмейді, ал лицензиат мәні өзіне мәлім емес ғылыми-техникалық жетістікті сатып алғысы келмейді. Белгілі бір соманы төлегеннен кейін лицензиат техника объектісімен танысу, оны сынақтан өткізу құқығын алады. Дереккөздер
Жұмыс орнын ұйымдастыру

Жұмыс орнын ұйымдастыру - жұмыс орнын еңбек құралдарымен және заттарымен жарақтандыру және оларды белгілі бір тәртіппен орналастыру шараларының жүйесі. Оны ұтымды ұйымдастыру басы артық, қолайсыз немесе орындаулы қиын қимыл жасамай, күш пен уақытты барынша аз жұмсай отырып, өнімділігі жоғары еңбек жағдайын жасау. Дереккөздер
Патенттік-лицензиялық келісім

Патенттік-лицензиялық келісім - ұлттық ғылыми-тезникалық ынтымақтастықтың бір бөлігі, ол ұлттық ғылыми-техникалық әлеуеттердің мамандандырылуын және біріктірілуін дамытуға, зерттеулер мен талдамаларда орынсыз қосарлануды болдырмауға, ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге септігін тигізеді. Дереккөздер
Аққанатты қайшыауыз

Аққанатты қайшыауыз — қайшыауыздар туыстастардың бір түрі. Ол шыршашыл қайшыауыздан қанатындағы екі ашық ақ көзтартарымен және «биб... биб» дейтін күңгірт бәсең даусымен ерекшеленеді. Сібірден Қазақстанға бір-ақ рет ұшып келіп, Семей аймағында ұсталды. Дереккөздер
Сигналдық су шаяны

Сигналдық су шаяны — Шаянтәрізділер отрядының Жоғарғы сатыдағы шаянтәрізділерге жататын Онаяқты шаянтәрізділер‎дің Astacidae тұқымдасының Pacifastacus туысының биологиялық түрі. Сигналдық су шаяны кузде шағылысқаннан кейін,шамамен 200-400 жұмыртқа салады.
Қазүйректер туысы

Қазүйректер туысы немесе Италақаздар – Қазтәрізділер отрядының үйрек тұқымдасы тармағына жататын 35 туыстың біреуі. Қазүйрек туысты құстар – қаздармен ортақтығы бар ірі денелі (1-1,5 кг) үйректер, бәлкім бұл екі тұқымдас тармақтар арасында өтпелі буын болуы да мүмкін. Жерде жүру сипаты және қанатын сирек қағып қаз типтес көптеген мөлшерлестіктері үйректерге жақын. Туыс атауы ұялардың орналасу типтеріне байланысты аталған, олар жерден қазылған жерде және қуыстарда ұя салады. Өсімдіктекті және жануартекті азықтармен қоректенеді. Негізгі қорегі – сораңның өркендері мен тұқымдары, астық жиналғаннан кейінгі егістікте қалған дәндер, су өсімдіктері, сондай-ақ шегіртке тұқымдастар, шаянтәріздестер, бунақденелілердің дернәсілдері. Қазүйрек туыстыларда жеті түр бар, Қазақстанда солардың екі түрі – сарыалақаз және қызылүйрек ұялайды Дереккөздер
Қыстау қарлығаштар туысы

Қыстау қарлығаштар туысы — Passerіformes отрядының қарлығаштар тұқымдастарға жататын құстар туысы. Түрлері: * Қыстау қарлығашы - * * * * * * * * * * * * Қыстау қарлығаш туысының Қазақстанда 2 түрі: * қыстау немесе бұрым қарлығаш және * секпілді қарлығаш түрлері бар. Дереккөздер
Қызыл қунақ

Қызыл қунақ — Қунақ тұқымдасының Құралайлар туысының ірі денелі (50-65г) құсы. Ересек аталықтың басы басы және төсі-күмістей жылтыр қызғылт қауырсынды ашық қызыл, ал құйрықүсті-ашық қызғылт. Аналығының реңі - қошқыл үзбе сызықтар бойлай созылған сұрғылт қоңыр, құйрықүсті-жасылдау сары. Орталық Азияның биік тауларында ғана мекендейді. Қазақстанда бұл сирек кездесетін және зерттелмеген қунақ, тек қана мынадай үш жерден: Батыс және Солтүстік Тәңіртауда және Жоңғар Алатауында кездескен. Оның Қазақстандағы ең анық ұялау орны - Іле Алатауының Үлкен Алматы шатқалы. Бұл қунақтың бұған дейін дүние жүзіндегі әзірше жалғыз ұясы 1967 жылы шілдеде ең алғаш осы орыннан табылған. Дереккөздер
Қасқалдақ туысы

Қасқалдақ туысы — Сутартар тұқымдасының 9 түрден тұратын туыстас құстар. Бұлардың барлығы маңдайында шытырасы бар, түсі және безенуі ерекше көрінетін күңгірт реңді құстар. Саусақтары әдіптеліп көмкерілгендіктен, олар суда жүзе алады. Жақсы жүзеді және сүңгиді. Жұптасып ұялайды және шоғырлары бытыраңқы болады, ал ұяламаған кезде үлкен топ түзеді. Қазақстанда жалғыз ғана түр өмір сүреді. Дереккөздер
Қылаң қарлығаш

Қылаң қарлығаш — Торғайтәрізділер отрядының Қарлығаштар тұқымдасының Riparia туысының құсы, жар қарлығаштан жон жабын қауырсынының бозалаңдығымен ерекшеленетін қарлығаш түрі. Қылаң қарлығаш ресми түр ретінде таяуда ғана сипатталады. Құстың бұл түріне Қазақстанның оңтүстік аудандарына қоныстанатын жар қарлығаштар жатқызылады. Дереккөздер
Қоқиқазтәріздестер

Қоқиқазтәріздестер - құрамында бір тұқымдас (Қоқиқаздар тұқымдасы ), 6 түр болатын саны аз құстар отряды. Бұлардың барлығы қызғылт немесе қызыл реңді, ұзын мойын және ұзын сирақты әрі денелі құстар. Бұлардың өте ерекше үлкен, имек тұмсығы бар. Ортасынан опырылғандай жалпақ тұмсығы лайланған тұнбадан қорегін сүзіп алуға арналған тамаша құрал сияқты. Қоқиқаздар осы тұмсығымен тұзды суқоймалардан шаянтәрізділерді және ұлуларды, ұсақ өсімдіктерді, олардың тұқымдарын аулайды. Дереккөздер
Қайта бағалау

Қайта бағалау — бағаның салыстырымдылығына қол жеткізу және теңгерімдік құнды ағымдағы құнға келтіру мақсатымен негізгі құрал-жабдықтың, тауарлардың, тауар-материалдық негізгі құрал-жабдықтардың, инвестициялардың, т.б. құнын бағалауды белгілі бір әредістермен өзгерту. Негізгі құрал-жабдықтың, тауар-материалдық босалқы қорлар, қаржы инвестициялары қайта бағалануға тартылады. Дереккөздер
Жар қарлығаштар туысы

Жар қарлығаштар туысы – торғайтәріздестер отрядының қарлығаштар тұқымдасқа жататын туысы. Қазақстанда екі түрі ғана – жар және қылаң қарлығаштар бар. Бұлардың екеуі де тұмсығымен және аяғымен топырақты ойып, жардағы інінде өмір сүреді. Жүз немесе одан көп жұптардан шоғыр түзіп, орнығады.
Қарақас тұқымдастар

Қарақас тұқымдастар – 7 туыс және 15 түрі бар Татреңтәрізділер отрядына жататын тұқымдастардың бірі. Сыртқы көрінісі және биологиялық ерекшеліктері ерекше болғанымен, тұмсық құрылысы ортақ болып келетін құстар – жүрдектер де қарақастарға біріктіріледі. Қарақастардың тұмсығы қысқа, аузы – кең, тұмсықүсті – дөңес, пішіні бойынша қарлығаштың тұмсығына ұқсас болып келеді. Тек қана шығыс жарты шарда таралған. Қазақстанда екі туысы: қарақас туыстас және жүрдек туыстастардың өкілдері кездеседі. Бұл құстар көп ұшады және тек қана сыртқы көрінісі емес, қылығы да, кейде ұшып жүріп бунақдене аулайтын қарлығашқа ұқсайды. Жыныстық диформизмі жоқ. Шоғыр түзетін құстар, жерге ұялайды. Дереккөздер
Қараторғайлар

Қараторғайлар туысы — торғайтәрізділер отрядының қараторғай тұқымдастарының негізгі туысы. Бұл туыста барлығы он алты түр бар, олардың екеуі (кәдімгі қараторғай және алаторғай) Қазақстанда тіршілік етеді. Түрлері * * * * - Кәдімгі қараторғай * * - Ала қараторғай * * * * * * * Дереккөздер
Қарғалар тұқымдасы

Қарға тұқымдастар – Торғайтәрізділер отрядының ең ірі өкілдері жиналған торғай тәріздестер отрядына жататын 73 тұқымдастардың біреуі. Бұлар – басы біршама үлкен, дене бітімімығым және әмбебап үлкен тұмсығы, құрлықта да, ағаш бұтақтарымен де жүруге бірдей бейімделген күшті аяғы бар құстар. Тығыз жабын қауырсынының реңі онша ашық емес, олардың арасында көбінесе жылтыр қара түс жиі кездеседі, Аталығы мен аналығының реңі бірдей. Қара тұқымдастар сайрағыш құстар отряд тармағына жатқанмен де, олардың арасында нағыз сайрағыштар жоқ, олардың дауысы дөрекі және ащы. Көбінесе қарқылдаған дыбыс шығарады. Сондай-ақ бұл құстар сыртқы орта жағдайына тез бейімделеді. Сондықтан бұлар құстар арасындағы қазіргі ең өркендеп бара жатқан құстар тобы болып есептеледі. Қарға тұқымдастардың саны ұдайы өсе түсуде, сондықтан оларды ретке келтірудің ғылыми әдістерін жетілдіру уақыты басталады. Дереккөздер
Аққұм (Жамбыл облысы)

Аққұм — Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл, Аққұм ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Қаратау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 85 км жерде орналасқан. Халқы Дереккөздер
Көкқұстар туысы

Көкқұстар туысы — Қазақстан фаунасындағы торғайтәріздес отрядының Шыбыншылар тұқымдасы құстарға жататын 13 туыстың бірі. Дене мөлшері және сыртқы кейпі нағыз сайрақтарды еске түсіреді. Тұмсығы- биік және күшті, тұмсығының ұшы ілмекті. Сайрақтарға қарағанда аяғы ұзындау. Аталықтары мен аналықтарының реңі бірдей. Оңтүстік Азиядан шығатын күшті ағысты жартасты тау шатқалдарын мекендейді. Қазақстанда бұл туысқа жататын бірнеше түрлердің бірі - көкқұс. Дереккөздер
Ақдала

Елді мекендер: * Ақдала – Алматы облысы Балқаш ауданы, Ақдала ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Ақдала – Алматы облысы Балқаш ауданы, Балатопар ауылдық округі құрамындағы ауыл. * Ақдала – Алматы облысы Жамбыл ауданындағы ауыл. * Ақдала – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл. * Ақдала – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. * Ақдала – Түркістан облысы Отырар ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Ақдала – құмды алқап.
Бойлық толқын

Бойлық толқын — бөлшектерінің тербелісі толқынның таралуы бойында жүзеге асатын толқын. Бұл толқынның пайда болуын бір ұшы тірекке бекітілген серіппенің көмегімен бақылауға болады. Егер серіппенің юос ұшы жағынан соғатын болсақ, онда серіппе бойымен сиреулер мен шоғырланулардан тұратын толқын жүгіріп өтеді.
Міндеттеме-хат

Міндеттеме-хат - аудиторлық тексеру жүргізуге шарт жасасудың алдындағы құжат, экономикалық субъектінің аудиторлық тексеру жүргізу жөніндегі ресми ұсынысына аудитордың жауабы. Онда аудиторлық тексерудің шарттары, тараптардың міндеттері, аудиторлық тексерудің нәтижелері бойынша аудитор есептемесінің құрамы, көрсетілетін қызмет үшін жауапкершілік, коммерциялық құпияны сақтау міндеттемесі айқындалады. Дереккөздер
Миозин

Миозин — бұлшық ет талшықтарының нәруызы; актинмен бұлшық еттің негізгі жиырылғыш элементін - актомиозин түзеді. Жалпы бұлшық еттің 40-60% құрайды. Миозиннің тағы бір маңызды қасиеті - аденозинтрифосфор(АТФ) қышқылын бөледі. Миозиндер - микрофиламенттер жүйесіндегі ақуыздар тұқымдасына жататын цитоскелетті қозғалтқыш болып табылады. Миозиндер ауыр (Н) және жеңіл (L) шынжырлардан тұрады. Н- шынжырында бас және құйрығы болады. Дереккөздер
Кекіліктер туысы

Кекіліктер туысы – тауықтәрізділер отряды қырғауыл тұқымдастарға жататын 48 түрдің бірі. Кекілік туыстастар реңі құм реңктес шағын денелі (300-700 г), құстардың 7 түрін қамтиды. Аталығы мен аналығының түсі бірдей. Өте бөлшектенген релифті, көбінесе қуаң жерлерде мекендейді. Тіршілігі үшін міндетті түрде суат болуы қажет. Кекіліктер туысынан Қазастанда жалғыз өкіл- кекілік өмір сүреді. Түрлері * Alectoris melanocephala * Alectoris magna * Alectoris graeca * Alectoris chukar – Кекілік * Alectoris philbyi * Alectoris barbara * Alectoris rufa Дереккөздер
Башар Абдулла Салем

Башар Абдулла Салем (12 қазан 1977 жыл) — Кувейт футболшысы. Карьерасы Клубтық Ұзақ жылдар бойы Әл-Сальмия СК клубында ойнаған шаубылшы. 1995, 1998, 2000 жылдары Кувейт кубогынын иегерi болған. 2004 жылғы БАӘ чемпионы. Ұлттық құрама Карьерасында Ұлттық құрама сапында 134 матч өткізіп, 76 гол салған. 2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан. Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.national-football-teams.com/player/3626.html Bashar Abdullah at National-Football-Teams.com]
Зымырандар туысы

Зымырандар туысы — ашық өңді, шағын денелі 9 түрден құралған құстар туысы. Африкада, Оңтүстік Еуропада, Оңтүстік Азияда таралған. Зымыран туыстарының барлығы су маңайында өмір сүреді. Балықтармен және ұсақ су жәндіктерімен қоректенеді. Қазақстанда бір түрі бар. Түрлері * - Зымыран * * * * * * Дереккөздер
Көкектер туысы

Көкектер туысы - Көкектер тұқымдасына жататын құстардың негізгі туысы (16 туыс 47 түрді қамтитын нағыз көкек тұқымдас тармағы). Орташа және шағын денелі құстар, ұяға масылдық қасиеті бар. Көкек туыстас құстар 12 түрден құралады, олар бүкіл жер жүзіне таралған. Қазақстанда 2 түрі - кәдімгі көкек және меңіреу көкек өмір сүреді. Дереккөздер
Жылқышылар туысы

Жылқышылар туысы — Татреңтәрізділер отрядынын тауқұдірет тұқымдастарға жататын 24-26 туыстың біреуі. Жылқышы туыстар өзге туыстардың өкілдерінен айтарлықтай ірі. Қанаты дөңгеленген және едәуір жалпақ. Жылқышы туыстарда 5 түр бар, солардың біреуі Қазақстанда өмір сүреді. Дереккөздер
Мердігерлік құрылыс тәсілі

Мердігерлік құрылыс тәсілі - құрылыс-құрастыру жұмыстарын жүргізудің ұйымдық нысаны. Тапсырыс беруші мердігерлік құрылыс ұйымымен күрделі құрылысқа мердігерлік шарт жасасады, онда уағдаласушы тараптардың нақты жұмыстарды жүргізу жөніндегі құқықтары мен міндеттері айқындалады. Дереккөздер
Маубас жапалақшалар туысы

Маубас жапалақшалар туысы - бет табағы - жартыкеш, құлағы кішкене, жеңіл және бітімі сымбатты ұсақ (100 г) жапалақтар туысы. Қанаты ұзын және жіңішке. Құйрығы қысқа әрі аздап доғалданған. Негізгі қорегі - бунақденелілер, кейде ұсақ омыртқалыларды жейді. Ағаш-бұталы биотопты қоныстанады. Дереккөздер
Маубас жапалақша

Маубас жапалақша - шағын денелі (80 г шамасында), блойлай созылған алабажақ реңі бар сұр түсті нақышты жапалақша. Кейде негізгі сұр аяда қызғылт сары реңк те кездеседі. Құлағы айқын көрінеді. Аталықтың күйттеу кезінде мұңды дауыспен "сплю... сплю" яғни орыс тілінен «ұйқыдамын» деп қайталанатын үніне байланысты "маубас жапалақша" деп аталған. Дереккөздер
Кинотүсіруші аппарат

Кинотүсіргіш аппарат, Кинотүсіргіш камера немесе Кинокамера — әуесқойлық мақсатта көрнекті, хроникалы, көркем және мультипликациялық фильмдерді түсіруге пайдаланылады. Ол шағын, жеңіл, конструкциясы қарапайым әрі ыңғайлы болып келеді. Бұлардың ішінде 8 мм-лік және 16 мм-лік кинопленкаларға түсіруге арналған әуесқойлық кинотүсіргіш аппараты көбірек тараған. 8 мм-лік кинопленканың 16 және 35 мм-лік кинопленкалардан артықшылығы бар: 35 мм-лік кинопленкада фильмнің бір бөлігі орташа ұзындығ 300 м, 16 мм-лік кинопленкада - 120 м, ал 8мм-лік пленкада 60 м-ге жетеді. 35 м-лік пленканың бір метріне 52 кадр, 16 мм-лікте 131 кадр, ал 8 мм-лік пленкаға 262 кадр сияды, 35 мм-лік пленкада түсірілген фильмнің бір бөлігінің массасы 16 мм-ліктен 5,5 есе, ал 8 мм-лік пленкамен салыстырғанда 22 есе салмақты болады. 8 мм-лік пленкаға түсірілген фильмнің негізгі кемшілігі кинокадрдың шағындығы болып табылады. Ол 16 мм-лік фильм кинокадры ауданынан 4 есе , 35 мм-ліктен 20 есе кіші болады. Сол себепті үлкен кинокадрда жақсы байқалатын детальдар, кіші кинокадрда байқалмауы мүмкін. Бұл әуесқойлық киноның мүмкіндігін шектеп, киноны қашан да жақыннан түсіруге мәжбүр етеді.
Жеткізілім

Жеткізілім - * сатып алу-сату шартының қорытынды кезеңі. Мұнда сатушы тауарды сатып алушыға ақысына табыстайды. * сатып алу-сату шартының түрі, бұл шарт бойынша жеткізуші шартта белгіленген мерзімде тұтынушыға оның шаруашылық қызметіне арналған өнімді табыстайды; * фьючерстік биржада - фьючерстік келісімшарт бойынша міндеттемелердің нақты тауар ұсыну арқылы тоқтатылуы. Дереккөздер
Нағыз жапалақтар тұқымдасы

Нағыз жапалақтар тұқымдасы - 133 түрді біріктіретін 28 туыстан тұратын Жапалақтәрізділер құстар тұқымдасы. Бұлардың қырылдауық тұқымдастардан айырмашылығы - бет табағы сопақтау келген жүрек сияқты емес, дөңгелек пішінді және аяғы қысқа. Қазақстанда бұлардың 13 түрден құралған 10 туысы кездеседі. Дереккөздер