kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қазақ драма театрының студиясы

Қазақ драма театрының студиясы - профессионалдық театрларға арнайы актерлер даярлайтын студия. Ол театрларды маман актерлермен қамтамасыз ету мақсатымен 1930 жылы Алматыда Қазақ драма театрының жанынан тұңғыш рет ашылды. Осы екі жылдық студия бірнеше рет қайталанды. Мұнда болашақ театр қызметкерлері актер шеберлігінен, жалпы сахна өнерінің тарихынан білім алады. Студияны бітірушілердің қатарында ҚазССР-інің халық артистері А. Абдуллина, Ә. Жолымбетов, Б. Қалтаев, Әнуар Молдабеков, ҚазССР-інің еңбек сіңірген артистері Қ. Ш. Әділшінов, Ә. Әсімжанов, Е. Б. Жайсаңбаев, Г. Сыздықова, ҚазССР Мемл. сыйл. лауреаттары Қ. Н. Жұмабеков, К. М. Қазақбаева т.б. бар. Дереккөздер
Қазақ КСР көркемсурет қоры

Қазақ КСР көркемсурет қоры - КСРО Көркемсурет қорының республикалық ұйымы. 1944 ж. Қазақстан суретшілер одағы жанынан құрылған: суретшілер мен өнер зерттеушілерінің творчестволық жұмысына, олардың материалдық жағдайын жақсартуға көмектеседі. Қазақ КСР Қазақ КСР көркемсурет қорын басқарма басқарады. "Өнер" көркем өндіріс комбинаты, салон-магазині, республиканың облыс орталықтарында 11 көркем өндіріс шеберханалары бар. Дереккөздер ↑Қазақ КСР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Қазақ КСР еңбек сіңірген архитекторы

Қазақ КСР еңбек сіңірген архитекторы - құрметті атақ. Архитектураны дамытуға зор үлес қосқан, қазіргі заманғы тұрғын үйлерді, қоғамдық, өнеркәсіптік және а.ш. үйлерін, ғимараттар мен комплекстерді салуда немесе архитектура ғылымын дамытуда ерекше еңбек сіңірген, қоғамдық өмірге белсене қатысқан архитекторларға ҚазКСР Жоғ. Кеңесі Төралаақсының Жарлығы бойынша берілді. Бұл атаққа 41 адам ие болды. Дереккөздер
Айдарлы шымшық

Айдарлы шымшық (, син. Parus cristatus) — Еуропада кең таралған Шымшықтар тұқымдасының Айдарлы шымшықтар тегінің жалғыз биологиялық түрі. Сипаттамасы Басындағы ұзын қауырсындардан түзілген айдары басқа шымшықтардан ерекше бөлініп көрінетін құс. Айдарлы шымшық Еуразияның қылқанды ормандарында қоныстанады. Қазақстанға қысқы уақытта кездейсоқ екі рет ұшып келген. Дереккөздер
Далалық шілдер туысы

Тауықтәріздестер отрядына жататын құстар туысы.Далалыық шілдер туысы шағын денелі құрлық құстарының екі түрін қамтиды, олардың реңі сұрғылттау - құм түстес - қорғаныш реңді. Қазақстанда тек қана далалық шіл кездеседі. Дереккөздер
Төбенқұйрық шулыағаштар туысы

Бұлқын қауырсындардың ұшы ұзарып бітетін шулыағаш құстардың туысы. Тебенқұйрық шулыағаштардың аяғындағы үш саусағы - алға, бір саусағы артқа қарай бағытталған. Қазақстанда бұл құстың екі түрінен тек қана біреуі кездеседі. Дереккөздер
Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы

Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы - құрметті атақ. Кәсіпорындарда, мекемелер мен ұйымдарда ең кемі 10 жыл мінсіз жұмыс істеген, өндіріске ғылымның, жаңа техниканың жетістіктерін, еңбектің озық әдістерін енгізу негізінде өндірістік тапсырмаларды орындауда, еңбек өнімділігін арттыруда, құрылыстың сапасын жақсартып, оның құнын кемітуде және құрылыс материалының өзіндік құнын кемітуде табыстарға ие болған құрылыс ұйымдарының бөлшектерін жасайтын кәсіпорындардың қызметкерлеріне беріледі. ҚазКСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен 13.08.1960 ж. бекітілген. Бұл атаққа 1050 адам ие болған (1987), оның ішінде 14-і архитектор. Дереккөздер
Краковяк

Краковяк (пол. Krakowiak) – тез темптегі би, Польшадан шыққан деп есептеледі , әдетте 2/4 өлшемінде орындалады ; әуені тез, ашық ; акценті көінесе екіншісінің сегізіншісіне келеді және ол үшіншісіне ұқсас болатын . Тарихы Кроковяк биі Кроковяк әскерінің арасында қалыптасты. XIV ғасырда шляхта руында жақсы таралған. Ертеде краковякты тек қана ер адамдар билеген: жұппен, соның ішінде біреуі батырды бейнелеген, ал екіншісі оның қару-жарақтарын алып жүрген ; кейін оны әйелдерде билей бастады. Краковяк биі XIX ғасырда ең танымал бал биі болып есептеледі. Краковяк балет және опера музыкасында қолдану барысында көркем өндеуден өткен. Мысалы: М .И.Глинканың «Царь үшін өмір »(Жизнь за царя ) операсында, Б. В. Асафьевтің «Бахчисарай фонтаны» (Бахчисарайский фонтан) және сол сияқты көптеген шығармаларда кездеседі . Музыкалық формасы Фредерик Шопеннің «Рондо а ля краковяк» фортопиано мен оркестрге арналған шығармасында қолданылды. Кроковяк 2 түрде кездеседі: 1. Краковяк халық – сахналық Халық – сахналық варианты жұппен 2/4 өлшеміне орындалады, көбінесе биге жалпы фигуралар (жұлдыз, домалақ, шаршы т.с.с.) кіреді. Бидегі қимыл - қозғалыстар көбінесе секіру қимылдарыннан тұрады. Олар ойнақы, әрі жеңіл орындалады. Негізгі қимылдары:• Галоп • Секіру • Негізгі жүріс • «кшесандар»• Бұрылыс • 3 рет аяқпен тарсылату • Кілт ,т.б 2. Краковяктың балдық вариантың Гавликов туғызды. Пайда болғаннан бері ол көптенген өзгерістерге ұшырады. Қарт адамдардың оның жеңіл фигуралары әлі есінде. Егер, крокавяктың балдық вариантының ерекшеліктеріне тоқтайтын болсақ: Бишілер жұппен билейді,аяқтары 3 позицияда, жігіт оң қолымен қыздың сол қолынан ұстайды, бос қолдар белде. Балдық варианта би ішінде вальста кездесетін қимылдар қолданылады .
Құтқарушы Мәсіх мүсіні

Елдің орталығынан жаңа астана салғанша (ол да мемлекет сияқты Бразилиа деп аталды) Оңтүстік Американың әсем қалаларының бірі Рио-де-Жанейро көптеген жылдар бойы Бразилияның астанасы болды. Атлант мұхитының жағалауынан бой көтерген Рио қаласы керемет жағажайларымен, заманауи зәулім үйлерімен, көне архитектуралық ескерткіштерімен (олардың ең ескісі XVI ғ. соңына жататын Сан-Бенту монастыры) даңққа бөленіп отыр. Бұлардан өзге қазіргі Римнің басты көрнекі жері - халық үстінде қалықтап жүргендей әсер қалдыратын Иисус Христостың алып ескерткіші болып отыр. Дәл осы ескерткіш әлемнің қазіргі кереметтерінің тізіміне кіріп отыр. Mүсінінің өлшемдері: биіктігі — 38 метр, сонымен қатар іргетасы — 8 м; салмағы — 1145 тонн; қолдардың құлашы — 30 метр. Шығу тарихы Христостың зор ескерткіші - қала мен оның айналасындағы ең биік жерде, Коркуваду тауында (704 м.) қойылған. Таудың басына алып монумент қою идеясы XIX ғасырда-ақ көтерілген. Алайда, ескерткіш табанына алғашқы тас тар болғаны 1922 жылы Бразилия тәуелсіздігінің жүз жылдығына орай (оған дейін бұл ел Портуғалия отары болды) қойылып, тұғырын тұрғызу жұмыстары 1926 жылы басталды. Жасалуы Ескерткіштің мүсінін жасауға Поль Ландовскиге тапсырыс берілді. Ол Парижде Христостың басы мен қолын жасап (гипстен құйды), гипстен жасалған эскиздерді Бразилияға жіберді. Осы үлгілер бойынша тастан Иисустың қолдары мен басын қайта жасап, тастан денесін қашап, Коркуваду тауына бөлшек-бөлшек қылып тасып, жинап, тұрғызып, (жұмысқа басшылық жасап, қоршаған табиғаттың көрінісіне кіріктірген бразилиялық Эйтор да Силва Кошта) салтанатты түрде ескерткішті 1931 ж. ашады. Христостың ескерткіші сабынды тастан жасалған. Бұл өте жұмсақ, соған қарамастан жаңбыр, жел, күннің суытуы сияқты табиғат құбылыстарына өте төзімді. Қала үстінен төніп тұрған алып ескерткіш Рио-де-Жанейроның кез-келген жерінен мен-мұндалап көзге түседі. Иисіс қаланың барлық тұрғындарын жарылқап, дұға қылып, оларды зұлымдықтан сақтап тұрғандай құшағын кенінен ашып тұр. Ескерткішті жақыннан көрі үшін, Коркуваду тауына фуникулер, яғни арқанды жол арқылы көтерілу қажет. Қызықты факт Бір қызық жері - мүсіннің авторы Поль Ландовски Христос ескерткіші орнатылғаннан кейін 30 жылдан кейін қайтыс болған. Алайда, ол ешқашан Бразилияға барып, Рио-де-Жанейро тұрғындарының бәрі мақтанатын мүсінді көрмеген. Кейде бразилиялықтар монументтің нағыз авторы Э.Да Силва Кошта дейді. Дереккөздер 'Әлем ғажайыптары' Мәскеу РОСМЭН 2012. ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
Microsoft Paint

Microsoft Paint –көпфункциалық бірақ соңымен қатар қарапайым растырлық графикалық редактор. Ол Microsoft компаниясының туындысы және бағдарламаларының алғашқы нұсқаларында да кездеседі. Тарихы Paint сөзі ағылшыннан аударғанда – сурет салу деген мағынаны береді. Paint –тың алғашқы нұсқасы Windows 1.0 кездесті. Бірақ, Windows 95 және одан кейінгі Windows бағдарламаларында атауы қайтадан Paint деп аталды. Windows 3 бағдарламасында және одан бұрын шыққан бағдарламаларында MSP, BMP, PCX және RLE форматтарын қабылтайтын. Ал келесі версияларында тек BMP форматын қабылдайтын. Windows 95 бағдарламасында Paint–тың жаңа нұсқасы енгізілді. Сол интерфейісті Windows–тың келесі нұсқаларында пайдаланады. Windows 98, Windows 2000, Windows ME нұсқаларында GIF және JPEG форматтарында да, егер арнайы Microsoft филтрі болса, қабылдай алатын (әдетте филтьр Microsoft-тың басқа да программаларымен Microsoft Office мен Microsoft PhotoDraw сияқты программалармен қолданылатын). Windows 7 нұсқасында Paint толығымен өзгерген, ленталық интерфейс (Ribbon) алып, қосымша қылқалам мен фигура қабылдады. Paint-те 16 құрал бар. Windows 7 -де кездесетін өзгерістер: *1) 9 түрлі қылқылам(Brush) *2) жай қылқылам (енді өнделген) *3) Каллиграфиялық қылқылам 1 (45 градус солға иіле алады) *4) Каллиграфиялық қылқалам 2 (45 градус оңға иіле алады) *5) Балончик (өзгеріссіз қалды) *6) Май қылқаламы (жуан штрихпен сала алады) *7) Пастель қылқыламы (түрлі –түсті борға ұқсайды) *8) Маркер (жартылай бояйды) *9) Жай қарандаш (жіңішке қалам мен қатты қалам) *10) Акварель (жартылай түссіз ақырын жоғалатын қалам)
Абдуалы Асқар Бегәділұлы

Асқар Бегәділұлы Абдуалы 1953 жылы 03 қаңтарда Жамбыл облысы Байзақ ауданында туған. Абай атындағы қазақ педагогикалық институтын бітірген. 1992-1996 жылдары Жамбыл педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарды. 1996-2003 жылдары М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің ғылыми жұмыстар жөніндегі проректор, оқу-әдістемелік жұмыстар жөніндегі проректоры болды. 2003-2010 жылдары А.Яссауи атындағы Қазақ-түрік университеті Тараз институтын басқарды. Қазақстан білім және ғылым министрі Ж.Қ.Түймебаевтың 2010 жылдың 19 наурыздағы бұйрығымен Тараз мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры қызметін атқарып келеді. А.Абдуалы т.ғ.д., профессор, 100-ден аса ғылыми жұмыстардың авторы. Жамбыл облысында белсенді қоғам қайраткері ретінде белгілі. Мемлекеттік «Ерен Еңбегі үшін» медалімен, «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалімен, сонымен қатар ҚР білім және ғылым министрлігінің Ы.Алтынсарин атындағы «Қазақстан Республикасы ағарту саласының құрметті азаматы» марапаттық белгілерімен марапатталған. Дереккөздер 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/
Базарбаева Сәуле Маратқызы

Қазақ-Орыс Халықаралық университетінің ғылыми істер жөніндегі проректоры (Қазақстан, Ақтөбе), техника ғылымдарының докторы, ЖАК доценті, Қазақ-Орыс Халықаралық университетінің, Алматы экономика және статистика академиясының профессоры, Қазақстан дизайнерлер Одағының мүшесі. Қазіргі кезде Қазақ-Орыс Халықаралық университетінің ғылыми-зерттеу істері жөніндегі проректоры қызметін атқаруда. С.М. Базарбаева өзінің ғылыми жұмыстарында негізінен өнеркәсіптік экология, геоэкология, мұнай-газ, химиялық және металлургиялық өнеркәсіп қалдықтарын кешенді түрде қайта өңдеу, пайдаға асыру әдіснамасы, тері өндіру технологиясы сияқты өзекті тақырыптарды көтерді. Ғалым 80-нен астам ғылыми жұмыстар жариялады, соның ішінде 2 монография, 8 өнертабысқа арналған авторлық куәлік, ҚР 2 предпатентінің авторы болды. Бүгінгі таңда Сәуле Маратқызы техникалық білім беруге арналған оқулықтардың сарапшысы болып табылады. Инновациялық жобаларға қатысты бірқатар конкурстардың жеңімпазы. Оның ғылыми еңбектері қоршаған ортаны қорғау, геоэкология, минералды ресурстарды тиімді пайдаланудың теориясы мен практикасын дамытуға зор үлес қосты. С.М. Базарбаева тек ұйымдастырушы ғана емес, ғылым саласын белсенді насихаттаушы да болып табылады, қоғамдық, ұйымдастырушылық қызметке жан-жақты ат салысады. Оның ғылыми қызығушылықтарының аясы өте кең, нақтылар болсақ, өнеркәсіптік экология, табиғатты тиімді пайдалану, тері және жүн өңдеу технологиясы, қоршаған ортаны қорғау, экологиялық білім беру және ағарту, өнеркәсіптік дизайнды атап өтуге болады. Жергілікті БАҚ-тағы көптеген жарияланымдар мен сұхбаттардың авторы. Бүгінгі таңда Сәуле Маратқызы Базарбаева өзінің ғылыми жобалары мен өнертабыстарын оқу процесіне және өндіріске енгізумен айналысады. Дереккөздер 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/
Қайрат Балабиұлы Байжанов

Байжанов Қайрат Балабиұлы 1968 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. 1985 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтына «Жаратылыстану» факультетінің «География және биология» мамандығы бойынша студент қатарына қабылданды. 1986-1988 жж. КСРО әскері қатарында борышын өтеді. 1992 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педогогикалық университетін «География және биология» мамандығы бойынша бітірді. Ауылшаруашылығы ғылымдары кандидаты, доцент, 50-ден астам ғылыми еңбектері жарияланған, 7 авторлық куәліктің, 2 инновациялық патенттің иегері. 1992-2001 жж. – Қазақ Ауылшаруашылық ғылымдары академиясы «Картоп және көкеніс шаруашылығы» ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер, ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер. Алматы облысы, Қарасай ауданы. 2001 жылы – М.Х. Дулати атындағы ТарМУ «Биология және экология» кафедрасының аға оқытушысы. Тараз қаласы. 2002-2004 жылдар – «Жаратылыстану ғылымдары» факультеті деканының орынбасары. 2004-2008 жж. – А.Ясауи атындағы ХҚТУ Тараз институты «География және биология» кафедрасының меңгерушісі. Тараз қаласы. 2008 жылдан – Тараз инновациялық-гуманитарлық университетінің ректоры. Дереккөздер 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/
Бесбаева Әсен Сүлейменқызы

Алматы облысының Қаскелең қаласында дүниеге келген, қазақ. Ысты руынан шыққан. Қызметтері 1962 жылы БЛКЖО қатарына алынған. 1969 жылы С.М.Киров атындағы ҚазМУ-ды бітіріп, 1978 жылы – АВПШ-та тарих және қоғамтану мұғалімі, саясаттанушы. 1969-1972 жылдары – Қазақстанның ЛКЖО Алматы обкомында дәріс оқушы. 1972-1978 жылдары – Алматы қаласындағы Қазақстанның ЛКЖО Ленин аудандық комитетінің хатшысы, бірінші хатшысы. 1978-1980 жылдары – АВПШ тыңдаушысы. 1980-1981 жылдары – Алматы қаласындағы Ленин аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары. 1981-1982 жылдары – Алматы қаласындағы Ленин аудандық атқару комитетінің төрағасы. 1982-1986 жылдары – Алматы қаласындағы Совет аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы. 1986-1988 жылдары – Шымкент партия обкомының хатшысы. 1988-1991 жылдары – Қазақ КСР Министрлер кеңесінің ДБ жалпы бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Президенті Аппаратындағы бақылау секторының меңгерушісі. 1991-1994 жылдары – Алматы қалалық әкімшілігі басшысының орынбасары. 1994-1998 жылдары – Өзбекстан мен Украинадағы ҚР Елшілігінің кеңесшісі. 1998-2005 жылдары – Алматы қаласы Еңбек, жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар департаменті директорының орынбасары. 2005-2008 жылдары – «АПК» АҚ-ның және «АлЭС» АҚ-ның КБ бастығы. 2008 жылдан бері – “KULAN OIL” ЖШС HR департаментінің директоры. Комсомол аудандық комитетінің, қалалық комитетінің, обкомының және партия обкомының мүшесі, халық депутаттары аудандық, қалалық, облыстық кеңестерінің делегаты. Қазақстан комсомолының 15-съезінің делегаты. Марапаттамалары “Құрмет” орденімен, екі медальмен, Қазақстан БЛКЖО ОК, ЛКЖО ОК Құрмет грамоталарымен, БЛКЖО ОК «Комсомолдағы белсенді еңбегі үшін» белгісімен марапатталған. Менің өмірімдегі комсомол: Комсомол – өз өмірімдегі жарқын кезең болды. Бұл өмірімде қандай жетістіктерге жеткен болсам, солар комсомолдың арқасында орын алды деймін. Ол нағыз өмірлік тәртіпке шыңдаған мектеп іспеттес болды. Қазіргі уақытта осындай шыңдау мектебінен өткен жандарды кезіктірем. Негізінен, олар қай жерде жүрсе де даңқы артқан тұлғалар болып табылады. Олар – ұлтжанды азаматтар, өз істеріне аса берілген, елгезек әрі достықты қадірлей білетіндер. Және ол достықтары риясыз пәк. Адами қарым-қатынастағы бұл ізгі қасиеттерді бүгінгі жетекшілердің бойынан кездестіре бермейсің. Меніңше, КОМСОМОЛҒА кезіккенімнің өзі менің жолымның болғаны деп түсінемін. Жақсы адамдармен кезіктім. Менің алғашқы комсомолдағы ұстазым – Кеңес Мұстаханұлы Аухадиев болды. Комсомол қатарында шыңдалып жетілгенім үшін сол адамға барынша ризамын. Қазіргі кезде менің ең жақын жолдастарым – комсомол кезінен келе жатқан достарым. Біз өз арамызда бір жанұядай болып кеттік, қиыншылық кезіге қалса бірімізге-біріміз қол ұшын береміз, қуанышты сәттерде әрдайым біргеміз. Менің пікірімше, БЛКЖО тарихын, комсомолдық басқару органдарының жұмыс атқару тарихын зерделеуіміз керек. Дереккөздер 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/
Есенгелді Жұмаділұлы Меңліғазиев

Меңліғазиев Есенгелді Жұмәділұлы 23.08.1942 жылы Алматы облысы Жамбыл ауданы Тарғап ауылында дүниеге келген. Есенгелді Жұмаділұлы Меңлігазиев еңбек жолын С.М.Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетін 1965 жылы бітірген соң, жоғары молекулалық қосылыстар кафедрасында кіші ғылыми қызметтен бастады. Есенгелді Жұмаділұлы 1970 жылы химия ғылымдарының кандидаттық диссертациясын, ал 1989 жылы докторлық диссертациясын табысты қорғап шықты. Е.Меңліғазиев 1993 жылдан профессор. 2001 жылы ҚР ХЖҒА мүше-корреспондент болып сайланды. Профессор Е.Меңлігазиев полимерлер химиясы саласында тек қана Қазақстан Республикасы мен ТМД және алыс шет елдерге, оның ішінде АҚШ, Англия, Германия және т.б. мемлекеттердің ғылымсүйер қауымына танымал көрнекі ғалым. Есенгелді Жұмаділұлы 1970-1991 жылдар арасында Ғылым академиясы химия институтының ионалмастырғыш зертханасында кіші (1970-1976 жж.), аға ғылыми қызметкер (1976-1986 жж.), жетекші ғылыми қызметкер (1986-1989 жж.), негізгі ғылыми ғылыми қызметкер (1989-1991 жж.) міндетін атқарды. Е.Ж.Меңлігазиев 200-ден астам ғылыми жұмыстың, 3 монографияның авторы және 40 астам КСРО дәуірінде авторлық куәлік алған өнертапқыш ғалым. Екі рет өнертапқыш таңбасымен марапатталған. «Ион алмастырғыш заттар» (1968ж.), «Көп функционалды ион алмастырғыштар» (1986ж.), «Неорганикалық химия курсы» (2011ж.) оқулықтарының авторы. Есенгелді Жұмаділұлы 1991-1996 жж. Алматы Автомобиль жолдары институтында ғылым проректоры, 1996-1998 жж. Қазақ көлік және коммуникация академиясында кафедра меңгерушісі, 1998-2000 жж. І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінде ғылым және әлеуметтік проректоры, ал 2000-2003 жылдарда М.Тынышпаев атындағы Қазақ көлік және комммуникация академиясында тәрбие ісі жөніндегі проректоры қызметін атқарды. 2008-2010 жылдарда М.Тынышпаев атындағы Қазақ көлік және комммуникация академиясының кафедра профессоры қызметін атқарды. Есенгелді Жұмаділұлы транспорт-коммуникация, педагогикалық мамандар дайындау салаларында жоғары білімді мамандарды оқыту және тәрбиелеуде өзін жоғары дәрежелі педагог, білікті ғалым ретінде көрсете білді. Е.Ж.Меңлігазиев 2010 жылдан бері Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің жаратылыстану факультетінің химия кафедрасында профессор қызметін абыроймен атқарып келеді. Дереккөздер 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/
Суринам пипасы

Суринам пипасы — пипалар тұқымдасына жататын Бразилия, Гайана, Суринамда кездесетін тілі де, тісі де жоқ құрбақа. Негізгі сипаттамасы Дене тұрқы- 20см, дене пішіні 4 бұрыш тәрізді, басының алдыңғы жағы үшкірленіп тұлғасымен тұтасып кеткен. Алдыңғы аяқтары жіңішке, 4 саусақты, саусақтарының арасынды жарғақтары болады. Реңі сарғыш, кейде күңгірттеу қоңырқай түске айналады. Құрсақ жағы ақшыл дақты, қара жолақты болады. Суринам пипасы көбінесе тіршілігін суда өткізеді, алайда терісі мүйізденген, өкпесі жақсы жетілген. Пипалар жер суаратын каналдарда, егістік алқаптарда кебе бастаған шалшшық суларда кездеседі. Нөсер жаңбырларда ормандарды су басса да сол суларда тіршілік ете береді. Көбеюі Пипалар іштей ұрықтанады. Аналық пипаның клоакасы жұмыртқа салғыш үлкен қалта тәрізді. Арқасында тереңдігі 10- 15 мм- дей ұяшықтары бар. Ұяшықтардың арасын бөліп тұрған пердесі өте жұқа және қантамырлары көп болады. Уылдырықтары 6- 7мм, сарыуызға өте бай. Аталық пипа аналық пипаның жұмыртқа салғышын үстінен басқан кезде уылдырықтары ұяшықтарға түседі. Ұяшықтардың беті уылдырықтың қабықшасынан түзілген тері қақпақшамен жабылады. Аналық пипа 40- тан 114- ке дейін уылдырық шашады. Уылдырықтан 82 күнде жас пипалар дамып ұяшықтардан сыртқа шығады. Аналық пипа жыртылған ұяшықтардың жалбырап қалған қалдықтарынан тас немесе басқа қатты заттарға үйкеп түсіреді. Осыдан кейін түлейді, орнын жаңа терімен ауыстырады. Дереккөздер
Геостационарлық орбита

Геостационарлық орбита - Жер экваторының дәл төбесінде(0°), шеңбер бойымен орналасқан орбита. Оның ерекшелігі: геостационарлық орбитада орналасқан нысандар жердің өзінің осінен айналу жылдамдығына тең бұрыштық жылдамдықпен қозғалады. Сол себепті жасанды серіктер жермен салыстырғанда қозғалмағандай көрінеді. Геостационарлық орбита геосинхронды орбитаның бір түрі болып табылады және жасанды серіктер орнату үшін қолданылады (комуникациялық, телетрансляциялық, т/б.). Спутник теңіз деңгейінен 35 786 км (есептелуі төменде) биіктікте Жермен бағыттас айналу қажет. Дәл осындай биіктікте жасанды жер серігі Жердің жұлдыздарға қатысты айналу периодымен бірдей периодта қозғалады (23 сағат 56 минут 4,091 секунд). Геостационарлық спутниктерді байланыс үшін қолдануды алғаш рет космонавтика теоретигі Герман Поточник 1928 жылы ұсынды. Геостационарлық орбиталардың артықшылықтары Артур Ч. Кларктың 1945 жылы «Wireless World» журналында жарияланғаннан кейін танымал бола бастады. Сол себепті Батыста геостационарлық және геосинхрондық орбиталарды "Кларк орбиталары ", ал теңіз деңгейінен 36000 км биіктікте Жер экваторының жазықтығында геостационарлық орбитаға жақын орналасқан аймақты "Кларк белбеуі "деп атайды. ГСО-ға алғаш жасанды жер серігін (Syncom-3) 1964 жылы тамызда NASA орнатқан болатын. Қалыптасқан орны Жасанды жер серігі геостационарлық орбитадағы орналасу нүктесінен Жерге қатысты тыныштық күйінде болады. Сол себепті оның ГСО-дағы орналасу нүктесін қалыптасқан орны деп атайды. Нәтижесінде, жер серігіне бағытталған және бекітілген антенна спутникпен ұзақ уақыт бойы байланыс ұстай алады. Орбитада спутниктардың орналасуы Геостационарлық орбита экватордың дәл төбесінде 35786 км биіктіктегі аймақты ғана қамтиды. Егер адам геостационарлық спутниктарды қаруланбаған көзбен көре алғанда, онда жер серігі орналасқан сызық жергілікті жердің Кларк белбеуімен сәйкес келер еді. Төмен биіктікте орналасқан жер серіктерін геостационарлық орбитаға орналастыру үшін ауыспалы геостационарлық (геоауыспалы) орбиталар қолданылады. Орбитаның биіктігі және радиусы Геостационарлық орбитада орналасқан жасанды жер серіктерге планетамыздан алыстамайды және жақындамайды,орбитадағы қалыптасқан орнынан жылжымайды. Яғни спутникке әсер ететін гравитация және центрге тарқыш күш өзара пропорционал болуы керек. Геостационарлық орбитаның биіктігін анықтау үшін қалыпты механика әдістерін қолдануға болады: Мұндағы инерция күшін центрге тартқыш күш деп алып, Гравитациялық күшпен теңестіреміз. Ал, гравитациялық куштің шамасын Ньютон заңы бойынша табуға болады. Айта кетеін жайт, центрге бағытталған үдеу өзінің физикалық мәнін тек инерциалды санақта ғана жоғалтпайды.
Тұқым мен жеміс таралуы

Жалпы түсінік Тұқым мен жеміс таралуда жел, адамдар, су, жануарлар қатысады. Тұқым мен жемістің жел арқылы таралуы (Анемохория) Желмен тек ғана массасы аз, үлкен қашықтыққа ұша алалатын арнайы жеңіл өсімділері бар тұқымдар мен жемістер тасымалдана алалады. Далалы және жартылай далалы аймақтарда жел кейбір тамырымен жұлынып алынған өсімдіктерді айдап жүреді. Мұндай өсімдіктер қаңбақ деп аталады. Домалап, олар басқа өсімдік тұқымдарын шашып жүреді. Тұқым мен жемістің сумен таралуы (Гидрохория) Сулы аймақпен таралатын тұқым мен жемістердің құрлысында ауамен толы бөлік болады, сондықтан да олар су үстінде батпайды. Осы тәсіл су немесе батпақ жағасында өсетін өсімдіктерде байқалады. Тұқым мен жемістің жануар немесе адам арқылы таралуы Тұқым мен жеміс таралуы жануарлармен (зоохория) немесе адамдармен (антрохория) де тасымалданады. Көпшілік тұқымдар ине тәріздес жабысқақ жермен, талшықтармен, қармақтармен жануар жүніне немесе адам киіміне жабысып, аналық өсімдіктен бірнеше қашықтықтан кейін түседі. Кейбір жалама тұқымдар мен жемістер, мысалы үшін адам аяғындағы балшықпен тасымалданады. Кей тұқымдар жарық түстерімен өзіне құстарды тартып, қанатты достарымыз оларды жеп, жарақаттанбаған дән қалдықпенен жерге түседі. Басқа өсімдіктердің дәндерінде минералды заттармен бай өсінділер болады. Осы өсінділер арқылы дәнді таситын құмырысқаларды қызықтырады. Дереккөздер корпорациясы ЖШС 050000, Алматы қаласы, Абылай хан даңғылы, 75.
Тікұшақтың шығу тарихы

Тікұшақты инелікке қарап жасаған деген жалпылама түсінік болғанымен оның техникалық негізі б.з.д. 400 жыл бұрын Қытайда балалар ойнайтын бұрандалы ойыншықта жатыр. Бұрандалы ойыншық дегеніміз бір-біріне қарама-қарсы орналасқан екі немесе төрт қанатшасы бар, ортасында алақандардың арасына салып үйкеуге ыңғайлы таяқшасы бар кішігірім ойыншық. Алғашқы тік ұшатын зат ретінде қарастырылатын балалар ойыншығының ерте кездердегі адамдардың әуе заңдылықтарын білгендігін көрсетеді. Ойыншық қанаттарының айналған кезінде ауа ағынына белгілі бір жылдамдықпен еніп, қанатының алдыңғы жағының көтеріліп тұруынан көтергіш күш туғызатыны сол кезде ескеріліп, қанаттары жалпақ етіп немесе тік етіп жасалмаған. Тарих қойнауында қалған деректер бойынша 1475-1480 жылдар аралығында итальяндық өнертапқыш әрі суретші Леонардо да Винчидің сызбалық нұсқада жасаған тікұшақ сұлбасы болған. Леонардо да Винчидің жасаған сызбасы төмендегідей: "Әуе бұрандасы (aerial screw)" деп сипатталған тікұшақ сұлбасы ешқашан ұшатын аппарат ретінде шынайы жасалған емес. Тек қағаз бетінде ғана қалған. Бұған қарағанда көнедегі қытай балаларының ойыншығы қазіргі заман тікұшақтарына ұшуы мен қанаттарының орналасуы жағынан әлдеқайда жақынырақ. Дереккөздер 'Әлем ғажайыптары' Мәскеу РОСМЭН 2012. ISBN 978-5-353-06044-4 УДК 087,5 ББК 92
Қолхат құжат

Ваучер – жазбаша кеплхат; тауарларға немесе көрсетілетін қызметтерге ақы төленгенін куәландыратын растама құжат. Ол туристік топтың жетекшісіне берілетін қабылдаушы тараптың келісілген қызмет көрсетулер тізбесін алу құқығын куәландыратын құжат та болуы мүмкін. Жкешелендіру чегі де мемлекеттік меншіктің бір бөлігін халықтың жекешелендіруіне арналған белгілі бір атаулы құны бар бағалы қағаз да ваучер деп аталады. Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том #АЙДАУ ваучер
Баға құлдырауы

Дефляция экономикада тауар бағасының тұрақты түрде құлдырауы. Инфляцияға қарама қарсы ұғым. Дефляцияда тұтынумен салыстырғанда артық ақшаның бір бөлігін алу жолымен айланыстағы ақша жыны азайтылады. Әдетте, инфляцияға қарсыкүресу мақсатын көздейді. Ол бірқатар қаржы несие және басқа шаралар арқылы, мысалы, салық мөлшерлерін көбейту, жалақыны тоқтатып қою, ашық нарықта мемлекеттік бағалы қағаздардың сатылуын қысқарту, несие пайызын көтеру, жинақ ақшаны өсіру т.б , жолдармен жүзеге асырылады. Дефляция ақшаның «қымбаттауынан» немесе ел экономикасында бағаның жалпы дейгейінің төмендеуінен, сондай – ақ ұлттық валюта бағамының жоғарлануынан да болады. Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
Қазмузхоркомбинат

Қазмузхоркомбинат - қазақтың музыкалық-хореографиялық оқу комбинаты. 1941 жылы тамыз айында құрылды. Оның құрамында Алматының муз. уч-щесі, Хореогр уч-ще, Ә. Қашаубаев атындағы муз. мектеп және 220 орындық муз. мектеп-интернат болды. "Қазмузхоркомбинат" Ұлы Отан соғысы кезінде Алматыға эвакуациямен келген пед.-музыканттар класы ашылды. Бұл кластарға композитор Л. А. Хамиди жетекшілік етті. 1944 ж. осы "Қазмузхоркомбинаттың" жоғары кластары негізінде Алматы консерваториясы ашылды. Комбинат 1950 ж. таратылды. Дереккөздер ↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Қарағанды симфония оркестрі

Қарағанды симфония оркестрі - Қарағанды мемлекеттік филармониясының жанынан 1983-84 ж. ұйымдасқан профессионалды шығармашылық коллектив. Құрамында 59 музыкант бар. Алғашқы концертін 1984 ж. қойды. 1984 ж. "Совет композиторларының шығармаларындағы азаматтық үн және патриотизм" деген атпен Қазақстанда өткен совет музыкасының фестивалына қатынасты. Оркестрдің бас режиссері әрі көркемдік жетекшісі - В. В. Норец (1986 жылдан). Дереккөздер ↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Қаражүсіпұлы Дүйсен

Қаражүсіпұлы Дүйсен (т. -ө. ж. белгісіз) - 19 ғасырда өмір сүрген қазақтың халық шебері, мүсінші әрі сәулетші. Сам аймағында (қазіргі Ақтөбе обл.) туып-өскен. Құлпытас орнату мен сағанатам салудың ұстасы. Ол Сам құмының оңт.-батысындағы Омар мен Тұрдың мазарын салаған(1897). Сонымен бірге ол сағаналар мен құлпытас жасау ісінде қазақтың ұлттық ою-өрнегін қолдана білген. Дереккөздер ↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Сыйақы үшін ақша

Жарна – табыс, артықшылықтар немесе өзге де сыйақылар алу және сақтау мақсатымен субьектінің шаруашылық мұқтаждықтары үшін белгілі бір құны бар активтерді (мүлікті, мүліктік құқықтарды, ақшалай қаражаттарды) жұмсау. Жарна: банке салынған ақшалай сомадағы салымдар немесе қымбат бағалы құндылықтар; қандай да болсын бейкоммерциялық ұйымға кіргені үшін төлемақы (кіру жарналары); шарушылық серіктестіктердің жарғылық капиталына өз үлесін (салымые) төлеу түрінде жүзеге асырылуы мүмкін. Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
Орталық нарық

Орталық нарық- Батыс Еуропа елдерінің біріккен аймақтық топтары. Мың елу сегізінші жылы бірінші қайңтардан Рим шарты негізінде жұмыс істейді. Бұл шартқа мың тоғыз жүз елу жетінші жылы алты ел - ГФР, Франция, Италия, Бельгия, Нидерланд, Люксембург қол қойған. Орталық нарықтың алдында бір мың тоғыз жүз елу бірінші жылы Еуропа көмір және болат бірлестігі құрылды. Атом энергиясы жөніндегі Еуропа қоғамдастығы орталық нарықпен бір уақытта құрылды. Кеіннен орталық нарықтың орнына көбінесе Еуропа экономикалық қоғамдастығы , ал бір мың тоғыз жүз алпыс жетінші жылдан Еуропа қоғамдастығы ұғымы қолданылады. Маастрихт шарты бекітілгеннен кейін ЕҚ ресми түрде Еуропа Одағы деп аталды. Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
Қарқаралы халық театры

Қарқаралы халық театры - драмалық әуесқойлар коллективі. Қарағанды обл-ның Қарқаралы ауд. Мәдениет үйі жанынан 1955 ж. құрылды, ал 1960 ж. оған халық театры атағы берілді. Көркемдік жетекшілері А. Қ. Шанин, Б. Төлеуханова болды. Коллектив құрамында жұмысшылар мен қызметкердер бар. Қарқаралы халық театрында қойылған спектакльдер қатарында Ә. Әбішевтің "Белгісіз батыры", С. Н. Жүнісовтың "Қос анары", С. Шаймерденовтың "Қайдасың, Зоринасы", А. Р. Сатаевтың "Ғани Мұратбаевы", Ш. Жүнісовтің "Жарқын жастығы" т.б. бар. Респ. халық театрлары байқауының лауреаты. Дереккөздер Омар мен Тұрдың мазары
Пайданың нормасы

Пайда нормасы –пайданың авансыланатын капиталға қатынасы. Шаруашыықты жүргізу тиімділігінің, кәсіпкердің қолда бар өндіріс ресурстарының неғұрлым ұтымды пайдалана білуінің өлшемі ретінде қолданылады. Пайда нормасының шамасы қосылған құнның нормасына және капиталдың табиғи құрылымына байлансты, яғни ол авансыланатын капиталдың көлеміне ғана емес , сонымен бірге оның құрылымына байланысты. Оған капиталдың айналымы де елеулі ықпал етеді. Ол жыл бойына неғұрлым көп айналса, норма да солғұрлым жоғары болады. Пайда нормасының құрылымы: нақты фирма пайдасының нормасы. Пайда нормасы нарықтық экономиканың басты стандарттарының бірі. Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
Күкірт пен каучук

Эбонит – табиғи немесе синтетикалық каучукты күкіртпен қосып вулканизациялау арқылы алынатын техникалық өнім. Эбониттің құрамында отыз екі пайызға дейін күкірт болады, ол резина қоспаларына толықтырғыш, үдеткіш, бояғыш заттар, т.б. ретінде қосылады. Эбонит – қара қоңыр немесе қара түсті қатты материал; мех. оңай өңделеді, ылғай тартпайды, газдарды адсорбцияламайды. Қышқылдар мен сілтілер әсеріне тұрақты. Күкірт көміртекте және мұнай өнімдерінде ісінеді, парафинде үш жүз градус цельси бойынша болғанда күкіртті көміртек түзіп, ериді. Эбонитке тура түсетін күн сәулесі , май, бензин, керосин әсер етеді. Эбонит электротехникада, радиотехникада, автотрактор және химиялық өнеркәсіпте қолданылады. Дереккөздер: Қазақстан. Ұлттық энциелопедиясы оныншы том
Қордай қыздары

Қордай қыздары - әуесқой үгіт бригадасы. Жамбыл облысының Қордай ауданында Мәдениет үйі жанынан 1974 ж. құрылды, ал 1978 ж. оған халық бригадасы атағы берілді. Ұйымдастырған әрі көркемдік жетекшісі Л. Қайдашова. Үгіт бригадасының құрамында жұмысшылар, қызметкерлер мен мектеп оқушылары бар. Оның программасы аудан өміріне қатысты ең мәнді де көкейтесті мәселелерді қамтуға құрылған. Үгіт бригадасы ауданда өткізілетін мәдени-көпшілік жұмысына белсенді түрде араласады. Дереккөздер ↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Антофагаста

Антофага́ста — Чилидің солтүстігіндегі қала және коммунаның әкімшілік орталығы. Чили, Боливия және Аргентина бірігіп пайдаланатын ірі теңіз порты. Қаланың тұрғын саны - 345 420 адам (2012). Коммуна территориясының аумағы — 30718 км², адам саны — 410 000 (2006), тығыздығы — 9,7 адам/км². Орналасуы Қала Чили астанасы Сантьягоның 1092 км солтүстігінде орналасқан. * солтүстік шекарасында — коммуна Мехильонес, Сьерра-Горда * солтүстік-шығысында — коммуна Сан-Педро-де-Атакама * шығысында — коммуна провинция Жужуй (Аргентина) * оңтүстігінде — Тальталь, Диего-де-Альмагро коммуналары * батысында — Тынық мұхит. Климаты Антофагаста әлемдегі ең құрғақ аймағында орналасқан - Атакама шөлінде. Жылдық жауын-шашым мөлшері - 4 мм-ден кем. 40 жыл бойы бір жауын шашпаған жылдары тарихқа белгілі. Экономикасы Қала экономикасында тау-кен өндірісі үлкен орын алады. 19-шы ғасырдың екінші жартысында Батыс Кардильера тауында күкірт рудниктерінің ашылуына байланысты қала салынған. Темір жол арқылы Боливияның қола, висмут. сурьма, вольфрам, күміс кендерімен жйне Аргентинаның ауыл шаруашылық провинцияларымен байланысқан. Анафагастада Чилидегі халықтың жан басына шаққандағы ең ірі жалпы табыс - 37 000 USD. Антофагастаның дамуы қазбалы кеңдерінің дамуымен байланысты. Бастапқы кезде ең маңызды қазбасы - гуано болатын. Қазір қала аймағында мыс, селитра алынады. Әкімшілік бөлінуі Коммуна аудандардан тұрады: Демографиясы 2002 жылығы мәліметтер бойынша, коммуна халықы: Галерея Дереккөздер
Алтынбай Молдабеков

Молдабеков Алтынбай - совет кескіндемешісі, сән және қол өнер шебері. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Дереккөздер ↑Қазақ ССР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Өртенген құдай ана

Кіші Азия түбегінде орналасқан гректердің Эфес қаласы-Зевстің қызы,Аполлон құдайдың қарындасы құдай ана Артемидағы тәу ету орталығы болды.Артемида аңшылық және жан-жануарды бағындыру,сондай-ақ,бала босанып жатқан әйелдерді желеп-жебеуші құдай ретінде танылды.Эфестіктер бұл құдай анаға лайықты жай салып беруді көптен бері армандайтын(гректерде ғибадатхана құлшылық орны емес,құдірет иесі өмір сүретін үй санаған ) .Тек біздің заманымыздан 6 ғасырда ғана, Эфес қаласы өзгеде кішіазиялық қалалармен бірге Лидия патшалығының қол астына өткенд, Лидиялық Крез патша ғана гректердің арманын жүзеге асырып, ғибадатхана салуға қаржы бөлді. Эфестіктер жұмсақ жер жастықшаның қызметін атқарып, Кіші Азияда жиі болатын жер сілкіністері кезінде қасиет орны зардап шекпей, жақсы сақталады деп үміткендіктен, ғибадатхананы сазды жерге салмақшы болып шешті. Ғибадатхана құрлысын салуды криттік суретші Херсифрон бастап, құлшылық орнын толық бітірді.Оның бұл ісін ұлы Метаген жалғастырып, храмның шатырын жалғаса, Пеонит және Деметрий есімді шеберлер қасиетті орынды әрлеумен айналысты. Соның арқасында ақ мәрмәрлі ғибадатхана жазық далада қалықтап тұратындай әсер қалдыратын.Бедерлері безендірілген ұстындардың үстінде тұрған мәрмәрлі шатырдың өзі қауырсындай жеп-жеңіл болып көрінетін Эфеспен күллі Грекияның мақтанышына айналған бұл әсем ғибадатхана біздің заманымыздан бұрын 550 жылдары салынып біткен.Өкінішке орай, бұл нысан екі дүз жылда тұрған жоқ.Б.з.б 356 жылы бір ақымақ жанып тұрған отпен кіріп, қарамай сіңген бөренелер әп-сәтте тұтанып мәрмәрлі тақтайшалар құлап , ұстындар шытынаған.Өзін ұстаған күзетшілергеол өзін Геострат деп таныстырып, ғибадатхананы тарихта қалу үшін өртегенін айтқан. Геострат өлім жазасын кесіліп, эфестіктер оның есімін естен шығаруға серттесті.Ал храм болса қайта қалпына келтірілді, сәулетші Хейрократтың басшылығымен эфестіктер күл орнына ғибадатхананы қайта салып шықты. Дәл сол храм әлемнің жеті тізіміне еніп, шабуылына ұшырағанша тағы бірнеше ғасыр тұрды. Дереккөздер Әлем кереметтері. Балалар энциклопедиясы ISBN 9965-26-322-1
Кері бағытта жүретін реакция

Кез келген химиялық реакция бір сәтте екі бағытта жүреді. Химиялық реакция нәтижесінде жаңа өнімнің алынуы- оң жаққа қарай жүретін реакцияға жатады.Ал реакция кері жүріп, әуелгі қосылыстардың қайта шығуы кері бағыттағы реакция болады. Сондай –ақ жылу бөліне жүретін экзотермиялық реакцияларды тура бағыттағы десе, сырттан жылу қабылдайтын эндотермиялық кері реакция дейлі. Белгілі бір уақыт өткен соң тура және кері реакциялар теңеседі. Екі реакцияның жылдамдығы өзара теңелген жағдайда, қысым, температура сияқты параметрлер өзгерссіз қалатын болса, химиялық тепе- теңдік орнап, реакцияға түсетін заттардың концентрациясы тұрақталады.Химялық қайтымды реакциялар химиялық тепе –теңдік орнағанша жүреді. Термодинамикалық тұрғыдан олар қайтымсыз және жұмысы тиімді емес. Әйтседе тура және кері бағыттағы химиялық реакцияларды үздіксіз қозғалыстағы бөлшектер түрінде қарастыратын болсақ, оны термодинамикалық қайтымды процеске жақындатуға болады. Системадағы тепе- теңдік сыртқы жағдайдың әсерін әлсіретуге бағытталады. Тепе- теңдікке термодинамикалық факторлар: көлем, қысым, температура, концентрация әсер етеді.Химялық тепе- теңдік сыртқы жағдайға тәуелді өзгеріп тұратын динамикалық құбылыс.Системадағы тепе- теңдіктің қандай бағытта, қалай ығысатынын көрсететін тепе- теңдік ережесі және ығысу ережесі бар. Бұл ережелер тепе- теңдіктің ығысуындағы Ле-Шателье принципі делінеді. Егер тепе-теңдіктегі системаға сыртқы жағдай әсер етсе қысым, көлем, температура, концентрация өзгеретін болса, реакция осы өзгеріске себепкер болған факторларды төмендету бағытында жүреді, яғни системадағы тепе-теңдік сыртқы жағдайдың әсерін әлсіретуге бағытталады. Ле-Шателье принципі Химиялық тепе теңдік күйіне келіп тұрған жүйе жағдайының (концентрация,температура,қысым) біреуін өзгерту, тепе-теңдікті сол өзгертуге Қарсы әрекет туғызатын реакция бағытына қарай ығыстырады. Температура көтерілгенде тере теңдік эндотермиялық (жылу сіңіре жүретін) реакция бағытына қарай, ал температураны төмендеткенде экзотермиялық (жылу шығара жүретін) реакция бағытына қарай ығыстырады. Қысымының жоғарлауы газ күйіндегі заттар мольдерінің жалпы саны азаятын бағытқа, яғни қысымды төмендететін бағытқа қарай ығысуына әкеледі. Мысалы:Тепе теңдік қай бағытқа қарай ығысады , егер тұрақты температура газ қоспасының көлемін кішірейту арқылы қысымды жоғарылатса Дереккөздер "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
Жылгелді

Жылгелді қазіргі Маңғыстау облысы аумағындағы Сарыой деген жерде туып, қазіргі Түркіменстанның Қулы Маяк жерінде қайтыс болған. Өмір сүрген жылдары 1855-1938 жылдары болып табылады. Маңғыстау түбегіндегі адайдың "жеті қайқысы" атанған сал-серілердің бірі Жылгелдінің "Дәурен!, "Құнан нар" әндерімен қатар, "Ағибаш", "Ақзер" толғаулары бар.
Бағдаршам қалай пайда болды

Сен ойлайтын шығарсын адамдарға және көліктерге бағыт-бағдар,қашан жүруді,қашан тоқтауды көрсететін бағдаршамды көліктен кейін ойлап тапты деп? Бірақ олай емес! 140 жыл бұрын қала көшелерінде көптеген көліктер,адамдар,ат арбалар жүрген.Солардын бір –бірімен соқтығып қалмас үшін қиылысқан көшелерге бағдаршам орнатқан.Ен бірінші бағдаршам Англия астанасы Лондонда орнатылған.Бірінші бағдаршам өзгеше болған.Алғашқы бағдаршамда бар жоғы екі көз болған олар жасыл және қызыл.Оны арнайы адам қолымен басқарған,ол жасыл және қызыл жалаушаларды көрсетіп отырған.Кілт түстін ауысуы өте қауіпті болды,біреуі тоқтамаса,енді біреу жүріп кететін.Сонда адамдар ескертуші белгі-сары түсті ойлап тапқан.Уақыт өте келе бағдаршамдарды бағаналарға орната бастаған.Онда түсті көрсетуші үлкен қара тіл болған.Кәзіргі бағдаршамдар ток көзімен жұмыс істейді.Олар өздері қосылып, жол көрсетіп отырады. Санат :тарих
Асанбай Асқарұлы Асқаров

Асанбай Асқарұлы Асқаров (15 қыркүйек 1922 жыл, Тәтті ауылы Меркі ауданы, Жамбыл облысы – 13 тамыз 2001 жыл, Алматы) — көрнекті мемлекет, партия және қоғам қайраткері, Алматы облыстық (1959–1965), Жамбыл облыстық (1965–1978) және Шымкент облыстық (1978–1985) партия комитеттерінің бірінші хатшысы, ақын, мемуаршы, зерттеуші, Социалистік Еңбек Ері (22.02.1982). Дулат тайпасының Ботбай руынан шыққан. Орта ғана шаруасы бар әкесі Асқар 1930 жылы қайтыс болды. Асанбайдың атасы Асылбек би болған, ол 1916 жылы Ақкөз батыр бастаған көтеріліске қатысқан. Еңбек жолы А.А. Асқаров мектептен кейін Фрунзедегі педагогикалық училищені 1939 жылы бітіріп, еңбек жолын мектепте орыс тілі пәнінің мұғалімі болып бастайды. 1942-1946 жылдары әскери міндетін өтеді, полк мектебінде, саяси училищеде оқыды. Полковник. Әскерден оралған соң (1946) Мерке аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Жамбыл облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Жамбыл облыстық компартиясының бюро мүшесі болған. 1951-1954 жылдары Мәскеу қаласы Орталық Комитетінің КОКП-сының жоғары партиялық мектебінде тыңдаушы, 1954-1958 жылдары Жамбыл облысындағы Красногорск және Мерке аудандары партия комитеттерінің бірінші хатшысы, 1958-1959 жылдары Жамбыл облыстық кеңесі Атқару комитетінің төрағасы, 1959-1965 жылдары Жамбыл облысының облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы, 1965-1978 жылдары Алматы облыстық обком партиясының бірінші хатшысы болған және Қазақстан Орталық комитеті Коммунистік партиясының бюро мүшесі қызметін атқарған. 1978-1985 жылдары – Түркістан облысы партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. Ол Жоғарғы партия мектебін және кандидаттық диссертациясын өте жоғары бағамен қорғаған. Қызметтері Көп жылдар КОКП және Қазақстан КП-сының Орталық Комитетінің мүшесі, КСРО және Қазақстан КСР Жоғарғы Кеңестерінің депутаты, Жамбыл, Алматы және Шымкент облыстық партия комитеттерінің бюро мүшесі, сол облыстардың Атқару комитеттерінің депутаты болып сайланды. Асанбай Асқарұлының көп жылдардағы Кеңес Үкіметі мен халқына, коммунистік партияға сіңірген еңбектері жоғары бағаланып, Социалистік Еңбек Ері атағы (1982) берілді. Ол 5 мәрте Ленин орденімен, көптеген медальдар мен Құрмет грамоталарымен марапатталды. 1986 жылы Қазақстан Орталық Партия Комитетінің Колбин басқарған кезде, одан кейін де Асекеңнің басына ауыр күндер туып, төрт жылдан аса уақыт қамауда болды. Асқаровқа жағылған жала 80-жылдары белең алған қазақ зиялыларын қуғындаудың құрамдас бөлігі еді. Тергеу кезінде оған Желтоқсан көтерілісін (1986) ұйымдастыруға қатыстылығы, ұлтшылдығы сияқты «кінәлар» тағылды. А. Асқаровқа тағылған айыптың мүлдем негізсіздігі анықталып, Қырғыз Республикасы Жоғарғы соты төралқасының шешімімен ол толық ақталды және азаматтық құқықтары қалпына келтірілді. А.А. Асқаров – экономика ғылымының кандидаты, Халықаралық Акмеология Ғылымдары академиясының академигі, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры. А. Асқаров – «Тағдыр» (1991), «Жұмақ пен тозақ жырлары» (1992), «Көзқарас» (1997), «Ұлы Тұранның ұлдары» (1998) және көптеген кітаптардың авторы. Дереккөздер
Хамит Қошанұлы Рақышев

Рақышев Хамит Қошанұлы. 1949 жылы 23 ақпанда Алматы облысы, Қарасай ауданы, Абай ауылында дүниеге келді. Алматы құрылыс техникумын, Кеңес сауда институтын, Ресей басқару академиясын бітірді, техник-құрылысшы, экономист, саясаттанушы. Еңбек жолын жәй жұмыстан бастады, мастер, аға инженер, аға прораб, Абай атындағы азық өндірісі бас директорының орынбасары (1971-1981), Ленинск совхозрабколхозында – төраға орынбасары, Алматы облысының Ұзынағаш аулындағы Жамбыл аудандық тұтынушылар одағында – басқарма төрағасы (1981-86), Жезқазған облыстық тұтынушылар одағында – басқарма төрағасы (1986-88), Жезқазған облыстық атқару комитетінде – төраға орынбасары (1988-90) сияқты қызметтерде болды. Қазақстан Компартиясының Орталық Комитетіндегі демалыс үйінің бастығы (1990), ҚР Президент Аппаратымен Министрлер Кабинетінің сауда және қызмет көрсету бөлімінің меңгерушісі (1990-93), ҚР Президентінің жанындағы Негізгі бақылау инспекциясының мемлекеттік инспекторы (1993). Ал 1993 жылдан бастап – Қазақстанның Сауда–өнеркәсіптік палатасының төрағасы болып қызмет атқарды. 2007 жылдың 6 сәуірінде дүниеден озды. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/
Қазақстан көркемсурет галереясы

Қазақстан көркемсурет галереясы , 1935 ж. Алматыда ашылған. "Қазақстанда Совет өкіметінің орнауына 15 жыл" атты көрменің негізінде Орт. музей жанында ұйымдастырылды. 1947 ж. Т. Г. Шевченко есімі берілді. Галерея қазақ, орыс, кеңестік және шетел суретшілерінің еңбектерін жинақтау, насихаттау жұмыстарын жүргізді. 1976 ж. Қазақ КСР-інің Мемлекеттік өнер музейі болып қайта құрылды. Дереккөздер ↑Қазақ КСР 4 томдық қысқаша энциклопедия./Бас редактор Р.Н. Нұрғалиев;Алматы; Қаз.Сов. Энциклопед. Бас. редак. 1989 ISBN 5-89 800-009-7
Слям Мұхамеджанұлы Исабаев

Исабаев Слям Мұхамеджанұлы 1937 жылдың 18 наурызы күні Шығыс Қазақстан облысындағы Үлкен Нарым ауданының Мало-Красноярка селосында шаруа отбасында дүниеге келген. 1955 жылы Үлкен Нарым орта мектебін бітірген соң, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетіне түсіп, оны 1960 жылы аяқтап, заңтанушы заңгер мамандығын алған. Еңбекжолы Университетті бітіргеннен кейін екі жыл (1960-1962) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Қазақ сот сараптама ғылыми-зерттеу институтында сарапшы-криминалист, 1962 жылдың қараша айынан 1994 жылдың қараша айына дейін Ішкі істер органдары жүйесінде еңбек етіп, қатардағы сарапшы-криминалисттен, әрі тергеушіден бастап, ҚР ІІМ Тергеу басқармасы бастығының орынбасары лауазымына дейін жоғарылайды. Осы қызметіне, КСРО ІІМ басшылығымен ұсынылған, әрі Қазақ КСР басшылығымен Талдықорған облысы ІІБ бастығының орынбасары қызметіне тағайындалып, сонда 1985 жылға дейін қызмет атқарған. 1985 - 1990 жылдары Алматы облыстық ІІБ бастығы болып қызмет еткен. 1990 жылдың маусым айында бекіту тәртібімен Алматы қаласының ҚІІБ бастығы болып(әрі ҚР ІІМ министрінің орынбасары болдым) тағайындалады. Милиция генерал-майорының атағын Н.И.Рыжковтың қолы қойылған КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысымен 1988 жылдың қазан айында иеленеді. 1990 жылғы көктемде Қазақ КСР-нің 12 шақырылған Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған. Сонда алғаш рет сайлау баламалы түрде өткізілді. Құқық мәселелері жөніндегі комитетте жұмыс істеген. Қазақстанның алғашқы Конституциясы мен тәуелсіз Қазақстанның алғашқы заңнамалық актілері тап осы 12 шақырылымдағы Жоғарғы Кеңеспен қабылданған. Марапаттамалары ҚР Жоғарғы Кеңесінің 11 медалімен және Құрмет Грамотасымен марапатталған. Дереккөздер 1. ↑http://www.velchel.ru/