kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ғалым Жайлыбай

Ғалым Жайлыбай - 1958 жылы 9 ақпанда Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Жеңіс ауылында туған. Ұзақ жыл ауылда шопан, жылқышы болып жұмыс істеген. Аудандық, облыстық басылымдарда қызметте болған. Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. 1993 жылы Қазақтың менеджмент, экономика және болжау институтын әлеуметтанушы мамандығы бойынша бітірген. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінде, түрлі басылымдарда қызмет атқарған. «Жұлдыз» журналының поэзия бөлімінің меңгерушісі, «Қазақ әдебиеті» газеті Бас редакторының орынбасары, «Қазақ радиосының» Бас редакторы болып қызмет еткен. 2007 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы төрағасының бірінші орынбасары. Шығармашылығы * «Жанымның жапырақтары» (1988), * «Жүрегімнің жұлдызы» (1966), * «Құс қанаты» (2001), * «Қарашығымдағы қара өлең» (2006), * «Ардакүрең» (2008) атты жыр кітаптарының, * «Ескі Жұрт», * «Отызым да барады...» * « Есіл ағады» * «Тағдырымның тамыры» (2008) әдеби мақалалар жинағының авторы. Өлеңдері орыс, украин, түрік, қырғыз, тағы басқа халықтар тілдеріне аударылған. Халық ақыны Жолдыкей Нүрмағанбетүлының артында қалған мол мүрасын жинап, алғы сөз жазып, жинақ етіп бастырған («Сұлу терек», 1996). Қытай Халық Республикасының Күйтің қаласынан шыққан қазақ ақындарының «Сүмбіле» атты жыр жинағына өлеңдері енген. Жетістіктері Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (1999).«Ерен еңбегі үшін», «Тәуелсіздікке 10 жыл» медальдарымен марапатталған. Қазақ ақындары жыр мүшәйраларының бірнеше мәрте жеңімпазы. Түркияның Сапанша қаласында өткен (2001) халықаралық жыр мерекесінде «Ақшам жүлдызы» арнайы сыйлыгын иеленген. Ресей Халықаралық Жазушылар ұйымының С.Есенин атындағы Алтын медалінің иегері (2009). Құрмет орденнің иегері(2011). Дереккөздер
Фибриноген

Фибриноген - тромбин әсерінен, қан плазмасының фибринге айналатын, суда ерімейтін ақуыздық зат. Белсендірілген кезде қанның қанайналым жүйесі фермент тромбині арқылы ферментативті қорытумен өтеді. Алынған фибрин-мономер белсенді XIII коагуляция факторының әсерінен полимерленеді және фибрин-полимердің ақ талшығының түрінде тұндыруда. Фибриногенді талдау үшін биоматериалды қабылдаған кезде, антиокоагуляциялық натрий цитраты (3,8%) қолданылады. Фибриноген - бұл бауырда өндірілетін және қандағы қан ұюы кезінде потенциалды негізі ерімейтін фибринге айналатын ақуыз. Кейіннен фибрин тромбаға айналады, қан ұюы процесін аяқтайды. Фибриноген - бұл гемостаздың (коагулограмма) құнды индикаторы. Фибриногенді талдау - алдын-ала тексерудің, праценттік диагностиканың қажетті кезеңі, қабыну, жүрек-тамыр ауруларында жүргізіледі. Қандағы фибриногеннің мазмұны өткір қабыну аурулары мен тіндердің қайтыс болған кезде артады. Фибриноген-ақ эритроциттердің тұну жылдамдығына әсер етеді (ESR). Фибриногендік нормасы: 2-4 г / л. Фибриногенді нәрестелердің жылдамдығы: 1.25-3 г / л. Жүктіліктегі фибриногендердің көрсеткіштері біршама жоғары. Осы кезеңде фибриногеннің біртіндеп ұлғаюы байқалады және жүктіліктің үшінші триместрінде фибриногеннің деңгейі 6 г / л жетеді. Басқа жағдайларда адамның фибриногені келесі аурулардың симптомы болып табылады: өткір қабыну және жұқпалы аурулар (тұмау, туберкулез), инсульт, миокард инфарктісі, гипотиреоз, амилоидоз, пневмония, қатерлі ісіктер (өкпе рагы, және т.б.). Фибриногеннің жоғарылауы күйіктермен, хирургиямен, эстрогенмен және ауыз қуысының контрацептиктерімен қатар жүреді. Қалыпты фибриноген деңгейлері: DIC, бауыр аурулары (гепатит, цирроз), жүктілік токсикозы, С дәрумені және В12 жетіспеушілігі, амниотикалық сұйықтық эмболиясы (босанған әйелде еңбек немесе кезералдық бөлімде), созылмалы миелоидтық лейкемия, полицитемия . Анатомиялық гормондарды, андрогенттерді және балық майы алып жатқанда, жыланның улы зақымдануы кезінде фибриногеннің деңгейі төмендейді [2459 күн көзі көрсетілмеген]. Фибриногеннен айрылған қан плазмасы сарысу деп аталады. Дереккөздері [http://www.ebi.ac.uk/interpro/potm/2006_11/Page1.htm Protein of the Month] Дереккөздер
Панспермия

Панспермия ( — барлығы, түгел және — аталық жасуша) — жердегі тіршілік ғарыш кеңістігі арқылы басқа ғаламшарлардан астероид, метеорит және кометралардағы аталық жасушалардан пайда болды деген түсінікке сәйкес алғаш рет грек философы Анаксагор (б.э.д. 500—428 ж. шамасында) ұсынған және кейін С.Аренице дамытқан болжам. Дереккөздер
Тараптар

Тараптар - сот талқылауында бәсекелестік пен тең құқықтылық, негізінде айыптауды (қылмыстық ізге түсуді) және айыптаудан қорғауды жүзеге асыратын органдар мен адамдар. Құқықтық мағынада Нақты қалыптасқан жағдайда тараптар түрліше аталады: сатып алусату шартында — сатушы және сатып алушы, сақтандыру шартында — сақтанушы және сақтандырушы, азаматтық істе — талапкер мен жауапкер, міндеттемеде — кредитор мен борышкер жәнет.б. Дереккөздер
Аддакс

Аддакс, ақбөкен-мендес — сүтқоректілердің қуысмүйізділер тұқымдастарына жатады, табиғатта жалғыз түрі кездеседі. Денесінің ұзындығы 150-170 см биіктігі мойнының тұсында 95-115 см. Ортаңғы тұяғы төмен-жалпақтау сыртқы тұяқтары, үлкенірек (құмда жүруге бейімделген). Солтүстік Африканың шөл және жартылай шөл далаларында өмір сүреді. Жалғыз лақ табады. ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген. Көбеюі Жұптасу жыл бойы қыста және ерте көктемде туудың өсуімен жүреді. Жүктілік кезеңі 257-264 күнге созылады, содан кейін бір сағатта жүріп, жүгіре алатын бір лақ туады. Басқа бөкендер сияқты, төлге тек аналықтар ғана қамқорлық жасайды. Жас аддакстарды бір жасында анасынан ажыратады. Еркектер жыныстық жетілуге ​​24 айда, аналықтар - екінші немесе үшінші жазда жетеді. Еркіндікте емес жануарлар 25 жылға дейін өмір сүре алады. Дереккөздер
Естілу

Естілу — табиғи немесе антропогенді дыбыс алуында дыбыстарды айыру мүмкіндігі. Мысалы, адамдар арасында тілдік қатынас кезіндегі шу аясында төменгі көрсеткіштермен сипатталады. Шулы фон, Тілдік децибеллмен: қатынастың мүмкіндігі *25-тен томен баяу дауыспен сөйлесу *25-40 баяу дауыспен сөйлесуде қиындайды *40-55 көтеріңкі дауыспен сөйлесуде қиындайды *70-90 радиомикрофонмен күшейтілген сөз бен айқай ғана түсінікті *90-нан жоғары радиомикрофонмен күшейтілген сөздің өзі түсініксіз Естілу табалдырығы Естілу табалдырығы (Порог слышимости) — 0 дБ — 0,0002 микробарға (0,0002 — 1 см2) тең дыбыстық қысым, немесе Вт шамасындағы дыбыс қуаты. Дереккөздер
Лорилер (құстар)

Лорилер - тотықұс тұқымдасы. Эвкалит ағаштары гүлдерінен гүл тозаңы мен шырындарын жинауға бейімделген, етті тілінде өте жіңішке қылшықтардан құралған щеткасы бар, (осыған байланысты олардың екінші аты - шетке тілділер). 61 түрі Филиппин аралдарынан оңтүстік Австралия, Тасмания және Полинезияға дейін кездеседі. Ағаш қуыстарын мекендейді. Дереккөздер
Филиация

Филиация - (Конституциялық құқықта) — тууына орай азаматтыққа ие болу. Филиация кезінде сәби қай жерде туғанына тәуелсіз түрде («қандық құқығы» бойынша) не ата-анасының азаматтығына сәйкес келетін азаматтыққа, не ата-анасының азаматтығына тәуелсіз түрде («топырақ құқығы» бойынша) өзі туған аумаққа қарасты мемлекеттің азаматтығына ие болады. «Топырақ құқығы» принципі негізінен Латын Америкасы елдерінде қолданылады. Көбінесе қос принцип те, сол немесе басқа деңгейде бір-бірімен астасады. Дереккөздер
Мюнхмейер ауруы

Мюнхмейер ауруы ( Е.Мunchmeуеr 1846 — 1880) - көпшілікті, үдемелі сүйектенуші миозит, еттің үдемелі сүйектенуі) - Барлық бұлшық еттерде (диафрагма, көз бен тілдің еті қатыспайды) сүйек түйіндері пайда болуы тән себебі белгісіз ауру. Дереккөздер
Сақтандыру қызметі

Сақтандыру қызметі - сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттарын жасасу мен орындауға байланысты, Қазақстан Республикасы заңдарының талаптарына сәйкес уәкілетті мемлекеттік органның лицензиясы негізінде жүзеге асырылатын қызметі. Дереккөздер
Жаңылдық Баймұқанова

Баймұқанова Жаңылдық (1923-1979) — жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1923 жылы Орал облысы (қазіргі Батыс Қазақстан облысы). Жанғалы ауданы, Жуантөбе ауылында туған. Еңбек жолы * 1942-50 жылдары «Жаңа-Талап» (кейін «Правда» атындағы) ұжымшарында аға жылқышы болып еңбек етті. * 1950-1953 жылдары Оралдағы үшжылдық колхоз басшыларын дайындайтын мектебін бітіреді. * 1963 жылдан бастап Жаңа-Талап совхозының №3 фермасында мал дәрігері болып еңбек етеді. Жетістігі * Ұлы Отан соғысы жылдарында оның әкесімен бірге баққан жылқыларынан майданға әскерлер мінуге жіберіліп отырылды. * 1947 жылы 57 биеден 57 құлын алып жоғары көрсеткішке жеткен. Наградалары * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [http://darvblago.ru/591.html История народов Средней Азии]
Жайық (биржа)

«Жайық» — әмбебап тауар биржасы. 1991 ж. 19 қазанда құрылды (президенті — Қ.Сағынбаев). Негізгі мақсаты — биржалық тауарларды көтерме бағамен сатуды реттеу; биржа арқылы өткізілетін тауарлар мен қызметтерге баға белгілеу; биржалық сауда коньюнктурасы туралы ақпараттар жинау және тарату; республикадан шетке шығаратын өнімдерге сертификат беру; биржалық және брокерлік қызмет, сауда мәселелері бойынша консалтингтік қызмет көрсету; аукцион-көрмелер ұйымдастыру; нарықтық экономика талабына сай мамандар даярлау, т.б. Дереккөздер
Гемоглабиннің ақуызсыз бөлігі

Гемоглабиннің ақуызсыз бөлігі - порфириннің 2 валентті темірмен кешенді қосылысы. Тірі ағзаларда күрделі ақуыз - гемопротеидтердің құрамына енеді. Порфиринді кезінде орынбасарларына. Дереккөздер Гемопротеидтер
Аденомер

Аденомер -- ( - без meros - бөлшек-үлес) жануарлардың көпжасушалы бездерінің соңғы бөлігі сол жерде без сұйық зат бөлініп шығарады. Аденомер түтік тәрізді (түтікті бездер) және шар тәрізді немесе ацинус (альвеоларды бездер) сияқты болуы мүмкін. Дереккөздер
Панмиксия

Панмиксия( — барлық, бүкіл, — араластыру) — популяция немесе организмдердің тіршілік топтары шеңберіндегі дарақтардың еркін будандасуы. Панмиксияның қандай да бір дәрежесі өсімдіктер мен жануарлардың басым көпшілік түрлеріне тән болады. Дереккөздер
Бақашабақ

Бақашабақ - құйрықсыз қосмекенділер дернәсілдерін. Жұмыртқадан дамиды. Суда мекендейді, сырт желбезектері бар (23 жұп),2 камералы жүрегі, құйрығы ұзын қозғалуға мүмкіндік береді, жабысу мүшесі арқылы су астындағы заттарға, жабысады. Өсімдікпен қоректенеді. 3-4 ай дамығаннан кейін пішіні өзгереді: жүрек 3 камералы, демалысы өкпемен - құйрығы жойылған, ең негізгі қозғалыс органы артқы аяқтары өседі, мүйізді тұмсығы түседі, аузы үлкейеді, ішегі қысқарады. Ортаңғы құлақ қуысы және дабыл жарғағы дамиды, қозғамалы көз қабықтары пайда болады; Осы өзгерістер аяқталғаннан кейін құрғаққа жас қосмекенділер (мысалы, бақа) толық дамыған аяқтары бар кұрлық омыртқалылары шығады. Дереккөздер
Қаржы полициясы

Заңмен белгіленген өкілеітіктері шегінде жедел-іздестіру қызметін, алдын ала тергеу және анықтау, әкімшілік іс жүргізу арқылы экономика мен қаржы қызметі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласында адам мен азаматтың құқықтарына, қоғаммен мемлекет мүдделеріне қылмыстық және құқыққа қайшы өзге де қол сұғушылықтың алдын алуға, оны анықтауға, жолын кесуге, ашуға және тергеуге бақытталған құқық қорғау қызметін жүзеге асыратын арнаулы мемлекеттік орган. Дереккөздер
Гемизиготтылық

Гемизиготтылық - гендердің аллельді жұбы түрінде емес-гаплоидты ағзаларда немесе диплоидты түрлердің гетероморфты (жыныстық) хромосомаларында біреуі ғана болуы. Соңғысында осы гендерді иелену (жыныспен ілініскен) будандастыру бағытына байланысты. Дереккөздер
Юрий Дүйсенғалиұлы Баймұқашев

Баймұқашев Юрий Дүйсенғалиұлы (1941 жылы туған, Бәйтерек ауданы Дарьинск селосы) — мүсінші. Арнаулы оқу орнын 1964 ж. бітірген. Баймұқашев - танымал адамдарға орнатылған облыс келеміндегі көптеген көрнекті мүсіндік ескерткіштердің авторы. Оның белгілі жұмыстары — Абай (Орал қаласында), Мухит Меретұлы (Қаратөбе ауданың Саралжын ауылында), Ж.Молдағалиев (Ақжайық ауданының Қурайлысай ауылында), Темір Масин (Орал қаласында), Сәкен Сейфуллин (Орал қаласында), Ә.Әйтиев (Орал қаласында орнатылған) ескерткіштері. Дереккөздер
Аденоформ

Аденоформ – афазмидиелар – (Adenohorea - Aphasmidia) – нематодтар класс тармағы. Сезім мүшелері бүкіл дене бойы орналасқан (өсінділер мен папиллалар). Иіс сезу мүшелері амфидалар көлемді басының ек жағында (паразиттерде жоқ). Кейбір түрлерінде көзшелері бар. Фазмидалар жоқ. Зәр шығару қызметін қысқа өзегі бар мойын безі атқарады. Дене бойында гиподермальды бездер орналасқан. Құйрық безі бар ректальды бездері жоқ. 10 отрядтың 8000 түрі бар. Түрлерінің көпшілігі теңіздерде еркін өмір сүреді кейде тұщы суларда – топырақта кездеседі. Кейбір түрлері паразиттік өмір сүреді (тұқым. Мононхтар власоглавтар трихинеллалар). Дереккөздер
Таңатар Қоңырұлы Нұралиев

Таңатар Қоңырұлы Нұралиев (1938) — музыкашы, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1984), профессор (1992). *1956 ж. Орал музыка училещесін, *1961 ж. Алматы мемлекеттік консерваториясын, *1973 ж. Глинка атындағы Мәскеу мемлекеттік музыка академиясын бітірген. *1956-69 ж. қазақ да өнер көрсетіп, Алматы консерваториясында оқытушы (1967), кафедра меңгерушісі (1981-86), декан (1987-90) болған. *1996-98 ж. А.Жұбанов атындағы республикалық музыка мектеп-интернаттың директоры. Нұралиевтің шығармашылық сапармен бірнеше шет елді аралаған. Дереккөздер
Лоритәрізділер

Лоритәрізділер (Loriinae) - жартылай маймылдар тұқымдасы. Дене ұзындығы 22-26-дан 35-40 см дейін. Құйрығы ұзын, қысқа, мүлдем болмауы да мүмкін. Аяқ саусақтары ағашбұтақтарын қысып, ұстауға бейімделген. Көздері өте үлкен. Кейбіреулерінің көздері қара жолақпен көмкеріліп, ақ жолақпен бөлінген. Сондықтан бұндай Жартылай маймылдар бетіне маска кигізгенге ұксайды. 2 тұкымдас тармақтары бар: галаговтылар және лоритәрізділер немесе лемурлар, 11 түрі бар. Белгілі 4 туыстары тропикалық ормандарда мекендейді. Жіңішке лорилар оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланкеде, жуан лорилар, оңтүстік-шығыс Азияда, (Филиппинге дейін), кәдімгі поттолар және калабар поттысы Экваторлық Африкада таралған. Ағаштарда тіршілік етеді. Белсенділігі түнде байқалады. Екі жақ аяқтарымен ағаш бұтақтарын кезек қатты қысып ұстап, кейде арқасын төмен қаратып, ақырын жылжып жүреді. Аяқ-саусақтарымен бұтақтарды қатты қысып ұста басын төмен салбыратып тұрады. Күндіз ағаш қуыстарымен қалың жапырақтар арасында ұйықтайды Талғамсыз қоректілер. Жекелей қосақталып, (жуан лорилар) немесе топ құрап, (жіңішке лорцлар) өмір сүреді. Жақсы естиді. Дыбыс арқылы қарым-қатынас жасайды: күңкілдейді, шырылдайды, ысқырады, (ұрғашылары көбею кезінде). 1-2 бала табады. Олар туғаннан кейін бір тәуліктен соң, өздері ағаш бұтақтарына жармасып еркін қозғалып жүре алады. Дереккөздер
Амплификация

Амплификация (ұлғайту) - # Сөзді көркемдеу, кұшейту, айшықтау, ұлғайту мақсатымен бірыңғай элементтер (синонимдер, теңеулер) қатарынан құрылған сөйлеу айшығы (орысша он храбрый, отважный человек; сам царъ Сопомон, при всем его вепиколепии, не мог бы состязаться с ним в роскоши наряда); # Бір тілден басқасына аударғанда мэтін келемінің ұлғаюы ( = ). Дереккөздер
Нанизм

Нанизм (Nanismus, грек. қысқа бойлық, ергежейлік) - нанизм, ергежейлік. Ергежейлік - наносомия, қалыптан тыс бойдың қысқалылығы (еркектерде 130 см. төмен, әйелдерде 121 см. төмен). Этиологиясына қарай нанизмнің гипофизарлық (гипофиз аурулары себепті ~ жетіспеушілігі, некроз), инфантильдік (барлық органдар мен жүйелер балалық даму деңгейінде қалады), тиреогендік (қалқанша без гипофункциясымен байланысты) түрлерін ажыратады. Дереккөздер
Сақтандыру ұйымы

Сақтандыру ұйымы - сақтандыру (кайта сақтандыру) шарттарын жасасу және орындау қызметін уәкілетті органның тисті лицензиясы негізінде не Қазақстан Республикасының өзара сақтандыру туралы заңнамалық актісіне сәйкес лицензиясыз жүзеге асыратын заңды тұлға. Дереккөздер
Алтыншы кәсіптік мектеп

Алтыншы кәсіптік мектеп (ПШ-6) — Батыс Қазақстан облысындағы бастауыш кәсіптік білім беретін оку орны. 1973 ж. облыстық сауда басқармасының жанынан жергілікгі қоғамдық тамақтандыру және сауда ұйымдары үшін кадрлар даярлау үшін сауда-аспаздық мектебі ретінде ашылды. 1985 ж. ол кәсіптік білім беру жүйесіне беріліп, 23-СКТУ болып өзгерді. 1996 ж. 6-кәсіптік -техникалық мектеп болды. 2000 жылдан қазіргі атымен аталады. Мұнда ұлттық тағамдар пісіретін, бухгалтер есеп негіздерін меңгерген, т.б. аспаздар, наубайлар, мини-наубайхана иелері, белшек сауда мамандары, безендіруші суретшілер, декораторлар, жинақ банкінің кассирлері даярланады. Мектептегі 29 оқытушының 12-сі жоғары категориялы мамандар, 17-і арнаулы білімді шеберлер. 1999 ж. мұнда кесіпкерлікті дамытып, қолдау жөнінде аймақтық кеңесшілік орталық ашылды. 1999 ж. қазанда Техникалық ынтымақтастық жөніндегі неміс қоғамы «Қазақстанның кәсіпкер әйелдері» қауымдастығымен бірлесе отырып, Алтыншы кәсіптік мектептің базасында Халықаралық Еңбек ұйымының материалдарын дайындау әдістемесі жөнінде семинар өткізді. 2000 ж. 6 қаңтарда мектеп Еуразия қорының арнаулы грантын жеңіп алды. Соңғы жылдары Алтыншы кәсіптік мектептің материалдық-техникалық базасы нығайтылып, кәсіптік даярлықты жетілдіру мақсатында кондитер цехы, асүй-лаборатория ашылды; 2 көркемөнер шеберханасы, тігін белмесі, сондай-ақ аспаздық, маркетинг және менеджмент, информатика кабинеттері жұмыс істейді. Окушылардың қолданбалы өнер туындыларына арналған көрме залы бар. Пайдаланған әдебиттер
Адмирал (көбелек)

Адмирал – қабыршақ қанаттылар сабының нимфалидтер тұқымдасына жататын көбелек. Қанат құлашы 6 см. Алдыңғы қанатының үсті қара-ақтаңбалары және қызыл қисық орналасқан қызыл жолағы ал шетінде қызыл жолақтар байқалады. Бүкіл Еуропа мен Азияда таралған. Жұлдыз құрттары қалақай жапырақтарына оранып кейде қуыршақ сатысында жапырақта тіршілік етеді. Оңтүстікте жылына екі ұрпақ береді жазғытұрым (қыстақтан кейін) және шілде-кыркүйекте. Алыс жерге көшіп-қонады. Дереккөздер
Әбдірахим Жаймурзин

Әбдірахим Жаймурзин - 1916 жылы 14 тамызда Ақтөбе облысы, Байғанин ауданында (Темір уезінің Жембайсары болыстығы, Ақтөбе губерниясы) дүниеге келген. 1933 жылы Конжар колхозшы жастар мектебін бітіріп, сол колхозда есепші болып қызмет атқарады. Осыдан кейін Қазақтың педагогика институтының жанындағы дайындық бөлімін бітіріп, аталмыш институттың физика-математика факультетіне түсіп, оны 1938 жылы үздік дипломмен аяқтайды. Жолдамамен Жоғарғы Коммунистік ауылшаруашылық мектебінде математика пәнінен сабақ береді. *1941 жылдың қаңтар айынан бастап Комсомолдық басшы жұмысқа ауыстырылады да, Алматы қалалық комсомол ұйымының, одан кейін Алматы облыстық комсомол ұйымының бірінші хатшысы болып сайланады. *1943 жылдың шілде айында Қазақстан БКП Орталық Комитетінің жолдамасымен Жоғарғы партия мектебіне оқуға жіберілді, оны 1945 жылы аяқтайды да, *СОКП Орталық Комитетінде жауапты қызметке қалдырылады. *1947 жылдан Гурьев облыстық партия комитетінде хатшы болды. *1951 жылы Қазақстанның Коммунистік Партиясы Орталық комитеті оны Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы етіп тағайындайды. *1953 жылы СОКП Орталық комитеті жанындағы Қоғамдық ғылымдар Академиясына оқуға түсіп, *1957 жылы философия ғылымдарының кандидаты атағына ие болады. *1960 жылдан Қазақстан Ғылым академиясы жанындағы философия кафедрасының меңгерушісі, *ал 1972 жылдан 1977 жылға дейін сол кафедраның доценті болып қызмет атқарады. *1977 жылдан Одақтық дәрежедегі зейнеткер. Шығармашылығы Негізінен философия тарихымен, қазақ халқының саяси-әлеуметтік ой-пікірімен шүғылданды. 17 баспа табақтан артық ғылыми еңбектері жарық көрген. Жетістіктері Қазақстан Компартиясының VІ-съездерінде оның Орталық Комитетінің мүшесі болып сайланады. КСРО наградаларымен марапатталған. Дереккөздер
Баскөкірек

Баскөкірек - бас пен кеуде сегменттерінің пайда бірігуінің арқасында болған дене бөлігі. Баскөкірек деп көбінесе жақ көкірек немесе жоғары сатыдағы шаянтәрізділердің бастарымен бірге денесінің алдыңғы белігін немесе гнатосомасын. Дереккөздер
Гемикриптофиттер

Гемикриптофиттер - (- жарты, - көрінбейтін және ...фит) - көпжылдық шөптесін өсімдіктер. Олардың бүрлері топырақтың үстінде төсеніш ретінде орналасқан. Гемикриптофиттің ішіндегі негізгісі протогемикриптофит өзінің жер үсті өркенімен жыл сайын жатылып, ал бүрлері жаңарып, жертаған геммикриптофитті өркенімен түгелдей қыстай алады. Әрдайым қыстақ алдында өркен топыраққа сіңеді. Дереккөздер
Азия департаментінің Жазбасы

>— тарихи құжат. 1828 жылы Ресей қаржы министрлігіне Азия департаментінің Ішкі Орда қазақтарымен сауда-саттық қатынастарын дамыту жолдары туралы ұсыныстар жазылған. Жазбада қазақ даласынан Ресейге шикізат қорын молынан тасымалдау және қырға орыс қалаларынан өндіріс өнімдерін жеткізіп, өткізу мәселесі сөз болады. Сол мақсатга сауда-саттық жүргізілетін орындар, тауар түрлері мен сату әдістері, көпестердің дәрежесі жан-жақты сипатталған. Бұл бағдарламалық сипаттағы құжаттың мақсаты - қазақ өлкесін Ресейдің арзан шикізат көзіне, тауар өткізу аясына айналдыру. Дереккөздер
Адолескария

Адолескария ( - өсем, үлкейем) кейбір трематодтардың сонғы личинкалық сатысы мысалы: бауыр құртының. Адолескария аралық иесінен (моллюскадан) суға шыққан церкариидан дамиды құйрығын тастап балдырларға жағадағы шөптерге немесе тағы да басқа заттарға бекиді. Еркін церкаридің адолескарииға айналуын цистогония деп атайды. Сумен немесе шөппен тұрақты иесінің ағзасына түскен(тұяқтылаға кейде адамға) адолескарии әрі қарай өсіп жетіліп ересек құртқа айналады. Дереккөздер
Қаржылық құқық

Мемлекет пен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының тапсырмаларын жүзеге асыру үшін қажетті ақша қорларының (қаржылық ресурстар) құрылу, тарқалу және пайдалану процесінде туындайтын қоғамдық қатынастарды реттейтін заңдық нормалардың жиынтығы. Қаржылық құқық құқықтың дербес саласы болып табылады. Дереккөздер
Амфиболия

Амфиболия - семантикалық жағынан байланыспайтын және үйлеспейтін элементтердің формалды сәйкесу салдарынан сөйлемде морфосинтаксистік байланыстың құлдырауы; екі әртүрлі синтаксистік мағынаны түсіндіруге мүмкіндік беретін сөйлем айшықтары (орысша конфеты для детей, которые у меня в кармане пальто; я несу шоколадку дочери, которую купил в гастрономе). Дереккөздер
Сақтандыру брокері

Сақтандыру брокері (;; ) – сақтанушының тапсыруымен сақтандырушымен сақтандыру шарттарын жасасуға және орындауға байланысты қатынастарда сақтанушыны білдіретін немесе өз атынан сақтандыру немесе қайта сақтандыру шарттарын жасасуға байланысты қызмет керсету жөніндеп делдалдық қызметті жүзеге асыратын, сондай-ақ сақтандыру және кайта сақтандыру мәселелері бойынша консультациялық қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға. Дереккөздер
Дабыс Ысқақұлы

Дабыс Ысқақұлы (1985, Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала ауданы, Мәстексай ауылы - 1968, Казталов ауданы, Талдыапан а.) — емші, сынықшы. Жастайынан ауылында сынықшылықпен айналысып, көптеген сырқатты емдеген. Ол сынықшылықпен қатар бәйге аттарын баптап, үйретуді кәсіп еткен. Дереккөздер
Нұрғаным Байсейітова

Байсейітова Нұрғаным Бекенқызы (8.3.1923, Бөкей ордасы ауданы — 9.9.1998,Орал) — қазақтың партизан қызы. Жәнібектегі балалар үйінде тәрбиеленіп, Оралдағы 4-қазақ орта мектебін (қазіргі 11-мектеп) бітірген. Орал радистер мектебі мен 3-Мәскеу арнаулы мектебін аяктағаннан кейін Белоруссияда (Могилев облысының Рублян ауданындағы Орша қ.) партизан отрядында радист болған. Кеңес Одағының Батыры, армия генералы С.Г. Жунин басқарған 8-бригада құрамында Варшаваға дейін барған. Соғыстан кейін Алматы театр-көркемөнер училищесін бітірді. Көп жыл бастауыш класс мұғалімі болды. «Қызыл Жұлдыз», 1 және 2-ші дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталған. Орал қаласындағы ол тұрған (Фурманов, 150) үйге мемориалдық тақта орнатылған. Дереккөздер
Жайық балығы

«Жайық балығы» - балық аулау, кептіру, ыстау жүмыстарымен айналысатын кәсіпорын. Орал қаласындағы бұрынғы Балық комбинатының негізінде 1994 ж. акционерлік қоғам болып қайта құрылған. Балық комбинаты 1939 ж. құрылып, 1956 ж. оған Шалқар көліндегі балық кәсіпшілігі, 1961 ж. осындағы «Искра» артелі қосылды. 1992 ж. Шалқар балық цехы дербес шағын кәсіпорын ретінде бөлініп шыққан. Дереккөздер
Бұрылғыштық

Бұрылғыштық — көлік құралының бұрыла алу қабілетін сипаттау қасиеті. * Динамикалық бұрылғыштық – автомобильдің қозғалыс жылдамдығының өзгеруіне және рөлді бұруына сәйкес қозғалыс траекториясының қисықтығын өзгерте алу қасиеті. * Бұрылу артықшылығы – автомобильдің жылдамдығы үдеген сайын руль бұрылысының ұдайы бұрышындағы бұрылыс радиусының азаюы. * Бұрылу жетіспеушілігі – автомобильдің жылдамдығы үдеген сайын руль бұрылысының ұдайы бұрышындағы бұрылыс радиусының көбеюі. * Бұрылу бейтараптығы – автомобильдің жылдамдығы үдеген сайын руль бұрылысының ұдайы бұрышындағы бұрылыс радиусының өзгермеуі. * Статикалық бұрылу – автомобильдің қозғалыс жылдамдығының өзгеруінде де, рульдік доңғалақтың бекітілген кезінде де қозғалыс траекториясының қисықтығын өзгерте алу қабілеті. Дереккөздер
Наурыз Байысов

Байысов Наурыз (1893, Казталов ауданы, Балықты ауылы — 1959) - жылқышы, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1931 ж. «Красный партизан» кеңшарында (кейін «Ақпөтер» кеңшары) бақташы, 1946 ж. аға жылқышы болды. Қарауындағы малды шығынсыз бағып, төл алуда жоғары көрсеткіштерге жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі атаққа ие болды. Дереккөздер
Жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу

Жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу (ағыл. respect of honour and dignity of person (individual)) - Қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде қылмыстық процеске қатысушы адамдардың абыройын түсіретін немесе қадір-қасиетін кемітетін шешімдер мен іс-әрекеттерге тыйым салынады, адамның жеке өмірі туралы мәліметтерді, сонымен бірдей қылмыстық кодексте көзделмеген мақсаттар үшін адам құпия сақтау қажет деп санайтын жеке сипаттағы мәліметтерді жинауға, пайдалануға және таратуға жол берілмейді. Қылмыстық процесті жүргізуші органдардың заңсыз әрекеттерінен адамға келтірілген моральдық зиян заңда белгіленген тәртіппен өтелуге тиіс. Дереккөздер
Азия бұғышалары

Азия бұғышалары, канчильдер - бұғышалар тұқымдасы. Түсі ашық немесе сарғыш-бурыл келеді. Мүйізсіз. Тұяқтылардың ең ұсақтарының бірі. Ұзындығы кішкене бұғышаның (T. javanicus) 40 см шоқтығының биіктігі 20 см салмағы 2-2,5 кг. Оңтүстік, оңтүстік-шығыс Азияда 6 түрі бар. Неғұрлым әйгілісі - үлкен бұғыша (T. napu). Түнде өте белсенді. Ормандарда жасырын өмір сүреді. Екі лақтан артық болмайды. Дереккөздер
Еуропа мен Жерорта теңізі жағалауындағы өсімдіктерін қорғау ұйымы

Еуропа мен Жерорта теңізі жағалауының өсімдіктерін қорғау ұйымы (European and Mediterranean Plant Protection Organization) — 1951 жылы қүрылған. Еуропаның, Африка мен Азияның 34 мемлекеті катысады. Өсімдіктердің және өсімдік өнімдерінің зиянкестері мен ауруларының тарауына жол бермеу түрғысындагы халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру мақсатын көздейді. Негізгі қызметі Негізгі қызметі — ақпарат алмасу, фитосанитариялық ережелерді бірізділеу, пестицидтерді тіркеу және сертификаттау. Еуропа мен Жерорта теңізі жағалауының өсімдіктерін қорғау ұйымында (2007) Албания Алжир Аустрия Беларусь Бельгия Болгария Хорватия Кипр Чехия Дания Эстония Финляндия Франция Германия Грекия Гернси Венгрия Ирландия Израиль Италия Джерси Иордан Қазақстан Қырғызстан Латвия Литва Люксембург Македония Республикасы Мальта Республикасы Молдова Марокко Нидерланд Норвегия Польша Португалия Румыния Ресей Сербия және Черногория Словакия Словения Испания Швеция Швейцария Тунис Түркия Украина Құрама Патшалық Өзбекстан Дереккөздер
Хафиз Бақауов

Хафиз Бақауов (17.8.1907, Жаңақала ауданы, 8-а. - 16.8.1974, Алматы) — қоғам қайраткері. Жаңақала орта мектебін бітірген (1927). 1928-53 ж. аралығында республикалық комсомол, партия ұйымдарында жауапты қызмет атқарды. 1953-70 ж. Қазақстан КП ОК партия комиссиясының төрағасы. Бақауов 1954-71 ж. Қазақстан КП ОК мүшесі, Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің үш дүркін депутаты. Бірнеше орден, медальмен марапатталған. Жаңақала ауданының бір көшесі Бақауов есімімен аталады. Дереккөздер
Гемимеридтер

Гемимеридтер – айырқұйрықтылар отрядысына жататын жәндіктер тұқымдасы. Сырт пішіні Ұзындығы 8-14 мм, жіңішке ұзын буынаяқтылар емес құрсаққаптылар, Қанатсыздылар, көзсіздер, ауыз аппараттары кеміргіш, сирақтары ойпақтау аяқтарын салу үшін. Таралуы 1 туысы, Hemimenus, (8 турі) - Экваторлы Африкада кенінен таралған. Егеуқұйрықтар отряды - Түк жабындыларында мекендейді, терінің сырт қабықшаларымен қоректенеді. Толық түсін өзгерте алады. Көбеюі Жұмыртқасы ұрғашынын денесінде дамиды, себебі олардан ірі балаңқұрттар «туады». Дереккөздер
Қылмыстық іс

Қылмыстық іс (ағыл. criminal case) - қылмыс белгісі анықталған әрбір жағдайда заңмен белгіленген тәртіпте қозғалған іс. Анықтау және алдын ала тергеу материалдары немесе сотқа дейінгі материалдарды дайындаудың хаттамалық пішім бойынша сотпен қарастырылады және шешіледі. Қылмыс белгілеріне көрсететін жеткілікті мәліметтер бар болған жағдайда ғана іс козғалуы мүмкін. Дереккөздер
Албырт балық тәрізділер

Албырт балық тәрізділер (Salmoniformes) - сүйекті балықтар отряды. Ұзындығы 2,5 мм-ден 1,5 м дейін. Дене скелеті және бас сүйегі толық сүйектенбеген. Жоғарғы жақ сүйектерінің шеті, жоғарғы жақ сүйектері және алдыңғы сүйектерінен құралған. Ашық торсылдақтылар. жүзбеқанаттары тікенексіз. Құрсақ жүзбеқанаттары 7-15 сәуледен құралған, арқа қанаты жалғыз, оның соңында көптеген түрлерінің майлы жүзбеқанаттары болады. Қабыршақтары циклоид типтес. Бүйір сызықтары жақсы жетілген. Албырт балықтардың 27 тұқымдастары белгілі; олардың арасында албырт балықтар тұқымдасы, ақсахалар, қараауыздылар, корюшкала сланксалар, күмістілер, шортандар, умбриелар, даллилер, галаксиелер, гоностомалар, жылтырбастылар т.б. бар. Тұщы су, өткінші теңіз жағалауы және терең Су балықтары. Әлемдік мұхиттың солтүстік және оңтүстік жарты шарларының салқын, қоңыржай және тропикалық суларын мекендейді. ТМД-ның тұщы Сулары мен теңіз жағалауларында 16 тұқымдастары таралған. Албырттар, ақсақалар, қараауыздылар, корюшкалар, сланксалар; Охот және Беренгов теңіздерінде, Тынық мұхитта жағалауын мекендейді, Камчатка мен Куриль аралдары жағалауларында, үлкен терендікте Bathylagidae, Stomiatidae және жылтырбас тұқымдастары таралған. Албырт балықтәрізділер кәсіпшілік, қолдан өсіру және қорғау, жерсіндіру, көбейту және спорттық аулаудың маңызды балық түрлері болып саналады. Дереккөздер
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы

Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы (ағыл. criminal legislation of the Republic of Kazakhstan; нем. Strafrechtliclie Gesetzgebung der Republik Kazakhstan) Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінен тұрады. Қылмыстық жауаптылықты көздейтін өзге заңдар Қылмыстық кодекске енгізгеннен кейін ғана қолданылуға тиіс. Қылмыстық кодекс Қазақстан Республикасы Конституциясына және халыкаралық құқықтың жалпы жұрт таныған принциптері мен нормаларына негізделеді. Қылмыстық заңнама: :* заңдылық заң алдында азаматтардың теңдігі; :* қылмыстық заңды қоғамдық қауіпті әрекет жасаған кінәсі үшін ғана қолдану; :* әділеттілік; :* гуманизм принциптеріне негізделеді. Қылмыстық кодекс 1-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы Конституциялық соты мен Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары Қазақстан Республикасы қылмыстық заңнамасының құрамдас бөлігі болып табылады. Дереккөздер
Луфарь

Луфарь – алабұға тәрізділер отрядынын жалғыз түрі. Дене ұзындығы 115 см, салмағы 15 кг дейін. Денесі ұзын, жіңішке. Атлант, Үнді және Тынық мұхиттарда таралған. ТМД-да Қара және Азов теңіздерінде кездеседі. Toп құрып өмір сүреді. Жыртқыш балық, өсімталдығы 550 мың уылдырық. Кәсіпшілік аулау балығы. Дереккөздер
Темірәлі Бақтыгереев

Бақтыгереев Темірәлі (23.7.1950 жылы туған, Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Березин ауылы - 17.08.2014, Алматы) — композитор. 1967 ж. орта мектепті, П.Чайковский атындағы Алматы музыка училищесін, 1993 ж. ҚазМҰУ-дің журналистика факультетін сырттай бітірген. Саратов қаласындағы Сабанов атындағы консерваторияда оқыған. 1970 ж. баяншы ретінде Орта Азия әскери ән-би ансамблін құруға қатысқан. Композитордың «Барып қайт балам, ауылға» (А. Қадырбаеваның сөзіне жазылған), «Ғашықтар сенімі» (Ж.Қашқыновтың сөзі), «Сағыныш» (Ф.Оңғарсынованың сөзі), т.б. өндері жұртшылық арасында кең тараған. Бақтыгереев мерзімді басылымдарға музыка өнері және өнер қайраткерлері туралы танымдық мақалалар жазын тұрады. «Барып қайт, балам, ауылға» (1999), «Әнімді саған арнадым» (2001) атты аудиоальбомдары шыққан. Ширек ғасырдан астам шығармашылық қызметінде ол 300-ден астам әннің авторы атанды. Сазгер 2004 жылы жол көлік апатынан кейін мүгедек боп қалған еді. Сыртқы сілтемелер * [http://news.nur.kz/kk/326538.html Сазгер Темірәлі Бақтыгереев дүниеден озды] Дереккөздер
Демеу Жауынбаев

Жауынбаев Демеу — малшы, Социалістік Еңбек Ері (1971). 1958-1983 ж. «Краснояр» кеңшарында еңбек еткен, қарамағындағы малды шығынсыз бағып, төл алуда жоғарғы көрсеткішке жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі атаққа ие болған. Дереккөздер
Қазақстан Республикасыңдағы Coт билігі

Қазақстан Республикасыңдағы Coт билігі - *1. Қазақстан Республикасында coт билігі тұрақты судьялар, сондай-ақ заңда кезделген жағдайларда және тәртіппен қылмыстық. сот ісін жүргізуге тартылған алка заседательдері аркылы соттарға ғана тиесілі. Қазақстан Республикасында сот төрелігін тек сот қана жүзеге асырады. Соттың ерекше өкілеттіпн басқа органдарға беруді көздейтін заң актілерін шығаруғатыйым салады. Ешқандай өзге органдар мен тұлғалардың судья өкілеттігін немесе сот билігі функцияларын иеленуге құқығы жоқ. Сот ісін қарау тәртібімен қаралуға тиіс өтініштерді, арыздар мен шағымдарды баска ешқандай органның, лауазымды немесе өзге де адамдардың қарауына немесе бақылауға алуына болмайды. *2. Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, Республика Конституциясының, заңдарының. өзге де нормативтік құқықтық актілерінің халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуге қызмет етеді. Сот билігі азаматтық, қылмыстық және заңда белгіленген өзге де сот ісін жүргізу нысандары арқылы жүзеге асырылады. Дереккөздер
Samia cynthia

Қытайлы шаған жібек құрты - тауыскөз тұқымдасының көбелек. Қанатқұлашы 110-130 мм. Онтүстік-шығыс Азияда таралған оңтүстік Еуропаға әкелінген. Жұлдыз құрттар шағын жапырақтарымен қоректенеді. Қуыршақ сатысында қыстайды. Жібек құрты 60 м жібек жіптерін береді. Жібек құртын Қытайда, Жапонияда, Индияда өсіреді бірақ өндірісте маңызы онша зор емес аз таралған. Жібек құртын қоректендіру жеңіл сондықтан зертханалық жануар ретінде пайдаланады. Дереккөздер
Гемициклдік гүл

Гемициклдік гүл - (грекше һеmі - жартылай және kyklos - шеңбер) - жартылай шеңберлі гүл, яғни гүлдің жарты құрылысы ширақталған, жартысы шеңберлі. Ширақталған, өсімдік аталығы мен ұрық жапырақшасы, ал шеңберлі, гүлсерік, (магнолиялар, лютик тәрізді). Кейбір кезде спиралданған тостағанша мен ұрық жапырақша, ал күлте мен өсім аталығы шеңберлі. Дереккөздер
Қасқалдақ

Қасқалдақ — тырнатәрізділер отрядының сутартарлар тұқымдасына жататын құс. Биологиялық сипаты * Дене тұрқы 40 см-дей. * Басқа құстардан ерекшелігі - маңдайында ақ тері қатпары болады (аталуы осыдан). * Аяғы қысқа, башайларында жапырақ тәрізді тері қатпарлары бар. * Қанаттары қысқа (19-23 см), ұшқанда суды қанаттарымен сабалап ауыр көтеріледі, ұзаққа ұша алмайды. Жақсы жүзеді, құрлыққа көп шықпайды, өте сирек сүңгиді. * Ересек құстардың бас, мойын және құйрықасты қауырсындарының түсі қара, арқасы жылтыр қара сұр, бауыры жылтыр сұр. * Мекиенінің салмағы 500-700 г, қоразы ірілеу, 600-900 г-дай болады. * Қауырсыны, мамығы сұр, қара, тек маңдайы ақ, сондықтан «қасқа», «қасқалдақ» деп аталған. Қоректенуі Қорегі - әр түрлі омыртқасыздар (су жәндіктері мен олардың дернәсілдері, моллюскілер) мен су өсімдіктерінің жапырақтары, жасыл сабақтары, тұқымдары, кейде майда шабақтарды да ұстайды. Тршілік жағдайы мен көбеюуі Қасқалдақ - жыл құсы. Наурызда ұшып келеді. Ұясын жағасы батпақты, қамыс пен өлеңшөп өскен шағын көлдер мен олардың жайылымдарына, қалың жықпылдар арасына салады. Жасыл сарғыш түсті дағы бар ақшыл түсті 5-12 (көбінесе 7-9) жұмыртқаны мекиені мен қоразы бірге 2-3 апта шайқайды. Жұмыртқадан қара мамықты балапан шығады. Таралу аймағы мен өрісі Европа, Азия, Солтүстік Африка, Австралияда, Сібір мен Қиыр шығыстың оңтүстігінде, Орта Азияда таралған. Қазақстанда сусыз шөлдерден басқа аймақтарда жаппай кездеседі. Қысқа қарай Каспий, Жерорта теңіздері, Алдыңғы жане Оңтүстік Азия, Солтүстік Африкаға ұшып кетеді. Еті дәмді, күзге қарай семіреді. Қасқалдақтың саны өте көп болғандықтан, олар әуесқойлық және кәсіптік жолмен ауланатын құстардың қатарына жатады. Дереккөздер
Сот қорғауы

Coт қорғауы: # Азаматтың Конституциялық құқы. Әрбір азамат ар-ұжданы мен қадір-қасиеті, емірі мен денсаулығы, жеке бас бостандығы мен мүлкіне қол сұғылушылықтан сот қорғауына алынуға құқықты. # Айыпталушының (сотталушының) жауапкершілігін жұмсарту немесе жою мақсатымен және қылмыстық іс жүргізу заңнамасымен рәсімделген, айыптау мөлшерін терістеуге немесе азайтуға бағытталған заңдық іс жүргізу әрекеттерінің жиынтығы. Дереккөздер
Кенжеғали Балабасов

Балабасов Кенжеғали (1941 жылы туған, Бөкей Ордасы, Бисен ауылы) — әнші, айтыскер-ақын. 1956 ж. 8 жылдық мектепті, 1975 ж. Ақтөбе мәдени ағарту училищесін бітірген. 1956-65 ж. Бисен кеңшарында малшы, кейін Орда ауданы Мәдениет үйінде көркемдік жетекші бодцы. Көркем өнерпаздардың облыстық, республикалық байқауларында бірнеше рет лауреат атанды. Облыстық ақындар айтысына да қатысып, жүлделі орындарды иеленген. Қазір Алматы қаласында тұрады. Дереккөздер
Абдандар

Абдандар (Stratiomyidae) - тікжікті қысқа мұртылар тұқымдастары. Денесі 4-18 мм. 1500 астам түрі белгілі. ТМД аймағында 200 түрі бар. Ылғалды ормандарды мекендейді. Көбінесе шатыршагүлдер шырынымен қоректенетін шыбындар. Дереккөздер
Геммалар

Геммалар ( - бүр, бүршік) - қалың протоплазма мен жалпақ қабатты жасуша. Ол кейбір саңырауқұлақтарда кездеседі, (мукор). Кейбір саңырауқұлақтарда гифтеринде қолайсыз жағдайларда пайда болады. Дереккөздер
Балалар ауруханасы(Орал қаласы)

Балалар ауруханасы(Орал қаласы), 1976 ж. Орал қаласында құрылды. 150 орындық ауруханада диагностика, емшектегі балалар, пульмонология, неврология, нефрология және реанимация бөлімдері бар. Аурухана жанында консульт. емхана, клиникалық лаборатория, рентген кабинеті, УЗИ кабинеті, ЭКГ кабинет, энцефал. кабинеті, физиокабинет, стоматология кабинеті жұмыс істейді. Балалар ауруханасы облыс аудандары мен Орал қаласында тұратын науқас балаларға қызмет кәрсетеді. Дереккөздер
Аспа

Аспа — рессорланған және рессорланбаған массалардың арасында серпінді байланысты қамтамасыз ететін, көліктік құрал қондырғыларының жиынтығы. * Теңгергіш аспа – құрамына теңестіруші иінтірек енетін көлік құралының екі көршілес өстердің доңғалақтарының тәуелді аспасы. * Гидропневматикалық аспа – қысылған газ және серпінді элемент онымен әрекеттесетін сұйықтық табылатын, қысымы реттеле алатын көліктің құрал доңғалағының аспасы болып табылады. * Қозғағыштың аспасы – қозғалтқышты қозғағыш автомобиль шанағымен немесе рамасымен серіппелі жалғануын қамтамасыз ететін аспа. * Диагональды-иінді аспа – көлік құралы доңғалағының көлденең және ұзыннан екі жазықта ауысып отыратын тәуелсіз аспасы. * Тәуелді аспа – берілген осьтің бір доңғалағының орнынан жылжуы осы осьтегі екінші доңғалактың жылжуын тудыратын аспа. * Артқы аспа – көлік құралының артқы доңғалағы немесе артқы арбашық белдігінің аспасы. * Кабина аспасы – көлік құралының кабинасына жолдың тегіс еместігінен берілетін дірілді азайтатын аспа. * Каток аспасы – шынжыр табанның тірек тығыздағыштары трактор акңкасымен теңгергіш тәрізді жеке және жұпты серпінді элементтер арқылы жалғануы. * Доңғалақ аспасы – көлік құралының көтергіш жүйесінің доңғалақпен серпінді жалғануы. * Тәуелсіз аспа – берілген осьтегі бір доңғалақтың орнынан жылжуы осы осьтегі келесі доңғалақтың жылжуына байланысты болмайтын аспа. * Алдыңғы аспа – алдыңғы доңғалақ аспасы. * Пневматикалық аспа – серпінді элементтерде қысылған газ, әдетте ауа қолданылатын көлік құралы доңғалағының аспа. * Көлденең иінді аспа – доңғалақтың тек көлденең жазықтықта орналасқаан тәуелсіз аспасы. Бойлай орналасқан иінді аспа – доңғалақтың арнасын өзгеертпей, жазықтықта тек бойлай орналасқан тәуелсіз аспасы. * Серіппелі аспа – серпінді элементі болып табақты серіппегіш табылатын көлік доңғалағының аспасы. * Серіппелі темір аспа – серпінді элементі табақты серіппегіш болып табылатын көлік доңғалағының аспасы. * Иінді аспа – әдетте, бір немесе екі рычагтан тұратын көлік доңғалағының бағыттаушы құрылғысы. * Иінді-телескопты аспа – бағыттаушы құрылғысы телескопты тербелмелі тағаннан (оның қызметін бәсендеткіш атқара алады), көлденең рычагтан, қызметін келденең жатқан тұрақтандырғыш атқаратын бойлай жатқан рычагтан тұратын көліктік құрал доңғалағының аспасы. * Телескопты аспа – көлік құралы доңғалағының бағытгаушы құрылғысы телескопты болып келген аспасы, бұл доңғалакка тек осы құрылғы осі бойымен гана айналуға мұмкіндік береді. * Торсионды аспа – серпінді элементі торсион болып табылатын көлік доңғалағының аспасы. Дереккөздер
Арыстан тәрізді ойнампаздар

Арыстан тәрізді ойнампаздар (Leontideus, немесе Leontopithecus) - ойнампаз маймылдар туысы. Дене ұзындығы 23-37 см. Жүні ұзын, қара-сарғыш. Басы мен бетінің айналасын қалың ұзын түк басқан, сондықтан басы арыстан басына ұқсайды. 3 түрі кездеседі: алтын түсті Арыстан тәрізді ойнампаздар, немесе розалия, (X. rosalia), алтынбасты Арыстан тәрізді ойнампаздар, (L. chrysomelas) және алтын арқалы Арыстан тәрізді ойнампаздар, (L. chrysopygus). Олар Бразилия ормандарында таралған. Күндіз белсенді, топтасып өмір сүреді. Жылына 1-2 ұрпақ береді. ХТҚО Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Аслан Жақсылықов

Аслан Жақсылықов - 1954 жылы Шығыс Қазақстан облысының Самар селосында туған. 1979 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тамамдаған. *1979 — 1990 жылдары Қазақ Мемлекеттік Қыздар педагогика институтының әдебиет кафедрасында қызмет етіп, *1984 жылы кандидаттық диссертация қорғаған. *1990 жылдан бері Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде қазақ әдебиеті кафедрасының доценті, *1999 жылы «Қазақ әдебиеті шығармаларындағы діни мазмұндағы бейнелер, сарындар және идеялар (топология, эстетика, генезис) тақырыбында докторлық диссертация қорғады. *2000 — 2005 жылдары қазақ әдебиеті кафедрасының, *2005 жылдан көркем аударма теориясы және әдеби шығармашылық кафедрасының профессоры. Шығармашылығы 1998 жылы «Қазақ университеті» баспасынан «Көркем әдебиеттегі діни сарындар» атты кітабы шықты. *«Образы, мотивы и идеи с религиозной содержательностью в произведениях казахской литературы» монографиясының (1999), *«Қазақ әдебиетінің тарихы бойынша практикум» (С.Есенбековпен бірге, 2001), *«Аударма теориясы мен практикасы бойынша библиографиялық анықтамалық» (С.Есенбековпен бірге, 2007), т.б. оқулықтардың, «Сны окаянных» трилогиясының (2005), «Философия всеединства и саморегуляции» (1994) зерттеу еңбектерінің, бірнеше роман, әңгіме, повестердің авторы. 1998 жылғы Буккер әдеби конкурсының жүлдегері («Поющие камни» романы үшін). Сондай-ақ қазіргі қазақ прозасының аудармашысы. Смағүл Елубайдың «Ақ боз үй» трилогиясын, Ә.Нүрпейісовтің «Қан мен тер» трилогиясының жаңа басылымының бірнеше тарауын орыс тіліне аударған. Дереккөздер
Қылмыстық ізге түсу

Қылмыстық ізге түсу (ағыл. criminal prosecution (accusation); Қылмыстық заңмен тыйым салынған әрекет пен оны жасаған адамды, сонғысының қылмыс жасаудағы кінәлілігін анықтау мақсатында, сондай-ақ мұндай адамға жаза немесе өзге де қылмыстық-құқықтық ықпал ету шараларын қолдануды қамтамасыз ету үшін айыптау тарабы жүзеге асыратын іс жүргізу қызметі. Дереккөздер
Балалар мен жасөспірімдер кітапханасы(Орал қаласы)

Балалар мен жасөспірімдер кітапханасы(Орал қаласы), А.П.Гайдар атындағы- Орал қаласындағы мәдени-көпшілік орын. Ол жалпы және арнаулы кәсіби білім беретін оқу орындарының оқушыларына, сондай-ақ студенттерге, т.б. қызмет көрсетеді. Кітап қоры 70,5 мың дана. Кітапханада үйге оқуға кітап беретін бөлім, оқу залы, кітапты жинап-өндейтін, әдістемелік, музыкалық бөлімдер бар. Кітапхананың оқырманы 4 мыңнан асады. Дереккөздер
Лялиус

Лялиус (Colisa lalia) - жіп тәрізді жүзбеқанатты балық, ұзындығы 6 см. Арқа және құйрық асты жүзбеқанаттары ұзын, құйрық жүзбеқанатына жетеді. Жұп құрсақ жүзбеқанаттары ұзын, жіңішке жіп тәрізді. Еркектерінің денесінде көлденең орналаскан көгілдір және қызыл жолақтары бар. Желбезек қақпақшасымен құрсағының түсі күңгірт-көк, оңтүстік Азияның өсімдік басқан су қоймаларын мекендейді. Дереккөздер
Рысқали Дүйсенғалиев

Дүйсенғалиев Рысқали (1.5.1916 ж.т., бұрынғы Тайпақ ауданы, Қаракөл ауылы) - қазақтың алғашқы фото-кино журналистерінің бірі. КСРО Журналистер одағының мүшесі (1961), Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1978). Ұлы Отан соғысының ардагері. 1945-50 ж. ҚазМУ-дың филология факультетін бітіреді. 1952 жылдан фототілшілікпен айналысып келеді. Дүйсенғалиев түсірген 30000-нан астам фотосурет мерзімді басылымдарда, кітаптарда жарық көрді. Бірнеше рет Дүйсенғалиевтың республикалық деңгейдегі фотокөрмелері ұйымдастырылды. Ол ТМД елдері мен шетелдерде өткен көрмелер мен байқауларға қатысып, жүлделерге ие болған, ондағы газет-журналдарда Дүйсенғалиев түсірген көптеген фотосурет жарық көрді Дереккөздер
Мұзаппар Дайыров

Дайыров Мұзаппар (15.3.1914 жылы туған, Ресей, Астрахан облысы, Қарабайлы ауданы, Ақтөбе ауылы) — қоғам және мемлекет қайраткері. Саратовтың қаржы-жоспарлау техникумын, Астраханның партия-кеңес мектебін (1935), Қазақстан КП ОК Жоғары партия мектебін (1939), кейін ҚазМУ-дың заң факультетін бітірген. 1932-47 ж. аралығында ұжымшар есепшісі, ауданы комсомол комитетінің хатшысы, Орда, Жаңақала ауданы партия комитетінің 1-хатшысы болған. 1947-68 ж. Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің хатшысы, Ақмола, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облысы пария комитетінің хатшысы, 1- хатшысы, Семей облысы атқару комитетінің төрағасы. 1968-82 ж. Қазақстанның дайындау министрі болды. Бірнеше орден, медальдермен марапатталған. Дереккөздер
Жайық бойы

Жайық бойы, Орал өңірі — тарихи-географиялық өлке. Алғаш рет «Жайық бойы» («Приуральский край») деген атау-ұғым Ресейдің тарихи-географиялық әдебиетінде 19 ғ-дың 2-жартысында пайда болды. Жайық бойы осы Жайық өзенің алабын және Орал тауларының батысындағы жерлерді қамтиды. Кеңес дәуіріне дейін бұл өлкеге Уфа, Пермь, Орынбор губерниялары мен Батыс Қазақстан (бұр. Орал) облысы кірді. 1902 ж. осы әкімшілік-аумақтық бөлініс жөнінде сауда-өнеркәсіп анықтамалығы «Жайық өлкесі» атты кітап шықты. 40-жылдары Жайық бойы немесе «Орал өңірі» («Приуралье») деген термин енгізілді. Ол қазіргі Батыс Қазақстан облысының жері Жайық деген түсінік береді. Кеңес дәуірі кезіңде қазақстандық «Орал өңірінен» басқа ресейлік «Жайық өңірі» деген тарихи-географиялық атау пайда болды. Оған Орал тауының батыс баурайындағы негізінен Кама, Печора өзендері мен Башқортстан, Ресейдің Пермь, Орынбор облысының жерлері кіреді. Дереккөздер
Параклимакс

Параклимакс ( - маңында және климакс) — табиғи климакс тың кауымдастықта сыртқы бүлдіргіш әсерлердің (дигрессия) салдарынан пайда болатын жаңа тұрақты қауымдастық (мысалы, ағаштары кесілген орманның орнына малды тұрақты жаю аркылы сақталатын қауымдастық). Дереккөздер
Пареция

Пареция ( — қатар, көрші тұрамын) — жауларынан қорғану мақсатында бір түрдің басқа бір түрмен көрші тұруы. Мысалы, Branta ruficollis қаздары Alopex iagopus ақ түлкісінен жасырынып жыртқыш құстар ұя салатын жерлерді мекендейді. Дереккөздер
Қор құндылықтары

Қор биржасында операция жасау үшін жіберілген құнды қағаздар. Олармен сауда жасау белгілі бір сома немесе түрде партиямен жүргізіледі. Қор құндылықтарының екі негізгі түрі болады: #Тіркелген табысы бар қор қағаздары #Акциялар. Дереккөздер
Партеногенез

Партеногенез, апомиксис ( - тың, genesis — шығу, пайда болу) — көптеген өсімдік және жануарлар организміндегі ұрықтанбаған жұмыртқа клеткасынан ұрықтың дамуы; жыныс жасушаларының қосылуынсыз дамыған жаңа ағза: ұрықтанбаған жұмыртқадан (партеногенез) спорофиттің вегетативтік жасушасынан (апоспория) және т.б. Көбінесе күрделігүлділер, раушангулділер, астық тұқымдастыларда кездеседі. Баларада партеногенез басқаша жүреді, ұрықтанбаған жұмыртқалардан тек аталықтар (трутендер), ал ұрықтанғандарынан аналықтар (аналык, ара) мен жетілмеген аналықтар (жумысшы аралар) дамиды. Жоғары және төменгі температурамем әсер ету арқылы жасанды жолмен ұрықтанбаған жасушалардан жаңа ағзалар дамитыны дәлелденді, бірақ өте сирек кездеседі. Мысалы, бақаның ұрықтанбаған жұмыртқасың 6°С температурада қыздыра отырып, инемен шұқығанда, сол жұмыртқа жасушадан аналық касиеттері бар ересек бақа дамыған. Атақты орыс генетигі Б.Л. Астауров жасанды партеногенездік жолмен көбею кабілеті бар жібек құртын алды. Жоғары температурамен әсер еткенде жібек құртының аналығында мейоз әрекеті жүрмей, диплоидты хромосома жиынтығы бар жұмыртқа жасушасы пайда болған. Осы жасушадан жұмыртқалары ірі болып келетін (полиплоидия) аналықтар партеногенез жолымен дамыған. Мұңдай әдістерді пайдаланып партеногенездік жолмен жібек құртының аналықтарын алудың қазіргі кезде жібек өңдіруде маңызы зор болып отыр. Дереккөздер