kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Италия-эфиопия соғыстары

Италия - Эфиопия соғыстары - Италияның Эфиопияға қарсы жүргізген соғыстары, Шығыс Африкада өз үстемдігін орнату мақсатын көздеді. 1895-1896 жылғы соғыс. 1895 жылдың аяғында генерал Баратери бастаған Италия әскерлерінің Тигре провинциясын басып алуынан басталды. 1895 жылы 7 желтоқсанда Амба-Алаги түбіндегі ұрыста Эфиопия әскері Италия әскерлеріне алғаш рет күйрете соққы берді. 1896 жылы 1 наурызда Адуа (Адува) түбінде қырғын соғыс болды. Онда 20 мың Италия армиясы талқандалды. 1896 жылы 26 қазанда Аддис-Абебада қол қойылған шарт бойынша Италия Эфиопияның толық суверенитетін мойындады. 1935-1936 жылғы соғыстар 30 жылдарда Италия өз отарлары Эритрей, Италия Сомалиында ірі әскер күшін жинақтады. 1934-1935 жылы Эфиопиямен бірнеше шекаралық арандату соқтығыстарын жүргізді. 1935 жылы 3 қазанда Италия армиясы Эфиопия жеріне басып кірді. Италия әскерлеріне Эфиопия әскерлері қарсылық көрсетті, алайда шегінуге мәжбүр болды. 1936 жылы 5 мамырда Италия әскерлері Аддис-Абебаны алды. Дегенмен, Эфиопиядағы партизан соғысы 1941 жылдың мамыр айына дейін толастамады. Дереккөздер Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том
Каскай тайпалары

Каскай тайпалары (ca-as-sa) каскейлер, каскилар, кашкилар, кашкейлер – ежелгі заманда Хет патшалығының солтүстік және солтүстік-шығысына таман Понт тауларын, Кіші Азияны мекендеген тайпалар одағы. Каскай тайпалары көршілес хеттерге үнемі шабуыл жасап тұрды. Шабуылдар мерзімі б.з.б 17 ғасырмен б.з.б. 13 ғасыр аралықтарын қамтыды. Олардың негізгі шаруашылығы - ірі қара мал шаруашылығы және тоқыма кәсіпшілігі. Біздің заманымыздан бұрын 14 ғасырға дейін Каскай тайпаларында «әскери демократия» сақталып келді. Біздің заманымыздан бұрын 12 ғасырдан бастап Каскай тайпалары, ассириялық деректемелер бойынша, Кіші Азияның табал және мушка тайпаларымен көршілес жатқан шығыс шетін мекендейді. Дереккөздер Қазақ энцеклопедиясы 8 том.
Карийск қуғыны

Карийск қуғыны – патшалық Россияның Қара өзені (Забайкалье) бойындағы саяси каторгасы. 1838 жылы алтын кенінің бай қоры табылуына байланысты пайда болды. Алтын өндіру үшін әуелі оған қылмыстыларды, 1873 жылдан саяси тұтқындарды жіберді. Мұндағы 7 түрмеде (біреуі саяси тұтқындарға арналып 1881 жылы салынған) не бары 211 (кей деректерде 217) саяси тұтқын (оның 32-і әйел) болды. Олардың көбі 70-80 жылдардағы процестерге байланысты сотталған халықшылдар еді. И. Н. Мышкин бастаған топтың 1882 жылы каторгадан қашуының сәтсіз аяқталуынан кейін, саяси тұтқындардың жағдайы нашарлады. Азапқа, қорлауға шыдамай бірнеше тұтқын әйел өзін-өзі өлтірді. Ерлер түрмесінде 14 саяси тұтқын уланып өлді. Кара трагедиясы атанған 1889 жылғы оқиғадан кейін, 1890 жылы бұл арадағы тұтқын орындары жойылып, саяси тұтқындар Акатуйға ауыстырылды. Дереккөздер Қазақ энцеклопедиясы. 4 том.
Африкалық трипаносомоз

Африкалық трипаносомоз родезиялық (жедел өтетін) және гамбиялық (созылмалы) болып ажыратылады. Трипаносомоздар – Tryanosoma тұқымдастың гемофлагелляттарымен шақырылатын, трансмиссивті жолмен жұғатын, қан және лимфа арқылы миға және басқа ағзаларға таралып, токсико-аллергиялық реакциялар тудыратын, клиникасында қызбамен, бөртпемен, локальді ісінуілермен және ұйқышылдықпен ауыр өтетін паразитарлы тропикалық ауру. Этиологиясы: адам организмінде трипаносомоздар –трипаномастиготтар түрінде жүреді. Таратушылар, яғни маса организмінде – эпимастиготтар және метациклдік түрлері 18-36 күнде жетіледі- сілекей бездерінде қалыптасады. Эпидемиологиясы-цеце шыбыны гамбия трипаносомозы-антропоноз. Родезия трипаносомозы-зооноз- ауру көзі – орман антилопалар, қосымша – үй малдары, адам. Патогенезі: қоздырғыштар енгеннен кейін қан, лимфа арқылы бүкіл организмге тарайды да токсико-аллергиялық өзгерістер тудырады. Нерв клеткаларына аутоантиденелер тууына байланысты лептоменингит, панэнцефалит деген қабыну ошақтар пайда болады. Ми ісінуінің базальды ядроларын зақымдалуы. Клиникасы: инкубациялы мерзім – 2 аптадан бірнеше айға дейін 3 кезеңге бөлінеді:- ерте (гемо-лимфатикалық) - кеш (менингоэнцефалитті) Бірінішілік аффект – трипаносомды шанкр (1х7см)-тығыз ауырсынатын қызыл көпіршік. Ерте кезеңдегі клиникалық көріністер: - * қызба * полиаденит * Уинтерботтом белгісі – мойынның артқы үшбұрышындағы лимфаденит * Трепанидалар – эритема тәрізді бөртпелер Керандель белгісі – * бұлшық еттердің ауырсыну реакцияларының төмендеуі спленомегалия (50%) гепатомегалия тахикардия Кеш (менингоэнцефалитті) кезеңі: * басының қатты үнемі ауруы * ұйқышылдық (түнде ұйқысыздық) * психикалық өзгерістер * ұсақ бұлшық еттерінің треморы энцефалит белгілері * менингиальды белгілер * кома Ұзақтығы Бұл кезеңнің ұзақтығы – бірнеше жыл. Родезия түрінде сырқат жеделдеу өтеді. Ауырғандар 3-9 ай ішінде, терминальды кезеңге жетеді. Диагностикасы: қан, ликвор немесе шанкр, лимфа түйіндерден, сүйек майынан пунктат алып – бактериоскопия жасалынады қосымша серологиялық әдістер Емі: І-ші кезеңде сурамин ( антрипол) ІІ-ші кезеңде – арсобал (схема бойынша) Дереккөздер http://med-books.info/vnutrennie-bolezni_718/tripanosomozyi.html http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_medicine/31591/Трипаносомозы http://medicedu.ru/infection/278-protozoozi-mitozi.html?start=25
Тауарларды сипаттау және кодтаудың үйлесімді жүйесі

Тауарларды сипаттау және кодтаудың үйлесімді жүйесі Қазақстан Республикасының кедендiк-сауда ұйымының жұмысына қатысуы Қазақстанның халықаралық кедендiк ынтымақтастығына қатысуына мүмкiндiк беретiн каналдардың бiрi болып табылады. Халықаралық келісімдердің ішінде тауарларды сипаттау және кодтаудың үйлесімді жүйесі туралы халықаралық конвенцияны бөле жарып қарастыруға болады. Ол 1983 жылдың маусым айында ДКҰ, яғни Кеден Ынтымақтастығы Кеңесіне кіретін мемлекеттердің қол қоюлары үшін ресми түрде жарияланған болатын. Бірқатар елдердің қол қоюларынан кейін конвенция 1983 жылдың 1 қаңтарынан заңды күшіне енді. Үйлесімді жүйе дегеніміз тауарлардың материалдар мен қоса алғандағы қызметтерінің классификациялық жүйесі. Үйлесімді жүйе негізінде үйлесімді жүйенің номенклатурасы құрылып сыртқы экономикалық қызметтің ұлттық тауар номенклатурасы жасалған. Үйлесімді жүйенің номенклатурасы дегеніміз көпмақсатты сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы; халықаралық сауданың статистикалық талдау мен салыстыру мәліметтерінің, тауарлардың нақты дәлме-дәл классификаторын қамтамассыз етеді. ТМД-ның Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы дегеніміз кодталған тауарлардың жүйелі тізімі. ТМД-ның Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы үйлесімді жүйе және Еуропалық Одақтың қиыстыру номенклатурасы негізінде құрастырылған. Институционалды көздер өз кезегінде мемлекеттік мекемелер және кәсіби ұйымдар болып екіге бөлінеді. Мемлекеттік мекемелерге заң шығарушы және атқарушы билік, әкімшілік органдар, сот билігі түрлері жатады. Мысалы, бейтарифтік реттеу шаралары негізі бойынша сыртқы экономикалық қызметті реттеудің әкімшілік шаралары болып табылады. Квоталау және лицензиялау, өнімдер мен қызметтерді сертификаттау, тауарларды әкелуге немесе шығаруға тиым салу, валюталық бақылау және т.б. шараларын жүзеге асыруда Қазақстан Республикасының көптеген министрліктері мен ведомстволары қатысады. Кәсіби ұйымдарға ұлттық сауда-өндірістік палатасы, халықаралық сауда палатасы, кәсіподақтық палалаталар мен бірлестіктер, халықаралық кәсіби бірлестіктер жатады. Бұл ұйымдар сауда жүргізудің жалпы тәртіптері мен жағдайларын жасайды. Мысалы, халықаралық сауда палатасы сату-сатып алу шартының базистук жағдайларын белгілеген. Олар қазіргі таңда “Инкотерм-90” деген атаумен белгілі. Дерек көзі: * Таможенное право. М.А.Сарсембаев. Алматы, 1997 г. * И.Н.Герчикова «Международные экономические организация», М. 2001 г. * Қазақстан Республикасындағы кеден кодексі. 2003 жыл 1 - мамыр; * «Основа таможенного дела» В.Г. Драганов Москва, Экономика. 1998 г. * «Что такое сертификация?» М.Ахметжанов Алматы, 2000 г.
Киберспорт

Киберспорт (, «компьютерлік спорт» немесе «электронды спорт» деп те аталады) — бұл видео ойындарға негізделген командалық немесе жеке жарыс. Әр күнде онлайн ойындарды адам халқының 0,5% ойнайды. Спорт ретінде ерекшеліктері Барлық электронды спорт дисциплиналары бірнеше белгілі бір санаттарға бөлінеді. Санаттардың әрқайсысы ойынның орын алатын кеңістігімен, ойынның мақсатымен, ойыншы дамытатын қасиеттерімен ерекшеленеді.. Санаттарға мысал ретінде келесілерді ұсынуға болады: Шутерлық ойындар, стратегиялық ойындар, жекпе-жек ойындары, спорт, авто, авиа симуляторлар және т.б. Киберспорт рекордтары * 2011 жылда DOTA2 Natus Vincere командасы The International чемпионатының жеңімпаздары болып, бір миллион долларға ие болды. * 2012 IPL 4 season 6 миллон сағат теле эфир уақытын сатты. Сол чемпионаты 346 мың адам көрген болды. * Документалдық фильмы Free To Play, Valve-дан, 19 наурыз 2013 шығып, бір аптада бүкіл әлемдік танымалдылығын алды. * 15 сәуір 2014 жылда DOTA2 ойынның ең узақ уақыт ойын болды. Оның ұзактығы 125 минутқа тен болды. * 2017 жылы эсперанттар аудиториясы бүкіл әлем бойынша шамамен 385 миллион адамға жетті. Дереккөздер
MK-19 (қару)

«Мк 19» - америкалық автоматты станокты граната атқыш. 1968 жылдың жазында граната атқыштар топтамасы Америка армиясының қарулы күштеріне жеткізіле бастады. 1981 жылдан 2000 жылға дейін Америка Құрама Штаттарында «Мк 19» Mod 3 үлгісінде 25 мыңнан астам граната атқыш жарық көрді. Америка Құрама Штаттарының әскери-теңіз флотының қару-жарақ зертханасы жеті айдың ішінде автоматты граната 40*53 мм оқ-дәріге лайық жаңа үлгісін жасап шықты, ол «М75» тікұшақ граната атқышына арналған болатын. «Мк 19» алғашқы үш прототипі 1967 жылдың жазында сынақтан өтті. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Мистраль (кеме)

«Мистраль» зенитті-зымыран кешені құрғақтағы жауынгерлер бөлімін төменгі биіктікте және өте төмендеп ұшатын ұшақтар мен жауынгер тікұшақтардан тасалауға арналған. Оны жасаған кезде басқа зенитті-зымыран кешендерінің кемшіліктері мен жоғарғы маневрлі заманауи ұрыс талаптары ескеріліді. Кешенді француздық «Матра» фирмасы жасады. Оған қосымша: «Манюфактче де машинес Дюхарт Хин» фирмасы әскери бөлігін, «Аноним де Телекоммуникейшнс» инфрақызыл түсті өздігінен бағытталатын үшін, «Еуропин де Пропулзион» - зымыран қозғалтқышын, «Нейшнал дес Пюдрес» компаниясы қатты отынды зарядын дайындады. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
MIM-23 Hawk

«Хок» («Хоук», ) - «Рэйтеон» компаниясы жасап шығарған орта қашықтықтағы, америкалық зенитті зымыран кешені. Зымыран жүйесін жобалау 1952-ші жылы басталды. Осы кезде АҚШ армиясы орта және төменгі биіктерге арналған зенитті-зымыран кешенін құру мәселесін зерттеген еді. Зымыран кешенін жасауды 1954-ші жылдың маусым айында Америкалық «Рэйтеон» фирмасы қолға алды. Бұл төменгі биіктіктердегі нысандарды көздеуге арналған алғашқы зенитті зымыран жүйесі болатын. «Хок» зымыранының алғашқы тәжірбиелік нұсқасы 1956-шы жылы ұшырылды. Ал толық құрылымдық жүйе 1957-ші жылы сынақтан өткізілді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Миллс гранатасы.

Бұл граната 1915 жылы Ұлыбританияда Ульям Миллс жасап шығарды. Оның «Mk 5», «Марк 23» немесе «Mk 23» және «Mk 36» деген нұсқалары бар. Соңғы нұсқасы 1917 жылы шығарылды. Гранатаның білігі винтовканың оқпанында қойылған. Атыс бос потронмен іске асырылды, осылайша граната нысанға тиеді. Миллс гранатасы бельгиялық граната үлгісімен жасалды. Миллс гранатасы бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Антантада, 1918 – 1922 жылдары азаматтық соғыста Ресейде қолданлды. Сол кезде ол Ресейде жасалмайтын, Англиядан тасымалданатын. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
MG 34

«MG 34» - екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі немістердің бірыңғай пулеметі. Оны Вермахттың тапсырысы бойынша неміс команиясы Рейнметалл жасап шығарған. Пулеметті жасауды Луис Штанге басқарды. Дегенмен пулеметті дайындау кезінде Рейнметалл компаниясының ғана емес, Маузер сияқты басқа да фирмалардың еңбегі пайдаланылды. Пулеметті Германия қарулы күштері 1934 жылы ресми түрде әскери қару қатарына қабылдады. 1942 жылға дейін ол жаяу әскердің ғана емес, танктердің де негізгі пулеметі болды. 1942 жылы пулемет орнына оған қарағанда барынша жетілдірілген «MG 42» пайдаланыла бастады Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Қызылорда медицина колледжі

Қызылорда медицина колледжі 1928 жылы 15 тамызда "Қазақ акушерлік техникумы" деген атпен ашылған. 1954 жылы "Қызылорда медициналық училищесі" болып аталынды. 1996 жылы 14 маусымда Қызылорда медицина колледжі болып қайта құрылды. 1999 жылдың 25 қаңтарында Қызылорда медицина колледжі мемлекеттік қазыналық мекеме болып тіркелді. Қызылорда медицина кол­леджінің директоры, медицина ғылымдарының докторы, облыс­тық мәслихат депутаты Ақ­марал Шәріпбайқызы Әл­назар­ова. Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің 2001 жылғы 3 тамыздағы Мемлекеттік лицензиясы негізінде: * 0301000 - Емдеу ісі; * 0309000 - Акушерлік іс; * 0304000 - Стоматология; * 0306000 - Фармация; * 0302000 - Мейірбеке ісі; * 0305000 - Лабораториялық диагностика; * 0303000 - Гигиена және эпидемиология мамандықтары бойынша орта; * 1121000 - Медицина техникаларын монтаждау, техникалық қызмет көрсету және жөндеу Медицина кадырларын дайындайды. Колледж 2008 жылы мамыр айында Мемлекеттік аттестациядан өтті. 2009-2010 оқу жылында колледжге "ҚР СТ ИСО 9001-2009" сапа менеджменті жүйесі енгізілді. Колледж "Үздік техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орны - 2010" облыстық байқауының қорытындысы бойынша І орын иеленген. Сілтемелер: * [http://www.kyzylorda-zhastary.kz/kaz/org/24 kyzylorda-zhastary.kz сайтындағы профилі.]
Цитогенетикалық әдіс

Цитогенетикалық әдіс Бұл әдіс хромосомаларды микроскоп арқылы зерттеуге негізделген. Қалыпты жағдайда адамның дене жасушаларында 22 жұп аутосомдар және бір жұп жыныстық хромосома болатындығын 1956 жылы швед ғалымдары Дж. Тийо мен A. Jle-ван анықтады. Жыныстык хромосомалар ер адамдарда X және Ү, ал әйелдерде екеуі де біркелкі X болады. Адам генетикасында бұл әдіс мынадай жағдайларда қолданылады: 1. Хромосомалық ауруларды анықтауда. 2. Хромосомалардың картасын жасауда. 3. Мутациялық процестерді зерттеуде. Клайнфельтер синдромы бар еркектердің жасушаларының Тернер синдромында — әйелдерде 45 хромосома (44 + X), ал Трисомия X синдромында — 47 хромосома (44 + XXX) болады. Даун синдромында 21 жүп хромосомалар үшеу (трисомия), ал жалпы хромосомалар саны 47 (47ХҮ немесе 47ХХ) болады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Медициналық биология және генетика"/Бас редактор С.А.Әбилаева, Е.О.Қуандықова- Алматы-Шымкент, 2004
Қоғамдық тамақтандыру объектілерін орналастыруға қойылатын талаптар

Қоғамдық тамақтандыру объектілерін (бұдан әрі - объектілер) орналастыру, жер учаскесін беру, құрылыс пен қайта жөндеу туралы жобалық құжаттарды бекітуге, пайдалануға беруге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау органдарының санитарлық-эпидемиологиялық қорытындысы болған кезде жол беріледі. Объектілер оңаша тұрған және жапсарлас салынған ғимараттарда, тұрғын үйлер мен қоғамдық ғимараттарға жапсарлас салынған үй-жайларда, алаңы 700 шаршы метрден артық болмайтын ғимараттардың бірінші қабаттары мен төменгі қабаттарында, сол сияқты өнеркәсіптік және басқа да объектілердің аумағында орналаса алады. Бұл жағдайда қоғамдық тамақтандыру нысандарымен қатар немесе олардың үстінде орналасқан адамдардың тұрмысы, дем алу, емделу, еңбек етудегі санитарлық-гигиеналық жағдайлары нашарламауы керек. , Paris.]] Тұрғын үйлердің бірінші қабатына орын саны 50-ден аспайтын және жұмыс режимі сағат 23-ке дейін қалыптасқан объектілерді орналастыруға рұқсат етіледі. Тұрғын үйлерде орналасқан объектілердің тұрғындар бөлігінен оқшауланған кіретін есігі мен эвакуациялық шығатын есіктері болуы керек. Азық-түліктік шикі заттар мен тағам өнімдерін тұрғын үйлердің ауласы жағынан қабылдауға рұқсат етілмейді. Өнімдерді тиеу тұрғын үйлердің терезелері жоқ, жер асты туннелдерінің магистраль жағынан, арнайы жүк тиейтін үй-жайлары арқылы жүзеге асырылуға тиіс. Өндірісі шағын объектілер үшін жүкті түсіру-тиеу негізгі кіретін есік арқылы, жұмыс басталарға дейін жүргізуге рұқсат етіледі. Тұрғын үйлердің бірінші қабаты терезесінің астына, тротуарларға қоғамдық тамақтандыру объектілерінің жазғы алаңдарын орналастыруға, тағам дайындайтын технологиялық жабдықтарын, дыбыс шығаратын аппаратураларын орнатуға рұқсат етілмейді. Объектілерде тұрғын үй-жайларын, қоғамдық тамақтандырумен байланысы жоқ жұмыстар және қызмет көрсету орындарын орналастыруға, хайуанаттар мен құстарды ұстауға болмайды. Объектінің аумағы таза ұсталынып, көркейтіліп, қасында уақытша автокөлік қоюға арналған алаңдар қарастырылуға тиіс, қоқсықтарды жинауға арналған қақпағы бар контейнерлерді қоюға арналған асфальтталған немесе бетондалған алаң болуы керек. Контейнерлер алаңның шетінен кем дегенде 1 метр қашықтықта орналастырылады. Қоқсық жинағыш алаң нысаннан және тұрғын үйлердің есік пен терезелерінен кем дегенде 25 метр (бұдан әрі - метр) қашықтықта орналастырылады. Қоқыс жинайтын алаңдарды санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды негізінде, жергілікті атқару органдарымен келісе отырып, жалпы аулалық қоқыс жинауға арналған алаңдарда орналастыруға рұқсат етіледі. Алаңнан қоқсық контейнерлердің 2/3 көлемі толған кезде шығарылып, жұмыстың аяғында олардың іші кальцийленген соданың 1% ыстық (45-50оС) ерітіндісімен немесе Қазақстан Республикасы аумағында қолдануға рұқсат етілген заттардың реестріне сәйкес басқа жуғыш заттармен жуылып, тазартылуы тиіс. Дереккөздер http://adilet.zan.kz/kaz/docs/V030002526_
Қаратал мұнай кен орны

Қаратал мұнай кен орны — Атырау облысы, Мақат ауданы, Доссор темір жол стансасының солтүстік-батысында 80 км жерде, Каспий маңы ойпатының шығыс бөлігінде орналасқан. Кен орны 1954-1960 жылдары барланып ашылған. Геологиялық сипаты * Кен орны 4 қанатты тұз күмбезді құрылымнан тұрады. * Төменгі борда 360-443 м тереңдікте бір неокомапт мұнайлы қабаты бөлінген. * Иірімнің биіктігі 13-15,6 м. * Су-мұнай жапсары -355,6-400 м. * Өнімді горизонт терригендік таужыныстардан түзілген, коллекторлары кеуекті. * Қабаттарының мұнайға қаныққан қалыңдығы 2,6-3 м, ашық кеуектілігі 21,5% , өткізгіштігі 0,285 мкм 2 аралығында, мұнайға қаныққан коэффициенті 0,81. * Мұнайдың шығымы 0,54 м 3 /тәулік, бастапқы қабаттың қысымы 3,65 МПа. Химиялық құрамы * Күкірті аз - 0,4% * Парафині аз - 0,65% * Шайырлылығы - 34% * Хлоркальцийді қабат суларының тығыздығы 1110 кг/м 3 . Дереккөздер
Күрзі

Күрзі – ағаш немесе металл сабы бар суық қару. Ол қарсыласты ұрып жығуға, заттарды ұстауға, бөлшектеуге арналған. Басы шар тәрізді домалақ металлдан жасалып, істік темірлер орнатылады. Әдетте, басы шар тәрізді күрзі мен басына өткір ұшты істіктер орнатылған екі түрі кеңінен танымал. Күрзінің ұзыгдығы – шамамен 80 сантиметр. Күрзіні шоқпардың дамыған түрі деп қарастыруға болады. Басына тас орнатылған алғашқы күрзілер неолит дәуірінде пайда болды. Ал металл орнату – қола дәуірінің жемісі. Бұл қару ежелгі Шығыс елдеріне тән. Антикалық кезең тұрғындары оны сирек қолданған. Римдіктер күрзіні тек ІІ ғасырда қолдана бастады. Орта ғасырда күрзі мұсылмандар жайылған Шығыс елдеріне тарады. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Лавочкин «Ла-7»

Лавочкин «Ла-7» - кеңестік бір моторлы, бір кісілік жойғыш-моноплан. «Ла-7» «Ла-5ФН» ұшағының кейінгі жетілдірілген үлгісі. Кеңестік әуе конструкторы Семен Давочкиннің жетекшілерімен ТКБ-21 (тәжірбиелі-конструкторлық бюро) жасап шығарған (Горький қаласында). 1943 жылдың қазанында «Ла-7» ұшағының алғашқы прототипі «Ла-120» жасалды. Қараша айында ол әуеге көтерілді, 16 ақпанда мемлекеттік сынақтан өтті. 1944 жылдың көктемінде «Ла-7» атты жаңа жойғыш ұшақ майдан алаңына шықты да, қараша айында конвейрден «Ла-5ФН» ұшағын толығымен ығыстырды. Жауынгерлік қасиеті тұрғысынан алғанда Германия, Англия және АҚШ елдеріндегі биікте және төменде ұшатын соңғы үлгідегі поршенді жойғыш ұшақтарынан басым түсті. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Enemy Front

Enemy Front — 2014 жылдың 10 маусымда шығарылатың бейнеойын. Сюжет Негізгі әрекеттер Польшада болып жатыр, Екінші дүниежүзілік соғыс барысында. Ойыншы Роберт Хоукинспен басқарады. Ойынның басылымдары Стандартты басылым — АҚШ мергені және WZ35 мерген мылтығы. Сыртқы сілтемелер *[http://enemyfront.com/ Ойынның ресми сайты]
Миролюбово (Солтүстік Қазақстан облысы)

Миролюбово — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы, Кладбин ауылдық округі құрамындағы ауыл. 2013 жылға дейін қысқартылған "Новорыбин ауылдық округі" құрамында болған. Географиялық орны Аудан орталығы - Пресновка ауылынан шығысқа қарай 19 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 305 адам (164 ер адам және 141 әйел адам) болса, 2009 жылы 207 адамды (112 ер адам және 95 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Лямин белок

Лямин белок Лямин белок – Оба және Иванов жоталары аралығында, Қара Оба өзенінің оң жағалауындағы тау. Шығыс Қазақстан облысы Риддер қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км жерде орналасқан. Абсолют биіктігі 2028 км. Ұзындығы Домалақ пішінді таудың ұзындығы мен ені 10-12 км шамасында. Беткейлері өзен арналарымен тілімденген. Тау басы жалаңаштанған. Ағаштары Орта және төменгі беткейлерін қарағай, қайың, теректен тұратын орман көмкерген. Қара Оба және Становая Оба өзендері тау етектерінен бастау алады. Көлбеу келген батыс беткейлерінің етегімен орманның соқпақ жолдары өтеді.
Электр энергиясының көздері

Электротехника Бүкіл электртехниканы ең қарапайым түрде үш нәрсе деп қарастыруға болады: электр энергниясының көздері, энергия беру желілері-сымдар.Сымның қимасының ауданы, өткізгіштің және бар болса оқшаулағыштың материалы маңызды болады.Жалпы алғанда, электр энергиясының көздері электргенератор және аккумуляторлы батарея.Аккумуляторда химиялық энергия электр энергиясына түрленеді.Электргенератор механикалық энергияны электрлікке түрлендіреді. Электргенераторлар өнеркәсіптік энергетиканың негізін құрайды.Генераторлар гидроэлектр станцияларында (ГЭС), жылу және атом электр станцияларында (ЖЭС және АЭС) орнатылған. ГЭС-те генераторлар су ағысының әсерімен қоғалады.Мұндай станцияларды өзендерге салады. ЖЭС-те генераторды айналдыруға жанған отыннан, мысалы көмірден алынған жылу энергиясы пайдаланылады.АЭС-те атом энергиясы «жұмыс істейді». Электргенератордың негізгі бөлшектеріне ротор мен статор жатады. Ротор сыртқы заттың- ГЭС-тегі судың күшімен айналады.Ротор айналған кезде статорда электр тогы пайда болады. Электрқозғалтқыш Электрқозғалтқыш- бұл да электргенератор, тек ол керісінше жұмыс істейді.Егер электрқозғалтқыштың статорының сымдарымен ток жүрсе, ротор айналады. Әдетте ротор статордың ішінде орналасады. Электргенераторлар айнымалы токты ғана өндіреді, электрқозғалтқыш айнымалы токпен де, тұрақты токпен де жұмыс істей алады.Айнымалы токты тұрақтыға түрлендіру үшін түзеткіштер қолданылады.Тұрақты токпен жұмыс істейтін әлемдегі бірінші электрқозғалтқышты 1834 жылы орыс ғалымы Б.С.Якоби жасаған. Айнымалы токтың электрқозғалтқышы одан екі жыл бұрын пайда болған, оны америкалық физик Дж.Генри ойлап тапты.Іс жүзінде қолдануға жарамды электргенераторлар 1830-шы жылдары пайда болды. Электрогенератор Электргенераторлар- кез-келген электр станциясының негізі. ХІХ ғасырда электр станцияларын электр энергиясын пайдаланатын орындарға- зауыт пен фабрикаларға мүмкіндігінше жақындатып салған. Электр энергиясын қашық жерлерге беру техникасы жетілгеннен кейін электр станцияларын зауыттарға «байлап» қоймауға жол ашылды.Мұндай электр станцияларын біраз уақыт бойы орталық деп атады. Әлемдегі бірінші орталық электр станциясын 1881 жылы Нью-Йоркте Т.А.Эдисон салған, ол жылу электр станциясы болатын. Ең бірінші ГЭС-ті 1880 жылы Ұлыбританияда салды. Әлемдегі бірінші атом электр станциясы 1954 жылы Калугна облысындағы Обнинск қаласында іске қосты.Бұл АЭС 2002 жылға дейін жұмыс істеді. Қызықты деректер Қозғалатын ротордың ішінде қозғалмайтын статоры бар әдеттен тыс электр моторлары да болады. Мұндай қозғалтқыштың үлгісі- өте дәл навигациялық жүйелерде пайдаланылатын электрлік гироскоп. Дерек көздер *Техника, Балалар энциклопедиясы РОСМЭН,Мәскеу 2012
Багаудтар

Багаудтар - Галлия мен Солтүстік Испаниядағы Римге қарсы халық-азаттық қозғалысына қатысушылар (3-5 ғ.). Қозғалыс ІІІ-V ғ-ларда орын алып, қатарын кедей адамдар, құлдар құраған. 283-285 ж. (немесе 269-270) басталып, негізінен Сена мен Луара өзендері аралығындағы аймақтарда өріс алды. Багаудтардың жетекшілері - Аманд пен Элиан болған, өз-өзін император деп жариялап, олар армия құрды. Рим әскерлері қозғалысты басқаннан кейін 408 ж. қөтеріліс қайта басталды. 435-447 ж. көтеріліс Солтүстік-Батыс Галлияны қамтыды, бірақ қайтадан көтерісшілер жасағы жеңілді. 5 ғ-дың ортасында Солтүстік Испанияда қозғалыс орын алды. 454 ж. оларды римдіктер, кейін вестготтықтар жаныштады. Дереккөздер
Құс тұмсықты таспа

Құс тұмсықты астрагал - бұршақ тұқымдасы, таспа туысына жататын көп жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 2-14 см. * Сыртын ұзын әрі қалың түк басқан. * Екі жағын ақ сұр түк басқан эллипс тәрізді 6-8 жұп жапырақтары сабағында кезектесіп орналасқан. * Гүлшоғыры қысқа 3-10 гүлшоғынан тұрады. Тостағаншасы қалың түкті, тісшелері жіп тәрізді. Күлтесінің ұзындығы 25 мм, сары түсті. Бұршаққабы орнықты, ұзындығы 5 см-дей, тұмсығы үшкір цилиндр біз тәрізді. Сыртын түк басқан, піскен кезде аздап иіліп тұрады. * Тұқымынан көбейеді. Мамыр-маусым айларында гүлдеп, маусым-шілдеде жеміс салады. Таудың тасты баурайларында, тау етегінде дала өсімдігінің арасында өседі. Сирек кездесетін эндемик, саны азайып бара жатқандықтан Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген Өсетін жері мен таралу аймағы Қазақстанда Жетісу Алатауында, Алакөл көлінің батыс жағалауында кездеседі. Таудың тасты баурайларында, тау етегінде дала өсімдігінің арасында өседі. Сирек кездесетін эндемик, саны азайып бара жатқандықтан Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Бавар мемлекеттік сурет қоры

]] ]] Бавар мемлекеттік сурет қоры - неміс және дүние жүзі өнері коллекцияларының жиынтығы (негізінен Мюнхенде). Оған енетіндер: * Ескі пинакотека (1836 ж. құрылған; П.П.Рубенстің сирек кездесетін картиналар коллекциясы, А.Дюрердің "Төрт апостолы", Тицианның "Тікнді тәж кигізуі"); * Жаңа пинакотека (19 ғ-дағы неміс мүсін өнері мен кескіндеу өнері); * Жаңа галерея (19-20 ғ-дағы мүсін және кескіндеу өнері); * Шак галереясы (кенже романтикалық неміс өнері); * Шлейсхеймдегі Жаңа сарай. Бавар мемлекеттік сурет қорының бөлімшелері * Ансбах (резиденция), * Ашаффенбург (Жаңа резиденция), * Байрёйт (Жаңа замок), * Пассау, Регенсбург (Мемлекеттік галерея) қалаларында да бар. Дереккөздер
Бавария орманы

Бавария орманы (; ) — Германияның оңтүстік-шығысындағы Чех массивының құрамына кіретін биіктігі орташа, қатпарлы-жақпарлы, кристалды тау жотасы. Ұзындығы 90км-ге, биіктігі 1456 м-ге дейін (Үлкен Явор (Großer Arber) тауы) жетеді. Кейбір жерлері болмаса, жота негізінен тегіс. Шумаваға қараған солтүстік-шығыс беткейі біршама көлбеу; оңтүстік-батыс беткейі Дунай аңғарына қарай тік жар болып бітеді. 800 м биіктікке дейін шырша-шамшат, одан жоғары шамшат, майқарағай ормандары өседі. Галерея қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]] Дереккөздер *
Кукри

Кукри кейде оны «кхукри» немесе «кукури» деп те жазу кездеседі. Бұл – непалдық гуркхтар қолданатын ұлттық пышақ түрі. Кукридің жүзі «сұңқардың қанаты» деп те аталады. Себебі, иілген түрі құстың қанатына ұқсайды және қыры қайырылады, яғни пышақтың иілетін тұсы басқа пышақтармен салыстырғанда қарама-қарсы. «Кукри дәл осындай бүгілген гректердің кописынан шыққан» деген мәліметтер бар. Непалға б.з.д. 4 ғасырда Александр Македонскийдің армиясы арқылы жетсе керек. Сол жерден ол Балқан түбегі елдері мен Орта Шығыс мемлекеттеріне тараған, солайша осы аймақтарға тән басқа да пышақтар мен ятаганның туындауына ықпал еткен. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Мамыт жер асты су кен орны

Мамыт жер асты су кен орны – Ырғыз-Өлкейек аралығында, Қоссор көлінің батысында 10 км жерде, Ақтөбе облысы, Қарғалы ауданы , Мамыт ауылының аумағында орналасқан. Геологиялық құрылымы Сулы горизонт қабаты орташа қалыңдығы 7 м болатын континенттік олигоцен шөгіндісінде шоғырланған. Су сыйыстырғыш тау жыныстары эол әрекетінен сұрыпталған құмдардан тұрады. Олар суды жақсы сүзіп өткізе алатын коллекторды құрайды. Сипаты Жер асты суы 5 м тереңдікте жатыр. Суы мол тау жыныстарындағы ұңғымалар дебиті 0,3-0,8 л/с. Суы гидрокарбонатты кальцийлі және сульфатты натрийлі. Тереңдігі 15-25 м ұңғымалардың әрбіреуінің тәуліктік су шығымы 38 м 3 . Кен орны игерілмеген. Дереккөздер
Пышақ

Пышақ – кесуге, тілуге арналған өткір жүзді қару. Пышақ сөзінің шығу төркінін анықтасақ, көне түркі тілінде шабу, кесу мағынасын «пыш» сөзімен берген. Татар тілінде және Қазақстанның кейбір аудандарында ағаш кесетін құралды (ара) «пычды» деп атайды. Сонымен қатар «киім пішу» тіркесіндегі «пішу» етістігі «кесу» деген мағынадан шығып тұр. Ол кесетін жүз бен саптан тұрады. Жүзі кейде бір жағынан, кейде екі жағынан қайралады. Әдетте пышақтың жүзі болаттан жасалады. Қазіргі кезде пышақтың жүзі көміртекті немесе қосынды болаттан жасалып жүр. Ол арнайы термомеханикалық өндеуден өтеді. Әртүрлі құралдардың өткір жүзі, кесетін бөлігі де «пышақ» деп атала береді. Мысалы, сүргінің, еттартқыштың, бульдозердің пышағы, т.б. көне пышақтар ежелгі тас дәурінде пайда болған. Алғашында пышақты тастан жаңқалап жасаса, кейін ол бадам дәні тәрізді сопақша пішінге ие болды. Кейінірек пышақтар ағаштан немесе сүйектен сап жасала бастады. Обсидиан сияқты тау жынысы құрылымы күрделі пышақтарды жасауға мүкіндік берді. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
КВ-1

«КВ-1» (Клим Ворошилов) – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған кеңестік ауыр танк. Бастапқы шығарылған кезде «КВ» деп қана аталып жүрді. Кейін «КВ-2» пайда болған соң бірінші үлгіге «КВ-1» деген ресми атау берілді. 1940 жылдың наурызынан бастап 1942 жылдың тамызына дейін шығарылды. Финляндиямен болған соғыста және Ұлы Отан соғысында қолданылды. Снарядқа қарсы бронды көтеріп жүретін ауыр танк жасау идеясы тек Кеңес Одағында ғана туындаған. Отандық әскери теорияға сәйкес, мұндай танкілер қарсыластың алдыңғы шебін қиратып, күшті ұйымдасқан бөліктеріне өтуді көздейтін. Дереккөздер
Хопеш

Хопеш – ежелгі Египетте қолданылған суық қару түрі. «Хопеш» деген сөз «хайуанның алдыңғы аяғы» деген мағына береді. Сыртқы пішіні наркескенге (қайқы қылышқы) ұқсайды. Орақ пен саптан тұрады. Хопештің сабы екі тұтқалы, шамамен 50 – 60 см болады. Дегенмен одан да қысқа түрлері кездеседі. Жүзі кейде ішінен ғана қайралса, кейде екі жағы да қайралатын болған. Жарты ай тәріздес хопешті қылышпен (қылыш қанжардан пайда болған) шатастыруға болмайды, ол соғыс балтасынан бастау алады. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
Инсас

Инсас (ағылшын тілінен аударғанда – үнді ұлттық атқыштар қару-жарағы) – Үндістанның әскери қаруы қатарында 1998 жылдан бері тұрған атқыштар қаруы. Алғашында автоматты винтовка шолақ автомат пен қолға ұстайтын жеңіл пулеметтен құралуға тиіс болатын. Бірақ қазіргі кезде тек автоматты винтовка мен қажетті жағдайға тез икемделетін ұстайтын пулеметтен ғана тұрады. ИНСАС автоматы Үндістанның әскери қаруы қатарында тұрған ағылшынның L1A1 автоматты винтовкасының орнын басу үшін жасалды. Инсас жүйесін 1981 – 1989 жылдары Үндінің оқ-дәрі фабрикасы жасады. Қарудың жаңа нұсқасын 1998 жылдың соңында Батыс Бенгал штатындағы Икчапура мелекеттік арсеналында шығара бастады. Дереккөздер
Кәдімгі бетеге

Кәдімгі бетеге – астық тұқымдасының бетеге туысына жататын, қаулардың қатарында дала зоналарында сондай-ақ таулы ауданда өсімдіктер бірлестігінің доминанты болып табылады. Қазақстанның барлық жерінде кездеседі, мал жайылымына төзімді, жайлымдарда қаулармен қатар кездеседі. Бетеге құрғақшылық жағдайда тіршілік етеді. Оның жіңішке, жіп тәріздес оралған жапырағы суды аз ғана мөлшерде буландырады, ал қалың да тығыз түбірі суды шықтан, жаңбырдан және қардан жинайлды. Сабақтары жіңішке, тегіс, биіктігі 30-60 см-ге, гүлшоғыры жіңішке, босаң сыпыртқы. Масақтары ұсақ, эллипс тәрізді, 5-15 гүлден тұрады, масақтарының қабыршақтары тінсіз, төменгі гүлдісінің тін ұзындығы болар-болмас 2 мм. Кәдімгі бетеге мамыр-маусым айларында гүлдейді. Орталық Қазақстан далаларына жүргізілген ғалымдардың бақылауы бойынша, бетегенің алғашқы гүлдері сағат 13-те ашыла бастайды, ал сағат 16-ға қарай барлық гүлдер ашылып болады. Тозаңға бар-жоғы 20 минут бөлінеді, ал 19 сағатқа қарай барлығы жабылады. Дәнектерінің пісуі 2-3 аптаның ішінде өтеді, төгілуі 1 айға созылады. Олар өте ұсақ және жеңіл, сондықтан өзі пісіп жетілген орыннан небәрі 1-2 метр желдің көмегімен таралады. Бірінші көктемде пісіп жетілген соң, тұқымның жартысынан аз бөлігі ғана өнеді. Екі жылдан кейін 97 %-ы өніп шығады және осы деңгейде өну 10 және одан да көп жылға жалғасады. Жас өсімдік 3-5 жылға дейінгі жас аралықтарында гүлдейді, жеке түрлердің тіршілік ұзақтығы 30-40 жылға дейін. Бетеге – Қазақстанның далалары мен шөлейттері үшін ең жақсы үшін ең жақсы жайлымдық өсімдік. Жапырақтары мен тамры жылқылар үшін негізгі азық көзі. Шөбінің құрамында ақуыз және май көп мөлшерде кездеседі. Осы себептерден мал бордақлауда қолданылады. Дереккөздер
Құмақжол

Құмақжол Құмақжол – Шерқала қырқасының орта тұсындағы төбе. Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы Қаражар ауылының оңтүстік-шығысында 37 км жерде орналасқан. Абсолют биіктігі Абсолют биіктігі 236 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай 4 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Беткейі белесті келген. Солтүстігінде Өтебайтау, батысында Ыстықтау, оңтүстік-батысында 1,8 км, жағалау ұзындығы 6,7 км. Жағалауының солтүстік және шығыс бөлігін қамыс басқан, қалған бөлігінде қамыс, құрақ шоғырлары кездеседі. Суы Суы сәл ашқылтым, мал суаруға жарамды. Солтүстігінде шағын көл жатыр. Суы қараша айының соңғы онкүндігінде ериді. Көлде балық бар, сондай-ақ жыл құстары ұя салады. Батыс жағалауымен электр желісі өтеді.
Халед Багдаш

Халед Багдаш (, 1912—1995) — Сирия жұмысшы және ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері. Дамаскіде аль-Мухаджирин (المهاجرين) атты күрділер тұратын ауданында туған. Сол жерде бастауыш және орта білім алды. Дамаск университетінің заң факультетінде оқып жүрген жерінен саяси жұмысшы қозғалысына қатысқаны үшін университеттен шығарылған . 1930 жылдан бастап Сирия Коммунисттік Партиясының (СКП) мүшесі. 1933 жылдан СКП Орталық Комитетінің хатшысы, 1937 жылдан бастап - бас хатшысы. 1935 ж. Коминтерннің 7-ші конгресіне қатысты. 1954-58 ж. Сирия парламентінің депутаты болды. КОКП-ның 19-шы, 20-шы съездеріне, 1957 ж. Коммунистікжәне жұмысшы партиялары өкілдерінің Мәскеуде өткен кеңестеріне Сирия, Ливан КП делегациясын және КОКП-ның 21-ші, 22-ші съездеріне, 1960, 1969 ж. Мәскеу кеңестеріне Сирия КП делегациясын бастап келді. Багдаш - бірсыпыра теориялық және публицистикалық еңбектердің авторы. "Коммунистік Партияның Манифестін" араб тіліне аударушы. 1995 ж. 15 шілдеде 83 жасында жүрек ұстамасынан қайтыс болды. Дереккөздер
Зигберт Тарраш

Зигберт Тарраш (, 5 наурыз 1862, Бреслау — 17 ақпан 1934, Мюнхен) — тарихтағы ең беделді шахматшылардың бірі. *Германиядағы Бреслау қаласында орта тап отбасында дүниеге келген. Элизабет гимназиясын бітірген. Медицина саласын оқып, дәрігер ретінде көп жылдар бойы Нюрнбергте, кейін Мюнхенде дәрігер болып жұмыс істеген. Кейін шахмат саласына бар жан тәнімен беріліп кетті. Стейница шахмат мектебін оқып зерттеді. Көптеген шахмат оқулықтарының авторы. Ең атақты еңбегі "300 шахмат партиясы" деп аталытын кітабы. Турнирлік көрсеткіштері Жеке өмірі Тарраш Анна Розалии рож. Рудольфке үйленген (1865—1940). Олардың бес баласы, яғни 3 ұл 2 қызы болды. 1924 жылы әйелімен ажырасып, дәл сол жылы Гертруде рож. Шрёдерге үйленді (1892—1966). Кітаптары * «Үш жүз партия» 1895 * «Қазіргі шахмат партиялары» 1912 * «Шахматттар» 1931 Тағы қараңыз *Тарраш қорғанысы Дереккөздер * Нейштадт, Яков Исаевич|Нейштадт Я. И. Зигберт Тарраш. М. : Физкультура и спорт, 1983. 272 с. * Романов И. Незнакомый Тарраш. // «64 — Шахматное обозрение». — 1987. — № 6. — С. 22—23. * Крогиус Н. Тарраш — публицист. // «64 — Шахматное обозрение». — 1990. — № 7. — С. 24—25. Сілтемелер * [http://vodoley.ufanet.ru/tarrasch.htm Лучшие шахматисты мира. Тарраш] * [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=10510 Партии в базе Chessgames]
Семіздіктің түрлері

Шартты түрде семіздікті екі түрге бөлуге болады ( adipositos): а) экзогенді сыртқы себептерге байланысты (артық тамақтану, физикалық белсенділіктің төмендеуі –гиподинамия; б) эндогенді, яғни эндокриндік реттелудің бұзылыстарымен болған; Семіздіктің бұл түріне теріасты майдың біркелкі емес жиналуы жатады.Біршама жүдеу әдетте зорығуға әкелетін аурулардың әсерінен ұзақ уақыт ашыққаннан болады: асқорыту үрдісінің айқын бұзылыстарымен, қатерлі ісіктермен эндокринді аурулармен.Жүдеудің ең соңғы деңгейі (кахексия) гепотиздің патологиясында болуы мүмкін.
Маржан балықтар

Пішіндері де, түстері де алуан түрлі үлкенді-кішілі балықтар – маржан рифтерінің көбірек көзге түсетін тұрғындары. Балықтар мұнда қорек іздеп ашық теңізден тұрақтытүрде жүзіп келіп жатады, бірақ көптеген түрлері бүкіл өмірін рифтерде өткізеді әрі басқа ешбіртіршілік ортасында кездеспейді. Мұндай балықтарды маржан балықтары деп атайды. Көбелек балықтар Көбелек – балықтар – маржан балықтарының ең жарқын (осы сөздің толық мағынасында) өкілдерінің бірі. Көлемінің шағындығы және екі бүйірі қабысқан биік денесі оларға қауіп төнгенде рифтің ең тар саңылауларынаеніп кетуге мүмкіндік береді. Олар әр түрлі ұсақ жәндіктермен және тірі маржан полиптерімен қоректенеді, полиптерді әктасты тостағаншаларынан оңай сурып алады. Көбелек-балықтар-барып тұрған дарашылдар. Көпшілігі рифтің беелгілі бір бөлігіндее жұптаса немесе жеке-жеке тіршілік етіп, өз аумағын өзге өкілдерден өршелене қорғайды. Олардың ашық, алыстан байқалатын түр-түстері бұл аймақтың бос еместігін бөтендерге ескерткендей болады да, балықтардың шекараға таласу оқиғаларының санын азайтуға ықпал етеді. Ірі, ауқымды келген тоты-балықтар да маржан полиптерін қорек етеді, бірақ олар көбелек – балықтардангөрі дөрекі қимылдайды:тұтаса біткен қашау тәрізді тістерімен маржандарды кесек-кесегімен тістеп үзіп алып, ұнтақтайды. Бұл балықтардың үйірі қоректеніп жатқан тұстан сықыр мен шықыр жақсы естіледі, ал әр балықтың соңынан ұсақ құмның шашыранды ізі созылып, су түбіне баяу шөгіп жатады, бұл оның ішегі арқылы өткен маржандардың әктасты қаңқасының қалдықтары. Тропиктік жағажайлардағы өте ұсақ аппақ құмның пайда болуына да тоты-балықтарсебепкер деген пікір бар. Клоун балықтар Клоун-балықтар немесе амфиприондар-ашық түсті жолақтары бар шағын балықтар. Бұлар маржан рифтерінің әдеттегі тұрғындары, бірақ оларды седбесе өмір сүретін актиниялардың қасынан ғана кездестіруге болады. Амфиприондар өзге балықтардың барлығына ажал төндіретін күйдіргіш қармауыштардың арасымен қорықпай әрә-бері өте береді, ал қауіп төнгенде тіпті актинияның асқорыту қуысының түбінее де тығыла береді. Бұл балықтардың тері жабындары шырыш бөліп шығарады, ол құрамы жағынан актинияның қармауышын жауып тұрған шырыштан еш айырмашылығы жоқ, сондықтан актиния өз тұрғындарына ешбір зиян жасамайды. Баспана бергені үшін амфиприондар өз актиниясын тазалап, тіпті онымен азық бөлісу арқылы да есеп айырысады. Қызықты деректер Көлемдері шағын болғанымен, амфиприондар – барынша агрессиялы әрі батыл балықтар.Олар өз үйлеріне тым жақындап кеткен аквалангшыларға өршелене шабуыл жасаған кездері болған Дерек көздер *Балалар энциклопедиясы,РОСМЭН,Су астындағы тіршілік
Шырмауық жиренше

Шырмауық кирказан (Кирказан тұқымдасы) — тұқымдастың өкілі тропикалық және субтропикалық аймақтарға тән. Қазақстанның солтүстік-батыс шекарасында тараған. Батыс Қазақстан облысы және Ақтөбе облыстарының өзен жағалауларында, су жағалауларындағы шалғындықтарда және шіліктер арасында өседі. Бұл көжылдық өрмелегіш тамырсабақты, биіктігі 90 см-ге дейін әлсіз иректелген сабақты, кезектесе орналасқан жүрек тәрізді ашық-жасыл, жұұа жапырақты. Гүлдер шоқ болып жапырақтардың қуысна орналасқан. Пішіні де ерекше, түрлі жәндіктердің көмегімен айқас тозаңдана алады. Гүлсерігі қарапайым, пішіні біркелкі емес, түтікше тәрізді. Түтіктің түбіне 6 аталық және аналық орналасқан, қампиған, ал жоғары бөлігі үлкен тіл тәрізді қайырылған. Гүлдеу кезеңінің басында, аналықтар аузы пісіп жетілгенде, кирказанның гүлі жоғары көтеріліп, тіл тәрізді бөлігі имектеніп жәндіктердің қонуына ыңғайлы алаң түрінде болады. Гүл түтігінің ішіне енген жәндіктер аталық пен аналық орналасқан гүлдің түбіне жетеді. Қайтар жолда оларұа түтікшенің ішіндегі көптеген қатты, ішке қарай қиғаштай орналасқан түктер, кедергі келтіреді. Тұзаққа түскен жәндік шығар жол іздеп жан ұшырады. Олар аналықтығ жіпшесін қозғайды, басқа гүлдерден алып келінген тозаңды оған сілкиді. Түтіктің қатты түктері тозаң пісіп, ашылып, жәндіктер жаіа тозаңды жинағаннан соң иіліп қалады. Содан кейін ғана жәндіктер босап шығады. Кирказанды шыбындар мен қоңыздар тозағдандырады. Оларды гүлдің сыртқы көрінісі ғана емес, сонымен қоса шіріген еттің иісі тәрізді өте жағымсыз иісі де өзіне шақырады. Тұқымдарының үлкен жолақтары бар олар алмұрт тәрізді қауашаққа орнаасқан, тұқымының құрылысы да ерекше, суда көп уақытқа дейін өсіп-өну мүмкіндігін жоғалтпай тұра алады. Дереккөздер
Калифорния шылаушыны

Калифорниялық қызыл құрты – сақина тәрізді құртының Lumbricidae тұқымдасына жататын шылаушын. Латыншадан аударғанда "foetida" деген сөз "сасық" деген мағынаны білдіреді. [http://www.youtube.com/watch?v=W0a6L7hbD7U Thomas J. Barrett ] 1959 жылы Калифорния университетінде түрлі жауын құрттарын будандастыру нәтижесінде алған. Биологиялық сипаттамасы *Калифорниялық қызыл құрттың ұзындығы 10 см, диаметрі 3—55 мм, дене салмағы шамамен 1 г тартады. *Өмір сүру ұзақтығы – 16 жыл. *Кәдімгі жауын құртына қарағанда 150 есе тез көбейеді. 21 күнде жаңа ұрпақ пайда болады. 90-120 күнде ересек күйге өтеді. Екі шұбалшаңның ұрпағы жылына 1,5 мыңға дейін жетеді. Калифорнилық қызыл құрттардың пайдаланылуы Калифорниялық қызыл құрт – үй жануары сияқты зияны жоқ жәндік. Оны өсірудің еш қиындығы жоқ, мұнымен арнайы жәшіктерді немесе ені 1-2 метр болатын, бүйір қабырғалары мен түбі бар науаларды қолданып, бау-бақша учаскесінде айналысуға болады. Тамақты көп талғамайды. Екі шаршы метрден жылына 1 тонна биогумусқа дейін алуға болады. Жәшікті дайындағанда астына дринаж қызметін атқаратын құм салады. Сосын 1-2 см топырақ, сосын 3-5 см тамақ қалдықтары, олан сoң қайтадан 1,2 см топырақ салады. Арасына жұмыртқа қабығының ұнтағын салу керек. Себебі, құрттар қышқылдық ортаны ұнатпайды. Қыста жылы жерде ұстап күн жылынған кезде бауға немесе бақшаға жіберуге болады. Өсімдік қалдықтарының барлығымен қоректеніп, оны қара шіріндіге айналдырады. Шұбалшынның өнімі - биогумус кез келген егін мен бау-бақшаны жайқалтып жібереді, диқан өнімді еселеп алады. Әсіресе жылыжай егіндері мен гүлге беру өте пайдалы. Мұндай тыңайтқыш берілген жер төрт жылға дейін өзінің жоғары құнарлылығын сақтайды. Дереккөздер Қолданылған әдебиеттер * Жизнь животных.Под ред. Ю. И. Полянского,издание 2-е
Экклстоун

Э́кклстоун — ағылшын тегі. Осы текпен атақты адамдар: * Экклстоун, Берни (1930 ж. туған) — британдық бизнесмен, Формула-1-діӊ, «Куинз Парк Рейнджерс» футбол командасыныӊ диреторы. * Экклстоун, Тамара (1984 ж. туған) — британдық фотомодель және телевизиялық комментатор. Сондай-ақ, қараңыз Формула-1
Пётр Иванович Багратион

Пётр Иванович Багратион (; 1769 — 24.09.1812(12)) — орыс армиясының қолбасшысы. Суворов жорықтарының және 1812 жылғы Отан соғысының каһарман батыры, инфантериядан генерал. 1969 ж. Кизляр қаласында байырғы грузин князы тегінен шыққан отставкадағы полковник отбасынан шыққан . Кей мәлімет бойынша 1965 ж. Грузияның Тифлис қаласында туған. Әскери қызметі 1782 жылдан басталды. Орыс-түрік соғысына (1787-91) және Поляк компаниясына (1793-94) қатысты. 1798 ж. - полковник, 6-егерлер полкінің командирі, 1799 ж. - генерал-майор. Суворовтың Италия және Швейцария жорықтарында (1799) Багратион орыстың авангардтағы әскерлерін басқарды. Багратион басқарған әскерлер Адда, Треббия өзендерінде, Нови түбінде болған шайқастарда маңызды роль атқарды. Сен-Готарда, Шайтан көпірі маңында ерлікпен шайқасты. 1805-07 ж. Франциямен болған соғыста Багратион орыс армиясының арьергардын басқарып, Шенграбен, Прёйсиш-Эйлау және Фридланд жанындағы ұрыстарда ерекше көзге түсті. Багратион 1808-09 ж. орыс-швед соғысында дивизияны басқарды, Таммерфорс және Або жанында жеңіске жетті. 1809 ж. Аланд экспедициясын, 1806-12 ж. орыс-түрік соғысында Молдавия армиясын (шілде 1809- наурыз 1810), Подольск армиясын (1811 жылдың тамызынан), 1812 ж. Отан соғысында 2-шң Батыс армиясын (1812 ж. наурыздан) басқарды. 1812 ж. Бородино шайқасында орыс армиясының сол жақ қанатына басшылық етіп, ерекше табандылық пен батырлықтың үлгісін көрсетті. Осында ауыр жараланып, Владимир губерниясы Симы селосында қайтыс болды. 1839 ж. оның мүрдесі Бородино даласына көшірілді . Дереккөздер
Ил-2

Ил-2 (НАТО кодтау жүйесі бойынша: Bark)— Ұлы Отан соғысы кезіндегі кеңестік шабылдаушы соғыс ұшағы. Ұшақ Сергей Владимирович Илюшиннің басшылығымен 420 ТКБ-да жасалынды. Әлемдегі ең көп шығарылған әскери ұшақ: барлығы 36 ұшақ шығарылды. Ұшақтар тарихында «ең жауынгер ұшақ» аталған «Ил-2»-нің 36 мыңнан астам данасы шығарылды. Қызыл армия әскері оған «бүкір» деген лақап ат берген (фюзеляж пішініне қарап) болатын. Ұшақты жасаушылар оны «ұшатын танк» деп атаған екен. Неміс ұшақтары оның мықтылығы мен беріктігі үшін неміс тілінде «Betonflugzeug» - «бетон ұшақ» деп атайтын болған. Дереккөздер
9К38 «Ине»

9К 310 «Ине-1» жүйесі мен оның 9М313 зымыраны 1981-ші жылдың 11-ші наурызында Кеңес Одағы әскери қаруының санатына енгізілді. 9К38 «Ине» - кеңестік тасымалды зенитті зымыран кешені. Ол жалған жылу кедергілерін тудыратын, төменде ұшатын әуе нысандарын жоюға арналған. 9К38 «Ине» кешенінің оқтұмсығы шағын, ұшу ауқымы шектеулі әрі іздеу қабілеті басқа нысандардан әлдеқайда төмен. Дегенмен ол қарсы шабуыл кезінде басымдық танытады. Алғашқы құрылымы өзгертіліп, толықтырылған 9К38 «Ине» кешені мен оның 9М39 зымыраны 1983-ші жылы Кеңес Одағының әскери қару-жарағы қатарына біржола енгізілді. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
ADATS

ADATS ( — Әуе шабуылына қарсы қорғаныс және танкіге қарсы жүйе) — жоғарғы жылдамдыты және шағын жылдамдықты тактикалық авиация ұшақтарын анықтауға арналған америкалық кешен. Ол құрлықта жылдам қозғалатын, мақсатты нысандарды жоятын әскери қару санатына жатады. Кешенді швейцариялық «Эрликон» фирмасы америкалық «Мартин Мариэтта» компаниясымен бірге 1984 жылы жасап шығарған. 1986 жылы Канаданың қарулы күштеріне әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесінің 36 кешені мен оның 800 зымыранын тасымалдау туралы келісімшартқа қол қойылды.
AT4

Вьетнам соғысында қолданылған «M72 LAW» қаруының орнын басатын «M136 LAW» ретінде қайта жасалған «AT4-HS» зымыран жіберетін құрлысқа АҚШ әскерінің қаруы қатарына қосылды. Танкілерге қарсы бір реттік зымыран жіберетін құрылғыны шведтік «SAAB Бофорс Динамикс» компаниясы мен америкалық АТК корпорациясы бірігіп жасап шығарды. Қазіргі кезде «АТ4» АҚШ қарулы күштерінің «M136 LAW» деген атпен тіркелген. Ал Швеция мен басқа елдерде «АТ4» жетілген нұсқасын жасау қолға алынды. Дереккөздер 1100 қызықты деректер.
U-152 (1940)

U-152 - жағаға жақын жерде жүзитін II-D типті кішкене неміс суасты кемесі болып табылады. Ол екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған және зауыттық нөмірі 281 болып табылады. Ол өз қатарластарына 1941 жылдың 29 қаңтарында қосылған. Ол алғашында 24-і флотилияда болып, 1941 жылдың 1 қыркүйегінен бастап 21-і флотилияда қолданылған болатын және 1941 жылдың 1 наурызынан бастап 31-і флотиляда қолданылған еді. Ол барлық флотилияларда жауынгерлік сабақта суасты кемесі ретінде қолданылған болатын. Кейіннен 1945 жылдың 2 мамырында Вильгельмсхафен портында су тұңғиығына мәңгілікке жіберілген болатын. Жалпы мүнездеме * Жобаның белгіленуі: IID. * Су үсті жылдамдығы: 12,7 торап. * Су асты жылдамдығы: 7,9 торап. * Максималды жүзу тереңдігі 150 метр. * Экипаж: 26 адам. Мөлшері * Су үсті судың ығыстырылуы: 314т. * Су асты судың ығыстырылуы: 364т. * Корпус ұзындығы: 4,92 метр. * Корпус биіктігі: 8,4 метр. Күштік қондырғылары * 6 цилиндрлі, 4 ырғақты «MWM» RS127S , 2x350 ат күші. * Электроқозғалтқышы: «Siemens» 2x210 ат күші. Қаруландыруы * Артиллерия: 1 х 2 см/65 С/30 (1000 снарядты). * Торпедалы - миналы 3 ТА 5 торпеда немесе 18 мина Дереккөз https://ru.wikipedia.org/wiki/U-152_(1940)