kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Геологиялық барлаулық нөмірлеу

Геоологиялық барлау қазындысын, геологиялық аиіылымды, сынаманы, т.б. геологиялық нысандарды тек өздеріне ғана тиесілі нөмірмен белгілеу. нақтылы барлау нысанындағы әрбір қазынды түрі жеке-дара нөмірленіп отырады, олардың, өздерінің түрлеріне қарай, өзіндік шарт белгісі болуы шарт. Мысалы, Ұ—1 — бірінші ұңғыма, с/т—17 - он жетінші нөмірлі электрлік талдау сынамасы, т.с.с. Дереккөздер
Кедергі каротажы

Кедергі каротажы - Таужыныстың көріністі меншікті элекрлік кедергісін (r k ) өлшеуге негізделген [[электрлік каротаж әдістерінің бірі. Аталған кедергі мөлшері каротаждық зонд көмегімен анықталады. Кедергі каротажы деректері қимадағы электрлік қасиеттері әр түрлі қойнауқаттарды жіктеуге, таужыныстардың меншікті электрлік кедергісін анықтауға, меншікті кедергінің шайылған белдемде, сыздықтау белдемінде және сүзбемен қанықпаған белдемде таралу ерекшелікгерін зерттеуге, қойнауқаттың жинауыштық кабілетін бағалауға, т.с.с. көмектеседі. Дереккөздер ﻿
Есеболатов атындағы көше (Алматы)

Есеболатов атындағы көше. Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Нарсұтбай Есеболатовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 17.12. 1958 №ЗЗ шешімі) берілді. Есеболатов Нарсұтбай (1913-1941) Алматы облысында дүниеге келген. 1941 жылы Мәскеу түбіндегі шайқаста ерлігімен көзге түскен. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 800 метр. Дереккөздер
Бектемісов атындағы көше (Алматы)

Көшеге белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының 2 дүркін иегері Әнет Бектемісовтіңесімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Әнет Бектемісов Алматы облысы Жамбыл ауданында дүниеге келген. Ол Алматы қалалық атқару комитетінің торағасы, ҚазКСР ауыр индустрия және құрылыс министрінің орынбасары, ҚР Жоғарғы Кеңесінің құрылыс және сәулет жөніндегі комитеттің төрағасы қызметтерін атқарған. Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр. Дереккөздер
Қойнауқаттың серпінсиымдылық коэффициенті

Қойнауқаттың серпінсиымдылық коэффициенті- кайнауқат сиымдылығы мен серпіңділігін және оны канықтырған сұйықтың серпінділігін бірдей ескеретін кешенді коэффициент. Бұл коэффициент қойнауқаттық қысымды 1 мПа-ға кеміткенде сол қойнауқаттаң ағып шығатын сұйық көлемі сөз болып отырған қойнауқаттың белгіленген көлем элементінің қаншалықғы мөлшерін құрайтындығын көрсетеді. Бұл коэффициенттің сандық мөлшері ортаның кеуектілік коэффициентін, сұйықтың сығылғыштық коэффициентін және кеуекті ортаның сығылғыштық коэффициентін өзара көбейту нәтижесінде анықталады. Дереккөздер
Қойнауқаттық су қасиеттері

Қойнауқаттық су қасиеттері - қойнауқаттық суларды сипаттайтын олардың физикалық-химиялық параметрлері: тығыздығы; меншікті салмағы; температурасы; ұлғаюының температуралық коэффициенті; тұтқырлығы; беткейлік тартылыс мөлшері; көлемдік коэффициенті; сығылғыштығы; электрөткізгіштігі; судың мұнайдағы ерігіштігі; газдың судағы ерігіштігі т.б. Дереккөздер
Диатомдық саздар

Диатомдық саздар. Әдетте құрамына көне организмдердің қалдықтарын, аморфты кремнеземді, өсімдік қалдықтарын, темір сульфидін және пирит минералын кіріктіретін, негізінен диатомалардың қалдықтарынан тұратын саздар. Дереккөздер
Бектуров атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым Академиясының академигі, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері Әбікен Бектұрұлы Бектұровтың есімі берілген. Бектұров Әбікен Бәктурулы (1901-1985) Лавлодар облысы Баянауылда ауданында дүниеге келген. Көше Медеу ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 700 метр. Дереккөздер
Махмет Сәкенұлы Бекшин

Махмет Сәкенұлы Бекшин (1936 жылы туған), партия, кеңес қызметкері. Қарқаралының түлегі. Қарқаралы зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын (1962), Целиноград а. ш. институтын (1977), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1979) бітірген. Еңбек жолын Қарқаралы ауданындағы Комсомол ұжымшарында есепші болудан бастаған. Боран ауылдық кеңесінің хатшысы, Қарқаралы аудандық Боран ауылдық округі комсомол комитетінің хатшысы, «Бесоба» кеңшарының партком хатшысы, Қарағанды облыстық партия комитетінің нұсқаушысы, Нұра аудандық партия комитетінің 2-хатшысы, Қарқаралы ауаткомының төрағасы, аудандық партия комитетінің 1-хатшысы (1978-1985), Қарағанды облыстық а.ш. өнімдерін сатып алу және сапасын тексеру инспекциясының бастығы қызметтерін атқарады. Еңбек Қызыл Ту, Октябрь революциясы, «Еңбек данқы» ордендерінін иегері. Дереккөздер
Мұнайлы (газды) қойнауқаттың сумен тоғытылуы

Түсінік үш мағынада колданылып жүр. #Мұнайлы (газды) қойнауқаттан игерілген мұнай (газ) орнына осы қойнауқатпен деңгейлес, бірақ кенорыннан сырт орналасқан су массаларының ағып келуі. #Ұңғыманы керіштеудегі олқылықnар салдарынан мұнайлы (газды) қойнауқатқа одан жоғарырақ орналасқан деңгейлер өңірінен су массаларының ағып келуі. #Мұнайлы (газды) қойнауқаттағы қойнауқаттық қысым мөлшерін қалыпты жағдайда сақтау мақсатында осы қойнауқатқа әдейі су айдау. Соңғы жағдайда мұнайлы қойнауқаттың сумен тоғытылуы " ("обводнение") сөз тіркесін емес, мұнайлы қойнауқатты сумен тоғыту" ("заводнение") сөз тіркесін қолданған дұрыс. Дереккөздер
Есенәлиев атындағы көше (Алматы)

Есенәлиев атындағы көше. Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, дипломат Михаил Иванович Есенәлиевтың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 21.01.2000 №221 қаулысы) берілген. Есенәлиев Михаил Иванович (1927-1999) Астрахан облысында дүниеге келген. Ол Қазақстан компартиясы ОК бөлім меңгерушісі, ҚазКСР Сыртқы істер министрі қызметтерін атқарған. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1300 метр. Дереккөздер
Газконденсатгазды жатын

Газконденсатгазды жатын С 5 +жоғары құрамды көмірсутектер мөлшері жатын көлемінің 0,2-0,6 пайызы аралығында болып келетін газ жатыны. Бұл көрсеткіш жатындағы конденсат мөлшері 30 см 3 /м 3 шамасында болуына сәйкес келеді. Дереккөздер
Қойнауқаттық мұнай қасиеттері

Қойнауқаттық мұнай қасиеттері - мұнайды қойнауқаттық қысым мен температура жағдайларында сипаттайтын қасиеттері: тығыздығы; меншікті көлемі; тұтқырлығы; беткейлік тартылыс мөлшері; газ кіріктіру мөлшері; қанығу қысымының мөлшері; көлемдік коэффициенті; көлемдік ұлғаюы т.б. Дереккөздер
Бекхожин атындағы көше (Алматы)

Көшеге Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері, Қазақстанның халық жазушысы, Ұлы Отан соғысының ардагері, сыншы әрі зерттеуші, сан қырлы талант несі, дарынды эпик ақын, аудармашы Қалижан Бекхожиннің есімі (Алматы қаласы әкімінің 18.09.1995 № 129 шешімі) берілген. Бекхожин Қалижан Нұрғожаұлы (1913-1990) Павлодар қаласында дүниеге келген. Ол -жиырмадан астам поэма, жүздеген өлеңдер жазған ақын, Тете, Байрон, Низами сынды ұлы шайырларды қазақша сөйлеткен шебер аудармашы. Көше Медеу ауданында орналасқан. Кешенін ұзындық - 700 метр. Дереккөздер
Қалыпсыздық алқабы

Физикалық табиғаты бір ғана құбылыспен түсіндірілетін, сондықтан геологиялық табиғаты да ортақ ерекшеліктермен сипатталады деп есептелінетін, біршама ауқымды өңірді қамти отырып, бірнеше қалыпсыздық аудандары мен белдемдерін біріктіретін қалыптан ауытқудың аймақтық геофизикалық жүйесі. Мұндай жүйенің ауданы әдетте жүздеген мың, тіпті миллиондаған шаршы километрмен өлшенеді. Дереккөздер
Мәкен Төрегелдин

Мәкен Төрегелдин (1923 жылы туған), кенес, партия қызметкері, өлкетанушы, еңбек ардагері. Ұлытаудың түлегі. 1939-1942 жылдары Қарсақбай мыс қорыту зауытыңда жұмысшы. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1946-48 жылдары Қарсақбай орта мектебінде мұғалім, кейін аудандық комсомол комитетінін хатшысы, аудандық комитетінде жауапты хатшы, ауыл шаруашылығы басқармасының бастығының 1-орынбасары, жоспарлау комиссиясының төрағасы, «Жетікоңыр» кеңшарының директоры, 1970-1985 жылдары Жезді аудандық партия комитетінің 1-хатшысы болды. 1986-89 жылдары облыстық мұражайдын Жезді калашығындағы өлке тарихын тану бөлімінің меңгерушісі, 1989 жылдан осы бөлімнің негізінде ұйымдасқан Тау-кен және балқыту ісі тарихы мұражайының директоры. Осы мұражайдың ұйымдасуына қыруар тер төкті. 1-, 2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Жезді, Ұлытау аудандарының құрметті азаматы. Дереккөздер
Есенжанов көшесі (Алматы)

Есенжанов атындағы көше. Көшеге қазақтың көрнекті жазушысы Хамза Есенжановтың (1908-1975) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 28.01. 1976 №ЗЗ шешімі) берілген. Есенжанов Хамза (1908-1975) Орал облысының (Қазіргі Батыс Қазақстан облысы) Чапаев ауданында дүниеге келген. Оның «Ақ Жайық», «Жүнісовтер трагедиясы» т.б. шығармалары халық арасына кең танылған. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Аносов көшесінен басталып Варламов көшесіне дейін созылып жатыр. Тұрғыт Озал, Түркебаев, Айвазовский, Тілендиев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: # Бассейнная көше # Некрасов көше Кешенін ұзындығы - 1100 метр. Дереккөздер
Белорусь көшесі (Алматы)

Көшеге Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы құрамындағы республиканың бірі, Шығыс Еуропадағы Беларусь мемлекетінің атауы берілген. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Қосаев көшесінен басталып Дегтияров көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Маяковский, Ломоносов, Раиыщев көшелерін қиып өтеді. Көшенін ұзындық - 900 метр. Дереккөздер
Стандартты электрлік каротаж

Стандартты электрлік каротаж - өздігінен полюстену потенциалдарының каротажы және ұзындығы ауданның геологиялық-физикалық жағдайларына қарай тағайындалатын потенциал-зонд және (немесе) градиент-зонд көмегімен өлшенетін кедергі каротажы. Дереккөздер ﻿
Газконденсатмұнайлы жатын

Газконденсатмұнайлы жатын Газды бөлігі С 5 + жоғары құрамды көмірсутектердің газ түріндегі массаларының біршама жоғары мөлшерін құрайтын газмұнайлы жатын. Синонимі — "газконденсаттақиялы мұнайлы жатын". Дереккөздер
Батиметрлік алқап

Батиметрлік алқап (белдем). Мұхит яки теңіз түбінің абиссал тереңдіктер өңіріне сәйкес келетін бөлігі; төмендегі тереңдіктерге сәйкес келеді: қайраң (0-200 м); континенттік (материктік) баурай, яғни батиал алқап (200-500 м-ден 2000-3000 м-ге дейін); гемипелагиал алқап (2000-3000 м-ден 4000–5000 m-tq дейін); абиссал алқап (4000-5000 ж-ден 6000 л/-ге дейін); ультраабиссал алқап (6000 ж-ден артық). Әрбір батиметрлік алқап өздерінің тереңдік көрсеткіштерімен ғана емес, алап түбінің морфологиясымен, өз ауқымында тіршілік ететін организм түрлерімен, шөгінділерінің типімен және олардың таралу ерекшеліктерімен де ерекшеленеді. Дереккөздер
Бердәулетұлы атындағы көше (Алматы)

Кешеге XVIII ғасырда өмір сүрген әйгілі батырлардың бірі, Қабанбай, Бөгенбай, Наурызбай батырлармен тізе қоса отырып, Абылай хан бастаған жоңғарларға қарсы шайқаста және еліміздің шығыс қақпасын қорғауда ерлік көрсеткен белгілі тұлға Ер Жәнібек Бердәулетүлының есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 02.08.2008 №129 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.08.2008 Ма 3/558 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1100 метр. Дереккөздер
Тұрсын Төреғожин

Тұрсын Төреғожин (1919-1990), партия, кеңес қызметкері. Каркаралының тұлегі. 1937 жылы Каркаралының зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын бітіріп, еңбек жолын аудандык жер бөлімінде зоотехник болудан бастаған. Мұнан кейінгі жылдарда облыстык жер бөлімінде, жер-Су халык комиссариатында бөлім бастығы, мал шаруашылығы бөлімінің бас зоотехнигі. Карағанды облыстық ауыл шаруашылығы баскармасы бастығының орынбасары, 1954-1980 жылдары аралығында Қу ауданында ауатком төрағасы, облыстык партия комитеті ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі болды. Шет және Қарқаралы аудандық партия ком-ттерінің 1-хатшысы, Жезказған өңірі бөйынша аумактық-өндірістік баскарманың партия ұйымдастырушысы, Ульянов аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, облыстық ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу жөне сапасын тексеру инспекциясының бас инспектөры кызметтерін атқарды. 3 мәрте Еңбек Кызыл Ту, Октябрь революциясы, «Құрмет Белгісі» ордендерінің иегері. Дереккөздер
Есенов атындағы көше (Алматы)

Есенов атындағы көше. Көшеге қазақ геологы, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі Шахмардан Есеновтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 16.07.1996 №236 шешімі) берілген. Есенов Шахмардан (1927-1994) Қызылорда облысында дүниеге келген. 1967-1974 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының президенті қызметін атқарған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып Бондаренко көшесіне дейін созылып жатыр. Мәметова, Түрген, Колпаковский, Бөлтірік шешен көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: # Мариинская көше # генерал Колпаковский көше # 9-шы көше # Ильич көше Кешенін үзындығы - 2960 метр. Дереккөздер
Бонификация

Бонификация - тауардың сапасы шартта көрсетілгеннен жоғары болып шыққан жағдайда сол шарттағы келісілген үстеме баға. Кері бонификациялау - жеткізілген тауардың сапасы шартта көрсетілгеннен төмен болып шыққан жағдайда, оның бағасының кемуі. Дереккөздер
Конденсатты жатын

Конденсатты жатын С 5 +жоғары құрамды көмірсутектер мөлшері жатын көлемінің 4 пайыздан астамын құрайтын бірфазалы газ жатыны. Бұл көрсеткіш жатындағы конденсат мөлшері 250 см 3 /м 3 шамасынан артығырақ болуына сәйкес келеді. Дереккөздер
Асқар Серіков

Асқар Серіков (1927-2007) - шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1971), КазКСР-інің еңбек сіңірген кеншісі, Құрметті шахтер (1972). 1951-1960 ж. № 20 және № 22 шахтаның (кейін Октябрь революциясының 50 жылдығы атындағы шахта) тазарту забойында ағаш тасушы, тау-кен жұмысшысы. 1965-1982 ж. кен қазу машинасының машинисі, жер асты слесары, 1982 жылдан осы шахтаның электрослесары. 8-бесжылдықта (1966-1970) жаңа техниканы игеруде үздік табысқа, көмір өндіруде және еңбек өнімділігін арттыруда жоғары көрсеткіштерге жетті. 7-8-сайлауда КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, КазКСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының мүшесі. (1971-1975). 2 мәрте Ленин орденімен марапатталған, «Шахтер даңқы» құрмет белгісінің толық иегері. Дереккөздер
Тасқоралы

Тасқоралы – Сарыарқаның орталық бөлігіндегі тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданы жерінде, Жамбыл елді мекенінен солтүстік - шығысқа қарай 45 км жерде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 12 км-ге созылып жатыр, ені 4 км. Абсолюттік биіктігі 988 м. Жер бедері, геологиялық құрылымы Оңтүстік, оңтүстік-батыс беткейлері көлбеулеу келген бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Девонның гранитоидтық инфузивтік жыныс тарынан түзілген. Таудың солтүстік және солтүстік - шығыс беткейлері бұлаққа бай келеді, олардың бәрі қосылып Ащықарасу өзенін құрайды. Өсімдігі Сортандау ашық қызыл қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, боз, бұталар өседі. Тау атырабы жайылымдық жер және мал қыстатуға пайдаланылады. Дереккөздер
Есіл көшесі (Алматы)

Есіл көшесі. Көшеге Қазақстанның Ақмола облысындағы Есіл қаласының атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 4.04.2001 №200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 №200 қаулысы) берілген. Көше Медеу ауданында, Болашақ көшесі мен Жиренше көшелерінің аралығында орналасқан. Хан Тәңірі, Кереку көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 900 метр. Дереккөздер
Жерасты суларының сорғу алқабы

Жерасты суларының сорғу алқабы - сорғу процесінің сулы тау жыныстарына әсер ету алқабы. Шектеусырттық алқап - өнімді қойнауқат түгелімен қойнауқаттық сумен қаныққан, жатын шекарасынан сырт орналасқан белдем. Сіңбелену алқабы - сулы тау жыныстары таралуы ауқымының беткей сулары мен атмосфералық сулардың сүзбелене сіңбелену процесін жүзеге асыруға қабілетті бөлігі. Дереккөздер
Бердібаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге медицина ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері Оңғарбай Бердібаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 Ма 2/185 қаулысы) берілген. Бердібаев Оңғарбай (1911-1971) Қызылорда облысы Жаңақорған ауданының Төменарық ауылында дүниеге келген. Ол - алғаш қазақ медицина ғылымының докторы, про- фессор дерматовенеролог, Қазақстанда: тері-венерологиялық қызметтің ұйымдастырушы, халықаралық деңгейдегі ғалым, 100-ге жуық баспадан шыққан жұмыстардың авторы. Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданда орналасқан. Кешенін ұзындық - 750 метр. Дереккөздер
Барлық жағынан литологиялық тұрғыдан шектелген жатын

Барлық жағынан литологиялық тұрғыдан шектелген жатын Барлық жағынан мұнай мен газды нашар өткізетін таужыныстармен шектелген бұрыс пішінді жерасты қорқоймасындағы мұнай (газ) жатыны. Бұл жатынды су қабаттары төсеген жағдайда олардың гидростатикалық арыны болмайды. Дереккөздер
Жайлы көшесі (Алматы)

Жайлы көшесі. Көшөге Жайлы атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 800 метр. Дереккөздер
Береке кешесі (Алматы)

Шартты атау. (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №113 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/550 қаулысы). «Береке» сөзінің мағынасы - молшылық, көп, аста төк дегенді білдіреді. Көше Түрксіб ауданындағы «Шуақты» шағынауданда орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1200 метр. Дереккөздер
Мұнайгазды провинция

Мұнайгазды провинция. Мұнай мен газдың қалыптасу және олардың аймақтық шоғырлану мерзімдері жекелеген геологиялық кезеңдерге, тіпті дербес геологиялық эраларға сәйкес келетін, бір-біріне ұқсас және бір-бірімен шендес орналасқан мұнайгазды алаптар жиынтығы. Дереккөздер
Бірімжанов атындағы көше (Алматы)

Көшегө қоғам қайраткері, Қазақстанда ғана емес, әлемдік химия ғылымының дамуына зор үлес қосқан білімпаз тұлға, химия ғылымдарының докторы, профессор. Қазақ КСР Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Батырбек Бірімжановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Бірімжанов Батырбек (1911-1985) Орынбор қаласында дүниеге келген. Ұзақ жылдар ҚазҰМУ-дің химия факультетінде кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарған. Химия саласында әлемдік маңызы бар жаңалықтар ашқан ғалым-зерттеуші. Көше Әуезов ауданындағы «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан. Жандосов көшесінен басталып, Кәрменов көшесіне дейін созылып жатыр. Кешенің ұзындығы - 600 метр. Дереккөздер
Петр Михайлович Трухин

Петр Михайлович Трухин (1906 -1996) - Социалистік Еңбек Ері (1948), тау-кен инженері. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972), техника ғылымының кандидаты (1973). 17 ақпан 1906 жылы Вятск губерниясы (қазіргі Удмурт Республикасы), Малмыж уезі, Большая Уга селосында туған. Еңбек жолдары * 1931 жылы Свердловск тау-кен институтын бітірген. * Еңбек жолын Челябинск қаласының теміржол стансасында есепші болудан бастаған. * 1931-1935 жылдары Урал кен институтында ғылыми қызметкер болды. * 1935-1955 жылдары Челябинск, Свердлов, Пермь облыстарының әр түрлі трестерінде жауапты қызметтер атқарды. * 1955-1957 жылдары - КСРО Көмір өнеркәсібі министрінің орынбасары. * 1957-1961 жылдары - Челябинск Халық шаруашылығы советі председателінің орынбасары. * 1961-1965 жылдары - Целиноград Халық шаруашылығы советінің председателі. * 1965-1977 жылдары - "Қарағандыкөмір" өнеркәсібі бірлестігінде басқарма, комбинат бастығы, бас директор. * 1977 жылы - Қарағанды көмір ғылыми-зерттеу институтының директоры. * 1966-1981 жылдары Қазақстан КП ОК-інің мүшесі болды. Жетістігі * КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972) * Техника ғылымының кандидаты (1973) * 4-ші сайлауда РКФСР Жоғарғы Советінің депутаты. * 5-9-шы сайлауларда ҚазССР Жоғарғы Советінің депутаты. Еңбектері * 100-ден астам ғылыми еңбек * 30 авторлық куәлік * 4 монография Наградалары * 3 мәрте Ленин ордені (1943, 1948, 1956) * Октябрь революциясы ордені * Еңбек Қызыл Ту ордені (1947) * Социалистік Еңбек Ері (1948) * «Шахтер данқы» кұрмет белгісінің толық иегері * Медальдар Дереккөздер Дереккөздер * Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. Сыртқы сілтемелер * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=15458 Герои страны]
Жақаев атындағы көше (Алматы)

Жақаев атындағы көше. Көшеге Социалистік Еңбек Ері атағын екі рет алған әйгілі күріш өсірүші, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Ыбырай Жақаевтың есімі (Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/551 қаулысы) берілген. Жақаев Ыбырай Қызылорда облысы Шиелі ауданы «Қызыл ту» (кейінгі Ы.Жақаев атындағы) кеңшарының звено жетекшісі болған. Жақаевтың звеносы бекітілген күріш егісінің (20 га) әр гектарынан орта есеппен 171 ц өнім алып, әлемдік рекорд жасаған. Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 780 метр. Дереккөздер
Мұнайгазды алқап

Мұнайгазды алқап - көбінесе аймақтық масштабтағы геологиялық нысандарға сәйкес келетін және бір-біріне іргелес мұнайгазды аудандар мен белдемдерді біріктіретін мұнайгазды провинцияны мұнай геологиясы тұрғысынан аудандастыру бірлігі. Мұнайгазды алқап өз ауқымындағы аудандар құрылысының, оларда мұнай мен газ қалыптасуының және жинақталуының, сол сияқты аталған аудандардың шөгінді тыс қалыптасуы кезіндегі геологиялықдаму тарихының ортақтығымен сипатталады. Мұнайгазды алқаптарды даралау барысында ең алдымен мұнайгазды провинцияның тектоникалық ерекшеліктері (қүрылымдық дербестігі, шөгінді түзілімдерінің көлемі, масштабы т.с.с.), ал екінші кезекте оның геохимиялық және литологиялық сипаттары (тау жыныстары мен шашыранды органикалық заттардың өзгерістері жайлы деректер алуға көмектесетін түзілімдер қалындығы, фациялық сипаттары т.с.с.) сарапталады. Мұнайгазды алқап ішінде алаптық алқаптарды (синклинорийлерді, ойыстарды, ойысымдарды, яғни көмірсутектердің туындау алқаптарын) және алапаралық алқаптарды (дөңестерді, бел-белестерді, яғни көмірсутектердің шоғырлану алқаптарын) жекелеуге болады. Мұнайгазды алқаптардың мұнай мен газ кіріктіруін тектоникалық тұрғыдан қадағалау мүмкіндігі толықтай жүзеге асқан жағдайда олардың шекаралары аймақгықкөтерілімдердің ең көтеріңкі бөлекшелері арқылы (мәселен, көміліп қалған суайырықгар арқылы), немесе аймақтық ойыстардың ең түсіңкі өңірлерінің өстік сызығы арқылы (мысалы, тальвегтер арқылы) жүргізіледі. Аталған шекараларды аймақгық көтерілімдердің баурайлары арқылы да жүргізуге болады, бұл жағдайда мейілінше түсіңкі бөлекшелер (алаптар) және оларды бір-бірінен бөлетін біршама көтеріңкі бөлікшелер (алапаралық өңірлер) дараланатын болады. Соңғы тәсіл бүкіл мұнайгазды алқап аумағындағы мұнайдың немесе газдың қоры біркелкі өңірлерді жекелеп қарауға мүмкіндік береді. Мұнайгазды алқап мысалдары ретінде Ферғана, немесе Париж мұнайгазды алқаптарынын, немесе өзіміздің Каспий маңы мұнайгазды алқабын атауға болады. Дереккөздер
Каротаж шығыры

Каротаж шығыры - каротаж жұмырсымын бұрғылау ұңғымасы оқпанына түсіріп-шығару үшін әдейі орнатылатын қондырғы; санинадан, оралым барабанынан, сол барабанды қозғалтқыштан және тежегіштен тұрады. Дереккөздер ﻿
Беспақов Кебек атындағы көше (Алматы)

Көшеге Жетісуда Кеңес ұкіметін орнатуға белсене қатысушылардың бірі болған, Атаман Дутовтың әскерімен соғысқан жауынгер Кебек Беспақовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 21.11.1990 № 1/31 қаулысы) берілген. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Никольски көшесінен басталып Жұмабаев көшесіне дейін созылып жатыр. Кешенін ұзындығы - 300 метр. Дереккөздер
Шомбал жатын

Шомбал жатын құрамы жағынан біртекті немесе әртекті, бірақ мұнайды (газды) өз бойынан өткізуге қабілетті таужыныстардың (әдетте карбонатты таужыныстардың) қомақты көтерілімінен кұралған тұтқыштағы көмірсутектер жатыны. Мұндай жатындар өздерінің жабынында мұнай мен газды өткізбейтін таужыныстармен шектелсе, төменгі бөлігі табиғи жерасты қорқоймасының басым бөлігін тоғытқан су массаларынан тұрады. Шомбал жатындардың су-мұнай немесе газ-су жапсарлары жатынды оның бүкіл аумағында кесіп өтеді және бұл жағдай таужыныстардың қат-қабатталу сипатына тәуелді емес. Дереккөздер
Беспақов Мұқатай атындағы көше (Алматы)

Көшеге Жетісуда Кеңес үкіметін орнатуға белсене қатысушылардың бірі болған, (Алматы қаласы әкімінің 21.11.1990 № 1/31 қаулысы) белгілі барлаушы М.Ходжамияровпен бірге жасырын қызметтер атқарған Мұқатай Беспақовтың есімі берілген. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Кешенін узындығы - 300 метр. Дереккөздер
Нөлдік түзілімдену алқабы

Нөлдік түзілімдену алқабы - Жер қыртысы бетінің таужыныстардың шайылу процесі де, шөгінділердің түзілу процесі де болып жарымайтын тұстары. Нөлдік түзілімдену алқабы аймақтың геологиялық дамуының шайылусыз үзіліс фазасына сәйкес келеді, мұндай фазалар "диастема" деп аталады. Дереккөздер
Годограф

Годограф. Сейсмикалық толқындардың қадағалау нүктесіне келіп жету жылдамдығы мен қадағалау нүктелері координаттары арасындағы байланыс графигі; "беткейлік годограф " және "түзу сызықтық годограф " болып екі түрге бөлінеді. Беткейлік годографты алу үшін қадағалау жұмыстары нақтылы кеңістікте жүзеге асырылады, ал түзу сызықтық годограф нақтылы кесінділер бойында қадағаланған деректер нәтижесінде алынады. Бұрғылау ұңғымасындағы сейсмикалық зерттеулер барысында қадағалау сызықтары зерттелмек ортаның ішіңде орналасады, мүның нәтижесінде алынған годографты "тік бағытты годограф" деп атайды. Сейсмикалық толқындар годографы сейсмикалық барлау жұмыстарындағы ең басты мәлімет көзі болып табылады. Нақ осы Годограф көмегімен толқынның түрі, қиманың жылдамдық сипаттары, толқынды шағылыстыратын және сындыратын шекаралардың тереңдігі және орналасу ерекшеліктері, сол сияқты зерттелген ортадағы сейсмикалық толқындар энергиясының таралу зандылықтары анықталады. Дереккөздер
Бехтерев атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыс дәрігері, Невропатология және психиатрия қоғамының негізін салған, Психоневрологиялық институтының неврология саласына арналған алғашқы журналды шығарған ғалым Владимир Михайлович Бехтеревтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 11.12. 1957 №27 шешімі) берілген. Бехтерев Владимир Михайлович (1857-1927) Ресейдің Вяткинский облысында дүниеге келген. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Арктический көшесінен басталып, Котельникова көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Айбасов, Жұмабаев, Дулатов көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 1450 метр. Дереккөздер
Жақыпбаев атындағы көше (Алматы)

Жақыпбаев атындағы көше. Көшеге қазақ өлеңіне нәзік те сырбаз сезімге, сырлы суретке толы, әсем нақышпен өрнектелген қанық бояулы жырлар әкелген біртуар ақын Жұматай Жақыпбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Жақыпбаев Жұматай (Жұмағұлшора) Сағадиұлы (1945-1990) Алматы облысы Ескелді ауданы Ешкіөлмес ауылында дүниеге келген. Оның «Саратан» (1979), «Ләйлә» (1981), «Шұғынық гүл төркіні» (1988) жыр жинақтарында туған жердің көркем табиғи, сұлулық тебіреніспен жырланған. Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1200 метр. Дереккөздер
Таукел Әміров

Таукел Әміров (1918 жылы туған) , ұстаз , өлкетарихын зерттеуші. ҚазКСР еңбек сіңірген мұғалімі (1967). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Бұқар жырау ауданы түлегі. ҚазМУ-ді бітірген (1961). Соғыс жылдары 8 - атқыштар дивизиясының 310 полкында пулемет взводының командирі. Дәрия стансасындағы, Саран қалысындағы орта мектептерде мұғалім, мектеп директоры болды. «Крахлегиона » (1995) кітабының авторы. 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған . Дереккөздер
Сорап

Сорап - 1. қысымның әсерімен сұйықты, немесе газды жылжытып қозғайтын құрылын; 2. механикалық энергияны өзгертетін гидривликалық машина. *Жоғары қысымды сорап - қозғағыштың цилиндріне үлкен қысыммен белгілі мөлшерде отын беретін сорап. *Шыныжуғыш сорап - сұйықты шанақ шынысына немесе автомобиль шам шынысына жуу үшін мөлшерлеп беретін сорап. *Отынды сорып айдайтын сорап - отын багынан жоғары қысым сорабына немесе іштен жану қозғағышына жанармайды айдауға арналған сорап. *Үдеткіш сорап - дроссельді жапқыштың күрт ашылуы кезінде жанғын қоспаның жетіспей қалуын қамтамасыз ететін мөлшерлегіш құрылғы. *Шина сорабы - қаныққан қысымда көлік құрапдарының дөңгелек шинасына ауа жібереді. Дереккөздер
Құрылымдық көтерілімдегі шомбал жатын

Құрылымдық көтерілімдегі шомбал жатын Қойнауқаттардың антиклин қатпарында, немесе ірі-ірі дизъюнктивтік бұзылыстар өңірінде, яғни тектоникалық процестер нәтижесінде қалыптасқан таужыныстардың көтеріліміндегі жатын. Дереккөздер
Тартқыш

Тартқыш — (ағыл. tractor unit, орыс. тягач) тіркеме мен жартылай тіркемелер, өзі жүрмейтін (құрылыстық, ауыл-шаруашылықтық) машиналар, және де ақаулы өзі жүретін машиналар (автомобиль, танк т.б.), әрі аэродромдардағы ұшақтарды тіркеп сүйреуге арналған өзі жүретін рельссіз жерүстілік көліктік машина. Тартқыш ретінде автомобиль, трактор немесе арнайы өзі жүретін машина қолданылуы мүмкін. Тіркеме (жартылай тіркеме) тіркестірілген автомобиль-тартқышты автопойыз деп атайды. Тартқыш классификациясы дық тартқыш]] Тартқыштар бір қатар белгілер бойынша бөлінеді. * машина түрі; * тартқыштық классы; * білік саны Тартқыш үлгілері * Тіркемемен жұмыс істейтін тартқыш * Жартылай тіркемемен жұмыс істейтін ершікті тартқыш Дереккөздер
Каротаж жұмырсымы

Каротаж жұмырсымы - Бұрғылау ұңғымаларын геофизикалық тұрғыдан зерттеу барысында қолданылатын электрлік жұмырсым; бұл мақсатта әдетте үштінді жұмырсым пайдаланылады, оның әрбір тіні резина немесе мақта-мата материалдарынан жасалған орамалар көмегімен бір-бірінен оқшауланған. Дереккөздер ﻿
Бичурин атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыс шығыстанушысы, саяхатшы, «Моңғолия туралы жазбалар», «Жоңғария мен Шығыс Түркістан сипаты» т.б. еңбектердің авторы Никита Яковлевич Бичуриннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Көше Алатау ауданындағы «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр Дереккөздер
Қоректендіру алқабы

Қоректендіру алқабы. Қойнауқаттық сулардың қозғалысын туындататын қысымдардың пайда болу алқабы. Сүзбелеуші табиғи суарынды жүйеде мұндай алқаптар рөлін сол жүйенің ең биік гипсометрлік нүктелерде жер бетіне шығатын бөлігі атқарады, бұл өңірде атмосфералық және жерүсті суларының өтімді қойнауқаттарға қарай сүзбеленуі және гидростатикалық қысымның қалыптасуы жүзеге асады. Элизиондық сугіректі жүйелердегі қоректендіру алқабы рөлін сол жүйенің ең түсіңкі бөлігі атқаратын болады, бұл өңірде су қозғалыстары бастау алатын тегеурінді қысымдар пайда болады. Дереккөздер
Жалаңтөс Баһадүр көшесі (Алматы)

Жалаңтөс Баһадүр көшесі. Көшеге Әйтеке бидің үлкен атасы, мемлекет қайраткері, ержүрек батыр, ақылды қолбасшы, әділ би Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлының есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/ 37 қаулысы) берілген. Жалаңтөс Баһадүр (1576-1656) Сырдария өзенінің бойында дүниеге келген. Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 3000 метр. Дереккөздер
Эрозиялық көтерілімдегі шомбал жатын

Эрозиялық көтерілімдегі шомбал жатын Өздерінің эрозияға ұшырауы нәтижесінде ашылып қалған қатты қатпарланған таужыныстардың еңселі көтеріліміне жинақтала отырып, кейінірек түзілген көнелігі жастау нашар өткізетін (мұнай мен газды) түзілімдермен көмкерілген жатын. Дереккөздер
Заттардың (таужыныстардың, минералдардың) физикалық қасиеттері

Заттардың (таужыныстардың, минералдардың) физикалық қасиеттері — заттың (таужыныстың, минералдың) құрам және құрылыс ерекшеліктерімен анықтала отырып, сырт ортаның нақтылы жағдайында тұрақты қалпын сақтайтын яки барша өзгерістері сол сырт орта өзгерістеріне тәуелді болып келетін сапалық қасиеттер жиынтығы. Таужыныстардың (минералдардың) тығыздығы, қаттылығы және аққыштығы деген ұғымдар бағзы заманнан бері белгілі; XVI-XVIII ғасырлар аралығында олардың электрлік, серпінділік т.с.с. қасиеттері белгілі болды; XIX ғасырда ажыратқыш микроскоптың жасақталуына байланысты, таужыныстардың өте маңызды қасиеттерінің бірі — оптикалық қасиеттері жан-жақты зерттеліп, петрографияның негізі қаланды. Қазіргі кезде заттардың меншікті салмағын, кеуектілігін, бүкіл механикалық қасиеттерін зерттеу істері де маңызды рөл атқарады. XX ғасырдың 20-сыншы жылдарынан бастап таужыныстардың геофизикалық тұрғыдан саралауға керекті қасиеттері дәйекті түрде зерттеле бастады (петрофизика); геофизикалық зерттеулер барысында таужыныстардың төменде келтірілген қасиеттері сараланады: тығыздық; кеуектілік; өткізгіштік; электрлік кедергі; сәуле ажырату (дербестеу) қабілеті; диэлектрлік өткізгіштік; магниттелу қабілеті; магниттік сезімталдық; серпінді толқындарды тарату жылдамдығы; табиғи радиоактивтілік; термикалық қасиеттері т.с.с. Дереккөздер
Газмұнайлы кенорын

( — мұнайдың жиынтық геологиялық қоры газ қорына қарағанда көбірек болып келетін кенорын. Кенорын қимасында газмұнайлы жатындармен қатар мұнай, мұнайгаз, газ, газконденсйт газ жатындары да ұшырасуы ықтимал.. Дереккөздер
Ангидриттену

Ангидриттену. Шөгінділердің немесе шөгінді таужыныстардың ангидритпен екінші рет баю процесі. Карбонаттардың, өзге түзілім құрамбөліктерінің кристаларалық кеңістіктерінде, қуыстарында, қуыстарында т.с.с. ангидриттер шоғырлануы, немесе олардың ангидритпен жаппай алмасуы нәтижесінде жүзеге асады. Дереккөздер
Биянху атындағы көше (Алматы)

Көшеге Қытайда Циньск династиясына қарсы халық көтеріліс ұйымдастырушы, осы кетерілістен кейін дұнғандармен бірге Ресейге және Орта Азияға қоныс аударған дұнған батыры Биянхудың (Бценху) есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 21.01.2000 № 69 қаулысы) берілген. Көше Жетісу және Медеу аудандарын қиып өтеді. Гвардейский көшесінен басталып, Рысқұлов даңғылына дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Ленин көшесі. Кешенін ұзандағы - 2500 метр. Дереккөздер
Жамақаев атындағы көше (Алматы)

Жамақаев атындағы көше. Көшеге белгілі қазақ композиторы, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері Бекен Жұмабекұлы Жамақаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 19.09.1995 №202 шешімі) берілген. Бекен Жұмабекұлы Жамақаев (1931-1972) Семей облысында дүниеге келген. Оның «Махаббат вальсі», «Ертіс вальсі» т.б. музыкалық шығармалары халық арасына кең таралған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атаулары: # Қазақстан Комсомолына 60 жыл көше # Мичурин көше # Яблочная көше Көшенің ұзындығы - 2100 метр. Дереккөздер
Тиімді қуыстылық коэффициенті

Тиімді қуыстылық коэффициенті-ашық қуыстылық коэффициенті мен жинауыштың мұнай қанығулық коэффициентінің көбейтіндісі, иә болмаса таужыныстардағы көмірсутектермен тоғытылған қуыстар көлемінің сол таужыныстардың жалпы көлеміне қатынасы. Дереккөздер
Платформалық алқап

Платформалық алқап - тектоникада: геосинклин ұғымына қарама-қарсы мағынада қолданылатын, сол геосинклиндерден тектоникалық режимінің мейілінше салғырттығымен айырықшаланатын, континенттерге тән жер қыртысының ең басты құрылымдық элементтерінің бірі. Геоморфологияда: жербедері жазықтармен сипатталатын, өте марғау қозғалатын алқаптар; материктік және мұхиттық платформалық алқаптар болып екі түрге жіктеледі. Материктік платформалар негізінен алғанда көтеріңкі аймақтар жиынтығын құрайды, оларға тән жер қыртысы басты-басты екі бөліктен — қатпарлы түғырдан яки кристалдық іргетастан және таужыиыстардың деформацияға үшырамаған қабаттарынан, яғни бір-бірімен көлбеу бағытта астасқан платформалық тыстан тұрады. Мұхиттық платформалар негізінен түсіңкі өңірлер жиынтығынан тұрады, сөйтіп мұхит төсеніші аймағынан көрініс береді; жалпылама алғанда біршама тегіс алаптар құрайтын мұхиттық платформалық алқаптар суасты қыраттары мен жоталарын, сол сияқты ойыстар мен қазанойпаттарды біріктіреді. Дереккөздер
Қаһарман Мәкәрімұлы Тұманшин

Қаһарман Мәкәрімұлы Тұманшин (1928-1989), механизатор, Социал Еңбек Ері (1967). Еңбек жолын 1942 жылы М. И. Калинин ұжымшарыңда комбайншы болып бастады. 1964 жылдан Қарқаралы ауданына карасты «Восток» кеңшарында шопанның көмекшісі, комбайн жүргізуші болды. 8-бесжылдықта (1966-1970) жоғары еңбек керсеткіштеріне ие болды. 1972 жылы 12 мың га жердің астығын орып, 18 мың т. астық бастырды. Ленин орденімен және ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінін фамотасымен марапатталған. Дереккөздер
Бобруйская көшесі (Алматы)

Көшеге Белоруссияның Могилевский облысындағы Бобруйск қаласының атауы Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12. 1962 №8 шешімі Алматы қаласы атқару комитетінің 17.12. 1958 №ЗЗ шешімі) берілген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Войков көшесінен басталып Ақсай көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Куприн, Қаскелен Рудная көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 1200 метр. Дереккөздер
Мұнайлы-газды жатын

Мұнайлы-газды жатын Газды бөліктен (газды тақыя) және мұнайлы бөліктен тұратын, бірақ газ мөлшері оны төсейтін мұнай мөлшерінен көлемдік тұрғыдан артығырақ болып келетін қосфазалы жатын. Синонимі — "мұнайжұрынды газды шоғыр". Дереккөздер
Түзілімдену

Түзілімдену - барша шөгінділердің яки тұнбалардың табиғи жағдайда қозғалмалы яки қалқымалы қалпынан айырыла отырып, бір орынға шөгуі яки тұнбалануы нәтижесінде тыныш қалыпқа көшу процесі. Синонимдері — "шөгіндену"; "шәгінділену"; "тұнбалану". Дереккөздер
Жалпақтал көшесі (Алматы)

Жалпақтал көшесі. Көшеге Жалпақтал атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/38 қаулысы) берілген. Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-1» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 800 метр. Дереккөздер
Ауырлық күшінің калыпсыздығы

Ауырлық күшінің калыпсыздығы. Нақтылы нүктеде анықталған ауырлық күші көрсеткішінің қалыпты көрсеткіштен ауытқуы. Бұл ауытқу ауырлық күші өлшенген нүкте астындағы жер қыртысы мен мантия қимасына тән таужыныстар тығыздығына тікелей байланысты. Алайда ауырлық күшінің нақты көрсеткіштері өлшем алынған нүктенің географиялық координатына және биіктік көрсеткішіне де байланысты болмақ. Синонимі — "гравитациялық қалыпсыздық". Дереккөздер
Мұнайгазконденсатты жатын

Мұнайгазконденсатты жатын – өзіне тиесілі газдарында газ түріндегі С 5 + жоғары құрамды көмірсутектер біршама мол ұшырасатын мұнайлы-газды жатын. Синонимі — "мұнайжұрындыгазконденсатты (конденсатты) жатын". Дереккөздер
Болашақ көшесі (Алматы)

Көшеге Болашақ атауы (Алматықаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. Болашақ сөзінің мағынасы алдағы уақыт, «келешек» дегенді білдіреді. Думан шағынауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 18-ші линия көшесі. Кешенін ұзындығы - 900 метр. Дереккөздер
Геотермикалық карта

Геотермикалық карта - Жер қыртысы қойнауларындағы температура көрсеткіштерінің бірдей мөлшерлерін бір-бірімен жалғайтын сызықтар түріндегі карта. Синонимдері — «геоизотермикалық карта»; «изогеотермикалық карта». Дереккөздер ﻿
Рустам Одинаев

Рустам Одинаев 1953 жылы 2 наурызда Тәжік КСР Куляб қаласында туған.Тәжік. С.М. Киров атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін (1991) журналист мамандығы бойынша; Б. Мансұров шеберханасының Жоғары режиссерлік курстарын бітірген (1996). 1973 жылдан - «Тәжікфильм» киностудиясында суретшінің ассистенті. 1984 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының суретші-декораторы. 1989-1992 жылдары - «ІСС» киностудиясының қоюшы суретшісі (Италия). 2005 жылдан бері - «Номадфильм» және «Митрафильм» жеке киностудияларының бас директоры. 24-тен астам фильмнің қоюшы суретшісі: «Минархар аңшысы» («Тәжікфильм»), «Махаббат сағымы» («Қырғызфильм», 1985), «Сұлтан Бейбарыс» («Қазақфильм», 1989), «Шыңғыс хан» (Италия, 1989-1992), «Нәзік жан» (Қазақстан-Ресей, 1996), «Ежелгі бұлғарлардың жылы желі» («Мосфильм», 1997), «Айлы әке» (Тәжікстан-Германия, 1999), «Біржан сал» (2009), «Махамбет» (2007), «Нағыз полковник» (2010) фильмдерінің; «Қазбат» деректі фильмінің (2009); «Әркім Голгофаға көтеріледі» телехикаясының (2003) және тағы басқа. ҚР Кинематографистер одағының мүшесі. Діни көзқарасы - мұсылман. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу». Хоббиі - музыкалық аспаптар, антиквариат. Сүйіп оқитын әдебиеті - Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М. Булгаков, А. Рюноске. Үйленген. Жұбайы -Жұмағүлова Раиса Кәріпқызы (1948 жылы туған), зейнеткер, экономист болып жұмыс істеген. Ұлдары - Омаров Сұлтан-Темір (1974 жылы туған), Омаров Санжар (1977 жылы туған).
Қобыланды Мүбәракұлы Тұрдыбеков

Қобыланды Мүбәракұлы Тұрдыбеков (1959 жылы туған), физикалық химия, табиғи косылыстар саласындағы маман, химия ғылым докторы (1999), профессор (2002). Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-ді бітірген (1981). 1981 жылы ҚазКСР ҒА ХМИ спектроскопия зертханасының аға лаборанты, ҚазКСР Органикалық синтез және көмір химиясы институты табиғи қосылыстар зертханасының аға лаборанты, инженері, аға инженері (1983-84). 1985-1997 жылдары ҚазКСР ҒА Органикалык синтез және көмір химиясы институты кіші ғылым қызметкері, ғылым қызметкері, бөлім меңгерушісі, зертхана меңгерушісі. Жалпы ғылым еңбектерінің саны — 189. Дереккөздер
Әкім Серіков

Әкім Серіков (1912-1989), партия, кәсіподақ, кеңес қызметкері, Қарағанды көмір бассейнің ұйымдастырушылардың бірі. БК(б)ПОК жанындағы партия ұйымдастырушылардың Жоғары мектебін (1945), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген (1956). Қарағанды жауапты партия және кәсіподақ қызметін атқарғады. Киров аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, қалалық партия комитетінің 2-хатшысы, (1940-1941), Қазақстан Компартиясы облыстық комитетінің хатшысы(1946-1950), Облыстық кәсіподақтар кеңесінің төрағасы (1950-1955, 1958-1965), Қазақстан Компартиясы облыстық комитетінің бөлім меңгерушісі (1956-1958), облыс партиялық мемлекетті бақылау комитетімен облыс халықтық бақылау комитеті төрағасының орынбасары (1965-1978). БК(б)П 19 - съезінің , КСРО кәсіподақтарының 11-13-сьездерінің, Қазақстан Компартиясының 3-6, 9-11-съездерінің делегаты. 5-6-сайлауында КазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КазКСР Жоғарғы Кеңесі төрағасының орынбасары (1959-1963). Еңбек Қызыл Ту, 2 мәрте «Құрмет Белгісі » ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Бөгенбай батыр көшесі (Алматы)

Көшөге XVIII ғасырдағы қазақтың хас батыры, жоңғар басқыншыларына қарсы күрестегі әскери қолбасшылардың бірі Қанжығалы Бөгенбайдың есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 № 15/398 қаулысы) берілген. Қанжығалы Бөгенбай (1690-1775) Ерейментау қырқалары мен Сілеті өзенінің аралығында дүниеге келген. Көше Жетісу, Алмалы, Әуезов аудандарын басып өтеді. Көше шығыстан батысқа қарай Бутаковский көшесінен басталып, Бруно көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: * а) Командирская; * ә)Садовая; * б)Киров көшелері. Көшенің ұзындығы - 7500 метр. Дереккөздер
Әліби Жангелдин көшесі (Алматы)

Әліби Жангелдин атындағы көше. Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстанда Кеңес өкіметін орнату жолындағы күресті ұйымдастырушылардың бірі Әліби Жангелдиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.08.1974 №332Б шешімі) берілген. Әліби Жангелдин (1884–1953) Торғай облысының (қазіргі Қостанай облысы) Қайдауыл ауылында дүниеге келген. Ә. Жангелдин 1916 жылғы Орта Азиядағы көтеріліс басшыларының бірі болған. 1917 жылдың қараша айынан Торғай өлкесінің төтенше әскери комиссары болды. Көшеге Әліби Жангелдиннің ескерткіш-бюсті орнатылған. Мүсіншісі: А.А.Исаев. Сәулетшісі: Н.И.Белоцерковский. Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Рысқұлов көшесінен басталып, Мақатаев көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көше Медеу, Жетісу, Түрксіб аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: # Александров; # Школьная; Көшенің ұзындығы — 5200 метр. Дереккөздер
Мұнай (газ) жатыны

Мұнай (газ) жатыны Жинауыш рөлін атқаратын біршама кеуек таужыныстар қимасында тұтыла отырып, өз бойынан мұнай (газ) түйіршіктерін өткізбейтін шымыр таужыныстармен қалқаланған мұнай (газ) жатыны. Мұнай (газ) мен су қабаттарының жапсарласу жазықтығы мұнай (газ) жатынының табаны немесе сулы-мұнайлы (сулы-газды) деңгейлердің алмасу жазықтығы деп аталады. Өз өңірінде жинақталған көмірсутектерінің құрам ерекшеліктеріне орай, аталмыш жатындар төрт түрге бөлінеді, олар - мұнайлы, газмұнайлы, газды және газконденсатты жатындар. Дереккөздер
Гидрогеодинамикалық карта

Гидрогеодинамикалық карта - Сулы қойнауқаттардың (горизонттардың, кешендердің) таралу ауқымындағы келтірілген арындардың өзгерістері, қоректену және шығындану алқаптарының өзіндік орны, жерасты ағыстарының бағыттары, мұнай және газ жатындарының шектемелері изосызықтар көмегімен көрсетілетін арнаулы карта. Кәсіптік геологияда жатындарды игеруге дейін және игеру барысында жасақталған карталардың маңызы зор, себебі оларды саралау суарынды жүйедегі гидродинамикалық жағдайлар өзгерісін қадағалап отыруға мүмкіндік береді. Дереккөздер ﻿
Бондаренко атындағы көше (Алматы)

Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Ұлы Отан соғысы кезінде Мәскеу түбіндегі шайқаста қаза болған, Кеңес Одағының Батыры Яков Александрович Бондаренконың есімі берілген. Бондаренко Яков Александрович (1905-1941) Ростов облысының Поздневка селосында дүниеге келген. Көше Медеу ауданында батысқа қарай Грибоедов көшесінен басталып, Репин көшесіне дейінгі аралықта жатыр. Қаланың Потанин, Бәйішов, Матросов, Хамиди көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 8 5 0 метр. Дереккөздер
Палинология

Палинология — Өсімдік тұқымдары мен тозаңдарын зерттейтін ботаника ғылымының жеке саласы. Аталған нысандардың қазба қалдықтарын зерттеу оларды кіріктірген таужыныстардың геологиялық көнелігін анықтауға жәрдемдеседі, сондықтан Палинологияны палеонтологияның арнаулы саласы деп есеітгеуге болады. Дереккөздер
Жандарбеков атындағы көше (Алматы)

Жандарбеков атындағы көше. Көшеге қазақтың талантты режиссері, әнші, Қазақ КСР халық әртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Құрманбек Жандарбековтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 02.07.1975 №256 шешімі) берілген. Жандарбеков Құрманбек (1905-1973) Түркістан облысының Сайрам ауданындағы Теспе ауылында дүниеге келген. Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай Төле би көшесінен басталып, Жароков көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Жамбыл және Шевченко көшелерінің арасында сквер бар. Бостандық және Алмалы аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - 10-шы көше. Кешенін ұзындығы - 3200 метр. Дереккөздер
Жатын типтес қалыпсыздық

"Жатын" типтес қалыпсыздық. Геофизикалық мәліметтер негізінде анықталған геофизикалық өрістердегі немесе таужыныстардың мұнаймен немесе газбен қанығуы салдарынан сол ортаның физикалық параметрлері көрсеткіштеріндегі қалыпсыздықтар. Бұл қалыпсыздықтардың көрініс беру нышандары — серпінді тербелістердің таралу тығыздығы мен аралық жылдамдығының азаюы, электрлік кедергі өзгерістері (әдетте кедергінің өсуі), мұнаймен қаныққан таужыныстарға сейсмикалық энергия енуіндегі өзгерістер, таужыныстардың акустикалық қатаңдығының және өнімді қойнауқат жабыны мен табаны өңірлерінен сейсмикалық энергия шағылысуы коэффиценттерінің өзгерістері т.с.с. Дереккөздер
Тұзкүмбезді алқап

Тұзкүмбезді алқап - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы кеңінен көрініс беретін ауқымды аймақ. Көлбеу жазықтықтағы пішіні теңөлшемді болуы (Польша—Германия, Каспий маңы ойыстары) немесе ұзынынан-ұзақ созыла сағалануы (Днепр—Дон ойысы, Қызыл теңіз рифтісі, Батыс Африканың континенттік алабы) ықтимал. Тұзкүмбезді алқап - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы кеңінен көрініс беретар әдетте жер қыртысының бүгінгі және көне континенттік блоктарының салғырт жағалауларынан орын тепкен. Геофизикалық деректерге қарағанда, тұзкүмбезді алқап - шөгінді тыс қимасында мейілінше қалың галогендік тау жынысы қабаттары дамыған, тұз тектоникасы кеңінен көрініс беретар қимасында жер қыртысының гранитті қабаты нашар дамыған. кристалдық іргетастың едәуір терең орналасуымен (15 км, тіпті одан да терең), шөгінді тыс қимасының мейілінше қалың болуымен және оның үш бөліктен тұруымен ерекшеленеді. Түзілімдердің тұзасты кешендері кратондық ойысу қүрылымдары өңірінде қалыптасқан иіөгінділерден құралады. Бұл кешеннің жабыны тұзды тұзілімдер кешенінін төсеніші болып табылатын болмашы түрде кедір-бүдырланған жазықтыққа сәйкес келеді. Тұзды тұзілімдер қалыптасқаннан кейін көрініс берген деформациялар нәтижесі тұзкүмбезді алқаптар өңіріндегі ең өкілетті тектоникалық қүрылымдар болып табылады, олар — тұз күмбездері, тұзды бел-белестер, т.с.с. түзілімдердің тұзүсті кешенінін даму ерекшеліктері тұзды күрылымдар қалыптасуына тәуелді болып келеді. Шөгінді тыс қабаты мейілінше қалың болып келетін өзге де ірі аймақтар сияқты тұзкүмбезді алқаптар да мұнай және газ жатындарын кіріктіруге бейім. Мұнай мен газдың өндірістік қорлары әдетте тұзүсті кешенінің түзілімдеріне шоғырланады. Біршама терең орналасқан тұзасты кешендері қимасынан көмірсутектердің ірі жатындарын табу мүмкіндігі де мейілінше жоғары. Дереккөздер
Мұнайдың аспалы жатыны

Мұнайдың аспалы жатыны Өзін төсеген су қабатының саумалдай тіреп тұру мүмкіндігі жеткіліксіз болғандықтан мұнайлы өңірдің төменгі жапсары сол су қабатына қарай сұғына түскен мұнай жатыны. Мұндай жатындар құрылымдық, стратиграфиялық және литологиялық мұнай жатындарының бәрінің де арасында кездесуі ықтимал. Дереккөздер
Өңдірістік кенорындар ашу тиімділігінің коэффиценті

Өңдірістік кенорындар-ашу тиімділігінің коэффиценті. Нақтылы ауданда мұнайдың (газдың) өндірістік қорлары анықталған жергілікгі тектониқалық құрылымдар санының осы ауданда іздеу бұрғылауларымен қамтылған бұкіл құрылымдар санына қатынасымен өлшенетін шама; нөл мен 0,8-0,9 аралығында өзгереді, алайда бір санынан қашан да кем. Өңдірістік кенорындар-ашу тиімділігінің коэффиценті нөлге тең дегеніміз аталған ауданда өндірістік құрылымдар табылмады деген сөз. Дереккөздер