kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Адам сүйегінің құрылысы

Сүйектің құрылысы, құрамы, өсуі, байланысы. #Буындар #өзекшелер; #борпылдак қабат; #қыртысты қабат; #жілік майы; #остеоциттер (сүйек жасушалары); #қантамырлар. Сүйектер тығыз және кеуекті дәнекер ұлпалардан түзіледі. Сүйектің сырты - тығыз ұлпадан, ішкі бөлімі кеуекті ұлпадан құралады. Сүйектің сыртында сүйек затымен тұтасып кеткен суйекқап болады . Сүйекқаптың астыңғы бетінің жасушалары бөлініп, сүйек затын түзеді. Сондықтан сүйекқап арқылы сүйектер жуандап өседі. Сүйек сынғанда біртіндеп бітіп, қайта қалпына келуі де сүйекқапқа тікелей байланысты. Сүйекқапта қантамырлары мен жүйкелер болатындықтан, сүйекке ұдайы қоректік заттар жеткізіледі. Сүйектің екі шетіндегі шеміршекті қабаттағы жасушалардың бөлінуінен сүйек ұзарып өседі. Қаңқаның толық сүйектенуі 20-25 жасқа дейін жалғасады. Адам 25 жасқа дейін өседі. Ересек адамның сүйегінің үштен екі бөлігін — бейағзалық, ал қалған үштен бір бөлігін ағзалық заттар құрайды. Ағзалық заттар - иілгіштік, серпінділік, ал бейағзалық заттар беріктік қасиет береді. Сүйектің құрамы. Сүйектің құрамы. Сүйектің құрамында - 50% су, 12,5% нәруыз тектес ағзалық зат - оссеин (жұмсақ, серпімді ағзалық зат), 21,8% минералды заттар (кальций фосфаты), 15,7% май болады. Оссеин заты сүйекке серпімді, иілгіштік қасиет береді. Жас балалардың сүйегінде ағзалық заттардың мөлшері көбірек. Сүйектері иілгіш болатындыктан спортқа, циркке, балетке жастайынан қабылдайды. Адамның жасы ұлғайған сайын сүйегінде ағзалық заттар азайып, минералды заттар кебейеді. Құрамында минералды заты көп сүйектер иілгіштік қасиетінен айырылып, морт сынғыш келеді. Сүйектердің байланысы. Сүйектердің байланысы. Сүйектердің сыртында бұлшықеттер, сіңірлер бекінетін әр түрлі жүлгелер, төмпешіктер, қантамырлары мен жүйкелер өтетін шұрықтар болады. Қаңқаны құрайтын сүйектер әр түрлі байланыстар түзеді. Олар аткаратын қызметіне қарай байланыстар: қозғалмайтын, шала қозғалатын және қозғалмалы байланыстарға бөлінеді . Қозғалмайтын байланысқа Қозғалмайтын байланысқа ми сауыты сүйектері мен сегізкөз жатады. Бұлар бірімен-бірі тұтасып, қозғалмайтындай болып байланысқан. Шамалы қозғалатындар Шамалы қозеалатындарға - омыртқалардың бірімен-бірі шемір-шектер арқылы және қабырғалармен байланысуы жатады. Қозғалмалы (еркін) немесе буындық байланысқа Қозғалмалы (еркін) немесе буындық байланысқа аяқ-қол сүйектерінің байланысы т.б. жатады . Буындар Буындар. Адам денесінде 230-дан астам буындар бар. Буын дегеніміз сүйектердің қозғалмалы байланысатын жері. Әрбір буынның сырты тьныз дәнекер ұлпадан түзілген қабықпен қапталған. Оны буын қапшығы дейді. Буын қапшығының буын сұйықтығы бөлінеді. Сұйықтык үйкелісті кемітіп, сүйектердің буын ойығында еркін қозғалуына мүмкіндік береді. Сонымен буында буын беті, буын қуысы, буын сұйықтығы және буын қапшығы болады. Сүйектің бірімен-бірі байланысатын шеті жылтыр, тегіс шемір-шекпенқкапталған. Қозғалу кезінде шеміршек үйкелісті азайтып, оқыс соққыны (толчок) өлсіретеді. Дереккөздер Қарға сүйек, құстұмсықша сүйек
Тау артиллериясы

Тау артиллериясы — тауда іс-әрекет жасауға арналған жер үсті артиллериясының түрі. Тау артиллериясы қару-жарағы тау артиллериясы зеңбіректерінен (жеңіл зеңбіректер, келте зеңбіректер, минаатарлар) және тартқыштар тіркемелерімен, олардың кузовтарында алып жүретін, жүк көтеретін жануарлармен алып жүруге болатын реактивтік артиллерия қондырғыларынан тұрады. Тау артиллериясы 18 ғасырдың аяғы — 19 ғасырдың басында пайда болды. Соғыстан соң қару-жараққа жаңа 76 ммлік тау зеңбірегі жасалып қабылданды. Тау артиллериясы біркатар шетел армияларында бар. (Мыс., герман, ағылшын, итальян армиялары 1956 жылғы үлгідегі итальяндық 105 мм-лік тау келте зеңбірегімен қаруланған). Дереккөздер
Тұрғазы Нұқан

Тұрғазы Нұқан (1937-2001) - Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, «Егінсу» ауылдық кеңесінің «Тұяқ» ауылында дүниеге келді. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының тарих-тіл әдебиеті факультетін бітірді. Еңбек жолы 1960 — 1966 жылдары орта мектепте мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, директор, 1966—1997 жылдары облыстық партия комитетінде нұсқаушы, облыстық «Дидар» («Коммунизм туы») газетінде жауапты хатшы, Бас редактордың бірінші орынбасары болып еңбек етті. «Казцинк» ашық акционерлік қоғамында «Казцинк жаршысы» газетінің редакторы қызметін атқарды. Өлеңдері мен балладалары 1970 жылдан республикалық баспасөз бетінде үзбей жарық көрген. Шығармалары: Тұңғыш. Өлеңдер жинағы. 1977; Ұлы даланың ұлымын. Өлеңдер, балладалар, толғаулар, дастан. 1995; Әз ағамыз Әдекең. Деректі хикаят. 1996; Ана арманы. Деректі хикаят. 1997; Жарқыраған жұлдыз. Деректі хикаят. 1999. Дереккөздер
Акцептілік-рамбурстық несие

Акцептілік-рамбурстық несие / Акцептілік-Өтемдік Несие - сыртқы сауданы несиелендіру нысаны, яғни экспорт-импорт операциялары бойынша есеп айырысу кезінде берілетін банк несиесінің түрі, ол акцептіні (келісімді) және импортшының қаражатты акцептант-банкіге рамбурстауын (өтеуін) ұштастыруға негізделген. Несиенің мақсаты — импортшының сыртқы сауда келісімшарты бойынша төлемдерін қамтамасыз ету. Дереккөздер
Жан Франсуа Лиотар

Жан Франсуа Лиотар (1924) - француз философы. Еуропалық мәдениеттің тоталитарлық ойлау жүйесін - білімнің нарративті табиғатын талдау арқылы ашады. Лиотар постмодернизмнің көрнекті өкілінің бірі. Дереккөздер
Қайролла Баянбайұлы

Қайролла Баянбайұлы (20 маусым 1936 жыл Қытай Халық Республикасы Алтай аймағы, Жеменей ауданы, Қаржау ауылы) - жазушы. Шыңжаң университетінің әдебиет факультетін бітірген. Алғашқы жазған мақала, очерк, қысқа әңгімелері 1954 жылдан мерзімді баспасөзде жариялана бастайды. Шығармалары 1957 жылдан «Шыңжаң газетінде» қызмет істеді. «Әдебиет арнасы» атты арнайы беттің жауапты редакторы болады. Осылайша әдеби беттің редакторлыгын 25 жыл бойы атқарыл, бір ұрпақ жаңа буын қаламгерлерді тәрбиелен шығарады. «Дархан дала», «Жол», «ЕсілЕртіс», «Қыран» қатарлы әңгіме-повестер жинағы және «Селкеусіз сезімдер» атты романдары жарық көрген. Еңбегі Қытай жазушылары одағының Төрағасы, көрнекті жазушы Ма-Чинху Баянбайұлының «Саятшы» деп аталатын хикаятына «Мен бұл шығарманы оқығанымда, бүкіл қазақ сахарасы көз алдыма елестегендей болды» деп жоғары баға береді. Бұл хикая «Қытай жаңа әдебиет-көркем өнер жемісі» атты іріктелген таңдамалы жинаққа енгізіледі. * Әркезде жазылған еңбектері Мемлекеттік мәдениет министрлігінің және Шыңжаң өлкелік Жазушылар одағының арнаулы сыйлықтарын иеленген. Баянбайұлы Қытай Мемлекеттік Жазушылар одағының, Шыңжаң жазушылар одағының, Шыңжаң ақпаратшылар қоғамының мүшесі. Дереккөздер
Нишалло

Нишалло— негізгі компоненттері — қант, жұмыртқа ақ уызы, сабын тамыры, су болатын, оған қосымша хош иісті өнімдер (лимон цедрасы, қышқылдар, ванилин) қосылыгі, бүлғанып, қою созылмалы түрге енетін жартылай сұйық, алуа тәрізді кондитер өнімі (ауған жөне иран асханасы). Дереккөздер
Тарату теңгерімі

Тарату теңгерімі ұйымды тарату (соның ішінде ерікті түрде тарату) кезінде жасалатын теңгерім, я5ни субъектінің заңи тұлға ретіндегі қызметі тоқтатылған күнгі мүліктік жағдайын сипаттайтын есептемелік теңгерім, тарату комиссиясы несиегерлермен есеп айырысу аяқталғаннан кейін бекітеді және тіркелген жері бойынша әділет органына табыс етіледі. Несиегерлердің талап қою мерзімі біткеннен кейін тарату комиссиясы мүліктің құрамы, талаптардың тізбесі және оларды қарау нәтижелері туралы мәліметтерді қамтитьш аралық Тарату теңгерімін жасайды. Несиегерлерге ақшалай сома осы теңгерімге сәйкес төленеді. Дереккөздер
Акцептілік несие

Акцептілік несие - экспортшы немесе импортшы банкіге ұсынған өз вексельдерін осы банкіге беру арқылы алатын банк несиесі. Мұндай вексельдердің сатылуы мүмкін, өйткені банк акцептісі вексельді сатып алушыға банкіде осы вексельбойынша есеп айырысу құқығын береді. Дереккөздер
Нототения

Нототения - аспаздық өң- деуге ыңғайлы, ақ түсті, нәзік, хош иісті және майлы еті бар, Оңтүстік Америка жағалауларында болатын теңіз балығы. Мраморлы нототения, үзындығы 45—85 см, салмағы 1,5-тен 8 кг, 12% май жөне 15% ақуызы бар балық. Дереккөздер
Телман Нұрахунов

Тельман Нұрахунов - 1964 жылы 7 маусымда Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Үлкен Ақсу ауылында дүниеге келген. 1986 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. «Жазушы» баспасында, Ұйғыр радиосында жұмыс істеген. Қазір «Қазақстан — 1» телеарнасында «Алатау» бағдарламасы ұйғыр редакциясының бас редакторы, ЖШС «Интерсвязь» мекемесінде коммерциялық директор болды. Қазір ЖШС «Утилит» мекемесінде бас директор. «Жан әуені» (1994), «Өмірдің қиын жолдары» (2000), «Көзлар һам журак» (2006), «Шын жүректен» (2008) атты кітаптары жарық көрген. Халықаралық «Ильхам» сыйлығының лауреаты. Дереккөздер
Ликвидация

Ликвидация (Тарату) (франц. liguidation) кәсіпорын (мекеме, фирма, т. б.) қызметінің тоқтатылуы, бір нәрсенің жойылуы, мыс., негізгі құрал-жабдықтың жойылуы; қайсыбір мәміле бойынша біржолата есеп айырысу; бұрын сатып алынған биржалық келісімшартты фьючерстік биржада сату; компанияны тарату, оның құрал-жабдығы сатылғаннан кейін және берешегі төленгеннен кейін қалған нақты ақшасы акционерлердің арасында бөліске түседі. Дереккөздер
Нуга

Нуга - қант шырынына жұмыртқа ақуызын немесе әр түрлі өнімдер (траганта, гуммиарабика, сабынды тамыр және т.б.) қосып қайнатып, үстіне мейіз, цукат, жаңғақ қосып араластырады. Осы массаны беті майланған мрамор тақтаның үстіне төгіп, қалыңдығы 1—2 см етіп тегістейді. Қатыңқыраған массаны шағын бөліктерге кесіп, оларды қант немесе ұнға аунатып алады. Салқындаған кесектер жеуге дайын. Дереккөздер
Мектептің тәрбие жүйесі

Мектептің тәрбие жүйесі - мектептің тұтас әлеуметтк- пед. құрылымын құрайтын және тәрбиенің күшті және ұдайы әрекет ететін факторы болып табылатын өзара байланысты компоненттердің (тәрбие мақсаттары, оларды іске асыратын адамдар, олардың іс-әрекеті және қарым-қатынасы, басқа да қатынастар, өмірлік кеңістік) жиынтығы. Дереккөздер
Овдух

Овдух — әзірбайжан асханасындағы көк қосылған жазғы қатық, айранды көже. Кейде майдалап туралған ет пен піскен жұмыртқа қосылады. 1,5-2 л қатыққа 0,5 кг майдалап туралған пияз және 0,5 кг татымдықтар (эстрагон, кресс, кинза, мята, базилик), 3— 4 жұмыртқа салынып, 1 стақан қайнаған су құйылады. Дереккөздер
Әдеби шығарма

Әдеби шығарма - материалды тасушысы тіл болып енетін, өнердің түрі. Дереккөздер an:Ficción ar:خيال bat-smg:Menėnis stėlios bg:Художествена литература bs:Fikcija ca:Ficció cs:Krásná literatura cy:Ffuglen da:Skønlitteratur de:Schöne Literatur en:Fiction eo:Fikcio es:Ficción et:Ilukirjandus fi:Kaunokirjallisuus fr:Fiction gan:小說 id:Fiksi is:Skáldskapur it:Fiction ko:허구 la:Fictio lt:Meninis stilius ms:Cereka nn:Skjønnlitteratur no:Skjønnlitteratur pl:Literatura piękna pt:Ficção ro:Ficțiune ru:Художественная литература simple:Fiction sr:Фикција sv:Skönlitteratur ta:புனைகதை th:นิยาย tl:Kathang-isip uk:Художня література vi:Hư cấu
Омарлар

Омарлар (теңіз шаяндары) – өлшемдері 20-дан 40 см-ге дейін, салмағы — 0,5 кг болатын теңіз жәндіктері. Қазіргі заманда арнаулы тоғандарда қолдан да өсіріледі. Еті көптеген салқын тағамдарға, салаттарға, көжелер мен екінші (француз аспаздығында) тағамдарға қосылады. Жіктелуі Омарлар екі топқа бөлінеді, олар – кәдімгі омарлар және лангусттар. Кәдімгі омарлардың қысқыш тәрізді тырнақтары және денелерінің ұшында үлкен жұпталған қосымшасы болады. Кәдімгі омарлардың көптеген түрлері бар. Америкалық омар және еуропалық омар – осы кәдімгі омарлардың ең кең тараған екі түрі. Лангусттардың үлкен алдыңғы тырнақтары болмайды. Оның орнына көздерінің үстіңгі жақтарында қос мүйізі болады. Дереккөздер
Тау асуларын алу

Тау асуларын алу — шабуыл барысында бірден жүрігі келе жатып жүргізіледі. Бұл кезде қарсылас асу қорғанысын ұйымдастырмастан бұрын, рота (взвод) жаяуланып, шегініп бара жатқан қарсылас қимылының алдын алады және асуды (сайға кіреберісті, өткелді) жүріп келе жатып алады. Рота асуды басып алу міндетін орындай отырып, көршілермен өзара әрекеттесе күшейту құралдарымен бірінші кезекте асуға жақын жатқан биіктікті (биіктіктерді) алуға тиіс, ал сонан соң асуды тікелей қорғап тұрған қарсыластың тылы мен капталына шұғыл кіріп, оны табанды түрде жойып, шабуылды екпінді жалғастырады. Ротаны қолдаушы артиллерия мен минаатарлар қарсыластың биіктікте орналасқан атыс құралдарын жояды, ал биіктікке ие болған кезде асуды тікелей қорғайтын немесе оның кіреберісін қалқалайтын қарсыласқа атысты шоғырландырады. Рота пулеметтері мен зеңбіректерінің бір бөлігі асуды тікелей қорғап тұрған қарсыласты маңдайшептен ату үшін пайдаланылады. Асуда бекіну үшін тапсырма алған соң рота командирі жекеленген барлау шолғындарын алға, ал кажетті жағдайда қапталдарға жібереді, атыс құралдарын жинақтайды және айнала қорғанысты ұйымдастырады. Ротаға берілген инженерлік-саперлік бөлімшелер тездетіп кажетті орындарда минасыздандыруды немесе мина кедергілерін қондыруды жүргізеді. Терең езендер мен сайлардан (каньон) ету аспалы жоңар мен арнайы көпірлерді пайдаланумен жүзеге асырылады. Бөлімшелер аға бастықтың нұсқауы бойынша қарсы жағаға тікұшақпен түсірілуі мүмкін. Таулы жерлерде түнде, жергілікті жердің карқынды жарықтандырылуы кезінде де коптеген караңғы жерлер болуы мүмкін. Оларды шабуылдаушы бөлімшелер қарсыласқа жасырын жақындау және кенеттен шабуылдау үшін пайдаланады. Қарсыласқа жакындау ұрыстық ретпен немесе белімшелердің тереңдікке жазылған лектерімен жүзеге асырылады. Түнде таулы жерлерде шабуыл кезінде бөлімше кимылының табысы көбінесе бөлімшелердің батыл және ынталы әрекеттеріне және қарсыластың тылы мен қапталына соққы беру үшін таулы жерлердің ерекшелігін дұрыс пайдалануына байланысты. Жеке құрамға түнгі шабуылға дайындалу, әсіресе жергілікті жерді, шабуыл объектісін, оған жылжу жолын және бағдарларын терең зерттеу үшін уақыт жарық мезгілде беріледі. Бөлімшелер шабуыл жасау үшін бастапқы тұрақтарын мүмкіндігінше қарсыласқа жақын орналастырады. Дереккөздер
Тәрбиелейтін оқу

Тәрбиелейтін оқу – 1.білім, іскерлік, дағды беретін және сонымен бірге оқушылардың белгілі бір дүниетанымын, мораль, мінезін және ерігін қалыптастыратын, танымдық қабілеттерімен басқа жеке тұлғалық қасиеттерін дамытатын оқыту; 2. оқушылардың білім, іскерлік, дағды алуы, шығармашылық іс-әрекетті меңгеруі және әлемге, бір-бірлеріне, меңгеретін оқу материалына эмоциялы-құнды қатынас қалыптасуы арасында органикалық байланысқа қол жеткізілетін оқыту. Оқытудың бір принципі. «Тәрбиелейтін оқу»терминін И.Ф. Гербарт енгізді. Дереккөздер
Омлеттер

Омлеттер — бұлғанған жұмыртқаға су, сүт, қаймақ, сорпалар, қайнатпалар, шырындар сонымен бірге ұн қосып араластырып тез дайындалатын тағам. Жылумен өңдеу кезінде үстіне майда туралған шұжық, қуырылған ет түйіршіктері, сыр, саңырауқұлақтар, пияз және т.б. көктер салынуы мүмкін. Дереккөздер
Руслан Нұрбай

Руслан Нұрбай - 1974 жылы Қарағанды облысы (бұрынғы Жезқазған), Ақтоғай ауданы Ыстыбұлақ ауылында дүниеге келді. Шыққан тегі Орта жүздің Арғын тайпасының Тобықты руы. 1992 жылы Қарқаралы ауданының Қарағайлы кентінде орта мектепті бітіріп, 1998 жылы Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетінен журналист мамандығын алып шықты. 2001 жылы жас ақын-жазушылардың республикалық кеңесіне қатысқан, 2003 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде І-орынды иеленіп, лауреат атанды. Өлеңдері Қарағандыда жарық көрген бірнеше жинаққа, «Қалам құдіреті» әдеби альманағына, «Дүниеге келер әлі талай Қасым», «Сен неткен бақытты едің, келер ұрпақ» топтамаларына енді. Дереккөздер
Дистрибутивтік талдау

Дистрибутивтік талдау ( - бөлу, жекелеу ) — мәтіндегі жеке тіл бірліктерінің орналасқан айналасын, сол ортада жекеленуін, алатын орның зерттеуге негізделген, бірақ олардың лексикалық я грамматикалық мағыналарына мән бермейтін әдіс. Дистрибутивтік талдау алғашында фонология мен морфологияда қолданылған. Оның негізгі принциптерін 20 гасырдың 20 жылдары Л. Блумфилд анықтаған, 20 ғасырдың 30—50 жылдарында әрі қарай дескриптивтік лингвистиканың өкілдері 3. Харрис т. б. дамыткан. Дистрибутивтік талдауда алдымен мәтін мәтіндік шағын тіл бірліктеріне (жеке дыбыстар мен морфтарға) жіктеледі. Одан әрі олар фонемалық не морфемалық тіл бірліктеріне немесе олардың эр түрлі түрлеріне қатыстылығына, тіркесімділігіне байланысты үйлесімділік (идентификация) немесе қарама-қарсылық (контрастық) дәрежеде дараланып зерттеледі. Кейінгі уақытта Дистрибутивтік талдаудың қайшылықтары, өз міндетін толык аткара алмайтыны белгілі болды. Сол себепті Кенестіл білімінде ол тілдік материалды талдауға қажет біркатар эксперименттіктәсілдермен, сандық әдістермен толыктырылды. Дистрибутивтік талдау толыктырылған қалпында тілдің барлық денгейінде (синтаксис пен семантикада да) қолданылады. Сөйтіп, ол тілдік материалға эксперимент жүргізудің, оның техникасын жетілдірудін маныздылығына көз жеткізді. Тағы қараныз: * Лексика * Синтаксис Дереккөздер
Акционерлік қоғамның таратылуы

Акционерлік қоғамның таратылуы акционерлік қоғамның Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде белгіленген тәртіппен, «Акционерлік қоғам туралы» ҚР Заңын және қоғамның жарғысын ескере отырып, ерікті түрде немесе мәжбүрлі жағдайда таратылуы. Дереккөздер
Бәрін жалпы оқыту, бәрін оқыту, бәріне жалпы білім беру

Бәрін жалпы оқыту, бәрін оқыту, бәріне жалпы білім беру - мемлекет аңықтаған білім, оқу іскерлігі көлемін оқушыларға беретін оқу мекемелелерінде белгілі бір жас шамасындағы барлық балалар мен жастарды окыту. Дереккөздер
Оранжад

Оранжад — апельсиндерден, дайын апельсин шырынынан немесе цедрасынан дайындалатын лимонад тәрізді сусын. 1 л су, 1 кг қант, 8 апельсин, 35 г шарап-тас тұзы (100 мл лимон шырыны немесе лимон қышқылы). Қанттан 1 қою шырын қайнатып, салқындатылған соң үстіне шырын және цедра, лимон қышқылын қосады да, сүзгілеп алынады. Аспаздықта бисквиттерге, тәтті құймаларға, ыстық десертті тағамдарға, кейбір жарма тағамдарына қолданылады. Дереккөздер
Тау әскерлері

Тау әскерлері таулы жерде ұрыс қимылдарын жасауға арналған және арнайы үйретілген жалпы әскери, артиллериялық, инженерлік және басқа бөлімдер мен құрамалар. Кейбір армиялардағы Тау әскерлерінде ерекше штаттық ұйымы бар, олар альпілік әскерлер (Франция, Италия), таулы жаяу әскерлер (ГФР, Грекия), жеңіл жаяу әскерлер (Қытай) деп аталады. Тау әскерлері, әдетте, жеңілдетілген қарулармен, аз габаритті (аз көлемді) және жоғары өтімділігі бар әскери техникамен, көліктік құралдармен, ал артиллерия зениттік-артиллериялық белімшелермен жабдықталады. Дереккөздер
Альпари

Альпари ( — теңбе-тең) — бағалы қағаздардың немесе валютаның биржалық, нарықтық құнының олардың атаулы құнына (баламына) сәйкестігі. Альпари алтын стандарттың мерзiмiне, термин (банкнота соңыра) банктiк несие билеттерi ақшалай металлдың декларация жасалған санына айырбастауға болатында ахуалдың жөн-жобасы үшiн валюталық айырбаста немесе еркiн нарықтағы ақшалай металлға баға ақшалардағы металлдың номиналды мазмұнына сәйкес келдi қолданылды. Дәл осылай қатал пропорционалдық олардың құрамындағы алтынына валюта айырбасының ахуалын белгi қойды. Қазiргi шарттарда валюталардың құрамындағы алтынының декларациялауын ескермейтiн Ямай валюта жүйе жұмыс iстейдi. Дереккөздер
Құланбай Көпішев

Құланбай Көпішев (1913-2002) — 15 наурызда Қызылорда облысы, Қармақшы ауданындағы «Құлан» деген жерде туған. Алшын тайпасының Шөмекей руынан. Семей қаласындағы жоғары дәрежелі ауыл шаруашылығы мектебін, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті жанындағы партия мектебін, ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген. 1931 жылдан бастап ұстаздық және комсомолдық қызметтер атқарған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Соғыстан кейін «Үгітші блокноты» журналының жауапты хатшысы, Қазақ радио комитетінің бас редакторы, көркем әдебиет баспасында редакция меңгерушісі қызметін атқарды. 30-дан астам өлеңдер кітабы жарық көрді. А. Мацкеевичтің, Н. Бараташвилдің, Т. Шевченконың, А.С. Пушкиннің, М.Ю. Лермонтовтың, М. Жәлилдің, т.б. шетел ақын-жазушыларының шығармаларын қазақ тіліне тәржімалады. «Сыр толқыны», «Өркен», «Мәуе», «Жылдар жырлайды», «Ер-жүрек», «Кезеңдер», «Жұлдыздар сөйлейді», «Өсиет» секілді кеңінен танымал өлеңдер жинақтарының авторы. I дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз, «Кенигсбергті алғаны үшін» орден-медальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен екі рет марапатталған. Дереккөздер
Жылқыбай Нұрбеков

Жылқыбай Нұрбеков (1920-1948) - Жезқазған облысы, Шет ауданына қарасты «Нұра — Талды» кең-шарында туған. Жастайынан әкесінен жетім қалған Жылқыбай шешесінің тәрбиесінде болады. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Қояншы-тағай бұтағынан шыққан. Бастауыш, орта білім алып, 1938 — 1940 жылдары Қарағанды мемлекеттік оқытушылар институтының қазақ тілі және әдебиеті факультетінде оқиды. 1940— 1944 жылдары Шет ауданы мектептерінде ұстаздық еткен. 1945 жылы «Қарағанды» газетінде әдеби қызметкер, кейін бөлім меңгерушісі болып қызмет істейді. 1947 жылы қазан айында Алматы қаласында өткен Қазақстан жас ақын-жазушыларының бірінші республикалық кеңесіне қатысады. Шығармалары кезінде республикалық, облыстық баспасөз беттерінде жиі жарияланып тұрды. Өлеңдері «Жастар даусы» жинағына (1949) енген. Дереккөздер
Жеке тұлғаның жан-жақты дамуы

Жеке тұлғаның жан-жақты дамуы - білім беру тұрғысынан екі мәні бар: *адамды қоғамның әртүрлі тіршілік әрекеттері сферасына жан-жақты, біліктілігімен және жауапкершілікпен қатысуға дайындау; *индивидтің рухани сферасының барлық жағын, оның интеллектін, ақылын, ерігін сезімін үйлесімді дамыту, оның көзқарасындағы рационалды-логикалық және эмоциялы-психологиялық компоненттерінің бірлігіне қол жеткізу. Дереккөздер
Құттыбек Баяндин

Құттыбек Баяндин (1937-2004) 17 шілдеде Алматы облысы, Үйгентас ауданы, Қоғалы ауылында туған.Жыланды орта мектебін бітіргеннен кейін (1957) біраз уақыт колхозда, құрылыс ұйымдарында қара жұмыс істейді. Жұмыс баспалдағы 1966 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің журналистика бөлімін тамамдап, Семей, Талдықорған облыстарының «Семей тады», «Октябрь туы» газеттерінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, Талдықорған облыстық партия комитетінде нұсқаушы қызметтерін атқарған. Сол тұста жазған «Жолық болсын, Жұлдыз», «Жаңғырық», «Күткен күн», «Кімсің сен?» атты драмалық шығармалары облыстық театр сахнасында қойылды. Аудармалары 1982 жылдан бастап «Қайнар», « Жалын », «Балауса », « Рауан » баспаларында редактор, Қазақ КСР Баспа, полиграфия және сауда істері жөніндегі мемлекеттік баспасөз комитетінде бөлім бастығы болған. Э.Успенскийдің «Қолтырауын Гена және басқалар» атты әңгімелер жинағыш қазақ тіліне аударған. Еңбегі Нұрмолда Алдабергеновтің ғұмыры мен қызметі жайлы «Нар тұлға» атты деректі романы «Рауан» баспасынан (1996), «Ғылым тарланы» атты жаңа деректі романы «Білім» баспасынан (2001) жарық көрді. Дереккөздер
Осси-букки

Осси - букки — дүниежүзілік мейрамхана асханаларында осы атпен белгілі итальян тағамы. Осси — буки бұқтырылған бұзау еті. Бұзаудың артқы сан етінен қалындығы саусақтай кесектер алып оларды ұнға аунатып, пияз туралған майда қуырады. Қуырылған етке көп мөлшерде қызанақ қосып және татымдықтар мен дәмдеуіштер қосып бұқтырады. Күріш пен лимон қосып береді. Дереккөздер
Баллистикаға қарсы жүйе

Баллистикаға қарсы жүйе (БҚЖ) — стратегиялық баллистикалық ракеталарды ұшу жолында ұстау үшін қолданылатын қорғаныс жүйесі. Баллистикалық жол Aртиллериялық снарядтардың, миналардың, т.б. қозғалысын эксперименттік зерттеуге арналған артиллериялық полигондағы жердің арнайы жабдықталған өңірі. Баллистикалық жолда тиісті баллистикалық аспаптар мен баллистикалық нысаналар орнатылады, олардың көмегімен тәжірибелік атыс негізінде ауаның кедергі (заңы) функциясы (кызметі), аэродинамикалық сипаттамалары, түсу және тербеліс қозғалысының параметрлері, ұшып шығудың алғашқы жағдайлары және снарядтардың шашырау сипаттамалары анықталады. Баллистикалық ракетаны ұшыру қондырғылары Тұрақты немесе жылжымалы (шынжыр табанды көліктер мен темір жол платформаларындағы және т.б.) көлбеу ұшыру қондырғылары мен старттық үстелдер. Баллистикалық ракеталардың көпшілігі қондырғыдан бағыттауышсыз ұшырылады, мұнда ракета ұшыру үстеліне міндетті түрде тік орнатылады. Мұндай ұшыру қондырғылары ракетаны сақтау мен ұшыруға арналған дөңгелек тік шахтада жабдықталуы мүмкін. Жер асты ұшыру қондырғыларын оқтау кранның көмегімен жүргізіледі. Көлбеу ұшыру қондырғылары қатты отынмен жұмыс жасайтын кейбір баллистикалық ракеталарға арналады. Мұндай ұшыру қондырғыларын бағыттаушының тұрақты немесе ауыспалы көтеру бұрыштары болады. Дереккөздер
Балама

Балама ( - екінің бірі) - бірін-бірі жоққа шығаратын екі немесе бірнеше мүмкіндіктердің бірі, іс-қимылдардың қолда бар нұсқаларының бірі, таңдалуы керек шешімдердің бірі. 1. Бірін-бірі жоққа шығаратын мүмкіндіктер арасындағы бірін таңдау қажеттігі. 2. Бірін-бірі жоққа шығаратын мүмкіндіктердің әрқайсысы. Дереккөздер cs:Alternativa de:Alternative (Begriffsklärung) en:Alternative es:Alternativa eu:Alternatiba fr:Alternative id:Alternatif ja:オルタナティヴ ko:얼터너티브 nl:Alternatief no:Alternativ pt:Alternativa ru:Альтернатива simple:Alternative sk:Alternatíva sv:Alternative
Ашық жоғары оқу орны

Ашық жоғары оқу орны - тыңдаушыларды жасын шектемей, білімдеріне ең төмен талап қоя отырып қабылдайтын жоғары оқу орны. Ашық жоғары оқу орны оқу тәртібі анағұрлым еркін, өйткені оқу мерзімі шектелмейді. Тыңдаушылар стипендия ала алады, грант бойынша немесе белгілі кепілдіктер бойынша төлемақысыз оқи алады. Мұндай оқу орындарына Ашық Британиялық университет, Германияның бірқатар ашық университеттері жатады. Дереккөздер
Өнім ассортименті

Өнім ассортименті - кәсіпорынның, өндіріс салаларының шығарған өнімдеріне немесе белгілі бір тауарлар тобына бұйымның жекелеген түрлерінің құрамы мен арақатынасы. Өнім ассортименті өнімді сапалық және сорттық тұрғыдан сипаттайды. Дереккөздер
Амортизация

Амортизация (Тозу шығыны / Өтем пұлы, — өтеу; - бәсеңдет) — жалпы ұлттық өнімді өндіру барысында тозған немесе пайдаланылған (тұтынылған) капиталдың көлемін бағалау; негізгі қорлардың тозуына қарай олардың құнын өндірілетін өнімге (орындалатын жұмысқа, көрсетілетін қызметке) бірте-бірте көшіру жолымен олардың құнын өтеу үдерісі. Амортизация аударымының сомасы амортизация нормаларына сәйкес өндіріс пен айналыс шығынына енгізіледі, негізгі қорлардың тозуы дәрежесін сипаттайды және олардың толық қалпына келтірілуі (ұдайы өндірілуі) үшін ақшалай өтемпұл қорын құрады. Амортизация бейматериалдық активтердің тозуын есептеу кезінде де есептеледі. Амортизация термині басқа мағыналарда да қолданылады, мысалы, жеке адамның немесе ұйымның мерзімдік жарналарын төлеу немесе міндеттемелерді сатып алу жолымен борышты бірте-бірте өтеуі; борышқорлық міндеттеменің ұрлануы, жоғалуы, тб. себепті оны жарамсыз деп тану; машиналарда, құрылғыларда - машиналардың конструкцияларындағы арнаулы қондырғылар, оларды салмақтан қорғайтын құрылғылардың көмегімен соққының, серпудің күшін жұмсарту, бәсендету. Терминологиясы Сөз ортағасырлық Ағылшын тіліндегі "amortisen" - "өлтіру", "кәсіпте оқшаулау" сөзінен жасалған. Ал, ол англо-француз тіліндегі "amorteser" және оның өзгерген нұсқасы "amortir" сөзінен шыққан болыып, ол тұрмыстық латын тіліндегі "admortire" - "өлтіру" сөзінен келген. Мұндағы ad- және mort- латын тілінде "өлімді" білдіреді. Дереккөздер
Әуезхан Көшімов

Әуезхан Көшімов (1911, 15 желтоқсан, Жезқазған облысы, Шет ауданы, Босаға ауылы - 1993) - ақын. Өмірбаяны Әкесі Көшім қажы. Арғын тайпасы Қаракесек руының Кәрсөн бұтағынан шыққан. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін бітірген. Қарағандыда облыстық радио комитетінің бас редакторы, облыстық Халық шығармашылығы үйінің директоры, Қазақстан Жазушылар одағының Қарағанды облысындағы өкілі қызметтерінде болған. Шығармалары * Жүрек сазы. Өлеңдер. А., ҚМ КӨБ, 1948; * Қарт мергеннің айтқандары. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1957; * Аңшының әңгімелері. А., ҚМКӘБ, 1959; * Екі бүркіт. Әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1963; * Тегіледі әуендер. Поэмалар. А., ҚМКӘБ, 1961; * Тепеңкөк. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1983. Марапаттары «1941 — 1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Дереккөздер
Моральдық таңдау

Моральдық таңдау – жеке тұлға мен қоғамның адамгершілік еркіндігінің дәрежесін бейнелейтін мінез құлықтың немесе нақты қылықтың белгілі бір бағытын адамның саналы түрде жоғары және артық деп санауы. Дереккөздер
Барлау алқабы

Барлау алқабы — бірлестіктердің (құрамалардың, бөлімдердің) күштерімен және құралдарымен барлау жүргізілетін оң және сол жақтары шектеуші сызықтармен шектелген қарсыластың орналасқан орындарындағы жергілікті жер жолағы. Әдетте, барлау алқабы бірлестіктердің (құрамалардың, бөлімдердің) ұрыстық қимылдар алқабы енінен, ал терендігі бойынша оның жауынгерлік міндет терендігінен кем болмауы керек. Барлау жасағы Қарсылас туралы, шабуылда қолайлы және жорықтағы бетпе-бет ұрысты болжауда жергілікті жер туралы мөліметтер алу үшін жалпы әскери құрамадан (бөлімнен) аса маңызды бағытка жіберілетін тактикалық барлау органы. Қорғаныста қарсыласпен тікелей түйісулер болмаған кезде барлау жасағы жіберіледі. Әдетте, барлау жасағы құрамына мотоатқыштар (танк, барлаушы, парашют-десанттық) роталар немесе танк, артиллерия, саперлермен және т.б. мамандармен күшейтілген мотоатқыштар (танк) батальондары кіреді. Ол барлаушы шолғындарды жібереді. Барлау жасағы бакылау, жергілікті жерді байқау, торуылдау, ал қажет болған жағдайда ұрыс аркылы барлау жүргізеді. Барлау және нысана көрсету станциясы Әуе нысаналарын (ұшақтарды, тікұшақтарды, қанатты ракеталарды) табу және зениттік ракеталар әскері мен зениттік артиллерия батареяларына нысананы көрсетуге арналған радиолокациялық станция. Барлау және нысана көрсету станциясы жер үсті, кемелік және әуе шабуылына қарсы қорғаныс бөлімшелерінде қолданынады. Дереккөздер
Диалектологиялық карта

Диалектологиялық карта — жеке диалектілік кұбылыстардың, бір немесе бірнеше көрші тіл диалектілерінің таралу картасы. Орыс тілінің, Диалектологиялық карта [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0 «Диалектологический атлас русского языка»] негізінде құрастырылған және диалектілік бөлінудің белгісі ретінде үстеу, диалектілік аймақтар, говорлардың топтары мен топшаларын көрсеткен. Қазақ тілінің Диалектологиялық карта (30-50 жылдары) диалектологиялық экспедициялардың материалдары бойынша С. Аманжолов құрастырған. Дереккөздер
Өтежан Нұрғалиев

Өтежан Нұрғалиев - 1938 жылы 15 тамызда Ақтөбе облысы, Байғанин ауданының «Ақжар» ұжымшарында дүниеге келген. Еңбек жолы 1964 жылы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. 1964 — 1968 жылдары Жарқала орта мектебінде мұғалім, 1968—1969 жылдары «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде тілші, 1969—1972 жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінде тілші, содан кейін «Жалын» баспасында редактор болып қызмет атқарған. Қазақ телевидениесінде жұмыс істеді. 2011 жылы 6 қаңтарда Алматы қаласында өмірден өтті. Еңбектері Әдебиетке алпысыншы жылдары «Менің махаббатым» атты жыр жинағымен келген ақын өлеңдерінде жаңа бояу, тың үн, тосын мінез бар. Ақынның өзі де әдебиетке жаңбыр болып қүйып, нөсер болып төгіліп келді. Әдебиетке жаңа леп, жаңа тыныс қосылды. Ол көптеген кітаптардың авторы. Шығармалары: Менің махаббатым. Өлеңдер. «Жазушы», 1962; Ақ нөсер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968; Нөсерден кейін. Өлеңдер. А., «Жалын», 1971; Ай астында ақбоз үй. Өлеңдер. А., 1972; Қайыңды тоғай. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973; Таңдамалы. Өлеңдер мен балладалар. А., «Жазушы», 1976; Соғыстың соңғы жазы. Балладалар. 1-кітап. А., «Жалын», 1977; Соғыстың соңғы жазы. Балладалар. 2,3,4-кітаптар. А., «Жазушы», 1978, 1980, 1984; Тыныштық. Өлеңдер. А., 1987; Афина мектебі. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1997. «Құрмет» орденімен марапатталған. Дереккөздер
Заңды тұлғаның таратылуы

Заңды тұлғаның таратылуы — заңды тұлғалар қызметінің тоқтатылуы, оның мәні олардың құқықтары мен міндеттері басқа заңды немесе жеке тұлғаларға өткізілместен олардың істері мен мүлкінің жойылуында. Заңды тұлғалар таратылған кезде олардың өндірістік, сауда, ғылыми-техникалық және қоғамдық қызметі тоқтатылады, олардың несиегерлері қанағаттандырылады, үлескерлік жарналар заңды тұлғалардың мүшелеріне қайтарылады, олардың мүлкі сатылады. Кәсіпорын құрылған мерзімінің аяқталуына байланысты, құрылғандағы мақсатына жеткеннен кейін оның құрылтайшыларының (қатысушыларының) шешімі бойынша, сондай-ақ соттың шешімі бойынша таратылуы мүмкін. Дереккөздер
Педагогикалық қызмет

Педагогикалық қызмет — педагогикалық процесте тәрбиеленуші тұлғасын тәрбиелеудің, дамытудың, оның өзінше дамуының оңтайлы жағдайларын тудыруға және өзін еркін және шығармашылықта көрсетудің мүмкіндіктерін таңдауға бағытталған кәсіби қызмет. Педагогикалық қызмет-негізгі мәселе мұғалімнің талаптары мен мақсаттарының оқушының мақсаттарымен, мүмкіндіктерімен, тілектерімен, сәйкестігі; едагогикалық қызмет сәтті жүзеге асыру мұғалімнің педагогикалық технологияны, педагогикалық техниканы игеруімен, оның кәсіби санасынын деңгейімен байланысты. Педагогикалық қызмет үш моделі: # мәжбүрлеу педагогикасы (авторитарлық педагогикасы), # толық бостандық педагогикасы, # серіктестік педагогикасы. Дереккөздер
Палтус

Палтус — камбала тұқымдасына жататын балықтың төрт түрінің жалпы аты. Палтустың камбаладан айырмасы денесі ұзынша, басы ассиметриялы. Кәдімгі немесе ақ палтустың ұзындығы 4,5 м, салмағы 335 кг-ға дейін. Дереккөздер
Нүкеш Бәдіғұлов

Нүкеш Бәдіғұлов (1936-1999)15 желтоқсанда Шығыс Түркістанның Дөрбілжін ауданына қарасты Ақсу ауылында туған.1966 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. Қазақ радиосында, Алматы облыстық «Жетісу» газетінің ауыл шаруашылығы және әдебиет пен мәдениет бөлімдерінде, Қазақстан жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бюросында қызмет істеді.Өмірінің соңғы жылдары Қазақстан жазушылар одағында кеңесші болған. *Ақынның алғашқы өлеңдер топ-тамасы 1969 жылы «Жас керуен» жинағына енген. *Содан кейінгі кезеңдерде оның ойға тарта жыр жинақтары шықты.«Парыз» атты жыр кітабы үшін 1996 жылы Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығын алған. Шығармалары *Бәйтерек. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974; *Нұрлы жұлдыздар. Өлеңдер мен поэмалар. «Жалын», 1976; *Күлімде шуақ. Өлеңдер мен поэма. А., «Жалын», 1979; *Жарық сәуле. Өлеңдер мен поэма. А., «Жазушы», 1982; *Сырлы ағыс. Өлеңдер. А., «Жалын», 1984; *Өмір сазы. Өлеңдер. А., «Жалын», 1989; *Енші. Өлеңдер. А., «Жалын», 1992; *Сыбаға. А., «Ана тілі», 2001. Дереккөздер
Панады

Панады — ет, балық және осылардың турамасынан дайындалып тағамдардың сыртына жағылатын (аунатылатын) өнімдердің (ұн, кепкен нан ұнтақтары, жұмыртқа ақуызы, бұлғанған жұмыртқа және т.б.) жалпы аты. Дереккөздер
Маркетинг жоспарын талдау

Маркетинг жоспарын талдау — қандай шығындардың неғұрлым тиімді екенін, қандай өзгерістер енгізу қажет екенін анықтауға мүмкіндік беретін түрлі маркетинг факторларының (топтың түр-түрі, өткізу әдістері, өткізу аумағы, өткізу арналарына қатысушылар, сауда қызметкерлері, жарнама құралдары және тұтыну түрлері сияқты факторлардың) құндық пайдалылығын талдау. Дереккөздер
Гальперин Пётр Яковлевич

Гальперин Пётр Яковлевич (1902-1988) - психолог,Ресей Федерациясы ғылымының еңбегі сіңірген қайраткері (1980). Пед.ғ.д-ры (1965), проф. (1966). Ақыл-ой әрекеттерін саты-сатымен қалыптастыру теориясын ұсынды, Гальперин пікірінше, ақыл-ой әрекеттерін қалыптастыру процесі 5 сатыдан өтеді. Гальперин П.Я. (1902-1988) -Харьковтағы психологтар мектебінің мүшесі, ақыл-ой әрекетін жоспарлап қалыптастыру деген айрықша теорияның және психология пәнінің мәселесін диалектикалық-материалистік рухта шешуде субъект іс-әрекетінің бағдарлылығы ілімінің авторы. Гальперин теориясы педагогикалық психологияда, ересектерді оқыту психологиясында, педагогикалық төмендеп кеткен балаларды, интеллектің дамуын психодиагностикалауда кең өрісті қолданылады. Ұлы Отан соғысы жылдарында Гальперин іс-әрекеттік қатынас идеясын басшылыққа ала жараланғандардың қимыл-қозғалысын қайта қалпына келтірумен айналысқан. Гальпериннің біраз еңбектері нұсқа, зейін, инстинктер, психология тарихы т.б. сол сияқты бағыттарға арналған. Негізгі еңбектері: "Әрекеттің ақыл-ойлығы және ғылым пәні" (1974), "Психологияға кіріспе" (1976), т.б. Дереккөздер
Пастеризация

Пастеризация - әр түрлі зиянды микроорганизмдерден залалсыздандыру мақсатында сұйықтарды (сүт, шарап, сыра, т.б.) белгілі бір мерзім (15—30 мин) бойына 60—70°С температурада қыздыру. Бұл әдіс жоғары температураға дейін қыздыруға келмейтін тағамдарды ұзақ мерзімге сақтау үшін пайдаланылады. Тәсілді алғаш ұсынушы француз микробиологы Л.Пастер. Көптеген тамақ өнімдерін (температурасын 100°С асырса қасиеті өзгеретін) консервілеуде осы тәсіл қолданылады. Дереккөздер
Тұтынушыны талдау

Тұтынушыны талдау - талғамды зерттеуге, қажеттіліктердің құрылымын тұтынушылардың топтары бойынша саралауға, қанағаттандырылмаған қажеттіліктерді, тұтынушының белгілі бір тауарларды артық санау уәждерін анықтауға арналған талдау. Дереккөздер
Логика-философиялық трактат

Логика-философиялық трактат - Витгенштейннің философиялық көзқарасының басты шығармасы, 1918 жылы жазылған. Кітап мәтіні афоризм түрінде, осы немесе басқа афоризмнің маңыздылық деңгейін білдіретін, сандармен белгілене отыра жазылған. Витгенштейн объективті мағыналы және ешқандайда психологиялық ерекшеліктерге мойынсынбайтын ойлау шегін қоюға тырысады. Осы жерде ой тілмен теңестіріледі, ал философия «тілдің сыны» аналитикалық формасын қабылдайды. Дереккөздер
Тәжірибелік іс-әрекет

Тәжірибелік іс-әрекет - мақсаты - әрекет етуші жеке тұлғаның немесе топтың өзара әрекет ететін табиғи және әлеуметтік әлемін саналы өзгерту болып табылатын іс-әрекет. Тәжірибелік іс-әрекет- әрекет оқу процесінде және тікелей тәжірибеде бұрын меңгерілген тәсілдермен іске асырылады. Дереккөздер
Пектин

Пектин — көмірсулар болатын органикалық қосылыстар тобы. Жеміс-жидектерде, тамыр жемістерінде мол болады. Егер қант пен жеміс қышқылдарын қосып қыздырса желеге айналады. Кондитер өндірісінде қолданылады. Дереккөздер
Адамның үйлесімді дамуы

Адамның үйлесімді дамуы ( - байланыс, үндестік, шамаластық) - адамның дене және рухани күштерінің шамалас дамуы, оның білімінің, мінез-құлығы мен іс- әрекетінің әртүрлі жақтары мен қызметінің қисынды, қатаң үйлесуі. Адамның ақылының, ерігі мен сезімінің бір бағыттылығына қол жеткізуді көздейтін оның рухани әлемінің рационалды-логикалық және эмоциялы-психологиялық сфераларының келісімдегі айналым процесі. Дереккөздер
Эвфония

Эвфония - аллитерация, ассонанс және тағы басқа дыбыстық қайталаулардың түрлері, тілдік формаларда қолданылатын түрлі фонетикалық амалдардың жинақталып үндесуі. Әдеби шығармада, өлең-жырларда дыбыстары үйлес, бірін-бірі қайталайтын сөздерді шебер қолдануда эстетикалық сезімге жақсы әсер етіп, сөз әуезділігін арттыра түседі. Сөздің дыбыстың гармониясын күшейтетін тәсілдер: өлең ұйқасы, аллитерация, ассонанс, дыбыстың қайталаудың барлық түрі. Дереккөздер
Теориялық іс-әрекет

Теориялық іс-әрекет - мақсаты - әлемді тану және түсіндіру, ой эксперименті процесінде тәжірибелік іс-әрекет тәсілдерін табу және негіздеу болып табылатын жеке тұлғаның немесе топтың іс-әрекеті. Дереккөздер
Барлау мәліметтері

Барлау мәліметтері — ұрыс алдында, сондай-ақ ұрыс барысында шешім қабылдау үшін командирге қажет болатын қарсылас, жергілікті жер, метеорологиялық жағдай және т.б. туралы мәліметтер. Бөлімше мен бөлім командирлері Барлау мәліметтерін барлаушы бөлімшелерден, бақылау постарынан (бақылаушылардан), тұтқындардан жауап алу және т.б. жолдармен алады. Барлау мәліметтерінің маңыздылығы олардың мазмүнымен, шынайынығымен, қалыптасқан жагдай шарттарына байланысты айқындалады. Барлау мәліметтерінің нактылығына қарай олар анық, ықтимал, күмәнді және жалған болып бөлінеді. Барлау шолғыны Барлау жасағында әрекет етуші батальоннан (ротадан) жіберілетін тактикалық барлау органы. Құрамадан (бөлімнен) жіберілген барлау шолғыны жеке барлау шолғыны (ЖБШ) болып тағайындалады. Әдеттегі барлау шолғыны (ЖБШ) құрамына саперлермен және басқа мамандармен күшейтілген взвод кіреді. Барлау шолғыны (ЖБШ) барлау үшін бағыт немесе объекті мен міндеттер алады. Барлау шолғыны өз міндеттерін бақылау, торуылдау, шабуылдау, ал қажет болған жағдайда ұрыс жүргізу арқылы орындайды. Барлаушы жер серігі Орбитаға шығарылған жасанды жер серігі. Ол арнайы барлау құралдарымен жабдықталып, барлау мәліметтерін табуға арналады. Барлаушы жер серігінің көмегімен қарсыластың жер үсті объектілері, теңіз, әуе және ғарыштық нысаналары туралы мәлімет алуға болады. Барлаушы жер серігі алынған барлау мәліметтерін Жерге теледидар арқылы немесе контейнерлер тастау арқылы жеткізеді. Барлаушы топ Ұрыстың жылжымалы түрлерінде, сондай-ақ қарсыласпен түйіспеген қорғаныс кезінде қарсылас пен жергілікті жерге барлау жүргізу үшін құрамалар мен бөлімдерден арнайы жіберілетін әскери барлау органы. Барлаушы ұшақ Әуе барлауын жүргізуге арналған, арнайы техникалық жабдықтары (аэрофотоқондырғы, радиолокациялық қондырғы, т.б.) бар әскери ұшақ. Барлаушы ұшақ жер бетіндегі, әуедегі және теңіздегі нысаналарды (қарсыластардың объектілерін) әуеден барлап, олар жөніндегі мәліметтерді авиациялық басшылық орындарына береді. Дереккөздер
Сұраным мен тұтынымды талдау

Сұраным мен тұтынымды талдау — қоғам мүшелерінің материалдық қажеттіліктерін ғылыми тұрғыда болжап білу және оларды қанағаттандырудың оңтайлы жолдарын іздестіру міндеттерін көздейтін экономикалық зерттеу саласы. Талдаудың маңызды бағыты — табысы түрлі деңгейдегі, мүдделері әр алуан, кәсібі, отбасылық жағдайы алуан түрлі, т. б. бір текті әлеуметтік топтардың сұранымы мен тұтынымын зерттеу. Болашақ қажеттіліктерді анықтау кезінде пайдаланылатын әдістер: бүгінгі төлем қабілеті бар сұранымды зерделеуді басшылыққа алатын статистикалық әдістер; халықтың белгілі бір топтары (өндірістер) тұтынымының ғылыми тұрғына дәйектелген нормаларының есебіне негізделген нормативтік әдістер. Адамның физиологиялық қажеттіліктерін зерделеу негізінде, мысалы, тамақтану нормалары әзірленеді. Дереккөздер
Банктің өтемпаздығы

Банктің өтемпаздығы банктің клиенттер алдындағы өзінің ақша міндеттемелерін дер кезінде орындай алу қабілеті. Банк теңгерімінің пассивтері мен активтерінің тендестірілуімен, орналастырылған активтер және банк тартқан пассивтер мерзімінің сай келу дәрежесімен айқындалады. Тұрақты (теңгерім бойынша белгілі бір күнгі өтемпаздық), ағымдағы (белгілі бір өткен кезеқдегі өтемпаздық), келешектегі өтемпаздық түрлеріне ажыратылады. Дереккөздер
Девальвация

Девальвация ( - күшін жою; valeo — мәнді, құны бар) - халықаралық қаржы нарығындағы, ұлттық қаржы бағамының төмендеуі, қаржы қорының азаюы, мемлекеттің төлейтін теңгерімі және тез арадағы сауданың төмендеуімен байланысты, ұлттық ақша бірлігінің тұрақты құндылығының заңды дәрежеде төмендеуі, құнсыздануы. Әдетте, елдің сауда теңгерімі мен төлем теңгерімінің күрт нашарлауының, валюталық сақтық қорлардың (еркін айналыстағы шетелдік валюталар қорының және халықаралық шарт негізінде шетелдегі шоттарда және халықаралық валюталық-несие ұйымдарында, мыс., Халықаралық валюта қорында, құрылған арнаулы сақтық қаражаттың, сондай-ақ шетелдік банкнот, монета, т. б. қорының) сарқылуының, халықаралық нарықтарда ұлттық валюта бағамының құлдырауының салдары болып табылады. Ашық және жасырын девальвация түрлеріне бөлінеді. Ашық девальвация заңды тұрғыда танылған девальвация, алтын қорынан өтелмейтін көлемде қағаз ақшаларды айналыстан алу немесе айырбастау есебінен валютаның ресми бағамын төмендету. Гиперинфляциядан кейін валютаны тұрақтандыру әдісі. Жaсырын девальвация — ресми жария етілмеген девальвация, мемлекеттің құнсызданған ақша купюраларын айналымнан алмай-ақ ақша өлшемінің нақты алтын баламын төмендетуі. Дереккөздер
Экспрессия

Экспрессия - суреттеп, көркемдеп көрсететін, тілге ерекшелікпен эмоционалды бояу беретін сөйлеу сапасы. Экспрессия ( — біліну, көріну) адамның вербалды емес жолмен өзінің ішкі күйін немесе ішкі әлеміндегі ақпаратты басқа адамдарға болмысынан немесе үйреніп алған қимыл-қозғалыстар (мимика, пантомимика, жестілер) арқылы жеткізетін жүйе. Экспрессия — көрнектілік; сезімнің, күйініш-сүйініштің көріну күші. Экспрессиялық реакциялар адамның эмоциялары мен сезімдерінің сыртқы көрінісі (мимикада, пантомимикада, дауыста, ишарада) болып табылады. Экспрессияның зерттелу тарихын шартты түрде екі кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезең үшін Аристотельдің, Гиппократтың ілімдерінде негізі бар дәстүрлерді ұстану тән; бұл кезең физиогномика туралы ілімнің жасалуымен аяқталып, XIX ғасырдың ортасына жеткенде ғылыми тұрғыдан қисынсыз болып шықты. Екінші кезеңнің басталуы Ч. Дарвиннің еңбектерімен басталады. Ол білдіру қимылдарының бейімделу механизмдерінің бірі ретінде пайда болғаны туралы және эмоцияны білдірудің адам мен жануарлардағы филогенетикалық ортақтығы туралы болжам ұсынды. Экспрессия адамда генетикалық тұрғыдан болғанымен, әлеуметтік нормаларға орай үйрену процесіне байланысты. Бұл орайда белгілі бір эмоциямен ешқандай "табиғи" байланысы жоқ эмоциялық нысандар пайда болуы мүмкін. Белгілі бір мәдениетке қатысты адамдарда эмоция нысандары біршама ұқсас болады. Эмоцияның әр түрлі мәдениеттер адамдарына ұғынықты әмбебап нысандары да, белгілі бір мәдениет шеңберінде ғана түсінілетін нысандары да болады. Мысалы, көз жасы қайғы мен уайымның белгісі ретінде әмбебап дерлік, алайда бұл реакцияның нысаны (қашан, қалай және қаншалықты ұзақ жылау керектігі) мәдениет нормаларына байланысты. Экспрессияның адамдар арасындағы қарым-қатынас сипатына елеулі ықпалы болады. Эмоцияның басы артық не жеткіліксіз болуы, оның нақты жағдайға сәйкессіздігі адамның қарым-қатынастарындағы кикілжіңдердің себебі болуы әбден мүмкін. Дереккөздер
Өтімді активтер

Өтімді активтер оңай өткізілетін қаражат — мемлекеттік қысқа мерзімді бағалы қағаздар, пайыз түрінде табыс әкелмейтін ағымдағы шоттар, нақты ақша, яғни ұйымның айналым активтерінің ақша айналымына жоғары жылдамдықпен тартылатын бөлігі. Дереккөздер
Морфологиялық категориялар

Морфологиялық категориялар - 1. сөздердің барынша ірі разрядтары. Грамматикалык мәндердің айтылуының біріккен бірыңғай тұлғасы. Зат есім категориясы (септелетін сөздерді біріктіретін сөз табы ретінде)', Етістік категориясы (жіктелетін сөздерді біріктіретін сөз табы ретінде); 2. сөздердің сол разрядының жинақталган сипаттары. Айтылымы сол қатпарға енетін сөз тұлғаларының ара қатынасында немесе грамматикалық тұлғаларды қарама-қарсы қойғанда байқалады. Септік категориясы. Мерзім категориясы. Тұр категориясы. Етіс категориясы. Рай категориясы; 3. сөздердің сол деңгейінің грамматикалық категориясының айтылымы болып табылатын сөздердің қосымшалық түрлері. Атау септік категориясы. Жекеше түр категориясы. Осы шақ категориясы. Өздік-ортақ етіс. Ашық рай категориясы. Дереккөздер
Кітап беру кафедрасы

Кітап беру кафедрасы - оқырмандарға берілетін және олардан қайтарылып алынатын кітаптарды жазып дайындауға, кітап беру процесіне қажетті құжаттарды сақтауға, көмекші картотекаларға және басқаларға арналып жабдықталған орын. Дереккөздер
Педагогикалық диагноз

Педагогикалық диагноз - оқушының қабілетінің сипатын және көлемін, олардың оқудағы қиыншылықтарын, тәртібіндегі ауытқулардың сипатын анықтау. Педагогикалық диагноз оқушының мектеп бағдарламасын игеруі туралы мәліметтердің негізінде, олардың оқуларын байқау мен оның нәтижесін зерттеу негізінде қойылады. Дереккөздер
Еңбекті нормалаудың талдамалы әдісі

Еңбекті нормалаудың талдамалы әдісі - нормаланатын жұмыстың, жұмыс орнында еңбекті ұйымдастырудың және жабдықты пайдаланудың қолданыстағы тізбектілігі мен тәсілдерін зерделеу мен талдауға негізделген әдіс. Талдамалы-зерттеу әдісімен есептік-зерттеу әдісі түрлеріне бөлінеді. Олардың айырмашылығы — еңбек нормасына кіретін қажетті уақыт шығынын анықтау тәсілінде. Дереккөздер
Дезинтермедиация

Дезинтермедиация (ағыл. desintermediation—делдалды жою) — инвесторлардың ақшалай қаражатты дәстүрлі несие ұйымдарының (қаржы делдалдарының) жеткілікті дәрежеде төмен пайызды табыс табатын шоттарынан ашық нарықтағы неғұрлым жогары табысты инвестицияларға аударуы. Бүған кері үдеріс: делдалдарды іске қосу — redesintermediation - редезинтермедиация деп аталады. Дереккөздер
Эмфаза

Эмфаза — дауыс ырғағы, қайталау, синтаксистік позиция арқылы айтылым элементінің жекеленуі. Поэтикада сөздің эмоциялық мәнерінің артуы. Эмфатикалық сипат сөзге түрліше мәнер береді; мысалы: сөздерді анафоралық қайталау, риторикалық сұраулар т.б. Дереккөздер
Жасырын категориялар

Жасырын категориялар-криптотиптер, нақты морфологиялық көрініс таппаған, әйтсе де сөйлемдік кұрылым мен оны түсіну үшін қажет болып табылатын сөздердің немесе сөз тіркестерінің семантикалық және синтаксистік белгілері. Жасырын категориялар қатарына айқындылық- белгісіздік, актуалдылық- визуалдылық, жақты - жақсыз т.б. ұғымдық категориялар жатады. Дереккөздер
Талдамалы есеп

Талдамалы есеп - ақшалай және заттай түрде егжей-тегжейленген шаруашылық операцияларының бухгалтерлік есебі. Бастапқы құжаттарға негізделген, талдамалы шоттарда жүргізіледі (карточкалар, кітаптар, тізімдіктер, т. б.) және жинақтамалы есеп үшін негіз болып табылады. Субъект есеп саясатында талдамалы есепті жүргізу тәртібін белгілейді. Дереккөздер