kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Байырғы чехтар

Жалпы мәліметтер Байырғы чехтар – чех буржуазиялық партиясы (1860-1918). Басшылары: Ф. Л. Ритер, А. Браф, К. Маттуш. Мақсатын Габсбургтегі монархиясы шеңберіндегі Чехия автономиясын құру деп жариялап, ұлт-азаттық күрестің өрістеуіне кедергі жасамақшы болды және чех буржуазиясының билеуші тобына үкіметтен азын-аулақ жеңілдік алып бермекші болды. Байырғы чехтар өріс алып келе жатқан жұмысшы қозғалысына мейлінше дұшпандықпен қарады. 1874 жылы партияда жік тууы салдарынан одан жас чехтар бөлініп шықты. 1918 жылы Байырғы чехтар Чехословакияның ұлттық-демократиялық партиясының құрамына кірді. Дереккөздер
Бакинский рабочий

Бакинский рабочий — байырғы большевиктік газеттердің бірі, Әзірбайжан КП ОК-нің, Әзірбайжан КСР Жоғарғы Советі мен Министрлік Советінің мүшесі. Алғашқы нөмірі 1906 жылы қыркүйек – қазан айларында газеттің 18 нөмірі жарық көрді. Б. Н. Ногин, В. А. Радус-Зенькович т.б. редакцияның құрамына енді, редакторы С. Т. Якушев болды. 1917 жылы 22 сәуірде (5 мамыр) «Бакинский рабочий» қайта шығып, мусаватистер мен дашиктарды, эсерлер мен меньшевиктерді әшкереледі, бұқараны большевиктердің төңірегіне топтастырды. 1918 жылдың басынан бастап Әзірбайжанда социалистік шараларды жүзеге асыру жолында күресті. Газеттің бас редакторы А. Амирян мен С. Г. Шаумян болды. Бакуде Совет өкіметінің уақытша құлауына байланысты «Бакинский рабочийдің» шығуы тоқтатылды (1918 жылы тамыз). 1920 жылы 7 қарашадан бастап газет қайта басылып шықты. 1946 жылы «Еңбек Қызыл Ту» орденімен мадақталды. Дереккөздер
Өндірістік маркетинг

Өндірістік маркетинг — қолданбалы маркетинг жүйесіндегі анағұрлым маңызды маркетингтердің бірі. Өнеркəсіптік өндіріс — бұл тауарлар мен ресурстар ағымын саланың ішіне, сондай-ақ сыртына бағыттайтын салалар кешені. Өнеркəсіптік кешен үш бағытқа таралады: # шикізат пен жартылай фабрикаттарды өндіруші салалардан алу, оларды қолдану, салаларды күрделі құрал-жабдықтармен, қосымша материалдармен қамтамасыз ету; # құрал-жабдықтарды, материалдарды жəне тұтынушылық тауарларды жеке тұтынушыларға, мемлекетке, өндірістік жəне өндірістік емес ұйымдар мен экспортерларға сату; # өңдеуші өнеркəсіптің ішіндегі жеке кəсіпорындар арасында жартылай фабрикаттармен, тораптармен, агрегаттармен, қосымша жəне дайын материалдармен, құрал-жабдықтармен алмасу; Өндірістік (өнеркəсіптік) маркетинг келесі ұстанымдарды басшылыққа алады: * өндірушінің өзіне айтарлықтай тиімді жəне қолайлы, тауарлар тұтынушыларға күштеп таңылатын өнеркəсіптің даму жолдарын қабылдамайды; * өндіруші өз тауарларына тоқмейілсімей, тауардың тұты- нушылық қасиеттеріне сенімсіздікпен қарап, осының негізінде өндірісті жаңартып отыруы керек; * бəсекелестерінен қаймықпай, оларға түзу қарай білу керек, олар қолданатын маркетинг құралы мен маркетинг желісін зерт- теуге тиісті; * сыртқы ортаның өзгерісін ұдайы есепке алу қажет. Дереккөздер
Тұтынушы маркетингі

Тұтынушы маркетингі — əлеуетті тұтынушылар мен шынайы тұтынушылардың əлеуметтік-экономикалық жəне психологиялық түрлерін, олардың өмір сүру стильдерін, дағдыларын, қажеттіліктерін, мотивтерін жəне түрлі маркетингтік құралдарды қолдана отырып, тұтыну нарығына əсер ету шараларының жүйесін жасау. Жоспарлы жəне жүйелі маркетингтік шаралармен жүзеге асатын аталған маркетинг нарықтағы белгілі бір тауарлар мен қызметтерге деген сұранысқа əсер етуге мүмкіндік береді. Нарыққа тұтыну тауарларын ұсынатын кəсіпорындар мен фирмалар тұтынушылар санының көп болуын талап етеді. Ал өндірістік-өнеркəсіптік бағыттағы тауар өндірушілер көбіне бір ғана сатып алушы-тапсырыс берушімен шектеледі. Кəсіпорынның əлеуетті сатып алушылардың саны нарықтағы əрбір келісімнен пайда табу мүмкіндігінің жоғары болуына байланысты. Осы келісімдер қаншалықты көп болса, тұтыну тауарларын өндіретін фирмаларға соншалықты тиімді. Маркетинг тарихы маркетингтің қазіргі жəне əлеуетті тұтынушылардың қажеттіліктерін зерттеуге бірден емес, біртіндеп келгенін көрсетті. Тұтынушылардың қажеттіліктерін анықтау жəне қанағаттандыру тұтынушы маркетингтің тар аядағы мақсаты ғана емес, барлық ресурстарды жоспарлаудың, тиімді, əрі ұтымды қолданудың міндетті шарты. Көптеген кəсіпорындар үшін, инвестициялық капиталдан пайда табу бастапқы міндет болып табылады. Дереккөздер
Сауда маркетингі

Сауда маркетингі — нарықта тауарлық белгінің тұрақтылығын қамтамасыз ету жəне тауарды тұтынушыға дейін жеткізу ептілігі. Сауда жəне тұтынушы маркетингтердің мақсаттары мен міндеттері жиі қиылысатын болғандықтан, оларды жинақтап зерттеу қажеттілігі пайда болады. Тұтынушы маркетингі тұтынушылардың қалыптасқын өмір стилін, дағдылары мен қажеттіліктерін есепке алады. Сонымен қатар, ол маркетинг құрылымының түрлі бөліктерін қолдану арқылы, осы мұқтаждықтарға əсер етіп, қанағаттандырады. Осылайша, тұтынушының тұрақты сұранысын қамтамасыз ететін белгілі бір тауарлық белгіге артықшылық беруі қалыптасады. Алайда, тұтынушы маркетингінің аясында тұтынушы тауарды сауда жүйесі арқылы алады. Сондықтан, сауда маркетингі өз міндетін сауда қызметі арқылы жүзеге асырады. Оның негізгі мақсаты — тауарды сауда жүйесі арқылы тұтынушыға «жылжыту» бойынша, тауарлық белгінің нарықтағы тұрақты орнын қамтамасыз ету. Тауарлар өте көп, əрі қарқынды дамыған нарық жағдайында өндірушілерге сатушылардың арасында тауар таратуға көп энергия жұмсауға тура келеді. Осы мақсатта келесі мəселелерді шешуге мүмкіндік беретін сауда маркетингінің жүйесі құрылады: * тауар таратудың барлық деңгейлерінде, сатып алушылардың тауар алатын сауда нүктелеріне дейін маркетингтік шешімдерді жүзеге асыру; * өндірістік-коммерциялық операцияларға жұмсалған қаржылардың өтелу мүмкіндігін жоғарылату; * сауда кəсіпорындарының маркетингтік қызметіне коммерциялық тұрғыдан қарау; * нəтижесіз жұмыстың себептерін табуға мүмкіндік беретін маркетингтік міндеттерді сатылап шешу жəне сол үшін жауапты адамдарды табу. Дереккөздер
Асшырыш

Асшырыш - атауы гректің "eremos" - шөл, "nra" - құйрық сөздерінен шыққан және табиғат қойнауында өсіп тұрған бұл өсімдік бейнесін айнытпай сипаттайды: аталықтары ұп-ұзын болып желбіреп тұратындықтан улпілдек болып көрінетін қуатты шашақтары кең-байтақ шөл далада көзге алыстан шалынады. Табиғи мекендейтін ортасы айтарлықтай әртүрлі: жазғы аңызақта тастай қатып қалатын қазақстандық шөлдің тығыз саздағы; Түрікменияның құм шағылы; ақ сортаң мен жер бетіне шығып жатқан гипсті жыныстарда өсе береді. Алайда сирек бұталар өсетін қиыршық тасты таулы қыраттардағы шырыштар ерекше тартымды болып келеді. Тамыры жуан болғандықтан, бұл өсімдік қоректік заттарды ұзақ жылдар бойы жинақтап, тіпті құмды шөлдің өзінде қажет кезінде жерасты бөлігін жылдам дамытып, тіршілік етуге қабілетті болады. Асшырыштар өсетін жердің климатына жыл бойы температураның және жауын-шашын мөлшерінің жиі өзгерісі тән, жазы құрғақ әрі ыстық, қысы суық әрі ылғалды болып келеді. Көктемде топырақ қызған кезде 2 метрге дейін бойлап өсіп, көзге ерекше көрініп тұрады. Асшырыштың жас тамырын қайнатып, тағам ретінде пайдалануға болады. Дәмі жағынан ол қояншөпке ұқсайды. Өсімдіктің барлық бөлігі табиғи талшықтарды сары түске бояуға пайдалануға жарамды. Сонымен қатар шырыштар жақсы балды өсімдік. Дереккөздер "Қазақстанның керемет флорасы"
Жеке тұлға маркетингі

Жеке тұлға маркетингі немесе өзіндік маркетинг — тұлғаның өз жұмыс күшін еңбек нарығы мен қоғамдық-саяси қызметте жүзеге асыру мақсатындағы барынша жағымды жағдай жасауға бағытталған белгілі бір іс-əрекет бағдарламасы. «Еңбек күші» тауарын барынша жағымды жағдайда жүзеге асыру үшін еңбек нарығындағы əрекеттердің бірізділігі қажет. Өзіндік маркетинг осындай бірқатар əрекеттерді қарастырады. Ол кез келген басқа тауарларды өткізу бағдарламасына ұқсас: * өзін-өзі бағалауды жүргізу — тұлғаны еңбек нарығында нақты не қызықтырады; * негізгі жұмыс түрлерінің нұсқаулығын жəне мазмұнын зерттеу; * іздестіру мақсаттарын нақты құрастыру; * нақты жұмыс орындарының нарығын зерттеу жəне оның мүмкіндіктерін бағалау; * өзі жəне өз мүмкіндіктері туралы қысқаша анықтама жасау (resuме); * əңгімелесуге дайындық. Қызмет ету нысандары Қызмет ету нысандарына байланысты келесідей бөлінеді: макромаркетинг, аймақтық маркетинг, микромаркетинг. Макромаркетинг өндіріс, тұтыну жəне қажеттіліктердің арасындағы үйлесімділікті реттеуді қамтамасыз етіп, осы негізде мемлекеттің экономикалық, экологиялық қауіпсіздігін қосқанда, экономикалық жəне əлеуметтік саясаттың басым бағыттарын анықтайды. Аймақтық маркетинг еркін баламалы айырбас негізінде нақты аймақтың, сонымен қатар бүкіл елдің қажеттіліктерін қамтамасыз етіп, аймақтың жəне аймақаралық нарықтың дамуын қамтамасыз етеді. Микромаркетинг — бұл жекелеген фирмалар мен кəсіпорындар (ірі, шағын, орта) маркетингі. Бұл əрбір нақты сатып алушыға негізделген, адамның қажеттіліктері мен қызығушылықтарын қанағатандыру арқылы, өзінің тауар стратегиясын ықпалдастыра алатын маркетинг. Өндірістің барлық бөлініс, айырбас, тұтыну секілді салаларына, қоғамның əлеуметтік жəне саяси өміріне тарала отырып, маркетинг күрделі жəне тармақталған құрылымды құрады. Коммуникация құралдары Коммуникация құралдарына байланысты тікелей жəне электронды маркетинг болып бөлінеді. Тікелей маркетинг — бұл кері байланысты (интерактивті жүйе) маркетинг жүйесі. Мұнда өндірушіден айтарлықтай қашық орналасқан (басқа аймақта, шетелде) тұтынушыдан жауап алуда коммуникацияның бір немесе бірнеше құралдары қолданылады. Электронды маркетинг — бұл тауарды компьютерлік желілерде электронды нарық арқылы сату. Электронды нарықтар сатушы ұсынатын тауарлар мен қызметтерге сипаттама беретін ақпараттық құралдар болып табылады. Ол сатып алушыларға ақпаратты іздеуге, өз тілектері мен қажеттіліктерін анықтауға, несие қаржы көмегімен тапсырыс жасауға мүмкіндік береді, сол арқылы тауарды физикалық түрде үйге немесе сатып алушының офисіне, яки электронды түрде (бағдарламаларды, ойындарды, ақпаратты) компьютерге жеткізіп береді. Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, 1.7.2. кестеде маркетингтің негізгі белгілері бойынша, сондай-ақ қаржылық жəне басқа да сыртқы органдарға қатысты түрлері ұсынылған. Дереккөздер
Сақтандыру маркетингі

Сақтандыру маркетингі — бұл өзара есеп пен қажеттіліктерге бағытталған сақтандырушы мен сақтанушының арасындағы əрекеттестік жүйе, сондай-ақ клиенттердің қажеттіліктерін толығырақ есепке алудың есебінен сақтандырушының табысын барынша көбейтуге арналған іс-қимылдар кешені. Сақтандыру маркетингі капиталды жинаудың спецификалық ерекшеліктерін қарастырады, ол əртүрлі əлеуметтік топтардың табыс деңгейін, халықтың демографиялық көрсеткішін (туу мен өлімнің арасындағы арақатынасты), сонымен қатар мемлекеттік сақтандыру мен əлеуметтік қамсыздандыру жүйелерінің жағдайын есепке алады. Дереккөздер
Жалпақ қияқты ешкісақал

Жалпақ қияқты ешкісақал - жұлдызгүлділер тұқымдасына жататын, биіктігі 60 см шөптесін өсімдік. Гүлдері даражынысты, жәндіктер арқылы тозаңданады, түсі қанқызыл. Жалпақ қияқты ешкісақал тамыры ақ болады, оларды қайнатылған, қуырылған, бұқтырылған күйінде тамаққа пайдаланады, сондай-ақ сұйық тамаққа қосады. Бұл көпжылдық (кейде ғана екіжылдық) өсімдік мамыр-маусым айларында гүлдейді де, маусым-шілде жеміс салады. Шөлейтті және үшінші дәуір жыныстары белдеуіндегі тастақты беткейлерде өседі. Дереккөздер
Фрейдтің мотивация теориясы

Фрейд адамдар негізінен өздерінің іс-əрекеттері қалыптастыратын нақты психологиялық күштерді саналы түрде түсінбейді, адам өз бойындағы көптеген құштарлықты тұншықтыра отырып, өседі деп есептейді. Бұл құштарлықтар ешқашан толығымен жоғалып кетпейді жəне ешқашан толық бақылауда болмайды. Олар адамның түсіне кіреді, жаңылысып айтқан сөздерінде, жүйкесі шаршағанда, қатты ойланғанда, ақырында адамның «эгосы» өзінің жеке «идінің» мықты импульсын «супер-эгоның» қыспағымен теңдестіре алмайтын психоз жағдайларында байқалады. Мотивацияны зерттеушілер бір затты сатып алу кезінде тұтынушының санасына не əсер етуі мүмкін екендігіне байланысты бірқатар қызықты, сонымен қатар таңқаларлық қорытындылар жасады. Олардың ойынша: * тұтынушылар қара өрікті тыржиған жəне қарт адамдарға ұқсас болатындықтан, сатып алуға қарсылық көрсетеді; * ер адамдар саусақ сорудың ересектерге арналған баламасы болғандықтан, темекі тартады. Оларға өздерінің еркектігін білдіретін иісі күшті сигаралар ұнайды; * əйелдер жануарлардың алдында өздерін кінəлі сезінгендіктен, жануар майынан гөрі, өсімдік майын пайдаланғанды дұрыс көреді; * əйел кексті ыждақаттылықпен пісіреді, өйткені бұл əйел үшін санадан тыс дəрежеде баланы дүниеге əкелу үрдісіне ұқсас. Оған кекске жеңіл пайдаланылатын қоспаларды қосу ұнамайды, себебі жеңіл өмір жазықтылық сезімін оятады. Түсініктемелер Жеке адамның психикалық құрылымында З. Фрейд үш компонентті бөліп көрсетті: санадан тыс «ид» (Ол) — соқыр түйсіктер құштарлығының саласы; саналы «эго» (Мен) — қоршаған орта жəне ағзаның жағдайы туралы ақпаратты қабылдайды, «ид» күшін бөгейді, тұлғаның əрекетін реттейді; «супер-эго» (Жоғарғы мен) — əлеуметтік нормалар мен адамгершілік мақсаттардың саласы. Дереккөздер
Кәдімгі шашыратқы

Кәдімгі шашыратқы - тамыры етті, сабағы тіп-тік, биіктігі 30-120 см, болып келетін, күрделігүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Жақсы бал береді.Шірнесі мен тозаңы мол. Ресейдің еуропалық бөлігінде, Батыс Сібірден Алтайға дейін, Орта Азияда, Кавказда таралған. Азық-түліктік өсімдік ретінде қолдан өсіріледі. Жабайы өсетін шашыратқы нәрсуының микробты өлтіретін, жара бетін бырыстыратын және тыныштандырушылық қасиеті бар. Гүлшоғыры мен тамырының тұнбасы орталық жүйке жүйесін тыныштандырады және жүректің жұмысын жақсартады. Авиценна шашыратқыны безгекте, асқазан-ішек жұмысы бұзылғанда, жүрек айну, көз қабынуында пайдаланылған. Тамыр нәрсуына шыланған дәкені тұз байланған кезде буындарға және сарышаян, ара, жылан мен кесіртке шаққан жерге таңуға көмектеседі Дереккөздер "Қазақстанның керемет флорасы"
Кеңес Нұрпейісов

Кеңес Нұрпейісұлы Нұрпейіс (15 наурыз 1935 жыл, Алматы облысы Райымбек ауданы — 10 желтоқсан 2007 жыл) — ғалым, тарих ғылымының докторы (1973), профессор (1980), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1982), Қазақстан Ұлттық ғылыми академиясының академигі (2003); 1987 жылы — корреспондент мүшесі. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. 1957 жылы ҚазМУ-нің тарих факультетін бітірді. 1958 жылдан Қазақстан Ұлттық ғылыми академиясының Тарих жөне этнология институтында қызмет істейді. Нұрпейісов Қазақстан тарихы, ұлттық-мемлекеттік құрылым проблемалары жөнінде бірнеше монография, кітапша және 400-ге жуық ғылыми- зерттеу мақалаларын жариялады. Қазақстан мен Орта Азиядағы Азамат соғысы туралы 2 томдық құжаттар жинағын (“Иностранная военная интервенция и гражданская война в Средней Азии и Казахстане”. Документы и материалы, том 1,1963; том 2, 1964), Қазақстандағы Қазан революциясының шежіресін (1967), Қазақстан ғалым академиясындағы (ҒА) тарих, археология және этнография институтының Ақмола, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда және Жамбыл облыстарында істеген ғылыми экспедицияларының зерттеу қорытындыларын (кітапта: “Из истории социального строительства в Казахстане”, 1960; “Из истории Октябрьской революции и гражданской войны в Казахстане”, 1962; “Из истории борьбы за власть Советов в Казахстане”, 1963) жариялауға қатысты. 1982 жылы Қазақстан тарихының 5 томдық үжымдық жинағын шығаруға қатысқаны үшін Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атанды. Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым мен технология қайраткері (1998). 3 ғылыми доктор, 25-тен аса ғылым кандидатын даярлады. 300-ден аса ғылыми жарияланымның, соның ішінде 20-дан аса монографияның авторы. Шығармалары #"Становление Советов Казахстана", 1987; #"История Казахстана с древнейших времен до наших дней", очерк, 1993; #"Алаш һөм Алашорда", 1995. Дереккөздер
Нұрлыбеков Қуатбек Атайбекұлы

Нұрлыбаев Қуатбек Атайбекұлы (01.05.1937 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы, бұрынғы Дружба кенті) — суретші, Қазақстан Суретшілер одағы ның мүшесі (1971), Қазақстан білім беру ісінің үздігі. 1961 ж. Алматы көркемсурет училищесін, 1968 ж. ҚазПИ-ді (қазір АлМУ) бітірген. Қазір осы оқу орнында ұстаздық етеді. Нұрлыбаев Қуатбек тарихи тұлғалардың (Т. Рысқұлов, М.Х. Дулати, Бөгенбай батыр, т.б.) бейнелерін жасап, әсем табиғат көріністерін (Сарыарқа, Алатау, т.б.) кескіндеді. Көптеген туындылары өнертанушы мамандардың тарапынан жоғары баға алып, шетелдік жөне республикалық көрмелерден орын алды. Дереккөздер
Недзвецкий кекіресі

НЕДЗВЕЦКИЙ КЕКІРЕСІ (Охуtrоріs піеdzweckіana) — бұршақтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауы нда ғана кездесетін эндемик. Биіктігі 35 см-дей, сұр - жасыл түсті, сабақсыз өсімдік. Қысқа жер үсті өркендері шымқабат түзеді. Ұзындығы 15-20 см болатын жапырақтары ұзындығы 5-10 см, ені 2-3 мм 28-дей жұп қандауыр жапырақшалардан тұрады. Гүлсидамы жапырақтарымен бірдей, гүлдері қысқа гүлшоғырда орналасқан. Тостағаншалары түтікті қоңырау пішінді, ұзындығы 7- 8 мм, күлтесі ашық көк, күлгін түсті, ұзындығы 20 мм-дей. Мамыр- маусымда гүлдейді. Жемісі - бұршаққап. Тұқымынан көбейеді. Өте сирек кездесетін болғандықтан Қазақстанньң “Қызыл кітабына” енгізілген. Дереккөздер
Наурызбай (көл)

Наурызбай — Алматы облысы Балқаш ауданы ндағы көл. Майтан кентінен шығысқа қарай 12 км жерде, теңіз деңгейінен 343 м биіктікте орналасқан. Гидрографикасы Ауданы 5,06 км 2 , ұзындығы 3,2 км, ені 2,2 км. Көлді Нарын өзені жарып ағады. Жағалау сипаты Жағалауы жайпақ, жыра-жылғамен тілімделген. Су деңгейі маусым-шілдеде көтеріледі. Суы тұщы болып табылады. Көлде Іле, Балқаш көкбасы, алабұға, аққайран, көксерке, тұқы және т.б. көптеген балық түрлері кездеседі. Дереккөздер
Мыңсайрам

Мыңсайрам (Luscinia svecica) — торғай отрядының бір түріне жатады. Дене тұрқы 15 см, қанатының кеңінен жайғандағы ұзындығы 65-79 мм, салмағы 20 г, арқасы қара қоңыр, жемсауы көк, ақ жолақты. Мыңсайрам Еуропа, Азия, Африка да кеңінен таралган. Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауларында да кездеседі. Жыл құсы, күз айларында Солтүстік Африка жөне Оңтүстік Азия ға қайтады. ¥ясын жерге жасап, 4-7 жұмыртқа салып, 13-14 күнде балапан басып шығарады. Мыңсайрам торғайы өсімдік жемісімен, жәндіктермен жөне олардың дернөсілдерімен қоректене алады. Табиғатта құйқылжып көңіліңді қандыратын жақсы сайрайтын құс. Дереккөздер
У қайтаратын дәрілер

У қайтаратын дәрілер - уланғанда пайдаланатын шипалы заттар. У қайтаратын дәрілер удың зәрін және токсиндік қасиетін жояды. Бұл дәрілер у организмге сіңіп үлгіргенше де, сондай-ақ қаңға араласқаннан кейін де қолданылады. Кейбір улы заттар ішек-қарыңға өткенімен ерімейді, не өте баяу еріп организмге тез тарамайтындықтан организм уланбайды. Осы кездегі жиі қолданылатын у қайтаратын дәрілердің бірі - унитиол. Адам мышьяк, сынап, хром, висмут т.б. уланғанда унитиолдың 5%-тік ерітіндісін тері астына егеді. Унитиолға ұқсас антилюизит, дикаптол, дитиоглицерин т.б дәрілер организмдегі улы заттармен қосылып ауыр металдардың тұздары түзіледі, ол несеппен сыртқа шығады. Уланғанда белгілі дәрімен қатар ішек-қарынды жуу, қан құю, қолдан тыныс алдыру керек. Дереккөздер
Анджелла Атжомартқызы Мырзамәдиева

Анджелла Атжомартқызы Мырзамәдиева (30 қыркүйек 1954, Алматы қаласы) — ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1996), профессор (2002). 1979 жылы Алматы мемлекеттік медициналық институтын бітірді. 1979-96 жылдары Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым акадаемиясының Физиология институтында кіші, аға ғылыми қызметкері болды. 1996 жылдан осы мекеменің лимфоайналым лабораториясының бас қызметкері. 80-нен аса ғылыми жарияланымның, соның ішінде 1 монографияның, 4 патенттің авторы. Дереккөздер
Молдақын Мүсірәлиев

Мүсірәлиев Молдақын (1906, Алматы облысы Райымбек ауданы Сарыжаз ауылы — 1976) — ауылшаруашылық өндіріс үйымдастырушысы, Социалистік Еңбек Ері (1948). Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. 1925-26 жылы ауылдық комсомол ұйымының хатшысы, үзақ жылдар Кеген ауданы Қарабұлақ ауылдық Кеңесінің төрағасы, аудандық мал өнімдерін дайындау мекемесінің директоры, “Социалистік Қазақстан” үжымшарының төрағасы (1940-42). Ұлы Отан соғысына қатысқан (1942-44), 1944-55 жылдары “Қызылту” ұжымшарының, Ленин ұжымшарының төрағасы, 1955-64 жылдары “Қызылту” ұжымшарында бөлімше меңгерушісі. Мүсірәлиевке қазақтың арқар-меринос қойын шығаруға қатысқаны үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағы берілді (1950). "Ленин" ордені және бірнеше медальмен марапатталған. Райымбек ауданының орталығы — Кеген ауылындағы бір көше Мүсірәлиев есімімен аталады. Дереккөздер
Федор Григорьевич Углов

Углов Федор Григорьевич (1904—2008) — совет хирургы, КСРО медицина ғылым академиясының академигі (1967), 1931 жылдан КОКП мүшесі. Саратов университетінің медициналық факультетін бітірген (1929). 1950 жылдан 1-Ленинград медециналық институтының госпитальдық хирургия кафедрасының меңгерушісі, сонымен қатар Бүкіл одақтың пульмонология институтының директоры (1969 -1972). Оның негізгі еңбектері онкология, кеуде хирургиясының гипотермиясы мәселеріне арналған. Ол КСРО-да жүрек ақауын хирургиялық жолмен емдеу әдістерін алғаш (1953) зерттеушылердің бірі болды, жүрекке операция жасаудың бірқатар әдістерін ұсынды, бірнеше қажетті аспаптар жасады. Өкпе ауруларын хирургиялық әдіспен емдеу жөніндегі еңбегі үшін Лениндік сыйлық (1961) берілді. 1953 жылдан «Вестник хирургии им. И.И. Грекова» журналының редакторы. Углов Федор Григорьевич 2 орден және бірнеше медальдармен марапатталған. Кітаптары * [http://www.uglov.tvereza.info/knihi/sh/1.html «Сердце хирурга»] (1974) ISBN 978-5-17-047522-3 * [http://www.uglov.tvereza.info/knihi/csl/1.html «Человек среди людей (записки врача)»] — М.: «Молодая гвардия», 1978. — 272 б. * [http://www.uglov.tvereza.info/knihi/pbm/1.html «Под белой мантией»] (1984) ISBN 5-265-01208-7 * «Образ жизни и здоровье» (1985) * [http://orthomed.ru/pms.php?id=library.badhabits.v0007 «В плену иллюзий»] (1985) / «Из плена иллюзий» (1986) * «Береги здоровье и честь смолоду» (1988) ISBN 5-7155-0133-4 * [http://www.miroslavie.ru/optimalist/uglovf.htm «Самоубийцы»] (1995) * [http://www.uglov.tvereza.info/knihi/kdr/1.html «Капкан для России»] (1995) * [http://www.uglov.tvereza.info/knihi/cmv/0.html «Человеку мало века»] (2001) ISBN 5-02-026165-3 * [http://www.uglov.tvereza.info/knihi/pilorn/k.html «Правда и ложь о разрешённых наркотиках»] (2004) ISBN 5-89747-057-8 * «Тени на дорогах» (2004) Монографиялар * «Резекция лёгких» (1950, 1954) * «Рак лёгкого» (1958, 1962; переведена на китайский и польский языки) * «Тератомы пресакральной области» (1959) * «Диагностика и лечение слипчивого перикардита» (1962) * «Хирургическое лечение портальной гипертензии» (1964) * «Осложнения при внутригрудных операциях» (1966) * «Катетеризация сердца и селективная ангиокардиография» (1974) * «Патогенез, клиника и лечение хронической пневмонии» (1976) * «Основные принципы синдромальной диагностики и лечения в деятельности врача-хирурга поликлиник» (1987) Дереккөздер
Лики

Лики,Лунс Сеймур Базетт (7. 8. 1903. Кабете, Кения,— 1. 10. 1972, Лондон) — ағылшын археологы және антропологы. 30 жылдан астам уақыт бойы Шығ. Африкада археол. зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1927—29 ж. көп қабатты Гәмбл-2 үңгірін қазып, Шығ. Африкалық бірқатар археол. мәдениеттің салыстырмалы хронологиясын жасады. 1930 ж. Ньоро неолит үңгірін, 1951 жылдан бастап Танзаниядағы жартасқа салыңған бейнелерді зерт-теді. Оның 1959 ж. Олдовай сайынан тапқан зинджантроп бас сүйегін, 1960 ж. тапқан презинджантроп бас сүйегін зерттеп ашқан жаңалығының ғылымда маңызы зор. Дереккөздер
Хавьер Бальбоа

Хавьер Анхель Бальбоа Оса (; 13 мамыр 1985 жыл, Мадрид) — Экваторлық Гвинеяның футболшысы, қорғаушы. 2012, 2015 жылдары Африка Ұлттары Кубогына қатысты. Жүлделері Командалық Реал Мадрид * Испания чемпионы: 2007/08 Бенфика * Португалия лига Кубогы: 2008/09 Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.championat.com/football/_other/461/player/6263.html Профилі] * [http://www.transfermarkt.de/en/javier-balboa/profil/spieler_35640.html Профилі]
Флорида

Флори́да — АҚШ-тың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі орналасқан штаты. Жер ауданы бойынша елде 22-ші орында - 170 304 км². Халық саны бойынша 4-орында - 19 317 568 адам (2012). Әкімшілік орталығы — Таллахасси қаласы, ең үлкен қаласы — Джэксонвилл. Басқа ірі қалалары — Тампа, Сент-Питерсберг, Орландо және Хайалиа. Әлемге әйгілі Майами курорттық қаласымен танымал. Тарихы Аймақтың байырғы тұрғындары Тимукуа, Калуса және Семинол (үндістер) халықтары болған. 1513 жылы, испандық конкистадор Хуан Понсе де Леон бұл аймаққа алғаш келіп, оны Испанияның иелігі ретінде жариялады. 1819 жылы Испания Флориданы Америка Құрама Штаттарына сатып жіберген. 1845 жылы Флорида АҚШ-ның 27 штаты ретінде жарияланды. Этностық құрамы 2010 жылғы халық санағы бойынша штатта: * 57,9% Ақтар * 22,5% Латын американдықтары * 16,0% Афроамерикандықтар * 2,4% Азиаттар * 0,4% Америкалық Үндістер тұрады. Экономика және туризм Штаттың ЖІӨ-і 2011 жыл бойынша $776,3 миллиард, салыстырмалы түрде бұл көрсеткіш Австралия елінің экономикасымен тең.Флорида штатында портты қалалар көп.Штаттың өндіріс саласында негізгі салалары-Цитрус өсіру,темекі және балық аулау. Туризм штаттың экономикасыда үлкен рөл атқарады.Майами,Майами-бич және Орландо қалаларында бүкіл әлемдегі адамдарды қызықтыратын Дисней және Юниверсал Студио парктері орналасқан.Атлант мұхитындағы жағажайлардың да туризмдегі маңызы зор. Қалалары Дереккөздер
Артур Бальфур

Артур Джеймс Бальфур, 1-ші граф Бальфур (, 25 шілде 1848 — 19 наурыз 1930) - ағылшын мемлекеттік қайраткері, 1922 жылдан лорд, Консерватив партия басшыларының бірі. 1887-91 ж. Ирландия істері жөніндегі министр. 1891-92, 1895-1902 ж. қаржы министрі. 1902-05 ж. премьер-министр. Бальфур үкіметі 1904-05 жылға орыс-жапон соғысында Жапонияны қолдады, Антантаның негізіне айналған Франциямен келісім жасасты (1904). 1915-16 ж. Бальфур - теңіз министрі, 1916-19 ж. сыртқы істер министрі. 1918 ж. Кеңес Одағына қарсы интервенцияны жүзеге асыруға белсене қатысты. 1919-22, 1925-29 ж. үкімет құрамына енді. 1921-22 ж. Вашингтон конференциясында ағылшын делегациясын басқарды. Дереккөздер *
Александер жұлдызы

Александер Жұлдызы — үлкен додекаэдр пішініндегі жұмбақ. Пайда болу тарихы Александер жұлдызын 1982 жылы американдық математик Адам Александер ойлап тапқан, өнертабыс 1985 жылы 26 наурызда патенттелген. Ideal Toy Company фирмасымен жасап шығарылады. Екі нұсқада өндіріледі — жабыстырма немесе боялған жазықтықтармен, немесе боялған қағаздар түрінде көрсетуге боалды. Сипаттама Фигураның 30 қозғалмалы жақтары бар. Жұмбақтың мақсаты – әрбір жұлдызды бірдей түсті жазықтықтар қоршайтындай етіп орналастыру. Шешуі алтытүсті Мегаминкстің құрылу жолына ұқсас келеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Лидгрен

Лидгрен Вальдемар (14. 2. 1860, Швеция,— 3. 11. 1939, Брайтон, Массачусетс, АҚШ) — американ геологы. 1883 ж. Фрейберг таукен академиясын бітірген. 1884 ж. АҚШ-қа ауысты. 1897 жылдан Станфорд унтінің ассисенті, 1911 жылдан АҚШ геол. басқармасынның қызметкері, мұнда 1905 жьлдан асыл және түсті металдар секциясының басшы-сы, ал 1908 жылдан металдар бөлімінің бастығы міндетін атқарды. 1908 жылдан Массачусетс технологиялық ин-тында лекция оқыды, әкономик. геол. (пайдалы қазындылар) кафедрасының профессоры және меңгерушісі (1912), АҚШ ұлттық гылми со-ветінің геол. және геогр. бөлім пред-седателі (1927). Ол 1884 жылдан Америка, Еуропа елдерінің және Австралияның кендерін зерттеді. Лидгреннің басты еңбектері пайдалы қазбалар кен-дерін генетпкалық классификациялауға арналған, бұған ол физ.-хим, процестерді (қысым, температура) негіз етіп алды. Лидгрен АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1924 жылдан оның президенті), бірқатар елдердің академиялары мен ғылыми қоғамдарының мүшесі, 1933 жылғы Халықар. геол. конгрестің президенті болды. АҚШ Геол. қоғымының Пенроза алтын медалын алды (1933). Шығармалары Минеральные месторождения. в. 1—3, М,—Л., 1934—35. Дереккөздер
Лобелия

Лобелия – қоңыраугүлдер тұқымдасының бір туысы. Бір жьлдық кейде көп жылдық бұта, не шала бұта. Жапырағы кезекті орналасқан. Гүлі қос жыпысты. Жемісі — қауашақ. Л. тамыр атпасы арқылы көбейеді. Азия, Америкада,Австралияның тропик, субтропик аймағында таралған 350, Европада 2. Л. батпақты жерлерде, өзен, көл жағасында өседі. Лобелия— Қиыр Шығыста күріш егіс-тігінің арам шобі. Лобелияның тамырынан, түйнегінен лобелин алынады, онан ме-дицинада дәрі жасалады. Лобелияны әсем-дік үшін парк, гүлзарларда өсіреді. Дереккөздер
Бамако

Бамако — Мали Республикасының астанасы (1960), Нигре өзенінің сол жағасында Малидің оңтүстік-батыс жағында орналасқан. Халқы - 1 809 106 адам (2009). Темір жол стансасы, Тас жолдар торабы, ірі аэропорт. Елдің өнеркәсіп және сауда орталығы. Бамакодағы жылу электр орталығы мен Сотуба СЭС-і Малиде өндірілетін барлық электрэнергияның 85 %-ін береді. Жеміс және минералды сусындар зауыты, пластмасса бұйымдар жасайтын зауыт, шырпы фабрикасы т.б. кәсіпорындары бар. Майдагерлік кәсіпшілік дамыған (қолдан мата тоқу, ағаш пен піл сүйегінен, күмістен әсем бұйымдар жасау, тері өндеу). Бамаконың әкімшілік мекемелері және бұрынғы президент сарайы қала сыртында (3 км) Кулуба тауында орналасқан. Климаты Субэкваторлық және тропикалық климат, жылдық орта температурасы +25°С-дан түспейді. Ең ыстық айлары - наурыз, сәуір, мамыр, бұл кезде орта температура 38-39° С, Салқын айлары - қараша, желтоқсан, қаңтар. Жылдық орташа жауын-шашын - 880 мм, жауын-шашынның бәрі мамыр мен қазанның арасында болады. желтоқсан мен ақпан аралығында жауын-шашын болмайды,,. Әкімшілік бөлінуі Қала 6 коммунаға бөлінеді: Галерея Дереккөздер
Бамбари

Бамбари (; санго - Bämbärî) - Орталық Африка республикасындағы қала. Вака өзенінің бойында орналасқан. Халқы - 41 356 адам (2003 жылғы мәлімет бойынша). Тас жолдары торабы. Мақта егу және мал өсіруімен айналысатын ауыл шаруашылығы ауданының сауда орталығы. Мақта тазалайтын, май айыратын, сабын қайнататын кәсіпорындары бар. Дереккөздер
Василий Осипович Топорков

Топорков Василий Осипович ( 16.02.1889, Петербург, - 24.8.1970, Мәскеу) — орыс совет актері, педагог, профессор, КСРО халық әртісі (1948), өнертану ғылымының докторы (1965). 1909 жылы Петербург театр училищесін бітірді. 1909-1914 жж. Петербургтегі Әдеби-көркемсурет қоғамы театрында, ал 1919 - 1927 жж. Мәскеудегі Корш театрында актер болды. 1927 жылдан өмірінің соңына дейін МХАТ труппасында қызмет етті. Ол сыртқы және ішкі түрлену өнерінің үздік шебері әрі шығармашылық диапазоны кең сахна суреткері болған. Көбіне комедиялық рольдерде ойнады. Негізгі рольдері: *Чичиков – Гогольдің «Өлі жандары» байынша *Оргон – Мольердің «Тартюфында» *Берест – Корнейчуктың «Платон Кречетінде» *Морич – Кровның «Терең барлауында» *Кругосветлов – Л.Толстойдың «Ағарту жемісінде» *Эзоп – Фигейредудің «Түлкі мен жүзімінде» *Лемм – Тургеневтің «Дворян ұясы» бойынша және тағы да басқа спектакльдер қойып, педагогикалық қызметпен шұғылданды. К.С. Станиславский жүйесін кең насихаттады. КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1946,1952). 2 орденмен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Топсалы механизм

Топсалы механизм — барлық буындары айналмалы кинематикалық жұптардың (топсаның) құрамына енетін механизм. Оның жазық (көбірек тараған) және кеңістіктік түрлері бар. Жазық топсалы механизм (төрт буынды топсалы механизм) төрт айналмалы жұпты құрайтын төрт буыннан тұрады. Тағанмен (4) жалғасқан екі буын (1 және 3) топса осінен толық айналдырылады (кривошип тәрізді) немесе механизмнің буындары ұзындықтарының қатынасына қарай тербелмелі (күйенте тәрізді) қозғалады. Тағанға қарсы орналасқан буынның (2) күрделлі қозғалысы кейде белгілі бір траекториялар алуға пайдаланылады. Топсалы механизмді түрлендіру жолымен кривошипті-шатунды механизм немесе кулисалы механизм жасауға болады. Практикада буын саны төрттен артық болатын топсалы механизм сирегірек қолданылады. Қарапайымдылығы, коэффициентінің жоғарылығы, ұзақ мерзімге шыдамдылығы және машинаның жұмыстық тегінің күрделі қозғалыстарын серіппе т.б. құрылғылардың көмегінсіз алу мүмкіндігі топсалы механизмнің кеңінен пайдалануына себеп болды. Дереккөздер
Инновациялық маркетинг

Инновациялық маркетинг — өндірістегі инновациялық үрдістерді дамыту жəне ноу-хауға айналдыру түрінде ерекшеленеді. Инновация дегеніміз — бұл техника, технология, еңбек пен басқару саласына жаңалық енгізу, сондай-ақ қызметтің əртүрлі бағыттарында жаңалықтарды қодану. Ноу-хау (ағыл., «knоw-һоw»— «қалай істеуді білемін») — ғылыми-техникалық, өндірістік-технологиялық, басқару, қаржы-экономикалық сипаттағы білімдердің, мəліметтердің, сондай-ақ оларды тəжірибеде қолдану дағдыларының жиынтығы. Дереккөздер
Тауарлы-дифференцияланған маркетинг

Тауарлы-дифференцияланған маркетинг — түрлі тұтынушылық қасиеттері бар тауардың бірнеше түрін өндіру, яғни əралуандықты жасау. Мақсатты маркетингтің мəнісі нарықты сегменттеуден шығады, яғни оны əрқайсысына жекелеген тауарлар немесе бір, яки бірнеше сегментті таңдауда, олар үшін тауарларды жасау жəне осы сегменттерге есептелген маркетингтер кешенін жүзеге асыру, яғни тауардың сəйкес бағаларын, тұтынушылық қасиеттерін ұсыну арқылы нақты топтарға бөлу. Дереккөздер
Нарық сәтсіздігі

Нарық сәтсіздігі — нарық ресурстарын тиімді түрде бөлінбеген немесе қолданылмаған жағдайы. Бұл мәселеде экономисттер келесі сәтсіздіктерді қарастырады: Өнімділік және үлестерім тиімсіздігі *Белгілі бір жағдайларда нарықта фирма тиімсіз жұмыс жасауы мүмкін. *Тиімсіздік - дегеніміз ресурстың үнемді және тиімді пайдалануына дұрыс бөлінбеуі. *Экономикада тиімсіздік ұғымы басқа да жағдайларда қолданылады. *Парето тиімсіздігі Вильфредо Паретомен байланысты ұғым. Экономика өзінің шектеулі мүмкіндіктерін толық пайдаланбаған кезде қолданылады. *Өнімнің тиімсіздігі - фирма өз құнынан арзан өнім шығарғанда болады. Бірлік құны барлық шығындардың барлық өнім санына қатынасы орташа өнім құнына тең. *Тұтынушы тиімді құнын төлемегенде ресуртардың тиімсіз орналастырылуы болады. Шығындардың барлығы өтелген жағдайда тиімді баға қалыптасады. Монополия күші Нарық монополиялық күшке төтеп беріп оған бақылау жүргізе алмайды. Нарық тапшылығы Нарықтың экономиканы бір қалыпқа келтіре алмауы, нәтижесінде қоғамдық игіліктер тапшылық көруде, мысалы көшелерді жарықтандыру, көлік жолдарын жөндеу. Толымсыз нарық Нарық өз тарапынан керекті деңгейде игіліктерді шығара алмайды, мысалы білім беру және денсаулық сақтау. Пайдасыз игіліктер Нарық халық зардап шегітін өнімдер шығаруға және сатуға бақылау жүргізе алмай келеді, мысалы темекі және ішімдік сату. Сыртқы әсерлер Тұтынушылар мен өнім шығарушылар үшінші жаққа келетін зиянды ойламауы. Жеке меншік құқығы Нарық тек тұтынушылар мен өнім шығарушылар жеке меншік құқығын иеленген кезде ғана жақсы жұмыс жасай алады. Бұл сәтсіздік нарықтың қалыптасуына шек қояды. Ақпарат сәтсіздігі Нарық кей кезде жеткілікті ақпарат бермейді, бұл бір жақтың екіншіге толық ақпаратты беруіне көңіл аудармауынан болады. Нарықтың бірқалыпсыздығы Нарық бір қалыпты сақтай алмайды көп жағдайда бұл ауылшаруашылық, валюта және несие нарығында кездеседі. Нарықтық теңсіздіктер Нарықтың бұл сәтсіздігі жалақы, жалға алу , қызығушылықтар мен пайдаға байланысты. Cілтеме *http://www.economicsonline.co.uk
Марат Аманкелдіұлы Мұсабаев

Мұсабаев Марат Аманкелдіұлы (23.03.1941 жылы туған, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Жаңашар ауылы) — ғалым, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1974), Антарктида да ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге қатысқан тұңғыш азамат. 1965 жылы ҚазМУ-ді бітіріп, сондағы космостық сәулелердің вариациясы лабораториясында істеді, ал 1974 жылдан аға оқытушы болды. Мұсабаев Марат 15.10.1968 - 25.02.1970 жылдары аралығында белгілі полюс зерттеушісі, Кеңес Одағының Батыры Э.Т.Кренкель басқарған экспедицияның құрамында кіші ғылыми қызметкер болып, Антарктидадағы “Мирный” ғылыми обсерваториясында космостық сөулелерді нейтрондық минитон, иондалу камераларының көмегі арқылы зерттеді. Дереккөздер
Баймолда Садыханұлы Мусин

Мусин Баймолда Садыханұлы (29 қыркүйек 1936 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы Қаскелең ауылы) — журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1988). 1955 жылы Ұзынағаш орта мектебін, 1960 жылы ҚазМУ-ді бітірген. 1960-62 жылдары Жамбыл облысы Мерке ауданы нда “Коммунизм туы” газетінде, 1962-69 жылдары “Лениншіл жас” (қазір “Жас Алаш”) газетінде бөлім меңгерушісі болды. 1969-74 жылдары Алматы облысында “Жетісу” газетінде, 1983-87 жылдары Қазақстан КП Алматы облыстық газетінде жауапты қызметкер болып істеді. 1987-98 жылдары Алматы облысында “Жетісу” газетінде бас редактор болды. Алматы облысының (2000) және Жамбыл ауданы ның (2001) Құрметті азаматы. Дереккөздер
Линзалы антенна

Линзалы антенна— оптикалық линзаның сәуле шоғырлауы секілді принципте радиотолқындарды шоғырландыруға арналған антенна. Оның жұмысы радиотолқындардың металл қабырғалар арасындағы фазалық жылдамдығының ауадағыдан артық болу қасиетіне негізделген. Сырт пішіні ойыс динзаға уқсас жасалған металл тордан өткен радиотолқындар оның озіне қарай ауытқып шоғырланады. Толқьн көзі (вибратор,рупор,толқын өткізгіш)Линзалы антеннаның фокусында орналасса, онда толқындар параллель шоқ болып тарайды. Линзалы антеннаның молшері толқын узындығымен шамалас диәлектріктен және металдан жаса-лады. Ол сантиметрлік және дециметрлік (ультра қысқа) толқындар тарату үшін пайдаланылады. Дереккөздер
Индиана

Индиа́на — АҚШ солтүстік-шығыс бөлігіндегі орналасқан штаты.Cолтүстік-шығыс центр аумағына кіреді.Жер ауданы бойынша елде 38-ші орында-94 321 км².Халық саны бойынша 70-орында- 6,666,818 адам (2017).Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы-Индианаполис.Басқа ірі қалалары - Форт-Уэйн, Эвансвилл, Гэри, Саут-Бенд және Хэммонд. Елдің 6 штатымен шектеседі: солтүстігінде-Мичиган көлі арқылы Мичиган штатымен, шығысында- Огайо, оңтүстігінде-Кентукки және батысында-Иллинойс штатымен. Климаты қоңыржай континеттік.Жазы ыстық және ылғалды.Қысы суық болып келеді. Этностық құрамы 2010 жылғы халық санағы бойынша штатта: * 85,8% Ақтар * 8,4% Афроамерикандықтар * 3,5% Латын американдықтары * 1,0% Азиаттар * 1,2% Аралас нәсілдер өкілдері тұрады. Экономикасы Штаттың ЖІӨ-і 2011 жыл бойынша $214 миллиард, ал жан басына шаққандағы орташа табысы-$31 150.Экономиканың негізгі салалары-көмір,мұнай,табиғи газ және әктас және алюминий. Дереккөздер
Линкруст

Линкруст— қалың қағаздың бетіне жұқа пластмасса кабатталған әшекейлік өндеу материалы. Линкруст қоғамдық ғимараттар, мектептер, балалар бақшалары, ауруханалар, кеме каюталары мен поезд вагондарынын ішкі қабырғаларын әшекейлеу үшін пай-даланылады. Әдетте Линкрустның үз. 12 м ені 500—700 мм, ал қалыңд. 0,6— 1,2 мм болып жасалып, рулонға оралады. Линкруст күн сәулесі мен ауаның әсершен өңін өзгертпейтін әрі иілгіш болады.Линкруст қабырғаға желіммен жапсырылады. Линкруст желімдөуден бұрьн температурасы 50—60° С жылы суға салынып жібітіледі, одан соң сорғытылады да, астарына және ол жапсырыла-тын қабырғаға желім жағылады. Беті сырланбаған Линкрустты кенкеннен кейін сырлайды. Дереккөздер
Бактериялық зерттеу

Маңызы Бактериялық зерттеу – зерттелетін заттарға бактериялық техниканың түрлі әдістері мен тәсілдерін қолданып, бактерияларды табу. Бактериялық зерттеулердің міндеті – зерттеуге алынған су, топырақ, мал азығы, тағамдық заттар, қан, несеп, нәжіс, сүт, қақырық, ірің т.б., кейде өлген жануарлардың мүшелерінде бактериялардың бар-жоғын, түрін, зияндылығын, т.б. тез анықтау. Бактериялық зерттеуде бактерияларды тауып,олардың пішінін, мөлшерін, құрылысын, капсуласы мен спорасының бар-жоғын, бояғыш заттардың (метилен көгі, фукцин,метил, йод т.б.) әсерінен түсін өзгертуін анықтайды. Бактерияларды арнайы қоректік ортада және минералды тұздарға түрлі витаминдер, азот, қоректік заттар қосып, қолдан жасалған ортада өсіреді, кейде табиғи тіршілік ортасында зерттейді. Бактериялық зерттеуде әр түрлі күрделі микроскоптар (МБИ-3, МБИ-6 т.б., электрондық микроскоп) қолданылады. Бактериялық зерттеудің жалпы бактерияларды зерттеуде, медицинада, ветеринарияда, ауыл шаруашылығында, өндірісте, оның ішінде тағам өнеркәсібінде, сондай-ақ ғылыми зерттеу жұмыстарында да маңызы үлкен. Дереккөздер
Бактерия ұстағыш

Бактерия ұстағыш – емханалардың, өндірістік және тұрғын үйлердің бөлмелерінде қандай микроағзалар бар екенін және олардың ауаны қаншалықты ластағанын анықтайтын аспап. Ю. А. Кротовтың бактерия ұстағышының ішінде айналып тұрған Петри тостағаншасында қатты қоректік орта болады. Аспаптың саңылауы арқылы оның ішіне тартылған ауа осы қоректік ортаға тиеді де, бактериялар соған жабысып қалады. Бактериялар ұстағыштың кейбір түрлеріне енген ауа сұйық (қоректік сорпа, су) немесе құрғақ (мақта) ұстағыштарға барып тиеді. С. С. Речменскийдің бактериялар ұстағышында ауаға бүркілген сұйық зат тамшылары бактериялармен бірге аспаптың ішкі қабырғасына жабысып қалады. Бактериялар ұстағышпен осылай ұсталған микробтар тиісі қоректік ортада өсіріліп, олардың түрі мен саны анықталады. Дереккөздер
Линь Цзе-Сюй

Линь Цзе-Сюй(30. 8. 1785, Хугуан уезі, Фуцзянь пров.,— 22. 11. 1850, Чаочжоу уезі, Гуандун пров.) — Қытайдың мемл. қайраткері. Апиын сатуға қарсы күресті. 1839 ж. апиын сатуға тыйым салып, ағылшын-американ саудагерлерінің 20 мың жәшік апиынын шойып жіберді. Ағылшын басқыншыларына қарсы жүргізілген 1840—42 жылдардағы соғыета Гуандунды жаудан қорғауға басшылық ет-ті. Цин сарайындағы сатқын топтар-дың ықпалының күшеюі салдарынан Л. Ц.-с. Шығ. Түркістанға жер ауда-рылды. Одан қайтып оралғаннан кейін (1845) түрлі провинцияларда губернаторлық қызмет атқарды. Дереккөздер
Баку коммунасы

Өкіметтегі өзгерістер Баку коммунасы – 1918 жылдың көктемі мен жазында Азербайжанның бірқатар ауданында және Бакуде орнаған Советтік өкіметі. 1918 жылы 25 сәуірде Баку советінің мәжілісінде Баку ХКС құрылды. Ол РКФСР ХКС басшылығымен жұмыс істеді. Баку ХКС председательдігіне С. Шаумян тағайындалды. Үкіметке большевиктермен қатар солшылэсерлер де кірді. Үкімет мұнай өнеркәсіптерді, банктерді, сауда флотын мемлекеттік қарамағына алу, сот мекемелерін қайта құру, бектер мен хандардың жерін шаруаларға беру туралы декреттер шығарды. Жұмысшылардың еңбек ақысы өсірілді, 8 сағаттық жұмыс күні енгізілді. Мәдениет саласында революциялық өзгерістер жасалды. Қайта орнауы Ішкі контрреволюциялық күштер, ағылшын, түрік интервенттері Баку коммунасына қарсы күресті. Бірақ үкімет осы кезде Баку коммунасына жеткілікті соғыс жәрдемін көрсете алмады. Бүкіл еліміз сияқты, Азербайжан азық-түлік тапшылығына ұшырады. Көп ұлтты Баку пролетариаты мен шаруалар бұқарасының арасында берік одақ болмады. Азербайжанның көптеген уезінде өкімет буржуазиялық ұлтшыл мусаватистердің қолында болды. Қиын жағдайда Баку ХКС Азербайжан советтік автономиясын құру міндетін орындай алмады. 1918 жылы шілденің аяғында Бакуге түрік әскерлері басып кірді. Ағылшын әскерлері оңтүстіктен (Ираннан) Бакуге қарай жылжыды. 31 шілдеде Бакуде Совет өкіметі құлады. 1918 жылы 4 тамызда Бакуді ағылшын әскері басып алды. 20 қыркүйекте Баку комиссарлары атылды. Бүкіл Закавказье интервенттер мен ішкі контрреволюциялық күштердің қолына көшті. Соған қарамастан Азербайжанда Совет өкіметі үшін күрес толастаған жоқ. 1920 жылы 20 сәуірде Азербайжанда Совет өкіметі қайта орнады. Дереккөздер
Әзірбайжан ұлттық кітапханасы

Әзірбайжанның М. Ф. Ахундов атындағы мемлекеттік кітапханасы . 1923 жылы 5 маусымда құрылған. 1939 жылдан республикалық кітапханасы болып саналды, 2,6 млн. дана кітап қоры бар (1970). Кітап қорының саны жыл сайын 200 мыңға дейін артып отырады. Азербайжан тіліндегі ұлттық кітаптар бөлмесінің қоры ерекше бағаланады. Онда М. Физулидің «Диуаны» (1849), М. Ахундовтың «Темсилаты» (1859), «Молла Насредин» журналының (1906-1930) комплектісі сақталған. Кітапхананың 11 арнаулы залында 23 мың оқушыға қызмет көрсетіледі. Баку кітапханасында «Бакудің 2 комиссары» (1968) деген библиографиялық көрсеткіш шығарылған. Сыртқы сілтемелер * [http://www.anl.az/ Әзірбайжан ұлттық кітапханасы ресми сайты]
Лион көтерілістері

Лион көтерілістері (1831 және 1834). — Лион қ-ндағы жібек тоқыма өндірісінде істейтін жұмысшылар мен ұсақ қолөнершілердің ауыр жағдайынан туған француз пролетариатының алғашқы қарулы қарсылығы. 1831 жылғы көтеріліс 21 қаңтарда мануфактура иелерінің тоқыма жұмыстарына бұрынғыдан көбірек аңы төлеуден бас тартуына байланысты басталды. 1834 жылғы көтеріліс депутаттар палатасының жұмысшы ассоциациясына тыйым салған заң жобасын бекітуіне және өкіметтіц 1834 ж. ақпанда Лиондағы ереуілге қатысушыларды жазалауына байланысты шықты. Көтерілісті Ш. Лаг-ранж жетекшілік еткен Біріккен комитет басқарды. Көтеріліс ашық респ. сипат алып, демокр. бостандық, жұ-мысшылардың правосын ңорғауға ба-ғытталды. Л. к. француз пролетариа-ты рев. күресінің өрлеуіне үлкен әсер етті. Әдебиет Потемкин Ф.В., Лионские восстания 1831 и 1834 жж., М., 1937; его ж е, Промышленная революция во Франции, т. 2, М., 1971, гл. 29. Дереккөздер
Бақа оты тұқымдасы

Жалпы мәліметтер Бақа оты тұқымдасы - суда өсетін көп жылдық дара жарнақты өсімдіктер тұқымдасы. Жапырағы су бетінде қалқып не су ішінде өсіп тұрады. Гүлі: *актиноморфты *кейбіреулерінде қос жынысты *көпшілігінде дара жынысты *күлтесі реңді немесе көріксіз. Бір аналығы бар, аналық гүлдері жеке-жеке орналасқан, 3-15 аталығы бар, аталық гүлдері жартылай шатырша гүл шоғын құрайды. Етті немесе құрғақ жемісті. Тұщы суда немесе теңізде өсетін 15 туысқа жататын 100-ге жуық түрі белгілі. Үнді және Тынық мұхит жағаларының кейбір жерлерінде өсетін туыстарының түрлері 10 м тереңдікке дейін ну қопа болып өседі және бұлардың тіршілік ортасына бейімделгені сонша, су ішінде тозаңданады, КСРО-да бақа оты тұқымдасының 6 туысы бар. Қазақстандағы 4 туысы (бақа оты, гидрилла, тәнкесер, валлиснерия) Семей, Көкшетау, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Арал теңізі маңында өседі. Бақа оты тұқымдасының кейбір түрі аквариумда өсіріледі. Дереккөздер
Бақ сайманы

Қолданылуы Бақ сайманы – жеміс-жидек дақылдарын күту, жинау үшін қолданылатын құрал. Бақ өсіруде қол құралы мен машиналар пайдаланады. Қол құралы: *бағбан қайшысы (секатор) қураған сабақ пен бұтақшаларды қиып, ағаштың бөрікбасын қиып тегістеуге *бағбан пышағы жас ағаштың бұтақшалары мен қураған бұтағын кесуге *жеміс-жидек бұтақшаларын ұластыруға бүрді кесіп ойып алуға *бағбан арасы мен темір щетка қайшының күші келмейтін жуан әрі қураған бұтақтарды кесуге *қырғыш өлі ағаш қабығын т.б. бөгде заттарды қырып түсіруге *қыл щетка ағаш діңгегін ақтауға, бағбан күрегі (көптеген түрі бар) көшетті қазып, жаңа орынға отырғызуға *бағбан айыры ағаш айналасын қопсытуға *тырнауыш қопсытылған топырақ бетін тегістеуге *тыңайтқыш араластыруға, кетпен топырақ қопсыту, арам шөптерді құртуға *саты (ЛМ-3,7, ЛМ-17) мен корзина ағаш басына шығып, жеміс жинауға арналған. Машиналар: *бақтарда қатар аралықтардың топырағын өңдеуге арналған шынжыр табанды Т-50 В, ДТ-20 В, ДТ-20 К *үлкен бақтарда ДТ-54, Т-75 т.б. тракторлар, бақ отырғызатын жерді тас пен бұтадан *ағаш түбірінен тазарту үшін К-1А, К-2А, М-6 *бұта кескіш Д-174В. КАР-1,2 машиналары *жерді тегістеу, шұңқыр қазуға Д-493, Д-259А, Д-492 бульдозерлері *террас пен жол жасауға Т-4, ТР-1А, жотаны тіліп, топырағын тегістеу үшін Д-458, Д-541, ПТ-4А, П-2,8, ПС-2,75 М *топырақ өңдеуге ПП-50, ППУ-50А, ППН-50 т.б *ағаш отырғызуға КРН-4,2, КПЯ-100, АПБ-10,2 КЯУ-100, КРК-60 *тыңайтқыш шашуға ТРС-10, РУ-4 т.б * жер суаруға КДУ-55, ДДН-45 машиналары қолданылады. Өсімдік кеселі мен зиянкестерін жою үшін де құрал-сайманның көптеген түрі пайдаланылады. Дереккөздер
Бақташы ел

Жалпы мәліметтер Бақташы ел – мал өсіруді кәсіп еткен тайпалар. Шаруашылықтың бұл түрі алғашқыда географиялық жағдайлардың қолайлылығына қарай әр аймақта түрліше дамыды. Далалық жерлерде көбірек өріс алды, көптеген малшы халықтар мыңдаған сиыр ұстады. Лама мен альпак өсірген ежелгі Перу елін қоспағанда, Колумбаға дейінгі бүкіл Америкада Орталық Африканың батыс бөлігінде, барлық Мұхит аралдарында, Австралия мен арктикалық аймақтарда бақташылық өріс алмады. Б.з.б. 4-3 мың жылдық тағы мал өсірген тайпалардың неғұрлым кейінгі замандағы көшпелі тайпалардан елеулі өзгешілігі болды. Олар сүт, жүн, тері алынатын малды көп өсіреді де, жылқы мен түйені қолға үйретеді. Осыған байланысты олар жиі-жиі көшіп-қонбай, өрістің оты әбден таусылғанша отыра берді. Малы көп, сан жағынан өскен үлкен тайпалардың бір бөлігі басқа жерге қоныс ауыстырып, шаруашылықтың өздеріне тиімді түрімен айналысты. Солтүстікте мұз еріп кетуіне байланысты құрғақшылық күшейген дәуірде осылай болды. Осы себептерден алғашқы жайылымдық жерлер бірте-бірте тозып, жеткіліксіз болып қалды да, бақташы халықтар лег-легімен бытырап, ілгері жылжып көше берді. Б.з.б. 3 мың жылдықтағы және одан кейінгі жазбаларға қарағанда, бақташы тайпалар Солтүстік Африка, Арабия, кеінірек Орта және Орталық Азия даласынан үздіксіз жылжып, келе-келе өзен-су алабындағы аймақтарға қоныстана берді, жергілікті көрші тайпалардан егіншілікті үйренді, кейде егіншіліктің дамуына бөгет жасады. Егінші және бақташы тайпалардың көрші отыруы – ең ежелгі тұрақтардың барлық аймақтарына тән аймақ. Дереккөздер