kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
(50) Виргиния

(50) Виргиния — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1857 жылы 4 қазанда Джеймс Фергюсон Вашингтонда ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. АҚШ-ң Вирджиния штатына арнау болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(55) Пандора

(55) Пандора — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1858 жылы 10 қыркүйекте Джордж Сиэрл Нью-Йорк штатындағы Дадли обсерваториясында ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды. Ежелгі грек мифологиясында бар жамандықты сақтайтын қалбырды ашқан әйелдің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * Пандора (серік) — Сатурнның серігі
(52) Еуропа

(52) Еуропа — Негізгі белдеудегі алтыншы ең ірі астероид. Оны 1858 жылы 4 ақпанда Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Ежелгі грек мифологиясында Зевс бұқа кейпінде ұрлап алған сұлудың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * Еуропа (серік) — Юпитердің серігі
Гейтепе

Гейтепе — Әзербайжан Республикасының Жалилабат ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша, Гойтепе халқының саны 14 000 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ленкоран ойпатында, Масаллы теміржол стансасынан 6 км қашықтықта, Османлы-Новые-Астара желісінде орналасқан. Баку мен Астара арасындағы M3 автожолы қала арқылы өтеді. Тарихы XIX ғасырда Әзербайжанға қоныс аударған орыстарға құнарлы жерлер бөлініп берілді және оларға жергілікті халықпен салыстырғанда әртүрлі жеңілдіктер берілді. 1840 жылы Пришиб ауылының халқы Орынбор губерниясынан күштеп көшіріліп, Ленкоран ауданындағы Астраханбазар аумағына қоныстандырылды. XX ғасырда бұл жер атауы Пришип деп аталды. 1967 жылы сол кездегі ауыл Пришибке қала мәртебесі берілді. 1992 жылы ол Гейтепе (әзірбайжан тілінде «Көк төбе» дегенді білдіреді) деп өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Кеңес заманында қалада автожөндеу зауыты, виноград совхозы және шарап зауыты салынды. Қалада әртүрлі мемлекеттік және жекеменшік кәсіпорындар жұмыс істейді. Ауыл шаруашылығы дамыған. Құлпынай, картоп, жүзім, бидай, арпа және жоңышқа негізінен егістік жерлерде өсіріледі. Қалада Вугар Мурсалов атындағы №1 орта мектеп, Васиф Гусейнов атындағы №2 орта мектеп, №3 орта мектеп және техникалық кәсіптік училище бар. Дереккөздер
Гейчай

Гейчай — қала (1916 жылдан бастап), Әзербайжанның Гейчай ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша, Гейчай халқының саны 42500 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Гейчай Ширван даласы арқылы төрт тас жолдың қиылысында созылып жатыр. Шығысында аттас өзен ағып өтеді, ал солтүстігінде Ахал-Махал тау жотасы орналасқан. Гейчайдың орталық бөлігі теңіз деңгейінен 115 метр биіктікте орналасқан. Кішкентай көлеміне қарамастан, ол Әзірбайжан Республикасының ең ірі 10 елді мекенінің қатарына кіреді. Құрғақ субтропикалық климатқа ие. Жауын-шашын сирек жауады, негізінен мамыр және қазан айларында түседі. Ең жоғары ауа температурасы (26,7°C) шілдеде, ал ең төменгі (2,4°C) қаңтарда тіркелген. Тарихы Әзербайжан тілінен аударғанда «Гойчай» немесе «Гокчай» атауы «көк өзен» дегенді білдіреді. Гейчай XV ғасырда, түрік қоныстанушылары осында қоныстанған кезде пайда болған деп есептеледі. Қоныс парсы Сефевидтер әулетінің құрамына кірді. XVIII ғасырда Геокчай тәуелсіз Ширван (Шамахи) хандығының құрамына кірді. Гекчай халқы егіншілікпен, саудамен, қолөнермен және мал шаруашылығымен айналысты. Қала ішінара жер сілкінісінен қираған хандық аймақтарынан қоныстанушылардың арқасында өсті. XIX ғасырдың соңында қала халқының үштен екісі әзірбайжандар, ал оннан бір бөлігінен көбі армяндар болды. Орыстар мен дағыстандықтар (аварлар мен лезгиндер) де сол жерде тұрды. XIX ғасырдың басында Гейчай Ресей империясының құрамына кіріп, кейіннен Шамахи губернаторлығында орналасты. 1867 жылы Шамахи ауданының батыс бөлігі бөлек ауданға бөлініп, Гейчай оның әкімшілік орталығына айналды. 1920 жылы қала жаңадан құрылған Әзірбайжан КСР-нің құрамына кірді. 1929 жылы аудан таратылып, Гейчай аудан орталығына айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Гейчайда кірпіш зауыты, коньяк зауыты, май және ірімшік зауыты, консерві зауыты, автомобиль жөндеу зауыты, асфальт-бетон зауыты, киім фабрикасы, құрылыс материалдары зауыты және осында өсірілген мол қара өрік, айва және анардан табиғи шырындар шығаратын зауыт сияқты көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Көрнекі орындары Жергілікті көрікті жерлердің ішінде араб халифатының өмір сүру кезеңінде салынған Сурхай бекінісі, XVIII ғасырдағы жерасты моншасы, XIX ғасырдағы тарихи ескерткіш – Абульфаз лил Аббас мешіті туристердің назарына лайық. Қаланың тарихи мұражайында да қызықты экспонаттар бар. Дереккөздер
Рахымқұл хан

Рахымқұл хан (1804–1845) — 1842–1845 жылдары билік құрған, Хиуа хандығының қоңыраттар әулетінен шыққан алтыншы билеушісі. Өмірбаяны 1842 жылғы 23 қарашада 1825–1842 жылдары билік еткен Аллақұл хан қайтыс болғаннан кейін Хиуа хандығының тағына оның ұлы Рахымқұл отырды. Ішкі саясат Рахымқұл ханның билігі кезінде елде саяси тұрақтылық сақталды. Ол мемлекеттің экономикасын қалпына келтіруге бағытталған саясатты жалғастырды. Сыртқы саясат Рахымқұл ханның билігі кезеңінде Ресей, Осман империясы, Иран және Ауғанстанмен дипломатиялық қатынастар сақталды. 1842 жылғы 27 желтоқсанда Рахымқұл хан Ресеймен жасалған «міндеттеме актісіне» өз мөрін басты. Бұл құжат мәні жағынан Ресей империясы мен Хиуа хандығы арасындағы алғашқы әрі жалғыз келісім болды. 1843 жылғы мамырда Хиуа ханының елшісі Мұхаммед Әмин Аваз Бердиев Санкт-Петербург қаласына барып, император I Николайдың қабылдауында болды. Рахымқұл хан дәуірінде Хиуада Роджих, Дилавар, Саид Мирза Жунайд және Мирза Масихо сияқты ақындар шығармашылықпен айналысты. Тарихшы Агахи Хорезм тарихын жазды. Қайтыс болуы Рахымқұл хан қайтыс болғаннан кейін Хорезмдегі билік оның інісі Мұхаммед-Әмин ханның қолына өтті (1845–1855). Әдебиеттер * Гуломов Х.Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII – первой половине XIX века. Ташкент, 2005 * Гулямов Я.Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957 * История Узбекистана. Т.3. Т., 1993. * История Узбекистана в источниках. Составитель Б.В. Лунин. Ташкент, 1990 * История Хорезма. Под редакцией И.М. Муминова. Ташкент. 1976. * Муталов О., Хива хонлиги Оллокулихон даврида. Тошкент. 2005. Дереккөздер
Аллақұл хан

Аллақұл хан (1794–1842) — 1825–1842 жылдары билік құрған, Хиуа хандығының қоңыраттар әулетінен шыққан бесінші билеушісі. Өмірбаяны 1825 жылы I Мұхаммед Рахым хан (1806–1825) қайтыс болғаннан кейін Хиуа хандығының тағына оның ұлы Аллақұл хан отырды. Ішкі саясаты Аллақұл ханның билігі кезінде мемлекетті орталықтандыруды күшейту саясаты жалғастырылды. 1828 жылы сарық тайпаларының көтерілісі басып-жаншылды. Аллақұл хан ел экономикасын қалпына келтіру бағытын да жалғастырды. Оның билігі тұсында Хорезмде ірі ирригациялық жұмыстар жүргізілді. 1830–1831 жылдары Көне Үргенішке қарай канал салынды. Аллақұл хан дүниежүзіндегі оқиғаларға қызығушылық танытып, шетел тілдерін меңгерген. Өз замандас Орта Азия билеушілерінен ерекшелігі — ол орыс тілінде еркін оқып, жаза алған. Аллақұл хан Қоқан хандығымен одақтаса отырып, Бұхара әмірлігіне бірнеше рет жорық жасады. Сондай-ақ Хорасанға бес әскери жорық ұйымдастырды. Сыртқы саясаты Аллақұл ханның билігі кезінде Хиуа хандығы Ресеймен, Осман империясымен, Ұлыбританиямен, Иранмен және Ауғанстанмен дипломатиялық қатынастарды сақтады. 1840 жылы Хиуада ағылшын елшілері Дж. Аббот пен Р. Шекспир болды. 1840 жылы қатынастардың біршама салқындауынан кейін Санкт-Петербургке хиуалық елші Атанияз қожа Реис мүфти жіберілді. 1841 жылы Хиуаға капитан Никифоров басқарған Ресей миссиясы келді. 1842 жылы Санкт-Петербургте император I Николай хиуалық елшілер Ваисбай Ниязов пен Ишбай Бабаевты қабылдады. Мәдениет саласындағы саясаты Аллақұл ханның билігі кезеңінде Хиуада Таш-Хаули сарайы (1830–1832), медресе (1834–1835), керуен-сарай (1832–1833), тим (сауда күмбезі), Саитбай мешіті, Ақ мешіт және басқа да сәулет нысандары салынды. 1842 жылы Хиуа қаласы ұзындығы шамамен алты шақырымды құрайтын сыртқы қорған қабырғамен — Ишан-қаламен қоршалды. Қорған құрылысы 30 күн ішінде аяқталды. Аллақұл хан дәуірінде Хиуада Мунис Хорезми, Роджих, Дилавар, Саид Мирза Жунайд, Мирза Масихо сияқты ақындар шығармашылықпен айналысты. Мунис Хорезми мен Агахи Хорезм тарихын жазды. Аллақұл хан қайтыс болғаннан кейін Хорезмдегі билік оның ұлы Рахымқұл ханға (1842—1845) өтті. Әдебиеттер * Гуломов Х.Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII – первой половине XIX века. Ташкент, 2005 * Гулямов Я.Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957 * История Узбекистана. Т.3. Т., 1993. * История Узбекистана в источниках. Составитель Б.В. Лунин. Ташкент, 1990 * История Хорезма. Под редакцией И.М. Муминова. Ташкент. 1976. * Муталов О., Хива хонлиги Оллокулихон даврида. Тошкент. 2005. Дереккөздер
I Мұхаммед Рахым хан

I Мұхаммед Рахым хан (1775–1825) — 1806–1825 жылдары билік құрған, Хиуа хандығындағы қоңыраттар әулетінен шыққан төртінші билеуші. 1806 жылы 1804–1806 жылдары билік еткен Елтүзер ханның қаза болуынан кейін Хиуа хандығының тағына оның інісі I Мұхаммед Рахым хан отырды. Ішкі саясаты I Мұхаммед Рахым хан мемлекеттілікті нығайту және дамыту мақсатында елде бірқатар маңызды реформалар жүргізді. Ел басқаруын жетілдіру үшін хан ордасында жоғарғы кеңес құрылып, хан оның пікірін ескеріп отырды. Салық жүйесіне жаңа реформа жасалып, кеден ісі ретке келтірілді. I Мұхаммед-Рахым хан қоңырат әулетінен шыққан билеушілердің ішінде алғаш болып күміс және алтын теңгелер соқтырды. I Мұхаммед Рахым хан тұсында мемлекеттің орталықтануы күшейді. Ол Хиуаның айналасындағы жерлерді «жинау» жолындағы күресті аяқтады. 1808–1809 жылдары човдурларға қарсы жорық жасалды. 1811 жылы Арал маңындағы тайпалар толық бағындырылды. 1812–1813 жылдары Сырдарияның төменгі ағысындағы қазақтар бағындырылды. 1820-жылдары Мерв аймағы қарауына өтті. I Мұхаммед Рахым хан ел экономикасын қалпына келтіру саясатын жалғастырды. Оның билігі кезеңінде Хорезмде ірі ирригациялық жұмыстар жүргізілді. Сыртқы саясаты I Мұхаммед Рахым ханның билігі кезінде Ресеймен, Осман империясымен және Ауғанстанмен дипломатиялық қатынастар сақталды. Ауғанстанмен қарым-қатынастар ерекше достық сипатта болды, себебі белгілі бір уақыт аралығында Хиуада ауған билеушісі Мұхаммед шах (1809–1818) жер аударылып өмір сүрді. Кейін ол қайтадан Ауғанстанның билеушісі болып, хорезмдік көпестерге ел аумағында кедергісіз сауда жүргізуге мүмкіндік берді. 1819–1820 жылдары Хиуада ресейлік елші Н. Муравьёв (1794–1866) болды. Ол өзінің сапары туралы еңбек жазып, деректерінде Хиуа хандығы халқының саны шамамен үш жүз мың адам болғанын көрсетеді. Негізгі халықты өзбектер мен түрікмендер құрады. 1820 жылы Хиуаға А.Ф. Негри бастаған ресейлік дипломатиялық миссия келді. Мәдениет саласындағы саясаты I Мұхаммед Рахым хан ана тілі өзбек тілінен бөлек парсы және араб тілдерін меңгерген. Ол ғылым мен өнердің қамқоршысы болды. Оның билігі кезеңінде Хиуада Құтлық Мұрад инақ медресесі, Бағбанлы мешіті және өзге де құрылыстар салынды. 1815 жылы I Мұхаммед Рахым ханның бұйрығымен күміспен қапталып, баспа өрнекпен безендірілген жаңа тақ жасалды. Қазіргі уақытта бұл тақ Мәскеудегі музейлердің бірінде сақтаулы. Осы кезеңде хиуалық тарихшы Мунис Хорезми Хорезмнің жалпы тарихын құрастырумен белсенді түрде айналысты. I Мұхаммед Рахым хан қайтыс болғаннан кейін Хорезмдегі билік оның ұлы Аллақұл ханға (1825–1842) өтті. Әдебиеттер * Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957 * История Узбекистана. Т.3. Т.,1993. * История народов Узбекистан. Т.2. Ташкент, 1947 * История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1988 * История Хорезма. Под редакцией И. М. Муминова. Ташкент. 1976. Дереккөздер
(64) Ангелина

(64) Ангелина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1861 жылы 4 наурызда Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан бес астероидтың біріншісі. Ангелина деген атты обсерватория директоры таңдады. Ол Марсельдің маңайында орналасқан астрономиялық бекеттің атауын осы астероидқа қолданылуын жөн көрді. Өте жоғары альбедомен ерекшеленеді. Сондай жарықтығы астероидтың бетінде энстатит минералының шоғырлануынан болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(56) Мелета

(56) Мелета — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1857 жылы 9 қыркүйекте Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы музалардың бірі атымен аталды. Атауын Э. Шуберт ұсынды, ол астероидтың орбитасын есептеп алған болатын. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Елтүзер хан

Елтүзер хан (Эльтузер, Ильтузер; ; туған жылы белгісіз – 1806) — 1804–1806 жылдары билік құрған, Хиуа хандығындағы қоңыраттар әулетінен шыққан үшінші билеуші. Өмірбаяны 1804 жылы Хиуа хандығының тағына Аваз инақтың ұлы Елтүзер отырды. Елтүзер Хорезмдегі қоңыраттар әулетінен шыққан үшінші билеуші болғанымен, тарихта хан титулын ресми түрде қабылдаған алғашқы қоңырат билеуші ретінде қалды. Оған дейін Хорезмде «хан» атағын тек Шыңғыс хан әулетінің өкілдері ғана пайдалана алатын. Әулетінің беделін күшейту мақсатында ол Үргеніштің сейттер әулетінен шыққан Ахта қожаның қызын әйелдікке алды. Елтүзер ел экономикасын қалпына келтіру саясатын жалғастырды. Оның тұсында салық реформасы жүргізіліп, мемлекеттік алым-салықтарды жинау жүйесі орталықтандырылды. Хорезм аумағында ірі ирригациялық жұмыстар атқарылды. 1804 жылы Елтүзер қазіргі Түрікменстанның оңтүстігі мен Иранның солтүстігіндегі Астрабад өңірін мекендеген йомуд түрікмен тайпаларына қарсы сәтті жорық жасады. Оның билігі кезінде Хиуа хандығы Ресей және Осман империясымен дипломатиялық қатынастарды сақтады. Елтүзер хан астанасы Хиуаны көркейтуге ерекше көңіл бөліп, қалада бірқатар жаңа құрылыстар салдырды. Өлімі 1806 жылы Елтүзер хан Бұхара әмірі Хайдарға қарсы сәтсіз жорық жасады. Жорық барысында оның әскері жеңіліске ұшырады. Шегіну кезінде Елтүзер хан Әмудариядан өту барысында суға кетіп, қаза тапты. Оның қайтыс болуынан кейін Хорезмдегі билік I Мұхаммед Рахым ханға (1806–1825) өтті. Әдебиеттер * Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957 * История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я. Г. Гулямов. Ташкент, 1967. * История Узбекистана. Т.3. Т.,1993. Дереккөздер
(66) Майя

(66) Майя — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1861 жылы 9 сәуірде Хорас Таттл Гарвард обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың біріншісі. Ежелгі грек мифологиясындағы Герместі туған плеяданың атымен аталды. Атауды Гарвард университетінің директоры болған Дж. Куинси таңдады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * Майя (жұлдыз) — Плеядалар үйіржұлдызына кіреді
(67) Асия

(67) Асия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1861 жылы 17 сәуірде ағылшын астрономы Норман Погсон Мадрас обсерваториясында ашты. Бұл Азия құрлығынан ашылған алғашқы астероид болғандықтан, атауы осыған байланысты болды. Сонымен қатар, Асия — ежелгі грек мифологиясындағы океанидалардың бірі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(60) Эхо

(60) Эхо — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1860 жылы 14 қыркүйекте Джеймс Фергюсон Вашингтонда ашты. Бұл оның үшінші және соңғы ашқан астероиды болды. Бастапқыда оған Титания деген атау бергісі келді. Бірақ ондай атпен аталған Уран серігі бар екенін білгенде, Эхо деп қояды. Эхо — бұл ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Аваз инақ

Аваз инақ (1750–1804) — 1790–1804 жылдары билік құрған, Хиуа хандығындағы қоңыраттар әулетінен шыққан екінші билеуші. Көтеріліс басылғанымен, арал маңы тайпалары толықтай тек I Мұхаммед Рахым ханның (1806–1825) тұсында ғана бағындырылды. Сыртқы саясаты Аваз инақтың билігі тұсында Бұхара әмірлігімен салыстырмалы түрде бейбіт қатынастар сақталды. Ресеймен және Осман империясымен дипломатиялық байланыстар жүргізілді. 1793 жылғы сәуірде Хиуадан Орынборға хиуалық екі елші Искандер Аллабердиев пен Рахымбай Достмурадов келді. 1793 жылғы қазанда Хиуаға ресейлік елші, майор Бланкеннагель келді. 1794 жылы Хиуаның елшісі Аваз Мұхаммадбий Ресейге жіберілді. Қайтыс болуы Аваз инақ 1804 жылы қайтыс болып, Хиуада жерленді. Ол қайтыс болғаннан кейін Хорезмдегі билік ұлы Елтүзерге (1804–1806) өтті. Әдебиеттер * Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957 * История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я. Г. Гулямов. Ташкент, 1967. * История Узбекистана. Т.3. Т.,1993. Дереккөздер
Иудея

Иудея (, Йехуда; , Эрец-Йехуда, «Яһуда/Иуда Жері», , Yahūdā) — Леванттағы таулы аймақ. Палестинаның Самариядан (Шомрон) оңтүстікке қарай жерінде орналасқан. Дәстүрлі түрде Иерусалим қаласы үстемдік еткен бұл аймақ қазіргі кезде Израиль мен Батыс жағалаудың бір бөлігінде орналасқан. Атаудың қолданылуы тарихи сипатқа ие: ол көне дәуірден бері қолданылып келеді және бүгінгі күнге дейін сақталған; атау Иуда (Йехуда, Яһуда) руы атауынан шыққан. Иуда Жақыптың ұлы болған. Жақып кейінірек «Израиль» есімін алды да, оның ұлдары Израильдің Он екі тайпасының басында тұрды. Исраэлиттер арасындағы Иуданың ұрпақтары Иуда тайпасын құрады, онымен Иудея патшалығы байланысты. Байланысты атаулар Вавилония билігі кезінде (Иехуд провинциясы), Парсы кезеңінде (Иехуд провинциясы), эллинистік дәуірде (Хасмонейлік Иудея) және римдіктер тұсында атау қолданыла берді. Хасмонейлер, иродтықтар мен римдіктер кезеңінде бұл термин ертеректегі Иудеяға қарағанда әлдеқайда кең аумаққа қолданылды. Бар-Кохба көтерілісінен кейін (шамамен б.з. 132–136 жылдары) Иудея Рим провинциясының атауы Сирия Палестиналық деп ауысты. Иудея шамамен Батыс жағалаудың (, aḍ-ḍiffa al-gharbiya) оңтүстік бөлігіне сәйкес келеді. Бұл аумақты Израиль 1967 жылдан бері басып алып, «Иудея мен Самария аймағы» (מחוז יהודה ושומרון, Makhoz Yehuda VeShomron) ретінде басқарып келеді. «Иудея және Самария» терминін көбіне Израиль саясатындағы оңшылдар қолданады. Дереккөздер
Мұхаммед Әмин инақ

Мұхаммед Әмин инақ (1730–1790) — 1763–1790 жылдары билік құрған, Хиуа хандығындағы қоңыраттар әулетінен шыққан алғашқы билеуші. Өмірбаяны XVII–XVIII ғасырларда Хиуа хандығындағы негізгі саяси күшті өзбек тайпалары құрады. Олардың қатарында қоңыраттар, наймандар, қияттар, маңғыттар, нукуздар, қаңлылар мен қыпшақтар болды. XVIII ғасырдың екінші жартысындағы билік үшін күресте қоңырат тайпасы үстемдікке ие болды. 1763 жылы Хорезмде ресейлік историографияда Хиуа хандығы деп аталған мемлекетте қоңырат өзбек руының өкілі Мұхаммед Әмин инақ билікке келді. Мұхаммед Әмин ел экономикасын XVIII ғасырдың ортасындағы ауыр дағдарыстан кейін қалпына келтіру саясатын жүргізді. Оның билігі кезеңінде Хорезмде ауқымды ирригациялық жұмыстар атқарылды. Қатаң ішкі саясат ұстана отырып, бастапқыда елеулі қиындықтар мен сәтсіздіктерге тап болғанымен, уақыт өте келе мемлекетте салыстырмалы бейбітшілік пен саяси тұрақтылық орната алды. Тарихшы Агахидің дерегіне сәйкес, Мұхаммед Әмин мемлекет аумағына қарақалпақтардың ірі тобын қоныстандыруға рұқсат берген. Ол 1770 жылы көшпелі түрікмен тайпалары тарапынан жасалған басқыншылықты және 1782 жылы Бұхара әмірлігінің шабуылын тойтара алды. Мұхаммед Әминнің бұйрығымен Хиуаның Ичан-Қала бөлігінде 1788–1789 жылдары көпбағаналы жұма мешіті мен минарет салынды. Қайтыс болуы Мұхаммад Әмин инақ 1790 жылғы 14 сәуірде қайтыс болып, Хиуада жерленді. Оның қайтыс болуынан кейін Хорезмдегі билік толықтай ұлы Аваз инаққа (1790–1804) өтті. Әдебиеттер * Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времён до наших дней. Ташкент. 1957 * История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я. Г. Гулямов. Ташкент, 1967. * История Узбекистана. Т.3. Т.,1993. Дереккөздер
(62) Эрато

(62) Эрато — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1860 жылы 14 қыркүйекте Оскар Лессер және Вильгельм Фёрстер Берлин обсерваториясында ашты. Бұл олардың жалғыз ашқан астероиды болды. Сондай-ақ екі адам бірлесіп ашқан бірінші астероид болды. Ежелгі грек мифологиясындағы музалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(68) Лето

(68) Лето — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1861 жылы 29 сәуірде Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Аполлон мен Артемиданы туған Летоның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(61) Даная

(61) Даная — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид. Оны 1860 жылы 9 қыркүйекте Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Персейдің анасы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(63) Аузониа

(63) Аузониа — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид, Веста жанұясына кіреді. Оны 1861 жылы 10 ақпанда Аннибале де Гаспарис Неапольдегі Каподимонте обсерваториясында ашты. Италиядағы көне аймақтың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(69) Гесперия

(69) Гесперия — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі металды астероид. Оны 1861 жылы 29 сәуірде Джованни Вирджинио Скиапарелли Миландағы Брер обсерваториясында ашты. Бұл атақты астрономның жалғыз ашқан астероиды болды. Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Сондай-ақ бұл сөзбен гректер Апеннин түбегін атаған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(79) Эвринома

(79) Эвринома — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1863 жылы 14 қыркүйекте Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы осындай аты бар кейіпкерлердің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(59) Элпида

(59) Элпида — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1860 жылы 12 қыркүйекте Жан Шакорнак Париж обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы үмітті бейнелейтін құдайдың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Гобустан

Гобустан — Әзербайжандағы қала (2008 жылдан бастап), Гобустан ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Гобустан халқының саны 9 556 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Гобустан Әзербайжан Республикасының шығыс бөлігінде, Үлкен Кавказдың шығыс және оңтүстік-шығыс етектеріне жақын жерде, Шамаха қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 27 км, Бакуден 101 км қашықтықта орналасқан. Тарихы Гобустанның тарихи атауы — Мараза. Қоныс біздің заманымыздың басынан бері белгілі. Ол сауда жолдарының қиылысында орналасқан. Орта ғасырларда Мараза әртүрлі елдердің: парсы әулеттерінің және түркі қағанаттарының, соның ішінде 1820 жылы патшалық Ресей қосып алған Ширван хандығының құрамына кірді. 1918 жылға дейін Мараза Баку губернаторлығына қарады. Губернаторлық кезеңінде Мараза орыс қонысы ретінде тіркелген, дегенмен мұнда татарлар (әзірбайжандардың атауы) да тұрған. Кеңес билігінің алғашқы жылдарында Мараза екі рет өзгертілді: алдымен Нариманкент, содан кейін Сталинкент болып өзгертілді. Қоныс үш рет аудан орталығына айналды: 1920, 1943 және 1990 жылдары. 1968 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесіне ие болды. 2008 жылы Мараза Гобустан болып өзгертіліп, қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Гобустан ежелден бері кілем тоқу өнерімен танымал. Жергілікті қолөнершілер Ширван мектебінің өрнектері мен техникаларын пайдаланады («Мараза», «Чуханлы», «Чемчемли» кілемдері Ширван кілем тоқу мектебіне жатады). Көрнекі орындары Дири Баба кесенесі - Гобустанның басты көрікті жері. Бұл екі қабатты құрылыс 1402 жылы жартасқа ойылған жасанды үңгірде салынған. Бұл Шейх Дири Бабаның соңғы орны және бұл жер қажылық нысаны болып табылады. Кесене Ширван ортағасырлық сәулет өнерінің туындысы болып саналады. Гобустан кілемдері Дереккөздер
Говлар

Говлар — Әзербайжанның Товуз ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Говлар халқының саны 14 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ол елдің батысында, ел астанасы Бакуден батысқа қарай 400 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 429 метр биіктікте. Жер бедері солтүстік-шығысында жазық, ал оңтүстік-батысында төбелі. Тарихы 1967 жылы 14 қаңтарда Говлар қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 2012 жылы 7 наурызда Әзербайжан Президентінің жарлығымен елді мекен қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Говлар тұрғындарының негізгі қызметі егіншілік, мал шаруашылығы және жүзім өсіру болып табылады. Қалада мектептер, ауруханалар, емханалар және басқа да әлеуметтік нысандар бар. Грузин-армян желісінде орналасқан Говлар стансасы жүк тасымалы бойынша Товуз теміржол торабының негізгі стансасы болып табылады. Дереккөздер
(75) Эвридика

(75) Эвридика — Негізгі белдеуде айналып жатқан металды астероид. Оны 1862 жылы 22 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Бұл оның екінші ашқан астероиды болды. Ежелгі грек мифологиясындағы Орфейдің жары атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(74) Галатея

(74) Галатея — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1862 жылы 29 тамызда Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан бес астероидтың үшіншісі. Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * Галатея (серік) — Нептунның серігі
(73) Клития

(73) Клития — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1862 жылы 7 сәуірде Хорас Таттл Гарвард обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың екіншісі. Ежелгі грек мифологиясындағы океанидалардың бірі атымен аталды. Бұл алғашқы 100 ашылған астероидтың ішіндегі өлшемдері бойынша ең кішісі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * (66) Майя
Джудит Линберг

Джудит Линберг — американ жазушысы. Роман «Ақмарал» романы 2024 жылы жарық көрді. «Ақмарал» – б.з.д. V ғасырда Орталық Азия даласында өмір сүрген көшпелі әйел-жауынгер туралы роман. Бұл туынды Қазақстан­да­ғы Есіктен табылған Алтын адам мен Тывадан табылған Сібір мұз ханшасы туралы археология­лық зерттеулерге негізделген. Жазушы көптеген археология­лық және тарихи дереккөзге жүгінді және өткен дәуірдің еншісіне тиесілі көшпелі мәдениетті шынайы көрсетуге тырысты. Осы кітапқа кіріспес бұрын Джудит Линберг шығармашылық ізденіс аясында тарихқа, Орталық Азияның кең көсілген алқабына және мәде­ниетіне терең үңілді. Шығар­маны жазу барысында көшпе­лілердің мал шаруашылығы мен аңшылыққа негізделген дәстүрлі өмір салтын түсінуге тырыс­ты. Оның мақсаты – осы ұмыт қалған көне мәдениетті адамзат тарихының үлкен хронология­сында көрсету болды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://abai.kz/post/194772 Ербол Алшынбай өлеңдері: АҚШ жазушысы пікір білдірді] * [https://www.amazon.com/stores/author/B001KE8FCA/about About the author]
(72) Ферония

(72) Ферония — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Ежелгі Римдегі шұрайлылық құдайының атымен аталды. Оны 1861 жылы 29 мамырда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ол ашқан көп астероидтың ішіндегі біріншісі осы болды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(71) Ниоба

(71) Ниоба — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірілеу бір астероид. Оны 1861 жылы 13 тамызда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Фив патшасының жұбайы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Асқар Жұмағұлұлы Ислямов

{{Ғалым { Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі } { Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі } { КСРО халық ағарту ісінің үздігі } { Еңбек ардагері медалі } }} Асқар Жұмағұлұлы Ислямов (4 наурыз 1928 — 30 қазан 2001) — қазақстандық педагог, мектеп директоры, өлкетанушы, Шығыс Қазақстан топонимикасына арналған оқу-әдістемелік еңбектердің авторы; Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі, Қазақ КСР және КСРО халық ағарту ісінің үздігі. Өмірбаяны 1928 жылғы 4 наурызда Ақсуат ауданына қарасты Қызылкесік кеңшарында дүниеге келген. Кейін еңбек өңделіп, үш тілде (қазақ, орыс, ағылшын) монография түрінде қайта басылды: * Шығыс Қазақстан топонимикасы : монография. — Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚУ, «Берел», 2022. — 212 б. Марапаттары * «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі»; 2023 жылдан бастап колледж педагогтері арасында республикалық деңгейде «А. Ислямов атындағы үздік педагогикалық эссе» байқауы өткізіледі. Дереккөздер
Горадиз

Горадиз — Әзербайжанның Физули ауданындағы қала. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Горадиз қаласының халқы 7 600 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Аракс өзенінің сол жағалауында орналасқан. Ол Армения мен Иранның мемлекеттік шекарасына жақын жерде жатыр. Тарихы 1947 жылы 24 қыркүйекте ол қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. Әзербайжан Республикасы Президентінің 1992 жылғы 1 шілдедегі Жарлығымен Иранмен шекараны бақылау үшін Горадизде шекара отряды құрылды. Бірінші Қарабақ соғысы кезінде қоныс қиян-кескі шайқас алаңына айналды. 1993 жылы 24 қазанда Горадизді армян күштері басып алды, бұл әрекет БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1993 жылғы 12 қарашадағы 884 қарарымен айыпталып, оккупация деп танылды. 1994 жылы 5 қаңтарда қарсы шабуылдан кейін Әзербайжан армиясы қаланы бақылауды қолына алды. 2007 жылы 23 қазанда Горадизге қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Соғыстан кейінгі кезеңде қалада ірі әлеуметтік инфрақұрылым жобалары жүзеге асырылды: 24 мектеп, 2 аурухана, Олимпиадалық спорт кешені, жастар орталығы, тарихи-этнографиялық мұражай салынып жеке үйлер қалпына келтірілді. Сонымен қатар 4 демалыс саябағы, автовокзал, көркемсурет галереясы, мемориалдық саябақтар, қонақ үй және мемлекеттік емес кәсіпорындар, сондай-ақ басқа да маңызды нысандар бар. Дереккөздер
(51) Немауза

(51) Немауза — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1858 жылы 22 қаңтарда Жозеф Жан Пьер Лоран Нимдегі жеке обсерваторияда ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды. Нимнің жебеушісі болып саналатын кельттердің құдайы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(57) Мнемозина

(57) Мнемозина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1859 жылы 22 қыркүйекте Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы титанидалардың бірі атымен аталды. Атауды Утрехт обсерваториясының директоры Мартин Хук ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(54) Александра

(54) Александра — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1858 жылы 10 қыркүйекте Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Неміс саяхатшысы және зерттеушісі Александр Гумбольдтың құрметіне орай аталды. Еркек адамның атымен аталған алғашқы астероид. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(58) Конкордия

(58) Конкордия — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1860 жылы 24 наурызда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі Римдегі гармониянің құдайы атымен аталды. Бұл атау Еуропадағы соғыстың аяқталуына және 1860 жылғы Турин шартының шығуына байланысты қойылды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * (40) Гармония
(78) Диана

(78) Диана — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1863 жылы 15 наурызда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі Римдегі аңшылық құдайының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(77) Фригга

(77) Фригга — Негізгі белдеуде айналып жатқан металды астероид. Оны 1862 жылы 12 қарашада Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Скандинавия мифологиясындағы Одиннің жары құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(70) Панопея

(70) Панопея — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1861 жылы 5 мамырда Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Бұл оның 14-ші және соңғы ашқан астероиды болды. Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. Атауды ағылшын астрономы Роберт Мэн ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Сәбит Әбілұлы Қожабеков

{{Кинематограф { - { style="background:transparent" Атырау қаласының Құрметті азаматы } }} Сәбит Әбілұлы Қожабеков (25 қараша 1963, Текес ауылы, Нарынқол ауданы, Алматы облысы) - театр және кино актеры, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Атырау қаласының Құрметті азаматы. Махамбет атындағы Атырау облыстық академиялық қазақ драма театрының жетекші әртісі. Өмірбаяны Қожабеков Сәбит Әбілұлы 1963 жылы 25 қарашада Алматы облысының Нарынқол ауданы Текес ауылында дүниеге келген. Әкесі Әбіл — ағаш шебері, күйші, қолөнердің бірнеше түрін меңгерген өнерпаз адам болған. Болашақ актердің өнерге қызығушылығы ерте жастан қалыптасты. Мектепте оқып жүрген кезінде ән айтып, көркемөнерпаздар үйірмелеріне белсенді қатысқан. 1971 жылы туған ауылындағы мектепке барып, 1981 жылы орта білім алды. Мектепті аяқтағаннан кейін әскери борышын өтеп, ауыл шаруашылығы институтына оқуға түсті. 1984 жылы М.Әуезов атындағы академиялық драма театры жанындағы театр студиясына қабылдау жүріп жатқанын естіп, өз қалауымен актерлік өнер жолын таңдады. Құжатсыз қабылдау емтихандарына қатысып, 75 талапкердің ішінен іріктелген 11 студенттің қатарынан табылды. Курсты белгілі режиссер Әубәкір Рахимов жүргізді, ал емтихан қабылдаушылар қатарында Асанәлі Әшімов пен Құман Тастанбеков болды. 1986 жылы студияны бітіргеннен кейін Сәбит Қожабеков Махамбет атындағы Атырау облыстық қазақ драма театрына актер болып қабылданды. Театрға оны белгілі актер әрі режиссер, ҚР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Шапай Зұлқашев шақырған. Осы театр сахнасында ол кәсіби актер ретінде қалыптасып, ондаған басты және күрделі образдарды сомдады. Актердің сахнадағы есте қалған рөлдерінің қатарында: * Иса Тұраншах («Сұлтан Бейбарыс», Р.Отарбаев), * Бүркіт («Мөлдір махаббат», С.Мұқанов), * Ақан сері («Қарагөз»), * Баймағамбет сұлтан («Жаралы жолбарыс»), * Бөлтірік шешен («Сүйінбай», Иран-Ғайып) сияқты тарихи және классикалық бейнелер бар. Сәбит Қожабеков театрмен қатар кино және телевизиялық жобаларға да қатысқан. Ол Атырау облысында түсірілген «Өмірзая» көпсериялы көркем фильмінде басты рөлдердің бірін сомдады. Фильмнің режиссері — Асқар Әшімов. Сәбит Қожабеков жас актерлерге тәлімгерлік жасап, театрдың шығармашылық өміріне белсенді атсалысып келеді. Ол сахна мәдениеті, актерлік шеберлік пен көркем сөз дәстүрін сақтауға ерекше мән береді. Қазіргі уақытта театр репертуарындағы бірқатар жаңа қойылымдардың дайындық жұмыстарына қатысуда. Марапаттары 2003 жыл — республикалық театр фестивалінің лауреаты (Жәңгір хан рөлі үшін) 2008 жыл — «Ең үздік екінші құрамдағы ер адам» номинациясының жеңімпазы 2009 жыл — «Мәдениет қызметкері» төсбелгісі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Атырау қаласының Құрметті азаматы ҚР Мәдениет министрлігі мен Атырау облыстық мәдениет басқармасының құрмет грамоталары Отбасы Сәбит Қожабеков жұбайы Ардақпен бірге Атырау қаласында өмір сүреді. Отбасында үш бала бар: қыздары — Айгүл мен Альбина, ұлы — Біржан. Немерелері (жиендері) — Диас пен Асылхан. Сілтеме Атырау газеті, Ағиба Қатешова. «Тау баласы тауға қарап өседі», 28.02.2014 Дереккөздер
Александр (Могилёв)

Митрополит Александр (зайырлы есімі — Александр Геннадиевич Могилёв; 18 мамыр 1957 жыл, Киров) — Орыс православие шіркеуінің епископы, 2010 жылғы наурыздан бергі Астана және Қазақстан митрополиті, Қазақстан митрополия округінің басшысы және Орыс православие шіркеуінің Қасиетті синодының тұрақты мүшесі. Дереккөздер
Қуба

Қуба — Әзербайжанның Қуба ауданының қаласы және әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қуба халқының саны 25 200 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Бакуден солтүстік-батысқа қарай 168 км жерде, Шахдаг тауының солтүстік-шығыс беткейлерінде, теңіз деңгейінен 600 метр биіктікте, Құдиалшай өзенінің оң жағалауында, Хачмаз теміржол стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 28 км жерде орналасқан. Аймақтың климаты қоңыржай және субтропикалық. Жазда температура 28 градус цельсийге дейін көтерілуі мүмкін, ал қыста -4-тен -5 градусқа дейін, кейде одан да төмен түседі. Қар жамылғысы бар, бірақ тұрақсыз. Тарихы Қала XV ғасырда құрылған. Оның Қуба патшалығының астанасына айналуы 1735 жылға жатады. Сол кезде хандықтың билеушісі Хусейн Әли хан өз резиденциясын Худаттан Қубаға көшірді. Қала 1813 жылы Гүлістан келісімі бойынша Ресей империясының құрамына кірді. 1918 жылы Қубада жаңадан құрылған Кеңес үкіметінің өкілдері болып көрінген Дашнакзутюнның армян жауынгерлері әзірбайжан халқын қырғынға ұшыратты. Шамамен 4000 адам қаза тапты. 1920 жылы Қуба ауданы Әзербайжан КСР құрамына кірді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қуба қаласы — әйгілі кілем тоқу орталығы. «Qədim Quba Xalçaçılıq» кілем тоқу компаниясы осында орналасқан. 1712 жылы осында тоқылған "Голу Чичи" кілемі Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында көрмеге қойылған. Қала ауданның бау бақша орталығы болып табылады. Қазіргі заманғы ғимараттардың арасында тарихи және сәулеттік көрнекті орындар бар. Аумағында жайлы пансионаттар орналасқан қаланың айналасы тамаша демалыс орындарын ұсынады. Қубада Әзербайжан өнер университетінің филиалы орналасқан. Сондай-ақ, жергілікті тарих мұражайы бар. Көрнекі орындары Қаланың басты көрікті жері - 19 ғасырға жататын Жұма мешіті. Қала шекарасында 16 ғасырда салынған бекініс, Сакина ханым мешіті, 19 ғасырда салынған собор мешіті және Ардебиль мешіті бар. Қаланың көрікті жерлерінің арасында 19 ғасырда салынған қызықты тарихи экспонат — Гүмбезли моншасы ерекшеленеді. Қубада сонымен қатар белгілі кеңес ақыны Владимир Маяковскийге, республиканың мемлекет қайраткері Бакихановқа және Ұлы Отан соғысы кезінде қаза тапқандарды еске алуға орнатылған Белгісіз сарбаз мемориалы бар. Жақын жерде Афурджин сарқырамасы, Худат теңізінің жағасы, Юсиф кесенесі және тау еврейлерінің қонысы орналасқан. Қуба қазір Әзербайжандағы ең жақсы туристік аймақтардың бірі. Туризм мұнда жақсы дамыған және өсіп келеді. Қубадағы негізгі демалыс аймақтары: *Дженнет Багы Куба, *Лонг Форест, *Терраса Куба, *Bərpa SPA орталығы, *Назлы Бұлақ шипажайы. Бауырлас қалалар * Эрзинь (Түркия) * Маалот-Таршиха (Израиль) * Қант (Қырғызстан) Галерея Дереккөздер
Nine Inch Nails

Nine Inch Nails (қысқаша NIN) — 1988 жылы АҚШ-тың Кливленд қаласында әнші, ән жазушы, мультиинструменталист және продюсер Трент Резнор құрған индустриалды рок тобы. Бастапқыда Резнор топтың жалғыз тұрақты мүшесі болса, 2016 жылы оның ұзақ уақыт бірге жұмыс істеген әріптесі, ағылшын музыканты Аттикус Росс ресми мүшеге айналды. Әдетте жаңа альбом жазылғаннан кейін Резнор концерттік турне үшін музыканттарды тартады; бұл концерттік құрам студиялық Nine Inch Nails құрамынан бөлек болады. Топ индустриалды рок, альтернативті рок және электрондық музыканы біріктіретін музыкалық эксперименттерімен танымал. Nine Inch Nails топтың дебюттік альбомы Pretty Hate Machine (1989) арқылы танымал болды. 1994 жылы шыққан The Downward Spiral альбомы индустриалды рок жанрының классикасына айналды. Nine Inch Nails бүкіл әлем бойынша 20 миллионнан астам альбом сатып, 13 рет Grammy сыйлығына ұсынылды, оның ішінде 1992 жылы "Wish" және 1996 жылы "Happiness in Slavery" әндері үшін жеңіске жетті. 2004 жылы Rolling Stone журналы «Барлық уақыттағы 100 үздік орындаушы» тізімінде Nine Inch Nails тобына 94-орын берді. 2020 жылы топ Рок-н-ролл даңқ залына енгізілді. Құрамы Топ тарихында жалғыз тұрақты мүшесі — Трент Резнор. Студиялық құрам: * Трент Резнор (1988 — қазіргі уақытқа дейін) * Аттикус Росс (2016 — қазіргі уақытқа дейін) Дискография Студиялық альбомдар * Pretty Hate Machine (1989) * The Downward Spiral (1994) * The Fragile (1999) * With Teeth (2005) * Year Zero (2007) * Ghosts I–IV (2008) * The Slip (2008) * Hesitation Marks (2013) * Bad Witch (2018) * Ghosts V: Together (2020) * Ghosts VI: Locusts (2020) Дереккөздер
(80) Сапфо

(80) Сапфо — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1864 жылы 2 мамырда ағылшын астрономы Норман Погсон Мадрас обсерваториясында ашты. Ежелгі Грекиянің ақын әйелі Сапфоның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Жыл альбомы үшін Грэмми сыйлығы

Жыл альбомы үшін Грэмми сыйлығы — 1959 жылдан бері АҚШ-та жыл сайын табысталатын беделді музыкалық марапат. Бұл сыйлық жыл ішіндегі ең үздік студиялық немесе концерттік альбомға беріледі және Грэмми сыйлығының төрт негізгі номинациясының ( — «Үлкен төрттік») бірі болып табылады. Марапат альбомды орындаған әртіске, сондай-ақ продюсерлерге, дыбыс режиссерлеріне және мастеринг инженерлеріне беріледі. «Жыл альбомы» номинациясы музыка индустриясындағы ең жоғары жетістіктердің бірі саналады. Марапаттау ережелері Жылдар бойы марапатқа ие болатын тұлғалардың тізімі бірнеше рет өзгерді: * 1959–1965: Тек орындаушы. * 1966–1998: Орындаушы және продюсер. * 1999–2002: Орындаушы, продюсер және дыбыс жазу инженері немесе микшер. * 2003–2017: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер. * 2018–2020: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, автор (жаңа материалдардың), мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер (альбомның жалпы ойнату уақытының кемінде 33%-ына қатысқандар ғана). * 2021–2023: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, автор (жаңа материалдардың), мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер (қатысу уақытына қарамастан). * 2024–: Орындаушы, шақырылған әнші, продюсер, автор (жаңа материалдардың), мастеринг-инженер және дыбыс жазу инженері немесе микшер (альбомның жалпы ойнату уақытының кемінде 20%-ына қатысқандар ғана). 2019 жылы Номинанттар саны сегізге дейін, ал 2022 жылы онға дейін кеңейтілді. 2024 жылғы рәсімнен бастап номинанттар саны қайтадан сегізге дейін қысқартылды. Бірнеше рет жеңіске жеткен әртістер мен топтар Сегіз орындаушы бұл марапатты бірнеше рет иеленген (негізгі орындаушы, дуэт немесе топ мүшесі ретінде; продюсер, микшер немесе инженер ретіндегі жеңістерді есептемегенде). Ескертпелер Тізім 1960-ші 1990-шы 2000-шы 2010-шы 2020-шы Дереккөздер
(81) Терпсихора

(81) Терпсихора — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1864 жылы 30 қыркүйекте Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан бес астероидтың төртіншісі. Ежелгі грек мифологиясындағы музалардың бірі (билеу өнерінің музасы) атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(82) Алкмена

(82) Алкмена — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид. Оны 1864 жылы 27 қарашада Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Гераклдың анасы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(83) Беатрис

(83) Беатрис — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид. Оны 1865 жылы 26 сәуірде Аннибале де Гаспарис Неапольдегі Каподимонте обсерваториясында ашты. Бұл оның соңғы ашқан астероиды болды. Данте Алигьери ғашық болған Беатриче Портинаридің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(17062) Бардо

(17062) Бардо — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид. Оны 1999 жылы 10 сәуірде Лоуэлл обсерваториясының Жерге жақын нысандарды іздеу жобасы аясында ашқан болатын. Бұл жоба 1998 және 2008 жылдары аралығында істеп, 20 мыңға жуық жаңа астероидтың ашылуына әкелді. Осы астероид Франциянің атақты актриссасы Брижит Бардоның (1934–2025) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (17001—17100)
(85) Ио

(85) Ио — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1865 жылы 19 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Зевс сүйген арудың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * Ио (серік) — Юпитер серіктерінің бірі
(84) Клио

(84) Клио — Негізгі белдеуде айналып жатқан астероид. Оны 1865 жылы 25 тамызда Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы музалардың бірі (тарихтың музасы) атымен аталды. Атауды америкалық астроном Бенджамин Гулд ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(86) Семела

(86) Семела — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1866 жылы 4 қаңтарда Фридрих Титьен Берлин обсерваториясында ашты. Бұл оның жалғыз ашқан астероиды болды. Ежелгі грек мифологиясындағы Дионистің анасы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Қубатлы

Қубатлы — Әзербайжандағы қала, Қубатлы ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Қубатлы халқының саны 5 508 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Лашынның оңтүстігінде, Воротан өзенінің оң жағалауында, жалпақ жапырақты ормандардың арасында орналасқан. Тарихы Қубатлы ауылы бір кездері Қарабақ хандығының құрамында болған. 1912 жылғы «Кавказ күнтізбесі» бойынша, Елизаветполь губернаторлығының Зангезур ауданындағы Қубатлы ауылында 672 адам, негізінен әзірбайжандар, «татарлар» деп аталған, өмір сүрген. Кеңес дәуірінде Қубатлы Әзербайжан КСР Қубатлы ауданының әкімшілік орталығы болды. 1962 жылы 23 маусымда қалалық үлгідегіі кент мәртебесін алды. Ол 2020 жылдың 25 қазанында Әзірбайжанның бақылауына қайтарылды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада асфальт зауыты, құс өсіру фабрикасы, тас карьері, үш орта мектеп, екі кітапхана, қоғамдық орталық, кинотеатр және аудандық аурухана болды. Дереккөздер
(97) Клото

(97) Клото — Негізгі белдеудегі металды астероид. Оны 1868 жылы 17 ақпанда Вильгельм Темпель Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан бес астероидтың соңғысы. Ежелгі грек мифологиясындағы мойралардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Иаков (Воронцов)

Иеромонах Иаков (зайырлы есімі — Владимир Юрьевич Воронцов; 20 ақпан 1986 жыл, Алматы) — қазақстандық филолог, православие священникі, Орыс православие шіркеуінің бұрынғы қызметкері. Өмірбаяны Владимир Воронцов 1986 жылғы 20 ақпанда дүниеге келген. 2023 жылы Орыс православие шіркеуі оған қызмет етуге тыйым салды. Сол жылғы тамызда ол Ресейдің Украинаға басып кіруіне қарсы пост жасаған болатын. Желтоқсанда ол Орыс православие шіркеуінен тәуелсіз Қазақстан православие шіркеуін құрмақ болды. 21 желтоқсанда Қазақстан Дін істері комитеті бұған ешнәрсе кедергі бола алмайды деді. 27 желтоқсанда оған тамыздағы посты үшін алауыздық қоздырды деген айып тағылды да, қылмыстық іс басталды. Қазақстан психология-филология мамандары постқа зер салды, Иаковтың психикасы сау деді, алайда сот ісі өзгеріссіз тұра берді. 2024 жылғы 15 шілдеде Иаков атағынан айырылды. 2025 жылғы шілдеде Иаков Константинополь патриархатының Қазақстандағы өкілдігі құрылсын деді. Тамызда ол Ыстанбұлдағы Константинополь патриархатына Мәскеу патриархтығынан тәуелсіз епархия құру жайлы ресми хатын жібермек болды. Бұған дейін хатқа бірнеше алматылықтар қол қойған болатын. Ұстанымы Иаков Ресей саясатын, Ресейдің Украинаға басып кіргенін, Орыс православие шіркеуінің басшылығын сынайды. Ол, оған қоса, Қазақстанның ҰҚШҰ мен ЕЭАО ұйымдарынан шыққанын қалады. Өз өмірі Иаков Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін қазақ тілін толыққанды үйренбек болды, алайда қазақ музыкасын, әндерін үнемі ұнататынын, қазақтілділермен жас кезінен бері достасып жүргенін айтты. Азаттық радиосына сұхбатына ол «Қазақ тілі — Қазақстанның болашағы» деді. Дереккөздер
(91) Эгина

(91) Эгина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1866 жылы 4 қарашада Эдуар Стефан Марсель обсерваториясында ашты. Ол ашқан екі астероидтың екіншісі. Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * (89) Юлия
Бобожан Ғафурұлы Ғафуров

Бабажан Ғафурұлы Ғафуров (, Хожант уезі, Ресей империясы – 12 шілде 1977 жыл, Душанбе, КСРО) — кеңестік мемлекет және партия қайраткері, тарихшы-шығыстанушы, Тәжікстан Коммунистік партиясы ОК Бірінші хатшысы (1946–1956), КСРО ҒА Шығыстану институтының директоры (1956–1977), тарих ғылымдарының докторы (1949), Тәжік КСР ҒА академигі (1951), КСРО ҒА академигі (1968), Тәжікстан батыры (1997). Өмірбаяны Рәзия Азат есімді ақынның ұлы болған Ғафуров Ресей империясының Хожант уезіндегі Исфисор ауылында туған. «Исмаилия тарихы» жайлы диссертациясы арқылы Ғафуров 1941 жылы КСРО Ғылым Академиясының Тарих институтында тарих ғылымдарының докторы атанды. Оның «Тәжіктер» кітабы Тәжікстанда қазірдің өзінде де аса ықпалды. Өзбек ұлтшылдары айтатын «тәжіктер — тілін ұмытқан өзбектер ғана» түсініктің орнына Ғафуров кітабында өзбектер — түркіленген тәжіктер деген тұжырым жасайды. Ғафуров Тәжікстан Коммунистік партиясының 1944 жылдан 1946 жылға дейін екінші, 1946 жылғы тамыздан 1956 жылғы 24 мамырға дейін бірінші хатшысы болды. 1956 жылдан өмірінің соңына дейін Ғафуров КСРО ҒА Шығыстану институтының директоры, әрі «Азия мен Африка журналының» редакторы болды. Галерея Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *Ресей Ғылым академиясының Азия мұражайы сайтындағы [https://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?optioncom_personalities&Itemid74&person=591 Бобожан Ғафуров] *ЦентрАзия сайтындағы [https://web.archive.org/web/20160304113223/http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1013880958 Бобожан Ғафуров] *Ираника энциклопедиясы сайтындағы [https://www.iranicaonline.org/articles/gafurov-/ Бобожан Ғафуров]