Еуропалық еркін сауда қауымдастығы

Еуропалық еркін сауда қауымдастығы, ЕЕСҚ — Еуропаның бірқатар елдерінің аймақтық сауда-экономикалық топтасуы. Еуропа экономикалық қоғамдастығымен бәсекелес топ ретінде 1970 жылы Ұлыбританияның бастамасымен құрылған. Негізгі міндеті: қатысушы елдердің экономикалық өрлеуіне және Еуропада бірыңғай нарық құруға жәрдемдесу. 1992 жылы ЕЕСІ ЕЭІ-мен Еуразия экономикалық кеңістік құру туралы шартқа қол қойды. Еуропалық еркін сауда қауымдастығы (ЕЕСҚ) - төрт еуропалық мемлекеттен тұратын аймақтық сауда ұйымы және еркін сауда аймағы: Исландия, Лихтенштейн, Норвегия және Швейцария. Ұйым Еуропалық Одақпен (ЕО) қатар жұмыс істейді және барлық төрт мүше мемлекет біртұтас еуропалық нарыққа қатысады және Шенген аймағының бөлігі болып табылады. Алайда, олар Еуропалық одақтың Кеден одағының мүшелері емес. Тарихи тұрғыдан ЕЕСҚ екі басым батыс еуропалық сауда блоктарының бірі болды, бірақ қазір ол әлдеқайда кішірек және өзінің тарихи бәсекелесі - Еуропалық Одақпен тығыз байланысты. Ол 1960 жылы 3 мамырда ЕО-ның негізгі предшественниги сол кездегі Еуропалық экономикалық қоғамдастыққа (ЕЭК) қосыла алмайтын немесе қосылғысы келмейтін еуропалық мемлекеттер үшін балама сауда блогы ретінде қызмет ету үшін құрылды. ЕЕСҚ құру туралы Стокгольм конвенциясына (1960) 1960 жылы 4 қаңтарда Швеция астанасында жеті ел қол қойды ("сыртқы жетілік" деп аталады: Австрия, Дания, Норвегия, Португалия, Швеция, Швейцария және Ұлыбритания). Қайта қаралған Конвенцияға, Вадуц конвенциясына 2001 жылғы 21 маусымда қол қойылып, 2002 жылғы 1 маусымда күшіне енді. 1995 жылдан бастап тек екі құрылтайшы қалды, атап айтқанда Норвегия мен Швейцария. Қалған бес мемлекет-Австрия, Дания, Португалия, Швеция және Ұлыбритания - ЕО-ға бірнеше жылдар ішінде қосылды. Бастапқы Стокгольм конвенциясы Вадуц конвенциясымен ауыстырылды, оның мақсаты ұйымға мүше мемлекеттер арасында да, әлемнің қалған бөлігінде де сауданы кеңейту менераықтандыруды жалғастыру үшін табысты негізді қамтамасыз ету болды. ЕЕСҚ Кеден одағы болып табылмаса да, мүше мемлекеттер үшінші елдермен екіжақты сауда келісімдерін жасасуға толық құқылы болса да, ол келісілген сауда саясатын жүргізеді. Нәтижесінде оның мүше мемлекеттері ЕО - мен және басқа да бірқатар елдермен еркін сауда туралы келісімдер жасады. ЕО-ның бірыңғай нарығына қатысу үшін Исландия, Лихтенштейн және Норвегия Еуропалық экономикалық кеңістік туралы келісімнің (ЕЭА) тараптары болып табылады, оның талаптарын сақтауды ЕЕСҚ қадағалау органы және ЕЕСҚ Соты реттейді. Оның орнына Швейцария ЕО және оның мүше мемлекеттерімен бірқатар көпжақты келісімдер жасады. Мүшелік Тарих 1960 жылы 12 қаңтарда Стокгольм мэриясының Алтын залында Еуропалық еркін сауда қауымдастығын құру туралы конвенция басталды. Бұл өнеркәсіптік өнімдерге кедендік баждардың біртіндеп жойылуын белгіледі, бірақ ауылшаруашылық немесе балық шаруашылығы өнімдеріне әсер етпеді. Ертедегі ЕЭК пен ЕЕСҚ арасындағы негізгі айырмашылық мынада: соңғысында біріншісіне қарағанда жалпы сыртқы кедендік тарифтер қолданылмады: ЕЕСҚ-тың әрбір мүшесі ЕЕСҚ-қа кірмейтін елдерге қатысты өзінің жеке кедендік баждарын немесе ЕЕСҚ-қа кірмейтін елдермен өзінің Жеке еркін сауда келісімдерін белгілеуге еркін болды. ЕЕСҚ құрылтайшылары: Австрия, Дания, Норвегия, Португалия, Швеция, Швейцария және Ұлыбритания болды. 1960 жылдары бұл елдер сол кездегі Еуропалық экономикалық қоғамдастықтың (ЕЭК) Ішкі алтылығынан айырмашылығы "сыртқы жетілік" деп аталды). Финляндия 1961 жылы Қауымдастырылған мүше және 1986 жылы толық мүше болды, ал Исландия 1970 жылы қосылды. Ұлыбритания мен Дания 1973 жылы ЕЭК-ке қосылды, сондықтан ЕЭА-ға мүше болуды тоқтатты. Португалия 1986 жылы Еуропалық Қоғамдастық үшін ЕЕСҚ-тен шықты. Лихтенштейн 1991 жылы ЕЕСҚ-ке қосылды (бұрын оның мүдделерін Швейцария ұсынған). Австрия, Швеция және Финляндия 1995 жылы ЕО-ға қосылды және осылайша ЕЕСҚ мүшелері болуды тоқтатты. Екі рет, 1972 және 1994 жылдары Норвегия үкіметі ЕО-ға кіруге тырысты (1973 жылы әлі де ЕЭК-те) және сол арқылы ЕЕСҚ-тан шығуға тырысты. Алайда, екі рет ЕО-ға мүшелік Ұлттық референдумдарда қабылданбады, бұл Норвегияны ЕЕСҚ-да сақтап қалды. Исландия 2008-2011 жылдардағы исландиялық қаржылық дағдарысқа байланысты 2009 жылы ЕО-ға кіруге өтініш берді, бірақ содан бері өтінішінен бас тартты. Қазіргі мүшелері Дереккөздер