kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім

Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім (10 қазан 1959, Шымкент) — қазақстандық саясаткер, экономист және экономика ғылымдарының кандидаты. 2012—2016 жылдары Парламент Мәжілісінің депутаты. 2009—2012 жылдары Қоршаған ортаны қорғау министрі болып қызмет етті. Қысқаша өмірбаяны * Мәскеу экономика-статистика институтын (1981 ж.) инженер-математик мамандығы бойынша бітірген. * Мәскеу экономика-статистика институтының аспирантурасын тәмамдаған. * ҚазССР-і Мемжоспары жанындағы ғылыми-зерттеу институтының кіші ғылыми қызметкері (1981 ж.), бөлім меңгерушісі (1987 ж.); * ҚазССР-і Министрлер Кеңесінің кадрларды қайта даярлау жөніндегі республикалық институтының аға оқытушысы * Қазақ химия-технология институтының аға оқытушысы (1990 ж.) қызметтерін атқарған. * Түркістан облысы әкімінің кеңесшісі * Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары — Оңтүстік Қазақстан территориалдық мемлекеттік меншік жөніндегі комитетінің төрағасы (1992 ж.) қызметтерін атқарған. * Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары (1993 ж.) * Ұлттық Банктің Оңтүстік Қазақстан облыстық басқармасының бастығы (1996 ж.) * ҚР Экономика және сауда вице-министрі (1997 ж.) * «ТұранӘлем банкі» жабық акционерлік қоғамының басқарма төрағасының орынбасары (1997 ж.) * 1998 ж. бастап Қостанай облысы әкімінің орынбасары * 1999 ж. бастап Қостанай қаласының әкімі лауазымдарында болды. * 2000 ж. шілдеден бастап «Қазтрансгаз» ЖАҚ коммерция және маркетинг жөніндегі вице-президенті * 2000 ж. қарашадан бастап «Intergas CentraI Asia» ЖАҚ-ң бас директоры * 2001 ж. бастап «Қазтрансгаз» ЖАҚ президенті. * 2003 ж. маусымнан бастап ҚР Энергетика және минералдық ресурстар бірінші вице-министрі қызметінде болды. * 2003 ж. қарашадан бастап дейін — Батыс Қазақстан облысының әкімі. * 2007 ж. 28 тамыздан бастап — Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі. * 2009-2012 жж. - Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрі. * 2012 жылғы қаңтардан 2016 жылға дейін бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық партиясының мүшесі, партиялық тізім бойынша сайланған. Марапаттары * «Құрмет» (2005) ордені * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) * «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін» (2005) медальы. Отбасы Үйленген. 2 қызы, ұлы бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.parlam.kz/kk/mazhilis/person/1420 Мәжілістің құрамы мен құрылымы, ӘШІМ Нұрғали Сәдуақасұлы]
Бесікке салу

Бесікке салу — нәрестені алғаш бесікке бөлеу рәсімі. Бесікке саларға шақырылған ауыл-үйдің әйелдері шашуын, жол-жоралғысын ала келеді. Баланы алғашқы бөлеу үлгілі ұрпақ өсірген қадірменді әйелге тапсырылады. Ол өзінен басқа тағы бір-екі келіншектің көмегімен бесікті жабдықтайды, сәбидің әжесі не шешесі түбектің тесігінен балаларға тәтті үлестіреді. Осыдан кейін бесікті отпен аластап, баланы бөлейді. Бесікке салған әйелдерге көйлек, жаулық сияқты сый тартылады. Үлкендер батасын беріп, баланың ер жетуіне, ананың үбірлі-шүбірлі болуына тілектестік білдіреді. Және Бесік жыры айтылады: Айыр қалпақ киісіп, Ақырып жауға тиісіп, Батыр болар ма екенсің? Бармақтарың майысып, Түрлі ою ойысып, Шебер болар ма екенсің? Таңдайларың тақылдап, Сөзіңді жұрт мақұлдап, Шешен болар ма екенсің? Тағы бір нұсқасы: Әлди-әлди ақ бөпем, Ақ бесікке жат бөпем Жылама, бөпем, жылама, Жілік шағып берейін. Байқұтанның құйрығын Жіпке тағып берейін. Баланы бесікке салуда орындалатын салт-дәстүрлер Бесіктің жабдықтарын орын-орындарына қою Кіндігі түскен баланы бес күннен кейін бесікке салады. Бұл томалаққа жиналған ауылдың көрші-қолаң әйелдері шашуларын ала келеді. Баланы бесікке салардан бұрын ауылдың жасы үлкен, беделді әйелі бесік жабдықтарын орын-орындарына қояды. Содан кейін бесікті адыраспанмен аластап шығады. Адыраспан түтінімен бесікті аластап шығу Баланың ұйқысы тыныш болу үшін және жын-шайтанды қуу мақсатымен адыраспанды отқа жағып түтетіп, баланы бесікке бөлерден бұрын бесікті айналдыра ырымдайды. Кейде бесіктің бел ағашына қыздырылған темір тигізіп те ырымдайды. "Тыштыма" ырымын жасау Баланы бесікке бөлерден бұрын тыштыма ырымы жасалады. Бесіктің түбек тесігі арқылы бауырсақ, кәмпит және басқа тәтті дәмдер жапа тармағай астына тосылған алақандарға тасталады. Басқарушы әйел "тышты ма" деп сұрағанда, қасындағы әйелдер іле-шала "тышты-тышты" деп шу ете түседі. Әрбір жақсылықты үнемі шашу шашумен қарсы алатын халқымыздың бұл дәстүрі "балаға бесік құт дарытсын" деген ниетпен туған рәсім. Бала бөленген бесіктің үстіне жеті нәрсе жабу Ең бірінші бесік көрпе, одан кейін шапан, кебенек, тон, жабу, жүген және қамшы сияқты бұйымдармен жабады. Тон, шапан жабу ержеткенде халықшыл болуына, жүген, тез өсіп ат үстіне ойнақ салсын, кебенек пен қамшы - ел қорғайтын ер болсын деген тілек. Дереккөздер Сыртқы сілтеме * [http://ana-bala.kz/?p=2070 Бесік той (Бесікке салу)]
Екпін

Екпін — сөйлем ішіндегі кейбір сөздердің немесе сөз ішіндегі кейбір буын, дыбыстардың басқа тілдік бөліктерден ерекшеленіп, көтеріңкі айтылуы. Қазақ тілінде екпін тұрақты, көбінесе сөздің соңғы буынына түседі. Сөзге қосымша жалғанғанда екпін қосымшаға, яғни соңғы буынға ауысып отырады. Екпін сөз екпіні, ой екпіні, тіркес екпіні, дыбыс екпіні деп бөлінеді. # Сөз iшіндегі бір буынның көтеріңкі айтылуы сөз екпіні деп аталады. Қазақ тілінде сөз екпіні, негізінен, соңғы буынға түседі. Мысалы: Бала далада ойнап жүр. Сөз ішіндегі екпін дауысты дыбысқа түседі. # Ой екпіні — сөйлемдегі бір сөздің көтеріңкі дауыспен айтылуы. Ой екпіні түсетін сөз көбінесе баяндауыштың алдында тұрады. Ой екпіні тұрақты емес. Мысалы, Бүгін әкем ауылға кетті. Әкем ауылға бүгін кетті. Бүгін ауылға әкем кетті. # Тіркес екпіні — бірнеше сөздің тіркесе, тізбектеле біртұтас екпінмен бөлектене айтылуы. Бұл көбінесе күрделі сөздерге, негізгі және көмекші сөздердің тіркесіне тән. Мысалы: мектепке дейін, әке-шеше, әдет-ғұрып т.б. # Дыбыс екпіні — сөз ішінде дыбыстың бөлектеніп, көтеріңкі дауыспен немесе созып айтылуы. Мысалы: по-ой-па-ай, та-ма-ша! Дыбыс екпіні көңіл-күйін білдіретін сөздерді айтуда жиі қолданылады. Айтылуда сөйлеушінің эмоциясын білдіреді. Екпін түспейтін сөздер мен қосымшалар: 1. Көмекші сөздерге екпін түспейді: ғой, шейін, соң, арқылы , туралы т.б. 2. Жіктік жалғауына екпін түспейді: оқушымын, барамыз т.б. 3. Болымсыз етістіктің жұрнағына (-ма, -ме, -па, -пе, ба, -бе) екпін түспейді: айтпа, барма, келме т.б. Дереккөздер
Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы

Әдебиеттен Нобель жүлдесі – жыл сайын дүние жүзінің қандай да елінен болмасын шыққан авторға берілетін марапат түрі. Бұл сыйлықты швед инженер-химигі, өнертапқыш және өнеркәсіп иесі Альфред Нобель ұйымдастырды. Оның есімімен аталған бұл сыйлық дүниежүзінде ең танымал, сонымен бірге ең қатты сыналады деп айтылады. Сыйлыққа А. Нобелдің кескіні бейнеленген алтын медаль, диплом және ақшалай сыйлық беріледі. Ақшалай сыйлық Нобель фондының кірісіне байланысты. Нобелдің 1895 ж. қарашаның 27 жазған өсиетхаты бойынша оның капиталы (алғашында 31 млн. швед кроны) акция, облигация, несиеге салынды. Осыдан түскен табыс бірдей бес бөлікке бөлінеді және физика, химия, физиология немесе медицина, әдебиет және бейбітшілікті нығайтуға бағытталған үздік жетістіктерге беріледі. Сыйлықты жыл сайын желтоқсанның 10 Швеция патшасы Стокгольмда тапсырады. Нобел әдебиет сыйлығын алғаннан кейін лауреат жұмысының тақырыбы бойынша дәріс беруге міндетті. Негізінен әдебиет сыйлығы жазушыға жеке шығармасы үшін емес, әдебиеттің дамуына қосқан үлесі үшін беріледі. 1901 жылдан бері Әдебиеттен Нобел жүлдесі беріліп келеді. Содан бері 106 жазушы осы сыйлыққа ие болды. Лауреаттар Әдебиет саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі Дереккөздер
Магиялық реализм

Магиялық реализм — шынайы ғалам сипатына магиялық элементтерді қосатын өнер жанры деген анықтаманы нақтыдан гөрі, жалпы сипаттамалы деп айтуға болады. Алғашында неміс сыншысы Франц Рохтың шындықты өзгертіп көрсететін суретті сипаттауға қолданған термині «магнетикалық реализм» болатын, бірақ кейін бұл терминді Артуро Услар-Петри латынамерикалық жазушылардың кейбір жұмыстарын сипаттауда кең пайдаланды. Куба жазушысы Алехо Карпентьер (Alejo Carpentier) (Услар-Петри дегеннің досы) «The Kingdom of this World» («Осы әлемнің патшалығы») (1949) повесінің алғы сөзінде «Lo real maravilloso» (сөзбе-сөз аударғанда «ғажап (тамаша, таңғажайып) шындық» дегенді білдіреді) терминін қолданды. Карпентьердің шығармалары XX ғасырдың 60-жылдары Еуропада басталған осы жанрдың серпілісіне үлкен әсер етті. Магиялық реализмнің элементтері: * Фантастикалық элементтер ішкі қайшылықсыз болуы мүмкін, бірақ ешқашан түсіндірілмейді; * Кейіпкерлер магиялық элементтің қисынын (логикасын) сөзсіз қабылдайды; * Көптеген тек қана сезім арқылы қабылданатын бөліктері болады; * Символдар мен бейнелер жиі қолданылады; * Адамның сезімі мен құмарлығы жан-жақты (егжей-тегжейіне дейін) сипатталады; * Уақыт ағымы бұрмаланады, сондықтан ол циклді немесе жоқ сияқты. Тағы бір тәсіл ретінде коллапс қолданылады, яғни осы шақ өткенді қайталайды немесе еске түсіреді; * Себеп пен салдар орын ауыстырады, мысалы, кейіпкер қайғылы оқиғаға дейін азаптанады, күйзеліске түседі; * Фольклор немесе аңыз әңгімелерінің элементтері кездеседі; * Жағдай баламалы көзқарастар тұрғысынан ұсынылады, яғни баяндаушының дауысы үшінші жақтан біріншіге ауысады, жалпы қарым-қатынас және естеліктер туралы түрлі кейіпкерлер пікірлерінің және ішкі монологтың бір-біріне ауысуы жиі кездеседі; * Өткен қазіргімен, астральды физикалықпен, кейіпкерлер бір-бірімен қарама-қайшылықта болады; * Шығарманың ашық финалы оқырманға өз бетінше ненің шынайы және дүниенің қалыбына сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік береді. Магиялық реализм жанрында жазған жазушылар * Жоржи Амаду * Луис де Бернье * Хорхе Луис Борхес * Михаил Булгаков * Жанет Винтерсон * Габриэль Гарсиа Маркес * Гюнтер Грасс * Исаак Башевис Сингер * Франц Кафка * Итало Кальвино * Анжела Картер * Хулио Кортасар * Милан Кундера * Харуки Мураками * Бен Окри * Салман Рушди * Карлос Фуэнтес
Диалог

Диалог – екі не бірнеше адамның кезектесіп сөйлесуі арқылы берілетін ауызекі тілдегі ерекше форма. Диалог - ғылымда танымдық процестің іздеген нәтижеге әр түрлі, бірақ бір-бірімен жарыспайтын көзқарастар, қатынастар, бағыттардың өзара байланысы жолымен жүзеге асырылатын прогрессивтік дамуының түрі ретінде көрінеді. Диалогиялық байланыс процесс диалогтің бір жағы ғана басқаның көзқарасын игеріп қоймайды, сонымен бірге өзінін идеяларымен дамытады және байытады, оны анықтайды, түзейді, жақсартады. Диалог – екі адам арасындағы сөйлеу әрекеті (егер сөйлеушілер екеуден көп болса онда полилог деп аталады). Монологтан айырмашылығы диалогта сөйлеумен қатар тыңдау механизмдері қатар жүреді. Біліктіліктері: * Сұрақты мәселені талқылауға қатысу және өзінің ойын жеткізе білу; * Пікірлестерден алынған хабарды толықтыра алу, нақтылай алу; * Сөйлесушінің айтқандарына дау айта алу, келіспеу, өз дәлелін келтіру; Құрылымы: Диалогта сұрақ / жауап / қарсы сұрақ / сөйлеушілердің көңіл-күйі, реакциясы (сөзбен берілмейтін) болады. Диалогтар қысқа (2-3 сөйлем) және «мазмұнды» яғни ұзын болуы мүмкін. Диалогта келесі айтылғандар орын алады: * Фразаларды, сөйлемдерді аяқтамау; * Сөздің орнына қимыл, жест, мимика қолдану; * Тек қана ауызекі сөйлеу барысында қолданылатын сөздерді қолдану. Дереккөздер
Буферлеу (информатика)

Буферлеу (информатика) – компьютерлерде шығыс-кіріс буферді пайдаланатын әдіс. Буферлеуді пайдалану: # негізгі жад пен сыртқы құрылғы арасында ақпарат алмасу процесі кезінде мәліметтерді уақытша сақтау үшін негізгі жадтың (буферлердің) арнайы аймағын пайдалану; # операцияларды программалау тәсiлi. Бұл тәсiлдi мәлiметтердi берeтiн (қабылдайтын) шaлғaй құрылғының төменгі немесе тұрақсыз жылдамдығын теңестiруге пайдаланады. Егер құрылғы программамен мәлiметтердi тiкелей алмасатын болса, онда программа осы құрылғымен синхронды жұмыс icтeyi тиic. # желiлiк адаптерде өңделген кезде мәлiметтер аралық жадта сақталады. Буферлiк жад адаптерге бүкiл дестеге қатынас құруға мүмкiндiк бередi. Сондықтан буферлiк жадтың көлемi тұтас десте мәлiметтерi сыятындай болуы керек. Буферлiк жадты пайдалану жергiлiктi есептеу желiлерiнiң әр түрлi сыңарларының ақпарат өңдеу жылдамдықтарын сәйкестендiру үшiн керек; # кipic немесе шығыс мәлiметтерiн бiр блок көлемiне дейiн жинақтауға арналған компьютер немесе қурылғының жад аймағын ұйымдастыру.
Гетера

Гетера ( — көңiлдес әйел) — Көне Грекияда күйеуге шықпаған, epкiн өмip cүpeтiн, теңдiк және рухани мәдениетте ерекше дараланған әйелдердi атаған. Гетера түciнiгiн антикалық Вольтер деп аталған Лукиан Самосат бұрмалап, оларды жезөкше әйелге, ал Афродитаны ар төгудiң құдайына теңеген. Шын мәнiнде, гетера ұғымының тiкелей мағынасы «жолдас әйел», «құрбы» деген түсiнiктердi бiлдiредi. Осындай дәрежеге тек жоғары бiлiмдi және қабiлеттi, антикалық мәдениеттiң озық үлгiлерiн бойына қондыра бiлген, атақты қайраткерлер мен ақыл иелерi, өнерлi тұлғалар ғана жете алған. Қазiргi жапондық гейшалар тәрiздi, гетералар мiндеттi түрде тәнiмeн саудаға бармай-ақ еркектердiң көңiлiн өздерінің парасаттылығымен, әceмдігімен, өнерлілігімен көтере бiлген. Грек гетерасы туралы Иван Ефремовтың «Афиналық Таис» атты тарихи романында тартымды бейнелер мен мәдени деректер келтiрiлген. fr:Prostitution en Grèce antique#Hétaïres
Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов

Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов — Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары. Қысқаша өмірбаяны 1957 ж. Павлодар облысының Шарбақты ауданындағы Галкино ауылында туған. Уақ тайпасынан шыққан. * Павлодар педагогикалық институты мен Алматы Халық шаруашылығы институттарын математик және экономист мамандықтары бойынша бітірген. Еңбек жолын Павлодар станциясының локомотив депосында слесар болудан бастаған. * 1982—88 жж. Павлодар облысының қаржы және салық органдарында жұмыс істеп, бас экономистен Павлодар облысының салық комитетінің төрағасына дейін көтерілді. * 1998—2002 жж. Қазақстан Республикасы Энергетика, индустрия және сауда вице-министрі, ҚР Мемлекеттік Кіріс вице-министрі қызметтерін атқарды. Соңғы уақытта Павлодар қаласының әкімі болды. * 2003 ж. маусымынан Павлодар облысының әкімі. * 2008 ж. қазанның 13 - Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары болып тағайындалды. * 24.08.2009 - шілде 2011 - Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттік төрағасы. Марапаттары * "Құрмет" ордені (2005); * "Қазақстан Республикасы Парламентіне 10 жыл" мерекелік медалі; * "Қазақстан Республикасы Конституциясына 10 жыл" мерекелік медалі; * "Астанаға 10 жыл" медалі (2008). Хоббиі * Хоббиі - оқу, спорт. Үй жағдайы * Үйленген. Жұбайы - Нұрпейісова Любовь Ивановна (1960 жылы туған). Қыздары - Нұрпейісова Айгүл Қайратқызы (1987 жылы туған), Нұрпейісова Әсем Қайратқызы (1990 жылы туған). Дереккөздер
Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров

Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров (1 қаңтар 1948, Сарқанд, Талдықорған облысы) — Еуразия Экономикалық Қауымдастығының Бас хатшысы, Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы әкімі, елші. Қысқаша өмірбаяны Төтенше және өкілетті елшілік дипломат. дәрежесі бар, Халықаралық инженерия академияның, Еуразия халықаралық экономика академиясы. 1971 жылы ҚР политехникалық институтын (ҚазҰТУ), 1978 жылы Алматыдағы жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын Алматы қаласының құрылыс мекемелерінде инженері болып бастаған. 1973 – 79 жылдары Алматы қалалық және Алматы облысы комсомол комитетінің хатшысы, 1979 – 87 жылдары Алматы облыстық партия комиссариятінің құрылыс бөлімі бастығының орынбасары, бастығы, кейіннен Ленин аудандық партия комиссариятінің 1-хатшысы, 1988 – 91 жылдары КОКП ОК-де құрылыс бөлімінің нұсқаушысы, Қарағанды облыстық партия комиссариятінің 2-хатшысы, КОКП ОК-нің экономика бөлімінің сектор меңгерушісі, 1990 – 94 жылдары КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшесі, ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Қазақстан және Ресей парламентаралық комиссиясының үйлестірушісі, 1991 – 93 жылдары Мәскеу қаласындағы “Қазақстан” даму қорының президенті, 1994 – 2002 жылдары РФ-дағы Қазақстанның төтенше және өкілетті елшісі (1996 – 2002 жылдары Финляндия республикасындағы Қазақстан елшісі қызметін қоса атқарған), 2002 – 03 жылдары ҚР СІМ-нің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі, әрі ҚР Президентінің кеңесшісі, 2003 – 07 жылдары Солтүстік Қазақстан облысының әкімі қызметтерін атқарды. 2007 жылдың 6 қазанынан ЕурАзЭІ-тың бас хатшысы.Тайыр Аймұхаметұлы Мансұров “Құрмет” (1996), 2-дәрежелі “Достық” (2001), “Дружба” (РФ, 2002), “Святая князя Даниила Московского” (РФ, 2002) ордендерімен, ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған. Бірнеше монографиялардың және дипломат әрі қоғам қайраткері Нәзір Төреқұлов туралы ғылыми және әдеби-көркем кітаптардың авторы. Қазақ политехникалық институтын, Мәскеу қаласындағы Жоғары партия мектебін бітірген, саяси ғылымдардың докторы. Төтенше және Өкілетті елші дипломатиялық дәрежесі бар. Институтты бітірген соң мамандығы бойынша жұмыс істеді, «Алматыцентрострой» құрылыс басқармасында инженер, бас инженер болды. Алматы, Қарағанды, Мәскеу қалаларының мемлекеттік басқару органдарында басшы қызметтер атқарды. Қазақстанның Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті елшісі, Сыртқы Істер министрлігінің айырықша тапсырмалар жөніндегі елшісі қызметтеріне тағайындалған. Соңғы уақытта Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі қызметінде болды. 2003 ж. желтоқсанынан Солтүстік Қазақстан облысының әкімі. 2007 ж. қазанның 8-інен бастап Еуразия Економикалық Қауымдастығының Бас хатшысы боп тағайындалған. Дереккөздер
Өмірзақ Естайұлы Шөкеев

{{Мемлекеттік қайраткер Бұрын Шөкеев Түркістан облысының әкімі (2019–2022; 2006–2007), Премьер-министрдің орынбасары — Ауыл шаруашылығы министрі (2017–2019), Самұрық-Қазына басқарма төрағасы (2011–2017), Астана әкімі (2004–2006), Қостанай облысының әкімі (1998–2004) және Экономика және сауда министрі (1995–1997) сияқты түрлі лауазымның иегері болған. Өмірбаяны Шыққан тегі Ұлы жүздің Дулат тайпасы Шымыр руынан. Білімі және бастапқы мансабы Шөкеев 1964 жылғы 12 желтоқсанда, Түркістан қаласында туған. 1986 жылы Мәскеу экономикалық-статистикалық институтында білім алып, экономист және математик болды. Кейін ол осы университетте аспирантурасын жасады. 1991 жылы ол Экономика ғылымдарының кандидаты болса, 2002 жылы ол сол саладағы доктор лауазымына қол жеткізді. Кейін 2004 жылғы 20 наурыздан бастап 2006 жылғы 20 қыркүйекте Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалғанға дейін Астана әкімі қызметін атқарды. 2007 жылғы 27 тамызда Шөкеев 2009 жылғы 3 наурыздан бастап Премьер-министрдің бірінші орынбасары болғанға дейін Мәсімовтің кабинетінде Қазақстан премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды, бұл оны 2004 жылдан бері осындай лауазымды атқарған алғашқы адам болды. 2011 жылғы 26 желтоқсанда қызметінен босатылып, келесі күні 27 желтоқсанда Шөкеев «Самұрық-Қазына » Басқарма төрағасы және директорлар кеңесінің мүшесі болды. 2017 жылғы 15 желтоқсанда Шөкеев Ауыл шаруашылығы министрі болды. 2019 жылғы 21 ақпанда үкімет отставкасының жариялағанынан кейін ол 2019 жылғы 25 ақпаннан 2022 жылғы 26 тамызға дейін Шөкеев Түркістан облысының әкімі қызметінде болды. 2019 жылғы наурыздан Өмірзақ Шөкеев — Нұр Отан партиясы саяси кеңесі бюросының мүшесі. Өмірзақ Шөкеевтің бірнеше кәсіпкер және шенді бауырлары бар: * Серік Естайұлы Естай (1967 жылы туған) — топ-менеджер, кәсіпкер. «Алатау-құс» құс фабрикасының иесі және негізін қалаушы. Оған дейін 2004—2019 жылдары «ҚазТрансГаз» бен оның еншілес компанияларында басшылық қызметтер атқарған: «ҚазТрансГаз Аймақ», «Интергаз Орталық Азия», «Бейнеу-Шымкент газ құбыры» компанияларын басқарған, «ҚазТрансГаз» басшысының орынбасары және бірінші орынбасары болған. * Ләззат Естайқызы Шөкеева (1971 жылы туған) — 2012—2024 жылдары Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті Шымкент қаласы бойынша Қазынашылық департаментінің басшысы. * Берік Естайұлы Естай (1980 жылы туған) 2005—2018 жылдары судья болып жұмыс істеген. Соңғы қызметі — Астана қалалық сотында аппеляциялық сот алқасының төрағасы. Марапаттары Шөкеевтің марапаттары және атақтары: * Назарбаев ордені (2005); * Парасат ордені (1991); * Барыс ордені (2012); * Астанаға 10 жыл медалі (2008); * 1-дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі (2015); * Шымкент қаласының құрметті азаматы (2007). Дереккөздер
Асқар Ұзақбайұлы Мамин

Асқар Ұзақбайұлы Мамин (23 қазан 1965 жыл, Целиноград) — қазақстандық экономист, саясаткер және Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі (2019–2022). Қазақстан темір жолы Ұлттық компаниясы АҚ-ның президенті (2008–2016). Өмірбаяны Мамин Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан. * Целиноград инженерлік-құрылыс институтын бітірген. * Г.В. Плеханов атындағы Ресей экономикалық академиясын бітірген. Инженер-құрылысшы, экономист. * Еңбек жолын «Целинтяжстрой» тресінің құрастырушысы болып бастады. * Кейіннен кәсіпкерлікпен шұғылданды. * Ақмола арнайы экономикалық аймағы әкімшілік кеңесі төрағасының орынбасары * Астана қаласы әкімінің бірінші орынбасары болды. * Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация вице-министрі. * Индустрия және сауда бірінші вице-министрі. * 2005–2006 жылдары Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрі болып қызмет атқарған. * 2006–2008 жылдары Астана қаласының әкімі. * 2008–2016 жылдары "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясы АҚ-ның президенті болып қызмет етті. * 2016–2019 жылдары Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары болды. * 2019 жылғы 25 ақпаннан бастап 2022 жылғы 5 қаңтарға дейін Қазақстан премьер-министрінің қызметінде болды. Марапаттары * Ерен еңбегі үшін медалі (1998) * Құрмет ордені (2006) * 2 дәрежелі Барыс ордені (2011) * Астанаға 10 жыл медалі (2008) * 3 дәрежелі Әулие Маниил Московский кінәзі ордені (РПЦ, 2010) (Ресей) * Құрмет легионы ордені (2013) (Франция) * Мойындау кресті гранд-офицері (2013) (Латвия) * Азаматтық қызметі үшін орденінің үлкен кресті (2014) (Испания) * Астана қаласының Құрметті азаматы (2011) * Құрметті теміржолшы (2012) * Қазақстанның Құрметті құрылысшысы (2013) Дереккөздер
Анахронизм

Анахронизм - [грек. anachsonismos, ana - кері, артқа, қарама-қарсы, chronos - уақыт] зат. Белгілі бір дәуірде болған оқиғаларды қателесіп немесе шартты түрде басқа бір дәуірге телу. Анахронизм орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуіріне, классицизмге тән дүниелерде (өнер мен әдебиетте) жиі кездеседі (ҚҰӘ). Анахронизм - әдеби шығармада өткен дәуірді бейнелегенде одан кейінгі уақытта болған оқиғаны, кейін пайда болған заттарды немесе әдеби шығармада кейінгі кездерге тән сипат-белгілерді байқамай не әдейі бір мақсатпен келтіру (Әдебиеттану термин.). Анахронизм ( — кepi, — уақыт) — жыл санаудағы уақытқа сәйкессiздiк (хронологиялық қателiктер) не бiр дәуiрдің оқиғалары мен сипаттамаларын жаңылыс немесе шартты түрде екiншi дәуiрге телу. Анахронизм ауыспалы мағынада ecкінің қалдығы, жаңа заман дүниетанымымен сәйкеспейтiн, көнерген, күнi өткен көзқарас, ұғым, салт-дәстүр дегендi де бiлдiредi. Анахронизм орта ғасырлар мен Қайта өрлеу дәyiрiне, классицизмге тән дүниелерде (өнер мен әдебиет) жиi кездеседi. XIX — XX ғасырларда анахронизм шығарманың кемшiлiгi ретiнде қарастырылды. Тек кейбiр жағдайларда ғaнa көркемдiк тәсiл деп ұғынылды (мысалы, Б.Брехттiң «Юлий Цезарь ici» атты романындағы анахронизм). Дереккөздер
Андеграунд

Андеграунд ( — астыртын, жасырын) — 20 ғ. екiншi бөлiгiнде ресми өнерге қарсы оппозициялық қозғалыс. Андеграунд ресми мәдениеттiң құндылықтapы мен догмаларын қабылдмайтын, авангардтық өнердiң, рок-мәдениеттiң, қарсы мәдениеттiң, жастар қозғалысының кейбiр принциптерiн бойына сiңiрген өнердің дәстүрлi емес бiтiмдерiнен құралады. Андеграунд мәдени өмiрдің кейбiр жергiлiктi көpiнicтepiмeн де («самиздат», бейресми көрмелер, жасырын концерттер, дискотекалар, салондық мәдениеттiң кейбiр түрлерi, т.б.) байланыстырады. Тоталитарлық қоғамда андеграунд өнері саяси-идеологиялық өктемдiкпен өнер еркiндiгiн тұншықтырyға бағытталған мемлекеттік-әкiмшiлiк жүйемен және бipден-бiр өнер жүйесi болып танылған социалистік реализммен келiспеушiлiктен туындаған. Осы қоғамда жасырын айтылатын анекдоттар андеграунд өнеріне жақын. Андеграунд өнерінің кейбiр түрлерiне қарадүрсiндiк пен руханисыздық тән.
Анимизм

Анимизм ( — рух, жан) — заттық дүние құбылыстарының жандылығын бiлдiретiн термин. Анимизм терминiн ғылыми қолданысқа ағылшын этнографы және мәдени антропологы Э.Б.Тайлор (1832-1917) енгiзген. Ежелгi мәдениетке талдау бере келе, магия, тотемизм, фетишизм сияқты ecкi ceнім-нанымдардың қатарында ол анимизмдi де атап өтедi. Оның пiкiрi бойынша анимизм кейiнгi дамыған дiндерге апаратын баспалдақ есебiнде болады және олардың ментальдық дүниесiне енедi. Бұл наным бойынша дүниедегі нәрсенің бәрі жанды, өлі мен тірінің, адам мен табиғаттың бір-бірінен еш айырмасы жоқ. Алғашқы қауым адамы өзін табиғаттан, жан-жануардан бөлмеген, яғни «адам мен табиғаттың теңдігі» туралы заң қалыптасқан. Адам өзін қоршаған ортадағы нәрсенің бәрі адам сияқты жанды нәрсе, олар адамша тірлік етеді, сондықтан олармен адам тікелей араласа алады, оп-оңай бір-біріне ауысады, құбылып бірі-бірінің кейпіне ене алады, тілдеседі деп нанған. Мұндай анимизм фольклорда, әсіресе, миф пен ертегіде жиі кездеседі: адам оп-оңай аңның, немесе басқа бір нәрсенің түріне енеді; я болмаса, хайуан адам кейпіне ауыса алады, ол адамша сөйлейді; немесе адам мен жануар үйленіп, бірге ғұмыр кешеді. Басқа халықтардың дүниетанымы мен сенiм-нанымдарындай анимизм қазақтың дәстүрлi рухани мәдениетiнде терең ұялаған. Мысалы, Ш.Уәлиханов қазақи түсiнiкте жанның үш түpi бар дейдi: ет жан, шыбын жан, рухи жан. Анимизмнің көрінісіне қазақы дүниетанымдағы «киелi», «қасиетті» жер бедерлерi мен атаулары жатады. Табиғат аясындағы мәдениет үшiн қоршаған орта киелi таулардан, құтты өзендер мен көлдерден, ағаш-бұталардан, т.б. тұрады. Табиғи құбылыстар да қасиеттi мағынаға ие болады, олардың рухы және иесi бар делiнедi. Дереккөздер
Аномия

Аномия — ( — жоқтық және — заң) қоғамның құндылықтар жүйесiндегi түбегейлi дағдарыстарды бiлдiретiн ұғым. Аномия өзiнiң төмендегiдей белгiлерiмен анықталады: # қалыптасқан құндылықтардың мәнін жоғалтуы салдарынан болатын ретсiздiк нормативтiк-баптық вакуум; # әлеуметтiк үйлесiмдiктiң жоғалуы,қоғамдағы құндылықтардың жиынтық бейнесiне айналған жеке тұлғалар беделiнiң жоғалуы; # адамдардың жоғары мұраттардан, өмiрлiк құштарлықтарынан айырылуы; # мiнез-құлықтағы тұрақсыздық, өзiн-өзi өлтiрудiң көбейуi, т.б. Аномия терминiн ғылыми айналысқа енгiзген француз ғалымы — Э. Дюркгейм (1858-1917). Ол «Еңбектiң қоғамдық бөлiнуi» кiтабында аномия еңбек белiнiciнiң бұрмалануы нәтижесiнде пайда болады деп тұжырымдайды және оның себебiн мамандандыру кезiндегi адамдар арасындағы ынтымақтастық пен үйлесiмдiктiң жоғалуынан көредi. «Өзiн-өзi өлтiру» деген еңбегiнде Дюркгейм эгоистiк, альтуристiк және аномиялық суицидтердiң түлерiн атап өтедi. Соңғысы дәстүрлi шектеу нормалары шайқалған кезде ырықсыз құмарлықтан туындайды делiнедi. Шектелмеген тiлектер орындалмаған жағдайда адамдарда шешiмi жоқ тұйық дағдарыстар пайда болады. Аномия ұғымын қазiргi социологияда әpi қарай дамытқан американдық ғалым Р. Мертон (1910). Ол аномия мәселесін ауытқушылық әрекетпен байланысты қарастырады. Мұндай әрекет ұлғалық мақсаттарға заңды құралдармен жете алмайтын жағдайларда қалыптасады. Нақтылы мәдени жүйеде туындайтын мүдделер үстемдік етіп тұрған басқарушы және реттеуші тетіктерге қайшы келуі мүмкін. Аномия әсіресе, өтпелі қоғамдарда жиі кездеседі. Бұрынғы әдетке айналған бағдарлар жаңа талаптарға сәйкес құндылықтармен жылдам ауыстырыла бермейді. Мұндай қайшылықтар тұлғалар санасында ауытқушылық туғызуы мүмкін. Дереккөздер
Георг Зиммель

Георг Зиммель (1858—1918)&nbsp;— нeмic пәлсапашысы, әлеуметтанушысы. Зиммель өмip философиясы ағымының өкілі ретiнде мәдениет пәлсапасының мәселелерiн қарастырды. Зиммелдің танымы бойынша «өмip» ұғымы шығармашылық қалыптасу процесi, оған iшкi толқыныс, сезiм қуаты мен рационалды құралдарды қолдану арқылы жетуге болады. Өмiрдiң күрделi толқыныстары мәдениеттiң әрқилы формасында көpiнic табады. Зиммельдің өмip туралы, дара тұлғалардың ролi туралы көзқарасы Гете, Рембрант, Кант, Шопенгауер, Ницше туралы еңбектерiнде, басқа да мәдениеттiң тарихы мен пәлсапасы туралы көптеген эсселерiнде көpiнic тапты. Зиммель мәдениеттi рухани және практикалық еңбектiң нәтижесi ретiнде, өмip формасының саналы, нәзiк көpiнici деп таниды. Зиммель үшiн мәдениет&nbsp;— өмip сүру формасы. Мәдениет пен өмiрдiң арасында түрлi саяси және мәдени қозғалыстарға ықпал етiп, қозғалысқа түcipep қайшылық бар. Зиммель пiкiрi бойынша шығармашылық бұлағы&nbsp;— тұлға, және оның таным қуаты. Сол таным, шығармашылық көру қуатына сәйкес түрлi мәдениет «әлемi» қалыптасады: дiн, пәлсапалық ғылымдар, өнер, т.б. Оның барлығы өзiнiң ерекшелiгiмен мәдениеттануда көpiнic табады. Зиммелдің мәдениеттану туралы толғаныстары, оның негiзi «Мәдениеттану ұғымдары мен трагедиясы» (1911&nbsp;— 1912), «Қазiргi мәдениеттегi конфликт мәселесi», «Мәдениет трагедиясы туралы ұғым», т.б. еңбектерiнде көpiнic тапқан. Дереккөздер
Иероглиф

Иероглиф ( – қасиеттi + – қиылып алынған) — идеографиялық жазудың таңбасы. “Иероглиф” деген терминді бірінші рет Климент Александрийский 200 жылы Мысыр жазуына қатысты қолданған. Ең көне Мысыр иероглифі б.з.б. 4-мыңжылдықта пайда болған. Иероглиф тек көне Мысыр жазуы деген мәнде ғана емес, басқа жазулар жүйесіне (қытай, крит, т.б.) қатысты да қолданылады. Иероглиф деп лотографиялық (бір сөз) мәндегі, аз да болса сурет сипатын сақтаған жазу таңбалары аталады. Ол пиктографияға (сурет жазуына) да, дыбыстық жазуға да жатпайды, бірақ ол нағыз сурет бейнесін сақтамағанымен, алғашқы суретке ұқсастығы аңғарылады. Иероглиф жазуының әр таңбасы жеке тұрады, таңбалар бір-бірімен қосылмайды. Иероглиф жазуы жоғарыдан төмен, кейін оңнан солға, кейде керісінше ойылып жазылған. Жазудың бағытын таңбадағы адамның, жануардың беті мен аяғы көрсететін болған. Адамның, жануардың беті қарап тұрған жақтан бастап оқу керек екені байқатылған. Иероглиф жазуының екі түрі болған: # иератик (гиератик) жазу – папирусқа жазудан пайда болған жазу үлгісі, бұл кейін тек діни жазуға айналған; # демотик жазу – иератиктен дамыған тез жазу, мұнымен іс қағаздары, көркем шығармалар жазылған, ертеде шыққан кітаптар көшірілген, сондықтан да ол халықтық жазу деп аталған. Иероглиф деп оқылуы да, жазылуы да қиын жазулар аталған. Иероглифтің таңбалары ретiнде заттың, жануарлардың, өciмдiктiң, құстың, т.б. суреттерi қолданылған. Мысалы, Мысыр иероглиф жазуларында сурет формасы, ал Қытай иероглиф жазуларында пиктографиялық ерекшелiк басым. Түрлері #Кірме иероглиф - әуелде белгілі бір сөздерді жазуға арналған әртүрлі құрылымды белгілер, кейін басқа сөздерді жазу үшін қолданылған (басқа мағыналы). Тағы қараңыз * Қытай жазуы *Мысыр жазуы Дереккөздер
Икона

«Әулие Үшбірлігі» (1410)]] Икона (орта «бейне», «кecкiн»; тағы көне «кейіп», «сурет») — христиан дiнiнде (католик, православие және монофизиттік) құдайды, құдайананы, әулиелердi, қасиеттi кiтаптарды бейнелеген суреттер. Католиктерде және православияда иконаға табыну 787 ж. 7-ші Дүниежүзілік құрылтайымен орнатылған. Икона болмағанымен coғaн жақын түрлi мүciн, қасиеттi дүниелерге табыну ламаизм мен будда дiндерiнде де кeңiнeн тapaғaн. Икона жазу тар мағынасында орта ғасырда қалыптасқан бейнелеу өнepiнiң бiр тармағы. Дереккөздер
Икебана

Икебана немесе Икэбана (жап. 生 け 花 немесе жап. い け ば な икэбана, «икэ немесе икэру» жап. 生 け る - Өмір, «бана немесе хана» жап. 花 - Гүлдер, сөзбе-сөз «тірі гүлдер») — кесілген гүлдердің және бұтақтардың арнайы ыдыстарда үйлестірудің, сондай-ақ интерьерде композицияларды дұрыс орналыстырудың дәстүрлі жапон өнері. Икабаның негізіне биязы қарапайымдылық принциптің салынуы, табиғи материалдардың сұлулығын айқындау арқылы жеткізіледі. Тарихы Икебана XV ғасырда Жапонияда пайда болып, бастапқыда діни бағытта және жапон ғибанатханаларда құдайларға сый ретінде қолданысқа енген. Сонымен қоса икебана гейш қыз оқушыларының оқу программаларына кіргізілген. Икебана - өсімдіктердің табиғи түрлерінің және олардың далада мен тауларда өсулерінің тура көшірмесін жасауға бағытталған өнер деп адамдар жиі шатастырады. Алайда, икебана - бұл көшірме де, миниатюра да емес. Икебанада біз бір кішкентай бұтақ пен бір гүлді шексіз ғарыштық кеңістікте және шексіз уақытта аранжирлеп, бар жан-тәнімізді саламыз. Сол кезде біздің санада сол жалғыз гүл мәңгілік өмірді бейнелейді. - Икенобо Сенкеи. «Шынайы нәзікітік» Мектептер Икебана белгілі мектептердің және стильдердің жиектемеде дамиды. Жапонияда ең танымал - Икэнобо, Охара, Согэцу мектептері. Икэнобо Икэнобо икебананың дамуындағы алғашқы мектеп болып саналады. Икэнобо XV ғасырдың ортасында, Роккаку-до будда ғибадатханасында діни қызметкер Икэнобо Сэнкаймен Киото қаласында ашылған. Икэнобо мектебі басқа мектептерге қарағанда, әліде икебананың ескі стильдерін пайдаланады. Мысалы, Рикка мен Сёка. Охара Охара мектебі 1897 жылы құрылып, икебанаға морибана атты жаңа стильді енгізген болатын. Морибананың ерекшелігі - өсімдіктердің тегіс, аласа вазаларда металлдық түйреуіштердің көмегімен орнату. Согэцу Согэцу мектебі (жап. 草 月 - «шөп пен ай») - 1927 жылы пайда болған, ең заманауи мектеп. Бұл мектептегі басты айырмашылық, гүл мен өсімдіктердің ғана емес, тастардың, маталардың, металлдың, пластмассаның және тірі емес материалдардың басқа түрлерін қолдануы. Икебана арқылы тек бөлмелерді әсемдеуде ғана емес, сонымен қатар көшелерде, саябақтарда, метрода көрініс жасауға кірісті. Стильдер * Рикка (жап. 立花) — XVII ғасырда икебананың ең танымал түрі болған. Алайда қазіргі кезде ескірген стиль болып саналады. # Рикка Сёфу-тай # Рикка Симпу-тай * Сёка (жап. 生花) # Сёка Сёфу-тай # Сёка Симпу-тай * Нагэирэ (жап. 投げ入れ; басқа атауы — хэйка) — ұзын, жіңіше мойынды вазаларда, өсімдіктердің ыдыстың шетіне сүйеніп орнату стилі. * Морибана (жап. 盛り花) — подноста немесе тегіс аласа вазаларда және судың кез келген мөлшермен орындалатын икебана түрі. * Дзиюка — дегеніміз еркін стиль.
Имитация (өнер)

Имитация (өнер) ( — елiктеу) — өнертану мен мәдениеттануда белгiлi бiр өнердiң стилiне, мектебiне, бағытына, шеберлiк мәнepiнe елiктеудi бiлдiретiн ұғым-термин. Елiктеушi мүлде басқа тәсiлмен, көркемдiк құралдарымен мақсат eткeнiн айнытпай келтiрiп, қайталауы мүмкiн.
Инициация

лық Хамер халқының арасындағы инициация өгіздер үстінен жүріп өту арқылы орындалады екен.]] Инициация ( — құпия жасау, арнау) — бозбала мен бойжеткеннiң есейiп балиғатқа толуына байланысты дәстүрлi мәдениетте кеңiнен тapaғaн әмбебап әдет-ғұрып жүйесi. Инициация мaқcaты — жастарды отбасылық, қоғамдық және өндiрicтiк өмipгe дайындау. Бұл процесс түрлi тайпаларда өз әдет-ғұpыптарына байланысты түрлi деңгейде өтeдi (сүндетке отырғызу, тiciн қағып алу, тату жасау, т.б.). Бұның қайсiбiрiнiң салдары асқынып, ауыр өтeтiн кездерi болған. Дереккөздер
Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев

Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев (19 қараша 1962 жыл, Панфилов ауданы, Талдықорған облысы) — қазақстандық саясаткер. Қаржы, Ауыл шаруашылығы, Индустрия және сауда, Энергетика және минералды ресурстар, Мұнай және газ министрліктері мен «Самұрық», «ҚазМұнайГаз», «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компанияларының бұрынғы басшысы. Өмірбаян * М.Ю.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін экономист-кибернетик мамандығы бойынша бітірген. * 1988 жылы экономика ғылымының кандидаты болды. Кандидаттық диссертация тақырыбы: «Прогнозирование воспроизводства основных фондов». Қызмет жолы * Алматы халық шаруашылығы иниститутының оқытушысы, доцент міндетін уақытша атқарушы (қаңтар 1989 – қараша 1990); * Қазақстанның мәдени, әлеуметтік және ғылыми-техникалық даму қорының Ғылыми-консультативтік орталығы директорының орынбасары (қараша 1990 – қаңтар 1991); * «Қазақстан» Республикалық құрылыс биржасы» АҚ Директоры (қаңтар 1991 – шілде 1992); * Қазкоммерцбанк АҚ Басқарма төрағасының бірінші орынбасары (шілде 1992 – қаңтар 1995); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің орынбасары (қаңтар 1995 – қараша 1995); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің орынбасары — Қазынашылық басшысы (қараша 1995 – қаңтар 1997); * Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің бірінші орынбасары (қаңтар 1997 – наурыз 1997); * Қазақстан Республикасы Қаржы вице-министрі, бірінші Қаржы вице-министрі (18 наурыз 1997 – ақпан 1998); * Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары - Индустрия және сауда министрі (14 желтоқсан 2004 – қаңтар 2006); * «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі» АҚ Басқарма төрағасы және Директорлар кеңесінің мүшесі (қаңтар 2006 – 27 тамыз 2007); * Қазақстан Республикасы энергетика және минералды ресурстар министрі (27 тамыз 2007 – 12 наурыз 2010); * Қазақстан Республикасы мұнай және газ министрі (12 наурыз 2010 – 3 шілде 2013); * ҚазМұнайГаз Ұлттық компаниясының басқарма төрағасы (3 шілде 2013 – 20 қараша 2018). * Қазақстан темір жолы Ұлттық компаниясының басқарма төрағасы (20 қараша 2018 – сәуір 2021). Отбасы Мыңбаев үйленген, жұбайы — экономист Қалиева Жанар Салауатқызы. Қызы — Жансұлу және ұлы — Дамир. Дереккөздер
Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев

Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев (10 маусым 1975, Алматы) — қазақстандық мемлекет қайраткері, математик, 2025 жылдан бастап Президент көмекшісі қызметін атқарады. Қазақтелекомның бұрынғы басқарма төрағасы (2010—2024). Математика ғылымдарының кандидаты. Қысқаша өмірбаяны 1995 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің қолданбалы математика мамандығы бойынша бітірді. 1998-2002 жылдары «Қазақойл» ЖАҚ, «Қазақстан темір жолы» РМК ақпараттық технологиялар департаменттерін басқарды. 2002 жылы Есекеев мемлекеттік қызметке келді. Қаржы, Экономика және бюджеттік жоспарлау министрліктерінде департамент директоры қызметінде ақпараттандыру және ақпараттық технологиялар мәселелеріне жетекшілік етті. 2004 жылғы 13 мамырда Ақпараттандыру және байланыс агенттігі төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2006—2007 жылдары агенттік төрағасының міндетін уақытша атқарды. 2007 жылы Ақпараттандыру және байланыс агенттігі төрағасы болып тағайындалды. 2010 жылдан 2024 жылға дейін «Қазақтелеком» АҚ басқарма төрағасы болды. 2022 жылы желтоқсан айында Қазақстан дзюдо федерациясының президенті болып сайланды. 2024 жылы Президент кеңесшісі, 2025 жылы Президент көмекшісі болып тағайындалды. Қызметінде цифрландыру саласына жетекшілік етеді. Отбасы Анасы — Есекеева Мінаура Жұмағалиқызы, «Esil University»-де Ақпараттық жүйелер және технологиялар кафедрасының оқытушысы. * Туған бөлесі Динара Щеглова (1980 жылы туған) — 2023 жылдан бастап Ғылым және жоғары білім вице-министрі. Жұбайы Мадина Бектұрғанова (1975 жылы туған) — кәсіпкер, Қазақстан эстетикалық топтық гимнастика федерациясының президенті. Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінің миноритарлық акционері. 1999 жылы туған Тамерлан, 2007 жылы туған Әлішер атты ұлдары мен 2005 жылы туған Томирис атты қызы бар. Дереккөздер
Қали Сейілбекұлы Әбдиев

Қали Сейілбекұлы Әбдиев (16 желтоқсан, 1956) — Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі агенттігінің төрағасы. Ысты руынан шыққан. Қысқаша өмірбаяны * С.М.Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университеттін тәмамдаған. * Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы, деканның орынбасары, информатика кафедрасының доценті болған. * 1997 ж. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика агенттігінің ақпараттық технологияларды дамыту басқармасының бастығы. * 1998 ж. ҚР Статистика жөніндегі агенттігінің ақпараттық-есептеу орталығының директоры қызметтерін атқарды. * 2003 ж. наурызынан Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі агенттігінің төрағасы. Дереккөздер
Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев

Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев (13 қазан 1963 жыл, Үшарал, Талас ауданы, Жамбыл облысы) — қазақстандық саясаткер, экономист, 2024 жылдан бері Еуразиялық экономикалық комиссияның төрағасы. Сағынтаев бұрын Алматы әкімі (2019–2022), Қазақстан премьер-министрі (2016–2019), Президент әкімшілігінің басшысы (2019), Мемлекеттік хатшы (2019) болған. Экономика ғылымдарының кандидаты (1990). Өмірбаяны * Ұлы жүздің Ошақты руынан. * С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің философия-экономика факультетін бітірген (1985), экономист, саяси экономика пәнінің оқытушысы. * 1985 жылдан - Алматы халық шаруашылығы институтында саяси экономика кафедрасының оқытушысы. * 1988 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің әлеуметтану кафедрасында ассистент, аға оқытушы, доцент. * 1992 жылдан - коммерциялық құрылымдарда басшылық қызметтер атқарған. * 1998 жылдан - Жамбыл облысы әкімінің орынбасары. * 1999 жылдан - ҚР Шағын бизнеске қолдау көрсету жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары. * 2000 жылдан - «Шағын кәсіпкерлікке қолдау көрсету қоры» ЖАҚ басқармасының төрағасы. * 2001 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын бизнеске қолдау көрсету жөніндегі агенттігі төрағасының бірінші орынбасары. * 2004 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу жөніндегі агенттігінің төрағасы. * 2007 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің жетекшісі. * 2008 жылдан бері - Павлодар облысының әкімі. * 2012 жылғы 20 қаңтардан 24 қыркүйекке дейін — Экономикалық даму және сауда министрі. * 2012 жылғы қыркүйек — 2013 қаңтар аралығында — «Нұр Отан» ХДП төрағасының бірінші орынбасары. * 2013 жыл 16 қаңтардан бастап жаңадан құрылған Өңірлік даму министрлігінің басшысы және Премьер-Министрдің бірінші орынбасары. 2013 жылғы 6 қарашада Өңірлік даму министрі қызметінен босатылып, Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары лауазымында қалды. 2014 жылғы 7 сәуірде Премьер-Министрдің бірінші орынбасары болып қайта тағайындалды. * 2016 жылғы 9 қыркүйектен бастап — Премьер-Министр. * 2019 жылғы 21 ақпанда Премьер-Министр Сағынтаев отставкаға кетті. * 2019 жылғы 1 наурыздан 24 наурызға дейін — Мемлекеттік хатшы. * 2019 жылғы 24 наурыздан 28 маусымға дейін — Президент әкімшілігінің басшысы. * 2019 жылғы 28 маусымнан 2022 жылғы 31 қаңтарға дейін — Алматы әкімі. * 2023 жылғы желтоқсанда Сағынтаевтың 2024 жылғы 1 ақпаннан бастап Еуразиялық экономикалық комиссияға басшылық ететіні белгілі болды. Бұл ақпаратты Ресей президенті Путин растады. Ғылыми еңбектері * Экономика ғылымдарының кандидаты (1990). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қала және ауыл халқының өмір сүру деңгейін жақындастыру». * Табиғи монополиялардың әрекет ету аумағын мемлекеттік реттеу, шағын және орта бизнесті дамыту жөніндегі бірқатар ғылыми жұмыстардың, жарияланымдардың авторы. Марапаттар * «Кұрмет » орденімен (2006); * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл » (2001), * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл » (2005), * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), * «Астананың 10 жылдығы » (2008). * Дереккөздер
Аңырақай шайқасы

Аңырақай шайқасы (1729 жылы, кей деректерде 1730 жыл) — біріккен қазақ қолының жоңғар басқыншылығына қарсы жүз жылдық азаттық соғысында бетбұрыс жасаған ең ірі жеңісі. Ол туралы қазақтардың дәстүрлі ауыз әдебиетінде айтылады, сондай-ақ оған М.Тынышбаевтың еңбегі Қосымша мәліметтер * [http://www.testent.ru/load/ucheniku/istorija/aza_khal_yny_zho_ar_bas_ynshyly_yna_arsy_azatty_k_resi_bulanty_a_yra_aj_shaj_astary/21-1-0-928] — Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы азаттық күресі. *[https://referattar.kazaksha.info/%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9-%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B] Аңырақай шайқасы— біріккен қазақ қолының жоңғар басқыншылығына қарсы жүз жылдық азаттық соғысында бетбұрыс жасаған ең ірі жеңісі. Дереккөздер
Балық майы

Балық майы — нәлім балығынан алынады. Балық майы– балық (треска, тағы басқа) бауырынан алынатын сұйық май. Мөлдір қызыл күрең түсті, өзіне тән иісі бар сұйықтық. Құрамында А және D витаминдері көп болғандықтан мешел, авитаминоз, остеомаляция, остеопороз, тыныс алу, асқазан, тері және көз ауруларын емдеуге пайдаланады. Балық майынан таза күйінде сәбилерге ішкізеді, инъекция жасайды, кейде басқа дәрілердің құрамына енгізіледі. Балық майында адамға керекті витамин заттары көп. Мысалы, балық майында А және Д витаминдері көп болады. Балық майын жас балалар рахитқа шалдықпау үшін береді және сол ауруды емдеу үшін қолданады. Бала рахитпен ауырса, қаны азайып жүдесе, не болмаса тамағының безi шошынса, онда ол балаға балық майын ішкізуге болады. Сонымен бірге сүйектің сынған жерінің тез бітуі үшін де балық майын пайдаланады. Сондай-ақ, балық майын дененің күйген, үсінген жеріне жағып емдеу үшінде қолданады. Балық майын бес-алты айлық сәбилерге ішкізуге болады, жарты шай қасықтан бастап бір шай қасыққа дейін күніне екі рет, екі -бес жастағы балаларға екі шай қасық мөлшерімен күніне екі рет ішкізген орынды. Ал он жастан жоғары балаларға ас қасықпен күніне екі-үш рет ішкізеді. Балық майын аузы жақсы жабылатын ыдысқа құйып, қараңғы және салқын жерде сақтау керек. Дереккөздер
Ауыз уылуы

Ауыз уылуы (стоматит)&nbsp;— ауыздың кілегей қабығының қабынуы. Оның бірнеше түрі болады. Олар: ауыз кілегей қабығының жай ғана қызаруы; екіншісі&nbsp;— жас балаларда кездесетін&nbsp;— ауыз кілегей қабығының күлбіреуі; үшіншісі&nbsp;— ауыз ойылуы. Ауыздың кілегей қабығы қатты қабынғанда адамның қызыл иегі қатты ісініп, қанай береді, ұрттың кілегей қабығы қабынғанда тістің батқан ізі көрініп тұрады, сілекей ағады, кейде мүңкіген сасық иіс шығады. Уылудың екінші түрін ауыздың кілегей қабығына стрептококк немесе стафилококк микробы еніп қоздырады. Мұнда кілегей қабықша мен қызыл иектің әр жері күлдіреп ағарады. Адам тағам шайнаудан қалады, көңілі делсалданып, ашуланшақ келеді, аузынан сілекей ағады, дене қызуы 37,2—37,5 ℃ дейін көтеріледі. Ал аузы ойылған, уылған адамның тістерінің түбі ісініп, сұрғылттанады, қызыл иектері жара болады, жақ астындағы бездер шошиды, тамақ ішуі қиындайды. Емі Дәрігерге көрініп, күніне 5-6 рет риванол немесе марганец қышқылды ерітіндісімен шайып отыру. Бұлар болмаған күнде сода (көмір қышқылды натрий), бура (бор қышқылды натрий) және фурациллин ерітінділерімен де шаюға болады. Ауызды шайғаннан кейін оның кілегей қабығына метилен көгінің 3 % ерітіндісін жағу қажет. Науқас адамның ішетін асы сұйық не қоймалжың, әрі жылы күйінде, витаминге мол болғаны дұрыс. Кейде пенициллин, стрептомицин сияқты антибиотикті ұзақ ішкенде де ауыз уылуы мүмкін. Бұл жағдайда осы дәрілерді ішуді тоқтатса, аурудың өзінен-өзі қайтуы ғажап емес. Халықтық емі Ошағанның (тікенді өсімдік) гүлін күйдіріп, күлін уылған жерге басады.
Такэси Китано

Такеши Китано&nbsp;— әлемге әйгiлi жапон режиссерi. Ол соңғы он жылдықтың ең үздiк режиссерi саналады. Көрермен қауымға «Фейерверк», «Сонатина» фильмдерi арқылы аса танымал. Такеши Китано Токио қаласында дүниеге келген. Балаң шағында жапон мафиясымен байланысы болған деген де деректер бар. 1971 жылы досы Киеши Канекомен бiрiгiп, «Қос қуақы» сайқымазақ дуэтiн құрады да, екi жыл бойы сенбi сайын қала клубтарында келушiлердiң көңiлiн көтерумен айналысады. Тек бұдан кейiн ғана сайқымазақтықтан телепродюсерлiкке көшiп, 1976 жылы «Ең үздiк дуэт» атағын жеңiп алады. 1983 жылы Нагиса Осиманың «Счастливого рождества, мистер Лоуренс» фильмiне қатысып, үлкен кино әлемiне алғашқы қадамын жасайды. Бұдан кейiн «Крутой коп» фильмiнде тұңғыш рет режиссерлiк қабiлетiн сынға салады. «Қаншалықты жақсы көретiн тағамыңыз болмасын, күнделiктi пайдалансаңыз, түбi бiр тәбетiңiз тартпай қалады. Сол секiлдi бiр-бiрiнен егiздей айнымайтын фильмдер де көрермендердi тез жалықтырады» дейдi даңқты киногер. Китано Жапониядағы он жылдықтың үздiк фильмi деп танылған «Фейервергiн» 1997 жылы жарыққа шығарды. Кейiн айтылмыш кино Канн және Венеция фестивальдерiнде жоғарғы бағаға ие болды. Фильмнiң басты кейiпкерi&nbsp;— бұрынғы полиция қызметкерi Ниси жапон мафиясының бар құпиясын ашып, жермен-жексен етедi. Режиссер кейiпкерiнiң бойына бар қасиеттi жиып бередi де, нәтижесiнде Вальядолид фестивалiнде «Ең үздiк актер» атағын жеңiп алды. Бұдан кейiн түсiрген «Кикуджиро» киносы XX ғасырдың соңғы шедеврi саналады.