kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық

Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясымен гуманизм ісіне қосқан ерекше жеке үлесі үшін берілетін тұрақсыз (жыл сайын берілмейтін) марапат. Марапат даниялық актер және меценат, Кино және телевизия қорының (Motion Picture & Television Fund) президенті қызметін 18 жыл атқарған Джин Хершолттың құрметіне аталған. Ол алғаш рет 1957 жылы (29-шы марапаттау рәсімінде) берілді. Марапаттың ерекшеліктері: * Жеңімпазға Академияның стандартты «Оскар» мүсіншесі табысталады. * Сыйлық иегерін Академияның Басқарушылар кеңесі дауыс беру арқылы таңдайды. * 2009 жылдан бастап бұл марапат негізгі «Оскар» салтанатында емес, арнайы өткізілетін Governors Awards кешінде табысталады. Лауреаттар тізімі Ескерту: † таңбасымен бұл марапатты қайтыс болғаннан кейін иеленген тұлғалар белгіленген. Дереккөздер
Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық

Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының Басқарушылар кеңесімен кино өндірісінің дамуына және жоғары көркемдік деңгейдегі фильмдер шығаруға тұрақты үлес қосқан «шығармашылық продюсерлерге» берілетін беделді марапат. Марапат «Metro-Goldwyn-Mayer» (MGM) студиясының аты аңызға айналған өндірістік жетекшісі болған Ирвинг Тальбергтің құрметіне және оны еске алу мақсатында 1937 жылы тағайындалған. Сыйлықтың мүсіні бастапқыда дәстүрлі «Оскар» мүсіншесінен өзгеше болып, Ирвинг Тальбергтің бейнесі қашалған қола бюст түрінде жасалған. Алайда ол ресми түрде «Құрметті Оскар» (Honorary Oscar) статусына ие. Тальбергтің бюсті соңғы рет 2018 жылы Кэтлин Кеннеди мен Фрэнк Маршаллға табыс етілді. 2024 жылғы 15-ші Басқарушылар салтанатынан (Governors Awards) бастап (иегерлері Барбара Брокколи мен Майкл Г. Уилсон) марапат түрі стандартты «Оскар» мүсіншесіне ауыстырылды. Сыйлық жыл сайын берілмейді. Академия продюсерлер арасында осы жоғары мәртебеге лайықты үміткер бар деп шешкен жағдайда ғана табысталады. Даррилл Занук — бұл сыйлықты үш рет алған жалғыз тұлға. Сондай-ақ, Уолт Дисней, Хэл Уоллис және Артур Фрид бұл марапатты екі реттен иеленген. Алайда 1962 жылы Академияның Басқарушылар кеңесі арнайы дауыс беру арқылы Ирвинг Тальберг атындағы сыйлықты бір тұлғаға қайталап бермеу туралы шешім қабылдады. Бұл шектеу бүгінгі күнге дейін сақталған. 2009 жылдан бастап марапаттау рәсімі негізгі салтанаттан бөлек, қараша айында өтетін Governors Awards (Басқарушылар жүлдесі) кешінде өткізіледі. Лауреаттар тізімі Дереккөздер
Психиатрия

Психиатрия ( — «рух», «жан», «мінез»; + — «емдеу», «түзету», «бастапқы күйіне келтіру», — «дәрігер» сөзінен) — медициналық әдіснама тұрғысынан психикалық бұзылыстарды, оларды диагностикалау, алдын алу және емдеу әдістерін зерттейтін клиникалық медицинаның саласы. Бұл терминмен кейбір елдерде өзіне немесе айналасындағыларға әлеуетті қауіп төндіретін адамдарды мәжбүрлі түрде оқшаулауға құқығы бар мемлекеттік және аккредиттелген мемлекеттік емес мекемелердің жиынтығы да түсіндіріледі. Психиатрия саласындағы медициналық маман психиатр деп аталады. Неміс психиатры Вильгельм Гризингер (1845) ұсынған психиатрияны психикалық ауруларды тану және емдеу туралы ілім ретінде анықтау кеңінен мойындалды. Қазіргі бірқатар авторлардың пікірінше, бұл анықтама «осы медициналық пәннің ең маңызды белгілерін қамтиды», егер төмендегілерді ескерсек, «психиатрия алдында тұрған міндеттерді дәл тұжырымдайды»: Емдеу әдістері Негізгі әдістер * Психофармакотерапия * Психотерапия Басқа * Электроконвульсивті терапия * Лоботомия * Инсулин кома терапиясы * Атропин кома терапиясы * Психохирургия * Психикалық ауруларға арналған кәсіби терапия * Арт-терапия Байланысты клиникалық және ғылыми пәндер Тағы қараңыз * Психикалық денсаулық Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Товуз

Товуз — Әзербайжанның Товуз ауданының қаласы және әкімшілік орталығы. Товуз қаласының халқы 2026 жылы 13 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Кіші Кавказдың беткейінде, Бакуден 439 км жерде, Товузчай өзенінің сол жағалауында орналасқан. Тарихы Әзербайжанның көптеген қалалары сияқты, Товуз да тас және қола ғасырларындағы ежелгі қоныстар орнында құрылған. Ежелгі түркі жазбаша дереккөздеріне сәйкес, қаланың атауы екі туыс түркі тайпасының - оғыз бен тоғыздың атауларының бірігуінен шыққан. Бұл атау топоним ретінде қалыптасты. Қазіргі қонысты неміс қоныстанушылары құрып, оны Траубенфельд — Жүзім алқабы деп атады. Атауына қарағанда, алыс жүзімдіктерінің бірі (шамамен 80 км қашықтықта) болған, оның жұмысшылары біртіндеп жақын маңға қоныстанған деп болжауға болады. 1912 жылы қоныс ресми мәртебеге ие болды. Шарап өндірісі өсті, мұнда Әзербайжанда бірегей бренди зауыты салынды. 1942 жылы немістер жер аударылғаннан кейін колония Еникенд ауылы болып өзгертілді. Әзербайжан тәуелсіздік алғаннан бері Товуз атауының әзербайжанша нұсқасы ресми түрде қабылданды. Экономикасы және инфрақұрылымы Товуз экономикасы ішінара ауыл шаруашылығына, ішінара туризмге бағытталған, кейбір өнеркәсіптік салалары бар. Қалада цемент, асфальт, консервілеу, шарап зауыттары, май және ірімшік зауыты орналасқан. Қалада орта мектептер, мектеп-лицей, балалар мен жасөспірімдерді дамыту орталығы, спорт және шахмат мектебі, Товуз мемлекеттік кәсіптік білім беру орталығы, музыка мектебі бар, сондай ақ Товуз орталық ауруханасы орналасқан. Қалада Әзербайжан футболының жоғарғы дивизионында ойнайтын кәсіби футбол командасы бар. Галерея Дереккөздер
Трансфузиология

Трансфузиология ( «құйып алу» және «ілім») — организмдердің биологиялық және оларға балама болатын сұйықтықтарды, әсіресе қан мен оның компоненттерін, трансфузиясын (бір жерден алып, басқа жерге құю әдістерін) зерттейтін медицина саласы. Ол ондай сұйықтықтардың, әсіресе қан топтарының, өзара үйлесімділігін, трансфузиядан кейінгі реакциялардың барысын және керек жағдайда олардың емделуін де зерттейді. Тарихы * 1628 жыл — Англия дәрігері Уильям Гарвей адамдағы қан айналымы туралы жаңалық ашады. Осы арада алғашқы қан құю талпынысы орын алды. * 1665 жыл — ресми тіркелген қан құюлар: ағылшын дәрігері Ричард Лоуэр науқас иттерге басқа иттерден қан құю арқылы оларды сауықтырады. * 1667 жыл — Францияда Жан-Батист Дени және Англияда Ричард Лоуэр қойлардың қанын адамға құюын сәтті орындап шығады. * 1795 жыл — АҚШ дәрігері Филипп Синг Физик адамнан адамға деген алғашқы қан құю операциясын орындайды. * 1818 жыл — британ акушері Джеймс Бланделл бала туғаннан кейін қаны кеткен әйелге алғашқы сәтті өткен қан құюды орындайды. Ол қан алуға және құюға арналған аспаптарды ойлап шығарған. * 1840 жыл — Лондонда гемофилияні емдеу үшін Самуэль Армстронг Лэйн Бланделл қолнұсқауымен алғашқы сәтті операция жасайды. * 1867 жыл — ағылшын хирургы Джозеф Листер қан құю кезінде алғаш рет антисептиктерді қолданады. * 1900 жыл — Аустрия дәрігері Карл Ландштейнер A, В және С (кейін О болған) қан топтарын ашады. Осы жаңалық үшін 1930 жылы оған Нобель сыйлығы беріледі. * 1902 жыл — Ландштейнердің әріптестері Альфред де Кастелло және Адриано Стурли AB деген төртінші қан тобын ашады. * 1907 жыл — Нью-Йоркте Рубен Оттенберг бірінші қан тобының универсалды жарамдылығын және қан топтарының тұқым қуалап берілетіндігін ашып айтады. * 1908 жыл — француз хирургы Алексис Каррель қан ұйуын алдын алу үшін анастомоз әдісін ашады. 1912 жылы бұл үшін оған Нобель сыйлығы берілді. * 1914 жыл — донорлық қанды сақтауға мүмкіндік беретін антикоагулянттар ашылды. Сілтемелер * [http://www.isbtweb.org Professional Organization: International Society of Blood Transfusion] * [http://www.aabb.org Professional Organization: AABB] * [http://transfusion-web.ru/ Трансфузиология (журнал)]
Ужар

Ужар — қала, Әзербайжанның Ужар ауданының әкімшілік орталығы. Ужар қаласының халқы 2026 жылғы мәліметтер бойынша 17 000 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ол ел астанасы Бакуден батысқа қарай 250 км жерде орналасқан. Қаланың Баку-Тбилиси теміржол желісінде орналасқан өз теміржол вокзалы бар. Тарихы Ужар «ужгар» сөзінен шыққан, яғни алыс дегенді білдіреді. Ширваншах мемлекетінің батыс шекарасы бүгінгі Ужар ауданының аумағы арқылы өтті. Ужар қаласы және оның айналасы Ширван Бейлербеяты, кейінірек Шамахи хандығының құрамына кірді, ал 19 ғасырда Гойчай ауданының құрамына кірді. 1939 жылы Ужар тәуелсіз аймвқ болды. 1941 жылы Ужарға қала мәртебесі берілді. Ужар X ғасырдағы еңбектерде ортағасырлық қала ретінде аталады (Әл-Истахри). Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада бірнеше кәсіпорындар орналасқан, соның ішінде тамақ өңдеу зауыты (консерві зауыты), құрылыс материалдарын шығаратын өнеркәсіптік зауыт (бетон зауыты) және мақта тазалау зауыты бар. Дереккөздер
Тасорпа (құдық)

Тасорпа — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Тас (зат есім) және орпа (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «тасты жерден қазылған аузы кең, тайыз, әрі шегенделмеген құдық». Дереккөздер
Тәңке (құдық)

Тәңке — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Біздің пікірімізше, құдықтың ол бастағы атауы Таңқы (суы аз) дыбыстық өзгерістерге ұшырап Тәңке болып қалыптасқан. Сонда атаудың мағынасы: «суы аз құдық». Дереккөздер
Тобанияз (құдық)

Тобанияз — антропогидроним, Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, қоныс. Атаудың сөзжасамдық сипаты Тобанияз Әлниязұлы – қоғам қайраткері, Адай уездік революциялық комитетінің төрағасы. Атаудың мағынасы: «Тобанияздың қонысы, құдығы». Дереккөздер
Торым (құдық)

Торым — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық, қоныс. Атаудың сөзжасамдық сипаты Э.М.Мурзаев «Моңғол тілдерінде тором немесе тойрим – «тақыр», «өсімдік өспеген құрғақ сор» мағынасындағы сөз десе, М.Қашқаридың сөздігінде «торым деп түйенің ботасын атағандығы» айтылады. Ал көне түркі тілі сөздігінде турум – «өлшем бірлік, бір турум адамның бойына тең құдықтың тереңдігі» деп беріледі. Демек Торым атауы –«тақыр», «өсімдік өспеген құрғақ сор» деген атаудан гөрі, біздің ойымызша, «адам бойындай тереңдіктегі құдық» мәнін береді. Дереккөздер
Өгізбай (құдық)

Өгізбай — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау өгіз (зат есім) және бай (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Өгіз – көне түркілік «ағып жатқан су». Татар гидронимиясын зерттеген Ф.Г.Гарипова бай – «ертедегі өзен ағысынан түзілген аңғарлар, яғни «өзен, құрғақ өзен», ал Орталық Азия топонимиясында: «құрғақ арна» «сусыз алқап» мағынасында қолданылады» деп көрсетеді. Мағынасы: «бұрын су аққан арнадан, аңғардан қазылған құдық». Дереккөздер
(1116) Катриона

(1116) Катриона — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 5 сәуірінде Сирил Джексон Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Роберт Льюис Стивенсонның сол аттас шығармасы атымен аталған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1161) Фессалия

(1161) Фессалия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 29 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі Грекиядағы Фессалия аймағының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1160) Иллирия

(1160) Иллирия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 9 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Балқан түбегінің батыс бөлігінің көне атауымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1166) Шакунтала

(1166) Шакунтала — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 27 маусымында Прасковья Георгиевна Пархоменко Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ежелгі Үндістан әдебиетіндегі кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Құрметті Оскар сыйлығы

Құрметті «Оскар» сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының Басқарушылар кеңесімен кино өнері мен ғылымына қосқан ерекше үлесі, өмірлік жетістіктері немесе Академия алдындағы айрықша еңбегі үшін берілетін беделді марапат. Бастапқыда бұл марапат «Арнайы сыйлық» (Special Award) деп аталды, өйткені ол бәсекелестік номинацияларға сыймайтын ерекше жетістіктерді (мысалы, техникалық жаңалықтар немесе арнайы жобалар) атап өту үшін 1929 жылы алғашқы марапаттау рәсімінде тағайындалған. 1950 жылдан бастап ол ресми түрде «Құрметті сыйлық» деп атала бастады. Құрметті сыйлық қолданыстағы «Оскар» номинациялары қамтымайтын кинематографиялық жетістіктерді атап өтеді, дегенмен бұған дейін бәсекелестік номинацияларда «Оскар» алған тұлғалардың бұл жүлдені иеленуіне шектеу қойылмайды. Марапаттың ерекшеліктері: * Мүсінше: Иегерлерге дәстүрлі алтын жалатқан «Оскар» мүсіншесі табысталады. * Рәсім: 2009 жылға дейін бұл марапат негізгі «Оскар» телешоуы кезінде берілетін. Қазіргі уақытта ол қараша айында өтетін арнайы Басқарушылар салтанатында (Governors Awards) табысталады. * Таңдау: Бұл сыйлыққа номинациялар жарияланбайды, иегерлерді тікелей Академияның Басқарушылар кеңесі таңдайды. Лауреаттар тізімі 1929–1940 1941–1950 1951–1960 1961–1970 1971–1980 1981–1990 1991–2000 2001–2010 2011–2020 2021–2030 Дереккөздер
Фүзули

Фүзули (, 1959 жылға дейін Карягино) — Әзербайжандағы қала, Фүзули ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылғы мәліметтер бойынша, Фүзули қаласының халқы 3 132 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қарабақ тауларының етегінде, Куручай өзенінде (Аракс өзенінің саласы), Горадиз теміржол стансасынан солтүстік-батысқа қарай 32 км жерде орналасқан. Бұл аймақтың климаты айқын маусымдықпен сипатталады. Жаз ыстық және құрғақ. Шілде және тамыз айлары ең ыстық айлар болып табылады, орташа температура 24-25°C шамасында, ал күндізгі ең жоғары температура көбінесе 30°C және одан жоғарыға жетеді. Қыс салыстырмалы түрде жұмсақ, қатты аязсыз. Ең суық ай қаңтарда орташа температура шамамен 1,8°C құрайды, бірақ түнгі температура -3°C дейін төмендеуі мүмкін. Тарихы 19 ғасырға дейін бұл жерде шағын Гарабулак ауылы (гара түрік тілінде «қара» немесе «мөлдір» дегенді, ал булақ «бұлақ» немесе «ағын» дегенді білдіреді) болған. Иранмен шекарада орналасқан ауыл 1827 жылы орыс-парсы соғысының батыры полковник Павел Карягиннің құрметіне Карягино деп өзгертілді. Қала қазіргі атауын тек 1959 жылы, ортағасырлық ұлы Әзербайжан ақыны Мұхаммед Физулидің туғанына 400 жыл толуына орай алды. Кеңес дәуірінде мұнда май және ірімшік зауыты, шарап зауыты, асфальт зауыты, темірбетон зауыты және тоқыма фабрикасы болды. Жібек шаруашылығы ұзақ уақыт бойы ең тиімді сала болды. Әйгілі «Ағдам» шарабы Физули жүзімінен жасалған. Бірінші Таулы Қарабақ соғысы кезінде қала 1993 жылы 23 тамызда армян күштерімен басып алынды. Кейіннен қала әзербайжан халқын қуып жібергеннен кейін «елес қалаға» айналды. Кейіннен ол өзін-өзі жариялаған Арцах Республикасының Хадрут провинциясына қосылды, ал қала өмір сүрген кезде Варанда (армянша: Վարանդա) деп өзгертілді. 2010 жылы қала халқының саны 99 адамды құрады. 2020 жылды Әзербайжан күштері 2020 жылғы Таулы Қарабақ соғысы кезінде қаланы қайтарып алды. 2020 жылдың 17 қазанында Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Әзербайжан армиясының қаланы қайтарып алғанын жариялап, келесі күні Әзербайжан сарбаздарының қала орталығында Әзербайжан туын көтергені көрсетілген бейнежазбаны жариялады. Экономикасы және инфрақұрылымы 2023 жылдың 18 наурызында қаланың бас жоспары бекітілді. Жоспарға сәйкес, 2040 жылға қарай қаланың әкімшілік аумағы 1943 гектарға дейін кеңейтіледі. Халық саны 50 000-ға жетеді деп күтілуде. Жоспарлар бойынша орта және аласа қабатты тұрғын үйлер мен жеке үйлер салу көзделген. Дереккөздер
Хачмас

Хачмас — Әзербайжанның солтүстігіндегі қала. Хачмас ауданының әкімшілік орталығы. Хачмас халқының саны 2026 жылы 39 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Кудиалчай өзенінде орналасқан. Бакуден солтүстік-батысқа қарай 163 км жерде орналасқан Гудермес-Баку желісіндегі теміржол стансасы бар. Тарихы Қала атауының шығу тегі ежелгі заманда осы аймақты мекендеген Хачматақ тайпасымен байланысты. Олар ғұндардың жауынгерлік тобына кірді және VII ғасырдың ортасына қарай бүгінгі Оғыз ауданының жерлеріне біржола қоныс аударды. Хачмаз 1938 жылы қала мәртебесін алды. Қазіргі қалада көптеген тарихи және сәулет ескерткіштері әлі күнге дейін сақталған. Мұнда Меккеге дұрыс бағытталмағандықтан «дұрыс емес» мешіт деп аталатын Жұма мешіті орналасқан. Осыған байланысты мешіттің ішіндегі намазхандар намаз оқығанда сәл оңға бұрылуға мәжбүр. Қала маңында бірнеше қорғандар орналасқан, бұл мыс дәуірінде осы аймақта адамдардың қоныстанғанын көрсетеді. Хачмастың жанында ежелгі діни ғимарат - XV ғасырға жататын Шейх Юсиф кесенесі орналасқан. Экономикасы және инфрақұрылымы Қала, басқа да көптеген әзербайжан елді мекендері сияқты, жақсы дамыған кілем тоқу өнеркәсібі, консерві фабрикасы, сыра қайнату зауыты, кеден кеңсесі және келушілер үшін ашық Ахундов атындағы кітапхана бар. Қаланың көрікті жерлеріне шахмат мектебі мен теміржол вокзалы, қалалық саябақ және қала орталығындағы жасыл аймақтар кіреді. Дереккөздер
(1217) Максимилиана

(1217) Максимилиана — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1932 жылы 13 наурызда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Максимилиан Вольфтың (1863–1932) құрметіне орай аталды. Вольф жалпы 248 астероидты ашқан болатын. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * (827) Вольфиана * Вольф (кратер)
(1117) Регинита

(1117) Регинита — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 24 мамырында Хосе Комас Сола Барселонадағы Фабра обсерваториясында ашты. Осы астероидты өз жиенінің атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1174) Мармара

(1174) Мармара — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид, Эос жанұясына кіреді. Оны 1930 жылдың 17 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Қара және Эгей теңіздерін қосатын Мәрмәр теңізінің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1147) Ставрополис

(1147) Ставрополис — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 11 маусымында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ресейдің оңтүстігіндегі Ставрополь қаласының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1146) Биармия

(1146) Биармия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 7 мамырында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Солтүстік-шығыс Еуропадағы тарихи аймақтың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
ARA Studios

ARA studios (ARA Animation Studios) — Қазақстандық қысқаметражды фильмдер, сериалдар және гейм арт шығаратын тәуелсіз анимациялық студия. Фильмдері Shyraq (Шырақ) ARA Studios-тың 2023 жылғы 2D және заманауи 3D графика қолданып жасалған қысқаметражды анимациялық фильм. Фильмнің басты кейіпкері — адамдардан жасырын өмір сүретін кішкентай шам. Ол үйдің шатырында тұрады және адамдар әлеміне шығудан қорқады. Шамның жалғыз серігі — кішкентай ойыншық. Оқиға барысында бұл ойыншықты мысық алып кетеді. Осыдан кейін басты кейіпкер қорқынышын жеңіп, адамдар тұратын кеңістікке шығады. Фильмде қазіргі отбасылардың күнделікті өмірі, тұрмыста технологиялардың көп қолданылуы және адамдар арасындағы қарым-қатынастың өзгеруі бейнеленеді. Оқиғалар шамның адамдар әлеміндегі қозғалысы арқылы көрсетіледі. Фильм халықаралық деңгейде көрсетіліп, 80-нен астам халықаралық кинофестивальдердің шорт-листіне енген. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[https://arastudios.kz Ресми вебсайт] * *
Шешен Республикасының басшысы

Шешен Республикасының басшысы (, ; 2011 жылғы 5 наурызға дейін Шешен Республикасының президенті) — Шешен Республикасының саяси жүйесіндегі ең жоғарғы лауазым, Шешенстанның мемлекет және үкімет басшысы. Ресей үкіметі Екінші Шешен соғысынан кейін Шешенстан аумағын бақылауға алып, 2003 жылы Шешенстан Конституциясы қабылданған референдумнан кейін басшы лауазымын құрды. Сайлануы Шешен Республикасы Конституциясының 66-бабына сәйкес, жасы отыздан кем емес Ресей Федерациясының азаматы Шешен Республикасы Басшысы болып сайлана алады. Басшының өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды және оның бірнеше мерзім қатарынан қызмет атқаруына шектеу жоқ (2007 жылғы конституциялық референдумға дейін Басшы төрт жыл мерзімге сайланып, екі мерзіммен шектелген болатын). Шешен Республикасының Басшысы бір мезгілде Шешен Республикасы Парламентінің депутаты немесе жергілікті өзін-өзі басқару өкілді органының депутаты бола алмайды. Басшылар тізімі Дереккөздер
Хожавенд

Хожавенд — Әзербайжандағы қала, Хожавенд ауданының әкімшілік орталығы. Ходжавенд қаласының халқы 2026 жылы 5800 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Қарабақ жотасының шығыс беткейінде, Ханкенді қаласынан шығысқа қарай 41 км және Горадис теміржол стасасынан солтүстік-батысқа қарай 60 км жерде орналасқан. Тарихы Ауыл бұрын Хонашен, кейін Николаевка деп аталған. 1925 жылы сол жылдың басында ұшақ апатында қаза тапқан партия белсендісі А.Ф.Мясниковтың (Мясникян) бүркеншік атымен Мартуни деп өзгертілді. 1991 жылы 26 қарашада Әзербайжан Жоғарғы Кеңесінің шешімімен қала Хожавенд деп аталды. Экономикасы және инфрақұрылымы Халық негізінен егіншілік және мал шаруашылығымен айналысады. 2015 жылы қалада қоғамдық орталық, екі мектеп, музыка мектебі, екі балабақша, жастар орталығы, 36 кәсіпорын, екі зауыт және облыстық аурухана болды. Дереккөздер
Оңтүстік Америка Суперкубогы 2015

Оңтүстік Америка Суперкубогы 2015 — турнирдің 23-ші жарысы. Матчтар Детальдар Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/414374/san-lorenzo-river-plate River Plate 1-0 San Lorenzo (Feb 6, 2015) Final Score - ESPN]
Тұрақтылық (динамикалық жүйелер)

Тұрақтылық — дифференциалдық теңдеудің шешімінің бастапқы шарттары жеткілікті түрде жақын болған жағдайда басқа шешімдерді өзіне тарту қасиеті. Тартылу сипатына байланысты тұрақтылықтың әртүрлі түрлері ажыратылады. Тұрақтылық тұрақтылық теориясы мен динамикалық жүйелер теориясы сияқты пәндердің зерттеу нысаны болып табылады. Анықтама Фазалық кеңістіктің аймағы және , мұнда , берілсін. Келесі түрдегі дифференциалдық теңдеулер жүйесін қарастырайық: \dot{x}=f(t,x), \tag{1} Осы шарттарда кез келген н (1) жүйесінің бастапқы шартты қанағаттандыратын бірегей шешімі бар: x(t,t_0,x_0), \qquad x(t_0,t_0,x_0)=x_0. аралығында анықталған белгілі бір шешімін бөліп алып, оны бұзылмаған (невозмущённое) шешім деп атаймыз. Ляпунов бойынша тұрақтылық (1) жүйесінің бұзылмаған шешімі Ляпунов бойынша тұрақты деп аталады, егер кез келген және үшін тек мен -ға ғана тәуелді, бірақ -ға тәуелсіз табылып, келесі шарт орындалса: \|x_0-\varphi(t_0)\| 0,\ \forall t_0\in I\ \exists \delta(t_0,\varepsilon)>0:\ \forall x_0:\ \|x_0-\varphi(t_0)\| 0,\ \exists t_0\in I:\ \forall \delta>0\ \exists x_0:\ \|x_0-\varphi(t_0)\| t_0:\ \|x(t_*,t_0,x_0)-\varphi(t_*)\|=\varepsilon . Бірқалыпты тұрақтылық Бұзылмаған шешімі Ляпунов бойынша бірқалыпты тұрақты деп аталады, егер тек -ға ғана тәуелді болса: \forall \varepsilon>0\ \exists \delta(\varepsilon)>0:\ \forall x_0,\ \forall t_0\in I:\ \|x_0-\varphi(t_0)\|<\delta \Rightarrow \forall t\in J^+:\ \|x(t,t_0,x_0)-\varphi(t)\|<\varepsilon . Асимптоталық тұрақтылық Бұзылмаған шешімі асимптоталық тұрақты деп аталады, егер ол Ляпунов бойынша тұрақты болып, әрі тартушы болса, яғни: \lim_{t\to\infty}\|x(t,t_0,x_0)-\varphi(t)\|=0 \|x_0-\varphi(t_0)\|<\delta_0 Асимптоталық тұрақтылықтың бірнеше түрлері бар: эквиасимптоталық тұрақты, егер ол тұрақты әрі эквитартушы болса (шешім -ға тәуелсіз); бірқалыпты асимптоталық тұрақты, егер ол бірқалыпты тұрақты және бірқалыпты тартушы болса (шешім мен -ға тәуелсіз); толық (глобальды) асимптоталық тұрақты, егер ол тұрақты және барлық үшін тартушы болса; бірқалыпты толық асимптоталық тұрақты, егер ол бірқалыпты тұрақты әрі бірқалыпты және глобальды тартушы болса. Ескерту Жүйенің бұзылмаған шешімі ретінде тривиал шешімді x(t)\equiv 0 y=x-\varphi \dot{y}=g(t,y), g(t,y)=f(t,y+\varphi(t))-f(t,\varphi(t)).
Хожалы

Хожалы — Әзербайжандағы қала, Хожалы ауданының әкімшілік орталығы. Хожалы қаласының халқының саны 2026 жылы 1021 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Ол Ханкендіден солтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, Ханкенді мен Ағдамды жалғайтын жолда орналасқан. Тарихы Кеңес өкіметі кезінде Хожалы ауылы Әзербайжан КСР-нің Таулы Қарабақ автономиялық облысының (НҚАО) құрамында болды. 1990 жылы Хожалы ауылын аудандық бағыныстағы қалалар санатына жатқызу туралы қаулы шығарылды. 1991 жылы 26 қарашада Әзербайжан Жоғарғы Кеңесі «Әзербайжан Республикасының Таулы Қарабақ автономиялық облысын тарату туралы» Заң қабылдады. Заңға сәйкес, әкімшілік орталығы Хожалы қаласы болып табылатын Хожалы ауданы құрылды. 1992 жылдың ақпан айының 25-нен 26-на қараған түні Армения қарулы күштері бұрынғы КСРО Қарулы күштерінің 366 мотоатқыштар полкінің көмегімен артиллериялық соққы жасап, Хожалыны басып алып, қала халқына жауыздық әрекеттер жасаған. «Хожалы геноциді салдарынан 5379 қала тұрғыны депортацияланды, 613 адам, оның 63-і бала, 106-ы әйел қатыгездікпен өлтірілді, 487 адам жарақат алды, 1257 адам қолға түсіріліп, кепілдікке алынды. 2023 жылы Әзербайжанның Таулы Қарабаққа шабуылынан кейін, Хожалы қаласы 2023 жылы 24 қыркүйекте Әзербайжанның бақылауына өтті. 2023 жылы 15 қазанда Әзербайжан Республикасының Президенті Ильхам Әлиев Хожалыда Әзербайжанның мемлекеттік туын көтерді. Экономикасы және инфрақұрылымы Халық негізінен егіншілік және мал шаруашылығымен айналысады. 2015 жылғы жағдай бойынша қалада муниципалдық ғимарат, қоғамдық орталық, орта мектеп, он бір дүкен және медициналық пункт болды. Дереккөздер
(1168) Брандия

(1168) Брандия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылы 25 тамызда Эжен Жозеф Дельпорт Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Брюссель университетінің профессоры, математик Эжен Брандтың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1167) Дубяго

(1167) Дубяго — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 3 тамызында Евгений Фёдорович Скворцов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Кеңестік астроном Александр Дмитриевич Дубягоның (1903—1959) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * Дубяго (кратер)
(1165) Импринетта

(1165) Импринетта — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 24 сәуірінде Хендрик ван Гент Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Өз әйелінің есімімен атады. Бұл шағын аспан денесі (137) Мелибеянің маңайында ұшқан астероидтар жанұясына кіреді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1164) Кобольда

(1164) Кобольда — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 19 наурызында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Херман Кобольдтың (1858–1942) құрметіне орай аталды. Ол ұзақ уақыт бойы Astronomische Nachrichten журналын шығарған адам болған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * (1155) Аэнна
(1163) Сага

(1163) Сага — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 20 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Скандинавия мифологиясына тән жанр атауы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1162) Ларисса

(1162) Ларисса — Хильда тобына жатқызылатын астероид. Оны 1930 жылдың 5 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі Фессалиянің астанасы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200) * Ларисса (серік) — Нептунның серігі * (1161) Фессалия
(1159) Гранада

(1159) Гранада — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 2 қыркүйегінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Испаниядағы провинция мен сол аттас қаланың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1158) Люда

(1158) Люда — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 31 тамызында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ол астероидты өз қарындасы Людмиланың атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1157) Арабия

(1157) Арабия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 31 тамызында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероид Араб түбегінің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1156) Кира

(1156) Кира — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1928 жылдың 22 ақпанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Атауды сол обсерваторияда істеген Макс Мюндлер ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1148) Рараху

(1148) Рараху — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 5 шілдесінде Александр Николаевич Дейч Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Астероид атауы Францияның теңіз офицері және жазушысы Пьер Лотинің романынан алынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1138) Аттика

(1138) Аттика — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 22 қарашасында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Грекиядағы Аттика атты тарихи аймақтың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1137) Раиса

(1137) Раиса — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 27 қазанында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Осы астероидтың орбитасын есетеген әріптесі Раиса Масееваның (1900–1930) құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1136) Мерседес

(1136) Мерседес — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1929 жылдың 30 қазанында Хосе Комас Сола Барселонадағы Фабра обсерваториясында ашты. Осы астероидты өз құдасының бірі атымен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
Худат

Худат — Әзербайжанның Хачмас ауданындағы қала. Худат қаласының халқы 2026 жылы 15 100 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Елдің солтүстігінде, Каспий теңізі жағалауына жақын жерде, Бакуден 184 км жерде Самур-Дивичи ойпатында орналасқан. Тарихы Худат ауылының тарихында оның негізін қалаушылар Әзербайжанның екі ауданынан, қазіргі Қусар және Қуба деп аталатын және қазіргі Дағыстан аумағынан келген иммигранттар болғаны айтылады. Бұл аудандарда әскери қақтығыстар мезгіл-мезгіл болып тұрған. Мысалы, қазіргі Әзірбайжан тарихында 1920 жылы Қусар ауданында Кехне Худат ауылы болғаны туралы ақпарат бар, ол сол жылдың сәуірінде қысқа мерзімді артиллериялық атыстан кейін қызылдардың қолына өткен. 1943 жылы Худат ауданы құрылды, ал 1950 жылы Худатқа қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Кеңес дәуірінде Худатта консервілеу фабрикасы және балық ыстау зауыты жұмыс істеді. Бүгінде Худат ежелгі тарих пен заманауи инфрақұрылымды біріктіреді. Қалада туристік сала дамыған. Қала тарихы мұражайы, абаттандырылған саябақтар мен алаңдар, жергілікті дәмді тағамдары бар дәстүрлі шайханалар т.б. келушілерге қызмет етеді. Қалада жыл сайын халық қолөнері фестивалі өткізіліп, оған Әзербайжанның түкпір-түкпірінен туристер келеді. Галерея Дереккөздер
Сағақұдық

Сағақұдық — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы құдық, қыстау. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған гидроним. Саға (зат есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы: «тау сілемінің түйіскен жеріндегі құдық». Дереккөздер
Сағыр (құдық)

Сағыр — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Тәжік топонимиясында сагир «аз, көп емес» деген мән береді. Ал М.Қашқаридың сөздігінде: «сағыр – «түбі тар, аузы кең ыдыс» деп беріледі. Соған байланысты атаудың мағынасы «суы аз құдық» немесе «аузы кең, түбі тар қазылған құдық» немесе «суы тұщы, ауызсуы бар жер». Дереккөздер
Сиырсу (бұлақ)

Сиырсу — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы бұлақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау сиыр (сын есім) және су (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Атау сиыр малына қатысты емес сияқты. Сиыр моңғолдың сайыр «құрған өзен арнасы, малта тас» деген мәніндегі сөз. Атаудың мағынасы «сайдан аққан су». Дереккөздер
Сентименталды құндылық

Сентименталды құндылық (; ) — режиссер Иоаким Триердің 2025 жылы жарық көрген халықаралық драмасы. Бұл Триердің «Осло трилогиясынан» кейінгі кезекті туындысы және оның ұзақ жылдар бойғы серіктесі, сценарист Эскиль Фогтпен бірлескен жұмысы. Басты рөлді «Әлемдегі ең нашар адам» (2021) фильмі арқылы танымал болған Ренате Реинсве сомдайды. Фильм желісі Осло қаласында өтетін оқиғаларға негізделген. Туынды отбасылық байланыстарды, естеліктердің маңыздылығын және өткен шақтың адам өміріне тигізетін әсерін баяндайды. Фильмнің түсірілімі 2024 жылдың тамызында Норвегияда басталды. Бұл туынды режиссердің адам жанының нәзік тұстары мен экзистенциалды мәселелерді жеңіл юмормен астастыра баяндайтын ерекше стилін жалғастырады. Фильмнің әлемдік премьерасы 2025 жылдың 21 мамырында Канн кинофестивалінің негізгі конкурстық бағдарламасында өтті. Туынды киносыншылар тарапынан үлкен қолдауға ие болып, фестивальдің беделді марапаты — Гран-приді жеңіп алды. Норвегияда фильм 2025 жылдың 12 қыркүйегінде Nordisk Film компаниясының дистрибьюторлығымен прокатқа шықты. Киносыншылар Ренате Реинсве мен Стеллан Скарсгардтың актерлік ойынын, сондай-ақ Триердің меланхолия мен заманауи өмірді бейнелеу шеберлігін жоғары бағалады. Сюжеті Фильм желісі қазіргі заманғы Осло қаласында өрбиді. Оқиға ортасында апалы-сіңлілі Нора (Ренате Реинсве) мен Агнес (Инга Ибсдоттер Лиллеос) және олардың анасының өлімінен кейін өмірлеріне қайта оралған әкесі Густавтың (Стеллан Скарсгард) күрделі қарым-қатынасы тұр. Густав — кезінде даңқы жер жарған, бірақ қазір мансабы құлдыраған танымал кинорежиссер. Ол өзінің жаңа көркем фильмін түсіруді қолға алып, басты рөлге актриса болып жүрген қызы Нораны шақырады. Осы туынды арқылы ол өзінің кәсіби беделін қайта тіктеп қана қоймай, қыздарымен араздасқан қатынасын қалпына келтіруді көздейді. Алайда, түсірілім барысында өткен күннің өкпе-реніштері мен отбасылық құпиялар қайта бой көтеріп, кейіпкерлерді қиын таңдау алдына қояды. Туынды отбасылық иерархияны, естеліктердің маңыздылығын және өткен шақтың адам тағдырына тигізетін әсерін зерттейді. Рөлдерде * Ренате Реинсве — Нора Борг, Осло қаласынан шыққан актриса. * Стеллан Скарсгард — Густав Борг, танымал режиссер, Нора мен Агнесстің әкесі. * Инга Ибсдоттер Лиллеос — Агнесс Борг Петтерсен, Нораның әпкесі. * Эль Фаннинг — Рэйчел Кемп, Густавтың жаңа фильмінде басты рөлді сомдайтын танымал америкалық актриса. * Андерс Даниелсен Ли — Якоб, Нораның театрдағы әріптесі және сүйіктісі. * Йеспер Кристенсен — Майкл, Густавтың продюсері. * Лена Эндре — Ингрид Бергер. * Кори Майкл Смит — Сэм, Рэйчелдің әріптесі. * Кэтрин Коэн — Ники, Рэйчелдің әріптесі. * Андреас Столтенберг Гранеруд — Эвен Петтерсен, Агнесстің күйеуі. * Эйвинд Хесьедал Ловен — Эрик, Агнесс пен Эвеннің ұлы. * Ларс Верингер — Петер, Густавтың зейнетке шыққан операторы. * Ида Марианна Вассботн Классон — Сиссель Борг, Густавтың бұрынғы әйелі, Нора мен Агнесстің анасы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Бұл жай ғана кездейсоқтық

Бұл жай ғана кездейсоқтық (; ) — ирандық режиссер Джафар Панахидің 2025 жылы жарық көрген драмалық фильмі. Фильм Иран, Франция және Люксембург елдерінің бірлескен өндірісі болып табылады. Фильмде өздерін азаптаған жендет болуы мүмкін деп есептейтін адамнан кек алу мәселесіне тап болған ирандық бұрынғы саяси тұтқындар тобы туралы баяндалады. Иран үкіметін сынағаны үшін бірнеше рет түрмеге жабылған Панахи бұл фильмді Иран билігінің ресми рұқсатынсыз түсірген. Фильмнің әлемдік премьерасы 2025 жылдың 20 мамырында 78-ші Канн кинофестивалінің негізгі байқауында өтіп, бас жүлде — «Алтын пальма бұтағын» иеленді. Туынды киносыншылар тарапынан өте жоғары бағаланды. Сондай-ақ, бұл туынды 83-ші «Алтын глобус» марапатының тарихында «Үздік драмалық фильм», «Үздік режиссер» және «Үздік сценарий» номинацияларына ұсынылған алғашқы ирандық фильм атанды. Бұған қоса, «Үздік шет тіліндегі фильм» номинациясы бойынша бақ сынады. Сюжеті Оқиға Эгбал есімді ер адамның жүкті әйелімен бірге жол-көлік апатына түсуінен басталады. Осы оқиғадан кейін ол бұрынғы саяси тұтқындардың қатаң қарсылығына тап болады. Тұтқындар Эгбалды кезінде түрмеде өздерін азаптаған адам деп таниды. Бұрынғы құрбандардың жетекшісі Вахид Эгбалды ұрлап кетіп, кек алу мақсатында өткенде зардап шеккендердің басын қосады. Алайда, оқиға дамыған сайын топ мүшелері өз күдіктерінің қаншалықты негізді екеніне және жасап жатқан іс-әрекеттерінің адамгершілікке жататынына күмәндана бастайды. Фильмде кек алу мен әділдік арасындағы нәзік шекара және адам тағдырындағы кездейсоқтықтардың салдары баяндалады. Режиссер Джафар Панахи кейіпкерлердің ішкі арпалысы арқылы қазіргі Иран қоғамындағы әділеттілік пен адам құқықтары мәселесін де астарлы түрде жеткізеді. Рөлдерде * Вахид Мобассери — Вахид * Мариам Афшари — Шива * Эбрахим Азизи — Эгбал * Хадис Пакбатен — Голи / Голрох * Маджид Панахи — Әли * Мохаммад Али Элясмехр — Хамид * Дельназ Наджафи — Эгбалдың қызы * Афсане Наджамабади — Эгбалдың әйелі * Жорж Хашемзаде — Салар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Пойыз түстері (фильм)

Пойыз түстері — режиссер Клинт Бентлидің 2025 жылы жарық көрген драмалық фильмі. Сценарийі Денис Джонсонның 2011 жылғы аттас повесіне негізделген. Фильмде басты рөлдерді Джоэл Эдгертон және Фелисити Джонс сомдайды. Әлемдік тұсаукесері 2025 жылдың 26 қаңтарында Сандэнс кинофестивалінде өтті. Фильм 2025 жылдың 7 қарашасында АҚШ-тың таңдаулы кинотеатрларында көрсетілді, ал 21 қарашада Netflix стримингтік платформасында жарық көрді. Картина сыншылардың жоғары бағасына ие болды; әсіресе Бентлидің режиссурасы мен Эдгертонның актерлік шеберлігі ерекше аталды. Фильм Ұлттық киносыншылар кеңесі (NBR) және Америка кино институты (AFI) нұсқалары бойынша 2025 жылдың ең үздік он фильмінің бірі деп танылды. Өз рөлі үшін Эдгертон «Алтын глобус» сыйлығының номинациясын иеленді. Фильм сюжеті XX ғасырдың басындағы Солтүстік Американың теміржол жұмысшысы Роберт Грейниердің өмірі мен оның басынан кешкен қиындықтарына арналған. Сюжеті Фильм ХХ ғасырдың басындағы Солтүстік Американың батысында өмір сүрген қарапайым жұмысшы Роберт Грейниердің (Джоэл Эдгертон) өмір жолын баяндайды. Грейниер теміржол құрылысында жұмыс істеп, ағаш кесумен айналысады және өз өмірін табиғат пен ауыр еңбекпен байланыстырады. Ол әйелі Глэдис (Фелисити Джонс) және кішкентай қызымен бірге Айдахо штатының шалғайдағы ормандарында қарапайым тұрмыс кешеді. Алайда, Грейниер жұмыста жүргенде, орман өрті оның үйін жалмап, отбасынан айырады. Бұл қайғылы оқиға оның өмірін түбегейлі өзгертеді. Жалғыз қалған Роберт Грейниер табиғаттың тылсым күштерімен, жалғыздықпен және қарқынды дамып келе жатқан индустриалды әлемнің өзгеруімен бетпе-бет келеді. Ол өз өмірінің соңына дейін өткен күннің елестерімен, жабайы табиғаттың қаталдығымен және адам рухының төзімділігімен арпалысып өтеді. Фильмде кейіпкердің тағдыры арқылы ескі Американың жойылып, жаңа заманның келуі бейнеленеді. Рөлдерде * Джоэл Эдгертон — Роберт Грейниер. * Фелисити Джонс — Глэдис Олдинг Грейниер, Роберттің әйелі. * Керри Кондон — Клэр Томпсон, орман шаруашылығы қызметінің қызметкері. * Уильям Мэйси — Арн Пиплз, жарылғыш заттар маманы. * Уилл Пэттон — әңгімелеуші. * Натаниэль Арканд — Игнатиус Джек, дүкенші және Роберттің досы. * Джон Диль — Билли, қарт ағаш кесуші. * Пол Шнайдер — Елші Фрэнк, көп сөйлейтін ағаш кесуші. * Клифтон Коллинз-кіші — Бумер, Роберт бала кезінде жолықтырған жарақат алған адам. * Альфред Син — Фу Шэн, қытайлық ағаш кесуші. * Чак Такер — үнсіз адам. * Роб Прайс — әуесқой ағаш кесуші. * Бо Чарльз — жас ағаш кесуші. * Джонни Арну — Кутеней тайпасының үндісі. * Джон Патрик Лоури — мистер Сирс. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Оңтүстік Сүлуес маңындағы әуе апаты (17 қаңтар 2026)

Оңтүстік Сүлуес маңындағы әуе апаты — 2026 жылғы 17 қаңтар күні болған Indonesia Air Transport әуе компаниясына тиесілі ATR 42 ұшағы Индонезиядағы Адисутджипто әуежайынан Сұлтан Қасайнуддин халықаралық әуежайына ұшып бара жатып апатқа ұшырауы. Бортта 10 адам болған. Қиыр, қолжетімі қиын аумақта жанып жатқан ұшақ қалдықтары табылды. Әуе кемесі Апатқа ұшыраған әуе кемесі — ATR 42-512, зауыттық сериялық нөмірі 611, тіркеу нөмірі PK-THT. Апат кезінде ұшақтың жасы 25 жыл болды: ол алғаш рет 2000 жылы Air Dolomiti компаниясына жеткізілген, ал 2010 жылы Indonesia Air Transport әуе компаниясы сатып алған. Ұшақ Indonesia Air Transport компаниясының меншігінде болып, рейсті Индонезияның Теңіз және балық ресурстарын бақылау жөніндегі бас дирекциясының тапсырысы бойынша орындаған. Бортта дирекцияның үш қызметкері және жеті экипаж мүшесі болған. Апат Дереккөздердің хабарлауынша, ұшақ қону кезінде дұрыс траекторияда болмаған. Әуе кемесі әуе қозғалысын басқару қызметімен соңғы рет жергілікті уақытпен 13:37-де, межелі әуежайдан шамамен 20 км (12 миль) қашықтықта байланысқа шыққан. Ұшақ жоғалған сәт шамасында жергілікті тұрғындар жарылысты көріп, Оңтүстік Сулавесидегі Панкеп аймағында орналасқан Бантимурунг–Булусараунг ұлттық паркіндегі Булусараунг тауы маңынан түтін көтерілгенін байқағандарын хабарлады. Іздеу-құтқару жұмыстары Құтқару топтары ұшақ қалдықтары табылған аумақта іздеу жұмыстарын жүргізді. Операцияларға жердегі топтар мен тікұшақтар тартылды. Аймақтағы қолайсыз ауа райы іздеу жұмыстарын қиындатты.Аталған аумақта жүрген жаяу туристер апатқа ұшыраған ұшаққа тиесілі болуы мүмкін сынықтарды тапты. 2026 жылғы 18 қаңтарда, WITA уақытымен 07:46-да құтқару тікұшағының экипажы ұшақтың терезесіне тиесілі сынықты тапты, ал 07:49-да ұшақтың ірі бөліктері анықталды. Құйрық бөлігі тау баурайының төменгі жағынан көрінген.Іздеу-құтқару жұмыстары әлі де жалғасуда. Апат орнынан кемінде бір адамның мәйіті табылған. Дереккөздер
"Сүйекші" повесі

Сүйекші повесі - қазақ жазушысы, драматург және публицист Дулат Исабековтің романтикалық, тарихи-философиялық ойларға толы шығармасы. Мұнда сыртқы оқиғадан гөрі ішкі толғаныс, ой, сана ағымы басым. Автор оқырманды әрекетпен емес, оймен, символмен, астармен жетелейді. Сондықтан бұл шығарма тез оқылып кететін емес, қайта-қайта ойланып оқуды талап етеді. Негізгі идеясы Д.Исабековтің «Сүйекші» повесінің негізгі идеясы — адам өмірінің өткіншілігін сезіндіру, өткенге құрметпен қарау және рухани құндылықтарды жоғалтпау қажеттігін көрсету. Шығармада автор сүйекші Үндемес бейнесі арқылы өлім мен өмірдің арақатынасын, тарихи жадының маңызын және қоғамдағы рухани немқұрайлықты ашады. Өліммен күн сайын бетпе-бет жүретін кейіпкер тіршіліктің сыртқы күйбеңінен биік тұрып, адамның шынайы құны байлықта да, мансапта да емес, ар-ұятта, адамгершілікте, өткенге деген жауапкершілікте екенін аңғартады. Сахналануы Шымкент қаласында Дулат Исабековтің «Сүйекші» шығармасы негізінде трагедиялық моно-қойылым сахналанды. Бұл туынды – адамның тағдыры, отбасылық жауапкершілік және әке мен бала арасындағы аманат тақырыбын терең қозғайтын сахналық шығарма. Қойылымда әкесінің өзі жасамаған қылмысы үшін жаза арқалаған жас Тұңғыштың ауыр да күрделі өмір жолы бейнеленеді. Кейіпкер тағдыры арқылы қоғамдағы әділетсіздік, баланың жазықсыз жапа шегуі және рухани жара тақырыптары көрерменге әсерлі түрде жеткізіледі. Басты рөлді белгілі әртіс Жүсіп Ақшора сомдады. Бұған дейін көбіне комедиялық жанрда танылған өнер иесінің трагедиялық бағытта алғаш рет өнер көрсетуі қойылымның басты ерекшеліктерінің бірі болды. Дереккөздер
Агроқалашық (Беларусь)

Агроқалашық — абаттандырылған елді мекен. Онда тұрғындарға және оған іргелес аумақтар халқы үшін мемлекеттік ең төменгі әлеуметтік стандарттарды қамтамасыз ететін өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылым қалыптастырылған. 2000-жылдары бұл елді мекен түрі Беларусь аумағында кеңінен таралды. Беларусь Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісі туралы заңға сәйкес ауылдық елді мекендерге мыналар жатады: * агроқалашықтар; * өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы бар, бірақ агроқалашық мәртебесі берілмеген кенттер мен ауылдар; * басқа да ауылдық елді мекендер (село, хутор және т.б.). Тарихы Агроқалашықтар құру идеясы XX ғасырдың 1930-жылдары пайда болды. Ол ауыл тұрғындарын бір орталықтан ұйымдастырып, ауыл шаруашылығы жұмыстарына жеткізу және қайта әкелу арқылы ауыл мен қала арасындағы айырмашылықты жоюды көздеді. Бұл тұжырымдама марксистік-лениндік идеялармен байланысты болды. Кейін бұл идеяға қайта оралу әрекеттері жасалғанымен, кеңес дәуірінде толық жүзеге аспады. Тек тәуелсіз Беларусь кезеңінде агроқалашықтар жаңа форматта дамытыла бастады. Қазіргі кез Қазіргі агроқалашықтарда мыналар болуы тиіс: * орталық және жергілікті сумен жабдықтау; * газбен қамту жүйелері; * қатты жабынды жолдар; * көлік қатынасы; * байланыс және ғаламтор; * сауда және тұрмыстық қызмет көрсету нысандары; * мектептер мен балабақшалар; * медициналық мекемелер; * мәдениет және спорт нысандары. Агроқалашықтар бұрыннан бар ауылдар мен кенттердің негізінде құрылады және ауыл халқының өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған. Дереккөздер
Хызы

Хызы — Әзербайжанндағы қала, Хызы ауданының орталығы. Хызы халқының саны 1603 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Хызы Үлкен Кавказ жотасының оңтүстігінде орналасқан, таулар аласа. Ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 958 метрге көтеріледі — Сараку тауы. Таудың кейбір бөктері жайылым ретінде қолданылады. Тарихы «Хызы» топонимінің шығу тегі туралы бірнеше теория бар. Бұл аймақтың тат халқы ерте орта ғасырларда Иранның Хузестан аймағынан Сасанидтердің солтүстік шекараларын қорғау үшін осында қоныс аударылған деп есептеледі. Топонимия осы аймақтың атауымен байланысты болуы мүмкін. Біздің заманымыздың 1 ғасырынан бастап ғұндардың, сабырлардың және хазарлардың түркі тайпалары Дербент арқылы өтіп, албан шөліне, соның ішінде Бармак аймағына қоныстана бастады. 9-12 ғасырларда Бармак аймағы арқылы өтетін Жібек жолы арқылы Еуропа мен Азияның көптеген қалаларымен сауда байланыстары болды. Ол Бакуды Дағыстанмен, Солтүстік Кавказбен және оңтүстік орыс жерлерімен байланыстыратын сауда жолында орналасқан. Орта ғасырларда Хызаншах (Хызи шах) мемлекеті болды. 1804 жылдан 1813 жылға дейін, орыс-иран соғысынан кейін, қала Губа хандығымен бірге Ресейдің бақылауына өтті. 1928 жылы Хызы ауданы Баку Кеңесінің құрамына кірді, содан кейін ол дербес аудан ретінде жұмыс істей бастады. Кейінірек, 1940 жылдары, Сиазан ауданы аймақтандыруға байланысты Сиазан аймағына қосылды. Аудан 1956 жылға дейін жұмыс істеді. 1963 жылы Абшерон ауданы құрылып, бұл аумақ осы ауданға кірді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қала Абшерон-Хызы экономикалық аймағына жатады. Хызы кілем тоқу өнерімен әйгілі. Хызы кілемдері Әзірбайжан кілемдерінің Баку тобына жатады. Әдетте, кілемнің аралық аймағы үлкен торлы ұяшықтарға бөлінеді, ал қалған бөлігі кенеппен жабылған. Кілемдерде өмір ағашының өрнектері мен геометриялық өрнектер де бар. Дереккөздер
Хырдалан

Хырдалан — Әзербайжанндағы қала, Абшерон ауданының орталығы. Хырдалан қаласының халқы 2026 жылы 70 000 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Хырдалан Абшерон түбегінің батыс бөлігінде, Баку мен Сумгайыт қалалары арасында орналасқан. Тарихы Қала атауының шығу тегі туралы бірнеше нұсқасы бар. Бір теория бойынша, бұл аймақта орналасқан көптеген егістік алқаптарға қатысты, олар әзірбайжан тіліне «хырлар» деп аударылады. Басқа бір теория бойынша, «хыр» бірінші буыны «хур» деп айтылуы керек. Парсы тілінен аударғанда «Хурдалан» көрінбейтін немесе «жалын» сияқты естіледі (бұл сөздің екі мағынасы бар). Қала тарихы 20 ғасырдың бірінші ширегінен басталады. Сол кезде елді мекен шағын ауыл ретінде пайда болды. Кеңес дәуірінде 1936 жылы оған қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесі берілді. Содан кейін ол Әзербайжан Кеңестік Республикасының Абшерон ауданыныі орталығы болды. 2006 жылдың қазан айында Хырдаланға аудандық бағынысты қала мәртебесін беру туралы шешім қабылдады. Сол жылдың қараша айының соңында ауылды қалаға айналдыру туралы ресми құжатқа қол қойылды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада 20 өнеркәсіптік кәсіпорын бар. Білім беру мекемелері, балабақшалар мен мектептерден, денсаулық сақтау жүйесі аурухана мен амбулаториялық-емханалық мекемелерден тұрады. Дереккөздер