kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Яхия Әубәкірұлы Әубәкіров

{{Ғалым { } }} Яхия Аубәкірұлы Әубәкіров (1925 жылы 18 тамыз Қарағанды облысы Шет ауданы - 2008 жылы 23 маусым Алматы) — ғалым. ҚР ҰҒА академигі. Экономика ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстанның еңбек сіңірген мұғалімі. Өмірбаяны Қарағанды облысының Ақбауыр ауылында орта білім алып, соғыс жылдары жеті жылдық ауыл мектебінің мұғалімі болып жұмыс істейді. 1944-1946 жылдары кеңес әскерінің құрамында әкімшілік қызметтің қатардағы жауынгері болып қызмет атқарады. 60-шы жылдары экономика ғылымының Қазақстандық мектебі өте жылдам қарқынмен қалыптасып дами бастағаны мәлім. Академик С.Б.Баишев, ҚазССР–ға корр. мүшесі Г.Ч.Чуланов, профессорлар С.А.Нейштадт, И.М.Бровер, Ф.А.Жеребятьев, Т.Ш.Шаукенбаев, Т.Т.Төлебаев, М.Е.Бутин, В.Н.Пуриц, Г.Ш.Надиров, Д.Қ.Қабдиев, В.Г.Мордовин және т.б сияқты мықты ғалымдармен, оқытушылармен, Республикадағы экономика ғылымының негізін қалаушы ардагерлер мен қатар жұмыс істей жүріп, Я.Ә.Әубәкіровта экономикалық теорияны дамытуға өзінің елеулі үлесін қосты. Қызметі 1960 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің саяси экономия кафедрасының доценті атағын алады. 1963 жылдан бастап, Қазақ халық шаруашылығы институтында (қазіргі Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті) саяси экономия кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалады. 1967-1972 жылдары осы институттың проректоры қызметін атқарады. 1970 жылы Қазақстан жоғары оқу орындары қызметкерлерінің арасында алғаш рет Яхия Әубәкірұлына «ҚазССР Жоғары мектебінің еңбегі сіңген қызметкері» деген құрметті атақ берілді. Экономика ғылымдарының докторы, профессор Я.Ә.Әубәкіровтің ғылыми зерттеушілік және ұйымдастырушылық еңбегінің нәтижесі Қазақстанның ғылыми ортасында танымал болды. 1975 жылы ол ҚазССР Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, 1989 жылы толық мүшесі болып сайланды. Я.Ә.Әубәкіров қоғамдық қызметі мен еңбек жолындағы еңбегі мемлекеттік марапаттауға ие болды. 1970 жылы Қазақстан жоғары оқу орындары қызметкерлерінің ішінен бірінші оған «ҚазССР Жоғары мектебінің еңбегі сіңген қызметкері» деген құрметті атақ берілді. Ол КСРО медальдарымен, КСРО жоғары мектебінің үздігі белгісімен және ҚР президентінің жарлығымен «Құрмет» орденімен, Қазақ КССР Жоғарғы кеңесінің құрмет грамоталарымен, КСРО жоғарғы білім беру министрлігінің құрмет қағазымен марапатталды. Еңбектері
Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері

Сәулет өнері.Өнердің бұл түрі Қазақстанда X-XII ғасырларда Қарахан мемлекетінің кезінде өркендей бастаған еді.Оның басты дәлелі-Тараз қаласының маңындағы Айша-бибі,Бабаджа қатын сияқты сәулет өнерінің тамаша туындылары.Алайда XIII ғасырдағы моңғол шапқыншылығы бұл өнердің дамуына үлкен нұқсан келтірді.Өйткені XIII ғасырдан XIV ғасырға дейін жерімізде айтарлықтай ірі құрылыстар салынбаған. XIII ғасырдың екінші жартысынан бастап қалалық отырықшылық мәдениеттің жандана бастауының нәтижесінде XIV-XV ғасырларда ірі архитектуралық құрылыс жүйелері салына бастаған.Мәселен, бұл кезден бізге жеткен сәулет өнерінің тамаша үлгілеріне Арыстан-баб, Қожа-Ахмет Йасауи, Көккесене, Алашахан, Дәуітбек, Тектұрмас сияқты кесенелер жатады. "Арыстан-баб кесенесі" көне Отырар қаласының батыс жағында 3км жерде, Сырдария өзеніне жақын орналасқан.Ел аузындағы аңыз бойынша, Арыстан-баб VII-VIII ғасырларда өмір сүрген. Оның басына тұрғызылған кесене құлап қалған. Сол құлап қалған күмбезді Әмір Темір XIV ғасырда қайта салғызыпты. Арыстан-баб кесенесі екі бөлмеден тұрады.Ортасында дәлізі бар. Негізгі бөлмелердің төбесі күмбезбен көтерілген. Кесене XIX ғасырда бірнеше рет жөндеуден өткен.
Сомерсет Моэм

Уильям Сомерсет Моэм (1874-1965) – әлемге әйгілі көрнекті ағылшын жазушыларының бірі. 1874 жылы 25 қаңтарда Франциядағы британ елшілігінің заңгері отбасында дүниеге келеді. Он бір жасында ата-анасынан айрылып, Англиядағы туыстарының қолында тәрбиеленеді.Алғашқы романы «Ламбеттік Лиза» медициналық мектепте оқып жүргенде жазылады. 1907 жылы «Леди Фредерик» пьесасы жарыққа шыққаннан кейін оның есімі көпшілікке кеңінен танымал бола бастайды. Оның «Эшенден, немесе Британдық агент», «Шеппи», «Театр», «Ұстара жүзі» және тағы да басқа көптеген еңбектері. Белгілі жазушы 1965 жылы 15 желтоқсанында Ниццеде қайтыс болған. Дереккөздер #http://adebiportal.kz/authors/moem-somerset-/ #alemadebiety.kz Сыртқы сілтемелер *http://adebiportal.kz/reader/?langkz&bidpdf1930&namebb63daed8c6596165f46802e57d34a2f.pdf&kzpdf1930
Сәби жүрек (телехикая)

Фильм аты: Сәби жүрек Шыққан жылы: 2014 Жанр: Телехикая, Отбасылы,Драма, Телесериал Рөлдерде: Темірлан Жанботаев, Ерлан Көкеев, Владимир Толоконников, Алексей Шемес, Нина Жмеренецкая Суреттеме: «Сәби жүрек» телехикаясы. Бұл «Хабар» арнасының өз көрермендеріне ұсынған тағы бір тартуы. Отандық сериал драматург Нұрлан Санжардың повесінің желісі бойынша түсірілген. Фильм ешбір ресейлік немесе латын америкалық сериалдарға ұқсамайды. Мұнда кеңестік дәуір күйреген 90-жылдардағы ауыр кезең суреттеледі. Алуан түрлі адамдардың тағдыры көрсетіледі. Жеті жастағы Шыңғыс өз анасын табу үшін балалар үйінен қашып шығады. Өмірдегі ең жақын адамын жоғалтқан жеткіншек осы бір асқақ арманына жету үшін бүкіл елді аралайды. Оның жолында сан түрлі адамдар кездеседі, сан түрлі оқиғалар орын алады... 13 сериядан тұратын туынды экранға шыққан жылы-ақ екі бірдей халықаралық жүлдені қанжығасына байлады. Ялтада өткен телефестивальде басты рольді сомдаған Темірлан Жанботаев «Үміт» аталымы бойынша ең үздік актер деп танылса, Мәскеуде өткен телефорумда фильм балаларға арналған ең үздік сценарий аталымы бойынша арнайы сыйлықты жеңіп алды. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Әр үйдің сыры басқа (телехиқая)

Фильм аты: Әр үйдің сыры басқа . Шыққан жылы: 2014 . Жанр: Деректі, Драма . Суреттеме: Өзекті отбасылық мәселелер.Татулықтың түбіне жеткен түсініспеушілік. Қарапайым адамдар бастан кешкен күрделі кезеңдер. Барлығы күнделікті өмірден алынған, болған оқиғалар. Қарапайым отбасының бастан кешкен оқиғалары көрініс табады. Әлеуметтік жағдай, өмірдің қиыншылықтары мен зардаптарын көрермендер сезе алады. Әр бағдарлама 72 бөлімнен тұрады. Ұзақтығы 25-30 минут. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Өкініш фильмі

«Қайрат Нұртас Production» бірлестігі режиссер Мақсат Оспановтың «Өкініш» көркем фильмін ұсынады. Бұл фильм Қайраттың жанұясымен, сүйікті қызы және достары арасындағы қарым-қатынастарды көрсетіп, түгелдей Қайратқа арналады. Жұлдыздың жарық өмірі елеусіз қарапайым адамның өміріне тән-махаббат, құштарлық, сатқындық, достық, адалдық, залымдық сезімдері бар өмірге айналады. Қайраттың үйреншікті өміріне Санияға деген құмар махаббаты баса-көктеп кіреді. Махаббаттан соқыр болған ол, өзі байқамай өзіне жақын адамдардан қашықтай бастайды. Гүлзира-анасы, бір жағынан продюсері және балалық шақтағы досы Ренат, Қайратты Санияның зұлым тырнақтарынан жұлып алуға талпынады. Бірақ ақылдан адасқан Қайратты махаббаттың қанаттары тұңғиыққа алып келеді. Гүлзира ұлын ақылға көндіру әрекеті жанжалмен аяқталып, Қайрат өзінің есерсоқтығын мойындамай, үйден кетуге бел буады. Дереккөздер * http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Әке серті (телехикая)

Фильм аты: Әке серті Шыққан жылы: 2013 Жанр: Телехикая, Отбасылы, Драма, Телесериал Рөлдерде: Болат Әбділманов, Гүлшат Тутова, Айдос Бектеміров, Сағат Жылгелдиев, Гүлшарат Жұбаева, Мақсат Сәбитов, Гүлбахрам Байбосынова, Ернар Жұматаев, Айғаным Өтепбергенова Суреттеме: Адам өмірінде қуаныш пен қайғы қатар жүреді. Кез келген адам өмір сүре отырып, оның ыстығы мен суығын бірдей көреді. Өмірдің жарқын жақтары мен қиындығы белгілі бір адамдар тобына ортақ болып келсе, кейбір ауыртпашылығы жеке адамға түсуі ықтимал. Махаббат – біреулер үшін өмір мәні. Ал біреулер үшін өмірдің ауыртпашылығын көтеріп, қиындығына төтеп берудің амалы. Алайда кей кезде дәл осы махаббат жүректі жаралайтын дертке, өтеуі қиын борышқа айналады. Ол – жүректі мазалап, жегідей жеп, жан-дүнииені жаулайды. Саналы адам махаббат қасіретін ұмытпақшы болып жанталасады, бірақ ол мүмкін емес. Оның емін табу қиын. Махаббат дерті – қатігез жел бұталарын сындырып, соңғы жапырақтарын ұшырып әкеткен ағаштай немесе теңіз дауылына ұшырап, ығып кеткен кемедей өз дегеніне көндіреді. Оның қайда апарып, неге ұрындыратыны бір жаратушының қолында. Біреулер мұны тағдырдың жазуы десе, енді біреулер өмірдегі сәттілік пен сәтсіздік деп пайымдайды. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Күләш телехикаясы

Фильм аты: Күләш Шыққан жылы: 2013 Жанр: Өмірбаян Рөлдерде: Айгерім Уалжанова, Медғат Өмірәлиев Суреттеме: Қазақстан продюсері Баян Есентаеваға тиесілі "Shine Production" компаниясы қазақтың опера әншісі Күләш Байсейітованың өміріне арналған сериалдың өндірісіне дайындалуда. Қазір түсіру тобы Орал қаласына келіп, локация (түсірілім объектілері мен орындарын) іріктеу жұмыстарымен айналысуда. Бұл жайына "Уральская неделя" басылымы хабарлайды. Аты аңызға айналған тарихи тұлға туралы телефильм 12 бөлімнен құралмақ. Сериалдың премьерасы осы жылдың соңына жоспарланған. Негізгі түсірілімдер Орал мен Мәскеу қалаларында өтеді. Күләш Жасынқызы Бәйсейітова (1912-1957) - қазақтың әйгілі әншісі (лирика-колоратуралық сопрано), қазақ опера өнерінің негізін салушылардың бірі, қоғам қайраткері. КСРО халық артисі (1936). КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1948-1949). Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Болашақ телехикаясы

Фильм аты: Болашақ Шыққан жылы: 2013 Жанр: Телесериал, Телехикая Суреттеме: Нұржан - Астана қаласындағы ең үлкен емханаға жолдама алса да, шалғайдағы қарапайым бір ауылдың емханасында жұмыс жасағысы келетін жас дәрігер. Сөйтіп ол енді аудандағы орталық аурухананың қатардағы дәрігері атанады. Сезім - сол ауылда тұратын қыз. Ол Алматыдағы институттардың бірінде оқыған, бірінші курсты бітіріп ауылына келе жатқан кезде жол апатына түсіп, содан төсек тартып жатып қалған. Көп ұзамай, ауылға баласының жағдайын білуге Нұржанның анасы да келеді. Нұржанның анасы - Ажар Бектасовна медицина ғылымының докторы, профессор. Елена Петровна сол ауданда бұрын акушер – гинеколог болып жұмыс істеген. Ойламаған жерден ол Ажардың қолындағы сақинаны байқап қалған соң, Ажар Бектасовна ұлы Нұржанға өзіндегі сақина туралы хикаяны айтуға мәжбүр болады. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Ұзақ жол телехикаясы

Фильм аты: Ұзақ жол Шыққан жылы: 2013 Жанр: Мелодрамма, Телехикая, Сериал Рөлдерде: Гүлбаһрам Байбосынова, Қуаныш Мамытқалиев, Азамат Сатыбалды, Болат Мәзімбайұлы Әбділманов Суреттеме: Телехикаядағы оқиғалар өмірден алынған. «Ұзақ жол» мелодрамасы 16 сериядан тұратын туынды бастан - аяқ шытырман оқиғаға толы. Амантай мен Жанар туған ауылынан арман қуып қалаға келеді. Бірақ ауылға бауыр басқан олар қаланың қайнаған өміріне үйрене алмай түрлі жайтқа тап болады. Сөйтіп жүргенде бір-бірнен көз жазып, тағдыр олардың өмірін екіге айырады. Телехикаяның екінші бір желісі қос кәсіпкер Мәдина мен Мұсаның қайшылықтарға толы өмірі жайында өрбиді. Фильмнің продюсерлері - Абай Қарпықов пен оның ұлы Әлмири. Шығармашылық топ жаңа телетоптама көрерменді өмірде жиі кездесетін әрқилы оқиғаларымен қызықтырады деген сенімде. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Жас Ұлан телехикаясы

Фильм аты: Жас Ұлан Шыққан жылы: 2013 Жанр: Әскери, Сериал, Телехикая Суреттеме: Ұлттық арнада алғашқы әскери-патриоттық «Жас Ұлан» телехикаясы көрсетіледі. Телехикаяда «еліме қорған болсам», деген үш достың басынан кешкендері баяндалады. Басты рөлдерді аталмыш әскери мектептің оқушылары орындайды. Үш достың әскердегі бастарынан кешкен қиыншылықтары мен қызықты оқиғалары көрініс табады. Бұл фильм тәрбиелік мағынамен түсірілген. Режиссер Серікбол Өтепбергенов. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Ауыл сақшысы телехикаясы

Фильм аты: Ауыл сақшысы Шыққан жылы: 2013 Жанр: Телехикая, Сериал, Детектив Рөлдерде: Дәурен Серғазин Суреттеме: "Қазақстан" ұлттық арнасында 2013 жылғы 11 қарашадан бастап "Ауыл сақшысы" деген сериал басталады. Сюжетте қаладан ауылға ауысып келген жас полицей туралы баяндалады. Жұмысы біткеннен кейін лейтенант қалаға оралмақ болады, бірақ махаббат оның жоспарын өзгертеді. Сериалда сондай-ақ жер қойнауында жатқан қазба байлық үшін жерге таласқан үлескерлер туралы сөз болмақ. Жобаның сценариін жазған Бейбарыс Жұманиязов. Музыкасы Айдос Сағатовтыкы. Сериалды түсірген - белгілі режиссер Сәбит Құрманбеков, продюсері - Виктор Климов. Ауыл сақшысы рөлін Дәурен Серғазин сомдайды. 16 бөлімнен тұратын "Ауыл сақшысы" сериалы "Қазақстан" арнасында 11 қарашадан бастап көрсетіледі. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Орта ғасыр саяхатшылары мен зерттеушілері

Арабшаһ (1388-1450жж.) - араб тарихшысы, әдебиетші."Аджаиб әл-Макдур фи нәуаиб ахбар Тимір"еңбегінде Қазақстан тарихынан құнды мәліметтер келтіреді. Әбу Дулах (X ғасырда өмір сүрген) - ақын,саяхатшы.942ж. мұсылман елдеріне жасаған саяхаты туралы жазған "Рисаласында" Түркістан аймағындағы оғыз, қимақ, қарлұқ, тоғыз-оғыз, қырғыздар жөнінде маңызды деректер айтылған. Әбілғазы (1603-1664жж.) Хиуа ханы, тарихшы."Шежіре-и түрік" еңбектерінде қазақ халқының тарихынан маңызды деректер айтылған. Баласағұни Жүсіп (Юсуф) Хас Хажип (XI ғасырда өмір сүрген) - Орта Азия ақыны, ойшыл ғалым.Түрік тілінде жазылған "Құтағду білік" ғибрат-өнеге поэмасының кейіпкерлері, теңеулері көшпелі елдер тіршілігіне жақын.
Зұлым 2 (фильм)

Фильм аты: Зұлым 2 Шыққан жылы: 2013 Жанр: Триллер, Үрейлі Рөлдерде: Роуз Бирн, Патрик Уилсон, Ли Уоннелл, Тай Симпкинс, Лин Шэй, Энгус Сэмпсон, Барбара Херши, Эндрю Эстор, Хэнк Харрис Суреттеме: Ламберттер отбасы жындар әлемімен не себепті байланысқандарын анықтамақ болады. Бұл фильм перілердің адамдарға зұлымдығын көрсетеді. Фильмде қорқынышты сәттер үлкен көрініс табады. Соңында Ламберттер отбасы сол зұлымдықтан айырылады. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Сұңқар телехикаясы

Фильм аты: Cұңқар Шыққан жылы: 2013 Рөлдерде: Ержан Жарылқасынов, Бауыржан Қаптағаев, Асхат Үрпеков, Асылхан Төлепов Суреттеме: «Қазақстан» Ұлттық телеарнасы көрермендерге «Сұңқар» атты жаңа телехикаяны ұсынбақ. Режиссер Жасұлан Пошановтың туындысына басты рөлді Асылхан Төлепов сомдайды. «Сұңқар» телехикаясы - атбегілікті серік еткен ауыл адамдарының өмірін суреттейді. Негізгі кейіпкер - жас жігіт бала күнінен бастап, енесінен жетім қалған құлынды өсіріп-бағады. Бозбала шақта да «Сұңқар» оның сенімді серігі болады. «Сұңқар» - Ақан серіге сән берген «Құлагердің», Қобыландының қанатына айналған «Тайбурылдың» тұяғы. Талай жарыстан жүлдемен оралған арғымақ жігітке де, оның отбасына да үлкен абырой әкеледі. 4-шi Қарашадан бастап "Сұңқар" көпбөлiмдi фильмi Қазақстан Ұлттық арнасында. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Бір кем дүние (фильм)

Фильм аты: Бір кем дүние Шыққан жылы: 2013 Жанр: Драма Рөлдерде: Қуаныш Тұрдалин, Динара Абдуллина, Оразхан Сәдуақасұлы Кендебаев, Шолпан Сіргебаева, Азамат Сатыпалды, Жалғас Толғанбай. Суреттеме: Фильмнің сюжеті - пенделік парызын өтеуге ниеттенген қарапайым ауыл ақсақалының өміріне құрылады. Алайда, ұзақ жыл немере сүюді армандаған қарттың тағдыры бұл мақсатына тұсау салады. Туынды көрерменге кейіпкердің ішкі жан-дүниесіндегі күйзелістерге мойымайтын күрескерлік рухын ашып көрсетеді. Ар тазалығын дәріптейді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Туған елдің түтіні телехикаясы

Фильм аты: Туған елдің түтіні Шыққан жылы: 2013 Жанр: Сериал, Телехикая Рөлдерде: Оңдасын Бесікбасов, Дариға Күшікбаева, Олжас Жақыпбек, Рүстем Жаныаманов, Әйгерім Төлемісова Суреттеме: Туған елдің топырағы, туған үйдің түтіні кімге де болсын ыстық, қадірлі... Мемлекет тарихындағы елеулі оқиғалардың қарапайым елдің өміріне әсері, айрандай ұйыған отбасындағы бәйтеректей әкенің орны, балалардың есеюі, жігіттің ел ағасы болуы – осының барлығы туған жердің, елдің тарихының бір бөлігі. Қазақстанның бұғанасының бекіп, алғашқы дипломатиялық қарым-қатынас, саясаттағы, экономикадағы қадамдары, халықаралық спорттағы алғашқы жеңістер, бизнестің дамуы, тұңғыш теңгенің шығуы - мұның барлығы телехикая кейіпкерлерінің өмірімен ұштасқан. Тарих пен өмірді сабақтастыра отырып өрілген бұл фильм Тәуелсіздік алған алғашқы жылдардағы ел өмірінің шынайы болмысын баяндайды. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Олимп шыңы телехикаясы

Фильм аты: Олимп шыңы Шыққан жылы: 2013 Жанр: Сериал, Драма, Телехикая Рөлдерде: Аян Өтепберген, Сергей Селишев, Филипп Волошин, Серік Сәпиев, Илья Ильин, Александр Винокуров Суреттеме: «Олимп шыңы» - Олимпиада чемпиондарының өмірі мен жеңіске жетер жолын суреттейді. Телехикаяға спорт әлемінің қызығы мен шыжығы, достық, бапкер мен шәкірт арасындағы қарым-қатынас, отбасы негіз болған. Үлкен спортқа ашылған жол мен елден ерек болу, жеңістің, жеңілістің дәмі –көрермендерінің арасынан болашақ чемпиондарды тәрбиелеуге ой салады. Бас кейіпкерлер – үш достың прототипі - Олимпиада чемпиондары Александр Винокуров, Серік Сәпиев және Илья Ильин. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Ұлжан телехикаясы

Фильм аты: Ұлжан Шыққан жылы: 2013 Жанр: Телехикая, Сериал, Мелодрама Рөлдерде: Таңсұлу Мұзафар, Сырым Қашқабаев Суреттеме: "Ұлжан" - қарапайым қазақ отбасындағы хикаяны баяндайтын, сюжеті шынайы оқиға мен қазақи драма орайластыра баяндалатын туынды болмақ. Бас кейіпкер - тәуелсіздік жылдары мойнына үлкен жүк артқан, кейіннен үлкен жетістіктерге жетіп, нағыз дәулетті кәсіпкер аталған қазақтың келіншегі. Өмірдің ащысы мен тұщысын қатар алып жүріп, балаларын тәрбиелеген, туған-туыстың арасындағы беделін де ойлаған ананың образы. Бұл - бүгінгі қоғамда әйелдің алатын орны туралы шынайы өмірден алынған оқиғаларға толы хикая. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Санжар мен Қайсар телехикаясы

«Санжар мен Қайсар» — балаларға арналған қазақстандық телехикая. Рөлдерде Есболған Нұрдаулет — Қайсар Жұмабай Абылай — Санжар Жазылбекова Аружан — Аружан Тинбаев Жанат — Қайсар мен Санжардың әкесі Қажынәбиева Баян — Қайсар мен Санжардың шешесі Әкімов Дінмұхамед — кафе иесі Суреттеме Санжар – оқымысты, білімдар болса, Қайсар – топ бастайтын мінезді бала. Екеуін ортақтастыратын қасиет – жаңалыққа құштарлығы. Ағайындылар әр бөлім сайын қызықты және таңғажайып оқиғаларға тап болады. Олар бірде Айдаһардың тілін тапса, бірде «Алтын киімді адамның» жоғалған жәдігеріне кез болады. Бірде қалың орманда адасып жол тапса, бірде өзгеғаламшарлықтардың сырын аша жаздайды. Олар өз қателіктерінен әрдайым лайықты қорытынды шығарып, көрерменге ой салады. Дереккөздер
Қыз жүрегі (фильм)

Фильм аты: Қыз жүрегі Шыққан жылы: 2013 Жанр: Драма Рөлдерде: Айнұр Сұлтанова, Кәрім Нұрхан, Нұргүл Шманова, Нұргүл Қайырлиева, Әміржан Нұрланұлы. Суреттеме: Әсем – Атырау облысының Индер ауданына қарасты Есбол селосының тумасы. Алтын ұя мектеппен қоштасып ерте тұрмыс құрған ауыл қызының бейнеті. Арманы мен үміті жыл аяғында қалың жұртшылыққа ұсынылмақшы. Аталған фильмді түсіру идеясы өлкенің жас режиссері Еркебұлан Нұрханұлына тиесілі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Тағдыр телехикаясы

Фильм аты: Тағдыр телехикаясы Шыққан жылы: 2013 Жанр: Сериал, драма Рөлдерде: Алдабек Шалбаев, Шәмшәгүл Мендиярова, Жәнел Мақажанова Суреттеме: Адам өміріндегі маңызды сезім – ол махаббат. Біреуге бақыт сыйласа, енді біреудің басына қайғы үйіреді, біреуді үміттендіріп күттірсе, енді біреуге ешқашан оралмайды. Міне, біздің кейіпкерлеріміздің тағдырын әлекке салатын уақиға осындай. Бұл уақиға 1992 жылдан бастау алады. Қалихан – ауданның өте беделді, бай адамы, оның әйелі Шолпан туыттан қайтыс болады, аман қалған қыздары Жұлдыз. Оны емізіп, сүт анасы атанған Шәрипаның да күйеуі қайтыс болған. Ол Шолпанды құтқара алмай қалған дәрігер еді. Оның қалай қаза болғаны белгісіз. Қыздары Айдана, Жұлдызбен жасты. Шәрипа мен Айдана енді Қалиханның үйінде тұрады, оларды Қалиханның анасы Зейнеп, көмекшісі Жаназар отбасымен жылы қабылдаған. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Менің күнәлі періштем

«Менің күнәлі періштем» — 2011 жылғы қазақстандық мелодрама. Сюжет Фильм бақытқа жету жолындағы небір сергелдеңге салған махаббат хикаясы туралы. Дарынды жас әнші Айша Аброеваның аңсаған арманы – Франция сахнасында ән шырқап, Парижды бағындыру. Айшаның арманына қол жеткізуіне оның жебеушісі, аса ауқатты банкир Асхат Бабайұлы қолдау көрсетеді. Дәл осы шешуші мезетте, яғни, Парижге шақыру қағазы келіп, аңсаған арманы қол созым жерде тұрған сәтте, тағдыр оған басқа бақытты бұйырады. Ол – өмірде бір-ақ мәрте келетін шынайы, мөлдір сезім еді.Фильмнің таныстырылымы барысында Талғат Теменов түсіру тобымен бірге сахнаға шығып картинаны киносүйер қауымына таныстырды. «Не себепті күнәлі періште» деп жиі сұрайды. Адам ата мен Хауа ана жұмақ бағында пайда болғандарында періште болды емес пе. Махаббат үшін олар күнәлі болды. Бұл өзгермейтін және баршамызға үлгі болатындай оқиға», - деді фильмнің режиссері Талғат Теменов. Естеріңізге сала кетейік, фильмдегі басты рөлдің бірін белгілі француз актері Жерар Депардье сомдаған. Онымен қатар фильмдегі басты рөлдерде - Данияр Қанатқалиев, Құралай Анарбекова, Мұрат Ахманов ойнайды. Дереккөздер
Аквитания

Акуитания (; ; ) — Францияның оңтүстік-батысындағы әкімшілік аймақ. Ол аймақтың ішіне 5 департамент кіреді: Атлантикалық Пиреней, Дордонь, Жиронда, Ланды, Ло және Горонна. Аквитания аймағының астанасы Бордо,аймақтың ең үлкен қаласы. География Аквитанияның ауданы 41 309 шаршы шақырым,ол Францияда ауданы бойынша үшінші орын алып жатыр және ол Францияның 8%-ын құрайды.Аумақтың солтүстік жағында Дордонь және Горонна өзендері бар,олар Бордо жүзімдіктерін суғарып тұр.Дордонь және Горонна өзендері Ло және Гаронна, Жиронда және Дордонь департамент жерлерінен өтеді.Аумақтың батыс жағында Госкон Ландылары табиғи облысы жатыр,ол Ло және Горонда,Жиронда және Ланды жерлерінде жатыр. Аквитанияның батыс жағында 300 километрлік атлант жағажайы бар.Ол жерді Күміс жағажай деп атайды. Климаты-мұхиттық.Жазда ыстық және ылғалды.Қыста кейде дауылдар болуы мүмкін. Дереккөздер
Өмір өткелдері телехикаясы

Фильм аты: Өмір өткелдері Шыққан жылы: 2013 Жанр: Драма, Сериал, Телехикая, Комедия Рөлдерде: Ербол Идрисов, Жания Джуринская, Рахман Омар, Асылбек Боранбай, Омар Кикимов, Дария Жүсип, Мерей Маханов Суреттеме: Анасынан жастайынан айырылған өжет қыз амалсыздан кәсіпкер әкесінің дүкеніне түнеп шығады. Санаулы күнге демалуға келген Айсұлу әкесінің ауыр жағдайын көріп, оның қасында қалуға шешім қабылдайды. Туған еліне бес жылдан кейін оралған қыз бизнес пен өмірде әкесінің жан достарының сатқындық жасағанына көзі жетеді. Енді оның өмірлік мақсаты - өнер мен музыка емес, осы бір қиын жағдайда әкесінің бизнесімен бірге оның абыройы мен намысын да құтқарып қалу болады. «Қазақстан» Ұлттық арнасының арнайы тапсырысымен түсірілген «Өмір өткелдері» телехикаясының қоюшы режиссері - Нарын Ерлан. Фильмнің қоюшы операторы Хасан Қыдыралиев, композиторы Қуат Шілдебаев. Рөлдерде танымал өнер жұлдыздары Рахман Омаров, Асылбек Боранбай, Дария Жүсіппен қатар, Ербол Ыдырысов, Омар Қиқымов, Жанат Тінбаев, Мерей Маханов, Ғани Құраш т.б актерлар ойнайды. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Азапқа толы қыз ғұмыры

Фильм аты: Азапқа толы қыз ғұмыры Шыққан жылы: 2010 Жанр: Драма, Сериал Рөлдерде: Ботагоз Касымбекова, Зауре Айдарбекова, Жунис Алимбеков, Фаиза Коненова, Талгат Шайхиев Суреттеме: Таразда тағы бір фильм түсірілді. Шымқаладағы «Ақ отау» газетінің бас редакторы Нұрсұлу Өтемісованың сценарийі желісімен «Азапқа толы қыз ғұмыры» атты екі сериялы көркем фильм көрермендерге жол тартты. Режиссері - М.Х.Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университеті көпсалалы колледжінің актерлік шеберлік және сахна қозғалысы факультетінің аға оқытушысы Дүйсебай Еркебаев. Кинода Айша есімді жас қыздың тағдыры, пешенесіне жазылған сыйы баяндалады. Оның бала кезін ТарМУ көпсалалы колледжінің студенті Ботагөз Қасымбекова, бойжеткен кезін «Болашақ» колледжінің білімгері Зәуре Айдарбекова сомдады. Режиссер жас, мылқау қыздың өмірін баяндай отырып, қоғамдағы ащы шындықты жеткізуге тырысқан. Айшаның өгей әкесі Нұржан (Мәдениет қайраткері, Жамбыл облыстық театрының актері Жүніс Әлімбеков) арқылы қоғамдық трагедия көрсетіледі. Кезінде қалталы болған азамат кейін құмар ойынға әуестеніп, соңында ішкілікке салынады. Бұл бүгінгі күні қоғамның айықпас дертіне айналған құбылыс. Жүніс Әлімбековтің актерлік шеберлігінің арқасында Нұржан есімді кесапат кейіпкерді сан қырынан көресіз. Дереккөздер 1. http://megafilm.clan.su/news/aza_sha_filmder/2-0-17
Қаныққан және қанықпаған булар

Қаныққан және қанықпаған булар Сұйық ашық ыдыста қалдырылса, онда оның булану қабілетін білесіңдер. Демек булану қарқындылығы бірнеше шарттарға байланысты болады. Егер сұйық жабық ыдыста орналасса, онда оның булануы басқаша сипат алады. Процестің басында сұйықтан ұшып кеткен молекулалардың саны оған қайтып оралған молекулалардың санынан көп болады. Судың бетінде бу молекулаларының концентрациясы артады. Бірақ сұйықтан ұшып кеткен бөлшектердің саны неғұрлым көп болса,сұйыққа қайта оралатындарының саны соғырлұм көбейеді. Ақырында, уақыт бірлігінде сұйықтан ұшып шыққан молекулалардың саны сол уақыт ішінде оған қайта оралған молекулалардың санына тең болатын сәт туады. Бұл күй бу мен сұйықтың динамикалық тепе—теңдігі деп аталады. Өз сұйығымен динамикалық тепе —теңдікте болатын буды қаныққан бу деп атайды. Берілген температурада қаныққан будың бірлік көлемінегі молекулалардың саны ең көп болатындықтан, ол ең көп қысым түсіреді. Өз сұйығымен динамикалық тепе—теңдікте болмайтын, яғни қанығуға жетпеген буды қанықпаған будеп атайды. Басқаша айтқанда булану конденсация басым болғанда, сұйықтың бетіндегі бу қанықпаған болады.Қанықпаған будың тығыздығы қаныққан будың тығыздығынан кем болады.
Шабақ

Шабақ - бесіктің құрамына кіретін бөлек. Шабақтың саны төртеу болады. Олардың жуандығы 5-6 см. Ағаштың ортасынан жара жонып, сүргілеп, бесіктің екі бөгенінің аяқтарын қосып тұрған жақтауға біркелікті қашықтыққа қашап, көлденең бекітіледі. Шабақтардың ұзындығы бесіктің неімен бірдей болады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Дүниежүзілік тұқым қоры

Дүниежүзілік тұқым қоры (норв. Svalbard Globale frøhvelv) — бүкіл әлемнің негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары тұқымдарының үлгілерін қауіпсіз сақтау мақсатында құрылған туннельді қойма. Тарихы ДТҚ Норвегия еліндегі Шпицберген аралында 2006 жылы салынып, 2008 жылы ашылды. Тұқым қорын салу үшін 9 млн қаражат жұмсалған. Негізгі мақсаты Бұл тұқым қорының салынудағы мақсаты — тұқым түрлерін ұзақ жылдар бойы сақтау және белгілі бір апаттардың нәтижесінде орын алуы мүмкін толық жойылудан түрлерді сақтау. Мысалы, бір аймақта өрт болып немесе астероид түссе, сол аймаққа тән өсімдік түрлері жойылады. Ал мұны болдырмау мақсатында әр ел өз аймағындағы өсімдік түрлерінің тұқымдарын ДТҚ-ға апарады. Көп жағдайда қоймада адам өмірі үшін аса маңызды болғандықтан астық тұқымдас және дәрілік өсімдіктер сақталады. Орналасуы Тұқымды сақтау үшін Шпицбергеннің таңдалған себебі — бұл жақта мәңгілік аяз болуы. Қойма таудың астыңда 120 метр, теңіз деңгейімен есептегенде 130 метр тереңдікте жатыр. Қоймаға барлық жағдай жасалынған. Тұқым қоры мұздатқыштармен, жарылғыш заттардан қорғайтын есіктермен, камералармен жабдықталған. Бұл жерге кіру үшін кодталған 4 есіктен өту керек. Қойманың ғимараты тұқымдарды жаһандық жылынудан, астероидтардан, бомбалардан қорғайды. Қоймада жалпы 4,5 млн тұқым түрін сақтауға болады. Тұқымдар 10-70 жылдар аралығында және -18 градус цельсийде сақталынады. Қорға әкелінген тұқымдарды әуелі 4 қабатты қалташаларға салып, олардың ауасын сорып алады. Сонымен қатар, Шпицбергенге астероид түссе, сол жердегі адамдардың бәрі қаза тапқанымен, қойма аман қалады деген тұжырым бар. Сыртқы сілтемелер * [https://www.regjeringen.no/en/topics/food-fisheries-and-agriculture/landbruk/svalbard-global-seed-vault/id462220/ Ресми сайты] * [https://nordgen.org/sgsv/ Дәнек порталы]
Хафса бинт Сирин

Хафса бинт Сирин – табиин ғалым Мұхаммед ибн Сириннің қарындасы. Ол сенімді хадис жеткізуші, сонымен қатар, исламның фикх және басқа салаларын жақсы меңгерген болатын. Хафса он екі жасында Құранда толықтай жаттап алады. Мұхаммед ибн Сирин өзінің дін саласындағы білімі кемел болмағандықтан, онымен жиі ақылдасып отырған. Хафса хижраның 100 жылынан кейін қайтыс болады. Ол туралы әртүрлі хадис кітаптарында айтылып отырады. Дереккөздер 1. Дүниежүзі тарихы энциклопедиясы,126бет. 2. "Мұсылман. Ислам" кітабы, 36бет.
Асма бинт Асад ибн Әл-Фураат

Асма бинт Асад ибн Әл-Фураат – өз заманының танымал ғалымы және қазысының қызы. Ол өз отбасының жалғыз қызы еді. Әкесі оған Құранды және хадис пен фикх ілімін үйрету үшін көп көңіл бөлген. Оның әкесінің шәкірттерге сабақ беріп жататын жиындарына еркін кіре беретін әдеті болған, әрі десе, дін мәселелерін талқылауға арналған әр түрлі пікір таластарына да қатысып отыратын. Көптеген «зайырлы» адамдардың көз қарасы бойынша мұсылмандар, әсіресе мұсылман әйелдері – орысша нашар сөйлейтін, және маңдайын еденге соға бергенді ғана білетін артта қалған адамдар. Дереккөздер 1. Дүниежүзі тарихы энциклопедиясы,126бет. 2. "Мұсылман. Ислам" кітабы, 36бет.
Исмаил Әл-Mузанидің қарындасы

Исмаил Әл-Mузанидің қарындасы. Бұл әйел имам Шафиидің шәкірті, белгілі табиин Исмаил Әл-Музанидің қарындасы. Ол имам аш-Шафиидің фикх бойынша лекцияларына жиі қатысатын. Кейбір ғалымдар оның фикх саласындағы білімін өз еңбектеріне кіргізген, себебі, ол ислам құқығы мәселелерін жақсы меңгерген және оның пікірі басымдылыққа ие болатын.Көптеген мұсылман ғалымдары кейбір дін мәселелері бойынша ақпаратты әйелдерден алып, оларды өз еңбектеріне кіргізген. Дереккөздер 1. Дүниежүзі тарихы энциклопедиясы,126бет. 2. "Мұсылман. Ислам" кітабы, 36бет.
Киіз есік

Киіз есік - киіз үйдің жабдығы. Киіз есік сықырлауықты жауып тұрады. Киз есіктің сырты киіз, ортасы ши, астары жарғақ теріден жасалады. Киіз үйдің сүйегін бір-бірімен ұстастыру, сыртқы әбзелдерін бастырып тұру мақсатында бау-құрлар қолданылады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Викингтер

Викингтер - норвегтердің, даттар мен шведтердің бабалары. "Викинг" сөзі тура мағынасында "қойнаудан шыққан адам" деп аударылады. Қойнаулар мен шығанақтарда жасырынып жүретін теңіз қарақшыларын осылай атаған. Викингтердің сүйікті істері екеу еді - соғысу және той тойлау. Олар кемемен саяхатқа шығып, жағалаудағы өңірлерге шабуыл жасайтын болған. Жаңа жерлерді басып алып, тұрғындарын өздеріне бағынышты етіп, олардан тұрақты түрде алым - салық алып тұрған. Тарихы * 793 жыл - викингтер әулие Кутберттің шіркеуін (Линдисфарн аралының солтүстік-шығысы) талан-таражға салды. * 794 жыл - викингтердің Англияның солтүстік-шығысында орналасқан Джарроу шіркеуіне шабуылы. * 799 жыл - викингтердің Францияның оңтүстік-батысына шабуылы. * 800 жыл - викингтер Шетланд және Оркней аралдарын игерді. * 810 жылы даниялықтар Фрисландияны шабуылдады. * 812 жылы Дания тағы үшін азамат соғысы басталды. * 844 жыл - викингтер Испания мен Лиссабонға дейін жетті. * 861 жылы викингтер Пирейнейдегі Пампелунаға жетіп, жергілікті билеушіні тұтқынға алды. * 865 жыл - викингтердің Нортумбрияға шабуылы. * 885 жылы викингтердің флоты Парижді қоршауға алды. * 1013 жылы Свен І Англияны толығымен бағындырды. * 1013-1042 жылдары - даниялықтардың Англиядағы билігі. Викингтердің мифтері Викингтердің мифтерінде алғашқыда шексіз кеңістік қана болған уақыт бастауы туралы әңгімеленеді. Содан кейін ғаламның ортасынан алып ағаш - Иггдрасиль, әлемнің негізі, өмір мен тағдыр ағашы өсіп шығыпты. Әлем ағашы бүкіл тоғыз әлемді біріктіреді, ал оның тамырлары үш патшалыққа тарайды деп білген. Бір патшалықтың ыстық болғаны соншалық, онда ешкім өмір сүре алмаған. Оны отты семсермен қаруланған дәу қорғап тұрады. Солтүстіктегі тамырының астында суық пен мұз патшалығы орналасқан. Ал соңғы, үшіншісі - құдайлардың жарқын патшалығы. Әлемдік ағаштың тамырларын жауыз айдаһар Нидхегг жалықпай кеміре берген. Көне аңыздар мынаны ескерткен: айдаһар ағашты түгел кеміріп бітірген кезде, ақыр заман болады. Иггдрасиль ағашы адамдар әлемін құдайлар патшалығымен кемпірқосақ арқылы біріктірген. Әлемдер арасындағы осы көпірмен адамдар кейде құдайларға да бара алатын болған. Викингтер қан төгіп құрбандық шалатын болған. Көбінесе құрбандыққа жануарларды шалған. Абыздар кейде мұндай ұлы құрбандыққа құдайлар разы болмақ деп корольді де өлтіреді екен. Жоғары құдайы Викингтердің жоғарғы құдайы - Один. Ол шайқастардың және өлілер патшалығының құдайы болған, сондай - ақ сиқыршылыққа жебеушілік еткен. Оны қолына балта мен найза ұстаған қата жауынгер кейпінде бейнелеген. Один жалғыз көзді болған, себебі бір көзін сиқырлы бал қайнарынан бір жұтым даналық алу үшін беріпті.Бастапқыда Один даналық құдайы саналған. Оның аспандағы жоғарғы құдайға айналуы әскери одақтардың нығаюымен байланысты. Ол әскери жасақтардың жебеушісі болды, ал мұндай міндет уақыт өте келе неғұрлым маңызды деп санала берді. Сонымен қатар, адамдардың о дүние туралы түсініктері өзгерді. Құдайдың бір бөлігі аспанда деп шешті олар. Өлілердің бұл құрметті патшалығы шайқаста қаза тапқан ержүрек жауынгерлерге арналған екен. Галерея Дерексөздер *Әпсаналар,Мәскеу Росмэн 2012,ISBN 978-5-353-06045-1
Шимайторсық

Шимайторсық - ыдыс-аяқ атауы. Шимайторсық - ірі қараның қалың терісінен тігілген өте сәнді торсық. Бетіне арнаулы мүйіз шапқымен әртүрлі өрнек салады. Бүйірі табақ сияқты дөп-дөңгелек болады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Өркешторсық

Өркешторсық - ыдыс-аяқ атауы. Өркешторсық - түйенің өркеш терісінен тігіледі. Терінің жалпақ жағы торсықтың түбіне, жеңішке жағы ауызына сәйкес келеді. Оның пішіні де өркештің пішіні секілді сопақша болып келеді. Өркешторсық сәнді болмағандықтан, оған көбінесе айран, іркіт құйылады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Мүйізторсық

Мүйізторсық - ыдыс-аяқтың атауы. Мүйізторсық - ірі қараның терісінен жасалатын сәнді торсық. Беті шимайторсық секілді шауып өрнектеліп, шытыраламен өонектеледі. Мүйізторсықтың түп жағы дөңгелек болғанымен, екі иіні қошқар мүйіз ою секілді сәндеп шығарылған. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Жанторсық

Жанторсық – иленбеген теріден жасалатын, жолаушылағанда қанжығаға байлайтын, сусын құюға арналған ыдыс. Жанторсыққа қымыз, шұбат, айран, шалап және т.б. сүттен әзірленетін сусындарды құйып сақтаған және тасымалдаған. Торсықтың жанторсық аталуы сапарда, өрісте адамның жанына ұдайы алып жүретіндігімен және иір мүйіз тәрізді иықшасында қалып қоятын бір ұрттам сусыны қысылтаяңда адам жанына араша болатындығымен байланысты делінеді. Дайындау барысы Жанторсықты түйе, сиыр, жылқының жон, сауыр терісінен тігеді. Ол үшін терінің түгін жидітіп, шелін тазалап, көлеңкеге керіп кептіреді. Сәл тобарсыған кезде арнаулы үлгімен пішіп, екі жағын беттестіріп, тарамыспен итіс-тартыс әдісімен қабаттап айқыштап тігеді. Содан соң торсықтың ішін жуып, кебу, таза қиыршық құмды кептеп, аузына ағаш тығын тығып, көлеңкеге бір-екі тәулік қойып кептіреді. Әбден кепкеннен кейін батырғының ұшымен сызып, торсық бетіне өрнек салады. Тері дымқыл болса немесе қаудырлап қатты кеуіп кетсе, өрнек түспейді. Сондықтан теріні бабына келтіріп, "кебеқұрғақ" кезінде өрнек салса, өрнектің бедері айқын, әрі терең түседі. Өрнек терең, әрі бедерлі болу үшін оның өн бойын қуалай батырғышты бірте-бірте тереңірек батырып, бірнеше мәрте қайталау керек. Батырғының ұшы тері бетінде жеңіл сырғу үшін әлсін-әлсін майға батырып отырады. Тері ыдысқа өрнек салғанда ыдыстың қарсы қапталындағы бедерлі өрнекке нұқсан келтірмей, астына жұмсақ көпшік қояды. Өрнек бедерлеп болған соң тағы да 2-3 тәулік көлеңкеде кептірсе, ыдыс қатайып, көнге айналады. Содан соң ішіндегі құмын төгіп, ыстап, жуып, майлап пайдалануға болады. Қазақта мұндай тері бұйым жасаумен иші, ысшылар айналысқан. Торсықтар мүйізді торсық және жанторсық деп негізгі екі түрге бөлінеді. Пайдалану Әдемі әшекейленген мүйізді торсықтар, әдетте, үйде керегенің басында ілулі тұрады. Мұндай мүйіздеп жасалатын торсыққа құйылған қымызды сарқып құйғанның өзінде торсықтың қос мүйізінің қуысында бір-екі қасықтай қымыз қалып қояды. Қымызы таусылған жанторсыққа жаңартып саумал қымыз құйылады. Ал қымыз қалдығы келесі құйылған саумалға ашытқы болады. Егер торсыққа құрт салып, үстіне су құйып қоятын болса, қанжығада әбден шайқалған торсықтың ішіндегі құрт езіліп, шалап сияқты сусынға айналады. Оны қазақ "томыртқа" деп атайды. Ұзақ сапарда жүрген жолаушы торсықтағы томыртқаны сусын ретінде ішсе, езіліп-езіліп малта болған құртты ұртына салып сорып, азық еткен. Жанторсықты малшылар мал баққанда, жауынгерлер жорыққа шыққанда қанжығасына байлап жүрген. Дереккөздер Әдебиеттер * Мұқанов С. Халық мұрасы (тарихи-этнографиялық шолу). Таңдамалы шығармалар. ХV том. Алматы: Жазушы, 1979; * Шоқпарұлы Д. Теріден жасалатын бұйымдарды құрастыру технологиясы. Алматы: Кітап, 2005.
Елеуіш

Елеуіш - ұн елейтін арнайы ыдыс. Елеуіштің түбі қылдан немесе жіңішке жез талшықтарынан тоқылған тордан салынады да, айнала жиегі жұқа фанерадан дөңгелектеп иіліп жасалады Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Тізе жастық

Тізе жастық немесе Кепіл - бала жататын басіктің жабдығы. Нәрестенің жамбас тұсына, тізесіне келіп кепіл ретінде арнайы тігілген бірнеше кішкене жастықшалар қойылады. Түбек орналасқан ойықтың төңірегіне таңылады. Жастықшаның ішіне мақта салынады. Әдетте 4 тізе жастық салынады: екеуі көлденең, екеуі - ұзынынан. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Талқы

Талқы - ыдыс-аяқ атауы. Талқы - тері керіп, созып, иін қандыра жұмсартатын ағаш аспап. Талқының ирек, созғы, баспа талқы, тіс-ағаш лейтін түрлері болады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Қасық

Қасық — ас-тағам ішуге арналған құрал. Оның көлемі мен пайдаланатын мақсатына қарай ас қасық және шәй қасық деп бөлінеді. Ас қасық ағаштан, металдан, шәй қасық тек металдан (қалайы, күміс, алтын ) жасалады. Сыртқы түрі ожауға ұқсас, көлемі кіші, әдемі, ыңғайлы етіп ойылып жасалады. Сұйық әрі ыстық ас ішуге арналған. Ағаштан жасалған қасықтар ағаш қасық деп аталады. Үлкен адамдарға және балаларға арналған үлкенді кіші түрлері де болады. Өте кішкентай түрлерін май қасық деп атайды. Қасықтар боялып немесе түрлі-түсті ашық бояулармен әрленеді. Дереккөздер
Жүзіктің атаулары

Сақина - саусаққа салатын бұйым. Ақық сақина - кішкентай ақық қондырылған сақина. Балдақ сақина - сақинаның саусақ үстіне қараған беті төрт бұрыш болып келетін түрі. Бұрма сақина - алтын, күмісті есіп жасаған сақина. Жез сақина - саусаққа салу үшін емес, қамшы, найза, пышақ, қылыш бекіту үшін жасалған мыс шығыршық. Кавказ сақина - қара ала өрнекті сақина түрі. Алтын сақина - таза алтыннан соғылған сақина. Күміс сақина - таза күмістен құйып жасаған сақина. Құсмұрын сақина - үсті дөңестеу келген сақина түрі. Мыс сақина - мыстан жасалған ортанқол сақина. Неке сақинасы - жас жұбайлардың үйлену тойында бір-біріне сыйлайтын сақинасы. Сақинек - пышақ, қылыш т.б. құралдардың сапқа жетесі сұғылатын жерін қысып тұру үшін мыс не күмісен жасалатын балдақ, мойнақ. Сіркелі сақина - бетіне ұсақ түйіршіктерден сірке өрнек салған сақина. Тасты сақина - тас, шыны орнатқан сақина. Құдағи жүзік - ертеректегі салт бойынша қыз шешесінің құдағиына сыйлайтын қос дөңгелекті, үсті тұтас қомақты, асыл тастардан көз қондырылып, алтынмен қапталған қымбатты бұйым. Мұны қыздың шешесі зергерге арнайы жасатады да, екі жастың қатар тұрған қос балдақ, сақина тәрізді қартайғанша бірге өмір сүруін тілейліндігінің белгісі ретінде тартады. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Қой малының атаулары

Арамза - қыста туған қозы. Көбдік - тоқты болған арамза. Көрпеш немесе көрпей - мезгілінен кешірек туған қозы. Марқа - жарты жастағы қозы. Тоқты - бір жасқа толғаны. Ісек - екі жасқа толған еркегі. Тұсақ - екі жасқа дейінгі қоздамаған ұрғашысы. Саулық - қоздаған қой. Ту қой - қоздамаған қой. Қошқар - тұқымдыққа жіберілген еркек қой. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Түйе малының атаулары

Түйе өсіріп шаруашылыққа пайдаланып жүрген қазақтар оны келесі түрлерге бөлген. Нар - бір өркешті түйе. Қоспақ - бір өркешті мен айыр түйенің будандасуынан пайда болған түйе. Бір тума - өркешінің алдыңғы жағы "кезет" түйе. Бекпатша - өркешінің ортасы кезетті келетін түйе. Жөң - өркеші аласалау, жалпақ, созыңқы түйе. Әлетүйе - өркеші ұзындау, сидам келетін суыққа төзімсіз түйе. Аруана - жауырындарының алдыңғы жағындағы үстінде қалың өсік жүні болады, жалғыз өркешті, құйрығы ұзын, қылшықты ұрғашы түйе. Келеге түсер еркегін "ҮЛЕК", ұрғашысын "МАЯ" дейді. Бота - жаңа туған жас төлі. Тайлақ - бір жастан асқан түйе. Нарша - үш жасар түйе. Құнажын - үш жас пен төрт жастың аралығында түйе. Екі тісті - төрт жасар түйе. Төрт тісті - түйенің ер жеткені - баске келгені. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999 Бура - түйенің еркегі.
Сиыр малының атаулары

Бұзау - бір жасқа дейінгі төлі. Торпақ-тана - бір жастан асқан төлі. Баспақ - күзге қарайғы бұзау. Қашар - бір жастағы ұрғашы сиыр. Құнажын - екі жастағы төл беретін сиыр. Дөнежін - табынға түскен ұрғашы сиыр. Бесті сиыр - бірнеше рет бұзаулаған сиыр. Кенже тайынша - жас сиырдың атауы. Бұқаша - бір жасқа еркін толмаған тайынша. Тайынша бұқа - бір жасар кезі. Дөнен бұқа - табынға түскеніне үш жыл болғаны. Құнан бұқа - екі жасар кезі. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Жылқы малының атаулары

Жылқы тұқымына қарай: * арғымақ * қазанат * жабы * тобышақ * текежәуміт * қазақы ат * қарабайыр * пырақ * дүлдүл т.б. болып бөлінеді. Шабыс ат: * жүйрік * тұлпар * сәйгүлік * саңылақ * бәйге ат деп бөлінеді. Салтанатқа мінетін ат: жорға * төкпе жорға * айдама жорға * шайқалған жорға деп бөлінеді. Мініс аттары: * Аяқ ылау *жетек ат * қосақ ат * түп ат * көсем ат деп жіктеледі. Өсуіне қарай: * Құлын - биеден жаңа туған жас төл (туғаннан 6 айға дейін). * Жабағы - 6 айдан асқан, бірақ бір жасқа толмаған құлын. * Тай - бір жастан асқан, екіге толмаған жылқы. * Құнан - екі жастан асқан, үшке толмаған жылқы. * Дөнен - үш жастан асқан, төртке толмаған жылқы. * Сәурік - бұл жас атауы емес, айғырдың статусы: 3–4 жаста болса да, үйірге түспеген болса ғана осылай аталады * Бесті - төрт жастан асқан, беске аяқ басқан жылқы. Саяқтар (бойдақ жылқылар): * Ат - піштірілген еркек жылқы. * Сақа ат - он бір -он екіге келген ат. * Арда емген - құнанына дейін енесін емген, ақ жілік болғаны. * Төл тай - өз енесі мен ежені бірдей еметін бір жасар жылқы. * Қысыр емген - құлынын тастаған биенің екі жасқа дейін емген бұрынғы төлі. * Шобыр - мініске, күш-көлікке өте мықты шабан ат. * Сетер ат - құлынынан қартайып өлгенше жүген-құрық, ер тоқым көрмеген ат. * Пішпе - піштірілген жылқы. Биенің атаулары: * Бие - құлындайтын жылқының бес жасқа келгені. * Байтал - жылқының екі жастан бес жасқа дейінгі ұрғашысы. Сүтіне қарай биелер: * Мама бие - өте сүтті бие. * Мәнерсіз бие - сүті аз бие. * Ақтандыр бие - сүті жоқ, сүт шықпайтын бие. * Исіншек бие - сауар алдында құлынына жанасып, исінген сүтін ағызып жіберетін бие. Қысырақ атаулары: * Тұман қулық - үш немесе төрт жасқа дейін айғырдан шықса да құлындамай жүрген бие. * Көбен бие - қонданып тойына бастаған бие. * Ақжілік бие - құлындығында енесі сауылмай еркін емген бие. * Қаракемік бие - енесі сауылып, жүдеу, бос болып өскен бие. * Нәқұс (құтамсыз) бие - шаққан тегі нашар бие. Құмай тұяқ бие - түяғы көп тасырламайтын бие, Айғырлардың атаулары: * Жасамалы - үш-төрт жастан асқаны. * Сәурік - үш-төрт жастағы үйірге салынбағаны. * Құр айғыр - өмуру құрық-жүген тимеген айғыр. * Сыңар ен - түмысында бір ен болып туған. * Шартық - екі енінің бірі піштірілгенімен қалған айғыр. * Азбан - алты жасында піштірілгенімен айғырлық әдетін қоймай, биенің мазасын алатын айғыр. Дереккөздер * “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 * "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999
Сөзге тоқтау

Сөзге тоқтау – қазақ халқында қалыптасқан дәстүрлі ұғым, бұл айтылған уәде мен сөзді тыңдап, келісу, оған бағыну дегенді білдіреді. Мағынасы: # Келісім мен мәміле – бір-бірімен дауласқан немесе пікір алмасқан адамдар ортақ шешімге келіп, соған көнуі. # Сенімділік пен адалдық – адам берген сөзінде тұрып, уәдесінен шықпауы. # Даналық пен тәрбие – үлкендердің немесе ақыл айтқан адамдардың сөзін жерге тастамай, оны орындау. Қазақ қоғамында сөзге тоқтау адамның тәрбиелігі мен парасаттылығын көрсетеді. Бұл ұғым билер сотында, қоғамдық мәселелерде, отбасылық қарым-қатынаста және достықта маңызды болған. Егер адам сөзге тоқтамаса, оны "сөз ұқпайтын", "қисық мінезді" деп сипаттаған."Бас кеспек болса да тіл кеспек жоқ" дейтін қазақ халқы қай заманда да қашанда жүйелі сөзге тоқтаған. Сөз асылын, орынды сөзді "аталы сөз" деп жоғары бағалаған. Бір ауыз сөзбен ердің құнын кешірген. Әр қазақ айта білген, тыңдай да білген, оған тоқтай да білген. Олар "тіземнен сүріндірсең де, тілімнен сүріндірме" деп тілеген. Соған сәйкес хан, би, бай, төрелер де шешендер мен ақындарды төбесіне көтеріп сыйлаған. Кіші жүздегі атақты Баймағамбет сұлтан өзі өлім жазасына кескен Шернияз ақынды сөз тапқан шешендігі мен тектілігі үшін кешірім жасап алдына мал салып берген. Мұндай тауып айту да, одан аспаған мәрт азаматтар да ел ішінде көп болған. Олардың өз сөзі ел-жұртқа ғасырдан ғасырға жетіп, асыл сөздің үлгі-өнегесі болып қалды. Бұл жақсы дәстүрлі ғұрып күні бүгінге дейін жалғасын тауып келеді. Дереккөздер Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.
Сойыс

Қазақ елінің салтында асқа сойыс, сабасымен яғни қымызымен, тарту-таралғыларымен барады. Ұлттың жөн-жосығы бойынша жолынан жығылмай бару ел, ер намысы. Одан ешкім бұрылып кете алмайды. Сойыс яғни мал, мал болғанда тек жылқы ғана апарады. Жақын жер болса қой айдап та барады. Сиыр, ешкі малы мұндай ұлы жиынға жарамайды. Апарған сойыс малға қосылмайды, асқа, яғни тойға барған басқа елдің қонақтарына сойылады немесе бәйгеге, тарату, сый-сияпат ретінде беріледі, яғни үлестіріледі. Мал терілері де қарапайым да қарапайым адамдарға үлестіріледі. Сойыс малының бір жілігін саба әкелгендердің ыдысына салып жібретін ескі ырым бар. Бұл жақсы тілек пен ықылас белгісі әрі дәстүр, ғұрып. Дереккөздер Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.