kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
The Pretty Reckless

The Pretty Reckless - Нью-Йорктағы актриса, әрі модель Тейлор Момсен басқаратын рок-тобы. Басында топтың атауы The Reckless деп аталған, бірақ авторлық құқық жағынан қиыншылықтар болғандықтан, The Pretty Reckless деген атқа ауыстырылған. Light Me Up дебюттік альбом 2010 ж. 30 тамыз күні жарыққа шыққан. 2010 ж. 13 мамыр күні шыққан бірінші сингл "Make Me Wanna Die" UK Rock Chart бойынша бірінші орынға ие болған. Екінші альбом Going to Hell 2014 ж. 18 наурыз күні шыққан. Топ тарихы Топ 2008 ж. қазан айында пайда болған. Алғашқы құрамына Джон Секоло, Мэтт Чиарелл және Ник Карбон кірген. 2009 ж. басында The Pretty Reckless бірнеше демо шығарған, және The Veronicas тобының концерттерінің басында ойнаған. 2009 ж. 4 маусымда Тейлор топтың құрамын өзгертті, себебі оның топтағы адамдардың музыкаға деген көзқарастары мүлдем басқаша болатын. 2010 ж. 30 тамызында топ Interscope Records лейболының контрактына қол қойып, дебюттік альбом шығарды. Топтың жаңа стилі "күтпеген, дауысы қатты, бірақ жеңіл мінезді" болу керек деп, Момсен интервьюдe жауап берген. Бұған Marilyn Manson, The Beatles, Oasis және Nirvana, ал Момсеннің өзіне Мэрилин Мэнсон, Курт Кобейн және Джоан Джетт әсер еткен. 2009 ж. 30 желтоқсанда топ "Make Me Wanna Die" өлеңін шығарды. Өлеңді бірнеше күн Interscope Records сайтында тегін алуға мүмкіндік болған. Бұл өлең UK Rock Chart чартында бірінші орынға 6 апта бойы ие болған. Топтың алғаш EP 2010 ж. 22 маусымда шыққан. Сыңшылардың көбіне өлең ұнағанымен, Rolling Stone журналы олардың дауысын "жай, кәдімгі" деп атаған. EP кірген өлеңдер: "Make Me Wanna Die", "My Medicine", "Going Down". 2010 ж. 30 тамызда Light Me Up альбомы Ұлыбританияда, ал 31 тамызда басқа мемлекеттерде жарыққа шыққан. Екінші сингл "Miss Nothing" композициясы болған. Дискографиясы Студиялық альбомдар Чарттағы ең жақсы орындар EP * The Pretty Reckless (2010) * Hit Me Like A Man (2012) Сингл Құрамы Бастапқыда: * Тейлор Момсен * Джон Секоло * Мэтт Чиарелл * Ник Карбон Қазір: * Тейлор Момсен * Бен Филлипс * Марк Деймон * Джейми Перкинс Дереккөздер
Гомалоцефал

Гомалоцефал. Бұл пахицефалозавр немесе сүйекбасты динозавр кейінгі Бор кезеңінде шамамен 80 - 70 миллион жыл бұрын Мезозой кезеңінің соңына таяу өмір сүрген. Динозаврдың басы сопақша сүйекке ұқсағандықтан, палеонтология ғылымында сүйекбасты деген атауға ие болған. Жануар қарсыластарымен айқасқан кезде бассүйегін пайдаланған екен. Оның миы кішкентай, есесіне, бадырайған екі көзі болған. Басы қан тамырларымен байланысып жатқан қуысты бүгілмейтін сүйектерден құралған. Қызықты дерек * Гомалоцефал екі аяқпен, арқасын жерге параллель ұстап жүрген болуы мүмкін. * Гомалоцефал 1901 жылы Моңғолиядан табылған. * Оны 1974 жылы Тереза Марианска және Хальзка Осмолка «гомалоцефал» деп атаған. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 43 келі *Тұқымдас : Гомалоцефалид *Отряд тармағы : Теропод Дереккөздер
9K38 Ине (зымыран)

9К38 310 «Ине-1»жұйесі мен оның 9М313 зымыраны 1981-ші жылдың 11-ші наурызында Кеңес Одағы әскери қаруының санаты енгізілді. 9К38 «Ине» - кеңестік тасымалды зенитті зымыран кешені. Ол жалған жылу кедергілерін тудыратын, төменде ұшатын әуе нысандарын жоюға арналған. 9К38 «Ине» кешенінің оқтұмсығы шағын, ұшу ауқымы шектеулі әрі іздеу қабілеті басқа нысандардан әлдеқайда төмен. Дегенмен ол қарсы шабуыл кезінде басымдық танытады. Алғашқы құрлымы өзгертіліп, толықтырылған 9К38 «Ине» кешені мен 9М39 зымыраны 1983-ші жылы Кеңес Одағының әскери қару-жарағы қатарына біржола енгілзілді. «Ине-1» зымырандыкешенінің негізгі артықшылығы: жасанды жарық пен дыбыс кедергілерін тудыратын нысандарға қарсы тиімді шабуылдайды, іздеу қабілеті жақсартылған және қолайлы жағдай туғанда нысанасын тікелей көздеу үшін алдыңғы жарты шары кеңейтілген. Финляндияда жасалған сынақтардың нәтижесі бойынша 9К38 «Ине» кешенінің француздық «Мистарль» кешенімен салыстырғанда шабуылдау аумағы аз, іздеу қабілеті төмен және оқтұмсығы кішкентай болып жасалған. 9К38 «Ине» зенитті зымыраны – (Ресей) Кеңес Одағы әскери қаруының тасымалды, зенитті зымыран кешені. Сондай –ақ ол 1994-ші жылдан бері 30 мемлекетке экспортқа шығарылады. 9К310 «Ине-1» кешені 1980-ші жылдың 15-ші қаңтары мен 9-шы шілде арасында сынақтан өтті. Солайша 1981-ші жылдың наурызында әскери қару қатарына енді. «Тамил-Ислам азаматтық жолбарыстары» ұйымының мүшелері 2006-шы жылдын тамыз айында «Ине» кешенін сатпақ болған еді, алайда ФББ құпия агенттері олардығ жолын бөгеді. Дереккөздер "1100 қызықты мәлімет"кітабы Сыртқы Сілтемелер
Гипакрозавр

Гипакрозавр — үлкен денелі, шөпқоректі, қуыс айдарлы, үйректұмсықты, каритозаврға ұқсас динозавр. Оның ұзындығы 9 метр. Аузында 40 қатар ұрт тістері, қысқа тіссіз тұмсығы және омыртқасынан шығып тұратын өсінділері болды. Дуылғаға ұқсайтын жалпиған айдары динозаврдың ерекше белгісі саналады. Айдарында танау тесіктері орналасқан. Бұл айдар дыбыс шығару, денесін салындату, иіс сезу қабілетін күшейту қызметтерін атқарған. Аталықтарының айдарлары өзгесінен үлкендеу болған. Біз сөзбен айтқанды, айдар жынысты ажыратуға да көмектескен. Қызықты дерек * Гипакрозавр Бор кезеңінде, шамамен 72 - 70 миллион жыл бұрын өмір сүрді. * Гипакрозавр— дулыға айдарлы, үйректұмсықты динозавр. * Гипакрозаврдың ұялары Канаданың Альберта аумағындағы Дэвилс Коули деген жерден табылды. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 40 тонна *Тұқымдас : Гадрозаврид *Отряд тармағы : Құсжамбастылар Дереккөздер
Ливен жалған бозкілемі

Ливен жалған бозкілем (Pseudosedum lievenii) — жасаңшөптер тұқымдасы, жалғанбозкілем туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Будан бозкілем түріне қарағанда Қазақстанға кең тараған. Ол тек жазықтықтағы далаларда және тауда ғана емес, сондай-ақ Маңғышлақ және Үстіртте басқа шөл далаларда өседі. Қазақстан тауларында туыстың тағы үш түрі бар : Қаратау жалған бозкілемі (Жоңғар Алатауынан Батыс Тянь-Шаньға дейін). Жақын туыс өкілі бола тұра жалған бозкілем гүлінің құрылысы, жапырақтары будан бозкілемнен тіпті өзгеше. Гүлдің тостағаншасы қысқа, түбіне дейін 5-6-ға бөлінген, 5-6 күлтелерден, бас жағы ортасына дейін 5-6 үшкір бөліктерге бөлінген. Қалқан тәрізді гүл шоғырына жиналған ақшыл-күлгін, жібек тәрізді, тісшеленген гүлдерді тіпті, былтырғы жылғы сұр түсті шөптердің арасынан немесе жартастан анық байқауға болады. Жалған бозкілем сәуір-мамырда гүлдейді, маусым-тамызда жеміс береді. Өзіндік сырт бейнесінің тартымдылығына, тамырсабағының қатысуымен жылдам көбеюіне байланысты сәндік мақсатта пайдаланылады. Халықтық медицинада түр белгісіз, тек Тәжікстанда жас шөптен алынған шырын тері ауруларын емдеуге пайдаланылады. Дереккөздер А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
Будан бозкілем

Будан бозкілем (Жусаншөп тұқымдасы) — Қазақстанда кездесетін 9 түрдің ішіндегі кең тарағаны. Аласа таулы далаларда, қиыршық тасты топырақта, жартастардың айырықтарында, сазды, құмды өзен жағалауындағы жарлауыттарда көп кездеседі. Дала зонасында Мұғалжарда және Қазақстанның аласа таулы оңтүстік шет орманды далада тау массивтерінде Алтайдан Қаратауға дейін кең тарағанымен бозкілем батыс Қазақстанда және барлық шөлді аудандарда өспейді. Ұзын бұтақтанған тамырсабағының арқасында бұл түр үлкен иірімдер құрайды, ал кейде көптеген қысқа жеміссіз және ұзынырақ (20 см-ге дейін) генеративті өркендер, тоғай құрайды. Мәңгі жасыл, қыста тіршілігін жоймайтын сабақтарда бұтақтанады және олардың жаңа кеңістіктерді меншіктеу мүмкіндігін туғызады. Жапырақтары кезектесе орналасқан күрек тәрізді , бос жағы үшкір емес, жиектері тісті. Жазда қою жасыл түсімен тартымды, күзде түсі сары немесе қызыл. Гүлдері ашық сары, жоғары гүлшоғырына жиналған. Жемісі – құрама көп тұқымды жапырақшалар (листовки). Дақыл 1769 жылдан танымал, безендіруге пайдаланылды. Дереккөздер А. А. Иващенко. Қазақстан өсімдіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012.
Дуэль

Дуэльдер тарихы сонау Геродот заманына кетеді. «Тарихшылар атасы» тракиялық тайпаларды суреттей отырып, олардың жекпе-жекке шығып, шайқасатын өнері болғандығын суреттейді. Ал Еуропаның арғы бетіндегі викингтер де дуэль ұйымдастырып отырған екен. Ежелгі Скандинавия елінде жекпе-жектер шың басында болып тұрған деген деректер бар. Бұл ойындар адам өмірін жиі жалмайтын болғандықтан, қоғам бұл жекпе-жектерді заңға қайшы деп тапқан еді. Әйтсе де, оның заңға томпақ келуі дуэлянттарға ерекше әсер етіп, бұл шайқас түріне өзіндік заңнамалар мен ережелер енгізіле бастайды. Бірінші жекпе-жек кодексі 1836 жылы жазылған. Оны франциялық граф Шатовильяр жазып шыққан. Кітапта мынадай талаптар кездеседі: Жекпе-жекке шығушылар 15 минуттан артық кешікпеуі тиіс; Жекпе-жек барлық қатысушы жиналған соң 10 минуттан кейін басталуы керек; Басталмас бұрын төрешілер (секунданттар) ренжіскен азаматтарға татуласу жөнінде соңғы рет ұсыныс жасайды. Ұсыныс қабылданбаған кезде дуэлянттар бір-бірінің көзінше тапаншаларын оқтайды; Ереже бойынша, жекпе-жекке шығушылар секунданттар сызып берген сызық бойымен жүруі тиіс. Ал олардың арттарында дәрігерлер дайын тұрсын; Шайқас біткен соң жазаланған адам мен өшін алған адам қол алысып, татуласуы міндетті. Аспанға оқ ату тек дуэльге шақырған жақ тарапынан болса ғана, дуэльдің аяқталғаны деп есептеледі. Белгілі бір арақашықтыққа барған дуэлянттар қозғалмай тұрып, кезек-кезекпен бір-бірін атуы керек; Жарақат алған адам жерде жатып та атуына рұқсат; Ал 25-35 метр арақашықтықта тұрған жағдайда дуэлянттар «бір-екі-үш» бұйрығы бойынша бір уақытта атуы керек; Қылыш, шпагамен де дуэльге шығуға болады. Бірақ адамдардың ебі мен шеберлігі әртүрлі болғандықтан оларға тапаншамен шығу әділ саналады. Әлем елдерінде дуэль тарихы ерекше зерттеліп, оның негізгі міндеттері мен кодекстері тізбеленген еңбектер көп. Соның ішінде нағыз ер жігіттердің тайталасы, өзара әділ ерегестері жайлы тағы да бірнеше қалыптасқан ереже бар: Жекпе-жектің тек тең адамдардың арасында болуы міндетті. Дуэльдің негізгі мақсаты – өзгелердің көмегінсіз түсініспеушілікті шешу. Дуэльге шыққандар бір-бірінің бітіспес дауын біржақты шешу үшін осындай қадамға барады. Материалдық құндылық ешқашан да жекпе-жектің себебі бола алмайды. Дуэльге тек қарсыласқан екі адам ғана шыға алады. Достар, туысқандар немесе басқа да жақын адамдар жекпе-жекке шыға алмайды. Дереккөздер
Игуанодон

Игуанодон — бас бармағында конус тәріздес ұзын өсіндісі бар, шөппен қоректенетін динозавр. Шамамен 135 - 125 миллион жыл бұрын ерет Бор дәуірінде өмір сүрген. Оның мүйізді, тіссіз тұмсығы, тағыз орналасқан ұрт тістері, әр қолында төрт саусағы болған. Бас бармағындағы өсінділерді өзінен күші басым жануарлардан қорғану үшін қажет еткен. Дәл сол бас бармағының көмегімен азығын да таып жеген юолуы керек. Өсінділерің ұзындығы 2 метрге дейін жеткен. Игуанодонның жуан, қатты құйрығы және тұяқ тәрізді тырнақтары бар үш саусақты артқы аяқтары болды. Қызықты дерек * Оның аузының алдыңғы бөлігінде күрек тістер болмаған. * Игуанодонның қалдықтарын 1825 жылы Гидеон Мантелл тапты. * Игуанодонның сүйектері Еуропаның Англия, Бельгия, Германия және Испания сияқты елдері аумағынан табылған. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 4-5 тонна *Тұқымдас : Игуанодонтид *Отряд тармағы : Орнитопод Дереккөздер
Бал араларының инфекциялық аурулары

Ара шаруашылығы жоғарғы қоректік өнім бал мен бағалы техникалық шикізат воск беретін ауыл шаруашылығының табысты көзі.Сонымен қатар, араларды ауыл шаруашылық культураларын себу арқылы жоғары өнім алуына жағдай туғызады. Сондықтан, бұл ауыл шарашылық бөлімінің өсуі халық шаруашылығына пайдалы. *Ара семьясы біртұтас биологиялық тіршілік көзі. Сондықтан сақа араларға немесе личинкаларға ұрықтарға әсер етуші ауру қоздырғышы ұядағы байырғы тіршіліктің бұзылуына әкеп соқтырады.Әр ұядағы аралар азайып, әлсірейді, ауру етек алып басқа ара семьяларын қамтуға дейін барады. өкінішке орай, зоотехникалық мал дәрігерлік жоғары білімі бар мамандар ара ауруларының пайда болу себептерін, алдын алуды, емдеу тәсілдерін толық біле бермейді. Сол себептен ара өсіретін шаруашылықтарға едәуір экономикалық зиян келеді. Инфекциялық аурулар *Америкалық шіріме *Еуропалық шіріме *Паратиф *Аралардағы паралич *Аспергиллез Дереккөздер
Яксартозавр

Яксартозавр — коритозаврға ұқсайтын шөппен қоректенетін гадрозавр. Оның сүйектері Қытайдан табылды. Шекесінде өз тобындағы өзге динозаврлармен айқасуға және дыбыс шығаруға арналған дулыға тәрізді үлкен айдары болған. Аналықтардың айдары кішірек, ал балаларында айдар мүлдем болмаған. Ұзындығы 9 метрді құрайтын динозавр ламбеозаврин гидрозаврид тобына жатқан.Динозаврдың басүйегі сыр өзенінің бойынан да табылған. Тұқылы жалпақ, үшкір тістері болған. Қызықты дерек * Ол бұдан шамамен 91 - 83 миллион жыл бұрын кейінгі Бор кезеңінде өмір сүрген. * Яксатозавр Қазақстанның Арал тауларынан басталатын Сырдария өзенінің аумағында өмір сүрген. * Оның тек бассүйегінің жоғарғы бөлігі мен ми қабы ғана табылған. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : анықталмаған *Тұқымдас : Гадрозаврид *Отряд тармағы : Орнитопод Дереккөздер
Америкалық шіріме

Америкалық шіріме.Ауру қоздырғышы бірінші рет осы континентке анықталғандықтан осылай аталған. Бұл ауруға шалдыққан ара ұрықтары есейіп қуыршақалды (предкуколда) немесе қуыршақ (куколка) стадияларына ауысатын кезеңінде жаппай қырылады. Қоздырғышы Қоздырғышы – Bac.liarve микробы. Ауру көбінесе жаздың екінші жартысында оңтүстік, оңтүстік-шығыс облыстардың омарталарында жиі ұшырасып, едәуір экономикалық зиян келтіруде. Індет көзі - ауырған немесе өлген личинкалар. Ауру бір личинкадан екіншісіне ұя тазалаушы, қоректендіруші аралар арқылы, сондай-ақ омартаға адасып енген аралардан, «барымташы» аралардан, әр түрлі жәндіктерден, паразиттерден сондай-ақ ауру ара семьяларынан алынған кәрез, көзгенектерді сау ұяларға қоюдан, омарташының немесе тексеруші мамандардың қалай болса солай жұмыс салдарынан жұғады. Аурудың белгілері Бұл ауру ұрғашы, еркек және жұмысшы аралардың личинкаларына бірдей залалын тигізеді. Микроб ұяға түскен соң өсіп-өнеді де бір жеті-он күннен кейін кәрез ұяшаларының әр жерінде бірлі-жарым ұяшаның жабылмағаны, немесе аралардың кеміріп ашып тастағаны, сондай-ақ ішінде өліп жатқан өсіп қалған личинка байқалады. Осындай ұяшалар күннен күнге көбееді де, кәрез беті ала-құла болып, сау личинкалардың жас мөлшері біркелкі болмай шығады. Кейбір жабық ұяшалар ойыстанып, қақпақшасы 2-3 жерден тесіледі. Ауруға шалдыққан личинкалар сарғыш тартып білеуленіп, теңбілденбей қалады. Тіпті 2-3 күн өткен соң күңгірт тартып, қарая бастайды. Сыртқы терісі жыртылып, қоймалжың шірікке айналып, ұя түбіне жабысып қалады. Шығарғанда 5-10 сантиметрге дейін сағыздай созылып күлімсі иіс (ағаш желімі немесе шіри бастаған алманың иісі тәріздес) шығып тұрады. Ауруды анықтау Ауру тегін егжей-тегжейлі білу үшін кәрез бетінің ауырған личинкалар басым жерінен 10*15 см кесіп орамай жәшікке салып мал дәрігерлік лабораторияға жөнелтеді. Жолдама хатта материалдың қай кезде алынғаны, омартаның тұрған орны, ара семьясының номері, байқалған өзгерістер, шаруашылық аты, байланыс бөлімшесінің инексі көрсетіледі. Емі, сақтандыру шаралары және санитарық бағасы Егер америкалық шіріме бұл омартада тұңғыш рет, онда да бір ара семьясында ғана пайда болғаны анықталса, онда сол ұяның араларын күкірт түтіні немесе формалинмен уландырып өртейді. Ал ауру көптеген ара семьяларын қамтып, етек ала бастаса омартаны бір жылға карантинге жабады. Барлық ара семьяларын жаңа немесе зарарсыздандырылған таза ұяға көшіріп мынадай дәрілердің бірімен емдейді: норсульфазол натрий 1-2 г, сульфантрол 2,0 г, биомицин, неомицин, тетрациклин, эритромицин, окситетрациклин, мономицин, стрептомицин 500 мың, канамицин 400 мың, метицилин 350 мың ЕД өлшемімен алынып, 1 литр қант ерітіндісіне қосылады да қашан жазылғанша әр 4-5 күннен соң беріледі.Басқа омартадағы ара семьяларының балы сау болып есептеуге болады, оларды жеке арнайы орындарда сақтайды, аралардан бөлек. Осындай бал қыс кезінде тоқашнан және кондитерлік өнімдер өндірісінде қолданылады. Араларға осындай балды қоректендіруге болмайды. Дереккөздер
Геометриялық ою-өрнектер

Геометриялық ою-өрнектерді қиық шаршылар, иректер, үшбұрыштар және көпбұрыштар құрайды. Қазақ ою-өрнегінің геометриялық нақышы көшпелі қазақтарға грек математигі Пифагордың заңдары мен нақты сандардың белгілі болғанын көрсетеді. Өйткені біздің ата-бабларымыз тек көшіп-қонып қоймай, сонымен қатар ірі қалаларда өмір сүрген. Олардың ортасында қолөнершілер, саудагелер, құрылысшылар көп болған. Өсімдік тектес өрнектермен араласқан геометриялық нақыштарды Бабажы қатын (ΧΙ - ΧΙΙ ғғ.), Айша бибі (ΧΙ - ΧΙΙ ғғ.), Қожа Ахмет Иасауи (ΧΙΙΙ - ΧΙV ғғ.) және т.б. монументті құрылыстардан көруге болады. Геометриялық ою-өрнектердің элементтері төрбұрышты, қиық шаршылы, жұлдызды болып келеді. Олар ағашты көркем өңдеуде, үй іші мен жиһаз бұйымдарын, музыкалық аспаптар мен аңшылық саймандарды әшекейлеуде өте жиі кездеседі. "Ирек", "ирек су" геометриялық өрнектері қисық сызықтар сынығынан тұрады. Осы сызықтардың шегі болмауы да мүмкін. Олармен бешпенттер, камзолдар, шапандар және тақияның жиегі, сондай-ақ сақина, білезік, қапсырма, алқа секілді зергерлік бұйымдар, ши тоқымалары, сырмақтар мен кебеже, жүкаяқтар, ыдыс-аяқ пен киім-кешектер әшекейленеді. Дереккөздер: "Сен білесің бе?" Энциклопедиясы ( Райымбеков Қ.Ж., Байғабылова Қ.Т. Алматы: "Аруна" баспасы.)
Кентрозавр

Кентрозавр. Кентрозаврдың бойы - 5 метр, салмағы шамамен - 2 тонна. Оның миы жаңғақтың көлеміндей, аса шағын. Тіссіз тұмсығы және ұсақ ұрт тістері бар ұзын және қысыңқы келген басын жерден әрең көтеретін болған. Динозаврдың арқасында екі қатар сүйекті тақташалар орналасқан. Бұл өсінділердің қалай орналасқаны туралы нақты мәлімет жоқ. Тіпті бұл тақташалардың қызметі де әлі анықталмаған, бірінде «қан тамырларының жүйесі ретінде температураны реттеуге арналған» делінсе, екіншісінде «қорғаныс мақсатында пайдаланылған» делінген. Қызықты дерек * Оған 1915 жылы атау берген - Эдвин Хенниг. * Сүйектері Африкадағы Танзанияның Тендагуру деген жерінен табылған. * Оның жамбас сүйегі қысқа болған. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 320 келі *Тұқымдас : Стегозаврид *Отряд тармағы : Тиреофор Дереккөздер
Еуропалық шіріме

Еуропалық шіріме. Қазақстандағы көптеген омарталарда кездеседі. әсіресе оңтүстік аймақтарда, жаздың бірінші жартысында жиі байқалады. Шіріменің бұл түрінде негізінен жас, ашық ұяшалардағы личинкалар ауырып, қырыла бастайды. Қоздырғышы Вас альвей, стр.апис.көп жағдайда стр.плутон микробтары қосылып, ауруды едәуір асқындырады. Ауру жоғарыда айтылғандай жаздың бірінші жартысында кездеседі. Егер ара семьясы күшті, өсіп-өнуі жақсы болса, ауру өзінен өзі басылады. Кей жағдайларда шіріменің екінші рет күз айларында қайталануы мүмкін. Бұл жағдайда асқынаасқына аяғы америкалық шірімеге ұштасып, ұяда ұрықтардың, балапан аралардың санын азайтып, ара семьясына орасан зор зиян келтіруі мүмкін. Аурудың көзі - ауырған ара семьясы. Бөлек ұяларға ауру үйір бөлінгенде, «барымташы» аралар, құрт-құмырсқа, айырқұйрық және басқа жәндіктермен де таралады. Кейбір жағдайда ұяның суықтығы, ұзақ уақыт ара семьясының ашығуы, қоректік заттардың тапшылығы, еркек, ұрғашы аралардың туыстық жақындығы аурудың жіті түрінің өршуіне әкеп соқтырады. Аурудың белгілері Ауру алғаш басталғанда кәрездердің ашық ұяшаларында бірлі-жарым (1-4) жас личинкалардың орындарынан қозғалғаны, түсінің солғындап, сарғайғаны байқалады да 2-3 күннен кейін осы ұрықтар күреңденіп қоймалжың шірікке айналады. Ұядан шығарғанда созылмай жыртылып, қоңырсыған иіс пайда болады. Кейіннен шіріген личинкалар кеуіп ұяшалар түбінде бос жатады, олар оңай алынады. Оңтүстікте орналасқан омарталарда (Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Жамбыл) шіріменің екі түрі бірдей кездессе, ашқылтым иіс омартаға жақындағанда-ақ сезіледі. Дереккөздер
Ламбеозавр

Ламбеозавр — басында үлкен айдары бар үйректұмсықты динозавр. Айдар сүйегінің іші қуыс болған. Көлемі оның бассүйегімен бірдей ғана болатын. Барлық динозаврлар секілді ламбеозавр да өзінің айдарын дыбыс шығару үшін немесе иіс сезу қабілетін күшейту үшін пайдаланған. Әлбетте, тынс алу тесіктері де айдарында орналасты. Оның көру және есту қабілеттері өте жақсы дамығанымен, табиғи қорғанысы болмаған. Ламбеозавр — ірі денелі гадрозавр. Қызықты дерек * Ламбеозавр — жылдам қимылдайтын динозавр. * Ол екі аяқпен жүріп, тқрт аяғынан тұра білген. * Ламбеозаврлар Мексика мен Солтүстік Америкада өмір сүрген. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 25 тоннаға жуық *Тұқымдас : Гадрозаврид *Отряд тармағы : Орнитопод Дереккөздер
Паратиф

Паратиф (Қылау).Сақа араларды кенеттен қатты мазасыздандырып, ішін өткізіп, өлімжітімге ұшырататын жұқпалы ауру. Қоздырғышы Ентеробактер хафние. Ол жабайы араларда да залалды. Бұл ауру Қазақстанның қысы ұзақ аймақтарында көбінесе ерте көктемде немесе жазғытұрым қайталанған суықтардан соң кездеседі. Ауру көзі - ауырған ара семьялары, жеке аралар. Бір ұядан екіншісіне кәрез ауыстырғанда, жалпы суатты пайдаланғанда, аралар адасып басқа ұяларға ауысқанда жұғады. Кейде ауру ұяның сыз тартып дымқылдануынан, аралардың лас шалшықтардан су ішуінен (әсіресе қора маңында) де пайда болады. Аурудың белгілері Ара денесіне түскен қоздырғыштың азкөптігіне, залалдығына қарай аурудың алғаш клиникалық белгілері 3-15 күннен кейін ғана белгілі бола бастайды. Ауруға шалдыққан аралар ұя ішіне, қондырма, кәрез т.б. заттарға мезгілсіз іш босатуынан ұядан күлімсі иіс шығып тұрады. Көптеген аралардың қанттары сіресіп, ұша алмай ұя төңірегінде жорғалап қалады.Осы жағдайдан бүкіл ара семьясындағы сақа аралардың 40-60 проценті қырылып қалуы мүмкін. Ауруды анықтау Лабораторияға әр ұядан 20-30 ара жіберіледі. Емі, сақтандыру шаралары және санитарлық бағасы Омартаны таза сумен және тұз қосылған сумен қамтамасыз етіп, ұя төңірегін тазалап сыпырып, ара өлекселерін жинап өртейді. әр ара семьясын үстеп қоректендіріп, жалпы жағдайын жақсартады. әрбір күн сайын бір литр қант ерітіндісіне қосып 0,2 г левомицитин, 100 мың ЕД биомицин немесе 200 мың ЕД стрептомицин береді. Омарта мүліктерін - киім, құрал-саймандарды түгелдей зарарсыздандырады. Дереккөздер
Лептоцератопс

Лептоцератопс. Лептоцератопсты 1924 жылы Барнум Браун атты ғалым Солтүстік Америкадан тапқан. Ол өте ертеде өмір сүрген динозаврларға ұқсаған қарапайым мүйізді жануар. Біздің заманымыздан 68 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Ғалымдардың бірден-бір өкілі. Оның мүйізсіз басында шағын желбіршек болған. Әдетте төрт аяқтап жүріп, қауіп төнгенін сезген кезде екі аяқпен жүгіре білген. Лептоцератопс азығын аузына апарып жеу үшін алдыңғы аяқтарын пайдаланған. Оның алғашқы табылған сүцектерінің арасында бассүйегінің жартысы жоқ болып шықты. Қызықты дерек * Лептоцератопс Бор дәуірінде, Солтүстік Америка мен Азия жерінде өмір сүрген. * Лептоцератопстың толық сақталған бір қаңқасын 1947 жылы С. М. Стернберг тапты. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 68 келі *Тұқымдас : Церапод *Отряд тармағы : Лептоцератоп Дереккөздер
Аралардағы паралич

Паралич. Бұл ауру аралардың «май айындағы ауруы» немесе «орман омартасының ауруы» деген атпен Қостанай, Семей, Павлодар, Шығыс Қазақстанда кездеседі. Көбінесе сақа аралар жаппай қырғынға ұшырайды. *Қоздырғышы - вирус. *Аурудың белгілері.Жаз айларында шығады.Кейбір аралар қатты мазасызданып, ұя төңірегінде домалай бастайды да, кілт тоқтай қалып, қанаттарын қимылдатуға әрекеттенеді. Қондырма тақтайшадан, ұя кіреберісінен мұндай араларды сау аралар жабылып итеріп тастап, қайта кіргізбей жатады. Көптеген аралар қарайып, бас, көкірек, құрсақ қылшықтары түсіп, жылтырланады. Бөксесі көтерілмей сүйретіліп «сал» болып қалады. *Ауруды анықтау. Мал дәрігерлік лабораторияларына 15-20 тірі араны 3 проценттік глицерин немесе вазелин майы құйылған құтымен жөнелтеді. *Емі жоқ. Ең дұрысы аурудан алдын алу. Дереккөздер
Жоса бояулары

Қолөнерде пайдаланылытан бояулардың үш түрі бар: # Осы заманғы химиялық әдістермен өндірілетін түрлі-түсті ұнтақ түріндегі және сұйық күйдегі бояулар. #Даяр күйінде кездесетін табиғи бояулар. Бұлар топырақтан, жосадан (охра), әр түрлі минералдар мен өсімідк жапырақтары, қабықтары, тамырлары мен жемістерінен алынады. # Шеберлер өздері қолдан жасап алатын бояулар, оларға әр түрлі қоспалар қосылып, пайдаланылады. Халық шеберлері саз аспаптарын әрлеу үшін жоса және т.б. табиғи бояуларды пайдаланған. Жоса дегеніміз - қызғылт-сарғыш түсті бояу топырақ. Ағаш бұйымдарды жосамен бояғанда оған қажетінше су қосып, езіп, ағашқа біркелкі етіп жағады да, кептіреді. Содан соң тұзды суға таза киіз немесе шұғадан жасалған бұлғауышты батырып, сонымен жосаланған ағаш бұйымды жақсылап ысқыласа, бояу қолға, киімге жұқпайтын болады. Сол сияқты томарбояу, қына, рауғаш, сары ағаш, т.б. өсімдіктердің тамырын күзде жинап, жуып, кептіріп алу керек. Емен, тал, терек ағашының қабығы, ермен мен жусанның бүрі, жеміс ағаштарының күзде түскен жапырақтары, пияздың қабығы да бояу әзірлеуге жарамды. Осы аталған бояу жасалатын өсімдіктердің кептірілген тамырын, қабығын, жапырағын ұсақтап алып қайнатады. Басытқы ретінде аздап ас тұзын, ашудас қосады. Ұзақ қайнаған соң ірімтігін сүзіп алып, бояуды қанжылым кезінде ағаш бұлғауышпен жағады. Бояу бікелкі сіңу үшін боялатын ағаш бұйымды алдын ала ылғалдап алған жөн. Бояу мен түстердің таңдап пайдаланудың қазақ халқының этнографиялық тарихымен байланысты символдық мәні болған. Қазақта кейбір түстер мынадай символдық мағына берген: көк түс - ашық аспанды, бейбіт өмірді, қызыл түс - оттың, күннің жылуын, ақ түс - ақиқатты , қуанышты, бақытты, қара түс - жерді, жасыл түс - жастықты, көктем қуаншын білдірген. Халық шеберлері затты осы түстердің бірімен бояғанда оған белгілі мән берген. Дереккөздер: "Сен білесің бе?" Энциклопедиясы (Алматы: "Аруна баспасы")
Лесотозавр

Лесотозавр — шағын денелі динозавр. Денесінің шағындығынан епті қимылдап, жылдам қозғалған. Ұзындығы - 1 метр. Салмағы 3,5 кг. Фаброзавр тұқымдасына жатады. Ол екі аяғымен жүрген. Тістері өткір, көздері үлкен болған. аузының үстіңгі бөлігінде күрек тістері, ұрт тістері орналасып, астыңғы жақ сүйегінде мүлде тіс болмаған. Лесотозавр - шамамен 208-200 миллион жыл бұрын кейінгі Триас және Юра кезеңінде өмір сүрген орнитопод динозавр. Оңтүстік Африканың Лесото аймағынан лесотозаврдың кі қаңқасы табылды. Динозавр өте аз зерттелген. Қызықты дерек * 1978 жылы питер м. Галтон атты палеонтолог динозаврды «лесотозавр» деп атады. * Лесотозавр — ұзын және жіңішке құйрықты, қысқа және иілгіш мойынды, кішкентай басты, кесірткеге ұқсап алып динозавр. Мәліметтер *Қорегі: өсімдіктер *Салмағы: 3,5 келі *Тұқымдас: Фаброзавр *Отряд тармағы: Орнитопод Дереккөздер
Аспергиллез

Аспергиллез (Aspergillosis) - Aspergillus тегінің саңырауқұлақтары қоздыратын тыныс мүшелерінің жұқпалы ауруларының тобы. * Ең жиі кездесетін түрі - бронхпульмоналды аспергиллез, аспергиллома және өкпенің инвазиялық аспергиллезы. * Көбіне қоздырғыш - Aspergillus fumigatus. * Көбіне ауруға шалдыққыш адамдар - иммунитеті төмен адамдар. * Ара ұрықтарын, кей жағдайда сақа араларды да қамтитын жұқпалы ауру. Аурудың белгілері Ауру қыстың аяқ шеніне қарай немесе ерте көктемде кездеседі. Личинкалар барлық өсу сатыларында да ауруға шалдығып, қоңырқай тартады да ақыры өліп қалады. Қоздырғышы ара ұрықтарының желке тұсынан жарақаттап, бүкіл мойын, көкірегіне ауысады. өлген личинкалар семіп, кішірейіп кетеді. Зақымдаушы грибоктың тегіне қарай өлген личинкалардың денесі әр түсті болады (ақ сары, жасыл, қара). Ал сақа аралар ауырғанда денесін үлбіреген ақ мақта тәрізді түк жауып кетеді. Мұндай ауру, әсіресе ерте көктемде ұясының іші ылғал ара семьяларына тән. Ауруды анықтау Оны жай көзбен анықтауға болады. Сондай-ақ 20-30 ара өлексесін, 10*15 см кәрез бетін кесіп мал дәрігерлік лабораториясына жөнелтеді. Емі жоқ. Ең дұрысы аурудың алдын алу. Сақтандыру шаралары және санитарлық бағасы Ең алдымен, ұяны құрғақ ұстау керек. Ауырған семьяларда грибок өсіп, көгерген кәрездерді, қымтауға қойылған заттарды түгел ауыстырып, араларды 67 проценттік қант ерітіндісімен қоректендіреді. Аспергилл грибоктары адамға да қауіпті. Сондықтан ауырған ара семьяларын тексергенде омарташы тазалық сақтап, ауыз, мұрнын ылғал дәкемен жауып алғаны дұрыс. Зақымданған омартаны көзін жояды немесе жоғарғы температурада воскқа өңдейді. Ұялардың көгерген жылулыққа арналған материалдарын алмастырады. Ұяларды қысқартып, жылытады. Аралар азықтандыруын күшейтеді. Негізгі профилактикалық шаралар пасектерді құрғақ жерлерге орналастырады. Қыс пен көктемде ұяларда ылғалдылықты қадағалап отыру керек. Бал,воск,ұялар мен барлық құралдарды зарарсыздадырады. Дереккөздер
Майазаура

Майазаура — үлкен денелі, шөппен қоректенетін динозавр. Ол бұдан шамамен 80 - 65 миллион жыл бұрын кеәінгі Бор дәуірінде Солтүстік Америка материгін мекендеген. Ұясының жанынан жұмыртқаларымен бірге табылған алғашқы динозавр - майазаура болатын. Бұл оның балаларына қорек тасп өмір сүргенін көрметеді. Оның жалпақ басы, көзінің үстінде кішкене айдары болды. Тұмсығы - тіссіз, ұрт қалталары мен табиғи жолмен егелетін ұрт тістері бар, артқы аяқтары тұяқты динозавр. Ұзындығы - 9 метр, салмағы - шамамен 3-4 тонна. Ол төрт аяқпен жүрген. Қызықты дерек * Майазаура атауы жақсы кесіртке-ана деген мағынаны білдіреді. * Ол - өз ұясын қоғап тіршілік еткен бірден-бір динозавр. * Майазаураның қаңқасы алғаш рет АҚШ-тың Монтана штатынан табылған. Мәліметтер *Қорегі : өсімдіктер *Салмағы : 3-4 тонна *Тұқымдас : Гадрозаврид *Отряд тармағы : Орнитопод Дереккөздер
Бүкіләлемдік кітап және авторлық құқық күні

23 сәуір – әлемдік әдебиет үшін ерекше күн. 1616 жылы сәуірдің жиырма үшінші жұлдызында М.Сервантес, У.Шекспир және Инка Гарсиласо де ла Вега сынды тұлғалар қайтыс болған. Сондай-ақ, Морис Дрюон, Хальдоур Лакснесс, Дж.Пла және Мануэль Мехиа Вальехо атты авторлардың туған немесе дүние салған күндері саналады. 1995 жылы Париж қаласында өткен ЮНЕСКО-ның Бас конференциясында осы күнді кітап пен оның авторларына арнау туралы шешім қабылданды. Күннің басты мақсаты – адамдарды, әсіресе жастарды кітап оқуға шақыру, одан ләззат алуға баулу және адамзаттың мәдени және әлеуметтік өрлеуіне үлес қосқан авторларды құрметтеу, есімдерін ұлықтау. Ә.Науаи айтқандай: "Кітап – ақылына ақы сұрамайтын алтын қазына". Біз кітап арқылы білімге ғана жол ашпаймыз, жаңа идеяларға кілт табамыз, рухани және материалдық құндылықтарға қол жеткіземіз, сұлулықты түсінеміз. 2014 жылғы "әлемдік кітап астанасы" ретінде Порт-Харкорт (Нигерия) қаласы танылды. Бұл күні әлемнің түкпір-түкпірінде әртүрлі кітап көрмелері мен жәрмеңкелері, акциялар, конкурстар өтеді. Дереккөздер
Бал араларының инвазиялық аурулары

Инвазиялық ауруларға байланысты ара өнімдерін ветеринарлық санитарлық сараптау. Инвазиялық ауруларға байланысты ара өнімдерін ветеринарлық санитарлық сараптау. Бал араларының ( акарапидозы, амебиазы, браулезі, мелеозы, физоцефалезы,нозематоз, варроатоз және т.б.) инвазиялық аурулары, осы ауруларға ара өнімдерін ветеринарлық санитарлық сараптау және санитарлық бағалау. *Браулез *Мелеоз *Акаркапидоз *Нозематоз *Амебиаз *Варроатоз Тағы қараңыз *Бал араларының инфекциялық аурулары Дереккөздер
Қалбан Ынтыханұлы

Қалбан Ынтыханұлы (1971 жылы, ҚХР Гансу провинциясы, Ақсай ауданы) — қазақ жазушысы, аудармашы, тарихшы, баспагер. Қазақстанға 2005 жылы қоныс аударған. Өмірбаяны 1995 жылы ҚХР Іле педагогикалық университетінде филология мамандығы бойынша жоғары білім алған. 1995–2005 жылдары Ақсай ауданы оқу-ағарту мекемесінде зерттеуші, мектеп директоры, білім зерттеу орталығының директоры болып қызмет атқарған. 2006 жылдан бастап Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде аға ғылыми қызметкер, кейін Конфуций институтының Қазақстан тарабының директоры қызметін атқарады. Шығармашылығы Қалбан Ынтыханұлының қаламынан шыққан: * 40-тан астам көркем әңгіме, * бір повесть, * екі роман. Негізгі көркем шығармалары * «Ақ қауырсын» алманақ – Бейжің, Ұлттар баспасы, 2003. * «Үркек» роман – Астана, Өрнек баспасы, 2014. * «Әміршінің түсі» тарихи деректі роман – Мазмұндама баспасы, 2024. Аудармалары * Шэн Цзунвэнь – «Шалғайдағы шаһар», Алматы, Ан Арыс, 2018. * Лао Шэ – «Түйе Шияңзы», Алматы, Ан Арыс, 2018. * Гай Шаньлин – «Иншан оңғыттары», Астана, Фолиант, 2010. * «Әулие Чаң Чунның батысқа сапары» – көне қолжазба, Астана, Өрнек баспасы, 2020. Қытай әдебиетінің жауһарларын қазақ тіліне таныстыруда үлкен еңбек сіңірген. Қысқа әңгімелер, мақалалар мен деректі материалдарды қазақ тіліне аударған. Ғылыми еңбектері * «Босқын қазақ көштері және деректі әдебиет» – монография, Астана, ЕҰУ, 2015. * 40-тан астам ғылыми-зерттеу мақалалары жарияланған. Дереккөздер Сілтемелер * [https://egemen.kz/article/187781-qytay-adebietininh-dgauqarlary-qazaq-tiline-audaryldy Egemen.kz – Қытай әдебиетінің жауһарлары қазақ тіліне аударылды] * [https://abai.kz/index.php/post/160538 Abai.kz – Қалбан Ынтыханұлы: Адамзатқа ортақ мазмұн қажет] * [https://web.enu.kz/kz/news/2598 ЕҰУ сайты – Конфуций институтының қызметі] * [https://adebiportal.kz/kz/news/view/qalban-yntyxanuly-a-d-kesi__24964 Әдеби портал – Қалбан Ынтыханұлының әкесі туралы]
Ортағасырдағы егіншілік

Қалалардың өсіп өркендеуі, сауданың дамуы, ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұранымды арттырған. Мұның өзі егіншілік пен мал шаруашылығының дамуына себепкер болды. Жауын-шашынның аз болуына байланысты Қазақстанда егіншілік көбінесе суармалы негізде дамыды. Егін шаруашылығы елдің оңтүстігінде, Сырдария, Арыс, Бадам өзендері алқабында, Жетісуда, Іле өзені бойында біршама жақсы дамыды. Орталық Қазақстан егіншілікпен судың тапшылығына байланысты тек өзен алқаптары мен тау баурайларындағы жерлерде ғана шұғылданды. Елдің барлық жерлерінде егіншілік кәсіптері мал шаруашылығымен ұштасып жатты. IX-XII ғасырларда Отырар өңірі суармалы егіншіліктің орталығы болды. Мұнда егістік көп тармақты суландырмалы жүйемен жабдықталды. Су жолы Арыс өзеніндегі су қоймасы арқылы жүргізіліп, оның бір саласы Отырар қаласына келді, екінші саласы Құйрық төбе, Алтын төбе, Жалпақ төбе, Марданкүйік қалаларына барды. Отырарға баратын су жолы төңіректегі рабадтарды сумен қамтамасыз етіп, сонымен бірге қаланың солтүстігіндегі алқапты суландырған. Ал Сырдариядағы су жолы Сауран мен Сығанақты және сол жағалаудағы Сүткентті, Аркөкті, Аққорған және Үзкентті сумен қамтамасыз еткен. Талас жотасының тау бауырларындағы жерді суландыру үшін Бадам, Сайрамсу, Арыс, Ақсу өзендерінің суы пайдаланылған. Жер кетпен тәрізді темір шоттар және темір, не шойын ұштары бар, жер жыртатын құралдармен (омаш) өңделіп, егін темір орақпен орылған. Дәнді ұнтақтау үшін тас диірмендер қолданылған. Қолдан суару негізінде Жетісу тұрғындары астық өсіріп, жүзім шарушылығымен және шарап жасаумен айналысты, бақша және бау дақылдарын екті. Таудың төменгі етектерінде Талғар, Есік, Қаскелен, Үлкен және Кіші Алматы, Бақанас, Көксу, Лепсі өзендерінің орта және төменгі ағыстарының бойында да суландыру құрылыстары болған. Талас өзенінен Тараз қаласына тартылған су каналы арқылы қаланың айналысындағы бау-бақшалар суғарылған. Дереккөздер *Қазақстан тарихы: Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық-тест. Ермұханова Х.К. Алматы: ШЫҢ-КІТАП, 2005 *Қазақстан тарихы (Анықтамалық құрал). Мұсабеков К.С., Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2010. *Қазақстан тарихы пәніне көмекші оқу құралы (Б.з.б. 2 млн. 500 мың ж. - б.з. XVIII ғ.) Исабек Б.Қ., Әбішова Г.С., Орынбеков А.Ш. Шымкент, 2008
Масиаказавр

Масиаказавр — Оңтүстік–шығыс Африка жағалауынан 800 шақрым қашықтықта орналасқан Мадагаскар жерінен табылған динозавр. Ол б.з.д. 70 миллион жыл бұрын Мадагаскарды мекендеген. Мұрны пұшық, басы жалпақ, шқппен қоректенетін динозавр қолтырауындар мен ұшатын жартқыштардың бәсекелесі болған. Көлемі неміс овчаркасындай ғана масиаказаврдың ебедейсіз денесі велоцирапторға ұқсады. Олардың жалғыз ғана айырмашылығы - тістері болатын. Масиаказаврдың алдыңғы алты тісі ауызының сыртына шығып тұрды. Бұл тістер оның келбетін сұсты етіп көрсететін. Қызықты дерек * Қаңқасының шамамен 40 пайызы және жақ сүйектері ғана қазылып алынды. * Масиаказавр - тістері әлкедкі орналасқан, шағын жартқыш. Мәліметтер *Қорегі : жануарлар *Салмағы : 35 келі *Тұқымдас : Ноазаврид *Отряд тармағы : Терапод Дереккөздер
Браулез

Браулез (ара биті) – браула соска жәндігінің аналық немесе жұмысшы ара денесіне жабысып, қатты мазасыздандырып, ақырында тез арада өлтіріп тынатын инвазиялық ауру. Қоздырғышы Қоздырғышы– браула соска. Ол қызыл-күрең түсті, көлемі 1,1-1,3мм, денесі түкті, өте қозғалғыш үш жұп аяқтылы жәндік. Ара ұясында үш аптада толық өніп-өседі. Сақа браулалар артқы аяқтарымен аналық, жұмысшы аралардың басына мықтап жабысады. Алдыңғы аяқтарымен аралардың үстіңгі ернін тырналайды. Осының салдарынан ара аузына жем салғанда қатты мазасызданып, аузындағы шырынды қайта құсады. Осы сәтті аңдып тұрған браулалар дереу сорып алады. Браулалар өте қозғалғыш бір жерден екінші жерге еркін ауысады. Ара денесінен сыртқа түссе 2-3 күн тіршілік ете алады. Кейде бір аналық араға жүзден астам браулалар жабысып, бүкіл тыныс мүшелерін бітеп тастайды. Бұл жағдайда аналық ара жұмыртқалауын тоқтатып, әлсіреп өледі. Ал браула жабысқан жұмысшы аралардың гүл тозаңын, шырын жинау қабілеті төмендейді. Ауруды анықтау Ауруды анықтау – үшін браулаларды жинап алып, балға, глицеринге немесе спиртке салып лабораторияға жөнелтеді. Емі Емі– ауырған ара семьяларын фенотиазин түтінімен ыстайды, 1,5 г фенотиазинді қызарып шоқталған түтіндеткішке салып ақшыл қызғылт түтін шыққанда әр ұяның есікшесінен 30-40 рет үрлейді. Келесі ара семьясын осы әдіспен емдеп, ең соңында екі ұяға да қосымша 20 будақтан түтін жібереді. Емдеу жұмыстарын үш күн ұдайы кешке қарай жүргізіп, 10 күннен соң қайталайды. Ұядағы төселген қағаз үстіне құлап түскен браулаларды жинап өртейді. Алдын алу шаралары Алдын алу шаралары– омартаны карантинге жауып мал дәрігерлік- санитарлық қағидаларға сәйкес төмендегідей жұмыстар жүргізеді.Карездерді ұялардан алып уақытша қоймаға апарып қою арқылы браулалардың личинка, қуыршақтарын өлтіреді. Араға он күн салып қя едендерін, рамаларды тазалайды. Бал жинаған ұяшалардың бетін пышақпен кесіп ашып, браулалардың жүретін жолдарын бұзады. Санитарлық баға Санитарлық баға – араларды, ара аналықтарын және ара өнімдерін басқа шаруашылыққа және райондарға сатуға қатаң тиым салынады. Ұяшықтардан паразитті және личинкаларын тазалау мақсатында іс шаралар жүргізу қажет. Браулалардан басқа араларда басқа да паразиттер кездесуі мүмкін: шыбын личинкасы сенотаинии, қоңыздардың мелае тұқымының личинкасы, восктік қаракүйе (үлкен және кіші) және тағы басқа. Дереккөздер
Мелеоз

Мелеоз – сақа аралардың денлеріне қоңыз (майка) личинкаларының жабылуынан туындайтын инвазиялық ауру. Қоздырғышы Қоздырғышы– қоңыз личинкалары ара денесіне әр түрлі шөптерден (әсіресе күнбағстан) гүл тозаңын, шырын жинағанда жабысады. Сондықтан оңтүстік, оңтүстік-шығыс аймақтарда орналастырылған омарталарда жиі кездеседі. Араларға әсіресе шұбар қоңыздың личинкалары қатты залалын тигізеді. Олар ара денесінің қатпар аралық жарғақтарына кіріп емін-еркін ара денесінің өлін сорып қоректенеді. Үлкендігі 3 -5 х 1 – 2мм ғана осы личинкалар ара денесіне қоныстанып, оны тез арада өлтіреді де, басқа араларға жабысады. Қоңыздың бір личинкасының өзі 3-4 араны өлтіре алады. Аурудың белгілері Аурудың белгілері– аралар мазасызданып жүгіреді, секіреді, денесін тазалауға тырысады. Ұя түбіндегі қондырмадан көптеген ара өлекселерін көруге болады. Қоңыздың биологиялық өніп-өсу мерзіміне қарай мелеоз ауруы, көбінесе негізгі бал жинау кезеңінде омартаға зиянын қатты тигізеді. Әр семьядағы бал, гүл тозаңдарын жинағыш араларды күрт азайтады. *Ауруды анықтау – ара денесін мұқият қараса ауруды жай көзбен-ақ анықтауға болады. Алдын алу шаралары Алдын алу шаралары – аурудың алдын алу омартада кездескен аналық қоңыздарды құртады да ара өлекселерін түгел жинап алып өртейді. Түтіндеткішті ағаш көмірімен шоқтандырып жағады да, үстіне 50 г темекі жапырағын немесе ұсақ темекі салады. Сөйтіп осы ауру байқалған ара семьяларын түтіндетеді. 3 – 5 минуттан кешікпей ұя түбіне құлаған қоңыз личинкаларын жинап алып өртейді. Дереккөздер
Акаркапидоз

Акаркапидоз – немесе кенелік ауру, акарапис Вуди кенесі тудыратын, ересек аралардың инвазиялық ауруы. *Кенелер аралардың трахеасында тоғышарлық етіп, бітеп тастайды. Олар организмдегі қоректі заттарды сіңіріп, өздерінен улы токсин бөліп шығарып, аралардың өліміне әкеп соғады.Трахеаға түскен аналық кенелер он шақты жұмыртқаларын салады. Организмнен тыс кенелер рамкаларда, омарта қабырғаларында, балда және т.б. жерлерде кем деген де 3-4 күн тіршілік ете алады. Акарапидоз жыл мезгілінің кез келген уақытында шығуы мүмкін, көбінесе жазғытұрым пайда болады. *Санитарлық баға - акарапидоз және басқа да кенелер тудыратын аурулардан таза емес барлық ара семьяларына, көктемде фольбекс және тедион аэрозолымен залалсыздандырады. Басты алдын алу шарасы болып – араларды өсірген кезде барлық ветеринарлық-санитарлық ережелерді қатаң сақтау қажет. Дереккөздер
Микрораптор

Микрораптор — дромеозаврид динозаврлар тобына жататын шағын денелі динозавр. Шамамен 20-ға жуық жақсы сақталған сүйектері Қытайдың Ляонин деген жерінен табылды. Динозавр бұдан 120-110 миллион жыл бұрын ерте Бор дәуірінде өмір сүрген. Микрораптордың алдыңғы аяқтарында, ұйрығында, таңғаларлығы артқы аяқтарында ұзын қауырсындары болған. Ол бір қарағанда қанатқа ұқсайтын. Ересектерінің ұзындығы - 80 см, салмағы 1 келі. Микрораптор біз білетін динозаврлардың ішіндегі ең кішкентайы. Ол - өте шағын, ұша алатын, бірақ құс тобына жатпайтын динозаврлардың алғашқысы. Қызықты дерек * Микрораптор - ұшатын динозавр. * Микрораптор сөзі кішкентай ұры деген мағынаны білдіреді. * Микрораптор кез келген биіктіктен ешқандай жарақатсыз жерге қона білген. Мәліметтер *Қорегі : жануарлар *Салмағы : 1 келіге дейін *Тұқымдас : Дромеозаврид *Отряд тармағы : Теропод Дереккөздер
Нозематоз

Нозематоз – ол бірклеткалы спора түзуші нозема тоғышары тудыратын ауру. Аралардың организміне азық арқылы, ұяшықтарды тазалауда және зақымданған аралардан түседі. Ішекке түскенде споралар өсіп, тоғышар ішектің эпителий клеткасына енеді де сол жерде екіге тікелей бөліну арқылы көбейеді. Зақымданған араларда іш өту болады. Олар тез әлсіреп, ұшуға қабілеті болмайды және өледі. Қалған тоғышарлар спора түзіп, фекаль арқылы сыртқы ортаға түседі. *Ұяларда және балда нозема спорасы бір жылға дейін, ал суда үш айға дейін сақталады. Балды 60°С жоғары температруада қыздырғанда қоздырғыш 1сағат көлемінде өледі. Залалсыздандырушы формалин ертіндісі, фенол және едкалық нетра қоздырғышты бірнеше минута өлтіреді. Ауру аралардың суспензиясынан дайындалған препараттарды да зерттеуге болады. Ноземаларды қарағанда олар сопақша, күріш дәні және құмырсқа жұмыртқасы тәрізді болады. *Санитарлық баға - ауырған ара семьяларын жою керек. Аурудан таза емес шаруашылықтан шыққан ара және ара өнімдерін сатуға тиым салынады. Егер нозематоздар ерте қыста пайда болса, онда омарталарды қыстықтардан алып шығып, залалданған және зақымданған азықтарды гүлді табиғи бал және қантты сироппен алмастырады. Ауырған семьяларды жаңа немесе дезинфекцияланған,иқысқартылған және жақсы жылыланған омарталарға көшіреді. Көктем уақытында жақсы күтім жасап, температураны 35°С дейін көтеріп, ұялардың жан-жағын тақтайлармен қоршап, жылылайды. *Алдын алу - көктемде араларды жұмасына 1-2 рет 30°С дейін суытылған қантты сироппен азықтандыру керек. Ара семьяларына арналған сироп құрамына 250 мл фумагиллин қосады. 50 шақты өлген араларды стерилді чашкаға салып лабораторияға жібереді. Аралардың ұяларын, омарталарды, рамкаларды және ағаштан жасалған бөліктерді формалинмен, 2% хинозол ертіндісімен, 2% техникалық соды және 2% зольді щелок ертіндісімен залалсыздандырады. Халат, сетка, метал инвентарьларды 10 минут жай суда қайнатады. Дереккөздер
Тейлор Момсен

Те́йлор Мише́ль Мо́мсен (; туды: 26 шілде, 1993, Сент-Луис, Миссури, АҚШ) — Американың актрисасы, рок-әншісі, гитарист және фотомодель. The Pretty Reckless тобының әншісі. Өмірбаяны Тейлор 1993 ж. 26 шілдеде Сент-Луисте дүниеге келген. Отбасында орыстар бар. Оның кіші сіңілісі бар: Слоун Момсен (20 желтоқсан, 1996). Өз карьерасын 3 жастан бастап, "Shake N' Bake" жарнамасына түскен. Алғаш маңызды рөлі Дэнис Хоппермен бірге "The Prophet's Game" фильмде болған. 2000 ж. Джим Керримен бірге "How the Grinch Stole Christmas" фильміне қатысқан. 2002 ж. "Гензель және Гретель" фильмде Гретель боп, "Spy Kids 2: The Island of Lost Dreams" және "We Were Soldiers" фильмдеріне түскен. Келесі 3 жыл бойы Момсен кино түсіруге қатыспаған. Тек 2006 жылдан кейін, ол "Misconceptions", "Saving Shiloh", "Paranoid Park", "Underdog" фильмдеріне қатысқан. Сонымен қатар, Тейлор Ханна Монтана рөліне сыналып көрген. 2008 ж. "Spy School" фильмінде түскен. Сол жылы 14 жасында IMG Models модель агенттігінің контрактына қол қойды. Момсен Мадоннаның Material Girl киім маркасын әлемге таңыстырған. 2008 ж. кейін Тейлор өз уақытын музыкаға көптеп арнаған болатын. Оның өз рок-тобы бар. Бұл - The Pretty Reckless. Осы топта ол әнші, гитарист және композитор рөлін атқарады. 2009 ж. мамыр мен маусым арасында Тейлор өз тобымен бірге гострольдық турда болған. 2010 ж. The Pretty Reckless тобының "Make Me Wanna Die" өлеңі "Kick-Ass" фильмнің саундтрегі болған. Жазда жас әнші "Miss Nothing" өлеңіне өз алғаш клипін шығарып, жаз бойы турға қатысқан. Сонымен қатар, ол "Vans Warped Tour 2010" турына да қатысқан болатын. 2010 ж. 15 шілде күні Тейлор Момсен әлемге Мадонна және оның қызы Лурдестің жаңа киім коллекциясы Material Girl әлемге таңыстырады деп, жарияланған. 2011 ж. 16 тамызда Тейлор Момсен музыкамен шұғылдану үшін, өз актриса карьерасын бітіуін жариялаған. Ол Мэрилин Мэнсон "Hey, Cruel World" турына қатысқан, концерттерінің басында ойнаған болатын. Сонымен қатар, ол Golden Awards кезінде Мэрилин Мэнсонмен бірге "The Dope Show" өлеңін орындаған. Фильмографиясы Дискографиясы Студиялық альбомдары * Light Me Up (2010) * Going To Hell (2014) Мини-альбомдары * The Pretty Reckless EP (2010) * Hit Me Like a Man EP (2012) Синглдері * «Make Me Wanna Die» (2010) * «Miss Nothing» (2010) * «Just Tonight» (2010) * «You» (2012) * «Kill Me» (2012) * «Going to Hell» (2013) * «Heaven Knows» (2013) Дереккөздер
Агрохимиялық талдау

Агрохимиялық талдау — топырақтың, өсімдіктің, тыңайтқыштың, гербидидтердің, а. ш. дақылдары зиянкестері мен ауруларына қарсы қолданылатын у-химикаттардың химиялық құрамын зерттеудің зертханалық әдісі. Топырақтың құрамы мен қасиетін анықтау үшін топырақ анализі жүргізіледі. Өсімдік анализі өсімдік қоршаған ортадан алатын қоректік заттардың түрін, оны өсімдіктің сіңіруін анықтайды. Өсімдіктің тамыры арқылы қоректенуі мен оларға қажет заттардың айналымын арнайы егістік тәжірибелерімен анықтайды. Агрохимиялық талдауды осы кезде жер-жерлерде ұйымдастырылған арнайы агрохимиялық қызмет мекемелері жүргізеді. Олар анализ негізінде ірі масштабты агрохимиялық картограммалар жасап, тыңайтқыштар, гербицидтер, у-химикаттар қолдапудың ең тиімді әдістерін ұсынады, мол өнім алудың жолдарын іздейді. Дереккөздер
Варроатоз

]] Варроатоз (варрооз) – аралардың Varroa jacobsoni кенесі тудыратын эктопаразитарлық ауруы. Бұл кенелердің биологиясы толық зертелмеген. Көбінесе кенелер аралардың бүйірінде, құрсақ қуысында орнаасады. Кенелерді лупа арқылы көруге болады. Омартаның түбкі жағына бір парақ қағаз қояды да, семьяларын акарацидпен (мысалы, фенотиазинмен) залалдайды. Егер омартада бірнеше кенелер болса, олар қағазға құлайды. Варроатоздан сау емес ұяшаларды карантинге жабады және ветеринарлық-санитарлық шаралар жүргізеді. Варроатозды емдеген кезде фенотиазин, кельтан, фольбекс, варроатиз, эфирсульфонат, нафталин және тағы басқа қолданады. Бірақ, көбнесе бұл препараттар токсинді болып келеді және балмен адсорбцияланады, сондықтан бұларды қолдану, балды жинар алдында бір ай бұрын рұқсат етіледі. Дереккөздер