kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Көктерек (Казталов ауданы)

Көктерек — Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы ауыл, Көктерек ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Казталовка аулынан оңтүстік-шығысқа қарай 55 км-дей жерде, Сарыөзеннің сол жағалауындағы көкпек, бидайық және әр түрлі астық тұқымдас шөптесін өсімдіктер өскен шалғынды-сортаңды, бозғылт қоңыр топырақты шөлейт белдеуінде орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 979 адам (484 ер адам және 495 әйел адам) болса, 2009 жылы 941 адамды (483 ер адам және 458 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 908 адамды (450 ер адам және 458 әйел адам) құрады. Тарихы 1963-1997 жылдары «Көктерек» қой өсіру кеңшарының орталығы болып келді. Оның негізінде Көктерек те және округтегі Еламан, Оразғали, Саралжын, Сатыбалды ауылдарында шаруа қожалықтары (16) мен серіктестікгер (3) құрылған. Инфрақұрылымы Орта (3), бастауыш (2) мекгептер, мәдениет үйі, кітапхана, дәрігерлік амбулатория және 4 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Тайра Бэнкс

Тайра Линн Бэнкс (; 4 желтоқсан 1973, Инглвуд, Калифорния, АҚШ) — америкалық модель, актриса, тележүргізуші, әнші, продюсер, кәсіпкер. Модель ретінде жұмыс істеп өз маңсабын бастап, Sports Illustrated журналының мұқаба бетіне түсіріп және Victoria's Secret-те жұмыс істеп атақтылыққа ие болды. America's Next Top Model шоуының құрушы мен басшысы, өз The Tyra Banks Show ток-шоуының жүргізушісі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.tyrabanks.com/ TyraBanks.com] * [http://www.fashionmodeldirectory.com/models/Tyra_Banks Tyra Banks: FMD] * *
Jewel of the Seas

MS Jewel of the Seas (Теңіз қазынасы) — Американдық Royal Caribbean Cruises Ltd. компанияның меншігіндегі, 2004 ж. Германияның Папенбург қаласындағы Meyer Werft GmbH верфінде соғылған, «Radiance» класындағы соңғы круизді кеме. Өзінен басқа Radiance of the Seas, Brilliance of the Seas және Serenade of the Seas атты егіз сыңар кемелері бар. Лайнердің өкіл анасы Кэти Меллор атанады. Тарихы 28 сәуірде 1998 ж. Royal Caribbean Cruises Ltd. компаниясы немістің Meyer Werft кеме соғу компаниясымен келісім шартқа отырады. 2002 ж. 11 қарашада зауыт нөмірі 658-ші киль төселеді. 2004 ж. 13 наурызда Jewel of the Seas-тің құрылысы бітіп, 8 мамырда алғашқы сапарын бастайды. Кеме негізінде Кариб бассейнімен саяхаттайды. 2012 ж. Норвегияға саяхаттауға жоспарланған. Кемедегі ойын-сауықтар * жасанды жартас * Portofino италиян мейрамханасы * Casino RoyaleSM * мұз айдыны * баскетбол және волейбол алаңқайлары Кеменің суреттері Тағы қараңыз * Radiance of the Seas * Brilliance of the Seas * Serenade of the Seas * Алып жолаушылар лайнерлер тізімі * Royal Caribbean International Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.royalcaribbean.com/findacruise/ships/class/ship/home.do?brR&shipClassCodeRD&shipCode=RD Royal Caribbean International бетінде кеменің сипаттамасы] * [http://www.marinetraffic.com/ais/ru/shipdetails.aspx?mmsi=311583000 MarineTraffic-те кеменің сипаттамасы және суреті]
Церматт

Церматт — Швейцарияның Вале кантоны Висп (ағыл) ауданында орналасқан муниципалитет. Альпі тауларының Швейцария бөлігіндегі альпинизм және тау шаңғысы куроты ретінде танымал орын. Тұрғыны шамамен 5800 адамды құрайды. Церматт ауылы арқылы Горнер (ағыл) мұздығымен қоректенетін Маттер Виспа өзені ағып өтеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.zermatt.ch/ Zermatt.ch] Ресми сайты * [http://www.air-zermatt.ch/ «Air Zermatt» сайты] * [http://gemeinde.zermatt.ch Церматт муниципалитеті] * [https://web.archive.org/web/20080207024646/http://bergbahnen.zermatt.ch/e/web-cam/standort.html Церматтағы веб-камералар] * [http://www.zermatt.cz/ Сурет галереясы] * [http://www.svali.ru/catalog~99~6725~index.htm Путеводитель по Цермату] * [http://www.skiluxury.ru/switzerland/zermatt/ курорт Церматт,Описание] * [http://phototravelguide.ru/gornolyzhnyj-kurort/cermatt-shvejcariya/ Горнолыжный курорт Церматт (фото)]
Intel International Science and Engineering Fair

Intel International Science and Engineering Fair — Америкада мектеп оқушылары арасында өтетін Интел Ғылым және Инжиниринг Көрмесі АҚШның [http://www.societyforscience.org Ғылым Қызметі Ұйымы] өткізеді. 13-тен 18-жасқа дейінгі оқушылар арасында өтетін өте сирек, ғаламдық дәрежедегі Халықаралық ғылыми жобалар жарысы. Бұл ғылым және инженерия көрмесіне жыл сайын 40-тан астам елден кем дегенде 2000-ға жуық оқушылар қатысуда. Мәртебесі өте жоғары бұл көрмеде Филд сыйлығының жиырмадан астам жеңімпаздары мен Нобель сыйлығының екі жеңімпазы-да қатысқан . Қазақстанда «Дарын» Республикалық Ғылыми-Практикалық Орталығының ұйымдастыруымен өткізілген жарыс жеңімпаздары байқауға қатысуға мүмкіндік алады. Ресейде ISEF ке сұрыптау Балты ғылыми-инженерлік байқауы, «Юниор» және [http://www.dynastyfdn.com/grants/mathematics «Династия»] дан бастау алады. Жарыс өтетін орындар Алғаш рет қөрме 1995-жылы Гамильтон, Онтарио, Канадада өткен еді. Көрме өткізілетін орындар 2011–2019 жылдар аралығына шешіліп қойылған, ол Лос Анджелес, Калифорния; Питтсбург, Пенсильвания; және Феникс, Аризона үш қаланың біреуінде айналымменен өткізіліп отырады. Күтуші қала конференц-орталық, жататын орындарды, қаламен қыдыру, колледждермен таныстыру шараларын өз мойындарына алады. 2005 жылғы Intel ISEF Феникс, Аризонада, Мамырдың 8–14 аралығында орын алды. 2006 жылы Индианаполис, Индиана, Мамыр 7–12. 2007 жылы Альбукерке, Нью Мексико, Мамыр 13–19. 2008 жылы Атланта, Джорджия, Мамыр 11–17. 2009 жылы Рено, Невада, Мамыр 10–15. 2010 жылы Сан Хосе, Калифорния, Мамыр 9–14. 2011 жылы Лос Анджелес, Калифорния, Мамыр 8-13. 2012 жылы Питтсбург, Пенсильвания, Мамыр 13-18. Сайыс және қатысушылар Сайыстың құрылымы төмендегі жоспар бойынша өтеді: * Жексенбі: Келу, Дисплейлерлі құру * Дүйсенбі: Ашылу рәсімі * Сейсенбі: Жобаны соңғы дайындау * Сәрсенбі: Үш сессиядан тұратын қазылар алқа мүшелерінен өту, интервью * Бейсенбі: Әлеуметтің келіп көруі, арнайы сыйлықтар тағайындау рәсімі * Жұма: Жеңімпаздарды марапаттау рәсімі Сілтемелер * [http://www.intel.com/cd/corporate/education/emea/rus/elem_sec/contests/isef/373718.htm Intel сайтындағы ISEF ] * [http://www.societyforscience.org/intelisef2011 ISEF Society For Science сайтында] * [http://www.junior-fair.org/ Юниор — ресейлік оқушылар арасындағы ғылыми жоба жарыстары] Интел Ғылым Таланттарын Іздеу 1942-жылдан бері АҚШ Ұлттық Ғылым Академиясы атынан жарыстар өткізіліп келеді. Сыртқы сілттемелер *[http://www.societyforscience.org/isef/ Ресми торабы]
Тау шаңғысы

Тау шаңғысы — шаңғы спортының жетекші түрлерінің бірі. Жол бойында айналып өтетін кедергілері бар тау беткейінде арнайы жасалған қарлы жолдардан құлдилап төмен түсу. Мұнда кедергілерден өту шеберлігі және шапшаңдық (көрсеткен уақытта) есепке алынады. Ол слалом, слалом-гигант және шапшаң түсу болып үшке бөлінеді. Бұл спорт түрінің Отаны - Норвегия, осы елдегі Телемарк аймағында пайда болған. 1856 жылы Иен Перстенсон деген пошташы Сьерра-Невада тауынан шаңғымен асып түседі. 1878 жылы белгілі жазушы сэр Артур Конан Дойл Швейцарияға Давостан Арозуға шаңғымен жүріп өтіп, Альпі тауын асып түседі. Осыдан кейін-ақ Швейцария да тау шаңғысы тезірек дами бастайды. 1903 жылы шаңғымен таудан түсудің әдістері "христиания", "телемарк", "слалом" терминдері пайда болды. Бұлар норвег тілінен алынған сөздер. Осы спорт түрінен алғашқы жарыс 1905 жылы Аустрияда өтті. 1908 жылы Швейцарияда алғашқы тау шаңғысы клубы ашылды. 1911 ж. 7 қаңтарда 12 ағылшын шаңғышысы Альпідегі Вилзтаубел шыңына шығып қарлы беткеймен етекке түседі. 1922 ж. Англиядағы тау шаңғышыларының клубы алғашқы жарыс ережесін шығарып 1-ші әлем чемпионатын өткізді. Слалом және шапшаң түсуден ағылшын әйелі Э. Макинен тұңғыш әлем чемпионы атанды. 1936 жылы Германиядағы Гармиш-Партенкирхенде өткен қысқы Олимпия ойындарында осы спорт түрі (слалом және шапшаң түсу) бағдарламаға енді. 1952 жылы Осло қаласында өткен кезекті қысқы Олипия ойындарында бұған слалом-гигант қосылып, тау шаңғысының бағдарламасы осымен тамамдалды. Бұл спортта жарыс өте жоғары шапшаңдықта өтеді. Мысалы, шапшаң түсуде жылдамдық 200 км/сағатқа жетеді. Жолда бұрылымдар көп, 800 метр биіктіктен кезді ашып-жұмғанша 3 шақырым қашықтықтан өтеді. Слаломда биіктік 100-200, ал қашықтық 500-700 метрді құрайды. Слапом-гигантта биіктік 700 метрге дейін, қашықтық 1000-2500 метрдің арасында. Түсетін жол ауыр, күрделі. Жеңімпаз әр бағдарламада анықталады. Тау шаңғысынан рекордтар 1930 жылдан бастап тіркеліп келеді. Алғашқы рекордшы Гузи Лангердің көрсеткіші - 105.675 км/сағат. Мұндай шапшаңдықты қазір ортақол шаңғышы көрсете алады. Ал қазіргі әлемдік рекорд 220 км/сағаттың шамасында. 1984 жылы Австриялық Франц Вебер Канадада Старм шыңынан 4 км. биіктіктен 203.155 км/сағат шапшаңдықпен түсті. Тау шаңғысында рекордтар Германияның "Маркер" фирмасы шығарған бәтеңкелердің ұлтанына орнатылған микрокомпьютерлер арқылы есептеледі. 1981 жылы тау шаңғысынан қоссайыс әлем чемпионатының бағдарламасына енгізілді. Бұған слалом жене шапшаң түсу енді. Супергигант слаломы кейінірек пайда болды. Сөйтіп, осы спорт түрі бойынша 18 медальдар комплекті сарапқа салынады. Әлем чемпионаттары 1931 жылдан бері басталып, әрбір төрт жылда бір рет өткізіледі. Жыл сайын Әлем Кубогі өтіп келеді. Мұнда командалық жеңімпаз барлық ірі жарыстарда жеңіске жеткен шаңғышылардың көрсеткен нәтижелерін қосу арқылы есептеледі. Дереккөздер
Мейса Куроки

Сацуки Симабукуро (島袋 さつき Симабукуро Сацуки, 28 мамыр 1988) — Мейса Куроки атымен көбірек белгілі жапон актрисасы, модель, әнші. Окинава аралының Наго қаласында туған. Sweet Power агенттігімен ұсынылған, Sony Music Japan компаниясымен істестікте. Әйгілі JJ сән журналында модель ретінде еңбек етті. Көп телевизиялық драмаға, фильмге, жарнамаға түсірілген және спектакльге қатысқан. Дискография *Magazine (2011) *Unlocked (2012) Фильмография Фильм Теледидарлық Театр Марапаттар мен сыйлар Марапаттар Сыйлар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.meisakuroki.com Ресми сайт] * [http://sweetpower.jp/sweetpower/meisa/ Sweet Power ресми беті] * [http://twitter.com/#!/Meisa_Kuroki Твиттер] * [http://www.imdb.com/name/nm1800338/ Internet Movie Database] * [http://www.allmusic.com/artist/p1145807 Allmusic сайтында]
Тартпа (бесік)

Тартпа — бесіктегі баланы аяғынан және қолынан байлайтын бау. Түрлеріне қарай қолбау және аяқбау деп бөлінеді. Жалпақ матадан ою – өрнектеліп, ұшына бау тағылып тігіледі. Қолбаудың жалпақтығы 10-15 см., пұлыш матадан мақта салып жасалып, астарлап тігіледі. Тартпаның мақсаты баланы бесіктен құлап кетпеу үшін, аяғын жинап алмау үшін байлауға арналған. Сыртқы сілтемелер * [http://www.kazaksha.kz/Kazakh/kazaahfolklorkaz/nazvaniakaz/221-nazvania12.html Бесік туралы kazaksha.kz сайтында] * [http://oks.kz/Muragat/2011/156/balaniz.htm Балаңызды бесікке бөлейсіз бе?]
Сипай сезу түйсіктері

Заттардың теріге үйкелуінің нәтижесінде олардың тегіс немесе кедір-бұдыр, жұмсақ немесе қатты құрғақ не дымқыл екенін және т.б. қасиеттерін түйсінуге болады. Заттар теріге сүйкелгенде жүйкелер қозса ғана түйсіну пайда болады, қоздыруға шамасы келмейтін сүйкелу түйсінуді туғыза алмайды. Тері түйсіктерінің адамға тән белгісі бap. Бұл, ең алдымен, адамның тері түйсіктерінде сипаудың елеулі орын алуымен байланысты. Сипау мүшесі — қол. Ол — адамның ең сезгіш мүшесінің бірі. Жас нәрестелердің айналасындағы дүниені тануында сипау үлкен рөл атқарады. Сипау сезімі — мылқауларды оқытудың, оларды түрлі мамандыққа үйретудің, ақыл-ой өрісін дамытудың күшті құралы. Дереккөздер
Скаутизм

Скаутизм ( — барлаушы)— балаларды, жас-өспірімдер мен бозбалаларды тәрбиелеу жүйесі. Скаутизм скаутинг принциптеріне — балаларды мектептен тыс тәрбиелеуді ұйымдастырудың педагогикалық әдістемелеріне негізделген. Қоғамдық балалар және бозбалалар қозғалысында көрінеді. Скаутизм — әлеуметтік тегіне және дініне тәуелсіз, барлық, жастар үшін ашық ерікті мемлекеттік емес, саяси емес тәрбиелеуші қозғалыс. Скаутизмнің негізгі мақсаты — жастардың зияттық, қоғамдық және рухани әлеуеттерінің дамуына, олардың жеке тұлға және азамат ретінде қалыптасуына көмектесу. Скаутизм — көптеген халықаралық балалар және жасөспірімдер қозғалыстарының бірі. 1907 жылдан бастап, оған 250 млн-нан астам адам қатысты. Қазіргі кезде скаупық ұйымдар 160-тан астам елде бар және 16 млн-нан астам адамды біріктіреді. Дереккөздер
Содыр мінез-құлық

Содыр мінез-құлық ( — ызалы және — шабуылдаймын) — басқаларға моральдық немесе физикалық зиян көрсету мақсатымен жасалатын әрекет. Психоаналитикада содыр мінез-құлықта тұнжыраңқы санасыз елігудің көрінуі, необихевиоризмде — фрустрацияның салдары, когнитивтік психологияда — субъектінің танымдық сферасында сәйкессіздіктің көрінуі ретінде қарастырады. Содыр мінез-құлық тітіркендіретін объектіге тікелей бағытталған немесе адам қандай да бір себептерге байланысты агрессиясын тітіркендіру көзіне бағыттай алмауы мүмкін. Содыр мінез-құлық қолайсыз сыртқы жағдайларға, адамгершілік тәрбие берудің жеткіліксіздігіне, отбасындағы қарым-қатынасқа, ата-ананың шектен тыс қатаңдығына және т.б. байланысты қалыптасуы мүмкін. Дереккөздер
Рео

РЕО ( RHOEO РЕО) – коммелиндер тұқымдасына жатады. Отаны – Мексика және Антил аралдарының ылғалды тропикалық ормандары. Традесканцияның жақын туысы, бірақ сырт пішіндері бір-біріне ұқсамайды. Реоның жалғыз бір түрі ғана Қазақстанда бөлме гүлі ретінде өсіріледі. Жапырақтары сабаққа жанаса орналасқан. Жапырағының беткі жағы қою жасыл түсті болып келеді де, астыңғы жағы көк күлгін түстес. Гүлдері майда ақ түсті. Ол жапырақтарының арасында, сабаққа жақын жерде орналасады. Гүлі “қайық” секілді гүлсағағының ішінде орналасқан. Жарығы: Тек жаздың ыстық айларында ғана тіке түскен күн көзінен қалқалау қажет, басқа уақытта жарықта жақсы өседі. Жарық жетіспесе түссізденіп кетеді. Жылуы: Қыста 16 ºС төмен болмауы керек. Суғарылуы: Жазда молынан жиі, қыста сирек суғарады. Ылғалдылығы: Ылғалдылықты жақсы көреді. Су бүркіп тұру қажет. Қоректендірілуі: Көктем-жаз айларында әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен қоректендіреді. Аурулары: Ақ ұнтақ құрты, щитовка және өсімдік битімен ауруы мүмкін. Көбейтілуі: Түбін бөлу немесе жанама өскіндері арқылы көбейтеді. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Рипсалидопсис

РИПСАЛИДОПСИС (RHIPSALIDOPSIS РИПСАЛИДОПСИС) – кірпігүлдер тұқымдасына жатады. Отаны - Бразилия. Рпсалидопсис желтоқсан гүліне өте қатты ұқсас келеді. Бірақ желтоқсан гүлінен айырмашылығы, гүлдеу мерзімі наурыз-мамыр айларының аралығында. Жапырақтары етті, жалпақ, тікенекті, буын-буын болып келген. Жапырағының соңғы буындарының ұшынан гүл жарады. Гүлдерінің күлгін, қызыл, қанық қызыл, ақ түсті түрлері бар. Гүлдерінің хош иісі болады. Гүл түйнегі пайда бола бастағаннан бастап, өсімдікті бір орыннан екінші орынға қозғап, мазалауға болмайды, әйтпесе түйнегін тастап жібереді. Жарығы: Алакөлеңкені ұнатады. Жылуы: Қазан айынан қаңтар айына дейін демалу кезеңінде 15 ºС салқындау жерде ұстаған жөн. Суғарылуы: Гүл бүршіктері пайда болғаннан бастап гүлдеп болғанға дейін молынан суғару керек. Гүлдеп болған соң суғаруды азайтады. Демалу мерзімінде салқындау жерде ұстағандықтан суды тек топырағы кеуіп кетпеу үшін ғана суғарып отырады. Ылғалдылығы: Құмды, шөлді жерлерде өсетін кірпігүлдерден айырмашылығы, бұл көлеңкелі тропикалық ормандарда өсетіндектен ылғалдылықты ұнататын өсімдік. Қоректендірілуі: Айына бір рет кірпігүлге арналған тыңайтқышпен қоректендіріп отыру қажет. Аурулары: Көбінесе саңырауқұлақ ауруларына шалдығып ауырады. Ондай жағдайда фунгицид препаратын қолданыңыздар. Ақ ұнтақ құрты, өсімдік битімен ауырған жағдайда инсектицидтер қолданыңыздар. Көбейтілуі: Қалемше арқылы көбейтеді. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Сеткразия

Сеткразия (SETCREASEA СЕТКРАЗИЯ) әдемі жапырақты өсімдік. Ол Мексикада көп таралған. Қазақстанда бөлме гүлі ретінде өсіріледі. Жапырақтары түрлеріне байланысты жасыл, сиякөк, күлгін түсті, аралас ақ-сұр жолақты, түкті болып келеді. Гүлдері де түрлеріне қарай ақ, күлгін түсті болады. Сәуір мен тамыз айларының аралығында гүлдейді. Өте жылдам өседі, сондықтан оның сабақтарын уақтылы қысқартып, пішінге келтіріп отыру керек. Жарығы: Жарық жерде өсіру керек. Жарық жетіспеген жағдайда түсі әрсізденіп кетеді. Жылуы: Температураның 3-10°C дейін төмендеуіне шыдамды. Суғарылуы: Жапырақтарына су тигізбей суғару керек. Ылғалдылығы: Жапырақтарына су бүркуге болмайды. Тек өсімдіктің маңындағы ауаға су шашуға болады. Қоректендірілуі: Жаз кезінде минералды тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіреді. Аурулары: Дұрыс күтім жасалмаса, көп жағдайда өсімдік битінен зиян шегеді. Жапырақтарына су тигеннен ақ дақтар пайда болады. Көбейтілуі: Үстіңгі сабағын 3-6 см ұзындықта кесіп алып, тамырландырады. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Сингониум

Сингониум – шаяноттар тұқымдасының 113 тегінің бірі. 30-ға жуық түрі бар. Таралуы Негізгі отаны Орталық және Оңтүстік Американың: Белиз, Коста-Рика, Сальвадор, Панама, Гватемала, Гондурас, Никарагуа, Мексика, Францмялық Гвиана, Гайана, Суринам, Венесуэла, Боливия, Колумбия, Эквадор, Перу, Бразилияның тропикалық аймақтары. Биологиялық сипаттамасы Сингониум шөптесін, жұқа сабақты, шырмауық өсімдік. Ол филодендронның туысы болғанымен, оған қарағанда ерекше әдемі. Күтімі Үй жағдайында сирек гүлдейді, бірақ жапырағының әдемілігі оған ерекше көрік береді. Сингониумдарды аспалы түбектерде де, шырмауық ретінде де өсіруге болады. Олар көп күтімді қажет етпейді. Үстіңгі өскіндерін қырқып, пішінге келтіруге болады. Жас сингониумдарды жыл сайын, ал үлкендерін 2-3 жылда бір рет топырағын жаңартып қайта отырғызу керек. * Жарығы: Алакөлеңке жерде жақсы өседі. * Жылуы: Қыста 17-18ºC төмен болмауы керек. * Суғарылуы: Топырағының ылғал болғанын қалайтындықтан, жиі мол суғарған жөн. * Ылғалдылығы: Ылғалды матамен жапырақтарын сүртіп, су бүркіп тұру керек. * Қоректендірілуі: Көктем, жаз кездерінде минералды тыңайтқышпен 2-3 аптада бір рет қоректендіріледі. Қыста тыңайтуға болмайды. * Аурулары: Ылғалдылықтың жетіспеушілігінен түрлі зиянкестер зақымдауы мүмкін. * Көбейтілуі: Үстіңгі сабақтарын тамырландыру арқылы көбейтеді. Галерея Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер * "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Стефанотис

Стефанотис (STEPHANOTIS СТЕФАНОТИС) – ластовнеялар тұқымдасына жатады. Африка, Мадагаскар және Малай архипелагы аралында кеңінен таралған өсімдік.Табиғатта 16 түрі белгілі. Оның бір ғана «Флорибунд» деген түрі үй жағдайында өсіріледі. Ол әдемі жапырақты, ерекше гүлдейтін шырмауық болып табылады. Сабақтарының мықтылығынан кез келген пішінге келтіруге төзімді. Жапырақтары жұмыртқа пішіндес жылтыр. Түтікше болып келген гүлдері ақ түсті, бес күлтелі, диаметрі 3-4 см, қолшатыр тәріздес 8-10 данадан жинақталған, хош иісті. Мамыр айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді. Негізінен стефанотис ақжұпардың туысы болып келеді, сондықтан болар оны кейде «Мадагаскарлық ақжұпар» деп те атайды. Жарығы: Тіке түсетін күн сәулесі бар жерге қоюға болмайды. Бірақ жарық жерді ұнатады, жарық жетіспесе жапырақтары сарғайып кетеді. Жылуы: Қыс айларында 12°C салқындық қажет, егер мұндай температуралық жағдай жасамаса, гүлдемей қояды. Суғарылуы: Жазда молырақ, қыс айларында топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек. Ылғалдылығы: 77-80%-дай ылғалдылық болуы қажет, жиі су бүркіп тұрған абзал. Қоректендірілуі: Көктем, жаз кездерінде екі аптада бір рет минералды және органикалық тыңайтқышпен қоректендіреді. Аурулары: Негізінен кене зиян келтіреді, оған қарсы инсектицидтер қолдану қажет. Көбейтілуі: Қалемше және тұқымы арқылы көбейтіледі. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Стрелиция

Стрелиция – Стрелицияның отаны – Оңтүстік Америка. Стрелиция өзінің ерекше гүлімен күллі әлемді жаулап алды деуге болады. Оның атауы ағылшындық ханшайым Шарлотт- Софиидың құрметіне қойылған. Стрелиция мәңгіжасыл шөптесін өсімдік. Бойының биіктігі екі метрге дейін жетеді. Гүлдері құстың бас пішініне ұқсайтындықтан, оны кейде «Бақыт құсы» деп атайды. Флорашы мамандар гүлдерін қырқып, гүлшоғыр жасауға жиі қолданады. Себебі, кесілген гүлдері әдемілігімен қатар, бір айға дейін солмай, жақсы қалпын сақтай алады. Жапырақтары жасыл түсті, сопақ пішінді, ұзындығы 40 см. Жарығы: Жарық жерде өсіру керек. Шаңқай түстегіден бөлек, ертеңгілік және кешкілік тік түскен күн сәулелері зиян келтірмейді, қайта пайдалы. Жылуы: Қыс айларында 14-15°C болғаны абзал. Суғарылуы: Жазда топырағын үнемі ылғалдылықта сақтау үшін жиі әрі молынан суғару керек. Қыста сирек суғарады, бірақ топырағының құрғап кетпеуін қадағалау қажет. Ылғалдылығы: Жылы сумен уақтылы су бүркіп тұрған пайдалы. Қоректендірілуі: Наурыз айынан тамыз айына дейін арнайы гүлдейтін гүлдерге арналған сұйық тыңайтқышпен қоректендіру қажет. Аурулары: Трипстер мен кене зақымдайды. Дұрыс күтім жасалмаған жағдайда қоңыр дақтар пайда болады. Көбейтілуі: Көктемде тұқымы арқылы немесе қайта отырғызу кезінде түбін бөлу арқылы көбейтуге болады. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Сциндапсус

Сциндапсус – шаяноттар тұқымдасының 113 тегінің бірі. Лиана. Таралуы Сциндапсус Орталық және Оңтүстік Америка, Азияның тропикалық ормандарында таралған. Қазақстанда бөлме гүлдері ретінде өсіріледі. Биологиялық сипаттамасы Ірі, көпжылдық, шөптес, мәңгі жасыл лиана. Жапырақтары ірі, қарапайым, көн тәрізді, кезек орналасқан, қара-жасыл түсті, көбіне ақшыл дақтарымен. Жапырағының ұзындығы 10-15 см, ені 6-8 см. Бұтағының ұзындығы 5-6 метрге дейін жетеді. Гүлшоғыры - собық. Гүлдері - қос жынысты. Күтімі Үй жағдайында өте тез өсетін, ерекше күтімді қажет етпейтін шырмауық өсімдік. Түбегіне мүкпен оралып жасалынған тіреу қойса, ауа тамырларымен шырмалып жоғарыға қарай өседі. Немесе аспалы түбектерге отырғызып өсірсе, ол төменге қарай жайылып өседі. Жапырақтары әдемі, жылтыр, ала, жасыл түсті, сары сызықтары бар, жүрек пішінді болады. * Жарығы: Жарық жерде өсіреді. Күннің тіке түскен сәулесінен сақтау керек. Жарық жетіспеген жағдайда жапырақтары сары жолақтарын жоғалтып, әрсіз болып, ұсақталып кетеді. * Жылуы: Барлық ароидтар сияқты жылуды жақсы көреді, қыста 16°C төмен болмағаны абзал. * Суғарылуы: Көктем мен жазда жиі, қыста сирек суғарады. Артық суғарылса тамыры шіріп кетеді. * Ылғалдылығы: Жапырағына су бүркіп тұру керек. * Қоректендірілуі: Наурыз айынан қазан айына дейін әдемі жапырақты өсімдіктерге арналған сұйық тыңайтқышпен үш аптада бір рет қоректендіріледі. * Аурулары: Дұрыс күтім жасалса ауруға шалдықпайды. * Көбейтілуі: Қалемше және түбін бөлу арқылы көбейтіледі. Галерея Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Сырғагүл

Сырғагүл – күреңоттар тұқымдасына жатады. Отаны – Орталық және Оңтүстік Америка. Мәңгі жасыл бұтақты өсімдік. Жапырақтары ұсақ, сопақ пішінді. Сабақтары қызғылт түсті. Үй жағдайында (F. hybrida) буданды сырға гүл қолданылады. Оның 2000-ға жуық түрі бар, пішіні, түсі алуан түрлі болып келеді. Гүл күлтелері жай және гүлпарлы, ал түстері ақ, қызғылтым, қызыл, күлгін болады. Екі түсті сырғагүлдер де кездеседі. Сырғагүл қытайлық шамға ұқсайды. Сырғагүлдің жайылып өсетін түрлерін аспалы түбектерде, ал тік сабақтыларының астыңғы жапырақтарын алып, жоғарғы жағында ғана гүлдетіп өсіруге болады. Гүлдеуі ұзақ, көктемнен күзге дейін. Ескерте кететін жайт, гүл түйнегі пайда болғаннан бастап бір орыннан екінші орынға жиі ауыстыра берсе, гүл түйнегі түсіп қалады. Жарығы: Алакөлеңкеде жақсы өседі. Жаз кезінде аулаға шығарған дұрыс. Бірақ күн көзінен, жел өтінен сақтау қажет. Жылуы: Қыста 6-10&nbsp;°C төмен болмауы қажет. Суғарылуы: Жазда молынан суғарылады, қыста суғаруды азайтады. Ылғалдылығы: Өте ыстық күндері жиі су бүрку керек. Қоректендірілуі: Көктемнен күзге дейін, екі аптада бір рет минералды және органикалық тыңайтқышпен қоректендіреді. Аурулары: Артық немесе аз суғарылса гүлдері солып, түсіп қалады. Құрғақ ауада жапырақтары түседі. Сондықтан жиі су бүркіп, ылғалды болып тұруын қадағалау керек. Көбейтілуі: Тұқымы немесе қалемшесі арқылы көбейтеді. Егер гүлдің сұрыптық қасиеттерін сақтап қалғыңыз келсе, онда қалемшесі арқылы көбейту керек. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер
Талгүл

Талгүл немесе Олеандр — Кендір тұқымдасының монотипті тегі. Тектің жалғыз өкілі - мәңгіжасыл, бұтақты өсімдік Кәдімгі олеандр (, әдебиетте көбіне «талгүл» деп аталады). Отаны – Жерорта теңізінің жағалауы. «Nerium» сөзі грек тілінен аударғанда «ылғалды» деген мағына береді. Табиғатта талгүл су маңында өседі. Үй жағдайындағы талгүл тез өседі, еш қиындықсыз-ақ ол 3-4 метр биіктікке жетеді. Сондықтан да оның бұтақтарын қырқып қалаған биіктікте өсіре аласыз. Жапырақтары ұзыншақ, қою жасыл түсті, қатты болып келеді. Гүлдері ақ, күлгін, қызыл және сары түсті, хош иісті. Олеандр - әлемдегі ең улы өсімдіктер қатарына кіреді. Талгүлдің шырыны улы болатындықтан онымен жұмыс жасағанда (бұтақтарын қырқу, қалемшелеу, телу т.б.) қолыңызға қолғап киюді мытпаңыз. Жапырағы жүрек-тамыр қызметін жақсартатын дәрі жасауға пайдаланылады (нериолин). Күтімі ;Жарығы: Жарық жерде жақсы гүлдейді. Жазда таза ауаға шығаруға болады. Көлеңке жерде талгүлдің жапырақтары түсіп, гүлдемей қалады. ;Жылуы: Қыс айларында ауа температурасы 4-8&nbsp;°C төмен болмағаны абзал. ;Суғарылуы: Жазда жиі, қыста сирек суғарады. ;Ылғалдылығы: Аздап ылғалдылықты қажет етеді. Шаңнан тазарту мақсатында жапырақтарына су бүркіп тұру қажет. ;Қоректендірілуі: Гүлдейтін өсімдіктерге арналған тыңайтқышпен көктем, жаз кездерінде қоректендіреді. ;Аурулары: Көбінесе саңырауқұлақ ауруларымен ауырады. ;Көбейтілуі: Қалемшелеу арқылы ерте көктемде көбейтеді. Сабақтарынан алынған қалемшені бірден құм араласқан топыраққа отырғызса, үш аптаның ішінде тамырланады. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер
Тетрастигма

Тетрастигма – жүзім тұқымдасына жататын мәңгіжасыл шырмауық өсімдік. Оның 90-ға жуық түрлері белгілі. Олар негізінен Оңтүстік-Шығыс Азия мен Солтүстік Австралияда кездеседі. Бірақ тетрастигманың Вьетнамда өсетін бір ғана түрі ғылыми тұрғыдан зерттелген. Оның ең басты бағалы қасиеті ұзын, жасыл сабақтары мен ерекше пішінді жапырақтарында. Үй жағдайында тетрастигма мүлдем гүлдемейді деуге болады. Жылыжайлар мен оранжереяларда жақсы өседі. Тетрастигма тез өсетін гүл. Дұрыс күтім жасалса, бір жылдың ішінде бірнеше метр биіктікке жетеді әрі көлемі де ұлғая түседі. Жарығы: Күн жақсы түсетін жерлерді ұнатады, алакөлеңкеде де өсе береді. Жылуы: Қыста температура 12°С төмендемегені дұрыс. Суғарылуы: Молынан суғару керек, бірақ мөлшерден артық су құймауды қадағалаған жөн. Қыста сирек суғарылады. Ылғалдылығы: Уақтылы сабақтарына су бүркіп тұру қажет. Қоректендірілуі: Минералды, органикалық және азотты тыңайтқышпен қоректендіру керек. Аурулары: Ауаның құрғақ болуынан жапырақтарының ұшы сарғайып, қоңырқай тартып кетеді. Көбейтілуі: Көктемнен күзге дейін қалемшелері арқылы көбейтуге болады. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Тилландсия

Тилландсия – бромелиялар тұқымдасына жататын көпжылдық, мәңгіжасыл бөлме өсімдігі. Отаны – Американың тропиктік және субтропиктік аймағы. Атауы швед ботанигі Э. Тилландстың құрметіне қойылған. 400-ден астам түрлері мен сұрыптары бар. Оның ерекше әдемілігі кімді болса да таңқалдырмай қоймайды. Гүлпаздар арасында бөлмені гүлдендіретін өсімдік ретінде үлкен сұраныста. Бойының биіктігі 20-60 см аралығында. Негізі тилландсия 3-5 жыл ғана өмір сүреді. Осы аралықта гүлдейді, жанама өскіндер шығарады. Содан кейін аналығы солып қалады. Жапырақтары жіңішке, қияқ секілді, ұзындығы 5-25 см аралығында. Жарығы: Жарық жерде өсіру керек. Күннің тіке түскен сәулесінен алшақ ұстаған жөн. Жылуы: Ауа температурасы қыста 18&nbsp;°C төмен болмағаны дұрыс. Суғарылуы: Гүлдеп тұрғанда құмыра тәрізді қуыс өзегінде үнемі су болуы қажет. Ал, топырағына суды беткі қабаты құрғағанда құяды. Ылғалдылығы: Жапырақтарына жиі су бүркіп тұрған пайдалы. Қоректендірілуі: Мамырдан қыркүйек айына дейінгі аралықта арнайы тыңайтқышпен қоректендіреді. Аурулары: Дұрыс күтім көрсетілсе ауруға шалдықпайды. Көбейтілуі: Гүлдеп болған соң жанама өскіндерін бөлу арқылы көбейтеді. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Үй қоянқұлағы

Үй қоянқұлағы әрбір мектеп пен балабақшада және жеке үйде де көп өсірілетін гүлдің бірі. Отаны Африка мен Азияның тропикалық аймақтарынан болғандықтан, жылу сүйгіш, өсімі жай боп келеді. Үй жағдайында өте сирек гүлдейді. Бұл өсімдіктің бар әдемілігі қияқтанып, шымыр орналасқан қатты жапырақтарында. Жапырақтарының түсі сары ала, қара-ала, оның тек жасыл және цилиндр секілді иіріліп өсетін түрлері үлкен сәндік қолданыста. Ерекше күтімді көп қажет етпейтіндіктен көпшіліктің сүйікті гүліне айналды. Үй жағдайында өсірілетін 60-70 шақты түрі болса, соның оншақтысы елімізде кең қолданылады. Жарығы: Мол жарық түсетін, ашық жерде өскенді қалайды. Аздап көлеңкеге де шыдамды. Алажапырақтылары көлеңке жерде жапырағының әдемі түстерін жоғалтады. Жылуы: Қыс кезінде ауа температурасы 14-16°С төмен болмағаны абзал. Суғарылуы: Көктем мен жаз мезгілдерінде топырағы құрғаған уақытта суғарса, қыста сирек суғару керек. Ылғалдылығы: Ылғалдылықты көп қажет етпейді. Ең бастысы, жапырағындағы шаңды дымқыл матамен сүртіп тұрған жөн. Қоректендірілуі: Көктемнен күзге дейінгі аралықта айына бір рет кірпігүлге арналған минералды тыңайтқышпен қоректендіреді. Топырағы құнарлы болса семсер секілді жапырақтары биіктеп өсіп, түсі қанық болады. Аурулары: Көп аурумен ауырмайды. Жиі суғарғаннан тамыры мен жапырағы шіріп кетуі мүмкін. Көбейтілуі: Түбін бөлу, жапырағын қалемшелеу арқылы көбейтеді. Сарыала жапырақты түрлерін қалемшелеп көбейткенде сары түсі жоғалып кетеді. Сондықтан оның түсін сақтап қалу үшін тек түбін бөліп көбейтеді. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Фатция

Фатция – аралия тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы. Фатцияның «Аралия» деген тағы бір аты бар. Ол табиғатта Оңтүстік Корея мен Жапонияда ғана кездеседі. Әдемілігі жалпақ жапырақтарында. Үй жағдайының өзінде оның бойының биіктігі 1,5-2 метрге дейін жетеді. Өсуі тез. Үй жағдайында жиі өсірілетін түрі Жапон фатциясы (Fatsia japonica). Жапырақтары үлкен, 15-30 см аралығында болады. Пішіні дөңгелек, 5-9 жапырақшадан құралған. Үй жағдайында гүлдеуі екіталай. Гүлдері оншалықты әрлі де емес. Қолшатыр секілді сабақ басына шоғырланып шығады, түсі ақ. Фатцияны үй жағдайында сирек өсіреді. Оны көбінесе флористикада гүлшоғырларын жасау үшін көп қолданады. Әдемі жапырақтары гүлдестелердің көркін кіргізеді. Жарығы: Жарықты жақсы көреді. Тұрған жері ашық, күн жақсы түсетін болса жапырақтары да үлкейе түседі. Алакөлеңкеге де аздап шыдайды. Ал, жаз кезінде таза ауаға шығарғыңыз келсе, тіке түскен күн сәулесінен қорғау керек. Немесе алакөлеңкеге орналастырыңыз. Жылуы: Ауа температурасының 6-10 0С төмендемегені абзал. Ауаның күрт өзгеруінен де зиян шегеді. Салқын жерде тұрған фатцияның жапырақтары кіші, өсуі төмен болады. Суғарылуы: Жазда молынан жиірек, қыста сирек суғарады. Ылғалдылығы: Аса ылғалдылықты қажет етпейді. Бірақ жапырағын шаңнан тазарту мақсатында су бүркіп тұрған дұрыс. Қоректендірілуі: Көктемнен қоңыр күзге дейін әдемі жапырақты өсімдікке арналған минералды тыңайтқышпен екі аптада бір рет қоректендіріп тұрған дұрыс. Тыңайтқыш жапырағының шымыр, әдемі, түсінің қанық болуына көмектеседі. Аурулары: Фатцияға щитовка, өсімдік биті мен өрмекші әуес келеді. Көлеңкеде тұрса немесе ауа қатты құрғап кетсе фатция жапырақтарын түсіре бастайды. Көбейтілуі: Тұқымы және қалемшелеу арқылы көбейтеді. Үй жағдайында сирек гүлдейтіндіктен, ерте көктемде қалемшелеп көбейткен дұрыс. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Фикус

Фикус – тұт тұқымдасына жататын, үй гүлдерінің ішіндегі ең кең таралғаны және танымалы десек те болады. Туысында 1500-2000-ға жуық түрі болғанымен «Каучук фикусы» көп өсірілетін түрі. Сонымен қатар, «Бенджамин фикусы» және «Эластика фикусы» деген түрлерін де өсірушілер қатары көбейіп келеді. Әдемі жапырақтарына бола бұл гүлді нағыз мекеме гүлі деп айтады. Дегенмен де фикус көпшілікке ең алдымен көп күтімді қажет етпейтін «көнбістігімен» танымал болған шығар. Бүгінгі біз айтқалы отырған фикус «каучук фикусы». Каучук фикусының өзі бірнеше топқа бөлінеді. Алғашында, жасыл, жалпақ жапырақты бір түрі болса, қазіргі кезде оның сары ала, ақ ала, қызыл ала және ұсақ жапырақты, бойы аласа секілді бірнеше түрі шығарылды. Барлық түрінің күтімі бірдей. Олардың бір-бірінен айырмашылығы жапырағының түстерінде ғана. Жарығы Тіке түскен күн сәулесін көтере алмайды. Ала жапырақты түрлері жарықты ұнатады, көлеңкеде ала түсін жоғалтып, жай жасылға айналып кетеді. Жарық жетіспегеннен төменгі жапырақтары түсіп қалады. Жылуы: Жылу сүйгіш өсімдік. Қыста температура 16-180С төмен болмағаны дұрыс. Суғарылуы: Жылдың барлық мезгілінде бірқалыпты суғару қажет. Топырағында судың тосылып қалғанын ұнатпайды. Суғаратын судың бөлме температурасы деңгейінде жылы болғаны дұрыс. Ылғалдылығы: Жапырақтарын дымқыл матамен сүртіп тұру керек. Ол фикусқа әрі ылғалдылық беріп, әрі жапырақтарын шаңнан тазартады. Ұсақ жапырақты фикустарға су бүркіп тұру қажет. Қоректендірілуі: Фикустың барлығы шіріген көң мен құнарлы топырақты ұнатады. Көктем кезінде топырағының беткі қабатын тазалап алып, жаңа топырақ салып тұрған абзал. Аурулары: Өрмекші, ақ ұнтақ саңырауқұлағымен, өсімдік битімен ауырады. Кез келген ауру фикусқа көп суғарғаннан және тазалықтың жоқтығынан келеді. Көбейтілуі: Қалемшелеу және жапырағы арқылы да көбейтіледі. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Филедендрон

Филедендрон (РHILODENDRON ФИЛЕДЕНДРОН) – ароидтар туысына жататын, 350 табиғи түрі бар, тропикалық өсімдік. Әдемі жапырақты, шырмалып өсетіндіктен оны түбектерге егіп, сабағына тіреу қойып өсіреді. Үй жағдайында филедендронның жасыл, сары және сары ала жапырақты үш түрі жиі кездеседі. Өсімі тез, жүрек тәрізді жапырақтары әдемі болғандықтан оны өсірушілер қатары көп. Күтімі жақсы болса сабағының ұзындығы 5 метрге дейін жетеді. Жарығы: Филедендронның ала жапырақтылары жарықты қажет етеді, жарық жетіспесе ала түстері жоғалады. Жасыл жапырақтылары көлеңкеге шыдамды. Жылуы: Бөлме температурасы қыста 15-200С төмен болмауы керек. Суғарылуы: Топырағының ылғалды болғаны дұрыс. Көп суғарғаннан төменгі жапырақтары сарғайып кетеді. Ылғалдылығы: Күніне бір рет жапырақтарына су бүркіп тұрады. Ылғалдылық жетіспесе, жапырақтарының көлемі кішірейіп кетеді. Қоректендірілуі: Айына бір рет әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен қоректендірген дұрыс. Көктем кезінде топырағының беткі қабатын алып тастап, жаңа құнарлы топырақты шіріген көңмен араластырып салады. Көбейтілуі: Сабағын қиып, қалемшелеу арқылы көбейтеді. Көбейтілуі өте оңай. Ол сабақтарындағы ауа тамырлары арқылы топырақта тез тамырланып кетеді. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Хавортия

Хавортия (HAWORTHIA DUVAL ХАВОРТИЯ) өсімдігінің атауы ағылшын ботанигі А.Н.Хаворттың (1768-1833ж) құрметіне қойылған. Отаны – Оңтүстік Африка. Хавортияның 150-ге жуық түрлері бар. Олар суккулентті, аласа бойлы көпжылдық өсімдіктер қатарына жатады. Хавортиялар көп жағынан алоэға ұқсас, жапырақтары шырынды. Ортасынан биіктігі 40 см болатын гүлсидамын шығарады. Гүлдері ұсақ, онша әдемі емес. Отаны Оңтүстік Африкада хавортия құмды, тасты жерлерде өседі. Ал, бізде оны бөлме өсімдігі ретінде өсіреді. Сол себепті оның топырағы да құм, ұсақ тас араласқан болуы керек. Жыл сайын хавортияның топырағын жаңартып, жанама өскіндерін бөліп алу керек. Жаз кезінде хавортияны балконға шығарып, таза ауада ұстаған дұрыс. Жарығы: Жарық жерде жақсы өседі. Сол үшін де терезенің алдына қою керек. Бірақ тіке түскен күн сәулесінен қорғаған жөн. Жылуы: Көктемнен күзге дейін температура тұрақты болуы керек. Қыс айында ең тиімді ауа температурасы 10-12&nbsp;°C. Суғарылуы: Топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек. Қыс кезінде 2 айда бір рет суғарған абзал. Ылғалдылығы: Жиі су шашудың қажеті жоқ. Бірақ бөлмедегі ауаны желдетіп тазартып тұру керек. Қоректендірілуі: Суккулентке арналған тыңайтқышпен көктемнен жаздың ортасына дейін қоректендіріледі. Аурулары: Көп жағдайда өсімдік битінен зиян шегеді. Көбейтілуі: Жанама өскіндері арқылы көбейтіледі. Оларды негізгі өсімдіктен бөліп алып, жеке отырғызады. Жапырағын кесіп алып, 3 күн кептіреді. Содан кейін құм араласқан топыраққа отырғызып, 3-4 аптадан кейін ғана суғара бастайды. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Хамедорея

Хамедорея – пальмалар тұқымдасына жататын, пальмалардың ең ірі түрлерінің бірі. Оның жүзден астам түрлері бар. Грек тілінен аударғанда хамедорея атауы «аласа бойлы, сыйлық» деген мағынаны білдіреді. Отаны Мексиканың, Оңтүстік және Орталық Американың таулы аймақтары. Сондықтан да хамедореяны кейде «тау пальмасы» деп атап жатады. Олардың бойының биіктігі 2 метр болса, сабақтарының жуандығы 3 см. Үй жағдайында көбінесе хамедореяның Мексика мен Гватемалада өсетін түрлерін таңдайды. Бұл хамедореяның биіктігі 2 метр. Әр сабағында алты-жеті, қанат тәрізді жапырақтары болады. Хамедорея үй жағдайында өсіруге өте ыңғайлы өсімдік, көп күтімді қажет етпейді, бірақ баяу өседі. Жаз кезінде оны балконға немесе аулаға шығарып қоюға болады. Тек өткір күн сәулесінен қорғау керек. Ол жел өтіне шыдамсыз өсімдік. Жарығы: Алакөлеңкеде жақсы өседі. Жарық жерге де орналастырса болады, бірақ тіке түскен күн көзінде қалмағаны жөн. Жылуы: Қыс кезінде 12-15&nbsp;°C төмен болмауы абзал. Суғарылуы: Жазда молынан жиі, қыста сирек суғарады. Топырағын үнемі ылғалды қалпында сақтаған жөн. Ылғалдылығы: Күніне 2-3 рет өсімдікке су шашып тұрса, жақсы өседі. Қоректендірілуі: Наурыз-тамыз айларының аралығында сұйық тыңайтқышпен қоректендіреді. Аурулары: Хамедореяға өсімдік биті мен өрмекшісі өте үйір келеді. Ауа тым құрғақ болса түрлі зиянкестер пайда болады, жапырақтарының ұштары сарғайып кетеді. Сондықтан өсімдік жапырақтарын үнемі таза ұстау керек. Астыңғы жапырақтары қоңырқай тартып кетеді, ондай жапырақтарды бірден кесіп тастау қажет. Жапырақтары әрсізденіп, ашық түске айналып кетсе, өсімдікті алакөлеңкеге ауыстырып қою керек. Көбейтілуі: Түбінен өскіндер пайда болады. Оларды бөліп жеке отырғызады. Немесе тұқым арқылы көбейтіледі. Тұқымдарды 24&nbsp;°C температурада тамырландыру керек. Ең тиімдісі, хамедореяның дайын көшеттерін сатып алу. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Ховея

Ховея – пальмалар тұқымдасына жататын, Лорд-Хау аралында өсетін түрі. H. forsteriana және H. belmoriana деген екі түрі үй жағдайында өсіріледі. Оларды бір-бірінен айыру өте қиын. Бойының биіктігі әртүрлі. Үй жағдайында 2,5 метрге жетеді, ал табиғатта 10-12 метр болады. Жапырақтары қанат секілді, ұзындығы 2,5 м. Жылыжайларда ховея гүл жарып, жеміс береді. Үй жағдайында оны гүлдету оңай емес. Ол үшін оған қажетті жағдай жасау керек. Табиғатта ховея жар басында теңіз деңгейінен 300 метр биіктікте өседі. Жаз кезінде ховеяға таза ауа қажет, сондықтан оны аулаға шығарып қойған дұрыс. Топырағы құнарлы болуы керек. Жас ховеяларды жыл сайын, ал көп жыл өскендерін екі-үш жылда бір рет топырағын жаңартып, қайта отырғызу керек. Жарығы: Жарық жерде де, алакөлеңкеде де өсіре беруге болады. Жылуы: Қыс кезінде ауа температурасы 18&nbsp;°C төмен болмауы керек. Суғарылуы: Топырағы құрғаған кезде ғана суғару керек. Артық су құюға болмайды. Ылғалдылығы: Күніне 2-3 рет жапырақтарына су шашып тұрған жөн. Қоректендірілуі: Жазда екі аптада бір рет, қыста айына бір рет қоректендіріледі. Аурулары: Артық ылғалдылықтан жапырақтары қоңыр түске айналып, дақтар пайда болады. Сарғайған жапырақтарын кесіп тастау керек. Көбейтілуі: Тұқымы арқылы көбейтіледі. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт]
Цикас

ЦИКАС (СYCAS) ЦИКАС - саговник тұқымдасына жатады. Отаны Оңтүстік – шығыс Азия және Австралия. Бұл ежелден келе жатқан өсімдік. Қырыққұлақ пен қылқанжапырақтылар сияқты, жер бетінде 200 миллион жыл өмір сүріп келеді. Грек тілінен аударғанда Kykas - «пальма» дегенді білдіреді. Шынымен-ақ пішіні пальмаға өте ұқсас. Бірақ ботаниктердің айтуы бойынша цикас пен пальманың туыстығы жоқ. Цикас қымбат өсімдіктер қатарына жатады. Баяу өседі. Бір жылда бір қатар ғана жапырақтар шығарады. Үйде өсіргенде дұрыс күтім жасаса ұзақ жыл өмір сүреді. Отанында үлкен биік болып өседі. Үй жағдайында бойы 2 метрге жетеді. Жарығы: жарықты жақсы көреді. Жазда аулаға күннің көзі барлық жағынан бірдей түсетіндей жерге қойса, өсімдіктің өсу қарқыны артып жаңа жапырақтардың өсуіне жағдай жасалады. Жылуы: температураны көп талғамайды. Бірақ қыста 8-10&nbsp;°C салқындау жерді қалайды. Жел өтінен сақтау қажет. Суғарылуы: жазда молынан жиірек, қыста сирек суғарады. Тек тұндырылған сумен суғару қажет. Құрамында тұзы бар су тамырларын ауруға ұшыратады әрі жапырақтарының түсуіне әкеледі. Ескертетін жай, суғарғанда діңіне су тигізбеу керек. Ылғалдылығы: ылғалдылықты өте жақсы көреді. Жиірек су бүркіп тұрған абзал. Жазда күн шықпай тұрып, не күннің көзі қайтқанда кешқұрым, қыста 8-10&nbsp;°C салқын жерде ұстасаңыз. Жапырақтарын ылғандырудың қажеті жоқ. Қоректендірілуі: сәуірден қыркүйек айларына дейін екі аптада бір пальмаға арналған тыңайтқышпен қоректендіреді. Қазан айынан бастап айына бір рет және жаздағыға қарағанда тыңайтқыштың мөлшерін екі есе аз қолданады. Аурулары: бөлмедегі ауа құрғақ болса ақ ұнтақ құрты, щитовка, трипс зиянкестерімен ауырады. Тығыз, ауыр топырақтан, шамадан көп суғарғанда, суағары нашар немесе жоқ болғанда шірік ауруларымен ауырады. Көбейтілуі: Тұқымы арқылы жылыжайларда арнайы мамандар ғана көбейте алады. Сондықтан жас көшетін сатып алған дұрыс. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Цикламен

Цикламен – наурызшешек тұқымдасына жататын көпжылдық тамыртүйнекті өсімдік. Цикламеннің отаны Иран, Шығыс Жерорта теңізінің жағалауы. 15-ке жуық түрі белгілі. Түйнегі жуан, етті. Ұсақ көзшелерінен тамыр шығарып дамиды.Үй жағдайында персия және еуропа цикламендері өсіріледі. Персия цикламені қыста гүлдейтін гүлдер қатарына жатады. Еуропа цикламенінің персия цикламеніне қарағанда гүлдері майда, бірақ жұпар иісті, көктемнен күзге дейін гүлдейді. Сұрыптаудың нәтижесінде соңғы уақытта гүлдерінің түсі әр алуан. Персия цикламені гүлдеп болған соң, суғаруды азайтады, біраз уақыт шамасында жапырақтары сарғайып, сола бастайды. Гүлдеп болған соң өсімдікте демалыс кезеңі басталады. Жапырақтары солмай тұрып жұлып тастауға болмайды, жапырақтағы нәр қайтадан тамыртүйнегіне барады. Жапырағы солып болғаннан кейін, өсімдікті түбегімен салқын, қараңғы жерге қояды. Тек анда-санда топырағы құрғап кетпес үшін ғана дымқылдандырып тұрады. Жаздың ортасында жаңа топыраққа қайта отырғызып, жарық жерге қойып, суғарып, қоректендіруді бастайды. Қайта отырғызу кезінде түйнектің 1/3 бөлігі топырақтың бетіне шығып тұруы керек. Еуропа цикламені мәңгіжасыл, жапырақ түсірмейді, өйткені бұл өсімдікте демалу кезеңі болмайды. Жарығы: тіке түскен күннің көзіне қоюға болмайды, жарық жерде жақсы өседі. Жылуы: гүлдеп тұрғанда ұзақ гүлдеуі үшін салқындау 12-14&nbsp;°C, бірақ жарығы мол жерде ұстау керек. Суғарылуы: түйнегі өніп шыққанға дейін түбектің үстінен, өсу барысында әсіресе гүлдеп тұрғанда түбектің түбінен суғарады. Суғарып болған соң артық суын төгіп тастау керек. Ылғалдылығы: ылғалдылықты жақсы көреді, бірақ су бүркуге болмайды. Түбектің астындағы ыдысқа қиыршық тастар салып, түбек түбіне тимейтіндей мөшерде су құю керек немесе гүлдің жанына ыдысқа су құйып қоюға болады. Егер, салқын жерде тұрса ылғалдандырудың қажеті жоқ. Қоректендірілуі: гүлдеп тұрғанда, гүлдеп болғаннан кейінгі демалған мезгілдерінде қоректендірмейді. Басқа уақытта екі аптада бір, толық минералды тыңайтқышпен қоректендіреді. Аурулары: цикламен өсімдік кенесімен ауруы мүмкін. Көбейтілуі: жаздың соңына таман тұқымын себу немесе қайта отырғызу кезінде жанама өскіндерін бөлу арқылы көбейтеді. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Шеффлера

Шеффлера – аралия тұқымдасына жатады. Шығыс Азия, Қытай, Жапония, Вьетнам және Австралияда таралған. Табиғатта 150-ге жуық түрі бар. Кейпі кішкене ағаш немесе бұта секілді. Жапырақтары жайылған алақан тәрізді сабақ басында тарамдала орналасқан 5-тен 20 талға дейін болады. Қою жасыл және ақ немесе сары дақтары бар алажапырақты түрлері бар. Отанында өте әдемі гүлдегенімен, үй жағдайында гүлдемейді. Ағаштектес шеффлера (schefflera arboricola) – көпбұтақты, әдемі жапырақты өсімдікке жатады. Жасыл және алажапырақты түрлері бар. Бір сабақтарда 7-ден 16-ға дейін жапырақтары болуы мүмкін. Жапырағы етті, қатқылдау, беті жылтыр. Күтімі жеңіл гүлдерге жатады. Ересек өсімдіктің бойы 2-2,5 метрге жетеді, сондықтан үлкен, кең бөлмелерде және қысқы бақтарда өсірген абзал. Жарығы: Тік түсетін күн көзіне қоюға болмайды, жарықта жақсы өседі. Жылуы: Қыста бөлме температурасының 120С дейін төмендеуіне шыдамды. Суғарылуы: Молынан сирек, қыста байқап суғару керек. Жиі суғарғаннан да жапырақтары түсіп қалады. Ылғалдылығы: Жапырақтарына жиірек су бүркіп ылғалдандырып тұрған дұрыс Қоректендірілуі: Көктем-жаз айларында он күнде бір рет, ал қыста айына бір рет әдемі жапырақты өсімдікке арналған тыңайтқышпен қоректендіреді. Аурулары: Бөлмеде ауа өте құрғақтанып кеткенде өрмекші және зиянкестердің әсерінен ауыруы мүмкін. Көбейтілуі: Сабақ ұшы қалемшелерімен және жартылай ағаштанған сабақтары арқылы көбейтеді. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727
Шолпаншаш

Шолпаншаш (лат. Adiántum) — адиантум тұқымдасына жатады. Отаны – тропикалық Америка және субтропикалық Еуразия аймақтары. Шолпаншаш Adiantum capillus-veneris) әдемі жапырақты өсімдік. Қырыққұлақтардың ішінде жапырағының өте нәзіктігімен ерекшеленеді. Еуропалықтар шолпаншашты әдемі шілтер секілді, жеңіл, салмақсыз үлпілдеген жапырақтары үшін «Бойжеткен шашы» деп атайды. Көлемі 1 см болатын ұсақ жапырақтарының пішіні желпуіш тәрізді, жиектері иректеліп келген. Сабақ бойына ұсақ жапырақтары қатар-қатар орналасқан. Жақсы күтім көрсетілген жағдайда бойының биіктігі 60 см-ге дейін жетеді. Шолпаншаштың жапырағының әдемілігі соншалық, оны көбіінесе үйлену тойларында қалыңдық гүлшоғырын қолданады. Жарығы: Тіке түскен күн сәулесінен қорғау керек. Алакөлеңкеде өседі. Жылуы: қыста 150С төмен болмағаны жөн. Жел өтінен сақтау керек. Ылғалдылығы: ылғалдылықтың жоғары болғанын қалайды, сондықтан жапырақтарына жиірек су бүркіп ылғалдандырып тұрған дұрыс. Қоректендірілуі: көп қоректендіргеннен жапырақтары сарғайып кетеді. Сол себепті, әдемі жапырақты өсімдікке құйылатын тыңайтқыштың мөлшерінен екі есе аз қолданып, айына бір рет қоректендіріп тұрған жөн. Аурулары: Ауа қатты құрғап кетсе, өрмекші және өсімдік битінен зиян шегеді. Көбейтілуі: Үлкейіп өскен шолпаншашты түбін бөлу арқылы көбейтеді. Жылыжайлада жапырағының астындағы спораларымен де көбейтуге болады. Сілтемелер * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] Дереккөздер "Гүлстан" республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727