kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ұлытау (футбол клубы)

Ұлытау футбол клубы —Қазақстан футбол клубы. Қазір клуб жабылып қалған. Клубтың тарихы мен жетістіктері Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 3 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді. ImageSize = width:300 height:60 PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:01/07/1997 ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992 Colors = id:bl1 value:rgb(0.5,0.8,0.5) id:bl2 value:rgb(0.9,0.9,0.3) id:rs value:rgb(0.8,0.6,0.6) id:rn value:rgb(0.9,0.1,0.1) PlotData= bar:Position width:15 color:white align:center from:01/07/1991 till:01/07/1992 shift:(0,-4) text: from:01/07/1992 till:01/07/1993 shift:(0,-4) text:23 from:01/07/1993 till:01/07/1994 shift:(0,-4) text: from:01/07/1994 till:01/07/1995 shift:(0,-4) text: from:01/07/1995 till:01/07/1996 shift:(0,-4) text:14 from:01/07/1996 till:01/07/1997 shift:(0,-4) text:15 from:01/07/1991 till:01/07/1992 color:rs shift:(0,13) text:"1 Д" from:01/07/1992 till:01/07/1993 color:bl1 shift:(0,13) text: "Премьер Лига" from:01/07/1993 till:01/07/1995 color:rs shift:(0,13) text:"1 Д" from:01/07/1995 till:01/07/1997 color:bl1 shift:(0,13) text: "Премьер Лига" Жетістіктері мен жеңілістері Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері: Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты * 1993 — 4:1 («Намыс», Алматы) * 1993 — 3:0 («Көкше», Көкшетау) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты * 1993 — 1:10 («Болат-АМТ», Теміртау) Клуб атауларының тарихы * «Еңбек» (1967-1974) * «Горняк» (1975-1979) * «Джезказганец» (1980-1990) * «Металлург» (1991) * «Металлист» (1992) * «Еңбек» (1993-1996) * «Ұлытау» (1997)
Кеден (футбол клубы)

Кеден футбол клубы — 1999 жылы Қазақстанның бірінші лигасында ойнаған Шымкенттегі Қазақстанның футбол клубы. Қазір клуб жабылып қалған. Жетістіктері *Қазақстан бірінші лигасында екінші орын: 1999 Дереккөздер
Ажар (футбол клубы)

Ажар футбол клубы — 1992-94 жылдары Қазақстан чемпионаттарында ойнаған көкшетаулық футбол клубы. 1992, 1993 жылдары Қазақстан чемпионатына қатысты. 1994 жылдың басында қаржы тапшылығынан жабылып қалды да, "Оқжетпес" клубына қосылды. Клубтың тарихы мен жетістіктері Жетістіктері мен жеңілістері Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері: Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты *1993 — 8:1 («Талдықорған», Талдықорған) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1992 — 1:8 («Арман», Кентау) *1992 — 0:7 («Уралец», Орал) Клуб атауларының тарихы * «Зенит» (1992) * «Ажар» (1993-1996) Атақты футболшылары * Сергей Калабухин * Олег Феоктистов
Айжарық (футбол клубы)

Айжарық футбол клубы — Шымкент қаласындағы футбол клубы. 2008 жылы құрылып, Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында өнер көрсетті. 26 кездесуден 29 ұпай жинап, 14 клубтың ішінде 13-орын алды. Келесі жылы да 24 ұпаймен 13-орында қалды. 2009 жылғы маусымнан соң жабылып қалды. Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/clubs/582299-ajzharyk-chimkent#tab114_582299r Клубтың статистикасы]
Ақсу (футбол клубы, Ақсукент)

Ақсу футбол клубы — Түркістан облысының Ақсукент елді мекеніндегі футбол командасы. 1994-1995 жылдары Қазақстан футбол біріншіліктерінде ойнаған. 2003 жылы Шымкентте құрылған "Ақсу" футбол клубымен шатастырмаңыздар Тарихы Қазақстан чемпионатында 1992 жылы "Торпедо" деген атпен құрылды. 1992 жылы Қазақстан әуесқой лигасына қатысып, бірінші кезеңнен аса алмады, "Оңтүстік аймақта" төртінші орында қалды. Келесі жылы да осы лигада осы аймақта ойнап, бірінші орын алды. Бірақ финалдық кезеңде бірінші топтық турнирден өте алмай, бесінші орынға табан тіреді. 1994 жылы Қазақстан чемпионатының бірінші лигасына қатысуға мүмкіндік алды. 1994-95 жылдары екі маусым қатарынан бірінші лигада ойнады. 1995 жылы "Шығыс" аймағында ойнап, алты матчтың үшеуіне ғана қатысты. Қалған ойындарда "Ақсуға" техникалық жеңіліс жазылды да, төрт клубтың ішінде соңғы орында қалды. Қазақстан кубогы 1994 жылы бірінші айналымда "Шахтермен" ойнауы тиіс еді. Бірақ матч өткізілмей, "Ақсуға" жеңіліс жазылды. Футболшылары
Ақсу (футбол клубы, Степногорск)

Ақсу футбол клубы — Степногорск қаласындағы футбол клубы. 1968 жылы құрылды. КСРО және Қазақстан чемпионаттарына қатысты. Тарихы 1980-81 жылдары КСРО чемпионатының екінші лигасына қатысты да, команда 1997 жылға дейін бас қоспады. 1997 жылы базасы Шортандыға көшіріліп, "Автомобилист" деген атаумен жоғары лигада ойнады. 1997 жылдың соңында "Химик" боп қайта өзгертілді де, Степногорскіге оралды. 1998, 1999 жылдары екі маусым қатарынан Қазақстан чемпионатының жоғары лигасында өнер көрсетті. 2003 жылы қайта құрылды да, бірінші лигада ойнай бастады. 2003 жылы Солтүстік-Батыс аймағында жеңімпаз атанды. 2008 жылы қалалық әкім клубты қаржыландырудан бас артты да, команда түпкілікті жабылып қалды. Клуб атауларының тарихы * «Арай» (1968) * «Химик» (1969-1998) *«Автомобилист» Шортанды (1996—1997) * «Ақмола» (1999) * «Химик» (2003-2005) * «Ақсу» (2006-2007) Жетістіктері * Бірінші лига жеңімпазы (Солтүстік-батыс аймағы): 2003 Дереккөздер
Тұран (футбол клубы, Түркістан)

Тұран футбол клубы — Түркістан қаласындағы футбол клубы. 2003 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын 2021 жылдан бастап "Түркістан Аренада" өткізеді, сыйымдылығы 7000 адам. Тарихы Маусымдар 2003 жылы "Қостүйін" деген атаумен бірінші лигаға қатысып, 20 ойынның бесеуінде жеңіске жетті де, бір кездесуді тең аяқтап, қалғандарында жеңіліп қалды. 2004 жылы "Арыс" деген атаумен ойнап, бірінші лиганың "Оңтүстік-Батыс" аймағында соңғы орында қалды. 2019 жылы команда қайта бас қосты да, Екінші лига мен Қазақстан кубогына қатысты. Кубок ойындарында алғашқы раундта төрт команданың ішінде үшінші орын алып, келесі сатыға шыға алмады. 2020 жылы Қазақстан бірінші лигасының оңтүстік аймағында екінші орын алды. 2021 жылы Премьер лига клубтарының саны 14-ке дейін көбейтіліп, клуб өз тарихында тұңғыш рет элитада ойнайтын болды. 2021 жылы атауы "Тұран" деп өзгертілді де, базасы Түркістанға көшірілді. Атаулары * Қостүйін (2003) * Арыс (2004—2020) * Тұран (2021—қазірге дейін) Құрамы Атақты ойыншылары * Артем Белошапка * Азат Нұрғалиев * Таңат Нөсербаев * Мардан Төлебек * Ермек Қуантаев * Олжас Керімжанов * Тони Силва * Максим Федин Дереккөздер Сілтемелер * [http://fcturan.kz/ Ресми сайты]
Аят (футбол клубы)

Аят футбол клубы — 2005 жылы Қазақстан чемпионатының бірінші лигасына қатысқан футбол ұжымы. Бір маусым ғана ойнап тарап кетті. Базасы Рудный қаласында. Тарихы 2004 жылы "Тобыл-2" деген атаумен құрылды. 2005 жылы "Аят" деген атаумен бірінші лигада және кубок ойындарында бақ сынады. Бірінші лигада 13 команданың ішінде бесінші орынға табан тіреді. 2006 жылы таратылды да, облыс әкімшілігі бұрын "Стройтель" деген атпен ойнап жабылып қалған "Аят" мини-футбол клубын қайта құруға күш салды. Атаулары * «Тобыл-2» (2004) * «Аят» (2005-2006) Дереккөздер Сілтемелер * https://xn--80ajidrinhdbfg.xn--p1ai/objects/futbolnyy-klub-ayat/
Горняк (футбол клубы, Сәтбаев)

Горняк футбол клубы —Қазақстанның футбол клубы, Сәтбаев қаласынан. 1990 жылдардағы нарық заманында жабылып қалған. Тарихы КСРО Чемпионаттарында Клуб 1966 жылы "Горняк Никольск" деген атпен құрылды. 1966 жылы "Горняк Жезқазған" деген атаумен Қазақ КСР чемпионатына қатысты. 1978-88 жылдар аралғында ешқандай ресми турнирге қатыспады. 1988-89 жылдары Қазақ КСР кубогына қатысты. Тәуелсіздік жылдары Тәуелсіздік жылдары бір рет Қазақстан кубогына, "Горняк-Атлант" деген атпен қатысып, 1/16 финалда "Восток" клубынан ұтылып қалды — 1:2. 1992 жылы әуесқойлар лигасына (бірінші лиганың аналогы) қатысты. Соңғы рет 1995 жылы Қазақстан бірінші лигасына қатысып, "Орталық" аймақта төрт команданың арасында соңғы орында қалды. Алты кездесуден бір ғана ұпай еншіледі. Сілтемелер http://footballfacts.ru/clubs/120574-gornyakatlant-satpaev#tab114_120574r
Динамо (футбол клубы, Алматы)

Динамо футбол клубы — 1937 жылы құрылған Алматыдағы футбол клубы. 1993 жылы жабылып қалды. Клубтың тарихы мен жетістіктері 1936 жылы құрылды. Қазақ КСР кубогы мен чемпионаттарына қатысып жүрді де, 1954 жылы клубтың базасында "Қайрат" командасы құрылған соң "Динамо" атауы тіпті ауызға алынбады. 1993 жылы баяғы "Динамоның" ізбасары ретінде қайта құрылды да, бір маусымды (1993) жоғарғы дивизионда өткізді. 1993 жылдың соңында түпкілікті жабылды. Жетістіктері мен жеңілістері Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері: Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты *1993 — 6:1 («Спартак», Семей) *1993 — 5:0 («Талдықорған», Талдықорған) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1993 — 3:0 («Батыр», Екібастұз) *1993 — 4:1 («Аңсат», Павлодар) *1993 — 4:1 («Зенит», Көкшетау)
Достық (футбол клубы, Алматы)

Достық футбол клубы — Қазақстан футбол клубы. Қазір клуб жабылып қалған. Клубтың тарихы мен жетістіктері 1993 жылы құрылған. Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 1 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді. Сол жылы-ақ тарап кетті. Құрамында Владимир Никитенко, Дмитрий Огай, Вахид Масудов, Юрий Коньков, Сергей Пасько, Асқар Қожабергено в секілді атақты футболшылар ойнады. Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты *1993 — 8:0 («Талдықорған», Талдықорған) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1993 — 1:5 («Химик», Қостанай) Жетістіктері *Қазақстан кубогының жеңімпазы (1): 1993
Есіл (футбол клубы, Астана)

Есіл (Астана) футбол клубы — Қазақстан футбол клубы. 1993 жылы құрылып, 1995 жылы жабылып қалған. Қазақстан чемпионаттарында 1994 жылы Қазақстан бірінші лигасының бірінші масымына қатысып, 5-орын алды. 1995 жылы да бірінші лигада ойнады. Бірінші кезеңде "Орталық аймақта" төрт клубтың арасында үшінші орын алды да, шешуші кезеңге жолдама ала алмады.
Жалын (футбол клубы)

Жалын футбол клубы — 1993 жылы құрылған Қазақстандағы футбол клубы. 1994 жылы жабылып қалған. Жаттығу базасы Шымкент қаласында. Тарихы 1993-94 жылдары бірінші лигада ойнады. 1994 жылы бірінші айналымнан соң жарыстан шығып қалды да, қалған ойындарға техникалық жеңіліс жазылды. Ең соңғы ойынын 29 маусым күні "Намыс" клубына қарсы өткізіп, 1:1 есебімен тең түсті. Дереккөздер
Ақжайық U-21

Ақжайық U-21 — Орал қаласындағы футбол клубы. Клуб 2007 жылы жабылды да, 2016 жылы "Ақжайық U-21" деген атаумен қайта құрылды. Қазақстан чемпионаттарында 2004-07 жылдары Қазақстан бірінші лигасында ойнады. 2004 жылы "Ақжайық-2" деген атаумен Оңтүстік-Батыс аймағында 9-шы орынға табан тіреді. Келесі жылы атауы "Жастар" деп өзгертілді. Ол маусымда 10-шы орынға табан тіреді, Ал 2006 жылы соңғы орында қалды. 2007 жылы 11-орын алды. 2016 жылдан бастап екінші лигада ойнайды. 2018 жылғы маусымда соңғы орында қалды. Қазақстан кубогында 2007 жылғы Қазақстан кубогында бірінші кезеңде (1/16 финалда) өз жерлестері "Ақжайықтан" 0:2 есебімен ұтылып қалды. Бұл матч 23 наурыз күні Шымкентте өтті. Атаулары * 2004 — Ақжайық-2 * 2004-07 — Жастар * 2016 — Ақжайық U-21
Қайрат (жастар клубы)

Қайрат Ж футбол клубы — 1999 жылы "Қайрат" клубының екінші командасы ретінде құрылды. Тарихы 2003-2007 жылдары бірінші лигада ойнады. 2005 жылы үшінші орынға табан тіреді. 2016 жылдан бері "Қайраттың" үшінші командасы ретінде екінші лигада ойнайды. 2016 жылы екінші лига жеңімпазы атанды. 2017 жылы екінші орын алды. 2018 жылы төртінші орынға ие болды. Клуб атауларының тарихы * 1999—2003 — «Қайрат-2» * 2004—2007 — «Железнодорожник» * 2007 — «Қайрат спортакадемиясы» * 2008—2015 — «Қайрат-дубль» * 2016 — «Қайрат U-21» * 2017 — «Қайрат Ж» Жетістіктері * Екінші лига жеңімпазы: 2016, 2017 Құрамы 2022 жылғы 12 қазандағы жағдай бойынша Сілтемелер
Жігер (футбол клубы)

Жігер футбол клубы — Шымкент қаласындағы футбол клубы. 1949 жылы құрылып, 60-жылдардан бастап "Мелиоратор" деген атпен біраз жыл КСРО чемпионатының екінші лигасының сегізінші аймағында ойнады. Тарихы Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 9 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді. 2000 жылы маусым ортасында клуб қаржы жағдайына байланысты тарап кетіп, "Томирис" клубымен қосылып, жаңадан "Ордабасы" клубы құрылды. ImageSize = width:400 height:60 PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:01/07/2000 ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992 Colors = id:bl1 value:rgb(0.5,0.8,0.5) id:bl2 value:rgb(0.9,0.9,0.3) id:rs value:rgb(0.8,0.6,0.6) id:rn value:rgb(0.9,0.1,0.1) PlotData= bar:Position width:15 color:white align:center from:01/07/1991 till:01/07/1992 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1992 till:01/07/1993 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/1993 till:01/07/1994 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/1994 till:01/07/1995 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/1995 till:01/07/1996 shift:(0,-4) text:14 from:01/07/1996 till:01/07/1997 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/1997 till:01/07/1998 shift:(0,-4) text:11 from:01/07/1998 till:01/07/1999 shift:(0,-4) text:13 from:01/07/1999 till:01/07/2000 shift:(0,-4) text:15 from:01/07/1991 till:01/07/2000 color:bl1 shift:(0,13) text:"Премьер Лига" Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты *1995 — 12:1 («Мұнайшы», Ақтау) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1996 — 0:6 («Ертіс», Павлодар) *1999 — 0:6 («Аксесс-Есіл», Көкшетау) Клуб атауларының тарихы * «Динамо» (1949-1959) * «Еңбек» (1960) * «Металлург» (1961-1980) * «Мелиоратор» (1981-1992) * «Жігер» (1992-2000) Жетістіктері * Қазақстанның қола жүлдегері (1): 1994
Қайсар-Жас

Қайсар-Жас футбол клубы — Қазақстан чемпионаттарында сынға түскен қызылордалық футбол клубы. 2002 жылы құрылып, 2007 жылы клуб жабылып қалған. 2014 жылы "Байқоңыр" футбол клубы құрылды. Ол "Қайсар-Жастың" ізбасары ретінде саналады.
Қарабастау (футбол клубы)

Қарабастау футбол клубы — 2003 жылы құрылған Шымкент қаласындағы футбол клубы. 2004 жылы жабылып қалды. Ерекшелігі сол, кәсіпқой клуб мәртебесін алғанымен клуб өз тарихында Қазақстандағы кәсіпқой деңгейдегі турнирлерде бір ойын да өткізбеген. 2003 жылы Қазақстан чемпионатына қатысатын болғанымен, кейін бас тартты. 2003 жылы Қазақстан кубогына қатысуға ниет білдірді. 1/16 финалда "Ақтөбе-Ленто" клубымен ойнауы тиіс еді. Бірақ 2003 жылы 5 мамыр күні Шымкентте өтетін матчқа қатысудан өздері бас тартты да, бұларға техникалық жеңіліс жазылды. 2004 жылы ешқандай жарысқа қатыспастан тарап кетті. Дереккөздер Сілтемелер [http://businessnavigator.kz/en/branch/OO_FUTBOLNYY_KLUB_KARA_BASTAU_2974/ Профилі]
БГС Ақсай (футбол клубы)

БГС Ақсай футбол клубы —Қазақстан футбол клубы. Базасы Батыс Қазақстан облысы, Бөрілі ауданы, Ақсай қаласында. 2002 жылы ресми түрде жабылып қалған. Кейінгі жылдары футзал қауымдастығына тіркелді. Тарихы 1993 жылы "Қарашығанақ" деген атпен Қазақстан чемпионатының жоғары лигасына қатысты. 1994 жылы бірінші лигаға түсіп қалды да, 2002 жылға дейін ешқандай турнирге қатыспады. 2002 жылы БГС Ақсай деген атаумен екінші лиганың "Батыс" аймағында ойнап, соңғы орында қалды. Команда содан соң кәсіпқой лигаларда бас қоспады. 2017 жылы Ақсай қаласының футбол чемпионатына және Батыс Қазақстан облысының футзал турниріне қатысты. Клубтың тарихы мен жетістіктері Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 1 маусымды жоғарғы дивизионда өткізді. Жетістіктері мен жеңілістері Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері: Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты: *1992 — 4:1 («Қайсар», Қызылорда) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты: *1992 — 1:7 («СКИФ-Ордабасы», Шымкент) Клуб атауларының тарихы * «Қарашығанақ» (1992-1994) * «БГС Ақсай» (1994-2002)
Жетісу U-21

Жетісу U-21 (Жетісу жастар футбол клубы) — 1997 жылы құрылған "Жетісу" футбол командасының фарм-клубы клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Жетісу" резервті стаионында өткізеді. Тарихы 1997 жылы "Жетісу Промсервисхолдинг" деген атаумен құрылып, екі жыл қатарынан бірінші лигада ойнады. 2007 жылға дейін "Жетісу-2", "Көксу" деген атаулармен бірінші лигада және Қазақстан кубоктерінде сынға түсті. 2016 жылы "Жетісу-21" деген атпен қайта футбол сахнасына шықты да, екінші лигада ойнап келеді. Атаулары * 1997-1998 — Жетісу Промсервис холдинг * 2004-2006 — Жетісу-2 * 2006 — Көксу * 2007 — Жетісу-2 * 2016 — Жетісу U-21 Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/clubs/297416-koksu-taldykurgan#tab49_297416r Футболшылары]
Атырау U-21

Атырау U-21 — 2003-07 жылдары Қазақстан бірінші лигасының чемпионаттарында ойнаған Атыраудағы футбол клубы. Тарихы 2002 жылы құрылды да, 2003 жылы Қазақстан бірінші лигасына қатысты. Оңтүстік-Батыс аймақта бесінші орынға табан тіреді. 2004 жылы да дәл осы аймақта дәл осы орында қалды. Команда футболшысы Бейбіт Тәтішев 15 голмен лиганың үздік мергені атанды. 2005 жылы сегізінші орынға, 2006 жылы тоғызыншы орынға түсіп кетті. 2007 жылы соңғы рет қатысып, 12 орында қалды. 2016 жылы "Атырау U-21" деген атаумен қайта құрылды. Клуб 2016 жылдан бері Қазақстанның екінші лигасындай ойнап келеді. Сілтемелер * http://footballfacts.ru/clubs/518480-munajly-atyrau
Намыс (футбол клубы)

Намыс футбол клубы — 1992-1996 жылдары Қазақстанда чемпионаттарында ойнаған футбол клубы. Клубтың басқалардан ерекшелігі — құрамында тек қазақ жігіттері ғана ойнады. Тарихы 1991 жылы "Спорт" газетінің редакторы Несіп Жүнісбаев тек қазақ балаларынан құралған команда жасақтау идеясын жариялады. Егер газетке көптеп жазылса, содан түсетін қаржы клубтың шығынын да көтере алатынын мәлімдеді. 1992 жылы жер-жерлерден оқырмандар клубтың болашағы үшін газет қорына шамалары жеткенше ақша аудара бастады да, 1992 жылы клуб селекционерлері жер-жерлерден 6, 7, 8 сынып оқитын, допты жақсы игере алатын қазақ балаларын жинау үшін Қазақстанды аралап кетті. Онысы нәтиже берді де, бірнеше баланың басын қосып, "Намыс" футбол мектебін құрды. Кейін сол мектептен Нұрбол Жұмасқалиев, Нәкен Қырықбаев, Алмас Құлшынбаев, Асқат Қадырқұлов секілді ұлттық құрамада ойнаған футболшылар өсіп шықты. Сол жылы "Намыс" кәсіби футбол клубы құрылды да, Қазақстан чемпионатына қатысты. Бірақ таза қазақ футболшыларынан құралған клуб айтарлықтай нәтиже көрсете алмай, төменгі орындарда қалды да, 1994 жылы бірінші лигаға түсіп қалды. 1995 жылы бірінші лигада элитаға көтерілу үшін біраз әрекеттенді. Шығыс аймақта сынға түсіп, төрт клубтың ішінде екінші орынға көтерілді. Финалдық турнирде де аса нашар ойнаған жоқ, жоғары лигаға жолдама беретін үшінші орынға іліге алмады, үшінші орындағы "Көкше" клубынан 6 ұпай артта қап кетті. 1995 жылғы маусымның соңында қаржы мәселесі қиындап кетті де, клуб жабылып қалды. Клубта әр жылдары жоғарыда аталғандардан бөлек Асан Кәриев, Қайрат Кәрімов, Асхат Борантаев секілді футболшылар өнер көрсетті. Статистикасы Жетістіктері мен жеңілістері Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты *1992 — 3:0 («Қарашығанақ», Ақсай) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1992 — 0:8 («Батыр», Екібастұз) Сілтемелер * [http://footballfacts.ru/clubs/32084 footballfacts.ru] *[https://kazgazeta.kz/news/123894 Қазақ футболының намысын жаныған «Намыс»]
Наша Кампания (футбол клубы)

Наша Кампания футбол клубы —Қазақстан футбол клубы. Қазір клуб жабылып қалған. Клубтың тарихы мен жетістіктері Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 1 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді. 2001 жылы клуб «Екібастұз» клубына қосылып кетті. Жетістіктері мен жеңілістері Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері: Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты *1992 — 2:0 («Нарын», Орал) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1992 — 1:10 («Қайрат», Алматы)
Рахат (футбол клубы)

Рахат Астана футбол клубы — Қазақстан чемпионаттарында өнер көрсеткен Астана қаласындағы футбол клубы. 2008 жылы жабылып қалған. Қазақстан чемпионаттарында 2003 жылы "Солтүстік-Шығыс" аймағында 12-ші орын алды. 2004 жылы осы аймақта шамалы ілгерілеп, бесінші орынға көтерілді. 2007 жылы Қазақстан бірінші лигасында соңғы рет ойнап, Солтүстік Шығыс аймақта 13-ші орында қалды. Қазақстан кубогында 2003 жылғы Қазақстан кубогына "Жастар" деген атаумен қатысып, бірінші кезеңде "Есіл-Богатырь-2" клубын 1:0 есебімен ұтты. Бұл клубтың өз тарихындағы тұңғыш ресми ойыны болатын. Екінші кезеңде "Ертістен" 0:6 есебімен ойсырай ұтылды. 2004 жылғы кубоктық турнирде "Евразия" деген атпен ойнап, бірінші кезеңде Теміртаудың Болат-ЦСКА клубымен 3:3 есебімен тең түсті. Пенальтилер сериясында 0:3 есебімен ұтылып қалды. 2005 жылғы Қазақстан кубогында бірден екінші айналымнан бастап, тағы да "Ертістен" ойсырай ұтылды. 2006 жылы "Рахат" боп өзгертілді. Бұл маусымда да, 2007 жылы да 1/16 финалдан аса алмады. 2008 жылы клуб жабылды. Клуб атауларының тарихы * «Жастар» (2003) * «Евразия» (2004-2006) * «Рахат-Центр» (2006) * «Рахат» (2007-2008) Сілтемелер
Томирис (футбол клубы)

Томирис футбол клубы — Қазақстан футбол клубы. Қазір клуб жабылып қалған. Клубтың тарихы мен жетістіктері Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 2 сезонды жоғарғы дивизионда өткізді. 2000 жылы маусым ортасында клуб қаржы жағдайына байланысты тарап кетіп, "Жігер" клубымен қосылып, жаңадан "Достық" (қазіргі "Ордабасы)" клубы құрылды. 2001 жылы клуб "Томирис ЛФК" деген атаумен басқа клуб ретінде құрылып, бірінші лигаға қатысты. Жетістіктері мен жеңілістері Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері: Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты *1999 — 4:0 («Ақмола», Көкшетау) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты *1999 — 0:3 («Жеңіс», Астана) *1999 — 0:3 (СОПФК «Қайрат», Алматы) *2000 — 0:3 («Қайсар», Қызылорда) Клуб атауларының тарихы * «Томирис» (1998) * «Синтез» (1999) * «Томирис» (2000)
Торғай (футбол клубы)

Торғай футбол клубы — 2003-04 жылдары Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында ойнаған футбол клубы. Арқалық қаласынан. 2004 жылдың соңында жабылып қалды. Қазақстан чемпионатында 2003 жылы бірінші лигада 22 кездесуде 21 ұпай жинап (+6 =3 -14) 12 кмоанданың ішінде 9-шы орын алды. 2004 жылы да тоғызыншы орынға табан тіреді, бұл жолы 24 кездесуде 24 ұпай жинады. Қазақстан кубогында 2003 жылы Қазақстан кубогының 1/32 финалында Ақтаудың "Каспий" клубын 1:0 есебімен ұтып, 1/16 финалға жолдама алды. 1/16 финалда Семейдің "Елім-ай" клубынан 2:6 есебімен ойсырай ұтылды. 2004 жылы 1/32 финалда "Есіл-Богатырь-2" (Петропавловск) клубынан 0:2 есебімен ұтылып қалды. Статистикасы Барлығы 49 кездесу өткізіп, 13-інде жеңіске жетті де, 9 матчта тең түсті. Сілтемелер * [http://footballfacts.ru/clubs/588994-torgaj-arkalykБарлық футболшылары]
Түркістан (футбол клубы, 2009)

Түркістан футбол клубы — Қазақстан чемпионаттарында ойнаған футбол клубы. 2009 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарды Түркістан қаласындағы Октябрь Жарылқапов атындағы стадионда өткізді. Турнирлерде Қазақстан чемпионатында Қазақстан чемпионатының бірінші лигасында бір маусымдай өнер көрсетті. 2009 жылғы чемпионатқа қатысып, турнир барысында жарыстан шығып қалды. Нәтижесінде 26 кездесуде 16 ұпай жинап, ең соңғы орында қалды. Дегенмен, бірнеше кездесуді өте сәтті өткізді, мәселен, 5-турда сырт алаңда "Каспийді" 2:1 есебімен, жетінші турда өз алаңында "Қайраттың" өзін 3:2 есебімен жеңіп кетті. Бірақ сырт алаңда қайраттықтардан 0:5 есебімен ұтылды (бұл түркістандықтардың соңғы кездесу еді, осы матчтан соң қалған турларға қатысқан жоқ, себебі белгісіз). Барлығы бес кездесуде қарсыластарынан басым түсті. Жоғарыда аталған ойындардан бөлек ОСШИОСД (4:0), "Болат-АМТ" (3:1), "Айжарық" (2:1) клубтарын жеңді. Қазақстан кубогында 2009 жылғы Қазақстан кубогына қатысты. Бірінші кезеңде-ақ "Тараздан" 0:4 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. Ірі жеңісі * 4:0 — ОСШИОСД (Тараз), чемпионатта Ірі жеңілістері * 0:5 — "Қайрат" (Алматы), чемпионатта * 0:4 — "Намыс" (Астана) чемпионатта * 0.4 — "Тараз", кубокте * 1:5 — "Айжарық", чемпионатта * 1:5 — "Іле-Сәулет" (Алматы облысы), чемпионатта Сілтемелер * http://footballfacts.ru/clubs/582283-turkestan-turkestan
Үш-Қоңыр (футбол клубы)

Үш-Қоңыр футбол клубы — Қазақстандағы футбол клубы. Алматы облысы, Шамалған қаласынан. Қазір клуб жабылып қалған. Тарихы 2002 жылы құрылды да, 2003 жылы Қазақстанның бірінші лигасынның Оңтүстік-Шығыс аймағында ойнады. 20 кездесудің тоғызында жеңіске жетіп, бір ойында тең түсті де, 10 матчта жеңіліске ұшырады. Нәтижесінде сегізінші орынға табан тіреді. Команда шабуылшысы Лечи Бицаев 13 гол соғып, мергендер көшінде екінші орынға жайғасты. 2004 жылы 24 кездесудің бесеуінде ғана жеңіске жетіп, 11-орынға түсіп кетті. Сол маусымнан соң команда қаржы тапшылығына орай қайтадан тарады. Футболшылары * Акмалиев Қазбек Маратович * Бектеміров Абдулахит * Леци Бицаев * Айдос Сатиев Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/clubs/588993-ushkonyr-ushkonyr#tab49_588993r Үш-Қоңыр футбол клубы ойнаған маусымдар]
Арман (футбол клубы)

Арман футбол клубы — Кентау қаласындағы Қазақстан футбол клубы. Клуб 1993 жылы жабылып қалған. Клубтың тарихы мен жетістіктері Жетістіктері мен жеңілістері Клубтың бүкіл тарихы бойында жеткен жеңістері мен жеңілістері: Ең үлкен жеңісі Қазақстан чемпионаты * 1992 — 1:8 («Зенит», Көкшетау) Ең үлкен жеңілістері Қазақстан чемпионаты * 1992 — 1:8 («Қайрат», Алматы) Клуб атауларының тарихы * «Горняк» (1968-1991) * «Арман» (1991-1993)
УЕФА Еуропа Лигасы

УЕФА Еуропа лигасы (англ. UEFA Europa League) — маңыздылығы жөнінен Еуропадағы Чемпиондар Лигасынан кейінгі екінші турнир. 1955-71 жылдар аралығында Жәрмеңкелер кубогы деп (бірақ Жәрмеңкелер кубогын УЕФА ресми түрде мойындаған жоқ), ал 1972-2009 жылдары УЕФА кубогы деп аталды. 2009 жылы жазда қазіргі атауына ие болды. 1998 жылдан бастап УЕФА кубогы мен Кубок иелерінің кубогы атты екі турнир біріктірілді. Тарихы Жәрмеңкелер кубогы 1855 жылы 18 сәуірде Жәрмеңкелер кубогын ұйымдастыру жайлы шешім қабылданды. Оның негізін қалаған Эрнст Томмен, Отторино Барразм, Стэнли Роуз "бір қала — бір команда" жүйесін қолданды, қалалар құрама командалары сынға түсті. Алғашқы маусымда Барселона, Базель, Бирмингем, Копенгаген, Франкфурт, Лозанна, Лейпциг, Лондон, Милан және Загреб командалары қатысты да, маусым 1955-58 жылдар аралығында өтіп, үш жылға созылды. Өйткені матчтар тек қалалар жәрмеңкесімен қатар өткізілді, сол себепті ұзақ уақыт жалғасты. Финалда Барселона құрамасы Лондон құрамасын 8:2 есебімен ұтты. Екінші маусым 1958-60 жылдары өтіп, бұдан соң бір маусым жылдан артық уақытқа созылмауы тиіс деп шешім қабылданды да, 1971 жылға дейін осылай ұйымдастырылды. 1971 жылы бұл турнир УЕФА кубогы турнирі өткізіле бастады. Жаңа турнирдің көлеңкесінде қалып кетуі мүмкін болды да, Жәрмеңкелер кубогы сол жылы-ақ өткізілуін тоқтатты. УЕФА Кубогы 1971/72 жылы өткізілген УЕФА кубогының алғашқы маусымында "Тоттенхэм Хотспур" клубы жеңімпаз атанды. 1997/98 жылғы маусымға дейін финалдық матчтар "үйде және сыртта" ережесімен ойналды да, аталмыш маусымнан бастап бейтарап алаңда бір ғана матч ойналатын болды. 1999 жылы жазда Кубок иелері кубогы турнирі УЕФА кубогы турнирімен біріктірілді. 2002/03 маусымда тұңғыш рет Қазақстан клубтары турнирде бақ сынады. "Қайрат" пен "Атырау" қатысып, бірінші кезеңнен өте алмады. 2004/05 жылғы маусымнан бастап екі іріктеу кезеңінен соң топтық турнир ойнатылды. Сондай-ақ турнирге Чемпиондар лигасының үшінші раунды мен плей-офф кезеңінде және топтық турнирлерде үшінші орын алған командалар мен Интертото кубогында ұтқан клубтар қатысатын болды. 2008/09 маусымда турнир УЕФА кубогы деген атаумен соңғы рет ұйымдастырылды. Ол маусымда "Шахтер" (Донецк) клубы жеңімпаз атанды. Атауы УЕФА Еуропа лигасы боп өзгерді. УЕФА Еуропа лигасы 2009/10 жылы жауңа атаумен өткен тұңғыш турнирде біршама өзгерістер болды: енді топтық турнирге 48 команда қатысатын болды. Іріктеу кезеңі төрт раундқа дейін ұзартылды. 2015 жылғы маусымнан бастап УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы келесі жылы Чемпиондар Лигасына жолдама алатын болды (ұлттық біріншіліктегі алған орны ескерілмейді). Финалдық матч бейтарап стадионда бір рет қана ойналады. Жеңімпаздары (1972 жылдан бастап) Клубтар бойынша Елдер бойынша Финалдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.uefa-coefficients.com/index.php UEFA RANKINGS AND MORE...] * [http://ru.uefa.com/uefaeuropaleague/index.html Еуропа Лигасы УЕФА сайтында] * [http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/ УЕФА рейтингі және коэффициенттері]
Сольресоль

Сольресоль – диатоникалық гамманың жеті ноталарының атауларына негізделген халыкаралық жасанды тіл. Оны 1817 жылы Жан Франсуа Сюдр шығарды. Бұл тілдің ары қарай дамуына сольресольдің стенографиялық әліппесін шығарған Венсан Гаевски және оның ұлы Сизаль Болеслас Гаевски үлкен үлес қосты. Олар Сюдр жобасының әлсіз және мықты жақтарын «Examen critique de la langue universelle de Sudre» кітабында сипаттап, 1902 жылы «Сольресоль грамматикасы» атты еңбегін жарыққа шығарды. Сольресоль тілінде 2660 сөз бар. Сольресольдегі кейбір сөздердің аудармасы: мен – доре, сен, сіз – доми, менікі – редо, тілек – мифаля, көмек – досидо, жақсы көру – доре миляси доми, тіл – сольресоль. Сөз таптары. Сөздегі фонетикалық екпін сөз табын анықтайды. Етістікте екпін қойылмайды, зат есімдерде екпін бірінші буынға түседі, сын есімде соңғысының алдындағы буынға, ал үстеуде – соңғысына. Мысалы: мидофа – құрметтеу, мИдофа – құрмет, мидОфа – құрметті, мидофА – құрметтегендіктен. Сольресольда үш «род» бар – мужской, женский және средний. Женский родтағы сөздердің соңғы дауысты буынына екпін түсіріле оқылып, жазған кезде сөздің соңынан горизонталдық сызықша қойылады «¯». Мужской және средний род ешқандай белгілермен ерекшеленбейді. Көпше түрдегі сөздердің соңғы буынындағы дауыссыз дыбыс ұзартылып оқылады. Жазған кезде сәйкес әріптің үстінен диакритикалық белгі қойылады «´» (акут). Мысалы: редо – аға, редо¯ – әпке (апа), ред́о¯ – әпкелер (апалар). Біріккен сөздер бірінші буынына қарай мағыналық топтарға жіктеледі. Мысалы, сольден басталатын сөздер ғылым және өнермен байланысты (сольресоль), ал сольсольден басталса медицинамен байланысты болады (сольсольредо – бас ауруы). «Уақыт» тобынан алты мысал: доредо – сағат, дореми – күн, дорефа – апта, доресоль – ай, дореля – жыл, дореси – ғасыр. Антонимдер . Антонимдерді құру үшін инверсия қолданылады, яғни сөздерді «төңкеру»: фаля – жақсы, ляфа – жаман. Сольресольді жазудың бірнеше қарапайым түрі бар: 1. ноталардың атаулары бойынша 2. ноталық станда 3. бірінші жеті араб цифрларымен 4. латын әліппесіндегі бірінші жеті әріптерімен 5. сольресольдің арнайы стенографиясының белгілерімен 6. кемпірқосақтың жеті түсін салумен Сольресольдің дыбысталу түрлері: 1. ноталарды оқу 2. мылқаулар ишараты 3. өлең айту арқылы Сюдрдің жобасы Париж ғылым академиясының бірнеше комиссиясынан мақтаулар естіп, 1851 жылы халықаралық көрмеде 10 мың франк көлемінде сыйақы алды. Ал 1862 жылы Лондон қаласында мадақтама медаль иегері болды. Бірнеше жылдан кейін сольресоль өзінің орнын әйгілі волапюк және эсперанто секілді жасанды тілдермен алмастырды.
Нуук

Нүүк — Гренландия елінің астанасы. Гренландияның батыс жағалауында орналасқан және солтүстік поляр шеңберінен оңтүстікке қарай 240 шақырым жерде орналасқан. Тарихы 1728 жылы дат саяхатшысы және миссионері Ханс Эгеде іргетасын қалады 1721 жылы, дат королі Фредерик IV Гренландияны қайтадан колониялау туралы бұйрық берген. 1728 жылы Ханс Эгеде және оның отбасы Нуук (ол кезде Годтхааб деп аталған) аймағына келген. Эгеде алғашқы кирхені және мектепті құрып, Гренландияны христиан дініне айналдыруға тырысқан. 1730 жылдары қалада аурулар мен аштықтан басқа қиындықтар туған. 1740 жылдары қала қайтадан өркендеді, негізінен балық аулау мен бұғы терісі саудасы арқылы. 1824 жылы Гренландияда қызыл шам жарықтары пайда болды. 1860 жылдары қалада ауру жағдайы қайтадан күшейді, негізінен тырысқақтан. 1870 жылдары қалада пошта және телеграф пайда болды. 1880 жылдары қалада алғашқы қонақ үй ашылды. 1890 жылдары қалада алғашқы газет басылып шықты. 1920 жылдары қалада алғашқы дәрігер жұмыс істей бастады. 1930 жылдары қалада алғашқы аэропорт ашылды. 1950 жылдары қалада туризм дамыды. 1960 жылдары қалада алғашқы теледидар пайда болды. 1970 жылдары қалада алғашқы компьютер пайда болды. 1979 жылы Гренландия Даниядан автономды өкімдік алды. 1980 жылдары қалада алғашқы интернет пайда болды. 2000 жылдарда қала жаңа инфрақұрылымдармен және құрылыстармен құрылыс жасай бастады. 2009 жылы Нуук Гренландияның астанасы болып жарияланды. Климаты Нуук Арктикалық климаттың белгілері бар, қыста суық және қарлы, жазда салқын және ылғалды болып келеді. Қыс ұзақ және суық болады. Орташа температура -10°C шамасында, бірақ кейде -25°C-қа дейін төмендеуі мүмкін. Қар жауу жиі кездеседі, қар жамылғысы қалың болады. Күн қысқа, кейде мүлдем болмайды. Жаз қысқа және салқын болады. Орташа температура 5°C-тан 10°C-қа дейін болады. Кейде жазда 20°C-қа дейін жылынуы мүмкін. Күн ұзақ болады, бірақ жауын-шашын жиі жауады. Халқы Нуук - Гренландияның ең ірі қаласы және шамамен 18 000 адам тұрады. Халықтың құрамы: * Гренландтықтар: Халықтың басым көпшілігі - гренландтықтар. Олардың көпшілігі - инуит халықтарының ұрпақтары. * Даниялықтар: Даниялықтардың саны да көп, өйткені Гренландия - Данияның автономды аумағы. * Басқа ұлттар: Қалада басқа ұлттардың өкілдері де бар, соның ішінде басқа еуропалықтар, азиялықтар және африкалықтар. Халықтың сипаттамасы: * Тіл: Гренландияда негізгі екі тіл қолданылады: гренланд тілі (инуиттің бір түрі) және дат тілі. Гренландтықтардың көпшілігі екі тілді біледі. Географиясы Нуук Гренландияның батыс жағалауындағы Копенгаген шығанағының жағасында орналасқан. Рельеф: Қала таулы аймақта орналасқан, теңіз деңгейінен шамамен 10 метр биіктікте. Қаланы қоршаған таулар теңіз деңгейінен 1 000 метрге дейін биіктеуі мүмкін. Су көздері: Нуук қаласы Копенгаген шығанағына шығады, оны айнала көптеген кіші шығанақтар мен фьордтар бар. Қаланың ішінде бірнеше көлдер мен өзендер бар. Флора және фауна: Нуук Арктикалық климат аймағында орналасқандықтан, оның флорасы мен фаунасы шектелген. Қаланың айналасында тундра өсімдіктері мен бұғылар, қояндар, аюлар сияқты жануарлар кездеседі. Теңіз жағалауында киттер, тюлендер мен балықтарды кездестіруге болады. Сілтемелер
Рамазан Салықұлы Бапов

Рамазан Салықұлы Бапов (16.08.1947, Алматы — 11.03.2014, Алматы) — биші, КСРО халық артисі (1979). Өмірбаяны Мәскеу хореографиялық училищесін бітіріп (1966), Қазақ опера және балет театрына қабылданған. Саханалаған рольдері Бапов сахнаға шығарған * Зигфрид, Дезире (П.И. Чайковскийдің “Аққу көлі” мен “Ұйқыдағы аруында”) * Базиль, Солор (Л. Минкустың “Дон-Кихоты” мен “Баядеркасында”) * Спартак (А.Хачатурянның “Спартагында”) * Альберт (А. Аданның “Жизелінде”) * Ромео (С. Прокофьевтің “Ромео мен Джульеттасында”) сияқты классикалық бейнелер оның шеберлігін толық байқатты. Осындай мол тәжірибені ол балетмейстерлік жұмысына және қазақтың классикалық балетін дамытуға пайдаланды. Бапов билеген * М.Сағатовтың “Әлиясындағы” Жігіт * Т. Мыңбаевтың “Фрескаларындағы” Ишпақа * Е. Брусиловскийдің “Қозы Көрпеш — Баян сұлуындағы” Қозы партиялары ұлттық қимыл-қозғалысты классикалық канондармен қабыстыра отырып, албырт жастықтың адал махаббатын нәзік бейнелейді. Бапов шығармаларындағы Қозы мен Спартак бейнелері театр тарихында қалған жарқын жұмыстар. Гастрольдік сапарлары * Берлиндегі дүниежүз. жастар мен студенттер фестиваліне * Батыс Берлиндегі қазақ өнері күндеріне (1981) қатысты. Гастрольдік сапармен Үндістан, Иордания, Малайзия, Сингапур, т.б. шет елдерде болды. Марапаттары * бүкілодақтық, Мәскеу (1969) халықар. (Варна, 1974) балет артистері конкурсының лауреаты * “Құрмет белгісі” орденімен марапатталған. * Қазақстан мемлекеттік сыйлық (1976) * Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы (1981) лауреаты. Дереккөздер
Роза Тайманқызы Айдарбаева

Роза Тайманқызы Айдарбаева - (1952, Таушық - ) - домбырашы, ҚР еңбек сіңірген әртісі. Өмірбаяны 1952 жылы қойнауы мәдениеттің мұрасына мейілінше бай, жер асты мұнай байлығымен белгілі, өнерлі адамдардың өлкесі Маңғыстау облысы, Қаратау бауырындағы Таушық кентінде дүниеге келді. Оның әкесі Тайман Айдарбаев әрі күйші, әрі сазгер адам. Ол 25 тей күйлердің авторы. Анасы – Рахима әнші. Немере ағасы Байжабай : «Роза Бағлановадай елінің еркесі болсын», – деп өмірге келген сәбидің атын Роза қойған. Әкесінің сазгерлігі, күйшілігі, анасының әншілігі балғын Розаның өнерге деген ынтызарлығын ерте оятты. Ол алты жасында әкесінен Құрманғазының «Бозшолақ» күйін үйреніп, үй ішінде, қаумалаған көршілер алдында тарта бастады. Розаның алғашқы жеңісі 3 сыныпта оқып жүрген шағында кезекті өнер сайысында орындалды, бірінші орынды жеңіп алды. Көркемөнер үйірмесіне қатысып Тастановтың «Қазақ биі» атты күйін тартып жүрді. Тұщыбектегі мектеп қабырғасында және аудандық өнер сайыстарында тек бас жүлделерді жеңіп алатын. Роза онжылдықты тәмамдағасын 1970 жылы Атырау қаласындағы музыка училищесіне оқуға түседі. 1974 жылы консерваторияны үздік дипломмен аяқтайды.Ғазиза Жұбанованың басқаруымен Қазақтың Мемлекеттік (ҚМ) Құрманғазы атындағы Академиялық халық аспаптар (АХА) оркестрі құрамында Италияға гастрөлдік сапармен алғаш рет Еуропада ұйымдастырылған концерттерде жас студент Роза Айдарбаева да қатысты. Консервторияны үздік аяқтап, ұлттық аспаптар бөлімінде ұстаздыққа қалдырылды. 1984 жылы Роза Тайманқызы Маңғыстау облысына қызметке ауысты. Ақтаудың музыкалық мектебіне орналасып, ұстаздығымен көптеген шәкіртерді өнердің салиқалы жолына қанатандырды. 1992 жылы облыстық филармонияға жеке орындаушы және «Ақжарма» фольклорлық ансамбліне жетекші домбырашы болып қызметке орналасты. Сол шақта Абыл Тарақұлы атындағы Қазақ ұлт аспаптары оркестрі бой көтерді. Бұл игілікті іске Маңғыстаудың талай өнерпаздары ат салысты. Ол ұжыммен бірге Түркия, Қытай, Франция елдеріндегі фестивальдерге қатысып, елге абыроймен оралып жүрді. Сол кездегі Мәдениет министрі Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев Розаны Түркияда өтетін Дүниежүзілік фестивальге қатысушылар тізіміне кіргізді. Оған көптеген мұсылман елдерінің өнерпаздары қатысты. Бұл жолыда Роза тағы да жүлдегер атанды. Марапаттары 1996 жылы Роза Тайманқызы Айдарбаеваға Қазақстан Президенті жарлығымен ҚР еңбек сіңірген әртісі атағы берілді. Бұл оның ұзақ жылдар бойғы өнер жолындағы табысты еңбегін құрметпен бағалау. Оған 1992 жылы «Республика ағарту ісінің үздігі» белгісі берілді, ал 1997 жылы «Құрмет» орденімен марапатталды. Дереккөздер
Жәмилә Баспақова

Баспақова Жәмилә - 1976 жылы он жасында музыкалық мектеп табалдырығын аттады. Талапты, жігерлі Жәмила 1983 жылы орта және музыкалық мектептерді үздік тәмамдады. Жәмиланың музыкалық мектептегі пианино сабағы бойынша мұғалімі Игнатьева оны аспапты кәсіби игеруге шыңдады. 1983 жылы музыкалақ білімін көтеру мақсатымен Теміртаудағы музыка училищесіне түсті. Өнерге құштарлығы арта түскен Жәмила 1987 – 92 жылдары Қазақ ұлттық консерваториясында Сәуле Құрманғаливаның жетекшілігімен вокалдық факультетте оқыды.1992 жылы қазан айында Жәмила Баспақова және Амантай Ыбраев Италияның Анхона Кантонының Озима қаласында сынға түсті. Комиссия мүшелері Жәмиланы таңдады. Ол қалаға Римнен 3 сағаттай жүріспен автобуспен жетуге болады.Ол консерваторияның төртінші курсында оқып жүрген кезінде К.Байсейітоваға арналған Алматы байқауында 60-70 әншілер ортасынан үздік шығып, дипломант атанды. Консерваторияны тәмамдаған жылы Жәмила Еркеғали Рахмадиевтің «Алпамыс» операсындағы Гүлбаршын партиясын орындады. 1993 жылдың жазында ән салу өнерін Италияда жетілдіре түскен Жәмила Алматыға оралды. Жәмила Баспақованың театрдағы орындаған ірі партиясы – Джузеппе Вердидің «Травиата» операсындағы Виолета. Оны 1995 жылы үлкен дайындықпен атқарды. Жәмиланың бұл жолғы партнерлері – Мұрат Шалабаев және Бақытжан Ысқақовтар еді. Осының алдында 1994 жылы Ташкентте Қазақстан мәдениетінің күндері өткізілді. Бұл жолы қойылымдарда ол өзіне тапсырылған опералар партияларын үлкен жетістікпен орындады. Оған 28 жасында «Қазақстанның еңбегі сіңірген қайраткері» атағы берілді. Өнерде бүгінде ең жоғары атақ осы. Бұдан әрі қарай бұрыңғыша «Қазақстанның халық әртісі» атағы ешбір өнер адамдарына берілмейтін болғаны белгілі. Дереккөздер
Болатбек Салтайұлы Бөкенов

Болатбек Салтайұлы Бөкенов – Түркістан облысының Төле би ауданындағы Қаратөбе елді мекенінде 1962 жылы дүниеге келді. Бұл мекен Ақсу-Жабағылы қорығына жақын жерде орналасқан. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. Әкесі Салтай Ұлы Отан соғысына қатысып аман-есен оралды, ұзақ жылдар мал дәрігері болды. Ол 91 жасында дүние салды. Анасы – Қоңырау гармоньда өлең айтуды ұнататын. Ал Салтайдың ағасы – Сатыбалды айтыстарға қатысатын. «Күн-Ай» деген кітапта Сатыбалды мен ақын Келменбеттің айтыстары берілген. Болатбектің әнге деген ынтызарлығы оны 1982 жылы Шымкенттегі музыкалық училищеге оқуға әкелді. Ұстаз Вениамин Машеев оның ән айтудағы талабын шыңдай түсті. Болатбек училищені тәмамдаған соң 1986 жылы Қазақ ұлттық консерваториясының вокалдық факультетіне қабылданды. Мұнда екі жылдай ҚР халық әртісі, марқұм Мұрат Мұсабаев ұстазы болды, одан әрі Болатбек КСРО халық әртісі, профессор Ермек Серкебаевтың класына ауысты. Консерваторияны 1991 жылы аяқтаған соң, Абай атындағы ҚМАОБ театрына солистікке қабылданды. Ол Алматы опера және балет театрының басты-басты репертуарларының тенор дауысты кейіпкерлер партияларын тез арада игереді. Ол атқарған рөльдер: Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамидидің «Абайындағы» – Әзім; Мұқан Төлебаевтың «Біржан мен Сарасындағы» – Естай; Еркеғали Рахмадиевтің «Алпамысындағы» – Кейқуат; «Қамар сұлудағы» – Тезекбай; Евгений Брусиловскийдің «Қыз Жібегіндегі» – Шеге; «Ер Тарғындағы» – Балапан; Ғазиза Жұбанованың «Құрманғазысындағы» – Савичев; Базарбай Жұманиязовтың «Махамбетіндегі» – Гекке; Джузеппе Вердидің «Травиатасындағы» – Гастон; «Аидадағы» – қуғыншы және «Риголеттодағы» – Борс; Петр Чайковскийдің «Иолантасындағы» – Альмерик және «Евгений Онегиндегі» – Трике; «Мәткенің қарғасындағы» – Чекалинский; Д.Ж. Пуччинидің «Чио-Чио-санындағы» – Горо және «Тоскадағы» – Сполетта; Ж.Бизенің «Карменіндегі» – Ремендадо. Ол опера және балет театрымен қоса, Құрманғазы атындағы оркестрмен, «Отырар сазы» және «Сазген сазы» ансамблімен бірге Италия қалаларында сол елдердің әнін орындағанында, оның әншілік өнеріне тәнті болған көрермендер оны «Паворотти Пикалло» (кішкентай Пикалло) деп атапты. Болатбек Бөкенов ҚР еңбек сіңірген қайраткері. Дереккөздер
Сәуле Стаханшылқызы Жанпейісова

{{Музыкант { } }} Сәуле Стаханшылқызы Жанпейісова (14 тамыз 1966 жыл, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Маятас ауылы) – қазақстандық дәстүрлі ән өнерін насхаттаушы әнші. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Дарын мемлекеттік сыйлығының иегері. Филология ғылымдарының кандидаты. Сарысу ауданының Құрметті азаматы. Өмірбаяны * Ол алғаш рет сахнаға 2-сыныпта оқып жүрген кезінде шығып, «әнші қыз» атанды. * Республикалық эстрада-цирк өнері студиясындағы Қазақстанның халық әртісі Ғарифолла Құрманғалиевтің батыс ән дәстүрі бойынша класына ілінді. * 1992 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдайды. * Өнер жолында жүріп Ұлттық Консерваторияға қабылданады. * 1997 жылы Консерваториядағы оқуын аяқтаған соң, Сәуле «Қазақконцерт» бірлестігінде кәсіби әншілікті бастады. Париждің «ЮНЕСКО» залында концерт атқарылғанда Сәуле оған қатысты. Оны Француздар өте жақсы қабылдады. * Атыраудағы музыка Академиясынан оралып, Құрманғазы атындағы консерваторияның ән кафедрасын басқарады. * 2012-2015 жылдары Жамбыл облыстық филармониясын басқарды. Ғылыми еңбектері * Ұзақ жылдар ізденісі нәтижесінде 2010 жылы «Қазақ прозасындағы әнші-ақындар бейнесі» тақырыбында кандидаттық ғылыми диссертациясын қорғады. * Көптеген ғылыми-танымдық мақалалардың және «Әуен-сыр» атты кітаптың авторы. * Сегіз қырлы өнерлі жан 2006 жылы ұлттық телеарнада авторлық «Бұл әнді білесіз бе?» тележобасында жүргізуші ретінде жаңа қырымен танылды. Шәкірттері * Айгүл Қосанова * Берік Жүсіпов * Эльмира Жаңабергенова * Арнұр Көшенеев * Маңғыстау жырларын әкелген Елдос Еміл * атыраулық Т.Құттымұратов * Ақтөбеден Айгүл Елшібаева * Ырысты Сүлейменов * Өмірқұл Айниязов. Дереккөздер
Қырықбуын

Қырықбуын — қырықбуындар тұқымдасына жататын мәңгі жасыл, көп жылдық шөптесін өсімдіктердің тұқымдас тармағы. Таралуы Қырықбуындар жер шарының Австралиядан басқа жерлерінің барлығында кездеседі. Класс бір ғана қырықбуын (Equіsetum) туысынан тұрады. Тұқымдас тармағында әр түрлі мәлімет бойынша 15-тен 32-ге дейін өсімдіктердің түрі бар. Оңтүстік Америка мен Оңтүстік Африкада кең таралған. Еуразияда 11 түрі өседі. Олар өзен жағалауларында, орманда, қалың бұта арасында, ылғалы мол жерлерде өседі. Қазақстанның аса құнды жем-шөптік (Бұтақты қырықбуын — ; Теңбіл қырықбуын — ; Қыстық қырықбуын — ) және жайылымдар мен егіс алқаптарында өсетін арам шөп ретінде (Далалық қырықбуын ) кездесетін түрлері де бар. Ал олардың арасында улы түрлерінің бірі - Батпақ қырықбуыны . Биологиялық сипаттамасы Тамырлары бұтақталып, өте жақсы дамыған. Сабақтары бунақты, көбіне топтасып бұтақтанады, буындарында түтікке біріккен қара түсті жапырақтың қынапшалары орналасқан. Олардың ирек ұштарында ақ түсті жолақтары болады. Олар жоғары сатыдағы өсімдіктерге жатады. Сабақтың сыртын бір қабат эпидермис жауып тұрады. Спора түзетін сабақтары біршама жуан, түсі қоңырлау, хлорофилсіз, бұтақталмаған. Биікт. 15 — 30 см. Олардың буындарында 8 — 9 иректелген тістері бар, түтік тәрізді қынапшалармен жабылып тұрады. Спора түзетін масақтары сабақтың ұштарында жетіледі. Шар тәрізді споралары пісіп жетілгеннен кейін сабағы солып қалады. Қазақстанда 8 түрі кездеседі. Сыртқы құрылысы жағынан қырықбуындар өзінің ағаш тәрізді тегі каламиттерге жақын, бірақ мөлшері жағынан көп кіші. Қырықбуындардың жер беті сабағы бір жылдық тек аздаған түрлерінде ғана ол көпжылдық, мәңгі жасыл болып келеді. Пайдалануы * Қырықбуындар дәрілік өсімдіктер ретінде медицинада кеңінен қолданылады. * Сабақтарын егеу қағаз ретінде де пайдалануға болады. Сыртқы сілтемелер *
Сара Ищанова

Ищанова Сара Сара 5.18.1960 жылы Алматыда туды.Сара Алматының пионерлер сарайындағы көркемөнерпаздар үйірмесіне 5 жасынан қатыса бастады, мектеп қабырғасында оқыған жылдарда әнші атала бастады.18 жасында Сара Абай атындағы ҚМАОБ театры жанындағы студияға қабылданды. Оған ұстаздықты Бибігүл Төлегенова атқарды. Осы студияда 2 жыл оқығасын театр басшылары оны 1981 жылы Мәскеудің П.И. Чайковский атындағы консерваториясында әншілік өнерін классикалық дәрежеде қалыптастыруына жолдама берді.Сараның консерваториядағы ұстазы, үлкен театрдың әншісі Ирина Константиновна Архипова. Консерваторияда білім алған соңғы жылдары Мәскеуде жұмысқа қалу мүмкіншілігі туды. Бірақ ұстазы – КСРО халық әртісі И.К. Архипова: «Сара, сен Алматыда өз халқыңның опера әншісі болуың керек»,– деп ақыл берді. Алматы опера және балет театрында алғашқы атқарған партиясы П.И. Чайковскийдің «Евгений Онегиндегі» Ольга рөлі, оған Римский – Корсаковтың «Патша қалыңдығындағы» Любаша рөлі жалғасты.Сара Ищанова қысқа мерзім ішінде Алматы опера және балет театрының прима-солисіне айналды. Оның опералық серіктестері – Е.Серкебаев, Ә.Дінішев, С.Байсұлтанов, Стригубенко. Олардың бәрімен де Сара аса тиімді үндестікпен, шеберлікпен опера партияларын орындады. Қандай опералық партияларды алып қарасақта, кейіпкер рөліне терең бойлап, көрермендердің көңілін толық қанағаттандыра алды. 1993 жылы Алматыда П.И. Чайковский шығармаларына арналған Кеңес Одағы өнерпаздарының фестивалі атқарылды. Бұл жолы Сара Ищанова музыка өнерін сынаушылардың көзіне ұнамды ілінді. Ол П.И. Чайковский, Джузеппе Верди, Жорж Бизе үшеуінің опералық партияларын айырықша қалайды. Соларда кейіпкерлердің мінез-құлқын, іс-әрекетін ашуда терең бойлайды, кейіпкермен әртіс біріккендей сезім тудырады. Ол қандайда кейіпкер рөлінде де осындай дәрежеге көтерілді, көрермендерді өзі атқарып тұрған рөлге сендіре алады. Оның шеберлік әншілік қасиеті әр партияда жаңа қырынан көрініп, қайталанбас мөлшерде көтерілгендігі айқындалды Сара Ищановаға опера өнеріндегі атқарған еңбектері үшін Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі атағы берілді. Дереккөздер