kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Жаңаайдар обасы

Жаңаайдар обасы – ерте темір дәуірлерінен сақталған ескерткіштер. Орналасқан жері Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Қаракеңгір өзенінің бойында, Жаңайдар қыстағынан оңтүстікке қарай 350 км жерде орналасқан. Сипаты 1961 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі Ә. Оразбаев) тапқан. Тасмола мәдениеті кезінде салынған ғұрыптық ескерткішке жатады (б.з.б. VII-VI ғасырлар). Негізгі оба тастан үйілген, диаметрі 8 м, биіктігі 0,6 м. Осы обадай шығысқа қарай тастан жасалған тұрқы ұзын, енсіз, жіңішке екі жол немесе "мұртты" обалар жалғасады. Солтүстік жолдың ұзындығы 95 м, оңтүстігі 102 м, бұлардың жалпақтығы орта есеппен 1,7 м. Обадан 2 қыш ыдыстың сынықтары, аттың тістері және ат әбзелдерінің бірнеше қола қапсырмалары табылған. Жолдардың (немесе "мүрттардың") кезінде күрделі құрылыстар болғаны анықталды. Бұлар екі қатар етіліп қырынан қойылған кішірек тақтатастардан үстін жауып ерекше дәліздер түрінде жасаған деген пікір бар. Дәліздердің екі шеті тастан дөңгелете өріп шығарған оба іспеттес кішігірім қүрылыстармен шектелген, ал ұзына бойы 1,5 м сайын көлденең тақтатастармен бөлініп қойылған. Жаңаайдар обасы жерлеу ескерткіштеріне жатпайды. Обадан жылқы сүйектерінің шығуы және ұзын жолдардың шығысқа қаратылғаны кешеннің шығып келе жатқан күнге табыну дәстүріне және мұнымен тікелей сабақтас құрбандыққа жылқы шалу ғұрпына байланысты тұрғызылғанын байқаймыз. Дереккөздер
Әлібек Әмзеұлы

Әмзеұлы Әлібек (20 желтоқсан 1947 жылы, Жамбыл облысы, Талас ауданы, Қызылжар ауылы) – актер, театртанушы, драматург, мәдениет ісін ұйымдастырушы. Жамбыл мәдени-ағарту училищесін (1968), Ташкент театр институтын (1982), Голливуд (АҚШ) кинобизнес мектебін (1993) бітірген. 1967 – 1971 ж. Абай атындағы облыстық қазақ драма театрында, Атыраудағы облыстық драма театрында актер, 1983 – 1987 ж. Жамбыл облысы қазақ драма театрының директоры, 1987 – 1988 ж. облыс мәдениет басқармасының бастығы, 1988 – 1992 ж. облысы мәдениет камитеті төрағасы, 1992 –1997 ж. кино және бейнетаспа қызметін көрсету жөніндегі облысы басқармасы бастығы, 1997 – 99 ж. облысы «Қарасай батыр» қорының президенті, 1999 ж. облысы мәдениет басқармасының бастығы. Әлібек театрда Қобыланды (Әуезовтің «Қара Қыпшақ Қобыландысында»), Исмайил (Айтматовтың «Бетпе-бетінде»), Иванов (Чеховтың «Ивановында»), Карлос Бланка (Г.Боровиктің «Буэнос Айрэстағы сұхбатында»), Мұқағали (Бодықовтың «Жан азабында»), т.б. образдар сомдаған. «Қаракемпір (Кейуана)» атты пьесасы Жамбыл, Арқалық театрларында қойылған. Әлібек режиссер ретінде театрларда бірнеше спектакльдер қойды. Қазақстан комсомолы сыйлығының, Бүкілодақтық театрлар қоғамының (1968), Бүкілодақтық театрлар фестивалі (1986) сыйлықтарының лауреаты. Дереккөздер
Ақсуат халық аспаптар оркестрі

Ақсуат халық аспаптар оркестрі - әуесқой халық оркестрі. 1973 ж. Шығыс Қазақстан облысы, Ақсуат ауданы Мәдениет үйінің жанынан жергілікті музыка әуесқойларының күшімен ұлттық аспаптар оркестрі болып үйымдасты. 1976 ж. ұжымға халық оркестрі атағы берілді. Оркестрдін көркемдік жетекш. әрі дирижері Р.Ноғайбаев. Оркестр құрамында респ. байқаудың лауреаттары К.Нүрмағанбетова мен Н.Сапқанбаев сынды әуесқой әншілер болды. Оркестр репертуарында Құрманғазының "Сарыарқасы", "Балбырауыны", Түркештің "Көңіл ашары", Н.Тілендиевтің "Көш керуені" мен "Ата толғауы", Т.Момбековтің "Бозінгені", сондайак И.Штраустың "Парсы маршы", И.Брамстың "Венгр биі", П.И. Чайковскийдің "Неаполитан әні" сияқты классик. туындылары тұрақты орын алды. 1984 ж. Ақсуат халық аспаптар оркестрі Алматы қаласында өнер көрсетті. Бүкілодақтық фестивальдың дипломанты, 1984 ж. Республикалық байқаудың лауреаты атанды. Дереккөздер
Алтын қорымы

Алтын қорымы – Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген кешенді ескерткіш. Орналасқан жері Махамбет ауданы, Ортақшыл ауылының солтүстік-шығысында 4 км жерде орналасқан. Зерттелуі, сипаты 1988-89 жылдары "Казреставрация" институтының экспедиция (жетекші С. Әжіғалиев) зерттеген. Құрамында XІХ-ХХ ғасырларға жататын 200-ден астам дәстүрлі құрылыстар бар. Қорымда белгілі қоғам қайраткері Айтуар би жерленген. Ескерткіш ішінде "төртқұлақ" деп аталатын төртбұрышты қоршаулар мен тас үйінділер сақталған. XІХ ғасырдың 2-жартысына жататын "үйтам" үлгісімен, өңделмеген кірпіштен көтерілген 4 күмбез бар. Кіретін бөлігі порталды оңтүстік қасбетінде орналасқан. Қорымның батыс жағында құлпытастар орнатылған. Олардың ішінде биіктігі 3 м-ге дейін жететін көлемділері де бар. Ерекше дараланатыны: дөңгелек тәрізді, өң бойында эпитафиялық жазуы бар және тасқа айналған ағаш іспеттес ("қада тас") құлпытастар. Дереккөздер
Безендіру

Безендіру (сәндеу, көркемдеу) - сән өнерінің бір саласы. Әдетте, көрме, мереке, спорт ойындары, т.б. өтетін орындар безендіріледі. Безендіру сәулет, мүсін, кескіндеме, графика, театр, киноөнерінің көркемдеу құралдарын, жарық беру техникасын пайдалана отырып жүзеге асырылады. Ол, көбінесе, үгіт-насихаттық мазмұнда болып келеді. Безендіру өнердің театр декорациясы саласымен туыстас. Безендіруді монументальдық өнер туындыларымен шатастыруға болмайды. Монументальдық өнер тұтас бір дәуірдің рухын бейнелен, ұзақ уақыт сақталатын заттардан (тас, металл, т.б.) жасалса, Безендіру дәл бүгінгі күннің тынысын тез, өткір, әсерлі түрде суреттеп, мата, плакат, түрлі-түсті таспалар, шарлар, гүлдер сияқты жеңіл материалдарды қолданумен, кеңістікті меңгеру мен түрлі түстерді пайдаланудағы күрт, ұтымды шешімдерімен ерек-шеленеді. Безендіру тарихы көне ғұрыптық және діни рәсімдерден бастау алады. Қазақ топырағында алғашқы нышандары жыл басы Наурызға арнап көпшілік жиналатын орындарды қызылды-жасылды желеңге бөлеу, үзатылатын қыздың отауын, көш керуенін, т.б. Безендіру түрінде болды. Безендірудің кәсіби өнер шотындағы бір түрі - дизайн. Дереккөздер
Ембі халық театры

Ембі халық театры - драмалық әуесқойлар ұжымы. Атырау облысының Ембі Мәдениет үйі жанынан 1954 жылы музикалық драма ұжымы ретінде құрылды, 1960 жылы халық театры атағына ие болды. Театр ұжымы Алматыда (1967, 1972) өнер көрсетті. Спектакльдері: М.Әуезовтің "Айман - Шолпаны", Ғ.Мүсіреповтің "Қыз Жібегі", Б.Майлиннің "Жалбыры", Ш.Құсайыновтың "Біздің Ғани", Ә.Нұрпейісовтің "Қан мен тері", т.б. Еңбекшілер көркемөнерпаздық шығармғы фестивалінің (1967) және Республикалық халық театрлары байқауының (1972) лауреаты. Дереккөздер
Қошан сері

Қошан сері (т.ө.ж. б., Көкшетау өңірі) - 19 ғасырдың орта тұсында өмір сүрген ақын, әнші, сері. Омбыда Зілқараның Әлібегі аға сұлтан болып сайланғанда құтты болсын айтуға келген билермен бірге еріп жүрген Қошан сері құттықтаудың орнына төренің мінін бетіне басады. Көкшетаулық Қазыбеков пен Тастан Тілеубековтен жазып алынған Қошан сері өлеңдері Орталық ғылымының кітапхана қорында сақтаулы. Дереккөздер
Жаңа толқын

Жаңа толқын, қазақ киногерлерінің жаңа толқыны - 20 ғасырдың 80-жылдарының соңы мен 90-жылдарында өз туындыларымен танылған жас қазақ киногерлерінің жаңа тобының шартты атауы. Олар: Р.Нұғманов, С.Апрымов, А.Қарпыцов, Ә.Қарақұлов, К.Әмірқұлов, Т.Теменов, С.Нарымбетов, Е.Шынарбаев, Ц.Өмірбаев, Б.Қалымбетов, Д.Манабаев, Қ.Салықов. "Жаңа толқын" өкілдері кейде ұлттық-көрқем дәстүрлерден алшақтап, қазіргі қалалық мәдениетке, батыс еуропалық және америкалық қиноэтикаға еліктейді. Сонымен қатар, "Жаңа толқынның" өқілдері өз туындыларында 90-шы жылдар шындығы адамдар түрмысын, мінез-құлқын, этно-психологиясын шынайы бейнелен, қоршаған ортаны өз көзқарастарымен түсіндіреді. "Жаңа толқын" өкілдері кинотуындыларының халықаралық қинофестивальдерде мойындалуы оларды өзгеше ұлттық мәдени құбылыс ретінде бағалауға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Еңбек әні

Еңбек әні - халық шығармашылығының бір түрі. Бұрынғы қазақ халқының "Еңбек әні" мал шаруашылығы тақырыбына құрылған. Еңбек әнінің құрылымы қысқа, әрі қарапайым. Речитативтіқ сымбат жиі пайдаланылып, шағын диатониқ. жүйе ладына негізделеді. Ішінара лирик, белгілер пайдаланылады. Еңбек әнінің үнінен оптимистік әуен, еңбеққе деген сүйіспеншілік сезіледі. Қазан төңкерісінен кейін қазақ қомпозиторларының шығармғынан еңбек тақырыбы басты орын алды. К.Әзірбаевтің "Боз торғай", М.Төлебаевтың "Ақ мақтасы", М.Ержановтың "Қойшыәні",С.Кәрімбаевтың"Тракторшы қарындасы", А.Есбаевтың "Маржан қызы" Еңбек әнінің үлгісіне жатады. Дереккөздер
Люк

Люк — көпмағыналы түсінік: * Қақпақпен тығыз жабылатын тесік. Люк астыға түсуден немесе кіруден қорғайды, жабады. Мысалы, кәріз люкі, желдету люкі және т.б. * Люк ( (Лукас), , ) — грек тілінен шыққан ер адамның есімі; Лукас деген есімнің қысқартылған түрі. Дереккөздер
Диапазон

Диапазон - әнші дауысының, музыкалық ашатын, дыбыс қатарының, әуеннің (мелодияның), т.б. дыбыстық көлемі. Диапазон дауыстың аспайтын, т.б. ең төменгі және ең жоғарғы дыбыстарының арасындағы интервалдармен анықталады. Дереккөздер
Еркін-огнеупор

«Еркін-огнеупор» ЖШС өнім өндіру бойынша қуаттылығы жылына 10 мың тонна отқа төзімді кірпіш өңдіретін зауыт құрылысы аяқталмақ. «Central Asia Cement» АҚ-да цементті құрғақ тәсілмен өндіруді қалпына келтіру, жаңарту және құрғақ өндірістің бір пешін іске қосу жоспарлануда. Бұл кәсіпорын қуатын жылына 1500 мың тоннаға дейін көтеруге және республиканың баска да облыстарын жабдықтауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс келешегі бар және экологиялық ең кауіпсіз тәсіл болып табылады. Сонымен қатар болашақта колда бар өндіріс қуаттылығын жөндеу және қалпына келтіру жоспарлануда (күйдіру цехы, шихталау цехы, балшық дайындау цехы, цементті сату және кептіру бөлімдері). Қарағанды асбест-цемент өнімдері зауытында («КЗАЦИ» ЖШС) 2007 жылы гранит және қаптау кірпішінің өнімін шығару бойынша өндірісті ұйымдастыру жоспарлануда. Сонымен қатар экологиялық қауіпсіздік мақсатында және өнімді кұрылыста кеңінен қолдануды кеңейту мақсатында тұрғын үй құрылысында асбесті волостонитке ауыстыру іске асырылмады. 2006 ж. «БекСамат» ЖШС мрамор қиыршығын өндіруді ұйымдастыруды жоспарлауда. Жоба өндірістік құрал-жабдықтарды орнатуды және жылына 2000 тонна көлемде дайын өнім - мрамор ұнтағын шығаруды қарастырды. Дереккөздер
Диатоника

Диатоника - ладтың негізгі баспалдақтарының ретінен туатын музыкалық дыбыстар жүйесі. Диатоникаға негізінен бүтін тондар мен жарты тондар ретінде негізделген 7 баспалдақта ладтар (табиғи мажор мен минор, олардың гармониялық түрлері, пентатоника, т.б.) жатады. Диатониканың негізгі дыбыстары хроматикалық өзгеріске түспейді. Диатоника жарты тон көршілес екі дыбыстан құралады да (мысалы, ми-фа), ал хроматикалық жарты тон дыбыстарды жоғарылату немесе төмендету өзгерістерінен пайда болады. Диатоника ладтық құрылыстың негізі болып табылады. Диатоника халық музыкасында және кәсіби, классик, музыкада кең орын алады. Ал модернистік музыка диатоникадан біржола қол үзгендіктен атональдікке, ладтың ыдыраушылығына, музыкалық жүйелердің бұзылуына әкеп соқтырды. Дереккөздер
Бірінші Алматы Теміржолы Вокзалы Ғимараты

Бірінші Алматы Теміржолы Вокзалы Ғимараты - темір жол көлігі жолаушыларына қызмет көрсетуге, көлік құралдарының қозғалысын басқаруға арналған ғимарат пен құрылыс кешені. Ол 1976 ж. (арх. С.О. Мхиторян, З.Н. Солдатова, Н.Ж. Панченко) салынған. Перрондармен байланыс ыңғайлы жер асты өтпе жолы арқылы жүзеге асырылады, бұл жолдық күту залына және вокзал алаңына шығатын есігі бар. Қасбеті қатар орналасқан тік бағаналармен көмкерілген. Олар үйдің зәулімдігін көрсетеді. Ғимарат тіреуіш табанды біртұтас каркастан жасалған. Қолданылған құралымдар құрылыстың сейсмикалық төзімділігін қамтамасыз етеді. Ғимараттың ішкі және сыртқы өрленуіне мәрмәр, гранит, анодталған алюминий, т.б. материалдар пайдаланылады. 2005 ж. күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіліп, қалпына келтірілді. Дереккөздер
Шегебай Бектасұлы

Шегебай Бектасұлы (1844, бұрынғы Сырдария облысы, Қазалы уезінің Қуандария болысы, - 1916, қазіргі Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы, Тұрмағанбет Ізтілеуов ауылы) - ақын. Шегебай 15 жасынан топқа түсіп, ауыл аймаққа есімі таныла бастаған. Өлең шығарып, оны жырласа, сонымен бірге жұмбақ айтыстарды шешуге қатысқан. Ерімбет пен Шораяқтың Омарына аралық сөз айтып, олардыңайтысына араласқан. Шегебай 1885 жылы Сарыбай-Құлназармен айтысып, Ырысты қыздың жұмбағын шешуге қатысқан. "Бекіш биге", "Айшаға", "Омарға", "Жоқшылық", "Тілек", "Үміт", "Ешекең", "Би-батырларды жырлаймын", "Шегебай қиял ойлай сөзді баста" сияқты өлең-жырлар жазған. Дереккөздер
Алтынсарин ескерткіші

Ыбырай Алтынсарин ескерткіші – Қостанай облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген монументтік өнер құрылысы ескерткіші. Орналасқан жері Қостанай қаласы, Алтынсарин көшесі. Орнатылған кезеңі және авторлары Ескерткіш 1970 жылы Ы. Алтынсариннің ашқан бірінші қазақ мектебінің орнында орнатылған, мүсінші Н.А. Щербаков (Мәскеу қ.), сәулетшілері И.А. Покровский, В.Д. Горчинский. Ескерткіш сипаты Монументалды мүсіндік композиция қызыл граниттен жасалған және үш бөліктен тұрады: бюст, тұғыр және негіз. Ескерткіштің жалпы биіктігі - 5,2 м. Тұғыр гранит тақтайшалармен қапталған және стилобат гранит тақтасына сүйенген. Тұғырға қазақ және орыс тілдерінде жазылған ескерткіш тақта орнатылған: "Ыбырай Алтынсарин (1841-1889 жж.) – ұлы қазақ педогогы, ағартушысы және ғалымы". Көрнекті қазақ педогогы мен ағартушысы оң қолында ашық кітапты ұстап, оны көрерменге бұрып тұр. Ы. Алтынсарин бейнесін мүсінші қарапайым, бірақ керемет етіп келтірген. Күшті, батыл, бірақ мейірімділікке толы адам өзінің тереңдігі мен байыптылығымен ерекше әсер қалдырады. Мүсіндік композицияның өзі Ыбырай Алтынсарин секілді қатаң және монументальды және ол өз халқына шабыт бергені мәңгілік ақиқат. 2010 жылы ескерткіш Қостанай қаласындағы Ы. Алтынсарин атындағы дарынды балаларға арналған мектеп-интернаттың ғимаратының басты кіреберісіне көшірілді. Дереккөздер
Дивертисмент

Дивертисмент - *1) би нөмірлерінен, әндерден, кейде жеке музыкалық нөмірлерден тұратын ойын-сауық көріністері. Дивертисмент спектакль (драма, опера және т.б.) көріністеріне қосымша ретінде шығарма ортасында немесе соңында орындалады. *2) Опера, балет және симфонияда, бұл шығармалардың мазмұнына тікелей байланысы жоқ, дербес би сюитасы. *3) Аспаптық ансамбль, оркестр үшін жазылған (серенада сипатты) сауықшылдық сюита. *4) Попурри, вариация сипаттас жеңіл, виртуозды мінездегі музыкалық пьеса. Дереккөздер
Диктор

Диктор — микрофон алдында немесе экранда қоғамдық-саяси, әдеби-музыкалық, т.б. хабардарлық мәтіндерін нақышына келтіріп оқитын радиохабар мен теледидар қызметкері. Студиядан тыс хабар тарату ісінде (кәсіпорындардан, оқиға өтіп жатқан жерлерден, т.б.). Әдетте хабар жүргізуші ретінде сөйлейді. Қазақстанда белгілі дикторлар қатарында Ә. Байжанбаев, Л. Сейітов, М. Сержанов, С. Жақанова, т.б. бар. Дереккөздер
Кеңес Сыдықұлы Бейсалиев

Кеңес Сыдықұлы Бейсалиев (20.1.1928 ж.т., Ресей, Орынбор қ.) - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1978). Алматы консерваториясы-ның (қазіргі Қазақ ұлттық консер-ваториясы) вокалдық бөлімін бітірген (1946). Студент кезінен бастап Қазақ ақад. опера және балет театрында әнші болды. Осы театр сахнасында әр жылдары Сырттан, Жиренше (1951; А.Жұбанов пен Л.Хамидидің "Абайында"), Бекежан, Қапан, Семей (Е.Г. Брусиловсқийдің "Қыз Жібек", "Ер Тарғыны" мен "Дударайыида"), Жанбота (М.Төлебаевтің "Біржан-Сарасында"), Әбдіқадьтр, Қабанбай (С.Мүхамеджановтың "Айсұлуы" мен "Жұмбақ қызында"), Абыз, Еспембет (Ғ.Жүбанованың "Еңлік - Кебегінде"), Шарплес (Дж. Пуччинидің "Чио-Чио-санында"), Данқайро (Ж.Бпзенің "Карменінде"), т.б. 1960 - 70 ж. театр жанындағы воқалдық-хор студиясында сабақ берді. 1988 - 98 ж. театрдың труппа меңгерушісі, 1998 жылдан жас орындаушыларды дайындау реж. 1988 жылдан зейнеткер. Театр құрамымен Мәскеуде (1967, 1978) және Германияда (1986), т.б. жерлерде гастрольдерде болған. Қазақстан Жоғ. Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1959) және медаль-дармен марапатталған. Әдебиеттер: Кузембаев С.А., Воспеть ирекрасное, А.-А., 1982. Дереккөздер
Бюст

Бюст (франц. Ьизіе, лат. Ьизіит - қабірдегі ескерткіш) - адамның кеудеден жоғары портреттік бейнесі кескінделген мүсін. Металл, тас, балшық, ағаш, гипстен жапсыру, оймыштау, кесу, құю, соғу, нақыштау арқылы жасалады. Адамның бас, бет пішіні кашалған тас мүсіндер көне дәуірлен (б.з.б. 5 ғ. - б.з. 8 ғ.) белгілі. Қазіргі қазақ Б. жасау өнері жалпы мүсін өнері жетістіктерімен тығыз байланысты. Қазақстан мүсіншілері Х.Наурызбаев, Т.Досмағамбетов, Б.Түлеқов, т.б. ұлттық қаһармандар мен замандастар қелбетін бейнелеген көптеген Бюстертер жасады. Бюст өнері қазіргі уақытта мүсіншілер А.Татаринов, Е.Биманов, А.Андрущенқо, Е.Едгебаев, т.б. шығармашылығында табысты дамуда. Дереккөздер
Алтынтөбе

Алтынтөбе сөзі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: Елді мекендер: * Алтынтөбе – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы ауыл. * Алтынтөбе – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Алтынтөбе – Отырар аймағындағы орта ғасырлардағы сақталған қала орны. * Алтынтөбе – Қазығұрт ауданындағы орта ғасырлардағы сақталған қала орны. * Алтынтөбе – Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданында орналасқан мыс кен орны.
Шегініс

Шегініс- шығармадағы оқиға желісіне тікелей қатысы жоқ басқа жай-жағдайларды кенжелей кірістіріп айту. Көбінесе әңгіме желісін үзіп, кідіріс жасаған кезде бұдан бұрынырақ болған жай тілге тиек етілетіндіктен, бұл тәсіл шегініс деп аталады. Кейде лирикалық, шегініс десе, кейде авторлық шегініс делінеді. Лирикалық шегіністе байқалып отырған жағдайға, суреттеліп отырған кейіпкерге автордың өз қатынасы, өз көңіл-күйі айтылады. Бұл оқиға баяндаушы өзі тікелей араласқандай әсер етеді. Ал авторлық шегініс баяндаушы тарапынан да берілуі мүмкін. Ә.Нұрпейісовтің "Қан мен тер" романында бір ауылға қонаққа келген Есбол деген қарт кісі Мөңке есімді адаммен кездесіп отырып, оның жас кезін еске түсіреді. Ол Мөңкені баяғы бала кезінен біледі: "Есбол қария шиқ-шиқ күледі. Ел қыдырып жүріп, бір жолы, біраз адам түстеніп отырғанда бұлардың үстіне аласа, бірақ шойындай сом тұлғалы қара бала кіріп, сәлем береді. Сонда оған Есбол ішінен назар аударып: "Мынау қай бала. Бадамшасынай өзінің. Көлдің тоқпақбас қара мөңкесіндей екен.", - деп жұртты ду күлдіріп еді. Аузы дуалы қарияның сол айтқаны елдің есінде қап, Рәбіл баланың атын жұрт "Қара Мөңке", "Тоқпақбас Мөңке", "Балықшы Мөңке" деп атап кетті." Автор шегініс жасау арқылы кейіпкердің бала кезіне қатысты бір жайды орынды жерде еске алып, оның бейнесін толықтыра түскен. Дереккөздер
Ән-би ансамблі

Ән-би ансамблі -музыкалық және хореографиялық өнердің бірнеше түрінен құралған ұжым. Ол, негізінен, вокалдык орындаушылық (хор, ансамбль), аспаптық музыка (оркестр немесе халық аспаптар ансамблі, фортепьяно, т.б.), жеке және көпшілік билері, көркем сөз оқу (тақпақ пен диалогтар) сияқты орындаушылар тобын қамтиды. Ансамбль бағдарламасы ән-би, музыка аспаптық шығармасы мен әдеби жанрдан құралады. Ән-би ансамблінің өз алдына жеке көркем ұжым түрінде туып қалыптасуы мен өсіп дамуына 1928 ж. ұйымдастырылған Қызыл Тулы Кеңес Армиясы Ән-би ансамблі тікелей әсер етті. Осы ұжымның ізімен соғыс теңіз флоты, әскери округтер, т.б. және су келігі, кәсіподақ, мектеп, сондай-ақ, одақтас, автономық республикаларда КСРО халықтарының ән-би шығармашылығын насихаттайтын көптеген ансамбльдер (мыс., КСРО халықтарының Ән-би ансамблі, Грузин халықтарының Ән-би ансамблі., "Гүлдер" ансамблі, Қазақ Ән-би ансамблі Өзбекстанның "Бахор", Ән-би ансамблі Татарстанның Ән-би ансамблі және т.б.) құрылды. Көпшілік әні, осы заман композиторларының хор композициялары, халықтың ән-билері мен өлең тақпақтары Ән-би ансамблінің негізгі қоры болды. Осындай түрлі жанрлық туындыларының өзара тоғысуы арқылы Ән-би ансамблінің жүйелі композициясы қүралады. Кезінде Қазақстанда жоғары педагогика оқу орындары жанынан (Алматы, Атырау, Семей, т.б.) жөне көркем өнерпаздар үйірмелері негізінде құрылған "Сыр сұлуы" (Қызылорда), "Айгөлек" (Шығыс Қазақстан облысы), т.б. ансамбльдер жұмыс істеді. Дереккөздер
Владимир Иванович Шемшученко

Владимир Иванович Шемшученко (11.2.1956 жылы туған, Қарағанды қаласы) - ақын. Украинадағы Киев политехникалық институтын (1980), Мәскеудегі М.Горький атындағы әдебиет институтын (1988) бітірген. Еңбек жолын Қарағанды жылу жабдықтары зауытында жұмысшы болып бастаған. Содан соң Норильск, Қарағанды қалаларындағы өнеркәсіп орындарында әр түрлі қызметтер атқарған. "Арифметика смерти" (1990), "Русская школа" (1993) атты кітаптары шыққан. Дереккөздер
Қарағанды облысы, көлік-қатынас жолдары

Көлік-қатынасы жолдары. Карағанды облысында жалпы қолданатын автомобиль жолдары 8858,3 км кұрайды, оның ішінде республикалық мақсаттағы — 2837 км, облыстық және аудандық мақсаттағы-6021,3 км. Республикалық мақсаттағы жолдың ішінде асфальтбетонмен жабылғаны 996 км, қара қиыршық таспен жабылғаны 1498 км, ақ қиыршық таспен жабылғаны 341 км. Автокөлік жолдарында 114 өткел (5996,38 кума метр), 1630 дана су құбыры трубасы бар (30076,74 кума метр). Облыстық және аудандық жолдың жалпы ұзындығы 6021,3 км (оның ішіндегі 3356 км облыстық мақсатта, 2665,3 км аудандық мақсатта), оның ішінде асфальтбетонмен жабылғаны 512 км, қара қиыршық таспен жабылғаны 2273 км, ақ қиыршық таспен жабылғаны 3120,3 км және қара жол 116 км. Автокөлік жолдарында 124 өткел (6838,5 кума метр), 3462 дана су құбыры бар (52214,6 кума метр). Қарағанды қаласы көшелерінің жалпы ұзындығы 530 км-ді кұрайды. Облыстық және аудандық автокөлік жолдарын жөндеуге бөлінген қаржы денгейі: 2003 ж. 800 млн теңге, 2004 ж. 895 млн теңге, 2005 жылы 889,7 млн теңгеге жетті. Жолаушылар көлігі. №3 Қарағанды автобус паркі Қарағанды автожөндеу зауыты негізінде 1966 ж. 27 қаңтарында құрылды. 1971 жылдың ақпанында № 4 автопаркті тартуға байланысты № 3 автопарктің жылжымалы құрамы қосымша автобустармен толықты және қызмет көрсететін маршруттар саны 30-ға жетті. Маршруттар Қарағанды қаласының негізгі кәсіпорындары мен тұрғын бөліктерін байланыстырады. Шахтерлерді тасымалдау бойынша маршруттар ұйымдастырылды. Қазіргі кезде АҚ №3 автобус паркі Қарағанды қаласы мен облысының ірі тасымалдаушыларының бірі болып табылады. Қуатты өндіріс базасы салынды, жылжымалы құрамның саны артты, жаңғыртылды, маршруттік желі өзгерді, жолаушыларға қызмет көрсету мәдениеті жоғарылады. Қазір №3 автопарк құрамында 1700 адам жұмыс істейтін ұжым күн сайын жолға «Мерседес», «Ман», «Сетра» таңбалы 600 комфортабельді автобустар шығарады. Әр күні 200 мыңнан астам жолаушылар тасымалданады. Дереккөздер
Бейсенбай қорымы

Бейсенбай қорымы — 19 ғасырдың аяғынан сақталған архитектуралық ескерткіш. Маңғыстау облысының Форт-Шевченко қаласынан 25 км жерде. 1978 жылы Қазақстан қалпына келтіру және жобалау мекемесінің экспедициясы зерттеген. Қорым ірі құрылыстар (көрхана, сағанатам, төртқұлақ қоршау) мен шағын архитектуралық белгі тастардан (көктас, құлпытас, т.б.) тұрады. Мазарлардың көпшілігінің бұрыштары биіктетіле қаланған, ақ түсті, өрнек бедерлері жақсы сақталған сағанатамдар. Түрлі геометриялық пішіндегі құлпытастар мен қойтас-тар ерекше жасалған. Қойтастар ескерткіштің жалпақ тұғыр тасына орнатылған. Бұларды жалпақ оюлармен бедерлеп, кей жерлерінде кескіндерді бояп безендірген. Қару-жарақ түрлері, араб әрпімен қазақ тілінде арнау-бағыштаулар қашалып түсірілген. Бейсенбай қорымындағы жеке ескерткіштер пішінінің (есіксіз сағанатамдар, тұғыр түріндегі қойтас, т.б.) өзгешелігімен ерекшеленеді. Дереккөздер
Варьете

Варьете ( , - әр түрлілік, аралас) - сана өнерінің әр түрлі жанрынан (театр, музыка, эстрада, цирк) құрылған театрлық бір түрі. 1720 ж. Парижде ашылған "Варьете" театрының атынан шыққан. Варьтенің спектаклі көруге жеңіл, көңіл көтеруге арналған. Онда ирония, пародия, эротика, комедия элементтерді кездестіруге болады. Варьете бағдарламасын бір актілі пьесалар, жекелеген сахналық көріністер, көркем сөз оқу, әнші, биші, музыканттар, акробаттар, жанглерлер, көз байлаушылар, т.б. өнері қіреді. 19 ғ-дың соны мен 20 ғ-дың басында Батыс Еуропа мемлекеттерінің ірі қалаларында (әсіресе, астаналарда, Париж, Лондон, т.б.) кең тараған. 20 ғ-дың 80-жылдары кабаре Варьете пайда болды. Ол жеңіл де әсем сахналық спектакльдерімен ерекшеленді. Дереккөздер
Тоқтар Ералиев

Тоқтар Ералиев - (13.6.1946 жылы туған Түркістан облысы Арыс ауданы Ермоловка ауылы) - архитектор, Қазақстанның еңбек сіңірген архитеrторы (1980). Қазақ политех иниститутытын (қазіргі Ұлттык техникалық университететі) бітірген (1970). 1970 - 88 жылдары Қазақ қала құрылысын жобалау иниститутында, 1988 - 92 жылдары Қазақстан Архитекторлар одағының төрағасы, 1993 -97 жылдары "Үркер" кәсіпорнының бас археолог, Алматы қалалық мемлекеттық сараптау басқармасының бастығы болып жұмыс істеді. 1997 жылдан Астана қаласының бас археолог Ералиевтің жобасы бойынша (арх. Ю.Г. Ратушный және О.Н. Балықбаевпен бірге): Округтік офисерлер үйі (1978), Қазақстан ОК баспаханасының мәжіліс залы мен Саяси ағарту үйі (1981), "Алатау" санаторийі (1986), т.б. салынды. КСРО халық депутаты болған (1989). «Парасат» (2006) орденімен марапатталған. ҚР Сәулетшілер одағының Басжүлдесі мен алтын медалінің иегері, Сәулетшілер одағы халықаралық бірлестігі Бас жүлдесі мен алтын медалінің иегері. Республикалық, бүкіл одақтық және халықаралық конкурстарының лауреаты. Халықаралық сәулет академиясы және Халықаралық сәулет бомонды дипломдарының иегері. ҚР құрметті Аптын кітабына енгізілген. ҚР құрметті сәулетшісі. Үйленген. 2 баласы бар. Қоңырат тайпасы Көтенші руының Маңғытай бөлімінен. Дереккөздер
Алтынтөбе (көне қала, Қазығұрт ауданы)

Алтынтөбе – орта ғасырлардан сақталған қаланың орны, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Қазығұрт ауданы, Қаржан ауылының жерінде орналасқан. Зерттелуі Алғаш 1982 жылы археолог А.Н. Подушкин зерттеген. Кейін 1992 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясының Келес археологиялық тобы зерттеу жұмысын жалғастырды. Сипаты Алтынтөбе – сыртқы көрінісі төртбұрышты, терең ормен қоршалған биік төбе. Аумағы 180x160 м, биіктігі 13-15 м. Орталық бөлігі (цитадель) төбенің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Аумағы 70x50 м, биіктігі қалашықтың үстіңгі бетінен есептегенде 4 м. Қаланы айналдыра салынған үлкен қабырғаның құлаған орны анық байқалады. Қақпалары оңтүстік-шығыс пен оңтүстік-батыста бір-біріне қарамақарсы орналасқан. Төбенің орта ғасырдағы аты белгісіз. Кезінде гүлденген қала болған. Қазба жұмыстары кезінде бірнеше бүтін қыш ыдыстар: екі көзе, екі қақпақ, кіржуғыш және сырланбаған кесе табылды. Алтынтөбе Ұлы Жібек жолының Шаштан Испиджабқа апаратын тармағының бойында орналасқан. Зерттеу кезінде жиналған археологиялық материалдар қаланың X-XVI ғасырлар аралығында болғанын көрсетеді. Дереккөздер
Ән қанатында

«Ән қанатында» — толық метражды көркем фильм. 1966 ж. Қазақфильм студиясы шығарған. Сюжеті Фильм әлеуметтік өмірдегі өз орнын іздеу жолында "тар жол тайғақ кешуден" өткен жас ақын туралы баяндайды. Рөлдерде *Мұса — Әнуар Молдабеков *Қаймен — Асанәлі Әшімов *Нұртаза — Кәукен Кенжетаев *Қапан — Әлімғазы Райымбеков *Газет редакторы — Рахметолда Сәлменов *Нәйіл — Мүлік Сүртібаев *Сәбира — Торғын Тасыбекова *Жігіт — Сейфолла Телғараев *Ләйлә — Шолпан Алтайбаева Марапаттары 1967 ж. фильмнің көркемдік жетекшісі Ш.Айманов пен Молдабековке Қазақстан Мемлекеттік сыйлық берілді. Дереккөздер
Жасалы

Жасалы – ерте темір дәуірі ескерткіштері, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Жуалы ауданы Билікөл ауылының солтүстік, солтүстік-батыс және оңтүстік-батыс бағыттарында орналасқан. Сипаты Ескерткіштерді 1987 жылы Қазақстан ҒА Тарих, археология және этнология институтын археологиялық экспедициясының тобы (жетекшісі А. Досымбаева) ашқан. * Жасалы-1 Билікөл ауылының солтүстігінде 9,8 км қашықтықта орналасқан. Қорғанның диаметрі 14 м, биіктігі 1,5 м. Онда әлі археологиялық қазба жұмыстары жүргізілмеген; * Жасалы-2 Билікөл ауылының солтүстік-батыс жағында 10 км қашықтықта орналасқан. Қорған тас пен құм араластырыла үйілген төбешік пішіндес. Диаметрі 10 м, биіктігі 0,7 м; * Жасалы-3 Билікөл ауылының солтүстік-батыс жағында, Тараз—Қаратау автомобиль жолының оң жағында, Саясу өзенінің сол жағалауында орналасқан. Қорғаны төбешік пішіндес болып келеді. Диаметрі 18 м, биіктігі 1,2 м; * Жасалы-4 Билікөл ауылының оңтүстік-батысында 10,7 км қашықтықта орналасқан. Қорым қорғаннан тұрады. Қорғандардың диаметрі 3-10 м, биіктігі 0,8 м. Олардың кейбіреулері диаметрі 20 м болатындай етіліп тастар тізбегімен қоршалған. Дереккөздер
Владимир Георгиевич Шестериков

Владимир Георгиевич Шестериков (10.5.1939 жылы туған, Coлтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы, "Чистовский" кеңшары) - ақын. * 1962 жылдан Солтүстік Қазақстан облысы "Ленинская знамя" газеті редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет істеген. КСРО медальдармен және Қазақстанның Жоғары Кеңесінің грамотасымен марапатталған. Биографиясы 1962 жылы Петропавл педагогикалық институтын бітіргеннен кейін өмірінің соңына дейін облыстық "Северный Казахстан" ("Ленинское знамя") газетінің әдеби қызметкері, мәдениет бөлімінің меңгерушісі, редактордың орынбасары, қоғамдық-саяси бөлімінің редакторы болып жұмыс істеді. Солтүстік Қазақстан облысындағы "Нива" әдеби-көркем журналының негізін қалаушылардың бірі болды. Аталмыш журналда редколлегия мүшесі және поэзия мен проза бөлімдерінің редакторы қызметін атқарды. "Провинция" әдеби журналының авторы. Беделді әдеби және журналистік сыйлықтардың лауреаты. Шығармалары * Новые стихи. 1969; * Костры земли. Стихи. 1974; * Острова в степи. Стихи. 1979; * Второе зрение.Стихи. 1983. Дереккөздер
Жас балет

Жас балет, "Алматының жас балеті" - хореографиялық миниатюралар ансамблі. 1967 жылы Алматы қаласында Б.Аюханов пен И.И. Манскаяның басшылығымен құрылды. 1975 жылы Классик, би ансамблі атанды. Дереккөздер
Ақтөбе (ежелгі қала, Оңтүстік Қазақстан облысы)

Ақтөбе - ежелгі қала орны. Түркістан облысы Шардара қаласының оңтүстік-батысында 3 км жерде, Сырдарияның ескі арнасының бойында орналасқан. Қала орнында 1962 63 ж. Шардара археол. экспед. қазба жұмыстарын жүргізген. Төбе үш бөліктен: цитадельден, шаһристаннан жөне рабадтан тұрады. Шаһристанның жобасы трапеңия тәріздес. Цитадельдің терең ор мен қорғаныс қабырғалары (аумағы 70x60 м) бөліп жатыр. Шаһристанның солтүстік-батыс жағындағы рабадтын орнын жартылай кұм басып қалған. Цитадельдің (қазба аумағы 17x20) жоғарғы қабатындағы үйлердің қабырғасы (өлш. 30x15x6 см), саз (шым) кірпіштерден соғылған. 2,4 м тереңдіктен тағы да құрылыс қалдығы табылды. Оның қабырғалары өлш. 49x25x10 см келетін кірпіштерден қаланған. Табылған заттар 12 ғ-ға жатады. Төменгі құрылыс қабатынан төрт бәлмеден тұратын бекініс сарайының орны аршылды. Осы сарайдың сыртқы қабырғасына салынған қимадан қабырғаның калған бөлігінің биікт. 3 м, төм. жағындағы ені 7 м болғаны анықталды. Жиналған қыш ыдыстар мен шыныдан, металдан жасалған бұйымдар қала тұрғындарының 4 13 ғ-лар аралығында өмір сүргенін көрсетеді. # 1 - 9 ғ-лардағы қала орны. Түркістан облысы Созақаның шығыс жағында орналасқан. Орта ғ-дағы аты белгісіз. Қала орнын 1946 ж. Ә.Марғүлан басқарған Орт. Қазақстан археол. экспед. ашқан. Алғаш қазба жұмыстары 1948 ж. жүргізілді. Төбе екі бөліктен тұрады. Жалпы аумағы 200x300 м. Орт. төбенің биікт. 4 - 5 м, бетінің аумағы 70x80 м. оңтүстік шетінде қорғаныс құрылысының қалдығы сақталған. Орт. бөлік пен алаңшаның қосылатын жерінде шығыстан және батыстан қіретін қақпалардың орындары байқалады. Қазба барысында қала жобасының ерекшеліктері анықталды. Аршылған құрылыс орындарының қабырғалары блоктар мен өлш. 32х26х8, 45x25x10 см келетін саз (шым) кірпіштерден қаланған. Қалажүртынан өр түрлі көлемдегі қазандықтар, қыш ыдыстар, құтылар, шаруашылық ыдыстары, үлкен күмыралар, кір шаятын және ас ішетін ыдыстар: кесе, саптаяқ, табақтар табылды. Қазба барысында жиналған қыш ыдыстар мен басқа да заттарды зерттеулер нәтижесінде қала тұрғындарының б.з. бас кезінен 9-10 ғ-ларға дейін өмір сүргені анықталды. Дереккөздер
Ерден күмбезі

Ерден күмбезі- 19 ғасырдың 60 жылдары күйдірілген кірпіштен тұрғызылған сәулетті күмбез. Қарағанды облысындағы Ұлытау қыстағынан 30 км шығысқа қарай орналасқан. Күмбез Ерден батырға (Сандыбайұлы) арналған. Қабырғасы төрт бұрышты, биік күмбезі бар. Қазір Ерден күмбезінің өрнекбедері күйреп, тозып біткен. Дереккөздер
Манжета

Манжета - жылжымалы түйісуді тығыздау үшін, жылжымайтын және қуыс бөлшектеріге орнатылатын аралық серіппелі тетік. * Резеңкелі манжета - майға төзімді резенкелерден дайындалған манжета. * Армирленген манжета - г-тәрізді металдық каркаспен күшейтілген және оны білікке қосатын сақиналы серіппемен қамтылған резеңкелі манжета. Тағы қараңыз: * Жең ұшына манжета салу Дереккөздер
Вернисаж

Вернисаж (-лакпен әрлеу) - суретшілер, мәдениет пен өнер қызметкерлері, журналистер, өнер сүйер қауым арнайы шақырылатын көрменің салтанатты ашылу рәсімі. Атау француз суретшілерінің көпшілікке арналған көрменің қарсаңында өз картиналарын лакпен әрлеу дәстүрінен шыққан. Дереккөздер
Дифирамб

Дифирамб — Ежелгі Грекияда (б.з.б. 7 ғасыр) Дионис құдайының құрметіне арнал хормен айтылған гимн (мадақ). Б.з.б. 6-5 ғасырлардан бастап салтанатты түрде орындалатын өз алдына жеке жанр ретінде қалыптаса. Бертін келе дифирамб өзінің бастапқы ырғақтық әлшемдерін жоғалтып, еркін музыкалық қомпозицияға айналды. Дифирамбтың ауыспалы мағынасы шектен асыра, көпірте мақтау дегенді білдіреді. Б.з.д. VII ғасырда ақын Арион дифирамбларға, әсіресе әуендік жағынан көркемдік қуат бере түскен. Кейде халықтық дифирамб грек трагедиясының қалыптасуына да негіз болды. Б.з. V ғасырда ақын Вакхилида шығармашылығында дифирамб драмаға жақындаса, кейде диалог үлгісінде көрініс тапқан. Жаңа еуропалық әдебиетте дифирамб үлгісін жандандыру талпынысы Қайта Өрлеу дәуірімен сәйкес. Дегенмен бұл жанрдың XVIII ғ. көрінісінің өзінде де түпнұсқа үлгілерден еш айырмашылық байқалмайды. Италияда дифирамб Барокко дәуірінде Франческо Редидің «Бахус в Тоскане» , Джироламо Баруффальдидің «Триумф Бахуса»; Германияда XVIII ғ. Вилламов, Мюллер, И.Г.Гердер, Ф.Шиллер дифирамбылары арқылы танылды. ХІХ ғ. 80 ж. антикалық дифирамб үлгілерімен Ф.Ницшенің «Дифирамбы Дионису» атты сатиралық туындылары жарық көрді. Дереккөздер
Жасөркен (ескерткіш)

Жасөркен, Қарауыл мұнарасы - тарихи-сәулеткерлік ескерткіш. 7 - 9 ғасыр. Жасөркен ауылынан солтүстікке қарай 3 км жерде орын тепкен. 1978 жылы Жамбыл облысы тарихи-өлкелік мұражайының экспедициясы іздеп тауып, зерттеген. Қарауыл мұнарасының құлаған қалдықтары тікбұрышты пішіндегі биіктігі 3 м. төбені (90x75 м) құрайды. Табанының ені 4,5 м, биіктігі 0,5 м айнала шұңқырдың ізі байқалады. Дереккөздер
Дихан

Елді мекендер: * Дихан – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл. * Дихан – Түркістан облысы Келес ауданындағы ауыл. * Дихан – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: * Дихан – Қазақстандағы қола дәуірінен сақталған обалар тобы.
Алтыншы симфония (Құрманғазы)

"Алтыншы симфония" ("Құрманғазы") - Е.Г. Брусиловскийдің симфониясы. Алғаш 1965 жылы Қазақ симфониялық оркестрі (дирижері И.З. Островский) орындады. Шығарма Құрманғазы күйлерінің негізінде жазылған. Төрт бөлімнен тұратын симфонияда Құрманғазының "Түрмеден қашқан", "Ақбай" және "Сарыарқа" күйлері пайдаланылды. Брусиловский ұлы күйшінің күрескерлік рухын симфониялық драматургияны өрістете дамыту, ширықтыру арқылы бейнелейді. Мұнда симфониядағы еуропалық формалар мен заңдылықтар қазақтың аспаптық музыкасындағы дәстүрлермен тығыз араласып жатыр. Мысалы, симфонияның 2-бөлімі "Ақбай" күйіне негізделгенімен пассакалья түрінде жазылған. Дереккөздер
Вилла

Вилла ( - мекенжай, қоныс) — қала сыртында арнайы салынатын бау-бақшалы үй. Алғашқы Виллалар б.з.б. 3 ғ-да Италияда пайда болды. Б.з.б. 2-1 ғ-ларда бүкіл Жерорта теңізі бойына тарады. Ол кездегі Виллалар тұрғын үй және шаруа жайдан тұратын архит. кешеннен құралады. Кейін Виллалардың төңірегі қоршалатын болды. Вилланың мұндай байырғы түрлерімен қатар, мүсін, ескерткіштермен, хауыздармен безендірілген, террасалы, саябағы мен павильондары бар түрлері салынды. 15 - 17 ғасырларда Вилла салу Италияда кең қанат жайды. Қайта өркендеу дәуірінде ортасында казиносы бар Вилла салу үрдіске айналды. 19 ғ-да қала сыртынан, сондай-ақ, демалыс орындарынаң салынған саябағы бар жайлы үйлерді Вилла деп атау қалыптасты. Қазір қала сыртындағы жеке меншік тұрмысқа қолайлы үйлердің барлығын да Вилла деп жүр. Дереккөздер
Құрманғали Ысқақұлы Доғалақов

Құрманғали Ысқақұлы Доғалақов - (1913 - 1981, Атырау қаласы) - актер, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1971). Алматы театр училищесін бітірген (1938). 1938 жылы Атырау драма театрының труппасына қабылдады, өмірінің соңына дейін осында қызмет істеген. Ойнаған рольдері Тәнеқе, Жарас, Көбікті, Нарша (М.Әуезовтің "Түнгі сарын", "Айман - Шолпан"," Қара қышлақ Кобыланды" мен "Қарагөзінде"), Жәңгір хан (М.Ақынжановтың "Исатай-Махамбетінде"), Бектемір (Ш.Айтматовтың "Арманым, Әселімі" бойынша), Гортензио (У.Шексиирдің "Асауға тұсауында"), т.б. Д. режиссура саласында еңбек етіп, осы театр сахнасында Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш - Баян сұлу", Ә.Тәжібаевтің "Көңілдестері" мен "Той боларда", Б.Тәжібаевтың "Ана жүрегі" спектакльдерін қойды. Дереккөздер
Әнші ақындар

Әнші ақындар- ақындықпен қатар композиторлықты да, әншілікті де машықтаған өнерпаздар. Әнші ақындардың шығармаларының ерекшелігі: әннің мәтінін де, әуендерін де өздері шығарады және ол әндерді өздері айтып береді, музыка аспапты өздері тартып, өздері сүйемелдейді. Бірақ бұл ерекшеліктердің бәрі бір дәрежеде бола бермейді, кейбір Әнші ақындардың ақындығы басым болса, екінші біреулерінің композиторлығы немесе орындаушылық қабілеті асып жатады. Әнші ақындар тек ән шығарумен ғана тынбаған, кейбіреулері айтысқа да түскен, енді біреулері ойын-тойларда өлең-жыр айтқан. Әнші ақындар жанына бір топ өнерпаздарды ертіп, топтанып жүретін болған. Тұрақты театры жоқ кезде, көшпелі халық театрының ролін атқарған. Әнші ақындарға халық "сал", "сері" деген атақ беріп, құрмет көрсеткен. Қазір Әнші ақындардың шығармашылығы тұрақтанып, дәстүрге айналды, идея-мазмұны жағынан қалын бұқара мүддесін көксеп, халықтық сипат алады, ал көркем түр стильдік жағынан дамып, толысып жетіле береді. Кейбір Әнші ақындар (Ақан сері, Жаяу Мұса, Біржан сал) жазба әдебиет саласында белгілі орын алады. Балуан Шолақ, Жарылғапберді, Құлтума, Әсет, Сәтмағамбет, Иманжүсіп, Естай, Шашубай, т.б. бірнеше Әнші ақындардың аты халыққа әйгілі. Дереккөздер
Бердібек Сәрсенұлы Бейсенов

Бердібек Сәрсенұлы Бейсенов (15.9.1927 жыл/30, Жамбыл облысы Сарысу ауданы 1-ауыл - 19.3.2002 жыл, Алматы) - әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1961). Өмірбаяны * 1946 - 49 ж. Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы, А.М. Курганов пен Б.Жылысбаевтың класы бойынша) оқыған. * Әншілік өнер жолын 1950 ж. Қазақ филармониясының хор артисі ретінде бастады. * 1950 -53 ж. Қазақстан Министр Кеңесінің Радиохабарын тарату жөніндегі мемлекеттік комитетінің әншісі. * 1954- 55 ж. Шығыс округінің шекарашы әскерлері штабының әншісі * 1955 - 64 ж. Қазақ ән-би ансамблінің әншісі * 1964 - 70 ж. Қазақ филармониясының әншісі * 1970 - 86 ж. Қазақконцерттің соло-әншісі болды. Репертураы Оның репертуарында Абайдың "Көзімнің қарасы...", М.Төлебаевтың "Кестелі орамал", "Тос мені, тос", І.Жақановтың "Нені ойладың", "Даниярдың әні", сонымен қатар А.Т. Новиковтың "Түнгі аңыз", Н.А. Римский-Корсаковтың "Май түні" операсынан Левконың екінші әні, Дж. Вердидің "Риголетто" операсынан Герногтың әні, т.б. композиторлардың туындылары орын алды. 1958 ж. Мәскеу қаласында өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысқан. Марапаттары * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі грамотасы (1957) * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Құрмет грамотасы (1961) * медальдар. Дереккөздер
Автобустың маршруты

Автобустың маршруты - автобус маршрутының жолы, жолаушыарды бастапқы пунктен соңғы пунктке дейін кестеге сәйкес арнайы құрастырылған аралық аялардамаларда түсіру мен отырғызу. Тағы қараңыз: * Маршрут Дереккөздер ru:Маршрут
Бекар

Бекар ( - шаршылы): - нота жазуында дыбыс қатарындағы негізгі баспалдақта жоғарылатуды не төмендетуді жоққа шығаратын шартты белгі ,. Диезден немесе дубль-диезден кейін қойылған Бекар белгісі соған сай дыбыс қатарындағы негізгі баспалдақта жарты тон не бір тон тәмендетуді білдіреді. Бемольдан немесе дубль-бемольдан кейін қойылған Бекар белгісі дыбыс қатарындағы негізгі баспалдақтан жарты тон не бір тон жоғарылатады. Дубль-бекар белгісі қазіргі жазу нотасында колданылмайды. Юникод кестесінде бекарды белгілейтін символ юар: ♮ (код U+266Е). Дереккөздер
Наталья Валентиновна Долматова

Наталья Валентиновна Долматова - (3.9.1957 жылы туған, Қостанай облысы Жетіғара ауданы бұрынғы Сталинград) - актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1992). Орыс академикалық драма театрының жанындағы актерлік студияны (1980), ҚазҰУ-ды бітірген (1988). 1980 жылдан Орыс академикалық драма театрының актрисасы. Осы театр сахнасында қойылған орыс және шет ел драматургтерінің шығармаларында басты кейіпкерлерді орындап көзге түскен. Дереккөздер
Автовокзалдар және автостанциялар

«Сапар» ЖШС Қарағанды облысы бойынша автовокзалдар мен автостанцияларды біріктіреді, оларда 186-ға жуық адам жұмыс істейді. Алғашқыда бұл кәсіпорын «Автовокзалдар мен автостанциялар бірлестігі» деп аталды, кейін Қарағанды бас автовокзалы деп өзгерді. 1996 ж. кәсіпорын акционерлік қоғамға айналды, ал 1998 ж. «Сапар» ЖШС деп өзгерді. Қарағанды автовокзалының тәуліктік өткізу қабілеті 15 мың жолаушы болады. Автовокзалдан жолаушылар мен жүктерді келесі бағыттар бойынша тасымалдау іске асырылады: бір күнде 6-8 жөнелту, 8 халықаралық маршруты; күн сайын 42 жөнелту, 9 халықаралык, облысаралық маршруттар; күн сайын 254 жөнелту, 11 қала маңы маршруттары. Дереккөздер
Виола

Виола — Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Кунео провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 438 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 21 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі — 12070. Елді мекеннің қамқоршысы — San Giorgio.&nbsp; Демографиясы Коммуна әкімшілігі * Телефоны: 0174 73121 * Электронды поштасы: viola@reteunitaria.piemonte.it Сыртқы сілтемелер * [http://www.comune.viola.cn.it Ресми сайты] * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты ]
Әншілік

Әншілік вокалдық өнер -музыканы әншінің дауыспен орындауы, музыкалық шығарманың образды идеялық мазмұнын әнші дауысының мәнер күшімен жеткізу, ашу өнері. Әншілік өнерінің жеке ансамбльдік және хор түрлері бар. Әншілік өнерінің ансамбльдік түріне екі дауысты дуэт, үш дауысты - трио, төрт дауысты - квартет, т.б. жатады. Ал көп дауысты хор аспаптық сүйемелмен немесе сүйемелсіз капелламен орындалады (қ. Капелла). Әншілік өнері жанр, стиль жөнінен де дараланады. Әншілік негізінен - опералық және камералық жанрларға бөлінеді. Опералық Әншілік вокалдық өнердің барлық түрін қамти отырып, театр ойын-сауық өнерімен, әрекетпен тығыз астасып жатса, камералық әншілік ,лирикалық, әндер мен романстарды орындайтын жеке әншілерді, шағын вокалдық ансамбльдерді қамтиды. Әншілік өнері орындаушылық тәсілі (вокалдық стиль) тұрғысынан - әуенділік, декламаниялық, колоратуралық стильдерге бөлінеді. Әуенділік стилінде кен тыныстылық, алымдылық, сазды, әуезді кантилена басым болса, декламациялық стиль музыка тақпақ речитатив іспеттес сөйлеу тілімізге жақын келеді. Ал Әншілік стилінің колоратуралық түрінде ән мелодия»! мәтінмен тікелей байланысын жоғалтып, өзінің сипаты жағынан муз. аспапта ойнау техникасына жақындайды. Дереккөздер
Альт

Альт (, - биік, жоғары), музыкада # Балалар не әйелдердің төменгі дауысы; # Хордағы немесе әншілер тобындағы балалар не әйелдер (меццо-сопрано, конральто) партиясы; # Скрипкашылар тобының шекті аспабы (итал. ако). Симф. және камералық оркестрлердің құрамына енеді. Кейде жеке орындауда кездеседі; # Үрмелі аспаптың бір түрі (альтгорн); # Кейбір оркестрлік аспаптардың түрін білдіретін тіркес (альт-кларнет, альт-тромбон, альт-домбыра, альт-қобыз). Дереккөздер
Сарыарқа әуежайы

«Сарыарқа» әуежайы 1980 ж. пайдалануға берілді және халықаралық нормалар мен стандарттарға сәйкес келетін қуатты әлеуетке ие. Әуежай ИКАО-ның бірінші санаты бойынша әуе кемелерінің барлық түрлеріне қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. 1992 ж. «Сарыарқа» әуежайына уақытша сызба бойынша Халықаралық әуежай мәртебесі берілді. Оның жобалық қуаты бір жылда 2,5 млн жолаушыға қызмет көрсетуге, 18 мың тонна жүкті және 7 мың тонна поштаны жеткізуге мүмкіндік береді. Инвестиция тарту және әуежай шаруашылығын одан әрі дамыту мақсатында «Сарыарқа» АҚ әуежайы акциясының 100% мемлекеттік пакетін сату бойынша акция пакеті Алматы қаласының «Sky service» ЖШС-іне берілді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.karagandy.aero Sary-Arka Airport]
Әренжап

Әренжап -қазақтың күйпі-композиторы. 19 ғ-да Батыс Қазақстан облысында өмір сүрген. Оның "Шалқымасы" музыка формасы жағынан басқа күйлерден өзгеше келеді: ырғағы жеңіл, мелодиялық тілі қарапайым, көңілді әрі ширақ. Осы күйнегізінде Е.Г. Брусиловский" Дударай" операсында "Балықшылар хәрын", Б.Байқадамов капелла хорын, В.В. Великанов оркестр үшін көңілді би музыкасын жазды. Әренжаптың "Шалқымасын" күйтабаққа алғаш жаздырған Л.Мұхитов. Дереккөздер
Алатау би ансамблі

"Алатау" - Жамбыл облыстық ән-би ансамблі. 1970 ж. әуесқой композитор С.Әубәкіров, ақын Ж.Сәттібеков, балетмейстер Е.Усин және реж. С.Елеусізовтердің ұйымдастыруымен құрылды. 1971 ж. халық ансамблі атағын алды. Көркемдік жетекш. М.Рахманқұлов болды. Ансамбль репертуарында халық әндері мен билері және "Жайлау кеші", "Шопан тойы", "Айша бибі", т.б. фолькл. композиңиялар орын алды. Үжым ғастрольдік сапармен республика облыстарында, сонымен қатар Германияда (1970), Полына (1976), Үндістан және Бангладеште (1976), Мәскеу, Санкт-Петербургте (1977) өнер корсетті. 1976 ж. ансамбль күрамындағы әнші-домбырашылар триосы (М.Рахманқұлов, П.Оспанов, А.Шүңіреков) Еңбекшілер көркемөнерпаздық шығармашылығының 1-Бүкілодақтық фестивалінің лауреаттары атанды. "А." ән-би ансамблі ретінде Жамбыл облысының әкімі С.Үмбетовтің 2001 жылғы 4 сәуірдеғі іпеіпімімен кәсіби ұжым, жастардың кәсіби фольқлорлық-эстрадалық ән-би ансамблі болып 2002 ж. қайта құрылды. Дереккөздер
Ертіс обасы

Ертіс обасы – қола және темір дәуірлерінен сақталған обалар тобы. Орналасқан жері Павлодар облысы Ертіс ауданы орталығынан 6,3 км жерде, Ертіс ауылына баратын жол бойында орналасқан. Сипаты Б.з.б. XII-VI ғасырларға жатады. Обалардың диаметрі 11-25 м, биіктігі 0,3-0,8м. Қайтыс болған адамдардың басы құбылаға қаратылып, қол-аяғы бүгіліп, лақыттап қазылған қабірге жерленген. Обадан саз балшықтан жасалған әшекейлі құмыра ыдыстар, жылқының омыртқа сүйектері табылды. Осыған қарағанда, бұл өңірді мал шаруашалығымен айналысқан тайпалар мекендеген. Дереккөздер
Алғашқы қауымдық мәдениет

Алғашқы қауымдық мәдениет - тарихи-мәдени типология бойынша адамзат мәдениетінің алғашқы сатысы. Көне, ежелгі, архаикалық мәдениеттер ұғымдарымен жақын мағынада қолданылады. Антропология ілімінде кейінгі палеолит дәуірінде (30 - 40 мың жыл бұрын) "нағыз адам" пайда болуымен, қару-жарақтар мен қарапайым еңбек құралдарын қолдана бастауымен және экзагамияның нәтижесінде отбасы және рулық қауымның қалыптасуымен, діннің, өнердің, рәміздік салт-дәстүрдің алғашқы нышандары өріс алуымен түсіндіріледі. Ауызекі тіл қарымқатынастық, сабақтастық функцияларын атқара бастайды. Осының негізінде мифтік сана пайда болды. Алғашқы қауымдық мәдениет адамдық қарым-қатынастарды реттеудің дәстүрлік жүйесін қалыптастырады. Еңбектің қоғамдық жолмен бөлінуі, магиялық, тотемдік, аниматикалық, фетишистік сенім-нанымдардың алдымен политеистік, кейін монотеистік діндерге ауысуы, жазбаша тілдің, қалалардың, колөнердің пайда болуы Алғашқы қауымдық мәдениеттен ежелгі өркениеттерге өту мүмкіндігін туғызды. Алғашқы қауымдық мәдениет қазіргі өркениетті халықтардың "архетиптік жадында" сақталып қалған. Дереккөздер
Алмас Бекбосынов

Алмас Бекбосынов (24 ақпан 1924 жыл, Алматы - 10 тамыз 1974 жыл, сонда) - биші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1947). Алғашқы балет артистерінің бірі. Өмірбаяны Өнер жолын қөркемөнерпаздар үйірмесінен бастады. 1939 ж. Қазақ филармониясында биші, 1940-1959 ж. Қазақ академиясының опера және балет театрының бишісі. 1959 ж. бишілер группасының құрамымен АҚШ-та болып, өнер көрсетті. Шығармашылығы мен марапаттары Бекбосынов театрда Айдар (И.Н. Надировтың "Кәктемінде"), Қамбар (В.В. Великановтың "Қамбар - Назымында"), Квазимодо (Ц.Пуньидің "Эсмеральдасында"), Гирей (Б.В. Асафьевтің "Бақшасарай фонтанында"), Ганс (А.Аданның "Жизелінде"), т.б. партияларды орындады. Сонымен қатар "Қыз Жібек", "Жалбыр", "Абай", "Біржан-Сара", т.б. операларында би нөмірлерін орындады. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған. Дереккөздер