kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Карабин

Карабин — ұңғысы қысқа, винтовканың жеңіл түрі. Жай винтовкадан ұңғысының қысқалығымен ерекшеленеді, осыған орай карабиннің баллистикалық қасиеттері мен оғының бастапқы жылдамдығы да төмен. Карабин алғаш 15 ғасырда шыққан. Алғашында бір зарядты ұңғысында тұзу ойыктары бар карабиңдер болса, кейінірек бұрама ойықты және тегіс ұңғылы карабиндер пайда болды. 19 ғасырдын аяғында оқжатарлы (көп зарядты) карабиндер шығарылды. Онымен көбінде атты әскер мен артиллерияның жеке құрамы қаруланды. Кеңес Армиясында 1891/30 үлгідегі винтовка негізінде жасалған 7,62 ммлік карабин, сондай-ақ 7,62 мм өздігінен зарядталатын Симонов жүйесінде жасалған карабин пайдаланылды. Кейбір елдердің армияларында қазір автоматты карабиндер қолданылады. Дереккөздер
Қаптал

# Қаптал(Фланг) — әскер шебінің екі жақ (оң мен сол) бөліктері. Шеп бұзылған жағдайда да бұл бөліктер өзгермей сақталады. Әдетте қаптал әскер шебінің ең бір осал тұсы болып есептеледі де, ұрыс қимылдары кезінде жауынгерлер қарсыластың қапталын бұзып өтуге, оған соққы беруге тырысады. Әсіресе, қарсыластың ашық қапталын (құраманың, бөлімінің т.б. қасында көршісі болмаса) айналып өту өте қауіпті. Қаптал мен олардын шектескен тұсын қорғау — ұрыс кезіндегі қолбасшының (командир) ең басты міндеті. # Қаптал матадан жасалған бір жиегі қалыңдау таспа-лента. Үш жағынан кесілген кітап блогы дәптерлерінің мықты бекітілуі үшін блок түбінің жоғарғы және төменгі жағына желімделіп жапсырылады. Қапталдан ату Нысананың қапталына (қарсыластың ұрыстық ретіне) артиллериялық зеңбіректерден, танкілерден, атыс қаруынан жүргізілетін атыс. Бұрын атыстың осылай жүргізілуін кейде қапталдау (флангирование) деп атайтын болған. Қапталдан маневр жасау Қарсыластың оперативтік шебінің (ұрыс шебі) бір жақ қапталына соққы беріп, сол арқылы оның негізгі күшінің тылына шығу. Қарсылас қапталы ашық болса немесе әскери шептерінің аралықтары ашық болған жағдайда қолданылады және басып алуға немесе айналып өтуге қажетті күшпен қамтамасыз етіледі. Кеңес армиясында 1960 жьщдарға дейін қапталдан маневр жасау оперативтік ауқымдағы маневр түрі болып есептелді. Қапталдан соғу Қарсыластың ұрыстық немесе жорықтық реттерінін қапталына бағытталған соққы. Қарсыластың оперативтік саптануында (ұрыстық, ретінде) ашық қапталдар немесе алшақ жалғасымдар болған жағдайда қолданылып, әдетте қаумалау не орағытып өту маневрін жасаушы күштер жүзеге асырады. Қазіргі заманғы бөлімшелер мен бөлімдердің барынша оралымдылығы соққы күші мен атыс қуаты әскен жағдайда, әскердің қапталдан соғу мүмкіндіктері де шұғыл артып, көп жағдайда ұрыста табысқа жетудің алғышарты болып табьшады. Қапталдан соғуға — тұтқиылдық, батылдық пен қимыл жылдамдығы, шептер мен қорғаныс тереңдігіндегі обьектілерді басып алу тән. Мүндай қимылдар қарсыластың маневрлерінің алдын алып, оның қоршау мен талқандауға қарсы тұру шараларының жолын кесуге мүмкіндік береді. Дереккөздер
Френология

Френология - бассүйек формасы арқылы адамның кабілеттерін, мінезін, пейілін анықтайтын псевдоғылым түрі; кейде френологияны краниология немесе краниоскопия деп аталатын бассүйек туралы ілім ретінде қарастырады; псевдоғылыми сипаты бойынша - мінездер және көріністер туралы ілімнің екі ұшты саласы. Дереккөздер
Өздігінен бағытталу жүйесі

Өздігінен бағытталу жүйесі — ұшу сатысының соңында ракетаны нысанаға бағыттау мен ұшу сатысының соңында оның қозғалысын басқарудың кен тараған әдістерінің жиынтығы (тобы). Бұл кезде ракета нысанаға ракетаның өзінде орналасқан қондырғынын көмегімен бағытталады. Бұл жүйелерде нысанадан шыққан сәуле немесе содан шағылыскан кез келген сәуле қуатының түрі қолданылады. Соның нәтижесінде нысана қарама-карсы түске боялады, өзге заттардың ортасында бөлектеніп тұрады. Нысананың бұл қасиеті өздігінен бағытталу құралы арқылы орналасқан орнын үздіксіз аныктап, рульді басқару командасын автоматты түрде жасайды, яғни ұшу бағытын өзгертіп, нысанаға өздігінен бағыттауды жүзеге асырады. Өздігінен бағытталу жүйесінің нысананың өз сәулесін пайдаланатын енжар, нысанадан шағылысқан, ракетада жоқ өзге көзден сәулеленген қуатты пайдаланатын жартылай белсенді, сәулелендіретін қайнар көзі ракетаның өзінде болатын, нысанадан шағылысқан энергияны пайдаланатын белсенді, ракетаны (торпеданы) нысанаға бағыттаудың енжар және белсенді әдістерін қолданатын араласқан түрлері болады. Өздігінен бағытталу жүйесінің негізгі міндеті ракетаның нысанаға тиюін қамтамасыз ету немесе нысананы неғүрлым аз ауытқумен тосып алу. Өздігінен бағытталу жүйесінің үлкен жетістігі — оны тиімді қолдану үшін нысана координаттарын, бастапқы қалпын білудің қажеті жоқ, тек нысана бар ауданды білу жеткілікті. Дереккөздер
Профилактика - машина

Профилактика (грек. ргорһуlaktikos — сақтандырғыш) — машиналарды (техникалық құрылғыларды, бұйымдарды және т.б.) жұмысқа қабілетті күйде ұстап тұруға арналған жоспарлық — алдын алу операцияларының жиынтығы. Профилактика әдетте, алдын ала белгіленген мерзім ішінде жүргізіледі және машинаны тексеруден, оның жекелеген тетіктері мен түзілімдерін ауыстырудан немесе жөндеуден, тазалаудан, майлаудан, баптаудан және т.б. тұрады. Дереккөздер
Бөлім командирі

Бөлім командирі — бөлімнің (бөлімше) жеке кұрамын басқаратын және оның тікелей басшысы болып табылатын адам. Армияда командир дара басшы болып табылады және өзіне катысты бөлімдегі (бөлімшедегі) жауынгерлік және әскери даярлық үшін үкімет алдында жауапты. Ол жеке құрамның жауынгерлік, саяси даярлығына, тәрбиесіне, әскери тәртібіне, саясиморальдық жайына, қарулану жағдайына. әскери техника мен көлікке, бөлімді материалдық-тұрмыстық және медициналық жағынан камтамасыз етуге жауап береді. Бөлім немесе бөлімше командирі даярлық дәрежесі аттестаттау нәтижесінде айкындалатын офицерлік, старшина немесе сержанттық кұрамнан тағайындалады. Дереккөздер ar:قائد az:İkinci Dərəcəli Kapitan da:Kommandørkaptajn de:Fregattenkapitän en:Commander es:Capitán de Fragata fi:Komentajakapteeni fr:Capitaine de frégate it:Capitano di fregata ja:司令官 nl:Kapitein-Luitenant ter zee nn:Kommandørkaptein no:Kommandørkaptein pl:Komandor porucznik pt:Capitão-de-fragata ru:Коммандер sv:Kommendörkapten uk:Капітан II рангу
Фриз Якоб Фридрих

Фриз Якоб Фридрих (1773- 1843) - неміс философы, профессор. Фриз, Кант, Якоби, Шлейермахер ілімдерінің және Эрнст Платнер психологиясының негізінде өзінің позитивистік философиясының негізін салды. Фриз дүниені жаратылыстану ғылымдарының рухында, механикалық және математикалық заңдарга сәйкес құрылган ағза ретінде қарастырады, сонымен катар ол адамдар тарихын да қарастырады. Дереккөздер
Паналау ғимараттары

Паналау ғимараттары (орыс. Убежище) — адамдарды жаппай қырыпжоятын қарулардың барлық түрлерінен сақтау үшін ағаштан, бетоннан, темірбетоннан немесе тастан арнайы салынған инженерлік кұрылыс. Паналау ғимараттары сүзгі, желдеткішпен жабдықталады және ешбір санылаусыз болады да, онда паналаған адамдар ядролық жарылыс зақымынан қорғалады. Елді мекенді жерлерде жасырынуга подвалдар пайдаланылады. Әскерлерді ұрыста сақтау үшін паналау орындары взводтың, ротаның, артиллерия командаларының бақылау және дәрігерлік пункттерінде қазылған шүнқырларда ұйымдастырылады. Паналау ғимараттарының үстіндегі топырақтын қалындығы 150 см, жер астындағы үңгірлердегі Паналау ғимараттарының үстіндегі топырақтың қалындығы 4 м болуы тиіс. Дала жағдайларында паналау ғимараттары 20—30 адамға арналып салынады. Паналау ғимараттарының желдеткіші Паналау ғимаратында тазартылған ауаның берілуі мен бірдей мөлшерде бөлінуін және онда паналаушышар болған барлық уақыт ішінде температуралык-ылғалдық режіммен ауаның құрамының қалыпты сакталуын қамтамасыз ететін желдету жүйелері (вентиляция) орнатылады. Желдету жүйесі, әдетте, екі режімде жобаланады. Олар: таза желдету (I режім) және сүзіп желдету (II режім). I режім кезінде паналау ғимаратына тозаңнан тазартылған сырттағы ауаның берілуі, оның қажетті алмасуы қамтамасыз етілуге тиіс. II режім жағдайында сыртқы ауаны газ тектес заттардан, аэрозольдер мен тозаңнан тазарту көзделеді. I режім бойынша паналау ғимараттарына сырттан берілетін ауа мөлшері оның температурасына, ылғалдылығына байланысты белгіленеді, ол бір паналаушыға шаққанда I режім бойынша 13 м3/сағ., II режімде 8 м3/сағ. болуы керек. Желдету жүйесіне мыналар кіреді: бөлек ауа жинау және айдау арналары, кеңейткіш камералы жарылысқа қарсы кұрылғылар, сүзгі-сорғыш, электрлі қол желдеткіштері, ауа жолдарының тарату жүйесі, ауа өткізбейтін клапандар, регенерация құралдары, жылу жиналатын сүзгілер, артық қысым клапандары, бақылау аспаптары кіреді. Жерге жақын ауаның зиянды заттармен, жанған өнімдермен газдануы мүмкін жерлерде паналау ғимараттары ішіндегі ауаны регенерациялаған (III режім) жөн. Радиациядан қорғайтын паналар орнатьшады немесе ауа механикалық амалмен тазартылады, оның ауаны сүзу коэффициенті 0,8-ден кем болмауы керек. Дереккөздер
Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану мұражайы

Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану мұражайы – мәдени-мұрағаттық мекеме. Тарихы Мұражай негізі 1975 жылы қаланды. 1981 жылы 19 ақпанда алғашқы тұрақты экспозиция келушілерге көрсетіле бастады. Мұражайдың экспозицияларын жасақтау үшін өлке көлемінде және бұрынғы ТМД елдері бойынша тәжірибе алмасу, материалдар жинақтау бағытында көптеген жұмыстар ұйымдастырылды. Табиғат бөлімінің экспозициясы облыстың геоморфологиялық және географиялық жағдайларын таныстырумен басталады. Геология залындағы карта, витрина, шағын диорамалар Маңғыстау палеонтологиясы, пайдалы қазбалары және геологиялық сипатымен таныстырады. Мұражайдың Каспий теңізінің флорасы мен фаунасына арналған залы мәліметтерінің молдығымен назар аудартады. Залдары *Маңғыстаудағы ең алғашқы ізденіс нәтижесінде табылған пайдалы қазбалары, өлкенің өткен күндерінен қалған геологиялық суреттемелер мен палеонтологиялық коллекциялар мұражай қорында сақтаулы. *Археология залынан археолог А. Г. Медоевтің ғылыми-зерттеу жұмыстарына арқау болған өлкеде өмір сүрген алғашқы адамдардың пайдаланған еңбек құралдары (2 млн. жыл бұрын), Үстірттен табылған балбал тастар (б. з. б. 4 – 3 ғасырлар), сонымен қатар ежелгі дәуірдегі адам жерлеу ғұрыптары мен өлке үстінен өткен Ұлы Жібек жолы, сауда орталықтары туралы деректер топтастырылған. *Тарих залында Маңғыстаудың саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайы жайындағы мәліметтер (Мысалы, орыс жасақтарының келуіне байланысты алғашқы салынған бекініс қалалар, сауат ашу мектептері, Иса-Досан бастаған 1870 жылғы Адай көтерілісі, тағы басқалар тарихи оқиғалар туралы деректер) жинақталған. *Этнографиялық залда өлкені мекендеген халықтардың 20-ғасырдың басына дейінгі өмір-тұрмысы, негізгі кәсіптері мен шаруашылығы, дәстүрлі қолданбалы өнері (қолөнер бұйымдарының озық үлгілері, киіз үй жасауы, күмістен, бағалы металл мен тастардан жасалған ұлттық зергерлік бұйымдар, тағы басқалар ) жайындағы экспонаттар жинақталған. *Жаңа тарих залдары Маңғыстау өлкесінің жаңа кезеңдегі елеулі жаңалықтарын (ауылы шаруашылық мен өнеркәсібінің өркендеуі, оқу-ағарту, ғылым мен мәдениет саласының дамуы, өлкенің әдебиеті пен өнерінің өркендеуі, сәулет өнері туралы мағлұматтар) қамтиды. Ғылыми ізденістер нәтижесінде 1999 жылы Қазақстан мұнайының 100 жылдығына орай «Маңғыстау мұнайының тарихы», 2004 жылдары «Қазақстан тәуелсіздік жылдарында» және осы өлкенің төл перзенті – Қазақстанның халық жазушысы, мемлекеттік және қоғам қайраткері Ә.Кекілбаевтың өмірі мен шығармашылығына арналған залдар ашылды. Мұражай қорында 51 мыңнан астам құжаттар мен жәдігерлер жинақталған. 1992 жылы мұражай экспозициялары толық жасақталып бітті. Жылына 450 – 500-ге жуық экскурсия ұйымдастырылады; мұражай экспонаттарын 25 – 30 мыңдай адам тамашалайды. Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының Жаңаөзенде және Шетпе кентінде, Бейнеу ауданында (Бейнеу мұражайы) бөлімшелері жұмыс істейді. Дереккөздер
Фришейзенкелер Макс

Фришейзенкелер Макс (1878-1923) - неміс философы және педагогы. Дильтей мектебінен шыққан, жаратылыстану ғылымы мен рухани-ғылыми әдістерінің, ойлау мен әсерленушіліктің өзара байланыстырып сыни-реалистік философиясы мен ғылыми ілімді дамытуға талпынды. Дереккөздер
Бөлім штабының бастығы

Бөлім штабының бастығы — бөлім штабын басқаратын адам. Ол командирдің орынбасары және бөлімдегі барлық жеке кұрамның тікелей бастығы болып саналады. Штаб бастығы штабтың әскери дайындығы мен даярлау ісіне жауапты болады, сондай-ақ бөлімді басқару мен тәрбиелеуге, әскери тәртіп пен штабтың жеке құрамының саяси-моральдық жағдайына, жеке кұрамды есепке алуға, қарулануға, бөлімнін әскери техникасы, ок-дәрісі мен көлігіне байланысты бөлімшелер мен қызметке жауап береді. Бөлім командирінің шешімдерін жүзеге асыруда бөлім штабының бастығы қажет жағдайларда оның атынан бөлімдегі оған бағынатын командирлерге үкім шығаруға құқығы бар. Барлық берілген аса маңызды нұсқаулар (бұйрықтар) туралы штаб бастығы бөлім командиріне мәлімдеп тұрады. Дереккөздер
Қиын балқитын металдар

Қиын балқитын металдар (Металл тугоплавкий). Қиын балқитын металдар қатарына темірдің балқу температурасынан жоғары температурада балқитын (цирконий, ванадий, титан, хром, молибден және т.б.) металдар жатады. Дереккөздер
Хемогендік қабат

Хемогендік қабат ( — біртекті) — көлдегі, теңіздегі және мұхиттағы судың температурасы мен тығыздығы бойынша біртекті болатын үстіңгі қабаты; мұнда градиенттік тығыздықтан туындайтын қозғалыстар болмайды. Дереккөздер
Маңғыстау облыстық филармониясы

М.Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы - мәдени-концерттік мекеме. Тарихы *Филармония Қазақ КСР-і Мәдениет министрлігінің №72 бұйрығы негізінде 1975 жылы 1-сәуірде құрылды. *2003 жылдары 30 шілдедегі облыстық әкімінің шешімімен филармонияға М.Өскенбаевтың есімі берілді. *2006 жылдары филармонияның кіші симфониялық оркестрі құрылып жұмыс істей бастады. Аталмыш оркестр үшін Алматы қаласында киімдер тігіліп, барлық музыкашы мамандар аспаптармен қамтамасыз етілді. Облыс әкімінің желтоқсан оқиғасына қатысушыларымен кездесу және оның мерекелік концерт бағдарламасы ұйымдастырылды. Бұл концертке филармонияның бүкіл шығармашылық ұжымдары қатысып, ол кіші симфониялық оркестрдің тұсаукесер концерттік бағдарламасымен аяқталды. Концерт бағдарламасына Қазақстан мен Ресейдің және шет ел композиторларының шығармалары енгізілді. Облыстық мәдениет басқармасының шақыруымен кіші симфониялық оркестрдің тұсаукесер концертіне профессор Қ.Ахметов дирижерлік жасады. Оркестр ұжымына ҚР мәдениет қайраткері Р.Мадреев жетекшілік етеді. Мақсаты және құрамы Облыстық филармонияның негізгі мақсаты жастарға музыкалық-эстетикалық тәрбие беру, жергілікті тұрғындарды классикалық музыка туындыларымен таныстыра отырып, олардың рухани қажетін өтеу болып табылады. Маңғыстау облыстық филармониясының құрамында камералық ансамбль (Маңғыстау облыстық филармониясының камералық ансамблі), қазақ ұлт аспаптар оркестрі және «Ақжарма» фольклорлық-этнографиялық ансамблі бар. Дереккөздер
Лео Фробениус

Лео Фробениус (1873-1938) - неміс этнологы және мәдениет философиясының өкілі, 1925 жылдан бастап Франкфурт-на-Майне профессоры және мәдениет морфологиясының зерттеу негізін салушы. Фробениус «мәдениет шеңбері» түсінігін енгізді, бұл түсінік бойынша мәдениет нысандары белгілі өмір кеңістіктерінде тән және олармен шектелген, осы нысандардың әсер ету күшіне байланысты әрбір мәдениет өсімдік, жануар, адам дамуының кезеңдерінен өтетін дербес ағза (мәдениет шеңбері туралы ілім, мәдениет морфологиясы). Дереккөздер
Бөлімдер мен бөлімшелерді ұйымдастыру

Бөлімдер мен бөлімшелерді ұйымдастыру — мықты, бір-бірімен тығыз байланысты бөлімдер мен бөлімшелердің құрылуы, ұрыс жүргізу үшін неғұрлым тиімді әдістерді белгілеу, әр-түрлі міндеті бар әскери қызметкерлер кұрамын оқыту, сол сияқты оларға кажетті қару-жарақ, әскери техника мен көлік санын айқындау. Әскери бөлім қай жағынан алып қарағанда да (ұрыс, оқу, әкімшілік, шаруашылық) дербес құрылым болып саналады. Батальондар (дивизиондар), роталар (батареялар), взводтар, бөлімшелер (есептоптар мен экипаждар) ұрыс шарттарына сәйкес, оңтайлы басқару мен сарбаздарды оқытуға ыңғайлы болып құрылған әскери бөлімнің бөлімшелері болып саналады. Бөлімдер мен бөлімшелерді ұйымдастыру ісі әрқашан ұрыс жүргізудің тәсілі мен түріне карай ыңғайластырылады. Дереккөздер
Паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы

Паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы (Плотность воздуха в убежище) — қарсыластың қазіргі заманғы жаипай қырып-жою құралдарын (ядролык, химиялық, бактериологиялық) қолдануы салдарынан ауаға радиоактивті шаңның бөлшектері, улағыш заттардың буы және бактериялық құралдар аэрозольдарының түсуі мүмкін. Олардың паналау ғимараттары ішіне түсуін болдырмау үшін паналау ғимараттары ауа кірмейтіндей етіп бітеледі және сүзгіжелдеткіш арқылы ауа тазартылып отырады. Алайда паналау гимараттарынын құрылысында жоғарыда аталған заггар кіретіндей саңлау-тесіктер болуы мүмкін. Бүған жол бермеу үшін желдеткіштерді пайдалану жүйесі паналау ғимараттарындагы ауа қысымы атосфералык қысымнан 5-10 кг/м² көп болатындай етіп реттеліп қойылады. Осындай айырмашылық есебінен паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы сүзгі режімі кезінде 5 кгс/м², ал регенерация режімі кезінде 2 кгс/м² деңгейінде үстау көзделеді. Мүндай паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығы паналау ғимаратына сыртқы ауамен радиоактивті шаңның, улағыш заттардың булары мен бактериялық аэрозольдардың енуіне жол бермейді. Паналау ғимараттарындағы ауа тығыздығыын өлшеу үшін сұйықтық, ауа және электрмеханикалық қысым өлшегіштер қолданылады. Дереккөздер
Кекс

Кекс — дәмдеуіштер, цукаттар, мейіз және т.б. заттар қосылып майқоспа қамырдан пісірілетін бөлке немесе шағыннан. Құрамы жағынан, бірақ технологиясы жағынан емес, орыстардың қалашына ұқсас. Дайындау сипатына, ұн және жұмыртқа пропорциясы жағынан бисквиттерге ұқсас. Кекстің қамыры сұйық болады. Кекстің алғашқы дайындалу жолын Ежелгі римнен кездестіруге болады. Ол кезде анар, жаңғақ, мейізді арпа езбесімен араластырып пісірген. ХVІ ғасырдан бастап қант кеңінен танылып, америкалық отарлардан әкелінген кезде кекстер де таныла бастады. Бүкіл Европаға танылып, әртүрлі елде әртүрлі дайындалу тәсілі қолданылды. Кекстің құрамына мейіз, кепкен жидектер, цукат, цедра, жаңғақ, какао-ұнтақ, ванилин сияқты қосымша тағамдар қосылады. Кекстер ұзынша немесе дөңгелек қалыпта пісіріледі. Піскен соң үстіне қант ұнтағы себіледі. Дереккөздер
Қиюшы

Қиюшы — қисықтың екі немесе одан да көп нүктесі арқылы өтетін түзу. Қиюшы алгебралық ирегті қисықпен n нүктеде қиылысады. Қиылысу нүктелерінің кейбіреулері бірігуі немесе жорамал болулары мүмкін. Қиюшының қиылысу нүктелері бір нүктеге бірігетін дербес түрін жанама деп атайды. Дереккөздер
Ракетаны радиолокациялык карта бойынша бағыттау

Ракетаны радиолокациялық карта бойынша бағыттау (Наведение ракет по радиолокационной карте) — ракетада орналаскан арнайы радиоэлектронды қондырғының көмегімен қанатты ракеталарды қозғалыстың соңғы бөлігінде нысанаға дербес бағыттау тәсілі. Ракетаны радиолокациялық карта бойынша бағыттау жергілікті жердің радиолокациялық картасы бойынша берілген бағдарларды (жолдар, өзен, көлдер, т.б.) ракетада орналасқан радиолокациялық станция индикаторы экранында көрінетін бағдармен салыстыруға негізделеді. Сәйкес келетін радиолокациялық картаны ракетаны басқарудың кемелері жүйесіне орналастыру берілген нысанаға әсер етуге икемделеді. Ракета ұшуға жіберілгеннен кейін арнайы механизм белгілі бір уақыт аралығында картаны жылжытып отырады. Сонымен бір уақытта ракета станциясы жердің үстін қарай отырып, оның бейнесін алдын ала түсірілген радиолокациялық картамен салыстырады. Бұл радиолокациялық карта, мысалы, фотоэлементтерден тұратын мозайканың көмегімен жасалады. Ол сигналдар шығара алады және оны ракетаның автоұшқышы басқарып отырады. Дереккөздер
Маңғыстау облыстық филармониясыныі камералық ансамблі

Маңғыстау облыстық филармониясыныі камералық ансамблі – концерттік-өнер ұжымы. Тарихы 1979 жылы Маңғыстау облыстық филармониясы құрамында Р.М.Лазимовтың жетекшілігімен құрылды. Камералық ансамбль ұжымының алғашқы есепті концерті 1981 жылы Алматы қаласындағы Республика сарайы мен қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясының концерт залында өтті. 1986 жылы классикалық музыканы насихаттау әрі дамыту бағытында республикалық телевизиядан камералық ансамбльдің концерттік бағдарламасы көрсетілді. Құрамы Оның құрамында төрт скрипка, екі альт, виолончель, фортепьяно және екі вокалист бар. Репертуары Камералық ансамбль репертуарынан ұлттық (А. Жұбанов, Құрманғазы Сағырбайұлы, тағы басқалар) және дүниежүзілік (С.С. Прокофьев, Д.Д. Шостакович, П.И. Чайковский, И.С. Бах, И.Гендель, А.Вивальди, В.А.Моцарт, тағы басқалар) классикалық музыка өнері өкілдерінің шығармалары орын алған. Дереккөздер
Хронограф

Хронограф — бақыланатын құбылыстардың кезеңдерін біркелкі жылжитын таспаға графикалық тіркеуге арналған аспап. Жазатын, шанышпалы, басып шығаратын және фотографикалық хронографтар қолданылады. Қазіргі астрономиялық-геодезиялық жұмыстарда басып шығаратын хронографтар неғұрлым көп таралған; олар әр түрлі жазатын хронографпен жұмыс жасағанда хронографиялық таспаларды көп еңбек жұмсап түсіндіруді талап етпейді. Басып шығаратын хронографтар электр тізбегінің тұйықталу және ажырау кезеңдерін тіркейді, тікелей минуттарды, секундтарды және олардың үлестерін басып шығарады. Басып шығаратын хронографтың механизмі негізгі үш құрылғыдан: уақытты есепке алу, басқару сағатымен үйлестіру, импульстерді қабылдау және басу құрылғыларынан тұрады. Кезендерді тіркеу дәлдігі 0,01 с шамасында. Дереккөздер de:Chronograph
Қазақ халқының эпосы мен фольклоры

«Қазақ халқының эпосы мен фольклоры», Әуезовтің орыс жазушысы Л. Соболевпен бірлесіп жазған еңбегі. Алғаш рет орыс тілінде «Литературный критик» журналында (1939, №10-11, 1940, №1) жарияланған; будан кейін «Песнь степей» (1940) атты кітапка алғы сөз ретінде берілген. Еңбек А. Нурқатовтың аудармасы бойынша «Уақыт жене әдебиет» (1962) деген кітапта басылды. Зерттеудің осы нұсқасы Әуезовтің 12 және 20 томдык шығармалар жинағына енді. Ғылыми-теориялық денгейі биік бұл зерттеуде қазақ ауыз әдебиетінің жанрлары мен түрлеріне кысқаша, тұжырымды сипаттама берілген. Олар төмендегіше топталған: :1. Халық поэзиясының шағын түрлері: үйлену-салт жырлары (жар-жар, беташар, сыңсу), мұң-шер елеңдері (жоқтау, коштасу, естірту). :2. Ертегі-аңыздар, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ертегілер (қиял-ғажайып ертегілер, хайуанат жайындағы ертегілер, салт ертегілері, балаларға арналған ертегілер, аңыз ертегілер, күй аңызы). :3. Батырлар жыры («Қобыланды», «Ер Тарғын», «Ер Сайын»), :4. Ғашықтық жырлары («Қозы Көрпеш - Баян сұлу», «Қыз Жібек», «Айман - Шолпан»), :5. Тарихи жырлар. :6. Айтыс өлеңдері. Еңбекте қазақ халқының ақындық, айтқыштық өнерге ежелден ерекше ден қойғаны, «замана толқыны тарих теңізінің жағалауына көркем өнердің баға жетпес меруерт-маржандарын» қалдырғаны айтылады; соларда халықтың еткен істерге бағасы берілгені керсетіледі. Қазақ халқы :«бізге ең асыл мүра - жыр мұрасын мирас етті. Жыршы халық, ақын халық есте жоқ ескі замандардан бастап дарыған ақындык даналығын қапысыз жұмсап, өзінің рухын ұмытылмас эпостың дастандарында, сан-сан ералуан түрлі жырларында бейнеледі» (аталған кітап, 205-206-беттер). Әуел баста нақтылы оқиғалар, жағдайлар негізінде туған шығармалардың уақыт ете келе сұрыпталып, екшеліп, жетіліп, халық тық сипат апған деп біледі; қазақ фольклорынын, туындылары өзге тілдерге аударылу арқылы дүниежүзілік аренаға шыққанын мағлүм етеді. Монографияда аттары аталған жанрлар мен түрлердің өздеріне хас ерекшелігі ішкі тақырыптық жіктері анықталған. Дереккөздер
Өздігінен бағытталудың белсенді жүйесі

Өздігінен бағытталудың белсенді жүйесі — өздігінен бағытталудың белсенді бас бөлігі көмегімен нысанаға ракетаны (бомбаны, торпеданы) бағыттау әдісі. Өздігінен бағытталудың белсенді жүйесін басқару онда нысананы сәулелендіретін энергия көзі және нысанадан қайтарылған энергияны қабылдағыш ракетада орналасады. Дереккөздер
Интерпозиция

Интерпозиция ( - аралық, жай, - орын) — бағыныңқы сыңардын басыңқы сыңар арасына кірігуі. Қазақ тілінде сабақтас құрмаластың бағыныңқы компоненті кейде басыңқы компоненттің ортасында жұмсалады. Мұндай жағдайда сабақтас сөйлемнің басыңқы компоненті екіге жарылып, бағыныңқы компонент солардың екі арасына түседі. Басыңқы компоненттің бастауышы сөйлемнің басында оқшауланып, дараланып айтылады. Дараланған бастауыш өзінен кейін іле-шала қолданылатын бағыныңқы сөйлемдегі айтылатын оймен байланысын күшейте түседі. Мысалы: Мен, жау тас-талқан болып жеңілгенше, ілгері қарай аяңдай беруге тиістімін (Б. Бұлкышев). Дереккөздер
Кепкен нандар

Кепкен нандар — сақтау мақсатында немесе ары қарай әр түрлі тағамдарға аспаздық қолдану үшін арнайы кептірілген нан. Сақтауға арналған кепкен нандар үшін жаңа піскен жұмсақ нанды баяу қыздырылған тұмшапеште тілімдерге кесіп, қырына тиіспей кептіреді. Аспаздық қолдануға арналған кепкен нанның қырын кептіру алдында алып тастайды. Үгілген кепкен нандарды котлетгерді аунату үшін, нан көжелерін, пудинг, кондитер өнімдерін, шарлоткалар және басқа тәтті тағам дайындауда қолданады. Ет тағамдарына қосар алдында оларды қайнаған сүтте жібітіп алса, котлет дәмдірек болады. Дереккөздер
Ракетаны сәулемен ұстау

Ракетаны сәулемен ұстау (Захват ракет лучом) — ракеталық ұшудың алғашқы кезінде радиолокациялық станция сәулесі бойында орналасуы (ракеталық сәулеге енуі). Бұл басқарудың кодтық белгілері кемер аппаратурасының кабылдауын қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Бөлімнің құрмет кітабы

Бөлімнің құрмет кітабы — ҚР Қарулы Күштері ішкі істер қызметі жөніндегі Ережеге сәйкес бөлім дәстүрлерін сақтау, мадақтау және әскери не саяси даярлық үздіктерінің озық тәжірибелерін тарату мақсатында жүргізілетін кітап. Бөлімнің құрмет кітабына әскери кызметтен босатылып, запасқа кететін соңғы жылғы кызметін өтеп жүрген сарбаздар (матростар), сержанттар (старшиналар), үздік көрсеткіштері бар. тәртібі жоғары, сонымен катар әскери міндетін аткаруда ерекше көзге түскен әскери оқу орнын бітіретін курсанттар кіргізіледі. Бөлімнің құрмет кітабында әскери кызметшілердің суреті мен оның жетістіктері немесе ерлігі қыскаша беріледі. Бөлімнің құрмет кітабына енген әскери қызметшілер бөлім командирі қол қойған мақтау кағаздармен марапатгалады. Дереккөздер
Эрих Фромм

Фромм Эрих (1900-1980) - неміс-американдық философ; психолог, социолог, неофрейдизм негізін салушы, гуманист-ғалым, әлеуметтік прогресті жақтаушы. 1933 жылы АҚШ-қақоныс аударды. Философия, психология, антропология, тарих және дін социологиясының дамуына зор үлес қосты. Өзінің ілімін «гуманистік психоанализ» деп атады. Фромм индивид психикасы мен коғамның әлеуметтік құрылымының арасындағы байланысты анықтау барысында Фрейд биологизімінен алшақтады. Психоаналитикалық «әлеуметтік және дербес» терапия негізінде үйлесімді «дені сау қоғам», жобасын АҚШ-та гуманистік позицияда ұсынды. Психоанализдің гуманистік психоанализ немесе неофрейдизм деп аталатын бағытының негізін салушы неміс-американдық философ, психолог. социолог Э.Фромм (1900 -1980) Фрейдтің биологизмін, либидо теориясын. табиғилық пен әлеуметтікті қарама-қарсы қоюын, психологияны философия мен этикадан бөлектеуін сынады. Ол адамды әлеуметтік тіршілік етуші, табиғи және адамдандырылған дүниемен үнемі байланыс жасаушы ретінде қарастырады. Оның ойынша. Фрейдтің ілімі адамды тереңірек тануға мүмкіндік бергенімен, оның өмірінің мән-мағынасы, моральдық және этикалық нормалар туралы, адам қалай өмір сүруі керек және не істеуі тиіс деген сұрақтарға жауап бермеді. Э. Фромм К.Юнгтің аналитикалық психологиясы да адам өмірінің мәні мәселелерін назардан тыс қалдырды деп есептеді. Адамның этикалық мінез-құлықтарының бастауын адамның өзінен іздеген гуманистік этиктердің еңбектеріне сүйене отырып, Фромм моральдық ұстанымдар адамның ішкі қасиеттеріне негізделген болуы керек, әйтпесе оларды бұзу тұлғаның психикалық және эмоциялық құлдырауына әкеледі деген тұжырым жасайды. Осыдан келіп гуманистік психоанализдің мақсаты шығады – гуманистік этиканың құндылықтарын меңгеру, өзінің ішкі табиғатын танып-білу және «өмір өнерін» игеру арқылы адамның ішкі мүмкіндіктерін дамытуына, өмір сүруге ұмтылуына ықпал ету. Фромм еркіндік және жаттану категориялары арқылы адамдардың басым көпшілігі өзінің нағыз «Менін», «Өздігін» емес, «Жалған Менін» дамытатынын, осы процестің нәтижесінде өзін жоғалтып, ештеңеге айналатынын көрсетеді. Бірақ Фромм адамның онтологиялық және тұлғалық сипаттамаларына, әсіресе «үміт» элементіне сүйене отырып, оптимистік болжамдар жасайды. Оның пікірінше, «үміт» өмір құрылымының ішкі элементі, ол пассивті үміттену, күту емес, белсенді әрекетке дайын болу,адам рухының динамикасы, адам болмысының маңызды шарты, сондықтан да Фромм адамды Ноmо еsрегапs (үміті бар) деп сипаттайды. Дереккөздер
Қаржымен қамтамасыз ету

Қаржымен қамтамасыз ету (Финансовое обеспечение) — ҚР Қарулы Күштерінде әскерді каржылай толығымен және уақытында қамтамасыз ету үшін ұйымдастырылатын және атқарылатын ісшаралар жүйесі. Қаржымен қамтамасыз етуге қаржыны жоспарлау мен қаржыландыру, алу, сақтау, бөлу, қаржыны белгілі бір мақсатқа жұмсау мен үнемдеу, пайдалануға бақылау орнату, есептеу мен есеп беру жатады. Дереккөздер
Ракетаны ұшыру және тексеру аппаратурасы

Ракетаны ұшыру және тексеру аппаратурасы (Аппаратура проверки и запуска ракеты) — тексеру-ұшу (имитациялық, өлшейтін және т.б.) аппаратуралары мен құрал-жабдықтарының жиынтығы. Олардың көмегімен ракетаны ұшыру алдында басқару жүйесінің кемерлік аспаптарын дайындау мен жөнге келтіру (олардың жұмыс істеу дұрыстығы мен жұмыс дәлдігін, дайындығын тексеру) және қозғалтқыш автоматикасын, аспаптарын және ракетаны ұшыру қоса жүргізіледі. Дереккөздер
Якоб Фрошаммер

Якоб Фрошаммер (1821- 1893) - неміс философы, католиктік дін қызметшісі. 1871 жыл Ватикан соборына, атап айтқанда, папалардың қателеспейтіндігінің догмасына қарсы шықты. Бейсаналық болып келетін және тек адамда ғана өзін-өзі түсінетін дүниежүзілік шығармашылық қиял метафизикасы негізінде, Фрошаммер өзінің антиматериалистік және антидарвинистік философиясын жасады. Дереккөздер
Кеңейте бұрғылау

Кеңейте бұрғылау ([http://ru.wikipedia.org/wiki/Сверление Рассверливание]) — алдын ала өнделген тесіктің диаметрін үлкейту үшін бұрғымен өндеу. Кеңейте бұрғылау көмегімен әр-түрлі пайдалы тесіктер жасалады. Кеңейте бұрғылау барлық машинажасау салаларында қолданылады Кеңейте бұрғылау құралдары * Дрель * Перфоратор Тағы караныз: * Кеңейжону * Кеңейту Дереккөздер
Санитариялық-жуу пункті

Санитариялық-жуу пункті — улагыш, радиоактивтік заттармен және бактериологиялық заттармен зақынданған АҚ-тың әскери емес жасақтарының адам құрамын және халықты толық санитариялық тазарту жұмысын жүргізу үшін қурылған пункт. Әрбір Санитариялық-жуу пунктінде шешіну, жуыну, және киіну бәлмелері болуға тиіс, киімді залалсыздандыру бөлмесі де болуы мүмкін. Санитариялық тазартудың ұзақтығы 30 минуттан аспайды (шешінуі — 5 минут, душ астында жуыну — 15 минут және киіну — 10 минут). Дереккөздер ru:Санитарная обработка
Қарқын

Қарқын (Темп) — тапсырманың орындалуының немесе операцияның, құбылыстың қарқындык дамуының шапшандыгы (кейде тазалығы). Әскери істе Қарқынның мынадай түрлері болады: лап қою қарқынны; шабуыл қарқынны; десант түсіру қарқынны; теңіз десантын түсіру қарқынны, атыс қарқынны т.б. Дереккөздер
Қазақ шаруа жастар мектебіне арналған программа және түсінік хат

«Қазақ шаруа жастар мектебіне арналған программа және түсінік хат», Мұхтар Әуезовтің шығармасы. Бағдарлама 1930 ж. Қазақстан Оқу комиссариаты білім кеңесінің шешімі бойынша Қызылорда қаласында басылып шыққан. Кейін Әуезовтің 20 томдық шығармалар жинағына енгізілген (1984, 15-кітап, 100-119-беттер). Онда шаруа жастар мектебіне қоғамтану, химия, мате¬матика, едебиет пендерінен нені оқыту, қалай оқыту женінде жеке-жеке түсініктер беріліп, әр жылға арналған бағдарлама жасалған. Соның ішінде «Суретті әдебиет туралы» бөлімді жазған - Әуезов Бағдарлама-кітапшаның өңір бетінде Майлыұлы, Марғұланұлы сынды адамдардыңаттары аталған. Жазу стиліне, сөз саптау машығына Карағанда, бағдарлама мәтінінің алғашкы жобасын жасаған да Мұхаң болуға керек. Әдебиет пәніне арналған белімнің кіріспесінде едебиет женіндегі ілім-білімнің қоғамтану ғылымының бір саласы екені айтылып, әдебиеттің әлеуметтік-қоғамдық өмірдегі қызметіне токталған. Көркем туындыларды жазу, әдебиетті зерттеу барысында кеңес жазушылары мен әдебиеттанушылардың негізгі ұстанар әдістемелік тәсілі - маркстік әдіс болу керектігі ашық айтылған. Ақын-жазушының шығармаларын қоғам емірімен тығыз байланыста қарастыру - зерттеүшінің негізгі нысанасы болмақ. Бағдарламада қазақ шаруа жастарының 3 жыл ішінде қазақ әдебиетінен нені біліп, нені үйрену қажет екені, қазақ әдебиеті оларға каңдай дүниеліктерді таныту керектігі баяндалған. Сондай-ақ бағдарламада оқуға жаттығу, тіл үйрету, сейлеуге жаттығу, жазуға жаттығу тақырыптары да назардан тыс қалмаған. Сонымен бұл бағдарламаның кезінде қазақ шаруа жастарының сауатты атанып, тел әдебиеттін кәусар бұлағынан сусындау ісіңде біршама маңызды рөл атқарғанын ескерген жөн. Дереккөздер
Қож

Қож (Шлак) — балқыту процестерінде (мысалы, болат қорыту кезінде) сұйық металдың бетінде көлкіп тұратын, қатайғанда тас тектес немесе шыны тектес болатын балқыма. Шикіқұрам мен пешке арнайы салынатын флюстердің коспасынан, сондай-ақ металлургиялық пештердегі химиялық реакциялардың өнімдерінен, отын күлінен тұрады. Металлургия процестерінде маңызды рөл атқарады: астындағы металды пештегі газды ортаның зиянды өсерінен қорғайды, қоспаларды сіңіріп алады және басқа да әр алуан физикалық-химиялық функциялар атқарады. Дереккөздер
Циклон үлгісі

Циклон үлгісі — қарапайым деректер бойынша, циклонның белгілі бір даму сатысында құрылған циклон құрылысының сұлбасы. Мысалы, жаңа циклонның үлгісі, окклюздалған (ығыстырылған) циклонный үлгісі. Дереккөздер
Фульберт Шартрский

Фульберт Шартрский (980 — 1028) — ерте схоластика кезеңіндегі француз схоласты. Шартр епископы болған кезде 990 жылы Шартр философиялық мектебін ашты, бұл мектепте жүз жылдар бойы платой философиясы натурфилософиялық бағытты ұстанып дамыды. Дереккөздер
Циклонның қалыпсыз (аномалдық) орын ауыстыруы

Циклонның қалыпсыз (аномалдық) орын ауыстыруы - циклонның әдеттегі бағыттарынан қарсы бағытқа орын ауыстыруы. Әдетте, циклондар горизонттың батыс жартысынан шығыс жартысына орын ауыстырады. Егер циклон горизонттың шығыс жартысынан батыс жартысына немесе меридиан бойымен орын ауыстыратын болса, онда оны аномалдық деп атайды. Дереккөздер
Ракетаны ұшыру үшін бастапқы деректер даярлау

Ракетаны ұшыру үшін бастапқы деректер даярлау (Подготовка исходных данных для пуска ракет) — белгілі бір объектіні жою мақсатында ракетаның берілген қашықтық пен бағытта ұшуын қамтамасыз ету үшін қажетті бағыттау мен басқару құралдарын анықтау. Дереккөздер
Парад

Парад ( - дайындаймын) — ұлттық мерекелер мен мемлекеттік маңызы бар оқиғалар қүрметіне өткізілетін гарнизон әскерлерінің салтанатты байкауы. Парадка катыеатын әскер түрлері, әскери парадтың болатын уақыты мен орны, киім нысаны, сапқа түру және шеру тарту тәртібі гарнизон бастығының бұйрығымен белгіленеді. Дереккөздер
Қазақ ішіндегі партия неден? (мақала)

«Қазақ ішіндегі партия неден?», Мұхтар Әуезовтің мақаласы. Алғаш рет 1918 ж. «Абай» журналының 2-санында, кейін 1991 ж. «Жібек жолы» журналының 3-санында жарияланды. Соңында «М. Ә.» деп кол қойған. Журналдың әрбір санында 2-3 мақаласы жарияланып турғандықтан, біріне аты-жөнін толық жазса, кейбіріне «Мұхтар» деп немесе аты мен фамилиясының баскы еріптерін койып отырған. Аталмыш мақала мен журналдың 3-санындағы «Философия жайынан» атты мақалаға «М. Ә.» деп қол койған екен. Бұл автордың Әуезов екендігі ешқандай күмән тудырмайды. Мақала жазушының шығармалар жинақтарына енбеген. Мақалада автор әрбір халық тың өзгешелігі екі түрлі шартқа байланысты: :«бірі - сол халықтың кесібі, екінші - жұрт билеу тәртібі» деп, мал бағып, кең далада еркін жайлап жүрген қазақтын билігі «қарұлы көп орыс колына» тиген соң, :«бұрынғы келе жатқан жауынгерлік мінез қаккы керіп, емір жолынан шығып қалғандығын, будан кейін қазақ сезуар, жершіл үсақтыкка таман айнала бергендігін» баян етеді. Осы күнгі қазақтың бойындағы түрлі: жікшілдік, жуандык кумар, жем кумар, сыпыра жалыныштылық, адамшылығын кулқынға айырбастау сияқты «сұрқия мінездің» ұсақ мансапқорлыкты, партияқорлықты тудырып отырғандығының негізгі объективтік, субъективтік себептерін таддап ашып береді. Осындай келеңсіз кеселден қутылудың үш түрлі накты жолын ұсынады: алдымен ел ішінде үш болыстың ішінен біреу болса да езі күшті, басындағы кісілері әділ, окыған, істі тез бітіретін суд болсын... Екінші, ел ішіндеуақ қарыз серіктері, потребитель лапкелері көп ашылсын. Мұнымен бірге нашардың жалыныштығы азаяды. Үшінші, жұмысшының еңбегі бағалы болсын дейді. Дереккөздер
Аристарх Самостық

Самостық Аристарх (шама: 390-250 б.д.д.) — көне грек астрономы. Ол ең алғаш "жер күнді айналады, күн - центр" дейтін гелиоцентризмнің негізін қалады. Геометриялық есептеулер арқылы ол жер мен күннің аралығын өлшеп, Аристотельдің геоцентризм жүйесі (жер әлемнің центрі дейтін жүйе) дұрыс емес деген қорытындыға келеді. Бірақ бұл ілімді кейін І ғасырда басталған Христиан теологтары қолданды. Олардың ойынша Құдай жерді әлемнің центрі етіп жаратқан-мыс! Сондықтан олар Птолемейдің жер центрі моделін пайдаланды. Аристархтың қорытындысын шамамен 1800 жылдан кейін Полша астрономы Коперник қайта жаңғыртты. Ал оның шындап дәлелденуіне Галилей мен Кеплер үлес қосты. Дереккөздер
Санитариялық-індеттік барлау

Санитариялық-індеттік барлау — өз әскерлерінің орналасуы немесе қимыл жасауы мүмкін аудандарының санитариялық-індеттік жағдайы туралы өз уакытында мәліметтерді алу мақсатында, сонымен қатар індетке қарсы шараларды жоспарлау мен жүргізу үшін көршілер мен қарсылас әскерлеріндегі індеттік жағдайды аныктау үшін медицина қызметінің барлык буындарымен жүргізіледі; медициналық барлаудың құрамдас бөлігі. Дереккөздер
Қожтасушы

Қожтасушы (Шлаковоз) - темір жол арбашығына орнатылған сұйық қожды (әдетте домналық) тасымалдауға арналған шөміш. Қожтасушы келесi негiзгi түйiндерден тұрады: * тостағандар * тiрек сақина * тетiк тостағанның аударылулары * рамалар автотiркестермен * жүрiс бөлiгi * электр жабдықтар. Дереккөздер
Фулье Альфред

Фулье Альфред (1838-1912) - француз философы. Өз метафизикасында Платонның идеялар туралы іліміне және Канттық ерік (өнегелілік) пен қажеттілік (табиғи) арасындағы қатынастар мәселесіне сүйенді. Фулье бойынша жандылық заттардың ақиқат мәні, еркін және заңды оқиғалардың қозғаушы күші, ядросы ерік пен талпыныс болатын дамудың баяндаушы факторы. Идеялар - табиғи оқиғалар мен тарихи және мәдени дамудың жүруіне әсер ететін динамикалық факторлар. Фулье Еуропа халықтарының, әсіресе француздардың, өзіндік жандылығы туралы жұмысына орай халық психологиясын зерттеуші ретінде белгілі. Дереккөздер
Кете (балық)

Кете – қауырсын қанатты балықтардың Албырттар тұқымдасының Тынық мұхит албырттары тегінің анадромды балығы. Қиыр Шығыста кездесетін албырт балықтардың бір түрі. Ұзындығы 1 м-ге дейін, салмағы 2,5—4,5 кг-ге дейін болады. Бұл балықтың шабақтары уылдырықтан шығады да, өзенлерде өсiп жетiледi. Сондықтан әр жаздың ортасында Тынық мұхитқа құятын өзендерде кета үйiрi пайда болады, олар мұнда уылдырық шашу үшiн келеді. Мұндайда адамдар: «Кета келдi»,- дейді. Балықтар өзендi бойлап, жоғары қарай өрлей бередi, көлденең жатқан көптеген кедергi тастардан, үйiндiлерден етiп, өзеннің бастауына жетеді. Мұнда кета өзеннен ұсақ шағыл тасты түбiне, яғни құм-шағыл тастардың арасына шағын ойыс ұя жасайды. Бұл ойысқа уылдырық шашып, оны құйрығы арқылы ұсақ, шағыл тастармен көмеді. Осыдан бастап екі апта бойы өз ұясын жауларынан тынымсыз қорғайды. Бұл балықтардың бәрiн қиыршығыс албырты деп атайды. Сонымен қатар кәсiптiк албырттар да бар: ақсерке, қаратеңіз және каспий албырты, көл албырты, кумжа және бахтах. Бул балықтар да, кета сияқты, мұхиттар мен теңізперде немесе үлкен көлдерде тiршiлiк етiп, уылдырық шашу үшiн өзендерге шығады. Тек бахтах қана ұзақ, сапарға шықпайды. Ол әдетте бiр ғана өзенде тiршiлiк етіп, сол өзенде уылдырық шашады. Кете сауда орындарына тоңазытылған, тұздалған және ысталған түрінде түседі. Кетені басытқы, бутерброд ретінде және салаттар әзірлеу үшін пайдаланады. Дереккөздер
Ракетаның алдыңғы бөлігі

Ракетаның алдыңғы бөлігі (Головная часть ракеты) — негізінен ұрыс бөлігіне орналастырылған ракетаның бөлігі. Геометриялық ракетаның алдыңғы бөлігі — ракетаның бойлық осіне біршама симметриялы айналу денесі. Ұрыс зарядтарының санына қарай ракетаның алдыңғы бөлігі бір зарядты (моноблокты) және көп зарядты (бөлінетін) болады, ал ракетадан бөлінгеннен кейін басқарылуы бойынша — басқарылмайтын және басқарылатын маневр жасайтын болып бөлінеді. Дереккөздер
Шарль Фурье

Франсуа Мари Шарль Фурье (фр: François Marie Charles Fourier; 7 сәуір 1772 жыл – 10 қазан 1835 жыл) — француз әлеуметтанушы, утопиялық социалист. Фурье қоғамдық институттарды адамның ләззәт алуға табиғи талпынысына бөгет жасауы үшін пайымдайды. Фурье жаңа, эгоистикалық емес экономикалық қағиданы бекіту үшін, мемлекеттің аумақтық серіктестіктерге болу жолымен жаңа экономикалық коғамдық құрылымды ұсынды. Дереккөздер
Қорғаныш газ

Қорғаныш газ (Газ защитный) — құйма құйылғанда немесе металл бөлшектері пісіріліп жалғастырылғанда сұйық металдың сыртқы қабаты (әдетте, жоғарғы беті) қоршаған ортадағы газдармен әрекеттеспеу үшін құйма сыртында табиғи қорғаныш газы шоғырланады. Дереккөздер
Парашютпен түсетін десант

Парашютпен түсетін десант (Парашютно-посадочный десант) — жеке құрамның, ұрыс техникасы мен материалдық заттардың бір бөлігі қарсыластар тылына парашютпен түсірілетін, ал кону тобын құрайтын қалған белігі ұшақтан, тікұшақтан немесе планерден түсетін әуе десанты әскерлерінің бөлімшесі (бөлімі). Парашютпен түсетін десантты қолданған кезде ұрыс техникасы өдетте кону тобының құрамында десантталады. Парашютпен түсетін десантты аралас әуе десанты деп те атайды. Дереккөздер
Саңылау (әскери іс)

Саңылау — жеке құрамды оқтан, снаряд жарықшақтарынан, мина мен авиабомбадан қорғау үшін кажетті ұзындығы 3-6 м, тереңдігі 1,5-1,8 м болатын жіңішке жыра, ор. Бұған коса ядролық жарылыстың зардаптарынан қорғайтын қарапайым таса. Саңылауды бекіністер жасау және әскерлердің орналасқан аудандарын салу кезінде жасайды. Үсті ашық немесе бөренелермен (темір бетон плиталар, болат т.б.) және қалындығы 40-50 см тонырақиен жабылуы мүмкін. Дереккөздер
Ракетаның жойғыш бөлігі

Ракетаның жойғыш бөлігі (Боевая часть ракеты) — ракетаның тікелей нысананы жоюға арналған элементі. Ол корпустан, ұрыс зарядынан, жарғыш құрылымнан, тежегіш-орындау механизмінен және т. б. тұрады. Ракетаның жойғыш бөлігінде ядролық заряд немесе жай жабдық (фугастық, жарықшақты, кумулятивті, өзекті, кассеталы, өртегіш және т. б.) болуы мүмкін. Жойғыш бөлік көбіне ракетаның басты бөлігінде орналастырылады. Ұшуда жойғыш бөлік ракетаның корпусымен байланысы бойынша жекеленетін және жекеленбейтін болып бөлінеді. Жекеленетін жойғыш бөлік бір блокты және бөлінетін болуы мүмкін. Дереккөздер
Қорғасындау

Қорғасындау (Свинцевание) -металл бұйымдардың беттерін жегідеден, сондай-ақ рентген сәулелерінің әсерінен қорғау үшін қорғасын қабатымен (кейде қалайы мен сүрме қосып) қаптау. Балқымаға батырып алу, жағу, металдау, баспалау арқылы, гальванилік әдіспен жасалады. Дереккөздер
Хань Фэй Цзы

Хань Фэй Цзы (288-233 біздің эрамызға дейінгі) - ежелгі Қытай философы. Өзінің ойлау және көзқарасын Фа Цзя мектебімен және Лао Цзы философиясымен байланыстырады, басқару өнерінің негізі ретінде күш пен құқықты қарастырған. Дереккөздер
Парашютті десант

Парашютті десант (Парашютный десант) — қарсыластың тылында ұрыс қимылдарын жүргізу үшін, сондай-ак қонушы десанттгардың түсуін қамтамасыз ету мақсатында оның аэродромын басып алу үшін әскери-коліктік ұшақтардан парашютнен түсірілетін арнайы дайындалған ескерлер. Қондырмалы десант қарсылас тылындагы басып алынған аэродромдар мен кону аландарына қонатын ұшақтардан, тікұшақтардан, планерлерден түсіріледі. Дереккөздер
Интерференция (лингвистика)

Интерференция ( — аралық, өзара, - тиісемін) — қостілділік (көптілділік) жағдайында тілдердің бір-біріне әсер ету і- интерференция екі тілді игерген адамның сөзінде шеттілдік акцент түрінде пайда болады. Ол тұрақты немесе ауыспалы болуы мүмкін. Интерференция тілдің барлық деңгейіне де қатысты, дегенмен фонетикада өте айқын байқалады. Интерференция құбылысы іске асу тәсілі жағынан фонологиядағы диахрониялык өзгерістерге жақын. Бұрынырақта орын алған Интерференция тіл жүйесінде субстрат, суперстрат түрінде сақталуы мүмкін. Дереккөздер
Ракетаның оқ ізін анықтаудың импульсивті жүйесі

Ракетаның оқ ізін анықтаудың импульсивті жүйесі — жердегі хабарлағыштың ракетадан және одан қайта жерге дейінгі импульсивтік өту мерзімін анықтайтын баллистикалық және қанатты ракеталардың ұшу оқ ізін (траекториясын) өлшеуді қамтамасыз ететін радиотехникалық жүйе. Дереккөздер
Қарқындылығы орташа қақтығыс

Қарқындылығы орташа қақтығыс---Экономикалық және қорғаныс әлеуетіне нұксан келтіру, белгілі бір аумақты басып алу немесе бакылау орнату немесе мемлекетті елеулі саяси, аумақтық, экономикалық және басқа да көнбістікке мәжбүрлеу мақсатында тұтандырылуы мүмкін қақтыгыс. Мұндай кақтығыс мемлекет үшін қауіп туғызуы мүмкін, оның экономикалық және әскери өлеуетінс елеулі залал келтіреді. Қазақстан Республикасының қарқындылығы орташа кақтығыста ұмтылар мақсаты — агрессияға, бұл ретте одақтас мемлекеттердің қарулы күштерімен бірлесе отырып батыл тойтарыс беру, соғыс қимылдарының ауданын тұмшалау және орын алған қайшылықтарды бейбіт жолмен реттеу жөнінде шаралар қолдану болмақ. Қарқындылығы орташа қақтығысқа катысу Қазақстан Республикасының барша аумағында немесе оның жекелеген облыстарында соғыс жағдайын енгізуді және ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялауды, мемлекетгің күллі қорғаныс және әскери-экономикалық әлеуетін немесе оның елеулі бөлігін пайдалануды қажет етуі мүмкін. Қарқындылығы орташа қақтығыс соғыс қимылдары, олардың ауқымының кеңеюі мен қатысушы мемлекеттер санының әсуіне, елеулі әскер (күштер) топтарының қосымша тартылуына қарай, өзінің сипаты мен мазмұны жағынан, карқындылығы жоғары кақтығысқа тән соғыс қимылдарына жуыктауы мүмкін. Қазақстан Республикасының қарқындылығы орташа қақтығыстагы мақсаты мен міндеттеріне Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралыдарының, жекелеген жағдайларда жүйесіз кұрылымдардың да, ал кажет болған жағдайда одақтас мемлекеттердің біріккен әскер (күштері) топтарының операциялар мен ұрыс қимылдарын дәйекті түрде жүргізуі арқылы қол жеткізіледі. Қазақстан Республикасы мен оның Қарулы Күштері қарқындылығы орташа қақтығыста соғыс қимылдарын жүргізуге дайын болуға, тұтқиылдан шабуыл жасауды болдырмауға тиіс, қатер төндіріліп отырған кезенді агрессияға тойтарыс беругс әзірлену, Қарулы Күштер мен одақтас мемлекеттердің біріккен әскер топтарын (күштерін) стратегиялық өрістетуді жүзеге асыруға жағдай жасау, елдің экономикалық кешенін бейбіт жағдайдан соғыс жағдайына уақытында көшіру, мемлекеттік шекараны жабу, маңызды мемлекеттік және әскери объектілерді қорғауды күшейту, психологиялық күрес күштері мен құралдарын кеңінен қолдану, қарсыластың халықка және әскердің жеке құрамына акпараттықпсихологиялық әсеріне қарсы іс-кимьіл жасау үшін мақсатты пайдалануға тиіс. Қазақстан Республикасына қарсы қарқындылығы жоғары қақтығыс елдегі саяси билікті ауыстыру, мемлекеттік және әскери басқару жүйесіне іріткі салу, аумактың елеулі белігін тартып алу, мемлекеттің қорғаныс әлеуетін толык жойып жіберу тәрізді түбегейлі әскерисаяси мақсаттармен тұтандырылуы мүмкін. Қарқындылығы жоғары қақтығысқа қатысу Қазақстан Республикасының күллі адам және материалдык ресурстарын жаппай жұмылдыруды талап етеді. Қазақстан Республикасының мақсаты өзіне қарсы қарқындылығы жоғары қақтығыс тұтандырудың алдын алудың саяси-құкықтык, ұйымдык-техникалык және өзге де халықаралык кепіддіктерінің пәрменді жүйесін белсенді іздестіру және жасау болып табылады. Дереккөздер