kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Темүлен

Темүлен (; 1170 — ?) - Есугей баһадүр мен оның бәйбішесі Өелүнннің қызы, Шыңғыс ханның қарындасы. Өмірбаяны Темүленнің ағалары: Темучин, Хасар, Хачиун және Темуге; олардан басқа, Темулунның Есугей Сочихелдің басқа әйелінен туған екі ағасы – Бектер мен Белгітай. «Моңғолдардың құпия тарихына» сәйкес, Темучин 9 жаста болғанда, Темулун «әлі бесікте жатқан» . 1171 жылы Есугей қайтыс болғаннан кейін оның көптеген ізбасарлары отбасын тастап, оларды үйлерінен қуып жіберді, ал оның жесірлері мен балалары бірнеше жыл бойы толық жоқшылықта өмір сүрді. Бір күні Тайшуыт басшысы Тарғұтай Кирлтухтың қарулы отряды Бектерді өлтіргені үшін Темучинді жазалағысы келіп, олардың лагеріне шабуыл жасайды; Хасар жауларға оқ атып, Белгутей құлаған ағаштардан бекініс жасап жатқанда, кіші балалары – Темулун, Хачиун, Темуге шатқалда жасырынды; Темүжін қашып құтылды, бірақ бірнеше күннен кейін оны тайшуыттар тауып алып, тұтқынға алды. Темужіннің меркіттердің қосынына шабуыл жасағанда қашып құтылғандар қатарында Темулун да айтылады. Біраз уақыттан кейін, болжам бойынша, он төрт-он бес жасында Темучин Темүленді анасының туысы, екірес тайпасынан шыққан Бутуға үйлендіреді; үйленгеннен кейін Буту гүрген деген атқа ие болды, оның мағынасы «күйеу бала» дегенді білдіреді. Джек Уэзерфордтың айтуынша, Темулунның балалары болмаған Буту-Гүргенге үйлендірді. Отбасы Дереккөздер
(17) Фетида

(17) Фетида — Негізгі белдеудегі тасты астероид. Оны 1852 жылы 17 сәуірде Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған теңіз нимфасының есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Stardust (ғарыш кемесі)

Stardust — комета тозаңының үлгісін Жерге жеткізген алғашқы ғарыштық миссия, НАСА агенттігінің Discovery бағдарламасы аясында жүзеге асырылды. Аппарат ғарышқа 1999 жылы ұшырылып, 81P/Вильд кометасының тозаңын Жерге 2006 жылы жеткізді. Негізгі миссиядан бөлек аппарат тағы екі шағын аспан денесін жақыннан зерттеген. (5535) Аннафранк астероидымен жақындасу 2002 жылы орын алды. 2006 жылы миссияның атауы Stardust-NExT деп өзгертілді. 2011 жылы аппарат 9P/Темпель кометасының жанынан өтті және өз миссиясын аяқтады. Дереккөздер
Алексей Иванович Екимов

Алексей Иванович Екимов (28.02.1945, Ленинград) — кеңестік және американдық ғалым, қатты дене физикасы және оптика саласындағы маман. Физика-математика ғылымдарының докторы. КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1976) және химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (2023; Мунги Бавенди және Луис Брюспен бірге). Өмірбаяны 1967 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің физика факультетін (молекулярлық физика кафедрасын) бітірген. 1974 жылы физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін «Жартылай өткізгіштердегі тасымалдаушы спиндердің оптикалық бағдарлануы» тақырыбында диссертация қорғады. 1989 жылы физика-математика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Жартылай өткізгіш микрокристалдардағы кванттық өлшемді құбылыстар» тақырыбында диссертация қорғады. А. Ф. Иоффе атындағы физика-техникалық институтында және С. И. Вавилов атындағы Мемлекеттік оптикалық институтта жұмыс істеді. 1990 жылдар бойы ол Париждегі Политехникалық мектепте, Клод Бернардың Лион университетінде, Макс Планк институтында және Осака университетінде шақырылған профессор болды. 1999 жылдан АҚШ-та Nanocrystals Technology Inc, Нью-Йоркте бас ғалым болып жұмыс істейді . Жүзден астам ғылыми еңбектер мен бірнеше өнертабыстың авторы. Сыйлықтар * 1976 жылғы КСРО Мемлекеттік сыйлығы — «Жартылай өткізгіштердегі электрондар мен ядролардың спиндерінің оптикалық бағдарлануымен байланысты жаңа құбылыстарды анықтау және зерттеу» сериясы үшін (1970-1974). * 2006 жылғы Гумбольдт сыйлығы. * 2006 жылғы Вуд сыйлығы (Л. Брюс және А. Эфроспен бөлісті). Оптикалық қоғам (OSA) «нанокристалды кванттық нүктелерді ашқаны және олардың электрондық және оптикалық қасиеттерін алғашқы зерттеулері үшін» марапаттады. * 2013 ж. — Академик Д. С. Рождественский атындағы оптикалық қоғамының Е. Ф. Гросс медалі. * 2023 жылғы химия бойынша Нобель сыйлығы. Сілтеме * [https://www.eduspb.com/node/3691 ЕКИМОВ Алексей Иванович]
Қазақ шай мәдениеті

Қазақстандағы шай мәдениеті – тұтыну жолдары, дәстүрі және ерекшелігі. Ежелден Қазақстанда шай тек қымызбен қатар тұратын дәстүрлі сусын болды. Қазақстандықтардың өмірінде шай ішу аса маңызды орын алады. Шайға бүкіл отбасы болып жиналады және шай ішу бір күнге жалғасуы мүмкін. Қазақтың дәстүрлі әдет-ғұрпының барлығында дерлік шай ішу бар. Үйге келген әрбір қонаққа оның келу мақсатына қарамастан шай ұсынылады. Қазақстан аумағында шайдың таралу тарихы да]] Қазақ даласында шай Қытайдан басталған Ұлы Жібек жолының арқасында белгілі болды. Шай өзінің сергітетін қасиетінің арқасында, сонымен қатар даланың климат ерекшелігіне байланысты кеңінен тарады — шай күн ыстықта сергітеді, ал күн суықта жылытады деп есептеледі. Дайындау тәсілдері Қара байха шайды әдетте өте қою етіп демдейді. Бұл үшін шай ішіп отырған уақыт бойы шайды жай жанып тұрған отқа қойып тұндырады. Бұл сүт қатқан шайдың дәмі қанық және түсі әдемі болу үшін жасалады. Шай ішу дәстүрі Дәстүр бойынша шайды кесеге құйып береді. Қонаққа ұсынылған ыдыстағы шайдың қандай мөлшерде құйылғаны өте маңызды. Айталық, кесені толтырып жіберу құрмет танытпауды білдіреді. Үй иелері құрметті қонағының ыдысына үнемі шай құйып отыруға дайын болуы керек. Демек, кесеге шайды аз құйса, қонақтың көңілі де толады — осылайша үй иелері оның келгеніне дән риза екенін айтып, оның ұзағырақ дастарқан басында отырғанын қалайтынын білдіреді. Шай ішудің ерекшелігі Қазақстанда шай ішу — әдетте жай ғана бір-екі шыны-аяқ шай ішуден әлдеқайда үлкен нәрсені білдіреді. Қазақтың «кел, шай ішейік» дегені — тек шай ғана емес, түскі немесе кешкі ас кезіндегідей толыққанды тамақ: дәстүрлі бауырсақ, түрлі-түрлі тәтті нан-тоқаш, ет тағамдары қойылатын дастарқан басында отырып әңгіме-дүкен құруға шақыру. Галерея
(18) Мельпомена

(18) Мельпомена — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі. Оны 1852 жылы 24 маусымда Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған трагедияның музасы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(19) Фортуна

(19) Фортуна — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі. Оны 1852 жылы 22 тамызда Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты. Ежелгі рим мифтерінен белгілі болған бақ құдайының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Тунистіктер

Тунистіктер — Тунис арабтары, Тунистің негізгі халқы. Халқы 10,2 млн адам. (2014, бағалау). Олар сондай-ақ Францияда (235 мың адам – Ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты, 2008 ж.), Ливияда (200 мың адам) т.б. тұрады. Тілі Барлығы дерлік араб тілінің шығыс магриб (тунис) диалектісінде, аз бөлігі (1%) Джерба ​​аралында және оңтүстік таулы аймақтарда бербер тілінің жергілікті диалектісінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар. Тарихы Тунистердің қазіргі этникалық қауымдастығы VII—XII ғасырларда жергілікті бербер халқының араб халқымен араласуының нәтижесі болып табылады. Сондықтан Тунис тұрғындары Таяу Шығыс халықтарының (арабтар, түріктер, еврейлер), Магребтің байырғы тұрғындарының (берберлер, судандар) мәдениеттері мен дәстүрлері сақталған өте алуан түрлі мәдениетті дамытты. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – егіншілік (бидай, арпа, цитрус жемістері, зәйтүн, құрма және т.б.), сондай-ақ мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, түйе шаруашылығы). Өнеркәсіптік өндіріс негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен байланысты. Дәстүрлі қолөнерден – кілем тоқу, тері өңдеу, қыш және ұсталық, ағаш ою, бедерлеу, тігіншілік т.б. дамыған. Тұрмыс салты Тұрғын үйлері араб типіндегі дәстүрлі тастан немесе ағаштан жасалған тұрғын үйлер. Ауыл тұрғындары қыш кірпіштен салынған шағын үйлерде тұрады. Мұндай үйлердің едені топырақтан, ал шатыры сабаннан жасалған. Оңтүстіктің халқы киб деп аталатын лашық жасайды. Олардың жақтауы пальма жапырақтары мен жеке бұтақтардан тұрады. Дәстүрлі ұлттық киімдері әлі де танымал. Еркектерде - кең көйлек (джеллаба), қыста жүннен жасалған бурнус, басында феска (тарбуш, шешия); әйелдерде-кестеленген кафтандар, тон жейделері (джебба), белдемшелер (фута), жилеттер (фармла), шароварлар (сервал), көйлектер (кмежа; сурия), шарфтар мен орамалдар (бахнуг, мандила) және т. б. Ұлттық тағамдарға сорпалар (вермишель қосылған қой етінен жасалған шорба), қуырылған мешви, қатпарлы тәтті нандар -брик, Магриб елдеріне арналған дәстүрлі тағамдар, қызыл бұрыштан, сарымсақ пен дәмдеуіштерден жасалған ыстық соустар - харисса, пісірілген кондитерлік өнімдер - баклава, т.б. Дереккөздер
Анар Мұратқызы Фазылжанова

Анар Мұратқызы Фазылжанова — қазақстандық ғалым, филолог, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының директоры. Өмірбаяны Анар Мұратқызы Фазылжанова 1974 жылы Алматы облысы Ақсу ауданы Жансүгір кентінде дүниеге келген. 1980 жылы Ақсу ауданы Қаракөз кеңшарының Қызылорақ орта мектебінің бірінші сыныбына қабылданып, 1991 жылы орта мектепті Жансүгір кентіндегі қазіргі Ж.Сыдықов атындағы орта мектепті «Алтын медальмен» бітірген. Талдықорған қаласындағы Ілияс Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің Филология факультетіне Қазақ мектептеріндегі орыс тілі мен әдебиеті, қосымша тарих мамандығы бойынша оқуға түсіп, 1996 жылы оқу орнын аяқтап шықты. 1996 -1999 жылдар арасында Ұлттық ғылым академиясының Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының жанындағы аспирантураның күндізгі бөлімінде оқиды. 2000 жылдың мамырында З.М.Базарбаеваның ғылыми жетекшілігімен «Қазақ тіліндегі қосқұрамды құрмалас сөйлем интонациясы (эксперименттік-фонетикалық зерттеу)» атты тақырыпта кандидаттық диссертациясын 10.02.02 – қазақ тілі мамандығы бойынша қорғап шықты. Әр жылдары А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында ғылыми қызметкер, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген. 2001-2003 жылдар аралығында Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде Қазіргі қазақ тілі мен әдістемесі теориясы кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді. 2004 жылдан 2008 жылдар аралығында Институттың ғалым хатшысы лауазымын атқарды. 2011-2018 жылдары директордың ғылым жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. 2018 жылғы тамыз айынан бастап Ш. Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ғылыми-практикалық орталығының ғалым хатшысы. 2020 жылы маусым айынан бастап ҚР БҒМ ҒК Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының директоры лауазымына тағайындалды. Осы уақытта қазіргі қазақ тілінің фонетикасы, морфологиясы, синтаксисі, сондай-ақ Паралингвистика, Компьютерлік лингвистика сияқты курстардан дәріс оқып, семинар сабақтар жүргізді, қазақ филологиясы магистранттарына арналған «Компьютерлік лингвистика», «Паралингвистика», студенттеріне арналған «Морфология» курстары бойынша типтік және жұмыс бағдарламаларын әзірледі. 10-сыныпқа арналған қазақ тілінің оқу құралдарының авторы, орфоэпиялық анықтағыш пен екітілді және нормативтік сөздіктерді құрастырушылардың бірі. Ғалым 3 оқу құралының, 1 анықтамалықтың, 200-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Ғылыми еңбектері мен шығармашылығы [https://scholar.google.com/citations?userrA7XYKgAAAAJ&hlru Google Scholar порталындағы парақшасы] Марапаттары мен мемлекеттік наградалары *1999-2002 жылдары жас ғалымдарға арналған ҚР Президентінің стипендиаты, *2007 жылы М.Әуезов атындағы талантты жас ғалымдарға арналған мемлекеттік сыйлықтың иегері, *2008 жылы ҚР Тұңғыш Президенті қорының Ғылым мен техника саласындағы премиясының лауреаты. Дереккөздер
(20) Массалия

(20) Массалия — Негізгі белдеудегі тасты астероидтардың бірі. Оны 1852 жылы 19 қыркүйек Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты. Келесі түні астероидты Марсель обсерваториясынан Жан Шакорнак та бақылады, оның хабарлауы бірінші болып тіркелгендіктен соның атау ұсынысы қабылданды: Массалия — Марсель қаласының грекше аталуы. Бұл ежелгі грек мифтеріне байланысты емес алғашқы атау. Сондай-ақ бұған дейін ашылған астероидтарға арнайы пиктограммалық белгілер беріліп жүрсе, (20) Массалия ондай белгісі берілмеген алғашқы астероид болды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Туркана

Туркана (ньитурка́на) — Кенияның солтүстік-батысындағы Шығыс Нилоттар тобының халқы. Халық саны 988,6 мың адам. (2009, халық санағы). Сонымен қатар Эфиопияда да қоныстанған (40 мың адам). Тілі Тілі - туркана тілі (дониро, буми). Діні Дәстүрлі нанымдар сақталған, кейбірі мұсылмандар. Кәсібі Туркандар – малының атын шығарып, ыждағаттылықпен бағып-қаққан жалынды малшылар. Сүт және басқа сүт өнімдері (май, йогурт), сондай-ақ қан Туркана тағамында маңызды; тері, мүйіз, сүйектер де олардың материалдық мәдениетіне жатады. Түйе сүт пен ет береді және қалыңдық құнына пайдаланылады. Ешкі мен қой да ұсталады. Мал сойылып, еті қоғамға бөлінеді. Туркана мал шаруашылығымен айналысады, маусымнан маусымға бірдей ортақ жайылымдарды аралайды және тары мен көкөністерді өсіру үшін ылғалды маусымдық аймақтарға оралады. Жабайы жаңғақтар, жидектер, аң және балықтар да маңызды тамақ көздері болып табылады. Тұрмыс салты Туркана шағын отбасыларда көшпелі жүреді. Неке патрилокальды. Турқандар ру басылары басқаратын бірнеше рулық топтарға бөлінеді. Ерлердің жас топтары, олардың ішіндегі ең маңыздылары 15-45 жастағы еркектерді біріктіретін моран-жауынгерлері тән. Отбасылық дәстүрлер қызықты. Егер отбасы үйленуді шешсе, онда олар алдымен бала туып, алғашқы қадамдарын жасаған сәтті күтуі керек. Кейін отбасы баланың дені сау (жүретініне) көз жеткізгеннен кейін ғана олар толыққанды ерлі-зайыпты аталады. Олар тоқылған лашықтарда тұрып, аумақтарын қамыс қоршаумен қоршайды. XX ғасырдың ортасынан бастап негізгі әкімшілік-шаруашылық мекемелері бар тұрақты елді мекендер пайда болды. Бұрынғы кезде киім ерлерге арналған матадан жасалған жамылғы және әйелдер үшін алжапқышпен шектелген. Көптеген зергерлік бұйымдар, күрделі шаш үлгілері және денені бояу жиі кездеседі. Ер адамдар найза, пышақ және қалқан ұстайды. Тамағы негізінен сүт, азырақ ет, малдың жаңа қаны тұтынылады. Дереккөздер
Гидронефроз

Гидронефроз (синонимы бүйрек тамшылары) — бүйрек паренхимасының бірте—бірте атрофиясына әкелетін пиелуретеральды сегментте несептің шығуының бұзылуына байланысты бүйрек жамбасы мен тостағаншаның кеңеюі. Аурудың жағдайлары, жасына байланысты, халықтың 0,6—4,5% -ында кездеседі. Негізгі симптом - бүйрек жамбасының ұлғаюы - несеп шығарылғаннан кейін жиналатын орын. Гидронефроздың нәтижесінде бір немесе екі бүйректе зәрдің жиналуы бүйректің ісінуіне және ұлғаюына әкелуі мүмкін. Гидронефроз, әдетте, дер кезінде диагноз қойылса және емдеуді дереу бастаса, ұзақ мерзімді ақауларды тудырмайды. Бүйрек пиелектазымен қатар, пренатальды скрининг кезінде ұрықтың ультрадыбыстық зерттеуі кезінде туа біткен гидронефроз жиі анықталады. Жүктілік кезінде жұмсақ гидронефроз әдетте анықталады, мұндай жағдайларда әдетте ұрықтағы зәр шығарудың жоғарылауынан туындайды деп есептеледі. Көп жағдайда нәрестелерде емдеу қажет болмауы мүмкін. Диагнозы Диагноз ультрадыбыстық, экскреторлық урография және ренография негізінде қойылады. Пренатальды диагностикада аурудың дәрежесі УДЗ арқылы өлшенетін бүйрек жамбас өлшемімен анықталады. Емі 2 кезеңді емдеу консервативті болып табылады, зәрдің шығуын ынталандыруға бағытталған. Келесі кезеңдерде пиелуретеральды сегменттің ашықтығын қалпына келтіруге бағытталған хирургиялық емдеу мәселесі шешіледі. Мысалы, нефростомияны қою, ол зәр ағынын қалпына келтіреді және қабынуды жеңілдетеді. Тағы қараңыз * Мегацистис * Мегауретер * Туа біткен артқы уретральды қақпақша Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20081210045413/http://medarticle.moslek.ru/articles/13032.htm Гидронефроз] Әдебиеттер * Аляев Ю. Г., Григорян В. А., Султанова Е. А., Строков А. В., Безруков Е.А // Гидронефроз * Ахмедов Ю. М., Саламов А. С., Азизов М. К. Гидронефроз у детей (клиника, диагностика, лечение). // Методические рекомендации для студентов, врачей, урологов, нефрологов и детских хирургов. Самарканд 1995 г. 27с. * Ческис А. Л., Виноградов В. И., Бачу Р. М. Патогенетическая обоснованность резекции лоханочно-мочеточникового сегмента при коррекции гидронефроза у детей. // Материалы научно-практической конференции детских урологов «Современные технологии в оценке отдаленных результатов лечения урологической патологии у детей». Москва. 2001. С.143-144. * Муратов И. Д., Кузьмичев П. П. Оптимизация хирургического лечения гидронефроза у детей. // Материалы научно-практической конференции «Детская урология и перспективы её развития». Москва. 1999. С.89.
(21) Лютеция

(21) Лютеция — Негізгі белдеудегі ірі тасты-металды астероид. Оны 1852 жылы 15 қарашада Герман Гольдшмидт Парижде ашты. Лютеция — бұл Париждің орнында болған ежелгі елді мекеннің атауы. (21)&nbsp;Лютеция — әуесқой астроном ашқан алғашқы астероид. Зерттелуі (21) Лютеция Розетта ғарыш кемесі жақыннан зерттеген үш нысанының бірі болды. 2010 жылдың шілдесінде Розетта астероидтан 3162 шақырым қашықтықта өтіп, жалпы алғанда 462 фотография жасады. Алайда олар астероид бетінің тек жартысын ғана көрсетеді. Бетіндегі құрылымдары Розетта жасаған фотоларда астероидтың 600 метрден 55 шақырымға дейін жететін 350 кратерін байқауға болады. Ең үлкендеріне Рим империясына кірген қалалардың аттары берілген, себебі Лютециянің өзі сондай қалалардың бірі болды. Кратерлердің арасында Рим, Массалия, Флоренция, Патавиум, Бурдигала, Сиракузы сияқтылар бар. Сондай-ақ үш шұқырға және арнаға ұқсас екі құрылымға римдік өзендердің атаулары берілді: сәйкесінше Данувиус, Галликум, Сарнус және Гиберус пен Секвана. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100) * Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Қазақстан моноқалалары

көрінісі]] Моноқалалардың тізбесіне Қазақстандағы 89 қаланың 27-сі кіреді. Олардың халық саны 2017 жылғы деректер бойынша 1 447,5 млн адамды немесе елдегі қала халқының 8,0%-ын құрады, оның ішінде 16 моноқала аудан орталығы болып табылады. Моноқалаларда Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетінің басым бөлігі шоғырланған. Әлеуметтік мәселелері Қазақ КСР-нің әміршіл-әкімшіл экономикасы жағдайында моноқалалардың басты артықшылығы республиканың қарқынды өсіп келе жатқан халқын толықтай дерлік жұмыспен қамтамасыз ете алуында болды. Алайда еркін нарық шеңберінде бұл сұраныс пен ұсыныстың тұрақты ауытқуына, сондай-ақ КСРО ыдырағаннан кейінгі алғашқы жылдардағы экономикалық байланыстардың ыдырауына байланысты мүмкін болмай қалды. Соның салдарынан қазақстандық қалалар жұмыссыздыққа ұшырап, халықтың республиканың ірі қалаларына немесе шетелге жаппай қоныс аударуынан зардап шекті. Кеден Одағы ішіндегі кейбір үзілген байланыстарды қалпына келтіру кейбір қалалардың экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан жандануына көмектесуі мүмкін. Қазіргі жағдайы Дегенмен барлық моноқаланың әлеуметтік-экономикалық жағдайы бірдей емес. Шартты түрде оларды үш топқа бөлуге болады: * Қала құраушы кәсіпорындары бар (салыстырмалы түрде гүлденген 19 моноқала): Абай, Ақсай, Ақсу, Алтай, Балқаш, Жаңаөзен, Жезқазған, Жітіқара, Қаражал, Құлсары, Курчатов, Лисаковск, Риддер, Рудный, Сәтбаев, Теміртау, Хромтау, Шахтинск, Екібастұз. * Ішінара жұмыс істеп тұрған қала құраушы кәсіпорындары бар (5 азырақ гүлденген моноқала): Арқалық, Жаңатас, Қаратау, Саран, Степногорск. * Жұмыс істемейтін қала құраушы кәсіпорындары бар (3 жағдайы нашар моноқала): Кентау, Серебрянск, Текелі. Мамандануы # Тау-кен өндіру және өңдеу өнеркәсібі: Степногорск, Хромтау, Текелі, Алтай, Курчатов, Риддер, Балқаш, Жезқазған, Қаражал, Саран, Сәтбаев, Теміртау, Шахтинск, Абай, Арқалық, Жітіқара, Лисаковск, Рудный, Ақсу, Екібастұз, Кентау # Тау-кен өндіру өнеркәсібі: Ақсай, Жаңаөзен # Өңдеу өнеркәсібі: Құлсары # Экономикалық мамандануы жоқ: Серебрянск Қала құраушы кәсіпорындар Дереккөздер
Ғани Бектайұлы Бейсембаев

{{Мемлекеттік қайраткер Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде «қазақ тілі және әдебиетінің мұғалімі» мамандығына оқуын алды. Марапаттары * Ерен еңбегі үшін медалі; * Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі; * «Ы. Алтынсарин» белгісі; * Кәсіподақтарға сіңірген еңбегі үшін (Қазақстан кәсіподақтар федерациясы) * Алматы облысының мектеп оқушысы өз сыныптасын шампур сұғып өлтіріп алады. Жергілікті атқарушы орган мектеп директоры мен сынып жетекшілері жұмыстан босатылады. Министр бұл шешімді болдырмайды, педагогтерді жұмыс орындарында қалдырады. Министрдің пікірінше сабақтан тыс шаралардың ұйымдастырылуына ата-аналар жауапты. * 2026 жылы жаңа оқу стандарты енгізіледі. Осы стандар аясында 4 оқулық толықтай өзгереді. Дереккөздер
Хасар

Хасар, Жошы Хасар (; 1164 – 1213/1219) — Есугей мен Өелүннің ұлы, Шыңғыс ханның туған інісі. Асқан мергендігі үшін оны Хабуту Хасар деп атаған. Өмірбаяны Хасар Шыңғыс ханның қайғысымен, қуанышын бірге бөліскен адал одақтасы болды. Хасардың өтірік сатқындығының арқасында Шыңғыс хан 1203 жылы Керейт ханы Ван ханды тұзаққа түсіріп, моңғол тайпаларын біріктіру жолында шешуші жеңіске жетті. Тек бір рет ол Шыңғыс ханнан теріс айналды - бақсы Көкшу хан әулетімен жандалдасқан кезде. Шыңғыс хан өз империясын ұлыстарға бөлген кезде Хасарға Үлкен Хинган жотасының батысында, Арғұн мен Хайлар өзендерінің аралығынан ұлыс бөліп берді. Шыңғыс ханның інілерінің ұрпақтарынан тек Хасар ұрпақтары князьдік құқықты алды (қалғандары ақсүйектер құрамына кірді). 1336 жылы Табаристан тағына Хасардың Тоға-Темір атты ұрпағы көтерілгені белгілі. Алайда, шындығында, Моңғолия аумағында Хасардың ұрпақтарына немқұрайлы қарады, оларды тең құқылы ханзада деп мойындамаған. Ұрпақтары Қалмақ және ойраттар арасындағы бөржігіндер мен қият бөржігіндер Хабуту-Хасардан тарайды. Асыл текті рулар жайлы баяндайтын «Дербен-ойраттар жайлы аңызда» хошут ханзадаларының және олардың қазіргі ұрпақтарының Шыңғыс ханның інісі Хабуту-Хасардан тарайтынын көрсетеді. Хабуту-Хасардың ұрпағы Хошут тайшы Хан-Нойон Хонгор, атақты «бес жолбарыстың» әкесі: Байбағаса батур, Күндүлен убуши, Гуши хан, Засакту-Чың-Батур және Буян Хатун Батур. Мәдениетте Хасар И. Калашниковтың «Қатыгез дәуір» (1978) романындағы кейіпкер болды. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі

Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі — үкімет құрамына енетін, Қазақстанның ішкі, биржалық және электрондық саудасы, шикізат емес тауарларының экспорты, тұтынушылар құқығы және басқа да салаларға жауапты министрлік. Құрылымы Сауда және интеграция министрлігінің 3 қана комитеті бар: Оған қоса министрліктің 12 департаменті бар. Олар: * Ақпаратты қорғау департаменті; * Министрдің қызметін қамтамасыз ету департаменті; * Электрондық коммерцияны дамыту және цифрландыру департаменті; * Стратегия департаменті; * Ішкі аудит департаменті; * Қаржы және әкімшілік жұмыс департаменті; * Кадр жұмысы және құжаттамалық қамтамасыз ету департаменті; * Заң қызметі департаменті; * Сауда-экономикалық даму департаменті; * Экономикалық интеграция департаменті; * Сыртқы сауда қызметі департаменті; * Экспортты жылжыту департаменті. Қарамағындағы мекемелер * Облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменттері * «QazTrade» сауда саясатын дамыту орталығы» АҚ Министрлер тізімі Дереккөздер
(22) Каллиопа

(22) Каллиопа — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі. Оны 1852 жылы 16 қарашада Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған эпостың музасы құрметіне орай аталды. 2001 жылдың 29 тамызында астероидтың серігі бар екені анықталды. Оған Линус деген атау берілді, бұл мифтегі Каллиопаның ұлы еді. Линустың диаметрі 28 шақырымға тең және ол Каллиопаның ортасынан 1100 шақырым қашықтықта орналасқан. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Хотандық сақ тілі

__МАЗМҰНСЫЗ__ Хотандық сақ тілі (хотан тілі) — сақ тілдерінің бірі, Хотан оазисінде (оңтүстік Тарим ойпатында) болған шығыс ирандық топ. Оазистің ресми тілі және бай буддалық әдебиетінің тілі. Хотандық сақ тілі көптеген сутраларда, құжаттарда, соның ішінде сөз тіркестерінде және 200 парақтан тұратын «Замбаста кітабында», түркі-хотан сақ сөздігінде және т. б. жақсы зерттелген және расталған. Герценберг хотандық сақ фонетикасын зерттеудің салыстырмалы-тарихи әдісіне сүйене отырып, хотандық сақ тілінің дамуындағы келесі кезеңдерді анықтады: қарапайым сақ, хотанға дейінгі сақ және ерте хотан сақтарының жазба деректері (хотан оазисінің өзекті тілі, «Замбаста кітабы», бірнеше сутралар мен құжаттар) және марқұм хотан сақ (тұрфан тілі, іскерлік құжаттар, сөз тіркестері, жол қызметкерлері) білдіреді, мысалы, хорезмдік rēmažd және ишкашим rēmuz сөздерінде can bemuzse (the), кейінгі зороастризм ықпалының нәтижесі деп саналады). Ол өзінің архаикалық грамматикасымен басқа орталық ирандық тілдерден ерекшеленеді: 7 жағдайға дейін, етістіктің осы шақтағы активті және медиальды жалғауы, өткен шақтағы жалғаудың 2 түрі. Сөздік буддистік-санскриттік сөздердің көп санымен және буддистік терминдердің ізімен сипатталады. Мәтіндерде тілдің екі түрін ажыратуға болады: анағұрлым архаикалық және кейінірек, флексияның күйреуі бар, ол Дунхуандағы хотандық колонияда дамыған. 11 ғасырдың басында Хотанды мұсылман Қараханидтері жаулап алды, будда мәдениетімен байланысты жазу мен тіл жойылды. Басқа сақ тілдері сақталған]] Орталық Азиядағы мына сақ тілдері де азырақ белгілі: * тумшуктық сақ (б. з. VII ғ.) — Такламакан шөлінің солтүстігіндегі Тумшук қаласы. Тохар тілдерімен байланыста болды; * муртуқтық сақ — «Кармавакан» мәтінінен белгілі Такламаканның батысындағы Қашқардың шығысындағы Муртуқ; * үнділік сақ — аз ғана сөзден белгілі үнді шакья жаулап алушыларының тілі; * қашқардық сақ — Такламаканның батысындағы Қашқар, қытай деректеріндегі жанама мәліметтерден ғана белгілі, Махмұд Қашқаридың бірқатар сөздері; * крорайиндік сақ — Лоулан, Хотан оазисінің шығысында, Пракрит тілінен алынған бірнеше сөздер. Тағы қараңыз * Дунхуан қолжазбалары Дереккөздер Әдебиеттер * Герценберг Л. Г. Хотандық сақ тілі. — М.: Ғылым (ГРВЛ), 1965. — 155 с. — (Азия және Африка халықтарының тілдері). * Герценберг Л. Г. Хотандық сақ Сангхата сутрасының фрагменттері // Осетин филологиясы. — Орджоникидзе, 1981 ж. — 2 шығарылым. — 22—26 беттері. Сілтемелер * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte2.htm#khot Хотандық сақ TITUS туралы мәтіндер] * [http://www.bbaw.de/forschung/turfanforschung/dta/ks/dta_ks0001.html Хотансақ мәтіні.] [http://www.bbaw.de/forschung/turfanforschung/dta/ks/dta_ks0001.html (Turfanforschung. Digitales Turfan-Archiv.)] Архивная копия * Мауро Магги [https://iranicaonline.org/articles/khotanese-literature «ХОТАН ӘДЕБИЕТІ»] — Encyclopædia Iranica, 2008 ж.
Алмихан Сейіті

Алмихан Сейіті (1886–2021) – қытайлық жүз жылдық, фермер және материктік Қытайдан шыққан ұйғыр этникалық. Алмихан 1886 жылы 25 маусымда Қашқар ауданы, Шөле ауданы, Комушерік ауылында дүниеге келген. 65 жасында тағы бір қыз Тәжігүл Төлді асырап алды. Оның күйеуі 1976 жылы аурудан қайтыс болды. 2013 жылы Луо Мэйчжень қайтыс болғаннан кейін ол Қытай геронтология және гериатрия қауымдастығы жасаған Қытайдың ең қарт тұрғындары тізімінде бірінші орынға шықты, бұрын Қытайдың геронтологиялық қоғамы деп аталатын. Бұған дейін ол үш жыл қатарынан Қытайдағы алғашқы он туған күн қыздарының арасында екінші орында болған. Алайда Қытайда ол дүниеге келген кезде тууды тіркеудің сенімді жүйесі болмағандықтан, оның жасы кейбір БАҚ- та күмәнданды және Гиннестің рекордтар кітабына енгізілмеді. 2021 жылы 16 желтоқсанда Алмихан Сейіті Қашқарда 135 жасында қайтыс болды. Дереккөздер Сілтемелер * [https://tengrinews.kz/world_news/stareyshaya-jitelnitsa-kitaya-umerla-v-vozraste-135-let-456910/ Қытайдағы ең қарт әйел 135 жасында қайтыс болды] * [https://pavlodarnews.kz/novosti/samaya-staraya-zhitelnitsa-kitaya-umerla-v-vozraste-135-let/ Қытайдағы ең қарт әйел 135 жасында қайтыс болды]
(253) Матильда

(253) Матильда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1885 жылы 12 қарашада Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Астероид Париж обсерваториясында істеген астроном Морис Левидің әйелі құрметіне орай аталды. Өз осімен бұл аспан денесі 418 сағат ішінде (17 тәулікте) ғана айналады және ең баяу астероидтардың бірі болып келеді, басқа шағын аспан денелерінде бұл көрсеткіш 2—24 сағат аралығымен шектеледі. Зерттелуі 1997 жылдың маусымында НАСА ұшырған NEAR Shoemaker ғарыш кемесі бұл астероидтың маңынан өтіп, 500-ден астам фото түсірді. Нәтижеде астероид бетінің 60%-ға жуығы картаға түсірілді. (253) Матильда жақыннан зертелген үшінші астероид болды — (951) Гаспра мен (243) Идадан кейін. Астероидтағы 23 кратерге өз атаулары берілді, олар Жердегі ең ірі көмір кен орындарының аттарымен аталды. Ең үлкен кратер Карру деп аталады, оның диаметрі — 33,4 шақырым. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300) * Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Арман Абайұлы Шаққалиев

{{Мемлекеттік қайраткер Жастық шағы және білімі Арман Шаққалиев 1977 жылғы 1 желтоқсанында, Қарағанды облысының Балқаш қаласында дүниеге келген. Шаққалиев М.Дулатұлы атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университетінде «стандарттау, сертификаттау және метрология » мамандығына, Еуразия ұлттық университетінде заңгер мамандығына және Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінде экономист мамандығына білім алған және сонымен қатар «Сапа менеджменті жүйесінің сәйкестігін растау бойынша» сарапшы-аудитор және Халықаралық инженерлік академиясының корреспондент мүшесі болып келеді. 2001–2002 жылдары аралығында ол Қазақстан Мемлекеттік материалдық резервтер жөніндегі агенттіктің бас маманы, бөлім бастығы болса, бұдан кейін, 2004 жылға дейін Мемлекеттік кіріс министрлігі Дәрменсіз борышкерлермен жұмыс жөніндегі комитеттің дәрменсіз кәсіпорындарды талдау және мониторингілеу басқармасының басшысы болды. 2004 жылы ол «Қазақстан метрология институты» РМК директоры болып тағайындалды, бұл қызметте 2008 жылға дейін болды да, бұдан кейін 2016 жылғы сәуірге дейін Инвестициялар және даму министрлігі Техникалық реттеу және метрология комитетінің «Қазақстан стандарттау және сертификаттау институты» РМК директоры болды. 2023 жылғы 2 қыркүйекте Шаққалиев президент Тоқаев жарлығымен Сауда және интеграция министрі болып тағайындалды. * Стандарттау, метрология және сертификаттау жөніндегі мемлекетаралық кеңестің (МГС) «Еңбек сіңіргені үшін» құрмет белгісі; * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі (2011); * Еуразиялық Экономикалық Одақтың дамуына қосқан үлесі үшін (2019); * «Жыл патриоты» ведомстволық сыйлығы (2019); * Құрмет ордені (2021). Дереккөздер
Deep Space 1

Deep Space 1 — New Millennium бағдарламасы аясында 1998 жылы ғарышқа ұшырылған НАСА миссиясы. Оның барысында жаңа 12 технология сынға түсіп, олардың тиімділігі дәлелденді: #Solar Electric Propulsion — электростатикалық өріспен істейтін ионды қозғалтқыш. #Solar Concentrator Arrays — жеңіл күн батареялары. #Multi-functional Structure — көпфункциялы құрылым. #Miniature Integrated Camera And Spectrometer — көрінетін, инфрақызыл және ультракүлгін диапазонда түсіретін құрылғы. #Ion and Electron Spectrometer — иондық және электрондық спектрометр. #Small Deep Space Transponder — кішігірім радиобайланыс жүйесі. #Ka-Band Solid State Power Amplifier — қуат күшейткіші. #Beacon Monitor тәжірибесі — аппараттың жалпы жағдайы жайында сигналдарды жіберу арқылы операциялық шығындарды азайту. #Autonomous Remote Agent — ақау болғанда, өзін қалыпқа келтіре алатын бағдарламалық жасақтама. #Low Power Electronics — төменқуатты электрониканы қолдану. #Power Actuation and Switching Module — қуатты уақытында қосу модулі. #Autonav — автономды навигация жүйесі. Сонымен қатар аппарат екі шағын аспан денесін жақын қашықтықтан зерттеді: (9969) Брайль астероидымен жақындасуы 1999 жылы орын алса, 19P/Борелли кометасының жанынан ол 2001 жылы өтті. Дереккөздер
Альбуминурия

Альбуминурия - бұл несепте альбумин белоктары қалыптан тыс болатын патологиялық жағдай. Бұл протеинурияның бір түрі. Альбумин - плазманың негізгі ақуызы (қалыпты жағдайда қанда айналады); сау адамдарда несепте оның аздаған мөлшері ғана болады, ал бүйрек ауруы бар науқастардың зәрінде көп мөлшерде болады. Бірқатар себептерге байланысты клиникалық терминология протеинурияға қарағанда альбуминурияға көбірек көңіл бөлу үшін өзгереді. Альбуминурияның себептерін шығарылатын ақуыз мөлшері бойынша ажыратуға болады. * Нефротикалық синдром әдетте 24 сағат ішінде шамамен 3,0-3,5 г шығарылады. * Нефритикалық синдром альбуминурияны әлдеқайда азайтады. * Микроальбуминурия (30-300 мг/24 сағат, несептің мг/л немесе мкг/мг креатинин) диабеттік нефропатияның бастаушысы болуы мүмкін. Альбуминурия термині қазір нефрологияда артықшылық береді, өйткені «кіші альбумин» (микроальбуминурия) немесе «үлкен альбумин» (макроальбуминурия) болмайды. Басқа шаралармен қатар, қан қысымын бақылау, әсіресе ренин-ангиотензин-жүйесінің тежегіштерін қолдану арқылы альбуминурияны бақылау үшін ең жиі қолданылатын терапия. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі

Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі — үкімет құрамына енетін, Қазақстандағы су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, су бұру және ирригация аясындағы бақылау салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыруға және іске асыруға, басқару процестерін үйлестірудегі басшылыққа жауапты министрлік. Тарихы 2023 жылдың 1 қыркүйегінде президент Тоқаев Ұлттық гидрогеология қызметін қайта құрып, "Қазсушар", "Нұра топтық су құбыры" және басқа да нысандарды жаңартып, реформалап, Су ресурстары және ирригация министрлігінің құруды ұсынды. Министрлік сол күні, Көлік, Өнеркәсіп және құрылыс, Мәдениет және ақпарат және де Туризм және спорт министрліктерімен қатар құрылды. Міндеттері 2023 жылдың қыркүйегінде күшке енген министрлікті құру жайлы жарлықта оның Экология және табиғи ресурстар министрлігінен су қорын пайдалану және қорғау, сумен жабдықтау, су бұру саласындағы функциялар мен өкілеттіктерді алғаны айтылған.}} Қосымша ақпарат Дереккөздер
Оңтүстік Қазақстан өлкесі

Оңтүстік Қазақстан өлкесі — 1962-1964 жылдары Қазақ КСР-інің құрамында болған әкімшілік бөлініс. Оңтүстік Қазақстан өлкесі 1962 жылы 3 мамырда Қазақ КСР-інің үш облысынан құрылған: Жамбыл облысы (орталығы — Жамбыл қ.), Қызылорда облысы (орталығы — Қызылорда қ.) және Шымкент облысы (орталығы — Шымкент қ.). Өлке орталығы — Шымкент қаласы. Көп уақыт өтпей Оңтүстік Қазақстан өлкесі Қазақ КСР-інің Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен 1964 жылы 1 желтоқсанда таратылды. Оңтүстік Қазақстан өлкесінің басшысы рөлін Қазақстан Коммунистік партиясының өлкелік комитетінің Бірінші хатшысы атқарды. * 1962 — Исмаил Абдурасулович Юсупов * 1962—1964 — Сабыр Біләлұлы Ниязбеков Дереккөздер
Фанг (халық)

Фанг (пангве, пахуин) — Экваторлық Африкадағы банту халықтарының тобы (Габон, Экваторлық Гвинея, Камерунның оңтүстігі). Олар оңтүстіктегі Огове ойпатынан Санаги бассейніне және солтүстігінде шығыс Адамава үстіртіне дейінгі аумақты алып жатыр. Халық саны шамамен 4 млн. адам (2009 ж.). Тілі Тіл банту тілдер отбасының солтүстік-батыс тобына жатады. Олар яунде немесе эвондо тілдерінде (диалектінде) сөйлейді. Діні Көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сонымен қатар католиктер, протестанттар және христиан-африкалық секталардың ізбасарлары бар. Этногенезі Этногенетикалық негіздер Фангтың ата-бабаларын Конго бассейнінен немесе қазіргі оңтүстік Судан аумағынан Адамава үстіртінің оңтүстігіне қарай қоныс аударған мигранттармен байланыстырады, оларды 19 ғасырдың басында фульбе жаулап алушылары қуып жіберген. Олар еуропалықтармен делдалдық саудамен айналысты. Неміс отарлауына қарсы тұрды (Булу көтерілісі 1891–95, Яунде 1895 және т.б.) Кәсібі Дәстүрлі кәсіптерге тропикалық қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, жержаңғақ, ямс, маниок, көкөніс, банан, май пальмасы, темекі), аңшылық, балық аулау жатады. Қолөнерден – ағаш пен сүйектен ою (ата-бабалардың стильдендірілген бастары, антропоморфты бетперделер, барабандар, ән ойнауға арналған сәндік тақталар, көптеген фигуралардың күрделі композициялары және т.б.), геометриялық өрнектері бар қоржындар мен төсеніштер тоқу, ұсталық, керамикалық бұйымдар жасау дамыған. Орман шаруашылы және какао, банан, гевеа және май пальмасы плантациялары үшін маусымдық жұмыстар бар. Өмір салты Матрилиндік рулық ұйым, көп балалы отбасылар, ауыл қауымдары және жасырын одақтар болды. Елді мекендері сызықтық түзу орналасқан (ұзын ауылдар деп аталады). Тұрғын үйлері төртбұрышты, қаңқалы, қабырғалары тоқылған, төбесі биік, пальма жапырақтары немесе шөппмен жабылған, үйдің айналасында ашық веранда бар. Дәстүрлі киімдері - ерлер талшық жамылғылары және әйелдер арналған құрғақ шөп шоғырын пайдаланған. Көсемдер иықтарына барыс терісін жамылған. Тағамдары – көкөністер мен жемістерден дәмдеуіштер қосылған ботқа. Халық ауыз әдебиетімен (аңыздар, ертегілер), музыка мен би өнеріне бай. Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы күрес

Күрес жекпе-жектері барлық Олимпиада ойындарында өткізілді, тек 1900 жылы Париждегі Олимпиаданың бағдарламасына енбей қалған. 1896 жылы Бірінші Олимпиадада тек бір сайыс — грек-рим күресінен, ашық салмақ дәрежесінде өткізілді. 1904 жылы Үшінші Олимпиадада әртүрлі салмақ дәрежелеріндегі сайыстар еркін күрестен өткізілді. 1908 жылдан бастап екі күрес түрінен сайыстар әр Олимпиадада өткізілетін болған. 1912 жылы Стокгольмда ғана еркін күрес сайыстары өтпей қалды. Әйелдер арасындағы еркін күрес жекпе-жектері жалпы бағдарламаға 2004 жылы енгізілді. Салмақ дәрежелері Ерлердің грек-рим күресі Ерлердің еркін күресі Әйелдердің еркін күресі Қазақстан күрескерлерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1996 жылы — 11 атлет, 2000 жылы — 11 атлет, 2004 жылы — 12 атлет, 2008 жылы — 16 атлет, 2012 жылы — 15 атлет, 2016 жылы — 12 атлет, 2021 жылы — 11 атлет қатысқан. Әр Олимпиадада жүлделі болып, қазақ күрескерлері жалпы есеппен 1 алтын, 6 күміс, 11 қола медаль жеңіп алған: Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі

Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі — Қазақстан үкіметі құрамына енетін, елдегі дене шынықтыру және спорт, ойын бизнесі, лотереялар және лотерея қызметі, туристік қызмет салаларына жауапты министрлік. Тарихы Туризм және спорт министрлігі тұңғыш рет 2006 жылғы 27 наурызда құрылды. Оның ізашар мекемесі — Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі. 2012 жылғы 20 қаңтарда министрлік таратылды, оның ізбасар мекемесі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі болды. 2023 жылғы 1 қыркүйекте президент Тоқаевтың жарлығымен үкіметте бірнеше министрлік таратылды да, бес жаңа министрлік құрылды, солардың бірі қайта құрылған Туризм және спорт министрлігі болған. Міндеттері Министрлік туралы ережеде мемлекеттік органның міндеттеріне дене шынықтыру және спорт, ойын бизнесі, лотерея және лотерея қызметі, туристік қызмет, туризм және туристік индустрия салаларында мемлекеттік саясатты қалыптастыру жатқызылған. Құрылымы Министрліктің 3 комитеті бар. Олар: * Ойын бизнесін және лотереяны реттеу комитеті ойын бизнесі және лотерея қызметі үшін жауапты; * Туризм индустриясы комитеті Қазақстандағы туризм саласы үшін жауапты; * Спорт және дене шынықтыру істері комитеті дене шынықтыру және спорт саласы үшін жауапты; Министрлер тізімі Қосымша ақпарат Дереккөздер
Жемқорлыққа қарсы мемлекеттер тобы

Жемқорлыққа қарсы мемлекеттер тобы (GRECO; , ) — Еуропа Кеңесімен 1999 жылы құрылған халықаралық ұйым. Ұйымның негізгі мақсаты – мүше елдерге сыбайлас жемқорлықпен күресте көмек көрсету. GRECO мемлекеттік қызмет үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды (талаптарды) белгілейді және тәжірибелердің осы стандарттарға сәйкестігін бақылайды. Топ жемқорлыққа қарсы ұлттық саясаттағы кемшіліктерді анықтауға көмектеседі және қажетті заңнамалық, институционалдық немесе жедел шараларды ұсынады. GRECO жемқорлықты анықтау және алдын алу саласындағы үздік шешімдермен алмасу алаңын ұсынады. Ұйым 50 мемлекеттен тұрады. GRECO мүшелігі тек Еуропамен шектелмейді, дегенмен топтың еуропалық емес мүшесі қазіргі уақытта АҚШ пен Қазақстан болып табылады. Дереккөздер
Фанти

Фанти (мфантсе, фанте) — Гананың оңтүстігіндегі (Гвинея шығанағы жағалауы) Ақан тобының халқы. Халқы 2,8 миллион адам. (елдегі ең үлкен 3-ші халық 2016, бағалау). Олар сондай-ақ Либерия, Кот-д’Ивуар, Сьерра-Леоне, Нигерия, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да Батыс Еуропа елдерінде тұрады. Жалпы саны 3 миллион адам. Туыстас халықтар гомоа (гомуа) және агона. Тілі Тілі - Ақан тілдерінің шығыс топшасының тілі. Фанти тілі - Гананың ресми тілдерінің бірі. Діні Политеизм дамыған, 15-20% шамасында христиандар (әр түрлі протестанттар, католиктер) бар. Тарихы Отарлауға дейінгі кезеңде 18 ғасырдың басында олар Фанти Федерациясын құрды, оны брафо (халық сайлаған әскери басшы) басқарды. ), бірақ 18 ғасырдың ортасында Фанти Федерациясы Боро-Боро және Экумфиге (батыс және шығыс басшылардың одақтары) бөлінді. Фанти халқының тәуелсіздік үшін күресінің нәтижесінде 1868 жылы күшті мемлекет – Фантий конфедерациясы құрылды, оны президент, көсемдер кеңесі және атқарушы кеңес басқарды. Алайда, 1873 жылы оны өз гегемониясына қауіп ретінде қарастырған британдықтар қиратты. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері егіншілік (ямс, маниок, банан, жүгері, күріш, пальма, қазіргі уақытта какао), теңіз және өзеннен балық аулау. Қолөнерден – қайық пен балық аулау құралдарын жасау, өру, қыш, ұсталық, тоқымашылық дамыған. Тұрмыс салты Негізгі әлеуметтік институттар: көсемдіктер (омандар), 7 матрилиндік топтар (абусуа), патрилатералды топтар (эджабосом), әскери ұйым бөлімшелері (асафо) және үлкен отбасылар (фиефо). Некені келісімі вирилокальды, полигиния, әмеңгерлік және сатып алынған некеге жатады. Туысқандық есеп патрилинейлік. Олар пальма жапырақтарынан немесе шиферден жасалған төбесі бар ағаштан және саздан жасалған төртбұрышты үйлерде тұрады. Мерекелік киім ретінде дәстүрлі киім (акани кенте), ал күнделікті киім ретінде еуропалық костюм қолданылады. Дәстүрлі тағамы - балық және көкөніс (ботқа, бұқтырылған тағамдар, ащы дәмдеуіштер мен тұздықтар қосылған пісірілген түйнектер). Дереккөздер
Джибути азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Visa requirements for Djiboutian citizens.png азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Джибути азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Азиз Абдукахарович Абдухакимов

Азиз Абдукаххорович Абдухакимов (1974, Ташкент) — Өзбекстанның мемлекет қайраткері. Бұған дейін білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік сала кешенінің басшысы қызметін атқарған (2018-2021). 2022 жылдың 30 желтоқсанынан бастап Өзбекстан Республикасының Табиғи ресурстар министрі болып тағайындалды. Өмірбаяны Азиз Абдукаххорович Абдухакимов 1974 жылы 17 маусымда Ташкентте дүниеге келген. Ташкент мемлекеттік экономика институтын бітірген. Білімі бойынша экономист. Жапонияның Хитоцибаши университетінде магистр дәрежесін алған. Еңбек жолы Азиз Абдухакимов еңбек жолын 1993—1996 жылдары «Ипак йоли банкінде» әртүрлі лауазымдарда бастады. 1996—2004 жылдары Өзбекстан Республикасы Орталық банкінің бас маманы, «Берлинер Банк АГ» Ташкент қаласындағы өкілдігінің басшысы, «Өзсаноатқурилишбанк» бөлімшесінің меңгерушісі қызметтерін атқарған. 2004—2008 жылдары Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетінің қаржы, экономика, сыртқы экономикалық байланыстар бөлімінің меңгерушісі, Өзбекстан Республикасының 2008—2012 жылдары Мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы болып жұмыс істеді. 2012—2014 жылдары Өзбекстан Республикасының Монополияға қарсы күрес жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы, 2014—2017 жылдары Өзбекстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі, 2017—2018 жылдары Мемлекеттік орган төрағасы. Өзбекстан Республикасының Туризмді дамыту комитеті, 2018—2021 жылдары Өзбекстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары - білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік сектор мәселелері кешенінің меңгерушісі, төрағасы 2020—2021 жылдары Өзбекстан Республикасының Туризмді дамыту жөніндегі мемлекеттік комитеті, 2021—2022 жылдары Өзбекстан Республикасының Премьер-министрі, министрдің орынбасары – Туризм және спорт министрі, Өзбекстан шахмат федерациясының президенті 2021—2022 жылдары, 2022 жылдан Өзбекстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары – Өзбекстан Республикасының Туризм және мәдени мұра министрі. Шетелге сапарлар, делегациялармен кездесулер 2015 жылғы 1 мамырда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Азиз Абдухакимов пен АҚШ-тың Өзбекстандағы елшісі Памела Спартлен арасында кездесу өтті. Жиында халықты жұмыспен қамту және колледж түлектерін жұмысқа орналастыру мәселелері талқыланды. 2015 жылдың 22 шілдесінде Азиз Абдухакимов пен Жапонияның Өзбекстандағы Елшісі Фумихико Катоның кездесуі өтті. Кездесуде екіжақты қарым-қатынастардың болашақ перспективалары, сондай-ақ Жапонияда өзбекстандық тағылымдамадан өтушілерді оқыту бағдарламасын жүзеге асырудың техникалық аспектілері талқыланды. БАҚ пен байланыс Азиз Абдухакимов – Өзбекстан үкіметінің БАҚ-пен байланысқан алғашқы министрлерінің бірі. Ақпаратқа сәйкес, Азиз Абдухакимов 2016 жылдың 19 мамырында БАҚ өкілдерімен онлайн баспасөз мәслихатын өткізді. Дереккөздер
Фернандино

Фернандино (фернандинос, фернанд) — Экваторлық Гвинеяда тұратын халық (Биоко аралы). Халық саны 6 мың адам. Тілі Олар креол тілінің негізінде қалыптасқан крио тілін, ағылшын тілінің бірқатар диалектілерін және француз тілі және португал тілі элементтерін пайдаланады. Діні Фернандино – негізінен католиктер, протестанттар (евангелисттер, методистер) бар. Шығу тегі Шығу тегі бойынша Фернандино - Биоко (Фернандо По) аралына көшіп келген және Ямайка, Пуэрто-Рико және Кубадан келген құлдардың ұрпақтарымен араласқан криол. Тұрмыс салты Олар мәдениеті жағынан криолдарға ұқсас. Олар елдің басқару аппаратында маңызды рөл атқарады және халықтың ауқатты бөлігін құрайды. Дереккөздер
Алаяқтар мен ұрылар партиясы

дың «Алаяқтар мен ұрылар партиясына қарсы» байқауында жеңіске жеткен плакат]] «Алаяқтар мен ұрылар партиясы» — ресейлік «Біртұтас Ресей » саяси партиясына қатысты қолданылатын танымал лақап ат, интернет-мем. Тарихы Шығу тарихы РЛДП басшысы Владимир Жириновскийдің айтуынша, ол бұл тұжырымды 2009 жылы қолданған. 2010 жылдың 28 қыркүйегінде «Азаттық радиосы » радиосында Борис Немцов «Біртұтас Ресейді» жайлы «барлық халық бұл ұрылар мен жемқор шенеуніктердің партиясы екенін біледі» деді. Біраз уақыттан кейін осы лақаптың ең белгілі түрін LiveJournal-да танымал блогер Алексей Навальный алып, оны танымал интернет-мем де қылды. «Біртұтас Ресей» партиясына қарсы оппозиционерлер «алаяқтар мен ұрылар партиясы» деген тіркесті де қолданады. Таралуы «Алаяқтар мен ұрылар партиясы» деген сөз батыстық баспасөздерде де қолданыста. 2011 жылдың сәуірінде The New Yorker журналы Біртұтас Ресейді «the party of corruption, the party of crooks and thieves» («жемқорлық партиясы, алаяқтар мен ұрылар партиясы») деп сипаттаған. 2011 жылдың 1 қазанындағы редакциялық мақаласында The Economist те партияны «ұрылар мен алаяқтар партиясы» деп атағаны белгілі. Қоғамдық пікір Адвокат Шота Горгадзе «Біртұтас Ресей»-дің белгісіз мүшелерінің атынан Навальныйды өзінің пікірі үшін сотқа беремін деп қорқытқаннан кейін Алексей Навальный өзінің LiveJournal блогында сауалнама жүргізіп, онда 40,000-ға жуық сайлаушының 96.6 пайызы «Біртұтас Ресей» партиясы «алаяқтар мен ұрылар партиясы» болғанымен келіскен, ал интернеттің ресейлік сегментінде «биліктегі партияға» қарсы кең науқан басталды. Осы науқан аясында Алексей Навальный алдағы сайлауда «Біртұтас Ресей»-ге қарсы дауыс беруге шақырған плакаттар байқауын өткізді. Партия реакциясы 2011 жылдың 17 тамызында Мәскеу Люблин сотының баспасөз қызметі Мемлекеттік Думаның бірінші вице-спикері Олег Морозовтың көлікті және арнайы сигналдарды мақсатсыз пайдаланғаны үшін Блогта жарияланған Навальный айыптауды жоққа шығаруды, сондай-ақ Олег Морозовтың "алаяқтар мен ұрылар партиясының көрнекті өкілі" деген сөздерін жоққа шығаруды талап етіп, сотқа шағым түсіргенін мәлімдеді. Сол күні Морозовтың өзі сотқа жүгінбегенін, бірақ оның болжауы бойынша Навальный дайындаған арандатушылықтың құрбаны болғанын мәлімдеді. 2011 жылдың 11 қазанында Мәскеудің Люблин соты Владимир Свиридтің Алексей Навальныйға "Біртұтас Ресей — алаяқтар мен ұрылар партиясы" тіркесін қолданғаны үшін берген талабын қанағаттандырудан бас тартты. Дереккөздер