kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі

Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі — Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 27 тамыздағы №675 Жарлығы негізінде құрылған Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаты. Медаль туралы ереже Медальмен Қазақстан Республикасының мемлекеттілігінің қалыптасуына, егемендігінің нығаюына және әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі үлес қосқан Қазақстан Республикасының азаматтары мен шетел азаматтары марапатталады. Сипаттамасы "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі томпақ қорытпасынан дайындалған және диаметрі 34 мм шеңбер нысанында болады. Медальдің аверсінің ортасында, 10 айшықты цифрының аясында, бірліктен және сәуле шашқан күннен тұратын, Алматы қаласындағы Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігі ескерткішінің бас фрагменті (барыста тұрған сақ жауынгері) бейнеленген. Медальдің жоғарғы бөлігінде "Қазақстан" деген жазу орналасқан. Медальдің сыртқы жағында жоғарғы бөлігінде "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл", төменгі бөлігінде "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" деген жазу орналасқан. Жазулар ұлттық ою-өрнекпен белгіленген. Медаль құлақша мен шығыршық арқылы биіктігі 50 мм және ені 34 мм жезден жасалған, кезектесетін үш сары және екі қызыл жолағы бар Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес қатқыл лентамен тысталған алты бұрышты нысандағы тағанға жалғанады. Тағанның жоғарғы бөлігінде бес бұрышты металл жапсырма, төменгі бөлігінде-бұйра қапсырма бар. Медаль Өскемендегі Қазақстан Ақша сарайында жасалған. Тағы қараңыз * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі * Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі * Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі Сыртқы сілтемелер * * [http://wawards.org/oldsite/azia/kaz/28/medal.html Награды мира] * [http://www.medals.org.uk/kazakhstan/kazakhstan018.htm Republic of Kazakhstan: Medal for 10 Years of Independence of the Republic of Kazakhstan]
Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары

2-сайланым Қазақстан Республикасы Парламентi Сенатының өкiлеттiгi 1999 жылғы 1 желтоқсанда бiрiншi сессиясының ашылуынан басталып, 3-сайланым Парламент Сенатының бiрiншi сессиясы жұмысы басталған күні 2004 жылы 3 қарашада аяқталды. 1995 жылы 4 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты 1999 жылғы 17 қыркүйекте Сенат депутаттарын 6 жылға сайлау болып өтті. 1997 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес екінші шақырылымда 2002 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты. 2-сайланым Сенат депутаттарының тізімі 2-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 59 депутат болды. Дереккөздер
Джек Лондонның қазақшаға аударылуы

Джек Лондон қазақ тіліне көптеп аударылған америкалық авторлардың бірі болып келеді. Оның шығармаларын қазақ оқырманына Тұрағұл Абайұлы мен Мұхтар Әуезов таныстыра бастаса, бүгінгі күннің қаламгерлері арасында да оны аударуға зор қызығушылық бар. Мәселен, «Киш туралы аңыз» атты әңгімесін (1904) үш автор жеке-жеке аударған: Тұрағұл, Сейфолла Оспанов, Серік Нұғыман. Айтарлық жәйт, алғашқы екі нұсқа орыс тілінен аударылған болса, С. Нұғыман нұсқасы қазақ тіліне тікелей ағылшын тілінен аударылған еді. Тұрағұл әңгімені тікелей аудармай, оның атауын да «Баланың ерлігі» деп қойғанды жөн көріпті. Бұл аудармасы 1927 жылы Мәскеуде жарияланды. Сондай-ақ ол Джек Лондонның ең белгілі романдарының бірін «Мартин Иденді» де (1909) тәржімалаған, алайда бұл еңбегі біздің күндерімізге дейін жетпеген. М. Әуезов Джек Лондонның «Қасқыр» әңгімесін және «Ақ азу» повесін аударған (екеуі де 1906 жылы жазылған). «Қасқырдың» қазақша нұсқасы 1936 жылы жеке кітап болып жарық көрді. С. Оспанов та бұл әңгімені аударып, оны «Қоңыр қасқыр» деген атаумен шығарады. Егер Әуезов нұсқасы өз сөзімен жазылған мазмұндамаға ұқсас болса, Оспанов түпнұсқаға жақынырақ болуды көздеді. 1951 жылы Оспанов аударған «Киш туралы аңыз», «Қоңыр қасқыр», «Өмірге құштарлық», «Сакраменто жағасында», «Жолдан тайған», «Мексикан» әңгімелері жинақталып, жеке кітап ретінде басылып шығады. Кітаптың кіріспесінде «Өмірге құштарлық» әңгімесі «Ақ азу» повесімен қатар қойылып, олар жазушының Аляскаға барған сапарынан алған әсерлерімен жазылған оның ең тәуір шығармалары деп бағаланады. «Жолдан тайған» әңгімесінде жас балалардың капиталистік кәсіпорындарда қандай жан түршігерлік жағдайда жұмыс жасағанын бейнелеуге Лондонның өз ауыр балалық шағы көмектесті деп айтылады. Дереккөздер
Сарыкөл (көл, Павлодар облысы)

Сарыкөл – Шүрексор алабындағы көл. Географиялық орны Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағында, оңтүстік-батысында 13 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 102 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,6 км 2 , ұзындығы 4,1 км, енді жері 1,1 км, жағалау бойының ұзындығы 20 км. Жазық келген жағалауында қамыс, құрақ өскен. Көктем айларында су деңгейі көтеріліп, жағалау бойын 30-40 м-ге дейін су басады. Шарасында жыл бойы су болады. Суында балық бар. Қараша айының ортасында суы қатып, сəуірде ериді. Алабы мал жайылымы. Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі

«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан Республикасы Президентінің 2021 жылғы 17 мамырдағы №575 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы. Медальмен марапаттау Мерекелік медальді Қазақстан президенті тапсырады. Наградталған адамға медальмен қоса белгіленген үлгідегі куәлік табыс етіледі. Медаль салтанатты түрде марапатталатын адамның жеке өзіне тапсырылады. Мерекелік медаль сол жақ омырауға тағылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградалары болған жағдайда олардан кейін орналасады. Сипаттамасы "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл" мерекелік медалі диаметрі 34 мм дұрыс шеңбер нысанында болады. Мерекелік медальдің бет жағында (аверсінде) "ҚАЗАҚСТАН ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ" деген жазу орналасқан. Мерекелік медальдің төменгі бөлігінде ұлттық ою-өрнек бейнеленген. Мерекелік медальдің сыртқы бетінің (реверсінде) ортаңғы бөлігінде төрт жол етіп "ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ" деген жазу жазылған. Жазудың төменгі және жоғарғы жағында ұлттық ою-өрнек элементтері орналасқан. Медальдағы бейнелер мен жазулардың бәрi де бедерлi, алтын түстес. Аверс пен реверс беті күңгірт. Мерекелік медаль сары түсті металдан (жезден) жасалады. Мерекелік медаль құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес қатқыл лентамен қапталған ені 32 мм және биіктігі 50 мм тағанға жалғанады. Лентаның ортасында ені 5 мм тік сары жолақ өтеді, оның шеттері ені 2 мм қызыл түсті жолақтармен жиектелген. Мерекелік медаль киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000282 "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы" Қазақстан Республикасының Президенті Жарлығының жобасы туралы]
Тетранейтрон

Тетранейтрон — төрт нейтроннан тұратын гипотетикалық тұрақты кластер. Бұл бөлшек кластерінің бар болуы ядролық күштердің қазіргі үлгілерімен расталмады. Бериллий мен литий ядроларының ыдырауын бақылауда жаңа анықтау әдісін қолданып, 2001 жылы Франсиско-Мигель Маркес пен оның әріптестері Кандағы Ганил үдеткішіндегі экспериментіне негізделгенде, бұл бөлшектің бар екенін көрсететін кейбір эмпирикалық дәлелдер бар. Алайда, бұл бақылауды қайталаудың кейінгі әрекеттері сәтсіз аяқталды. Кейінгі, 2019 жылыдан бергі ізденістер, егер тетранейтрон бар болса, нейтрон жұлдыз қыртысында болуы мүмкін ықтимал жағдайларды болжауға болады. Тетранейтрон ашылған болуы мүмкін Неміс физиктері төрт нейтроннан тұратын бөлшектің үш стандарт ауытқу нақтылықпен анықталғанын хабарлады. Зерттеу нәтижесі Physics Letters B журналында жарияланған. Бұл нейтрон жұлдыздарды құрайтын заттың қасиеттерін жақсы түсінуге көмектеседі. Ядролық күштердің қазіргі теориясы тетранейтронның өмір сүруіне тыйым салады. Екі нейтроннан құралатын бөлшек - динейтрон - эксперимент жүзінде ашылған, оның ғұмыры небәрі 10^-22 c болып шықты. Тринейтрон ешқашан бақыланған жоқ. Тетранейтрон болса, 1960-шы жылдардан бері ізделуде. 2021 жылы Томас Фестерманн бастаған Германия, Сауд Арабиясы мен Судан физиктері Мюнхен техникалық университетінде 7Li + 7Li → 10C + 4n реакциясы (суретте) нәтижесінде тетранейтрон алу үшін эксперименттер өткізді. Олар 7Li3+ иондарын Ван де Грааф үдеткіші көмегімен 46 мегаэлектронвольт (жарық жылдамдығының 12%-і) кинетикалық энергияға дейін үдетіп, 7LiO2-ден жасалған нысананы атқылады. 10C энергиясын өлшеу арқылы физиктер тетранейтронның массасын анықтады. Ол төрт нейтронның тыныштық энергиялары мен олардың байланыс энергиясының қосындысына тең. Шынымен тетранейтрон табылғанының ықтималдығы 99,7%, бұл үш стандарт ауытқу нақтылыққа сәйкес. Бөлшек физикасында, бөлшектің ашылғаны дәлелденген болып саналу үшін, оның анықталу нақтылығы бес стандарт ауытқудан асуы тиіс. Сондықтан тетранейтронның ашылуы тәуелсіз экспериментпен қуаттауды қажет етеді. Тетранейтронның байланыс энергиясы оң және 0,42 ±0,16 мегаэлектронвольтқа тең болып шықты. Тетранейтрон тұрақсыз, бета-ыдырауға бейім. Оның ғұмыры 450 секундтай екен, бұл еркін нейтронның өмір сүру ұзақтығына (900 с шамасында) жақын. Дереккөздер
Қазақстан Парламенті Сенатының 3-сайланым депутаттары

3-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттіктері 2004 жылғы 3 қарашада бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 4-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2007 жылғы 1 қыркүйекте аяқталды. 2005 жылғы желтоқсанда 1999 жылғы 17 қыркүйекте сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімінің аяқталуына байланысты 2005 жылғы 19 тамызда Сенат депутаттарын сайлау болып өтті. 2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес 3-шақырылымда жалғасты. 3-сайланым Сенат депутаттарының тізімі 3-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 48 депутат болды. Дереккөздер
Солтүстік Ақтау жотасы

Солтүстік Ақтау жотасы – Маңғыстау тауларының солтүсік бөлігіндегі жота. Географиялық орны Маңғыстау облысы Маңғыстау жəне Түпқараған аудандарының жерінде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 322 м (Күш тауы). Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 100 км-ге созылған, енді жері 13-15 км. Көлденең тізбектеле жатқан жоталардан, ойпаңдардан тұрады. Жотада мегаантиклиналының қанаттарына сəйкес келетін куэсталар кездеседі. Жота басқа тауларға қарағанда қатты тілімденген жəне биіктеу. Терең жыралармен, тік жарқабақтармен ерекшеленген. Терең жыралардың бойында Басшорым, Сарынияз, Ақтам, Бөлісу, Қақпақты құдықтары мен бұлақтары бар. Геологиялық құрылымы Аласа таулы қырқаларды юра мен бордың құмды-сазды жыныстары жапқан ойысты жерлер қоршап жатыр. Геологиялық құрылымы пермь мен триастың қатпарланған құмтас, тақтатас, əктас жəне конгломерат жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Тау жоталарында тасбұйырғын, жусан басым өседі. Жыл бойы мал жайылымы. Дереккөздер
Сор (көл)

Сор – Баянауыл тауының оңтүстік-батысындағы тұзды көл. Ертіс алабында. Географиялық орны Павлодар облысы Баянауыл ауданы Мұса Шорманов ауылының батысында 4 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 405 м биіктікте жатыр. Аумағы 4,3 км 2 , ұзындығы 2,8 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 8,8 км. Жауын-шашын, жер асты жəне көктемгі қар суларымен толысады. Қарашаның аяғында суы қатып, сəуірдің басында ериді. Жағалауы тегіс, аздап тілімденген. Түбі тұнық, жазда мал суарылады. Оңтүстік-батысында Жыланды тауы орналасқан. Алабы – шабындық, мал жайылымы. Дереккөздер
Қазақстан Парламенті Сенатының 4-сайланым депутаттары

4-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттігі 2007 жылғы 2 қыркүйекте оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 5-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2012 жылғы 19 қаңтарда аяқталды. 2007 жылғы мамырда Қазақстан Республикасы Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес 2007 жылғы 29 тамызда ел Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының тағы 8 депутаты тағайындалды. 2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері төртінші сайланымда 2008 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты. 2005 жылы сайланған және тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттіктері 2011 жылғы қыркүйекке дейін жалғасты. 2011 жылғы 19 тамызда Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының сайланатын жартысы бойынша кезекті сайлау өтті. 2011 жылғы 23 қарашада Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 7 депутаты тағайындалды, олардың өкілеттігі 2017 жылы аяқталады. 4-сайланым Сенат депутаттарының тізімі 4-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 73 депутат болды. Дереккөздер
Торлы қабық

Ақ қабық [[тамырлы қабық шлемм өзектері нұрлы қабықтың түбірі қасаң қабық нұрлы қабық қарашық көздің алдыңғы қуысы көздің артқы қуысы кірпікті дене көз бұршағы шыны тәрізді дене торлы қабық көру жүйкесі зонуляр талшықтар ]] Торлы қабық (көздің ішкі торлы қабығы, , мағынасы "тор") – көзге көрінетін түсті ажыратушы, жұқа жүйкелік жарғақ. Торқабықтағы жүйке жасушалары көздің көріп тұрғандығы туралы сигналды көру жүйкесі арқылы миға жеткізеді. Торқабық көздің артқы үштен екі бөлігін алып жатады және 2 қабаттан тұрады: сезімталды торқабық және пигментті эпителиаді торқабық. Көз алмасының артқы жағындағы торлы қабықтың ортасындағы дақ орталық көру қабілетін айқындайды және нақтылайды, көздің көру аймағындағы обьектіге көздің назарып аудартады. Торқабықтың қалған бөлігі – анық емес, тек пішіндерді көруге мүмкіндік беретін жанама көру қабілетін қамтамасыз етеді. Жанама заттарды көруге қатысады, бірақ анық емес, тек заттардың пішіндерін көреді. Дереккөздер
Aviata

Aviata — саяхатты ұйымдастыру үшін онлайн-сервистерді ұсынатын қазақстандық туристік АТ-компания. Компания пайдаланушыларға авиабилеттерді, теміржол билеттерін және басқа да туристік қызметтерді онлайн брондауға және сатып алуға мүмкіндік береді. Бұл қызмет сайттың, сондай-ақ iOS және Android үшін мобильді қосымшалардың көмегімен қол жетімді. Компанияның бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан. Қызметі Aviata әуе және темір жол билеттерін сатып алу сервисін 2013 жылы "Шах Тревел" туристік компаниясы және "Глатис" веб-әзірлеу студиясы жасаған. 2016 жылы компания ҚР авиабилеттерді онлайн-сату агенттік нарығының 30% жуығын иеленді. 2019 жылы компания айналымы $111,3 млн құрады. 2019 жылғы мамырда Авиата online-travel пен meta іздеу жүйесін біріктірді, яғни билетті сатып алу кезінде борттан орын таңдау функциясы, операторды тартпай бірнеше минут ішінде билетті автоматты түрде қайтару мүмкіндігі қолжетімді болды. 2019 жылдың тамыз айында қосымшаларда бонустық бағдарлама іске қосылды. Меншік иелері және басшылық Aviata 2013 жылы "Шах Тревел" және "Глатис" компанияларымен құрылған (компанияның негізін қалаушылардың бірі - Әділ Хаштамов). 2018 жылдың ақпан айында компанияның 53%-ын Chocofamily сатып алды. 2019 жылдың қараша айынан бастап Aviata толығымен Chocofamily бақылауында. Марапаттар * 2014 жылы Aviata Ұлттық интернет-премиясының қорытындысы бойынша "Жыл компаниясы" премиясына ие болды Award.kz. * 2015 жылдан бастап компания Forbes журналының нұсқасы бойынша Қазақстанның ең ірі интернет-компанияларының тізіміне кіреді. * 2019 жылы Aviata қосымшалары "Топ-30 Қазақстанның мобильді қосымшалары" рейтингісінде 6 мен 7 орынға ие болды. * 2020 жылы Forbes "30 ірі сауда интернет-алаңы" рейтингінде компания 3-орынды иеленді. Сілтеме * [http://www.aviata.kz Ресми сайты] Дереккөздер
Юниор командалары арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты

Юниор командалар U-18 арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1999 жылдан бастап Халықаралық шайбалы хоккей федерациясымен ұйымдастырылатын, жыл сайынғы жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер *[http://www.iihf.com/sk/iihf-home/history/all-medallists/u18.html All Medalists - U18] - Full results for men's, women's and junior championships since 1999 and medalists for all tournaments. * [http://u18worlds2015.iihf.com/ 2015 official site] * [http://www.quanthockey.com/wjc-u18/en/records/wjc-u18-players-all-time-points-leaders.html IIHF World U18 all-time scoring leaders]
Қазақстан Парламенті Сенатының 5-сайланым депутаттары

5-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттігі 2012 жылғы 20 қаңтарда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 6-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды. Қазақстан Республикасы Парламентінің 5-сайланымда 2008 жылы және 2011 жылы сайланған, 2007 жылы және 2011 жылы тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса берді. 2013 жылғы 26 тамызда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 2007 жылғы тамызда тағайындалған Сенат депутатының өкілеттігі аяқталуына байланысты Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының 8 депутаты тағайындалды. 2014 жылғы 1 қазанда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті. 2014 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2008 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі тоқтатылды. 5-сайланым Сенат депутаттарының тізімі 5-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 72 депутат болды. Дереккөздер
Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары

6-сайланым Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының өкілеттігі 2016 жылғы 25 наурызда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, 7-сайланым Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды. Қазақстан Республикасы Парламентінің бесінші сайланымында 2011, 2014 жылдары сайланған, 2011, 2013 жылдары тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса береді. 2017 жылғы 28 маусымда Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті. 2017 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2011 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі 30 маусымда тоқтатылды. 2018 жылғы қазанда Шымкент қаласынан, республикалық маңызы бар қала ретінде, екі Сенат депутатының сайлауы өтті. 2019 жылдың 12 тамызында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 6 жаңа сенаторды тағайындап, тағы екі депутаттың өкілеттіктерін ұзартты. 2020 жылғы 12 тамызда Сенат депутаттарының сайлауы өтті. 2020 жылғы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2014 жылғы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттігі 28 тамызда тоқтатылды. 6-сайланым Сенат депутаттарының тізімі 6-сайланымдағы Сенаттың өкілеттігі кезінде барлығы 92 депутат болды. Дереккөздер
Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланым депутаттары

1995 жылғы парламент сайлауында сайланды. # Артығалиев Мәди Әдиұлы # Артюшенко Леонид Аркадьевич # Ахметов Әшімжан Сүлейменұлы # Ахметов Мырзабек Смағұлұлы # Ашляев Серік Сопыжанұлы # Әмірғожин Хамит Айдарұлы # Әміржанова Айтжан Мұхамедияқызы # Балапанов Зейнелқабден Таукенұлы # Баталов Әнуар Қасымұлы # Бәкір Әбдіжәлел Қошқарұлы # Бекбосын Арғынбай # Белгібаев Есенбай Есенжолұлы # Богатырев Игорь Анатольевич # Бөлегенов Ерғали Бөлегенұлы # Бредихин Сергей Николаевич # Веснин Виктор Николаевич # Выскубов Владимир Матвеевич # Головков Михаил Николаевич # Громов Валерий Леонидович # Егоров Виктор Николаевич # Елекеев Ирак Қасымұлы # Ережепов Қайролла Жеткізгенұлы # Жолдасбеков Өмірбек Арысланұлы # Жұмабекова Рысты Мағауияқызы # Жұмағалиев Атлаш Әділмұқанұлы # Жүйріктаева Мәрия Беспайқызы # Землянов Валерьян Янович # Ильченко Таисия Александровна # Каптиль Николай Степанович # Кекілбайұлы Әбіш # Келемсейіт Ермек Әбілмәжінұлы # Кемел Мырзагелді # Котелин Владимир Иванович # Көпберген Әбдіманап Бапанұлы # Көпеев Мұхамбет Жұманазарұлы # Қадырова Зәуре Жүсіпқызы # Қалиев Нәубат Қалиұлы # Қуаныш Төлеген Шаңғытбайұлы # Қуанышбаева Роза Сақтағанқызы # Құрмашев Қуаныш Құрмашұлы # Лаврентьев Александр Иосифович # Лекер Қуандық Ахметұлы # Меренков Владимир Петрович # Молдахметов Марат Тұрысбайұлы # Мұқанов Серікқали Құбашұлы # Наурызбай Жұмағали Жөкейұлы # Нұрқаділов Заманбек Қалабайұлы # Омаров Шәріп Омарұлы # Оңғарсынова Фариза Оңғарсынқызы # Осипов Василий Иванович # Оспанов Марат Тұрдыбекұлы # Пригодин Виктор Иванович # Рамазанов Аманбек Мырзахметұлы # Сәбден Оразалы Сәбденұлы # Силкина Татьяна Егоровна # Сұлтанбаев Құдайберген Тәуекелұлы # Сытов Юрий Николаевич # Төребаев Шахизат Хамитұлы # Третьяков Валентин Александрович # Трошихин Михаил Васильевич # Тұрлыханов Дәулет Болатұлы # Тұрысов Қаратай Тұрысұлы # Шварцкопф Альберт Васильевич # Шер Раиса Петровна # Шлычков Валерий Иванович # Шокарев Владимир Ильич # Щербинин Николай Иванович # Ысқақ Әкім Әбдіқайымұлы Дереккөздер
Үстел теннисінен Азия чемпионаты

Үстел теннисінен Азия Чемпионаты —Азия үстел теннисі федерациясымен (ATTF) ұйымдастырылатын жарыс. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20100831230024/http://www.ittf.com/ittf_stats/stats_by_event.htm ITTF Statistics] *[http://www.attu.org/site-content/filemanager/original/AJC/Asian%20Junior%20Championships%20Results%20%201983-2010.pdf 1983-2010 Junior Results] *[http://www.attu.org ATTU Website]
Виртуалды орта

Виртуалды орта (ВО, , VE) — желілік (network) қолданба болып, ол пайдаланушыға есептеу ортасымен де, басқа пайдаланушылардың жұмысымен де өзара әсерлесуге мүмкіндік береді. Электронды пошта, чат және веб-түріндегі құжатты бөлісу қолданбаларының барлығы виртуалды ортаның мысалдары болып табылады. Қарапайым айтқанда, бұл желілік жалпы операциялық текше. Виртуалды ортаның шынайылығы дамып, тұлға өзін виртуалды орта ішінде өмір сүріп жатқандай психологиялық күй қалыптастырғанда,, виртуалды орта (VE) ары қарай Баурағыш вируалды орта (БВО, immersive virtual environments, IVE) әлеміне айналады. Дереккөздер
Қазақстандағы парламент сайлауы (1995)

1995 жылы 9 желтоқсанда Қазақстанда парламенттік сайлау өтіп, екінші тур 23 желтоқсанда өтті. Нәтижесінде 67 орынның 25-іне ие болған Қазақстан халық бірлігі партиясы жеңіске жетті. Дауыс берушілердің 79,8% қатысты. Нәтижесі Депутаттар тізімі Тағы қараңыз * Қазақстандағы саяси дағдарыс (1995) Сілтеме *[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2165_95.htm Inter-Parliamentary Union Report on 1995 Kazakhstani Elections] *[http://www.parlam.kz/Information.aspx?doc5&lanen-US Parliament of Republic of Kazakhstan] *[https://web.archive.org/web/20061126152932/http://election.kz/pls/portal/url/page/election_eng Central Election Commission] * [http://www.kazbio.info/?S=136 Отандық сайлаудың шағын ерекшеліктері] * [http://www.parlam.kz/ru/history Қазақстандағы парламентаризмнің даму тарихы] * [http://yvision.kz/post/114518 Сайлау тарихы] Дереккөздер
Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылар

», Джон Трамбулл суреті (1819)]] , Бенджамин Франклин және Джон Джей жасаған 1783 жылғы Париж келісіміне қол қою беті]] Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушылар ( – «негіздеуші әкелер») — америкалық мемлекеттіліктің құрылуы мен қалыптасуында, оның ішінде тәуелсіздікке қол жеткізуде және жаңа саяси жүйенің принциптерін құруда шешуші рөл атқарған америкалық мемлекет қайраткерлерінің тобы. Кейбір тарихшылардың қатарына Солтүстік Америкадағы америкалық төңкерісті ұйымдастырып, өткізген және АҚШ-ты саясаткерлер, заңгерлер, мемлекет қайраткерлері, сарбаздар, дипломаттар немесе қарапайым азаматтар ретінде құрған он үш Британдық отарлардың өкілдері кіреді. Тар мағынада АҚШ тәуелсіздік декларациясына және АҚШ Конституциясын құрған Филадельфия конвенциясына қол қойған екінші континенталды Конгрестің депутаттарын білдіреді. XIX ғасырдың аяғына дейін оларды «АҚШ-тың негізін қалаушылар» немесе «АҚШ әкелері» деп жиі атаған. Тарихшы Ричард Б. Моррис 1973 жылғы зерттеуде келесі жеті тұлғаны ең маңызды АҚШ негізін қалаушысы ретінде атайды: Джон Адамс, Бенджамин Франклин, Александр Гамильтон, Джон Джей, Томас Джефферсон, Джеймс Мэдисон және Джордж Вашингтон. Солардың үшеуі (Гамильтон, Мэдисон және Джей) «Федералист жазбаларының» авторлары болып келеді — бұл АҚШ Конституциясын мақұлдау мақсатымен жазылған 85 мақала. Жеті ең маңызды негізін қалаушылар Әдебиеттер * R. B. Bernstein [https://books.google.ru/books?id=lZsqWLe-T7MC The Founding Fathers Reconsidered] — Oxford University Press, NY, (2008) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_founding_fathers.html NARA — America’s founding fathers]
Мибу но Тадаминэ

Мибу но Тадаминэ (, шамамен IX ғасырдың аяғы мен X ғасырдың басы, ғұмыры жайлы нақты деректер белгісіз) — Хэйан дәуіріндегі даңқты Жапония ақындарының бірі. Ол император сарайындағы бесінші дәрежелі қызметкер Мибу-но Ясуцунаның баласы болған. Сарайдағы қызметін императордың жеке гвардиясында оң қанат қолбасшысы Фудзивара-но Садакунидің қорғаушысы болып бастаған. Ол өзін талантты ақын ретінде өте ерте танытты. Оның бұл қыры лирикалық «Ямато-моногатари» повестінде жақсы ашылған. Тадаминэ осыдан кейін император кітапханасына қызметке алынады да кейіннен императордың жеке сол қанат гвардиясына алынып, ішкі күзетте қызмет атқарады. Күншілдіктің жүрмейтін жері жоқ, әлдекімнің оның үстінен жазған шағымы бойынша Тадаминэні батыс шекараға жер аударады, Ол бұл туралы «Кокинавасю»-ға енген «нагаута»-сында ( сөзбе сөз аударғанда «ұзақ толғау») өкінішпен еске алады. Тадаминэнің жемісті шығармашылық қызметі 87-92 жылдарға тура келеді. Бұл кезеңде (905 жылы) ол Ки-но Сурайуки, Ки-но Томонори және Осиктои-но Мицунэлармен бірге императордың антологиялық жинағы «Коконвакасию»-ды шығаруға ат салысады. Деректер оны бұл кезде елу жаста еді дейді. Ол Ки-но Сурайуки және басқа да ақындармен бірге көптеген өлең сайысына қатысады. Деректер Хэйан дәуірінде поэтикалық трактаттарға үлкен әсер еткен жапонның әйгілі «Вака тай дзиссю» («Ваканың он түрі») трактатының авторы Тадаминэ еді дейді. Мибу-но Тадаминэ қайтыс болған соң кейінгі ұрпақ оның ақындық өнерін жоғары бағалап, оның есімін «Отыз алты мәңгілік сарын» ақындарының қатарына қосады. Мибу-но Тадаминэнің танка жанрында бір өлеңі әйгілі Огура Хякунин Иссюдің 100 ақынның 100 өлеңінен тұратын «Хякунин иссю» антологиясына № 30 реттік санымен енген. Кейбір өлеңдері 30. 壬生忠岑 有明の つれなくみえし 別れより 暁ばかり うきものはなし Ариакэ но Цурэнаку миэси Вакарэ ёри Акацуки бакари Уки моно ва наси 30. Мибу-но Тадаминэ «Таңда тұнған Ай ызғары астында Қоштасқаным-ай. Тылсым тұман мұңы неткен, Аянышты едің-ай...» *** Тылсым самал Бұлтты тастап кетті Асулар аспанында Сен неткен қатал едің, Сүйіктім менің!... *** Күзгі самал серпіп өтті, Жетігенді желпи келе, Саз үні естілгендей... Жүректің дір еткені Еске алып сонда сені... *** Түнерген көк аспаннан, Ақша қар себелеп тұр Бұлақта тұнып аққан... Жүрегім менің дағы, Егілер ойлап сені... *** Мейлі ғой, айта берсін Келеді көктем бір күн Бәрі бір сене алмаймын, Елжіреп тыңдамасам Бұлбұлдың салған әнін... Дереккөздер
Қазақстандағы парламент сайлауы (1999)

Қазақстан Парламент сайлауы 1999 жылы 10 қазанда, ал екінші туры 24 қазанда өтті. Жеңіске 77 орынның 23-іне ие болған «Отан» партиясы қол жеткізді. Сайлауға келушілердің 62,5% қатысты. Парламентке коммунистік партия, аграрлық және азаматтық партиялар келді. Кәсіподақтардан сайланған депутаттар «Еңбек» тобын құрды. Нәтижесі Депутаттар тізімі Сілтеме * [http://www.kazbio.info/?S=136 Отандық сайлаудың шағын ерекшеліктері] * [http://www.parlam.kz/ru/history Қазақстандағы парламентаризмнің даму тарихы] * [http://yvision.kz/post/114518 Сайлау тарихы] * [http://www.isn.ethz.ch/infoservice/secwatch/index.cfm?servicecwn&parentdetail&menu8&sNewsID9705 Media bias mars Kazakhstan's election campaign] * [http://www.cnn.com/WORLD/election.watch/asiapcf/kazakhstan3.html CNN.com Election Watch] * [http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2165_99.htm Inter-Parliamentary Union Report on 1999 Kazakhstani Elections] * [http://www.parlam.kz/Information.aspx?doc5&lanen-US Parliament of Republic of Kazakhstan] * [https://web.archive.org/web/20061126152932/http://election.kz/pls/portal/url/page/election_eng Central Election Commission] Дереккөздер
Ки но Сурайуки

Ки́ но Сурайуки ( 866—945 әлде 946 шамасында) — жапон ақыны, прозашы, Хэйан дәуіріндегі тіл маманы. Танка жанрында жазған. 36 мәңгілік сарынға енген ақындардың бірі. Император сарайында мемлекеттік қызмет атқарған. 930—935 жылдарда Тоса аймағының губернаторы болған. Ки-но Сурайукиге қайтыс болғаннан соң 5-ші дәрежелі сарай қызметкері атағы берілді. 905 жылы император Дайгоның жарлығы бойынша сол замандағы императордың антологиялық жинағы «Кокинвакасю»-ды құрастырған ақындар қоғамын басқарды. Тоса аймағының губернаторы қызметінде болған жылдары антологиялық «Синсэнвакасю» жинағын шығарды. Әдеби күнделік жанр – Никкидің бастауында тұрған жазушы. 936 жылы әдеби күнделік – «Тоса-никки»-ді шығарды. Ол сондай-ақ, танка жанрында жазылған 400-дей өлеңнен тұратын «Жеке жинақ»-ты жазып қалдырған. Поэзияның керемет теоретигі. «Кокинсю»-ға жапон тілінде жазған алғы сөзінде батыл пікірлер айтты. Бұған дейін жапон тілінде тек әйелдер ғана жаза алатын. Ал, ер кісілер тек хан (қытай) тілінде жазуы тиіс саналатын. Ол бұл қағиданы жоққа шығарды. Оның мына қанатты сөзі әлі күнге дейін өзінің мәнін жоймаған: «Ямато өлеңдері адам жүрегінен өніп шыққан мың-мыңдаған сөз жапырақтарының мәні болмақ!» Кейбір өлеңдері *** Тұманды тылсым Тал шыбықтың бүршігі жарылғанда Ақшақар жаулап алды жер мен көкті. Шие өспеген ауылым менің сонда, Шие гүлге әп-сәтте оранғанды... *** Бөлеген мұң көңілін сорлы ғашық, Сүйгеніме сағынып келем міне... Қысқы түн... Қырсыққан жел басылмай, Торғай да іштей аһ ұрған... *** Мынау менің үйім бе?, Бақша да сол күйінде Гүлдеген шие сол бақта. Гүлдері міне көкке ұшқан, Төзбеске басқа амал не... *** Камо ғибадатханасындағы жоғары абыз әйелге жоғары мәртебелі мемлекет әміршісі атынан жазылған өлеңдерден: Тек қана онымен, Жүректегі жалғызбен ойға батам, Керіліп көкке қанат қағам. Тек қана көктемгі тылсым тұман, Жол бөгеп, қарсы тұрар маған... *** Тамсанып гүлзарменен, Мақсатқа жеткен қандай, Әй қайдам, үйеңкі егілді-ау- Арудың тимес қолы, Күн ұзақ өрмек оның бар ермегі. *** Ақшақар қалқып келед Көктемнің тартуы осы, Көк аспанға Осылай әр жыл сайын, Межеден өтер талмай... *** Тәңірдің бақшасында өскен тіпті Нұрымен Құдіреттің нұрланатын Шалғын да Қуаң тартып құтылмады Күрсінісін қоңыр күздің естігенде... Дереккөздер
Қазақстан Коммунистік партиясы

Қазақстан Коммунистік партиясы — 1991 жылы қыркүйекте Социалистік партияға айналған КОКП құрамында өзін Республикалық компартия – Қазақстан Коммунистік партиясының құқықтық мұрагері санайтын Қазақстан Республикасындағы тіркелмеген коммунистік партия. 2015 жылы «Қазақстан коммунистік партиясы» заңды тұлғасы сот шешімімен таратылды. Дегенмен, КПО-КОКП ресми тіркелмегеніне қарамастан, партияны белсенді және оның бір бөлігі деп санауды жалғастыруда. Партия өзінің негізгі мақсаттарын мыналар деп санайды: республикада ғылыми социализм қағидаларына негізделген бостандық пен әлеуметтік әділеттілік қоғамын құру үшін жағдай жасау; коммунистік қоғамдық құрылым құру. Интернационализмді қолдайды. Партияның бірінші хатшысы — Төлеубек Мақыжанов (2019 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша). Тарихы Қазақстан Компартиясының съездері * 1937 жылғы 5–9 маусым — Қазақстан КП-ның 1-ші съезі. * 1938 жылғы 4–14 шілде — Қазақстан КП(б)-ның 2-ші съезі. * 1940 жылғы 10–18 наурыз — Қазақстан КП(б)-ның 3-ші съезі. * 1949 жылғы 25 ақпан – 1 наурыз — Қазақстан КП(б)-ның 4-ші съезі. * 1951 жылғы 15–18 желтоқсан — Қазақстан КП(б)-ның 5-ші съезі. * 1952 жылғы 20–24 қыркүйек — Қазақстан КП(б)-ның 6-шы съезі. * 1954 жылғы 16–18 ақпан — Қазақстан КП-ның 7-ші съезі. * 1956 жылғы 24–27 қаңтар — Қазақстан КП-ның 8-ші съезі. * 1959 жылғы 14–15 қаңтар — Қазақстан КП-ның кезектен тыс 9-шы съезі. * 1960 жылғы 10–12 наурыз — Қазақстан КП-ның 10-шы съезі. * 1961жылғы 27–29 қыркүйек — Қазақстан КП-ның 11-ші съезі. * 1966 жылғы 10–12 наурыз — Қазақстан Компартиясының 12-ші съезі. * 1971 жылғы 24–26 ақпан — Қазақстан Компартиясының 13-ші съезі. * 1976 жылғы 4–6 ақпан — Қазақстан Компартиясының 14-ші съезі. * 1981 жылғы 4–6 ақпан — Қазақстан КП-ның 15-ші съезі Дереккөздер
Мацуо Басио

Мацуо Басё ( (лақап аты); туғанда Киндзаку, кәмелеттік жасқа жеткенде Мунэфуса (жапон. 宗房) деп атаған; тағы бір аты — Дзинситиро (жапон. 甚七郎)) — ұлы жапон ақыны, өлең теоретигі, поэзиядағы хайку жанрының қалыптасуында үлкен рөл атқарған. 1644 жылы Ига провинциясы, Уэно қаласында (Хонсю аралы) туған. 1694 жылы 12 қазанда Осакада қайтыс болған. Ол Самурай әулетінен шыққан. Поэзияны 1664 жылдан бастап Киота қаласында оқып, үйренген. 1672-ші жылы Эдо қаласында (қазіргі Токио) мемлекеттік қызметке алынған, кейіннен талапкерлерге поэзиядан дәріс оқыған. Жастық шағынан бастап Басио Ду Фу сияқты қытай ақындарын қызығып оқыды. Басё – хайку жанры мен эстетикасының негізін салушы болып саналады. 1680 жылы философиялық буддизм мектебі Дзэнді басқарады. Шығармалары: «Қысқы күндер» (1684), «Көктемгі күндер» (1686), «Маймылдың ақшыл сары жамылғысы» (1691-1698). Меркурий ғаламшарында оның құрметіне аталған кратер бар. Мацуо Басио әуелгі кезде әзіл-қағытпа өлеңдер жанры саналатын рэнга жанрында танымал болды. Дегенмен оның негізгі еңбегі осынау әзіл-қағытпа өлеңдерден тұратын рэнга жанрына хайку эстетикасын алып келуі болды. Ол таза әзіл-қағытпа жанрды терең философиялық, табиғат лирикасынан бастау алатын нәзік лирикалық жанрға айналдыра алды. Кейбір өлеңдері Жиһанкез! – Жалғыз сөз Есімім есте сақталсын Ақжауын жауған қоңыр күз ... * * * "Көкжиекке қарашы, көзің талсын, Көкті тіліп көңілге жұлдыз жаусын!" Ақ шағала күрсінсін, толқып айдын ... * * * Астана - бөлген бізді, шетсіз дала - Көкжиекті көмкерген бұлт қана... Ақшақарын себеді баяу ғана. * * * Қақаған қысың маған түкте емес! Доспен бірге өткізсем шатты кеңес. Жүрек те сол шаттықтан алар үлес. * * * Қысқы күн. Арқасында арғымақтың, Көлеңкем мұз боп қатады. * * * Ирагодзаки жағасы. Көкті тілген ақсұңқарға қарашы, Неткен шаттық, жазылар жан жарасы! * * * Жаңғырған Ацута храмы Жүгінен өткен жылдар тазаланып Жарқырап шыға келді айна жарық. Ақшақар өрнек салды шатырға шығып алып * * * Қаншама қар жауыпты қарашы! Хаконэнің асуында жол шегер, Сонда дағы бұл адамзат баласы * * * Қағаз көйлек қу тәніме іліп ап, Қонақ болам – ақшақарға назар сап - Бар әжімім тегістелер сол сәтте – ақ! * * * Қане , достар! Жаңа жауған ақшақарды аралап, Серуендейік, талғанынша қос аяқ! Дереккөздер
Сугавара но Митидзане

Сугавара-но Митидзанэ (, 845-ші жыл, 1-ші тамыз — 903-ші жыл, 26-шы наурыз) — Хэйан дәуіріндегі Жапонияның мемлекеттік қайраткері, ғұлама һәм ақыны. Сондай-ақ, Кан Сёдзё есімімен танымал. Жапонның синтоисттік діні оған Тэндзин есімін беріп, Тәңірмен теңестірген, ғылымды қолдаушы кие саналады. Кйебір өлеңдері *** Нара қаласының маңындағы Тамука тауында «Құрбандық сыйы»-на әмірші Судзуку-иннің сапары барысында айтылған: Жолға шықтық асыға, Табынып та Тәңірге үлгермедік, «Құрбандық сыйы» тауында. Үйеңкі сенің жібегің, Көңілін Тәңірім қауантсын! Сүргінге аттанып бара жатып, үйінің ауласында өскен алхоры ағашына қарап айтқаны: Жұпарды әркез аңқытшы, Шығыстан самал соққанда, Бақшамда өскен алхоры! Алыста төрең болса да, Ұмыта көрме көктемді! *** Жапырағына жусанның, Моншақтай шықтар тізілген... Сүргінде жүрген мұңлықтай. Еріксіз жеңге көз салдым, Күзгі шық, көздің жасындай... *** Неткен терең жайлауды, Шұғыласы көктем кешігіп, Келеді-ау сірә бұл жерге. Құндақтаулы мұнда әлі де, Бұлбұлдың әні сездің бе... *** Жол жиегінде Мәжнүн тал ескі селдіреп, Көктемде көктеп мұңаяр. Болмысын жаулап мұң-қайғы, Жылдарды өткен еске алар! *** Жапан түз, таулы қыратта, Мүлгіген, елсіз, бейуақта... Тек сүрлеу ескі мұңаяр... Жиһанкез мұнда жүрмейді, Астанаға аттанар!... *** Бекеттің мұнда тек бегі, Мұнараны күзеткен, Төңіректі түгел сол білген: Жол біткен мұнда тұйықты, Аттанбас ешкім сапарға... Дереккөздер
Солтүстік Германия Конфедерациясы

Солтүстік Германия Конфедерациясы — 1866 жылы құрылған және Майн өзенінің солтүстігіндегі барлық неміс жерлерін қамтитын неміс мемлекеттерінің федералды одағы. 1871 жылы неміс рейхінің (империясының) ізашары болды. Алдымен Пруссия патшалығының басшылығымен неміс мемлекеттерінің әскери одағы ретінде құрылып, кейін конфедерацияға трансформацияланған. Дереккөздер
Соналыкөл (көл, Ақтөбе облысы)

Соналыкөл – Ырғыз өзенінің аңғарындағы тұзды тұйық көл. Географиялық орны Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданы Аралтоғай ауылының оңтүстік-шығысында 22 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 242 м биіктікте жатыр. Аумағы 4 км 2 . Ұзындығы 3,5 км, енді жері 2 км, жағалау бойының ұзындығы 14,2 км. Жағалауы тегіс, пішіні доғаша тəрізді келген. Жағалауының 100-200 м аралығын қалың қамыс, құрақ басқан. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толығады. Қараша айының аяғында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Оңтүстік-батысында Қыналыкөл, оңтүстік-шығысында Қандысор көлдері жатыр. Алабы шабындық жəне жайылым. Дереккөздер
Компьютер медиалды шындық

("Сандық көзәйнек") күңгірт аймақтардағы кескінді айқындау және жарық аймақтардағыны лайықты ету үшін жоғары динамикалы-диапазонды кескін (High-dynamic-range imaging) жүзеге асырылған.]] пен Жетілдірілген шындық медиалды шындықтың арнайы түрлері есептеледі]] Компьютер медиалды шындық (КМШ, ) - компьютерді, немесе смартфон секілді қолға-ұстар құрылғыларды қолданып, немесе басқа әдістерді қолданып ақпараттарды қосу-алу формаларын өзгерту, адамның шындықты түйсінуіне манипуляция жасауға қаратылады. Әдетте, пайдаланушының қоршаған ортаны визуалды түйсінуі медиалдайды (mediated, яғни теңшейді, үйлестіреді, немесе аралық дәнекер болады). Бұл функция нақты дүние мен пайдаланушы түйсінуі арасында көрнекі сүзгі (филтьр) ретінде әрекет ете алатын EyeTap құрылғысы немесе смартфон секілді электронды құрылғының қандай да бір түрін пайдалану арқылы іске асады. Көру қабілеті нашар адамдарға көмек ретінде көру түйсігін жақсартатын компьютер медиалды шындық техникасы пайдаланылды. Бұл яғни, әдетте пайдаланушының көзіне дұрыс түсіру үшін видеолық кіру ағыны жарығын (a video input stream light) лайықты өзгертіп, фильтрден өткізіп, өнімді пішінге енгізу арқылы медиалды шындық іске асырылады. КМШ әдетте интерактивті компьютерлік интерфейстер үшін де қолданылады. Көрнекі деректерді жою немесе бүркемелеу арқылы түйсінуді жеңілдететін компьютер медиалды шындықты пайдалану сәулет өнері саласындағы практика мен ізденістерде кең қолданылады. Түйсінілген шындықты өзгертудің ұзақ мерзімді әсері әлі де мұқият зерттелмеген және ұзақ мерзімді әсер етудің жағымсыз жанама әсерлері болуы әбден мүмкін. Тағы қараңыз * Аралас шындық * Виртуалды шындық * Күшейтілген шындық * Симуляциялы шындық Сыртқы сілтемелер * [http://eyetap.org/research/medr.html EyeTap.org Медиалды шындық зерттеулері] * [https://archive.today/20130219024623/http://glogger.mobi/v/43546 VideoOrbits бас трекерін (VideoOrbits head tracker) негіз еткен Медиалды шындық] * [http://wearcam.org/diminished_reality_redoct.mpg Азайтылған шындық әдетте Медиалды шындық Жетілдірілген шындықтың лайықты жинағы болатынын көрсетеді] Дереккөздер
Сяпу АЭС

Сяпу атом электр станциясы — Чанбяо аралында, Қытайдың Фуцзянь провинциясының Сяпу округінде салынып жатқан атом электр станциясы. Бұл Қытай ұлттық ядролық корпорациясының (CNNC) IV буын реакторының демонстрациялық жобасы. Бұл атом электр станциясы натрий салқындатқышы бар бассейндік типтегі жылдам реактор CFR-600 (China Fast Reactor 600) реакторының атымен де белгілі. Реактордың құрылысы 2017 жылдың соңында басталған. Реактордың қуаты 1500 МВт жылу энергиясын және 600 МВт электр энергиясын құрайды. Жанармай 2019 жылы қол қойылған келісімге сәйкес «Росатомның» еншілес ұйымы ТВЭЛ компаниясымен қамтамасыз етіледі. Сяпу атом электр станциясының CFR-600 жобасы Қытайдың жабық ядролық отын айналымына қол жеткізу жоспарының бір бөлігі болып табылады. Жылдам реакторлар Қытайдағы болашақтың негізгі ядролық энергетикалық технологиясы болып саналады. Болашақта үлкен коммерциялық реактор CFR-1000 да жоспарлануда. Сол учаскеде 2020 жылдың желтоқсан айында 600 МВт екінші CFR-600 жылдам реакторының құрылысы басталды және төрт 1000 МВт CAP1000 реакторы ұсынылуда. CFR-600 жобасы CFR-600 демонстрациялық жылдам реактор (CDFR) Қытай атомдық энергия институтының (CIAE) бағдарламасының келесі қадамы болып табылады. Сяпу АЭС реакторы 2023 жылы электр желіге қосылады деп күтілуде. Реактор 1500 МВт жылу және 600 МВт электр қуатына ие болады, жылу тиімділігі 41%, жануы 100 ГВт · тәулігіне MOX отын пайдаланады және температурасы 480 ° C бу шығаратын екі натрий салқындатқыш сұлбалары бар. Болашақта отын 100-120 ГВт/тәулік жануымен металды болады. Көбею жылдамдығы шамамен 1,1, есептік қызмет мерзімі - 40 жыл. Жылдам реакторлардың конструкциясы белсенді және пассивті өшіруге және қалдық жылуды пассивті жоюға арналған жүйелерді қамтиды. Сын 2021 жылы Әл-Жазира хабарлауы бойынша реакторлар даулы болып табылады, өйткені олар қару-жарақ плутонийін өндіреді, сондықтан олар әскери және азаматтық мақсатта екі жақты пайдалануы мүмкін және Қытай өзінің қорлары туралы МАГАТЭ-ге жыл сайынғы ерікті хабарлау декларацияларын жіберуді тоқтатты. Энергоблокар туралы мәліметтер Дереккөздер
Сексембайсор

Сексембайсор – Қалыбек көлінің оңтүстік-батысындағы тұзды тұйық көл. Шағалалы өзенінің алабында. Географиялық орны Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы Амандық ауылының оңтүстік-батысында 2 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 176 м биіктікте жатыр. Аумағы 8,4 км 2 , ұзындығы 4,3 км, енді жері 3 км, жағалау бойының ұзындығы 15,1 км. Жағалауы тегіс, ашық келген. Оңтүстік-батысынан көктемде еріген қар суымен кішігірім жылға құяды. Негізінен еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірде ериді. Суына мал суарылады. Алабы шабындық, егістік жəне мал жайылымы. Дереккөздер
Симуляциялы шындық

, (б) бірінші-адам тұрғысы (first-person view), (c) автоматты өнімділік көрсеткіштері. Voxel-Man TempoSurg симуляторы жасаған.]] Симуляциялы шындық (СШ, кейде Еліктенді шындық,, , SR) — шындықты оның шынайы шындығынан айнымастай етіп симулияциалап, еліктенді шындық жаратуға болады дейтін гипотеза. Мысалы, кванттық компьютер Симуляциясы (Simulation). Ол симуляция ішінде өмір сүретінін аңғарған/аңғармаған саналы зердені де қамтиды. СШ шынайы шындыққа салыстырмалы Виртуалды шындық тұжырымдамасынан айтарлықтай ерекшеленеді. Симуляциялы шындық шынайы шындықтан толық ажырап қалмайды. Бұл тақырып аясындағы пікірталастар философиялық дискурстан бастап есептеудің практикалық қолданбаларына дейін қызу жалғасуда. Мұнда мынадай актуалды сауалдар бар: # Біз Симуляциялы шындықтамыз деп айта аламыз ба? # Симуляциялы шындық пен "шынайы" шындық арасында түп айырмашылық қандай? # Біз Симуляциялы шындықта екенімізді білсек, не істейміз? Симуляция аргументі Симуляция гипотезасының бір нұсқасын алғаш Рене Декарт, кейінірек Ганс Моравек философиялық аргумент ретінде теориялады. Философ Ник Бостром біздің шындығымыздың симуляция болу ықтималдығын айғақтайтын кеңейтілген аргумент ұсынды. Оның аргументі келесі мәлімдемелердің кем дегенде біреуі дұрыс болуы мүмкін екенін айтады: # Адамзат өркениеті симуляциялы шындық жасап шығаруға қабілетті технологиялық жетілгендік деңгейге жетіп бара алмайтын секілді, немесе ондай симуляцияны физикалық тұрғыда құру мүмкін емес. # Симуляцияда өмір сүріп жатқанымызды білуге ​​ешқандай мүмкіндік болмайды, өйткені біз симуляциялы шындық белгілерін аңғарудың технологиялық мүмкіндіктеріне ешқашан жетіп бара алмаймыз. Бостромның аргументі жеткілікті озық технология болса, сандық физикаға жүгінбей-ақ жер бетіндегі адамзатқа өкілдік етуге болады деген алғышартқа негізделген; ол деген сөз, симуляцияланған сана бастан кешіретін квалианы (qualia) табиғи қалыптасқан адам санасына эквивалентті, сондықтан шынайы дүниеде азыдаған есептеу ресурстарын қолданып қана бір не, бірнеше деңгейдегі симуляция ішіндегі симуляцияны іске асыруға болатынын білдіреді. Эпистемологиялық тұрғыда, біздің симуляцияда өмір сүріп жатқан-жатпағанымыз мәселесі дәл айқындалмайды. Мысалы, Бостром: "Сіз модельдеуде өмір сүріп жатырсыз. Көбірек ақпарат алу үшін мына жерді басыңыз" деген терезе топ етіп шыға қалуы мүмкін екенін ұсынады. Бірақ, симуляциялы ортадағы кемелсіздіктер жұртқа танылуы қиын болады, шынайылық мақсаты үшін тіпті шын сырды айқын ашыатын симуляция жадысын программа мақсатты түрде тазартып тұруы мүмкін. Соған қарамастан, күмәнді гипотезаны қолдайтын, немесе оған қарсы келетін қандай да бір дәлелдер жарыққа шықса, ол жоғарыда аталған ықтималдықты түбегейлі өзгертеді. Тағы қараңыз * Аралас шындық * Виртуалды шындық * Күшейтілген шындық * Компьютер медиалды шындық Дереккөздер
Әмбебап адам

шынайы «Ренессанс адамы» болып саналады және ең танымал полиматтардың бірі болып табылады]] (1214—1294) — әйгілі францикандық монах және полимат]] Әмбебап адам , полимат (, πολυ — «көп» және μαθής — «шұғылдану»), энциклопедист, Ренессанс адамы — зияткерлік қабілеттері мен қызметі бір білім және оларды қолданудың жалғыз саласымен шектелмейтін, сонымен қатар барлық бағыттар бойынша нақты практикалық нәтижелерге қол жеткізетін адам. Оның ең жарқын көріністеріндегі бұл әмбебаптылық әртүрлі немесе бірден бірнеше гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдарының, немесе олардың бағыттарының жемісті үйлесімін білдіреді — белгілі бір нақты ғылымдардағы сенімді нәтижелер, сонымен қатар философияға, бейнелеу өнеріне, көркем әдебиетке, поэзияға, медицинаға және т.б. ғылыми және көркем шығармашылыққа. Дереккөздер
Сарыөзен (өзен, Сарысу алабы)

Сарыөзен – Сарысу алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Жаңаарқа, Ұлытау аудандары жерімен ағады. Бастауы Бастауын Тікенекті ауылының оңтүстігіндегі (Нұра ауданында) бұлақтардан алып, Қабыршақты көліне құяды. Гидрографикасы Ұзындығы 100 км, су жиналатын алабы 1490 км 2 . Салалары – Қабыланақши (Қабанақши), Бала Сарыөзен. Арнасы негізінен даланың сайлы-жыралы жерімен өтеді. Жағалауының көп жерінде жазық, жоғарғы ағысында жарлы, түйетайлы келген. Жаз айларында арнасының суы азайып, қарасуларға бөлінеді немесе мүлдем құрғап қалады. Өзен алабы мал жайылымына қолайлы. Алабында бірнеше қыстаулар (Омароспан, Баянбай, Қаратай, Орынбай, т.б.) орналасқан. Бала Сарыөзен саласы Керегежайған тауының шығысында жерге сіңіп кетеді. Дереккөздер
Сарықұлжа (тау, Ақтоғай ауданы)

Сарықұлжа – Бектауата тауларының солтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Қаработа ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1082 м. Күрделі пішінді тау бойлық бағытта 8 кмге созылған, енді жері 5,5 км. Беткейлері тік жартасты. Оңтүстік-шығысында 3 км жердегі Бектауата тауларында Бектауата үңгірі орналасқан. Оңтүстік-батыс етегінде Бектауата демалыс үйі жайласқан. Геологиялық құрылымы Жер қыртысы жоғарғы палеозойдың қызғылт гранит, гранодиориттерінен түзілген. Оның бетін делювийлі-пролювийлі шөгінділер жапқан. Өсімдігі Тау етегінің қиыршықтасты қоңыр, сұрғылт топырағында қара баялыш, жусан, тасбұйырғын басым қуаң шөлейт далаға тəн өсімдіктер өскен. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Сарықұлжа (тау, Шет ауданы)

Сарықұлжа – Ұзынтау тауларының орта бөлігіндегі тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Шет ауданы Киікті темір жол стансасынан батысқа қарай 95 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 993 м, Ұзынтау тауларының ең биік жері саналады. Таудың ұзындығы 3 км, ені 2 км. Гранит, құмтас, порфир жəне тақтатастан түзілген беткейлері тік жартасты келген. Батыс етегімен Шажағай өзені ағып өтеді. Тау басы шоқы тəрізді сүйір келген. Пролювийлі-делювийлі етегінде қорымтас үйінділері кездеседі. Өсімдігі Қиыршықтасты қоңыр топырақ жамылғысында жусан, баялыш, изен, күйреуік, т.б. шөптесіндер өседі. Таудың шығыс етегінде бұлақ көздері кездеседі. Алабы мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Сарытау (тау, Абай облысы)

Сарытау – Қалба жотасының қиыр оңтүстігіндегі тау сілемі. Географиялық орны Абай облысы Жарма ауданы Аршалы ауылының оңтүстік-шығысында 25 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1100 м. Бірнеше жеке таулардан тұратын күрделі пішінді тау тізбектері солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 22 км-ге, енді жері 8-10 км-ге созылған. Сарытау оңтүстік-шығысқа қарай біртіндеп аласарып Көкпекті өзенінің жоғарғы аңғарында 860 м-ге дейін төмендейді. Бірнеше шоқылы таулардан тұрады. Жер бедері күмбезді-жартасты жақпартастардан тұрады. Таудың беткейлері өзен арналарымен, сай-жыралармен қатты тілімденген. Оңтүстік-шығыс баурайынан Ащысу өзенінің саласы – Арбалы өзені жəне Көкпекті өзенінің солтүстігінен Жарма өзенінің салалары бастау алады. Сондай-ақ тау баурайларында қайнар көздері, қыстаулар кездеседі. Геологиялық құрылымы Палеозой дəуірінің каледон тау жаралу кезіндегі Нарын синклинорийінің ультранегізді тау жыныстарынан тұрады. Өсімдігі Беткейі мен баурайындағы қиыршықтасты қызғылт қоңыр топырағында бұта, қайың, терек аралас далаға тəн бетеге, бидайық, қылқан боз, селеу, арпабас, т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Дереккөздер