kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев

Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев (; 1 желтоқсан 1960 жыл, Түп ауданы, Ыстықкөл облысы) — қырғызстандық саясаткер, 2024 жылғы желтоқсаннан бергі Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы — Қырғызстан президенті әкімшілігінің жетекшісі. Ерте жылдары Әділбек Қасымәлиев 1960 жылғы 1 желтоқсанда, Ыстықкөл облысының Түп ауданындағы Долон ауылында дүниеге келген. 1984 жылы Қасымәлиев Ленинград қаржы-экономика институтындағы оқуын бітіріп, экономист болды. Екі жыл бойы, 2022 жылдан 2024 жылға дейін премьер Ақылбек Жапаровтың орынбасары болып қызмет етті. Жапаров жемқорлық жасады деген айып көрді де, 2024 жылғы 16 желтоқсанда отставкасын жариялауға мәжбүр болды. 2024 жылғы 18 желтоқсанда Қасымәлиев елдің жаңа премьер-министрі болып тағайындалды. Марапаттары және атақтары Қасымәлиевтің атақтары: * 3-сыныпты Мемлекеттік кеңесші; * 2-дәрежелі Салық қызметінің мемлекеттік кеңесшісі; * Қырғыз Республикасының құрметті экономисі. Қасымәлиевтің марапаттары: * Қырғызстан Қаржы министрлігінің «Қаржы-экономикалық жұмыстың үздігі» белгісі; * Қырғыз Республикасының Құрмет грамотасы; * «Қырғызстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі; * «Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының үздігі» төсбелгісі. Дереккөздер
Либертадорес кубогы 2025

Либертадорес кубогы 2025 (2025 Copa Libertadores) — турнирдің 66-шы маусымы. 4 ақпанда басталып, 27 қарашада мәреге жетті. 10 мемлекеттен 27 клуб қатысты. Квалификация 1 кезең 2 кезең 3 кезең Топтық турнир A тобы В тобы С тобы Д тобы Е тобы Ғ тобы G тобы Н тобы 1/8 финал 1/4 фмнал Жартылай финал Финал Дереккөздер
Одеон

Одеон (көне грекше: Ὠιδεῖον немесе ᾠδεῖον, мағынасы – "ән айту орны") – Афинада Периклдің бастамасымен салынған ән айту және музыка жарыстарын өткізуге арналған ғимарат. Кейінірек бұл орын түрлі қоғамдық мақсаттарға да пайдаланылды. Кейіннен "одеон" сөзі жалпылама ұғымға айналып, Ежелгі Грекия мен Ежелгі Римдегі осындай құрылыстарды білдіретін болды. Жаңа заманда бұл атау көбінесе әйгілі Париждегі «Одеон » театрымен байланысты. Сондай-ақ, Лондондағы әйгілі концерт залы – Hammersmith Odeon да осы атауды иеленген. Одеондар грек және рим театрларынан кіші болды. Көбінесе жартылай шеңбер пішінді болып салынған және театрдан басты айырмашылығы – шатырының болуы. Ол бастапқыда музыкалық қойылымдарға арналғанымен, кейінірек булевтерий ретінде де пайдаланылды – яғни, бұл ғимарат әкімшілік, сайлау немесе сот жиналыстары өтетін орын болған. Осы себепті, оны көбіне булевтерий санатына жатқызуға болады. Ғимарат 62,40 × 68,60 м көлеміндегі тікбұрышты пішінде салынған. Оның шатыры ғимараттың ішінде орналасқан бірнеше қатар колонналарға сүйенген. Бұл колонналардың арақашықтығы 5-6 метрден аспаған, бұл оның ішкі құрылымын күшейтіп, шатырды ұстап тұруға мүмкіндік берген. Театр, одеон және булевтерий архитектуралық тұрғыдан ұқсас болғанымен, оларды дұрыс айыру маңызды. * Одеон көбінесе шағын көлемде болады, бірақ Геродес Аттик Одеоны сияқты ерекше ірі үлгілері де бар. * Булевтериймен шатастыруға болады, өйткені оның да көлемі шағын, алайда басты айырмашылығы – одеонға көбірек адам сыяды. ** Одеон бірнеше жүз адамды қабылдай алады. ** Булевтерий кейде 100 орыннан аспайтын шағын жиналыс залы ретінде қызмет етті. Одеонның басты ерекшеліктері # Көрермендерге арналған сахнасы бар – бұл оны булевтерийден ерекшелендіреді. # Сахна (скена) оркестр ұзындығымен шамалас және тік қабырғамен жабылған. # Стандартты үш есігі бар, кейде бес есігі болуы мүмкін (театрлардағыдай). # Сахна қабырғасы жиі колонналармен безендірілген, бұл оны рим театрларымен жақындастырады. Одеонның басты архитектуралық талабы – оның шатырының беріктігін қамтамасыз ету. Осы міндетті орындау үшін екі түрлі құрылымдық жоспар қолданылған: # Ежелгі тәсіл – одеонды қалың тік қабырғамен қоршау, ол шатырды көтеріп тұру үшін пайдаланылған. Бұл жағдайда, ғимарат шаршы немесе тікбұрышты пішінде салынған, ал көрермендер аймағы (кавеа) жартылай кесіліп, қисық пішіні өзгерген. Помпей театры – осы тәсілдің мысалы. * Булевтерий (кеңес залы) * Құдайларға арналған театр немесе жеке меншік театр болуы мүмкін. Қалалардағы театр мен одеонды ажырату Афина, Коринф, Помпей, Лугдунум және Филадельфия қалаларында үлкен және кіші сатылап салынған екі ғимарат анықталған, олардың бірі театр, екіншісі одеон болуы мүмкін. Алайда, кейбір аймақтарда, мысалы, Сицилиядағы Акраи мен Солунтте, дәл осындай жұп ғимараттар театр мен булевтерий ретінде анықталған. Кейбір антикалық қалаларда, мысалы, Троя, Пергам, Азиядағы Сагалассос, Эпирдегі Иллириялық Апполония үш бірдей сатылап орналасқан ғимарат табылған. Мұндай жағдайларда тек барлық үш ғимараттың бір мезгілде пайдаланылғаны дәлелденгенде ғана олардың нақты театр, одеон және булевтерий ретінде қызмет атқарғанын сенімді түрде айтуға болады. Дереккөздер
Баба ата медресесі

Баба ата медресесі – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Түркістан облысы Созақ ауданы, Бабата ауылының солтүстік бөлігі. Тарихи деректер Мұсылмандық жоғары оқу орны болып табылатын Баба ата медресесінің ғимараты XIX ғасырдың соңында тұрғызылған. Құрылыс бір қабатты және онда дәстүрлі сәулеткерлік XIX ғасыр соңындағы орыс архитектурасының элементтерімен үндескен Қазақстанның оңтүстігіндегі кейінгі діни сәулетшілік өнерінің қызықты үлгісі болып табылады. Өкінішке орай, Баба атаның бұл құрылыстары бізге үлкен өзгерістермен жетті. Көне көздердің айтуынша, отызыншы жылдары Созақ аудандық комитеті құрылысына кірпіш алу үшін Баба ата кесене-мешітімен қатар XVI–XVII ғасырлар кесененің басым бөлігі және медресенің бірқатар бөлмелері бұзылып алынды. Шамамен қырықтан астам арба күйдірілген кірпіш әкетілген. Жұмысшылар Баба ата мешіт-кесенесі порталының жоғарғы бөлігін бұза бастағанда жергілікті тұрғындар билік орындарына шағымданып, ескерткіштердің одан әрі қиратылуын тоқтатты. Бәрінен бұрын XVI–XVII ғасырлар кесенесі зардап шекті, одан тек бір қабырғасының қаңқасы ғана қалды. Кейіннен медресе мен мешіт жергілікті ұжымшардың қоймасы ретінде пайдаланылды. ХХ ғасырдың екінші жартысында медресенің 11 бөлмесі шаруашылық қажеттіліктер үшін бұзылыпты. Қазақстан өз тәуелсіздігіне ие болғаннан кейін ғана ескерткішті алғашқы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді және оларды байырғы діни мақсатта пайдалану қолға алынды, құдайға сенетін адамдардың қаражатына медреседе реставрациялық жұмыстар, Баба ата кешенін туризм мен зиярат орталығына айналдыру үшін ескерткіштер аймағын абаттандыру жұмыстары жүргізілді. Көріністер Дереккөздер
Қазіргі бессайыстан Еуропа чемпионаты

Қазіргі бессайыстан Еуропа чемпионаты — қазіргі бессайыстан халықаралық жарыс. Чемпионат Еуропалық қазіргі бессайыс конфедерациямен (ECMP ) ұйымдастырылады. Чемпионаттар тізімі Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [https://www.uipmworld.org/ Union Internationale de Pentathlon Moderne (UIPM)]
Сапархан Кесікбайұлы Омаров

Сапархан Кесікбайұлы Омаров (5 мамыр 1968, Шымкент облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, экономист, 2019—2022 жылдар аралғында Ауыл шаруашылығы министрі. Өмірбаяны 1968 жылы 5 мамырда Шымкент облысы, Қызылқұм ауданы, Утробат ауылында дүниеге келді. Білімі 1995 жылы Ресей экономикалық университетін “экономист” және 2001 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін “заңгер” мамандықтары бойынша тәмамдады. Мансабы Еңбек жолын 1995 жылы Қазақстан Ұлттық комиссиясында маман және бөлім меңгерушісі болып бастады. Әрі қарай еңбек жолы “Азық-түлік келісім шарт корпорациясы” акционерлік қоғамында жалғасын тапты: 1996—2001 жылдары бөлім меңгерушісі, бөлім бастығының орынбасары, бөлім бастығы болса, 2001—2006 жылдары департамент директоры және басқарушы директоры болып, 2007 жылға дейін вице-президенті болды. Бұдан кейінгі еңбек баспалдағы президент Әкiмшiлiгiнде көтерілді, яғни 2007 жылдан 2008 жылға дейін Қазақстан президентi Әкiмшiлiгi Парламентiнiң Үй iшiндегi басқармасы (қазіргі «Материалдық-техникалық қамтамасыз ету басқармасы» мемлекеттік мекемесі) басшысының орынбасары болса, 2008—2011 жылдары Қазақстан президентi Әкiмшiлiгiнің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмыстары бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2011 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың бұйрығымен Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің мүшесі болып тағайындалды. 2014 жылы Қазақстан Ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болса, 2019 жылы он сегізінші Ауыл шаруашылығы министрі атанып, бұл қызметте 2021 жылдың жазына дейін болды. Бір айдан кейін бұрын 2000-жылдары өзінің еңбегі сінген «Азық-түлік келісім шарт корпорациясы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамына қайта оралып, 2022 жылдың жазына дейін басқарма төрағасы болды. Омаровтың кәсіпкерлік жағынан да мансабы өсті: 2019 жылы “ҚазАгро холдингі” мен Қазақстан президенті жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің мүшесі, 2020 жылы Қазақстан президенті жанындағы Экономикалық өсімді қалпына келтіру жөніндегі мемлекеттік комиссияның мүшесі болды. Жеке өмірі Үйленген, жұбайы Айнұр Садыққызы Дәулетбердиева (1974 туған). 3 қызы бар — Аружан (1998 туған), Маржан (2003 туған) және Әлия (2010 туған). Марапаттары мен атақтары * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі (2001); * Тыңға 50 жыл медалі (2004); * Астанаға 10 жыл медалі, Түркістан қаласының Құрметті азаматы (2008); * Қазақстан президентінің Алғыс хаты (2010); * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі (2011); * Құрмет ордені (2013); * Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі (2016); * «Парламенттік ынтымақтастықты нығайтқаны үшін» медалі, «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі (2017, ТМД парламентаралық ассамблеясы); * Астанаға 20 жыл медалі (2018); * Парасат ордені (2020). Дереккөздер
Бопылдық қорымы

Бопылдық қорымы, шикі кірпіштен тұрғызылған кесенелердің көрінісі. Р.А. Бекназаров түсірген фотосурет, 2004 жыл Бопылдық қорымы (XIX–XX ғасырлардағы мазарлар, құлпытастар, қоршаулар) – Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Қызылқоға ауданы, Доссор кентінен солтүстік, солтүстік-батысқа қарай 48 км жерде орналасқан. Зерттелуі Қорым 2004 жылы Батыс Қазақстан кешенді этноархеологиялық экспедициясы (БҚКЭАЭ, жетекші С.Е. Әжіғалиев, отряд басшысы Р.А. Бекназаров) бастамасымен алғаш рет зерттелді, оның көлемі анықталды, жекелеген нысандардың өлшемі, фотосуреттері және эпиграфикалық түсірілімдері алынды. Аңыздар бойынша және ескерткіштердің эпиграфикасына сәйкес қорым қазақтың шеркеш руы сақау тармағына тиесілі екені анықталды. Бейіт эпонимі бұл жерге Бопылдық байдың отбасы мүшелерінің (әйелі және екі ұлы) жерленуіне байланысты шыққан. Сипаты Зират солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созыла орналасқан көлемі 60x180 м аумақты алып жатыр. Зираттың солтүстік-шығысында 160 м жерде Мақат–Индер темір жолы, сонымен қатар аталған бағыт бойынша қара жол өтеді. Қорымда кейінгі жерлеу орындары жоқ болғандықтан, бастапқы ансамбль түрінде сақталып қалған. Мұның бірнеше: қорымды белгілі бір дәрежеде темір жол төсемелерінің бөліп тастауы, ақ сортаң батпақты сормен тұйықталуы, аудан орталығы мен елді мекендерді байланыстырып тұратын үлкен жолдардан алыс орналасуы секілді себептері бар. Зират оңтүстіктен солтүстік бағытқа қарай өскен. Бейіт 50-ге жуық дәстүрлі қабір үсті құрылысынан және қатты шөккен мола үйінділері мен қоршаулардан тұрады. Ерекше көзге түсетін шикі кірпіштен тұрғызылған жеті күмбезді кесенелер қазақтардың "үйтам" деп аталатын кесенелеріне жатады. Жалпы алғанда олар бір типті: композициялық-жоспарлық шешімі бойынша центрлері ортақ, жоспары бойынша төрт бұрышы әлсіз білінетін бір бөлмелі құрылыс қабырғаларының іргесі – төрт қырлы және пирамидалы күмбезі – шатырлы болып орындалған. Кіреберіс бөлігі оңтүстік жаққа бағытталған. Бұл ескерткіштердің бір-бірінен айырмашылығы параметрлеріне, алып жатқан ауданына – үлкен төртбұрышты бөлмеден мола шұңқырының орналасуына тікелей қатысты шығыс-батыс бойлық өсінде тар тікбұрышты кеңістікке дейінгі көлеміне байланысты. Жабындыларының құрылымы алып жатқан ауданына байланысты, төрт қырлы бұрыштарына иілген қабырға қаландысын пайдалануы (қос бағаналардың өзіндік құрылымы), арқалық, маңдайша, күмбездерді бекіту элементтері – ағаш бөлшектерін қолдану бойынша бірқатар ерекшеліктері бар. Бопылдық қорымы Каспийдің солтүстік маңындағы қазақтардың өзіндік мемориалдық-культтік архитектуралық кешені және отбасылық-әулеттік сипаттағы шағын зират болып табылады. Бейіттегі шикі кірпіштен салынған біртума кесене, оның архитектурасы мен құрылымдық шешімі Атырау қазақтарының мемориалдық-культтік құрылысын зерттеудегі материалдар базасын айтарлықтай байыта түседі. Ал ерекше оймышталған стела-құлпытастар кешені монументалдық тас қашау өнерінің тарихы және аймақтық араб жазуы эпиграфикасы бойынша өзіндік құнды деректер болып табылады. Дереккөздер
Кіші Қойтас петроглифтері

Кіші Қойтас петроглифтері – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген, ерте темір ғасырының петроглифтері. Орналасқан жері Панфилов ауданының аумағында, Жаркент қаласынан солтүстікке қарай 42-45 км жерде, Тоқсанбай жотасының оңтүстік баурайында Орта және Кіші Өсек өзендері аңғарында орналасқан және бірнеше жүздеген метр жота астындағы террасаның батыс баурайын алып жатыр. Зерттелуі 1943 жылы Орта Өсек өзенінің жағалауындағы тегіс жерден өлкетанушы Нифонтова ерте темір дәуірінің үлкен қорымын анықтап, ондағы бір обадан семсері бар ер адамның жерлеу орнын ашады. Петроглифтер кешенін 1982 жылы Қазақ педагогикалық институтының экспедициясы ашып, зерттейді. Тарихи құндылығы Кіші Қойтас шатқалындағы петроглифтердің киелілік маңыздылығы ерте темір ғасырындағы аймақтағы ежелгі тұрғындардың діни-мифологиялық дүниетанымының толық түсінігін тастағы суреттермен көрсетуінде жатыр. Сюжеттердің бірқатары діни салттар өткізетін ежелгі алтарьда көрсетілген. Олар суреттердің салынуы мен сюжетінен байқалатын алдыңғы дәуірдің көптеген түсініктерінің ауысуын бейнелейді. Шатқалдың басталар жерінде аң стиліндегі қабанның үлкен тұлғасы салынған тас орналасқан. Ғибадатхана мен үлкен тасты алтарьдың болуы нысанның дінмен байланысының болғанын дәлелдейді. Нысанды сақ тайпаларының мәдени, мифологиялық және өнер тарихы бойынша мәліметтерден құралған тарихи құндылығы арттыра түседі. Петроглифтер сипаты Суреттер қара немесе қоңыр түсті деңгейде тотыққан ірі гранитті қойтастарға қашалып салынған. Петроглифтердің репертуары – сақ дәуіріне тән. Ешкі, арқар, бұғы, қабан, жылқы, ит және садақ атып тұрғандар бейнеленген. Аса мәнерлі петроглифтер Кіші Өсек өзені аңғарында орналасқан. Сақ дәуірінің петроглифтері шоғырланған барлық жерде өзінің негізгі бөлігі – алтарь бар. Бұл – аң стиліндегі өлшемі 0,7-0,8 м-ден 1 м-ге дейін болатын қабандардың үлкен тұлғасы қашалып салынған алып тас. Оның артында көптеген басқа да петроглифтер орналасқан, олардың бір бөлігі сұлбасы бойынша, кейбір тұлғалар жолақты, иректі және шиыршықты сызықтармен өрнектеліп қашалып салынған. Суреттер сонымен қатар шоқының батыс баурайындағы мұз дәуірінен қалған тастарға салынған. Суреттер іргелес орналасқан шоқыда, яғни қоныс маңындағы тастарда да бар. Жалпы шоғырланған петроглифтердің саны 1 мыңға жуық. Өзінің көркемдік мәнері мен шеберлігі бойынша жекелеген көріністер тек тарихи ғана емес, көркемдік қызығушылықты да тудырады. Дереккөздер
Букаву үшін шайқас (2025)

Букаву үшін шайқас (фр. Bataille de Bukavu; сондай-ақ Букаву шабуылы) — 2025 жылдың ақпан айында басталған, ДР Конгоның Оңтүстік Киву провинциясының астанасы Букавуды бақылауға алу үшін жүргізілген әскери операция. Алғышарттар 2022 жылы M23 қайта жанданып, қарулы қақтығыстарға кірісті. Наурыз айынан бастап Руанда ДР Конго аумағындағы әскери әрекеттерге тартылды. 2025 жылы Гома құлағаннан кейін M23 көтерілісшілері мен Руанда әскері Оңтүстік Киву провинциясына қарай ілгерілей бастады. Барысы 5 ақпан: M23 күштері Гома мен Букаву арасындағы стратегиялық маңызы бар Ньябибве шахтерлік қаласын басып алды. 7 ақпанда Букаву билігі оқу орындарын жабу туралы шешім қабылдады. 11 ақпан: Таңертең M23 мен Руанда күштері Ихуси мен Мухонгозойды басып алды. Бұл жер маңызды инфрақұрылымға жақын орналасқан: Кавуму әскери әуежайынан 40 шақырым, Букавудан 70 шақырым жерде еді. 13 ақпан: M23 күштері Калехені басып алды. 14 ақпан: M23 күштері Букавудан шамамен 30 шақырым жердегі Кавуму әуежайын қоршауға алып, бақылауына алды. Куәгерлер қақтығыс кезінде үкімет әскері бұл аймақтан шегінгенін хабарлады. Осыдан кейін M23 көтерілісшілері Багира мен Казингу аудандары арқылы Букавуға қарай жылжи бастады. Жергілікті тұрғындар олардың қозғалысын құжаттап, Багира ауданындағы марштарын видеоға түсірді. Қаланың әртүрлі бөліктерінде атыс болғаны туралы хабарламалар түсті. 16 ақпан: Конго Демократиялық Республикасының үкіметі Букавудың M23 қозғалысының бақылауына өткенін ресми түрде мәлімдеді. Қарулы қақтығыс барысында M23 жасағы Конго қарулы күштерінің әлсіз қарсылығына тап болды. Жергілікті ақпарат көздерінің хабарлауынша, кейбір тұрғындар көтерілісшілерді қолдап, оларды ел астанасы Киншасаға қарай жылжуға шақырды. Дереккөздер
Жолбарыс батыр кесенесі

Жолбарыс би кесенесі – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қаратал ауданы Кәлпе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 0,3 км жерде орналасқан. Тарихи деректер, аңыздар Жолбарыс батыр (1671–1761) – XVIII ғасырда қазақтардың жоңғар шапқыншылығына қарсы соғысына қатысқан қазақ батыры, би. Ұлы жүздің жалайыр тайпасының күшік руынан тарайды. Жолбарыс жалайырлардың атақты байы Жылқыайдардың отбасында дүниеге келген. Аңыз бойынша Жолбарыс бидің анасы жүкті кезінде ерекше түс көреді. Түсінде үйіне бір қария келіп баланың атын Жолбарыс қой деп аян береді. Бала туылғанда арқасында мөр сияқты қалы болады. Халық оны Жаратушының белгісі деп түсінеді. Оны ешкім атымен атамай Жолбарыс – Шұбар ата деп атап кеткен. Оның сәуегейлік қасиеті болады, елін жоңғарлардан қорғауда Ескелді, Балпық, Қабылиса билермен бірге жүрген. Тарихи деректерде қазақ-орыс қатынастарының дамуына үлкен үлес қосқандығы жөнінде айтылады. Кесене сипаты 1996 жылы салынған Жолбарыс батыр кесенесі Орта Азия дәстүріне тән порталды-күмбез түріне жатады, оның орталық сфералы күмбезі мен екі жағындағы мұнараларында көлемі кіші қосымша екі күмбезі бар. Кесененің биік іргетасы алты бұрышты болып келген. Кесененің қабырғасы силикат кірпіштен салынып, еденіне мәрмәр тас төселген. Жалпы көлемі – 8х7,5 м, биіктігі – 8 м. Нысанның киелілігі Жолбарыс батырдың жоңғар шапқыншылығына шайқасқандығымен байланыстырылады. Дереккөздер
Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев

Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев (11 маусым 1984, Павлодар) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2018—2019 жылдары Павлодар әкімі. Өмірбаяны 1984 жылы 11 маусымда Павлодарда дүниеге келді. Білімі 2005 жылы Мәскеу мемлекеттік университетін "экономика бакалавры", 2007 жылы Ұлыбританиядағы Бредфорд университетін "экономикалық саясат магистрі" дәрежелерімен, 2016 жылы Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетін "құрылыс" мамандығы және 2024 жылы Швейцариядағы Еуропалық бизнес-мектебін "бизнес әкімшілендіру магистрі" дәрежелерімен тәмамдаған. Мансабы Еңбек жолын 2005 жылы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Экономика және қаржы департаментінің жетекші маманы болып бастады. 2007-2008 жылдары "Қазақстан Республикасы Ұлттық биотехнология орталығы" РМК Маркетинг және коммерцияландыру департаментінің директоры, Стратегиялық даму департаментінің директоры болып жұмыс істеді. 2008—2009 жылдары коммерциялық құрылымдарда басшылық қызметтер атқарды. 2009—2012 жылдары «Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту және дамыту қазақстандық орталығы» АҚ Ғылыми-техникалық саясат және нормативтеу департаментінің директоры, басқарушы директор — Басқарма мүшесі болып жұмыс істеді; Одан кейінгі еңбек жолы Ақмола облысының әкімідігінде жалғасты: 2012—2015 жж. Степногорск қаласы әкімінің орынбасары, 2015—2018 жж. Степногорск, ал 2018—2019 жж. Павлодар қаласының әкімі болды. Әрі қарай “Транстелеком” акционерлік қоғамында еңбектенді, яғни 2019—2020 жылдары Басқарма төрағасының кеңесшісі болса, 2020-2024 жылдары аралығында Басқарма төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді. 2024 жылы Ақмола облысының әкімідігіне қайтып келіп, онда 9 қарашаға дейін әкімнің кеңесшісі болды. 9 қарашада әкімнің өкімімен Көкшетау қаласының әкімі лауазымына тағайындалды. Жеке өмірі Үйленген, 3 баласы бар. Марапаттары мен атақтары * Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі (2015); * Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі (2016); * Астанаға 20 жыл медалі (2018); * Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі (2020). Дереккөздер
Софтболдан әлем чемпионаты

Софтболдан əлем чемпионаты — Әлем Бейсбол Софтбол конфедерациямен ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1966 жылдан бастап өткізіледі. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер *[http://www.wbsc.co WBSC official website]
Статикалық сайт

Статикалық сайт — бұл толығымен дайын жеке HTML-беттерден (HTM, DHTML, XHTML), сондай-ақ CSS стильдері мен JavaScript кодтарын қамтитын файлдардан тұратын веб-сайт. Бұл файлдар веб-серверде орналастырылады. Статикалық сайт мәтін, кескіндер, мультимедиа мазмұн (аудио, видео) және HTML тегтері (HTML-мен белгіленген) түрінде ақпаратты сақтайды. Тегтер шолғышқа (браузерге) арналған қызметтік белгілерден және сайттың сыртқы көрінісі мен ақпаратты көрсетуге арналған элементтерден тұрады. Бұл файлдар веб-серверде сақталады және клиент сұранысына жауап ретінде сервер дайын файлдарды ұсынады, яғни серверлік логиканы орындау, дерекқорға жүгіну немесе шаблондардан беттер жинау талап етілмейді. Сайттағы барлық өзгерістер бастапқы кодқа енгізіледі, яғни сайттың HTML құжаттарына өзгеріс енгізу үшін веб-сервердегі файлдарға қолжетімділік қажет. Динамикалық сайттан айырмашылығы Статикалық сайттың негізгі айырмашылығы — оның беттері пайдаланушының сұранысынан кейін ғана серверлік бағдарлама арқылы жасалатын динамикалық сайттардан ерекшеленеді. Артықшылықтары мен кемшіліктері Артықшылықтары * Веб-бетті жасау үшін веб-бағдарламалау тілдері н білу қажет емес. * Беттер жақсы кэштеледі. * Жүктеу жылдамдығы жоғары. * Веб-серверге қойылатын талаптар минималды, жүктемесі аз. * Басқа серверге немесе жергілікті компьютерге оңай көшіруге болады. * Браузерде тікелей қарауға болады, веб-сервер немесе CGI сияқты аралық бағдарламалар қажет емес. Кемшіліктері * Динамикалық мазмұнды генерациялау мүмкін емес. * Қолданушылардың қалауы бойынша интерфейсті өзгерту мүмкіндігі жоқ (мысалы, cookie файлдарын пайдалану). * Сайт мазмұнын жаңарту үшін FTP арқылы немесе сыртқы веб-скрипттер арқылы файлдарға қол жеткізу қажет. * Егер сайтта көптеген беттер болса және біркелкі өзгерістер енгізу қажет болса (мысалы, дизайнды өзгерту, жаңа бөлім қосу), қосымша бағдарламалық құрал (утилиталар) қолданылуы қажет. Қазіргі кездегі қолданысы * Сайт-визитка — ұйым немесе жеке кәсіпкер туралы жалпы ақпаратты қамтиды: қызмет түрі, тарихы, прайс-лист, байланыс мәліметтері, реквизиттер, мекенжай картасы. Жеке тұлғалар өз түйіндемелерін орналастыра алады. * Өнім каталогы — тауарлар мен қызметтердің сипаттамасы, сертификаттар, техникалық және тұтынушылық мәліметтер, сарапшылардың пікірлері бар. Мұндай сайттарда прайс-листке сыймайтын ақпарат орналастырылады. Бірақ серверлік қосымшалармен API арқылы (мысалы, тауарлар үшін "себетке қосу" және төлем түймелері) байланысуға болады. * Жеке пайдаланушылардың үй беттері. Динамикалық сайттар үшін үлгі ретінде — статикалық беттер көбінесе динамикалық веб-сайттардың шаблоны ретінде қолданылады. Дереккөздер
Берік Уәли

Берік Уәли (туған кездегі есімі — Берік Уәлиұлы Құрманғали; 4 қаңтар 1977 жыл, Ақсуат ауданы, Семей облысы) — қазақстандық саясаткер, журналист, тележүргізуші, 2025 жылдан бастап Абай облысының әкімі. Бұрын Уәли Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы (2023–2025; 2019–2022), Президент кеңесшісі (2023–2025) және Хабар агенттігінің Басқарма төрағасы (2022–2023) лауазымдарының иесі еді. Ерте жылдары және білімі Берік Уәлиұлы Құрманғали 1977 жылғы 4 қаңтарда, Семей облысындағы Ақсуат ауданының Ойшілік ауылында дүниеге келген. 2025 жылы 17 ақпанда Президент Жарлығымен Абай облысының әкімі болып тағайындалды. Бұл шешімді түрлі тұлғалар, соның ішінде Асхат Ниязов сынға алды. Қосымша лауазымдары * «ҚР Президентінің телерадиокешені» КеАҚ директорлар кеңесінің төрағасы (2019—2022) * «Қазақстан» РТРК» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы (2022) * «Хабар» агенттігі» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы (2023—2025) * Республикалық құсбегілік федерациясының президенті (2022 жылдан бастап) Марапаттары Уәли — «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының (2011), Парасат (2024), Құрмет (2019) ордендерінің, Қазақстан Президенті Алғысының (2021), Президенті Әкімшілігінің «Мінсіз қызметі үшін» төсбелгісінің (2022) және 5 мерекелік медальдің иегері. Дереккөздер
Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов

Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов (6 тамыз 1970 жыл, Жуантөбе, Созақ ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы) — қазақстандық мемлекет қайраткері, 2025 жылдан бастап Шығыс Қазақстан облысының әкімі. Білімі 1992 жылы Қорқыт Ата атындағы Қызылорда педагогика институтын педагогикасы мен методикасы қосымша қазақ мектебіндегі орыс тілі және әдебиеті мамандығын; 2001 жылы МЭСИ Қашықтық білім беру институтын заңтану мамандығы бойынша; 2003 жылы Мәскеу мемлекеттік экономика, статистика және информатика мемлекеттік университетін заңтану мамандығын; 2017 жылы С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін экономика мамандығы бойынша аяқтаған. Еңбек жолы Еңбек жолын 1992 жылы Сырдарья ауданы халыққа білім беру бөлімі № 172 орта мектебі қазақ тілі және әдебиеті мұғалімі болып бастаған. 05.1993-06.1994 жж. Қазақстан Республикасы Қарулы күштері қатарында қызмет етті. 08.1994-03.1995 жж. Қызылорда қалалық білім бөлімі № 9 орта мектебі қазақ тілі және әдебиеті мұғалімі. 03.1995-04.2001 жж. Қазақстан Республикасы қаржы министрлігі Қызылорда облыстық кеден басқармасы кедендік қорғау және режим бөлімінің инспекторы, бас инспекторы, бөлім басшысының орынбасары, бөлім басшысы. 01.2001-02.2006 жж. Қазақстан Республикасы қаржы министрлігі кедендік бақылау комитеті органдарында қызметі, бас сарапшы, төраға көмекшісі, бөлім басшысы 02.2006-09.2007 жж. Қазақстан Республикасы Парламентінде Өкімет өкілділігінің бас эксперті, Қазақстан Республикасының экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі инвестициялық саясат және жоспарлау департаменті бюджеттік инвестицияларды жоспарлау басқармасы сыртқы инвестиция көздерін жоспарлау бөлімі бастығы, министр көмекшісі, министр кеңесшісі. 09.2007-09.2010 жж. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі миграция комитеті төрағасының орынбасары 09.2010-10.2012 жж. Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік бақылау және аумақтық - ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 10.2012-07.2015 жж. Шығыс Қазақстан облыс әкімінің орынбасары. 07.2015-05.2018 жж. Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары 05.2018-01.2021 жж. Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының әкімі 01.2021-06.2021 жж. Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласының әкімі 02.2022-05.2022 жж. Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданының әкімі. 05.2022-06.2022 жж. Абай облысы Жарма ауданының әкімі. 06.2022-09.2023 жж. Қызылорда облысы әкімнің орынбасары. 09.2023-02.2025 жж. Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. 2025 жылы 17 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалды. Дереккөздер
Уша Вэнс

Уша Бала Чилукури Вэнс (6 қаңтар 1986 жыл, Сан-Диего округі, Калифорния) — америкалық заңгер, 2025 жылғы қаңтардан бергі АҚШ Екінші ханымы, АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнстың жұбайы. Адвокат ретінде Вэнс бұрын АҚШ Жоғарғы сотының судьяларымен жұмыс істейтін. Ол — бұл титулға ие тұңғыш үндістандық-америкалық және индуист адам, тұңғыш миллиениал. Ерте жылдары және білімі Уша Бала Чилукури 1986 жылы, Сан-Диего, Калифорния маңында, үндістандық иммигранттар отбасында дүниеге келген. Әкесі машина жасау оқыған, Калифорния штаты университетінде оқытатын. Анасы — молекулалық биолог, Калифорния штатының университетінде провост болған. Оның ата-аналары Андхра-Прадештік телугулерден шыққан еді. Олар Америка Құрама Штаттарына 1980 жылдары көшті. Ушаның Шрея есімді бір қыз ағайындысы бар. Оқуын бітіргеннен кейін Уша Йель бағдарламасы бойынша Гуанчжоу, Қытайдағы Сунь Ятсен атындағы Чжуншань университетінде ағылшын тілі мен америкалық тарихты оқытатын. Бұдан кейін Уша Англиядағы Клэр-колледжде оқыды, 2010 жылы Ерте жаңа заман бойынша магистратура алды. 2013 жылы Вэнс Йель құқық мектебінен заң докторы дәрежесін алды. Вэнс Munger, Tolles & Olson заң фирмасының Сан-Францискодағы және Вашингтондағы кеңселерінде алты жылға жуық серіктес ретінде жұмыс істеді, азаматтық істер мен жоғарғы білімге, жергілікті басқаруға, ойын-сауық пен технологияға қатысты істер бойынша апелляциялық шағымдарды қарастырды. 2024 жылғы шілдеде ол отбасына көңіл бөлу үшін жұмыстан өз бетімен кетті. 2024 АҚШ президент сайлауы 2024 жылғы шілдеде Вэнс күйеуі Джей Ди Вэнспен бірге Республикалық партияның ұлттық съезіне қатысты. Бұл іс-шарада Джей Ди Вэнс Дональд Трамптың 2024 АҚШ президент сайлауындағы серіктесі болып таңдалған еді. Уша Вэнс бұдан кейін Джей Димен бірге сапарға шығатын, сахна басына да онымен бірге шығатын. Ол, оған қоса, Тим Уолзға қарсы 2024 жылғы вице-президенттік пікірталас дайындығына күйеуіне көмектесетін. АҚШ Екінші ханымы Күйеуі Джей Ди Вэнстың ант берген сәтінде Уша Вэнс елдің Екінші ханымы болды. Ол — бұл титулға ие болған тұңғыш үндістандық-америкалық, телугу және индуист адам және тұңғыш миллиениал. Дереккөздер
Регби-7 әлем чемпионаты

Регби-7 әлем чемпионаты — әлемдегі регбиден басты жарыс. Жарыстың ұйымдастырушы және басқарушы ұйымы Халықаралық регби кеңесі болып табылады. Чемпионатқа регби-7 ұлттық құрамалары қатысады. Алғашқы чемпионат 1993 жылы Шотландияда өткізілді. Сол кезден бастап жарыс әр төрт жылда бір рет өтеді. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Ерлер Әйелдер Жалпы медальдар саны Ерлер Әйелдер Сыртқы сілтемелер *[http://www.rwcsevens.com| Регби-7 әлем чемпионатының ресми сайты]
Мәскеу қоршауы (1439)

Мәскеу қоршауы (1439) — татар ханы Ұлы Мұхаммедтің Мәскеуді он күндік қоршауы. Ұлы Мұхаммед II Василий әскерін Белёв шайқасында жеңіп, біраз уақыттан кейін Мәскеуге жақындады. II Василий қаланы воеводалардың қарауына қалдырып, өзі татарлар жете алмайтын Заволжье ормандарына кетті. Мәскеуді қорғау ұлы князьдің бажасы, Ұлы Литов кінәздігінен шыққан Юрий Патрикеевичке тапсырылды. Ол өзін қабілетті ұйымдастырушы ретінде көрсетті. Дмитрий Донской салдырған ақ тастан қаланған Кремльге татарлардың шабуылдары нәтижесіз болды. Нәтижесінде татарлар маңайды тонап, көптеген тұтқындарды алып кетуге мәжбүр болды. Кері қайтып бара жатып, Ұлы Мұхаммед Коломнаны өртеп жіберді. Татарлар кеткеннен кейін, II Василий Заволжьеден оралды, бірақ біраз уақыт Переяславль-Залесскийде тұрып, Мәскеуді басқаруды туысы Дмитрий Юрьевич Красныйға тапсырды. Дереккөздер
Новоднестровск

Новоднестровск — Украинаның Черновцы облысындағы қала. Днестр ауданының құрамына енеді. 2020 жылға дейін таратылған Сокирян ауданының облыстық маңызы бар қала болды. Қалада Днестр су электр станциясы орналасқан. 2025 жылдың ақпан айындағы жағдай бойынша Новоднестровск қаласының тұрғындарының саны 10 770 адамды құрады. Географиялық орналасуы Днестрдің жағасында Черновцы қаласынан 143 км және Романковцы теміржол станциясынан 18 км қашықтықта орналасқан. Қала көршілес Ломачинцы ауылынан орманмен бөлінген, ал оңтүстікте Ожевомен шектеседі. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Новоднестровск - шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 257-ші орында (Украина), облыста 4-ші орында (Черновцы облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 25288 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Сокиряны (15 км), Окница (22 км, Молдавия), Фрунзе (22 км, Молдавия), Могилёв-Подольский (29 км), Отачь (30 км, Молдавия), Бричаны (32 км, Молдавия), Дондюшаны (41 км, Молдавия), Единец (47 км, Молдавия), Шаргород (50 км), Купчинь (52 км, Молдавия), Бар (57 км), Липканы (58 км, Молдавия), Каменец-Подольский (63 км), Дунаевцы (65 км), Дрокия (67 км, Молдавия), Рышканы (70 км, Молдавия), Жмеринка (70 км), Хотин (70 км), Ямполь (73 км), Деражня (75 км). Тарихы 1973 жылы 6 сәуірде КСРО Энергетика министрі Днестр су электр станциясы дирекциясын құру туралы бұйрыққа қол қойды. Ел үшін маңызды энергетикалық нысан – Днестр су электр стансасының құрылысы осылай басталды. Су электр стансасының құрылысымен бірге жаңа қалаға айналған елді мекеннің құрылысы басталды. Депутаттар Черновцы облыстық Кеңесінің 1975 жылғы 25 ақпандағы No 57 шешімімен жаңадан құрылған «Днестр» кешенді су электр станциясы құрылысшылары елді мекеніне қала типті Новоднистровск елді мекені атауы мен мәртебесі берілді. 1993 жылы 16 шілдеде ауыл аудандық бағыныстағы қала мәртебесін алды. 2000 жылы 13 шілдеде Украина Жоғарғы Радасының басшысы Иван Плющ Новоднестровскіні облыстық маңызы бар қалалардың қатарына жатқызу туралы қаулыға қол қойды. Көрікті жерлері Днестр су электр станциялары мен сорғылық электр станцияларының кешенінен қала қонақтары Днестр су электр станциялары каскады мен сорғылық электр станцияларының құрылу тарихымен және ерекшеліктерімен таныса алады. Новоднестровск маңындағы діни ғимараттардың ішінде Галайковцы ауылында орналасқан Спасо-Преображенский монастыры бар. Қала қонақтарын "Вишневая" демалыс базасы мен ГЭС-1 санаторийі қабылдай алады. «Вишневое» демалыс орталығы Днестр өзенінің жағасындағы Вишновое әсем трактатында орналасқан және 39 бөлмелі екі ғимараттан тұрады. Базаның аумағында құмды жағажай бар, волейбол, футбол және балалар алаңдары, теннис корты, үстел теннисі үстелдері, бильярд, тренажер залы, беседка т.б.бар. Дереккөздер
Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері

Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері – Орал қаласындағы «Зенит» зауытында жасалған отандық әскери кеме. 2021-2017 жылдар аралығында 4 әскери кеме жасалып, әскери қызметке алынды. Кемелердің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының мызғымастығын, аумақтық тұтастығын, егемендігін қорғау болып табылады. Конструкция Катерлер 2005 жылдан бастап ҚР Шекара қызметі үшін «Зенит» компаниясы салған 0300 («Барс» коды) жобасының ірі патрульдік қайықтарының үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Жобаны Николаев қаласындағы "Кеме жасау ғылыми-зерттеу және жобалау орталығы" ("ХПК") "Барс" үлгiсiндегi патрульдiк катерлерден (0300 жобасы) украиналық мемлекеттiк кәсiпорны қайта өңдедi. 0300 жобасы - Санкт-Петербург Северное конструкторлық бюросының қазақстандық тапсырысы бойынша әзiрленген 22180-жобаның жергiлiктi белгiсi. Тізім Қазіргі уақыта 4 катерлер қызметте. Дереккөздер
Ислам Ынтымақтастығы Ұйымының Төтенше өткен IX саммиті

Ислам ынтымақтастығы ұйымының Төтенше IX саммиті Газа секторындағы соғыс басталғаннан кейін ұйымдастырылды. Кездесу 2023 жылғы 18 қазанда Сауд Арабиясының Жидда қаласындағы ИЫҰ Бас хатшылығының штаб-пәтерінде өтті. Саммит Төтенше отырыс 2023 жылғы 7 қазандағы оқиғаларға байланысты шақырылды. Осы күні ХАМАС басқаратын палестиналық қарулы топтар Израильдің шекара маңындағы елді мекендеріне басып кірген еді. Израиль билігі бұл әрекетке басқыншыларға қарсы әскери операцияларды бастау арқылы жауап берді. Иран палестиналық қарулы топтар мен Израиль әскері арасындағы қақтығыс кезінде Ислам ынтымақтастығы ұйымының төтенше отырысын шақыру бастамасын көтерді. Кейіннен басқа мүше мемлекеттер бұл ұсынысты қолдап, нәтижесінде кезектен тыс отырыс өткізу туралы шешім қабылданды. Бұл кездесудің негізгі мақсаты «Израиль агрессиясын» талқылау және Газа секторындағы гуманитарлық жағдайдың нашарлауына назар аудару болды. Мақсаттары Бұл кездесудің негізгі мақсаты Газа мен оған жақын аймақтардағы жалғасып жатқан дағдарысты реттеу болды. Отырыс барысында бейбіт тұрғындардың өміріне және өңірлік тұрақтылыққа қауіп төндіретін гуманитарлық жағдайдың нашарлауына ерекше назар аударылды. Алайда МЭЕҰ Иранның ұсынысына жедел жауап қайтармайтынын мәлімдеді. Сонымен қатар, Иран мұсылман елдерін Израильге қарсы бойкот жариялауға шақырды. Пәкістан халықаралық қауымдастықты Израильдің әскери қылмыстары үшін жауапқа тартуға үндеді. Пәкістанның сыртқы істер министрі Джалиль Аббас Джилани тек Шығыс Иерусалимді астанасы ретінде мойындайтын егеменді Палестина мемлекеті құрылғанға дейін батыл шешімдер қабылдау қажеттігін атап өтті. Түркия бүкіл мұсылман әлемін Палестина мемлекетін құру үшін нақты қадамдар жасауға шақырды. Дереккөздер
Алматы әкімі

Алматы әкімі — Алматы қаласының атқарушы билік органдарын басқаратын жоғары лауазымды тұлға. Лауазымның қазіргі иесі — Дархан Сатыбалды. Өкілеттігі және міндеті Ресми сайттың мәліметінше, Алматы қаласы әкімінің аппараты қала әкімдігі мен әкімі қызметін басқаруды және бақылауды, оны ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдау, консультативтік және материалдық-техникалық көмекпен қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Алматы әкімі, осылайша, әкімдіктің де, аппаратының да басшысы, әрі өкілі. Әкімдер тізімі Дереккөздер
Панцанелла

Панцанелла — Тосканада пайда болған салат түрі. Көкөністерден жасалынады. Негізгі ингредиенттер: сірке суына малынған нан кесектері, қызанақтар, зәйтүн майы, тұз, қара бұрыш, пияз, насыбайгүл. Анда-санда моцарелла сияқты сырлар қосылады.
Байсын Көлдейұлы

Байсын Көлдейұлы (1835, қазіргі Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Жаңатұрмыс ауылы, Дуана көпір – 1917) — Қыпшақ руының Торы бөлімінен шыққан Сыр өңірінің көрнекті қоғам қайраткері, Шиелі ауданының дамуына елеулі үлес қосқан тұлға. Өмірбаяны Байсын Көлдейұлы қарапайым шаруа отбасында дүниеге келген. Жастайынан сөзге шешендігімен, көпшілдігімен және білімге деген ынтасымен ерекшеленген, ол араб, орыс, өзбек тағы басқа шет тілдерін жетік меңгерген. Өз әулетінің әлеуметтік тұрмысына белсене араласып, ел ішінде абыройлы болған. Алайда, мал-мүлік жинауды мақсат етпей, өмір бойы барға қанағат еткен. Қартайғанша орта шаруалы отбасы ретінде күн кешкен. Байсын Көлдейұлының өмірі мен қызметі әділеттілік пен қарапайымдылықтың үлгісі ретінде халық жадында сақталды. Оның халыққа деген жанашырлығы мен адалдығы ел арасында құрметке ие болды. Байсынның тікелей басшылығымен 1910 жылдарға дейін аудан төңірегінде «Арғын арық », «Найман арық », «Абыз арық », «Шегір арық », «Орыс арық » (теміржол вокзалына дейін) каналдары қазылған. 1916 жылы Шиеліде «Таштоп» атты мекеме құрылып, бірінші дүниежүзілік соғыс жүріп жатқанда сексеуіл томарларын дайындаған. Байсын қаздырған арна Жансейіт, Оқшы ата ескі өзегіне қосылып, Қанқожа су қоймасын құрады. Қазір Байсын атында ауыл, аудан орталығында көше, канал бар. Ұрпақтары Ұрпақтары 1921 жылы Сыр бойындағы «Қотыр қыстау » деген бабалар қыстағында үлкен асы берілген. Ол кезде жүзге жуық киіз үй тігіліп 40–50 бас жылқы, 100-ден астам қой сойылып, саба-саба қымыз дайындалған. Алыстан келген қонақтар мен әр руға арнайы үй тігіліп, мол сый-сияпаттар жасалған. Дереккөздер
Отачь

Отачь — Молдованың Окница ауданындағы қала. Молдова тәуелсіздік алғанға дейін Атаки деп аталды, 1998 жылы 12 қарашада орыс тілінде Отачи деп атау ұсынылды. Бұл атау молдаван тілінен шыққан отак – «бекіністі жер», «баспана», «далалық лагерь», «қой қора» нұсқалары. 2025 жылдың 1 ақпанындағы жағдай бойынша Отача тұрғындарының саны 1 424 адамды құрайды. Географиялық орналасуы Қала Днестр өзенінің оң жағалауында, Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Алып жатқан жер аумағы 3,71 км² шамасында. Тарихы Қазіргі Отачь шағын елді мекеннен шыққан. Әр уақытта ол кезең-кезеңімен әртүрлі елдердің құрамында болды. 1873-1917 жылдар аралығында ол Ресей империясының құрамына кірді. Содан кейін 1918 жылға дейін Молдова Республикасының құрамында болды. 1938 жылға дейін Румынияның құрамына кірді. 1940 жылы ауыл Кеңес Одағының құрамына кіріп, Молдова Социалистік Республикасының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс оккупациясында болған кезде ол Румынияның бақылауындағы территория болды. Кеңес дәуірінде Отачь кезең-кезеңімен Окницкий, содан кейін Однецкий және Кейінірек Дондюшан аудандарының құрамында болды. Бір кездері Атқар ауданының әкімшілік орталығы болған. 1991 жылы Молдова Республикасының құрамына қалалық типтегі ауыл ретінде кірді. Қазіргі қала мәртебесін 1995 жылы алды. Экономикасы Қала еркін шаруашылықтың аумағы ретінде белгілі. Мұнда ірі және шағын бизнес дамып келеді және көптеген сауда орындары бар, соның ішінде Duty Free. Көлік транспорты Қала ішінде Днестр арқылы Украинаның Могилев-Подольский қаласы бағытында теміржол және автомобиль көпірлері бар. Молдова-Украина шекарасының өткізу пункттері осында орналасқан. Қаланы Единецимен және Могилев-Подольскийді Сорокимен байланыстыратын тас жолдар кесіп өтеді. Көрікті жерлері Қасиетті Архангел Михаил шіркеуі биік күмбездерімен алыстан көрінеді. Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандарды еске алуға арналған обелиск қойылды. Қала маңында әйелдердің қасиетті Успен монастыры орналасқан. Оның аумағында екі шіркеу бар: Қасиетті Успен шіркеуі және Әулие Митрофан шіркеуі. Оның маңында шағын бөлмелер, асхана, үй шіркеуі және епископтың үйі орналасқан. Монастырь аумағында омарта мен үш бұлақ бар. Галерея Дереккөздер
АҚШ пен Ресей делегацияларының Эр-Риядтағы кездесуі (2025)

Марко Рубио]] АҚШ пен Ресей делегацияларының Эр-Риядтағы кездесуі (2025) — 2025 жылғы 18 ақпанда Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында өткен АҚШ пен Ресей делегациялары арасында ресми келіссөздер. Кездесу екіжақты қатынастарды қалпына келтіру мәселелеріне арналды. Бұл — Украинадағы соғыс басталғалы бері екі ел арасында болған алғашқы жоғары деңгейдегі кездесу. Алғышарттар 2025 жылғы 12 ақпанда АҚШ президенті Дональд Трамп пен Ресей президенті Владимир Путин телефон арқылы келіссөздер жүргізді. Әңгіме барысында екі елдің басшысы екіжақты қатынастарды талқылап, байланыстарды жалғастыруға келісті. Дональд Трамп Ресей президентінің Сауд Арабиясына ресми сапармен келуін күтіп отырғанын және олардың алғашқы бетпе-бет кездесуін өткізу жоспарланып отырғанын мәлімдеді. 2025 жылғы 15 ақпанда Трамп әкімшілігі Ресейдің қатысуымен Сауд Арабиясында бейбіт келіссөздер өткізуді жоспарлап отырғанын хабарлады. Бұл жаңалық украин шенеуніктері үшін күтпеген жағдай болды. 2025 жылғы 17 ақпанда Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков Ресей мен АҚШ арасындағы келіссөздердің негізгі тақырыбы «ресей-америка қатынастарының толық кешенін қалпына келтіру» болатынын хабарлады. Қатысушылар құрамы Келіссөздерге Ресей делегациясын сыртқы істер министрі Сергей Лавров, президенттің халықаралық істер жөніндегі көмекшісі Юрий Ушаков және Ресейдің тікелей инвестициялар қорының басшысы Кирилл Дмитриев бастап барды. Сонымен қатар Ресей тарапының құрамында Ресейдің Сауд Арабиясындағы елшісі мен бірқатар сарапшылар да болды. АҚШ тарапынан мемлекеттік хатшы Марко Рубио, ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Майк Уолтц және Таяу Шығыс жөніндегі арнайы өкіл Стив Уиткофф қатысты. Келіссөздер нәтижесі Келіссөздер Эр-Риядтағы Дирия сарайында өтіп, екі ел делегациясы төрт жарым сағат бойы талқылау жүргізді. Fox News мәліметінше, тараптар Украинадағы қақтығысты реттеудің үш кезеңнен тұратын жоспарын талқылады. Ол атысты тоқтатуды, Украинадағы сайлауды және түпкілікті келісімге қол қоюды қамтиды. Кездесу барысында тараптар Арктикадағы энергетикалық жобалар бойынша екі ел арасындағы ынтымақтастық перспективаларын да талқылады. Реакция : : Ресей президенті Владимир Путин кездесуді достық сипатта өтті деп бағалап, АҚШ тарапынан бірлескен жұмысқа ашықтық байқалғанын атап өтті. Оның айтуынша, келіссөздердің негізгі мақсаты — екі ел арасындағы сенім деңгейін арттыру болды. : : АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі көмекшісі Майк Уолтц Эр-Риядта өткен келіссөздерді «тарихи» деп сипаттады. The Hill басылымының мәліметінше, өткен кездесу АҚШ пен Ресей арасындағы қатынастарда елеулі өзгерісті білдіріп, оқшаулау саясатының аяқталғанын көрсетті. : : Украина президенті Владимир Зеленский келіссөздерге украин тарапының қатыспауын сынға алып, «Украина қатыспаған кез келген келіссөз нәтижесіз болып саналады, сондай-ақ біздің мүдделерімізге қатысты қандай да бір шешімдер біздің қатысуымызсыз қабылданса, оларды мойындамаймыз» деп мәлімдеді. : : BBC пікірінше, өткен кездесу Ресей үшін үлкен дипломатиялық жетістік болды. Дереккөздер
Таңбалы тас жартас суреттері

Таңбалы тас жартас суреттері – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген жартас өнерінің ескерткіші. Орналасқан жері Қонаев қаласынан солтүстікке қарай 25 км жерде, Іле өзенінің бойында орналасқан. Әулиелердің бейнесі өзеннің оң жағалауындағы тік тұрған жартастар бетіне қашалып салынған. Тарихи дерек, құндылығы Іле өзені бойындағы храмның құрылысы 1677 жылдың басында үшінші Жоңғар хандығының қонтайшысы Қалдан Бошоқтының қатысуымен жүргізіліп, 5 жылға жалғасады. Таңбалы тас тибет буддизмінің сол тарихи кезеңдегі Қазақстан территориясы мен көрші елдердегі басқа да ескерткіштерінің арасынан өзінің монументалдығы, көркемдік көрнектілігі және эпиграфикалық мәтінінің түрлілігімен ерекшеленуі ғибадатхананың пайда болуы мен қызмет етуі уақытындағы ерекше маңыздылығын көрсетеді. Ескерткіштің Орталық Азияның батыс бөлігінде баламасы жоқ. Ескерткіш ойрат халықтарының тарихы мен мәдениеті бойынша дерек ретінде құнды және кейінгі будда ілімі – тарантизммен байланысты киелі ескерткіш. Бейнелер барлық ережелерді сақтап мәнерлі орындалған. Буддистердің киелі қасиеттерін ұстанған бейнелер жоғарғы шеберлігімен және айрықша белгілерінің дұрыстығымен ерекшеленеді. Ескерткіш буддизм тарихы мен XVII ғасырдағы өнер шеберлігі бойынша құнды ақпараттар береді. Зерттелуі XIX ғасыр ортасынан бастап фигуралар мен дұға мәтіндерін көптеген зерттеушілер зерттеді: Ш.Ш. Уәлиханов (1856 ж.), К.А. Ларионов (1877 ж.), Ф.В. Поярков (1898 ж.), Н.Н. Пантусов және А.М. Позднеев (1896–1898 жж.). ХХ ғасырда олардың зерттеулерін Ә.Х. Марғұлан, И.В. Ерофеева, Ф.П. Григорьев, А.Е. Рогожинский, Б.А. Железняков және басқалар жалғастырады. 2008-2010 жылдары Таңбалы таста XVII–XVIII ғасырлар монументалды өнер мен тарих ескерткіші ретінде мамандар тобы (И.В. Ерофеева, А.Е. Рогожинский, Б.Ж. Әубәкіров, Р. Сала, Ж.-М. Деом) Санкт-Петербург қаласынан келген ресейлік моңғолтанушылардың (Н.С. Яхонтова, Ю.И. Елихина) қатысуымен кешенді пәнаралық зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Суреттер сипаты Ескерткіш өзен жағалауындағы өте үлкен емес жартас алабына шоғырланған, етектегі 15 жеке тұрған үлкен тастар бетіне Будда құдайларының үлкен бейнелері мен әр уақыттағы тибет және ойрат жазбалары салынған. Орталығы үлкен жартас бетіне салынған үш құдай бейнесі болып табылады: Шакьямуни, Бодхисаттва Авалокитевары және емші ұстазы Манла (тибет тілінде, ал моңғол тілінде Оточи). Әулиелердің аты мәтінде моңғол және тибет тілдерінде кездеседі. Бодхисатва Авалокитевара бейнесі орталық фигура болып табылады. Оның бейнесі ережеге сай орындалып, бейнесі бүге-шігесіне дейін салынған: ол лотос тағында аяқтары айқастырылып отырған және төрт қолды құдай кейпінде бейнеленген. Жартастың тегіс беттеріне лотос пен таспиқ қашалып түсірілген. Манла Буддасы (моңғол тілінде Оточи) лотоста отыр, оң қолына тибет медицинасында белгілі барлық аурудан айықтыратын миробалана жемісін ұстап тұр. Ал сол қолында садақа жинауға арналған тостаған. Төмен жағында тибет тілінде "Дәрі құдайы – Буддаға тағзым етем" деп жазылған. Баурайдың төмен жағында Ваджраян буддизміндегі бес Данышпан Буддасының бірі Акшобхьи бейнесі қашалып салынған. Дереккөздер
Фрунзе (қала, Молдова)

Фрунзе (қала, Молдова) — Молдованың Окница ауданындағы қала. Окница-Жмеринка желісіндегі теміржол вокзалы. 2025 жылы Фрунзе қаласының тұрғындарының саны 8 495 адамды құрады. Тарихы Фрунза қаласы республикадағы ең жас қалалардың бірі. Оның тарихы 60-шы жылдардың аяғында басталды, алғашқы мамандар бұл жерге кейінірек бүкіл республика бойынша әйгілі қант өңдеу зауыты мен лимон қышқылы зауытының құрылысына кірісу үшін келді. Қант зауытының құрылысы қала құрылысымен қатар жүргізілді. Санаулы жылдар ішінде мектеп, балабақша, тұрғын үйлер, аурухана кешені, емхана салынды. Құрылыс үшін орын өте жақсы таңдалды - Окница мен Атаки арасы. Бір маусымда зауытта 1200 адам жұмыс істеді. 1994 жылы Фрунзеге қала мәртебесі берілді. Экономикасы Жергілікті экономика қант зауыты мен лимон қышқылы зауытымен ұсынылған тамақ өнеркәсібі болған. Фрунза қаласы шағын елді мекен болғандықтан, экономикасы моноиндустриалды елді мекенде кәсіпкерлер саны өте аз. Аумақта жұмыс істейтін негізгі шаруашылық субъектілері «Фрунзе» акционерлік қоғамы, тұтынушылар қоғамы, коммуналдық тұрғын үй шаруашылығы, сондай-ақ 10-ға жуық жауапкершілігі шектеулі серіктестік болып табылады. Дереккөздер