kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Покомчи

Покомчи (покончи; Poqomchi') — Майя тобына кіретін үндіс халқы. Көршілес покомандар тайпаларымен бұрын бір халық құрған. Саны 120 мың адам. Тілі Тілі — покомчи тілі. Испан тілі де кең таралған. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер, кейбір протестанттар. Тарихы Қазіргі Гватемала жерлеріне X-XII ғасырларда келген. XVI ғасырдағы испандық жаулап алудан бұрын Чама, Чишой, Кахкон, тактик, Тамахун, Тукуру, Патал және т.б. елді мекендерінде орталықтары бар ерте таптық мемлекеттер құрылды. Кәсібі Олар егін шаруашылығымен айналысады (жүгері, бұршақ, асқабақ, қызанақ, темекі, мақта, какао, отаршылдық дәуірден – бидай, қант қамысы, жеміс-жидек дақылдары, XIX ғасырдың аяғынан – картоп, кофе – негізгі кәсіптік дақылдар). Қосымша қызмет түрлері – аңшылық, балық аулау, терушілік, омарта шаруашылығы. Мал шаруашылығы мен құс шаруашылығы кең таралған (қой, шошқа, сиыр, жылқы, ешкі, қашыр, күркетауық, тауық). Дәстүрлі қолөнерге керамика (ою-өрнектері бар керамика – ыдыстар, мүсіндер), тоқу (кілемшелер, сөмкелер, себеттер), қолмен тік тоқыма станогында тоқу, зергерлік бұйымдар жасау (соның ішінде күміс), ағаш ұстасы, тері илеу, музыкалық және аспаптарды жасау. Тұрмыс салты Отбасы моногамды, патрилокальды және неолокалдық, шағын және үлкен отбасылар. Қауымдастықтар негізінен эндогамиялық. Комадрасголар мен кофрадиялардың (ерлер мен әйелдердің ритуалдық бауырластықтары) рөлі маңызды. Камарадериялар кең тараған – үйленбеген ерлердің қоғамдары. Елді мекендері (пуэбло, ауылдар) жүйелі және шашыраңқы орналасқан. Әдетте, қалалар мен ауылдар испандық дәуірге дейінгі дәстүр бойынша 2-4 кварталға, бұрынғы уақытта дербес әкімшілік-салттық бірліктерге, өз басшылары мен қалалық кеңесте өкілдеріне бөлінген. Тұрғын үй бір бөлмелі, тік бұрышты, қаңқасы бөренеден, қабырғалары сабан, қамыс, бұтақ, кейде саман, төбесі сабанмен, қалаларда жабынқышпен жабылған, сырты және іші әктелген. Ерлер арасында ладино киімдері кең таралған, егде адамдар ақ, кең, балтырға дейін ұзын шалбар, кең жағасыз көйлек киген, қызыл белдік, сандалдар, орамалдардың үстіне сабан қалпақ киген. Әйелдер сатып матадан (көк, қою қызыл) ұзын белдемше, тік кесілген кәзекей, ақ кестелі тоқыма өрнектері бар уипили, өрнекті орамалдарды таққан. Мұнда христиандық дәуірге дейінгі наным-сенімдер мен культтердің (ата-бабалар, жаңбыр құдайлары, таулар мен жануарлар), егіншілік ғұрыптар, бақсылық, нагуализм, шаманизмнің қалдықтары бар. Халық ауыз әдебиеті (аңыздар, ертегілер, әндер, билер) сақталған. Дереккөздер
Уичита

Уичита (вичита, Wichita) — Америкадағы Оклахома штатында тұратын үндіс халқы. Құрамына тавехаши, тавакони, кичаи және уако деген төрт тайпа кіреді. Халқы: 2800 адам (та­ва­ко­ни, уа­ко, ки­чаилармен бірге; 2015). Тілі Тілі — вичита тілі, ағылшын тілінде де сөйлейді. Діні Сенушілердің діни байланысы: католиктер, протестанттар. Тарихы XVI ғасырдың басынан бастап олар Орталық Канзас аумағында өмір сүрді, ол жерден XVII ғасырда оңтүстік сиулар оларды Арканзас өзенінің аңғарына (Қазіргі Оклахома штаты) ығыстырды. Мұнда олар француздармен сауда-саттыққа тартылды. Олардың қоныстары Оңтүстік жазықтардың сауда орталықтарына айналды. ХІХ ғасырға қарай вичитаның негізгі елді мекендері Ред-Ривер өзені бойында (Оклахома мен Техас Штаттарының шекарасы) орналасты. 1859 жылы олар Үндіс аумағында резерватқа ие болды. Кәсібі Дәстүрлі мәдениеті шығыс Ұлы жазық үндістеріне тән. Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен және атпен бизон аулаумен айналысты. Қазіргі уичиталар жалдамалы еңбекпен айналысады. Тұрмыс салты Неке қонысы матрилокалды. Жоғарғы мұрагерлік көсем бастаған бастықтар кеңесі басқарды. Елді мекендер бекіністі. Тұрғын үй конус тәріздес, қамыс пен сабаннан жасалған, диаметрі 12-15 м ұзын сырықтардың қаңқасында, ортасында ошағы мен түтін шығаратын тесігі және қабырғалары бойында төсек-орынға арналған биік орындары бар. Қоныс аудару кезінде кезінде типи тәрізді шатырлар пайдаланады. Ерлердің негізгі киімі — белдік, былғары гамаштар, мокасиндер, ал әйелдер киімі қысқа былғары белдемше болды. Суық мезгілде буйвол терісінен жасалған жамылғылар. Татуировка мен ритуалдық сурет салумен айналысты. Дереккөздер
Уичольдар

Уичольдар — Мексикада тұратын үндіс халқы. Олар Батыс Сьерра-Мадреде (Халиско, Наярит штаттары) тұрады. Тілі Юто-ацтек отбасының уичол тілінде сөйлейді, шамамен 75%-ы испан тілін де біледі. Діні Мексикада уичольдар - анимистер және ата-бабаларға табынушылар. Ауыл бақсылары халықтың діни өмірінде үлкен рөл атқарады. Тарихы Уичольдар ұзақ жылдар бойы олар өмір сүрген ойлы-қырлы, шалғай жердің арқасында испандықтардың жаулап алуына сәтті қарсы тұрды. Мексиканың барлық дерлік тайпалық халықтарынан айырмашылығы, олар өздерінің халықтық дінін ұстанды және испандықтардың католицизмін қабылдамады. Кәсібі Негізгі кәсібі — қолмен атқарылатын егін шаруашылығы, ал XIX ғасырдан бастап кей жерлерде егіншілік (жүгері, бұршақ, асқабақ, чили, темекі, қант қамысы, тәтті картоп, амарант, кофе). Олар сондай-ақ мал шаруашылығымен (сиыр, қашыр, жылқы, қой), құс өсірумен (тауық, күркетауық), балық аулаумен айналысады. Қолөнер дамыған — қолмен тоқу және жіптерді бояу, моншақтармен кесте тігу, өрнекті тоқу, кескіндеме, музыкалық аспаптар жасау (соның ішінде скрипка), былғары өңдеу. Көбісі плантацияларда жалдамалы жұмыс істейді. Тұрмыс салты Отбасы үлкен, неке – патрилокальды, туыстық есеп екі жақты. Туыстық неке, сонымен қатар көп әйелділік (3-5 әйел), сороралдық, қалыңдық үшін жұмыс, уақытша некелік (бірнеше жылға дейін) жиі кездеседі. Қауымдастықтар негізінен эндогамдық болып табылады. Тұрғын үйлері — бір бөлмелі, төртбұрышты, балшықпен қапталған бұтақтардан жасалған, төбесі конустық саманнан жасалған. Жүгеріге арналған қадаларға орнатылған қамбалар салады. Дәстүрлі ерлер киіміне белдемшелер, тізеге дейін созылатын былғары шалбарлар, қазіргі киімдерге тізеге дейін оралған кең ақ шалбар, кең жеңдері бар кестеленген туника тәрізді жейделер, тігілген шағын сөмкелері бар өрнекті тоқылған белдіктер жатады. Әйелдер ұзын жиылған белдемше киеді, белінен төмен ою-өрнекті және қызыл жиегі бар жамбас алжапқышы, көйлек, шәлі киеді. Әшекей бұйымдар – білезіктер, моншақ жіптерден тоқылған құлақшалар. Ерлер де, әйелдер де ұзын шашты. Дереккөздер
Цоцильдер

Цоцильдер — Мексиканың Чьяпас штатында тұратын үндіс халқы. Халқы: 125 мың адам. Тілі Олар диалектілері мен субдиалектілері бар цотциль тобының тілінде сөйлейді. Жартысынан көбі испан тілін қолданады. Діні Діни сенімдері — католиктер. Тарихы Цотцилдің ата-бабалары майя өркениетінің қалыптасуына қатысты. Испания жаулап алғанға дейін (1525 ж.) олардың ацтектерге тәуелді мемлекеттері болды. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері — қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, бұршақ, асқабақ, тәтті маниок, бұрыш-чили, қызанақ, мақта, темекі, XVI—XVII ғасырлардан бастап. банан, қант қамысы, күріш, картоп, кофе), құс өсіру (күркетауық, отаршылдық кезеңнен бастап — тауықтар), аң аулау, балық аулау, терушілік, ара шаруашылығы. Ірі және ұсақ мал, шошқа, қашыр, есек өсіріледі. Керамика жақсы дамыған (негізгі орталығы Шамулада: хош иістендіргіштер, жүгері сусынына арналған үлкен ыдыстар, қызыл геометриялық өрнектермен сурет салу), тоқу, өру, тері өңдеу, ағаш ұстасы, музыкалық аспаптар жасау (оның ішінде бұғы мүйізінен және тасбақа қабығынан жасалған барабандар). Олар плантацияларда және тұз өндіруде жалдамалы жұмыс істейді. Тұрмыс салты Отбасы шағын және үлкен, патрилиндік, неке патрилокальды. Көп әйелділік, сорорат, қалыңдық үшін еңбек ету жиі кездеседі. Патрилинальды локализацияланған тектер (сна) сақталған. Ірі елді мекендер 4 эндогамикалық кварталға бөлінген. Тұрғын үйлері майяларға тән, көбінесе үйдің алдында тіректердегі шатырдың астында - веранда, қарама-қарсы қабырғаларда екі кіреберісі бар,, бу моншалары бар. Дәстүрлі ерлер киімі ақ жейдеден, тізеге дейінгі ақ белдемше-шалбардан, қоңыр, қара түсті ашық жолақтармен, сұр түсті шашағы бар серапон-пончолардан, жамбаста былғарыдан тоқылған белдіктен, өрнекпен тоқылған сандалдардан, жиектерінде қара жолақтары бар сабан қалпақтан тұрады. Әйелдер ұзын күңгірт белдемше, ақ туника тәрізді жиделер, түрлі-түсті өрнектері бар ақ түсті көйлек, мереке күндері - қызыл уипили киеді. Шамулада — қызыл помпондары бар қоңыр жүн блузкалар, түрлі-түсті шарфтар, жүн жамылғылар, Уистледе — қара жиегі бар ақ түсті, жылтырақтан, лентадан, гүлдерден және т.б. жасалған әшекейлер, қара жіптердің бір-бірімен өрілген байламдарынан жасалған бас киімдер киеді. Негізгі рәсімдер мамырда егіс алдында және егін жинаудан кейін қазан айындағы Крест күні болып табылады. Католиктік мерекелер мен жаңа жылдық рәсімдер киім киген шерулермен, бетперде киген билермен (маймыл, ягуар, бұғы билері), билеумен, өгіздерді құрбандыққа шалумен бірге жүреді. Дереккөздер
Понка

Понка (Páⁿka iyé : Páⁿka, Ppáⁿkka) — Америкадағы Небраска мен Оклахома штаттарында тұратын үндіс халқы. Халық саны 2,7 мың адам, оның 2,2 мыңы Оклахома штатындағы резервацияда, 500 адам Небраскадағы резервацияда тұрады. Тілі Олар понка тілінде сөйлейді. Ағылшын тілі де кең таралған. Діні Дінге сенушілердің діни ағымы: протестанттар. Тарихы XVI ғасырда понка омахалармен бірге Миссури өзенімен жоғары көтерілді. XVII ғасырдың ортасында омахадан бөлініп, қазіргі Миннесота мен Оңтүстік Дакотаның батысындағы әртүрлі жерлерде өмір сүрді. Олардың халқы XIX ғасырдың басында 700–800 адамды құрады. 1858 жылғы келісім бойынша понка Ниобрара өзенінің бойындағы резерватқа орналасып, егіншілікпен айналыса бастады. 1876 жылы олар Үндіс территориясындағы резервацияға (қазіргі Оклахома) көшірілді. Кейбірі омахамен бірге солтүстікте қалды және көп ұзамай солтүстік Небраскада резервацияға орналасты. Кәсібі Дәстүрлі мәдениеті Ұлы шығыс жазықтардағы үндістерге тән. Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен және атпен бизон аулаумен айналысты. Тұрмыс салты Тайпа 8 тотемдік патрилиндік руға бөлінді, олардың бірі Ақ ұлдар, ақ саудагерлермен аралас некеден шыққан ұрпақтарды қамтыды. Көсемдердің 3 категориясы болды: рулық кеңесті құрайтын ірі, кіші (әскери жетекшілер және ірі көсемдердің руларының мүшелері) және «немерелері» (ерекше жауынгерлер). Отбасы үлкен. Туысқандық есеп патрилиндік болып табылады. Олар жартылай тұрақты ауылшаруашылық ауылдарында тұрды. Үйлері жартылай қазылған жеркепе үй болды. Понка ерлері дәстүрлі түрде шаштарын ұзын өсірді. Дәстүрлі культтер – шамандық, сауда-саттық, жеке жебеуші рухтар, қасиетті түтік, аграрлық ғұрыптардың қалдықтары. Дамыған мифология болды. Дереккөздер
Банива

Банива — Бразилиядағы және Колумбия мен Венесуэланың көршілес аудандарындағы аравак үндістерінің тобы. Халқы 4 мың адам, оның ішінде 2 мың адам Венесуэлада, 1 мың адам Колумбияда, 1 мың адам Бразилияда. Дереккөздер
Гуамбиа

Гуамбиа (намуй мисак) — Колумбиядағы чибча тобының үндіс халқы, Орталық Кордильераның батыс беткейінде қоныстанған. Негізгі этникалық аумақ (резерв мәртебесі бар) Сильвия қаласының айналасында. Саны 15 мың адам. Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің Теміржол және су көлігі комитеті

Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің Теміржол және су көлігі комитеті — теміржол және су көлігі саласындағы стратегиялық функцияларды орындауға қатысатын Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің ведомствосы. Тарихы 2007 жылы ҚР Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитеті Көлік және қатынас жолдары комитеті болып өзгертілді. 2014 жылы Көлік және қатынас жолдары комитеті мен Көліктік бақылау комитеті біріктіріліп, ҚР Инвестициялар және даму министрлігінің Көлік комитеті болып құрылды. 2018 жылы комитет ҚР Индустрия және инфрақұрылым министрлігіне берілді. 2023 жылы Көлік комитеті ҚР Көлік министрлігінің Автомобиль көлігі және көліктік бақылау комитеті және Теміржол және су көлігі комитеті болып екіге бөлінді. Міндеттері # теміржол және су көлігі саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысу және оны кейіннен іске асыру # республика экономикасының және халықтың тасымалдарға, жұмыстардың орындалуына және қызмет көрсетулерге қажеттілігін қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасау, сондай-ақ теміржол және су көлігінің тасымалдары мен инфрақұрылымын одан әрі дамыту # заңды және жеке тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін, сондай-ақ мемлекеттің ұлттық мүдделерін қорғау, сондай-ақ бәсекелестікті дамыту үшін жағдай жасау, оның ішінде халықаралық тасымалдау саласында Құрылымы Комитет 9 басқармадан тұрады: # Норма шығару қызметі басқармасы # Теміржол көлігі және тарифтік саясат басқармасы # Су көлігі басқармасы # Жолаушылар тасымалы басқармасы # Қаржы және бюджеттік жоспарлау басқармасы # Теміржол логистикасы басқармасы # Салааралық үйлестіру басқармасы # Теңіз порттары басқармасы # Теміржол инфрақұрылымы басқармасы Қарамағындағы мекемелер * «Қазақстан су жолдары» РМҚК * «Қазақстан Республикасы порттарының теңіз әкімшілігі» РММ Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің Автомобиль көлігі және көліктік бақылау комитеті

Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің Автомобиль көлігі және көліктік бақылау комитеті — автомобиль көлігі саласында реттеуші, іске асыратын, автомобиль, теміржол және су көлігі саласында бақылау-қадағалау функцияларын жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің ведомствосы. Тарихы 2007 жылы ҚР Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитеті Көлік және қатынас жолдары комитеті болып өзгертілді. 2014 жылы Көлік және қатынас жолдары комитеті мен Көліктік бақылау комитеті біріктіріліп, ҚР Инвестициялар және даму министрлігінің Көлік комитеті болып құрылды. 2018 жылы комитет ҚР Индустрия және инфрақұрылым министрлігіне берілді. 2023 жылы Көлік комитеті ҚР Көлік министрлігінің Автомобиль көлігі және көліктік бақылау комитеті және Теміржол және су көлігі комитеті болып екіге бөлінді. Міндеттері # автомобиль көлігі саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысу және оны кейіннен іске асыру # республика экономикасы мен халықтың автомобиль тасымалдарына, жұмыстардың орындалуына және қызмет көрсетулерге қажеттілігін қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасау, сондай-ақ автомобиль тасымалдарын және автомобиль көлігінің инфрақұрылымын одан әрі дамыту # заңды және жеке тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін, сондай-ақ мемлекеттің ұлттық мүдделерін қорғау, сондай-ақ оның ішінде халықаралық тасымалдау саласында бәсекелестікті дамыту үшін жағдай жасау # әуе және құбыржолдарды қоспағанда, көліктің барлық түрлерінде қауіпсіз пайдалану және қызметті қамтамасыз етуді бақылауды және қадағалауды жүзеге асыру # әуе және құбыржолдарды қоспағанда, көлік саласындағы заңнама талаптарының қызметіне, сондай-ақ заңды және жеке тұлғалардың сақталуына бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру Құрылымы Комитеттің 11 басқармасы бар: # Республикаішілік автомобиль тасымалдары басқармасы # Көліктегі цифрландыру басқармасы # Су көлігіндегі бақылау басқармасы # Персоналды басқару жұмысы басқармасы # Норма шығармашылық қызмет,превенция және Мемлекеттік сатып алу басқармасы # Автомобиль көлігі басқармасы # Қаржы басқармасы # Ахуалдық орталығы # Теміржол көлігіндегі бақылау басқармасы # Автомобиль көлігіндегі бақылау басқармасы # Мультимодалды тасымалдау басқармасы Қарамағындағы мекемелер * Облыстық және Алматы, Астана, Шымкент қалалық көліктік бақылау инспекциялары Дереккөздер
Сэм Мендес

Сэмюэл Александр Мендес (; 1 тамыз, 1965, Рединг, Беркшир, Ұлыбритания) — ағылшын театр және кинорежиссёрі, продюсер және драматург. Үздік режиссура үшін «Оскар» (2000) сыйлығының иегері. Дебюттік фильм үшін осы марапатты жеңіп алған әлемдік кино тарихындағы алты режиссердің бірі. 2008 жылы «The Daily Telegraph» Сэм Мендесті "Британдық мәдениеттің ең ықпалды 100 адамы" рейтингінде 15-ші орынға қойды. Фильмография Дереккөздер
Кайнганг

Кайнганг — Бразилиядағы үндіс халықтарының тобы. Олар Сан-Паулу, Парана, Санта-Катарина және Рио-Гранде-ду-Сул штаттарындағы резервацияларда 100-ден 500 адамға дейін топтарда тұрады. Бірнешеуі Парагвайда тұрады. Жалпы саны 20 мың адам. Дереккөздер
Мбья

Мбья (кайнгуа, мбья гуарани) — Бразилияның оңтүстігіндегі гуарани үндістерінің құрамындағы топтар. Бразилиялықтармен және терена және каинганг үндістерімен араласып, Аргентинаның солтүстігінде және Парагвайда орналасқан. Саны шамамен 55 мың адам, оның ішінде Парагвайда 30 мың адам. Дереккөздер
Ашанинка

Ашанинка (кампа) — Перудегі үндіс халқы (негізінен Укаяли, Апуримак, Пацитея өзендерінің бассейндерінде). Саны 50 мыңға жуық адам. Шағын тобы (120 адам) Бразилияда Джуруа өзені бойында тұрады. Дереккөздер
Астана қаласының мәслихаты

Астана қаласының мәслихаты Мәслихат депутаттарының бір жартысы партиялық тізім бойынша, қалған жартысы бірмандатты округ бойынша сайланады. Сайлауға саяси партиялар да, өзін-өзі ұсынғандар да қатыса алады. Партиялар үміткерлерін ұсынуы үшін аймақтарда тіркелген филиалы болуы керек. Қазақстанның 20 жастан асқан кез келген азаматы мәслихат депутаттығына үміткер бола алады. Тарихы Астана қаласының мәслихаты 1993 жылғы 10 желтоқсанда Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің «Қазақстан Республикасының жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдары туралы» заңының қабылдануымен құрылды. Қаланың тұңғыш мәслихат сайлауы 1994 жылғы 10 наурызда орын алды, нәтижесінде оның тұңғыш шақырылымы сайланды. 2021 жылға дейін депутаттар бірмандатты округ бойынша өкілдік етті және Қазақстан Конституциясының 86-бабының 2-тармағының «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару» 8-бөліміне сәйкес 5 жыл сайын жасырын дауыс беру арқылы сайланатын болды. 2019 жылғы наурыздағы президент Нұрсұлтан Назарбаевтың отставкасына орай Астана мәслихаты депутаттарының бірауыздан дауыс беруінен кейін Астана қаласы Нұр-Сұлтан деп өзгертілді, сол себептен мәслихаттың атауы да Нұр-Сұлтан қаласының мәслихаты деп ауыстырылды. 2021 жылы мәслихат сайлауы орын алды, бұл мәслихаттар тарихында 31 депутаттың барлығы да партиялық тізім бойынша сайланған тұңғыш сайлау болды. Нәтижесінде 26 орынға ие болған Нұр Отан көпшілік алды, азшылық партиялар қатарында Ақ жол ДП мен ҚХП болды. 2022 жылғы қыркүйекте қала атауы Астана қайта ауыстырылды, нәтижесінде мәслихат атауы да қайта Астана қаласының мәслихаты болды. 2023 жылғы наурызда Қазақстанда кезектен тыс парламент сайлауы орын алды, онымен қатар әр мәслихаттың сайлауы да жүрді. Осы жолы Астана қаласының мәслихатының сайлауы барысында, басқа мәслихаттардағыдай, депутаттың бір жартысы партиялық тізім бойынша, басқа жартысы бірмандатты округ бойынша сайланды. Міндеттері Мәслихат ресми сайтының мәліметінше ол шегінде елорданың даму жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, қала бюджетін бекітеді және оның орындалуын бақылайды, жер қатынастарын, әкімшілік-аумақтық орналастыру мәселелерін реттеуді жүзеге асырады, азаматтар мен ұйымдардың Қазақстан Конституциясының, заңдарының номаларын, Қазақстан президентінің актілерін, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерін орындауына жәрдемдеседі. Құрылымы Астана қаласының мәслихатының 4 тұрақты комиссиясы бар: Төрағаларының тізімі # Александр Демидов # Владимир Редкокашин (2003–2011) # Сансызбай Есілов (2012–2016) # Жанат Нұрпейісов (2016–2020) # Ерлан Каналимов (2021–2025) # Табиғат Зейнұлқабден (2025–) Қосымша ақпарат Дереккөздер
Роман Полански

Роман Полански (, ; туған кездегі есімі — Раймунд Роман Тьерри Либлинг ; 8 тамыз, 1933, Париж, Франция) — поляк-француз кинорежиссері, сценарист, кинопродюсер және актер. Поланский Ұлыбританияда (1963 - 1967), АҚШ-та (1968 - 1976) және Францияда (1977 жылдан кейін) жұмыс істеді. Ол өзінің «Судағы пышақ» (1962) атты алғашқы толықметражды фильмін Польшада түсірді. Фильм "шет тіліндегі үздік фильм" «Оскар» номинациясына ие болды. Кинорежиссердің жеке өмірі қайғылы оқиғаларға толы болды. Поланскийдің өміріндегі бетбұрыс 1969 жылы оның жүкті әйелі, актриса Шэрон Тейтті "Мэнсон отбасы мүшелері" аяусыз өлтірген кезде болды. 1977 жылы 13 жастағы американдық модель Саманта Гейли оны зорлады деп айыптады. 1978 жылы 31 қаңтарда сот үкімін күтпестен режиссер АҚШ-тан Лондонға, содан кейін Францияға қашып кетті. Дереккөздер
Франсуа Трюффо

Франсуа Трюффо (; 6 ақпан, 1932, Париж, Франция — 21 қазан, 1984, Нёйи-сюр-Сен, Франция) — француз кинорежиссёрі, сценарист, актер және сыншы, «Франциялық жаңа толқынының» негізін қалаушылардың бірі. Трюффоның «400 соққы» (1959) фильмі - «Франциялық жаңа толқын» қозғалысының алғашқы және негізгі фильмдерінің бірі. Дереккөздер
Яномама

Яномама — Бразилияның солтүстігінде және Венесуэланың оңтүстігіндегі үнді халықтарының тобы. Олар батыста және оңтүстік-батыста Рио-Негру өзені, шығыста Рио-Бранку, Урарикуера өзені мен солтүстігінде паром жотасы арасында тұрады. Саны 27 мың адам, оның ішінде Венесуэлада 15 мың адам. Дереккөздер
Чибча

Чибча (муиска) — Орталық және Оңтүстік Америкадағы үндіс халықтарының тобы. Халық саны 635 мың адам, оның ішінде Колумбияда 320 мың адам, Никарагуада 160 мың адам, Панамада 130 мың адам, Коста-Рикада 15 мың адам, Гондураста 10 мың адам. Дереккөздер
Хибаро

Хибаро (хиваро, шуара) — Эквадорда (35 мың адам, Пастаза өзені мен оңтүстігінде Замора өзенінің бастауы арасында) және Перудегі үндіс халықтарының тобы (40 мың адам, Тигр өзенінің алабы, Мараньона саласы). Дереккөздер
Тукуна

Тукуна (тикуна) — Бразилиядағы (Иса өзенінің төменгі ағысында) және Перу мен Колумбияның көршілес аудандарындағы үндіс халқы. Бразилияда халық саны 5 мыңға жуық, Перуде 8-10 мың адам, Колумбияда 1 мың адам. Дереккөздер
Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)

Әулие Антоний Падуан шіркеуі — Түркия Республикасы, Ыстанбұл қаласындағы католиктік базилика. Қаланың еуропалық бөлігінде, Бейоглу ауданында, Истикляль көшесі, 171 мекенжайында орналасқан. Франциск орденінің монахтары Стамбулда 13 ғасырда пайда болды. Орденнің негізін қалаушы Әулие Франциске арналған алғашқы шіркеу Галата аймағында 1230 жылы салынған. Әулие Франциск шіркеуі 1696 жылғы өрттен аман қалған бірнеше тас ғимараттардың бірі болды; алайда өрттен кейін түрік сұлтаны Мұстафа II-нің бұйрығымен францискандықтардың қолынан алынып, қайтадан мешітке айналдырылды. 1724 жылға қарай итальяндық қауымдастық Әулие Падуандағы Антонийға арналған жаңа шіркеу салды. Бұл шіркеу 180 жыл бойы тұруға арналған; 1904 жылы ол трамвай рельстерін төсеуге кедергі келтіргендіктен бұзылады. Түрік билігі жақын жерден орын бөліп, 1906 жылы 23 тамызда екінші Әулие Антоний шіркеуінің алғашқы тасы қаланды. Ғасырлар тоғысында Ыстанбұлда көптеген әдемі ғимараттар салған итальяндық сәулетші Джулио Монджери жобалаған венециандық нео-готикалық стильдегі ғибадатхана 1912 жылы 15 ақпанда ашылды. Сонымен бірге бұл жерде екі бес қабатты ғимарат салынды, олар шіркеумен стильде үйлеседі, сондықтан шіркеу кең ауланың ішінде орналасты. Олардың құрылысынан түскен табыс жаңа ғибадатхананың құрылысына қаражатты толықтырды. Истиқлал көшесінен шіркеуге жету үшін бұл үйлердің арасынан сүйір күмбездері бар талғампаз арка арқылы өту керек. 1932 жылы Рим Папасы Пий XI Ыстанбұлдағы ең үлкен католиктік шіркеуге айналған шіркеуді кіші базилика дәрежесіне көтерді. Сол жылы Анджело Джузеппе Ронкалли, болашақ Рим Папасы Иоанн XXIII алғаш рет Әулие Антоний шіркеуінде уағыз айтты. Түркиядағы папа нунцийсы ретінде мұнда 10 жыл қызмет етті. Ғибадатхананың қасбетінің алдына орнатылған Иоанн XXIII мүсіні осыны еске салады. 1967 жылы Түркияға сапары кезінде Рим Папасы Павел VI осында өзінің алғашқы мессасын атап өтті. Тік бұрышты ғимараттың өлшемі 20 х 50 метр және қызыл кірпіштен салынған. Шіркеу қасбетінде орналасқан шағын мұнаралар мен үш үлкен раушан терезе витраждар, порталдар әшекейленген әшекейленген. Шіркеудің интерьерінде Қасиетті Жазбалардың көріністері бар төбелік фрескаларға назар аударылады, қабырғалары мозаикалық плиткалармен безендірілген. Галерея Дереккөздер Сілтемелер *
Уругвайлықтар

Уругвайлықтар (уругуайос) — Уругвайдың негізгі халқы. Жалпы халық саны 2,8 млн. адам, оның 2,7 млн. Уругвайда тұрады, сонымен қатар олар Латын Америкасының басқа елдерінде (соның ішінде Аргентина 65 мың адам, Бразилия 25 мың адам), АҚШ, Испания және Австралияда тұрады. Дереккөздер
Перуліктер

Перуліктер (перуанос) — Перудің негізгі халқы. Халық саны 10 400 мың, оның ішінде Перуде 10 200 мың адам. Олар сондай-ақ АҚШ, Испания, Германия және кейбір Латын Америкасы елдерінде тұрады. Дереккөздер
Самуко

Самуко (айорео) — Боливияның оңтүстік-шығысындағы және Парагвайдың солтүстік-батысындағы үндіс халықтары (Гран Чако аймағында). Боливияда 1,5 мың адам, Парагвайда 5 мың адам, Бразилияда 1 мың адам тұрады. Дереккөздер
Майоруна

Майоруна (мацес) — Бразилияның солтүстік-батысындағы және Перудің солтүстік-шығысындағы пано тобының үндіс халқы. Явари өзенінің алабында тұрады. Бразилиядағы халық саны 5 мың адам, Перуде - 1 мың адам. Дереккөздер
Она

Она (селькнам) — Аргентина мен Чилидегі үндіс халқы. Еуропалықтармен тұрақты байланыс басталғанға дейін (XIX ғасырдың ортасы) саны 4 мыңға жуық адам болса, 30-жылдардың басында 100-ге жуық адам болды. Дереккөздер
Опата

Опата — Мексиканың солтүстік-батысындағы үндіс халқы. Саны 6000, негізінен аралас нәсілдер (метистер) (таза опата 500-ге жуық). Батыс Сьерра-Мадредегі (Сонора штаты) Сонора, Моктезума және Бависпе өзендерінің таулы жартылай шөлді аймақтарында және аңғарларында өмір сүреді. Жойылып кеткен болуы мүмкін. Тілі Тілі — опата тілі, испан тілі де кеңінен таралған. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер. Тарихы Испандар жаулап алғанға дейін оларға Пуэбло мәдениеті әсер етті. Олардың рулық ұйымы болған жоқ. Соғысушы қауымдар бірнеше туысқан ауылдарды мекендеді, оларды ақсақалдар кеңесі мен әскери басшы басқарды. XVII ғасырдың ортасында олар христиан дінін қабылдады. Миссиялар кезінде көбісі ауылдарға қоныстанды, ассимиляцияға ұшырады, олардың дәстүрлі мәдениеті мен тілі жоғалып кете жаздады. XVIII-XIX ғасырларда олардың жерлеріне шапқыншылық жасаған апачтарға қарсы бірігіп, 1820-25 жылдары Мексика үкіметіне қарсы көтеріліс жасады. Кәсібі Олар суармалы егіншілікпен (жүгері, асқабақ), аңшылықпен, терімшілікпен (кактус жемістері, т.б.), сиыр мен құс өсірумен айналысады. Дәстүрлі қолөнер – керамика, тоқымашылық (әйелдер пальма жапырақтарынан бас киімдер, төсеніштер, себеттер тоқиды), тері илеу. Көші-қон, шаруа қожалықтарында жалдамалы жұмыс жасайды. Тұрмыс салты Отбасы шағын, неке неолокалдық, туыстық байланыс екі жақты. Материалдық мәдениет негізінен креол типіне жатады. Тұрғын үй (хакал) — бір бөлмелі, тікбұрышты, жалпақ шатыры бар сазбен қапталған, сабан бұтақтары мен байламдарынан жасалған. Тіректерге орналасқан шаруашылық құрылыстары бар. Егде адамдар дөрекі мокасиндер (тегуас) және бас киімдер киеді. Дәстүрлі фольклор, христиандық дәуірге дейінгі наным-сенімдердің қалдықтары мен әдет-ғұрыптары сақталған: бақсылық, аграрлық рәсімдер (мысалы, жаңбыр шақыру, егін егу алдында бата беру), доуи-намака рәсімі (әр түрлі ауыл тұрғындарының сыйлық алмасуы), театрландырылған көріністер христианға дейінгі және библиялық кейіпкерлердің маскаларында қойылады. Дереккөздер
Пайют

Пайют — американдық байырғы үндіс тайпалар тобы. Олар негізінен шығыс Калифорнияның Үлкен бассейндік аймағында, Неваданың батыс және оңтүстігінде, Ютаның оңтүстігінде және Орегонның оңтүстік-шығысында тұрады. Құрамына солтүстік пайют, оңтүстік пайют және моно тайпалары кіреді. Саны: 13,8 мың адам, оның ішінде 4,4 мың метистер (2010, халық санағы). Тілі Пайют тілдерінде 1,4 мың адам сөйлейді (2000, халық санағы), қалғандары ағылшын тіліне көшті. Діні Пайют — христиандар және синкретикалық культтерді ұстанушылар. Кәсібі Олар терушілікпен және аңшылықпен айналысты, көл аумақтарындағы солтүстік паюталар балық аулады, Оңтүстік Паютаның кейбір топтары егіншілікпен айналысты. XVIII ғасырда Солтүстік пайюттардың бір бөлігі көршілері Солтүстік шошондардан жылқы өсіруді қабылдап, уақытша аңшылық топтарға бірігіп, шалғай аудандарда атпен бизон аулауды бастады. Тоқу өнері дамыды. Оуэнс алқабының оңтүстігі пайют тар керамика жасай алды. Тұрмыс салты Әлеуметтік ұйымның негізі — көшбасшы бастаған топтарға бірігіп, түрде жартылай көшпелі өмір салтын ұстанған, маусымдық жинау орындарына, уақытша қоныстарға оралатын шағын отбасылар болды. Отбасы моногамды, оңтүстік пайют арасында полигиния мен полиандрия белгілі, левират және сорорат болған. Неке уақытша матрилокалдылықпен патрилокальды болып табылады. Тұрғын үйлері — конустық, жартылай конустық және күмбез тәрізді, қамыспен және шөппен жабылған, Оуэнс алқабындағы пайюттер арасында сонымен қатар жартылай қазылған үйлер. Оңтүстік пайют арасында қабықтан жасалған киім (қос алжапқыш) былғары киіммен ауыстырылды, олар қыста ағаш қабығынан немесе юккадан жасалған сандалдар киді. Дереккөздер
Тепеуа

Тепеуа — Мексикада тұратын үндіс халқы. Халқы 6000 адам. Тілі Олар пенути отбасының тепехуа тілінде сөйлейді. Діні Тепехуа — католиктер және дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Негізгі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, бұршақ, бұрыш-чили, қант қамысы), террассалар таулардың баурайында салынған. Өзендерде тұратын тепехуалар балық аулайды (әйелдер мен балалар түнде жарықпен балық аулайды). Тұрмыс салты Отбасы шағын, қонысы неолокалдық, туыстық есеп екі жақты. Олар аңғарларында олар кейде саманмен нығайтылған төртбұрышты қамыс үйлер, тауларда — сыланған және әктелген тастан жасалған үйлер салады. Төбелері тік, шығыңқы арқалықтары бар. Ерлер көйлек пен шалбар киеді (кейде шалбар кестемен безендірілген). Әйелдер костюмі — қара өрнектермен кестеленген ақ түсті блузкалар мен белдемшелер, блузканың үстіне геометриялық және гүлді өрнектермен кестеленген жамылғы киеді. Балық — тағамның негізі. Тепехуалар дәстүрлі түрде ет жемейді, жеуге жарамды ұлуларды тұтынады. Фольклорында ағаш барабандардың сүйемелдеуімен орындалатын ежелгі билер сақталған. Дереккөздер
Тлапанектер

Тлапанектер — Мексиканың батысындағы Батыс Ото-Манг тобына жататын үндіс халқы. Олар Герреро штатының шығысында тұрады (негізінен Монтанья және Коста Чика аймақтары). Халық саны 119,3 мың адам (2010 жылғы халық санағы). Атаулары бұрынғы бас қаласы Тлапанға байланысты. Тілі Тілі — тлапанеки тілі. Испан тілі де кеңінен таралған. Діні Тлапанектердің көпшілігі — католиктер. Кәсібі Негізгі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, чили бұрышы, аз мөлшерде бұршақ және асқабақ, банан, қант қамысы, жүзім), құс шаруашылығы. Олар жалдамалы жұмыс істейді. Қолөнер жоғары даму деңгейіне көтерілді: жоғары сапалы былғарыдан ер-тұрман, белдік, желдеткіш, мақта және жүн маталар жасау, тігін және бас киім тоқу. Тұрмыс салты Дәстүрлі отбасы үлкен және патриархалдық. Шағын отбасы кең таралған. Неке туралы келісім әдетте неолокалдық болып табылады. Үйлер бір бөлмелі, төртбұрышты, бамбуктан (бамбук сабақтары өсімдік талшықтарымен бірге ұсталады) қадаларға салынған, төбесі сабаннан немесе жапырақтардан жасалған. Әйелдер киіміне қызғылт блузкалар, кең орамды белдемшелер, ал ерлер киіміне ашық түсті мақта шалбар мен жейделер жатады. Дереккөздер
Тохолабальдар

Тохолабалдар ("тохол абал" — "шынайы сөз", (чаньябаль, чановаль, чанеабаль, хокалабаль, комитэко, тохол виникотик)) — Мексикада тұратын майя құрамына кіретін үндіс халықтарының бірі. Тілі Негізгі тіл – тохолабал, сонымен қатар испан тілі қолданылады. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер. Кәсібі Негізгі кәсібі қолмен атқарылатвын егіншілікпен айналысады (жүгері, бұршақ, асқабақ, XIX ғасырдан бастап кәсіптік дақылдар – кофе және қант қамысы), шошқа, құс, кей жерлерде қой, ауқатты отбасында – сиыр, жылқы өсіреді. Аңшылық, балық аулау және терушілік, қолөнер (тоқымашылық, кейбір елді мекендер қыш және тоқымашылыққа мамандандырылған) сақталған. Маусымдық жалдамалы жұмыс кең таралған (кофе плантацияларында және т.б.). Тұрмыс салты Отбасы үлкен, моногамды немесе шағын, неке патри- немесе неолокалдық (кейбір қауымдастықтарда уақытша матрилокалдылық сақталған), туыстық есеп аталық болып табылады, локализацияланған патрилиндік топтар бар. Әйелдер киімі — матадан (көбінесе қызыл) тізеге (қыздарға) дейін тігілген белдемшелер, етегі бойымен шілтер мен ленталармен кестеленген, жартылай шеңберлі мойын сызығы бойымен кең өрілген ақ блузка киеді. Тағамдары жалпы майялар типіне жатады, сүт тұтынылмайды. Дереккөздер
Тарахумара

Тарахумара — Мексикада тұратын үндіс халқы. Халық саны 121 835 адам. Тарахумара теңіз деңгейінен 1500–2400 м биіктікте Сьерра-Тарахумара деп аталатын Батыс Сьерра-Мадре бөлігінде Чиуауа штатының оңтүстік-батысында шамамен 65 000 км² аумақты алып жатыр. Тілі Олар тарахумара тілінде сөйлейді. Испан тілі де таралған. Діні Діни сенушілер — католиктер. Тарихы Испандық отарлау кезінде (XVII—XVIII ғасырлар) жазықтарда қоныстанған тарахумара тауларға ығыстырылды. Кәсібі Тарахумаралар егіншілікпен (жүгері, картоп, бұршақ, асқабақ) және мал шаруашылығымен (шошқа, ұсақ мал, негізінен ешкі ұстайды), құс өсіреді, плантацияларда және ағаш кесуде жалдамалы жұмыс істейді. Керамика өндірісі дамып, әйелдер қарабайыр көлденең тоқыма станогында, себеттер, төсеніштерде тоқиды. Тұрмыс салты Қауымдық өзін-өзі басқару және өзара көмек көрсету (корима) дәстүрі сақталған. Әр аймақта көсем (сириаме) басқаратын орталық (пуэбло) бар. Елді мекендерде 5-тен 20-ға дейін отбасы бар. Үй ауласы тік бұрышты тастан немесе бөренелермен жабылған тұрғын үйден және ішкі ауланы қоршап тұрған 1-2 қорадан тұрады. Ерлер киімі белдемшеден (тагора) немесе шалбардан, мақтадан немесе жүннен тоқылған ұзын жейдеден, жамылғыдан тұрады. Шашты лентамен немесе шарфпен байлайды. Әйелдер тігусіз блузка, жүннен тоқылған белдемше және жамылғы киеді. Барлығы дерлік жалаң аяқ жүреді. Негізгі тағам – жүгері ботқасы (пинол), картоп, бұршақ, ал мереке күндері – ет, жүгері сырасы (тесгуино). Дереккөздер
Шошондар

Шошондар (ны­вы, ны­мы) — АҚШ-тағы шошон тобындағы үндіс халықтары. Батыс шошондар (5,8 мың адам – 2010 жылғы санақ, Юта штатындағы 18 резервация), солтүстік шошондар (Форт Холл қорығы 5,3 мың адам) және шығыс шошондар (Wind River қорығы 2,8 мың адам) болып бөлінеді. Дереккөздер
Шауни

Шауни (шауана) — Солтүстік Америкадағы Солтүстік-батыс орман аумақтағында мекен еткен алгонкин тобына жататын байырғы үндіс халқы. Еуропалықтармен байланысқа дейін қазіргі Огайо штатының оңтүстік аудандарын мекендеген. Тайпа өкілдері өздерінің жеке тұлғаларын шауануа деп атаса, жалпы өздерін шауануаки немесе шауануки деп атайды. Дереккөздер
Стивен Содерберг

Стивен Эндрю Содерберг (; 14 қаңтар, 1963, Атланта, Джорджия, АҚШ) — америкалық кинорежиссёр, сценарийші, кинооператор, монтажер және кинопродюсер. «Секс, өтірік және видео» фильмі үшін «Канн кинофестивалінің» «Алтын пальма бұтағы» (1989) марапатының лауреаты. «Траффик» (2000) фильмі үшін ол «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Содерберг «Оушен достары» трилогиясы мен фильм франшизасының арқасында көрермендер мен сыншылар арасында үлкен танымалдыққа ие болды. Сыртқы сілтемелер *
Қазақстанның Оңтүстік Кореядағы Елшілігі

Қазақстанның Оңтүстік Кореядағы Елшілігі — Қазақстан Республикасының Корея Республикасындағы дипломатиялық миссиясы. Елшілік Корея астанасы Сеул қаласында орналасқан. Тарихы 1992 жылғы 28 қаңтарда дипломатиялық қатынастар орнатылды. 1993 жылы Корея Республикасының Қазақстандағы Елшілігі ашылды. 1996 жылы Қазақстандың Корея Республикасындағы Елшілігі ашылды. 2020 жылдан мамырдан бастап Корея Республикасының Қазақстандағы Елшісі Ку Хонг Сок. 2021 жылғы 23 тамыз: Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Корея Республикасына мемлекеттік сапарына орай Пусанда Қазақстанның Бас консулдығын құру туралы Заңға қол қойды Байланыс Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Оңтүстік Кореядағы Бас консулдығы, Пусан

Қазақстан Республикасының Оңтүстік Кореядағы Бас консулдығы, Пусан — Қазақстан Республикасының Корея Республикасындағы дипломатиялық миссиясы. Бас консульдық Корея қаласы Пусан қаласында орналасқан. Тарихы 1992 жылғы 28 қаңтарда дипломатиялық қатынастар орнатылды. 1993 жылы Корея Республикасының Қазақстандағы Елшілігі ашылды. 1996 жылы Қазақстандың Корея Республикасындағы Елшілігі ашылды. 2020 жылдан мамырдан бастап Корея Республикасының Қазақстандағы Елшісі Ку Хонг Сок. 2021 жылғы 23 тамыз: Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Корея Республикасына мемлекеттік сапарына орай Пусанда Қазақстанның Бас консулдығын құру туралы Заңға қол қойды. 2022 жылғы 12 мамырда Қазақстанның Пусандағы Бас консулдығының ресми ашылуы өтті Байланыс Дереккөздер
Ағайынды Коэн

Джоэл Дэвид Коэн (; 29 қараша 1954) және Итан Джесси Коэн (; 21 қыркүйек 1957) — американдық кинорежиссёрлер, сценарийшілер және кинопродюсерлер. Голливудтың ең маңызды сценарийшілер қатарында.Төрт «Оскар» (1997, 2008 — үш рет) екі «BAFTA» (1997, 2008) және «Алтын глобус» (2008) сыйлықтарының иегерлері. «Қарттарға орын жоқ», «Фарго», «Үлкен Лебовски» сияқты жұмыстармен кеңінен танымал. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * *
Чорти

Чорти (ткорти) — үндіс халқы, Гватемаланың шығысындағы Чикимула департаментіндегі және Гондурастың іргелес аудандарындағы майя халықтарының бірі. Гватемаладағы саны 52 мың адам, Гондураста 10 мың адам. Дереккөздер
Чонтали

Чонтали (текистлатеки) — Мексиканың екі үндіс халқының аты, оахаканың оңтүстік-шығысындағы хока тобының халқы. Саны 15 мыңнан асады. Олар екі топқа бөлінеді: ойпатты (жағалаудағы) чонталдар немесе тламелула және тау чонталдары немесе текистлатектер (санук). Дереккөздер
Не-персе

Не-персе — Америка Құрама Штаттарыындағы сахаптин тобының үндіс халқы. Саны 4,1 мың адам (2000, санақ), көпшілігі Айдахо штатының солтүстік-батысындағы резервацияда тұрады. Тілі Тілі — екі диалектісі бар не-персе (нез-парс) тілі. Не-персе жойылып бара жатқан тіл. Ақпарат құралдарының саны бойынша әр түрлі болғанымен, бұл сан 200 адамға дейін жетеді. Діні Не-перселер – протестанттар (пресвитериандар, методистер), католиктер және дәстүрлі нанымдардың жақтаушылары. Тарихы XVIII-XIX ғасырларда соғыстар мен жорықтарға байланысты Не-перселерде тайпалық интеграция өсті, 4 бейресми аймақтық топтар құрылды (Камиах, Лапвай, Сэлмон-Уоллова, Нижний Снейк аудандарында, соңғы екеуі 1877 жылдан кейін жоғалып кетті), жазықтарға экспедициялардың сайланған уақытша басшылары пайда болды. Байланысқа дейінгі кезеңде жалпы тайпалық ұйым болған жоқ. 19 ғасырдың басынан — американдықтармен байланыс, олармен дәстүрлі түрде (1877 жылғы көтерілісті қоспағанда) бейбіт қарым-қатынастар сақталды. Олар аң терісі саудасымен айналысқан. Олар 1831 жылы Киелі кітап алу үшін Сент-Луис қаласына делегация жіберіп, ақ нәсілділердің материалдық мәдениеті мен дініне қызығушылық танытты. 1836 жылдан бастап Нез Перс аумағында пресвитериандық, кейінірек католиктік миссионерлер жұмыс істейді. 1842 жылы американдықтардың көмегімен олар заңдар кодексін жасап, рудың жоғарғы басшысы және көмекшілері бар 12 көсемдік институтын енгізді. Христиандандыру келеңсіздік тудырды. Не-перстің американдық бөлігі кайюс және якима үндістерімен соғыстарда АҚШ әскерлеріне көмек көрсетті. Ішкі қақтығыстарға қарамастан, не-перс 1855 жылы Уолла-Уолла шартына қол қойып, резервация құрып, өз аумағының шетінен бас тартты. 1863 жылы не-перс тайпалық институттардан бас тартты, ал американшыл көсемдер Америка Құрама Штаттарымен келісімге қол қойып, аумақты басқа топтарға берді: резервация аймағы қазіргі шекарасына дейін 7 есе қысқарды. Уолла Уолла аумағынан көшірілген не-перстің бір бөлігі 1877 жылы көтеріліске шықты, американдық әскерлер қудалап, жартасты таулар арқылы шығысқа және солтүстікке қарай Канада шекарасына дейін оқшаулап, қаруларын тастап, басқа резервацияларға жер аударылды. Қазіргі не-перс қатты ассимиляцияланған, ішінара аралас нәсіл. Резервация (орталығы Лапвай қаласында) өзін-өзі басқарады. Олар жоғалған жерлер үшін күресуде және АҚШ үкіметінен бірнеше рет ақшалай өтемақы алды. Білім беру дамып, не-перс тілінде жазба тіл пайда болды. Дереккөздер
Чикасо

Чикасо — Америкадағы Оклахома штатында тұратын үндіс халқы. Тілі Олар муског тілінде сөйлейді. Ағылшын тілі де дамыған. Жазу жүйесі латын тіліне негізделген. Діні Сенушілердің діни ағымы: протестанттар. Тарихы Олар Миссисипидің шығыс жағалауына XII—XV ғасырларда чоктолармен бірге келді, XVI ғасырдың басында бөлінді. Дәстүрлі мәдениеті Солтүстік Американың оңтүстік-шығысындағы үндістерге тән. Еуропалықтармен байланыс 1540 жылы басталды. XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында Америка Құрама Штаттарымен тең емес келісімдер жасау нәтижесінде өз жерлерінің көпшілігінен айырылған олар 1830 жылдары Үндіс территориясына (қазіргі Оклахома) көшіп, чоктаға тиесілі жерлерге қоныстануға мәжбүр болды. 1855 жылы олар чоктолардан бөлініп шықты. 1970 жылы олар көсем («губернатор») сайлау құқығын алды. Кәсібі Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен (жүгері, қауын, асқабақ), аңшылық, балық аулау және терушілікпен айналысты. Тоқыма өнері үлкен мәнге ие болды. Тұрмыс салты 12 матрилиндік тектерге бөлінді, олар екі фратрияны – испандық және пантерлерді (әрқайсысының басқару жүйесі бар) құрады. Жоғарғы көсем (мико) тек испан фратриясына ғана тиесілі бола алады. Әскери басшы да (тишу мико) болған. Отбасы үлкен, матрилокалды болды. Дәстүрлі қысқы тұрғын үйлері биіктігі 1 м-ге дейін топырақ платформада бөренелермен жасалған дөңгелек пішінді, төбесі балшық пен шөптен жасалған сырықтардан жасалған. Жазғы тұрғын үйлері төртбұрышты, екі бөлмелі, қабырғалары әктелген. Дереккөздер
Салиштер

Салиштер — Америка Құрама Штаттарының солтүстік-батысындағы және Канаданың оңтүстік-батысындағы жергілікті үндіс халқы. Саны 53 мың. Олар 6 топқа бөлінеді: Белла Кула, Солтүстік, Орталық, Оңтүстік және Оңтүстік-батыс жағалаулық Салиштер және Тилламук. Тілі Салиш отбасының тілдері ағылшын тілімен ығыстырылуда. Діні Дінге сенушілер протестанттар мен католиктер. Тарихы Салиш немесе флбтхед («жалпақ бастар»). Олар Биттер-Рут өзенінің аңғарында (қазіргі Монтана штатының батысында) өмір сүрді. Жылқы шаруашылығын игергеннен кейін (XVIII ғасыр) олар қараяқтармен (черноноги) жанжалжасып, ұлы жазықтарда бизонды атпен аулауға көшті. XIX ғасырдың басынан бастап еуропалықтармен байланысып жүн саудасына қатысты. 1841 жылдан бастап флатхед аумағында христиан миссионерлері жұмыс істеді. ХІХ ғасырдағы "үндіс соғыстары" кезінде флатхед АҚШ-қа ниеттес екенін білдірді. 1855 жылы олар жоғарғы калиспел және кутенаймен бірге АҚШ-пен резервация (қазіргі Флатхед) құру туралы келісімге қол қойды. Кутенаймен, жоғарғы калиспелмен және споканның бір бөлігімен бірге "конфедерацияланған салиштер және кутенай тайпалары" (5 мыңнан астам адам) құрылды, олардың жартысына жуығы Флатхед резервациясында (Монтана штатының солтүстік-батысындағы Флатхед көлінің оңтүстігінде), қалғандары АҚШ-тың солтүстік — батыс штаттарында тұрады. 1976 жылдан бастап екі мәдениет комитеті – Салиш және Күтенай (халық ауыз әдебиетін жазу, тіл дамыту) жұмыс істейді. Кәсібі Олар балық аулаумен, терушілікпен, аңшылықпен, теңіз сүтқоректілерін аулаумен, қолөнермен (оның ішінде ағаштан ою, өру, тоқымашылық) айналысқан. Кит аулау тек клаллам мен куинолт (Олимпия түбегі) арасында болған. Қазіргі салиштер балық аулау және балық өсірумен, ағаш кесумен, жылқы өсірумен, жерді жалға берумен, туристік қызмет көрсетумен, уран өндірумен, қорықтардағы ауыл шаруашылығымен айналысады. Олардың өз мейрамханалары, сауда нүктелері және шағын кәсіпорындары бар. Тұрмыс салты Ішкі салиш үстірт үндістерінің мәдени-шаруашылық түріне жатады. Жағалаудағы салиштер типі бойынша жағалаудағы үндістерге жатады. Ішкі салиштер тұрғын үйі бөренеден жасалған жартылай жеркепе үйлер немесе қамыспен жабылған төбелі лашықтар болды. Жағалаулардағылар — ағаш немесе жазғы үйлер. Оңтүстік жағалаудағы салиштердің киімдері — балқарағай қабығынан жасалған жамылғылар мен белдемшелер, жемпір. Сондай-ақ ит пен ешкі терісінен жасалған көрпелер тігілді. Киім мәдени түрі мен климатына байланысты әр түрлі болды. Азық-түлік негізінен ет, балық және жердегі өнімдерден (жидектер, жаңғақтар, тамырлар, өркендер, пияз) тұрады. Дереккөздер
Семинолдар

Семинолдар — Америкадағы Оклахома мен Флорида штаттарында тұратын үндіс халқы. Тілі Тілдері — маскоги және хичити. Ағылшын тілінде де сөйлейді. Діні Семинолдар — христиандар, дәстүрлі нанымдардың элементтері сақталған. Тарихы Семинолдар XVIII ғасырда қазіргі Флорида территориясына қоныс аударған әртүрлі тайпалардың бірігу процесінде пайда болды. Семинолдардың негізгі ата-бабалары әдетте Джорджияда тұратын, бірақ кейін бұрын Аппалач үндістеріне тиесілі іс жүзінде адам тұрмайтын жерлерге көшкен оконее тайпасы болып саналады. Сонымен қатар, XIX ғасырда үндістерден басқа семинолдардың қатарына жүздеген қашқын афроамерикалық құлдар қосылды, олар кейінірек "қара семинолдар" деп аталды. XVIII ғасырда семинолдар француздар, испандықтар мен ағылшындар арасындағы келіспеушіліктерді белсенді қолданды. Үндістер ер ақ нәсілділерді қабылдап, қыздарын оларға тұрмысқа берді, осылайша олардың қолдауына ие болды. Алайда, бұл тайпаны ең алдымен жерге қатысты кейінгі қақтығыстардан құтқара алмады. XIX ғасырда семинолдар Флорида аумағынан Оклахома штатында орналасқан үндіс резервациясына көшіріле бастады. Соған қарамастан, олардың бір бөлігі игерілген жерде қалып және қоныс аударған еуропалықтарға қатаң тойтарыс берді. Семинолдар Солтүстік Америка тарихына ең алдымен АҚШ армиясының континенттің байырғы тұрғындарына қатысты ең қатыгез және шешуші әрекеттері кезеңінде өз жерлерін тастамаған бірнеше тайпалардың бірі ретінде енді. Бүкіл Флоридаға қоныстанған олар үндістерге қатысты кемсітушілікке байланысты барлық қиындықтардан аман өтіп қана қоймай, сонымен қатар өздерінің салт-дәстүрлерін, қолөнері мен дәстүрлерін XXI ғасырға дейін жеткізе алды. Кәсібі Қазіргі семинолдар жалдамалы жұмыстармен, соның ішінде өздеріне тиесілі кәсіпорындарда (былғары және консерві зауыттары, шошқа фермасы, жеміс плантациясы), туристік бизнеспен айналысады және дәстүрлі қолөнерді (ағаш ою, керамика, тоқу, аппликациямен дәстүрлі киім тігу) сақтаған. Оклахома семинолдары негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Тұрмыс салты Матрилиндік рулар жаздың басында баск рәсіміне және күзде аңшылық билерге біріктірілген елді мекендер тобын мекендеген. Қыста олар уақытша аңшылық лагерьлерге көшті. Отбасы үлкен, матрилокалды. Дәстүрлі тұрғын үйлері қабырғалары тақтайшалардан және пальма жапырақтарынан жасалған төбесі бар қадаларда орналасқан құрылым. Микасуки шамандықты және ұлдардың бастамасымен байланысты жыл сайынғы «Жасыл жүгері биін» ұстанады. Дереккөздер
Сахаптиндер

Сахаптиндер — Америкадағы Колумбия өзенінің бойында тұратын бірнеше үндіс халқының жалпы аты. Құрамына кликитат, якама, ванапам, палус, юматилла, тенайно, не-персе сияқты тайпалар кіреді. Жалпы саны 15 мыңға жуық адамды құрайды. Тілі Тілі — сахаптин тілдері. Ағылшын тілі кеңінен таралған. Діні Сахаптиндер католиктер мен протестанттар (негізінен пресвитериандар мен методистер), сонымен қатар шекеризм, дәстүршілдік және жергілікті американдық культтерді ұстанушылар бар. Тарихы Еуропалықтармен байланыс XIX ғасырдың басынан басталды. 1855 жылы Уолла-Уолла алқабында сахаптин тайпаларының көпшілігі АҚШ-пен жердің бір бөлігін беру және резервацияға көшіру туралы келісімдерге қол қойды. Сахаптиндер 1848 жылы "кайюс соғысы", 1855-56 жылдары "яким соғысы" және "пьюджет-саунд соғысы", 1877 жылы "не персе соғысы" және 1872-73 жылдары "модок соғысына" қатысты. XIX ғасырда сахаптиндер арасында синкретикалық және найтивистік культтер (смохалла ілімі және т.б.) таралды. Сахаптиндер (не-перселерден басқа) бірге қоныстанған резервацияларда этносаралық интеграция дамыды, Якима, Юматилла, Уорм-Спрингс резервацияларында жаңа әлеуметтік — мәдени қауымдастықтар «конфедерацияланған тайпалар» дамыды. Кейбір тайпалар мен топтар үлкендерге ассимиляцияға ұшырады. (мысалы, якима). Кәсібі Якима — Резервацияда кәсіпкерлікпен (ауыл шаруашылығы, балық аулау, суару, ағаш кесу, жиһаз өндірісі, банктер) белсенді түрде айналысады, қорықта үлкен мәдени орталық ашылған. Юматълла — ағаш кесу мен өнеркәсіпте жұмыс істейді. Тенбйно — бірқатар кәсіпорындарда (орман және ағаш өңдеу өнеркәсібі, электроника, балық өсіру) және Дешут өзеніндегі гидроэлектростанция жобасына қатысты. Мудок — басқа сахаптиндерге ұқсас, терушілік, су лалагүлінің тұқымын жинады. Олар аңшылық және балық аулаумен айналысқан. Тұрмыс салты Негізгі әлеуметтік бірлік ауылдарға біріктірілген бірнеше жанұядан тұратын көп балалы отбасы болды. Мүліктік меншік (жылқы, құл) үлкен ұлына мұрагер болды. Кламаттар негізінен патрилокальды неке болды, модоктың қысқа мерзімді патрилокалды қонысы болды, содан кейін матрилокалды қоныстандыру болды. Киімдері өсімдік талшықтары мен қабығынан тігілді, тоқылған себет қалпақтары пайдаланылды. Аяқ киім - былғары мокасиндер. Әйелдер көптеген жабайы тамырлар мен жидектерді жинап, өңдеді, кейде оларды қайнатылған етпен араластырып, қоспаны кептірді. Балық пен аңнан басқа, негізінен лосось мен бұғы тағамдары болды. Дереккөздер