kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қоңыраубас

Қоңыраубас , қоңыраугүл – қоңыраугүлдер тұқымдасының бiр туысы. Бiр, екі не көп жылдық шөп, кейде шала бұта. Ара тісті жапырағы кезектi орналасқан. Гүлi кіріккен желекті, қоңырау пiшiндi, ақ көк, ақшыл көк түсті. Гүл шоғы сыпыртқыға топтанған. Жемiсi 3-5 ұялы, қақырап ашылатын қауашақ. Қоңыраубастың жер шарывың қоңыржай аймақтарында (көбіне Оңтүстік Еуропа, Азияда) таралған 300 түpi белгiлi. КСРО-да 150, оның 130 түpi Кавказда өседi, Қазақстанда орман құндыздығында, шабындық жерлерде, өзен жағасы мен тау аңғарында өсетін 10 түpi бар. Олар көбіне Ақтөбе, Семей, Көкшетау облысында, Тобыл, Есiл алқабында, Алтайда, Жоңғар, Iле, Күнгей, Кетпен, Терiскей Алатауларында өседi. Қоңыраубастың кейбiр түрлерiн әсемдiк үшiн қолдан өсiредi; Campanula rаpunculus деген түрінің жапырағы мен тамыры жеуге жарамды. Дереккөздер
Құдабай Қостанаев

Қостанаев Құдабай (туған—өлген жылдары белгісіз) — этнограф. Перовск қалалық училищесін, 1894 жылы Ташкенттегі оқышулар семинариясын бітірген. Сол жылы Ташкентте «Перовск және Қазалы уездері қырғыздарының этнографиялық очерктері» деген еңбегі жарыққа шықты. Бұл еңбекте қазақ халқының ою–өрнектері, тұрғын үй құрылысы, көшу тәртібі, үйлену салты, зергерлік өнері, бала тәрбиесі, діні сөз болады. Қостанаевтың еңбегіне оқымыстылар: И. П. Остроумов, М. Ф. Катанов, А. Алекторов назар аударды. М. Ф. Катанов кітапшаны қайта бастыруды ұсынды. Дереккөздер
Кәрілік катаракта

Қатаракта – көзбұршақтың бөліктік немесе толық бұлыңғырлануы. Қатарактаның туа біткен және жүре пайда болған түрлерін ажыратады. Кәрілік қатаракта жүре пайда болған түріне жатады. Көзбұршақтың алғашқы бұлыңғырлануы 40–50 жастан кейін байқалады, одан кейінгі дамуы көп жылдарды қамтиды. Кәрілік қатарактаның патогенезі көзбұршақтағы алмасу бұзылыстарымен, әсіресе нәруыздық метаболизм өзгерістерімен байланысты дамиды. Орналасуына қарай ядролық, кортикальды және артқы субкапсулярлы қатаракта деп ажыратады. Ядролық қатаракта көзбұршақ ядросының тығыздалуымен және түсінің өзгеруімен жүреді. Ол бастапқыда сарғыш, кейін – күңгірт немесе тіпті қара түске дейін өзгеруі мүмкін. Кортикальды қатаракта сұр түсті болады. Ол алғашында көзбұршақтың шетінде көрінеді және біртіндеп орталыққа тарайды. Артқы субкапсулярлы қатаракта артқы капсуланың алдыңғы жағында орналасады, алғашында көзбұршақтың артқы полюсі аймағында, содан соң оның перифериясына да таралады. Клиникалық ағымы. Қатаракта кезіндегі көру қызметінің төмендеу деңгейі бұлыңғырлану қарқындылығы мен орналасуына байланысты болады. Асқынбаған жағдайда жарықтың дұрыс проекциясы мен жарықты сезуі үнемі сақталады. Емі Антиқатаракталық терапияны көзбұршақ бұлыңғырлануының кейінгі үдеуін ұстап тұру мақсатында аурудың алғашқы сатысынан бастап тағайындайды. Емді көзбұршақтағы алмасу үдерістерін жақсарту үшін дәрілерді (витасиодурол, витафакол, квинакс, каталин және т.б.) тамызып жүргізеді. Көру қызметі анағұрлым төмендегенде бұлыңғыр көзбұршақты алып тастайды (қатаракта экстракциясы). Көзге операция жасап жатқан кезде қалыпты рефракцияны сақтап қалу үшін интраокулярлы линзаны имплантациялайды. Егер линзаны енгізбеген болса, онда көзілдірік немесе контактілі линза тағайындалады. Байланысты беттер * Көз Дереккөздер
Торқабықтың жастық орталық дистрофиясы (ТЖОД)

ТЖОД, немесе торқабықтың кәрілік макулярлы дистрофиясы, - көру бойынша мүгедектіктің ең жиі себептерінің бірі. Әлсіз ТЖОД 65–75 жас аралығындағы 20% адамдарда кездессе, ал бұл патологияның айқын түрі 60 жастан асқан тұрғындардың 1% зақымдайды. Клиникалық ағымы ТЖОД дамуы 3 фазадан өтеді – 1-ші фазасында торқабықтың орталық аймағында, Брух мембранасы мен торқабықтың пигментті эпителийінің (ТПЭ) базалды мембранасы арасында орналасатын, ұсақ немесе сары дөңгелек ошақты друзалар немесе коллоидты денешіктер байқалады. Осы фазада макуланың дезпигментациясы: ТПЭ атрофиялық бөліктері оның гиперплазиясымен қосарланып туындайды. 2-ші фаза – экссудативті ірілеу дөңгелек формалы болып сипатталатын түзілістің ісінген торқабықтың алдыңғы жағына шығуы, ТПЭ және (немесе) макулярлы ретиналық аймақтың бірігуі болады. Бұл фазада торқабық астында Брух мембранасындағы жарылулар арқылы және торқабыққа хориоидалды тамырлардың жаңа түзілістері түзіледі. 3-ші фазада жаңа түзілген тамырлардағы транссудация және геморрагиялар пролиферация және фиброз үдерістерімен бірігеді. Нәтижесінде сары дақ орнында дөңгелек ісік тәрізді түзіліс түзіледі. Көру алаңы әдетте сақталған, бірақ орталық скотома кезінде көру өткірлігі бірнеше жүзге дейін төмендейді. Емі. ТЖОД емінің тиімділігі төмен. Ангиопротекторлар, антиоксиданттар, геморрагиялардың алдын алу үшін аскорбин қышқылы мен дицинон тағайындалады. Оң нәтижеге жаңа түзілген тамырларды уақтылы лазермен коагуляция жасау арқылы жетуге болады. Байланысты беттер * Көз Дереккөздер
Меркіттер тұтқыны

Меркіттер тұтқыны Тұрмыстары жөнделіп,тауқымет біткен артта қалғандай,тыныштық орнаған кез еді.Алайда,Бөрте тұңғышына аяғы ауыр кезде ауылды меркіттер шауып,оны тұтқындап әкетеді.Сөйтіп,Бөрте Чильчир-бохосардардың шаңырағынан бір-ақ шығады.Тоғарыл хан араласпағанда,Бөртенің де тағдыры Оэлун тағдырын қайталар еді.Керейттер әміршісі ол кезеңде меркіт ханымен араз болмағандықтан,Темучиннің әйелін қайтаруын сұрап сәлем жолдайды.Бөртені босатып жібереді.Ол апайы мен жездесі Тоғырыл ханның ауылына жетеді.Темучин әйелінің бостандыққа шығып,керейттер ұлысында қонақтап жатқанын естіп,алып келуге Саба деген жолдасын жібереді.Олар қайтып келе жатқанда,жолай Бөрте босанып,ұл табады.Қыстың көзі қырауда баланы ауыртып алмауды ойлап,Саба қамыр илеп,шарананы соған орап қойнына тығып алып жүреді.Одан кейін,Темучин келіншегін төрт ай көрмей кездеседі және ұлды болады.Екі қуаныш бірге қабаттасып,шаттығы тасыған ол:"Бізге,міне,сәтін салып жаңа қонақ келді",-дейді.Осылай-ша,нәрестеге Жошы деген есім беріледі.Моңғол тілінде Жошы"жаңа қонақ"деген ұғымды білдіреді.Кейбір тарихшылар Бөртенің тұтқында болған және одан босатылып шыққан кезін ортағасырлық мәліметтерге сүйеніп,басқаша баяндайды.Олардың пікірінше,Тоғырыл хан мен Жамұқа шешен Темучинге қолдау көрсетіп,түн қараңғысында меркіттерді шабады.Сөйтіп,Темучин Бөртені қайтарады,ал одақтастары қалған олжаны тең бөліседі.Келісуге болатындай еді,алайда,Темучиннің ол кезде әскери ортада беделі болмағанын айтуға тиіспіз.Оның меркіттермен соғысатындай күш жиюға шамасы әлі келіңкіремейтін .Мұндай жетістікке ол кейіннен ғана қол жеткізді. Дереккөздер
Ұлақшы хан

Ұлақшы хан — 1256–1258-ші жылдары билік еткен Алтын Орданың ханы. Сартақтың, кейбір деректерде Бату ханның ұлы. Басқаруы Әл-Жуайни "Әлем жаулаушысының тарихы" атты еңбекте былай деп жазады: "Сартақтың өлімінен соң, Мөңке қаған Алтын Ордаға әмірлерді аттандырады, Бату ханның әйелі мен бала-шағасына, бауырларына көңіл бөледі. Бату ханның үлкен әйелі Буракчин хатунға Сартақтың ұлы Ұлақшыны кәмелетке толып, әкесінің тағын иеленгенше тәрбиелеуін және билікті қолына алуын тапсырады. Бірақ тағдырдың жазуы басқаша болып, Ұлақшы сол жылы қайтыс болады". Кей жазба деректерде Ұлақшының есімі 1257-ші жылы аталатынын естен шығармаған жөн. Басқаша айтқанда,ол кезде Ұлақшы тірі, ал Берке әлі билік басына келмеген кезі. Беркенің Алтын Орда ханы болып тағайындалуы кезіндегі жағдай беймәлім күйінде қалып келеді. Тек оның таққа оп-оңай келіп отыра салмағанын аңғартатын көмескі мәліметтер ғана сақталған. Оның өзі аз. Ең әуелі Беркеге Бату ханның үлкен әйелі Буракчин хатунның қолындағы билікті алуға тура келді. Ол Сартақтың шешесі әрі тақ мұрагері Ұлақшының әжесі болды. Немересінің жасы жеткенше бүкіл билік соның қолына тапсырылған. Сартақтың шешесінің Алтын Ордада беделі күшті еді. Немересі Ұлақшы өлгеннен кейін де Буракчин хатун билік тізгінін оңайлықпен жібере қоймады, біраз уақыт қолында ұстады. Ол заң негізінде билік етті, мұнда тосын немесе жасырын ештеңе болған жоқ. Моңғол империясында әйелдер саясатқа белсене араласқан, құрылтайларға қатысты және олардың пікірлерімен де санасты. Мұның дәйектері ортағасырлық қолжазба деректерінде сақталған. Мысалы үшін, XIV ғасырдың 30-шы жылдарында Дешті Қыпшақ жеріне келген арабтың белгілі саяхатшысы ибн Баттутаның қолжазбаларында мынадай жолдар кездеседі: "Бұл аймақтан мен бір ғажап көрдім-әйел затына құрмет ерекше. Олар тіпті еркектерден де сыйлы". Мұсылман қағидаларына үйренген ибн Баттута үшін мұндай жағдай мүлде өзгеше, көз үйренбеген құбылыс. Ал Алтын Орда халқына мұның тосын ештеңесі де жоқ болатын.Жалпы, Моңғол империясында әйелдің әлеуметтік сатысы биік болғанын XV ғасырда өмір сүрген араб тарихшысы әл-Макризидің еңбегінен, бүгінге жеткен Жасақ үзіндісінен де көреміз: "Шыңғыс хан соғысқа жарамды әйелдер, еркектер жорыққа кеткенде, солардың міндетін атқаруға тиіс деп бұйырды". Қоғамның ең биік сатысында да әйелдің алар орны олқы болмады. Алтын Орда жайлы әл-Омари былай деді: "Бұл мемлекеттің халқы халиф белгілеген заңдармен жүрмейді, әйелдері билікке еркектерінен кем араласпайды. Осы елдің әміршілерінің қолынан шыққан талай қағазды көрдім. "Хатундар мен әмірлердің пікірлері осыған саяды" деген секілді сөздер бәрінде кездеседі". Сөздің қысқасы, Буракчин хатун немересі Ұлақшы қайтыс болғанына көп болмаса да, Алтын Орда билігін ұстады. Бірақ, Жошының үшінші ұлы, Бату ханның інісі Берке бастаған үлкен қарсылыққа ұшырайды. Беркенің көрсеткен қысымынан қорқып,ол елден қашпақ болады. Сөйтіп, Құлағудан көмек сұрайды. Құлағу қол ұшын созып, пана болуға келісімін береді. Алайда Берке Буракчин хатунды ұстап алып, өлтіруді бұйырады. Билік басына да содан соң келеді. Дереккөздер Тағы қараңыз
Саттар Нұрмашұлы Имашев

{{Мемлекеттік қайраткер - } }} Саттар Нұрмашұлы Имашев (20 наурыз 1925 жыл, Бірлік ауылы Құрманғазы ауданы Гурьев облысы - 22 ақпан 1984 жыл, Алматы) — Қазақ Совет Социалистік Республикасына еңбегі сіңген саяси қайраткері, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы. 1945 жылдан КОКП мүшесi. Беріш руынан шыққан. Қазақтың С.М.Киров атындағы мемлекеттік университетін, республикалық партия мектебін (1949) бiтiрдi. 1942 жылы Ақтөбе облысы Новороссийск орта мектебінде мұғалім болып iстедi. 1944 жылы Рига әскери училищесiн бiтiргеннен кейін әуе-десант бөлiмдерiнде командир болды. 3-Украин майданы құpамында Ұлы Отан соғысына қатысты. Октябрь революциясы, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған. Тарих ғылымының кандидаты (1954) Дереккөздер
Тұмандық және нейтрондық жұлдыздар

Тұмандық және нейтрондық жұлдыздар. Тозаң мен газ бұлттары. Тарихы Тұмандық - көлемді тозаң мен газ жамылғылары. Бұл жамылғылар негізінен тұмандықтың ішінде пайда болатын жұлдыздардың құрылуына арналған шикізат - сутегі мен гелийден тұрады. Үлкен тұмандықтың іші өте суық, не бары 10 градус қана абсолютті нөлден жоғары. Газдың қоймалжыңдары гравитация есебінен бір - біріне тартылады және атом неғұрлым тығыз сығылғанына қарай, соғұрлым олардың температуралары жоғары болады. Қоймалжыңдардың бәрі бірдей жаңа жұлдыздарға айналмайды - кейбірі жеткілікті температураға дейін ешқашан қызбайды, бірақ ірілеулері қыза түседі. Біз кей тұмандықтарды телескоптан көре аламыз, олардың кейбіреулері әлсіз жыпылықтау есебінен, ал біреулері өздері шағылыстырған жұлдыздардың жарығы есебінен көрінеді. Сонымен қатар өз іштерінде пайда болатын жұлдыздарды көмескі тұмандықтар бар. Нейтрондық жұлдыздар Тарихы Нейтрондық жұлдыздар адамдарға таныс жұлдыздардың ішіндегі ең кішілері болуы мүмкін, бірақ олар өте тығыз болып келеді. Олар үлкен жұлдыздардың ішкі ядролық отынын түгел тауысып, өз гравитациясы есебінен сығылуынан пайда болады. Оның бүкіл заты бір - біріне қабысқаннан кейін жұлдыз аса жаңа сияқты жарылады, міне , осыдан қалғанның барлығы - нейтрондық жұлдыз деп аталатын айналмалы ядро. Нейтрондық жұлдыздар алғаш рет 1967 жылы жылдам айналатын "пульсарлар" ретінде байқалған. Дереккөздер
Александр Александрович Имшенецкий

Имшенецкий Александр Александрович (26. 12. 1904, Киев) — совет микробиологы, КСРО FА-ның академигi (1962; 1946 ж. корр. мүше). 1926 ж. Воронеж yниверситетiн бiтiрген. 1929 жылдан КСРО ғылым академиясының Микробиол. институтында iстейдi, 1949 жылдан осы институттың директоры. Негiзгi еңбектері микроорганизмдердің морфологиясын, экологиясын, физиологиясын, олардың табиғаттағы зат алмасу процесiндегi маңызын зерттеуге арналған. Ол бактериялар ядросының жоғары сатыдағы организмдер клеткасының ядросынан айырмашылығы бар екенін ашқан. Сондай-ақ термофильдi бактериялар мезофильдi бактерияларға қарағанда тез дамитынын және 900° С қызуға шыдайтын ферменттерi болатынын анықтаған. 1955 жылы Л. Пастер атынц. медаль берiлген. Ленин орденімен, басқа да 2 орден және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Вера Михайловна Инбер

Инбер Вера Михайловна (10. 07. 1890, Одесса, — 11. 11. 1972, Москва) — орыс совет жазушысы, 1943 жылдаң КОКП мүшесі. Одессадағы жоғары әйелдер курсында оқыған. Тұңғыш шығармалары 1910 жылдан бастап жарық көрді. «Қайғылы шарап» (1914), «Ащы рақат» (1917). «Опасыз сөз» (1922) атты алғашқы жинақтарымен Инбердiң eciмi кeңінен мәлiм болды. Оның 30 жылдары жазушылық өpeci биiктей түстi. Инбер — «Аналар одағы» комедиясының авторы. Оның бiрқатар шығармалары көптеген шетел тiлдерiне аударылды. 3 орденмен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Карп Максимович Иноземцев

Иноземцев Карп Максимович (1891 — 18. 05. 1919) — Қостанай уезiнде Сов. өкіметін орнатуға және нығайтуға белсене қатысушы. Қостанай уезiнiң Александровск пос-сінде жер ауған шаруа семьясында туған. 1918 жылдан Компартия мүшесі. Амур алтын кенінде iстедi. 1914 жылы патша армиясына алынып, онда большевиктердiң астыртын жұмысымен танысты. Армиядан туған жеріне келіп, Сов. өкіметін орнату және нығайту күресіне белсене араласты. Советтердiң Торғай обл. съезiне делегат болып, обл. аткомының мүшелігіне сайланды. Алашордашылар Торғай түбiнде партизан отрядымен қолға түсіп, азаптап өлтірді. Дереккөздер
Биткоин

Биткоин (Bitcoin, BTC) — орталықсыздандырылған виртуальды валюта. Транзакциясы шифрленетін және қолдану аясы анонимді түрде болғандықтан биткоинды виртуалды «криптовалюта» деп те атайды. Биткоин төлемдерінің желісі толықтай дерлік орталықсыздандырылғандықтан қадағалаушысы болмайды. Жүйенің қызметі мен қорғанысын қамтамасыз ету үшін криптографиялық әдістер қолданылады. Биткоинды төлем құралы ретінде пайдалану арқылы тауар сатып алуға, телефон байланысы, не хостинг ақысын төлеуге және тағы басқа төлемдер жасауға болады. Open source негізіндегі ашық код түрінде болғанымен анонимді, әрі сенімді төлем жүйесі ретінде танымал Биткоиндерді сақтау, қабылдау және жіберу үшін жария идентификатор (мекенжай), қажетті баланс пен жасырын кілтсөзден тұратын әмиян қажет. Аударым жасау үшін қабылдаушының идентификаторы ғана сұралады. Идентификатор күрделі мәнді сандар мен әріптер жиынтығынан тұрады. Мысалы: 14xYVUYEj8KYmFB9Vw1tdDWDqYfs88Lfha Тарихы Биткоинды 2009 жылы Сатоши Накомото ойлап тапты. Ол адам туралы ақпарат өте аз. Арнайы өзінің анонимділігін сақтап отыр. Биткоинның негізгі технологиясы – майнинг. Жүйедегі тұтынушылардың транзакцияларын верификациялайтын протокол. Осы қызметті орындайтындарды майнерлер деп атайды. Технология жұмысы алтын өндіруге ұқсайды, алғаш бастағанда алтын өндіруге оңай, бірақ уақыт өте келе кенорын тоза бастайды. Жүйе жұмысы Майнерлер – орталықсызданған peer-to-peer банк. Олар жүйені жұмыс қалпында ұстайды, транзакцияларды верификациялайды. Майнер болмаса басқа адамға қаржы жіберілмейді. Қазіргі уақытта майнерлер өз компьютері арқылы өткен транзакциялар үшін биткоиндар алып отырады. Биткоиндар біткен кезде транзакциялардан комиссиялар алатын болады. Кезінде биткоиндарды кішігірім компьютерлердің жиынтығы өндіретін. Бірақ қазір онымен айналысатын үлкен фермалар бар. Қазіргі таңда биткоиндарды пайдаланып өмір сүруге болады. Биткоиндарды үкімет бақылауда ұстай алмайды, сол себепті ол танымалдылыққа ие болуда. Битконинның басты идеясы – ешбір елге бағынбайтын валюта жасау. Криптовалютаны пайдалану Биткоиндарды бірнеше түрлі жолмен пайдалануға болады. Біріншіден, майнер болып, биткойндардан ақша табуға болады. Екіншіден, жұмыс берушілер айлықты биткоинда төлейтін болса. Жоғарыда аталғандай, биткоиндарды пайдаланатын мекемелер саны артып келе жатыр. Мысалы, Берлин, Сан-Франциско мен Ванкувер қалаларында бұл сала дамып кеткен. Биткоин әлемдегі барлық ақшаларға балама бола алады. Әдетте оны қарапайым ақша мен электронды ақшамен салыстырып жатады. Екі пікір де дұрыс. Ақша алмасуын жасау жеңіл, және оны керісінше ақшаға айналдыруға мүмкіншлігі бар. Құқықтық жағы Әзірге ешбір заңдық құжат биткоиндардың айналымын реттемейді. Кез келген орталықтанған биліктен тәуелсіз. Сол себепті оны басқару қиын болып тұр. Уақыт өткен сайын мемлекет оларды қолға алуға тырысады. Керекті заңнамалық база да пайда болар еді. Қытай үкіметі мемлекеттік органдарға ақшаны биткоиндар биржасына ақша айналдыруға қарсы болып жатыр. Сонымен қатар бақылаушы органдарға бір адамның қолында қаншай биткоин бар екенін білу мүмкін емес. Дереккөздер
Николай Николаевич Иноземцев

Иноземцев Николай Николаевич (04. 04. 1921 жылы туған, Москва) — совет экономисі әрі тарихшы, КСРО ғылым академиясының академигі (1968; 1964 жылдан корр. мүше). 1943 жылдан КОКП мүшесі. 1949 жылы Москваның халықар. қатынастар институтын бiтiрдi. 1952-1955 жылдары «Коммунист» журналының консультанты және оқытушылық қызмет атқарды. 1959-1961 жылдары КСРО ғылым академиясының Дүн. жүз. эконом. және халықар. қатынастар институты директорының орынбасары, 1966 жылдан осы институттың директоры. КОКП-тың 24-съезiнде (1971) КОКП ОК мүшелiгiне кандидат болып сайланды. Ленин орденімен т. б. 5 орденмен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сал-серілер киімі

Көшпенді өркениеттің барша салтанатының көрінісі болып табылатын сал-серілер қазақтың дәстүрлі мәдениетінің бар мәйегін бойына сіңіре отырып, қазақ қоғамында ерекше мәртебеге ие болды. Олар әрі әнші, әрі сазгер, әрі ақын болумен қатар ән-күй, фольклор үлгілерін таратушылар болып табылады. Ойын-сауық, той, көпшілік орталарда жиі бой көрсететін сал-серілер киімін ерекше сәнді болғанын қалар, елден ерекше киімдерді әдейі тапсырыспен тіккізген, себебі оларға халық, әсіресе сұлу қыздар ерекше назар аударған. Олардың жұрт назарын өзіне аударту үшін небір күлкілі, сайқымазақ, ақылға сыймсыз киім үлгілерін ойлап тапқан. Олардың үстіне киген киімі күнделікті халық киген киім түрлерінен ерекшеленген. Егер олар киген киімді халық кисе, оны кимей тастап, қара құрым киізден киім тігіп киюге дейін барған. Бірақ қара құрым киізге қымбат мата аралыстырған, құндыз батсайымен әдіптеткізген. Сал-серілердің киімдерінің тағы бір ерекшелігі жөнінде қазақ халқының тұрмыс-салты, әдет-ғұрпына қатысты құнды материалдар жинаумен шұғылданған Әбубәкір Ахметжанұлы Диваев өзінің қолжазбаларында төмендегідей суреттеген: «Киімдердің кең пішілетіндіктері соншалық, шалбарының балағына бір кісі кіріп шығардай болған. Барқыт шапан кисе, бір жақ өңіріне жібек салдырады, сегіз сайлы қалпағының әр сайы әр түстен болады. Бірі ақ, бірі көк болса, бір сайына құрым шоқпыт, оның сыртын айналдыра бат құндыз ұстатып, жағасына қара ешкі терісін салады. Жұрт күлу үшін киімнің әр жеріне әдейілеп түлкі, мәлін, жылан терісі секілді көзге тосын көрінер нәрселер тағып, екі иығына үкі аяқтарын моншақ қосып қадап қояды». Ел аузында салдардың паң жүрісі тәкаппар мінезі, киім кеісі, сән-салтанаты хақында аңыз-әңгімелер көп. Мәселен Жетісу өңірінде «Дурен салдың белбеуіндей ұзын» деген мәтел сөз сақталған. Бұл Ілені кешіп өткенде белбеуінің бір ұшы арғы жағада, екінші ұшы бергі жағыда қалатын Дәурен сал туралы көзкөргендердің естелігінің жаңғырығы. Қазақ сал-серілерінің киген киімінің бірі - қызыл сары помази шапан туралы этнограф Ө.Жәнібеков былай деп жазады: «Кең етіп тігілген етегі әйел киіміне ұөсас, төгіліп тұр. Бір жеңінен екінші жеңі ұзын. Жағасыз, түймесіз, астарсыз мақта жіппен тігілген. Тағы бір шапан жібек матадан тігілген. Арқасындағы кесте салынған өрнек шеңбер тәрізді дөңгеленген бейнені үлкейте отырып кестелеген. Өрнегі күрделі әрі ерекше мәнерлі. Дөңгелектің тең ортасында «қарға тұяқ», «бұрыш» және басқа да геометриялық ою-өрнектерді бейнелейтін кестелі өрнектер жібек жіппен тігілген. Шапаның өңірі сырылған. Сал-серілер киетін шапандардың оң жақ жеңінің астынан жырық неместе қол сыятындай үлкен тесік қалдырып тігіледі. Ол домбыра тартуға ыңғайлы».
Иностранцевия

Иностранцевия (Inostrancevia) — аң тiстiлер отряд тармағына жататын өліп бiткен аң тәрізді бауырмен жорғалаушылар туысы. Тұрқы 3 метрге дейiн, ит тістері үлкен және қылыш тәрізді болған. Сүйек қаңқасы жақсы қозғалуға бейім. Иностранцевияның қазба сүйектерін орыс ғалымы В. А. Амалицкий Солтүстік Двивада жоғарғы перм шөгіндісінен тапқап. Орыс геологы А. А. Иностранцевтің есімімен Иностранцевия деп аталған. Дереккөздер
Киеси Иноуэ

Иноуэ Киёси (19. 12. 1913 жылы туған) — жапон тарихшысы. 1936 жылы Токио университетін бiтiрдi. 1951 жылдан буракуды (бураку — парилердiң бұрынғы кастасы этаның поселкелерi) азат ету жолындағы Лигасының ОК мүшесi. Тарихты зерттеу жөнiндегi қоғамның, Демокр. ғалымдар ассоциациясының мүшесi. Жапонияның жаңа және қазiргi тарихы жөнiндегi көптеген еңбектердiң авторы. Дереккөздер
Эдуардо де Инохоса

Эдуардо де Инохоса (10. 11. 1852, Алама, — 19. 05. 1919, Мадрид) — испан тарихшысы. 1889 жылдан Испан корольдық тарихи академиясының мүшесi. «Рим правосының тарихы қазiргi зерттеулер бойынша» атты 2 томдық еңбектің (1880 — 1885 жылдары жарыққа шыққан), «Орта ғасырлардағы Каталониядағы сеньориалдық тәртіп және аграрлық мәселе» (1905) деген тарихи шығарманың авторы. Әлеуметтік қатынастардың тарихшысы ретінде Инохоса тарих ғылымында елеулі роль атқарды. Дереккөздер
Өзін-өзі қастерлеу

Өзін- өзі қастерлеу- өзін- өзі білдіру мен өзін- өзі көрсетуге әсер ететін, тұлғаның өзіне- өзі жағымды сезімі. Әрбір адамның өзін- өзі сүю сезімінің "соқыр" эгоистік, сезімге ауыспауы шарт. Өзін- өзі сүйетін жетілген тұлға ешқашан өз ар- намысын жоғалтпай, сәйкес өзін- өзі бағалауға, өзін- өзі сыйлауға қабілетті болады. Ол әрқашан өзінің сыртқы келбетіне, дене бітіміне, сондай- ақ ішкі жан дүниесіне мән беріп, өз- өзіне өз істеріне ұқыптылықпен қарайды, өзін- өзі ылғи жетілдіру үстінде болады, әртүрлі салаларда өзін көрсетуден қорықпайды. Сонымен қатар, мұндай адам өзін жаратылысы қандай болса, солай қабылдайды. Дереккөздер
Өзін-өзі білдіру

Өзін-өзі білдіру- өзін- өзі танытуға мәні жағынан жақын, тұлғаның өзін- өзі көрсетуді білдіретін ұғымдардың бірі. Егер де ерте балалық шаққа жоғары психикалық функциялардың, қабілеттердің және т.б қалыптасуы тән болса, балаң жастық кезеңде әлеуметтік ойлау, өзіндік сана, ынта және т.б тән болады. Өзін- өзі білдіру тұлғаның дұрыс және үйлесімді дамуының негізгі алғы шарттары ретінде көрініс табады. Осы кезеңде бағыттылық, бағдар, өмірде, қарым- қатынасты дұрыс бағдарлай білу сияқты маңызды қасиеттер қалыптасады. Тұлғаның өзін -өзі білдіруіне әсер ететін- ол қоғам. Дереккөздер
Өзін-өзі белсенділендіру

Өзін-өзі белсенділендіру - адамда бар нышандар мен қабілеттіліктерді іс жүзінде барынша қолдану нәтижесі және үрдісі және тұлғаның өзін-өзі үнемі дамытуға ұмтылысы. Өзінің әлеуметтік мүмкіндіктерін үнемі неғұрлым толық ашып дамытуға ұмтылушылық тұлғаға тән. Мұндай тұлғалар шығармашылыққа, толыққанда қарым-қатынас жасауға, өз ойындағысын орындауға қабілетті. *Өзін-өзі белсендіретін тұлға ізгілікті, тұлғалық бағдарлы тәрбие жүйесінде қалыптасады. Өзін-өзі белсендіру теориясы - тұлғаның өзін жетілдіруге қажетті және адамның тұлға ретінде қалыптасуына оның өзін белсенділендіруге талпынуы қажет деп анықтаған тұлға психологиясының гуманистік теориясы. Дереккөздер
Маргарита Васильевна Бессчетова

Бессчетова Маргарита Васильевна (5.08.1925 жылы дүниеге келген, қазіргі Ресей, Самара облысы) – ботаник, биология ғылымының докторы (1976). ҚазПИ-ді (1955, қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. 1957 жылдан Алматы қаласындағы Қазақстан ҒА-ныі қазіргі Бас ботаника бағында кіші, аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарады. Оның негізігі ғылыми еңбектері қолданбалыботаника саласына арналған. Қазақастан және ТМД елдерінде өсіруге жерсіндірілген райхан гүлінің 15 жаңа түрін шығарды. Бессчетова Маргарита Васильевнаның 13 өнертаңбасы бар. Дереккөздер Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы. 1 том.
Бабанова Мария Ивановна

Бабанова Мария Ивановна (11 қараша 1900, Мәскеу – 1983) — совет актрисасы. КСРО халық артисі (1954) 1920 жылы Москвада театр студиясын бітірді. Сол жылдан бастап Революция театры (қазіргі Мосвканың Маяковский атындағы театр) мен Мейерхольд атындағы театрда қатар ойнады. 1927 жылдан Революция театрының актрисасы. Оның шығармашылығы үздік шебер ойынымен, сахналық әсем қимыл- қозғылыс, сыршыл лирикалық мол бояуымен ерекшеленді. Рольдері: *Гога (Файконың «Портфельді адамында»), *Анка, Маша (Погодиннің «Балта туралы жыры» мен «Той тарқарында»), *Джульетта (Шекспирдің «ромео мен Джульеттасында»), *Кей (Моримото Каорудың «Шығыстағы бір бейбағында») т.б. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1941). 2 орденмен марапатталған. Дереккөздер
Абдулла Бабаханов

Бабаханов Абдулла (1910 жылы туған, Тоқмақ) - өзбек совет архитекторы, КСРО халық архитекторы (1970). 1943 жылдан КОКП мүшесі, Ташкент мемл. ун-тінің инженерлік мелиорациялық факультетінің архитектор бөлімінін бітірген (1933). Москвадағы архитектор институтының аспирантурасында оқыған (1934-38). Ташкент қаласының бас архитекторы (1938-41). Бабаханов - Өзбек КСР Мин. Советінің Құрылыс және архитектор істері жөніндегі мемл. комитет председателінің орынбасары, комитет председателі (1955-59), 1963жылдан Ташкент политех. ин-ты архитектор ф-тінің кафедра меңгерушісі, профессор (1965). Бабаханов Өзбек КСР Сыртқы істер миниістрлігі үйінің (1946-47), душанбе қаласындағы Лахути атындағы драма театрының (1954) т.б. жобаларын жасады. Бірнеше ордендермен марапатталған. Дереккөздер
Бабшылдар көтерілістері

Бабшылдар көтерілістері – Ирандағы феод. құрылысқа әрі сол кезде басталған шетел капиталының бұғауына қарсы бағытталған халықтық көтерілістер (1848-52). Бабшылдар көтерілістерінің қозғаушы күші шаруалар, қолөнершілер, қала кедейлері, ұсақ саудагерлер болды. Көтеріліске бабшылдар сектасынан шыққан төменгі дін қызметкерлері мен ұсақ саудагерлердің өкілдері басшылық етті. Бабшылдар көтерілістері діни сипат алды. Көтерілісшілердің феод. меншікке қарсы күресі жеке меншікті жою талбына, ал қанауды жоюға ұмтылуы мал- мүлік ортақ, адамдар тең праволы болатын мәңгілік патшалық құру арманына ұласты. Б і р і н ш і к ө т е р і л і с 1848 жылы қыркүйек айында Мазендеранда басталды. Оған борфоруштық молда Мұхаммед Әли мен Хұсейн Бошру басшылық етті. Көтеріліс 1849 жылы мамыр айында басылды. Е к і н ш і к ө т е р і л і с 1850 жылы маусым – желтоқсанда Зенджанда болды. Оған әйелдер белсене қатысты. Көтеріліс басып- жанышталды. 1850 жылы маусымда Нейризде басталған үшінші көтеріліс бірнеше күннің ішінде басылды. Мұнан кейін бабшылдар қозғалысы бұқаралық сипатын жойды, сонан соң баб уағыздаушылары террорлық жолға түсті. 1852 жылы тамыздан кейін бабшылдар жаппай қырғынға ұшыратылды. Дереккөздер
Өзін-өзі анықтау

Өзін-өзі анықтау- тұлғаның жалпы әлеуметтік қатынастар жүйесіндегі өзінің әлеуметтік рөлі мен позициясын таңдауы. Ш. Бюлердің көзқарасы бойынша, тұлғаның толымды өзін-өзі жүзеге асыруын қамтамасыз ететін, өзінің ішкі мәніне сәйкес мақсаттарды қоя білу мүмкіншілігі. Өзін-өзі бағалау адамның өзіне деген сенімін арттырып, рухани үйлесімділігін дамытады. Өзін-өзі бағалау адамның айласындағылармен қарым-қатынасын, өзіне сын көзбен қарауын және талап қоя білуін, жетістікке және сәтсіздікке қалай қарайтынын көрсетеді. Тағы қараңыз *Өзін-өзі белсенділендіру *Өзін-өзі қастерлеу *Өзін-өзі білдіру Дереккөздер
Леон Кручковский

Кручковский Леон (28.6.1900, Краков- 1.8.1962, Варшава)- поляк жазушысы, қоғам қайраткері. Краковтағы Жоғарғы өнеркәсіб мектебінің химия факультетін бітірді (1918). 1945 жылдан Польша жұмысшы партиясының мүшесі. Әдеби қызметі 1918 жылдан басталды. Алғаш поэзиямен айналасып «Әлемді солқылдатқан балғалар» (1928) жинағын жариялады. Польша Халық Республикасы Мемлекет сыйлығының лауреаты (1950,1955). Бүкіл дүние жүзіндегі Бейбітшілік Советінің мүшесі (1950 жылдан), «Халықтар арасында бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Лениндік сыйлықтың лауреаты (1953). Дереккөздер Қазақ энциклопедиясы 6 том
Басти Масимқызы Багирова

Багирова Басти Масимқызы (1906-27 қараша 1962) – Социалистік Еңбек Ері атағын екі рет алған (1947,1950), мақта өсірудің шебері. Азерб. КСР-і, Қасым- Исмаил ауданы, «Бахчакюрд» к- зының (қазір бұл колхоз Б. Багирова атында) председателі (1952-1962). 1937 жылдан КОКП мүшесі. Азербайджанда Сов. өкіметі орнағаннан кейін кешкі мектепті, мұнан соң Азерб. КП ОК жанындағы екі жылдық партия мектебін (1952) бітірді. 1936 жылдан колхозда звено жетекшісі. Багированың звеносы 1946 жылы 5 га мақтаның әр гектарынан 105 ц, 1974 жылы 111,2 ц, 1948 жылы 90,7 ц (6,5га), 1949 жылы 100 ц-ден (6га) өнім алды. Ол Азерб. Компартиясының 23- 25 съездерінде ОК- нің мүшелігіне сайланды, 1-3 сайланған КСРО Жоғ. Советінің және 4-5 сайланған Азерб. КСР- і Жоғ. Советінің депутаты. Багирова 3 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту Орденімен, Медальдармен және Бүкіл одақтық ауыл шаруашылық көрмесінің үлкен алтын медалымен марапатталған. Дереккөздер
Багряман Иван Христофорович

Баграмян Иван Христофорович (2. 12. 1897 жылы туған – 21. 09. 1982 жылы дүниеден озған) совет әскери қайраткері, Сов. Одағының Маршалы (1955), Сов. Одағының Батыры (1944). Елизаветпольде (қазір Кировабад) т.ж. жұмысшысының отбасында туған, ұлты – армян. 1941 жылдан КОКП мүшесі. Азамат соғысына қатысқан. Атты әскер командилері құрамын жетілдіру курсын (1925). Жоғары әскери бастықтар құрамын жетілдіру курсын (1931), Фрунзе атындағы Әскери академияны (1934), Бас штаб академиясын (1938) бітірген. 1940 жылы армия мен округ штабының оперативті бөлімінің бастығы болды. Ұлы Отан соғысының бас кезінде Оңтүстік- Батыс майданда басшылық қызмет атқарды. 1942 жылы шілдеден армияға, 1943 жылы қарашадан 1- Прибалтика майданы әскерлеріне, 1945 жылы сәуірден 3 - Белорус майданы әскерлеріне командашы болды. Баграмян басқарған әскерлер Курск доғасы, Белорус, Прибалтика, Шығыс Пруссия операцияларына, Кенигсберг қамалын алуға белсене қатысты. Соғыстан кейін прибалтика әскери округы әскерлерінің командашысы, 1954 жылдан КСРО Қорғаныс министрлігінің бас инспекторы, Қорғаныс министрінің орынбасары, 1956-58 жылдары Бас штаб Әскери академиясының бастығы, 1958 жылдан Қорғаныс министрінің орынбасары, Қарулы Күштерінің тыл бастығы болды. 1968 жылы сәуірден КСРО Қорғаныс министрлігі бас инспекторлар тобының бас инспекторы. Баграмян – 1952 жылдан КОКП ОК мүшелігіне кандидат. 1961 жылдан КОКП ОК мүшесі, 2-8 сайланған КСРО Жоғ. Советінің депутаты. 5 рет Ленин орденімен, 3 рет Қызыл Ту орденімен, Октябрь Революциясы орденімен т.б. отандық және шетелдік ордендерімен марапатталған. Мәскеуде қайтыс болып, денесін кремациялап, күлін Кремль қабырғасына қойды. Дереккөздер
Эдуард Георгиевич Багрицкий

Багрицкий ( шын фамилиясы – Дзюбин) Эдуард Георгиевич (3.11.1895, Одесса, - 16.2.1934, Москва) – орыс совет ақыны. Алғашқы шығармалары 1915 жылы Одесса альманахтарында басылды. 1919 жылы ВЦИК атындағы Ерекше партизан отрядтарының жауынгері болды. Багрицкий жырларының («Азаттық», «Қызыл Армия», «Бірінші май») негізгі арқауы – еңбек адамдары, сов. жауынгері. «Жеңімпаздар» (1932), «Соңғы түн» (1932) жинақтарында жаңа өмірді, оны орнатып жатқан жаңа сов. адамдарын зор шабытпен жырлады. Багрицкийдің ірі шығармашыларының бірі – «Опанас туралы ой » (1926) поэмасы. Бұл – халық поэзиясының сарынымен жазылған революция ісіне адалдықты бейнелейтін көп ұлтты сов. әдебиетіндегі елеулі туынды. Шығармалары "Азаттық", "Қызыл Армия", "Бірінші май", "Жеңімпаздар" (1932), "Соңғы түн" (1932), "Опанас туралы ой" (1926), "Пионер қыздың ажалы" (1932), "Көктем, ветеринар және мен" (1932), "Вмешательство поэта", "ТВС", "Стихи о себе" (1929), "Трясина", "Көктем", "Папиросный корбок", "Контрабандисты" (1927), "От черного хлеба и верной жены" (1926), "Арбуз", "Возвращение", "О Пушкине" (1924), "Күз", "Ақпан" (1923), "Кептерлер" (1922), "Баллада о нежной даме" (1919), "Словяне", "Түн", "Птицелов", "Гимн Маяковскому" (1915). Дереккөздер
Николай Ефимович Кручина

Кручина Николай Ефимович (14.5.1928 жылы Алтай өлкесі-26.08.1991, Мәскеу)- совет мемлекет және партия қайраткері, Соц Еңбек Ері (10.12.1973), 1949 жылдан КОКП мүшесі. 1953 жылы Азов-Черноморск а.ш. институтын бітірді. 1952-1954 жылдары ВЛКСМ Каменск облысы комитетінің бірінші секретары. 1954-1957 жылдары ВЛКСМ Каменск облысы комитетінің екінші секретары және бірінші секретары. 1957-1959 жылдары ВЛКСМ Смоленск обкомының 1-секретары. 1959-1963 жылдары ВЛКСМ ОК және КОКП ОК аппаратында істеді. 1965 жылы қарашада Целиноград облысы партия комитетінің 1-секретары. 1966 жылдан Қазақстан КП ОК-нің мүшесі. 1966-1971 жылдары КОКП Орталық тексеру комиссияның мүшесі. 7-9 сайланған КСРО Жоғары Советінің депутаты. 2 рет Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, 2 рет «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер Қазақ энциклопедиясы 6 том
Өзіндік сана

Өзіндік сана- адамның өзін және жеке қасиеттерін түсінуі. Адамның өзі кім екендігіне ой жүгіртіп, бойындағы күш- қуатын, ақыл- ойын, қабілеттілігін, әр бір іс- әрекеттерін атқарудағы ниеті мен мақсат- міндетін, өзін қоршаған орта мен әлеуметтік жағдайға, өзге адамдарға, өз басына деген көзқарасын білдіретін қасиеттерін анықтауы, аңғаруы. *Өзіндік сана индивидке ғана емес, қоғамға, сыныпқа, әлеуметтік топқа, ұлтқа тән. Өзіндік сана- сезім рефлексиямен тығыз байланысты, мұнда ол теорилық ойлау деңгейіне көтеріледі. Тағы қараңыз *Ұлттық өзіндік сана *Этностық өзіндік сана Дереккөздер
Өздігінен білім жетілдіру

Өздігінен білім жетілдіру- жеке адамның өзі басқаратын мақсаты танымдық іс- әрекеті; ғылымның, техниканың, мәдениетінің, саяси өмірдің және т.б қандай да бір саласынан жүйелі түрде білім алу. Өздігінен білім жетілдіру - өзін - өзі тәрбиелеу құралдарының бірі. Өздігінен білім жетілдірудің негізгі нысандары сан алуан. *Адамның өздігінен білім жетілдірудегі мақсаты- біліктілігін немесе білім деңгейін көтеру. Өздігінен білім жетілдіру дағдыларын қалыптастыруда мектеп маңызды рөл атқарады. Оқушылардың өздігінен білім жетілдіру дағдыларын қалыптастыруға сыныптан және мектептен тыс әр түрлі үйірмелердегі, клубтардағы, дәрісханалардағы сабақтар, тәжірбиелік жұмыстар және т.б себептер болады. Дереккөздер
Ұшқан ұя

«Ұшқан ұя» — қазақ жауынгері әрі жазушысы Бауыржан Момышұлы жазған автобиографиялық шығарма. Орыс тілінде 1956 жылы Калинин қаласының кітап баспасында шықты. Повесть қазақ тілінде алғаш рет 1975 жылы «Жазушы» баспасында Т. Иманбековтың аудармасымен жарияланды және 1976 жылы Мемлекеттік сыйлыққа ие болды. Жалғасы ретінде автор тағы бір автобиографиялық кітапты жазбақ ниеті болған, алайда жүзеге аспады. Мазмұны «Ұшқан ұяда» әлем тарихы жаратылыс шежіресі, жан-жануарлар болмысы, қауымының қалыптасуы, әлемнің пайда болуы, тірлік, өмір туралы алғашқы мағлұматтарды, азаматтық тұрғыдағы аңыз-әңгімелерді әжесінен естігенін үлкен сүйіспеншілік сезімен есіне алған, сондай-ақ ненің жақсы, ненің жаман екенін, нені сүйіп, неден аулақ жүруді әжесінен үйренгенін мақтан етеді. Әкесі Момыш өз бетімен сауат ашқан, сол кездегі көзі қарақты адамдардың бірі болған. Ел арасында ағаш ұстасы және етікші, зергерлігімен танымал болатын. Бауыржан 3 жасқа келген соң анасы Рәзия қайтыс болады да, әжесі Қызтумастың қолында өседі. Кейіпкерлер *Имаш- Бауыржан Момышұлының атасы, орта бойлы, орақ мұрын, от жанарлы, шымыр шал Имаш 1911 жылы 92 жасында дүниеден өткен. *Қызтумас – әжесі, ертегіші, салт жоралғыны көп білетін, ел анасы. *Момыналы – Бауыржанның әкесі, жұрт Момыш деп кеткен. Жасынан өлеңге жақын, еті тірі, орысша хат таныған, ағаш ұста, зергер, етікші, аймаққа әйгілі сыйлы адам. *Рәзия – Бауыржан Момышұлының анасы, Байтана руынан Әбдірахманның қызы,жалғыз ұлы Бауыржан үш жасқа келгенде қайтыс болған. *Момынқұл – әкесінің кенже інісі, ұзын бойлы, дөңгелек қара көзді, кертпе мұрындау, астыңғы ерні дүрліктеу, аққұба жігіт.Қыңыр мінезді, епті, алаңғасар, қаракүш, "Таубұзар", әжесінің айтуынша Серкебай нағашысына тартқан. *Төлебай – Момыштың ағасы, ұзын бойлы, кең жауырынды, тәмпіш мұрын шал, Құрмангүл деген қызы қалды. *Үбіш – Рәзияның тұңғышы, Үбиан, Сәлима, Әлима– Бауыржан Момышұлының әпкелері. *Серкебай – әжесінің інісі, нағашысы, алпысқа келіп қалған, күрт мінез ашуы адырайып тұрған қатал кісі. Етсіз қыр мұрыны, қысыңқы көз, ашаң жүзді, қияқтай мұрты екі езуін жиектеп, селдір ұзын сақалы кеудесіне түседі. Айналасын айбарымен меңдеп алатын өркөкірек, ескі дәуірдің қатал әміршісіндей. *Қожамқұл – ауылдағы жалғызбасты жарлы адам. 1916 жылы қара жұмысқа алынды. *Орманқұл – Бабастың кенжесі, орта бойлы, атжақтау,қалың қара қасты, мұнаркөз, қыр мұрын, қара мұрт, қабасақал жігіт, күйші. Тарихи оқиғалар *1916 жылы – ұлт азаттық көтеріліс жылы. *1917-1918 жылдар – төңкеріс жылдары, "жылан жылы", "ашаршылық жылы", "патша құлады", жаңа заман, жаңа заң жайлы айтыла бастады. Жаңаша жер бөліс орнады. Қалың мал жойылды, "әйел теңдігі" туралы айтыла бастады. Кеңес өкіметі қалыптасуының алғашқы жылдары суреттелді. Дереккөздер
Йенс Якоб Берцелиус

Швед химигі (20.08.1779-07.08.1848 ж.). 1808 жылдан бастап патшалық швед ғылым академиясының мүшесі, 1810-1818 жылдан бастап президенті. 1801 жылы Ужальск университетін бітірген. 1802-1832 жылдары Стокгольмде медицина-хирургиялық институтта жұмыс істеген, 1807 жылдан бастап профессор болған. 1818 жылдан Патшалық швед ғылым академиясының міндетті хатшысы. 1832 жылдан бастап өзін теориялық іс-әрекетке бейімдеп, оқулықтардың құрастырылуына және химия мен физиканың жетістіктерін шолуға өз ісін арнады. Ғылыми зерттеулері ΧΙΧ ғасырдың бірінші жартысында жалпы химияның бүкіл маңызды мәселерін қамтығын. Құрам тұрақтылық және еселі қатынас заңдарын бейорганикалық оксидтермен органикалық қосылыстарға қолданылатын тәжірбие арқылы тексеріп дәледеген (1810-1816 жж.), 45 химиялық элементтердің атомдық массаларын анықтаған (1807-1818 жж.). Химиялық элементтердің бүгінгі нышандарын (1814 ж.) және химимялық қосылыстардың алғашқы формулаларын енгізген (1817-1830 жж.). 1811 жылдан органикалық қосылыстардың элементтік құрамын жүйелі анықтаумен шұғылданған. Изоморфизм заңдарына сүйеніп атомдық массалардың жаңа жүйесін құрастырып, көптеген қосылыстардың формулаларын түзеген. Швед химигі В.Г. Гизингерман бірге церий (180 3ж.), селен (1817 ж.) және торий (1828 ж.) элементтерін ашқан. Ең алғаш бос күйде кремний, титан, тантал және цирконий алынған (1824-1825 жж.). Ынтықтылықтың электрохимиялық теориясын дамытқан (1812-1819 жж.). Органикалық қосылыстарға стехиометриялық заңдарды таратқан. Күрделі радикадар теориясын құрған. Изомерлену және полимерлену түсініктерін дамытқан (1830-1835 жж.). Каталиткалық зерттеулердің барлық белгілі нәтижелерін жалпылаған (1835 ж.). Химиялық реакцияларға "үшінші денелердің" (катализаторлардың) бейстехиометриялық кірісу көріністерін сипаттауға "катализ" терминін қолдануды ұсынды (1835 ж.). Бүгінгі "каталитиканың активтілігі" түсінігімен мәні бірдей "каталитикалық күш" түсінігін енгізген. "Тірі ағзалардың лабораториясында" катализ басты роль атқаратынын көрсеткен. Аллотропия (тұрпатастық) жайындағы түсінікті дамытқан (1841 ж.). "Химия" оқулығын шығарған (1-5 т, бесінші басылымы 1834-1848 жылдары шыққан). 1821 жылдан бастап жыл сайын "Химия және физика жетістіктерінің шолуын" құрастырған (барлығы 27 том). Петербург ҒА шетелдік мүшесі. Дереккөздер: С.К. Мырзалиева "Химия" (Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық Алматы 2012 ж.)
Отбасы психологиясы

Отбасы және Неке психологиясы — психологиядағы неке және отбасы проблемаларын зерттейтін пәнаралық бағыт. Отбасы — некелесуден, туыстық байланыстардан тұратын шағын топтар, жеке өмірді ұйымдастырудың маңызды формасы және әлеуметтік қоғамдастық түрі. Отбасы тәрбиесі ұлттық тәрбиенің негізі болып табылады. Отбасылық екіжақты жанжалдар — күйеуі мен әйелі де қатысатын отбасылық жанжалдар. Неке мен отбасын психологиялық зерттеулердегі мәселелер *некенің сапасына ықпалы бар факторларды зерделеу; *отбасының даму циклі *отбасының рөлдік құрылымы *биліктің отбасы мүшелерінің арасында бөлінуі *ерлі-зайыптылардың арасындағы қарым- қатынас *некелік жұбын таңдаудың детерминанттары *ата-аналар мен олардың балаларының психологиялық ерекшеліктері және т.б Отбасы мен неке психологиясы жинақтаған мәліметтер отбасына көмектесуге бағытталған әр алуан әлеуметтік және психологиялық бағдарламалар мен ұсыныстар қалыптастыру үшін негіз болып табылады. Дереккөздер
Шизоидты психопатия

Шизоидты психопатия біріншіден көп сөйлемейтін кісілерде көрінеді, интроверсивті, көзқарастардың тәуелсіздігіне, парадоксальды ойлау қабілеті бар кісілерде, ұжым және жанұямен жаман қарым-қатынас болады. Қиялдыққа бейім кісілер. Осындай белгілер байқалған кісілерде балалық шақ кезінде жалғыз ойнағанды және тынышты шусыз ойындарды жақсы көрген, жиі үйінде көбінесе ата-анасының ойларымен бөліспейді, құрдастарымен тіл табыса алмайды. Жағдай күшіне байланысты кей кісілермен тіл табысуы мүмкін, бірақ мұндай қарым-қатынастар іс жүзінде ғана. Бұл науқастарға жалғыздыққа құмар болудың еш қалыпсыз дап санамайды. Қоршаған ортаның көзқарасына мән бермейді. Бөтен кісілердің ескертуіне көңіл бөлмейді. Бірақ бұл науқас ақпараттарға сенеді, сенімді ақпарат көзіне (кітап, хабарлама, өнер шығармалылығына). Күнделікті істе олар жарамсыз, көмексіз, бірақ шынайылыққа тән, стандартсыз ойларға, бұл кісілер оқу оқуға, философия, математикаға құмар. Шын өмірде бұл белгілер экспансивті, эмоциональды суық жараланумен мінезі көбіне «әйнек және ағашқа» тән. Қорғану механизміне ие-қиялдау, интеллектуалдылыққа, аутизм. Тағы қараңыз *Психопатиялар *Қозғыштық психопатия Дереккөздер
Қозғыштық психопатия

Қозғыштық психопатия. Бұл топтағы адам тез бұрқ ете қалуымен, әсершілдігі жағынан қозушылықпен, ұзалы тітіркендіруге мейілінше дайын тұруымен сипатталады; сондықтан мұндай адамды бұрқ ете қалатын немесе эксплозивті, психопат адам деп атайды. Болар-болмас нәрсеге ондай адамда күшті ызалы әсер туады, осыған орай ол маңайдаңыларға айқайлап, оларды балағаттап, қарғыс жаудырып қоймай, тікелей өшпенді әрекетке ауысады; сиясауытты лақтырып жібереді, орындықты сілтеп қалады, тұншықтыруға әрекеттенеді, пышақ ала жүгіреді және басқада әрекеттер жасайды. Қозғыш топтағы психопатиялық адам ұстамсыз жанжалға үйірлігіне, маңайдағылармен үнемі қақтығыса беретініне байланысты соттық – психиатриялық практикада емдеу практикасына қарағанда едәуір жиі кездеседі. Тағы қараңыз *Психопатиялар *Шизоидты психопатия Дереккөздер
Олпорт Гордон Уиллард

Олпорт Гордон Уиллард (1897- 1967) - америкалақ психолог. Ол жеке тұлға туралы теориясында гуманистік және жеке даралық тұрғыны қосарластырып түсіндіреді. Олпорт адам табиғатының- жеке тұлғалық дамуы адамныңөзін- өзі жеңе білу өз мүмкүндіктерін толық іске асыра білу аспектілерін зерттеді. *1937 жылы тұлға анықтамасының 50- ге жуық түрін жүйелеп, солардың ішінен: осы терминнің этимологиясына, теологиялық мәніне, философиялық түйініне, әлеуметтік мәніне және оның сыртқы көрінісі мен ішкі психологиялық мәніне байланысты оларды жеті топқа бөліп қарастырды. Негізгі еңбектері *"Тұлға: психологиялық интерпретация" *"Адам және оның діні" *"Тұлға психологиясының негізгі мәселелрі" және т.б Дереккөздер
Балансирлеу

Балансирлеу ( -теңгеру) - автокөліктің дөңгелегінің, машиналардың шкив, иінді білік, ротор, барабан сияқты айналмалы бөлшектерін теңгеру. Детальдарды жасау үстінде өндірістік қате жіберілу салдарынан олардың массасы көбінесе айналу осіне симметриялы орналаспайды. Сондықтан айналу кезінде машина бөлшегіне теңгерілмеген центрден тепкіш күш әсер етеді. Ол деталь тірегіне қосымша жүктің түсуіне, зиянды дірілдін пайда болуына, машинаның мезгілсіз тозуы, тіптен бүлінуіне апарып соғады. Массаның деталь осіне симметриялы орналасуын оған теңгергіш салмақ қосу немесе оның ауыр жағынан тиісті мөлшерде жонып тастау арқылы қамтамасыз етуге болады . Дереккөздер
Балансирлеуіш машина

Балансирлеуіш машина - машинаның айналмалы бөлшектерінің оське қатысты статикалық немесе динамикалық дұрыс теңгерілмеген орнын анықтайтын машина. Негізгі конструкциялық ерекшеліктеріне қарай Балансирлеуіш машина рессорлы рамалы, серіппе тіректі болып бөлінеді. Балансирлеу үшін рессорлы рамалы Балансирлеуіш машинада детальды детальды рамаға орнатып, айналдырады. Егер деталь массасы теңгерілмеген болса, рама тербеліске түседі. Тебеліс мөлшеріне қарап теңгерілмеген центрден тепкіш күш шамасын анықтауға болады. Серіппе тіректі Балансирлеуіш машина детальды тірекке бекітеді. Теңгерілмеген деталь тіректі тербелтеді. Тербеліс амплитудасы мен фазалық бұрышын өлшеу арқылы теңгеруге қажетті қосымша массаның мөлшері мен орнын табады. Балансирлеуіш машинаның бұл түрін бұрғылау станогімен біріктіріп балансирлеу процессін автоматтандырады. Бұрғылау станогы детальдің тиісті жерінен артық металды алып тастап отырады . Дереккөздер
Магнетар

Магнетар Магнетар - аса қуатты магнит өрісіне ие нейтронды жұлдыздың түрі. Магнетар бойындағы өріс күшті электромагниттік радиация мен рентген сәулелерінің шығарылуы нәтижесінде пайда болады. Теориялық түрде магнетарлардың бар болуы 1992 жылы Роберт Дункан және Кристфер Томсонмен ұсынылған, ал 1998 жылы Бүркіт шоқжұлдызындағы SGR 1900+14 жұлдызынан шыққан қуатты гамма және рентген жарқылдарын бақылау барысында дәлел алынған. Жорамал бойынша алғаш магнетар 1979 жылы бақыланған. Сипаттамасы Көбінесе жерден алыс орналасқандықтан магентар аз зерттелген нейтронды жұлдыз түрі болып табылады. Олардың диаметрі шамамен 20-30 км, дегенімен, массалары күнге қарағанда әлдеқайда ауыр. Магнетарлардың тығыздығы соншалық, оның материясының бұршағы 100 млн. тонна болады. Магнетарлардың басқа нейтронды жұлдыздардан айырмашылығы, салыстырмалы түрде баяу айналуы: қалыпты нейтронды жұлдыз өз осі бойымен бір секундтан аз уақытта айналса, магнетар әр айналымға 1-10 секунд жұмсайды. Магентарлардың өмірлік циклі өте қысқа. Олардың қуатты магнит өрісі 10 000 жыл ішінде жойылып, рентген сәулелерін шығару тоқталады. Болжамдардың бірі бойынша, біздің галактиканың пайда болуынан бері 30 млн магнетар қалыптасуы мүмкін. Магнетарлар салмағы шамасында 40 күн массасына тең болатын ауыр жұлдыздан пайда болады. Жұлдыз бетіндегі қозғалыстар әсерінен орасан зор тербелістер туындайды, бұл құбылыс көбінесе аса қуатты гамма сәулелерінің шығарылуына әкеліп соғады. Осындай сәулелер Жерде 1979, 1998 және 2004 жылдарда байқалған. Белгілі магнетарлар 2004 жылы 27 желтоқсанда SGR 1806-20 жұлдызынан біздің күн жүйеге келген гамма-сәулелерінің шашыны болды. Қуатты жарық жер атмосферасына 50 000 жарық жылдан артық қашықтықтан әсер етті. 2013 жылдың қарашасындағы мәліметтер бойынша 21 магнетар белгілі болды, және 5 жұлдыз растауды күтуде. Толық тізім жұлдыздар каталогында McGill SGR/AXP Online Catalog берілген.. * SGR 1806-20 жерден 50 000 жарық жыл қашықтықта орналасқан, Құсжолы галактикасының қарсысында, Мерген шоқжұлдызында орналасқан. * [http://en.wikipedia.org/wiki/SGR_1900%2B14|SGR 1900+14] жерден 20 000 қашықтықта Бүркіт шоқжұлдызында орналасқан. Төмен эмиссияның ұзақ периодынан кейін (елеулі жарылыстар 1979, 1993 жылдары байқалған), 1998 жылдың мамыр-маусымында жанданды. 1998 жылдың тамызында байқалған жарылыс қуаттылығы қатерді алдын алу үшін [http://en.wikipedia.org/wiki/NEAR_Shoemaker | NEAR Shoemaker] аппаратының сөндірілуіне алып келді. 2008 жылдың мамырында НАСА-ның Спицер телескопы осы магнетарды қоршаған сақина затты байқады. Бұл сақина 1998 жылғы жарылыстан пайда болған деп саналады. * [http://en.wikipedia.org/wiki/SGR_0501%2B4516 SGR 0501+4516], 2008 жылдың 22 тамызында байқалған. *[http://en.wikipedia.org/wiki/AXP_1E_1048-59 1E 1048.1−5937] - 9000 жарық жыл қашықтықта Белағаш шоқжұлдызында орналасқан. Бұл магнетар пайда болған жұлдыздың массасы күннен 30-40 есе артық болған. * 2008 жылдың қыркүйегінде алынған ESO мәліметі бойынша магнетар болып табылатын [http://en.wikipedia.org/wiki/SWIFT_J195509%2B261406 SWIFT J195509+261406] жұлдызы гамма-сәулелерінің жарқылы арқылы (GRB 070610) анықталған. Дереккөздер
Балауыз ағаш

Балауыз ағаш – кендірлер тұқымдасыың хойя тегіне жататын шырмалғыш өсімдік, суккулентті мәңгі жасыл бұта түрі. Кеңінен тараған үй өсімдігі. Биологиялық сипаттамасы Сабағы шала сүректенген, өркендері әлсіз, ұзындығы 3 м-ден асады, оралып өседі. Жапырағы сопақ. қалың, бетін жұқа балауыз басқан, жылтыр, хош иісті. Гүлі балауыз тәрізді, жұлдыз бейнелес, ақшыл қызғылт түсті. Гүл шоғы шатырша, салбырап тұрады. Балауыз ағаш қалемшелерімен көбейтіледі. Таралуы Балауыз ағаш Қытай мен Аустралиядан тараған. Қазақстанда оранжерея мен үйде әсемдік өсімдік ретінде өсіріледі . Галерея Дереккөздер