Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері

Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің десанттық-шабуылдаушы әскерлері — Қазақстан Қарулы Күштерінің жеке әскер бөлімі. Жоғарғы Бас Қолбасшының резерві болып табылады және әскери тәртіптерде де, негізгі күштерден оқшауланған жағдайда да, оның ішінде жау тылында да тапсырмаларды орындауға арналған әскери бөлім. Тарихы Кеңес заманында КСРО-ның кейінгі кезеңдерінде Қазақ КСР аумағында бір ғана парашюттік бөлімше — Семей облысының Ақтоғай кентінде орналасқан 57-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы орналасты. Бұл бригада кадрлық (қызметкерлері толық емес) болды және 1979 жылы құрылды. 1990 жылдың тамызына дейін десанттық-шабуылдаушы құрамалар Әуе-десанттық күштердің емес, Құрлық әскерлерінің бөлігі болды. 1988 жылы 56-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы Ауғанстаннан шығарылып, Түрікмен КСР-нің Иолотан қаласында жаңа орын тапты. Келесі 1989 жылы кейбір әскери округтерді тарату реформасы кезінде Орта Азия әскери округі таратылып, Түркістан әскери округінің құрамына енгізілді. Кеңестік әскери нормалар бойынша мемлекеттік шекараға шығатын әскери округте бір ғана десанттық-шабуылдау бригадасы болуы тиіс болғандықтан, Ауған соғысына қатысқан 56-бригада қалды, ал 1990 жылы 57-десанттық-шабуылдау бригадасы таратылды. Осы кезден бастап Қазақ КСР аумағында бірде-бір әуе-десанттық бөлімше болмады. 1991 жылы, КСРО ыдырамай тұрып, 35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы Германиядағы Кеңес әскерлері тобынан Қазақ КСР Алматы облысының Қапшағай қаласына қайта орналастырылды. Жаңа орналасқан жерінде бригада 32363 әскери бөлімі деген шартты атауын алды. Қайта орналастыруды таңдау елдің әскери басшылығының 1979 жылы таратылған және таулы шөлді жерлерде ұрыс қимылдарын жүргізуге бағытталған 105-гвардиялық әуе-десанттық дивизиясын қайта құру жоспарларымен айқындалды. 35-бригада 1979 жылы қарашада 111-парашютті-десанттық полкінің құрамындағы дивизия негізінде құрылғандықтан, 105-дивизиямен тікелей байланысты болды. Ал Қапшағай гарнизонында 546-жеке арнайы мақсаттағы полк (1984 жылы Ауғанстанға аттанған 22-жеке арнайы мақсаттағы бригаданың қалдықтарынан құрылған) болды, осының материалдық базасы әуе-десанттық жаттығуларға мүмкіндік берді. 105-дивизияны қалпына келтіру жоспарына сәйкес 35-бригада 111-парашютті-десанттық полк болып қайтадан жаңадан жасақталуы тиіс еді. 105-әуе-десанттық дивизияны қайта құру кезінде 35-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы 35-жеке әуе-десанттық бригада деп аталып, 546-полктің әскери қалашығын иеленді, ал ол өз кезеңінде 40-армияның 524-жеке арнайы мақсаттағы рота деп жаңадан жасақталып, Қапшағай гарнизонының басқа әскери қалашығына орналастырылды. КСРО-ның кейінгі ыдырауы 105-әуе-десанттық дивизияны қайта құру жоспарын үзді, өйткені оның құрамына енгізу жоспарланған әскери бөлімдер үш тәуелсіз мемлекеттің (Өзбекстан, Түрікменстан және Қазақстан) аумағында болып шықты. КСРО Қарулы Күштері бөлісіп алған кезде, 1992 жылы 7 мамырда Алматыда жасалған Ресей-Қазақстан келісімдеріне сәйкес, 35-жеке гвардиялық әуе-десанттық бригадасы бұрынғы – 35-жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы атауын қайтарып, толығымен Қазақстанның құзыретіне өтті. Қазақстан әскеріндегі 35-бригада. 1992—2000 Жаңадан құрылған Қазақстан армиясы жалғыз парашюттік бөлімді жеке әскери бөлімге бөлуді мақсат етпегендіктен, 1993 жылы 9 сәуірде құрылған ҚР ҚК Құрлық әскерлерінің құрамына 35-десанттық-шабуылдаушы бригадасы енгізілді. 35-бригададағы барлық жауынгерлік дайындықтар КСРО ҚК Құрлық әскерлерінің десанттық-шабуылдаушы құрылымдарына арналған кеңестік әдістемеге сәйкес жүргізілді. Славян ұлттарының офицерлері мен прапорщиктерінің кетуіне және ТМД елдеріндегі жалпы экономикалық құлдырауға байланысты жеткіліксіз қаржыландыруға байланысты жаңадан құрылған Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде кадрлық дағдарыс орын алды. Барлық армия бөлімдерінде бөлімшелердің штат санын қысқарту бойынша реформалар жүргізілді. Офицерлердің тапшылығы әскери басшылықты барлық дерлік жауынгерлік дайын бөлімшелерде кадрлық қысқарту жұмыстарын жүргізуге мәжбүр еткізді. 35-бригадада 1994 жылға қарай 4-десанттық-шабуылдаушы батальон мен барлау ротасы таратылды, артиллериялық дивизия штаты қысқартылды, әрбір десанттық-шабуылдаушы батальонға бір парашютті-десанттық ротадан жасақталып, миномет батареялары таратылды. 1995 жылдың жазына қарай бригаданың жеке құрамы шамамен 1500 адамды құрады. 2000 жылы 11 тамызда 35-бригада ҚР ҚК Оңтүстік әскери округі әскерлерінің құрамына енді. Әскер түрлерінің құрылуы 2000 жылы 6 шілдеде Қазақстан Президентінің «Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің құрылымы туралы» № 417 Жарлығы шықты, оған сәйкес әскер түрлерінің жаңа саласы – ҚР ҚК Ұтқыр әскерлері құрылды. 2001 жылдың 1 ақпанында 35-бригада Оңтүстік әскери округінен шығарылып, ҚР ҚК Ұтқыр әскерлерінің құрамына енгізілді. Бастапқыда 35-бригада әскер түрінің өзі болды. 2003 жылы 12 қарашада Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің нұсқауының негізінде Ұтқыр әскерлер Аэроұтқыр әскерлері болып өзгертілді. Бірақ ҚР ҚК Аэроұтқыр әскерлерінің құрылған күні 2000 жылдың 6 шілдесі деп саналады. 2003 жылдың көктемінен күзіне дейін ұйымдастырушылық және штаттық іс-шаралар Аэроұтқыр әскерлерінің жаңа десанттық-шабуылдау бригадаларын құруға кірісті. Олардың барлығы 35-бригададан кейінгі тәртіп бойынша жалпы әскери нөмірлер алды. Оларды құрудың негізі құрлық әскерлерінің мотоатқыштар бөлімдері болды. 2003 жылы келесі десанттық-шабуылдаушы құрамалар құрылды: * 36-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы (68665 ә/б) — Астана қ. 2-мотоатқыштар бригадасын жаңадан жасақтау арқылы құрылды, ол өз кезегінде Қарағандыда орналасқан бұрынғы 203-мотоатқыштар дивизиясының бөлімшелері негізінде құрылды. Басқа деректер бойынша, бригада Вячеславка елді мекенінде орналасқан 429-арнайы мақсаттағы «Қалқан» жасағының (43663 ә/б) негізінде құрылды; * 37-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы (18404 ә/б) — Талдықорған қ., сол кезде Алматы облысы, қазір Жетісу облысы. 68-мотоатқыштар дивизиясының 517-мотоатқыштар полкін жаңадан жасақтау арқылы құрылған; * 38-жеке десанттық-шабуылдау бригадасы (61993 ә/б) — Алматы қ. 1997 жылы 68-мотоатқыштар дивизиясы 385-мотоатқыштар полкінің негізінде құрылған 46-мотоатқыштар бригадасын жаңадан жасақтау арқылы құрылды; * 4-жеке барлау батальоны (48386 ә/б) – Талдықорған қ. 68-мотоатқыштар дивизиясының бұрынғы 106-жеке барлау батальоны; * 4-жеке инженерлік-сапер батальоны (89427 ә/б) – Сарыөзек ауылы, Кербұлақ ауданы, Алматы облысы. 68-мотоатқыштар дивизиясының бұрынғы 227-жеке инженерлік-сапер батальоны; * 4-жеке байланыс батальоны (77035 ә/б) — Сарыөзек ауылы, Кербұлақ ауданы, Алматы облысы. Бұрынғы 68-мотоатқыштар дивизиясының 549-жеке байланыс батальоны. Алматы облысына десанттық-шабуылдаушы әскерлерінің негізгі шоғырлануына байланысты Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық әскерлері Аэроұтқыр әскерлері қолбасшысы басқармасының орналасқан жері Алматы қаласы болып белгіленді. Басқарма Әскери-әуе күштері штаб-пәтерінің қасында орналасты. 2017 жылдың шілдесінде ҚР Қорғаныс министрінің бұйрығымен Аэроұтқыр әскерлері Десанттық-шабуылдаушы әскерлері деп өзгертілді. Қаруландырылуы, штаттық құрылымы, қамтамасыз етілуі ауыр Airbus A400M және орташа CASA С-295 ұшағы, сондай-ақ Десанттық-шабуылдаушы әскерлерінің әуе-десанттық жаттығулары үшін пайдаланылады. Астана. 2025 ж. мамыр]] Құрылған десанттық-шабуылдау бригадалары бастапқыда мотоатқыштар бөлімшелеріне арналған штаттық қару-жарақ стандартын алып, келесі ұйымға ие болды: * Бригаданың штабы және басқармасы; * БТР-80/БМП-1/БМП-2 бар 3 десанттық-шабуылдаушы батальон; * 2С1 және Д-30А бар артиллериялық дивизия; * Т-72 бар танк ротасы; * зениттік зымыранды-артиллериялық батарея; * БТҚР және МТ-12 бар танкке қарсы батарея; * БМ-21 бар реактивті артиллериялық батарея; * барлау ротасы; * инженерлік-сапер ротасы; * химиялық қорғау ротасы; * байланыс ротасы; * десанттық қолдау ротасы; * материалдық қамтамасыздандыру ротасы; * медициналық рота; * жөндеуші рота; * оркестр; * коменданттық взвод. 36-десанттық-шабуылдау бригадасы сәл өзгеше қарулануымен ерекшеленді, өйткені ол үшін 2012 жылдың ақпан айында тәжірибе ретінде түрік өндірісінің 17 Otokar Cobra құрыштытасымалдағыш сатып алынды. Сондай-ақ 36-десанттық-шабуылдау бригадасы 2012 жылдың ақпан айында зеңбірекпен қаруланған БТР-82А ТМД елдері әскерлері арасында бірінші болып алды (Қазақстан Ресейден бір жыл бұрын БТР-82А-ны пайдалануға алды). 2016 жылдан бастап кейбір бригадалар оңтүстік африкалық Paramount Group компаниясы әзірлеген «Мараудер» құрыштытасымалдағыштарының лицензиялық көшірмесі болып табылатын Қазақстанда жасалған «Арлан» құрыштытасымалдағыштарымен жабдықталды. Шындығында десанттық-шабуылдау бригадаларының қазақстан армиясындағы механикаландырылған (мотоатқыштар) бригадаларынан айырмашылығы әскери қызметкерлерді парашютпен секіру бойынша міндетті әуе-десанттық жаттығулары болды және болып табылады. Парашютпен секіру негізінен Ми-8/Ми-17 тікұшақтарынан және Ан-12 ұшағынан (соңғысы 2022 жылы қолданыстан шығарылған) жасалды. Десанттық-шабуылдаушы әскерлерінде әуедесанттық техника болмады. Жеке құрамын десанттау үшін десанттық-шабуылдаушы әскерлердің негізгі парашют жүйесі ретінде уақыт бойынша сынақтан өткен Д-6-4 және Д-1-5у кеңестік жүйелерін пайдаланды. 2014 жылдан бастап әскерлерде «Бүркіт-2» және «Мальва-Аксиома» сияқты арнайы парашют жүйелері алынып, игерілді. 2012 жылдан бастап Қазақстан десанттық-шабуылдаушы әскерлерді бір жерден екінші жерге жіберуге және парашюттік десанттау әрекеттері үшін испандық С-295 орташа әскери-көлік ұшағын сатып алынды. 2023 жылға қарай С-295 ұшақтарының саны 10 бірлікке жетті. Олардың барлығы Қазақстан Әуе қорғанысы күштерінің 281-жеке авиациялық эскадрильясына біріктірілген. Бұл машиналар ПГС-500 алаңқайында жабдықталған жауынгерлердің де, салмағы 500 келіге дейінгі жүктердің де парашюттік шығарылымдарын жаттықтыру үшін белсенді қолданылады. 2024 жылдың желтоқсан айында ҚР ҚК тапсырыс берілген жүк көтергіштігі 37 тоннаға дейінгі Airbus A400M екі ауыр әскери-көлік ұшағын алды, оны десанттық-шабуылдаушы әскерлердің парашюттік шығарылымдары үшін де, Арлан ҚДМ сияқты жауынгерлік техниканың парашюттік шығарылымдары үшін де пайдалану жоспарлануда. Әскер түрінің мәртебесін көтеру 2022 жылдың сәуірінде Қазақстан Президентінің Жарлығы шықты, оған сәйкес десанттық-шабуылдаушы әскерлер Құрлық әскерлерінің құрамынан шығарылып, әскер түрлерінің жеке саласы мәртебесін алды. Десанттық-шабуылдаушы әскерлер Жоғарғы Бас қолбасшының резервіне айналды. Жауынгерлік және бітімгершілік әрекеттерге қатысуы Ресми түрде десанттық-шабуылдаушы әскерлер ұрыс қимылдарына қатыспады. 1992 жылдың қыркүйегінен 1993 жылдың қаңтарына дейін Тәжікстандағы азамат соғысының қызып тұрған шағында 35-десанттық-шабуылдау бригадасының құрама батальоны Мәскеу және Пандж шекарасы аймағында Таулы Бадахшандағы тәжік-ауған шекарасын күзетуге қатысқан Ресей шекара әскерлерін күшейтуге қатысты. 1993 жылы сәуірде жеке құрама атқыштар батальоны құрылды, оның құрамына 35-десанттық-шабуылдау бригадасынан, ҚР ІІМ ішкі әскерлерінен және ҚР ҰҚК шекара әскерлерінен бір-бір ротадан кірді. Бұл батальон Қалай-Хумб және Хорог шекара жасақтары аймағындағы ресейлік шекарашыларды күшейтті. 35-бригададан құрама рота үш айлық айналымға 1994 жылдың шілдесіне дейін жіберілді, содан кейін десантшылар ротасының орнына 68-мотоатқыштар дивизиясының мотоатқыштарының құрама ротасы келді. Тәжік-ауған шекарасын күзету кезінде 35-бригада жауынгерлері тәжік оппозициясымен де, ауған содырларымен де бірнеше рет атысқа түсіп, жараланғандармен де, хабар-ошарсыз кеткендермен де шығынға ұшырады. 2002 жылы 35-десанттық-шабуылдау бригадасындағы 3-батальонының негізінде келісім-шарт бойынша әскери қызметшілер қатарынан БҰҰ-ның қамқорлығымен бітімгершілік әскери қимылдарды қолданылуы тиіс қазақстандық бітімгершілік батальоны («Қазбат» немесе 28079 ә/б) құрылды. 2003 жылы жаңа бригадалар құрылған кезде аэроұтқыр әскерлерінің қатарына Кербұлақ ауданы Сарыөзек ауылынан Қапшағай қаласына ауыстырылған 4-жеке инженерлік-сапер батальоны (89427 ә/б) қосылды. Бұл бөлімше 68-мотоатқыштар дивизиясының бұрынғы 227-жеке инженерлік-сапер батальоны болды. 2003 жылы 35-бригаданың негізінде «Қазбат» бітімгершілік батальоны құрылғанда, бұл инженерлік-сапер батальоны Қазбаттың жанына орналаса отырып, аэроұтқыр әскерлерінің жеке инженерлік-сапер жасағына (89427 ә/б) қайта құрылды. 2005 жылы «Қазбат» жеке инженер-сапер жасағына қосылуына байланысты «Қазбригке» біріктірілді. Бұл әскери басшылықтың бітімгершілік бригадасын құрудағы алғашқы әрекеті болды. Бұл ретте Қазбригке саперлік бөлімшенің (89427 ә/б) шартты белгісі берілді. 2008 жылы Қазбригте ұзақ уақыт бойы ірі көлемде қаржы жымқыру фактісінің ашылуына байланысты әскери бөлім қайтадан «Қазбат» бітімгершілік батальонына (28079 ә/б) қысқартылды. Халықаралық бітімгершілік әскери қимылдарда пайдалану үшін 2007 жылға қарай Алматыда 38-десанттық-шабуылдау бригадасы дайындалды, оның құрамына бұрын құрылған «Қазбат» (28079 ә/б) енгізілді. Бұл бригада кейінірек «Қазбриг» екінші ресми атауын алды, бұл әскери басшылықтың бітімгершілік бригадасын құрудағы екінші, сәтті әрекеті болды. Бұл бригаданың бөлімшелері НАТО елдері, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркия, Үндістан және басқа да елдердің бөлімшелерімен бірге 2003-2019 жылдар аралығында Алматы облысында тұрақты түрде өткізілетін «Дала қыраны» халықаралық бітімгершілік жаттығуларына қатысты. 2003 жылдың тамызынан 2008 жылдың қарашасына дейін 27 адамнан тұратын инженерлік-сапер жасағы (штаб бойынша инженер-сапер миналардан тазарту взводы) алты айлық айналымда Бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі халықаралық коалиция күштерінің құрамында Иракта болды, сондай-ақ Ирактағы әртүрлі нысандарды минасыздандыру және ирактық әскери қызметкерлерді дайындықтан өткізді. Миналардан тазарту бойынша жауынгерлік тапсырмаларды орындау кезінде капитан Қайрат Құдабаев қаза тапты. 2018 жылдың қазан айынан бастап Қазбригтің 120 адамдық құрама ротасы Ливандағы Үндістанның бітімгершілік батальонының құрамында алты айлық айналым негізде бітімгершілік әскери қимылдарын жүргізіп келеді. 2022 жылдың қаңтарында Алматы мен Талдықорғандағы жаппай наразылық шараларын басу кезінде билік десанттық-шабуылдаушы бөлімшелерді де іске қосты. Алматы қаласы әкімдігінің ғимаратын күзету бойынша жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде 35-десанттық-шабуылдау бригада қолбасшысының жауынгерлік даярлық жөніндегі орынбасары, подполковник Сәндібек Хаиров ойрандаушылардың қолынан қаза тапты. Талдықорғанда төрт бейбіт тұрғынның өліміне әкеп соқтырған қаруды заңсыз қолданғаны үшін 37-десанттық-шабуылдау бригадасының екі әскери қызметкері сотталды. БҰҰ өкілдері Алматыда конституциялық тәртіпті қалпына келтіру кезінде 38-десанттық-шабуылдау бригадасы («Қазбриг») әскери қызметшілерінің БҰҰ бітімгершілік күштерінің айрықша атрибуттары болып саналатын «UN» әріптері бар көк дулығаларды пайдаланғаны үшін республика басшылығына наразылық білдірді. Десанттық-шабуылдаушы әскерлердің қазіргі құрамы мен орналасуы Қазіргі уақытта десанттық-шабуылдаушы әскерлеріне мыналар кіреді: * Десанттық-шабуылдаушы әскерлерінің қолбасшылық басқармасы — Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 48-үй; * 35-гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы (32363 ә/б) — Қонаев қаласы, Алматы облысы; * Кеңес Одағының Батыры генерал-майор И. В. Панфилов атындағы 37-десанттық-шабуылдау бригадасы (18404 ә/б) — Талдықорған қаласы, Жетісу облысы; * Райымбек батыр атындағы 38-десанттық-шабуылдау бригадасы («Қазбриг») (61993 ә/б) — Алматы қаласы; * 472-жеке байланыс полкі (бұрынғы 107-жеке байланыс бригадасы — 16194 ә/б) — Боралдай кенті, Іле ауданы, Алматы облысы. Бөлім 2012 жылы Аэроұтқыр әскерлерінің құрамына енді; * 65-барлау полкі (48386 ә/б) — Талдықорған қаласы; * 57-материалдық-техникалық қамтамасыз ету полкі (12881 ә/б) – Алматы қаласы; * жөндеу-қалпына келтіру базасы (68602 ә/б) — Алматы қаласы; * штаб батальоны (44013 ә/б) — Алматы қаласы; * РХБҚ батальоны (26363 ә/б) — Қонаев қаласы. 2023 жылдың ақпан айына дейін десанттық-шабуылдаушы әскерлердің құрамына Астана қаласында және Ақмола облысының Арнасай ауылында орналасқан 36-десанттық-шабуылдау бригадасы (68665 ә/б) кірді. 2023 жылдың ақпанында оның 36-арнайы мақсаттағы бригада болып өзгертіліп, ДШӘ құрамынан Қорғаныс министрлігіне тікелей бағынуға берілетіні жарияланды. Бригаданың бұрынғы мақсаты өзгерді, енді ол еліміздегі маңызды стратегиялық нысандарды, соның ішінде Ақорданы күзету мен қорғау қызметін атқарады. Басқа деректерге қарағанда, 36-бригада 2015 жылы Қорғаныс министрлігіне тікелей бағынуға берілген. 38-жеке десанттық-шабуылдау бригадасының (Қазбриг) тірегі қазіргі кезеңде шартты түрде «Қазбат-1», «Қазбат-2» және «Қазбат-3» деп атауға болатын 3 десанттық-шабуылдаушы батальоннан тұрады. «Қазбат-1» БҰҰ қамқорлығымен бітімгершілік миссияларына қатысуға арналған. «Қазбат-2» Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы (ҰҚШҰ) аясындағы бітімгершілік әскери қимылдарға қатысуға арналған. «Қазбат-3» — Қазбригтің резервтік бөлімшесі болып келеді. Десанттық-шабуылдаушы әскерлер Құрлық әскерлерінен бөлініп, 2022 жылғы сәуірде Қарулы Күштердің жеке бөлімшесі мәртебесін алғанға дейін «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығының келесі құрамалары десанттық-шабуылдаушы әскерлер қолбасшылығына (2017 жылдың шілдесіне дейін – Аэроұтқыр әскері) бағынысты: * 9-механикаландырылған бригада (74261 ә/б) — Жаркент қаласы, Панфилов ауданы, Алматы облысы; * 43-танк бригадасы (12740 ә/б) — Сарыөзек ауылы, Кербұлақ ауданы, Алматы облысы; * 44-артиллериялық бригада (29108 ә/б) — Сарыөзек ауылы. АэҰӘ/ДШӘ құрамына енгізілген кезде 43-танк бригадасы 10-механикаландырылған бригада ретінде жаңадан жасақталып, біраз уақыт 10-шабуылдаушы бригада деп аталды. Құрлық әскерлерінен ДШӘ шығарылған соң аталған үш бөлімше «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығына қайтарылды. Десанттық-шабуылдаушы әскерлерінің қолбасшылары Әртүрлі жылдар ішінде Десанттық-шабуылдаушы күштерді (Ұтқыр күштері, Аэроұтқыр әскерлері) келесі генералдар басқарды: * генерал-майор Еламанов Уәли Бисақанұлы — 2001 ж. қазан — 2002 ж. қаңтар; * генерал-лейтенант Жасұзақов Сәкен Әділханұлы — 2002 ж. қаңтар — 2003 ж. қыркүйек; * генерал-лейтенант Майкеев Мұрат Жәлелұлы — 2003 ж. қыркүйек — 2009 ж. тамыз; * генерал-майор Алдабергенов Әділбек Қалибекұлы — 2009 ж. тамыз — 2013 ж. ақпан; * генерал-майор Оспанов Дәулет Рысқұлбекұлы — 2013 ж. ақпан — 2015 ж. қазан; * генерал-майор Жұмакеев Алмаз Жеңісұлы — 2015 ж. қазан — 2018 ж. сәуір; * генерал-майор Қарақұлов Қайдар Сәмиғоллаұлы — 2018 ж. сәуір — 2019 ж. мамыр; * генерал-майор Әбубәкіров Қаныш Асанханұлы — 2019 ж. мамыр — 2021 ж. маусым; * генерал-майор Көшекбаев Мереке Мәтімұлы — 2021 ж. маусым — 2022 ж. наурыз; * генерал-майор Жұмакеев Алмаз Жеңісұлы — 2022 ж. наурыз — қазіргі күнге дейін. Тағы қараңыз * Қазақстан ІІМ iшкi әскерлері * ҚР ҰҚК шекара қызметі * ҚР ҚК әскери полициясы Дереккөздер