kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Дуала (халық)

Дуала (дивала, дуэла) — Камерунда, Гвинея шығанағы жағалауында тұратын халық. Мбоко, баквари, понго, вури, т.б. топтарға бөлінеді. Халық саны 1994 жылы 110 мың адам болды. Тілі Дуала тілі Камерунның батысында және елдің портты қалаларында ең көп таралған, диалектілері - понго, вули (оли, ули, ури, вури), бодиман және мунго (мунгу). Олар ағылшын және француз тілдерін де пайдаланады. Діні Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбіреуі католиктер. Тарихы Этногенетикалық аңыздар Дуаланы шығыстан және Камерунның оңтүстік-батысындағы таулы аймақтардан қоныс аударуымен байланыстырады. Отаршылдық кезеңінде савалар еуропалықтардың Төменгі Гвинеяның ішкі аймақтарымен (құлдар, піл сүйегі, кола жаңғағы, бұрыш) саудасында делдалдық рөл атқарды, бұл дуалалар арасындағы христиандық пен сауаттылықтың жоғары деңгейін түсіндіреді. 18-19 ғасырларда оларда Бонанжо, Бонаку, Бонабела және Бонабери (Бон ұрпақтары) басшыларын біріктіретін дуаланың ерте саяси құрылымына ие болды. Кәсібі Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, жержаңғақ, маниок, ямс, бұршақ дақылдары, көкөністер, какао, банан, майлы пальма және кола), теңізден балық аулау, Өнеркәсіптік кәсіпорындарында жұмыс жасайды, саудамен айналысады. Қолөнерден (ағаш ою, металл бұйымдарын жасау, геометриялық ою-өрнектермен безендірілген керамика) дамыған. Өмір салты Қоғамдық ұйымның негізін құрайтын ауыл қауымдарын әртүрлі дәрежедегі ақсақалдар басқарады. Неке вирилокалды. Полигиния (көп әйел алушылық) жиі кездеседі. Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Үйлері туыстығына қарай топтастырылған. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қабырғалары шыбықтардан және қамыстан тоқылған, жапырақ пен шөптен жасалған төрт баурайлы биік төбесі бар. Тамағы негізінен өсімдік тектес тағамдар (жарма, бәліш, көкөніс, банан, жеміс), балық тағамдары да кең таралған. Дереккөздер
Луна-24

Луна-24 — Айды зерттеу үшін ұшырылған соңғы кеңестік ғарыш станциясы. Аппараттың биіктігі 3,96 метр; отынсыз салмағы 1880 кг болды. Луна-16 және Луна-20 станцияларынан кейінгі Ай бетінен топырақты Жерге жеткізуге бағытталған үшінші миссия. Станция Ай бетіне 18 тамызда қонып, 225 сантиметрге дейін топырақ қазды. Келесі күні жеткізу құрылғысы қайтадан Жерге автоматты түрде ұшырылды. Айдан жеткізілген топырақ үлгісін зерттеу барысында құрамында 0,1 пайызға жуық су бар екені анықталды. түсірген фотодағы станция]] Дереккөздер Сілтемелер * [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1976-081A Luna 24] НАСА сайтында
Қарлығаш (ән)

«Қарлығаш» — 1941 жылы шығарылған қазақ әні. Оның музыкасын Ахмет Жұбанов, сөзін Ибадолла Матақов жазған. Сахнада, радио­дан жиі орындалған әуен көп ұзамай ел арасына кеңінен тарап кетеді. Ол 1940—1950 жылдары халық­тың сүйікті туындысына айналады. Әнге негізделген би де танымал болып кетті. Дереккөздер Сілтемелер * * * * *
Дзюдодан əлем чемпионаты 2022

2022 жылғы Дзюдодан əлем чемпионаты Ташкент қаласында, Өзбекстан, қазанның 6-13, аралығында 2022 жылы өтті. Салмақтар * Ерлер: 60 кг, 66 кг, 73 кг, 81 кг, 90 кг, 100 кг, +100 кг * Әйелдер: 48 кг, 52 кг, 57 кг, 63 кг, 70 кг, 78 кг, +78 кг * Командалық (ерлер, әйелдер) Жеңімпаздар Ерлер Әйелдер Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер * https://www.ijf.org/competition/2298 * https://www.judoinside.com/event/15000 * https://www.eju.net/event/-/224054
Догондар

Догон (догом, хабе, кадо, томбо) — Малидің оңтүстік-шығысында (Мопти аймағының оңтүстігінде), Кот-д’Ивуардың солтүстігінде және Буркина-Фасодағы халық. Жалпы саны 800 мың адам. (2007, бағалау). Тілі Олар догон тілдерінде сөйлейді. Көптеген адамдар фула тілін меңгерген. Діні Бүгінде догондардың басым көпшілігі ислам дінін ұстанады. Әрбір ауылда дәстүрлі Батыс Судан стилінде жасалған өз мешіті және намаз бөлмелері бар. Бірқатар аймақтарда дәстүрлі нанымдар сақталған, шамамен 10% христиандар (католиктер мен протестанттар). Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, бұршақ, жүгері, жержаңғақ, көкөністер, әсіресе басқа халықтармен айырбас нысанасы болып табылатын пияз, күріш). Ірі және ұсақ мал ұстайды. Ұсталық және қолданбалы өнер дамыған, ағаш мүсін (мифологиялық кейіпкерлердің, ата-бабалардың мүсіндері), металдан жасалған бұйымдар, жылан терісі, т.б. Өмір салты Отбасы үлкен, оны ақсақалдар кеңесі (гинна) басқарады. Қауымдастықты догондардың мифтік арғы атасы Лебе культінің діни қызметкері басқаратын отбасы басшыларының кеңесі басқарады. Догондар көпқабатты ғалам туралы, жаратушы Амма, Номмо бабасы және т.б. туралы күрделі космогониялық идеялары бар бай мифологияны сақтайды. Салттық шерулер мен бетперде киген билер жерлеу кезінде, ауыл шаруашылығы жұмыстарының басталуымен және т.б. шараларда өткізіледі. Елді мекендері жинақы орналасқан. Тұрғын үйлері бір-бірімен тығыз іргелес, көбінесе екі қабатты, тікбұрышты, қабырғалары қалың саман тастан, су ағыны үшін сәл көлбеу тегіс топырақ төбесі бар. Бұрынғы кездегі дәстүрлі киім - жамбасқа байланған мата кесінділерін, қазір ерлер үшін ұзын жеңіл жейде, әйелдер үшін түсті белдемшелер мен күрте алмастырған. Азық-түліктері - жарма, карите майы қосылған бұқтырылған тағамдар, ащы тұздықтар мен дәмдеуіштер басым. Дереккөздер
Дударай (ән)

Дударай — қазақша ән. Авторы Үлебай Анетов (1886 жыл — 1966 жыл) — Қорғалжын өңірінде ақындық, әншілік, серілік өнерімен аты шыққан адам.Арғын Қуандық Тінәлі руынан шыққан. Қазақ жігіті Дүйсеннің орыс қызы Марияға ғашық болуының куәсі болып, атақты «Дударай» әнін шығарғандығы жөніндегі тарихи шындықтың беті кейінгі жылдары ашыла бастады. Сипаттамасы Екі дос сол аймақтағы ойын-сауықтың ажарын ашып, көркін қыздырған. Бір күні екеуін Садырбай деген жерге алтыбақанға шақырып, Ұялы ауылынан төтелей өтіп бара жатқанда, алдарынан шық­қан 15-16 жастағы орыс қызына кез болады. Бұл Мәриям еді. Қызға екі замандастың да көңілі ауады. Екеуі ақылдаса келе қыз қайсысын таңдаса, соған келіс­пекші болады. Сөйтіп, қызға сөз салғанда ол Дүйсенді таң­дайды. Дүйсен үйленейін десе, ағайындары қарсы болады. Бі­рақ, табандылық танытқан Дүй­сен Мәриямға үйленеді. Көп ұзамай, Дүйсенді ағайындары ұрып-соғып алып кетеді. Осы арада екеуінің арасында хат тасушы Үлебай болған көрінеді. Ол екеуінің хатын да өлеңмен өріп жеткізеді. Міне, «Дудар-ай» әні осы кезде туады. Үлебай ол әнді ағайындары Дүйсенді екінші қайтара алып кеткенде Мәриямның атынан шығарған. Тарихы Кеңестік кезеңде бұл әнді кейіпкерінің өзі шығарды деп жүрді. Сезімге толы эпос пен лиризм астасып жатқан «Дудар-айды» шынымен Мәриям шығарған ба? Жарайды, ғашық болды, сезімін өлеңмен өрбітіп әнмен жеткізді дегеннің өзінде қазақтың халық әніне тән иірімдерді бойға сіңірген мынадай туындыны 16-17-ге енді келген орыс қызы шығарды дегенге біздің көңіл сенбейді. Тіпті, әннің шығу тарихына ғылыми баға берген, «Дудар-ай» операсын жазған атақты композитор Евгений Бру­силовскийдің өзі осы пікірде болған. Ол «Дүйім дүлдүлдер» деген хикаясында «Бұл ән талассыз Арқа композиторларының біреуінің әні екеніне сенемін, өйткені, ән табиғаты кең ты­нысқа, шалқар диапазонға құ­рыл­ғаны өз-өзінен көрініп тұр. Ен­деше, бұл әнді басқа ұлттың өкілінің шығаруы мүмкін емес» деп жазған. Бірақ, кеңес заманында сол кездегі идеологияның ықпалымен мұны халықтар дос­тығы деп дәріптеп, Мәриямды ком­позитор етіп шығарды. Ол жай­ында поэма да, опера да жазылды. Дереккөздер Сілтемелер Қазақ Энциклопедиясы
Free as a Bird

«Free as a Bird» — The Beatles тобының әні. Әнді 1977 жылы Джон Леннон жазған, ұзақ уақыт бойы ол үйіндегі кассетада сақтаулы болды. Тек 1995 жылы, автордың қайтыс болғанынан 15 жыл кейін, топтың қалған мүшелері оны сингл ретінде жариялайды. Орындаушылар * Джордж Харрисон — вокал, пианино * Джон Леннон — вокал, гитара, синтезатор, пианино * Пол Маккартни — вокал, гитара, укулеле * Ринго Старр — бэк-вокал, барабандар &nbsp;және * Джефф Линн — бэк-вокал, электрогитара Чарттар Дереккөздер Сілтемелер *
Қайыңды айыл аймағы

Қайыңды айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Арал, Қайыңды, Нілді, Сарыбұлақ, Шөштөбе айылдары кіреді. Орталығы ― Арал айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 4119 адам тұрған. Дереккөздер
(1068) Нофретета

(1068) Нофретета — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 13 қыркүйекте Эжен Жозеф Дельпорт Бельгияның патшалық обсерваториясында ашты. Ежелгі мысырлық Нефертитидің Германияда тараған есімі нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100) * (3199) Нефертити — Жерге жақын астероид
(1069) Планкия

(1069) Планкия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 28 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс физигі Макс Планктың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1070) Туника

(1070) Туника — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 1 қыркүйекте Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Петрорагия гүлді өсімдігінің баламалы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1071) Брита

(1071) Брита — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1924 жылы 3 наурызда В. А. Альбицкий Симеиз обсерваториясында ашты. Ұлыбританияның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1072) Мальва

(1072) Мальва — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 4 қазанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Құлқайыр гүлді өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1073) Гелливара

(1073) Гелливара — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1923 жылы 14 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Швециядағы сол аттас қаланың құрметіне орай аталды. Бұл атауды Пализаның күйеу баласы Йозеф Реден ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1074) Белявския

(1074) Белявския — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1925 жылы 26 қаңтарда С. И. Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ашқан адамның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1075) Гелина

(1075) Гелина — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 29 қыркүйекте Г. Н. Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Өз ұлының атымен атады. Астероидтың айналу периоды 44,6 сағатты құрайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1076) Виола

(1076) Виола — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 5 қазанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Шегіргүл өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1077) Кампанула

(1077) Кампанула — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 6 қазанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Қоңыраугүл өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1078) Мента

(1078) Мента — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 7 желтоқсанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Жалбыз гүлді өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1079) Мимоза

(1079) Мимоза — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 14 қаңтарда Жорж ван Бисбрук Йеркс обсерваториясында ашты. Мимоза гүлді өсімдігінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1080) Орхида

(1080) Орхида — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 30 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Сүйсін гүлді өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1081) Резеда

(1081) Резеда — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 31 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Шашақгүл өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1082) Пирола

(1082) Пирола — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 28 қазанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Алмұртшөп өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1083) Сальвия

(1083) Сальвия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 26 қаңтарда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Сәлбен өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1084) Тамарива

(1084) Тамарива — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 12 ақпанда Сергей Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Кеңестік парашютист Тамара Иванованың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
Май айыл аймағы

Май айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Майское, Новодонецкое айылдары кіреді. Орталығы ― Майское айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 4360 адам тұрған. Дереккөздер
(1085) Амариллис

(1085) Амариллис — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 31 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Амариллис гүлді өсімдігінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1086) Ната

(1086) Ната — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 25 тамызда Сергей Белявский және Николай Иванов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Кеңестік парашютист әйелдің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1087) Арабида

(1087) Арабида — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 2 қыркүйекте Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ақшешек гүлді өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1088) Митака

(1088) Митака — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 17 қарашада Окуро Оикава Токио обсерваториясында ашты. Жапониядағы елді мекеннің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1089) Тама

(1089) Тама — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1927 жылы 17 қарашада Окуро Оикава Токио обсерваториясында ашты. Жапониядағы өзеннің атымен аталды. 2004 жылы Тама қосарлы астероид екені анықталды. Серіктес астероидтардың ара қашықтығы 20 шақырымға жуық. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1090) Сумида

(1090) Сумида — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 20 ақпанда Окуро Оикава Токио обсерваториясында ашты. Жапониядағы өзеннің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1091) Спирея

(1091) Спирея — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 26 ақпанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Тобылғы өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1092) Лилиум

(1092) Лилиум — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1924 жылы 12 қаңтарда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Лалагүл өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
Қос бейіт кесенесі

Қос бейіт кесенесі — Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Терісаққан ауылының маңында орналасқан. Аңыз Қос бейіттің маңайын өз заманында көпшілікке әмірі жүріп тұрған, бай адам жайлайтын болған екен. Байдың ай десе аузы, күн десе көзі бар бойжеткен қызы болған деседі. Байдың мыңғырған жылқысын барымташыларға бермей, итқұсқа жем қылмай, қалған жылқышыға бас-көз болып жүретін бір мықты жігіт болыпты. Сол жігіт байдың жан дегенде жалғыз қызына ғашық болады, қыз да жігітті ұнатып қалады. Жігіт араға жеңгелерін салып, қызбен кездесіп сөз байласады. «Ел құлағы елу» дегендей, бұл хабар қыз әкесіне де жетеді. Өз есігінде жалданып жүрген кедей жігітке қыз беруді өзіне ар санаған бай қолшоқпарларына бұйырып, жылқышы жігітті өлесі қылдырып соққыға жығады. Жігіт жақын бір жамағайының үйінде төсек тартып жатып, қызды алып қашуды мақсат қылады. Ақыры соққыдан жазылып, есін жиған жігіт ат баптап, уәделескен уақытта бай қызын алып қашады. Сөйтсе, бай жігітті аңдытып қойған екен. Сақ отырған бір топ адам екі жасты қуғындап береді. Астындағы аттары қанша жүйрік болса да көп адам жабыла қуып, ұстауға айналады. Бұл көктемгі қар суы еріп, Терісаққан өзенінің тасып жатқан уақыты екен. Қуғыншылар ұстауға таяп қалған соң, екі жас амалсыздан ат-матымен өзенге қойып кеп кетсе керек. Былайғы кезде беті ғана жыбырлап, шым-шымдап ағатын Терісаққан көктем сала буырқана тулап, арындап ағатын болса керек, қос ғашықты ағызып ала жөнеледі. Қатты ызаға бой алдырып, қуып келе жатса да қызының ажал тырнағына ілінерін білген бай екі жасты құтқаруға қанша тырысқанымен долы өзен шыр айналдырып, тереңіне тартып кетеді. Жалғыз қызынан айырылған бай өзінің тым қатты кеткеніне өкініп, тірісінде қосылмаған екі жасты жер қойнына қатар жерлейді. Дереккөздер
(1093) Фреда

(1093) Фреда — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1925 жылы 15 маусымда В. П. Жеховский Алжир обсерваториясында ашты. Франция инженері Фред Превосттың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1094) Сиберия

(1094) Сиберия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 12 ақпанда Сергей Белявский Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ресейдің Сібір географиялық аймағы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1095) Тулипа

(1095) Тулипа — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1926 жылы 14 сәуірде Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Қызғалдақ гүлді өсімдігінің латынша атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1096) Ройнерта

(1096) Ройнерта — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 21 шілдеде Гарри Эдвин Вуд Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Оңтүстік Африкада істеген инженер Теодор Ройнерт атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1097) Виция

(1097) Виция — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 11 тамызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Сиыржоңышқа гүлді өсімдігінің латынша атымен аталды. Vicia 1928 жылдың 11 тамызында Германияның оңтүстік-батысындағы Гейдельберг-Кёнигштуль мемлекеттік обсерваториясында неміс астрономы Карл Рейнгмутт тарапынан ашылған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1098) Хаконэ

(1098) Хаконэ — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 5 қыркүйекте Окуро Оикава Токио обсерваториясында ашты. Жапониядағы жанартаудың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1099) Фигнерия

(1099) Фигнерия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 13 қыркүйекте Г. Н. Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Революционер Вера Фигнер құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
(1100) Арника

(1100) Арника — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1928 жылы 22 қыркүйекте Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Арника өсімдігінің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1001—1100)
Рания аль-Абдалла

Рания аль-Абдалла (, , туған есімі Рания Файсал аль-Яссин, ) — Иордания патшайымы, патша Абдалла II-нің әйелі. Өмірбаяны Болашақ патшайым Кувейтте, палестиналықтардың отбасында дүниеге келген. Рания оқуын шетелдік мекемелерде жалғастырды: кувейттік New English School мектебінде оқып, кейін іскерлік әкімшілік саласында Каирдегі Америка университетінің дипломын алды. Тоқсаныншы жылдардың басында Кувейт ирактардың басқыншылығынан босап шыққан кезде, Ранияның отбасы басқыншылармен сыбайласқан деп айыпталғандықтан, Кувейттен Иорданияға қашуға мәжбүр болды. Apple компаниясының Иорданиядағы кеңсесінде жоғары лауазымға тағайындалмағаннан кейін, Рания Аммандағы Абдалла патшаның әпкесі мен күйеу баласына тиесілі Citibank кеңсесіне көшіп, 1993 жылдың көктемінде ханзадамен кездесті. 1993 жылдың 10 маусымында екеуі үйлену тойын атап өтті. Рания патша Хүсейннің өліміне байланысты үш айлық ресми аза тұтудан кейін патшайым атағын алды. Әкесінің екінші әйелі Муна ханшайымның ұлы Абдалла тақ мұрагері болып жарияланды. Қоғамдық және мемлекеттік қызметі 1995 жылы құрылған [http://www.jordanriver.org "Иорданиялық фонд"] үкіметтік емес ұйымының басшысы ретінде патшайым әйелдерге елдің экономикасына атсалысуға және жаңа компанияларды ашуға көмектеседі. Рания халықаралық саясатқа белсенді қатысып, палестиналық қауымдастықты қорғайды. Отбасы Балалары * Хүсейн (тақ мұрагері) * Иман * Сальма * Хашим Сілтемелер * [http://www.queenrania.jo Официальный сайт] * *
Покровка айыл аймағы

Семетей айыл аймағы ― Қырғызстанның Талас облысы Манас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Семетей, Баласары, Жайылған, Қараарша, Сөгет айылдары кіреді. Орталығы ― Семетей айылы. Халқы 2009 жылы айыл аймағында 11595 адам тұрған. Дереккөздер
Дьюла (халық)

Дьюла (диула, джула, өз атауы: jula) — Кот-д’Ивуардағы және Буркина-Фасоның батысындағы мандин халықтарының жалпы атауы (марк-дафин мен болоннан басқа). Жалпы саны 2,2 млн. адам. Кот-д'Ивуардағы саны 2 миллион адам. (2007 жылғы бағалау), Буркина-Фасода – 245 мың адам, 76 мың адам Малидің оңтүстігінде, 22 мың адам - Ганада тұрады. Тілі Олар дьюла тілінде сөйлейді. Дюла мәдениеті мен тілі жағынан манинка, бамана, марк-дафин, мандинкаға жақын. XIII-XV ғасырларда дьюла тілі Батыс Африка саудагерлерінің қарым-қатынасы үшін маңызды болды. Кот-д'Ивуарда дьюла тілінің 22 диалектісінде сөйлейді. Діні Дьюла XIII ғасырдан бері негізінен мұсылман болып келеді (сүнниттік мұсылмандар). Ауылдық жерлердегі көптеген адамдар исламдық нанымдарды исламға дейінгі белгілі бір анимистік дәстүрлермен біріктіреді. Тарихы XIV—XV ғасырларда Дюла Кот-д'Ивуарға, Буркина-Фасоға және Батыс Ганаға, XVII ғасырдан бастап Конгоға баратын сауда жолдарының бойында шағын топтарға қоныстанды. XIX ғасырда Қара Вольтаның батысындағы аудандарда олар саяси басымдыққа қол жеткізді. Кәсібі Қала тұрғындары - көпестер мен қолөнершілер (тоқымашылық, зергерлік, керамика, ұсталықпен айналысады). Одиенна, Туба, Сегела Дьула департаменттерінде - егіншілік (күріш, құмай, тары, жержаңғақ, тәтті картоп), сату үшін ірі қара мал ұстайды. Өмір салты Дюла қоғамында «ықпалды» және «төменгі» касталар бар. Соңғыларына нуму (ұсталар, құмырашылар), гриоттар (әңгіме айту шеберлері), финалар (мұсылман дәстүрінің білгірлері), гаранкалар (тері илеушілер) жатады. Бір рулық (дьаму), ортақ тотемдік тыйымдары бар үлкен туысқан қауымдастықтармен сипатталады. Неке патрилокальды, көп әйелділік кең таралған. Ауызша дәстүрге бай: эпикалық әңгімелер, әндер, т.б. . Елді мекендері жинақы. Тұрғын үйлері саманнан салынған тік бұрышты, төбесі жалпақ. Ерлер киімі – кең туника тәрізді жейде және кең шалбар, әйелдердікі – ұзын тігілген белдемше, түрлі-түсті жемпір, бас орамал. Негізгі тағамдары - қайнатылған күріш немесе ет немесе көкөніс соусы мен дәмдеуіштер қосылған маниок ұнынан жасалған қою ботқа. Дереккөздер
Ине (1988)

Ине — 1988 жылы «Қазақфильм» киностудиясында режиссер Рашид Нұғыманов түсірген кеңестік көркем фильм. Бұл режиссердің алғашқы толықметражды режиссерлік жұмысы. Сценарий авторлары — Александр Баранов пен Бақыт Қилыбаев. Фильмнің тұсаукесері 1988 жылы 16 қыркүйекте Алматыда және 1989 жылы ақпанда Мәскеуде өтті. Басты рөлдерді рок-музыканттар — Виктор Цой («Кино») және Петр Мамонов («Му дыбыстары») сомдады, олар үшін бұл фильм дебют болды. Фильмдегі актерлердің көпшілігі шын мәнінде өздерін ойнады, өйткені олардың есімдері де, кейіпкерлерінің есімдері де бірдей болды. Картина 1989 жылы кеңестік кинопрокаттың көшбасшысы болды, ал Виктор Цой, «Советский экран» журналы бойынша, сол жылдың ең жақсы актері деп танылды. Ресейлік киносыншы Александр Павлов бұл фильмді дүниежүзілік кинематографияның 120 мінәжаттық фильмдерінің тізіміне қосып, мінәжаттық фильм деп санайды. Фильмде КСРО-да алғаш рет Арал теңізінің қайғылы тағдыры тақырыбы қозғалды. 2010 жылы Рашид Нұғыманов жаңа музыкалық композициялар, графика қосып, соңын өзгертіп Иненің қайта құрастырылған және кеңейтілген нұсқасы болып табылатын Ине Remix фильмін түсірді. Желісі Моро танысы Спартак (Александр Баширов) қарызға алған ақшасын қайтару үшін Алматыға келеді. Ол бейресми жолдастарымен кездесіп, «Спартакқа» келген екі рэкетирмен мәселені шешу арқылы беделге ие болады. Моро өзінің ескі досы Динада (Марина Смирнова) тұрақтайды. Оның мінез-құлқын, оғаш таныстарын бақылай отырып, ол оның нашақор болып кеткенін түсінеді. Моро Динаны құрғап бара жатқан Арал теңізінің жанындағы жойылып бара жатқан ауылдағы үйіне апарады. Ол Динаның жасырын әкелген морфин ампулаларын тығып қояды, денесі «сынудан» өткен соң қыз есін жинайды. Моро мен Дина теңіз жағасына барып, шексіз шөлге тап болады. Үш адам Мороны көшеде тоқтатып, шетке шығып, бүкіл банда күтіп тұрған жақта әңгімелесуді сұрайды. Моро ампулаларды қайтарудан бас тартады да, төбелесте бүкіл топты жеңеді. Үйге келген Моро Динаның қолындағы резеңке сақинаны тағы байқайды - қыз қайтадан есірткі қабылдауды бастаған. Моро және оның адамдары хирург Артурға келеді: алдымен ол өзін суға батып жібермекші болады, бірақ кейін ол Мороға Динаға нашақорлықтан арылуға көмектесуге тырыспақшы екендігін сендіреді. Сөзін аяқтағаннан кейін Артур Моро мен оның адамдарының жоғалып кеткенін байқады. Моро Динаны қайтадан теңізге алып кетеді. Сол жерден кетіп бара жатып, ампулаларды отқа лақтырады. Қыстың кешінде елсіз саябақта өтіп бара жатқан адам Мородан темекі сұрап, оның асқазанына екі рет пышақ сұғып алады. Тізерлеп отырған Мороның артынан қарап тұрғанын байқаған өлтіруші саябаққа кіріп жоқ болып кетеді. Моро әрең тұрып, темекісін тұтатып, басқа жолмен кетіп қалады. Рөлдерде Өндірісі Дереккөздер
Загава

Загава (кебади, мерида, өз атауы: бэри) — Судан мен Чад территориясындағы Ховар өзенінің алабында тұратын халық (барлығы 40 мыңға жуық адам). Чадта – 30 мың адам, Судан – 10 мың адам тұрады. Тілі Загава тілі (бери, бэри-аа, зорхау, зегау, мерида, кебади) нил-сахар макросемьясына, сахар отбасына жатады. Оның берти, бидеят сияқты бірнеше диалектілері бар. Араб тілі де қолданылады. Діні Ислам Канем-Борноның мемлекеттік діні болды, бірақ бүгінде загаваның бір бөлігі ғана сүнниттік мұсылмандар (көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанушылар). Тотемизм, ата-баба культі және табиғат күштері кең таралған. Кәсібі Дәстүрлі шаруашылығы – көшпелі мал шаруашылығы (түйе шаруашылығы), Загаваның бір бөлігінде отырықшы суармалы егіншілікпен (арпа, бидай, көкөністер), құрма өсірумен ұштастырылған шалғайдағы мал шаруашылығы (қой, ешкі, есек). Көшпелі топтарда түйе бағу еркек кәсібі болып табылады. Жайылымдық және ауылшаруашылығы негізінен әйелдер кәсіпі болып табылады, дегенмен ерлер де жер өңдеуге қатысады. Дәстүрлі қолөнер: былғары (былғарыдан жасалған сөмкелер), кілем тоқу, өру, мыс пен күмістен зергерлік бұйымдар жасау. Өмір салты Көшпелілердің қоғамдық ұйымы рулық, құрылымы патриархалдық-генеологиялық байланыстарға негізделген. Отырықшы халықтардың ішінде рулық құрылым негізіндегі аумақтық, әлеуметтік туыстық, көршілік байланыстар басым. Халық ауыз әдебиеті дамыған: этногенетикалық мифтер, алғашқы қоныстанушылар туралы аңыздар, ертегілер, мақал-мәтелдер, би, ән мен күй. Көшпелілердің баспанасы – пальма жапырақтары немесе тері жамылғыларымен жабылған, қаңқасы ағаш сырықтары бар дөңгелек лашық, едені терілермен жабылған. Отырықшы шаруалардың баспанасы төртбұрышты, қабырғалары қыш кірпіштен қаланған, төбесі тегіс, балшық. Дәстүрлі киімдері мақтадан тігілген - кең жеңі бар ұзын кең көйлек (ерлер), ұзын кең көйлектер және орамал (әйелдер). Көшпелі загаваның негізгі тағамы - өсімдік заттары қосылған ашытылған сүт, ал отырықшы загавада дәмдеуіштер, көкөністер, құрма және сүт қосылған ботқа. Дереккөздер
Мамлют қорықшасы

Мамлют – 1974 жылы құрылған мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен қорықша республикалық маңызы бар қорық санатына ауыстырылған. Ауданы 52 400 гектарды құрайды. Құрылу мақсаты – сүтқоректілердің, суда жүзетін құстардың сирек түрлерін сақтау. Географиялық орны Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы жерінде орналасқан. Қорықшаның солтүстік шекарасы Щучье ауылынан басталып Студёное ауылы арқылы Лебёдки ауылына дейін жетеді. Шығысы – Лебедки ауылынан Беловка, Калугино, Краснознамённое ауылдары арқылы Петропавл – Мамлют тас жолына дейін жетеді. Оңтүстік шекарасы Петропавл – Мамлют жолымен Мамлютке дейін өтеді. Батыс шекарасы Мамлюттен Белое және Щучье ауылдарына дейінгі жолдың бойымен өтеді. Фаунасы Қорықша аумағында мекендейтін жануарлар мен құстар түрлері аз, олар: жабайы шошқа, бұлан, елік, түлкі, қоян, орман сусары, жанаттәрізді ит, күзен, сары күзен, борсық. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген түрлер: сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Ормандар мен көлдерінде ұя салатын құстар: қаз, үйрек, сұр тырна, үкі, жапалақ, аққұйрықты субүркіт, құтан, кекілік, құрлар, балықшы құстар, бірқазан. Қорғауға алынған жануарлар түрлері: кәдімгі құрбақа, жасыл құрбақа, сібір бақасы, секіргіш кесіртке, тірі туатын кесіртке, кәдімгі сарыбас жылан, дала сұр жыланы, ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, ысылдақ шүрегей, даурықпа шүрегей, көк сүңгуір, айдарлы сүңгуір, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұр құр, шұбарқұр, шетен сайрағы, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, дала күзені, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық қара күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян, тиін, орман тышқаны, дала суыры, балпақ, қызылұрт сарышұнақ, сутышқан. Дереккөздер
Смирнов қорықшасы

Смирнов – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша 1968 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің облыстық маңызы бар № 808 қаулысына сәйкес 10 жыл мерзімге құрылған. Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің 1986 жылғы 17 ақпандағы № 69 қаулысымен Смирнов қорықшасы республикалық маңызы бар қорықтар санатына мерзімсіз ауыстырылды. Ауданы – 240 000 га. Құрылу мақсаты - аңшылық жануарлар түрлерін сақтау және көбейту. Географиялық орны Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар, Аққайың, Есіл аудандары жерінде орналасқан. Жер бедері Есіл – Ертіс су алабының тегіс жазығымен және көлдер, батпақтар мен сортаңдар алып жатқан шағын ойпаңдармен сипатталады. Флорасы Қорықша аумағындағы шағын ормандарда қайың, ішінара көктерек, талдар, жабайы итмұрын, далалық шие, сынғыш итшомырт өседі. Шөптесін өсімдіктер тобылғы түрлерінен, қазтабан, бүлдірген және т.б. бұталы түрлерден тұрады. Оңтүстік аймақтарын шөлді дала өсімдіктері – қау, бетеге, жусандар алып жатыр. Көлдер көп емес, бірақ Балықты, Жыланды сияқты т.б. үлкен көлдер бар. Көлдер маңындағы батпақтардың жалпы ауданы 2 мың гектарға жуық. Қорықша аумағындағы қорғауға алынған өсімдік түрлері: қарағай, қайың, көктерек, жабайы раушан, далалық шие, сынғыш итшомырт, бүлдірген, тобылғы, қызылбояу, сиырсілекей, жусан, қазтабан, қау, жебір, қазтамақ. Фаунасы Қайың, көктерек алқаптарында жануарлардан бұлан, сібір елігі, жабайы шошқа, түлкі, қарсақ, жанаттәрізді ит, ақ қоян, ор қоян, дала күзені, сары күзен, қара күзен, ақкіс, борсық, ондатр, құстардан бөдене, ақ кекілік, сұр кекілік, үйректер, қаздар, қасқалдақ, мамырқұс. Көрнекі түрлер: марал, ақмаңдайлы қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, шиқылдақ қаз, құр. Қызыл кітапқа енетін түрлер: орман сусары, сұр тырна, сұңқылдақ аққу, ақбас тырна. Көлдерде Қазақстанның Қызыл кітабына құстар: сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, шиқылдақ қаз, қызылжемсаулы қарашақаз, сұр тырна, ақбас тырна, бақалтақ қыран, дала қыраны, қарақұс, бүркіт, ителгі, үкі, орман сусары. Қорғауға алынған түрлер: ақмаңдайлы қаз, сұр қаз, қоңыр үйрек, барылдауық үйрек, ысылдақ шүрегей, даурықпа шүрегей, көк сүңгуір, айдарлы сүңгуір, қасқалдақ, мамырқұс, бөдене, аққұр, сұр құр, шұбарқұр, шетен сайрағы, бұлан, елік, жабайы шошқа, құндыз, түлкі, қарсақ, дала күзені, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, кермарал, қасқыр, аққалақ, сары күзен, американдық қара күзен, ақкіс, ақ қоян, ор қоян. Дереккөздер
Дуррес сұлулығы

«Дуррес сұлулығы» — полихроматикалық мозаиканың атауы, оның жасалуы б.з.б. IV ғасырға жатады (бұл оны Албанияда ашылған ең көне мозаика етеді). 9 м 2 мозаика эллиптикалық пішінге ие, ол қара фонда гүлдермен (сүмбіл, лалагүл және қоңыраугүл) және басқа да өсімдік элементтерімен қоршалған әйел басын бейнелейді. Соғыс аяқталғаннан кейін «Дуррес сұлулығын» 1947 жылы археолог Вангель Точи жоғалтып, қайта ашты.. 1982 жылы мозаика Тиранадағы Ұлттық тарих мұражайының антикварлық экспонаттар залында қойылды, оны әлі күнге дейін көруге болады. Мозаика эллиндік және иллириялық мотивтердің үйлесімінің жарқын үлгісі болып табылады және стилистикалық тұрғыдан бір кездері Ежелгі Македонияның бір бөлігі болған Пелладан табылған сол кезеңдегі мозаикаға ұқсайды. Мозаикадағы әйел портретіне қатысты кем дегенде екі теория бар. Тарихшы және археолог Мойкома Зеконың айтуынша, оның бейнесін Апулия мен Италияның оңтүстігінің басқа бөліктерінде табылған амфоралардағы суреттермен салыстыруға болады. Бұл болжам дұрыс болса, «Дуррес сұлуы» Крит құдайы Илитияның портреті. Археолог Африм Хоти мозаикада грек мифологиясындағы Артемида құдайының серігі Аура бейнеленген деп есептейді. Дереккөздер
Мрика

Мрика — Лазар Силикидің албан либреттосына Пренк Якова жазған үш актілі опера. Төрт актілі түпнұсқа нұсқасының премьерасы Шкодрада 1958 жылы 1 желтоқсанда Мигиени театрында өтті. Үш актіде өңделген нұсқасы алғаш рет 1959 жылы желтоқсанда Албанияның музыка және өнер академиясында Тиранада жұртшылыққа ұсынылды. Опера Якова мен Силики жасаған және 1952 жылы шілдеде алғаш рет Тиранада қойылған «Албания үстіндегі жарық» екі көріністегі музыкалық пьесаға негізделген. Мрика бірінші албан операсы болып саналады. «Мрики» операсының оқиғалары 1950 жылдары орын алады. Сюжет Мирдитадан шыққан қыздың және оның отбасының өміріне арналған. Мриканың «Күн батып кетті» ариясы , лирикалық реңкте жазылған, ал екінші актіде ария О! C janë këto trazime композитор сахнаға, сөйлеу диалектісіне, киім-кешек пен дүниетанымға бейімдеген музыканың қалған бөлігінен де лирикалық және драмалық болуымен ерекшеленеді. Шкодер қойылымында әншілер Леонард Деда, Тонин Дайя, Зеф Бека және Тонин Задея өнер көрсетті; Мрика рөлін театр сахнасында алғаш рет өнер көрсеткен сопрано Клотильд Чантоя сомдады. Автордың өзі жүргізген. Тиранадағы қойылымға Мария Края, Лук Катсай, Авни Мула, Ибрагим Тукики, Йоргжи Вело қатысты. Дирижер: Мұстафа Крантеа. Операны жасағаны үшін Пренк Яков Еңбек орденімен және Республикалық сыйлықпен марапатталды. Дереккөздер
Албан ұлттық киімі

Албан ұлттық киімі бүкіл Албанияда, албан тілінде сөйлейтін аумақтарда және албан субэтникалық топтарында (мысалы, Италиядағы Арбереш, Грециядағы Арваниттер, Хорватиядағы Абанаси) дәстүрлі түрде киілетін 200-ден астам түрлі киімдерді қамтиды. Дәстүрлі киімдер тұратын аймаққа, әлеуметтік шығу тегіне, жасына және дініне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Халық киімі 1950 жылдарға дейін Албанияда күнделікті өмірде кеңінен таралған. Кейін, әсіресе, жастар арасында батыстық үлгідегі киімдер ауыстырылды. Ал бүгінде кейбір қарттар күнделікті тұрмыста дәстүрлі киім киюді жалғастыруда. Бұл киімдерді әртүрлі фольклорлық топтар да киеді, қарапайым албандар арнайы мерекелерде дәстүрлі киім киюі мүмкін. Албандық киім уақыт өте өзгерді. Бірнеше аймақтық түрлері дамыды. Сыртқы мәдени факторлар әсер етті, атап айтқанда, исламдану мен Османлы дәуірі киімге үлкен әсер етті. Албания тәуелсіздік алғаннан кейін батыс сәнінің әсері дәстүрлі киімдерге де әсер ете бастады. Әйелдер киімі Албанияның таулы бөлігінде әйелдер жиегі кестеленген ұзын зығыр көйлек киген. Бұл жейдеге екі алжапқыш (фартук) кигізілген немесе кестемен безендірілген бір кішкентай. Албан тау әйелдерінің қысқа күртешелері алтын баулармен, аппликациялармен және шашақтармен безендірілген. Олардың гардеробында қоңырау тәрізді юбкалар да болды. Шкодер аймағында әйелдер мөлдір көйлектерін иықтарына қызыл ленталармен байлаған, ал көкірекше күміс тиындармен безендірілген. Албанияның солтүстігіндегі Мирдита аймағында белбеу жасына байланысты қылшықтармен безендірілген: қызыл киімді жас қыздар, қара киімді егде жастағы әйелдер. Зерчани аймағында әйелдер баумен кесілген жеңсіз көйлек киген. Қала тұрғындары мақтадан немесе жібектен жасалған гүл шоқтарын киді. Әйелдердің, сондай-ақ ерлердің сыртқы киімдері ұзын тербелетін джубба кафтан болды. Ол тығыз жүн матадан тігілген және гауһар тәрізді ою-өрнектермен кестеленген. Бас киімдердің ішінде орамалдар мен төсек жамылғылары кең тараған, олар аймаққа байланысты ерекшеленетін. Ерлер киімі Ерлердің дәстүрлі киімі Албанияның оңтүстігінде кең таралған фустанелла юбкасы болды. Солтүстікте олар қара өрілген кестеленген ақ тар ұзын шалбар киген. Бұл шалбармен бірге ерлер жейде, жилет және жеңсіз күрте киді. Сондай-ақ түкті күртеше киетін сөмке тәрізді потур шалбарлар да болды. Бас киімдердің ішінен ерлер түрік фездерімен қатар жолақ тақия киген. Албандықтардың ұлттық бас киімі - кече. Дереккөздер
Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі

Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі — Өзбекстан Республикасы Үкіметінің құрылымындағы денсаулық сақтауды басқарудың орталық мемлекеттік органы. Міндеттері Өзінің қызметі бойынша Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетіне бағынады. Министрлiктiң қызметi басқа мемлекеттiк органдармен, оның iшiнде мемлекеттiк мекемелермен, Қарақалпақстан Республикасы, облыстар мен Ташкент қаласының атқарушы билiк органдарымен, сондай-ақ басқа да қоғамдық ұйымдармен бiрлесiп жүзеге асырылады. Министрлiктiң құзыретi шегiнде шығарылатын нормативтiк құқықтық актiлердiң орындалуы Өзбекстан Республикасының аумағында орналасқан мемлекеттiк органдар, кәсiпорындар, мекемелер, ұйымдар және меншiк нысанына қарамастан барлық қоғамдық бiрлестiктер мен жеке тұлғалар үшiн мiндеттi. Өзбекстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Қарақалпақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі, Ташкент қаласының облыстық және қалалық денсаулық сақтау басқармалары, олардың қалалық және аудандық бөлімшелері республикада денсаулық сақтауды басқарудың бірыңғай жүйесін құрайды. Денсаулық сақтау министрлері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://ssv.uz/ Денсаулық сақтау министрлігінің ресми сайты] * [https://www.minzdrav.uz/news/ Денсаулық сақтау министрлігінің жаңалықтары]
Двинск-Печорск су алабы өңірі

Двинско-Печорск су алабы Двинско-Печорск су алабы- Ресейдің 20 бассейндік округінің бірі (Су кодексінің 28-бабына сәйкес). 2006 жылы су объектілерін (өзен бассейндері мен Ақ және Баренц теңіздерінің ілеспе жер асты су қоймалары) (ішкі теңіз сулары мен Ресей Федерациясының іргелес аумақтық теңізі шегінде) пайдалану мен қорғаудың арнайы аймағын белгілеу мақсатында пайда болды. Дереккөз
Занде

Занде (өз атауы — азанде) — Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-шығысындағы және Орталық Африка Республикасы мен Суданның шекаралас аудандарындағы халық. Жалпы саны 3,5 млн. адам. Конго Демократиялық Республикасында – 2,5 млн., Суданда – 720 мың адам, Орталық Африка Республикасында – 300 мың адам. Мбому, бандия, бил, бамбой, адио және т.б. әртүрлі этникалық топтарды біріктіреді. Тілі Тілі – занде немесе азанда тілі. Діні Дәстүрлі нанымдарды сақтанады. Тарихы Занденің қалыптасуы XVIII—XIX ғасырларда әртекті халықты біріктіретін және амбому билеуші ​​​​Авунгара әулеті басқарған азанде рубасылар одағының құрамында басталды. Араб құл саудагерлерімен соғысқан. Кәсібі Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (жүгері, құмай, күнжіт, таро, маниок, жержаңғақ, қарбыз, тау күріш, банан), балық аулау, аң аулау, терушілік. Ауыл шаруашылығы жұмыстарының басым бөлігін әйелдер атқарады. Ер адамдар тазалық жұмыстарымен, балық аулаумен, үй салумен және т.б. айналысады. Дәстүрлі қолөнерден – ұсталық, піл сүйегінен өңдеу, ағаш ою, қыш, тоқымашылық дамыған. Өмір салты Әлеуметтік ұйым ауыл және үлкен отбасы қауымдастығына негізделген. Музыкалық фольклор дамыған. Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері – қабырғалары саз балшықпен сыланған және қызыл, қара және ақ әшекейлермен боялған, конус тәріздес шатыры бар лашықтар. Дәстүрлі киімдері – ерлерге арналған белге таңылған мата, әйелдерге арналған жапырақ шоғы – еуропалық киімдерге алмастырылуда. Азық-түліктері - өсімдік тектес тағамдар, термиттер, балық, етті сирек жейді. Дереккөздер
Михайловка қорықшасы

Михайловка – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша 1967 жылы – облыстық маңызы бар қорық ретінде 76,8 мың га аумақта 10 жыл мерзімге құрылған, 1977 жылы оның әрекет ету мерзімі 10 жылға ұзартылды. 1986 жылы мемлекеттік облыстық дәрежеден қолданылу мерзімі шектеусіз республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи зоологиялық резерват болып өзгертілді. 2001 жылы қорықшаға республикалық маңызы бар мемлекеттік табиғи зоологиялық резерват мәртебесі берілді. Құрылу мақсаты – аймақтағы аңшылық және кәсіптік жануарлар түрлерін, ең алдымен, таулы аңдарды сақтау. Географиялық орны Қостанай облысы Қарабалық ауданында Михайлов ормандар мен жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемесінің аумағында алты мемлекеттік орман саяжайының аумақтарында орналасқан (Кидралин – 12,4 мың га, Михайлов – 0,5 мың га, Карадум – 8,9 мың га, Байқадамов – 31,9 мың га, Николаев – 19,3 мың га, Кукан – 3,8 мың га.) Қорықша шекаралары жоғарыда аталған саяжайлардың шекараларымен өтеді. Қорық солтүстігінде Новотроицкий, Михайлов, Бөрлі, Қособа ауылдық округтерінің және Ресей Федерациясының жерлерімен, оңтүстігінде - ​​Лесной ауылдық округтерінің жерлерімен және Ресей Федерациясымен, шығысында – Михайлов, Бөрлі, Қарабалық ауылдық округтерінің жерлерімен, батысында – Боскөл, Өрнек, Қособа ауылдық округтерінің жерлерімен өтеді. Флорасы Қорықша аумағында үлпілдек қайың, қотыр қайың, көктерек, бес аталық тал, бальзамды терек, сібір баққарағайы, кәдімгі қарағай, татар үйеңкісі, күлжапырақты үйеңкі, шаған; бұталардан – тобылғы, татар ұшқаты, далалық шие, сары қараған, шырғанақ; шөптесін өсімдіктерден – қау, қылқан селеу, шисабақ қоңырбас, құрғақ айрауық, шалғындық атқонақ, қияқ, ащы жусан, торсылдақ сылдыршөп, сарғылт құндызшөп, қызылбояу, кәдімгі мыңжапырақ және т.б. Фаунасы Қорықша фаунасы алуан түрлі, сүтқоректілер: бұлан, сібір елігі, жабайы шошқа, қасқыр, қарсақ, сасық күзен, түлкі, орман сусары, борсық, ондатр, жанаттәрізді ит, ақ қоян, ор қоян, кірпі, тышқан текті кемірушілер; құстардан: құр, ақ шіл, сұр шіл, қаз, аққу, үйрек түрлері, тырна, дегелек, көптеген торғай түрлері; бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, ұлу және жәндіктердің сан алуан түрлері мекендейді. Қазақстанның Қызыл кітабына енген түрлер: орман сусары, бүркіт, қарақұс, сұр тырна, ақбас тырна, сұңқылдақ аққу, кіші аққу, сары құтан, аққұйрықты субүркіт. Дереккөздер
(13) Эгерия

(13) Эгерия — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі. Оны 1850 жылы 2 қарашада Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты. Астероид Ежелгі Рим мифтерінен белгілі болған нимфаның есімімен аталды. Атауды Нептунды ашқан астроном Урбен Леверье ұсынды. Спектографиялық зерттеулерге қарағанда астероид массасының 10,5–11,5% суға тиесілі, бұл әдеттегі жағдайдан анағұрлым көп. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(14) Ирена

(14) Ирена — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі. Оны 1851 жылы 19 мамырда Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған бейбітшілік құдайы құрметіне орай аталды. Осы атауды Джон Гершель Лондонда бірінші Дүниежүзілік көрменің өткізілуіне байланысты ұсынды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(15) Эвномия

(15) Эвномия — Негізгі белдеудегі тасты астероидтардың (спектрдің S түрі) ішіндегі ең үлкені. Негізгі белдеудің жалпы массасының 1% жуығын қамтиды. Оны 1851 жылы 29 шілдеде Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифтерінен белгілі болған оралардың бірі есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Зарамо

Зарамо (вазарамо, дзаламо, сагара) — Танзаниядағы банту тобының халқы. Олар Руфиджи, Руву, Вами өзендерінің төменгі ағысында, Морогоро қаласының маңында және одан әрі мұхит жағалауына дейін тұрады. Жалпы саны 1,4 млн. адам. Тілі Тілі кизарамо тілі (кидзаламо). Діні Негізінен - сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады (анимизм, ата-бабалар культі мен табиғат күштері). Кәсібі Дәстүрлі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, күріш, бұршақ дақылдары, маниок, маниок, банан, кешью жаңғағы, кокос пальмасы). Сондай-ақ олар балық аулаумен, аздап болса да мал шаруашылығымен айналысады. Кофе, мақта плантациялары бар. Өмір салты Зарамолар тайпалық әлеуметтік құрылымға ие. Туыстық есеп матрилиндік болып табылады. Фольклордан – тарихи, этногенетикалық мифтер, музыкалық-би шығармашылығы дамыған. Дәстүрлі елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Үйлері дөңгелек лашық тәрізді, қабырғалары сырықтар мен шыбықтардан тоқылған, балшықпен сыланған, конус тәрізді төбесі банан немесе пальма жапырақтарымен жабылған. Ауқаттылар төртбұрышты кірпіштен салынған, төбесі плитамен немесе темірмен жабылған үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдері - мақта матадан жасалған киім, ерлер ұзын ақ кең көйлек, бастарына сәлде, немесе кепке, аяқтарына былғары сандал киеді. Әйелдер блузка, балтырға дейін ұзын шалбар, алжапқыш киеді. Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (жарма, дәнді дақылдардан жасалған бұқтырылған тағамдар, бұршақ дақылдары, көкөністер, маниок ұнынан жасалған бәліштер, жүгері, жемістер, көкөністер). Дереккөздер
Зенага (халық)

Зенага — Мавритания аумағында тұратын жалпы саны 25 мың адамнан тұратын ұлт. Тілі Олар зенага тілінде, көбісі араб тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы (зебу, қой, ешкі), оазистерде – егіншілік ( құмай, күріш, жүгері, құрма), керуен саудасы. Былғары бедерлеу, кілем тоқу өнері дамыған (геометриялық қызыл-қара-жасыл оюлары бар жеңіл кілемдер басым). Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық құрылым XX ғасырдың ортасына дейін сақталды. Ақсақалдар кеңесі бар. Қоныстары ықшам орналасқан. Тұрғын үйлері төртбұрышты, шикі тастан қаланған, шатыры тегіс, ауласы бар. Көшпелілер лашықтарда немесе құрғақ бұтақтардан жасалған күмбезді шалаштарда тұрады. Дәстүрлі киімдері – жеңі қысқа ақ түсті кең және ұзын көйлек, басына сәлде, аяғына сандалдар киеді. Мереке күндері – қара кестелі шалбар, иілген ұштары бар аяқ киім, тұмар, әйелдер - қара кең көйлек киіп, аяқ пен қолдарына зергерлік бұйымдар тағады. Тағам – ащы соус қосылған бәліштер, пісірілген ет, томат соусында пісірілген қамыр (кус-кус), көкөністер, құрма. Дереккөздер
Ұлытау қорықшасы

Ұлытау – мемлекеттік табиғи зоологиялық қорықша. Қорықша 1971 жылы облыстық маңызы бар мәртебеде ұйымдастырылды, 1986 жылы республикалық маңызы бар санатқа ауыстырылды, 1990 жылы «Ұлттық тарихи-мәдени қорық» - Ұлытау мұражайының құрамына кірді. Ауданы 19300 га. Құрылу мақсаты – Ұлытау тауларының бүкіл табиғи кешенін қорғау, негізгі бағыты – тау жануарларын қорғау және көбейту. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерінде, Ұлытау тауларының гранитті баурайында, "Ұлытау орман және жануарлар дүниесін қорғау" шаруа қожалығының күштерімен қорғалатын мемлекеттік орман қоры жерлерінде орналасқан. Флорасы Ұлытаудың жоғарғы белдеуі ұсақ топырақ пен жоғары сатыдағы өсімдіктерден айырылған, сарғайған, қара, жасыл түсті қыналармен боялған. Жоғары сатыдағы өсімдіктер тек ұсақ топырақ жиналған жарықтарда, тас тақталардың ойыстарында және көбінесе ойықтарда шоғырланған. Тау беткейлерінің төменгі бөліктеріндегі тау шатқалдарында қызыл қаулы дала шөптесіндері кездеседі. Терең шатқалдардың кей беткейлері қайың, қайыңды-көктерек ормандарымен, кей жерлерде мойыл мен долана және қалың бұталармен жабылған. Таудың шеткі аласа бөліктерін шөлейтті жусанды-бетегелі және тобылғы мен садақбоз қау өскен далалар алып жатыр. Бұл бөлікте тек Ұлытау ​​облысында кездесетін ерекше қорғауға алынған өсімдіктер өседі: қылшықты мыңжапырақ, ұсақ гүлді күреңот, ұлытаулық түймешетен, олармен қатар сирек кездесетін шегіргүл Селькирка, қазақ күреңі, жалтыршөп, қала шыршайы, қияқөлең, жоңғар талы. Қазақстанның Қызыл кітабына енгендер: қызыл қайың, сартүтік, Шренк қызғалдағы, ұлытаулық түймешетен. Фаунасы Қорықшада тұяқтылардың кейбір түрлері, соның ішінде арқарлар мен еліктер мекен етеді, құстардан – құр мен шіл түрлері, жыртқыштардан – түлкі, қасқыр, ақкіс, аққалақ, қарсақ, күзен және т.б. жануарлар түрлі кездеседі. Қазақстанның Қызыл кітабына енген фауна түрлері: қара дегелек, бүркіт, ителгі, Қазақстан арқары, қарақұйрық, қылқұйрық бұлдырық, үкі, сабаншы. Дереккөздер