Ислам күнтізбесі

Ислам күнтізбесі (Һижра күнтізбесі , ай һижрасы) — Мұсылман әлемінде қолданылатын Ай фазаларының өзгерістеріне негізделген күнтізбе. “Жәһилия” заманында, яғни исламнан бұрын Арабияда 24 жылдық жыл санау есебі қолданылды. 15 жыл 12 айдан, 9 жыл 13 айдан есептелді. Қосылатын артық ай “нәси” деп аталды. Абыздар оны орынды да, орынсыз да қосып, күнтізбені шатастыра бергендіктен Мұхаммед нәсиды есептен мүлдем шығарып тастады. Содан бері араб елінде жыл 12 синодтық айдан құралады. Ол 354 не 355 күн. Ислам діні шыққаннан бері арабтардың қолданылатын жыл санау жүйесі — “Тарих әл-һижра”. “һижра” — “ауып бару” деген мағынаны береді. Ислам күнтізбесі һижрадан, яғни Аллаһ Елшісінің Меккеден Мединеге жер аударған күнінен басталады. Һижра есебін пайғамбарымыз Мұхаммед дүниеден өткен уақытынан кейін 5 жыл өткенде, 637 жылы халиф Омар ибн әл-Хаттаб р.а. (634 — 644) жасаған. Нақты жылдан 11 күн кем болғандықтан, Ислам күнтізбесіндегі жылдың басы жылжи береді. һижраның Күн қозғалысына қатысы жоқ. Ол тек Айға негізделген. Жерлері ыстық және шөлді болғандықтан Араб елдері күндіз демалып, түнгі салқында Айдың жарығымен жұмыс жасайды. Ислам күнтізбесінің шығуының басты себебі де осы. Ай санау Мұсылман жыл санауы Аллаһ Елшісінің Меккеден Мединеге һижрет жасаған уақытынан бері саналады. Осы күнгі жасалған һижрет мұсылман тарихында ерекше орынға ие болды. Жаңа күнтізбенің қолданысқа енуі туралы шешімді халифа Омар ибн әл-Хаттаб басқа сахабалармен кеңесе отырып қабылдаған болатын. Осылайша мұсылман күнтізбесі «Һижри» деп атала бастады. Мұсылман күнтізбесі күнмен емес, аймен есептелгендігі себепті біздің қазіргі жылсанағымыздан біршама айырмашылығы бар. Осы себепті бір жылы 10, екінші жылы 11 күнге қысқа болып жатады. Бұл жөнінде Алла тағала Құранда былай дейді: Һижра айлары Һижра айлары шамамен жаңа ай туған сәттен басталады.. 12-ші айдан, Зүл-Хижжа айынан басқа айларда 30 және 29 күн болады, жоғарыдағы айдың ұзақтығы айдың дұрыс фазаларына сәйкес күнтізбені ұстап қалуына бағытталған 30 жылдық циклде өзгереді. 11 жылы бұл циклдің Зүл-Хижжа айында 30 күн, ал қалғандарында 19-29 күн бар. Демек, бір жылда 354 немесе 355 күн бар. Кібісе жылдарға ешқандай ай қосылмайды, сондықтан атаулы айлар сол маусымда қалмайды, бірақ әрбір 32 және ½ жыл сайын толық күн немесе маусымдық жыл (шамамен 365 және 1/4 күн) арқылы артқа жылжиды. # Мұхаррам — , "тыйым салынған" — заңға қарсы (харам), бұл айда соғыс жүргізуге де тыйым салынған. Мұхаррам айы мұсылмандардың ең қасиетті айы, Ашура күні осы айда. # Сафар — , "бос" — еретеректе араб халқы осы айда үйлерін бос қалдырып кететін болу керек. # Рабиғул әууәл — , "бірінші көктем". # Рабиғул ахир — немесе , "екінші (немесе соңғы) көктем". # Жұмада әууәл — , "шөлді (сусыз) жердің бірінші айы". Көне заманда "жаздың" бірінші ай. # Жұмада ахир — немесе , # Ережеп — , "сыйластық" немесе "құрмет", бұл келесі қасиетті айда соғыстар мен ұрыстарға тыйым салынған. # Шағбан — , "шашылу", ертеректе Араб рулары осы ай уақытында жатырқап су іздеуге шыққан көрінеді. # Рамазан — , қасиетті айлардың бірі, мұсылмандар бұл айда таң атысынан, күн батқанға дейін ораза тұтып, жаман қылықтардан арылады. # Шәууәл — , # Зұлқағда — , # Зұлхижжа — , "қажылық айы", жыл сайынғы мұсылмандардың Меккеге Қажылыққа баратын айы. һижри жыл басы Дереккөздер