КСРО халық әртісі

КСРО халық әртісі — бұл кеңестік театр, музыка, кино, цирк, телевизия және радио хабарларын дамытуда жалпы танылған КСРО халықтарының көрнекті өнер қайраткерлеріне берілетін құрметті атақ. КСРО Орталық Атқару Комитетінің 1936 жылғы 6 қыркүйектегі № 47 Жарлығымен бекітілген. Тарихы 1919 жылы Кеңес үкіметі 1936 жылға дейін КСРО-да көрнекті өнер қайраткерлеріне берілетін ең жоғары құрметті атақ болған «Республика халық әртісі» құрметті атағын бекітті. Алғашқы халық әртістерінің қатарында композитор Д.Е.Модин, әншілер Федор Шаляпин, Леонид Собинов болды. 1936 жылдан бастап ең жоғары құрметті атақ «КСРО халық әртісі» болды. «РКФСР халық әртісі» атағы мен басқа одақтық республикалардың халық әртістері атақтарынан айырмашылығы, «КСРО халық әртісі» атағы музыка және басқа да сахна өнері саласындағы ерекшелік дәрежесінен жоғарырақ болды. Құрметті атақ туралы ереже * «КСРО халық әртісі» құрметті атағы шығармашылық қауымды тәрбиелеуде кеңестік театрдың, музыканың, киноның, цирктің, теледидар немесе радио хабарларының дамуына ерекше үлес қосқан аса көрнекті өнер қайраткерлеріне берілді. * «КСРО халық әртісі» атағын КСРО Мәдениет министрлігі, КСРО Мемлекеттік кинематография комитеті, КСРО Телевизия және радио хабарларын тарату мемлекеттік комитеті, КСРО Кинематографистер одағының басқармалары және КСРО Композиторлар одағы бере алды. * Марапат КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының Құрмет грамотасынан, төсбелгіден және куәліктен тұрды. * Төсбелгіні кеуденің оң жағына тағып, егер аталған атақпен марапатталған адамдарда КСРО ордендері болса, олардың үстіне қойылды. Төсбелгінің сипаттамасы «КСРО халық әртісі» төсбелгісі алтын жалатылған томпактан жасалған және құлақшасы бар түбінің өлшемі 22,5х23,5 мм болатын картуш түріндегі төртбұрышты пішінге ие. Белгінің орталық бөлігінде «КСРО халық әртісі» деген жазу, ал төменде орақ пен балғаның бедерлі бейнесі орналасқан. Белгі жиектелмеген. Барлық кескіндер мен жазулар шығыңқы болып келеді. Төсбелгі 18 х 21 мм өлшемді алтын жалатылған төртбұрышты тағанға құлақша пен үзбе арқылы жалғанады. Тағанның түбінде лавр бұтақтарының бейнесі суреттелген. Оның үстіңгі жағы қызыл қатқыл таспамен жабылған. Тағанның артқы жағында белгіні киімге тағуға арналған түйреуіш бар. КСРО халық әртістері 1936 жылы 6 қыркүйекте «КСРО халық әртісі» құрметті атағын алған алғашқы әртістер: * Бәйсейітова Күләш Жасынқызы; * Станиславский Константин Сергеевич; * Немирович-Данченко Владимир Иванович; * Качалов Василий Иванович; * Москвин Иван Михайлович; * Корчагина-Александровская Екатерина Павловна; * Блюменталь-Тамарина Мария Михайловна; * Нежданова Антонина Васильевна; * Щукин Борис Васильевич; * Литвиненко-Вольгемут Мария Ивановна; * Саксаганский Панас Карпович; * Васадзе Акакий Алексеевич; * Хорава Акакий Алексеевич. «КСРО халық әртісі» құрметті атағын соңғы рет 1991 жылы 20 және 21 желтоқсанда 11 адам (Алла Пугачева, София Пилявская және Олег Янковскийді қосқанда) алған болатын. «КСРО халық әртісі» құрметті атағы барлығы 1006 адамға берілді. Қазіргі уақытта тірі КСРО халық әртістерінің ішінде бұл атақты бұрын иеленген (1965 жылы 1 қарашада) балерина Ирина Колпакова болды. 2025 жылы 19 мамырда Юрий Григорович қайтыс болғаннан кейін егде жастағы КСРО халық әртісі — опера және камералық әнші Нина Исакова (1928 жылы 8 қазанда туған). Туған жылы бойынша ең жас тірі КСРО халық әртісі балерина Надежда Павлова (1956 жылы 15 мамырда туғ.). КСРО халық әртісі атағын алған ең жас иелері Халима Насырова (23 жас) мен Күләш Байсейітова (24 жас). Әдебиет * Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — Минск: Народная асвета, 1986. — С. 99.