kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Адриенна Лекуврер

Адриенна Лекуврер (1692 жыл 5 сәуір, Дамери - 1730 жыл 20 наурыз, Париж) - француз актрисасы. Өмірбаяны Қолөнершінің отбасында туды. Парижде актер Леграннан декламация бойынша сабақ алды. Осыдан кейін провинцияларда қызмет етті. 1717 жылдан «Комеди Франсез» (Париж) театрында ойнады. Таңдаулы рөлдері: Эмилия, Корнелия (Корнельдің «Цинна» мен «Помпейдің қазасында»), Федра (Расиннің осы аттас пьесасында), Анжелика (Мольердің «Джордж Данденінде») т.б. Шығармашылығы реалистік өнерге жақын болды. Сахналық костюмнің қарапайымдылығына ден қойды. Оның өнері ағарту классицизмінің актерлеріне жол салды. Дереккөздер
Райнер Мария Рильке

Райнер Мария Рильке (, толық аты: René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke — Рене Карл Вильгельм Иоганн Йозеф Мария Рильке; 4 желтоқсан 1875, Прага — 29 желтоқсан 1926, Вальмонт, Швейцария) — Аустрия ақыны. Прагада туған, аустриялық азаматтығы болған, немісше жазған, Триестте, Парижде, Швейцарияда өмір сүрген. Қара сөз шығармалары да болған. Өмірдерек Чиновник отбасында туған. Әдеби жұмыспен ерте айналысты. "Символдар кітабы", "Уақыт кітабы", "Жаңа өлеңдер" т.б. поэзиялық кітаптарын, "Мальте Лауридса Бриггенің жазбалары" романын т.б. шығармаларын жазды. Райнер Мария Рилькенің бірқатар шығармаларында торығуылық пен сарыуайымшылдық сарыны орын алды. Оның шығармашылығы өрлеу жолына түсуіне Ресейге келген сапарларындағы әсерлері үлкен роль атқарды. Л.Н.Толстоймен кездесіп, ақын С.Д.Дрожинмен достасты. Орыс тілі мен әдебиетін оқып, үйреніп, "Игорь жорығы туралы жырды" аударды. Дереккөздер
Луи Риль

Луи Риль - Канададағы ұлттық-демократиялық қозғалыс қайраткері. Қызмет жолы 1869 ж. қазанда Ред-Ривер өлкесінің алабында федералдық өкімет орындарына қарсы бұрқ ете түскен көтеріліске басшылық етті. Будан халықтар (француз, канадалықтар жіне үндістер арасынан шыққан) Ұлттық комитеттің секретары болды. 1869 ж. көтерілісшілер оны уақытша үкіметтің президенті етіп сайлады. 1870 ж. көтеріліс басылғаннан кейін АҚШ-қа эмиграцияға кетті. 1885 ж. наурызда Р.Саскачеван өлкесі алабына қоныс аударған үндістер мен будан халықьардың темір жол компаниясы мен федералдық өкімет орындарының өкілдеріне қарсы көтерілісін басқарды. Сол шілдеде көтеріліс басылып, Луи Риль сот үкімімен дарға асылды. Дереккөздер
Тайлер Блэкберн

Тайлер Блэкберн (; 1986 жылы 12 қазанда Бербанк қаласында Калифорния штатында АҚШ-та туылды) — америкалық әнші және актер. Балалық шағы Тайлер Блэкберн (ағыл. Tyler Blackburn) 1986 жылы 12 қазанда Бербанк қаласында Калифорния штатында дүниеге келді. Оның үш ағасы мен әпкесі бар. Тайлер валлиялық, чешиялық, шведтік, сондай ақ үнділердің тамырлары бар отбасыдан шыққан. Мансабы * Тайлер Блэкберн — америкалық әнші және актер. Блэкберн алғаш өзінің мансабын 2002 жылы «Nickelodeon Unfabulous» сериалында бастады. Келесі жылы ол мұғалімнің рөлінде қысқаметржеді фильмінде түсті. * 2005 жылы «Next of Kin» фильмінің эпизодтық бөлімінде көрініс тапты. * Ал 2007 жылы «Cold Case» және Rock-Ville Сalifornia сериалдарында ойнады. * 2010 жылы ол «Days of Our Lives» және «Gigantic» сериалдарында және «Peach Plum Pear» атты тәуелсіз фильмінде түсті. 2010 жылдың қазан айында «Pretty Little Liars» сериалының тұрақты Калеб Риверстің рөлін сомдады. Сериалдың үшінші маусымында(2012 жылдың жазы) ол сериалдың тұрақты акетерлер тізіміне енді. * 2011 жылы NBC комедиясының актерлік құрамына қосылды. * 2013 жылдың мамырында Pretty Little Liars сериалының спин-оффы Ravenswood-тың негізгі актерлер қатар тізіміне кіретіні белгілі болды. Фильмдер мен сериалдар тізімі Сыртқы сілтемелер *
Диего Ривера

Диего Ривера (ис: Diego Rivera) — мексикан суретшісі, Мексика монументі кескіндемесінің негізін салушылардың бірі, Мексика компартиясы ОК-нің мүшесі, мексика-совет достығы комитетінің председателі. 1896-1902 ж. Мехикодағы Көркемсурет академиясында, 1907 ж. Мадридтегі Сан-Фернандо Көркемсурет академисяныда оқыды. 1907-1921 ж. Европада, 1927-1928 ж. және 1955-1956 ж. КСРО-да, 1930-1934 ж. және 1940 ж. АҚШ-та жұмыс істеді. Мехико, Чапинго, Куэрнавака мен АҚШ-тың көпетегн қалалары ғимараттарындағы нақтылы тарихи-философиялық ыоғақта орындалған монументті әсемдік жазбалардың авторы. Дереккөздер
Рибоза

Рибоза - пентоз (альдопентоз) тобына жататын моносахарид. Молекулалық массасы 150,4 суда жақсы ериді, спиртте нашар, эфирде ерімейді. Табиғатта D,L түрінде кездесетін әрі жасанды жолмен алынады. Рибоза рибонуклеин қышқылы, нуклеопротеидтер, коферменттер, витаминлер т.б. құрамына кіреді. Рибозаны қыщқыл ортада қыздырғанда фурфурол, ал тотықсыздандырғанда 5 атомды спирт-рибит түзіледі. Дереккөздер
Иоахим Риббентроп

Иоахим фон Риббентроп - фашистік Германияның басты соғыс қылмыскерлерінің бірі. 1930ж. Нацистік партияға кіріп, көп кешікпей Гитлердің сенімді адамдарының біріне айналды. Нацистер өкімет басына келгеннен кейін сыртқы саясат саласындағы арнаулы бюроны басқарды. 1936 ж. Лондонға елші болып тағайындалды. 1938 жылғы ақпан - 1945 ж сыртқы істер министрлігі Иоахим фон Риббентроп гитлерлік агрессияның аса маңызды актілерін дипломатиялық жағынан әзірлеу, дүние жүзілік үстемдікке жету мақсатымен әскери-саяси блок құру жұмыстарына басшылық етті. Нюрнбергтегі Халықаралық әскери трибуналдың үкімімен дарға асылды. Дереккөздер
Беса Милитан Рибейру

Беса Милитан Рибейру - Португалия мен Бразилиядағы жұмысшы қозғалысының қайраткері. Жас кезінде Бразилияға қоныс аударып, сонда компартияға кірді. Португалияға қайта оралған соң, Португал коммунистік партиясының жұмысына белсене қатысты. 1936 ж. тұтқындалып, 1940 жылға дейін Таррафал тұтқын лагерінде болды. 1940-1941 ж. ПКП-ні қайта құруға қатысты, ПКП ОК-нің секретары болды. 1940 жылдары Португалияда жұмысшы қозғалысы өріс алған кезде А.Куньялмен бірге ПКП-нің жұмысына басшылық етті. 1943-1945 ж. тағы да Таррафал лагерінде тұтқында отырды. 1949 ж. 3-ші рет тұтқындалды. Лисабон түрмесінде қайтыс болды. Дереккөздер
Иво Лола Рибар

Иво Лола Рибар - югославия халқының неміс басқыншылары мен олардың итаршыларына қарсы халық-азаттық күресін ұйымдастырушылардың бірі. Югославияның Халық батыры. 1935 ж. Югослвияның коммунистік жастар одағына кірді, 1937 ж. ЮКЖО ОК-нің секретары. 1936 жылдан Югославия компартиясының мүшесі. 1940 ж. ЮКП-ОК-нің мүшесі болып сайланды. 1941 ж. халық-азаттық партизандар отряды бас штабның мүшесі. Сербиядп, Хорватияда, Словения мен Долмацияда партизандар күоесін ұйымдастыру жөніндегі бас штабтың ьапсырмаларын орындады. Гламочко-Поле ауданын бомбылау кезінде қаза тапты. Дереккөздер
Антон Рефрежье

Антон Рефрежье - американ кескіндемешісі әрі график-суретші. 1920-1925 ж. Профиденстегі Род-Айленд Сурет мектебінде оқыды. Азаматтық пафосқа толы Антон шығармашылығы капитализмді қоғамолқылықтарын батыл мінеп, бейбітшілікті үндейді. Сан-Францисконың Ринконхилл ауданындағы почтамт жазбаларының, "Достар" картиналарының авторы. Дүние жүзілік БЕйбітшілік Советінің мүшесі болды. Дереккөздер
Рецессивтік

Рецессивтік (лат. recessus - шегіну, жою) - буданда ата-анасының біреуінің белгілі-қасиеті білінбей қалуы. Бірінші ұрпақта уақытша жойылған белгі рецессив белгі деп аталады жіне бұл кейде екінші ұрпақтан бастап пайда болуы мүмкін. Дереккөздер
Рецензент

Рецензент (лат. recensentius - талдаушы, бағалаушы) - көркем шығармаға, ғылыми еңбекке, өнер туындыларына сын ескертпе-пікір айтып, баға беруші адам. Ол өз қызметінде советтік сынның партиялық, хылықтық идеялық прициптерін басышылққа алады. Дереккөздер
Виктор Васильевич Решетов

Виктор Васильевич Решетов - өзбек тілінің маманы, турколог, КСРО Пед.ғылым академиясының академигі, филологиялық ғылым докторы, Өзб.КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. 1952 жылдан КПСС мүшесі. Ташкенттегі Орта АЗия мемлекеттік университетін бітірген. 1929-1959 ж. осы университетте, Ташкент шетел тілдері институты мен Низами атындағы институтында, Өзб. КСР ғылым академиясының Ұлт мектептері институтының директоры болды және "Руский язык в национальной школе" журналының бас редаакторы болды. 1963 жылдан Өзбек республикалық орыс тілі және әдебиет институтының директоры болды. Виктордың ғылыми еңбектері түркі тілдері мен орыс тілін салыстыра зерттеуге, өзбек тілінің диалектологиясына арналған. Сондай-ақ оқу құралдарының, методикалық зерттеулердің авторы. Виктор Васильевич Решетов Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет Белгісі" ордендері және иедальдармен марапатталған. Дереккөздер
Николай Константинович Рерих

Николай Константинович Рерих - орыс кескіндемешісі. 1893-1897 ж. Петербург Көркемсурет академиясында оқыды. 1909 жылдан академик. Славян археолоисы саласында еңбек еткен. Алғашқы шығармашылығы кезеңінде Ежелгі Русьтің поэтикалық көріністерін жасады. Кейіннен сәнділік пен символизмге бой ұрды. 1920 жылдан негізінен АҚШ пен Үндістанда тұрып, Шығыс елдері археология экспедицияларына қатысты. Николай театр декорациясын жасауға араласып, қыпшақ даласы жайлы полотнолар салды. Дереккөздер
Олег Александрович Реутов

Олег Александрович Реутов (05.09.1920 ж. , Донецк облысы, Макеевка қаласы) - совет химик- органигі. КСРО ғылым академиясының академигі. 1942 жылдан КПСС мүшесі. Мәскеу мемлкеттік университетін бітрегн , сонда ассистент, доцент, профессор, органикалық химияның теориялық мәселелері лабороториясының меңгерушісі, сонымен қатар КСРО ғылым академиясының Элемент-органикалық қосылыстар институтында лаборотория меңгерушісі. Олег-кинетика, стереохимияға арналған көптеген зерттеулердің авторы. Ол металл-органикалық қосылыстарды синтездеудің көптеген әдістерін зерттеді. Ломоносов, Бутлеров атындағы сыйлықтардың лауреаты. Төрт орденмен және медальдармен марапатталды. Дереккөздер
Репродуктор

Репродуктор - 1) дыбысты күшейтіп шығаратын құрылғы. "Репродуктор" термині 1920-1940 ж. ауызекі сөзде дауысзорайтқыштың синонимі ретінде қолданылды. Репродуктор - 2) Бір перфорациялы картадағы автоматты түрде бірден көшіру немесе өзгерту енгізу арқылы тасмалдайтын машина. Дереккөздер
Талассыз 2

«Талассыз 2» — атыс-шабыс жанрындағы түрме айқастары жайлы фильм. Басты рөлдерді Майк Джей Уайт пен Скотт Едкинс сомдады. Сюжеті Бұрынғы атақты боксшы Джорж Чемберс Мәскеуге арақ жайлы роликтың түсірілімі үшін аттанды. Алайда Мәскеуде оған қылмыскерлер есірткі салып жіберді. Солайша ол түрмеден бірақ шықты. Түрмеден ол жылдам шығуды ойластырды. Бірақ оның менеджері қылмыскер Гагамен ауыз жаласқан болып шықты. Гага Джорджды тек түрменің чемпионы Юрий Бойкамен айқасып жеңсе ғана босататынын айтты. Алғашқы айқаста Джордж жеңіліп қалды. Себебі досы әрі секунданты Стиви оған дәрі қосылған су ішкізген еді. Айқастан соң Джордж камерада асылып қалған Стивиді көрді. Екінші айқасқа Джоржды түрмеде отырған мүгедек шал Крот жаттықтырды. Соның арқасында ол айқаста жеңіске жетіп, Бойканы мүгедек етті. Рөлдерде *Майкл Джей Уайт-Джордж «Айсмен» Чемберс *Скотт Едкинс-Юрий Бойка *Эли Данкер-Николай «Крот» *Бен Кросс-Стивен Паркер *Марк Иванир-Гага *Валентин Ганев-Марков Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.undisputed2-themovie.com/ Ресми сайт]
Сын сағат 3

«Сын сағат 3» — режиссер Бретт Рэтнердың Джеки Чан мен Крис Такер басты рөлді сомдаған үшінші фильмі. Түсірілім тобы *Режиссёр: Бретт Рэтнер *Сценарий: Джефф Нэтансон (сценарий), Росс Ла Манна (кейіпкерлер) *Продюсері: Роджер Бирнбаум, Эндрю З. Дэвис, Джонатан Гликман, Артур М. Саркисян, Джей Стерн *Қоюшы продюсер: Леон Дадевуа *Операторы: Дж. Майкл Муро *Суретші: Эд Верро *Композиторы: Лало Шифрин *Монтаж: Билли Уэбер, Дон Циммерман *Костюмдер: Бетси Хайманн Рөлдерде Гонорарлар *Джеки Чан — $ 15 000 000 + 15% түсімнен (≈ $ 21 000 000) *Крис Такер — $ 25 000 000 *Бретт Рэтнер — $ 7 500 000 Сиквел Фильм үлкен табысқа кол жеткізген соң режиссер Бретт Ратнер мен сценарист Джефф Натансон төртінші бөлім жайлы ойланған. «Сын сағат 3» фильмін талқылау барысында Бретт Рэтнер фильмнің төртінші бөлімі 2016 жылы жарыққа шығатыны анық деген мәлімдеме жасаған болатын. Дереккөздер
Ақ тораңғы

Тораңғыл — талдар тұқымдасының терек тегіне жататын, таралу аймағы тарылып, саны қысқарып бара жатқан түр. Таралуы Сырдариядан Ілеге дейінгі Қазақстанның оңтүстігіндегі өзен аңғарларында сақталған, торғай типті ылғал сүйгіш үштік дәуір ормандарының қалдығы. Республика жерінен тыс Орта Азияның оңтүстік аудандарында, Иран мен Батыс Қытайда кездеседі. Ботаникалық сипаттамасы Шөл мен тұзға төзімді бағалы ағаш. Өте тез өседі, 5 жылда биіктігі 4-5 метрге жетеді. Тұзды аңғарлардың жағалауларының ең жақсыф табиғи құрғатқышы. 15 жылдық ағаштық бүкіл өсу кезеңінде 20 тонна суды буландыратыны анықталды. Сондықтан қалың отырғызылған ағаштарды (бір гектарда 20 мың көшетке дейін) «биологиялық құрғатқыш» есебінде пайдаланады. Сонымен қатар тораңғыл судың жайылуы мен басуына төзімді болғандықтан, жағаларды ең жақсы бекітуші болып табылады. Шашырап аздан өседі, сайлар мен өзен жағалауларында (Желтұраңғы сайы мен Шарын өзенінің аңғары) сирек өскен ақшыл тоғайлар түзеді. Өте сәнді ағаш, шөл көрінісінің нағыз әшекейі. Өрт пен кесуден зардап шегеді, жаңа шығып келе жатқан өскіндері малды шектен тыс жаюдан құрып кетеді. Шөлді аудандарындағы елді мекендерді көгалдандыруда өте бағалы ағаш болып табылады. В.И.Запрягаева (1978) тораңғылдың тұқымынан көшет өсіріп, көбейту әдісін сипаттап жазды. Жемістері сарғыш түске енгенде, яғни пісіп жетілудің алғашқы кезеңінде жинайды (маусымның соңында). Оны дәке қалқасында кептіріп, арнайы елекпен тазалау арқылы, тазаланған тұқым алады. Оның беті топырақпен жабылмай, өте ылғал терең жүйектерде егіледі. Екі тәуліктен кейін көктеп шығады, оны 10 күн бойы қатты суару керек. Биіктігі жарты метр бір жылдық көшетті тұрғылықты орнына отырғызады. Алтынемел және Шарын ұлттық парктерінде қорғалады. Дереккөздер
Сарғылт құндызшөп

Сарғылт құндызшөп – сарғалдақтар тұқымдасына жататын Құндызшөптер тегінің көпжылдық өсімдігі. Таралуы Қазақстанда сирек кездесетін түр: Қазақстанның оңтүстік бөлігінде Қостанайдан Шығыс Қазақстан облысына дейін, оңтүстікте Қарағанда облысының Ку тауына дейін кездеседі. Қазақстаннан тыс Еуропа, Батыс және Шығыс Сібірде таралған. Далаларда, жолақты ормандарда, шоқының оңтүстік беткейінде, биіктеу жерлерде шашырап өседі. Ботаникалық сипаттамасы Улы өсімдік, жас өсімдікті жегенде малдың ас қорыту жүйесі қабынады және жансызданады. Ал құрғақ шөпті жесе, зияны жоқ. Өсімдіктің топырақ үсті бөлігінің құрамында эфир майы болады, оның ұйықтататын әсері бар. Сондықтан халық оны «ұйқы шөп» деп атайды. Басқаша, оның гүлдері төмен қарай салбырап ұйықтап тұрғандай өседі, сондықтан оны «ұйқы шөп» деп атайды. Тұрғылықты халықтың гүл шоғырына жинауынан және жер жыртудан зардап шегеді. Наурызым қорығы мен Кувск биологиялық қорықшасында қорғалады. Дереккөздер
Регел тарбақайы

Регел тарбақайы – Қызылқұйрық тұқымдасына жататын эндемикті, жеке типті туыстың сирек кездесетін түрі. Миоцен дәуірінің қалдығы. Сырдария Қаратауы мен Талас Алатауының батыс бөлігінде (оңтүстігінде Ақсу өзені арнасына дейін) кездеседі. Тау етегінен ортаңғы ортаңғы тау белдеуіне дейінгі ( теңіз деңгейінен 1900 м. биіктікте) шатқалдар мен тасты беткейлерде өседі. Гүл бүршігін жарған және гүлдеген кезінде өте тартымды, ашық қара қошқыл түсті жылдық өркендері мен осы түстегі гүл жапырақтарымен ерекшеленеді. Әдетте бірнеше жүздеген шаршы метр жерде популяциясы оқшауланып кездеседі. Бір шаршы метрде орташа тығыздығы -23 өсімдік. Малды шектен тыс жаюдан және өрттен зардап шегеді. Өсімдіктің тек жоғарғы бөлігін ғана тез шалып өткен өрттен кейін , өсімдік қайтадан өседі. Мәдени түрде тұқымы арқылы өсіріледі. Екпе көшет өсімдіктері төртінші жылы гүлдейді (Алматы). Ақсу-Жабағылы, Қаратау қорықтарында, сонымен қатар Берікқара мен Боролдай қорықшаларында қорғалады. Дереккөздер
Батпақ жылантамыры

Батпақ жылантамыры — сүйсіндер тұқымдасының жылантамыр туысына жататын сирек кездесетін, саны қысқарып бара жатқан түр. Қазақстанның солтүстігінде және шығыс пен оңтүстік тауларында – Алтайдан Батыс Тянь-Шаньға дейін кезедеседі. Республика жерінен тыс Азия мен Еуропада кең таралған. Ылғал, балшықты шалғынарда, қияқөлеңді саз балшықтарда, бұталар арасында және жағалаудағы жапырақты ормандарда өседі. Ұзын жатағай тамырсабағымен және кәдімгі биік сабағымен (70 см-ге дейін), көптеген сопақша жарырақтарымен ерекшеленеді. Ернінің қабыршақ тәрізді бөлігінен бөлінетін шырын, тозаңдандырғыш насекомдарға есірткілік әсер етеді. Оның ұйықтататын әсерінен (сондықтан «ұйықтатқыш» деп атайды) жабыйы бал аралары мен аралар ұша алмай, тек гүлден гүлге жорғалап қозғалады. Осылай жаппай тозаңдандыруға жетеді, яғни 80 % жеміс береді. Тұқымы жеңіл, ұсақ (әр жемісте 4500-ге дейін). Туыстың ең сәнді өкілдерінің бірі, өте ертеден мәдени өсіріледі.(III ғасырдан бері). Табиғаттағы саны батпақты жерлердің құрғауынан, өзендердің су тәртібінің бұзылуынан, малдың таптауынан және отаудан қысқарып отыр. Шағын популяциялары Ақсу-Жабағылы қорығы мен «Бурабай» ұлттық паркінде қорғалады. Дереккөздер Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 34 бет.
Жапырақсыз орашық

Жапырақсыз орашық , жапырақсыз епипогон – сүйсіндер тұқымдасына жататын сирек кездесетін түр, таралу аймағының оңтүстік шекарасында орналасқан. Алтай тауларында (Азутау, Күршім жотасы, Тарбағатай, Иванов жотасы) және Қазақ шоқыларының шығыс бөлінгінде (Кент және Желтау таулары) кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Жапония, Корея, Солтүстік Қытай, Қиыр Шығыс, Кавказ, Оңтүстік Сібір және Еуропаның солтүстік-шығысында оқшауланған тіршілік орталары бар. Ылғалды қылқан жапырақты және аралас ормандарда , кейде шалшықтанған жерлерде де өседі. Ерекше сапрофитті (саңырауқұлақ есебінен тіршілік етеді) нәзік маржан тәрізді тамырсабағы бар. Құрамында 50, сирек 100 өсімдік бар оқшауланған бір-бірінен алшақ орналасқан топ болып өседі. Вегетативті жолмен көбейеді. Жаңа өркен ұзын (10 см) созылған тамырсабақ ұшында орналасқан бүршігінен өседі. Популяция саны төмен және жер үсті өркендерін есептегенде , әр жылы әр түрлі болады. Ең жақсы популяциялары Марқакөл қорығы мен оның маңында орналасқан. Түр малды шектен тыс бағу, ормандарды кесу, ылғалдылық тәртібінің бұзылуынан зардап шегіп отыр. Марқакөлден басқа Батыс Алтай қорығы мен Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады. Қазақ шоқыларындағы тіршілік орталарын ерекше қорғауға алу қажет. Дереккөздер Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 67 бет.
Іріжапырақ көбенқұйрық

Іріжапырақ көбенқұйрық – астралылар тұқымдасына жататын сирек кездесетін, тар эндемикті, саны қысқарып бара жатқан, қалдық түр. Таралу аймағы түгел Талас Алатауының батыс бөлігінде (Тасқар, Машат, Даубаба таулары) және Боролбайтауда ( Боролдай, Көкбұлақ өзендері аңғары) орналасқан. Жартас көлеңкесінде, яғни соның астында , шөгінділер мен тасты баурайларда , көбіне солтүстік беткейінде өседі. Теңіз деңгейінен 900-1400 м биіктік аралығында кездеседі. Ақсары гүлдері мен жұмсақ жапырақтары (көп түрлердегі сияқты тікенек емес) бар, туыстың өзіндік ерекше түрі. Саны төмен, шағын топ болып (50- ден 100-200 дараға дейін) кездеседі. Тұқымы арқылы көбейеді. Мәдени өсірілуі зерттелмеген. Тұқымынан өсірілген біздің көшеттеріміз ботаника бағында (Алматы қаласы) бес жылдай өсті де, одан кейін солып қалды. Түр ерекше қорғауды қажет етеді, сонымен қатар табиғатта да мәдени түрде де зерттеу қажет. Ақсу-Жабағылы қорығына шекаралас Тасқара тауын (Оңтүстік Қазақстан облысы, Түлкібас ауданы) қосу керек. Боролдайда (заказнигінде) қорғалады. Дереккөздер
Қабақты жалынгүл

Қабақты жалынгүл – қалампырлар тұқымдасына жататын Қазақстанда сирек кездесетін түр. Тек Қаржантау мен Угам өзені аңғарында шағын жерде ғана кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Жерорта теңізі, Қырым, Кавказ, Иран, Кіші және Орта Азияда кең таралған. Құрғақ беткейлерде , аласы таудағы сиретілген пыста мен қалың бұталар арасында өседі. Тау көрінісін әшекейлейтін әдемі сәндік көпжылдық өсімдік. Саны жерді игеру , малды шектен тыс бағу және гүл шоғыры үшін жинаудан азайып отыр. Мәдени түрде жақсы өседі. (1599 жылдан бері белгілі). Тұқымнан өссе, екінші жылы гүлдейді. Өскіндері күзде пайда болады. Көшеттері мен бірінші жылғы жас өсімдіктер жасыл жапырақтарымен қыстайды. Қазақстанда таралу аймағының қорғалатын жері жоқ. Табиғи популяцияларының жағдайы мен таралу көлемін анықтау қажет. Дереккөздер
Қар дәуаяғы

Қар дәуаяғы – орамжапырақ тұқымдасына жататын сирек кездесетін қалдық түр. Тарбағатай, Сауыр және Алтай тауларының жоғарғы белдеулерінде кездеседі. Қазақстаннан тыс Оңтүстік Сібір мен Моңғолияда таралған. Тасты беткейлерде, қарлы тау басында, өзендер мен жылғалар жағасында, альпі шалғындарында өседі. Ежелгі түр, гүлінің құрылысының кейбір қарапайым белгілерімен ерекшеленеді. Мысалы, гүл тәжінен шығып тұратын ұзын аталықтар саны 16-ға жетеді. Басқа айқышгүлділердің аталықтары әдетте алтау, кейде төртеу немесе тіпті екеу де болады. Тығыз ашық жасыл жапырақтары мен көптеген ақ гүлдері бар өзгеше сәндік өсімдік. Мәдени өсірілуі зерттелмеген. Алдыңғы түр сияқты Марқакөл мен Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады. Дереккөздер Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 33 бет.
Қолпан салпысы

Қоқан салпысы(Morina kokanica)- салпыстар тұқымдасына жататын, Қазақстанда сирек кездесетін , қалдық түр. Батыс Тянь-Шаньда (Талас, Угам жоталары, қҚаржантау) және Қаратаудың оңтүстік-батыс бөлігінде (Боролдайтау) кездеседі. Тауортаазиялық түр (сонымен қатар Памир-Алтайдан табылған), плиоцен дәуірінің шығысжерортатеңізі субтропикалық саванна қалдығы. Ұсақ топырақты, сирек шағыл тасты баурайларда, тау етегінен субальпі белдеуіне дейінгі аршалы ормандар арасындағы алаңқайларда өседі. Қоқан салпысы гүлдеген кезінде өте әдемі. Ірі ақшыл қызғылт қос ерінді гүлдері берік сабағына айнала жабысып тұрады және әсіресе жертаған жапырағының жылтыр жасыл реңінде керемет тартымды болып көрінеді. Әдетте шағын топ болып (оннан бірнеше жүздеген дараға дейін) кездеседі. Жалғыз популяциясы (саны 1000 дара шамасында) Ақсу-Жабағылы қорығындағы Кіші Қайыңды өзені аңғарында орналасқан, оның жоғарғы тығыздығы бір шаршы метр жерде 11 дараға дейін. Тұқымы арқылы көбейеді, мәдени түрде көшеттері үшінші-төртінші жылдары гүлдейді. Алматы мен Ташкенттегі ботаника бақтарында өсіргенде жақсы гүлдеп, жеміс берді, өздігінен тұқым шашып та өсті. Мәдени түрде өсіруге кең енгізу керек, сөйтіп көгалдандыру жұмысында пайдалану қажет. Дереккөздер Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 64 бет.
Мартышка

Мартышка - Африканың тропиктік ормандарында өте көп таралған. Дене тұрқы 40-60 см, құйрықтарының ұзындығы 1 метрге дейін жетеді. Түктерінің түсі жиі өзгеріп, сарғыш, қоңыр- жасыл болып келеді. Салмақтары 3 кг-6 кг дейін жетеді. Көбінесе бұлар таудық жауын-шашын жиі жауатын аймақтарында кездеседі. Өте тез, жылдам қозғалады. Өсімдіктердің жапырақтарымен, жас өркендерімен қоректенеді. Бұлар әр топта 40-55 болып топтасып өмір сүреді. Күндіз балаларымен 2-3 ірі айбатты аталықтары қалып, қалғандары қорек іздеуге кетеді. Аналықтары құрсақта балаларын 6,5 ай көтеріп, дүниеге 1-2 бала әкеледі. 7 күннен кейін баласы өрмелеп жүруге үйрене бастайды. 7 апта өткен соң өз бетінше өмір сүруге дағдыланады. Дереккөздер
Сәлдегүл таушымылдығы

Сәлдегүл таушымылдығы(Pаeonia hybridа)- таушымылдықтар тұқымдасына жататын , дерлік эндемиктік, таралу аймағы таралып бара жатқан түр. Алтай, Тарбағатай, Сауыр және Жоңғар Алатауының солтүстік бөлігі, сонымен қатар Шығыс шоқыларының шекаралас аймақтарында кездеседі. Ашық ылғал тасты және тасты далалы беткейлерде, тау етегінен орта тау белдеуіне дейінгі бұталар арасында өседі. Дөңгеленген (дерлік шар сияқты) түйнек тәрізді жуандаған тамырымен, биіктігі (35-40 см) және гүлінің ашық қызыл немесе ақшыл көк түсімен ерекшеленеді. Таралу аймағы адамның тікелей әсерінен, яғни гүл шоғырына жинау, емдік қасиеті үшін тамырымен қазып алудан қысқарып отыр. Мәдени түрде жақсы өседі, көшеттері үшінші-төртінші жылдары гүлдейді. Жақсы күтім болса, үлкен болып өсіп, 20 жылдан кем гүлдемейді. Батыс Алтай мен Марқакөл қорықтарында, Қатонқарағай ұлттық паркінде қорғалады. Дереккөздер Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы. Қазақстан Қызыл кітап беттерінен. Алматы: «Алматыкітап» ЖШС, 2006. – 75 бет.
Суворов жуасы

Суворов жуасы – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын өте сирек ездесетін түр. Жекелеген популяциялар болып Батыс Тянь-Шаньда, Қаратау мен Балқаш ойпатының оңтүстік батысында әр жерде кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Батыс Тянь-Шаньнан басқа , Памир-Алай, Бадхыз, Иран, Ауғанстанда таралған. Басқа жақын түрлерден сабағының түбін орап тұратын, пиязшығының созылған қатты қабықшасымен анық ерекшеленеді. Жұмсақ сары топырақты жазықтықтарда және тау етегі баурайларында , жиі егістік шеті мен жол жағасы орман жолақтарында арам шөп сияқты өседі. Әдемі сәндік өсімдік, көгалдандыру ісінде топтап отырғызуға қолайлы. Мәдени түрде жақсы өседі, тұқымы арқылы өнсе, үшінші-төртінші жылдары гүлдейді. Көрші елдерде табиғи популяция саны пиязшығын жаппай маринадталған түрде дайындағаннан азайып кеткен. Пиязшығының басқа да пайдалы қасиеттері (дәрілік) бар, ертеде бұнымен маталарды крахмалдаған. Қазақстандағы табиғи популяцияларының жағдайлары зерттелмеген. Елді мекендерді көгалдандыру үшін кең түрде қолдану керек. Дереккөздер
Тамырлы жуа

Тамырлы жуа, Тамыр жуа – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын Қазақстанда сирек кездесетін түр. Тарбағатай (Шелекті аңғары) мен Маңырақ жоталарында кездеседі. Қазақстаннан тыс Шығыс Сібір, Моңғолия, Манчьжурияда таралған. Шөлді далалардағы сортаңды топырақтарда , шағыл тасты және тасты тау баурайларында өседі. Кейде көлемі 100-300 шаршы метр шағын пияз даласын құрайды. Жуашықтары қысқа тамырсабағына жиналған, нәтижесінде тығыз шым топырақ пайда болады. Керемет азықтық өсімдік, мал бағатын жайылым ретінде пайдаланылады. Моңғолияда бұл түрдің жасыл бөлігі мен пиязынан жергілікті мал өсірушілер малға қыста беретін тұздалған, жентектелген мал азығын дайындайды. Қазақстанда тек мал жайылымы үшін ғана пайдаланады. Бұл жуаларды мал жеп, отап тастаған. Түр толық қорғауды қажет етеді. Мәдени өсіруге төзімсіз (тек Алматы ботаника бағында өсіріліп байқалған). Дереккөздер
Таңдамалы шоқпарбас

Таңдамалы шоқпарбас – шоқпарбастар тұқымдасына жататын шөптес өсімдік. Таралуы Қазақстанда өте сирек кездесетін түр. Тек Алтай, Жоңғар Алатауы тауларында және Қазақ шоқыларының бір жерінде (Бурабайда) кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Еуразияның орманда аймақтарында (Сахалинга дейін), Солтүстік және Оңтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландияда кең таралған. Ылғалды мүк басқан шатқалдарда, шөгінді тастар арасында, биік таулы тасты тундраларда, сирек орманды белдеудің жоғарғы бөлігінде өседі. Ботаникалық сипаттамасы Көпжылдық мәңгі жасыл шөптесін өсімдік, споралар арқылы және жоғарғы жапырақ қындарында орналасқан өскін бүршіктер арқылы көбейеді. Дәрілік өсімдік ретінде дайындалады, құрамында жансыздандыратын қасиеті бар улы селагин алколойды бар. Саны барлық жерде төмен, тіршілік ету жағдайының өзгеруіне байланысты азайып отыр. Мәдени өсіруге төзімсіз, тек Алтай ботаника бағанда (Риддер қаласы) өсіріледі. Марқакөл және Батыс Алтай қорықтарында, сонымен қатар Бурабай ұлттық паркінде (Көкштау) қорғалады. Дереккөздер
Фукс бармақтамыры

Фукса саусақтамыры — сүйсіндер тұқымдасына жататын, Қазақстанда сирек кездесетін түр. Алтайда (оңтүстігінен батысына дейін) және Қазақстанның солтүстік облыстарында оқшауланған популяциялары кездеседі. Қазақ шоқыларындағы Қарқаралы тау сілемінде және Азутау тауында (таралу аймағының қиыр оңтүстік нүктелері) таралған. Жалпы таралу аймағы Батыс Еуропадан Оңтүстік Сібір мен Солтүстік Моңғолияға дейін жіңішке жолақ болып созылып жатыр. Тал, қайың, көктерек және аралас ормандарда, алаңқайлары мен шетінде, өзен мен жылға жағалауларында өседі. Қарашірікке бай, ылғалды топырақты ұнатады. Табиғатта көшеттері 8-10 жылда гүлдейді, 20-25 жыл тіршілік етеді. Тіршілік ортасының құрғауынан және дем алушылардың гүл шоғырына жинауынан зардап шегеді. Қарқаралы тау сілемінде 6 жыл (1976-1982 жылдары) оның ішінде популяция тығыздығы 1 шаршы метрде 6-24-тен 0-2 дараға дейін төмендеді. Мәдени түрде Ю.А.Котухов Алтай ботаника бағында өсірді. Тұқымымен көбейеді, қалың мүк жапқан ылғал шалғында өздігінен тұқым шашып көбейеді. Батыс Алтай және Марқакөл қорықтарында, Қатонқарағай, Қарқаралы, Көкшетау ұлттық парктерінде қорғалады. Дереккөздер
Лашқар Есенқұлұлы Тәжібаев

Лашқар Есенқұлұлы Тәжібаев (20 тамыз 1915, Түркістан облысы, Қазығұрт ауданы, Қарақия ауылы - 1996) - гидротехника, мелиорация және сумен қамтамасыз ету саласының маманы, техника ғылымдарының докторы, профессор, Қаз.КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Дулат тайпасының Жаныс руынан. Қызмет жолы Ташкент ирригация және ауыл шаруашылығын механикаландыру институтын бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысты. Бейбіт еңбекке оралысымен Қаз.КСР су шаруашылығы министрлігінде басқарма бастығы, Қаз.КСР министрлер кеңесінде аға референт, бөлім бастығы, сондай-ақ ВАСХНИЛ Қазақ филиалы республикалық тәжірбие-мелиоративтік станциясының директоры болып қызмет атқарды. 1952 жылдан Қазақтың ауыл шаруашылық институтында қызмет істейді. 1961-1963 ж. Су ресурстарын қорғау және пайдалану жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы қызметін қоса атқарды. 1963-1996 жылдары - Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының «Гидротехника және мелиорация» кафедрасының меңгерушісі қызметтерін атқарған. Ғылыми жұмысы Оның ғылыми еңбектері негізінен егістік жерлерді суландыру және сумен қамтамасыз ету, мәдени жайылымдарды жақсарту процестерін механикаландыру әрі автоматтандыру т.б. арналған. «Водные ресурсы и схемы водоснабжения сельскохозяйственных территорий» (1963г.), «Основы водоснабжения сельскохозяйственных районов Казахстана» (1970ж.), «Автоматизированное культурное пастбище» (1987ж.), «Основы гидравлики и гидромеханизации сельскохозяйственного производства» (1986ж.), «Ауыл шаруашылық тұтынушыларын сумен қамтамасыз ету және жайылымдарды суландыру» (1992ж.) атты еңбектері жарық көрген. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталған. 2003 жылы Қазақтың ұлттық аграрлық университетінің «Гидротехника және мелиорация» кафедрасына профессор Лашқар Есенқұлұлы Тәжібаевтің аты берілген. Дереккөздер
Кирилл Прокофьевич Орловский

Кирилл Прокофьевич Орловский (30.01.1895, Могилев облысы, Беларусь - 13.01.1968, Могилев облысы) - колхоз өндірісін және Беларусьда партизан қозғалысын ұйымдастырушылардың бірі. Кеңес Одағының Батыры, Социалистік Еңбек Ері. Қызмет жолы 1908-1915 ж. ауыл шаруашылығының түрлі саласында қызмет істеді, 1917 жылдан Қызыл Армия қатарында болды. 1918-1925 ж. Батыс Беларусь және Польшадағы қызыл партизандар отрядына басшылық етті. 1930 ж. Комвузды бітірді, Испания республикасы үшін соғысқа қатысты. 1939-1942 ж. Чкалов ауыл шаруашылық институтында директордың көмекшісі болды, 1942-1943 ж. "Сокол" партизиан отрядының командирі болды. 1943-1944 ж. Беларусь Сыртқы істер комиссариятында қызметте жасады, 1945 жылдан Могилев облысы, Киров ауданындағы "Рассвет" колхозының төрағасы болды. Бұл колхоз КСРО егіншілігі мен мал шаруашылығы қатар дамыған көп салалы, ең ірі өндіріске айналған шаруашылықтардың бірі болды. Кирилл 3-7 сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КОКП 20, 23 съездерінде Беларусь КП-нің 19-22, 24-26 съездерінде Беларусь КП ОК мүшесі болып сайланды. 5 рет Ленин орденімен, басқа 1 орденмен және медальдармен марапатталды. Дереккөздер
Қазіргі заман 7 кереметтері

Қазіргі заман 7 кереметтері - заманауи сәулетшілер мен инженерлердің әлемге таң қаларлықтай етіп ойлап тапқан кереметтері. Олар заман ағымына қарай ойлау қабілетін ғана өзгертіп қойған жоқ, сондай-ақ болашақта әлемге әйгілі болатын құрылыстардың материалдарына да түбегейлі өзгерістер енгізді. Қазіргі заман 7 кереметтері: # Торонтондағы Си-Эн мұнарасы - бұл мұнара Гиннестің рекордтар кітабының әлемдік рекордтар тізіміне енген. Ол 31 жыл бойы әлемдегі ең биік ғимарат болып саналған. Оның негізгі бақылау қабатындағы аспан нүктесі айналаны шолуға арналған әлемдегі ең биік орын болып саналады. # Алтын қақпа көпірі - Бұл көпір құрылысы 1933 жылы басталып, 1937 жылы аяқталған. Бұл әлемдегі ең биік және ең ұзын көпір болып саналады. # Сент-Луистегі қақпа - Бұл қақпаның құрылысы 1963 жылдың 12 ақпан айынан басталып,1965 жылдың 28 қазан айында аяқталған. Бұл қақпаның жобасын фин-америкалық архитектор Ээро Саариненом ойлап тапқан. # Париждегі Лувр пирамидасы - Бұл пирамида әйнек пен металл тіректен соғылған. Лувр пирамидасының құрылысы 1985 жылдан басталып, 1989 жылы аяқталған. Лувр пирамидасын қытайлық архитектор Бэй Юймин ойлап тапқан. # Итайпу гидроэлектростанциясы - Бразилия мен Парагвай елдерінің шекарасында орналасқан әлемдегі екінші ең ірі гидроэлектростанция. Оның ұзындығы 7235 метр. # Жапония көпірі - Бұл туынды жапон инженерлерінің сәтті жұмысы. Ол әлемдегі ең ұзын аспалы көпір ретінде 3911 метр ұзындығымен рекорд соқты. Бұл шамамен Бруклиннің 4 көпірінің қосындысы. 12 жыл бойы салынған Жапония көпірі 1998 жылы ашылды. # Панама каналы - Солтүстік және Оңтүстік Американы бөліп тұратын, халықаралық маңызы зор жасанды су жолы. Құрылысы Орталық Америкадағы Панама мойнағының ойпаңдау жерінде 1904 жылы басталып, 1914 жылы аяқталды. Бұл канал әлемдегі барлық жобалар арасындағы ең қиын инженерлік жоба болып саналады. Дереккөздер
Павел Николаевич Орленев

Павел Николаевич Орленов (06.03.1869, Мәскеу - 31.08.1932, Мәскеу) - орыс актері, Республика халық артисі. Қызмет жолы Ұсақ көпес отбасында туған. Кіші театр жанындағы драма курсында оқыды. Алғаш рет 1886 ж. профессионалды сахнада ойнай бастады. Провицияда, Корш театры және Петербургтегі әдебиет пен көркемдік қоғам театрында қызмет етті. Гастрольдік сапармен Ресей қалаларында, Германияда, Ұлыбританияда, АҚШ-та, Швецияда, Норвегияда өнер көрсетті. Саханалық өнері трагедиялық бояуының молдығымен ерекшеленеді. Басты рольдері: патша Федор Ионнович, Раскольников, Дмитрий Кармазов, Освальд т.б. Дереккөздер
Наитивизм

Наитивизм - танып-білудің мистикалық-дінисипаты туралы ілім. Оған сәйкес ақиқат ұтымды - логикалық жолмен, пікір таластыру арқылы емес, тосыннан, ешқандай әзірліксіз, бір ғана түйсіктің, яғни шабыттан туындап, Құдайдың адамға жоғарыдан берген ойының көмегімен ашылады. Наитивизм таза күйінде сирек, негізінен теологиялық доктриналарда кездеседі, ал іс жүзінже бұл принципке иррационализм қосылады. Пікірлерді есептеу (пропозициялық есептеу) - ішкі тың құрылымын еске алмай пікірлердің ақиқаттық қатынасына негізделген пайымдауларды формалдылайтын логика жүйе. Классикалық пікірлерді есептеу қайшылықсыз (Аксиомалық теория қайшылықсыздығы), толымдыққа ие (Аксиомалық теория толымдығы). Классикалық емес пікірлерді есептеу жөнінде Конструктивтік логика. Көп мәнді логика. Дереккөздер
Витторио Эмануэле Орландо

Витторио Эмануэле Орландо (19.05.1860, Палермо,-01.12.1952, Рим)- иальян мемлкеттік қайраткері. Итальян либерализмі басышларының бірі. 1917-1919 ж. үкімет басшысы болды. Фашизмнің қаупін жете бағаламай және оны революциялық қозғалысты басып-жаншудың құралы деп санап, 1925 жылға дейін фашизмге қызмет етті. Итальяның конститутциялық мемлекеті күйретіле бастағаннан кейін оппозициялық қарсы әрекетке көшті. 1943 ж. Муссолиниді үкімет басынан тайдыруда елеулі роль атқарды. 1948 жылдан сенатор болды. . Дереккөздер
Әл-Балазури

Әл-Балазури немесе Абуль-Хасан Ахмад ибн Йахйа ибн Джабир ибн Дауд аль-Балазури (, ж.ш. 820—892) — араб тілінде жазған ортағасырлық парсы тарихшысы. Дамаскіде білім алған. Аббас әулеті билеушілері Мұтауәкил, әл-Мұстаин, әл-Мқтазза тұсында бірнеше жоғары әкімшілік қызметтер атқарған. "Китаб футух әл-бұлдан" (Жарық кітабы) атты көлемді тарихи еңбек жазған. Бұл еңбектің бізге қысқартылған кқшірмелері ғана жеткен. Автор гегографиялық аймақтарға арналған шығармадағы әрбір тарауда хронологиялық жүйеге сүйенеді. Еңбектің соңғы тарауларының бірі арабтардың Хорасан мен Мауераннахрға жасаған шапқыншылығына арналған. Онда Тараз түбіндегі Атлах шайқасы туралы да баяндалған. Сондай-ақ бұл еңбекте түргештердің арабтарға қарсы күресі, әсіресе, оғыздар жөнінде маңызды деректер бар. әл-Балазури еңбегі ортағасырлық Тараз қаласы тарихын зерттеуде құнды тарихи дерек болып табылады. Дереккөздер
Жан-Теофиль Леклерк

Жан-Теофиль Леклерк (; 1771 жыл 7 тамыз, Монбризон, (қазіргі Луара (департамент) - 1796 жыл) - Ұлы француз буржуазиялық революциясының қайраткері, «Еліргендер» тобының өкілі Кордельерлер клубының мүшесі. Өмірі Мартиникада (1790-1791), Лионда (1793) революциялық қозғалысқа, Париждегі халық көтерілісіне (1793) қатысты. «Халық досы» газетінде қала кедейлерінің тұрмысын жақсарту, контрреволюцияға қарсы күресті өрістету мәселелерін көтерді. «Болото» мен дантоншылар өкілдерін конвенттен шығаруды талап етті. Конвент мүшелерін қайта сайлау туралы талапты да жақтады. Дереккөздер
Александр Сергеевич Орлов

Александр Сергеевич Орлов - орыс совет әдебиет зерттеушісі. Мәскеу университетінің профессоры, КСРО ғылым академиясының академигі. Мәскеу университетін бітірген. Александр еңбектері көне орыс әдебиет тарихын, өнердің әр алуан саласын, орыс жылнамаларын зерттеуге, полеграфия, эпиграфика, фольклор мәселелеріне арналған. Ол қазақ эпосы туралы да жазды. И.А.Крылов, А.Грибоедов, А.Пушкин, Н.Лесков шығармашылығы туралы еңбектердің авторы.. Дереккөздер
Анри-Луи Лекен

Анри-Луи Лекен (, Лёке́н деген атпен белгілі ( немесе Le Kain; 1729 жыл 31 наурыз, Париж — 1778 жыл 8 ақпан, сонда) - француз актері. Өмірі Зергер отбасында туған. XVIII ғасырдың 40 жылдары жеке меншік театрлардың спектакліне қатысты. Вольтердің шәкірті; оның қоғамдық және эстетикалық көзқарастарын берік ұстанды. Ағартушы классицизмнің көрнекті актері болды. 1750 жылдан «Комеди Франсез» (Париж) театрының актері. Вольтер драмалық шығармаларында (трагедия) Оросман («Заирада»), Сейіт, Мұқамет («Мұқаметте»), Шыңғысхан («Қытай жетімінде») т.б. рөлдерді ойнады. 1759 жылдан спектакльдер қоюға қатысты. М.Барон мен А.Лекуврердің өнер дәстүріне сүйене отырып, актерлік ойындағы ақсүйектік-салондық талғампаздыққа қарсы күрес жүргізді. Сахналық киім-кешектің тарихи-этнографиялық жағынан шынайы болуына көңіл бөлді. Дереккөздер
Әл-Жувейни

Әл-Жувейни (1226 - 6.3.1283) парсы тарихшысы және мемлекет қайраткері. Ата-бабасы Хорасанның Жувейн аймағынан шыққандықтан әл-Жувейни аталған. әл-Жувейни салжұқтар билігі тұсында сахибдиуан (қаржы министрі) қызметін атқарады. 1249 - 1951 ж. Аргунның хатшысы болып, Аргунмен бірге екі рет Моңғолияға барды. Хулагу хан Иранда илькандар әулетін құрғаннан кейін әл-Жувейни Аргуннаң баласымен бірге Хорасанды биледі. 1253 ж. Моңғолдар қиратқан Хабіш (қазіргі Коган қ.) қаласын қайта қалпына келтіру ісіне басшылық етті. Каспий теңізінің оңтүстігінде жасалған жорықта Хулагу ханға еріп жүрген. Хулагу хан Бағдадты жаулап алған соң Жувейниді қаланың билеушісі етіп тағайындады. Жувейни бірнеше еңбек жазып қалдырды. Олардың арасынан "Тарих-и жаһангушай" (Әлемді бағындырушының тарихы) атты моңғолдар тарихына арналған үш томдық еңбегін ерекше атауға болады. Еңбектің бірінші томында Шыңғыс ханнан бастап 1248 жылға дейінгі тарихы, екінші томында Хорезмшаһ әулетінің тарихы, үшінші томында Хулагу ханның Иранға жасаған жорығы баяндалады. Жувейнидің бұл шығармасында Баласағұн, Қашқари қалалары туралы Шу мен Талас өңірінде және Жетісуда қоныстанған қарлұқтар жайлы мәліметтер берідген.
Лейкократ жыныстар

Лейкократ жыныстар (грекше leikos - ақшыл және kratos - күш, беріктік) - қатты магмалық тау жыныстары. Бұлардың құрамында ашық түсті минералдар (дала шпаттары, кварц, фельдшпатоидтар) басымырақ келеді. Гранит құрамында түсті минералдар 10-15% болады, егер құрамындағы түсті минералдар 1-2%-тен аспаса, онда олар лейкократты, 20-25% болса меланократты граниттер (түсі күңгірт, қара) саналады. Дереккөздер
Сергей Петрович Обнорский

Сергей Петрович Обнорский - советі тіл маманы. КСРО ғылым академиясының академигі. Пермь, Ленинград университтерінің профессоры. 1910 ж . Петербург университетін бітірген. Басты зерттеулері орыс тілінің тарихына, диалектологиясына, тіл мәдениетіне, әсіресе орфография мен орфоэпия мәселелеріне арналған. Ол орыс тілі академиялық сөздігінің редколлегия мүшесі. КСРО мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты. Болгария және Чех ҒА-ларының корр. мүшесі. Ослодағы honoris causa университетінің докторы. . Дереккөздер
Ева Ле Гальенн

Ева Ле Гальенн (1889 жыл 11 қаңтар, Лондон - 1991 жыл 3 маусым, Нью-Йорк) - американ актрисасы, режиссер. Еңбек жолы Лондондағы Драмалық өнердің корольдық академиясында оқыды. Сахналық жолын 1914 жылы бастады. 1915 жылдан АҚШ-та қызмет етті. Нью-Йоркте көпшілікке арналған драмалық театрлар ұйымдастырып, драматургияның озық туындыларын (Шекспир, Мольер, Гольдони, Л.Н.Толстой, Чехов, Ибсен) насихаттады. Таңдаулы рөлдері: Гедда Габлер (Ибсеннің осы атты пьесасында), Елизавета (Шиллердің «Мария Стюартында»), Аркадина, Маша, Раневская (Чеховтың «Шағала», «Апалы-сіңлілі үшеуі» мен «Шиелі бағында»). Дереккөздер
Васил Левский

Васил Левский (; шын есімі Васил Иванов Кунчев; 1837 жыл 6 маусым, Карлово - 1873 жыл 6 ақпан, София) — болгар революцияшыл демократы, ұлт-азаттық қозғалысының қайраткері. Өмірі Бірінші және екінші Болгар легиясына кірді. Ол болгар революционерлерінің ішінде бірінші болып революциялық ұйым құру идеясын жүзеге асырды. 1868-1869 жылдары ел аралап, кең көлемдегі астыртын комитеттер жүйесін құруға көп еңбек сіңірді. 1870-1871 жылдары Левский бірқатар программалық мәні бар Болгар революциялық орталық комитетінің жарғысын жасады. Ол болгар революциялық қозғалысының ішкі және эмигранттық орталықтарын біріктіруді мақсат етті. 1872 жылы желтоқсанда түрік үкіметінің қолына түсіп, 1873 жылы 6 ақпанда дарға асылды. Дереккөздер
Митрофан Васильевич Левченко

Митрофан Васильевич Левченко (1890 жыл 23 қараша, Суджа - 1955 жыл 22 қаңтар, Ленинград) - Византия тарихын зерттеуші ғалым, профессор (1938), тарих ғылымдарының докторы (1941). Еңбек жолы 1925 жылдан КОКП мүшесі. 1939 жылы КСРО ҒА Тарих институтының Ленинград бөлімшесінде Византия тобын ұйымдастырды. 1940-1944 жылдары КСРО ҒА Тарих институтының Ленинград бөлімшесін, 1944-1950 жылдары Ленинград университетінің Византия тану кафедрасын басқарды. Ол - Византия тарихын тұңғыш рет маркстік тұрғыда жазған ғалым. Дереккөздер
Намдинь

Намдинь Намдинь-Солтүстік Вьетнамдағы қала және порт, жол торабы.Хонгха өңрінің атырауында.Намха провинсияның админ орталығы.Ханойдан 90 шақырым жерде және Хошиминадан 1961 шақырым жерде. Халқы -243186.Тоқыма, күріш тазалау, бұйымдар кәсіпорындары бар. Дереккөздер Сілтемелер * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/207894 Намдинь БСЭ] * [http://www.namdinh.gov.vn/ Городской портал Намдинь]
Максим Григорьевич Левин

Максим Григорьевич Левин (1904 жыл 16 қазан, Слоним - 1963 жыл 18 сәуір, Мәскеу) - белорус антропологы, этнограф және археолог. Тарих ғылымдарының докторы (1958), профессор (1960). 1944-1963 жылдары КСРО ҒА Этнография институты директорының орынбасары. Еңбегі Тувада (1926, 1952), Солтүстік Байқал маңында (1927), Алтайда (1929), Охот теңізінің жағалауында (1930-1931), Амур өзені бойы мен Сахалинде (1947) және 1957 жылдан бастап жыл сайын Чукоткада Уэлен және Эквен обаларында жүргізген қазба жұмыстары эскимостар тарихына байланысты аса бай деректер берді. Ол Қазақстан халықтарының антропологиясын зерттеуде үлкен ғылыми үлес қосты. Дереккөздер
Нам-Цо

Нам-Цо — (моңғолша Тэнгри – Нур) – Тибеттің оңтүстік-шығысындағы тұйық тұзды көл. Ауданы 2 мың км². Ұзындығы 80 км. Су деңгейінің биіктігі - 4627 м. Климаты Нам-цода ауа райы тұрақты емес, сол себебтен өзгергіш. Қараша айынан бастап мамыр айына дейін қатып жатады. Соған қарамастан ол тұзды көл болып табылады. Дереккөздер
Нұра қыстағы

Нұра қыстағы Нұра қыстағы-қола дәуіріне жататын мекен орны. Ақмола облысындағы Ахметауыл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 14 км жерде, Нұра өзенінің оң жағалауында. Нұра қыстағын 1955 жылы Ақмола археологиялық экспедициясының меңгерушісі К. А. Ақышев тапты. Сипаттама Нұра қыстағының ұзындығы 175-180 м, ені 30-40 м жерді қамтиды, мәдени қабаттың қалыңдығы 86-90 см. Қыстақ үстінен табылған құмыраның сынықтары және тас қарулар мен сүйектен жасалған бұйымдар,Нұра қыстағын қола дәуірінде өмір сүрген адамдардың тұрағы екендігін дәлелдейді. Дереккөздер
Наньлин

Наньлин Наньлин - Қытайдың оңтүстік-шығысындағы Янцзы және Сицзян өзендерінің алаптарын бөліп тұратын су айырық жота. Ұзындығы - 1200 км, биіктігі - 2185 м. Негізінен құм тас, сазды тақты тас, гранит және әк тастан түзілген; карст дамыған.Тау жоталары бойлама тектоникалықаңғарлармен және көлденең эрозиялық шатқалдармен бөлінген. Қалайы, вольфрам, қорғасын-мырыш рудалары т.б. кен орындары бар. Солтүстік беткейлерінде субтропиктік, оңтүстік беткейлерінде тропиктік орман өседі. Дереккөздер
Василий Иванович Лебедев-Кумач

Василий Иванович Лебедев-Кумач (Шын фамилиясы - Лебедев; 1898 жыл 5 тамыз, Мәскеу - 1949 жыл 20 ақпан, Мәскеу) - орыс ақыны. Өмірі Ол 1920 жылдары саяси өткір сықақ өлеңдер мен әңгімелердің, фельетондардың авторы ретінде танылды. Алғашқы шығармалары «Крокодил» т.б. газет, журналда жарық көрді. «Айырылысу» (1925), «Барлық болыстардан» (1926), «Мұңды күлкі» (1927) т.б. өлеңдер жинақтары жеке кітап болып басылды. «Көңілді балалар» (1934), «Цирк» (1936), «Капитан Гранттың балалары» (1936), «Волга-Волга» (1937) т.б. кинокомедиялардың ән мәтіндерін жазды. Лебедев-Кумач есімі кеңес көпшілік әндері жанрының негізін салушылардың бірі ретінде халық арасына кең танылды. Оның «Отан туралы жыры» (1936) қазақшаға аударылған, «Көңілді балалар маршы» (1934), «Қасиетті соғыс» (1941) т.б. шығармалары патриоттық рухқа толы пафосымен, азаматтық асқақ әуенімен жүрек баурайды. Марапаттары Лебедев-Кумач КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты (1941). 3 орденмен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Нитрон

Нитрон Нитрон-полиакрилонитрилден алынатын синтездік талшық. Кеңес дәуірінде полиакрилонитрилді талшық деген атпен шығарылды.Басқа елдерде бұған ұқсас орлон, акрилан, кашмило, куртель, дралон,вольпрюла, анилан талшықтары шығарылады. Нитрон түрлі техикалық бұйымдар мен көйлектік мата жасауда пайдаланылады. Қасиеттері артықшылығы *беріктік *арзандығы кемшілігі *майсқақтығы нашар *гигиеналық таптарға сай емес Дереккөздер
Валентин Витальевич Лебедев

Валентин Витальевич Лебедев (1942 жыл 13 желтоқсан, Мәскеу) - КСРО-ның ұшқыш-ғарышкері, екі мәрте Кеңес Одағының батыры. 1971 жылдан КОКП мүшесі. Мәскеудің С.Орджоникидзе атындағы авиация институтын 1966 жылы бітіргеннен кейін, конструкторлық бюрода қызмет етті. 1972 жылы ғарышкерлер тобына қабылданды. 1973 жылы 18-26 желтоқсан аралығында «Союз-13» ғарыш кемесінің борт инженері ретінде П.И.Климукпен бірге ғарышқа ұшты. Ленин орденімен марапатталды. Дереккөздер
Герасим Степанович Лебедев

Герасим Степанович Лебедев (1749 жыл 15 шілде, Ярославль - 1817 жыл 27 шілде, Санкт-Петербург) - орыс саяхатшысы әрі ғалымы, үндітану ғылымының негізін салушылардың бірі, музыкант. Өмірі Еуропалықтардың ішінде бірінші болып бенгал, хинди тілдерін үйренді, санскрит жазуымен танысты. 1795 жылы Калькутта қаласында еуропалық типте театр ұйымдастырды. 1801 жылы Лондонда «Хинди тілінің грамматикасы» атты еңбегін ағылшын тілінде жарыққа шығарды. Орыс тілінде Үндістанға арналған бірқатар еңбек жазып, басып шығарды, олардың ішінде «Шығыс Үндістан халықтарының әдет-ғұрыптары мен салттары» т.б. еңбектері бар. Дереккөздер
Филипп Франсуа Жозеф Леба

Филипп Франсуа Жозеф Леба (;1765 жыл, Фреван - 1794 жыл 28 шілде, Париж) - Ұлы француз революциясының қайраткері, адвокат. Революцияға қатысуы Максимилиан Робеспьердің ісін жалғастырушы. 1792 жылы Ұлттық конвенттің мүшесі болып сайланды. Король Людовик XVI-ны өлтіруге дауыс берді. 1793 жылы қазанда Луи Антуан Сен-Жюстпен бірге Конвент комиссары ретінде Рейнге, ал 1794 жылы қаңтарда революциялық Францияның Арден әскеріне жіберілді. Термидорлық төңкеріс кезінде контрреволюционерлерге қарсы ұйымдастырылған әрекеттері сәтсіздікке ұшыраған соң өзін-өзі өлтірген. Дереккөздер
Тюхе

Тю́хе (Тихе, Тихэ, Тиха, Тихея, көне грекше Τύχη, «кездейсоқтық», жеребемен алынған тағдыр[1]) — ежелгі грек мифологиясында жағдайдың, сәттіліктің және тағдырдың Құдайы. Ежелгі рим мифологиясында оған Фортуна ұқсас келеді. Тюхе классикалық мифологияда кездескен жоқ, Тахо-Годи айтқандай, ежелгі өзгертілмейтін тағдыр деген ұғымға қарсы салыстыру ретінде, эллинизм эпохасында шықты. Ол әлемнің ауыспалылығын, кездейсоқтығын және табансыздығын көрсетіп тұрады. Нәтижесінде Тюхе, қалай сәттіліктің Құдайы болса, солай, бақытты жағдайдың кеіптеуі. Тюхе есімі, Персефонаның серігі мен океаниданыкы, алғаш рет Гомердің өлеңінде Деметраға кездеседі, бірақ ол жерде ол есімі Тюхемен ешқандай ортақ белгісі жоқ. Тағы Гесиод Тюхены Океан мен Тефеяның қыздарына қосады. Архилохта Тюхе Мойраның жанында тұрады; Пиндарда, ол Зевстің қызы және тағы да мойралармен жақын. Павсаний, Тюхе Мойралардың бірі және олардын мықтырақ деген Пиндардың сөзімен келіседі. Орфиктарда, Тюхе Артемидаға ұқсастырылады. Тюхенің атрибуттарының бірі, «үстінде болған зат, астыда да болады» деген айналымы бар, сәттіліктітің ауыспалылығын көрсетіп отыратын тегершік. Осыдан, рим мифологиясындағы Фортунамен ұқсастығы, қанатты сөзге айналып кеткен « Фортунаның тегершігі» деген сөз шықты. Тағы да, оның атрибуттарының бірі байлықтың мүйізі болып табылады.