kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шәміл Сыздықұлы Жүніс

{{Кинематограф { } }} Шәміл Сыздықұлы Жүніс (1940 жылы 30 қаңтарда Ресей, Челябі облысы, Бреды станциясы - 2013 жылы 29 қыркүйекте Астанада) — актер. Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі (1982). Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрының негізін қалаушы актері. Толығырақ * Шәміл Сыздықұлы 1940 жылы 30 қаңтарда Ресей, Челябі облысы, Бреды станциясында дүниеге келген. * 1958 - 1960 жылдары Алматы қаласындағы Академиялық қазақ драма театрының драма студиясын бітіріп, театр актері мамандығын алды. * 1960 - 1990 жылдары Мәдениет министрлігінің жолдамасымен Қарағанды қаласындағы С. Сейфуллин атындағы қазақ театрында отыз жыл қызмет жасады. * 1990 жылы Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театрын ашуға шақырту алады. * 1990 - 2013 жылдары Осы театрда еңбек етті. * 2013 жылы 29 қыркүйекте Астанада қайтыс болды. Сахнадағы негізгі рөлдері М. Әуезов * «Түнгі сарын» – Кәрім, * «Абай» – Мағауия, Сырттан, * «Еңлік Кебек» – Абыз, Қараменде * «Айман Шолпан» – Жарас, * «Қарагөз» – Жарлығап, Дулат, Ғ. Мүсірепов * «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» –Қарабай, Жантық, * «Қыз Жібек» – Базарбай, * «Ұлпан» – Мүсіреп, * «Амангелді» – Мұңайтпас, * «Ақан Сері-Ақтоқты» – Науан, У. Шекспир * «Ромео мен Джульетта» – Ромео, Капуллети, Ш. Құсайынов * «Алдар Көсе» – Алдар, Шығайхан, С. Жүнісов * «Қызым саған айтам» – Құмар, * «Жаралы гүлдер» – Баттал, Ш. Айтматов * «Ана-Жер ана» – пошташы, * «Ғасырдан да ұзақ күн» – ревизор, І. Жансүгіров, С. Назарбекұлы * «Махамбет» – Шонты би, Қ. Ысқақов * «Шырғалаң» – Бахтияр, С. Мұқанов * «Мөлдір махаббат» – Әбутәліп, Н.В. Гоголь * «Үйлену» – Кочкарев, Островский * «Найзағай» – Кулибин, Тихин, Қ. Мұхамеджанов * «Бөлтірік бөрік астында» – Сайлаубек, * «Құдағи келіпті» – Дауылбай, * «Жат елде» – Асан, Ә. Тәжібаев * «Жалғыз ағаш орман емес» – Айдабол, * «Майра» – Дүрбіт, А. Дударев * «Кеш», т.б. спектакльдерді сахна төріне шығарып көрермендер ризашылығына бөленді. Марапаттары * 1967 жылы Қазақстан республикалық театрлар фестивалінің лауреаты, «Амангелді» спектакліндегі Мұңайтпас рөлі үшін І-ші дәрежелі дипломанты атанды. * 1958 жылдан Қазақстан театр қайраткерлері одағының мүшесі. * 1982 жылы Қазақ КСР Еңбек сіңірген артисі құрметті атағымен марапатталған. * 1986 жылы КСРОның "Еңбек ардагер" медалі * 1987 жылы Мәдениет министрлігінің «Құрмет грамотасына» ие болды. * 1996 жылы Түркі тілдес елдердің ІІ Халықаралық фестивалінің лауреат-дипломанты ретінде марапаталды. * 2008 жылы "Астанаға 10 жыл" медалімен марапатталған. Жеке қасиеттері * Діни көзқарасы - мұсылман. * Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. * Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанның өркендеуіне сенем». * Хоббиі - шахмат, көркем әдебиеттер оқу, драмалық пьесаларды орыс тілінен қазақ тіліне аудару. Жеке өмірі Үйленген. Жұбайы -Жақсылықова Галина Давыдқызы, зей- неткер. Ұлдары - Жүнісов Ардақ (1960 жылы туған), құрылысшы; Жүнісов Айдар (1962 жылы туған), құрылысшы; Жүнісов Берік (1967 жылы туған), қалабезендіру суретшісі; қызы - Жүніс Сәния (1984 жылы туған). Дереккөздер
Изопереноидтар

Изопереноидтар. Көміртектік қаңқасының құрылымы көмір сутектермен қанықпаған изопрен жүрнақтарынан құралған табиғи қосындылардың үлкен класы. Бұлардың молекуласы әдетте 2-8 изопрен жұрнақтарынан және 10-40 көміртек атомдарынан құралады. Изопереноидтардың көрнекті өкілі — "терпендер" және олардың оттек кіріктіретін туындылары -"терпеноидтар". Кейбір жіктемелерде Изопереноидтар липидтерге жатқызылады, Бұл жағдайд олар, май тектес заттармен біріге отырып, липоидтар тобына қарайтын болады. Дереккөздер
Қойнауқат изохронасы

Қойнауқат изохронасы. Литологиялық горизонттың баттың немесе екі буданы, свитаны немесе геологиялық формацыяны бірінен бөлектейтін шекаралық бетгің бірдей геологиялық көнелікпен сипатталатын ктелерін жалғайтын сызық. Бұл сызық фациялық белдеулердің созылу рытымен бағыттас, ал көнелік көрсеткіштерінің ең кең аралықта өзгеру бағытына пендикуляр бағытта созылады. Дереккөздер
Тоқымқағар

1. Тоқымқағар, халық рәсімі. Ауыл-үйдің қарттары жол жүрерде, сөйтіп жастар жағы бірыңғай болып ауылда қаларда немесе жас бала тұңғыш рет атқа мінерде «тоқымқағар» деп аталатын тамақ пісіріліп, дастарқан жайылады. Бір жағы жол жүрер үлкендердің жолының болуына тілектестік болса, екіншіден жас баланың азамат болғанына қуаныш білдіру белгісі болып табылады. 2. Жас адам жолға шыққанда жасалатын дәстүрлі бас қосу. Арнаулы мал сойылып, сыйлы мүшелер салынып ет асылып, кең дастархан жасалады, ойын-сауық, өлең, жыр айтылады. Бұл — сапарға шыққан жігіттің тоқымы жерде қалмасын, ат-көлігі аман келсін деген жақсы тілек білдірудің белгісі. Дереккөздер Дереккөздер 2. http://aitaber.kz/blog/dastyr/307.html
Дизажио

Дизажио - ақша белгілерінің, вексельдердің, басқа да бағалы қағаздардың рыноктық құнының олардың нақты құнынан кему, төмендеу бағытында ауытқуы. Номиналдын құнынан тауарды сататын жеңiлдiктiң шамасы. Дереккөздер
Серік Сағидоллаұлы Жұбандықов

Серік Сағидоллаұлы Жұбандықов 1952 жылы 23 шілдеде Алматы облысы Кеген ауданы Жалаңаш ауылында туған. Қазақ. Анасы-Жақыпова Коңыртай Нұрғалиқызы, зейнеткер, мектеп директоры болған. Ленинград кинорежиссерлер институтының дыбыстехникасы факультетін бітірген (1974), дыбыс режиссері. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі. 1974 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясының дыбыс цехының инженері. 1975 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1976 жылдан - ҚазКСР Мемкино кино-өндірістік-техникалық бөлімінің жетекші инженері, бөлім бастығы. 1980 жылдан - «Қазақфильм» киностудиясының өндіріс жөніндегі директорының орынбасары. 1982 жылдан - ҚазКСР киноөндірісі бөлімінің бастығы. 1988 жылдан - «Қазкинодеталь» ӨБ бас инженері. 1992жылдан-«Қазақкино» концерні төрағасының орынбасары. 1995жылдан - «Қазақкинопрокат» ӨБ бас директоры. 1998 жылдан -«Еуразия» I Халықаралық кинофөстивалі бас директорының орынбасары. 2002 жылдан - «Көшпенділер» киножобасының директоры, қосымша қызметте атқарушы продюсері.2005 жылдан - «Еуразия» II Халықаралық кинофестивалі бас директорының орынбасары. 2005 жылдан - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ қаржы директоры. 2008 жылдан бері - Ұлттық продюсерлік орталықтың атқарушы директоры. «Тот, кто нежнее», «Казнь после смерти», «Омпа», «Көшпелілер» кинофильмдерінің продюсері. «Кардиограмма», «Шұға» кинофильмдеріне түскен. ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапатталған (2002). КСРО кинематографиясының үздігі (1980). Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық». Хоббиі - балық аулау. Үйленген. Жұбайы -Жұбандықова Ләйлә, «Ново-Нордиск» өкілеттілігінің жетекшісі. Ұлы - Дияр (1976 жылы туған); қызы -Дина (1983 жылы туған). Дереккөздер
Нұрлан Ғылманұлы Жұманиязов

Нұрлан Ғылманұлы Жұманиязов 1958 жылы 25 тамызда Батыс Қазақстан облысының Орда ауылында туған. Қазақ. Алматы мемлекеттік көркем театр институтын (1982) актер мамандығы бойынша; Алматы мемлекеттік театралды- көркемөнөр институтын (1988) қоюшы режиссер мамандығы бойынша бітірген. 1982 жылдан - М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актері. 1987 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік телевизия және радиохабар режиссері, бас режиссері. 2000 жылдан бері - Қ. Қуанышбаев атындағы Қазақ музыкалық-драма театрының қоюшы режиссері (Астана). «Балуан Шолақ» (А. Сарай), «Пай-пай жас Жұбайлар- ай» (М. Хасенов), «Алқызыл гүл» (А. Аксенов), «Орман оқиғасы» (С. Жүнісов), «Скапеннің айласы» (Ж.-Б. Мольер), «Алтын тордағы тоты» (Д. Исабекова), «Үйлену» (Н.В. Гоголь), «Ромео мен Джульетта» (У. Шекспир), «Здравствуйте, я ваша тетя!» (С. Поляков) және т.б. спектакльдердің қоюшы режиссері. Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Әбілқайыр хан. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - оптимистік. Хоббиі - табиғат аясында болу. Марапаттар * Халықаралық театр байқауының Гран-при иегері (2002). * «Шабыт» халықаралық сайысының лауреаты (2002). * «Ерен еңбегі үшін » медалімен марапатталған. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Шанаева Ақзипа Ысмайылқызы (1960 жылы туған). Ұлы - Жұманиязов Арнұр Нұрланұлы (1985 жылы туған). Дереккөздер [[
Геннадий Афанасьевич Щёлоков

Геннадий Афанасьевич Щёлоков 1948 жылы 25 қаңтарда Семей облысы, Үржар ауданы, Ақжар ауылында туған. Орыс. Әкесі - Щёлоков Афанасий Филиппович, марқұм. Анасы - Щёлокова Надежда Ивановна, зейнеткер. Н.К. Крупская атындағы Семей мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген (1969), математика мүғалімі. *1969 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1970 жылдан - Семей облысы Үржар ауылы Крупская атындағы орта мектептің математика және физика пәндерінің мұғалімі. *1973 жылдан - Қазақстан ЛКЖО Үржар аудандық комитетінің екінші, бірінші хатшысы. *1976 жылдан бері - > қалХББ MM №5 БЖСМ-де, ≪Семей облыстық ОБЖСМ≫ ММ-де семсерлесуден жаттықтырушы, аға-жаттықтырушы. Азия ойындарының чемпионы Сергей Борисович Шабалинді дайындауға атсалысқан. Сапымен семсерлесуден ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1995). Әскери атағы - запастағы капитан. Тұл ер. Жұбайы - Щёлокова Валентина Ивановна (1946-2003), мектепте химия пәнінен мұғалім болып жұмыс істеген. Қыздары - Елена (1971 жылы туған), Наталья (1973 жылы туған); ұлы - Дмитрий (1980 жылы туған). Дереккөздер
Мейрам Махметов

Мейрам Махметов (1910-2002) теміржолшы. Социалистік Еңбек Ері (1959). Еңбек жолын 1929 ж. Ақмола темір жол станциянда «Қазақжолқұрылысы» басқармасында жұмысшы болудан бастады. 1930 жылдан Қарағандыда. 1930-1983 ж. Қарағанды Сұрыптау темір жол станциясында майлаушы, поезд-вагон мастері, аға вагон байқаушысы, вагон учаскесі бастығының орынбасары, техникалық бақынау пунктінің бастығы, аға мастер. Ленин ордені және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер
Ұңғыма инклинометриясы

Ұңғыма инклинометриясы. Бұрғылау ұңғымасы өсінің кеңістіктегі жағдайын бақылау әдісі. Ұңғыма оқпанының тік бағыттан ауытку бұрышын (зенитті бұрышты) және аталған өс проекциясының көлбеу жазықтыққа шаққандағы магниггік азимутын өлшеу шаралары көмегімен жүзеге асады. Өлшеу приборлары ретінде электрлік, бейнекөріністік және гигроскоптық "инклинометрлер" қолданылады. Ұңғыма инклинометриясының нәтижелері бұрғылау ұңғымасын белгіленген бағытта жүргізуді, геологиялық нысандардың орналасу тереңдіктерін анықтауды, каротаж және бұрғылау материалдарын пайдалана отырып карталар мен қималар тұрғызу шараларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Тұтқыш сиымдылығы

Тұтқыш сиымдылығы Тұтқыш көлеміндегі жинауыш тау жыныстарына тән қуыс кеңістіктердің қойнауқаттық жағдайда мүнай (газ) массаларымен тоғытылуына қабілетті көлемі. Мұнаймен (газбен) тоғытылған тұтқыш сиымдылығының сандық мөлшері жинауыштағы бір-бірімен байланысы бар қуыстар көлемінен қалдық су көлемін шегергендегі шамаға тең. Мұнаймен тоғытылған тұтқыш сиымдылығы тұрақты мөлшермен сипатталады, себебі бұл шама қойнауқаттық жағдайлардың ерекшеліктеріне тәуелді емес. Газбен тоғытылған тұтқыш сиымдылығының мөлшері қысым көрсеткіші өскен сайын өсе түседі де, температура өскен сайын кеми түседі. Дереккөздер
Смағұл Құсайынұлы Тоқымтаев

Смағұл Құсайынұлы Тоқымтаев (1935-2002), шахтер, Социалистік Еңбек Ері (1977). 1953 жылы «Қарағанды көмір» комбинаты «Кировкөмір» тресінің С. М. Киров атындағы ішкі шахталык транспортының кондукторы, электровоз машинисі. 1958-1964 жылдары С. М. Киров атындағы шахтаның бригадирі, комбайншы көмекшісі, №6 участкенің комбайншысы болып еңбек етті. 1964 жылдан тазарту-казу забойының кен жұмысшысы, №31 шахтаның (кейін К. О. Горбачев атыңдағы) №1 участкесінің комбайншысы. 10-бесжылдықта қабылданған міндеттемелерді орындауда жоғары кәрсеткіштерге жетті. КОКП 26-съезінің делегаты. 10-сайлау КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Құрметті шахтер (1980). Ленин орденімен және Октябрь революциясы орденімен марапатталған. «Шахтер даңкы» белгісінің толық иегері. Дереккөздер
Заттардың шөгіндене (түзілімдене) бірегейленуі

Заттардың шөгіндене (түзілімдене) бірегейленуі. Жекеленуге яки дифференциялануға қарама-қарсы, бірақ онымен генетикалықтүрғьщан байланысты процесс: жекеленген құрамбөліктер тек қана механикалықтұрғыдан араласып қана қоймайды, бір-бірімен әрекеттесе отырьш бірегейленеді. Кейбір авторлар шөгінділерді күрайтын заттардың жекеленуі және бірегейленуін бір ғана процестің екі түрлі көрінісі деп есептейді. Дереккөздер
Гүлнәр Хабиқызы Жақыпова

{{Кинематограф { } }} Гүлнар Хабиқызы Жақыпова (1957 жылы 12 желтоқсан Орал қаласы) — актриса. Қазақстанның халық әртісі (1998). Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1987). Құрмет орденінің иегері (2013). Өмірбаяны Әкесі - Жақыпов Хаби (1916 жылы туған), заңгер болып жұмыс істеген. Анасы - Ерғалиева Кама Ижанқызы (1928 жылы туған), зейнеткер, іс жүргізуші болып жұмыс істеген. 1974 ж. Орал облысы Казталов ауданындағы орыс орта мектебі және балалар музыкалық мектебін аяқтаған. 1974-1978 жж. Алматыдағы Құрманғазы атындағы Өнер институты театр факультетінің актерлік бөлімін оқып-бітірді. 1974-1993 жж. Гурьев облыстық драма театрында, 1993-2001 жж. Батыс Қазақстан облыстық драма театрында жұмыс істеген. 2001 ж. бастап М. Әуезов атындағы драма театрында қызмет етеді. Шығармашылығы Кинорольдері: «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» (реж. Ә. Әшімов) – Күнекей, «Ақсұңқар» (реж. М. Бидосов) – Бәйбіше. Телебағдарламаларда: «Хабар» телеарнасындағы «АБВГДейка», «7» телеарнадағы «Жар-жар» бағдарламаларына белсенді қатысты. «Қазақстан» телеарнасында «Айналайын» сериалында Құдағи, «Ел арна» арнасындағы «Әсел және оның достары» сериалында Әйел рольдерін орындады. Дубляж саласында да еңбек етеді. Ойнаған рольдері * «Абай» (Қарлығаш) * «Көңілді өмір» (Бибіш) * «Әпке» (Қамажай) * «Күйеуіңізді сатыңызшы» (Елена) * «Махаббат дастаны» (Мақпал) * «Қарагөз» (Маржан) * «Айман-Шолпан» (Теңге) және басқа спектакльдерінде ойнайды. Марапаттары * 1987 жылы "Қазақ КСРның Еңбек сіңірген артисі" құрметті атағы; * 1998 жылы "Қазақстан Республикасының Халық әртісі" құрметті атағы; * 2013 жылы президент жарлығымен "Құрмет" Орденімен марапатталған. * 2016 жылғы ҚР тұңғыш президенті - Елбасының мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері. * 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" мерекелік медалі. Жеке қасиеттері * Діни көзқарасы - «Жаратушыға сенемін». * Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жоғары өмір деңгейіндегі құқықтық демократиялық қоғам». * Хоббиі - сөз жұмбақтар шешу. * Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар, ғылыми-көпшілік әдебиет, детективтер, мистика, фантастика. * Ұлдары - Махамбет (1981 жылы туған), Міржан (1985 жылы туған). Дереккөздер
Теспелеудің ара қашықтығы

Теспелеудің ара қашықтығы. Түбіне шейін шегенделген бүргылау үңгымасындағы сол шегендерді теспелеу арқылы игерілу нысанының көздерін ашу деңгейлерінің аралықтары. Бұл аралықтардың мөлшерлері мен орналасу деңгейлері ұңғыманың атқаратын жұмысы, жатын режимі, жатын аумағындағы ұңғыманың орналасу нүктесі, мұнаймен немесе газбен қаныққан нысанның қалыңдығы, жіктелуі және сипаты, жатынды игеру барысындағы сүйықтар мен газдардың фазалық жағдайының және қозғалыстарының өзгеру заңдылықтары тұрғысынан қатаң түрде негізделеді. Дереккөздер
Балдырлық жалбырлар

Балдырлық жалбырлар. Бір немесе бірнеше балдырлардың тіршілік әрекеті нәтижесінде қалыптасқан дөңгелек пішінді карбонатты сорындылар. Көкжасыл және қанқызыл балдырлар есебінен қалыптасады. Саяз сулы алаптарға тән. Дереккөздер
Айбатыр Махмұтов

Айбатыр Махмұтов (1%5 ж. т.), балуан, халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1992). Жаңаарқаның түлегі. Жамбыл гидромелиоративтік институтын бітірген (1989). 1989-1997 ж. «Дәулет» кәсіпқой спорт клубының жаттықтырушысы. Әлем кубогінің женімпазы (1992), Азия чемпионы (1992). Дереккөздер
Ұңғымалардың интенференциясы

Ұңғымалардың интенференциясы. Көршілес бұрғылау ұңғымалары жұмысының режиміндегі өзгерістер әсерінен жекелеген ұңғыма дебитінің немесе олардағы оқпандыққысым корсеткіштерінің, иә болмаса осы екі көрсеткіштердің екеуінің де айтарлықтай өзгерістерге ұшырауымен сипатталатын құбылыс. Синонимі — "ұңғымалардың өзара тәуелділігі". Дереккөздер
Өсімтал қорлар

Өсімтал қорлар - АҚШ елінің жіктемесіне сәйкес, мұнай мен газдың бұрыннан белгілі жатынының дәлелденген қорын одан әрі өсіру мақсатында бұрынғы барлау қорытындыларын одан әрі нақтылау нәтижесінде анықталатын қорлар. Игеріліп жатқан кенорынға тиесілі, өзінің жалпы өнімділігі анықталған горизонтқа қарасты жаңа жатындардың қоры да осы Өсімтал қорлар қатарына жатады. ТМД елдерінде Өсімтал қорлар түсінігіне С, және С 2 қорлары сәйкес келеді. АҚШ елінің тәжрибесінде "ақырғы өсімтал қорлар" деген түсінік те қолданылады, бұл термин нақтылы кенорыннан басты әдістермен қатар қосалқы әдістер көмегімен өндіріліп алынуы мүмкін мұнай (газ) қорын да қамтиды. Дереккөздер
Ұңғымадан мұнай ағуы барысын зерттеу

Ұңғымадан мұнай ағуы барысын зерттеу. Нақтылы бұрғылау ұңғымасының нақтылы сәттегі "мұнай ұңғымасы өнімділігінің теңдеуі" деп аталатын көрсетісішін анықтау және индикаторлық диаграммасын тұрғызу мақсатында әдейі жүргізілетін зерттеулер. Аталған деректер ұңғыма дебитінің ең ұтымды мөлшерін және мұнайлы қойнауқаттың кейбір параметрлерін анықтауға қажет. Дереккөздер
Жалған балдырлық жалбырлар

Жалған балдырлық жалбырлар Өсімдік қалдықтарын кіріктіретін овал тұрқылас немесе дөнгелек пішіңді әкті тасберіштер. Балдырлық жалбырлармен жаңсақ шатастырылып жүр, алайда расынанда балдырлар есебінен қалыптасқан жалбырлардан айырмашылығы - өздерінің пішіні мен құрылысы жағынан жалған балдырлық жалбырларлардың қалыптасуы ешбір нақтылы өсімдіктер тобымен байланысты емес. Дереккөздер
Тоқырау (өзен)

Тоқырау, Тоқырауын – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 298 км. Су жинау алабы 21100 км 2 . Бастауы Қарашоқы тауынан солтүстікте 10 км жерден басталып, Балқаш көліне 28 км жетпей жерге сіңеді. Ірі салалары - Жалаңаш, Қараменде, Қосабай, Қаратал, Жіңішке. Гидрологиясы Аңғары кей жерінде (жоғарғы ағысында) 10 км, тар жерінде 75 м. Жайылмасының ені 1,0-1,2 км. Арнасы тар, кей жерінде 50 м. Жауын-шашын суынан толысады. Жылдық орташа су шығыны Ақтоғай ауылы тұсында секундына 2,55 м 3 . Суы - тұщы. Суын Балқаш көлі, Саяқ кеніші, Ақтоғай, Үшарал, Сарытерек, Шылым, Жанарқалық елді мекеңдері тұрғындары ауыз суға, мал, жер суаруға пайдаланады. Дереккөздер
Тоқырауын көтерілісі

Тоқырауын көтерілісі, 1929 жылы сол кездегі кеңестік солакай саясатқа карсы казіргі Актоғай ауданы жерінде болған шаруалардың бас көтеруі. Оны Жабайдың Сәдуакасы деген адам басқарған. Кейбір деректерге карағанда көтерілісті басуға Каркаралыдан (кейбір деректерде Семейден) лейтенант Манохин (Манашкин болуы да мүмкін) бастаған НКВД-нің 1 взвод солдаты барған. Көтерілісшілер бұл кезде Карабұлақ және баска селолык кеңестерді тонап, астыгын және ондағы милицияның мылтықтарын тартып алған. Жүзге жуық көтерілісшіні Шатыршаның етегінде тосып алады. Олардың көпшілігі боялған уык асынып алады, шиті мылтык тек бес-алты адамда ғана болады. Оларды пулеметпен атқылап, Балқаш көліне карай қуады. Жолда басшыларын колға түсіріп, көпшілік адамды еддеріне кайтарады. Кейін көтеріліс басшылары ату жазасына кесіліп, қалғандары әр түрлі мерзімге жер аударады. 1931 жылы Тоқырауын көтерілісі ыкпалымен Абыралы, Боқты, Шұбартау, Шынғыстау өңірінде де халык көтерілістері орын алды. Дереккөздер
Өмір Мәдікенов

Өмір Мәдікенов (1932), хирург, травматолог, медицина ғылымдарының д окторы (1983), профессор (1984). Арғын тайпасы Қуандық руының Тоқа бөлімінен шыққан.. Қарағанды Мемлекеттік медицина институтын бітірген 1956-59 ж. Жезқазған қалалық ауруханасында хирург, хирургия бөлімінін меңгерушісі. 1960-1971 ж. Қарағанды Мемлекеттік медицина институтында ассистент, доцент. 1971-2004 ж. ҚММИ жалпы хирургия кафедра меңгерушісі, травматология, ортопедия курсының меңгерушісі, жалпы хирургия кафедрасының профессоры, дала соғыс хирургиясы кафедрасында жұмыс істеді. 2005 жылдан ҚММА дәрігерлерді дипломнан кейін оқыту факультетінің профессоры. 210-нан астам ғылыми еңбектің,оныңішінде5 монографияның авторы. Дереккөздер
Әбдуғалисын Шоқанбаев

Әбдуғалисын Шоқанбаев 1955 жылы 1 ақпанда Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы «Еңбек» кеңшарында туған. Қазақ.Әкесі - Шолақаев Жақан, кеңшар бригадирі болып жұмыс істеген. Анасы - Шолақаева Рысбала, үй шаруасымен айналысқан. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының халық бөлімшесін бітірген (1984), концерт орындаушысы, оқытушы, оркестр дирижері. Қазақ және орыс тілдерін меңгерген. 1983 жылдан - Алматы музыкалық ансамбльдер бірлестігінің аспапшысы. 1995 жылдан бері - К. Тәттімбет атындағы Қазақ халық аспаптары оркестрінің дирижері. Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстанды қазіргі саясатпен экономикалық жағынан дамыған ел ретіндө көру».Хоббиі - жаяу жүру. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи, қазақ әдебиеті. Үйленген. Жұбайы - Жексенбаева Р. (1962 жылы туған), Жетілдіру институтының сектор меңгерушісі. Қыздары - Жоқанова Тұйық (1980 жылы туған), Шоқанбаева Жұлдыз (1981 жылы туған); ұлдары - Шоқанбаев Торғын (1983 жылы туған), Шоқанбаев Тасқын (1984 жылы туған). Дереккөздер
Ақтоғай ажары

«Ақтоғай ажары» — Ақтоғай аудандық газеті. 1938 жылы тамыздың 15 жұлдызынан бастап жарық көрді. Ең алғаш «Қызыл ту» деген атпен латын қарпімен шықты. 1963 жылдан «Арқа еңбеккері», 1998 жылдан «Тоқырауын тынысы» атымен шығып келді. Газеттің тұракты түрде қыз-келіншектерге арналған «Сұлушаш», «Экономикалық бет», «Ақтоғайдың арысы», шығармашылыққа арналған «Поэзия», «Әдебиет», «Сенбілік бет» және «Денсаулық» беттері шығып тұрады. «Ауыл ажары», «Ауылын көріп, азаматын таны», «Жақсының жақсылығын айт», «Мектеп мәртебесі — ұстаздар», «Нарық жөне халық», «Кәсіпкерлікке өріс кең», «Әкім бол, халыққа жақын бол», «Атамұра», «Өлең өлкесінде» атты тұрақты айдарлар бар. Газетке әр жылдары Е. Төженов, Р. Сүлейменов, Қ Қаленов, Т. Бишаев, С. Ыбыраев, К. Ағеділов, М. Жарылғапов, С. Аксұңқарұлы, Қ. Орынбетов, Б. Әбеуов, С. Мұқтарбеков, О. Жүнісов, Р. Мәмбетов, М. Жармағанбетов, Н. Ақбаева т. б. журналистер қызмет етті. Редакторы Қ. Ештаңаев (2006). Дереккөздер
Шара Мәжітаева

Шара Мәжітаева (1951 ж.т.), қазақ және жалпы тіл білімі саласының маманы, филология ғылымдарының докторы (2001), профессор (2005). Алматы педагогикалық шеттілдер институтын бітірген. 1987-1991 ж. Е. А. Бөкетов атындағы ҚарМУ шет тілдер кафедрасының оқытушысы, Алматы педагогикалық шет тілдер институты жанындағы 2 жылдық жоғары педагогикалық курстардың тыңдаушысы. 1991 жылдан ҚарМУ доценті, шет тілдер кафедрасының меңгерушісі, аға ғылыми қызметкер, профессор, қазақ тіл білімі кафедрасының меңгерушісі. 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 6 монографияның авторы. Дереккөздер
Бағлан Қабдікәрімұлы Ыдрысов

Бағлан Қабдікәрімұлы Ыдрысов (13 сәуір, 1959 жыл, Алматы қаласында туған) - ҚР-ның Сумо күресі ассоциациясының президенті. Азиялық сумо федерациясының вице-президенті. Халықаралық сумо федерациясының вице-президенті. Сумо бойынша ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1999). Өмірбаяны Алматы педагогикалық шетел тілдері институтын (1980) ≪Ағылшын тілі мен әдебиеті≫ мамандығы бойынша; С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін (1991) журналист мамандығы бойынша бітірген. ≪Күн күлгенде≫ жинағының авторы (1993). Қазақ, орыс, ағылшын және жапон (ауызекі) тілдерін біледі. *КОКП мүшесі (1983-1991). *1982 жылдан - Қазақтың шөл елдермен достық және мәдени байланыстар қоғамының рөдакторы. *1987 жылдан - Қазақ авторлық құқықтар жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары. *1992-1994 жылдары - ҚР Үлттық олимпиада комитетінің атқарушы директоры. *1996 жылдан - ҚР-ның Сумо күресі ассоциациясының президенті. Азиялық сумо федерациясының вице-президенті. Халықаралық сумо федерациясының вице-президенті. Сумо бойынша ҚР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1999). Отбасы Әкесі - Ыдрысов Қабдікәрім, марқұм. Анасы - Ыдрысова Бәтіш Ақанқызы, марқұм. Үйленген. Жүбайы - Ыдрысова Жанат Тұрапқызы, Еуразиялық өнеркәсіптік ассоциацияда жұмыс істейді. Екі қызы және немересі бар. Дереккөздер
Тұтқыш құлқы

Тұтқыш құлқы Тұтқыштың көмірсутектермен тоғытылуының шектік мүмкіндігін анықтайтын қалқанның (қақпақтың) гипсометрлік тұрғыдан ең терең нүктесі. Су-мұнай жапсары (газ-су жапсары) көлбеу бағытқа сәйкескен жағдайда "құрылымдық тұтқыш құлқы", ал жазықтық еңіс орналасқанда "гидродинамикалық тұтқыш құлқы" деген түсініктер енгізіледі. Құрылымдық және гидродинамикалық құлыптардың бір-біріне сәйкес келуі су-мұнай жапсарының (газ-су жапсарының) еңістену бағыты құрылымдық тұтқыш құлқы бағытына сәйкес келгенде ғана жүзеге асады. Аталған еңістену бағыты өзгеше болған жағдайда гидродинамикалық тұтқыш құлқы құрылымдық тұтқыш құлқына қарағанда гипсометрлік тұрғыдан төмен орналасады, және жапсардың еңістену дәрежесі өскен сайын құлыптың орналасу тереңдігі де арта түседі. Дереккөздер
Тоқырауын-Балқаш құбыры

Тоқырауын-Балқаш құбыры, Балқаш көлінің шығысында Токырауын Әзенінің Балқаш көліне құятын арнасының маңында. Ұзындығы 29 км. 1950 жылы Балкаш су барлаушылары үлкен тұщы көлдің қорын тапқан. Судың қоры есептеліп, кұрылыс жұмыстарының жобасы жасалып, бекітілген соң КСРО Түсті металдар министрлігінің каржысына 1964-1967 жылдар арасында салынып бітіп, іске косылды. Токырауында бұрғыланған 18 скважинаның суы қаланың солт-шығысындағы Тектұрмас тауының теңіз деңгейінен 425 м биіктігіндегі әркайсысы 10 мың текше метрлік 3 су коймасына жеткізіледі. Су коймаларда тазартылып, қала тұрғын үйлерінің су құбырларына өз ағысымен жеткізіледі. Дереккөздер
Капиллярлық

Капиллярлық - таужыныстардың, топырақтың кішкентай капилярлық түтікшелері, кеуектері, немесе жарықшақтары бойымен сұйық молекулаларының қатты және сұйық фазалар жапсарында пайда болған беткейлік тартылыс күші әсерінен жоғары көтерілуімен және олардың сол жеткен деңгейінде сақталып қалуымен сипатталатын физикалық құбылыс. Капиллярлықтың арқасында жануарлар мен өсімдіктердің өмірлік белсенділігі, әртүрлі химиялық процестер, тұрмыстық құбылыстар мүмкін (мысалы, керосинді керосин лампасындағы білекке көтеру, қолды сүлгімен сүрту), бірақ биологиялық объектілерде сұйықтықтың қозғалысының капиллярлық механизмі жалғыз емес (осмос маңызды рөл атқарады). Капиллярлық әсер ине тәрізді мұзының пайда болу себебі болып табылады. Қолданыс салалары Ылғал шүберектердің, губкалардың, сүлгілердің, майлықтардың, капиллярлық қаламдардың, оттықтардың әсері капиллярлық әсерге негізделген. Капиллярлық әсер бақыланатын өнімнің бетіне шығатын ақауларды анықтау үшін бұзбайтын бақылау (капиллярлық бақылау немесе енетін заттарды бақылау) қолданылады. Көзге көрінбейтін 1 мкм-ден бастап жарықшақтарды анықтауға мүмкіндік береді. Қағаз хроматография әдісінде де қолданылады. Дереккөздер
Тоқырауын-Саяқ су құбыры

Тоқырауын-Саяқ су құбыры, Токырауынның тұщы жер асты суын Саяқка су құбыры арқылы жеткізу максатында 1972 жылы салынған, ұзындығы 180 км. Токырауыннан Саяқка су жеткізу үшін 5 скважина бұрғыланып, үш деңғейлі биіктікте суды айдайтын үш насос бекегі орнатылған. Саяқтағы су коймасының биіктігі теңіз деңгейінен 530 м биіктікте орналасқан. Сондықтан Саяқ тұрғындарының пөтерлеріне ас суы өз ағысымен келіп жетеді. Дереккөздер
Қалкен Мәкенбаев

Қалкен Мәкенбаев (1924 - 2010), Ақтоғай ауданы, Қызыларай кеңшарында туған. Арғын тайпасы Қаракесек руы Қарашор атасынан шыққан. Алматыдағы Жоғарғы партия мектебін бітірген. 1942-43 ж. ҰОС-на катысқан. Сталинградты қорғау жолындағы шайкаста ауыр жараланын, елге оралған. 1943-1950 ж. мектеп директоры, 1950-1973 ж. ж. партия-кеңес жауапты қызметтерін атқарды. 1973-1985 ж. -Жезқазған облысы Мәдениет басқармасының бастығы. 1992-97 ж. облысы әкімі жанындағы ақсақалдар кенесінің төрағасы, 1997 жылдан бастап осы күнге дейін Қарағанаы облысы соғыс және еңбек а.рдагерлері Кеңесі төрағасының орынбасары. І-ші дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Ұлытау, Ақтоғай ауданы және Жезқазған қаласының құрметті азаматы. Дереккөздер
Михаил Юрьевич Юрченко

Михаил Юрьевич Юрченко — КСРО-лық және қазақстандық боксшы. 1996 жылғы Олимпиадаға қатысқан. Өмірбаяны 1970 жылы 20 маусымда Алматы облысы, Қаратал ауданы, Үштөбе ауылында туған. Орыс. Анасы - Юрченко Апевтина Степановна, зейнеткер, педагог болып жұмыс істеген, ағарту ісінің озаты. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институтын (1992), жаттықтырушы-оқытушы; әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (2002), заңгер-құқықтанушы. Орыс, қазақ және ағылшын тілдерін біледі. 1989 жылдан - ӘОСК-да жумыс істеген. 1997 жылдан - Алматы қаласы ≪Лотто≫ спорт кпубының президенті. 1999 жылдан - Әуесқой бокс федерациясының президенті (Алматы қаласы). 2009 жылдан бері - ≪Алматы қаласының бокс федерациясы≫ ЗТБ бірінші вице-президенті. Жетістіктері * Бүкілодақтық жасөспірімдер ойындарының (1988) * КСРО жастар біріншілігінің жеңімпазы (1989) * КСРО Кубогының жүлдегері (Подольск, 1989) * КСРО Чемпионатының финалшысы (Луцк, 1990) * КСРО Халықтарының X жазғы Спартакиадасының қола жүлдегері (Минск, 1991) * Халықаралық турнирлер жеңімпазы (Алматы, Свердловск); бокстан 4 мәрте КСРО чемпионы * Бокстан әскери қызметкерлер арасындағы әлем чемпионы (1992) Жеке өмірі Сүйіп оқитын әдебиеті - деректі, тарихи әдебиеттер. Үйленген. Жұбайы - Юрченко Марина Анатольевна, мейрамхана иесі. Қыздары - Олеся, Арина; ұлдары - Владислав, Богдан. Дереккөздер
Алексей Дмитриевич Яровой

{{Ambox }} Алексей Дмитриевич Яровой 1952 жылы 17 наурызда Шығыс Қазақстан облысы, Бородулиха ауданының Тютюниково ауылында туған. Орыс. Әкесі - Яровой Дмитрий Герасимович, марқұм. Анасы - Яровая Софья Михайловна, зейнеткер. Қарағанды дене шынықтыру және спорт техникумын бітірген (1978), дене шынықтыру пәнінің оқытушысы. *1970 жылдан - Кеңес әскерінің қатарында қызметте. *1972 жылдан - Семей облысының №8 Мемлекеттік кәсіптік техникалық училищесінің велоспорт бойынша жаттықтырушы-оқытушысы. *1975 жылдан - Семей облыстық спорт комитеті жастар спортмектебінің велоспорт бойынша жаттықтырушы-оқытушысы. *1978 жылдан - ≪Динамо≫ облыстық кеңесінің велоспорт бойынша жаттықтырушы-оқытушысы. *1991 жылдан бері - Семей облыстық спорт мектебінің велоспорт бойынша жаттықтырушысы. ҚазКСР, ҚР велоспорт бойынша Еңбек сіңірген жаттықтырушысы. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - ≪Өркендеу≫. Үйленген. Жұбайы - Яровая Надежда Михайловна. Үлдары - Сергей (1975 жылы туған), Дмитрий (1987 жылы туған). Дереккөздер
Меруерт Серікқызы Мәлібекова

Меруерт Серікқызы Мәлібекова (1961 ж. т.), » ақпараттық технологиялар және жоғары мектептің білім беру үдерісіне ақпараттық технологияларды енгізу саласының маманы, педагогика ғылымдарының докторы (2006). ҚарМУ-ді бітірген (1983). 1983-2005 ж. Облқұрылысбанк есептеу техникасы зертханасының математигі, ҚарПИ «Ғылыми-техникалық ақпараттар жүйесі» кафедрасының оқытушысы. 2006 жылдан ҚарМУ ақпараттық жүйелер кафсының меңгерушісі. 50-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монографияның авторы. Дереккөздер
Айткеш Толғанбаев

Айткеш Толғанбаев (1922-1995), қазақтың тұңғыш кәсіби скрипкашысы. Қарқаралы ауданының түлегі. Алматы музыка училищесін бітірген (1942). Ұлы Отан соғысына (1942-45) қатысты. 1945 жылы Алматы мемлекеттік консерваториясына оқуға түседі. 1946-1955 жылдары репрессияға ұшырап, Колымада болды. Репрессиядан акталып шықкан соң, 1956 жылы консерваторияға түсіп, оны 1961 жылы бітірген. Консерваторияда ұстаздық қызмет атқарды. Қазақ әндері мен күйлерін, қазақ композиторларының шығармаларын өндеп, скрипкаға лайықтап жазды. Оларды және классикалық шығармаларды өзі орындап, таспаға жаздырды. Өз өмірінен «Исповедь судьбы жестокой» («Қазақстан» баспасы, 1993) деғен кітап жазып шығарды. Ол орыңдаған музыкалық шығармалар ұрпаққа асыл мұра болып, қазақ радиосының «Алтын қорында» калды. Дереккөздер
Мәнжі Күржікейұлы

Мәнжі Күржікейұлы (1815-1911), батыр. Қареке-Байбура ұрпағы. Кенесары хан бастаған ұлт-азаттық қозғалысының сарбазы. Тумысынан дарынды, соғыс енерін жас кезінен жетік білген, айлақер де тәсілқой батыр Ақшу бекінісін алғанда ерекшеерлігіменкезгетүсіп,22 жасындажүзбасы болған. Хан әскерінде жас та болса бас батыр атанған. Оған бұл атақғы халық берген. Кенесары Қасымов бастаған ұлт-азаттың қозғалысы ыңырағанша Қаратау, Сыр бойында бірге болып, бірге күрес жүргізген. Көтеріліс ыңырағаннан кейін Сарыарқаға қайта кешіп келғен. Мәнжі Күржікейұлы ойда жок жерден сөз де тауып айтатын өткір тілді шешен адам болған. Дереккөздер
Оксана Александровна Яцкая

Оксана Александровна Яцкая (22 қыркүйек 1978, Үржар, Шығыс Қазақстан облысы) — қазақстандық шаңғышы, төрт бірдей Қысқы Олимпиада ойындарына қатысқан. Жетістіктері * Азия ойындарының жеңімпазы: 1996, 2003, 2007, 2011 * Универсиада ойындарының күміс жүлдегері: 2003 * Төрт Олимпиадаға қатысқан: 1998, 2002, 2006, 2010 Марапатттары * Қазақстан Республикасының спорт шебері Дереккөздер Сілтемелер
Томар (Қарағанды облысы)

Томар — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл, Томар ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Қарқаралы қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 92 км-дей жерде. Халқы Тарихы Іргесі 1964 жылы қаланған. «Прогресс» кеңшарының орталық мекені болды. Жерінің жалпы ауданы - 170,1 мың га. Шаруашылыктың мамандандырылған негізгі бағыттары — қой өсіру және оған қосымша астық өндіру. 4 Соцалистік Еңбек Ері — Ж. Кулкин, Б. Байбосынов, Р. Мұздыбаев, Ж. Бәсімбеков шыққан. Томар өндірістік кооперативі. Омаш, Акжол, Жанат шаруа қожалықтары жұмыс жасайды (2006). Шаруашылыққа қарасты елді мекендерде (Томар, Айғыржал) 1 мектеп, 1 отбасылык-дәрігерлік амбулатория, 1 кітапхана, пошта торабы бар. Ауыл баска елді мекеңдермен автомобиль жолы аркылы байланысады. Дереккөздер
Қосалқы қорлар

Қосалқы қорлар - жер қойнауынан қосалқы әдістер көмегімен, негізінен сумен тоғыту нәтижесінде өндіріліп алынатын мұнай мөлшері. Бұл жағдайда мұнай өндірудің қосалқы әдістерін қолданудың ұтымдылығы тәжірибе жүзінде дәлелденуі шарт. Дереккөздер
Мәңгілік от

«Мәңгілік от» (Қарағанды, Әлиханов к.) - Ұлы Отан соғысында қаза тапқан қарағандылық жауынгерлерді есте сақтау үшін орнатылған ескерткіш. 1976-78 ж. Жеңіс паркінде салылған. Арх. II. Қойшыбеков. мүс. Ж.Қ. Молдабаев. Қызыл гранитпен көмкерілген көлбеу стелада орыс және қазақ жауынгерлерінің жартылай мүсівдері бейнеленген. Ескерткішгің орта тұсында — қола жұлдыз. Стеланың алдында каһарман қалалардан әкелінген касиетті топырақ салылған капсулалар көмілген. Шойыннан қойылған «1941-1945» деген жазулар сұр граниттен қаланған ескерткішгің екі кырына бекітілген. Ескерткішті орнатқан авторлар коллективіне 1980 ж. Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілді. Дереккөздер
Аманжол Бақиұлы Мәрденов

Аманжол Бақиұлы Мәрденов (1944 ж. т.), балалар хирургиясы саласының маманы, мед. ғылымдарының докторы (1999), профессор (2000). Қарағанды мемлтік мед. институтын бітірген (1968). 1988 ж. Қарағанды мемл-тік мед. академиясы педиатрия ф-гі деканының орынбасары, 1989-2002 ж. сол факультеттің деканы болды- 80-нен астам ғылыми еңбектің авторы. Арғын тайпасының Қуандық руының Қареке бөлімінен шыққан. Дереккөздер
Пайдалы қазбалардың өндірістік қорлары

Пайдалы қазбалардың өндірістік қорлары - пайдалы қазбалардың оларды барлау кезінде анықталған A, В және C 1 категорияларына қарасты қорлары. Мұндай қорларды игеру, сол игеруге кететін шығынды есепке алғанның өзінде де, шаруашылық үшін пайдалы болып табылады. Дереккөздер ca:Jaciment geològic de:Lagerstätte es:Yacimiento geológico ru:Запасы полезных ископаемых uk:Родовище
Қуаныш Мүбәрәкұлы Мәскеев

Қуаныш Мүбәрәкұлы Мәскеев (1932 ж. т.), фтизиатр-ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1972), профессор (1974), Қазақ ғылыми еңбек сің. кайраткер. Қарқаралының түлегі. АлММИ бітірген (1955), Алматы облысы Нарынқол ауданында дәрігер (1955-58), респ. «Шымбұлақ» санаторийінде аспирант (1958-1961), бөлім меңгерушісі (1961-63), КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің дәрігер білімін жетілдіру Алматы институтывда ассистент, доцент, каф. меңгерушісі, ғылыми жұмыс жөнівдегі прөректор болды. 1975ж. АлММИ-дің фтизиопульмонология кафедрасының меңгерушісі, 1975-1986 ж. АлММИ ректоры. Көптеген монографиялар мен ғылыми мақалалардың авторы. Дереккөздер
Күнделікті қорлар

Күнделікті қорлар - Нақтылы сәтте анықталған, мұнайдың немесе газдың жалпы қорынан өндіріліп алынған мұнай (газ) мөлшерін шегергеннен кейінгі қалған қорларды белгілейтін термин; термин қордың кез-келген категориясына немесе тобына қатысты қолданыла береді. Дереккөздер
Меншікті қорлар

Меншікті қорлар - жатын, құрылым, барланған бөлікше ауқымының 1 км 2 ауданына немесе жинауыштың 1 км 3 көлеміне, сол сияқты бір ғана өндіру ұңғымасына тиесілі мұнай, газ, конденсат, шартты жағармай қорлары. Дереккөздер
Мұқан Медеубаев

Мұқан Медеубаев (1925 ж.т.), ғалым, агроном, партия, кеңес қызметкері. Шет ауданы түлегі. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1950). Ұлы Отан соғысына катысқан. 1950-1994 ж. Осакаров ауданындағы «Осакаровский» кеңшарында аға агроном, Шетауданындағы «Көктіңкөлі» кеңшарынындиректоры, облыстықауыл шаруашылығы басқармасы бастығының 1-орынбасары, Қарқаралы аудандық Кеңес атқару комитетінін төрағасы, Қарқаралы өндірістік басқармасы партия комитетінің және Жаңаарқа аудандық партия комитеттерінің 1-хатшысы, Қарағанды облыстық партия комитетінің ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, «Ертіс құрылысы» жүйесінде құрыныс-монтаж басқармасының бастығы болды. 6-шаҚырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Октябрь революциясы, үш мәрте Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Сағымбай Мұқатайұлы Медеубаев

Сағымбай Мұқатайұлы Медеубаев (1952 ж. т.), агроном, экономист. Целиноград ауыл шаруашылығы институтын (1975), ҚОКП ОК жанындағы қоғамдық ғынымдар академиясын бітірген (1990). Ақадыр ауданы «Ортау» кеңшарының агрономы болып істеді. 1977-1986 ж. Ақадыр аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, Жезқазған облыстың, Акадыр аудандық партия комитегінде жауапты жұмыс атқарады. 1986 жылдан Жезқазған облысы Шет аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, аудандық кеңес төрағасы және ауаткөм төрағасы. 1997 ж. Абай ауданы әкімінің 1-орынбасары. 1993-96 және 1998 жылдан Приозёрск қаласының әкімі. Дереккөздер
Қасымбек Медиев

Қасымбек Медиев (1938 ж. т.), қоғам қайраткері. Қарағанды педагогикалық институтын (1963), ҚОКП ОК жанындағы Жоғарғы парт. мектебін (1970), Алматы халық шаруашылығы институтын (1977) бітірген. Ол 1960-1965 ж. Шет, Жаңаарқа, Ақтоғай аудандық комсомол комитетінің 2-,1-хатшысы, Қарағанды облысы комсомолкомитегініңхатшысы Қ. Медиев. болды. 1965 ж. парт. қызметте. Егіндібұлақ ауданы парт. комит. хатшысы, Қарағанды облысы парт. комит. жауапты қызметкері. 1973 ж. жаңадан құрылған Акадыр ауданы кеңес атқ. комит. төрағасы, 1985 ж. Жезді ауданы партия комит. бірінші хатшысы, 1988 ж. Жезқазған облысы партия комит. 2-хатшысы, 1990 ж. Жезқазған облысы кеңесі атқ. комит. төрағасының 1-орынбасары болып сайланды. 1992-97 ж. Шет ауданы әкімі. 1999 жылдан Қарағанды облысы Мәслихатының хатшысы болып істейді. 11-12-шақырылған ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. «Құрмет», Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, ҚазКСРЖоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған. ҚР еңбек сіңірген қызметкері. Ақтоғай, Шет ауданы құрметті азаматы. «Қазақстан мәслихаттары депутаттары бірлестігі» республикалық қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесінің төрағасы (2005). Арғын тайпасы, Қаракесек руының Қояншытағай бұтағынан шыққан. Дереккөздер
Соңғылектік шығындар

Соңғылектік шығындар - Мұнай мен газды барлауға және өндіруге жұмсалатын, сол мұнай мен газдың сапасын есепке ала отырып анықталған шектік меншікті шығын мөлшері. Соңғылектік шығындар жайлы мәлімет кенорынды экономикалық тұрғыдан бағалау және геологиялық барлау жұмыстарының тиімділігін анықтау барысыңда пайдаланылады. Соңғылектік шығындар мөлшері шаруашылыққа мотор майының, отынның, парафиннің, таушайырдың, өзге де мұнайхимиялық және технологиялық шикізаттардың қажеттілік дәрежесін, сол сияқты энергетикалық отынмен қамтамасыз етуде қарамай мен газдың алатын үлес салмағын есепке ала отырып анықталады. Осыған сәйкес, соңғылектік шығындар мөлшеріне өнімдері шаруашылық қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін, алайда барлау және өндіру мәселелері экономикалық тұрғыдан ең тиімсіз кенорындарды игеру шығындары, сол сияқты газ бен мұнайды тасымалдау және мұнайды зауыттарда өңдеу шығындары кіргізіледі. Мұнай мен газдың сапасын сараптау шаралары жүргізілмеген жағдайда анықталған соңғылектік шығындар осы шығынды анықтаудың ең қарапайым тәсілі деп аталады. Дереккөздер
Өсімдік қалдықтарының қорымдануы

Өсімдік қалдықтарының қорымдануы - қорымданған, сөйтіп қазба қалдықтар түрінде сақталған өсімдік қалдықтары. Өлген өсімдіктердің ауқымды бөлігі қорымдану кезінде іріп-шіріп жоқ болады, сондықтан олардың кейбір бөлшектері ғана арнаулы жағдайларда қазба күйінде сақталуы ықтимал. Жерүсті өсімдік қалдықтары қорымдануын қаматамасыз ететін аталған арнаулы жағдайларға жататындар: а) өсімдік қалдығының су алабына барып түсуі, сөйтіп оның түптік шөгінділермен (сазбен, құммен т.с.с.) көмілуі; ә) өсімдік қалдықтарының эолдық тасындылармен көмілуі; б) өсімдік қалдықтарының немесе олардың бөліктерінің ақпа шайырлармен тұтылуы, бұл шайырлар кейінірек янтарға айналуы мүмкін; в) өсімдік қалдықтарының жанартау лавалары мен туфтарына көмілуі; д) өсімдіктердің көмірқышқылды кальцийден тұратын қабықшамен тысталуы (әктасты туфтар немесе травертандер); е) өсімдік қалдықтарының жаппай қорымдануы яки үлкен массалар құруы, сөйтіп олардың есебінен таужыныстардың (шымтезектердің, көмірлердің т.с.с.) қалыптасуы. Дереккөздер
Жерлік бөлісім

Жерлік бөлісім - кендік бөлісім заңдастырылғаннан кейін кен орынын игеру мақсатында мекемелерге, кәсіпорындарға, немесе жекелеген тұлғаларға арнаулы шешімге сәйкес берілетін жер бөлікшесі. Дереккөздер
Шаймаран Әшірбекұлы Мезгілбаев

Шаймаран Әшірбеқұлы Мезгілбаев (1924 ж.т.) журналист, облыстағы ақпарат құралдары ардагерлерінің бірі. Қарқаралының түлегі. Еңбек жолын «Еңбек майданы» газегінде бастаған. Ұлы Отан соғысында пулеметшілер взводының командирі болған. Прага, Вена қалаларын азат етуге катысқан. Жапонияны гізе бүктіру ұрыстарына катысқан. Соғыстан кейінгі жылдары Қарқаралы аудандық «Коммунизм таңы» газетінде редактордың орынбасары, Қарағанды облыстық «Индустриальная Қарағанда» газетінде үзақ жылдар меншікті тілші болған. Ленинградты қорғауға қатысқан қарқаралылық жауынгер Ахметбек Қосыбаев туралы деректі фильм шығаруға үйтқы болған және көркем очерк жазған. Бірнеше орден, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Суалмасуы едәуір қиындаған белдем (жерасты суларының төменгі белдемі)

Суалмасуы едәуір қиындаған белдем (жерасты суларының төменгі белдемі) - Жерасты суларының жатындары (сулы горизонттар, сулы кешендер, т.с.с.) жер бетімен тікелей байланыса алмайтын гидрогеологиялық қима бөлігі. Дереккөздер
Суалмасуы қиындаған белдем (жерасты суларының ортаңғы белдемі)

Суалмасуы қиындаған белдем (жерасты суларының ортаңғы белдемі) — Жерасты суларының жатындары (сулы горизонттар, сулы кешендер, т.с.с.) жер бетімен тікелей байланысы щектеулі алаңшалар ауқымында ғана көрініс беретін гидрогеологиялық қима бөлігі. Дереккөздер
Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов

Ғабдолла Әшімұлы Мейрамов (1918-1994), әдіскер-ғалым, педагогикалық ғылымдарының докторы (1969), профессор (1970). ҚазМУ-ді бітірген (1944). 1954-1987 ж. Қарағанды педагогикалық институтында оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, профессор Негізінен қазақ мектептерінде орыс тілін оқыту проблемасына, орысша-қазақша салыстырмалы лингвистикаға арналған 50-ге жуық ғылыми еңбектің (оның ішінде 3 монография) авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер
Сіңбелену белдемі

Сіңбелену белдемі - Атмосфералық жауын-шашын суларының таужыныстарға сіңу процесі жүзеге асатын жер қыртысының (литосфераның) беткі қабаты. Бұл қабаттың қалыңдығы грунт сулары деңгейімен анықтала отырып, сол аймақтың бедеріне және климатына тәуелді болып келеді. Таулы аудандардың аридтік жағдайында сіңбелену белдемі қалыңдығы жүздеген м-мен өлшенуі мүмкін. Дереккөздер
Ғабит Ғабдоллаұлы Мейрамов

Ғабит Ғабдоллаұлы Мейрамов (1947 ж. т.), экспериментальді диабетология саласының маманы, медицина ғылымдарының докторы (1993, Югославия), медицина ғылымдарының докторы (1998, Қазақстан), профессор (2000, Қазақстан). Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген(1971). 1971-77 ж. ҚарММИ стажері, аспиранты, ассистенті; 1977-1997 ж. ҚарПИ аға оқытушысы, доценті, профессоры, кафедра меңгерушісі; 1997 жылдан ҚарМУ профессоры; 1980 жылдан өзі ұйымдастырған Диабетологиялық зерттеу тобының жетекшісі. 48 баяндамасы Бүкіләлемдік қонгрестерде ұсынылды. Сидней, Лейпциг, Гронинген, Грейфсвальд университеттерінде, сонымен қатар Диабет институтының (ГФР) зертханаларында зерттеу әдістері бойынша маманданған. 90-нан астам ғылыми еңбектің авторы (оның ішінде 50-і шетел басылымдарда жарық көрген). «Құрмет Белгісімен» марапатталған. Дереккөздер
Кольматациялану белдемі

Кольматациялану белдемі — жуғыштау сұйығының дисперсиялық фазасына тиесілі түйірлердің кеуектерге кептеліп қалу құбылысы көрініс беретін қойнауқаттың бұрғылау ұңғымасы оқпанына жапсарлас орналасқан бөлігі. Бұл құбылыс ұңғыма оқпанына жанасқан таужыныстар өтімділігінің кемуіне, сөйтіп қойнауқаттың өнім беру қуатының азюына әкеліп соқтырады. Дереккөздер
Людмила Евгеньевна Мельникова

Людмила Евгеньевна Мельникова (1955 ж. т.), сазгер, ҚР Композиторлар одағының мүшесі. Челябі мәдениет институтын бітірген (1986). Тәттімбет атындағы музыкалық училищеде, ҚарМУ-де оқытушы болған. Ән, баллада, ария, аспапты пьеса, спектақльдерге, хорға арналған муз. шығармалар жазады. Балаларға арналған әндері кең танымал. 7 ән кітабының авторы. Қарағанды сазгерлері «Балауса» қоғамдық бірлестігінің төрайымы (2005). Дереккөздер
Надежда Леонидовна Мельникова

Надежда Леонидовна Мельникова (1954 ж.т.), балерина, ҚР еңбек сіңірген артисі (1998). Киев хореография училищесін бітірген (1973). 1973 жылдан Қарағанды музыкалық комедия театрында. Балет спектакльдерінде: О. Фельцманның «Ескі үйлерінде» скрипкашы бала, Р. Щедриннің «Бүкір атында» Бүкір аттың, А. Рыбниковтың «Юнона мен Авосында» тағдырдың, «Буратино» балалар ертегісінде басты рөлді орындап, көрермендер көңілінен шыға білді. Дереккөздер
Түсіпбек Меңдібаев

Түсіпбек Меңдібаев (1915 ж. т.), озат шопан, Социалистік Еңбек Ері (1948). Ұлытау ауданы бұрынғы Калинин атындағы ұжымшарда еңбек етті. Жетіқоңыр құмындағы қой шаруашылығы бөлімшесінде ұзақ жылдар бойы қой бақғы. 1947 ж. 415 саулыңтан 502 қозы өсіріп, қозынардың салмағын орташа есеппен 41 кг-ға жеткізді. Тәжірибелі, озат шопан ретінде Мәскеудегі ауыл шаруашылығы жетістіктері көрмесіне барып кайтты. Ленин орденімен марапаттадған. Дереккөздер
Қанат Мерсәлімов

Қанат Мерсәлімов (1954 ж. т.), әуесқой композитор. Қарқаралының түлегі. «Қарқаралы», «Қарағанды вальсі», «Қасым атама» әндерінің авторы. «Салтанат» ән-би ансамблінің көркемдік жетекшісі болып, өнер ұжымының бірнеше байқаулар мен халықаралық фестивальдерде жүлдегер болуына қол жеткізді. Дереккөздер
Қарағанды металл бұйымдары зауыты

Металл бұйымдары зауыты, ЖШС, (Қарағанды қ. Социалистік к., 26). «Металлист» артелі негізінде құрылды. 1968 жылдан негізінен балаларға арналған бұйымдар: балалар велосипедтерін, серуен арбашаларын, шаналар, сондайақ түрлі жүк арбашаларын шығарады. Өнімдері Қазақстан, Ресей, Өзбекстан, Түрікменстан сиякты елдерде өтімді. Велосипедтер шығару көлемі айына 20 мың данаға дейін жеткізілді, олар Венгрия, Мексика сияқғы елдерге экспортқа шығарылады. «Балдырған» велосипеді Мексикада «Сапаның ақық жүлдызы» атағымен марапатталып, халықаралық сапа сертификаты берілді. Басқа да халық тұтынатын тауарлар ендіреді. Жылына 90 млн теңгеден астам өнім шығарады. Директоры Г.В. Паршина (2006). Дереккөздер
Қарағанды металл конструкциясы зауыты

Металл конструкциясы зауыты, (Қарағанды), 1963 ж. пайдалануға берілді. Негізгі өнімі: әртүрлі бағыттағы және кескінді құрылыстық металл конструкциялары, дәнекерлік элекродтар, стандартсыз құрал-жабдықтар, БҚ-2500бұрғылау қондырғыларының металл конструкциялары т. б. Зауыт өнімін негізінен байыту фабрикалары, кокс-химия зауыты, Павлодар трактор зауыты т. б. кәсіпорындар, Қарағандының, сондай-ақ республикадағы басқа да қалалардың спорт кешендері пайлаланады. Диаметрі З мм дәнекерлік электродтар шығаратын жүйе, басқа технологиялық процесс игерілді. Металл конструкциясы зауытының өнімдері Алматыдағы Республика сарайын, Н-365 телемұнараны, Қарағандыдағы цирк үйі мен «Орталық» аэропортты салған кезде пайдаланылды. ҚазКСР-інің Құрмет Алтын кітабына жазылған (1981). 260 орынды клуб, стадион салынды. Демалу аймағы (Павлодар облысы Баянауыл ауданы) бар. Дереккөздер