kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Сан-Хосе (Коста-Рика)

Сан-Хосе — Коста-Риканың астанасы және ең ірі қаласы. Ол елдің орталық бөлігінде, орталық үстірттің солтүстік бөлігінде орналасқан. Сан-Хосе — Коста-Риканың экономикалық, саяси және мәдени орталығы. Халық саны шамамен 340,000 адам (2020). Теңіз деңгейінен 1170 метр биіктікте орналасқан, әр түрлі таулармен қоршалған. Климаты жылы, қоңыржай климат. Жыл бойы жаңбыр жауады. Негізі 1737 жылы қаланды. Қала мәртебесі 1848 жылы берілді. Бауырлас қалалар * Манагуа , Никарагуа * Панама , Панама * Пекин , Қытай * Ауачапан , Сальвадор * Гватемала , Гватемала * Кесальтенанго , Гватемала * Сан-Паулу , Бразилия * Маракай , Венесуэла * Монтевидео , Уругвай * Сан-Педро-Сула , Гондурас * Сан-Сальвадор , Сальвадор * Тегусигальпа , Гондурас Сілтемелер * https://www.msj.go.cr/
Сен-Мартен (Франция иелігі)

Сен-Мартен — Францияның теңіздегі иелігі. Сен-Мартен аралының солтүстігінде орналасқан. Астанасы — Мариго. Сипаттамасы 1496 жылы Христофор Колумб ашқан. Әуелі испандар иелік еткенімен, кейін Нидерланд пен Франция жаулап алды. Көптеген жылдар бойы Франция мен Нидерланд арасында даулы аумақ болды. 1848 жылы толықтай Францияның қол астына өтті де, аралдағы құлдық өмір жойылды. Сен-Мартен аралында француз және нидерланд мәдениеттерінің араласып кеткен. Сен-Мартен аралының негізгі экономикалық салалары туризм, сауда және қызмет көрсету. Халқы Дереккөздер Сілтемелер * https://www.citypopulation.de/en/saintmartin/
Мариго

Мариго — Сен-Мартен астанасы. Халқы 5,7 мың адам (2006). Қала Сен-Мартен арралының батысында орналасқан. Қала балықшылар ауылы ретінде құрылған. Людовик XVI билігі кезінде ауылдың жанында Форт Сен-Луи салынды, ол бүгінде аралдың басты көрікті жерлерінің бірі. Сілтемелер * [http://www.geographia.com/st-martin/smpnt01.htm St Martin — points of Interest]
Масеру

Масеру — Лесото астанасы. Елдің орталық бөлігінде, Каледон өзенінің жағасында орналасқан. Масеру — Лесотоның экономикалық, саяси және мәдени орталығы. Фактілер * Халық саны: Шамамен 130,000 адам (2018) * География: 1832 метр биіктікте орналасқан, Каледон өзенінің жағасында * Климат: Жылы, қоңыржай климат * Экономика: Үкімет, сауда, туризм, ауыл шаруашылығы. Тарихы 1869 жылы Мошеше I патша Басуто халқының өкілі бүгінгі Масеру қаласының орнындағы ең жақсы қорғанысқа ие жерді таңдайды. 1871 жылы патша Мошеше I сарайын Масеруге көшіреді, осылайша бұл жерді Басуто халқының астанасына айналдырады. 1893 жылы Басото жері Британия протекторатына айналғанда, Масеру Британияның отарлық әкімшілігінің орталығына айналады. 20 ғасырдың басында Масерудің халық саны өсіп, сауда және қызмет ету салалары дамыды. 1966 жылы Лесото өз тәуелсіздігін жариялаған кезде, Масеру жаңа мемлекеттің астанасы болып қалады. Бауырлас қалалар * Аустинn, АҚШ * Сеута, Испания Дереккөздер Сілтемелер *https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Tiyambe_Zeleza
Альяр Ерлан

Альяр Ерлан (8 ақпан 1996 жыл, Қарасу ауылы, Шар ауданы, Семей облысы) — Жас кәсіпкер. Волонтер. «Yasin» қайырымдылық қорының директоры, Ел жанашыры. Өмірбаяны Н.К.Крупская орта мектебін аяқтап, Ыстамбұл университеті заң факультетінен бакалавр білімін алған. Дамир Халилов онлайн академиясынын ең үздік шәкірті. «AI»- профессионал Халықаралық психология онлайн-институты-психолог. Марапаттары *Бауыржан Момышұлы атындағы " Батыр шапағаты" төс белгісінің иегері *Ел Жанашыры төсбелгісінің иегері, «Алтын Жүрек» номинациясынын иегері *Қ.Р. Президентінің Алғыс хатын алған. Жеке өмірі 3 баланын анасы Сілтемелер *https://www.instagram.com/yerlanych_?igshMWZjdG5lN3JqMThoYg
Сан-Томе (қала)

Сан-Томе — Африкадағы қала, Сан-Томе және Принсипи астанасы. Сан-Томе аралында, Атлант мұхиты жағалауында орналасқан. Сан-Томе негізін 1493 жылы португалдықтар қалаған. Ол 1975 жылы Португалиядан тәуелсіздік алғанға дейін Португалияның колониясы болған. Сан-Томе қаласы теңіз деңгейінен 200 метр биіктікте, таулы аймақта орналасқан. Оның климаты тропикалық, ылғалды және жылы. Португалия, Африка және басқа да мәдениеттердің араласып кеткен. Әр түрлі діндердің және тілдердің орталығы. Халқы Дереккөздер Сілтемелер * [http://dmoztools.net/Regional/Africa/Sao_Tome_and_Principe/ Sao Tome and Principe] ** Street map: [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtypedecimal&latitude6.68&longitude0.335&zoom6 Street map from Mapquest], [https://web.archive.org/web/20080120214135/http://maps.msn.com/(kv4dow55ocd4kkqpplbjzmrs)/map.aspx?&lats16.68&lons10.335&alts135 MapPoint] or [http://maps.google.com/maps?||0.335,6.68 Google] or [http://maps.yahoo.com/maps_result?lat0.335&lon6.68&mag=2 Yahoo! Maps] ** Satellite images: [http://maps.google.com/maps?ll0.335,6.68&spn0.11,0.18&tk Google] or [http://virtualearth.msn.com/default.aspx?cp0.335|6.68&styleh&lvl15&v=1 Microsoft Virtual Earth] — image not yet available * [http://www.saotome.st www.saotome.st] — Facts about the country, how to get there, where to stay, what do to, images etc. * Local travel agency Navetur-Equatour — information&pictures http://www.navetur-equatour.st/
Бастер

Бастер (, бұрынғы атауы Сент-Кристофер) — Сент-Китс аралындағы қала, Сент-Киттс және Невис астанасы. Халқы 11 мың адам (2003). Шығыс Үндістанның ең байырғы қалаларының бірі, 1627 жылы француздар негізін қалаған. Қала 1727 жылы француздар аралдан қуылып, толық британдық бақылауға өткеннен кейін бүкіл Сент-Китс аралының астанасы болды. Отаршылдық соғыс, өрт, жер сілкінісі, су тасқыны, тәртіпсіздіктер мен дауылдардың салдарынан талай рет қираған Бастер қазіргі уақытта әлемдік қылмыс рейтингінде жоғары орында тұр, 2011 жылы 100 000 адамға 131,6 кісі өлтіруден келеді. Бастер теңіз деңгейінен 20 метр биіктікте, таулы аймақта орналасқан. Оның климаты тропикалық, ылғалды және жылы. Бастер Сент-Китс және Невис аралдарының экономикалық орталығы. Ол туризм, сауда және қаржы салаларының даму орталығы. Дереккөздер
Дина Нұрпейісова ескерткіші

Дина Нұрпейісова ескерткіші – Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген монументтік өнер құрылысы ескерткіші. Орналасқан жері Атырау қаласы, Қ. Сәтпаев даңғылы. Кезеңі, авторы 2000 жыл, сәулетші Қ. Жарылғапов, мүсінші Н. Дауылбай. Тарихи дерек, сипаты Қазақтың атақты қызы Дина Нұрпейісованың (1861-1955 жж.) керемет ескерткіші – заманауи қазақстандық мүсін өнерінің ең керемет үлгілерінің бірі. Ұлы домбырашы-музыкант және күйшінің ескерткіші жаңа ұрпаққа өсиет секілді музыкалық колледждің алдында орнатылған. Дина Нұрпейісова – қазақ композиторы, Құрманғазы Сағырбайұлының шәкірті, домбырашы, домбыраға арналған күйлердің авторы және Қазақ КСР-ның халық әртісі. Шебер орындау техникасын иеленген Дина Нұрпейісова композиторлық дарынының арқасында дәстүрлі сарынға жаңа өмір беріп, оны басқаша ойната білді. Мүсінші Нұрлан Дауылбай және сәулетші Қазбек Жарылғапов гранит тұғырға қойылған 3 м-лі қола мүсінде қуатты шығармашылық дарын мен нәзік әйел бейнесін таңғаларлық үйлесіммен жеткізе білді. Дина Нұрпейісова домбырашыларға тән қалыпта қолына домбырасын ұстаған күйі отыр, оның бет-әлпеті қатаң, ал домбырасы тірі дененің жалғасы мен жанының бір бөлігі іспетті. Дереккөздер
Америкааралық кубок 1989

Америкааралық кубок 1989 — турнирдің 12-ші жарысы. 1989 жылғы Либертадорес Кубогының жеңімпаздары колумбиялық «Атлетико Насьональ» клубы мен 1989 жылғы КОНКАКАФ Чемпиондар Кубогының жеңімпазы Мексиканың «УНАМ Пумас» командасы арасында өтті. Қатысушылар Матчтар Бірінші матч Қарымта матч Сілтемелер *
Синт-Мартен

Синт-Мартен (, МФА : ) — Нидерланд Корольдігінің құрамындағы маңызды автономиясы (мәртебесi) бар өзін-өзі басқаратын мемлекеттік аймақ. Сент-Мартен аралының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Астанасы — Филипсбург қаласы. Халқы 37224 адам. 2010 жылдың 10 қазанына дейін Синт-Мартен Нидерланд Антиль аралдарының бір бөлігі болды. Дереккөздер Сілтемелер * http://www.sintmaartengov.org/
Филипсбург (Синт-Мартен)

Филипсбург — Синт-Мартен астанасы. Елдегі жалғыз қала. Халық саны 1338 адам (2006). Тарихы Қала іргесі 17 ғасырда қаланды. Шотландиядан шыққан голландиялық теңіз флотының теңізшісі Джон Филлипс аралда бірнеше қант зауыттарын құру арқылы оның дамуына серпін берді. 1738 жылдан бастап қала соның атымен аталды. Құрылысы Сен-Мартен аралында орналасқан. Қала шын мәнінде екі көшеден тұрады: Форстраат (Алдыңғы көше) және Ахтерстраат (Артқы көше), бір-бірімен қысқа және тар аллеялар желісі арқылы қосылған. Филипсбургтің батысында ханшайым Джулиана әуежайы орналасқан, бұл аймақтағы ең үлкен әуежайлардың бірі. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.stmaartenlibrary.org/ Philipsburg Jubilee Library, Public Library of St. Maarten]
Ақмешіт қорымы

Ақмешіт қорымы – Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет кешені ескерткіші. Орналасқан жері Жылыой ауданы, Ақкиізтоғай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 28 км жерде. Кезеңі, авторы XVIII ғ. (шамамен 1771-1774 жж.). Тарихи деректер Атырау облысының ең белгілі қасиетті жерлерінің бірі Ақмешіт қорымы болып табылады. Кешен кішігірім және Бекет атаның өзімен – Ұлы даланың әулие сопысымен салынған жерасты мешіттерінің бірі айналасында тұрғызылған. Қазір қорымда отыз екі құлпытас, екі қойтас, екі күмбезді кесене және бір сағанатам бар. Ақмешіт қорымы көптеген зиярат етушілерді өзінің қуатты энергетикасымен тартып тұрады. Келушілер өз жолын жартаста қашалып жасалған жерасты мешітінен бастайды. Жергілікті аңыз бойынша, Бекет ата Хиуадағы ұзақ оқуынан оралып, балалар мен жастарды сопылыққа үйретуді көздеген екен. Бұл кішігірім мешіт жаңа ұрпақтың білім алып, жаңа дәрежеге көтерілетін орны болуы керек еді. Құрылысты Бекет атаның өзі қадалаған деседі, ал жұмысты жергілікті жас сәулетші Соқырша орындаған екен. Жас жігіт те ерекше қасиеттерден құр емес екен, себебі ол және оның көмекшілері үлкен жұмыс көлемін үш жыл ішінде бітіріп шықты. Балалардың игілігі үшін салынған мешіт аймақтың рухани жаңғыруының өзіндік символына айналды. Еуропалық саяхатшылар мен этнографтар көп мәрте Ақмешіт туралы өз күнделіктерінде таңқалып жазған. Э. Эверсман, А. Апексеев, А. Дюгамель және басқалары бұл жердің және кешеннің, әсіресе жерасты мешіттің сұлулығы мен ерекше қасиеттілігі туралы жазып қалдырған. Кешеннің архитектуралық ерекшелігінен басқа, Ақмешітті көргендердің барлығы оның ұлттық бірегейлік пен рухани дамудағы маңызы мен символикасын атап өтеді. Бүгінде Ақмешіт кешені – Қазақстанның рухани қасиетті орындарының бірі. Мұнда туристтер мен зиярат етушілер көптеп келеді, сондықтан туристтік инфрақұрылымды дұрыс қалыптастыру өте маңызды. Бұл жердің киелілігін бұзбай, бүкіл әлемнен келген зияратшыларға әуелі Бекет атаға тағзым етуіне барынша ыңғайлы жағдай жасау қажет. Қазір қорым маңында келушілерге арналған мешіт, асхана және қонақүй қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Хониара

Хониара — Соломон аралдарының астанасы әрі басты портты қаласы. 2021 жылғы санақ бойынша оның халқы 92 344 адамға жетті. Хониара ресми түрде 1952 жылы Британдық Соломон аралдары протекторатының астанасы болды. 1978 жылы 7 шілдеде Соломон аралдары өзін-өзі басқару құқығына ие болды, ал Хониара астана мәртебесін алды. Қаланың климаты экваторлық, ыстық және ылғалды. Жыл бойы температура Цельсий бойынша +26-27 градуста сақталады. Бауырлас қалалар * — Люганвиль * — Маккай Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.youtube.com/watch?v=44DNDs-eiXI Video of Honiara in 1975] * [https://www.youtube.com/watch?v=0a0NcyjufcY Video of Honiara in 1974] * [https://www.youtube.com/watch?v=lSVEsAPB_Mc Video of Sir] Donald Luddington swearing in Solomon Mamaloni in the 1970s (starts at 7.08 mins in)
Фритаун

Фритаун — Африкадағы қала Сьерра-Леоне астанасы. 1792 жылы іргесі қаланған. Халқы 1 055 964 адам (2015). Фритаун — елдің ең ірі экономикалық, саяси және мәдени орталығы. Ағылшынша Фритаун атауы сөзбе-сөз мағынасында «еркін қала» (free - «еркін, еркін», town — «қала») дегенді білдіреді. Фритаун жаңбырлы (мамыр-қазан) және құрғақ (қараша-сәуір) маусымдары бар тропикалық муссондық климаттық белдеуде орналасқан. Әкімшілік жағынан үш ауданға бөлінеді: Орталық, Батыс және Шығыс. Халықтың басым бөлігі шығыс өңірде тұрады. Онда патшайым Елизавета II жағалауы орналасқан. Бұл ең кедей аймақ болып саналады. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * * [https://www.youtube.com/watch?v=RYkTeAaow_s 220 Years of Freetown] on YouTube
Америкааралық кубок 1988

Америкааралық кубок 1988 — турнирдің он бірінші жарысы. Уругвайдың «Насьонал» (1988 жылғы Либертадорес Кубогының жеңімпазы) клубы мен Гондурастың «Олимпия» (1988 жылғы КОНКАКАФ чемпиондар кубогының финалисі) командасы арасында өтті және 1989 жылы 5 және 29 наурызда екі рет кездесті. Тегусигальпадағы бірінші ойын 1-1 есебімен аяқталғаннан кейін, "Насьональ" Монтевидеода "Олимпияны" 4-0 есебімен оңай жеңіп, екінші рет Америка кубогын жеңіп алды. Матчтар Бірінші ойын Екінші ойын Дереккөздер Сілтемелер *https://www.rsssf.org/tablesi/intam88.html
Америкааралық кубок 1993

Америкааралық кубок 1993 — турнирдің он алтыншы жарысы. Коста-Риканың «Депортиво Саприсса» командасы (1993 жылғы КОНКАКАФ Чемпиондар Кубогының жеңімпазы) мен Чилидің «Универсидад Католика» клубы (1993 жылы Либертадорес Кубогының финалисі) кездесті. Либертадорес кубогының жеңімпазы «Сан-Паулу» қатысудан бас тартты. Екі ойын форматында 1994 жылдың қыркүйек-қараша айларында өтті Қатысушылар Mатчтар 1 ойын 2 ойын Сілтемелер *https://www.rsssf.org/tablesi/intam93.html
Америкааралық кубок 1998

Америкааралық кубок 1998 — турнирдің он сегізінші жарысы. Трофей 1998 жылғы КОНКАКАФ Чемпиондар Кубогының жеңімпазы америкалық «Ди Си Юнайтед» клубы мен 1998 жылғы Либертадорес Кубогының жеңімпазы бразилиялық «Васко да Гама» клубы арасында ойналды. Қатысушылар 1 матч 1 матч Дереккөздер Сілтемелер *
Марат Сәмиұлы Меңдібаев

Марат Сәмиұлы Меңдібаев (24 қыркүйек 1936, Қарағанды, Қарағанды облысы, Қазақ АКСР, РКФСР — 2009) — Кеңестік қазақстандық шаруашылық, мемлекет және партия жетекшісі. Өмірбаяны 1936 жылы 24 қыркүйекте Қарағанды қаласында дүниеге келген. 1955 жылы Қазақ КСР Қарағанды тау-кен техникумын бітірген. 1955-1956 жылдары Қазақ КСР Киров көмір тресінің шахтасында электромонтер болып жұмыс істеді. 1958 жылдан бастап КОКП мүшесі. 1956-1969 жылдары — №38 шахта байыту фабрикасының цех басшысы, бас энергетигі, Қазақ КСР «Қарағандыуглебогание» тресін байыту фабрикасының бас инженерінің орынбасары, бас инженері болды. 1963 жылы Қарағанды политехникалық институтын тау-кен инженер-электригі мамандығы бойынша бітірген. 1969-1970 жылдары — Қазақ КСР Қарағанды металлургия комбинатының Сабырхан орталық байыту фабрикасының директоры болды. 1970-1976 жылдары — Қарағанды облысы, Қазақстан КП Саран қалалық комитетінің 2-хатшысы, 1-хатшысы болды. 1975 жылы КОКП ОК қарамағындағы жоғары партия мектебін сырттай бітірді. 1976-1979 жылдары — Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің өнеркәсіп-көлік бөлімінің меңгерушісі, Қазақстан КП Қарағанды облыстық комитетінің көмір өнеркәсібі бөлімінің меңгерушісі болды. 1979-1980 жылдары — Қазақстан Компартиясы Қарағанды қалалық комитетінің 2-хатшысы болды. 1980-1982 жылдары — Қазақстан КП орталық комитетінің ауыр өнеркәсіп бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды. 1982-1985 жылдары — Қазақстан КП Қостанай облыстық комитетінің хатшысы болды. 1985 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейін — халық депутаттары Кеңесінің Қостанай облыстық атқару комитетінің төрағасы болды. 1985 жылдың қыркүйегінен 1988 жылдың қарашасына дейін — Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің 1-хатшысы болды. 1988 жылдың 1 қарашасынан 1989 жылдың 12 қыркүйегіне дейін — Қазақстан КП орталық комитетінің 2-хатшысы — Қазақстан КП орталық комитетінің ұйымдастыру, партия және кадр жұмысы жөніндегі комиссиясының төрағасы қызметін атқарды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылым депутаты, КСРО халық депутаты болып сайланды. 1989 жылдың тамызынан 1990 жылдың сәуіріне дейін — Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып істеді. 1990 жылы — Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Аппаратының көмір өнеркәсібі және энергетика секторының меңгерушісі болды. 1991-1993 жылдары — «Қазақстанкөмір» корпорациясының бас маманы. 1993-1994 жылдары — «Collar State» мемлекеттік холдингі президентінің кеңесшісі, вице-президенті болды. 1994-1997 жылдары — Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Кадр басқармасының басшысы болды. 1997 жылдың желтоқсанында зейнеткерлікке шықты. 2009 жылы сәуірде қайтыс болды. Отбасы Әйелі — Гордиенко Галина Семеновна. Қыздары — Лариса менен Инна. Сілтеме * Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008. Дереккөздер
Сайпан

Сайпан — Тынық мұхитында орналасқан арал-қала. Ол Солтүстік Мариана аралдарының ең үлкен аралы және астанасы. Халқы 48 220 адам (2010). Тарихы Аралды 1521 жылы Фернан Магеллан бастаған экспедиция ашты. Ұзақ жылдар бойы Испанияның отары болды. 1898 жылғы АҚШ-Испания соғысынан соң АҚШ тарапына өтті. 1914 жылғы соғыста Жапония қол астына өтті. Бірақ АҚШ 1944 жылы қайтарып алды. 2009 жылы Сайпан Америка Құрама Штаттарының “қосымша территориясы” болып жарияланады. Климаты Температура: Жыл бойы орташа температура 27-29°C аралығында болады. Маусымдық өзгерістер аз. Жауын-шашын: Жаңбырлы маусым шілдеден қазанға дейін созылады, бұл уақытта тайфундар жиі болып тұрады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 2000 мм-ден асады. Ылғалдылық: Ауаның ылғалдылығы жоғары, әсіресе жаңбырлы маусымда. Жел: Солтүстік-шығыс пассат желдері басым. Дереккөздер Сілтемелер * [https://theinsularempire.com/ The Insular Empire: America in the Mariana Islands, PBS documentary film & website] * [https://www.census.gov Saipan Municipality, United States Census Bureau] * [https://web.archive.org/web/20070609103520/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/cnmipage.htm Department of the Interior, Office of Insular Affairs] – Links to cultural and informational sites about the CNMI as well as to government sites
Жәңгір хан кесенесі

Жәңгір хан кесенесі – Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Бөкей ордасы ауданы, Хан Ордасы ауылы. Кезеңі 1997 жыл. Тарихи деректер Ескерткіш кішігірім бас киім секілді күмбез тағылған шаршы құрылыс болып келеді. Ескерткіш биіктікте салынған және алыстан жақсы көрінеді. Оның ресми ашылуы 1997 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың қатысуымен болды. Бөкейұлы Жәңгір (1801-1845 жж.) Бөкей ордасының соңғы ханы болып табылады (1823- 1845 жж.). Жәңгір хан - Шыңғыс ханның ұрпағы және XIX ғасырдағы Ұлы Дала әлемінің саяси бейнесіндегі маңызды тұлға. Жәңгір хан керемет білімді адам болған, араб, орыс, парсы, татар және неміс тілдерін меңгерген. Ол қазақ халқының тарихын, шежіресін, фольклор мен эпиканы жақсы біліп, түсінген, өлеңдер жазған. Жәңгір Бөкейұлы - қазақтардың тарихы мен мәдениетінің мұражайлық этнографиялық коллекцияларын ең алғашқы жасаушылардың бірі. Оның бастамасымен Бөкей ордасында аймақтың ауқымды экономикалық және сауда ресурстарын тартқан үлкен сауда жәрмеңкесі ашылды, медициналық бөлімшелер, дәріханалар, мұрағат ашылды, хандықтың маңызды картасы жасалды. Жәңгір ханның қадағалауымен Бөкей ордасында әр түрлі қару түрлері қойылған мұражай ашылды. XIX ғасырдың 40-жылдарында Жәңгір хан өз қаражатына жоғарғы мектеп ашты. Оның түлектері М. Бабажанов, М. Бекмұхамедов, К. Шығаев және басқа да қайраткерлер болды. Дереккөздер
Лилонгве

Лилонгве қаласы — Африкадағы қала, Малавидің 1975 жылдан бері астанасы және ең ірі қаласы. Ол елдің орталық бөлігінде, Лилонгве өзенінің бойында орналасқан. Лилонгве салыстырмалы түрде жас қала болып саналады. 1907 жылы негізі қаланған. Халқының саны 989 318 адам (2018). Климаты экваторлық-муссондық. Ең ыстық айда — қарашада ауаның орташа температурасы +25°C, шілдеде - +15°C. 30 градустан жоғары температура өте сирек кездеседі. Аяз маусым-тамыз айларында анда-санда болады. Малавидің батысы мен шығысын байланыстыратын темір жолдар орналасқан. Темір жол қаланы Замбия және Мозамбикпен байланыстырады. Лилонгве маңында халықаралық әуежай бар. Бауырлас қалалар * Лусақа * Тайбэй Дереккөздер Сілтемелер * https://en.wikivoyage.org/wiki/Lilongwe#Q3876
Паликир

Паликир — Тынық мұхиттағы қала. Микронезия Федеративтік Штаттарының 1989 жылдан бергі астанасы. Ол Понпей аралында орналасқан және 6647 тұрғыны бар. Паликир — шағын мөлшердегі қала. Оның аумағы шамамен 1 шаршы шақырымды құрайды. Халқы Паликир тұрғындарының саны 6647 адамды құрайды (2010). Қалада негізінен микронезиялықтар тұрады. Ресми тілі - ағылшын тілі, бірақ жергілікті тұрғындар Чуук, Понапе, Косиае, Япец және басқа тілдерде сөйлейді. Халқының көпшілігі христиандар: протестанттар (47%) және католиктер (50%). Климаты Дереккөздер Сілтемелер *https://en.climate-data.org/oceania/federated-states-of-micronesia/pohnpei/palikir-50424/
Сырым Датұлы ескерткіші

Сырым Датұлы ескерткіші – Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген монументтік өнер құрылысы ескерткіші. Орналасқан жері Орал қаласы, Сырым Датұлы алаңы. Кезеңі, авторы 2000 жыл, мүсінші И. Айденов. Тарихи дерек, сипаты Ескерткіш атта отырған Сырым Датұлының қола мүсіні орнатылған граниттік тұғыр болып табылады. Жобамен 6елгілі мүсінші И. Айденов жұмыс істеді. Ескерткіштің жалпы биіктігі - 4,80 м. Тұғырының биіктігі - 1,60 м. Сырым Датұлы (1753-1802 жж.) – халық батыры, 1783-1797 жылдардағы бүкіл Батыс Қазақстан аймағын қамтыған алғашқы үлкен отаршылдыққа және ханға қарсы халық көтерілісінің рухтандырушысы ретінде тарихта қалды. Өз уақытындағы ең ақылды, батыл, көреген және әділ адамдардың бірі бола тұра, белгілі батыр және даланың сүйікті ақыны Сырым Датұлы жаңа тарихи шындықтарды басқалардан ерте түсінді. Ол халықтың құқығы үшін саяси күреске түсіп, билеуші топтардың көпшілігінің қаһарына ұшырады. Бүгінгі күні Сырым Датұлының өмірі мен күресі ұрпақтарына ғибрат және ұлттық өзін-өзі тану, мәдениет және сәйкестік нышаны. Дереккөздер
Плимут (Монтсеррат)

Плимут — Кариб теңізіндегі Монтсеррат елінің бұрынғы астанасы. Тарихы Плимут 1632 жылы британдық отаршылар тарапынан құрылған. 1995 жылға дейін Монтсеррат аралының негізгі порт және сауда орталығы болған. 1995 жылы 21 тамызда Суфрьер вулканының атқылауынан кейін қираған. Тұрғындар қауіпсіз жерге көшірілді де, алты айдан соң үйлеріне қайтуға рұқсат берілді. Бірақ 1997 жылы 25 маусымда дәл сол апатты жағдай қайталанды. Бұл жолы тұрғындар біржола көшірілді. Ол жерді қазіргі уақытта адамдар мекендемейді. Көп ұзамай ел астанасы Брейдс қаласына ауыстырылды. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.youtube.com/watch?v=4jydWJXiPPE Video of Plymouth from a MVO helicopter on 24 August 2012] on YouTube
Орал қаласы орталық мешіті

Орал қаласы орталық мешіті – Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Орал қаласы, Еуразия даңғылы, 92. Кезеңі 2005 жыл. Мешіт сипаты Мешіттің ғимараты үш қабаттан тұрады. Жалпы ауданы 1170 шаршы м-ді құрайды. Ғибадат залының биіктігі 11 м, күмбездің құрылымы сегізбұрыш пішіндегі Германияда өндірілген шыныдан тұрады. Әйелдер залының биіктігі 20 м. Сыйымдылығы 1800 адам. Биіктігі 41 м екі мұнара мешітті безендіріп тұрады. Кешеннің жалпы ауданы 0,5989 га алады. Мешіттің басты залының үстіндегі күмбез Италияда өндірілген витраждардан жиналған, кілемдері Франциядан әкелінген, негізгі фрагменттерін әрлеу кезінде кеңінен қолданылған ақ мрамор Қытайдан әкелінген. Жылдың салқын маусымында мешітті еденнің жылытуы кіретін жылыту жүйесі қосылады. Мешіттің жалпы сыйымдылығы біруақытта 1800 адам. Дереккөздер
Виндхук

Виндхук (, , ) — Намибияның астанасы және ең ірі қаласы. Халқы – 334580 адам (2012 жылғы есеп бойынша). Виндхук – елдің әлеуметтік, экономикалық және мәдени орталығы. Негізі 1840 жылы қаланды. Қала 1628 м биіктікте Хомас тауларының солтүстік бөлігінде орналасқан Бауырлас қалалар * Берлин , Германия (2000) * Ричмонд , АҚШ Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.windhoekcc.org.na/ windhoekcc.org]
Сан-Хуан (Пуэрто-Рико)

Сан-Хуан - Пуэрто-Рико аралындағы астана және ең ірі қала. Ол Кариб теңізінің жағалауында орналасқан. 2020 жылғы халық санағы бойынша оның 342,259 адам тұрады. Тарихы Сан-Хуан ұаласының негізі 1508 жылы испан отаршылары Капарра деп аталатын елді мекен ретінде құрды. 1521 жылы қазіргі атауына ие болды. 16-19 ғасырлар аралығында қала көптеген шабуылдарға ұшырады, соның ішінде британиялықтар, француздықтар және голландиялықтардың шабуылдары болды. Дегенмен, Сан-Хуан қаласы әрқашан шабуылға төтеп бере алды және оның мықты қорғаныс құрылымдары испан отаршыларының күштілігінің белгісі болды. 1898 жылы Испания-Америка соғысы кезінде Сан-Хуан америкалықтарға қарсы тұрып, 10 күндік соғыстан кейін жеңіліске ұшырады. Осылайша Пуэрто-Рико Америка Құрама Штаттарының билігіне өтті. Климаты * Жыл бойы орташа температура +25-30°C (77-86°F) аралығында. * Ең ыстық айлар - шілде мен тамыз. * Ең суық айлар - желтоқсан мен қаңтар. Жауын-шашын: * Жауын-шашын негізінен жаз айларында, мамырдан қазанға дейін жауады. * Жауын-шашынның ең көп мөлшері - қыркүйекте. * Құрғақ маусым - қарашадан сәуірге дейін. Ылғалдылық: * Жыл бойы ылғалдылық жоғары болады, орташа 75% -дан жоғары. Жел: * Жел әдетте жеңіл және тұрақты болады, бірақ жаз айларында дауылдар жиі болады. Саяси құрылымы Қала 18 әкімшілікке бөлінген Дереккөздер
Сен-Дени (Реюньон)

Сен-Дени — Францияның Реюньон аймағының астанасы. Үнді мұхитындағы Реюньон аралында орналасқан. Қаланың іргесі 1669 жылы қаланды. 1738 жылы Реюньон астанасы болды. Халқы Бауырлас қалалар * Мец, Франция 1986 * Ницца, Франция 1961 * Танжер, Марокко * Тайюань (Қытай) 2012 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.saintdenis.re Ресми сайт] * http://nord.reunion.fr/
Алофи (Ниуэ)

Алофи — Ниуэ аралындағы ең үлкен қала және астана. Фактілер * Тұрғындар саны: 638 адам (2011) * Орналасуы: Ниуэ аралының солтүстік-батыс жағалауында орналасқан. * Көрікті жерлер: Алофи - Ниуе аралының табиғи сұлулығын көруге болатын керемет орын. Мұнда коралл рифтері, жағажайлар, қалың тропикалық ормандар, әдемі сарқырамалар және әртүрлі жануарлар дүниесі бар. *Ниуэде ағылшын тілі ресми тіл. Тарихы Аралдағы алғашқы қоныстандырушылар полинезиялықтар болатын. Олар Ниуэге шамамен 1500 жыл бұрын келіп қоныстанған. 1774 жылы ағылшын теңізшісі Джеймс Кук Ниуэ аралын ашты. 1900 жылы Ұлыбритания отарына айналды. 20 ғасырдың басында Алофи қалаға айналды. 1960 жылдары Ниуэде туризм индустриясы дамып, Алофи қаласы оның орталығына айналды. 1974 жылы Ниуэ өзінің тәуелсіздігін жариялады. Климаты Алофи қаласының климаты тропикалық, жыл бойы жылы және ылғалды болады. Орташа жылдық температура 22-25 °C (72-77 °F) аралығында болады. Ең ыстық айлар - желтоқсан, қаңтар және ақпан. Бұл айларда температура 30 °C (86 °F) дейін жетеді. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.seafriends.org.nz/niue/history.htm History of Niue] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/photo_gallery/3378599.stm Cyclone aftermath pictures]
Манагуа

Манагуа — Солтүстік Америкадағы қала, Никарагуа астанасы. Манагуа көлінің жағасында, Тынық мұхитынан 70 шақырым қашықтықта орналасқан. Тарихы 1524 жылы испандықтар Манагуа аймағына келіп, оларды жергілікті қақтығысты. 1527 жылы Манагуа қаласы негізі қаланып, олардың негізгі мақсаты Никарагуаның алтын кен орындарын бақылау болды. 1821 жылы Никарагуа Испаниядан тәуелсіздік алды. 1858 жылы Манагуа республиканың астанасы болып белгіленді. 19 ғасырда Манагуа саяси тұрақсыздық мен соғыстарға куә болды. 1856 жылы американдықтар Никарагуаны басып алуға тырысқан, бірақ ол жеңіліске ұшырады. 1931 және 1972 жылдары Манагуа қатты жер сілкіністерінен зардап шегіп, қала толығымен дерлік бұзылды. 1972 жылғы жер сілкінісі әсіресе қайғылы болды, оның салдарынан 10 000 адам қаза тапты. Бауырлас қалалар: Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [http://centralamerica.com/nicaragua/maps/mapman.htm Map of Managua city] * [http://www.vianica.com/visit/managua Managua photos, attractions, municipalities, hotels, etc.]
Джуба

Джуба қаласы - Оңтүстік Суданның астанасы және ең ірі қаласы. Ол Ніл өзенінің жағасында, Оңтүстік Суданның орталық бөлігінде, Эфиопиямен шекараға жақын орналасқан. Халқының саны 172 730 ((2007) Тарихы Джуба қаласының аумағын ерте кезден бері адамдар мекендеген. Ежелгі нубийлік және египеттік мәдениеттер бұл аумақта қалыптасып, гүлденген. 19 ғасырда Джуба аумағы Мысырдың бақылауында болған. Мысырлықтар бұл аймақты пайдаланып құл саудасын жүргізген. 20 ғасырдың басында Джуба Британдық Суданның басқаруына өтті. Осы кезде Джуба көптеген жаңа құрылыстар мен инфрақұрылым салынып, ауыл шаруашылығы дамыды. 1956 жылы Судан тәуелсіздік алғаннан кейін Джуба Суданның оңтүстігіндегі маңызды қала болды. 1983-2005 жылдары Суданда азамат соғысы болды. Джуба қаласы соғыстың қиындықтарына ұшырады. 2011 жылы Оңтүстік Судан тәуелсіздік алғаннан кейін Джуба жаңа мемлекеттің астанасы болды. Бұл кезде қалада едәуір құрылыс жұмыстары жүргізілді. Климаты Джуба қаласы теңіз деңгейінен 584 метр биіктікте орналасқан. Жыл бойы жауын-шашын аз болады, бірақ ылғалды маусым мамырдан қазанға дейін созылады. Бұл кезде күндер ыстық және ылғалды болады. Құрғақ маусым қарашадан сәуірге дейін созылады, бұл кезде күндер ыстық және құрғақ болады. Галерея Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20120111065216/http://ru.allmetsat.com/climate/kenya-uganda.php?code=62941 Климаты]
Кигали

Кигали (; бұрынғы атауы Кигари — Руанданың астанасы және ең ірі қаласы. Ол Руанданың орталық бөлігінде, Ніл өзенінің бұлақтары маңында орналасқан. 2023 жылғы деректер бойынша, қаланың халқы шамамен 1,5 миллион адамды құрайды. Тарихы 1916 жылға дейін Бельгия, сосын Германия отарлады. 1919 жылы қайтадан Бельгияның қолына өтті. 1926 жылы Кигали Руанданың астанасы болды. 1962 жылдан бері Тәуелсіз Руанданың астанасы. Бауырлас қалалар * Дурбан * Претория * Лусака * Оклахома-Сити * Сан-Бернардино * Майнц * Рим * Варем * Чэнду Галерея Дереккөздер
Барадла үңгірі

Барадла үңгірі — Словакия (Словак Карсты) мен Мажарстанның (Аггтелек Карсты) шекарасындағы үңгірлер жүйесі, ол толық зерттелген ең ұзын үңгірлердің бірі болып табылады. Үңгір ұзақ жылдар бойы келушілерге ашық. Оның Мажарстаннан және Словакиядан екі кіреберісі бар. Сипаттама Карст үңгірлер жүйесінің ұзындығы 25,5 км және тағы 5,3 км Домица үңгірін қамтиды. Үңгірдің кіреберісі Аггтелек ауылының маңында жартастың етегінде орналасқан. Үңгірде ұзындығы 7 км болатын топсалы және бұралмалы магистральдық туннельдер, сонымен қатар ені 10 метр және биіктігі 7-8 метр залдар бар. Көптеген қысқа және ұзын байланыстырушы бүйір тармақтары бар. Үңгірдің едәуір бөлігі әртүрлі түстер мен пішіндерге ие. Сталактиттер бар. Су тасқыны кезінде жер асты өзен сулары негізгі туннель арқылы өтеді. Үңгірдің табиғи кіреберістері көне заманнан ашық, сонымен қатар неолит дәуірінің іздері де бар. Үңгір туралы алғашқы жазбаша ескерту 1549 жылдан басталады. Үңгірге алғашқы барлауды 1794 жылы Джозеф Сарториус жүргізді. 1802 жылы зерттеулер жүргізіліп, алғашқы карта жарияланды. 1825 жылға қарай үңгірдің тек 1,8 шақырымы ғана зерттелді. 1825 жылы инженер Имре Васс үңгірді негізгі туннель бойымен тағы 5 км зерттеп, нақты карта мен сипаттама жасады. Оның шығармасы мажар және неміс тілдерінде 1831 жылы жарық көрді. Алғашқы туристік серуендер 1806 жылы ұйымдастырылды. 1890 жылы Қызыл көлдің кіреберістері ашылып, үңгірдің жаңа бөліктерін одан әрі барлау 1927-1928 жылдар аралығында жүргізілді. 1995 жылы Барадла үңгірі, сондай-ақ Аггтелек Карсты мен Словак Карстының басқа үңгірлері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысаны болып жарияланды. Бүкіл үңгір жүйесі мен дренаждық аумақтар – жақын маңдағы халықаралық маңызы бар Домикавал сулы-батпақты жерлерімен – 2001 жылдан бері қорғалған. Үңгір орналасқан Аггтелек ұлттық саябағы келушілерді қызықтырады. Келушілер бірнеше жаяу жүру бағыттарын таңдай алады. Дереккөздер
Сан-Сальвадор

Сан-Сальвадор — Солтүстік Америкадағы қала, Сальвадор елiнiң астанасы және ең iрi қаласы. Негізгі ақпараттар * Халық саны: 2 175 000-нан астам * Ауданы: 238,7 км² * Тілдер: Испан тілі * Валюта: Сальвадорлық сом * Климаты: Тропиктік, ылғалды және ыстық *Сан-Сальвадордың негізін 1525 жылы испан отаршылары қалаған. 1540 жылы Сальвадор Корольдігінің астанасы болып тағайындалды. *Қала бірнеше рет жер сілкінісі мен жанартау атқылауынан зардап шеккен. *1980-1992 жылдары Сальвадорда азамат соғысы жүрді. *Қалада қаржы, сауда, туризм және өндіріс салалары дамыған. Бауырлас қалалар * Каракас , Венесуэла * Сан-Хосе , Коста-Рика * Гватемала , Гватемала * Мехико , Мексика * Лос-Анджелес , АҚШ * Мадрид , Испания * Гвадалахара , Мексика * Тель-Авив , Израиль * Манагуа , Никарагуа * Сан-Педро-Сула , Гондурас * Тайбэй , Тайвань * Сан-Паулу , Бразилия * Ла-Пас , Боливия * Картахена , Колумбия * Богота , Колумбия * Барселона , Испания Атақты адамдары ]] * Хосе Матиас Дельгадо (-), сальвадор президенті (1821—1823). * Патрисия Чика — режиссёр, сценарист. Сілтемелер *https://web.archive.org/web/20181111205240/http://www.sansalvador.gob.sv/DatosDelMunicipio
Коберн-Таун

Коберн-Таун (, бұрынғы атауы Гранд-Терк) — Туркс және Кайкос аралдарындағы ең үлкен қала және астана. Гранд-Терк аралының солтүстік жағында орналасқан. Қаланың негізі 1681 жылы қаланған. Багам аралдарының бұрынғы губернаторы Фрэнсис Коберннің құрметіне аталған. Қала іргетасын қалаушылардың бірі болған. Қала тропикалық климатта орналасқан. Жыл бойына ыстық және ылғалды ауа райы тән. Жыл бойына температура 25-тен 32 градус Цельсийге дейін болады. Ең суық айлар - желтоқсан мен қаңтар, ең ыстық айлар - шілде мен тамыз. Коберн-Таунның экономикасы негізінен туризм мен қаржы қызметтеріне негізделген. Сілтемелер * https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cockburn_Town
Фунафути

Фунафути — Тувалу арал мемлекетінің астанасы және ең ірі қаласы. Ол Фунафути атолында орналасқан, ол 30-ға жуық кішігірім аралдардан тұрады. Негізгі ақпараттар * Халық саны: Шамамен 6000 адам * Ауданы: Кішкентай, 2,4 шаршы километр * Тілдер: Тувалу тілі және ағылшын тілі * Валюта: Тувалу доллары * Климаты: Тропиктік, ылғалды және ыстық Тарихы Фунафути атолында ерте кезден бастап полинезиялық халықтар өмір сүрген. 18 ғасырда Еуропалықтар Фунафутиге келді. 19-ғасырда Фунафути британдықтардың колониясына айналды. 1978 жылы Тувалу британдықтардан тәуелсіздік алды. Фунафути мемлекеттің астанасы болып жарияланды. Экономикасы Фунафути экономикасы балық аулауға, кокос өсіруге және туризмге негізделген. Азық-түлік және басқа тауарларды импорттайды. Қала мемлекеттік мекемелердің және мектептердің орталығы болып саналады. Климаты Фунафути тропиктік климатпен сипатталады. Бұл дегеніміз, жыл бойына ауа райы ыстық және ылғалды. Жыл бойына температура 25-тен 32 градус Цельсийге дейін ауытқиды. Ең суық айлар - шілде мен тамыз, ал ең ыстық айлар - желтоқсан мен қаңтар. Сілтемелер * [http://www.tuvaluislands.com/history.htm Тарихы]
Ломе

Ломе — Того Республикасының астанасы және ең ірі қаласы. Елдің оңтүстік-батысында, Гвинея шығанағының жағасында орналасқан. 2020 жылғы деректер бойынша Ломе қаласында шамамен 837,400 адам тұрады. Тарихы Ломе қаласының негізі 18 ғасырда қаланған, ол кезде кішкентай балықшы ауылы болған. 19 ғасырдың басында Того аймағына еуропалықтар, әсіресе, неміс саудагерлері келе бастаған. 1884 жылы неміс саудагерлері Ломеде сауда бекетін ашты, ол кейіннен Того колониясының астанасына айналды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ломе Францияға тиесілі болды. 1960 жылы Того тәуелсіздікке қол жеткізді де, 1960 жылдан бастап, Ломе Тогоның астанасы болды. Бауырлас қалалар * Тайбэй (1966) * Дуйсбург (1973) * Шэньчжэнь (1996) * Бэй-сити Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.ub.tg/ Université de Lomé] * [http://www.republicoftogo.com/ République Togolaise] * [http://www.diastode.org/ diastode.org — Diaspora Togolaise pour la Démocratie — Togolese Diaspora for the Democracy], * [http://www.seemannsmission.org/index.php?optioncom_content&viewarticle&id205&Itemid453&lang=de Deutsches Seemannsheim in Lomé] *
Атафу

Атафу — Токелау атолдарының бірі. 1765 жылы Джон Байрон ашты. Ол кезде аралда ешкім тұрмайтын еді. Токелаудың астанасы. 2011 жылғы санақ бойынша аралда 480 адам тұрды. Бұл әлемдегі ең халқы аз астана. Атафу Тынық мұхитының дауыл белдеуінде орналасқан. 1914 жылдың қаңтарында қатты дауыл шіркеуді және аралдардағы үйлердің көпшілігін қиратып, көптеген кокос пальмаларын құлатты. Сілтемелер # http://archive.travel.ru/tokelau/sites/ # https://web.archive.org/web/20081230150858/http://polynesia.ru/tokelau/
Кампала

Кампала — Угандадағы ең ірі қала және оның астанасы. Ол елдің орталығында және Виктория көлінің жағасында орналасқан. Халқы шамамен 1,5 миллион (агломерациясымен 3,5 миллионға жуық). Тарихы Кампала аймағын алғаш мекендегендер Баганда тайпасы болған, олар Виктория көлінің жағасында егістіктер мен жайылымдарды басқарған. 1894 жылы Британдықтар Кампаланы басып алып, оны Буганда протекторлығының астанасы етті. 1962 жылы Уганда тәуелсіздік алды да, Уганда астана болды. Климаты Кампала қаласының климаты тропикалық, жаңбырлы және ылғалды болып келеді. Температура: Жыл бойы температура тұрақты болып, түнгі температура 15°C - 25°C аралығында, күндізгі температура 25°C - 30°C аралығында болады. Дереккөздер Сілтемелер *
Коломбо

Коломбо ( , ) — Шри-Ланканың ең ірі қаласы және бұрынғы астанасы. Ол елдің батыс жағалауында, Үнді мұхитының жағасында орналасқан. Коломбо - халықаралық сауда орталығы, экономикалық және мәдени орталық. Бауырлас қалалар * Санкт-Петербург, Ресей (1997) * Шанхай, Қытай (2003) * Лидс, Ұлыбритания (2008) * Ұлан-Батыр, Моңғолия (2012) * Мале, Мальдивтер (2013) Тарихы * 15 ғасыр: Португалиялықтар Шри-Ланкаға келіп, Коломбо аймағын басып алды. Олар аймақтың сауда орталығы ретінде маңыздылығын түсініп, онда көптеген қорғаныс бекіністерін құрып, сауда кемелерін бақылауға алды. * 17 ғасыр: Голландиялықтар Португалиялықтарды жеңіп, Коломбоны бақылауға алды. Олар қаланы дамытып, оны Шри-Ланканың негізгі сауда орталығына айналдырды. * 18 ғасыр: Британдықтар Голландиялықтарды жеңіп, Коломбоны бақылауға алды. Олар қаланы дамытуды жалғастырып, оны Шри-Ланканың астанасына айналдырды. Британдық кезеңде Коломбо қаласы өзінің заманауи инфрақұрылымын және архитектурасын қалыптастырды. * 1948 жыл: Шри-Ланка тәуелсіздік алғаннан кейін, Коломбо оның астанасы болып қалды. Қала әлі де Шри-Ланканың экономикалық, саяси және мәдени орталығы саналады. Климаты Коломбо қаласы тропикалық муссондық климатта орналасқан. Жыл бойы температура шамамен 25-30 °C аралығында болады, айтарлықтай ауытқулар болмайды. Жыл бойы ылғалдылық жоғары, әсіресе муссондық маусымда. Дереккөздер
Сува

Сува — Океаниядағы қала, Фиджидің астанасы. Фиджи аралдарындағы ең үлкен арал Вити Левуда орналасқан. Ол аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында, ауқымды су қоймасы - Сува бұғазымен қоршалған. Халқының саны 74481 (2007). Тарихы Сува қаласының орны бұрын Меланезия халқының мекені болған. 1874 жылы Фиджи Ұлыбританияның колониясы болды. 1877 жылы Сува Фиджидің астанасы болып жарияланды. 20 ғасырдың басында Сува Фиджидегі маңызды порт және сауда орталығына айналды. 1970 жылы Фиджи тәуелсіздік алғаннан кейін, Сува саяси және экономикалық жағынан маңызды қала болып қала берді. Климаты Сува қаласының климаты тропикалық, ылғалды және жылы. Жыл бойы температура 20-30 °C аралығында болады. Жауын-шашын мол, әсіресе жаз мезгілінде (қарашадан сәуірге дейін). Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 3000 мм-ден асады. Тропикалық циклондардың әсеріне ұшырайды. Дереккөздер Сілтемелер * * [http://www.fijimuseum.org.fj/ Сува мұражайы] * * [http://www.usp.ac.fj/ Оңтүстік тынық мұхит университеті]
Асмэра

Асмэра, немесе Асмара , ) — Эритреяның астанасы және ең ірі қаласы. Ол Эритреяның солтүстік-шығысында, Эритрея қыратында, теңіз деңгейінен шамамен 2300 метр биіктікте орналасқан. Тарихы Асмэра аймағы ежелгі заманнан бері адамдар мекендеген. 15 ғасырда бұл аймақ Аксум патшалығының біртұтас бөлігі болған. 1889 жылы Италия Асмэраны басып алып, оның колониясы етті. Итальяндар Асмэраны олардың Шығыс Африкадағы негізгі базасына айналдырып, ол тез дамыды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Асмэра Ұлыбританияның басқаруына өтті. 1952 жылы Эритрея Эфиопияға қосылды, Асмэра Эфиопияның қаласы болды. 1993 жылы Эритрея тәуелсіздік алғаннан кейін Асмэра Эритреяның астанасы болды. Бауырлас қалалар * Флоренция , Италия * Хартум , Судан * Атланта , АҚШ Галерея Сілтемелер * http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=Асмэра
Мбабане

Мбабане (, ) — Эсватинидің астанасы және ең ірі қаласы және Хохо әкімшілігінің орталығы. Ол елдің батысында, Мбабане өзенінің жағасында орналасқан. Тарихы 1894 жылы Свазиленд Ұлыбританияның протекторатына айналады. 1902 жылы Мбабане ауылы жаңадан қалыптасқан Свазиленд әкімшілігінің орталығына айналады. 20 ғасырдың басында Мбабане ауылы қалаға айналып, қазіргі заманғы инфрақұрылымдар құрыла бастайды. 1968 жылы Свазиленд тәуелсіздік алғаннан кейін, Мбабане оның астанасы болып жарияланады. 20 ғасырдың соңында Мбабане Свазилендтің экономикалық және мәдени орталығына айналып, қала жаңадан дамыған инфрақұрылымдармен және ғимараттармен толықтырылады. Географиясы Мбабане Свазилендтің батысында, Мбабане өзенінің жағасында орналасқан. Қала осы өзеннің екі жағында орналасқан, биіктігі шамамен 1200 метрден жоғары. Солтүстігінде Мбабане таулары, оңтүстігінде Шилуване таулары бар. Мбабане климаты жағынан салқын және жаңбырлы. Қала жаз мезгілінде өте ыстық болып, құрғақ климат басым, ал қыста салқын және ылғалды климат басым болады. Бауырлас қалалар * Форт-Уэрт, АҚШ * Тайбэй, Тайвань Дереккөздер Сілтемелер * https://en.wikivoyage.org/wiki/Mbabane#Q3904
Панама (қала)

Панама , ресми атауы Нуэстра-Сеньора-де-ла-Асунсьон-де-Панама — Панама елiнiң астанасы және ең iрi қаласы. Ол Кариб теңiзiнің жағасында орналасқан және Панама каналының батыс жағында орналасқан қала. Тарихы * 1500-1519: Испандық конкистадор Васко Нуньес де Балбоа Панама бұғазын тауып, бұл аймақты “Қасиетті Мария Голдың Жерi” деп атаған. * 1519: Панама қаласы “Қасиетті Мария Голдың Жерi” деген атаумен негізделген және оның алғашқы тұрғындары оңтүстік Америка отарына барушылар болады. * 1671: Панама қаласы қарақшы Генри Морган басшылығымен шабуылға ұшырайды және қиратылады. * 1673: Қала ағымдағы орында қайта құрылады және оны қорғау үшін қамалдар құрылады. * 1821: Панама Испаниядан тәуелсіздік алады және Колумбияның бөлігіне айналады. * 1903: Панама Колумбиядан тәуелсіздік алады және АҚШ-пен келісім жасап, Панама каналын құруға рұқсат береді. * 1914: Панама каналы ашылады және Панама қаласы халықаралық маңызды орталыққа айналады. Климаты Панама қаласы тропикалық климатпен сипатталады, яғни жыл бойы жылы және ылғалды болып келеді. Жыл бойы температура шамамен 24-32 °C аралығында болады, айтарлықтай ауытқулар болмайды. Ылғалдылық жоғары, әсіресе жауын-шашынды маусымда. Дереккөздер Сілтемелер * https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_001336965?page=277
Рацка (қой тұқымы)

Рацка – мүйізді ешкінің мүйізін еске түсіретін ерекше спираль тәрізді мүйіздерімен танымал қой тұқымы. Бұл тұқым ерекше, өйткені екі жыныста да бастың жоғарғы жағынан жоғары қарай созылатын ұзын, спираль тәрізді мүйіздер бар. Олар басқа үй қойларының мүйізіне ұқсамайды және ұзындығы 61 см дейін өседі. Ең қысқа қалыпты ұзындық – қошқарлар үшін 51 см және аналықтар үшін 30-38 см. Мажарстанда шыққан Рацка тұқымы кем дегенде 1800 жылдан бері, бірінші тіркеу жазбасы орнатылған кезден бастап бар. Бұл тұқымды мажар халқы көптеген ғасырлар бойы ұстаған және бір кездері Мажарстанда ең көп таралған сорт болған. Бұл төзімді, жан-жақты тұқым – сүт, жүн және ет үшін пайдаланылады. Олардың жүні ұзын және өрескел, негізінен екі түрлі түсте болады: кілегей түсті және тұмсық пен аяқтары ашық қоңыр түсті және қара вариация. Қара қойлардың жүнінің ұштары күн сәулесінің әсерінен қызыл-қара түске айналады, ал талшықтардың ұштары қартайған сайын сұр түске айналады. Қойлардың салмағы шамамен 40 кг, ал қошқарлардың салмағы 60 кг. Жүннің салмағы қошқарлар үшін кемінде 3 кг болуы керек. Қошқарлардың орташа биіктігі 72 см. Ең көп Мажарстандағы Хортобад даласында және аз дәрежеде Караш-Северинде, Румынияда кездеседі. Бірегей ерекшеліктеріне байланысты ол Ұлыбританияға, Америка Құрама Штаттарына және Францияға өсіп келе жатқан мөлшерде экспортталды, ал оның туған жерінде қызығушылық шектеулі болып қалады. Бұл тұқымның қайталанбас келбеті мен байсалды табиғаты бұл жануарды мал шаруашылығына қызығатындардың қызығушылығын арттырады. Дереккөздер
Адамстаун

Адамстаун — Питкэрн аралдарындағы жалғыз елді мекен. Халқының саны 54 адам (2023). Аралдың солтүстік жағында, аралдағы жалғыз портқа жақын жерде орналасқан. Адамстаун әлемдегі ең кішкентай астана болып саналады. Адамстаунда адвентистер шіркеуі, қала алаңы және қоңырау мұнарасы бар. Әлемнің басқа елдерінен қашықтығына қарамастан, мектепте компьютер, теледидар және телефон қолжетімді. Тұлғалары * Флетчер Кристиан (1764—1793) * Джон Адамс (1768—1829) * Thursday October Christian (1790—1831) Галерея Дереккөздер
Кингстон (Норфолк аралы)

Кингстон; ) — Океаниядағы қала, Аустралияға қарасты Норфолк аралының астанасы. Халқының саны 341 адам (2015). 1788 жылы 6 наурызға іргесі қаланды. Галерея Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.pitcairners.org/vt_kingston.html Кингстон] *
Мата-Уту

Мата-Уту (, уолл. Matāʻutu) — Океаниядағы қала, Уоллис және Футунаның әкімшілік орталығы. Аумақтың ең ірі теңіз порты, әуежайы. Мата-Уту теңіз деңгейінен 6-12 м биіктікте орналасқан. Қала тропикалық климатқа ие . Жыл бойы, тіпті ең құрғақ айларда да айтарлықтай жауын-шашын болады. Дереккөздер Сілтемелер *https://books.google.com/books?idyP51YW_ekggC&pgPA41
Нью-Дели

Нью-Дели, Жаңа Дели (, Наи-Дилли; , ) — Азиядағы қала, Үндістанның астанасы және ең ірі қалаларының бірі. Ол солтүстік Үндістандағы Дели қаласының ауданы саналады. Халық саны шамамен 320 мың адам. Тарихы 1757 жылдан 1911 жылға дейін Британдық Үндістанның астанасы Калькутта болды. Бірақ сонымен бірге Дели Ежелгі және ортағасырлық Үндістанның бірнеше империяларының, әсіресе Моңғол империясының саяси және қаржылық орталығы ретінде қызмет етті. 1900 жылдардың басында ағылшын әкімшілігіне Үнді империясының астанасын Калькуттадан Делиге көшіру туралы ұсыныс жасалды. Үндістанның шығыс жағалауында орналасқан Калькуттадан айырмашылығы, Дели Солтүстік Үндістанда орналасқан және Британдық Үндістан үкіметі Делиден елді басқару оңайырақ болады деп есептеді. 1911 жылы 12 желтоқсанда Үндістанның сол кездегі императоры Джордж V Британдық Үндістанның астанасы Делиге көшірілетінін жариялады. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Нью-Дели Үндістан үкіметі тағайындаған мэр басқаратын шектеулі автономиялық аймаққа айналды. 1991 жылғы Үндістан Конституциясына енгізілген 69-шы түзету «Делидің ұлттық астанасы» деп жариялайды. Климаты Бауырлас қалалар * Чикаго, Иллинойс, АҚШ (2001 жыл) * Вашингтон, АҚШ * Белград, Сербия Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.newdelhi.net Нью-Дели] * [http://www.ndmc.gov.in/ Нью-Дели] * [https://web.archive.org/web/20070714212318/http://www.mapunity.org/maps/delhi/ Интерактивті карта]
Диего-Гарсия

Диего Гарсия аралы — Үнді мұхитындағы Чагос архипелагында орналасқан ұсақ арал, Маврикийге қарайды. Ұлыбританияға 99 жылға жалға берілген. Диего Гарсия аралында шамамен 2000 адам тұрады, олар негізінен білім беру, медицина және қорғаныс қызметтерімен қамтамасыз етіледі. АҚШ 1966 жылы аралда әскери база құру үшін Ұлыбританиямен келісім жасасқан. Бұл база қазір АҚШ әскери қару-жарақ пен әуе қатынасы үшін маңызды стратегиялық орталық болып табылады. Тарихы * 16-шы ғасыр: Диего Гарсия аралы португал теңізшілері мен тұрғындары тапқан арал болып табылады. * 18-ші ғасыр: Арал Францияның басқаруына беріледі және олар оған “Île Chagos” деген ат қояды. * 19-шы ғасыр: Арал Ұлыбританияның басқаруына беріледі. * 1960-шы жылдар: АҚШ базасын құру үшін аралда тұратын жергілікті халық көшіріледі. Климаты Диего Гарсия аралы тропикалық климатпен сипатталады, ол жылы және ылғалды болады. Жыл бойы температура шамамен 26-31°C аралығында болады. Айтарлықтай ауытқулар болмайды. Дереккөздер Сілтемелер *http://www.worldstatesmen.org/Br_Indian_Ocean_Terr.html
Уэст-Айленд

Уэст-Айленд — Аустралия қарамағындағы Кокос аралдарының орталығы. Халқының саны 133 адам. Географиясы Қала Уйэст-Айленд аралында орналасқан. Аустралиядан 2000 шақырым қашықтықта жатыр. Үнді мұхитының солтүстік-шығысында. Климаты Аймақтың климаты жылы, құрғақ және континентальды деп саналады. Жаз кезінде температура 25-35 градус аралығында болады, кейде 40 градустан да асады. Жауын-шашын өте аз жауады. Қыс кезінде температура 15-25 градус аралығында болады. Жауын-шашын қыс айларында көбірек болады. . Архитектура Халық негізінен аралдың ортасында шоғырланған. Аурухана, бірнеше қонақүйлер мен кафелер бар. Аралдың бүкіл солтүстік және оңтүстік бөлігін пальма плантациялары алып жатыр. Аралдың солтүстігінде жанармай сақтайтын цистерналар, жағажай және оқшауланған станция бар. Әуежайдың жанында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған метеорологиялық обсерватория бар . Аралдың оңтүстік-шығысында 1995 жылы құрылған Пулу ұлттық паркі орналасқан. Дереккөздер Сілтемелер * http://www.citypopulation.de/Australia-CocosIslands.html