Фламандар

Фламандар (өз атауы Vlamingen) — Бельгияның солтүстік өңірлерін мекендейтін халық. Саны 6,6 миллион адам. (2016, бағалау). Олар сондай-ақ АҚШ-та (58,5 мың адам), Францияның солтүстік-шығысында (200 мың адамға дейін) т.б. Африка мен Австралия елдерінде де тұрады. Жалпы саны 7,3 млн. адам (2003). Антропология жағынан атлант-балтық нәсіліне жатады. Этногенезі Этникалық тұрғыдан фламандтар негізінен германдық франк, батав, сакс және фриз тайпаларының ұрпақтары. Фламанд этносының құрамына франк шапқыншылығына дейін осы территорияда өмір сүрген және франктермен ассимиляцияланған кельт белг тайпалары да кірді. Тілі Олар нидерланд (голланд) тілінің фламанд диалектісінде (герман тобы) сөйлейді. Діні Фламандықтардың шамамен 75% -ы католиктер, агностик немесе атеист. Тарихы Фламандықтар голландтармен туыстас. Фламандтар Фландрия округінің негізгі халқын құрады, орта ғасырларда Еуропаның экономикалық дамыған аймақтарының бірі болды. Фламанд этносының қалыптасуы XV—XVI ғасырларда орын алды. XVI ғасырдағы Нидерланды революциясынан кейін фламандтар бір — бірінен ажырады. Фландрияның солтүстік бөлігі испандық үстемдіктен босатылған Біріккен провинцияларға кірді, Фландрияның көп бөлігі Испанияның қол астында қалды, 1714 жылдан бастап - Аустрия, 1797 жылы Францияға қосылды. 1814-15 жылдардағы Вена конгресінің шешімімен Фландрияның екі бөлігі де Нидерланды Корольдігінің құрамына енді. 1830 жылғы Бельгия революциясының нәтижесінде фламандтар валлондармен бірге тәуелсіз Бельгия мемлекетін құрды, фламандтардың бір бөлігі Нидерланды халқының құрамында қалды. 1840 жылдары ұлттық мәдениетті жандандыруға бағытталған фламандтық ұлттық қозғалыс пайда болды, ұлттық әдебиет дамып, фламанд тілі Бельгияның ресми тіліне айналды. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап Фландрияның қарқынды экономикалық дамуы жағдайында ХІХ ғасырдың ортасында фламандтар мен валлондар арасындағы ұлттық тіл мәселесі бойынша, Бельгияда Федеративті мемлекеттік құрылымды енгізу мәселесі бойынша қайшылықтар күшейе түсті. 1993 жылдан бастап Бельгия — Фландрия, Валлония және Брюссель аймақтық қауымдастықтарының федерациясы болып табылады. Кәсібі Фламандтықтардың өмірінде жұмыс басты орын алады. Өнеркәсіпке, ауыл шаруашылығына және қызмет көрсетуге негізделген бағытта жұмыс жасайды. Көптеген фламандтықтар Антверпен және Брюссель сияқты ірі қалаларда жұмыс істейді, бұл олардың кәсіби өмірінде әртүрлілікті тудырады. Ең танымал халық қолөнерінің бірі - тоқыма өндірісі. Ертеректе бұл өңір сапалы мата шығаратын иіру және тоқыма цехтарымен танымал болған. Фламанд тоқыма өндірушілері бүкіл Еуропаға экспортталатын әдемі маталарды жасау үшін зығыр және жүн сияқты жергілікті талшықтарды пайдаланды. Қазіргі фламандық шеберлер тоқыма өндірісінің дәстүрін жалғастырып, кілемдер, дастархандар мен киімдер сияқты бірегей бұйымдарды жасайды. Керамика өнері де дамыған. Керамикалық суретшілер әртүрлі заттарды, соның ішінде ыдыс-аяқты, сәндік бұйымдарды және плиткаларды жасайды. Фламанд фарфор бұйымдары жоғары сапасымен және талғампаз дизайнымен ерекше танымал. Мечелен және Динант сияқты қалаларда қолөнершілер ата-бабаларының дәстүрлері бойынша жұмысын жалғастыратын көптеген шеберханалар бар. Ағаш өңдеу қолөнерінің де халық мәдениетінде терең тамыры бар. Шеберлер әртүрлі ағаш бұйымдарын жасайды: жиһаздан ойыншықтарға және сәндік элементтерге дейін. Әсіресе, қолдан жасалған ағаш ойыншықтар сұранысқа ие. Олар көбінесе ойынға арналған заттар ғана емес, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан өнер туындылары болып табылады. Шеберлер жергілікті ағаш түрлерін пайдаланады, бұл олардың бұйымдарына ерекше сипат береді. Фламанд халық өнерінде шыны үрлеу де маңызды орын алады. Шыны үрлеу шеберлері ыдыс-аяқ пен ваза сияқты функционалды элементтерді де, сәндік элементтерді де жасайды. Левен және Антверпен сияқты қалаларда орналасқан шыны зауыттары бірегей өнімдерімен танымал. Заманауи шыны үрлеушілер заманауи дизайн әдістерімен үйлестіре отырып, дәстүрлі әдістерді қолдануды жалғастыруда. Бұл жергілікті тұрғындардың да, туристердің де назарын аударатын бірегей өнер туындыларын жасауға мүмкіндік береді. Тұрмыс салты Фламандықтар отбасы басқа еуропиялық ұлттарға қарағанда көп балалы және валлондық отбасыларға қарағанда патриархалдық. Ағылшындардың туыстық жүйесі қалыптасқан Фламандықтарда ұзақ уақытқа дейін қауымдық қатынастардың қалдықтары ұзақ уақыт бойы сақталды: (өзара көмек, жыл сайынғы ортақ ас, ақсақал сайлау, т.б.) сақталып келді. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендер — жақын орналасқан хуторлар. Фламандықтар арасында ұзынша баспаналар кең тараған. Онда тұрғын бөлмелер мен шаруашылық жайлар бірге болды. Сырты боялып, әдетте сыланған және ақ, қызғылт немесе сары түстермен боялған, үй шатыры әсемделіп жасалды. Сондай-ақ, жабық ауласы бар үйлер де бар. Дәстүрлі фламандтық үйлер биік төбелері мен кірпіш қасбеттері бар өзіне тән архитектуралық стильге ие. Қалаларда көбінесе коммерциялық мақсатта пайдаланылатын терезелері бар тар үйлерді көруге болады. Ауылдық жерлерде бақшасы бар кеңірек үйлер жиі кездеседі. Үйлердің интерьер дизайны әдетте жергілікті дәстүрлерді көрсетеді: ағаш және тас сияқты табиғи материалдарды пайдалану, сондай-ақ қолдан жасалған сәндік элементтермен жайлы атмосфера. Фламандтар өз үйлеріндегі жайлылық пен функционалдылықты бағалайды Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері голландтар киіміне ұқсас. Ол иығы, жеңі бар зығырдан жасалған көйлектен және алдыңғы жағында байланған қара корсеттен тұрды. Кейде үстіне ұзын жемпір мен жеңіл алжапқыш киетін. Әйелдер бірнеше белдемше киген, үстіңгі жағы - өте кең, қалың топтамада белге жиналған, қара түсті, бір түсті материалдан тігілген. Жиегі бар үлкен орамал тән болды. Костюм «фали» деп аталатын шашағы бар қара жібек шарфпен толықтырылды. Олар оған басы мен жоғарғы денесін ораған. Бельгияның да, Нидерландтың да барлық фламандтық провинцияларында фали киген. Бұл орамал испандықтардың әсерінен пайда болды. XIX ғасырда осы аймақтарға тән әйелдер киімінің тағы бір түрі барлық фламандтық провинцияларда кең таралған - капюшоны бар плащ. Оны әдетте үйден шыққанда қолайсыз ауа-райында киетін. Әйелдер бас киімдерінің түрлері әр аймақта әр түрлі болды: солтүстік-шығыс Брабантта олар кішкентай, тығыз ақ қалпақ киген, Фландрияда кәдімгі шілтерлі қалпақшалар болды. Фламандтық қалпақшалар әрқашан шілтер, моншақтар және ленталармен біріктірілген жасанды гүл шоқтарымен безендірілген (бұл әшекей «паффер» деп аталды). Кәдімгі күндерде қалпақшаның үстіне кішкентай түрлі-түсті шарф байланған. Қазіргі уақытта фламанд әйелдерінің толық ұлттық киімін тек ұлттық мерекелерде көруге болады. Дегенмен қазірдің өзінде кейбір аймақтарда егде жастағы әйелдер халық киімінің жеке элементтерін киеді. Алайда ерлерге арналған фламандтық дәстүрлі костюмі жойылған. Дәстүрлі тағамдары Ұлттық асхананың ең танымал тағамдарының бірі — балықтан, көкөністерден және дәмдеуіштерден жасалған дәмді сорпа түрі «вотерзой». Кейінірек балықтың орнына тауық еті қолданыла бастады. Еттен басқа, құрамына картоп, сәбіз, пияз кіреді, дәмдеуіштермен (тасшөп, шалфей, лавр жапырағы) толықтырылады. Жолақтарға кесілген көкөністер бөлек қайнатылады және тек соңында барлық ингредиенттер ыстық сорпада араласады. Осыдан кейін тағамға жұмыртқа және крем-фрайше (қаймақтың француз түрі) дәмделеді. Бельгияда кең таралған "стумп" (stoemp) — жұмыртқа мен бекон қосылған картоп пен сәбіз, пияз, қырыққабат пюресі. «Волован» (фр. vol au vent) - бұл қатпарлы қамырдан жасалған жеңіл тағамдар, оның ішінде салмасы бар ет, балық немесе көкөніс бұқтырмасы. Бельгиядағы ең танымал сусындардың бірі - сыра, бұл сусынның 900-ге жуық маркасы шығарылады. Бельгиялық сыра өте күшті және басқа нәрселермен қатар жиі бал, жеміс, қант және оған ерекше дәм беретін басқа ингредиенттерді қамтиды. Фольклоры Фламанд фольклоры көбінесе сиқыр мен қиял элементтерін қамтитын халық ертегілері мен аңыздарына бай. Негізгі тақырыптарға мыналар жатады: *Батырлар туралы мифтер: Көптеген аңыздар жергілікті батырлар мен олардың ерліктері туралы айтады. Мысалы, рыцарлар және олардың айдаһарларға немесе зұлым күштерге қарсы күресі туралы әңгімелер. *Рухтар мен елестер туралы ертегілер: Фламанд фольклорында ескі сарайларды немесе ормандарды аңдып жүрген елестер туралы әңгімелер жиі кездеседі. Бұл әңгімелер адамгершілік сабақтары туралы ескерту ретінде қызмет етеді. *Жануарлар туралы ертегілер: жануарларға адамдық қасиеттер берілген көптеген жануарлар ертегілері маңызды моральдық сабақтар мен құндылықтарды жеткізеді. Фламанд фольклорында музыка маңызды рөл атқарады. Дәстүрлі халық әндері мерекелерде, отбасылық мерекелерде жиі орындалады. Билерді сүйемелдейтін әуендер жасау үшін аккордеон, скрипка, волынка сияқты аспаптар қолданылады. Би билеу де мәдени шаралардың маңызды бөлігі болып табылады. Ең танымалдарының бірі - мерекелер мен фестивальдерде орындалатын «Фламанд вальсі». Фламандтар көптеген дәстүрлі мерекелерді тойлайды, олардың көпшілігі халық мәдениетінде терең тамыры бар. Мысалы: *Карнавалдар: Фландриядағы әртүрлі қалаларда адамдар костюмдер киіп, шерулерге қатысатын түрлі-түсті карнавалдар өтеді. *Егін мерекесі: Күзгі мерекелер көбінесе егінге алғыс айтумен байланысты. Бұл іс-шараларға дәстүрлі тағамдар мен сусындарды көруге болатын жәрмеңкелер кіреді. *Рождестволық әдет-ғұрыптар: Фландриядағы Рождество көптеген дәстүрлермен бірге жүреді, соның ішінде шыршаны безендіру, ән айту және арнайы тағамдар дайындау. Бүгінгі таңда фламанд фольклоры заманауи мәдениетке әсер етуді жалғастыруда. Көптеген заманауи суретшілер, музыканттар мен жазушылар халық дәстүрлерінен шабыт алады. Фольклорлық мотивтерді театрда, кинода, әдебиетте көруге болады. Дереккөздер