kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Әдет-ғұрыптар

Әдет-ғұрып — белгілі бір қоғамдық-әлеуметтік ортада пайда болып, оның мүшелерінің мінез-құлқының, тұрмыс-тіршілігінің бұлжылмас қағидаларына айналған жөн-жосық, жол-жоралғы. Қазақи әдет-ғұрыптар көшпелі тұрмыстың дәстүрлі дүниетанымынан бастау алады. «Табиғаттан еншісі бөлінбеген» сахара жұрты өзін қоршаған ортаның ажырамас бір бөлшегі ретінде сезініп, жарық дүниенің жалғыз жаратушысы – Тәңірге табынған; Көк аспан – Қара жердің киесін қастер тұтып, ата-баба аруағына сиынған. Жүйелі мерзімдік ретпен қайталанып отыратын түрлі табиғи құбылыстардың (күн күркіреуінің, жерсілкінуінің, найзағай ойнауының), маусым алмасымдарының, т.б. сырын анық аңдай алмай, аспан асты, жер үстіндегі күллі тіршілік ағымы, адамзат тағдыры Көк иесінің ырқындағы нәрсе – жазмыш екеніне шүбәсіз сенген. Табиғат заңдылығын қоғам өмірінің, адам тұрмысының тәртібіне айналдыруға тырысу, кие тұту түйсігі қазақ халқының, жалпы түркі милләтінің түп-тегінде – ғұн, сақ тайпаларында болғаны мәлім. Олар көктегі Тәңірді «бабай баба», «Көк ата» атап, оның құдіретіне бас имеу – күпіршілік, ата-баба жолын бұзушылық деп санаған. Осы түсінік дәстүрлі қазақ қоғамындағы құқықтық мәдениеттің алғышарты – әдет-ғұрыпты адамдар арасындағы қарым-қатынастардың негізгі реттеушісі ретінде қалыптастырады. Ол, негізінен, жеке тұлғаларды белгілі бір әлеуметтік және мәдени тағлымдарға үйретіп, оны ұрпақтан ұрпаққа таратуға жәрдемдесті, жеке адамдардың, әлеуметтік топтардың мінез-құлқын тәртіпке келтіріп қана қоймай, қауымішілік тұтастық пен ұлттық мүдделікті нығайтуға септігін тигізді. Қазақ тарихында ежелгі мемлекеттілік нышандарының пайда болуына орай табиғат және өмір құбылыстарын тұтас қалпында, әр алуан қағидаға жіктемей зерделеудің немесе тәңіршілік дүниетанымның жемісі – әдет-ғұрып сенімдері бірте-бірте дәстүрлі құқықтық сана-сезімге ұласып, ел билеудің арнаулы заң нормалары мен институттары ретінде қолданыла бастаған. Дереккөздер
Елікті (ауыл)

Елікті (2018 жылға дейін — Березняковка) — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Садовый ауылдық округі құрамындағы ауыл. Іргесі 19 ғасырдың соңында қаланған. Географиялық орны Аудан орталығы — Зеренді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 32 км-дей жерде. Халқы Инфрақұрылымы Орта мектеп, медициналық пункт, 2 сауда орны бар. Березняковтан 8 км жерден республикалық маңызы бар Көкшетау – Қостанай автомобиль жолы өтеді. Ең жақын теміржол стансасы – Көкшетау (30 км). Дереккөздер
Березовая

Березовая, Қайыңды – Ақмола облысы Ақкөл ауданы ның солтүстігіндегі тау. Ақкөл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 45 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 369 м, ұзындығыы 5 км, енді жері 1,5 км. Таудың батысында 4-5 км жерде Итемген көлі жатыр. Сәл тілімденген беткейлері көлбеу келген. Етегі қатты тілімденіп сайлы-жыралы болып келеді. Геологиялық құрылымы Делювийлі-пролювийлі шөгінділермен жабылған. Жер қыртысы жоғарғы девонның интрузивті жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Карбонатты қара топырағында әр түрлі шөптесін аралас бетеге, қылқан, боз, қызыл қау өскен. Дереккөздер
Никарагуалықтар

Никарагуалықтар — Никарагуаның негізгі халқы. 5,1 млн адам (2005, халық санағы). Олар сондай-ақ Коста-Рика (800 мың адамға дейін), АҚШ (211,5 мың адам – 2000, санақғ есептеулер бойынша 700 мың адамға дейін, негізінен Майами қаласында (Флорида) және оның төңірегінде, сонымен қатар Калифорнияда], Сальвадорда, Испанияда, Мексикада, Канадада және т.б. тұрады. Жалпы саны 7 млн. Никарагуалықтардың 85 – 90%-ы үндіс-еуропалық-африкалық метистер, қалғандары түп негізі испаниялық креолдар. Тілі Испан тілінің жергілікті диалектісінде сөйлейді, ағылшын тілі де тараған. Діні Көпшілігі — католиктер, елдің шығыс бөлігінің ағылшын тілді тұрғындары — протестанттар. Тарихы Еуропалықтар келместен бұрын Никарагуа аумағын үндістердің макро-чибча шоғырына енетін тайпалар мекендеді. 16 ғасырдың 1-ширегінде Никарагуаға Испаниядан отаршылдар келе бастады (қ. Никарагуа). 17 – 18 ғасырларда плантацияларда жұмыс істеу үшін елге африкалық құлдар әкелінді. 18 – 19 ғасырларда негрлер жергілікті тұрғындармен толық араласып кетті, үндістер де өздерінің мәдени ерекшеліктерінен айырылып, испан тілінде сөйлеуге көшті. 1894 жылға дейін елдің шығысындағы ағылшын отары болған үндіс тайпалары өздерінің этномәдени ерекшеліктерін сақтаса да, кейбіреулері ағылшын тілінде сөйлей бастады. Кәсібі Никарагуалықтардың көпшілігі ауылдықтар — шаруалар мен плантация жұмысшылары. Негізгі кәсібі егіншілік (жүгері, күріш, бұршақ, құмай, банан), мал шаруашылығы, балық аулау, плантациялардағы жұмыс (мақта, кофе, банан) және ішінара өнеркәсіпте. Тұрмыс салты Материалдық мәдениеті мексикалықтарға жақын. Қалаларда (Гранада, Леон) испандық отаршылдық сәулет ғимараттары бар. Диетаның негізі — күріш пен бұршақ, сондай-ақ жүгері ұны. Жүгері ұны тамақ дайындауда кеңінен қолданылады. Одан барлық жерде шелпек дайындалады — жүгері ұнынан және судан жасалған шелпек. Кез келген тағаммен бірге жүретін тағы бір өнім — банан. Өйткені бананның көптеген түрлері бар. Бір сорты қайнатуға, екіншісі қуыруға, үшіншісі «банан торттарын» жасауға жарайды – тостонес (tostones), төртіншісі жеміс ретінде жейді. Қалалықтардың киімдері кәдімгі еуропалық үлгіде, әдетте ақ түсті. Тек мереке күндері әйелдердің дәстүрлі киімін көруге болады — үлкен мойын және қысқа жеңдер бар жейде, түрлі-түсті ұзын белдемше. Никарагуалық әйелдер әдетте бас киім кимейді, бірақ көбінесе шаштарын гүлдермен безендіреді. Егде адамдардың ұлттық киімі — кең жеңіл шалбар, шоқтығы бар белбеу, ақ көйлек, қара күрте, сомбреро – тек мереке күндері ғана киеді. Никарагуа мәдениеті әртүрлі мәдениеттердің, әртүрлі ұлттардың, тайпалардың және діндердің дәстүрлерінің қоспасы. Музыка мен би Никарагуа мәдениетінің негізгі, ажырамас бөліктері болып табылады. Кейбір дәстүрлі билер, соның ішінде фольклорлық билер елде өткізілетін түрлі фестивальдерде орындалады. Музыка Никарагуада да кең тараған, өте бай музыкалық атмосфера бар. Жергілікті музыкалық аспапқа ксилофонға ұқсас ағаш аспап - маримба қолданылады. Сілтемелер *Никарагуа *Испан тілі *Метистер Дереккөздер bg:Население на Никарагуа es:Demografia de Nicaragua simple:Demographics of Nicaragua
Ысқақ Беспаев

Беспаев Ысқақ (1900-1964) — еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1900 жылы Целиноград облысы (қазіргі Ақмола облысы), Атбасар ауданында туған. Еңбек жолы * 1922-1924 жылдары - №7 аудандық кеңесі атқару комитетінің хатшысы. * 1924-1941 жылдары - ауыл мектебінде мұғалім. * 1942-1950 жылдары - Есіл ауданы Өмірлік ұжымшарының төрағасы. * 1950-1952 жылдары - мал терісін жинау мекемесінің директоры, "Қазақстанның 30 жылдығы" атындағы колхоздың председателі. * Ауылдық, аудандық советтердің депутаты болған. Наградасы * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [http://darvblago.ru/653.html История народов Средней Азии]
Ажар Қоспанқызы Баешова

Ажар Қоспанқызы Баешова (1951 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын ауданы, Бағанаты ауылы) – ғалым, техника ғылымдарының докторы (2002), профессор (2004). Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Өмірбаяны * Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген (1974). * ҚазМУ-де ғылыми қызметкер, аға оқытушы. * 1991 – 2002 жылдары Қ.А. Иасауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің қызметкері, кафедра меңгерушісі, 2003 жылы факультет деканы. * Алматы қаласындағы МШКО Ұлттық Орталығындағы докторлық диссертациялық кеңесінің мүшесі. Түсті металдар мен халькогендердің электрохимиялық қасиетін және өндірістік айнымалы тоқтың әсерімен жүретін электродтық үрдістерді зерттеп, ультрадисперсті мыс және қорғасын ұнтақтарын алу, айнымалы токпен поляризоциялау кезінде жүру мүмкін болмайтын тотықсыздану, еру, ұнтақтардың, қосылыстардың түзілімін анықтаған. * «Қиын тотықсызданатын» селенат иондарының тотықсыздандыру тәсілдері, қиын байытылатын тотыққан мыс кендерін сульфидтеу, селенидтерді, түсті металдардың сульфидтерін және хризоколла алу тәсілдері КСРО авторлық куәліктерімен және Қазақстан Республикасы патенттерімен қорғалған. * Зерттеу нәтижелері химиялық және металлургиялық өндірістердің қалдықтарын өңдеуде және қолданылған ерітінділерді ауыр металл иондарынан тазартуда пайдаланылған. Дереккөздер
Ахан Құсайынұлы Бижанов

Ахан Құсайынұлы Бижанов (23 тамыз 1949 жылы, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Шелек ауылында туған) – саясаттану ғылымының докторы (1997 жылы). Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. Қазақ политехника институтын (1971 жылы) бітірген соң, Алматы темір-бетон зауытында электрик, инженер-электрмеханик, 1976–94 жылдары Алматы қаласы, Ленин ауданы атқару комитеті төрағасының, Алматы қаласы әкімшілік бастығының 1-орынбасары. ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Мемлекет құрылыс және аймақтық саясат жөніндегі комитет төрағасының орынбасары болды. 1995–96 жылдары ҚР Президентінің көмекшісі, ҚР Президенті Әкімшілігінің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. Алматы қаласы әкімінің орынбасары (2000 жылы), ҚР Парламенті Сенатының депутаты. «Демократические основы модернизации казахстанского общества (политический анализ)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. «Құрмет» орденімен (2006), 5 медальмен марапатталған. Әскери атағы - подполковник. Діни көзқарасы - діни төзімділікті жақтайды, дінге құрметпен қарайды. Саяси қайраткер ретіндег і идеалы - Н.Ә. Назарбаев, М.К. Ататүрік. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Демократиялық, құқықтық, дамыған мемлекет». Хоббиі - спорт, әдебиет. Сүйіп оқитын әдебиеті - Ш. Айтматовтың, М. Мақатаевтың шығармалары. Үйленген. Жұбайы - Мақашева Ғалия Рахымжанқызы (1949 жылы туған), Қазақ технология және бизнес университетінің ректоры (Астана қаласы). Ұлдары - Бижанов Данияр (1974 жылы туған), Бижанов Бахтияр (1980 жылы туған). Шығармалары 1. "Республика Казахстан: демократическая модернизация общества переходного периода", Алматы, 1997. Сілтемелер 1. [http://www.egov.kz/wps/wcm/connect/9d7529004f146ee295659d459dcedacc/U973341_19970128kaz.htm?MODAJPERES&CACHEID9d7529004f146ee295659d459dcedacc&useDefaultText0&useDefaultDesc0 "Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанынан Мемлекеттiк наградалар жөнiнде комиссия құру, оның құрамын және Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы Мемлекеттiк наградалар жөнiндегi комиссия туралы ереженi бекiту туралы" Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1996 жылғы 2 сәуiрдегi N 2935 Жарлығына өзгерiстер енгiзу туралы] 2. [http://www.inform.kz/kaz/article/1135398 Алматы қаласынан Сенат депутаты болып Ахан Бижанов сайланды] Дереккөздер
Беспақыр

Беспақыр кесенесі – Ақмола облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген XIX ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қорғалжын ауданы, Абай ауылынан шығысқа қарай 11 км жерде орналасқан. Сипаты Дөңгелек келген мазар күмбезсіз сфера тәрізді жерлеу камерасынан және конус тәрізді күмбезі бар порталдан тұрады. Биіктігі 2,90 м, ені 6,80 м. Шикі кірпішпен дөңгелектеп қаланған. Есігі шығысқа қарай қаратылып, арка тәрізденіп, ойықшалармен безендіріліп қаланған. Беспақыр архитектуралық көркемдігі жағынан қызығушылық тудырады. Дереккөздер
Бестоғай (Ақмола облысы)

Бестоғай (2007 ж. дейін — Ильинка) — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл, Бестоғай ауылдық округі орталығы. Іргесі 1909 жылы қаланған. Географиялық орны Аудан орталығы — Ерейментау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 48 км-лей жерде, Сілеті өзенінің сол жағалауында орналасқан. Бұрын "Ильинка" деп аталған. Халқы Дереккөздер
Сағидулла Сағынайұлы Үсенов

Сағидулла Сағынайұлы Үсенов(10.4.1958 ж.т., Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Аққұм ауылы) – педагогика ғылыми докторы (2009). ҚР Педагогика ғылым академиясының корреспондент мүшесі (2006). Қазақ политехникалық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген (1979) соң орта мектепте мұғалім (1981-98), Қызылорда мемлекеттік университетінде аға оқытушы, деканның орынбасары (1998–2001), орт. бастығы (2001–06) болды; 2006 жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. Сағидулла Сағынайұлы «Жоғары оқу орындарында информатиканы оқытуға арналған электрондық ресурстарды қолдану және оның сапасын бақылаудың теориялық-әдістемелік негіздері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 50-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монография мен 4 оқу құралының авторы. Дереккөздер:
Байырғы әскери рәміздер

Байырғы әскери рәміздер — әскери белгі ретінде қолданылған ертедегі рәміздер. Олар түрлі әскери мағыналар мен ұғымдарды білдірген. Байырғы әскери рәміздер: *1) киелі рәміздер; *2) әскери дәреже және лауазым белгілері; *3) түрлі айырым белгілері деп бөлуге болады. Ертеде әскер қосындары соғысқа өздері табынатын киелі бейнелерді әскери рәміздік белгі ретінде көтеріп шыққан. Олар ұрыста күш беріп, жеңіске жеткізеді, қауіп-қатерден қорғайды деп ырым еткен. Ондай бейнелер металдан соғылып, алыстан көріну үшін қанық түсті матадан тігілген әскери туға жапсырылып, оның жоғарғы жағына қасиетті аңның құйрығы байланып, тігінен не көлденеңінен ағаш сапқа бекітілген. Туда әскердің киесі, күші болады, тудың құлауы әскердің жеңілуі деп түсінгендіктен әрбір жауынгер, бүкіл әскер туды сақтауға, қорғауға міндетті болған. Әр әскер қосындарының туы өз түсімен ерекшеленген. Бүкіл әскерлік ту үлкен, үшбұрышты етіп жасалады. Ту алыстан айқын көріну үшін ашық көк, қызыл, сары, жасыл, ақ түсті маталар, кейде бір туда екі-үш түс бірдей қолданылған. Әр түс көшпелі халықтар мәдениетінде белгілі бір ұғымды білдіретін болған. Қазақтарда ақ түс тазалықтың, әділдіктің, қызыл түс ерліктің, жасыл түс жаңғырудың, өркендеудің нышаны болған. Жазбаша, ауызша әдеби деректерде Қаракерей Қабанбай батырдың ақ туы, Абылайдың жасыл туы болғаны айтылады. Бұрынғы кездері арнайы әскери киім болмағандықтан, өз әскерін жау әскерінен айыру үшін жауынгерлер дулығаға және найзаға түсті айырым белгі таққан. Оны жалау деп атаған. “Жалаулы найза қолға алып” деген осыдан шыққан. Әр әскери бөлімнің жауынгерлері жалауды бір түстен тағады да, қолбасшы сол арқылы олардың қимыл-әрекетін бақылап, басқарып отырады. Жалау алыстан көріну үшін ашық, шаңқан түсті маталар таңдалған. Түсті матадан тігілген айырым-белгілер найза мен бас киімнен басқа жеңге, иыққа да тағылуы мүмкін. Мысалы, Кенесары сарбаздары мұндай белгілерді киімнің жеңіне таққан. Жалаулы найза ұстаған қазақ жауынгерлерінің бейнесін тастағы суреттерден, 19 ғасырдағы өнер туындыларынан көруге болады. Айырым-белгі тағу дәстүрі Еуропа елдеріне де ауысып, қазір бұл белгі жауынгердің бас киіміндегі әскер түрін белгілейтін түсті жиекке айналып, осы күнге жетіп отыр. Әскери рәміздік белгі ретінде ең бірінші пайда болған байрақ қазір қолданыстан шыққан. Қасиетті әскери атрибут — жауынгерлік ту осы заманғы армияға орнықты да, кейін пайда болған жалау әскери айырым-белгі ретінде ғана емес, әр түрлі ұйымдардың, мемлекеттердің, қоғамдардың айырым-белгісі ретінде кең қолданылатын рәмізге айналды. Ескі әскери рәміздердің ұмтылуына байланысты және мәнінде, сыртқы пішімінде ұқсастық болғандықтан, қазіргі түркі тектес халықтар тілінде ту, байрақ, жалау атаулары бір-бірінің синонимі ретінде қолданыла береді. Байырғы әскери белгілер қатарына хандардың, патшалардың, қолбасшылардың дәреже белгісі ретінде бас киімге, дулығаға тағылатын құстың қауырсыны — жығаны, аттың тұрманына тағылатын шоқты да жатқызуға болады. Дереккөздер
Каротаж

Каротаж (французша сarottage – бұрғылау керні, латынша carota – сәбіз) – бұрғылау ұңғымаларында жүргізілетін арнаулы геофизикалық зерттеулер кешені . * ұңғыма оқпанының қимасындағы тау жынысы қабаттарын жіктеу және оларды өз шендестерімен сәйкестіру; * ұңғыма оқпанының қимасына тән мұнай, газ, көмір қабаттарын, радиоактивті, полиметалды, тағы басқа кендердің қабаттарын анықтау және барлау; * жер қыртысындағы әр түрлі қабаттардың орналасу тереңдігін, қалыңдығын, құрылыс ерекшеліктерін анықтау үшін жүргізіледі. Таужыныстар мен пайдалы қазбалардың қандай физикалық қасиеттері сарапталатындығына қарай, каротаж жұмыстарының электрлік, радиоактивтік, магниттік, акустикалық және т.б. әдістері сараланады. Түрлері Тау жыныстары мен кен байлықтардың сарапталатын физикалық қасиеттеріне қарай каротаждың: электрлік, радиоактивтік, сейсмикалық, акустикалық, магниттік, механикалық, газдық, тағы басқа түрлері бар. Электрлік каротаж бұрғылау ұңғымасында өздігінен туатын немесе жасанды электр өрісін өлшеуге негізделген. Электр өрісінің сипатына (табиғи немесе жасанды, электрлік немесе электрмагниттік) және өлшенетін физикалық көрсеткіштеріне қарай, электрлік каротаж бірнеше әдістерге жіктеледі: табиғи электр өрісі әдісі каротажы, кедергі каротажы, өздігінен полюстену потенциалдарының каротажы, индукциялық және диэлектрлік каротаж.Радиоактивтік каротаж тау жыныстарының табиғи немесе жасанды радиоактивтік қарқындылығын өлшеуге негізделген. Оның түрлері – гамма-каротаж, гамма-гамма-каротаж және нейтрондық каротаж Гамма-каротаж ұңғыма оқпаны бойындағы тау жыныстары құрамындағы радиоактивтік элементтердің өздігінен ыдырауы нәтижесінде туындаған табиғи гамма-сәулелер қарқындылығын өлшеу шараларына негізделген. Гамма-гамма-каротаж ұңғыма оқпаны тесіп өткен таужыныстарындағы гамма-кванттар тудырушы заттармен сәулелену нәтижесінде қалыптасқан шашыранды гамма-сәулелер қарқындылығын зерттейді. Ерекшеліктері * Нейтрондық каротаж шапшаң нейтрондардың тау жынысы құрамындағы заттармен әрекеттесу көрінісін зерттеуге негізделген. * Радиоактивтік каротаждың басты ерекшеліктері: зерттеу тереңдігінің шағындығы, сол сияқты зерттеудің ашық және шегенделген ұңғымалар оқпанында жүргізілу мүмкіндігі. * Сейсмикалық каротаж сейсмикикалық толқындардың таралу жылдамдықтарын анықтау, сейсмикалық шекараларды стратиграф. тұрғыдан нақтылау, сейсмикалық толқын түрлерін зерттеу шараларын жүзеге асыру мақсатында жүргізіледі. * Акустикалық каротаж тау жыныстары арқылы өтетін ультрадыбыс және дыбыс диапазонындағы серпімді толқын сипаттарын зерттеуге негізделген. * Магниттік каротаж тау жыныстары мен кентастардың магниттік сезгіштік көрсеткіштерінің әртүрлілігіне негізделген. * Механикалық каротаж ұңғыма оқпанының нақтылы ұзындық бірлігін бұрғылауға кететін уақытты анықтауға арналған. * Газдық каротаж ұңғыма бұрғылау барысында тау жыныстардан сазды ерітіндіге өтетін көмірсутекті газ мөлшерін өлшеуге негізделген. Каротаждық зерттеулер нәтижесінде “каротаждық қисық сызық” деп аталатын бұрғылау ұңғымасының оқпаны бойында жүргізілген каротаждық өлшем көрсеткіштерінің өзгеруін кескіндейтін сызба дайындалады. Ұңғымада жүргізілетін каротаж кен орындарын барлауда кеңінен қолданылады. Дереккөздер:
Мәтен Өтешұлы Бижанов

Бижанов Мәтен Өтешұлы (1937 жылы туған, Көкшетау облысы Зеренді ауданы Қарабұлақ ауылы) — журналист, жазушы, ақын. Жетіру тайпасы Керейіт руынан шыққан. Көкшетау педагогикалық институтын (1966), КОКП ОК жанындағы Мәскеу қоғамдық ғылымдар академиясын (1978) бітірген. Еңбек жолын Зеренді ауданы «Социалистік жол» газетінде корректор болып бастаған. 1962 — 70 жылдары Қызылту ауданы «Қызыл ту», облысы «Көкшетау правдасы» газеттерінде жұмыс істеген. Торғай облысы «Торғай таңы» (1978 — 86), Көкшетау облысы «Көкшетау» (1990 — 97) газеттерінде редактор болған. 2001 жылдан өңірлік тәуелсіз «Бұқпа» газетінде бас редактор. Бірнеше кітаптардың авторы. Мұрад Аджидің «Қыпшақтар» кітабын қазақ тіліне аударған. ҚР тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған әдеби байқаудың жүлдегері. «Құрмет белгісі» орденімен, медальдармен, «Мәдениет қайраткері» және «Қазақстанның құрметті журналисі» құрмет белгілерімен марапатталған. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
Мырзаш Бимақанов

Бимақанов Мырзаш (1909-1985) — табыншы, Ұлы Отан соғысы және еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1966). 1909 жылы Целиноград облысы (қазіргі Ақмола облысы), Державин ауданы (қазіргі Жақсы ауданы), №5-ауылында туған. Еңбек жолы * Еңбек жолын 1929 жылы "Жұмыскер" ұжымшарында бастаған. * 1930-1942 жылдары "Есіл" совхозында жұмысшы болады. * 1942-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. * 1947-1956 жылдары "Тасөткел" колхозында мал бағады. * 1956 жылдан Целиноград облысы, Жақсы ауданы, Шолақсандық кеңшарында табыншы болады. Қазақтың ақбас сиырын бағуда жоғары көрсеткіштерге жетіп, жыл сайын межелеген жоспарды артығымен орындап отырған. 1965 жылы малдың жалпы салмақ өсімі жоспардан 25% -ке артық болған. Табындағы 980 өгізді семіртіп, ет өткізу маусымында олардың әрбірі 353 кг. салмақ тартқан.. Марапаттары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1966) Тағы қараңыз * Социалистік еңбек ерлері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [https://archive.today/20130416164522/http://darvblago.ru/654.html История народов Средней Азии]
Базарқақпа

Базарқақпа — Түркістан облысы Сайрам ауданындағы таратылған ауыл, Қаратөбе ауылдық округі құрамында болған. 2014 жылы Шымкент қаласының құрамына енген. Қазіргі уақытта Шымкент қаласының Еңбекші ауданындағы тұрғын үй массиві. Географиялық орны Аудан орталығы – Ақсукенттен оңтүстікке қарай 27 км жерде, Сайрамсу өзенінің сол жақ саласы бойында. Халқы Тұрғыны: * 5,8 мың адам (2003); * 6,9 мың адам (2009). Тарихы Базарқақпа тұрған жерде ертеректе ірі қала болған. 1964 жылы көкөніс-сүт бағытында құрылған «Коммунизм» ұжымшарының орталығы болып, «Коммунизм» ауылы деп аталған. Ұжымшар негізінде Базарқақпада егін, көкөніс, сүт өндіретін шаруа қожалықтары құрылған. Инфрақұрылымы Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Дереккөздер
Никель кентастары

.]] Никель кентастары – құрамында никелі бар минералды шикізат. Никель кентастарының сульфидтік мысты-никельді және силикат-никельді типтері өндірісте қолданылады. Никель тоттанбайтын және ыстыққа төзімді болат (31%), әр түрлі құйма алуға (30%), никельдеуге (22%), тағы басқа бағыттарға жұмсалады. Жер қыртысындағы никельдің орташа мөлшері 0,008%. Сульфидті мысты-никель кентастары дифференцияланған базит-гипербазит массивтерімен генетикалық байланыста болып, магмалық жыныстарда кездеседі. Басты минералдары: миллерит NіS (Nі – 64,67%), пирротин Fe7S8 (Nі – 0,5 – 14,2%), никелин NіAs (43,9% Nі), кубанит CuFe2S3, пентландит (Fe, Nі)9S8 (Nі – 22 – 24%). Сульфидті кентастардағы никельдің мөлшері 0,3 – 4,0%, одан басқа Co, Au, Pt, Rb, Se, Te, S кездеседі. Өндірісте олар магниттік, механикалық сепарациялардан өткізіліп, флотациялық әдіспен байытылады. Байытудан мыс-никельді концентрат алынады. Силикат-никельді кентастар – ультранегізді жыныстардың үгілу қыртысының борпылдақ, саз тәріздес түзілісі, ондағы никель 0,75 – 4% немесе одан көбірек болады. Басты минералдары: аннабергит Nі [AsO4] 8H2O (Nі – 29,4%), гарниерит (нумит) (Nі, Mg)OSіO2H2O (NіO – 40,68 – 46,65%), тағы басқа Бұларда никельден басқа 0,03 – 0,12% Co кездеседі. Химиялық құрамы жағынан темірлі, магнийлі, кремнийлі, алюминийлі болып ажыратылады. Олар Қазақстанда Ақтөбе, Қостанай облыстарында кездеседі. Никель кентастарының барланған қоры жөнінен Қазақстан дүние жүзінде 2-орын алады. Сілтемелер *Никель *Никелин *Кентастар Пайдаланған Әдебиет
Карпат таулары

Карпат таулары — Еуропадағы тау жүйесі. Географиялық орны Польша, Мажарстан, Украина, Словакия, Чехия, Аустрия, Сербия және Румыния мемлекеттері аумағында орналасқан. Солтүстік-шығысқа және шығысқа қарай доғаша иілген жоталардың ұзындығы 1500 км. Батысында Словакия астанасы Братислава қаласынан шығысында Дунай өзеніндегі Темір қақпаға дейін созылып жатыр. Енді жері орталық бөлігінде 120 км, солтүстік-батысында 250 км, оңтүстік-шығысында 430 км. Абсолюттік биіктігі 2655 м (Татра тауларындағы Герлаховский-Штит тауы). Карпат таулары Батыс, Шығыс және Оңтүстік Карпат, Бескидтер тауы, Батыс Румын таулары, Трансильвания үстірті бөліктеріне бөлінеді. Геологиялық құрылымы Тауларда плейстоцендік мұз басудың ізі байқалады, көп жерлерінде карст, балшық жанартаулар кездеседі, ішкі жағында жанартаулық массивтер (Кремниц, Штявниц, Вигорлат таулары) бар. Альпілік қатпарлану аймағына жатады. Таудың қатпарлы негізі неоген мен плиоценде пайда болған. Доғаша келген сыртқы белдеуі, негізінен, флиштерден (құмтас, конгломерат, сазды тақтатас), орталық белдемнің басым көпшілігі кристалдық жыныстардан, әктастардан түзілген. Бұл бөлігінде Татра, Фэгэраш, тағы басқа биік жоталар бар. Кен байлықтары Тау жүйесі кен байлықтарына бай. Тау етегі мен жотааралық қазаншұңқырларда мұнай мен газдың, ас және калий тұзының ірі кендері бар. Карпат сыртында сынап, Руда тауларынан түсті металл кентастары, Батыс Румын тауларынан тас және қоңыр көмір, темір, марганец түсті металл кен тастары өндіріледі. Климаты Климаты қоңыржай теңіздік сипаттан континенттік климатқа ауысып отырады. Қаңтар айындағы орташа температура –2 – 5°С (тау бастарында –10°С-тан төмен), шілде айында 17-20°С (тау бастарында 4-5°С). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 600 мм-ден (тау етегі өңірінде) 2000 мм-ге (биік тау белдеуінде) дейін. Су торабы Еуропадағы басты су айрықтарының бірі: Висла және Одра өзендері алаптарын Дунай мен Днестр өзендері алаптарынан бөліп жатады. Биіктік белдеулері, өсімдігі мен жануарлар дүниесі Ландшафт түрлері биіктік белдеулерге сәйкес тараған. Тау беткейлерінің 1600 – 1800 м аралығында жалпақ жапырақты орман және шырша орманы, одан жоғары белдемде бұта және альпілік шалғын өскен. Жануарлардан аю, қасқыр, сілеусін, жабайы мысық, жабайы шошқа, сусар, елік, тағы басқа кездеседі. Көрікті жерлері Ұлттық саябақтар (Татра, Ретезат, тағы басқа), қорықтар (Агтелек, Карпат, тағы басқа) және көптеген курорттар бар. Туризм және қысқы спорт түрлері жақсы дамыған. Дереккөздер
Айдархан Әлиұлы Бисембаев

Айдархан Әлиұлы Бисембаев (1943 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы Заречное ауылы) — запастағы полковник. * Еңбек жолын 1961 жылы мектеп бітірген соң, Қарағанды қаласының өндірістерінің бірінде жұмысшы болып бастаған. * 1962 — 65 жылдары Кеңес армиясы қатарында әскери борышын өтеген. * әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ды бітірген. * 1967 — 80 жылдары Көкшетау облысы Келлер ауданы комсомол комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, хатшысы; * Қазақстан Компартиясы Ленин ауданы комитеті ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарған. * 1980 жылдан Көкшетау облысы партия комитетінің жолдамасымен Көкшетау облысы атқару комитетінің Ішкі істер басқармасына жұмысқа келіп, зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін осы жерде жұмыс істеген. Қоғамдық қызметі * Қазақстан комсомолының 2-съезіне депутат болып сайланған. Марапаттары * «Еңбектегі ерлігі үшін» (1970, 1980) медалі. * «Тың жерді игеруге қатысқаны үшін» медалі. * 3-дәрежелі «Мінсіз қызметі үшін» медалі. Дереккөздер
Тұрсынбай Биімжанов

Биімжанов Тұрсынбай (1901-1983)– жылқышы, еңбек ардагері. Социалистік Еңбек Ері (1948). 1901 жылы Целиноград облысы, Ерейментау ауданы, Жолбасшы ауылында туған. Еңбек жолы * 1930 жылы ұжымшарда жылқышы, жылқы фермасының меңгерушісі болып жұмыс істеген. 1947 жылы 20 биеден 20 құлын алып, өсірген. 1960-жылдардың ортасында зейнеткерлікке шыққаннан кейін де, болашақ жылқышыларды тәрбиелеген. Марапаттары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Тағы қараңыз * Социалистік еңбек ерлері Дереккөздер
Фарук Вакасович Богапов

Богапов Фарук Вакасович (1935 жылы туған, бұрынғы Көкшетау облысы Қызылжұлдыз ауылы) — «Ақмола облысындағы татар мәдени орталығы» қоғамдық бірлестігінің төрағасы, Қазақстан халықтарының ассамблеясының мүшесі. Петропавл педагогикалық институтын бітірген. Кеңес армиясы қатарында әскери борышын өтеген (1954 — 57). Қызылсайын орта мектебінде (1958 — 60), Көкшетау аудандық және облыстық атқару комитеттерінде (1960 — 72), Облыс тұрғын үй коммуналдық шаруашылығында (1972 — 84), Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы министрлігінде (Минжилкомхоз) (1984 — 88), жеке меншік шаруашылықтарда (1988 — 95) қызмет істеген. 1977 — 84 жылдары Көкшетау облысы халық депутаттары кеңесінің депутаты болды. «Құрмет белгісі» орденімен, КСРО медальдарымен, «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазан қаласына 1000 жыл» мерейтойлық медальдарымен, Құрмет грамотасымен, ҚР Президентінің алғыс хаттарымен марапатталған. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
Вениамин Михайлович Боговицкий

Боговицкий Вениамин Михайлович (1907–1981) — жазушы, әскери және партия қызметкері. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Кеңес партия мектебін (1928), ауыл шаруашылығы институтының 2 курсын (1935), Әскери-әуе күштері академиясын (1940), дивизиядағы саяси бөлім курсын (1944) бітірген. Еңбек жолын 1920 жылы бастаған. 1930 — 46 жылдары Кеңес армиясы қатарында болған. Әскер қатарынан босаған соң Көкшетау облысы Келлер ауданы Летовочный МТС-ның төрағасы, 1949 жылдан Арықбалық ауданы партия комитетітінің 1-хатшысы, 1954 жылдан Бурабай ауданы Жұмысшы депутаттар кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған. Запастағы полковник. «Крылатая гвардия», «Пятый океан», «Трудная любовь» кітаптарының авторы. Қызыл жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Богородка

Богородка — Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы ауыл, Широков ауылдық округі орталығы. Іргесін 1900 жылы Ресейдің Орлов губерниясынан жер аударылған шаруалар қалаған. Географиялық орны Аудан орталығы — Балкашино ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде. Халқы Инфрақұрылымы Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, пошта бөлімшесі, асхана, 5 шаруа қожалығы бар. 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерге ескерткіш орнатылған. Негізгі шаруашылық субъектісі – «Широкое» ЖШС. Богородка арқылы Балкашино – Мариновка автомобиль жолы өтеді. Дереккөздер
Байырғы сөздер

Байырғы сөздер— тілдің сөздік құрамында бұрынғы заманнан қалыптасқан, негізгі сөздік қордың ұйытқысы болатын сөздер. Байырғы сөздердің құрылымдық-стилистикалық және грамматикалық сипаты алуан түрлі. Байырғы сөздер қазақ халқының тіршілігі мен тұрмысына, мәдениеті мен дүниетанымына байланысты жалпыхалықтық қолданыста қалыптасқан. Мысалы: жер, су, жылқы, аң, шеше, аға, құда, сүт, кеспе, қазан, көк, былтыр, бүгін, қол, т.б. Қазақтың Байырғы сөздері, негізінен, қазақ тайпаларының этникалық даралану кезеңінде 15—16 ғасырларда пайда болған. Мысалы: желғабыз (жел — Байырғы сөздер ғабыз — моңғол қабас күшті жел, дауыл). Кейбір диалектизмдер мен кәсіби сөздерде белгілі бір аймақ үшін байырғылық сипат болады. Әбден халықтық сипат алып кеткен кірме сөздер моңғол ге жатқызылады. Мысалы: араб-парсы тілдерінен енген: қорек, әрекет, астар; орыс тілінен енген: самауырын, рет, бәтіңке, т.с.с. Дереккөздер
Бозайғыр (көл, Ерейментау ауданы)

Бозайғыр — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы тұзды көл. Географиялық орны Ерейментау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде орналасқан. Гидрографикасы Аумағы 60 га, ұзындығы 1 км, енді жері 0,5 км. Көлдің қазаншұңқыры анық байқалады, ағынсыз. Негізінен қар суымен толығады. Жаз айларында Бозайғырға су құстары ұшып келеді. Дереккөздер
Петр Васильевич Долгов

Петр Васильевич Долгов (1941 жылы туған, Чуваш АКСР-і, Ядринский ауданы, Сундырь ауылы) – техника ғылымының докторы (1996). Қазақ политехникалық институтын (1970, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. 1970–73 ж. осы оқу орнында аспирант, кіші ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер (1973–76), 1976 жылдан Тау-кен институтында аға, жетекші ғылыми қызметкер, ғылыми хатшы қызметтерін атқарған. Долгов 77 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы. 7 авторлық куәлігі мен патенттері бар. Дереккөздер
Бозтал (Ақмола облысы)

Бозтал — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл, Бозтал ауылдық округі орталығы. Іргесі 1938 жылы қаланды. Географиялық орны Аудан орталығы — Ерейментау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 47 км-дей жерде, Өлеңті өзенінің жағалауында орналасқан. Халқы Инфрақұрылымы Орта мектеп, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, дүкендер, су құбыры, пошта байланыс бөлімшесі, т.б. бар. Бозталдан 18 км жерден Астана — Павлодар — Өскемен автомобиль жолы өтеді. Аудан орталығымен автобус арқылы қатынасады. Ең жақын теміржол стансасы — Өлеңті (12 км). Дереккөздер
Зинаида Яковлевна Долгова

Зинаида Яковлевна Долгова (10 желтоқсан 1929 жылы туған, Беларусь, Витебск қаласы) – биология ғылымының докторы (1976), профессор (1976). *Алматы мемлекеттік медицина институтын (1954, Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. *1954–57 жылдары осы оқу орнында аспирант *1957–62 жылдары Семей мемлекеттік медицина институтында доцент, кафедра меңгерушісі (1962–77) *1977 жылдан Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарады. *Долгова 100 ғылыми-зерттеу жарияланымның авторы. Сыртқы сілтемелер http://www.belarus.kz/kultura/zja_dolgova Дереккөздер
Қайретдин Әбдірахманұлы Болғанбаев

Болғанбаев Қайретдин Әбдірахманұлы (1894, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы — 1937, Ташкент) — журналист, қоғам қайраткері, Алаш қозғалысының белсенді мүшесі. Арғын тайпасының Қуандық бөлімінің Темеш руынан. Түркістан автономиясын құруға атсалысқан (1917, желтоқсан — 1918, ақпан). Орынбор қаласындағы «Хұсния» медресесінде оқып жүрген кезінде «Қазақ» газетінің редакциясында жұмыс істейді. 1917 — 18 жылдары М.Шоқай, С.Қожановтармен бірге «Бірлік туы» газетін шығаруға қатысты. 1918 — 19 жылдары Ташкент қаласындағы педагогикалық курста оқыды. 1919 — 21 жылдары Түркістан халыққа білім беру жүйесінде, Орынбор қаласында мемлекеттік «Қазақстан» баспасында сарапшы болып қызмет істеді. 1921 жылы Ә.Бөкейханов пен Ахмет Байтұрсынұлының тапсырмасы бойынша Бұхарадағы басмашылар қозғалысына Энвер пашамен бірге жетекшілік етіп жүрген Зәки Уәлиди Тоғанмен кездесіп қайтты. 1922 — 23 жылдары Ақмолада, 1924 — 27 жылдары Петропавлда халыққа білім беру бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды. 1928 жылы ОГПУ шешімімен «халық жауы» ретінде 5 жылға сотталып, Батыс Сібірге жер аударылды. 1934 жылы Алматыға келіп, кейіннен қазіргі Түркістан облысының Сарыағаш ауданына қарасты Қапланбек ауылында тұрған. 1937 ж. саяси қуғын-сүргін кезінде тұтқындалып, атылды. 1958 ж. 26 ақпанда ақталған. Дереккөздер
Хасен Байырманов

Байырманов Хасен (8.4. 1905, қазіргі Павлодар облысы Ақсу ауданы — 11.6.1986, Семей қаласы) — актер, әнші, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1944). Ауыл мектебінен сауат ашқан. 1930 жылы Қазақ драма театрына қабылданып, М. Әуезовтің “Еңлік — Кебегіндегі” Жапалдың, Ж. Шаниннің “Шахтасы” мен “Торсықбайындағы” жалшының рөлдерін ойнап, актерлік өнерге бейімділік танытады. 1931 — 1932 жылдары Мәскеудегі Орталық өнер техникумында оқыды. 1934 жылы ашылған Семей театрында өмірінің соңына дейін еңбек етті. Мұнда ол М. Әуезовтің пьесалары бойынша қойылған спектакльдердің бәріне қатысып, Жантық (“Айман — Шолпан”), Қараменде би (“Еңлік — Кебек”), Төлеген (“Қыз Жібек”), Қоңқай (“Ақан сері — Ақтоқты”), Қарабай (“Қозы Көрпеш — Баян сұлу”), т.б. рөлдерді ойнады. Халық әндерін орындауда өз ерекшелігімен танылды. Б. Иса Байзақовтың “Желдірмесін” өзгеше айтатын әншілердің бірі болған. Дереккөздер
Өмірзақ Қоспанұлы Болсамбеков

Болсамбеков Өмірзақ Қоспанұлы (1939 жылы туған, бұрынғы Ақмола қаласы) — әскери қызметкер. Милиция генерал-майоры. 1958 жылы КСРО ІІМ-нің Омбы арнайы орта мектебін бітірген соң қылмыстық іздестіру бөлімінде жұмыс істеген. КСРО ІІМ-нің Мәскеу Жоғары мектебін бітірген (1966). Милиция бөлімшесінде тергеуші қызметінен бастап ҚР ІІМ-нің штаб бастығына дейінгі еңбек жолынан өткен. Кейіннен Ақмола облысы атқару комитеті Ішкі істер Басқармасының бастығы болды. Зейнеткерлік демалыста жүріп, «Динамо» орталық кеңесінің төрағасы болды. Дереккөздер “Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том
Николай Васильевич Бондарь

Бондарь Николай Васильевич (1933 жылы туған, Украина, Житомир облысы Новград-Волынский ауданы Великий луч ауылы) — механизатор. Социалитік Еңбек Ері (1967). 1960 жылдан зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін Есіл ауданы Красивый кеңшарында машина-трактор жүргізушісі болып жұмыс істеген. Дереккөздер “Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том
Байысхан Рәпілұлы

Байысхан Рәпілұлы (1904, Бұлғын өлкесі, Баян-Өлгей аймағы — 24.4.1967, сонда) — Моңғолиядағы қазақтар арасынан шыққан күйші, композитор. 1958 жылы Ұланбатырда өткен арнайы байқауда “Аймақтық домбырашы” құрметті атағы берілген. Ел арасына тараған 100-ден астам (“Кеңес”, “Дарабоз”, “Жалғыз жігіт”, т.б.) халық күйлерін жеткізуші, 20-ға жуық күйдің авторы. Алғашқы күйлерін (“Жақсы малшы”, “Ақ толқын”, “Күй бастар”, “Бейбіт өмір”, “Жаңа талап”, “Әсем сұлу”, “Алтын таң”, “Шаттық жыры”, “Гүлденген өлкем”, “Бөбегім”, “Бұлбұл”, т.б.) 20 ғасырдың 30-жылдары шығарған. Күйлері нәзік әуенді, өзіндік үндік реңкті, бір ырғақты келеді. Бірқатары Баян-Өлгей ұлт аспаптар оркестрінің репертуарына енген. Дереккөздер
Андрей Иосифович Боргуль

Боргуль Андрей Иосифович (1931 жылы туған) – қызметкер. Алматы зооветеринарлық институтын бітірген (1958). Солтүстік Қазақстан облысы Совет ауданындағы мемлекеттік ауыл шаруашылығы тәжірибе станспсында бас зоотехник (1958 – 59), Қатаркөл мал дәрігерлік техникумында оқытушы (1959 – 61), директоры (1978 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін), Қотыркөл кеңшарында бас зоотехник (1961 – 62), Юрьевский кеңшарының директоры (1962 – 65), Бурабай ауданы ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы (1965 – 72), бас зоотехнигі (1975 – 78), Уәлиханов ауданы еңбекші депутаттар кеңесінің төрағасы (1972 – 75) қызметтерін атқарған. Ұзақ жылғы еңбегі үшін Еңбек Қызыл Ту, Октябрь Революциясы, «Құрмет белгісі» ордендері, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Пайдакүнемдік

Пайдакүнемдік – адамның жағымсыз мінез бітісі. Мұндай адамның есіл-дерті ақша, қандай жолмен болса да пайда табу. Жеке басының қамын ойлап, пайда қуған адам шыншыл, ержүрек, өз парызына адал бола алмайды. Мал жиюға құмарланып, сараңдыққа бой ұрған пайдакүнем адамның жан дүниесі жұтаң келеді, қуаныш-сүйініші азаяды. Қылмыстық құқықта - арам пайда, баю, өндіруге ұмтылған қылмыстың мүмкін болатын уәжі. Пайдакүнемдік пиғыл жауапкершілікті ауырлататын мән-жайларға қатысты. Дереккөздер
Борисовка (Ақмола облысы)

Борисовка — Ақмола облысы Атбасар ауданындағы ауыл, Борисовка ауылдық әкімдігі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Атбасар қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 20 км-дей, Нқр-Сұлтан қаласынан солтүстік-батысқа қарай 206 км-дей жерде орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 1900 жылы қаланды. Инфрақұрылымы Орта мектеп, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, пошта, мәдениет үйі, дүкендер, тігін және сүт шығаратын цех, наубайхана, кафе бар. 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерге және Мариновка көтерілісшілеріне арнап ескерткіштер орнатылған. Ауыл жанынан Атбасар — Көкшетау автомобиль жолы өтеді. Ең жақын теміржол стансасы – Атбасар (20 км). Дереккөздер
Валентина Григорьевна Бородина

Бородина Валентина Григорьевна (1935 жылы туған, Ресей, Куйбышев облысы Петров ауданы Красная поляна селосы) – қызметкер. Куйбышев политехникалық техникумын (1956), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1975) бітірген. Макинск ауданы байланыс конторында орынбасар (1956 – 63), Макинск ауданы партия комитетінде нұсқаушы, хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі (1963 – 70), Атбасар ауданы партия комитетінде хатшы (1971 – 73), Астрахан ауданы еңбекші депутаттар кеңесінің төрайымы, Алексеев ауданы партия комитетінің 1-хатшысы (1975 – 77), Целиноград облысы кәсіподақ кеңесі төрайымы (1985 – 91) қызметтерін атқарған. Дереккөздер
Раиса Степановна Боронина

Боронина Раиса Степановна (1922 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Боголюбово ауылы) — дәрігер. Социалистік Еңбек Ері (1971). Алматы мемлекеттік медицина университетін бітірген (1946). Еңбек жолын 1947 — 49 жылы Балкашино кентінде емхана меңгерушісі болып бастаған. 1949 — 57 жылы Балкашино ауданының аға дәрігері, 1957 — 86 жылы Балкашино ауданы ауруханасында бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. Акушер-гинекологтардың Бүкіләлемдік конгресінің делегаты (1973, Мәскеу). 3-, 5-шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО орден, медальдарымен марапатталған. 1986 жылдан зейнеткерлік демалыста. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том
Бакен

Бакен (голландық baken) — су жолындағы қауіптен сақтандыру не қауіпсіз кеме жолын (фарватерді) белгілеу үшін қойылған қалтқы белгі. Ол конус, цилиндр немесе шар түрінде ағаштан не жеңіл металдан жасалады. Қараңғы түскен кезде оң жағадағы Бакенде қызыл, ал сол жағадағы Бакенде ақ түсті от белгі жанады. Электр жарығын пайдаланатын елді мекенге таяу жағалауда ақ жарық жасыл түспен алмастырылады. Бакенде көбінесе электр шамдары қолданылады, кейде ол дыбыстық сигнал құрылғысымен де жабдықталады. Дереккөздер
Максим Степанович Босенко

Босенко Максим Степанович (1902-1976) — механизатор, Социалистік Еңбек Ері (1948). 1902 жылы Целиноград облысы (қазіргі Ақмола облысы), Атбасар ауданы, Сергеевка ауылында туған. Еңбек жолы * 1935 — 1963 жылдары Қосбармақ МТС-нда бригадир, содан кейін К.Маркс атындағы совхозда жұмыс істеген. * Босенко басқарған бригада жоғары өндірістік көрсеткіштерге қол жеткізген: 1947 жылы егістіктің әр гектарынан 24,9 ц. өнім алған. Жетістігі * 28 жыл тракторшылар бригадасын басқарды. * Тракторшы және комбайншы ізбасарлар дайындады. * 2 — 5-шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты. Наградалары * «1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін» медалі * "Ерен еңбегі үшін" медалі * "Тың жерлерді игергені үшін" медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * 2 рет Ленин ордені Дереккөздер Сыртқы сілтемелер [http://darvblago.ru/656.html История народов Средней Азии]
Виктор Иванович Бочкарев

Бочкарев Виктор Иванович (1934 жылы туған, Алтай өлкесі) — механизатор. Социалистік Еңбек Ері(1967). Қазақстанға 1956 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде келген. 1962 жылдан қазіргі Айыртау ауданы Сырымбет кеңшарында трактор және комбайн жүргізушісі болып жұмыс істеген. Дереккөздер
Сүт қышқылы

Сүт қышқылы, ɑ-оксипропион қышқылы, СН 3 СН(ОН)СООН – бір негізді оксикарбон қышқылы. Сүт қышқылы жануарлар, өсімдіктер, микроорганизмдердегі зат алмасу нәтижесінде түзілетін маңызды аралық өнім. Сүт қышқылы суда, спиртте, глицеринде, эфирде жақсы еритін түссіз кристалдар. Оның тұздары және эфирлері лактаттар деп аталады. Сүт қышқылын дегидраттағанда акрил қышқылына, ал сұйытылған минералды қышқылдармен қыздырғанда құмырсқа қышқылына айналады. Сүт қышқылы жануарлардың бұлшық еттеріндегі гликолиз процесінің соңғы өнімі болып саналады. Бұлшық еттің шаршауы ондағы гликогеннің азайып, сүт қышқылының көбеюіне байланысты. Егер оттек жеткілікті болса, сүт қышқылы СО 2 мен Н 2 О-ға дейін тотығады, нәтижесінде қалған сүт қышқылының гликогенге айналуына керекті энергия бөлінеді. Сүт қышқылы және оның тұздары тоқыма, тері илеу өнеркәсібінде, медицинада, т.б. қолданылады. Дереккөздер «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том
Евгений Иванович Боярский

Евгений Иванович Боярский (1929 жыл, қазіргі Павлодар облысы, Шарбақты ауданы, Богословка ауылы) — ғалым, филология ғылымдарының кандидаты (1966), доцент (1969). әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-н (1954), аспирантурасын (1964) бітірген. Шортанды орта мектебінде мұғалім (1949 — 51), Атырау педагогикалық институтында аға оқытушы (1954 — 60), «Қазақстан мұғалімі» газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі (1960 — 64), Өскемен педагогикалық институты ректорының оқу ісі жөніндегі орынбасары (1964 — 71), Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің ректоры (1971 — 90) қызметтерін атқарған. Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздігі (1976), КСРО Оқу-ағарту ісінің үздігі (1979), КСРО Азаматтық қорғаныс ісінің үздігі (1980). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер “Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том
Келес Әлімханұлы Дүйсенбаев

Келес Әлімханұлы Дүйсенбаев (1940 жылы туған, Түркістан ауданы, Бабайқорған ауылы) – ғалым, педагогика ғылымының докторы (1997), профессор, Халықаралық педагогика академиясының академигі. Шымкент педагогикалық институтын бітірген (1963). 1962 жылдан бүгінге дейін техника пән кафедрасының лаборанты, оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, ғылыми істер жөніндегі проректор, республикалық ғылыми-әдістемелік бірлестік проректоры, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде әлеуметтік-гуманитарлық факультеттің деканы болды. Кеңестік мақтау қағазымен марапатталған, «КСРО ағарту ісінің үздігі» және «КСРО жоғарғы мектебінің үздігі». Дереккөздер
Өскемен су электр станциясы

Өскемен су электр станциясы–– су энергетикасы кәсіпорны. Өскемен қаласынан 10 км қашықтықта орналасқан. Құрылысы 1939 жылы басталды. 1952 жылы 21 желтоқсанда СЭС-тің алғашқы агрегаты өндірістік электр энергиясын берді. 1953 жылы 2-, 3-агрегаттары, 1959 жылы 4-агрегаты іске қосылып, станцияның қуаты 331,2 МВ-қа жетті. Су торабының құрамына ұзындығы 394 м, биіктігі 65 м темірбетонды тасбөгет пен шахта тұрпатты сыңар камералы бірегей қақпа кіреді. Тасбөгет тұрғызудан пайда болған бөгеннің ауданы 37 км², сыйымдығы 659 млн. м3. СЭС құрылысында тұңғыш рет судағы металл құралымдарды тазалаудың гидроқұмды құйылмалы әдісі және лак, бояумен қаптау, қарсы құрамдағы күшті қысымдағы құбырларды эпоксидті шайырлар негізінде тоттанудан қорғау технологиясы қолданылды. Сілтемелер *Өскемен *Өскемен жиһаз комбинаты *Өскемен конденсатор зауыты *Өскемен қорғасын-мырыш комбинаты *Өскемен титан-магний комбинаты Дереккөздер
Секен Бәзілбайұлы Дорженов

Секен Бәзілбайұлы Дорженов (7 мамыр 1937 ж., Алматы облысы, Ақсу ауданы, Матай станциясы – 13 қазан 2003 ж., Алматы қаласы) – тарих ғылымының докторы (1977), профессор (1978). 1959 ж. Қырғыз мемлекеттік университетін, 1964 ж. КСРО Ғылым Академиясы Шығыстану институтының аспирантурасын бітірген. Қырғыз мемлекеттік университетінде (1964–81), Алматы халық шаруашылық институтында (1981–83; 1987–97, қазіргі Қазақ экономикалық университеті), Алматы театр-көркемсурет институтында (1984–87) ғылыми-педагогикалық жұмыстармен шұғылданды. 1997 жылдан республикалық Гуманитарлық білім орталығының директоры болды. 150-ден аса ғылыми еңбегі, оның ішінде 6 монографиясы жарияланған. Дереккөздер
Бактериоз

Бактериоз — өсімдіктің бактериялар қоздыратын жұқпалы ауруы. Бактериозбен мақта, темекі, картоп, капуста, қияр, ас бұршақ, бидай, арпа, сұлы, т.б. ауыл шаруашылық дақылдары жиі ауырады. Бактериоз өсімдік тамырын (тамыр шірігі), паренхима ұлпаларын (шірік, дақ, күйік түрінде) және сабақ түтікшелерін (түтікше аурулары) зақымдайды. Кейде өсімдік рактарын, ісіктерін тудырады. Бактериоздың қоздырғыштары — Mycobacterіaceae, Pseudomonadaceae, Bacterіaceae тұқымдасына жататын спора түзбейтін бактериялар. Олар аса улы болып келеді, сондықтан бір мезгілде бірнеше өсімдік түрін ауыртады. Мысалы, ылғалды шірік бактериясы картоп, капуста, жуа, сәбіз, темекі Бактериозын және жеміс-жидек, жүзім ағаштарының ісігін тудырады. Бактериоз қоздырғыштары тұқыммен, ауру өсімдіктің қалдықтарымен, жаңбыр тамшыларымен, жәндіктермен, т.б. тарайды. Бактериозды болдыртпау үшін тұқымды, көшеттерді, қалемшелерді бактерицидтермен, антибиотиктермен дезинфекциялау, жылыжайды, көшетхананы, топырақты залалсыздандыру қажет. Ауру өсімдіктерді жойып, қоректендіру және суғару тәртібін дұрыс сақтау керек. Дереккөздер
Тасболат Молдахметұлы Досаев

Тасболат Молдахметұлы Досаев (1948 жылы туған, Мәскеу қаласы) – медицина ғылымының докторы (1997). Целиноград мемлекеттік медицина институтын (1972, қазіргі Астана мемлекеттік медицина академиясы) бітірген. 1965–66 ж. осы оқу орнында лаборант, стажер-ізденуші (1972–74), 1974–75 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) кіші ғылыми қызметкер, ассистент (1975–82), аға оқытушы (1982–86), 1986 жылдан доцент болып қызмет атқарды. Досаев 62 ғылыми мақаланың авторы. Дереккөздер
Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев

Бөлекпаев Аманжол Қуанышұлы (1941 Целиноград ауданы Жаңаесіл ауылы – 2013) — Ақмола қалалықлық әкімшілігінің басшысы (1992 жылдан). Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1981). 1958 — 60 жылдары Рождественский автобазасында, Мемлекеттік банктің облыстық бөлімшесінде жүргізуші болған. 1960 — 64 жылдары Кеңес армиясы қатарында әскери борышын өтеген. 1964 жылдан жүргізуші, колонна бастығы, таксомотор паркінің аға инженері, автокөлік өндірісінің бастығы, 1983 — 87 жылдары Целиноград қаласы Совет ауданы атқару комитеті төрағасының орынбасары, Автокөлік басқармасының бастығы, 1987 — 92 жылдары Целиноград қалалық атқару комитетінің төрағасы, қалалық Халық депутаттары Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарған. 1990 — 92 жылдары ҚР Халық депутаты болды. Қыпшақ руының Күрлеуіт бөлімінен шыққан. Әскери атағы - запастағы полковник. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Экономикасы мықты демократиялық мемлекет». Хоббиі - шахмат, бильярд, аңға шығу. Сүйіп оқитын әдебиеті - классика. Үйленген. Жұбайы - Нұрмұхаметова Жауһар Құныпияқызы, зейнеткер. Қызы - Бөлекпаева Гүлнар Аманжолқызы (1964 жылы туған); ұлы - Бөлекпаев Марат Аманжолұлы (1971 жылы туған). Дереккөздер “Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том