Лихтенштейндіктер

Лихтенштейндіктер — Лихтенштейннің негізгі халқы. 1866 жылға дейін олар немістер болып саналды. Халық саны: 23,5 мың. (2009, бағалау). Тілі Ресми тілі — неміс тілі. Бүгінгі таңда Лихтенштейнде ресми түрде мойындалған аймақтық тілдер жоқ. Лихтенштейндіктер неміс тілінде сөйлегенімен, жазба тілі стандартты швейцар тілі. Ондағы негізгі емле заңдары классикалық неміс тілінің стандартынан біршама ерекшеленеді. Бұл екі тіл тобының араласуы, ең алдымен, Лихтенштейннің аумақтық орналасуының және Швейцарияның оның мемлекет ретінде дамуына ықпалының салдары болуы мүмкін. Діні Сенушілер негізінен католиктер, кейбір протестанттар. Ең көп тараған дін – католицизм – халықтың 76%. Халықтың белгілі бір бөлігі (жалпы халықтың 10%) дінді мойындамайды және ешбір сенімді ұстанбайды. Тарихы Қазіргі Лихтенштейннің аумағы ежелгі уақытта қоныстанған. Біздің эрамызға дейінгі 15 жылы ол римдіктердің қол астында болып, Реция провинциясының құрамына кірді. 538 жылы жергілікті халықтың өмірінде жаңа өзгерістер болды - олар франк шапқыншылығының эпицентрінде болды. Бастапқыда Лихтенштейн дін басылары басқаратын мемлекет болса, кейін билеушілер зайырлы ортадан сайлана бастады. 911 жылы азаматтық қақтығыстардан әлсіреген Шығыс Франк патшалығы ыдырап, кейіннен Лихтенштейндіктердің жерлері Қасиетті Рим империясының билігіне өтті. Дәл сол кезде аумақтар ең бай және ең күшті отбасының өкілдері Лихтенштейн герцогтарының иелігіне өтті. Лихтенштейн Князьдігінің өзі 1719 жылы құрылды, бірақ ол өзінің тәуелсіздігін құрылғаннан кейін жарты ғасырдан астам уақыт өткен соң алды. Мемлекет неміс конфедерациясына қосылып, Австрияның айқын саяси және мәдени ықпалына түсті. Бүгінгі күні де лихтенштейндіктер мен австриялықтардың ұқсастығы ерекше байқалады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лихтенштейн бейтарап қалды. Бұл ұстаным ел экономикасының дамуы үшін дұрыс шешім болды. Кәсібі Лихтенштейндіктер негізінен жоғары дамыған өнеркәсіпте, аз бөлігі ауыл шаруашылығында (сүт шаруашылығы, жүзім және бау-бақша) жұмыс істейді. Халық қолөнерінің бірі - қоржын тоқу. Бұл қолөнер шеберлері әртүрлі пішіндер мен көлемдегі себеттер жасау үшін дәстүрлі қолөнер әдістерін пайдаланады. Себеттер жиі кестемен немесе кескіндемемен безендірілген. Халық өнерінің тағы бір танымал түрі - кесте тігу. Бұл қолөнердің шеберлері дастархан, жастық немесе ұлттық киім сияқты әдемі кестеленген бұйымдарды жасау үшін әртүрлі техникалар мен өрнектерді пайдаланады. Кесте тігу көбінесе дәстүрлі үлгілер мен стильдерді сақтай отырып, ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Қолөнер түріне керамика, тоқу және ағаш кескіндеме де жатады. Бұл қолөнер шеберлері осы елдің мәдениеті мен дәстүрін көрсететін ерекше бұйымдарды жасайды. Тұрмыс салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендері мен тұрғын үйлері Австрия мен Швейцария үйлеріне ұқсас. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер костюмі: ақ жейде, қызыл жилет, аспалы сұр немесе сары шалбар, ақ тоқылған шұлық және аяқ киім. Аспалар мен белдіктерде түрлі-түсті кестелер тоқылған. Басында былғары қалпақ немесе кішкентай жиегі бар қара киіз қалпақ. Әйелдер шілтерлі күртелер мен алжапқыштары бар белдемшелер киеді. Дәстүрлі тағамдары Лихтенштейндіктер сүт, ірімшік, ет және көкөністер және табиғи өнімдерді қамтитын альпі асханасын тұтынады. Ең танымал тағамдардың бірі - дәмдеуіштер қосылған қуырылған картоп кесектері. Бұл тағам әдетте жұмыртқа немесе салатпен бірге беріледі. Лихтенштейндіктердің тағы бір сүйікті тағамы - фондю. Бұл нан кесектері батырылған балқытылған ірімшіктен тұратын тағам. Фондю әдетте көкөністермен, ветчинамен немесе картоппен бірге беріледі. Сондай-ақ Лихтенштейндіктердің ұлттық тағамы - рибель. Бұл қайнатып, ірімшік немесе май қосып беретін қою жүгері ұны. Рибель тәтті немесе дәмді және жиі ет немесе балықты гарнир ретінде пайдаланылады. Сонымен қатар, олар ірімшіктің әртүрлі түрлерінің отаны болып табылады, олар жиі тағамдар ретінде немесе тағамдарға қосымша ретінде пайдаланылады. Фольклоры Лихтенштейн фольклорының ең танымал элементтерінің бірі - халық әндері мен билері. Жергілікті тұрғындар ән айтып, би билегенді ұнатады және бұл олардың мәдениетінің ажырамас бөлігіне айналды. Музыканы орындауға арналған типтік аспаптарға гармоника, скрипка, аккордеон және т.б. жатады. Лихтенштейн фольклорының тағы бір маңызды аспектісі - жергілікті әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер. Мысалы, елдегі ең танымал мерекелердің бірі - маусым айының соңында тойланатын Әулие Иоанн күні. Бұл күні жергілікті тұрғындар көшелерге жиналып, түрлі іс-шаралар, мерекелік шерулер, фольклорлық қойылымдар өткізеді. Лихтенштейн фольклорының тағы бір қыры - ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан аңыздар мен ертегілер. Ең әйгілі аңыздардың бірі - Вадуц қаласы туралы аңыз, оның негізін қаланы дауылға ұшырап, құтқарып қалған жерде тұрғызған бай көпес салған. Лихтенштейн халқының фольклоры олардың ұлттық болмысын, тарихын және қайталанбас дәстүрін көрсетеді. Бұл олардың күнделікті өмірінде маңызды рөл атқарады. Дереккөздер