Есірткілер

Наркотик ( — естен айырылу) — БДСҰ-ның анықтауы бойынша, ауру сезгіштікті жоятын химиялық есірткі. Термин әдетте есiрткi анальгетиктер деп аталған апиыны бар заттарға немесе опиоидтарға жатады. Алғаш болып «наркотик» деген анықтаманы сезгiштiктi жоғалтуға алып келетін заттарды сипаттау үшін грек емшісі Гиппократ қолданған. Бұл анықтаманы дәрігер болған Клавдий Гален да қолданған. Наркотикті сипаттау үшін Клавдий Гален көбінесе мандрагор, семена эклаты и мака тамырын немесе эклат тұқымдарын және көкнәрді терең зерттеген. Аталмыш терминнің мәні XX ғасырда кеңiдi. Алдыңғы уақыттарда «наркотик» деген мағынаны беретін сөз, уақыт өте көпмағыналы бола бастады. Көп жағдайларда медицинада және юриспруденцияда «наркотик» ұғымы толық бір мағынаны бере бермейді. Бұл салаларда барлық заңсыз және жүйке жүйесін уландыратын химиялық өнімдер, наркотик ұғымына қосылады. Мысалы, Канада және АҚШ елдерінде есірткі қатарына кокаин, каннабис және опиоидтар жатқызылған. Мағыналық жағынақ келіспеушіліктер көп болғандықтан, бұл анықтаманы олық өзіне сәйкес мағынасында атаған жөн. Анықтау Бүкiләлемдiк денсаулық сақтау ұйымының анықтамасына сәйкес Наркотик — ауру сезгіштікті жоятын химиялық есірткі. Алайда әлемнің көптеген елдерінде наркотик ұғымына жататын өнімдерді 1961 жылғы келісімдегі бекітуге сәйкес анықталуда. Айта кететін жайт – I және II тізім қатарына героин, каннабис, дезоморфин және кетобемидон жатқызылды. Ресейде Ресейде «наркотик» ұғымына келесідей анықтама қойылған: Есірткі – Ресей Федерациясының қатаң тексерісіндегі және 1961 жылғы келісімнің тармақтарына сәйкес, синтетикалық, өсімдіктер немесе жүйке жүйесіне әсер ететін өнім түрі. АҚШ-та АҚШ-ның кодексіне сәйкес, «наркотик» ұғымына опиум, кокайн және опиаттар жатады делінген. Есірткі келесідей күйде кездеседі: : (A) Препаратты терiс пайдалануына үлкен мүмкіншілік бар . : (B) Препаратпен АҚШ-та емделу тұрпатында ешқандай рұқсаты жоқ . : (C) Дәрігерлік бақылау болған кезде де, тәуекелдік қарапайым нормаларды асып түседі . Ғылыми анықтама «Наркотик» деп келесі белгілерге сәйкес келетін өнімдерді атайды: * Дәрiгерлiк белгi — орталық жүйке жүйесіне әсер ететін дәрігерлік рұқсаты жоқ өнім. * Әлеуметтiк белгi — алып келетін зақымы үлкен көлемді немесе әлеуметтіктүрде болатын дәрігерлік емес өнім. * Заң белгiсi — есiрткi заттардың тiзiмiне кірген өнім. Бүкіләлемдік деңсаулық сақтау ұйымының анықтамасы Жүйке жүйесіне әсер ететін кез-келген өнім — психобелсенді болып табылады. Тұрмыс мән Аудармалы мағынада «наркотик» деп үнемі қолданбаған жағдайда жүйкелей тұрақсыздықты алып келетін кез келген өнімді айтуға болады. Сонымен қатар ешқандай себепсіз ашулануға алып келетің, мастықты шақыратын адам деңсаулығына зияны мол өнім. Көптеген салауатты өмір салтына деген ұстанымы мықты адамдардың есірткіге қарсылығы, оның алып келетін зардабына тікелей байланысты. Ішімдік және құрамында никотині бар өнімдер жеке бас деңсаулығына ғана емес, қоршаған ортаға, әлеуметке деген үлкен қиянат. Бұқаралық ақпарат өкілдерінің көбісі ішімдік пен никотинді «наркотик» қатарына жатқызатыны құпталады. Есірткілер классификациясы Есірткі келтіретін зардабына сай ауыр есірткілер және жеңіл есірткілер болып екі топқа бөлінеді. Ал жүйкеге алып келетін зардабы синтетикалық, жартылай синтетикалық және өсімдік түрлі болып үшке бөлінеді. Есірткілердің заңнамалық классификациясы Ресейде есірткілерді тексеру келесі төрт нысан бойынша жүзеге асырылады: # Айналымына тыйым салынған есірткілер мен жүйкеге әсер еткіш өнімдер: гашиш, героин, метаквалон, метилфенидат және т.б. # Есірткелік өнімдер: амфетамин, кодеин, кокаин, морфин, кетамин және т.б. # Айналымыны шектеу бар жүйкеге әсер еткіш өнімдер: декстрометорфан, тарен және т.б. # Жүйкеге әсер еткіш өнімдер өндірген кезде, белгілі есептеу және ақылау шаралары жүретін өнімдер: эфедрин, нитрометан, толуол және т.б. Әсер ету тетігі Барлық есірткілер тура немесе жанама түрде постсинаптикалық нейрондардың құрамындағы дофамин немесе серотонин сияқты нейромедиаторлардың ағындарын 5 – 10 дейін жоғарылатып, миды улауға арналады. Нейромедиаторлардың ағындарының жоғарылауы оқу, білім алу процесіне әсер етіп, адамда уақытша рахаттану сезімін тудырады. Нейробиологиялық тәжірибелер қарапайым жағымды жаңалықты еске алу, дофамин нысанын жоғарылатуға мүмкіндік береді. Алайда есірткіні қабылдаған нашақор дофамин құрамын күрт азайтып тек «жалған рахаттануды» жасанды әдіспен алып жатқанын біле бермейді. * гашиш граммы — 10 еуро * бір джоинт — 2-3 еуро * экстази дәрісі — 3-5 еуро дилерға және 10 еуро клубта * кокаинның 55 % граммы— 50-60 еуро * 5 л. GHB — 5 еуро * 10 мл. попперс — 12,5-15 еуро * героин граммы — 25-35 еуро Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.un.org/russian/documen/convents/drugs.htm un.org] * [http://www.jellinek.nl/brain/ jellinek.nl]