kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Чишмикиой

Чишмикиой (молд. Cişmichioi, ) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл. Сипаттама Ауылдың ауданы шамамен 6,4 км 2 , периметрі 13,67 км. Чишмикиой – коммунадағы аттас жалғыз ауыл. Ауыл Комраттан 108 км және Кишиневтен 207 км қашықтықта орналасқан. Халқы 2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 5054 адам тұрды: 49,51% ерлер және 50,49% әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: *94,42% - ғағауыздар, *3,15% - молдовандар, *0,85% - орыстар, *0,77% - украиндар, *0,49% - бұлғарлар, *0,32% - басқа ұлттар. Ғағауыз 16 қоныс аударушылар отбасы Ресейдің Бессараб өлкесінің генерал-губернаторынан Вулканешты, Этулия және Джурджулешты ауылдарының арасында Кагул көлінен бес шақырым жерде екі баурайдың түйіскен жеріне қоныстануға рұқсат алды. Мұнда қоныс аударушылар сол жақ беткейдің астынан су көзін (чешма) тауып, оның жанына қоныстанды және ауыл орыс тіліне аударғанда "бұлақтың жанындағы орын"дегенді білдіретін Чишмикиой ауылы деп аталды. Инфрақұрылымы Ауылда 71 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде 41 ауылшаруашылық кәсіпорны, 4 өнеркәсіп және қайта өңдеу кәсіпорны, 1 диірмен, 1 наубайхана, 32 сауда кәсіпорны, 25 аралас цех, 3 өнеркәсіптік цех, 1 жанармай құю бекеті, т.б. Чишмикиой ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: *5 балабақша, *1 лицей, *1 гимназия, *мәдениет үйі, *3 кітапхана, *1 стадион, *3 спорт залы, *1 шағын футбол алаңы, *сауықтыру орталығы, *1 мұражай, т.б.бар. Православиелік Успен шіркеуінде жексенбілік мектеп бар, онда көптеген игі және рухани пайдалы іс-шаралар өткізіледі. Дереккөздер
УЕФА Чемпиондар лигасы 2022/23

Чемпиондар лигасы 2022/23 — турнирдің 68-ші маусымы. Финалдық ойын 2023 жылы 10 маусымда Ыстанбұлдағы «Ататүрік » стадионында өтті. Квалификация Бастапқы раунд 1 раунд 2 раунд 3 раунд Плей-офф Топтық турнир А тобы В тобы С тобы D тобы Е тобы Ғ тобы G тобы h тобы Плей-офф 1/8 финал 1/4 финал Жартылай финал Финал Дереккөздер
Балкани (футбол клубы, Сува-Река)

Балкани (Football Club Ballkan) — Косованың Сува-Река қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Сува Река Сити" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 1500 адам. 2021 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды. Сілтемелер * http://www.fcballkani.com/
РФМ (футбол клубы)

РФМ (бұрын «Даугава 90», «Рига футбол мектебі») — Латвияның Рига қаласындағы футбол клубы, 2005 жылы құрылған. Атаулары * «Даугава 90» (-2008) * «Даугава» Рига (2008—2009) * «Даугава»/РФШ (2010) * «РФМ» (2011—) Жүлделері Латвия чемпионаты * Чемпион (1): 2021, 2023, 2024. * 2 орын (2): 2019, 2020. * 3 орын (2): 2018, 2022. Латвия Кубогы * Жеңімпаз (3): 2019, 2021, 2024. Сілтемелер * http://www.fkrfs.lv/
Шкупи

«Шкупи» (; ) — Солтүстік Македонияның Скопье қаласындағы футбол клубы, 1927 жылы құрылған "Слога Югомагнат" клубының ізбасары ретінде 2012 жылы құрылды. Өз алаңындағы ойындарын "Чайр" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 6 мың адам. Қазіргі уақытта Македония 1 лигасында ойнайды. 2022 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды. Дереккөздер Сілтемелер * http://www.fcshkupi.com/
УЕФА Еуропа лигасы 2022/23

УЕФА Еуропа лигасы 2022/23 - турнирдің 14-ші маусымы. Испанияның "Севилья" клубы жетінші рет жеңімпаз атанды. 3 раунд Чемпиондар жолы Лига өкілдерінің жолы Плей-офф Топтық турнир А тобы В тобы С тобы Д тобы Е тобы Ғ тобы G тобы Н тобы Плей-офф Іріктеу кезеңі Бұл кезеңде топтық турнирде 2-орын алған командалар мен Чемпиондар лигасының топтық турнирінде 3-орын алған командалар күш сынасады. 1/8 финал 1/4 финал Жартылай финал Финал Дереккөздер
Көксеңгір

* Көксеңгір – Жақсы Айыртау тауының оңтүстігіндегі оқшауланған шоқылы тау. * Көксеңгір – Қызылқұм құмының солтүстігіндегі төбе. * Көксеңгір – Матайқұм құмының оңтүстік-шығысындағы оқшауланған төбе. * Көксеңгір – Шыңғыстау жотасының батысындағы оқшауланған тау массиві.
Баурчи

Баурчи (молд. Baurci; ) — Молдовадағы Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі құрамындағы ауыл. Чадыр-Лунг ауданының құрамына енеді. Сипаттама Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Комраттан 30 км, Конгаз қаласынан шығысқа қарай 6 км және Чадыр-Лунга қаласынан батысқа қарай 12 км жерде орналасқан. Ауылдың ауданы 76,6 шаршы км. Ауыл арқылы өзі аттас өзен ағып өтеді. Атауы жер бедерінен шыққан: "Байыр" (төбе) және "Ичи" (ішкі), яғни төбе ішінде деген екі сөзден тұрады. Халқы 2004 жылғы халық санағы бойынша ауылда 8783 адам тұрса, оның 49,90%-ы ерлер, 50,10%-ы әйелдер. Халықтың ұлттық құрамы: *97,88% - ғағауыздар, *0,60% - молдовандар, *0,50% - орыстар, *0,47% - бұлғарлар, *0,33% - украиндар, *0,17% - сығандар, *0,05% - басқа ұлттар. Тарихы Тарихшылар А.А.Скальковский, М.В. Маруневич, С.С.Курогло жазбалары бойыншы, Баурчи ауылы 1812 жылы Лунгуца өзенінің аңғарында пайда болды. Ғағауыздардың алғашқы қоныстанушылары Баурчи ауылына 57 адаммен келді. Бірте-бірте ауыл халқының саны өсіп, 1844 жылға қарай ауылда 166 отбасы тұратын 149 үй болды. Ауыл тұрғындары пайдаланатын жер көлемі 6420 гектарды құрады. Осы уақытқа дейін ағаш шіркеу салынды. 1806-1812 жылдардағы орыс-түрік соғысының соңында бітім шарты бойынша Баурчи ауылы Буджак ауданына бекітілді. 1949 жылы ауыл тұрғындарының өтініші бойынша олар алдымен 4 колхозға біріктіріліп, кейін «Октябрьдің 40 жылдығы» колхозы құрылды. Колхоз бидай, жүгері, күнбағыс, жүзім, көкөніс, жеміс-жидек, бұршақ, темекі, тағы басқа дақылдар өсірумен айналысты. Колхозда фермалар салынып, онда ірі қара, қой, құс, шошқа және басқа да мал өсірілді. Инфрақұрылымы Баурчи ауылының аумағында әлеуметтік нысандар: *гимназия, *бастауыш мектеп, *3 балабақша, *Денсаулық орталығы, *Мәдениет үйі, *2 ауылдық кітапхана қызмет көрсетеді. Ауылдың инфрақұрылымы мемлекеттік және жеке секторлардың бірқатар мәдени-әлеуметтік нысандарын қамтиды. Ресми түрде әкімдіктің 2007 жылғы мәліметтері бойынша ауылда 34 коммерциялық кәсіпорын, 15 дүкен, 3 диірмен, 3 шағын цех, наубайхана болды. Дереккөздер
Михаил Филиппович Харкин

Михаил Филиппович Харкин (22.11.1883, Жайық казак-орыс әскері, Круглый кенті - 19.09.1952, Гурьев облысы, Бақсай ауданы, Яманка кенті) – Махамбет ауданына еңбегі сіңген ұстаз. 17 жасында болашақ педагогтің әкесі Филип Абрамович ұлын Орал діни семинариясына оқуға жібереді. 1902 жылы оқуын аяқтаған соң, Михаил Филиппович Жайық казак әскерінің Круглый кентіне ауыл мұғалімі болып жұмыс жасауға жіберіледі. 1904 жылы ол Гагаева Анна Ивановнамен отау құрып, бірге 11 баласын өсіріп жеткізеді. 7 жыл халық мұғалімі болып табысты жұмыс жасап, Жайық казактарына білім беруде үлкен жетістіктерге жеткен соң, 1909 жылы балаларға білім беру үшін қалмақ даласына мұғалім болуға жұмысқа жіберіледі. 1912 жылы Жайық даласына оралып, ұстаздық қызметін Жайық казак әскерінің Гурьев бөліміне қарасты Бақсай кентінде 1921 жылға дейін жалғастырады. Сол жылы ол Яманка кентіндегі мектептің меңгерушісі лауазымына тағайындалады. 1937-1938 жылдары Редут кентінде жұмыс істейді. Ол сонда 5 және 6 сыныптарды құрып, алғаш рет орталау білім беретін мектеп ұйымдастырады. Халық ағарту ісіндегі қажырлы әрі жемісті еңбегі үшін Михаил Филиппович «Еңбек Қызыл Ту» орденімен марапатталды. Бұдан бөлек, оған «Қазақстанның 15 жылдығы» белгісі берілді. 1942 жылы оны Гурьев облысы, Сарайшық кентіндегі орта мектеп-интернаттың директоры қылып тағайындайды. Онда 1943 жылға дейін табысты басқарады. Ауыр сырқат ұстаздың педагогикалық мансабын уақытша үзеді. Сауыққан соң өз қалауы бойынша Яманхалинка орта мектебіне жіберіліп, 1952 жылға дейін мұғалім болып қызмет атқарады. 1952 жылы 19 қыркүйекте 68 жасында ауыр сырқаттан Михаил Харкин көз жұмды. Халық педагогтің еңбегін жоғары бағалады. Ол республикалық маңыздағы дербес зейнеткер болды. 1998 жылы Махамбет ауылына оның атына көше берілген. Дереккөздер
Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы

Қырғыз Республикасының Министрлер Кабинетінің Төрағасы (2021 жылға дейін Қырғызстан премьер-министрі деп аталатын) Қырғыз Республикасының Министрлер Кабинетіне төрағалық етеді. 2010 жылға дейін президенттің премьер-министрмен салыстырғанда құқығы көбірек болды. Алайда 2010 жылғы конституциялық референдум нәтижесінде Қырғызстан басқару түрі конституциялық республикаға айналды. Парламент президенттен жоғары болды. 2021 жылы, тағы бір конституциялық референдумнен кейін бұл өзгерістен Қырғыз үкіметі бас тартты. Лауазым иеленушілердің тізімі Дереккөздер
Ердана Дарханұлы Мейірбеков

Ердана Дарханұлы Мейірбеков (1959 жыл, Оңтүстік Қазақстан облысы, Бәйдібек ауданы - 1999 жыл, Шымкент қаласы) — педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент. Білімі 1976 жылы орта мектепті үздік бітірген. Ал 1979 жылы Шымкент педагогика институтына түсіп, 1983 жылы "Жалпы техникалық пәндер" мамандығы бойынша үздік бітіреді. 1988-1991 жылдары Мәскеу қаласындағы КСРО Педагогика ғылымдары академиясының "Еңбекке баулу және кәсіби бағдар беру" ғылыми зерттеу институтының үйренуші-зерттеушісі, аспиранты болды. 1991 жылы аталған институтта педагогика ғылымдарының кандидаттығына диссертация қорғады. Қызмет жолы Жалпы орта мектепті аяқтаған соң өз еңбек жолын Байжансай кенішінде жұмысшы болып бастады. Педагогтік қызметін өзі бітірген "Жалпы техникалық пәндер" кафедрасында бастап, оқытушы, аға оқытушы болды. 1995-1996 жылдары Шымкент педагогика институтының "Еңбекке баулу" кафедрасының меңгерушісі, 1996 жылдан М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық университетінің "Жалпы техникалық пәндер", қазіргі М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің "Өндіріс негіздері және оқытудың техникалық құралдары" кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарды. Еңбектері 20-дан астам ғылыми-әдістемелік жұмыстардың, оның ішінде 1 түсіндірме сөздік, 2 терминологиялық сөздік, 3 әдістемелік оқу құралы, 2 арнаулы оқу орындарының бағдарламалары, 3 жоғары оқу орындарында негізгі білім беру стандарттарының авторы. Марапаттары * 1994 жылы доцент атағын алды. * Қазақстан Республикасының "Білім беру ісінің үздігі". Дереккөздер
Қырғызстан Министрлер Кабинеті

Қырғыз Республикасының Министрлер Кабинеті (; бұрын Қырғызстан үкіметі, ) — Қырғызстанның атқарушы билік органы. Министрлер Кабинетінің төрағасы басқарады. Конституцияға сәйкес ол Президент Әкімшілігінің басшысы қызметін қоса атқарады. Мәртебесі мен құқығы конституцияның 3-бөлімінде жазылған. Кабинет құрамына төраға, оның орынбасарлары, министрлер мен мемлекеттік комитеттердің төрағалары кіреді. Министрлер Кабинеті мүшелерінің барлығын Жоғарғы Кеңестің келісімімен Президент тағайындайды. Дереккөздер
Дунсян

Дунсян (өз атауы: сарта немесе санта; пиньинь: Dōngxiāngzú) — Қытайдың солтүстік-батысында тұратын моңғол халқы. Бұрынғы орыс әдебиетінде широнғол-монғолдар деген атпен белгілі болған. Дунсяндар Қытайдағы ресми түрде танылған 56 этникалық азшылықтың бірі. Олар негізінен Ганьсу провинцияларының оңтүстік-батысында (Дұңсян автономиялық округі, Баоань, Дұңсян және Салар халықтарының Цзишишань автономиялық округі, Линься-Хуэй автономиялық ауданында), сондай-ақ Шыңжаң-Ұйғыр және Нинся-Хуэй автономиялық аудандарында тұрады. Саны 514 мың адам (2000). Тілі Олар Алтай тілдер отбасының моңғол тобына жататын дунсян тілінде сөйлейді. 3 диалектісі бар: сонан, ванцзян және сыцзян. Жастардың көпшілігі қытай тілін біледі. Дунсянның өз жазуы жоқ. Діні Жергілікті діннің ерекшеліктеріне қарамастан, халық мұсылмандық сенімді (сунниттік мұсылмандар) қатаң ұстанады, барлық қажетті сенімдер мен мерекелерді сақтайды. Тарихы Дунсян – Қытайдағы Шыңғыс хан тұсында пайда болған жаңа этникалық топтардың бірі. Олар Линся аймағында (ол кезде Хэчжоу деп аталған) орналасқан ханның моңғол әскерлерінің ұрпақтары, кейін Орта Азия саудагерлерімен қақтығысып, сүнниттік исламды қабылдағандар делінеді. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғанға дейін Дунсяндар өздерінің сенімі ортақ хуэйлердің бір тармағы болып саналды. Бір жылдан кейін Линсяда Дунсян автономиялық округі құрылды. Кәсібі Халықтың дәстүрлі кәсібі ауыл шаруашылығы болды. Картоп, жүгері, бидай, зығыр, бұршақ және басқа дақылдарды өсірумен қатар, дунсян агрономдары әртүрлі ағаш түрлерін (мысалы, өрік және шабдалы) будандастырып, жемістердің бірнеше жаңа түрлерін өсірді. Сондай-ақ мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал), аң аулау маңыздылығын сақтаған. Қолөнерден жүн мен былғары өңдеу, ағаш және темір ұстасы дамыған. Өмір салты Неке экзогамиялық. Өлгендер жерге көміледі. Дәстүрлі баспаналары Дунсян тұрғын үйлері көбінесе бір ауласы бар жабық тіктөртбұрыш болып келеді. Тұрғын үйдің басым түрі екі-үш бөлмелі, оның ішінде тиісінше бір немесе екі бөлме тұрғын және біреуі шаруашылық бөлмесі болып табылатын саман үйлер. Үйлер ауланың екі жағына салынған, қалған екі жағында қызмет көрсету құрылыстары және қойма, мал қора, т. б. салынған. Үй мекендері күйдірілмеген кірпіштен жасалған қоршаулармен қоршалған. Үйлердің терезелері үнемі аулаға қарап тұрады. Кедейлердің баспаналары көбінесе тау жартастарына кесілген үңгірлер болған. Үңгірлер бүгінгі күнге дейін пайдаланылады, оларда көкөніс пен картоп қорлары сақталады. Дәстүрлі киімдері Ерлер костюмі шалбардан, мақта матадан жасалған күртелерден, матадан жасалған аяқ киімдерден, матадан жасалған кішкентай қара қалпақшадан тұрады. Әйелдер оң жағында бекіткіші бар мақта матадан тігілген жартылай халат немесе ұзын күрте, ұзын галоштары бар шалбар, күңгірт материалдан аяқ киім киеді. Қарт әйелдер мен жесірлер ақ, жас әйелдер қара, ал қыздар жасыл түсті орамал тағады. Дәстүрлі тағамдары Тағамдарының негізі бидай, сұлы және жүгері, картоп екінші өнім, еттен сиыр мен қой етіне артықшылық беріледі. Дереккөздер
Жарқамыс (көл)

Жарқамыс – Торғай алабындағы көл. Географиялық орны Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы Нұра ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 24 км жерде. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 75 м биіктікте. Аумағы 11,6 км 2 , ұзындығы 11,8 км, енді жері 1,6 км, жағалау бойының ұзындығы 33,1 км. Оңтүстігінде Қоғакөл, солтүстік және солтүстік-батысында Байтақкөл, Бөкенкөл, Жаркөл, Қармақкөл көлдері орналасқан. Торғай өзенінің тармағы, жауын-шашын суларымен толысады. Суы қарашаның аяғында қатып, наурызда ериді. Оңтүстік жағалауы жарқабақты келген. Жағасында қамыс, құрақ өседі. Суы кермек татиды. Мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Флавоноидтар

Флавоноидтар ( — сары, осы заттардың көбірек кездесетін түсі) — өсімдіктектес полифенолдардың ірі тобы. Химиялық тұрғыдан бұларға екі фенилдік сақина мен бір гетероциклдік сақинадан тұратын қаңқада өзара байланысқан 15 көміртегі атомы бар заттар жатады. Жіктелуі Флавоноидтарды келесідей жіктеуге болады: * флавонның туындылары * флаванондар * изофлавоноидтар * неофлавоноидтар Тарихы 1936 жылы венгр ғалымы Альберт Сент-Дьерди қызыл бұрыштан алынған қосылыстың қан капиллярларына жақсы әсер ететінін жорамалдап, оны P дәрумені деп атауға ұсынды. Бұл атау XX ғасырдың ортасында кең қолданылды, бірақ кейінгі жылдары осы және солтектес қосылыстардың дәрумендерге жатпайтыны анықталды да, оларды флаваноидтар немесе биофлаваноидтар деп атайтын болды. Табиғатта таралуы Флавоноидтардың өсімдіктер метаболизміндегі маңызы өте зор, сондықтан олар өсімдіктердің көбінде бар. Көп жағдайда олар гүлдердің және жемістердің түсін қалыптастырады (сары, қызғылт сары, қызыл, күлгін). Келесі тағамдарда флавоноидтар көп мөлшерде кездеседі: ақжелкен, жуа, шай, жидектер, банандар, цитрустар, қызыл шарап, қарақұмық, какао. Көбінесе бұл кверцетин, кемпферол, мирицетин, апигенин, лютеолин болады. Дереккөздер
Шилі (көл)

Шилі – Обаған өзені алабындағы көл. Географиялық орны Қостанай облысы Әулиекөл ауданы жерінде орналасқан. Гидрографикасы Аумағы 7 – 16 км 2 , су жиналатын алабы 613 км 2 . Жағалауы тегіс, жайпақ, тек шығыс жағалауы тіктеу, жарқабақты келген (биіктігі 3 м). Суы ашқылтым (2 – 5 г/л). Көлге ұзындығы 46 км өзімен аттас Шилі өзені құяды. Көл суын аудан шаруашылықтары пайдаланады. Дереккөздер
Шұбаркөл (көл)

Шұбаркөл – Тобыл алабындағы көл. Географиялық орны Қостанай облысы Қарабалық ауданы Новотроицкое ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 201,6 м биіктікте. Аумағы 15,4 км 2 , ұзындығы 4,8 км, енді жері 4,1 км, орташа тереңдігі 0,9 м, су жиналатын алабы 350 км 2 . Үй мен Тоғызақ өзендері суайрығы саналады. Жағасы жайпақ, түбі тегіс, лайлы. Жағасын қамыс, құрақ жайлаған. Қар суымен толығады. Көктемде су деңгейі көтеріліп, жаз соңында басылады. Суы мол жылдары оңтүстігінде орналасқан Сасықкөлмен қосылып кетеді. Дереккөздер
Захчиндер

Захчиндер (өз атауы захчин - «шеттегі») — қазіргі Батыс Моңғолиядағы Ховда аймағында тұратын ойраттар құрамындағы топтардың бірі. Саны 32 845 адам. (елдің жалпы халқының 1,2%, (2010 жылғы санақ), Моңғолиядағы жетінші үлкен этникалық топ). Этнонимі "Захчин" этнонимі 18 ғасырдың соңында жоңғар билеушілері шекараны қорғау үшін бөлген торғұттар, дербеттер және халхалар қатарынан бірнеше ондаған отбасылардан тұратын топтың белгісі ретінде пайда болды ("шет"атауы" осыдан шыққан). Олар Орта Азиямен шектесетін батыс жерлерін, Ұйғыр хандықтарын, сондай-ақ Халханы қорғады. Захчин жауынгерлері әрқашан маньчжурлардан сақтанып, оларды «жабайы қасқыр» деп атап, олардан аулақ болған. 1758 жылы Жоңғар хандығы жеңіліске ұшырағаннан кейін маньчжур жағына өткен захчиндерден бөлек хошун (әкімшілік бірлік) құрылып, қалғандары Қытайдың Қобдо әкімшілігіне бағынды. Тілі Олар батыс моңғол (ойрат-қалмақ) тілінің захчи диалектісінде, сондай-ақ моңғол тілінде (халха) сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, буддалар. Кәсібі Таулы аймақта тұратындар көшпелі мал шаруашылығын сақтай алды. Алтантіл алқабына қоныс аударғандар қара бидай өсіреді. Қыстың суық күндерінде Захчин көшпелілері Зерег аңғарынан шығып, батыс және шығыс таулардың сілемдеріндегі жылы қыстақтарға барады. Ауа райының салқындығынан захчиндер мен мал жанұялары екіге бөлінуге мәжбүр. Қысқы көші-қон кезінде тауда ұсақ мал өсіріледі. Отбасының бір бөлігі малымен қыстаса, қалғандары теңіз деңгейінен 3000 метр биіктікте, жылы жерде мал бағып жүр.Суық күндерде де, ыстық күндерде де көшіп-қонатын негізгі күш – бұл ауданның қиындығына мән бермейтін түйе. Тұрмыс салты Бұл жерге бірінші келген Захчин отбасылары жаңадан келгендерді ыстық шай мен тәттілермен қарсы алуы керек, бұл дәстүр. Көшпелі халықтың ең асыл қазынасы – көшпенділерді шаймен қарсы алу, ең жақсы дәм беру салт-дәстүрі күні бүгінге дейін сақталған. Жылы жерлерде тұратын захчиндер көктемнің келуімен Цагаан Сарға дайындала бастайды. Олар алдын-ала, күздің аяғында, қыста ет пісіп дайындай бастайды, олардың арасында құйрықты қой еті бар. Ал сансай боов, бууздар деп аталатын арнайы печеньелерді және тұшпараларды мерекелерден бірнеше күн бұрын жасай бастайды. Қазіргі захчиндер кейбір дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен материалдық мәдениеттің ерекшеліктерін сақтайды. Халха моңғолдарымен бірігіп кетті. Дереккөздер
Ақылбек Үсенбекұлы Жапаров

Ақылбек Үсенбекұлы Жапаров (; 14 қыркүйек 1964 жыл, Рыбачье, Ыстықкөл облысы) — қырғызстандық инженер, саясаткер, саяси қайраткер және 2021 жылдан 2024 жылға дейін Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы. Экономика мен қаржы бағытында білім алған Ақылбек Жапаров тағы Ақаев және Бәкиев әкімшіліктерінде министр болып жұмыс істеді. Ерте жылдары Ақылбек Жапаров 1964 жылы 14 қыркүйек күні доктор Үсенбек Жапаров және инженер Бегайым Сарынжиева отбасында дүниеге келді. Мектеп жылдарында Комсомолда өте белсенді болған. Ол 1981 жылы мектебін бітіріп, 1986 жылы Қырғыз мемлекеттік техникалық университетін және 2002 жылы Бішкек қаржы-экономикалық академиясын бітірді. 1995-1996 жылдары бірінші вице-премьер-министрдің көмекшісі қызметін атқарды. 1996 жылдан 1997 жылғы қарашаға дейін Бағалы қағаздар нарығы жөніндегі ұлттық комиссияның хатшысы, 1997 жылғы қарашадан 2000 жылғы 20 сәуірге дейін Қаржы министрлігі жанындағы Мемлекеттік салық инспекциясының төлемдерді өндіріп алу басқармасының бастығы болды. Жапаров Қырғызстанның Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) «ауыр қарызы бар кедей елдер» бағдарламасына кіруін жақтаған. 2021 жылғы 1 маусымда Жапаровты президент Садыр Жапаров Министрлер Кабинеті төрағасының орынбасары және экономика және қаржы министрі етіп тағайындады. 2021 жылғы 12 қазанда Президент Садыр Жапаровтың жарлығымен Ұлықбек Мәріповтың орнына Ақылбек Жапаров Министрлер Кабинеті төрағасының міндетін атқарушы болды. 2021 жылғы 13 қазанда президент Садыр Жапаровтың жарлығымен Ақылбек Жапаров Министрлер кабинетінің төрағасы болып тағайындалды. 2024 жылғы 16 желтоқсанда Жапаров отставкасын жариялады. Жеке өмірі Жапаров — полиглот, қырғызша, орысша, ағылшынша және түрікше сөйлейді. Ол "Салықтар: кеше, бүгін, ертең, экономиканы жаңғырту стратегиялары, қырғыз экономикасын жаңғырту" кітабының және көптеген басқа қаржы жайлы мақалалардың авторы болып келеді. Жапаров үйленген, екі қызы, Саадат пен Ажар және ұлы Мақсат бар. 2014 жылы жер теліміне қатысты алаяқтық туралы жария айыптаулардың тұсында Жоғарғы кеңес мүшесі Жапаров бірнеше ғимараттың, соның ішінде Бішкектегі «Дамас» халықаралық қонақ үйінің, шамамен құны 6 миллион доллар жылжымайтын мүлік қожайыны екенін мәлімдеді. Дереккөздер
August (ән)

«August» — Тейлор Свифттің сегізінші альбомындағы сегізінші трек, 2020 жылы шыққан. «Cardigan» және «Betty» әндерімен бірге үш жеткіншектің қарым-қатынастарын лирикалық түрде сипаттайтын туынды. Әнде гитаралардың, ішекті музыкалық аспаптардың, драм-машина мен вокалдық реверберацияның әуендері пайдаланылады. Чарттар Сілтемелер *
Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)

Қырғыз Республикасының Жоғарғы Кеңес — Қырғыз Республикасының бірпалаталы парламенті. 1991 жылы ол Қырғыз КСР Жоғарғы Кеңесінің орнын алды. Парламенттің 90 орны бар, депутаттары 5-жылдық мерзімдерге сайланады. Тарихы 1991 жылғы тәуелсіздігінен парламент құрылысын өзгерткен 2006 жылғы референдумге дейiн парламенттің құрылысы өзгеше еді . Ол 60 депутаты болған Заң Шығару жиыны (Мыйзам Чыгаруу Жыйыны) (жоғарғы палатасы) және 45 депутаты болған Халық Өкілдер жиынынан (Эл Окулдор Жыйыны) (төмеңгі палатасы) тұратын. 2007 жылдың қазанынан бері парламент бірпалаталы болып келеді. Бастапқыда тек 90 депутат болған Кеңес Құрманбек Бәкиевтің қуылуынан кейін жаңа конституциясында депутат саны 120-ға көбейтілді. Әр партия 65 орыннан көп ала алмайды. Кейінірек өткізілген сайлауда парламенттегі орын санының 25%-ға азайтылуы шешілді және депутат саны 90-ға оралды. Партиялық тізімде әр жыныстан үміткерлердің кемінде 30%-ы болуы керек, ал әрбір төртінші кандидаттың қарама-қарсы жынысы болуы керек. Сондай-ақ әрбір тізімде кандидаттардың кемінде 15%-ы этникалық азшылық өкілдері және 15%-ы 35 жасқа дейінгілер, сондай-ақ кем дегенде екі мүгедек кандидат болуы керек. Дереккөздер
Зярай

Зярай — тхыонг тобына жататын, негізінен Вьетнам аумағында тұратын халық. Жалпы саны 386 мың адам, оның 364 мыңы Вьетнамда тұрады (2010 ж.). Олар келесі субэтникалық топтарды қамтиды: тер (фун), арап, тхуан, хдрунг, мтхур. Зярай - Вьетнамда тұратын 54 ұлттың азшылықтың бірі. Тілі Зярай (джарай) тілі австронезиялық тілдер семьясының малай-полинезиялық тармағының тям тілдеріне жатады. Діні Олар христиандықты (католицизм мен протестантизмді) ұстанады, дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар (анимизм және аграрлық культтер) да бар. Кәсібі Зярайдың өмірі екі кезеңге бөлінеді. Олар он ай күріш алқабында жұмыс істейді, картоп, жүгері, басқа да дақылдар, маниок, темекі өсіреді, ал екі ай бойы үйлерін салып, жөндейді, қыш бұйымдар жасайды, қоржын тоқиды, үлкен ағашты құлатып каноэ жасайды. Анда-санда ер адамдар аңға шығып, әдетте, бұғы немесе бөкен әкеледі. Себет тоқу, қолөнер бұйымдарымен қатар Зярай провинциясындағы Зярай халқы әлі күнге дейін "Пран" төсеніштерін тоқу қолөнерін сақтап келеді. "Пран" төсеніштері Зярай ұлтының ана тілінде "Пран"деп аталатын жабайы ананас ағаштарының жапырақтарынан жасалған. Құрғақ маусымда Шунглон ауылының ерлері ананас жапырақтарын алу үшін бұлақ суына барады, содан кейін олар ашық түсті сақтау үшін күн астында кептіріледі. Жаңбырлы маусымда бос уақытында жергілікті әйелдер кептірілген ананас жапырақтарынан төсеніш тоқиды. Зярай ұлтының адамдары "Пран" төсеніштерін құнды байлық деп санайды және оларды қонақтарды қабылдау үшін немесе үйлену тойлары, жерлеу рәсімдері және басқа да маңызды оқиғалар кезінде пайдаланады. Өмір салты Олар тотемдік атаулары бар матрилиндік руларға бөлінді, отбасы шағын отбасы, неке матрилокалды. Дәстүрлі баспаналары Дәстүр бойынша, джарай 50-500 халқы бар шағын ауылдарда тұрады. Ауылдар квадрат түрінде орналасқан, бір пәтерлі үйлер немесе ауылдың ортасында орналасқан ұзын үйлер (рунг) бар. Көбінесе ауылдың орталығында коммуналдық үй, құдық, волейбол торы немесе күріш диірмені болады. Үйлер жерден бір метр биіктікте бамбуктан жасалған. Темір шатыры бар неғұрлым берік ағаш үйлер танымал болуда. Олар солтүстік-оңтүстік бағытта және жергілікті аруақтарға қолайлы жерде салынған. Үйдің ұзындығы 50 метрге дейін жетуі мүмкін. Дәстүрлі жиһазға ағаш пен бамбуктан жасалған орындықтар мен ас үй ыдыстары кіреді, ал қазіргі заманғылардан кереуеттер мен теледидарларды кездестіруге болады. Дәстүрлі киімдері Ерлер жамбасты жауып тұратын белдемше тәрізді жабынды маталар, әйелдер жиегі кестеленген ұзын белдемше киеді. Күмістен, мыстан, гүлдерден жасалған спираль тәрізді білезіктер, моншақтар пайдаланады. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамның негізі – көкөніс (күріш, жүгері, тамыр дақылдары) және балық түрлері. Дереккөздер
Талант Тұрдымаматұлы Мамытов

Талант Тұрдымаматұлы Мамытов — қырғызстандық саясаткер, Жоғарғы Кеңестегі Республика-Ата Жұрт фракциясынан депутаты және 2020–2022 жылдары Жоғарғы Кеңестің 12-төрағасы. Кеңес төрағасы болып Мамытов уақытша Президент Садыр Жапаровтың отставкаға кетуінен кейін сайланды, президент орнының бос болғандығынан ол сонымен қатар президент міндетінің орындаушысы жұмысын атқарған еді. Бір жылдан кейін президент Садыр Жапаров сайлауда жеңіп, оның ізбасары болды. Өмірбаяны 1976 жылғы 14 наурыз күні Жалалабат облысы Майлуу-Суу қаласында дүниеге келген. 1993 жылы Қырғыз ұлттық университетінің заң факультетіне оқуға түсті. 1998 жылы оны бітірді. 2000 жылы Баткен облысы прокуратурасының заңдардың орындалуын және құқықтық актілердің заңдылығын қадағалау бөлімінің прокуроры болып жұмыс істей бастады. 2001–2002 жылдар аралығында Жалалабат облысының прокуратурасында сот шешімдерінің заң талаптары сақталуын қадағалау бөлімінің прокуроры қызметін атқарған. 2002–2004 жылдары ол — Жалалабат қалалық прокуратурасының аға тергеушісі. 2004–2005 жылдары Шатқал аудандық прокуратурасы прокурорының көмекшісі. 2005–2006 жылдары Қырғызстан Бас прокуратурасының Ұйымдастырушылық қамтамасыз ету және халықаралық байланыстар департаментінде бөлім прокуроры қызметін атқарған. 2006 жылғы сәуір–желтоқсан аралығында Шу облысы Ыстықата ауданы прокурорының орынбасары болды. 2006–2007 жылдары Жалалабат облысы Созақ ауданы прокурорының орынбасары, 2007–2009 жылдары Жалалабат облысы Тоғызтарау ауданының прокуроры қызметтерін атқарған. 2010 жылы «Ата-Жұрт» саяси партиясынан 5-шақырылымдағы Қырғыз Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. 2015 жылы «Республика-Ата Жұрт » саяси партиясынан VI шақырылымдағы Қырғыз Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. Ол «Республика-Ата Жұрт» парламенттік фракциясы жетекшісінің орынбасары болды. 2020 жылғы 4 қарашада Жоғарғы Кеңес Төрағасы сайланды. 2020 жылғы 14 қарашадан бастап 2021 жылғы 28 қаңтарға дейін президенттің міндетін атқарушы Садыр Жапаров президенттік сайлауға қатысу ниетімен отставкаға кеткеннен кейін Қырғызстан президентінің уақытша міндетін атқарушысы болды. 2020 жылғы 4 қараша мен 2021 жылғы 28 қазан аралығында Жоғарғы Кеңес Төрағасы болды. 28 қазанда ол 2021 жылғы 28 қарашада өтетін парламенттік сайлауға қатысуына байланысты парламент төрағасының өкілеттігін уақытша тоқтатты. Сайлау біткен салысымен, ол 2021 жылғы 29 желтоқсанда VII сайланған Жоғарғы Кеңестің бірінші отырысында жасырын дауыс беру арқылы Кеңес төрағасы болып қайта сайланды. 2022 жылғы 5 қазанда ол өз өтініші бойынша Жоғарғы Кеңес Төрағасы қызметінен кетті. Жеке өмірі Талант Мамытов акушер Шынар Әпсаматқызы Мамытоваға үйленген, төрт баласы бар. Дереккөздер
Қазақстанның ірі ауылдары мен кенттері

Тізімде халқының саны 2021 жылғы санақ бойынша 3000 адамнан асатын ауылдар мен кенттер көрсетілген. Қою қаріппен аудан орталықтары белгіленген. Абай облысы Ақмола облысы Ақтөбе облысы Алматы облысы Атырау облысы Батыс Қазақстан облысы Жамбыл облысы Жетісу облысы Қарағанды облысы Қостанай облысы Қызылорда облысы Маңғыстау облысы Павлодар облысы Солтүстік Қазақстан облысы Түркістан облысы Ұлытау облысы Шығыс Қазақстан облысы Дереккөз
Ибандар

Ибандар — Шығыс Малайзиядағы, Индонезиядағы және Брунейдегі Даяк тобының халқы. Аралдың ішкі аймақтарындағы өзен аңғарларында орналасқан, аз бөлігі Саравак штатының жағалауларын және Кахаян мен Капуас өзендерінің сағаларын мекендейді. Жалпы саны 550 мың адамды құрайды. Малайзияда – 530 мың, Индонезияда – 10 мың, Брунейде – 10 мың адам мекендейді. Тілі Олар ибан тілінде сөйлейді. Діні Бір бөлігі христиандар, бір бөлігі дәстүрлі нанымдарды сақтайды. Кәсібі Дәстүрлі шаруашылығының негізін қолмен атқарылатын күріш егу құрайды. Өзенде балық аулау, сонымен қатар ұсталық, тоқымашылық, ағаш өңдеу, соның ішінде қайық пен кеме жасау дамыған. Олар Брунейдің мұнай кәсіпшіліктерінде, темекі плантацияларында, т.б. маусымдық жұмыстармен айналысып, қалаларға қоныс аударуда. Қолөнерден дәстүрлі оюларға (укир) мыналар жатады: жануардың оюланған бейнесі, терабай қалқаны, энкерамба (елес мүсіні), әдетте бұғы мүйізінен жасалған пышақ сабы, пышақ қабы, Нгамбо ұсталығы кезінде металл жүздің өзінде сәндік оюлар, мысалы буто кундинг, бамбук пештер, бамбуктан жасалған контейнерлер және қорқынышты маскалар. Сонымен қатар - ағаш тақтайшаларға, қабырғаларға немесе үй бағаналарына бояулармен ою немесе бояу арқылы мотивтер жасау. Тоқылған бұйымдар бетенун деп аталады. Ибандар тоқыған жамылғы көрпелердің бірнеше түрі шығарылады: пуа кумбу, пуа икат, кайн қарап және кайн сунгкит. Әдетте ер адамдар жасайтын тоқудың тағы бір түрі - бубу гали, бубу дудок, энгсегак және абау деп аталатын балық тұзақтарын жасау. Ибандар қайық та жасайды. Кәдімгі каноэларды перау, үлкен әскери қайықтарды бангконг немесе бонг деп атайды. Каноэ әдетте ескектермен және каджанг кенепінен жасалған желкенмен жабдықталған. Банконг солтүстік Борнео жағалауында жүзу үшін немесе теңіз арқылы саяхаттау үшін қолданылады. Өмір салты Үш ұрпақтан тұратын 10-нан астам көп балалы отбасы (билектер) эндогамиялық қауымдастықтар құрды, олардың ішінде соғыс пен бас аулауға тыйым салынды. Неке билокалды. Дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекені - ашық жалпы верандасы бар және бір бөлмелі үй-жайларға бөлінген ұзын үй (300 м дейін). Қабырғалары мен шатырлары пальма жапырақтарынан жасалған. Бір шаңырақ астында бірнеше отбасы тұрады. Барлық есіктер бір дәліз залына қарайтын көпқабатты үйге ұқсайды. Тар, бүкіл үй төртбұрышты. Мұндай ғимараттар елдің әр түкпірінде сақталған. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері – әйелдерге арналған ротанг корсеттері, ерлерге арналған белдемше тәрізді жабынды маталар – еуропалық және малайлық киімдерге ауыстырылуда. Ерлер де, әйелдер де зергерлік бұйымдарды пайдаланады. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдары күріш пен балыққа негізделген. Күнделікті диетаға немесе мереке күндеріне бамбуктан күріш жиі дайындалады. Касам - ет, балық немесе көкөніс консервілері. Тоңазытқыштың жоқтығынан жабайы аңның етін, өзен балығын немесе көкөністерді ұсақтап турап, тұзбен араластырып, бүгінде шыны ыдыстарға салып сақтайды. Ертеде қыш құмыралар жалпы ыдыс ретінде бағаланған. Осылайша консервіленген етті кем дегенде бірнеше ай сақтауға болады. Консервілерге жергілікті жапырақ және жаңғақ араластырады. Сілтеме * Дереккөздер
Иватандар

Иватандар (өз атауы: батан) — Филиппиндегі этнолингвистикалық топ, Филиппин таулы халықтарының бөлігі. Жалпы саны 25 мың адамды құрайды. Тілі Иватан тілінде сөйлейді, диалектілері: Батан (Солтүстік Иватан), итбаят және сабтан (Оңтүстік Иватан). Олар сондай-ақ тагал және ағылшын тілінде сөйлейді. Діні Сенушілердің діни құрамы: католиктер, бір бөлігі дәстүрлі сенімдерді ұстанады. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – суармалы жаңбырлы егіншілік (таудағы күріш, тамыржемісті дақылдар, жүгері, қант қамысы, көкөністер), мал шаруашылығы (буйвол, карабао бұқалары), балық аулау. Тоқу, керамика, өсімдік талшықтарынан тоқу, қайық жасау, балық аулау құралдарын жасау дамыған. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік құрылым - бұл ауылдық қауымдастық. Туыстық есеп екі жақты. Неке билокальды немесе неолокальды. Қалыңдық бағасы мен күйеу жігіттің мүлкін көрсету әдет-ғұрыптары, рухтарға деген дәстүрлі нанымдар, отбасылық рәсімдер сақталған. Дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі елді мекендері жинақы, тұрғын үйлері жиі тайфундар мен жер сілкіністеріне бейімделген: тас (негізінен жағалауда), бір немесе екі бөлмелі және тік төбесі бар қамыстан жасалған, ол ұзын тіректермен нығайтылған. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі – жейде мен шалбар, әйелдердікі – ұзын жеңі бар кең күртеше және ұзын белдемше; бас киімдері – шөптен тоқылған конус тәрізді қалпақ. Әйелдер көптеген зергерлік бұйымдарды пайдаланады. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағам өсімдік негізінде: (күріш, тәтті картоп, көкөністер, балық). Сілтеме * Дереккөздер
Ерлан Әлімжанұлы Байдәулет

Ерлан Әлімжанұлы Байдәулет (7 тамыз 1970 жыл, Алматы облысы) – қазақстандық қаржыгер. Өмірбаяны 1992 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетін бітірді (Тарих және саяси экономика). 1992-1993 жылдары – Қазақстан ғылым академиясының экономикалық институтындағы докторантура. 1993-1994 жылдары – MAPOW Сент-Галлен университетінің аспирантурасы, Швейцария. 1995-1997 жылдары – КИМЭП экономика магистрі. Жұмыс тәжірибесі: * 1993-1994 жылдары – Талғар әкімінің көмекшісі. * 1994-2000 жылдары – Жеке компанияларда консалтинг/басқару. * 2001-2005 жылдары – Ислам Даму Банкінің Қазақстандағы өкілі. * 2005-2006 жылдары – «Инженерлік-технологиялық трансферт орталығы» ААҚ президенті * 2006-2010 жылдары – Еуразиялық банк, Астанадағы өкілдіктің басшысы. * 2010-2019 жылдары – ҚР Инвестициялар және даму министрлігінде ИЫҰ министрінің кеңесшісі, міндеттері: «KAZNEX INVEST» ААҚ (2010-2016 жж.) Басқарушы директор, Ислам даму банкімен ынтымақтастық жөніндегі арнайы өкіл, атқарушы директор, ИДБ-ға мүше 7 мемлекет үшін жауапты (2011-2014 жж.), ИДБ басшысының міндетін атқарушы (Жылдық кездесулердің 39 және 41 сессияларында, ИЫҰ елдеріне өнеркәсіптік тауарларды экспорттау жөніндегі ведомствоаралық агенттік, «КазГеология» АҚ, кеңесші. * 2018 жылдың қарашасынан - 2019 жылдың сәуіріне дейін Қазақстан Қауіпсіздік Кеңесінің азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі аға сарапшысы. * 2019 жылдың мамырынан - тамызына дейін Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі Ислам ұйымы Бас директорының міндетін атқарушы. * 2019 жылдың қыркүйегінен - 2023 жылдың қазанына дейін – АҚИҰ Бас директоры. Дереккөздер
Дәулет Тазабекұлы Ембердиев

Дәулет Тазабекұлы Ембердиев (24 желтоқсан 1970, Қасқасу, Түркістан облысы) – қазақстандық мемлекет қайраткері, дипломат. II сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл. Өмірбаяны 1970 жылы 24 желтоқсанда қазіргі Түркістан облысының Қасқасу ауылында дүниеге келген. 1993 жылы "қазақ тілі мен әдебиеті, араб тілі оқытушысы" мамандығы бойынша Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетін бітірді. * 1993-2008 жылдары – Қазақстанның Өзбекстандағы, Израильдегі елшіліктерінде-атташе, үшінші хатшы, СІМ орталық аппаратының екінші хатшысы, бірінші хатшы, кеңесші; Иранда - кеңесші, Қазақстанның Горгандағы Бас консулы, Қазақстанның Ливандағы дипломатиялық миссиясының істеріндегі уақытша сенімді өкіл (1993-2008); * 2008-2009 жылдары – ҚР Президенті Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығының сектор меңгерушісі.; * 2009-2010 жылдары — "Самұрық-Қазына Инвест" ЖШС Басқарушы директоры; * 2010-2011 жылдары – ҚР Иран Ислам Республикасындағы Елшілігінің кеңесшісі, бас консулы; * 2011-2016 жылдары – ҚР Ливан Республикасындағы уақытша сенімді өкілі.; * 2016-2019 жылдары – БҰҰ жанындағы ҚР Тұрақты өкілдігінің кеңесшісі, Нью-Йорк қаласы; * 2019 жылдан 2020 жылға дейін Қазақстан Республикасының Кувейт Мемлекетіндегі Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін атқарды. Дереккөздер
Инибалои

Инибалои (набалои, ибалои) — Филиппиндік тау халықтары тобынан шыққан Филиппиндегі халық. Лусон аралының солтүстігінде, негізінен Багио қаласының аймағында тұрады. Жалпы саны 140 мың адам. Этнология Этнологтар инибалоидің шығу тегін Филиппиннің жазық тұрғындарынан алады. Бір нұсқаға сәйкес, олар бұрын Пангасинан провинциясында өмір сүрген. Кейінірек инибалойлардың ата-бабалары Лусонның солтүстік бөлігіне қоныс аударды. Ал бұл халықтың даму тарихына, кейбір ғалымдардың пікірінше, белгісіз себептермен испандықтар әсер етуі мүмкін. Мысалы, Малага тұрғындары басқа испан халықтары сияқты инаблоилармен тығыз байланыста болған болуы мүмкін, бірақ бұл жай ғана болжам. Тілі Тілі - инибалой (набалой) тілі. Диалектілері: бокод, даклан, кабаян, набалои, иваак. Діні Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар. Кәсібі Негізгі кәсібі – суармалы егіншілік (өзен аңғарларында күріш, тауда тәтті картоп). Күріш мәдениеті 19-20 ғасырдың басында қабылданған. Инибалой жылқы, қарабао бұқалары, шошқа, ит өсіреді, алтын мен пайдалы қазбаларды өндірумен айналысады. Сауда және қолөнер (ағаш ою, тоқу, қыш жасау) дамыған. Өмір салты Бұрын инибалойлар бас аулау дәстүрі болған. Қазір бұл қатыгез әдет жойылды, бірақ халық онымен байланысты рәсімдердің элементтерін сақтап қалды. Ұлдар мен қыздар некеге дейін бөлек коммуналдық үйде тұрады. Қыздар үйлері улог деп аталады. Үйленгеннен кейін жас отбасы күйеуі мен әйелінің туыстарынан бөлек тұрады. Көп әйел алушылық бар, бірақ ол бірнеше әйелді асырай алатын бай инибалойлар арасында ғана кең таралған. Дәстүрлі баспаналары Елді мекендер шағын, шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері бір бөлмелі, төртбұрышты, қабырғалары ағаштан және төбесі сабаннан немесе жапырақтардан жасалған. Кішігірім үйлері - қабырғасы жоқ ағаш немесе сабаннан төбесі бар лашық. Дәстүрлі киімдері Киім түрі басқа тау халықтарына тән. Татуировка, темекі шайнау (бетель) жиі кездеседі. Дереккөздер
Шартты бағыныңқы сабақтас

Шартты бағыныңқы сабақтас - бағыныңқысы басыңқыдағы іс-әрекет, жай-күйдің болу я болмау шартын білдіретін сабақтас құрмалас сөйлемнің бір түрін айтады. Шартты бағыныңқының мынадай белгілері болады: # Шартты бағыныңқы сабақтастың бағыныңқысы басыңқыдағы істің шарты болып келеді. #Басыңқыдан бағыныңқыға қайтсе? деген сұрақ қойылады. #Бағыныңқының баяндауышы -са/-се формалы шартты райлы етістік болады. Басқа сабақтастың түрлерінен ерекшелігі-өз бастауыштарымен қиыса байланысады. Мысалы: Мен саған сенбесем, бұл сырды айтпас едім ғой. # Сирек болса да, кейде шартты бағыныңқының баяндауышы -қан, -кен, -да, -де; -й, -ынша, -інше формалы етістік болып келеді. Мысалы, Бірлік болмай, тірлік болмас. #Жазғанда бағыныңқыдан кейін үтір қойылады. Дереккөздер
Иорданиялықтар

Иорданиялықтар — Иордания арабтары, Иорданияның негізгі халқы. Саны 2,7 миллион адам. (2007). Сонымен қатар Кувейтте 350 мың адам тұрады. Тілі Иорданиялықтардың көпшілігі араб тілінің сиро-Ливан диалектісінің жергілікті нұсқасында сөйлейді.Араб тілі ресми тіл болып танылды. Ағылшын және француз тілдері іскер топтарда кең таралған болса да, оны бүкіл халық дерлік сөйлейді. Діні Иорданиялықтар ислам дінін ұстанады – негізінен сунниттік бағытта. Соған қарамастан, елде христиандар да бар - халықтың шамамен 6%. Таралу аймағы Иорданиялық арабтардың басым көпшілігі елдің солтүстік-батысында тұрады. Иорданиялықтардың үштен екі бөлігінен астамы 10 мыңнан астам халқы бар қалаларда тұрады (Амман, Эз-Зарка, Ирбид, Акаба, Эр-Русайфа, Эль-Мафрак, Эс-Салт, Эр-Рамта, Мадаба, Маан). Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік, егіс алқаптарында дәнді дақылдар (бидай, арпа, жүгері, жасымық), бау-бақша (цитрустық жемістер, зәйтүн, жүзім, қызанақ, баклажан, т.б.) өсіріледі. Жартылай отырықшы халық пен жартылай көшпелілер егін шаруашылығымен, мал шаруашылығымен айналысады. Көшпелі тайпалар (50 мыңға жуық адам) қой, ешкі, түйе өсіреді. Қолөнердің ішінен тоқымашылық (отырықшылар арасында ерлер, бәдәуилерде әйелдер тоқиды), тері, зергерлік бұйымдар, ағаш ұсталығы кең таралған. Кейбір иорданиялықтар дамып келе жатқан тау-кен өндіру және мұнай өңдеу салаларында жұмыс істейді. Өмір салты Мәдениеті бойынша иорданиялықтар қонақжай халық, қонаққа келсең немесе жай ғана дүкенге баруды ұйғарсаң, мұнда ыстық шай беріледі. Дәстүр бойынша Иорданияда сәлемдесу мен қоштасу әрқашан қол алысумен бірге жүреді. Бірақ иордандықтар барлық ым-ишараны тек оң қолымен көрсетеді, иордандықтардың әдет-ғұрыптары бойынша сол қол арам қол болып саналады. Көшпенділер мен отырықшы халықтың бір бөлігінде (бени хасан, бени сахр, атыйя, хувейтат, руала, сирхан және т.б.) тайпалық бөлініс сақталған. Әйелдердің құқықтары шектелген, кейбір жағдайларда тіпті ер адамдармен бірге отыруға да тыйым салынған, иорданиялық үйлерде әйелдерге арналған бөлек бөлмелер жасалған. Әйелдер жабық киіммен жүріп, барынша қарапайым және ұстамды болуы керек. Дәстүрлі баспаналары Отырықшы иорданиялықтардың үйі-тегіс төбесі бар сазды немесе саманнан (сирек тас) үй. Көшпенділердің үйлері (шатыр) қара немесе қоңыр ешкі жүнінен жасалған. Дәстүрлі киімдері Иорданиялықтардың киімінде дәстүрлі және еуропалық ерекшеліктер біріктірілген (мысалы, ұзын көйлек пен күрте). Сонымен қатар ерлердің бас орамалы бар. Әйелдер костюмі басқа арабтардың костюміне ұқсас, әшекейлеудің әсемдігімен және тиянақтылығымен ерекшеленеді. Дәстүрлі тағамдары Шаруалардың күнделікті тамағы – бургул (қайнатылған ұсақталған бидайдан жасалған ботқа), арпа және бидай шелпектері, көк шөп, қышқыл ешкі сүті, қой ірімшігі. Көшпелілер мен жартылай көшпелілердің тағамында сүт өнімдері басым. Дереккөздер
Сабынды (көл)

Сабынды – Ақмола облысы Жарқайың ауданы Шойындыкөл ауылынан батысқа қарай 8 км жерде орналасқан көл. Гидрографикасы Аумағы 4,5 км 2 . Дөңгелек пішінді, ұзындығы 3 км, енді жері 2,4 км. Көл теңіз деңгейінен 338 м биіктікте жатыр. Жағалау бойының ұзындығы 9,2 км. Орташа тереңдігі 1 м, ең терең жері 1,2 м. Көл жағалауының 90%-ына қамыс өскен. Жайылмасында əр түрлі шөптесіндер мен селеу өседі. Көктемде су көл жағалауынан 200 м-ге дейін жайылады. Көлге батыс жағынан жазда кеуіп қалатын шағын екі жылға құяды. Қараша айында суы қатып, сəуірде ериді. Қыста су түбіне дейін қатады. Қар жəне жер асты суларымен толысады. Көлдің түбі лайлы. Суы тұщы. Жағалау бойында Сабынды қыстауы мен жайлауы орналасқан.‎ Дереккөздер
Саз (көл)

Саз – Тобыл алабындағы көл. Географиялық орны Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданы Қайыңдыкөл ауылының оңтүстік-шығысында 16 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 189 м биіктікте жатыр. Аумағы 3 км 2 , ұзындығы 3,2 км, енді жері 1,3 км, жағалау бойының ұзындығы 7,2 км. Ендік бағытта сопақша пішінмен созылып жатқан көлдің аумағы қуаңшылық жылдары өзгеріп отырады. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қарашаның соңында суы қатып, сəуір айында ериді. Суы тұзды. Жарқабақты келген солтүстік жəне шығыс жағалауының биіктігі 6 м-ге жетеді. Батысында Комаров атындағы мектеп лагері орналасқан. Жонды-белесті келген оңтүстік алабы шабындыққа жəне мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Сандыбай

Сандыбай – Арғанаты тауларының солтүстік-шығысындағы оқшау тау. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы Терісаққан ауылының оңтүстігінде 17 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 543 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3,5 км-ге созылған, енді жері 1,5 км. Солтүстік беткейі тіктеу, оңтүстігіне қарай еңістеніп ұсақ шоқылықтарға ұласады. Батысынан Ұлжан, шығысынан Терісаққан өзендері ағып өтеді. Өсімдігі Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында бұта аралас қылқан селеу, сұлыбас, қылша, көкпек, дегелең өсімдіктері өседі. Дереккөздер
Саржан (көл)

Саржан, Саржау – Тобыл алабындағы, Қаратомар бөгенінің солтүстігіндегі тұйық көл. Географиялық орны Қостанай облысы Фёдоров ауданы Лесное ауылының солтүстік-батысында 9 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 199 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 5,5 км 2 , ұзындығы 4 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 10,8 км. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Жағалауы тегіс, қамыс, құрақ өскен. Жазда айдыны тартылып, жағалауы батпаққа айналады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірде ериді. Солтүстігінде Қаракөл, солтүстік-шығысында Тұзөнген көлдері, батысында Үлкенбарақ, оңтүстік-батысында Үлкен Талдыкөл, оңтүстігінде Мыңбай батпақтары қоршап жатыр. Алабы – шабындық, жайылым. Дереккөздер
Гауһар Ғалымжанқызы Тұрмаханова

Гауһар Ғалымжанқызы Тұрмаханова — 1992 жылы шілденің 28-де, Отырар ауданы, Көксарай ауылы, Жанкелді елді мекенінде дүниеге келген. Мектеп жасынан дзюдо және самбо күресімен айналыса бастаған. Денсаулығына байланысты 2016 жылы спорттық өмірін тәмәмдады. Қоңырат тайпасының Құлшығаш руынан шыққан. Спорттағы орны Тарихта Қазақстан бойынша 3-ші әлем чемпионы атанған қыз. 2012 жылы Шымкет қаласында өткен «Үздік» жастар премиясының номинант тізімінде «Үздік жас спортшы» деген атауды иеленген. Отбасы Отбасында: әкесі, анасы, екі інісі және екі сіңлісі бар. Білімі Көксарай ауылындағы Мұхтар Әуезов атындағы орта мектебінде 9 жыл білім алып, 2008 жылы Шымкент қаласындағы Мұхтар Әуезов атындағы ОҚМУ университетінде заңгер мамандығына оқуға түседі. Жетістіктері * 2012 жылы — Корея елінде өткен самбо күресінен Азия біріншілігінде алтын медаль иегері. * 2013 жылы — Болгария елінің София қаласында өткен жастар арасындағы әлем біріншілігінде алтын медаль иегері. * 2014 жылы — Жапония елінің Нарита қаласында өткен ересектер арасында самбо күресінен әлем чемпионы атанған. * 2014 жылы — самбо күресінен әлемді бағындырған қыз атанды. * 2015 жылы — Африка құрлығындағы Марокко қаласында өткен кезекті әлем біріншілігінде 2 орын иегері. Жұмыс орны 2017 жылы Шымкент қаласындағы ХББ НЗМ дене шынықтыру пәніне мұғалім болып жұмысқа тұрды. 2021 жылы Түркістан қаласындағы ХББ НЗМ дене шынықтыру пәніне мұғалім болып жұмысқа тұрды. Дереккөздер
2015 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты

Жеңіл атлетикадан XV әлем чемпионаты — Қытай астанасы Бейжің қаласында 2015 жылдың 22 тамыз - 30 тамыз күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Ұлттық» стадионында өтті. Жеңімпаздар мен жүлдегерлер Ерлер Әйелдер Медальдық есеп Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.bei2015.cn/ Чемпионат сайты]
2017 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты

Жеңіл атлетикадан XVI әлем чемпионаты — Ұлыбритания астанасы Лондон қаласында 2017 жылдың 4 тамыз - 13 тамыз күндері аралығында өткізілді. Жарыстар «Лондон» стадионында өтті. Жеңімпаздар мен жүлдегерлер Ерлер Әйелдер Медальдық есеп Сыртқы сілтемелер *[https://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/iaaf-world-championships-london-2017-5151/records/broken RECORDS BROKEN AT LONDON 2017] *[https://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/iaaf-world-championships-london-2017-5151/timetable/byday Competition timetable] *[https://web.archive.org/web/20120914072917/http://www.london2017athletics.com/ London 2017 Website] *[https://web.archive.org/web/20150603021315/http://vlstatic.com/micro/athletics/summary_brochure.pdf London 2017 document] *[https://web.archive.org/web/20111002135414/http://doha-2017.com/home Doha 2017 bid Website] *[https://www.iaaf.org/ebooks/2017/WCH/index.html#page=4 IAAF Statistics Book – IAAF World Championships London 2017]