kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Таяу

Таяу. Жақындау, жету сөздерінің синонимі ретінде қолданылады. «Жаудың алды бізге таяп қалды» (Н. Көшекбаев, Қарулас.). Қазіргі түсінігімізде «таяп қалды», «таяу келді» сияқты тіркестер біз үшін жалпы ұғым. Өйткені «таяу келді» дегенде ешқандай өлшем, мөлшер жоқ. Ал ертедегі түркі тайпаларының тілінде «таяп қалды» десе, санауға боларлықтай белгілі бір қашықтық елшемін ұғынған. М. Қашқари заманында «тада» тұлғалы сөз «он қадам алыстық» мағынасында қолданған. Ертедегі «тада» сөзінің біздің тілімізде «тайа» тұлғасына жетуі көп дәлелді тілеп жатпайды. Өйткені түркі тілдері заңдылығында «д», «т», «з», «й» дыбыстары бірін-бірі алмастыра береді (біздегі «айақ» басқа түркі тілдерінін; бірінде — адақ, екіншісінде — атақ, үшіншісінде — азақ). Сөйтіп, «таяу» дегеніміз бүгінгі түсінігіміз бойынша, «он метр жақындық» екен. Дереккөздер
Жайдарман орамы (Астана)

Бұрынғы атауы №24 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ). Жайдарман орамы Балбырауын көшесінен басталып, Балқантау көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 241,1 м. Жайдарман - кісіге байланысты айтылады. Ақкөңіл, жарқын жүзді, жайдары дегенді білдіреді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Жалаулы орамы (Астана)

Бұрынғы атауы Н.Крупская қысқа көшесі. Жалаулы орамы Тамшалы көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 171,2 м. Жалаулы - Сілеті және Қарасу өзендерінің тұйық алабындағы көл. Павлодар облысының Ақтоғай ауданы жерінде орналасқан. Аумағы -171 шаршы шақырым. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Леонид Зигмонтович Тель

Леонид Зигмонтович Тель(1942 жылы туған),Қазақстан патофизиологы,медицина ғылыми докторы (1984), профессор (1986). Жаңаарканың түлегі. Карағанды медицина институттын(1965)бітірген. 1965 жылдан қазіргі Астана медицина институттыңда патологиялық физиологиясы кафедрасының ассистенті, доценті,қалыпты физиология кафедрасының меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері патологиялық және қалыпты физиология мәселелеріне арналған. 5 авторлық куәлік алған, 34 өнер табысы бар. Дереккөздер
Жаңаөзен орамы (Астана)

Бұрынғы атауы №19 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ). Жаңаөзен орамы Аршын көшесінен басталып, Керуен орамында аяқталады. Ұзындығы - 167,7 м. Жаңаөзен - Маңғыстау облысындағы қала. Облыс орталығы - Ақтау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 150 шақырым жерде. Жаңаөзен Қазақстандағы ірі мұнай-газ өңдеу орталығы болып саналады. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Нариман Үлкенбайұлы

Нариман Үлкенбайұлы (Үлкенбаев) 1939 жылы 1 қаңтарда Гурьев облысы Исатай ауданының Манаш ауылында туған. 2012 жылы қайтыс болған. қаласы, Сәтпаев к., 5а үй.]] Білімі *Гурьев облыстық медицина училищесін (1958); *Алматы зооветеринарлық институтын (1972) бітірген, зоотехник; *Ленинградтағы «Құрмет белгісі» орденді Мәдени жоғары кәсіподақ мектебін тәмамдаған (1987), мәдени-ағарту жұмыстарының жоғары білікті ұйымдастырушы-әдіскері. *Қазақ және орыс тілдерін біледі. Қызметі *1959-1961 жылдары - Гурьев облысының Бақсай ауданындағы Чапаев кеңшарының комсомол комитеті хатшысы. *1962 жылдың наурыз-маусым айларында - фельдшер. *1968 жылдан - Гурьев облысы Бақсай ауданының Чапаев ауылындағы Аққыстау халық театрының режиссері. *1975-1985 жылдары - Махамбет аудандық мәдениет бөлімінің меңгерушісі (Гурьев облысы). *1981 жылдан - Махамбет атындағы Гурьев облыстық қазақ драма театрының актері. *1986 жылдың сәуір айынан - әдіскер. *1986 жылдың қазан айынан - Гурьев қалалық кәсіподақ комитетінің хатшысы. *1988 жылдан - Гурьев қаласындағы нан комбинатының кәсіподақ комитетінің төрағасы. *1998 жылдан - Халықтық зейнетақы қорының Атырау облыстық филиалының директоры. *2000 жылдан - Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының директоры. Марапаттары «Мәдениет қайраткері» (2002) белгісімен, ҚР Мәдениет министрлігінің Құрмет грамотасымен (2001) марапатталған. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Қарақойшиева Шолпан. Қыздары - Зәуреш (1960 ж. т.), Айгүл (1962 ж. т.), Айна (1966 ж. т.), Гүлнәфис (1970 ж. т.); ұлдары - Бейімбет (1968 ж. т.), Мәмбет (1972 ж. т.). 2012 жылы 6 желтоқсан күні елімізге белгілі күйші, ҚР еңбек сіңірген қайраткері Нариман Үлкенбайұлы дүниеден озды. Н. Үлкенбайұлы өнер және мәдениет саласында 50 жылдан астам уақыт еңбек атқарды. Негізгі мамандығы медицина саласымен байланысты болғанымен, күй деп соққан жүрегі өмір жолын өнер арнасына бұрғызды. Оның күйшілік өнерге келуіне күй анасы Дина шешейдің шығармашылығы ерекше ықпал еткен болатын. Дереккөздер
Жаркөл қысқа көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы №9 қысқа көше. «Көктал» тұрғын алабы. Жаркөл қысқа көшесі Жаңақоныс көшесінен басталып, Бидайық қысқа көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 243,4 м. Жаркөл - көл атауы. Осы аттас елімізде бірнеше көл аттары кездеседі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Жарсуат орамы (Астана)

Бұрынғы атауы Локомотивный қысқа көшесі. Жарсуат орамы Фахд бен Абдулл Азиз көшесінен басталып, М.Жәлел көшесінде аяқталады. Шақпақ көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 597,7 м. Жарсуат — Ақмола облысындағы Қорғалжын көлінің оңтүстігінде жатқан тұйық көл. Ауданы - 13,3 шаршы шақырым. Сондай-ақ осы аттас елді мекен аттары кездеседі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Жезкиік орамы (Астана)

Бұрынғы атауы П.Боровский қысқа көшесі. Жезкиік орамы Ақкөл қысқа көшесінен басталып, Өзен көшесінде аяқталады. Қызылжар орамымен қиылысады. Ұзындығы - 302,3 м. Жезкиік - киікті түр-түсіне байланысты образдап айту. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Железнодорожный қысқа көшесі (Астана)

Железнодорожный қысқа көшесі Колхозный көшесінен басталып, Шымкент қысқа көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 202,9 м. Железнодорожный (теміржол) — локомотивтер мен вагондардан тұратын теміржол көлігінің жүруіне арналған теміржол. Теміржол көліктері көлік кешенінің жетекші саласы, жүктер мен жолаушыларды алыс қашықтыққа тасымалдайтын басты қатынас құралы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Тельман ауданы

Тельман ауданы — 1928-1997 жылында Қарағанды облысы құрамындағы аудан (1931 жылға дейін Қарағанды ауданы). Ауданда мамандандырылған шаруашылық бірлестігі, 1 құс фабрикасы, 1 областық а.ш. тәжірибе станциясы, 1 кеңшар-кешен, көкөніс, картоп өсіру, сауын мал, сойыстық-сауын мал, шошқа, құс, жылқы өсіру бағытындағы 10 кеңшар, 1 кент, 11 ауылдық кеңес болды. Орталық мекені — Токаревка кенті (қазір Ғабиден Мұстафин кенті). 1931 жылдан аудандық «Рассвет» газеті (1930-1935 жылдары «Колхоз даласы» деген атпен қазақ тілінде шықты) шығып тұрды. Тельман ауданы — қазақ кеңес әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі Ғ. Мұстафиннің, Кеңес Одағының Батыры П. П. Корниенконың туған жері. Тарихы Тельман ауданы 1928 жылы Ақмола округінің құрамында Қарағанды ауданы атауымен Қарағанды болысынан құрылды. 1931 жылы 20 наурызда неміс коммунистерінің лидері — Эрнст Тельманның құрметіне Тельман ауданы болып өзгертілді. 1931 жылы 14 мамырда Қарағанды кенттік кеңесіне ауданның 4 ауылдық кеңесі беріліп, 22 мамырда аудан орталығы Токаревка ауылына көшірілді. 1932 жылы 20 ақпанда Қарағанды облысының құрамына енді. 1934 жылы 14 мамырда Қарағанды кенттік кеңесіне ауданның 4 ауылдық кеңесі берілді. 1935 жылы 10 ақпанда Қарағанды кенттік кеңесіне 5 ауылдық кеңес, Вишнёв ауданына 4 ауылдық кеңес берілді. 1938 жылы 14 ақпанда Тельман ауданының 2 ауылдық кеңесі жаңадан құрылған Ворошилов ауданына берілді. 1940 жылы 28 желтоқсанда Тельман ауданының 3 ауылдық кеңесі жаңадан құрылған Осакаров ауданына берілді. 1941 жылы 23 мамырда Тельман ауданына Қарағанды кенттік кеңесінен 4 ауылдық кеңес, Ворошилов ауданынан 5 ауылдық кеңес берілді. 1963 жылы 2 қаңтарда бұрынғы Тельман және Ульянов аудандарының негізінде Тельман ауылдық ауданы құрылды. 1964 жылы 31 желтоқсанда Тельман ауданы бұрынғы шекарасында қайта құрылып, 11 ауылдық кеңес Ульянов ауданына қайтарылды. 1970 жылы 9 сәуірде Ульянов ауданының Ақбастау ауылдық кеңесі ауданына берілді. 1972 жылы 10 наурызда Қушоқы кенттік кеңесі мен Покорный ауылдық кеңесі жаңадан құрылған Молодёжный ауданына берілді. 15 наурызда Покорный ауылдық кеңесі Тельман ауданына қайтарылды. 1973 жылы 21 наурызда жаңадан құрылған Мичурин ауданына 8 ауылдық кеңес берілді. 1973 жылы 21 желтоқсанда орталығы Березняки ауылында Березняк, «Гагарин» кеңшарының орталығында Гагарин ауылдық кеңестері құрылды. 1974 жылы 23 тамызда орталығы Ақтөбе ауылында Ақтөбе ауылдық кеңесі құрылды. 1981 жылы 24 тамызда Молодёжный ауданының Тұзды ауылдық кеңесі Тельман ауданына берілді. 1986 жылы ауданда 11 ауылдық кеңес (Ақтөбе, Березняк, Гагарин, Дубов, Қаражар, Ленин, Новоузен, Покорный, Ростов, Самарқанд, Тұзды) пен Токаревка кенті болған. 1990 жылы 23 мамырда Молодёжный ауданының Қушоқы кенті Тельман ауданына қайтарылды. 1991 жылы 12 маусымда Ростов ауылдық кеңесі ықшамдалып, орталығы Молодецкое ауылында Жаңаталап ауылдық кеңесі құрылды. 1997 жылы 23 мамырда аудан таратылып, аумағы Бұқар жырау ауданының құрамына енді. Таратылған кезде ауданда Ақтөбе, Березняк, Гагарин, Дубов, Қаражар, Ленин, Молодецк, Новостройка, Новоузен, Покорный, Ростов, Самарқанд, Тұзды ауылдық округтері мен Токаревка, Қушоқы кенттері болды. Халқы Дереккөздер
Жетісай орамы (Астана)

Бұрынғы атауы Ю.Малахов қысқа көшесі. Жетісай қысқа көшесі Ю.Малахов көшесінен басталады. Ұзындығы - 949 м. Жетісай - Түркістан облысындағы қала. Облыс орталығы Шымкент қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 234 шақырым жерде, Сырдария алабында орналасқан. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Жұмбақтас қысқа көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы №2 қысқа көше. «Көктал» тұрғын алабы. Жұмбақтас қысқа көшесі Жаңақоныс көшесінен басталады. Ұзындығы - 599 м. Жұмбақтас - Ақмола облысы, Бурабай курортындағы көлдің ортасына орналасқан арал тас. Жұмбақтас аталу себебі көлдің әр жағынан қарағанда тас түрлі кейіпке еніп, қызға, кемпірге, қолтырауынға, итке, т.б. ұқсайтын болғандықтан атаған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Іздеудің литологиялық-фациялық сілтемелері

Іздеудің литологиялық-фациялық сілтемелері - Пайдалы қазба кенорындарының нақтылы фациялармен және кіріктіруші тау жынысытардың нақтылы литологиялық құрамымен заңды түрдегі байланыстылығын сол кенорындарды іздеуге пайдалану. *Аталған байланыстар үш түрлі фактордан туындайды: **1) Жаралу тегі шөгіңді кенорындар барша шөгінді тау жынысы фациялары арасындағы арнаулы фация болып табылады, сондықтан да олардың өздерін кіріктіретін тау жынысытардың литологиялық-фациялық құрамымен байланысты болатындығы түсінікті; **2)Кенорындыы кіріктіруші және төсейтін тау жынысытар құрамы олардың рудалы ерітінділерімен химиялық тұрғыдан әрекеттесу мүмкіндігін анықтайды, сондықтан көптеген эндогендік кенорындар нақтылы литологиялық-фациялық тау жынысытарда шоғырланады; **3)Кенорынның шоғырлануына тау жынысытардың кейбір физикалық қасиеттері (морттығы, кеуектілігі, т.с.с.)айтарлықтай үлес қосады. Дереккөздер
Жігер орамы (Астана)

Бұрынғы атауы Юбилейный қысқа көшесі. Жігер орамы Г.Игищев көшесінен басталып, Шарбақты көшесінде аяқталады. Бастөбе көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 227,2 м. Жігер - адамның ұнамды ерік сапаларының бірі. «Қажыр-қайрат, күш-қуат» деген мағынаны білдіреді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Загородный қысқа көшесі (Астана)

Загородный қысқа көшесі Жамбыл көшесінен басталып, С.Разин №1 қысқа көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 159 м. Загородный - қала сыртындағы дегенді білдіреді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Салмауырдай

Салмауырдай. Біздің түсінігімізше «салмауырдай» сөзінің мағынасы — өте салмақты, ауыр дегенге мезгейді. Дәлірек айтсақ, жоғарыда әңгіме болған, «зілдей» сөзінің қазіргі мағынасына жуық келеді. «Мынауың салмауырдай ғой», «салмауырдай затты қалай көтеріп жүрсің» сияқты сөз тіркестерінің талай рет құлағымызға шалынғаны есімізде. Қазақ тілінің ешбір сөздігінен іздеп таппасақ та, түркі тілдерінің бірі — қырғыздарда осы түлғалас сөзді кездестіреміз: «салмоор»-дың бүл тілдегі бірінші мағынасы орысша «праща» деп түсіндірілген. «Праща» сөзінің қазақшасы — бір сөзбен айтсақ, сақпан. Сақпанның толық түсінігі — тас салып ататын өте ежелгі заманда қайыстан жасап, қолданылған қару түрі. Қайыстың тас салатын жері енді, жалпақтау болып келеді. Тас жауға қарсы лақтырылғанда қайыс қолда қалып отырады. Түрікмен тілінде біздегі сақпан мағынасын—«сапан» сөзі береді. Біздегі — сақпан, түрікмендердегі — сапан атты құралдың ертеректе өзгеше аталғандығын М. Қашқари сөздігінен оқып білеміз. Онда—«салну». Бұл деректен қазақша «салмауыр», қырғыз тіліндегі «салмоор» біріккен сөздің бірінші түбірінің төркініне жол тапқандаймыз. Дәлірек айтқанда, «сақпан» атты қүралымыз ертедегі түркі тілдерінде «салну» сөзін меншіктенген. Енді сөздің екінші түбірі, біздің ойымызша, шамадан тыс салмақ өлшемін үғындыратын — бізше «ауыр», қырғызша «оор» сөздері деп білеміз. Осы екі түбірді қосқанда «салңу ауыр» тіркесі туындап кейін келе «ң» дыбысын «м» алмастырып, қазақтардағы «салмауыр», қырғыз тіліндегі «салмоор» қалыптасқан. Мүны қазіргі түсінігімізге сәйкестесек «сақпан ауыр» немесе «ауыр сақпан» болмақ. Ішіне тас салған қүралдың ауыр болуы да дағдылы құбылыс. Белгілі бір салмақтың ауырлығын бейнелеуде «салмауыр» (ауырсақпан) сөзіне-дай жұрнағы қосылуынан «салмауырдай» (ауыр сақпандай) түлғасы келіп шыққан. Дереккөздер
Иван Крылов қысқа көшесі (Астана)

И.Крылов қысқа көшесі Сусамыр көшесінен басталып, Шиелі көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 166,7 м. Иван Андреевич Крылов (1769-1844) - орыс жазушысы, мысалшы, ақын. «Рухтар поштасы», «Филомела», «Құтырған отбасы» секілді шығармалар жазды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Иван Кулибин қысқа көшесі (Астана)

И.Кулибин қысқа көшесі А.Иманов көшесінен басталып, П.Морозов қысқа көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 198 м. Иван Петрович Кулибин (1735-1818) - Ресейдің өздігінен білім алған механигі. Оптикалық құралдар үшін әйнекті өңдеу тәсілдерін жетілдірген. Сонымен қатар 298 м аралығын Нева өзені арқылы бір арқалық еткел моделін ойлап шығарды және салды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Изобильный қысқа көшесі (Астана)

Изобильный қысқа көшесі Кенесары көшесінен басталып, У.Громова көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 312,1 м. Изобильный - «көл-көсір» дегенді білдіреді. Қазақстанда осы аттас елді мекендер кездеседі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Күләш Байсейітова қысқа көшесі (Астана)

Күләш Байсейітова қысқа көшесі Дмитрий Карбышев көшесінен басталып, Оқжетпес көшесінде аяқталады. Ұзындығы – 595,4 м. Күләш Байсейітова (1912-1957) - аса көрнекті қазақ әншісі, қазақ опера өнерінің негізін салушылардың бірі, қоғам қайраткері, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, КСРО халық әртісі. Қазақ опера өнерінің негізін салушылардың бірі. Брусиловскийдің «Жалбырындағы» Хадиша, «Ер Тарғынындағы» Ақжүніс, М.Төлебаевтың «Біржан - Сарасындағы» Сара бейнелерін сомдаған К.Байсейітова өз шығармашылығында шеберліктің шырқау шыңына көтерілді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Самаладай

Самаладай. Біздің түсінігімізде — нұр шашқан сәуле сияқты жап-жарық, жарқыраған. «Түнде Қалқаман даласынан самаладай оттар жарқырайды» (Ә. Нүршайықов, Жер.). Сөздің шыққан төркінін араб тілі деуге тура келеді. Арабтарда шамес — күн мағынасын береді. Байқауымызша, парсы тіліне арабтардан ауысса керек, бұларда «сәмави» тұлғалы сөз «көкшіл аспан» мағынасында қолданылады. Мұнда алғашқы араб тіліндегі мағынаға өзгеріс кіргені көрініп тұр. Ал арабтың «шамес» сөзі қырғыздардың қолданылуында «шамана» болыгі айтылып, мағынасын — шырак, факел деп өзгерткен. Қазақтар араб сөзін «самала» тұлғасына дейін өзгерте отырып әрі -дай жұрнағын қосып, «самаладай» сөзін тудырған да, мағынасына да өзгеріс кіргізген. Тура мағынасын айтсақ, «самаладай жарық» тіркесі «күндей жарық» қалпында ұғынылмақ. Дереккөздер
Лариса Владимировна Фатеева-Грозник

Лариса Владимировна Фатеева-Грозник 1978 жылы 16 мамырда РКФСР Төменгі Тагил қаласында туған. Орыс. Т. Жургенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер академиясының кино және телевизия режиссурасы факультетін бітірген (2003), кино және телевизия режиссері. Орыс және неміс тілдерін біледі. 1996 жылдан - Н. Сац атындағы Мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдерге арналған орыс театрының актері. 2004 жылдан бері - Республикалық неміс драма театрының актері. Келесі спектакльдерде ойнайды: «Макбет» (Леди Макбет), «Немецкий как иностранный» (Наташа), «Лесное TV-2» (Астроном қоян), «Дай жару» (Моника Майнцер), «Девушка и смерть» (Бойжеткен), «Карлик Hoc» (Якобтың апайы, Мими Қаз, аспаз, Саудагер), «Папаня» (Бұзау), «Голодные. Эй, кто-нибудь!» (Долорес, Әйел), «Оскар и Розовая дама» (Пегги мен Блю), «Дон Жуан приходит с войны» (Сіңілі, Жеңілтек бойжеткен 1), «Счастливый Ганс» (Шошқа), «По одежке протянешь ножки» (Моника), «Свобода» (Қол, Ол). Тұрмыс құрған. Жұбайы - Гронзик Евгений Витальевич. Ұлы - Гронзик Егор Евгеньевич. Дереккөздер
Константин Циолковский қысқа көшесі (Астана)

К.Циолковский қысқа көшесі Минский қысқа көшесінен басталып, Севастополь қысқа көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 763 м. Константин Эдуардович Циолковский (1857-1935) - осы заманғы космонавтика мен ракеталық техниканың негізін қалаған кеңес ғалымы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Құрылымдық-фациялық кешен

Құрылымдық-формациялық кешен түсінігімен орайлас түсінік, алайда бұл екеуі бір-бірінің толық мәніндегі синонимдері емес, себебі фациялық кешен өзі құрайтын кұрылым қалыптасуының физикалық-географиялық жағдайы жайлы мәліметтер ұсынса, формациялық кешен негізінен өзі құрайтын құрылым қалыптасуының тектоникалық режимінен хабардар етеді. Дереккөздер
Қайрақты орамы (Астана)

Бұрынғы атауы Карьерный қысқа көшесі. Қайрақты орамы Арқарлы көшесінен басталып, Аққайың орамында аяқталады. Ұзындығы - 103,2 м. Қайрақты - Есіл алабындағы өзен. Ақмола облысының Атбасар, Жақсы аудандары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы - 66 шақырым. Осы аттас елді мекен аттары бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Қарағайлы орамы (Астана)

Бұрынғы атауы Вагонный қысқа көшесі. Қарағайлы орамы Үшқоңыр көшесінен басталады. Ұзындығы - 256,4 м. Қарағайлы деп қарағай көп өскен, қарағайы қалың жерді айтады. Еліміздің бірқатар жерлерінде осы аттас ауыл аттары кездеседі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Іздеудің стратиграфиялық сілтемелері

Іздеудің стратиграфиялық сілтемелері - Нақтылы ауданда нақтылы пайдалы қазба кенорындарынын таужыныстардың көнелігі нақтылы қабаттарына ғана шоғырланғындығы жайлы зандылық. Бүл зандылық аталған кенорындарды табысты түрде іздеу бағытын анықтайды. Дереккөздер
Қарқара орамы (Астана)

Бұрынғы атауы Молодежный қысқа көшесі. Қарқара орамы Ұлан орамынан басталады. Ұзындығы - 121,6 м. Қарқара - Іле алабындағы өзен. Алматы облысының Райымбек ауданының жерімен ағады. Ұзындығы - 113 шақырым. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Қарталы қысқа көшесі (Астана)

Қарталы қысқа көшесі Қарталы көшесінен басталады. Ұзындығы - 188,3 м. Қарталы - басы оңтүстік Оралдың шығыс етегінен басталып, Қазақстандағы Әйет өзеніне құяды. Ұзындығы — 260 шақырым. Қазақстан жерінде - 117 шақырым. Қазақстан мен Ресейдің шекарасында Қарталы қаласы орналасқан. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Шәміл Әбдірахманұлы Фахрутдинов

Шәміл Әбдірахманұлы Фахрутдинов 1952 жылы 22 мамырда Қостанай қаласында туған. Татар. Әкесі - Фахрутдинов Әбдірахман Абдоллаұлы (1918-2000), Ұлы Отан соғысының ардагері, инженер-жолшы болып жұмыс істеді. Анасы - Нығматулина Зайтуна Фазылқызы (1917-2008), есепші болып жұмыс істеді. Қызылорда педагогикалық институтының шетел тілдері факультетін бітірген (1974), француз тілінің мұғалімі; Челябі Мемлекеттік өнер және мәдениет Академиясын театр және теледидар режиссері мамандығы бойынша бітірген (2009). 1988 жылдан - «Карнавал» би ансамбілінің жетекшісі. 2007 жылдан бері - «Карнавал» хореографиялық мектебі» авторлық жобасын жасады. Басқарған ұжымы - көптеген халықаралық сайыстар мен фестивальдардың жеңімпазы (Қазақстан, Ресей, Украина, Швеция, Франция, Финляндия, Болгария, Польша, Венгрия, Германия, Чехия) болған. Қазақстандық және ресейлік эстрада жұлдыздарының шығармашылық жобаларына үнемі қатысады. «Ерен еңбегі үшін» (2001), Ы. Алтынсарин атындағы (2008), «Мәдениет қайраткері» (2007) медальдармен, «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі» (1992), «Ағарту саласының құрметті қызметкері» (2006) белгілерімен марапатталған. ҚР Президенті алғыстарымен ескерілген (2001, 2005). Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2008). Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жоғары дамыған экономикалық демократиялық мемлекет». Хоббиі - көркем әдебиет оқу. Үйленген. Жұбайы - Фахрутдинова Вера Апександровна, мұғалім. Ұлы - Марат (1992 ж. т.). Дереккөздер
Іздеудің құрылымдық сілтемелері

Іздеудің құрылымдық сілтемелері - Пайдалы қазба кенорындарының нақтылы тектоникалық құрылым өңіріне шоғырланғандығы жайлы заңдылық; кенорынды іздеу жұмыстарын дұрыс бағыттау мақсатында пайдаланылады. Кенорынды бақылайтын құрылым түрлерінің екі тобы жекеленеді: олар - аймақтық құрылымдар және жергілікті құрылымдар. *Бұлардың бріншісіне жататын құрылымдар: **құрылымдық - формациялық бөлдемдер, аймақтық бастырмалар, лықсымалар және қатпарлану бөлдемдері; *Eкінші топқа кіретін күрылымдар: **екінші, үшінші, одан да жоғары дәрежелі жергілікті қатпарлы құрылымдар және дизъюнктивтік бұзылыстар. Дереккөздер
Қатаркөл орамы (Астана)

Бұрынғы атауы М.Кольцов қысқа көшесі. Қатаркөл орамы Қ.Кемеңгерұлы көшесінен басталып, Ақкөл қысқа көшесінде аяқталады. Қатаркөл орамы Шиелі, Сусамыр көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 538,1 м. Қатаркөл — көл атауы. Қатар жатқан көлдерді осылай атаған. Ақмола облысы, Бу рабай курортында Қатаркөл атты көл және елді мекен бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Кәусар орамы (Астана)

Бұрынғы атауы №23 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ). Кәусар орамы Балбырауын көшесінен басталып, Балқантау көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 241,1 м. Кәусар (араб. «көп», «мол», «үлкен», «көлемді») - «таза, тәтті, мөлдір» ұғымдарын білдіретін бейнелі сөз. Діни мағынасында - жаннаттағы қасиетті су. Құранда 3 аяттан тұратын Кәусар сүресі бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Светлана Сергеевна Фортуна

Светлана Сергеевна Фортуна 1980 жылы 23 мамырда Қырғызстанда туған. Б. Бейшеналиева атындағы Қырғыз мемлекеттік өнер институтын; РФ Театр қайраткерлері одағының I Халықаралық жазғы театр мектебін (2007) бітірген. 2002 жылдан бері - М. Горький атындағы Мемлекеттік орыс драма театрының актері. Келесі спектакльдерде ойнайды: «Авантюра на авеню Анри-Мартен, 18» («Блэз») К. Манье (Мари), «Здесь все свои...», Н.В. Гоголь (Машка); «Мастер и Маргарита», М. Булгаков (Маргарита); «Гамлет», У. Шекспир (Офелия); «Трамвай «Желание», Т. Уильямс (Бланш Дюбуа); «Иванов», А.П. Чехов (Саша, дочь Лебедевых); «Ханума», А. Цагарели (Кабато); «Страх и нищета в Третьей Империи», Б. Брехт (Еврей әйел, «Шпион» новелласындағы Әйел); «Дочь русского актера», Н. Григорьев (Верочка); «Тартюф», Ж.-Б. Мольер (Марианна); «Танго», С. Мрожек (Аля); «И был день...» («Преступление и наказание»), Ф.М. Достоевский (Генриетта Пупкова); «Рядовые», А. Дударев (Люська); «Прощай, овраг», В. Сергиенко, А. және Л. Чутко (Крошка); «Дикий», В. Синакевич (Клара) және т.б. Астана қаласының Бейбітшілік пен Келісім сарайындағы «Құланшы» шығармашылық орталығында балаларға актерлік шеберлік бойынша дәріс береді, «Театр-Образ» Мәскеу мектеп-студиясының астаналық филиалында балалармен жұмыс істейді. «Шабыт» Халықаралық шығармашыл жастар фестивалінің бірнеше мәрте жүлдегері және лауреаты (2003, 2004), «Тау-Самал» Авторлық ән байқауының Гран-при иегері (Алматы, 2005). ҚР Мәдениет министрлігінің, қала әкімдігі мен мәдениет басқармасының Құрмет грамоталарымен бірнеше рет марапатталған. Актердің шығармашылығы туралы Қазақстан мен Ресейдің алдыңғы қатарлы сыншылары мен журналистері жақсы пікірлер білдірген. А.П. Чеховтың «Иванов» спектаклі үшін «Үздік әйел рөлі» номинациясындағы Астана қаласының әкімі сыйлығының иегері (2008). Дереккөздер
Келтірілген жалған сындарлы температура

Келтірілген жалған сындарлы температура - Газ қоспалары температурасының оның жалған сындарлы температурасына қатынасы. Бүл мөлшерді есептеп шығару нақтылы газдардың сығылғыштың коэффициентін анықтауға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Роман Борисович Чехонадский

Роман Борисович Чехонадский 1976 жылы 19 мамырда Алматы қаласында туған. Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институтын (1999) музыкалық театр актері мамандығы бойынша; РФ Театр қайраткерлері одағының III Халықаралық жазғы театр мектебін (2009) бітірген. 1999 жылдан - В. Чкалов атындағы Томск облыстық театрының актері. 2000 жылдан бері - М. Горький атындағы Мемлекеттік орыс драма театрының жетекші әртісі. Жоғары дәрежелі актер, «Қазақстан» телеарнасының бағдарламаларындадыбыстау қызметін көрсетеді. Қалалық мерекелер мен салтанаттардың тұрақты жүргізушісі. Келесі спектакльдерде ойнайды: «И был день...» («Преступление и наказание»), Ф.М. Достоевский (Раскольников), «Здесь все свои...» («Ревизор»), Н.В. Гоголь (Хпестаков); «Облом-ОҒҒ», М. Угаров (Обломов); «Утиная охота», А. Вампилов (Зилов); «Гамлет», У. Шекспир (Гамлет); «Мастер и Маргарита», М. Булгаков (Воланд); «Трамвай «Желание», Т. Уильямс (Стенли Ковальский); «Иванов», А.П. Чехов (Львов); «Браво, Лауренсия!», Н. Птушкина (Олег); «Султан Бейбарс», Р. Отарбаев (Калаун); «Гурманы» («В открытом море»), С. Мрожек (Крупный); «На всякого мудреца довольно...», А. Островский (Глумов); «Страх и нищета в Третьей Империи», Б. Брехта (Тергеуші, Хирург, Шабуылдаушы), «Русскими буквами», К. Драгунская (Ночлегов); «Танго», С. Мрожек (Артур); «Соло для часов с боем», О. Заградник (Павел Есенский); «Прощай, овраг...», А. Сергиенко және В. Чутко (Черный); «Рядовые», А. Дуда- рев (Дугин); «В сумерках», А. Дударев (Тимон); «Чайка», A.П. Чехов (Тригорин). Оның шығармашылығы туралы Қазақстан мен Ресейдің алдыңғы қатарлы сыншылары мен журналистері жоғары пікір білдірген. ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Құрмет грамоталарымен марапатталған. «Шабыт» Халықаралық шығармашыл жастар байқауының лауреаты (2003, 2004). Ф.М. Достоевскийдің «Преступление и наказание» (Раскольников), С. Сергиенко және B. Чутконың «Прощай овраг» (Черный) спектакльдері үшін «Үздік ер рөлі» сыйлығының иегері. 2008 жылдың нәтижелері бойынша «Известия Қазақстан» газетімен «Жыл актері» деп мойындалған. Дереккөздер
Формациялар кешені

Қүрылымдық-формациялық кешен түсінігімен орайлас түсінік, алайда құрылымдық-формациялық кешендер жоспарлы облыстарда дараланатын болса, формациялар кешендер платформалар өңіріңде жекеленеді. Дереккөздер
Геологиялық барлау қазындыларын байламдау

Геологиялық барлау қазындыларын байламдау - Геологиялық барлау қазындыларынның (бұрғылау ұңғымсы ернеуінің, шахта ернеуінің т.с.с.) орнын топографиялық тұрғыдан анықтау және оны сұлба бетіне түсіру шаралары. Дереккөздер
Барлау ісіндегі кешенділік

Пайдалы қазба кенорындарын барлау барысында жүргізілетін шаралардың жан-жақтылығын қамтамасыз ету. Мұндай шаралар: 1) барлау әдістері мен құралдарының ұтымды жүйесін таңдап алу; 2)пайдалы қазбалардың бүкіл құрамбөліктерін жан-жақты реттеу, осы қазбаларды игеру барысында қосалқы пайдалы құрамбөліктерді жол-жөнекей пайдалану; 3) барланып жатқан кенорын төңірегіндегі бүкіл минералдық шикізат қорларын іздеу, барлау және зерттеу шараларын жүзеге асыру, бұл шикізаттар кенді игеру барысында тұрғызылатын тау-кен кәсіпорнын соғуға пайдаланылуы тиіс. Дереккөздер
Ақмола мемлекеттік медициналық академиясының қазақ тілі кафедрасы

Ақмола мемлекеттік медициналық академиясының қазақ тілі кафедрасы 1992—1993 жылдары бастап өз алдына бөлек кафедра болып ашылды. 9 оқытушы қызмет істейді. Оның ішінде кафедра меңгерушісі, аға оқытушы Доскенова Қорлан Аралбайқызы, филология ғылымының кандидаты доцент Қожанов М.Қ., аға оқытушылар Айкенва Б.Б., Үмбетова Ш.М., Жарықова Д.P., оқытушылар Бекенова С.К., Торткарина Г.С., Майкыбаева Н.Е., Мамбекова P.К. Кафедра 1990 жылы медициналық жоғарғы оқу орнындарына арналған Республикалық әдістемелік орталық бекіткен жоспар бойынша жұмыс істейді. Дереккөздер
Алматы Технологиялық институтының қазақ тілі кафедрасы

Алматы Технологиялық институтының қазақ тілі кафедрасы Қазақстан Республикасы білім Министрлігінің нұсқауымен 1992 жылы ашылған. Кафедрада филология ғылымының кандидаты, доцент Молдабеков Қ. және қазақ тілінің мамандары аға оқытушылар: Б.Қ.Құлманова, С.Б.Бопышева, Қ.Т.Бидашева, оқытушы Б.А.Досжановтар қызмет істейді. Доцент Қ. Молдабековтың "Говарим по-казахски" (1993) және Б.Құлмановтың "Техникалық білім беретін оқу орындарының орыс топтарына қазақ тілінен ел танымдық әдістемесі" (1995 жылдары) атты еңбектері жарық көрді. Қазіргі кезде қазақ тілі дербес кафедра емес, ол тілдер кафедрасының құрамына қосылған. Кафедра меңгерушісі филология ғылымының кандидаты, профессор Е.Н.Смайылқызы. Дереккөздер
Нүктенің (ұңғыманың) кеңістіктегі орнын байламдау

Нүктенің (ұңғыманың) кеңістіктегі орнын байламдау - Кенорынды барлаудың немесе игерудің жобалау құжаттарына сәйкес, ұңғыма ернеуінің кеңістікте орналасу орнын анықтау мақсатында жүзеге асырылатын топографиялық жұмыс. Дереккөздер
Сипат

Сипат (Белгі) - Нысанға тиесілі нақтылы қасиеттер жиынтығы. Геологияда бұл түсінік екі бағытта қолданылады , оның біріншісі , нысанды жүйелеуге қолданылатын таксонометриялық сипаттар мен белгілер, ал екіншісі нысанды танымалдауға көмектесетін анықтаушы сипаттар мен белгілер. Дереккөздер
Ялкунжан Ахметұлы Шамиев

{{Кинематограф { } { } }} Ялкунжан Ахметұлы Шамиев (17 шілде 1953 жылы Алматы облысы Шелек ауылында туған) — қазақстандық театр режиссері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының және Тәуелсіз «Ильхом» сыйлығының лауреаты. Жалпы мәліметтер Әкесі - Ахмет Шәмиев (1908-1983), Қазақстан Республикасының Халық әртісі. Анасы - Тохтанова Ризвангүл, зейнеткер, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген әртісі. Құрманғазы атындағы Өнер институтының театр факультөтін бітірген (1974), драма актері; Алматы мемлекеттік театр-көркемөнер институтының режиссерлік факультетін бітірген (1983), қоюшы-режиссер; Білімі Жоғары режиссерлік мектепті бітірген (Санкт-Петербург, 1987). Ұйғыр, өзбек, қазақ және орыс тілдерін біледі. Еңбек жолы *1974 жылдан - Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының драма актері. *1983- 1985 жылдары - Мемлекеттік кіші драма театрының қоюшы-режиссері (Санкт-Петербург). *1987-2010 жылдары - Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық уйғыр музыкалық комедия театрының бас режиссері. *1987-2002 жылдары - Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының аға оқытушысы. * 2010 жылдың сәуір айынан бері - Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының режиссері. * Театрдың көркемдік кеңесінің мүшесі. «Пана», «Бостан» қайырымдылық қорларының мүшесі. Марапаттары *1982 жылы «Яшлық» ВАА құрамында Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты; *1998 жылы Халықаралық бейнелеу өнері фестивалінің (Венгрия, *ҚР тұңғыш президенті - елбасының Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың жеке алғыс хатымен марапатталған. *2001 жылы Тәуелсіз «Ильхом» сыйлығының лауреаты; * 2002 жылы «Құрмет ордені» нің иегері. *2013 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағымен марапатталды. Жеке қасиеттері Діни көзқарасы - мұсылман. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «20 жыл ішінде Қазақстан ұлы мемлекетке айналады; мемлекеттің беделі тек Азияда ғана емес, бүкіл әлемде жоғары болады». Хоббиі - спорт (футбол), шахмат, гитара (эстрадаға арнап ән жазады). Сүйіп оқитын әдебиеті - әлемдік және қазіргі заманғы әдебиеттің классикасы, Шығыстың поэзиясы. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Ахмадиева Бахаргүл Абдиримқызы (1956 ж. т.), Қ. Қожамияров атындағы Мемлекеттік республикалық ұйғыр музыкалық комедия театрының актрисасы. Ұлдары - Ядықар, «Яшлық» ансамблінің музыканты, музыкалық өңдеушісі, композиторы, Эльяр. Дереккөздер
Арам Ильич Хачатурян атындағы көшесі (Астана)

А.Хачатурян көшесі И.Дунаевский көшесінен басталып. Жолымбет көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 167,7 м. Арам Ильич Хачатурян (1903-1978) - композитор, дирижер, педагог, музыка және қоғам қайраткері, КСРО халық әртісі. Ол «Бақыт», «Гаянэ», «Спартак» балеттерін, «Соната-монолог», «Кремль куранттары» спектакльдерін жазды. Кинофильмдері: «Пэпо», «Отелло». КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Антон Павлович Чехов атындағы көшесі (Астана)

А.Чехов көшесі М.Дулатов көшесінен басталып, М.Жәлел көшесімен қиылысады. Ұзындығы — 1239,1 м. Антон Павлович Чехов (1860-1904) — орыс жазушысы. 1884-1885 жылдан дәрігерлік қызметтен айналысып «Ресейдегі дәрігерлік жұмыс» атты еңбегін жазды. Тұңғыш әңгімелер жинағы - «Мельпоменаның хикаялары» 1884 жылы шықты. Еңбектері: «Сахалин аралы», «Жұан мен жіңішке», «Қасірет», т.б. Чеховтың шығармалары дүниежүзінің көптеген тілдеріне аударылып, әлем әдебиетінің алтын қазынасына қосылды. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Адольф Янушкевич атындағы көшесі (Астана)

А.Янушкевич көшесі Жәнібек Тархан көшесінен басталып, Абай даңғылында аяқталады. А.Иманов, Кенесары көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 914,4 м. Адольф Янушкевич (1803-1857) - поляк халқының көрнекті төңкерісшіл-демократы, көсемсөзші. 1845-1846 жылы экспедиция құрамында Ұлы жүз, Орта жүз қазақтарын аралады. Янушкевичтің онда көргендері, алған әсерлері тұралы Янұшкевичтің хаттары мен естеліктері «Адольф өмірі» деген атпен кітап болып шықты. Сонымен қатар, «Қазақ даласына саяхаттан күнделік және хаттар» атты кітабы Алматыда жарық көрді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Абайдың 150 жылдығына берілген көшесі (Астана)

Абайдың 150 жылдығы көшесі Шұғыла көшесінен басталып, Н.Тілендиев даңғылымен қиылысады. Ұзындығы - 1257,4 м. 1995 жылы қазақтың ұлы ақыны, кемеңгер ойшылы Абай Құнанбайұлының 150 жылдығы тойланды. Бүл той ЮНЕСКО көлемінде аталып етілді. Қазақстан Республикасының барлық облыстарында ұлы ақынның мерейтойына арналған үлкен мәдени шаралар өткізілді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Абат-Байтақ атындағы көшесі (Астана)

Абат-Байтақ көшесі — Мұзтау көшесінен басталып, К.Бәйсейітова көшесінде аяқталады. С.Мұхамеджанов,Ш.Бейсекова көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 657,3 м. Абат-Байтақ — XIV ғасырдың соны мен XV ғасырдың бас кезінде салынған сәұлет өнері ескерткіші. Ақтөбе облысы, Қобда ауданы Талдысай кенті маңында орналасқан. Абат-Байтақ кесенесі орналасқан қорым мемлекеттің қорғауына алынған. Бұрынғы атауы Проектный көшесі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Құрамбөлік

Бір нәрсенің құрамдас бөлігі. Мәселен, геологиялық формацияның Құрамбөліктері — жекелеген таужыныстар, кейбір таужыныстың Құрамбөліктері - минералдар, минералдардың Құрамбөліктері - химиялық элементтер, т.с.с. Дереккөздер
Ағадыр атындағы көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Тульский көшесі. Ағадыр көшесі Сарықұм көшесінен басталады. Ұзындығы - 1286,1 м. «Ағадыр» - дөңесті және белесті жер деген мағынаны білдіреді. Ағадыр атауы Қарағанды облысы, Шет ауданындағы кент, темір жол стансасына берілген. Ол Қарағанды қаласынан оңтүстікке қарай 195 шақырым жерде орналасқан. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Газдық құрамбөліктер

Табиғи газ құрамында байырғы газ және байырғы бу түрінде дараланатын заттар жиынтығы. Мұндағы газдар қалыпты жағдайда газ түрінде ғана ұшырасады, олар — метан, этан, пропан, бутан, азот, т.б. Қалыпты жағдайда газ түрінде де, сұйық түрінде де ұшырасатын заттар — су, пентандар, гександар, сынап, т.б. Өзге табиғи заттармен, бірінші кезекте сумен әрекеттесу сипатына қарай, газдық құрамбөліктер химиялық тұрғыдан белсенді және химиялық тұрғыдан салғырт құрамбөліктерге жіктеледі. Белсенді құрамбөліктер ( С02, H2S, сирегірек NH3, S02, HBr, HC1, HF, т.б.) сумен жақсы әрекеттеседі, сондықтан онда жақсы ериді, сөйтіп жерасты суларының құрамында біршама мол ұшырасады. Салғырт құрамбөліктер қалыпты жағдайда сумен әрекеттеспейді, ерігіштігінің төмен дәрежесімен сипатталады, бірақ бүкіл табиғи газдар құрамыңда үшырасып отырады. Табиғи газдар құрамында кеңінен таралған газдық құрамбөліктер өздерінің химиялық қасиеттеріне қарай үш топша жіктеледі, олар — қышқыл құрамбөліктер ( С02 және H2S ), көмірсутектер ( СН4, С2Н6, С3Н8, С4Н10 ) және бейтарап құрамбөліктер ( N2, He, Ar, Хе, Kr, Ne ). Дереккөздер
Ағыбай батыр атындағы көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Интернациональный көшесі. Ағыбай батыр көшесі Ә.Мәмбетов көшесінен басталып, Асанқайғы көшесінде аяқталады. Республика даңғылын және Қорқыт, М.Ғабдуллин, М.Мәметова, Ш.Иманбаева, Үшқиян, Р.Қошқарбаев, Ш.Уәлиханов, Тараз көшелерін қиып өтіп, Ұзындығы - 1380,6 м. Ағыбай батыр (1802-1885) - Ресей отаршылығына қарсы ұйымдастырылған Кенесары Қасымовтың көтеріліс басшыларының бірі, қолбасшысы. Жорықта жолы болғыштығы үшін «Ақжолтай батыр» атанған. Сарбаздары Ағыбай батырдың есімін ұранға айналдырған. ІЗ жасынан қолына қару алып, 1824 жылы Қарқаралы аймағында Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы көтеріліске белсене араласқан. Кенесарының бас батыры Ағыбай батырдың өмір жолы қазақ тарихшылары мен қаламгерлерінің шығармаларына арқау болған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Мұнайгаздылық белгілер

Мұнайгаздылық белгілер - Мұнай және газ кіріктіретін геологиялық нысандардың оларды кіріктірмейтін нысандардан барша айырмашылықтарының жиынтығы; "тікелей белгілер" және "қосалқы белгілер" болып екіге бөлінеді. Мұнай және газ кіріктірудің тікелей белгілері қатарына жататындар: мұнай және газ білінімдерінің жер бетінен көрініс беруі; тау қазындыларынан (ұңғымалардан, шахталардан, тікқазбалардан т.б.) мұнай және газ белгілерінің байқалуы; таужыныстардан таушайырлардың, қойнауқаттық сұмардан сұйық және газ түріндегі көмірсутектердің, ал қойнауқаттық газдардан жоғарғы дәрежелі гомологтары мол ауыр көмірсутектердің ұшырасуы. Мұндай белгліермұнай және газ кенорындарын іздеуде өте маңызды. Солай бола тұрса, да тікелей белгілер геологиялық нысанның мүнай және газ кіріктіру мүмкіндігін сандық тұрғыдан бағалауға жарамсыз. Косалкы белгілер - геологиялық нысандардың, салыстырмалы түрғыдан немесе теориялық тұрғыдан негізделген зандылықтарға сәйкес, өз қойнауларында мұнай және газ жатындары болуы тиіс екендігін көрсететін құрылыс және даму ерекшеліктері. Геологиялық нысандардың масштабы мен типіне 􀀃арай, қосалқы белгілер рөлін аталған нысандардың құрылысы мен дамуының әр түрлі сипаттары атқаруы ықтимал. Әдетте мұнай мен газ кіріктірудің қосалқы белгілері тектоникалық, геохимиялық гидрогеологиялық белгілер болып үш түрге бөлінеді. Сонымен, қосалқы белгліер қатарына жататындар: нысанның платформалық алқапқа қарастылығы; шөгінді түзілімдер қалыңдығының айтарлықтай қалың болуы; геологиялық қима құрамында түпмұнайлы (түпгазды) свиталардың болуы; су алмасу процесінің қиынға соғуы; мұнай және газ түтқыштарын кіріктіруі мүмкін антиклин құрылымдардың және өтімді қабаттардан тұратын сүйірлене тамамдалу белдемдерінің болуы; жинауыштардың қайтадан өзгеруі болымсыз болуы; аймақтық және жергілікті деңгейдегі жапқыштардың жақсы жетілуі т.б. Аталған белгілер мұнай және газ жатындарының болу мүмкіндігін топшылауға ғана мүмкіндік береді. Мұнай мен газ жатындарының болу мүмкіндігін көрсететін қосқалқы белгілер өздері көрініс берген нысанның мұнай және газ кіріктіруге деген сандық сипатын шамалауға қолданылады. Дереккөздер
Адырна көшесі (Астана қаласы)

Бұрынғы атауы Самоцветный көшесі. Адырна көшесі Құлагер көшесінен басталады. Ұзындығы - 344,2 м. Адырна - қазақтың көп ішекті шертпелі саз аспабы. Аспайтын шанағы қуыс, беті терімен қапталады. Адырнаны тізенің үстіне қойып, басын иыққа тіреп, ішектерін іліп тартып немесе шертіп ойнайды. Адырна қазіргі кезде фольклорлық әуендер мен шағын күйлерді орындауда қолданылады. Дереккөздер
Айғаным Сарғалдаққызы атындағы көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Ы2І71 көше. Айғаным көшесі Ұлбике ақын, М.Жагорқызы, Айман-Шолпан, Қыз Жібек, Айша бибі, Тұмар ханым, Ақжүніс, ақын Сара көшелерімен қиылысып, Қорғалжын тасжолында аяқталады. Ұзындығы - 967,2 м. Айғаным Сарғалдаққызы (1783-1853) - Ш.Уәлихановтың әжесі, Уәлидің кіші әйелі. Айғаным өз заманының алдыңғы қатарлы адамы болған. Уәли өлгеннен кейін ол әулеттегі ел басқару ісі оның жесірі Айғанымның қолына тиеді. Айғанымның өз халқы алдындағы айрықша беделін түсінген патша өкіметі қазақтарға қатысты көптеген істерді шешуде ол кісімен ақылдасып отырған. Шоқанның болашақта үлкен ғалым болып қалыптасуына әжесі Айғанымның әсері көп болған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Айдарлы көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Ме29 көше. «Көктал» тұрғын алабы. Айдарлы көшесі Баршын көшесінен басталып, Ұлытау көшесінде аяқталады. Құланөтпес көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 294,2 м. Айдар - кішкентай баланың төбесіне қойылатын шаш. Айдар қою қаһарлы күш-қуаттың белгісі тәрізді болған. «Тұлымдысын тұл қылды, айдарлысын құл қылды» («Қобыланды батыр») деген тіркес жыр-аңыздарда кездеседі. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Қоспа-құрамбөліктер

Таужыныстар деп аталатын күрделі жүйеде өте аз мөлшерлерде ұшырасатын, сондықтан олардың мөлшерінің азды-көпті өзгеруі таужынысты күрайтын басты минералдардың парагенезистік қатынас мөлшеріне өз әсерін тигізбейтін құрамбөліктер. Дереккөздер
Айман-Шолпан көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы № 2І02 көше. «Комсомольский» тұрғын алабы. Айман-Шолпан көшесі Қарашаш ана көшесінен басталып, Ақбаян көшесінде аяқталадьі. Айғаным, Қыз Жібек көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 766,2 м. «Айман-Шолпан» - қазақ халқына кеңінен тараған лиро-эпостық жыр. Алғаш жазып алып баспаға ұсынған - Ж.Шайхисламұлы. Жырда адамның бас бостандығы, ел тыныштығы, жұрт ынтымағы көтеріледі. Құрылысы, бейнелер жасау әдісі, тіл ерекшіліктері жырдың ескі поэтикалық дәстүрде туғанын көрсетеді. Ежелгі жыр, айтыс үлгілері кеңінен пайдаланылады. М.Әуезовтің «Айман-Шолпан» жыры бойынша жазылған музыкалық драмасы бар. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Шайырлы-шайыртастақты құрамбөліктер

"Шайыртасты-шайырлы заттар "түсінігінің синонимі ретінде соңғы кездерде ұшырасып қалып жүрген атау. Алайда сөз болып отырған түсінік өзінің тар мағынасында жай ғана "шайырлар мен шайыртастақтар қосындысы" деген үғымды ғана береді. Олай болса, Ш.-Ш.Т. терминін ғылыми айналымға кіргізуге тырысу орынсыз. Дереккөздер
Теңіз шөгінділерінің құрамбөліктері

Қазіргі теңіздер түбінде түзіліп жатқан, өздерінің мөлшері, құрамы (химиялық, минералдық) және жаралу тегі (генезисі) тұрғысынан сан алуан шөгінділердің құрамдас бөліктері. Мұндай құрамбөліктерді жиі-жиі екі бөлікке жіктейді, олар — теңіз алабына оның жағалауларынан (құрылықтан) жеткізілген "аллотигендік құрамбөліктер" және сол алаптың өз түбінде түзілген "аутигендік құрамбөліктер". Аллотигендік құрамбөліктерге терригендік, жанартаутекті және ғарыштық материалдар жататын болса, аутигендік құрамбөліктер биогендік және хемогендік материалдардан құралады. Дереккөздер
Семей мешіті

Семей мешіті, Қос мұнаралы мешіт – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Қос мұнаралы мешіт 1852-1862 жылдары салынған. Ғимарат жобасының авторлары — сәулетші А. Болбатов пен инженер-подпоручик А. Манашев. Орналасқан жері Абай облысы, Семей қаласы, Абай көшесі, 50. Сипаты Кірпіштен өрілген, есігі жұмыр бөренелерден қиылып, оңтүстік-батысқа қараған. Тік бұрышты жақтаулары қима тастармен доғаланып бітетін 14 терезесі, сыртқы бүйір қабырғаларында жер астындағы қабатына апаратын баспалдақты есіктері бар. Бөлмелерінің төбесі күмбезделіп бітеді. Кіре беріс жағындағы шатырына қос мұнара орнатылған, ол ғимарат композициясымен жақсы үйлесім тапқан. Мешіттің ішкі бөлмелерінен бойлап көтерілетін басқыштары, мұнараларында жарық түсетін енсіз сүйір терезелері бар. Құрылыс қабырғалары іргетасынан бұғатына (карнизіне) дейін өрнекті кірпіштермен қаланған. Мұнда бұрынғы облыстық тарихи-өлкетану мұражайының бөлімшесі және облыстық бейнелеу өнерінің көрме залы орналасқан. Тарихи деректер Құрылыс 1858 жылы Сүлейменов, Әбдешов, Рафиқов, Халитов деген сол кездегі атақты көпестер қаражатымен басталып, 1862 жылы біткен. Санкт-Петербург мемлекеттік тарихи мұрағатында осы мешіт жайында Семей қаласы мұсылмандарының бұрынғы өртеніп кеткен мешіт орнына жаңа мешіт салуды өтінген хаттары сақталған. Онда бұл мешіт «қалаға көрік берер еді, діни орталық болар еді» деп көрсетілген. 1897 жылы Василий Халитов деген көпес өз қаржысына ағаштан жасалған қос мұнараны кірпішке ауыстырып, мешітті жаңалайды. Осы мешіт ХІХ ғасыр басында-ақ бірте-бірте Тас мешіт деп аталып кеткен. Кеңес өкіметі кезінде ол әртүрлі халық шаруашылығы мақсаттарына пайдаланылды. 1995 жылы Ұлы Абайдың 150 жылдығы қарсаңында ғана қайта іске қосылды. Жалпы, Қазақстан бойынша мұндай сәулетті архитектурамен салынған қос мұнаралы мешіт біреу-ақ. 1999 жылы мешітке Әнет баба Кішікұлы аты берілді. 2002 жылы қалалық әкімшілік, жергілікті кәсіпкерлер мен жұртшылық қолдауымен қос мұнаралы мешіт күрделі жөндеуден өтті. Бастапқы архитектуралық үлгісін сақтай отырып жаңарған бұл ғимарат Семей қаласындағы тарихи көрікті орындардың біріне айналды. Дереккөздер
Терригендік құрамбөліктер

Құрылықтар бетінің бұзылуы нәтижесінде бөлшектене отырып, шөгінді құрамына келіп түсетін әр түрлі таужыныстар мен минералдардың сынықшалары (сынықтары, кесектері). Синонимі — "терригендік материал". Дереккөздер
Мұнайдың жапсарлық газдан арылуы

Қысымның төмендеуі барысында мұнайдан бөлінетін газ сол мұнай түгелімен газдан арылып біткенге шейін сүйықпен жапсарлас күйін сақтап қалатын қойнауқаттық мұнайдың газдан арылу процесі. Бүл жайт ауыр көмірсутектердің парциалдық қысымының төмендеуте, олардың булану процесінің оңайлануына және мұнайдың толығымен газсыздануына жағдай жасайды Синонимдері - "мұнайдың жапсарлық газсыздануы "; "мұнайдың бірүдай газдан арылуы"; "мұнайдың бірсатылы газдан арылуы. Дереккөздер
Еңіс жапсарлар

Көмірсутектердің қойнауқаттық жатынының дөңесі өңірінде су-мұнай жапсары мен су-газ жапсарының көлбеу жазықтыққа сәйкес келмеуі, яғни бүл жапсарлардың азын-аулақ дәрежеде, кейде айтарлықтай дәрежеде еңіс орналасуы. Жапсарлардың еңіс орналасуы қойнауқаттық сулардың динамикасындағы ерекшеліктерге байланысты, ал мұндай ерекшеліктердің негізінде сұйықтардың қойнауқаттардағы қозғалыс сипатының келтірілген қысым мөлшерлерінің күрт артуына яки күрт төмендеуіне тәуелділігі жатыр. Дереккөздер