kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Джермейн Джонс

Джермейн Джонс (ағыл.Jermaine Jones; 3 қараша 1981, Франкфурт, Гессен) — германиялық және АҚШ-тық футболшы, жартылай қорғаушы. Футболшы жайлы фактілер *Германияның жастар құрамасында ойнаған, тіпті Германияның негізгі құрамасы сапында үш ойын да өткізіп үлгерді, бірақ 2009 жылы АҚШ құрамасында ойнауға шешім қабылдады. *2014 жылғы әлем біріншілігінің топтық турнирінде Португалияға соққан голы әлем чемпионаттарының тарихындағы 2300-ші гол. Қатысқан турнирлері * 2011 — Кокакаф Алтын кубогы * 2014 — Әлем чемпионаты * 2016 — Америка кубогы Жетістіктері * КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі: 2011 * Америка кубогының жартылай финалисі: 2016 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.fussballdaten.de/spieler/jonesjermaine/ Профиль (Fussballdaten.de)]
Айтуар (өзен)

Айтуар – Байқоңыр алабындағы өзен. Географиялық орны Ұлытау облысы Ұлытау ауданы жерімен ағып өтеді. Бастауы Дүйсенбек (486 м) тауының солтүстік беткейлеріндегі бұлақтардың қосылуынан түзіледі. Ащылы өзеніне сол жағынан құяды. Гидрологиясы Ұзындығы 25 км. Өзен жағасы жарқабақты. Көктемгі қар суы және жер асты суларымен толығады. Сәуірде суы тасып, жаздың ыстық айларында қарасуларға бөлініп қалады. Өзен алабы жайылымдыққа, суы ауыз суға және мал суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Ұзынкөл

Елді мекендер: * Ұзынкөл — Ақмола облысы Астрахан ауданындағы ауыл. * Ұзынкөл — Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы ауыл. * Ұзынкөл — Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданындағы ауыл. * Ұзынкөл — Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы ауыл. * Ұзынкөл — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл. * Ұзынкөл — Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл. * Ұзынкөл — Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы ауыл. * Ұзынкөл — Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов ауданындағы таратылған ауыл. Көл: * Ұзынкөл – Есіл алабындағы ағынды көл.
Андрей Алексеевич Кучерявых

Андрей Алексеевич Кучерявых (24 қыркүйек 1970) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Павлодар футболының түлегі. Қазақстан құрамасы сапында 1996-2000 жылдары жеті ойын өткізіп, 2000 жылы Пәкістанның қақпасына бір гол соқты (бұл ойында Қазақстан құрамасы 4:0 есебімен жеңіске жетті). Карьерасында "Трактор" (қазіргі "Ертіс"), "Қайрат", "Аксесс-Голден Грейн" (Қазіргі "Қызылжар") командаларында доп тепті. Ойнаған клубтары Жетістіктері * Қазақстан чемпионы: 1993, 1997, 1999, 2002, 2003 * Қазақстан кубогы: 1997, 1998 Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/340594-kucheryavyh-andrej-aleksandrovich Профилі]
Виталий Владимирович Евстигнеев

Виталий Владимирович Евстигнеев (8 тамыз 1985, Тараз, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы 2017 жылы "Қайсар" футбол клубында азырақ уақыт доп тепті. Тараз футболының түлегі. Карьерасында "Қайсарға" дейін "Тараз", "Ордабасы", "Ақтөбе" клубтарында ойнаған. 2011 жылы Қазақстан құрамасы сапында үш кездесуде алаңға шықты. ЕУРО-2012 турнирінің іріктеуінде сырт алаңда Әзірбайжан қақпасына ұлттық құрамадағы жалғыз голын соқты. Бұл ойында Қазақстан 2:3 есебімен ұтылып қалды. Статистикасы Дереккөздер Сілтемелер * [http://fctaraz.kz/players/18 Профиль]
Airpods

AirPods – Apple корпорациясының сымсыз Bluetooth құлақаспаптары. Ол екі бөлек құлақаспаптардан тұратын, әрі пайдаланушыға өзара әрекеттесудің жаңа тәсілдерін қолдана алатын гаджет: мысалға, бір ғана құлақаспапты құлақтан алғанда - музыка ойнауын тоқтатады (“пауза” атты функциясы), ал оның орнына қайтаруы - музыканың жалғастырып ойнауына әкеледі, екі рет түрту - Siri дауыстық көмекшіні іске қосады немесе музыканың ойнатуымен басқарады. AirPods құлақаспаптары ОС iOS 10 немесе одан да жаңа операциялық жүйелерінде жұмыс жасайтын Apple құрылғыларымен, және де macOS Sierra базасындағы дербес компьютерлер мен ноутбуктармен, watchOS базасындағы сағаттармен үйлесімді. Оған қоса, олар Bluetooth 4.0 желісін пайдаланатын басқа да әртүрлі құрылғыларымен дауыс бере алады. ОС Android құрылғыларында да “екі рет түрту” функциясы жұмыс істейді. Тарихы AirPods 2016 жылдың 7 қыркүйегінде iPhone 7 және Apple Watch Series 2 құрылғыларымен бірге ұсынылды. Басында, Apple оны қазан айында сатылымға қоюды жоспарлады, бірақ кейін мерзімін жылдың аяғына аустырды. 2016 жылдың желтоқсанның 13-ші күнінен бастап онлайн сатуға тапсырыс берілді, ал 20-шы желтоқсаннан бастап олар Apple Store-да және реселлерде қол жетімді болды. Арнайы өз қабығы жиынтығысымен бағасы - 159 доллар США (шамасымен 150 мың теңге). IOS 10.3 нұсқасы шығарылғанда, «Find My iPhone» қолданбасының көмегімен дыбысты белсендіру арқылы жоғалған AirPods-ты іздеу мүмкіндігі қосылды. 2017 жылдың қыркүйек айында Qi сымсыз зарядтауды қолдайтын iPhone 8/8 Plus және iPhone X шығарумен қатар, осындай QI қабылдағышымен толықтырылған жаңа қабы қосылды. Жабдық Apple компаниясы ARM архитектурасында салынған өз Apple W1 чипін қолданып, оның батареядан қуат тұтынуды оңтайландыруға және Bluetooth 4.0 арқылы дыбыс беруді жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Әрбір AirPod құлаққабы 4 грамм салмақ құрайды; олардың жиынтығында 38 грамм салмақты зарядтауға арналған қорап беріледі. AirPod заряды 5 сағат бойы пайдалануға жарамды. Сондай-ақ, қорапта құлаққапты 24 сағат бойы қолдану үшін өз аккумуляторы бар және ол Lightning арқылы зарядталады. AirPods жаңартылған бағдарламалық жасақтамасына ие, бірақ жаңартулардың нақты схемасы белгісіз. Apple корпорациясы 2017 жылдың ортасында бағдарламаны 3.3.1-ден 3.7.2 нұсқасына дейін жаңартты. Сын AirPods құлаққаптарының жоғары құны байқалды. Тестілеуден бұрын, бекітудің сенімділігі күмән тудырды, бірақ ол тестілеу барысында жойылды. Сондай-ақ, AirPods пайдаланбаған жағдайда да сақтауға және зарядтауға арналған қораптың заряды тез кемиді: жеке пайдаланушылар тәулігіне 30% қуат жоғалтқаны туралы хабарлайды. Apple компаниясы 3.5.1 түйініне батареяны қосқан және пайдаланған кезде бірқатар мәселелерді шешкенін мәлімдеді. AirPods пайда болуымен басқа компаниялар сымсыз құлақаспап шығаруға келді. Атап айтқанда, осы сегменттегі жаңа өнімдер Sony мен Samsung Electronics шығарған болатын.
Ист-Эршир

Ист-Эршир (ағыл. East Ayrshire, шотл. Siorrachd Inbhir Àir an Ear) - Шотландиядағы 32 округтың бірі. Норт-Эршир, Саут-Эршир, Дамфрис-энд-Галловей, Саут-Ланаркшир және Ренфруширмен шекаралас. Округ 1996 ж. Килмарнок пен Лаудун және Камнок пен Дун-Валли аймақтарының бірігуінен құралды. Елді мекендер Көрікті жерлері *Лох-Дун өзені
Норт-Эршир

Норт-Эршир (ағыл. North Ayrshire шотл. Siorrachd Inbhir Àir a Tuath) - Шотландиядағы 32 округтың бірі. Ист-Эршир, Саут-Эршир и Ренфрушир округтарымен шекаралас. Сонымен қоса құрлықтық Арран аралын және Ферт-оф-Клайд шығанағындағы бірнеше аралдарды қосады. Округ 1996 ж. Каннингем ауданының аумағында құрылды. Елді мекендер Экономика Бұл округтың аумағында Хантерстон А и Хантерстон B атом станциялары орналасқан. Көрікті жерлері *Бродик и Лохранза орта ғасырлық сарайлар.
Саут-Эршир

Саут-Эршир (ағыл. South Ayrshire, шотл. Siorrachd Inbhir Àir a Deas) - Шотландиядағы 32 округтың бірі. Ист-Эршир және Дамфрис-энд-Галловей округтарымен шекаралас. Округ 1996 ж. Кайл мен Каррик ауданының аумағында құрылды. Елді мекендер Аралдар *Эйлса-Крейг
Форт-Уильям (Шотландия)

Форт-Уильям (ағыл. Fort William, скотс. Fort Weelum, шотл. An Gearasdan) - Шотландияның солтүстігіндегі қала. Хайленд округының батысындағы ірі қала. Туристік орталық. География Лох-Линн шығанағының солтүстік-шығысында, Британ аралдарының ең биік тауы Бен-Невистің бөктерінде орналасқан. Тарихы 1654-1655 жылдары осы жерде генерал Дж. Монк Килмали (ағыл. Kilmallie) бекінісін салған, бірақ ол біраз уақыттан кейін қиратылды. 1690 жылы қайта салынған қала Вильгельм III-нің (ағыл. William III) есімі берілді. Қаланы Мэрибург (ағыл. Maryburgh) деп те атайды. 1715 жылы және 1746 жылы якобиттердің екі шабуылына қарсы тұра алды. 1860 жылы бекініс бөлшектеніп, 1890 жылы теміржол мен станция құрылысы кезінде жер бетінен жойылды. Әдебиет *MacCulloch, Donald B. (1971). Romantic Lochaber. Chambers. Сілтеме *[https://tools.wmflabs.org/os/coor_g/?pagenameFort_William,_Highland&paramsNN+10584+74114_region%3AGB_scale%3A100000 Map sources] for Fort William, Highland
Аргайл-энд-Бьют

Аргайл-энд-Бьют (ағыл. Argyll and Bute, шотл. Earra-Ghaidheal agus Bòd) - Шотландиядағы 32 округтың бірі. Уэст-Данбартоншир, Перт-энд-Кинросс, Стерлинг және Хайленд округтерімен шекаралас. Ірі аралдар *Бьют (Bute) *Малл (Mull) *Айлей (Islay) *Джура (Jura) *Лисмор (Lismore) *Колл (Coll) *Фладда (Fladda) *Тайри (Tiree) *Колонсей (Colonsay) Малл аралы Роберт Льюис Стивенсонның «Ұрланған» романының кейіпкері теңізде ұзаққа созылған жолдан кейін осында оралды. Ірі елді мекендер Көрікті жерлері *Сталкер, Килхурн орта ғасырлық сарайлар *Лох-Ломонд пен Троссахс ұлттық паркі (бірен-сараны округтың жерінде)
Майбалық (балық)

Майбалық, шемей - тұқытәрізділер отряды, тұқылар тұқымдасына жататын балық. Зоологиялық сипаты * Ересектерінің ұзындығы 19–27 (31) см, салмағы 158–232 г. * Дене бітімі ұзынша келген, қабыршағы ұсақ. * Астыңғы жақ сүйегінің жоғарғы жағы жалпақтау және үстіңгі жақ сүйегіне қарағанда шығыңқы. * Басы мен арқа жағы қара түсті, көк түске құбылып тұрады. Екі бүйірі мен құрсақ тұсы күміс тәрізді ақ. Арқа және құйрық жүзбе қанаттарының жиегінде қара көмкерме сызығы бар. Көбеюі Жыныстық жағынан 2–6 жылда жетіледі. Бұрын көпшілігі уылдырығын теңіздің жағалауларына, өзеннің сағасына шашатын. Қазіргі уақытта Сырдарияның төменгі ағысындағы көлдерде көбейеді. Уылдырығын (18,2-73,9 мың) мамыр-маусым айларында су температурасы 15°С болғанда, тереңдігі 0,5-2 м су түбіндегі тастарға шашады. Қорегі Шабағы алғашында планктонмен, кейін жәндіктермен, біркүндіктермен, кейде балдырлармен қоректенеді. Тіршілік ету аймағы мен өрісі Қара, Каспий, Арал теңіздерінің су алаптарында таралған. Өрістейтін және тұщы суда кездесетін түрлері де бар. Қазақстанда екі түр тармағы: Каспий майбалығы (теңіздің оңтүстік-батысында кездеседі) және Арал майбалығы (қазір Сырдарияның төменгі ағысындағы көлдер (Қараөзекті қоса алғанда) табиғи ареалында) тіршілік етеді. Арал теңізінен кәсіптік балық ретінде 1960 жылдарға дейін көп ауланған. Қазір олардың саны жылдан-жылға азайып келеді. Дереккөздер
Ботай Байзақов

Ботай Байзақов 1922 жылғы 23 ақпанда Қарағанды облысы қазіргі Бұқар жырау ауданының Энгельс атындағы шаруашылығы аумағында, шаруа отбасында дүниеге келген. Ботай Қарағанды қаласындағы Жамбыл орта мектебінде оқып, бес сыныптық білім алады. Еңбек жолын Шет ауданының "Нұраталды" совхозында жұмыскер болып бастайды. 1942 жылдың 25 маусымында Шет ауданының әскери комиссариаты арқылы әскер қатарына шақырылады. Осы күннен бастап Ботай үшін әскери өмір басталады. Б.Байзақов алғашқы соғыс қимылдарына барлаушы ретінде Москваның оңтүстік батысындағы аудандарда қатысады. 286-ші атқыштар дивизиясының 860-ші полкінде пулеметші, бронь талқандаушы (РПТР бағыттаушысы) және атқыштар бөлімінін, командирі болады. Ботай соғыста батырлық пен батылдық танытып, қандай тапсырма болмасын жанқиярлықпен орындап, көзге түсті. Белорус майданында, Друть өзенінен өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін 1943 жылы III дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды, ал 220 биіктік үшін болған соғыстағы ерлігі үшін II дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды. Соғыстағы ерліктері үшін ол "Қызыл Жұлдыз" орденімен, I дәрежелі Отан соғысы орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Сұрапыл соғыс уақытында Б. Байзақовқа III дәрежелі Даңқ ордені екі мәртебе берілген. Негізінде, Даңқ орденінің статусы бойынша ең алдымен үшінші, екінші, соңында бірінші дәрежелі орден тапсырылуы керек еді. Бұл қателік 39 жылдан соң түзетіліп, Ботай Байзақовқа 1984 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығы бойынша I дәрежелі Даңқ ордені табыс етілді. Ол орден Германия жеріндегі танктерді жойғаны үшін берілді. Осылайша Б.Байзақов Даңқ орденінің толық иегері атанды. Қаһарман жауынгер 1946 жылы әскер қатарынан босаған соң еліне, "Нұраталды" шаруашылығына оралып, өмірінің ақырына дейін осында тұрды. Зейнеткерлікке шыққанға дейін еңбек етті. Батыр қрметіне Нұраталды ауылында бір көше Ботай Байзақов көшесі деп аталған. Б. Байзақов 1995 жылдың 22 тамызында қайтыс болды. Нұраталды ауылдық округінде, Шона селосында жерленген.
Екатериновка

Елді мекендер: Қазақстан: * Екатериновка – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл. * Екатериновка – Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданындағы таратылған ауыл. Башқұртстан: * Екатериновка – Башқұртстанның Белебеев ауданындағы ауыл, Анн ауылдық кеңесіне жатады. * Екатериновка – Башқұртстанның Белебеев ауданындағы ауыл, Бажен ауылдық кеңесіне жатады. Өзен: * Екатериновка – Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Александр Стюарт, Мар графы

Александр Стюарт (ағыл. Alexander Stewart; шам. 1375—1435), Мар мен Гариох графы (1404 ж. бастап) - Стюарттар әулетінен шыққан барон, шотландық биік таулар аймағының орталық билікке бағындыру қозғалысының көшбасшысы. Өмірбаяны Александр Шотландия королі Роберт II-нің төртінші ұлы, Бьюкен графы, Александр Стюарттың ұлы. 1404 жылы Мар мен Гариох графинясы, Изабелла Дугласқа үйленіп, солтүстік шотландияның етегіндегі кең графтықты алды. Белсенді жауынгер, француз ханзадаларына бірнеше рет әскери көмек көрсетуді ұсынған және Бургундия герцогымен герцогы Льежге 1408 жылы әскери жорыққа қатысты. Әкесінің саясатын жалғастыра отырып, Александр елдің таулы бөлігін орталық билікке бағындыру қозғалысының көшбасшысы болды. Бұл күреске Шотландия регенті, Олбани герцогы белсенді қолдау көрсетті. Таулы кландардың көшбасшысы Батыс Шотландияның таулы аймақтары мен Гебрид аралдарының жартылай тәуелсіз билеушісі - Аралдар лорды, Дональд Макдональд болды. 1411 жылы Олбани герцогы мен Аралдар лорды арасында солтүстік Шотландиядағы Росс графтығы үшін күрес басталды. Макдональдтың әскері Инвернессті басып алды да, Абердинге шабуыл жасады. Оларға Александр Стюарттың әскерлері қарсы тұрды. 1411 жылы 24 шілдеде Харлоу түбіндегі шайқас өтті, ол екі жаққа да шешуші жеңіс әкелмеді, бұл таулықтар мен орталық биліктің арасындағы теңгерімді көрсетті. 1420 жылы Мар мен Гариох графы Шотландияның жаңа регенті Мердок Стюартпен одақ құрды да, шотландық теңіз флотының адмиралы болып тағайындалды. Алайда, Яков I еліне қайтып келген соң, ол патшаның жағына шықты. Яков I елдің таулы бөлігін бағындыру саясатын жалғастырды. 1431 жылы Александр Стюарт Лохаберге жорыққы аттануға қамданды, бірақ батыс Шотландияның таулықтары Инверлохи түбіндегі шайқаста оны жеңді. Өлім мен тұтқындылықтан құтыла алған граф, шотланд тауларында ұзақ уақыт қаңғырғанна кейін өз иелігіне оралды. Инверлохидегі жеңіліс ұзақ уақыт бойы таулы кландарды патшалық биліктің басып алуын тоқтата тұрды. Оның бір заңсыз ұлы бар: Томас Стюарт, Бьюкен графы, Джон Стюарттың жесірі Элизабет Дугласқа үйленген. Ол әкесі тірі болған кезде қайтыс болды. Сонымен қатар, Дуарттық Лахлан МакЛинге тұрмысқа шыққан бір заңсыз қызы - Джанет болды деп есептейді. 1435 жылы мұрагерсіз қайтыс болған Александр Стюарттың мүлкі Яков I-ге өтті. Сілтеме *[http://www.thepeerage.com/p10803.htm#i108022 Мар графы, Александр Стюарт The Peerage.com сайтында]
Варвара Владимировна Сошальская

Варвара Владимировна Сошальская (12 ақпан 1907, Санкт-Петербург — 15 шілде 1992, Мәскеу) — актриса, РКФСР-інің еңбек сіңірген әртісі (1939), РКФСР-інің халық әртісі (1971). Өмірбаяны 1907 жылдың 12 (25) ақпанында Санкт-Петербургте туған. 1929 жылы Ленинград сахна өнерінің техникумын бітіріп (жетекшісі С. Э. Радлов), Ленинград Жас театрында жұмыс істеп бастады (1935 жылдан С. Э. Радлов театр-студиясы, 1939 жылдан Ленсовет атындағы Ленинград театры). Ұлы Отан соғысы кезінде ВГКО фронттық концерт бригада сапында өнер көрсетті. 1942—1950 жылдары Калинин (1942-1944), Петрозаводск (орыс театры 1946-1949), Тула (1949-1950) театрларында жұмыс істеді. 1950-1991 жылдары — Моссовет атындағы театрдың актрисасы. 1992 жылдың 15 шілдесінде Мәскеуде қайтыс болған Театрлық жұмыстары *Дездемона («Отелло», У. Шекспир) *Любовь Семеновна Корюшко («Далёкое», А. Афиногенов, 1935) *Васса («Васса Железнова», М. Горький, 1937) *Джульетта («Ромео мен Джульетта», У. Шекспир) *Гертруда («Гамлет», У. Шекспир, 1938) *Лаура («Каменный гость», А. С. Пушкин, 1937) *Миссис Чивли («Идеальный муж», О. Уайльд, 1940) *«Ключи Берлина», М. Гус және К. Финн, 1940) *Чайка («Адмирал Нахимов», И. В. Луковский, 1941) *Кручинина («Без вины виноватые», А. Н. Островский) *Баронесса Штраль («Маскарад», М. Ю. Лермонтов) *Клавдия Петровна («Ленинградский проспект», И. В. Шток) *Старуха («Они сражались за Родину», М. А. Шолохов) *Настасья («Мое сердце с тобой», Ю. П. Чепурин) *Фрау Шнир («Глазами клоуна», Г. Белл) *Щербакова («Бабье лето», З. В. Чернышева) *Мать («Дом на песке», Р. Ибрагимбеков) *Мавра Тарасовна («Правда - хорошо, а счастье лучше», Островский) *Рапаич («ОБЭЖ», Б. Нушич) *Галина Степановна («Комната», Э. В. Брагинский) *Веденеева («Женский стол в "Охотничьем зале"», В. И. Мережко) *Сосипатра Семеновна («Красавец мужчина», А.Н. Островский, 1952) *Ирэн Дюмон-Тери («Гражданин Франции», Д.Я. Храбровицкий) Марапаттары "Құрмет белгісі" ордені (1939). Дереккөздер
Джеймс Стюарт, Фозергиллдік

Джеймс Стюарт (ағыл. James Stewart) - Александр Стюарт, Бьюкен графы мен Эханның қызы Мариотадан некесіз туған ұлы. Ол Уимнан келген сэр Роберт Мензистің екінші ұлы Фозергиллдік сэр Александр Мензистің мұрагері және жалғыз қызы Джанеттаға үйленді. Джанет өзінің жері, Фозергиллді қайын атасы Александр Стюартқа 1379/80 жылы 28 қазанда берді. 1409 жылғы 24 желтоқсандағы хатта Джеймс Мар графы, Александр Стюарттың бауыры ретінде аталады. Ол сондай-ақ Атолл Стюарттардың ата-бабасы болып табылады, оның ішінде ең танымалы Гарт (Garth) Стюарттары. Оның ұлы, Джон Горм Стюарт 1437 жылы Яков I-нің өлтірушілерін ұстап алғандардың бірі болды.
Шотланд-норвег соғысы

Шотланд-норвег соғысы — Шотландия патшалығы мен Норвегия патшалығының арасындағы 1262-1266 жылдары Шотландия жағалауынан бірнеше аралдардың даулы аумақтық үлестігіне байланысты болған қарулы қақтығыстар. Себептер мен алғышарттар Норвегия патшалығының Гебрид аралдарына құқығын 1240 жылдары шотланд королі Александр II келіспеді. Ол ұзақ уақыт бойы Норвегиядан Гебрид аралдарын сатып алуды ұсынған болатын. Шотландияның барлық ұсыныстарына Норвегия королі Хакон Хаконарсон әрдайым бас тартып отырды, нәтижесінде 1262 жылы шотланд тағына отырған Александр ІІІ, егер Хакон аралдарды сатуға келіспесе, оларды күшпен тартып алатындығы туралы ультиматум жариялады. Әскери іс-қимылдар барысы Александрдың талаптарына жауап ретінде, Хокон ірі флот жинады (шамамен 120 әскери кеме) және 12 мыңдық (шамамен алғанда) әскерімен шотландық иеліктерін қорғау үшін Норвегиядан шықты. Арран аралына келіп, дауылды маусымның басталуына дейін созбақшы болған Александр III-мен келіссөз жүргізе бастады. Қарсыластың жоспарын түсінгенде, норвег патшасы бірінші болып шабуыл жасады, бірақ оның флоты қатты дауылға ұшырап, елеулі шығындарға ұшырады, нәтижесінде Хокон шегінуге мәжбүр болды. 1263 жылы норвегтер тағы да Шотландияға шабуыл жасауға тырысты, бірақ Ларгс түбіндегі шайқаста жеңіліске ұшырады. Бұл шайқас, ең үлкен және ең қанды емес, соған қарамастан Шотландияның соғыста нақты жеңісін білдірді. Хокон әскерімен Оркней аралдарына аттанды, сонда ол кенеттен 1263 жылы желтоқсанда қайтыс болды. Хаконның мұрагері Мэн және Гебрид аралдарын Александр III-ге беруге мәжбүр болды, бірақ ол Оркней мен Шетланд аралдарын өзінде сақтап қалды. Соғыстың аяқталуы 1264 жылға қарай Шотландияның Гебридтерді басып алғанына қарамастан, соғыс ресми түрде 1266 жылы Пертте бейбітшілік туралы келісімнің жасалуымен аяқталды. Оның шартына сәйкес шотландықтар Гебридті 4000 белгісіне біржолғы төлеммен және жылына 100-ге жуық жүйелі төлеммен сатып алды. Тағы қараңыз *Ларгс түбіндегі шайқас Көркем әдебиетте *Сигрид Унсет. «Хествикеннен келген Аудунның ұлы - Улав» (1925)
Анатолий Александрович Алексеев

Анатолий Александрович Алексеев (5 мамыр 1909, Иркутск — 22 қаңтар 1988, Ялта) — актер. Өмірбаяны 1933 жылы Ленинградтық ТРАМ-дағы техникумды бітірген. 1933-1934 жылдары - Ленинградтық ТРАМ актері. 1935-1941 жылдары - Ленин комсомолы атындағы Ленинградградтық театрдың актері. 1941-1945 жылдары - Алматыдағы ЦОКС актері. 1945 жылдан - "Ленфильм" киностудиясының актері. Дереккөздер
Игорь Павлович Боголюбов

Игорь Павлович Боголюбов (9 қараша 1930, Ленинград — 4 мамыр 1989, сол жерде) — актер. Өмірбаяны Кинорежиссер Павел Павлович Боголюбовтың ұлы (1904-1956). 1954 жылы Игорь Боголюбов А.Н. Островский атындағы Ленинградтық театр институтын, одан кейін екі жыл Волков атындағы Ярославльдық драма театрының актері болды. 1957 жылдан — «Ленфильм» киностудиясының актері. Санкт-Петербургтегі Серафимов мазарында жерленген. Дереккөздер
Баллиолдар

Баллиолдар (Бэллиолдар) (ағыл. Balliol) — XIII және XIV ғасырдың басында Шотландия патшалығының тағына ие болған ағылшын-шотландық ақсүйек әулеті. Баллиол әулетінің негізін қалаушы - нормандық рыцарь Ренар де Байель (фр. Renard de Bailleul), Англияға 1066 жылы Вильгельм Жаулаушының әскерімен бірге келген. Оның ұлы және мұрагері Бернард де Байельге патша Дарем мен Нортумберлендтен жер берді. Ол Барнард қорғанын салып, 1-ші Барнард-Касл бароны атанды. 5-ші Барнард-Касл бароны, Джон де Баллиол, 1223 жылы Шотландияның оңтүстік-батысындағы ауқымды кельттік Галлоуэй графтығының мұрагерлерінің бірі, Галлоуэйлік Дерворгилаға үйленді. Джон Баллиол және оның әйелі Оксфорд университетінің алғашқы колледждерінің негізін қалаушысы ретінде танымал. Дерворгила анасы, Шотландық Маргарита жағынан шотландық королдер Малкольм IV мен Вильгельм Арыстанның інісі Хантингдондық Дәуіттің немересі. Бұл Дерворгилдың ұлы Иоанн Баллиолға 1290 жылы Данкельд әулетінің соңғы өкілі, ханшайым Маргарита қайтыс болғаннан кейін шотланд тағына талап етуге мүмкіндік берді. Шотландия королдері *Иоанн I Баллиол, 1292—1296 жылдары Шотландия королі болды, оны Англия королі Эдуард I Плантагенет тақтан тайдырды. *Эдуард Баллиол, 1332—1336 жылдары Шотландия королі болды, Иоанн I-нің ұлы, Брюстер әулетінен шыққан король Дәуіт II-нің таққа талаптарына келіспеді. Эдуард Баллиолдың балалары болмаған және 1367 жылы қайтыс болғаннан соң, Баллиол әулеті өмір сүруін тоқтатты. Олардың есімін Оксфордтағы ең ескі колледждердің бірі - Баллиол колледжі мәңгі есте қалдырды. Дереккөздер *Stell, G. P., «Balliol, Bernard de (d. 1154x62)», Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004. *Stell, G. P., «Balliol, Bernard de (d. c.1190)», Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004. *Stell, G. P., «Balliol , John de (b. before 1208, d. 1268)», Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004.
Халидон-Хилл түбіндегі шайқас

Халидон-Хилл түбіндегі шайқас (ағыл. Halidon Hill; 19 шілде 1333 жылы) — Шотландия тәуелсіздігі үшін соғысындағы шайқастардың бірі. Бұл шайқаста шотланд әскерінің жеңіліске ұшырауы Англияға уақытша бағынуға әкелді. Шайқас алдындағы әскери іс-әрекеттер Эдуард Баллиолдің экспедициясының алғашқы табысы, 1332 жылы Шотландия королі оны тәж кигізу жорасымен нығайтылған, жақын арада Дәуіт II-нің тарапкерлерінің іс-әрекеттері тоқтатылды: Шотландия регенті, Арчибальд Дуглас Дәуіт II-нің кәмелет жасына томаған кезінде 1332 жылы 17 желтоқсанда Аннан түбіндегі шайқаста Баллиолдың күшін жеңіп, оны көп ұзамай елден қуып шықты. Ақшасыз және армиясыз қалған Эдуард Баллиол Англия патшасы Эдуард III-нің көмегіне жүгінді. Англия осы уақытта Шотландиямен бейбітшілік орнатқанына қарамастан, Эдуард III мүмкіндікті пайдалана отырып, Нортгемптондық келісімсөзді бұзды. 1333 жылдың көктемінде ағылшын әскерін Эдуард III-нің басшылығымен Шотландияға шабуыл жасап, Шотландияның ең маңызды шекара бекінісі және елдің ең үлкен теңіз порты - Берик-апон-Туидты қоршауға алды. Арчибальд Дугластың (Нортумберлендтің басып кіру және ағылшын патшайымының тұтқындау қаупі) шатастыратын әрекеттері ешқандай нәтиже бермеді: Эдуард III Берикті қоршауын жалғастырды. Екі айлық қорғаудан кейін, Бериктің гарнизоны, егер 20 шілдеге дейін шотланд әскері қамаудан босата алмаса, капитуляцияға келісті. Арчибальд Дуглас Берикді босатуға мәжбүр болды. Екі жақтың ұстанымдары 1333 жылы 19 шілдеде шотланд әскері Берикке келді. Эдуард III-нің әскері Халидон-Хилл белесінде, қалаға апаратын жолдың үстінде, төрт баталия құрылған лагерде орналасты. Арчибальд Дугластың ағылшындарға шабуылдан басқа ешқандай амалы болған жоқ, әйтпесе Берик гарнизоны келісімге сәйкес келесі күні берілуге дайын болды. Шотланд әскері де регент Дуглас басқарған төрт баталияға бөлінді; Роберт, Шотландияның стюарды (ол небәрі он жеті жаста еді), оның ағасы сэр Джеймс Стюарттың көмегімен; Морей графы, ұлы Рэндолфтың ұлы, екі ардагер Джеймс және Саймон Фрейзерлер көмектесті; және Росс графы. Шайқастың барысы Шотландықтарға алдымен батпақтан өтіп, сосын жаяу жүріп белестің баурайындағы ағылшындарға шабуылдауға тура келді. Ағылшын садақшылары шабуылға шыққан жау әскерін тез тырқыратып тастады, ал Эдуард III-нің жаяу әскерінің шабуылы шотландықтарды талқандауды аяқтады. Арчибальд Дуглас пен бірнеше шотландық графтар қаза тапты. Шотландықтардың әскери шығыны апатты болды: қаза тапқандар 4,5 мыңнан астам адамды құрады, ағылшындарда 14-15 ғана. Келесі күні Берик берілді. Халидон-Хилл түбіндегі шайқастың маңызы Шотландиядағы билік Эдуард Баллиолға ауысты, ал елдің бүкіл оңтүстік бөлігін ағылшын әскері басып алды. Бұл шайқастың маңыздылығы 100 жылдан астам уақыт бойы Шотландияның оңтүстік аймақтарын басқаруға мүмкіндік беретін ағылшын әскері мен флотының негізіне айналған Берикті ағылшындардың жаулап алуы болды. Ағылшын королдерінің Берикті иелену шотланд тағына деген талаптарының белгісі болды.
Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті

И. М. Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті (ұлттық зерттеу университеті) - ресейлік мұнай-газ қоғамдастығы (студенттер арасында бар лақап "керосинка") Ресейдің ең басты жоғары оқу орны ("мамандар ұстаханасы") . 1930 жылғы&nbsp;17 сәуірде Мәскеу тау-кен академиясының базасында құрылған. "1945 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен, 1980 жылы — "Октябрь Революциясы"&nbsp;орденімен, 2000 жылы&nbsp;Вьетнам Социалистік Республикасының&nbsp;"Халықтар достығы" орденімен, 2010 жылы — Вьетнам Социалистік Республикасының&nbsp;III дәрежелі Еңбек орденімен марапатталған. "2010 жылы ұлттық зерттеу университеті мәртебесін алды. Дереккөздер
Константин Георгиевич Старостин

Константин Георгиевич Старостин (21 мамыр 1914 — 10 қаңтар 1985) — актер. Өмірбаяны 1914 жылдың 21 мамырында туған. 1931 – 1933 жылдары Бірінші сағат зауыты қарамағындағы дәл механика трестіндегі ФЗУ мектебінде оқыған. 1934 – 1937 жылдары -Рабфакте, одан кейін мединституттағы 2-нші спорт тобында оқыды. 1933 - 1934 жылдары И. А. Лихачев атындағы зауытта жұмыс істеді. 1937 – 1941 жылдары - Мосфильм киностудиясының актері. 1941 жылдан - Тбилиси киностудиясының актері. 1942 – 1944 жылдары - Алматыдағы ЦОКС актері. 1945 – 1951 жылдары – Мемлекеттік киноактер театр труппасына қабылданды. 1941 - 1964 жылдары Мосфильм киностудиясында режиссер ассистентері мен актерларының келісім-шарттарымен жұмыс істеді. 1964 жылдан - Тәжікфильм киностудиясының екінші режиссері. 1966 жылдан Өзбекфильм киностудиясының режиссері. 1968 – 1977 жылдары -Мосфильм киностудиясының режиссері. 1985 жылдың 10 қаңтарында қайтыс болды. Дереккөздер
Бұл Шұғылада болған еді

«Бұл Шұғылада болған еді» — толық метражды көркем фильм. 1955 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған. Сюжеті Сюжет бойынша Телғара Темірбеков «Шұғыла» колхозында жиырма жыл бойы төрағалық қызмет атқарады. Ол өзінің алғырлығы мен білгірлігі арқасында колхоз ұйымдастырып, оның экономикалық тұрғыдан орнығуына бар күшін салып, аудандағы үздік колхоздардың бірі етуіне еңбек етеді. Алайда жылдар өте келе Телғара қатты өзгереді. Дандайсып, колхоздағыларға құлақ асудан және сыйлаудан қалады. Айналасын жағымпаздармен қоршайды. Бұның бәрі колхоздың күйреуіне әкеп соғады: мал өлімі көбейіп, астық өнімдерінің түсімі азаяды. Жас агроном Бақытжан, фельдшер Ксюша Телғара Темірбековпен күреуге бел буады. Оларды райком партиясының хатшысы Рүстемов қолдайды. Орынды айтылған сынды қабылдаған Телғара Темірбеков қателескенін мойындайды. Рөлдерде *Телғара Темірбеков — Ыдырыс Ноғайбаев *Бақытжан — Кененбай Қожабеков *Бухгалтер — Серке Қожамқұлов *Ажар — Сәбира Майқанова *Майра — Бибігүл Төлегенова *Жанас — Елубай Өмірзақов Дереккөздер
Макарьевка

Елді мекен: * Макарьевка – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл. Өзендер: * Макарьевка (Григорьевка) – Ресейдегі өзен. Свердлов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. * Макарьевка – Ресейдегі өзен. Челябі облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Песчанка

* Песчанка – Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл. * Песчанка – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл. * Песчанка – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы құрамында болған ауыл, 2013 жылы таратылған. * Песчанка – Шығыс Қазақстан облысы Самар ауданындағы ауыл.
Владимировка

Елді мекендер: Қазақстан: * Владимировка – Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы ауыл. * Владимировка — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы Ақсу ауылының 2020 жылға дейінгі атауы. * Владимировка – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл. * Владимировка – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл. Башқұртстан: * Владимировка – Башқұртстанның Благовещен ауданындағы ауыл. * Владимировка – Башқұртстанның Буздяк ауданындағы ауыл. * Владимировка – Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы ауыл. * Владимировка – Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл.
Нортгемптондық келісімсөз

1328 жылғы Нортгемптондық келісімсөз — Шотландия мен Англия арасындағы Шотландия Тәуелсіздігі үшін соғыстың алғашқы кезеңін аяқтаған бейбітшілік шарты. Ағылшын королі Эдуард II-нің тақтан кеткеннен кейін, Роберт Брюс Англияға қарсы соғыс әрекетін бастады: 1327 жылы шотланд әскері Ольстерге түсіп, Норгемді басып алып, Нортумберлендке басып кірді. Сонымен бірге, 1326 жылы Англияға қарсы одақта жасалған Корбей шартының негізінде франко-шотландық ынтымақтастығы нығайды. Англияның регенттері, Изабелла мен Роджер Мортимер Эдуард III патшаның кәмелет жасына толмаған шақта, әскер жинап, шотландықтарға бет бұруға мәжбүр болды. Алайда жас Эдуард III мен Роджер Мортимер бастаған ағылшындық әскердің жорығы толығымен сәтсіздікке ұшырады. Англия бейбітшілік келіссөздерін жүргізуге мәжбүр болды. Англия мен Шотландия арасындағы 1328 жылы ағылшын парламентімен Нортгемптонда және шотландық парламентімен Эдинбургта бекітілген шартқа сәйкес, Англия Шотландияның тәуелсіздігін мойындады және ағылшын королі Шотландия тағына талаптарынан бас тартты. Роберт Брюс ресми түрде Шотландия королі деп мойындалды. Эдуард III-нің қарындасы Джоанна Роберт Брюстің ұлы Дәуітке тұрмысқа шығу керек болды. Шотланд патшалығы соғысқа дейінгі шекараларға қайта оралды (Берик пен Мэн аралын қоса). 1330 жылы Эдуард III Нортгемптондық келісімсөзге қол қойған сәтте ол кәмелетке толмағанына сілтеме жасап, күшін жойды.
Нортгемптон

Нортгемптон (ағыл. Northampton [nɔrˈθæmptən]) — Ұлыбританиядағы қала, Нортгемптоншир ағылшын графтығының әкімшілік орталығы. Тұрғыны - 225 700 адам (2017). География Қала Нен өзенінің маңында орналасқан. Саясат Ірі қала болғанымен, Нортгемптон біртұтас муниципалдық құрылым мәртебесін алмады. Мәдениет Көрікті жерлер *Нортгемптон сарайы - 1084 жылы Симон де Санлис салдырған, Англиядағы алғашқы норман сарайларының бірі болып саналады. Бүгінгі күндерге дейін сақталмаған, алайда, 2012 жылы қалпына келтіру жұмыстары басталды. Спорт *«Нортгемптон Сэйнтс» — регбилік клуб, 2014 жылғы чемпион. *«Нортгемптон Таун» — футболдық клуб, Англияның екінші лигасының 2015/16 жеңімпазы. Қаланың жергілікті адамдары мен түрғындары *Джон Дербишир *Питер Мёрфи *Тим Минчин *Алан Мур *Мэтт Смит *Джо Уайли *Томас Вулстон *Софи Тёрнер *Алан Уокер Сілтеме *[https://web.archive.org/web/20060215180742/http://www.northampton.org.uk/history/history.htm History of Northampton] *[https://www.northampton.gov.uk Northampton Borough Council] *[https://www.northampton.ac.uk Northampton University website]
Ортағасырлық соғыстар

Ортағасырлық соғыстар — VII-XVI ғасырлардағы әскери тарихтың кезеңі. Марксисттік тарихнама әскери өнердің даму тарихын соғыс ұйымдастыру әдістерін дамыту тұрғысынан ескере отырып, ортағасырлық соғыстарды феодалдық немесе өнеркәсіпті ұйымдастыру әдісі деп жатқызады, онда қолөнершінің қолмен жұмыс жасаған қарапайым техникасына және бұйымды дайындау үдерісіндегі еңбек жұмыстарының алуан түріне негізделген өндірісті ұйымдастырушылар цех шеберлері болды. Соғыс кезеңінде феодалдық (цехтық) феодалдардың жасақтары(кейінірек - жалдамалы жасақтар) рыцарьмен (жасақ командирлері) цех шебері ретінде жабық цехты корпорацияларының аналогы болды. Ұрыстың негізі бөлек жауынгердің суық қаруды пайдалану болды. Әскери корпорациялар жеке кәсіпкерлік ұйымдар тарапынан өз мамандықтары бойынша бекітулі болды. Соғыс кезінде феодалдар (кейінірек - цехтық жалдамалы корпорациялар) өздерінің талаптарын ұсынды және командирді стратегиялық міндеттерді шешуден бас тартуға мәжбүр етті. Марксисттік тарихнамадағы ортағасырлық соғыстардың кезеңділігі класс үстемдігінің саяси формаларының өзгеруіне негізделеді: *Бірінші кезең - тайпалық қауымдастықтардың қарулы құрылымдары мен феодалдық анархияның әскери өнері. *Екінші кезең - феодалдық монархияның қарулы ұйымының әскери өнері оларды жинау және мақұлдау кезеңінде. Әдебиет *Contamine, Philippe. War in the Middle Ages. Oxford: Basil Blackwell, 1984. *Creveld, Martin Van. Technology and War: From 2000 BC to present, 1989. *France, John, Western Warfare in the Age of the Crusades, 1000–1300, London: Cornell University Press, *Keegan, John. The face of battle: a study of Agincourt, Waterloo, and the Somme. London: Barrie & Jenkins, 1988. *Keen, Maurice. Medieval Warfare: A History. Oxford University Press, 1999. *H. W. Koch: Medieval Warfare. Bison Books Limited, London, 1978, *McNeill, William Hardy. The pursuit of power: technology, armed force, and society since A.D. 1000. Chicago: University of Chicago Press, 1982. *Oman, Charles William Chadwick. A history of the art of war in the Middle Ages. London: Greenhill Books; Mechanicsburg, Pennsylvania: Stackpole Books, 1998. *[http://deremilitari.org De Re Militari: The Society for Medieval Military History] *Kosztolnyik, Z.J. Hungary in the thirteenth century. New York: Columbia University Press: Stackpole Books, 1996. *Parker, Geoffrey. The Military Revolution: Military innovation and the Rise of The West, 1988.
Прогресс (айрық)

* Прогресс – ең төменгіден ең жоғары деңгейге дейінгі даму бағытын, алға қарай қозғалысты, ұйым деңгейінің артуын, ұйымның күрделілігін ішкі байланыстардың өсуін сипаттайтын даму үрдісі. Елді мекендер: Қазақстан: * Прогресс – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы ауыл. * Прогресс – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл. * Прогресс – Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы ауыл. Башқұртстан: * Прогресс – Башқұртстанның Бижбуляк ауданындағы ауыл. * Прогресс – Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл. * Прогресс – Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл. Болгария: * Прогресс – Болгариядағы ауыл. Кырджали облысына қарасты Момчилград қауымының құрамына кіреді.
Белое

Елді мекендер: * Белое – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл. * Белое – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл. Көлдер: * Белое – Есіл алабындағы ащы көл. * Белое – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданы Петропавл қаласынан 7 км солтүстік-шығысқа қарай орналасқан көл.
Ана мен бала

«Ана мен бала» — қысқа метражды көркем фильм. 1955 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған. Сюжеті Гриша анасының рұқсатынсыз тың игеруге кетеді. Жігіт жаңа жағдайларға тез үйреніп, жасына қарамай бригадир атанады. Гришаның анасы, Пелагея Максимовна ұлын алып кету үшін тың совхозына келеді. Бірақ, кейін ол аналық махаббатымен ұлындай туған болып кеткен жас тың игерушілерге тамақ дайындауға қалады. Рөлдерде *Пелагея Максимовна — Зинаида Воркуль *Гриша — Валерий Анисимов *Абрамов — Григорий Михайлов *Мария Васильевна — Елена Бирюкова *Көбей — Қасым Жәкібаев *Петухов — Андрей Пунтус *Сидоров — Юрий Белов *Станса кезекшісі — Таңат Жайлыбеков Дереккөздер
Владимир Федорович Шрейберг

Владимир Федорович Шрейберг (1924 жыл, Мәскеу - 1979 жыл, сол жақта) - кеңестік сценарийші және жазушы. Өмірбаяны 1941 жылдан — Ұлы Отан соғысы қатысушысы, әрекеттегі авиабөлімдерінде авиақаруландыру механигі болып жұмыс жасады. 1951 жылы ВГИК сценарлы факультетін бітірді. 1947 жылдан өз тақпақтарына А.Охрименко мен С. Кристимен бірге ән жазды. Дереккөздер
Эмиль Хески

Эмил Уильям Айвенхо Хески (; 11 қаңтар 1978 жыл, Лестер) — ағылшын футболшысы, шабуылшы. Англия құрамасында ойнаған. Футболшы жайлы фактілер * Ұлттық құрамадағы алғашқы ойынын 1999 жылы 28 сәуір күні Мажарстанға қарсы өткізді. Алғашқы голды 2000 жылы 3 маусым күні Мальтаның қақпасына соқты. * 2010 жылғы әлем чемпионатынан соң Ұлттық құрамадағы карьерасын аяқтады. Соңғы ойынын 2010 жылғы әлем чемпионатында өткізді. * 2009 жылы 6 маусым күні Алматыдағы "Орталық" сатдионда Қазақстан құрамасының қақпасына гол соғып есеп ашты. Бұл — 2010 жылғы әлемдік доданың іріктеу ойыны болатын. Жеке өмірі Әуелі Кайли Пинсентке үйленіп, 2004 жылы ажырасып кетті. Қазіргі әйелінің аты Чантил Таго. Алғашқы әйелінен үш, кейінгі әйелінен екі ұлы бар. Жетістіктері Командалық Ливерпуль * Англия кубогы: 2001 * Лига кубогы: 2000, 2001, 2003 * Англия суперкубогы: 2001 * УЕФА кубогы: 2001 * УЕФА суперкубогы: 2001 Қатысқан турнирлері * Еуропа чемпионаттары — 2000, 2004 * Әлем чемпионаттары — 2002, 2010 Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20090317065148/http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/PlayerProfiles/0,,10265~5827,00.html Профиль] * [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=318 Профиль] * [http://www.liverbird.ru/player/128 Профиль]
Красный Октябрь

Елді мекендер: : * Красный Октябрь – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы таратылған ауыл. : * Красный Октябрь – Башқұртстанның Гафурий ауданындағы ауыл, Мрак ауылдық кеңесіне жатады. * Красный Октябрь – Башқұртстанның Илишев ауданындағы ауыл, Ескі кукт ауылдық кеңесіне жатады. * Красный Октябрь – Башқұртстанның Чишмин ауданындағы ауыл, Дмитриев ауылдық кеңесіне жатады.
Рио Фердинанд

Рио Гэвин Фердинанд (; 7 қараша 1978 жыл, Лондон, Англия) — ағылшын футболшысы, қорғаушы. "Манчестер Юнайтедтің" экс-футболшысы және экс-капитаны. Он екі маусым бойы аталмыш команданың қорғаныс шебінде ойнаған. 312 кездесу алаңға шықты. 2015 жылы "Куинз Парк Рейнджерс" сапында ойнап жүріп карьерасын аяқтады. Футболшы жайлы фактілер * Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 1997 жылы 15 қараша күні Камерунға қарсы өткізді де, құрама тарихындағы алаңға шыққан ең жас қорғаушы болды (сол күні 19 жас 8 күн). Ұлттық құрама сапында үш доп соқты (2002 жылғы әлем чемпионатының 1/8 финалында Дания қақпасына, ЕУРО-2008 іріктеуінде сырт алаңда Ресей қақпасына, ӘЧ-2010 іріктеуінде Алматыда Қазақстан қақпасына). * 2010 жылы құрама капитаны болды, бірақ жарақаттың кесірінен сол жылғы әлем чемпионатына бара алмады. 2013 жылы құрамадағы карьерасын аяқтады. * 2003 жылғы допинг-тестен соң сегіз айға футболдан шеттетілді. Соның салдарынан 2004 жылғы Еуропа чемпионатына бара алмады. Қатысқан турнирлері * 1998 - Әлем чемпионаты * 2002 - Әлем чемпионаты * 2006 - Әлем чемпионаты Жетістіктері Командалық Манчестер Юнайтед * Англия чемпионы (6): 2002/03, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2010/11, 2012/13 * Лига кубогы (2): 2005/06, 2008/09 * Англия суперкубогы (4): 2003, 2007, 2008, 2011 * Чемпиондар Лигасы: 2007/08 * Клубтар арасындағы әлем чемпионаты: 2008 Жеке * «Вест Хэм Юнайтедтің» жыл ойыншысы: 1998 * Премьер-лиганың үздік ойыншысы: қазан 2001 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.manutd.com/en/Players-And-Staff/Legends/Rio-Ferdinand.aspx Профилі] * [http://www.thefa.com/England/All-Teams/Players/F/Rio-Ferdinand Профилі] * [http://www.englandstats.com/playerreport.php?pid=352 Статистикасы] * [http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=8940 Профилі] * [http://rioferdinandfoundation.com Сайты]
Сол Кэмпбелл

Сальзир Джеремайя Кэмпбелл (; 18 қыркүйек 1974 жыл, Лондон), Сол Кэмпбелл ретінде танымал — ағылшын футболшысы, қорғаушы. Жетістіктері ; Командалық * Чемпиондар Лигасының финалисі: 2006 * Англия чемпионы: 2002, 2004 * Англия кубогы: 2002, 2003, 2005, 2008 * Англия суперкубогы: 2002 * Лига кубогы: 1999 * Еуропа чемпионатының жртылай финалисі: 1996 Жеке * 1998 жылғы әлем чемпионатының символикалық құрамы Қатысқан турнирлері * Еуропа чемпионаттары - 1996, 2000, 2004 * Әлем чемпионаттары - 1998, 2002, 2006 Әдебиет * Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.nufc.co.uk/page/Teams/PlayerProfile/0,,10278~6034,00.html Профилі] * [http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id8049&cc5739 Статистикасы]
Питер Крауч

Питер Джеймс Крауч (; 30 қаңтар 1981 жыл, Маклсфилд, Англия) — ағылшын футболшысы, шабуылшы. 2006, 2010 жылдары әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері Тоттенхэм Хотспур * Лига кубогы: 1998/99 Норвич Сити * Бірінші дивизон кубогы: 2003/04 Ливерпуль * УЕФА суперкубогы: 2005 * Англия кубогы: 2005/06 * Англия Суперкубогы: 2006 Статистикасы Клубтық : 7 мамыр 2018. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.stokecityfc.com/team/player-profile/peter-crouch/25 Профилі] * [http://www.liverbird.ru/player/212 Профилі] * [http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/peter-crouch Профилі] * [http://www.soccerbase.com/players_details.sd?playerid=21235 Статистикасы] * [http://www.thefa.com/england/all-teams/players/c/peter-crouch Профилі]
Стив Макманаман

Стив Макманаман (; 11 ақпан 1972 жыл, Ливерпуль, Англия) — ағылшын футболшысы, жартылай қорғаушы. Қатысқан турнирлері * 1996 - Еуропа чемпионаты * 1998 - Әлем чемпионаты * 2000 - Еуропа чемпионаты Жетістіктері Ойыншы ретінде ; Ливерпуль * Англия кубогы: 1991/92 * Лига кубогы: 1994/95 ; Реал Мадрид * Испания чемпионы: 2000/01, 2002/03 * Испания суперкубогы: 2001, 2003 * Чемпиондар лигасы: 2000, 2002 * УЕФА суперкубогы: 2002 * Құрлықаралық кубок: 2002 Жеке * Англиядағы жылдың символикалық құрамы: 1995, 1996, 1997, 1998 * ЕУРО-1996 сиволикалық құрамы * Англияның үздік ойыншысы: желтоқсан 1997 * Матч үздігі - Чемпиондар лигасының финалы: 2000 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.lfchistory.net/player_profile.asp?player_id=371 Профилі] * [http://www.liverpoolfc.tv/team/past_players/players/mcmanaman/ Профилі] * [http://www.liverbird.ru/player/140 Профилі]
Гурам Мурадұлы Макаев

Гурам Мурадиевич Макаев (; 13 ақпан 1970 жыл, Алматы Қазақ КСР, КСРО) — тегі осетин қазақтандық футболшы, шабуылшы. Карьерасы 1994-98 жылдары Қазақстан құрамасы сапында ойнаған. Он кездесуде Ұлттық құрама намысын қорғап, бір доп енгізді. Карьерасында КСРО және тәуелсіздіктен соң қазақстандық клубтармен бірге 1995-97 жылдары Бельгияның "Ломмель", "Антверпен" командаларында доп тепті. 2004 жылы Шымкенттің "Ордабасы клубында ойнап жүріп карьерасын аяқтады да, 2005-2008 жылдар аралығында "Жетісу" клубының бапкерлер штабында жұмыс істеді. Жетістіктері * Қазақстанның күміс жүлдегері: 1992, 1998, 2001, 2002 Статистикасы * О - Ойын * Г - Гол Дереккөздер Сілтемелер * [http://legioner.kulichki.com/index.php?id11&langru&player=173 Профилі]
Фехервар

«Фехервар » — Мажарстандағы кәсіпқой футбол клубы, Секешфехервар қаласынан. Өз алаңындағы ойындарын "Шоштой" стадионында өткізеді. Өз атауын бірнеше рет өзгерткен клуб. 2020 жылдан бері "Фехервар" деп аталады. Ең ірі табысы ретінде 1984/85 жылғы маусымдағы көрсеткішін айтуға болады. УЕФА кубогының финалына дейін жетті. Атауларының өзгеруі * 1941—1968: Секешфехервар *1968—1993: Видеотон *1993—1995: Пармалат * 1995—2009: Фехервар * 2009—2018: Видеотон * 2018—2020: Мол Види * 2020— Фехервар Жетістіктері Ұлттық Мажарстан чемпионаты * Чемпион (3): 2010/11, 2014/15, 2017/18 * Күміс жүлдегер (6): 1975/76, 2009/10, 2011/12, 2012/13, 2015/16, 2016/17 * Қола жүлдегер (3): 1983/84, 1984/85, 2005/06 Мажарстан кубогы * Жеңімпаз (1): 2005/06 * Финалист (4): 1981/82, 2000/01, 2010/11, 2014/15 Лига кубогы * Жеңімпаз (3): 2007/08, 2008/09, 2011/12 * Финалист (2): 2012/13, 2013/14 Мажарстан Суперкубогы * Жеңімпаз (2): 2011, 2012 * Финалист (3): 2006, 2010, 2015 Ұлттық чемпионат II * Чемпион (1): 1999/00 Халықаралық УЕФА кубогы * Финалист (1): 1984/85 Еурокубоктердегі статистикасы Атақты ойыншылары * Неманья Николич * Роберт Вальтнер * Петер Дистль * Ласло Дистль * Золтан Вег * Аттила Куттор * Ференц Хорват * Андре Алвеш * Зе Луиш * Данко Лазович Сілтемелер * [http://www.vidi.hu/ Ресми сайт] * [https://www.transfermarkt.com/videoton-fc/spielplan/verein/11107/saison_id/2016 Профиль] * [http://www.footballdatabase.eu/football.club.videoton.2016-2017.1508..en.html Профиль] * [https://www.soccerpunter.com/soccer-statistics/Hungary/NB-I-2016-2017/team_info_overall/5966_Videoton_FC_Feh%C3%A9rv%C3%A1r Профиль] * [http://int.soccerway.com/teams/hungary/fc-fehervar/5966/ Профиль] * [http://soccer365.ru/clubs/6889/ Профиль] * [http://www.ceroacero.es/equipa.php?id1942&epoca_id146 Профиль]
Евгений Александрович Тарасов

Евгений Александрович Тарасов (25 наурыз 1979, Алматы облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық футболшы, шабуылшы Қазір Санкт-Петербургтің "Зенит" клубында жасөспірімдер жаттықтырушысы. Карьерасы Қазақстан Ұлттық құрамасында 2001-03 жылдары ойнап, алты кездесуде бір гол соқты. Карьерасында Ресей, Қазақстан клубтарында ойныап, 2007 жылы 28 жасында футболшылық ғұмырын аяқтады. Жетістіктері * Ресей чемпионатының қола жүлдегері: 2001 * Ресей кубогының финалисі: 2002 Дереккөздер Сілтемелер * [http://zenit-history.ru/sezony/63-igroki-t/486-tarasov-evgenij-aleksandrovich Статистикасы] * [http://www.sportsdaily.ru/articles/byivshiy-napadayuschiy-zenita-evgeniy-tarasov-pri-mne-morozov-stal-bolee-myagkim-trenerom-44655 Бывший нападающий «Зенита» Евгений Тарасов: «При мне Морозов стал более мягким тренером»], «Спорт день за днём», 8 маусым 2011. * http://www.fc-shahter-karaganda.de/spieler/T/Tarasov_E_A.html
Александр Леонидович Богатырёв

Александр Леонидович Богатырёв (6 наурыз 1963 жыл, Бийск, Алтай — 12 шілде 2009 жыл, Бийск, Алтай) — КСРО, Ресей, Қазақстан футболшысы, шабуылшы. Карьерасы КСРО, Украина, Ресей чемпионаттарында доп тепкен. 1992 жылы Қазақстан құрамасы сапында бір матчқа қатысты. 1992 жылы 1 маусымда Қазақстан құрамасының Түрікменстанға қарсы өткен тарихтағы тұңғыш мачында екінші таймда алаңға шықты. Жетістіктері ; Қайрат * Қазақстан чемпионы: 1992 * Қазақстан кубогы: 1992 Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballfacts.ru/players/13540 Профилі]
Есік (өзен)

Есік өзені – Іле алабындағы өзен. Географиялық орны Алматы облысы Еңбекшіқазақ, Талғар аудандары жерімен ағып өтеді. Бастауы Бастауын Іле Алатауындағы Корженевский (3950 м биіктікте), Григорьев (3850 м биіктікте) мұздықтарының төменгі етектерінен алып, Қапшағай су қоймасына құяды. Гидрографикасы Ұзындығы – 96 км, оның 22 км-дей бөлігі Есік шатқалымен өтеді. Өзеннің ені мен тереңдігі әр бөлігінде әртүрлі болып - ені 3-5 м-ден 7-8 м-ге дейін, тереңдігі 25-30 см-ден 1-1,5 м-ге дейін ауытқиды. Таулы тасқынында ағысының жылдамдығы 3 м/сек болса, төменгі ағысы мен өзеннің аяғында 0,06 м/сек-қа дейін азаяды. Ағыс жылдамдығы маусымдық өзгеріске байланысты өзгеріп отырады - көктемде су деңгейі көтерілгенде ағыс жылдамдығы артады, ең қатты ағыс маусым-шілде айларында байқалады, қазан-қараша айларында азайып, қыс кезінде минимумға жетеді. Өзеннің бойлық зоналары Өзеннің бойлығы тамыз айының физика-гидрологиялық факторлары бойынша жеті зонаға бөлінген: * бірінші зона - мұздық, мәңгі қардың шекарасы деңгейінен 4000-3000 м, су температурасы 0°С; * екінші зона - мұздықтың бастауы - мореналық аймақ, ең биіктігі теңіз деңгейінен 3000-2900 м, ағыс жылдамдығы тым қатты емес - шамамен 2 м/сек, суы мұздықтың майлы лайының (ил) әсерінен лайлы болып келеді; * үшінші зона - тау өзенінің жоғарғы ағысы, абсолюттік биіктігі - 2900-1800 м, су температурасы 3,0-8°С, су ағысының жылдамдығы қатты - 3-4 м/сек. Грунттың қозғалысы екінші зонаға қарағанда баяу; * төртінші зона - өзеннің ортаңғы ағысы, абсолюттік биіктігі 1800-1000 м, су температурасы 8-12°С, ағыс жылдамдығы - 3-4 м/сек, грунт кейбір жерлерінде қозғалмалы; * бесінші зона - өзеннің төменгі ағысы, абсолюттік биіктігі 1000-800 м, судың орташа температурасы 12-17°С, ағыс жылдамдығы - 2 м/сек, грунты майда, ірі және ұсақ тастар, кейбір жерлерінде лай тұнған; * алтыншы зона - далалық, абсолюттік биіктігі 800-600 м, су температурасы 17-19°С, су ағысының жылдамдығы күрт 2 м/сек-тан 0,09 м/сек-қа дейін төмендейді. Грунты майда тасты, қиыршық тасты, құмды, қойнауларында тұнба лайлы, аңғары кең; * жетінші зона - жазықтық және шөлейтті, абсолюттік биктігі 700 м және одан төмен, температура шамамен 30°С, ағыс жылдамдығы өте баяу (0,06 м/сек), грунты - құм, тұнба лай. Су бассейні Өзеннің мореналық аймағында оң жағынан Көкбұлақ өзені, жоғарғы, ортаңғы ағыстарында оң және сол жағынан бірнеше өзен тармақтары қосылады. Өзен ортаңғы ағысында 1759 м биіктікте Есік көлін кесіп өтеді. Дереккөздер