kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ерлан Әбділдаұлы Біләл

{{Кинематограф { } { } }} Ерлан Әбділдаұлы Біләл (1971 жылы 23 ақпанда Алматы облысы Райымбек ауданы Текес ауылында туған) — актер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2007). Қазақстан жастар одағы сыйлығының лауреаты (2002). Құрмет орденінің иегері (2016). Толығырақ * Ерлан Әбділдаұлы 1971 жылы 23 ақпанда Алматы облысы, Райымбек ауданы, Текес ауылында дүниеге келген. * 1993 жылы Қазақ ұлттық өнер академиясының кино және театр актері мамандығы бойынша бітірген. * 1993 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында. * 2011 - 2012 жылдары Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының директорының орынбасары. * 2014 -2015 жылдары Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының көркемдік жетекшісі. * 2015 - 2018 жылдары Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының бас директоры. Сахнадағы негізгі рөлдері * Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының сахнасында: М.Әуезовтің «Абайында» Керім, «Қарагөзінде» Сырым (реж. Ә.Мәмбетов), «Еңлік-Кебегінде» Кебек (реж. Ж.Хаджиев), «Айман-Шолпанында» Әлібек (реж.Е.Обаев), «Абайында» Абай (реж.Е.Обаев), «Қилы заманында» Ұзақ батыр (сахналық нұсқасы.Н.Оразалин, реж.Ә.Рахимов), Д.Исабековтің «Жаужүрегінде» Балуан Шолақ (реж.Е.Обаев), Б.Жәкиевтің «Жүрейік жүрек ауыртпайында» қарияның ұлы (реж.Е.Обаев), И.Сапарбайдың «Сыған серенадасында» Шәмші (реж. Е.Обаев, Т.Аралбай), «Қыз мұңында» генерал (реж.Е.Обаев, Т.Аралбай), Ғ.Мүсіреповтің «Махаббат дастанында» Қозы («Қозы Көрпеш-Баян сұлу», реж.Қ.Сүгірбеков), Д.Амантайдың «Сәлеметсің бе, Қоңыр мұңында» Қаранар, Б.Мұқайдың «Өмірзаясында» Жас жігіт (реж. Қ.Сүгірбеков), Ш.Құсайыновтың «Үкілі Ыбырайында» Ыбырай, Қ.Ысқақтың «Жан қимағында» Сұлтанмахмұт (реж.Б.Атабаев), Ә.Таразидің «Ақын… Періште…Махаббатында…» Ақын (реж. Ә.Рахимов), М.Ғапаровтың «Тұзды шөлінде» Темір, Қ.Ысқақ, Шахимарденнің «Қазақтарында» Мұхаммед Шайбани (реж. Т.әл-Тарази), Иран- Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?..» реквиемінде Құнанбай (реж.О.Кенебаев) т.б. көптеген бейнелерді сомдаған. Кинофильмдері * 2009 жылы Біржан сал фильмінде Сал-сері рөлі (режиссері: Д.Жолжақсынов) * «Сіз кімсіз, К. мырза?» тіс дәрігері (реж. К.Ахметов), * «Балалық шағымның аспаны» – ән пәнінің мұғалімі (реж. Р. Әбдірашев), * «Ата-жұрт» мектеп директоры (реж. С.Тәуекелов). Марапаттары * 1998 ж. Берлинде өткен жас таланттар фестивалінін жүлдегері. * 2002 жылы 10-шы театрларының республикалық фестивалінде бас жүлде жеңіп алған. * 2002 жылы "Қозы Көрпеш – Баян Сұлу" спектакліндегі Қозы рөлі үшін Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты атанды. * 2007 жылы президент жарлығымен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағы берілді. * Бауыржан Момышұлы атындағы "Намыс" Орденімен марапатталған. * 2015 жылы "Қазақстан конститутциясына 20 жыл" медалі * 2016 жылы ҚР Мәдениет министрінің қолынан Құрмет ордені мен мараптталды. Дереккөздер
Біркелы биік лақса

Біркелы биік лақса - күрделі гүлдер тұқымдасына жататын көп Біркелкі биік лақса жылдық шөптесін өсімдік. Таудың ең төмен белдеуіндегі қойтасты беткейлері мен ашық жерлерінде өседі. Сөгеті өзенінің сағасында, Алмалысай, Қырғыз Алатауының батыс сілемінде ұшырасады. Биіктігі 15 см, тамырсабағы жуан, сабағы тік, бұтақтанбайды. Жапырақтары қалың сопақшалан пішінді, жиектері жіңішке тікенекті, тіс тәрізді иректелген. Гүлі көк түсті, ұсақ себетгүлдері шоғырланып, домалақ шоқпарбас гүлшоғырына жиналған. Тұқымынан көбейеді. Маусым-шілде айларында гүлдеп, тамызда жеміс береді. Жемісі — көп қырлы айдаршалы тұқымша, айдаршасы түп жағынан бірігіп кеткен, желмен ұшып таралады. Біркелкі биік лақса — өте уды өсімдік, мал жемейді. Жемісінің құрамында эхнопсин деген ұлы алколоид бар. Тұқымының құрамында 28% -ке дейін тез кебетін май бар. Дереккөздер
Ұжымдық қауіпсіздік келісіміне (ҰҚК) қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қауіпсіздік жүйесі әскери басқармасының коалициялық органдары

Ұжымдық қауіпсіздік келісіміне (ҰҚК) қатысушы мемлекеттердің ұжымдық қауіпсіздік жүйесі әскери басқармасының коалициялық органдары — әскерлердің (күштердің) коалициялық (аймақтық) топтастықтары құрамында қатысушы мемлекеттерден бөлінген әскерлерді, күштер мен құралдарды тікелей басқару үшін ұжымдық қауіпсіздік аймағы мемлекеттері құрған әскери басқару органдары. Олардың құрылысын, құрамын, өкілеттіктерін әскери-саяси және геостратегиялық жағдайларға, әскери қауіп-катер сипаттарына, ықтимал әскери (ұрыс) қимылдардын ауқымы мен қарқынына, әскерлердің (күштердің) коалициялық (аймақтық) топтастықтарының құрамына байланысты Ұжымдық қауіпсіздік кеңесі анықтайды. Олар әдетте, әскери (ұрыс) қимылдар басталганға дейін, алдын ала әскери баскарудың ұлттық органдары непзінде құрылады. Өз қызметтерін қатысушы мемлекеттердің нормативтік-күкыктық күжаттарында тиісінше бекітілген өкілеттіктер негізінде жүзеге асырады. Дереккөздер
Бірінші Алматы вокзалы

Бірінші Алматы вокзалы — темір жол көлігі жолаушыларына қызмет көрсетуге, көлік құралдарының қозғалысын басқаруға және қызметші адамдарды орналастыруға арналған ғимарат пен құрылыс кешені. Ол 1976 ж. салынған (арх. С.О.Мхиторян, З.И.Солдатова, Н.Д.Панченко). Перрондармен байланыс ыңғайлы жер асты өтпе жолы арқыны жүзеге асырылады, Бұл жолдын күту залына және вокзал алаңына шығатын есігі бар. Қасбет қатар орналасқан тік бағаналармен көмкерілген. Олар үйдің зәулімдігін көрсетеді. Ғимараттың қасбет қабырғасы витражды әйнек және анодталған алюминийден тұрады. Ғимарат тіреуіш табанды біртұтас каркастан жасалған. Қолданылған конструкциялар құрылыстың сейсмикалық төзімділігін қамтамасыз етеді. Ғимараттың ішкі және сыртқы әрлеуіне мәрмәр, гранит, анодталған алюминий, т.б. материалдар пайдаланылды. Дереккөздер
Вебер Виктор Викторович

Вебер Виктор Викторович (7.2.1956 жылы туған, Новосибирск облысы, Коченев ауданы, Сибнши селосы) — спортшы, садақ атудан облыс аға жатшқтырушысы, спорт шебері. 1975-76 ж. "Спартак" Орталық Кеңесінің екі мәрте чемпионы. 1977 ж. Қазақстан Кубогының иегері, Талдықорған қаласында садақ ату спортының негізін қалаушы. Дереккөздер
Вестник семиреченского трудового народа

"Вестник семиреченского трудового народа" - Сауда (Жібек жолы), Қапал (Қонаев) көшелерінің қиылысы, 20 ғасыр басы газеті Жетісу облысы ревкомының және ұлт істері жөніндегі облыстық комитетінің органы. Верныйда (Алматы) "Заря Свободы" газетінен кейін 1918 ж. 21 маусымнан 1919 ж. 29 маусымға дейін орыс, қазақ ("Жетісу ісші халық мұхбыры") тілдерінде аптасына 2 рет шығып тұрды. Кеңес өкіметін орнату, ақ гвардияшыларға қарсы күрес мәселелері жазылды. РК(б)П Жетісу обкомының құрылуына байланысты газет "Голос Семиречья" деп аталды. Дереккөздер
Павел Михайлович Виноградов

Виноградов Павел Михайлович (1889, Ресей, Петербург губерниясы, Гридино селосы — 1932, Алматы қаласы) — қоғам қайраткері, Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға қатысқандардың бірі. Путилов зауыты жұмысшыларымен байланыс жасап, революция күреске белсене араласқаны үшін оны патша үкіметі Томск губерниясына жер аударды. 1913 ж. қашып, Верныйға (қаз. Алматы) келді. Мұнда мұғалім болып жүріп, революция пиғылдағы мұғалімдерден астыртын саяси топ құрды. Топ мүшелері ел арасына 1-дүнүние жүзілік соғыстың империалистік сипатын түсіндіріп, халықты соғысқа қарсы күреске шақырды. 1917 ж. жазда революция қызметі үшін ұсталып, төртіпке салу батальонына жіберілді. Иркутск прапорщиктер мектебін бітіргеннен кейін Омбыдағы 36-полктің рота командирі болды. Полк құрамында орыс-герман соғысына қатысты. Майданда полк командирі, ерекше армия революциясы - соғыс кеңесінің мүшесі болды. 1918 ж. қаңтарда Верныйға майданнан оралып, тұрғындарды Уақытша үкіметтің жергілікті мекемелеріне қарсы күресуге үгіттеді. 1918 ж. 3 наурызда Верный уақытша революциялық комитеттерінің мүшелігіне сайланды, қызыл гвардия отрядтарын ұйымдастырды. Партия комитетінің төрағасы және қалалық Кеңес аткомы төрағасы болын сайланды. 1918 ж. жазда Қытайға делегацияны басқарын барды. 192127 ж. халық ағарту жүйесінде (Ташкент), көсіподақтардың Бүкілодақтық Орталық Кеңесінде (Мәскеу) жауапты қызмет атқарды. Өмірінің соңғы жылдарын Алматыда өткізді. Алматыда оған ескерткіш орнатылған 232 және көшедердің бірі оның есімімен аталады. Дереккөздер
Ольга Семеновна Водянова

Ольга Семеновна Водянова(1938 жылы туған, Алматы облысы Талғар қаласы) – ауыл шаруашылығы ғылым докторы (1996). *Қазақ мемлекеттік университеттің (1962, қазіргі ҚазҰУ) *Қазақтың егіншілік ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасын (1965) *Қазақ мемлекеттік университетінде кіші ғылыми қызметкер (1966–1970) *1971 жылдан Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында әр түрлі жауапты қызмет атқарады. *1993 жылы «Применение и разработка традиционных и радикальных способов селекции репчатого лука» деген тақырыпта доктортық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылыми жұмыстары көкөніс сорттарын жетілдіріп, тұқым сапасын жақсарту мәселелерін зерттеуге арналған. *100-ден астам ғылыми еңбектің авторы. Дереккөздер
Воейков мұздығы

Воейков – Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік беткейіндегі күрделі аңғарлық мұздық. Шежін өзенінің бастауында (Іле алабы) орналасқан. 1965 жылы Қазақстан ҒА Географиялық секторының (1983 жылдан институт) экспедициясы мұздықтың көлемін анықтап, оған орыс климатологы А.И.Воейковтың есімі берілген. Аумағы Ауданы 13,6 км 2 . Ұзындығы 8,6 км, еру және булану телімі 5,5 км 2 , мұзының көлемі 1,38 км 3 . Мұз тілінің ұшы теңіз деңгейінен 2720 м биіктікте. Дереккөздер
Гегало Евгений Владимирович

Гегало Евгений Владимирович (27.7.1979 жылы туған, Талғар қаласы) — спортшы, армрестлингтен халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Қазақтың спорт және туризм академиясын бітірген. Жасөспірімдер және ересектер арасыңдағы республика жарыстардың бірнеше дүркін жеңімпазы. Жасөспірімдер арасында өткен Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (1998, Мәскеу). Әлем чемпионы (2001, Испания). Жаттықтырушысы — С.Михайлов. Қосымша Гиппарион - жойылып кеткен үш тұяқты жылқы тұқымдасы. Шамамен бұдан 2-12 млн жылдар бұрын миоцен-плиоцен дәуірінде Оңтүстік Америка мен Австралиядан басқа құрлықтарда тіршілік еткен. 100-ге жуық түрлерінің қаңқасы табылған. Тұрқы есекген ірілеу, қазіргі жылқьщан кішілеу, шоқтығына дейінгі биіктігі 1,5 м-дей болған. Олардың ортаңғы, үшінші тұяғы негізгі тірек қызметін атқарған, ал екінші және бірінші тұяқтары қысқа, әрі кішкентай болғандықтан жұмсақ, батпақ жерлерде ғана тіреуіш болған. Қазіргі жылқыларға қарағанда аяқтарындағы буынаралақ иілім көбірек, ал тістері ұсақ, жоғары жақ тістеріндегі "протокон" эмаль сызықтары басқаларға жалғаспай, дөңтелек болған. Гиппариондардың Бұл ерекшеліктері — олардың ылғалды, тоғайлы далаларда, өзен, көл аймақтарында тіршілік етіп, жұмсақ шөптермен қоректенгенін көрсетеді. Гиппарионның сүйектері — Ботамойнақ және Есекаріқан асударынан, т.б. жерлерден табылған. Дереккөздер
Ұжымдық қауіпсіздік кeлісіміне (ҰҚК) қатысушы мемлекеттердің ұлттық мүдделері

Ұжымдық қауіпсіздік кeлісіміне (ҰҚК) қатысушы мемлекеттердің ұлттық мүдделері — бағдарламалы мақсаттық анықтамаларда керсетілген және іс-әрекеттерінде жүзеге асырылатын, жеке тұлғалар, қоғам және мемлекеттің өмір сүруі мен өркениетті дамуын қамтамасыз етуге бағытталған жоғары қажеттіліктер. Олар негізгі мемлекеттік және коғамдық институттардың түрақтылығын қолдауды, шынайы қалыптасқан геосаяси жагдайда мемлекеттің шікі және сыртқы қауіпсіздігін қамтамасыз етуді көздейді. Олар шикізат көздеріне, қазіргі заманғы технологияларға, экономикалық аймақтарға, жүйелерге және басқаларға қол жеткізу мақсатында мемлекеттер (мемлекеттер коалициясы) шепмен шектелмеуі мүмкін. Дереккөздер
Илахун Хуршида

Илахун Хуршида - 1940 жылы ҚХР-дың Құлжа қаласында туған. Үрімші қаласындағы Шыңжаң ұлттар институтының агроном дайындайтын факультетін бітірген. 1963 жылы Қызылорда облысының «Бірлік» кеңшарына көшіп келіп, ол жерде агроном болып қызмет атқарды. 1970 жылдан бастап Алматыдағы «Коммуниз туғи» («Үйғыр авази», «Йеңи һаят») газетінде тілші болып істейді. Он екі жасынан өлең жазған. 1953 жылы тұңғыш өлеңі Құлжа қаласындағы «Или» газетінде жарық көреді. Студент кезінде Шыңжаңдағы газет-журналдарда өлеңдері басылып тұрған. Ақынның шығармашылығының кең өріс алған кезеңі — Қазақстанға көшіп келгеннен кейін. «Жазушы» баспасынан 1970 жылы «Мәдһийә» (топтама жинақ), 1978 жылы «Тыр-налар», 1983 жылы «Анилар ава-зи», 1988 жылы «Бесік жыры» жинақтары, «Мейірбұлақ», «Намаз дөң», «Исъян» дастандары жарық көрді. «Қазақ әдебиеті» газеті мен «Жұлдыз», «Пәрваз», «Арзу» журналдарында өлеңдері басылып тұрды. Жамбыл Жабаевтың 150 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының және М. Әуезовтің 100 жылдығына арналған ұйғыр ақындар мүшәйрасы-ның жүлдегер!. Дереккөздер
Ұзартылған заряд

Ұзартылған заряд — миналы жарылғыш және басқа бөгеттерден өткел жасау үшін қолданылатын заряд. Ұзартылған заряд жалпы ұзындығы барланған миналы алаңның немесе өзге бөгеттің еніне тең жеке буындардан құрастырылады. Ұзартылған зарядтың әрбір буынының үзындығы 2 метр, диаметрі 53 мм, салмағы 5 кт-дай, ішіне жарылғыш зат салынған металл құбырдан тұрады. Жалпы буын салмағы 10 кт болады. Заряд мина алаңына миналы тралды танкімен немесе арнайы арбамен жылжытылады. Ұзартылған заряд жекеленген, қосарланған немесе тізбектелген зарядтар түрінде жиналуы мүмкін. Миналы аланда қосарланған ұзартылған заряд жасайтын өту жәлының кендіп 4-6 м-ге тең. Дереккөздер
Голос Семиречья

"Голос Семиречья" - газет 1919 ж. 1 шілдесінен 13 желтоқсанға дейін РК(б)П Жетісу обкомы мен Жетісу облысы Кеңесі аткомының органы ретінде жарық көрді. Бұрынғы "Вестник Семиреченского трудового народа" газетінің орнына шыққан күнделікті газеттің барлығы 135 нөмірі халыққа тарады. "Голос семиречья" негізінен Жетісу коммунистерінің идеологиялық құралы болды. 1919 жылы желтоқсанынан "Правда" деген атпен шыға бастады. Дереккөздер
Ұлт-азаттық армия

Ұлт-азаттық армия — Екінші дүниежүзілік соғыс кезі мен ол аяқталған соң, отаршылдықтан құтылу, басқыншылар мен ішкі контрреволюцияға қарсы күресуші елдердеп халықтардың қарулы күштерінің аты. Өзінің таптық құрамына, саяси мақсатына, әскери ұйымдасуы мен жеке құрамды тәрбиелеу сипатына қарай ұлт-азаттық армия өз бостандығы мен тәуелсіздігі үшін қарулы күрес жүргізу мәселесін шешуге қабілетті жаңа типті армия болып саналады. Дереккөздер
Грек ұлттық-мәдени орталығы

Грек ұлттық - мәдени орталығы, Афинада өткен 28-жазғы олимпияда ойындары қарсаңында (2004 жылы 10 тамыз) «Понтийліктер» деген атпен ұйымдастырылған. Орталық Қызылорда қаласында орналасқан. Негізгі мақсаты – еліміздегі халықтар арасындағы достықты нығайту, жас ұрпақтарды интернационалдық тұрғысынан тәрбиелеу; қазір тұрып жатқан Отаны – Қазақстанды және сүю; жұртшылықты гректің ұлттық салт-дәстүрлерімен таныстыру, грек тілінің ежелгі диалектісі – понтий тілін үйрету. Дереккөздер “Қазақ Энциклопедиясы”,
Гречко Прокопий Данилович

ГРЕЧКО Прокопий Данилович — Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға қатысқан қоғам қайраткері. 1-шақырылған Жетісу облысы Кеңесі съезінің делегаты (1917-1918). 1918 жылы Верныйдағы ақ казактар билігін құлатуға қатысты (15-17 ақпан). Осы әрекеті үшін түрмеге қамалып, 3 наурызда босап шығады. Верный әскери-революциялық комитет құрамына енген. Дереккөздер
Гүлдала

Гүлдала — Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл, Гүлдала ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Талғар қаласынан солтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде Іле ойысының әр түрлі астық тұқымдас шөптесін өскен қоңыр топырақты кұрғақ даласында орналасқан. Халқы Тарихы Ауыл 1998 жылға дейін "Красное поле" деп аталған. 1977-1997 жылдары көкөніс, сүт өндіретін 24-партсъезд атындағы үжымшардың орталығы болған. Оның негізінде Гүлдалада және округқа қарасты Кіші Байсерке ауылында ЖШС және бірнеше шаруа қожалығы құрылды. Инфрақұрылымы 2 орта, 1 орталау және 2 бастауыш мектеп, аурухана, отбасылық дәрігерлік амбулатория және 2 фельдшер пункт бар. Алматы-Шелек-Жаркент-Қорғас автомобиль магистральі өтеді. Дереккөздер
Сәкен Құсайынұлы Иманасов

Сәкен Құсайынұлы Иманасов (2 мамыр, 1938 жыл, Алматы облысы, Алакөл ауданы Талапкер ауылы - 10 желтоқсан 2012 жыл Алматы) - ақын, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006). Өмірбаяны * Қазіргі Үшарал қаласындағы Абай атындағы орта мектепті бітірген. * теміржол құрылысында қатардағы жұмысшы. * аудандық комсомол комитетінің нұсқаушысы болған. * Аудандық газетте қызмет істейді. * «Лениншіл жас» газетінде әдеби қызметкер. * Алматы облыстық партия комитетінде жауапты қызметте. * Қазақстан Жазушылар одағында жауапты қызметтер атқарған. * «Балдырған» журналында істеген. * «Қазақ мемлекеті» газетінде істеген. * Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығында істеген. * «Жазушы» баспасында редактор, редакция меңгерушісі, бас редактор қызметтерін атқарған. * Алматы облыстық әкімшісінде жауапты қызметте болды. * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланған. Шығармашлығы * Алғашқы өлеңі 1956 жылы шыққан. Кітаптары: * «Туған ауыл» * «Ақ айдын» * «Ақ дариға» * «Жайдарман» * «Ғашық дүние» * «Алтын аймақ» * «Ғашықпын саған» * «Бел-белес» * «Адырна» * «Жебе» орыс тілінде: * «Созвучие» * «Тетива» атты кітаптары Шығармалар жинақтары: * 1993 жылы шығармаларының екі томдығы жарық көрді. * 1998 жылы бір томдық таңдамалысы * 2001 жылы «Қаламдастарым мен замандастарым» атты эсселер, пайымдамалар, арнау өлеңдер кітабы шыққан. * 2003 жылы «Елорда» баспасынан соңғы оншақты жыл ішінде жазылған өлеңдері «Өткірдің жүзі» деген атпенен * естеліктері «Жазушы» баспасынан «Қалам мен Заман» деген атпен жарық көрді. * «Жазушы» баспасынан 2007 жылы шығармаларының екі томдығы * 2008 жылы таңдамалы шығармаларының 5 томдығы * балаларға арналған «Жәнібек пен атасы» атты кітабы шықты. Аудармалары Көркем аударма саласында оның тәржімасымен Шығыс шайыры Жалаладдин Руми, орыс ақындары А.Кольцов, В. Маяков-ский, ангола ақыны А.Нетто, саха М.Ефимов, қырғыз А.Рысқүлов, С.Жусуевтердің кітаптары басылып шықты. Марапаттары * Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты * Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006) * Алматы облысының Құрметті азаматы. * Алакөл ауданы Құрметті азаматы. * Үшарал қаласының Құрметті азаматы. Дереккөздер
Зейнел-Ғаби Иманбаев

Зейнел-Ғаби Иманбаев (1924-1987) - 2 қазанда Солтүстік Қазақстан облысы, Сергеев ауданына қарасты Ортақкөл ауылында туған. 1941 жылы Баян орта мектебін бітіргеннен кейін, колхозда есепші боп істейді. 1953 жылы «Жұлдыз» журналында «Қанатты өмір» атты очеркі шығады. Содан бері әңгіме-очерктері облыстық, республикалық баспасөзде жиі көріне бастайды. 1959 жылы «Бастама» атты тұңғыш әңгімелер жинағы жарық көреді. Жеке әңгіме-очерктері мектеп оқулықтарына енген. 1971 жылы «Жазушы» баспасынан азамат соғысының батыры Қүрманғали Бошатаев жайлы «Сұңқар туралы жыр» атты деректі повесі жарық көреді. «1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Шығармалары *Бастама. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1959; *Сырымбет. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1960; *Арлан. Повесть, әңгіме. А., ҚМКӘБ, 1961; *Дала көктемі. Повесть. А., ҚМКӘБ, 1963; *Кішкене малшы. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1964; *Кең аймақ. Очерк-тер. А., «Жазушы», 1965; *Жас шыбық-тар. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1966; *Сол манты н гүл. Повесть, әңгіме. А., «Жазушы», 1968; *Нажағайлы түн. Повесть әңгіме. А., «Жазушы», 1970; *Қыран түлегі. Повесть, әңгіме. А., «Жазушы», 1977; *Ауыл түтіні. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1985. Дереккөздер
Мұқатай Иманбаев

Мұқатай Иманбаев(1927-1999)-15 қыркүйекте Алматы облысы, Сарқанд ауданы, Қарабөгет ауылында дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң, Лепсі педагогикалық училищесін, 1956 жылы Абай атындағы Қазақ педагогика институтының филология факультетін бітіреді. 1960—1972 жылдары Ақтоғай стансасындағы N«250 орта мектептің директоры, 1972—1978 жылдары Бөрте аудандық халық ағарту бөлімінің бастығы, 1978 — 1982 жылдары Талдықорған қаласындағы N21 мектеп-интернаттың директоры, 1982—1987 жылдары облыстық оқу бөлімінің қызметкері болған. «Сен енді оқушысың», «Жолдар», «Сүлулар», «Жасөспірімдер», «Бұрылыс», «Айтылмаған сөз» атты прозалық кітаптардың авторы. Қазақ КСР-інің білім беру үздігі, КСРО ағарту ісінің үздігі. Дереккөздер
Сабыржан Ғарапшаұлы Ғаббасов

Сабыржан Ғарапшаұлы Ғаббасов (1889, Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласы — 19 маусым 1918, Аягөз ауданы) — қоғам қайраткері, журналист, ұлты татар. * 1905-12 ж. Қазан қаласында оқып, білім алған. * 1912 жылдан Сергиополь (Аягөз) қаласында мұғалім болды. "Айқап" журналының жұмысына белсене араласып, 15-ке жуық мақала жариялайды. * 1916 ж. Верный (Алматы) қаласына келіп, газет-журналдарға "Аягузи" деген лақап атпен мақалалар жазып тұрған. * 1918 ж. Верныйда шығып тұрған "Вестник Семиреченского трудового народа", "Заря свободы "газеттерінің редакциясында қызмет істеді. Азамат соғысы жылдары Сергиополь революциялық әскери кеңесінің комиссары және Жетісу майданының соғыс жөніндегі нұсқаушысы ретінде Сергиопольді қорғау ісіне басшылық жасады. * 1918 ж. 19 маусымда ақ гвардияшылармен болған шайқаста тұтқынға түсіп, Аягөз маңындағы Балтатерек деген жерде азаппен өлтірілді. Дереккөздер
Зайда Елғодинова

Елғодинова Зайда (23. 11.1947 жылы туған, Көксу ауданы, Мұқыры ауылы) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1990). 1965 ж. Мұқыры орта мектебін, 1979 ж. ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірді. Еңбек жолын К. Маркс ұжымшарының халық театрында бастаған. Кейін Киров ауданы "Еңбек туы" газетінде (1971-76), Талдықорған облыс "Октябрь туы" ("Жерұйық") газетінде (1976-80) және т.б. республика газет-журнал редакцияларыңда жұмыс істеген. "Қырдың қызыл реңі" (1984), "Қандай сұлу таң еді" (1986), "Сәуір шуағы" (1989), "Мұнар мен гүл" (1994) елеңдер жинағы жарық көрді. 1993 ж. ұлы Абайдың 150 жылдығына арналын өткізілген республикалық ақындар мүшелері арасында жүлделі орынды жеңіп алды. Дереккөздер
Елтай (Ескелді ауданы)

Елтай — Жетісу облысы Ескелді ауданы, Бақтыбай Жолбарысұлы ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Қарабұлақ ауылынан солтүстік-батысқа қарай 19 км-дей жерде, Қаратал өзенінің оң жағалауында, боз, селеу, ши, жусан өскен қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан. Халқы Тарихы 1963 жылы Абай атындағы қой шаруашылығын құруға байланысты іргесі қаланған. 1997 жылы оның негізінде шаруа (фермер) қожалықтары құрылды. Инфрақұрылымы Орта мектеп, дәрігерлік амбулатория, клуб, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Елтінді Байтүгейұлы

Елтінді Байтүгейұлы — қазақ жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуге қатысқан аға батыр. Салқам Жәңгір ханның оң қолы болған. Орбұлақты қазу, жауды ұрыста талқандау осы Елтінді батырдың ойы. Шыққан тегі – Ұлы жүз Суан руынан шыққан. Ел ауызында: Шапырашты Қазыбек бек Тауасарұлының «Түп тұқияннан өзіме шейіт» атты кітабінда Елтінді батыр Орбұлақтағы шайқасы жайлы былай жазылған: Батырға құрмет 1994 ж. Елтінді батырдың 350 жылдығы аталып өтті. Дереккөздер
Елубаевтар ансамблі

Елубаевтар ансамблі - отбасылық өнерпаздар тобы. 1984 ж. Алакөл ауданындағы Қызылқайың ауылында құрылды. Алғашында оған 7 адам мүше болды. Кейін ансамбль "Айгүл" атанып, құрамы 12 адамға жетті. 1990 ж. ағайынды өнерпаздар ұжымына "халықтық ансамбль" атағы берілді. Репертуарында Нұрлыбай Елубаевтың шығармаларымен қатар халық әндері мен күйлері, туысқан халықтардың әуен-билері бар. Дереккөздер
Елубасы

Елубасы — әкімшілік лауазым. Ресей империясының "Жетісу және Сырдария облыстарын басқару туралы уақытша ережесі" (1867) мен "Далалық облыстарды басқару туралы уақытша ережесіне" (1868) сәйкес қазақ ауылдарында әрбір елу үйден бір сайлаушы бөлініп, болыстық съездерде болыс басқарушысын және олардың орынбасарларын сайлайтын болған. Осындай бір ауылдың, яғни шамамен елу үйдің басшысын Елубасы деп атаған. Бұл лауазым кейін қазақ арасына кен, тараған "ауылнай" лауазымымен шендес болған. Дереккөздер
Смадшова Елшібек

Смадшова Елшібек - 18 ғ-да өмір сүрген батыр. Ұлы жүздің құрамындағы Сіргелі руынан шыққан. 18 ғ-да жоңғар қалмақтарына қарсы күресте ерлігімен көзғе түскен. Елшібек батыр туралы ел арасына таралған әңтіме-жыр көп. Сондай әңтіменің бірі — кезінде Ш.Уәлиханов ел аузынан жазып алған "Елшібек туралы әңтіме". Ол әңтімеде Абылай ханның қалмақтармен болған бір соғысында Елшібектің жауға қарсы жасқанбай жалғыз шапқан ерлігі, батылдығы туралы айтылған. Дереккөздер
Бибігүл Иманғазина

Бибігүл Иманғазина (24 желтоқсан, 1942, Ақтөбе облысы, Шалқар қаласы) - жазушы, «БИБІ–АНА» қайырымдылық қорының президенті, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Өмірбаяны Он жеті жасыңда кенеттен мүгедек болып қалған ол өмірдің бар тауқыметін тарта жүріп, екі баланы тәрбиелеумен қатар, шығармашылықпен айналысты. * 1990 жылы бала тәрбиелен отырған мүгедек аналардың республикалық «Бибі Ана» қоғамын құрады. Бүгінде мүгедек аналар республикалық «Бибі-Ана» қоғамының президенті. Шығармалары * «Тауқымет» атты күрделі шығармасын жазады. «Оқырманы көп автор» дипломына ие болған бұл романның бірінші томы 1995 жылы «Жазушы» баспасынан жарық көрген. Марапаттары * «Құрмет» орденімен марапатталған. Дереккөздер
Р. Сәтімбекұлы Елікбалдырған

Р. Сәтімбекұлы Елікбалдырған шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле, Күнгей Жетісу (Жоңғар) Алатауларында, Тянь Шанда кездеседі. Тау баурайларында, өзен аңғарларында, арша, бұталар арасында өсетін 2 түрі бар: алагүл елікбалдырғаны, талас елікбалдырғаны (Ь. іаіакзісит). Олардың биіктігі 30—100 см. сабағы дара, жоғарғы жағы бұтақты келеді. Жапырағы жалпақ, шеті ирек түсті, шатырша гүлшоғырына топталған. Жемісі қос тұқымды, ұзынша болады. Маусым-тамыз айларында гүлдеп, шілде-қыркүйекте жемістенеді. Жемісінің құрамында эфир майы бар. Дереккөздер
Емелев Лука Потапович

Емелев Лука Потапович (1894, Омбы - 1919, Верный) - қоғам қайраткері, Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысушы. Балалық шағы Жаркентте өткен. 1915 ж. патша армиясына алынып, Ташкентте әскери мектепте оқыды. 1917 ж. Верный қаласын билеуші Уақытша үкімет пен контрреволюциялық казак-орыс өкілдеріне қарсы күрес ұйымдастырды. 1918 ж. 3-наурызда Верныйдағы революциялық төңкеріс ісіне қатысты. 1918 ж. 25 наурызда Жетісу социалистік 1-Қызыл гвардия полкінің командирі болып тағайындалды. Азамат соғысының бас кезінде солтүстік Жетісу майданының әскери комиссары, кейіннен командашысы болды. Ақсу өзені маңындағы Абакумовка селосының түбінде болған ұрыста ауыр жараланып, қаза тапты. Алматы қаласында оған ескерткіш орнатылған. Дереккөздер
Базарбай Иманов

Базарбай Иманов (01 маусым, 1947 жыл, Қарақалпақстан АССР-і, Хожелі ауданы, 8-ауылдықкеңес) — Өзбекстан және Қарақалпақстан Қазақстан жазушылар одағының мүшесі, ақын. 1983 жылы Нүкіс Мемлекеттік университетін тәмамдаған. 1980-2002 жылдары Шоманай ауданында Халық ағарту бөлімінде бас есепші болып қызмет атқарған. Ақынның «Жүрегімнің шуағы» (1995), «Тұмар» (1998), «Тау домалап, тас құлап...» (2001), «Алтын сөз» (2002) сияқты жыр жинақтары жарық көрген. 2004 жылдан бері Руханият партиясының Ақтөбе облыстық филиалының төрағасы, 2006 жылдан Ақтөбе облыстық Көші-қон басқармасының оралмандарды уақытша орналастыру орталығының меңгерушісі. Дереккөздер
Еңбекшіқазақ (Жетісу облысы)

Еңбекшіқазақ — Жетісу облысы Көксу ауданы, Лабасы ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Балпық би ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-дей жерде, Көксу өзенінің аңғарында бетеге, жусан өскен Лабасы тауының етегінде орналасқан. Халқы Тарихы 1980-97 жылы Ленин атындағы кеңшардың бөлімшесі болды. Оның негізінде мұнда "Еңбекшіқазақ" кәсіпорны, 40-тан аса шаруа қожалығы ұйымдастырылды. Инфрақұрылымы Орта мектеп, клуб, дәрігерлік-амбулатория бар. Тұрғындары басқа елді мекеңдермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Нина Имшенецкая

Нина Имшенецкая (1911-1995)- 14 желтоқсанда Ресейдің Пермь қаласында туған. 1929 жылы үш жылдық бухгалтер курсын бітіреді. Содан кейін түрлі мекемелерде бухгалтер, аға және бас бухгалтер болып істейді. 1939 жылы Алматыға ауысады, мұнда ұзақ жылдар бойы бухгалтерлік қызметте болған. Алғашқы өлеңі 1956 жылы «Дружные ребята» газетінде жарияланған. 1961 жылы балаларға арналған алғашқы өлең кітапшасы шықты. Бірсыпыра қазақ ақын-жазу-шыларының балаларға арналған өлеңдерін орыс тіліне аударған. Шығармалары *Смешинка. Стихи. А., *ҚМКӘБ, 1964; Бархатный тигренок. Стихи. А., «Жазушы», 1969; *Искатели метеорита. Повесты. А., «Жалын», 1981. Дереккөздер
Ералиев Әленбек Қамзаұлы

Ералиев Әленбек Қамзаұлы - ғалым, экономикал ғылым докторы (1993), профессор (1995). 1957 ж. Алматы қаласындағы орта мектепті, 1962 ж. ҚазМУ-ді, 1970 ж. Мәскеу инженерлік-экономика институтының аспирантурасын бітірген. 1962-64 ж. Алматы ауыр машина жасау зауытында, 1964-67 ж. Мемлекеттік жобалау институтының химия машиналары ҒЗИ-нда кіші аға ғылыми қызметкер болды. 1970 жылдан ҚазПТИ-де аға оқытушы, кафедра меңтерушісі. 700-ден аса ғылыми еңбегі жарияланған. Дереккөздер
Шарын таспасы

Шарын тасшөбі — бұршақ тұқымдасы, таспа туысына жататын бұта. Іле Алатауында, Шарын өзенінің аңғарына таяу беткейлерде кездеседі. Биіктігі 30-35 см. Діңі қоңыр қабықты, тармақты. Бір жылдық сабақтарын тықыр түк басқан. Жапырақтарының ұзындығы 2,5-3,5 см, қысқа сабақты. Жапырақшалары 2-3 жұпты, жұмыртқа пішінді, сопақ немесе дөңгелек, қалың ақ түк басқан. Гүлшоғыры - шоғырбас гүл. Тостағаншасының ұзындығы 8-9 мм, қалың түк басқан. Күлтесінің ұзындығы 18-19 мм, күлгін түсті. Мамыр-маусымда гүлдеп, шілдеде жемістенеді. Жемісі — бұршақ, ұзындығы 25-30 мм. Өте сирек кездеседі, эндемика Қазақстанның "Қызыл кітабына" енғізілген. Дереккөздер
Ереуілтөбе

Ереуілтөбе - Райымбек ауданы Қарқара жайлауындағы тарихи орын. 19-ғ. аяғы, 20-ғ. басында атақты Қарқара жөрмеңкесі өтіп жүрген жайлаудың кіндік тұсындағы төбе. 1916 ж. 11-шілдеде осы төбеде бас қосқан Албан руының игі жақсылары патша өкіметінің ескерге адам алу туралы жарлығына қарсы шығын, көтеріліс жасауға пөтуаласады. Жетісу облыс жандарм басқармасының архив құжаттарында осы үлкен жиынға Пржевальск (Қарақол), Верный, Қапал уездерінің өкілдері және ұйғырлардың Кетпен, Ақсу-Шарын болыстарынан адамдар қатысқаны ерекше атап көрсетілген (ОМА, Жандарм басқармасының қоры, 6-іс, 78-81-6.). Осы жиында ортаға тасталған: "Берсек — бала өледі, бермесек — шал өледі. Бала өлгенше, шал өлсін" деген бір ауыз сөз Қарқара (Албан) ұлт-азаттық көтерілісінің ұранына айналған. 1926 ж. күзінде мемлекеттік қайраткерлері О.Жандосов, Ы.Көшкінов, Ә.Жүнісов, т.б. ұйымдастыруымен Қарқара (Албан) көтерілісінің 10 жылдығы аталып өтіп, бұрын Көктөбе, Айттөбе делініп келген төбені Ереуілтөбе деп атау туралы ұсыныс қабылданды. Жиналған қалың жұртшылық төбе басына тас үйіп, қазақ театрының негізін қалаушы Қ.Қуанышбаев, Е.Өмірзақов, Қ.Жандарбеков, С.Қожамқұловтың өнерін тамашалаған. Ә.Қашаубаев пен И.Байзақов өн мен жыр төгілткен. 1986 ж. Ереуілтөбеде көтерілістің 70 жылдығы аталын өтіп, көрнекті ескерткіш белгі өрнатынды, төбе қасына арнайы музей салынды. Дереккөздер
Еркін ауылы

ЕРКІН — Талдықорған қалалық әкімшілігіне қарасты ауыл. Талдықорған қаласынан шығысқа қарай 1 км жерде, Қаратал өзені аңғарының боз, бетеге өскен қара қоңыр топырақты құрғақ дала белдемінде орналасқан. Тұрғыны 9,7 мың адам (2002). Іргесі 19 ғасырдың аяғында қаланған. Ежелгі атауы Сыдық немесе Садық болған. Ұжымдастыру жылдары (1930) мұнда "Еркін" ұжымшары ұйымдасты. Кейін ол басқа шағын шаруашылықтармен біріктіріп "Қазақстанның 30 жылдардығы" ұжымшары аталған, 1965 жылдан "Еркін" көкөніс-сүт кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1995 ж. "Береке" агрофирмасы құрылып, 1997 жылдан "Жер-су", "Ақтұма", т.б. ЖШС-тері жұмыс істей бастады. Еркінде тұрмыстық қызмет көрсету мекемелері, орта мектептер, кинотеатр, демалыс үйі, аурухана, т.б. бар. Ауыл маңында Талдықорған қаласының әуежайы орналасқан. Дереккөздер
Әнуар Нұрғалиұлы Ипмағамбетов

Әнуар Ипмағамбетов(1912, 18 шілде Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы-1996) - Жазушы. Нұрғали Ипмағамбетовтің ұлы. 1956 жылы М.Горький атындағы Әдебиет институты жанындағы жоғары әдеби курсты аяқтаған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Майдан газеттерінің тілшісі, «Лениншіл жас» («Жас Алаш») газетінің жауапты хатшысы, Қазақ КСР Телевидение және радиохабары жөніндегі мемлекеттік комитетінің бас редакторы, Целиноград (қазіргі Астана) облыстық газетінің редакторы болып қызметтер атқарған. 1973 жылы оның «Жайықтың сол жақ бетінде» атты кітабы жарық көрді. Негізінен, аударма саласында еңбек етті. Қызыл Жұлдыз, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Аудармалары * Н.В.Гоголь. Старо-свет помещиктері. Роман; * Н.В.Гоголь. Өлі жандар. Роман; * П.Мериме. Кармен. Новелла; * А.Н.Толстой. Севастополь әңгімелері; * Э.Казакевич. Одердегі көктем. Роман. Дереккөздер
Қайтпас Шәріпов

Қайтпас Шәріпов - ғалым, медициналық ғылым докторі (1992), профессор (1998). Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. 1967 жылы Алматы мемлекеттік медициналық институтын бітірген. 1967-75 жылдары А.Сызғанов атындағы ҒЗИ-нда қызмет істеді. Онкология институтына қызметке жіберілді. 1994 жылдан төтенше медициналық көмек көрсететін қызметтің бастығы. 200-ден астам ғылым еңбектің, 10 дәрігерлік ұсыныстың, 2 авторлық куәліктің авторы. Дереккөздер
Дәулет Мұхамеджанұлы Шейх-Әли

Дәулет Мұхамеджанұлы Шейх-Әли (Тынышпаев) (10 ақпан 1931, Алматы – 4 желтоқсан 2024, Палм-Бич-Гарденс, АҚШ) — ғалым, техникалық ғылыми докторы (1988), профессор 1954 жылы Уфа мұнай институтын бітірген. 1932—35 жылдары әкесі М. Тынышпаевпен бірге Воронеж облысында айдауда болды. Башқұртстан ғылылыми-зерттеу және жобалау институтында жауапты қызметтер атқарды. Шейх-Али басшылығымен Башқұртстанның, Қазақстанның көптеген мұнай-газ өндіретін кәсіпорындары зерттелген. 100-ден аса ғылыми еңбек жариялады. Башқұртстанның еңб. сің. қайраткері. Дереккөздер
Дүйсенбек Еркінбеков

Дүйсенбек Еркінбеков – қазақтың жазушысы, Ұлы Отан соғысы қатысушысы. Өмірбаяны ҚазПИ-ді бітірген (1936). Көп жыл ағарту қызметінде болған. 1941-45 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысып, ауыр жараланған. Әдебиеттің түрлі жанрына ат салысты. "Шаншу" (1936) атты сықақ әңтімелер жинағы, "Шымыр" (1939), "Айдай" (1945) поэмалары, тандамалы шығармалары (1946) жеке кітап болып шықты. "Шындық" (1938) пьесасы көп жыл бойы қазақ театрларында қойылып келді. Шығармалары * Шаншу. Сықақ әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1936; * Шымыр. Поэма. А., ҚМКӘБ, 1939; Оқу кітабы. 2-бөлім. ҚМ КӨБ, 1940; * Айдай. Поэма. А., ҚМ КӨБ, 1945; * Шымыр әңгімәсі. Поэма. А., ҚМКӘБ, 1958; * Өлеңдер. Поэмалар. Пьесалар (құрастырған Р. Байжанов). А., «Жазушы», 1965. Дереккөздер
Ермаков Геннадий Николаевич

Ермаков Геннадий Николаевич (3.3.1952 жылы туған, Қаратал ауданы, Октябрь ауылы) — спортшы, ауыр атлетикадан халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Қазақстанның 5 дүркін чемпионы. Жасөспірімдер арасында Әлем чемпионы (1967). Дереккөздер
Ғалия Есбатырова

Есбатырова Ғалия (19 қараша 1919 жылы туған, Алматы облысы, Ақсу ауданы, Бақалы ауылы) — жазушы. * 1940 жылы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын бітірді. * Республикалық газет-журнал редакцияларында әдеби қызметкер * "Қазақфильм" киностудиясында режиссер, көркем фильмдер дубляжында аудармашы болып істеген. Шығармашылығы * 1940 жылы Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасында алғашқы «Кезеңді кездесулер» повесі * «Зылиқа» (1947) * «Әмеңгер» (1951) кітаптары басылады. Аудармалары * «Ұшқындар» * «Екі капитан» * «Орыс жүрегі» * «Жұбай» * «Зоя туралы әңгімелер» * «Түнгі сағат бірде» * «Обком секретары» * «Олар Отанды қорғайды» * «Зоя» * «Шұғыла кітаптан» * «Татар әңгімелерінің жинағы» * «Чапаев», т.б. роман-повестер аударған. Марапаттары * «Еңбектегі ерлігі үшін» * «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Шелек желі

Шелек желі - Іле арнасы бойымен соғатын күшті жел. Жылдамдығы 20 м/сек-тен 60 м/сек-қа дейін жетеді. Тау мұздықтары үстіндегі салқын ауа массасының үнемі Іле аңғарымен шығыстан батысқа қарай ойысуына байланысты қалыптасады. Сібір антициклоны Іле өңірі үстінен өткен кезде ең күшті межесіне жетеді. Дереккөздер
Есболатова Алтынай

Есболатова Алтынай (1921 жылы туған, Ақсу ауданы, Матай стансасы) — байырғы теміржолшы, машинаи 7 кластық білім алған. Еңбек жолын Түрксіб темір жолы бойындағы Матай темір жол бекетінде бастады. Кейін машинасының көмекшісін даярлайтын 6 айлық оқуды бітіреді. Ұлы Отан соғысы кезінде Украина, Сталинград, Қиыр Шығыс майдандарында жүк, адам тасыған. Г.Жуковтын бұйрығы бойынша Сталинград майданында тұтқынға түскен фельдмарша Паулюсті Мәскеуге жеткізгені Оның айдаған "722-03" паровозы қазір Шымкент қаласында сақтаулы тұр. Дереккөздер
Түбек Есенғұлов

Түбек Есенғұлов (1874 жыл бұрынғы Жетісу облысы Верный уезі Үлкен Алматы болысы-қайтыс болған жылы белгісіз) - Алаш үкіметі үшін белсенді қызмет еткен тұлға. * 1898 жылы Верныйдағы ұлдар гимназиясын бітірген * Қазандағы ветеринария институтына түсіп, 1902 жылы жақсы нәтижемен бітіріп шыққан. * 1899 жылы институтта оқып жүрген кезінде дала өлкесін зерттеу экспедициясына қатысқан. Сол сапарында ел өмірімен жете танысады. Жетісу облысындағы қазақтан шыққан алғашқы мал дәрігерлерінің бірі. * 1902-1922 жылдар арасында Жаркент уездік малдәрігері қызметін атқарған. Істеген қызметі мен беделі арқасында 1916 жылы «Колледж кеңесшісі» деген атаққа ие болады. * 1917 жылы ақпан төңкерісінен кейін қазақ елінде қанат жайған Алаш қозғалысына белсене қатынасады. Алашорда үкіметінің бағытын қолдап, Алаш үкіметіне тілектес болған. Ел ішінде беделді, қызметте алғыр Түбекті өз ортасы жоғары бағалап, сенім артады. * 1917 жылы 21-26 шілде аралығында Орынборда өткен жалпықазақ сиезіне Жетісу облысынан делегат болып барады. * Есенғүлов өз ісіне жетік маман, үйымдастырушылық қабілеті мол басшы ретінде де танымал болады. 1913 жылы «Әулие Станислав» орденімен марапатталады. * Алашорда таратылып, кеңес үкіметі орнаған соң да көп уақыт өз мамандығы бойынша жұмыс істейді. 1922-1927 жылдар арасында Алматыдағы малдәрігерлік басқармасының бастығы болады. * 1927-1929 жылдары Түркістан-Сібір темір жол құрылысында қызмет атқарған. Қайраткер Т.Рысқұловтың әйелі Бибі-Ғазиза осы Түбектің қызы екен. Кейінгі тағдыры белгісіз. Дереккөздер
Есенқұл Маманұлы

Есенқұл Маманұлы (1888, бұрынғы Қапал уезі, Ақтасты мекені — 1932) — қазақтан шыққан алғашқы кәсіпкер-ағартушылардың бірі. Тегі Найман руының Матай тармағындағы Қаптағай (Сары) атасынан шыққан, атақты Маман байдың кіші әйелі, Жәлменде бидің қызы Жаңғақтан туған ұл. Жастайынан өжет, еркін, бастаған ісін жолортада қалдармайтъш табанды болын өсті. 1907 жылы қажылық сапармен Меккеге барып қайтқан. Ағалары Тұрысбек, Сейітбаттал бастаған ағартушылық-кәсіпкерлік істі жалғастырып, Қарағаш мекенінде жаңа тұрпаттағы мектеп ашуды қолға алды. Жетісу өңіріне белгілі өнер-білім ошағы — "Мамания "мектебінің қалыптасып, даму тарихы Есенқұл есімімен тікелей байланысты. Ол ел ішінен қаржы жинап, Түркия, Польша және Ресей қалаларында оқып жүрген қазақ студентеріне жәрдемақы төлеуді ұйымдастырған. Сондай-ақ, қаржы тапшылығынан жабылып қалу қаупі төнген "Қазақ" газетіне Есенқұлдің басшылығымен 1274 сом 10 тиын көмек берілген. Әсіресе, ол 1913 жылы халықтың өмірін шынайы бейнелеген қазақ романдарына бәйге жариялап, ақшалай жүлде белгіледі. Есенқұлдың меценаттық бастамасын М.Сералин, ауылы Байтұрсынов, Ә.Бөкейханов, М.Дулатов, т.б. ұлт зиялылары азаматтық ерлік, көпшілікке өнеге ретінде бағалады. 1928 жылы 27 тамызда Кеңес өкіметінің жергілікті белсенділері Есенқұлды және оның туыстарын кәмпескелеп, "әлеуметке қауіпті элемент" ретінде Орал округіне жер аударған. Дереккөздер
Сейітхан Есенқұлов

Сейітхан Есенқұлов (25 қыркүйек 1939 жылы туған, Жамбыл ауданы, Самсы ауылы) — актер, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1991). Өмірбаяны * 1961 жылы Ұзынағаш ауылындағы Н.Крупская атындағы орта мектепті, * 1966 жылы Алматы мемлекет консерваториясын бітірген. * 1964 жылдан Ғ.Мүсірепов атындағы Балалар мен жасөспірімдер театрында еңбек етеді. Ойнаған рольдері Ол У.Шекспирдің "Гамлетінде" Король Клавдий, М.Әуезовтің " Алуасында" Мардан, С.Мұқановтың "Мөлдір махаббатында" Бүркіт, "Ботагөзінде" Асқар, т.б. рөлдерді шеберлікпен сомдап, көрермендер ризашылығына бөленді. Дереккөздер
Ескелді би кесенесі

Ескелді би кесенесі – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қаратал ауданы Ескелді би ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 0,7 км жерде орналасқан. Тарихи деректер, аңыздар Ескелді би Жылгелдіұлы (1692-1780 ж.ж.) – XVIII ғасырда қазақтардың жоңғар шапқыншылығына қарсы соғысқа қатысқан қазақ батыры, биі. Ұлы жүздің жалайыр тайпасы сиыршы руынан тарайды. Аңыздарда Ескелді батыр жекпе-жекте жоңғар батыры Шажаны шоқпармен соғып құлатып жеңгені жөнінде айтылады. Батырынан айырылған жоңғар әскері соғыссыз берілген. Өзінің қайтыс болатынын сезген Ескелді батыр: "мәйітімді ақ киізге орап, ақ түйеге артып қоя беріңдер. Түйе қайда тоқтаса, сонда жерлеңдер" – деп өсиет айтқан екен. Ақ түйе Теке тауындағы Қаратал өзені бойындағы Қызылжар деген жерге тоқтаған. Ескелді бидің жерленген жеріне байланысты да бірқатар аңыздар сақталған. Кесененің шырақшысы, әулиенің жетінші ұрпағы Бақберген Сүлейменұлының айтуынша, 1937 жылы бұл ауданға Қиыр Шығыстан жер аударылған кәрістер қоныстана бастайды. Ежелден егіншілікпен айналысқан кәрістердің келуіне байланысты партия билігі өлкеде егіншілікті күшейту үшін Қаратал тоғаны мен егістікке арналған арналар сала бастайды. Бұл арналардың бірі Ескелді би моласының үстінен өтеді. Кейін жергілікті тұрғындар жыл сайын егін өнімі азайып, ел жиі ауыра бастағанын байқайды. Сосын жергілікті аудандық әкімшілікке өтініш жасап, су арнасын әулиенің моласынан алыстатады. Кесене сипаты 1992 жылы 8-9 қазанда Ескелді бидің туғанына 300 жыл толуы республика көлемінде аталып өтіп, Қаратал ауданында салтанатты түрде кесенесі ашылады. Кесененің архитектуралық жобасын А. Нам дайындады, құрылыс басшылары Қ. Ақылбаев және В. Банит болды. Ескерткіштің тұрғызылуына Ескелді бидің тікелей ұрпағы академик Е. Ерғожин белсенділік танытады. Әулие Ескелді бидің кесенесіне саяжол алып барады. Жанында мұсылман зираты орналасқан. Кешен периметрі бойынша ортаазиялық үлгідегі сырты сыланған кірпішті дуалмен қоршалған. Кіреберіс есігі ішкі мазар мен ауланы бөліп тұр. Кесене Орта Азияның дәстүрлі порталды-күмбезді түріне жатады. Оның орталық сфералы күмбезі мен қосымша екі көлемі кіші конус тәрізді күмбезі, сондай-ақ аласа келген мұнаралары бар. Кесенесінің кіре берісіне ашылған кітап тәрізді тақтаға қазақ және араб тілдерінде дұға жазылған. 2015 жылы әулие кесенесіне қайта жаңғырту жұмыстары жүргізіледі. Дереккөздер
Шере бәйбіше

Шере бәйбіше (19 ғарырда орта шені, Алакөл өңірі) - халық емшісі. Найман руынан шыққан. Шере бәйбіше ақылды, салауатты, елге сыйлы болған. Табиғат құбылыстарын, адамдардың басына түсетін қуаныш пен ренішті алдын-ала дәлме-дәл болжаған. Елді жұттан сақтандырып отырған. Екіқабат әйелдерді жеңіл босандырып, баласы шетіней беретін, сырқат әйелдерді емдеген. Сайқан т. бөктерінде тұрған Шере бәйбіше кесенесі жергілікті тарихи ескерткіштер қатарына кіреді. Дереккөздер
Оспантай Есқожаев

Есқожаев Оспантай (Райымбек ауданы, — 1940, сонда) — халық ақыны, әнші. Ауыз әдебиеті үлгілерін, Сүйінбай, Майкет, Қршамбет, Жамбыл ақындарының шығармаларын жадында сақтап, насихаттаушы. 1931 жылдан ауданы, облыс, республика айтыстарға қатысқан. 1939 ж. Мәскеудегі Бүкілодақтық ауылы шаруашылығы көрмесінің ашылу салтанатында жыр айтқан. Күйкентай қызбен айтысы "Айтыс" жинағында, көптеген өлең, толғаулары мерзімді баспасөз беттерінде жарияланған. Дереккөздер
Арасанбай Жексенбекұлы Естенов

Арасанбай Жексенбекұлы Естенов, Арасан Қоныс (18.12.1953 жылы туған, Ақсу ауданы, Арасан ауылы) — жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1993). Қызмет жолы * 1980 ж. ҚазМУ-ді бітірген. * Еңбек жолын құрынысшы болып бастады. Қапал (қаз. Ақсу) ауданы газетінде қызмет істеген. * 1985-2000 ж. "Жазушы" баспасында редактор, жетекші-редактор. * 2002 ж. ақпан айынан "Білім" баспасында бас редактор. Шығармалары * 1982 ж. "Шырғалаң" атты тұңғыш повесі "Таң нұры" ұжымдық жинағына енді. * "Ауылтаңы" (1985) * "Баянжүрек баурайында" (1987) * "Тасжарған ерте көктейді" (1991) * "Айжаңғырық" (1996) * "Жансауға" (2002) атты повестер мен әңтімелер жинағы * "Әліппемен қоштасу" (1997) * "Мектептегі мейрамдар" (2002) сынды балаларға арналған өлең кітаптары шыққан. * Естенов үздік шығармаларға жарияланған республика жабық байқаудың 2 дүркін (1997, 1986) жүлдегері. * 1995 ж. "Шырмауық" повесі үшін "Жалын" баспасы ұйымдастырған шытырман оқиғалы шығармалардың жабық бәйгесінде 2-ші орынды иеленді. Дереккөздер
Есімбек қажы Тәнекеұлы

Есімбек қажы Тәнекеұлы (1840–1925) — би, Қапал өңірінде болыс болған. Найман руының Матай тармағынан шыққан. Атақты Тәнеке батырдың баласы. Ел ішінде әділ билік жүргізген. Ол Біржан мен Сара айтысының қолдаушысы. Есімбек қажы 1925 жылы қуғынға ұшырап, қайтыс болды. Ұрпақтары қазір Қапал ауданында тұрады. Дереккөздер
Мұхаметжан Етекбаева

Етекбаева Мұхаметжан (16.5. 1936 жылы туған, Жамбыл ауданы, Қарақыстақ ауылы) — жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1974). 1960 ж. ҚазМУ-дің журналистика бөлімін тәмамдаған. Жазушының 15-тен аса кітабы жарық көрген. Соның басым көпшілігі балалар мен жасөспірімдерге арналған. "Алатау ертегісі" атты туындысы 1971 ж. "Острый коготь" деген атпен Москваның "Детская литература", 1978 ж. Киевтің "Веселка" баспаларынан шықты, неміс тіліне аударылды. "Алтын мүйізді киік" (1961), "Қисық бұтақ" (1963), "Қызыл ала автобус"(1964), "Болатбек", (1966), "Алатау ертегісі" (1968), "Айтолқын" (1970), "Жомартжаз" (1974), "Сұлушоқы" (1979), "Балақыран" (1983), "Таутекелі биігі" (1984), т.б. кітаптары жарық көрген. Дереккөздер
Ешкіөлмес (тау, Ақсу ауданы)

Ешкіөлмес, Күреңбел – Жетісу (Жоңғар) Алатауының тұтас бір сілемі. Географиялық орны Жетісу облысы Ақсу ауданындағы, Көшкентал ауылының оңтүстік-батысында орналасқан. Абсолюттік биіктігі 1672 м. Тарихи деректер Күреңбел туралы Ш. Уалиханов "Бүкіл Орта Азияда бұған тендес жер жоқ" деп толғанған. Ешкіөлмес Күреңбелдің күнгейін қыстап, қөрек көрген ешкілер қыстан аман-есен шығып, төлдерімен өсіп өнеді. Бұны көрген халық қандай қақаған аяз, жұттан ешкі өлмей қыстап шығатын "Ешкіөлмес жер" деп атап кеткен. Осы жотаның баурайындағы "Тоғыз құмалақ" мекенінде 1895 жылы Біржан сал мен ақын Сара Тастанбекқызының айтысы өткен. Жер бедері Батысында Ақешкі, шығысында Қопалы (Қапал) өзендері жатыр. Ендік бағытта 35 км-ге созылған жотаның солтүстік беткейлері тіктеу, оңтүстік жайпақ келген. Ол сай-жыралармен тілімденген. Баурайынан Ақешкі, Қопалы, Қызылағаш, Сарыбұлақ, т.б. өзендер бастау алады. Суы шипалы бұлақтар жиі кездеседі. Өсімдігі Беткейлері мен шатқалдарында терек, тал, жеміс ағаштары аралас астық тұқымдас шөптесіндер өскен. Етегінде далаға тән өсімдіктер өседі. Елді мекендері Ешкіөлмес баурайында Тамбала, ақын Сара, Көшкентал, Ақешкі, Қапал, оңтүстік етегінде Қоңыр, т.б. елді мекендер орналасқан. Шығысында Қорымбел қонысы Баянжүрек тауына дейін созылып жатыр. Дереккөздер
Шетөзек

Шетөзек - Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстігінен басталатып Көксу ауданынын жеріндегі құрғақ арна. Ұзындығы 57 км, су жинайтын алабы 394 км 2 . Малайсары т-ның солтүстік беткейінен басталып, Қожамқұл құдығынан шығысқа қарай 8 км жерде тартылып қалады. Аңғарлық таулық сипатта. Қар суымен молығады. Жылдық орташа су ағымы 0,015 м³/сек. Дереккөздер
Шешен-ингуш ұлттық мәдени орталығы

]] Шешен-ингуш ұлттық мәдени орталығы - 1990 жылы Талдықорған қаласында құрылған. Басты мақсаты — ұлтаралық татулық пен әлеуметтік тұрақтылық ахуалын сақтай отырып, шешен және ингуш ұлтының тілдері мен мәдениетін, салт-дәстүрін дамытып, насихаттау. Облыста 6 мыңнан аса шешен, 690-дай ингуш ұлтының өкілдері тұрады. Дереккөздер
Ұлттық Қарулы Күштер

Ұлттық Қарулы Күштер - ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің қарулы ұйымы. Ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өмірлік маңызды мүдделерін қарулы күш-құралдарымен жеке және ұжымдық қорғау үшін құрылған, тәуелсіз мемлекеттің маңызды институттарының бірі. Ұлттық қарулы күштердің арналуын, құрамын, толықтыру тәртібін, құру мен дайындау принциптерін өмірде бар және ықтимал кауіп қатерлердің дәрежесі мен сипатына, ұлттық экономиканың мүмкіндіктеріне, сонымен қатар қабылданған халықаралық міндеттерге байланысты мемлекеттің үкімет органдары анықтап, тиісінше нормативтік-құқықтық актілермен бекітіледі. Дереккөздер no:Militærvesen
Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекараны қорғау құзіреті

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекараны қорғау құзіреті. Мемлекеттік шекараны корғау саласында Қазақстан Республикасының Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен оның жүйесіндеп органдар өз өкілеттігі шегінде: :— Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында мемлекет қауіпсіздіпн камтамасыз етудің жалпы жүйесінде жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің мүдделерін қорғауды қамтамасыз етеді; :— халықаралық хабар арналарында саяси, әлеуметтік-экономикалық, қылмыстық жағдайға, сондай-ак, шектес мемлекеттерден Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында оның қауіпсіздігіне қатысты болуы мүмкін дағдарысты жағдайларды талдап, болжам жасауды жүзеге асырады; :— Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын бұзу туралы қылмыстық істер бойынша тергеу жүргізеді, шекарада өкімшілік төртіппен ұсталған адамдардың құқық бұзу мәнжайларын анықтап, тексеруге қатысады. Дереккөздер