Жозе Алду

Жозе Алдо да Силва Оливейра Жуниор (португалша айтылуы: [ʒoˈzɛ ˈawdu]; 1986 жылы 9 қыркүйекте туған, жалпыға Жозе Алду деген атпен танымал) — бразилиялық бұрынғы кәсіби аралас жекпе-жек шебері (MMA) және кәсіби боксшы. Ол UFC ұйымында Бантамсалмақ және Жеңіл салмақ (Featherweight) санаттарында өнер көрсетті. Жозе Алду — UFC/World Extreme Cagefighting (WEC) бірігуінен кейінгі UFC тарихындағы алғашқы және ең ұзақ уақыт билік еткен Жеңіл салмақ чемпионы болды. Сонымен қатар, ол UFC Жеңіл салмақтағы уақытша чемпион атағына да ие болған. Бұған дейін World Extreme Cagefighting (WEC) ұйымында өнер көрсетіп, ұйымның төртінші әрі соңғы Жеңіл салмақ чемпионы болған. Альдо аралас жекпе-жектегі барлық уақыттағы ең ұлы спортшылардың бірі, ал Жеңіл салмақ санатындағы ең үздіктердің бірі ретінде кеңінен танылады. Ол UFC титулын жеті рет, ал WEC титулын екі рет қорғаған. 2005 жылдың қарашасындағы алғашқы жеңілісінен кейін, Алду он жылдан аса уақыт бойы жеңілмей, қатарынан 18 жекпе-жекте жеңіске жетті. Бұл серия 2015 жылдың желтоқсанындағы UFC 194 турнирінде Конор Макгрегормен болған жекпе-жекке дейін жалғасты. Ол Sherdog порталының 2009 жылғы "Жылдың үздік спортшысы" деп танылды. 2017 жылдың сәуірінде Sherdog шығарған салмақ санатына қарамай (pound-for-pound) рейтингінде Алдо "аралас жекпе-жек тарихындағы ең ұлы жеңіл салмақ шебері" деп аталды. Балалық шағы Жозе Алду 1986 жылдың 9 қыркүйегінде, Бразилияның Манаус қаласында дүниеге келген. Нәресте кезінде ол күйіп тұрған барбекюдің үстіне құлап кетіп, бетінің сол жағында өмір бойына сақталатын тыртық қалған. Жасөспірім кезінде Жозе Алду футболға қатты қызығып, кәсіби футболшы болуды армандады. Бұл арманына әкесі қолдау көрсетті. Алайда Алдо көшедегі төбелестерден шаршай бастады, сол себепті өзін қорғаудың жолдарын үйрену үшін капоэйрамен айналыса бастады. Алдо сабағынан кейін көше бойында капоэйрамен шұғылданатын, сол кезде оны бразилиялық джиу-джитсудың бір жаттықтырушысы байқап қалады. Ол Алдоға джиу-джитсудың бір сабағына қатысып көруді ұсынады. Сол сабақтан кейін Алдо капоэйраны тастап, джиу-джитсумен айналысуды шешеді. 17 жасында Алдо Манаустан Рио-де-Жанейроға көшіп кетеді, жанында тек киім-кешегі мен аралас жекпе-жек спортында жетістікке жетем деген берік ниеті ғана болады. Ол — Nova União клубындағы бұрынғы UFC-дің жеңіл салмақ чемпионы Ренан Бараоның командаласы және жаттығу серіктесі. Аралас жекпе-жек мансабы «Жуниор» деген лақап атпен танылған Жозе Алдо да Силва Оливейра Жуниор өзінің алғашқы кәсіби MMA жекпе-жегін 17 жасында, 2004 жылғы 10 тамызда EcoFight 1 турнирінде өткізді. Ол елтес досы әрі дебютант Марио Биголаға қарсы шықты және бірінші раундтың небәрі 16 секундында нокаутпен жеңіске жетті. Бұл Биголаның алғашқы әрі соңғы кәсіби жекпе-жегі болды. Альдо өзінің екінші жекпе-жегін Shooto Brazil ұйымында бразилиялық Хадсон Рошаға қарсы өткізді. Жекпе-жек бірінші раунд соңында Альдоның ұшып соққан тізесі мен кейінгі соққыларынан кейін Рошаның сол жақ көзінің үстінде жара пайда болып, дәрігер тоқтатты. Роша орнынан тұра алғанымен, Альдоның жаңа соққылары мен тағы бір тізе соққысынан кейін аяғынан құлап түсті. Бес айдан кейін Альдо Shooto – Brazil 7 турнирінде MMA дебютанты Луис де Пауланы жеңді. Жекпе-жек басында Альдо қарсыласын клинчте жерге құлатты. Ол бірден маунтқа ие болып, соққылармен үстемдік етіп, кейін қол-үшбұрыш (арм-триангл) қылқындырып, 1:54 уақытында қарсыласын жеңілдігін мойындатуға мәжбүр етті. Келесі бірнеше жылда Альдо әртүрлі ұйымдарда өнер көрсетті. Ол 2005 жылы 12 мамырда Vale Tudo және Shooto ардагері Аритано Силва Барбосамен Rio MMA Challenge 1 турнирінде кездесті. Альдо алғашқы секундтарда Барбосаның иегіне екі тізе соққысын дарытып, оны нокаутқа түсірді де, кейін жерде соққы жаңбырын жаудырды. Барбоса бір аяқпен ұстап қалуға тырысқанымен, Альдо шегініп, екі рет «соқкер кик» салып, төреші 20 секунд өткен соң жекпе-жекті тоқтатты. Арада екі ай өтпей жатып, Альдо дебютант Андерсон Силвериомен Meca World Vale Tudo 12 турнирінде кездесті. Ол да «соқкер киктермен» 1-раундтың 8:33 уақытында жеңілді. Кейін Альдо Англияға барып, 2005 жылы 15 қазанда FX3 – Battle of Britain турнирінде Микки Янгпен кездесті. Ол бұл жекпе-жекте де 1:05 минутта ТКО (соққылармен) арқылы жеңіске жетті. Азеаведоға жеңілуі Ерте мансабы Альдо бір айдан кейін, 2005 жылдың қарашасында, салмақ дәрежесін өзгертіп, жеңіл салмақта өнер көрсетіп, беделді Luta Livre қара белбеу иегері Лусиано Азеаведомен Jungle Fight 5 турнирінде кездесті. Альдо бірінші раундта басымдық танытты: ол бірнеше комбинациялар мен аяқпен соққылар арқылы шабуылдарды тиімді өткізді, сондай-ақ Азеаведоның бірнеше рет жасаған қылқындыру әрекеттерін тойтарды (бірінші раундтың басында дерлік құлатылғанымен, Альдо әдейі арқаннан сырғып кеткендей әсер қалдырып, төрешіні жекпе-жекті қайта ортасына жылжытуға мәжбүр етті). Сонымен қатар, Альдо қарсыласы такдаун жасауға тырысқанда, тізе соққысын дәл түсірді. Екінші раундта Альдо Азеаведоның алғашқы бірнеше құлату әрекетін тойтарғанымен, арқанға таяу жерде дабл лег әдісімен жерге құлатылды. Альдо белсенді түрде үшбұрыш пен басқа да әдістермен қорғанып көрді, бірақ Азеаведо олардан оңай қорғанып отырды. Азеаведо жарты гардқа, кейін — сайд контролге (жақ бүйірден бақылау) өтті. Одан соң толық маунтқа ауысты. Альдо бірден арқасын беріп, арқанға қарай домалап кетті. Төреші жекпе-жекті рингтің ортасына қайта апарып, сол позициядан жалғастырды. Орталықта Азеаведо денесімен Альдоны қысып, бади триангл (дене үшбұрышы) жасады. Альдо бірнеше секунд бойы қарсыласының қолдарын бақылап ұстап тұрды, бірақ кейін бұрышқа қарай домалап кеткен кезде, Азеаведо артқы жағынан қылқындыру әдісін (rear-naked choke) толығымен орнатып, 2-раундтың 3:37 уақытында жеңіске жетті. Бұл Альдоның кәсіби мансабындағы алғашқы жеңілісі болды.[21] Қалпына келу Альдо келесі жекпе-жегінде жеңілісін жуып-шайып, өз салмағы жеңіл салмақтан қайта жеңіл салмақ дәрежесіне (featherweight) ауысты. Ол 2006 жылдың 20 мамырында өткен Gold Fighters Championship I турнирінде осыған дейін жеңілмеген Тьяго «Мину» Меллерге қарсы шықты және төрешілердің бірауыздан шешімімен жеңіске жетті. Бұл тартысты кездесуде бірінші раунд екі жаққа да теңдей көрінді: Альдо екі мәрте қарсыласын жерге құлатты (екеуінде де жарты гардқа ие болды), және оң қолмен соққы жасап, Меллердің оң қасының үстін жарды. Меллер екі рет қолға алу (армбар) әдісін жасауға тырысты, бірінші талпынысында Альдоның оң қолын шамамен созып жіберді, бірақ Альдо қашып үлгерді. Альдо екінші раундта қарсыласын тағы да құлатып, үстінен «балға соққыларымен» (hammer fists) шабуыл жасап, бұл раундты басым аяқтады. Альдо үшінші раундта шаршаңқы көрінді: ол қарсыласын арқанның жанына тіреп, клинчте уақыт созды. Екі жағы да бірнеше дәл соққы алмасып үлгерді, бірақ жекпе-жек біршама бәсең өтті Pancrase WEC-ке қосылмай тұрып өткізген соңғы жекпе-жегінде Альдо Панкрас ұйымының ардагері Сёдзи Маруямамен Pancrase 2007 Neo-Blood Tournament Finals турнирінде кездесті. Альдо бұл жекпе-жекте төрешілердің бірауыздан шешімімен жеңіске жетіп, Маруямадан жекпе-жек барысында да, жерде де басым түсті. Алғашқы шабуылда-ақ Альдо Маруяманың денесіне алдыңғы аяқпен тепті де, оны кенет құлатты. Кейінгі алмасуларда Альдо таза әрі нақты соққылармен ерекшеленді, аяқпен тебулер мен клинчтегі тізе соққыларын шебер қолданды. Ол қарсыласын қаласа жерге құлатып отырды – негізгі тәсілдері трип және бади-лок әдістері болды. Маруяма, керісінше, Альдоны жерге түсіруге жасаған барлық әрекеттерінде сәтсіздікке ұшырады. Жердегі айқаста Альдо сайд контрол, топ маунт және бэк маунт секілді үстем позицияларды бірнеше мәрте иеленіп, толық басымдық танытты. World Extreme Cagefighting (WEC) WEC-дегі алғашқы кезең Альдо өзінің WEC ұйымындағы алғашқы жекпе-жегін 2008 жылдың 1 маусымында өткізді. Ол кезде WEC 34 турнирінде Александр Франсанмен кездесіп, бірінші раундтың 7:22 минутында техникалық нокаутпен (TKO) жеңіске жетті. Бұл Альдоның АҚШ-тағы алғашқы өнер көрсетуі болды. Кейін Альдо Джонатан Брукинспен (кейін The Ultimate Fighter 12 шоуының жеңімпазы болады) WEC 36 турнирінде 2008 жылы 5 қарашада кездесті. Альдо қарсыласын бірінші раундта жерге түсіріп, көптеген соққылардан кейін төреші жекпе-жекті тоқтатты — техникалық нокаутпен тағы да жеңіс. 2009 жылы 1 сәуірде WEC 39 турнирінде Альдо Крис Микаспен кездесті. Ол қарсыласын ұшып келіп соққан тізе соққысымен (flying knee) есінен тандырып, бірінші раундта нокаутпен жеңді. Бұл соққыдан кейін Микас орнынан тұра алмай қалды. WEC 41 турнирінде, 2009 жылдың 7 маусымында, Альдо Куба тумасы Куб Свонсонмен кездесті. Альдо жекпе-жек басталған сәттен бастап-ақ ұшып соққан тіземен қарсыласының бетіне дәл тигізіп, 8 секунд ішінде жекпе-жекті аяқтады. Бұл UFC/WEC тарихындағы ең жылдам жеңістердің бірі ретінде есте қалды. Бұл әсерлі жеңістерімен Альдо WEC жартылай жеңіл салмақ дәрежесі бойынша титулына басты үміткерге айналды. Жекпе-жек стилі Альдо көбінесе Муай-тайға негізделген соққылау техникасымен және аяққа бағытталған соққыларымен (leg kicks) танымал. Сонымен қатар оның қорғанысқа бағытталған күрес (defensive wrestling) тәсілдері де жақсы дамыған. Альдо бразилиялық джиу-джитсудан қара белбеу иегері, әрі Бразилияда шыққан кэтч-рестлинг бағыты — лута ливрдан (Luta Livre) да қара белбеу иесі. Ол Марк Хоминекпен өткізген жекпе-жегінен кейін голландиялық шутбоксер Энди Соуэрмен муай-тай жаттығуларын бірге өткізген. 2014 жылдың 28 қыркүйегінде, Nova União жаттығу залында, Роберто Лейтон (10-дан), Даниел Ф. А. Малвино «Пирата» (1-дан), Марко Руас (7-дан) және Даниел Д'Дан (4-дан) секілді ұстаздардың жетекшілігімен Альдоға лута ливрдан қара белбеу табысталды. Альдоның лута ливре бойынша шеберлік шежіресі (инструкторлық желісі) мынадай: Роберто Лейтон-үлкен → Жоау Рикардо Н. де Алмейда → Марко Руас → Жозе Альдо. Жеке өмірі Альдо балалық шағында өте кедейлікте өскен және кей күндері мүлде тамақ ішпей өткізген. WEC ұйымының бас менеджері Рид Харрис бұл туралы: «Маған былай деді: Вагнэй Фабиано залда жаттығып жатқанда Жозе келетін. Вагнэй одан: “Бүгін немесе кеше тамақ іштің бе?” — деп сұрайтын. Егер ішпесе, оған тамақ тауып беретін. Осындай жағдайда өмір сүрген» — дейді. WEC-пен болған сұхбатта, одан не нәрсе мотивация беретіні сұралғанда, Альдо: «Жеке армандарым. Менің арманым — өз үйімнің иесі болу. Сол арманым орындалуға жақындаған сайын, мені одан сайын шабыттандырады» — деп жауап берген. Оның балалық шағы туралы "Mais Forte que o Mundo" атты бразилиялық фильм түсірілген. Альдо Вивиан Перейраға үйленген. Ол жиу-джитсудан күлгін белбеу иесі, әрі Муай-тайда екі кәсіби жекпе-жек өткізген. 2012 жылы қыздары дүниеге келген. 2022 жылдың 18 қыркүйегінде Вивиан олардың тұңғыш ұлын өмірге әкелді. Альдо — футболдың үлкен жанкүйері. Ол Бразилияның "Фламенго" клубын және Ағылшын Премьер-лигасындағы "Челси" клубын қолдайды. Сондай-ақ, ол Бразилияның бұрынғы президенті Жаир Болсонаруға Луладоның инаугурациясынан кейін Флоридадағы үйінде уақытша тұруға рұқсат берген ММА-дағы рекорды Бокстағы рекорды Кәсіпқой Көрмелік Дереккөздер