kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Вирус ауруларын емдеу

Вирус ауруларын емдеу— вирус белсенділігін тежей алатын қасиеті бар заттарды қолдану. Олар вирустың белгілі бір қызметін тежейді, не оған тән ферменттерді бай- лайды. Вирусқа қарсы белсенділік, оның өсіп-өну жолының әр сатысына (клеткаға жабы- су, оған кіру, шешіну, геномының транскрипциясы, трансляциясы,репликациясы, вирус құрамдарының жиналуы, вирустардың жетілуі) бағытталуы мүмкін. Кейінгі кезде арнайы химия препараттарын қолданып жүр, олар нуклеозидтерден, тиосемикарбозондардан, адамантамин топтарына жататын заттарынан тұрады. Дереккөздер
Абсолют көнелiктi анықтаудың протактиндiк-иониилiк әдiсi

Абсолют көнелiктi анықтаудың протактиндiк-иониилiк әдiсi — шөгінділердің көлденең қимасындағы торийдің екі жүз отызыншы (тһ230) (г1/2 — 83 мың жыл) және палладийдің екі жүз отыз бірінші (ра231) (т1/2 — 34 мың жыл) изотоптарының таралу мөлшерін зерттеуге негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі; бүл екі изотоп та теңіз суындағы уран есебінен қалыптасып, сол теңіз шөгінділерінің қүрамына кіретін изотоптар; қалыптаса бастағанына 200 мың жылдан аспайтын шөгінділер көнелігін анықтауда ғана тиімді; қарапайым ионийлік әдіспен салыстырғаңда дәлірек. Дереккөздер
Бекет

Бекет - жолаушылар аялдайтын орын. Мұндай орынға тұрақжай салынады. Бекеттердің ара қашықтығы атты кісіге түстік жер шамасында болады. Бекетке аялдағандар ат шалдыртып тыныққан. Ал мемлекеттік ресми қызметтегі адамдар бекеттерде аттарын ауыстыратын. Ол aт бекеті, ал ауыстырып мінген аттар лау ат деп аталады. Жол бойындағы бекетте жұмыс істейтін, бекет ұстайтын адамды бекетші деп атайды. Жаугершілік кезеңде, жорықта қарауылдау, дабыл беру тобын, жауға алғашқы қарсылық жасайтын ілгергі қарулы күшті де бекет деп аталған. Ресей патшалығына қараған кезде әкімшілік-саяси құрылымның байланыс жүйесінің (пошта) өз бекеттері болған. Дереккөздер
Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан

Шот-Аман (Шота) Ыдырысұлы Уәлихан (26 сәуір 1932 жыл, Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Сырымбет ауылы – 31 наурыз 2021 жыл) — сәулетші, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген сәулетшісі (1978), профессор, Шығыс елдері Халықаралық сәулетші академиясының академигі (2001). Қысқаша өмірбаяны 1932 жылы 26 сәуір күні Көкшетау облысының (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы) Айыртау ауданындағы Сырымбет ауылында туған. Шот-Аман Уәлихан — төре руының өкілі, әйгілі қазақ пен ресей ғалымы Шоқан Уәлихановтың бауырының ұрпағы. Қазақ ақыны Бақытжан Қанапияновтың немере ағасы. Мәскеу сәулетшілік институтын бітірді. «Қазақстан қала құрылысын жобалау» институтының қызметкері, Алматы қаласының бас сәулетшісінің орынбасары, Қазақстан сәулетшілер одағы басқармасының төрағасы болды. Республикалық тарихи және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамының төрағасы. Жетістіктері Шот-Аман Уәлиханов бірнеше ірі ғимараттардың, 20 монумент пен ескерткіштің (басқалармен бірге) авторы. Солардың қатарында: Алматы қаласындағы «Динамо» стадионы (1958), «Универсам» дүкені (1979), «Казгипрозем» үйінің (1983 жыл) ғимараттары; Уәлиханов ескерткіші (1969 жылы; Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы, 1970 жыл), Әліби Тоқжанұлы Жангелдин, Тоқаш Бокин (екеуі де 1975 жылы), Ғани Мұратбаев (1984 жыл), Шығыс Қазақстан облысы, Қарауыл ауылындағы Абай (1970), Көкшетау қаласындағы Талғат Бигелдинов (1998), Қостанай қаласындағы Ахмет Байтұрсынұлы (1999), Астана қаласындағы Кенесары Қасымұлы (2001), т.б. ескерткіштері; Дінмұхамед Қонаев бюсті (1985 жылы), Тәуелсіздік монументі (1996 жылы, жоба авторы әрі жетекшісі), т.б. Уәлиханов 1996 жылы Қазақстан Республикасының жаңа мемлекеттік елтаңбасы бойынша өткен байқауында ҚР сәулетшілер одағының алтын медалі мен дипломын алды, елтаңба авторы. Сондай-ақ ол Қазақстан сәулет және бейнелеу өнерінің көкейтесті мәселелерін көтерген көптеген ғылыми мақалалар; сонымен қатар бірқатар драмалық шығармалардың да (“Шоқан”, алғаш рет 1962 жыл қойылған; “Ағнұр”, 1982; “Тағдыр”, 1984; “Террор”, 2000) авторы; бірқатар пьесалары республикалық (Алматы) және облыстық (Көкшетау, Қарағанды, Шымкент) театрлары сахнасында қойылды. Халықаралық сәулетшілер одағының дүниежүзілік 12–13, 20-конгрестеріне (Мадрид, 1975 жыл; Мехико, 1978 жыл; Бейжің, 1999 жыл) қатысты. Негізгі шығармашылық жұмыстары * Алматыдағы Шоқан Уәлиханов (1969); * Әліби Жанкелдин (1975); * Тоқаш Бокин (1975) ескерткіштері; * «Динамо» стадионы құрлысының (шығармашылық топ құрамында) жобалары; * Алматы Тәуелсіздік монументі авторлар тобының жетекшісі (1998); * Қазақстан елтаңбасы. Марапаттары Атақтары * Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Премиялары * Қазақ КСР Мемлекеттік премиясы * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік премиясы (1990) Марапаттары * Парасат ордені * Құрмет ордені * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі * Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі * Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі Дереккөздер
Генетикалық талдау

Генетикалық талдау — организмнің тұқым қуалаушылық қасиетін (оның генотипін) тексеретін әдістер жинағы.Қойылған мақсатқа және зерттейтін организмнің ерекшеліктеріне сай генетикалық талдау популяциялық,организмдік, торшалық, молекулалық дәрежелерде жүргізіледі. Генетикалық талдау негізгі құралдарына сұрыптау, будандастыру, цитогенетика, популяциялық, мутациялық және молекулалық-генетикалық әдістері жатады. Дереккөздер
Лентивирустар

Лентивирустар — ретровирустар тұқымдастығының бір тармағы. Жақсы зерттелгендері қойлардың жүйке жүйесіне әсер ететін висна және созылмалы өкпе қабынуын тудыратын мэди вирустары. Бұл аурулардың жасырын мезгілі ұзақ болады. Дереккөздер
Брайль дисплейі

Брайль дисплейі (Дисплей Брайля; Braille tactile display) — көзі көрмейтін адамдарға арналған түйіршіктер жиынынан тұратын компьютерлік ақпаратты оқу құрылғысы. Түйіршіктердің орналасуы Брайль әліппесінің әріптеріне сәйкес келеді. Түйіршіктер арнайы электрондық схемалардың көмегімен шығарылады және бастырылады. Ішкі сілтемелер *Дисплей Дереккөздер
Аппаратура

Аппаратура — компьютердің техникалық құралдары мен физикалық жабдықтары; (механикалық, электрлік және электрондык құрылғылар) яғни компьютердің құрамындағы құрылғылар: мысалы, пернетақта, монитор және т.б.; есептеу машиналары, жүйелері мен желілерінің техникалық құралдары және физикалық жабдықтары. Дереккөздер
Бекетіш

Бекетіш (Фиксатор; clamper) — мәні операндтың адресі болатын атау. Бекетішті пайдалану — бағдарламаларды компьютердің жадында орналасқан орнынан және бағдарламамен пайдаланылатын маліметтердің өлшемінен тәуелсіздігін қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Тиодент

Тиодент — жасанды тіс сауытын, көпірлі протездер, ортодонтикалық аспаптар жасауда көшірме сурет алатын материал. Ақ жоне қара сықпадан тұрады. Құрамына полисульфидті каучук, толтырғыш және катализатор кіреді. Дереккөздер
Плазмин

Плазмин— гидролазалар класының серин протеазаларына жататын фермент. Гликопротеид, м. с. 85000. Үйыған қанды ерітетін фибриннің ыдырауын тездетеді. Кейбір вирус белоктарының торшадан шыққаннан кейін одан әрі жетілуіне қатынасады. Дереккөздер
Астасу дәрежесі

Астасу дәрежесі (Степень интеграции; degree of integration) — өзіндегі бар элементтер санымен анықталатын микросхеманың күрделілік дәрежесінің көрсеткіші. Дереккөздер ru:Интегральная схема#Степень интеграции
Антигендік мимикрия

Антигендік мимикрия- ауру қоздырғыш вирус пен ауру организмнің изоантигендік жүйесінде ортақ антигендік детерминанттар болуы.. Мұның салдарынан макроорганизмнің иммундық жүйесінің ауру қоздырғышын тануы қи- ындайды. Мысалы: қанның АВО изоантигендерінің құрамына қарай грипп вирусы адамда әртүрлі өмір сүреді деген болжамдар айтылып жүр. Сондықтан гриппен ауыратын адам- дар арасында қандары АВ (IV) —тобына жататындар өте көп, А(II) және В(ІІІ) топта- рына жататындары кемірек, ал 0(1) — тобына жататындары өте аз болады, өйткені бұлар- дың біріншісінде екі (А және В), екіншісінде бір-бір изоантиген бар, ал үшіншісінде олардың ешқайсысы жоқ. Дереккөздер
Ара қатынас, адрестік ара қатынас

Ара қатынас, адрестік ара қатынас (Соотношение, адресное соотношение; parity(ratio), address parity) — сол жағында адрестік жақшаға алынған шамалардың тізімі көрсетілген, ал оң жағында осы шамалардың адрестерінің мәндері көрсетілген теңдік. Дереккөздер
Биогенез геохимиясы

Биогенез геохимиясы - геохимиялық құбылыстар тірі организмдер әрекетімен (энергиясымен) тығыз байланысты гипергенез белдеміндегі процестер жиынтығы. Биогенез геохимиясы нәтижесінде биолиттер жаралады, топырақ жаралу процесі жүреді. Бактериялық процестердің рөлі де маңызды. Дереккөздер
Тирокальцитонин

Тирокальцитонин — қалқан безінің белок-пеитидті гормоны кальций және фосфат алмасуына Д3 витаминімен қосылып сүйектің сиреуін тежеп, ісік пен қабынудан сақтайды. Тіс қозғалып босағанда, яғни пародоптит кезінде науқас адам ішсе шипасы мол дәрі. Дереккөздер
Бекітілген диск

Бекітілген диск (Фиксированный диск; fixed disk, non-removable (hard) disk) компьютердегі салынған орнынан алынбайтын қатты магниттік диск. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CCUQFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fpsbatishev.narod.ru%2Fglos%2F01947.htm&eiBOAKTrPAJsKbOs_vhZsB&usg=AFQjCNE462szJkOGSC8s5N4yPrLeUfxsGQ Фиксированный диск] te:హార్డ్ డిస్క్ డ్రైవు
Туыстық таңба

Туыстық таңба - антидененің белсенді орталығын тәнді антидетерминантпен гаптен арасындағы реакция арқылы зерттеу әдісі. Оныц арқасында антидененің белсенді орталығын құрауға пептид тізбектерінің қатысатындығын анықтауға болады. Дереккөздер
Аралас интегралдық микросхема

Аралас интегралдық микросхема (Гибридная интегральная микросхема; hibrid integrated circuit) — элементтерден басқа схема құрауыштары бар интегралдық микросхема салдарынан компьютер жұмысының автоматтық тоқтауы. Дереккөздер
Жақ сүйектер ұясының өскіні

Жақ сүйектер ұясының өскіні. Өскін сырт жағынан жақ сүйек сияқты қызыл етпен көмкерілген. Ол өте жұқа болғандықтан қабаттарға шартты түрде ғана бөлінеді. Жақ сүйегінде тістің ұяшығы бар. Ұяшықтың шеткі жағы алдыңғы тістер тұсы үш бұрышты, ал үлкен азу тістер маңында трапеция тәріздес болады. Дереккөздер
Бөліктегіш

Бөліктегіш (Разделитель; delimiter) — мәліметтер дестесінің (немесе маркердің) басын немесе соңын ажыратуға арналған өріс. Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Delimiter Delimiter] Дереккөздер
Стресс-лимфоцит

Стресс-лимфоцит (Дауна лимфоцитінің II түрі) —кұрамында, әдеттегіден үлкен базофилдігі темен цитоплазмасы бар лимфоцит. Қан жүйесінде аз. Торшадағы цитоплазма — ядро арақатынасын жоғарылатады. Торшаныц ядросы дөңгелек, әрпішінді немесе бөлшекті, құрамында хроматин жинағы бар. Морфологиялық жағынан лимфоид торшаларына жатады. Дереккөздер
Аппараттық жасақтама

Аппараттық жасақтама (Аппаратное (техническое) обеспечение; hardware) — программаларды немесе мәліметтерді сақтау, өңдеу немесе жеткізу үшін пайдаланылатын физикалық жабдық. Оның құрамына кез келген компьютерлік жүйенің жұмыс істеуіне қажетті негізгі, сыртқы құрылғыларды, терминадтар мен абоненттік бөлімдерді, байланыс құралдарын қамтитын техникалық құралдардың кешені кіреді. Дереккөздер
Адам-машина жүйесі

"Адам-машина" жүйесі, адамдық-машиналық жүйе (Система "человек-машина", человеко-машинная система; man-machine system) — адам мен құрылғыны қамтитын және олар өзара әрекеттесетін кез келген жүйе. Дереккөздер
Қалып, үлгі жасайтын материалдар

Қалып, үлгі жасайтын материалдар. Оған жөн, жүйесіне қарап жасалған балауыздар жатады. Мысалы, тіс техникасында негізгі балауыз құрамына парафин, церезин, шайыр кіреді; олар көбінесе алмалы-салмалы протездердің негізгі үлгісін жасайтын қасыққа керек. Бюгельдік жұмысқа арналған тіс-техникалық балауызға араның балауызы мен парафин кіреді. Сондықтан балауыздың иімділігі мен созылғыштығы өте дәл үлгі алуға мүмкіндік жасайды. Сол сияқты протез бөлшектерін желіммен жабыстыру үшін, көпір тәрізді протездердің ортасын қосуға жарайтын т. б. материалдар бар. Дереккөздер
Аппараттық жасақтама жобасының тілі

Аппараттық жасақтама жобасының тілі (Язык проекта аппаратного обеспечения; hardware design language) — арнайы конструкциялары бар және кей жағдайда, аппараттық жасақтама жобасын әзірлеу, анализ жасау және құжаттамалау үшін пайдаланылатын верификациялық хаттамалары бар тіл. Дереккөздер
Лигазалар

Лигазалар — әртүрлі молекулалардың (белоктардың, нуклеин қышқылының, пептидтердің т. б.) бір-бірімен қосылуына катынасатын ферменттер тобы. Табиғатта кең тараған, белоктарды, липидтерді, углеводтарды түзуде үлкен роль аткарады. 100-ден астам лигазалар белгілі. Кейінгі кезде олар нуклеин қышқылдарын «тігу» үшін биотехнология саласында айрықша қолданылып жүр. Олар өзгеше биологиялық қасиетке ие жаңа ген жасауда да өз орнын алады. Дереккөздер
Аппараттық құралдардың үйлесімділігі

Аппараттық құралдардың үйлесімділігі (Совместимость аппаратных средств) — бір модельдің ішкі жүйесінің немесе сыртқы құрылғысының басқа модельдің ішкі жүйесін немесе сыртқы құрылғысын алмастыруы. Дереккөздер
Бөліктенетін ресурстар

Бөліктенетін ресурстар (Разделяемые ресурсы) — бір уақытта бірнеше процесте пайдаланатын ресурстар. Ішкі сілтемелер *Ресурс Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Resource_(disambiguation) Resource (disambiguation)] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81 Ресурс] Дереккөздер
Антигендік талдау

Антигендік талдау — жұқпалы ауру қоздырғыштарының антигендік детерминанттарының сандық, сапалық кұрамын серологиялық, иммунохимиялық және т. б. әдістердің көмегімен зерттеу. Антигендік талдау вирустарды серологиялық түрлерге және антигендік варианттарға бөлуге мүмкіндік береді. Дереккөздер
Аппараттық қыстырма

Аппараттық қыстырма (Аппаратная закладка) — техникалық құралдармен өңдеуде ақпараттың қауіпсіздігін бұзу үшін оны өңдейтін техникалық құралдар элементтеріне енгізілетін немесе жалғанатын электрондық құрылғы. Дереккөздер
Аппараттық программалық жасақтама

Аппараттық программалық жасақтама (Аппаратно-программное обеспечение; firmware) - компьютердің тұрақты жадының үлкен интегралдық схемасында іске асырылған микропроцессорлық программалық жасақтама. Дереккөздер
Белгі

# Белгі (Признак; search word) — мәліметтерді іздестіру кезінде берілетін мән. # Белгі - қандай да бір ұғымның ойдың шартты немесе символдық бейнелеуі. Белгі (признак) - өсімдік пен малдың анатомиялық, физиологиялық, биохимиялық, өнімдік қасиеттері. Селекция тұрғысынан б. сапалық жөне сандық белгі деп екі топқа бөлінеді. Сапалық б.-ге өзіндік ерекшелігі айқын, бір-біріне қарама-қарсы жұп құратын, әрқайсысына сөз жүзіңде толық анықтама беруге болатын өнімдік немесе биологияльгқ қасиеттер жатады. Мысалы, малдың түсі, қан тобы, қан сарысуындағы белоктің түрлері, т.б. Сандық б.-ге ерекшелігін белгілі бір өлшеммен ғана анықтауға болатын өнімдік және биологиялық қасиеттер жатады. Мысалы, малдың салмағы, сүттілігі, еттілігі т.б. Белгі (математика) Белгі — тұжырымдалған пікірдің орындалатынын немесе орындаламайтынын тексеруге арналған ереже немесе шарт. Бөлінгіштік белгісі Бөлінгіштік белгісі - бір натурал санның екінші натурал санға қалдықсыз бөлінуі жайлы тұжырым айтуға мүмкіншілік жасайтын ереже. Үшбұрыштардың ұқсастық белгісі Үшбұрыштардың ұқсастық белгісі — бір натурал санның екінші натурал санға қалдықсыз бөлінуі жайлы тұжырым айтуға мүмкіншілік жасайтын ереже. Тағы қараңыз * Нәтижелік белгі * Мөлшерлік белгі * Сапалық белгі Дереккөздер Дереккөздер *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CCYQFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fwww.glossary.ru%2Fcgi-bin%2Fgl_sch2.cgi%3FRPwontgqo&eilOEKTvC5B4OBOv_1kZ0B&usg=AFQjCNFn1guIERXO4UcE-5yuSRb0KPmTbg Глоссарий]
Адаптивті маршруттау

Адаптивті маршруттау (Адаптивная маршрутизация; adaptive routing) — есептеу желісіндегі өзгерістерді ескере отырып ондағы ақпаратты жеткізудің ең тиімді жолын тандау. Адаптивті маршруттау жергілікті, орталықтандырылған, үлестірілген және аралас бағдарлау болып бөлінеді. Дереккөздер Cанат: A
Күміс амальгамасы

.]] Күміс амальгамасы . Сынап пен металл жоңқасынан тұрады. Майда металл жонқасының құрамына 68,5%—күміс, 28%—қалайы, 3,5 %—мыс кіреді. Үлкен азу және кіші азу тістеріндегі I, II және V класс қуыстарын пломбалауға арналған физикалық-механикалық қасиеті өте берік (жоғары). Дереккөздер
Трел дәні

Трел дәні. Ауыз іші шырышты қабығындағы туберкулезді жара. Бұл өкпе осы дертке шалдыққанда байқалады. Көбінесе тіс ұстіне, ұрт тұсына шығады. Жара маңына орналасқан кішкене іріңдіктерді автордың атымен Трел дәні дейді. Дереккөздер
Антигендік жылжым

Антигендік жылжым (Дрейф) — вирус антигендерінің өзгеру жолдарының бірі. Мысалы, грипп А вирусының сыртқы белоктары гендеріндегі нуклеотидтер кезегінің аз-аздап үнемі өзгеріп отыруына байланысты антигендердің алғашқы түрі де аздаған өз- геріске ұшырайды. Мұндай туынды антигендерді алғашқы антигендерден ажырату өте қиын. Дереккөздер
Лизин

Лизин — ξ-диаминокапрон қышқылы, алмаспайтын аминқышқылы. Барлық малдар, өсімдіктер және микроорганизмдер белоктары құрамына кіреді. Әсіресе гистондар мен протаминдердің құрамында көп. Вирус белоктарының бәрінде де бар. Дереккөздер
Миотерапия

Миотерапия — миотерапия. Тіс-жақ ауытқуларын шынықтыру арқылы емдейтін ортодонтиялық тәсіл. Жақ пен бет қимылына (мимика) қатысты бұлшық еттердің жақ сүйекке және тістердің үйлесуіне (прикус) қатысуының дұрыстығын ескере отырып, бет-жақ бөлігінің бұлшық еттеріне арналған гимнастикалық жаттығулардан тұрады. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Белгілеу

Белгілеу (Наметка) — #келесі өндеулерді оңайлататын, үзындығы бойынша болімдерге болетін дайындама бетіне таңбалы ойықтар қалдыратын комекші операция; # тесігі бар согылмаларды алу үшін қолданатын операция; # бет пішіннің, өзара орналасудың және басқа да ауытқулардың шақтамаларын график түріндегі сызбаларда корсету; #механикалық өндеу операцияларының алдында жасалатын технологиялық операция қүрамына кіреді. Дайындаманың бетіне тетіктің қарамын, тесіктердің бетін не өңделуге тиісті орындарды белгілейтін нүктелер, сызықтар, сызықіздер салу.Белгілеу механикалық өндеу сапасын арттыру үшін жасалады; # бүйымдардың параметрлерін сызбаларда белгілеу. *Кобламалы белгiлеу (Наметка прошиваемая) — тесілетін орын белгіленгеннен кейін далдаша (перемычка) қиылып, тесік алынатын белгілеу. *Түйық белгiлеу (Наметка глухая) — тесіктері бар биік соғылмаларды қалыптаганда қолданатын белгілеу. Белгілеу (математика) Белгілеу — математикалық объектілерді әріптер, цифрлар және математикалық арнайы белгілер арқылы шартты түрде өрнектеу, сонымен қатар оларды орналастыру ережесі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://en.wikipedia.org/wiki/Designation]
Бөлінген ресурстар

Бөлінген(ортақ) ресурстар (Разделяемые (общие) ресурсы; shareable resources) — бірнеше процестерде немесе бір мезгілде пайдаланылатын ресурстар. Бір мезгілдік нақты да, ұқсастыру да бола алады. Ішкі сілтемелер *Ресурс Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Shared_resource Shared resource] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81 Общий ресурс] Дереккөздер
Антигендік қарғу

Антигендік қарғу (шифт) — вирус антигендерінің өзгеру жолдарының бірі. Вирустардың сыртқы белоктарының гендерінде болған үлкен өзгерістер салдарынан жаңа антигендер түрі пайда болады. Мұндай антигені бар вирустар алғашқы вирустардан түгелдей ерекше болады. Дереккөздер
Абсолют көнелiктi анықтаудың радиокөмiртектiк әдiсi

Абсолют конелiктi анықтаудың радиокөмiртектiк әдiсi - атмосфераның беткі қабаттарындағы азот атомдарына ғарыштық сәуле нейтрондарының тигізген әсері нәтижесінде изотопты тотығымен араласа отырып, өсімдіктер құрамына ену мөлшерін салыстыра зерттеуге негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі. Тірі кезінде радиоактивті көміртек тотығын өз бойына осылайша жинақтаған өсімдіктер (организмдер) өлгеннен кейін шөгіңділер құрамына енеді де, көміртекке тән радиоактивті он төртінші изотоптың оларға кірігу процесі толықтай тоқталып, бұрын кіріккен изотоптың ыдырау процесі басталады; зерттелмек нысандағы он төртінші көміртек мөлшерін зерттелу сәтінде қалыптасып жатқан өзге ұқсас түзілімдер құрамындағы осы изотоп мөлшерімен салыстыру нәтижесінде сол нысанның көнелегін біршама дол анықтауға болады; өте жас түзілімдер көнелігін анықтауда ғана тиімді. Дереккөздер
Миелома

Миелома (плазмоцитома) — плазмалык торшалардың бүкіл организмге таралуы. Ол моноклональды иммуноглобулиндер немесе олардың бөл-өте көбеюімен, тканьді органдарды зақымдауымен, әсіресе бүйрек және суйекті бұзуымен сипатталады. Негізгі морфологиялық өзгеріс — қатерлі ісіктің сүйекті бұзуы. Дереккөздер
Аралас ойнатқыш

Аралас ойнатқыш (Комбинированный проигрыватель; combination player) — дыбысты әp түрлі типті дискілерден жаңғыртуға арналған құрылғы. Мысалы, CD-ROM дискілері мен дыбыстық жинақы-дискілер. Дереккөздер
Белгілеу сызығы

Белгілеу сызығы (Линия разметки; Rule line) — дисплей экранындағы терезелерде көлденең немесе тік бағытта орналасып, көрініп тұратын басқару сызықтары. қ. Стандарттық сырғыту жолы. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CB0QFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.answers.com%2Ftopic%2Frule-line&eiROMKTqfCGoGbOv6LsZ4B&usg=AFQjCNGn3C3CscrRI0f4ypneYXxVZir9HQ rule line: Definition from Answers.com]
Жарақаттық келте кесу

Жарақаттық келте кесу. Зақымдалу түріне қарай: кесілген, жырылған, сойылған, тістелген, оқ тиген болуы мүмкін. Мұрын, жақ, бет, тіл, құлақ жарғағы әр алуан механикалық әсерлерден жарақаттанған жағдайда ампутация жасалынуы ықтимал. Дереккөздер
Атаулар бірегейсіздігі

Атаулар бірегейсіздігі (Неуникальность имен; names nonunique) - компьютерлік тілдің бір немесе бірнеше ақауды бір атаумен белгілеуге мүмкіндік беретін қасиеті. Бірегейсіз атауға қатынау кезінде нақтылаушы пайдаланылады. Дереккөздер
Вирустардың плеоморфизмі

Вирустардың плеоморфизмі — вирустардың морфологиялық түрлерінің кептігі. Мысалы, грипп вирусының бір тобында ұзынша, сопақша жзне дөңгелек түрдің кездесуі Вирустардың плеоморфизмі көбінесе жаңа бөлініп алынған вирустарға тән. Вирустардың плеоморфизмі вирустар түзілуінің және бүршіктенудің ақырғы сатысының (жиналу және торшадан шығу) салыстырмалы езгермелілігін көрсетеді. Дереккөздер
Жарылу

Жарылу. Тканьдердің икемділігі нашарлағанда пайда болатын сызат. Ерін жиегі күн сәулесі, не күйіп, не жел әсерінен кеуіп, құрғаи жарылады. Бұған қосымша ерінді жалай беру де, тілді одаи да бетер тіле түседі. Дереккөздер de:Sprödbruch en:Fracture es:Fractura (geología) eu:Fraktura fa:شکست fi:Haurasmurtuma fr:Rupture (matériau) gl:Fractura mecánica he:שבר (הנדסה) io:Rupto it:Frattura (metallurgia) ja:断口 lv:Plaisa nl:Breuk (mechanica) pl:Przełam ru:Трещина
Антигендер

Антигендер (antigen; — карсы; — шығу тегі) — қанға еніп, ерекше антиденелерді қалыптастыруға қабілеті бар полисахаридті немесе ақуызды заттар. Барлық ақуыздарда өте ауыр дерттен қорғау қасиеті бар. Мысалға, адам жұқпалы аурулардың қоздырғышымен залалданғанда, адам ағзасында оны осы ауру қоздырғыштарынан қорғайтын антиденелер түзіледі. Антигендер — гендеp жағынан ерекше бөлек немесе олардың жасанды түрлері. Организмде арнайы иммундық (антидене, немесе әсерленген лимфоцит клеткаларын жасау) жауап туғыза алады. Антигендік қасиет барлық тірі организмдердің макромолекулаларына — белоктарға, полисахаридтерге, карбогидраттарға, липополисахаридтерге (табиғи антигендер) және бір қатар күрделі жасанды полимерлерге (жасанды антигендер) тән. Барлық табиғи Антигендер белгілі бір биологиялық түрге тән, ал өзара олар тәнсіз, яғни әр түрге тән. Физико-химиялық қасиеттеріне қарай олар кор пускулдық (мысалы бактериялар), ерігіштік (мысалы токсиндер мен ферментер) болып бөлінеді. Антигендер қүрамында әрдайым иммундық жауаптың тәндігіне жауапкер детерминанттар болады. Бұл жауапкершілік Т-лимфоциттердің рецепторларына жабысу және қорғаныс жауаптарын тұрақтандырумен байланысты. Көпшілік Антигендер құрамында бірнеше тәнді және тәнсіз детерминанттар болады, сөйтіп олар к ө п немесе бір валентті бола алады. Егер мұндай антигендердің құрамында бөтен заттар болмаса, оларды д а р а Антигендер деп атайды. Антигендердің иммундық жауап туғызуын күшейту үшін оларды кейде минерал майына немесе басқа бір инертті қосымша әсерсіз заттарға қосады (депанентті Антигендер) Антигендердің тағы бір түрі — белгілі (енді) Антигендер. Олардың мо- лекулаларына радиоактивті изотоптар, ауыр металл атомдары, флюоресцентті бояулар енгізіледі, сондықтан олар морфологиялық және серологиялық зерттеулерде өте жақсы көрінетін болады. Дереккөздер
Ауыздың уылуы

Молочница — ауыздың уылуы. Ашытқы тәріздес кандида саңырауқұлағының өсіп-өнуге ыңғайлы жағдай туғанда, патогендік қасиетке ие болып, паразиттік күйге көшіп сырқаттық процесс туғызуы. Бұл жедел ауыз кандидозы (молочница)—емшектегі баланы жиі мазалайды. Оған тағы да әр түрлі созылмалы аурулар кезінде болатын зат алмасудың бұзылуы, қан мен организм тканьдеріндегі қышқылдардың артуы да себеп болады. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер fa:کاندیدیازیس sv:Kronisk mukokutan kandidos
Адрес модификаторы

Адрес модификаторы (Моди-фикатор адреса; address modifier) — адресті түрлендіру/ модификациялау мақсатында алғашқы адреске қосылатын түрақты сөз тіркесі; алғашқы адресті өзгерту мақсатында оған үстемеленетін адрестік тұрақты. Дереккөздер Cанат: А
Буклет

Буклет(бүктеме) (Booklet, folder, leaflet) — параллель беттестіру арқылы бірнеше бетке қатталған бір параққа басылган құжат. Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Booklet Booklet] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82 Буклет] Дереккөздер
Анальгин

.]] Анальгин.Стоматологиялық практикада бет-жақ тұсында әр алуан себептермен (тіс ауруы, бет және үшкіл нервтерінің невралогиясы, жара, ауыздың ойылуы, тіс ұяшығының қабынып ауыруы т. б.) болатын ауруды басу, бәсеңдету үшін қолданылады. Сонымен қатар премедикация жасарда тыныштандырғыш және ұйықтатқыш дәрі-дәрмектермен қоса беріледі. Дереккөздер
Лизогения

Лизогения — бактериялар мен кейбір бактериофагтардың симбиозы. Мұндай бактериофагтар торшада ерекше жұқпалы емес профаг түрінде сақталады. Лизогенияның негізі жөніндегі теорияны 50-жылдардың басында А. Львов құрған. Профагы бар торшаларды лизогенді деп атайды, ал өсіп жетілген фаг бөлшектерін шығаратын торша қасиетін лизогендік дейді. Лизогендік — бактерия штаммының тұрақты қасиеті. Лизогенді торшалардың профаг қатысымен анықталатын жаңа қасиеттері де болады, оның ішінде фагпен екінші рет зақымдауға төзімділігі. Бұл төзімділік лизогендік бактерияда репрессор белогының болуымен байланысты. Ол белок профагтың ДНҚ-ның бақылауымен түзіледі де, фагтың вегетативті кебеюіне жауапты фаг генінің көбеюін тежейді. Лизогения — бактериялардың өзгерушілігі мен тұқым қуалаушылығын тексеруге өте қолайлы үлгі. Дереккөздер
Бенчмарк

Бенчмарк(Benchmark) — есептеу желісінің шапшаң әрекеттігін анықтауға пайдаланылатын стандартты бағдарлама. Әдетте, ол кейбір тапсырмалар қоспасын құрамына енгізеді. Бенчмарк-мәселе (Бенчмарк задача; benchmark problem) — есептеу желісінің сипатын бағалауға арналған мөселе. Бенчмарк-баға (Бенчмарк-оценка; benchmark study) — есептеуіш жүйені таңдау мақсатымен берілген оның мүмкіндіктерінің салыстырмалы бағасы. Дереккөздер Сілтемелер: *[https://7kun.kz/benchmark-degenimiz-ne/ Бенчмарк дегеніміз не?]
Араластыру

Араластыру (Хеширование; hashing) — тез іздестіру мен кестелік түрлендіру мүмкіндігін жасақтайтын кестені ұйымдастыру әдісі. Бүл әдіс күтпеген жағдайда кестеге қосымша жаңа элемент енгізілген кезде ерекше пайдалы, мысалы, компиляторларда символдар кестесіне тән. Аралас кестеге енгізілетін әрбір элементтің ерекше кілті болады, ал енгізудің өзі кесте адрестері аумағының ішінде жататын бүтін сандар жиынына (аралас функция мәндеріне) кілтті бейнелейтін аралас функция арқылы жүзеге асырылады. Көрсетілген функция кесте адрестері бойынша кілттерді біркелкі үлестіруді қамтамасыз етуі тиіс. Алайда мұндай бейнелеу өзара бір мәнді бола алмайды. Әр түрлі екі кілтке бір ғана адрес сәйкес келуі мүмкін. Жалпы жағдайда аралас функция мәнін кестедегі негізгі адрес анықтайды. Егер осы адресі бар ұяшық бос болмаса, онда келесі адрестерді бос ұяшық табылғанша тексере береді (сонымен бірге кестенің сақиналық құрылымы бар деп есептелінеді) жоне элемент өз кілтімен бірге осы бос ұяшыққа орналастырылады. Кестедегі элементті іздестіру үшін ұқсас алгоритм пайдаланылады. Алдымен кілтке сәйкес аралас функция мәні есептеледі де, көрсетілген адрес бойынша тұрған кесте элементі тексеріледі. Егер элемент кілті талап етілген кілтпен сәйкес келсе, онда элемент табылған болып саналады, ал олай болмаған жағдайда керекті кілті бар элемент немесе бос ұяшық табылғанша кестенің келесі ұяшықтары тексеріледі. Соңғы жағдай кестеде іздестірілген кілттің жоқ екендігін айғақтайды. Өйткені жаңа элементті енгізу процедурасы міндетті түрде осы бос ұяшықты пайдаланған болар еді. Бұл әдіс тек кесте мөлшері орналастырылатын элементтер санынан біршама көп болған жағдайда ғана қолданылады. Егер аралас кесте 60%-дан артық толтырылмаса, онда оған жаңа элементті орналастыруға орта есеппен екіден көп емес ұяшықты тексеру қажет. Аралас функция мәні бос емес ұяшыққа сәйкес болған жағдайда туындайтын қақтығыстар мәселесін шешу үшін айтарлықтай күрделі әдістер пайдаланылуы мүмкін. Сонымен бірге бұл жағдайда кестелік түрлендіру жылдамдығы айтарлықтай артады. Кестелік түрлендірулер мен жаңа элементтерді орналастыру бірінен кейін бірі орындалады. Сондай-ақ кестеден элементтерді жойғаннан кейін босаған кеңістік қайтадан пайдаланылмайды. Дереккөздер
Миссенс-мутациялар

Миссенс-мутациялар - геномда бір нуклеин негізінің алмасуымен байланысты пайда болған мутациялар. М.-м. сәйкес вирус белогінің тиісті жерінде аминқышқыл алмасуын туғызады. Бұл мутацияларды көбінесе зақымданған белоктарды зерттеу әдісімен тура табады және сол белоктардың қасиетін зерттейтін қосалқы әдіспен де анықтайды. М.-м,- дың өте жақсы зерттелген түрі — температураға сезімтал және суыққа бейімделген миссенс-мутанттар. Дереккөздер
Аралық

Аралық — # Cаптағы, ұрыс алдындағы, ұрыстық және жорықтық реттегі әскери қызметшілердің, қарулардың, машиналардың, ұшу апараттарының, кемелердің, сондай-ақ бөлімшелер мен бөлімдердің арасындағы майданшеп бойынша қашықтық; # Көршілес қарулар снарядтарының көрші түсу нүктелері арасындағы майданшеп бойынша кашықтық; # Зениттік басқарылатын ракеталарды жіберу, сондай-ақ торпедалар жіберу кезіндегі аралық үзіліс; # Бірінен кейін бірі ұшқан ұшақтардың (тікұшақтардың) бір шектен не бір нүктеден кезектесе ұшып өтуге тиіс кауіпсіз уақыт аралығы. Дереккөздер bg:Интервал ca:Interval cs:Interval da:Interval de:Intervall en:Interval eo:Intervalo es:Intervalo et:Intervall fr:Intervalle hr:Interval ka:ინტერვალი la:Intervallum nl:Interval no:Intervall pt:Intervalo ru:Интервал simple:Interval sk:Interval sl:Interval sr:Интервал su:Interval sv:Intervall uk:Інтервал
Вирус антигендері

Вирус антигендері сыртқы қабықшада немесе вирус капсидінде орналасқан белок не белогы бар қүрамалар. Олар қүрамына өздері өсіп көбейетін клеткалардың антигенді бөлшектерін қосып ала алады. Вирус антигендері вириондық (вириондардың қүрамына кіретін) және вирус туғызатын (зақымдалған торшада болатын) болып бөлінеді. Дереккөздер
Еске түсіру

Еске түсіру — көз алдына келтіру, елестету. Еске түсіру ұзақ мерзімді жадыңан қажет ақпарат іздеумен, қалпына келтірумен және алумен байланысты ақыл-ой әрекеті. Еске түсіру еске алудың ырықты нысаны ретінде көрінеді. Ж.Аймауытов: "...еске түсіру өнері дегеніміз — ойлау өнері... Байланыстардың мәнісі — ойлау деген сөз", — дейді. Дереккөздер
Атаулы арна

Атаулы арна (Именованный канал; named pipe) — бір процестің басқа жергілікті немесе қашық орналасқан процеске мәліметтер жеткізуіне мүмкіндік жасайтын процестер арасындағы әрекеттестіктің тетігі. Дереккөздер
Аралық сақтау буфері

Аралық сақтау буфері (Буфер промежуточного хранения; buffer gaping exchange) — компьютерде жұмыс істеп отырған адамның пайдалануына берілген жедел жад аймағы. Осы буфердің көмегімен мәліметтерді кестенің бір бөлігінен екінші бөлігіне, бір терезеден екінші терезеге немесе Windows-run бір программасынан екінші программасына ауыстыруға болады. Дереккөздер
Абсолют көнелiктi анықтаудың рубидий-стронциилiк әдiсi

Абсолют көнелiктi анықтаудың рубидий-стронциилiк әдiсi — сексен жетінші нөмерлі рубидийдің (ль87) радиоактивті ыдырауы нәтижесінде оны кіріктіретін таужыныстар мен минералдар құрамында стронцийдің сексен жетінші изотопы қалыптасуын зерттеуге негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі. Бүл әдісті кейде жай ғана стронцийлік әдіс деп те атайды. Дереккөздер
Орал Таңсықбаев

Орал Таңсықбаев (14.01.1904, Ташкент - 18.04.1974, Нүкіс) - кескіндемеші, КСРО халық суретшісі (1963), КСРО Көркемсурет академиясының толық мүшесі (1958). Ұлты — қазақ. 1929 жылы Пенза көркемсурет училищесін бітірді. О.Таңсықбаевтың алғашқы творчестволық кезеңіндегі еңбектеріне ("Көш", 1931, Мәскеудегі Шығыс халықтары өнерінің мұражайы) композиция құрылымының монументтілігі тән. 1940 жылдары О.Таңсықбаев шығармаларының көркемдік шешімінде реалистік нақтылық басты орын ала бастады. "Туған өлке" (1951, Ташкент, Өзбек КСР өнерінің мұражайы), "Қарақұм ГРЭС-індегі таң" (1957, Мәскеудегі Шығыс халықтары өнерінің мұражайы), "Шарбақ құрылысында" (Мәскеудегі КСРО Суретшілер одағының қорында) атты пейзаждық картиналарында кеңестік Өзбекстанның әсем табиғаты мен өлке тынысын шынайылықпен бейнеледі. О.Таңсықбаев театр декорация эскиздерінің (В.В.Великановтың "Қалқаман-Мамыры", 1938, Алматыдағы Қазақтың опера және балет театры), монументті кескіндемелердің (Мәскеудегі Халық шаруашылығы жетістіктерінің көрмесіндегі Өзбек КСР павильонының панносы, 1952-54) және көптеген портреттердің авторы. О. Таңсықбаев реалистік кескіндеменің негізін қалаған тұңғыш кәсіби суретші. Оның шығармаларының өзектілігі шыншылдығында жатыр. Пейзаждық жанрдағы шығармалары лирикалық сезімге толы, табиғат оның түсінігінде өте ауқымды және шексіз ұғым. Суретшіні өз ұлтымен табыстырған туындысы "Қалқаман—Мамыр" спектакліне жасаған декорациясы. Суретшінің әлемдік өнер көкжиегінде көрініс тапқан картинасы "Көшпенділер". Классик кескіндемешінің әрбір көркем туындысында рең, бояу үндестігі, форма, көлем, пластикалық анатомия, перспектива, ауқымды кеңістік заңдылықтары қатаң сақталған. Ол өз шығармаларында бояу қанықтылығы үндестік нюанстарын, байланыс құпиясын дәл таба білген. Өзбек КСР-інің Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1973). Ленин ордені және басқа 4 орденмен марапатталған. Бірнеше еңбектері Қазақтың көркемсурет мұражайында сақтаулы. Дереккөздер
Буль матрицасы

Буль матрицасы (Булева матрица; boolean matrix) — әрбір элементі «ақиқат» немесе «жалған» мәнін қабылдайтын матрица. Ішкі сілтемелер *Матрица Сыртқы сілтемелер *[http://en.wikipedia.org/wiki/Boolean_matrix Boolean matrix] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%86%D0%B0 Бинарная матрица] Дереккөздер
Пневмовирустар

Пневмовирустар— парамиксовирустар тұқымдастығына кіретін туыстық. Адамның және ірі қара малдың респираторлы-синцитиальды вирусын,сонымен қатар тышқанның өкпе қабыну вирустарын біріктіреді. Пневмовирустар вириондары құрамында гемагглютинин және нейраминидаза табылмаған. Дереккөздер
Мумиялау

Мумификация — мумиялау (құрғатып қатыру). Асқынған тісжегі ауруларын емдеуде ұлпа қалдықтарын шірітпей, сол қалпында дәрі-дәрмек арқылы қатырып кептіреді. Соның арқасында қисық немесе тар тіс өзегіндегі өлі тканьдер қүрғап қатайып зиянсызданады. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі Дереккөздер
Абсолюттi ылғалсыйымдылық

Абсолюттi ылғалсыйымдылық (толық ылғалсыйымдылық) — таужынысты сумен толық қанықтырғанда ол ұстап тұра алатын судың ең көп мөлшері. Суда ісінбейтін таужыныстар үшін абсолюттi ылғалсыйымдылық салмақтық кеуектілікке тең, ал суда өз көлемін үлғайтатын таужыныстар (саздар) үшін ол салмақтық кеуектіліктен артық болады. Дереккөздер
Гистосәйкестік антигендері

Гистосәйкестік антигендері — адам мен жануарлар торшалары бетіндегі түқым қуалайтын, иммунологиялық белсенді аймақтар. Олар басқа организмде иммунды жауап туғызады және бөтен денеден көшірілген тканьдердің аласталуының себепкері болып табылады. Алғашқы рет 1946 ж. Медавар сипаттап жазған. Дереккөздер
Атмохимиялық (газдық) шашырау жиексәулелері

Атмохимиялық (газдық) шашырау жиексәулелрі - пайдалы қазба кен орындары және жер асты сулары көлемінде газ тәрізді өнімдер (мүнай, таскөмір, сынап, газды) немесе АУР радиактивтік бөлшектену нотижесінде пайда болған өнімдердің газ жоне радио-активтік жиексөулелері. Дереккөздер
Графикалық адаптер

Графикалық адаптер (; ) — графикалық кескіндерді мониторға шығаруды басқару құрылғысы. Ол көрсетілетін кескіннің айқындылығын (экранный бірлік көлеміндегі нүктелер саны), түстердің көп түрлілігін анықтайды; мониторды процессормен байланыстыратын қосқышы бар арнайы тақша, оны бейнекарта деп те атайды; Компьютерлердің графикалық кескіндермен жұмыс ұйымдастыруы үшін қойылатын тақша. Графикалық бейімдеуіш тақшасы компьютердің ұлғайту қосқышына орнатылады. Дереккөздер
Бенчмарк-модель

Бенчмарк-модель (benchmark model) — компьютерді мүмкіндігінше пайдалану моделі. Оның негізінде есептеу желісінің өнімділігі салыстырылады және бағаланады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd2&ved0CCcQFjAB&urlhttp%3A%2F%2Fwww.benchmark-models.com%2F&eiyOUKTubpBM3qObT_gLQB&usg=AFQjCNFRz9N7s5FGx_cBE8j5Jl-M8qJvlA Benchmark Models]
Арифметикалық операция

Арифметикалық операция (Арифметическая операция; arithmetical operation) — арифметикалық ереже бойынша орындалатын екі орынды операция ( +,—,*,/ ), сонымен қатар бір орынды таңба өзгерту операциясы (бір орынды + және —). Яғни қосу, азайту, көбейту және бөлу амалдары болып саналады. Дереккөздер
Анжыр кептемесі

]] Анжыр кептемесі (Затор) — көктемгі сең жүру кезеңінде және мұзқұрсау басталар алдында, өзеннің қимасын су іші мұзы мен анжыр массаларының көптеп тастауы. Анжыр кептемесі судың ағысын бөгеп, су деңгейін көтереді және жағалауды су басады. Көбіне көктемгі сең журу кезінде, өзеннің неғұрлым таяз тұстарында болады. Күзгі сең мұз анжыр кептемесіне себеп болатындай көп жинала қоймайды. Анжыр кептемесі су ағысына бөгет жасауының салдарынан өзендегі судың деңгейі көтеріліп, арна маңайы су астында қалады. Анжыр кептемесі — мұзқұрсау алдында, өзен аңғарында су іші мүзы мен анжырдың жиналуы; судың ағысын бөгеп, су деңгейін көтереді, жағалауды су басады. Дереккөздер
Күшәла сықпасы

Күшәла сықпасы. Тіс ұлпасы қабынып, қатты ауырғанда қолданылатын улы дәріден жасалған сықпа. Құрамына күшәла қышқылынан басқа кокаин, тимол немесе преднизолон, танин сияқты дәрілер кіреді. Дереккөздер ru:Мышьяк#Биологическая роль и физиологическое действие
Триоксазин

Триоксазин. Стоматологиялық емдеу, операция алдында науқасты үрей, қорқыныштаи арылтып әрі тыныштандыру үшін ауыртиайтын дорі-дормектердің жансыздандыру қасиетін арттыру мақсатында берілетін дәрі. Дереккөздер
Лимфоцитке қарсы сарысу

Лимфоцитке қарсы сарысу ксеногенді реципиенттерді лимфоциттер жүзгінімен еккенде алынатын арнайы қан сарысуы. Лимфоцитке қарсы сарысу торшалық және қандық иммунды реакцияларды басатын қасиетке ие. Клиникада аутоиммунды және аллергиялық аурулардьі емдеу, сонымен бірге аллотрансплантаттардың өмірін ұзарту үшін қолданылады. Дереккөздер
Графикалық ақпарат

ГРАФИКАЛЫҚ АҚПАРАТ (Графическая информация; image(pattern) information) — схемалар, эскиздер, диаграммалар, графиктер пішіндегі фигуралар немесе бейнелер (көрнекті символдар) түрінде берілетін ақпарат. Дереккөздер
Антикодон

Антикодон немесе қарсыкодон — үш нуклеотидтен құралған тасымалдаушы (транспорттық) РНҚ-ның бөлігі; 3 негізден тұратын топ- РНҚ комплеметарлы кодон т РНҚ молекуласында бекітілген. Ол өз кезегінде үш нуклеотидтен тұратын ақпаратгық (информациялық) РНҚ-ның бөлігі — кодонмен арнайы байланысу арқылы протеиндер полимерлеріндегі амин қышқылдарының орындарын дүрыс анықтап, жасуша цитоплазмасындағы протеиндердің биосинтезін реттеуге қатысады. Дереккөздер en:Transfer RNA#Anticodon
Анестезия

.]] Анестезия , жансыздану. Анестетик күшімен сезімнен айырылу. Белгілі бір жерінің ауырғанын сезбейтіндей етіп жансыздандыру (местная анестезия) деп аталды. Оның өзі инфильтрациялық (шоғырлану) және өткізгіштік боп бөлінеді. Инфильтрациялық анестезия кезінде ауыртпайтын дәрі жақ сүйек қабығының асты-үстінде, беттің жұмсақ тканьдеріне берілсе, өткізгіштік анестезияда ауыртпайтын дәріні үшкіл нервтің шығатын жеріне енгізеді. Дереккөздер
Поксвирустар

Поксвирустар — құрамында ДНҚ-лы бар шешек вирустарының тұқымдастығы. Көп вирустардан ірі, құрылысы күрделі. Цитоплазмада көбейеді. Сырт пішіні сопақша немесе тік бұрышты, ұзындығы 200—400 нм. Біліктерінің қатынасы 1,2—1,7. Поксвирустар геномы қос тізбекті сызықты ДНҚ , м. с. 160000000—200000000. Бұл тұқымдастық 2-ге бөлінеді: насекомдар және омыртқалылар вирустары; Кейінгілері 6 туыстасқа бөлінеді. Дереккөздер
Графикалық бағыттауыш

ГРАФИКАЛЫҚ БАҒЫТТАУЫШ, ГРАФИКАЛЫҚ ШОЛУШЫ (Графический навигатор, графический обозреватель; graphical browser) — гипермедиада — пайдаланушыга желіде бағыттауды орындауға мүмкіндік беретін, гипермедиялық тораптар мен байланыстарды ұсынатын графикалық қүралдар. Дереккөздер
Арифметикалық ығысу

Арифметикалық ығысу (Арифметический сдвиг; arithmetic shif) — таңбаның орнын қоспағанда, ұяшықтың немесе регистрдің барлық позициясы бойынша ығысу; барлық сан тізбегін сан таңбасының орнын өзгертпей (сөзді) жылжыту. Дереккөздер
Атауын тағайындау

Атауын тағайындау (Инициализация; initialization) — программалық айнымалыларды (адрестерді, санауыштарды, ауыстырып қосқыштарды, индикаторларды, нүсқағыштарды) нөлге қою немесе программа орындалар алдында оларға басқа бастапқы мәндерді беру. Дереккөздер en:Initialization
Сүйек қабығы

Сүйек қап, сүйек қабағы (, регі — маңында, қасында, os — сүйек) - қаңқа сүйектерінің сыртқы дәнекер ұлпалы қабығы. Сүйекқап — сыртқы — талшықты және ішкі —клеткалы қабаттардан құралған. Оның сыртқы қабатын қоректендіруші қан тамырларына бай коллаген талшықтарының будалары түзеді. Бұл қабатқа бұлшықеттер сіңірлері мен сіңірлі байламдар бекиді. Сүйекқаптын ішкі қабатын жіңішке талшықты дәнекер ұлпасы. Сүйеккап — сүйектің сынғаннан немесе жарылғаннан кейінгі қалпына келу процесін (регенерациясын), коректенуін, көлденеңінен қалындап өсуін қамтамасыз етеді. Дереккөздер
Арифметикалық - логикалық құрылғы

Арифметикалық - логикалық құрылғы (Арифметико-логическое устройство; arithmetic and logical unit) — арифметикалық-логикалық операцияны орындайтын процессордың қызметтік бөлігі. Арифметикалық логикалық бірлік тұжырымдамасын 1945 жылы Джон фон Нейман EDVAC туралы жариялауында ұсынған; ол қазіргі классикалық фон Нейман компьютер архитектурасының құрамдас бөліктерінің бірі болды. Дереккөздер
Гепадновирустар

]] Гепадновирустар — бөлек тұқымдас болады деген болжам айтылып жүрген вирустар тобы. Оларға адам В гепатитінің вирусы, орман суырының, қызыл және жер тиындарының, пекин үйрегі гепатитінің вирустары енеді. Вириондарының диаметрі 42—45 нм, пішіні шар тәріздес. В гепатитінің вирионының (Дейін бөлшектері) құрамында қалыңдығы 2 нм мембранамен қоршалған қос жіпті сақиналы ДНҚ бар. Вирус құрамында 3 түрлі антиген бар: сыртқы (НВЗА), ішкі (НВсА) және ауру туғызатын қасиеттерімен байланысты антиген (НВеАд). В гепатитінің вирусы тамақ немесе нәжіс арқылы жұқпайды. Дереккөздер
Лимфа безі

Лимфа безі , кейде Лимфа түйіні — пішіні дөңгелек немесе сопақша келген, лимфа тамырларының бойында орналасқан, лимфоциттердің түзілу процесі (лимфоцитопоэз) жүретін шеткі қантүзу мүшесі. Лимфа бездерін сыртынан дәнекер ұлпалық қапшықпен қапталған. Ол коллаген талшықтарынан, аздаған эластин талшықтарынан және миоциттерден құралған. Дәнекерүлпалық қапшықтан лимфа түйіндері ішіне тарала енетін дәнекерүлпалық перделікгер бір-бірімен торлана жалғасып, лимфа түйіндерінің негізін (стромасын) құрайды. Олардың аралықтарында лимфа түйінінің негізгі қызметтерін атқаратын оның паренхимасы орналасады. Паренхиманың негізін ретикулалы ұлпа құрайды. Лимфа бездері сыртқы — қыртысты заттан, ішкі — бозғылт заттан және осы заттардың аралығындағы — қыртысмаңы (паракортикальды) аймақтан тұрады. Қыртысты затты лимфобласттардан, макрофагтардан, дендритті жасушалардан және лимфоциттерден түзілген лимфа бездеріі және қапшық пен бездер аралығындағы шеткі қойнау құрайды. Бозғылт затты перделікгер, орталық қойнаулар, лимфоидты ұлпадан құралған жүмсақ баулар түзеді. Қыртысмаңы аймағын перделікгер, аралық қойнаулар мен төменгі лимфа бездері және жұмсақ баулар құрайды. Шеткі, аралық және орталық қойнаулармен ретикулалы ұлпа арқылы лимфа сүзіле ағып, механикалық және биологиялық тазартулардан өтеді. Лимфа бездерінде фагоцитоз арқылы бөгде заттар жойылады, Т-және В- лифоциттер, иммунды денелер түзіледі. Лимфа түйіндері организмдегі қорғаныс және қантұзу қызметтерін атқарады. Лимфа бездерінің көп сандысы бүкіл денедегі лимфа тамырларына жалғанған. Олар В және Т жасушаларын қамтыған лимфоциттердің негізгі тораптары. Иммундық жүйе функциясының дұрыс болуында Лимфа бездерінің маңызы зор, ол апасыела рак жасушалары бар бөтен бөліктерді сүзумен болады; бірақ лимфа бездерінің уқайтару (detoxification) функциясы жоқ. Лимфа жүйесінде лимфа бездері екінші реттік лимфоидты орган болып табылады. Лимфа безі талшықты капсулаға оралған болып, ол сыртқы қабық пен ішкі медулладан құралады. Лимфа түйіндері ұсақ фарингиттен қатерлі ісікке дейінгі дерттерден қабынады, немесе ұлғаяды. Лимфа бездерінің жағдайы қатерлі ісік кезеңінде өте маңызды есептеледі, сол бойынша қандай емдеу әдісін қолдануды және қалай болжам жасауды белгілейді. Лимфаденопатия - ұлғайған немесе ісінген бездер ауруы. Лимфа бездері қабынған немесе ұлғайған кезде қатаюы немесе босауы мүмкін. Шеткі лимфа бездері Шеткі лимфа бездері — шеткі иммунитет органдарының бірі. Ол лимфаны кұрамында бөтен антигені бар ткандардан алады. ШЛБ не В-лимфоциттер жілік майынан, ал Т-лимфоциттер тимустан түседі де біріншісі қыртыс кабатында (тимус тәуелді емес аймақ), екіншісі паракортикалді (тимус тәуелді) аймақта орналасады. Иммундық жауап кезінде тимус тәуелді аймақ ұлғаяды. Фолликулаларда көбею орталықтары дамиды, олардың маңайында плазмалық торшалар пайда болады. Дереккөздер
Адрестелетін жад

Адрестелетін жад (Адресуемая память; addressed memory) — орталык процессор қатынай алатын жад. Оның мөлшері 2"-ді қүрайды, п — машиналық адрестің разрядтар саны. Адрестелетін жад компьютердің нақты физикалык жадынан көп те, аз да болуы мүмкін. Дереккөздер
Трипсин

Трипсин — асқазан безінің ферменті —белоктарды амин қышқылдарына дейін ыдыратады. Шіріген ұлпаларды, ұйыған қаиды, бездердің шығаратын қою затын жібітеді. Қабыну процесін басады. Бұл ферменттің қасиеті периодонтитті электрофорез әдісімен емдегенде, яғни тіс түбіріне тұрақты ток арқылы бағыттағанда байқалады. Тіс каналын микробтан және жұмсарған дентин қалдықтарынан арылтып, периодонтит бетін қайтарады. Трипсин — протеолиттік фермент. Өте таңдамалы қызмет атқарады. Негізгі амин-қышқылдарыныц (лизин, аргинин) арасындагы байланысты ыдыратады. Белоктардың бірінші сатылы құрылымын зерттеуде және белоктар мен нуклеопротеидтерді беліп алу үшін- кеңінен қолданылады. Қызметіне ыңгайлы рН—7,8—8,0. Вирусологияда тканьдарды езіп торшалар өсіндісін алу және оларды шыны бетінен сылу үшін қолданылады. Дереккөздер
Антимутагендер

Антимутагендер - мутациялар санын азайтатын факторлар. Оларға ген зақымын түзейтін (репарация) ферменттер жүйесі, мутагендер әрекетін тежейтін торшаның табиғи метоболиттері жатады. Мутагендер күшін кейбір физикалық факторлар да төмендетеді. Мысалы, жарық сәулесі (фотореактивация), төменгі температура. Дереккөздер
Кездейсоқ сандар бергіші

Кездейсоқ сандар бергіші (Датчик случайных чисел; randon number generator) — тәуелсіз кездейсоқ сандар тізбегін құруға арналған электрондық құрылғы. Бүл жерде ықтималды үлестіру (0,1) интервалында бірқалыпты үлестіруге (яғни кездейсоқ шаманың (0,1) интервалында жататын кез келген кесіндіге түсу ықтималдығы осы кесіндінің үзындығына тең) жуық. Уақыт бергіш (Датчик времени (цифровой датчик) — уақыт аралығын өлшеп отырып, уақыттық басқару сигналдарын, сонымен қатар әр түрлі басқару жүйелерінде ағымды уақыттың белгілерін жеткізуге арналған құрылғы. Уақыт бергіштер ретінде уақыттық белгілерді арнаулы бағдарламамен есептеп және шығарып отыратын арнайы санауыштар қолданылады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd3&ved0CC0QFjAC&urlhttp%3A%2F%2Fbse.sci-lib.com%2Farticle103397.html&eiqOcKTpfHDcSbOquvgKsB&usg=AFQjCNFKmmeBDoy3V6yhjc5TXrPexbi0KQ Случайных чисел датчик]
Графикалық бекет

ГРАФИКАЛЫҚ БЕКЕТ (Графическая станция; graphig station) — графикалық ақпаратты өндеу жүйесін қүруға арналған программалық аппараттық құралдар кешені (автоматтандырылган -жобалау жүйесін Коса есептегенде). Дереккөздер
Анестезин

.]] Анестезин. Ауыздың шырышты қабығы ойылған, жараланған, тіл қабынған кезде ауруын бәсеңдету, тіс тканьдерінің сезімталдығын азайту үшін ұнтақ күйінде себіледі немесе май түрінде жағылады. Дереккөздер