kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тасшағыл ауылдық округі

Тасшағыл ауылдық округі — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Тасшағыл, Қоғам, Қоныстану ауылдары кіреді. Орталығы – Тасшағыл ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1732 адамды (891 ер адам және 841 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Фатима Қадырбайқызы

Фатима Қадырбайқызы (; 12 наурыз 1951 жыл, Отыз-Адыр стансасы, Қарасу ауданы, Ош облысы, Қырғыз КСР) — КСРО ауыл шаруашылығына еңбек сіңірген экономист маман, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1974), КОКП ХХV съезінің делегаты (1976). Өмірбаяны Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген (1976). 1968–1980 жылдары Алғабас ауданы Бөген кеңшарында, 1980–1987 жылдары Алғабас ауданы атқару комитетінде төраға орынбасары. 1987–1995 жылдары Алғабас ауданы Майбұлақ кеңшарының директоры. 1996–1998 жылдары Алғабас өндірістік кооператив төрайымы. 1998–2000 жылы облыстық ІІБ — ИЧ/167/10 мекемесінің шаруашылық директоры. 2002 жылдан облыстық Ішкі саясат департаментінде қызмет істеді. Марапаттары Еңбек Қызыл Ту (1973), Ленин (1976) ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Шортанбай ауылдық округі

Шортанбай ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Шортанбай, Жасталап ауылдары кіреді. Орталығы – Шортанбай ауылы. Сипаттамасы Округ оңтүстігі мен батысында Ресей Федерациясымен, солтүстігінде Дыңғызыл ауылдық округімен, ал шығысында Бөкейхан ауылдық округімен шектеседі. Округ аудан орталығынан 56 км, облыс орталығы Атыраудан 260 км қашықтықта орналасқан. Округке Орталық, Түйгішауыл, Жасталап елді мекендері, Тайарал, Пионер лагері жерлері қарайды. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1460 адамды (703 ер адам және 757 әйел адам) құрады. Тарихы Бұл өңірдің барлығы ертеректе Кордуан селолық Кеңесіне қараған, одан кейінгі жылдарда Байда селолық Кеңесі болып, орталығы қазіргі Котяев ауылына бірнеше елді мекендер Шортанбай, Байда, Жасталап т.б. қараған. Ал Шортанбай селолық кеңесі болып 1963 жылы құрылған. Инфрақұрылымы Округте 3 мектеп, 1 учаскелік аурухана, 2 ФАП, 2 мөдениет үйі, 2 кітапхана, 16 шаруа қожалығы жүмыс жасайды. Округ әкімдері Селолық Кеңес төрағалары, округ әкімдері болып әр жылдары Ж.Мұсағалиев, К.М.Волгина, Н.Мендәлиев, И.Ғауатов, Ш.Аташева, Х.Ізбасов, Ж.Қаражауов, Ж.Бегәлиев, Ө.Қазиев, С.Жәнесов, Б.Н.Шурин жұмыс жасады. Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер * Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі Дереккөздер
Саз (аспап)

Cаз — ішекті музыкалық аспап. Саздың алмұрт пішінді ағаштан жасалған негізі 10 — 14 ладтық ұзын мойынға жалғасады. Оның жалпы ұзындығы 500 — 1200 мм. Саз Орталық Азия, Ауғанстан, Түркия, Иран, Дағыстан, т.б. халықтар арасында кең тараған. Ұйғыр, өзбектердің дутар аспабына ұқсас. Саз әншілерді сүйемелдеуде және халық аспаптар ансамблінде пайдаланылады. Дереккөздер:
Билікөл ауылдық округі

Билікөл ауылдық округі — Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Әбдіқадыр, Дарбаза, Жылыбұлақ, Қарабастау ауылдары кіреді. Орталығы – Қарабастау ауылы. Жер көлемі 1124,2 шаршы шақырым. Ауыл шаруашылығына жарамды жері 107797 га, оның ішінде тәлімді жері 5288 га, мал жайылымдығы 57105 га, шабындығы 4333 га, суармалы 287 га. Округ аумағында Билікөл су айдыны бар. Инфрақұрылымы 2 орта, 2 негізгі, 2 бастауыш мектеп, балабақша, мәдениет үйі, 2 кітапхана, ауылдық амбулатория, фельдшерлік пункт жұмыс істейді. Дереккөздер
Жұмагелді Омарұлы Байжанов

Жұмагелді Омарұлы Байжанов(1950 жылы туған) – техника ғылымның докторы (2003), профессор (2004). Қарағанды политехнологикалық институтын бітірген (1976). Қарағанды индустриялық құрылыс жобалау-технологикалық институтында сектор жетекшісі, бас технолог, бас инженер (1987–1991), Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде доцент, кафедра меңгерушісі (1991–2003). 2004 жылдан осы университте декан қызметінде. 2002 жылы «Развитие теории и практики и получения экструзионного бетона и железобетона» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Байжанов 112 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы. Дереккөздер
Павел Степанович Белан

Павел Степанович Белан (1927 жылы туған, қазіргі Ақмола облысы Ақкөл ауданы) – тарих ғылым докторы (1990). ҚазМУ-ды (1952, қазіргі ҚазҰУ) және Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археол. және этнол. ин-тының аспирантурасын (1960) бітірген соң осы интитутта кіші, аға жетекші және бас ғыл. қызметкер болып жұмыс істеді. Белан 150-ден астам ғыл. жарияланымның («Казахстанцы в боях за Ленинград», 1973; «На всех фронтах: казахстанцы в сражениях Великой Отечественной войны [[1941–1945 жж.]]», 1995) авторы. Дереккөздер
Тамабек

Тамабек (2022 ж. дейін — Амангелді) — Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл, Шәкіров ауылдық округі құрамында. Географиялық орны Аудан орталығы - Қаратау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 75 км жерде, Талас өзенінің шығыс жағындағы жусан мен шалғын шөп өскен қоңыр топырақты далада және шөлейтті жерде орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі Елтай (Чкалов) ұжымшары негізінде қалыптасты (1929). Ол кейіннен асыл тұқымды қой өсіретін Амангелді кеңшары болып құрылды. ІІ - дүниежүзілік соғыс жылдарында бұл ауылдан майданға жүздеген арғымақтар бапталып жөнелтілді. 60-жылдардан бастап қаракөл қой шаруашылығымен шұғылданды. Бір ғана осы ауылдан 11 Социалистік Еңбек Ері шыққан. Кейінгі жылдары жоғары сортты егін өсірумен айналысатын шаруа қожалықтары құрылды, 1997 жылдан облысқа белгілі ауыл шаруашылығын ұйымдастырушы Тамабек Қартабаевтың құрметіне осылай аталады. Инфрақұрылымы Орта мектеп, клуб, кітапхана, тағы басқа мекемелер, құбыр жүйесі бар. Дереккөздер
Тұтқабай Иманбеков

Тұтқабай Иманбеков (2.1. 1937, Түлкібас ауданы Куйбышев атындағы ауылы – 19.2.1995) – ақын, жазушы. Шанышқылы тайпасының Саңырау руынан шыққан. ҚазМУ-ды бітірген (1960). 1960 – 67 жылдары «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, кейін «Жазушы» баспасында аға редактор (1967 – 77), ҚазМУ-да аға оқытушы (1977 – 79), «Ара-Шмель» сатиралық журналында жауапты хатшы (1979 – 83), «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі (1983 –85), жауапты хатшы (1985 жылдан) қызметтерін атқарды. Алғашқы өлеңдері «Жырға сапар» (1958), «Жас дәурен» (1961) атты жыр жинақтарында жарияланды. «Ақ қайың» (1967), «Бұлақ күліп ағады» (1970) атты өлеңдер жинағы жарық көрді. Прозалық шығармалардан «Тапсырылмаған гүл» (1969), «Үш айдың үш күні» (1972), «Тұт ағашының көлеңкесі» (1974) повестер жинағы және «Үлкен үй» (1979) романы басылды. Орыс тілінде «Последняя охота» (1976), «Тень тутовника» (1981) атты повестер жинағы, «Большой дом» (1984) романы шықты. С.С. Баруздин, А.Гайдар, Х.Меляев, М.Майерова, П.Ж. Беранже сияқты жазушылар шығармаларын қазақ тіліне аударған. Иманбеков Тұтқабай (1937— 1995) — Оңтүстік Қазақстан облысының Түлкібас ауданында туған. 1960 жылы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген соң республикалық "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеген . 1967—1977 жылдары "Жазушы" баспасында аға редактор, 1977-1979 жылдары ҚазМУ-дың журналистика факультетінде аға оқытушы, 1980-1983 жылдары "Ара" журналының жауапты хатшысы, 1983-1995 жылдары "Қазақ әдебиеті" газеті редакциясында бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы болған.алғашкы өлеңдері 1957 жылы "Лениншіл жас" газетінде жарык көрді. Сонан соң "Пионер" журналында әңгімелері жарияланды. 1967 жылы "Ақ кайың", 1970 жылы "Бұлақ күліп ағады" жыр жинақтары жарык көрді. 1976 жылы "Последняя охота", 1981 жылы "Тень тутовника" атты кітаптары орыс тілінде басылып шықты. Оның өлендері башқұрт тіліне аударылды. "Жетім қыран" повесі украин тілінде жарық көрді. "Араша" атты поэмасы "Жалын" альманағының бәйгесінде үшінші сыйлық алды. Жазушынын "соғыс деген ойыншық емес" атты хикаясы бойынша "Қазақфильм" студиясы қысқа метражды фильм түсірді. Чех жазушысы М.Майерованын "Кішкентай Робинзон" атты кітабын, А.Гайдардың "Тимур және оның командасы", С.Баруздиннің "Бірінші сәуір — көктемнің бір күні" атты повестер жинағын, адыгей халқының ертегілерін "Нарттар" деген атпен қазақ тіліне аударды. "ұлы ақындар кітапханасы" сериясы бойынша П.Ж.Беранженің бір топ өлендерін, Бауыржан Момышұлының "Ұшқан үя" кітабын қазақшалаған. Дереккөздер
Иман үйіру

Иман үйіру – дүние салғалы жатқан адамға жасалынатын мұсылмандық ғұрыптардың бірі. Жан тапсырғалы жатқан адамның жан беруін жеңілдету және фәни дүниеде Аллаға соңғы рет құлшылық еткізу үшін молда немесе өзге де діни сауатты адам “кәлима-и сөздер” мен Құранның Йа-син сүресін оқиды. Жан беретін адам мүмкіндігінше қайталап айтуы тиіс, шамасы келмесе зорлық жасалмайды. Сүреден кейін “мейрам су” ішкізіледі. Осы талаптар сақталған жағдайда адам иманы үйіріліп о дүниеге аттанған болып саналады. Иман үйіруге мүмкіндіктер болмаған жағдайда (апат, өрт, зілзала, соғыс, т.б.) иман үйірумеу күнәға саналмайды. Сілтемелер
Роберт Мұсанұлы Құрманғалиев

Роберт Мұсанұлы Құрманғалиев (1936 жыл, Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1991). * Қазақ тау-кен металлургия институтын (1959, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. * Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының Батыс бөлімшесінің Орал су және биология мәселелері жөніндегі ғылым орталықтың директоры қызметін атқарған. Дереккөздер
Ақпәтер ауылдық округі

Ақпәтер ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақпәтер, Кішкене Талдықұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Ақпәтер ауылы. Округ құрамында болған Кішкенешал ауылы 2018 жылы таратылған. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1057 адамды (542 ер адам және 515 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Қажымұқан кесенесі

Қажымұқан кесенесі – атақты палуан Мұңайтпасұлы Мұқанның (Қажымұқанның]]) қабірінің басына 1967жылы орнатылған кесене (сәулетшісі Г.В. Гладких). Биіктігі – 5,5, ені мен ұзындығы 4,5x4,5 метр, кірпіштен қаланған сыңар күмбезді. Қасбетінде «П» әрпі тәріздес жапсырма, оның жоғарғы жағында гипспен ұлттық өрнектер салынған арка бар. Кесене цилиндрлі барабандағы сфараконикалық күмбезбен жабылған. Қабірдің басына Қажымұқанның мәрмәрдан жасалған ескерткіш мүсіні қойылған. Сілтемелер
Таман қаған

Таман қаған (Ничу Чуло хан) – 604 – 612 жылы Батыс Түрік қағанатының алғашқы билеушісі. Ашина әулетінің Істеми ханнан тараған ұрпақ өкілі. Басқаруы Шығу тегі былайша болып келеді: Істеми – Қара Шұрын Түрік – Янг Соух тегін – Нілі хан – Таман хан. Түрік қағанатында 581 жылы басталған билік үшін талас-тартыстар 7-ғасырдың алғашқы жылдары қағанатты екіге бөледі. Соңғы қаған Қара Шор Түрік 604 жылы қаза тапқаннан соң, Шығыс бөлікте Қытай императоры қытайшыл топтың жетекшісі, сатқын Жанғар ханды билікке отырғызады. Жанғар ханның билігін Батыс бөліктегілер мойындайды. Бұл кездерде Жетісу мен Шығыс Түркістанда бес тайпалы дулу одағының ықпалы басым болатын. Дулу тайпаларының бектері мен ру көсемдері Шығыс бөліктің Қытайға тәуелді болғанын көріп, Құрылтай шақырмай-ақ Нили-ханның жас баласы Таманды таққа отырғызады, оған Нигу Чуло-хан деген атақ береді. Таман хан өте жас болғандықтан бүкіл билік дулулардың қолында болады. Мұндай жағдайда Ашина әулетінің Батыс бөліктегі өкілдері қарсылық білдіреді. Қарсы топты Қара Шор Түріктің немересі Шегуй-хан басқарады. Оның иелігі Ташкент аймағы еді. Жайлауы Талас өзенінің бойындағы Мыңбұлақ деген жердегі нушибилер жерінде болатын. Нушиби тайпаларынан қолдау тапқан Шегуй хан Таман ханға қарсы шығады. Қытай елшілері бұл күресті үдете түседі. Олар Шегуйді ұлы хан екенін мойындап оған ақ қауырсынды бамбук жебе жібереді. Бірақ ол Таман ханның қолына түседі. Шегуй-хан 612 жылы Таман ханға қарсы аттанып, оның әскерін талқандайды да, билікті өз қолына алады. Таман хан болса, Қытайға қашады. Бірақ оны қытайлар Шегуй-ханның елшілеріне ұстап береді. Таман хан сол жылы өлтіріледі. Сілтеме Тараз энциклопедиясы Тағы қараңыз
Василий Семенович Грушко

Василий Семенович Грушко (1923 ж. туған, Қостанай облысы Урицкий ауданы) – Кеңес Одағының Батыры (17.10. 1943). 1928 ж. отбасы Леңгір (Төле би) ауданына көшіп келген. 1942 ж. майданға аттанып, Қызыл тулы 75-Бахман гвардиялық атқыштар дивизиясының құрамында ұрыстарға қатысты. Днепр үшін болған шайқаста барлаушы Грушко ерлігімен көзге түсті. Соғыстан кейін туған ауылына оралды. Ленин орденімен, «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған.. Дереккөздер
Ақсоғым ауылдық округі

Ақсоғым ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақсоғым, Бозай, Табынбай, Үлкен Еңбек ауылдары кіреді. Орталығы – Ақсоғым ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1179 адамды (632 ер адам және 547 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кәдімгі қоқиқаз

Кәдімгі қоқиқаз немесе қызғылт қоқиқаз — қоқиқаз отрядына жататын құс. Түсі ақ, сәл ақшыл – қызғылт, ұшар қанатының ұшы қара, тұмсығы ұзын, төмен қарай иіліп біткен. Биіктігі 1,5 метрге жетеді. Салмағы 1,9-дан 4,4 кг-ға дейін, қанатын жайғанда 160-170 см-ге жетеді, бір қанатының қалыпты жағдайдағы ұзындығы 39 см, құйрығы 14 см. Мекиені онша биік емес (биіктігі 1,1 м, қанатының ұзындығы 150 см). Үйірімен қоныстанады (50-ден 25 мың жұпқа дейін). Ұялары конус тәрізді, тұнба саздан немесе құмнан салады. 1-2 жұмыртқаны, мекиені мен қоразы 1 айдай кезектесіп басады. Дереккөздер
Ботамойнақ ауылдық округі

Ботамойнақ ауылдық округі — Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Байзақ, Ботамойнақ, Үшбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Байзақ ауылы. Маңайдағы жер Төрткүл - төрт бұрышты каналмен қоршалған қарауыл төбес бар қорған. Қазба жұмыстары жүргізіліп құмыра, шыны, фарфор ыдыстарының сынығы табылған. Дереккөздер
Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы

Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы (ІІІ) – қаржы-несие ұйымдарының бірлестігі. 1997 ж. құрылған. ІІІ-ға 224 ұйым мүше (2007). Олардың қатарында банкілер, сақтандыру ұйымдары мен брокерлер, жинақтаушы зейнетақы қорлары, зейнетақы активтерін басқарушы ұйымдар, бағалы қағаздар нарығына басқа да кәсіпқой қатысушылар, лизингілік компаниялар, кішігірім қаржы ұйымдары, аудиторлық және консальтингілік ұйымдар бар. ІІІ-ның жоғары органы – Қауымдастық мүшелерінің жалпы жиналысы. ІІІ-ның басқару органы – Қауымдастық кеңесі, оның қызметкерлер құрамын ІІІ мүшелерінің жалпы жиналысы белгілейді. Кеңес төрағасы Қауымдастықтың атқарушы органы болып табылады. Қауымдастықтың аппараты банк секторы жөніндегі, бағалы қағаздар нарығы және зейнетақы секторы жөніндегі, сақтандыру секторы және бейбанкілік қаржы ұйымдары жөніндегі дирекциялардан құралады. ІІІ-ның негізгі стратегиялық және тактикикалық міндеттері – мемлекеттік органдар мен басқа да органдарда ІІІ мүшелерінің және қаржы нарығы субъектілерінің ортақ мүдделерін білдіру және қорғау, олардың қаржы секторын дамытудың басым және көкейтесті мәселелерін шешу жөніндегі ұсыныстарын жинақтап талдау жасау, қаржы нарығына заңнаманы жетілдіру жолында мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылда әрекет ету. ІІІ мүшелерінің жинақталған ұсыныстары Қазақстан Қаржы қадағалау агенттігі мен Ұлттық банкін, ҚР Үкіметі мен Парламентін қоса, тиісті мемлекеттік органдарға енгізіледі. ІІІ өкілдері мемлекеттік органдардың жанынан құрылатын жұмыс топтарына, комиссияларға, кеңестерге қатысады. Халықаралық валюта қорының, Дүниежүзілік банкінің және басқа қаржы ұйымдарының өкілдерімен бірқатар конференциялар мен семинарлар, ресми кездесулер ұйымдастыру шараларын жүргізді. Сілтемелер *[http://www.atameken-kz.com/?lngkaz&marticle&cid=45 Атакент] *[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Қазақстан финанстік ассоциациясы] *[http://www.inform.kz/kaz/article/1216342 Мемлекет басшысы Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы кеңесінің және ҚР Ұлттық банкінің төрағаларын қабылдады] *http://www.nationalbank.kz/cont/publish861615_5632.pdf Дереккөздер
Садуақас Құрманов

Садуақас Құрманов (1937 ж.т. Атырау обл. Комсомол к.) ) –геология-минералогия ғылымының докторы (1991), профессор (1994). Мартыши, Қаражанбас кен орындарын тұңғыш ашушылардың бірі. КСРО Мемл. сыйл. лауреаты (1982). ҚазМУ-ды (1959, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Мақат бұрғылау кеңсесі бөлімінің бас геологы, Қазақ КСР-і Геология министрлігінде бөлім бастығы, «Қазақстанмұнайгазбарлау» тресінде бастықтың орынбасары, «Қазгеофизика» өндірістік бірлестігінде бас геолог (1959–96) қызметтерінде болды. 1978-81 ж. Ауғанстанда қызмет атқарды. 1996 жылдан Түрік ұлттық мұнай компаниясында кеңесші қызметінде. 100-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Қажымұқан мұражайы

Қажымұқан мұражайы, французша және еркін күрестен әлем чемпионы, 48 алтын медальға ие болған. Қажымұқан қазақ даласының батыры, патриоты, қазақ халқының ұлы перзенті және нағыз мақтанышы. Осыған арнап 2001 жылғы 26 маусымда Қажымұқан атындағы облыстық спорт мұражайы Түркістан облысы, Ордабасы ауданының орталығы Темірлан ауылында құрылды. Мұражайда ол туралы көп деректер берілген. Мысалға ол 75 жаста болғанда оның бойы 195 см, салмағы 154 кг ал аяғының өлшемі 54 болған. Ол өзінің 77 жылдық өмірінде әлемге әйгілі болып, көптеген күрестерімен есте қалды. Ұлттық нақышта салынған жалпы аумағы 368,5 м болатын жаңа ғимаратта орналасқан. Мұражай ғимаратының архитектуралық сызбасын облыстық архитекторлар тобы: А.Әбдіраманов және бас инженері А.Сушко жасаған. Құрылысты салғандар: «Шаңырақ» және «АС-құрылыс» көп салалы құрылыс фирмалары. Қабырғалары қазақтың киіз үйінің керегесі сияқты. Шаңырағы күмбез болып келеді де үшкірленіп бітеді. Құрылыстың жоба-сызбаларын жасаушылар дәл ортадан ойып, цирк аренасын, палуандық өнерді көрсетуді мұрат еткен. Күмбездің диаметрі 12 м, мұражай қабырғасының биіктігі іргетасымен қосқанда 5 м-ден асады, ал табанынан ұшар басына дейін 16 м. Жалпы ауданы 380 м2, жалпы көлемі 1800 м3. Ғимарат құрылысына бетон, кірпіш және темір құрылғылар пайдаланылған. Жәдігерлер қорында 1129 экспонат бар. Мұражайдың көрме залы екіге бөлінеді. Бірінші бөлімде Қажымұқанның күрестері, жетістіктері мен онымен байланысты аңыздар туралы болса, екінші бөлімде Қазақстанның олимпиада жеңімпаздары туралы. Жалпы Қажымұқанның өмірі мен спорттағы жетістіктері, облыс спортының мақтаныштары, олимпиада, әлем, Еуропа, Азия чемпиондары мен спорттың әр саласынан халықаралық, республикалық жарыстардың жеңімпаздарының фото суреттері, кубок, диплом, қолданған заттары мен спорттық киімдері қойылған көрмелер. Көрермендердің қызығушылығын тудыратын кезінде киелі палуанның тұрмыста қолданған заттары, спорттық құралдары, киімдері және ол туралы аңыздар. Мысалға ол тісімен арбада отырған 20 адамды сүйреді деседі ата-бабамыз. Сонымен қатар ол 350 кг тасты құшақтап көтерді және ол тас осы мұражайда тұр. Осы мұражайдың сыртында 20 ғ. тік ұшақ макеті салынған. Оған себеп ол соғыс уақытында тік ұшақты өз қаражатына сатып алып оны соғысқа жіберді. Біз бұл кісінің нағыз патриот екенін көре аламыз. Осындай атақты адам үшін осы мұражай жарық көрді. Сілтемелер
Баян Имашева

{{Кинематограф { } }} Баян Имашева (1941 жылы 1 наурызда Түркістан облысы, Түлкібас ауданы, Борсықсай ауылында туған — 16 қазан 2024) — актриса. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1998). Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актрисасы (1964 жылдан). Өмірбаяны * Қазақ академиялық драма театры жанындағы театр студиясын бітірген (1960). * Өнер жолын Қарағанды облыстық драма театрынан бастаған. * 1965 жылдан Қазақ академиялық драма театрының актрисасы. Ойнаған рольдері Валя Панфилова (М.Әуезов пен Ә.Әбішев, «Намыс гвардиясы»), Бибіш (М.Мұқашев, «Дала дастаны»), Алма (Е.Домбаев, «Желіккен жеңгейлер»), Бөрте, Нұрғаным (И.Ғайып, «Шыңғысхан» мен «Мен ішпеген у бар ма»), Полина Андреевна (А.П. Чехов, «Шағала»), Рахия (Р.Мұқанова, «Мәңгілік бала бейнесі»), Қара кемпір (М.Жұмабаев, «Ғашықтық дерт»), т.б. Бір-біріне ұқсамайтын, айқын бояулы рөлдері Имашеваның алуан қырлы, рухани ішкі дүниесінің бай, табиғи дарын иесі екенін көрсетеді. Жеке өмірі Жары: актер, Қазақ ССР халық артисі, Қазақ ССР мемлекеттік сыйлығының иегері Ә.Молдабеков Марапаттары * 1998 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі құрметті атағы берілді * 2016 жылы ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі. Дереккөздер
Еңбек заттары

Еңбек заттары – өндіріс құрал-жабдығының құрамдас бөлігі, адамның еңбегімен өңделетін нәрселер. Ол табиғаттың тартуы (мыс., көмір, мұнай, кентас) немесе еңбек өнімдері – шикі материал (металл, мақта, ағаш, т.б.) болып табылады. Олар тозғыш, арзан бағалы болып келеді және кейбір еңбек құралдарымен бірге өндірістік айналым қорларын құрайды. Дереккөздер
Нұрлыкент ауылдық округі

Нұрлыкент ауылдық округі – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. 2007 жылға дейін Бурнооктябрь ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Нұрлыкент, Түктібай ауылдары және Қосбастау темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Нұрлыкент ауылы. Жер көлемі Ауылдық округтің жалпы жер көлемі 9574 га. Ауыл шаруашылығына жарамды жері 7499 га, оның ішінде тәлімдік жері 5937 га, суармалы жері 1158 га, жайылымдық 3026, шабындығы 3100 га. Инфрақұрылымы Округте 2 орта мектеп, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, пошта байланысы бар. Округ аумағынан Теріс өзені ағып өтеді. Күн шығысында Теріс-Ащыбұлақ су қоймасы бар. Солтүстігінен Алматы-Ташкент тас жолы, оңтүстігінен Алматы темір жолы өтеді. Дереккөздер
Тамды (Жамбыл облысы)

Тамды — Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл, Тамды ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Қаратау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, Қаратау жотасының солтүстік баурайындағы бетеге, сұлыбас басым өскен сортаңды қызғылт қоңыр топырақты құрғақ шөлейтті далада орналасқан. Халқы Тарихы Тамды ауылы көлеміндегі Тамды, Ақшұқыр, Молотов, Жаңаөткел және Жалтөбе колхоздары Тамды кеңшарына біріктірілген. Бұл шаруашылық кейіннен Шолақтау совхозы, "Қойкелді батыр" агробірлестігі, соңынан "Қойкелді батыр" өндірістік кооперативі болып жұмыс істеді. Оның негізінде 1997 жылдан Тамдыда өндірістік кооператив және 50-ден астам шаруа қожалығы ұйымдастырылды. Инфрақұрылымы Қолбасшы Қойгелді батыр атындағы орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт бар. Ауылдың инженерлік инфрақұрылымы дамыған. 1995 жылдан ауданда тұңғыш рет табиғи газ отынын пайдаланады. Таза ауыз су жүйесі ауыл тұрғындарына тәулік бойы су беруде. Тамды темір жол бекеті арқылы халық темір жол арқылы жолаушылар тасымалдау қызметін тұрақты көруде. Дереккөздер
Бурыл ауылдық округі

Бурыл ауылдық округі – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бурыл, Құмжота ауылдары кіреді. Орталығы – Бурыл ауылы. 2015 жылы округ құрамында болған Төрткүл ауылы Жалғызтөбе ауылдық округіне берілген. Дереккөздер
Бауыржан Әбдірахманұлы Белгібаев

Бауыржан Әбдірахманұлы Белгібаев (1954 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласы) – техника ғылым докторы (1996), профессор (1996). ҚазМУ-ды (1977–1980 ж.) аспирант, (1980–1991 ж.) оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, (1993–1996 ж.) Қазақ ғыл.-зерт. ин-тында докторант, декан, кафедра меңгерушісі, Шығыс Қазақстан Мемлекеттік Университеті жанындағы Жоғары бизнес колледжінің директоры қызметтерін атқарды. Белгібаев 30-дан астам ғыл. мақала мен 2 монографияның авторы. Шығармалары *Программирование в среде ДВАСЕ, Өскемен, 1991; *Прикладные задачи теории закрученного движения тяжелой двухфазной жидкости, А., 1994. Дереккөздер
Сәбихан Шынарбекұлы Байжанов

Сәбихан Шынарбекұлы Байжанов(11.11.1950 жылы туған, қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы Елтай ауылы) – медицина ғылымның докторы (1995), профессор (1996). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1973, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген соң еңбек жолын бұрынғы Жезқазған облысы ауруханасында дәрігер-хирург (1973–1977) болып бастаған. Бұдан кейін Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрилігінің 4-бас басқармасы қарамағындағы Орталық ауруханада дәрігер-эндоскопист, бөлім меңгерушісі (1977–1981), КСРО Медицина ғылым академиясының Бүкілодақтық онкология ғыл. ортағында ординатор, аспирант (1981–1985), Алматы мемлекеттік медицина институтында ассистент (1985–1989), Қазақстан Республикасының Президенті Іс басқармасының Медицина орталығының Орталық клиникалық ауруханасында бөлім меңгерушісі (1989) болды. 1996 жылдан Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтының профессор қызметін атқарады. «Билиарная литотрипсия и оперативная эндоскопия в лечении желчнокаменной болезни» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Байжанов 72 ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Эрик Христофорович Гукасов

Эрик Христофорович Гукасов (1932 ж. туған, Баку - 2020) – Социалистік Еңбек Ері (28.2.1974). 1954 – 1956 ж. Мақтаарал ауданында инженер, бас инженер, 1956 – 1963 ж. «Чимкентстрой», «Казирголстепстрой» құрылыс монтаж басқармасының трестерінде бас инженер, Алматы құрылыс монтаж басқармасының «Казбурводстрой» тресінде бастық, 1963 – 1966 ж. «Кзылордаводстрой» тресінде меңгеруші, 1966 – 1978 ж. Мелиорация және су шаруашылығы министрлігіне қарасты «Главриссовхозстрой» тресінде орынбасар, директор болып істеді. 1978 жылдан Қазақ КСР Министрлер Кеңесі Төрағасының орынбасары, Мемлекеттік агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды. 2 рет Ленин, Октябрь Революциясы, 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен марапатталған. «Қазақ КСР-на еңбек сіңірген құрылысшы», КСРО Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланған.. Дереккөздер
Сазген

«Сазген» фольклорлы-этнографиялық ұлт аспаптар ансамблінің алғашқы мүшелері. Фотосурет 1981 жылы түсірілген. Солдан оңға: Жарқын Шәкәрім (ансамбльдің жетекшісі), Ерлан Қуандықов, Сәуле Боранбаева, Таласбек Әсемқұлов, Зәбира Жәкішева, Роза Кан Екінші қатарда тұрғандар: Қожахмет Мұсабеков, Күләнда Айтова, Ботагөз Құспанова, Оразғазы Бейсенбаев, Зүлфия Молдағаринова, Майра Ысқақова. Сазген — Қазақтың фольклорлы-этнографиялық халық аспаптары ансамблі. Республикалық халық музыка аспаптары музейі жанынан, профессор Болат Сарыбаев зерттеп, жаңғыртқан көне музыкалық аспаптар негізінде Қазақ ССР Мәдениет Министрінің орынбасары Өзбекәлі Жәнібековтың тапсырмасымен 1980-1981 жылдары құрылды. Музейдің директоры әрі ансамбльдің көркемдік жетекшісі Жарқын Шәкәрім домбыра мен дабыл, қобыз бен сыбызғыдан басқа Б.Сарыбаев жаңғыртқан жетіген, шертер, сазсырнай, үскірік, асатаяқ, дауылпаз, тұяқтас, қоңырау, үш ішекті домбыра тәрізді халқымыздың көне музыкалық аспаптарын алғаш рет ансамбльге пайдаланып қазақтың көне тамырлы түркі дүниесіндегі музыкалық үндестігін жаңғыртты. Ансамбль репертуарында халық күйлері «Кеңес», «Келіншек», «Арнау», «Маңғабыл», «Телқоңыр», «Сал күрең», халық композиторы Байжігіттің «Ерке атан», «Қайың сауған», «Азаттық», «Алмажай», «Көкбалақ», «Жұмағұл», «Қособа», «Арман» күйлері және «Қылышпан би», «Жезтырнақ», «Айда былпым», «Шалқыма» билері сонымен қатар «Дидаку», «Гүлдер-айым», «Шилі өзен», «Қуатым-ай», «Әй-әй бөпем» тәрізді халық әндері орын алды. «Сазген» фольклорлы-этнографиялық ұлт аспаптар ансамблінің алғашқы мүшелері. Фотосурет 1981 жылы түсірілген. Отырғандар: (Солдан оңға) Зәбира Жәкішева, Роза Кан, Сәуле Боранбаева, Ерлан Қуандықов, Ботагөз Құспанова Екінші қатарда тұрғандар: Таласбек Әсемқұлов, Майра Ысқақова, Күләнда Айтова, Қожахмет Мұсабеков, Жарқын Шәкәрім (ансамбльдің көркемдік жетекшісі) Республикалық халық музыка аспаптары музейі қызметкерлерінен құрылған «Сазген» фольклорлы-этнографиялық ұлт аспаптар ансамблінің 1980 жылғы алғашқы мүшелері : Жарқын Шәкәрім (Музей директоры, ансамбльдің жетекшісі), Ерлан Қуандықов, Сәуле Боранбаева, Таласбек Әсемқұлов, Зәбира Жәкішева, Роза Кан, Қожахмет Мұсабеков, Күләнда Айтова, Ботагөз Құспанова, Оразғазы Бейсенбаев, Зүлфия Молдағаринова, Майра Ысқақова. Ансамбльдегі қазақтың көне музыкалық аспаптары, ежелден сақталған дәстүрімізге тән қоңыр үнділікті, фольклорлық музыкамыздағы көркемділікті, көрермен тыңдаушыларымызға алғаш рет паш етті. Мәдени сапарлары * Франкфурт-на-Майне (Германия) Дереккөздер
Жолбарыс Қалшораев ауылы

Жолбарыс Қалшораев ауылы (2008 жылға дейін – Интернациональное) — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Достық ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен батысқа қарай 18 км-дей жерде. Халқы Тарихы Іргесін 1949 жылы Қаратас (Қазығұрт) ауданынан қоныс аударушылар қалап, 1950 жылы Абай атындағы мақта ұжымшарын құрды. Түркістан, Ленгер (Сайрам) аудандарынан, Ақтөбе, Жамбыл облысынан көшіп келгендер 1954 жылы Абай атындағы мақта өсіретін ірі ұжымшарға бірікті. Ұжымшар негізінде ӨК, шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Инфрақұрылымы Орта мектеп, мәдениет үйі, мешіт, фельдшер-акушерлік пункт, кітапхана, т.б. мекемелер жұмыс істейді. Cоциалистік Еңбек Ерлері Ә.Нарбаев, Ж.Қалшораев осы ауылдан шыққан. Дереккөздер
Диас Ғабдулхакимұлы Бөкейханов

Диас Ғабдулхакимұлы Бөкейханов (28 мамыр 1937 жылы, Түркістан облысы, Шымкент қаласында туған) – техника ғылыми докторы (1992 жылы), профессор (1994 жылы). Ташкент политехникалық институтын (1961 жылы) бітірген. 1961–66 жылдары Орталық карьераның бұрғылау жөніндегі тау-кен шебері, бұрғылау-жару жұмыстарының бастығы, 1967–69 жылдары Қазақ политехникалық институтының (қазіргі Қазақ ұлттық техника университеті) аға инженер, кіші, ғылыми қызметкері. 1969 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Тау-кен институтының аға инженері, аспиранты, аға оқытушы, доцент, зертхана меңгерушісі, директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарды. Ауысым бастығы, бұрғылап жару жұмыстарының жетекшісі, КСРО-нің В.И.Ленин атындағы Түсті металлургия минералына қарасты Алмалық тау-металлургия комбинатындағы «Қалмақыр» кен орны Орталық карьерінің техника жетекшісі (1961-67), аға инженер, КСРО Ғылым Академиясының Тау істері институтының кіші ғылым қызметкері (1967-69), аспирант, аға оқытушы, Қазақ политех институтының доценті (1969-85), зертхана меңгерушісі (1985-95) болған. 1995 жылдан бері ҚР ҰҒА Тау істері институтында ғылыми жұмыстар директорының орынбасары. Негізгі ғылыми еңбектері ашық кен орындарын жетілдіру теориясына, кен орындарын автоматтандырылған жобалауға және кен орны алаңдарына таулы-геометриялық талдау жасау әдістерін құруға, негізгі параметрлерін анықтауға, дамыту бағыттарына, күнтізбелік жобалау және тау жұмыстары іс тәртібіне, карьердің тау-транспорттық жүйелерінің параметрлерін ықшамдауға арналған. Үндістан, Болгария, Ауғанстан, Ресейдегі, сонымен қатар Қазақстандағы бірқатар ірі кен орындарын пайдалану жобаларын жасауға қатысқан. 120 ғылыми еңбектің, оның ішінде 3 монографияның авторы. Қаныш Сәтбаев атындағы сыйлық лауреаты (1996). Шығармалары * "Карьерлерді автоматтандырылған жобалау жүйесін әзірлеудің геоақпараттық нысандық-барлау технологиялары", Жәрменов А.А., Турдахунов М.М., Бөкейханов Д.Ғ., Бекмырзаев Б.Ж., Съедин В.Ф., Алматы; Сілтемелер 1. [http://www.cmrp.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id281:monografia&catid17:news&Itemid35&langkz «Монография шығару»] Дереккөздер
Рысбек батыр ескерткіші

Рысбек батыр ескерткіші – Алматы – Ташкент автомагистралі бойындағы Жуалы ауданы Б.Момышұлы ауылының солтүстік жағына батырдың туғанына 250 жыл толуына орай 1991 жылы тұрғызылған. Тарихы Сәулетшісі – З.Тастеков. Рысбек батыр Шінетұлы шамамен 1741 жылы Билікөл төңірегінде дүниеге келіп, 1824 жылы қайтыс болған. Сүйегі өзінің атасы Қарабатыр, әкесі Шінет қойылған Түркістан облысының Манкент ауылында. Рысбек батырдың даңқы 1729 жылы Аңырақай шайқасында ерлік жасаған Қойкелді қолбасшы, Өтеген, Сеңкібай, Тойбек, Саңырық батырлармен бірге шыққан. Ол 1757 жылы Сайрам мен Шымкент қалаларын жоңғар басқыншыларынан азат ету соғысына да қатысып, ерлікке толы қимылдарымен көзге түскен. Сипаттамасы Ескерткіш екі баспалдағы бар тұғырға орнатылған батырдың мүсінін көзге елестетеді. Бетоннан құйылған мүсіннің биіктігі 2,6 м. Қаратаудың көк мраморымен қапталған. Тұғырының биіктігі 2 м. Бұл кісінің соғыс тактикасы,жоңғар қалмақ әскерін мыңдап-мыңдап өткізіп соңғы мыңдығын жоиып қалғанынын шетінен талқандаған ,Жеті төбе тұрғызып ол белгі ретінде ел есінде қалған , жау келгеген де от жағылып әр төбеге бепгі беріліп сақтанған. Сілтемелер * Ескерткіш * Сәулет Дереккөздер
Еңбек өнімділігін өлшеу әдістері

Еңбек өнімділігін өлшеу әдістері – еңбек өнімділігінің деңгейін көрсету тәсілдері. Өнеркәсіпте еңбек өнімділігінің деңгейі жұмыс уақытының бір өлшеміне шаққанда өндірілген өнімнің санымен (тікелей көрсеткіш) немесе өнімнің бір өлшемін дайындауға жұмсалған жұмыс уақытының мөлшерімен (кері көрсеткіш‚ яғни еңбек сыйымдылығы) өлшенеді. Өнімді өндіруге жұмсалған еңбек шығыны адам-сағат‚ адам-күн‚ адам-ай (тоқсан‚ жыл) есебімен көрсетіледі‚ мұның өзі сағаттық‚ күндік‚ айлық (тоқсандық‚ жылдық) еңбек өнімділігі көрсеткіштеріне сай келеді‚ оның деңгейін бір жұмысшыға‚ бір жұмыскерге‚ т.б. шағып белгілеуге болады. Өнім шығару (жұмыстарды орындау) көлемінің қабылданған өлшеуіштеріне сәйкес еңбек өнімділігін өлшеу заттай‚ еңбек‚ құндық әдістеріне бөлінеді. Заттай әдісте еңбек өнімділігінің деңгейі заттай өлшеммен (т‚ м‚ дана‚ т.б.) есептелетін өнім мөлшерінің жұмыс уақытының шығынына немесе жұмыскерлердің орташа тізімдік санына қатынасымен айқындалады. Еңбек әдісінде өнімнің алуан түрлері оларды өндіруге жұмсалған еңбек шығыны бойынша өлшенеді немесе еңбек сыйымдылығының деңгейлері салғастырылады. Құндық әдісте еңбек өнімділігі орта есеппен бір қызметкерге шаққандағы немесе жұмыс уақытының белгілі бір өлшемінде дайындалған өнімнің құнымен көрсетіледі. Дереккөздер
Әлімжан Сейітжанұлы Құртаев

Әлімжан Сейітжанұлы Құртаев (10.10.1958 ж.т., Түркістан облысы Отырар ауданы Темір ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1999). Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтын (1980, қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) бітірген. Осы институттың Қызылорда бөлімшесінде оқытушы (1980–82), Шымкент қаласындағы «Оңтқұрылыс» тресінде шебер, аға инженері (1982–85), Алматы гидромелиоративтік-құрылыс ғылыми-зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер (1985–90), «Шымкентқұрылыс» тресінде комбинат директоры (1990–93), Арыс қаласының әкімі (1993–99), Түркістан облысы әкімінің орынбасары, кеңесшісі, Көші-қон және демография мекемесінің басшысы (1999–2004), ҚР Көші-қон және демография агенттігі төрағасының орынбасары (2004), Отырар ауданың әкімі (2005) қызметтерін атқарды. «Физико-химические основы технологии композиционных материалов на силикатных вяжущих средствах» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Дереккөздер
Гродеков ауылдық округі

Гродеков ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Гродеково, Қызылдихан ауылдары кіреді. Орталығы – Гродеково ауылы. Ауылдық округте Гродеково арта мектебі, Қызылдихан бастауыш мектебі, ауылдық клуб, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, "Сенім" емдеу оралығы, "БМ" ЖШС-і бар. Ауыл маңы табиғаты Гродеково ауылын 3,5 км-дей бойлай ағатын Талас өзені - Қырғыз Алатауынан бастау алады, тереңдігі 1,3-2 м. Ауылдық округтегі Түйте каналы мен Кож каналы ауылды көріктендіруге, көгеріштендіруге өз үлесін қосып келген су жүйелері. Костянкин тоғаны - "ХХІ партсъезд" шаруашылығын ұзақ жылдар басқарған, білікті басшы А.Л. Костянкин есімімен аталады. Талас өзенінің сағасында қолдан жасалған тоған. Суды Талас өзенінен алады. Егістікті суғаруға да кеңінен пайдаланады. "Талас" шекара қақпасы - Қырғызстан Республикасымен шекарада орналасқан. Дереккөздер
Саздақ

Саздақ — құм-сазды түйірлерден тұратын болбыр шөгінді тау жынысы. Саздақта көлемі 0,01 мм-ден ұсақ саз түйіршіктер (30 — 50%), қалғанында 0,01 мм-ден үлкендеу құмайт пен құм түйірлері (50 — 70%) кездеседі. Құрамындағы саздың мөлшеріне байланысты саздаққа 7-ден 17-ге дейін пластикалық қасиет тән. Саздақтың дөңбектасты, ұсақ құмды және шаң-тозаң тәрізді түрлері кездеседі. Дөңбектасты саздақтың жаратылысы мореналық, селдік, делювийлік болып, ретсіз орналасқан дөңбек тастардан құралады. Ұсақ құмды саздақ кейбір қасиеттерімен лссқа ұқсас, бірақ көп қабатты, сазды, құмды, кейде қиыршық түйірлер түрінде болуымен ерекшеленеді. Олар өзен-көлдерде және тасқын суларда қалыптасады. Шаң-тозаң тәрізді саздақ мұзды-сулы алаптарда қалыптасып, жұқа қабаттар түзеді. Қазақстан жерінде саздақтар антропогендік континенттік шөгінділерде кездеседі. Дереккөздер:
Бекен Имаханов

Бекен Имаханов (20 қараша 1936 — 4 желтоқсан 2023) — кеңестік және қазақ актері. Қазақ КСР халық әртісі (1981). Семей қаласының Құрметті азаматы. Өмірбаяны Бекен Имаханов 1936 жылы 20 қарашада Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданында дүниеге келген. 1955–1959 жылдары Қазақ ұлттық консерваториясының актерлік факультетін бітірген. 1959 жылдан Абай атындағы қазақ музыкалық драма театрының сахнасында өнер көрсетті. Ойнаған рөлдері Тұңғыш ойнаған рөлі – Ғ.Мүсіреповтың “Қозы Көрпеш – Баян сұлу” спектакліндегі Қодар. Сахнада Ақан, Бекежан (Мүсіреповтың “Ақан сері – Ақтоқтысы” мен “Қыз Жібегінде”), Абай (М. Әуезов пен Л.С. Соболевтің осы аттас трагедиясында), Қобыланды, Кебек (Әуезовтің “Қара қыпшақ Қобыландысы” мен “Еңлік – Кебегінде”), Бауыржан Момышұлы (А.А. Бектің “Волоколам тас жолы” повесі бойынша қойылған спектакльде), Дуанбасы (Н.В. Гогольдің “Ревизорында”), Танат (М. Сәрсекеевтің “Жарылысында”), Құрманғазы (М. Ибраевтың “Кісен ашқанында”), Құрбан (Қ. Мұхамеджановтың “Жат еліндесінде”), т.б. басты тұлғаларды өзіндік өрнекпен мүсіндеді. Актер 1971–72 жылғы театр маусымында Қазақ драма театрына арнайы шақырылып, бірнеше спектакльге (Д. Файзидің “Башмағымында” Тыңшы рөлі, т.б.) қатысып ойнады. “Шәкерімнің соңғы күзі” атты толық метражды түрлі-түсті фильмде Шәкерім бейнесін жасады. Марапаттары * 1969 жылы Қазақ КСР Еңбегі сіңген әртісі * 1970 жылы Қажырлы еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл медалі * 1981 жылы Қазақ КСР халық әртісі құрметті атағы берілді * КСРО-ның Еңбек ардагері медалі * Тәуелсіз Қазақстанның "Ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталған * Семей қаласының Құрметті азаматы атағының иегері * 2015 жылы "Ұлы Отан соғысына 70 жыл" медалі. Дереккөздер
Қанаш Мұқамбайұлы Белгібаев

Қанаш Мұқамбайұлы Белгібаев (05.12.1952 жылы туған, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Айыртау ауданы Алжан ауылы) – экономика ғылымдарының докторы (1986), профессор (1990). ҚазМУ-ды (1955, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. 1955–1958 ж. Қаскелең ауданы партия к-тінде үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі болды. 1958–1961 ж. Қазақ мемлекеттік а. ш. институтында (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) аспирант, кафедра меңгерушісі, профессор (1989) қызметін атқарады. Белгібаев 114-тен астам ғылыми еңбек, 8 монография, 2 оқулықтың авторы. Шығармалары * Экономика сельского хозяйства, А., 1996. Дереккөздер
Қазақ-Өзбек инженерлік гуманитарлық университеті

Қазақ-Өзбек инженерлік гуманитарлық университеті – 2001 жылы ашылған жоғары оқу орны. Құрамында Түркістан және Сайрам педагокика институттары, 8 факультет, 14 кафедра, 2 өкілдік бар. Байланыс торабы, көлік, телекоммуникация, мұнай-газ, информатик-бағдарламалаушы, заңгер, экономист, эколог, педагог секілді барлығы 26 мамандық бойынша қазақ, өзбек, орыс тілдерінде білім беріледі. Қазақстан тарихы мен органикалық химия мамандықтары бойынша аспирантурасы бар. 29 ғылым докторы, 75 ғылым кандидаты дәріс оқиды. Университетте 6118 студент оқиды, оның 2600-і өзбек ұлтының өкілдері. 18 студент облыстық сертификат негізінде тегін, 100 студент жеңілдікпен оқиды, әсіресе, жетімдер мен 1-топтағы мүгедектер тегін және жартылай жеңілдіктермен оқытылады. Өзбекстандағы 586 қазақ орта мектептеріндегі мұғалімдердің жетіспеушілігін шешу үшін қазақ жастарын оқуға қабылдайтын Ташкенттегі университет өкілдігі 2002 жылдан бері жұмыс істеуде. Университетте көркемөнерпаздар үйірмесі мен ұлт аспаптары оркестрі құрылған. Кикбокстан Қазақстан жеңімпазы Құрмашев Нұрбек, грек-рим күресінің 3-жүлдегері Юлдашев Бақтияр осы оқу орнының студенттері. Сілтемелер
Махмуд Пайзахметұлы Ирисметов

Махмуд Пайзахметұлы Ирисметов (1936 жылы туған, Шымкент қаласы) – ғалым, химия ғылымының докторы, профессор(ы) Ташкент мемлекеттік университетін бітірген (1961). 1961 – 63 жылдары Шымкент химия зауотында шебер, топ жетекшісі, диспетчер, 1963 – 65 жылдары Қазақ химия-технологиялық институтында оқытушы, 1965 жылдан ҚР ҒА Химия ғылымдары институтында аспирант, кіші жетекші, бас ғылыми қызметкер, табиғи байланыс химиясы зертханасының «Химфарм» АҚ жанындағы бөлімінің жетекшісі. 6 ғылым кандидатын тәрбиелеген. 180-нен астам еңбегі жарық көрген. Қ.Сәтбаев атындағы және «Еңбек ардагері» медальдары бар. Сілтемелер
Диқан ауылдық округі

Диқан ауылдық округі – Жамбыл облысы Байзақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аймантөбе, Диқан, Жеңіс ауылдары кіреді. Орталығы – Диқан ауылы. Табиғаты Ауыл төңірегінде "Қозықырған", "Елшітөбе" деген төбелер бар. Ол атаулардың шығу тарихы туралы ауылдың көнекөз қарияларынң айтуынша, бір кездері осы маңда дүбірлі бір жиын өтіп, осында келген көпшіліктің тамағын тек жас қозы етінен дайындаған екен. Содан халық ол жерді "Қозықырған" атап кеткен. Елшітөбе атауы - жаугершілік заманда ауыл маңындағы осы бір биік төбеге қарауылдар тұрған және сырттан келген адамдарға ауылдың игі жақсылары осы төбе үстінде кездесіп, кеңесіп отырған. Содан халық осылай атап кеткен. "Елшітөбенің" батыс жағында Шыныбек бастауы деген қара бастау жатыр. Бастаудың таза, салқын суы жер астынан буырқанып шығып жатады. Бұл бұлақтың осылай аталуы адам есімімен байланысты болса керек. Дереккөздер
Саздақшөп

Саздақшөп (Lіmnas) — астық тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Алтайдың (Катонқарағай, Үшкүнгей сайы, Сарымсақты, т.б.) альпілік шалғындары мен биік тау шатқалдарында өсетін 1 түрі — Верещагин саздақшөпі (Lіmnas veresczagіnіі) бар. Оның биіктігі 50 см-дей. Қысқа тамырлы, бұтақтары тарамдалып өсетін өсімдік. Жапырақтары ұзын, жалпақ не сәл бұратылған, тегіс, кейде бұдырлы келеді. Гүлдері (ұзындығы 3 — 9 см) шашақбас гүлшоғырына топталған. Масағы бозғылт-сары түсті, жылтыр. Тұқымынан көбейеді. Маусым — шілде айларында гүлдейді. Верещагин саздақшөпі — өте сирек кездесетін, эндемик өсімдік. Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Дереккөздер:
Ақтау ауылдық округі

* Ақтау ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақтау ауылдық округі — Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақтау ауылдық округі — Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақтау ауылдық округі — Ұлытау облысы Жаңаарқа ауданындағы әкімшілік бірлік.
Досбол ауылдық округі

Досбол ауылдық округі – Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Досбол, Кіші Көкдала, Үлкен Көкдала, Шағалалы ауылдары кіреді. Орталығы – Досбол ауылы. Дереккөздер
Тұяқбай Зейтұлы Рысбеков

Тұяқбай Зейтұлы Рысбеков (1947 жылы туған, Талас ауданы Ақкөл ауылы) – ғалым, тарих ғылымының докторы (1991), профессор (1992), Қазақстан гуманитарық ғылымы академиясы акададемигі, Қазақстан Жоғары мектеп академиясының корреспондент-мүшесі. Өмірбаяны 1971 жылы ҚазМУ-ді бітірген. 1971 – 74 жылы Орал педагогикалық институтында оқытушы, 1974 – 77 жылы ҚазМУ-де аспирант, 1977 – 97 жылы Орал педагогикалық институтында аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, профессор, ректор болып қызмет атқарған. 1997 жылы Батыс Қазақстан гуманитарлық университетінің ректоры. 1 ғылым кандидатын тәрбиелеп шығарған. 130-дан аса ғылыми еңбек, соның ішінде 4 монография жазған. «Қазақстанға еңбек сіңірген жоғары мектеп қызметкері» атағына және Ы.Алтынсарин атындағы медальға ие болған. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М.К. Ататүрік, Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Егемен Қазақстанның өркендеуі». Хоббиі Хоббиі - спорт, кітап оқу, ғылыми мақала жариялау. Сүйіп оқитын әдебиеті Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтер мен тарихи романдар. Үй жағдайы Үйленген. Жұбайы - Шынтемірова Баян Ғаббасқызы, тарих ғылымдарының докторы, профессор. Қыздары - Салтанат, Ләззат, Жанна. Немерелері - Аңсар, Айсұлтан, Аяна. Шығармалары * Өскен өлке тарихы, Орал, 1997. * Советы в борьбе за подьем культуры аула и села (1933 – 40), М., 1985 * Методика использовании краеведческого материала на уроках истории КазССР, Уральск, 1989 Дереккөздер
Еңбекті ұйымдастыру

Еңбекті ұйымдастыру – жұмыс күшін ұтымды пайдалануды қамтамасыз ететін шаралар жүйесі. Өндіріс барысында адамдарды тиісінше орналастыруды‚ еңбек бөлінісін‚ әдістерін‚ оны біріктіруді‚ нормалауды‚ ынталандыруды‚ жұмыс орындарын ұйымдастыруды‚ оларға қызмет көрсетуді‚ қажетті еңбек жағдайын қамтиды. Тиімділік пен ғылыми негізделудің түрлі дәрежесімен сипатталады. Өзара байланысты экономикалық‚ психофизиологикалық және әлеуметтік міндеттердің топтарын қамтамасыз етуге тиіс. Экономикалық міндеттер еңбек өнімділігін арттыруға‚ өндіріс құрал-жабдығын толық пайдалануға‚ өзіндік құнды төмендетуге‚ өнім сапасын жақсартуға бағытталған; психо-физиологиялық міндеттер қоғамның басты өндіргіш күші – адамның денсаулығын сақтауды және жұмыс істеу қабілетін арттыруды қамтамасыз ететін қолайлы өндірістік жағдай жасауға бағытталған; әлеуметтік міндеттер – еңбекті материалдық және ағлақтық жағынан қанағаттандыруға‚ жұмыссыздықтан қорғауға‚ жұмысшылардың басқа да әлеуметтік мұқтаждарын қанағаттандыруға бағытталған. Еңбекті ұйымдастыру жөніндегі жұмыстың негізгі мазмұны – мына бағыттар бойынша шаралар кешенін жобалап‚ енгізу: жұмыс орындарын мамандандыру‚ қызметкерлер құрамын ұтымды іріктеу‚ олардың еңбегін жұмыс түрлері мен біліктілік бойынша бөлу негізінде еңбек бөлінісі мен бірігуі нысандарын жетілдіру; жұмыс орындарын ұйымдастыру мен оларға қызмет көрсетудің озық нысандарын енгізу; еңбек тәсілдері мен әдістерін оңтайландыру; еңбек жағдайын жақсарту; еңбекті нормалау мен оған ақы төлеуді жетілдіру; кадрларды даярлау және олардың біліктілігін арттыру. Дереккөздер
Дулат ауылдық округі

Дулат ауылдық округі – Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бәйдібек, Бөлтірік ауылдары кіреді. Орталығы – Бәйдібек ауылы. Округ құрамында болған Ақтасты ауылы 2019 жылы таратылған. Дереккөздер
Мэлс Серікбайұлы Байжомартов

Мэлс Серікбайұлы Байжомартов (11 қыркүйек 1942 жыл, Ақсу ауылы, Алматы облысы) — қазақ микробиолог, медицина ғылымның докторы (1981). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1965, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген. Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрилігінің Эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар ғылыми-зертеу инстиутында аға ғылыми қызметкер, ғылыми хатшы, бөлім меңгерушісі (1969–1975, 1978–1986) болды. 1987 жылдан институт директорының ғылыми жұмысы жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарады. 1980 жылы "Жеделдетілген зертханалық диагностиканың патогенетикалық негіздері" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылым еңбектері микробиология және вирусология мәселелеріне арналған. Дереккөздер
Белсаз

Белсаз – көне дәуірден сақталған ғұрыптық құрылыстар. Жамбыл облысы Мерке ауданы аумағында, Сандықтау қыратындағы Белсаз сайының батыс кемерінде, тау баурайындағы қайнар бұлақтың жанына салынған. 1997 ж. Мерке кешенді археол. экспедициясы (жетекшісі А.Досымбаева) тапқан. 1997–1998 ж. қазба жұмыстары жүргізілген. Ғұрыптық құрылыстар екі жерде орналасқан. «Белсаз 1» деп аталатын бірінші құрылыс тастан қаланған үш қорғаннан тұрады. Орт. қорған тік төртбұрышты, аумағы 7,5x7,4 м, биікт. 1,3 м, солт.-шығыстан оңт.-батысқа қарай салынған. Қазба жұмыстары кезінде бұл қорғанның ортасынан тік төртбүрышты тас қоршау табылды. Оның ішіне балбал мүсін орнатылған. Қоршаудың аумағы 2,8x1,8 м, сырткы қорғанға ұқсас бағдарланған. Балбал мүсіннің дәл астынан, 1,5 м тереңдіктен күл мен отын шаласы табылды. Балбал граниттен жасалған, биікт. 0,87 м, ер адамның мүсіні бедерленген. Жүзі қашалып кескінделген, алдына айқастырылған қолындағы тостаған тәрізді түбі тегіс ыдыс та анық байқалады. Тастан қаланған, диам. 4 м, биікт. 0,3 болатын екінші қорғанға бала мүрдесі отқа жағылып жерленген. «Белсаз 1» ғұрыптық құрылысынан шығысқа қарай 0,5 км жерден тағы бір ғұрыптық кешен табылды. «Белсаз 2» деп аталған бүл кешендегі 1-қорған – дәл орталықта орналасқан ең қомақты құрылыс. Қорған диам. 9,5 м, биікт. 1,3 м қорғанның іргетасын айналдыра ені 1,5 м тереңд. 0,3 м ор қазылған. Қазба жұмыстары кезінде қорғанның ортасында ірі тастардан солт-тен оңт-ке бағдарлай қаланған тікбұрышты, аумағы 3,4x2,2 м бөлме болғаны анықталды. Мұнда еркек пен әйел мүсіндерін ғұрыптық жерлеу рәсімдері жасалған. Ер адам мүсіні етбетінен жатқызылып, басы солт.-шығысқа бағдарлана қойылған. Ал әйел мүсіні беті жоғары қаратылып, басы солт.-батысқа қаратыла қойылған. Екі мүсін де граниттен қашалған, әрқайсысының қолына ұстап тұрған шаршы пішінді түбі тегіс ыдысы бедерленген. Ер адам мүсініне қарағанда әйел мүсінінен шошақ төбелі бас киімі, мойнындағы моншақ, кеудесіндегі қос алқа анық байқалады. Археология зерттеулерден соң, ескерткіштер бастапқы калпына келтірілді. Б. ескерткіштері осы аймақты қоныстанған ежелгі тайпалардың ата-бабалар аруағына табыну, жерлеу ғұрыптарын өткізетін қасиетті құрылыстары болған. Дереккөздер