kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Замин

Замин — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Жызақ облысы Замин ауданының орталығы. Халқы: 16 900 адам (2000). Замин ауылы Даштабат теміржол стансасының оңтүстігінде орналасқан. Ауылға кірер алдында тамшылатып суарылатын бақтар үлкен аумақты алып жатыр. Елді мекеннің орталығында көптеген сауда мекемелері шоғырланған. Замин әртүрлі бағыттарға бөлінетін автомобиль желілері қиылысатын көлік торабы. «Замин» сөзі парсы тілінен аударғанда «жер» дегенді білдіреді. Кейбір зерттеушілер бұл ауыл атауының бастауы деп есептейді, кейбірі зерттеушілер ортағасырлық кезеңде діни орталық болған деп сенеді. Заминде аудандық құрылыс бөлімі, жергілікті өнеркәсіп және ұлттық өнімдер шығаратын кәсіпорындар, сауда және тұрмыстық қызмет көрсету пункттері, жол құрылыс-жөндеу бөлімі, мәдениет үйі, байланыс бөлімі, жалпы білім беретін мектептер, кітапханалар, аудандық орталық аурухана, санитарлық-эпидемиологиялық станса, жеке дәріханалар бар. Дереккөздер
Гүлабат

Гүлабат — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Самарқан облысы Самарқан ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 11800 мың адам (1998 ж.). Гүлабат — шағын елді мекен. Ол Самарқаннан бірнеше шақырым жерде орналасқан, ол сонымен қатар облыс орталығының кейбір кәсіпорындарының орналасқан жері болып табылады. Мұнда фарфор, тамақ, жиһаз және тұрмыстық тауарлар шығаратын зауыттар орналасқан. Гүлабат – 1926 жылы Кеңес Одағы кезінде іргесі қаланған жас ауыл. Ол өзінің бақтары мен саябақтарымен танымал. Гүлабатта ақындар Жәми мен Науаиға және ауған жауынгерлеріне ескерткіш орнатылған. Гүлабатта аудандық әкімшілік ғимараты, банк, қаржы бөлімі, мемлекеттік мұрағат, ауыл шаруашылығы комбинаты, лицей, колледж, орта мектеп, байланыс бөлімі, сауда бөлімі, стадион бар. Дереккөздер
Лайыш

Лайыш — Өзбекстанның Самарқан облысындағы қала типтес елді мекен, Ақдария ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 12769 мың адам (2010). Ол Самарқан қаласынан солтүстік-батысқа қарай 36 шақырым жерде, Зеравшан өзенінің бір саласының бойындағы жазықта орналасқан. М37 ұлттық тас жолы (Самарқан пен Бұхараны байланыстыратын) Лайыш арқылы өтеді. Ауыл жас елді мекен — 1920 жылы іргесі қаланып, 1984 жылы қазіргі мәртебесіне жетті. Лайышта шағын азық-түлік, мақта тазалау, құрылыс компаниялары жұмыс істейді. Ауылдың орталық саябағында қаза тапқан жауынгерлерге арналған ескерткіш орнатылған. Дереккөздер
Баяут

Баяут — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Сырдария облысы Баяут ауданының әкімшілік орталығы. Халқы 7592 адам (1989). Баяут — Сырдария обылысындағы ауылшаруашылық елді мекені және Баяут ауданының орталығы. Ол 1950 жылдардағы осы қуаң аймақтың экономикалық дамуы кезінде пайда болды. 1961 жылдан 1990 жылдардың басына дейін ол Дмитровское деп аталды. Ауыл шаруашылығындағы табыстар елді мекенге «құнарлы жерлер» дегенді білдіретін Баяут деген жаңа атау берді. Елді мекенде азық-түлік комбинаттары мен егін базары жұмыс істейді. Баяутта өлкенің көне тарихынан сыр шертетін тарихи-өлкетану мұражайы бар, ол шөл даласының мақта шаруашылығының ірі орталығына айналған кезеңін баяндайды. Дереккөздер
Хауас

Хауас — қала типтес елді мекен, 2004 жылдан Өзбекстанның Сырдария облысы Хауас ауданының әкімшілік орталығы. Хауас шағын қалашығы — Тәжікстанмен шекаралас жерде, шөл даланың оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол республиканың маңызды тораптарының бірі болғандықтан, елдің көлік жүйесінде басты рөл атқарады. Мұнда екі ірі магистраль қиылысады: Ферғана аңғары-Орталық Өзбекстан тас жолы және Ташкент-Душанбе тас жолы. Хауас сонымен қатар Сырдариядан, Жызақтан және Қоқаннан келетін үш темір жол желісінің түйісу нүктесі ретінде қызмет етеді. Хауасттың орналасуы кездейсоқ емес. Ол 1899 жылы Урсатьевская стансасы ретінде темір жол құрылысы кезінде құрылған. Ежелгі заманның өзінде бұл аймақ арқылы Орталық Азияны Ауғанстан, Үндістанмен байланыстыратын сауда керуен жолы өткен. Оның бойымен Александр Македонский мен Марко Полоның әскерлері жүрді. Кейіннен ол Үлкен өзбек тас жолы (қазіргі Хауас арқылы өтетін М34 тас жолының атауы) деп аталды. Темір жол қала өмірінде орталық орын алады, Хауаста сондай-ақ дамыған өнеркәсіп саласы бар: құрылыс материалдарын өндіру және ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу. Дереккөздер
Балашаһар

Балашаһар — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Жызақ облысы Жаңаабат ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 5100 мың адам (2002). Елді мекен Түркістан жотасының аңғарындағы таулы аймақта орналасқан. Мұнда Жызақ-Хауас тас жолынан тармақталған бір ғана жол шығады. Балашаһар Тәжікстанмен шекаралас жерде орналасқандықтан, бұл ауылда өзбектермен қатар тәжіктердің де көп бөлігі тұрады. Балашаһар орналасқан аумақ 16 ғасырда Өзбек хандықтарының құрамына енгенге дейін көптеген ғасырлар бойы қуатты мемлекеттердің құрамында болды. 18 ғасырдың басынан 1876 жылға дейін елді мекен Қоқан хандығының құрамында болды, кейін патшалық Ресейге қосылды. Таулы жер егіншілікке қолайлы емес. Жергілікті халық бұрыннан мал шаруашылығымен айналысқан, тек жеміс-жидек, көкөніс, бақша дақылдары дамыған. Ара өсірушілер де бар. Экономиканың басқа салаларына шағын цехтар, сауда және шағын азық-түлік өндірісі жатады. Дереккөздер
Зафарабат (Жызақ облысы)

Зафарабат — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Жызақ облысы Зафарабат ауданының әкімшілік орталығы. Халқы 4000 адам (2001). Зафарабат — облыс орталығынан солтүстікке қарай 72 шақырым жерде орналасқан (кейде ауыл деп те аталады). Ол Жызақпен автожол арқылы қосылған. Зафарабат – шөл даланың экономикалық дамуы кезеңінде құрылған Өзбекстандағы жас елді мекендердің бірі. Бұрын бұл жазық аймақ құрғақ климатпен және жартылай шөлді ландшафтпен сипатталды. 20 ғасырдың ортасында мұнда суару каналдары салынып, дала жыртылып, жаңадан құрылған совхоздар мен колхоздардың іргесінде елді мекендер пайда бола бастады. Сондай елді мекендердің бірі 1973 жылы аудан орталығына айналған Зафарабат ауылы болды. Ауылдың өмірі егін шаруашылығымен тығыз байланысты, мақта шаруашылығы басым. Зафарабатта қажетті әлеуметтік және мәдени инфрақұрылым да бар. Дереккөздер
Пақтаабат (Сырдария облысы)

Пақтаабат — Өзбекстанның Сырдария облысындағы қала типтес елді мекен, Сардоба ауданының орталығы. Халқы: 10196 адам (1989). Пақтаабат ауылы – Сырдария облысының шығысында, облыс орталығынан 95 шақырым жерде, шөл дала жазығының қақ ортасында орналасқан. Гүлістан мен Жызақтыты байланыстыратын М39 автожолы Пақтаабат маңынан өтеді. Пақтаабат Кеңес Одағы кезінде шөл дала игеріліп жатқан кезде қаланған. Мақта басты дақыл болып табылатын ауылшаруашылық елді мекені. Тіпті ауылдың атауы «мақта қаласы» деп аударылады. Пақтаабатта сауда және шағын бизнес секторы да жақсы дамыған. Дереккөздер
Әбубәкір Кердері кесенесі

Әбубәкір Кердері кесенесі – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Алға ауданы, Болгарка ауылынан оңтүстік-шығысқа қа­рай 2,5 км жерде орналасқан. Сипаты XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы қазақтың көрнекті ақыны, қоғам және дін қайраткері Әбубәкір Боранқұлұлының (Кіші жүз Жетіру тайпасының Кердері руынан шыққандықтан, ел арасында Кердері Әбубәкір атанған) моласы Кердері қорымының солтүстік бөлігінде орналасқан. 2000 жылы оның жерленген жеріне силикат кірпіштен жаңа кесене тұрғызылған. Ескерткіш алтыбұрышты, бір камералы, аласа темірбетонды іргетасқа ақ кірпіштен қаланған, цилиндірлік барабанға өту металл арқалықтарымен шешілген. Конус тәрізді шатыр үстіне жарты ай белгісі орнатылған. Кесене қабырғаларының бұрыштарында доғалы жалған саңылаулар жасалған. Кесененің металдан жасалған тік, ұшты ұшарбасы бар бұрыштары колонна түрінде шығыңқы етіп қаланған. Кіреберіс батысқа бағытталған, металл есікпен жабылған. Саңылау үстінде кірпішке "Халық ақыны Әбубәкір Шоқан ұлы. Руы Кердері 1861 ж.-1905 ж." деп жазылған қара мәрмәр тақта бекітілген. Ескерткіш периметрі бойынша темір қоршаумен қоршалған, кіреберіс қақпа да батысқа бағытталған. Қоршалған аумақтың ішкі бөлігіне сұр тротуарлық тақталар төселген. Кесене кіреберісінің алдында екі жағынан жасыл түске боялған ағаш орындықтар орнатылған. Кесененің ішкі бөлігінде бетон еденде, барлық аумақты дерлік қабірүсті ескерткіші ретінде қызмет ететін биіктігі 15 см тіктөртбұрышты тақта алып жатыр. Еден де, мола да әктелген. Мойынтіректі металл құрылымдар даттандырмайтын сұр бояумен боялған. Қабырғалары сыланбаған. Кесененің жалпы өлшемдері: 7,0х6,5х10 м. Зират қолданылуда, оның ескі батыс бөлігі негізінен езілген топырақ үйінділерінен және қоршаулардан тұрады, олардың кейбіреулерінде әктас-құмтастан жасалған құлпытастар сақталған. Қазіргі уақытта зират кердері руы өкілдерінің мінәжат ету орны болып табылады. Нысанның киелілігі шығармалары қазақ халқының рухани мұрасы болып табылатын көрнекті ақын Кердері Әбубәкір Боранқұлұлының тұлғасымен байланысты болуымен негізделеді. Әдебиеттер * Бекназаров Р.А. Отчет Актюбинской комплексной этноархеологической экспедиции 2005 года // Архив Актюбинской областной инспекции по охране историко-культурного наследия. Актобе, 2005. 102 с. * Бермағанбетов С.Ж. Діни-ағартушылық және Әбубәкір (Кердері) Боранқұлұлының әдеби мұрасы. Ақтөбе: "Жұбанов университеті" баспа бөлімі, 2019. 128 б. Дереккөздер
Ақшақұй (құдық)

Ақшақұй — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Ақша (акжа) – түрікменнің ерсары және егдір тайпасының руы. «Құй» – құдық. Атаудың мағынасы «Ақша руының құдығы» деген ойды білдіреді. Дереккөздер
Ақшағыл (құдық)

Ақшағыл — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Ақ (сын есім) және шағыл (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Мағынасы: «өсімдікті, ақ құм төбелі жерден қазылған құдық» деген ойды білдіреді. Дереккөздер
Ақшарбұлақ

Ақшарбұлақ — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы бұлақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Ақ (сын есім) және шар (сын есім), бұлақ (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. «Шар» – «тез, қарқынды ағыс» мағынасындағы сөз. Таза, мөлдір, тұщы сулы, ағысы қатты бұлақ деген мағынаны білдіреді. Дереккөздер
Ақшымырау (құдық)

Ақшымырау — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы тереңдігі 14 метрдей құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Ақ (сын есім) және шымырау (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Шыңырау деп тереңдігі 5-6 метрден асатын өте терең құдықтарды айтады. Құдық қазылған жердің топырағы ақ болғандықтан Ақшымырау болып аталып кеткен. Дереккөздер
Айыршағыл

Айыршағыл — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық, төбе. Қарақұмның оңтүстік бөлігінде орналасқан. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Айыр (сын есім) және шағыл (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Шағыл – құм, қиыршық тас құм. Атаудың топонимдік мағынасы "екі бөлек, екі салалы қиыршық тасты төбедегі құдық" деген ойды білдіреді. Дереккөздер
Ақбай (құдық)

Ақбай — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық мағынасы Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Ақ (сын есім) және бай (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Татар гидронимиясын зерттеген Ф.Г.Гарипова бай — «өзен, құрғақ арна», ал Орталық Азия топонимиясында «құрғақ арна», «сусыз аңғар» мағынасында қолданылады деп көрсетеді. Сонда атаудың мағынасы «ұсақ, ақ шағыл тасты сусыз арнаның табанынан қазылған құдық» мәнін білдіреді. Дереккөздер
Тыныштық (Науаи облысы)

Тыныштық — Өзбекстанның Науаи облысындағы қала типтес елді мекен (1978 жылдан). Әкімшілік жағынан Науаи қаласына бағынады. Елді мекенде аттас теміржол стансасы орналасқан (Науаи-Үшқұдық желісінде). Халық саны 2424 адам (1989). Мұнда жалпы білім беретін мектеп, темір жол жөндеу шеберханалары, пошта, медициналық пункт, дәріхана, сауда орындары, мәдениет ошақтары, тұрмыстық қызмет көрсету орындары бар. Дереккөздер
Бейнелер (телесериал)

«Бейнелер» — жасөспірімдерге арналған Ұлыбританиялық драмалық телехикая. Оның сюжеті Англияның оңтүстік-батысындағы Бристоль қаласында тұратын бір топ жасөспірімнің өмірін қамтиды және олардың алтыншы сыныптағы (sixth form) екі оқу жылы барысындағы оқиғаларын көрсетеді. Сериал қоғамда дау туғызған тақырыптарды қозғайды: дисфункционалды отбасылар, психикалық аурулар (мысалы, депрессия, тамақтану бұзылыстары, жарақаттан кейінгі күйзеліс синдромы және биполярлық бұзылыс), жасөспірімдердің жыныстық өмірі, гендерлік мәселелер, есірткі мен алкогольге тәуелділік, өлім және қорлау (буллинг) сияқты күрделі проблемалар. Әр бөлім, әдетте, белгілі бір кейіпкерге немесе кейіпкерлер тобына арналған болып келеді. Сол бөлім солардың өміріндегі қиындықтар мен ішкі күрестерді көрсетеді, ал бөлімнің атауы да сол кейіпкердің атымен аталады. Телехикаяны Брайан Элсли мен оның ұлы Джэми Бриттэйн (Bryan Elsley және Jamie Brittain) жазып, Company Pictures студиясы түсірген. Премьерасы 2007 жылдың 25 қаңтарында Ұлыбританияның E4 арнасында өтті. «Skins» телехикаясы сыншылар тарапынан жоғары баға алып, көрермендер арасында да үлкен танымалдылыққа ие болды. Уақыт өте келе ол өзіндік культтік сериалға айналды. Кейін бұл туынды революциялық деп бағаланды, және Ұлыбритания жасөспірімдерінің шынайы өмірлік мәселелерін көрсетуі арқылы әлі күнге дейін жоғары бағаланып келеді. Мұндай тақырыптар ол кезде қоғамдық арналарда жиі бейнеленбейтін. Сериалдың алғашқы алты жылдық кезеңінде «Skins» дәстүрлі драмалық телехикаялардан ерекше болды — негізгі актерлік құрам әр екі маусым сайын толық ауысып отырды. 2009 жылы фильм түрінде жалғасын түсіру жоспары талқыланғанымен, ол жоба жүзеге аспады. Оның орнына 2013 жылы арнайы түсірілген жетінші және соңғы маусым эфирге шықты. Бұл маусымда 2007–2010 жылдардағы алғашқы құрамның кейбір кейіпкерлері қайта оралды. Брендті кеңейту мақсатында басқа да жобалар қолға алынды, соның ішінде 2011 жылы MTV арнасында көрсетілген америкалық ремейк бар. Алайда ол бір маусымнан кейін тоқтатылды, себебі сериалдағы ашық сексуалдық мазмұнға байланысты жарнама берушілер жобадан бас тартқан. Дереккөздер
Кек алушылар: Қиямет күні

«Кек алушылар: Қиямет күні» — Кек алушылар суперқаһармандық командасына негізделген болашақ фильм. Бұл Кек алушылар: Финал (2019) фильмінің жалғасы және Marvel кинематографиялық әлеміндегі (МКӘ) 39-ші фильм, алтыншы фазадағы үшінші фильм. Фильмнің басты зұлымы — Роберт Дауни (кіші) орындайтын Доктор Дум. Фильм 2026 жылы 18 желтоқсанда шығуы керек. Рөлдерде * Роберт Дауни (кіші) — Виктор фон Дум / Доктор Дум, * Крис Хемсворт — кек алушы Тор, * Пол Радд — кек алушы Құмырсқа-адам, * Бенедикт Камбербэтч — Доктор Стрэндж, * Том Холланд — Өрмекші-адам, * Энтони Маки — Жаңа Капитан Америка, * Дэнни Рамирес — Хоакин Торрес / Сұңқар, * Хейли Этвелл — Пегги Картер, * Летиша Райт — Шури / Қара Қабылан, * Себастьян Стэн — Баки Барнс, * Флоренс Пью — Елена Белова / Қара жесір, * Дэвид Харбор — Алексей Шостаков / Қызыл Қорғаушы, * Льюис Пуллман — Боб / Сақшы, * Ханна Джон-Кеймен — Эйва Старр / Призрак, * Патрик Стюарт — Чарльз Ксавьер / Профессор Икс, * Иэн Маккеллен — Эрик Леншер / Магнито, * Ребекка Ромейн — Рейвен Даркхолм / Мистик, * Джеймс Марсден — Скотт Саммерс / Циклоп, * Ченнинг Татум — Реми Лебо / Гамбит, * Педро Паскаль — Рид Ричардс / Мистер Фантастик, * Ванесса Кирби — Сью Шторм / Көрінбейтін леди, * Джозеф Куинн — Джонни Шторм / Факел адам, * Эбон Мосс-Бакрак — Бен Гримм / Зат, * Бенедикт Вонг — Чародей Вонг. Дереккөздер
Шарқын

Шарқын — Өзбекстанның Самарқан облысы Пастдарғам ауданындағы қала типтес елді мекен. 1978 жылдан бастап қала типті поселке мәртебесіне ие болды. Елді мекенде Ұлықбек темір жол стансасы (Самарқан-Мароқанд желісінде) орналасқан. Халқы: 13 300 (2003) адам. Дереккөздер
Қарашина

Қарашина — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Қашқадария облысы Диқанабат ауданының әкімшілік орталығы. Халқының саны 2002 жылы 8,4 мың адамды құрады. Қарашина ауылы — облыстың оңтүстік бөлігінде, таулы аймақта орналасқан. Елді мекен Гисар жоталарының арасындағы тар алқапты бойлай созылып жатыр. Маңайдан Ғұзардан Ауғанстан мен Тәжікстан шекарасына апаратын халықаралық автомагистраль (2000 жылдары салынған) өтеді. Көрші Диқанабатта жаңа Ғұзар-Құмқорған желісінде теміржол стансасы бар. Облыс орталығы Қаршыдан 101 шақырым жерде. Қарашина — өнеркәсіптік ауыл. Оның негізгі кәсіпорны Диқанабат калий тыңайтқыштары зауыты Орталық Азиядағы жалғыз осындай кәсіпорын болып табылады. Ол 2010 жылы іске қосылды. Зауыт шикізатты Түбеған калий кенінен алады. Мұнда метеорологиялық станса, егін базары, спорт кешені, шағын кеңсе және сауда орталықтары, мәдениет мекемелері бар. Айналасында минералды бұлақтар да кездеседі. Дереккөздер
Ескі Жекебақ

Ескі Жекебақ — Өзбекстанның Қашқадария облысы Жекебақ ауданында орналасқан қала типтес елді мекен. Қала типтес елді мекен мәртебесі 1989 жылы берілген. 2004 жылғы халық санағы бойынша елді мекенде 10 800 адам болған. Қалада жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, автомобиль зауыты, құрылыс және өндірістік нысандар, шағын кәсіпорындар мен фирмалар, сауда орындары, мәдениет ошақтары, қызмет көрсету орталықтары бар. Сондай-ақ кітапхана, мәдениет мекемелері, медициналық пункт, дәріхана және байланыс бөлімі бар. Дереккөздер
Мираки

Мираки — Өзбекстанның Қашқадария облысы Шахрисабз ауданындағы қала типтес елді мекен. Халқы: 7900 мың адам (2002). Шахрисабздан шығысқа қарай 30 шақырым жерде, Ақсу өзенінің бойында орналасқан. Елді мекен Гисар жотасының теңіз деңгейінен шамамен 1000 метр биіктікте орналасқан. Жақын жерде Ғиссарақ су қоймасы орналасқан. Миракиде бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істейді. Миракиде климаттық курорт пен санаторий орналасқан. Таза тау ауасы, қолайлы ауа-райы жағдайлары жүйке жүйесін, тыныс алу жолдарын және қан айналымын нығайтуға ықпал етеді. Климаттық емдеуден басқа, миракиде балшық және су терапиясы, шөп медицинасы қолданылады, массаждар мен жылу терапиясы қолданылады. Шипажай заманауи медициналық техникамен жабдықталған, кинотеатр, сауна, бильярд, фитобар, шайхана бар. Қалада жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары, сауда, мәдениет және қызмет көрсету орталықтары, жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, музыка мектебі, кітапхана, клуб, аурухана т.б.бар. Дереккөздер
Волейболдан клубтар арасындағы Азия чемпиондар лигасы

Волейболдан клубтар арасындағы Азия чемпиондар лигасы — Халықаралық волейбол федерациясымен (AVC) Әр жылда бір рет ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Сыртқы сілтемелер * [http://www.avc.org/ Азия волейбол конфедерациясының ресми сайты]
Шилібұлақ (құдық)

Шилібұлақ — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Атау шилі (сын есім) және бұлақ (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «ши қалың өскен жердегі сулы бұлақ». Дереккөздер
Спортинг Бенгал

«Спортинг Бенгал Юнайтед» (;) — Англияның Майл Энд аймағында орналасқан футбол клубы, қазір Essex Senior League дивизионында ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын Майл Энд стадионында өткізеді. Тарихы Клуб 1996 жылы Лондонда азиялық футболды дамыту мақсатында құрылды. Алғашында олар London Intermediate League лигасында ойнады. 2003 жылы London Football Association ұйымы клубқа жоғары дәрежелі мәртебе берді. Бұл шешім олардың Бангладешке жасаған турынан кейін қабылданды. Онда команда Бангладеш құрамасына қарсы ойнады. Сол жылы Спортинг Бенгал Кент лигасына қосылды. 2005 жылы олар АПСА Лондон командасымен бірге Англия кубогы турнирінде өнер көрсеткен алғашқы азиялық командалардың бірі болды. 2011 жылы клуб бұрынғы Уиком Уондерерс және Уимблдон клубтарының шабуылшысы Шахед Ахмедті қатарға қосты. Сондай-ақ олар Кент лигасында өз алаңындағы ойындарды Темза өзенінің солтүстігінде, Кенттің дәстүрлі шекарасынан тыс өткізген жалғыз клуб ретінде ерекшеленді. 2016–17 маусымында бас бапкер Имрул Гази басқарған команда алғаш рет Англия кубогының іріктеу кезеңіне шықты. 2021 жылы Шипон Миа бас бапкер болып тағайындалды. 2021–22 маусымында команда төмен түсіп, Eastern Counties League лигасына жіберілді. Алайда келесі маусымда бас бапкер Стив Кларктың басқаруымен Стенвей Пегасус клубын финалда пенальти сериясында жеңіп, Essex Senior League лигасына қайта оралды. 2023–24 маусымында Ромфорд клубын плей-офф финалында 3–1 есебімен жеңіп, қатарынан екінші рет жоғары лигаға көтерілді. Осылайша Спортинг Бенгал Юнайтед өз тарихында алғаш рет 4-деңгейлі лига мәртебесіне қол жеткізді. Алайда 2024–25 маусымында команда Isthmian League North Division турнир кестесінде соңғы орынға түсіп, қайтадан Essex Senior League лигасына түсіп қалды. Жетістіктері Дереккөздер
Редкар энд Коатам

«Редкар энд Коатам» (;) — Англияның Редкар қаласында орналасқан футбол клубы болды. Тарихы Клуб 1878 жылы Редкар энд Коатам Y.M.C.A. атауымен құрылды. Ол Редкар энд Коатам крикет клубының құрамынан шыққан болатын, ал 1880–81 маусымынан бастап атауы жеңілдетіліп, Редкар энд Коатам болып өзгерді. Клуб кейде жай ғана Редкар деп те аталды. Клуб қысқа уақытта Мидлсбро командасының басты қарсыласына айналды. Бұл екі команда арасындағы кездесулер үлкен қызығушылыққа ие болды. Олар Cleveland Challenge Cup финалында алғашқы бес рет қатарынан кездесіп, әр жолы жеңісті Мидлсбро иеленді. Ұлттық деңгейде Редкар энд Коатам Футбол лигасы құрылмай тұрып, Англия кубогында солтүстік-шығыс аймағы командаларының арасындағы ең сәтті көрсеткішке жетті. Клуб алғаш рет 1883–84 маусымында Англия кубогы жарысына қатысып, бірақ Ноттингем Форест командасына қарсы алғашқы турдағы матчқа команда жинай алмағандықтан, жарыстан бас тартуға мәжбүр болды. Келесі маусымда клуб Англия кубогында алғашқы жеңісіне жетті. Олар Сандерленд командасын жеңіп, екінші раундта Гримсби Таун клубына есе жіберді. Клубтың ең табысты маусымы 1885–86 жылдары болды. Сандерленд пен Линкольн Линдум командаларын жеңіп және ақыры Мидлсброға қарымта қайтарып, боранды ауа райында 2:1 есебімен жеңіске жетті. Қонақтар фаворит саналғанымен, бірнеше жарақат алып қалды, ал жеңісті голды Симпсон соқты. Соңында Редкар энд Коатам тағы бір гол соққанымен, төреші ойын уақытын аяқталған деп жариялады. Бұл жеңіс Редкар энд Коатам клубын ширек финалға алып шықты, бірақ жеребе сәтсіз түсті. Команда Бирмингемге барып, өте нашар алаңда Смолл Хит Альянс командасымен ойнауға мәжбүр болды. 7 000-ға жуық көрермен жиналған матчта алаң иелері 2:0 есебімен жеңіске жетті. Футболда кәсіпқойлыққа рұқсат берілгеннен кейін, Сандерленд, Ньюкасл және Мидлсбро сияқты ірі қалалар футболға үлкен көңіл бөле бастады. Ал Редкар энд Коатам өз үздік ойыншыларын ұстап қала алмады. Клуб іріктеу кезеңдері енгізілгенге дейін тек бір рет қана Англия кубогында жеңіске жетті де, кейін «лигаға кірмейтін» деңгейге түсіп, жасөспірімдер футболымен шектелді. Крикет бөлімі өз жұмысын жалғастырғанымен, футбол бөлімі 1894–95 маусымында қаржылық қиындықтарға байланысты жабылды. Ол 1895 жылдың 12 қаңтарында Дарлингтон клубына қарсы Cleveland Cup ойынын өткізбей тұрып-ақ таратылды. Жетістіктері *Англия кубогы **Ширек финал: 1885–86 *Cleveland Challenge Cup **Финалист: 1881–82, 1882–83, 1883–84, 1884–85, 1885–86, 1888–89 *Cleveland Junior Cup **Жеңімпаз: 1887–88, 1889–90 Дереккөздер
Бейсенбі (Самарқан облысы)

Бейсенбі — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Самарқан облысы Қаттықорған ауданының әкімшілік орталығы. 2015 жылғы халық санағы бойынша 32 568 тұрғын болды. Бейсенбі — Самарқан облысының орталығындағы үлкен ауыл, ауылдан солтүстікке қарай ағып жатқан Зеравшан өзенінің бір тармағында орналасқан. Оның оңтүстік шекарасы ретінде қуатты суару каналы қызмет етеді. Ең жақын теміржол стансасы орналасқан Қаттықорған 12 шақырым жерде, ал Самарқан 90 шақырым жерде. Бейсенбі — тарихи қоныс. Мұнда ежелгі қоныстың ізі біздің дәуірімізге дейінгі 5-4 ғасырларда, яғни бұл аймақты зороастрийлік тайпалар мекендеген кезден байқалады. Соңғы орта ғасырларда қалада керамика, зергерлік, ұсталық, кондитерлік, тері өңдеу, тоқыма өнеркәсібі өркендеді. Қаланың өзі үш қақпасы бар бекініс қабырғамен қоршалған. 1868 жылы Бейсенбі Ресей империясының құрамына қосылды. Ауылдың ең көрнекті жері – 17 ғасырда салынған мешіт, ол жергілікті халық арасында «Мешіттердің анасы» деген атпен белгілі. Мұнда нан пісіру, кондитерлік, тігін, аяқ киім тігу, нан пісіру, ағаш ұстасы, ұсталық кәсіппен айналысатын шағын кәсіпорындар бар. Қалада бес жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, балалар спорт мектебі, музыка мектебі, жасөспірімдер футбол мектебі бар. Үш мұражай, төрт кітапхана, орталық аурухана, туберкулезге қарсы аурухана, дәрігерлік амбулатория, ересектер мен балалар емханасы, стоматологиялық емхана бар. Дереккөздер
Митан

Митан — Өзбекстанның Самарқан облысы Іштіқан ауданындағы қалалық үлгідегі елді мекен. 1926 жылдан 1959 жылға дейін Митан ауданының орталығы болды. 1986 жылдан қала типтес елді мекен. Халқы 4678 адам (1989). Қалада мақта тазалайтын зауыт, МТЗ, фермерлер базары, екі мемлекеттік мектеп, дарынды оқушылар орталығы, кітапхана, мәдениет үйі, демалыс саябағы, сауда және коммуналдық қызметтер бар. Сондай-ақ балалар ауруханасы, аудандық аурухананың емдеу бөлімі, дәріханалар бар. Дереккөздер
Қасым ата кесенесі

Қасым ата кесенесі – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет ескерткіші. Орналасқан жері Жаңақорған кентінен оңтүстік-батысқа қарай 26 км жерде орналасқан. Аңыз деректер Кесене Қызылқұмдағы кеуіп қалған Оғыз жылғасы арнасының бойындағы қалың сексеуіл өскен құм төбелердің бірінде орналасқан. Кесенені бір ғасыр бұрын В. Каллур көріп, құлаған күмбез туралы жазған (кесене неге "Күмбезі ойық" немесе "Төбесі ойық" деген ат алған). Кесененің осы ерекшелігі құс қуалайтын аңшы туралы аңызды өмірге алып келді. Аңыздың желісі бойынша, аңшы атқан құс үнемі осы кесененің күмбезіне құлаған. Аңшы ол жерден олжасын өмірі ала алмаған. Бірде аңшы ашуланып, кесенеге қарғыс айтқан. Сол кезде күмбез құлаған дейді. Сипаты Қазіргі кезде кесене қатты бүлінген: тек камера қабырғаларының бөліктеріне жанасып жатқан солтүстік аркалы тромп пен оның үстіндегі күмбез қаландысының бірнеше қатары ғана сақталған. Солтүстік тромплары толтырылған қуыс қираған, бірақ осындай жер, кірпіштердің бұрышымен қаланған сталакиттерге тіреліп тұрған жарты арканың төменгі бөлігі, жарым-жартылай болса да оңтүстік бұрышында сақталған. Кесененің қазіргі апатты жағдайы шаруашылық қызметтерінің әсерлерінен бүлінген. Кесене негізінен күйдірілген кірпіштерден (27х27х6 см, 10 қатар+10 жым 0,64 м) тұрғызылған, қиранды үйіндінің жоспарындағы аумақтық көлемі 12,50х10,90 м, сақталған биіктігі 4,35 м. Қалдықтарына қарағанда кесене бір камералы, босаға-күмбезді, кіреберіс ойығы оңтүстік бөлікке бағытталғын құрылыс түрінде болып келген. Камераның шаршы пішінді негізінен күмбез шеңберіне өтуі бұрыштық аркалы тромптар арқылы іске асқан. Қамера қабырғаларының ортасына бұрыштық аркалы тромптардың аралығындағы кеңістікті толтыратын тағы төрт арка қаланған. Бір тегістікте орналасқан және терең емес текшелерді құрайтын бұл аркалар да қосарланған. Осы аркалардың салдарынан пайда болған сегіз қырлылының үстіне күмбез орналасқан. Сыртқы қабырғада (солтүстік-шығыс) аркалы қуыс бар, оның оңтүстік-батыс бағытта болуы, оның михраб екендігіне күмән келтірмейді. Кейінірек кесененің осы жеріне мешіт жалғастырылып салынса керек. Себебі, кесененің солтүстік-шығыс жағында қам кесектерден тұрғызылған үлкен құрылыстың қалдықтары сақталған. Кесене XIII ғасырдың аяғында тұрғызылса керек. Себебі, оның архитектурасына ұқсастықтарды маңайындағы ескерткіштерден кездестіруге болады. Дереккөздер
Қосрабат

Қосрабат — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Самарқан облысы Қосрабат ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 10810 адам (2004). Мұнда жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, спорт мектептері, кәсіптік-техникалық училищелер, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйлері, стадион, спорт алаңдары және басқа да спорт ғимараттары бар. Сондай-ақ аудандық орталық аурухана, емхана, перзентхана және басқа да медициналық мекемелер жұмыс істейді. Дереккөздер
Су қоймасы (кент)

Су қоймасы — Өзбекстанның Самарқан облысы Қаттықорған ауданындағы қала типтес елді мекен. Елді мекен Қаттықорған темір жол стансасынан 5 шақырым жерде (Самарқан-Науаи желісінде) орналасқан. Халқы 4668 адам (1989). Ол Қаттықорған су қоймасын салу кезінде су электр құрылысшыларының қонысы ретінде пайда болған. Ол 1947 жылы қала үлгісіндегі елді мекен мәртебесіне ие болды. 1990 жылдарға дейін ол Қаттықорған су қоймасы деп аталды. Халықтың басым бөлігі Қаттықорған су қоймасына байланысты су шаруашылығы ұйымдарында жұмыс істейді. Қалада екі жалпы білім беретін мектеп, кітапхана, клуб, тігін шеберханасы, 20 төсектік аурухана, фельдшерлік пункт, дәріхана, сауда, мәдениет және қызмет көрсету орындары бар. Дереккөздер
Мұрынтау

Мұрынтау — Өзбекстанның Науаи облысындағы қала типтес елді мекен. Әкімшілік жағынан Зарафшан қаласына бағынады. Халқы: 4320 (2002) адам. Мұрынтау — Мұрынтау тауларында (Тамдытау тау жотасының шегінде) Қызылқұм шөлінің оңтүстік-батысында орналасқан. Қызылқұдық теміржол стансасымен байланысқан теміржол вокзалы бар. Қаңтардағы ең төменгі температура -31 градус цельсийге дейін төмендеді, ал жаздың ортасындағы ең жоғары температура +46 градус цельсийге дейін көтерілді. Жергілікті тұрғындардың көпшілігі өзбектер, бірақ қоныста орыстар, қазақтар, украиндар және басқа да ұлт өкілдері тұрады. Елді мекен тарихы 1950 жылдардың соңында, сол жерде үлкен алтын кеніші табылған кезде басталды. Бастапқыда барлау жұмыстарын жүргізетін геологиялық топты орналастыру үшін уақытша ғимараттар салынды. Шағын ауыл кейіннен алтын өндіру кешенінің жанындағы үлкен қоныс болып өсіп, дамыды. Түсті металдар ашық карьерлерде өндіріледі. Ауыл маңында басқа сирек кездесетін металдардың, сондай-ақ кварц құмы мен фосфориттердің кен орындары өндіріледі. Мұрынтауда 3 шағын кәсіпорын, орта жалпы білім беретін мектеп, музыка мектебі, 2 кітапхана, мұражай, спорт сарайы, ауылдық дәрігерлік пункт бар. Дереккөздер
Тасбұлақ (Өзбекстан)

Тасбұлақ — Өзбекстанның Наманған облысындағы қала типтес елді мекен (1989 жылдан), Наманған ауданының орталығы. Халық саны 13947 адам (2003). Тасбұлақта «Тасбұлақ тола» акционерлік қоғамы, «Райхан тола» целлюлоза өңдеу кәсіпорны, «Тасбұлақ» тоқыма кәсіпорны орналасқан. Сондай-ақ егін базары, мәдениет үйі, мәдениет сарайы, орталық кітапхана, жастар орталығы бар. Екі жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка мектебі, екі кәсіптік колледж, стадион, екі теннис корты, екі балалар спорт мектебі бар. Халыққа орталық аурухана, ересектер мен балалар емханасы, жедел медициналық жәрдем ғылыми орталығының филиалы, орталық дәріхана қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Жаңақорған (Наманған облысы)

Жаңақорған — қала типтес елді мекен (1976 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Жаңақорған ауданының әкімшілік орталығы. Халқы 11561 адам (1989). Ол Падыша-Ата өзенінің бойында, Шарбақ жотасының етегінде орналасқан. Ауылдың оңтүстігіндегі өзенде халық пен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ететін су қоймасы жасалған. Жаңақорған Наманғаннан солтүстікке қарай 22 шақырым жерде орналасқан және оған тек көлікпен жетуге болады. Мақта тазалау, наубайхана, тігін және трикотаж фабрикалары, құрылыс ұйымдары, көлік кәсіпорындары және т.б.бар. Диқан базары, мәдени, қызмет көрсету орталықтары, жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка және спорт мектептері, лицейлер, мектеп-интернаттар, кәсіптік-техникалық мектептер бар. Орталық аудандық кітапхана, мәдениет үйі, клуб ғимараттары, мәдениет үйі, спорт кешені, орталық аурухана, ветеринарлық зертхана, тері емханасы, дәрігерлік амбулатория, дәріханалар халыққа қызмет көрсетеді. Жаңақорған-Шартақ және Жаңақорған-Наманған бағыттары бойынша автобустар мен шағын автобустар жүреді. Дереккөздер
Жамашой

Жамашой — қала типтес елді мекен (1972 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Мыңбұлақ ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 10100 мың адам (2000). Қала үлгісіндегі Жамашой елді мекені Наманған облысының оңтүстігінде, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 29 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын теміржол стансасы Тарақорғанда, 8 шақырым жерде. Жамашой Қарадария өзенінің аңғарында орналасқан, оның суы бір кездері жартылай шөлді аймақты суландырды. Бүгінде бұл ауылшаруашылық аймағы, ал Жамашой оның экономикалық орталықтарының бірі. 1952 жылы құрылған елді мекен Мыңбұлақ ауданының әкімшілік орталығы болып табылады және елді мекенде ауданның негізгі медициналық, әлеуметтік және мәдени мекемелері орналасқан. Дереккөздер
Ақтас (Наманған облысы)

Ақтас — Өзбекстанның Наманған облысы Төреқорған ауданындағы қала типтес елді мекен. Халық саны 6 мыңға жуық адам (2003). Мұнда мақта тазарту зауыты, мақта зауыты, мұнай базасы, аудандық «Дехконмаштаминот» акционерлік қоғамы, МТЗ, ауылдық құрылыс құрылымдары зауыты, жылжымалы механикаландырылған колонна, «Агрокимиотаминат» акционерлік қоғамы, жанар-жағармай құю станциясы, «Сохилабад» серіктестігі, ауданаралық көтерме-бөлшек сауда және өндірістік мамандандырылған акционерлік қоғам базасы, лицей, 2 ауылдық медициналық пункт бар. Дереккөздер
Ибрат

Ибрат — Өзбекстанның Ферғана облысы Буайда ауданындағы қала типтес елді мекен және осы ауданның орталығы. Халқы: 16100 мың адам (2002). Ибрат — Ферғана алқабындағы ауыл. Ол Ферғана облысының солтүстігінде, Ферғана қаласынан 98 шақырым және Фурқат темір жол стансасынан 12 шақырым жерде орналасқан. Ибрат – 20 ғасырдағы аймақтың экономикалық дамуы кезінде негізі қаланған типтік елді мекен. Айналадағы шаруашылықтардағы негізгі дақыл мақта, сондықтан ауыл экономикасы мақтаны өңдеуге және оны одан әрі пайдалануға тәуелді. Сауда (әсіресе жергілікті фермерлер базары) және жеміс-көкөніс өңдеу де дамыған. Мұнда үш жалпы білім беретін мектеп, екі лицей мен гимназия, бейнелеу өнері мектебі, балалар спорт мектебі, кәсіптік лицей орталық кітапхана, балалар кітапханасы, өнер орталығы бар. Ауданға орталық аурухана, емхана, дәріхана және басқа да медициналық мекемелер қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Даңғара (Өзбекстан)

Даңғара — Өзбекстанның Ферғана облысындағы қала типтес елді мекен, Даңғара ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 8800 мың адам (2000). Даңғара — Ферғана облысының батысындағы қала типтес елді мекен және аудан орталығы. Даңғара Қоқанның солтүстігінде, оның маңында жатыр. Екі елді мекеннің де шекаралары ортақ, сондықтан Даңғара өмірдің көптеген салаларында Қоқанмен байланысты. Елді мекен арқылы Қоқан-Ташкент республикалық автомобиль жолы мен Қоқан-Наманған темір жолы өтеді. Данғарада консерві зауыты мен тігін фабрикасы сияқты бірнеше өнеркәсіп орындары орналасқан. Бөлшек сауда, жөндеу шеберханалары, құрылыс компаниялары да маңызды орындарға ие. Дереккөздер
Жеті ата қақпасы

Жеті ата қақпасы, – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің айналасындағы, яғни, Ескі Түркістан орнындағы Шахарістан қорғаны бойында 4 қақпа болған. Сол себепті де тарихи деректерде «Төрт қақпалы Түркістан» деп атаған. Сол 4 қақпаның бірі Қожа Ахмет Ясауи кесенесінен 620 метр қашықтықта орналасқан – Жеті ата қақпасы. Кезеңі ХV – ХІХғғ. Тарихы Ертеректе осы қақпа арқылы қалаға Хорезм, Бұхара, Самарқан керуендері кірген. Ортағасырлық қалалардың көпшілігінде екі қорған болған, олар Цитадель және Шахарістан деп аталады. Цитадель қорғаны қаланың орталығын қоршайтын ішкі қабырғаларынан тұрса, Шахарістан қорғаны қаланың сыртқы бөлігін қоршайтын негізгі қорған. Жеті ата қақпасы 1928-32 жылдарға дейін сақталып келген. 2019 жылы қайта қалпына келтірілді. Қақпа жайлы естігендердің барлығын «Жеті ата» атауы қызықтырары сөзсіз. Оның себебін тарихшылар осы жерге Қожа Ахмет Ясауидің бір мазарға жерленген жеті шәкіртінің бейітінің орналасуымен байланыстырады. Қақпаға кірген кезде оң жағында Баб Араб мешіті орналасқан. Сонымен қатар екі кесене бар. Ол екі кесененің бірі Баб Арабқа арналса, екіншісі - Үндемес ата әулиенің жерленген жері. Қазіргі таңда Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен Жеті ата қақпасы арасындағы ортағасырлық магистралды көше де зерттелу үстінде. 2009 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан қазба жұмыстары барысында бірқатар жаңалықтар ашылып, тарихи тың деректер топтастырылды. ХV ғ. қақпаның іргетасы мен сыртындағы ордың үстіне салынған көпірдің жағалық тіреуіші күйген кірпіштен қаланған. Қазіргі қақпаның қирандысының 1910 ж. түсірілген фотосуреті сақталған. Қақпа Қоқан билігі тұсында 1843-1849 жж. арасында қайта тұрғызылған. 2009-2011 жж. археологиялық қазба негізінде 2019 ж. қайта қалпына келтірілді. Дереккөздер
Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2025-26

Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2025-2026 — қазақстандық кәсіби футзал клубтары арасындағы ең жоғарғы лига. Чемпионат 2025 жыл дың 5 қыркүйегінен бастап 2026 жылдың 17 мамыр аралығында өтеді. Чемпионатқа Қазақстанның 11 қаласынан 12 команда қатысты. Осы маусымнан бастап чемпионаттың Жоғарғы лигасына 2024-25 жылғы маусымның Бірінші лига чемпионы атанған қарағандылық «Биосфера» футзал клубы «Қарағанды» деген атаумен қосылды. Қатысушылар Чемпионат кестесі Дереккөздер
Айдарлы кесенесі

Айдарлы кесенесі (ХІХ ғ. басы) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет ескерткіші. Орналасқан жері Қазалы ауданы, Жанқожа батыр ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км жерде, Сырдарияның оң жағалауында, қам кесектерден қаланған қоршаулардан тұратын қорымның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Сипаты Кесене тікбұрышты қам кесектерден (9х18х8 см) тұрғызылған. Күмбезбен жабылған (сақталған биіктігі 8 м) негізгі аумаққа (жоспарындағы өлшемдері 8х8,7 м, қабырғасының биіктігі – 3,3 м) үш күмбезшелі тікбұрышты камералы нығайтылған кіреберіс бөлік жалғанған. Негізгі аумақтың (ол жерде жерлеу камерасы бар) бұрыштары мен қабырғаларының ортасы, сонымен қатар кіреберіс бөлігінің бұрыштары жауырыншалар түрінде жиналған. Биік шар тәрізді күмбез циндирлі күмбез асты барабанына жеңмен жалғасқан. Күмбез қаландысында қасбетке шығып тұрған радиальді үш қатар қысқа сырғауылдар бар. Камераның шаршы негізінен күмбез шеңберіне өту дәстүрлі. Күмбездің жоғарғы бөлігінің көлденең осінде екі ойық (ар жағында бір-бірден) бар, бірақ та оның түйіскен жері қираған. Кіреберіс камера оңтүстік-батыс қасбетте орналасқан, қабырғаның ортасында аркалы кіреберіс ойығы және оның үстін қалқалап тұратын күмбезше бар. Ескерткішіті 1986 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген. Дереккөздер
Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2026-27

Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2026-2027 — қазақстандық кәсіби футзал клубтары арасындағы ең жоғарғы лига. Чемпионат 2026 жыл дың 5 қыркүйегінен бастап 2027 жылдың 17 мамыр аралығында өтеді. Чемпионатқа Қазақстанның 11 қаласынан 12 команда қатысты. Қатысушылар Чемпионат кестесі Дереккөздер
Үшкөпір (Ферғана облысы)

Үшкөпір — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Ферғана облысы Үшкөпір ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 6500 мың адам (2002). Үшкөпір — Батыс Ферғана алқабында, Қоқан қаласынан шығысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан. Елді мекен A373 тас жолының бойында (Қоқан – Әндіжан) орналасқан және суару каналдарымен қоршалған. Елді мекен 19 ғасырдың аяғынан бастап Уч-Купрюк ауылы ретінде белгілі. 1930 жылдардың басында Молотово, ал 1950 жылдары Учкоприк деп аталды. Үшкөпірде мақта тазалау зауыты, асфальт-бетон өндірісі, консервілеу өнеркәсібі болғанымен, халықтың бір бөлігі көршілес Қоқанда жұмыс істейді. Жалпы білім беретін мектептер, лицейлер, балалар музыка және спорт мектептері, мәдениет сарайы және басқа мәдениет мекемелері, орталық кітапхана, стадион, спорт залдары, көптеген спорт және футбол алаңдары бар. Орталық аурухана, перзентхана, жедел жәрдем қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Бағдат (Ферғана облысы)

Бағдат — қала типтес елді мекен (1979 жылдан), Өзбекстанның Ферғана облысы Бағдат ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 12800 адам (2000). Бағдат ауылы Ферғана облысының орталығында орналасқан. Аудан орталығы, Ферғана қаласынан батысқа қарай 70 шақырым жерде Қоқан-Марғылан темір жол желісінде (Фуркат станциясы) Үлкен Ферғана каналының бойында. Ол 19 ғасырдың аяғында құрылған және оның атауы «Құдайдың сыйы» деп аударылады. Бағдат 1979 жылы қалалық елді мекен болып белгіленді. Мұнда ауыл шаруашылығы (мақта өсіру және өңдеу), жиһаз, аяқ киім және азық-түлік өнімдерін шығаратын шағын бизнес дамып келеді. Ауыл шаруашылығы машиналарын жөндеу шеберханасы, акционерлік қоғамдар, аудандық жабдықтау базалары (мұнай, химия, т.б.), шағын және жеке кәсіпкерлік, кәсіптік лицей, 2 жалпы білім беретін мектеп, 2 кітапхана жұмыс істейді. Бір пошта, бір аурухана, екі емхана, мұражай, 25-тен астам халыққа қызмет көрсету орындары бар. Дереккөздер
Линкольн Линдум

«Линкольн Линдум» (;) — Англияның Линкольн қаласында орналасқан футбол клубы болды. Тарихы Клуб 1861 жылы Линкольн футбол клубы атауымен құрылды және кейін Футбол ассоциациясының алғашқы мүшелерінің бірі болды. Клуб мүшелері қауымдастық ережелері бойынша алғашқы матчын 1863 жылдың 28 қарашасында өткізді. Бұл клубтың аға және кіші мүшелері арасындағы 10 адамнан тұратын ойын еді. Клубтың алғашқы сыртқы ойыны 1865 жылдың ақпанында Шеффилд клубына қарсы өтті және ол Шеффилд ережелері бойынша ойналды A return match at Wragby Road was played under Association laws in April 1865.. 1865 жылы сәуір айында Врагби Роудтағы қарымта матч қауымдастық ережелерімен өтті. Келесі жылдары бұл кездесулер дәстүрге айналды, әдетте алаң иелері жеңіп жүрді. 1868 жылға қарай клуб Футбол ассоциациясынан шығу туралы ойлай бастады, себебі қауымдастық ережелері «жеткілікті дөрекі емес» деп саналды. Алайда 1872 жылы клуб өз көзқарасын өзгертіп, қауымдастық ережелеріне толықтай қосылды. Соған қарамастан, клуб Англия кубогының алғашқы маусымдарына қатысқан жоқ. 1885–86 маусымында клуб Lincolnshire Senior Cup финалына дейін жетіп, Гримсби Таун командасынан жеңілді. Алайда Линкольн жартылай финал нәтижесіне наразылық білдірді. Төреші қосымша уақыт болмайды деген соң, Гримсби командасы Линкольннің алаңнан кетуін жеңіліс ретінде қабылдаған еді. Футбол ассоциациясы бұл істі қайта қарап, матчты қайта өткізуге бұйрық берді. Гримсби матчқа келмей қойған соң, Линкольн техникалық жеңіске жетті. Бірақ Lincolnshire Football Association Футбол ассоциациясының шешімін елемей, финалды қайта өткізіп, Гримсби қайта жеңіске жетті. Ақырында Линкольншир Футбол ассоциациясы ұйымы Англия футбол қауымдастығынан ресми түрде кешірім сұрады, және дау осымен аяқталды. Келесі жылы Линкольн Сити бірінші айналымда Линкольн клубын 5:0 есебімен ойсырата жеңді. Англия кубогы Клуб Англия кубогы турниріне алғаш рет 1885–86 маусымында қатысты. Ол кезде клубтың атауы Линкольн Линдум болып өзгерген еді. Бұл өзгеріс Линкольн Сити клубының құрылуына реакция ретінде жасалып, алғашқы Линкольн клубының ежелгі тарихын ерекше көрсету мақсатында қабылданған болатын. Бірінші айналымда клуб Гримсби энд Дистрикт командасын 4:0 есебімен ұтты. Екінші айналымда клуб аз көрермен жиналған ойында Редкар клубына қарсы жеңіліп қалды. Клуб келесі екі маусымда да турнирге қатысқанымен, енді бірде-бір матчта жеңіске жете алмады. Құлдырау Клуб әуесқой мәртебесінде қала берді, ал көрші Линкольн Сити кәсіби клубқа айналып, Футбол Лигасының құрамына қосылды. Сол сияқты жақын маңдағы Гейнсборо Тринити да кәсіби деңгейге көтерілді. Бұл жағдай Линкольн Линдум клубының ұлттық деңгейдегі жарыстарда бәсекеге қабілетті болуына кедергі келтірді. Клуб жергілікті деңгейдегі ойындармен шектелді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін белсенді болғанымен, соғыстан кейін ойындар сирек өтті. Клуб жергілікті командалармен кездесу өткізуге ниет білдіріп хабарландырулар жариялағанымен, 1920 жылдардағы жалғыз белгілі ойын — 1925 жылдың қыркүйегінде Врагбиде өткен жолдастық кездесу. Жетістіктері Дереккөздер
Бандиқан

Бандиқан — Өзбекстанның Сұрқандария облысындағы қалалық кент (1992 жылға дейін — кишлак), Бандиқан ауданының орталығы. Халқы: 10 000 адам (2000). Сұрқандария облысының орталық бөлігінде, Сұрхан-Шерабад алқабының солтүстігінде орналасқан. Ауылдың солтүстігінде Байсұнтау тау жоталары көтеріледі. Облыс орталығы Термез қаласы оңтүстікке қарай 100 шақырым, ал теміржол стансасы Құмқорғанда (оңтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым) орналасқан. Бандиқан — ауыл шаруашылығы орталығы, мұнда халқы мақта, астық, бақша, жеміс-жидек өсірумен айналысады. Ауылда жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары да бар. Ауыл әр түрлі уақытта маңызды елді мекендер болған тарихи төбелермен қоршалған, бұл зерттеушілерге ежелгі дәуірдің мәдениеті мен өмірін зерттеу үшін жол ашады. Оларға Бандихонтепа, Газимуллатепа, Киндиктепа, Ялангуштепа жатады. Атап айтқанда, мұнда зороастр тайпалары өмір сүрген біздің заманымызға дейінгі 1 мыңжылдықтың ортасына жататын қоныстар, ерте ортағасырлық қаланың қирандылары зерттелген. Дереккөздер
Қарлұқ (Сұрқандария облысы)

Қарлұқ — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Алтынсай ауданының әкімшілік орталығы. Қарлұқ — Сұрқандария облысының орталық бөлігіндегі шағын қала. Сұрхандария алқабының шетінде, Байсұнтау тауларының етегінде жатыр. Қала Алтынсай өзенінің бойында орналасқан. Термез қаласынан 140 шақырым, ең жақын теміржол стансасы Шоршы 23 шақырым жерде. Қарлұқ негізінен жеңіл және тамақ өнеркәсібімен, шарап және құрылыс материалдарын өндірумен айналысады. Қала сонымен қатар өнер орталықтары, кітапханалар, музыка мектебі және спорт клубтары бар аймақтың мәдени орталығы болып табылады. Дереккөздер
Сарыасия

Сарыасия — қала типтес елді мекен (1983 жылдан), Өзбекстанның Сұрқандария облысы Сарыасия ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 14300 адам (2000). Сарыасия Термезден 150 шақырым жерде Сұрхон-Шерабат жазығында орналасқан. Сарыасия теміржол стансасынан 8 шақырым жерде. Ауылдың өзі Термезді Душанбемен байланыстыратын М41 тас жолының бойында орналасқан. Сарыасия — аудан шаруашылықтарының өнімін жинап, сақтайтын, өңдейтін, тасымалдайтын агроөнеркәсіптік орталық. Ауылда егін базары да бар. Мұнда жалпы білім беретін мектептер, колледждер, арнайы мектеп-интернаттар, мәдениет үйлері, стадиондар, ауруханалар, дәріханалар және басқа да емдеу мекемелері орналасқан. Дереккөздер
Мадагаскардағы әскери төңкеріс (2025)

Мадагаскардағы әскери төңкеріс — бірнеше аптаға созылған жаппай наразылықтардан кейін Мадагаскар Республикасының басшылығына қарсы Мадагаскар Қарулы күштерінің көтерілісі. 2025 жылғы 12 қазанда Мадагаскарда бірнеше апта бойы жалғасқан жаппай наразылықтардың нәтижесінде елде әскери көтеріліс басталды. Мадагаскар Қарулы күштерінің әкімшілік және техникалық қызметтер корпусы (АКАТПС) президент Андри Радзуэлина үкіметінің бұйрықтарын орындаудан бас тартып, өзге әскери бөлімдерді де наразылыққа қосылуға шақырды. Осыдан кейін көтерілісшілер ел астанасы — Антананариву қаласын өз бақылауына алды. Қаладағы қарсылық әлсіз болды. Сол күні кешке Сенат төрағасы қызметінен босатылды, ал Қарулы күштер бас қолбасшысы лауазымына АКАТПС ұсынған кандидатураны азаматтық билік мақұлдады. 13 қазанда президент Андри Радзуэлина қызметінен кетуден бас тартып, Мадагаскардан қашты. Халық арасында наразылық шараларына көп зумерлер қатысқан болатын. Осы және ұқсас себептерден бұл іс-шаралар бейресми «Z-буынының наразылық шаралары» делінді. Наразылықтарды басу мақсатында президент Андри Радзуэлина премьер-министр Кристиан Нтсайды қызметінен босатты, алайда бұл шешім халықтың талабын қанағаттандырмады. Барысы 12 қазан: Таңертең президент Андри Радзуэлина АКАТПС құрамындағы бөлімшелердің билікті басып алуға әрекет жасағанын мәлімдеді. Бұл бөлімшелер алдыңғы күні наразылықтарға қосылған болатын. Дабыл алғаш рет бірнеше әскери қызметші казармаларды тастап, наразылық білдірушілер қатарына қосылған сәтте жарияланды. Сол уақытта жаңадан тағайындалған премьер-министр әрі армияның бас қолбасшысы Руфин Зафисамбо елді сабыр сақтауға шақырды. АКАТПС генералының хабарлауынша, наразылықтар кезінде жандармерия атқан оқтан бір сарбаз қаза тапқан. Кейінірек корпустың өкілдері Қарулы күштердің бақылауын өз қолына алғанын жариялады. АКАТПС мәлімдемесінен кейін көтеріліске қатысқан сарбаздар жастар арасындағы наразылық топтарын Антананаривудағы 13 мамыр алаңына бастап барды. Бұл жерде негізгі наразылық шаралары өткізілді. Әскери әкімшілік-техникалық қызметтер корпусы (АКАТПС) Мадагаскар қарулы күштерінің жаңа штаб бастығы болып генерал Демосфен Пикуластың тағайындалғанын хабарлады. Бұл шешімді қарулы күштер министрі Манантсоа Дерамасинджака Ракотоаривело мақұлдады. Дереккөздер