kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Окситания (аймақ)

Окситания (, ) — Францияның 2016 жылғы аумақтық реформасына сәйкес Лангедок-Руссильон және Миди-Пиреней аймақтарын біріктіру нәтижесінде құрылған Франция аймағы. Жаңа аймақтың құрылған күні 2016 жылдың 1 қаңтары. Атауы Заң мәтіні Лангедок және Руссильон , Пиреней таулары тарихи аймақтары қосындысынан тұратын аймақтың уақытша атауын және Франция картасында аймақтың орнын (Оңтүстік; ), дефис арқылы бөлінген (француз емлесі) белгілеуді анықтайды. Аймақтық астананың тұрақты атауы мен орналасқан жерін Өңірлік кеңес 2016 жылдың 1 шілдесіне дейін анықтауы және 2016 жылдың 1 қазанына дейін Францияның Мемлекеттік кеңесі бекітуі тиіс. География Жалпы ауданы 72 724 км² болатын аймақ Франция метрополиясында екінші орын алады. Ол елдің оңтүстігінде орналасқан және батысында және солтүстік-батысында Жаңа Аквитания аймағымен, солтүстік-шығысында Оверн — Рона — Альпімен, шығысында Прованс — Альпі — Кот-д'Азурмен шектеседі. Оңтүстікте аймақ Испания және Андоррамен шектеседі. Оңтүстік-шығыстан аймақты Жерорта теңізі шайып жатыр. Францияның бес ұлы өзенінің бірі Гаронна осы аймақ арқылы ағып өтеді. Оңтүстіктен аймақ Испаниядан Пиреней тау сілемімен бөлінген. Тарих 1790 жылы Францияның тарихи провинциялары департаменттерге айналды. 1919 жылы Үшінші республика кезінде кезінде «экономикалық аймақтар» құрылып, экономикалық жоспарлаудың алғашқы әрекеті жасалды. 1941 жылы 30 маусымда Маршал Петен үкіметі аймақтық кемелдің басшылығымен департаменттерді біріктірді. Олар 1946 жылға дейін болды және 1960 жылы қайта құрылды. Бұл құрылым 2015 жылға дейін өзгеріссіз қалды. Әкімшілік бөлініс Облыс 72 724 км² астам аумақты алып жатыр, халқы 5 683 878. Халық тығыздығы (2013 жылғы жағдай бойынша) 76,64 адам. /км². Департаменттер Ең ірі қалалар Аймақтың ең ірі қалалары (30 мыңнан астам халқы бар) мыналар: Дереккөздер Сондай-ақ, қараңыз * Лангедок — Руссильон * Оңтүстік — Пиреней
Гого

Гого (вагого) — Танзанияның орталығындағы Додома аймағында тұратын банту халқы. Саны шамамен 1,3 млн. адам. Тілі Тілі - гого тілі. Діні Гоголардың көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сүнниттік мұсылмандар да бар. Кәсібі Қазіргі гоголардың көпшілігі отырықшы, қалалық жерлерге қоныс аударған немесе бүкіл Танзаниядағы плантацияларда жұмыс істейді. Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен (құмай, тары, жүгері, бұршақ және түйнектер) және мал шаруашылығымен айналысады, көкөністер өсіреді. Өмір салты Жеке үй шаруашылығында тұратын көп балалы отбасы сақталған. Бірнеше үй шаруашылықтары көрші қауымдастыққа бірігеді. Патрилиндік рулардың қалдықтары сақталған. Әкімшілік және экономикалық функциялары бар басшылар институтын Ұлыбритания әкімшілігі енгізді. Дәстүрлі көсемдер (мутеми) тек діни функцияларды атқарды. Дәстүрлі қоныстары шашыраңқы орналасқан, тұрғын үйлері төртбұрышты, тоқылған қабырғалары сазбен сыланған. Тамағы негізінен ботқалар. Дереккөздер
Мәриям Жансұлтанқызы Сейдалина

Мәриям Жансұлтанқызы Сейдалина (1891 жыл - 1916 жыл) — қазақ қыздарынан шыққан тұңғыш журналистердің бірі, "Айқап" журналының корректоры. Өмірбаяны Мәриям Сейдалина – белгілі заңгер Жансұлтан Сейдалиннің қызы. "Айқап" журналының корректоры, әрі журналисі болған. Сол уақыттағы білімді қыздар Сақыпжамал Тілеубайқызы, Күлайым Өтегеновамен бірге әйелдердің тең құқықтығы, қазақ әйелдерін азат ету, балалар мен аналарды қорғау проблемасын көтерген. Жастайынан өлең шығара бастады. «Айқап» журналына ұлт жоғын жоқтаған мақалаларымен қатар, «Зарлау», «Көздер», «Тұр, қазақ!» секілді отты жырларын жариялады. Алаш қозғалысының қайраткері, заңгер, Санкт-Петербург университетінің түлегі Сейілбек Жанайдаровқа тұрмысқа шыққан. Сөйтіп, екеуі 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа аттанды. Ол жақта майдандағы қазақтарға қамқор болды. Алайда Мәриям сол майдан даласында дүние салды. Невель қаласында жерленді. Еңбектері Тұр, қазақ! Тұр енді, қазақ, ұйқыдан, Ұйықтайтын емес бұл заман. Домбыра тартып, сауық құрған Келмеске кеткен ол заман. Болма жалқау, қазағым, Жалқаулық ерге пайдасыз. Түсерсің бір күн тозаққа, Надан болсаң айласыз. Өкінішке қалып жүрме, Алты Алаш қазақ баласы. Қаптап қала, жеріңді, Айырылды елдің аласы. Өткен заман қайтар деп, Көз жасыңды құр төкпе. Атқан оғың жанар деп, Көз талдырма, құр күтпе! Дереккөздер
Гола

Гола (гула) — Либериядағы (Сент-Пол мен Мано өзендерінің арасында) және Сьерра-Леоненің айналасындағы аудандардағы халық. Жалпы саны 160 мың адам, оның ішінде Либерияда 150 мың, Сьерра-Леонеде 10 мың адам. Олар: гобла, денг, конгбаа, сене, теге, т.б. топтарға бөлінеді. Менделерге жақын. Тілі Олар нигер-кордофан отбасының Батыс Атлант тобындағы гола тілінде сөйлейді. Діні Голалардың көпшілігі ежелгі дәстүрлі нанымдарды сақтайды, аз бөлігі мұсылмандар. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жержаңғақ, маниок, жүгері, тәтті картоп, ямс), банан және май пальмасы өсіріледі, ірі қара және ұсақ мал өсіріледі. Қолөнерден ағаш ою (ыдыс, тарақ, ою-өрнек, мүсінше) жақсы дамыған. Өмір салты Маңызды рөлді жасырын бірлестіктер атқарады (поро ерлер одағы және т.б.). Музыкалық фольклор, оның ішінде би фольклоры дамыған. Олар үлкен ауылдарда тұрады, шағын маусымдық қоныстары мен лагерлері бар. Пальма жапырақтары мен саманнан жасалған биік конустық төбесі бар дөңгелек тұрғын үй басым, қабырғалары балшықпен сыланған тік бұрышты үйлер бар. Дәстүрлі киімі - жамбасқа оралған мата. Азық-түліктері – негізінен күріштен жаслған ботқа, жүгері, банандар, көкөністер, балық. Дереккөздер
(701) Ориола

(701) Ориола — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1910 жылы 12 шілдеде Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероидтың аты мысықторғайдың латынша аталуынан шықты. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(702) Алауда

(702) Алауда — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1910 жылы 16 шілдеде Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероидтың аты шалғындық бозторғайлар туысының латынша аталуынан шықты. Серігі 2007 жылы астероидтың серігі бар екені анықталды. Оның аты Пичи-унем (кішкентай құс) деп қойылды. Ол астероидты 4,91 күнде айналады, одан 1226,5±24 шақырым қашықтықта орналасқан. Өз диаметрі 3,5 шақырымға жуық. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(703) Ноэми

(703) Ноэми — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1910 жылы 3 қазанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Альберт фон Ротшильдтің қызы құрметіне орай аталды деп есептелінеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * (719) Альберт және (250) Беттина * Астероидтар тізімі (701—800)
(704) Интерамния

(704) Интерамния — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1910 жылы 2 қазанда Винченцо Черулли Терамодағы Коллурания обсерваториясында ашты. Интерамния осы италиялық қаланың ежелгі латынша аталуы болып келеді. Көлемі жағынан Церера, (4) Веста, (2) Паллада және (10) Гигеядан кейінгі орында тұр. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(705) Эрминия

(705) Эрминия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1910 жылы 6 қазанда Эмиль Эрнст Гейдельберг обсерваториясында ашты. Эдуард Якобовскийдің «Эрминия» операсының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(706) Гирундо

(706) Гирундо — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1910 жылы 9 қазанда Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероидтың аты қыстау қарлығаштар туысының латынша аталуынан шықты. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(707) Стейна

(707) Стейна — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1910 жылы 22 желтоқсанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бреслаудағы обсерваторияны ашқан адамның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(708) Рафаэла

(708) Рафаэла — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1911 жылы 3 ақпанда Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ницца обсерваториясының негізін қалаған адамның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(709) Фрингилла

(709) Фрингилла — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1911 жылы 3 ақпанда Джозеф Хелффрич Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероидтың аты қунақ туысының латынша аталуынан шықты. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(710) Гертруд

(710) Гертруд — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1911 жылы 28 ақпанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Немере қызының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (701—800)
(8) Флора

(8) Флора — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1847 жылы 18 қазанда Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты. Ежелгі римдік мифтерден белгілі болған гүлдер мен көктемнің құдайы Флораның құрметіне орай аталды. Жетінші ең жарық астероид болып келеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
О-де-Франс

О-де-Франс ( , сөзбе-сөз — Жоғарғы Франция ), 2016 жылғы 1 қаңтардан 30 қыркүйекке дейін Норд — Па-де-Кале — Пикардия — Францияның 2014 жылғы аумақтық реформасына сәйкес Нор — Па-де-Кале және Пикардия аймақтарын біріктіру нәтижесінде құрылған Франция аймағы. Жаңа аймақтың құрылған күні 2016 жылдың 1 қаңтары. 2016 жылдың 28 қыркүйегінде Францияның Мемлекеттік кеңесі 30 қыркүйектен бастап аймақтың атауын өзгерту туралы шешім қабылдады. 2016 жылдың 28 қыркүйегінде О-де-Франс жаңа атауы бекітіліп, уақытша астана Лилль ресми танылды. География Жалпы ауданы 31 813 км² болатын аймақ Франция метрополиясында сегізінші орын алады. Ол елдің солтүстік-шығысында орналасқан және оңтүстігінде Иль-де-Франс аймағымен, оңтүстік-батыста Нормандия аймағымен және оңтүстік-шығыста Гранд-Эст аймағымен шектеседі. Облыс солтүстік-шығыста Бельгиямен шектеседі. Солтүстік-шығыстан аймақ Солтүстік теңізбен және Па-де-Калемен шығанағымен шектеседі. Тарих Орта ғасырларда Пикардия ыдырап Вермандуа, Валуа және Амьеннуа уездері. Соассон мен Ланның айналасындағы аудандар тәуелсіз саяси өмір сүрді. «Пикардия» атауы алғаш рет XIII ғасыр құжаттарында жазылған. Бұл ерекше пикард диалектісінің таралу аймағына берілген атау болды. Француз тәжінен Пикардияға ие болу ағылшындар мен Бургундия герцогтары арасында дау туғызды. Парижді алуға ұмтылған жаулап алушылардың барлығының дерлік жолы Пикардия арқылы өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пикардияның көптеген ежелгі қалалары, соның ішінде Перонна мен Сент-Кантен толығымен жойылды. Пикардия — готикалық сәулет өнерінің туған жері, мұнда алты көрнекті ортағасырлық соборлар сақталған, олардың ең үлкені Амьенде. 1790 жылы Францияның тарихи провинциялары департаменттерге қайта құрылды. 1919 жылы Үшінші республика кезінде кезінде «экономикалық аймақтар» құрылып, экономикалық жоспарлаудың алғашқы әрекеті жасалды. 1941 жылы 30 маусымда маршал Петен үкіметі аймақтық префектінің басшылығымен департаменттерді біріктірді. Олар 1946 жылға дейін болды және 1960 жылы қайта құрылды. Бұл құрылым 2015 жылға дейін өзгеріссіз қалды. Әкімшілік бөлініс Облыс 31 813 км² астам аумақты алып жатыр, халқы 5 987 883 адам. Халық тығыздығы (2013 жылғы жағдай бойынша) 188,22 адам/км². Әкімшілік орталығы, Мемлекеттік кеңестің 2016 жылғы қыркүйекте қабылдаған шешіміне сәйкес — Лилль қаласы. Департаменттер Ең ірі қалалар Аймақтың ең ірі қалалары (халқы 30 мыңнан астам тұрғыны бар) мыналар: Дереккөздер Сондай-ақ, қараңыз * Нор — Па-де-Кале * Пикардия Сілтемелер * *
(9) Метида

(9) Метида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1848 жылы 25 сәуірде Эндрю Грэм Ирландиядағы Маркри обсерваториясында ашты. Грек мифтерінен белгілі болған даналық құдайы Метиданың құрметіне орай аталды. Астероид силикаттардан және темір мен никель қосылыстарынан тұрады деп есептелінеді. Спектроскопиялық зерттеулер (9) Метиданың (113) Амальтеямен төркіндес екенін болжайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Гонга

Гонга — Эфиопияның оңтүстік-батысындағы омот халықтарының тобы. Олар солтүстік, орталық және оңтүстік болып бөлінеді. 2000 жылғы мәліметтер бойынша халық саны 400 мыңға жуық. Тілі Тілі - гонга тілі. Діні Дінге сенушілер: христиандар (монофизиттер мен католиктер), кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады, сүнниттік мұсылмандар (гаро, анфило және кафа бөлігі) бар. Тарихы Орта ғасырларда олар солтүстіктен Көк Нілге дейін созылған кең аумақты алып жатты. Семит тілінде сөйлейтін халықтардың (14-16 ғғ.) және әсіресе оромолардың (16-17 ғғ.) шапқыншылығы гонгалардың қоныстану аймағын бөлшектеп, тарылтты. Гонгалардың бір бөлігі оромолармен ассимиляцияланды. 17 - 19 ғасырдың ортасында гонгалар күшті феодалдық мемлекет құрды. 19 ғасырдың 2-жартысында олар Эфиопия империясына қосылды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (бидай, теф, кофе), мал шаруашылығы (ірі және ұсақ мал, есек, жылқы), құс шаруашылығы (тауық өсіру), ара шаруашылығы. Манджо және кейбір басқа этникалық топтары аңшы, терушілер. Өмір салты Гонгалар дәстүрлі тайпалық құрылымды сақтаған. Бірақ оған кейінгі касталық және таптық дәстүрлер енген. Музыкалық-поэтикалық фольклор алуан түрлі. Киімдерінен эфиопиялық түрлері басым, тері мен жапырақтан жасалған киімдер бар. Азық-түліктері - бәліштер, дәнді дақылдар мен жарма, көкөніс қосылған соустар, ет, сыра, кофе. Дереккөздер
Овернь — Рона — Альпі

Овернь — Рона — Альпі — Францияның 2014 жылғы аумақтық реформасы нәтижесінде Овернь және Рона-Альпі аймақтарын қосу арқылы құрылған Франция аймағы. Жаңа аумақтың, 2015 жылғы желтоқсанда өткен облыстық сайлаудан кейін құрылған күні 2016 жылдың 1 қаңтары. Атауы Заң мәтіні бұрыннан бар тарихи аймақтары Оверньнің , Рона өзені және Француз Альпілері дефис арқылы бөлінген (француз емлесі) атауларының қосындысынан тұратын аймақтың уақытша атауын анықтайды. Аймақтық астананың тұрақты атауы мен орналасқан жерін Өңірлік кеңес 2016 жылдың 1 шілдесіне дейін анықтауы және 2016 жылдың 1 қазанына дейін Францияның Мемлекеттік кеңесі бекітуі тиіс. , Рона-Альпі аймағы Кеңесінің президенті болашақ аймақтың атауы ретінде «AURA» атауын (сөздердің басын құрайтын уақытша атауды) ұсынды, бұл біріккен аумақтар арасындағы бірауыздылықты көрсетуі керек. Интернет-басылымдардың айтуынша, ең танымал есімдер , и болып саналады. 2016 жылдың 28 қыркүйегінде Овернь — Рона — Альп деген уақытша атауды Мемлекеттік ресми кеңес таңдады . География Жалпы ауданы 69 711 км² аймақ Францияның шығысында орналасқан және солтүстігінде Бургундия — Франш-Конте, солтүстік-батыста Орталық — Луара аңғарымен, батыста Жаңа Аквитания және Прованс — Альпі — Кот-д'Азур және оңтүстігінде Окситания аймақтарымен шектеседі. Сондай-ақ шығысында Италия және Швейцариямен шекарасы бар. Аймақтың ландшафты шығысында және солтүстік-шығысында Альпі және Юра тау жоталары мен батыста Орталық массивтен құралған. Шығыс Францияның негізгі кеме жүретін өзендері Рона және Соне осы аймақ арқылы өтеді. Батысында Луара мен Алье өзендерінің бастаулары орналасқан. Тарих 1790 жылы көптеген тарихи провинциялар департаменттерге айналды. Бұл зардап шеккен аумақтар, мысалы: Овернь, үш департаментке бөлінген, Бурбонне, шамамен Алье аймағына сәйкес келеді. Бресс, Бюже, Домб және Паи-де-Гекс Франк-Лионна провинциясымен біріктіріліп, Эн департаментін құрады. Дофин аймағында үш департамент пайда болды: Дром, Жоғары Альпі және Изер. Лион провинциясы 1793 жылы екіге бөлінген және одан Лион қаласы бөлініп алынған Рона-э-Луара департаментін құрды. Виварет провинциясы Ардеш департаментін құрады. 1860 жылы Савой герцогтігі Францияға екі департамент ретінде қосылды: Савойя және Жоғары Савойя. 1919 жылы Үшінші республика кезінде кезінде «экономикалық аймақтар» құрылып, экономикалық жоспарлаудың алғашқы әрекеті жасалды. 1941 жылы 30 маусымда маршал Петен үкіметі аймақтық кемелдің басшылығымен департаменттерді біріктірді. Екі аймақ пайда болады: Эн, Ардеш, Дром, Изер, Луара, Рона, Савойя және Жоғары Савойяны қамтитын Овернь және Канталь, Жоғары-Луара және Пюи-де-дом департаменттерін қамтитын Рона-Альпі. Олар 1946 жылға дейін тұрды және 1960 жылы қайта құрылды. Бұл құрылым 2015 жылға дейін өзгеріссіз қалды. Әкімшілік бөлініс Аймақ 69 711 км² астам аумақты алып жатыр, халқы 7 695 264. Халық тығыздығы (2012 жылғы жағдай бойынша) 110 адам/км². Әкімшілік орталығы - Лион. Департаменттер Ең ірі қалалар Аймақтың ең ірі қалалары (халқы 30 мыңнан астам тұрғыны бар) мыналар: Дереккөздер Сондай-ақ, қараңыз * Овернь * Рона — Альпі
(801) Гельверция

(801) Гельверция — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 20 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Оның анасы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(802) Эпиакса

(802) Эпиакса — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 20 наурызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Киликияның патшайымы болған Эпиаксаның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(803) Пика

(803) Пика — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 21 наурызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Эндоскопияда жаңалықтар енгізген чех дәрігері Фридрих Пиктің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(804) Испания

(804) Испания — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 20 наурызда Хосе Комас-Сола Фабра обсерваториясында ашты. Бұл Испания ғалымдарының алғашқы ашқан астероиды болып келеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(805) Гормуция

(805) Гормуция — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 17 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астроном Август Копффтың әйелі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(806) Гюлдения

(806) Гюлдения — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 18 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Фин-швед астрономы Гуго Гюлденнің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900) * Гюлден (Ай кратері)
(807) Цераския

(807) Цераския — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 18 сәуірде Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Кеңестік астроном Витольд Карлович Цераскийдің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(808) Мерксия

(808) Мерксия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1901 жылы 11 қазанда Луиджи Карнера Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гейдельберг университетінде теология профессоры болған Адальберт Меркстің құрметіне орай аталды. Спектроскопиялық зерттеулер бұл астероидтың кальцийлі пироксендерге мен оливинге бай екенін аңғартты, яғни ол магмалық үрдістерден пайда болды, демек бұрын үлкен аспан денесінің бөлігі болғанын білдіреді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(809) Лундия

(809) Лундия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 11 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Швециядағы Лунд обсерваториясының құрметіне орай аталды. Серігі 2005 жылы астероидтың серігі бар екені анықталды. Олардың өлшемдері шамамен бірдей болғандықтан, оларды қосарлы астероид ретінде қарастыруға болады. Спектроскопиялық зертеулерге қарағанда бұлар (4) Веста астероидынан шағылып қалған сынықтары болуы мүмкін деп қарастырылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
(810) Атосса

(810) Атосса — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1915 жылы 8 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі Парсылық патшайым Атоссаның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (801—900)
2013 жылғы бокстан Азия чемпионаты

1-8 шілде аралығында Иорданияның астанасы Амман қаласында бокстан 2013 жылғы Азия чемпионаты өтті. Жарысқа Иордания ханзадасы Хүсейін ибн Абдулла келді. Марапаттарды бөлу Медалдар кестесі Қатысушы мемлекеттер * (9) * (10) * (8) * (9) * (7) * (9) * (10) * (2) * (8) * (5) * (9) * (10) * (3) * (2) * (2) * (8) * (2) * (3) * (5) * (1) * (2) * (8) * (6) * (9) * (5) * (3) * (7) Төрешілер * Нұрбек Батыров * Мохамед Брахам * Эвангелос Буюкас * Мик Бэси * Мен Ван * Пьетро Маттео Вентуру * Ровшан Гусейнов * Баһадүр Жұманиязов * Нишантха Дхармадса * Ивелин Иванов * Ким Соквон * Азман Лазизи * Казимеж Метла * Хассан Мудрика * Рақымжан Рысбаев * Аннамұрат Сахатов * Хейра Сиди Йакуб * Джен Тзинмин * Рене Йуст Сілтеме * [http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/AsianChampionships2013.html Статистика]
Астероидтар тізімі (801—900)

(701—800) • Астероидтар тізімі • (901—1000) : Негізгі белдеудің ішкі бөлігінің астероидтары : Негізгі белдеудің сыртқы бөлігінің астероидтары : Амур тобының Жерге жақын астероиды : Юпитердің троян астероиды (701—800) • Астероидтар тізімі • (901—1000)
Астероидтар тізімі (901—1000)

(801—900) • Астероидтар тізімі • (1001—1100) : Негізгі белдеудің ішкі бөлігінің астероидтары : Негізгі белдеудің сыртқы бөлігінің астероидтары : Юпитердің троян астероиды : Кентавр астероидтары (801—900) • Астероидтар тізімі • (1001—1100)
Добруджа татар тілі

Добруджа татар тілі немесе Румын татар тілі (tatarşa, tatar tĭlĭ) – қырымтатар тілінің және ноғай тілінің нұсқасы. Негізінен Румынияның Добруджа аймағында сөйлейді. Болгария мен Түркияда да сөйлеушілер бар. Онда румын тілінен көптеген сөздер бар. Қазақ тіліне жақын болып, Қыпшақ-Ноғай тобына жатады. Фонология Румынияда сөйлейтін татар тілінің фонологиясы туралы бірінші кітапты Танер Мұрат «The Sounds of Tatar Spoken in Romania: The Golden Khwarezmian Language of Nine Noble Nations» деп ағылшын тілінде басып шығарды. Румынияда сөйлейтін әдеби татар Румынияда сөйлейтін татар тілінің екі түрлі қыры бар, олар тоғысқан және әдеби татар тілін «edebiy Tatarşa» құрайды. Бұл аспектілердің бірі «calpı Tatarşa» немесе «calpaq Tatarşa» деп аталатын шынайы (түпнұсқа) татар тілі болса, екіншісі «muwallımatşa» деп аталатын академиялық татар тілі. *Академиялық татар тілі - негізінен ғылымда, дінде, әдебиетте, өнерде немесе саясатта кездесетін араб және парсы неологизмдерін бастапқы түрінде жазу және айту дегенді білдіреді. *Түпнұсқа татар тілі – араб және парсы тектес сөздерді қоса, өз дыбыс жүйесіне қатаң бейімдеу арқылы жазу және айту. Хаттар Түпнұсқалық және академиялық хаттар. Детерминанттық дыбыстарды көрсету үшін барлығы 11 әріп қолданылады, оның 10-ы шынайы анықтауыш дыбыстарды белгілейді: Aa, Áá, Ee, Ii, Îî, Íí, Oo, Óó, Uu, Úú, ал Ââ әрпі академиялық дауысты дыбыс үшін қолданылады. Жазу жүйесі 17 әріптен тұратын шынайы дауыссыз дыбыстарды тіркейді: Bb, Çç, Dd, Gg, Ğğ, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Ññ, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Zz және 3 белгісі бар. Академиялық дауыссыз дыбыстар: Ff, Hh, Vv. Сондай-ақ 2 түпнұсқа жартылай дауысты дыбыстар бар: ⟨Yy⟩ [j] және ⟨Ww⟩ [w]. Ескі түпнұсқа түркі дауыссыз дыбысы, ⟨Çç⟩ әрпімен берілген [tʃ] дыбысы сирек естіледі, өйткені Добруджа сөйлейтін татар тілінде сөйлейтіндер оны [ʃ] ⟨Şş⟩ әрпі деп жазады. Жазбаша тіл көбінесе ⟨Çç⟩-ден ⟨Şş⟩-ге ауысатын сөйлеу тілінен кейін болатындықтан, нәтижесінде Румынияда сөйлейтін татар тілінде ⟨Çç⟩ әрпі мен [tʃ] дыбысы жиі академиялық ретінде қарастырылады. Жазуы Добруджа татар тілі латын әліпбиі мен жазылады. Дереккөздер
Гонжа (халық)

Гонжа (гонджа, гбанджа, гуанг, гуанг, өзін атауы: нгбанья, гбанья, гванья) — Ганадағы ақан тобының халқы. Саны 550 мың адам. Тілі Олар нгбаньято (агбанито) немесе гуан тілінде сөйлейді. Діні Негізінен сүнниттік мұсылмандар, дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар бар. 90% крач және 60% нконья христиандар. Тарихы Аңыз бойынша, гонжа билігін манде тілдес қоныстанушылар басып алып, олардың жетекшісі (джакпа) 1670 жылдары ягбум, дабоя, тулуве, боле, гбуйпе, кпембеом және басқаларды біріктіріп, Нгбанья федерациясын құрды. Кәсібі Гонжаның негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, таро, фонио, жүгері), ірі қара және ұсақ мал өсіру, құс өсіру, өзен балық аулау және аңшылық. Дәстүрлі қолөнерден – ұсталық, тоқымашылық, керамика, ағаш және піл сүйегінен ою, балық аулау құралдарын жасау дамыған. Өмір салты Гонжаның дәстүрлі қоғамдық ұйымы ауыл және үлкен отбасы қауымдастығына және тайпалық ұйымға негізделген. Қарым-қатынас есебі екі жақты. Неке вирилокальды, немере некелері, полигиния, левират, сорораттық кездеседі. Ата-бабаларға табыну және табиғаттың жанды күштеріне, сиқыршылыққа, бақсылыққа сену кең таралған, діни қызметкерлердің ықпалы зор. Музыкалық фольклор дамыған. Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Қабырғалары сазды, сабаннан немесе пальма жапырақтарынан жасалған биік конустық шатырлары бар дөңгелек тұрғын үйлер басым. Дәстүрлі күнделікті киімдері сақталмаған. Кенте маталарынан жасалған киімдер мерекелік киім ретінде қызмет етеді. Азық-түліктері – негізінен балық және көкөніс (жарма, бұқтырылған тағамдар, қайнатылған және пісірілген көкөністер, ащы тұздықтар мен ши майы қосылған түйнектер). Дереккөздер
(901) Брунсия

(901) Брунсия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 30 тамызда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Эрнст Брунс құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(902) Пробитада

(902) Пробитада — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 3 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Астроном қайтыс болғаннан кейін, оның құрметіне орай астероидқа Probitas деген атау берілді, бұл латын тілінен «адалдық» деп аударылады. (975) Персеверанция және (996) Хиларитада астероидтары да өз атауларына осы жолмен ие болды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(903) Нилли

(903) Нилли — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 13 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Нью-Йорктің бір әуесқой астрономы құрметіне орай аталды. Астероидтың 14 басқаша атауы бар, осы жағынан бұл ең үлкен көрсеткіштердің бірі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(904) Рокфеллия

(904) Рокфеллия — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 29 қазанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Америкалық кәсіпкер Джон Дэвисон Рокфеллер құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(905) Университас

(905) Университас — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 30 қазанда Фридрих Карл Арнольд Швассман Гамбург обсерваториясында ашты. Гамбург университеті құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(906) Репсольда

(906) Репсольда — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 30 қазанда Фридрих Карл Арнольд Швассман Гамбург обсерваториясында ашты. Осы обсерваторияның негізін қалаған Иоганн Георг Репсольдтың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000) * Репсольд (Ай кратері)
(907) Рода

(907) Рода — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 12 қарашада Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Америкалық астроном Эдвард Барнардтың әйелі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(908) Буда

(908) Буда — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1918 жылы 30 қарашада Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Будапешт қаласының ежелгі батыс бөлігінің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(909) Улла

(909) Улла — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1919 жылы 7 ақпанда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ашқан адамның досының қызы Улла Аренс құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000) * (950) Аренса
(910) Аннализа

(910) Аннализа — Негізгі белдеу тобының астероиды. Оны 1919 жылы 1 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Аннализа атауын неміс астрономы Юлиус Дик ұсынды, бұл соның дос қызының есімі еді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
(10) Гигея

(10) Гигея — Негізгі белдеудегі төртінші ең үлкен астероид: Церера, (4) Веста және (2) Паллададан кейін. Оны 1849 жылы 12 сәуірде италиялық астроном Аннибале де Гаспарис Каподимонте обсерваториясында ашты. Грек мифтерінен белгілі болған денсаулық құдайы Гигеянің құрметіне орай аталды. Гигея ірі астероид болғанымен, Күннен қашықтығы және бетінің аса жарқын еместігі оның кейбір кішіректеу астероидтардан кештеу ашылғанына себеп болды. Соңғы жүргізілген зерттеулер Гигеяның сфера пішіндес екенін көрсетті. Сондай-ақ бетінде 90 және 180 шақырымдық екі кратер бар екені анықталды. Гигея ең үлкен астероидтардың бірі болса да, жерден бақыланған кезде оның алакөлеңке түсті жоғарғы беті мен Күннен алыс қашықта болуынан өте күңгірт көрінеді. Осы себепті ол бірнеше кішігірім астероидтардан кейін табылды. Әдетте, Гигеяны бақылау үшін линзаның диаметрі 100 мм болатын телескоп қажет, бірақ оның қарсыласу сәті оның перигелийіне түскенде, Гигеяны бинокльмен ажыратуға болады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(11) Парфенопа

(11) Парфенопа — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі. Оны 1850 жылы 11 мамырда Аннибале де Гаспарис Италиядағы Каподимонте обсерваториясында ашты. Астероид грек мифтерінен белгілі болған сиренаның есімімен аталды, аңыз бойынша Парфенопа Неаполь қаласының негізін қалаған-мыс. Фотометриялық зерттеулерге қарағанда астероидтың айналу периоды 13,722 ± 0,001 сағатқа тең болды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
(911) Агамемнон

(911) Агамемнон — Юпитердің троян астероидтары ішіндегі үлкендігі мен жарықтылығы бойынша екіншісі (Гектордан кейін). Илиададан белгілі болған Микеннің патшасы құрметіне орай аталды. Оны 1919 жылы 19 наурызда Карл Вильгельм Рейнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. 2012 жылғы зерттеулер Агамемнонның серігі бар болуын болжайды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (901—1000)
Грустар

Грустар (өз атауы: гурунси, грунши) — Гананың солтүстігінде және Буркина-Фасоның шекаралас аймақтарында тұратын халық. Жалпы саны 850 мың адам. Негізгі қоныстанған елдері: Гана – 400 мың адам, Буркина-Фасо – 450 мың адам. Олар келесі топтарға бөлінеді: буилса (було, канжага), бугули, дафоро, касена (касуна), курумба (курума), нунума, сисала, тампруси (өз атауы - тамполенсе) т.б. Тілі Олар груси тілдерінде, Буркина-Фасода бамана, дбюла, моор, француз, Ганада акан, хауса, ағылшын және басқа тілдерде сөйлейді. Діні Олардың көпшілігі жергілікті дәстүрлі нанымдарды сақтайды, аз бөлігі христиандар мен мұсылмандар. Кәсібі Негізгі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, фонио, жержаңғақ, жүгері, бұршақ, тәтті картоп, ойпатты жерлерде – күріш, ямс, егістік дақылдары – күріш, жержаңғақ, ямс). Егін егу мен жинауды әйелдер, жер өңдеу, бұталарды тазалауды ерлер жасайды. Грустар ірі және ұсақ мал өсіреді. Гананың оңтүстік аймақтарындағы какао плантацияларында маусымдық жұмыс кең таралған. Көркем қолөнерден - керамика, тоқу, кілемше тоқу дамыған. Өмір салты Қауымдық патриархалдық дәстүрлер сақталған. Көп және шағын отбасылар, көп әйелділік жиі кездеседі, туыстық есеп патрилинейлік. Сисал және басқалардың тұрғын үйлері судандық типтегі (конустық төбесі бар дөңгелек лашықтар) үйлер. Нунумдар, буилса және басқалары шатыры пальма жапырақтары мен шөптен жасалған тік бұрышты үйлер. Көп балалы отбасыларда асхана, қора, ошақтар жиі кездеседі. Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын мата бөлігі. Дереккөздер
Гуан

Гуан (гуанг) — Гананың орталық және оңтүстік аймақтарында тұратын ақан халықтарының бір тобы. Жалпы саны 800 мыңнан астам адам болса, оның 600 мыңы гонжалар. Тілі Тано ква тілдерінің тармағының тобын құрайтын гуан тілдерінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Ақан тілі де кең тараған. Діні 60%-дан астамы христиандар (протестанттар мен католиктер), қалғандары христиан-африкалық шіркеулер мен секталардың жақтаушылары, дәстүрлі наным-сенімдерін сақтайды, эфуту арасында сүнниттік мұсылмандар бар. Тарихы Гуандар XII-XIV ғасырларда Вольта өзенінің бойымен Гвинея шығанағы жағалауына көшіп келген қоныс аударушылар - протоакандардың бірінші толқынының ұрпақтары болып саналады. Оңтүстік гуандардың ішінен тек эфутулар ғана 18 ғасырда Фанти федерациясының құрамында болған отаршылдыққа дейінгі кезеңде өздерінің көсемдігін (Оман) Фету (Огуаа) құрды, қалғандары Ақан халқының едәуір бөлігін құрады. 1742-1826 жылдары Ашанти конфедерациясының бөлігі болған Акваму және Аквапим құрылымдары болды. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен өңдейтін егіншілік (ямс, маниок, жүгері, күріш, банан, көкөністер, қазір гуанның көп бөлігі какао өсірумен айналысады), ұсақ мал мен құс өсіру, балық аулау бар. Қолөнердің ішінен ұсталық, керамика, тоқымашылық, ағаш ою өнері дамыған. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін бас діни қызметкерлер басқаратын ауылдық және көпбалалы қауымдар құрады. Саяси институттар мен әскери ұйым ақандардан алынған. Неке келісімі вирилокальды, туыстық санау патрилинейлік. Ата-бабалар культі, табиғаттың жанды күштері, ұлы рух Отуту, фетишизм кең таралған. Сиқыршылық пен бақсылыққа деген сенім бар. Жыл сайын (тамыз айының аяғынан желтоқсанға дейін) Охум (Эба, Бба) ямс фестивалі өтеді. Елді мекендер жинақы орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлер жоспары тікбұрышты, ағаш сырықтардан жасалвп балшықпен қапталған, төбесі пальма жапырақтарынан немесе шиферден жасалған. Дәстүрлі киімдері – жамбасқа орайтын мата бөлігі бүгінде ақан кентесімен (мерекелік ретінде) және еуропалық киімдермен ығыстырылуда. Негізгі тағамдары - балық және көкөністер (жарма, бұқтырылған, қайнатылған, қуырылған және ащы дәмдеуіштермен пісірілген түйнектер). Дереккөздер
(12) Виктория

(12) Виктория — Негізгі белдеудегі үлкен астероидтардың бірі. Оны 1850 жылы 13 қыркүйекте Джон Рассел Хайнд Ұлыбританиядағы Бишоп обсерваториясында ашты. Ежелгі римдік мифтерден белгілі болған жеңіс құдайы құрметіне орай аталды. Сондай-ақ сол кездегі британ патшайымының есімі де сондай болды. Радиолокациялық бақылаулар нәтижесінде астероидтың ұзынша екендігі анықталды, бұл қосарлы астероидтың белгісі болуы мүмкін деп қарастырылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1—100)
Гураге

Гураге (Guragē) — Оңтүстік-батыс Эфиопияда тұратын эфиопиялық семит халықтары. Жалпы саны 2,6 млн. адамды құрайды. Тілі Олар эфио-семит тілдерінің оңтүстік топшасының тілдерінде сөйлейді, гурага тілі, кейбіреулерінде эфиопиялық әліпбиге негізделген жазу бар. Оромо және амхар тілдері де кеңінен таралған. Діні Дінге сенушілердің діни көзқарастары: сүнниттік мұсылмандар, кейбірі христиандар (монофизиттер>), дәстүрлі наным-сенімдер. Тарихы Олар туралы алғаш рет эфиопиялық Негус Амде-Цйон I (1314-44) жылнамасында айтылады. XV-XVII ғасырларда. XV-XVII ғасырларда Гураге христиан діні ене бастаған Эфиопия империясының құрамына кірді. Оромо шапқыншылығымен (XVI-XVIII ғасырлар) империядан бөлініп қалған олар князьдіктерді құрды, кейбіреулері XIX ғасырдың басында 8 тайпаның (Мухер, Чаха, Ежа, Ыннамор, Гието, Гумер, Акилил мен Уолане) одағына біріктірілді. XIX ғасырдың аяғында олар Эфиопияға қосылды, сонымен бірге Себат-бет конфедерациясы қалыптасты. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын суармалы егіншілік (тары, құмай, жүгері, көкөніс, кофе, ең маңызды дақыл – энсет тамыр дақылы немесе бедеу банан) және мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, есек, жылқы, қашыр) ), балық аулаумен жекелеген топтар (звай және басқалары) айналысады. Гурагелердің төрттен бір бөлігі қалаларда тұрады, саудамен, қолөнермен, жалдамалы жұмыспен айналысады. Өмір салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйымда рулық-тайпалық, жыныстық-жастық және касталық топтарды ауылдық қауымдастықтар біріктіріледі. Ақсақалдардың рөлі маңызды. Неке әдет-ғұрыптары амхарларға жақын. Гурагенің эфиопиялық суперэтникалық қауымдастыққа интеграциясы, амхараның бір бөлігін ассимиляциялауда. Ауыл қауымдастығы негізінен бір патрилинейлік туыстық топты қамтиды. Фольклор, оның ішінде мифология сақталған. Ауылдары шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлер дөңгелек, бұтақтан жасалған, төбесі сабанмен жабылған. Киімдері - жалпы эфиопиялық үлгідегі киім. Азық-түліктері – негізінен бәліштер, жарма, соустар. Сусындары - сыра, кофе. Дереккөздер
Күнсұлу Дальтонқызы Закария

Күнсұлу Дальтонқызы Закария (2 шілде 1967 жыл, Қарсақпай, Ұлытау ауданы) — биотехнология саласындағы қазақстандық ғалым, биология ғылымдарының докторы, профессор, академик. 2023-2024 жылдары Президент жанындағы Ұлттық ғылым академиясының президенті, 2024-2025 жылдары Президенттің ғылым және инновация мәселелері жөніндегі кеңесшісі. Білімі 1989 жылы Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университетін, 2022 жылы М.Х. Дулати атындағы Тараз өңірлік университетін бітірген. Оңтүстік Кореядағы K-Water компаниясында және Италиядағы Венеция халықаралық университетінде тағылымдамадан өтіп, оқыды. Еңбек жолы Еңбек жолын 1989 жылы М.Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина университетінің Биологиялық химия кафедрасының ассистенті болып бастаған. 1989-2006 жж. бірқатар жоғары оқу орнында ғылыми және ғылыми-педагогикалық қызмет атқарды. 2006-2008 жж. – Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Орталық аппаратының бас маманы, бас сарапшысы. 2008-2013 жж. – «Ұлттық биотехнология орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны Ғылым департаментінің директоры. 2013-2018 жж. – «Республикалық микроорганизмдер коллекциясы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны бас директорының ғылым жөніндегі орынбасары. 2018-2022 жж. – «Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының бас директоры. 2022 жылдың 16 тамызы – 2023 жылдың 12 сәуірі аралығында «QazBioPharm» Ұлттық холдингі» АҚ бас директоры қызметін атқарды. 2023 жылдың 12 сәуірі – 2024 жылдың қаңтары аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы «Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясы» КеАҚ басқармасының президенті болды. 2024 жылғы 22 қаңтарда Мемлекет басшысының Өкімімен Қазақстан Республикасы Президентінің ғылым және инновациялар жөніндегі кеңесшісі қызметіне тағайындалды. 2025 жылғы 25 қыркүйекте лауазымынан босатылды. Ғылымға қосқан үлесі Ғылыми-техникалық бағдарламаларға, соның ішінде 200-ден астам ғылыми жобаға жетекшілік етті. 250-ден астам ғылыми еңбектің авторы, соның ішінде бірнеше мақаласы халықаралық дәрежедегі ғылыми журналдарда жарияланған. Патенттелген 47 өнертабыстың және 2 халықаралық патенттің авторы. Сондай-ақ өндіріске енгізілген вакциналардың, сынақ-жүйелерінің, биоөнімдердің 18 инновациялық технологиясын әзірлеген. Иммунобиологиялық препараттарды шығаратын Орталық Азиядағы бірінші толық циклді зауыттың технологиялық желісі бойынша кеңесшісі және сарапшысы. Атақтары мен марапаттары Биология ғылымдарының кандидаты (1995), биология ғылымдарының докторы (2002) ғылыми дәрежелері және доцент, қауымдастырылған профессор (1998), профессор (2020) ғылыми атақтары бар. Дарынды жас ғалымдарға арналған мемлекеттік стипендияның иегері (2002-2003). Әл-Фараби атындағы Ғылым және техника саласында мемлекеттік сыйлықтың лауреаты (2021). Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнертапқышы. «Халық алғысы» медалімен (2020), «Құрмет» орденімен (2023) марапатталған. Ұлытау облысының Құрметті азаматы (2023). Дереккөздер
Орталық — Луара алқабы

Орталық — Луара алқабы (, Сантр-Валь-де-Луара) — елдің орталық бөлігінің солтүстігінде орналасқан Францияның 18 заманауи әкімшілік аймақтарының бірі. Аймақтың әкімшілік орталығы — Орлеан, ең үлкен қаласы — Тур . Халқы — 2 577 435 адам (өңірлер арасында 12 орын). 6 департаментті қамтиды: Шер, Эр және Луар, Эндр, Эндр және Луара, Луар және Шер және Луаре. География Алып жатқан жер аумағы 39,151 км² шамасында. Ауданы бойынша Францияның 4-ші аймағы. Ол арқылы Шер, Луара, Луар және Луара өзендері ағып өтеді. Орталық аймаққа Францияның үш бұрынғы тарихи аймағы кіреді, атап айтқанда Турень, Берри және Анжу аймағының бір бөлігі. Тарих Орталық деген ақпаратсыз және түсініксіз атау Франциядағы көптеген адамдардың наразылығын тудырды, себебі ол аймақтың географиялық және тарихи ерекшеліктерін көрсетпейтіндіктен ғана емес, сонымен қатар бұл аймақ елдің орталығында орналаспағандықтан, 2015 жылдың 17 қаңтарында Франция қарсаңында аймақ ресми түрде «Орталық — Луара аңғары» — атақты Луара құлыптарымен байланысты атау, Луара шараптары және т.б. Орталық — көптеген атақты адамдардың туған жері болып табылады, мысалы: Бальзак, Декарт, Рабле, Ронсар, Жордж Санд, Шарль Пеги, Пруст, Жюль Ромен, Анатоль Франс, Морис Женевуа, Макс Жакоб. Сондай-ақ, қараңыз * Луара аңғары Дереккөздер Сілтемелер * [https://fr.wikivoyage.org/wiki/Centre-Val_de_Loire Centre-Val de Loire sur Wikivoyage, fr.] * [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=233 Франция аймағы Орталық – Валь-де-Луара, сипаттамасы; Луара аңғары мен құлыптары.] * [http://www.regioncentre.fr/ Site du conseil regional, фр.] * [http://www.visaloire.com/ Site de l'office du tourisme, француз, ағылшын]
Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі

Бұл тізімде ғарыш кемелері ұшып барған астероидтар мен кометалар келтірілген. Астероидтарды зерттеу Аспан денелермен жақындау жылдары бойынша реттелген. Кометаларды зерттеу Сәтсіз миссиялар Дереккөздер
Гурма

Гурма (өз атауы: бимба, бинумба, гурмантче, дагомба, моба) — Батыс Африкадағы гур тобының халқы. Жалпы саны 1,5 млн. адам. Олар негізінен Буркина-Фасоның шығысында (707 мың адам, 2006 ж., бағалау), Нигердің оңтүстік-батысында (36 мың адам), Нигерияда (32 мың адам), Бениннің солтүстігінде (42 мың адам), Тогоның солтүстік-шығысында (206 мың адам), Гананың солтүстігінде (11 мың адам) тұрады. Тілі Гурма тілі гур тілдерінің орталық тармағының солтүстік тармақшасыныі оти-вольти тобына жатады. Діні Дінге сенушілер: дәстүрлі сенімдер, сүнниттік мұсылмандар. Тарихы Гурма этногенезіне гурдың әртүрлі халықтары (дагомба, барба, сомба), сонхай және фульбе қатысты. Орта ғасырларда және жаңа дәуірде Гурма мосидің күшті мәдени және саяси әсерін бастан кешірді, оның әсерінен Гурма 13 ғасырда Гурманың ерте саяси қалыптасуын құрды (фадан-гурма, Фада Н'Гурма, 1810 ж. - Моси Уагадугу мемлекетіне байланысты), 19 ғасырдың аяғында француз отаршылары жаулап алды. Кәсібі Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (фонио, құмай, тары, жүгері, күріш, жержаңғақ, тәтті картоп, бұршақ дақылдары, көкөністер), жайылымдық мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал) және құс шаруашылығы (тауық, теңіз құстары). Того мен Гананың оңтүстік аймақтарындағы какао және кофе плантацияларында маусымдық жұмыс кең таралған. Ыдыс жасау, былғары және одан бұйымдарды тігу, пальма жапырағынан, сабан, құрақ тоқу дамыған. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйымның негізін ауылдық және көпбалалы қауымдар, патрилиндік рулар, жастық институттары құрайды. Неке қию вирилокальды, көп әйел алушылық, әмеңгерлік, сорораттық, инициация ғұрпы ересектердің жас дәрежесіне көшкен кезде жүзеге асырылады. Дәстүрлі наным-сенімдер ата-бабаларға табыну және табиғаттың жанды күштері (от, су, жер). Сиқырға сену, бақсылық, фетишизм кең таралған. Жер культінің діни қызметкерлері («жерді қорғаушылар») айтарлықтай ықпалға ие. Фольклор сақталған, оның ішінде музыка мен би. Елді мекендері үлкен (2 мыңнан астам тұрғын), шашыраңқы орналасқан, тұрғын үйлер конустық сабан төбесі бар дөңгелек саман үйшіктер. Аулалары жиі қоршаумен (саман қоршау) қоршалған және мал қорасы қызметін атқарады. Ерлерге арналған киімдер - еуропалық үлгіде, әйелдер - туника тәрізді жейделер, түрлі-түсті мақта көйлектер. Тарыдан, күріштен, фониодан, жүгеріден жасалған тағамдар (жарма, бәліштер, бұқтырылған тағамдар) басым. Пальма майына пісіріледі. Сүт және басқа сүт өнімдері тұтынылмайды. Дереккөздер
(65803) Дидимос

(65803) Дидимос — Жер және Марс орбиталарын кесіп өтетін шағын астероид. Оны 1996 жылы 11 сәуірде Китт-Пик обсерваториясында Spacewatch тобы ашты. Өлшемдері: 832 x 838 x 786 метр. 2003 жылы оның серігі бар екені анықталды. Осыған орай астероидқа Дидимос деген ат қойылды, грек тілінен «қосарлы» деген мағынаны береді. Серігінің атауы Диморфос деп бекітілді. Оның диаметрі 160 метрге жуық. Зерттелуі Бұл Жерге ықтимал қауіпті астероид деп саналады. 2021 жылдың қарашасында НАСА астероидқа DART (Double Asteroid Redirection Test) миссиясын жіберді. Бағдарлама бойынша ғарыш кемесі астероидтың серігіне жоспарлы түрде соғылып, нәтижесінде траекториясын қалай өзгерткенін анықтауы керек еді. Диморфоспен соқтығысу 2022 жылдың қыркүйегінде орын алды. 2024 жылдың соңында Еуропалық ғарыш агенттігі осы соғылыстан кейін астероидтардың қандай жағдайда болғанын зерттеу үшін Гера ғарыш кемесін ұшыруға ниетті. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (65801—65900)
Диморфос

Диморфос — Жер және Марс орбиталарын кесіп өтетін (65803) Дидимос астероидының серігі. Оны 2003 жылы 20 қарашада Ондржейов обсерваториясында Петр Правец ашты. Өлшемдері: 177 × 174 × 116 метр. 2020 жылы астероидқа Диморфос деген атау берілді, бұл грек тілінен «екі түрлі пішіні бар» дегенді білдіреді. Ондай атау астероидқа DART миссиясын жіберуімен байланысты. Зерттелуі 2021 жылдың қарашасында НАСА астероидқа DART (Double Asteroid Redirection Test) миссиясын жіберді. Бағдарлама бойынша ғарыш кемесі Диморфосқа жоспарлы түрде соғылып, нәтижесінде траекториясын қалай өзгерткенін анықтауы керек еді. Астероидпен соқтығысу 2022 жылдың қыркүйегінде орын алды. 2024 жылдың соңында Еуропалық ғарыш агенттігі осы соғылыстан кейін астероидтың қандай жағдайда болғанын зерттеу үшін Гера ғарыш кемесін ұшыруға ниетті. Дереккөздер Тағы қараңыз * Жақыннан зерттелген астероидтар мен кометалар тізімі
Гусилер

Гусилер (өз атауы: киссии, косова) — Кенияның оңтүстік-батысындағы банту тобының халқы. Олар Виктория көлінің шығыс жағалауындағы Кавирондо шығанағының оңтүстігінде тұрады. Саны 2,3 миллион адам. (2006, бағалау). 47 мың адам Танзанияда тұрады. Гусилер қазіргі таулы жерлерге 500 жыл бұрын Эльгон тауынан келген болуы мүмкін. Тілі Олар банту тілдер тобының гусий (икигусии) тілінде сөйлейді, жазуы латын әліпбиіне негізделген. Діні Сенушілердің діни байланысы: католиктер, Легия Мария христиан-африкалық шіркеуінің кейбір жақтаушылары, дәстүрлі нанымдар. Кәсібі Шаруашылығының дәстүрлі негізгі саласы қолмен атқарылатын егіншілік болып. Кейбір жерлерде суармалы каналдар мен таулардың беткейлерінде террассалы егістіктер бар. Негізгі дақылдар: (тары, құмай, жүгері, ямс, таро, кофе, мақта. Шаруашылықтың тағы бір дәстүрлі саласы – мал шаруашылығы (зебу, қой-ешкі). Қолөнерден - металл өңдеу (соғу, пышақ, ұштық), ағаштан ою (тұрмыстық ыдыс, мүсін, бетперде жасау), тері өңдеу, олардан бұйымдар жасау дамыған. Өмір салты Әлеуметтік құрылым рулық және әлеуметтік-жастық байланыстарға негізделген. Олар жер иеленудің қауымдық нысаны бар патриархалды ауылдық қауымдастықтардан тұрады. Жастық таптар жүйесі сақталған, оның негізінде қоғамдық еңбек бөлінісі және ақсақалдар кеңесін құру жүзеге асырылады. Музыкалық-ән және би фольклоры дамыған. Гусилердің қоныстары шашыраңқы орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері дөңгелек, қабырғалары бұтақтардан тоқылған, төбесі сабанмен жабылған конустық пішінде болып келеді. Дәстүрлі киімдер сақталмаған, ерлер еуропалық шалбар, жейде киеді, әйелдер көйлек, ашық түсті орамал, металдан, былғарыдан жасалған зергерлік бұйымдар пайдаланады. Көкөніс және сүт тағамдары (жармалар, көкөністерден дәмдеуіштер қосылған бұқтырылған тағамдар, майлар, қуырылған дәндер, бәліштер, жемістер). Дереккөздер
Абай (Бәйтерек ауданы)

Абай — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Мичурин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 47 адам (23 ер адам және 24 әйел адам) болса, 2009 жылы 19 адамды (9 ер адам және 10 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Садовое (Мичурин ауылдық округі)

Садовое — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Мичурин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғылықты халқы болмаса, 2009 жылы тұрғындар саны 48 адамды (23 ер адам және 25 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Галицино (Батыс Қазақстан облысы)

Галицино — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Дариян ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 67 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғылықты халқы болмаса, 2009 жылы тұрғындар саны 6 адамды (3 ер адам және 3 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Чулпан (Батыс Қазақстан облысы)

Чулпан — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Рубёжин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 75 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғылықты халқы болмаса, 2009 жылы тұрғындар саны 21 адамды (13 ер адам және 8 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Соколовка (Батыс Қазақстан облысы)

Соколовка — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Атамекен ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 130 адам (66 ер адам және 64 әйел адам) болса, 2009 жылы 11 адамды (7 ер адам және 4 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Асерчево

Асерчево — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданы, Зелёнов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2011 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан батысқа қарай 23 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 146 адам (73 ер адам және 73 әйел адам) болса, 2009 жылы 8 адамды (4 ер адам және 4 әйел адам) құрады. Дереккөздер