kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Александер Ба

Александер Хартманн Ба (; 9 желтоқсан 1997, Орслев, Дания) — даниялық футболшы, Бенфика футбол клубының жартылай қорғаушысы. Табыстары Клубтық ; «Сённерйюск» * Дания кубогы — 2019/20 ; «Славия» * Чехия чемпионы — 2020/21 * Чехия Кубогы — 2020/21 ; «Бенфика» * Португалия чемпионы — 2022/23 * Португалия лигасының кубогы — 2024/25 * Португалия суперкубогы— 2023 Дереккөздер Сілтемелер * https://eu-football.info/_player.php?id=31239
Рашид Өвезгелдіұлы Мередов

Рашид Өвезгелдіұлы Мередов (; 29 мамыр 1960 жыл, Ашхабад) — түрікменстандық дипломат және саясаткер, 2003 жылдан бері Министрлер Кабинеті Төрағасының орынбасары және 2001 жылдан бері Сыртқы істер министрі. Өмірбаяны Рашид Мередовтің әкесі Өвезгелді заңгер болған, Мередовтың нағашы туыстары Мары қаласында тұрады. 1977 жылы ол Мәскеу мемлекеттік университетінің заң факультетіне оқуға түсті. 1982 жылы Түрікмен мемлекеттік университетінің азаматтық құқық және азаматтық процесс кафедрасының оқытушысы болып бастады. 1984–1987 жылдары Мәскеу мемлекеттік университетінде аспирантурада оқыды. Дәл қазір Мередов заң ғылымдарының кандидаты болып келеді. 1993 жылдың наурыз айынан бастап Түрікменстан президенті аппаратында заң бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1994 жылдың желтоқсанынан бастап Түрікменстан Мәжілісінің заң комитетінің төрағасы болды. 1996 жылдан бастап Түрікменстан Президенті жанындағы Түрікменстан Ұлттық демократия және адам құқықтары институты директорының орынбасары болды. 1999 жылы мамырда Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылы желтоқсанда Түрікменстан Мәжілісі төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2001 жылы мамырда Түрікменстан Мәжілісінің төрағасы болып сайланды. 2001 жылдың шілдесінде Түрікменстанның Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 2003 жылдан 2005 жылға дейін ол оған қоса Мәжіліс төрағасының орынбасары болған. Жеке өмірі Рашид Мередов түрікменше, орысша, түрікше және ағылшынша еркін сөйлейді. Марапаттары Мередовтің марапаттары: * Гарашсызлык ордені * Битараплык Түрікменстан президентінің ордені * Галкыныш ордені * Алтын Ғасыр ордені (III дәрежелі) * Достық ордені (Өзбекстан, 2022) * Гайрат медалі * Отанға деген сүйіспеншілігі үшін медалі * Түрікменстан тәуелсіздігіне 20 жыл медалі * Мақтымқұлы Фрағи медалі * Түрікменстан бейтараптығына 25 жыл медалі * «Мақтымқұлы Фрағидың 300 жылдығына» Түрікменстан ескерткіш таңбасы * «Түрікменстанның озат дипломаты» ерекшелік белгісі Дереккөздер
Матиас Йенсен

Матиас Йенсен (; 1 қаңтар 1996) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Брентфорд" клубының жартылай қорғаушысы Карьерасы 2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. Сондай-ақ, 2022 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Дереккөздер
Кристиан Нёргор

Кристиан Терс Нёргор (; 10 наурыз 1994) — даниялық футболшы, Дания Ұлттық футбол құрамасы мен "Брентфорд" клубының жартылай қорғаушысы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.138638.en.html Профилі]
Пьер-Эмиль Хёйбьерг

Пьер-Эмиль Хойберг (; 5 тамыз 1995) — даниялық футболшы, жартылай қорғаушы. 2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. 2022 жылы әлем чемпионатына қатысты. Жүлделері Командалық ; «Бавария» * Германия чемпионы (2): 2012/13, 2013/14 * Германия Кубогы (2): 2012/13, 2013/14 * УЕФА Суперкубогы: 2013 * Клубтар әлем чемпионаты: 2013 Жеке * Еуро-2020 турнирінің символикалық құрамы. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=69527 Профилі]
Йенс Ларсен

Йенс Стрюгер-Ларсен немесе қысқаша Йенс Ларсен (дат. Jens Stryger Larsen; 21 ақпан 1991) — даниялық футболшы, қорғаушы. Мансабы 2018, 2022 жылдары әлем чемпионатына, 2020 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. 2020 жылғы Еуропа чемпионатының қола жүлдегері. Жүлделері Халықаралық * Еуропа чемпионатының қола жүлдегері Дереккөздер
Йонас Винд

Йонас Олдер Винд (; 7 ақпан 1999) — даниялық футболшы, шабуылшы. Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігінің қола жүлдегері. Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігіне қатысты. Жүлделері Клубтық * Дания чемпионы: 2018/19 Халықаралық *Еуропа чемпионатының қола жүлдегері: 2020 Дереккөздер
Каспер Юльманн

Каспер Юльманн (; 9 сәуір 1972) — даниялық футболшы, футбол жаттықтырушысы. Қорғаныс шебінде ойнаған. Дания құрамасының жаттықтырушысы ретінде Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігіне, 2022 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Табыстары Бапкер ретінде Норшеллан * Дания чемпионы: 2011/12 Дереккөздер Сілтемелер *[http://int.soccerway.com/players/-/195658/ Профилі]
Бавария — Барселона футбол матчы (2020)

2019-20 жылғы Чемпиондар лигасының 1/4 финал ойыны. Ойын Португалияның Лиссабон қаласында өтіп, "Бавария" 8:2 есебімен жеңіске жетті. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер *https://www.championat.com/football/_ucl/tournament/4993/match/1063689/
ГФР — Аустрия футбол матчы (1982)

ГФР - Аустрия футбол матчы (нем. Fußballspiel Deutschland — Österreich 1982) — 1982 жылғы әлем біріншілігінің топтық кезеңідегі ойын. Матчта екі құрама да 10-минутта өздеріне тиімді нәтижеге қол жеткізген соң, қалған уақытта мүлде ойнамай, допты ары-бері қақпақылдап жүріп алып, көпшіліктің наразылығын тудыруымен есте қалды. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер *https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/26708385
Катаб

Катаб (өз атауы: тиап, атьям) — Нигериядағы Кадуна штатының оңтүстік-шығысында және Плато штатының маңындағы аудандарда тұратын халық. Саны 300 мыңнан асады. Олар миням, агбат, шоква және аку болып бөлінеді. Туыстас халықтар – каджуру, кадара және кутурми (ада). Тілі Олар Нигер-Конго макроотбасының Бенуэ-Конго отбасының Орталық Нигерия тармағының катаб тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар, дәстүрлі нанымдар. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, ямс, маниок, жүгері, күріш, темекі, бұрыш және имбирь). Аздаған мал ұстайды. Қолөнерден кілемше мен қоржын тоқу, ағаш ою, ұсталық дамыған. Ер адамдар аңшылықпен және бал жинаумен, шошқа өсірумен айналысады. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйым қауымдық (тайпалық қауым, көп балалы отбасы) және рулық институттарға негізделген. Сорорат, левират, қалыңдықты ұрлау, сатып алынған неке, сондай-ақ полигиния мен полиандрия жиі кездеседі. Басқару және ғұрыптық қызметтерді ақсақалдар мен әртүрлі деңгейдегі ақсақалдар кеңесі атқарды. Өзара көмек қоғамдары мен ерлер жасырын Обвай жасырын одағы бар, оған қосылғаннан кейін ұлдар сүндеттеліп, бірқатар бастамашылық рәсімдерден өтеді. Елді мекендер шоғырланып орналасқан, дәстүрлі тұрғын үйлері – сабаннан жабылған биік төбесі бар сопақ пішінді сазды үйшік. Ерлердің дәстүрлі киімі - былғары байлайтын таңғыштар, әйелдер — талшықты белдемше. Тұрмысқа шыққан әйелдердің киімінде саңырауқұлақ тәрізді белдік ою-өрнек бар. Хаусан киімдері мен Еуропалық костюмдер жиі кездеседі. Негізгі тағамы – өсімдік тектес тағамдар (тары ботқасы мен қайнатылған ямс тамыры), кейде ет. Дереккөздер
Күбішелек

Күбішелек – пошымы мен жасалуы жағынан күбіге өте жақын келетін, бірақ сыйымдылығы онан аздау келген ыдыс түрі. Дәстүрлі ортада қымыз, шұбат, айран, ашыған көже сынды сұйық тағам, сусынды тасымалдауға, уақытша сақтауға пайдаланылған. Сипаты мен жасалуы Оның қақпағы болмайды. Түп жағына қарағанда аузы тарлау болады. Күбішелек екі жолмен жасалады: * Біріншісінің жасалу тәсілі күбіге ұқсас. Жұмыр ағаш кесіндісінен (көбінесе қайың) қалаған пішінге келтіре шауып, іші ұңғып алынады. Ернеуіне суағар шүмек, екі бүйіріне көтеретін құлақбау тағатын тұтқа шығарылады. * Екінші түрі – құрастырмалы күбішелек. Оның түбі бүтін тақтайдан, жақтауын жұқа тақтайшаны қиюластырып жасайды. Түбі мен ернеуіне темірден құрсау кигізіледі. Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы қорындағы күбішелек бүтін ағаштан шабылып жасалған, түбінен ауызына қарай сүйірлеу келген. Ернеуінің бір шетінде сұйық құюға арнайы жасалған кертпесі және иық тұсына таман бау тағуға арналған шығыңқы құлағы бар. Ал түп жағына шеңберлене ойылған түп қондырылған. Биіктігі 43 см, аузының шарасы (диаметрі) 2,5х2,6, түбінің диаметрі 31х35 см. Дереккөздер Әдебиеттер * Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Арман Серікұлы Кеңесов

Арман Серікұлы Кеңесов (2000 жылы 4 қыркүйекте туған, Павлодар, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Ақтөбе" клубының жартылай қорғаушысы. Өмірбаяны Клубтық Ол Қазақстан премьер-лигасында павлодарлық "Ертіс" сапында 2018 жылдың 29 шілдесінде қарағандылық "Шахтерге" қарсы ойында дебют жасады. 2020 жылғы 7 тамызда "СКА-Хабаровск" клубы Кеңесовпен үш жылдық келісімшартқа қол қойғанын жариялады. 2021 жылдың 18 қаңтарында ол "Қайсарға" 2021 жылдың қарашасына дейін жалға берілді. 2021 жылдың 14 желтоқсанында "Ақтөбеге" көшіп келді. Құрамада Арман Кеңесов түрлі жасөспірімдер құрамасына шақырылды. 2019 жылы Қазақстан жастар құрамасы үшін дебют жасады. Қазақстан ұлттық құрамасының қазіргі ойыншысы. Жетістіктері ; «Ақтөбе» * Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері: 2022 Клубтық статистикасы Дереккөздер
Владислав Вячеславович Прокопенко

Владислав Вячеславович Прокопенко (2000 жылы 1 шілдеде туған, Астана, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, "Жеңіс" клубының шабуылшысы. Клубтық мансап "Астана" клубының футбол академиясының тәрбиеленушісі. 2017 жылдың 25 маусымында Қазақстан Премьер-лигасының "Оқжетпес" клубына қарсы матчында "Астана" сапында дебют жасады. Қазақстан Премьер-лигасы аясында алаңға шыққан "Астананың" ең жас ойыншысы болды. 2017 жылы "Астана" жанкүйерлері Владиславты клубтың үздік жас ойыншысы деп таныды. 2018 жылдың 18 сәуірінде Қазақстан Кубогының 1/8 финалында "Мақтааралға" қарсы "Астана" үшін алғашқы голын соқты. Ұлттық құрамадағы мансап 19 жасқа дейін және 21 жасқа дейін Қазақстан құрамаларында ойнады. Жетістіктері ; «Астана» * Қазақстан чемпионы (2): 2017, 2018 * Қазақстан Суперкубогының иегері: 2019 Дереккөздер
Буддистік дағдарыс

Буддистік дағдарыс — Оңтүстік Вьетнамдағы саяси және діни шиеленіс кезеңі (1963). Себептері Дағдарыс буддисттік туға тыйым салуға наразылық білдірген тоғыз бейбіт тұрғынның өлтірілуінен туындаған (1963 жылы 8 мамыр, Хюэ қаласының орталығы). Оқиғалар барысы Дағдарыс 1963 жылғы мамырдан қарашаға дейін созылды және Вьетнам Республикасы үкіметінің бірқатар репрессиялық әрекеттерімен және негізінен буддист монахтары басқарған азаматтық қарсылық науқанымен сипатталды. 1963 жылы 11 маусымда Сайгонда Тхить Куанг Дык деген Хюэ қаласында тұратын буддист монахы Нго Динь Зьем режимінің буддистерді басып-жаншуына наразылық ретінде өзін-өзі өртеу әрекетін жасады. Нәтиже 1963 жылы қарашада Вьетнам Республикасы әскерінің мемлекеттік төңкерісі және президент Нго Динь Зьемді тұтқындау және өлімі дағдарысты тоқтатты. Дереккөздер
Кваву

Кваву (окваву, акваву, акоаву, аква’у, квау, кваху, квейя) — Гана Республикасында тұратын Акан тобының халқы. Жалпы саны 468 мың адам. Тілі Тілі - акан тілінің диалектісі, кваву тілі. Діні Квавудың негізгі бөлігі - протестанттық христиандар. Тарихы Этногенетикалық аңыздарға сәйкес, квавулар - 1742-1874 жылдары Ашанти Конфедерациясының құрамына кірген, XVII ғасырдың соңында көсемдік құрылымдар (оман) кваву (Кваху) құрған Денчирадан келген қоныс аударушылардың ұрпақтары. Кәсібі Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (ямс, маниок, жүгері, тары, банан, жержаңғақ, көкөніс, қазіргі уақытта квавулардың басым бөлігі какао өсірумен және ағаш кесумен айналысады), ұсақ мал мен құс өсіру, ұсталық, тоқымашылық, керамика жасау, себет жасау, ою ағаш дамыған. Өмір салты Квавудың дәстүрлі қоғамдық ұйымының негізіне ауыл және көп балалы қауымдар, матрилиндік рулар, нтороның патрилитералды институты жатады, оның негізінде асафо әскери отрядтары құрылған. Неке қонысы вирилокальды, полигиния, левираттық, сорораттық болып табылады. Дереккөздер
Түрікменстан туы

Түрікменстан байрағы — Түрікменстанның басты рәміздерінің бірі, оның мемлекеттік туы. Тұңғыш рет 27 қыркүйек 1992 жылы қабылданып, Кеңестік тудың орнын алған бұл байрақтың өзгертілген, 2:3 пропорциясына салынған қазіргі нұсқасы 24 қаңтар 2001 жылы қабылданды. 18 мамыр күні Мемлекеттік ту және Конституция күні тойланады. Сипаттамасы ]] Байрақтың басты түсі қою жасыл болып келеді, оның сол жағында жуан, әрі қызыл жолақ орналасқан. Жолақтың үстіндегі түрлі оюлар түрікмен халқының руларын білдіреді, олар үстінен астыға: Теке, Йомуд, Сарык, Чавулдур және Әрсары рулары. Оюлар астында БҰҰ туындағыдай екі айқасқан зәйтүн бұтағы салынған. Қызыл жолақтың оң жағында ақ жарты ай мен 5 түрлі ақ жұлдыз бейнеленген, бұл бейнелер жиі Ислам және түркі символикасында табуға болады. Тарихы Дереккөздер
Саид Бенрахма

Мохамед Саид Бенрахма (; 10 тамыз 1995) — алжирлік футболшы, Алжир Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының шабуылшысы. 2021 жылы Африка Ұлттары кубогына қатысқан. Жүлделері Клубтық «Вест Хэм Юнайтед» * УЕФА конференциялары лигасының жеңімпазы: 2022/23 Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.national-football-teams.com/de/player/60924.html Профилі]
Джаррод Боуэн

Джаррод Боуэн (ағыл. Jarrod Bowen; 20 желтоқсан 1996, Леминстер, Херефордшир, Англия) — англиялық футболшы, Англия Ұлттық футбол құрамасы мен "Вест Хэм Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы. Жүлделері «Вест Хэм Юнайтед» * УЕФА конференциялары лигасының жеңімпазы: 2022/23 Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/229615 Профилі]
Джакомо Бонавентура

Джакомо Бонавентура (; 22 тамыз 1989, Сан-Северино-Марке) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Фиорентина" клубының жартылай қорғаушысы. Жүлделері Клубтық ; «Аталанта» * В сериясының чемпионы (1): 2010/11 ; «Милан» * Италия Суперкубогы (1): 2016 Дереккөздер Сілтемелер * [https://int.soccerway.com/players/-/31967/ Профилі]
Софьян Амрабат

Софьян Амрабат (, ; ; Хаузен, Нидерланд) — нидерландтық және маркколық футболшы, Марокко Ұлттық футбол құрамасы мен "Реал Бетис" клубының жартылай қорғаушысы. Нидерландтың 15 жасқа дейінгі құрамасында ойнады. Кейін тарихи отаны — Марокконың намысын қорғауға бел байлады. Марокко құрамасы сапында 2018, 2022 жылдары әлем чемпионатына, 2021, 2023, 2025 жылы Африка Ұлттар кубогына қатысты. Жетістіктері Клубтық ; «Фейеноорд» * Нидерланд Суперкубогы: 2017 Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.playmakerstats.com/player.php?id=375176 Профилі]
Квени (халық)

Квени (гуро, ло, гвио) — Кот-д’Ивуар аумағында тұратын халық. Жалпы саны 420 мың адам. Тілі Тілі - квени, гуро, ло тілдері. Диалектілері: ган, гагу, немесе гбан, канга боно, менне, тура, квени. Діні Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, сүнниттік мұсылмандар. Тарихы Олар қазіргі аумаққа солтүстіктен XVI—XVII ғасырларда қоныс аударған және ішінара ассимиляцияланған аборигендер (гагу немесе гбан, нван және т.б.), олар көбінесе квенилердің субэтникалық топтары ретінде қарастырылады. Гаганың бойы қысқа. Мәдени жағынан солтүстік (корубек), батыс (сети) және оңтүстік (пробен) аймақтарының квенилері ерекшеленеді. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатывн егіншілік (солтүстік пен солтүстік-батыста күріш, тары, ямс, жүгері, маниок, батыс пен оңтүстікте банан, солтүстігінде таро). Қазіргі заманғы негізгі кәсіп - плантацияларда кофе өсіру (солтүстік аймақтарда какао мен мақта). Басқа кәсіптері – мал шаруашылығы (ұсақ мал, шошқа өсіру), аңшылық. Қолөнерден – ұсталық, қыш (солтүстік облыстар), тоқымашылық, ағаш маскалар жасау, тоқу. Өмір салты Әлеуметтік ұйымның негізіне патрилиндік рулар, жасырын одақтар (Замбле, Голи, Дие және т.б.), жастық институттар (қазіргі уақытта олардың рөлі шектеулі). Неке қонысы вирилокальды, полигиния, левират, сорорат, сатып алынған неке, инициация ғұрпы сақталған. Елді мекендері жинақы, түзу орналасқан. Үйлері дөңгелек және (оңтүстікте) төртбұрышты лашықтарда тұрады. Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар (жарма, бұқтырылған тағамдар, қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер, пальма майы және ащы дәмдеуіштер қосылған көкөністер). Дереккөздер
Эмре Белезоғлы

Эмре Белозоғлы (, лез. Эмре Белезогълу; 7 қыркүйек 1980, Ыстанбұл) — түркиялық футболшы, Түркия Ұлттық футбол құрамасының экс-жартылай қорғаушысы. Карьерасы Клубтық 1996 жылы 16 жасында "Галатасарайдың" негізгі құрамына ілікті. 2001 жылға дейін ойнап, бірнеше жүлдеге қол жеткізді, Түркия чемпионы және УЕФА кубогы, УЕФА суперкубогы жеңімпазы атанды. 2001 жылы жазда "Интернационалеге" ауысты. Көп ұзамай оны жергілікті жанкүйерлер "Босфор Марадонасы" деп атай бастады. 2002/03 жылғы маусым қорытындысында "Интердің" үздік футболшысы атанды. 2004 жылы Пеле оны ФИФА-100 тізіміне қосты. 2004/05 жылғы маусымда жарақаттарының кесірінен алаңға көп шыға алмады. 2005 жылы "Ньюкасл Юнайтедке" ауысқанмен, ол жақта да жарақаты кедергі болып, бар талантын ашып көрсете алмады. 2008 жылы Түркияға оралып, "Фенербахче" ойыншысы атанды. 2012 жылы 29 мамырда "Атлетико Мадрид" сапына қосылды, бірақ көбіне қосалқы құрамда қалды да, маусым ортасынан соң басқа клуб іздеуге мәжбүр болды. 2013 жылы қаңтарда "Фенербахчеге" қайта оралды. Ұлттық құрама 2000 жылдан бері Түркия Ұлттық футбол құрамасының ойыншысы. 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Түркия мен Швейцария іріктеуде ойнап, Түркия жеңіліп қалды да, Эмре жанжал шығарып, соңында 6 ойынға қатыспайтын боп шеттетілді. 2002 жылы әлем чемпионатына, 2008 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. Екеуінде де Түркия қола жүлдені иеленді. Жетістіктері ; «Галатасарай» * Түркия чемпионы: 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/00 * Түркия кубогы: 1995/96, 1998/99, 1999/2000 * Түркия суперкубогы: 1997 * УЕФА кубогы: 1999/2000 * УЕФА суперкубогы: 2000 ; «Интер» * Италия кубогы: 2004/05 ; «Ньюкасл Юнайтед» * Интертото кубогы: 2006 ; «Фенербахче» * Түркия суперкубогы: 2009, 2014 * Түркия чемпионы: 2010/11, 2013/14 * Түркия кубогы: 2011/12, 2012/13 ; «Атлетико» Мадрид * УЕФА суперкубогы: 2012 ; Түркия құрамасы * Әлем чемпионатында үшінші орын: 2002 * Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 2008 Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20080225170332/http://www.123football.com/players/b/emre-belozoglu/index.htm Биографиясы] *[https://www.national-football-teams.com/player/6826.html Профилі]
Alstom

Alstom — машина жасайтын ірі франциялық компания, энергетикалық жабдықтар мен теміржол көліктері өндірісіндегі әлемдік көшбасшылардың бірі (Bombardier-мен бірге). Штаб-пәтері Леваллуа-Перреде орналасқан. 2015 жылы компанияның бүкіл әлемдегі энергетикалық бизнесі, соның ішінде Франция (оның активтерінің 3/4 бөлігі) АҚШ-тың General Electric компаниясына 17 миллиард долларға сатылды. 2017 жылдың қыркүйегінде Siemens AG және Siemens Mobility құрамына кіретін жаңадан құрылған Siemens-Alstom концернінің өзегі пайда болды. Siemens концерні акциялардың 50%-дан сәл астамын алды. Бірлескен келісім 2018 жылы жойылды. Дереккөздер
Арыс трагедиясы

Арыс трагедиясы — 2019 жылдың маусым айында Қазақстанның Түркістан облысында орналасқан Арыс қаласында болған жарылыстар сериясы. Әскери қоймада болған өрт адам шығынына, көптеген жарақаттарға және халықты жаппай эвакуациялауға алып келген ауыр экологиялық апатқа айналды. Оқиға 2019 жылғы 24 маусымда таңертең Арыс қаласында орналасқан әскери бөлімнің қоймасында өрт шығып, тез таралып, бірқатар жарылыстар тудырды. Қазақстан Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі жарылыстар әскери оқ-дәрілердің өртенуі нәтижесінде болғанын растады. Жарылыстардан бір адам қаза тауып, ондаған адам жарақат алды. Зардап шеккендердің 25-і Шымкенттегі №1 қалалық ауруханаға жеткізілді, олардың ішінде бес бала болды. Бірнеше ауыр жарақат алғандар реанимацияға жатқызылды. Атырау аудандық ауруханасында 34 зардап шегушіге медициналық көмек көрсетілді. Түркістан облысының әкімі облыста төтенше жағдай жариялап, ондаған мың тұрғын Арыс қаласынан эвакуацияланды. Эвакуация билік берген көліктердің көмегімен де, тұрғындардың өз бетінше де әртүрлі көлік әдістерін қолдана отырып жүргізілді. Реакция және салдары 2019 жылғы 24 маусымда кешке Қазақстан Қорғаныс министрі Нұрлан Мекекбаев пен Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев жарылыстар салдарынан бір адамның қайтыс болғаны туралы брифинг өткізді. Сондай-ақ, жарылыстар әлі де жалғасуда және қауіп жойылмайды деп хабарланды. Қорғаныс министрі радиация қаупінің жоқтығын атап өтті. Арыстағы жарылыстар туралы ақпарат әлеуметтік желілер арқылы тез тарады. Жергілікті тұрғындар жарылыс сәттері мен ауадағы қалың түтінді бейнелейтін бейнежазбалар жариялады. Мамандар мен экологтар әскери қоймадағы жарылыстар мен өрттен туындаған экологиялық залалдың көлемін бағалауға кірісті. Ықтимал салдарды бейтараптандыру және қоршаған ортаға әсерді шектеу шаралары жүргізілді. Қ.Ж. Тоқаев 12 маусымды аза тұту күні деп жариялады. Сілтемелер * https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-arys-explosion-at-a-military-warehouse/30016149.html
Кемант

Кемант — Эфиопияның солтүстік-шығысында тұратын агау тобына жататын халық. Жалпы саны 188 мыңға жуық адамды құрайды. Тілі Тілі - кемант тілі. Сонымен қатар амхар, тигрин немесе тигр тілдерде сөйлейді. Діні Дәстүрлі діні синкретикалық иудаизм - пұтқа табынушылық. Діни нанымдар мен әдет-ғұрыптар құпия сақталады, діни жүйе «жабық». Тарихы Кеманттардың шығу тегінен олардың жазба тарихының жоқтығы белгілі. Ауызша аңыз бойынша кеманттың негізін қалаушы Анаер есімді адам болған. Аңыз бойынша өз елінде жеті жыл аштықтан кейін ол Эфиопиядағы Тана көлінің аймағына келді. Ол әйелі мен балаларымен бірге сапарлап жүрген кезде, сол бағытта келе жатқан эфиопиялық еврейлердің негізін қалаушымен танысады. XIII ғасырда кеманттар Эфиопия монархиясының құрамына енді. Олар ХІХ ғасырдың соңына дейін олар амхаризацияға сәтті қарсы тұрды, амхар әкімшілігінің үстемдігін мойындай отырып, діни жүйе мен дәстүрлі қоғамдық ұйымды сақтап қалды және негізінен автономды болды. XIX ғасырдың аяғында күштеп амхаризациялау процесі кезінде кеманттардың көпшілігі христиандықты қабылдады. Кәсібі Кеманттардың негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік, мал шаруашылығы қосалқы шаруашылық болып табылады. Өмір салты Кеманттың дәстүрлі әлеуметтік құрылымы 3 деңгейден тұрады: төменгісі – ақсақалдар кеңесі, орта деңейі – әртүрлі дәрежедегі діни қызметкерлер, ең жоғарғысы – жоғарғы діни және саяси жетекші. Олар шашыраңқы тұрады, ықшам елді мекендері жоқ, жартылай оқшауланған шаруашылықтарға 1-4 отбасы кіреді. Материалдық мәдениеті жағынан амхараға жақын. Дереккөздер
Сэр

Сэр ( ← ескі фр. sieur «мырза, тақсыр» ← «аға») — ағылшын тілінде сөйлейтін әлемдегі ер адамның құрметті есімі, оның екі мағынасы бар — титул (атақ) және жүгіну. Атақ Біріккен Корольдікте — рыцарь дәрежесі бар жеке рыцарьлық, баронет немесе рыцарьлық орденге мүше тұлғалардың атына құрметті префикс (префикс). Ол ағылшын тілінде бас әріппен жазылады (Sir) және берілген атпен (тегі жоқ, мысалы, Sir Paul, сэр Пол ) немесе толық атымен (Sir Walter Scott, сэр Уолтер Скотт) бірге қолданылады; тек фамилиямен қолдану дұрыс емес (Sir McCartney, сэр Маккартни деп айтуға болмайды). Ағылшын тіліндегі мәтіндерде (әсіресе британдық мәтіндерде) сер сөзі рыцарьлар мен баронеттердің есімдерінде өте дәйекті түрде қолданылады (кем дегенде мәтіндегі бірінші ескертуде). Ордені бойынша рыцарь атағы немесе жеке баронет атағы бар әйелді аты бар дама (Dame) деп атайды, ал сэрдің әйелін аты жоқ фамилиямен бірге леди деп атайды (Мысалы, сэр Пол Маккартнидің әйелі — леди Маккартни). Жүгіну Ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде ер адамға, әдетте басшыға, әскери атағы үлкенге (полиция және өрт сөндіру бөлімдерінде), комиссия офицеріне (қарулы күштер мен әскерилендірілген құрамаларда) немесе сыпайы сөз сөйлеу жағдайында, әңгімелесушінің аты белгісіз болған кезде (XX ғасырға дейін, әдетте тек джентльменге). Әдетте кіші әріппен, sir: «иә сэр»; «сәлеметсіз бе, сэр» және т.б. Әйелге сәйкес үндеу — мадам, madam (қысқартылған мэм, ma’am). Сондай-ақ құрметті «әдептілік атақтарын» «лордтың аты + тегі» түрінде қолданатын пэрлердің балаларына сілтеме жасау үшін қолданылады. Сирмен шатастырмау керек ( ,) — монархқа үндеу (Аса Мәртебелі, Тақсыр). Александр Блокта сэр сөзінің түпнұсқалық нұсқасы бар: Қабылдау уақыты келді, сӧр. Дереккөздер Сілтемелер * EtymologyOnLine.com сайтындағы [http://www.etymonline.com/index.php?term=sir «Сэр».]
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін, мемлекеттік қызмет саласындағы бірыңғай мемлекеттік саясатты іске асыруға уәкілетті мемлекеттік орган. Тарихы Агенттік алғаш 1998 жылы 18 қыркүйекте Президенттің Жарлығымен құрылды. 2014 жылы агенттік ҚР Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агенттiгімен (Қаржы полициясы) біріктіріліп, ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі болып құрылды. 2015 жылы агенттік таратылып, ҚР Мемлекеттік қызмет істері министрлігі құрылды. 2016 жылы министрліктің орнына ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қайта құрылды. 2019 жылы ол ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі болып өзгертілді. Құрылымы Департаменттері * Трансформация және цифрландыру департаменті * Мемлекеттік қызметке іріктеу департаменті * Қоғаммен байланыс жөніндегі департаменті * Персоналды басқару департаменті * Мемлекеттік қызметті өткеру департаменті * Мемлекеттік аппаратты бюрократиядан арылту, мемлекеттік қызметтердің көрсетілу сапасын бағалау және бақылау департаменті * Әкімшілік департаменті * Стратегиялық жоспарлау және талдау департаменті * Заң департаменті * Мемлекеттік қызмет саласындағы бақылау департаменті Басқармалары * Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттық қауіпсіздік басқармасы * Ішкі аудит қызметі Бағынысты ұйымдар * «Мемлекеттік басқару академиясы» РМҚК * Агенттіктің облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері Басшылығы # Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Төрағасы — Жазықбай Дархан Медеғалиұлы # Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының орынбасары — Мүксімов Салауат Сыйлыбайұлы # Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының орынбасары — Жолманов Азамат Сағатұлы # Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасының цифрландыру жөніндегі орынбасары — Сергазиева Айнұр Қамидуллақызы # Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің аппарат басшысы — Ахмедьяров Әлібек Ғазизұлы Басшыларының тізімі Дереккөздер
Елі

Елі – саусақтың көлденең еніне тең келетіндей жалпақтық, қалыңдық, ұзындықты білдіретін халықтық өлшем бірлігі. Қазіргі өлшем бойынша 2 см-ден асатын мөлшер. Мәселен, өлшенетін зат көлемін анықтайтын кезде сұқ саусақтан бастап шынашаққа дейінгі саусақтар ауқымына келіп тұрса "төрт елі" деп атайды (шамамен 7-8 см). Бас бармақтың ені үшін (қазіргі өлшеммен 2,2-2,3 см) жазба деректерде қатар қойылған алты арпа дәнінің ені алынған. Ою-өрнектің мөлшері, жылқының семіздігі қазы майының қалыңдық мөлшерімен (табан қазы, үш елі қазы, екі елі қазы, шынашақ қазы деп қазы майының қалыңдығымен) белгіленген, яғни елі өлшенген. Дереккөздер Әдебиеттер Аққошқаров Е. Халық арасына кең тараған байырғы өлшемдер // Тілтаным. 2003, No2. 131-137-бб.; Ахметжан Қ.С. Қазақтың дәстүрлі қару жарағының этнографиясы. Ғылыми редактор және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: Алматыкітап, 2006;
Сырым Дүйсенғазыұлы Шәріпханов

Сырым Дүйсенғазыұлы Шарипханов (1 мамыр 1967 жыл, Алматы) — қазақстандық саясаткер, техника ғылымдарының докторы, Қазақстан Төтенше жағдайлар министрі (2023-2024). Өмірбаян 1991 жылы М.Чистяков атындағы зымыран әскерлерінің қазан жоғары әскери Командалық-инженерлік училищесін бітірді. Техника ғылымдарының докторы, генерал-майор. Әр уақытта ол азаматтық қорғаныс жүйесінде лауазымдар мен басшылық қызметтер атқарды. * 1997 жылғы маусымнан 1999 жылғы ақпанға дейін – Жамбыл облыстық төтенше жағдайлар басқармасының дайындық және оқыту орталығының бастығы. * 2008 жылдың қыркүйегінен 2010 жылдың ақпанына дейін – Алматы қаласы Төтенше жағдайлар департаменті азаматтық қорғаныс басқармасының бастығы. * 2014 жылғы қазаннан 2020 жылғы қарашаға дейін – Ішкі істер министрлігі Төтенше жағдайлар комитеті Көкшетау техникалық институтының бастығы. * 2021 жылғы 3 қыркүйектен бастап қазіргі уақытқа дейін – Төтенше жағдайлар министрлігі М. Ғабдуллин атындағы азаматтық қорғау академиясының бастығы. * 2023 жылдың ақпанында болашақ министр Президентке есеп берді. Ол елдегі құтқарушыларды дайындайтын жалғыз академия туралы айтты. * 2023 жылғы 10 маусымында Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды Білімі 1991 жылы артиллерия Маршалы М. Н. Чистяков атындағы зымыран әскерлерінің қазан жоғары әскери Командалық-инженерлік училищесін "ұшу аппараттарын басқару жүйелері" мамандығы бойынша бітірген), Ресей ТЖМ азаматтық қорғау академиясы (2002ж.), Ресей ТЖМ Азаматтық Қорғау академиясының Адъюнктурасы (2005ж.). Ғылыми дәрежесі: техника ғылымдарының докторы (2010), техника ғылымдарының кандидаты (2005) Кандидаттық диссертацияның тақырыбы: "графоаналитикалық әдіс негізінде төтенше жағдайларға жедел ден қою жүйелерін талдау және синтездеу әдістемесін әзірлеу". Докторлық диссертацияның тақырыбы: "төтенше жағдайлардың ақпараттық логистикасын әзірлеу". Ғылыми атағы: қауымдастырылған профессор (2019ж.) Қоғамдық жұмыс ҚР БҒМ сараптама кеңесінің мүшесі; Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы атындағы Ұлттық қорғаныс университетінің философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшесі. Ғылыми жарияланым ТЖ азаматтық қорғаныс және қауіпсіздік мәселелері бойынша 7 монография мен оқу құралдарының, 100-ден астам ғылыми мақалалардың, қазақстандық және шетелдік ғылыми-білім беру және ғылыми-теориялық басылымдардағы бөлімдердің авторы. Дереккөздер Сілтемелер # https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/syiryim-shariphanov-naznachen-ministrom-chrezvyichaynyim-501708/ # https://avn.kz/struktura/struktura-avn/vitse-prezident-po-mchs-rk.html
Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов

Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов (20 қаңтар 1946, Құйған ауылы, Балқаш ауданы, Алматы облысы) — кеңестік және қазақстандық мемлекет қайраткері, Алматы қаласы мен Ақтөбе, Алматы облыстарының бұрынғы әкімі. Өмірбаян * Ысты руынан шыққан. * 1946 жылы Алматы облысы Балқаш ауданы Құйған ауылында фермердің көп балалы отбасында дүниеге келген. * Еңбек жолын 1963 жылы құрылыс ұйымдарының бірінде ағаш ұстасы болып бастаған. * 1969 жылы Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының Құрылыс факультетін, 1984 жылы Алматы жоғары партия мектебін бітірген. Инженер-құрылысшы, экономика ғылымдарының кандидаты, «Еуразия» Халықаралық экономикалық академиясының корреспондент-мүшесі, Қазақстан Республикасы Инженерлік академиясының корреспондент-мүшесі. * Институтты бітіргеннен кейін 1969-1979 жылдары Алматы қаласының трестерінде мастер, прораб, бас инженер, СМУ бастығы болып жұмыс істеді. * 1979-1982 жылдары «Алмаатастрой» тресінің бас инженері, «Алмаатажилстрой» тресінің басқарушысы болып жұмыс істеді. * 1982 жылдан 1985 жылға дейін Әуезов аудандық атқару комитетінің төрағасы болды. * 1985 жылы — Алматы қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары. * 1985-1988 жылдары — Алатау аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы. * 1988-1989 жылдары — Солтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің екінші хатшысы. * 1989-1992 жылдары — Солтүстік Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағасы. * 1992 жылғы ақпаннан 1993 жылғы қарашаға дейін — Ақтөбе облыстық әкімшілігінің басшысы. * 1993 жылғы қазаннан 1994 жылғы маусымға дейін — Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі. * 1994 жылғы маусымнан 1997 жылғы маусымға дейін — Алматы қаласының әкімі. * 1997-2001 жылдары Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы, кейін Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы болып жұмыс істеді. * 2001 жылдың мамырынан 2005 жылдың тамызына дейін — Алматы облысының әкімі. * 2005 жылғы тамыздан 2007 жылғы қаңтарға дейін — ҚР Төтенше жағдайлар министрі. Кәсіпкер, көптеген ірі компанияға иелік етеді. Марапаттары * III дәрежелі «Барыс» ордені (15.12.2002) * Парасат ордені (1996) * Медальдар * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы * Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты * Алматы қаласының Құрметті азаматы Фильм * Новый день Семиречья, өмірбаяндық фильм, РИА ЛИД ЖШС шығарған, 2002 жыл Дереккөздер
Николай Михайлович Макиевский

Николай Михайлович Макиевский (12 қараша 1941, Пархимов ауылы, Чернигов облысы — 16 шілде 2004) — Қазақстан Республикасының мемлекеттік қайраткері. Өмірбаян * 1941 жылы 12 қарашада Украинада, Чернигов облысының Пархимов ауылында дүниеге келген. * 1960 жылы Остер құрылыс техникумын, ал 1969 жылы Павлодар индустриалды институтын бітірді. * Еңбек жолын 1960 жылы "Павлодарстрой" құрылыс басқармасының қарапайым жұмысшы ретінде бастаған. Содан кейін Құрылыс басқармасының шебері, аға прораб, құрылыс басқармаларының бас инженері, тресттердің бас инженері, тресттердің басқарушысы болып жұмыс істеді. * 1983 жылы Николай Михайлович Министрдің орынбасары, ал 1984 жылы — Қазақ КСР ауыр индустрия кәсіпорындарының құрылыс министрі, ал 1986 жылы — Қазақ КСР құрылыс министрі болып тағайындалды. * 1988 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары — Қазақ КСР Мемлекеттік құрылыс комитетінің төрағасы лауазымына ұсынылды. * 1990 жылы ол Қазақ КСР мемлекеттік комиссиясын басқарды және Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болды. * Содан кейін Премьер-Министрдің Орынбасары — Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы болды. Оның функцияларына мыналар кірді: - Республиканың жоғары және орталық мемлекеттік органдарын Ақмола қаласына көшіру жөніндегі мемлекеттік комиссияға басшылық ету. - Құрылыс мәселелері. - Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитеті. - Құрылыс, Мемлекеттік техникалық қадағалау мәселелері. 1998 жылы ол мемлекеттік қызметтен кетті, Қазақстан Құрылысшылар одағының президенті болды. Содан кейін ол Дикон болды және 2004 жылы қайтыс болғанға дейін Әулие Вознесен соборында қызмет етті. Дереккөз * Ашимбаев Д. Р. Макиевский Николай Михайлович // Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. — 6-е изд., доп.. — Алматы: Credo, 2012. — С. 678. — 1192 с. — ISBN 9965-9164-3-8.
Қыстырма меристема

Қыстырмалы (интеркалярлық) меристема — сабақтың буын аралықтарының төменгі жағында және жапырақтың гүл сағағының түп жағында орналасады. Бұл алғашқы меристема болып табылады, ол мүшелердің ұзындыққа өсуін қамтамасыз етеді. Төбелік және бүйірлік меристемалардан айырмашылығы, кейбір жіктелген элементтердің, мысалы өткізгіш ұлпаларының болуы және инициальды жасушалардың болмауы. Қыстырмалы меристема өсімдікте үнемі сақталып қалмай, біртіндеп түпкілікті ұлпаларға айналады және олардың бөлінуінен өркен қосымша ұзарып өседі.
Нұрахмет Құсайынұлы Бижанов

Нұрахмет Құсайынұлы Бижанов (2 тамыз 1944) — Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы (наурыз-қараша 2004), техника ғылымдарының кандидаты. Өмірбаян Ұлы жүздің Албан руынан шыққан. * 1966 жылы Қазақ политехникалық институтының инженерлік-құрылыс факультетін үздік бітірген. * Институтты бітіргеннен кейін туған ЖОО-да оқытушы болып еңбек етті. * 1969 жылы Мәскеу инженерлік-құрылыс институтының аспирантурасына түсіп, 1972 жылы бітірді. * Аспирантураны бітіргеннен кейін ҚазПТИ-ге оралды, кейінгі жылдары деканның орынбасары, содан кейін құрылыс факультетінің деканы болып жұмыс істеді. * 1980 жылы Алматы сәулет-құрылыс институтында декан атанды. * 1980 жылдан 1988 жылға дейін Қазақстан Компартиясы ОК құрылыс бөлімінің құрылыс материалдары өнеркәсібі секторының меңгерушісі қызметін атқарды. * 1988 жылдан 1990 жылға дейін-Арменияда 1988 жылғы жер сілкінісінің салдарын жою бойынша жұмыс. * 1990 жылғы маусымнан бастап Зайсан жер сілкінісінің зардаптарын жоюға қатысты. * 1991 жылдың ақпан айынан-ҚР Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комиссиясы төрағасының орынбасары. * 1995 жылдың қараша айынан-ҚР Мемлекеттік Төтенше жағдайлар комитеті төрағасының бірінші орынбасары. * 1999 жылдың қаңтар айынан-ҚР Төтенше жағдайлар агенттігі төрағасының бірінші орынбасары. * 2004 жылғы наурызда ҚР Төтенше жағдайлар агенттігінің төрағасы болып тағайындалды. * 2004 жылғы 25 қарашада Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар вице-министрі болып тағайындалды. * 2008 жылы ол лайықты демалысқа шықты. Марапаттары * Құрмет Ордені (1996) * "Ерлігі үшін" медалі (2001) * "Астана" Медалі (1997) * "Қазақстан Конституциясына 10 жыл" медалі (2005) * "Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл" медалі (2005) * Қазақстан Республикасы ТЖМ құрметті қызметкері * Халықаралық Азаматтық қорғаныс ұйымының медалі. * Анания ширакаци медалі (Армения, Спитак жер сілкінісі аймағында құтқару жұмыстарына белсенді қатысқаны үшін) * І дәрежелі Әулие князь Александр Невский ордені (Ресей мен Қазақстан арасындағы достықты нығайтуға сіңірген еңбегі мен зор үлесі үшін) Дереккөздер * Алмабеков Т. Албан Әли энциклопедиялық шежіре.. - Алматы, 2003. — 2003 б. - P. 1352. — ISBN 9965-00-838-8 . 2021 жылғы 30 тамыздағы Wayback Machine мұрағаттық көшірмесі * [http://ru.government.kz/site/news/2004/03/news055 Нурахмет Бижанов назначен председателем Агентства по ЧС]
Владимир Робертович Беккер

Владимир Робертович Беккер (18 қараша 1965) — қазақстандық әскери қайраткер, төтенше жағдайлар органдарының ардагері және генерал-майор. 2016—2020 жылдары Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы. Өмірбаяны * 1965 жылы 18 қарашада Семей облысы Үржар ауданы Благодатное ауылында дүниеге келген. * 1997 жылы Қазақстан Республикасы ІІМ Алматы жоғары техникалық училищесін, 2005 жылы Шығыс Қазақстан өңірлік университетін бітірген. * 1983 жылдың қарашасынан 1985 жылдың желтоқсанына дейін КСРО Қарулы Күштерінде қызмет атқарды. * 1986 жылдан 1991 жылға дейін мемлекеттік өртке қарсы қызмет органдарында әртүрлі орта және аға басшы лауазымдарды атқарды. * 1991 жылғы желтоқсаннан 2008 жылғы қыркүйекке дейін мемлекеттік өртке қарсы қызмет органдарында басшылық лауазымдарда. * 2008 жылдың қазан айынан бастап-Қазақстан Республикасы ТЖМ өртке қарсы қызмет комитеті төрағасының орынбасары. * 2014 жылдың қазан айынан бастап-Қазақстан Республикасы ІІМ Төтенше жағдайлар комитеті төрағасының орынбасары. * 2016 жылғы қаңтардан 2020 жылғы қазанға дейін-Қазақстан Республикасы ІІМ Төтенше жағдайлар комитетінің төрағасы[2]. Қазақстан Республикасы Президентінің 2017 жылғы 6 мамырдағы № 472 Жарлығымен генерал-майор әскери атағы берілді. * 2020 жылдың қыркүйегінде ол лайықты демалысқа кетті. * 2020 жылдың 23 желтоқсанынан бастап "КӘАҚҚ РО" ЖШС Бас директорының бұйрығымен "КӘАҚҚ РО" ЖШС Шығыс Қазақстан филиалының директоры лауазымына тағайындалды. Марапаттар * II дәрежелі "Айбын" ордені; * "Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл"мерейтойлық медалі; * I, II, III дәрежелі "Өртке қарсы қызмет органдарындағы мінсіз қызметі үшін" ведомстволық медальдары; * Ведомстволық медаль "Тотенше жағдайлардың алдын алуда және жоюда үздік шыққаны үшін"; * "Төтенше жағдайлар органының ардагері" медалі; * "Өртке қарсы қызмет үздігі" төсбелгісі; * "Төтенше жағдайлар органының құрметті қызметкері" төсбелгісі.
Перидерма

Эпидермистің жасушалары сабақтың жуандап өсуінің нәтижесінде өзгеріске ұшырап өледі. Осы кезде соңғы жабын ұлпасы перидерма пайда болады. Оның пайда болуы соңғы меристема тоздық камбийдің (феллогеннің) жұмысына байланысты. Тоздық камбий субэпидермалық жасушалардан, ал кейде тіптен эпидермалық жасушалардан дамиды. Тоздық камбийдің жасушалары тангенталды бөлініп, сабақтың ортасынан (өзегінен) шетіне қарай тозды (феллеманы), ал шетінен ортасына қарай тірі паренхималық жасушалардың қабатын (феллодерманы) бөліп шығарады. Үш ұлпадан феллогеннен, феллемадан және феллодермадан тұратын комплекс күрделі жабындық ұлпа перидерма деп аталынады. Қорғаныштық қызметті тек тоз (феллема) ғана атқарады. Ол тығыз орналасқан жасушалардың дұрыс радиальды қатарларынан тұрады. Перидерма жасушалары тығыз орналасқан, сондықтан шамадан тыс жылуды, газды, микроорганизмдерді ішке жібермейді, судың булануын азайтады.
Феллоген

Перидерма феллоген деп аталатын соңғы жабындық ұлпаның жетілуінен пайда болады. Өсімдіктердің түріне байланысты феллоген әр түрлі жолмен жетіледі. Біреулерінде эпидермадан төмен жатқан паренхималық жасушалардан, кейде эпидермис жасушаларынан, тіптен флоэмадан жетілетіндері де кездеседі.
Флоэма

Флоэма — өсімдікте органикалық заттарды тамырға жеткізетін түтікше-талшықты күрделі ұлпа. Ксилемамен бірге өткізгіш ұлпаның негізін құрайды. Төмен ағыс жолымен (флоэма) фотосинтез процесінің нәтижесінде түзілген органикалық заттар жапырақтан басталып, тамыр, сабақ, жеміс, түйнек, т.б. мүшелеріне таралады. Өсімдік сабағында флоэма ксилеманың сыртында (қабықта) жапырақ тақтасының астыңғы бетіне орналасқан.
Ұлы Дала Таңы

«Ұлы Дала Таңы» — 2022 жылы жарыққа шыққан Қасым хан жайлы түсірілген қазақстандық тарихи фильм. Сюжет Фильм оқиғалары XV ғасырдың 70-жылдарынан XVI ғасырдың 20-жылдарына дейінгі аралықты қамтиды. Тарихи кинотуынды Қазақ хандығында Жәнібек ханның ұлы – Қасым хан билік еткен кездері туралы баяндайды. Дәл осы жылдары Қазақ хандығы өркендеп қана қоймай, Шығыс Дешті Қыпшақтың кең аумағына бақылау орнатылып, қазақтар дербес этникалық қауымдастық ретінде біздің аумақтан тыс жерлерге де белгілі болды. 1510 жылы Ұлытау шайқасында Қасым хан жеңіске жеткен соң оның ұлылығы, атақ-абыройы күллі Дешті Қыпшаққа тараған. Қазақстан аумағын батыста Еділге дейін, шығыста Ертіске дейін, оңтүстікте Сырдарияға дейін, Солтүстікте Тобылға дейін жеткізіп, өмірінің соңғы жылдары «Қасым ханның қасқа жолы » атты жаңа заңдар жинағын енгізген. Фильмде жекелеген баптары көрініс табады. Рөлдерде * Берік Айтжанов — ересек Қасым хан * Данияр Уразаев — жас Қасым хан * Ерік Жолжақсынов — ересек Бұрындық хан * Айдос Әбдіқадыров — жас Бұрындық хан * Нұрлан Әлімжанов — Мұхаммед Шайбани * Алтынай Нөгербек — жас Жаһан бегім * Шәмшігүл Меңдиярова — егде Жаһан бегім * Тұңғышбай Жаманқұлов — ересек Әли Рашид * Қуаныш Құдайберген — жас Әли Рашид Өндіріс және премьера Фильмнің түсірілімі Алматы облысында Қазақстанның оңтүстігінде өтті. Премьерасы 2022 жылдың мамырында шықты. Дереккөздер
Федерико Димарко

Федерико Димарко (; 10 қараша 1997) — италиялық футболшы, Италия Ұлттық футбол құрамасы мен "Интернационале" клубының қорғаушысы. Жүлделері Командалық ; «Интернационале» * Италия Кубогы (2): 2021/22, 2022/23 * Италия Суперкубогы (2): 2021, 2022 Халықаралық * Ұлттар лигасының финалисі: 2020/21 Дереккөздер Сілтемелер * https://eu-football.info/_player.php?id=31943
Рауль Белланова

Рауль Белланова (; 17 мамыр 2000) — италиялық футболшы, қорғаушы. Жүлделері Клубтық «Интернационале» * Италия Суперкубогы: 2022 * УЕФА Чемпиондар лигасының финалисі Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=109193 Профилі]
Кинга (халық)

Кинга — Танзаниядағы Ньяса көлінің солтүстік жағалауында тұратын халық. Саны шамамен 100 мың адам (1970, бағалау). Тілі Тілі - кинга тілі, банту тілдерінің шығыс тобына жатады. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі – христиандар (католиктер, протестанттар). Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік (тары, жүгері, құмай, бұршақ, тәтті картоп, асқабақ, күнжіт, маниок), жағалауында – балық аулау. Дәстүрлі қолөнер - ағаштан ою (маска, мүсін, т.б.), қызыл және қара түске боялған сабаннан өру (себет, ыдыс, төсеніш). Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық құрылым рулық, қауымды ақсақал басқарады. Туыстық есеп патрилинейлік, неке патрилокалдық. Би және музыкалық фольклор сақталған. Елді мекендері шашыраңқы кейде жинақы орналасқан, кейбір ауылдар қоршаулармен қоршалған. Тұрғын үйлері судандық үлгіде, саздан жасалған дөңгелек астық қоймалары бар. Киімдері мақта маталардан тігілген еуропалық үлгідегі киім. Негізгі тағамдары - өсімдік тектес тағамдар. Дереккөздер
Ұлттық аза тұту

]] Ұлттық аза тұту немесе мемлекеттік аза тұту — мемлекет билігі елдегі қайғы-қасіретті білдіру үшін жариялаған күн немесе одан да көп уақыт. Қайғы-қасіретті білдіру тәсілі ретінде аза тұту кезеңінде жалаулар түсірілуі мүмкін; мектептерде арнайы білім беру бағдарламалары өткізілуі мүмкін; ойын-сауық мекемелері толығымен жабылғанға дейін ойын-сауық іс-шаралары шектелуі мүмкін. Көптеген елдерде ұлттық аза тұту жарияланғанымен, нақты критерийлер әдетте заңмен белгіленбейді. Дәстүр бойынша, қайғылы оқиға мемлекет қайраткерлері мен ұлттық батырлардың өлімі мен жерлеу рәсімі, сондай — ақ көптеген адам шығынын тудырған оқиғалар-табиғи апаттар, апаттар, террорлық шабуылдар мен соғыстар болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері
Түрікменстан елтаңбасы

Түрікменстанның мемлекеттік елтаңбасы — Түрікменстанның мемлекеттік рәміздерінің бірі, елдің елтаңбасы. Сипаттамасы ндағы түстері мен кейбір символдарын елдің елтаңбасында да табуға болады]] Елтаңбаның пішіні — Рубғ символына ұқсас сегізбұрышты жасыл жұлдыз. Елтаңба орталығындағы көк дөңгелектің ішінде салынған Ахал теке жылқысы бейнеленген. 2000 жылы пайда болған ресми дереккөздерге сүйенсек, бұл — тұңғыш президент Сапармұрат Ниязовтың жылқысы (, жанар тау). Көк дөңгелектің сыртында 5 түрлі оюы бар қызыл дөңгелек салынған. Бұл оюлар түрікмен халқының 5 басты руларын білдіреді: Теке, Йомуд, Сарык, Чавулдур және Әрсары рулары. Оюлар сыртында бидай мен мақта бұтақтары, және үстінде жарты ай мен 5 ақ жұлдыз бейнеленген. Бұл 5 жұлдыз елдің бес уәлаятын: Ахал, Балқан, Дашоғыз, Лебап және Мары білдіреді. Сол жағында 5 жұлдызы бар солға қараған жарты айды, елтаңбаның жасыл түсін және рулардың оюларын Түрікменстан туында да табуға болады. Тарихы Түрікменстан — посткеңестік кеңістікте тәуелсіздігінен бері өз елтаңбасын ең көп өзгерткен мемлекет болып келеді: қазіргі рәмізі 1992 жылдан бері қабылданған 3-елтаңбасы болып келеді. Елдің тұңғыш елтаңбасы жасыл түстің орнына сары түсті көбірек қолданған еді, және жалпы символдары мен олардың орналасуы қазіргі нұсқасына ұқсаса да, түсі және пропорциялары өзгеше болып келеді. 2000–2003 жылдары қолданылған нұқса керісінше қазіргісіне жақынырақ болған, оның түстері тудағыға ұқсас болып жасыл мен қызылға өзгертілді. Бірінші (1992–2000) және екінші (2000–2003) нұсқалардың пішіні шеңбер болған. 2003 жылы президент Сапармұрат Ниязов екінші нұсқаның пішінін Рубғқа ұқсас сегізбұрышқа өзгертті, себебін «көне түрікмен сегізбұрышы молшылықтың, бейбітшілік пен тыныштықтың символы болып саналған» деп айтып кеткен. Тарихи елтаңбалары Дереккөздер
Зеки Челик

Мехмет Зеки Челик (; 17 ақпан 1997 жыл, Йылдырым, Түркия) — түркиялық футболшы, Түркия Ұлттық футбол құрамасы мен "Рома" клубының қорғаушысы. Қатысқан турнирлері * Футболдан 2020 жылғы Еуропа біріншілігі Жетістіктері Клубтық *Франция чемпионы: 2020/21 Дереккөздер Сілтемелер
Лоик Баде

Лоик Баде (; 11 сәуір 2000, Севр) — франциялық футболшы, "Севилья" клубының қорғаушысы. 2023 жылғы УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы. Тегі ивуарлық. Франция жастар құрамасында ойнаған. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/354500 Профилі] * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=128048 Профилі] * [https://www.worldfootball.net/player_summary/loic-bade/ Профилі]
Түрікменстан қаһарманы

Түрікменстан қаһарманы — Түрікменстандағы ең жоғарғы марапат. 1992 жылдың 30 қыркүйегінде қабылданды. Түрікменстан қаһарманы атағын алғандар оған қоса «Алтын ай» медаліне ие болады. Түрікменстанның тұңғыш президенті Сапармұрат Ниязов бұл атақты алты мәрте алған: 1992, 1995, 1998, 1999, 2000, 2001 жылдары. «Қаһармандар» қатарына тағы Ниязовтың ата-аналары Атамұрат пен Құрбансұлтан Ниязовтар ие болғаны белгілі. Сипаттамасы ]] 2014 жылдан бері қолданыстағы нұсқасы 2014 жылы қабылданған Алтын ай медалінің нұсқасы бір-бірінен ығысқан екі шаршының бұрыштарынан жасалған кәдімгі сегізбұрышты жұлдызға жазылған шеңбердің пішініне ие. Жұлдыз алтыннан жасалған және әртүрлі өлшемдегі 128 гауһар тастармен безендірілген 48 күн сәулесінен тұрады. Медальдың жалпы диаметрі — 60 мм. Медальдің ортасында күн сәулесінің фонында Түрікменстанның алтын картасы, оның айналасында алтын жарты ай мен бес жұлдыз бейнеленген. Айналдыра ені 3 мм жолаққа сақинаға 50 изумруд салынған. Медальдың сырт жағында «Altyn Aý» Türkmenistanyň medaly» деген жазу және реттік нөмірі ойып жазылған. Дереккөздер