Сағындық бекінісі

Сағындық бекінісі (ортағасыр) – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Сайын Шапағатов ауылынан 21,5 км және 28 км солтүстік-батыс бағытта, Каспий теңізінің жағалауындағы, үстірттің биік жарлы бортында орналасқан. Бекіністер сипаты Ескерткіштер Маңғыстау "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі қызметкерлерімен 2006 жылы анықталған. Сағындық бекінісі Бекініс кешені үстірттің шетінде және теңіз жағалаулық Сағындық мүйісінің теңізге шығып тұрған тұсында орналасқан. Жоғарғы бекініс қабырғасы, үстірт шетінде тұрғызылған (ұзындығы 33 м) және жоспары бойынша доға тәрізді. Қабырға шетінен және орталығынан алаңдық бөлігіне дейін, диаметрі 3-3,5 м болатын, жартылай шеңбер құрайтын 3 мұнарамен нығайтылған. Қабырғалары екі қатарлы қаландымен лайсыз қаластырылған және орта кеңістігі табиғи топырақ пен қиыршық тастармен араластыра отырып толтырылған. Қаландының ені – 2-2,5 м, сақталған биіктігі 1,7 м. Қабырғаның соңы жарға тіреліп жатыр және кей тұстары жартылай қираған. Бекіністің ішіндегі шығыс бөлігінде жанастыра баспалдақ саты қаланған. Бекіністің астында табиғи 2 үңгір бар, төменгісі көміліңкіреп кеткен. Жоғарғы бекіністің шығыс жағына қарай 70 және 150 м жерде жардың шетінде 2 жарты қоршау орналасқан, оның көлденең ені 4 м. Жартылай қоршау құрлыстары табиғи тастармен көлденеңінен саз балшықсыз қаланған және тігінен қойылған тақта тастармен қапталған. Жартылай қоршаудан алысырақта, жардың жоғарғы қабырғасында және түркіменнің (оғыз тайпасының) Салыр руына тиесілі бір типті таңба ойылған. Төменгі бекініс қабырғасының баурайында ұзындығы шамамен 120 м қорғаныс қабырға тұрғызылған. Жоспары бойынша "Г"-әрпі тәрізді қабырға бұрышында және оның батысына қарай диаметрі 3,5 м, шеңбер тәрізді мұнара орнатылған. Оның қабырға қаландысы 1,2 м дейін лайсыз қаланған. Онда екі кішкене өткел орнатылған. Осы тұста қабырғаға кірген үлкен таста қатты мүжілген ортағасырлық ру таңба белгілері бейнеленген. Үстірттің жарқабақты баурайына барып шектелетін бекініс қабырғасында, жасанды тепсең алаңы, теңіз жағынан лайсыз тас қаландысы көрінеді. Мұнда қолдан жапсырылған қыш ыдыс сынығы мен шақпақ тас жарықшақтары жиі кездеседі. Бекініс қабырғаларының жалпы құрлыстық сипатамасы мен жақсы сақталуы, олардың кейінгі ортағасырлық кезеңге жататындығын меңзейді. Аталған үңгірде ерте замандарда да адамдардың тұрағы болған болуы да мүмкін. Сағындық-2 бекінісі Бекініс қабырғасы кішкене шошақ мүйісте биік тік қабырғалармен тасаланып, екі тас қаланды қатармен лайсыз қаластырылған. Кей тұстары қатты қираған. Бекіністі тұрғызу барысында жоғарғы әшекейлік бедер элементтері де қолданылған. Қабырғаның жалпы ұзындығы 70 м. Жоспары бойынша қабырға иректеліп, жыралы бортқа кірігіп жатыр. Қабырғаның орталық бөлігі биіктігі 4 м, үлкен мұнарамен нығайтылған. Мұнараның солтүстік бөлігі қаландының жарылуынан ені 1,5 м тар өткелге ұқсайды. Өткел тар дәлізбен солтүстік-батысқы бұрылып, батыс жақ тұсында биік қабырғаға тіреліп барып, оңтүстік жағында мұнарамен тұйықталған. Қабырғаның қаландысының биіктігі 3-3,5 м. Қабырғаның оңтүстік бөлігіне қарай, құрлыс мүйіс жағында табиғи көтерілуі кең пандусқа айналады. Қабырға қаландысының солтүстік бөлігінің ені 2,5 м болады. Мүйістің солтүстік бортында теңізге апаратын тік соқпақ жол бар. Бекіністің алдында 1,5 га алаңда, жар жағасында және мүйіс алаңында шарықта жасалған және жапсырмалы қыш ыдыс сынықтары кездеседі. Олар XII-XIII ғасырлармен мерзімделетін ыдыстары мен қоса ақтам типіне (XIV-XV ғасырлардағы әзірбайжан өндірісіне) жатады деуге болады. Дереккөздер