kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Адамаралық қарым-қатынас

]] Адамаралық қарым-қатынас — саналы адамдар арасында бірлескен іс-әрекет қажеттілігін туғызып, байланыс орнататын күрделі процесс; екі немесе одан да көп адамдардың арасындағы танымдық немесе эмоционалды ақпарат, тәжірибе, білімдер, біліктер, дағдылар алмасу. Адамаралық қарым-қатынас тұлғалар мен топтар дамуының және қалыптасуының қажетті шарты болып табылады. Адамаралық қарым-қатынас барысында адамдардың танымдық хабарлармен, ақпаратпен, тәжірибемен, біліммен, дағдылармен алмасуы және өзара түсінісуі, бірін-бірі қабылдауы жүзеге асады. Қарым-қатынастың интерактивті, коммуникативті, перцептивті деген үш жағы және мезо, макро, микро, рухани, іскер, т.б. деңгейлері болады. Негізгі қызметі: *1) ақпараттық-коммуникативтік (ақпарат алмасу және адамдардың бірін-бірі тануымен байланысты); *2) реттеуші-коммуникативтік (адамдардың іс-әрекетін реттеу және біріккен әрекетті ұйымдастыру); *3) аффективті-коммуникативтік (адамның эмоционалдық аясымен байланысты). Адамаралық қарым-қатынастың басты мақсаты – өзара түсіністікке қол жеткізу. Қарым-қатынас жасауда қарым-қатынасқа түскен адамды тыңдап, түсіне білудің маңызы зор. Бұл басқа адамның ішкі жан дүниесін түсініп, оған өз ойын дұрыс жеткізуге мүмкіндік береді. Адамдар басқаларға өз ойлары мен көзқарастарын түсіндіре отырып, түсініспеушілік, ұрыс-керіс пен дау-жанжал секілді жағымсыз құбылыстарды болдырмауға әрекет жасайды. Адамдармен жақсы қарым-қатынас орнатуға мынадай ережелердің орындалуы көмектеседі: барлық адамдармен тең дәрежеде, дөрекілік пен жағымпаздықсыз қарым-қатынас жасау; сұхбаттасушының жеке пікірін сыйлау; бұйрық емес, өтініш деңгейінде қарым-қатынас жасау; басқа адамның пікірін сыйлау және тәжірибесін қабылдай білу. Қарым-қатынас мәдениетін меңгерген тұлға өзімен қатынас жасайтын адамға құрметпен қарап, сыйластық білдіреді. Адамға сыйластықпен қарау жақсы қарым-қатынас жасаудың негізгі өлшемі болып табылады. Педагогикалық қарым-қатынас Педагогикалық қарым-қатынас - белгілі бір педагогикалық қызмет атқаратын, жайлы психологиялық климат құруға және оқу іс-әрекетін, педагог пен оқушы арасындағы, оқушылар ұжымы ішіндегі қатынастарды психологиялық тиімді етуге бағытталған оқытушы мен оқушының сабақтағы және сабақтан тыс уақыттағы кәсіптік қарым-қатынасы. Перцептивтік қарым-қатынас Перцептивтік қарым-қатынас — адамның парапар қабылдауы, оның ішкі дүниесіне бойлау, әрбір жеке сәтінде оның психикалық жағдайын сезіну дағдысы, оның тәртіп себебін түсіну дағдысы. Мұғалім өзінің перцептивтік қарым-қатынас қабілеттерін ұдайы дамытуы қажет. Фатикалық қарым-қатынас Фатикалық қарым-қатынас ( - ақымақ) - қарым-қатынас үрдісі үшін ғана мазмұнсыз қарым-қатынас. Қарым-қатынастың жетекші түрі Қарым-қатынастың жетекші түрі - осы немесе өзге жас кезеңінде болатын қарым-қатынас түрі, бұл арқылы тұлға дамуының осы сатысына сәйкес негізгі тұлғалық қасиеттер қалыптасады. Дереккөздер Тағы қараңыз Қарым-қатынас психологиясы
Тұрбат ауылдық округі

Тұрбат ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Еңбек, Қызылдихан, Өндіріс, Тұрбат ауылдары кіреді. Орталығы – Тұрбат ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Қызбел ауылдық округі

Қызбел ауылдық округі – Қостанай облысы Жангелді ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Саға, Бидайық, Ошағанды, Ұзынқарасу ауылдары кіреді. Орталығы – Саға ауылы. Тарихы 2007 жылы Алтынсарин ауылы таратылды. 2008 жылы Саға ауылдық округі Қызбел ауылдық округі болып өзгертілді. 2009 жылы Шобан ауылы таратылды. 2013 жылы округке Бидайық ауылы қосылды. Сол жылы Құмшық ауылы таратылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 939 адамды құрады. Дереккөздер
Темір ауылдық округі

Темір ауылдық округі – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бөлік. 1994 жылы құрылған. Жер аумағы 110,9 км 2 . Әкімшілік құрамы Құрамына Ақшоқат, Отрабат, Темір, Ұзынқұдық ауылдары және №37 темір жол айрығы кіреді. Орталығы - Темір ауылы. Дереккөздер
Алпысбай Мұсаев

Алпысбай Мұсаев(3.11.1948 жылы, Қызылорда облысы Қазалы ауданы Әйтеке би кентінде туған) – филология ғылымдарының докторы (2000), профессор (1999). Орал педагогика институтын (1970, қазіргі Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті) және аспирантурасын (1982) бітірген. «Орал өңірі» газетінің редакциясында, аудандық комсомол комитетінде (1970–82), Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінде оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі (1982–96), ҚазҰУ-да аға ғылыми қызметкер (1996–98) қызметтерін атқарды. 1998 жылдан Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі. 1999 жылы «Қазақ прозасындағы сатира мен юмор поэтикасы (1960–1990 жылдар)» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. Дереккөздер Cілтемелер * филология * профессор * Батыс Қазақстан
Қажымұқан ауылдық округі

Қажымұқан ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Амангелді, Боралдай, Көктөбе, Қажымұқан, Қызылсеңгір, Темірлан, Ынталы ауылдары кіреді. Орталығы – Темірлан ауылы. Дереккөздер
Төрткөл ауылдық округі

Төрткөл ауылдық округі – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақсоры, Арыстанды, Елшібек батыр, Еңбекші, Жайылма, Көкарал, Қызылжар, Нұра, Спатаев, Төрткүл ауылдары кіреді. Орталығы – Төрткүл ауылы. Дереккөздер
Көлкент ауылдық округі

Көлкент ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақсуабат, Жаңатұрмыс, Көлкент, Қосбұлақ, Молыбай Оразалиев, Теспе, Ханқорған, Шапырашты ауылдары кіреді. Орталығы – Көлкент ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)

Тасты ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қылты, Тасты ауылдары кіреді. Орталығы – Тасты ауылы. Инфрақұрылымы Ауыл әкімдігінде 1 мектеп, 1 аурухана, ФАП бар. Ерекшеліктері Тасты ауыл әкімдігі аумағында “Төртқұдық” уран өндіру кеніші орналасқан. Тасты кеңшары 1946 жылдан құрылған. Кеңшар директорлары Кеңшар директорлары болып Боранбаев, Қасқыров, Тыщенко (1946-1953 жылдары), Қалмырзаев Маулен (1953-1958 жылдары), Анарбаев Қали (1958-1973 жылдары), Әлтекенов Әбдіқадыров (1973-1991 жылдары), Оспанов Жақсылықов (1991-1992 жылдары), Мұсабаев Сағынтай (1992-1996 жылдары), Жүнісәлі Жұмабек (1996-1998 жылдары) қызмет атқарды. Ауылдық кеңес төрағалары Ауылдық кеңес төрағалары болып Құтжанов Нұртай (1958-1960 жылдары), Серіков Әбілдә (1960-1965 жылдары), Сарсенбиев Нұрман (1965-1968 жылдары), Бектаев Басар (1968-1974 жылдары), Жақсылықов Жұманазар (1974-1980 жылдары), Мырзатаев Бахадүр (1980-1987 жылдары), Абдікаримов Есен (1987-1994 жылдары) қызмет атқарған. Ауыл әкімдері Ауыл әкімдері болып: Жүнісұлы Жұмабек (1994-1996 жылдары), Бектаев Амангелді (1996-1997 жылдары), Алпамысов Жорабек (1997-2006 жылдары), Сақтапбергенұлы Пардабек 2006 жылдан бастап ауыл әкімі болып қызмет атқаруда. Дереккөздер
Садчиков ауылдық округі

Садчиков ауылдық округі – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Садчиковка, Константиновка ауылдары кіреді. Орталығы – Садчиковка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3970 адамды құрады. Дереккөздер
Тастұмсық ауылдық округі

Тастұмсық ауылдық округі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Амангелді, Жыланды, Қабанбай, Қарабастау, Тастұмсық ауылдары кіреді. Орталығы – Тастұмсық ауылы. Дереккөздер
Қырғи

Қырғи — қаршыға тұқымдасына жататын жыртқыш құс. Қазақстанда Ертіс өзені бойында, Алтай, Қалба, Солтүстік Тянь-Шань тауларында және Жетісу (Жоңғар) Алатауындағы қылқан жапырақты және шыршалы ормандарда жиі кездеседі. Шәулісінің қанатының ұзындығы 224, ұябасарыныкі 260 мм, шәулісінің салмағы 150, ал ұябасарыныкі – 300 г-дай. Арқасы көкшіл-сұр түсті, бауырында көлденең орналасқан қоңыр жолақтары бар. Солтүстік аймақтарда жыл құсы, оңтүстікте отырықшы құс. Наурыз – мамыр айларында ұшып келіп, ағаш басына ұя салады. өяға салған қошқыл дақтары бар ақшыл жұмыртқаларын (3 – 4) ұябасары 35 күндей шайқайды. Шәулісі балапандарын 50 күндей қоректендіреді. Қыркүйек – қазан айларында жылы жаққа ұшып кетеді. Қырғи ұсақ торғайларды, кемірушілерді аулап қорек етеді. Қолға тез үйренеді. Құсбегілер Қырғиды бөдене аулауға пайдаланған. Сипаттамасы Қырғи – шағын денелі (150-300 г, қанатының алымы – 80 см шамасында) қаршыға. Аналығының жоны - алуан реңкті көкшіл сұр, төбесі – қаралтым, қасы-ақ, желкесі – ақшыл шұбар болып келеді. Бауыры – ақшыл немесе қоңыр немесе қызылсары көлденең безендірмелері бар қызыл қошқыл. Нұрлы қабығы қызылсары реңді. Тұмсығы – көкшілдеу қоңыр. Балсірісі және аяғы – сары. Аналықтары және жас қырғилардың жоны қоңыр түсті, ал жас қырғилардың төсінде көлдене жолақтардың орнына тамшы сияқты теңбілдер болады. Тіршілігі Солтүстік-батыс Африка тоғайларында және Еуропаның қоңыржай еңдіктерінде мекендейді. Қазақстанда орманды дала зонасында. Сондай-ақ оңтүстік-шығыстың тау ормандарында ұялайды. Негізгі қорегі – дене мөлшері бөденедей және түпкердей құстар. Қырғи балапандарын негізінде торғайтәріздес құстардың ұшуға даярланған балапандарының жаппай пайда болуымен бір мезгілде жұмыртқа дарып шығуы кездейсоқтық болмаса керек. Ұяларын ағаш басына салады. Салындыдағы 2–5 ( көбінесе 3–4) сирек теңбілді ақшыл жұмыртқаларды аналығы отыз күн бойы басады. Аталық аналықты қоректендіреді және балапандарына елу күн жем береді. Ұялау орындарын қазанда тастап, көктемде – сәуірде қайта оралады. Дереккөздер
Сызған ауылдық округі

Сызған ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Босбұлақ, Қайнар, Қозмолдақ, Сызған ауылдары кіреді. Орталығы – Қозмолдақ ауылы. Мекемелер 3 орта мектеп, 1 емхана, 3 ФАП, 1 ауылдық клуб, 1 кітапхана, 1 Қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанция бар. Ауылдық кеңес төрағалары Сызған ауылдық кеңесі төрағалары болып Шайменова Маржангүл 1940 жылға дейін, Құтжанов Нұртай (1962-1967 жылдары), Сарыбаева Мамық (1967-1971 жылдары), Арыстанов Әпен (1971-1978 жылдары), Әбдіхасов Әйнекеш (1978-1989 жылдары), Төрәлиев Қасыбек (1989-1993 жылдары) қызмет атқарды. Ауыл әкімдері Төрәлиев Қасыбек (1993-1995 жылдары), Әметов Есім (1995-1996 жылдары), Исатаев Төлен (1996-2002 жылдары), Бектаев Нұржан (2002-2004 жылдары), Айдарбеков Болат (2004-2004 жылдары) болды. Иманбайұлы Аманбай 2004 жылдан қазіргі уақытқа дейін ауыл әкімі болып келеді. Кеңшар директорлары “Сызған” кеңшарының директоры болып Садықов Сағындық (1962-1966 жылдары), Жаппарбеков Батырхан (1966-1981 жылдары), Ерінбетов Жұмаділдә (1981-1986 жылдары), Асылбеков Сәкен (1986-1994 жылдары) қызмет атқарды. Колхоз төрағалары Қосмолдақ атындағы колхозда Қожабеков Мекебай (1936-1940 жылдары), Шынар (1940-1944 жылдары), Әштархан (1944-1946 жылдары), Болатбеков Айдарбек (1946-1950 жылдары), Тайлақбай (1950-1954 жылдары), Бөлетов Әбілқайым (1954-1962 жылдары) төраға болып қызмет атқарды. Молотов атындағы колхозда Жарылқанов Байжан (1936-1940 жылдары), Бегайдаров Түсінәлі (1940-1944 жылдары), Жарылқанов Байжан (1944-1946 жылдары), Шабақ (1946-1948 жылдары), Ысқақов Қуаныш (1948-1950 жылдары) қызмет атқарды. Алмалы атындағы колхозда Досжан (1936-1940 жылдары), Көлбаев Есім (1940-1944 жылдары), Нұртанов Мейірбек (1944-1949 жылдары) қызмет атқарды. Тегістік атындағы колхозда Пәрін (1936-1940 жылдары), Отаров Бекболсын (1940-1944 жылдары), Намазбай (1944-1949 жылдары) басшылық қызмет атқарды. Дереккөздер
Сүткент ауылдық округі

Сүткент ауылдық округі – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сүткент ауылы кіреді. Орталығы – Сүткент ауылы. Округ құрамында болған Шабырлы ауылы 2023 жылы таратылды. Дереккөздер
Созақ ауылдық округі

Созақ ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Көктөбе, Созақ, Ыбырай Жәукебаев ауылдары кіреді. Орталығы – Созақ ауылы. Округ құрамында болған Шақырық ауылы 2017 жылы, Қақпансор ауылы 2023 жылы таратылды. Ауыл бөлімшелері Ауыл әкімдігінде төрт орта мектеп, бір кәсіптік лицей, бір бастауыш мектеп, бір емхана, үш ФАП, бір балабақша, бір ауылдық клуб, екі кітапхана, Қазпошта бөлімшесі, телестанция бар. Шаруа қожалықтары Созақ ауыл әкімдігінде соңғы жылдары Б. Абдраманов шаруа қожалығы “Көкалаң” шаруа қожалығы, “Мажен” шаруа қожалығы, “Созақ” өндірістік копперативі, “Ақниет” жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, “Жайлау” шаруа қожалығы жоғары жетістікке жетіп жүр. Ауыл әкімшілігі колхоздары Созақ ауыл әкімшілігі аумағында орналасқан бұрынғы колхоздар: “Талапты” колхозы, “Киров” колхозы, “Молотов” колхозы, “Куйбышов” колхозы, “Суындық” колхозы. Колхоз басшылары: Матенбаев Сүлеймен, Тұяқов Абдіқайым, Ниязбеков Пәрім, Ерімбетов Тоқабай. Ауылдық кеңес төрағалары Созақ ауылдық кеңесі төрағалары болып Кенжетаев Қорғанбек (1931-1933 жылдары), Сүндетуллаев Тасқожа (1933-1937 жылдары), Қойшыбаев Жүніс (1937-1939 жылдары), Төребеков Шайықбек (1939-1945 жылдары), Қойшыбаев Жүніс (1945-1948 жылдары), Атенов Мелдебек (1948-1957 жылдары) қызмет атқарды. Қызыл ту ауылдық кеңесі төрағалары болып Жұманбаев Жаманқара (1932-1941 жылдары), Рахметов Борсабай (1941-1943 жылдары), Ерімбетов Тоқабай (1943-1946 жылдары), Сыздықова Балымшекер (1946-1948 жылдары), Мизанбаева Адиша (1948-1952 жылдары) қызмет атқарды. Ауылдық кеңес төрағалары болып Атенов Мелдебек (1957-1961 жылдары), Сүлейменов Аман (1961-1965 жылдары), Қаржаубаев Жамбыл (1965-1970 жылдары), Әзібаев Рахметбай (1970-1975 жылдары), Сағындықов Колхоз (1975-1977 жылдары), Бөрғазиев Көштен (1977-1985 жылдары), Сағындықов Колхоз (1985-1992 жылдары), Бөрғазиев Көштен (1992-1996 жылдары) қызмет атқарды. Ауыл әкімдері болып Аймурзаев Аманғали (1996-1999 жылдары) қызмет атқарды. 1999 жылдан бері Әбдіраманов Рысбай ауыл әкімі болып келеді. Кеңшар директорлары 1957 жылы Созақ кеңшары құрылды. Кеңшар директорлары Көшкінов Қаратай (1957-1958 жылдары), Ахметчеев Қисмахан (1958-1967 жылдары), Абдраманов Балтабай (1967-1988 жылдары), Алпамысов Байқоныс (1988-1996 жылдары) болды. Дереккөздер
Галина Махмұдқызы Мұсағалиева

Галина Махмұдқызы Мұсағалиева (22.9.1934 жылы, Атырау облысы Құрманғазы ауданында туылғын) – биология ғылымдарының докторы (1977), профессор (1978). Алматы мемлекеттік медицина институтын (1975, қазіргі Қазақ ұлттық медицна университеті) және аспирантурасын (1960) бітірген. Қазақ онкология және радиология ғылыми-зертеу иститутында кіші, аға ғылми қызметкер (1960–66), Қазақстан Ғылым Акакдемиясының эксперименттік биология институтында аға ғылыми қызметкер (1966–69), Қазақ физкультура институтында (қазіргі Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясы) доцент, кафедра меңгерушісі (1970–83) қызметтерін атқарған. 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер Cілтемелер * биология * онкология * радиология
Майдантал ауылдық округі

Майдантал ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін "Сауран ауылдық округі" деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Егізқара, Қаражон, Ынталы ауылдары. Орталығы – Ынталы ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген. Дереккөздер
Сайрам ауылдық округі

Сайрам ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданында болған әкімшілік бірлік. 2014 жылы құрамындағы барлық ауыл Шымкент қаласына берілгендіктен таратылған. Әкімшілік құрамы Құрамына Сайрам, Исфиджаб, Қызылсу ауылдары кірді. Орталығы – Сайрам ауылы болған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 40 299 адамды құрайды. Дереккөздер
Сабыр Рақымов ауылдық округі

Сабыр Рақымов ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылға дейін Көкібел ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Көкібел, Қызылата, Майбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Көкібел ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Кемербастау ауылдық округі

Кемербастау ауылдық округі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Алғабас, Елтай, Кемербастау, Күмісбастау, Майлыкент, Мәнтай Жарымбетов ауылдары кіреді. Орталығы – Кемербастау ауылы. Округ құрамында болған №117 темір жол айрығы 2023 жылы таратылды. Дереккөздер
Қарақозы Әбдәлиев ауылдық округі

Қарақозы Әбдәлиев ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылға дейін Рабат ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Амангелді, Атбұлақ, Еңбекші, Жаңаталап, Қыдыр Мәмбетұлы, Қызылдала, Рабат ауылдары кіреді. Орталығы – Рабат ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Аязхан Қалыбеков ауылдық округі

Аязхан Қалыбеков ауылдық округі – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 2006 жылға дейін Прогресс ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Абат, Атамұра, Жамбыл, Жаңажол, Төрткүл, Тұран, Үлгілі ауылдары кіреді. Орталығы – Үлгілі ауылы. Кестедегі кішірек жазу – тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай. Дереккөздер
Фәтима Машанбекқызы Мұсабекова

Фәтима Машанбекқызы Мұсабекова (14.9.1926 жылы, Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы – 4.4.1988, Алматы қаласы) – филология ғылымдарының докторы (1976), профессор (1979). ҚазПИ-ді (1948, қазіргі ҚазҰПУ) және аспирантурасын (1950) бітірген. Алматы шет тілдері институтында (қазіргі Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті) оқытушы (1951–58), ҚазҰПУ-да доцент, кафедра меңгерушісі (1958–79) қызметтерін атқарды.«Қазіргі қазақ тіліндегі зат есімдер стилистикасы» атты тақырыпта докторантуралық диссертация қорғаған. Негізгі ғылми еңбектері қазақ тілінің пунктуациясы, стилистикасына арналған. Дереккөздер Cілтемелер * филология * профессор * доцент
Севастополь ауылдық округі

Севастополь ауылдық округі – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Ленинград ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Севастополь, Дубинка ауылдары кіреді. Орталығы – Севастополь ауылы. Ленинград ауылдық округі құрамында болған Қарашілік ауылы 2019 жылы, Севастополь ауылдық округінің Вишнёвка, Ленинградское ауылдары 2023 жылы таратылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1837 адамды құрады. Дереккөздер
Келтемашат ауылдық округі

Келтемашат ауылдық округі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Дәубаба, Жиынбай, Келтемашат, Кершетас, Қоғалы, Сеславино ауылдары кіреді. Орталығы – Кершетас ауылы. Округ құрамында болған Ақсай ауылы 2023 жылы таратылды. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген. Дереккөздер
Ошақты ауылдық округі

Ошақты ауылдық округі – Түркістан облысы Келес ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Атақоныс, Бақышсай, Береке, Еңбек, Жетітөбе, Жиделі, Қаратал, Қоңыртөбе, Ошақты, Саңырау, Сарыжылға, Сәмбет Саттаров, Ынталы ауылдары кіреді. Орталығы – Ошақты ауылы. Дереккөздер
Иіржар ауылдық округі

Иіржар ауылдық округі – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Азамат, Азат, Алаш, Диқан, Иіржар, Мақтажан, Наурыз, Рахимов, Шапағат ауылдары кіреді. Орталығы – Иіржар ауылы. Дереккөздер
Отырар ауылдық округі

Отырар ауылдық округі – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік. Географиялық орны Отырар ауылдық округі ауданның шығыс бөлігінде орналасқан. Округ аумағымен Арыс өзені ағып өтеді. Тарихи археологиялық мәні бар Тоқайтөбе, Ақтөбе, Жалпақтөбе, Қоңыртөбе, Мәслихаттөбе, Алтынтөбе, т.б. археологиялық ескерткіштер бар. Округтен Орынбор—Ташкент (Қазақстан темір жолы) және Төрткөл—Темір, Темір-Отырар, Арыстанбаб—Түркістан, Шәуілдір—Шойманов автомобиль жолдары өтеді. Тарихы Іргесі 1946 жылы Бөген аудандық кеңесі болып құрылған. 1950 жылы Отырар аудандық кеңесі болып өзгертілді. 1994 жылдан казіргі атымен аталады. Жер аумағы 0,79 мың км 2 . Округте 1957 жылы құрылған қаракөл қойын өсіретін "Арыс" кеңшары болған. Кеңшар негізінде ауданда 18 жауапкершілігі шектеулі серіктестік, 2 акционерлік қоғам, май сығатын цех, 631 шаруа қожалықтары жұмыс істейді. Әкімшілік құрамы Округке Арыс, Молыке Шойманов ауылдары қарайды. Орталығы — Арыс ауылы. Инфрақұрылымы Ауылдарда 3 орта, 1 негізгі, 1 бастауыш мектеп, отбасылық емхана, 4 фельдшер-акушерлік пункт, 3 клуб, 4 кітапхана, 2 пошта бөлімшесі, 2 монша бар. Дереккөздер
Қарын бөле

Қарын бөле – туыстық атау. Бір анадан туған қыздардың балалары Қарын бөле, ал ағайынды апалы-сіңлілі адамдардың балалары бөле болады. Осы бөлелердің арақатынасын ажырату үшін қазақ халқы бір шешенің қыздарынан туғандарды ғана Қарын бөле атаған. Бөлелер өзара тату болады. “Бөлем – бөлем үшін өлем” деген мәтел соған байланысты айтылған.Сібірдегі түркі тілдерінде «бөле» тұлғасы кездескенмен, дәл мынадай (қарын бөле) сөз тіркесін байқамадық. Осыған қарағанда, «қарын» сөзі қазақ, қырғыз тілдеріне жүйесі басқа тілден ауысқан болар деген ой келеді. Іздестіре келгенде мұндай ойға тірек табылғандай болады,- Парсы тілінде: «ғәрин» тұлғасынын бір мағынасы біздін тіліміздегі «жақын, жуық» дегендерді үғындырады. Осыған қарағанда, «қарын бөле»—«жақын бөле» дегеннің баламасы болмақ. Дереккөздер
Иассы ауылдық округі

Иассы ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік. 1999 жылға дейін Калинин ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Еңбекшідихан, Шойтөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Еңбекшідихан ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Монтайтас ауылдық округі

Монтайтас ауылдық округі – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігіндегі әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақтас, Атамекен, Бақырша, Қабылсай, Монтайтас, Тоғансай, Шағыр ауылдары және №42 темір жолы айрығы кіреді. Орталығы – Монтайтас ауылы. Дереккөздер
Машат ауылдық округі

Машат ауылдық округі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Еңбек, Еңбекші, Жаңақоғам, Қызылбастау, Машат ауылдары кіреді. Орталығы – Машат ауылы. Дереккөздер
Сырдария ауылдық округі

Сырдария ауылдық округі – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі құрамында болған әкімшілік бірлік. 2013 жылы таратылып, Қожатоғай ауылдық округіне қосылды. 2011 жылға дейін Задария ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Сырдария, Шөгірлі ауылдары кіреді. Орталығы – Сырдария ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 4740 адамды құрады. Дереккөздер
Маяқұм ауылдық округі

Маяқұм ауылдық округі – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бестам, Қостерек, Маяқұм ауылдары кіреді. Орталығы – Маяқұм ауылы. Округ құрамында болған Аққұм, Ешкіқора ауылдары 2020 жылы таратылған. Тарихи деректер Маяқұм ауылының маңында тарихы тылсым көптеген ірілі-ұсақты қалалардың орны төбешікке айналған. Олар: Оқсыз, Тектұрмас, Бөріойнақ т.б төбелер. Орта ғасырлық қала - Оқсыз ("Уәсіж", "Васидж") атына сай оқ-дәрі шығарумен айналысқан. Бұрынырақта Ұлы Жібек жолының бір бағыты осы Оқсыз арқылы өтетін. Себебі Отырарға жақын, экономикалық байланысы тығыз болған. Сондай-ақ Оқсызда Әлемнің екінші ұстазы Әбу Насыр Әл-Фараби дүниеге келген. Оның әкесі әскери адам болған, сондықтан Әл-Фарабидың Оқсызда туылуы деген дерек тегін емес. Мұны әлі де нақты зерттеу керек. Көптеген оқулықтарда Әл-Фарабидың туған жері Отырар саналады, бұл дұрыс та. Себебі ара қашықтығы жақын, екі қала арасындағы байланыс қоян-қолтық дәрежеде болған, сондықтан Оқсыз Отырардың бір бөлігі болуы да ықтимал. Дереккөздер
Жібек жолы ауылдық округі

* Жібек жолы ауылдық округі – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Жібек жолы ауылдық округі – Алматы облысы Қарасай ауданындағы әкімшілік бірлік. * Жібек жолы ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. * Жібек жолы ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы әкімшілік бірлік. * Жібек жолы ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданы аумағындағы бірлік.
Қуанышбек Битуұлы Мұсабеков

Қуанышбек Битуұлы Мұсабеков (15.5.1940 жылы, Түркістан облысы Түркістан қаласы) – химия ғылымдарының докторы (1984), профессор (1986). Қазақ КСР-і Білім беру ісінің үздігі (1988). ҚазМУ-ды (1964, қазіргі ҚазҰУ), КСРО ҒА Жоғары молекулалық қосылыстар институтының аспирантурасын (1969) бітірген. ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі (1972–2009), декан (1987–95) қызметтерін атқарды. 2009 жылдан профессор «Коллоидно-химические основы использование ассоциатов полиэлектролитов с поверхностно-активными веществами на границах раздела саз» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері дәрі-дәрмектік препараттарды, белоктарды сорбциялық тазалау үшін жоғары өнімді иониттер жасау, беттік активті заттардың (БАЗ) және дәрі-дәрмектік заттардың коллоидты-химия және физиология әсерлерін суда еритін полимерлер және олардың торлы аналогтарымен реттеудің ғылыми негізін жасауға, т.б. арналған. 800-ден астам ғылыми жарияланымның, 2 монографияның, оқу-құралдарының авторы. Дереккөздер Cілтемелер * химия * физиология * декан
Мақталы ауылдық округі

Мақталы ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Алмалы, Алтынсарин, Дархан, Жайлаукөл, Жетісу, Жібек жолы, Мақталы, Сарқырама, Теміржол, Тың, Шолпанқұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Мақталы ауылы. Дереккөздер
Мақтаарал ауылдық округі

Мақтаарал ауылдық округі – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Азаттық, Ақалтын, Амангелді, Әл-Фараби, Бақыт, Береке, Елқоныс, Еңбекші, Жұлдыз, Игілік, Көкарал, Мәдениет, Нұрмұхамед Есентаев, Өркениет, Тұлпар, Шаттық ауылдары кіреді. Орталығы – Атакент кенті. Дереккөздер
Жылысу ауылдық округі

Жылысу ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Әл-Фараби, Байқоныс, Баққоныс, Жылысу, Мырзашоқы, Сейфуллин ауылдары кіреді. Орталығы – Жылысу ауылы. Дереккөздер
Бірлік ауылдық округі (Мақтаарал ауданы)

Бірлік ауылдық округі – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылы Алғабас және Ленинжолы ауылдық округтерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Алғабас, Еркінабад, Қоңырат, Құдайберген Пернебаев, Өркениет, Табысты ауылдары кіреді. Орталығы – Құдайберген Пернебаев ауылы. Дереккөздер
Жылға ауылдық округі

Жылға ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жылға, Қарақалпақ, Қызыласу, Шәйхана, Шеңгелді, Шымырбай ауылдары кіреді. Орталығы – Жылға ауылы. Округ құрамында болған Нұрауыл ауылы мен №49 темір жол айрығы 2023 жылы таратылды. Дереккөздер
Жолдыбай Нұрлыбаев ауылдық округі

Жолдыбай Нұрлыбаев ауылдық округі – Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 2006 жылға дейін Қызылту ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Қарақыр, Мырзатөбе, Өнімгер, Өркен, Ынталы, Ырысты ауылдары кіреді. Орталығы – Ынталы ауылы. Ауылдық округ атауы Мақтаарал ауданының тумасы, Кеңес Одағының Батыры Жолдыбай Нұрлыбаевтың есімімен аталған. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген. Дереккөздер
Қызылқұм ауылдық округі

* Қызылқұм ауылдық округі – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылқұм ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қызылқұм ауылдық округі – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік.
Жұлдыз ауылдық округі

Жұлдыз ауылдық округі – Түркістан облысы Сайрам ауданында болған әкімшілік бірлік. 2014 жылы құрамындағы барлық ауыл Шымкент қаласына берілгендіктен таратылған. Құрамына Жұлдыз, Ақтас, Бадам 2, Қаратөбе, Қарабастау ауылдары кірді. Тұрғыны 17 060 адам (2009). Орталығы – Жұлдыз ауылы болған. Дереккөздер
Қалмақ сиыры

Қалмақ сиыры – ірі қараның етті тұқымы. Жергілікті малдың ұзақ уақыт, тек жайылымды ғана пайдаланатын көшпенділік жағдайында, табиғи сұрыпталу арқылы 16 – 17 ғасырларда, қазіргі Моңғолия жерінде шыққан. Қуаң даланың қатаң климатына әбден бейімделген. Түсі қызыл, сом денелі, аяқтары мықты, бұлшық еттері жақсы дамыған. Терісі қалың, масауылысона, шыбын-шіркей тарататын қан ауруларына төзімді келеді. Мүйіздері айшық тәрізді, ұштары сүйірленіп жоғары және ішке қарай иілген. Шоқтығына дейінгі биіктігі 122, көкірек орамы 169, жіліншік орамы 18. Бұқасы 800 – 850 кг, сиыры 350 – 550 кг, жақсы күтімдегі 18 айлық бұқашықтары 450 – 500 кг тартады. Сойыс шығымы 60 – 65%. Ұшасына майды біркелкі жинайды. Еті дәмді. Орта есеппен жылына 650 – 1000 кг сүт сауылады, сүттің майлылығы 4,2 – 4,4%. Таза тұқымды қалмақ сиыры Жамбыл облысының Мойынқұм ауданындағы Жамбыл атындағы асыл тұқымды шаруашылықнда, Ақтөбе облысындағы жемшөп ғылыми-зертхана институтының «Жұрын» тәжірибе станциясында өсіріледі. Дереккөздер
Қызылқия ауылдық округі

Қызылқия ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Айнатас, Атажұрт, Ынталы, Қызылқия, Қызылсеңгір, Тұғыртас ауылдары кіреді. Орталығы – Қызылқия ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Вера Александровна Полосухина

Вера Александровна Полосухина (10.10.1932 жылы туған, Ресей, Свердловск кенті) – медицина ғылымының докторы (1972), профессор (1977). *1956 Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және аспирантурасын (1963) бітірген. *1957-1960 Кетово қаласындағы Ново-Горьков ЖЭС-да медициналық пункттің меңгерушісі *1964-1970 Дәрігерлердің білімін жетілдіру инситутында ассистент, доцент *1974-1977 кафедра меңгерушісі *1977 жылдан профессор қызметін атқарады. Ғылыми еңбектер 90-нан астам ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер
Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)

Жуантөбе ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жуантөбе ауылы кіреді. Орталығы – Жуантөбе ауылы. Округ құрамында болған Қоңыратарық ауылы 2023 жылы таратылды. > Әкімшілік бөлімшелер Ауылдық әкімшіліктегі отбасы саны – 424. 1 орта мектеп, 1 емхана, 1 ФАП, 1 ауылдық клуб, 1 кітапхана, 1 Қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанция бар. Кеңшар директорлары Жуантөбе ауылындағы кеңшар 1946 жылы құрылғанда директорлары болып Еңсебаев Нағашбек (1946-1948 жылдары), Дүйсенов (1948-1950 жылдары), Есетов (1950-1952 жылдары), Сүтжанов Бөкебай (1952-1954 жылдары), Мұханов Қалкен (1954-1958 жылдары), Акимов Әбдеш (1958-1862 жылдары), Танабаев Қанат (1962-1968 жылдары), Айтжанов Сейдахмет (1968-1975 жылдары), Алыбаев Нәжман (1975-1985 жылдары), Исхақов Ахмет (1985-1992 жылдары), Белходжаев Жомарт (1992-1996 жылдары), Тайбеков Әлмахан (1996-1999 жылдары) қызмет атқарды. Ауылдық кеңес төрағалары Ауылдық кеңес төрағалары болып Құтжанов Нұртай (1946-1954 жылдары), Қасқыров (1954-1960 жылдары), Қанаев Қыдырбек (1960-1964 жылдары), Сүлейменов Құдірет (1964-1969 жылдары), Әбдіқасов Айнакеш (1969-1977 жылдары), Шойынбаев Әбітай (1977-1985 жылдары), Әлібаев Өмірзақ (1985-1994 жылдары) қызмет атқарды. 1994-2004 жылдары Айдарбеков Болат ауыл әкімі болды. 2004 жылдан бастап Арын Жұмағали ауыл әкімі қызметін атқарып келеді. Дереккөздер
Сорочин ауылдық округі

Сорочин ауылдық округі – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Краснознамен ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Сорочинка, Крыловка, Қараоба, Новое, Островное ауылдары кіреді. Орталығы – Сорочинка ауылы. Округ құрамында болған Мелитополь ауылы 2023 жылы таратылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2749 адамды құрады. Дереккөздер
Жолдасбай Ералиев ауылдық округі

Жолдасбай Ералиев ауылдық округі – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік. 2003 жылға дейін Арай ауылдық округі деп аталған. Әкімшілік құрамы Құрамына Абай, Арай, Әуезов, Бәйтерек, Дихан, Жағажай, Жазықсай, Жаңадәуір, Жетіқазына (Қызыләскер), Жетіқұбыр, Көктөбе, Мұратбаев, Сейфуллин, Үтіртөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Арай ауылы. Дереккөздер
Қарындас

Қарындас – туыстық атау. Дәстүрлі қазақ қоғамында ер адамдардан жасы кіші қыздар Қарындас аталады. Қыздар ағаларына туыстық жақындығына қарай немере, шөбере, аталас Қарындас деп те бөлінеді. Сондай-ақ, руластық, елдестік, тіпті тайпаластық бірлікті ескере отырып, жасы кіші әйелдерді, қыздарды Қарындас дей береді. Қазақтар Қарындасты ерекше құрметтеп, оған әрдайым қамқорлық жасап отырған. Қарындас сөзінің этимологиясы Көне түркі тілдерінде қарундаш/қарындаш сөзі бір құрсақтан шыққан аға-іні дегенді білдірген.Бұл фактілерге қарағанда, қарындас сөзінің о баста «бір құрсақтан (қарын сөзінің «құрсақ» мағынасы да болған) шыққан аға-іні, қарындас, сіңлі» деген нақты мағынаны бергені, оның «жалпы туыс, рулас, елдес, жұрттас» мағынасы ауыспалы екендігі, бұл мағына, әсіресе, орта ғасырларда, қазақ тілінің ертерек кезеңдерінде активтенгені байқалады.Мысалы, XVI ғасырдың соң кезіндегі қазақ тілі ескерткіші— жалайыр Қадырғали бидің шежіресінде қарындас сөзін «руластар, туыстар» мағынасында қолданады да, «жасы кіші әйел бала» деген ұғымды қыз қарындаш деп береді.
Нағима Әбдірахманқызы Мұсабаева

Нағима Әбдірахманқызы Мұсабаева (1.5.1918 жылы, Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласы) – философия ғылымдарының докторы (1972), профессор (1974). Семей педагогика институтын (1937, қазіргі Семей мемлекеттік университеті), КОКП ОК ғылым академиясының аспирантурасын (1955) бітірген. Қазақстанның Мемлекеттік жоспарлау комитеті төрағасының орынбасары (1951–53), ҚазПИ-де (қазіргі ҚазҰПУ) доцент, Қазақстан ғылым академиясының философия және құқық институтында аға ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі (1965–72), Алматы халық шаруашылығы институтында (қазіргі Қазақ экономика университеті) кафедра меңгерушісі (1974–80), профессор (1980) қызметтерін атқарды. «Проблемы причинности в марксистской философии» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. Дереккөздер
Құмкент ауылдық округі

Құмкент ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Құмкент, Қызылкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Құмкент ауылы. Округ құрамында болған Қызылқанат ауылы 2017 жылы таратылған. Ауыл бөлімшелері 2 орта мектеп, 1 емхана, 1 ФАП, 1 балабақша, 2 ауылдық клуб, 2 кітапхана, 2 қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанциясы бар. Ауыл әкімшілігі колхоздары Құмкентте 1928 жылы “Құмкент”, “Қызылқанат”, “Қызылкөл”, “Тасарық”, “Құрсай” деген колхоз ұйымдастырылған. Колхоздардың шаруашылық жұмыстарын ұйымдастырып, халықтың әл-ауқатының артуына колхоз бастықтары болған Асқанбеков Балабек, Есіркепов Жүсіпбек, Сатиев Рахыш, Жайлаубаев Байтемір, Айқожаев Бұзау, Асқаров Рахыш, Нұрлыбаев Бердібай, Балтабаев Омар, Қалдыбаев Жапан, Ақпанбетов Қуаныш, Иманбердиев Кенбай т.б. өз үлестерін қосты. 1957 жылы бірінші наурызында 5 колхоз бірігіп кеңшар (совхоз) болған. Бұл халықтың 1 жерге топтасып орнығуына, әл-ауқатының артуына көп әсерін тигізді. Кеңшар 70000-ға дейін қой өсіріп, 3000 гектарға дейін арпа, 400 гектарға дейін жүгері дақылын өсіруге қол жеткізді. 1994 жылы кеңшар таратылып, соның негізінде қазіргі уақытта бір өндірістік кооператив, бір ЖШС, 31 шаруа қожалығы жұмыс істейді. Ауылдық кеңесінің төрағалары Құмкент ауылдық кеңесінің төрағалары болып Сопиев (1950-1954 жылдары), Салхауов (1954-1956 жылдары), Темірәлиев (1956-1958 жылдары), Ілегенов Сексенбай (1958-1960 жылдары), Бергенов Кенжеғұл (1960-1965 жылдары), Атенов Мелдебек (1965-1974 жылдары), Саметов Досбол (1974-1983 жылдары), Құсмашов Аманкелді (1983-1986жылдары), Айтбаев Жайлау (1986-1994 жылдары) қызмет атқарды. Құмкент ауыл әкімдері болып Айтбаев Жайлау (1994-1995 жылдары), Тілепов Исатай (1995 жылы), Төлбаев Жанәділ (1995-2004 жылдары) қызмет атқарды. 2004 жылдан бері Айдарбеков Болат ауыл әкімі болып келеді. Дереккөздер
Қошқарата ауылдық округі (Түркістан облысы)

Қошқарата ауылдық округі – Түркістан облысы Келес ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Алғабас, Аманжар, Бәйтерек, Бесауыл, Бесқұбыр, Жамбыл, Жаңақоныс, Қарабура әулие, Қошқарата, Мақташы, Ұшқын, Шыныр, 1 Мамыр ауылдары кіреді. Орталығы – Бесқұбыр ауылы. Дереккөздер
Шаян ауылдық округі

Шаян ауылдық округі – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік. 2010 жылдарға дейін Қосақжар ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Шаян ауылы кіреді. Орталығы – Шаян ауылы. Дереккөздер
Соснов ауылдық округі (Қостанай облысы)

Соснов ауылдық округі – Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Харьковское, Ақсуат, Каменск-Уральское, Приозёрное, Сосна ауылдары кіреді. Орталығы – Харьковское ауылы. Тарихы Каменскуральск ауылдық округінің құрамында болған Жосалы ауылы 2016 жылы таратылды. 2019 жылы Каменскуральск ауылдық округі таратылып, 2 елді мекені Соснов ауылдық округіне қосылды. 2023 жылы Никитинка ауылы таратылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2615 адамды құрады. Дереккөздер
Қалмақты

Қалмақты, Қалмақтау – Нұра алабындағы көл. Географиялық орны Ақмола облысы Қорғалжын ауданының батысында, Өркендеу ауылынан батысқа қарай 19 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Аумағы 8,5 км 2 (соңғы жылдары аумағы 4,5 км 2 -ге дейін кішірейді). Теңіз деңгейінен 308 м биіктікте жатыр. Көлдің ұзындығы 2,7 км, енді жері 2,2 км, жағалау бойының ұзындығы 9 км. Су жиналатын алабы 32 км 2 . Жағалауы жайпақ, түбі лайлы. Еріген қар және жер асты суларымен толысады. Кермекті, суы тұздылау келген. Мал суаруға пайдаланылады. Қуаңшылық жылдары кеуіп қалады.
Қожатоғай ауылдық округі

Қожатоғай ауылдық округі – Түркістан облысы Арыс қалалық әкімдігі аумағындағы әкімшілік бірлік. 2013 жылға дейін Отырар ауданы құрамында болған. Әкімшілік құрамы Құрамына Байтоғай, Бұлақ, Дарбаза, Қожатоғай, Шөгірлі ауылдары кіреді. Орталығы – Қожатоғай ауылы. Округ құрамында болған Сырдария ауылы 2023 жылы таратылған. Қожатоғай ауылдық округі Отырар ауданы әкімінің 19.03.2013 жылғы №127 қаулысына сәйкес, Отырар ауданы әкімшілік-аумағынан шығарылған. Дереккөздер
Жаушықұм ауылдық округі

Жаушықұм ауылдық округі – Түркістан облысы Шардара ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаушықұм, Қалғансыр, Құйған ауылдары кіреді. Орталығы – Жаушықұм ауылы. Округ құрамында болған Бағыскөл ауылы 2024 жылы таратылған. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген. Дереккөздер
Қоғалы ауылдық округі

* Қоғалы ауылдық округі – Жетісу облысы Кербұлақ ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қоғалы ауылдық округі – Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы әкімшілік бірлік. * Қоғалы ауылдық округі – Түркістан облысы Төле би ауданындағы әкімшілік бірлік.
Жаскешу ауылдық округі

Жаскешу ауылдық округі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаскешу, Жанұзақов, Рысқұл, Пістелі ауылдары кіреді. Орталығы – Жаскешу ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)

Жартытөбе ауылдық округі – Түркістан облысы Созақ ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аққолтық, Бабата, Жартытөбе ауылдары кіреді. Орталығы – Жартытөбе ауылы. Округ құрамында болған Таскөмірсай ауылы 2015 жылы таратылған. Ауыл бөлімшелері 2 орта мектеп, 1 емхана, 2 ФАП, 1 балабақшасы, 2 ауылдық клуб, 2 кітапхана, 1 Қазпошта бөлімшесі, байланыс бөлімшесі, телестанция бар. Ауылдық кеңес төрағалары “1-Май” ауылдық кеңесі төрағасы болып Тайлақбаев Бейсен қызмет атқарды. Ауылдық кеңес төрағалары болып Есжанов Баймұса (1962-1975 жылдары), Жақсыбаева Рабиха (1975-1976 жылдары), Байділдаев Сағынтай (1976-1980 жылдары), Төлебаева Бибі (1980-1985 жылдары), Алтеков Сержан (1985-1992 жылдары) қызмет атқарды. Ауыл әкімі болып Алтеков Сержан 1992 жылдан бері қызмет атқаруда. Колхоз төрағалары “1-Май” ауылдық кеңесіне қарасты колхоздар және олардың төрағалары туралы мынадай деректер бар. Үштөбе атындағы колхозда Тоғызбаев Тұран (1947-1948 жылдары), Мықтыбаев Жұмабек (1948-1950 жылдары), Рақышов Асқар (1950-1952 жылдары) төраға болды. “1-Май” атындағы колхозда Иманқұлов Алтек (1942-1944 жылдары), Оқшиев Жайық (1945-1952жылдарға дейін) төраға болды. Сталин атындағы колхозда Сауқауов Темірәлі (1948-1952 жылдары) басшылық жасады. “Жаңатілек” колхозында Ақбергенов Серікбай (1943-1948 жылдары), Жанкеев Аштархан (1949-1952 жылдары) төраға болды. 1952 жылы колхоздар біріктіріліп, іріленді және Сталин атындағы колхоз болып аталды. Оның төрағалары болып Рахышов Асқар (1952-1954 жылдары), Айқожаев Бұзау (1954-1956 жылдары), Есенсариев Ысқақ (1953-1957 жылдары) қызмет атқарды. 1957-1962 жылдары аралығында Сталин атындағы колхоз Калинин атындағы совхозының құрамында болған. Кеңшар директорлары 1962 жылы Жартытөбе кеңшары құрылғанда директорлары болып Малдыбеков Слабек (1962-1967 жылдары), Мырзахметов Исабек (1967-1978 жылдары), Исаев Өмірбай (1978-1987 жылдары), Жүсіпов Әбіл (1987-1989 жылдары), Мұсабеков Сағынтай (1989-1991 жылдары), Еспенбетов Қабылбек (1991-1994 жылдары) қызмет атқарған. Дереккөздер
Қарнақ ауылдық округі

Қарнақ ауылдық округі – Түркістан облысы Кентау қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бүргем, Қарнақ, Құшата ауылдары кіреді. Орталығы – Қарнақ ауылы. Округ құрамында болған Шаштөбе ауылы 2010 жылдары Қарнақ ауылының құрамына енгізілген. Дереккөздер
Қарашық ауылдық округі

Қарашық ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қарашық, Құмтиын ауылдары кіреді. Орталығы – Қарашық ауылы. Округ құрамында болған Қаратөбе ауылы 2023 жылы таратылды. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген. Дереккөздер
Степной ауылдық округі (Қостанай облысы)

Степной ауылдық округі – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Степное, Аққарға ауылы кіреді. Орталығы – Степное ауылы. Тарихы 2023 жылы Степной ауылына Аққарға ауылы қосылып, Степной ауылдық округі болып қайта құрылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1840 адамды құрады. Дереккөздер
Иван Родионович Полывянный

Иван Родионович Полывянный (18.1.1923, Aқмола облысы – 2004, Алматы қаласы) – техника ғылымының докторы (1976), профессор (1981), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1982). *1949 Қазақ тау-кен және металлургия институтын (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. *1953-1992 Қазақстан Ғылым Академиясының Металлургия және кен байыту институтында ғылым қызметкер *1992-2002 ҚР Инженерлік академиясының сараптау және болжау ғылыми-зерттеу орталығының директорының орынбасары қызметтерін атқарған. Ғылыми еңбектер 580-нен астам ғылыми жарияланымның, 14 монографияның авторы. 90 авторлық куәлік пен 10 патенттің иегері. Марапаттар Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1972). «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Дереккөздер
Қалпақбас

Қалпақбас, угамия – астралылар тұқымдасына жататын шала бұта. Орта Азияда ғана кездесетін монотипті өсімдік. Биіктігі 2 – 8 см, жуан, тармақталған тамыры болады. Жапырақтары өте ұсақ, олар өркенге кезектесіп орналасады. Гүлдері ашық сары түсті, дара шатырша гүлшоғырына топталған. Қазақстанда 1 түрі – ангрен қалпақбасы кездеседі. Сілтемелер *Өсімдіктер *Гүл Дереккөздер
Жаңа Иқан ауылдық округі

Жаңа Иқан ауылдық округі – Түркістан облысы Сауран ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ибаата, Ойық ауылдары кіреді. Орталығы – Ибаата ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғындары ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жай көрсетілген. Дереккөздер
Шам аспап

]] Шам – 1) жарық беруге арналған әр түрлі аспап, құрылғы; 2) жарық көзі шынымен жартылай немесе толық қоршалған аспап; 3) қараңғы үй ішіне, көшеге жарық түсіретін әр түрлі құрылғылардың жалпы атауы. Адамзат тарихында Шам ерте замандардан бері қолданылып келген. Археологиялық деректер бойынша, сан алуан Шамдардың түрлері (шырағдан, тағы басқа), Шам астындағы тағандар, май Шам қоятын қондырғылар (шамдал) табылған. Сілтемелер *Фонарик *От *Сіріңке Дереккөздер
Николай Васильевич Рошектаев

Николай Васильевич Рошектаев (11.6.1927 ж.т., Ресей, Орынбор облысы Красногвардейск ауданы Кинзелька с.) – мед. ғыл. докт. (1974), проф. (1979). Куйбышев мед. ин-тын (1950, қазіргі Самара) бітірген. Орал облысы ауруханасында (1950–51), Орал облысы Каменка ауданы денсаулық бөлімінің меңгерушісі, ауданы ауруханада хирург (1951–52), Алматы мемл. мед. ин-тында аспирант (1952–55, қазіргі Қазақ ұлттық мед. ун-ті), ассистент (1955–60), Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау мин-лігінің 4-басқармасына қарасты 1-Респ. ауруханада бөлім меңгерушісі (1961–64), Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру ин-тында доцент, проф. (1964–85), емдеу ісі бойынша проректоры (1985–91) болды. 1991 жылдан осы ин-тта проф. қызметін атқарды. Оның негізгі ғыл. жұмыстары урология және онкология мәселелеріне арналған. Р. қосалқы жыныс безі аденомасын, тері рагін, ішек-қарын ісіктерін хирургиялық жолмен емдеу әдістерін ұсынды. 60 ғыл. жарияланымның авторы.
Жаңабазар ауылдық округі

Жаңабазар ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жаңабазар, Жаңажол, Жаңаталап, Жеңіс, Жоғарғы Жылыбұлақ, Қарабастау, Тілектес, Үлгілі, Үшбастау ауылдары кіреді. Орталығы – Жаңабазар ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер
Қалпақтытау

Қалпақтытау – Аққұм құмының оңтүстік-шығысындағы төбе (тау). Географиялық орны Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе және Ақтөбе облысы Қобда аудандарының шекарасында орналасқан. Қиыл және Қалдығайты өзендерінің аралығында. Абсолюттік биіктігі 244 м. Солтүстіктен оңтүстік-батысқа қарай доға тәрізденіп 10 км шамасында созылған. Енді жері 2,5 – 4 км. Жер бедері Беткейлері көлбеуленіп жазық далаға ұласады. Өсімдігі Сұрғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге аралас дала өсімдіктері өседі. Дереккөздер
Михаил Исакович Рубинштейн

Михаил Исакович Рубинштейн (29.5.1919 ж.т., Татарстан, Қазан қ.) – а. ш. ғыл. докт. (1977), проф. (1979). 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан. Қазан мемл. ун-тін бітірген (1941). Қазақ егіншілік ғыл.-зерт. ин-тында топырақтанушы (1945–48), кіші, аға ғыл. қызметкер, бөлім меңгерушісі (1948–85); 1985 жылдан Қазақстан ғылым академиясының Топырақтану ин-тында жетекші ғыл. қызметкер болып жұмыс істеді. 1974 ж. «Водный режим предгорных пустынно-степных почв казахстанской части Тянь-Шаня и пути его регулирования» деген тақырыпта докт. дисс. қорғаған. Оның негізгі ғыл. еңбектері топырақтану мәселелеріне арналған. Ол қуаң жер топырағындағы ылғал мөлшерінің өзгеру ерекшеліктерін, топырақ өңдеу тәсілдерінің режиміне тигізетін әсерін зерттеп, топырақ ылғалдылығын сақтау жөнінде ұсыныстар жасады. 209 ғыл. жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы.
Қарақоңыр ауылдық округі

Қарақоңыр ауылдық округі – Түркістан облысы Отырар ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Арыс, Бестораңғыл, Қарақоңыр, Қостүйін, Сырдария, Шәмші Қалдаяқов ауылдары кіреді. Орталығы – Шәмші Қалдаяқов ауылы. Дереккөздер
Меркі мемлекеттік асыл тұқым зауыты

"Меркі" мемлекеттік асыл тұқым зауыты – ауыл шаруашылық кәсіпорны, акционионерлік қоғам. Меркі ауданы Ақермен ауылында орналасқан. Қызметінің негізгі бағыты – қойдың «Оңтүстік қазақ меринос» тұқымын өсіру. Сонымен бірге, астық, сүт өндіреді. 7 мың га егістік жері бар. Шаруашылықта 210 адам жұмыс істейді. Сілтемелер
Сатай ауылдық әкімдігі

Сатай ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылға дейін Суворов ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Сатай ауылы кіреді. Орталығы – Сатай ауылы. Округ құрамында болған Қазан, Пилкино ауылдары 2019 жылы таратылғаннан кейін, Сатай ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 797 адамды құрады. Дереккөздер
Жабағылы ауылдық округі

Жабағылы ауылдық округі – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Абайыл, Жабағылы ауылдары және №115 темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Жабағылы ауылы. Дереккөздер
Қарабау ауылдық округі

Қарабау ауылдық округі – Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жұмысшы, Қарабау, Сынтас, Үшбұлақ ауылдары кіреді. Орталығы – Сынтас ауылы. Кестеде кішірек жазумен тиесілі ауыл маңындағы тұрғылықты тұрғыны бар, ұлттық санақ қорытындысына енген мекен-жайлар көрсетілген. Дереккөздер