kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Далида Дулатқызы Әлиева

Далида Дулатқызы Әлиева (15.10.1982 жыл, Алматы) - суретші, Қазақ. Республикалық көркемсурет колледжін (2001) «Станокты кескіндеме» мамандығы бойынша; Т.Қ.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясын (2005); Т.Қ.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының магистратурасын (2007) «Станокты кескіндеме» мамандығы бойынша бітірген. Көскіндеменің барлық жанрында жұмыс істейді. «Аналық», «Оқу жылдары» (триптих), «Премьера» және т.б. жұмыстардың авторы. 2007 жылдың шілдесінен - еркін суретші. «Triumf zivota» (Прага қаласы, Чех Республикасы, 2008), «Алма-Ата» арт-орталығындағы «Алматы күнтізбесі» (2009), Көркемсурөт көрмелер мен аукциондар дирекциясындағы «Шаршы» шығармашылық бірлестіктің республикалық көрмесі (2009), ҚР Президентінің қорындағы «Таланттарға ғасырлар бағынады» шығармашылық жастар фестивалі (2009), «Бейне» арт-студияның «KnHOtrip» (2009), Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайындағы «Өнер дағдарысқа қарсы. Инвентарлау» ҚР Суретшілер форумының (2009), Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайындағы Тәуелсіздік күніне арналған III Қалалық жас суретшілердің көрме-конкурсы («Қысқы күн» жұмысы үшін «Кескіндеме» номинациясында 2-ші орын) (2009), «Алматы» арт-орталығындағы «Таяу әлем» (2010), Көркемсурет көрмелер мен аукциондар Дирекциясындағы «Жас өнер» (2010), ҚР Тұңғыш Прөзиденті қорындағы «шаршы» бірлестігінің үшінші республикалық «Қазақстанның арт-арнасы. ҚР Суретшілер одағының мүшесі (2010 жылдан). Тұрмыс құрмаған. Дереккөздер
Балдырған Серғазыұлы Мусин

Мусин Балдырған Серғазыұлы (1947 жылы туған) - инженер-құрылысшы. Семей құрылыс техникумын (1967), Қарағанды металлургия институтын (2002) бітірген. * 1970-1988 жылдары Қарағанды металлургия комбинатының жөндеу-құрылыс цехының шебері, учаске бастығы, бастықтың орынбасары, бастығы, комбинаттын еңбек және кадр басқармасы директорының орынбасары, мамандандырылған жөндеу-құрылыс басқармасының бастығы. * 1988-2000 жылдары Теміртау қаласы әлеуметтік мәдени-тұрмыстық басқармасының бас инженері, бастығы, «Қалалық жол қызметі» КМК бас инженері. * 2000-02 жылдары - Қарағанды облыстық құрылыс басқармасының бастығы. * 2002 жылы Қарағанды қаласы әкімінің орынбасары, * 2003 жылы Теміртау қаласы әкімі болып тағайындалған. «Құрмет» орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Нұрлан Дюпанұлы Бажиров

Нұрлан Дюпанұлы Бажиров 1964 жылы 22 ақпанда Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Бажиров Дюпан Ешмұхаммедұлы. Анасы - Бажирова Доғарған Жұмагелдіқызы. Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің безендіру факультетін (1984) бітірген, суретші-безендіруші. Қазақ және орыс тілдерін біледі. РКФСР Чита облысы Краснокаменск қаласы бедерсурет-зертас (1986), «Әлем халықтарының ертөгілері» басылымының иллюстрациялары (1986); Теміртау қаласы металл монументалды панносы (соғып шығарылған) (1988), Жезқазған қаласы әкімшілік ғимаратындағы бедерсурет-зертас (1989), Жезқазған қаласы әуежайындағы витраж (1989), Қарағанды қаласында «Хризопраз» дүкеніндегі витраж (1990), Жезқазған қаласында емхана ғимаратындағы витраж (1990) және т.б. жұмыстардың авторы. Халықаралық және Қазақстандағы, Ресейдегі республикалық және т.б. көрмелердің қатысушысы (1994 жылдан). 1987-1994 жылдары - Қарағанды қаласы көркемсурет-өндірістік шеберханаларында жұмыс істеген. ҚР Суретшілер одағының мүшесі (2000 жылдан). Әскери атағы - кіші сержант. Діни көзқарасы - ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - «Жас Отан» партиясының көшбасшысы. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Ұлттың өркендеуі мен дамуы» Хоббиі - атпен шабу, әлем халықтарының әуенін жинау, төбет текті иттерді өсіру. Сүйіп оқитын әдебиеті - М.А. Булгаковтың «Мастер және Маргаритасы». Үйленген. Дереккөздер
Тоқтасын Кенжеқанұлы Ерубаев

Тоқтасын Кенжеқанұлы Ерубаев - 1963 жылы 29 шілдеде Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданының қарашілік ауылында туған. Хронологиясы *Қарағанды мемлекеттік медициналық институтының гигиена, санитария және эпидемиология факультетін (1986) санитарлық дәрігер мамандығы бойынша; *Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің әлеуметтік салалардағы экономика факультетін (2002) экономист-заңгер мамандығы бойынша бітірген. *1986 жылдан - ШҚО ¥лан аудандық санитарлық-эпидемиологиялық стансасының эпидемиолог-дәрігері. *1989 жылдың тамызынан - Семей облыстық санитарлық-эпидемиологиялық стансасының санитарлық дәрігері, *1989 жылдың қарашасынан - коммуналдық гигиена бөлімінің меңгерушісі, *1990 жылдан - эпидемиолог-дәрігері, *1992 жылдан - эпидемиологиялық бөлімнің меңгерушісі, *1996 жылдан- бас дәрігердің орынбасары. *1997 жылдың маусымынан - Шығыс Қазақстан облыстық санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының эпидемиолог-дәрігері, *1997 жылдың шілдесінен - эпидемиология бөлімінің меңгерушісі, *1999 жылдан - бастығының орынбасары, *2001 жылдың сәуірінен - бастық орынбасарының м.а., *2001 жылдың шілдесінен - бастығының орынбасары. *2003 жылдан - Өскемен қ. Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының бастығы. *2005 жылдан - ШҚО Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаменті директорының орынбасары. *2008 жылдың маусымынан - ШҚО Мемлекеттік эпидемиологиялық бақылау департаменті бастығының орынбасары. *2008 жылдың қазанынан - ШҚО Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының бастығы. *2009 жылдан бері - ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ШҚО бойынша Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті департаментінің директоры. Дереккөздер
Кашиф Джиганшиевич Мухамедшин

Кашиф Джиганшиевич Мухамедшин (1926 жылы туған) - заңгер, зан ғылымдарының докторы (1980), профессор (1981). КазКСР-інің еңбек сіңірген заң кызметкері (1986). * Алматы заң институтын (1952) бітірген. * 1970-1989 жылдары КСРО Ішкі істер министрлігінің Қарағанды жоғары мектебінің кафедра бастығы. * 1989 жылдан зейнеткерлікке шыққанша ҚарМУ-дің профессоры болды. 80-нен астам ғылыми еңбектің авторы. Ғылыми-зерттеулік еңбектері негізінен одақтас республикалардың мемлекеттік жоғары оргаңдарының қызметін жетілдіру проблемаларына арналған. Шығармашылық # Верховный Совет союзной республики и проблемы укрепления социалистической законности.— Қарағанды, 1973; # Деятельность Президиума Верховного Совета союзной республики, 1975; # Основные группы правоотношений, возникающих в деятельности органов внутренних дел.— Қарағанды, 1985. Дереккөздер
Бақытжан Жапарұлы Есеев

Бақытжан Жапарұлы Есеев (12 ақпан, 1961 жыл, Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы, Мойынқұм ауылында туған) - Мойынқұм ауданының әкімі (2010 жылдан). Өмірбаяны Әкесі - Есеев Жапар Медетбекұлы (1931 жылы туған) - зейнеткер, мемлекет қызметкері болған. Анасы - Нұрланова Күлжахан Шағатайқызы (1939 жылы туған) - зейнеткер, мемлекеттік қызметкер болған. * В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын бітірген (1988), инженер-механик. * 1988 жылдан - ЖМК-45 механигі. * 1989-1991 жылдары - Жамбыл облысы Мойынқұм ауылы комсомол ұйымының хатшысы. * 1991 жылдан - Мойынқұм аудандық Халық депутаттары кеңесінің кеңесшісі. * 1992 жылдан - Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының әкімі аппаратының ұйымдастыру, мамандар, бақылау жұмысы бөлімінің бас маманы. * 1994 жылдан - Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы әкімінің аппарат жетекшісі. * 1995 жылдан - Мойынқұм ауданы әкімінің орынбасары. * 1997 жылдан - Мойынқұм аудандық әкімдігі өнеркәсіп бөлімінің бастығы. * 1998 жылдан - Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Бейбітшілік кенті «Волковгеология» АҚ 21-геологиялық барлау экспедициясы өнеркәсіп кәсіпорынының президенті. * 2001 жылдан - «Жолдарқұрылыс» АҚ №2 Құрылыс монтаж пойызы бастығының орынбасары (Шу қаласы). * 2003 жылдан - Жамбыл облысы әкімдігінің ұйымдастыру, мамандар, бақылау жұмысы бөлімінің бас маманы. * 2005 жылдан - Жамбыл облысының әкімі аппаратының жетекшісі. * 2010 жылдан бері - Жамбыл облысы Мойынқұм ауданының әкімі. Отбасы Үйленген. Жұбайы - Әлжанова Роза Әбдіқасымқызы (1963 жылы туған) - Шу аудандық әкімдігі экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі бастығының орынбасары. * ¥лдары - Есеев Бауыржан Бақытжанұлы (1989 жылы туған) - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенті; Есеев Мейіржан Бақытжанұлы (1991 жылы туған) - ҚР ҰҚК академиясының студенті; * қызы - Бақытжанқызы Алтынай (1997 жылы туған) - оқушы. Дереккөздер
Бауыржан Нұрбекұлы Байділдә

Бауыржан Нұрбекұлы Байділдә (12 желтоқсан, 1962 жыл, Жамбыл облысы Қордай ауданы, Қызылсай ауылы) - суретші, Қазақстан Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті. Өмірбаяны * Н.В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін (1981) «Станоктық кескіндеме» мамандығы бойынша; * Алматы мемлекеттік көркем-театр институтын (1989) монументалдық өнер суретшісі мамандығы бойынша бітірген. * ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті. «Қазақтың дәстүрлі кілөмдері» тақырыбында ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысуда. * 1989 жылдан - Алматы мемлекеттік көркем-театр институтының (қазір - Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер академиясы) оқытушысы. * 2002 жылдан - Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер академиясының «Академиялық сурет» кафедрасының меңгерушісі * 2004-2005 жылдары -тәрбие және әлеуметтік мәселелер жөніндегі проректоры. * 2008 жылдан бері - Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер академиясы «Кескіндеме және мүсін» факультетінің деканы. Еңбектері Келесідей монумент алдық еңбектердің авторы: * «Интерьердің өрнекті әшекейі» (шипажай, Янгиюль қаласы, Өзбекстан, 1989); * «Авиация» интерьер сграффитосы (Жетіген қаласы, 1987); * «Халықтар достығы» (Шет тілдер институтының витражы, Алматы қ.); * Алматы қаласының жаңа әуежайының VIP-залының әрлемесі; * «Алматы кафедралдық соборы» (2004); * станоктық «Кеш» (1989) * «Ата» (1990) * «Туған жер» (1993) * «Әке» (1994) * «Қыз Жібек» (1996) * «Шыңғысбай батыр» (2004) * «Алматы» (натюрморт, 2006) * «Т. Жүргенов» (портрет, 2007) * «Көкпар» (2007). * «Әліппе» (1994), «Ана тілі» (2-4-ші сыныптарға арналған, 1997-2003), «Дүниетану» (4-ші сыныпқа арналған), «Әдебиет» (5-ші сыныпқа арналған, 2004) оқулықтарына иллюстрациялар жасаған. Отбасы * Үйленген. Жұбайы - Айдос НҰржамал (1968 жылы тұған), үй шаруасымен айналысады. * Қыздары - Алуа (1990 жылы туған), Т. Жүргенов атындағы ҚазҮӨА студенті; Аяжан (2007 жылы тұған); * Ұлы - Айбек (1992 ж. т.), Т. Жүргенов атындағы ҚазҮӨА колледжінің оқушысы. Дереккөздер
Әбу Лаһаб

Әбу Лахаб («Жалынның әкесі», «Жалындаған») - Мұхаммедтің (с.а.у.) атасы және Меккеде Пайғамбарға қас жау болған Абд әл-Узз б. Абд әл-Муттәліптің жалған есімі. Әуелгі кезде Мұхаммедпен (с.а.у.) жақсы қарым-катынаста болған, оның ұлдары Пайғамбарлық (с.а.у.) қыздарына үйленген. Әбу Лахаб Бадр маңындағы ұрыс болған жылы дүние салды, бірақ ол ұрысқа қатысқан жоқ. Мұхаммедтің (с.а.у.) дұшпандарының ішінде Құранда Әбу Лахабтың есімі ғана аталған. Оған әдейі арналған 3 сүреде Әбу Лахабты қарғайды. Мұхаммед (с. а. у.) туралы мұсылман аңызында Әбу Лахабты ең басты жағымсыз кейіпкер ертіп көрсетеді. Мұхаммедтің (с.а.у.) ілімін ең алғаш келеке еткен, әйелі екеуі Мұхаммедтің жүретін жолына неше түрлі лас заттар мен тікенектер лақтырып, Пайғамбарға (с.а.у.) шексіз қастандық жасаған деген айыптаулар осы Әбу Лахабқа танылады. 3 сүренің түсіндірмесінде шыққан тамұқ отына өртеніп жатқан Әбу Лахаб және «тамұқтың өртіне отын тасып жүрген» оның әйелінің образы кең тараған. Дереккөздер
Қарағанды мұғалімдер институты

Мұғалімдер институты (Қарағанды мұғалімдер институты), 1938-1952 жылы жұмыс істеді. 4 мамандық бойынша(қазақ тілі мен әдебиеті,орыс тілі мен әдебиеті, тарих, физика мен математика) окытушылар дайындады. Мұғалімдер институты мұғалімдер даярлауда және олармен қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. 1952 жылы Мұғалімдер институты педагогика институты болып қайта құрылып, оның негізінде 1972 жылы Қарағанды мемлекеттік университеті ( ҚарМУ) құрылды. Дереккөздер
Ұлия Маратқызы Молдағалиева

Ұлия Маратқызы Молдағалиева (18.02.1982, Алматы қаласында туған) - суретші. Қазақ. ҚР Көркемөнер академиясының толық академигі. Өмірбаяны Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының сәндік-қолданбалы өнер және дизайн факультетін бітірген (2004), дизайнер-модельер. *Этно-авангард стиліндегі «Түрік гладиаторлары» (2004), *Қазақ монументті барокконың қазіргі киімнің экстравагантты элементтерімен үйлескен стилі (2005) шығармашылық коллекцияларының авторы. Жұмыстары қазіргі өнер мұражайында (Астана қаласы), Француз мәдени орталығында (Алматы қаласы), Президенттік мәдени орталықта (Астана қаласы), «Shahar» Арт-орталығында (Апматы қаласы, 2004) қойылған. Бейнелеу өнерінің түрлері - этноавангард стилінде қыздар және ерлер киімдерін моделдеу және рельефтік живопись. Марапаттары мен жетістіктері * Әлемдік «Экспо-98» көрмөсіне (Лиссабон қаласы, 1998) қатысқан. * Астана қаласы әкімшілігі және Еуразия даму банкі қолдау көрсеткен «Новая линия» көркемдік көрмесіне қатысқан (Астана қаласы, 2004) * Қазақстандағы Жоғары сән апталығына «Турандот» коллекциясымен қатысқан. * Венадағы «Contemporary Art» халықаралық көрмесіне қатысқан. * Қазандағы қазіргі өнер халықаралық көрмесіне қатысқан (Алматы қаласы). * «Сән-2000» конкурсының «Климат жайлы ойлар» алғашқы шығармашылық моделі үшін, «Астана-Бәйтерек 2005» Республикалық көрме-конкурсының (Астана қаласы, 2005) дипломанты. * Алматының «Pret-а-Porter: 2002-нің жазы мен күзі» фестивалінде «Ал мүмкін?» жастардың авангардтық джинсы киімдері коллекциясы үшін ең үздік композиция дипломын (2002) алған. * «Ару-2003» халықаралы көрмесінде қазіргі заманда ұлттық дәстүрлерді үздік үйлестіргені үшін дипломын алған. * «Шабыт» халықаралық конкурсының Бас жүлдесінің иегері (2009). * ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің «Қазақстан бейнелеу өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін» құрмет грамотасымен марапатталған (2005). * Мәдениет қайраткері. Отбасы Әкесі - Марат Әбілқайырұлы Молдағалиев (1953 жылы туған), «Қуат» компаниясының президенті, Каспий және Арал мәселерінің Республикалық үйлестіру кеңесінің мүшесі. Анасы - Мәрия Тәшкенбайқызы Молдағалиева (1956 жылы туған), «ҚАЗЭКСПО» халықаралық көрме компаниясының президенті, Алматы қаласы Сауда-өнеркәсіп және кәсіби палатасының президенті, Америка өмірбаян институтының (АВІ) Кәсіби әйелдер Кеңестік комитетінің мүшесі. Тұрмыс құрмаған. Дереккөздер
Арзанбай Қужанов

Арзанбай Қужанов (1950 жылы 6 сәуірде, Гурьев облысы Маңғыстау ауданының Таушық кентінде туған) — еңбек қайраткері. Жеке өмірі Ұлты - Қазақ. Қазақ және орыс тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1981-1991). *Әкесі - Қужанов Жолмағанбет, марқұм. Анасы - Қужанова Қаншайым, марқұм. *Үйленген. Жұбайы - Мәуленбаева Күлсін (1950 ж. т.), зейнеткер. Қызы - Қужанова Қарлығаш Арзанбайқызы (1984); ұлы - Қужанов Серік Арзанбайұлы (1986). Өмірбаяны *Нүкіс автожол техникумының «Автокөлік пайдалану» факультетін бітірген (1983). *1967 жылдан - «Қазақстанмұнай» бірлестігі бұрғылау жұмыстары тресінің Өзен геологиялық барлау экспедициясында электриктің шәкірті. *1967 жылдың желтоқсан айынан - «Қазақстанмұнай» бірлестігі механикалық шеберханасының 3-ші дәрежелі слесарі. *1968 жылдан - Өзен пайдалану бурғылауы кеңсесінің прокаттау-жөндеу цехында 3-ші дәрежелі слесарь. *1969 жылдың желтоқсан айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. *1972 жылдың қаңтар айынан - «Өзенмұнай» МГӨБ автокөлік колоннасының 3-ші дәрежелі слесарі. *1973 жылдың наурыз айынан - «Маңғышлақмунайгазқұрылыс» тресінің автокөлік кеңсесінде жүргізуші. *Жаңаөзен қалалық Халық депутаттары кеңесінің депутаты (1980-1984). *1989 жылдың мамыр айынан - «Қазжылуизоляция» тресі Маңғышлақ арнайы басқармасының №3 учаскесінде шебер, 1989 жылдың қазан айынан - жұмыс өндіруші. *1997 жылдың наурыз айынан - «Жылумонтаж» АҚ президентінің м.а. (Ақтау қ.). *1997 жылдың сәуір айынан бері - «Қазжылуизоляция» АҚ президенті. *Маңғыстау Қызыл Жарты Ай қоғамы облыстық комитеті өкілінің орынбасары (2006 жылдан бері). Марапаттары IІІ дәрежелі Еңбек Даңқы орденімен (1986); «Ерен еңбегі үшін» медалімен (1977) марапатталған. Дереккөздер
Есімқан Қалмағамбетұлы Есенбаев

Есімқан Қалмағамбетұлы Есенбаев (27.12.1947, Ақтөбе облысы, Қобда ауданы) - Әйтеке би ауданының әкімі. Қазақ. Өмірбаяны * Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының ауыл шаруашылығын механикаландыру факультетін бітірген(1974), ауыл шаруашылығы инженер-механигі. * «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2007 жылдан). * 1967 жылдың сәуірінен - Ақтөбе облысы Қобда ауданы «Жарық» кеңшарының жөндеу шебері. * 1967 жылдың қазанынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. * 1968 жылдың шілдесінен - Ақтөбе облысы Қобда ауданы «Жарық» кеңшары шеберханасының бақылаушы механигі. * 1969 жылдың қыркүйегінен - Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының студенті (Орал қ.). * 1974 жылдың шілдесінен - Ақтөбе облысы Қобда ауданы «Жарық» кеңшарының бас инженері, директоры. * 1985 жылдың қыркүйегінен - Ақтөбе облысы Комсомол ауылының төрағасы; * 1991 жылдың қаңтарынан - Қазақстан Компартиясы Комсомол аудандық комитетінің бірінші хатшысы. * 1992 жылдың ақпанынан - Ақтөбе облысы Бөгеткөл ауданы Бөгеткөл ауданының әкімі. * 1994 жылдың мамырынан - Ақтөбе облысы әкімінің бірінші орынбасары. * 1995 жылдың қазанынан - Ақтөбе облысы Ақтөбе ауданының әкімі. * 1997 жылдың шілдесінен - Ақтөбе қаласы әкімінің бірінші орынбасары. * 1999 жылдың ақпанынан - Ақтөбе облыстық Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау басқармасының бастығы. * 2002 жылдың желтоқсанынан бері - Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданының әкімі. Марапаттары * «Құрмет» орденімен (2005) * «Ерен еңбегі үшін» * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001) * «Астанаға 10 жыл» (2008) медальдарымен марапатталған. Отбасы * Үйленген. Жұбайы - Есенбаев Дәметкен Зайноллақызы, дәрігер. * Қызы - Есенбаева Гүлнара; * Ұлдары - Есенбаев Асылбек, Есенбаев Ақылбек. Дереккөздер
Сәулеш Бекқұлқызы Құсайынова

Құсаинова Сәулеш Бекқұлқызы 1957 жылы 18 сәуірде Алматы облысы Балқаш ауданы Бақанас ауылында туған. Қазақ. Өмірбаяны Алматы сәулет-құрылыс институтының өнеркәсіп және азаматтық құрылыс факультетін бітірген (1980), инженер-құрылысшы. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерін біледі. 1974 жылдан - Алматы облысы Балқаш ауданы Бақанас ауылы мектеп-интернатының пионер жетекшісі. 1975 жылдан - Алматы сәулет-құрылыс институтының студенті. 1980 жылдан - Алматы қалалық өндірістік жөндеу-құрылыс басқармасы құрылыс материалдары және бөлшектері комбинатының шебері. 1981 жылдан - Пригород ББЖ жұмыстарды атқарушысы. 1986 жылдан - Алматы білім беру басқармасы құрылыс бөлімінің бастығы. 1993 жылдан - «Айсель-Қазақстан» директорының орынбасары (Алматы қ.). 1995 жылдан бері - «NEFT» БМ ЖШС директоры (Алматы қ.). «Республикалық гвардияға 15 жыл», «Астананың 10 жылдығы» (2007), INSAM Кәсіпкерлік және басқару жоғары институтының (Монако) медальдарымөн; Алматы облысы әкімінің грамоталарымен (2007), Сарқанд және Райымбек ауданы әкімдерінің (2008), Алматы облысы әкімінің грамотасымен марапатталған. Канн қ. (Франция, 2007), Барселона қ. (Испания) сертификаттарының иегөрі. ҚР Құрметті құрылысшысы. Отбасы Анасы - Бекқұлова Сара. Жесір. Ұлы - Құсайынов Жанат Мұратұлы (1977 ж. т.); қызы - Құсайынова Ләззат Мұратқызы (1983 ж. т.). Дереккөздер
Мәлік Райсханұлы Байкенов

Мәлік Райсханұлы Байкенов1944 жылы 31 шілдеде Шымкент қаласында туған. Қазақ. Өмірбаяны М. Горький атындағы КСРО Мәскеу көркем академиялық театры жанындағы КСРО Халық әртісі В.И. Немирович-Данченконың мектеп-студиясының қойылымдық факультетін бітірген (1973), мамандығы - «Театр техникасы және спектакльді әрлеу». Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1973 жылдан бері - Қарағанды академиялық музыкалық комедия театрының бас суретшісі. КСРО Суретшілер одағының мүшесі (1985 жылдан); ҚазКСР (ҚР) Суретшілер одағының мүшесі (1990 жылдан). Марапаттары «1941-1945 жылдары ¥лы Отан соғысындағы Жеңіске жиырма жыл» (1965), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен; ҚР Білім беру, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі Мәдениет комитетінің грамотасымен (1998) марапатталған. 2003 жылы Мәдениет қайраткері. 2007 жылы Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Отбасы Әкесі - Байкенов Райысхан Райысханұлы, ҚазКСР Еңбек сіңірген әртісі. Анасы - Уәлиева Хамида Гапиқызы, мектепте оқу ісінің меңгерушісі болып жұмыс істегені, ҚазКСР Ағарту ісінің үздігі. Дереккөздер
Полат Бижанұлы Қынатов

Полат Бижанұлы Қынатов 1933 жылы 5 желтоқсанда Түркістан облысы Ордабасы ауданының Алтынтөбе ауылында туған. Қазақ. Қазақ химия-технологиялық институтын бітірген (1958), силикат өнеркәсібі инженер-технологы. Ғылыми еңбектер мен өнертапқыштықтардың, «На волнах памяти» мемуарлық кітабының авторы (2010). 1958 жылдан - ауыспалы шебер, зертхана және ТББ бастығы; 1966 жылдан - Шымкент цемент зауытының бас инженері. 1970 жылдан - Қарағанды цемент зауытының директоры. 1975 жылдан - өзі пайдалануға енгізген Жаңа Қарағанды цемент зауытының директоры. 1976 жылдан - Шымкент қаласының асбестцементтік құрылымдар комбинатының директоры. 1979 жылдан - Республикалық «Қазцемент» өнеркәсіптік бірлестігінің бастығы, ҚазКСР құрылыс материалдары өнеркәсібі министрінің бірінші орынбасары. 1984 жылдан - Састөбе цемент зауытының ақ және түсті цементтер өндірісі жөніндегі директоры. 1985 жылдан - ҚазКСР Министрлер кеңесі Аппаратының жауапты қызметкері. 1988 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік құрылысы бас басқармасының бастығы. 1991 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік сәулет құрылысы Құрылыс индустриясы, құрылыс материалдары және стандарттау бас басқармасының бастығы. 1993 жылдан - дербес зейнеткер, Құрылыстағы стандарттау және техникалық нормалар бас басқармасының бастығы. 1995 жылдан - ҚР Құрылыс министрлігі министрінің кеңесшісі. 1996 жылдан -«Қарағанды шахта құрылылысы» АҚ сыртқы экономикалық байланыстар жөніндегі вице-президенті. 1998 жылдан-ҚР Энергетика министрлігі жанындағы Құрылыс істері жөніндегі комитет төрағасының кеңесшісі. 2006 жылдан бері - «Орал цемент компаниясы» цемент зауытының құрылыс жөніндегі бас техникалық кеңес берушісі. Жапония мен Қытайда кеңес делегациясының мүшесі ретінде осы елдердегі цемент өнеркәсібінің жағдайын және оның әрі қарай даму тенденцияларын зерттеген. VI Халықаралық конгресінің Дүниежүзілік цементшілер форумының делегаты. Еңбек Қызыл Ту орденімен; ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің медальдары мен қурмет грамоталарымен марапатталған. ҚР өнеркәсібі цемент саласының ардагері. ҚР Құрметті құрылысшысы (2009). Үйленген. Жұбайы - Қынатова Раиса Хұсайынқызы. Балалары - Баян, Марат, Роса, Жәмила. Немерелері - Әмір, Лаура, Әйгерім, Әділ, Кәмила, Айша, Шолпан, Сабина. Дереккөздер
Самат Сапарбекұлы Ескендіров

Самат Сапарбекұлы Ескендіров - 1966 жылы 24 шілдеде Көкшетау облысы Көкшетау ауданының Симферополь ауылында туған. Қазақ. Қазақ және орыс тілдерін біледі. Хронологиясы *Целиноград ауылшаруашылық институтын (1990) инженер-механик мамандығы бойынша; *Көкшетау экономика және менеджмент институтының магистратурасын (2005) бітірген. *1983 жылдан - Көкшетау облысының Келлер ауданы Подлесное аулының Димитров атындағы ұжымшарының мүшесі. *1983 жылдың тамызынан - Целиноград ауылшаруашылық институтының студенті. *1990 жылдан - Димитров атындағы ұжымшардың егіншілік бригадасының механигі, пайдалану жөніндегі инженері, ұжымшардың бас инженері. *1994 жылдан -«Есіл»ЖШСбасдиректоры (Ақмола облысы Щучинск қаласы). *2004 жылдың тамызынан - СҚО Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары департаменті бастығының орынбасары. *2004 жылдың қазанынан - СҚО Жамбыл ауданының әкімі. *2007 жылдың сәуірінен - СҚО Қызылжар ауданының әкімі. *2007 жылдың қазанынан - СҚО әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары. *2008 жылдан - СҚО әкімінің ауыл шаруашылығы және экономика мәселелері жөніндегі орынбасары. *2010 жылдың сәуірінен бері - Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары. *2011 жылдан - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты. *2013—2014 жж. — Солтүстік Қазақстан облысының әкімі. Жетістіктері *«Құрмет» (2007) орденімен; *«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), *«Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), *«Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. Үйленген. Жұбайы - Ескендірова Гуля Маратқызы (1968 жылы туған). Үлдары - Ескендіров Қанат (1990 жылы туған), Ескендіров Алмат (1995 жылы туған); қызы - Ескендірова Салтанат (2001 жылы туған). Дереккөздер
Тісті дөңгелек

Тісті дөңгелек - берілістің тісі аз дөңгелегі, ал егер тістерінің саны бірдей болған жағдайда жетекші дөңгелегі. Тісті дөңгелек түрлері *Артқы жүрістің тісті дөңгелек - тісті берілістің екінші және аралық біріктірлген ілініскен қосымша өсте еркін орнатылған беріліс қорабының тісті дөңгелегі. *Шолақ өстің тісті дөңгелегі - шолақ өсіне айналу иінді күшін беретін доңғалақ аралық дифференциалдық тісті дөңгелегі. Дереккөздер am:ጥርስ(ማሽን) ar:ترس az:Dişli çarx bg:Зъбно колело bn:গিয়ার ca:Engranatge ce:Бер cs:Ozubené kolo da:Tandhjul de:Zahnrad en:Gear eo:Dentrado es:Engranaje et:Hammasratas eu:Engranaje fa:چرخ‌دنده fi:Hammaspyörä fr:Engrenage gl:Engrenaxe he:גלגל שיניים hr:Zupčanik hu:Fogaskerék io:Ingrano it:Ingranaggio ja:歯車 ko:톱니바퀴 la:Rota dentata lt:Krumpliaratis ml:പൽ‌ച്ചക്രം ms:Gear my:ဂီယာ nl:Tandwiel nn:Tannhjul no:Tannhjul pl:Koło zębate pt:Engrenagem ro:Roată dințată ru:Зубчатое колесо simple:Gear sk:Ozubené koleso sl:Zobnik so:Marsho sr:Зупчаник sv:Kugghjul ta:பற்சில்லு tl:Enggranahe tr:Dişli çark uk:Зубчастий передавач zh:齿轮
Лукьянчук Евгений Петрович

Лукьянчук Евгений Петрович 1964 жылы 6 мамырда РКФСР Сахалин облысы Быков кентінде туған. Украин. Әкесі - Лукьянчук Петр Абрамович, марқұм, байланыс торабының бастығы болған. Анасы - Лукьянчук Таисия Васильевна, зейнеткер, бас бухгалтер болып жұмыс істеген. Өскемен жол-құрылыс институтының автомобиль көлігі факультетін бітірген (1989), инженер-механик. 1981-1982 жылдары - «Көгалдандыру» автоэлектригі. 1982 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1984 жылдан - Өскемен жол-құрылыс институтының студенті. 1989 жылдан - 2562-автоколоннаның газ жабдықтары инженері, қауіпсіздік техникасы және еңбекті қорғау инженері, бас механигі (Алматы облысы). 1991 жылдан - Алматы ашытқы зауытының жабдықтау ісін жүргізуші инженері. 1992-1995 жылдары -«Энергияжөндеу» ЖК жабдықтау бөлімінің бастығы. 1997 жылдан - «Дега плюс А» ЖШС директорының орынбасары. 2001 жылдан - «Azia Door Automatic» ЖІІІС директорының орынбасары. 2002 жылдан - «Automatic Devices» ЖШС директоры. 2010 жылдан бері - «Best Automatic» ЖШС директоры. Әскери атағы - запастағы лейтенант. Діни көзқарасы - православиелік. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Біз жеңеміз». Хоббиі - көркем әдебиет. Сүйіп оқитын әдебиеті - детективтік, тарихи жанрлар. Бойдақ. Дереккөздер
Қарағанды облыстық мұғалімдердің білімін жетілдіру институты

Мұғалімдердің Білімін Жетілдіру Институты, Қарағанды әкімі жанындағы мемлекеттік және білім қызметкерлерінің біліктілігін арттыру және қайта даярлау институты, 1948 жылы облыстық методикалық кабинет негізінде ашылған. Институт құрамында қазақ және орыс тілі мен әдебиеті, химия, биология, физика, математика, тарих, геофафия, дене тәрбиесі, мектеп жасына дейінгі балалар тәрбиесі, шет тілдер, оқытудын тех. құралдары, соңдай-ақ білім үрдісін жобалау, мультимедиялық дәріс кабинеттері, кітапхана, редакциялық-баспа бөлімі бар. «Мұғалім» үйі қызмет керсетуде. «Өзгеріс — Перемена» атты газет шығып тұрады. Жыл сайын 6,0 мың адам институтта біліктілігін арттыру курстарынан өтеді. Мұғалімдердің біліктілігін арттыру мақсатымен, сондай-ақ мақсатты, проблемалық, қысқа мерзімді және басқа да курстар өткізіліп тұрады (жыл сайын 1,3-1,5 мың адамды қамтиды). Институт негізінде республикалық семинар-кеңестер, ғылыми практикалық конференциялар және педагогикалық ғылым мен оқытушылық жұмыстың түбегейлі мәселелері бойынша педагогикалық оқулар ұйымдастырылады. Мұғалімдердің білімін жетілдіру институтынын мақтанышы болып оның окытушы-профессорлары саналады: ғылыми докторлары К.М. Арынғазин, С.М. Жақыпов, В.Е. Клочко, О.М. Красноярцева; ғылым кандидаттары Х.Ж. Әубәкірова, М.М. Хасенов, К.А. Ахметкәрімов, К.А. Гейнц т.б. Әр жылдарғы ректорлары: Х.М.Салмұхамедов (1948-49); И.О. Савельева (1949-1951) т.б. 1994 жылдан техникалық ғылым кандидаты, Ы. Алтынсарин атындағы қазақ академиясының корр. мүшесі, профессор С.С. Контаев. Дереккөздер
Зайсан

Зайсан — *Зайсан — Қазақстанның көлдерінің Оңтүстік Алтай және Сауыр, Тарбағатай жоталары арасындағы тектоникалық ойыста жатқан тұщы көл. *Зайсан — Шығыс Қазақстан облысындағы қала, Зайсан ауданының орталығы. *Зайсан — Шығыс Қазақстан облысының қиыр шығысындағы әкімшілік бөлік. *Зайсан — Қазақстанның шығыс бөлігіндегі Алтай тау сілемдері мен Тарбағатай – Сауыр таулары аралығында, Шығыс Қазақстан облысы аумағында ойыс. *Зайсан — Астанадағы Арқалық көшесінен басталып, Ұлытау көшесінде аяқталатын көше. *Зайсан — - Зайсан ойпатында аумағы шағын жерлерде оңашаланған популяциялар түрінде тіршілік ететін, таралу аймағы шағын кесіртке. *Зайсан — Ресей империясы сол кездегі Семей облысы аумағында Зайсан, Күршім, Бұқтырма өлкелерінің қазақтарын басқару үшін 1868 жылы құрған пристав. *Зайсан — артезиан алабы
Шина

Шина — жолдың кедір-бұдырлық әсерін жұмсартып өзіне сіңіретін доңғалақтың тоғынына орнатылған серпінді қаптама. Шина түрлері *Автомобиль шинасы — автомобильдің доңғалағына орнатылған ауа үрленген серпінді қаптама. *Аркалы шина — иін түріндегі пішіндерден тұратын биіктігінің еніне қатынасы 0,4-0,5 болатын жертұтқысы биік камерасыз шина. *Камерасыз шина — ішкі қабаты ауа өткізбейтін резеңкеден жасалған және ауасы бар қуыс түріндегі арнаулы тоғыны бар шина. *Жоғары қысымды шина — ауаның ішкі қысымы 0,6-0,7мПа-ға дейін және жоғары болатын пневматикалық шина. *Жарыстық велосипедтің шинасы — біртұтас етіп дайындалған камералы шина. *Диагональды шина — өсі арқылы өтетін жазықтыққа 30°-40° брекерде және қатынаста болатын корд жібіне бұралып иілген пневматикалық шинасы. *Жол шинасы — жоғары жылдамдықта жолдың бетімен жақсы іліністі қамтамассыз ететін протекторында суреті бар шина. *Қысқы шина — қарлы, сулы және қопсылы жолдарда жұмыс істеу үшін бедеріндегі қысқы суреті протекторы бар шина. *Камералы шина — покрышкасы, камерасы болатын, ал жүк автомобильдердің шинасындағы құрсау лентасы болатын пневматикалық шина. *Төмен қысымды шина — ішкі қысымы 0,1 -0,4 мПа аралығында болатын пневматикалық шина. *Биіктігі төмен шина — әдетте жеңіл автокөліктерде пайдаланылатын, сапа биіктігінің, еніне 0,1-0,9 қатынасына тең пневматикалық шина. *Пішіні әдеттегідей шина — биіктігінің, еніне қатынасына 0,9-1,0 тең болатын пневматикалық шина. *Диагональды белдеуленген шина — шинаның өсі арқылы өтетін, брекердегі жіпшелердің орналасу бұрышы 60° диагональды шина. *Пневматикалық шина — саңылаусыз қуыстағы сығылған ауа есебінен иілімділігі туатын шина. *Жүру қабілеті жоғары шина — автомобильге дымқыл қара топырақта, дымқыл шыбындықта, қарлы далада жүруге мүмкіндік беретін, протектор суреті бар, өту мүмкіндігі жоғары, пневматикалық шина. *Радиалды шина — ауыр жүкті көтеруге төзімді, жоғары иілімді, корд жіпшелері радиалды орналасқан пневматикалық шина. *Қысымын реттеуге келетін шина — саласы кеңейтілген, жоғары иілімді, ауаның ауыспалы 0,05 тен 0,35 мПа-ға дейін қысыммен жұмыс істеуге қабілетті пневматикалық шина. *Қысымы төмендеген шина — ішкі қысымы 0,05-0,08 мПа болатын пневматикалық шина. *Болат каркасты шина — корды металл жіпшелерден жасалған радиалды шина. *Орташа қысымды шина — ішкі ауа қысымы 0,4-0,6 мПа болатын пневматикалық шина. *«РС» типті шина — әдетте сақина түрінде болатын, шешілмелі протекторы бар радиалды шина. *Әмбебап шина — топырақты, құмды жолдарда пайдалану үшін арналған, протектордың суреті бар пневматикалық шина. *Тікенекті шина — дөңгелектердің сыртқы резеңкесі тікенектелген болып келетін, мұзды, тайғақ жолда жүруді оңайлататын пневматикалық шина. *Кең пішінді шина — әдетте төмендетілген немесе реттелетін ішкі қысымы бар, биіктігінің еніне қатынасы 0,6-0,8 тең пневматикалық шина. Дереккөздер
Кенсіз пайдалы қазбалар

Асбест Асбест кен орны магмалық жыныстарға байланысты игеріледі. Ең ірі кен орны Қостанай (Жітіқара) және Қарағанды (Жезқазған) облыстарында. Мұғалжардың оңтүстігінде Бөгетсай және Шу-Іле тауларында, Хантау кен орындарында асбестің едәуір қоры бар. Фосфорит Қазақстан фосфориттің қоры жөнінен АҚШтан кейін екінші орын алады. Оңтүстік Қазақстан облысында, Қаратауда ірі фосфорит кен орындары (Шолақтау, Ақсай, Жаңатас) бар. Сапасының жоғарылығы және қабатының қалыңдығы жөнінен бұл кен орындарының бүкіл жер шарында теңдесі жоқ. Сондай-ақ фосфорит кен орындары Ақтөбе облысында, Жем өзенінің жоғары ағысында да кездеседі. Тұз Қазақстан аумағында тұз қоры өте мөл. Әсіресе тұзға Каспий маңы ойпаты бай. Ондағы кей жерлерде тұз қабатының қалыңдығы (тұз күмбездері) 2 км-ден асады. Кейбір қабаттарда ас тұзына қоса, калий, т.б. тұздар да кездеседі. Сондай-ақ Каспий маңы ойпаты мен Батыс Сібір жазығында және республиканың басқа да аудандарында кептеген тұзды көлдерде тұнба тұздар жиналған. Қазақстан әктас, мергель, бор, мәрмәр, гипс, отқа төзімді саз, кварцты құм, минералды бояулар сияқты құрылыс материалдарына да бай. Бұлардың кен орындары республиканың көп жерінде кездеседі. Пайдалы қазбалардың халық шаруашылығы үшін маңызы зор. Көптеген кен орындары бір-біріне жақын жатқандықтан (темір мен марганец, темір мен тас көмір, өктастар мен отқа төзімді саздар), бұларды кешенді түрде өңдеуге мүмкіндік береді. Көптеген пайдалы қазбалар жер бетіне жақын жатқандықтан, өларды қазып алу көп шығынды талап етпейтін ашық әдіспен өндіріледі. Қазақстанда барланған кен орындарының едәуірі қазір пайдаланылуда. Солардың негізінде көптеген зауыттар салынды. Қазақстанда минералды шикізат қорының барлық түрі бар. Бірақ мұнай, көмір, темір кені, т.б. минералды ресурстар шексіз емес. Олардың жалпы қоры пайдаланылған сайын азая береді. Кейбір кен орындары сатылып, барлау нәтижесінде жаңа кен орындары ашылып жатыр. Мұның өзі жер қойнауы байлығын қорғауды талап етеді. Сонымен бірғе кен орындарын игеру ісі табиғат қорларының (топырақ жамылғысы, жер асты және жер беті сулары, орман, егістік, жер, ауа т.б.) жағдайына әсерін тигізеді. Сондықтан сарқылатын қорларды кешенді әрі тиімді пайдалану және оларды сақтап, қорғау ісін жүйелі түрде жүргізу қажет. Табиғатта таза химиялық элемент кездеспейді. Мысалы, көптеген темір кен орындары кұрылымында фосфор, күкірт сияқты сирек металдар бар. Негізгі кенмен бірге қосымша құрамын да айырған дұрыс. Ол үшін негізгі және бірге жатқан пайдалы қазбалар қорын жер қойнауынан неғұрлым толық алу керек, шикізатты өндіргенде, тасымалдағанда және еңдегенде кететін қыруар шығынмен күрескен жөн, шикізатты өңдегеннен қалған өнімді тиімді пайдаланып, әрі қалдықсыз технологияны игеру қажет.
Зейнеғали Қамитов

Зейнеғали Қамитов (1916-2003), теміржолшы, Социалистік Еңбек Ері (1971). 1927-1934 ж. Жаңа ауыл ұжымшарында (қазіргі Бұқар жырау ауданында) жұмыс істеді, 1935-36 жылдары Омбы темір жолының 7-құрылыс учаскесінің жұмысшысы, 1936-37 ж. 26-жол станцияның жұмысшысы, 1938-1977 жылдары Поезд тіркеуші, құрастырушы, Қарағанды-сұрыптау темір жол станцияның кезекшісі. Поездарды құрастырудың жаңа жедел тәсілдерін енгізу арқылы ерен еңбекке қол жеткізді. Жолдарды жылжымалы түрде бағыттап, диспетчер құрастырған поезды жаңа құрастырылатын поезбен бір мезгілде тарату әдісін енгізудің бастамашысы. 2 рет Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Әуезқан Қанафин

Әуезқан Қанафин (1928 жылы туған), қоғам кайраткері, ағартушы. ҚазКСР-інің еңбек сіңірген мұғалімі (1979). Ақтоғайдың түлегі. Қарқаралыдағы Абай атындағы педагогикалық училищесінде оқыды, ҚазМУ-ді бітірді. Ақтоғай орта мектебінің директоры, Балкаш к-нда мектеп директорының орынбасары, директоры, қалалық оқу бөлімінің бастығы, Қазақ КСР Оқу министрінің орынбасары. 1989 жылдан Одақтық дербес зейнеткер, 1989-1995 жылдары Ы. Алтынсарин атыңдағы ғылыми педагогикалық институтта аға ғылыми қызметкер. Қ. халықка білім беруге, республика мектептеріндегі оқу -тәрбие жұмыстары мөселелеріне арналған 60-ка жуык ғылыми еңбек пен бірнеше оқу құралдарын жазған. Негізгілері: «Трудовая подготовка и профориентация учащихся» (1981), «О повышении роли шқол и библиотек в интернациональном воспитании и преобразовании учащихся» (1984), «Қазақ әдебиеті» , 9-сыныпқа арналған(1984), «Абайтанудан жарияланбаған материалдар» (1988), «Қазақ әдебиегі», 10-11-сыныптарға арналған (1991), «Түркі халықтары әдебиеті» (1996), «Народное образование Қазахстана 19171985 г. г» (1998) т. б. Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Дереккөздер
Қарабас құрылыс тас кен орны

Қарабас құрылыс тас кен орны - Қарағанды облысы Абай ауданы жерінде орналасқан. 1949, 1954-1955, 1962 жылдары барланған. «Абай» темір-бетон бұйымдары зауыты пайдаланады. Геологиялық құрылымы Кеннің геологиялық құрылысын антропоген шөгінділері көмкерген төменгі — орта девонның эффузивтік-кесекті кабаты құрайды. Пайдалы кабаты қышқыл, орта, аралас құрамды туфолавалардан түзілген. Жатыс сипаты Қалыңдығы 8 м-ге дейін жететін кен кабаты үгілуден құмды-сазды материалға айналған негізгі жыныс болып табылады. Шағылып ұсақталған тас 300, 400 маркалы бетондарды дайындау шикізаты есебінде қолданылады. Дереккөздер
Қарағайлы (Осакаров ауданы)

Қарағайлы (2004 жылға дейін - Октябрьское) — Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл, Қарағайлы ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Осакаровка кентінен солтүстік-шығысқа қарай 34 км-дей жерде, Қарғалы өзенінің алқабында орналасқан. Тарихы Іргесі 1931 жылы қоныс аударғандардың 6-поселкесі болып құралған. «Путь ккоммунизму», «8 марта», «1-го августа», «Коллективное», «Новый путь» ұжымшарлары құрылған, ал 1961 жылдың наурызыңда олар «Новый путь» кеңшарына біріккен. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағыты астық және сүт, мал шаруашылығы болды. Жерінің жалпы ауданы 71,7 мың га. 20 шаруашылық қожалығы бар (2006). Халқы Инфрақұрылымы Мәдениет үйі, орта мектеп, ОДА жұмыс істейді. Святоровка, Коллективное, Крещеновка ауылдарында клуб, мектеп, фельдшерлік пункт бар. Округ басқа елді мекендермен автомобиль жолдары арқылы байланысады. Ең жақын темір жол стансасы — Осакаровка, 40 км жерде орналасқан. Дереккөздер
Тікенек, шабақ

Тікенек, шабақ - 1) бір тетіктің басқа тетіктің ойысына немесе шұңқыр ұясына кіргізіп жалғастыру үшін жасалған формасы мен шамасы кіретін тесіктеріне дәлме-дәл дөңесі; 2) біліктің негізінен радиалды жүктемені қабылдайтын, ұшындағы мойыны. Дереккөздер ru:Шип
Габаритті тұрпатты ен

Габаритті тұрпатты ен - көлік кұралының сол және оң жақ нүкте арасындағы кашықтық. Дереккөздер af:Lengte an:Longaria ar:طول arc:ܐܘܪܟܐ az:Uzunluq (Fizika) bat-smg:Ėlgoms be:Даўжыня be-x-old:Даўжыня bg:Дължина br:Hed bs:Dužina ca:Longitud ckb:درێژایی cs:Délka cv:Вăрăмăш cy:Hyd da:Længde de:Längenmaß el:Μήκος en:Length eo:Longo es:Longitud dimensional et:Pikkus fa:طول fi:Pituus fr:Longueur fy:Lingtemaat hak:Tshòng-thu he:אורך hr:Duljina hu:Hosszúság ia:Longitude id:Panjang is:Lengd it:Lunghezza ja:長さ ka:სიგრძე ko:길이 ku:Dirêjahî la:Longitudo lt:Ilgis (matematika) lv:Garums ml:നീളം mr:लांबी ms:Panjang nl:Lengte (meetkunde) nn:Lengd no:Lengde pl:Długość fizyczna pnb:لمبائی pt:Comprimento qu:Karu kay ro:Lungime roa-tara:Lunghezze ru:Длина sh:Dužina simple:Length sk:Dĺžka sl:Dolžina sq:Gjatësia sr:Дужина stq:Laangte sv:Längd ta:நீளம் te:పొడవు th:ความยาว tr:Uzunluk birimleri uk:Довжина ur:لمبائی vi:Chiều dài war:Kahalabaan yi:לענג zh:长度 zh-min-nan:Tn̂g-té zh-yue:長度
Шкала

Шкала - өлшенетін шаманың сандық мәнін табуға арналған өлшеуіш аспаптың қатарласа тізілген белгілері (сызықтары) мен оларды бойлай орналасқан сандық таңбалары бар бөлігі. Дереккөздер ar:مقياس الرسم bg:Измервателна скала da:Størrelsesforhold de:Skalenniveau en:Level of measurement es:Nivel de medida eu:Neurketa-maila fi:Mitta-asteikko he:סולם מדידה hi:मापन के स्तर id:Skala (statistik) it:Scala di rappresentazione ja:尺度水準 lt:Matavimų skalė nl:Meetschalen pl:Skala pomiarowa pt:Escala (estatística) ru:Шкала sv:Mätskala tr:Ölçülme ölçeği zh:标量类别 zh-classical:天平
Шкворень діңгек білік

Шкворень діңгек білік - бұрылатын құрылғының өсі ретінде қолданатын тетік. Жұдырықша діңгегі Жұдырықша діңгегі - жүргізетін доңғалақтың бұралуын қамтамасыз ететін бұрылысты жұдырықта орналасқан өс. Дереккөздер
Шкив

Шкив - тоғыны жалпақ, тұйықталған арқанды немесе белдікті орап жанасатын дөңгелек. Шкив . Eкі шекті тұйықталған қайыс немесе арқан кигізілетін жиегі жалпақ доңғалақ, ол машиналардың біліктеріне кигізіледі және екінші бір тетікті айнылдыру үшін қызмет етеді. Дереккөздер
Шланг

Шланг, иілгіш түтік - сұйық немесе газ тасымалдауға арналған резеңке қосып су өтпестей етіп жасалған иілгіш түтік. Тежеуіш шланг Тежеуіш шланг - тежеу жетегінің және элементтерін қосатын жоғары қысымды арнайы түтік. Дереккөздер
Қарағайлы (Қарқаралы ауданы)

Қарағайлы — Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы кент. Географиялық орны Облыстың шығыс бөлігінде, Қарағайлы тауының етегінде, аудан орталығы Қарқаралы қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-дей жерде орналасқан. Тарихы Іргесі 1954 жылы қаланған. 1969 жылдан бастап кен байыту іске қосылды. Осы жылдары Қарағайлы-Талды темір жол линиясы іске қосылып, өндірілген өнім темір жол арқылы жөнелтілді, телевизор радиорепитрі салынды. 1977-1988 жылдары Талды ауданының орталығы болған. Өндіріс орындары Қарағайлы кен-байыту комбинаты – 2004 жылдан бастап «Қазақмыс» корпорациясы ЖШС-нің филиалы. Негізгі қызмет түрі түсті металдардың кенін өндіріп, өңдеп концентрат ретінде шығару. Шығарылған өнім Жезқазған және Балқаш қаласындағы "Қазақмыс" корпорациясы ЖШС-нің басты кәсіпорындарына жіберіледі. «Кентөбе» кен орнындағы «Өркен» ЖШС-гі 2001 жылы құрылған, негізгі қызмет түрі темір кенін өндіру. Халқы Инфрақұрылымы 2 мектеп, 1 аурухана, мәдениет үйі, 2 кітапхана, 1 балабақша, кен байыту фабрикасы бар. Облыс орталығымен және басқа елді-мекендермен темір жол, сондай-ақ автомобиль жолдары арқылы байланысады. Дереккөздер
Шнек

Шнек — сусымалы жүкті тасымалдауға немесе көлік құралының қозғалтқышы ретінде қолданылатын жоғары бұралма пішінді бұрама. Жүріс шнегі Жүріс шнегі — шнек түбіндегі ені жағында орналасқан қозғалтқыш орнатылған көлік құралы. Дереккөздер
Қарағайлы темір жол станциясы

Қарағайлы, Қазақстан темір жолының Қарағанды бөлімшесіне қарасты 3-класты жүк тасымалдайтын темір жол бекеті. Қарағанды — Қарағайлы темір жол желісінде, Қарағандының шығысында 279 км жерде орналасқан. Қабылдау-жөнелту, түйісу және тұйық жолдары бар. Қарағайлы кен-байыту комбинатына, асфальт-бетон зауытына қызмет көрсетеді. Қарағайлы—Қарағанды жолаушылар поезын жасақтайды. Дереккөздер
Тас жол

Тас жол - асфальт, тас және басқадай қатты төсегіш төселіп жасалған жол. Дереккөздер ang:Hēahstrǣt be:Шаша de:Highway en:Highway fa:بزرگ‌راه id:Jalan bebas hambatan it:Superstrada mr:द्रुतगती मार्ग ms:Lebuhraya nrm:Câochie pt:Rodovia ru:Шоссе simple:Highway ta:நெடுஞ்சாலை th:ทางหลวง uk:Автомобільна дорога wuu:公路 yi:הייוועי zh:公路
Қарағайлы барит-полиметалл кен орны

Қарағайлы барит-полиметалл кен орны - Қарағанды облысы жерінде орналасқан кен орны. Бас, Алыс, Оңтүстік деп аталатын үш учаскеден тұрады. 1896 жылдан белгілі. 1950-1984 жылдары (үзілістермен) барланды. 1958 жылдан Қарағайлы кен-байыту комбинаты пайдаланады. Геологиялық құрылымы Успен синклинорийінің солтүстік -шығыс бөлігінде орналасқан, солтүстік-батысқа қарай созылған, тік құламалы канаттары бар (65-75°) Қарағайлы синклиналына ұштасқан. Ол фаменнің метасоматикалық өзгерістеріне шалынған вулканогендік-шөгінді жыныстарынан және бұларды қиып тұрған карбон гранитоидтарынан түзілген. Руда учаскелері (Бас, Алыс, Оңтүстік) осы фанитоидтардың жыныстарымен жалғасып жатыр. Бас учаскесінің руда иірімі бір-бірімен кезектесе қабаттасқан, полиметалл рудасы қалыптасқан баритті, бариттенген мүйізтасқа айналған жыныстар текшесінен тұрады. Линза пішіндес келген руда денесі аралас жыныстарымен сәйкес орналасқан. Жатыс сипаты Кен кабатының қалыңдығы мен пішіні өзгермелі болып келеді. Басты жарылыс арқылы руда кені Үлкен және Кіші линзаларға бөлінген. Тотығу зонасының тереңдігі 15-20 м-ден(Үлкен линзада) 30-40 м-ге(Кіші линзада) дейін жетеді. Алыс учаскесінде аралас жыныстарға ұштасып жатқан пішіні күрделі линза іспетті келген 11 тік құламалы руда денесі айқындалған. Оңтүстік учаскесінің өңдірістік рудалары линза тәрізді 2 тік құламалы руда денесінен тұрады. Рудалар көлемді, жолақты келеді. Минералдары, құрамы Негізгі минералдары: сульфидтілері — галенит, сфалерит, барит, тотыққан рудалардікі — церуссит, англезит, смитсонит. Рудалардың қосымша минераддары: сульфидтілері - пирит, магнетит, халькопирит, пирротин, түссіз руда, арсенопирит; тотықкан рудалардікі — малахит, пироморфит, каламин. Алыс учаскесінін жыныстары құрылыс тастары ретінде пайдалануға жарамды, баритті, флотациялағаннан кейінгі қалдықты асфальт-бетон мен аглопорит өндіру үшін пайдалануға болады. Дереккөздер
Қарағанды ауыл шаруашылық тәжірибе стансасы

Қарағанды ауыл шаруашылық тәжірибе стансасы, кейін Қарағанды ғылыми-зерттеу совхоз-институты, Орталық Қазақстан а. ш. ҒЗИ деп аталды, қазіргі атауы Қарағанды ғылымизерттеу өсімдік шаруашылығы және селекция инты. Бұқар жырау ауданыныңсолтүстік бөлігінде орналасқан. «Қарағаңды» кеңшарыныңғылыми лабораторияларын біріктіру негізіңде құрылды (1938). Орталық мекені — Центральное ауылы. Шаруашылықтың мамандандырылған негізгі бағығы — егіншіліктің, селекцияның, тұқым шаруашылығының, асыл тұқымды мал өсірудін ғыл. негіздерін жасау. Егістік дақылдары селекциясы мен тұқым және егіншілік, картоп, көкөніс, мал азығын өңдіру бөлімдерінің лабораториясы бар. Жерінің жалпы ауданы 27,8 мың га. Тәжірибе стансасында ірі қараның далалық қызыл сиыры өсірілді. Қостанай жылқысының асыл тұқымды жылқы фермасы ұйымдастырылды. А. ш. дақылдарын өсірудің жедеддетілген технологиясы жасалып, бңдайдың: Қызылбас, Қарағаңды-2, Қарағанды-60; арпаның: Қарағанды-1, Қарағаңды-2 сорттары шығарылды (авт. Я. К.Бычек, Г. А.Середа, Н. С. Ющенқо, А. А. Таран, А.Ә. Құшіқова). Барлығы 80 сорт өсіріліп, оның ішіңце 50 сорт аудаңдастырыдды. Жылына 6 млн сомның а. ш. өнімдері сатылды. Сгансасында В. И. Ленин атынд. ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының академигі, екі мәрте Социалистік Еңбек Ері, Лениндік сыйлықтың лауреаты В. С. Пустовойт, ауыл шаруашылығы ғылымдары докторы А. А. Корнилов, Лениндік сыйлықтың лауреаты А. А.Зайцева, ауыл шаруашылығы ғылымдары докторы К. Д. Постояжов жұмыс істеді. Институтты 1982-2003 ж. халық қаһарманы А. Ф. Христенко басқарды. Директоры - биология ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА акад., Е. Шаханов (2006). Дереккөздер
Қарағанды әйелдері

«Қарағанды әйелдері», «Қарағанды қаласының әйелдері», Ұлы Отан соғысы жылдарында (ақпан, 1944) шахтер әйелдердің қаржысына жасалған санитарлық ұшақтар звеносы. Қаржы жинаудың бастамашылары Қарағанды шахталарындағы әйелдер кеңесі болды. Олар шахталарда жұмыстан тыс уақытта кемір тиеп, тапқан ақшаларын ұшақ жасауға аудару жөнінде облыс әйелдеріне үндеу тастады. Қарағандылық партия комитеті әйелдердің патриоттык бастамасын қызу қолдады. 1943 жылдың желтоксан айы ақысыз еңбектің екпіңді айлығы деп жариялаңды. Осы уақыт ішінде қаланың үй шаруашылығындағы әйелдері 2650 т көмір жөнелтті. А. Мордавченқо (31 шахта), А. Сағындықова (1 шахта) басқарған, К. Тютяева, П. Поздняқова т. б. жетекшілік еткен №33, 34 және К. О. Горбачев атыңдағы шахталардын әйелдер кеңесі құрған көмір құлатушы және тіреу қоюшы комсомол әйелдер бригадалары шахталарда аянбай еңбек етті. Жиналған 185 000 сом қаржы 2 типті 3 санитарлық ұшақ жасауға жіберілді. Дереккөздер