kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Өндірістің ырғақтылығы

Өндірістің ырғақтылығы — өндіріс біркелкі жұмыс істеп түрған жағдайда бұйымды дайындау (жұмыстарды орындау) үдерісінің, оның барлық бөліктері мен элементтерінің қатаң белгіленген уақыт аралығында алма-кезек қайталанып түруы. Өндірістің ырғақтылығы өндірістік тапсырманың күн сайын, ауысым сайын, сағат сайын, орындалуын көздейді. Дереккөздер
Аэренхима

Аэренхима — қуысы көп, ауа жолдарына бай ұлпа. Сулы-батпақты жерде өсетін өсімдіктерде жиі кездеседі, аэренхима деп аталатын талшық есебінен барлық өсімдіктерден өтетін жасуша аралық әуелік кеңістік қалыптасады. Осы әуелік жол бойынша оттегінің және басқа газдардың саңылаудан бастап тамыр жасушаларына дейін қозғалуы қамтамасыз етіледі. Осындай құрылуға байланысты су өсімдіктерінің сабақтары жерде өсетіндерге қарағанда елеулі жеңіл болады. Осындай әуелік жазықтық күріш өсімдіктерінде де қалыптасады бұл оның тамырларына анаэробты жағдайда 50 см және оданда көп тереңдікте өмір сүруіне мүмкіндік береді. Дереккөздер
Уремия

]] Уремия (Urаеmіа - зәрлі қан) - Организмде азот қалдықтары / несепнәр, креатинин, несеп қышқылы жиналып, олардың концентрациясының қанда көбеюі болатын дертті күй. Мысалы: бүйрек поликистоздары, некронефрозы және т.б. Дереккөздер Зәрліқан
Түркияның ең ірі қалалары

Түркияның ең ірі үш қаласы — Стамбұл, Анкара, Измир адамның ерік-жігері мен тарихи процестердің нәтижесінде аса маңызды іскерлік және мәдени орталықтарға айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталып, Түрік Республикасы пайда болған кезде бұл қалалар іскерлік және әлеуметтік белсенділіктің ошақтарына айналды. Өнеркәсіп пен табыскерлік бұрыннан сауда дәстүрлері бар Стамбұл мен Измирде дамыды, ал үкімет елдің түкігірінде орналасқан жаңа астана — Анкараға ірге тепті. Нақ осы қалаларда үздік мемлекеттік университеттер, театрлар, консерваториялар мен концерт залдары орналасқан. Еврей және христиан қауымдары, сондай-ақ бұрынғы Оттоман империясының әр түрлі бөліктерінен келген иммигранттар бұл қалаларға Анадолыға тән этникалық көптүрлілікке жаңа айшықтар қосып, өзіндік ерекшелік береді. Бұл қалалардың сыраханалары мен дәмханаларында суретшілер, артистер, ақындар мен журналистер өз уақыттарын өткізуді ұнатады. Ал кофеханалар мен оқу залдарында казіргі заманғы жастар елдің болашағы жөніндегі өз нұсқаларын дайындап жатады. Солшыл ниеттегі алпыстың айналасындағы зиялы білгірлер көпке танымал шағын мейрамханаларға жиналып, стақандарын сусындарға толтыра отырып, өткен уақыттар мен орындалмаған үміттері жөнінде еске алысады. Қалалық жастар жарқыраған сауда орталықтары мен би кештерінде қазіргі заман өмірінің жемісінен дәм татады. Түрік қалалық зиялы қауым өкілдері мен дүние жүзінің басқа елдеріндегі әріптестерінің арасында ортақ нәрселер аз емес, олар сіздің сапарларыңызға жағымды және көңілді қатысушылар бола алады. Бұл адамдар дүниені көрген, бірнеше тілде сөйлейді, төзімділіктері жоғары дәрежеде. Алайда маңызды мәселелер бойынша өз пікірлерін табанды түрде қорғауға әрқашанда әзір. Өздерінің жан түкпірінде олардың бүкіл түрік халқы сиякты отбасының мызғымастығы, отанға адалдық, коғам алдындағы міндеттемелер, айналасындағыларға әділдік көрсету, қонақжайлылық, дәстүрлерді құрметтеу, жан ашушылық қабілеті тәрізді құндылықтарды құрметтейтіні есіңізде болсын. Түріктің үлкен қалалары өз қонақтарына түнгі клубтар, дәмханалар, мыс пен күмістен жасалған бұйымдарға, кілемдер мен алтын әшекейлерге кең таңдау жасауға болатын базарларды ғана емес, көптеген мұражайлар мен көңіл бөлуге тұрарлық тарихи орындарды да ұсына алады. Ал Стамбұлдың бұл мәселе бойынша еш нәрсеге ұқсамайтын орекше екені өз-өзінен түсінікті, оның қайталанбас, елден ерек ландшафтысы жеке әңгімеге лайық. Дереккөздер
Фитофаг - өсімдік қарым-қатынасы

Фитофаг - өсімдік қарым-қатынасы — организмдердің вертикаль қарым-қатынастарының негізгі типі; онда өндіргіштер жинақтаған заттек пен энергия гетеротрофтарға беріледі. Эволюция процесінде өсімдіктер фитофаг- жануарлардың жеуінен қорғаныш құралдарын бөліп шығарады. Ол әр түрлі "меха- никалық" құрылғылар (қатты, кейбір қабық, қалың шырыш қабат, толып жатқан тікендер мен істіктер, кейбірі шағатын түктер) болуы мүмкін. Бұған қоса өсімдіктер "химиялық қорғаныш құралдарын" да пайдаланады. Мысалы, барлық өсімдіктердің клеткалық қабырғаларының негізгі заттегі — целлюлоза (клетчатка) — берік қосылыс, жануарлар оны сіңіріп қорыта алмайды. Алайда эволюция процесінде фитофаг-жануарлар да өз құрылғыларын дайындаған: күйіс қайыратын жануарлардың ас қорыту жолында целлюлозаны ыдырату жөніндегі негізгі жұмысты бактериялар атқарады. Целлюлоза мен лигнинге (сутек құрамындағы күрделі органикалық қосылыс) қоса қорғаныш міндетін өсімдіктер түзетін таниндер (тұтқыр заттек), сондай-ақ барлық жануарларға өте өтімді әсер ететін арнаулы улы заттектер тобы атқарады. Тұтас алғанда Фитофаг - өсімдік қарым-қатынасында мынадай ортақ заңдылық байқалады: өсімдік фитотрофтардан неғұрлым нашар қорғалған болса, ол соғүрлым тезірек өседі және керісінше, неғұрлым жақсы қорғалған өсімдіктер, әдетте, өте баяу өседі. Фитопланктон мен зоопланктон популяциялары арасындағы тепе-теңдік осы секілді реттеледі. Көп желінетін микроскопиялық балдырлар тез өсіп-өнеді. Кейбір балдырлар, керісінше, желінуден берік сауытындағы арнаулы өскіндермен немесе үлкен шоғырларға бірігіп қорғанады. Балдырлардың сақталуына олардың тыныш стадиялар түзетін қабілеті де көмектеседі. Ақырында кейбір балдырларды планктондық фитофаг-жануарлар жұтқанымен, қорытылмай тірі шығады. Фитофагтар популяциялары тығыздығының кезендік өршулері және өсімдіктер популяцияларының уақытша езілуі болуы мүмкін. Агроэкожүйелерде немесе адам көп пайдаланатын ормандарда (әсіресе екпе ағаштарда) фитофагтардың көбейіп өршулері өсімдіктер популяцияларының езілуіне апарып соғады. Мұндай фитофагтар зиянкестер деп аталады. Дереккөздер
Тіршілік нысаны

Раункиер бойынша өсімдіктердің тіршілік формалары: 1.Фанерофиттер 2—3. [[Хамефиттер 4. Гемикриптофиттер 5—9. Криптофиттер 5—6. Геофиттер 7. Гелофиттер 8—9. гидрофиттер (Терофиттер, аэрофиттер и эпифиттер көрсетелмеген.)]] Тіршілік нысаны — өсімдіктер мен жануарлардың сыртқы орта жағдайларына бейімделгенін көрсететін олардың сыртқы көрінісі. Ол бейімделудің жалпы көрінісімен, мінез құлықтық белгілері мен негізгі морфологиялық кескіндерінің ұксастығымен сипатталады. "Өсімдіктердің негізгі формаларының" ландшафтық рөліне ең бірінші неміс ғалымы А.Гумбольдт назар аударды (1806). Өсімдіктердің тіршілік нысаның жіктеуін дат ботанигі К.Раункиер ұсынды (1903, 1905). Ол жер бетінде өсетін өсімдіктердің негізгі 5 типін бөліп, оларды тіршілік түрі (Раункиер жүйесі) деп атады — фанерофиттер, хамефиттер, гемикриптофиттер, криптофиттер және терофиттер. Р.Уиттекердің мәліметтері бойынша, (1980) фанерофиттер (негізінен ағаштар) тропиктік ылғалды орманда (96%), сондай-ақ, субтропиктік орманда көп кездеседі. Тундра мен далада гемикриптофиттер (көп жылдық шөптер) басым болады: тиісінше 60% және 63%, ал шөлде терофиттер (бір жылдық шөптер) көп өседі — 73% . Өсімдіктердің тіршілік нысанын жіктеудің бірнеше түрі бар. Алайда жабық тұқымдылардың экологиялық-морфологиялық белгілерінің негізінде жасалған И.Г.Серебряковтың жіктеуі көп қолданылады. Ол былай бөлінеді: ағаш өсімдіктері (ағаштар, бұталар, бұташықтар), аласа ағаштар (бұташықтар, шала бұташықтар), жер бетінде және суда өсетін өсімдіктер. Ұқсас жағдайларда ағашты және шөптесін өсімдіктердің ішінде оралғытәрізділер, шырын жапырақты өсімдіктер, төселмелі өсімдіктер, көпшік тәрізді өсімдіктер кездеседі. Дереккөздер
Бабируссалар

Бабируссалар – шошқалар тұқымдасына жататын сүтқоректі. Үстіңгі азу тістері ұзын жоғары және артқа қарай қайрылған кейде маңдай терісіне қадалады. Дене ұзындығы 1 м. Сулавеси және жақындағы аралдарда (Малай архии) кездеседі. Түнде белсенді. Топтасып өмір сүреді. Түрлері Жақынға дейін бабирусса тармақтары бір түр деп саналған. Қазір келесі түрлерге бөлінеді: * Бабирусса * Babyrousa bolabatuensis * Babyrousa celebensis * Babyrousa togeanensis Дереккөздер
Тіршілік сапасы

Тіршілік сапасы (Качество жизни) — адам экологиясында және әлеуметтік экологияда адамдардың мәдени және материалдық мұқтаждық- тарын қанағаттандыру сапасын білдіру үшін кең қолданылатын термин. Тіршілік сапасы тіршілік деңгейімен және құрылысымен бірге адамдардың өмір салтының жағдайын анықтайды. Дереккөздер bg:Качество на живота de:Lebensqualität en:Quality of life es:Calidad de vida fr:Qualité de vie gl:Calidade de vida he:רווחה it:Qualità di vita ja:クオリティ・オブ・ライフ ko:삶의 질 lt:Gyvenimo kokybė nl:Leefbaarheid pl:Wskaźnik Jakości Życia pt:Qualidade de vida ru:Качество жизни sl:Življenjski standard sv:Livskvalitet ur:کیفیت حیات zh:生活质量
Тауарлар нарығы

Тауарлар нарығы - тауарлар (жұмыстар, қызмет көрсету) айналысының аясы, ол сатып алушының тауарды (жұмыстарды, қызмет көрсетуді) сатып алушыға ең жақын аумақтан нақты түрде және елеулі қосымша шығынсыз сатып алуы мүмкіндіктеріне сүйене отырып айқындалады. Дереккөздер
Күлиман Жүнісова

Күлиман Жүнісова - 1924 жылы 20 қазанда Семей өңіріндегі Абай ауданы, Қайнар селосында туған. Арғын тайпасының Қаракесек тің Байбөрі руынан шыққан. Орта мектепті бітірген соң, сол ауданда қаржы мекемесінде, аудандық комитет хатшысы, аудандық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, аудандық газет редакциясының жауапты хатшы болып қызмет атқарды. Абыралы ауданы қаржы мекемесінде, аудандық комитет хатшысы, аудандық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, аудандық газет редакциясының жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. 1960 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітіріп, облыстық газеттерде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған. Шығармалары *Шұғыла. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1996; *Жасыл жапырақтар. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1969; *Кәмшат. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1971; *Құстар әні. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1975; *От пен гүл. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1979; *Қимаймын сені. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1984. Дереккөздер
Түрік ауылы

Сіз тас жолмен келе жатып, таулардың беткейлерінен өдемі мұнараларды көресіз. Бұл — осы аймақтың климаты мен сипатын тамаша бейнелейтін түрік ауылдары. Жерорта теңізінің жағалауындағы ауылдардың үйлері түсі жағынан күн батар немесе шығар кездегі аспан түсін еске салатын тастан тұрғызылады. Ауылдар теңізден алыстау және биіктеу орналасқан сайын құрылыс материалы ретінде ағаш қолданылады. Ауылдарда ескілікті салт-дәстүрлер мен билер, қол тоқымашылығы, қуыршақ және драма театрлары өздерінің бастапқы түрінде сақталған. Халық билері мен ойын-сауықтарында өз кезінде Орал мен Алтайдан келген бақсылық салт-жоралардың, сондай-ақ Дионис құдай немесе бозбала Адонис сияқты мифологиялық тұлғалардың құрметіне өткізілетін анадолылың мерекелердің әдет-ғұрыптары белгілерін ажыратуға болады. Түркияның әрбір аймағында, ал кейде бірнеше ауылында өздерінің ескі заманнан келе жатқан саны бір жарым мыңнан асатын билері бар. Олар табиғат пен жануарлар дүниесін мадақтауға арналған, күнделікті тұрмыс, бозбаланың қызға көңіл білдіруі, әскери шайқастардың көріністерін бейнелейді. Халықтық билер провинция өмірінде бұрынғыша маңызды рөл атқарады. Билер хореографиясының әдемілігі мен мазмұнының терендігі оны орындаушылардан барынша шеберлікті талап етеді. Дереккөздер
Базидиомицеттер

Базидиомицеттер, базидиялы саңырауқұлақтар (Basidiomycetes - - негіз, фундамент - myces - саңырауқұлақ) базидиялы саңырауқұлақтар. Пішіні түсі жемісті денесінің консистенциясы бойынша жоғарғы сатыдағы саңырауқұлақтар класына жатады. Бұларға жыныс процесінің нәтижесінде пайда болатын ерекше көбею мүшесі базидия тән. Базидиомицеттерге афиллофоралы саңырауқұлақтар дрожалкалылар, гастеромицеттер, тат саңырауқұлақтар және т.б. жатады. Олардың жалпы белгісі – қалпақ және центрлік немесе эксцентрлі қысқа бүйір табаннан тұратын жеміс денесі болады. Кейбір туыстастарда табаны болмайды. Гименофоры пластинкалы немесе трубкалы. Гимений базидийлерден, парафиздерден, цистидтерден тұрады, гименофорда, қақпағының төменгі жағында пластинкалар немесе трубкаларда орналасады. Қақпғы мен ьабанының формасы, құрылысы, түсі мен консистенциясы, трубкалар мен пластинкалардың табанға бекілу тәсілі, споралық тозаңның түсі өте түрленеді және таксономиялық көрсеткіші болып табылады. Көп түрлерде барлық денені қаптайтын, кейін жоғалатын жабындысы болады; басқаларында – гименофорды жұқа қабық тәрізді жауып тұратын жеке жабындысы болады. Барлық жерлерде таралған, бірақ көбіне – ормандарда топырақта, түсімде, кейде паразит ретінде басқа саңырауқұлақтарда ( р. Nyctalis). Өлі, өңделген, кейде тірі ағашта да кездеседі (р. Armillaria). Олардың шаруашылық маңызы өте зор. Көптеген түрлері құнды тамақ өнімі болып табылады: шампиньондер (р. Agaricus), груздь (р. Lactarius) және т.б.;биологиялық активті заттардың продуценттері болып табылады (40 астам түр) : Clytocybe, Boletus, Cortinarius. Олардың арасында өмірге қауіпті зиянды түрлері де : Amanita phalloides, Amanita panterina, Amanita verna және т.б., микоризатүзушілер де: Leccinum scabrum, Leccinum aurantiacum. Әлемде 3250 түр белгілі. Қазақстанда 500 түр анықталған. Дереккөздер
Фара синдромы

Фара синдромы - Мидың ішкі капсуласы мен базальды ядроларын қамтамасыз ететін тамырлардың әктенуі тән тұқым қуатын ауру. 20-30 жаста атетоз, тремор, орталық паралич, үдемелі ақылын жою белгілерімен бой көрсетеді. Дереккөздер
Ономасиология

Ономасиология - номинация (атау) теориясы. Семантиканың бір бөлігі. Семасиологияға қарама-қарсы қойылады. Ономасиологиядағы зерттеу зат немесе құбылыстан осы зат не құбылыс туралы ойға қарай бағытталады және оларды тіл құралдары арқылы белгілейді. О. бүкіл тіл бірліктерін олардың аталу немесе репрезентативтік қызмет атқаруы тұрғысынан зерттейді, атау техникасы мәселелерімен де айналысады. Қазіргі лингвистикада ономасиологияның тар мағынасындағы түсінігі де бар. Онда ономасиология атау процестері туралы ілім ретінде қабылданады, ал кең тұжырымдамады, тілдегі бүкіл номинативті қызмет саласын зерттеу деп қарастырылады. Теориялық ономасиология өз бастауын антикалық дәуірден алады. Атау теориясы антикалық философияда маңызды орын алғаны белгілі. Одан кейінгі ғасырларда логикалық-философиялық тартыстар номиналистер мен реалистер арасында болды. Олар заттың аталуы қалай жасалады, «табиғатынан ба» әлде «жасалуынан ба» деген сұраққа жауап іздеді. Оларды әсіресе қызықтырған мәселе-жалпы түсініктердің («универсалиялардың») пайда болуы. 1910 ж. Р.Мерингер, Г.Шухгардт еңбектеріңде мағына мен атауды бөлек қарастыру женінде айтылған болатын. Қазіргі О.А.Цаунерден басталады (1903). Ол талдаудың жаңа бағытын ұсынып, оны семасиологияға қарама-қарсы қойды. Дереккөздер
Тірі заттек

Tipi заттек - биосферадағы тірі организмдердің жиынтығы және биомассасы. В.И.Вернадский бірінші рет биосфераның тірі заттектерінің жалпы массасын есептеп шығарды (101S т). Алайда бұл шама біраз артық болып шықты. Сондықтан оңы Н.И.Базилевич, Л.Е.Родин жоне Н.Н.Розов есептеп шығарды (1012 т). Құрлық биомассасының негізгі бөлігін жасыл өсімдіктер (99,2%), ал мұхитта — жануарлар мен микроорганизмдер (93,7%) құрайды. Материк бетіндегі тipi заттектің массасы мұхит биомассасынан 800 есе артық. Биосферадағы мекен етушілер түрі және морфологиясы жағынан әр алуан. Қазіргі кезде жер бетінде организмнің 2 млн-нан артық түрі бар. Олардың 1,5 млн-нан астамы жануарлардың, 500 мыңға жуығы өсімдіктердің түрлері болып табылады. В.И.Вернадскийдің теориясы бойынша тірі зат биосферада 5 негізгі қызмет атқарады: * тірі заттың энергетикалық қызметі * тірі заттың газдық қызметі * тірі заттың концентрациялау қызметі * тірі заттың тотықтыру-тотықсыздандыру қызметі * тірі заттың ыдырату (деструктивтік) қызметі Дереккөздер
Базидилер

Базидилер ( - фундамент) базидиялы саңырауқұлақтардың спора түзетін жынысты мүшелері. Олар екі ядролы дикарионды жіпшелердің ұшындағы жасушалардан дамиды. Әрбір базидия бір цилиндр (түйрегіш басындай) жасушасын (холобазидияны) немесе төрт жасушаны (фрагмобазидияны) көрсетеді. Олардың үстіңгі бетінде базидиоспоралармен аяқталатын стеригма өскіндер түзіледі. Дереккөздер
Фарбер синдромы

Фарбер синдромы - Липидтер мен мукополисахаридтер алмасуы бұзылып, өзгеріс мукополисахаридті - липопротеидті комплекстердің ішкі органдар мен ми жүйесі тканьдерінде жиналуы болатын тұқым қуу ауруы; ерте балалық шақта басталып, тыныс алуы қиналатын, контрактура, гепатомегалия, қаңқа сүйектерінің деформациясы түрінде көрініс береді. Дереккөздер
Әбу Сембаев

Сембаев Әбу (1887, Тайпақ ауданы) — жылқышы, Социал Еңбек Ері (1948). 1932-1935 жылы «Тайпақ» қаракөл қой өсіру кеңшарында аға шопан, 1936-1957 жылы «Социализм» ұжымшарында жылқышы. Сембаев 1947 жылы құлын алуда жоғарғы көрсеткіштерге жеткені үшін сол кездегі ең мәртебелі атаққа ие болды. Дереккөздер
Фольклор

Фольклор — халық шығармашылығы, яғни аңыздар, қиссалар, ертегілер, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар және т.б. Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде пайда болған фольклор дамыған қоғамның этностарында да сақталған. Ол нақты тарихи фактілер мен тұлғаларды бейнелеуге ғана арналмай, өткен тарихтың басты-басты мән - мазмұнын көркемдік-бейнесі тұрғыдан білдіруге саяды. Фольклор рухани мәдениеттің маңызды құрамдас бөлігі, халық бұқарасының, этностардың көркемдік ой-толғамының неғұрлым пәрменді нысаны, олардың эстетикалық дарыны мен талғамының, адамгершілік ереже - қағидаларының шоғырлы көрінісі мен топтамасы болып табылады. Фольклордағы көркемдік жинақтама бейнелер арқылы халық қоғамдық өмірдің әр түрлі құбылыстарына көзқарас тұрғысын білдірген. Дереккөздер
Көлемді блок

Көлемді блок - тұрғын, коғамдық немесе өндірістік міндет атқаруға салынатын үймерет кө- лемінің алдын ала жасалатын бөлігі (тазалық-техникалық кабина, бөлме, пәтер, тұрмыс бөлмелері, трансформатор қосалқы станциясы және т.б.). Дереккөздер
Өтеміс Құлмәліұлы

Өтеміс Құлмәліұлы (туған-өлген жылдары белгісіз) — ұлт-азаттық қозғалысы қайраткерлерінің бірі. Тегі — Беріш руы, Тайсойған құмын жайлаған. Махамбеттің әкесі. Сырым Датұлы бастаған көтеріліске белсене қатысқан, ерекше ерлігімен көзге түскен. Бөкей хан оны 1810 жылы Уфаға, кейін Орынборға айдатты, сонда қаза болды. «Өтемістен туған он едік, онымыз атқа мінгенде, жер қайысқан қол едік» деп Махамбет айтқандай, оның ұлдары да ел намысы үшін күресті. Оның Махамбеттен өзге Есмайыл (Исмайыл), Қожахмет, Сүлеймен атты ұлдары да — 1836–1838 жылдары ұлт-азаттық көтеріліске белсене қатысып, ерекше ерлік көрсеткен тұлғалар. Есмайыл (туған-өлген жылдары белгісіз) 1837 жылы қараша айында Орда маңында Геке отрядының қолына түседі. Оралдағы әскери соттың шешімімен жазаланып (1500 рет дүре соғылып), Ригаға жер аударылады. Жолшыбай жолдастарымен күзетшілерге шабуыл жасап, тұтқыннан құтылып кетеді. Қожахмет (1805 жыл туған – өлген жылы белгісіз) Теректі, Тастөбе, Қандыағаш ұлыстарында батырларымен дараланады. 1938 жылы 12 шілдедегі қақтығыс кезінде патша әскерлерінің қолына түсіп, 8 жылға Финляндияға жер аударылады. Одан кейінгі тағдыры туралы дерек жоқ. Ал Сүлеймен - Хан ордасын қамау кезінде, Тастөбедегі ұрыста көзге түскен батыр. 1837 жылы 27 желтоқсанда Таукин сұлтанның қолына түскен. Әскери соттың кесімімен қанжоса дүреленіп, Саратов өңіріне (Аскөл) каторга айдалады. Жолшыбай қашып құтылады. Дереккөздер
Нарықтық жүйе

Нарықтық жүйе - өнімдер мен ресурстардың экономиканы құрайтын барлық нарықтары және олардың арасындағы қолданылып жүрген байланыстар; осы нарықтарда қалыптасқан бағаның сирек экономикалық ресурстарды бөлуге, ресурстарды тұтынушылар, фирмалар мен жеткізушілер қабылдайтын шешімдер туралы ақпаратты қамтамасыз етуге және бұл шешімдерді келісуге мүмкіндік беретін тетік. Дереккөздер
Күн энергетикасы

Күн энергетикасы (Гелиоэнергетика; — күн, және энергетика) — күн энергиясын әр түрлі амалдар арқылы (электрэнергиясын және жоғары температуралы жылу өндіретін гелиоэлектростанциялар, күн элементтері мен батареялары, үй-жайларды, жылыжайды және т.б. жылыту мақсатымен төмен температуралы жылу алу үшін қолданылатын күн коллекторлары және т.б.) пайдалану. Мысалы, Батыс Еуропада тұрмыста күн коллекторын пайдалану. Дереккөздер
Тірі заттектер бірлігі

Tіpі заттектер бірлігі (единство живого вещества) — биохимиялық ұқсастық, заттектік (мысалы, еттекті тұтынуда) және термодинамикалық өзара тәуелділік, сондай-ақ планетада үздіксіз тіршілік кешенін (оның тірі заттегін) құрайтын биосферадағы тірі организмдердің өзара тектік байланысы. Бұл кешен Жердің экосферасындағы және биосфераның барлық эволюциясындағы өзгерістер өсерінен өзінің бір тұтастығын сақтай отырып үздіксіз өзгереді. Дереккөздер
Саламат Өтемісов

Саламат Өтемісов (12.6. 1939 ж.т., Орда ауданы, Қаракөл ауылы) — суретші, Қазақстан Суретшілер одағының (1979) және Журналистер Одағының (1975) мүшесі. 1963 ж. Орал педагогика институтының тарих факультетін бітірген. 1963-68 ж. Чапаев ауылында орыс мектебінде мұғалім. Алматы қаласындағы суретшілер училещесін бітірген соң (1971), Шымкент мәдениет институтында, 1975 ж. Алматы политехникалық институтының архитектура факультетінде қызмет істеді. 1980-86 ж. Атырау қаласындағы Батыс Қазақстан аймақтық Суретшілер одағын басқарды. Алғашқы жеке көрмесі Будапештте ашылды (1982). Оның «Шаңырақ», «XX ғасыр», «Дала әуені», «Еділдің бойы ен тоғай», «Азарт», «Махамбет ақын және қолбасшы», «Нарынқұм» атты туындылары жоғары бағаланды. Өтемісовтің жұмыстары шет елдердің көркемсурет көрмелеріне қойылды. Дереккөздер
Нарықтық тепе-теңдік

Нарықтық тепе-теңдік - өзара байланысты экономикалық үдерістердің теңдестірілуі (мысалы, сұраныс пен ұсыныстың теңдігі) және үйлестірілуі, экономикалық агенттер мен жалпы нарықтарды орын алып отырған жағдайды өзгертуге итермелейтін себептердің жоқтығы; сұраным мен ұсынымның экономикалық заңға баламалы ара салмағы; тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге сұраным көлемі мен құрылымынын және олардың ұсыным көлемі мен құрылымының ара салмағы. Теорияда жеке тепе-теңдік, жалпы тепе-тендік қарастырылады. Нарық орнықты тепе-теңдікте латын баға тепе-тең баға деп аталады. Егер бағаны орнықты жағдайдан қозғауға тырысушы күштер тепе-тең бағадан қайсібір ауытқушылық жасаса, тұрақсыз тепе-теңдік пайда болуы мүмкін. Дереккөздер
Төлеген Өтешев

Төлеген Өтешев (т.-ө.ж.б.) - аға шопан, Социолистік Еңбек Ері(23.6.1948). Орда ауданындағы К.Маркс атынағы ұжымшарда еңбек еткен. 1947 ж. қозы алуда жоғарғы көрсеткіштерге жеткені үшін оған сол кездегі ең мәртебелі атақ берілген. Дереккөздер
Сальдо теңгерімі

Сальдо теңгерімі - бухгалтерлік есеп шотының белгілі бір күнгі қалдықтары (сальдосы) көрсетілетін бухгалтерлік теңгерім. Оның активінде дебет қалдықтары көрсетіледі. Кәсіпорындардын, ұйымдардың есеп-қисап теңгерімі Сальдо теңгерімі болып табылады. Дереккөздер
Дмитрий Иванович Панфилов

Дмитрий Иванович Панфилов (15.10.1913, Бөрлі ауданы, Бөрлі ауылы — 12.1985, Ферғана) — Кеңес Одағының Батыры(1945). 1941 ж. 24 маусымда соғысқа аттанған. Қызыл Ту ордені, 2-дәрежелі Отан соғысы ордені және бірнеше медальмен марапатталған. Дереккөздер
Мәскеу метросы

Мәскеу метрополитені — Ресей астанасы Мәскеу ге , сонымен қатар Мәскеу облысындағы көршілес Красногорск, Реутов, Люберцы және Котельники қалаларына қызмет көрсететін метро жүйесі . 1935 жылы 11 шақырымдық (6,8 миль) желімен және 13 станциясымен ашылған бұл метро Кеңес Одағы ндағы алғашқы жерасты теміржол жүйесі болды. 2023 жылғы жағдай бойынша Мәскеу метросында, Мәскеу орталық шеңберін , Мәскеудің орталық диаметрін және Мәскеу монорельсін қоспағанда 258 станциясы бар (295 Мәскеу орталық шеңберімен және монорельсімен) және оның маршрутының ұзындығы 461,5 км (286,8 миль) (Мәскеусіз есептегенде) болды. Орталық шеңбер және монорельс), оны әлемдегі ең ұзын сегізінші және Қытай метросынан да ең ұзын болып саналады. Бұл әлемдегі үшінші метро жүйесі (Мадрид пен Бейжің нен кейін), оның екі сақиналы желісі бар. Метро желісі негізінен жер асты, ең терең бөлігі Победы саябағында 84 метр (276 фут) жер асты.станциясы, әлемдегі ең терең жерасты станцияларының бірі. Бұл Еуропадағы ең көп жүретін метро жүйесі, Азиядан тыс әлемдегі ең көп жұмыс істейтін метро жүйесі және өзі туристерге тартымды болып саналады. Мәскеу метрополитені пойыздар қозғалысының жиілігі бойынша әлемдік көшбасшы болып табылады - ең жоғары сағаттағы интервалдар 90 секундтан аспайды. Мәскеу метросы да осы кестеге көшкен әлемдегі бірінші және жалғыз. 2023 жылдың ақпанында Мәскеу әлемдегі бірінші болып метро пойыздарының аралығын 80 секундқа дейін қысқартты. Бекеттері Сілтемелер # [https://alashainasy.kz/society/maskeu-metrosyinda-almatyi-beket-ashyildyi-39347/ Мәскеу метросында «Алматы» бекеті ашылды] alashainasy.kz сайты # [https://kaztag.kz/kz/news/m-skeude-alma-atinskaya-metrosy-bolmaytyn-boldy-ba Мәскеуде «Алма-Атинская» метросы болмайтын болды – БАҚ] Дереккөздер
Жинақ ақша кітапшасы

Жинақ ақша кітапшасы — азаматпен банк салымы шартының жасасылғанын және банк салымы шоты бойынша жасалған барлық операцияларды куәландыратын құжат. Жинақ ақша кітапшасы атаулы немесе бағалы қағаз болып табылатын ұсынушыға арналған кітапша болуы мүмкін. Дереккөздер
Елена Валерьевна Плотникова

Елена Валерьевна Плотникова (16.7.1977 ж.т., Орал) - спортшы, халықаралық дәрежедегі спорт шебері (1998). 1988 жылдан олимпиядалық резервті даярлайтын балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде садақ атумен айналыса бастады. 1993 ж. Қазақстан чемпионы. Германияда өткен Еуропа кубогының күміс жүлдегері, 1997 ж. — жабық орында өткен әлем біріншілігінің күміс жүлдегері, «Еуропа Гран-Приінде» 3-орын, 1998 ж. — бағдарламаның екі түрі бойынша Қазақстан чемпионы, 1999 ж. — Қазақстан біріншілігінде 2-орын, кубогы жарысында 3-орын, Сидней олимпиадасына қатысты, 2001 ж. — Қазақстан чемпионы, бүкілқазақстандық 1-спартакиаданың екі дүркін жеңімпазы (жекелей және командалық). Дереккөздер
Жыныс белгілері

Жыныс белгілері — аталық және аналық, жыныс белгілері болады. Жалпы жыныс белгілері алғашқы және екінші дәсеррежедегі жыныс белгілері болып бөлінеді. Мысалы: 2-сіне әсерйелдерде сүт, (емшек) бездері, қолтық және шатқа жүндердің шығуымен білінсе, еркектерде жүндерден басқа сақал, мұрт және дауыстың жуан жіңішкелігі т.б. белгілер пайда болады. Екінші реттік жыныс белгілер Екінші реттік жыныстық белгілер — бұл жыныстық қатыстылық пен ер жетуді анықтайтын түрлі мүшелер құрылысы мен қызметтерінің өзгерісін сипаттайтын белгілер. Екінші реттік жыныстық белгілері бірінші реттік белгілерге тәуелді және жыныс гормондарының әсерінен дамып, жыныстық даму кезеңінде пайда болады. Оларға қаңқа-бұлшықет жүйесі, дене пропорциялары, дауыс тембрі, мінез-құлық ерекшеліктері және тағы басқалары жатады. Қыздарда әйел жыныс гормондарының әсерінен бой мен массасы күрт өседі, аяқ-қолдар тұлғаға қарағанда жылдам өседі, қаңқа пішіні өзгереді, әсіресе жамбас сүйегі. Сонымен қатар май ұлпасының көп бөлігі бөксе, құрсақ жіне сан аймақтарында жиналып, дене пішіні жұмырланады, тері жұқарып, нәзік бола бастайды. Сүт бездерінің өсуі басталады, ұлғаяды да, оларға май ұлпасы жиналып, олардың пішіні жетілген сүт безіне айналады. Ең алдымен қасаға мен қолтық аймағында шаштың өсуі күшейеді. 12-13 жасында етеккір басталады - бұл жыныстық жетілудің басты белгісі. Ұлдарда екінші реттік белгілердің дамуында келесі өзгерістер байқалады: дене бойының өсуі, бұлшықет массасының өсуі күшейеді. Көмей пішіні өзгеріп, дауыс жуындайды. Қасаға мен қолтық аймақтарында шаш өсе бастайды. Мұрт пен сақал өседі. Көмейдің шеміршекті жабындысы сыртқа қарай дүрийіп тұрады. Бұл кезеңде бозжігіттердің көбінесе кеуде бездерінің ісінуі байқалады және емізіктердің аса сезімталдығы байқалады. Дауыс тембрі өзгере бастайды. Ер жету оларда 23-25 жасында болады. Дереккөздер
Бейбітшілік (Батыс Қазақстан облысы)

Бейбітшілік (2022 ж. дейін — Погодаево) — Батыс Қазақстан облысы Бәйтерек ауданындағы ауыл, Бейбітшілік ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы - Перемётное ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 47 км-дей жерде, бетеге, боз басым әр түрлі астық тұқымдасты шөптесін өскен қара топырақты орманды-дала белдемінде орналасқан. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 860 адам (391 ер адам және 469 әйел адам) болса, 2009 жылы 967 адамды (466 ер адам және 501 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 869 адамды (436 ер адам және 433 әйел адам) құрады. Тарихы Іргесі 1929 жылы «Красновский» астық өсіру ұжымшарының, 1960 жылдан кеңшардың орталығы ретінде қаланды. 1997 жылдан Погодаевта және округке қарасты Астафьево, Котельниково, Чапурино ауылдарында шағын шаруа қожалықтары (100-ден астам) құрылған. Ауыл көшелері * Абай көшесі * Айтиев көшесі * Амангелді Иманов көшесі * Ахмеров көшесі * Бейбітшілік көшесі * Ғани Мұратбаев көшесі * Гагарин көшесі * Жамбыл көшесі * Жастар көшесі * Жәңгір хан көшесі * Жеңіс көшесі * Құрманғазы көшесі * Мұстахым Иксанов көшесі * Мәншүк Мәметова көшесі * Пушкин көшесі * Шолохов көшесі * Элеваторная көшесі Инфрақұрылымы Орта, орталау, 2 бастауыш мектеп, 2 клуб, кітапхана, дәрігерлік амбулатория, 3 фельдшірлік-акушерлік пунк т.б. мекемелер бар. Тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады. Дереккөздер
Халықтың жинақ ақшасы

Халықтың жинақ ақшасы — халықтың ақшалай табысының (түсімінің) қазіргі жұмсайтын шығынынан болашақтағы шығынға арналатын бөлігі. Халықтың жинақ ақшасы - жеке тұлғаның немесе отбасының ақшалай табысының белгілі бір кезеңде пайдаланылмаған бөлігі ретінде халықтың ақшалай табысы айналымының (ағынының) элементі болып табылады. Жаңартылу және бұрынғы жылдардың қорлану нәтижесіне үздіксіз , қосылу үдерісіндегі өсім шамасы ретінде Халықтың жинақ ақшасы отбасынын жалпы байлығының бір бөлігі болып табылатын қаржы байлығын (қағаз активтер) құрайды. Статистикалық тұрғыда отбасынын ақшалай қаражатының нақты күнгі қорланған қалдығы. Дереккөздер
Виктор Ильич Подьяблонский

Виктор Ильич Подьяблонский (1924, Ресей, Тамбов облысы, Уварово ауылы - 1995, Орал қаласы) - жергілікті басшы. 1950 ж. Мәскеу зоотехникалық институтын бітірген. Көкшетау облысында, Тың өлкелік атқару комитетінде жауапты қызмет атқарған. 1966-84 ж. Орал облысы атқару комитетінің төрағасы. Бірнеше орден, медальмен марапатталған. Дереккөздер
Жартылай бұталар

Жартылай бұталар (suffrutex) - жер үсті өркендердің астыңғы бөліктері сүректеніп бірнеше жылға сақталып, ал жоғарғы шөптесін бөліктер жыл сайын өліп, бүршіктен қайта жаңаратын көпжылдық өсімдік. Биіктігі 2 м-ге дейін жетеді, әсердетте 80 смге дейін. Аридтік климаты бар облыстарда өседі. Тіршілік формасы хамефиттер. Дереккөздер
Пойма (Батыс Қазақстан облысы)

Пойма — Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданы, Ақсуат ауылдық округі құрамындағы ауыл, темір жол стансасы. Географиялық орны Аудан орталығы - Теректі ауылынан батысқа қарай 22 км-дей жерде. Халқы 1999 жылы тұрғындар саны 717 адам (343 ер адам және 374 әйел адам) болса, 2009 жылы 775 адамды (114 ер адам және 109 әйел адам) құрады. 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 839 адамды (425 ер адам және 414 әйел адам) құрады. Астық қабылдау пункті, бастауыш мектеп, кітапхана, клуб, бала бақшасы, сауда орындары, дәрігерлік пункт бар. Дереккөздер
Жартылай бұташықтар

Жартылай бұташықтар(suffruticulus) - аласа бойлы көпжылдық өсімдік. Оның жер үсті өркендердің көп бөліктері жыл сайын өледі, бірақ олардың жерден сәл биіктікте бүршіктері бар сүректенген негіздері қалады. Тіршілік формасы, хамефиттер. Дереккөздер
Хогнесс бірізділігі

Хогнесс бірізділігі - AT жұптарына бай, консервативті бірізділік, инициацияға қатысады. Эукариотты гендер транскрипциясының алғашқы нүктесінен 25 пайыз арақашықтығы орналасқан. Оған қарсы жүріс инициация РНК - полимераза II мен шартталған. Дереккөздер
Собық

Собық (spadix) - қалың етті білігі бар жай ботрикалық масақ тәрізді гүлшоғыр. Онда бір-біріне тығыз орналасқан отырыңқы, (гүл сағағы жоқ) гүлдері болады. Собық ірі гүлшоғыр асты жапырақпен, (жамылғымен) жиі қоршалынады, ол тозаңдандырушы-жәндіктерді тарату үшін жиі ашық түсті немесе ақ болады. Дереккөздер
Қосымша мүшелер

Қосымша мүшелер - олардың пайда болуы міндетті емес жерлерде, (әсердетте басқа мүшелерде) әсердетте салыстырмалы түрде кеш екінші ретті меристемалардан және эндогенді пайда болатын өсімдіктердің кірмелік мүшелер. Вегетативті көбею кезінде маңызды рөл атқарады. Дереккөздер
Бөбешік жапырақ

Бөбешік жапырақ — сағаққа қосыла өскен немесе бос жапырақ түбіндегі қос қосымшалар. Бөбешік жапырақтар көптеген қосжыныстыларға тән. Жасыл және қабыршақты бөбешік жапырақтарды ажыратады. Бөбешік жапырақтар бауыр қабыршақтарын түзуде үлкен рөл атқарады. Дереккөздер
Аналықтық аузы

Аналықтық аузы (stigma) - гүлдің аналығының бөлігі. Ол стилоидтің немесе бағананың төбесінде дамиды, (кейде, отырыңқы аналық ауыздары деп аталатын түйіндерді түзейтін жеміс жапырақшасының төбесінде немесе жиектерінде) және осында өніп кететін тозаңды тозаңдану кезінде қабылдайды. Аналық ауыздың сірқабықтың бетінде жіңішке ақуызды қабат, пелликула орналасады. Ол тозаң дәнінің экзинаның ақуыздармен әрекеттесіп, тозаң түтігінің өнуін қамтамасыз етеді немесе оған жол бермейді. Дереккөздер
Саванналық ормандар

Саванналық ормандар - ксерофильді маусымдық жапырақ тастайтын тропиктік ормандар. Құрғақ кезең 4-6 ай бойы болатын, жауын-шашынның мөлшері уақыттың қысқа мерзімінде түсетін аудандарға жатады. Оңтүстік Америкада, Африкада, Үндістан түбегінде кең тараған, сирек Аустралияда тараған. Бұршақ тұқымдасы, тікенекті суккулентті өркендері бар өсімдіктер, (кактустар, етті сүттігендер), шөлмекті ағаштар, (кейбір бомбаксты) таралған. Дереккөздер
Салеп

Салеп (, ‎; ‎; алб. salep; ; ; ; сербше, македонша, боснияша: салеп, salep) — сусын, сүйсін түйнегінен (аталық сүйсін мен телпек сүйсінді қосқанда) дайындалады. Таяу Шығыс, бұрынғы Османлы империясы аймағында кеңінен таралған. Түрік асханасының ұлттық сусыны. Көбіне суық мезгілде жақсы ішіледі. Ингредиенттер * Майсыз сүт немесе су * Салептің ұны * Қант * Ашық қызғылт су * Даршын
Сальпалар

Сальпалар (Salpae) - қабықтылар тип тармағының класы. Сальпалар теңіздерде еркін жүзіп тіршілік ететін шоғырлы жануарлар. Денесі кеспекке ұқсас, ұзындығы бірнеше мм-ден 30 см-ге дейін, денесінің сырты қалың мөлдір қабықпен қапталған. Сальпалардың, 25 түрі Солтүстік Мұзды мұхиттан басқа барлық мұхиттарда кездеседі. Дереккөздер
Өздігінен тозаңдану

Өздігінен тозаңдану - тозаңды осы гүлдің тозаңдықтарынан бұл гүлдің аналық ауыздарына, (автогамия) немесе осы өсімдіктің басқа гүліне, (гейтоногамия) апару процессі. Өздігінен тозаңданудың жеке жағдайы, клейстогамия. Бұл түрінде тозаңдану жабық, ашылмаған гүлдердің ішінде болады, (мысалы шегіргүлдер, саумалдық, боздың кейбір түрлерінде). Өздігінен тозаңдану түрдің белгілерінің тұрақтандыруға көмектеседі. Дереккөздер
Өздігінен ұрықсыздық

Өздігінен ұрықсыздық - қалыпты аталық және аналық гаметалары түзілетін өсімдіктерде мен гермафродитті жануарларда өздігінен ұрықтануға қабілетсіздігі. Өздігінен ұрықсыздықтың себептері әртүрлі: бір түрдің әртүрлі өсімдіктерінің гүлдерінің құрылысының бірдей болмауы, бір ағзада аталық және аналық гаметалардың бір уақытта пісілмеуі, өздігінен ұрықтануға жол бермейтін және түзуге немесе тозаңның өнуге қабілетсіздігімен түсіндірілетін генетикалық сәйкессіздік. Дереккөздер
Сандарақ

Сандарақ - сауыр тұқымдасының ағаштарын: каллитриса Callitris preissi, (Австралия) және сандарақты ағаш, Tetraclinis articulate, (Солтүстік Америка) шырының ағызу кезінде алынатын шайыр. Сандарақтан суреттерді бетін жабу, қатырма қағазды сіңіру үшін, фотографияда қолданылатын түссіз спиртті лақты жасайды. Дереккөздер
Сапрофиттер

Сапрофит (грекше «сапрос» - шіріген, «фитон» - өсімдік) — органикалық өлі заттармен қоректенетін, микро ағза. Сапрофиттер жануарлардың өлекселері мен өсімдіктердің қалдықтарында мекендейді. Кейбір түрлері адамға қауіпті. Дереккөздер
Саяқ шегіртке

Саяқ шегіртке (Acrididae) - жәндіктер класының тікқанаттығылар отрядының нағыз шегірткелер тұқымдасының өкілі. Шалғындар мен далаларды мекендейді. Ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестері. Шала түрленіп дамиды. Дернәсерсілдері қанатсыз. Дереккөздер
Сарциналар

Сарциналар (лат. sarcio - байлану) - үш бағытта бөліне отырып байланысып, пішіні жағынан дұрыс пакеттер түзіп 8,18,32,64 клеткалардан тұратын микроағзалар. Ауада, топырақта, адам мен малдың ас қорыту жүйесінде кездесетін сапрофиттер. Дереккөздер
Жарық шығарушы мүшелер

Жарық шығарушы мүшелер — жануарлардың жарық шығару арқылы ез түріндегі қарама-қарсы жынысты дарақтардын назарын аудару, ұялар мен топтарды біріктіру, қоректік құрбаның қармағына түсіру, жыртқыш жаулардын қорғану қызметін атқаратын мүшелері. Көптеген теңіз жануарларында және құрылықтық жануарлар арасында жәсерндіктерде. (жарық қоңыз, шыртылдақ қоңыз, саңырауқұлақ және үғгір сары масалары дернәсерсілдерінде), жауың құртының кейбір түрлерінде, көпаяқтыларда т.б. болады. Дереккөздер
Сегетальды өсімдіктер

Сегетальды өсімдіктер - ауылшаруашылық өсімдіктердің егістігінде өсуге бейімделген қоқыс өсімдіктер. Кейбір сегетальды өсімдіктердін тіршілік циклі белгілі-бір дақылдарға бейімделген және олардың тіршілік циклімен байланысты болады. Кейде «сегетальды өсімдіктер» термині қоқыс өсімдіктердің синонимі ретінде кең мағынада қолданады. Дереккөздер
Сеймуриялар

Сеймуриялар - жойылып кеткен қосмекенділердің туысы, оның қаңка қалдықтары Солтүстік Американың палеозой заманы пермь кезеңіннің жыныстарынан табылған. Денесінің ұзындығы, 1 м-дей. Бас сүйегінің және аяқтарының құрылысы ертедегі қосмекенділерге де, бауырымен жорғалаушыларға да ұқсас екендігін көрсетеді. Сеймуриялар батпақты ормандарда тіршілік етіп, негізінен балықтармен қоректенген, 3 түрінің қалдықтары табылған. Дереккөздер
Теңіз доңыздары

Теңіз доңыздары - кеміргіштер отрядының тұқымдасы. Дене тұрқы, 22-75 см, құйырығының ұзындығы 5 см-ге жететін, салмағы 0,5-16 кг. Тері жамылғысы, қылшықты жүн. 5 тусы, 14 түрі: теңіз доңыздары, маралар және басқалары қалың және тропикалық ормандардан басқа Оңтүстік Американың түрлі жер бедерлерінде мекендейді; 400 м дейінгі биіктіктегі тауларда жекелеп немесе топтасып тіршілік етеді. Жылына бірнеше рет көбейеді, 1-5 ұрпақ береді, аңшылық көзі. Дереккөздер
Майшабақтар

Майшабақтар — Майшабақтәрізділер отрядының тұқымдасы. Денесі екі бүйірінен қысынқы, ұршық тәрізді, ұзындығы, әдетте, 35-45 см, (өткінші нысандарында 75 см-ге жететіндері кездеседі). Құрсақ жүзу қанаттары кейбіреулерінде болмайды. Басында сейсмосенсорлы өзекшелері жақсы дамыған. Көпшілік түрінде құрсағының как ортасында өткір қабыршактардан тұратын қыры болады. 190-ге тарта түрі су қоймаларында көп тараган. Әсіресе, тропикалық суларда алуан түрлі болса, қоңыржай жзне суық суларда түрлері аз болғанымен, саны көп. Кәсіби маңызды түрлері * Атлантикалық Менхэден, Brevoortia tyrannus * Атлантикалық майшабақ, Clupea harengus * Балтикалық майшабақ, Clupea harengus membras * Тынық мұхит майшабағы, Clupea pallasii * еуропалық сардина, Sardina pilchardus Дереккөздер
Тұқым

Тұқым - өсімдіктердің көбеюіне және таралуына арналған мүше. Тұқым гүлді өсімдіктерде жемістің ішінде болатын, ал жалаңаш тұқымдылардың мегаспорофиллде орналасқан түйінде тұқым ұрығынан, (тұқымбүршігінен) дамиды. Кейде ұрықтанусыз дамиды, (апомиксис). Типтік тұқым 1-2 интегументтен түзілген жабыннан, (қауыз), ұрықтан және эндоспермадан және, (немесе) периспермадан тұрады. Тұқымда кейде бірнеше ұрықтар түзіледі, полиэмбриония, (жалаңаш тұқымдарда, орхидті, күрделі гүлділерде, лалагүлділерде жиі болады). Қалыптасқан ұрықта ұрық қапшығы, тамыр мойыны, тұқымжарнақтары, (немесе тұқымжарнағы), бүршігі болады. Дереккөздер
Вариант

Вариант (нұсқа) - фонемалар бір немесе бірнеше жалпы мүшесі бар қатар құрайтын, параллельсіз кезектескен дыбыстар кезінде пайда болады. * Жалпы нұсқа - берілген позицияда өздігінен пайда болатын, сондықтан берілген тілдегі немесе жалпы кез келген тілдегі сөйлеу сипатына тән. * Графикалық нұсқа - Аллграфа сияқты. * Қосымша нұсқа - негізгі нұсқадан баска барлық нұсқалар. * Сөз диалеті нұсқасы - берілген диалекттіге не диалекттерге тэн фонетикалық және грамматикалық ерекшеліктерімен сипатталатын сөз нұсқасы. * Сөздің лексика-синтаксистік нұсқасы - синтаксистік құралдармен жүзеге асатын полисемияның түрі. Дереккөздер
Дыбыстардың өзара әсері

Дыбыстардың өзара әсері - аккомодация, ассимиляция, диссимиляция сияқты фонетикалық құбылыстар кезінде айқындалатын комбинаторлық өзгеріс тудыратын дыбыстардың бір-біріне әсері. Тағы қараныз: * Аккомодация * Ассимиляция * Диссимиляция Дереккөздер
Алли Ага Аднан

{{Ambox }} Аднан Алли Ага (1966 жыл 1 қаңтарда туған) - «Қазинвест-банк» АҚ Басқарма төрағасы. * 1989 ж. Карачи университеті жанындағы Іскерлік әкімшілік жүргізу институтын бітірген, іскерлік әкімшілік жүргізу магистрі. * 1989-97 жж. - «Карачи Ситибанкінде» жұмыс істеді. * 1998-2002 жж. - «Ситибанк Қазақстан» АҚ корпоративтік клиенттермен жұмыс жасау және тәуекелдерді басқару департаментінің басшысы. * 2002-03 жж. - «Ситигруп Лондон» аға аудиторы. * 2003-04 жж. - «Ситигруп Нигерия» риск-менеджері. * 2004 жылдан - «Қазинвест-банк» АҚ Басқарма төрағасы. Дереккөздер
Енгізу

Енгізу (пареитеза) - сөйлемге енген, бірақ сөйлеммен грамматикалық жағынан еш байланыспаған сөз, сөз тіркесі не баска сөйлем. * Енгізілген - сөйлемге енгізілген, бірақ оның басқа мүшелерімен формальды грамматикалық байланыспаған. Енгізу Енгізу - қозғауыштың жұмыс істеу циклінің тактісіне сәйкес, цилиндрді жаңғыш қоспамен немесе ауамен толтыру. Дереккөздер
Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов

Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов (14 мамыр 1958, Алматы) - қазақ қаржыгері, "Банк ЦентрКредит" акционерлік қоғамының негізгі акционері мен директорлар кеңесінің төрағасы. Білімі * 1979 жылы Мәскеу қаржы институтын тәмамдады. * 1981 жылы - АХШИ (Алматы халық шаруашылығы институты) бітірген. Мамандығы - қаржы және несие. * 1986 жылы - АХШИ аспирантурасын аяқтады. * 1987 жылы - Г.В. Плеханов атындағы Мәскеу халық шаруашылығы институтын бітірген. Өмірбаяны Арғын тайпасының Қаракесек руының Жалықбас бұтағынан шыққан. * 1979-80 жж. - Апматы облысы Мемлекеттік банкі кеңсесінің экономисі. * 1981-88 жж. - КСРО Мемлекеттік банкінің Қазақ республикалық кеңсесінің аға экономисі, басқарма бастығының орынбасары. * 1988 ж. - КСРО Тұрғын үй әлеуметтік банкі Қазақ республикалық банкінің басқарма бастығы. * 1988-91 жж. - Алматы орталық кооперативтік банкінің Басқарма төрағасы. * 1991-93 жж. - «Центрбанк» Қазақ орталық акционерлік банкінің (ҚОАБ) Басқарма төрағасы. * 1993 жылдан - «Центрбанк» ҚОАБ (1997 жылдан - «Банк ЦентрКредит» АҚ) Бақылау кеңесінің (Директорлар кеңесінің) төрағасы. * «Қазақстан Интернационалдық банкі» ЖАҚ Бақылау кеңесінің (Директорлар кеңесінің) төрағасы (1993-2003). * 1991 жылы - «Атамекен» қаржы-инвестициялық корпорациясының президенті * 1997 жылдан - «Атамекен» ҚӨТ Басқарма төрағасы; * «ТұранӘлем Банкі» ААҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (1998-2003). Қоғамдық қызметі * КСРО коммерциялық банктерінің қауымдастығы Төралқасының мүшесі (1989-1992) * Қазақстан кәсіпкерлері конгресінің президенті (1992-96) * Америкалық-Қазақстандық іскерлік кеңесінің тең төрағасы (1993-1996) * 1996 жылдан - ҚР Банктер қауымдастығының президенті. * 1999 жылдан - «Отан» РСП Орталық бақылау-тексеру комиссиясының төрағасы. * ҚР Президенті жанындағы Кәсіпкерлер кеңесінің мүшесі (2001-03). * «ВМВ Мunai» компаниясы Директорлар кеңесінің мүшесі (2003-05). Марапаттары * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі; * «Тыңға 50 жыл» медалі; * «Құрмет» ордені; * «Достастық Жұлдызы» ордендері; * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалі; * «Астанаға 10 жыл» медалі; * «Отан» РСП «Белсенді қызметі үшін» белгісімен марапатталған. Көзқарастары * Діни көзқарасы: «Дінге философиялық көзқараста». * Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Интеграция және бірізді даму». * Үйленген. Жұбайы - Байсейітова Лена Әділханқызы. Дереккөздер
Өздік ырықсыз

Өздік ырықсыз - жақтың ырықсыз қабылдануын білдіруші. (барыс септігінде жанама объект түрінде). Өздік ырықсыз - аздаған ырықсыз етістің сапасы бар іс-қимылды білдіруші. Тағы қараныз: * Септік жалғау * Салт етістік Дереккөздер
Жомарт Жәдігерұлы Ертаев

Ертаев Жомарт Жәдігерұлы (28 тамыз 1972 жыл Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарғалы ауылы) - «Альянс Банк» АҚ Басқарма төрағасы. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. * 1994 ж. ҚазМАҚА-ны бітірген, экономист; * 1995 ж. Банктік оқыту орталығын бітірген, қазынашы. * 1994-95 жж. - «Атакент» Қазақ іскерлік ынтымақтастық орталығы» АҚ қаржы мәселелері жөніндегі кеңесшісі, қаржы экономика департаментінің маманы. * 1995-96 жж. - «Апьфа-Банк» ЕАБ ақпараттық-талдау басқармасының бастығы, Басқарма төрағасының міндетін атқарушы, Басқарма төрағасының орынбасары. * 1996 ж. - Орталық Азия қаржыинвестициялық компаниясының басқарушысы. 1996-97 жж. - «Семей Қалалық Акционерлік Банкі» ААҚ Басқарма төрағасының орынбасары. * 1997-98 жж. - «Семей Қалалық Акционерлік Банкі» ААҚ филиалының директоры (Алматы қаласы). * 1998-2001 жж. - «Сөмей Қалалық Акционерлік Банкі» ААҚ филиалының директоры (Астана қаласы). * 2001 ж. - «ИртышБизнесБанк» ААҚ атқарушы директоры («Семей Қалалық Акционерлік Банкі» «ИртышБизнесБанк» болып қайта құрылған соң). * 2001-02 жж. - «Сеймар» ААҚ Басқарма төрағасы. * 2002 ж. - «ИртышБизнесБанк» ААҚ Басқарма төрағасының міндетін атқарушы. * 2002 жылдан - «Альянс Банк» АҚ Басқарма төрағасы («ИртышБизнесБанк» «Альянс Банк» болып қайта құрылған соң). Дереккөздер
Ерлен Тоқтағалиұлы Жангельдин

Ерлен Тоқтағалиұлы Жангельдин (1959 ж. 26 қарашада Алматы қаласында туған) - «Ұлттық процессинг орталығы» АҚ президент, экономика ғылымдарының кандидаты (1985). Білімі * 1982 ж. С.М. Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетін бітірген, экономист, саяси-экономия оқытушысы * 1985 ж. КСРО ҒА Шығыстану институтының аспирантурасын * 1994 ж. Лондон университетін (Ұлыбритания) бітірген, қаржы магистрі. Өмірбаяны * 1986-90 жж. - ҚазКСР СІМ баспасөз және ақпарат бөлімінің екінші хатшысы, хаттама бөлімінің екінші хатшысы, сыртқы экономикалық байланыстар бөлімінің бірінші хатшысы. * 1990-91 жж. - ҚазКСР Министрлер кеңесінің Іс басқармасы сыртқы байланыстар бөлімінің жетекші маманы. * 1991-92 жж. - ҚР Президенті мен Министрлер Кабинеті Аппаратының сыртқы байланыстар бөлімінің референті, аға референті, кеңесшісі. * 1993-94 жж. - Лондон университетінің студенті. * 1995-96 жж. - ЕҚҚЦБ банкирі (Лондон). * 1997 ж. - «ТұранБанкі» ЖАҚ Басқарма төрағасының орынбасары міндетін атқарушы, «Эксимбанк» ЖАҚ Басқарма төрағасының 1-ші орынбасары. * 1998 ж. - «Global Kazkommerts» инвестициялық банкі» ЖАҚ Басқарма төрағасының орынбасары міндетін атқарушы. * 1998-2000 жж. - «Орталық-Азия ынтымақтастық және даму банкі» ЖАҚ вице-президенті. * 2000-03 жж. - ҚР Ұлттық банкі төрағасының орынбасары. * 2003-04 жж. - «Процессинг орталығы» ЖАҚ Басқарма төрағасы. * 2004 жылдан - «Ұлттық процессинг орталығы» АҚ президенті. Ғылыми жұмыстары * Халықаралық экономикалық қатынастар мәселелері бойынша ғылыми мақалалар мен жинақтардың авторы. Жеке қасиеттері * Жұмыстағы негізгі ұстанымы: «Біліктілік». * Іскер адамның бойындағы құнды қасиеттер: «Адалдық және міндеттілік». * Қазақстан қаржы аясына талдау: «Біздің болашағымыз жарқын, бірақ жолымыз иір-қиыр (Конфуций)». Дереккөздер
Тимур Ризабекұлы Исатаев

Тимур Ризабекұлы Исатаев (1969 ж. 12 шілдеде Көкшетау қаласында туған) - «АТФ Банк» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. Білімі * 1991 ж. әл-Фараби атындағы ҚазМУ-ді бітірген, философия оқытушысы * 1993 ж. Йель университетін (АҚШ) * 2001 ж. INGBank Бизнес-мектебін бітірген, экономика магистрі. Өмірбаяны * 1993-96 жж. - Халықаралық валюта қоры атқарушы директорының кеңесшісі. * 1996-99 жж. - Қазақстандағы «ING Barings» өкілдігінің басшысы. * 1999-2001 жж. - «ABN Amro Bank Kazakhstan» ЖАҚ менеджері, Басқарма төрағасының орынбасары. * 2001-03 жж. - «Темірбанк» ААҚ Басқарма төрағасының 1-ші орынбасары. * 2003-06 жж. - «АТФ Банк» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары, төрағасы міндетін атқарушы, төрағасы. * 2006 жылдан - «АТФ Банк» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. * 2009 жылдан бері - «Kassa Nova банкі» АҚ баcқарма төрағасы. Жеке қасиеттері * Хоббиі - текшеге ату. Марапаттары * "Құрмет" ордені. Дереккөздер
Қуат Бәкірұлы Қожахметов

Қуат Бәкірұлы Қожахметов (1973 ж. 2 мамырда Алматы қаласында туған) - «Цеснабанк» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. Өмірбаяны * 1994 ж. ҚазМБА-ны бітірген, экономист. * 1994 ж. - ҚР Ұлттық банкінің банк қадағалауы департаменті банк қызметін реттеу басқармасы қаржылық талдау бөлімінің жетекші экономисі. * 1995 ж. - ҚР Ұлттық банкінің банк қадағалауы департаменті банк қызметі басқармасы нормативтік реттеу бөлімінің бас экономисі. * 1996 ж. - ҚР Ұлттық банкі банк қадағалауы департаменті № 2 банк қадағалауы басқармасы инспекциялау бөлімінің бастығы, № 1 банк қадағалауы басқармасы бастығының орынбасары. * 1998 ж. - ҚР Ұлттық банкінің банк қадағалауы департаменті методология және талдау басқармасының бастығы. * 1999 ж. - ҚР Ұлттық банкінің қызметкерлермен жұмыс департаментінің директоры. * 2001 ж. - «Цеснабанк» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары. * 2004-06 жж. - «Цеснабанк» АҚ Басқарма төрағасы. Жеке қөзқарастары * Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М.К. Ататүрік, Н.Ә. Назарбаев. * Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Әлемдік аренада беделі бар мықты демократиялық мемлекет». * Хоббиі - футбол, суда жүзу, кітаптар. * Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи кітаптар. * Үйленген. Жұбайы - Нұрмағамбетова Айсұлу Николайқызы (1974 жылы туған), үй шаруасымен айналысады. Қызы - Қожахметова Томирис Қуатқызы (1996 жылы туған). Дереккөздер