kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шабран

Шабран — Әзербайжанндағы қала, Шабран ауданының орталығы. Шабран қаласының халқы 25 515 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Шабран қаласын қамтитын аймақ негізінен таулы. Бұл аймақ құм, саз, газ және мұнай сияқты минералды ресурстарға бай. Сондай-ақ минералды бұлақтар бар. Қала Каспий теңізі жағалауынан 12 шақырым жерде, Бакуден 120 шақырым қашықтықта орналасқан. Тарихы Ежелгі дереккөздерге сәйкес, Шабран деген көне атауы ол әзербайжан тілінен аударғанда «түйе өсіруші» дегенді білдіреді. Ежелгі заманда оның тұрғындары түйе өсіріп, сауда жасаған. Шабран басқа қалалар мен ауылдардың тұрғындарын тартатын жәрмеңкелерімен танымал болған. Жәрмеңкелерде адамдар мал, құс, бал, май, ірімшік, кілемдер, жібек, жүн, фурнитура және т.б. сатып алып, сатқан. Сол алыс жылдары керуендер осында қысқа аялдап, тозған, ұзақ сапардан әлсіреген түйелерін қолжетімді бағамен сатып, демалып, содан кейін қиын сапарларын жалғастыратын. Бастапқыда V-VII ғасырларда бекініс ретінде құрылған Шабран IX-X ғасырларға қарай Ширваншахтар елінің сауда, мәдени және әкімшілік орталығына айналды. Ежелгі Шабранның орнында билеуші ​​әулеттің отбасылық қабірі табылды. Моңғол жаулап алуларының нәтижесінде қала XIII ғасырда қирады. Тек ғасырдың соңына қарай ғана қирандылардан қайта көтерілді. Қала XV ғасырдың соңына дейін өсіп, гүлденді. Сефевид-Осман соғыстары, одан кейінгі жер сілкінісі бір кездері керемет болған қаланы қиратты. 2010 жылға дейін қала Дивичи деп аталды. 1961 жылы елді мекенге қала мәртебесі берілді. Ол өзінің тарихи атауын (Шабран) 2010 жылы алды. 2019 жылы «Чыраггала» аймағы мен Шабран қаласы Мемлекеттік тарихи-мәдени қорық болып жарияланды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қазіргі Шабран қаласының аумағында бірнеше кәсіпорын жұмыс істейді, соның ішінде аудан шекарасынан тыс жерлерде өз өнімдерімен танымал кілем фабрикасы, сүт зауыты және қиыршық тас зауыты бар. Қала арқылы Баку-Ростов-на-Дону тас жолы және Баку-Мәскеу теміржол желісі өтеді. Дереккөздер
Шарур

Шарур — Әзербайжанндағы қала, Шарур ауданының орталығы. Шарур қаласының халқы 6 700 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Қала Нахшыван қаласынан солтүстік-батысқа қарай 66 км жерде, Шарур жазығында орналасқан. Тарихы Шарур тарихы әлемдегі ең көне қоныстанған аймақтардың бірі болып табылатын Нахшыван автономиялық Республикасының ежелгі және бай тарихына терең тамыр жайған. «Шарур» атауының шығу тегі ежелгі және кейбір дереккөздерге сәйкес, шумер немесе аккадтардан бастау алады, бұл аймақтың терең тарихи байланыстарын көрсетеді. Шарур маңындағы археологиялық қазбалар, мысалы, ежелгі қоныстар мен жерлеу орындары, мұнда қола және ерте темір ғасырларында-ақ дамыған мәдениеттердің болғанын көрсетеді. Бұл жерлер ежелгі Урарту мен Мидия мемлекеттерінің құрамына кірді, кейінірек Әзірбайжан аумағындағы алғашқы мемлекеттердің бірі - Кавказ Албаниясының құрамына кірді. Орта ғасырларда Нахшыван, соның ішінде Шарур, Селжүк, Әзербайжан атабегтері, Қара-қоюнлу мен Ақ-қоюнлу т.б. әртүрлі Әзербайжан мемлекеттерінің құрамына кірді. Дәл осы кезеңде көптеген мешіттер, моншалар мен көпірлер салынды, олардың бөліктерін әлі күнге дейін табуға болады. XVIII-XIX ғасырларда аймақ Ресей империясының ықпалына түсті, бұл әкімшілік құрылымның өзгеруіне және кейбір жаңғыртуларға әкелді, бірақ соған қарамастан өзінің ерекше мәдени ерекшелігін сақтап қалды. Ресей империясында қала Эриван губернаторлығының Шарур-Даралаяз ауданының әкімшілік орталығы болды және Баш-Норашен деп аталды. 1921 жылғы Мәскеу келісімі бойынша, түрік жағының талабымен бұрын Эриван губернаторлығының құрамында болған Баш-Норашен Нахичеванға қосылды. 1948 жылы қала қалалық қоныс мәртебесін алды, ал 1964 жылы 26 мамырда Владимир Ильич Лениннің құрметіне Норашеннен Ильичевскке өзгертілді. 1981 жылы Ильичевск қала мәртебесін алды, ал 1991 жылы қала ауданның тарихи атауына сәйкес Шарур деп өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Шарур айналасында кең ауылшаруашылық алқаптары бар. Қалада консерві зауыттары, Шарур теміржол стансасы орналасқан. Қалада жақында мешіт пен мұражай салынды. Сондай-ақ, екі саябақ және кинотеатр бар. Дереккөздер
Шамкир

Шамкир — Әзербайжандағы қала, Шамкир ауданының әкімшілік орталығы. Шамкир халқының саны 43 415 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Кіші Кавказдың солтүстік етегінде, Тбилиси-Евлах тас жолындағы Жагырча өзенінің жағасында орналасқан. Далляр теміржол стансасы 4 км жерде, Бакуге дейінгі қашықтық 444 км. Тарихы Әзербайжан тілінен аударғанда қала атауы «Жасыл желекпен көмкерілген жер» дегенді білдіреді. Қала атауының шығу тегі қазіргі қаладан 20 шақырым жерде, Мұхтариат ауылының маңында, VI ғасырда салынған ежелгі бекініспен байланысты. Ежелгі қала Шамкур деп аталған және үлкен Шамкир өзенінің жағасында орналасқан. Ежелгі қаланың орнында сегіз мұнарасы бар қамал болған. Өзен жағалаулары екі көпірмен байланыстырылған, олардың біреуінің қалдықтары әлі күнге дейін сақталған. VII ғасырдың ортасында қаланы арабтар басып алды. IX-XII ғасырларда Шамкир гүлденген аумақ болды. Бұл уақытта ол селжүктердің билігінде болды. Эльдгиз билігі кезінде Шамкир қайта өрлеу кезеңін бастан кешірді. XIII ғасырда ежелгі қалаға моңғолдар қанды соғыстар әкелді. 1803 жылы Шамкир Ресей мемлекетінің құрамына кірді. 1920 жылдары қала аумағы неміс Аннино колониясымен біріктіріліп, нәтижесінде қаланың жаңа атауы пайда болды. 1937 жылы ол Шамхор деп өзгертілді. Тек 1991 жылы ғана оның тарихи атауы қалпына келтірілді. Қала мәртебесі 1944 жылы берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада коньяк және шарап зауыты, жергілікті өнеркәсіп кешені және көптеген кәсіпкерлерге тиесілі орындар орналасқан. Қалада тарихи мұражай, мешіт және кинотеатр бар. 2014 жылдан бастап жыл сайын марқұм ойыншы Вукар Хешимовтың құрметіне әлемдік деңгейдегі шахмат турнирі өткізіліп келеді. Шамкирде негізінен Көлік министрлігі басқаратын ірі қалалық көлік жүйесі бар. Шамкирде ауыл шаруашылығы саласы жақсы дамыған. Республикадағы барлық жылыжайлардың жартысы осы аймақта орналасқан. Бұл жылыжайларда өсірілген көкөністер, жемістер мен жидектер негізінен Ресейге және басқа елдерге экспортталады. Қазіргі Шамкирдің туризм индустриясын дамытуға үлкен әлеуеті бар. XIX ғасырда салынған неміс отаршыларының тұрғын үйлері, шіркеу және басқа да бірнеше құрылыстар бүгінгі күнге дейін сақталған. Неміс отаршылары салған көшелердің бойында ғасырлар бойы өсіп келе жатқан шынар ағаштары өседі. Мұнда көптеген саябақтар мен жер асты каналдары орналасқан. Хеммель мен Вохрер отбасылары мұнда шарап жасауды дамытудың алғашқы бастамаларын жасады. Жақында қала XIX ғасырда неміс отаршылары салған көшелерінің нәтижесінде ашық аспан астындағы мұражай мәртебесін алды. Әрбір үйдің терең, кең жертөлесі және бөлмелер мен қосалқы бөлмелердің ыңғайлы орналасуы бар. Барлық ғимараттар мен тұрғын үй құрылыстары готикалық стильде салынған және туристердің қызығушылығын тудырады. Дереккөздер
Шахбуз

Шахбуз — Әзербайжанндағы қала, Шахбуз ауданының орталығы. Шахбуз қаласының халқы 3 100 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Нахшываншай өзені бойында, Нахшыван теміржол стансасынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км жерде орналасқан. Тарихы Қала маңынан Низамидің «Фархад пен Ширин» поэмасының кейіпкерінің атымен «Фархадтың үйі» деп аталатын қызықты ескерткіш табылды. Шын мәнінде, бұл ерекше көрінісі бар ежелгі қоныс: таудың тас қабырғасына «верандасы» бар төрт бөлме ойылып жасалған. Археологтар ежелгі билеушінің атымен аталған «Шахпур» бекінісінің қирандыларын да тапты. Бұл атау кейіннен «Шахбуз» сөзіне айналған деп есептеледі. Экономика Қалада авторемонт, шарап және минералды су зауыттары жұмыс істейді. Дереккөздер
Ливер шұжығы

Ливер шұжығы — қайнату немесе бланширлеуден өткен еттен жасалған фарш негізінде дайындалатын шұжық. Консистенциясы жақпаға ұқсас келеді, түсі сұр немесе сарылау. Оның жоғарғы (жұмыртқа мен бауырдан), бірінші (кәдімгі, ақуызды, қоян етінен, мипалаудан), екінші (шпик қосылған) және үшінші сорттары бар. Шұжыққа кіретін субпродуктыларды 2—3 сағат, сіңірлерді 5—6 сағат пісіретін. Ливер шұжығынығ ысталған түрін қайнатқаннан кейін 24 сағатқа ыстауға қойған. Дереккөздер
Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)

2022 жылғы футболдан әлем біріншілігінің финалдық кездесуі. 2026 жылы 19 шілдеде АҚШ-тың Нью-Джерси қаласында өтеді. Матч Детальдар Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026™]
(1118) Ганския

(1118) Ганския — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 29 тамызында Сергей Иванович Белявский және Николай Иванов Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Орыс астрономы және геодезисі Алексей Павлович Ганскийдің (1870–1908) құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1119) Эвбея

(1119) Эвбея — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 27 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Грекияның Эвбея атты аралы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1101—1200)
(1218) Астер

(1218) Астер — Негізгі белдеуге жатқызылатын кішігірім астероид. Оны 1932 жылдың 29 қаңтарында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Қашқаргүл өсімдігінің латынша атау нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1219) Бритта

(1219) Бритта — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1932 жылдың 6 ақпанында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1208) Троил

(1208) Троил — Юпитердің орбитасына саятын траекториямен айналып жүрген астероид. Ол L 5 Лагранж нүктесінде орналасады, яғни Юпитердің артынан жүріп қозғалады. Оны 1931 жылы 31 желтоқсанда Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гомер жырларындағы Троя патшасы Приамның ұлы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1209) Пумма

(1209) Пумма — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1927 жылдың 22 сәуірінде Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс астрономы Альбрехт Карштедтің ұсынысы бойынша, өз жиеніне қатысты қолданған лақап аты осы астероидқа берілді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1229) Тилия

(1229) Тилия — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 9 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Жөке ағаштарының латынша атау нұсқасымен аталды. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
(1228) Скабиоза

(1228) Скабиоза — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 5 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Қотырот өсімдігінің латынша атау нұсқасымен аталды. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
(1227) Гераниум

(1227) Гераниум — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 5 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Қазтамақ өсімдігінің латынша атау нұсқасымен аталды. Райнмут (1227) мен (1234) аралығындағы астероидтарға атау таңдағанда, олардың бірінші әріптерін өз әріптесі Г. Стракенің есіміне сәйкестендіруді мақсат тұтты: * Geranium — (1227) Гераниум * Scabiosa — (1228) Скабиоза * Tilia — (1229) Тилия * Riceia — (1230) Рицея * Auricula — (1231) Аврикула * Cortusa — (1232) Кортуза * Kobresia — (1233) Кобрезия * Elyna — (1234) Элина Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300) * Акростих
(1226) Голия

(1226) Голия — Негізгі белдеуге жатқызылатын металды астероид. Оны 1930 жылдың 22 сәуірінде Хендрик ван Гент Йоханнесбург обсерваториясында ашты. Голланд астрономы және математигі Якобус Голиустың құрметіне орай аталды. Ол 1633 жылы Лейден обсерваториясының негізін қалаған болатын. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1223) Неккар

(1223) Неккар — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 6 қазанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гейдельберг қаласын қиып, Рейнге құятын Неккар өзені құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1220) Крокус

(1220) Крокус — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1932 жылдың 11 ақпанында Карл Вильгельм Райнмут Гейдельберг обсерваториясында ашты. Запырангүл өсімдігінің латынша атау нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
Бессарабка

Бессарабка — Молдова Республикасындағы қала, Басарабка ауданының әкімшілік орталығы. Бессарабка қаласының халқы 2026 жылы 12 500 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Кишиневтен 101 км қашықтықта, Когильник және Ларга өзендерінің жайылмасында, Украинамен шекаралас жерде орналасқан. Республиканың оңтүстік-шығысындағы маңызды теміржол торабы болып табылады. Тарихы Бастапқыда қазіргі қаланың орнында билеуші империялық әулеттің атымен аталған Романовка еврей қонысы пайда болды. Олар өздеріне тиесілі егістік жерлерде егіншілікпен айналысты. Бірақ 1866 жылы олардың жер құқығы жойылған кезде, олар басқа табыс көздерін іздей бастады. Жергілікті халықтың бір бөлігі шарап жасаушыларға бейімделді. Кейбір тұрғындар қолөнермен айналыса бастады, ал кәсіпкерлігі жоғарылары бизнеспен айналыса бастады. 19 ғасырдың аяғында Романовкада 1622 жергілікті тұрғын болды, оның ішінде 1142 еврей. Синагога мен намаз мектебі ашылды. Сол уақытта бір сыныпты алғашқы земство мектебі ашылды. 20 ғасырдың басында ауылдың жанында теміржол вокзалының құрылысы басталды, бұл Романовканың қарқынды дамуына айтарлықтай әсер етті. 1913 жылы Романовкада екі бу диірмені және өзара көмек қоры жұмыс істеді. Он жылдан кейін ол бастауыш мектебі, дәріханасы және көптеген дүкендері бар үлкен ауыл болды. Сол кезде онда 690 үй болған. 1941 жылдың көктемінде Одесса аудандық кавалериялық корпусының әскери қолбасшылығы Романовкада орналасқан. 1957 жылдың қыркүйегінде аумақтық және әкімшілік өзгерістер болды. Нәтижесінде Романовка және жақын маңдағы Гейнрихсдорф елді мекені (бұрынғы неміс колониясы) бірыңғай елді мекенге — Бессарабка қаласына біріктірілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада үш коммерциялық банктің және бір сақтандыру компаниясының филиалдары бар. Заңгерлік кеңес беру қызметтерін төрт консалтингтік орталық көрсетеді. Қалада 200-ден астам шағын және орта кәсіпкер жұмыс істейді. Білім беру жүйесіне төрт балабақша, бір орта мектеп және үш лицей кіреді. Денсаулық сақтау жүйесінде екі аурухана, бір емхана және жедел жәрдем стансасы бар. Қалада екі спорт клубы бар: әртүрлі халықаралық турнирлерге қатысқан «Локомотив» футбол клубы және әртүрлі халықаралық турнирлерге қатысқан ««Дрем-Тим»» баскетбол клубы. Дереккөздер
Сақақұдық

Сақақұдық — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Сақа (зат есім) және құдық (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. Көне түркі тілінде сақа «тау етегі» мағынасын береді. Мағынасы «тау етегіндегі құдық». Дереккөздер
Сарышаған (құдық)

Сарышаған — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Сары (сын есім) және тас (зат есім) сөздерінің бірігуінен жасалған. Шаған – «тік жарлы, құламалы құз» мәнін береді. Мағынасы «жалпақ не сары түсті тік жарлы төбе маңынан қазылған құдық» болуы мүмкін. Дереккөздер
Вадул-луй-Водэ

Вадул-луй-Водэ — Молдовадағы қала, Кишинев муниципиясының құрамына кіреді. Қала халқы 5 700 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Қала Днестр өзенінің оң жағалауында, Кишиневтен 18 км жерде орналасқан. Қала дәстүрлі бальнеологиялық шипажай аймағы болып табылады. Тарихы Бұл аймақ туралы ақпаратты 1432 жылға дейінгі шежірелерден табуға болады. Сол кезде Днестр арқылы қазіргі қала ішінде Молдова княздігінің иесі Ұлы Стефанның әскері өтті. Түрік әскерін жеңгеннен кейін, олар өзен өткелінде шағын қоныс құрып, оны Вадул луй Стефан Водэ деп атады. Бірақ қоныс атауы кейінгі кезеңдерге – 1732, содан кейін 1774 жылдарға жатады. 1913 жылға дейін біраз уақыт бойы ауыл Меренский болысының құрамына кірді. Содан кейін қоныс Будешти болысына берілді. Кеңес дәуірінде аттас ауданның орталығы болды. Ол 1960 жылдары шипажай ретінде дами бастады. Сол кезде оның аумағында екі темір-бетон зауыты салынды. Ауылға 2005 жылы қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қаланың негізгі экономикалық қызметі — демалыс аймағының бальнеологиялық (денсаулық сақтау және оңалту) нысандарына қызмет көрсету. Қазіргі уақытта қалада жеті сауда нүктесі және екі базар бар: ауылшаруашылық базары және құрылыс материалдары базары. Қаланы Кишинев муниципиясымен байланыстыратын көлік инфрақұрылымы бар. Көршілес елді мекендермен байланыс Днестр су жолы және республикалық және жергілікті маңызы бар жолдар арқылы жүзеге асырылады. Бастауыш мектеп, лицей, музыка және спорт мектебі, оқушылардың шығармашылық орталығы, балабақша, емхана, аурухана, екі кітапхана, қоғамдық орталық, этнографиялық мұражай және әскери даңқ мұражайы бар. Көрікті жерлері Қалада екі мұражай, этнографиялық және Әскери Даңқ мұражайлары туристер үшін ашық. Әулие Диметрий шіркеуі, Жеңіс мемориалы, қаланың ескі бөлігінде ежелгі ғимараттар сақталған. Вадул-луй-Водэ шипажайы туристерге әртүрлі демалыс түрлерін ұсынады: балық аулау, Днестрде рафтинг, атпен және велосипедпен серуендеу, скутер мен катамаранмен серуендеу, яхталар мен қайықтармен өзен круиздері т.б. Дереккөздер
Жеті (фильм)

{{Кино Алайда, ол соңғы екі мәйіттің қайда екенін көрсету үшін детективтердің тек онымен бірге қала сыртындағы белгісіз жерге баруын талап етеді. Ол жерге жеткенде, курьер Миллстің атына жіберілген жұмбақ қорапты әкеледі. Қораптың ішінде не барын білген Сомерсет шошып кетеді. Джон Доу Миллстің жүкті әйелі Трейсиді «Қызғаныш» (Envy) күнәсі үшін өлтіргенін мойындайды. Енді жоспарын аяқтау үшін оған Миллстің «Ашу» (Wrath) үстінде өзін өлтіруі керек екенін айтып, оны арандатады. Фильм психологиялық тұрғыдан ауыр, драмалық финалмен аяқталады. Рөлдерде * Брэд Питт — Дэвид Миллс: ізгі ниетті, бірақ қызуқанды кісі өлтіру бөлімінің детективі * Морган Фримен — Уильям Сомерсет: өз жұмысынан көңілі қалған ардагер полиция лейтенанты * Гвинет Пэлтроу — Трейси Миллс: детектив Миллстің жары * Ричард Раундтри — Мартин Тэлбот: округтік прокурор * Р. Ли Эрми — полиция капитаны: детективтердің қатал басшысы * Джон К. Макгинли — Калифорния: SWAT арнайы жасағының жетекшісі * Кевин Спейси — Джон Доу: жеті өлімші күнәні негізге алған сериялық кісі өлтіруші Ескертпелер Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Сақиналар әміршісі: Екі қамал

Сақиналар әміршісі: Екі қамал — режиссер Питер Джексонның 2002 жылы жарық көрген фэнтези жанрындағы шытырман оқиғалы фильмі. Бұл Дж. Р. Р. Толкиннің «Сақиналар әміршісі» романының екінші бөліміне негізделген трилогияның екінші туындысы. Фильм желісі алдыңғы бөлімдегі оқиғалардан кейін бірден жалғасады. Сақина бауырластығының мүшелері бірнеше топқа бөлінеді: Фродо Бэггинс пен Сэмвайс Гэмджи Билік сақинасын жою үшін Мордорға бет алады, жол бойында оларға Сақинаның бұрынғы иесі — құбыжыққа айналған Голлум жолбасшы ретінде қосылады. Сонымен қатар, Арагорн, Леголас және Гимли Саруманның әскері ұрлап кеткен Мерри мен Пиппинді құтқаруға аттанып, Рохан патшалығының тағдыры үшін шешуші Хельм ойпатындағы шайқасқа қатысады. «Сақиналар әміршісі: Екі қамал» фильмін қаржыландырумен және таратумен американдық New Line Cinema студиясы айналысты. Дегенмен, фильмнің түсірілімдері мен монтаждау жұмыстары толығымен Питер Джексонның отаны — Жаңа Зеландияда өтті. Фильмнің әлемдік премьерасы 2002 жылы 5 желтоқсанда Нью-Йоркте өтті. Алғашқы прокат кезінде фильм бүкіл әлем бойынша 936 миллион доллардан астам қаражат жинады. Бұл көрсеткіш оны 2002 жылдың ең табысты туындысы, сондай-ақ шыққан уақытында «Титаник» пен «Хәрри Поттер мен Пәлсапа тас» фильмдерінен кейінгі тарихтағы үшінші ең кассалық фильм етті. Кейінгі қайта көрсетілімдерден кейін фильмнің жалпы түсімі 951 миллион долларға жетті. } Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Аяққамыс (Қарағанды облысы)

Аяққамыс — Қарағанды облысының Шет ауданының түйіскен жерінде орналасқан елді мекен, тарихи қоныс. Ол Сарыарқаның орталық бөлігіндегі ежелгі мал жайылымдары мен су көздерінің бойында қалыптасқан. Географиялық орны Аяққамыс облыс орталығы Қарағанды қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Рельефі жазық, төбелі-белесті болып келеді. Маңында Сарысу өзенінің алабына жататын шағын жылғалар мен маусымдық көлшіктер кездеседі. Климаты шұғыл континентті: *Қысы суық, қары аз; *Жазы ыстық әрі құрғақ. Атаудың мағынасы «Аяққамыс» топонимі екі сөзден тұрады: «аяқ» (соңы, шеті, төменгі бөлігі) және «қамыс». Бұл атау әдетте өзеннің аяғындағы немесе үлкен қамысты алқаптың шетінде орналасқан жерлерге беріледі. Халық арасында бұл жерді сулы, қамысы қалың өңірдің шеткі нүктесі деп есептеген. Тарихы Аяққамыс төңірегі ежелден көшпелі қазақ руларының, оның ішінде Арғын тайпасының (Қуандық, Сүйіндік бұтақтарының) жаз жайлауы мен күзек қоныстары болған. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін бұл жерлер ұжымшарлардың (колхоз) мал жаю учаскелері ретінде пайдаланылды. Қазіргі уақытта мұнда негізінен мал шаруашылығымен айналысатын жеке қожалықтар мен қыстаулар орналасқан. Халқы Елді мекендегі халық саны тұрақсыз. Негізгі тұрғындары — мал шаруашылығымен айналысатын отбасылар. Соңғы жылдары ірі елді мекендерге көшу үрдісіне байланысты халық саны азайған. Көрікті жерлері Аяққамыс маңында ежелгі қорымдар мен тас мүсіндердің қалдықтары кездесуі мүмкін, себебі бұл аймақ Орталық Қазақстанның тарихи дәліздерінің бірі болып табылады. Дереккөздер мен сілтемелер: *Қазақстанның жер-су аттары сөздігі. — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2005. *Қарағанды облысының топонимикалық картасы. Ресми анықтамалық мәліметтер. *Сарыарқа энциклопедиясы. — Қарағанды, 2006. *ҚР Ұлттық статистика бюросының елді мекендер бойынша мәліметтері.
IMDb нұсқасы бойынша 250 үздік фильм

IMDb нұсқасы бойынша 250 үздік фильм — IMDb сайтына тіркелген келушілер картиналарға қойған бағалар негізінде қалыптасатын әлемдегі ең үздік көркем фильмдердің тізімі. Негізгі жалпы тізімнен басқа, Imdb-де жанрлар, онжылдықтар және дауыс берушілердің жасы мен жынысы бойынша жеке рейтингтер жасалады. Сондай-ақ, «IMDb бойынша ең нашар 100 фильм» рейтингі, сондай-ақ «IMDb бойынша ең жақсы 250 серия» рейтингі бар. Санау формуласы Фильмдер рейтингін есептеу келесі формула бойынша шынайы байес бағасы негізінде жүргізіледі: : қайда: * W — соңғы рейтинг; * V — фильмге берілген дауыстар саны; * M — рейтингке қосу үшін ең аз дауыс саны; * M = 25 000; * R — фильмнің орташа бағасы (он балдық шкала бойынша); * C — барлық фильмдердің орташа бағасы. Бұл тек тұрақты дауыс беретін IMDb сайтына тіркелген келушілердің дауыстарын ескереді. 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай Режиссерлер бойынша Тізімде келесі режиссерлердің фильмдері жиі кездеседі: * Кристофер Нолан - 8 фильм. * Стэнли Кубрик, Мартин Скорсезе, Стивен Спилберг — 7 фильм. * Акира Куросава - 6 фильм. * Квентин Тарантино, Билли Уайлдер, Альфред Хичкок, Чарли Чаплин — 5 фильм. * Ли Анкрич, Серджо Леоне, Хаяо Миядзаки — 4 фильм. * Брэд Берд, Дени Вильнёв, Питер Джексон, Пит Доктер, Клинт Иствуд, Фрэнсис Форд Коппола, ағайынды Коэн, Джеймс Кэмерон, Ридли Скотт, Дэвид Финчер — 3 фильм. Өндіріс елдері бойынша Түпнұсқаның негізгі тілі бойынша Жақшада жалпы статистикаға енгізілген үнсіз фильмдер сәйкес тілде түпнұсқа интертитрлер саны көрсетілген Жанр бойынша Тағы қараңыз * Sight & Sound сауалнамалары (1952 жылдан бері жүргізіліп келеді) * AFI бойынша 100 жылдағы ең жақсы 100 америкалық фильм * BFI бойынша 100 жылдағы ең жақсы 100 Британдық фильм * BBC ХХІ ғасырдағы ең керемет 100 фильмі * Америкалық кино өнері институтының рейтингі * Ең көп ақша тапқан фильмдердің тізімі Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * * * *
Күлжан Әуезова

Күлжан Әуезова (29 мамыр 1929 жыл, Қазақстан, Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылы – 26 ақпан 2006 жыл, сонда) — сауыншы, еңбек ардагері. Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973). «Ардақты ана» құрметті атағының иегері.[https://old.syrboyi.kz/tagilim/30826-balbarma-beren-bolmys-kenen-keude.html] Өмірбаяны Күлжан Әуезова 1950 жылдан бастап Сырдария ауданындағы «Жеңіс» ұжымшарының фермасында сауыншы болып еңбек етті. Еңбек жолының алғашқы жылдарынан-ақ жоғары нәтижелерімен көзге түсті. 1957 жылы социалистік жарыс барысында 20 бас сиырдың әрқайсысынан 3 мың литр сүт сауып, үздік көрсеткішке қол жеткізді. Осы жетістігі үшін «Жамбыл» ұжымшарының сауыншысы Әуезова Күлжанның есімі ауданның «Құрмет кітабына» енгізілді. 1958 жылы өткен облыстық байқауда «Облыстың ең үздік сауыншысы» атағын жеңіп алды. Отағасы екеуі бірлесе отырып, жыл сайын әр сиырдан орта есеппен 3150 литр сүт сауып, еңбек рекордын орнатты. Еңбек жолында жас сауыншылардың бірнеше буынын тәрбиелеп, оларға кәсіби тәлім-тәрбие берді, өнегелі өмір жолын көрсетті.[https://old.aqmeshit-aptalygy.kz/tanim/9018-ozat-sauynshy.html] 1962 жылы Мәскеу қаласында өткен КСРО тұтынушылар кооперациясы өкілдерінің VI съезіне делегат болып қатысты. Қоғамдық қызметі 1971–1975 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. Марапаттары мен атақтары * Ленин ордені (1960) * Еңбек Қызыл Ту ордені (1963) * «Құрмет белгісі» ордені (1966) * Бірнеше медальдардың иегері * Қазақ КСР ауыл шаруашылығының еңбек сіңірген қызметкері (1973) * «Ардақты ана» құрметті атағы Ескерткіштері 2019 жылы Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Бесарық ауылында Күлжан Әуезованың құрметіне ескерткіш белгі орнатылды. Дереккөздер
Ғалым Махмұтбайұлы Әміреев

Ғалым Махмұтбайұлы Әміреев (18 ақпан 1970 жыл, Қазақстан, Қызылорда қаласы, Тасбөгет кенті) — мемлекет және қоғам қайраткері. Білімі 1993 жылы Ресей Федерациясындағы Тверь мемлекеттік университетін, 2000 жылы Мәскеу мемлекеттік экономика, статистика және информатика университетін, 2003 жылы Қызылорда қаласындағы жоғары оқу орындарының бірін бітірген. Еңбек жолы 1991–2001 жылдары «Фарид» акционерлік қоғамында брокер, «Қызмет» акционерлік қоғамында менеджер, Қызылорда қаласының шағын бизнесті қолдау орталығында менеджер, «Пульс Қызылорда» жарнамалық агенттігінің директоры қызметтерін атқарды. 2001–2002 жылдары Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігінде жетекші және бас маман болды. 2002–2011 жылдары Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде бас маман, бөлім бастығы, басқарма басшысы, департамент директоры қызметтерін атқарды. 2011–2013 жылдары «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамының департамент директоры болды. 2013–2016 жылдары Қызылорда облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2016–2019 жылдары Жаңақорған ауданының әкімі болды. 2019–2020 жылдары облыс әкімі аппаратының жетекшісі, сондай-ақ «Байқоңыр» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының тәуелсіз директоры қызметтерін атқарды. Парламенттегі қызметі 2021–2023 жылдары Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII шақырылымының депутаты болды. Дереккөздер
Нұридин Егенбердіұлы Әмитов

Нұридин Егенбердіұлы Әмитов (1 қаңтар 1968 жыл, Қазақстан, Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы) — дәрігер, денсаулық сақтау саласының ұйымдастырушысы. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2006). Білімі 1993 жылы Алматы медициналық институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті), 2013 жылы Қызылорда университетін (Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті), 2021 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің магистратурасын бітірген. Еңбек жолы 1994–2002 жылдары Қызылорда облыстық ауруханасында (қазіргі Қызылорда облыстық медициналық орталығы) дәрігер-хирург болып еңбек етті. 2002–2009 жылдары жедел хирургия және жоспарлы хирургия бөлімшелерінің меңгерушісі қызметін атқарды. 2009–2018 жылдары Қызылорда облыстық медициналық орталығы директорының орынбасары болды. 2018–2023 жылдары осы орталықтың директоры қызметін атқарды. 2023 жылдың қазан айынан бастап Қызылорда қалалық көпбейінді ауруханасының бас дәрігері.[https://kyzylorda-news.kz/densawlyq/nuridin-aemitov-halykhtyng-senimi-uelken-zhauapkershilik-zhuektejdi-19-06-2023][https://aqmeshit-aptalygy.kz/densaulyq/nuridin-aemitov-koepbejindi-oblystyq-awrwhananyng-bas-daerigeri-daerigerge-alghys-ajtyp-syj-zhasawdyng-qazheti-zhoq-2961/] Қоғамдық қызметі Қызылорда облыстық мәслихатының VI шақырылымының (2016–2021), VII шақырылымының (2021–2023), VIII шақырылымының (2023 жылдан) депутаты. Марапаттары мен атақтары * Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ісінің үздігі (2006) * «Парасат» ордені (2020) * Бірнеше мемлекеттік медальдің иегері * Жаңақорған ауданының құрметті азаматы (2022) Дереккөздер
Шаруашылық қалашығы

Шаруашылық – көне қала орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Талас ауданы, Сәду Шәкіров ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 км жерде орналасқан. Сипаты 1949 жылы Л.И. Ремпель жетекшілік еткен экспедиция ашып, алғаш зерттеу жұмысын жүргізген. Қаланың орны солтүстіктен оңтүстікке қарай 400 м-ге, батыстан шығысқа қарай 300 м-ге созылып жатқан, биіктігі 3 м төбешік тәрізді. 2000 жылы К. Байпақов жетекшілік еткен экспедиция қазба жұмыстарын жүргізгенде қыш ыдыстар қалдықтары көптеп табылды. Зерттеу барысында қала VII-XIII ғасырларда сауда орталығы болғаны анықталды. Дереккөздер
Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026

Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026 — УЕФА ұйымдастыратын футзалдан құрлықтық турнир. Турнирдің финалдық кезеңін Латвия, Литва және Словения қабылдайды. Финалдық кезең ойындары 2026 жылғы 21 қаңтар мен 7 ақпан аралығында өтті. Финалдық кезеңде 16 құрама қатысатын екінші чемпионат. Бұған дейін финалдық кезеңге 12 команда қатысатын. Сонымен қатар 2022 жылдан бастап турнир екі жылда бір рет емес, төрт жылда бір рет өткізіледі. Жаңа форматтағы алғашқы футзал Еуросын 2022 жылы Нидерланд қабылдады. Тарихы Турнирді қабылдаушы елдер 2023 жылғы 2 желтоқсанда Гамбургте өткен УЕФА Атқарушы комитетінің отырысында 2026 жылғы Футзалдан Еуропа чемпионатын өткізу құқығы Латвия мен Литваға берілді. Бұл екі ел футзалдан Еуропа чемпионатын алғаш рет екі ео бірлесіп өткізетін қожайындар атанды. Латвия және Литва футбол федерациялары үшін бұл ұлттық құрамалар деңгейіндегі ересектер арасындағы алғашқы ірі УЕФА турнирі. 2025 жылдың 27 маусымында УЕФА Атқарушы комитеті турнирді өткізуші елдер қатарына Словенияны үшінші мемлекет ретінде қосты. Турнир қожайындары Латвия мен Литваның заңнамасы бойынша өз аумағында Беларусь командаларының қатысуымен етін матчтарды ұйымдастыруға тыйым салынған. Турнирдің бейтараптығын сақтау және кедергісіз өтуін қамтамасыз ету мақсатында УЕФА ұйымдастырушы ретінде (2018 жылғы Еуропа чемпионатын өткізген) және инфрақұрылымы дайын болғандықтан Словенияны таңдады. Словения құрамасы автоматты түрде C тобына орналастырылды. Беларусь құрамасы ойындарын Словения аумағында өткізу үшін міндетті түрде C немесе D тобына түсетін болды. Ареналар * 🇱🇻 «Арена Рига» (Рига, Латвия). Бұл спорт кешені бұған дейін 2019 жылғы 19 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатын және 2022 жылғы Футзалдан Чемпиондар лигасының финалдық кезеңін қабылдаған. A тобының барлық ойындары және бір ширек финал. * 🇱🇹 «Жальгирис Арена» (Каунас, Литва). Литваның екінші үлкен қаласындағы арена 2021 жылғы Футзалдан Әлем чемпионатының 22 ойынын (оның ішінде ашылу матчы мен финалды) өткізген. B тобының барлық ойындары және бір ширек финал. * 🇸🇮 «Стожице» аренасы. C және D топтарының ойындары, екі ширек финал, жартылай финалдар, үшінші орын үшін матч және финал. Турнирдің негізгі бөлігі осында өтеді. * 🇸🇮 «Тиволи» аренасы. Топтық кезеңнің соңғы турындағы қатар өтетін екі матчты қабылдайды. Елдер бойынша турнир жеңімпаздары Қатысушы елдер Турнирдің іріктеу кезеңіне 44 ұлттық құрама қатысты. Іріктеуден өткен 16 команда 4 топқа бөлініп финалдық кезеңде ойнайды. Топтық кезең А тобы В тобы С тобы D тобы Плей-офф ойындары Ширек финал Жартылай финал Финал Дереккөздер
Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026 (құрамалар)

Футзалдан Еуропа чемпионаты 2026 (ағылш. UEFA European Futsal Championship) — УЕФА ұйымдастыратын футзалдан құрлықтық турнир. Турнирдің финалдық кезеңін Латвия, Литва және Словения қабылдайды. Финалдық кезең ойындары 2026 жылғы 21 қаңтар мен 7 ақпан аралығында өтті. Финалдық кезеңде 16 құрама қатысатын екінші чемпионат. Бұған дейін финалдық кезеңге 12 команда қатысатын. Сонымен қатар 2022 жылдан бастап турнир екі жылда бір рет емес, төрт жылда бір рет өткізіледі. Жаңа форматтағы алғашқы футзал Еуросын 2022 жылы Нидерланд қабылдады. Франция Дереккөздер
Темірхан Мәлікұлы Әлімқұлов

Темірхан Мәлікұлы Әлімқұлов (17 қыркүйек 1956 жыл, Қызылорда облысы, Шиелі ауданы, Тартоғай станциясы) — құрылысшы, кәсіпкер, меценат. 1975–1980 жылдары Алматы теміржол көлігі инженерлері институтын бітірген. Еңбек жолын 1974–1975 жылдары Шиелі ауданындағы №97 көлік мекемесінде жүргізуші болып бастаған. 1976–1982 жылдары Бәйгеқұм ауылындағы ПМК-47 мекемесінде тас қалаушы, кейін Шалқар станциясындағы СМП-660 «Ақтөбе-трансқұрылыс» мекемесінде учаске мастері қызметін атқарды. 1983 жылы прораб, 1984–1986 жылдары бас инженер болып жұмыс істеді. 1986–1998 жылдары Белкөл станциясындағы СМП-510 мекемесінде өндірістік-техникалық бөлімнің басшысы, мекеме басшысының өндіріс жөніндегі орынбасары, бас инженер қызметтерін атқарған. 1998 жылдан бастап «Теміржолқұрылыс» ашық акционерлік қоғамының СМП-4 құрылымдық бөлімшесінің (қазіргі «СМП-Қызылорда» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі) директоры. Қызылорда облыстық мәслихатының депутаты болған. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. Шиелі ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер
Аджықұй (құдық)

Аджықұй — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, Кендірліқиясай Үстіртінің оңтүстік батыс бөлігіндегі құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Аджы (сын есім) мен құй (зат есім) сөздердің бірігуінен жасалған гидроним. Аджы (көне түріктің сөзі) // ажы – суы ащы, бірақ мал ішуге жарамды құдықтарға қарата айтылып, солай жер атауы болып қалыптасып кеткен: Ажы Севортянның сөздігінде: «ащы, ащы су, шипалы су» делінген. Ал «Құй деген сөз көне түркі және моңғол тілдерінде құд – құды – құйы – құй болып келетін, қазіргі қазақ тіліндегі құдық деген мағынада қолданылатын сөзбен төркіндес, яғни құй сөзі жоғарыда айтылып өткен көне түбірінің бір түрі». Бірқатар түркі тілдерінде құдықты құй - кьую дейді. Ноғайша қуйы, құмықша къую, түрікменше гуйы. Құй сөзі өкеміздегі құдық атауларында сақталып қалған: Ақшақұй, Үшқұю, Сайқұй т.б. құдық атаулары кездеседі. «Құд (-ық) – құй – құйы сөздеріндегі д мен й дыбыстарының алмасып келуі түркі тілдерінде бар құбылыс. Құдық дегендегі –ық жұрнағы – етістіктен зат есім тудыратын жұрнақ». Сонда атау «суы ащы құдық» деген мағынаны білдіреді. Дереккөздер
Сыпатай қалашығы

Сыпатай – ортағасырлық қалашық. Орнасалқан жері Жамбыл облысы Меркі ауданы, Сарымолдаев ауылының оңтүстік жақ шетінде. Сипаты Алғаш рет 1940 жылы Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) тауып, зерттеген. 1977 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының экспедициясы (жетекшісі К. Байбосынов) зерттеу жүргізді. 1986 жылы ҚазҰУ археологиялық тобы (жетекшісі М. Елеуов) жоспарын түсіріп, материалдар жинастырған. Сыпатай қалашығы төрткүл түріндегі ескерткіш. Оның бұрыштары әлемнің төрт тарапынан қараған көлемі 50×50 м. Қалашықты ені 8-10 м, биіктігі 1-1,5 м үйінді жал, яғни бұрынғы бекініс қабырғалары қоршап жатыр. Зерттеу барысында құмыра, көзе, саптыаяқ, тостаған секілді сырсыз ыдыс сынықтары жинастырылған. Табылған заттай деректерге қарағанда қалашықты тұрғындары X-XII ғасырларда мекендеп, егін егумен, мал өсірумен айналысқан деп пайымдауға болады. Дереккөздер
Дүниежүзілік қан доноры күні

Дүниежүзілік қан доноры күні жыл сайын 14 маусымда атап өтіледі. Оның енгізілуі 2005 жылы Дүниежүзілік денсаулық ассамблеясының 58-сессиясында қабылданды. Бұл күн науқастар қажетті қан құю процедурасын ала алмауы салдарынан болатын алдын алуға болатын өлім жағдайларына қоғам назарын аударуға арналған, мұндай жағдайлар әсіресе дамушы елдерде жиі кездеседі. 2017 жылы тек Сахараның оңтүстігіндегі Африкада тіркелген аналар өлімінің шамамен 66 пайызы (303 000 жағдайдың 196 000-ы) осы аймақтың үлесіне тиді. Бұл аналық өлімдердің 80%-ға жуығы тікелей бес негізгі себеппен байланысты: қан кету (геморрагия), инфекция (сепсис), эклампсия, жатырдың жыртылуы (босану кезіндегі бөгелу) және түсік тастаудың асқынулары. Аналар өлімінің нақты медициналық себептері туралы сенімді ақпарат, әсіресе Сахараның оңтүстігіндегі Африкада, жеткіліксіз. Босану кезіндегі және одан кейінгі қан кету әлем бойынша барлық акушерлік өлімдердің үштен бірін құрайды және Африкада аналар өлімінің басты себебі болып табылады (31%). Дүние жүзіндегі ауыр қан кетуден болатын аналар өлімінің жартысы Сахараның оңтүстігіндегі Африкада орын алады, олардың шамамен 65%-ы босанудан кейінгі кезеңде болады. Маңыздысы — қан кету басталған сәттен бастап өлім 2 сағат ішінде орын алуы мүмкін, ал эклампсия кезінде бұл уақыт шамамен 10 сағатты, ал босану бөгелген жағдайда 72 сағатты құрайды. Сондықтан босану кезіндегі қан кетуден болатын аналар өлімінің алдын алу үшін жеткілікті және қауіпсіз қан қорына жедел қолжетімділікті қамтамасыз ету аса маңызды. 2019 жылғы коронавирус індеті (COVID-19) бүкіл әлем бойынша миллиондаған адамға әсер етіп, денсаулық сақтау саласын қоса алғанда, жаһандық деңгейде көптеген үдерістерді бұзды. ДДСҰ деректері бойынша, пандемия кезінде ұйымның алты өңірінің барлығында қан қоры 20–30 пайызға азайды. ДДСҰ-ның Африка өңірінде қан донорлығының орташа деңгейі 17%-ға төмендеп, қан тапсыру акцияларының жиілігі COVID-19 пандемиясы кезінде 25%-ға қысқарды. Сонымен қатар, қанға деген сұраныс 13%-ға төмендеді. Тағы қараңыз * Трансфузиология Дереккөздер
Вестарктика

Вестарктика , толық ресми атауы Үлкен герцогтік Вестарктика , кейінірек — Вестарктика протектораты , қазіргі таңда — Westarctica Incorporated — Антарктида аумағындағы алғашқы виртуалды мемлекет. 2001 жылғы 2 қарашада Тревис Макгенри тарапынан құрылған. Батыс Антарктидада, Мэри Бэрд жерінде орналасқан. Антарктикалық микро мемлекеттер одағына мүше. Дереккөздер
Кертті (құдық)

Кертті — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы құдық. Атаудың сөзжасамдық сипаты «Керттің – дөңес жер, тік жар, құлама жар» мағынасымен қатар, керт деген мал азығына жарамсыз бұталы жел бас өсімдік те кездеседі. Сонда атаудың мағынасы «Дөңес жерден қазылған құдық» немесе «керт өсімдігі қалың өскен жерден қазылған құдық». Дереккөздер
Қошақ (құдық)

Қошақ — Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Бозащы мен Маңғыстау түбектерінің арасындағы құдық, шығанақ. Атаудың сөзжасамдық сипаты Ел аузында «Ерте заманда салор мен ожақ рулары өзара жауласа өмір сүрген деседі. Жер мен су үшін болған көп жылғы қақтығыстардан шаршаған екі жақ бітімге келіпті, бірақ салор жағы көп кешікпей шартты бұзып, ожақ руының Қошақ есімді батырын өлтіреді. Ел жұрты батырды Сарытас шығанағына таяу жерге жерлейді, содан бері шығанақ та, сол маңдағы көне мола мен құдық та «Қошақ» деп аталады» – делінген. Ал біздің пікірімізше, атау қош (сан есім) және ақ (етістік) сөздерінің бірігуінен жасалған. Оғызша қош – «қос, екеу», ал ақ - «ағу» етістігінің қызметінде жұмсалып, тарихи тұрғыдан, су дегенді білдіреді. Сонда атау о баста қос аққан бұлақ, суға байланысты қойылған. Осындай тұжырымды Е.Қойшыбаевтың сөздігінен де кездестірдік: «екі аққан өзен". Дереккөздер
Бейбітшілік кеңесі

Бейбітшілік кеңесі (; BoP) — АҚШ президенті Дональд Трамп БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі 2025 жылғы қарашада мақұлдаған Газа секторындағы бейбітшілік жоспары аясында құрған үкіметаралық ұйым. Бастапқыда құрылым Газа секторын басқару үшін құрылды, бірақ Бейбітшілік кеңесінің жарғысында Газа секторы туралы айтылмайды, бұл Кеңестің мандаты басқа қақтығыс аймақтарына да кеңейтілетіндігінің белгісі ретінде қарастырылады. Бұл ретте БҰҰ баспасөз қызметінің 2803 қарардың қабылданғаны туралы хабарламасында осы қарармен санкцияланған Халықаралық азаматтық және күштік қатысулар 2027 жылғы 31 желтоқсанға дейін (егер Қауіпсіздік кеңесі өзгеше шешім қабылдамаса) «рұқсат етілетінін», сондай-ақ әрбір алты ай сайын прогресс туралы жазбаша есептер көзделетінін атап өтті. Сұраққа жауап бере отырып, Дональд Трамп бейбітшілік кеңесі БҰҰ-ны алмастыра алар еді деді. Жарғының жарияланған мәтініне сәйкес, Кеңестің шешімдері қатысушы және дауыс беретін мүше мемлекеттердің көпшілік дауысымен қабылданады, алайда Төраға мақұлдаған кезде күшіне енеді, ол да дауыстар тең болған кезде дауыс бере алады. Трамптың айтуынша, тұрақты мүше мәртебесін алу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде жарна қажет. 2026 жылдың қаңтарында БАҚ-тың хабарлауынша, Трамп премьер-министр Марк Карнидің Давоста сөйлеген сөзінен кейін Канаданың Бейбітшілік кеңесіне қосылуға шақыруын қайтарып алғанын жариялады. Тарихы Алғышарттары (2023—2025) Газа соғысы 2023 жылдың 7 қазанында басталды. 2025 жылға қарай халықаралық қауымдастық аймақты қалпына келтіру жолдарын іздеді. * Тамыз 2025: Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Тони Блэр газды халықаралық мандатқа беруді ұсынды. * Қыркүйек 2025: Дональд Трамп Израиль мен ішінара ХАМАС қолдаған жоспарын ұсынды. * 17 қараша 2025: БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 2803 қарарын қабылдады, бейбітшілік кеңесін БҰҰ-ның ресми органы емес, сыртқы бастама ретінде құруды құптады. Құру , 2026 жылғы 22 қаңтар]] 2026 жылдың 15 қаңтарында Дональд Трамп жобаны Truth Social әлеуметтік желісінде іске қосатынын ресми түрде жариялады. 2026 жылдың 22 қаңтарында Давостағы Бүкіләлемдік экономикалық форум алаңында Бейбітшілік кеңесінің жарғысына қол қою рәсімі өтті. Оған АҚШ президенті Дональд Трамптан басқа 19 мемлекеттің басшылары мен сыртқы істер министрлері қол қойды: құжатқа Әзербайжан, Аргентина, Армения, Бахрейн, Болгария, Мажарстан, Индонезия, Иордания, Қазақстан, Қатар, Марокко, Моңғолия, БАӘ, Пәкістан, Парагвай, Сауд Арабиясы, Түркия, Өзбекстан және Косово басшылары мен өкілдері қол қойды. Құрылымы Атқарушы кеңес Дипломатия және инвестициялар мәселелерімен айналысатын негізгі орган. Bloomberg агенттігінің хабарлауынша, ұйымның жарғысы Дональд Трамп 2029 жылы президенттік мерзім аяқталғаннан кейін де Төраға (Chairman) қызметін сақтай алатындай етіп жасалған, бұл іс жүзінде бұл қызметті өмір бойы жасайды. Құрам 2026 жылғы 17 қаңтарда жарияланды: Сондай-ақ қатысуды растады: Парагвай, Вьетнам, Өзбекстан, Марокко. Тағы қараңыз * Авраам келісімдері Дереккөздер
Манашы (құдық)

Манашы — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, солтүстік Үстірттегі құдық, жылға. «Оның басталар жерінде Манашы атты мола тұр. Ел аузындағы аңызда «Қырымның қырық батыры» жырындағы Манашы батыр моласы осы делінеді. Атаудың сөзжасамдық сипаты Атау ман (зат есім) және ащы (сын есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған гидроним. Ман – «үндіеуропалық «өзен, су», «тау» деген сөз, ал ащы – көне түркі тіліндегі ащы құдық. Сонда атаудың мағынасы «ащы сулы жылға, құдық». Дереккөздер
Үздік кастинг үшін Оскар сыйлығы

Үздік кастинг үшін Оскар сыйлығы — Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясының 2026 жылдан бастап (98-ші марапаттау рәсімінен) жыл сайын беретін марапаты. Бұл санат фильмнің актерлік құрамын жасақтаудағы шеберлікті, кейіпкерлерге сәйкес келетін орындаушыларды кәсіби деңгейде іріктеген кастинг-директорлардың еңбегін тану мақсатында құрылған. Бұл номинация — Академияның 2001 жылы «Үздік анимациялық фильм» санаты қосылғаннан бергі жариялаған алғашқы жаңа санаты. Осы санат ресми түрде бекітілгенге дейін кастинг-директорлар арасында тек Линн Сталмастер ғана (арнайы немесе құрметті) «Оскар» сыйлығын алған жалғыз маман болды. Жеңімпаздар мен номинанттар Дереккөздер
Ширван

Ширван — Әзербайжандағы республикалық бағыныстағы қала, Кура өзеніндегі айлақ. Ширван халқының саны 75 200 адамды құрайды. Географиялық сипаттамасы Ширван қаласы Кура өзенінің сол жағалауында, Ширван жазығында, Бакуден оңтүстік-батысқа қарай 134 км жерде орналасқан. Ширван арқылы республиканың оңтүстік, оңтүстік-батыс және солтүстік аймақтарын байланыстыратын автомобиль жолдары мен теміржолдар өтеді. Ажикабул көлі қаланың солтүстік шетінде орналасқан. Ширванның климаты жартылай шөлді климатқа сәйкес келеді. Жазғы температура 44°C-қа жетеді. Қысы жұмсақ. Тарихы Ширван 1796 жылғы орыс-парсы соғысынан кейін пайда болды. Генерал Валериан Зубовтың әскерлері сол жерге барып, қазіргі қаланың орнында орналасқан ауылды генерал Екатеринодерд деп атады. Бұл қоныс XIX ғасырда генерал Зубовтың есімімен аталған Зубовка атты орыс қоныстанушылары ауылы ретінде пайда болды. Жергілікті атауы Қарачухар (әзірбайжан тілінде «қара ойпат» дегенді білдіреді) болған. Парсы жорығынан кейін мұнда екі мың казак қоныстанды және оларға қажеттінің бәрімен қамтамасыз етілді. Олар өз шаруашылықтарын басқарды және қажет болған жағдайда әскери бөлімдер құруы керек болды. Ресей үкіметі Зубовканы өзен порты ретінде де қарастырды. Ресей империясы кезінде Зубовка Баку губернаторлығының Джеват уезіне қарады. 1938 жылы кеңес әкімшілігі елді мекенді қалалық үлгідегі елді мекенге айналдырды, сонымен бірге оны Әзербайжан революционері Әли Байрамовтың құрметіне Әли-Байрамлы деп атады. 1954 жылы елді мекенге қала мәртебесі берілді. 2008 жылы қала Ширван болып өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада машина жасау, жеңіл өнеркәсіп және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары, мемлекеттік аудандық электр стасасы бар. Ширван аймағы мұнай орталығы, ол бір кездері республиканың құрлықтағы сұйық отын өндірісінің айтарлықтай бөлігін қамтамасыз еткен. Мұнай мен газ өндірісі, сондай-ақ тұтастай алғанда отын-энергетикалық кешен қала экономикасының негізі болып қала береді. Бүгін де бұл сала қаланың жалпы өнімінің шамамен 90%-ын құрайды. Мұнай өнеркәсібі мен энергетика секторы қаланың интеллектуалдық әлеуеті, жоғары мәдени деңгейі және тұрақтылығы жағынан елдің жетекші қалаларының бірі ретіндегі орнында маңызды рөл атқарады. 2020 жылғы жағдай бойынша Ширванда 16 жалпы білім беретін мектеп, бір бастауыш мектеп және бір орта мектеп жұмыс істеді. Қалада сонымен қатар Ширван мемлекеттік колледжі орналасқан. Ширван музыка мектебі елдегі музыканттарды даярлауда, балалар мен жасөспірімдерге музыкалық білім беруде және халыққа мәдени қызмет көрсетуде жұмыстар атқарды. Ширван Олимпиадалық спорт кешені жұмыс жасайды. Дереккөздер
Ешкім мырза Путинге қарсы

Ешкім мырза Путинге қарсы —режиссер Дэвид Боренштейн мен қосалқы режиссер Павел Таланкиннің 2025 жылы жарық көрген деректі фильмі. Туынды Дания мен Чехияның бірлескен өндірісі болып табылады. Фильм Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан кейін Ресей мектептерінде орын алған түбегейлі өзгерістерді баяндайды. Туындыда мемлекеттік насихат пен милитаризацияның білім беру жүйесіне тигізген әсері, сондай-ақ жас ұрпақтың идеологиялық тұрғыдан өзгеруі зерттеледі. Режиссер әрі сценарист Дэвид Боренштейн мен қосалқы режиссер Павел Таланкин мектеп қабырғасындағы күнделікті өмір арқылы қоғамдағы терең саяси және әлеуметтік трансформацияны көрсетеді. Павел Таланкин Челябі облысындағы кедей кеншілер қаласы — Карабаш мектептерінің бірінде педагог-ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. Оның міндетіне жиындар, байқаулар мен ашық сабақтар сияқты іс-шараларды бейнежазбаға түсіру кірді. 2022 жылдың ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан кейін, ол америкалық режиссер Дэвид Боренштейнмен бірлесіп, оқу орнындағы насихаттың күшеюін бақылайтын деректі фильмді жасырын түрде әзірлей бастады. 2024 жылдың жазында Таланкин екі жыл бойы түсірілген материалдарды алып, Ресейден кетіп қалды, кейін сол материалдардан фильмнің соңғы нұсқасы монтаждалды. Фильмнің премьерасы 2025 жылдың 25 қаңтарында «Сандэнс» тәуелсіз кино фестивалінде өтті, онда туынды қазылар алқасының арнайы жүлдесіне ие болды. Туынды батыс сыншыларының оң пікірін алды, ал Таланкиннің отанында билікшіл бұқаралық ақпарат құралдары оны «антиресейлік» деп атап, Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
(1203) Нанна

(1203) Нанна — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 5 қазанында Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс кескіндемешісі Ансельм Фейербахтың музасы болған әйелдің құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)
(1236) Таис

(1236) Таис — Негізгі белдеуге жатқызылатын астероид. Оны 1931 жылдың 6 қарашасында Григорий Николаевич Неуймин Қырымдағы Симеиз обсерваториясында ашты. Ескендір Зұлқарнайын заманында Ежелгі Афинадағы танымал гетераның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (1201—1300)