kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Оғыз тілдері

Оғыз тілдері немесе Оңтүстік-батыс түрік тілдері - ертедегі көне түркі тайпаларының бірі - оғыздардың (кейде ғұз, ұз) тілі. Түркі тілдерінің 6 бөлікшелірінің бірі. Қазіргі заманда Батыс және Орталық Азияда, Шығыс Еуропа елдерінде тараған. Оғыз тілі көне заманда кең тараған түркі тілдерінің бірі болғанымен, бүгінде ол өлі тілдер қатарына жатады. Оғыз тілдерінің бөлікшелері Ираника энциклопедиясы мәдіметі бойынша, Оғыз тілдерінің құрамына Афшар, Әзірбайжан, Қырымлы, Ғағауыз, Қорасан түркі, Османлы, Печенег, Қашқай, Салар, Түрік, Түрікмен тілдері кіреді . Тарихы 7-8 ғ-да балбал, сынтастар бетіне жазылған көне түркі жазба ескерткіштерінің Селенга және Орхон өзендерінің бойында табылған бір тобы ( Онгин, Құтлық қаған, Күлтегін, Тониқұқ т.б.) осы көне Оғыз тілдеріне жазылғаны мәлім. Орта ғасырда пайда болған көне түркі жазба ескерткіштердің ішінде Махмұд Қашғаридың сөздігінде («Диуани лұғат ат-түрк») Оғыз тілдерінің ерекшеліктері көбірек сақталған. Оғыздар Түрік қағандығы құлағаннан кейінгі дәуірде өз мемлекетін құрып (орталығы Жаңакент), төңірегіндегі түркі тайпаларының (оның ішінде қыпшақтардың) тіліне зор ықпал жасады және бірнеше дербес тілдерджің (түрікмен, әзірбайжан, гагауз, түрік т.б.) қалыптасуына негіз болды. Оғыз тілдерінің ерекшеліктері Оғыз тілдері көне түркі тілдерінің ішінде, әсіресе қыпшақ тілдерімен өте жақын болу себебі, біріншіден, олардың төркіндестігі болса, екіншіден, ұзақ тарихи дәуірлер бойы оғыздар мен қыпшақтардың аралас-құралас бірге тұрып, біте қайнасуына байланысты. Алайда көне Оғыз тілдерінің өзіне ғана тән кейбір ерекшеліктері болған. Фонетикалық ерекшеліктері Фонетикалық ерекшеліктеріне: а) 8 қысқа дауысты фонеманың сақталуы; ә) сөз аяғындағы г//ғ дауыссыз дыбыстарының тұрақтылығы («дағ» - тау, «бәг» - бек); осы дыбыстардыңкейбір қосымшалардың құрамында түсіп қалуы («гәлән» - келген, «алан» - алған); б) сөз басындағы қатаң т, к, қ тәрізді дыбыстардың ұяңдануы («дил» - тіл, «гәл» - кел), в) бол (≥ ол) сөзінің басында б дыбысының айтылмауы т.б. Грамматикалық ерекшеліктер Грамматикалық ерекшеліктер: а) кейбір септік және көптік жалғаулардың фонетикалық редукцияға (қысқаруға, әлсізденуге) ұшырауы («адама» - адамға, «малың» - малдың, малнин; «бэрэрис» - берерміз т.б.); ә) кейбір морфологиялық форманттардың (-малы//-мэли, -мыш//-миш) сақталуы және басқаша мағынада жиі қолдануы т.б. жатады. Дереккөздер
Қызылтау (Жамбыл облысы)

Қызылтау— ерте палеолит ескерткіші. Жамбыл облысы Қаратау қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 24 км жерде. 1994 жылы Қазақстан — Ресей біріккен археологиялық экспедиция (жетекшісі А. П. Деревянко) ашқан. Мұнда шағын төбенің 15080 м алаңқайынан 157 тас құралдар табылды. Халцедоннан жасалған 68 тас құрал көбірек, 74 құрал орташа деңгейде, 15 құрал аздап қана бүлінген. Бүлінісі көбірек байқалатын құралдар арасында бастапқы тұрпат (10 дана), өзектас (15 дана), сандық тас (9 дана), леваллуа жарқыншақтары (8 дана), тісті-ойықты құралдар (10 дана), жарқыншақ (4 дана), тас тілік (2 дана) және тас жаңқа (100 дана) бар. Қызылтаудан алынған тас құралдар бұл жерді адам баласы эоплейстоцен, плейстоцен кезеңдерінде мекендегенін айғақтайды. Дереккөздер
Қыпшақ тілі

XII-XIII ғасырлар]] Қыпшақ тілі - Орта ғасырда Дешті-Қыпшақ деп аталған кең аймақ пен оған жапсарлас жатқан жерлерді мекендеген қыпшақ ру-тайпаларының тілі. Сонымен бірге ол Мәмлүк мемлекеті мен Армян колониясында, Қырым далалары мен Кавказ өлкесінде де қолданылған. Қазіргі заманда — өлі тілі болып есептеледі. Татар, башқұрт, қазақ, қарашай-балкар, құмық, ноғай, қарақалпақ және т.б. тілдердің негізі болып табылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Қыпшақ тілдері
Өрмекші-адам (мультсериал, 1994)

«Өрмекші-адам» — әлемге ең танымал мультхикаялардың бірі. 1994 жылы Fox Network студиясының жетекшілігімен жарыққа шықты. Бұл мультхикая ең алғаш АҚШ телеарналарының бірі Fox Kids-та 1994 жылы 19 қарашада көрсетілді. Қысқаша сюжеті Ғылыми көрмеде епсіз оқушы Питер Паркерді кездейсоқ радиоактивті өрмекші тістеп, сонысымен оған өзінің ерекше қабілетін сыйлайды. Ұрлықшы оның сүйікті ағасы Бенді өлтіргенде, Питер адамдарды қорғау үшін, өз мүмкіндігін сынап көрмек болады. "Неғұрлым күшің көп болса, соғұрлым жауапкершілігің де көп болу керек" деген ағасының сөздері оның мәңгі есінде қалды. Ол бетіне бетперде киген суперқаһарман − Өрмекші-адамға айналды. Осылайша ол қаланың қорғаушысына айналады. Тарихы * 1962 жылы редактор және сценарист Marvel Comics Стэн Ли "Таңғажайып Төрттіктен" кейінгі және басқа кейіпкерлерден болған сәттіліктен кейін, ол жаңа кейіпкерді ойластыра бастады. Оның сөзінше, "Өрмекші-адам" идеясы жасөспірімдердің комикстерінен туындаған және ол кейіпкердің жасөспірім болғанын қалаған. Өзінің автобиографиясында Ли осы идеяның қуат көзі "Өрмекші" журналы болғанын айтады. Сол кейіпкер басты кейіпкер болмаса да, ол қылмыскерлікпен күрескен. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Батыл жүрек

{{Кино *Қазақша дубляжының режиссері — Айжан Жамшитова *Аудармашы — Linqua Serve *Бейімдегендер — Тұрысбек Сәукетаев, Салтанат Дүнгенбаева *Жоба кеңесшісі — Сергей Пасов Музыка *«Noble Maiden Fair» — орындайтындар: Eilidh Mackenzie және Peigi Barker *«Көк аспанға өрлейін» — орындаған: Мақпал Исабекова *«Таза ауаға» — орындаған: Мақпал Исабекова *«Морду әні» — орындаған: Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай *Қазақша вокалдың режиссёрі — Денис Коноплёв *Вокал сөзін аударған — Арман Дүйсенов *Дубляж студиясы — «Cinema Tone Production» *Дыбысын реттеген студия — «Shepperton International» *Қазақ тілінде шығарған — Disney Character Voices International, Inc. Қосымша дауыстар *Аружан Тұрдахынова — Жас Мерида *Мақпал Исабекова *Төлеубек Мұхамеджанұлы Аралбай *Азамат Қанапия *Бейбіт Қамаранов — Кіші Макинтош, Қарға, Кіші Динуол, эпизод *Жасұлан Симонов — Кіші Макгаффин, Мартин, Гордон, эпизод Дереккөздер Сілтемелер * * * * *
Сөгеті (тау)

Сөгетi – Іле Алатауының шығыс сілеміндегі тау. Географиялық орны Шілік, Шарын өзендері аралығында, оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 80 – 90 км-ге созылып жатыр. Ені 15 – 20 км. Ең биік жері 1889 м. Геологиялық құрылымы Сөгетi тауы тас көмір, пермь дәуірлерінің шөгінділері мен жанартаулық (гранитті интрузиялар мен туф-лавалы эффузиялар) жыныстарынан түзілген. Жер бедері Беткейлері мен сайларында тас қорымдар мен жартастар жиі кездеседі. Таулы, шөлді, шөлейтті дала ландшафттары дамыған. Көктемгі және күзгі мал жайылымы ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Сен (Time журналы бойынша Жыл адамы)

«Сен» Time журналының ұйғаруымен 2006 жылдың «Жыл адамы» атандың. Ол Уикипедия, YouTube, MySpace, Facebook, Linux операциялық жүйе және көптеген басқа да сайттарда аты-жөнін көрсетпе, яғни аноноимді түрде қатысушы контенттерін құрған миллиондаған адамдарың еңбегін таныды.. Time мұқабасында былай делінді: Қоғамдық бейнесі «Жыл адамы» атағын алғандардың көбісі маңызды тарихи тұлғалар болғанымен, кейде белгілі бір адам тобы, кейде жансыз заттар: Компьютер («Жыл машинасы», 1992 жыл), қауіпті жағдайда тұрған, Жер («Жыл ғаламшары, 1988») осы атаққа ие болған.. Сыртқы сілтемелер * [http://www.habrahabr.ru/blog/columns/6725.html Сен Time журналы бойынша Жыл адамы атандың] * [http://www.polit.ru/news/2006/12/17/man_of_ear.html «Time»: Жыл адамы — сенсің] * [https://web.archive.org/web/20080607012955/http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2006/12/17/n_1016014.shtml Time журналы Сізді жыл адамы деп атады] * [http://news.ng.ru/2006/12/17/1166347514.html «Жыл адамы — сенсің»] * [http://news.ntv.ru/99981/ Интернет қатысушылары жаңа атаққа ие болды] Дереккөздер
Ice Bucket Challenge

The Ice Bucket Challenge, кейде ALS Ice Bucket Challenge, мұзды суды басқа төгу арқылы латерлды амиотрофиялық склероз ауру жайында ақпаратты көпшілікке таныстыру және зерттеуге қажетті қаражатты жинауға бағытталған шара. Акция 2014 жылы шілде тамыз айлары арасында әлеуметтік желілерде вирустық танымалдыққа ие болды. АҚШ-та адамдар ALS қауымдастығына, Ұлыбританияда MND (Motor Neurone Disease) қауымдастығына ақша аударды. Қазақстанда Ice Bucket Challenge қаржылары жеке қорлар мен басқа да қайырымдылық мақсаттарына жіберілді. Акция шарты бойынша адам өз басына мұздай суды құйып видеосын шығару керек. Сонымен қатар акцияға қатысушы басқа адамдарға шақырту жібере алады. Шақыртуға жауап беру үшін 24 сағат беріледі. Сол уақыт ішінде шақырылған адам мұзы бар суды құюы шарт. Одан бас тартқан жағдайда қайырымдылыққа ақша беру тиіс. Пайда болуы Суық суды басқа құя отырып қаражат жинақтау идеясы бірнеше жерде кезігеді. 2013 жылдың ортасы мен 2014 жылы "Cold Water Challenge" шаралары әлеуметтік желілерде АҚШ-тың солтүстік аудандарында кең танымал бола бастады. Шараға қатысушылар суық суға секірулері керек. Одан бас тартқан жағдайда ракты зерттеуге қаржы беру тиіс болатын. Ережелері Шақырту жіберілгеннен кейін 24 сағат ішінде акцияны жалғастыру үшін, өзі бар видео түсіруі керек. Біріншіден, шақыртуды қабыл алу үшін тұрған шелек суға мұз салады. Кейін қатысушы шелектегі суды басына төгеді. Содан соң басқа адамды шақыру құқығына ие болады. Шақырту жіберілген адам акцияға қатысады, не қайырымдылық жасауды таңдайды. Екі әрекетті де істеуге болады. Акцияның бір нұсқасында, шақырту алынған адам $10 беруі тиіс (басқа су құюмын қатар). Бас тартқан жағдайда $100 қосады. губернаторы Никки Халей ALS Ice Bucket Challenge-ге қатысуда]] ның Ice Bucket Challenge видеосы]] Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://www.alsa.org/fight-als/ice-bucket-challenge.html ALS қауымдастығы сайты]
Поршия Симпсон-Миллер

Лукреция Поршия Симпсон Миллер – (12 желтоқсан 1945 жылы дүниеге келді)- ямайкалық саясат қайраткері, Халықтық ұлттық партияның лидері (2007-2011 жылдардағы оппозицияда) және 2006 жылдың 30 наурызынан 2007 жылдың 11 қыркүйегі аралығында, 2012 жылдың 5 қаңтарынан бастап Ямайканың премьер-министрі. Ямайканың тарихындағы алғашқы әйел адам премьер-министр. Поршия Симпсон – Миллер Майамидан(АҚШ) басқару, информатика, бағдарламалау мамандығы бойынша жоғары білім алды. Екі рет қатарынан Ямайканың премьер-министрі болып сайланды. 2011 жылдың 11 желтоқсанында өткен сайлауда, Халықтық ұлттық партия жеңіп, парламенттегі 60 орынның 41-іне ие болды. Дерек көздер *1.Profiles of Cabinet Ministers *2.Политика: Лукреция Поршия Симпсон-Миллер *3.Jamaica People’s National Party secures big poll win. BBC. (ағылш.)
Емен жапырақты құмсәлбен

Емен жапырақты құмсәлбен (, ) - тауқалақайлар тұқымдасы құмсәлбен туысына жататын бір жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 5-17 см, түбінен бастап жайыла бұтақталған. * Жапырағы сопақша жұмыртқа немесе қандауыр тәрізді, екі ұшы да сүйір, жиегі өткір тісшелі, тісшілері өткір тікенге ұласады, үстіңгі жағы жалаң, астыңғы жағын, кейде тек өзегінің бойын ұзын әрі бұйра түк басқан. * 4-6 гүлі масаққа біріккен. Гүлсерігі қысқа, цилиндр тәрізді, тостағаншасының ұзындығы 6-7 мм, сыртын ұзын бұйра түк жапқан, тісшелері ұшбұрышты үшкір келеді. Жемісі піскен кезде тостағаншасы қоңырау тәріздене ұлғайып, ұзындығы 10 мм-ге жейін жетеді, тісшелерінің ұзындығы 6 мм. Күлтесі қызғылт күлгін түсті, жіңішке түтігінің ұзындығы 12 мм-дей болып келеді. Үстіңгі ерні ұзынша, ұш жағында аздап ойықтала тілімделген. * Қара немесе бурыл түсті жаңғақшасының ұзындығы 3 мм, ені 1 мм, қара дақтары бар, бүйірі мен ұш жағына қарай жарғақты. Мамыр-маусым айларында гүлдеп, маусым-шілдеде жемісі піседі. Таралу аймағы мен өсетін жері Қазақстанда Торғай қолаты, Арал теңізі маңында, Қызылорда облысында, Бетпақдала, Мойынқұм, Қызылқұм шөлдерінде, Жетісу (Жоңғар) және Теріскей Алатауларында, Шу-Іле тауларында өседі. Өсетін орны - құмды шөлдер, далалар, құмды жарлар, құрғақ жерлер. Дереккөздер
Қожамбет руы

Қожамбет - Орта жүз Найман тайпасының Қаракерей руынан тарайтын ел. Ата-қонысы бұрынғы Семей облысының Жайсаң, Өскемен уездерінде және Қытай, Моңғолия мен Түркия мемлекеттерінде мекен еткен ру. Қаракерей руының бір тармағы болып табылады. Қожамбет атасының қонысын оңтүстігі мен батысында – Ертіс өзені, Зайсан көлі, Марқакөл, Қара Ертіс өзені, шығысында – Қытай мемлекеті, ал солтүстігінде – Алтай тауы қоршап жатыр. Болыстары Ресей патшалығы заманында Марқакөл, Зайсан айтмағында Қожамбет руы 1043 түтін үй болған. Тұңғыш рет Қожамбет атасының таралымын 1899 жылы жүргізілген Щербина экспедициясының мүшелері жазып алып, баспадан шыққан еңбектеріне енгізіпті. Оның өзі жарты-ақ бет қағазға басылған тек аталардың аттарынан ғана тұрады. Қысқаша Тұлғалары # Есберді батыр # Жарылғап Байшораұлы # Дәулет Үркінұлы # Шағыр батыр Айтұлы Дереккөздер
Нұржан Нәсірұлы Анарқұлов

Нұржан Нәсірұлы Анарқұлов(1959 ж.т.)-сәулетші, Қазақстан Республикасының Сәулетшілер одағының мүшесі. Алматы сәулет-құрылыс институтын бітірген(1982 ж.). Алматы қаласының көп қабатты тығыздығы жоғары құрылыстарының, Алматы қаласының оңтүстік-шығыс тұрғын үй ауданының, «Таугүл»(Алматы) жеке меншік шағын қабатты құрылыстарының, Астана қаласының орталық және оңтүстік бөлігі аудандарының, Астана қаласының кешенді көлік жол жүйесінің, Есіл өзенінің оң жақ жағалауындағы жеке тұрғын үй құрылыс аумағының, Астана қаласының көгалдандырудың кешенді жүйесінің, «Тәжірибе-құрылыс полигоны» тұрғын үй аумағының және Астананың көптеген аса маңызды объектілерінің жобаларын әзірлеуге қатысты. 2007 жылдан «Астана қаласы бас жоспары ҒЗЖИ»МҚК директорының бірінші орынбасары. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Әлібек Асылбайұлы Асқаров

{{Жазушы { } { } { } { } }} Әлібек Асылбайұлы Асқаров (21 қаңтар, 1951 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Чернов ауылында туған) – жазушы, прозашы, баспагер, журналист. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2001). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2006). ҚР Академиялық Ұлттық кітапханасының директоры. Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы (1998 жылдан). Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Толығырақ Алматы көркемсурет училищесін(1975 ж.), ҚазМУ-ді(1982 ж.) бітірген. 1968-69 ж. киномеханик, 1975 ж. «Білім және еңбек» журналы редакциясының көркемдік редакторы, әдеби қызметкер, жауапты хатшысы, 1986 ж. ҚР Президенті Аппараты және Министрлер Кабинеті ішкі саясат бөлімінің аға референті. 1993 ж. ҚР Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрінің орынбасары. 1996 ж. Ұлттық Баспасөз және бұқаралық ақпарат агенттігі төрағасының орынбасары. 1998 ж. ҚР Мәдениет, ақпарат және бұқаралық келісім министрлігі мемлекеттік баспалық бағдарламаларды қалыптастыру департаментінің . 1999 ж. ҚР Мәдениет, ақпарат және бұқаралық келісім министрлігі Баспа және баспахана істері департаментінің . 2005 жылдан ҚР Президенті Әкімшілігі әлеуметтік-саясат бөлімінің сектор меңгерушісі, бас инспекторы, ҚР Президенті Әкімшілігі ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары. Шығармашылығы * 10-нан астам кітаптың, повестер мен әңгімелердің авторы. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. * Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңдегі баспа ісінің және полиграфия саласының ұйымдастырушысы. "Құтмекен" (1979), "Тайга толғауы" (1981), "Жасыл әлемге саяхат" (1985), "Ерте түскен бозқырау" (1989), "Өр Алтай, мен қайтейін биігінді" (1997), "Родники рождаются в горах" (2000), "Мұнар тауды, музарт шыңды ансаймын" (2004), "Социализм әңгімелері", "Скрип соленого сердца" (2005), т.б. кітаптарының авторы.. Мемлекеттік марапаттары * 1998 жылы Катонқарағай ауданының Құрметті азаматы (құрметті атағы); * 2001 жылы «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты» құрметті атағы берілді. * 2001 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі * 2005 жылы «Қазақстан конститутциясына 10 жыл» медалі * 2006 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді. * 2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі * 2011 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * 2014 жылы елбасының жарлығымен Қазақстан Республикасының жоғарғы марапаты «Парасат ордені» мен марапатталған. * 2015 жылы «Қазақстан конститутциясына 20 жыл» медалі * 2015 жылы «Қазақ хандығына 550 жыл» медалі * 2015 жылы «Ұлт мақтанышы» алтын белгісі * 2015 жылы «Қазақстан халқы ассамблиясына 20 жыл» медалі * 2016 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі. Дереккөздер
Астана (гольф клуб)

«Астана» гольф клубы - 1999 ж. негізі қаланған арнайы гольф спорт түріне арналған клуб (ЖШС). Гольф клуб ғимараты - Астана қаласындағы маңызды құрылыстардың бірі. Ғимарат Есіл өзенінің жағалауындағы көрікті жерге орналасқан. Ойын алаңдарын жасау үшін Канада мен Германиядан әкелінген көгал алаңды өсіруге арналған өсімдіктердің 7 түрі пайдаланылды. Жайлы демалыс үшін гольф клубта 70 қызметкер 150 адамға қызмет көрсетеді. Ойыншылар үшін 36 га аумақты алып жатқан 9 жаттығу және шұңқырлы алаң бар. Пайдаланылған әдебиет * А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Астана мектеп оқушыларының сарайы

Астана мектеп оқушыларының сарайы-М.Өтемісұлы атындағы Астаналық оқушылардың шығармашылығы, білімі мен біліктілігін арттыру мақсатында ұйымдастырылған сарай. Сарай 1988 ж. қалалық балалар шығармашылығының орталығы ретінде ашылып, ол Астананың ірі білім беру кешеніне айналды. 3000-нан астам жас астаналық балалар шығармашылық ұжымдарында білім-біліктілігін арттырады. Сарайда ҚР біім беру ісінің 9 үздігі, 2 ҚР еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, білім беру ісінің 2 құрметті қызметкері, ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы, 2 спорт шебері, сонымен қатар қосымша білім беру саласы бойынша 58 педагог жұмыс істейді. Мектеп оқушыларының экономикалық және технологиялық базасы қосымша білім беру бағдарламасын іске асырып, дамытуда барлық мүмкіндікті туғызуға жеткілікті жағдай жасалған. Сарайда концерт залы, спорт залы, 2 жүзу бассейны, тир, көрме залы, бағаналы зал, компьютер сыныбы, кіші зал, хореографиялық зал, сурет галереясы, балалар дәмханасы, оқуға арналған 20 аудитория, дәрігерлік пункт, бассейндерге техникалық қызмет көрсету орындары бар. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Нұрбек Ғабдулхамитұлы Аужанов

Нұрбек Ғабдулхамитұлы Аужанов(1950 ж.т.)-сәулетші, ҚР сәулетшілер одағының мүшесі. Қазақ политехникалық институтын бітірген(1974 жылы). Орал қаласының орталығын, Ленинск қаласындағы Космонавтика мұражайын(Байқоңыр қаласы) жобалау жөніндегі Бүкілодақтық конкурстық жұмыстарға қатысушы(ІІ сыйлық), Алматы қаласындағы жаңа Үкімет орталығын жобалауға жарияланған республикалық конкурсқа қатысушы(І сыйлық), Ақтөбе, Орал, Көкшетау, Қостанай қалаларының бас жоспарын және олардың орталықтарының ТЖЖ жоспарын, Атырау қаласындағы «Алмагүл» шағын ауданының техникалық жобасын әзірледің жобалау жұмыстарының жетекшісі, Алматы қаласының және халықты орналастырудың Алматылық жүйесінің жаңа бас жоспарын әзірлеуге қатысушы, «Ақ Орда» ЖҚК авторлық ұжым құрамында Астана қаласының бас жоспарын әзірлеуге қатысқан(І кезең). «Градкомплекс» ЖШС-ін басқарады. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Ащықошкөл

Ащықошкөл (Ащы Күшкөл) — Ақмола облысы Қорғалжын ауданының шығысындағы көл. Кеңбидайық ауылынан 23 км оңтүстік-шығыста, Ұзынкөл көлінен 3 км оңтүстік-батыста, Астанадан 110 км оңтүстік-батыста орналасқан. Теңіз деңгейінен 356 м биіктікте. Гидрографикасы Ауданы 6,8 км 2 (кей жылдары 5,4 км 2 ). Ұзындығы 4,6 км, енді жері 2,7 км. Жағалау сызығының ұзындығы 15,6 м. Су жинау алабы 36,5 км 2 . Жағалау сипаты Жағалауы көлбеу, табаны лайлы. Жағалаудың солтүстік-батысында қамыс, қияқ өседі. Еріген қар және еспе сулармен қоректенеді. Суы ащы, ағынсыз көл. Мал суаруға пайдаланылады. Қаз-үйректер ұя салатын жерлері де кездеседі. Дереккөздер
Сарбас тәрізді қыдық

Сарбас тәрізді қыдық – орамжапырақтар тұқымдасы, қыдық туысына жататын бір, екі жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 20-50 см. * Сабағы тік, қатты бұтақталған, мақта тәрізді үлпілдек түк басқан. * Жапырақтары қос қауырсынды, төменгі және ортаңғы жапырақтарының ұзындығы 4-4,5 см, ұзын сағақты. Төбе жапырағының ұзындығы 1 см-ге дейін қысқа сағақты. 3-4-тен және төбе жапырақтары 1-2-ден жұп болып топтасқан, бөліктері ұзынша жұмыртқа тәрізді. * Гүлшоғыры - қысқа, қалқан тәрізді, көп гүлді. Сарғыш түсті тостағанша жапырақшаларының ұзындығы 2-2,5 мм. Күлтесі ақ, ұзындығы 3-3,5 мм, ені 1-1,5 мм. Бұршаққынының ұзындығы 5-7 мм, ені 1-2 мм, қандауыр немесе эллипс тәрізді. Маусым айында гүлдейді. Өсетін орны мен таралу аймағы Қазақстанда Қызылорда облысында, Балқаш-Алакөл алабында, Түркістан өңірінде, Жетісу (Жоңғар), Теріскей және Іле Алатауларында, Кетпен (Ұзынқара) жотасында, Батыс Тянь-Шаньда өседі. Өсетін орны - таудың тастақты беткейі, өзен жағалауы, тақтатасты жерлер. Дереккөздер
Қыдық

Қыдық – орамжапырақтар тұқымдасына жататын бір, екі жылдық өсімдіктер туысы. Түрлері Қыдықтың 4 түрі бар. Қазақстанда 3 түрі өседі. * Сарбас тәрізді қыдық (Sophiopsis sisymbrioides) - Қызылорда облысында, Балқаш-Алакөл алабында, Түркістан өңірінде, Жетісу (Жоңғар), Теріскей және Іле Алатауларында, Кетпен (Ұзынқара) жотасында, Батыс Тянь-Шаньда өседі. * Бір жылдық қыдық (Sophiopsis annua) - биіктігі 10-35 см, таудың сазды, тастақты және қиыршықтасты беткейлерінде, сор топырақты далада өседі. Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларында, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі. * Сарғыш қыдық (Sophiopsis flavissima) - биіктігі 35-100 см болатын екі жылдық өсімдік. Жетісу (Жоңғар) және Іле Алатауларында, Тарбағатай жотасында, таудың шатқалды беткейлерінде және өзен жағалауында өседі. Дереккөздер
Ерасыл Әбілқасымов

Ерасыл Әбілқасымов(1948 ж.т.)-фельдшер-дәрігер, медицина ғылымдарының докторы(1996 ж.), профессор. Алматы мемлекеттік медицина институтын(1972 ж.), ҚазМУ-ді (1987 ж.) бітірген. 1972 жылдан Алматы мемлекеттік медицина институтында, Мәскеу мед. стамотология институтында, ҚазКСР Денсаулық сақтау министрлігінде аға лаборанттан министрлік басқармасы бастығына дейінгі еңбек жолынан өтті. 1987 ж. Алматы мемлекеттік медицина институтында доцент, 1998 ж. Алматы қалалық емханасының бас дәрігері, 1991 жылы Республикалық шығыс және қазіргі медицина ғылыми тәжірибелік орталығының бас дәрігері, 1995 ж. ҚР МҒА-ның бас ғылыми қызметкері, 1999 ж. денсаулық сақтау ісі медициналық және экономикалық проблемалары ғылыми орталығының лаборатория меңгерушісі, . 2001 жылдан ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты, Халықаралық мәселелер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі(2004-2007 ж.)ҚР орденімен және медальдармен марапатталған. Медицина саласында бірнеше кітаптың, 70- тен астам ғылыми жарияланымның авторы. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Бақытнұр Байқанұлы Бүрдесбеков

Бүрдесбеков Бақытнұр Байқанұлы (1962 ж.т.)-суретші,ҚР Суретшілер одағының мүшесі (1992), Қазақстан Дизайнерлер одағының мүшесі (2005), Қазақстан суретшілер қауымдастығының мүшесі (2006),Н.В. Гоголь атынд.Алматы көркемсурет уч-щесін (1981),В.И.Мухин атынд.Ленинград жоғары көркем-өнеркәсіп уч-щесін (1989) бітірген. 1989-91 ж. Қарағанды қ. сәулет және қала құрылысы бас басқармасында,1989-93ж. Қарағанды пед.ин-тында «Сурет» кафедрасында аға оқытушы, 1997-2007 ж.ЕҰУ дизайн кафедрасында аға оқытушы. Жаңа астананың объектілерін: «Думан» ойын-сауық орталығын, Астанадағы «Саяси қуғын-сүргін құрбандарының мұражайын» көркемдеуге қатысқан. Халықаралық және респ. көрмелердің иегері (1989-2008). Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Тұрсынхан Айтқазыұлы Боқаев

Боқаев Тұрсынхан Айтқазыұлы(1952-2007)- сәулетші, КСРО және ҚР Сәулетшілер одағының мүшесі. ЙАШИ сәулет бөлімін бітірген (1974).Жезқазған қаласының орталық бөлігі жоспарлау жобасының авторы (1978),Арқалық қаласының орталық бөлігін жоспарлау жобасына өткізілген бүкілодақтық конкурсқа (1980) және Петропавл қаласының (1979),Талдықорған, Ақтөбе қалаларының, Қостанай және Семей қалаларының орт. бөлігін жоспарлау жобасына қатысушы. «Астана қаласының бас жоспарын түзеу» тұжырымдамасы үшін респ. Конкурстың алтын медалімен марапатталған (2006). Астана қаласында өткен «Сәулет бумонды-2001» халықаралық байқауының,Астана қаласы орталығының сәулет –жоспарлау шешімі үшін («Алтын шырақ»алтын кубогы) (2001) дипломанты . Мәскеу қаласында өткен «Зочество-2001»халықаралық сәулет фестивалінің Үлкен Алтын Дипломымен, «Астана қаласының жаңа орталығының сәулеттік композициясының халықаралық деңгейі үшін» халықаралық сәулет академиясының дипломымен (2001) марапатталған.Астана қаласының аумақтық дамуының тұжырымдамасы үшін республикалық конкурста 1 орынды (2005) иеленген. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Юрий Петрович Буштрук

Юрий Петрович Буштрук(1932 ж.т.)-мүсінші. КСРО Сәулетшілер одағының мүшесі(1963 ж.). Ол 1961 жылы Львов қолданбалы және декорациялық өнер мемлекеттік институтын бітірген. 1951-1956 жылдары Харьков вокзалы, Кахов ГЭС құрылысында жұмысшы, 1961 жылдан Ақмола қаласында ҚазКСР Көркемсурет қорының көркем-өндірістік шеберханасында жұмысшы болып істеді, 1963-1965 ж. Қазақстан СО Целиноград өлкелік ұйымы басқармасының төрағасы. «Всадник революции»(1976 ж.), С.Сейфуллин ескерткіші(1976ж., Астана), Н.Островский ескерткіші(Солтүстік Қазақстан облысы,1972 ж.), «Красные трактора» декоративтік вазасы(1968, ҚазКСР Мемлекеттік өнер мұражайы), т.б. туындылары бар. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева

Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева (10 қазан 1942, Қарасай ауданы, Тұрар ауылы — 7 сәуір 2022) — қазақстандық ғалым, қоғам қайраткері, педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, академик, Қазақстанның білім және ғылым министрі (2002—2003). Дулат тайпасының Жаныс руынан. Шәмшә Беркімбаева мектеп директоры, Білім министрінің орынбасары, Сенат депутаты, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының ректоры, Білім және ғылым министрі қызметтерін атқарған. Ол Халықаралық педагогикалық Білім академиясының академигі, "ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері", "ҚР ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" белгілерінің иегері. Жетістіктері * "Құрмет белгісі" (1981 жылы), * "Еңбек Қызыл Ту" (1976 жылы), * "Құрмет" (2001 жылы) ордендері, * "За доблестный труд" (1970 жылы), * "За трудовое отличие" (1972 жылы) медальдары, * Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен (1970 жылы), * Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасымен (1975 жылы), * "Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері", Халықаралық Сократ сыйлығының иегері, Халықаралық педагогикалық Білім академиясының академигі. * "ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері", "ҚР ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін" белгілері, "Ы. Алтынсарин", "А. Байтұрсынов" атындағы күміс және алтын медальдардың иегері. Дереккөздер
Николай Бауман

Николай Бауман(1873-1905жж.)-кәсіби революционер, большевиктік партияның қайраткері. Қазан ветеринарлық институтын бітірген. Революциялық қызметін 90-жылдарда Қазанда бастады. 1896-1897 жылдары Петербор «Жұмысшы табын азат ету үшін күрес одағының» мүшесі болды. 1897 ж. наурыз айында қамауға алынды. 1899 жылы Петропавл қамалында жалғыз өзін 22 ай бойы қамауда ұстағаннан кейін 4 жылға Вят губерниясының Орлов қаласына айдауға жіберілді. 1899 жылы айдаудан қашып, Швейцарияға ауып кетті. 1900 жылы Владимир Ильич Лениннің «Искра» газетінің ашылуына ең жақын және белсенді көмекшілерінің бірі, Ресейге көлік құралдары арқылы газеттерді жіберуде алғашқы астыртын агент болды, жергілікті социал-демократиялық ұйымдармен қарым-қатынастар орнатты. 1901 ж. «Искра» газетінің редакторы болып тағайындалды. РСДРП Мәскеу комитетінің мүшесі болды. 1902 жылдың басында «искрашылармен» қарым-қатынас орнату үшін Киевке, содан кейін Воронежге келеді. Мәскеуге келер жолда қамауға алынып, Лукьяновск түрмесіне жабылады. 1902 ж. қамауда болған 10 искрашымен бірге қашып, шетелге өтіп кетеді. 1903 ж. Ресейге оралады. Мәскеу большевиктік партия ұйымын және РСДРП ОК Солтүстік бюросын бірге басқарды. Өзінің пәтерінде астыртын баспахана ашты. 1904 жылы Мәскеудегі Таган түрмесіне қамауға алынды. 1905 жылы түрмеден шыққаннан кейін Мәскеу партия комитеті жұмыстарына белсенді қатысады. 1905 жылы РСДРП Мәскеу комитеті ұйымдастырған шеру кезінде қарауыл агенті, қаражүздік тарапынан айуандықпен өлтірілді. Бүгінде Астана қаласының көшелерінің біріне Николай Бауман есімі берілген. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
Бекболат Байсағатов

Бекболат Байсағатов(1958 ж.т.)-флейташы, ҚазКСР еңбек сіңірген артисі(1990 ж.). Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын (флейта, 1980), Мәскеудің П.Чайковский атындағы консерваториясын(1983 ж.) бітірген. 1977-1979 жылдары Абай атындағы опера және балет театрының симфония оркестрінің артисі, 1979-1983 жыл-ы ҚазКСР Мемлекеттік симфония оркестрінің әншісі, 1981-1983 жылдары Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясының оқытушысы, 1983-1990 жыл-ы Қарағанды облыстық филармониясының әншісі және симфония оркестрінің әншісі, 1990-1996 жылдары Қарағанды облыстық филармониясының көркемдік жетекшісі, 1996 ж. Тәттімбет атындағы Қарағанды өнер колледжінің директоры, 1998 ж. Астана қаласының мемлекеттік филармониясының директоры, 2002-2005 жыл-ы Астана қаласының Мәдениет департаментінің бастығы, 2005-2006 жыл-ы «Нұр Отан» партиясының мәдени-бұқаралық жұмыс жөніндегі басқармасы бастығы, 2006 ж. Астана қаласының мемлекеттік филармониясының бас директоры. Пайдаланылған әдебиет А 37 Астана:Энциклопедия.-Алматы: «Атамұра», 2008.-576 бет.
100 АҚШ доллары

Жүз АҚШ доллары - 1969 жылдан бері келе жатырған АҚШ-тың ең үлкен федералды резервтік номиналды билеті (Бірақ та оған дейінгі шығарылған 500, 1000, 5000 және 10000 номиналды банкноттары қолданыста бар). Қазіргі уақыттқы айналымда 1996-2009 жылдары қолданысқа енгізілген АҚШ доллары банкноттары бар. Оның беткі жағында Бенджамин Франклин, ал артқы жағында - Индепенденс-холл бейнеленген. Ең алғаш жүз доллар купюраларын 1862 жылы федералды үкімет енгізген. 100 АҚШ доллары купюрасында Бенджамин Франклинның бейнесі 1914 жылдан бастап, ал Индепенденс-холл 1928 жылдан бері бейнеленген.
Жақсыбай (көл)

Жақсыбай — Тобыл мен Өлкейек өзендерінің бастаулары аралығындағы тұйық көл. Географиялық орны Қостанай облысының Науырзым ауданы жерінде, Торғай үстіртінің оңтүстік жағында, Сыпсыңағаш қолатының шығысында, теңіз деңгейінен 229 м биіктікте жатыр. Гидрографикасы Аумағы 14 км 2 , ұзындығы 4,8 км, ені 4 км, жағасының ұзындығы 15,1 км. Жауын-шашын және жер асты суымен толысады. Қараша — сәуір айлары аралығында мұз қатады. Суы тұщы, тамыз айында сәл кермектеледі. Жағалау сипаты Жағасы, негізінен, жайпақ, батпақты, оңтүстік түйетайлы, жарқабақты. Мал ішеді, шабындық көлдетіліп суарылады. Іргелес жатқан Арыстанбай өңірінің жайылымы суландырылады. Дереккөздер
Жақсыбай (өзен)

Жақсыбай – Жайық алабындағы өзен. Географиялық орны Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 130 км, су жиналатын алабы 2661 км 2 . Бастауы Ақтөбе облысы жеріндегі Теректітөбе тауынан (244 м) басталады да Қарағанды құмын жағалап Сұлукөлге құяды. Гидрологиясы Қар және жер асты суымен толығады. Арнасы енсіз (10 — 12 м), жайылмасы төменгі жағында ғана қалыптасқан. Салалары: Шыңғыссай (15 км), Майлысай (27 км), Ащысай тармағы (46 км). Жылдық орташа су ағыны 0,093 м 3 /с. Жаздың ортасында суы тартылып, қарасуларға бөлінеді. Мал, шабындық суғарылады. Алабы — табиғи шабындық, шүйгін жайылым. Дереккөздер
Қызыл шілік

Қызыл шілік , жертаған тал – талдар тұқымдасының тал туысына жататын бұта. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 0,5-3 м, бұтақтары қызыл қоңыр түсті. * Бөбешік жапырақтары сопақша, жиекті. Жапырақтарының ұзындығы 2-6 см, ені 1,5-3 см. Түп жағында сына немесе эллипс тәрізді, екі жақ ұшы үшкір, бүтін жиекті, жалаң немесе аздап түк басқан. * Сырға гүлі сирек гүлді, ұзындығы 2,5 см-ден 9 см-ге дейін жетеді. Шірнелігі ұзынша немесе жұмыртқа тәрізді. Аталығы 2, жалаң жіпшелері бар. Аналық мойны мен аузы қысқа, 2 қалақшалы. Қауашығының ұзындығы 10мм-дей. Сәуір-мамыр айларында гүлдейді. Өсетін жері мен таралу аймағы Қазақстанда Тобыл-Есіл жазығында, Ертіс маңында, Семей орманында, Көкшетау аймағында, Сарыарқаның шығысындағы ұсақ шоқыларында, Алтай мен Тарбағатай жоталарында, Жетісу (Жоңғар), Іле, Қырғыз, Күнгей және Теріскей Алатауларында, Кетпен (Ұзынқара) жотасында кездеседі. Қайың шоғырларында, шалғындарда, өзен жағасында және таудың орманды беткейлерінде өседі. Дереккөздер
Қылтанды дәлен

Қылтанақ дәлен – шатыршагүлділер тұқымдасының дәлен туысына жататын көп жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 50 см. * Сабағы қарапайым, жалаң. * Жапырағы жіңішке, ашық жасыл түсті, төменгі жапырақтары ұзын жіңішке сағақты. Жапырақ тақтасы үшбұрышты жалпақ, ұзындығы 10-20 см, терең ойық жиекті. * Шатыршагүлі жалғыз немесе 2-3, ұзын гүлсағағы болады, оған 3-10 гүлі топтасады, оның 4-еуі ғана жемістенеді. * Жемісі ұзынша келген ұршық тәрізді, ұзындығы 20 мм-дей, ұзын жеміс сағағы болады. Тұқымынан көбейеді. Маусым-шілде айларында гүлдеп, тамызда жеміс береді. Өсетін жері мен таралу аймағы Алтайдың Үбі (Оба) жотасында, Кавказда және Ресейдің Қиыр Шығыс мен Жапонияда кездеседі. Аралас және қылқан жапырақты ормандарда, көлеңкелі шатқалдарда, бұталардың арасында өседі. Таралу аймағы азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Жалаңқабыршақты қылтанқұйрық

Жалаңқабыршақты қылтанқұйрық – астық тұқымдасының қылтанқұйрық туысына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 9-25 см. * Сабағы жылтыр әрі тегіс. Төменгі жапырақтарының қынабы кедір-бұдырлы, жоғары бөлігіндегілерінікі тегіс. Тілшесінің ұзындығы 0,5 мм, кішкентай болғандықтан байқалмай да қалады. * Жапырақтары жалпақ, түсі жасыл, екі жағын да түк басқан, жиегі тегіс емес. * Масағы тік немесе аздап иілген, ұзындығы 5-10 (16) см, цилиндр тәрізді. Масақшасы 1-2 гүлді. Мамыр-шілде айларында гүлдейді. Өсетін жері мен таралу аймағы Қазақстанның оңтүстігіндегі Қаратау жотасында, Қызылқұм құмды алқабында, Іле Алатауында, Шу-Іле тауларында, Батыс Тянь-Шаньда өседі. Өсетін орны - тау етегіндегі тастақты жерлер, тау өзендерінің құрғақ жағалауы, [жусан өскен шөлдала. Дереккөздер
Қылтанқұйрық

Қылтанқұйрық – астық тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Түрлері мен таралу аймағы Қылтанқұйрықтың 4 түрі Кавказ, Орта Азия елдерінде және Кіші Азия түбегінде, Батыс Сібір жазығында, Балқан түбегінде, Иран, Ауғанстан және Батыс Еуропа елдерінде өседі. Оның ішінде 3 түрі Қазақстанда кездеседі: * Жалаңқабыршақты қылтанқұйрық (Pholiurus glabriglumis) - Қазақстанның оңтүстігіндегі Қаратау жотасында, Қызылқұм құмды алқабында, Іле Алатауында, Шу-Іле тауларында, Батыс Тянь-Шаньда өседі. * Иран қылтанқұйрығы (Pholiurus persicus) - Іле және Қырғыз Алатауларында, Шу-Іле тауларында, Батыс Тянь-Шань жоталарының тау етегіндегі сазды жерлерде, тастақты және құмды далада, тәлімі егістікте арамшөп ретінде өседі. * Венгр қылтанқұйрығы (Pholiurus pannonicus) - Каспий және Арал теңіздері маңында, Ақтөбе, Қостанай облыстарының сортаңды шалғындарында, көл жағалауында және далалық ойлауыттарда өседі. Дереккөздер
Сага

Сага (көне скандинавияша «saga» - айту, баяндау) — көне исландиялықтардың прозалық хикаялары. 12 ғ-дың 2-ші жартысынан бастап қағаз бетіне түсіріледі. Олардың ең таңдаулысы - «исланд сагалары» немесе «исландықтар туралы сага» деп аталады. Ағылшын жазушысы Дж.Голсуорси өзінің көп томдық романын «Форсайттар туралы сага» деп атады. Норвегия жазушысы Сигрид Унсенттің сага түрінде жазылған «Вига Льот және Выгдыс» атты шығармасы бар. Дереккөздер
Авенида де Ла-Рабида

Ла-Рабида даңғылы немесе Авенида де Ла-Рабида Аргентинаның астанасының тарихи орталығы Буэнос-Айресте орналасқан. Орналасуы Даңғыл Каса-Росада президент сарайының арт жағынан өтеді, Колон паркімен Монсеррат аймағында шекараласады және Сан-Николас аймағының шекарасына шығады. Өзінің ұзындау болғанына қарамастан, бұл даңғыл Буэнос-Айрестегі ең қызу көшелерінің бірі болып табылады. Авенида Пасео Колон және Авенида Леандро Н. Алем даңғылдарының арасындағы бөліп тұрған көше болып табылады. Ерекшеліктері Бұл даңғыл Буэнос-Айрестің тарихи орталығын жартылай доғал ретінде қоршаған және екі жақты қозғалысы бар. 2007 жылы Каса – Росаданың реставрация кезінде үлкейтілген еді. Дерек көздер *[http://edant.clarin.com/diario/2007/03/27/laciudad/h-03802.htm] *[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0-%D0%A0%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B0]
Анколе (мемлекет)

Анколе (Нколе) - африкалық мемлекет, XV – XVI ғасырларда Виктория көлінен солтүстік – шығыста орналасқан, қазіргі Уганда территориясында. Мемлекеттің негізін нколе халқы құрды. Астанасы – Мбарара. XVII – XVIII ғасырларда Анколені басқарған адамдар Китара мемлекетінің басшысына салық төлеген. XIX ғасырда Анколе Бугандыға бағынышты феодалды мемлекетке айналады. Англо – германиялық келісім бойынша 1890 жылы Анколе мемлекеті Британияның ықпал аймағына кіріп, ал 1901 жылы Англия Анколені бұрынғы протекторат Уганданың құрамына кіргізеді. Дереккөздер
Приск Паний

, holding his ΙΣΤΟΡΙΑ (History, which the painter has incorrectly spelled ΙΣΤΩΡΙΑ). (Detail from Mór Than's Feast of Attila.)]] Приск Паний - V ғ.-да өмір сүрген Византиялық дипломат, тарихшы және жазушы. V ғ-дың басында Фракияның Панион (Panium) деген елді мекенінде туған. Сол кездегі дәстүр бойынша, туған жердің атауымен «Паний» лақап атын алған. Панион - Мәрмәр теңізінің жағалауындағы шағын қалашық. «Византия тарихы және Аттиланың істері» шығармасының авторы. Дипломатиялық тапсырмаларының арасындағы ең маңыздасы - Еділ қағанның империясына іссапары болып есептеледі. Ғұндардың және олардың көсемінің бейнелеуі, сипаттамаларымен тарихшылардың арасында аты шыққан. Дереккөздер
Қарқаралы бөріқарақаты

Қарқаралы бөріқарақаты – бөріқарақат тұқымдасы, бөріқарақат туысына жататын өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 2 м-ге дейін жететін бұтақтары аз, тікенекті бұта. Бұтақтарының қабығы қызғылт қоңыр. Тікенектері (3-5) тармақталған, ұзындығы 20 мм-дей. * Жапырақтары жартылай қабықшалы, пішіні ұзынша келген, сағақты, кенекті жиектері ара тісті. Жапырағының ұзындығы 3-4 см, ені 1 см-дей. * Сары түсті майда гүлдері шашақ гүлшоғырына топталған. Маусым айында гүлдеп, тамыз-қыркүйекте жеміс салады. * Жемісі - шырынды, ашық қызыл түсті, сопақша жидек. Өсетін жері мен таралу аймағы Қазақстанда Қарағанды облысы, Қарқаралы таулары беткейлерінде, қарағайлы орман жиектерінде өседі. Түркістан облысында (Кентау қаласы маңында) шектеулі ғана саны кездеседі. Қарқаралы бөріқарақаты - өте сирек кездесетін эндемик. Оның таралу аймағының жылдан-жылға азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Дереккөздер
Марат Жақсылықұлы Әбиев

Марат Жақсылықұлы Әбиев (1989 жылы 6 қыркүйекте туған) — қазақстандық кәсіпкер, «Қазақстандық арман» кітабының авторы, ең жас миллионер болып табылады, Forbes Kazakhstan журналының бағалауы бойынша, 2013 жылы қарашадағы Әбиев Мараттың дәулеті 11 млн АҚШ долларына бағаланған. Мараттың басшылығымен және жас мамандардың кәсіби командасының арқасында қазақстандық құбыр өнімдерін Қазақстанның жер қойнауын пайдаланушылардың 80% жуығы мойындап, сатып ала бастады. Өмірбаяны Әбиев Марат Жақсылықұлы 1989 жылы 6 қыркүйекте Ақтөбе облысының Қандыағаш қаласында дүниеге келген. 1999 жылы экономикалық дағдарысқа байланысты Әбиевтердің отбасы облыс орталығы Ақтөбе қаласына көшіп келген. Отбасы Әкесі Әбиев Жақсылық Медихатұлы – В.И.Ленин атындағы ҚазПТИ мұнай-газ өнеркәсібінің машиналары мен жабдықтары мамандығы бойынша тәмамдаған. Ақтөбе мұнай барлау экспедициясында дизельші, Октябрь бұрғылау жұмыстарының басқармасында (АБЖБ) механик, цех бастығы; Орталық Өндірістік қызмет көрсету базасында – бас инженер; «Ұлы қабырға» ҚҚБҚ ЖШС – цех бастығы қызметтерін атқарған. Өмірінің соңғы жылдарында «Ақ берен» РМКК подполковник атағында шұғыл жұмыс командирінің орынбасары қызметінде болған. Анасы Әбиева Тамара Асауханқызы – «Сәулет және құрылыс конструкциялары» курсы бойынша ЖОО оқытушысы, шахматтан ҚазКСР чемпионы. Қарындасы Жақсылық Маржангүл Жақсылыққызы – ҚАЗ ГЗУ студенті. Орта мектепті тәмамдаған соң Ақтөбе Кооперативтік Техникумына оқуға түсіп, 2009 жылы «Ақпарат өңдеудің және басқарудың автоматтандырылған жүйесі» мамандығы бойынша бітіріп шықты. 2002 жылы желілі маркетингпен айналыса бастады. 2003 жылдан бастап 2005 жылға дейін Ақтөбелік Рэп топтарына продюсерлік ете бастайды. 2004 жылы компьютерлер мен ұйымдастыру техникасына қызмет көрсетумен айналысатын «ААА Тechnology» компаниясының іргесін қалады. 2007 жылдан бастап Әбиев М.Ж. жеке кәсіпкер ретінде жұмыс істей бастайды, сол кезде ол «W» және "IT-outsourcing" компанияларын құрған. «W» компаниясы – сайттар ашумен, әрленімімен және сайттарға қызмет көрсетумен айналысқан веб-студия. Ол Ақтөбе облысының нарығындағы сайттар ашу қызметтерін ұсыну саласындағы тұңғыш компаниялардың бірі болған. «W» веб-студиясы «Қызмет көрсету саласының үздігі» марапатына ие болды. Компания жұмыстарды толығымен және жартылай қолдау қызметтерін, сондай-ақ компаниялардың IT – инфрақұрылымдарына қызмет көрсету және жаңғырту бойынша қызметтерін ұсынды. 2009 жылы Марат «Евромобайл Қазақстан» ЖШС құрды, компанияның басты бағыты автокөлік құралдарының спутниктік мониторингі қызметін ұсыну болды. 2011 жылы «KSP Steel Сауда үйі» ЖШС іргесін қалады. «KSP Steel Сауда үйі» «KSP Steel » ЖШС – Қазақстан Республикасының аумағындағы жер қойнауын пайдаланушылар мен мұнай-газ саласында жұмыс істейтін кәсіпорындарға арналған болаттан жасалған жапсарсыз құбырлардың жалғыз өндірушісінің өнімдерін сатудың көлемін арттыру үшін ашылған болатын.. Сондай-ақ 2013 жылдың тұлғалары ретінде: Нұрсұлтан Назарбаев, Григорий Марченко, Кеңес Рақышев және Михаил Ломтадзе аталған. Дереккөздер
Қаратұрын мұнай-газ кен орны

Қаратұрын мұнай-газ кен орны — Маңғыстау облысы, Қаламқас мұнай-газ кен орнынан шығысқа қарай 30 км жерде орналасқан. 1978 жылы ашылған, 1980 жылы Шығыс Қаратұрын, кейіннен Оңтүстік Қаратұрын ашылды. Кен орны игерілуге дайын. Геологиялық құырылымы мен сипаты Ортаңғы юра шөгінділерінің иірімдері мұнайлы және мұнайлы-газды, бірыңғай газ иірімдері Теңіздік Қаратұрынның бір қабатында және Оңтүстік Қаратұрынның екі қабатында белгілі болды. Иірімдерінің биіктігі 1-34 м. Коллекторлардың кеуектілігі 25-34%, өткізгіштігі 0,06-0,8 мк м², мұнайға қаныққан қалыңдығы 0,5-17,7 м-ге, газға қаныққан қалыңдығы 0,5-17,7 м-ге дейін өзгереді. Қалыңдығы 4-25 м-дей сазды таужыныстары жаппа болып табылады. Құрамы Мұнайының тығыздығы 894-925 кг/м³; * күкірт - 0,77-1,5%; * парафин - 1,4-4%; * асфальтендері - 0,8-4,3%; * силикагельдік шайыры - 5,1-17,4%. Еркін газдар құрамында - 70% ауыр көмірсутектер, 29,7% метан бар. Хлоркальций типті қабат суларының тығыздығы 1099-1114 кг/м³, минералдары 155-156 г/л. Дереккөздер
Кәрімовтер баспаханасы

Кәрімовтер баспаханасы ағайынды Мұхаметжан және Шәріпжан Кәрімовтердің Қазан қаласында ашқан жекеменшік баспаханасы. Тарихы 1880-1917 жылдары негізінен қазақша кітаптар шығарған және оларды тарату ісімен шұғылданған. Баспаханадан қазақ тілінде жалпы таралымы 500-600 мың данадай 115 кітап шыққан. Баспадан шыққан кітаптардың бірнешеуі "Гүлкәшима" (М. Сералин) "Қалың мал" (С. Көбеев) "Манзумат қазақия" (Н. Наушабаев) "Үлгілі тәржіме" (И. Крылов) "Көкселдір", "Шаир" (құрастырушы Ғ. Машақ) "Қазақша әліппе" (М. Нұрбаев) "Мактубат" (А. Сабалұлы) "Халық мұңы" (Қ. Сәдуақасұлы) "Өткен күндер" (С. Сейфуллин) "Қара қыпшақ Қобыланды" (бастырушы М. Тұяқбаев) "Абай термесі" (бастырушы С. Әбішұлы) "Қазақша-орысша үйреткіш" (сөздік) "Қазақша дұрыс жазу қағидалары" (И. Бейсенұлы) "Кел, балалар, оқылық" (Қ. Шахмарданұлы) Дереккөздер
Асмир Бегович

Асмир Бегович (; 20 маусым 1987 жыл, Требине) — босниялық және канадалық футболшы, "Эвертон" футбол клубы мен Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы ойыншысы. Англия чемпионатында гол салған бесінші қақпашы. Саутгемптонға соққан голы Англияның "Сток Сити" футбол клубының қақпашысы Асмир Беговичтің голы "футбол тарихындағы ең ұзақ қашықтықтан салынған гол" ретінде Гиннесстің рекордтар кітабына ресми түрде енді. 2013 жылдың қарашасында "Саутгемптон" командасымен кездесуде ойынның 13-секундында Асмир Беговичтің өз айып алаңынан тепкен добы қарсыластардың қақпасынан табылды. Мамандардың зерттеуі бойынша, Беговичтің голы қарсыластардың қақпасына дейін 91,9 метр қашықтықтан салынған. Осылайша футбол тарихындағы ең ұзақ қашықтықтан салынған гол "Сток Сити" қақпашысының атына жазылды. Жетістіктері Командалық ; «Челси» * Англия чемпионы: 2016/17 ; «Карабах» * Әзірбайжан чемпионы: 2019/20 Жеке * Канаданың жас футболшысы: 2007 * «Сток Ситидің» үздік жас футболшысы: 2011 * «Сток Ситидің» жыл футболшысы: 2013 * Босния және Герцеговинадағы жыл футболшысы: 2013 Сыртқы сілтемелер Дереккөздер
Эль -Хаджар-Эль-Асвад

Эль-Хаджар-Эль-Асвад - Сирияның оңтүстік-батысындағы қала, Дамаск мухафазасының аумағында орналасқан. Бұл қаланың аты араб тілінен аударғанда "қара тас" деген мағынаны білдіреді. Географиялық орналасуы Бұл қала мухафазаның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, Барада өзенінің бойында, Дамасктан оңтүстікте. Абсолют биіктігі - теңіз деңгейінен 668 метр. Демография 1981 жылы өткізілген ресми санақ бойынша халық саны 23563 адам болды. Қаладағы халық санының динамикасы жылдар бойынша: *1981 жыл - 23563 адам *2003 жыл - 80713 адам *2013 жыл - 101827 адам Сыртқы сілтемелер *http://www.geonames.org/8419677/al-hajar-al-aswad.html *http://www.populationmondiale.com/wg.php?x&mengpro&lngen&deswg&geo-202&srtp1nn&coladhoq&msz1500&ptc&va&geo=-77286#sthash.H728Q9CP.8KU8LMCB.dpbs *https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BB%D1%8C-%D0%A5%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D1%80-%D1%8D%D0%BB%D1%8C-%D0%90%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B4#cite_ref-4 Дереккөздер
Суня (өзен)

Суня - Хорватиядағы өзен, Саваның оң саласы. Ұзындығы - 69 км, бассейнінің ауданы - 462 км 2 . Өзеннің басы Зринск тауының дөңес баурайларында орналасқан, Хрватск - Костайница қаласынан 20 км батыста. Өзеннің жоғары жағында солтүстік-шығысқа, содан соң оңтүстік-шығысқа ағады, Маюр ауылында қайтадан солтүстік-шығысқа бұрылады. Суня ауылында өзен шығысқа, ал ауылдан кейін Лоньск алаңына ағады. Пуска ауылының жанында Саваға қосылады. Сыртқы сілтемелер *[http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2009/PDF/01-bind.pdf] *[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%83%D0%BD%D1%8F_%28%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0%29] Дереккөздер
Жалаулы қоймасы

Жалаулы қоймасы – алтын бұйымдар қоймасы. Бұл қойманың ашылуы бір қызық оқиға. Оны Алматы облысы Кеген ауданындағы Жалаулы елді мекенінің маңындағы өзен аңғарынан мектеп оқушылары тауып алған.Сірə, бұл əлдекімнің қолына түсіп, өзен аңғарына жасырылған қойма болуы керек. Құрым киізден тігілген дорбаға салынған бұйымдардың табиғаты осындай ойға жетелейді. Киімдердің, белдіктер мен ат əбзелдерінің (саймандарының) əшекейлері жəне басқа да зергерлік алтын бұйымдардың жалпы саны алты жүзден асады. Олардың ішіндегі аса бағалысы – жарты ай тəрізді иіліп келген алтын тəж. Тəждің жоғарғы жағы асыл тастар қондырылған арқар мүсіндерімен безендірілген. Арқардың мүйіздері тұтасып келіп əсем өрнек түзеді. Аяқтарының ортасындағы құс қондырған қос марал бейнесі бар əшекей тек əсемдігімен ғана емес, айтар ой, мағынасымен де тосын дүние болып табылады. Табиғаты жағынан б.з.д. V – ІІІ ғасырларда өмір сүрген сақ мəдениетінің асыл үлгісі болып табылатын Жалаулы қоймасының ғажайып сырлары əлі толық зерттеліп, ашыла қойған жоқ. Дереккөздер «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Бұғұт тас мүсiнi

Бұғұт тас мүсiнi шамамен VI ғасырдың 20-80 жылдары ең алғашқы атақты қағандардың бiрi Таспардың құрметiне қойылған. Ол көптеген жерлердi өзіне бағындырған ақылды да батыл билеушi болған. Ескерткiштiң жоғарғы жағында түркiлердiң тотемдiк белгілері – аналық қасқыр мен ұл бала суретi ойып салынған. Аңыз бойынша, аналық қасқыр баланы өз сүтiмен емiзіп, түркi тайпасына өмiр сыйлаған. Бұғұт жазуы – соғды тiлiндегi түркi ескерткiштерiнiң ең ежелгiсi. Таста түркілер мен ирандықтардың мəдени жəне сауда-саттық байланыстары жайлы деректер жазылған. Дереккөздер «Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы. – 700 бет. ISBN 9965-26-407-4
Саллам əт-Тарджуман

Саллам əт-Тарджуман – араб саяхатшысы. Ол IX ғасырдың ортасында Қазақстан аймағымен жүріп өткен. Ол Самарадан (Бағдад қаласының маңы) шығып, Кавказ арқылы хазарлар елінен өтіп, Еділге (Волга) келген. Біраз уақыт өткен соң Каспий маңындағы жазық даланың солтүстігіндегі көшпенді башқұрт еліне де жетеді. Батыс Қазақстан арқылы азкиш түркі тайпасының қаған ордасы орналасқан Орталық Қазақстанның жазық даласына келеді. Саллам əт-Тарджуман азкиштер мен түркештердің тұрмысын, мəдениеті мен шаруашылығын көркем суреттейді. Саяхатшы Тараз, Барсхан қалаларын аралап көріп, Жетісу арқылы кері қайтқан. Дереккөздер