kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қазақ поэзиясының антологиясы (жинақ)

«Қазақ поэзиясының антологиясы» - қазақ ақындарының 1958 ж. Мәскеудегі «Художественная литература» мемлекеттік баспасынан орыс тілінде жарық көрген өлеңдер жинағы. Құрастырушылар: Қ. Жармағамбетов, Е. Ысмайыловв, Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов. Кітап Мұхтар Омарханұлы Әуезовпен Т. Әлімқұловтың «Қазақ халқының өлеңдері» деген мақаласымен ашылған. Онда қазақ поэзиясын өркендетудегі Абайдың ролі ерекше атап өтілген. Абайдың ақындық жаңашылдығы, ғылым-білім, прогресс жолындағы арпалысы, қоғамдық сыны, эстетикалық талғамы жан-жақты сөз болады. Антологияға Абайдың «Қансонарда бүркітші шығады аңға...» деген өлеңінен бастап, 38 туындысы енгізілген. Аударғандар: С. Липкин, М. Тарловский, Д. Бродский, П. Карабан, Вс. Рождественский, М. Петровых, П. Шубан, Л. Шифферс, А. Жовтис, А. Штейнберг, В. Звягинцева, А. Гатов, Л. Өзеров, А. Глоба, В. Державин. Кітап көлемі 25,32 б. т., 10 мың дана болып басылған. Дереккөздер
Мәліметтердің иерархиялық моделі

Мәліметтердің иерархиялық моделі (иерархическая модель данных; hierarchical data model) — негізіне "бұтақ" типті граф жататын мәліметтер моделі. Бұтақтың ұшына жазба типі сәйкес келеді, доға жазбалардың екі типінің арасындағы қатынасқа сәйкес келеді. Дереккөздер
Онколитгер

Онколиттер (грек, оnкоа — шор) — таужыныстардағы қазынды төменгі балдырлар мекендерінен қалыптасқан әктасты және доломитті түзілімдер; строматолиттерден ерекшелігі — онколиттер ежелгі сукоймалар түбінде еркін домалайтын болған. Дереккөздер
Күтетін цикл

Күтетін цикл (Ожидающий цикл; busy wait) — үзуді күту кезінде орындалатын бос цикл. Дереккөздер Сілтемелер: * [http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CEUQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fwww.catb.org%2Fjargon%2Fhtml%2FB%2Fbusy-wait.html&eitF8NTrSCOJDpOfzF0ZwL&usg=AFQjCNFbzjr_32HaenfTZ6Af8OZvBUH3Jg busy-wait] * [http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd6&ved0CE0QFjAF&urlhttp%3A%2F%2Fdictionary.reference.com%2Fbrowse%2Fbusy-wait&eitF8NTrSCOJDpOfzF0ZwL&usg=AFQjCNGDwbJVWNtc2OPtB_3B0I5GOVnhmg Busy-wait | Define Busy-wait at Dictionary.com] * [http://austria.sourceforge.net/dox/html/classSpinLock.html Austria SpinLock Class Reference] * [http://www.opengroup.org/onlinepubs/009695399/functions/pthread_spin_lock.html Description]
Қарлық мору

Қарлық мору — кар жабынының күшейген аяздық мору арқылы тау жыныстарды қиратуы. Негізінен қарлы шекараға жақын маңда болады. Қарлық моруға нивация қуысы, кар мен цирк, сонымен бірге нивациялық тегістелу процесі(эквиплен) байланысты. Дереккөздер
Жергілікті тазалау имараты

]] Жергілікті тазалау имараты—орталықтандырылған канализация жүйесі жоқ ауылдық жерлерде орналасқан жайлы үйлердегі (коттедждердегі) пайдаланылған тұрмыстық суларды ағызуға және залалсыздандыруға арналған, канализацияға арналған жабдықтармен жарақтандырылған жер асты инженерлік құрылыс. Жергілікті тазалау имараты тұндырғыштан және пайдаланылған тұрмыстық суды жергілікті жерде биологиялық тазартуға арналған құрылғылардан тұрады. Дереккөздер
Изоморфизм (Жаратылыстану)

Изоморфизм (изо + грек, morрһe — пішін) — кристалдар мен минералдар құрамындағы химиялық элементтердің (атомдардың) бірін-бірі алмастыру қабілеті. Изоморфты атомдар өз қасиеттерінің ұқсастығымен (мөлшері, сыртқы электрон қабатының құрылысы, иондану потенциалы), қалыптасқан қосындының өзіндік сипатымен (ондағы әр түрлі атомдардың мөлшерлік қатынасы және химиялық байланыс түрлері), кұрылыс ерекшеліктерімен (кристалдық тор құрылымы) және термодинамикалық жағдайларымен (температура және қысым) анықталады. Изоморфизм элементтердің, әсіресе сирек және селдір элементгердің жер қыртысы көлемінде жылыстау процесінде маңызды рөл атқарады. Изоморфтық қатар Бір-бірін изоморфтық түрде алмастыра алатын немесе аралас кристалдар түзуге қабілетті элементтер тізбегі. Дереккөздер
Анабаптистер

Анабаптистер - [грек, "қайта батыру", екінші қайтара шоқындыру, басқа дінді қабылдаушылар] - XVI ғ. Қайта өрлеу дәуірінде Германияда, Швейцарияда, Нидерландта радикалды сектанттық қозғалыстың мүшелері. Қайта шоқындыруды (ересек жасында) талап етті, шіркеу иерархиясын мойындамады, байлықты айыптады, мүлік ортақтығын енгізуге шақырды. 1525-1526 жж. Кресшілер соғысына қатысты, 1534- 1535 жж. Мюнстер коммунасын құрды, талқандалды. Анабаптистер ілімдерінің жекелеген элементтері кейбір протестанттық секталардың соқыр сенімге ғана сүйенген қағидаларына айналды. Дереккөздер
Жылдың төрт мезгілі

«Жылдың төрт мезгілі» - «Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан» 1962 ж. жарық көрген Абай өлеңдерінің жинағы. Жинақта ақынның жылдың төрт мезгіліне арналған: «Жазғытұры», «Жаз», «Күз», «Қыс» өлеңдері топтастырылған. Ақынның табиғат тақырыбындағы бұл шағын жинағын суретші И. Исабаев көркемдеп, әр өлеңнің мазмұнын ашуға көп еңбек сіңірген. Көлемі 2,5 б. т., 18 мың дана болып басылған Дереккөздер
Қар шекарасы (сызығы)

Қар шекарасы (сызығы) - қатты жауын-шашынның жиналып қорлануы — оның еруі мен булануынан артық бола бастайтын биіктік деңгейі. Экваторлық ендіктерде 4600 м, тропиктік ендіктерде 5000-6000 м шамасында болса, Арктикада 500-200 м-ге дейін, Антарктикада теңіз деңгейіне дейін төмендейді. Дереккөздер
Мәліметтердің инварианттылығы

Мәліметтердің инварианттылығы (инвариантность данных; data invariance) — қандай да бір берілген шаманың немесе жүйенің кейбір сыртқы жағдайларға немесе түрлендірулерге қатысты өзгермей сақталуы, яғни олардың физикалық шарттардан тәуелсіздігі Дереккөздер
Жаңа ат қою, атын өзгерту

Жаңа ат қою, атын өзгерту (Переименовывать, переименование; rename) — ішіндегі мәліметтерді өзгертпей, тек файлдың, каталогтың немесе буманың атын өзгерту операциясы. Керекті объект таңдалып алынғаннан кейін, жанама менюді немесе файл менюінің ішкі командаларын шақыру арқылы орындалады. Дереккөздер
Шиллера-Писарев байқауы

Шиллера-Писарев байқауы. (йод 1 г. йодид калий 2 г. тазартылған су 40 мл ерітінді құрамы). Қызыл иектің қабыну сатысын анықтайтын әдіс. Ол тканьдегі гликогенді анықтауға негізделген. Созылмалы қабыну кезінде (пародонт ауруы) гликоген күрт көбейді. Ерітіндіңі жақ қанда сары түстен бастап қара қоңыр түске дейін боялады. Соған қарап диагнозды анықтаумен қатар, жасалған емнің нәтижесін білуге болады. Дереккөздер
Мәліметтердің интерфейстік блогы

Мәліметтердің интерфейстік блогы (интерфейсный блок данных; interface data unit) — мәліметтер алмасудың бір операциясы процесінде есептеу желісі архитектурасының іргелес деңгейлерінің арасында интерфейс арқылы берілетін мәліметтер блогы. Дереккөздер
Қарқынды (еркін) су алмасу

Қарқынды (еркін) су алмасу — белгілі бір сулы горизонттың, кешеннің және т.б. жер асты суларының барлық немесе көпшілік таралу ауданы бойынша жердің үстінгі (күндізгі) бетімен тікелей еркін байланыста болатын су алмасу түрі. Мысалы, жарықшақтык грунттық сулар және т.б. Дереккөздер
Сульфидті кендерді гидрохимиялық іздеудің көрсеткіштері

Сульфидті кендерді гидрохимиялық іздеудің көрсеткіштері — кенді минералданудың гидрохимиялық белгілері тура және жанама болып бөлінеді. *Тура белгілерге: Mo, Zn, Cu, РЬ, Аsi, Ni, Со, Sn, Ві, Сr, Ті, Ве, Zr, Мn және т.б. кен денелерінің өнеркәсіптік маңыздылығын айқын-дайтын судағы металдардың ауытқымалы мөлшері жатады. *Жанама белгілер: жер асты суларының гипергенез белдеуі жағдайындағы химиялық құрамындағы кенді заттардың өзгеруі, судың жоғары минералдылығы, сульфат иондардың шоғырлануы, металл-серіктерінің мөлшері, судың қышқылды реакциясы (рН
Жаңа жолға автоматты түрде өту

Жаңа жолға автоматты түрде өту (Автоматический переход на новую строку; wordwrap) — мәтінді даярлау жүйелерінде — ағымдағы сөз жолы терезе шекарасынан немесе құжат өрісінен шығып кеткен жағдайда келесі жолға автоматты түрде тасымалдануы. Дереккөздер
Күту уақыты

Күту уақыты (Время ожидания; waittime; latency) *тапсырма, есеп немесе программа ресурстың (процессордың, сыртқы құрылғының негізгі жадының) босауын күту күйінде болу кезіндегі уақыт аралығы; *орталық процессор немесе сыртқы құрылғы кезекті тапсырманың, сүранымының түсуін күту уақыты; *жазуоқу бастиегінің дискінің берілген секторына тиген уақыты; *жалпы қызмет көрсету жүйесіндегі талап тілектің пайда болу сөті мен осы талаптың орындала басталу сөтінің арасындағы уақыт. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CB8QFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fwww.agpa.uakron.edu%2Fp16%2Fbtp.php%3Fid%3Dwait-time&eiDGENTvGoFtGbOryZiLkL&usg=AFQjCNHBgvLWxV_8b54Zods02GqCwunrKg Wait Time]
Хризотил-асбест

Хризотил-асбест (фек. hrisos - алтын, tilos — талшық) — серпентиннің талшықты түрі. Оның агрегаттары серпентин массасының ішінде қабырғаларына тік орналасқан талшықтан тұратын желілер болып келеді. Талшықтардың ұзындығы мм-дің оннан бір бөлігінен 20- 25 мм, кейде 50 мм, өте сирек 160 мм-ге дейін жетеді. Түсі — жасыл сары, кейде ақ, қоңыр, жылтырлығы жібектей, қаттылығы — 2-3. Жіңішке, берік және майысқақ талшықтарға оңай бөлінеді. Талшықтардың қалындығы — 0,0001 мм, одан да жұқа болады. Отқа және сілтілерге төзімді, жылу, электр тоғын және дыбысты нашар өткізеді. Хризотил-асбест ульфанегізді таужыныстардың гидротермалық өзгеруінен қалыптасады. Кендері Канадада, Кипрде, Африкада, Қазақстанда (Жітіқара) белгілі. Хризотил-асбест от пен ыстыққа төзімді бұйымдар, маталар, құрылыс материалдарын, қағаз, резеңке, электртехника бұйымдарын жасауда әскери және ғарыштық техникада қолданылады. Дереккөздер
Қатпардың қалыпты (аспалы) қанаты

Қатпардың қалыпты (аспалы) қанаты — төңкерілген немесе көлбеген қатпардың өз құрамындағы тау жынысы қабаттарының алғашқы қабатталу ретін сақтап қалған канаты; қатпардың бұл бөлігінде тау жынысытардың қабат шалары қалыпты жағдайда астасады, яғни әрбір жастау қабатша ұдайы өзінен гөрі көнерек қабатшаны көмкеріп отырады. Дереккөздер
Абай спектаклі

«Абай» - спектакль. М. О. Әуезов пен Л. С. Соболевтің бірігіп жазған «Абай» трагедиясын 1940 ж. А. Тоқпанов тұңғыш рет театр сахнасына шығарды. Спектакль қазақ театр өнерінің өркендеуіне үлкен үлес болып қосылды. Режиссер Абай рухының ұлылығын, ақын талантының сан қырынан ашып көрсетуді мақсат еткен. Спектакльде Абай бейнесі ақын, композитор ғана емес, ойшыл, философ ретінде де көрінген. Сондықтан да режиссер өз қойылымында Керім бейнесін Абайдың идеялық басты қарсыласы ретінде түсіндіріп, оқиға қақтығыстары мен философиялық ой қақтығыстарын шебер ұштастырып отырады. Спектакльдегі Абай бейнесін Қ. Қуанышбаев сомдады. Ақын образын сомдауда актер де режиссермен бірге тарихи ақиқат пен романтизмді ұштастыруға күш салды. Осы спектакль арқылы Қуанышбаев өнерінің бағыт-бағдары қалыптасып, өзі сомдаған тұлғаның дүниетанымын ашудағы шеберлігі көрінді. Дереккөздер
Сәулетәрізділер

Сәулетәрізділер (RADIOLARIA) негізінен планктондарға жататын бір клеткалы микроорганизмдер тобы. Көбінесе жеке дара, сирегірек құжынама түрде теңіз суларында тіршілік етеді. Қаңқасы кремнеземнен (опалдан) құралады, сондықтан жынысқұрушы роль атқарады; палеонтологиялық зерттеулерге де негіз бола алады, кембрий кезеңінен бері белгілі. Капсула ішіңдегі цитоплазма тығыз, түйіршікті болып келеді, бір ғана немесе көп ядролар орналасқан, ал капсула сыртындағы цитоплазма жұқа көбіктенген, онда вакуольдер, қоректік бөлшектер, шырыш пен май тамшылары орналасқан. Цитоплазмалар бір-бірімен капсула түтікшелері арқылы байланысады. Көп жағдайда цитоплазмада симбиозды тіршілік ететін бір клеткалық балдырлар кездеседі. Олар сәулелілерді оттегімен қамтамасыз етеді. *мөлшері 40 мкм-ден 1 мм-ге дейін, одан да ірі. *Қаңқасы кремнеземнен не стронций сульфатынан тұрады. *Мұхит түбінде радиолярийлік тұнба түзеді. Сәулелілерде екі түрлі жалған аяғы болады. Біріншісі - капсула ішіндегі цитоплазмадан түзілген капсула түтікшелері арқылы сыртқа шыққан жалған аяқтары, екіншісі - капсула сыртындағы цитоплазмадан түзілген жалған аяқтары. Осы жалған аяқтары бір-бірімен байланысып күрделі тор құрайды да, қоректік заттарын ұстау қызметін атқарады. Бұдан басқа көптеген сәулелілерде аксоподия деген жалған аяқтары болады. Олар тарамдалмаған, тік болып келеді. Аксоподиялары мен қаңқасының инелері денесінің су қабаттарында қалқып жүруіне мүмкіндік береді. Сәулелілердің санаулы түрлері ғана жынысты жолмен көбейеді, ал көпшілігі жыныссыз жолмен екіге бөліну арқылы көбейеді. Сәулетәрізділер класс тармағы бес отрядқа бөлінеді. *Акантария отряды - Acantharia. Акантариялардың қаңқасы күкірт қышқылды стронциядан құралған, 20 сәулелі инелері болады. Орталық капсуласы нығыздалған цитоплазмадан құралған, кейбір түрлерінде орталық капсуласы болмайды. Негізгі өкілі - Acanthometra elastica. *Спумеллярия отряды - Spumellaria. Спумелляриялардың қаңқасы кремнеземнен құралған, кейбір түрлерінде қаңқасы болмайды. Орталық капсуласында көптеген майда саңылаулары болады. Негізгі өкілі - Thalassicola muleata. *Насселярия отряды - Nassellaria. Насселяриялардың қаңқасы кремнеземнен құралған. Орталық капсуласы ұзын, ұршық тәрізді. Негізгі өкілі - Medusetta craspedota. *Фаеодария отряды - Phaeodaria. Фаеодариялардың кремнеземді қаңқасы өте жақсы жетілген. Орталық капсуласында бір немесе үш үлкен тесігі болады. Негізгі өкілі - Aulacantha scolymantha. *Стихолонхеа отряды - Sticholonchea. Қаңқасының инелері 18-20 шамасында сәулетәрізді шоғырланып орналасады. Өкілдері Жерорта теңізі мен Тынық мұхитында табылған. Дереккөздер
Сульфотұздар

Сульфотұздар — оттекті қышқыл тұздарының құрамындағы оттек рөлін күкірт атқаратын түзілімдер, яғни оттекті қышқыл тұздарының күкіртті баламалары. Күшан, сүрме, висмут, ванадий, қалайы сульфотұздары (тиотұздары) белгілі. Дереккөздер
Қазақстан әндері

Қазақстан әндері - Киевтегі «Музичка Украіна» баспасынан 1972 ж. қазақ, украин, орыс тілдерінде жарық көрген жинақ. Құрастырған - Б. Ғизатов. Жинаққа қазақ композиторларының вокалдық шығармаларымен қатар Абайдың «Кеңіл құсы құйқылжыр шартарапқа», «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» деген өндерінің нотасы менөлеңі енгізілген. Кітапкөлемі 9,59 б. т., 5 350 дана болып басылған. Дереккөздер
Сулы кешен

Сулы кешен— сулы таужыныстардың суға қанығу ерекшелігі мен геологиялық жасы бойынша азды-көпті біркелкі келетін қат-қабаты. Ол сулы горизонттар мен біршама су өткізбейтін, литологиялык құрамы бойынша бір-біріне жақын, нәтижесінде сулылығы бойынша да жақын таужыныстардың жүйелері болып саналады. Сулы кешен ондағы жер асты суларының қалыптасу жағдайлары мен химиялық құрамының жалпылығымен сипатталады. Екі аймақтық; сутірек қабаттардың (қақпақтардың)аралығынан орын тебе отырып, өзге өңірлерден өзгеше, яғни тек өздеріне ғана орта гидродинамикалық, гидрохимиялық, т.б. параметрлерімен сипатталатын, негізінен сұйықты (газды) жақсы өткізетін шөгінді таужыныстар қабаты. Өзінің көлемі жағынан мұнайлы-газды кешеннің жақсы өткізетін бөлігіне сәйкес келеді. Жоғары жағынан шектейтін аймақтық жапқыш болмаған жағдайда "толық дараланып бітпеген С.К." түсінігін енгізуге болады. Дереккөздер
Сулы қаттың серпімді сыйымдылығы

Сулы қаттың серпімді сыйымдылығы - қаттағы серпімді күштің өзгеруін көрсететін шама. Серпімді сыйымдылық коэффициенті (b x ) мына формула бойынша анықталады. b x = n* b c + b қ , мұндағы n — сулы қаттың кеуектілігі, b c ) — сұйық заттың көлемдік серпімділігінің коэффициенті; b x ) — қаттың көлемдік серпімділігінің коэффициенті. b x ) коэффициентінің шамасы сан жағынан қаттық қысымды 1атм-ға азайтқанда сұйықтықтың серпімді қорының қат көлемі бірлігінде өзгеру (бөлініп шығу) мөлшеріне тең. Дереккөздер
Қатпар (қатпарлы деформация)

Қатпар (қатпарлы деформация) — Жер қыртысының терең қойнаулары мен беткі өңіріне тән тау жынысы жиынтықтарының иілмелі түрлермен сипатталатын құрылымдық пішіні; өзін құрайтын тау жынысытар қабатының тұтастығын бұзбай-ақ қалыптасады; әдетте, Қатпар термині әр түрлі масштабтағы (көлденеңі ондаған м-ге дейін) иілмелі пішіндер кұрайтын шөгінді және метаморфтық тау жынысытар қабатына катысты қолданылады. Қатпарлардың пішіні мен кеңістіктегі орны олардың ұзындығымен және көлденеңімен ғана емес, әр түрлі шартты жазықтықтар мен түзу сызықтардан тұратын қабаттардың астасу элементтерімен де сипатталады. Қатпардың мұндай элементтерінің қатарына жататындар: олардың қанаттары, ядросы, күлпы, осьтік жазыктығы, осі, топшысы және қанаттарының еңістену бұрышы, Антиклиндік қатпар тұрғысынан "күмбез", "айдар" және "периклин", ал синклиндік қатпарға тән "мульда", "түрен" және "центриклин" деген түсініктер ерекшеленеді. Дереккөздер
Сумен қамтамасыз ету

Сумен қамтамасыз ету, сумен жабдықтау— елді мекендерді, өнеркәсіп кәсіпорындарын, көлікті және т.б. сумен қамтамасыз ету жөнінде атқарылатын әртүрлі жұмыстардың жиынтығы. Сумен қамтамасыз ету міндеттерін жүзеге асыратын инженерлік құрылыстар кешені сумен қамтамасыз ету жүйесі немесе су кұбыры деп аталады. Елді мекендерді сумен қамтамасыз етудің қазіргі кездегі жүйесі талықтандырылған. Олардың әрқайсысы тұтынушылардың үлкен тобын сумен қамтамасыз етеді. Сумен қамтамасыз ету мақсаты үшін жер үсті (өзен, көл, бөген, теңіз) және жер асты сулары пайдаланылады. Дереккөздер
Суөлшегіш

Суөлшегіш— өзі арқылы ағып өткен су мөлшерін анықтайтын аспап. Ол тұтынушыларға жіберілетін судың көлемін есептеу үшін су құбырларына орнатылады. Суөлшегіштің қанатты не турбиналы, көлемдік және шүмекті түрлері бар. Дереккөздер
Изосызықтар әдісі

Изосызықтар әдісі - 1) геофизикада: екі сызықша бойына (сирегірек екі нүктеде) жер тұйықтау арқылы алынған төмен тербелісті электр тогының жер болмысында таралу сипатын зерттеуге негізделген электрбарлау әдісі; өзін кіріктіруші таужыныстарға қарағанда электрөткізгіштік қабілеті біршама жоғары болып келетін кеңдеу денелерді іздеу барысында қолданылады; 2) металлогенияда яки тау-кен ісінде: қалыңдық көрсеткіші немесе өз құрамындағы пайдалы құрамбөлік мөлшері заңды түрде өзгеріп отыратын линза пішіңдес қатты заттардан тұратын пайдалы қазба кендерінің жалпылама қорын анықтау әдісі. Дереккөздер
Изотермалар

Изотермалар (изо + грек. therme — жылу, қызу) — жер бетінің жылдық, айлық немесе басқа да бір кесімді мерзімдік орташа температурасының теңдес мөлшерлерін белгілейтін нүктелерді қосатын сызықтар. Дереккөздер cs:Izotermický děj#Izoterma
Изотоптар геохимиясы

Изотоптар геохимиясы - табиғи түзілімдер құрамындағы химиялык элемент изотоптарының таралу заңдылықтары негізінде Жер планетасының қалыптасу процесін зерттейтін геохимия тарауы. Изотоптық геология Әр түрлі табиғи түзілімдер болмысында түрлі-түрлі геологиялық процестер нәтижесінде пайда болатын радиоактивті элементтер құрамындағы өзгерістерді зерттейтін геохимиялық ғылым саласының бір тармағы. Дереккөздер
Абай (жинақ)

«Абай» - ақынның туғанына 95 жыл толуына орай Қазақ мемлекеттік баспасынан 1940 ж. қазақ тілінде жарық көрген әдеби-өмірбаяндық материалдар жинағы. Латын әрпімен басылған. Құрастырғандар - Е. Ысмайылов пен Қ. Бекхожин. Кітап 3 бөлімнен тұрады. 1-бөлімде Абайдың өмірбаяны ғылыми тұрғыдан баяндалып, өлеңдерінің көркемдік, жаңашылдық ерекшеліктері талданады. 2- бөлімге ақынның әр жылдары жазылған 16 өлеңі топтастырылған. Соңғы бөлімде Абай шығармалары басылымдарының, ақын жайындағы зерттеу еңбектер мен көркем туындылардың көрсеткіш библиографиясы ұсынылған. Жинақ әдебиет зерттеушілеріне, жалпы оқырман қауымға арналған. Көлемі 3 б. т., 10 мың дана болып басылған. «Абай» - Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасынан 1940 ж. орыс тілінде жарық көрген кітап. Ақынның туғанына 95 жыл толу мерекесіне арнап шығарылған. Құрастырғандар: Қ. Бекхожин, Ы. Дүйсенбаев, Е. Ысмайылов. Кітапқа көлемді сыни-өмірбаяндық мақала беріліп, Абайдың 16 өлеңі енгізілген. Аударғандар: М. Петровых, Л. Шифферс, Л. Руст, П. Шубин, Д. Бродский, А. Глоба, М. Тарловский, А. Штейнбергер. Жинақтың библиограф. 3-бөлімінде Абайдың өз шығармаларының, ақын шығармашылығына арналған зерттеу еңбектер мен күнделікті баспасөздегі материалдардың, Абай бейнесін жасаған көркем туындылардың тізімі, жарияланған уақыты көрсетілген. Кітап көлемі 3,5 б. т., 500 дана болып басылған. Дереккөздер
Абай (сюита)

«Абай» - Абай әндерінің әуені бойынша 1941 ж. А. Жұбанов жазған сюита, ақынның шығармашылық, күрескерлік қызметін музыка тілімен баяндайтын 5 бөлімді лирикалық-драмалық шығарма. Томп. сюита бөлімдеріне Абайдың «Қор болды, жаным» (1), «Бойы бұлғаң» (2), «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» (3), «Біреуден біреу артылса» (5) әндерін, сондай-ақ 4-бөлімге халық биінің әуенін алған. Сюита композициясындағы лирикалық саз бірде драмалық, кейде трагедиялық әуенге ұласып отырады. Композитор осы арқылы Абайдың ақындық, азаматтық ғұмырын жан-жақты аша білген. Сюита басындағы лирик, шуақты күй шығарма соңында трагедиялық шарықтаудан кейін қайта естіліп, Абай өмірінің, оның ой-арманының жарқын болашағынан хабар бергендей әсер тудырады. Дереккөздер
Изотроп қима

Изотроп қима — кристалдың оптикалық индикатрисасының дөңгелек қимасына параллель кима. Изотроп қимаға перпендикуляр бағытта жарық сәулесі қосарлана сынбайды. Айқас никольде минералдар мұндай қимада үстелшені қанша айналдырса да, қараңғы күйде қалады. Текшелік сингония минералдарында кез келген қима изотропты, орта сингонияда L3, L4, L6 симетрия осьтеріне көлденең бір қима ғана, ал төмен сингония минералдарында екі қима изофопты болады. Дереккөздер
Вакуум жүйе

Вакуум жүйе (латынша: vacuum — бос) — сорғы корпустарын және сорғыш құбыр желісінің қуыс-қуыстарын суға толтыруды қамтамасыз ететін жүйе. Бос кеңістіктерді суға толтыру, ондағы қысымды сирету арқылы атқарылады. Ондай жүйелер вакуум сорғылармен, эжекторлармен, көтеріңкі сорғыш құбырлармен, шанақ-аккумуляторлармен жабдықталады. Орталықтан тепкіш сорғыға су құятын тетіктің деңгейі суару көзінен жоғары болу қажет. Вакуум сорғы, эжектор, су сорғыш құбыр білігі жоғары көтеріліп пайдаланылады. Вакуум сорғымен және вакуум қазандықпен жабдықталған вакуум жүйелер ең көп тараған түрге жатады. Вакуум сорғының құю шанағы қызметін атқаратын вакуум қазандықтың төменгі бөлігіне суды құбыр желісі арқылы кол сорғымен береді, ал сорғыш келте құбырлары толтыру шанағына және вакуум-қазандық қақпағына жалғасқан негізгі сорғылар корпусына су вакуум-сорғылармен беріледі. Вакуум сорғылар жұмыс атқара бастағанда, қазандықтың вакуумды бөлігінде қысым төмендей бастайды, сөйтіп су көзінен ауаүрлегіш арқылы негізгі сорғылар корпусына су сорыла бастайды. Вакуум-сорғының жұмысы вакуум қазандықтағы су деңгейі жоғарғы шегіне (↓-I) жеткенше жалғаса береді. Қазандықта судың үш бақылау деңгейі орнатылады: ↓III— екінші вакуум-сорғы апатты жағдайда іске қосылады, ↓II — бірінші вакуум-сорғы апатты жағдайда іске қосылады, ↓I— вакуум-сорғылардың жұмысы тоқтатылады. Дереккөздер
Файлдарды бүркемелеу

Файлдарды бүркемелеу (Кэширование файлов) — жиі пайдаланылатын файлдар мен программаларды файлдық сервердің жадында сақтауға мүмкіндік беретін әдіс. Файлға алғашқы рет сұрату болған кезде файл сервердің жадына көшіріледі. Содан кейін ғана сұрату жасаған жұмыс бекетіне жіберіледі. Осы файлға келген келесі сұратулар оның сервердегі көшірмесі арқылы қанағаттандырылады. Қатқыл дискідегі файлдарды оқығанға қарағанда бүркемеленген файлдарға қатынас кұру біршама тез орындалады. Дереккөздер en:Cache nl:Cache tr:Önbellek
Вакуум өлшеуіш, вакуумметр

Вакуум өлшеуіш, вакуумметр (латынша: vacuum — бос қуыс, metron — өлшем) — атмосфералық қысымнан төмен қысымды өлшейтін құрал. Вакуум сорғының су сорғыш келте құбырына орнатылады. Вакуум серіппелі және сұйықтықты болып бөлінеді: 1) сұйықтықты Вакуум қүрылымы жағынан әр алуан болады. Вакуумметрдің көп тарағаны V — бейнелі түтікше және тостақ тәріздісі. Вакууметрлер шкаласы көбінесе атмосфералық және абсолюттік қысымды тиісті сұйықтық бағанасы бойынша беретін вакууметрлік биіктіктің мәнін көрсетеді; 2) серіппелі Вакуум сұйыктық қысымын серпімді элементпен қабылдайды, ал оның деформациясы арнайы механизм арқылы, тиісті түрде градуирленген щеңберлі шкаланың алдындағы осьте айналып тұрған тіл көрсеткіші бойынша беріледі. Серпімді элементтердің түрі бойынша Вакуумметрлер: доға тәріздес құбырлы серіппе, бұрандалы құбырлы серіппе, тілімше серіппе, сифонды болып жіктеледі. Вакуум шкаласы атмосфералық кысымнан төмен қысымды көрсетеді. Вакуум циферблаты концентрлі және эксцентрлі шкалалы болып келеді. Дереккөздер
Вакуум сорғысы

Вакуум сорғысы — вакуум жасау, оны жоғарылату және сақтау үшін қолданылатын құрылғы. Ол тұйық көлем (жүйе) ішінен газды немесе буды сорып шығару үшін қолданылады. Өндірісте вакуум сорғысының су білезікті (ВВН), консоль (КВН), поршеньді, ротациялы, ағыншалық сорғы, жоғары вакуум алу үшін молекулалық және сынапты диффузиялық түрлері тараған. Мысалы, су білезікті вакуум сорғысының ПӘК-і 20—30 пайыздан аспағанымен, қажетті мезгілде аз уақытта ғана жұмыс істейтіндіктен жеткілікті болып саналады. Вакуум сорғылардың ең көп өнімділігі минутына 25—150 м 3 . Жылжымалы станцияларда өнімділігі 4,2 м 3 /с және 11,5 м 3 /с вакуум сорғылары қолданылады. Дереккөздер
Мәліметтердің концепциялық моделі

Мәліметтердің концепциялық моделі (концептуальная модель данных; conceptual data model) — толық мәліметтер жинағы мен олардың арасында байланыстары бар нақты мәліметтер базасын басқару жүйесі терминдеріндегі пән саласының ақпараттық моделі. Дереккөздер
Хромшпинелидтер

Хромшпинелидтер (хромшпинелдер, хромиттер) - шпинелдер деп аталатын минералдар тобына кіретін, магнезиохромит (МgСr 2 O 4 ) пен хромит (FеСr 2 O 4 ) аралығындағы изоморфтық тізбек атауы; жалпы формуласы (МеҒе)Сг204; хромның бірден-бір кені. Дереккөздер
Жерді көлденең жырту

Жерді көлденең жырту — жерді жыртып айдау кезінде беткейлі жерді көлденең жырту тәсілі; беткейлі жердің жауын-шашын суын сіңіруіне байланысты жазықтық топырақ эрозиясына қарсы қолданылатын тиімді шара. Мұндай жер көбіне тіркемелі немесе аспалы соқамен жыртылады. Дереккөздер
Кацнельсон Абрам Исакович

Кацнельсон Абрам Исакович (1913 жылы туған) – украин халық ақыны, әдебиет зерттеуші, аудармашы. «Күн тамшысы», «Піскен жемістер», «Тіршілік үшін», «Ашық күндер», «Бұтадағы бұлбұлдар», «Боранда», «Достық әні» т. б. кітаптарымен украин оқырмандарына жақсы танымал. Кацнельсон поэзияның теориясына арналған «Өлең сөздің сұлулығы мен күші», «Прометей отының шыншылдығы», «Поэзия және ақындар туралы», «Поэзия- менің махаббатым» атты бірнеше кітаптар шығарған. «Еврей халық поэзиясы» атты аударма кітабы үшін М. Т. Рыльский атындағы сыйлық алған. Кацнельсон 1974 ж. «Дніпро» баспасынан шыққан «Абай Құнанбаев»жинағына енген ақынның «Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...», «Байлар жүр жиған малын қорғаштап.. ,»атты өлеңдерін аударған. Дереккөздер
Мәліметтердің қауіпсіздігі

Мәліметтердің қауіпсіздігі (безопасность данных; data security) — мәліметтерді ашып оқу, өзгерту немесе бүлдіру мақсатымен рұқсат етілмеген қатынас құрудан мәліметтер мен программаларды қорғау. Аппараттық, программалық және криптографикалық әдістер мен қорғаныс құралдарын, сондай-ақ ұйымдастыру шаралары кещендерін қодцану арқылы қауіпсіздікке қол жеткізуге болады. Мәліметтердің қауіпсіздік көрсеткіштерінің бірі қауіпсіз уақыт болып саналады. Дереккөздер
Күтудің қалып-күйі

Күтудің қалып-күйі (Состояния ожидания; wait state) *команданы орындау тоқтатылған кездегі орталық процессордың қалыпкүйі, бірақ енгізу шығарудың сыртқы үзілуі қабылдаңуы және өнделуі мүмкін; *өзіне керекті ресурстың бос болуын күтетін мөселенің қалыпкүйі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd5&ved0CEYQFjAE&urlhttp%3A%2F%2Fwww.answers.com%2Ftopic%2Fwait-state&eiOYENTt7OLIWAOvfc5bkL&usg=AFQjCNESL6SUG1zQAH7pm2iZVYrTOwFzcA Wait state: Definition from Answers.com]
Жерді пайдалану коэффициенті

Жерді пайдалану коэффициенті — мелиоративтік жүйенің, шаруашылықтардың жерді пайдалану коэффициенті. Жер қорын пайдаланған кездегі тек дақылдар ғана егілген таза жер көлемінің мелиорациялық жүйенің барлық жер көлеміне қатынасымен белгіленеді. Дереккөздер
Вакуумсыз суағар

Вакуумсыз суағар — судың беті ашық езен арнасына орнатылған бөген табалдырығы арқылы бөгет денесінен асып ағуы. Суағар қырының пішіні Кригер-Офицеровтың координаты арқылы тұрғызылады. Жобаланатын вакуумсыз суағардьгң пішіні координатының схемалық мәні оны есептік арынына H көбейту арқылы, ал бөгет биіктігі сушаруашылық және гидро- техникалық есептеулер арқылы анықталады. Бөгеннің төменгі тұсындағы табалдырық биіктігі мен бөгет табаны аралығындағы айналма радиусын су энергиясының бәсеңдеуі мен су өтімі жағдайларын ескере отырып, есептеп шығарады. Дереккөздер
Валдай деңгей өзіжазғышы

Валдай деңгей өзіжазғышы — суқоймаларындағы, каналдардағы, арықтардағы су деңгейін тынымсыз автоматты турде жазып отыратын су өлшеуші өзі жазғыш құрал. Ағын сулардағы, Валдай деңгей өзіжазғышы су деңгейінің биіктігін уақыт функциясы ретінде жазуға мүмкіндік береді. Валдай деңгей өзіжазғыштың сағаттық механизмін бір тәулікке, бір аптаға немесе бір айға қоюға болады. Құралдың негізін қалтқы қүрайды. Қалтқы каналдағы су деңгейінің бетінде қалқып тұрады, су деңгейі төмендесе, калтқы темен түседі де, өзіне жалғанған қалам арқылы барабанда орналасқан арнайы қағазға сызық қалдырады, ал су деңгейі жоғарыласа, қалтқы көтеріледі де, сызықты жоғары сызады. Абсцисса есіне барабанның айналу жылдамдығы уақытпен көрсетілген, ордината су деңгей биіктігі (көтерілуін) белгілейді. Дереккөздер
Мәліметтердің мәлімдемелік моделі

Мәліметтердің мәлімдемелік моделі (код моделі) (реляционная модель данных (модель кодда); relation data model) — мәлімдемелік алгебра операциясын қолдануға болатын тұрақтандырылған қатынастар жиыны. Қатынас қалыпты форманың бірінде тұрады: біріншіде (1қф), екіншіде (2қф), үшіншіде (зқф) немесе төртіншіде (4қф). Дереккөздер
Күтудің нөлдік қалып-күйі бар компьютер

Күтудің нөлдік қалыпкүйі бар компьютер (Компьютер с нулевым состоянием ожидания; zero wait state computer) — жадтың жылдамдығы өңдеу операциялары орындалған кезде жадтан оқылатын мәліметтерді микропроцессор күтпейтіндей етіп оңтайландырылған ӀВМ үйлесімді есептеу машинасы. Тиімділеу бүркеме жадты, қабат-қабат жадты, беттік режімді жедел жадты немесе статикалық жедел жадтар микросхемаларын қолданып жүргізіледі. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd1&ved0CBcQFjAA&urlhttp%3A%2F%2Fcomputer.yourdictionary.com%2Fzero-wait-state&ei8IENTvK6F46UOtPt-bAL&usg=AFQjCNHjmqvIvnLxZC1rOF6hGMPBd2Qw0g zero wait state - computer definition]
Вантуз

Вантуз (лат: ventosus, фр: ventouse – желді, ауалы) — қысыммен жұмыс істеу процесінде су құбырында жиналған ауаны автоматты түрде шығарып тұратын реттеуші клапан. Сонымен қатар су құбырында гидравликалық дүмпуді болдырмау мақсатында аздаған ауа көлемін жіберуге де пайдаланылады. Мелиорациялық ғимаратта Вантузды суды суармалау объектілеріне тасымалдайтын су құбырларында және жабық суармалау желісіндегі су құбырларында қолданады. Әдетте, оны су құбыры сызығының ең жоғары нүктелеріне немесе су құбырының тура кеңістіктен кері кеңістікке өзгеру нүктелеріне орнатады. Вантуз қазандық пен экономайзер аралығындағы құбыр желісіне орналастырылып, жекелеген жағдайда қазандыққа ауа енуінен сақтандырады. Вантуз - су және жылу жүйелерінің ең жоғарғы нүктелерінде жиналған ауаның өздігінен (автоматты) түрде сыртқа шығатын қақпақшалы тесіктері (немесе ауашықтары). Дереккөздер
Интернатта оқып жүр...

«Интернатта оқып жүр...» - Абайдың 1886ж. жазған өлеңі. Көлемі 77 жол. Негізгі тақырыбы - қазақ балаларының азаматтық білім беретін мек- тептерде оқып, білім алуы, ғылымға, өнерге тартылуы, халқына адал қызмет етуі жайлы.19 ғ-дың 80 жыддарында оқу-ағарту ісін жүйелі түрде жүргізу мақсатымен әкімшілік орталықтарында әр түрлі дәрежеде орыс-қазақ мектептёрі ашылып, олардың жанынан интернаттар құрылғаны белгілі. Ақынның ағартушы-демократиялық көзқарастарының басты-басты принциптері бұл өлеңде барынша толық білдірілген. Өлеңнің алғашқы жолдарында жасөспірім қазақ балаларының оқуға көптеп тартылғанын қанағат сезімімен айта келіп, автор одан әрі осы оқудың әртүрлі көлеңкеліжақтарын сынайды, оның түпкі мақсатының тайыздығына өкініш білдіреді. Мысалы,ата-ана баласының үкімет орындарындағы ереже, заңдарды біліп шыққанына ырза. Ал шәкірттердің кейбіреулері орысша арыз жазып, сонымен күн көруді, әрі кеткенде не тілмаш, не адвокат болып, ел ішіндегі алауыздық арасынан жалған беделге ие болуды ғана арман етеді. Сол себептен де ақын: «Ойында жоқ бірінің Салтыков пен Толстой» деп,жас ұрпақтың үлкен адамгершілік мұраттарынан, рухани қазынадан қағыс қалатынына қынжылады. Өлеңнің 2-шумағында автор өзінің ағартушылық бағдарламасының негізгі тұғырларын өз тарапынан жастарға тікелей арнаған үндеу сөздерімен жеткізеді: Бас пайдаңды ойлама, ар-абыройды ойла; талмай талаптанып, ғылым ізде. Әскери қызмет қылып, шен алуды мақсат етпе, әкімшілік орындарына да қызмет істеп жағынба. Алыс та болса, асыл мақсаттарды көздеп, өмірден іргелі орын алуға үмтыл. Соның барлығында да тура жолдан тайма, адалдықтан айныма. Ақынның жас ұрпақты оқыту женіндегі талаптары осындай. Кейбір деректерге қарағанда, Абай бұл өлеңді өз балалары - Әбдірахман, Мағауия, Гүлбаданды Семейге апарып, оқуға бергеннен кейін жазса керек. Демек, жаңағы ойлардың бәрі ақынның өмір көріністерінен алған тікелей әсерінен туған. Өлең 7 буынды шалыс ұйқас үлгісінде жазылған. Алғаш 1909ж. С.-Петербургте жарық көрген«Қазақ ақыныИбраҺим Құнанбайүғылының өлеңі»атты жинақта жарияланған. Туындыда аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. Мүрсейіт қолжазбаларында өлеңнің 29-жолы «Я қазақтың баласы» деп келтірілсе, басылымдарда бұл жол 1909 жылғы жинақ бойынша «Я қазақтың аласы» ретінде алынған. Өлең белорус, қырғыз, орыс, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған. Дереккөздер
Жайылма топырағы

Жайылма топырағы (Пойменные почвы) — аллювиальды топырақ, өзен суының жиі тасуы кезіндегі өзен аңғарындағы тұнба қалдықтар. Жер асты суының жақын орналасуына байланысты өзен аңғары топырағының саз балшыққа айналатын табиғи кұбылысы. Тағы қараңыз * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Кідірту векторы

Кідірту векторы (Вектор задержек; delay vector) — дестелерді коммутация әдісі арқылы жеткізетін есептеу желілерінде — элементтері дестені желінің бір торабынан барлық басқа тораптарға жеткізу уақыттарын бағалайтын жиым. Тораптар Кідірту векторының көшірмесін көрші тораптарға жібереді, мүның өзі маршрутты адаптивті таңдау процедурасының бөлігі болып табылады. Дереккөздер Сілтемелер: *[http://www.google.kz/url?sat&sourceweb&cd6&ved0CEcQFjAF&urlhttp%3A%2F%2Fwww.science-dictionary.com%2Fdefinition%2Fdelay-vector.html&eiqoINTsv5N4HG8QOJp_yrDg&usg=AFQjCNGLad-F-uq1l07DpMf9-6rthR5F-Q What is delay vector? definition and meaning]
Вегетациялық суару

Вегетациялық суару — даму кезеңіндегі суару. Өсімдіктің өніп-өсу, дамуы топырақтың ауа мен ылғалға мұқтаж болу кезеңінде берілетін суару мөлшері. Суару мөлшері дақыл түріне байланысты әр түрлі болады. Дереккөздер
Жайылмалы экожүйелер

Жайылмалы экожүйелер (Пойменные экосистемы) — өзен бойындағы экожүйелер. Ерекшеліктері Өзен бойында орналасқандықтан, сол өзендердің жылдық режімдеріне тікелей байланысты. Әдетте, көпшілік өзен бойындағы экожүйелер көктем, кейбір жылдары жаз айларында су тасыған кездерде су астында қалып, олардың бетіне сумен келген шөгінді жыныстар жиналады. Топырақтары әр түрлі қабатты, аллювийлі шымды-шалғынды. Ылғалмен жақсы қамтамасыз етілгендіктен, бұл экожүйелер жақсы өнім береді. Көбінде шабындық, ретінде, ал кейбір жағдайларда бақша егістері үшін пайдаланылады. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Воклюз бұлақтар

Воклюз бұлақтар - жиі оқпаланған (карс) ок тастардан қүрылған таулы аймақтарда (мыс., Қаратауда) жер астындағы ірі қуыстар мен жарықтардың бойымен өзен секілді ағып, жер бетіне шығып жататын су көздері. Олардың суы мол (өтімі 3-10 м3/с дейін), ағыны қуаңшылық жылдары да тоқтамайды. Воклюз өз атын Францияның Воклюз департаментінен алған. Воклюздер– Францияның оңтүстігіндегі Воклюз (Vaucluse) бұлағының аталуынан шыққан — шығымы үлкен әрі жиі-жиі өзгеріп тұратын бұлақтар. Оқпалы аймақтарға тән. Воклюз Абхазияда, түстік Ферғанада және т.б. жерлерде кездеседі. Дереккөздер
Импактит

Импактит — жасынтастардың жер бетіне құлап жарылуы кезінде балқыған, негізінен шомбал немеес кесек табиғи шынылардан тұратын, алайда құрамына әр түрлі тау жынысытар мен минералдардың түйірлерін кіріктіретін тау жынысы; химиялық құрамы сан түрлі болуы ықтимал. Дереккөздер
Жайылмалық аңғар

Жайылмалық аңғар (Пойменная долина) — жайылмасы жақсы дамыған аңғар. Аңғардың морфологиялық дамуының соңғы сатысына жатады. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Жайылмалық батпақ

Жайылмалық батпақ (Пойменное болото) — негізінен қамыс пен қоға басқан, жақсы дамыған жайылмаларда болатын евтрофтық (ойпақдық) батпақ түрі. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Мәліметтердің сеанстық блогы

Мәліметтердің сеанстық блогы (сеансовый блок данных; session data block) — желілік байланыстар бойынша екі процестің арасында берілетін мәліметтер блогы. Оның мөлшері көліктік желінің мәліметтер блогының мөлшеріне тәуелсіз анықталады. Дереккөздер
Жайылмалық көл

Жайылмалық көл (Пойменное озеро) — негізгі арнадан бөлініп қалған өзен тармағы немесе саласы; бұрынғы өзен иінінің қалдығы, өзен жайылмасындағы көл. Пландағы көрінісі ұзынша келген ирек немесе тағаға ұқсас болып келеді. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Прогения

Прогения ( - алға + - жақ ) — астыңғы жақтың алға қарай шығыңқы көрінуі, ілгері шығып тұруы. Прогения туа біткен, жалған, кәрілікпен байланысты және фроиталды, яғни маңдай алды прогениялары болып бөлінеді. Дереккөздер
Break (перне)

Pause/Break ( «тоқтату», «үзу») немесе кідірту пернесі — кеңейтілген пернетақтаны (extended keyboard) басқаратын перне. Оны басқан уақытта кейбір операциялардың орындалуы тоқтатылады, мысалы, дисплейге шығару. Операцияны әрі қарай жалғастыру үшін Pause пернесінен басқа кез келген пернені басу керек. Әдетте, бұл перне Print Screen және Scroll Lock пернелерімен қатар орналасады. Дереккөздер
Дубровский диаграммасы

Дубровский диаграммасы --гранитоидтерді зерттеуге арналған барицентрлік диаграмма (Дубровский, 1969).Басты сандық сипаттамалар: А1 (нөл нүк- тесі); Fe + Мg (нөлден төмен салынады);Na + Са (нөлден оңға салынады); К (нөлден солға салынады). Қосымша сипаттамалар f=100Fe 3+ : (Fe + Mg); f 100Fe 2+ :(Fe + Mg); m 100Mg : (Fe + Mg); pl 100Ca : (Na + Ca); f, f диаграмманың сол бөлігіне, Na мен Ca оң бөлігіне вектор түрінде салынады. Одан басқа нормативті кварц анықталады: Q [Si - 60,06(Ғе 3+ + Fe 2+ + Mg + 2Ca + 3Na + 3K)] : 1000.Мұндағы элементтердің мөлшері атом саны бойынша алынады. Дереккөздер
Жайылмалық көлтабан

Жайылмалық көлтабан (Пойменный лиман) — өзеннің ескі арна жағалауына орналасқан көлтабан. Мұндай көлтабан өзеннің кейде бір жағында, кейде екі жағында да болады, ол өзеннің тасқын суымен толып ағу кезінде, топырақтың терең қабатында ылғал жинайды. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Мәліметтердің толымсыздығы

Мәліметтердің толымсыздығы (неполнота данных; data non-completeness) — ақпараттың қайсыбір мәселелерді шешуге жеткіліксіздігі. Сараптамалық жүйелер ақпараттар толық емес жағдайларда да жұмыс істеуі мүмкін. Дереккөздер
Жайылмалық көптармақтық

Жайылмалық көптармақтық (Пойменная многорукавность) — жаңа пайда болған арна ескі негізгі арна жойылмай тұрып-ақ дамып үлгерсе және бағытталған арнаны қалыптастырып үлгерсе, онда бітпеген өзен ирелеңі жоғарыда көрсетілген сипатынан күрделірек пішінге өтеді. Бұл жағдайда кең әрі көптармақты көптеген салалармен шиырланған жайылма пайда болады. Көптармақтар ішінен негізгі арнаны табу өте қиын. Көптармақты жайылмалар ірі өзендердің төменгі ағыстарында, атырауларда кездеседі. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Индерит

Индерит — бораттар класына жататын минерал. Химиялық формуласы: Mg(H2O)5[B3O3(OH)5] Сингониясы — моноклиндік, кристалдары ине, призма, тақта тәрізді, агегаттары бүйрек тәрізді, конкрециялар. Түссіз, жылтырлығы — шыныдай, қаттылығы — 3, жіктілігі жетілген, меншікті салмағы — 1,86. Шөгінділерде гидроборацит, борацитпен бірге кездеседі, бордың кені. Дереккөздер
Жайылмалық шөгінділер

Жайылмалық шөгінділер (Пойменные отложения) — жайылмадағы аллювийлік шөгінділер. Құмдақ алевритті, алевритті-пелитті болып келеді. Тасқын немесе су тасуы кезінде жайылмаға шыққан өзен ағысының қалдығы. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылманың шым топырағы; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Радиометрлік талдау әдістері

Радиометрлік талдау әдістері— сынамалар мен тау жынысы үлгілерін олар таратқан радиоактивті сәулелер қарқыны түрғысынан талдау әдістері. Бұл әдістердің өнімділігі мен танымдылыгы жоғары, мұнда қолданылатын зерттеу нысандары алдын ала химиялық дайындық шараларын керек қылмайды. Дереккөздер
Мәліметтердің тұтастығы

Мәліметтердің тұтастығы (целосность данных; data integrity) — компьютер жадында сақталатын мәліметтердің жүйелік қателерге тұрақтылығы. Мәліметтердің тұтастығы дегеніміз — мәліметтердің тек қана дұрыс және рұқсат етілген өзгеруі мүмкіндігін білдіреді. Бұл байқалмаған қателердің болмауы арқылы өрнектелген және магниттік тасуыштан оқылған мәліметтердің сенімділік критерийі. Дереккөздер
Альвеолярлық микролитиаз

Альвеолярлық микролитиаз — екі өкпеге, әсіресе олардың төменгі бөлімдеріне көптеген ұсақ бөлшектердің диффузиясымен сипатталатын, этиологиясы айқын емес туа пайда болатын ауру. Рентгенологиялық зерттеу кезінде өкпенің зақым көрген жерлерінің интенсивті күңгірттенуі арқылы анықталады. Дереккөздер
Профилактика

Профилактика-денсаулықты сақтауға және нығайтуға бағытталған және салауатты өмір салтын қалыптастыруды, аурулардың пайда болуының және (немесе) таралуының алдын алуды, оларды ерте анықтауды, олардың пайда болу және даму себептері мен жағдайларын анықтауды, сондай-ақ адамның денсаулығына, оның тіршілік ету ортасының факторларына зиянды әсерді жоюға бағытталған іс-шаралар кешені. Профилактика деңгейлері біріншілік, екіншілік және үшіншілік профилактика немесе оңалтуды қарастырады. Біріншілік профилактика, патогендерді жою арқылы немесе ағзаның ауруларға төзімділігін арттыру арқылы аурудың пайда болуын болдырмауға бағытталған әдістерді қамтиды. Мысал ретінде иммундау, дұрыс тамақтану, физикалық белсенділік және темекі шегуден бас тарту жатады. Екіншілік профилактика, бар ауруды оның белгілері пайда болғанға дейін анықтауға және жоюға бағытталған әдістерді қамтиды. Мысалы, артериялық гипертензияны емдеу (көптеген жүрек-қан тамырлары ауруларының қауіп факторы), қатерлі ісікке скринингтік тексеру. Үшіншілік профилактика, ауру, мүгедектік белгілерінің теріс әсерін азайтуға бағытталған оңалту және емдеу сияқты әдістерді қамтиды. Мысал аурудың таралуын немесе дамуын тоқтататын хирургиялық процедуралар болуы мүмкін. * Профилактика - медицинада * Профилактика - машина Дереккөздер
Жайылманың шым топырағы

Жайылманың шым топырағы (Пойменные дерновые почвы) — өзен аңғарының топырағы, жыл сайын су тасыған кезде тұнба қалдықтарынан құралатын топырақ. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым-батпақты топырағы. Дереккөздер
Жайылманың шым-батпақты топырағы

Жайылманың шым-батпақты топырағы (Пойменные дерновые заболоченные почвы) — өзен аңғары топырағының жыл сайын су тасыған кезде қалатын тұнбасы. Әдетте, мұндай тұнбалар жер асты суларына өте жақын болады. Тағы қараңыз * Жайылма топырағы; * Жайылмалы экожүйелер; * Жайылмалық аңғар; * Жайылмалық батпақ; * Жайылмалық көл; * Жайылмалық көлтабан; * Жайылмалық көптармақтық; * Жайылмалық шөгінділер; * Жайылманың шым топырағы. Дереккөздер
Мәліметтердің физикалық ұйымы

Мәліметтердің физикалық ұйымы (физическая организация данных, physical data organization) — сақтау ортасында мәліметтердің байланысы мен орналасуын ескеретін мәліметтер ұйымы. Ол сақтау құрылымын, мәліметтер жиынтығын, ұйымдастыру типін, мәліметтер сипаттамасын, қатынас құру әдістерін қамтиды. Дереккөздер
Радиохимиялық талдау әдістері

Радиохимиялық талдау әдістері — радиоактивті элементтер мен олардың жекелеген изотоптарының құрамы мен мөлшерлік катынастарын осы заттарға тән радиоактивті сәулелерді және ядролық өзгеріс өнімдерін зерттеу нәтижесінде анықтау. Дереккөздер
Микротрахеостомия

Микротрахеостомия — кеңірдек пен Микротрахеостомия бар нәрсені эвакуациялауға немесе дәрілік емдеуге арналған, қалқан тәрізді шеміршек асты белгісі, қуыс домалаң ізі ауаны ішке жұтқанда тік созылмалы, сопақша түрге ие болады. Дереккөздер
Мәліметтердің хабарламалық базасы

Мәліметтердің хабарламалық базасы (реляционная база данных; relational database) — мәліметтердің хабарламалық моделі бойынша ұйымдастырылған мәліметтер базасы. Мәліметтердің хабарламалық базасы кестелерден тұрады, олардың әрқайсысы құрылымы бірдей кортеждер жиыны болып саналады. Мұндай кестені кесте атрибуттарының арасындағы қатынас ретінде түсіндіруге болады. Осыдан мәліметтердің хабарламалық базасы атауы өрбиді. Мәліметтердің хабарламалық базасындағы әр түрлі кестенің кортеждерінің арасындағы байланыс әр түрлі кестелердегі атрибуттар мәндерінің үйлесуі бойынша айқын тағайындалмайды. Дереккөздер
Тіс протезі

Тіс протезі — жеке тіс сауытының ақауын немесе тіс қатарының кемістігін кетіретін ортопедиялық жабдық. Ол шайнау, сөйлеу қызметін дұрыстаумен бірге адам кескінін түзейді. Медицинада қолданылуы * Винирлер — тістің тек алдыңғы бетін жабатын ультра-жұқа қабықшалар. Олар көбіне керамикадан немесе композиттен жасалады және эстетикалық мақсатта қолданылады. Дереккөздер
Пропедевтика

Пропедевтика ( – алдын ала үйретемін) — пропедевтика, клиникаға кіріспе — науқас. Адамды клиникалық зерттеу әдісімен оқытуды, осы пәнге қатысты ауру белгілерін қарастыратын және дәрігерлік деонтология негізінде дәрігердің жеке кәсіби қасиеттерін тәрбиелейтін клиникалық пәнге кіріспе курс. Дереккөздер
Сусыма

Сусыма — біршама тік беткейлерге тән гравитациялық қозғалыстар түрі; беткей тау жыныстарының төмен қарай бірте-бірте сусуы не физикалық моруға ұшыраған жекелеген кесектердің қар көп жауғанда опырылуымен сипатталады; нөсер кезінде жиілейді, сейсмикалық дүмпулер кезінде опырылымға ұласу қаупі болады. Дереккөздер
Иә, құдай, бере көр...

«Иә, құдай, бере көр...» - Абайдың 1894 ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 17 шумақтан тұрады. Сұйікті ұлы Әбдірахманның науқастанып, төсек тартып жатқанын естігенде туған. Өлең хаттағы ақынның айықпас дертке шалдыққан баласына арнаған сай-сүйекті сырқыратып, сергелдеңге тұскен шерлі көңіл күйін шертетін сөздері оқырман жадында бірден жатталып қалатыны хақ. Ақынның «бір үміт, бір қауіпке» толы жүрегінің жаратқан иеден жалғыз тілегі - ұлының тезірек айығып кетуі, Алладан жалбарынып сұрайтыны сол ғана. Өлең жолдарын үңіле оқыған кісі Абайдың Әбдірахманның ауырып қалғанын оқыс естіп, оған сенер-сенбесін білмей, бәлкім дәрігерлер жаңылған болар деген де ой барын аңғарады. Ақын « Балам, емдел, ақшаңды аяма» деген ақылын да айтқан. Әбдірахман Верный (қазіргі Алматы) қаласында - шалғайда жатқандықтан, оның көңілін сұрап өзі барып қайтуға жағдайы жоқтығын да хатында анық айтқан. Сөзінің соңында тезірек жазылып, кешікпей елге келуін бір құдайдан күні-түні тілеп жатқандығын айтады. Өлең 6 буынды аралас ұйқас үлгісімен жазылған. Алғаш ақынның 1933 ж. жарық көрген толық жинағында жарияланды. Басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1933, 1945, 1954 жылғы жинақтарда 1-шумақтың 4-жолы «Шошынған жүректі» делінсе, 1957, 1977 жылғы басы- лымдарда Мүрсейіт қолжазбалары негізінде «Шошыған жүректі» болып берілген. 1933 жылғы басылымда 14-шумақтың 3-жолы «Сақайып сауық- саң» болып алынса, қалған жинақтарда Мүрсейіт қолжазбаларына сәйкес «Қатайып сауықсаң» деп басылған. Туынды ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған. Дереккөздер