kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Федор Степанович Генералов

Генералов Федор Степанович (24. 2 (8.3.). 1899, Мәскеу облысы, Борки., Луковицкий ауданы,-3. 5. 1962, Мәскеу облысы, Дединово Луковицкий ауданы)- колхоз өндірісінің көрнектібасшысы. Соц. Еңбек Ері атағын екі рет (1949, 1957) алған. 1940 жылдан КОКП мүшесі. Ол Мәскеу облысы Луховицкий ауданы «Қызл Қазан» к-зы председателінің орынбасары (1932-37), колхоз председателі (1937-42), осы ауданның Ленин атындағы к-зының председателі (1942-62) болып істеді.Оның басқаруымен бұл колхоз еліміздегі ең таңдаулы шаруашылықтардың қатарына қосылды. Колхозда (1946-54) сауын сиыр саны 190-нан 376 басқа көбейді, әр сиырдан орта есеппен 2653-тен 4358 кг-ға дейін сүт сауылды А. ш. жерінің әр 100 ға-на шаққанда сауылған сүт 366-1180 ц-ге жетті. Г. КОКП 20-22 съездерінің делегаты, 3-6 сайланған КСРО Жоғ. Советінің депутаты. Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту ордені және медальдармен марапатталды. Дереккөздер Қазақ энциклопедиясы
У-син ілімі

У-син ілімі немесе өмір мен өлімнің өзара күрделі байланысын сипаттайтын бес алғашқы элемент, 5 стихия. Оның қалыптасуы Цзоу Янь (б.д.д. ІІІ ғ.) есімімен байланысты. Бұл ілім заттар мен құбылыстардың негізгі даму кезеңдерін бақылау нәтижесінде қалыптасқан. Атап айтқанда, кез келген зат немесе құбылыс мынадай даму кезеңдерін өтеді: Осы 4 стихияға (элементтерге) сондай-ақ жер де қосылады, өйткені жоғарыда көрсетілген құбылыстар, процестер жер үстінде жүреді. У-син ілімі инь-янды зерттеу барысында пайда болғандықтан 5 стихиялар (элементтер) арасындағы байланыстар қарама-қарсы түрде болады: Су ағашты өсіреді. Ағаш жанған кезде отты жаратады. Оттан жер пайда болады. Жер қойнауында металл пайда болады. Металл балқыған кезде су тәрізді түрге айналады. Су отты өшіріп жояды. От металлды балқытып, оның күшін жояды. Металл (ара, балта) ағашты жояды. Ағаш тамырларымен жерді бұзады. Жер суды сіңіріп жояды. Ежелгі Қытай философиясында су, ағаш, от, жер металл элементтеріне, олардың екі түрлі өзара байланыстарына әмбебап сипат беріледі. Яғни, әлемнің әр затын немесе құбылысын осы 5 элементтермен байланыстыруға болады. Мәселен, адамды алатын болсақ, онда оның ішкі органдарын мынадай түрде жіктеуге негіз бар: бүйрек су элементіне жатады, бауыр - ағашқа, жүрек - отқа, өт (селезенка) - жерге, өкпе- металлға. Бір қызығы, қазіргі заманғы медициналық зерттеулерге жүгінсек, айтып кеткен ішкі органдардың арасындағы оң және теріс байланыстарының дәлелденгендігіне көз жеткіземіз. Ежелгі Қытай философиясы басымды түрде көркем - әдеби формада дамып отырады. Философиялық ойлар, қағидалар, тұжырымдар көбінесе қысқа әңгімелер, афористік сентенциялар, нақыл сөздер, притчалар арқылы көрініс тапты деуге толық негіз бар. # Ежелгі Қытай философиясы практикалық өмірмен тығыз байланысты болды. Сол кездегі ойшылдардың қалыптастырған ақыл-кеңестері, ережелері, ұсыныстары, тегеуірінді талаптары (императивтері) адамдарды дұрыс өмір сүруге бағыттады.. Мысал ретінде Конфуцийдің “алтын ережесін” келтіруге болады: “Өзіңе тілемейтін нәрсені, басқаға жасама”. # Ежелгі Қытай философиясы өткен шаққа, дәстүрлерге бағытталды деуге болады. Конфуцийдің пікірінше, қоғамда орын алған зұлымдықтардың негізінде дәстүрлерді құрметтемеу, олардан бас тарту жатады. # Ежелгі Қытай философиясының даму барысында алуан түрлі философиялық мектептер өмір сүріп, өздерінің идеяларын қоғамға ұсынып отырды. “Алтын ғасыр” (б.д.д. 6-3 ғ.ғ.) кезеңінде 100-ден астам философиялық мектептердің ішінде тек қана алтауы маңызды болып табылады: 1) даосизм; 2) конфуцийшілдік; 3) инь-ян мектебі; 4) моизм; 5) легизм; 6) есімдер мектебі. Олардың арасында қытай халқының рухани мәдениетінде даосизм мен конфуцийшілдік бастапқы орын алады. Дереккөздер
Евгений Евгеньевич Королёв

Евгений Евгеньевич Королёв (14 ақпан 1988 жыл, Мәскеу, КСРО) — орыс теннисшісі, 2010 жылдың қаңтар айынан бастап Қазақстанның намысын қорғайды. Королёв – Анна Курникованың туған жиені, олардың аналары апалы-сінілі болып келеді. Әкесі Евгений ұлы Евгенийды 4 жастан өзі тенниске бағыттап үйреткен. Үш тілді толық меңгерген : ағылшын ( жеті жастан таныса бастаған), неміс, орыс тілдері. 2010 жылдың қаңтар айынан бастап Қазақстанның намысын қорғайды. Сол сәтте Королёв әлемнің 53-ші ракеткасы болған, және де Ресейдің 4-ші ракеткасы болған жағдайы бар. Королёвқа дейін Қазақстан Республикасы жалауының астында Андрей Голубев, Михаил Кукушкин, Юрий Щукин, Ярослава Шведова, Галина Воскобоева деген алғашқы ресейліктер теннис алаңында өнер көрсетіп жұрген. Спорттық карьерасы Төрт жастан Лужникида теннис ойнауды бастаған, 6 жасында Лариса Преображенская тобына түсіп Мәскеу қаласы Ширяев алаңындағы ең әйгілі корттарда жаттыққан. 10 жасында отбасымен Германияға қоныс аударып, осы уақытқа дейін әкесі Евгений басқаруымен, және де ағасы Алексеймен жаттығады. 15 жастан бастап Германияда челленджерлерге қатысып кәсіби турларда ең бірінші жеңіс сандарын жинай бастады. Ең қадыр тұтатын теннисшылардын ішінде Пит Сампрас, Андре Агасси, Стефан Эдберг. 2005 жылдан кәсіби теннисшы болды. Евгений Королёвтың челленджер турнирларында 5 рет жеңіске жетті (3 рет Ахенде жеңген): * 2005 – Ахен, Германия, * 2006 – Дюссельдорф, Германия, * 2007 – Ахен, Германия, * 2008 - Ахен, Германия, * 2009 – Щецин, Польша. 2009 жылдың наурыз айында американың Делрей-Бичеде карьерасында алғаш рет, квалификациядан өтіп АТП турнирында финалға шықты, әйтсе де іріктелген сеткада 1-ші орында болып өнер көрсетіп жатқан америкалық Марди Фишке 5-7, 3-6 есебімен ұтылды. АТП турында осы финал 100-ші болып есептелді ( 47 жеңіс – 53 жеңіліс ) . Өз активінде Николай Давыденко, Карлос Мойя, Джеймс Блейком, Дмитрий Турсунов, Станислас Вавринка, Игорь Андреев, Фернандо Гонсалес, Робин Сёдерлинг, Гильермо Каньяс, Марат Сафин деген белгілі теннисшылардан басым түсіп жеңіске жеткен жәйі бар. Турнирларда өнер көрсетуі Жеке дәрежедегі турнирледің финалдары Жеке сында ATP Турнирінің финалы (1) Жеңісі (0) Жеңілісі (1) Қызықты фактілер 2010 жылдың 10-шы қаңтарына дейін Королёв қазақстандық теннисшы болуға шешім қабылдағанына қарамастан ( Ресей Федерациясының президенті Шамиль Тарпищев осы жайлі спорттық басылымдарға хабарлаған), 2010 жылдың 15-ші қаңтарындағы Тарпищевпен ұсынылған спорт, туризм министрының орынбасары Г.П. Алёшинмен мақұлданған «2010 жылға теннистен Ресей Федерациясының спорттық құрама командасына кандидаттар тізіміне» Королёв №6-шы болып негізгі құрамына кірген. Сілтемелер * [http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Ko/E/Evgeny-Korolev.aspx ATP сайтындағы профилі] * [http://evgenykorolev.net/russian/main.html Фан-сайт]
Галина Олеговна Воскобоева

Воскобоева, Галина Олеговна Галина Олеговна Воскобоева ( 1984 жылдың 18 желтоқсанында Мәскеу қаласында, КСРО-да дүниеге келді) — орыс теннесисті, 2008 жылдың жазынан бастап Қазақстанның намысын қорғайды. Жұптық сында миксте Үлкен шлемның 1 дүркін жартылай финалисты (Roland Garros-2012) . Жұптық сында WTA сериясындағы турнирлерде 5 дүркін жеңімпазы. Юниорлар рейтингінде әлемде экс – 5 ші ракетка. Жұптық сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 1 дүркін жартылай финалисты (US Open – 2000). Жалпы Ақпарат Галинаның әкесінің аты Олег, анасы Елена жұзуден дәріс береді. Воскобоеваның бір ұй жануары бар. Ол Габриэла деген мысық. 2005 жылы Воскобоева РУДН-ды оқып шыққан. Воскобоева екі тілді толық меңгерген : ағылшын, орыс тілдері. Анасы Галинаны 6 жастан өзі тенниске бағыттап үйреткен. Хардтта өнер керсеткенді ұнатады. 2008 жылдаң бастап Қазақстан Республикасының намысын қорғап жұрген тағы бір қазақстандық теннисші. Спорттық карьерасы Алты жастан ойнауды бастаған. 2002 жылдың тамыз айынан бастап кәсіби теннисшы. 2014 жылдың 24 ақпан айындағы ақпаратқа жұктелсек жеке дәрежедегі турнирлерде өнер көрсетіп, оның ішінде 350 матчте жеңіске жетіп, 286 матчте жеңілген. Сол уақытта жұп сынындағы турнирлерде өнер көрсетіп, оның ішінде 266 матчте жеңіске жетіп, 208 матчте жеңілген. .Жеке дәрежеде өнер көрсететін теннишылардың рейтингінде 2012 жылы 7 мамыр айында ең жоғарғы 42 орынды ұстап тұрды, ал жұптық сында 2012 жылдың 20 тамызында ең жоғарғы 26 орынды ұстап тұрды. Жеке сында 2009, 2012 жылдары Галина Воскобоева Үлкен Шлем турнирінде қаңтар айында Мельбурнде өтетін Австралия ашық чемпионатының ұшінші айналымда өнер көрсетті. 2008, 2009, 2013 жылдары Франция Ашық Чемпионатының екінші айналымында жеңіліске жетті. Және де келесі Лондонда өтетін Үлкен Шлем Турнирінде, Уимблдон-2012-де ,2013-те екінші айналымға дейін жеттіп, жеңілді. АҚШ Ашық Чемпионаты Үлкен Шлем Турнирінде (US Open –2012, 2013) Галина Воскобоева екінші айналымында жеңіліске жетті. Жұптық сында 2007 жылы Галина Воскобоева Үлкен Шлем турнирінде қаңтар айында Мельбурнде өтетін Австралия ашық чемпионатының 1/4 финалында өнер көрсетті. 2008, 2013 жылдары Франция Ашық Чемпионатының 1/4 финалында өнер көрсетті. Және де келесі Лондонда өтетін Үлкен Шлем Турнирінде, Уимблдон-2012-де ұшінші айналымға дейін жеттіп, жеңілді. АҚШ Ашық Чемпионаты Үлкен Шлем Турнирінде (US Open – 2006, 2013) Галина Воскобоева ұшінші айналымында жеңіліске жетті. Жыл соңындағы рейтингі Турнирларда Өнер Көрсету Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету Жеке дәрежеде WTA турнирлердің финалы (1) Жеңілістер (1) Жеке дәрежеде ITF турнирлердің финалы (6) Жеңістер (3) Жеңілістер (3) Жұпты сында өнер көрсету Жұпты сында WTA турнирінің финалы (14) Жеңісі (5) Жеңілісі (9) Жұпты сында ATF турнирінің финалы (18) Жеңісі (10) Жеңілісі (9) Сілтемелер * [http://www.wtatennis.com/players/player/9744 WTA сайтындағы профилі] * [http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=35012221 ITF сайтындағы профилі] * [http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=35012221 www.fedcup.com]
Адвентизм

Адвентизм(лат. adventus — пайда болу)-XIX ғасырда баптистер,методистер мен басқа да протестанттар арасындағы болған діни қозғалыс.Ең басында,бұл қозғалыс Христаның екінші рет келуін күткен,әртүрлі дінді ұстанатын үш христиандарды біріктірген болатын. 1831 жылдың жазында баптистік қауымның уағыздаушысы Уильям Миллер(1782-1849) Библияны зерттеп,Христостың қайтадан пайда болатын нақты күнін анықтай алғанын жариялаған болатын.Ол күн 1843 жылдын 21 наурызы болып есептелді.Осыған орай "Христостың 1843 жылы оралатынын дәлелдейтін айғақтар"атты кітап шығарылды.Осы кітаптан кейін әртүрлі протестанттық топтар Миллерге қосылып,адвентизмдік қозғалысты бастады.Алайда Христос Миллердің айтқан күнінде келген жоқ,сондықтан да Миллер өз қатесін мойындады.Осы Ұлы қатеден кейін Миллер және оның оқушылары Христостың келу күнін болжамауға тырысты.Олар Христостың 1844 жылы ғибадатханаға кіріп,ол жерде жаңа қызмет ете бастағанын ғана айытты. Қазіргі таңда адвентизм дінін ұстанатын адвентист-реформашылар,"Advent Christian Church","Church of God (Seventh-Day)" және т.б атты шіркеулер белгілі. Жетінші күннің адвентистары мен адвентист-реформашыларға қарағанда ,"Advent Christian Church"шіркеуінің ізбасарлары Елена Уайттың еңбегін мойындап,сенбіні емес,жексенбіні тойлайды және тамаққа ешқандай шектеу қоймайды.Сонымен қатар ,пайда болу кезеңі орталықтандырылған емес,конгрегациялы құрылыс. Құдайдың шіркеуі Троица туралы ортодокстық көзқарасты теріске шығарады:"Аспанның әкесі мен Иисус-екі түрлі...тұлға,ал Ақ Аруақ олардың адамзатқа жіберілген күші". Дереккөздер
Хелицералылар

Хелицералылар – буынаяқтылар класының бөлімі. Жалпы сипаттама Хелицералылардың жалпы және ерекше белгісі сол, аяқтары біткен бөлімі “баскөкірек” бөлімін құрайтын ауыз бөлімімен тығыз байланысқан. Су шаян тәрізділер мен трилобиттердің бас бөліміне сәйкес “баскөкірек” бөлімінде алты жұп аяқ қолдары болады, бұлардың бірінші жұбы ауыздың алдыңғы жағында жатады және хелицералы деп аталады, осы хелицералылар қашанда жақ сүйектерінің қызметін атқарады, ал соңғы төрт жұбы – үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы жұптары нағыз көкірек аяқ –қолдары болып табылады және өздері, негізіне, хелицералылардың жүретін аяқтары болады. Аяқ –қолдарының екінші жұбы – педипальпалар болатын болса, бұлар әдетте ауыздың арт жағында жатып, кейде аяқтар қызметін атқарады, бірде – жейтін қоректі қысып алушы мүше болып келеді, кейде, тері сезімі органының қызметін атқарады. Классификациясы Хелицералылар тип тармағы екі класқа бөлінеді: меростомалықтар (merostomata, s. Palaeostraca) класы және өрмекші тәрізділер (Archnida) класы. 2- тип тармағы. Хелицералылар (Chelicerata) I – класс. Меростомалықтар (merostomata, s. Palaeostraca) *отряд. Найза құйрықтылар (Xiphosura) *отряд. Алып қалқаншалылар (Gigantostraca II – класс Өрмекшітәрізділер (Arachnida) *отряд. Сарышаяндар (Scorpionida) *отряд. Жалған саршаяндар (Pseudoscorpionida) *отряд. Сольпугалар (Solpugida) *отряд. Өрмекшілер (Araneida) *отряд. Пішеншілер (Phalangida) *отряд. Кенелер (Acarina) Дереккөздер
Қотырот

Қотырот – ұшқаттар тұқымдасына жататын шөптесін өсімдіктер туысы. Дүние жүзіне таралған 100-ге жуық түрі белгілі. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 30-80 см. * Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, қауырсын тілімді, сирек жағдайда бүтін болып келеді. * Гүлдері жұмыр гүлшоғырына бекіген, гүлсидамы ұзын. Тостағаншасы қос қабатты, күлтесінің қысқа түтігі бар. * Жемісі - тұқымша. * Шілде айынан бастап алғашқы үсік түскенге дейін гүлдей береді. * Жылу сүйгіш, құрғақшылыққа төзімді, бірақ суыққа төзімсіз. Арамшөп ретінде егістікті зақымдайды. Өсетін ортасы мен таралуы Орта Азия мен Оңтүстік Еуропада, Кавказда, Сібір мен Қиыр Шығыста 30-ға жуық түрі құрғақ шалғындарда, қиыршықтасты тау баурайларында, сирек жағдайда ормандарда да кездеседі. Шаруашылықтағы қолданысы * Қотыроттың барлық түрінен жақсы бал алынады. * Гүл шаруашылығында екі түрі қолданылады: ** ірі көкшіл гүлдері бар көп жылдық кавказ қотырот (S.caucasica); ** түсі әр түрлі барқыт гүлдері бар бір жылдық қара қошқыл қотырот (S.atropurpurea). Дереккөздер
Қылтық шөп

Қылтық шөп - астық тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдік. Ботаникалық сипаты * Биіктігі 20-25 см. * Сабағы тік, сидам, түксіз. * Жапырақтары жалпақ, екі беті де түкті, кейде түксіз болып келеді. * Гүл шоғы 3-4 гүлді масақша. Масағы жіңішке, ұзындығы 7-12 см, ені 3-4 мм. Өсетін орны мен таралуы Еуропада, Кавказ, Орта Азия елдерінде өседі. Қазақстанда Жетісу (Жоңғар), Қырғыз Алатауларында, Қаратау жотасында, Шу-Іле тауларында, өзен бойларында, тауда, таулы қыратта, егістіктік арасында өседі. Дереккөздер
Cantharis obscura

Cantharis obscura - жұмсақ денелі қоңыз. Денесі екіжақты симметриялы. Қатты қанатты түлейтін жәндіктерге жатады. Ересек жәндіктің денесінің ұзындығы (имаго) 9 - 13 мм. Кеуденің бірінші сегментінің нотумының алдыңғы және артқы бөліктері қара түсті. алты аяқтары бар. Мұртшаларының екінші мүшесі үшінші мүшесіне қарағанда қысқа. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [https://www.inaturalist.org/taxa/61448-Cantharis-obscura inaturalist.org]
Судың шалқуы- шегінуі

Судың шалқуы - шегінуі Құбылыстың ерекшелігі мен маңызы Судың шалқуы- шегінуі - жел әсерінен судың циркуляция бағытын өзгертіп, айдындар деңгейінің ауытқуын туғызатын құбылыс. Уақытша маусымдық және тұрақты түрлері болады. Әсіресе жағалық аудандарда анық байқалады. Су ағысы және жел бағыттас болған кезде деңгейінің күрт төмендеуі немесе жоғарылауы (кейде 5-м-ге дейін) байқалады жел жылдамдығы өте күшті болса, су тасқыны (Нидерланд, Бельгия, Ұлыбритания ойпаңды жағалауларында) туады. Судың шалқуы- шегінуінің жалпы табиғаты сейшке ұқсас, бірақ амплитудасы жоғары және ағыс сипаты өзгешелеу. Айдындарда (әсіресе таяз сулы) құрылыс жұмыстарын жоспарлауда судың шалқуы- шегінуін ескерудің маңызы зор. Дереккөздер
Суссекс тауығы

Суссекс тауығы Ерекшеліктері Суссекс тауығы - етті , жұмыртқалы тұқы. Ірі кеудесі кең, құйрығы қысқа. Қауырсыны ақ, құйрығы мен мойнының қауырсыны қара. Қоразы 3,5кг, мекиені 3 кг, жылына 150-170 жұмыртқа салады, жұмыртқасының салмағының салмағы 60-65 г. Балапаны тез өседі. 70 күндік балапанының салмағы 1,2 кг. Суссекс тауығы КСРО-да бройлер буданын шығаруға пайдаланылады. Мәскеу облыстарында, Украинада өсіріледі. Дереккөздер
Сусымалы орта механикасы

Сусымалы орта механикасы Мағынасы Сусымалы орта механикасы - сусымалы ортаның (құм, саз, грунт, дән т.б) тепе- теңдігі мен қозғалысын зерттейтін тұтас орта механикасының саласы. Сусымалы орта механикасында грунттың тірек қабырғаға түсіретін қысымы, құлама жардың мүмкін болатын жылжу бетінің пішіні, сондай-ақ астықтың элеватор қабырғасына түсіретін қысымы анықталып, іргетастың қажетті тереңдігі есептеледі т.б. Грунт механикасы - сусымалы орта механикасының негізгі тарауы. Дереккөздер
Су торабы гигиенасы

Су торабы гигиенасы – ғылымының бір саласы. Ауыз су мен шаруашылыққа пайдаланылатын су мөлдір, иіссіз, дәмсіз, түссіз, денсаулыққа зиянды химиялық заттардан және жұқпалы ауру туғызатын микробтардан таза болу керек. Жергілікті жердің ауа райына байланысты су торабы құбырлары 1 м 25 см-ден 4 м терңдікке дейін салынады. Су құбырын пайдаланудан (су жіберуден) бұрын су торабын 2 сағат бойы 75-100 мг/л активтендірілген хлор ерітіндісімен дизинфекциялайды. Қазіргі кезде су түрлі сүзгілерден өткеннен кейін хлорау, озондау, ультракүлгін сәуле, ультрадыбыс толқыны және жоғары жиілікті электр тогы әсерімен зарасыздандырылады. Дереккөздер
Суфанувонг

Суфанувонг Биографиясы Суфанувонг (13. 7. 1909ж. туған, Луангпрабанг )- Лаостың саяси және мемлекеттік қайраткері, принц. Парижде білім алды. Отаршыларға қарсы Лао Иссар ұлт-азаттық қозғалысына белсене қатысты. 1950 ж. Лаостың бір тұтас ұлттық майданын, 1956 жылдан Лаостың патриоттық майданын басқарды. 1945-49 ж. Патет-Лао Иссар ұлттық армиясының қолбасшысы. 1957 және 1962 ж. Суванна Фума құрған екі коалициялық үкіметтің құрамына кірді. Екінші коалициялық үкіметте (коалиция 1963-64ж. жікке бөлінді) премьер- министрдің орынбасары, экономика және жоспарлау министрі болды. 1974 ж. сәуірден ұлттық саяси коалициялық советтің басшысы. 1975 жылдың аяғынан Лаос Халық Демократиялық Республикасының (ЛХДР) президенті, ЛХДР Жоғарғы халық жиналысының председателі. Совет Одағына ресми сапармен бірнеше рет келді. Дереккөздер
Сүрлем қоймасы

Сүрлем қоймасы Салыну мақсаты Сүрлем қоймасы - сүрлем салатын және сақтайтын орын. Сүрлем қоймасы траншея, мұнара, ор түрінде жасалады. Олардың ішкі қабырғалары мен едені ауа, су өткізбейтін мықты және кедір-бұдырсыз тегіс етіп салынады. Қысы суық аймақтарда сүрлем қатпайтын болуы керек. Ыза суы терең болатын аймақтарда Сүрлем қоймасының қолайлысы, іші цементтелінген траншея, ор, ал ызы суы жер бетіне жақын аймақтарда – сүрлемдік мұнаралар мен жер асты мұнаралар. Мұнара әдетте жер үстінен, жартылай мұнара 3-4,5 м етіп жерден қазылып салынады, оның жер бетіндегі биіктігі 3-4 м болады. Бұлар мал қораға жақын салынады. Түрлері және тазалық шаралары Қазіргі кезде сүрлемді мал өздігінен жей алатын мұнаралар салынуда, ол үшін оның төменгі жағына жалғастырылып ақыр-астау салынады. Ақырға сүрлем өз салмағымен түсіп тұрады да, транспортер арқылы ұзына бойына тартылады. Сүрлем қоймасының орташа сыйымдылығы 500-700 т, үлкендерінікі 3000 т. мұнараға салынған балауса өз салмағымен жақсы тығыздалады, ауа, ылғал кірмейді. Сондықтан ондағы сүрлем өте сапалы, қоректік заттары жақсы сақталған, құнарлы болады. Сүрлем траншеялары екі түрлі болады: бірі тереңдігі- 2,5-3,5 м етіп жерден қазылады да, екіншісі жер бетінен салынады. Жерден қазылып жасалатын траншея ыза суы терең аймақтарда болады. Оның ұзындығы шаруашылыққа қажетті сүрлем мөлшеріне қарай әр түрлі, үстінің кеңдігі 5-8 м, ішкі қабырғасы түбіне қарай көлбеу жасалады. Жер бетіндегі траншея қарама-қарсы екі қабырғасы кірпіштен, темір-бетоннан қаланады. КСРО-да БС-1600 және БС-900 мұнаралары салынған. Сүрлем алынып болғаннан кейін тазалап, қабырғасын, еденін сумен жуады. Сүрлем салар алдында оны 5%-тік әк ерітіндісімен ақтайды. Дереккөздер
Пётр Сцегенный

Сцегенный Биографиясы Сцегенный ( sciegienny) Петр (19. 1. 1801, Бильча, Кельце маңы, - 6. 11. 1890, Люблин )- поляк революционері. 30-шы жылдардың аяғынан шаруалар арасында революциялық насихат жүргізді. Шығармаларында («Алтын кітапша, немесе Адамзат тұқымының тарихы», « Адамзат қоғамының құрылымы туралы афоризмдер» т.б.) әлеуметтік теңсіздік пен қанауды сынады. Орыс, поляк революционерлерімен тығыз байланыс жасады. 1844 ж. Сцегенный ұйымдастырған шаруалар көтерілісі сәтсіздікке ұшырап, Сцегенный жер аударылды. 1871 ж. еліне қайтып оралды. Дереккөздер
Сілеті ауданы

Сілеті ауданы — Целиноград облысының солтүстік-шығысында болған әкімшілік бірлік. Құрамында 7 ауылдық, 3 кенттік кеңес болған. Орталығы — Сілеті ауылы. Тарихы Аудан Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығымен 1973 жылы 25 желтоқсанда құрылды. Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1997 жылғы 28 ақпандағы N 3370 «Ақмола облысының Сiлетi ауданын тарату туралы» Жарлығымен Сілеті ауданы таратылды. Аудан аумағы Ақкөл және Ерейментау аудандары мен Степногорск қаласы арасында бөлінді. Әкімшілік бөлінісі 1986 жылғы мәлімет бойынша аудан құрамында 2 кенттік және 9 ауылдық кеңеске қараған 28 елді мекен болған: Халқы Орналасу ерекшелігі Аудан Сарыарқа мен Батыс-Сібір жазығының жалғасқан жеріндегі далалық өңірде орналасқан. Сарыарқаға жататын батыс бөлігі үстіртті шоқылы, Сілеті өзен жүйесінің аңғарлармен тілімделген. Батыс-Сібір жазығына қараған жағы жазық, тегіс келеді. Теңіз деңгейінен биіктігі оңтүстік-батысында 400 м, солтүстік шығысында 100 м. Ең биік жері — Қоянды тауы (431 м ). Пайдалы қазбалары мен климаты Пайдалы қазыналардан алтын, темір, тас көмір кендерінің шағын кендері, әктас, құрылысқа жарамды тастар, кірпіштік шикізат кездеседі. Климаты тым континиенттік, қысы суық, жазы ыстық, қуаң. Ірі көлдері: Мамай, Шолақсор. Флора және фаунасы Жері негізінен қызыл қоңыр, қара топырақты; өзен жайылмаларында шалғынды қызыл топырақ кездеседі. Селеу, бетеге т.б өседі. Қасқыр, түлкі, қарсақ, қоян, елік, бөкен, дала тышқандары,; құстан бүркіт, кезқұйрық, дуадақ, тауқұдірет, қызғыш, қаз, үйрек, т.б мекендейді. Халқы көп ұлтты; қазақтар орыстартар украиндар және т.б. халықтар қоныстанған. Өнеркәсіп орындарынан алтын рудниктері, көмір шахтасы, автомобиль жөндеу заводы, тігін фабрикасы, аудандағы тұрмыс қажетін өтнйтін комбинат, жылжымалы механикаланған колонн, электрстанция т. б. шоғырланған. Дереккөздер
Сілеті ойпаңы

Сілеті ойпаңы Ойпаң жайлы жалпы мәліметтер Сілеті ойпаңы – Ерейментау (шығыста) және Ешкіөлмес (оңтүстік - бастыста) антиклинорийлерінің арасындағы каледондық құрылым. Солтүстік- шығыс бағытта созылған. Ойпаң қанаттары спилит- кератофирлік және терригендік-кремнийлік кремний формацияларынан құралған, орталық жағы ордовиктің (5000 м) терригендік және флиш қабаттарымен толған. Ордовик жыныстары жайпақ қанатты (15-25º) брахиформалық қатпарлар түзеп, ұзындығы 180 км, ені 15-20 км тектоникалық ойыс құрайды. Ордовиктің ақырғы кезінде түзілген горст көтерілім ойпаңды екіге бөледі. Шығыс бөлігі кембрий жыныстарынан, батыс жағы ордовик қабаттарынан құралады. Ойпаң жапсарларын силурдың, девон-тас көмірдің шалыс жатқан шөгінділері жапқан. Рифті әк тастары құрылыста қолданылады. Фосфорит белгілері кездеседі. Дереккөздер
Сілтілі тау жыныстары

Сілтілі тау жыныстары – сілтілік металдар мөлшері басымкелетін магмалық тау жыныстары. Басты минералдары: сілтілі дала шпаттары, фельдшпатоидтар, сілтілі амфиболдар, сілтілі пироксендер. Сілтілі тау жыныстарына сиениттрахит, нефелинді сиенит-трахит, сілтілі базальтоид-габброид, топтары кіреді. Сілтілі тау жыныстарында 40-65%, SiO2 12-22% Al2O3, 7-16% Na2O+K2O, 2-10% CaO, 1-8% MgO болады. Сілтілі тау жыныстары топтарының әрқайсысы интрузиялық, желілік жыныстарға ажыратылады. Бұлардың әуелгілері кіші массивтер, лополиттер, лакколиттер, штоктар, екіншілері тасқын, күмбез, дайка түрінде болады. Сілтілі тау жыныстары Оралда, Балтық қалқанында, Есіл бойында т.б. көне құрылымдарда кездеседі. Сілтілі тау жыныстарымен темір, мыс, апатит, сирек жер элементтерінің кендері байланыса келеді. Дереккөздер
Балқан Антантасы

Балқан Антантасы - Грекия, Румыния, Югославия және Түркия 1934-ші жылы 9-шы ақпанда Афиныда қол қойылған пакті, бұл аймақтағы мемлекеттерді біріктіру арқылы бейбітшілік сақтауды көздеген мақсатта. Балқан Антантасы Балқан мемлекеттерінің территориялық статус-квосын сақтау негізінде жалпы одақ құру, келіс сөздер мен конференциялардан кейін жасалды. Бұл аймақтағы мемлекеттерді біріктіру арқылы бейбітшілік сақтауды көздеген мақсатта. Бұл пакт бойынша, төрт Балқан мемлекеті * бір-біріне шабуыл жасамауға, * ал олардың біреуіне басқа бір Балқан мемлекеті шабуыл жасай қалса (Болгария немесе Албания), бұл пактіге мүше басқа мемлекеттер оған көмек көрсетуге міндетті болды. Бастапқы кезде бұл одақтың КСРО-на қарсылығы жоқтығы келісімге бөлек бап болып кірген. Себебі Түркия үкіметінің КСРО-мен жақсы қарым-қатынаста болған. Бірақ 30-шы жылдардың екінші жартысында Балкан Антантасына кіруші елдердің үкіметтері Кеңес Одағымен достық қарым-қатынас орнатуға және қауыпсіздікті ұжымды түрде ұйымдастыруға қарсы болды. 1939-шы жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың қарсы аңында Балкан Антантасы тіршілігін тоқтатты . Дереккөздер
Сілтісіздендіру

Сілтісіздендіру Жүру процесі Сілтісіздендіру - еріткіш көмегімен қатты материалды, әр түрлі құраушыларға ажырату, яғни қатты заттың бір не бірнеше құраушыларын сулы немесе органикалық еріткіштер көмегімен ерітіндіге айналдыру процесі. Бұл процесс қатты зат ұнтағын сұйық еріткіш пен газ ( мысалы, ауа) газ қосылған ортада араластыру (алтын, уран рудаларын, сульфидті концентраттарды сілтісіздендіру) тәсілдерімен жүргізіледі. Сілтісіздендіру процесі еріткіштің қасиеттеріне, қатты заттың құрылымы мен сипаттамаларына, араластыру дәрежесіне, сыртқы әсерлерге (қысым, температура т.б.) сәйкес әр түрлі жылдамдықпен өтеді. Сілтісіздендіру процестеріне ағаш құрамынан лигнин бөліп алу, қызылша құрамындағы қантты ыстық суда еріту (мысалы, Алматы қант зауытында), концентраттар мен рудалардан металл бөліп алу (республикамыздың көптеген металлургиялық өнеркәсіптерінде: Өскемендегі қорғасын-мырыш комбинаты, Шымкент қорғасын зауытында кеңінен тараған), тұзды топырақтарды шаю (табиғи және жасанды түрде) мысал болады. Дереккөздер
Сіріспе

Сіріспе Себептері Сіріспе - адам мен жануарладың жүйке жүйесінің зақымдануынан болатын инфекциялы жедел ауру. Сіріспе қоздырғышы- споралы анаэробты микроб Clostridium tetani. Сіріспе қоздырғышы табиғатта кең таралғанмен, ауру сирек кездеседі. Бұның себебі бұл микроб адам мен жануарлардың тірі жасушасында көбейе алмайтындығында. Оның дамуына жасушаның ауыр жарақаттан өліеттенген жерлері қолайлы. Жараға түскен микроб нерв жүйесіне әсер ететін және көлденең талшықты етті жиыратын уытты токсин-тетаноспазмин және қандағы эрритроциттерді ыдырататын тетаногемолизин түзеді. Алғашқы белгілері Сіріспе басталар алдында адамның басы ауырады, шаршағыш, ашуланшақ келеді, терлейді, жарақат айналасының еті қатаяды, ауы-ауық тартылады, сыздап ауырады. Сіріспе жедел басталады, алдымен ауыз, жақ еттері, кейін мойын, арқа, құрсақ, қол-аяқ еттері жиырылып қарыса бастайды, дене қызуы 42ºС-қа дейін көтеріледі. Токсин уыты Сіріспеге қарсы дайындалған қан сарысуымен бейтарапталынады, мұнан басқа дәрі-дәрмектер қолданылады. Адам аурудан 20-30 күнде айығады. Сіріспенің созылмалы түрі де болады, аса жедел түрінде адам 4-5 күнде өліп кетуі де мүмкін. Сіріспе қоздырғышы физикалық- химиялық әсерлерге төзімді келеді, топырақта, нәжісте, т.б. әр-түрлі заттарда көптеген жыл бойы тіршілік ету қабілетін сақтайды. Сіріспеден сақтану үшін жарақаттанған жерді бірден тазартып, дәрігерге көрсету керек, қажет жағдайда Сіріспенің алдын алу үшін арнайы қан сарысуы егіледі. Дереккөздер
Гольджи жиынтығы

Гольджи жиынтығы — өсімдіктер мен жануарлардың біржарғақшалы органоиды. Оны 1898 жылы италияндық ғалым К.Гольжди жүйке жасушаларынан тапқан. Ол ауыр металдардың ерітінділерімен (осмий немесе күміс) жүйке жасушаларын бояп қарағанда, оның цитоплазмасынан тор болып келетін жиынтықты бірінші болып байқаған. Оны "ішкі тор тәрізді аппарат" деп атады. Кейіннен Гольджидің есіміне байланысты "Гольджи жиынтығы" деп аталып кетті. Өсімдіктер мен қарапайымдылар жасушаларындағы Гольджи жиынтығының пішіні әр түрлі болады. Көп жағдайда орақ немесе таяқша пішінде жеке денешіктер түрінде кездеседі. Оның жарғақтар жасуша цитоплазмасының барлығына таралмайды.Олар ядроға жақын орналасады және қуыс цистерна түзеді. Қуыс цистернадан біртіндеп жарғақшалық көпіршіктер-диктисомалар баулықсызданады. Гольджи жиынтығында рибосомалар болмайды, сондықтан да ол ешқашан нәруыз синтездемейді. Алайда онда көмірсулар мен липидтердің синтезі және жаңару процесі болады. Заттардың жасушаішілік тасымалдануы қосалқы қызмет атқарады. Гольджи жиынтығы ең алдымен синтезделген заттарды жарғақшалық көпіршіктерге орналастырады. Көпіршіктерге жасушалардан шығарылуы тиісті зат алмасудың зиянды қалдықтарының да түсуі мүмкін. Көпіршіктер басқа ағза бөліктеріне қажетті заттарды көпіршіктерге орналастырады. Мысалы, мұның гормондар мен азықтық ферменттер болуы да мүмкін. Гольджи жиынтығынан баулықтанған көпіршіктердің экзоцитозы кезінде көпіршіктегілерді жасушадан шығарып, сыртқы жарғақшаларды қалпына келтіреді. Бұл органоид лизосомалар жарғақшаларын да қалыптастырады. Құрылысы Ол бір-бірімен тығыз байланысқан үш бөліктен тұрады: 1) жарғақшамен шектесіп 5-10-нан топтаса орналасқан қуыстар; 2) қуыстармен байланыса орналасқан ірі түтікшелер; 3) майда көпіршіктер. Гольджи жиынтығының қызметі Гольджи жиынтығының негізгі қызметтері: 1) Гольджи жиынтығында полисахаридтер мен липидтердің синтезіне қатысатын ферменттер болады, олар биосинтез реакцияларының жүрісін жеңілдетеді; 2) Гольджи жиынтығы жасуша бөлінетін кездегі пайда болатын жарғақшалардың синтезіне қатысады. Гольджи жиынтығының әсерінен плазмалық жарғақша жаңарып отырады; 3) Эндоплазмалық торда синтезделген ақуыз, липид, көмірсу молекулалары оның өзекшелері арқылы гольджи жиынтығына жеткізіледі; 4) Сонымен қатар бұл органоид жасушаның тіршілігіне зияңды улы заттарды сыртқы ортаға бөліп шығара алатыны анықталды. Жасуша бөлінер алдындағы протоплазма қимылының күшейе түсу себебі осы мүшеге байланысты болу керек деген ғылыми жорамал бар. Бірақ Гольджи мүшесінің қызметі осы күнге дейін толық зерттелген жок. Дереккөздер
Галактион Васильевич Табидзе

Табидзе Биографиясы Табидзе Галактион Васильевич (18. 11. 1892, Кутаиси маңы, Чквииси селосы, - 17. 3. 1959, Тбилиси) –грузин совет ақыны. Грузияның халық ақыны (1933), Грузия ССР Ғылым академиясының академигі (1944). Дін қызметкері отбасында туған. 1900 жылдан Кутаиси гимназиясында, 1908 жылдан Тифлис діни семинариясында оқыды. «Бірінші май» атты алғашқы өлеңін 1908 ж. жазды. Тұңғыш өлеңдер жинағы 1914 ж. шықты. Мәскеуге барған сапарында (1915) А. А. Блок, В. Я. Брюсов т.б. ақындармен танысуы Табидзеге үлкен әсер етті. Ол Ұлы Қазан революциясын жылы қарсы алып, В. И. Ленинге арналған «Идея» (1923), «Джон Рид» (1924), « Біз – Грузия ақындарымыз» (1925) т. б. поэзиялық туындыларын жазды. Грузин тілінде « Ломиси» (1921), «Галактион Табидзе» (1922), «Мнатоби» (1924) журналдарын шығарысты. Табидзе шығармалары КСРО халықтарының көптеген тілдеріне аударылды және Ленин орденімен марапатталды. Дереккөздер
Уильям Табмен

Табмен Биографиясы Табмен ( Tubman) Уильям Ваканарат Шадрак (29. 11. 1895, Харпер, - 23. 7. 1971, Лондон) – Либерияның мемлекеттік және саяси қайраткері. Білімі мен мамандығы жөнінен заңгер. Заң ғылымының, азаматтық құқық пен философия докторы. 1923-31 және 1934-37 ж. Мериленд графтығынан сенатқа мүше болды. 1944 жылдан бастапЛиберияның президенті (1971 ж. 7-рет қайта сайланды) және үкімет басшысы. Табмен үкіметі экономикада мемлекеттің рөлін арттыруға бағытталған бірқатар шараларды жүзеге асырды. Дереккөздер
Тазабагъяб мәдениеті

Тазабагъяб мәдениеті Мәдениеттің ерекшеліктері Тазабагъяб мәдениеті- Қола дәуіріндегі Хорезм мәдениеті (б. з. б. 2-мың жылдықтың 2-жартысы). 1938 ж. археолог С.П. Толстов Тазабагъяб бойынан оның бірінші қонысын тапқын. Қоныстардың көпшілігі арал теңізіне құятын өзендердің сағасында орналасқан. Тазабагъяб мәдениеті Арал теңізінің оңтүстігіндегі суярган мәдениеті мен солтүстік Оралдан келген қима мәдениеті және андронов, мәдениеті сол кездегі тайпаларының мәдени алаласуынан пайда болған. Негізгі кәсібі суармалы еіншілік пен бақташылық , мал шарурашылығы. Еңбек құралдары мен қару- жарақтары , ішінара тастан жасалған. Дереккөздер
Тазрики

Тазрики Кітаптың ерекшелігі Тазрики (араб. ғұмырнама)-жазушылардың өмірі мен творчестволарынан мәлімет беріп, шығармашылығынан үзінді келтіретін кітап. Түркі және парсы әдебиет тану ғылымында қалыптасқан үш форманы біреуі. Ең көне тазрикиге Мұғаммед Ауфу Самарқандидің еөне әдебиет үлгілерін қамтыған »Негіздер негізі» (1220ж.ш.), Даулатшаһ Самарқандидің «Тазкират ош-шора» (1487).Ә.Науаидің «Маджалис ан-Нафаис» (1491-92)атты еңбектері жатады. Кейін иран-түркі тілдес халықтарда Тазрики кең тарады. Дереккөздер
Таймыр (Долган-Ненец) автономды округы

Таймыр (Долган-Ненец) Ұлт округы Өлке жайлы жалпы ақпарат Таймыр (Долган-Ненец) Ұлт округы - РКФСР-дің Красноярск өлкесі құрамында. 1930жылдың 10декабрьде құрылған. Кара және Лаптевтер теңіздері шаяды. Жері 862,1 мың км². Халқы 42 мың (1975). 3 ауданға бөлінеді. Орталығы - Дудинка қаласы. Табиғаты Округ негізінен Таймыр түбегінде орналасқан. Солтүстігін Орта Сібір таулы үстірті және Солтүстік Жер архипелагы алып жатыр. Пайдалы қазындылары-тас көмір, мұнай, газ. Климаты артикалық және субартикалық. Январьдың ораша температурасы- 30градус, июльде 2-13градус. Жылдық жауын-шашыны 110-350мм. Көп жылдық тоң тараған. Басты өзені-Енисей(округ шегіндегі ұзындығы 600км). Шағын көлдері көп.Тундраның шымтезекті глейлі топырағы басым. Солтүстік бұғысы, арқар, ақ түлкі, ақ аю; құстардан үйрек, қаз т.б. мекендейді.Теңіздері балыққа бай. Кәсіптік бағалы балықтары -лосось пен бекіре болып табылады. Халқы Округта орыстар (80%),долгандар (12%),ненецтер (6%), нганасандар, энецтер тұрады. Орташа тығыздығы 1км²-ге 0,05 адамнан. Қала халқы 64%. 1қаласы (Дудинка), қ.т. поселкесі (Диксон) бар. Шаруашылығының негізі- тау-кен өнеркәсібі, бұғы өсіру және балық, қымбат бағалы аң аулау. 1973жылы 44млн.квт/сағ электр энергиясы, 38мың т көмір, 746млн м³ газ өндірілді. 1973 жылы 7 калхоз және 5 совхоз болды. Жылына 35мың ц балық ауланады. 1975ж. 106мың бұғы болды. Басты транспорт саласы-су жолы. Порттары-Дудинка, Диксон, Хатанга. Мессояха-Норильск газ құбыры тартылған. 1974-75жылы 28 мектеп, мал дәрігерлік техникум, өлке тану музейі, 37 клуб, 63 кино қондырғы болды. «Советский Таймыр» (1932 жылдан) округ газеті шығады. Дереккөздер
Виктор Васильевич Талалихин

Виктор Васильевич Талалихин (18.9.1918, Саратов облысы, Вольский ауданы, Теплов селосы, - 27. 10. 1941) — Совет Одағының батыры (8.8.1941). Жұмысшы отбасында туған. Борисоглебск әскери-авияциялық мектебін бітірді (1938). 1939-1940 ж. совет-фин соғысына қатысты. 1941 ж. Ұлы Отан Соғысында 177 – шабуылдаушы авиаполктің авиаэскадрилья командирінің орынбасары. 1941 ж. 7 тамызда түнгі әуе соғысында алғаш рет таран жасап, жаудың бір боибардировщигін, кейінгі шайқаста тағы да 5 самолетін жойды. 1941 ж. қазандағы әуе шайқасында ерлікпен қаза тапты. Оған қоладан ескерткіш орнатылды. Есімі өзі қызмет еткен 1-эскадрильяның тізіміне мәңгілік енгізілген. Дереккөздер
Cantharis flavilabris

Cantharis flavilabris – қатты қанаттылар сабының жұмсақ денелілер тұқымдасына жататын қоңыз. Халықаралық атауы - Cantharis flavilabris Fallen. Қаттықанаттылар отрыдяна жатады. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 5 - 7,5 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумында дақтар болады. Қалқаншасы қара түсті. Құрсағының негізгі бөлімі байқалайды. Көбінесе шабындықтарда кездеседі. Сілтемелер *[http://eunis.eea.europa.eu] *[http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=104005]*
Cantharis lateralis

Cantharis lateralis - жұмсақ денелі қоңыз. Cantharis lateralis орман және орманды дала аймақтарында кездеседі. Ересек қоңыздың ұзындығы (имаго) 4,5 - 7,5 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумында екі қара дақтары болады, жирен түсті болады. Қанатүстілерінде енсіз жирен жиектері бар, сұр түсті түкпен қапталған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Cantharis pellucida

Cantharis pellucida - жұмсақ денелі қоңыз. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) - 10,5 - 13, 5 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумы дақтарсыз. Әдетте артқы сирақтары ғана қара түсті, ал орта сирақтары қоңыр құба келген. Сыртқы сілтемелер * [http://www.naturespot.org.uk/species/cantharis-pellucida naturespot.org.uk] * [http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=104146 faunaeur.org]
Тал түстік сызық

Тал түстік сызық Мағынасы Тал түстік сызық - аспан меридианы жазықтығының математикалық горизнт жазықтығымен қиылысатын түзу сызығы. Ол аспан сферасымен солтүстік және оңтүстік нүктелерінде қиылысады. Тал түстік сызыққа горизонт жазықтығындағы перпендикуляр бағыт аспан сферасының шығыс және батыс нүктелерін анықтайды. Нағыз тал түс мезгілінде (Күн дискісінің меридианды қиып өткен кезінде) Күн горизонт үстінен ең үлкен биіктікте болып, жер бетіндегі заттардың көлеңкесі тал түстік сызықтың бағыты бойынша орналасады. Осы кезде көлеңке барынша қысқарады. Бұл құбылыс тал түстің басталу кезінің және дүние тараптарының ( горизонт жақтарының) бағытын жуықтап анықтауға мүмкіндік береді. Дереккөздер
Александр Ованесович Таманян

Таманян Александр Иванович Биографиясы Таманян Александр Иванович (16. 3. 1878, Екатеринодар, қазіргі Краснодар, - 20. 2. 1936, Ереван)- совет архитекторы, Армения халық архитекторы (1924). 1904 ж. Петербург Көркемсурет академиясын бітірді. Алғашқы еңбектерінде (Москвадағы Щербатованың дербес үйі, 1911-13) класицизмге ден қойды. 1923 жылдан Ереванда тұрды. Ереван (1924), Ленинакан (1925), Эчмиадзин (1927-28) қалаларын реконструкциялаудың тұңғыш бас жоспарларын жасады. Салған ғимараттарының көпшілігінде классицизм үлгісі мен орта ғасырлық армян сәулет өнері дәстүрін астастыра ( Арм . ССР-і Үкімет үйі, 1926-41, 1942 ж. мемлекеттік сыйлық берілді; А. А. Спендиаров атындағы опера және балет театры, 1926-53) қолданды. Таманян Александр Иванович творчествосы советтік армян архитектурасының қалыптасуына ықпал жасады. Дереккөздер
Cantharis paludosa

Cantharis paludosa - жұмсақ денелі қоңыз. Ормандарды мекен етеді. Ересек жәндігінің ұзындығы (имаго) 4,5 - 6 мм. Кеудесінің бірінші сегментінің нотумы толығымен қара түсті және бүйірлері қоңыр құба. Сыртқы сілтемелер *[https://www.google.com/search?clientopera&qCantharis+paludosa&sourceidopera&ieUTF-8&oeUTF-8#qCantharis+paludosa+habitat&spell=1 google.com] *[http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=104138 faunaeur.org]
Экстерналия

Экстерналия Экстерналия - (сыртқы әсер) [http://%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 экономикада] нарықтық трансакцияның үшінші жаққа әсер етуі. Негізгі түсініктерді 1920 жылы [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8%D0%B3%D1%83,_%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80 Артур Пигу] "Экономикалық игіліктер теориясы" кітабында енгізген. "Сыртқы әсер" терминін Пол Самуэльсон 1958 жылы енгізді. Сыртқы әсерлердің болуы кезінщде нарықтық тепе-теңдік тиімсіз болады және "өлі салмақ" (ағыл. Deadweight loss) пайда болады, Парето тиімділігі бұзылып, нарықта фиаско пайда болады [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%80,_%D0%A1%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%BB%D0%B8 Стеэли Фишер]: "Сырқы әсер тек кейбір үй шаруашылықтарының не фирманың әрекеттері басқа үй шаруашылығының не фирманың пайдасы не шығынына әсер еткенде ғана, небұл артық әсерлер нарықтық бағаға әсер етпегенде байқалады" Экономикалық теориядағы негізгі параметрлер Жеке қолданудағы шекті табыс - тауарға ұсыныс Жеке қолданудың шекті шығыны - ұсыныс Қоғамның шекті табысы - экстерналия қатысымен ұсыныс Қоғамның шекті шығыны - экстерналия қатысымен ұсыныс. Қоғамның шекті шығындары мен пайдасы нарықта ескерілмейді, оны тек субсидия мен салық негізінде мемлекет қанағаттандыра алады. Сыртқы әсерлердің болмаған жағдайында қоғамның шекті шығын/пайдалары жеке шығын/пайдаларға сәйкесінше эквивалентті. Экстерналияның түрлері Экстерналияның екі түрі болады: оң, трансакцияға қатыспаған үшінші жақтың пайда не табысы артады, және теріс, үшінші жақтың пайда не табысы кемиді. Экстерналиялар өндіруші мен тұтынушының екеуінің де жағынан болуы мүмкін. Субъектілерге әсерді сипаттайтын болғандықтан, экстерналияларды оң және теріске бөлу негізгі болып табылады. Бірақ, қазіргі экоомикалық әдебиеттерде бұл бөліністі дәлдеп, сыртқы әсер анализінің жаңа критерийлері ойластырылуда. Субъектке әсері бойынша *Оң *Теріс Әсер бағыты бойынша: *Өндірістік *Тұтынушылық *Аралас Әсер сипатыбойынша: *Технологиялық *Қаржылық Әсер деңгейі бойынша: *Шекті *Ішкі маржиналды Басқа жақтардың игіліктеріне әсер бойынша: *Паретоға қайшы емес *Паретоға қайшы Сыртқы әсер трансформациясы бойынша: *Мемлекеттік бақылаумен жойылады *Келісім арқылы жойылады Сілтемелер *http://www.strana-oz.ru/?article982&numid21 *Нуреев Р. М. | Курс микроэкономики | изд. «Норма» *David Begg, Stanley Fischer, Rudiger Dornbush | «Economics» | с. 267
Антон Таммсааре

Биографиясы (Tammsaare) - ( лақап аты; шын тегі- Ханзен) (30. 1. 1878, қазіргі Эстония ССР, Пайдеск ауданы, - 1. 3. 1940, Таллин) - эстон жазушысы. Шаруа отбасында туған. Тарту университетінің заң факультетінде оқыған (1907-11). Бірінші дүние жүзілік соғыс кезінде империалисттерге қарсы позиция ұстанды. Таммсааре шығармалары 1900 жылдан бастап жарияланды. «Жастар мен шалдар» (1903) т.б. алғашқы повестерінде эстон ұсақ буржуазия интеллегенциясын ажуалайды. 20 жылдары Таммсааре шығармалары эстон сыншыл релизмінің демократиялық бағытта дамуына әсері болды. «Қырбойлық қожайын» (1922) романы, 5 томнан тұратын «Шындық пен әділдік» (1926-33) эпопеясы- эстон халқының өмірін жан- жақты көрсеткен шығармалар. Таммсааренің дінге қарсы жазылған «Юдифь» (1921) драмасы мен батыс Еуропадағы фашистік диктатураны сынаған «Король тоңды» атты сықақ памфлеті бар. Дереккөздер
Танталониобаттар

Танталониобаттар Минерал түрлері Танталониобаттар - табиғи комплекстік қосылыстар түрінде кездесетін минералдар тобы. Басты комплекс түзушілері: Та және Nb. Жалпы химиялық формуласы: AnBmXp, мұндағы А- Ca²+, TR³+, Na+, Mn, Bi, Sb, Ti, Sn, Nb, Fe, Xe, Mg²+, Pb²+ және осы екеуін алмастыратын қосылыс түзуші элементтердің сандық қатынасы. 100-ден артық минералдық түрлерді қамтиды. Ұсақ түйірлі, түсі қара, қара қоңыр, қоңыр сары, шыныдай жылтыр, қатт. Моос. шкаласы бойынша 4,5-8 м, тығыздығы -3500 - 9000 кг/м³, кейбіреулері баяу магнитті. Жоғарғы мөлшерде гранит перматиттерінде, сілтілі пегматиттерде, сирек металды альбиттенген граниттерде, карбонатиттерде т. б. кездеседі. Сарыарқаның, Мұғалжардың, Алтайдың кейбір кішігірім интрузияларында Танталониобаттар акцессор минералдар түрінде анықталады. Танталониобаттардан сирек жер элементтері, ниобий, тантал өндіріледі. Дереккөздер
Тантиа Топи

Тантиа Топи - ( лақап аты, шын аты – Рамчандра Пандуранг) (1814 ж. ш. -18. 4. 1859, Сипри қаласы)- үнді халық көтерілісінің (1857-59) талантты әскери көсемдерінің бірі. Көтерілісшілер өздеріне қосылған Джханси князьдығының билеушісі Лакшми- Байдың әскерімен бірге Гвалиор князьдығын алды. Алайда көтерілісшілер Нарбада өзенінің арғы бетінде сәтсіздікке ұшырап, Бунделкхандқа шегінуіне мәжбүр болды. Тантиа Топи Гвалиор заминдары Манг Сингхтың сатқындығынан қолға түсіп, дарға асылды. Дереккөздер
Тарденуа мәдениеті

Тарденуа мәдениеті Мәдениет ерекшелігі Тарденуа мәдениеті - кейінгі мезолит дәуіріндегі археологиялық мәдениет. Францияның солтүстігіндегі Фер-ан-Тарденуа иаңындағы мекендердің атымен аталған. Оны 1896 ж. А. Мортилье зерттеген. Тарденуа мәдениеті Бельгия, Англия, ГФР-мен қатар Орталық Еуропа мен КСРО-ның Еуропа бөлігіне де тараған. Тарденуа мәдениетінің тұрақтары алғашқы қауымдық құрылыста жебелі, садақпен қаруланған аңшылар мен балықшылардың және терімшілердің қонысы болған. Тарденуа мәдениетінің ең бай мазары Тевьек аралынан табылған. Қазбадан табылған микролиттік заттар негізінен жебе жасауға, сүйек пен ағаштан қару жасауға пайдаланылған. Осы заттар Тарденуа мәдениетінің б. з. б. 4-7 ғасырларға жататынын дәлелдеді. Дереккөздер
Тасбүлдірген

Тасбүлдірген Кездесетін жерлері және тұрпаты Тасбүлдірген - (Rubus saxatilis)- қарабүлдірген туысына жататын жидекті, көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 10-30см, гүл сабағы тік, жеміссіз, жапырақты өркендері 40-100 см, жерге сұлап өседі. Жапырақтары үш-үштен орналасқан, ұзындығы- 3-11 см, ені 2-7 см, мамыр- маусымда гүлдейді, гүлдері көбіне сабақ ұшына 3-10 нан шатырша не шашақ тәрізді гүл шоғырына топтанған. Жемісі тәтті, қышқылтым, қызыл, бір-бірімен (2-6) нәзік жалғасқан сүйекті жеміс. Еуразияның орманды жерлерінде, оның ішінде Қазақстанда қайыңды шоқ ормандарда, қылқан жапырақты ормандарда, бұта арасында, таудың тастақты беткейлерінде, батпақты жерлерде өседі. Дереккөздер
Тасқайнар Флюорит кендерінің тобы

Тасқайнар Флюорит кендерінің тобы Кендер тобына жалпы мәлімет Тасқайнар Флюорит кендерінің тобы - Жамбыл облысындағы кен орындары. Отар тау жынысы станциясының оңтүстік- батысында орналасқан. Бесмойнақ синклиналының солтүстік-батыс бөлігінің ернеуіндегі солтүстік-батыс, солтүстік – шығыс, және меридиандық бағыттағы жарылыстардың қиылысу торабында орналасқан. Флюорит ордовик пен карбонның арасындағы жентастарда шоғырланған. Оңтүстік Тасқайнар, Шығыс Тасқайнар, Аралық Тасқайнар, Өрікті, Ырғайты кендерінен құралады. Әуелгі үшеуінде жайпақ күмбез тәрізді руда денелері солтүстік –батысқа бағытталған; ұзындығы- 600-1200 м, ені 70-550м, қалыңдығы- 2-43,7 м, флюориттің орта мөлшері 30-34%. Соңғы екуіндегі линза пішіндес руда денелері солтүстік- батыс және меридиандық бағытқа созылған, 100-180 м тереңдікке дейін кеткен қалыңдығы 0,75-18,6 м. Кендердің жаралуы герциннің ақырындағы магматизммен байланысты келеді. Флюорит флотациялық әдіспен байытылды. Оңтүстік Тасқайнар кені игерілуде. Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы ОАР

Оңтүстік Африка республикасы Олимп ойындарына алғаш рет 1904 жылы қатысқан.1960 жылға дейін ОАР спортсмендері барлық жазғы Олимп ойындарына қатысқан болатын.Бірақ 1962 жылы Негізгі ООН Ассамблеясы қабылдаған № 1761 қарардан кейін,ОАР апартеидасына жауап ретінде,ОАР мемлекетіне Олимп ойындарына қатысуына 1964 жылдан бастап 1988 жылға дейін шектеу қойылды. 1990 жылы апартеиданың жабылуы туралы болған келіссөздерден кейін,ОАР қайтадан Олимп ойындарына белсенді қатысты.1991 жылы Оңтүстік африкалық конфедерация мен олимп комитеті құрылды,ал 1992 жылы ОАР жазғы Олимп ойындарына қатысты.Сонымен қатар ОАР 1960 және 1992 жылдары өткен қысқы Олимп оцындарына да қатысқан болатын. ОАР жалпы 70 медальдің иегері болды,олардың көбісі бокс,жеңіл атлетика және жүзуден болған. Медальдар Дереккөздер
Олимпиада ойындарындағы Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия Австралиямен бірге Лондонда өткен жазғы Олимп ойындарына алғаш рет 1908 жылы қатысқан.Олар Австралазия атты біріккен команданы жіберген болатын.1912 жылы да Австралазия командасы екі елдің атынан Стокгольмада ойынға қатысқан.Тек 1920 жылы Антверпенде өткен ойындарға Жаңа Зеландия жеке команда болып барды. Жаңа Зеландияның Монреалда өткен Олимпиадаға қатысуы үлкен жанжалды туғызды,26 Африка мемлекеттері ойынды шетқақпалады.Осындай жолмен олар Жаңа Зеландияның регби матчының ОАРда өткізілуіне қарсы екенін көрсетті. Жаңа Зеландия 1964 Инсбрукте өткен ойынды санамағанда,1952 жылдан бастап барлық ойындарға қатысқан болатын. Жалпы,Жаңа Зеландияның спортсмендеры 86 медальдің иегері болды.Бұл мемлекет үшін ең сәтті спорт түрі-жеңіл атлетика.Ал қысқы Олимп ойындары бойынша Жаңа Зеландия бірақ медаль ғана ала алды,алайда,Аннелиз Кобергер иеленген медалі-Оңтүстік Жер шарының алғашқы медалі болды. Жаңа Зеландияның ҰОК-і 1911 жылы құрылды,ал ХОК оны 1919 жылы мойындады. Медальдер Дереккөздер