kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Юра кезеңінің әлемі: Басымдық

«Юра кезеңінің әлемі: Басымдық» — Колин Треверроу түсірген 2022 жылғы блокбастер, Юра кезеңінің саябағы франшизасындағы алтыншы фильм. Актёрлер * Крис Прэтт — Оуэн Грэйди, саябақтың бұрынғы жұмысшысы, Клэрдің жұбайы * Брайс Даллас Ховард — Клэр Диринг, саябақтың бұрынғы менеджері * Лора Дерн — доктор Элли Сэттлер, палеоботаник * Джефф Голдблюм — доктор Ян Малкольм, математик, хаос теориясы бойынша маман * Сэм Нилл — доктор Алан Грант, палеонтолог * ДеВанда Уайз — Кайла Уоттс, динозаврлардың қара нарығындағы делдал * Мамуду Ати — Рамзи Коул, Biosyn Genetics компаниясындағы менеджер * Кэмпбелл Скотт — Льюис Доджсон, Biosyn Genetics компаниясының бастығы * Изабелла Сермон — Мейзи Локвуд * Брэдли Дэррил Вонг — Генри Ву, саябақтың бас генетигі * Омар Си — Барри Сембен, Оуэнмен бірге істеген маман, ОБА агенті * Джастис Смит — Франклин Уэбб, саябақтың бұрынғы IT-маманы * Даниэлла Пинеда — Зия Родригес, палеоветеринар Дереккөздер
Фредрикстад (футбол клубы)

«Фредрикстад» — Норвегияның Фредрикстад қаласындағы футбол клубы. Жетістіктері Ұлттық * Чемпионат: ** Чемпион (9): 1937/38, 1938/39, 1948/49, 1950/51, 1951/52, 1953/54, 1956/57, 1959/60, 1960/61 ** 2 орын (9): 1949/50, 1954/55, 1955/56, 1958/59, 1964, 1966, 1969, 1972, 2008 * Кубок: ** Жеңімпаз (12): 1932, 1935, 1936, 1938, 1940, 1950, 1957, 1961, 1966, 1984, 2006, 2024 ** Финалист (7): 1945, 1946, 1948, 1954, 1963, 1969, 1971 Сілтемелер * http://www.fredrikstadfk.no/
Самсунспор

«Самсунспор» — Түркияның Самсун қаласындағы футбол клубы. Жетістіктері Ұлттық * Чемпионат ** 3-орын (3): 1985/86, 1986/87, 2024/25 * Кубок ** Финалист: 1987/88 * Балкан Кубогы ** Жеңімпаз: 1993/94 * 1 лига ** Жеңімпаз (7): 1968/69, 1975/76, 1981/82, 1984/85, 1990/91, 1992/93, 2022/23 * 2 лига ** Жеңімпаз: 2019/20 Дереккөздер
Юра кезеңінің әлемі: Қайта жандану

«Юра кезеңінің әлемі: Қайта жандану» — Гарет Эдвардс түсірген 2025 жылғы блокбастер, Юра кезеңінің саябағы франшизасындағы жетінші фильм. Атқарушы продюсер Стивен Спилберг жаңа сценарийді жазуға алғашқы екі фильмді қоюға қатысқан Дэвид Кеппті шақырды. Жұмыс 2024 жылдың қаңтарында басталып, 2025 жылдың маусымында кино экрандарға шықты. Актёрлер * Скарлетт Йоханссон — Зора Беннетт, құпиялы операциялар бойынша маман * Махершала Әли — Дункан Кинкейд, Зора тобының жетекшісі * Джонатан Бейли — доктор Генри Лумис, палеонтолог * Руперт Френд — Мартин Кребс, фармацевтикалық компанияның өкілі * Мануэль Гарсия-Рульфо — Рубен Дельгадо, кеме апатына ұшыраған жанұяның отағасы * Луна Блэйз — Тереса, Рубеннің үлкен қызы * Дэвид Иаконо — Хавьер Доббс, Тересаның жігіті * Одрина Миранда — Исабела, Рубеннің кіші қызы * Филиппина Вельге — Нина, Зора тобының мүшесі * Бечир Сильвен — Леклерк, Зора тобының мүшесі * Эд Скрейн — Этуотер, Зора тобының мүшесі Дереккөздер
Александр Сергеевич Мрынский

Александр Сергеевич Мрынский (15 шілде 2004 жыл, Ақтөбе) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" клубының қорғаушысы. Қазақстанның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады. Карьерасы "Ақтөбе" клубының түлегі. Карьерасын 2021 жылы "Қайрат" сапында бастады. 2025 жылы 15 шілдеде Еурокубоктардағы тұңғыш голын Словенияның "Олимпия" қақпасына соқты, бұл ойында "Қайрат" 2:0 есебімен жеңіске жетті. Бұл УЕФА Чемпиондар лигасының бірінші іріктеу кезеңі болатын, сондай-ақ сол күны Александр 21 жасқа толды. Жетістіктері Ұлттық * Қазақстан чемпионы: 2024 * Қазақстан суперкубогы: 2025 Дереккөздер
Абылайхан Мұратбекұлы Жұмабек

Абылайхан Муратбекұлы Жұмабек; 19 қазан 2001 жыл, Тараз) — қазақстандық футболшы, "Тұран" клубының шабуылшысы. Карьерасы Халықаралық 2022 жылы 22 қыркүйекте Беларусь құрамасына қарсы УЕФА Ұлттар лигасы матчында тұңғыш рет құрама сапында ойнады. Бұл ойында 87-минутта алаңға шықты. Үш күннен соң сырт алаңда Әзірбайжанға қарсы ойында 39 минут ойнады. Жүлделері Ұлттық «Ақтөбе» * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2023 Дереккөздер
Жаңарабат

Жаңарабат — қала (1996 жылдан), Өзбекстанның Науаи облысы Қатыршы ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 15 500 адам. Сипаттама Жаңарабат облыстың оңтүстік-шығыс бөлігінде, оның бір саласының Зеравшанға құятын жерінде орналасқан. Қала Навои мен Самарқанның ортасында, темір жолдан 14 шақырым жерде. Қала құнарлы жерлері бар жазықта орналасқан. Өзеннің суын пайдаланып, ежелден мұнда егіншілер қоныстанған. Ертеде керуен жолдары Зеравшан алқабынан өткен, сондықтан бұл жерлердегi көне қоныстар сауда мен қолөнердiң дамуының арқасында дамыды. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Жаңарабат — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 121-ші орында (Өзбекстан), облыста 6-шы орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 20692 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ақтас (12 км), Бейсенбі (22 км), Зиадин (25 км), Қаттықорған (28 км), Су қоймасы (31 км), Іштіхан (44 км), Митан (49 км), Науаи (51 км), Қарман (52 км), Нұрабат (54 км), Тыныштық (55 км), Қосрабат (62 км), Нұрата (63 км), Жұма (68 км), Лайыш (68 км), Ғазған (74 км), Канимех (75 км), Пайарық (75 км), Шелек (77 км), Шарқын (82 км). Тарихы 1938 жылдан 1982 жылға дейін және 1988-92 жылдары Жаңарабат Самарқанд облысына қарасты. Ол 1972 жылы қала мәртебесін алды. Бұл күндері Жаңарабат аймақтық агроөнеркәсіптік орталық ретінде танымал. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада мақта тазарту зауыты, наубайхана, МТЗ, құрылыс компаниялары, шағын және орта кәсіпорындар орналасқан. Жалпы білім беретін мектептер, лицей, балалар музыка және өнер мектебі, кәсіптік лицей, ауданның орталық кітапханасы, мұражай, клуб мекемелері, мәдениет сарайы, орталық стадион, спорт алаңдары, спорт залдары және басқа да көптеген спорт нысандары бар. Халыққа аудандық орталық аурухана, перзентхана, емхана, дәріханалар және т.б. қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Маймылдар ғаламшары

«Маймылдар ғаламшары» — Пьер Бульдің сол аттас романына негізделген медиафраншиза. Осы атпен жарық көрген бірнеше фильм мен комикстер, видео ойындар бар. Түпнұсқалық фильмдер сериясы Бұл топқа бір-бірімен сюжет жағынан байланысқан 5 фильм кіреді: * Маймылдар ғаламшары (1968) * Маймылдар ғаламшарының астында (1970) * Маймылдар ғаламшарынан қашу (1971) * Маймылдар ғаламшарын жаулап алу (1972) * Маймылдар ғаламшары үшін шайқас (1973) Алғашқы картинадағы оқиға ғарышкерлердің Маймылдар ғаламшарына кездейсоқ тап болуынан бастау алады. Әрі қарай, маймылдардың неліктен үстемдікке ие болғаны, адамдар неліктен өз статустарынан айырып қалғаны туралы баяндалады. Теленұсқалар * Маймылдар ғаламшары (1974). Сериалды жоғарыда тізімделген бес фильмнің оқиғаларына басқаша көзқарас деп қарастыруға болады. Олардың жалғасы да емес, кеңейтілген нұсқасы да емес. * Маймылдар ғаламшарына оралу (1976) Франшизадағы жалғыз анимациялық нұсқа. Мультсериал осыған дейінгі барлық бөлімдердің гибриді іспеттес болып кетті. 13 эпизодтан кейін көрсетілімі тоқтатылды. Жаңа кезеңнің фильмдері 2011 жылдан бастап франшиза қайта жаңғырды. «Маймылдар ғаламшарының көтерілісінен» бастау алған серияны «Жаңа кезең» деп атауға болады. Мұнда Цезарь есімді маймылдың тұлғасына ерекше көңіл бөлінеді: оның өсіп-жетілуі, адамдарға көзқарасын өзгертуге себеп болған жағдайлар, ақыры маймылдардан қол жинап адамзатқа қарсы көтеріліс ұйымдастыруы. * Маймылдар ғаламшарының көтерілісі (2011) * Маймылдар ғаламшарының таңы (2014) * Маймылдар ғаламшары үшін соғыс (2017) * Маймылдар ғаламшарының патшалығы (2024) Сілтемелер * Dale Winogura [http://pota.goatley.com/magazines/cinefantastique-summer-1972.pdf "Special Planet of the Apes Series Issue – Interviews & Set Visit"] 1972 жыл
Маймылдар ғаламшары (фильм, 1968)

{{Кино 2001 жылы бұл кинотуынды АҚШ Конгресс кітапханасының Ұлттық фильмдер регистріне енгізілді. Актёрлер * Чарлтон Хестон — Джордж Тэйлор * Родди Макдауэлл — Корнелиус * Ким Хантер — Зира * Джеймс Уитмор — Ассамблея президенті * Морис Эванс — д-р Зейус * Джеймс Дэйли — д-р Гонориус * Линда Харрисон — Нова * Роберт Ганнер — Лэндон * Лу Вагнер — Луциус * Джефф Бёртон — Додж Дереккөздер Тағы қараңыз * Эволюцияның негізгі заңдылықтары * Постапокалиптика
Маймылдар ғаламшары (фильм, 2001)

«Маймылдар ғаламшары» — Пьер Буль жазған фантастикалық антиутопиясы бойынша Тим Бёртон түсірген 2001 жылғы фильм. Актёрлер * Марк Уолберг — Лео Дэвидсон * Тим Рот — Тэйд * Хелена Бонэм Картер — Ари * Майкл Кларк Дункан — Аттар * Крис Кристофферсон — Каруби * Эстелла Уоррен — Даэна * Пол Джиаматти — Лимбо * Кэри-Хироюки Тагава — Крулл * Дэвид Уорнер — Сандер Дереккөздер
Дұбығалы көлі

Дұбығалы көлі (тағыда Окуньки, Митрофаны деп аталады) — Қазақстан Республикасы Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы көл. Дұбығалы тауының солтүстік беткейінің етегінде орналасқан. Көл ағынсыз келеді, бір ғана шағын өзен саласы болып табылады. Көл суы аздап сортаңданған, жұмсақ және аздап сілтілі, шаруашылыққа жарамды. Дұбығалы көлінің түбі тасты, кей жерлері тұнбалы болып келеді. Жағалары негізінен аласа, саздақ қоспасы бар сұр құмтастардан тұрады, бірақ 10 м-ге дейін жартастары бар тастылары да бар. Көлде оңғақ, алабұға және мөңке балығы кездеседі, бұл оны демалыс пен балық аулау үшін тамаша орынға айналдырады; мұнда су құстары ұя салады, ал жағалауда ондатрлар кездеседі. Соңғы уақытта ұйымдастырылмаған туристердің жаппай ағынына байланысты Дұбығалы көлі шамадан тыс рекреациялық жүктемені алып жүр, бұл қазірдің өзінде қоршаған ландшафттың нашарлауына әкелді. 2017 жылы 14 тамызда Шығыс Қазақстан облысы әкімдігі Дұбығалы көлі мен маңайындағы су ресурстарына қатысты су қорғау аймақтары мен су қорғау белдеулерін және оларды шаруашылыққа пайдалану режимін белгілеу туралы қаулы бекітті. Көлдің шипалылығы жайлы халық арасында аңыз-әңгіме таралған. Туристік инфрақұрылым Көл жағалауында бірнеше демалыс базалары орналасқан: * «Окуньки» кемпинг-мейманханасы: көлде шомылу, тауға серуен, балалар алаңы, монша, кафе-бар, дүкен және асхана ұсынады. 3–5 адамға арналған бөлмелер бар. * «Акежан» демалыс аймағы: Гагарина ауылынан грейдер жолмен 15 км жерде, орналасқан. Мұнда шомылып, серуендеп, кәуап жасап, беседкалар жалға алуға болады. Сондай-ақ, жайлы жабдықталған үйшіктер мен киіз үйлер бар. * «Қараша» демалыс базасы: көл жағасында орналасқан, шомылу, серуен, кәуап дайындау, ашық беседкалар, орындықтар мен мангал аймағын жалға алу мүмкіндігін ұсынады. Түрлі көлемдегі үйшіктер бар. Белсенді демалысты ұнататындар үшін көркем табиғатты қамтитын орташа қиындықтағы веломаршруттар (кросс-кантри) қарастырылған. Тағы қараңыз * Шыбындыкөл Дереккөздер
Қызылтөбе (қала)

Қызылтөбе — қала (1979 жылдан), Өзбекстанның Науаи облысы Қызылтөбе ​​ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 12 000 адам. Сипаттама Науаи облысының оңтүстігінде, Зеравшан өзенінің аңғарында созылып жатқан құнарлы оазисте орналасқан. Қызылтөбе арқылы Касан-Науаи темір жолы мен М37 тас жолы (Бұхара-Самарқан) өтеді. Қала маңында суару каналы бар. Қызылтепа атауы «қызыл төбе» деп аударылады. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Қызылтөбе — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 142-ші орында (Өзбекстан), облыста 7-ші орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 23533 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ғиждуан (15 км), Уәбкент (27 км), Шафырқан (30 км), Канимех (36 км), Галаасия (39 км), Ромитан (41 км), Тыныштық (41 км), Қаған (43 км), Бұхара (44 км), Науаи (45 км), Қарман (45 км), Зафарабат (56 км), Қарауылбазар (60 км), Жондор (65 км), Зиадин (70 км), Ғазған (82 км), Мүбарак (91 км), Нұрата (92 км). Экономикасы және инфрақұрылымы Қызылтөбе қала мәртебесін 1970 жылдардың аяғында алды. Бұл көлік байланысы дамыған агроөнеркәсіптік орталық. Мұнда аудан шаруа қожалықтарынан шикізат, оның ішінде мақта тазалау зауыттарына қажетті мақта әкелінеді. Қалада мұнай-химия қоймалары мен құрылыс индустриясының кәсіпорындары да бар. Жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка және өнер мектебі, лицей, мектеп-интернат, ауылшаруашылық кәсіптік техникум, орталық аудандық кітапхана, клуб мекемелері, мәдениет және демалыс саябағы, мұражай, стадион бар. Халыққа аудандық орталық аурухана, емхана, жедел медициналық жәрдем бөлімі, т.б. қызмет етеді. Дереккөздер
Кетікқала қалашығы

Кетікқала қалашығы – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ортағасырлық көне қалашық. Орналасқан жері Форт-Шевченко қаласы мен Баутин ауылының арасындағы теңіз жағалаулық төменгі тепсеңдік, құзды қатарға таяу орналасқан. Сипаты Қалашықты 2006 жылы Маңғыстау "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі зерттеген. Мәдени қабат аумағының батыс бөлігі, Каспий теңізінің су деңгейі жоғарылығанда (-22 м) су басып, қала жұртының төменгі тұсы құмды жағажаймен шектесетін болған. Қала аумағы алғашқыда 16 га ауданнан тұрған. Қала жұрты қыш ыдыс сынықтары бойынша жорамалдап мерзімделеді. Қазіргі уақытта қаланың солтүстігіндегі үштен бір бөлігі топырақ құмының шайылуымен, алынуымен бұзылған. Қалашықтың тек 5 га ауданы ғана, 3-ші немесе 4-ші құрылыс көкжиектері ғана сақталған. Мәдени қабаттардың бөлініп шығуы 2 м болады. Қабаттар құм және қазіргі уақыттағы құрылыс материалдар қабатымен бастырылып жатыр. Қоныс үстімен төрт электр тоқ өткізгіш бағаны жүргізілген. Алдын-ала болжам бойынша, қонысты жайлағандар алғашында үлкен жертөлелерде тұрса, кейіннен оны алмастырған, өңделген таспен қам кесектерден қаланған жартылай жеркепе құрылыстары, сонымен бірге, жалпақ тастардан тік қойып орнатылған жартылай жертөрелерден де құралған. Мәдени қабатта XIV ғасырға тән материалдар жиі ұшырасады. Олар қыш, тастан, мыс, темір, шыныдан жасалған бұйымдар мен тиындар және жер өңдеу шаруашылығының болғандығын растайтын бұйымдар деп айтуға болады. Қыштан жасалған материалдар Хорезм, Иран, Қытай және Әзірбайжан елдерімен арадағы қоян-қолтық байланыстың болғандығын аңғартады. Кетікқаланың жоғарғы құрылыс көкжиегі әзірбайжандық ыдыс үлгілерімен ерекшеленеді. Бәлкім, аталған аймақта әзірбайжандық қыш бұйымдардың да көп мөлшерде қоланылу сыры, Хроезммен арадағы үздіксіз байланыста жатса керек. Оған себеп, Хорезмге XIV ғасырдың 70 жылдары Темірдің ойсыратқан шабуылдарының өзі қатты әсер еткендігі деп пайымдауға да болады. Мүмкін, бұл қала XIV ғасырдағы итальяндық карталарда берілуі ықтимал. Қоныс Каспий теңізінің шығыс жағалауындағы кемелі су қаласының ролінде келген. Дереккөздер
Қарлыбас бекінісі

Қарлыбас бекінісі – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Сайын Шапағатов ауылынан 40 км солтүстік бағытта орналасқан. Бекініс сипаты Бекіністі 1986 жылы Маңғыстау "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі зерттеген. Қамал қабырғасы құздың мүйістелген құлама қабырғаларымен және құрғақ арнаның далалық аймағындағы көтерілген жерде орналасқан. Қабырғаның ұзындығы 45 м құрайды. Көшпелілердің баспаналық-қамал құрылыс сипатында болған. Табиғи өңделмеген тастардан балшықсыз 2 қатар етіп және тас-топырақпен бос қуыстары толтыра қаланған. Қабырғаның қалыңдығы 1,7 м жетеді. Сақталған жерлердің биіктігі 2,8 м. Қабырға алаңдық жағынан биіктігі 3 м болатын және қабырға сызығынан сыртқа қарай 4 м шығыңқы келген бітеу мұнаралы. Қабырғаның оңтүстік жағында, жыраны бойлай өтетін тұсында қабырғаның ішкі бөлігінен қабырғадан шығыңқы келген 5 сатылы баспалдақ бар. Солтүстік жағынан шығыңқы келген жерді ұзындығы 70 м болатын тас қаланды бөгеп тұр. Ұзындығы 40 м болатын қамалдан оңтүстік-шығысқа қарай 110 м жерде, кейінгі ортағасырлармен мерзімделетін ескі құрылыс іргетасы бар. Дереккөздер
Маймылдар ғаламшарынан қашу

«Маймылдар ғаламшарынан қашу» — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы үшінші фильм, 1971 жылы шықты. Фильмде ядролық соғыс, жануарларды ғылыми тәжірибелерде пайдалану, өкіметтің адам жеке өміріне қолсұғуы тақырыптары көтеріледі. Актёрлер * Родди Макдауэлл — Корнелиус * Ким Хантер — Зира * Брэдфорд Диллман — д-р Льюис Диксон * Натали Транди — д-р Стэфани Брэнтон * Эрик Браден — д-р Отто Хасслин * Уильям Уиндом — президент * Сэл Минео — д-р Майло * Альберт Салми — И-1 * Джейсон Эверс — И-2 * Гарри Лотер — генерал Уинтроп * М. Эммет Уолш — Эйд * Рой Гленн — адвокат * Питер Форстер — кардинал * Джеймс Бэйкон — генерал Фолкнер * Рикардо Монтальбан — Армандо * Джон Рэндольф — төраға * Билл Вудсон — флот офицері Дереккөздер
Орта Азия ұлттары кубогы 2025

Орта Азия ұлттары кубогы 2023 — турнирдің 2-ші маусымы. 2025 жылы 29 тамыз - 8 қыркүйек аралығында Өзбекстан мен Тәжікстанда өтті. Cегіз құрама екі топқа бөлініп, күш сынасты. Бірінші орын алағандар финалға шықса, екінші орын алғандар үшінші орын үшін таласты. А тобы ---- ---- В тобы ---- ---- 3 орын үшін Финал Сілтемелер *https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/cafa-nations-cup-2025-tajikistan-uzbekistan/final/130980/
Маймылдар ғаламшарының астында

«Маймылдар ғаламшарының астында» — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы екінші фильм, 1970 жылы шықты. Актёрлер * Джеймс Францискус — Брент * Дэвид Уотсон — Корнелиус * Родди МакДоуэлл — Корнелиус (үзінді) * Ким Хантер — Зира * Морис Эванс — д-р Зейус * Линда Харрисон — Нова * Пол Ричардс — Мендес * Натали Транди — Альбина * Джефф Кори — Каспей * Грегори Сьерра — Верджер * Дон Педро Колли — Негро * Виктор Буоно — Семіз адам * Джеймс Грегори — генерал Урсус * Чарлтон Хестон — Тейлор * Тод Эндрюс — Мэддок * Томас Гомес — министр * Пол Фриз — әңгімелеуші Дереккөздер
Маймылдар ғаламшарын жаулап алу

«Маймылдар ғаламшарын жаулап алу» — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы төртінші фильм, 1972 жылы шықты. Актёрлер * Родди МакДоуэлл — Цезарь * Дон Мюррей — билеуші Брек * Гари Родс — МакДональд * Рикардо Монтальбан — Армандо * Натали Транди — Лиза * Северн Дарден — инспектор Колп * Аза Мэйнор — миссис Райли * Дэвид Чоу — Альдо * Бак Картальян — Фрэнк * Джон Рэндольф — төраға * Гордон Джамп — аукционер * Джон Дэннис — полицей * Пол Коми — екінші полицей Дереккөздер
Ханикей Әліпова

{{Тұлға { style="background:transparent" } { style="background:transparent" } }} Ханикей Әліпова (1899, Қанбақты құмы, Индер ауданы, Гурьев облысы) — кеңестік малшы, Гурьев облысы Испуль ауданындағы Жамбыл атындағы колхоздың аға шопаны, Қазақ КСР. Социалистік Еңбек Ері (1948). Ханикей (Қаникей) Әліпова 1899 жылы Гурьев облысында, Индер ауданына қарасты Зеленый ауылдық кеңесінің Қанбақты құмында кедей шаруаның отбасында дүниеге келген. Руы Беріш, бөлімі Құлкеш, Кіші жүз. 1917 жылы Алипов Сейітке тұрмысқа шықты. Сейіт Ұлы Отан соғысына қатысқан, денсаулығына байланысты соғыстың соңында елге оралып, Жамбыл атындағы колхозда аға шопан болып еңбек етті. Ол 1945 жылы 46 жасында қайтыс болды. Қаникей Әліпова еңбек жолын 1936 жылы Қанбақты құмында құрылған Жамбыл атындағы колхозға мүше болудан бастады. Алғашында аға шопанның көмекшісі, кейін күйеуі қайтыс болған соң 1945 жылдан бастап Жамбыл атындағы колхозда аға шопан қызметін атқарды. 1947 жылы ол 400 бас еділбай қойынан 534 қозы алып, әр қозының салмағын 40 килограммға жеткізгені үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығы бойынша Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Сонымен бірге Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды. Бірнеше мәрте депутат болып сайланды. 1954 жылы қыркүйекте зейнетке шықты. Марапаттары мен атақтары КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1948 жылғы 23 шілдедегі Жарлығымен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы және мал шаруашылығын дамытудағы ерен еңбегі үшін Социалистік еңбек ері атағына ие болып, Ленин орденімен және "Орақ пен Балға" алтын медалімен марапатталды. 7 баланы тәрбиелеп өсіргені үшін 1945 жылы 7 тамызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен «Ана даңқы» орденінің үшінші дәрежесімен марапатталған. Отбасы Әкесі — Маманұлы Әлмұханбет жалдамалы жұмыс істеп күнін көрген, шешесі — Дәулетқызы Қамила бай есігінде жүрген кедейдің қызы болған. Балалары әр салада еңбек еткен: Сейтова Күлйма — Гурьев қаласында дүкен қызметкері. Сейтов Қабдіжан — Целиноград облысы, Атбасар ауданында автобазада диспетчер. Сейтов Нудия — Индер ауданы, Кулагино селосында шофер. Сейтов Қабдығали — аудандық тұтынушылар қоғамында шофер. Сейтова Әсия — мұғалім. Сейтов Муса — Орал қаласында ауыл шаруашылығы институтында оқыған. Сейтов Нәсіпқали — Қазақ политехникалық институтында білім алған. Әдебиет * Казахстанцы - герои труда: краткий биографический справочник (1937-2016гг.), стр.178 – Алматы: Қазақ университеті, 2020. ISBN 978-601-04-4471-3
Маймылдар ғаламшары үшін шайқас

«Маймылдар ғаламшары үшін шайқас» — Маймылдар ғаламшары фильмдер сериясындағы соңғы бесінші фильм, 1973 жылы шықты. Актёрлер * Родди МакДоуэлл — Цезарь * Клод Эйкинс — генерал Альдо * Северн Дарден — билеуші Колп * Натали Транди — Лиза * Лью Эйрс — Мандемус * Пол Уилльямс — Вирджил * Остин Стокер — МакДональд * Ноа Кин — ұстаз Эйб * Франс Нгуен — Альма * Пол Стивенс — Мендес * Хизер Лоу — Таня * Бобби Портер — Корнелиус * Майкл Стирнс — Джейк Дереккөздер
Маймылдар ғаламшарының патшалығы

«Маймылдар ғаламшарының патшалығы» — Маймылдар ғаламшары медиафраншизасының жаңа фильмдер сериясындағы соңғы төртінші бөлім, 2024 жылы шықты. Актёрлер * Оуэн Тиг — жас шимпанзе Ноа, Цезарь заманынан 300 жыл өткенде дүниеге келген * Фрейя Аллан — жабайы қыз Мэй, Ноамен бірге саяхаттауға келісті * Кевин Дюранд — өршіл бонобо Проксимус Цезарь, жағалаудағы маймылдардың көсемі, адам технологияларын іздейді * Питер Макон — салиқалы орангутан Рака, Ноаның жақтасы * Уильям Х. Мэйси — адам Тревейтан, Проксимустың бас кеңесшісі * Трэвис Джеффери — шимпанзе Анайя, Ноаның досы * Лидия Пекхэм — шимпанзе Суна Дереккөздер
Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)

Ауғанстандағы жер сілкінісі — 2025 жылғы 31 тамызда Пәкістан шекарасына жақын Ауғанстан жерінде 23:47 AFT (19:17 UTC) жер 6,0 балл сілкінді. 1400-ден астам адам қаза тауып, тағы 3500-ден кем емес адам жарақат алды. Жер сілкінісі Сілкініс эпицентрі Кузкунар ауданында болды. Нангарқар уәлаяты, Қонар уәлаятының Нургал ауданымен шекараға жақын, Джелалабад қаласынан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай 27 км және Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясымен шекарадан батысқа қарай 25 км жерде болды. Оның гипоцентрі 8 км тереңдікте жатты, ал Меркалли шкаласы бойынша максимал қарқындылық эпицентральды аймақта VII—VIII, Желалабадта Vi және Кабул мен Пәкістанның Пешавар қаласында IV болды. Жер асты дүмпулері Исламабадта, Лахорда және Үндістанның кейбір бөліктерінде, соның ішінде Делиде де сезілді. Кем дегенде 13 афтершок тіркелді, оның ішінде 4,5 (сағат 21:33 UTC-те) және 5,2 бағалы екі мәртесі (сағат 21:33 және 23:46 UTC-да). Салдары Ауғанстанда кем дегенде 1400 адам қаза тауып, 3500 адам жарақат алды. Тағы мыңдаған адамдар құлаған ғимараттардың құлауында болуы мүмкін. Кем дегенде мың үй құлады. Зардап шеккен үйлердің көпшілігі саздан және тастан салынған. БҰҰ гуманитарлық мәселелерді үйлестіру басқармасының бағалауы бойынша, апаттан кемінде 12 мың адам тікелей зардап шекті. Дереккөздер
Нұрата (қала)

Нұрата — Өзбекстанның Науаи облысындағы қала, Нұрата ауданының орталығы. 2025 жылдың қыркүйек айындағы мәлімет бойынша Нұрата тұрғындарының саны 49 мың 200 адамды құрайды. Сипаттама Ол облыс орталығынан солтүстікте Нұрата жотасын айналып өтіп, Науаиды Жизақпен байланыстыратын тас жолдың бойында орналасқан. Қаланың өзі Нұратаудың етегіндегі оазисте, Соғдының тарихи аймағында орналасқан. Нұрата — Өзбекстандағы ең көне елді мекендердің бірі. Археологтар қала маңынан шамамен 40 мың жыл бұрынғы адам қонысын тапты. Елді мекеннің негізі біздің дәуірімізге дейінгі 4 ғасырда мұнда Нұр бекінісін салған Александр Македонскийдің есімімен байланысты. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Нұрата — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 65-ші орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 13991 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ғазған (16 км), Қарман (54 км), Канимех (55 км), Зафарабат (56 км), Науаи (57 км), Зиадин (59 км), Тыныштық (61 км), Жаңарабат (63 км), Ақтас (75 км), Бейсенбі (76 км), Қаттықорған (87 км), Қосрабат (89 км), Қызылтөбе (92 км), Су қоймасы (92 км), Іштіхан (94 км), Митан (95 км), Нұрабат (117 км), Жұма (125 км). Көрнекі орындары Нұратаның ерекше көрнекті жері — жер асты су арналарының желісі - кяриздер. Олар орта ғасырларда құрылды және әртүрлі бағыттар бойынша бастау алады. Нұрата арналары сақталып қана қоймай, бүгінде белсенді жұмыс істеуде. Экономикасы және инфрақұрылымы Нұратаның үлкен байлығы — оның мәрмәр кен орны. Қалада кеніштегі осы шикізат негізінде «Нұратамармар» өндірістік кәсіпорны жұмыс істейді. Сондай-ақ қалада наубайхана, тігін фабрикасы, «Нұрбұлақ», «Нұрабад» акционерлік қоғамына қарасты кәсіпорындар, бірнеше базарлар, сауда дүкендері, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету орталықтары бар. 2003 жылы мектеп, педагогикалық, ауылшаруашылық кәсіптік колледждері, 7 қоғамдық кітапхана, клуб, тарихи-өлкетану мұражайы болды. Қалада 2 аурухана, 10 дәріхана және басқа да емдеу мекемелері қызмет етеді. Дереккөздер
Үшқұдық (қала)

Үшқұдық — Өзбекстанның Науаи облысындағы қала, Үшқұдық ауданының әкімшілік орталығы. Қала тұрғындарының саны 2025 жылдың қыркүйегіне 34 400 адамды құрады. Сипаттама Үшқұдық қаласы Өзбекстан Республикасындағы Науаи облысының Қызылқұм шөлінің орталық бөлігінде, Үшқұдық стансасынан 12 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Үшқұдық — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 52-ші орында (Өзбекстан), облыста 3-ші орында (Науаи облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 12184 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Зарафшан (83 км). Тарихы Қаланың іргетасын қалау тарихы уран кені кен орнын игерумен байланысты. Алғашында қазіргі Үшқұдық орнында осы аумақтарда барлау жұмыстарын жүргізген геологтардың базалық қалашығы болған. 1958 жылы геологиялық қалашық орнында Бұхара облысына қарасты қала типтес елді мекеннің негізі қаланды. Елді мекеннің қалыптасуымен бір мезгілде 1958 жылы тау-кен металлургия комбинаты іске қосылып, мұнда тұрғындардың көпшілігі жұмыс істей бастады. Біраз уақыттан кейін 1978 жылы елді мекен қалаға айналды. 1979 жылға дейін Үшқұдық стратегиялық маңызы бар жабық құпия аймаққа жатты. 1982 жылы сәуірде аумақтың бір бөлігі Бұхара облысынан бөлініп, оның құрамында Үшқұдық кіретін Науаи облысы құрылды. Карьерлерде және шахталарда уран өндірудің дамуымен қала кәсіпорындарында жұмыс істеуге адамдар легі артты. Одақтас республикалардан мамандардың жаппай келуіне байланысты халықтың басым бөлігін орыстілді ұлттар құра бастады. Экономикасы және инфрақұрылымы Үшқұдықта алтын, күкірт және мәрмәр өндіретін кәсіпорындар, оның ішінде Науаи Солтүстік тау-кен басқармасы, Зарафшан құрылыс басқармасына қарасты «Север» кәсіпорны, Көкпатос геологиялық барлау экспедициясы, №31 Қызылқұм геологиялық барлау партиясы, «Промэлектро» өзбек-ресей бірлескен кәсіпорны, құрылыс, тұрмыстық кәсіпорындар мен станциялар, автомобиль өнеркәсібі жұмыс істейді. 6 жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка мектептері мен өнер мектептері, гимназия, тау-кен кәсіптік-техникалық колледжі, 3 кітапхана, клуб мекемелері бар. Тұрғындар стадионға, демалыс орталығына, бассейнге, басқа да спорт нысандарына қол жеткізе алады. Орталық аурухана, дәрігерлік-санитарлық бөлім, туберкулезге қарсы диспансер, емхана, әйелдер мен балалар консультациясы, дәріхана, дәрігерлік амбулатория, 4 аурухана, 2 медициналық пункт, мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау орталығы, басқа емдеу мекемелері қызмет етуде. Дереккөздер
Ернар Жеңісұлы Баспаев

Ернар Жеңісұлы Баспаев (26 наурыз 1979, Атырау) — Қазақстанның мемлекет қайраткері, заңгер, Президент кеңесшісі (2023—2025). Өмірбаяны 1979 жылы Атырау қаласында дүниеге келген. Қазақ мемлекеттік заң академиясын, Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетін, Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясын бітірген. Мамандығы бойынша заңгер, экономика және бизнес бакалавры, іскерлік әкімшілендіру магистрі. Еңбек жолын 2001 жылы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде Авторлық құқықтар жөніндегі комитеттің жетекші маманы болып бастаған. 2002—2006 жылдары Әділет министрлігінің Тіркеу қызметі комитетінің халықты тіркеу жұмыстарын ұйымдастыру басқармасының бас маманы, басқарма бастығының орынбасары болды. 2006—2010 жылдары Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитетінің басқарма бастығы, Жоғарғы Сот аппаратының сектор меңгерушісі, бөлім меңгерушісінің орынбасары болды. 2010—2013 жылдары Атырау облысы бойынша Әділет департаментінің жетекшісі болды. 2013—2019 жылдары Атырау облысы әкімі аппаратының басшысы болды. 2019—2022 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болды. 2022 жылғы 13 сәуір – 2022 жылғы 9 желтоқсан аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі — Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 2022 жылғы 9 желтоқсан — 2023 жылғы 1 қыркүйек аралығында Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары болып қызмет атқарды. 2023 жылғы 2 қыркүйек күні Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі лауазымына тағайындалды. 2025 жылғы 25 қыркүйекте лауазымынан босатылды. Марапаттары «Құрмет» (2018), «Парасат» (2024) ордендерімен, ҚР Президентінің Алғысымен (2021, 2022), «Қазақстан полициясына 20 жыл» (2014), «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» (2013), «Қазақстан Республикасы Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2011) ведомстволық және 3 мерекелік медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Planet of the Apes: Last Frontier

Planet of the Apes: Last Frontier — Маймылдар ғаламшары медиафраншизасындағы видео ойын, 2017 жылы шыққан. Ойын желісі Маймылдар ғаламшарының таңы (2014) және Маймылдар ғаламшары үшін соғыс (2017) фильмдерінің арасындағы оқиғаларға негізделген. Екінші фильмге қатысты 2016 жылдың қазанында берген сұхбатында актёр Энди Серкис жаңа ойынның дайындалып жатқанын хабарлады. Ол ондағы кейіпкерлердің қимылдарын motion capture арқылы компьютерге түсіруіне қатысқанын айтты. Геймплей Ойнаушы 14 адам мен маймылдан тұратын топты басқарады. Ойын барысы ойнаушының таңдауына байланысты дамиды, кейде бұл таңдаулар топтың азаюына әкелуі мүмкін. Ойын аяқталуы 3 жалпы сценариймен өтуі мүмкін: адамдар жеңеді, маймылдар жеңеді, олар өзара бітімге келеді. Осы жалпы сценарийдің әрқайсысы түрлі жолдармен іске асырылуы мүмкін. Сын және бағалар Metacritic сайтында ойынның PlayStation 4 нұсқасына 59/100 деген баға берілді. GameRankings агрегаторында ойынның рейтингі 61,83 % құрады. Дереккөздер
Волейболдан әлем кубогы

Волейболдан әлем кубогы — Халықаралық волейбол федерациясымен (FIVB) 4 жылда бір рет ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.fivb.org/ Халықаралық волейбол федерациясының ресми сайты]
I Don't Want to Miss a Thing

«I Don't Want to Miss a Thing» — Aerosmith тобының ең танымал әндерінің бірі. 1998 жылы шыққан Армагеддон фильмі үшін жазылған, ол фильмде топтың вокалисі Стивен Тайлердің қызы Лив ойнаған болатын. Ән Billboard Hot 100 чартына түскенде, бірден бірінші орыннан табылды, және cол орында 4 апта бойы тұрды. Сондай-ақ басқа елдердің чарттарында да топ жарды. Бейнеклип 1998 жылдың мамырында Миннеаплоистің қару-жарақ қоймасында түсірілді. Онда НАСА баннерлері бар сахнада топтың оркестр сүйемелдеуімен ән орындағаны және фильмнен үзінділер араласып көрсетіледі. 1999 жылы өткен Оскар табыстау рәсімінде осы туынды үздік фильм әні номинациясына ілікті (алайда сыйлық When You Believe әніне берілді). Чарттар Дереккөздер Сілтемелер *
Қасансай (қала)

Қасансай — қала, Өзбекстанның Наманған облысы Қасансай ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 43 684 адам. Сипаттама Наманған облысының солтүстігінде Қасан-Сай өзенінің бойында, Ферғана аңғары мен Тянь-Шань тау жүйесінің Чарвак жотасының түйіскен жерінде орналасқан. Қасансайды үш жағынан таулар қоршап тұрған. Қала Наманған қаласынан солтүстікке қарай 30 шақырым және Қырғызстанмен шекарадан 3 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Қасансай — шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 38-орында (Өзбекстан), облыста 4-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 9624 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Жаңақорған (16 км), Сұмсар (26 км, Қырғызстан), Төреқорған (28 км), Наманған (30 км), Шартақ (30 км), Керуен (31 км, Қырғызстан), Үйші (35 км), Ақтас (35 км), Тасбұлақ (36 км), Кызылжар (37 км, Қырғызстан), Шуст (39 км), Терексай (43 км, Қырғызстан), Жамашой (44 км), Үшқорған (46 км), Балықшы (46 км), Шамалды-Сай (53 км, Қырғызстан), Таскөмір (56 км, Қырғызстан), Пап (56 км), Хаққұлабат (60 км), Жазжауан (67 км). Тарихы Қасансай Өзбекстандағы ең көне қалалардың бірі. Ол біздің дәуірімізге дейінгі 4-3 ғасырлар шамасында қаланған. Қала біздің дәуіріміздің 1-мың жылдығының бірінші жартысында, Қасансай Кушан патшалығының уәлаятының астанасы болған кезде өркендеді. Ұлы Жібек жолының бойында орналасуы қолөнер мен сауданың қарқынды дамуына ықпал етті. Кушан патшалығы жойылғаннан кейін де (3 ғ.) Қасансай Ферғана алқабындағы ең ірі қала болып қала берді. 13 ғасырда моңғол шапқыншылығынан қатты зардап шегіп, бұрынғы ұлылығын жоғалтты. Қаланың ең танымал тумасы — Мұхаммед пайғамбардың ұрпағы, 15-16 ғасырлардағы көрнекті теолог әрі сопы Махмуди Азам. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары орналасқан. 12 жалпы білім беретін, музыка мектептері, педагогикалық және медициналық оқу орындары, экономика, тұрмыстық қызмет көрсету, көлік, байланыс, жеңіл өнеркәсіп кәсіптік колледждері бар. Орталық ауруханада, 3 емханада, жедел медициналық көмек көрсету орталығында және басқа да емдеу мекемелерінде 800-ден астам медицина қызметкері жұмыс істейді. Дереккөздер
Пап (қала)

Пап — қала (1982 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Пап ауданының әкімшілік орталығы. Сипаттама Республиканың шығысында орналасқан. Ежелгі тарихы бар қаланың орналасуы символдық мәнге ие, өйткені ол Ферғана алқабына солтүстік-батыс жағынан кіре берісте іргетасы қаланған алғашқы елді мекен болды. Сырдария өзені қаланың шетінен 2 шақырым жерде ағады, оның арнасы Пап қаласының шетінен шығыстан оңтүстік-батысқа қарай айналып өтеді. Қаламен Ташкенттің арасында Құрам тауының жотасы болып табылатын Қамшық асуы бар. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Пап — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 100-ші орында (Өзбекстан), облыста 9-шы орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 16393 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Шуст (16 км), Жұмашай (29 км), Ақтас (33 км), Ибрат (35 км), Төреқорған (36 км), Даңғара (36 км), Үшкөпір (37 км), Қоқан (40 км), Тасбұлақ (40 км), Бағдат (46 км), Наманған (49 км), Сұмсар (49 км, Қырғызстан), Қасансай (56 км), Тыныштық (57 км), Жазжауан (57 км), Риштан (58 км), Йайпан (60 км), Балықшы (61 км), Жаңақорған (62 км), Шартақ (63 км). Тарихы Пап туралы алғашқы деректер 10 ғасырға жатады. Ол туралы кейбір мәліметтерді «Худуд әл-алам» — 982 жылы жазылған географиялық трактаттан табуға болады. Белгісіз парсы тілді автор құрастырған шығарманың атауы «Әлемнің Шығыстан Батысқа дейінгі шекарасы» деп аударылады. Оның бірінші тарауларында табиғи су қоймалары, таулардың биіктіктері және түбегейлі нүктелері туралы ақпарат берілген. Одан кейін авторға белгілі 52 аймақ сипатталады. 1980 жылдардың аяғында қала шетінен 3 шақырым жерде «Мұнчак-Тепа» аласа төбесінде археологиялық зерттеулер жүргізілді. Жұмыс барысында 1-4 ғасырлар кезеңіне жататын Пап қонысы анықталды. Ғарыштық спутник арқылы бақылаудың көмегімен жапон мамандары төбеден бос жерлерді анықтады. Кейінгі егжей-тегжейлі зерттеу олардың мақсатын анықтауға мүмкіндік берді. Бұл 7 – 10 ғасырларға жататын ежелгі тайпаның қорымдары екені анықталды. Сондай-ақ бос орындардан 16 келіге жуық алтын бұйымдар табылды. Археологиялық зерттеулер аяқталғаннан кейін зерттеу барысында табылған артефактілер зерттеліп жатқан көне нысанның сыртына шығарылды. Олардың қайда жіберілгені және қазір қайда сақталғаны әзірге белгісіз. Қоныс орнында тек құндылығы шамалы олжалар ғана қалды. Олардың ішінде кішкентай құмыралар, саз балшықтар мен тостағандар, диірмен тастары, асимметриялық бас сүйегі бар әйел қаңқасы және көптеген сынған қыш ыдыстардың сынықтары. Экономикасы және инфрақұрылымы Қала аумағында 100-ден астам ұйымдар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. 5 жалпы білім беретін мектеп, тұрмыстық қызмет көрсету, кәсіптік колледж, гимназия лицейі, 5 құрылыс ұйымы, 2 автомобиль кәсіпорны, гипс зауыты, МТЗ, резина зауыты, сауда орталығы, супермаркет, археологиялық мұражай, мәдениет сарайы, кітапханалар, мәдениет және өнер саябағы, стадион, спорт кешені, қонақ үй, 4 емхана, аурухана бар. Дереккөздер
Маймылдар ғаламшары үшін соғыс

«Маймылдар ғаламшары үшін соғыс» — Маймылдар ғаламшары медиафраншизасының жаңа фильмдер сериясындағы үшінші бөлім, 2017 жылы шықты. Актёрлер * Энди Серкис — Цезарь * Вуди Харрельсон — полковник Маккаллоу * Стив Зан — Жаман маймыл * Тоби Кеббелл — Коба * Гэбриел Чаварриа — Причер * Джуди Грир — Цезарьдың әйелі Корнелия * Карин Коновал — Морис * Терри Нотари — Рокет * Майкл Адамтуйэт — Лука * Тай Олссон — Қызыл * Макс Ллойд-Джонс — Цезарьдың ұлы Көккөз * Дэвин Далтон — Цезарьдың кенжесі Корнелиус * Сара Каннинг — Көл * Алекс Паунович — Қыс * Амиа Миллер — Нова Дереккөздер
Төреқорған

Төреқорған — қала (1979 жылдан, оған дейін – қала типті елді мекен), Өзбекстанның Наманған облысы Төреқорған ауданының әкімшілік орталығы. Қала халқы: 25 600 адам. Сипаттама Төреқорған қаласы іс жүзінде Наманғанның ең ірі қала маңының бірі болып табылады. 2000 жылдары екі елді мекен арасында троллейбус қызметі болған. Қаланың шығыс шетінде Наманған әуежайы бар. Төреқорған Ташкент – Наманған автожолында, Наманған - Қоқан тармағындағы теміржолдан 7 шақырым жерде орналасқан. Қала Ферғана алқабының солтүстігінде, Қасан-Сай өзені мен Ұлы Ферғана каналының қиылысынан алыс емес жерде. Елді мекеннің солтүстігінде Чатқал жотасының қыраттары мен тау етегі басталады. Қала өмірі Наманғанмен тығыз байланысты (әсіресе экономикалық тұрғыдан). Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Төреқорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 63-орында, облыста (Наманған облысы) 7-ші орында. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 13829 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Ақтас (6 км), Тасбұлақ (10 км), Наманған (13 км), Жамашой (15 км), Шуст (23 км), Шартақ (27 км), Жаңақорған (27 км), Қасансай (28 км), Үйші (28 км), Балықшы (30 км), Пап (36 км), Сұмсар (41 км, Қырғызстан), Жазжауан (41 км), Боз (49 км), Үшқорған (49 км), Қызылжар (51 км, Қырғызстан), Хаққұлабат (52 км), Шаһрихан (56 км), Кеуене (58 км, Қырғызстан), Ибрат (58 км). Экономикасы және инфрақұрылымы Өнеркәсіптік және ауылшаруашылық сияқты бірнеше жеткілікті ірі кәсіпорындар бар. Медициналық және білім беру мекемелерінің кең желісі (соның ішінде дарынды балаларға арналған және спорт мектебі), екі мұражай және мәдениет орталығы, ересектер мен балалар емханасы, жедел медициналық көмек орталығы орналасқан. Дереккөздер
Үшқорған (қала)

Үшқорған — облыстық бағыныстағы қала, Өзбекстанның Наманған облысы Үшқорған ауданының орталығы. Географиялық сипаттама Үшқорған Сырдария алабына жататын Нарын өзенінің жағасында орналасқан. Елді мекен атауы өзбек тілінен аударғанда «үш бекініс» дегенді білдіреді. Қала ішінде темір жол стансасы бар, одан Таш-Көмірге дейін тармақтар тартылған. Қоқанды Әндіжанмен байланыстыратын темір жол желісі өтеді. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Үшқорған — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде 49-шы орында (Өзбекстан), облыста 5-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 12026 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Шамалды-Сай (13 км, Қырғызстан), Кызыл-Жар (18 км, Қырғызстан), Үйші (21 км), Шартақ (22 км), Хаққұлабат (22 км), Көктас (27 км, Қырғызстан), Пайтұғ (27 км), Таскөмір (28 км, Қырғызстан), Жаңақорған (30 км), Балықшы (31 км), Майлысу (34 км, Қырғызстан), Құйғанжар (34 км), Қошқарата (35 км, Қырғызстан), Наманған (36 км), Пахтабат (40 км), Шаһрихан (44 км), Қасансай (46 км), Тасбұлақ (46 км), Керуен (49 км, Қырғызстан), Боз (49 км). Экономикасы және инфрақұрылымы Үшқорғанда кірпіш зауыты, май шығару зауыты, сыра және алкогольсіз сусындар, трикотаж фабрикалары сияқты өнеркәсіптік кәсіпорындар желісі орналасқан. Үш-Қорған су электр станциясы қала шетінен шамамен 13 шақырым жерде орналасқан. Ол Үшқорған – Таш-Көмір теміржол желісінің маңында салынған. Оның бірінші блогы 1961 жылы тұрғын үйлерді электрмен қамтамасыз етті. Жалпы білім беретін мектептер, гимназия, лицей, 2 кәсіптік колледж, мәдениет сарайы мен мәдениет үйлері, музыка мектебі, орталық кітапхана және оның филиалдары бар. Аудандық орталық аурухана, емхана, қалалық медициналық пункт, жедел медициналық көмек бөлімі, дене шынықтыру-сауықтыру кешені, стадион және басқа да спорт нысандары халыққа қызмет көрсетуде. Дереккөздер
Сақақұдық үңгірі

Сақақұдық үңгірі – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археологиялық ескерткіш. Орналасқан жері Түпқараған ауданы, Қызылөзен ауылынан 6 км шығыс бағытта орналасқан. Сипаты Ескерткішті 2006 жылы Маңғыстаудың "Маңғыстау тарихи-мәдени қорығы" мемлекеттік мекемесі зерттеген. Теңіздің жар қабақты тепсеңіне, бөлінген теңіздің құмды жағалауында орналасқан. Үңгір солтүстік-оңтүстік сызық бойымен созыла орналасқан, солтүстік бағыттағы төбенің төмендегені көрінеді. Есік қуысы тас қалама және жарық түсер ойық қуысы бар. Үңгірдің орталық бөлігінде күмбездің құлаған тастарының үйіндісі орналасқан. Төбесіне таңба мен суреттер салынған. Қабырғасында және төбесінде қағылған шегелер кездеседі. Үңгірдің алдында (XIV-XV ғасырларға жататын) жапсырмалы және шарықта жасалған ыдыстардың сынықтары кездеседі. Дереккөздер
Үздік педагог атағы

«Үздік педагог» атағы – білім беру саласындағы үздік қызметкерлерді тану және марапаттау үшін жыл сайын конкурстық негізде берілетін Қазақстан Республикасының құрметті атағы. Бұл атақ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 16 қаңтардағы № 12 бұйрығымен бекітілген «Үздік педагог» атағын беру қағидаларына сәйкес беріледі. Жалпы ережелер Атақ білім беру ұйымдарының педагогтеріне олардың меншік нысанына және ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, конкурстық негізде беріледі. Конкурсқа қатысу үшін педагогтің кемінде бес жыл үздіксіз педагогикалық өтілі болуы қажет. «Үздік педагог» атағы бір адамға он жыл ішінде бір рет қана беріледі. Конкурс кезеңдері Конкурс жыл сайын үш кезеңде өткізіледі: І кезең – аудандық/қалалық деңгей: Шілде айында өткізіледі. Аудандық және қалалық деңгейдегі өңірлік комиссиялар қатысушылардың құжаттарын (портфолио, бейнесабақ, эссе) бағалайды. ІІ кезең – облыстық деңгей: Тамыз айында өтеді. І кезеңнің жеңімпаздары облыстық комиссияның бағалауынан өтеді. ІІІ кезең – республикалық деңгей: Қыркүйек айында ұйымдастырылады. Республикалық комиссияның екі турынан тұрады: * Бірінші тур: Қатысушылардың материалдарын (құжаттар, портфолио, бейнесабақ) қарау және бағалау. * Екінші тур: Педагогтің анықталған білім беру ұйымында өткізетін нақты сабағын/оқуын бағалау. Марапаттау және төлемдер Конкурстың республикалық кезеңінде ең көп ұпай жинаған 64-ке дейін қатысушы «Үздік педагог» атағының жеңімпазы болып танылады. Олардың арасында әртүрлі санаттар бойынша квота белгіленген: * Мектепке дейінгі ұйымдар педагогтері – 10 адамға дейін * Орта, арнайы, мамандандырылған және қосымша білім беру ұйымдарының педагогтері – 34 адамға дейін * Техникалық, кәсіптік және орта білімнен кейінгі білім беру педагогтері – 20 адамға дейін * Жеңімпаздарға арнайы «Үздік педагог» куәлігі мен «Білім беру ұйымының үздік педагогі» төсбелгісітапсырылады және заңмен белгіленген мөлшерде біржолғы ақшалай сыйақы төленеді. Сонымен қатар, республикалық кезеңге қатысқан, бірақ жеңімпаз атанбаған педагогтерге де жергілікті атқарушы органдар тарапынан біржолғы сыйақы төленеді. Дереккөздер
Халықаралық лингвистикалық олимпиада

Халықаралық лингвистикалық олимпиада (ХЛО, немесе Лингвистикадан халықаралық олимпиада, ) — орта мектеп оқушыларына арналған халықаралық ғылыми олимпиадалардың бірі. Олимпиада алғаш рет 2003 жылы Болгарияның Боровец қаласында өтті және содан соң жыл сайын өткізілді. Сайыстың мақсаты — оқушыларды математикалық, теориялық және қолданбалы лингвистикамен таныстыру, сонымен қатар тіл алуантүрлігі мен тіл жойылуына жастардың назарын аудару. Форматы Олимпиаданың негізгі ерекшелігі – жеке және командалық жарыстардың болуы. Жеке жарыс тіл білімінің негізгі салаларына (фонетика, морфология, семантика, синтаксис, социолингвистика және т.б.) қатысты бес есептен тұрады. Жеке жарысқа алты сағат беріледі. Екінші ХЛО-дан бастап топтық жарыста бір қиындығы жоғары, ауқымды есеп төрт сағаттың ішінде шешуге ұсынылады. Бұл кезеңге төрт адамнан тұратын бір команда мүшелері қатысады және сайыс кезінде тапсырмаларды бірге талқылап шеше алады. Санақ алтын медаль санына байланысты. Дереккөздер
Шартақ

Шартақ — Өзбекстандағы қала, Наманған облысы Шартақ ауданының әкімшілік орталығы. Сипаттама Шартақсай өзенінің жағасында орналасқан. Үлкен Наманған каналы қала аумағы арқылы өтеді. Шартақта Қоқан-Үшқорған бағытындағы теміржол стансасы жұмыс істейді. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шартақ — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 36-шы орында (Өзбекстан), облыста 3-ші орында (Наманған облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 8674 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Үйші (5 км), Наманған (14 км), Жаңақорған (15 км), Балықшы (19 км), Үшқорған (22 км), Тасбұлақ (25 км), Кызылжар (27 км, Қырғызстан), Төреқорған (27 км), Қасансай (30 км), Хаққұлабат (30 км), Ақтас (30 км), Шамалды-Сай (34 км, Қырғызстан), Жамашой (38 км), Пайтұғ (40 км), Боз (43 км), Таскөмір (45 км, Қырғызстан), Шаһрихан (45 км), Керуен (46 км, Қырғызстан), Жазжауан (46 км), Құйғанжар (47 км). Экономикасы және инфрақұрылымы Қазіргі қалада жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар мақта тазалау, тігін фабрикасы, минералды су зауыты, шұлық және трикотаж фабрикасы болып табылады. Жеке компаниялар телекоммуникация, банк ісі, жолдарды абаттандыру және ауылшаруашылық техникаларын жөндеу қызметтерін көрсетеді. 10-нан астам жалпы білім беретін мектеп, мәдениет үйі, кітапханалар, аурухана, емхана, баспахана және т.б. бар. Жергілікті аймақ өзінің бальнеологиялық шипажаймен әйгілі, ол қалаға жақын жерде, жеті шақырым жерде орналасқан. Емдеу кезінде арнайы құрамы бар минералды су ішу үшін қолданылады. Ванналар үшін құрамында йодтың, сондай-ақ кремнийдің, натрийдің және кальцийдің көп мөлшері бар минералды су қолданылады. Дереккөздер
Бұқтырма көпірі

Бұқтырма көпірі — Шығыс Қазақстан облысындағы Бұқтырма су қоймасы арқылы өтетін көпір, Құйған ауылынан солтүстік-батысқа қарай 4,5 км жерде орналасқан. Самар және Күршім аудандарын байланыстырады. Көпірдің жалпы ұзындығы 1316 метрді құрайды. Бұл Қазақстан мен Орталық Азиядағы ең ұзын көпір. Тарихы Шығыс Қазақстан облысының Күршім, Көкпекті, Марқакөл және Қатонқарағай аудандарының тұрғындары ұзақ жылдар бойы Бұқтырма су қоймасынан өтуде қиындықтарға тап болды. Қыста бұл жол қауіпті мұз жолының бойында жатты, ал жазда олар арғы бетке жету үшін паромды күтуге мәжбүр болды. Күршім мен Самар аудандары арасында паром өткелі болды, бірақ кезекте күту уақытын ескерсек, жол бір жарым-екі сағатқа созылуы мүмкін болатын. Қыста су қоймасынан мұз үстінде өту қажеттілігінен жағдай қиындады, соның салдарынан жазатайым оқиғалар жиі орын алды. Паром өткелі бұзылған жағдайда тұрғындар Алтай ауданы арқылы орағытып өтуге мәжбүр болып, қашықтықты 500 шақырымға дейін ұлғайтты. Бұл жол су қоймасын кесіп өтуге қарағанда әлдеқайда ұзағырақ және ыңғайсыз болды, осылайша жергілікті тұрғындар үшін айтарлықтай уақыт пен көлік шығындарын қосты. Соңғы паромға үлгермеген тұрғындар жағада түнеуге мәжбүр болған жағдайлар да болды. Құрылыс 2020 жылы басталып, 2024 жылы аяқталды. Көпір құрылысына тапсырыс беруші «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ, бас мердігер - «ОблШығысЖол» ЖШС жергілікті құрылыс компаниясы. Көпір Шығыс Қазақстан облысының 150 мыңнан астам тұрғынын жыл бойы қауіпсіз және көлік қатынасын қамтамасыз етті. Көпір Қазақстанның транзиттік әлеуетін, соның ішінде Қытай, Ресей және басқа да елдермен халықаралық көлік дәліздері арқылы арттырды. Тағы қараңыз * Нұрлы жол * Семей қаласындағы аспалы көпір Дереккөздер