kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Федор Михайлович Мехнин

Федор Михайлович Мехнин(1923, Шығыс Қазақстан облысы, Глубокое ауданы,Тарханка ауылы - 5.3.1944, Украина, Винница облысы,Бершадский ауданы,Березки ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, танкінің механик-жүргізушісі. 1939 жылы тракторшылар курсын тәмамдап, МТС-те жұмыс істеді. 1942 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, бронетанк училищесін бітірді. Ол 1- және 2-Украина майданы 50-танк бригадасында (2-танк армиясы, 3-танк корпусы) ұрыстарға қатысты. Мехнин 1943 жылы«Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталды. Ол әсіресе Винница және Киев облыстары шекарасындағы Терновка елді мекені үшін болған ұрыста ерекше көзге түсті. Мехниннің Т-34 танкісі Терновка ауылына бірінші болып кіріп, жаудың өздігінен жүретін екі зеңбірегін, төрт танкісін, оқ-дәрісі бар 23 автокөлікті және 100-ден астам жауынгерін жойды. 1944 жылдың 5 наурызында Оңтүстік Буг өзенінің өткелін басып алып, бригаданыц негізгі күші келгенше ұстап тұрды. Сол жағалаудағы жау әскерін жойғаннан кейін, өткелдіц арғы жағалауына шығып, шабуыл жасай бастады. Осы жерде мина алаңында танкісі жарылды. Жаудың әскері мен офицерлерін және техникасын жойып, ерлік жасағаны үшін Мехнинге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралкасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.9.1944). Өскемен қаласында және Тарханка ауылында көше мен осы ауылдағы мектеп Мехниннің есімімен аталады. Дереккөздер
Вениамин Михайлович Милецкий

Вениамин Михайлович Милецкий (23.10.1918, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қаласы - ө.ж.б.) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, эскадрилья командирі, капитан, орыс. 1935 жылға дейін Алматы қаласының №15 орта мектебінде оқыған. Жер пайдалануды тәртіпке келтірушілер курсын бітіргеннен кейін Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданында топограф қызметін атқарған. 1938 жылы Семей тау-кен жұмысшы факультетін тәмамдады. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Кеңес-фин соғысына (1939-40) қатысқан. Ташкент әскери авиация мектебін бітірген (1941). 1941 жылдың қазан айынан 2-Прибалтика майданына қарасты 15-әуе армиясы 188-бомбалаушы авиация дивизиясы 373-бомбалаушы авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1941 жылдың 3 қазанынан 1945 жылдың наурызына дейін Милецкий жаудың соғыс нысандарына, адам күші мен техникасына 97 900 кг бомба тастады. 305 рет жауынгерлік ұшу сапарына шығып, жаудың 2 батареясын, 35 автокөлігін, 1 жанармай қоймасын, аэродромда тұрған 3 ұшағын талқандап, 17 дзотты, 3 оқ-дәрі қоймасын, 1 кеме жасау зауытын, 7 темір жолы эшелонын қиратқан. Партизандарға 21 200 кг жүк жеткізіп, ауыр жараланған 242 партизанды «Үлкен жерге» әкелген. Жауынгерлік тапсырмаларды орындағаны үшін Милецкийге КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.8.1945). 1946 жылы денсаулығына байланысты авиация құрамынан босап, Латвия теңіз флотына ауысты. Ленин, 2 рет Қызыл Ту, 2 рет 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Гавриил Степанович Митин

Митин Гавриил Степанович (1908, Ресей, Алтай өлкесі, Локтев ауданы, Устьянка селосы -16.11.1941, Ресей, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кеңес одағының батвры, бөлімше командирі, аға сержант, орыс. Алтай өлкесі, Змеиногорск ауданы, Гальцовка кентінен Алматы қаласына берілді (21.7.1942). 1966 жылы Мәскеу қаласындағы Солтүстік Тушино ауданында панфиловшылардың құрметіне көше аталып, монумент орнатылды. 1975 жылы Дубосековода мемориал, Нелидово деревнясында (Дубосеководан 1,5 шақырым жерде) панфиловшы-батырларға ескерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Панфиловшылардың туған қаласы Алматыда 28 гвардияшы-панфиловшыларға арналған саябақ бар және олардың құрметіне монумент орнатылған. Мәскеудің гимніне айналған «Дорогая моя столица» өлеңінде 28 гвардияшы-панфиловшылар туралы айтылады. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Евгений Ефимович Михайленко

Евгений Ефимович Михайленко(1921, Қырғызстан, Қарақол қаласы - 18.7.1944, Украина, Львов облысы, Соколь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, аға лейтенант, орыс. 2 жасында ата-анасымен Алматыға қоныстанған. Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылған. Орынбор әскери ұшқыштар училищесін бітіргеннен кейін 1-Украина майданы 2- әуе армиясына қарасты 4-гвардиялық штурмдық авиация дивизиясы 92-шабуылдаушы гвардиялық авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Алғашқы жауынгерлік тапсырмасын 1942 жылдың көктемінде Калинин майданында бастаған. Ол өзінің «Ил-2» ұшағымен Калинин, кейін Воронеж, 1-Украина майдандарындағы жаудың орналасқан орындары мен қатынас жолдарын талқандап, тапсырмаларды мүлтіксіз орындаумен ерекшеленген. Великие Луки, Белгород, Киев қалалары үшін болған ұрыстарда, сонымен қатар Житомир, Винница, т.б. жерлерді азат етуде жаудың 8 танкісін, 37 автокөлігін, 4 паровозын, 2 оқ-дәрі қоймасын жойған. 1944 жылы 19 сәуірде Михайленконың басшылығындағы «Ил» эскадрильясы жаудың 4 әскери эшелоны және кару-жарақ қоймалары орналасқан Золочек темір жолы станциясын отқа орандырды. Михайленко 115 рет жауынгерлік ұшу сапарында әскер және әскери жүк тиелген 80 автокөлік, 14 танк, 58 вагон, 4 паровоз, т.б. жоюға қатысты. Батыс Украинаны азат ету барысында Михайленко ерлікпен қаза тапты. 1944 жылы 26 қазанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Ленин, 2 Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Григорий Яковлевич Михеев

Григорий Яковлевич Михеев (7.1.1919, Солтүстік Қазақстан облысы,Петропавл қаласы - 5.2.1945, Шығыс Пруссия) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, капитан, орыс. Краснодар жоғарғы авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген (1939). Ұлы Отан соғысының алғашқы күнінен бастап жауынгерлік операцияларды орындауға қатысқан. 1941 жылдың қарашасындағы ауыр күндерде Мәскеу аспанында шайқасты. 27 қарашада Михеев Истра ауданында болған әуе шайқасында «Хейнкель-113» ұшағын, сонымен қатар жаудың 2 взвод әскері мен 15 автокөлігін жойды. Моторы зақымданған ұшақты аэродромға жеткізіп, экипаж бен машинаны аман алып қалды. Шебер ұшқыш 1942 жылы 1 мамырда ұзақ ұшу арқылы барлау жүргізетін 10-жеке авиация полкіне ауыстырылды. Жау тылындағы аэродромдарды, әскердің жылжу бағыттарын бақылап, Батыс майданының 1-әуе армиясы басқармасына дер кезінде мәліметтер жеткізіп отырды. Ол әуеден түсірілген суреттер арқылы Брянск мен Сеш қалаларына таяу орналасқан жау аэродромдарына соққы берілді. Михеевке көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.5.1943). 1945 жылдың ақпанында жау тылында жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде қаза тапқан. Ленин, 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Василий Тарасович Моисеенко

Василий Тарасович Моисеенко (1908, Запорожье - 29.4.1945, Эльба өзені бойы, Майссен қаласы, Летхайн елді мекені) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, станокты пулемет расчетінің командирі, гвардия аға сержанты, украин. Соғысқа дейін Алматы қаласында тұрған. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың желтоқсанында Сарқант ауданы әскери комиссариатынан шақырылған. 1- Украина майданы 1-гвардиялық атты әскер корпусы 2-гвардиялық атты әскер дивизиясы 7-гвардиялық атты әскер полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1945 жылы 21 сәуірде Ортгранд қаласы (Германия) үшін болған ұрыста оның пулемет расчеті 15 жау атыс ұясын, оқ-дәрі тиелген эшелонды, жаудың 50-ге жуық адамын жойған. 1945 жылы 24 сәуірде Эльбадан өту кезінде пулеметімен жаудың 2 жеңіл автокөлігін, 3 мотоциклін, оқ-дәрі тиелген 3 жүк машинасын талқандап, 5 әскері мен 3 офицерін жойған. Моисеенкоға ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.6.1945). Алматы облысы, Сарқан ауданы, Қарабұлақ ауылы орта мектебіне Моисеенконың есімі берілген. Ленин, 3-дәрежелі Даңқ, 2-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, Ұлыбританияның Корольдік орденімен, көптеген медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Жанғазы Әкімұлы Молдағалиев

Жанғазы Әкімұлы Молдағалиев(7.6.1917, Шығыс Қазақстан облысы,Абай ауданы, Бестамақ ауылы - 23.10.1943, Украина, Днепропетровск облысы, Чернопаровка дер.) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, Кеңес Одағының батыры, рота командирі, гвардия лейтенанты, қазақ. Соғысқа дейін аудан кеңес атқару комитетінің хатшысы қызметін атқарған. 1938 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, З-Украина майданы 8-гвардиялық армия 39-гвардиялық атқыштар дивизиясы 120-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Сталинград, Воронеж, Дон мен Днепр үшін болған ұрыстарда взвод, рота басқарған. 1943 жылы 23 қазанға қараған түні Молдағалиевтің ротасына Днепрден өтіп, плацдармды алу тапсырылды. Рота жауынгерлері Елизарово селосын жаудан азат етіп, жаудың 100-ден астам әскері мен офицерін жойып, 25 әскерін тұтқынға алды. Чернопаровка деревнясы тұсындағы жау корғанысының 2-белдеуіне жақын тұрған 167,2-биіктікті басып алуда жау дзотының аузын өз денесімен жауып, ерлікпен қаза тапты. Молдағалиевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.3.1944). Елизарово станциясындағы №1 орта мектепке және Шығыс Қазақстан облысы,Абай ауданы,Бестамақ орта мектебіне, Жаңа Семейдегі бір көшеге Молдағалиевтің есімі берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Герман Алексеевич Молодов

{{Әскери қайраткер } { style="background: transparent" } }} Герман Алексеевич Молодов (1914, Өскемен — 29 қаңтар 1945, Польша) — 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, батальон командирі, гвардия майоры. 1930 жылы Омбы қаласына коныс аударған. 1941 жылдың маусымынан 2-Беларусь майданы 70-армия 76-гвардиялық атқыштар дивизиясы 237-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын тәмамдады. 1945 жылы 26 қаңтарда Молодовтың батальоны Висла өзенінен (Польша, Хелмно қаласының маңы) өтіп, плацдармды басып алды. 29 каңтарда жау қарсы шабуылға шығып, қатары сиреп қалған 2-ротаны ығыстырып, өткелді алуға тырысты. Молодов резервтегі взводымен өткелді қорғаушыларга ұмтылды. Молодов осы ұрыстарда ерлікпен қаза тапты. Көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (10.4.1945). Молодовтың есімі Өскемен, Омбы қалаларындағы көшелерге беріліп, Псков қаласында мемориалдық тақта орнатылған. Ленин, Қызыл Ту, 3-дәрежелі Суворов, 3-дәрежелі Кутузов ордендерімен, «Ерлігі үшін», т.б. медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Сергей Ильич Морозов

Сергей Ильич Морозов(1919, Ресей, Орынбор облысы,Бузулук қаласы - 23.10.1943, Украина, Запорожье облысы,Мелитополь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, ұшқыш, кіші лейтенант,орыс.1930 жылы Алматыға қоныс аударған. Әскерге алынғанға дейін облыстық қаржы бөлімінде нұсқаушы қызметін атқарған. Кеңес әскері қатарына 1939 жылы шақырылған. Тамбов ұшқыштар мектебін бітіргеннен (1942) кейін 4-Украина майданы 8-әуе армиясы 206-штурмдық авиация дивизиясы 807-штурмдық авиация полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 70 жауынгерлік ұшу сапарына шыққан Морозов жаудың 15 танкісін, 27 автокөлігін, 38 колю мен жанармайға толы 2 цистернасын, 200-ге жуық әскері мен офицерін жойды. 1943 жылы 23 қазанда Васильевка селосынан Мелитопольге таяу орналасқан Бурчук селосына дейінгі темір жолы бойындағы терең сайға шоғырланған жау танкілері мен автокөліктерін жоюға бұйрық алды. Тапсырманы орындауда ұшағына оқ тиген. Жалынға оранған ұшагын Морозов жау танкілерінің шоғырына бағыттап, ерлікпен қаза тапты. Морозовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (1.11.1943). Ленин, Қызыл Ту, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Иван Васильевич Москаленко

Иван Васильевич Москаленко (1912, Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Қордай ауылы- 19.11.1941, Ресей, Мәскеу облысы, Волоколам ауданы, Дубосеково темір жолы айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, атқыш, қатардағы жауынгер,украин. Соғысқа дейін Қырғыз Республикасы, Ыстықкөл облысы Жетіөгіз ауданында байланыс мекемесінде есепші қызметін атқарған. Кецес әскері катарына 1941 жылдың шілдесінде шақырылып, Батыс майданның 16-армия 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкі 2-батальон 4-рота құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1941 жылы 16 қарашада Дубосеково темір жолы айырмасында болған ауыр шайқаста 18 жау танкісін жойған 28 гвардияшы-панфиловшылардың қатарында ерлікпен қаза тапқан. Москаленкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942). 1966 жылы Мәскеу қаласы Солтүстік Тушино ауданында гвардияшы панфиловшылардың құрметіне көше беріліп, монумент орнатылды. 1975 жылы Дубосековода мемориал ашылып, Нелидово деревнясында (Дубосеководан 1,5 шақырым жерде) гвардияшы-панфиловшыларға ескерткіш орнатылып, мұражай ашылды. Панфиловшылардыц туған қаласы Алматы қаласында 28 гвардияшы- панфиловшыларға арналған саябақ бар және онда олардың құрметіне монумент орнатылған. Мәскеудің гимніне айналған «Дорогая моя столица» өлеңінде 28 гвардияшы- панфиловшылар туралы өлец жолдары айтылады. Москаленконың есімі бір кемеге берілген. Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Қажгалей Сипұлұлы Мұқатов

Қажгалей Сипұлұлы Мұқатов(21.04.1962 жылы туған, Кубышев облысы,Больше-Глушин ауданы, «Южный» аст. совхозы) - қазақ, генерал-майор. (12.11.2003). Мектептен кейін Вольское жоғары әскери тыл училищесін (1983), РФ ҚМ тыл және транспорт Әскери академиясын (1997) бітірген. Вольский жоғары әскери тыл училищесінің курсанты (1989-83), 04061 әскери бөлім қызметтік киімдер қызметінің бастығы, 25484 әскери Әскери академиясының тыңдаушысы (1983-97), тыл бойынша орталық бастығының орынбасары - жас мамандарды дайындайтын гвардиялық оқу орталығының тыл бастығы, корпус командирінің орынбасары - 1 армиялық корпусының тыл бастығы, Шығыс ӘО қолбасшысының орынбасары - тыл басқармасының бастығы, ҚР ҚМ қарамағында (1997-2000), тыл ҚР ҚК Орта-азия ӘО ӘҚК қолбасшысының орынбасары - тыл басқармасының бастығы, ҚР ҚК Бас штаб тыл бойынша бастығының орынбасары - департамент бастығы, ҚР ҚМ тыл бойынша Бас штаб бастығының орынбасары - тыл департаменті бастығы, ҚР ҚК Тыл бастығы (2003-09), ҚР ҚМ карамағында (2000-09), ҚР ҚК Құрлық әскерлері Бас колбасшысының орынбасары – бас қолбасшы басқармасы тыл бойынша басқарма бастығы (2009 жылысәуірінен). 2-дәрежелі «Даңқ» ордені (2006), медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Хамза Мурсалимович Мұхамадиев

Хамза Мурсалимович Мұхамадиев(2.1.1907, Шығыс Қазақстан облысы,Ұлан ауданы,Тарғын ауылы - қайтыс болған жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия аға сержанты, взвод командирінін көмекшісі,татар. Соғысқа дейін «Қалбақалайы» кеніші басқармасыньң «Чильча» кенішінде жұмыс істеген. 1941 жылдың 26 шілдесінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1943 жылы 70-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында шайқастарға қатысты. Мұхамадиев әсіресе, 1943 жылдың шілде айында Курск доғасындағы ұрыста ерекше көзге түсті. Самадуровка селосы маңында 5- және 6 шілдедегі ұрыстарда Мұхамадиев взводы жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс берді. 7 шілдеде 60 танкінің қолдауымен гвардиялық полктің шебіне жау қайтадан шабуыл жасады. Танкілер сап түзеп, гвардияшылардың қорғанып жатқан катарына келді. Олардың соңында бронетранспортерге тиелген автоматшылар келе жатты. Ал жау ұшақтары Кеңес әскерінің алгы шебіне үздіксіз бомба тастады. Ұрыстың қызған шағында взвод командирі қаза тауып, оның орнын Мұхамадиев басты. Ол жауды оқ жетер жерге жақындатып, танкіге қарсы ататын қарулармен оқ жаудырды. Ұрыс бір сағаттан артық созылды. Мұхамадиев бұл уақыт ішінде жаудың 3 танкісін өртеп жіберді. Жау ілгері баса алмады. 8 шілдеде 238,1 биіктік маңында жау тағы да өршелене қарсы шабуыл жасады. Бұл жолы жау танкілері Кеңес әскері бөлімшелерінің шебіне өтіп кетті. Бірақ гвардияшылар танкіге карсы граната мен жанармайлы шөлмекті олардың үстерінен жаудырды. Мұхамадиевтің минасынан 3 «жолбарыс» өртке оранды. Взвод жауынгерлері 10 машинаны өртеп жіберді. Сөйтіп 6 шілдеден 15 шілдеге дейінгі ұрыстарда Мұхамадиев 3 «жолбарысты», 5 орташа салмақты танкіні қиратып, жаудың 60- нан астам әскері мен офицерін жойды. Осындай ерлігі мен қайсарлығы үшін Мұхамадиевке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.8.1943). Сондай-ақ он Ленин, «Қызыл Жұлдыз» орденімен және «Алтын Жұлдыз» медалімен марапатталды. 1945 жылы әскер қатарынан босап, Кемерово облысы,Прокопьевск қаласында жұмыс істеді.Новосібір қаласында тұрды. Дереккөздер
Владимир Иванович Мыза

Владимир Иванович Мыза(1915, Өскемен қаласы - 6.2.1944, Украина, Днепропетровск облысыНикополь ауданыНовоивановка ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия капитаны, рота, кейіннен батальон командирі. Ол Омбы көркемсурет техникумының 3-курсын бітіріп, Кемерово қаласының (Ресей) коксхимия зауытында суретші болып жұмыс істеді. Кеңес әскері қатарына 1937 жылы шақырылып, өз борышын өтеді. 1941 жылы Кемерово жаяу эскерлер училищесін бітірді. 1942 жылдың маусым айында 185-гвардиялық атқыштар полкі құрамында (З-Украина майданы 6-армия 60-гвардиялық атқыштар дивизиясы) ұрыстарға катысты. 1943 жылғы қарашаның 25- інен 26-сына қараған түні 185-атқыштар полкінің Мыза басқарған батальоны Днепр өзенінен өтіп, траншеядан жауды қуып шықты да, Разумовка ауылы маңындағы (Запорожье облысы,Запорожье ауданы) плацдармға бекініс құрды. Одан кейінгі үш күн ішінде батальон 14 шақырым алға жылжыды. Осы уақыт ішінде Мызаның батальоны жаудың 13 қарсы шабуылын тойтарып, оларга ауыр соққы берді. 1944 жылдың 5 ақпанында Новоивановка ауылы (Никополь ауданы) маңындағы шайқаста Мыза жау снарядынан ауыр жарақаттанып, каза тапты. Мызаға ерлігі мен батылдығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (22.2.1944). Өскемен қаласында Мыза оқыған мектепте мемориалдық тақта орнатылған. Дереккөздер
Григорий Павлович Мясоедов

Григорий Павлович Мясоедов (27.9.1901, Ақтөбе қаласы - 15.10.1943, Беларусь, Гомель облысы, Лоев ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, аға сержант, орыс. Кеңес әскері қатарында 1919 жылы болған. 1925 жылы Ақтөбеде локомотив депосында жұмыс істеген. 1932 жылы Ақтөбе ауыл шаруашылық мектебін тәмамдап, соғысқа дейін Ақмола саяси оку үйінің бастығы қызметінде болған. 1941 жылдың маусымынан Орталық майдан 65-армия 193-атқыштар дивизиясы 895-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы 14 қазанда Днепрден алғашқылардың қатарында өтіп, плацдармды басып алды. Жаумен болған ауыр шайқаста ержүрек 12 жауынгердің қатарында Мясоедов ерлікпен қаза тапты. Мясоедовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943). Ақтөбе қаласындағы орталық көшелердің біріне Мясоедовтың есімі берілген. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Петр Филиппович Надеждин

Петр Филиппович Надеждин(02.09.1921, Қостанай облысы,Қарабалық ауданы,Новотроицкое селосы - 19.8.1944, Украина, Севастополь қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант, 807-шабуылдаушы әуе полкі звеносының командирі,орыс. Кеңес әскері қатарына 1940 жылы шақырылған. 1942 жылы Саратов қаласындағы Чкалов әскери-әуе училищесін бітірді. 1942 жылдың шілде айынан 4-Украина майданы 8-әуе армиясы 7-шабуылдаушы әуе корпусының 206- әуе дивизиясы 807-шабуылдаушы әуе полкінде болды. 1944 жылдың сәуірінде Надеждин 100-ден астам жауынгерлік тапсыр- мамен ұшуды сәтті өткізді. 26 сәуірде Севастополь каласына артиллериялық бекіністен шабуыл жасау кезінде Надеждин оқ тиіп, жана бастаған ұшағын жау бекінісінің техникасы шоғырланған тұсына бағыттады. Бұл оның мәңгі өшпес 107- рет ұшуы болды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Надеждинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (19.8.1944). Дереккөздер
Григорий Артемович Найденов

Григорий Артемович Найденов (27.12.1915, Ресей, Алтай өлкесі, Волчихин ауданы, Селиверстов селосы - 29.09.2010, Каменск-Шахтинск) - 2-дүниежүзілік соғыска қатысушы, аға лейтенант, минометшілер дивизионының командирі, орыс. Кеңес әскері қатарына 1937 жылы алынып, 1938 жылы Хасан өзеніндегі ұрыстарға қатысқан. Командирлер мектебін, 1940 жылы Владивостоктағы жаяу әскер училищесін бітірген. 1941 жылдан Ұлы Отан соғысының майданында болды. 9-жеке минометшілер полкі (Воронеж майданы, 40-армия) минометшілер дивизионының командирі дивизионымен алғашқылардьтң бірі болып Днепр өзенінен өтіп, Белая Церковь қаласы (Киев облысы) үшін болған шайқаста минометпен жаудың 8 пулеметін, бір ротаға жуық әскерін, 3 артиллериялық және минометтік батареяны жойды және 3 шабуылына тойтарыс беруге қатысты. Осы ерлігі үшін оған КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.12.1943). 1946 жылдан запасқа шықты. 1975 жылға дейін Ростов облысы Каменск-Шахтинский қаласында қызмет істеді. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Волчиха кентінде Найденовке бюст орнатылған. Дереккөздер
Иван Моисеевич Натаров

Иван Моисеевич Натаров (1910, Ресей, Ставрополь өлкесі, Николаевка селосы - 16.11.1941, Дубосеково темір жолы айырмасы) — 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, атқыш,орыс. Алматы облысы, Кербұлақ ауданында ұжымшарда жұмыс істеген. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Батыс майданның 316-атқыштар дивизиясы 1075-атқыштар полкі 2-батальонының 4 ротасы кұрамында майдандағы ұрыстарға катысқан. 1941 жылдың 16 қарашасында Мәскеу облысы,Волоколам ауданы,Дубосеково темір жолы айырмасы маңында оның ротасы жаудың бірнеше шабуылына тойтарыс берді. Ұлы Отан соғысында 28 батыр- панфиловшылар ретінде тарихта қалған топ осы шайқаста жаудың 18 танкісін жойды. Натаров ауыр жараланып, қаза тапты. Волоколам ауданы,Нелидов деревнясындағы бауырластар зиратына жерленген. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Натаровқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (21.7.1942). Ленин орденімен марапатталған. Нелидов деревнясындағы клубта 28 панфиловшыларға арналған мұражай ашылып, шайқас болған жерге мемориал орнатылды. Дереккөздер
Василий Александрович Некрасов

Василий Александрович Некрасов (21.9.1924, Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Карловка селосы - 25.7.1987, Ресей, Краснодар қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, полковник. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы алынған. 1942 жылдың 15 желоқсанынан 1943 жылдың 6 қаңтарына дейін Қиыр Шығыс әскери округінің 33-Батыс атқыштар полкінде болып, 1943 жылы ақпанда Ржев қаласы маңындағы (Тверь облысы) ұрысқа жіберілді. Кейіннен Орталық майданның құрамында Курск доғасындағы шайқастарға, Беларусь пен Украинаны азат етуге, Сандомир қаласының батысындағы плацдармды кеңейтуге, Киевтің солтүстігіндегі және Днепрден өту кезіндегі ұрыстарға қатысты. Курск доғасындағы Подкамень қаласы түбіндегі ұрыстарда ауыр жараланып, госпитальда емделді. Командованиенің шешімімен оқуға жіберіліп, сол жерде Некрасовқа кіші лейтенант шені берілді. Кейіннен автоматшылар ротасының командирі болып, ротамен алдыңғы қатарда шабуылдарға шықты және тапсырмамен жаудың ішкі шебіне де жіберілді. Днепр өзенінен ұрыс жүргізе отырып өту және Городчаны деревнясын азат ету кезінде бекіністі сақтап қалуға қатысқаны үшін Некрасовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлғымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілген (16.10.1943). Соғысты Чехословакияда аяқтады. 1945 жылы Мәскеудегі Қызыл Алаңда Жеңіс шеруіне қатысты. 1964 жылға дейін Австрияның Вена, Украинаның Славута қалаларында, Қиыр Шығыс әскери округінің Приморье өлкесінде, 1964-72 жылдары Германиядағы Кеңес әскері тобында әскери қызметте болды. 1972 жылы запасқа шықты. Оның басшылығымен соғыста қаза тапкан жауынгерлерге Губен, Форст қалаларында ескерткіштер орнатылып, қызыл мәрмәрдан кеңес танкі қойылды. Броды қаласы маңындағы (Луцк облысы) 261,0 биіктікті алу және қорғап қалудағы ерлігі үшін 1944 жылы 19 наурызда Александр Невский, Вуйца селосын (Польша), Прага қалаларын азат етуге қатысқандығы үшін «Қызыл Жұлдыз», «Отан соғысы» және Чехословакияның «Боевой Крест» ордендерімен, «Ерлігі үшін», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 30 жыл», «КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл», т.б. медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Василий Григорьевич Нелюбов

Василий Григорьевич Нелюбов (9.5.1914, Қостанай облысы, Әулиекөл ауданы, Новонежинка ауылы - 18.3.1945, Польша, Глубнище қаласының маңы, Шенбрунн ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, танк командирі, орыс. 1930 жылы Нелюбовтың отбасы Ставрополь өлкесі Александров ауданы, Кругломесское ауылына көшті. Селода шофер болып жұмыс істеді. Майданға 1941 жылы жіберілді. 1944 жылы Камышин танк училищесін бітірді. 1-Украина майданы 31-танк корпусы 242-танк бригадасында танк командирі болды. 1945 жылдың 16 наурызында Польшаның Ратибор (Рацибуж) қаласынан Солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жердегі Аутишкау кентіне, жау қорғанысына баса көктеп кіріп, 2 шабуылдаушы және 2 танкіге қарсы зеңбіректі жойды. 1945 жылдың 18 наурызында Леобшют қалсының маңында (Польша, Глубнише қаласы) жау әскері 8 ауыр танкіні ұрысқа қосты. Нелюбов осы ұрыста қаза болды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Нелюбовқа Кеңес Одағының Батыры атағын берді (29.6.1945). Дереккөздер
Даниил Потапович Нестеренко

Даниил Потапович Нестеренко(24.12.1918, Украина, Днепропетровск облысы, Магдалинов ауданы, Миновка ауылы - 26.4.1954, Ақмола облысы, Есіл ауданы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия ефрейторы, 37-гвардиялық атқыштар полкінің атқышы, украин. Мектепте 5-сыныпқа дейін оқыған. Трактор жүргізушісі болып жұмыс істеген. 1941 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 37-гвардиялық атқыштар полкіне жіберілді. 1943 жылдың 29 қыркүйегінде Гомель облысы, Лоев ауданы, Глущец ауылы (Беларусь) маңында Днепр өзені бойында пулеметпен жаудың бірнеше шабуылын тойтарган ерлігі үшін Нестеренкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (15.1.1944). Ленин орденімен, «Алтын жұлдыз» медалімен марапатталды. Соғыстан кейін запастағы лейтенант Нестеренко Донецк облысы, Дзержинск ауданында (Украина) тұрды. Кейіннен Қазақстанға келіп тың игеруге қатысқан. Дереккөздер
Сергей Васильевич Нечипуренко

Сергей Васильевич Нечипуренко(1910, Қостанай облысы,Әулиекөл ауданы,Лукьяновка ауылы - 5.3.1943, Украина, Харьков облысы,Готвальд ауданы,Тарановка ауылы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, гвардия старшинасы, бөлімше командирі,украин. 1942 жылдың17 қаңтарында Кеңес әскері қатарына Федоров ауданы әскери комиссариатынан шақырылды. Ол Оңтүстік-Батыс майданда 6-армия 5-гвардиялық дивизиясы 78- атқыштар полкінің бөлімше командирі болды. Құрамында лейтенант Нечипуренко болған взвод 1943 жылдың 5 наурызында Тарановка ауылы маңындағы күші бірнеше есе артық жаудың шабуылына тойтарыс берді. Жаудың 11 танкісі мен бронетранспортерін (БТР) жойып, 100-ге жуық әскерін жер жастандырды. Осы ұрыста Нечипуренко қаза болды. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Нечипуренкоға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.5. 1943). Дереккөздер
Степан Егорович Новиков

Степан Егорович Новиков[21.7.1906, Ресей, Воронеж қаласы - 30.1.1945, Польша, Приттаг (Пшитыг) деревнясы] - 2-дүниежүзілік соғыска қатысушы, 56- гвардиялық атты әскер полкінің пулемет көздеушісі,орыс. Он жасынан бастап еңбекке араласып, шаруа қожалығында, ұжымшарда еңбек еткен. Әскер қатарына Алматы облысынан шақырылып, майданға 1943 жылдың 20 қазанында келді. Орталық және 1-Беларусь майдандарындағы ұрыстарға қатысты. 1945 жылдьщ 29 каңтарындағы-Беларусь майданының әскерлері Германия шекарасынан өтіп, бес жыл бойы немістердің құрсауында болған Польша жерінің батыс бөлігін 17 күн ішінде азат етті. Одер өзенінен өтіп, жаудың төрт ротаға жуық жаяу әскері тұрған Приттаг деревнясына алғашқы эскадрон тұтқиылдан шабуыл жасады. Жау әскері өздерінің күші басым екенін сезгеннен кейін, Кеңес әскерін қоршауға ала бастады. Ашық алаңқайда тұрғанына қарамастан Новиков шабуылға шыққан жау әскеріне пулеметтен оқ жаудырды. Үш рет жараланған Новиков жарасын таңып, жау әскеріне кайта шабуылға шығуына мүмкіндік бермеді. Төртінші рет оқ тигенде, Новиков қаза тапты. Соңғы шайқастың өзінде Новиков жүзге тарта жау әскерін жойды. Ұрыста көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (27.2.1945). Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Геннадий Владимирович Носоновский

Геннадий Владимирович Носоновский (29.3.1951 жылы туған, Алматы қаласы) - әскери қызметкер, генерал-майор (1995). Ташкент жоғары техникалық командалық училищесін (1973), Сауытты танк әскерлерінің әскери академиясын (1985) бітірген. 1973— 93 жылы танк взводы командирінен танк дивизиясы командирінің орынбасары - штаб бастығына дейінгі қызметтерді атқарды. 1993-94 жылы ҚР ҚК Бас штабының жедел басқармасында әскери дайындық тобының бастығы, 1994—99 жылы корпус командирінің орынбасары, штаб бастығы, 1999 жылы ҚР ҚК Бас штабы бастығының орынбасары-жедел жоспарлау департаментінің бастығы, корпус командирінің орынбасары қызметтерін атқарды. 2000 жылдан Әскери округтер қолбасшысының бірінші орынбасары - штаб бастығы. Дереккөздер
Қазыбек Бейсенұлы Нұржанов

Қазыбек Бейсенұлы Нұржанов(1919, Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Ақтоғай ауылы - 1945, Беларусь, Гродно облысы,Волковыск қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушылар взводының командирі, аға сержант,қазақ. Арғын тайпасы, Қаракесек руының Керней бұтағынан шыққан. Қарқаралы педагогикалық техникумын бітіріп, Шет ауданында мұғалім қызметінде болды. 1939 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1942 жылдың сәуірінен 2-Беларусь майданы 3-армия 5-атқыштар дивизиясы 61-жеке танкіге қарсы жойғыш дивизион құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Волга, Десна, Сож, Днепр, Друть, Березина өзендерінен өткен барлаушы Нұржановтың майдан жолы ерлік пен даңққа толы болды. Волковыск қаласы үшін болған ұрыста қаһармандық ерлік көрсетті. Шабуылдаушы топты басқарған ол қалаға бірінші болып кіріп, қаланы басып алды. Қала шетіндегі ұрыста ауыр жараланды. Нұржановқа ерекше ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Қарағанды қаласының бір көшесіне Нұржановтың есімі берілген. Ленин, Қызыл Ту, 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен және «Ерлігі үшін», т.б. медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Біліс Нұрпейісов

Біліс Нұрпейісов (23 қаңтар 1919 жыл, Қарақалпақ автономиялық округі, Тақтакөпір ауданы – 23 сәуір 1945 жыл, Германия, Берлин) — Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан, ұшқыш-штурман, гвардия аға лейтенанты, Кеңес Одағының Батыры. Өмірбаяны Ұлты — қазақ. Кіші жүздің Шөмекей руы, Бозғыл (Бозғұл) бұтағынан шыққан. Шежіресі: Біліс – Нұрпейіс – Қойгелді – Қарсақ – Шоқай – Қожамберді – Шыбынтай би – Ырысымбет би – Бекет би – Сөйін би – Келдібай батыр – Бозғұл би – Шөмекей. Білімі және еңбек жолы Біліс Нұрпейісов Қарақалпақ автономиялық округінің Петро-Александровский қаласындағы (қазіргі Төрткүл) Луначарский атындағы орта мектепте білім алды. Кейін Түрікменстандағы Түркменабат (бұрынғы Шарджоу) қаласында Орта Азия кеме шаруашылығының ФЗО мектебін, одан соң өзен-су көлігі техникумын тәмамдады. Еңбек жолын «Альбатрос» жолаушылар катерінде капитанның көмекшісі болып бастады. 1935 жылы Төрткүл қаласындағы Қарақалпақ мұғалімдер институтының физика-математика факультетіне оқуға түсіп, оны бітірген соң медициналық училищеде және Тақтакөпір ауданындағы орта мектепте қызмет атқарды. 1940 жылы Мелитополь әскери әуе училищесіне қабылданды. Әскери қызметі Ұлы Отан соғысының алғашқы кезеңінен бастап «Пе-2» бомбалаушы ұшағымен жау әскерлеріне қарсы әскери операцияларға қатысты. Әскери тапсырмаларды орындау кезінде жараланып, госпитальда емделді. Кейін Бурят-Моңғол автономиялық республикасындағы Тайтуркен әскери авиация мектебінде арнайы дайындықтан өтті. 1943 жылы майданға қайта оралып, Жоғарғы Бас қолбасшылыққа тікелей бағынған 2-Беларусь майданының 4-әуе армиясы құрамындағы 47-жеке гвардиялық барлау авиациялық полкінде қызмет етті. 1943 жылдың күзінде экипаж құрамында (ұшқыш Дунаевский, атқыш-радист А. Волков) Жоғарғы қолбасшылықтың ерекше құпия тапсырмасымен бірнеше майдан шебінен өтіп, Берлин қаласының әуе барлау түсірілімін жүзеге асырды. 1944 жылы полк 3-Беларусь майданы құрамында Неман және Висла өзендері бағытындағы шабуыл операцияларына қатысты. 1945 жылдың наурызында Берлин маңындағы екі әуежайды барлау тапсырмасын орындап, қала орталығының батыс бөлігін жау әуе қорғанысына қарамастан суретке түсірді. Кеңес Одағының Батыры Әскери-стратегиялық нысандарды әуеден барлап, жойылуына үлес қосқаны үшін Біліс Нұрпейісовке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 18 тамыздағы Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағыберілді. Марапаттары * Ленин ордені (1945) * Қызыл Ту ордені (екі рет, 1944) * Қызыл Жұлдыз ордені (1944) * I және II дәрежелі Отан соғысы ордендері (1944) Естелігі * Батырдың «Алтын Жұлдыз» медалі Өзбекстан Республикасының мемлекеттік музейінде сақтаулы. * КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығының түпнұсқа құжаты Алматы қаласында тұратын туған інісі Жүсіпбай Нұрпейісовтің қолында болған. * Қарақалпақстан Республикасында Біліс Нұрпейісовтің есімімен көше мен мектеп аталған. * Алматы қаласының Қалқаман ықшам ауданында, сондай-ақ Қызылорда қаласында батыр есімі берілген көшелер бар. * Қызылорда қаласындағы «Тағзым» алаңындағы ескерткіш тақтаға есімі жазылды (2015). * Жазушы Көлбай Адырбекұлы батырдың өмірі мен ерлігін «Жүрек жұтқан» (Алматы, 2009) деректі повесінде баяндаған. Дереккөздер
Боран Нысанбаев

Боран Нысанбаев (1918, Атырау облысы, Индер ауданы, Қаңбақты ауылы - 6 ақпан 1943, Ресей, Орел облысы,Лески деревнясы) — екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, минометшілер расчетінің командирі. 1942 жылы әскер қатарына шақырылып, 137-атқыштар дивизиясының 771-полкі минометшілер расчетінің командирі болды. Жауынгерлік ерлігі 1942 жылы әскерге шақырылып,1943 жылдың 6 ақпанында 137-ші атқыштар дивизиясының 771-ші атқыштар полкінің 1-ші батальоны Орел облысының Покров ауданының Лески деревнясына басып кірді. Таңғы сағат 10-да 40 минуттық қуатты артиллериялық дайындықтан соң батальон Лески деревнясына екі рет шабуылдады, бірақ шығынға ұшырап, сәттілікке қолдары жетпей, бұрынғы орындарына шегінуге тура келді. Батальонның алға жылжуына деревняның ортасында орналасқан тас үйді мықты бекініске айналдырған дзоттан фашисттердің қарша бораған пулемет оғы кедергі болды. Боран Исимбаев өзінің командирінен дзотты жаруға рұқсат сұрады. Командир рұқсат берген соң,Исимбаев қарша бораған пулемет оғының астында жатып, дзотқа қарай жақындады да, екі рет граната лақтырды, бірақ жаудың пулемет оғын жеңе алмады. Үшінші рет комсомол мүшесі Исимбаев жаяу әскердің алға жылжуы үшін жолын ашпаққа өзін құрбан етуге бекінді. Ол денесіне гранаталар байлап, қолына тағы да екі танкіге қарсы гранаталарды алып, қарша бораған пулемет оғының астында дзот есігіне жер бауырлай жөнеліп, бар екпінімен ішке қарай кіріп кетті. Дзоттың гүрс еткен дауысы шабуылдауға белгі берді. Нәтижесінде, батальон басып алуға кірісіп, Лески деревнясын алды да, әрі қарайғы шабуылды сәтті жалғастырды. Жарылған дзотта жауынгерлер 28 неміс солдаты мен офицерлерінің мүрдесін тапты. Мұнда комсомол мүшесі Исимбаев Боранның денесі де табылды.Орел облысы,Покров ауданы,Дросково деревнясында жерленген және қаза болған жерге ескерткіш қойылып,Дросково орта мектебіне есімі беріліп, бюст орнатылды. Марапаттары 23 қыркүйек 1943 -КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 23 қыркүйек 1943 -Ленин орденімен 19 сәуір 1943 -І-дәрежелі Отан соғысы ордені Естеліктер Орел облысының Покров ауданының Дросково орта мектебіне есімі беріліп, бюст орнатылды. Туған ауылындағы мектеп, бір көше Нысанбаев есімімен аталады. Оның ерлігі «Это был в Лески» деп аталатын пьесаға арқау болып, батырды еске алуға арналған турнирі жыл сайын өткізіліп тұрады. Дереккөздер
Андрей Григорьевич Огнев

Андрей Григорьевич Огнев(29.9.1902, Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Үлкен Нарын ауылы - 8.10.1943, Украина, Чернигов облысы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, кіші сержант. Соғысқа дейін туған ауылында кұрылысшы болып жұмыс істеген. 1942 жылдан Орталық майдан 13-армия 8-атқыштар дивизиясы 151-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы қыркүйектің 23-інен 24-іне караған түні оның полкіне Днепрден өтуге бұйрық берілді. Огневке судан өтуге арналған құрал әзірлеу тапсырылды. Днепрден (Чернигов ауданы, Навозы селосының маңы) өтуді шебер ұйымдастырғаны әрі жауынгерлік тапсырманы ойдағыдай орындағаны үшін Огневке КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (16.10.1943). Ленин орденімен марапатталған. Дереккөздер
Павел Егорович Огнев

Павел Егорович Огнев(7. 12.1911, Қостанай облысы, Меңдіғара ауданы,Боровской кенті - өлген жылы белгісіз) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, рота командирі,орыс.1928—40 жылдары Челябі облысындағы Копейск қаласында жұмыс істеді. 1940 жылы өзінің туған Боровской кентіне келді. Огнев 1941 жылдың тамыз айында Кеңес әскері қатарына шақырылды. 1943 жылдың наурызында 232-Сумск-Киев атқыштар дивизиясына келді. Сумск түбіндегі, Курск иініндегі шайқастарға қатысып, жараланды. Госпитальда бес ай жатқаннан кейін Огнев қайта майданға аттанды. Днепр жағалауында ол ротаны басқарды. Огнев Буг, Днестр, Прут өзендерінен өту кезінде ерлігімен көзге түсті. 140 жауынгерден құралған Огневтің ротасы жаудың тылында 21 күн болып, 9 жауынгерлік операция жүргізді. Нәтижесінде жаудың 139 офицері мен әскерін тұтқынға алды, жаудың екі зеңбірегін (37 мм-лік), 6 пулеметін, 2 ауыр минометін, оқ-дәрі тиеген 12 көлігін қолға түсірді. Огнев ротасының жау тылынан маңызды мәлімет әкелді. Осы өзендер бойында көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Огневке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.9.1944). Дереккөздер
Федор Федорович Озмитель

Федор Федорович Озмителъ(13.8.1918, Ақтөбе облысы,Мартек ауданы,Линовицкое селосы 15.6.1944, Беларусь, Минск облысы,Борисов ауданы,Палик көлінің жағалауы) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, ага лейтенант, партизан отрядының командирі,украин. Орта мектептен кейін, 1937 жылы Орынбордағы оқытушы курсын бітіріп, Мартек ауданындағы Т.Шевченко атындағы ұжымшарда дәріс берген. 1941 жылы Ново-Петергофскідегі әскери шекара училищесін бітірген. 1941 жылдың қазан айынан бастап Ұлы Отан соғысында болды. Алғашқылардың бірі болып Ленинград пен Мәскеу түбіндегі шайқастарға қатысты. 1941 жылы қазан айында лейтенант Озмителъ КСРО ІІХК (НКВД)-ныц арнайы мотоатқыштар бригадасына ауыстырылды. Олардың негізгі міндеттерінің бірі И.Сталиннің және КОКП ОК мүшелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету болды. 1942 жылы ақпанда арнайы тапсырманы орындау үшін Озмителъ топты басқарып, жау тылына өтті. Озмителъ басқарған партизан отряды Смоленск мен Минск облыстарында жау тылын 18 ай бойы күйретумен болды. Минск - Мәскеу тас жолының көпірлерін үш рет бұзып, Витебск қаласындағы бу турбинасын істен шығарды, 27 әскери эшелонды қиратып, 2 мыңнан аса әскері мен офицерін жойды. 1944 жылы Палик көлі маңында болған ұрыста бірнеше партизандық бригада коршауда қалды. Партизандар тойтара соққы беріп, жаудың үш шебінде бұзып шықты. Ол жалғыз өзі жауды бөгеп, жау маңына жақындағанда граната алып, өзін де жау әскерлерін де жойып жіберді. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (5.11.1944). Ленин, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Григорий Селиверстович Окунев

Григорий Селиверстович Окунев (25.3.1923 жылы туған, Семей қаласы - 22.04.2002, Владикавказ) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші сержант, зеңбірек нысанашысы. Мектептің 7-сыныбын бітіргеннен кейін Чешен-Ингуш Республикасына қоныс аударған. Онда ол Назран ауданындағы Кантышево селосында трактор жүргізушісі болып жұмыс істеді. Кеңес әскері катарына 1942 жылдың тамызында шақырылды. Ол 388-атқыштар дивизиясының 966-артиллериялық полкінде 76-мм-лік зеңбіректің нысанашысы болып ұрыстарға қатысты. 1943 жылдың казанында басқыншылардан Солтүстік Кавказды азат ету кезінде ерлік көрсетті. Молдавский, Прохладный және Белый елді мекендері маңында Окунев және оның жолдастары жаудың екі атыс ұясын, екі пулеметін және екі миномет батареясын жойды. 1943 жылдың 20 қарашасында Керчь қаласына шабуыл кезінде нысанашы Окунев батылдығы мен ұрыстағы қимылы бағаланып «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. 1943 жылдың 4-5 желтоқсанында оның зеңбірегі жаудың бір станокты және 3 қол пулеметін, 2 миномет батареясын жойып, бір взводқа жуық әскерін жайратты. Осы ұрыс үшін Окуневке «Қызыл Жұлдыз» ордені тапсырылды. 1944 жылы Қырым түбегіндегі операцияға қатысқаны үшін Окунев 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. 1945 жылы Окунев Польша жеріндегі ұрыстарға қатысты. 1945 жылдың 23 қаңтарында Окунев өз расчетімен Калиш қаласы маңында шегініп бара жатқан жау әскерлерінің жолын бөгеп, жаяу әскерлерімен қоса 8 автокөлігін жойды. Блашки елді мекені маңындағы шайқаста жасаған ерлігі мен батылдығы үшін Окуневке КСРО Жоғарғы Кеңесі Торалқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (31.5.1945). Окунев 1947 жылы запасқа шықты. Соғыстан кейін Орджоникидзе қаласында (Солтүстік Осетия Республикасы) тұрды. Дереккөздер
Иван Федорович Омигов

Иван Федорович Олигов(1923, Ақмола облысы,Бұланды ауданы,Макинск қаласы - 1966, Ресей, Воронеж қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, кіші лейтенант, кейіннен подполковник, ұшқыш. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылып, майданға 1942 жылы жіберілді. Ол ұшқыштар мектебін бітіріп (1942), сол жылы қарашада жаумен шайқасқа түсті. Шабуыл жасаушы 828-авиациялық Свирь полкінде 1944 жылдың 20 маусымында Карелия майданының әскерлері шабуылды бастаған күні Олигов Юксино темір жолы станциясына бомба тастап, шабуыл жасауға қатысты. Ол реактивті снаряд жаудырып, сондай-ақ пулемет пен зеңбіректен оқ боратып, 100 м-дей темір жолы рельсін істен шығарды. 3 вагонды қиратып, көптеген жау әскерін жойды. Шабуыл өрістеген шақта Олиговтың үшағы Капа мен Усикюль елді мекендері маңында Вуари-Ярви көлінің маңында жаяу әскерлерді қолдап, жауға аспаннан шүйілді. Олигов 4 зеңбіректі талқандап, 3 зеңбірек пен пулеметтің үнін өшірді. Финляндия майданынан кейін Олигов З-Беларусь майданының әуе күштері қарамагына көшті. Мұнда ол Цеханув, Ломжа, Торунь, Дамерау, Хойнице, Тухаль елді мекендері ауданында ұрысты жалғастырды. Олигов соғыс кезінде 123 рет ойдағыдай жауынгерлік ұшу жасады, 9 рет әуедегі айқасқа қатысты. Оның жауынгерлік есебіне жаудың 500-дей әскері мен офицері, күйретілген 11 ұшақ, 38 дзот, 13 далалық, 62 әуе зеңбірегі, 49 әуе пулеметі және 25 миномет тіркелген. Осындай ерлігі мен батылдығы үшін Олиговқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (18.8.1945). Сондай-ақ ол 2 рет Қызыл Ту орденімен, «Қызыл Жұлдыз», 1-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталды. Олигов 1960 жылы подполковник шенімен запасқа шықты. Батырдың құрметіне Макинск қаласындағы №1 мектепке есімі берілген. Дереккөздер
Николай Николаевич Оноприенко

Николай Николаевич Оноприенко(19.12.1911, Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Ойыл ауылы - 12.11.1979, Ресей, Орынбор қаласы) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, әскери қайраткер, дивизия командирінің орынбасары, гвардия полковнигі. Кеңес әскері қатарына 1930 жылы шақырылған. Термез қаласындағы (Өзбекстан) полк мектебін, жаяу әскер училищесі мен командалық құрамның білім жетілдіру курсын тәмамдаған. 1941 жылдың күзінде Батыс майданға қарасты 16-армияның атқыштар батальоны командирлігіне тағайындалды. Гвардия полковнигі Оноприенко 2-Беларусь майданы 65-армия 37-гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында 1945 жылдың 19-21 сәуірінде Одер өзенінен (Польша, Щецин қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 12 шақырым жерде орналасқан Колбасково елді мекені) 45-мм зеңбіректердің өтуін ұйымдастырды. Оноприенконың дивизиясы плацдармды басып алып, жаудың 12 қарсы шабуылын тойтарды. Одер-Висла операциясы кезінде көрсеткен ерлігі үшін Оноприенкоға КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (29.6.1945). Соғыстан кейін Оноприенко әскери қызметін жалғастырды. 1954 жылы запасқа шығып, Орынбор қаласында жұмыс істеді. Ленин, 3 рет Қызыл Ту, 3-дәрежелі Суворов, 3-дәрежелі Кутузов, Александр Невский, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Бейсен Сейітұлы Оңтаев

Бейсен Сейітұлы Оңтаев (3.5.1922, Түркістан облысы, Ордабасы ауданы, Қарааспан ауылы - 21.06.1991) - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушы, қатардағы жауынгер, кеңес Одағының батыры. Қоңырат тайпасының Құлшығаш руынан шыққан. Ата-анасынан жастай жетім қалып, балалар үйінде тәрбиеленген. Соғыс қарсаңында Шымкент ауыл шаруашылығы техникумын бітіріп, Отырар, Мактаарал аудандарында жер суландыру жүйесінде жұмыс істеген. Кеңес әскері катарына 1942 жылдың қаңтарында шақырылып, Орталық майдан 65-армия 69-атқыштар дивизиясы 120-полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Шабуылдардың бірінде бекінген жау жаяу әскерге бас көтертпеді. Оңтаев бастаған 13 жауынгер жер бауырлап жау траншеясына жетті. 10 танкіні қалқалаған 200-ден астам жау әскері аз ғана топқа қарсы ұмтылды. Ал барлаушылар 4 танкіні талқандап, 80-нен астам жау әскерін жойды. 1943 жылы15 қазанда Радулі деревнясы (Украина, Чернигов облысы,Репки ауданы) маңында Днепрден өту кезінде көрсеткен ерлігі үшін Оңтаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.10.1943). Соғыстан кейін Шымкент педагогикалық институтын бітіріп, мектеп директоры қызметінде болды. Туған ауылына, сонымен қатар орта мектепке Оңтаев есімі берілген. Ленин, l-дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Ілияс Оразов

Ілияс Оразов(15.10.1922, Өзбекстан, Ташкент облысы,Янгиюл ауданы- 11.2.1945, Венгрия) - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, взвод командирі, лейтенант,қазақ. Шаңышқылы тайпасының Қырықсадақ руынан шыққан. Соғысқа дейін Ташкент облысында ұжымшарда жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарына 1941 жылы шақырылып, З-Украина майданы 57-армия 233-атқыштар дивизиясы 572-атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1944 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірген. Осы жылы 12 қарашада Оразовтың взводына Дунай өзенінен (Югославия, Самбор қаласының Солтүстік-батысы) бірінші болып өту тапсырылды. Өзеннің сол жағалауындағы алдыңғы шепті басып алған Оразовтың взводы плацдармды 1 тәулік бойы ұстап тұрды әрі жаудың қарсы шабуылдарын тойтарып отырды. 7-атқыштар ротасының командирі қатардан шығып, орнын Оразов басты. Оразовтың басшылығындағы жауынгерлер жаудың 7 қарсы шабуылын тойтарды. 20 қарашадағы биіктік үшін болған кезекті бір ұрыста Оразов дұшпанның траншеясына алдымен кіріп, қолма-қол айқаста жаудың 5 әскерін жойды. Румыния жерінде болған ұрыстарда көрсеткен ерлігі үшін Оразовқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралкасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Туған ауылында көше мен орта мектепке Оразов есімі берілген. Ленин, «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Орақты Олшағырұлы

Орақты Олшағырұлы(шамамен 1420-1501) - батыр. Ұлы жүздің жалайыр руынан шыққан. Керей мен Жәнібек хандардың тұстасы. 1465 жылы шаңырақ көтерген Қазақ хандығының нығаюына үлкен үлес қосып, ойрат басқыншыларына қарсы шайқастарда ерлік көрсеткен. Ол туралы Сүйінбай, Бақтыбай, т.б. ақындар толғаулар айтса, халық ақыны І.Жапсарбаев «Орақты батыр» атты дастан, жазушы О.Исмаилов повесть жазды. 1995 жылы Орақтының 575 жылдығы аталып өтіп, Балқаш ауданындағы Жиделі ауылында оған ақ мәрмәрдан ескерткіш белгі орнатылды. Батыр жерленген шоқы бұрыннан «Орақты төбе» деп аталады. Ұрпақтары Алматы, Жамбыл, Түркістан облысында тұрады. Талдықорған қаласындағы бір көшеге батыр есімі берілген. Дереккөздер