kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Беки Сейітәков

Беки Сейітәков(31.03.1914 жылы туған,Бедеркент қыстағы,қазіргі Түрікменстан, Тақты ауданы) - түрікмен кеңес жазушысы. 1942 жылдан КПСС мүшесі. Түрікменстан КСРО ҒА корреспондент мүшесі (1969). Ташауыз педагогикалық училищесін бітірді (1931). Көп жыл бойы халық ағарту саласында жұмыс істеді. Алғашқы шығармасы 1935 жылы жарық көрді. Еңбектері Соғысқа дейінгі "От ішінде"(1940), "Аязхан"(1939) атты поэмалар жазды. "Жастық"(1938), "Біздің дәуіріміз"(1941) атты өлеңдер жинағын шығарды. Сейтақов есімі "Ауыл хикаялары" прозалық жинағымен(1948) кең танылды. "Москваның жарығы"(1956), "Замандастар"(1952), "Қыз салығы"(1958),"Ақын"(1958) т.б. повестерінде кеңестік жасампаз өмірдің шындығын жарқын суреттеді. "Туысқандар" атты тарихи романы(1-3 кітабы, 1958-65) Сейтақовты түрікмен прозиктерінің алдыңғы сапына шығарды. Сейтақов 1955-65 жылдары Түрікменстан жазушылар одағын басқарды. 6 сайлау Түрікменстан КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты болды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 95 бет
Құмжарғансай

Құмжарғансай - неолит дәуіріне жататын қоныс. Географиялық орны Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданындағы Құмжарған жарының солтүстік-батыс жағында, 250 м жерде. Ашылуы мен қалдықтар Қонысты әуесқой археолог В.И.Самодуров қарап шыққан. Құмжарғансайдан табылған тас қырғыштар, сыртына өрнек салынған көзе сынықтары оның жаңа тас дәуіріне жататынын дәлелдейді. Дереккөздер
Лидия Николаевна Сейфуллина

Лидия Николаевна Сейфуллина (03.04.1889, қазіргі Челябинск облысы, Чебаркул-25.04.1954, Мәскеу) - орыс кеңес жазушысы. Мәскеуде жоғары педагогикалық курсты бітірген (1920). Шығармалары 1917 жылдан жарияланды. Оның Азамат соғысы жылдарындағы шындықты суреттеген повесть, әңгімелері ("Тәртіп бұзушылар"(1922),"Құнарлы жер"(1924),"Каин - Кабак"(1926)) алғашқы кеңестік реалистік проза қатарына енді. Еңбектері "Виринея"(1924, бірігіп жазған) сценарийі ерекше танылып, шетел тілдеріне аударылды. Сефуллинаның "Жеке меншік"(1933), "Таня"(1934) атты әңгімелері, "Наташа"(1937) пьесасы, "туған жерінде"(1946) повесі бар. Еңбек Қызыл Ту орденімен және медальдармен мараппаталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 105 бет
Құмды өзені

Құмды – Ойыл өзені алабындағы өзен. Географиялық орны Ақтөбе облысы Алға мен Ойыл аудандары арқылы ағады. Ұзындығы 57 км, су жиналатын алқабы 871 км 2 . Бастауы Құмды өзені Ақшат тауының шығысындағы қыраттықтағы бұлақтардан басталып, Сарытоғай ауылы тұсында Ойыл өзеніне құяды. Гидрологиясы Арнасы тар, жағасы тік жарлы. Жер асты суымен және жауын-шашынмен қоректенеді. Жаздың аптап ыстықтың кесірінен иірімдерге бөлініп қалады. Суына мал мен бақша суарылады, алабы - жайылым мен шабындық. Дереккөздер
Ширатқы өсімдіктер

Ширатқы өсімдіктер – құрамында илік заттар не таннидтер болатын өсімдіктер. Қолданылуы Өнеркәсіпте иліе экстракт және таза танин алынады. Бұл заттардың тері илеуде маңызы зор. Олар өсімдіктің барлық органдарында, ашып айтқанда қабығында, тамыр және тамыр сабақтарында, жапырақтарында, жеміс қабығында кезедеседі. Таннидтер көбіне қарақұмық, тал, шамшат, сумах гүлділер, томарбояу және раущшан гүлділер тұқымдастарында т.б. көп болады. Сипаттама Тропик және субтропикте эвкалипт және әр түрлі қарағаннан илік заттар алынады. Жиі кездесетін скумпия жапырағында 15-25%, сумах жапырағында 13-25,5%, ешкі тал қабығында 10,8%, кәдімгі емен қабығында 10-15%, қарағай қабығында 10%, сібір бал қарағай қабығында 9-12% таннид болады. Жабайы шөптесін өсімдіктерден ширатқы таран тамырында 25%, байқал таранында 22%, пирамидалы қымыздықта 18%, қалың жапырақты баданда 22,8% таннид бар. Қазақстанда өсетін тау қымыздығында 15-25%, тянь-шань қымыздығында 18-25%, тау таранд, татар рауғашында 14,5%, Гмелн кермегінде 17%-ке жуық иілік заттар болады. Бұл пайдалы өсімдіктер Қазақстанның тау алқаптарында және шөлді жерлерде жабайы өседі. Қазіргі таңда Қазақсанда, Өзбекстанда ширатқы таран өсіретін арнайы ауылдар ұйымдастырылып, бұл іс қолға алынған болатын. Қазақстанда егілетін ширатқы таран тұқымын кең қатарлы әдіспен ерте көктемде егеді. Тұқым себу нормасы гектарына 7-14 кг. Бірінші жылы өсімдік өте баяу өседі, сондықтан оны арам шөптерден сатау және жақсы күтіп, топырақты қопсытып, тыңайтқыш шашу керек. Таннид мөлшері төртінші жылдан бастап көбейе бастайды. Суармалы жерде 1 гектардан 20 тонна көлемінде таран тамыры, немесе 3-4 тонна таннид алынады. Дереккөздер
Шырмалғыш өсімдіктер

Шырмалғыш өсімдіктер — сабағымен бір тірекке оралып, жерден едәуір биікттікке дейін көтеріліп өсетін шөптесін не ағаш тектес өсімдіктер. Шырмалғыш өсімдіктердің бұл қасиеті көлеңкелі орманда, қалың шөп арасында өз жапырағын күн сәулесі түсетін жерге жеткізуіне мүмкіндік береді. Шырмалғыш өсімдіктер өркенінің басқа өсімдік сабағына оралған жерінің сырт жағы тезірек орала өседі. Шырмалғыш өсімдіктер солға қарай не оңға қарай шырмалып өсе береді. Шырмалғыш өсімдіктер шырмауық, бұршақ, түйе шырмауық тұқымдастары т.б. арасында көбірек кездеседі. Жалпылама сипаттама Кейде өрмелегіш өсімдіктерді Шырмалғыш өсімдіктер деп те атай береді. Дей тұрғанмен бұл атау ғылыми терминология тұрғысынан қате болып есетелінеді. Бұл екі топ лианалар деп аталады. Шырмалғыш өсімдіктерді үй қабырғаларын, терезе, балкон, аула, терраса т.б. көгалдандыру үшін өсіріледі. Тірек ретінде сырғауыл, сым, жіп қолданылады. Шырмалғыш өсімдіктердің кейбір түрі үйде, өндіріс орындарында әсемдік үшін өсіріледі. Гүл шаруашылығында жабайы жүзім, барқыт шөп, құлмақ, актинидия, батат, көп гүлді лобия, глициния, ұшқат, жұпар бұршақ т.б. өсіріледі. Көп жылдық Шырмалғыш өсімдіктер негізінде вегетативті әдіспен, бір жылыдықтарын тұқымынан, көшетінен өсіреді. Дереккөздер
Иван Федорович Голованов

Голованов Иван Федорович (1876 – 1938) – революциялық қозғалықа белсене қатыушы қайраткер. Астрахань губерниясында, Быково ауылында кедей шаруа отбасында дүниеге келген. Қызмет жолы Мариновка жер өңдеу училищесін бітірп, агроном мамандығын алды. Курган, Омбы қалалалары мен Ақмола облысында жұмыс істеді, большивиктер үйымына мүше болды. 1906 жылы Омбы с.д. ұйымы оны партия жұмысын жандандыру үшін Қостанайға жіьерді. Қостанай большевиктерді ауылдық тобына құрамына еніп, оның жұмысын басқарды, шаруалар арасында үндеу хаттар таратты. Ол жер ауып келген шаруалар мен және ауыл мұғалімдері М. Сералин, С. Көбеевтер арқылы қазақ шаруаларымен тікелей байланыс орнатты. РСДЖП Қостанай тобы Торғай облысынан Головановты мемлекет 2 – 3 думаға депутат етіп сайлады. Думада аграрлық комиссиягың құрамына енді. Дума жұмысы жайлы кеңес алу үшін депутат – большивиктермен бірге бірнеше рет В И. Ленинге (Финляндия) барды. Атқарған істері Петербургте Қостанай большивиктерімен ұдайы байланыс жасады, большивиктік әдебиет жіберіп тұрды 1907 жылы Голованов Думаның басқа делегаттарымен бірге Петербургте тұтқындалып, Нерчинск өлкесіне, кейін камчаткадағы Николаевқа жер аударылды. 1919 жылы Камчаткадағы Петропавл қаласы маңында ауыл шаруашылық маңында фермасын басқарды. Қаланы ақтар басып алған кезде партизан отрядын азық-түлікпен жабдықтады және оларға ақтар жайлы құнды мәлімет жеткізіп тұрды. Қаладан ақ гварияшылар қуылғаннан кейін Камчаткадағы Петропавлск ревкомының тұңғыш төрағасы болды, жер бақармасын басқарды. Дереккөздер
Хожабек Сейітов

Хожабек Сейітов(25.08.1917 жылы туған, Қарабұға ауылы) - қарақалпақ кеңес жазушысы. 1941 жылдан КПСС мүшесі. Диқан отбасысында туған. Қарақалпақ педагогикалық институтын сырттан оқып бітірді (1947). Қарақалпақ АССР Кеңесі жанындағы радиохабарын тарату комитетінің председателі (1953 - 58) болды. 1958 жылдан "Совет Қарақалпақстаны" газетінде қызмет атқарды. Сейітовтің алғашқы шығармасы 1937 жылы жарияланды. Еңбектері Тұңғыш өлеңдер жинағы ("Жеңіс үшін алға") 1944 жылы шықты. "Бақытты тұрмыс"(1949), "Толқын"(1956), "Таң шұғыласы"(1968) т.б. поэзиялық кітаптары, "Машақатты бақыт"(1959), "Халатты хирург"(1965), "Сәуірді самал"(1973) т.б. романдары мен повестері қарақалпақ, өзбек ,орыс тілдерінде жарияланды. Сейітов қарақалпақ тіліне С.Сейфуллин, Т.Жароков т.б. шығармаларын аударды. Сыйлықтары "Құрмет белгісі" орденімен, медальдармен марапатталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 106 бет
Пьетро Секкья

Пьетро Секкья(Secchia) (19.12.1903, Оккьеппо - Супериоре, Биелла қаласы маңы,-07.07.1973, Рим) - итальян жұмысшы қозғалысының қайраткері.1919 жылы социалды жастар қозғалысына қосылды. 1921 жылдан Итальян компартиясының (ИКП) мүшесі. Коммунистік жастар қозғалысының ұйымдастырушылардың және оның басшыларының бірі. 1924 жылы Жастардың коммунистік федерациясы ОК-ге және Секретариатына мүшесі болып сайланды. Коминтерннің 5 - конгресіне қатысты. 1928 жылдан алдымен ИКП ОК-нің, кейіннен Саяси бюросының мүшесі. 1931 жылы тұтқындалып, 1943 жылға дейін түрмеде және айдауда болды. 1943 - 45 жылдары Секкья - партизан қозғалысы басшыларының бірі және Гарибальди бригадаларының бас комиссары болып тағайындалған. 1946 жылы Құрылтай жиналысының депутаты, 1948 жылдан сенатор. 1948 - 54 жылдары ИКП-ның бас хатшысының орынбасары, 1945-56 жылдары ИКП-ның Басшылығының мүшесі болған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 107 бет
Жан Оноре Фрагонар

Жан Оноре Фрагонар - француз суретшісі. Қызмет жолы Шарден мен Бушеден оқыды. 1756-1761 ж. және 1773 -1774 ж. Италияда жұмыс істеді. Жан Онореның таңдаулы картиналарында, суреттерінде, миниатюралары мен офорттарында 18 ғасыр реализмінің көпетген белгілері өз көрініс тапты. Жан Оноре - "Шабыт", "Сен-Клудегі мейрам", "Кір жуушылар" атты картиналардың, табиғат көріністері мен иллюстрациялардың авторы. Суретші шығармашылығына әсершілдік, қызуқындылық, еркін әрі жеңіл ырғақ, рең нәзіктігі тән 18 ғасырдағы Француз революциясы кезінде Жан Оноре Ұлттық музейді бақылаушы болды. Дереккөздер
Слийман Франжье

Слийман Франжье (14 маусым 1910 жыл, Эхдене қаласы, Солтүстік Ливан, Згарта маңы - ?) - Ливан мемлекеттік қайраткері. Қызмет жолы Христиан-маронит. 1931 ж. Антур қаласындағы коллежді бітірді. 1931-1935 ж. Ливандағы француз әкімшілігінде жұмыс істеді. 1960 жылдан талай рет парламент депутаты болып сайланды және үкімет құрамына кірді. 1970 ж. маусым айында Ливанның үкімет делегациясын бастап Мәскеуге келді; осы сапарында Ливан мен КСРО арасындағы сауда-төлемі келісімен қол қойылды. 1970 жылдан 1976 жылға мамыр айына дейін Ливан республикасының президенті болды. Дереккөздер
Лео Франкель

Лео Франкель - венгр және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері. Қызмет жолы 1867 жылдың соңында Францияға қоныс аударды, онда 1870 ж. Неміс жұмысшы эмигранттарының одағын басқарды. І-Интернационалдың Париж федерациясы басшы қайраткерлерінің бірі болды. 1869 жылы Лондонда Карл Маркспен кездесті, бұл кездесу оның ұсақ буржуазиялы социализм бағытынан бас тартып, саяси экономиканы оқып зерттеуіне ықпал жасады. 1871 ж. 22 қаңтар мен 18 наурыздағы көтерілістерге белсене қатысты. Лео - Париж коммунасы басшы қайраткерлерінің бірі. 1871 ж. Лондонда 1-Интернационал Бас советінің құрамына енді. Карл Маркс және Ф.Энгельспен тығыз байланыс орнатып, бакуниншілдерге батыл қарсы шықты. Дереккөздер
Насир ад-Дин Құмайын

Насир ад-Дин Құмайын (1508-1556) - Ұлы Моғолдар әулетінен шыққан Үндістан падишаһы. Өмірі Ол 1530-1539 жылдары және 1555-1556 жылдары Үндістанда билік құрды. Әкесі Бабырдан мұраға қалған жерді кеңейте түсуге тырысты. Құмайын әке мұрасына ортақтасқан өз бауырларына және Бихар мен Бенгалия билеушісі Шерханға қарсы күрес жүргізді. Бұл күрес 1539 жылы Құмайынның жеңілуімен аяқталды. Ол өзінің бұрынғы иеленген жерлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Біраз уақыт Батыс Үндістан мен Ауғанстанда болып, одан әрі Иранға қашып барды. Шерхан-шаһ өлгеннен кейін Үндістандағы феодалдық алауыздықты пайдаланып, Иранның әскери көмегімен Пенджабта, Дели мен Аграда үкімет билігін қайтадан өз қолына алды. Дереккөздер
Фосфамид

Фосфамид, рогор - 0,0-диметил S (N-метилкарбамоилметил) - дитиофосфат C 5 H 12 O 3 PS 2 N инсектицид және акарацид. Ақ кристалл, суда 2,5 % -і ериді. Өнеркәсіпте құрамында 40 % Фосфамид бар эмульсия түрінде шығарылады. Өсімдік қоректі кене, біте, ақ қанатты көбелек т.б. құрту үшін пайдаланылады. Бұған Фосфамидтің 0,03-0,1% -тік судағы ертіндісі тиімді және әсері 2-3 аптаға жетеді, өсімдік жапырағын күйдірмейді. Фосфамидке сүйекті жемістер, құлмақтың кейбір сорттары, майшетен, цитрус дақылдары сезімтал келеді. Дереккөздер
Форма (биология)

Форма (биология) - өсімдік және жануарлар систематикасындағы түр тармағынан төменгі категориялардың бірі. Ботаниктер Форманы әдетте әр түрлік деген үғымнан төменгі категорияны көрсету үшін қолданады. Форма термині кейде таксон деген, яғни систематикалық қай сатыны болса да белгілеу мағынасында да қолданылады. Форма термині биология әдебиеттерінде тек таксономиялық мағнада емес, сондай-ақ даму циклінде, тіршілігіне, түр құрылу және оның динамикасына байланысты әр түрлі ерекшеліктерді айта кету үшін де қолданылады. Дереккөздер
Михаил Александрович Фонвизин

Михаил Александрович Фонвизин(20 наурыз 1788 жыл-30 сәуір 1854 жыл) - декабрист, генерал-майор. Өмірі Мәскеу университетінің нансионатында оқыды. Аустерлиц шайқасына, орыс-швед соғысына, Отан соғысына, орыс армиясының шетелдегі жорықтарына қатысты. Декабристердің солтүстік қоғамының алғашқы мүшелерінің бірі болды. 1822 ж. отставкаға шықты. 1825 ж. декабристер көтерілісіне әзірленген кезде Мәскеуде болды. 1826 ж. 8 жылға сотталды. 1853 ж. Мәскеу губерниясындағы, Брониций уездіндегі, Марьино қыстағындағы ағасының иелігіне, полиция бақылауына көшіріліп, сол жерде қайтыс болды. Дереккөздер
Жозе Фонтана

Жозе Фонтана - португал жұмысшы қозғалысының қайраткері, публицист. Португалияда 1-Интернационал секциясын құрушылардың бірі, Португал федералдық советінің мүшесі, "Жұмысшы туықандығы" ұйымын құрушы және оның секретары. Ғылыми коммунищмнің кейбір қағидаларын насихаттап, Португалияда дербес пролетариат партия құруға шақырды. Дереккөздер
Александр Форд

Александр Форд - поляк кинорежиссері. Кинодағы қызметін 1928 ж. бастады. "Көше легионы", "Шекара көшесі", "Шопеннің жастық шағы", "Барская көшесінен келген бесеу", "Аптаның сегізінші күні" т.б. фильмдерді қойды. Гуманистік бағытты ұстанып, әлеуметтік мәселелерге ден қою оның режиссерлік өнеріне тән қасиет болып табылады. Дереккөздер
Джордж Вестингауз

Джордж Вестингауз (; 1846 ж. 6-қазан — 1914 ж. 12-наурыз) — американдық кəсіпкер, инженер жəне өнеркəсіп иесі, «Вестингауз Электрик» компаниясының негізін салушы. Өмірбаяны Нью-Йорк штатының Централ-Бридж елді мекенінде 1846 жылдың 6-қазанында дүниеге келген. Фон Вестингаузен орыс ақсүйектер əулетінің ұрпағы; оның əкесі көлік цехының иегері, талантты өнертапқыш жəне кəсіпкер болды. Ол ауылшаруашылық құралдарына алты патент алды. Джордж Вестингауздың ең маңызды өнертабыстары қатарына темір жолдың қозғалыс бөлігінің тежеуіш жүйесін жасаудағы жұмыстарын жатқызуға болады. Вестингауз бу қысымы нəтижесінде жұмыс істейтін тежеуіш, алғашқы темір жолға арналған ауа тежеуішін жасаған (1869 жылы патент алды). 1872 жылы Вестингауз тежеуішті автоматты түрде басқаруды енгізді, осыдан кейін тежеуіштерді шығаратын компанияның негізін қалады, оны жүргінші, тауар тасушы темір жолдың қозғалыс бөлігіне енгізуді бастады. ХХ ғасырдың екінші жартысында Вестингауздың тежеуіші автомобильдерде де қолданыла бастады. Негізінен, қазіргі замандағы үлкен автобустар мен жүк көліктеріндегі пневматикалық тежеуіштер жүйесі Вестингауз тежеуішінің дамытылған түрі болып табылады. Джордж Вестингауз темір жолдағы жаңа дабылдама жүйелері жəне қозғалыстың басталуы мен тоқтау кезіндегі вагондардың соқтығысуының алдын алуға бағытталған қақтығыстарды демпфирлау тəсілін ойлап тапқан. Сонымен қатар, Вестингауз табиғи газды алыс аймақтарға құбыр арқылы қауіпсіз түрде жеткізудің тəсілін ойлап тауып, электрлік трансформаторды жақсартты. 1893 жылы Вестингауздың электр желісі Чикагодағы Бүкілəлемдік көрмені жарықтандырды. 1894 жылы Вестингауз компаниясы Никола Тесланың 10 электр генераторын жаңадан ашылған Ниагара сарқырамасының су электр станциясына орнатты. Осы кезеңде Джордж Вестингауз айнымалы ток саласында сербтік өнертапқышпен бірге қызмет етті жəне оны əрдайым қолдап жүрді. Соның арқасында өзінің айнымалы ток жайлы ең басты патенттерін алып, Эдисон компаниясымен патенттік соғысқа кіріседі. Бұл соғыс тек екі компанияның қосылып, «General Electric» компаниясының пайда болуымен аяқталды. Вестингауздың басқа да ірі өнертабыстарының қатарына трамвайдың тартушы электр қозғалтқышы; метро вагондарының электрлік тежеуіші, электрлік локомотив, автомобиль амортизаторы жатады. Жалпы, өнертапқыш 400-ден астам патент тіркеген. 1910 жылы Вестингауз «Инженер-механиктердің Америкалық қоғамының» президенті атанды. 1911 жылы Вестингауз Эдисон сыйлығын алды. Вестингауз 1914 жылдың 12-мамырында Нью-Йоркте дүниеден өтті. Дереккөздер
Пол Гетти

Жан Пол Гетти (ағыл. Jean Paul Getty, 1892 ж. 15-желтоқсан — 1976 ж. 6-маусым) — американдық кəсіпкер, тарихтағы алғашқы долларлық миллиардерлердің бірі, Гетти мұражайының негізін салушы. Геттидің қол астында «Getty Oil Company» компаниясымен қатар, 200-ден астам кəсіп орындары болды. Өмірбаяны Миннесотадағы Миннеаполис қаласында ирландық мұнай магнаты Джордж Франклин Гетти мен шотландық эмигрант Сара Кэтрин Макферсон Ришердің отбасында дүниеге келген. Пол Гетти өмірге келгенде, ата-анасы үлкен жасқа келген, өздерінің жалғыз қызы Гертруданы жоғалтқан адамдар болатын. Белгілі бір уақыт кезеңінде Жердегі ең бай адам болған. 1913 жылы Оксфорд университетін аяқтағаннан кейін, Пол Оклахома штатында мұнай сатуды бастады. Ал 1916 жылы ол өзінің алғашқы бір миллион долларын тапты. Осы жылы оның компаниясы Калифорнияға көшті. 1950-жылдары Пол Гетти бірнеше мұнай компаниясын сатып алды, бұл компаниялар кейінірек оның кəсібінің негізі болды. 1949 жылы Сауд Арабиясындағы мұнай концессиясын сатып алады, бұл кəсіпорын 1950-жылдары оған миллиардтаған пайда əкелді. 1957 жылы Пол Гетти жер бетіндегі ең бай адам атанды. Бұл атақты ол өз өліміне дейін сақтады. 1968 жылы Пол Гетти миллиардер атағын иеленді. Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін Гетти Англияның Суррея аймағындағы Саттон-Плейс елді мекеніне көшеді. Оның үйі тас қабырғамен қоршалып, қауіпсіздік қызметінің үлкен жасағымен қорғалды. Үйдің қауіпсіздігін сақтау үшін адамдарды қорғауға арнайы үйретілген 20 ит те қолданылды. Немересінің ұрлануы 1973 жылы Геттидің немересі, Пол Гетти ІІІ ұрланды. Ұрлануға дейін Пол Гетти ІІІ Римде бай адамның өмірін сүріп жүрді. Бес ай бойы атасы оны қайтару үшін ақша төлеуден бас тартты. Себебін ол былай түсіндірген: «Егер мен берілсем, менің немерелерім бірінен кейін бірі ұрланатын болады». Оны көндіру үшін, ұрлықшылар Геттиге немересінің кесілген құлағын қапшыққа салып жіберген. Осыдан кейін миллиардер төлемге ақша бөлді. Немересі оған хабарласқанда Гетти оған жауап бермей қояды. Пол Гетти III құлазып, депрессияға түседі. Нəтижесінде, есірткіге құмар болып, ести жəне көре алмай қалады. Көптеген жылдар бойы мүгедектерге арналған арбаға таңылып, 2011 жылдың 5-ақпанында 54 жасында дүниеден өтті. Оның ұлы Бальтазар Гетти Дэвид Линчтың «Ешқайда апармайтын жол» фильмінде басты рөлді сомдаған. Отбасы Пол Гетти «тек қу кедей ғана əйелмен ұзақ уақыттық қарым-қатынасты жалғастыра алады» деген. Ол бес рет үйленген: * Жаннет Дюмон (1923—1925); ** бір ұлы Джордж Франклин Гетти II (1924—1973) * Аллен Ашби (1926—1928) * Адольфина Хелмле (1928—1932); ** бір ұлы Жан Рональд Гетти * Эни Рок (1932—1935); ** екі ұлы Джон Пол Гетти (1932—2003) ** Гордон Гетти (1934) * Луиза Дадли (1939—1958); ** бір ұлы Тимоти Гетти (12 жасыгда дүниеден өткен). Пол Геттидің немересі Марк Гетти «Getty Images» компаниясының негізін қалаған. Дереккөздер
Иоанн Росцелин

Иоанн Росцелин (Johannes Roscelin; 1050 - 1120 ж. ш.) - француз философы, теолог, номинализмнің бірінші ірі уәкілі. Компьеннен (Франция) шыққан орта ғасыр схоласы, каноник, логика пәні мұғалімі. Шығармалары сақталмаған. Бірақ Кентербериялық Ансельм және Абелярдың айтысымен, Иоанн Росцелиннің аты қасиетті троицаны үш құдайдың - әке құдайының, бала құдайының жиынтығы деген күпірлі түсіндірмесімен әйгілі. Бұл "үштеистік" ілімді шіркеу айыптаған соң, Росцелин одан Суассоне соборында (1092) бас тартуға мәжбүр болды. Росцелин орта ғасырлық философиядағы номиналистік дәстүрдің негізін қалаушылардың бірі Ансельмнің айтуына қарағанда, жалпы ұғымдар, ол үшін, тек есім, атаулар, "ауаның жаңғырығы"(flatus vocis)[http://intencia.ru/Pages-print-215.html] ғана. Росцелин пікірінше, дүниеде сезіммен қабылданатын жекелеген заттар ғана бар. Оның шығармаларынан Абелярға арналған бір хат сақталған. Дереккөздер
Екатерина Семеновна Семенова

{{Ambox }} Екатерина Семеновна Семенова (18 қараша 1786 - 13 наурыз 1849, Петербург) - орыс актрисасы, актриса Нимфодора Семёнованың үлкен апасы. Бачыбайлы шаруа әйелінің қызы. Петербург театр училищесін бітірген. И.А.Дмитриевский мен А.А.Шаховскойдан сабақ алды. 1803 жылдан Петербургтің императорлық театр сахнасында, ал 1805 жылдан осы театрдың группасында ойнады. В.А.Озеров трагедияларынан Антигона («Афиныдағы Эдипте»,), Моина («Фингалда»), Ксения («Дмитрий Донскойда») рольдерін орындауда өзінің үздік сахналық өнерін көрсетті. Актерлік өнері адамгершілік пафосқа толы болумен бірге, эмоциялық бояуының молдығымен, терең мазмұнымен, шынайылығымен ерекшеленді. Рольдері: Гермиона, Федар (Расиннің «Андромахасы» мен осы аттас трагедиясында), Меропа, Заира (Вольтердің осы аттас трагедияларында) т.б. 1826 ж. князь И.А.Гагаринмен тұрмыс құрғаннан кейін ол сахнадан мүлдем қол үзді. А.С.Пушкин оның орыс театрындағы еңбегі мен талантын бағалады Дереккөздер
Семсер мүйізді бөкен

Семсер мүйізді бөкен ( немесе ) - Жұптұяқтылар отрядының Қуысмүйізділер тұқымдасының Бөкендер тұқымдас тармағының бір түрі. Сипаттамасы Биіктігі 120-140 см (шоқтығынан), салмағы 20 кг-нан астам, арқасына қарай қайқы біткен мүйізінің пішіні семсер тәрізді (120см-дей), түбі жуандау, текесінде де, ешкісінде де болады. Жүні сарғылт не сарғылттау. Басы ақ, маңдайы мен көзінің айналасы қара дақты, мойны жирен. Шөлге төзімді. Жайылым жағдайына қарай мекен ауыстырады. Үйір-үйір (40-шақты) болып жүреді. Лағын 8-8,5 ай көтереді. Бұрын көп ауланып саны азайған. Осы кезде қорғауға алынған. Таралуы Шөлді аймақты мекендейді. Бұрын Солтүстік Сахарада кең тараған, қазір оңтүстігінде ғана кездеседі. Дереккөздер
Леопольд Седар Сенгор

{{Ambox }} Леопольд Седар Сенгор (, 9 қазан 1906 ж., Жоаль, Сенегал - 20 желтоқсан 2001 ж., Нормандия, Франция) — сенегал ақыны, философ, саясаткер, Сенегалдың алғашқы президенті. Сорбонна университетінің филология факультетін бітірді (1933). 1936-1948ж. Француз социалисттік партиясының (1948) негізін қалаушы (1959 ж. Сенегал Прогерсшіл одағы (СПО) болып қайта құрылды). 1959 жылдан СПО партиясының бас хатшысы. 1959 ж. 4 сәуірінен 1960 ж. 20 тамызына дейін Мали Федерациясының Федералдық төрағасы. 1960 жылдан Сенегал Республикасының президенті; 1962 ж. желтоқсан - 1970 ж. ақпан үкімет басшысы. Париж, Страсбург университеттерінің құрметті докторы. Француз ҒА моральдық-саяси ғылымдарының шетелдік мүшесі (1969). Дереккөздер
Генрик Сенкевич

Генрик Сенкевич (; 5 мамыр 1846, Воля-Окшейска, Подлясская губерниясы, Ресей империясы - 15 қараша 1916, Веве, Швейцария) — поляк жазушысы. Кедейленген шляхтаның семьясында туған. 1866-1870 жылдары Варшава университетінің дәрігерлік және тарих-филология факультетін оқыды. Сенкевич- поляк әдебиеті мен әдеби тілін дамытуда елеулі роль атқарған жазушы. Еңбектері «Отпен және қылышпен» (1883-1886), «Пан Володеыевский» (1887-1888), тригологияларында 17 ғ-дағы поляк халқының өміріндегі ауыр кезеңді жарқын суреттеді. «Дәлелсіз қағида » романында( 1889-1890), поляк ақсүйектерінің моральдық азғындауын, «Полонецкийлердің семьясы» романында (1893-1894) алпауыт өсімқорлардың ұсақ, , пайдакүнем тіршлігін, « Крест жорығына қатысушылар» (1897-1900) романында поляктардың неміс басқыншыларына қарсы күресін бейнелейді. Аяқталмай қалған « Легиондар»(1913-1914) романында Наполеон соғысы дәуіріндегі оқиғаларды көрсетті. Сенкевичтің «Нан үшін» повесі қазақ тілінде( 1952) басылды. Сыйлықтары Ол- Нобель сыйлығының лауреаты. (1905). Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 130 бет
Зыгмунт Сераковский

Зыгмунт Сераковский(18.(30).5.1826, Лисовое селосы., Луцкий у., Волынск губерниясы.,- 15 (27).6.1863, Вильнюс)- поляк орыс және литван революцияшыл азаттық қозғалысының қайраткері. Сераковский 1845 ж. Петербург университетінде оқыды, студенттік үйірмелерге қатысты. (1859). Соғыс митингілерінде бас штабтың капитаны болды. Н.Г.Чернышевский, Н.А.Добролюбовпен байланыс жасады. «Современникке» қатысып тұрды. Шетелде болған кезінде (1860-1862) А.И.Герцен, Н.П.Огаревпен танысып, поляк революцияшыл эмигранттарымен байланыс жасады. 1857 ж. Петербургте революция үйірменің негізін құрды. 1862 ж. желтоқсанда Жемайтия (Литвада) көтерілісшілерінің әскери бастығы болып тағайындалды. 1863ж. Петербургтен шетелге кетті, Ковенщинде ірі көтерілісшілер қүрамасын құрды. 1863 ж. көктемінде жараланып тұтқынға түсіп, далалық соттың үкімі бойынша дарға асылды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 134 бет
Владислав Сергеевич Сергиевский

Владислав Сергеевич Сергиевский(5.3.1929 ж.т., Вологда қаласы)- қазақстандық кардиохирург, медицина ғылымының докторы (1964), профессор (1967). Қазақстан КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1970). Ол Ленинград медицина иснтитутын (1955) бітірген. 1955-1958ж. Велики-Лукский облыстарында аудандық ауруханада, ал 1958-1965 ж. КСРО медициналық ҒА-нің Сібір бөлімі эксперименттік биология және медицина (Новосибирск) хирург. 1965 жылдан Қазақтың клиникалық және эксперименттік хирургия институтының жүрек-қан тамыр хирургиясы бөлімінің меңргерушісі. Сергиевскийдің өзі және оның басшылығымен жүрек-қан тамырына жаслаған мыңдаған операциялар нәтижесінде операция арқылы емдеудің 20- дан астам жаңа әдістері табылды. Ол эксперимент жағдайында КРО –де алғаш рет миокард инфарктісін ұсынды. Сергиевский- Қақастан кардиологтары қоғамының председателі. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 140 бет
Юджин Сернан

Юджин Сернан (Cernan) (14.3.1934 ж.т., Чикаго)- АҚШ –тың ұщқыш- космонавы, Әскери- теіңз флотының 3-рангілі капитаны. Пердью атындағы (Лайфейетт, Индиана штаты) университетті бітірген соң (1956) электорндық техника ғылымының бакалавры дәрежесін , кейін Монтереа (Калифорния штаты) әскери-теңіз мектебін бітіріп, авиация техника ғылымының магистрі дәрежесін алды. 1963 ж. АҚШ Аэронавтика және космос кеңістігін зерттеу жөніндегі ұлттық басқармасының космонавтар тобына қабылданды. Сернан 1966 ж. 3-6 маусымда «Джемини-9» космос кораблімен 2- ұшқыш ретінде (Т.Стаффордпен бірге) космосқа шықты. Ұшу кезінде ол ашық космосқа шықты. 1969 ж. 18-26 мамырда «Аполлон- 10» космос кораблімен ( Т.Стаффорд және Дж.Янгпен бірге ) Айыд орағыта ұшты. Осы жолы Серна және Т.Стаффорд ай кабинасымен корбальден бөлініп Ай бетіне 15 км-дей жақындады. 1972 ж. 7-19 желтоқсанда Х.Шмитт және Р.Эванспен бірге «Аполлон-17» космос кораблімен Айға ұшты. Сөйтіп Сернан және Х.Шмитт мінген ай кабинасы 1972 ж. 11 желтоқсанда Ай бетінің Тавр тауы мен Литтров кратері ауданында қонды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 142 бет
Александр Николевич Серов

Александр Николевич Серов(23.1.1820, Петербург,-1.2.1871, сонда )- орыс композиторы, музыка сыншысы. Шенеунік семьясында туған. 1835-1840 ж. Құқық тану уцилищесінде оқыды. Ресейде музыка ғылымын дамытуға мол үлес қосты. Музыкадағы реализим үшін күрескен Серов музыкалық-әдеби еңбектерінде ғылыми- тарихи пайымдау және эстетикалық талдау шеберлігін өткір публицистикамен ұштастырды. Бұл М.И.Глинка А.С.Даргомыжский, Р.Вагнер, Л.Бетховен, В.Моцарт творчествосы жайындағы зерттеу еңбектері мен мақалаларын айқын аңғарылды. Серов жұбайы В.Серовамен бірге «Музыка және театр» журналын шығарды. Серов опералары орыстың музыка театрын соны тақырып, жаңа музыкалық формамен байытты. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 143 бет
Нородом Сианук

Нородом Сианук(31.10.1922 ж.т., Пномпень)- принц, Кампучияның мемлекеттік және саяси қайраткері. 1941-1955 ж . Камбоджаның королы. Талай рет Камбоджа Министрі Кеңесінің председателі болып тағайындалды. 1960 ж. мемлекет басшысы болып сайланды. Бейбітшілік, бейтараптылық, кеңес елдерімен достық қатынасты өрістету саясатын жүргізді, ел ішінде бірсыпыра прогресшіл әлеуметтік- экономикалық шараларды жүзеге асырды. 1970 ж. 18 наурызда Камбоджа мемлекетінде төңкеріс жасалуына байланысты эмиграцияда болды. 1970 ж. мамырда құрылған Камбоджаның ұлттық біртұтас майданын басқарды.Азаттық әскері 1975 жылдан 1- жартысында елден американ испериалистері мен оңшыл күштерді қуып шығып, Камбоджаның тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін, Сианук Нородом қайтадан мемлекет басшысы болып сайланды. 1976 ж, 5 сәуірде отставкаға шықты. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 147 бет
Виктор Михайлович Сидельников

Виктор Михайлович Сидельников(8.11.1906 ж.т., Пенза)- орыс совет фольклорисі, әдебиет зерттеушісі, қазақ ертегілерін құрастырып бастырушы. Филология ғылымдарының докторы (1950). Өмірі Тверь (қазіргі Калинин) педагокикалық институтын бітірді (1930). Жұмысшы- шаруа мектебінде мұғалім (1931-1933), Мемлекеттік әдебиет музейінде ( Мәскеу) бөлім меңгерушісі (1934-1940), Орта Азия мемлекеттік университетінде (Ташкент) доцент (1941-1947), Қазақстан КСР ҒА- Тіл- әдебиет институтында аға ғылыми қызметкер (1948-1950), Горький атындағы әдебиет иснтитутында профессор (1951-1960). 1960 жылдан П.Лумумба атындағы Халықтар достығы университетінде кафедра меңгерушісі. Еңбектері Алғашқы өлеңдері, очерктері 1925 ж. жарияланды. 1935 жылдан ғылыми жұмыстармен айналысып келеді. Қазақ ертегілерінің үш томдығын орыс тілінде бастырды (1958-1964). 1771-1966 ж. арасындағы қазақ фольклорының библиографиялық көрсеткішін жасады. Қазақ әдебиеті мен фольклорының тарихы туралы мақалалар жариялады. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 148 бет
Иван Филатович Сидоренко

Иван Филатович Сидоренко(1892, Харьков губерниясы, Старобельский уезі)- Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1917 жылдан Компартия мүшесі. 1907 ж.Оралда алтын кен шахтасында істеді. 1911 ж. Жетісу облысы., Лепсі уезінде болыс хатшысының көмекшісі. 1913-1914 ж. патша әскері қатарында болды. Петроградтагы Қазан қарулы көтерілісіне қатысты. 1917 жылдан Ақмола облысында үгітшілік жұмыс атқарды, Петропавл университетінде жергілікті коммунисттерге Кеңе өкіметін орнатуға және нығайтуға, азык- түлік саясатын жүзеге асыруға, Черкасск қорғанысына қатысты. Лепсі атты әскер отрядының, кейін Қапал гарнизонының комиссары. 1919 ж. Түркістан республикалық әскери ревсоветі жанындағы Солтүстік Жетісу майданымен облысын жабдықтаушы өкілі. Түркістан АССР-і Советтерінің 7,8- сьездерінің делегаты. Мұнан кейінгі жылдары Кеңес, шаруашылық қызметінде болды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 149 бет
Симабар көтерілісі

Симабар көтерілісі - Жапониядағы аса ірі шаруалар көтерілісі. Симабар көтерілісі 1637 - 38 жылдары Симабар түбегінде және онымен көршілес Амакус аралында басталды. Көтерілістің тууына феодалдық қанаудың күшеюі себеп болды. Әдебиеттерде Симабар көтерілісін "Жапон шаруаларының көтерілісі" деп атайды. Орта ғасырдағы көптеген шаруалар көтерілісі сияқты Симабар көтерілісі де діни сипатта болды. Алайда, бұл көтерілістің бір ерекшелігі - ол идеология жағынан буддалық сектанттық ілімге емес, христиан дініне байланысты болды. Симабар көтерілісін басу үшін үкімет пен феодалдар 100 мың адамдық әскерді соғысқа төкті. Көтерілісшілер (38 мың адам) Хара қамалына паналап, бірнеше ай бойы соғысты. Үкімет әскері көтерілісшілерді қырғынға ұшыратты. Олардан не бары 100 шақты адам ғана аман қалды. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 157 бет
Абдулла Менгазович Сиразутдинов

Абдулла Менгазович Сиразутдинов (16.11.1912 жылы туған, Пермь облысы, Чусовой қаласы) - тау - кен ісі саласындағы қазақстандық ғалым, технология ғылмының докторы (1971), профессор (1972). 1940 жылдан КПСС мүшесі. Свердловск тау - кен институтын бітірген соң (1939) Лениногор және Ертіс полиметалл комбинаттарының рудниктерінде, Ащысай полиметалл комбинатында (1946- 50) басшы қызметтерде болды. 1950 - 57 жылдары Шығыс Қазақстан облысы халық кеңесінде қызмет істеді. 1971 жылдан Қазақ АКСР ҒА - ның тау -кен ісі институтында лаборатория меңгерушісі. Еңбектері Абдулла - 50 ден астам ғылыми еңбектің (оның 5-і монография) авторы. Бұл еңбектері қазба байлқтарды тиімді пайдалану т.б. тау - кен проблемеларына арналған. Сыйлықтары 2 рет "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен мараппаталған. Қолданылған әдебиет Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 171 бет
Кедей Конрад

Кедей Конрад - XVI ғасырдың басында Вюртемберг герцогтығында (Оңтүстік-батыс Германия) жасырын әрекет еткен, 1514 жылы шаруаларды және қалалықтарды көтеріліске бастаған құпия қоғам. Көтеріліс тарихы Көтерілістің шығуына негізінен феодалдық қанаудың күшеюі, алым-салық ауыртпалығы, герцог Ульрих Вюртембергскийдің және оның шенеуніктерінің зорлық-зомбылығы себеп болды. Кейбір қалаларда көтерілісшілер үкіметті басы алды. Бюргерлердің опасыздығы Ульрихтың көтерілісті жаншуын жеңілдетті. Кедей Конрад Германиядағы Реформацияның және шаруалар соғысының (1524-1526) қарсаңындағы аса ірі революциялық толқу болды. Дереккөздер
Видкун Квислинг

Видкун Квислинг (1887 жыл 18 шілде - 1945 жыл 24 қазан) - норвег фашистерінің басшысы. Саяси өмірі 1930 жылы «Ресей және біздер» деген антикеңестік кітап шығарды. 1933 жылы «Нашунал самлинг» деген фашистік партия құрды. 1940 жылы фашистік Германияның Норвегияны басып алуына жәрдемдесті. 1942 жылы Норвегияның коллабарациондық үкіметін басқарды. Қаза болуы 1945 жылы мамырда Норвегия азат етілген соң басты соғыс қылмыстыларының бірі ретінде ату жазасына кесілді. Дереккөздер
Лев Моисеевич Квитко

Лев Моисеевич Квитко (1890 жыл 15 қазан - 1952 жыл 12 қыркүйек) - еврей кеңес ақыны. 1939 жылдан КОКП мүшесі. Өмірі Қолөнерші отбасында туған. Өздігінен оқып, білім алған. Квитконың «Қызыл дауыл» (1918) поэмасы еврей әдебиетінде Қазан революциясы туралы жазылған тұңғыш шығарма болды. Ұлы Отан соғысы кезінде Еврей антифашистік комитетінің мүшесі болды. Ол көңілді де күлкілі шағын поэмаларын, өлеңмен жазылған ертегілерін, әңгімелерін балаларға арнады. Оның «Жырлар» (1919), «Адымдар» (1919), «Жастық жырлары» (1941), «Менің достарыма» (1957), «Лям және Петрик» (1958) атты кітаптары бар. Дереккөздер
Екатерина Шпица

Катери́на Анато́льевна Шпи́ца (туғ. 29 қазан 1985, Пермь, РСФСР, КСРО) —ресей театр мен киноның актрисасы. Биография Екатерина (Катерина) Шпица 29 қазанда1985 жылы Пермьде туды. Ата-аналары: анасы — Галина Федоровна заңгер, әкесі— Анатолий Васильевич шахтер. 13 жылға дейін Интеде(Коми Республикасы) тұрды. Ол № 2 екінші француз эксперименттік мектебінде оқыды. 1998 жылы «КОД» театр-студиясында оқыды (Пермь). Ол Пермь мәдениет институтын бітірді (өнер факультеті , актёр бөлігі). Ол Пермьдегі «Новая драма» Камерный театрында М. А. Оленёва жетекші арқасында жұмыс істеді. 2005 жылдан бастап Мәскеуде мемлекеттік музыкалық ұлттық театрында түрлі фильмдерде түсуге бастады. 2010 жылы Константин Адаевпен күйеуде болған, Герман ұлы, ал қазір ажарасқан. Актрисаның бойы 158 см. Сілтемелер http://www.ruskino.ru/art/5493 http://kudryats.journalisti.ru/?p=30
Неофрейдизм

Неофрейдизм – адамды, қоғамдық институттар құрылымындағы оның орны мен рөлін зерттеуде психоаналитикалық қағидаларға негізделген философиялық бағыт. Н. өзінің тұйықталушылығы мен келешексіздігі байқалған фрейдизмнің кейбір жағдайларын қайта қарау нәтижесінде 30-шы жылдары пайда болды. Неофрейдистер (К.Хорни, Г.Салливэн, Эрих Фромм) классикалық психикалық талдаудың қақтығыс ситуацияларын тудыратын, санадан тыс болатын механизмдер мен психика құрылымын ұғындырудың, жүйке ауруының жыныс қозушылықтан пайда болуы және өлім инстинкті туралы болжамдардың бірқатар тұжырымдары мен қорытындыларын сынға алды. Дегенмен, әрбір жанға о баста тән адам қызметінің иррационалдық себебі мен қоса психикалық талдаудың маңызды схесалары және қоғамдық құрылымды зерттеудің психоаналитикалық әдісі өзінің маңыздылығын Н.- де сақтай алады. Жеке адамның ішкі тіл қақтығыстарының туындауына елеулі түрде әсер ететін әлеуметтік және мәдени процестерге мән бере отырып, Н. өкілдері адамның ішкі әлемі көкжиегін кеңейткен санадан тыс әрекеттердің фрейдтік тұжырымдарына сүйенеді. Классикалық психикалық талдау адамның өмір сүру керектігі және не істеуге тиістігі туралы мәселелерге кең жауап бере алған жоқ. Неофрейдистер осы олқылықты толтырғысы келеді. Олар адам өзінің даралығын жоғалтатын, сыртқы дүниеден және өзінен жатқа айналатын, адамдық өлшемдерден арылатын, жеке адамның азғындауының және қоғамдық мүдде мен жеке мүдде арасындағы қайшылықтардың себептерін аша алмайтын қазіргі батыс қоғамына сын көзбен қарайды. Адамның жаттануының әртүрлі формаларын жою үміті жеке адамның санасында сыни элементтерді тудыруға және өмірлік қасиеттер мен мұраттарды қалыптастыруға жағдай жасайтын «гуманистік психикалық талдауға» жүктеледі. Дегенмен, жеке адамды сауықтыру арқылы қоғамды сауықтырудың психикалық аналитикалық рәсімі утопия болып қалмақ, ал оған негізделген дерексіз – гуманистік жол – келешексіз буржуазиялық қоғамдағы жеке адамның ұсақталуының дағдарысын жоюға қабілетсіз
Банк картасы

Банк картасы (, , ) — банктің бір немесе бірнеше есеп айырысу шотына байлаулы пластикалық карта. Тауарлар мен қызметтерге төлем жасау үшін, жалақы алудың құралы және есептеудің тағы басқа түрлері ретінде, қолма-қол ақша алу үшін арналған пластикалық карта. Әдетте, физикалы түрде, банк карточкасында клиенттің атауы, сондай-ақ бірегей картаның нөмірі басылған. Оның артында түрлі машиналарға шот туралы ақпаратты оқу үшін магниттік жолағы болады. Эмитент банк пен клиенттің қалауына байланысты, картаны банкомат карточкасы ретінде банкоматтарда операцияларды жасауға; немесе дебеттік карточка ретінде және клиенттің банктік шотына байланысты сату нүктесінде сатып алулар үшін пайдалануға қабілетті; сондай-ақ кредиттік карта ретінде банк ұсынатын жаңартылатын кредит желісіне қосылуға мүмкіндік береді. Тарихы Бірінші банк карточкалары 1967 жылы Лондондағы Барклайс, және 1969 жылы Нью-Йорктегі Лонг Айланд Chemical Bank арқылы берген банкомат карточкалары болды. 1972 жылы Lloyds Bank қауіпсіздік үшін жеке сәйкестендіру нөмірін (PIN) пайдалана отырып, ақпараттық-кодтау магниттік жолағы бар бірінші банк картасын шығарды. Тарихта, банк карточкалары, сондай-ақ кепілдік талоны мақсатында қызмет еткен, бірақ та қазіргі кезде бұл жүйе маңызын жойды. 1993 жылдың соңында Alembank бірінші болып Қазақстанда Visa карточкасымен қызмет көрсетті, ал 1994 жылдан бастап - Mastercard карточкасы қолданыла бастады. Карточкамен қызмет көрсету тәжірибесі кеңейген соң, Alembank 1994 жыдың қараша айында жеке Alem Card дебеттік карточкасын шығарды. Alem Card иелері болып корпоративтік карточка алатын заңды және жеке тұлғалар болуы мүмкін. Қазіргі уақытта барлық елдерде шығарылған карточкалардың саны 2 миллиардтан асты. Статистика бойынша дамыған елдерде әр тұрғынға 2-3 карточкадан келеді. Қазақстанда да көбінің, зейнеткерлер, бизнесмендер, шахтерлер мен студенттердің, карточкалары бар. Карточкалардың саны күннен-күнге өсуде және олар біздің өміріміздің ажырамас бөлігіне айналуда. Банктік карталардың түрлері Пластикалық карталар шартты түрде: * Халықаралық; * Жергілікті; * Дебеттік; * Кредиттік; * Корпоративтік; * Жекешелік; * Құрама; болып бөлінеді. Әлемде банктік карталардың 3 негізгі жүйесі бар: * VISA; * Mastercard/Europay; * American Express. Олардың барлығы қазіргі таңда Қазақстанда қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Леварса Бидович Квициниа

Леварса Бидович Квициниа (1912-1941) - абхаз ақыны. 1932 жылдан КОКП мүшесі. Өмірбаяны 1937 жылы М.Горький атындағы әдебиет институтын бітірген. 1928 жылдан шығармалары жариялана бастады. «Өркендеген ел» жинағының (1932), «Ткварчелстрой», «Ленин», «Миллиондардың үні», «Комсомол», «Шаризан» 1933, «Даур» (1936) және т.б. поэмалардың авторы. Шаризан бейнесі - ескіліктің қатал әдет-ғұрыптарымен күресте жеңіп шыққан абхаз әйелінің ерлік өнегесі. Квициниа жырлары Коммунистік партияға, кеңес халқына, Абхазияға деген сүйіспеншілікке толы. Ұлы Отан соғысына қатысып, Белосток түбінде ерлікпен қаза тапты. Дереккөздер
Банктер тізімі

Банктер тізімі келесі мақалаларда қамтылған: Континенттер бойынша * Африка банктерінің тізімі - Африка әрбір елдегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі * Азия банктерінің тізімі - Азия әрбір елдегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі * Еуропа банктерінің тізімі - Еуропадағы әрбір елдеріндегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі * Океания банктерінің тізімі - әрбір Океания елдеріндегі осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі Суперконтиненнтік немесе континентаралық аймақ бойынша * Араб әлемі банктерінің тізімі - әрбір араб еліндегі жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі * Америка банктерінің тізімі - Америка осы елде жұмыс істеу үшін лицензиясы бар банктердің тізімі Басқа тізімдер * Банктер тізімі (Алфавит бойынша)- барлық банктердің тізімі. * Халықаралық банктік мекемелер тізімі Халықаралық және көпжақты қаржы институттарының тізімі * Жүйелік маңызды банктер тізімі" - кем дегенде, бір ірі реттеуші жүйелік маңызды деп саналатын банктердің тізімі. * Ірі банктер тізімі - баланс бойынша нарықтық капиталдандыру жалпы активтері бойынша ең ірі банктердің тізімі Сондай-ақ, қараңыз * Үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ескі банктер тізімі
Мидағы сигналдар жүйесі

Мидағы сигналдар жүйесі – үлкен жартышар қабығы сыртқы дүниеден және ағзадан келетін әртүрлі сигналдардың әсерін өз басынан кеше отырып, күрделі аналитикалық-синтетикалық іс-әрекет атқарады, демек, күрделі тітіркендіргіштерді, күрделі сигналдарды жекелеген бөліктерге бөледі, оларды болашақ тәжірибемен салыстырады, оның ішінде ең негізгісін, мәндісін бөліп көрсетеді. Сигналдар, ең алдымен, анализаторға өз қасиетімен әрекет етуші қоршаған ортаның заттары мен құбылыстары болып табылады. Бұл әртүрлі көру, есту, дәм, иіс тітіркендіргіштерін И.П.Павлов бірінші сигнал жүйесі деп атады. Ол жануарларда және адамдарда болады. Сөздер және сөз тіркестері, ең алдымен адамдар оны естиді, сонымен қатар белгілі бір заттар мен құбылыстар туралы оған сигнал береді. Сөздер және сөз тіркестерін И.П.Павлов екінші сигнал жүйесі деп атады. Екінші сигнал жүйесі адамның қоғамдық өмірінің жемісі және тек қана адамға тән, жануарларда екінші сигнал жүйесі болмайды. Екінші сигнал жүйесін (сөз, тілді) сигналдардың сигналы деп атады. Адам өміріндегі сөздің ықпалдық мәнін анықтай келіп, Павлов былай деп көрсетті, сөз адам үшін шартты тітіркендіргіш сияқты. Сөз, тіл адамның әртүрлі іс-әрекеттерінің өзіндік қалыптастырушы сигналдары болып табылады. Бірінші және екінші сигнал жүйелері бір-бірімен өзара тығыз байланысты іске асады. Екінші сигнал жүйесі адамзат ойлауының негізіне жатады, ол жинақталған түрде білімді есте сақтауға мүмкіншілік жасайды, адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қызмет етеді. Екінші сигнал жүйесінің және оның бірінші сигнал жүйесімен байланысы арқылы адам санасын дамытуға қоғамдық жағдайдың шешуші ықпалын іске асырады. Екінші сигнал жүйесі арқылы адам өзін-өзі, өзінің іс-әрекеттерін, қылықтарын басқарады, шартты рефлекстерді тежейді, немесе, керісінше, оны күшейтеді, тездетеді, оның жүрісін баяулатады. Санат:Психолгия
Гарри Квелч

Гарри Квелч (1858 жыл 30 қаңтар - 1913 жыл 17 қыркүйек) - ағылшын және халықаралық жұмысшы қозғалысының қайраткері, Англияда марксизмді насихаттаушы. Саяси өмірі 1911 жылы құрылған Британ социалистік партиясының ұйымдастырушыларының және басшыларының бірі. 2-Интернационалдың конгресстеріне қатысты. Халықаралық социалистік бюроның мүшесі болды. «Искра» газетін бастыруда Владимир Ильич Ленинге көмек көрсетті. Кейбір оппортунистік қателер жіберді (1911 жылы Гайндманның шовинистік әрекетін қолдады). Дереккөздер
Мидың динамикалық «таңба» жүйесі

Мидың динамикалық «таңба» жүйесі. Белгілі тітіркендіргіштерді бір қалыпты ұзақ уақыт қайталай берсе, ми қабығында қозу мен тежелудің, тұрақты, бір ізге салынған жүйелері пайда болады. Соның нәтижесінде 1 рефлекстердің бекіген жүйесін қайта жаңғыртып отыру көп күш жұмсауды қажет етпейді де. Мәселен, егер итте күрделі тітіркендіргіштердің жиынтығына бірнеше рефлекстер туғызылса, (қоңырау, жарық, метроном т.б.) және олар белгілі тәртіп бойынша жеткілікті түрде қайталанса, кейін оған тітіркендіргіштердің біреуімен ғана әсер етсе болды, ит бұрынғы жауап реакциясының бүкіл жүйесін өзгертпей, түгелімен қайта жаңғыртып шығады. Осы секілді үнемі қайталанып отыратын тітіркендіргіштерге организмнің төселуін, соның нәтижесінде ми қабығында қозу мен тежелу жүйесі жасалады. Мұны И.П.Павлов динамикалық стереотип деп атаған. Бұл ми қабығының «біріккен әрекеті», «ішкі процестердің, жаттыққан және теңескен жүйесі». Қозу мен тежелудің осындай бірқалыпты стереотиптері сыртқы ортадан келетін тітіркендіргіштердің бірсыдырғы тұрақталған жағдайында ғана жасалынады. Динамикалық стереотиптер сыртқы ортаның өзгеруіне қарай жаңадан құралып, ал ортаға сәйкес келмеген жағдайларда қайтадан жаңғырығып тұрады. Адамның сан алуан дағдылары мен әдеттері, жүріс-тұрыстың, мінез бітістерінің бірқалыпты көріністері осындай динамикалық стереотиптерден тұрады. И.П.Павловтың ілімі бізге тек психикалық құбылыстардың физиологиялық негізін ашпай, сонымен қатар, оларды тәрбиелеудің жолдарын да көрсетеді. Адамның барлық өмірі, оқыту-тәрбиелеу процесі, түрлі әдет-ғұрпы мен мінез-құлқының сан алуан көріністері бірінші және екінші сигнал жүйелерінің бірлескен жұмысына негізделген шартты рефлекстер болып табылады. Жүйке жүйесі икемге көнгіш, онда адамның кейбір кемістіктеріне қарсы күресетін компенсаторлық механизмдер де жеткілікті, мінез-құлық жүйке жүйесінің тек тума қасиеттерімен ғана емес, организмнің жеке өмір сүру барысында оған үнемі әсер етіп отыратын тәрбие мен оқыту процесіне байланысты осынау тұжырымдар И.П.Павлов ілімінің ең негізгі арқауы болып табылады. И.П.Павловтың ілімі адам санасы мен жануарлар психикасының арасындағы айырмашылықтарды жан-жақты зерттеуге мүмкіндік туғызды. Оның жоғары жүйке қызметі жөніндегі ілімінің баға жетпес маңызы да осында.
Лурия Александр Романович

Лурия Александр Романович (1902-1977) – медиц.ғ.д., психол.ғ.д., КСРО Педагогикалық академияның толық мүшесі, әлемдік нейропсихологияның негізін салушылардың бірі. Л.С.Выготскийдің аса көрнекті серігі. Өткен ғасырдың 30-шы жылдары тарихи-мәдени теорияның қоғам тыныс-тіршілігінен қалайша көрініс беретінін байқау үшін ғылыми экспедицияны басқарып Өзбекстан мен Қырғызстан дихандары арасына барып, зерттеу жүргізген. Мұның нәтижелері «Таным процестерінің тарихи дамуы туралы» (М., 1974) атты жеке кітап болып жарық көрді. Оның Ұлы Отан соғысы кезінде басталған зерттеулері жоғары психикалық функциялардың ми алқаптарындағы локализациясы (орналасуы), мидың зақымдануын қалпына келтіру мәселелерімен ойдағыдай ұштасты, нейро-психологиялық концепцияны жасауға алып келді. Ол әлемдік психология ғылымында нейро-психологиялық диагностикасы мен әдістемесін, дефектологиялық психологияның іргетасын қалады. Өмірінің соңғы жылдарында еске тұтудың нейропсихологиясы мен нейролингвистиканың мәселелерін зерттеумен шұғылданды. Оның көптеген шәкірттері (Хомская, Цветкова т.б.) нейропсихология мен нейрофизиологиядағы әлемге әйгілі Лурия мектебін дамытып келеді. Оның еңбектері көптеген шетел тілдеріне аударылған. Негізгі еңбектері: «Речь и интеллект в развитии ребенка» (1927), «Травматическая афазия» (1945), «Восстановление функции мозга после военной травмы» (М.,1948), «Высшее корковые функции человека» (МС.,1962), «Мозг человека и психические процессы» (М.,1963), «Основы нейропсихологии» (М.,1973) и др. Санат:Психология
Эуген Кватерник

Эуген Кватерник (1825 жыл 31 қазан - 1871 жыл 11 қазан) - хорват саяси қайраткері, адвокат, публицист. Саяси өмірі Австрия-Венгрия езгісіне қарсы шыққаны үшін қуғындалды. 1857-1860, 1863-1867 жылдары Ресейді, Францияны, Италияны паналады. Кватерник «Хорватия және итальян конфедерациясы», «Саяси зерттеу» деген еңбектерінде хорваттардың ұлттық егеменділік құқығын дәлелдеді. 1871 жылы габсбургтерге қарсы көтеріліс кезінде өлтірілді. Дереккөздер