kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Ақназар кесенесі

Ақназар кесенесі – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХІХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қазалы ауданы, Сарыбұлақ ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 км жерде, Қуаңдария өзенінің сол жағасында орналасқан. Сипаты Кесене қатар тұрған үш ескерткіштің ортаңғысы болып табылады, оларды жалпы "Үшназар" деп атайды (қалған кесенелер бауырлары – Бекназар мен Үшназарға арналған). Кесене тікбұрышты қам кесектерден (8х17х34 см) тұрғызылған, екі камералы, күмбезді-бетше босағалы. Жоспарында шаршы пішінді болып келген негізгі аумақ күмбез асты барабанындағы күмбезбен (бұзылған) жабылған, оңтүстік-батыстан тікбұрышты кіреберіс камера жалғанған. Аркалы кіребріс ойығы бар қабырға жабындының үстінде жалғасып пештак құрған. Камераның шаршы пішінді негізінен күмбез шеңберіне өту қаландылардан шығарылған бұрыштық парустар арқылы іске асырылған. Олар күмбез асты барабанының деңгейіне дейін жақсы аңғарылады. Камераның артқы және бүйірлік қабырғаларының ортасына аркалы қуыстар салынған, барабан белдеуінде тесіктер бар (екі жағында бір-бірден). Камераның төменгі бөлігі (күмбездіңі төменгі бөлігіне дейін) сыланып, әктелген. Оларда қызыл бояумен салынған суреттердің іздері бар. Кіреберіс дәліз шаршы пішінді болып келген және күмбезбен жабылған. Кесененің архитектурасы Қуаңдарияның төменгі ағысына тән кішігірім кіреберіс бөлігі бар күмбезді қабірхана стилін дамыта түседі. Ескерткішті 1986 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген. Дереккөздер
«Стан» атауы бар елдер мен өңірлер тізімі

«Стан» атауы бар елдер мен өңірлер тізімі — «стан» парсы тіліндегі «мекен», «жер» дегенді білдіреді. Ортағасырлық жазбаларда, тарихи шежірелерде «стан» қосымшасы мемлекеттер мен елдердің атына жалғанып, этностардың мекенін нақтылаған, орнын бекіткен. *Ауғанстан *Айастан (Армения) *Аварстан (Ресейде тұратын авар жерлердің жалпы атауы, ресми емес) *Башқұртстан (Ресей) *Белуджистан (Пәкістан) *Гүржістан (Грузия) *Гүлстан (Иран) *Гилгит-Балтистан (Пәкістан) *Дағыстан (Ресей) *Даштестан (Иран) *Ирыстон (Солтүстік Осетияның атауы, Ресей) *Кәпірстан (Ауғанстан) *Кохистан (Пәкістан) *Күрдістан (Иран, Ирак, Сирия және Түркия жерлерінде тұратын курдтар қоныстанған жерлердің жалпы атауы, ресми емес) *Қазақстан *Қырғызстан *Қарақалпақстан (Өзбекстан) *Қалмақстан (Ресей) *Лурестан (Иран) *Лазистан (лаздар тұратын жерлердің жалпы атауы, Түркия, ресми емес) *Лезгистан (лезгилер тұратын жерлердің жалпы атауы, Ресей мен Әзербайжан, ресми емес) *Мажарстан *Моғолстан (Орта Азия, тарихи атау) *Ноғайстан (Ресейдегі Қарашай-Шеркес, Қабарда-Балқар, Дағыстан және Шешенстан жерлеріндегі ноғай жерлерінің жалпы атауы, ресми емес) *Нұрстан (Ауғанстан) *Өзбекстан *Пәкістан *Пуштунистан (пуштундар тұратын жерлердің жалпы атауы, Пәкістан мен Ауғанстан, ресми емес) *Раджастхан (Үндістан) *Систан және Белуджистан (Иран) *Тәжікстан *Түрікменстан *Татарстан (Ресей) *Түркістан (Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Тәжікстан, Қарақалпақстан, Таулы Бадахшанның географиялық жалпы атауы) *Талышстан (Иран мен Азербайджанда тұратын талыш жерлерінің жалпы атауы, ресми емес) *Уәзірстан (Пәкістан) *Ұйғырстан (Қытайда тұратын ұйғыр жерлерінің жалпы атауы, ресми емес) *Үндістан *Хузестан (Иран) *Шешенстан (Ресей) *Шығыс Түркістан (Қытай) *Шөлстан (Иран)
Бекназар кесенесі

Бекназар кесенесі – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХІХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қазалы ауданы, Сарыбұлақ ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 км жерде, Қуаңдария өзенінің сол жағасында орналасқан. Сипаты Кесене қатар тұрған үш ескерткіштің шығысында, оларды жалпы "Үшназар" деп атайды (қалған кесенелер бауырлары – Ақназар мен Үшназарға арналған). Кесене тікбұрышты қам кесектерден (10х16х34 см) тұрғызылған, екі камералы, бетше босағалы-күмбезді. Жоспарында шаршы пішінді болып келген негізгі аумақ күмбез асты барабанындағы күмбезбен (қазіргі кезде құлап қалған) жабылған, оңтүстік-батыстан тікбұрышты кіреберіс камера жалғанған. Негізгі аумақтың бұрыштары төрттің үшіндей дөңгелек мұнарашалармен көмкерілген. Кіреберіс камера екі бөліктен – орталық (алғашқы кезде күмбезбен жабылған) және онымен аркалы ойықтармен жалғасқан бүйірлік екі бөліктерден тұрады. Кіреберіс ойық қабырғаның ортасында орналасқан және парабола кескінді аркамен жабылған. Камераның шаршы пішінді негізінен күмбез шеңберіне өту еден деңгейіндегі қаландылардан шығарылған бұрыштық парустар арқылы іске асырылған, парустардың формасы анық емес. Күмбез асты барабанының жоғарғы бөлігінде ойықтың іздері сақталған. Камераның бүйірлік қабырғаларының ортасында бір-бірден аркалы ойық бар. Камераның қабырғалары сыланып, әктелген, қызыл түсті бояумен салынған суреттердің (жылқылардың, түйелердің, өсімідік өрнектерінің бейнелері) қалдықтары сақталған. Ескерткішті 1986 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген. Дереккөздер
Үшназар кесенесі

Үшназар кесенесі – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген ХІХ ғасырдың сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қазалы ауданы, Сарыбұлақ ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 км жерде, Қуаңдария өзенінің сол жағасында орналасқан. Сипаты Кесене қатар тұрған үш ескерткіштің батысындағы болып табылады, оларды жалпы "Үшназар" деп атайды (қалған кесенелер бауырлары – Бекназар мен Ақназарға арналған). Кесене тікбұрышты қам кесектерден тұрғызылған, бір камералы, бетше босағалы-күмбезді, бетше босағасы негізгі аумаққа жіңішкеріп жалғанған. Жоспарында шаршы пішінді болып келген негізгі аумақ күмбез асты барабанына жәймен өткен парабола кескінді күмбезбен көмкерілген. Негізгі аумақтың бұрыштары дөңгеленіп келген төрттің үшіндей мұнарашалармен аяқталған. Ортасында кіреберіс ойығы бар бетше босаға оңтүстік-батысқа бағытталған, кіреберіс аркасы жебелі-таға тәрізді болып келген, бұрыштары мұнарашалармен күшейтілген. Ескерткіштің парустары камера бұрыштарындағы қаландыдан шығарылған, сола бола тұра оның төменгі және жоғарғы бөліктері тік. Камераның бүйірлік қабырғаларының орталарында жебе тәрізді аркамен жабылған бір-бір қуыстан бар. Күмбездің жоғарғы бөлігі қираған, бірақ онда тас төбелік ойық болса керек. Ескерткішті 1985 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген. Дереккөздер
Гүлістан (Тәжікстан)

Гүлістан (; 2015 жылға дейін Қайраққұм) — Тәжікстанның Соғды облысындағы қала. Географиялық сипаттама Қала Қайраққұм су қоймасының жағасында созылып жатыр. 1957 жылдан 1962 жылға дейін ол Хожант деп аталды. Оның шетінен сегіз шақырым жерде Хауас-Қоқан бағытына қызмет көрсететін теміржол стансасы орналасқан. Қаладан облыс орталығына (Хожант) дейінгі қашықтық 15 км, Душанбеге дейін – 356 км. Тарихы Қаланың құрылуы 1950 жылдары су электр стансасының салынуымен байланысты. Шағын ауылдың алғашқы тұрғындары құрылысшылар, содан кейін су электр станциясы мен бөгеттің жұмысшылары мен мамандары болды. Уақыт өте келе елді мекен қалаға айналды. Көптеген әлеуметтік, өнеркәсіптік және тұрғын үй нысандары салынды. Алғашқы ашылған өнеркәсіп нысандарының қатарында кілем фабрикасы, қиыршық тас зауыты және ұн диірмені болды. Жасанды теңіз жағалауында туристік орталық пен демалыс үйін қоса алғанда, бірнеше демалыс аймақтары құрылып, республиканың басқа аймақтарынан келген тұрғындар тартылды. Қала 2015 жылға дейін Қайраққұм деген атпен аталды. Кейін атауы Орионкант болып өзгертілуі тиіс еді, бірақ Тәжікстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 2 ақпандағы №29 шешімімен және Тәжікстан Республикасы Жоғарғы Ассамблеясының Ұлттық Кеңесінің 2016 жылғы 3 наурыздағы №204 қаулысымен Қайраққұм қаласы Гүлістан қаласы болып өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы «Колинхой Гулистон» ААҚ кәсіпорны — Гүлістан қаласындағы ең ірі кәсіпорын, жоғары сапалы кілемдер шығарды. 1974 жылы кәсіпорынның кілемдері Германияда өткен халықаралық көрмеге қатысып, алтын медальмен марапатталды. Су қоймасы салынғаннан кейін, 60-жылдардың аяғынан бастап, қала балық өндірумен және балық өсірумен танымал болды. Бүгінгі таңда «Сугдмохи» ашық акционерлік қоғамының қызметкерлері жыл сайынғы балық аулауды шамамен 110 тоннаға дейін арттырды. Арнайы су қоймаларында 2 миллионнан астам балық өсіріледі. Гүлістан қаласында қаланың кілем зауыты қаржыландыратын бау-бақша кәсіпорны салынды. Кәсіпорын жемістердің әртүрлі түрлерін өсіреді және өндіреді: алма, шабдалы, анар, жүзім, інжір және т.б. Дереккөздер
(625) Ксения

(625) Ксения — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 11 ақпанда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероидтың атауы оның 1907 XN деген уақытша белгілеуінен пайда болған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(626) Нотбурга

(626) Нотбурга — Негізгі белдеудегі ірілеу бір астероид. Оны 1907 жылы 11 ақпанда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Франктердің патшасы болған I Дагоберттің қызының есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(627) Харида

(627) Харида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 4 наурызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы бақ пен шаттық құдайларының жалпылама атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(628) Кристина

(628) Кристина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 7 наурызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ашқан адамның әйелінің атымен аталған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(629) Бернардина

(629) Бернардина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 7 наурызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(630) Эвфимия

(630) Эвфимия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 7 наурызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Рим империясы кезінде өмір сүрген христиандық әулиенің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(631) Филиппина

(631) Филиппина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 21 наурызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Франктердің патшасы болған I Дагоберттің қызының есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(632) Пирра

(632) Пирра — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 5 сәуірде Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(633) Зелима

(633) Зелима — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 12 мамырда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Астероидтың атауы оның 1907 ZM деген уақытша белгілеуінен пайда болған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(635) Вундция

(635) Вундция — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1907 жылы 9 маусымда Карл Лонерт Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс дәрігері мен психологы Вильгельм Вундттың атымен аталды. Лонерт оның шәкірті болған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(638) Мойра

(638) Мойра — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 5 мамырда Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы тағдыр құдайының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(639) Латона

(639) Латона — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 19 шілдеде Карл Лонерт Гейдельберг обсерваториясында ашты. Көнеримдік құдайдың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(640) Брамбилла

(640) Брамбилла — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 29 тамызда Август Копфф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Эрнст Теодор Амадей Гофман жазған шығармадағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(661) Клелия

(661) Клелия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1908 жылы 22 ақпанда Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Астероидтың атауы оның 1908 CL деген уақытша белгілеуінен пайда болған болуы тиіс. Клелия — бұл көнеримдік арудың есімі. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(660) Кресцентия

(660) Кресцентия — Негізгі белдеудегі астероид, Мария жанұясына жатады. Оны 1908 жылы 8 қаңтарда Джоэл Меткалф Тонтон обсерваториясында ашты. Астероидтың атауы оның 1908 CС деген уақытша белгілеуінен пайда болған болуы тиіс. Батыс елдерінде Crescent сөзі көбінесе жартыайға қатысты айтылады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(652) Юбилатрикс

(652) Юбилатрикс — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1907 жылы 4 қарашада Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Астероид аты Аустрия императоры Франц Иосифтің 60-жылдық билеу юбилейіне байланысты қойылды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (601—700)
(269) Юстиция

(269) Юстиция — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1887 жылы 21 қыркүйекте Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Астероид Ежелгі Римдегі әділеттілік құдайының атымен аталды. Зерттелуі Арабтардың MBR Explorer астероидтарды зерттеу миссиясы осы астероидқа 2034 жылы жақындайды деп жоспарлануда. 2035 жылдың мамырында оның бетіне арнайы аппарат түсірілуі тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300) * (24) Фемида
Левакант

Левакант (; 1996 жылға дейін — Калининабад, 2018 жылға дейін — Сарбанд) — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала. Левакант халқы 17 700 адамды құрайды. Географиялық сипаттама Вахш өзенінің сол жағалауында, Бохтар қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 14 км және Душанбеден оңтүстік-шығысқа қарай 114 км жерде орналасқан. Тарихы Қала 1956 жылы Тәжікстанның шығысында құрылған және М.И.Калининнің есімімен аталған. Хатлон облысының жеке әкімшілік бірлігі болып табылады. Оның құрылысы 1930 жылдары басталған «Вахшстрой» құрылыс жобасымен байланысты болды. Жоба негізгі ағынды канал құруға арналған. Оның сулары Вахш алқабын қоршаған жерлерге тіршілік беретін ылғал беру үшін арналған. 1957 жылы каналда Перепадная су электр станциясы салынды. Қала 40 жыл бойы Калининабад, тек 1996 жылы ол Сарбанд деп аталды. 2018 жылдың 16 ақпанында Тәжікстан Республикасы Мажлісі қаулысына сәйкес, оның атауы Левакант болып өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қала ірі өнеркәсіптік және коммерциялық орталық болып табылады. Оның кәсіпорындары минералды тыңайтқыштар, кірпіш, темірбетон бұйымдары мен конструкциялары, инертті материалдар шығарады. Қалада сондай-ақ жүн, мақта және пілләны бастапқы өңдеу зауыты бар. Қалада мейрамханалар, шайханалар, диірмендер, моншалар және екі базар сияқты шағын және орта бизнестер де өркендеп келеді. Левакант — Тәжікстандағы жалғыз химиялық тыңайтқыш өндірушісі - «Тәжік Азот» бірлескен кәсіпорны орналасқан жер. Дереккөздер
Нұрек

Нұрек — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала. Нұрек қаласының халқы 31 400 адамды құрайды. Географиялық сипаттама Тәжікстан астанасы Душанбеден Нұрекке дейін 70 шақырым. Нұрек теңіз деңгейінен 885 метр биіктікте таулармен қоршалған шатқалда орналасқан. Нұректен автокөлікпен Бохтар және Куляб қалаларына жетуге болады Нұректің жұмсақ климаты (қыс пен жазғы температура арасындағы күрт ауытқуының болмауы) су бетінің ауданы 98 шаршы шақырымды құрайтын су қоймасымен байланысты. Тарихы Нұрек құрылысы 1960 жылы Вахш өзеніндегі Нүрек су электр стансасының (ГЭС) құрылысы басталған кезде шағын ауылдың орнында басталды. Қуаты 3000 мегаватт болатын электр станциясы 1972 жылы пайдалануға берілді. Нүрек ГЭС-і әлемдегі ең қуатты отыз су электр станциясының бірі болып табылады, ал оның биіктігі 305 метрлік бөгеті Гиннестің рекордтар кітабына әлемдегі ең биік бөгет ретінде енгізілген. 1961 жылы 12 шілдеде Нұрек республикалық бағыныстағы қала мәртебесін алды. 1988 жылы 8 қыркүйекте Нұрек Хатлон облысының құрамына енді. Экономикасы және инфрақұрылымы Нұрек су электр стансасы 1972 жылы пайдалануға берілген, сонымен қатар инертті және металл емес материалдарды, сондай-ақ темір-бетон бұйымдарын шығаратын зауыттар бар. Тұрғындар жүзім мен цитрус жемістерін, картоп пен басқа да көкөністерді, мақта мен дәнді дақылдарды өсіреді, мал өсіреді. Қала нан-тоқаш өнімдерімен өзін-өзі толық қамтамасыз етеді. Қалада сондай-ақ жақын маңдағы оптикалық спутниктік бақылау қондырғысы — «Окно» кешенінің қызметкерлері жұмыс істейтін әскери округ бар. Нұректе қалалық аурухана, емхана, 3 ауылдық денсаулық сақтау орталығы, 13 алғашқы медициналық көмек пункті, санитарлық-эпидемиологиялық станция, балалар аурулары орталығы, салауатты өмір салтын дамыту орталығы, туберкулезге қарсы күрес орталығы бар. Дереккөздер
Келімбет кесенесі

Келімбет кесенесі – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Орналасқан жері Қазалы ауданы, Қожабақы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6,5 км жерде орналасқан. Сипаты Ескерткішті атақты халық суретшісі Қазақбай Жүсіпов салған. Кесене күйдірілген тікбұрышты кірпіштерден (5,5х13,5х25 см, 10 қатар+10 жым=0,70 м) тұрғызылған, өлшемдер – 8,85х11,46 м, биіктігі – 6,80 м. Кесене екі камералы, біріншісі – кіреберіс камерасы, екіншісі – жерлеу камерасы. Екі камерада бұрыштары айшықты жауырыншалармен тікбұрышты сыртқы қабатқа енгізілген. Жоспарында созыңқы тікбұрыш іспетті болып келген кіреберіс бөлік негізгі аумаққа оңтүстік жақтан жалғасқан. Бүйірлік қабырғада орналасқан аркалы кіреберіс ойығы оңтүстік-шығысқа қаратылған, қарама-қарсы бетте тар терезе ойығы бар. Жерлеу камерасына кіретін ойық оңтүстік-батыс қабырғаның ортасында орналасқан. Камераның шаршы пішінді негізінен күмбез шеңберіне өту қаландылардан шығарылған бұрыштық парустар арқылы іске асырылған. Бөлме сыланып, әктелген. Күмбез, есік жақтауы және бөлмеге кіреберіс негізі табалдырықтан төмен қаланған. Ескерткіш қатты қираған – қабір бөлмесінің ернеуі, кіреберіс бөлік, қабырғаларының беті және бұрыштық жауырыншалар, сондай-ақ күмбездің төменгі бөлігі толықтай зардап шеккен. Кесене – халық сәулет өнеріндегі жарқын туындылардың бірі, ол Сырдария құйылысындағы аудандардың барлығына тән нақыштағы кесене. Дереккөздер
Алессандрия

Алессандрия (, ) — Италияның Пьемонт аймағындағы қала, осы аттас провинцияның орталығы. Қала Танаро өзенінің бойында, Туриннен шамамен 90 км оңтүстік-шығыста орналасқан. Аумағы — 143,2 км². 2001 жылғы мәлімет бойынша халқы — 82 201 адам (оның ішінде 38 663 ер адам және 43 538 әйел). Қалада 36 477 отбасы бар. Алессандрия — Турин, Генуя, Пьяченца, Новара және Кавалермаджиоре бағыттарына өтетін маңызды теміржол торабы. Қаланың қамқоршысы — Әулие Баудолин . Қалалық мереке — 10 қараша. Тарих Алессандрия 1168 жылы бұрынғы елді мекеннің орнында құрылған. Қала Папа Александр III құрметіне аталған және Ломбард лигасының Фридрих I Барбароссаның императорлық билік амбицияларына қарсы қорғаныс бекінісі ретінде салынған. Қала Монферрат маркізінің иелігінде болған аумақта бой көтерген. 1174—1175 жылдары қала император әскерлерінің қоршауына төтеп берді. 1198 жылы Алессандрия еркін коммуна деп жарияланды және содан бастап аймақтық қақтығыстарға жиі тартылды. 1348 жылы қала Висконти әулетінің билігіне өтті, кейін Сфорца әулетіне қарады. 1707 жылы Савой үйіне беріліп, Пьемонт құрамына енді. 1800 жылы Маренго шайқасында Наполеон Бонапарттың жеңісінен кейін қала Францияға өтті және Маренго департаментінің орталығына айналды. 1814 жылдан бастап Алессандрия қайтадан Савой иелігіне қосылып, Сардиния патшалығының құрамына енді. 1899 жылы Алессандрия Италия тарихындағы алғашқы социалист басқаратын провинция болды — оны 25 шілдеде сағатшы Паоло Сакко басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала стратегиялық маңызға ие болды және бірнеше рет әуе шабуылына ұшырады. 1944 жылдың 30 сәуірінде бомбалау кезінде 238 адам қаза тапты, ал 1945 жылдың 5 сәуірінде — 160 адам, оның ішінде 60 бала. 1994 жылдың 6 қарашасында Танаро өзенінің тасуы салдарынан қала су астында қалып, айтарлықтай зақымданды. Білім Қалада Шығыс Пьемонт университеті мен Алессандрия консерваториясы орналасқан. Көрнекті орындар * Маренго шайқасы музейі * Дворец Гилини — Пьемонт барокко үлгісіндегі тарихи сарай. Танымал тұлғалар * Бенцо Алессандриялық (шамамен 1330 ж. қайтыс болған) — ортағасырлық шежіреші және гуманист. * Джузеппе Вермильо (1585—1635) — итальян суретшісі, Караваджо мектебінің өкілі. * Урбано Раттацци (1808—1873) — итальян саясаткері, Рисорджименто дәуірінің қайраткері. * Франческо Фаа-ди-Бруно (1825—1888) — дін қызметкері, математик, католик шіркеуінің бақытты әулиесі. * Сибилла Алерамо (1876—1960) — жазушы және феминизм өкілі. * Джованни Феррари (1907—1982) — итальян футболшысы, сегіз дүркін Италия чемпионы. * Вальтер Аудизио (1909—1973) — коммунист және антифашист қозғалысының мүшесі. * Умберто Эко (1932—2016) — философ, семиотика зерттеушісі, жазушы. * Джанни Ривера (1943 ж. т.) — футболшы және саясаткер. * Марта Гастини (1989 ж. т.) — итальян киноактрисасы.
Джайме Эвальди Книис

Джайме Эвальди Книис — бразилиялық футзал шебері, 2023 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының қақпашысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Джайме Эвальди Книис — футзалдағы алғашқы қадамдарын Жарагуа қаласындағы футзал мектебінде бастаған. Ол кәсіби мансабында «Жарагуа Футзал», «Сан-Жозе-Пиньяис», «Палмас Футзал» және «Дойс Визиньос» сияқты клубтарда ойнаған. «Семей» МФК 2023 жылы ол Қазақстанның «Семей» клубына ауысты. Алғашқы ойындарынан-ақ негізгі қақпашы атанып, команданың қорғаныс жүйесінде шешуші ойыншыға айналды. 2023/24 маусымында клубтың тарихи чемпиондық атауына үлкен үлес қосты, шешуші сәттерде команданы бірнеше мәрте құтқарып қалды. Жетістіктері Жеке статистикасы Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Арнольд Кнауб

Арнольд Кнауб (16 қаңтар 1995 жыл, Қазақстан) — қазақстандық кәсіби футзалшы, «Қайрат» футзал клубының және Қазақстан ұлттық құрамасының ойыншысы. Позициясы — алаң ойыншысы. Мансабы «Тұлпар» (2012–2016) Арнольд Кнауб кәсіби мансабын Қарағандының «Тұлпар» клубында бастады. Команда сапында ол қорғаныстың сенімді ойыншысы ретінде көзге түсіп, футзал мамандарының назарын аударды. Осы кезеңде оның ойыны ұлттық құраманың скауттары тарапынан жоғары бағаланды. «Жетісу» (2016–2020) 2016 жылы Талдықорғанның «Жетісу» клубына ауысып, бірнеше маусым қатарынан негізгі құрамда ойнады. Команданың тұрақты қорғаушысы ретінде Кнауб өзін әмбебап, тактикалық сауатты ойыншы ретінде көрсетті. «Актөбе» және «Динамо-Самара» (2021–2022) 2021 жылы «Актөбе» сапына қосылды. Сол маусымда Ресейдің «Динамо-Самара» клубында да ойнап, халықаралық тәжірибе жинақтады. Бұл кезең оның кәсіби дамуына айтарлықтай әсер етті. «Каспий» (2022–2023) 2022 жылы Кнауб Маңғыстаудың «Каспий» клубына ауысып, бір маусым ойнады. Командада ол көшбасшы рөлін атқарып, турнир кестесінде жақсы нәтижеге қол жеткізуге көмектесті. «Жетісу» (2023–2024) Бұрынғы клубына қайта оралған Кнауб 2024 жылдың қаңтарына дейін «Жетісу» құрамында өнер көрсетті. «Қайрат» (2024–қазір) 2024 жылдың басында алматылық «Қайрат» клубына ауысып, Қазақстан чемпионатының жеңімпазы атанды. Бұл Кнаубтың карьерасындағы алғашқы ұлттық чемпиондық титулы болды. Оның тұрақты ойыны мен көшбасшылық қасиеттері команда жетістігінің маңызды бөлігіне айналды. Ұлттық құрамадағы мансабы Арнольд Кнауб 2016 жылдан бері Қазақстан құрамасы сапында ойнап келеді. UEFA Futsal Euro 2016 турнирінде қола жүлдегер атанды. 2024 жылғы әлем чемпионатының ширек финалына жеткен құраманың мүшесі. Ұлттық құрамадағы 50-ші матчында 12-ші голын соғып, мерейтойлық жетістікке жетті. Кнауб — физикалық тұрғыдан мықты, допты дәл тоқтатып, қарсыластың шабуылын үзуге шебер ойыншы. Биіктігі мен позициялық ойыны арқасында қорғаныста тұрақтылық орнатады, ал көшбасшылық мінезі оны команда капитандарының бірі ретінде ерекшелейді. Жетістіктері Қазақстан чемпионаты – жеңімпаз (2024, «Қайрат») UEFA Futsal Euro – қола жүлде (2016, Қазақстан) Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
​Ақжол Дәрібай

Ақжол Дәрібай — қазақстандық футзал шебері, 2023 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Ақжол Дәрібай футзалдағы кәсіби мансабын Қарағандының «Тұлпар» клубында бастады. 2015 және 2017 жылдары Қазақстан кубогына қатысып, сәйкесінше 5 және 7 матч өткізді. 2017–2021: «Жетісу» клубы (Талдықорған) Кейін Ақжол өзінің мансабын Талдықорғанның «Жетісу» клубында жалғастырып, қосымша тәжірибе жинап, шеберлігін арттырды. 2021–2023: «Астана» клубы (Астана) 2021 жылы ол елордалық «Астана» клубына қосылып, мансабын әрі қарай дамытты. 2023–қазіргі уақытқа дейін: «Семей» клубы (Семей) 2023 жылдан бастап Дәрібай «Семей» футзал клубының ойыншысы болып табылады және шабуылшы позициясында ойынын жалғастыруда. Ақжол Дәрібай Қазақстан ұлттық футзал құрамасында дебютін 2022 жылы Словения құрамасына қарсы матчта өткізді. Кейіннен ол құраманың маңызды ойыншысына айналып, түрлі халықаралық турнирлерге қатысты. 2024 жылы Дәрібай Өзбекстанда өткен футзалдан әлем чемпионатында Қазақстан құрамасының қатарында болып, 5 матчқа қатысты, оның екеуінде негізгі құрамда алаңға шығып, 1 гол соқты. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Гарнизон штабы

Гарнизон штабы — Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Сипаттамасы Ғимарат XIX ғасырдың аяғында тұрғызылған және Түркістан гарнизоны кешенінен сақталған екінші құрылыс болып табылады. Нысан Әйтеке би мен Байбұрт көшелерінің қиылысында орналасқан. Штаб ғимараты кірпіштен салынған, іргетасы тастан қаланған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Құрылыстың сәулеттік шешімі «кірпіштік стиль» үлгісінде орындалған. Жобасы — бір қабатты, тікбұрышты пішінде. Негізгі есігі Әйтеке би көшесіне қараған. Қабырғалары сыланбаған кірпіштен өрілген, есік пен терезе жақтаулары сәндік өрнекті кірпішпен көмкерілген. Фасад бөлігінің тектоникасы — терезе асты филенкалар, карниз және декоративті қаланған кірпіш элементтерінен тұрады. Терезе үсті де осындай әдіспен безендірілген. Көше жақ беті жартылай шығыңқы тікбұрышты колоннадамен толықтырылған. Ішкі құрылымы Ғимараттың ішкі бөлмелері дәліздік жүйемен орналасқан, бөлмелер көше және аула жақтарға бағытталған. Ішкі безендіруінде мәнерлі сәулеттік бөлшектер қолданылған. 1970 жылдары ғимаратқа қосымша бөлім салынған. Осы кезде оның ұзындығы бастапқы 30 метрден 52,5 метрге дейін ұзарған, ені 12,7 метрден 15,3 метрге дейін кеңейген. Бөлмелер саны 7-ден 15-ке дейін көбейіп, ұзындығы 22 метрлік үлкен зал қосылған. Бұл кезеңде ғимаратта Мемлекеттік банк мекемесі орналасқан. Тарихы Алғашқы ғимарат 1875–1885 жылдары Түркістан қаласында орналасқан атқыштар батальонының әскери штабы ретінде салынған. XIX ғасырдың ортасында Түркістанға келген Н. А. Веревкин отрядында 5 рота жаяу әскер, 2 казак жүздігі, 100 қазақ еріктісі, 44 офицер және 1593 төменгі шенді қызметкер (барлығы шамамен 2440 адам) болған. 1864 жылдың күзінде қалада шамамен 500-дей әскер орналасқан. Қала цитаделінде солдаттарға арналған екі үлкен казарма және кіші офицерлерге арналған бір казарма тұрғызылған. Гарнизон штабы осы казармалардың бірімен қатар орналасқан. Гарнизон штабына қарама-қарсы орналасқан әскери Лазарет (емхана) кеңес дәуірінде «роддомға» айналдырылды, ал С.Ерубаев музейіне қарама-қарсы орналасқан әскери гауптвахта кеңес дәуірінде НКВД түрмесіне айналды. Қазіргі қалалық спорт мектебінің әкімшілігі отырған жай орыстар 1880-ші жылдары салған Әскери Николай шіркеуі болып табылады. Кейінгі кезең Мемлекеттік банктен кейін, 1990 жылдары ғимаратта Қазынашылық банк орналасқан. 2019–2024 жылдары бұл жерде «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің әкімшілігі мен ғылыми кітапханасы орналасып келді. Қазіргі уақытта ғимарат реставрация жасалуын күтіп тұр. Болашақта мұнда Этнография музейін орналастыру жоспарланған. Мәртебесі 1994 жылы ескерткіш «Қазақстанның тарихи-мәдени ескерткіштер шежіресінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жинағына» №594.1 нөмірімен енгізіліп, мемлекет қорғауына алынған. Дереккөздер
Нұрсұлтан Пиялы

Нұрсұлтан Пиялы — Қазақстандық футзал шебері, 2025 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы «Жетісу» (Талдықорған) «Қайратқа» ауысқанға дейін (2019 жылдың жазы) өнер көрсетті. Қазақстан чемпионатында шамамен 32 матч өткізіп, 16-ға жуық гол соқты. Соңғы маусымында 24 ойында 11 гол соғып, клубтың чемпионаттағы қола жүлде алуына көмектесті. «Қайрат» (Алматы) 2019 жылдың жазында «Қайрат» сапына ауысты. 2021/22 маусымы басталғанға дейін клуб үшін шамамен 50 матч ойнап, 14 гол соқты. Жоғары техникасымен, пластикасымен, дриблинг шеберлігімен және спорттық батылдығымен ерекшеленіп, команданың құнды универсалдарының бірі болды. «Бәйтерек» 2021 жылдың қыркүйегінде Оралдың «Бәйтерек» клубымен келісімшартқа қол қойды. Алайда 2022 жылдың қаңтарында екіжақты келісім бойынша клубпен келісімін тоқтатты. «Ордабасы» (Шымкент) 2024 жылдың қазан айында Шымкенттің футзал клубы «Ордабасыға» ауысты. «Ордабасы» сапында маусым ішінде 32 матч өткізіп, 13 гол соғып, команданың жетекші ойыншыларының біріне айналды. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Азамат Төлеш

Азамат Төлеш — қазақстандық футзал шебері, 2025 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Ринат Төреғазин

Ринат Төреғазин — қазақстандық футзал шебері, 2023 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Ринат өз кәсіби мансабын туған клубы «Ақтөбеде» бастады, онда бірнеше маусым бойы өнер көрсетті. 2021 жылы ол клубпен өзара келісім бойынша қоштасты. МФК «Аят» (2019/20 және 2022/23 маусымдары): «Ақтөбеден» кеткеннен кейін Төреғазин Рудный қаласының «Аят» клубына қосылды. 2019/20 маусымында ол Қазақстан чемпионатында 18 ойынға қатысып, 9 гол соқты. 2022/23 маусымында ол «Аятқа» қайта оралып, мансабын осы клубта жалғастырды. ФК «Семей»: 2023 жылдан бастап Төреғазин «Семей» клубының ойыншысы атанып, мұнда өз мансабын әрі қарай дамытып келеді. 2024 жылы ол маусымның үздік ойыншысына берілетін «Алтын доп» жүлдесін жеңіп алды. Бұл марапат чемпионаттағы барлық футзалшылардың арасында дауыс беруімен анықталады. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Родригиньо Барбоза

Родригиньо Барбоза — бразилиялық және армениялық футзал шебері, 2024 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Родриго Барбоза ду Прадо кәсіби мансабын «Каскавел Футзал» клубында бастады. 2017–2018: «Пато Футзал» клубында ойнап, сенімді әрі нәтижелі ойыншы ретінде көзге түсті. 2018/19: Ресейдің «Норильский Никель» клубында өнер көрсетіп, еуропалық футзалда құнды тәжірибе жинады. 2021–2022: Португалияның «Кинта душ Ломбуш» клубының намысын қорғап, халықаралық аренада шеберлігін шыңдады. 2024 жылдан бастап: «Семей» футбол клубына қосылып, команданың негізгі ойыншыларының біріне айналды және оның жетістіктеріне зор үлес қосты. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Марсело Аугусто дос Сантосе

Марсело Аугусто дос Сантосе — бразилиялық футзал шебері, 2025 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы «Кампу-Моран» (2018/19) Марсело кәсіби мансабын Бразилияның «Кампу-Моран» клубында бастап, ересектер футзалындағы алғашқы қадамдарын жасады. «Коринтианс» (2019–2021) Бразилияның жетекші клубтарының бірінде екі маусым ойнады. 2019 жылы Бразилия кубогын, 2020 жылы Бразилия Суперкубогын жеңіп алды. «Нойя Портус Апостоли» (2021–2023) Испанияға ауысқаннан кейін командадағы негізгі ойыншылардың біріне айналды. Клубқа Екінші лигада (Segunda División) жеңіске жетіп, Примераға шығуына көмектесті. Сондай-ақ екі мәрте Галисия Хунтасының кубогын (Copa Xunta) иеленді. «Пальма Футзал» (2023/24) Жарқын маусым өткізді. УЕФА футзал чемпиондар лигасының және Межқұрлықтық кубоктың жеңімпазы атанды. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Ержан Кәрменов

Ержан Кәрменов — қазақстандық футзал шебері, 2023 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Ержан Карменов кәсіби мансабын алматылық «Қайрат» клубында бастады, онда екі маусым ойнап, УЕФА футзал Чемпиондар лигасына қатысты. 2022/23 маусымында ол «Жетісу» сапында өнер көрсетіп, 35 матч өткізіп, 8 гол соқты. 2023 жылы Ержан «Семей» клубына ауысты. 2023/24 маусымында ол 47 матчқа қатысып, 14 гол соқты және Қазақстанның үш дүркін чемпионы атанды. Сол маусымда Ержан Карменов «Golden Boy» атағына ие болып, футзалдан Қазақстан чемпионатының ең үздік жас ойыншысы деп танылды. Жетістіктері Жеке статистикасы Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Кайо Торрес

Кайо Холанда Барбоса Торрес — бразилиялық футзал шебері, 2023 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Кайо Холанда Барбоса Торрес кәсіби мансабын Бразилияда бастап, Pato Futsalжәне Taubaté Futsal клубтарында ойнады. 2023 жылдан бастап: Ол Қазақстанның «Семей» клубына қосылып, команда қорғанысының негізгі ойыншысына айналды. Алматылық «Қайратқа» қарсы Қазақстан чемпионатының финалында хет-трик жасап, матчтың үздік ойыншысы атанды. 2025 жылдың сәуіріндеКайо Торрес ауыр жарақат алды — тізесінің алдыңғы айқаспалы және ішкі жанама байламдары үзіліп, маусымның қалған бөлігін өткізіп алады. Жетістіктері Жеке статистикасы Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Дедезиньо Патросиньо Алвеш

Дедезиньо Патросиньо Алвеш — бразилиялық футзал шебері, 2023 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Андерсон Патросиньо Алвеш «Дедезиньо» кәсіби мансабын Pato Futsalклубында бастап, болашағы зор шабуылшы ретінде көзге түсті. 2023 — Taubaté Futsal (Бразилия): Ол мансабын Taubaté Futsal клубында жалғастырып, негізгі ойыншылардың біріне айналды және шетелдік клубтардың назарын аудартты. 2023/24 маусымында Дедезиньо Қазақстанда дебют жасап, «Семей» клубының ойыншысы атанды. Алғашқы матчтардан-ақ команда көшбасшысына айналып, жоғары нәтижелілік пен көшбасшылық қасиеттерін көрсетті. Маусым қорытындысы бойынша Қазақстан чемпионатының ең үздік ойыншысы атанды. Сонымен қатар, Дедезиньо Қазақстан кубогының үздік сұрмергені, ал чемпионаттың үшінші үздік бомбардирі болды. Жетістіктері Жеке статистикасы Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Әбдірәсіл Абдуманапұлы

Әбдірәсіл Абдуманапұлы — қазақстандық футзал шебері, 2023 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Әбдірәсіл Абдуманапұлы кәсіби мансабын «Қайрат» клубында бастады, онда 2018/19 маусымында Қазақстан чемпионатында 2 матч, сондай-ақ Қазақстан кубогында 2 матч өткізді. «Аят» МФК (2019–2023): 2019 жылы ол Рудный қаласының «Аят» клубына ауысып, бірнеше маусым өткізді. 2021/22 маусымында ол Қазақстанның футзал чемпионатындағы ең үздік жас ойыншы атанып, «Golden Boy 2022» жүлдесіне ие болды. «Семей» ФК (2023 жылдан бастап): 2023 жылы Әбдірәсіл Абдуманапұлы «Семей» клубына қосылды. 2024/25 маусымында ол осы командада ойынын жалғастыруда. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Педро Энрике да Силва Абреу

Педро Энрике да Силва Абреу — бразилиялық футзал шебері, 2025 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Педриньо өз мансабын Бразилияның «Марешал Футзал» клубында бастады. Ол бұл командамен 2022 жылы Парана штатының чемпионатын — Série Ouro турнирін жеңіп алды. Сол кезде-ақ жас ойыншы қорғаныста жоғары деңгейін көрсетіп, алаңда сенімді ойнай білді. 2023 жылы «Прайа Клубе» сапына ауысып, қарқынды дамыды. Дәл осы жерде Педриньо футзалдан Бразилия кубогының (Taça Brasil de Futsal) финалында нағыз қаһарман атанып, «Магнус» қақпасына шешуші гол соғып, клуб тарихындағы алғашқы ұлттық титулды алып берді. Сонымен қатар жастар командасында да өнер көрсетіп, көшбасшылардың бірі болды. 2024 жылы «Атлантико Эрешин» құрамына қосылды. Жаңа ұжымға тез бейімделіп, негізгі қорғаушылардың біріне айналды. 2025 жылғы Ұлттық футзал лигасы (LNF) аясында Педриньо команданың үздік ойыншыларының бірі болды және чемпионаттың алғашқы жартысын клубтың ең үздік сұрмергені ретінде аяқтап, 11 гол соқты. Жетістіктері * Парана штатының чемпионы (Série Ouro): 2022 * Бразилия кубогының иегері (Taça Brasil): 2023 Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Бруно Гомес

Бруно Гомес (порт. Bruno Gomes, 24 мамыр 1996 жыл) — грузиялық футзалшы, шабуылшы. Қазіргі уақытта Қазақстанның «Семей» футзал клубында аренда негізінде және Грузия ұлттық құрамасында өнер көрсетеді. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Бруно Гомес мансабын Бразилияда бастап, кейін Кипрдің AEK Larnaca және APOEL Nicosia клубтарында ойнады. Сондай-ақ Испанияның Peñíscola FS және Noia Portus Apostoli командалары сапында өнер көрсетіп, 73 матчта 64 голымен ерекшеленді. 2023 жылдың жазында Palma Futsal клубына ауысып, қатарынан екі рет УЕФА футзал чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды. 2023/24 маусымында 16 гол, 2024/25 маусымында 23 гол соқты. 2025 жылдан бастап «Семей» футзал клубы сапында аренда негізінде ойнап жүр. AEK Larnaca және APOEL Nicosia (Кипр) — алғашқы еуропалық тәжірибесі, нәтижелі ойынымен көзге түсті. Peñíscola FS / Noia Portus Apostoli (Испания) — Испания чемпионатында 73 матчта 64 гол соғып, үздік легионерлердің бірі атанды. Palma Futsal (Испания) — қатарынан екі маусымда УЕФА футзал чемпиондар лигасын жеңіп алды. Семей МФК (2025) — аренда келісімі бойынша Қазақстанда ойнап жүр, команда көшбасшыларының бірі. Жетістіктері * УЕФА футзал чемпиондар лигасы — 2 дүркін жеңімпаз (2023, 2024) * Құрлықаралық кубок — 2024 * 2024/25 маусымында — 23 гол, клуб тарихындағы ең нәтижелі маусымдардың бірі Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Камиль Герейханов

Камиль Герейханов — ресейлік футзал шебері, 2024 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Бұрын Ресейдің «Тюмень» клубының және Ресей жастар құрамасының ойыншысы болған. Өмірбаяны Кәсіби мансабы ФК «Тюмень» (2019–2024): Герейханов кәсіби мансабын «Тюмень» клубында бастады. Ол 2018/19 маусымында Ресей чемпионы атанып, 2019 жылы УЕФА футзал чемпиондар лигасының «Төрттік финалына» қатысты. Алайда 2024/25 маусымында клубтан кетті. 2024 жылдың желтоқсанында Герейханов Қазақстанның «Семей» клубымен келісімшартқа отырды. Келген сәттен бастап команда көшбасшыларының біріне айналды. Камиль 39 матчта 33 гол соғып, клубтың екінші сұрмергені атанды. УЕФА чемпиондар лигасы: «Тюмень» сапында 2019/20 және 2021/22 маусымдарында өнер көрсетіп, әр маусымда 2 матчтан өткізді. Ресей құрамасы: Герейханов 2018 жылғы Жасөспірімдер Олимпиадасында Ресей құрамасы сапында өнер көрсетіп, күміс медаль иеленді. Жетістіктері * Жасөспірімдер Олимпиадасының күміс жүлдегері — 2018, Ресей құрамасы * Ресей чемпионы — 2019 («Тюмень») * ⚽ Қазақстан чемпионатының үздік сұрмергендерінің бірі — 2024/25 маусымы Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Габриэль Кандидо

Габриэль Кандидо — бразилиялық футзал шебері, 2024 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының ойыншысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Қазақстанға ауыспай тұрып, Кандидо Бразилияның «Жоинвиль» клубында бірнеше маусым ойнады, соның ішінде Ұлттық футзал лигасына (LNF) қатысты. «Семей» (Қазақстан) 2024 жылдың тамыз айында Кандидо Қазақстанның «Семей» клубына қосылды. Команда құрамында 2024/2025 жылғы маусымда УЕФА футзал чемпиондар лигасының матчтарына қатысты. Кандидо Бразилия футзал құрамасына шақыртылып, 2025 жылдың сәуір айында Аргентинаға қарсы жолдастық матчтарға қатысты және бір гол соқты. Сондай-ақ, Бразилияның 21 жасқа дейінгі құрамында CONMEBOL аясында өткен Оңтүстік Американың Эволюция лигасының жеңімпазы атанды. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Харрисон Муззи

Харрисон Муззи (Harrison Muzzi, 5 маусым 1974 жыл, Рио-де-Жанейро, Бразилия) — бразилиялық футзал шебері, 2025 жылдан бастап қазақстандық «Семей» футзал клубының бапкерлік штаб мүшесі. Өмірбаяны Харрисон Муззи 1974 жылдың 5 маусымында Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында дүниеге келген. Бразилия және Италия азаматтығына ие. Кәсіби мансабы 25 жылдан астам тәжірибесі бар тәжірибелі дене дайындығы маманы. ACBF Carlos Barbosa, Copagril, Napoli Futsal, Feldi Eboli, Black Pearl United, JEC/Krona Futsal, Sporting Sala Consilina, ElPozo Murcia клубтарында еңбек еткен. Сондай-ақ Бразилия, Жапония және Румыния құрамаларымен жұмыс істеген. 2025 жылдан бастап футзал клубы «Семейдің» бапкерлік штабында қызмет атқарады. Жетістіктері Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
Рүстем Абдразақ

Рустем Абдразақ (23 маусым 1997 жыл, Үшарал, Қазақстан) — бұрынғы қазақстандық футболшы, қорғаушы. Қазіргі таңда «Семей» футзал клубының аудармашысы. Өмірбаяны Кәсіби мансабы Талдықорғанның №1 СДЮШОР және Бразилияның «Оле Бразил» академиясының тәрбиеленушісі. Қазақстанның «Байтерек», Алматының ЦСКА, «Жетісу-Б» клубтарында және Германияның SV Neuhofкомандасында ойнаған. Қазақстанның U-17 және U-19 жасөспірімдер құрамаларында өнер көрсеткен. Жетістіктері Бразилиядағы «Оле Бразил» академиясының тәрбиеленушісі. Тағы қараңыз * Футзал * Футзалдан Қазақстан чемпионаты * Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы * Қайрат * Аят * Семей Дереккөздер
(9969) Брайль

(9969) Брайль — Марс орбитасын қиып өтетін астероид. Оны 1992 жылы 27 мамырда Элеанор Хелин мен Кеннет Лоуренс Паломар обсерваториясында ашты. Соқыр адамдар үшін арнайы шрифтті ойлап тапқан адамның құрметіне орай аталды. Зерттелуі Бұл астероидты Deep Space 1 миссиясы зерттеген болатын. 1999 жылдың 29 шілдесінде аппарат одан 26 шақырым қашықтықта өтті. Алайда бағыттау құрылғысының дұрыс істемеуіне байланысты ең жақыннан суреттер алынбады. Тек 14 мың шақырымға алыстаған кезде ғана астероидты түсіруге мүмкіндік қайта туды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (9901—10 000)
Қазан аспаны

«Қазан аспаны» — Джо Джонстон түсірген 1999 жылғы биографиялық драма. НАСА инженері болған Хомер Хикэмнің алғашқы кітабы негізінде түсірілді. 1998 жылы жазылған бұл мемуарлардың аты — Rocket Boys, ал фильмнің атауы осы сөздерге анаграмма болып келеді. Фильмде Спутник-1 атты алғашқы Жер серігінің ғарышқа ұшырылуына байланысты шахтёр баласының өз достарымен бірге ракеталарды құрастыруға қызығып, ақыры Американың ғарыштық агенттігіне жұмысқа түскені туралы баяндалады. Актёрлер * Джейк Джилленхол — Хомер Хикэм * Крис Купер — Джон Хикэм * Лора Дерн — мұғалім Фрида Райли * Крис Оуэн — Квентин Уилсон * Уильям Ли Скотт — Рой Ли Куки * Чед Линдберг — Шерман О’Делл * Натали Кэнердэйл — Элси Хикэм * Рэнди Стриплинг — Леон Болден * Крис Эллис — мектеп директоры Тёрнер * Илья Баскин — Айк Буковски * О. Уинстон Линк — инженер-теміржолшы Дереккөздер
Краснодар

{{Елді мекен-Ресей Қазан төңкерісінен кейін Ресейдегі азамат соғысы кезінде қала Ақтар қозғалысының орталықтарының бірі болды. 1920 жылы қаланың атауы Краснодар болып өзгертілді. Жаңа атау «красный» (қызыл; кеңестік мағынада) және «дар» (сый) деген сөздерден құралған. Кеңес дәуірінде қала ірі өнеркәсіптік және мәдени орталыққа айналды. Сонымен қатар, оның қолайлы географиялық орналасуы мен бай ресурстарының арқасында туризм саласында үлкен әлеуеті бар. Сондай-ақ, ол қомақты инвестиция тартады және маңызды көлік-логистикалық торап болып саналады. Қала суреттері Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Бірінші қоғамдық кітапхана ғимараты

Бірінші қоғамдық кітапхананың ғимараты — Семей қаласындағы сәулет өнерінің ескерткіші. 1982 жылдан бастап Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген. Ғимарат тарихы Бұл екіқабатты ғимарат 1903 жылы салынды. Қазан төңкерісіне дейін онда орыс көпесі Ложкиннің дүкені болған. 1930 жылдан бастап, 1992 жылдың күзіне дейін бұл ғимаратта Н.В. Гоголь атындағы облыстық әмбебап кітапханасы орналасты. Тәуелсіздік жылдарында ол алдымен коммерциялық банкке беріліп, соңынан Татар өнер мектебіне айналды. Дереккөздер
Рогун

Рогун — Тәжікстандағы қала. Қала бұрынғы Рогун ауданының орталығы болған және республикалық бағыныстағы аудандардың құрамына кіреді. Рогун қаласының халқы 14 900 адамды құрайды. Географиялық сипаттама Ол Вахш өзені аңғарының бірнеше террасаларында, Обигармнан оңтүстікке қарай он шақырым және Душанбеден жүз шақырым жерде орналасқан. Тарихы Рогун — жас қала. Ол 1955 жылы Вахш өзеніндегі бірнеше су электр станциялары – Вахш каскадының құрылысымен бірге құрылған. Құрылысы 1970 жылдары басталған Рогун су электр станциясы (СЭС) қалаға тікелей іргелес орналасқан. Нысанның құрылысы аймақтың жоғары сейсмикалық белсенділігіне, жиі болатын селге және көшкінге байланысты айтарлықтай қиындықтарға толы. Сонымен қатар, құрылыс мәселелері аймақтағы тау жыныстарының түзілуінен туындайды. Электр станциясының құрылысы 2010 жылдан бері тоқтатылды. Егер сәтті аяқталса, Рогун су электр станциясы әлемдегі ең биік – 335 метр болады. Алайда қала өмір сүруді жалғастыруда. Рогун - энергетиктер қаласы, сондықтан халықтың бір бөлігі каскадтағы басқа су электр станцияларына қызмет көрсетумен айналысады. Қаланың құрылысы бірнеше көп қабатты ғимараттардан тұрады. Экономикасы және инфрақұрылымы Рогун — негізінен өнеркәсіптік қала, бүгінде мұнда 17-ден астам өнеркәсіптік кәсіпорын бар. Өнеркәсіптік кәсіпорындар - негізінен Рогун су электр станциясын салу үшін жұмыс істейтін шағын және орта кәсіпорындар. Қалада Рогунның құрылғанына отыз жыл толуына орай ашылған өлкетану мұражайы бар. Дереккөздер
OpenAI o1

OpenAI o1 — генеративті алдын ала оқытылған трансформерлік модель (GPT). o1 алдын ала нұсқасы 2024 жылғы 12 қыркүйекте OpenAI тарапынан шығарылды. Модель жауап берер алдында «ой жүгіртуге» уақыт жұмсайды, бұл оны GPT-4o-мен салыстырғанда күрделі пайымдау, ғылыми және бағдарламалық тапсырмаларда қабілетті ете түседі. Толық нұсқасы 2024 жылғы 5 желтоқсанда ChatGPT пайдаланушыларына қолжетімді болды. Тарихы Алғышарттар Бейресми ақпаратқа сәйкес, o1 бұған дейін OpenAI ішінде алдымен «Q*», кейін «Strawberry» атауларымен белгілі болған. 2024 жылғы шілдеде Reuters OpenAI «Strawberry» деп аталатын генеративті алдын ала оқытылған трансформерлік модельді әзірлеп жатқанын хабарлады; кейін ол o1 атауын алды. Шығарылымы «o1-preview» және «o1-mini» үлгілері 2024 жылғы 12 қыркүйекте ChatGPT Plus және Team пайдаланушыларына қолжетімді болды. 2024 жылғы 5 желтоқсанда o1 үлгісінің толық нұсқасы шығарылды. Мүмкіндіктері OpenAI мәліметінше, o1 үлгісі жаңа оңтайландыру алгоритмі, арнайы іріктелген деректер жиынтығы және оқытуды күшейту әдісін біріктірген оқу процесі арқылы дайындалған. 2025 жылғы қаңтардан бастап o1 толық үлгісінің API-қолданылуы әзірлеушілер үшін шектеледі және 5-деңгей бағасымен тарификацияланады. OpenAI o1 үлгісі GPT-4o моделін алмастырмайтынын, керісінше оны толықтыратынын мәлімдеді. o1 қосымша «ойлану» уақытына (пайымдау тізбегін генерациялауға) ие, бұл оны күрделі тапсырмаларды, әсіресе ғылым мен математика саласындағы есептерді орындауда неғұрлым тиімді етеді. Дереккөздер