kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Эстетикалық талғам

Эстетикалық талғам - әртүрлі эстетикалық қасиеттерді көңіл күй сезімімен бағалау, ең алдымен сұлулықты, әсемдікті ұсқынсыздықтан ажырата білу жөнінде қоғамдық практика қалтырап тастаған адам қабілеті. Өнер шығармалары бағаланатын жағдайда эстетикалық талғам деп көркемдік талғамды атайды. Эстетикалық талғам шын мәніндегі сұлулықтан ләззат алу қабілетін, еңбекте, тұрмыста, мінез-құлықта, өнерде әсемдікті қабылдап, жасау қажеттігін білдіреді. Керісінше, нашар, эстетикалық талғам адамның шындыққа эстетикалық көзқарасын бұрмалайды, оны нағыз сұлулыққа нем құрайлы етеді, ал кейде адамның сұрықсыз нәрселерден ләззат алуына апарып соғады. Эстетикалық талғамның дамуы оның өмірі мен өнердің эстетикалық игіліктерді қаншалықты терең және жан-жақты танып-білуімен сипатталады. Дамыған эстетикалық талғам қалыптастыру эстетикалық тәрбиенің аса маңызды міндеттерінің бірі. Дереккөздер
Юшкевич Павел Соломонович

Юшкевич Павел Соломонович (1873-1945) - публицист, философ, әдебиет аудармашысы. "Материализм және сыншыл реализм" (1908) деген кітабында марксизм философиясын махистік және субъективтік идеалист ретінде сынады. Эмпириосимволизмді уағыздады. "Дүниетаным және дүниетанымдар" (1912) деген еңбегінде идеализм аңыздарын филос. шығармашылыұтың өзіне тән сипатымен ақтауға тырысты. Юшкевич бойынша, философия ғылым емес, қайта жартылай көркем эмоционалдық - интеллектуалдық аңғарымның нәтижесі, "ұжымдық ойлау мен сезінудің формасы". Бұл жөнінен ол Джемске, Дильтейге, Ницшеге жақын. Дереккөздер
Этикалық релятивизм

Этикалық релятивизм - моральды түсіндірудің методол. принципі, оның негізіне адамгершілік ұғымдар мен түсініктердің тек салыстырмалы, шартты сипатта болып отырғаны туралы пікір алынған. Этикалық релятивизм ғылыми этика жасау мүмкіндігін теріске шығаруға апарыд. Оны жақтаугшылар адамгершіліктің әлеум. жағдайларға тәуелді екенін көріп отырған жоқ, сондықтан да она айқындайтын объективті тарихи заңдарын мәнін түсіне алмайды. Этикалық релятивизм скептиктердің (Пиррон және т.б.) ілімінде, содан кейін Мендевильдің (Адамгершілік сезім теориясы) ізбасарларында айқын көрінді. Ол философиядағы кейбір осы заманғы бағыттарға: неопозитивизмге, экзистенциализмге және прагматизмге тән. Мысалы, Айер мен Карнап моральдық бағаның дұрыс немесе бұрыс екені туралы мәселе қоюдың өзін мүмкін емес деп санайды. Этикалық релятивизм биморальдықты ақтауға тіреледі. Дереккөздер
Детективті фильм

Детективті фильм — кинематография жанры, қылмыс және олардың тергеу көрсетілімдерін қамтиды. Кинематографияның пайда болған уақытында өмірге келген. Детектив фильмдердің негізгі кейіпкерлері құқық бұзушы және олардың құрбандары, тұтқындар, Детективтер, полиция қызметкерлері, адвокаттар. Детективные фильмы эксплуатируют желание зрителя заглянуть в преступный мир и одновременно избежать фатальных последствий, которые связаны с этим опытом в реальной жизни. Данная двойственность — страх столкнуться с настоящим преступлением и притягательность криминальной жизни — объясняет популярность жанра Детектив фильмдер көрермендердің қылмыстық әлеміне қарауға және сол уақытта осы нақты өмірде тәжірибеге байланысты қылмыстың ауыр салдарларын болдырмау деген ниетін пайдаланады. Бұл дуальділік - нақты қылмыс пен қылмыстық өмір тартымдылымынан тап қорқыныш - жанрдың танымалдығын түсіндіреді. Дереккөздер Қосымша * Детектив фильмдердің тізімі
Аустриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Аустрияның 9 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұлардың бәрі тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Аустрия аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 11 нысан үміткер ретінде тіркелген. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/at Аустриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-austria.html Аустриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]
Жанболат Фазылғалиұлы Амантөлеуов

Жанболат Фазылғалиұлы Амантөлеуов - театр артисті. Ол 1993 жылы 3-ші қыркүйекте Шығыс Қазақстан Облысындағы Абай ауданы Құндызды ауылында дүниеге келген.2011 жылы Шәкір Әбенов атындағы мектепті бітіріп, Семейдің Мұқан Төлебаев атындағы саз колледжінің «Бұқаралық қойылымдар режиссері, ұйымдастырушы, педагог» мамандығына оқуға түскен. 2014 жылы аталмыш оқу орынын тәмамдап, «Дариға-ай» жастар театрына актер болып қабылданған. Театр сахнасында «Пай-пай, жас жұбайлар-ай» «Маугли» «Бәйтерек» және тағы басқа спектакльдар мен қойылымдарда рөлдер сомдаған.
Назира Төлеубайқызы Аптеева

Назира Төлеубайқызы Аптеева - театр артисті. Ол 1997 жылы облыстық қыздар гимназиясын бітіріп, Мұқан Төлебаев атындағы Семей саз колледжінің «Сөз сөйлеу жанры» мамандығы бойынша профессорлар Д.Тұранқұлқызы, М.Омарбаевалардан дәріс алды. 2001 жылы МұқанТөлебаев атындағы саз колледжін «Театр өнері» бөлімін қызыл дипломмен бітіріп «Дариға-ай» жастар театрына актриса болып қабылданды. 2003 жылы Республикалық Оралхан Бөкей атындағы көркемсөз шеберлері байқауының лауреаты атанды. 2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Ең үздік әйел ролі» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды. Назира Төлеубайқызы Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі болып келеді. Сахнада ойнаған негізгі рольдері: * Д.Исабеков «Әпке» - Назилә * М.Шаханов «Танакөз» - Зерегүлдің шешесі * М.Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Бану * Г.Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Эрита * Д.Исабеков «Есепшот, домино және түйетауық» - Қаршыға * Р.Куни «№99» - қонақүй қызметшісі * Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Бұғы ана * Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Леди Капулетти * Р.Киплинг «Маугли» - қасқыр * М.Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - коммунист
Сымбат Қажымұратқызы Ахметова

Сымбат Қажымұратқызы Ахметова - театр артисті. Ол 1979 жылы желтқсан айының 6 жұлдызында Семей облысы, Аягөз ауданы, Ақшәулі ауылында дүниеге келді. Ақшәулі орта мектебін бітіріп, 1998 жылы Мұқан Төлебаев атындағы саз кооледжінің «Театр өнері» бөліміне профессор Д.Тұранқұлқызының класына қабылданды. Актер шеберлігі, сахна тілінен профессор М.Омарбаева, режиссер А.Айтибаев, аға оқытушы М.Алепаровлардан дәріс алып, актерлік өнерімен әншілік өнерін ұштастыра білді. 2001 жылы Мұқан Төлебаев атындағы саз колледжді үздік бітіріп, «Дариға-ай» жастар театрына актриса болып қабылданды. 2004 жылы Республикалық Оралхан Бөкей атындағы көркемсөз шеберлері конкурсының лауреаты атанды. Актерлық шеберлігі жоғары, дауысының диапазоны кең, лирикалық сопрано, сомдаған рольдері социалдық және лирикалық героинялар. Сымбат Ахметова Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі болып келеді. Сомдаған рольдері: * Д.Исабеков «Әпке» - Кәмиля, Гауһар образы * М.Шаханов «Танакөз» - Нұргүл апа образыі * Ж.Б.Мольер «Сараң» - Элиза образы * М.Хасенов «»Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Зәуреш образы * Г.Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Клементина образы * Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Бекей * Н.Оразалин «Аққұс туралы аңыз»- Меңсұлу образы * К.Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Санитарка * Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Джульеттаның анасы * Р.Киплинг «Маугли» - Ана бөрі * М.Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - мейірбике * Ә.Тауасаров «Махаббат аралы» - Айна Кәсіби шеберлігін жетілдіру мақсатында актер, режиссер, Қазақстанның халық әртісі Тұңғышбай Жаманқұлов, профессор Дариға Тұранқұлқызы, белгілі режиссер, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Жұманиязов, режиссер Жұлдызбек Жұманбай сынды өнер қайраткерлерінің шеберлік кластарының дәрістерін, тәжірибелік білімдерін тыңдады. 2010 жылы Театр күніне арналған, көркемдік кеңестің шешімі бойынша театр тағайындаған жылдық ең үздік актрисасы атанып «Акбар» сыйлығын жеңіп алды. 2013 жылы Бүкіләлемдік театр күніне арналған «Маска» сыйлығы «Ең үздік әйел адамның ролі» номинациясы бойынша дипломмен марапатталды. 2014 жылы Бүкіләлемдік театр күніне орай Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мақтау грамотасымен марапатталды. 2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Жыл актрисасы» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды.
Амангелді Талғатбекұлы Бахтинов

Амангелді Талғатбекұлы Бахтинов - артист. Ол 1980 жылғы 14 маусымда бұрынғы Семей облысы Көкпекті ауданы Биғаш ауылында дүниеге келген. 1998 жылдан бастап 2001 жылға дейін Мұқан Төлебаев атындағы Семей музыкалық колледжінің «Актер өнері» мамандығының «Драма актеры және көркемсөз шебері» біліктілігі бойынша оқыды. 2011 жылы Бибисары Бейшеналиева атындағы Қырғыз мемлекеттік өнер институтын «Драмалық театрдың режиссеры» мамандығының «Режиссура» біліктілігін бітірді. Өзінің еңбек жолын 1999 жылдан бастап «Дариға-ай» жастар театры» ЖШС театры актеры қызметінен бастады. Оралхан Бөкей атындағы республикалық көркем сөз шеберлері конкурсының лауреаты (2 жүлдегер), 2004 жылы Халықаралық «Шабыт» фестиваліне қатысып, дипломант атанды. 2008 жылғы ақпан айынан бастап «Семей қаласы «Дариға-ай» жастар театры» КМҚК директоры болып тағайындалды. Сахнада ойнаған негізгі рольдері: * Д. Исабеков «Әпке» - Тимур; * М. Шаханов «Танакөз» - Мұхтар; * М. Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Қасым; * Г. Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Клеон; * А. Айтибаев «Алаш және Қайым Мұхаметханов» - А. Байтұрсынов; * К. Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Коршунов; * М. Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - Каширин. Сыртқы сілтемелер
Рауан Бейсенұлы

Рауан Бейсенұлы - театр артисті. Ол 1996-1999 жылдары Мұқан Төлебаев атындағы саз колледждің «Театр өнері» бөлімін профессор Д.Тұранқұлованың класына қабылданды. Актер шеберлігі, сахна тілі пәндерінен профессор М.С. Омарбаева, А. Айтибаев, аға оқытушы М. Алепаровадан дәріс алды. 2001 жылдан бастап «Дариға-ай» жастар театрына қабылданды. Қазіргі кезде ол Қазақстан Театр қайраткерлері Одағының мүшесі. * Сахнада ойнаған негізгі рольдері: * Д. Исабеков «Есепшот, домино және түйетауық» - Ботбай; * М. Шаханов «Танакөз» - Мұрат; * Ж.Б. Мольер «Сараң» - Вальер, Ансельм; * М. Хасенов «Пай, пай, жас жұбайлар-ай» - Багратион; * Г. Горин «Ұмытыңдар Геростратты» - Тисоферн; К. Тоқаев «Солдат кетті соғысқа» - Власов; * Шыңғыс Айтматов «Ақ кеме» - Оразқұл; * Р. Куни «№99» - Ричард Уилли; * Уильям Шекспир «Ромео және Джульетта» - Капулетти; * Р. Киплинг «Алаулаған қызыл гүл» - Балу; * Р. Кунидің «№99» спекталіндегі - Ричард Уиллидің * М. Рахимжанов «Әміре – аяқталмаған ән» - театр директоры, Губком өкілі * Ә.Тауасаров «Махаббат аралы» - Орманшы. Сатиралық образдарды сәтті шығарғаны үшін Республикалық «Тазша бала» байқауында лауреат атанды. Д. Исабековтың «Есепшот, түйетауық, домино» спектакліндегі Ботбай образы ерекше сатиралық сарказммен, әжуа мысқылмен шебер жасалған. 2013 жылы Әміре Қашаубаевтың 125 жылдығы қарсаңында Астана қалалық Тілдерді дамыту басқармасының алғыс хатымен, Бүкіләлемдік театр күніне орай театр әкімшілігінің мақтау қағазымен марапатталды. 2014 жылы Халықаралық театр күні қарсаңында «Ең үздік ер адам ролі» номинациясы бойынша Облыстық мәдениет басқармасының дипломымен марапатталды. Кәсіби шеберлігін жетілдіру мақсатында актер, режиссер, Қазақстанның халық әртісі Тұңғышбай Жаманқұлов, профессор Дариға Тұранқұлқызы, белгілі режиссер, Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Жұманиязов, режиссер Жұлдызбек Жұманбай сынды өнер қайраткерлерінің шеберлік кластарының дәрістерін, тәжірибелік білімдерін тыңдады.
Кристоф Фуке

Кристоф Фуке (фр. Christophe Fouquet, 4 мамыр 1974, Нант, Луары жерлері) — француз бобслеисті, Франция құрама командасына 1996-шы жылдан 2006-шы жылға дейін ойнаған. Екі Қысқы Олимпиада ойындарының мүшесі, Еуропа чемпионы Франция үш дүркін чемпионы. Биографиясы Кристоф Фуке 4 мамыр күні 1974 жылы Нант қалашығында дүниеге келген, бала кезінен спортқа қызыққан, жеңіл атлетикамен айналысқан. Жақсы нәтижелер арқасында , ұлттық командаға жылдамдатқыш ретінде қабылданған. 2000 жылы Еуропа чемпионатында жеңіске жеткен, ал екі жылдан соң дәл осы дисциплинада күміс медальға ие болған. Табысты жетістіктер үшін 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситиде өткен Олимпиада ойындарында қатысып, Брюно Минжонаның экипажында болып 5 орынға иеленді. 2003 жылы Фуке Франция чемпионы атанды, және дәл осы жетістікке 2005 және 2006 жылдарда да жетті. Әлем кубогына үздік нәтижені 2005 жылдың ақпанында көрсетті, американдық Лейк-Плэсидте алтыншы болып финишқа келді. . Ұлттық команданың ең мықты жылдамдатқышы ретінде 2006 жылы Туринде өткен Олимпиада ойындарына қатысты, бірақ он екінші орынға ие болды. Осы сәтсіздіктен кейін Кристоф Фуке карьераны аяқтап, жастарға дол ашуды шешім қылды.
Борис Александрович Мыльников

{{Ambox }} Борис Александрович Мыльников (2 тамыз 1952, Ленинград, РСФСР, КСРО — 12 маусым 2013, Мәскеу, Ресей Федерациясы) — ТМД елдерінің ланкестікке қарсы орталығының қолбасшысы (2000—2006), зейнеттегі генерал-полковник. Биографиясы 1975 жылы Ленинградтағы нақты механика және оптика институтын, Минсктегі МҚК (КГБ) жоғары курстарын, Солтүстік-Кавказ техникалық университетін бітірген. 1975 жылдан в КСРО МҚК-де қызмет атқарған. Ол Ленинград барлау қалалық басқару бөлімінің бастығы болды. * 1993—1995 жж. — Свердловск облысында бастығының орынбасары, Федералдық қызметінің жетекшісі (ФТБ), * 1995—1999 жж. —Ставрополь облысының ФТБ басшысы, * 1999—2000 жж. — операциялар директоры, * 2000 г. —конституциялық тәртіп пен жауынгерлік терроризм қорғау департаментінің бастығының бірінші орынбасары, анти-терроризм мен саяси экстремизм ФТБ басшысы; бірнеше рет жинау қызметі жөніндегі тапсырмаларды орындау және Шешенстанға тегін кепілге арнайы операцияларға қатысты, * 2000—2006 жж. — ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Лаңкестікке қарсы орталығының басшысы. Атақтары мен марапаттары «Отан алдындағы еңбегі үшін» ордені мен IV дәрежелі "Әскери үлес үшін" медалімен марапатталған. Сыртқы сілтемелер * http://www.cisatc.org/169/179/565.html * http://museum.ifmo.ru/person/456/204/0/person_456.htm Страница Мыльникова Бориса Александровича в Виртуальном музее Университета ИТМО
БК-6 «Неринга»

БК-6 «Неринга» — Б.Карвялистің бір орындық планер конструкциясы. Сериялық түрде Симферополь планёрлік шеберханаларымен шығарылған. 1959 жылдан 60-тан астам планерлер шығарылған. Пайдалануы * — барлық даналар КСРО-ның Прибалтика республикаларында іқолданылған. * — Куба елінің планершілеріне 2 данасы сыйлық ретінде берілген. Құрылысы БК-6 — ағаштан жасалған жеңіл ортаплан. Ұшқыштың жарық қуаты фюзеляжда орналасқан. Әдебиет * Ландышев Б.К. – Расчет и конструирование планера (1939). * Шереметьев Б.Н. – Планеры (1959). * Красильщиков А.П. – "Планеры СССР".
Қырман қандау

Қырман қандау — қазақтың ғұрыпында қалыптасқан салт, егіннің өнімі мол болу үшін жасалатын шара. Егіншілер қауымы күзде еңбек жемісін көріп, мол өнім алып, оны қамбасына құйып алар алдында қырман қандау қамына кіріседі. Яғни мал сойым (мұндайда негізінен еркек мал сойылады) құран оқылып, бата жасалады. Мал еті қырман басындағы адамдарға үлестіріледі. Аталған салт еліміздің кей жерлерінде "қырман тойы" деп аталады. Бірақ қырман тойы әдетте қырман қандаудан гөрі ауқымдырақ болады. Дереккөздер
Андоррадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Андорраның 1 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Андорра аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 2 нысан үміткер ретінде тіркелген. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/ad Андоррадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары тізімі] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-andorra.html Андоррадағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]
Науқасты күзету

Науқасты күзету — қазақтың әдеп-ғұрыпындағы қалыптасқан салт, адамның соңғы сәттерінде жасалатын құрмет, беті әріге бұрылған ауру кісіні күзетіп отыра, аялау және оны күтіп-бағу. Күзетке науқас адамның жақыны, жанашыры сияқты жасы егде тартқан кісілер немесе молда отырады. Олар ауруды күтумен бірге, оның айтқанын, өсиетін естіп қалуға міндетті. Шөлдесе аузына су тамызып, күтімін қадағалайды. Күзете отырғандар неме күн, ай болса да тапжылмай кезектесе отырып күтеді. Науқас әлсіреген кезінде деп салады, жақсы сөздерімен жұбатып отырады, ренжітпейді. Ауру үзілер сәтте иманын айтады, бетін ақпен жабады, оң жаққа ән салады. Егер ауру жалғыз қалып өмірден өтер болса - халық арасында бұл ағайындары мен ұрпақтары үшін де, дін жолында да ауыр күнә болып саналады. Сондықтан ауыр науқасты қай кезде де жалғыз қалдырмаған. Мысалы, атақты Шорманның Мұсасы қайтыс болғанда оның басында Уәлиханның Шыңғысы отырып иманын айтып, бетіп жапқан. Дереккөздер
Түйе шешпек

Түйе шешпек (тайлақ шешпек) — қазақ салт-дәстүрінде қалыптасқан ерте замандарда ірі тойларда өткізілетін ойын. Бұл ойын түркі тайпаларда, оның ішінде қазақ арасында болғаны түрлі жазба деректерде, аңыздарда да кездеседі. Ойын шарты Ойынның шарты бойынша үстінде қалың кілем жауып, асыл бұйымдар артқан түйенің бұйдасын жалаңаш әйел тісімен шешіп жетектеп әкетуі керек. Және оған жас келіншек шығады. Мысалы, "Манас" жырында осындай салтқа Ороңқа шығады. Өткен ғасырда Ұлытау баурайында болған аста "түйені шешпекке" шыққан әйел "үлкендерінің көрген жерің, кішілерің туған жерің" деп келіп, шөккен түйенің бұйдасын тісімен шешіп әкетеді. Арқада өткен бір аста түйені шешпекке шыққан жас келіншек тәнін қолаң шашымен жауып, түйені жетектеп кеткендер нар тіккен жақ "жалаңаш шықпады" деп дау шығарып, биге жүгінеді. Сонда әділ би: "шаш әйелдің құдай жаратқан мүшесінің бірі, оған дау жүрмейді,"- деп әділ шешім айтады. 1920 жылдар ішінде Торғай даласына есімі көпке белгілі Қараман Досай қажының асындағы қалы кілем жабылған нарды Нарыш деген жас келіншек шешіп әкеткен. Ойынның бұл түрі оңтүстіктегі "тайлақ шешпек" деп аталады. 1914 жылы Қаратау - Қазығұрт елінде аса қадірлі Сопыбек датқа асында осы салтқа Айымбала деген жесір әйел қатысып, тайлақты шешіп алған. Кей жерлерде бұл салт "түйін шешпек" деп те аталады. Салттың бұл түрі көркем шығармаларда кеңінен суреттелген. Мысалы, белгісі суретші Н.Хлудовтың және Қ. Отарбайдың "Тайлақ шешпек" деген картинасында, қайраткер жазушы Шерхан Мұртазаның "Қызыл жебе" романында суреттелген. Дереккөздер
Ватикандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Ватиканның 2 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысанның екеуі де тізімге мәдени критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Ватикан аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 38 нысан үміткер ретінде тіркелген.. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/va Ватикандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі] * [http://heritage.unesco.ru Всемирное наследие ЮНЕСКО на русском языке]
Мажарстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары

ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізімінде Мажарстанның 8 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 7 нысан мәдени, 1 табиғи критерийлар бойынша іліккен. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Венгрия аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 11 нысан үміткер ретінде тіркелген. Тізім Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан Дереккөздер Тағы қараңыз * Әлемдік мұра * Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары * ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері * ЮНЕСКО Сыртқы сілтемелер * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/hu Венгриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі] * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-hungary.html Венгриядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]
Сағымбек Әділбекұлы Ақшалов

Сағымбек Әділбекұлы Ақшалов (25 сәуір 1944 ж., Тараз) — инженер-құрылысшы, құрметті теміржолшы, Жамбыл облысының құрметті азаматы. Ысты руынан шыққан. Еңбек жолы Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институтын (қазіргі М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті) бітірген (1962). 1967-87 ж. инженер, аға инженер, бөлім бастығы, 1987-89 ж. темір жолдың Жамбыл бөлімшесінде бас инженер болып қызмет етті. 1989-91 ж. Орталық аудандық халық депуттатары кеңесінің төрағасы, 1991-93 ж. Тараз қаласының әкімшілік бастығының орынбасары, 1993 жылдан "Қазақстан темір жолының" Жамбыл бөлімшесінің бастығы. Марапаттары "Құрмет Белгісі" орденімен, "КСРО құрметті теміржолшысы" төс белгісімен марапатталған. Облыстағы көпшілік мәдени іс-шараларға белсене араласып, 1999-2000 ж. "Тараз" футбол командасының президенті болды. Дереккөздер
Жылқыбай Аралбаев

Жалқыбай Аралбаев (1921 ж.т., Маңғыстау обл. Жаңаөзен ауд.) — қоғам қайраткері. Еңбек жолы Ашхабад педагогикалық институтын бітірген (1941). 1941-42 ж. Түрікменстанның Чаржау облысында орта мектептің оқу ісінің меңгерушісі болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан (1942-45). Бір жылдық партия мектебінің тыңдаушысы (1945-46), Қызылорда облыстық партия комитетінің лекторы (1947-51), Қазақстан Компартиясы ОК-нің лекторы (1951-60), Жамбыл облысы партия комитетінің насихат және үгіт бөлімінің меңгерушісі, хатшысы (1960-73). Жезқазған облыстық партия комитетінің хатшысы (1973-83), Жамбыл қалалық атқару комитеті ономастикалық комиссиясының төрағасы (1988-91). Марапаттары Аралбаев Жылқыбай Еңбек Қызыл Ту, Халықтар Достығы ордендерімен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен, медальдармен марапатталған.
Тимати

Тимур Ильдарұлы Юнусов (тат. Тимур Илдар улы Юнусов, 15 тамыз 1983, Мәскеу), Тимати лақап атымен белгілі) — Ресей әншісі, музыкалық продюсер, актер және кәсіпкер, «» шоу бағдарламасының қатысушысы. Шешен Республикасының еңбек сіңірген әртісі (2014). Snoop Dogg, Баста Раймс, Дидди және оның тобы Diddy – Dirty Money, Xzibit, Mario Winans, Fat Joe, Ив, Крейг Дэвид, Тимбалэнд және Flo Rida деген америкалық орындаушылармен бірге жұмыс істеген. Өмірбаяны Тимати Мәскеуде 15 тамыз 1983 жылы туған. Әкесі — Ильдар Юнусов, ірі бизнесмен; анасы Симона Яковлевна Червоморская. Тиматидің тегінде татар және еврей қандары бар.. Дереккөздер
Бругада синдромы

Бругада синдромы – науқастарда жүректің органикалық өзгерістерінсіз синкопальді жағдаймен және кенеттен өлім эпизодтарымен сипатталатын, ЭКГ-да Гис шоғырының оң жақ аяқшасының блокадасымен, оң жақ кеуде әкетулерінде (V1-V3) ST сегментінің жоғарылауымен және қарынша фибрилляциясы, қарыншалық тахикардия эпизодының дамуымен жүретін клинико- электрокардиографиялық синдром. Бругада синдромының эпидемиологиясы: Бругада синдромын 1992 жылы испан кардиологтары ағайынды Бругадалар ашқан. Бругада синдромы әйелдерге қарағанда 30-40 жастағы ер адамдарда 8-10 рет жиі кездеседі. Оңтүстік- Шығыс Азияның кейбір мемлекеттерінде жас ер адамдар өлімдерінің жиі себебі болып осы синдром табылады. Бругада синдромының этиологиясы: Қазіргі кезде Бругада синдромы шығару трактісі маңындағы эпикардтың оң жақ қарыншасының электрофизиологиялық белсенділігінің ақауы нәтижесінде дамитын біріншілік «электрлік» жүрек ауруы деп саналады. Бругада синдромының генетикалық негізі болып SCN5A гендегі 2р21-24 3-ші хромосоманың қысқа иығындағы мутация саналады. Бұл ген натрий каналындағы α- суббірлікті белок құрамын тежейді. Бругада синдромы аутосомды- доминантты түрде беріледі. Бругада синдромының негізгі патогенезі: SCN5A мутациясы кезіндегі оң қарыншаның эпикардының клеткасындағы натрий каналдарының санының азаюы немесе жылдамдығының инактивациясы Бругада синдромының ионды механизмі болып табылады, ол натрий ағымының тығыздығының төмендеуіне және эпикардтың уақытынан бұрын реполяризациясына әкеледі. Сонымен қатар бұл синдромда жасуша бетінен эндоплазмалық ретикулумға натрий каналдарының шығатындығы анықталған. Клиникалық көрінісіне байланысты: * Симптомды (синкопальді) * Симптомсыз ЭКГ өзгерістеріне байланысты: Классикалық (ЭКГ-да синдром белгілерінің тұрақты түрде болуы) Интермиттирлеуші (ЭКГ белгілері кенеттен пайда болып, кенеттен жоғалады.) Жасырын (дәрілік немесе басқа стимуляциялардан кейін ЭКГ-да типті өзгерістердің пайда болуы) Бругада синдромының клиникалық белгілері: Негізгі көрінісі: Синкопальді жағдай Кенеттен өлім эпизодтары Қарыншалық Тахикардия Қарынша фибрилляциясы. Науқастың белсенділігіне және уақытына байланысты қарынша фибрилляциясының дамуын келесі көрсеткіштен көреміз: Түнде (18-6сағ.) — 93,3% Күндіз (6-18сағ.) – 6,7% Ұйқы кезінде — 86,7% Жайдарлы кезінде – 13,3% Кейбір науқастарда байқалады: Есінен танусыз болатын ұстамалар Әлсіздік Бозару Тахикардия Бругада синдромының диагностикасы: ЭКГ: Гис шоғырының оң жақ аяқшасының блокадасы, V1-V3 әкетулерінде ST сегментінің жоғарылауы және соған сәйкес клиникалық белгілерінің болуы. Бругада синдромының емі: Кардиовертер — дефибриллятор имплантациясын жасау. Кардиовертера –дефибриллятор имплантациясын жасауға көрсеткіштер: Ер адамдар; 30-40 жас; Кенеттен өлім бойынша отбасылық анамнез; SCN5A гендегі мутацияның болуы; ЭКГ-да V1-V3 әкетулерінде кенеттен өзгерістердің болуы. Аурудың болжамы: Бругада синдромының болжамы қауіпті. Көбінесе қарынша фибриляция ұстамасы салдарынан науқастардың өліміне әкеледі. Кенеттен өлім жиілігі емнің нәтижелігі болмағанда кейбір авторлардың мәліметтері бойынша жылына 10-40% құрайды.
Валерий Евгеньевич Майоров

Валерий Евгеньевич Майоров (1957 — 2011 жылдың 9 қарашасы, Рязань, Ресей) —кеңес теливизия журналисті, актер, режиссёр. Өмірбаяны Валерий Майоров 1957 жылы туды.М. С. Щепкин атындағы жоғарғы татр училищесінде оқыған.Рязан драма театрында ойнаған.Гвардейская Таманская дивизиясының құрамында әскери борышын өтеу уақытында «Служу Советскому Союзу» бағдарламасында «Полигон» рубрикасының жүргізушісі болатын. 1986 жылы Ленинград телевиденесіндегі «Музыкальный ринг» және «600 секунд» бағдарламаларында тағылымдамадан өтті. Ленинград мемлекеттік ,музыка және кино университетінде оқып жүргенде, Ленинград телевиденисіндегі «Телекурьер» бағдарламасында жұмыс істеді. 1990-2002 жылдары Валерий Майоров «Ока» Рязань телекомпаниясындағы «Субботний телеканал» бағдарламасының авторы, жүргізушісі және басшысы болды. Осыдан кейін «Эхо» телекомпаниясыемен бірге жұмыс жасады. Ресей Федерациясының Мемлекеттік Думасында арнайы корреспондент қызметін атқарды және бірнеше авторлық бағдарламаларын шығарған («Околесица», «Кинообозрение», «За и против»). Был обозревателем «Новой газеты») телекомпанияның құрушысы болды. «Жаңа газета» құрушысы болатын. 2011 жылы 9 қарашасында ұзаққа созылған аурудан дүние салды.Рязань жаңа азаматтық зиратында жерленген. Дереккөздер http://www.nuralis.ru/6526.htm
Андрей Вадимович Макаревич

Андре́й Вади́мович Макаре́вич (11 қараша 1953, Мәскеу) — кеңес жәнек ресей музыканты,әншісі,ақыны,композиторы, суретшісі, тележүргізушісі және «Машина времени» рок-тобының бастаушы және жалғыз ауыспайтын мүшесі. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі (1991). Ресей Федерациясының Халық әншісі (1999). Жеке өмірі Әйелдері *Алғашқы әйелі- Елена Игоревна Макаревич (Фесуненко), неке 3 жылдан кейі бұзылды (1976—1979). *Екінші әйелі-Алла Михайловна Макаревич, 1987 жылы ұлдары Иван туылғаннан кейін айырылысты. *Үшінші әйелі-Наталья Голубь. 2010 жылы айырылысты. В середине 1990-х СМИ писали о романе и возможном браке Андрея с ведущей радиостанции «Еуропа-плюс» Ксенией Стриж. Позже в интервью она называла слухи «сильно преувеличенными», хотя подтвердила, что в 1991—1995 годах они действительно были близки[25][27]. Балалары Андрей Макаревияте 3 бала бар *Дана Макаревич (1975 жылы туды)-некесіз баласы *Иван Макаревич (1987 жылы 310 шілдеде туды)-ресейлік актер. *Анна Рождественская (2000 жылы 23 қыркүйекте туды) Дереккөздер http://snob.ru/profile/5134
Футболдан Қазақстан Кубогы 2004

2004 жылғы Футболдан Қазақстан кубогы - кубоктың он үшінші мәрте ойнатылуы. Бірінші кезең Бірінші кезең ойындары 2004 жылдың 16 мамырында өтті. 1/16 финал 1/16 финал ойындары 2004 жылдың 16 маусым - 1 шілде аралығында өтті. 1/8 финал 1/8 финал ойындары 2004 жылдың 4 - 9 шілде аралығында өтті. 1/4 финал 1/4 финал ойындары 2004 жылдың 25 шілдеде және 19 қыркүйекте өтті. 1/2 финал 1/2 финал ойындары 2004 жылдың 26 қазанда және 6 қарашада өтті. Финал Турнир бомбардирлері Дереккөздер
Жамбыл облыстық мұрағаты

Жамбыл облыстық мұрағаты — Тараз қаласындағы тарихи құжаттар сақталған арнаулы мекеме. 1939 ж. қазан айында аудандық мемлекеттік мұрағат негізінде ұйымдастырылған. Әулиеата уездік рев. комитетінің, уездік атқару комитетінің қорларында Әулиеата қ. мен уездік өнеркәсіп орындарын мемлекет меншігіне алу, Жетісу темір жолының салынуы, алғашқы мәдени құрылыстар, Қазақстан мен Қырғызстан шекарасын межелеу, Тұрар Рұсқыловтың бастапқы қызметі, т.б. туралы құжаттар жинақталған. Мұрағат қоры Мұрағатта уездік азық-түлік комиссиясының, уездік кеңестің, жергіліктң шаруашылық, өнеркәсіп, жоспарлау мекемелерінің, уездік, болыстық жер бөлімдерінің , облыстық, аудандық, ауыл шаруашылығы басқармаларының, жекелеген ұжымшалардың мен кеңшарлар, халық ағарту, денсаулвқ сақтау мекемелерінің қорлары бар. Мемлекетаралық Талас суландыру жүйесінің салынуы, елді мекендерді сумен қамтамасыз ету, Талас, Күркіреу, Аса өзендері суларын Қырғызстанмен бірлесіп пайдалану, арналар қазу жұмыстарына байланысты деректерді табуға болады. Мұрағатта 1938 ж, отрағасырлық Тараз қаласын қазу кезінде табылған құнды құжаттар сақталған. Сондай-ақ, мұнда Жамбыл облысынан шыққан Кеңес Одағы Батырларына қатысты құжаттар өлкенің экономикалық, мәдени даму тарихына қатысты бейне құжаттар жинақталған. Мұрағат қолдарынан қажетті мәліметтерді іздеп табу үшін арнайы ғылыми анықтамалық әдебиеттер қоры 1,5 мыңға жуық. Жамбыл облысы мұрағатында 393 мыңнын астам іс сақталған. Қаратау қалалық бөлімшесі, 8 ауд. бөлімшелері бар. Құжаттардың хронологиясы 1917 жылдан басталады. Дереккөздер
Жамбыл политехникалық колледжі

Жамбыл политехникалық колледжі - Тараз қаласындағы орта кәсіптік білім беретін оқу орны. Негізі 1954 жылы қаланған. 1997 ж. Жамбыл химия-механика және статистика техникумдары біріктірілуі негізінде Жамбыл политехникалық колледжі атанды. Технология, экономика және педагогика салаларында 22 мамандық бойынша мамандар даярлайды. Күндізгі және сырттай оқу бөлімдері бар. Құрылымы Колледждің стадионы, теннис корты, бірнеше спорт залы, оқу-өндірістік және ақпараттық-баспа орталығы, нан пісіретін цехы, шаштаразы, халық шығармашылығы орталығы бар. Жамбыл политехникалық колледжінде республикалық және халықаралық деңгейдегі спорт жарыстары өткізіліп тұрады. Колледж оқушылары Тараз қаласының қоғамдық өміріне, мәдени іс-шараларына белсене араласады. 2001 жылдың "Жылдың ең жақсы колледжі" деп аталатын республикалық байқауда Жамбыл политехникалық колледжі 1 орынды иеленді. Колледжің директоры - Жанар Орынбаева. Дереккөздер
Жамбыл-Тараз газеті

"Жамбыл-Тараз" - қалалық апталық газет, 1996 жылдың 16 ақпанынан бастап шығады. Алғашында орыс тілінде жарық көрді. Арагідік қазақ тілінде де бет, парақ жарияланды. 2002 жылдың 22 наурызынан газет екі тілде - қазақшы және орысша екі бөлек болып басылатын болды. Қазіргі кезде газеттің жалпы тарлымы 11 мың данадай. Қазақ тіліндегісі 4 мың. Апталық газеттердің әрқайсысы 2 беттік. Редакциялық ұжымы бар болғанымен әр газеттің өзіндік мазмұны бар. Аударма басылымдар емес, бірін-бірі қайталмайды. Газеттің редакторы Қ.Оршабеков. Тағы қараңыз Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы) Дереккөздер
Әділбек Жанғарин

Әділбек Жанғарин (6 қараша 1930, Қызылорда облысы, Қазалы қаласы - 24 сәуір 1994 Алматы) - инженер-гидротехник, ғалым, технология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР-не еңбек сіңірген өнертапқыш (1976). Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығыы институтын бітірген (1953). Еңбек жолы 1953-56 ж, Шымкент қаласындағы ауыл шаруашылығы техникумында мұғалім, 1957-62 ж. Қазақ энергетика ғылыми зерттеулер институтында кіші және аға ғылыми қызметкер. 1963-67 ж. Жамбыл гидромелиоративтік-құрылыс институтын (қазіргі ТарМУ) "Теоретикалық механика" кафедрасының меңгерушісі, доценті. 1968-91 ж. Қазақ су шаруашылығы ғылыми зерттеулер инстимтутында жұмыс істеді. 1992-94 ж. Алматы автомобиль жолдары институтында кафедра меңегрушісі. Негізгі ғылыми өнертабыстылық жұмыстары мелиорация, егін суару, ауыз сумен қамтамасыз ету және жайылымдарды суландыру салаларында ағын суды және жер асты суоарын тазалау, гидроциклондық әдіспен су көтеру технологияларына арналған. Ол жасаған құрылғылар 85 авторлық куәлікке ие болды. Бүкілодақтық, дүниежүзілік көрмелердің 1 алтын, 6 күміс, 9 қола медальдарын алды. Жанғариннің басшылығымен 2 ғылым докторы, 6 ғылым кандидаты дайындалды. Осы институттағы гидравлика ғылыми зертхана Жанғарин есімімен аталды. "Құрмет белгісі" орденімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Ханты тілі

Ханты тілі (өзд. атауы - остяк тілі) - ханты халқының тілі. Ханты тілінде сөйлеушілер Ресей Федерациясының Түмен обл-на қарасты Ямал-Ненец және Ханты-Манси ұлттық округінде, сондай-ақ Томь облысының Александровск, Каргасок аудандарында тұрады. Жалпы саны 29 мың адам (2002). Ханты тілі манси тілімен қоса финн-угор тілдерінің об-угор тобына жатады. Шашырай қоңыстанған халық болғандықтан, Ханты тілі әр түрлі жергілікті ерекшелікке бөлінеді. Батыс тобына обдар, приобск, прииртыш диалектілері, шығыс тобына сургут пен вах-васюган диалектісі жатады. Жеке диалектілер фонет., лекс., морфол. ерекшелігімен де ажыраталады.Батыс диалектілерінде үш септік жалғауы, шығыс диалектілерінде сегіз септік жалғауы бар. Әдеби тілісы екі топтың ортасындағы аралық диалектілік ерекшелігі негізінде қалыптасқан. Ханты тілінің лексикасында орыс тілінен енген сөздер басым. Фонетикасында дауысты дыбыстар көп кездеседі. Сан есімнің жекеше, көпше түрлері бар. Сөз екпіні негізінен алғашқы буынға түседі. Кенже жазулы Ханты тілінің жазуы тек Қазан төңкеріcінен кейін 1930 жылы латын әліпбиі, 1937 жылдан кириллица негізінде қалыптасқан. Дереккөздер
Фрезалау станогы

Фрезалау станогы - материалды фрезамен жоңқалап кесу арқылы өңдейтін металл кесу станогы. Ол өзінің әмбебаптылығымен ерекшеленіп, жазық, қисық беттерді өідеу, ойма салу үшін қолданылады. Металл өңдеуде Фрезалау станогы *әмбебап (үстелі шпиндель осіне бұрыш жасай қозғалатын) *тік және көлденең фрезалау (шпиндель осіне орналасу қалпына қарай аталған) *бірнеше шпинделі бар көлденең фрезалау (жазық бетті өңдеу үшін қолданылатын), *көшірмелеуіш (күрделі бұйымды көшірмесі бойынша өңдейтін) және *арнаулы (шпонкалы-фрезалау, тіс фрезалау, ойма салғыш әрі барабанды) түрлері бар. Ағаш өңдеуде қолданылатын Фрезалау станогы фрезасы тік бағытта айналатын білікке (шпиндельге) бекітілген станок түрінде болады. Мұндай станоктың бір, екі шпиндельді, карусельді және көшірмелеуіш түрлері бар. Дереккөздер
Рулық меншік

Рулық меншік - меншіктің тұңғыш формасы, өндіргіш күштердің сипатына сай алғашқы қоғамның экономикалық негізі. Қоғамның төменгі сатысындағы өндіргіш күштердің тұрпайылығы жеке адамның табиғат күштеріне қарсы тұруына мүмкіндік бермеді. Сондықтан өндіріс пен еңбек процесінде коллективтік принцип орнап, құрал-жабдықтар мен еңбек өнімдері рулық меншікке айналды. Дереккөздер
Кен шырағы

Кен шырағы - жер асты қазба жұмыстарында жарық көзі ретінде пайдаланылатын шам. Оның орнықты, жергілікті және жеке кісіге арналған түрлері бар. Орнықты рудник шырағы қопарылыс жұмыстары біткен күрделі қазбаларда орнатылады. Мұндай шамдар электр тогымен қоректенеді, олардың сырты қалың әйнекпен қапталады. Жергілікті рудник шырағы жер астында жұмыс істейтін машиналар мен механизмдерге орнатылады. Машинаның қозғалысына сәйкес мұндай шам арқылы жұмыс орнына үнемі жарық түсіп тұрады. Кеншырағы - ең қуатты шырақтардың бірі олып есептеледі. Дереккөздер
Фотографиялық материалдар

Фотографиялық материалдар, фотоматериалдар - фотография мен кинематографияда фотографиялық кескіндердіалу үшін қолданылатын жарық сезгіш материалдар мен оларды химиялық жолмен өңдейтін фотографиялық реактивтер, сондай-ақ кейбір қосымша материалдар. Жарық сезгіш материалдар белгілі бір негізге жұқа етіп жағылған эмульсия қабатынан тұрады. Олар сол негіздің түріне қарай фотографиялық қағаз (фотоқағаз), фотографиялық пластинка (фотопластинка), кино- және фотографиялыө пленка (кинопленка және фотопленка) болып ажыратылады. Кейде негіз ретінде металл мен керамика да пайдалынады. Жарық сезгіш фотографиялық материалдар жарық және түс сезгіштігіне, мөлшеріне, т.б. қасиеттеріне қарай ажыратылады. Фотографиялық реактивтер жасырын фотографиялық кескінді көрінетін кескінге айналдыру не көрінетін кескінің сапасын жақсарту үшін қолданылады. Ол үшін айқындағыш, бекіткіш (фиксаж) және илік заттар пайдалыналады. Кейбір ерітіндер, бояулар арқылы негатив не позитив кескіндердің сапасы жақсартылады. Ал қосымша Фотографиялық материалдарға жарық сезгіш фотографиялық материалдарды жарықтан не ылғалдан қорғайтын арнаулы қағаздар, кинопленкаларды жалғау үшін қолданылатын желімдер, т.б. жатады. Дереккөздер
Рудник тепловозы

Рудник тепловозы - іштен жанатын двигательмен жабдықталған локоматив. Ол карьерлерде кен тасу үшін пайдаланылады. Электровозбен салыстырғанда рудник тепловозының ПӘК коэфиценті жоғары болады жане оған тоқ түрлендіргіш электр станциясының, сондай-ақ аспалы сым желісінің қажеті жоқ. Мұнаймен жұмыс істейтін дизельдік генератор өндіретін тұрақты электр тоғы рудник тепловозының доңғалақтарын айналдыратын двигательдерге беріледі. Дереккөздер
Рудимент органдар

Рудинмент органдар - организмдердің тарихи дамуында негізгі маңызы жойылған рудимент органдар организмнің ұрықтық даму кезінде пайда болғанмен жетік дамымайды. Рудимент органдар тек ұрықтық сатыда жойылып кететін органдарға қарағанда организмде өмір бойына сақталады. Рудимент органдар организмнің арғы ата-тегінде дұрыс дамып, тиісті қызметін атқарған. Дереккөздер
Рамапитек

Рамапитек - қазбадан табылған адам тәрізді маймыл. Рамапитектің қазба қалдығы Үндістанда 1934 және 1935 жылы төменгі плиоцен шөгінділерінен табылған. Рамапитектің морфологиялық ерекшелігі төменгі жақ биік емес, ит тісі мен 1-күрек тісі арасындағы бос жер тар, жалпақ біткен азу тістері аласа бұдырщықты. Бұлардың барлығы рамапитектің ертедегі гомонидтерге ұқсастығын көрсетеді. Дереккөздер
Пьер Ферма

Пьер де Ферма (фр. Pierre de Fermat; 17 тамыз 1601 жыл, Бомен-де Ломань – 12 қантар 1665 жыл, Кастр) — француз математик, физик. Мамандығы бойынша заңгер. Сандар теориясының негізін қалаушылардың бірі. Осы теорияның бір теоремасы Ферманың есімінен аталады (қ. Ферма теоремасы). Ферма геометриядағы координаттар тәсілін Рене Декарттан бұрынырақ жүйелі түрде дамытқан. Ғалым шексіз аз шамаларды есептеуде дифференциялаудың жалпы заңын ашты. Ол максимум мен минимумды (экстремумдарды) табатын есептермен, қисықтарға жанама жүргізу тәсілімен, дененің ауырлық центрін анықтаумен, қисық (шеңбер) доғасының ұзындыған есептеумен, ықтималдық теориясының есептерін шешумен, т.б. шұғылданды. Ферма физикада Ферма принципі деп аталатын геом. оптиканың негізгі принципін тұжырымдады. Бұл принцип Мопертюи- Эйлердің ең аз әсер принципіне негіз болды. Дереккөздер
Ферма принципі

Ферма принципі - геометриялық оптиканың жарық сәулесінің кеңістіктің белгілі бір нүктесінен екінші нүктесіне ең аз уақыт кететіндей жолмен (олардың арасын қосатын басқа жолдармен салыстырғанда) таралатындығын тұжырымдайтын негізгі принципі. Ферма бұл принципті 1660 жылы тұжырымдаған. Ферма принципінен геом. оптиканың негізгі заңдары - жарықтың түзу сызық бойымен таралу, шағылу және сыну заңдары қорытылады. Толқындық оптикада Ферма принципі Гюйгенс- Френель приниципінің дифракцияны ескермеуге болатын шекті жағдайының салдары болып табылады. Дифракцияны ескермеуге болмайтын жағдайларда Ферма принципі қолданылмайды. Дереккөздер
Ракеталық әскер

Ракеталық әскер - СССР Қарулы Күштеріндегі ракеталармен жарақтанған арнаулы әскери бөлімдер. Алдына қойылатын міндетіне, ракеталарының түріне, алыс, жақынға ұшатындығына қарай ракеталық әскер стратегиялық ракета әскері және құрғақтағы ракета әскері болып екіге бөлінеді. Стратегиялық ракета әскері - СССР. Қарулы Күштерінің стратегиялық міндеттерін орындайтын басты саласы. Дереккөздер
Кельсон Пинту

Кельсон Карлус Сантус Пинту (; 26 қараша 1976 жыл, Аракажу, Сержипи штаты, Бразилия) — бразилиялық боксшы. 1999 жылы Виннипегтегі (Канада) Панамерикалық ойындарда алтын медаль ұтып алған. Әуесқой мансабы 2000 жылы Сиднейде (Аустралия) өткен Жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан. Олимпиада ойындарында Гулам Шаббирға (Пәкістан) қарсы жеңді, Мұхаммадқадыр Абдуллаевқа (Өзбекстан) қарсы ұтылды. Кәсіпқой мансабы 2000 жылы кәсіпқой мансабына өтті. Бұл салада 2004 жылға дейін Мигель Анхел Коттоға дейін ешкімге жеңілмеген. 2005 жылы Винс Филлипске жеңілді. Сыртқы сілтемелер *[http://www1.uol.com.br/olimpiadas/2000/boxe/brasileiros_kelson.shl UOL Esporte Profile] *[http://www.boxrec.com/list_bouts.php?human_id037416&catboxer Professional record]
Ферменттік катализ

Ферменттік катализ, биокатализ - фермент немесе энзим деп аталатын катализатордың қатысуымен организмде химиялық реакциялардың жылдамдығының артуы. Ферменттердің ерекшелігі өте талғамды және белсенділігін жоғары болып келуінде. Мысалы, каталаза ферменті белоктың ыдырауын тезтетеді, бірақ тотығу процестеріне әсер етпейді. Осы ферменттің 1 молі қалыпты температурада 1 сек. ішінде 200 мың сутек асқын тотығы молекуласын ыдыратады. Организм тіршілігінде болатын зат алмасу процесі барсында көптеген хим. реакциялар: қоректік заттардың ыдырауы, жаңа хим. қосылыстар синтезі, т.б. өтеді. Ондағы пайда болған энергия физиол. процестер энергиясына айналады (мысалы, бұлшықет, бүйрек, жүйке жүйесі, т.б. мүшелердің жұмысы). Эволюция барысында бұл реакциялардың барлығы организмге қажетті қарқында өтетіндей механизм қалыптасқан. Ферменттік катализдің ерекшелігі - фермент әсерінен организм қажеттілігіне қарай өз белсенділігін арттыра немесе кеміте алатындығана Ферменттік катализдің тиімділігі - энергиясы мол аралық реакциялардың болуында. Ферменттік катализ ферменттің полипептид тізбегіндегі және бөліктерінің арасы хим. осал байланыстармен жалғасып, орта жағдайы өзгергенде оның глобулырлық құрылымының жеіңл өзгеретіндігін негізделген. Қолданылуы Ферменттік катализ тамақ өнеркәсібінде, медицинада, биохимияяда, фармокологияда, т.б. өндіріс салаларында кеңінен қолданылады. Дереккөздер
Жіті коронарлы синдром

Жіті коронарлы синдром - миокард инфарктісін немесе тұрақсыз стенокардияға күмән тудыратын кез келген симптомдар және клиникалық көріністер. Жіті коронарлы синдромның түрлері: * ST тісшесінің жоғарылауымен көрінетін миокард инфарктісі; * ST тісшесінің жоғарылауынсыз крінетін миокард инфарктісі; * Кардиоспецификалық ферменттер, биомаркерлер, ЭКГ соңғы кезеңінде жасағанда анықталатын миокард инфарктісі; * Тұрақсыз стенокардия; Жіті (жедел) коронарлы синдром диагнозы жеке нозология болып табылмайды. Науқас ауруханаға келген соң «Жіті коронарлы синдром» диагнозы басқа диагнозға ауысуы керек. Ол келесілер: тұрақсыз стенокардия, Q тісшесімен миокард инфарктісі, Q тісшесі жоқ миокард инфарктісі, тұрақты стенокардия немесе басқа ауру. Патогенезі Жіті (жедел) коронарлы синдром патогенезінде келесі факторлар басты орынды алады: * Атеросклеротикалық түйін жарылуы емесе эрозиясы; * Әртүрлі сатыдағы коронарлы артерия тромбозы; * Коронарлы артерия спазмы; * Коронарлы артерия дистальды эмболизациясы; * Қабыну; Атеросклеротикалық түйіндердің жарылуы немесе эрозиясы оның тұрақсыздығы келесі себептермен байланысты: * Липидтік ядроның үлкен көлемі; * Коллаген зақымдалуымен, жіңішке фиброзды капсула; * Біріңғай салалы бұлшықеттер төмен тығыздығы; * Макрофагтардың жоғары концентрациясы; Клиникалық көрінісі Жедел коронарлы синдром ST тісшесінің төмендеуінсіз жүретін түрінде екі нозологиялық формаға бөлінеді. Олар тек симптомдардың айқын көрінуімен ғана ерекшеленеді десе де болады. Бұл екеуіне ST тісшесіндегі өзгеріссіз инфаркт миокарды және тұрақсыз стенокардия жатады.
Фиджиліктер

Фиджиліктер - Фиджи аралының жергілікті халқы. Сондай-ақ Жаңа Зеландия, Канада және Австарилияда тұрады. Жалпы саны 351 мың адам (2003). Антропология жағынан басқа меланезия және полинезиялық халықтар арасындағы аралық түрде жатады. Океания тобындағы батыс және шығыс фиджи тілдерінде сөйлейді. Әдеби тілі мбау диалектісіне, жазу (19 ғ) латын графикасына негізделген. Ағылшын тілі кеңінен таралған. *Дін жағынан - протестанттар. *Этнос ретінде қалыптасуы 19 ғ-да Ұлыбритания отарлағаннан кейін аяқталады. Фиджиліктер этногенезінде полинезиялықтар елеулі рөл атқарған. *Дәстүрлі кәсібі - егіншілік, балықшылық және мал өсіру. Олар таро, ямс, маниок, т.б. дәнді дақылдар өсіреді. Қайық жасап, тоқымашылықпен, құмырашылықпен айналысқан. *Баспананы ағаш бұтақтары мен жапырақтарынан тік бұрышты немесе дөңгелек етіп тұрғызады. *Дәстүрлі тағамдары көкөніс пен балықтан жасалынады. *Ұлттық киімдері юбка, алжапқыш, белдемшелік жапқыш. Өзіндік фольклоры сақталған. Дереккөздер
Мұхаммадқадыр Абдуллаев

Мұхаммадқадыр Маматқұлұлы Абдуллаев (; 15 қараша 1973, Андижан, Өзбек КСР) — өзбек боксшысы. Биографиясы Мұхаммадқадыр Абдуллаев 1973 жылы 15 қараша күні Өзбек КСР-ның Әндіжан қаласында дүниеге келді. Әуесқой кезінде ол 1999 жылғы әлем чемпионатында және 2000 жылғы Олимпиадада жартылай орта салмақта алтын медаль жеңіп алды, Өзбекстанда Олимпиада туын ұстаушы болды. Мансабы мен жетістіктері 2000 жылғы Олимпиада ойындарының чемпионы, 1999 жылғы әлем чемпионы, 1997 жылы Азия чемпионы, 1998 жылы Азия ойындарының чемпионы, 1998 жылы бокстан әлем кубогының иегері, 1999 және 2000 жылдары - Өзбекстанның үздік спортшысы, Өзбекстанның еңбегі сіңген спортшысы. «Эл-юрт Хурмати » ордені және «Шухрат » медалімен марапатталған. 2001 жылы Мұхаммадқадыр Абдуллаевтың бейнесі Өзбекстан пошта маркасында шығарылған. Өзбекстан спорт тарихында алғашқы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20161204000000/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ab/mukhammad-kadyr-abdullayev-1.html Олимпиададағы статистикасы]
Физиологиялық ырғақ

Физиологиялық ырғақ - тіршілiк процестерінің орындалу заңдылығын бейнелейтін организмнің әр түрлі функцияларының мерзімдік ауытқулары. Физилогиялық ырғақ оргaнизмде болатын көптеген биол. ырғақтардың негізі болып саналады. Ол адам мен жануарларда, өсімдіктерде, сондай-ақ клетка мен ұлпа өскіндерінде байқалады. Ырғақты әрекет организмнің фотосинтез, тыныс алу, гүл шашу, спорлану, клетканың бөліне көбеюі, қимыл белсенділігі, дене температурасы, метаболизм, қан клеткаларын өндіру, т.б. қызметтеріне тән. Адамда физиологиялық ырғақ ұйқы мен сергек күй, дене және ой еңбегіне өабілеттілік, жүректің жиырылуы, клетканың, гормонның бөлінуі, т.б. кезінде байқалады. Физиологиялық ырғақтың әрбір индивидуумда онтогенездің белгілі бір сатысына көп немесе аз тұрақты орт. кезеңі болады (мысалы, тамырдың соғуы) Бірақ сыртқы ортаның әсеріне және организмнің жалпы жағдайына байланысты Физиологиялық ырғақтың кезеңі де, амплитудасы да және оның фазасы да айтарлықтай өзгеріп отыруы мүмкін. Осының нәтижесінде өсімдік пен жануарлар организмі сыртқы ортаның құбылмалы жағдайларына бейімделеді. *Ғалымдардың айтуынша, физиологиялық ырғақ тұқым қуалайды. Организм мен физиологиялық ырғақтың өзара және сыртқы ортадағы мерзімдік өзгерістермен үйлесімдігі нәтижесіндегі организм функцияларын реттеудің күрделі жүйесі қалыптасады. Бұл жүйенің бұзылуы организм қызметінің бұзылуына әкеліп, әр түрлі аурулардың өршуіне себепкер болады. Дереккөздер
Палеонтологиялық әдіс

Палеонтологиялық әдіс - жер қабаты шөгінділерінің геологиялық салыстырмалы жасын, онда сақталған организмдер қазба қалдықтарына қарап айыру. Палеонтологиялық әдіс стратиграфия мәселелерін шешуге пайдаланылады. Бұл әдістің негізін құрушы ағылшын инженері У.Смит (1769-1839). Палеонтологиялық әдістің дамуына палеонтологияда эволюциялық көзқарасты бекіткен Ч.Дарвиннің еңбектері жағдай туғызды. Дереккөздер
Палеотип жыныстар

Палеотип жыныстар - аса күшті үгілуге шалынып ыдыраған, геологиялық жасына қарамай сырт көрінісі «көне» сияқты болып көрінетін магмалық тау жыныстары. «Палеотип жыныстар» терминінің магмалық жыныстардың ақиқат геологиялық жасына еш қатынасы жоқ, антропогенге дейінгі де, тіпті антропоген жасты магмалық жыныстарды палеотиптік кейіпте болуы мүмкін. Дереккөздер
Планета аралық орта

Планета аралық орта - Күн жүйесі планеталарының арасындағы кеңістікті толтыратын зат. Планета аралық орта ұғымына планеталардың сыртқы атмосферасы, кометалар мен олардың қалдықтары, Күнге ең жақын жатқан күн тажының бөліктері, космостық сәулелер енбейді. Планета аралық орта зодиактік жарық құбылысына және күн тажының кейбір бөлігіне тығыз байланысты болады. Дереккөздер