kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Абылайдың Сарыарқаны азат етуі

«Абылайдың Сарыарқаны азат етуі», «Абылай ханның 40 батырымен Сарыарқаны қалмақ ханы Қалдан- Сереннен тартып алған уақиғасы», жыр. Хатқа түсірген Жаяу Мұса Байжанұлы. 1940 ж. оның қолжазбасынан баласы Салық көшірген. Он бір буынды қара өлеңмен, араб әрпімен жазылған. Қолжазба ҚР ҰҒА ОҒК-ның қолжазба қорында сақтаулы. Жырдың қысқаша мазмұны: Абылайды хан көтергеннен кейін ол Түркістанды билеп, Сыр бойын мекен етеді. Бұл — Сарыарқаны қалмақ ханы Қалдан-Сереннің алып қойған кезі еді. Енді сол жерді қайтармақ болып Абылай бастаған 40 батыр соғысқа даярланады. Қалмақтар мұны естіп Ереймен тауына көшеді. Қалданның «соғыспай Сарыарқаны тастап кетейік» дегеніне, баласы Шаршы батыр «соғыспай бермеймін» деп, өншең батырларын жинап алып бір тауда тосып жатады. Бұл жерге ішінде атақты Олжабай батыр бар 40 батырымен Абылай да келеді. Қалмақтардың «біз көппіз, сендер азсындар, жеңе алмайсындар» дегеніне, Абылай «қайсысың барсыңдар?» деп сұрағанда Олжабай өз атын атап ұрандап жауға шабады, қырық батыр оған қосылады. Шаршы қорған салып, қалмақ әскеріне зор бекініс жасаған болып шығады. Кырық батырдың тобында Сары Баян, Малайсары, Олжабай, Қазыбек, Қуандық, Қарашолақ, Ақмұрза, Бөгенбай, Жасыбай батырлар болады. Олжабай жекпе-жекке шығып, қалмақ батырын өлтіреді. Одан кейін Олжабай жау ортасында жаяу қалған Малайсарыны аман алып қалады. Кырық батыр Ереймен тауын босатады. Бұл соғысты «Шүршіт қырылған» деп атайды, кейін Баянтауды да босатады. Қалмақтардың қашқан асуын «Жасыбай асуы» деп атайды. Қалмақтар да, қазақтар да бұл соғыста көп қырғынға ұшырайды. Сондықтан соғыс болған жердің атын «Қалмақ қырылған» атапты» деп жыр аяқталады. Дереккөздер
Қабанбай батыр көшесі (Алматы)

Қабанбай батыр көшесі(Алматы) Көшеге қазақтардың жоңғар шапқыншылығына қарсы ұлт-азаттық күресін ұйымдастырушыпардың бірі, батыл қолбасшы, Найман тайпасының Қаракерей руынан шыққан, «Хан батыры» атағына ие болған дарабоз тұлға, дау шешетін бітімгер, далалықтар қоғамында сот жұмысын жүргізген әділ би Қаракерей Қабанбай батырдың есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 №15/398 шешімі) берілген. Қабанбай батыр (1691-1780) - Қазақ жасақтарын басқарып, Сайрам, Ташкент қалаларын, Шығыс Қазақстан аумағын жоңғарлардан азат еткен. Осы уақыт ішінде жаудан туған жерді азат етудегі 103 шайқасқа қатысып, оның бірде-бірінде жеңілген жоқ. Аса қатал жекпе-жектерде 54 қарсыласын жер жастандырған. Көше Медеу, Алмалы және Әуезов аудандарында орналасқан. Шығыстан батысқа қарай Орманов көшесінен басталып, Верещагин көшесіне дейін созылып жатыр. Мұратбаев, Әуезов, Жароков, Радостовец, Розабакиев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: Мещанская, Калинин көшелері. Көшенің ұзындығы - 6200 метр. Көше бойында Абай атындағы опера және балет театры (сәулетшілері: Т.Бәсенов, Н.Простаков), оның демалыс аймағында «Қарлығаш» кафесі, ҚР Ғылым академиясының геология институты, «Целинный» кинотеатры, «Алматы» қонақ үйі, «Есік» рестораны, «Астаналық» супермаркеті, «Достық» кітап дүкені, Республикалық шахмат-дойбы клубы, Алматы қалалық медицина колледжі, т.б. орналасқан. Көшедегі опера театрының демалыс алаңында Жамбыл Жабаевтың (мүсіншісі: Х.Б.Наурызбаев, сәулетшісі: М.Меңдіқұлов), М.Әуезовтің (мүсіншісі: Т.Досмағамбетов, сәулетшісі: М.Меңдіқұлов) ескерткіш-бюстері; ал Наурызбай батыр мен С.Сейфуллин көшелерінің арасындағы қарағайлы скверде М.Фрунзенің (мүсіншісі: А.Исаев, сәулетшісі: И.Белоцерковский), Калининнің (мүсіншісі: Х.Наурызбаев, В.Рахманов, сәулетшісі: А.Ордабаев), ескерткіш-бюстері орнатылған. Дереккөздер
Дмитрий Александрович Буравов

Дмитрий Александрович Буравов (1909-1984), шаруашылық ұйымдастырушысы. 1925-1976 жылдары, Кольчугин түсті металл зауытында слесарьдың көмекшісі, нормалаушысы, диспетчерлік жабдықтау бөлімінің бастығы, зауыты Балқаш қаласына эвакуациялау жұмысына белсене қатысады. Зауытты аз күнде іске қосуда ерекше еңбек жасайды, осы зауытттың директорының орынбасары, Балқаш қаласы Еңбекшілер депутаттары Кеңесінің атқару комитетінің төрағасы, Балқаш қалалық партия комитетінің 1-хатшысы, Балқаш түсті металл өңдеу зауыты директорының орынбасары, Балқаш тау-кен металлургия комбинаты директорының орынбасары, металлургия өндірісі жұмысшылары кәсіподағының орынбасары болды. 1976 жылдан құрметті демалыста. Еңбек Қызыл Ту, 2 мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Балқаш қаласының құрметті азаматы. Дереккөздер
Қабдолов атындағы көше (Алматы)

Қабдолов атындағы көше (Алматы қаласы) Көшеге көрнекті жазушы, білімпаз әдебиеттанушы, ұстаз-ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының академигі, ҚР Халық жазушысы, Қазақстан және Қырғызстан Республикаларының еңбек сіңірген ғылым қайраткері - Зейнолла Қабдоловтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 02.08.2008 Ма128 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.08.2008 Ма 3/557 қаулысы) берілген. Қабдолов Зейнолла (1927-2006) Атырау облысы Мақат ауданы Доссор кентінде дүниеге келген. З.Қабдолов әдебиет теориясының негізін жасаушылардың бірі, бірнеше көркем шығармалардың авторы. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Маречек көшесі. Көшенің ұзындығы -1350 метр. Дереккөздер
Толстой атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыстың ұлы жазушысы, педагог, Петербор Ғылым академиясының ақадемигі Лев Николаевич Толстойдың есімі (1941 жылы) берілген. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Р.Зорге көшесінен басталып, Джапаридзе көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1900 метр. Дереккөздер
Дмитрий Назарович Бурцев

Дмитрий Назарович Бурцев (1900-1971), геолог ғалым, Қарағанды көмір бассейнін алғаш игере бастаған кездегі (1930-1937) геология барлау жұмыстарының басшысы, геология-минералогиялық ғылыми кандидаты (1964), Шерубай-Нұра көмір ауданының алғаш ашушы (1932), Қарағанды тас көмір бассейніндегі төменгі карбонның көмірлі қабаттарының тұңғыш стратриграфиялық схемасын жасаушылардың бірі. Мәскеу тау-кен академиясын бітірген (1929). Бурцев Қарағанды тас көмір бассейнінің қоры 50 млрд т деп тұңғыш рет баға берді (1933). Жаңғыш қатты қазбалар геологиясы жөніндегі 26 ғылыми еңбектің авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған. Дереккөздер
Қабылбаев атындағы көше (Алматы)

Қабылбаев атындағы көше (Алматы) Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Ішкі істер генерал-лейтенанты, КСРО Ішкі істер министрінің еңбек сіңірген қызметкері - Шырақбек Қабылбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Шырақбек Қабылбаев (1908-1991) Қазақ КСР-інің бұрынғы ішкі істер министрі қызметін атқарған. Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы -1600 метр. Дереккөздер
Летняя көшесі (Алматы)

Летняя көшесі - Көшеге бұл атау Алматы қаласы атқару комитетінің 21.11.1966 # 422 шешімімен берілген. Орналасқан жер Көше Жетісу ауданында орналасқан. *Көшенін ұзындығы - 850 метр. Бұрынғы атауы *Зеленая көшесі. Дереккөздер
Сара ақын көшесі (Алматы)

Сара ақын көшесі. Көшеге қазақ айтыс өнерінің жарық жұлдызы, ақын ару Сара Тастамбекқызының есімі (Алматы қаласы әкімінің 1994 жылғы 11 ақпандағы № 61 шешімі) берілген. Сара Тастамбекқызы (1878-1916) Алматы облысы Талдықорған өңірінде дүниеге келген. Сараның Біржан салмен айтысы ақындар айтысының биік шыңы саналады. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 3-ші көше. Көшенің ұзындығы - 3000 метр. Дереккөздер
Щепетков атындағы көше (Алматы)

Щепетков атындағы көше (Алматы) - көшеге Ұлы Отан соғысында Мәскеу түбіндегі шайқасқа қатысқан 28 гвардияшы- панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Иван Алексеевич Щепетковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 24.06.1959 №17 шешімі) берілген. Щепетков Иван Алексеевич (1909-1941) Алматы қаласында дүниеге келген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Подхозная көшесі. Кешенін ұзындығы - 2100 метр. Дереккөздер
Қабылов атындағы көше (Алматы)

Қабылов атындағы көше (Алматы) Көшеге Кеңес Одағының Батыры Төлен Қабыловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 02.10.1975 №398 шешімі) берілген. Қабылов Төлен (1917-1945) Алматы облысының Шелек ауданында дүниеге келген. Қырым, Украина, Белоруссия, Литва шайқастарына қатысқан, Кенигсберг түбіндегі шайқаста ерекше ерлік көрсеткен. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бестужев көшесінен басталып, шығысқа қарай Кіші станица аумағында созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Арычная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1500 метр. Дереккөздер
Щорс атындағы көше (Алматы)

Щорс атындағы көше (Алматы) - көшеге Азамат соғысының батыры, әскери қайраткері Николай Александрович Щорстың есімі (1956 жылы) берілген. Щорс Николай Александрович (1895-1919) Ресейдегі Черниговск облысының Сосновск елді мекенінде дүниеге келген. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Тобаяқов көшесінен басталып, Сейфуллин даңғылына дейін созылып жатыр. Ломоносов, Дарвин, Радищев атындағы көшелермен қиылысады. Көшенің ұзындығы - 800 метр. Дереккөздер
Сандыққа ұқсас көтерілім

Сандыққа ұқсас көтерілім. Ұзындығы ондаған км-ге жететін ауқымды да тегіс күмбезді брахиантиклинді пішінді шомбал көтерілім; көтерілу амплитудасы жүздеген м-те жетеді, беткі жазықтығы екінші дәрежелі күмбездермен күрделілене түскен, қанаттары флексура сипатын иелене отырып. тік құлайды. Дереккөздер
Лиманов атындағы көше (Алматы)

Лиманов атындағы көше - көшеге техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы ғылымына еңбек сіңірген қайраткер Есенғали Лимановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.03.2005 # 138 еcіімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 # 2/185 қаулысы) берілген. Лиманов Егенғали (1930-1992) Солтүстік Қазақстан облысы Октябрь ауданы Балуан ұжымдық шаруашылығында дүниеге келген. Ол - Қазақстанда барлаушылар мектебін ашқан өнертабыстары мен жаңашылдықтары бойынша КСРО Мемлекеттік комитетінің 38 "торлық куәлігіне ие болған ғалым. Орналасқан жер Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. *Көшенің ұзындығы - 700 метр. Дереккөздер
Ынтымақ атындағы көше (Алматы)

Ынтымақ атындағы көше (Алматы) - көшеге Жамбыл облысы Талас ауданы С.Шәкіров ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан ортағасырдағы қаланың атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 №138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 №2/184 қаулысы) берілген. Көше Алатау ауданындағы «Айгерім-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 750 метр. Дереккөздер
Сарыарқа көшесі (Алматы)

Сарыарқа көшесі (Алматы). Көшеге табиғи саябақ, шығысында Теңіз көліне дейін, батысында Ұлытау, солтүстігінде Есіл өзені, оңтүстігі Бетпақдалаға жалғасқан далалық қорықтың атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. Сарыарқа сөзінің мағынасы - арқадай кең көсіліп жатқан байтақ сары дала. Көше Медеу ауданындағы, Думан 1 шағынауданында орналасқан. Бішкек көшесі мен Келес көшелерінің аралығында созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 2020 метр. Дереккөздер
Ырғайлы атындағы көшесі (Алматы)

Ырғайлы атындағы көшесі (Алматы) - көшеге Ырғайлы шартты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №113 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 №3/550 қаулысы) берілген. Көше Түрксіб ауданындағы «Шуақты» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр. Дереккөздер
Қадыржанов атындағы көше (Алматы)

Қадыржанов атындағы көше (Алматы) Көшеге елімізге танымал инженер-металлург, Қазақ КСР-інің еңбегі сіңген металлургі, Ұлы Отан соғысының ардагері Қамал Қадыржановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Қадыржанов Қамал (1906-1981) Талдықорған, Қарағанды облыстарының атқару комитеті төрағасының орынбасары, Қазақ КСР-інің Түсті металлургия министрлігінің шахта құрылысы басқармасының бастығы қызметтерің атқарған. Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 900 метр. Дереккөздер
Ырысты атындағы көше (Алматы)

Ырысты атындағы көше (Алматы) - Көшеге Ырысты шартты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 Ме 115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдіктің 14.07.2008 №3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1200 метр. Дереккөздер
Сарыбай көшесі (Алматы)

Сарыбай көшесі. Көшеге Қазақстандағы Сарыбай кен байыту комбинатының атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 № 453/26 шешімі) берілген. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Смоленская көшесі. Көшенің ұзындығы -1250 метр. Дереккөздер
Сулы жастық

Сулы жастық. Біршама тереңдікте орналасқан, жоғары дәрежелі қысымдармен сипатталатын жерасты суларының тұйықталған жерасты қорқоймасы. Бұрғылау ұңғымасы көмегімен суының белгілі бір бөлігі аласталған жағдайда Сулы жастықтың беткі жазықтығы құрт төмендеуі ықтимал. Дереккөздер
Сарымолдаев атындағы көше (Алматы)

Сарымолдаев атындағы көше. Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері Қабылбек Сарымолдаевтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.08.1974 Ме332Б шешімі) берілген. Сарымолдаев Қабылбек (1898-1938) Жамбыл облысының Мерке ауданында дүниеге келген. Ол Алматы облыстық ревкомын, Республиканың Мемлекеттік жоспарын, Қазақ КСР Халкомының Жер бөлімін басқарған. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Асылбеков және Иванов көшелерінің аралығында, Көшенін ұзындығы - 500 метр. Дереккөздер
Томанов атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың белгілі тілші-ғалымы, филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Мархабат Томановтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Томанов Мархабат (1934-2001) Қызылорда облысында дүниеге келген. Ол - көне түркі тіліне байланысты зерттеулер жүргізген ғалым. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Әбдірашұлы атындағы көшемен қиылысады. Бұрынғы атаулары: *а) 7-ші; *ә) Асфальтная; *б) 5-ші көшелері. Көшенің ұзындығы - 1000 метр. Дереккөздер
Қойнауқат табаны

Қойнауқат табаны 1. Геологияда яки стратиграфияда: қалыпты жағдайда астасқан тау жынысы қойнауқатының (қабатының) астыңғы жазықтығы. Синонимі — "төсеніш". 2. Taу-кен ісінде: пайдалы қазба қойнауқатының (желісінің, шоғырының т.б.) астыңғы өңіріндегі пайдасыз тау жынысытар. Синонимі - "төсеніш".
Ықылас Адамбеков

Ықлас Адамбеков(1912, Қарағанды облысы Шет ауданы №3 ауыл («Қатбар» колхозы) -1941) - ақын. Өмірбаяны Ықылас Адамбеков 1912 жылы №3 ауылда (қазіргі Қарағанды облысы, Шет ауданы, Ақсу-Аюлы ауылы) дүниеге келген. Арғын тайпасының Қаракесек руының Қояншы-Тағай руынан шыққан.. 6 жасында жетім қалып, 1927 – 1931 жылы Қарқаралы балалар үйінде оқып, тәрбиеленген. 1929 жылы комсомол қатарына қабылданды. 1934-1935 жылдары республикалық «Лениншіл жаста» жастар газетінің қызметкері болды. 1935-1938 жылдары Қазақ коммунистік журналистика институтында оқыды. 1938-1939 жылдары қазақ көркем әдебиеті баспасында жауапты хатшы қызметін атқарды. Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін майданға аттанды. 316-атқыштар дивизиясының 857-артиллериялық полкінің барлаушысы болып қызмет еткен. Мәскеу түбіндегі шайқасқа қатысқан. 1941 жылы 18 қазанда (басқа деректер бойынша - 26 қазан) Мәскеу облысы Волоколам ауданы Голубцы деревнясы үшін болған шайқаста қаза тапты . Шығармашылығы Өлең, ән мәтіндерін жазумен айналысқан, оның «Достар жүрегі» атты алғашқы жинағы осы кездерде жарық көрген. Жазушы Ә. Әбішевпен бірігіп «Қамбар батыр» операсына либретто жазған. 30 шақты ән сөзінің авторы. Оның «Қызыл әскер маршы»,«Алатау» әндері көпшілікке мәлім. Естелік Балқаш қаласының тарихи-өлкетану мұражайында Ықылас Адамбековке арналған бұрыш бар. Балқаш қаласындағы No16 орта мектепте Ықылас Адамбеков туралы стенд орнатылған. Ақынның туған ауылында ескерткіш тақта орнатылды. Соғыстан оралмаған 25 қазақ жазушысына арналған Қазақстан жазушылар одағы ғимаратындағы мәрмәр тақтаға Ықылас Адамбековтың есімі жазылған. Дереккөздер
Төлеген Дүйсенбайұлы Адам-Юсупов

Төлеген Дүйсенбайұлы Адам-Юсупов (1937 жылы туған), көрікші, КСРО-ның құрметті металлургі (1969), Социалистік Еңбек Ері (1981). Еңбек жолын 1959 ж. Қарағанды металлургия комбинатында бастады, 1967 жылдан домна цехында аға көрікші. №4 домна цехының жобалық қуатын мерзімінен бұрын игеру жөнінде бастама көтеріп, оның 1,5 ай ішінде толық пайдаланылуына қол жеткізді. Комбинаттың 4-домна пешін іске қосу, ретке келтіру ісіне белсене ат салысты. Адам-Юсупов басқаратын №4 пеш ұжымы металлургтардың Бүкілодақтық социалистік жарысында сан мәрте жеңіп шығып, «КСРО-ның озық домна пеші» атағына ие болды (1978-1980). Адам-Юсуповтың бригадасы 10-бесжылдықтың тапсырмасын мерзімінен бұрын орындап шығып, жоспарға қосымша 5 мың т-дан астам шойын берді. КОКП 25-съезінің, Қазақстан КП 14-съезінің делегаты. 10-11-шақырылған КСРО Жоғарғы Кенесінің депутаты. 1984-89 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесі Ұлттар Кенесі төрағасының орынбасары. Екі рет Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Энгельс атындағы көше (Алматы)

Энгельс атындағы көше (Алматы) - көшеге ғылыми коммунизмнің негізін салушы, К.Маркстің досы, жұмысшылар табының белсендісі болған Фридрих Энгельстің есімі (1956 жылы) берілген. Энгельс Фридрих (1820-1895) Пруссияда дүниеге келген. Ғылыми коммунизмнің негізін салушы. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бейсебаев, Некрасов, Бартольд, Волгоградский көшелерімен қиылысады. Кешенін узындығы - 1100 метр. Дереккөздер
Пелит

Пелит құрам-бөлшектерінің мөлшері 0,001 мм-ден (екінші авторлар бойынша 0,005 мм-jxtn) аспайтын кез келген құрамды және кез келген текті таужыныстар хақында қолданылатын жалпылама атау; тұнбаға түскен ұйық түйіршіктерінің мөлшері 0,01 мм-ден аспаған жағдайда, олар да П. атауымен аталып жүр. Дереккөздер
Сарысу көшесі (Алматы)

Сарысу көшесі. Көшеге Қарағанды, Қызылорда облыстары жерімен ағатын, Сарыарқадағы Бұғылы тауының етегінен басталатын Телікәл алабындағы өзеннің атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/38 қаулысы) берілген. Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-1» шағын ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 800 метр. Дереккөздер
Лизунова атындағы көше (Алматы)

Лизунова атындағы көше - Көшеге әдебиеттанушы, филология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ұлттық Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, ҚР ғылым қайраткері Евгения Васильевна Лизунованың (1926-1993) есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 Ме 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 # 5/765 қаулысы) берілген. Ол - қазақ әдебиетін зерттеуде үлкен еңбек сіңірген ғалым. Орналасқан жер Көше Әуезов ауданында орналасқан. Қасым Шәріпов көшесінен басталып, Шорманов көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: * а) 26-шы көше; * ә) Садовая көшесі. Дереккөздер
Қойнауқаттық газ

Қойнауқаттық газ. Қалыптасуы және шоғырлануы мұнайлы-газды алаптың қойнауқаттық жағдайында жүзеге асатын жерасты газы. Қойнауқаттық газ құрамында әдетте метан және оның гомологтары көбірек ұшырасады. Азот және көмірқышқыл құрамды қойнауқаттық газдар сирек кездеседі. Қойнауқаттық газдардан өндіріліп алынатын ең басты өнімдер жанғыш дербес газ және сұйық көмірсутектердің конденсаты. Бөлініп алынатын конденсаттың құрамына қарай қойнауқаттық газдар құрғақ, жұтаң, қоңды және газконденсатты газдар болуы мүмкін. Дереккөздер
Сарытоғай көшесі (Алматы)

Сарытоғай көшесі. Сарытоғай - Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Шонжы ауылынан 18,2 шақырым жердегі ертедегі көшпелілер обасының атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 27 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/765 қаулысы) берілген. Көше Алатау ауданының «Ақбұлақ» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1300 метр. Дереккөздер
Бұқар жырау даңғылы

Бұқар жырау даңғылы, Қазыбек би ауданында орналасқан. Темір жол вокзалынан солтүстік-батысқа қарай Ермеков, Әлиханов, Комиссаров, Сәтбаев, Жамбыл көшелерімен, Нүркен Әбдіров, Ленин даңғылдарымен, Бейбітшілік бульварымен қиылысып, Үлкен Бұқпа өзенін кесіп өтеді. Соғысқа дейінгі жылдары, Қарағанды темір жол торабы мен кірме жолдардың дамуына, Жаңа қаланың жерін игеруге байланысты қалыптаса бастады. Оның бойына негізінен бес және тоғыз қабатты үйлер салынған, олардың бірінші қабаттарында сауда, қоғамдық тамақтандыру, тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындары орналасқан. Әлиханов көшесімен қиылысында — қаланың орталық алаңы, «Арселор Миттал Теміртау» АҚ көмір департаменті әкімшілік үйі бар. Бұқар жырау даңғылының бойында мыналар орналасқан: Кеншілер мәдениет сарайы, Қарағанды академиялық музыкалық комедия театры, политехникалық колледжі (бұрынғы тау-кен техникумы), Абай атындағы облыстық балалар кітапханасы, бейнелеу өнері мұражайы, «Қарағанды» мейманханасы, Тұрмыс қажетін өтеу үйі, «Абзал» сауда орталығы. Бұқар жырау даңғылының бойында «Шахтер даңқы» монументі, Н. Әбдіров ескерткіші тұрғызылған.ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5 Дереккөздер
Биостратиграфиялық бөлімше

Биостратиграфиялық бөлімше. Түзілімдердің тек қана палеонтологиялық сипаты тұрғысынан дараланған стратиграфиялық бірлігі; американдық геологиялық әдебиетте өте жиі кездеседі Биостратиграфиялық бөлімшеге көбінесе әр түрлі белдемдер немесе жікқабаттың құрам-бөліктері сәйкес келеді. Дереккөздер
Пенеплен (Мұнай және газ)

Адыр-бұйраттардың аздығымен, яғни негізінен тегіс жазықтармен сипатталатын, бұрынғы таулы өңірдің морылып аласаруы нәтижесінде қалыптасқан жербедер түрі. Екінші сөзбен айтқанда, П. өз аумағында эндогендік белсенділік толығымен тоқтаған тектоникалық құрылымның жаппай етек алған экзогендік процестер әсерінен типылдануы нәтижесінде қалыптасқан жазық. Пенеплендену Суайырықтарға шендес өңірлердің бірте-бірте аласара отырып, осы өңірлерге тән денудация деңгейімен теңдесуін қамтамасыз ететін процесс; нәтижеде пенеплендер қалыптасады. Дереккөздер
Аманжолов Қасым атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың қайсар ұлы, Ұлы Отан соғысында қаруымен де, қаламымен де елін қорғаған қаһарман ақын Қасым Аманжоловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12. 1962 №453/26 шешімі) берілген. Аманжолов Қасым Рахымжанұлы (1911-1955) Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында дүниеге келген. Ол - «Абдолла», «Біздің дастан» т.б. көптеген шығармалардың авторы. Көше Медеу ауданында орналасқан. Батыстан шығысқа қарай Саттаров көшесінен басталып, Алматының шығыс шекарасына қарай созыпып жатыр. Бұрынғы атауы - Школьная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1200 метр. Дереккөздер
Тоныкөк жырау атындағы көше (Алматы)

Көшеге Екінші Шығыс Түрік қағанатының көрнекті мемлекет қайраткері, қолбасшы, ойшыл, 682 жылы Тан патшалығына қарсы күреске қатысып, Білге Құтылық (Елтеріс) қағанның кеңесшісі болған Тоныкөк жыраудың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/ 37 қаулысы) берілген. Ол түркі әскеріндегі ең жоғары Аға Тархан, яғни «түркі әскерінің саяси жетекшісі» дәрежесіне ие болған. 646-731 өмір сүрген. Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-А» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр. Дереккөздер
Якубов атындағы көше (Алматы)

Якубов атындағы көше (Алматы) - көшеге Кеңес Одағының Батыры Максим Якубовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 20.01.1978 №713 шешімі) берілген. Якубов Максим Якубу (1914-1974) Алматы облысында дүниеге келген. Ол Ұлы Отан соғысында Днепр шайқасында ерлік көрсеткен. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Нарынқол көшесінен басталып, Коминтерна көшесіне дейін созылып жатыр. Кожедуб, Читинский, Беляков, Шаумян көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Электростроительная көшесі. Көшенің ұзындығы - 2500 метр. Дереккөздер
Сатаров атындағы көше (Алматы)

Сатаров атындағы көше. Көшеге ұйғыр ақыны, драматург, аудармашы, Ұлы Отан соғысының ардагері Исмаил Сатаровтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 04.09.1981 Ма18/458 шешімі) берілген. Сатаров Исмаил (1916-1944) Алматы қаласында дүниеге келген. Ол - «Цветущий сад», «Медсестра», «Начало пути» өлеңдері мен «Гериб-Санам» пьесасының авторы. Шевченко, Жамбыл, Островский шығармаларын ұйғыр тіліне тәржімалаған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Рудзутак көшесінен басталып, Қасым Аманжолов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Оразбаев, Марозов, Чекалин көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Вулканная көшесі. Көшенін ұзындығы - 650 метр. Дереккөздер
Еркін сауда аймақтары

Еркін сауда аймақтары - өз шеңберінде сауда алымсыз жүргізілетін жекелеген елдердің аймақтық топтары. Еркiн сауда белдемi(Free trade area ) - кеден бажы, салықтар және жиындар ел-қатысушылардағы болмай қалатын халықаралық кiрiгудi түр сонымен бiрге халықаралық келiсiмшартпен сәйкес өзара саудадағы сандық шектеулерi. Преференциялық келiсiмге қарағанда кiрiгудi түрдiң бұл тым тереңiректерi. Әрбiр ел-қатысушыға үшiншi елдер қарағанда сауданың тәртiбiнiң дербес және тәуелсiз анықтауына құқық сақталынады. Еркiн сауда белдемiнiң шарттары жағдайлардың көпшiлiгiнде ауыл шаруашылығының өнiмдерiнен басқа барлық тауарларға таралады. Еркiн сауда белдемi елдердiң бiр орналасқан ептеген мемлекетаралық секретариатпен үйлестiре алады, бiрақ олсыз әдетте қарайды, елдiң өз дамытуының негiзгi параметрлерi тиiстi мекемелердiң жетекшiлерiнiң периодты Мәжiлiстерiне мақұлдайды. Ел-қатысушылардың арасындағы кеден шекаралары және олар го кесiп өтетiн тауардың тек тексенетiн орындар сақталынады. Дереккөздер
Айбас дарасы мазары

Айбас дарасы мазары, б. з. б. 13-11 ғасырда ірге көтерген сәулет өнері ескерткіші. Академик Ә.X. Марғұлан басқарған Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы зерттеген. Айбас дарасы мазары Ұлытау ауданы, Едіге тауының солтүстік-батыс етегінде Айбас өзенінің бойыңдағы әр дәуірден қалған үлкен бейіттің солтүстік бөлігіндегі қола дәуірі зиратының орталығына салынған. Сырт пішіні шаршыланып келген (12x12 м). Арасына лай салып, жалпақ тастардан қаланған қабырғаларының биіктігі 0,6-1,2 м. Сыртқы қабырғалары мықты болу үшін іргесіне лай араласқан ұсақ қиыршық тас төккен. Мазардың іші он бөлікке бөлінген. Трапеция іспетті. Ішкі қабырғалары ортадағы төртбұрышты тас қабірге барып тіреледі. Олардың ішінде құрбандық шалу т. б. әр түрлі жоралғылардан қалған мал сүйегі, қыш ыдыстар мен күл-көмір қалдықтары сақталған. Тас қабір бетін үлкен қақпақ тастармен қиюластыра жапқан. Бірақ ертеде ұрланғандықған қақпақ тастардың көбі қойған орнында сақталмаған. Қабір мұқият қашалып, тігінен көмілген төрт қақпақ тастан құралған. Көлемі 2,8x2,6x1,5 м. Бетін жапқан қақпақ тас шашылып қалған. Қабір ішінен жерленген адамның сүйегі, сондай-ақ жылқы мен сиырдың сүйектері, сырты өрнектелген саз ыдыстар, ыдыстың бетін жапқан тас қақпақтар, саздан жасаған ұршықтар, қола заттың сынығы және осында жерленген кісінің қадірлілігінің белгісін айғақтайтын өрнегі бар алтын білезік шықты. Қабір іші отпен аласталған. Ортасында от жаққан орын бар. Айбас дарасы мазарынан 40-тан аса саз ыдыстар табылды. Оның жартысы бүтін. Олардың пішіні мен бетіндегі өрнектері Орталық Қазақстандағы осы кезеңнің ірі мазарларынан табылған ыдыстарға ұқсас. Айбас дарасы мазары Беғазы-Дәндібай мәдениетінің ең жарқын ескерткіштерінің бірінен саналады. Дереккөздер
Мұнайда еріген газ

Мұнайда еріген газ. Мұнайда, мұнайлы, газды-мұнайлы және мұнайлы-газды жатындарда еріген түрде болатын, алайда олардың құрамынан қысымды қанығу қысымына дейін төмендеткенде бөлініп шығатын газ. Дереккөздер
Литостратиграфиялық бөлімше.

Литостратиграфиялық бөлімше Таужыныстардың литологиялық өзгешелігі немесе басқа да физикалық-химиялық сипаты тұрғысынан дараланған бөлімшесі; шет ел әдебиетіндегі Литостратиграфиялық бөлімшеге сәйкес келетін ең басты бірліктерінің бірі — "геологиялық формация " деп аталады геологиялық түсіру (қарталау) жұмыстарын жеңілдету мақсатында дараланады. Дереккөздер
Айдау (Мұнай және газ)

*Бөлшекті айдау. "Фракциялау "терминінің синонимі. *Мұнай айдау. "Мұнай айыру "терминінің синонимі. Айдау - сұйықтықтардың өзара еритін қоспасын фракцияға, бiр бiрiнен және бастапқы қоспадан да қайнау температурасымен айырмашылығы болатын, бөлу процесiн айтады. Айдау процесiнде қоспа қайнағанға дейiн қыздырылады, осының нәтижесiнде ол аздап буланады. Пайда болған бу бөлiнiп конденсацияланады. Айдау арқылы құрамы жағынан бастапқы қоспадан айырмашылығы бар, дистиллят және қалдық алады. Айдауды бiр қабат, көп рет немесе бiртiндеп буландырумен жүргiзедi. Дереккөздер
Дербес газ

Дербес газ. Қойнауқаттық газ құрамына кіретін, қалыпты жағдайда газ түрінде ұшырасуға қабілетті табиғи газ. Дербес газ, сайып келгенде, газ жатындары мен газконденсатты жатындардың табиғи газы болып табылады. Дербес газдың құрамы көмірсутекті болып келеді, кейде оның құрамында азот, некенсаяқ көміртек қостотығы мен күкіртсутек ұшырасады. Дереккөздер
Аманжолов Сәрсен көшесі (Алматы)

Көшеге қазақ тіл білімінің негізін қалаушылардың бірі, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Сәрсен Аманжоловтың есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен әкімшілігінің бірлескен 26.12.2003 № 5/767 шешімі) берілген. Аманжолов Сәрсен Аманжолұлы (1903- 1958) Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Егінсу ауылында дүниеге келген. Оның қазақ тілінің грамматикасына арналған зерттеу еңбектері бүгінгі күн үшін де маңызды болып саналады. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бөгенбай батыр көшесінен басталып, Садовый көшесіне дейін созылып жатыр. Қабанбай батыр, Шевцева, Воронихина, Лазо көшелерімен қиылысады. Көшенің ұзындығы - 750 метр. Дереккөздер
Тополевская көшесі (Алматы)

Көшеге Тополовская атауы, бойындағы ағаштың ерекшелігіне қарай (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 №26 шешімі) берілген. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Молотов көшесі. Көшенің ұзындығы - 1900 метр. Дереккөздер
Янушкеевич атындағы көше (Алматы)

Янушкеевич атындағы көше (Алматы) - көшеге поляк революционер-демократы, Адольф Янушкевичтіңесімі (Алматы қаласы әкімінің 28.08.1997 №544 шешімі) берілген. Янушкевич Адольф (1822-1869) Варшавада дүниеге келген. Ол Қазақстанның Семей облысына жер аударылған кезде жазған «Күнделіктер» атты кітабы қазақ тілінде екі рет басылып шыққан. Көше Медеу ауданында орналасқан. Нусіпбеков көшесінен басталып, Тияньшанская көшесіне дейін созылып жатыр. Потанин, Жангелдин, Бәйішев, Хамиди, Куратов көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атаулары: *Михайловская; *Коннозаводская; *Восток-3 көшелері. Көшенің ұзындығы - 1100 метр. Дереккөздер
Мұнай, жанғыш газ, конденсат және ілеспе қүрам бөліктер қорларын есептеу

Мұнай, жанғыш газ, конденсат және ілеспе қүрам бөліктер қорларын есептеу. Мұнайдың және жанғыш газдардың өнімді қойнауқаттарда орналасу жағдайларын нақтылауға және мұнайдың, газдың, конденсаттың, оларға ілеспе құрамбөліктердің қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссия бекіткен қорларының зерттелу дәрежесін анықтауға бағытталған геофизикалық зерттеу, геологиялі барлау, тәжрибелеу және өндірістік игеру жұмыстары мәліметтерін саралау және тұжырымдау нәтижелеріне негізделген ғылыми-зерттеу жұмыстарының кешені. Дереккөздер
Саттарханов атындағы көше (Алматы)

Саттарханов атындағы көше. Көшеге қазақ боксшысы, Сеул олимпиадасының чемпионы Бекзат Саттархановтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Саттарханов Бекзат (1982-2000) Түркістан облысы Түркістан қаласында дүниеге келген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Жантөрин көшесінен басталып, Бірімжанов көшесіне дейін созылып жатыр. Шаймерденов, Қыстауов, Дәуленов көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - 11-ші көше. Көшенін ұзындығы - 1100 метр. Дереккөздер
Лисаковск көшесі (Алматы)

Лисаковск көшесі - Көшеге Қазақстанның Қостанай облысындағы Тобыл өзөні маңындағы қаланың атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 # 453/26 шешімі) берілген. Көшенін ұзындығы - 980 метр. Орналасқан жер Көше Медеу ауданында орналасқан. Қаратал көшесінен басталып, Рысқұлов даңғылына дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы * 1-ші Ключевая көшесі. Дереккөздер
Бұланты экспедициясы

Бұланты экспедициясы, халық бірлігі және ұлттық тарих жылына орай Жезқазғанда ұйымдастырылған (1998). Тарихи-этнографиялық бұл экспедиция Бұланты шайқасына қатысты Таңбалы Нұра-Білеуті, Қалмаққырылған—Бұланты, Шұбартеңіз—Дулығалы—Ұлытау бағыттары бойынша жүріп өтті. Қалалық мұрағат ұйымдастырған экспедиция жұмысына Қарағанды мемлекет және Жезқазған университетінің археология, этнология және тарих кафедраларының ғалымдары қатысты. Сапар кезінде Қаныш Сәтбаев болжамы бойынша ру басшыларының алғашқы алқалы кеңесі «қазақ» деген халықты өмірге келтірді дейтін Таңбалы Нұрадағы тасқа басылған таңбалар зерделенді, қазақ жасақтарының 18 ғасырда жоңғарларға күйрете соққы берген жерлері — Білеуті, Бұланты, Шұбартеңіз бойы зерттелді.Қалмаққырылған тауындағы қазақ батырлары жерленген биікке ескерткіш белгі орнатылды. Экспедиция жұмысының қорытындысы жайлы ЖезУ (1998) өткізген Марғұлан оқуларында кеңінен хабарланып, жергілікті баспаханадан «Бұланты шайқасы» кітапшасы шығарылды. Дереккөздер
Кенет бөлінетін газ

Кенет бөлінетін газ. Қойнауқаттық мұнайдың, жерасты газының, немесе жерасты суының кенеттен (өздігінен) газсыздануы нәтижесінде дараланатын табиғи газ. Аталған нысандардағы газ мөлшері біршама мол болған жағдайда кенет бөлінетін газдың көлемі мен құрамы бүкіл еріген газ массасының осы көрсеткіштеріне сәйкес келетін болады. Дереккөздер
Топчиев атындағы көше (Алматы)

Көшеге Ресей химигі, академик, КСРО Ғылым академиясының вице-президенті, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері Александр Васильевич Топчиевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 Ме453/26 шешімі) берілген. Топчиев Александр Васильевич (1907-1962) Волгоград облысының Михайлова елді мекенінде дүниеге келген. КСРО Жоғары Білім министрлігінің орынбасары қызметін атқарған. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Өтемісов, Мұқатай, Асфендияров атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Восточная көшесі. Көшөнің ұзындығы - 700 метр. Дереккөздер
Есеп айырысу балансы

Есеп айырысу балансы - белгілі бір елдің басқа елдермен нақты уақыттағы (бір жылда) немесе нақты күнге дейінгі (жыл басына) сауда, несие, тағы басқа байланыстары процестерінде пайда болатын талаптары мен міндеттемелерінің көлемін және арақатынасын бейнелейді. Дереккөздер
Яссауи атындағы көше (Алматы)

Яссауи атындағы көше (Алматы) - көшеге халық арасында «баба-ұстаз» деп атанған, бүкіл түркі сопыларының атасы саналатын ақын әрі философ Қожа Ахмет Яссауидің (1093-1166) есімі берілген. Қожа Ахметтің «Диуани хикмет» - «Даналық кітабы» жинағына біріктірілген өлеңдері осы уақытқа дейін түркі халықтарының арасында кең танымал. Сол кезде өмір сүрген діни бағдарламалардан ерекшелігі кітаптың шағатай тілінде жазылғандығы. Соның арқасында ислам діні бірінші рет түркі тілінде сөйлеген. Ахмет Яссауи кесенесі дүниежүзілік сәулет өнерінің қазынасына кіреді. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Жандосов көшесіне дейін созылып жатыр. Төле би, Ташкенская, Шаляпин көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Центральная көшесі. Кешенін ұзындығы - 5100 метр. Дереккөздер
Аманшин атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың көрнекті қаламгері, ақын, жазушы Берқайыр Аманшиннің есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 16.01.2006 Ме 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/37 қаулысы) берілген. Аманшин Берқайыр Сәлімұлы (1924 - 1985) Орал облысы Қаратөбе ауданы Батпақкөл ауылында дүниеге келген. Оның «Жылқылы ауылда», «Бұтақтағы бұлбұлдар» т.б. 20 шақты жыр жинақтары бар. Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр. Дереккөздер
Сауранбаев атындағы көше (Алматы)

Сауранбаев атындағы көше. Көшеге қоғам қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері Сұраншы Сауранбаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Сауранбаев Сұраншы (1901-1956) Алматы облысының Нарынқол ауданында дүниеге келген. Ол Уездік Халық Білім беру Бөлімінің меңгерушісі, Губерниялық Халық Білім беру Бөлімінің меңгерушісі, Алматы Уездік Халық Білім беру Бөлімінің меңгерушісі, Баянауыл аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, Халық жер өңдеу комитеті басқарма бастығы, т.б. қызметтерін атқарған. Көше Әуезов ауданының «Таугүл-3» шағын ауданында орналасқан. Жандосов көшесімен Әділов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 600 метр. Дереккөздер
Жұтаң газ

Жұтаң газ. Газдық факторы 33-100 мың м3/м3 аралығында, конденсат мөлшері 10-30 см3/м3 аралығында болып келетін қойнауқаттық газ. Этанның, бутанның және пропанныңаз мөлшерлерімен сипатталады. Синонимі - "Құрғақ газ". Дереккөздер
Торайғыров атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың дарынды ұлы, көрнекті ақыны, жазушы Сұлтанмахмұт Торайғыровтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 05.05.1993 № 198 шешімі) берілген (1980). Торайғыров Сұлтанмахмұт (1893-1920) Павлодар облысында дүниеге келген. Ол - «Адасқан өмір», «Қамар сұлу», «Кім кінәлі?» шығармаларының авторы. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Сайын, Мұстафин, Науай атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Фрунзе көшесі. Көшенің ұзындығы - 1480 метр. Дереккөздер
Есеп айырысу төлемдері

Есеп айырысу төлемдері - кейбір елдер банктері арасында қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жүйесінде негізгі рөл атқаратын арнайы ұйымдар. Олар чектер, вексельдер, тағы басқа есеп айырысу құжаттары бойынша өзара талаптарын жүйелі түрде есепке алып отырады. Дереккөздер
Қойнауқат бунағы

Қойнауқат қалыңдығының кенет жұқалану тұсы. Мұндай жұқалану әуел бастан-ақ болуы Мұмкін (қойнауқат тегіс емес жазықтық бетінде түзілген жағдайда), немесе тектоникалық қозғалыстар әсерінен кейінірек туындауы ықтимал (қойнауқаттың болашақ жұқалану тұсына жоғары мөлшерлі қысымдар әсер еткен жағдайда). Дереккөздер
Дмитрий Карбышев көшесі (Астана)

Дмитрий Карбышев көшесі П.Шубин көшесінен басталып, Күләш Байсейітова қысқа көшесі, Тамшалы көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 1798,3 м. Дмитрий Михайлович Карбышев (1880-1945) - кеңес әскери қайраткері, инженерлік әскердің генерал-лейтенанты, әскери ғылым докторы, Кеңес Одағының Батыры. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]
Құрылымдық бұрғылау

Зерттелмек аймақтың құрылымдық ерекшеліктерін, мәселен, ондағы таужыныстардың геологиялық түсіру немесе геофизикалық зерттеу әдістері көмегімен анықталған тектоникалық пішіндері мен стратиграфиялық ретін нақтылау мақсатында жүргізілетін бұрғылау түрі. Әдетте жер қойнауының терең қабаттарын, немесе таужыныстардың өнімді горизонттары қажетсіз таужыныстармен көмкеріліп жатқан аймақтарды зерттеу барысында қолданылады. Дереккөздер
Төгісов атындағы көше (Алматы)

Көшеге қазақтың арда ұлы, қоғам қайраткері, журналист, драматург, Бірінші орыс революциясы тұсында патша өкіметінің жүргізіп отырған отарлық саясатына қарсы шығып, Қарқаралы хұзырхатын әзірлеуге қатысқан тұлға Көлбай Төгісовтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 № 28з шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008№ 22/139 қаулысы) берілген. Төгісов Көлбай (1879-1919) бұрынғы Семей облысы Зайсан уезінде дүниеге келген. Көше Әуезов ауданының «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1100 метр. Дереккөздер
Тасымалдау (Мұнай және газ)

*Шөгінділерді тасымалдау. Бұрыннан бар таужыныстардың жаппай морылуы нәтижесінде бөлшектенген түйіршік материалдың белгілі бір денудация агентінің әсерімен қозғалыстарға ұшырауы. *Шөгінді заттардың тасымалдануы Шөгінді материалдың туындау (дербестелу) орнынан түзілу орнына дейінгі аралықта қозғалуы; әр түрлі экзогендік тасымалдау агенттері көмегімен жүзеге асады. Шөгінді материалдар әр түрлі жағдайда (қатты зат түрінде яки қалқыма немесе домалама бөлшектер ретінде, иондар немесе коллоиды ерітінділер түрінде, тірі организм денесіне ілесе отырып, т.с.с.) қозғалыстарға ұшырай алады. Дереккөздер
Ерқара Балқараұлы Аймағамбетов

{{Ғалым { } { } { } }} Ерқара Балқараұлы Аймағанбетов (7 ақпан, 1947 жылы Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Тасарал ауылы) — экономист ғалым. Экономика ғылымдарының докторы (1990), профессор (1991). Еуразия халықаралық экономика академиясының Академигі (1998). Қарағанды экономика университетінің ректоры (1997 жылдан). Толығырақ *Ерқара Балқараұлы 1947 жылы 7 ақпанда Қарағанды облысы, Тасарал ауданыда туған. Арғын тайпасы Қаракесек руының Кәрсөн бұтағынан шыққан. *1970 жылы Қарағанды кооператив иниститутын бітірген. *1975 жылы Шевченко атындағы Киев мемлекеттік иниститутының асперантурасын ерте бітірген. Сол жылы «саяси экономика» тақырыбындағы кандидаттық дисертациясын қорғады. *Қарағанды кооперативтік институтының ғылыми жұмыс жөніндегі проректор, аға оқытушы, саяси экономика кафедрасының доценті және т.б лауазымды қызыметтерді атқарды. *1989 жылы Шевченко атындағы Киев мемлекеттік иниститутында докторлық диссертациясын қорғады. * 1991 - 1997 жылдары Қарағанды кооперативтік институты Орталықкомитеттің академиялық мәселелер жөніндегі вице-президенті. *1997 жылдан Қарағанды экономика университетінің ректоры лауазымында. Ғылыми шығармашылығы *300-ден астам ғылыми еңбектері, ғылыми және практикалық оқулықтары, 5 (бес) монографияның авторы. Оның жетекшілігімен шетелден жетекші ғалымдар мен ТМД елдерінің қатысуымен бірнеше ірі халықаралық ғылыми-практикалық конференциялар өткізілді. Аймағамбетова Eрқараның жетекшілігімен орындалған және 15-тен астам магистратура және 10 докторлық диссертациялар қорғалды. Қоғамдық белсенділігі *Қарағанды облыстық аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы; *Қарағанды облысының прокуроры заңдылығын қамтамасыз ету жөніндегі Қоғамдық кеңестің төрағасы; *Қарағанды облыстық сотының жанындағы Қоғамдық Кеңестің төрағасы; *Қарағанды облысы бойынша мемлекеттік қызмет істері агенттігінің тәртіптік кеңесінің мүшесі; *«Нұр Отан» жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қ күрес жөніндегі қоғамдық кеңесінің мүшесі. Ғылыми атақтары *Экономика ғылымдарының кандидаты (ғылыми атағы); *1989 жылы Экономика ғылымдарының докторы (ғылыми атағы берілді); *1990 жылы профессор (ғылыми атағы); *1998 жылдан Еуразия халықаралық экономика академиясының Академигі. Марапаттары *1970 жылы «Қажырлы еңбегі үшін Лениннің туғанына 100 жыл» құрмет белгісі (медалі); *1984 жылы КСРОның Ерен Еңбегі үшін медалі; *2004 жылы тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік марапаты «Құрмет ордені» мен марапатталды. *2005 жылы «Қазақстан конститутциясына 10 жыл» медалі *2006 жылы «Қазақстан парламентіне 10 жыл» медалі *2006 жылы Ахмет Байтұрсынұлы атындағы күміс медалі *2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі *2009 жылы президент жарлығымен жоғарғы мемлекеттік награда «Парасат ордені» мен марапатталды. *2015 жылы «Қазақстан конститутциясына 20 жыл» медалі. Шығармалары: *Перенесенная стоимость и ее роль в условиях интенсификации социалистического воспроизводства (1990); *Структурные сдвиги экономики в условиях интенсификации общественного производства(1991). Дереккөздер
Сауранбеков атындағы көше (Алматы)

Сауранбеков атындағы көше(Алматы). Көшеге белгілі ағартушы Тілеуберді Сауранбековтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 21.10.1997 № 621 шешімі) берілген. Сауранбеков Тілеуберді (1910-1975) Алматы облысында дүниеге келген. Ол - Түрксіб теміржолшыларының балаларын тәрбиелеуде қажырлы еңбек еткен ұстаз. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Тынышбаев көшесінен басталып, Аймауытов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Шолохов, Спартак, Молдағалиев көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Спортивная көшесі. Көшенін ұзындығы - 1300 метр. Дереккөздер
Пайдалы қазба қорларын есептеу

Пайдалы қазба қорларын есептеу . Жер қойнауындағы минералдық шикізаттың мөлшерлік және сапалық шамасын анықтау; төмендегі шараларды жүзеге асыруды қажет етеді: кенорынды жиектеу; кенорын қорын оның шаруашылықтағы маңызы, барлану дәрежесі, астасу ерекшеліктері, пайдалы қазба сапасы және өндірілу сипаты түрғысынан жүйелеу; кенорынның қоры есептелген блоктарын олардағы кен қабатының қалындығы, пайдалы құрамбөлік мөлшері т.с.с. ерекшеліктері тұрғысынан оқшаулау және осы оқшауланған блоктардың әрбіреуіндегі кен қорының мөлшерлік көрсеткішін өзіндік кескін-келбетін анықтау. П.Қ.Қ.Е. шаралары жалпымемлекеттік маңыздағы әрекеттер жиынтығы болып табылады, бұл әрекеттер іздеу-барлау жұмыстарымен орайлас жүргізіліп отырады; әсіресе кенорынды алдын ала және тиянықты барлау барысында жүргізілген есептеу жұмыстарының маңызы өте зор. Дереккөздер
Газлифт

Газлифт. Сұйықпен араласқан сығылған газ энергиясын пайдаланып сұйықтарды жоғары көтеру тәсілі. Сығылған табиғи газ көмегімен мұнай ұңғымаларын компрессорлық игеру шаралары нақ осы тәсілге негізделген. Егер сұйықты (көп жағдайда суды) жоғары көтеру үшін сығылған ауа пайдаланылатын болса, онда мұндай қондырғы "эрлифт "немесе "мамут-сорғы" деп аталады. Газлифтлердің пайдалы жұмыс коэффиценті 15-36 % аралығында, олардың көмегімен 1 сағатта судың 500 м3 массасын 200 м биіктікке, ал мұнайдың осындай массасын 1000 м биіктікке көтеруге болады. Дереккөздер
Сахариев атындағы көше (Алматы)

Сахариев атындағы көше(Алматы) Көшеге қазақ жазушысы, сыншы, аудармашы Баламер Сахариевтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің04.09.1981 № 18/458 шешімі) берілген. Сахариев Баламер (1929-1979) Шығыс Қазақстан облысының Катонқарағай ауданында дүниеге келген. Ол - «Уақыт тынысы» монографиясының авторы. Н.К.Крупскаяның педагогикалық еңбектерін қазақшаға аударған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Красногвардейская көшесі. Көшенің ұзындығы - 1390 метр. Дереккөздер
Андронников атындағы көше (Алматы)

Көшеге белгілі қоғам қайраткері Владимир Николаевич Андронниковтың есімі берілген. Андронников Владимир Николаевич (1885-1942) Ресейдің Вичуга қаласында дүниеге келген. 1933 жылы Қаз КСР Мемлекеттік жоспарлау комитетінің төрағасы болған. Алматы-1 вокзалынан солтүстікке қарай орналасқан. Тувинский, Бартольд, Каховская көшелерімен қилысады. Көшенің ұзындығы - 900 метр. Дереккөздер
Саялы көшесі (Алматы)

Саялы көшесі(Алматы). Көшеге Саялы шартты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 № 113 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/550 қаулысы) берілген. Көше Түрксіб ауданының «Шуақты» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 700 метр. Дереккөздер
Төле би атындағы көше (Алматы)

Көшеге аса көрнекті қоғам қайраткері, ұлы жүздің биі, «Жеті жарғы» заңдар жинағы авторларының бірі, шешен және ақын, қара қылды қақ жарған әділ би Төле би Әлібекұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 17.07.1992 № 294 шешімі) берілген. Төле Әлібекұлы (1663-1756) Жамбыл облысының Жайсаң шатқалында дүниеге келген. Ұлы жүздің ханы Жолбарыс қайтыс болғаннан кейін Ташкентті алты жыл (1743-1749) бойы басқарған. Ол Тәуке хан өсиеттерінің негізгі ережелерін қайталай отырып, оларды, атап айтқанда, жер даулары, барымта мен ұрлық, құн (кінәсі үшін төлем төлеу, айыбын тарту, орнын толтыру) жөніндегі мәселелерді, балаларды тәрбиелеу, Отанды қорғау, жер жөніндегі дауларды шешуді ісжүзіне асыруды қолға алған. Көше Әуезов, Медеу, Алмалы аудандарында орналасқан. Кіші Алматы өзенінен басталып, «Ақсай» шағын ауданына дейін созылып жатыр. Онда алғашқы трамвай жолы 1937 жылы салынған. Бұрынғы атаулары: *а) Гимназия; *ә) Комсомол көшелері. Көшенің ұзындығы - 12000 метр. Көше бойында Жамбыл атындағы Қазақ Мемлекетік филармониясы, «Алатау» кинотеатры, Қазақстан-Британ техникалық университеті, Қазақ Мемлекеттік медицина университеті, Қазақ орфольмотология ғылыми-зерттеу институты, Алматы технологиялық университеті, Алматы кілем фабрикасы, Алматы қалалық мәдениет басқармасы, «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы, Сайран көлі орналасқан. Дереккөздер
Аносов атындағы көше (Алматы)

Көшеге орыстың ғалым-металлургі, жоғары сапалы құрыш балқыту тәсілін жасаған Павел Петрович Аносовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 №28 шешімі) берілген. Аносов Павел Петрович (1799-1851) Сібірде дүниеге келген. Сібірдегі «Алтай» зауытына басшылық еткен. Көше Алмалы ауданында орналасқан. Көше Райымбек даңғылынан басталып, Есенжанов көшесіне жейін созылып жатыр. Шәкәрім, Құлымбетов, Қарасай батыр, Төле би, Артем, Дүйсенов көшелерімен қилысады. Бұрынғы атауы-Жаңа 1-ші көше. Көшенің ұзындығы - 1900 метр. Дереккөздер
Дауылпаз көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы — №63 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы (оң жақ). Дауылпаз көшесі Майқайың көшесінен басталып, Ақыртас көшесінде аяқталады. Шертер, Жаңаарқа көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 347,1 м. Дауылпаз — қазақ халқының ұрып ойналатын көне саз аспабы. Ертеректе бұл аспап соғыс құралы ретінде айбар беріп, қыр көрсету үшін қолданылған. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *[http://maps.astana.kz/kz/gis.html Астана қаласының жоспар-кестесі анықтамалық онлайн картасы]