kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Шенген келісімі

«Еуропа Одағының бірқатар елдері арасында төлқұжаттық және кедендік бақылауды алып тастау туралы келісімі» (Шенген келісімі деген атпен мәлім) — құжатқа 1985 ж. маусымда Люксембургдың Шенген деген жерде Еуропаның жеті мемлекеті: Бельгия, Голландия, Люксембург, Франция, Германия, Португалия және Испания қол қойған болатын. Ол 1995 ж. наурызда күшіне енді. Қазіргі уақытта Шенген визасы аумағына Еуроодақтың 13 елі — Аустрия (1995 ж.), Белгия, Германия, Грекия, Дания (1996 ж.), Испания (1991 ж.), Италия (1990 ж.), Люксембург, Голландия, Португалия, Швеция (1996 ж.), Финляндия (1996ж), Франция және Еуроодаққа қосылмаған 3 мемлекет — Швейцария, Исландия (1996 ж.) және Норвегия (1996 ж.) кіреді. Словакия, Словения, Эстония, Мажарстан, Латвия, Литва, Мальта, Польша және Чехия 2007 жылғы желтоқсанның 31-інде өздерінің құрлықтағы жолдарын, ал 2008 жылғы наурыздан бастап әуе жолдарын ашады. Осылайша 2007 жыл аяғында Шенген аймағы тағы жаңа 9 елмен кеңімек. Дереккөздер
Ферманың Ұлы теоремасы

Ферманың Ұлы теоремасы́ (немесе Ферманың соңғы теоремасы) — математикадағы ең әйгілі деуге болытын теоремасы; оның шарты орта мектеп білімі деңгейінде тұжырымдалғанымен, дәлелдеу үшін көптеген мықты математиктер ұзақ уақыт бастарын қатырды. Теорема былай дейді: «Арифметикасында» Ферманың «соңғы теоремасы» (Observatio Domini Petri de Fermat) жайлы коментарийі бар.]] Кез келген бүтін үшін теңдеуінің натурал , және шешуі болмайды. Пьер Ферманың 1637 тұжырымдаған осы теоремасы Диофанттың «Арифметика» атты кітабы беттерінде "мен тапқан алғырлық дәлелдеме осы бетке сыйдыруға өте ұзақ болады" деген сөздермен басылып шығады. Кейін Ферма үшін шешуін жариялайды, алдыңғы алғырлық дәлелдеуі туралы осы жолы ол тіс жармағандықтан жалпы түрде дәлелдегені күмәнді. Эйлер 1770 жылы теореманы үшін, ал Дирихле мен Лежандр 1825 жылы үшін дәлелдейді. Өз үлестерін дәлелдеуге Ламе, Софи Жермен, Куммер және т. б. көптеген алдыңғы қатарлы математиктер қосты. Теореманы дәлелдеуге деген талпыныс қазіргі сандар теориясының көптеген нәтижелерін табуға алып келді. Фальтингстың 1983 жылы дәлелдеген Морделла гипотезасынан теңдеуінің болғанда тек шектеулі өзара жай шешуі болатындығы шығады. Дәлелдеудің соңғы қадамын тек 1994 жылдың қыркүйегінде Уайлс Эндрю жасады. 130-беттік дәлелдеу «Annals of Mathematics» журналында жарыққа шығады. Тағы қараңыз * Ферманың кіші теоремасы Әдебиет * С.Сингх. «[http://ega-math.narod.ru/Singh/FLT.htm Великая теорема Ферма]», М.:[http://www.mccme.ru/ МЦНМО], 2000. * Ф.Кирсанов. «[http://www.orator.ru/rass19.html История Великой Теоремы Ферма]» * Дмитрий Абраров [http://polit.ru/science/2006/12/28/abrarov_print.html Теорема Ферма: феномен доказательств Уайлса] Ағылшынша * Wiles, Andrew (1995). [http://math.stanford.edu/~lekheng/flt/wiles.pdf Modular elliptic curves and Fermat's last theorem] , Annals of Mathematics (141) (3), 443-551. * Taylor, Richard & Wiles, Andrew (1995). [http://www.math.harvard.edu/~rtaylor/hecke.ps Ring theoretic properties of certain Hecke algebras] , Annals of Mathematics (141) (3), 553-572. * Faltings, Gerd (1995). [http://www.ams.org/notices/199507/faltings.pdf The Proof of Fermat's last theorem by R. Taylor and A. Wiles] , Notices of the AMS (42) (7), 743-746. * Daney, Charles (2003). [http://cgd.best.vwh.net/home/flt/flt01.htm The Mathematics of Fermat's last theorem] . Retrieved Aug. 5, 2004. * O'Connor, J. J. & and Robertson, E. F. (1996). [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Fermat%27s_last_theorem.html Fermat's last theorem. The history of the problem] . Retrieved Aug. 5, 2004. * Shay, David (2003). [http://fermat.workjoke.com/ Fermat's last theorem. The story, the history and the mystery] . Retrieved Aug. 5, 2004. * The Moment of Proof : Mathematical Epophanies, by Donald C. Benson; Oxford University Press; ISBN 0-19-513919-4 (paperback, 1999)
Хламидиоз

Хламидиоз — жыныстық қатынас арқылы жұғатын жұқпалы ауру. Хламидиоздың қоздырғышы — хламидия бактериясы . Жұқпалы жыныс ауруларының ішіндегі ең кең таралғаны болып есептеледі. Хламидия — жұқпалы хламидиоз ауруын тудыратын бактерия. Хламидиядың қауіптілігі-ағзада ешбір белгі білдірмейтіндігі жатыр. Індеттің бар-жоғын анықтау үшін арнайы медициналық тексерулерден өту қажет. Егер жұқпалы ауруды уақытылы ауыздықтамасаң оның зиянды салдарына душар боласыз. Сол үшін дер кезінде емделу қажет-ақ. Хламидия жатыр түтікшелерінің қызметін бұзып, оның салдары бедеулік пен жатырдан тыс жүктілікке әкеп соқтырады. Инфекцияның алғы белгісі іштің төмен жағына ауырлық түсіретіндігінде. Ол басқа мүшелердің ауруын қоздырады. Хламидиядан қорлық көріп жүрген еркектердің жұмыртқасына суық тиіп, қуық жолары ісініп, кей жағдайда қызарып, дәрет сындыра алмайтындай жағдайға түседі. Хламидиоздың алғашқы белгілері Сұйықтық түсінің өзгеріске ұшырауы, іштің төмен жағының бүріп ауыруы әйелдер организміндегі асқынған хламидияның көрсеткіші болып табылады. Еркектерде де сұйықтық мөлшерден көп бөлінеді. Хамидия әрқашан жаныстық қатынас арқылы жұғады. Берекетсіз жыныстық қатынасқа түсетіндерде бұл қауіпті індетке шалдығу мүмкіншілігі зор. Әсіресе 20 мен 30 жас аралығындағы ер азаматтар көп емделеді. Емделу процесі ұзақ инфекциядан сақтанудың бірден бір жолы-сауатты сақтану, әрі медициналық жолмен тексеріліп тұру. Ауруды жұқтырған адам міндетті түрде екі тарап та емделу керек. Бірі емделіп, екіншісі ем қабылдаудан бас тартса уақыттың зая кеткені. Тағы бір ескеретін жайт инфекцияның қайталануына жол бермеу. Әйтпесе, оның ауыртпалы көп болады. Симптомдары және емдеу Хламидоз инфекцияларының кемінде 90%-ы әйелдерде сипмтомсыз етеді. Хламидоз инфекциясы, әдетте, ерлерде уретрит тудырады . Өзіне тән симптомдарға қышу, несеп шығару кезінде ашу және үрпіден түссіз немесе ақшыл бөліністер кіреді. Ерлердегі хламидиялық инфекциялардың жартысына жуығы симптомсыз өтеді. Хламидозды несеп үлгісінен сенімді түрде анықтауға болады, сонымен қатар үлгіні үрпі ернеуінен және әйелдерде мақта тампоны көмегімен цервикльды арнадан алуға болады. Инфекцияны антибиотиктер көмегімен емдеуге болады . Емдеудің тиімділігі сынамаларды бақылауші іріктеумен расталуы тиіс. Ескертпелер
Теорема

Теоре́ма (&nbsp;— «түр, сипат, тұжырым») — ақиқаттығы дәлелдеудің нәтижесінде анықталатын математикалық тұжырым. Математиканың кез келген саласы ақиқаттығы бұрынырақ дәлелденген Теоремаларға сүйене отырып, бірінен соң бірі дәлелденетін Теоремалардан тұрады. Мұнда алғашқы сөйлемдер дәлелденбейтін аксиомалардан тұрады және бұл аксиомалар сол математика саласының логикалық негізі болып есептеледі. Теорема шарты және қорытындысы деп аталатын бөліктерден тұрады. Мысалы: 1) егер санның цифрларының қосындысы 3-ке бөлінсе, онда санның өзі де 3-ке бөлінеді; .]] 2) Егер үшбұрыштың бір бұрышы тік болса, онда қалған екі бұрышы сүйір болады. Осы мысалдардың әрқайсысындағы «егер» сөзінен кейін тұрған Теореманың шарты, ал «онда» сөзінен кейін тұрған Теореманың қорытындысы болады. «Егер…, онда…» сөздері арқылы берілген әрбір Теоремаға кері Теорема алуға болады, ондай Теоремада берілген Теореманың шарты қорытындысы ретінде, ал қорытындысы шарты ретінде айтылады. Тура және кері Теоремалар өзара кері болады. Өзара кері Теоремалардың ақиқат болуы тұжырымның ақиқаттығы үшін олардың кез келген шартының орындалуы қажетті және жеткілікті екенін білдіреді. Егер Теореманың шарты мен қорытындысын оларды теріске шығаратын сөйлемдермен алмастырсақ, берілген Теоремаға қарама-қарсы Теорема шығады. Математикада әдетте өте маңызды тұжырымдамаларды ғана теорема деп атайды. Әдетте керек дәлелдемелерді әйтеуір біреу тапқан. Онша маңызы жоқ тұжырымдамаларды лемма, сөйлем деп атайды. Теорема немесе теорема еместігі белгісіз болып табылатын тұжырымдамаларды гипотеза дейді. Kері теорема Kері теорема - берілген теореманың шарты қорытындысы болатын, ал қорытындысы шарты болатын теорема берілген теоремаға кері теорема деп аталады. Қарама-қарсы теорема ҚАРАМА-ҚАРСЫ ТЕОРЕМА — тұжырымдалған теореманың қорытындысы мен шартын теріске шығарушы теорема. Мысалы, "егер бір бүтін сан 2-ге бөлінетін болса, онда осы санның 2-дәрежесі (яғни квадраты) де 4-ке бөлінеді" делінген тұжырымға "егер бір бүтін сан 2-ге бөлінбейтін болса, онда осы санның 2-дәрежесі де 4-ке бөлінбейді" делінген теорема алдынғы теоремаға қарама-карсы теорема болады. К е р і т е о р е м а қарама-қарсы теоремамен мәндес. Қарсы жору арқылы дәлелдеу әдісі тура теореманы қарама-қарсы теоремаға өзгертіп дәлелдеу әдісі болып табылады. Егер де тура теорема ақиқат болса, онда қарсы жору әдісі арқылы дәлелдеуді пайдаланғанымызда қайшы пікірге тап боламыз, егер де әуелгі теорема ақиқат болмаса, онда айтылған қайшы пікір туындамайды. Дереккөздер
Қаржы полициясы академиясы

Қаржы полициясы академиясы — Қазақстан Республикасы Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агенттiгі (қаржы полициясы) мен кеден органдары үшін мамандар даярлайтын, осы органдар қызметкерлерінің алғашқы дайындық, қайта даярлау және біліктілігін арттырумен және экономикалық қылмысқа қарсы күрестің көкейкесті мәселелері бойынша ғылыми-жұмыстарын жүргізетін оқу орны. Қазіргі таңда "Құқықтану" (Юрисприденция), "Құқыққорғау қызметі" (Правоохранительная деятельность) мамандықтары бойынша бакалавр, магистрант пен докторанттарды оқытады. Дереккөздер * [http://academfinpol.kz Қаржы полициясы академиясының ресми сайты]
Батыс өлкелер

Батыс өлкелер немесе Шиүй дегеніміз — б.з.д. 3-ші ғасыр — 8-ші ғасыр аралығында қытай жылнамаларында Орталық Азияның Үймен гуаннан батыста жатқан бөлігіне қатысты қолданылған атауы. Жібек жолының көп бөлігі Батыс өлкелер арқылы өткендіктен ол аймақ б.з.д. 3-ші ғасырдан бері зор стратегиялық маңызға ие болып келді. Хан әулеті мен сюңнулардың арасындағы текетірес 2-ші ғасырдың ортасына дейін сонда орын алып отырды. Одан кейінгі ғасырларда ол аймақтың маңызы Шығыс Азия, Үндістан субконтиненті, Ислам әлемі және Батыс әлемінің арасындағы мәдени көпір ретінде арта түсті. Батыс өлкелерінің жетістіктерінің бірі — Будданың тәлімі сол аймақтан саудагерлер және тақуа-монахтар арқылы Қытайға жетті. Таң империясында өмір сүрген тақуа-монах Суанзаң Үндістанға оқу іздеуге бара жатып, Батыс өлкелер арқылы өткен болатын. Таң астанасы Чаңанға қайтып келген соң ол Батыс өлкелерінің ұлы Таң сипаттамалары деген атақты еңбегін жазды. 18-ші ғасырда Маншың империясы осы аймақтың бір бөлігін басып алып, онда әскери басқару жүйесін орнатты. 1884 жылы ол аймақ Шынжаң деген жаңа атқа ие болды. Дереккөздер
Өндіріс

Өндіріс - өзінің өміріне қажетті материалдық жағдайларды жасау мақсатымен адамның табиғатты белсенді жаңғырту үрдісі. Кез келген өнімді өндіру үшін төрт элемент керек: * сол өнімді дайындайтын табиғи зат * өнімді дайындау үрдісінде пайдаланылатын еңбек құралы * адам еңбегі, оның мақсатты бағытталған қызметі * аталған үш элементті өндіріске қосатын ұйымдастырушы Экономика тілінде өндіріс факторлары деп аталатын бұл төрт элемент тиісінше - жер, капитал, еңбек және кәсіпкерлік ұғымдарымен белгіленеді. Өндіріс түрі Өндіріс түрі (үлгісі) - өнім номенклатурасы, жүйелілігі, тұрақтылығы мен шығару көлемі кеңдігінің белгілері бойынша айкындалатын, өндірістің классификациялық (топтастыру) категориясы (дәрежесі). Жаппай өндіріс Жаппай өндіріс - ағымында жұмыс орындарының көбінде бір ғана жұмыс операциясы орындалынатын, ұзаққа созылған уақытта үздіксіз жасалынатын немесе жөнделінетін өнімдер шығарудың үлкен көлемін сипаттайтын өндіріс. Өндірістік қуаттылық Өндірістік қуаттылық - уақыт бірлігіндегі белгілі бір жағдайда ең үлкен көлемде шығарылатын бұйымдардың мүмкінділікгі есептеу көлемі. Өндірістік процесс Өндірістік процесс (іс- амал) - осы өндірісте өнімдерді шығару мен өңдеуге қажетті адамдар мен жұмыс құралдарының барлық іс-әрекетінің жиынтығы. Өндіріс қорлары Өндіріс қорлары - өндіріс процесі кезінде кәсіпорындар пайдаланатын өндіріс құрал-жабдықтары. Өндіріс қоры негізгі қор мен айналым қорынан тұрады. Өндірісті қайта құру Өндірісті қайта құру - өндірісті негізінен жаңа принцип бойынша қайта құру, (реконструкциялау), қайта жарақтандыру, жабдықтау. Дереккөздер
Тауар

Тауар — қоғамда айырбастау, сатып алу-сату жолымен бөлінетін, құны бар еңбек өнімі, яғни материалдық-заттық пішіндегі өндірістік-экономикалық қызметтің кез келген өнімі, қажеттілікті қанағаттандыратын және базарға жұрттың назарын аудару, сатып алу, пайдалану не тұтыну мақсатымен ұсынылатын нәрселер, яғни сатып алу-сату, сатушы мен сатып алушы арасындағы нарықтық қатынастар нысаны. Әрбір тауардың тұтынушылық құны, яғни адамның қандай да болсын қажетін өтеу қасиеті болады. Бірақ ол Тауарды жасаушының қажетін емес, басқа адамдардың қажетін қанағаттандырады, яғни қоғамдық тұтыну құны болып табылады. Тауардың осы қасиеті айырбас құны деп аталады, ол құнның нысаны, оның айырбас барысындағы сыртқы көрінісі болып табылады. Барлық Тауардың құны сапалық жағынан біртекті және тек сан жағынан, оларды өндіруге жұмсалған қоғамдық еңбек шығынының көлемі жағынан ғана айырмашылығы бар. Тауарға жұмсалған қоғамдық еңбек оның құнын құрайды. Тауардың пайдаланылуы қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді болуы мүмкін. Тауаратқарымдық мақсатына, беріктігіне, төзімділігіне, пайдалануға қолайлылығына, сыртқы түрінің тартымдылығына, буып-түйілуіне, қызмет көрсетілуіне, кепілдіктеріне, бірге жіберілетін құжаттары мен нұсқаулықтарына, Тауарб. ерекшеліктеріне қарай ажыратылады. Аукционлық Тауар, биржалық Тауар, ақшалай Тауар, тұтынушылық Тауар, қолда бар Тауар, көпшілік қолды Тауар, арзанқол Тауар, төменқол Тауарөтімді Тауар, еркін айналыстағы Тауар, стандартталған Тауаримпорттық Тауар, экспорттық Тауар, стратег. Тауар, отандық Тауар, шетелдік Тауар, Тауар б. түрлерге бөлінеді. Тауардың пайдаланылуы қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді болуы мүмкін; Кеден құқығында тауар - мемлекет немесе кеден шекарасы арқылы өткізілетін кез келген жылжымалы мүлік, соның ішінде валюта, валюталық құндылықтар, электр, жылу энергиясын беретін мүлік, энергияның басқа да түрлері, көлік құралдары (халықар. жолаушы және жүк тасымалы үшін пайдаланылатын құралдарын, сондай-ақ контейнерлер мен басқа да көлік жабдығын қоспағанда). Тауардың қозғалыс бағытына қарай экспорттық, импорттық немесе транзиттік болуы мүмкін. Кеден шекарасы арқылы өткізілу мақсатына қарай коммерциялық және бейкоммерциялық, контрабандалық Тауарболып бөлінеді. Тауарлар номенклатурасы Тауарлар номенклатурасы - нақты бір сатушы аларманға ұсынатын тауарлар түр-түрінің барлық топтамаларының және тауар өлшемдерінің жиынтығы. Жаңа тауар Жаңа тауар - жаңа немесе қосымша атқарымдық мүмкіндіктерді, нысанында, көркемдемесінде немесе буылып-түйілуіне тұтынушылар үшін мәнді өзгерістері бар бұйым. Дереккөздер
Алматы өңірлік қаржы орталығы

«Алматы өңірлік қаржы орталығы» Акционерлік қоғамы (АӨҚО АҚ) — Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылдың 29-қаңтарындағы № 65 қаулысымен құрылған. Қоғам қызметі "Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын дамыту, қолдауға және инфрақұрылымына әкімшілік етуге бағытталған. «АӨҚО» АҚ қызметінің негізгі мақсаттары халықаралық стандарттарға жауап беретін және қазақ қаржылық секторының халықаралық капитал нарықтарына ойдағыдай кірігуін қамтамасыз ететін бағалы қағаздардың қазақстандық нарығын дамыту, оның капиталдануы мен өтімділігін арттыру, Қазақстан экономикасына инвестицияларды тарту, соның ішінде жеке тұлғаларды инвесторларды ретінде бағалы қағаздардың нарығында жұмысқа тартуға жағдайлар жасау болып табылады. Негізгі міндеттері * Халықаралық стандарттарға жауап беретін және шет елдік қатысушыларды тартуға септігін тигізетін қаржы орталығын институциялық дамыту; * Қаржы орталығында жұмыс істеу үшін брокерлік және дилерлік қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың атынан эмитенттер мен кәсіби қатысушыларды және институциялық инвесторларды тарту; * Қор нарығының көмегімен бағалы қағаздарға және басқа қаржы құралдарына тұрғындардың ішкі жинақталған қаражатын тарту. * Жаңа қаржы құралдары мен қор технологияларын дамыту және енгізу; * Қағаздардың нарығын және қаржы орталығын мемлекеттік реттеуді жетілдіру; * Алматы қаласы инвестициялық тартымдылығын арттыру және шет елде Қазақстан Республикасының қолайлы инвестициялық келбетін қалыптастыру; * Қаржы орталығы қызметін ұйымдық -техникалық жағынан қамтамасыз ету; * ҚР тұрғындарының инвестициялық мәдениеті мен сауаттылығын арттыру бағдарламасын іске асыруға қатысу. Осы міндеттердің аясында «Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы» АҚ Арнайы Сауда Алаңының, АӨҚО Рейтингтік агенттігі, Клиринг палатасы, АӨҚО -Медиа Холдингі және «АӨҚО» Академиясының құрылтайшысы болып әрекет етеді. Сыртқы сілтемелер * [http://www.rfca.kz Алматы өңірлік қаржы орталығының ресми торабы]
Табаған

«Табаған» кешені — тау шаңғылауына арналған Бесқайнар кентіне жақын (бұрынғы Горный Садовод) Шыбынсай (Іле Алатауы) шатқалында салынған курорт, спорт және ойын-сауық кешен. Атауы Кешеннің атауы «Тобогган» сөзінен шыққан. Солтүстік Америка үндістері тайпаларының тілінде бұл сөз "ағаштан жасалған жалпақ қыстық шаңғы " дегенді білдіреді. Қазіргі ағылшын тілінде «түсу, таудан сырғанау» деген сөзді білдіреді. Сонымен қатар, «табаған» — адамдар төмен қарай арнайы шанамен сырғанайтын науа түріндегі ұзын иілген түсу жолын білдіретін батыстық аквапарктер мен қыстық парктердегі танымал аттракцион. Тарихы Кешен 2005 ж. салынған. Осындай ірі көлемді жобаның іске асырылуы қазақстандық туризм нарығының, сондай-ақ қыстық спорт түрлерінің тарихында жаңа кезең болды. «Табаған» кешені осындай дәрежелі тау шаңғыларына арналған курорттарға қойылатын қазіргі заманғы әлемдік стандарттарға сәйкес салынды. Кешен Австриядан, Голландиядан және Ресейден әкелінген техникамен жабдықталған. Аспалы жолды құрастыруды және карточкалық кіру жүйесін енгізуді ресей мамандары жүзеге асырды, қалған жұмыстарды жергілікті компаниялар жасады. Кешеннің арқасында ауданның инфрақұрылымы мен экономикалық ахуалы елеулі жақсарып, отандық туризм индустриясын дамыту талаптарына да жауап берді. «Табағанда» жақын жатқан Бесқайнар поселкесінің жүздеген тұрғындары еңбек етуде. Оның ресми тұсаукесері 2006 жылғы қаңтардың аяғында болды. Екі күннен кейін осы жерде Алматы қаласының сноуборд пен экстремалды спорт түрлері Федерациясының (СЭСТФ) Кубогы алғаш рет ойнатылды. 2006 жылғы сәуір айында осы жерде ірі отандық және шетелдік БАҚ өкілдерінің қатысуымен, Дәриға Назарбаеваның басшылығымен Еуразиялық Медиа-форум өтті. Қосымша мәлімет 2011 жылғы Алматыды болатын Қысқы Азияданың екі ойын түрі — фристайл және сноуборд жарыстары осынды өткен. Ресми торбеті [http://www.tabagan.kz Біздің Табаған]
Қазақстандағы хоккей

Қазақстандағы хоккей — 1950 жж. аяғында дами бастады. 1954 жылы Өскеменде, кейінірек Петропавлда, Алматыда, Қарағандыда хоккей командалары құрылады. Қазақ КСР-дегі петропавлдық «Металлист» жеңіп шыққан алғашқы ел біріншілігі 1955-1956 жж өтеді. Келесі маусымнан бастап жарты ғасыр дерлік ел біріншілігінің жеңімпазы өскемендік команда болды. 60 жж ортасына қарай республиканың әр қаласынан (Қарағанды, Теміртау, Ақтөбе, Қостанай, Рудный, Алтай, Глубокое мен Первомай ауылдарында (ШҚО), Павлодар, Целиноград (қазіргі Астана), Ермак (Павлодар облысы), Лисаковск, Орал, Жезқазған т.б.) 20-дай команда болды. Бүгінгі күнгі Қазақстан командалары: Ресей жоғарғы лигасында өнер көрсететін үш мықты — «Торпедо» (Өскемен), «Қазақмыс» (Сәтпаев), астаналық «Барыс», сонымен қатар Ресей бірінші лигасында ойнайтын қарағандылық «Сары-Арқа», «Горняк» (Рудный), павлодарлық «Ертіс», Қазақстан біріншілігінде алдыңғылармен бірге ойнайтын алматылық «Еңбек» клубы. 1992 жылдың көктемінде Қазақстан Халықаралық шайбалы хоккей федерациясына (ағылшынша — IIHF) қабылданады Пошта маркаларында Тағы қараңыз Сілтемелер *[https://olympic.kz/kk/sport/32-kazakhstanskaya-federatsiya-khokkeya-s-shayboy-roo?page=2 Қазақстан шайбалы хоккей федерациясы]
Көп-дәнді өңдеуіш

Көп дәнді өңдеуіш — жалғыз немесе бірнеше дай (die) деп аталатын біріктірілген нобайдың ішіне екі немесе бірнеше дәнді сыйғызатын құрылғы. Атынан көрініп тұрғандай, қос дәнді өңдеуіш екі дән ұстаса, төрт дәнді өңдеуіш төрт дән ұстайды. Көп дәнді өңдеуіш талай өңделімдерді жалғыз физикалық пакет ішінде іске асырайды. Барлық дәндері жалғыз дайдың ішінде орналасқан өңдеуіш монолитті өңдеуіш деп аталады. Көп дәнді құрылғының дәндері ең жоғары құрылғы үстіндегі кәш деңгейдегі бір-ақ когерентті кәш бөлісе алады (мысалы Intel Core 2-дегідей) немесе олардың екі бөлек кәші болады (мысалы, AMD-дің осы күнгі қос дәнді өңдеуіштері). Бұндай өңдеуіштер қалған жүйемен бір байланыстырғышты бөлісіп тұрады. Әр «дән» өз бетімен суперскалярлау, құбырлау және көптік жіптеу сияқты жетілдірулерді іске асырайды. Н-дәнді жүйенің дәндері Н немесе одан да көп жіппен бірге егізді түрде келген жағдайда ғана тиімді болады. Коммерциялық жағынан ең мағыналы (немесе көзге көрінетін) көп дәнді өңдеуіштер компьютерлерде (көбінесе Intel мен AMD-дің өңдеуіштері) және ойын консөлдерінде (мысалы, PS3-тегі Cell өңдеуіші) пайдаланылады. Бұл мәнмәтінде «көп» деген сөз әдетте дәндердің аз ғана санын білдіреді. Алайда бұл текнологияны көптеген басқа текнологиялық өрістерде пайдалынады, әсіресе желілік өңдеуіш пен сандық сигнал өңдеуіш сияқты текнологияларда және GPU текнологиясында.
Кратон

Кратон ( — мықты) — орогениялық әрекетінің әсерінен шыққан Жер қабығының бір бөлігі. Жер қабығының осындай тұрақтылығы 1000 млн., ал кейбір аймақтарда одан да көп жыл орын алып отыр. Классикалық мысал ретінде Канада қалқаны боп табылады. Кратондар үш топқа бөлінеді: # Лауразиялық — Солтүстік Америка, Шығыс Еуропа, Сібір; # Гондуаналық — Оңтүстік Америка, Африка-Аравия, Үндістан, Аустралия, Антарктида; # Аралық түрі — Солтүстік Қытай, Оңтүстік Қытай, Меконг
Бәсіре

Бәсіре - қазақ шаңырағында дүниеге ұл бала келгенде, сол күндері туған құлынды немесе ботаны нәрестенің бәсіресі деп атау салты. Қазақ халқының ұғымы бойынша, дүниеге келген баланың болашағы өзіне атаған бәсіремен тығыз байланысты. Сондықтан оны мінбейді, сатпайды. Бәсіре мүмкіндігінше жүйрік, жорға әрі біреу болғаны дұрыс. Бәсірені баламен бірге қадағалайды, бұла қып өсіреді. Есейе келе бәсіресі бар баланың да малға деген ықыласы, пейілі түзу болады. :"Жастайынан бағып ем, :Бәсіре ғып торы тайым" Х.Талғаров Дереккөздер
Ферманың кіші теоремасы

Ферманың кіші теоремасы — сандар теориясының классикалық теоремасы былай дейді: Егер p — жәй сан және a p-ға бөлінбесе, онда a&nbsp; p — 1 ≡ 1 (mod p)&nbsp;&nbsp;(немесе a&nbsp; p — 1 — 1 p-ға бөлінеді). Басқаша тұжырымдасақ, Кез келген жәй p мен бүтін a үшін a&nbsp; p — a p-ға бөлінеді. Дәлелдеуі Кез келген жәй p және бүтін теріс емес a үшін p-ға бөлінетіндігін көрсетейік. a бойынша индукциямен дәлелдейік. Негізі a=0 үшін p-ға бөлінеді. Көшу. Тұжырым ak үшін орындалсын. ak+1 үшін дәлелдейік. : : Бірақ p-ға индукция жорамалы бойыншы бөлінеді. Басқа қосылғыштарды айтсақ, онда . үшін, осы бөлшектің алымы p-ға бөлінеді, ал бөлімі — бөлінбейді, олай болса, -ға бөлінеді. Сондықтан барлық қосылғыштар p-ға бөлінеді. Теріс a және тақ p үшін теореманы b-a деп қойып оңай дәлелдейді. Теріс a мен p2 үшін теореманың растығы екендігінен шығады. Дәлелдеу керектігі де осы. Теорема жалпыламасы * Теореманың аздаған жалпыламасы мынадай: егер p жәй сан болса, ал m мен n — болатындай оң бүтін сандар болса, . Осы түрде теорема ашық кілтті шифрлеу RSA жүйесінде пайдаланылады. * Ферманың кіші теоремасы Эйлер теоремасының жекеше түрі, ал Эйлер теоремасының өзі Кармайкл мен Лагранж теоремаларының жекеше түрі болып табылады. * Ферманың кіші теоремасы шекті өрістер теориясында да жалпыламасы бар. Тағы қараңыз * Ферманың Ұлы теоремасы
Ғұсыл

Ғұсыл Араб тілінде дене дәретін алуды, яғни шомылуды ғұсыл деп айтады. Мынандай жағдайларда ғұсыл парыз болады: # Ұйқыдан тұрғанда шәһуәт кеткені білінсе; # Шәһуәт нәпсінің қозуымен күштеп атылып шықса; # Жыныстық қатынастан соң; # Хайыз әйелдердің етеккірі келген жағдайда; # Нифас бала тапқаннан кейінгі жағдайда; # Кәпір Ислам дінін қабылдаса; # Мұсылман дүниеден озғанда. Осы жағдайларда бой дәрет парыз деп есептеледі. Онсыз намаз оқу, тіләуат сәждесін орындау, тіпті Қасиетті Құран Кәрим аяттарын оқудың өзі харам. Ғұсылдың парыздары Ғұсылдың парызы үшеу. * Ауызға су алуы; * Мұрынға су алуы; * Бүкіл денені иненің үшындай да құрғақ жер қалдырмай жуу. Бастан аяққа дейін тұтас жуу. Осы айтылған парыздың бірі орындалмаса, кісі ғұсыл алған болып есептелмейді, әйелдер өрген шаштарын тарқатуы шарт емес. Бірақ шаштың түбіне су тигізуі шарт. Денедегі бір қылдың түбіне су тимей қалса, оның дәреті дәретке есептелмейді. Ғұсылдың сүннеттері * Ғұсылға ниет ету. * «Бисмиллаһ» деп, Алланы зікір етіп бастау. Ескерту: Киім шешілгеннен кейін «Бисмилләһ» деп іштей айтылады. * Екі қолды білезікке дейін жуу. * Ғұсылдан бұрын дәрет алу. * Әуретте нәжіс болса кетіру. * Оң жақтан бастап құйыну. * Денеге, бастан аяқ суды үш рет құю. Ғұсыл алу тәртібі Қыстаған жағдайда алдымен іш дәрет алынады, қыстамаса соңынан алғаны артық. Кейін сүннет бойынша дәрет алынады. Бұл дәретті киімін шешпей тұрып немесе шешінгеннен кейін алса да болады. Егер ғұсылда басып тұрған жерге су жиналатын болса, аяқты шомылып болған соң бір ақ жуады. Дәретте қыблаға бет қарату әдепке жатса, ғұсылда мәкруһ болады. Сол себепті шешінгеннен кейін алды немесе арты қыблаға қаратылмайды. Шешінгеннен кейін «Бисмилләһ» іштей айтылады.Осыдан кейін сүннетке сай дәрет алынған жағдайда, білезікке дейін үш рет жуылып, ғұсылдың парыздары орындалады. Құйынғанда су алдымен басқа, одан кейін оң және сол иыққа, кейін оң және сол аяққа құйылады. Ғұсылда су алынатын ыдысқа мұқият болу қажет, әсіресе беті ашық ыдыстағы су күнге қызса, онан дәрет алу немесе ғұсыл құйыну мәкруһ болады. Ғұсыл үшін біздегі көпшілікке арналған моншаларға тек оранып кіру мүмкін. Себебі, әуретті бекіту мұсылмандарға парыз. Әуретті бөтен кісіге көрсету немесе біреудің әуретіне қарау харам. Ерлердің әуреті кіндіктен тізеге дейін, әйелдердің бет, екі қол білезікке дейін, ал аяқ тобыққа дейін әурет болып есептелмейді. Қалған жердің барлығы әуретке жатады. Ғұсылдың түрлері Ғұсылдың парыз болу түрлері: * Ұйқыдан тұрғанда шәһует кеткені білінсе; * Шәһует нәпсінің қозуымен күштеп атылып шықса; * Жыныстық қатынастан соң; * Хайыз әйелдердің етеккірі келген жағдайда; * Нифас бала тапқаннан кейін; * Кәпір Ислам дінін қабылдаса; * Мұсылман жан тапсырғанда. Ғұсылдың сүннет түрлері: * Хәдәсу акбар, яғни ауыр нәжістен таза болған біреу Ислам дінін қабылдағанда; * Ер немесе қыз бала балиғат жасқа жеткенде. * Талып қалып, мас болып, жынданып есі кіргенде. * Тәубе ету үшін. * Мәйітті жуғаннан кейін. Дереккөздер
Бас кеңсе

Бас кеңсе — компаниялар, мекемелер, ұйымдардың, концерндердің мекен-орны, негізгі орталық ғимараты. Бас кеңседе ұйымның негізгі функциялары орналасады; басқару т.б. маңызды шешімдер қабылданады. Атауы Қазақша кейде штаб-пәтер деп те аталуға мүмкін. cv:Головное предприятие mk:Водечки претпријатие sh:Водећа предузећа uk:Головне підприємство pt:Quartel (militar)
Ұзақбай Сүлейменұлы Қарабалин

Ұзақбай Сүлейменұлы Қарабалин (14 қазан, 1947 жыл, Атырау облысы Жылыой ауданы Қосшағыл кенті) — «„ҚазМұнайГаз“ Ұлттық компаниясы» АҚ экс-президенті, ғылым қайраткері. Техника ғылымдарының кандидаты (1985). Өмірбаяны * 1970 ж. И.М. Губкин атындағы мәскеу мұнай-химия және газ өнеркәсібі институтын «Мұнай мен газ кеніштерін игерудің кешенді механизациясы және технологиясы» мамандығы бойынша бітірді. * 1973 ж. — «Қазмұнайгазбарлау» басқармасы Оңтүстік Ембі мұнай-газ барлау экспедициясының инженер-технологы (Атырау облысы) * 1974 ж. — Қазақ ғылыми-зерттеу геологиялық барлау мұнай институтының шайылмалы ерітінділер, бұрғылау технологиясы зертханасының меңгерушісі (Атырау облысы) * 1981 ж. — Қазақ ғылыми-зерттеу геологиялық барлау мұнай институтты директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары (Атырау облысы) * 1988 ж. — «Каспиймаңыгеология» Бас аумақтық басқармасы тереңдей бұрғылау басқармасының бастығы (Орал қ.) * 1990 ж. — В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының Гурьев филиалының кафедра меңгерушісі (Атырау қ.) * 1991 ж. — ҚР Президенті Аппаратының және ҚР Министрлер кабинетінің өнеркәсіп бөлімінің аға референті (Алматы қ.) * 1992 ж. — ҚР Энергетика және отын ресурстары министрлігінің мұнай және газ бас басқармасының бастығы * 1994 ж. — ҚР Энергетика және отын ресурстары министрінің, ҚР Мұнай және газ өнеркәсібі министрінің орынбасары * 1997 ж. — «Қазақойл» ҰМК бірінші вице-президент (Алматы қ.) * 2000 ж. — «ҚазТрансГаз» ЖАҚ президенті (Астана қ.) * 2001 ж. — ҚР Энергетика және минаралды ресурстар вице-министрі (Алматы қ.) * 2003 ж. - «„ҚазМұнайГаз“ Ұлттық компаниясы» АҚ президенті (Алматы қ.) * 2008 ж. - "Маңғыстау мұнайгаз" АҚ бас директоры. * 2010 ж. - Қазақ мұнай және газ институтының президенті. * 2013 ж. - 4.08.2014 ж. - Қазақстан Респуубликасы мұнай және газ министрі. Қосымша лауазымдар * «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кафедрасы бойынша академиялық профессор (Атырау мұнай және газ институты, 2001 ж.). * ҚазҰТУ-дың құрметті профессоры (Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2004 ж.) * «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» мамандығы бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлі академияның академигі (ҚР ҰИА, 2004 ж.) * 40-тан астам мақала, кітап, 5 өнертапқыштық жаңалық авторы. Марапаттары * 3-ші дәрежелі «Барыс» ордені (2005 ж.) * «Құрмет» ордені (2000 ж.) * «Отличник разведки недр СССР» белгісі (1988 ж.) * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» мерейтойлық медалі (2005 ж.) * «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» мерейтойлық медалі (2006 ж.) * «Лидер российской экономики» ордені (2005 ж.) * «Қазақстан Республикасы құрметті жер қойнауын барлаушы» (2003 ж.) атағымен марапатталған. Дереккөздер
QazaqGaz

«QazaqGaz» ұлттық компаниясы» АҚ — геологиялық барлау мен өндіруден бастап түпкілікті өнімді өткізуге дейінгі барлық тізбек бойынша қызметті жүзеге асыратын тігінен интеграцияланған ұлттық газ компаниясы. "QazaqGaz" ҰК" АҚ "Самұрық-Қазына" ҰӘҚ" АҚ портфельдік компаниясы болып табылады. Компания тауарлық газды магистральдық газ құбырлары мен газ тарату желілері арқылы тасымалдау жөніндегі орталықтандырылған инфрақұрылымды басқарады, халықаралық транзитті қамтамасыз етеді және ішкі және сыртқы нарықтарда газ сатумен айналысады, құбырлар мен газ қоймаларын әзірлейді, қаржыландырады, салады және пайдаланады. "QazaqGaz" ҰК" АҚ компаниялар тобы жалпы ұзындығы шамамен 76 мың км газ құбырларын, оның ішінде жылдық өткізу қабілеті 267,8 млрд м³ дейінгі 20 мың км магистральдық газ құбырларын және ұзындығы шамамен 56 мың км газ тарату желілерін пайдаланады. Қазіргі уақытта "QazaqGaz" компаниялар тобы Қазақстанның 11 облысында және республикалық маңызы бар Астана, Алматы және Шымкент қалаларында жұмыс істейді. Тарихы "ҚазТрансГаз" ҚР Үкіметінің 2000 жылғы 5 ақпандағы №173 Қаулысымен Жарғылық қорына мемлекет 100% қатысатын жабық акционерлік қоғам ретінде құрылды. 2002 жылдың ақпан айынан бастап «ҚазТрансГаз» «ҚазМұнайГаз» ҰК ЖАҚ құрамына кірді. 2004 жылғы 9 маусымда "Акционерлік қоғамдар туралы" Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 13 мамырдағы №415-II Заңына сәйкес "ҚазТрансГаз" жабық акционерлік қоғамы "ҚазТрансГаз" акционерлік қоғамы болып қайта аталды. ҚР Үкіметінің 2021 жылғы 30 қарашадағы № 852 қаулысымен "ҚазТрансГаз" акционерлік қоғамына Ұлттық компания мәртебесі берілді. ҚР Үкіметінің 2021 жылғы 31 желтоқсандағы №982 қаулысымен "ҚазТрансГаз" ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамының атауы "QazaqGaz" ұлттық компаниясы" АҚ болып өзгертілді. Компаниялар тобының құрамы «QazaqGaz» 2024 жылғы қараша айындағы ақпарат бойынша төмендегідей компаниялардың 10%-дан артық акциясына иелік етеді: ;Барлау және өндіру * «QazaqGaz барлау және өндіру» ЖШС (100%) * «Отан Газ» ЖШС (50%) * «Маңғышлақ Мұнай» ЖШС (100%) * «Тегіс Мұнай» ЖШС (100%) ; Магистральдық тасымалдау * «Интергаз Орталық Азия» АҚ (100%) * «Азиялық Газқұбыры» ЖШС (50%) * «Бейнеу-Шымкент газ құбыры» ЖШС (50%) ; Өңдеу және сату * «QazaqGaz Aimaq» АҚ (100%) * «QazaqGaz Onimderi» ЖШС (100%) * «GPC Investment» ЖШС (100%) * «Азиягаз Чунджа» ЖШС (100%) ; Сервистік компаниялар * «ҚазМұнайГаз-Сервис NS» АҚ (100%) * «QazaqGaz Ғылыми-техникалық орталығы» ЖШС (100%) * Beineu-Bozoi-Shymkent 2 Ltd. (50%) * CS-14-Qostanay Ltd. (50%) * Kashagan Gaz Treatment Plant 2.5 BCMA Ltd. (25%) ; Шетелдегі компаниялар * «ҚазТрансГаз Бішкек» ЖШҚ (100%) * KTG Finance B.V. (100%) Басшылары # Ұзақбай Қарабалин (2000—2001) # Нұрғали Әшім (2001—2002) # Абай Садықов (2002—2005) # Серік Сұлтанғали (2005—2007) # Есенәлі Үсенов (2007—2009) # Серік Сұлтанғали (2009—2011) # Данияр Берлібаев (2011) # Нұрбол Сұлтан (2011—2012) # Серік Сұлтанғали (2012—2014) # Қайрат Шәріпбаев (2014—2015) # Рустам Сүлейманов (2015—2020) # Қайрат Шәріпбаев (2020—2022) # Санжар Жаркешов (2022—2025) # Әлібек Жамауов (2025—) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.kaztransgas.kz ҚазТрансГаз]
Уран

Уран сөйлемі мынадай мағыналарға жатуға мүмкін: * Уран (химиялық элемент) — атомдық нөмірі 92-химиялық элемент, U; * Уран (ғаламшар) — Күн жүйесінің 7-ғаламшары; * Уран (мифология) — көне юнан аспан құдайы (Тәңіріге тән), Гея (Ұмайға тән) жұбайы.
Дағдылы сан

Дағдылы сандар — заттарды табиғи санау кезінде, немесе реттік санау кезінде пайдаланылатын сандар. Дағдылы сандарды екі түрде айқындауға болады: * заттарды реттік санау (нөмірлеу) кезіндегідей (бірінші, екінші, үшінші, …) * заттардың санын айтуға, немесе шектеулі жиындардың қуаттылығын сипаттауда (біреу, екеу, үшеу, …) Теріс, бүтін емес сандар — дағдылы сандарға жатпайды. Дағдылы сандар жиынын нышанымен белгілейді. Дағдылы сандар жиыны шексіз — кез келген дағдылы сан берілсе, одан да үлкен дағдылы сан табылады. Натурал сандар сондай-ақ тек белгі ретінде қолданылуы мүмкін. Мысалы, спорттық командадағы жейде нөмірлері сияқты, мұнда олар номиналды сандар ретінде қызмет етеді және математикалық қасиеттерге ие емес. Пеано аксиомалары x санына осыдан кейінгі келесі санды қоятын S функциясын енгізейік. # ( - натурал сан); # Егер , онда (Натурал саннан кейінгі келесі сан да натурал болады); # (1 санының аолында еш натурал сан жоқ); # Егер және , онда (егер натурал саны бір уақытта бірден -дан кейінгі, әрі бірден -дан кейінгі натурал сан болса, онда ); # Толық индукция аксиомасы. — натурал параметріне байланысты әлдебір бірорынды предикат болсын. Сонда: :: егер және , онда :: (Егер әлдебір тұжырым үшін орындалса (индукция негізі) және кез келген үшін, дұрыс деп жорамалданса -де орындалса (индукция жорамалы), онда барлық натурал саны үшін орындалады. Негізгі қасиеттері # Қосудың коммутативтігі. # Көбейтудің коммутативтігі. # Қосудың ассоциативтігі. # Көбейтудің ассоциативтігі. # Көбейтудің қосуға қатысты дистрибутивтігі. Натурал сандар Натурал сандар арқылы математикалық талдаудың негізгі түсінігі – нақты сан анықталады. Сан ұғымын логикалық талдау жасау теориялық арифметиканың үлесіне тиген. Ежелгі замандардағы санау және қарапайым өлшеулердің қажеттелігінен туындаған арифметика – тұрмыстық қажеттілік, есептеу, қашықтық өлшеу, уақыт анықтау, аудан шамасын анықтау және өзгедей ғылымдардың сұранысы мен мұқтаждықтарын қанағаттандыру мақсатында дамытылған. Алғашқы кездері санау – мөлшері көп емес нәрселердің жиынын анықтау үшін қолданылғаны белгілі. Үйреншікті санау шегінен артық болған заттар “көп” деген бір атаумен аталған. Дереккөздер Математика әлемі
Лия Асылбекқызы Нұркина

Лия Асылбекқызы Нұркина (28 қыркүйек, 1984 жыл, Атырау қаласы) - таэквондошы. Өмірбаяны Бала күнінен доп тебуге әуес әкесі Асылбектің жетегіне еріп, спорттағы жеңіс пен жеңілістің не екенін ойына түйіп өскен Лия мектепте оқып жүргенде жеңіл атлетикамен шұғылданды. Кейіннен таэквондоға аңсары ауды. Көзі оттай жанып, алыса кетуге дайын тұрған Лияға бұл өнердің қыр-сырын С.Әділов үйретеді. Жаттықтырушысының сенімін анық сезінгендіктен болар, Нұркина бір жылдан соң облыс чемпионатында І-орынды қанжығасына байлады. Осылайша тасы өрге домалаған ару 2000 жылдары республикаға танымал жаттықтырушы Мүстахим Сәрсенұлы Кабдрашевтың назарына ілігеді. Дәл сол 2000 жылы Лия 59 келі салмақта Ирландияда өткен әлем чемпионатына қатысады. Өкінішке қарай, бұл қадамы сәтті болмады. 2001 жылы Азия біріншілігіне барып, онда да ұтылып қалады. Айтарлығы, осы сәтсіздіктердің барлығы кеудесінде намысы оттай лаулаған Лияның жігерін жаниды. Оның жеке бапкері Бауыржан Төребаев та шәкіртінің жеңісті күндерінің әлі алда екенін айқын сезінген еді. * 2004 жылдан бері - №1 ОРМ БЖСМ нұсқаушы-спортшысы. Жетістіктері * Таэквондодан ҚР 5 мәрте чемпионы (2000-2005); * мектеп оқушылары спартакиадасының (Атырау, 2001) жеңімпазы * Каспий маңы мемлекеттері спартакиадасының (Атырау, 2003) жеңімпазы * Қазақстанның 1-ші универсиадасының (Атырау, 2004) жеңімпазы; * Германиядағы Әлем чемпионатының (Гармиш-Партенкирхен, 2003) қола жүлдегері * Франциядағы лицензияланған Олимпиадалық турнирдің (Париж, 2003) қола жүлдегері; * Орталық Азия ойындарының күміс жүлдегері (Душанбе, 2003). * Таэквондодан халықаралық санаттағы спорт шебері (2004). * 2005 жыл — Голландияда өткен халықаралық турнирде — ІІІ-орынға * 2007 жыл — Қазақстан спартакиадасында І-орын * 2007 жыл — Кореяда өткен халықаралық турнирде — ІІ-орын * 2007 жыл — Бангкоктағы Универсиада: қола медаль * 2007 жыл — Вьетнамда өткен лицензиялық жарыстан Олимпиада жолдамасына иелік етті. Отбасы * Әкесі - Нұркин Асылбек Ысмағұлұлы (1958 ж. т.), «Бейбарс» әуе компаниясында жұмыс істейді. * Анасы - Нұркина Тамара Қабиденқызы (1960 ж. т.), үй шаруасымен айналысады. * Тұрмыс құрмаған. Дереккөздер
Елена Леонидовна Бахмутова

Елена Леонидовна Бахмутова (27 ақпан, 1962 жыл, РКФСР Ростов облысы Елизаветовка ауылы) - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын қадағалау мен реттеу агенттігінің төрайымы. Өмірбаяны * Алматы халық шаруашылығы институтының экономикалық жоспарлау факультетін бітірген (1983), экономист. * 1983 жылдан - «Алматы ауыл құрылыс-7» тресінің ОАКК аға инженері. * 1984 жылдан - ҚазКСР Мемлекеттік жоспарлау комитеті жанындағы ҒЗЭИ ЕжН экономисі. * 1989 жылдан - ҚазКСР Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігінің аға экономисі. * 1991 жылдан - «Елім-Ай» киношаруашылық бірлестігінің экономисі. * 1992 жылдан - жетекші, бас экономист, бөлім бастығы, басқарма бастығы - әлеуметтік сала департаменті бастығының орынбасары; * 1996 жылдан - директордың орынбасары; * 1998 жылдан - ҚР Қаржы министрлігінің бюджеттік департаментінің директоры. * 2001 жылдан - ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі. * 2002 жылдың тамызынан - ҚР Ұлттық банкі жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметін реттеу департаментінің директоры. * 2002 жылдың қыркүйегінен - ҚР Ұлттық банкі қаржылық бақылау департаментінің директоры. * 2004 жылдан - ҚР Қаржы нарығын және қаржынық ұйымдарды реттеу және бақылау агенттігі төрағасының орынбасары. * 2008 жылдың қаңтарынан бері - ҚР Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу және бақылау агенттігінің төрағасы. Қосымша лауазымдары * «МҰЗҚ» ЖАҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2001-2002). * 2012 жылдың қаңтарынан осы уақытқа дейін - "Самұрық-Қазына" АҚ басқармасы төрағасының орынбасары. * 2013 жылдың ақпанынан осы уақытқа дейін - "БТА Банк" АҚ Директорлар Кеңесі төрағасы. Марапаттары * «Құрмет» (2006) ордені * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медалімен марапатталған. * Еңбек қатынастарын жетілдірудегі, халықты әлеуметтік қорғауды ұйымдастырудағы жемісті қызметі үшін ҚР Президентінің Алғысымен ескерілген (2001). Үй жағдайы Тұрмыс құрған. Жұбайы - Бахмутов Евгений Васильевич. Ұлы - Андрей (1986 жылы туған). Дереккөздер
Арман Ғалиасқарұлы Дунаев

Арман Ғалиасқарұлы Дунаев (7 қазан 1966 жыл, Қоғалы ауылы, Гвардия ауданы, Талдықорған облысы) — қазақстандық экономист, қаржыгер, мемлекет қайраткері, «Қазақстан Халық банкі» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы. Білімі * 1988 жылы саяси экономия мамандығы бойынша С.М.Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік Университетінің философия-экономика факультетін үздік бітірді. * 1988 жылы М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің аспирантурасының күндізгі бөліміне аспирант ретінде қабылданды. 1992 жылы кандидаттық диссертацияны қорғады. Экономика ғылымдарының кандидаты. Өмірбаяны * Еңбек жолын 1988 жылы Жамбылдың гидромелиоративті-құрылыс институтының кафедрасында ғылыми қызметкер ретінде бастаған. * 1992 жылдың мамыр айынан 1993 жылдың қараша айына дейін Оңтүстік Қазақстан облыстық әкімшілігінің сыртқы экономикалық байланыс аппаратының бас маманы, бөлім меңгерушісі. * 1993 жылдың қараша айынан 1998 жылдың сәуір айына дейін экономиканың нақты секторы өнеркәсіптерінде басқарушы қызметтерін атқарады. * 1998 жылдан 2000 жылдар аралығында екінші деңгейлі банкте инвестициялық және халықаралық бағдарламалар басқармасының бастығы, халықаралық қаржы институттарымен жұмыс істеу басқармасының бастығы. * 2000 жылдан бастап мемлекеттік қызметте. Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің мемлекеттік борыштар Департаментінің Директоры. * 2001 жылдың мамыр айында Қазақстан Республикасы Қаржы вице-Министрі болып тағайындалады. * 2002 жылдың қыркүйек айында Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің вице-Министрі. * 2003 жылдың шілде айынан 2004 жылдың наурыз айына дейін АҚ «Ұлттық инвестициялық қор» басқарма Төрағасы. * 2004 жылдың наурыз айында Қазақстан Республикасы бірінші қаржы вице-Министрі, ал одан кейін Қаржы Министрі болып тағайындалды. * 2006 жылдың қаңтар айынан 2008 жылғы қаңтарға дейін Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің Төрағасы. * 2008 жылғы 23 қаңтардан 13 қазанға дейін «„Қазына“ орнықты даму қоры» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы. * 2008 жылғы 17 қазаннан 2011 жылғы мамырға дейін «„Самұрық-Қазына“ ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы басқарма төрағасының орынбасары. * 2011—2012 жылдары „Самұрық-Қазына“ ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы басқарма төрағасының кеңесшісі. Басқа қызметтері * 2008—2011 жылдары «Қазына Капитал Менеджмент» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы. * 2009—2011 жылдары «БТА Банкі» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы. * 2014—2017 жылдары «Altyn Bank» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы. * 2017—2025 жылдары «Halyk Finance» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы. * 2017—2018 жылдары «Қазкоммерцбанк» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы, тәуелсіз директор. * 2025 жылдан бастап «Қазақстан Халық банкі» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы, тәуелсіз директор. Марапаттары * Қазақстан Республикасы Президентінің алғысы (2001) * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалі (2005) * «Құрмет» ордені (2005) * «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» мерейтойлық медалі (2006) Отбасы жағдайы Үйленген, 2 баласы бар. Дереккөздер
Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры

«Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры»&nbsp;— 2006 жылдың жазында құрылған. Қордың мақсаты&nbsp;— 2006 жылдың ақпан айында қастандықтан қаза болған қоғам және мемлекет қайраткері Алтынбек Сәрсенбайұлының артына қалдырған интеллектуалдық, рухани мұрасын дамыту және жалғастыру. Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры&nbsp;— коммерциялық емес, алдыңғы қатарлы халықаралық тәжірибеге сай қызмет ететін тәуелсіз зерттеу ұйымы. Қор Қазақстан қоғамында демократия мен бостандықтың, отаншылдық ойдың тереңдеп еркендеуіне ықпал етеді. Қор Алтынбек Сәрсенбайұлының достары мен пікірлестерінің, шәкірттері мен туған-туыстарының бастамасы мен қаржылық қолдау көрсетуінің арқасында құрылды. Мақсаты мен міндеттері * әлеуметтану (саясаттану мен мәдениеттануды қоса) және тарих салаларында ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізу; * ғылыми семинарлар, конференциялар, қазіргі Қазақстанның алдында тұрған өзекті мәселелер туралы «дөңгелек үстелдер» өткізу; * халықаралық ғылыми әріптестіктің дамуына қолдау білдіру; * ағартушылық, ақпараттық-сараптамалық және баспа қызметін жандандыру. Қордың қамқорлық кеңесіне Мұрат Әуезов, Диар Қонаев, Ораз Жандосов, Сәкен Сейфуллин және де басқа Қазақстанның қайраткерлері кіреді. Қордың жетекшісі — Берік Әбдіғали Атқарушы директоры — Нұрлан Сәрсенбаев Сыртқы сілтемелер * [http://www.altynbek.kz «Алтынбек Сәрсенбайұлы қоры»]
UTC+6:00

UTC+6&nbsp;— Гринвич орташа уақытынан 6 сағатқа ығысқан уақыт белдеуі. тұрады]] Жыл бойы * ** Омбы облысы ** "Восток" Антарктика станциясы * ** Шыңжаң - Ұйғыр аутономиялық ауданы (бейресми) * * * * Үнді Мұхитындағы Британдық аумақ
Тимаршы

Тимаршы (яғни тимар иесі; түрікше: timarlu) — Османлы сұлтанына қызмет еткен, сол қызметі үшін timar деп аталатын иелік (жер) алған тұрақты емес атты әскер түрі. Тимаршылар соғыс басталған кезде әскерге барып қосылып, бейбітшілік кезінде өздеріне берілген жерді бағып-күтуге міндетті болған. Соғыс кезінде тимаршы өзінің қару-жарағын және өзімен бірге бірнеше қарулы қызметшісін де ертіп келуге тиіс болған. Ол қарулы қызметшілер «жебелі» (cebelu) деп аталған. Жорық кезінде азық-түлікпен оларды әскер қамтамасыз етіп отырды. Осы арқылы османлылар қысқа уақыттың ішінде үлкен әскер жинай алатын. Соғыс біткен соң жауынгерлер өз жерлеріне қайтып кететін, соның арқасында сұлтанның оларды бейбітшілік кезінде асырау қажеті болмайтын. Тимаршыға берілген жерде тұратын шаруалар оның басыбайлы қызметшілері болды. Тимаршы өз жерінде заңдылық пен тәртіптің сақталуын, салықтардың жиналуын қадағалап, қылмыскерлерді жазалап отыруға міндетті болған. Тимарлар жүйесі І-ші Орханның заманында (1326-1359) енгізілген. Сұлтан өзінің сардарларына еуропалық феодалдық жүйеге ұқсас етіп жер беріп, сол жерде жасайтын шаруаларды оның билігіне бағындырды. Тимаршыларды ұстауға кететін қаржы шамалы болғандықтан, олар османлы әскерінің маңызды бөлігі болды, әрі 17-шы ғасырдың басына дейін өз маңыздарын сақтады. Тимаршылардың атақ-лауазымдары мен жерлері одан көп кейін уақыт бойы сақталды. Жорық кезінде тимаршылар алай деп аталатын қосындарға ұйымдастырылатын. Алайды басқаратын сардар алай бек немесе алай бек деп аталды. Алайдан үлкенірек қосындар лива (жалау, байрақ, ту деген мағынада) деп аталды. Оны санжак бей басқарды. Ең жоғарыда уәлаят әкімдері болды, олар бейлербей деп аталды. 16-шы ғасырда бір уәлаят өзінің шамасына қарай 1000 тимаршы жібере алатын. 1525 жылы тимаршылардың жалпы саны 37818-ге жетті (салық төлейтін тимаршылардың саны бойынша). Олардың қарулы қызметшілерінің саны 50000 шамасында болатын. Бірақ бұл үлкен әскер бүкіл империя бойынша орналасып, барлығы жиналып бір жорыққа қатыса алмайтын. Тағы қараңыз *Тимаршы сыпай
Тәуелсіздік

Тәуелсіздік — тұрғындары мен халқы немесе оның кейбір бөлігі өз аумағында өзін-өзі басқаруды және әдетте егемендікті жүзеге асыратын ұлттың, елдің немесе мемлекеттің шарты. Тәуелсіздікке қарама-қарсы нәрсе тәуелді аумақ немесе колония мәртебесі. Елдің немесе ұлттың тәуелсіздік күнін атап өту ел отаршылдықтың барлық түрінен азат болған кезде тойланады; басқа ұлттардың араласуынсыз ел немесе ұлт құруға еркін. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер
Достық

* Достық — адамдардың бір-біріне адал, қалтқысыз сеніп, бір мүдделі, ортақ көзқараста болатын қасиеті. Достық өзара жауапкершілік пен қамқорлықтың, рухани жақындықтың белгісі. Нағыз достық кісіге шабыт беріп, өмірде кездесетін түрлі сәтсіздіктерге мойымауға, басқа түскен қайғы мен қиыншылықты бірге көтеруге жәрдемдеседі. Дос-жарандардың мінездері әр түрлі болып келуі мүмкін. Мысалы, біреуінде қызбалық не шабандық, екіншісінде тұйықтық не жігерсіздік байқалса да, бұлар достыққа кедергі бола алмайды, қайта нағыз достық осындай кемшіліктерден арылуға көмектеседі. Сатқындық, екі жүзділік, өтірікшілік, өзімшілдік достықпен сыйыспайды. Қазақтың дәстүрлі әдеп жүйесінде достыққа үлкен көңіл бөлінеді. Халық арасында достық туралы мақал-мәтелдер жеткілікті: “Дос жылатып, дұшпан күлдіріп айтады”, “Досы жақсының, өзі де жақсы”, “Дүниеде адамның жалғыз қалғаны — өлгені, қайғының бәрі соның басында”. Достыққа қарама-қарсы ұғым — қастық пен күншілдік. Мұндай сезімге ерік алдырғандар басқаның қуаныш-қызығын, ырыс-бағын көтере алмайды, дос дегеннің не екендігін білмейді. Дұрыс дос таңдай білу — өмірлік мақсаттардың бірі; Саясаттанудағы Достық ұғымы мемлекеттер арасындағы саяси, экономикалық, мәдени мүдде тұрғысынан ынтымақтастық орнату шараларын бейнелеу үшін қолданылып жүр. Нағыз достық кісіге шабыт беріп, өмірде кездесетін түрлі сәтсіздіктерге мойымауға, басқа түскен қайғы мен қиын-шылықты бірге көтеруге жәрдемдеседі. Дереккөздер
Ақмешіт

* Ақмешіт – Ақмола облысы Целиноград ауданындағы ауыл. * Ақмешіт – Қарағанды облысы Нұра ауданындағы ауыл. * Ақмешіт — Қырымда орналасқан қала (; ). * Ақмешіт — қазіргі Қызылорда қаласының бұрынға атауы. * Ақмешітті басып алу — Ресей империясының Орта Азияны жаулап алу кезінде болған шайқас.