kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Армен Людвигович Назарян

Армен Людвигович Назарян (; , Масис, Армян КСР) — Армениялық және болгариялық грек-рим балуаны, Армения мен Болгарияның бірнеше дүркін чемпионы, алты дүркін Еуропа чемпионы (1994, 1995, 1998, 1999, 2002, 2003), үш дүркін әлем чемпионы (2002, 2003, 2005), екі дүркін. Олимпиада чемпионы (1996, 2000) ). 2007 жылы Армен Назарянның есімі Халықаралық күрес түрлері федерациясының (FILA) құрмет залына енді. Арменияның тұңғыш Олимпиада чемпионы. 1997 жылдан бастап Болгарияның атынан сынға түсе бастады. 2008 жылдан бастап Армен Назарян бапкерлік қызметке ден қойды. 2012 жылдың қарашасында грек-рим күресінен Болгария құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2013 жылы Болгарияда жылдың үздік жаттықтырушысы болып танылды.
Малькольм Чэмпион

Малькольм Идай Чэмпион (, 12 қараша 1883 — 27 шілде 1939) — жаңа зеландиялық жүзгіш, 1912 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында АустралАзия атынан чемпион атанды. Жаңа Зеландия тарихындағы тұңғыш Олимпиада чемпионы.
Әйелдер арасындағы Гандболдан Еуропа чемпионаты

Əйелдер арасындағы Гандболдан Еуропа Чемпионаты — Еуропа Гандбол Федерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты гандбол турнирі. Еуропа чемпионаты 1994 жылдан бастап әр екі жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, сегіз рет кубокты Норвегия құрама командасы жеңді. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.eurohandball.com Еуропа Гандбол Федерациянің ресми сайты]
Сиректау (тау, Абай облысы)

Сиректау – Ай жəне Қарақол өзендерінің аралығындағы тау. Географиялық орны Абай облысы Үржар ауданы Шолпан ауылының батысында 9 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 592 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 17 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі көлбеу тізбектелген шоқылардан тұрады. Таудың түпкі жыныстары жалаңаштанған. Етегінде Кішкене Жарыққұдық, Жарыққұдық, Айнабұлақ, т.б. бұлақтар бар. Өсімдігі Таудың күлгін топырағында селеу, бетеге, жусан, тау аңғарларында бұталы өсімдіктер өседі. Атырабы шабындық жəне мал жайылымы. Дереккөздер
Сидней Миддлтон

Сидней Альберт «Сид» Миддлтон — аустралиялық регбиші және ескекші, 1908 жылы регбиден Аустралазия сапында олимпиада чемпионы атанды, оған құрама капитаны ретінде қатысты. Акедемиялық ескек есуден 1912 жылғы Олимпидаға қатысты. Спорттық мансабын аяқтаған соң әсери қызметте істеді. Бірінші дүниежүзілі соғысқа қатысты.
Созықсор

Созықсор – Семейтау тауының солтүстік-батысындағы тұйық тұзды көл. Ертіс алабында. Географиялық орны Абай облысы Жаңасемей ауданы, Маралды ауылының батысында 43 км жерде орналасқан. Гидрографикасы Теңіз деңгейінен 185 м биіктікте жатыр. Аумағы 5,1 км 2 , ұзындығы 4,2 км, енді жері 2,3 км, жағалау бойының ұзындығы 17,3 км. Көктемгі еріген қар, жер асты суларымен толысады. Қараша айының аяғында суы қатып, сəуірдің басында ериді. Жағалау сипаты Жағалауы тегіс, пішіні күрделі, қатты тілімденген. Алабы шабындық жəне жайылым. Оңтүстік-шығысында Балықтыкөл, Қарабастұз көлдері жатыр. Дереккөздер
Артур Маккейб

Артур Джон Майкл Маккейб (ағылш. Arthur John Michael McCabe; 23 маусым 1887, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Аустралия — 30 шілде 1924, Сидней) — аустралиялық регбиші, 1908 жылы Аустралазия атынан Олимпиада чемпионы атанды.
Әйелдер арасындағы Баскетболдан Еуропа чемпионаты

Əйелдер арасындағы Баскетболдан Еуропа Чемпионаты — Еуропа Баскетбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты баскетбол турнирі. Еуропа чемпионаты 1938 жылдан бастап әр төрт жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, он алты рет кубокты ҚСРО құрама командасы жеңді. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.fiba.com/europe ФИБА Еуропа ресми сайты] * [http://www.eurobasket.com/European-Championships EuroBasket.com]
Адам санасының эволюциясы

Адам санасының эволюциясы (кейде Адам интеллектінің эволюциясы ) — бұл адам миының эволюциясымен және тілдің пайда болуымен тығыз байланысты эволюция. Адам эволюциясының хронологиясы шамамен жеті миллион жылды қамтиды, яғни ол 7 млн жыл бұрын Пан тұқымының бөлінуінен басталса, ал шамамен 50 000 жыл бұрын онда әрекет заманауилығы пайда болады. Бұл уақыт кестесінің алғашқы үш миллион жылы Сахелантробына қатысты болса, келесі екі миллион жылы австралопитектерге қатысты болған. Ал соңғы екі миллион жылы палеолит дәуіріндегі Һомо тұқымының тарихын құрайды. Адамға салыстырғанда онша жетілген болмаса да, эмпатия, сана, жаназа, ритуал және символдар мен құрал-саймандарды пайдалану сияқты адам интеллектінің көптеген қасиеттері Гоминидтерде көрініс таба бастаған.
Туыс (биология)

Туыс — филогенетикалық тұрғыдан бір-біріне туыстығы жақын түрлерді біріктіретін, түрден жоғары болатын негізгі таксономиялық санат. Кейбір туыстың оншақты, кейде жүздеген, мыңдаған (кейбір жәндіктер, өсімдіктер туысы), болмаса 2-4, тіпті бір түрі де болады. Туыстың ғылыми атауы латынша бір сөзбен белгіленеді, мысалы мысық туысы — Felis. Биномдық номенклатурада тектік атау тектегі әрбір түр үшін биномдық түр атауының бірінші бөлігін құрайды. Мысалы Panthera leo (арыстан) және Panthera onca (ягуар) - пантера туысының екі түрі. Туыс құрамын таксономистер анықтайды. Туыстарды классификациялау стандарттары қатаң кодификацияланбаған, сондықтан әртүрлі тұлғалар туыстарды әртүрлі классификациялауы мүмкін. Алайда кейбір жалпы тәжірибелер қолданылады, оның ішінде жаңадан анықталған тұқымдас төмендегі үш өлшемге сай болуы керек: # монофилия – тектік таксонның барлық ұрпақтары біріктірілген (яғни филогенетикалық талдау монофилді де, жеке тектік ретінде жарамдылығын да анық көрсетуі керек). # пайымды жинақылық – туысты қажетсіз кеңейтуге болмайды. # анықтылық – эволюциялық сәйкес өлшемдерге қатысты, яғни экология, морфология немесе биогеография; ДНҚ тізбегі гендердің ағынын тікелей тежейтін жағдайларды қоспағанда (мысалы, постзиготикалық тосқауылдар) эволюциялық линиялардың шарты емес, салдары болып табылады. Дереккөздер
Қарасеңгір (тау, Семейтау таулары)

Қарасеңгір – Семейтау тауларының батысындағы тау. Географиялық орны Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 394 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Солтүстік-батыс беткейі тіктеу, оңтүстік және шығыс бөлігі тізбектелген аласа шоғырларға ұласады. Солтүстігінде Үшарал жайлауы мен Көкжартас қыстауы, оңтүстігінде Егінші, Қарағандайық қыстаулары, батысында Шұға көлі бар. Өсімдігі Бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге, бұта, т.б. өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Қарасеңгір (тау, Ақшатау жотасы)

Қарасеңгір – Ақшатау жотасының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау. Географиялық орны Абай облысы Аягөз ауданы Қоңыртау ауылының солтүстігінде 4 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 954 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 7 км-ге созылып жатыр, енді жері 4 км. Беткейі тіктеу, бірнеше ұсақ шоқыаралық сай-жыралармен тілімделген. Таудың беткі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Шығысында Изембай, Сарыжомарт қыстаулары орналасқан. Өсімдігі Етегіндегі қоңыр топырақ жамылғысында далалық өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Қарасеңгір

Таулар: * Қарасеңгір – Ақшатау жотасының солтүстік-шығысындағы шоқылы тау. * Қарасеңгір – Семейтау тауларының батысындағы тау. Басқа мағыналар: * Қарасеңгір – Талапты ауылдық округі аумағындағы құмды қоныс.
Қоңыр Сандықтас

Қоңыр Сандықтас – Ақшатау жотасының оңтүстік-шығысындағы аласа тау. Географиялық орны Абай облысы Аягөз ауданы Дөненбай ауылының оңтүстік-батысында 12 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1102 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-ге созылған, енді жері 5 км. Беткейі тіктеу келген, сай-жыралармен тілімделген. Солтүстігінен Батпақ, Үлкен Батпақ өзендері бастау алады. Солтүстік-шығысында Қондыбай, оңтүстігінде Қарапішен таулары бар. Өсімдігі Тауалдының қоңыр топырағында қараған, тобылғы бұталары және шоқ қайың, көк терек, тал, т.б. өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Замалек (футбол клубы)

«Замалек» — Мысырдың Каир қаласындағы футбол клубы. 1911 жылы құрылған. Жетістіктері Ұлттық * Мысыр чемпионы (14): 1959/60, 1963/64, 1964/65, 1977/78, 1983/84, 1987/88, 1991/92, 1992/93, 2000/01, 2002/03, 2003/04, 2014/15, 2020/21, 2021/22 * Мысыр Кубогы (22): 1922, 1932, 1935, 1938, 1941, 1943, 1944, 1952, 1955, 1957, 1958, 1959, 1960, 1962, 1975, 1977, 1979, 1988, 1999, 2002, 2008, 2013 * Мысыр Суперкубогы (2): 2001, 2002 * Каир чемпионы (15): 1924, 1926, 1930, 1933, 1939, 1940, 1941, 1944, 1945, 1946, 1947, 1949, 1951, 1952, 1953 Халықаралық * КАФ чепмиондар лигасы (5) ** Жеңімпаз: 1984, 1986, 1993, 1996, 2002 * Кубок иелері Кубогы (1) ** Жеңімпаз: 2000 * КАФ суперкубогы (3) ** Жеңімпаз: 1994, 1997, 2003 * Азия мен Африка клубтар чемпионаты (2) ** Жеңімпаз: 1987, 1997 Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20111011201809/http://www.elzamalek.org/
Тунгвет (футбол клубы)

Тунгвет (фр. Teungueth FC) — Сенегалдың Рюфиск қаласындағы футбол клубы, 2013 жылы құрылған. Сілтемелер * [https://int.soccerway.com/teams/senegal/teungueth/37336/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/teungueth/pCgylWda/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/teungueth-rufisque/startseite/verein/68479 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/teungueth-fc/32294/ Globalsportarchive] * [https://www.galsenfoot.com/teungueth-fc-en-hommage-a-pape-bouba-diop/ galsenfoot.com]
Буенгиди Спортс

Буенгиди Спортс — Габонның Куламуту қаласындағы футбол клубы. 2020 жылғы Габон чемпионатында "Буенгиди Спортс" біраз уақытқа дейін топ бастады. Маусым барысында COVID-19 пандемиясына орай үзіліс болды да, қайта жалғаспай, 14 ұпай жинаған "Буенгиди" чемпионат жеңімпазы саналды. Сілтемелер *[https://deru.abcdef.wiki/wiki/Bouenguidi_Sports Буенгиди Спортс] *http://www.bouenguidisports.com/
Зилимаджу

Зилимаджу (US Zilimadjou) — Комор аралдарының Морони қаласындағы футбол клубы. 1983 жылы Kingua Sport және Cosmos Stars клубтарының бірігуімен құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Стаде Баумер стадионында өткізеді, сыйымдылығы 14 мың адам. Клуб қазіргі күнде Коморлар премьер лигасында ойнайды. Жетістіктері Комор чемпионы :: 1992–93, 1997–98, 2019–20, 2020–21, 2023/24, 2024/25 Комор кубогы :: 1994–95 Сілтемелер * http://www.rsssf.com/tablesc/comochamp.html * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/us-zilimadjou/13625/ Globalsportsarchive]
Этуаль дю Сахель

«Этуаль дю Сахель» (араб. النـجـم الساحلي‎, фр. Étoile Sportive du Sahel) — Тунистің Сус қаласындағы футбол клубы, 1925 жылы 11 мамырда құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Стад Олимпик де Сус" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 25 мың адам. Қазіргі күнде Тунис бірінші лигасында ойнайды. Жетістіктері Ұлттық * Тунис чемпионы — 10 (1949/50, 1957/58, 1962/63, 1965/66, 1971/72, 1985/86, 1986/87, 1996/97, 2006/07, 2014/15) * Тунис Кубогы — 10 (1959, 1963, 1974, 1975, 1981, 1983, 1996, 2012, 2014, 2015) * Лига Кубогы — 1 (2005) * Суперкубок — 1 (1973) Халықаралық * КАФ чемпиондар лигасы ** Жеңімпаз: 2007 ** Финалист: 2004, 2005 * КАФ Конфедерация Кубогы ** Жеңімпаз: 2006, 2015 ** Финалист: 2008 * Кубок иелері кубогы (КАФ) ** Жеңімпаз: 1997, 2003 * КАФ кубогы ** Жеңімпаз: 1995, 1999 ** Финалист: 1996, 2001 * КАФ Суперкубогы ** Жеңімпаз: 1998, 2008 ** Финалист: 2004, 2007 Сілтемелер * http://www.etoile-du-sahel.com/
Әл-Хилал (футбол клубы, Омдурман)

«Әл-Хилал» — Суданның Омдурман қаласындағы футбол клубы. "Әл-Хилал "-Судан тарихындағы ең көп марапатталған клуб, 24 чемпиондық атағы бар және басқа жергілікті "Әл-Меррейх" суперклубының басты қарсыласы. Алайда, "Қызыл шайтандардан" айырмашылығы, "Әл-Хилал" өзінің ұзақ тарихында бірде-бір рет халықаралық кубокты жеңіп ала алмады. Дегенмен, бұл рекордшы екі рет (1987 және 1992 жылдары) ең беделді құрлықтық турнирдің финалына — Чемпиондар кубогына жетті. "Әл-Меррейх" мұндай жетістікпен мақтана алмайды, бірақ бір кездері КАФ кубогы иегерлерінің Кубогын жеңіп алды. Жетістіктері Ұлттық * Тунис чемпионы — 31 (1965, 1967, 1970, 1973, 1981, 1983, 1984, 1986, 1987, 1989, 1991, 1994, 1995, 1996, 1998, 1999, 2003, 2004, 2005, 2006 , 2007, 2009, 2010, 2012, 2014, 2017, 2020/21, 2021/22, 2024) * Судан Кубогы — 6 (1998, 2000, 2002, 2004, 2009, 2011) Халықаралық * КАФ чемпиондар лигасы ** Финалист — 1987, 1992 Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20100820172753/http://hilalalsudan.net/
Хоройя

Хоройя (Horoya Athletic Club) — Гвинеяның Конакри қаласындағы футбол клубы. 1975 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын 28 қыркүйек атты стадионда өтізеді, сыйымдылығы 25 мың адам. Клуб қазіргі күнде Гвинея про лигасында (жоғары дивизион) ойнайды. Жетістіктері Ұлттық * Гвинея чемпионы: 21 :: 1986, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1994, 2000, 2001, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2025 * Гвинея Кубогы: 9 :: 1989, 1994, 1995, 1999, 2013, 2014, 2016, 2018, 2019 * Гвинея суперкубогы: 6 :: 2012, 2013, 2016, 2017, 2018, 2022 Халықаралық * Африка кубок иелері кубогы: 1 :: 1978 Сілтемелер * http://www.horoyaac.com/
Петру Атлетику

Петру Атлетику (порт. Atlético Petróleos Luanda) — Анголаның Луанда қаласындағы футбол клубы, 1980 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын «Эштадиу да Сидадела» стадионында өткізеді, сыйымдылығы 35 мың адам. Клуб қазіргі күнде Ангола жоғары дивизионында (Жирабола) ойнайды. Жетістіктері Ұлттық * Ангола чемпионы — 19 (1982, 1984, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1993, 1994, 1995, 1997, 2000, 2001, 2008, 2009, 2022, 2023, 2024, 2025) * Ангола Кубогы — 9 (1987, 1992, 1993, 1994, 1997, 1998, 2000, 2002, 2012) * Ангола Суперкубогы — 4 (1988, 1993, 1994, 2002) Халықаралық * КАФ Чемпиондар лигасы (1) ** 1/2 финал: 2001 * КАФ Конфедерациялар Кубогы (1) ** Финалист: 1997 Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20090416213501/http://www.petrodeluanda.net/
Патрис Картерон

Патрис Картерон — француз футболшысы және футбол жаттықтырушысы. Қазір ол мысырлық «Замалек » клубының бас бапкері. Кәсібі Картерон қорғаушы ретінде ойнады. Ол жан-жақты, қорғаныстың екі қапталында да ойнай алады, кейде орталықта әрекет етеді. Оның алғашқы клубы туған қаласы Сент-Брионан болды. Онда ол Франция чемпионатының төртінші және үшінші дивизиондарында әуесқойлық деңгейде екі маусым ойнап, он жыл өткізді. 1992 жылы Картерон Реннге шақырылды, бірақ кейін ауысу сәтсіз аяқталды. Ойыншы Лавальға көшіп, онда ол негізгі ойыншы болды және екі маусым бойы Лига 2 клубында ойнады. 2001 жылдың көктемінде Патрис Англия Премьер-Лигасында Сандерленд үшін ойнады. Ол Патристі 2000/01 маусымының соңына жалға алды. Осы үш ай ішінде Картерон сегіз матч өткізіп, «Ньюкаслға » қарсы дербиде гол соқты. Сент-Этьенге оралғаннан кейін ол Лига 2 клубында үш жыл ойнады.2003/04 маусымында оның клубы Лига 2-ні жеңіп алды және Картерон тағы бір жыл ойнаған француз футбол элитасына қайта оралды. 2005–2007 жылдары ойыншылық мансабының соңғы жылдарын үшінші дивизионда ойнаған Каннда өткізді. Дереккөздер
Гор Махиа

«Гор Махиа» — Кенияның Найроби қаласындағы футбол Клубы. Табыстары Ұлттық * Кения чемпионы — 21 (1968, 1974, 1976, 1979, 1983, 1984, 1985, 1987, 1990, 1991, 1993, 1995, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024) * Кения кубогы — 10 (1976, 1981, 1983, 1986, 1987, 1988, 1992, 2008, 2011, 2012) * Суперкубок — 1 (2008) «Луо Унион» ретінде: * Кения чемпионы — 2 (1964, 1975) * Кения кубогы — 3 (1964, 1965, 1966) Халықаралық * КАФ кубок иелері кубогы (1) ** Жеңімпаз: 1987 *** Финалист: 1979
Фоза Хуниорс

Фоза Хуниорс (Fosa Juniors FC) — Мадагаскар футбол клубы, базасы Махадзанга қаласында. Жетістіктері Ұлттық * Мадагаскар чемпионы : 1 :: 2019. * Мадагаскар кубогы : 2 :: 2017, 2019. Құрлықтық * КАФ конфедераиялары Кубогы (2018) :: 2018 – Плей-офф Сілтемелер *https://www.facebook.com/fosa.juniors/
Нуадибу (футбол клубы)

Нуадибу — Мавританияның Нуадибу қаласындағы футбол клубы. Жүлделері * Мавритания чемпионы :: 2001, 2002, 2011, 2013, 2014, 2017–18, 2018–19, 2019-20, 2020–21, 2021/22, 2022/23, 2023/24 * Мавритания кубогы :: 2004, 2008, 2017, 2018 * Лига Кубогы :: 2014, 2019 * Мавритания суперкубогы :: 2011, 2013, 2018 Сілтемелер * http://www.fcndb.com/
Сан-Пабло Бургос

Сан-Пабло Бургос (исп. Club Baloncesto Miraflores S.A.D) — Испанияның Бургос қаласындағы баскетбол клубы, 1994 жылы құрылған. 2015 жылы кәсіпқой клубқа айналды. 2017 жылы тұңғыш рет Испания чемпионы атанды, 2021 жылға дейін қатарынан бес рет осы табысын қайталады. Жүлделері ФИБА құрлықаралық кубогы * Жеңімпаз: 2021 * 2 орын: 2022 ФИБА чемпиондар лигасы * Жеңімпаз (2): 2019/2020, 2020/2021 Кастилия-Леон кубогы: * Жеңімпаз (3): 2016, 2017, 2018 Сілтемелер * https://www.sanpabloburgos.com/
Қотыркөл болысы

Қотыркөл болысы (бұрын Есенбақты-керей, Майлы-балта) — Ақмола облысы Көкшетау уезіндегі көшпелі қазақ болысы. Тарих Котыркөл болысы 18?? жылы Майлы-Балта-Атығай болысы мен Есен-Бақты-Керей болыстарының бөліктерін біріктіруден пайда болды. Халық Шежіре Ру басы — Берді (Бек Берді батыр). Аумағы Тәттімбет, Қайрақты, Жаңасу өзендері; Бұлақтар — Баймырзабұлақ, Ескібұлақ, Ақтөбе, Тастыөзек, Ұзынбұлақ, Қайнарбұлақ, Оразбұлақ, Сарыбұлақ, Өзен, Ағар-Бұлақ, Жартас, Айғақ. Бөрілі, Жөкей көлдері. Қаражар, Шолқарбұлақ, Доңғалақкөл, Жартасбұлақ, Торайғыр-Шалқар, Қопкөл, Шабаққала, Жыландыкөл. Шатқалдар – Көксал, Алатай, Терісқыстау, Шоққызыл, Баймырзақара, Ерубай-Шілік, Ұзынқарағай, Ортаөлең, Қарақыстау, Тасшоқы, Жарқайың. Әкімшілік бөлініс Ол 8 әкімшілік ауылға бөлінді : Басшылары * Тоқсанбай Алшыбеков, кандидаты Өмірқұл Тоғалақов. * Ауыл билері: Баба Балбыров, Кенжесары Құнанбаев, Тілеп Саябаев, Битан Жантелесов, Баймақ Базаров, Оразәлі Майлыбаев, Көбен Ескенин, Әбіш Бекбаев, Сүлеймен Бақин, Сәтбай Раев, Мұқан Байғожин жəне Бекмағамбер Байсарин. Дереккөздер
Реал Мадрид (баскетбол клубы)

Реал Мадрид — Испанияның Мадрид қаласындағы баскетбол клубы. 1935 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Барклайкард Арена" спорт сарайында өткізеді, сыйымдылығы 15 мың адам. Жүлделері Ұлттық * Испания чемпионы (35 рет): 1957, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1979, 1980, 1982, 1984, 1985, 1986, 1993, 1994, 2000, 2005, 2007, 2013, 2015, 2016, 2018, 2019 * Испания Кубогы (28 рет): 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1960, 1961, 1962, 1965, 1966, 1967, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977, 1985, 1986, 1989, 1993, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020 * Испания Суперкубогы (8 рет): 1984, 2012, 2013, 2014, 2018, 2019, 2020, 2021 Халықаралық * Чемпиондар кубогы: ** Жеңімпаз (10 рет): 1964, 1965, 1967, 1968, 1974, 1978, 1980, 1995, 2015, 2018 ** Финалист (8 рет): 1962, 1963, 1969, 1975, 1976, 1985, 2013, 2014 * Кубок иелері Кубогы (4 рет): 1984, 1989, 1992, 1997 * Еуропа УЛЕБ (1 рет): 2007 * Корач кубогы (1 рет): 1988 * Құрлықаралық Кубок (5 рет): 1976, 1977, 1978, 1981, 2015 Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.realmadrid.com/en/basketball Ресми сайты]
Теута (баскетбол клубы)

«Теута» (алб. Klubi Sportiv Teuta Durrës) — Албанияның Дуррес қаласындағы баскетбол клубы. 1925 жылы құрылған. Тарихы Атаулары * 1925-1928: «Урани» * 1928-1930: «Дуррес» * 1930-1946: «Теута» * 1946-?: «Юлли Кукь» Жүлделері * Албания чемпионы (2): 1947, 1955 * Албания Кубогы (2): 1956, 1965 Сілтемелер * http://www.eurobasket.com/team.asp?CntryALB&Team5520
УКЛА Брюинз (баскетбол клубы)

УКЛА Брюинз — АҚШ-тың Лос-Анжелес қаласындағы баскетбол клубы. 1920 жылы құрылған. Қазіргі күнде NCAA баскетбол лигасында (National Collegiate Athletic Association) ойнайды. Жетістіктері * NCAA чемпионы: 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1975, 1995 * Конферения турнирі: 1987, 2006, 2008, 2014 * Регулярлы чемпионат: 1921, 1922, 1923, 1925, 1926, 1927, 1945, 1950, 1952, 1956, 1962, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1983, 1987, 1992, 1995, 1996, 1997, 2006, 2007, 2008, 2013 Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20090318060110/http://uclabruins.cstv.com/sports/m-baskbl/ucla-m-baskbl-body.html
Синва

Синва ( маж. Szinva ) — Мажарстанның солтүстігіндегі өзен, Сайо өзенінің бір саласы . Көзі Карпатта орналасқан . Өзеннің ұзындығы 30 км, оның 20-сы Мишкольц қаласы арқылы өтеді, өзен батыстан шығысқа қарай ағып жатыр. Өзен арқылы 70-тен астам көпір салынды, кейбір жерлерде өзен жер астында ағып жатыр. Географиялық жағдайы Синва мен жақын маңдағы Гарадна ағынындағы бөгеттердің құрылысы 1770 жылы Хамори көлінің пайда болуына себеп болды. Елдегі ең биік сарқырамалар Синвада орналасқан, бұл туристер үшін жақсы ойын-сауық. Өзеннің негізгі суы қаланы қамтамасыз ету үшін пайдаланылғандықтан, ал өзеннің жоғарғы ағысы жазда жиі кеуіп қалатындықтан, сарқырамаға арналған су сорылады. Тасқындар Синва 1878 жылы 19 ғасырдағы ең ірі су тасқынын тудырды. Су тасқыны кезінде 400-ге жуық адам қаза тауып, Мишкольц орталығы қирап қала жаздады. Өзеннің қазіргі жағдайы 1990 жылға дейін Мишкольц ауыр өнеркәсіптің орталығы болған кезде, өзеннің суы негізінен қағаз фабрикасының әсерінен қатты ластанған. Бүгінгі күні ол әлдеқайда таза және тіпті балықты қамтиды. Мишкольцтағы ең үлкен сауда орталықтарының бірі өзеннің екі жағында салынған және ғимараттар Синва арқылы өтетін көпір арқылы біріктірілген. Жаңадан салынған «Синва террасасы» алаңы да өзен атымен аталған . Дереккөздер
Қошқар (тау)

Қошқар – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданында орналасқан тау. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 759 м. Батыстан шығысқа қарай 20 км-ге созылып жатыр, енді жері 10 км. Бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады, етегінде қорым тастар бар. Геологиялық құрылымы Тас көмір жүйесінің орта және жоғарғы бөлім жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Қоңыр топырақ жамылғысында жусан, боз, сұлыбас, бұталар өседі. Шығыс және батыс жағын сор топырақты өңір алып жатыр. Мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Зауал (Гюго)

«Зауал» — Виктор Гюгоның Наполеон III құрған мемлекеттік тәртіпті сықақтап әшкерелейтін өлеңдерден тұратын жинақ. 1851 жылдың 2 желтоқсанында Наполеон III өз билігін күшейту мақсатымен мемлекеттік төңкерісті ұйымдастырады, Францияда полицейлік тәртіп орнатылады. Халық арасында авторитаризмге деген қарсылық сезімі туа бастайды. 4 желтоқсан күні Парижде жаппай тәртіпсіздік орын алады, аласапыранда 200-ден астам адам мерт болады, араларында әйелдер мен балалар да болған. Виктор Гюго да мемлекеттік төңкеріске қарсы болған және президентті сатқын әрі диктатор деп атап, сынаған. Франциядан қуылып, жазушы алдымен Бельгияға, кейін Джерсиге мекен тебеді. 1852 жылы ол «Кіші Наполеон» атты саяси памфлетті жазады, сол жылы Наполеон III өзін император етіп жариялаған еді. «Зауал» да осы сарынмен, бірақ поэзиялық пішінмен жазылған дүние еді.
Айыр (айрық)

Негізгі ұғым: * Айыр – ауыл шаруашылығында қолданылатын қол құрал. Елді мекен: * Айыр – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы ауыл. Таулар: * Айыр – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданындағы тау сілемдері. * Айыр – Қарағанды облысы Шет ауданындағы тау. Өсімдік: * Айыр – шаянот тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.
Спартак (футбол клубы, Цхинвал)

«Спартак» — Оңтүстік Осетияның Цхинвал қаласындағы футбол клубы. 1936 жылы құрылған. Атаулары * 1989 жылға дейін, 1990-93, 2006, 2008 — «Спартак» * 1990-2005 — «Юность» * 2007 — «Цхинвал» Жүлделері * Чемпион Осетия чемпионы: 1994, 1995, 2005; 2 орын: 1993; 3 орын: 2008 * Осетия Кубогы: 2002, 2005
Күлегеш кісі

«Күлегеш кісі» — Виктор Гюгоның тарихи романы. Шығармадағы оқиғалар 1690 жылы Англияда басталады. Басты кейіпкер — Гуинплен, оның бетін бала кезінде адам саудасымен айналысатын залымдар жырып кеткен. Бұл ерекшелігін пайдаланып, ол базарлық әртіс ретінде күнін көреді. Бірақ кейін ол ағылшын аристократиясының әлемімен танысып шығады. Экрандалуы Романның негізінде алғашқы фильм 1909 жылы Францияда түсірілген еді, кейін 1921 жылы Аустрияда және 1928 жылы АҚШ-та да кинотуындылар шыққан. Үш фильм де дыбыссыз болған. 1966 жылы Италия мен Франция бірлесіп, дыбысты және түрлі-түсті фильм түсіреді. Соңғы кинонұсқа 2012 жылы шыққан.
Донецк Халық Республикасы

Донецк Халық Республикасы (, қысқаша ДХР, ) — Шығыс Еуропада орналасқан, Ресей Федерациясы басып алған аумақтар 2014 жылы Украинадан тәуелсіздігін жариялап, жартылай мойындалмаған квази-мемлекеттік құрылым. ЛХР-мен қатар Донбасс аймағындағы жартылай мойындалған политиялардың бірі болып табылады. Тарихы Спорт Республика аймағында Донецк Халық Республикасының Жас өспірім, спорт және туризм министрлігі жұмыс істейді. Республика аумағында 58 спорттық ұйым, оның ішінде спорт федерациялары мен спорт клубтары тіркелген. Ат спорты, футбол, шағын футбол, волейбол, баскетбол, хоккей және мәнерлеп сырғанау мен айкидо күресі, каратэ, ат спорты, балық аулау спорты, иттермен спорт дамыған. Сондай-ақ * Донбастағы соғыс * Ресейдің Украинаға басып кіруі Дереккөздер
Қойсары (тау, Арқалық таулары)

Қойсары – Арқалық тауларының оңтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Абай облысы Жаңасемей ауданында орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 429 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 3 км-ге созылған, енді жері 1 км. Беткейлері көлбеу таулардан тұрады. Солтүстігінде Чистое, оңтүстігінде Жарыққұдық көлдері, батысында Көкентау, шығысында Бүйрекқұдық таулары бар. Өсімдігі Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, селеу, бетеге, бұталар өседі. Дереккөздер
Бұрнаш Герей

Бұрнаш Герей (қай. 1512/1515) — Қырым ханзадасы, Шыңғыс хан тұқымы, Қырым ханы Меңлі Герейдің ұлы және Мұхаммед Герей ханның інісі. Өмірбаяны В.Н.Татищевтің «Орыс тарихының» 4-бөлімінде жазылған. 1462-1558 жылдардағы үздіксіз жылнама, 7021 (1513) жылы туралы жазба. 1512 жылы Бұрнаш Герей бауыры Ахметпен бірге әкесі Қырым ханы Меңлі Герейдің нұсқауымен орыс жеріне жорық жасады. Олар Одоев пен Белев маңайын тонап, қиратты. Даниил Щеня басқарған орыс әскерлерінің жақындауымен олар қашып кетті. 1512 жылдың күзінде ханзада Бұрнаш Герей Рязан жеріне шабуыл жасамақ болды, бірақ тойтарыс бергеннен кейін кері шегінді. Әдебиет *Татищев В. Н. Собрание сочинений. В 8 т. М. — Л. , Наука. 1962—1979. (переиздание: М. , Ладомир. 1994) *Богуславский В. В. Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия : в 2 т. — М.: Олма-Пресс, 2005. Дереккөздер
Айша қатын (I Сәлімнің әйелі)

Айша қатын — Қырым ханы I Меңлі Герейдің қызы; Османлы сұлтаны II Баязиттің ұлы Мехмет шаһзада мен I Сәлім сұлтанның әйелі. Өмірбаяны Айша Қырым ханы I Меңлі Герейдің қызы еді. 1504/1505 жылға дейін немесе 1507 жылдың наурызына дейін Айша Османлы сұлтаны II Баязиттің ұлы Мехмет шаһзадамен тұрмыс құрған еді, одан Әлімшаһ атты ұл және Фатима (1556 ж. қай.) атты қыз табады. Мехмет шаһзада 1504/1505 жылы қайтыс болды немесе 1507 жылы өлім жазасына кесілді. 1511 жылы Айша болашақ І Сәлім сұлтанның әйелі болды; неке II Баязит сұлтанның келісімінсіз жасалды. Дереккөздер Әдебиет * * *
Сфаксьен

«Сфаксьен» (, ) — Тунистің Сфакс қаласындағы футбол клубы. Жетістіктері Ұлттық * Тунис чемпионы — 7 (1968/69, 1970/71, 1977/78, 1980/81, 1982/83, 1994/95, 2004/05) * Тунис Кубогы — 3 (1971, 1995, 2004) * Лига кубогы — 1 (2003) Халықаралық * КАФ Чемпиондар лигасы ** Финалист: 2006 * Конфедерациялар кубогы ** Жеңімпаз: 2007, 2008 * КАФ кубогы ** Жеңімпаз: 1998 * КАФ Суперкубогы ** Финалист: 2007, 2008 * Араб Чемпиондар лигасы ** Жеңімпаз: 2004 Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20101020193002/http://css-officiel.com/
Эньимба

«Эньимба» — Нигерияның Аба қаласындағы футбол клубы. Жетістіктері Ұлттық * Нигерия чемпионы — 8 (2001, 2002, 2003, 2005, 2007, 2010, 2015, 2019) * Нигерия кубогы — 4 (2005, 2009, 2013, 2014) Халықаралық * Чемпиондар лигасы (2) ** Жеңімпаз: 2003, 2004 * КАФ суперкубогы (2) ** Жеңімпаз: 2003, 2004 Сілтемелер * http://www.enyimbafc.net/
Нкана

Нкана ФК (Nkana Football Club) — Замбияның Китве қаласындағы футбол клубы. 1935 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Нкана" стадионында өткізеді. Сыйымдылығы 22 мың адам. Қазіргі күнде Замбия премьер лигасында ойнайды. Замбияның 12 дүркін чемпионы (1982, 1983, 1985, 1986, 1988, 1989, 1990, 1992, 1993, 1999, 2001, 2013). 1986, 1989, 1991, 1992, 1993, 2000 жылдары Замбия кубогын иеленген. 1990 жылы КАФ чемпиондар лигасының финалына дейін жетті. Атақты ойыншылары * Деннис Лота * Капамбве Муленга * Зедди Сайлети * Джозеф Мусонда * Чисамба Лунгу Сілтемелер * http://www.rsssf.com/tablesz/zambchamp.html
Сарыдоңғал

Сарыдоңғал – Теңіз көлінің батыс бөлігіндегі аласа тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Нұра ауданы Аққолқа ауылынан солтүстік-батысқа қарай 57 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 400 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бойлық бағытта 5 км-ге созылған, енді жері 3 км. Беткейлері жайпақ, оңтүстік-батысқа қарай беткейі қырқаларға ұласады. Таудың оңтүстік жəне шығыс етегінде қорымтастың мол үйінділері шоғырланған. Солтүстігінде Кенен, оңтүстік-батысында Бақалыадыр таулары, шығысында Қыпшақ көлі жатыр. Өсімдігі Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында итмұрын, қараған, тобылғы, қылқан боз, тарақ селеу, сұлыбас, т.б. өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Қуадыр

Қуадыр – Теңіз көлінің оңтүстік-батысындағы шоқылы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Нұра ауданы жерінде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 477 м. Батыстан шығысқа қарай 3,5 км-ге созылған, енді жері 2 км. Беткейі көлбеу, таудың түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Солтүстігінде Шат, шығысында Қарақойың қыстаулары, батысында Камень төбесі, оңтүстігінде Үшбас тауы орналасқан. Өсімдігі Қызғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, қоңырбас, итмұрын, тобылғы, қараған, т.б. өседі. Дереккөздер
Өтеміс Герей

Өтеміс Герей (; шоқындырылғаннан кейін Александр Сафагиреевич; қай. 21 маусым 1566) — Қазан ханы (1549-1551), Сафа Герей хан мен Сүйімбикенің ұлы. Өмірбаяны 1549 жылы әкесі Сафа Герей хан кенеттен қайтыс болғаннан кейін ол екі жасында таққа отырды. Кәмелетке толмаған хан тұсында анасы Сүйімбике регент болды. Ол Қырым әулетінің өкілі болғандықтан, 1551 жылы Қазан ақсүйектерінің қырымдықтарға қарсы көтерілісінен кейін оны қазандықтар анасы Сүйімбикемен бірге орыстарға берілді. Сүйімбикені Қасым ханы, бұрынғы Қазан билеушісі Шаһғали ханға тұрмысқа берілді. Ал бала Иван Грозныйдың сарайында тәрбиеленді. Ол Чудовый монастырында шоқындыру рәсімінен өтіп, Александр есімін алды. Орыс деректерінде оны Александр патша деп атаған. Ол бірнеше рет Дербес жылнамалық жинақ миниатюраларында, соның ішінде Анастасия Романовнаны жерлеу көрінісінде бейнеленген. 1563 жылы Александр патша Иван Васильевич патшаның билеуші полкінің құрамында сол кезде Ұлы Литва кінәздігіне тиесілі Полоцкке қарсы жорыққа қатысты. Ол жиырма жасында қайтыс болып, патша құрметімен — Мәскеу Кремлінің Архангел соборында жерленді. Дереккөздер
Қаратас (тау, Нұра ауданы)

Қаратас – Тасқарала тауының солтүстік-батысындағы шоқылы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Нұра ауданы Тікенекті ауылының оңтүстік-щығысында 24 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 532 м. Беткейлері көлбеу, бірнеше ұсақ шоқылардан тұрады. Батысынан Жарабас, шығысынан Сарыөзен өзендері ағып өтеді. Солтүстігінде Ақжар, оңтүстігінде Ақшоқы таулары бар. Өсімдігі Сортаңды бозғылт қоңыр топырақ жамылғысында жусан, бетеге, селеу, қоңырбас, итмұрын, тобылғы, қараған, т.б. өсімдіктер өседі. Етегі мал жайылымына қолайлы. Дереккөздер
Қаратау (тау, Қарағанды облысы)

Қаратау – Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Егіндібұлақ ауылының оңтүстік-шығысында 25 км жерде орналасқан тау. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 1004 м. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 9-10 км-ге созылып жатыр, енді жері 2-2,5 км. Беткейлері тік келген. Оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағында түпкі жыныстары жер бетіне шығып жатыр. Геологиялық құрылымы Девон жыныстарынан түзілген. Өсімдігі Таудың күңгірт, қызғылт қоңыр топырағында жусан, селеу, сұлыбас, шығыс беткейлерінде қараған шоғырлары өскен. Дереккөздер
Қаратау (тау, Ақмола облысы)

Қаратау – Ерейментау тауларының шығысындағы тау. Географиялық орны Ақмола облысы Ерейментау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 50 км жерде. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 661 м. Ұзындығы 20 км, енді жері 5 км. Өсімдігі Тау баурайлары мен шатқалдарында қайың, көк теректен тұратын орман қалыптасқан. Дереккөздер
Марист Файр

Марист Файр — Соломон аралдарының Хониара қаласындағы футбол клубы. Жүлделері ; Соломон чемпионы: (3) * 2006, 2009, 2016 Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20060721145449/http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,117683,00.html?compCWC&year2006&articleid=117683 https://web.archive.org]
Наурыз («Үркер» әні)

«Наурыз» — «Үркер» тобының әні. Сөзін Ерсайын Жапақов, әнін Айдос Сағатов жазған. 1997 жылы бұл ән үшін топқа «Золотой диск» телефестивалінің дипломы беріледі. 1998 жылы топтың «Тойбастар» атты альбомы құрамында шығады. 2001 жылы «Наурыз» онжылдықтың әні деп танылып, тағы «Золотой дискіні» иеленеді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Наурыз-думан әні Сілтемелер *
Еуропа чемпионаты

]] Еуропа чемпионаты — бұл өз елдерінің немесе кәсіби спорт клубтарының атынан шыққан Еуропа спортшылары немесе спорттық командалар арасындағы жоғары деңгейдегі халықаралық спорттық жарыс. Жазғы спорт түрлерінен Еуропа чемпионаттары * Академиялық есуден Еуропа чемпионаты * Ауыр атлетикадан Еуропа чемпионаты * Байдаркада және каноэде есуден Еуропа чемпионаты * Бадминтоннан Еуропа чемпионаты * Баскетболдан Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы Баскетболдан Еуропа чемпионаты * Бейсболдан Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы бейсболдан Еуропа чемпионаты * Әуесқой бокстан Еуропа чемпионаты * Волейболдан Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы Волейболдан Еуропа чемпионаты * Жағажай волейболдан Еуропа чемпионаты * Гандболдан Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы Гандболдан Еуропа чемпионаты * Гимнастикадан Еуропа чемпионаты * Дзюдодан Еуропа чемпионаты * Жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионаты * Желкенді спорттан Еуропа чемпионаты * Индорхоккейден Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы индорхоккейден Еуропа чемпионаты * Каратэден Еуропа чемпионаты * Қазіргі бессайыстан Еуропа чемпионаты * Көгалдағы хоккейден Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы көгалдағы хоккейден Еуропа чемпионаты * Корфболдан Еуропа чемпионаты * Күрестен Еуропа чемпионаты * Нысана көздеуден Еуропа чемпионаты * Регбиден Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы регбиден Еуропа чемпионаты * Садақ атудан Еуропа чемпионаты * Самбодан Еуропа чемпионаты * Семсерлесуден Еуропа чемпионаты * Софтболдан Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы софтболдан Еуропа чемпионаты * Су добынан Еуропа чемпионаты * Су спорты түрлерінен Еуропа чемпионаты * Тас жол веложарыстарынан Еуропа чемпионаты * Тхэквондодан Еуропа чемпионаты * Үстел теннисінен Еуропа чемпионаты * Футболдан Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы футболдан Еуропа чемпионаты * Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17) * Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-19) * Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты * Футболдан қыздар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-19) * Футболдан қыздар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17) * Футзалдан Еуропа чемпионаты * Футзалдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты * Әйелдер арасындағы футзалдан Еуропа чемпионаты * Жағажай футболдан Еуропа кубогы Қысқы спорт түрлеріне Еуропа чемпионаттары * Биатлоннан Еуропа чемпионаты * Бобслейден және скелетоннан Еуропа чемпионаты * Кёрлингтен Еуропа чемпионаты * Тау шаңғысы спортынан Еуропа кубогы * Коньки тебу спортынан Еуропа чемпионаты * Шана спортынан Еуропа чемпионаты * Мәнерлеп сырғанаудан Еуропа чемпионаты Тағы қараңыз * Азия чемпионаты * Еуропа ойындары * Әлем чемпионаты
Қаратау (тау, Ойыл ауданы)

Қаратау – Барқын құмының солтүстігіндегі төбе. Географиялық орны Ақтөбе облысы Ойыл ауданы Құмжарған ауылының солтүстігінде 10 км жерде орналасқан. Ойыл өзенінің аңғарында. Сипаты Абсолюттік биіктігі 206 м. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 3,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 2 км. Беткейлері көлбеуленген, бірнеше ұсақ жонды қырқалардан тұрады. Өсімдігі Ашық қоңыр топырақ жамылғысында жусан, еркек шөп, жантақ, бұталар, т.б. өседі. Мал жайылымына пайдаланылады. Дереккөздер
Волейболдан Еуропа чемпионаты

Волейболдан Еуропа Чемпионаты — ерлер ұлттық құрамалар үшін 1948 жылдан бастап екі жылда бір рет Еуропа волейбол конфедерациясымен ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.cev.eu/ Еуропа Волейбол Конфедерацияның ресми сайты]
Бүркіттұмсық әулие

Бүркіттұмсық әулие - Шетпе ауылының солтүстік-батыс бетінде 8 км. жердегі Сиырсу алқабындағы зират. Әулие аты ма, болмаса зират орналасқан төбе бедеріне байланысты қойылған қазақы атау екендігі белгісіз. Жалпы, көне дәуір кезеңіндегі зират болар деген болжам айтылады.
Данил Вячеславович Устименко

Данил Вячеславович Устименко (8 тамыз 2000, ) — қазақстандық футболшы, "Қайрат" клубының қақпашысы. Қазақстанның 17, 19 жастағы құрамаларында ойнаған. Жүлделері ; «Қайрат» * Қазақстан чемпионы: 2020 Дереккөздер
Виктор Владимирович Васин

Виктор Владимирович Васин (6 қазан 1988, Ленинград, КСРО) — ресейлік футболшы, "Қайрат" клубының жартылай қорғаушысы. Ресей құрамасында ойнаған. Жүлделері Клубтық ЦСКА * Ресей чемпионы (3): 2012/13, 2013/14, 2015/16. * 2 орын (2): 2016/17, 2017/18. * 3 орын (1): 2011/12. * Ресей кубогы (2): 2010/11, 2012/13. * Ресей суперкубогы (2): 2013, 2018. Дереккөздер
Әйелдер арасындағы футболдан Еуропа чемпионаты

Əйелдер арасындағы Футболдан Еуропа чемпионаты — УЕФА басшылығымен өткізілетін ұлттық құрамалар арасындағы ең негізгі жарыс. 1984 жылдан бастап жарыс 4 жылда бір рет Футболдан әлем чемпионаттарының арасында өткізіліп тұрады. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.uefa.com/womenseuro/index.html UEFA Women's Championship]
Рубен Брижиду

Рубен Луис Маурисиу Брижиду (; 23 маусым 1991, Лейрия, Португалия) — португалиялық футболшы, "Тобыл" клубының жартылай қорғаушысы. 2021 жылғы Қазақстан чемпионы және 2022 жылғы Қазақстан суперкубогының иегері. Дереккөздер
Зоран Тошич

Зоран Тошич (; 28 сәуір 1987, Зренянин, Югославия) — сербиялық футболшы, "Тобыл" клубының жартылай қорғаушысы. 2008 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына, 2010 жылы әлем чемпионатына қатысты. Жетістіктері Командалық ; «Партизан» * Сербия чемпионы: 2007/08 * Сербия кубогы (3): 2007/08, 2017/18, 2018/19 ; «Манчестер Юнайтед» * Англия чемпионы: 2008/09 ; ЦСКА * Ресей чемпионы (3): 2012/13, 2013/14, 2015/16 * Ресей чемпионатында 2-орын (3): 2010, 2014/15, 2016/17. * Ресей чемпионатында 3-орын: 2011/12. * Ресей кубогы (2): 2010/11, 2012/13. * Ресей Суперкубогы (2): 2013, 2014 ; «Тобыл» * Қазақстан чемпионы: 2021 * Қазақстан Суперкубогы: 2021 ; Сербия-21 * Еуропа чемпионатында 2-орын: 2007 Жеке * Ресей чемпионатында үздік 33 — 2012/13; № 3 — 2013/14, 2014/15 Дереккөздер
Александр Васильевич Москаленко

Александр Васильевич Москаленко (18 қыркүйек 1976, Теміртау) — қазақстандық футболшы, қорғаушы, "Тобыл" клубының бас жаттықтырушысы. Жүлделері Ойыншы ретінде ; «Жеңіс» * Қазақстан Кубогы: 2000/01 Бапкер ретінде ; «Тобыл» * Қазақстан чемпионы: 2021 ; «Қайсар» * 1 лига жеңімпазы: 2016 ; «Болат АМТ» * 1 лигада 3-орын: 2015 * 1 лиганың үзді жаттықтырушысы 2015 Дереккөздер Сілтемелер
Әйелдер арасындағы Волейболдан Еуропа чемпионаты

Əйелдер арасындағы Волейболдан Еуропа Чемпионаты — əйелдер ұлттық құрамалар үшін 1949 жылдан бастап екі жылда бір рет Еуропа волейбол конфедерациясымен ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс. Жеңімпаздары және жүлдегерлері Жалпы медальдар саны Сыртқы сілтемелер * [http://www.cev.eu/ Еуропа Волейбол Конфедерацияның ресми сайты]
Алып алтын көртышқан

Алып алтын көртышқан - шағын аумақта кездесетін сирек түр. Саны белгісіз, бірақ тым аз кездеседі. Соңғы жылдары олар тіпті азайып бара жатыр. Оның азаюы құрғақшылыққа байланысты болуы мүмкін. Қазіргі уақытта алып алтын көртышқан жойылу алдында тұр. Бұл түр Оңтүстік Африкадан шыққан. Алып алтын көртышқанның денесінің ұзындығы 23 см-ге дейін болады. Терісі қалың, жұмсақ, бірақ басқа түрлерге қарағанда қатқыл. Оның түсі қызыл, сарғыш-қоңыр немесе металл реңктері бар қара қоңыр болып келеді. Олар ормандарда мекендейді. Тіршілік ету ортасына ерекше талаптар қояды: жұмсақ топырақты, тоғай аумақтарын таңдайды; тік беткейлер мен жартасты жерлерден аулақ жүреді. Олар, негізінен, омыртқасыздармен қоректенеді және тамағын құрлық бетінен табады. Алып алтын көртышқандар жаңбырлы маусымда көбейеді.
Африка Ұлттары Кубогы 1992

Футболдан Африка чемпионатының 19-шы жарысы, Сенегалда өтті. Топтық турнир A тобы ---- ---- ---- B тобы ---- ---- ---- C тобы ---- ---- ---- D тобы ---- ---- ---- 1/4 финал ---- ---- ---- 1/2 финал ---- 3 орын Финал
Пиноккио 3000

«Пиноккио 3000» — 2004 жылы жарық көрген режиссер Дэниел Робишодың анимациалық 3D-да шыққан мультфильмі. «CinéGroupe », «Filmax» және «Anima Kids» студиясымен жасалып, «Christal Films » кинокомпаниясымен шықты. Рөлдерде * Соня Болл — Пиноккио * Ховард Рышпан — Геппетто * Хауи Мандель — Спенсер * Вупи Голдберг — Киберина * Хелена Эвангелиу — Марлен * Малкольм Макдауэлл — Мэр Скамболи * Мэтт Холланд — Каб * Джек Дэниел Уэллс — Родо * Бобби Эднер — Зак * Габриэль Эльфаси — Синтия * Терренс Скаммел — Скамбокоп * Эллен Дэвид — Үй Сілтемелер * * * *
Салқыншөңке

Салқыншөңке – Марқакөл көлінің оңтүстік-шығысындағы тау. Географиялық орны Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Ақжайлау ауылының солтүстік-шығысында 11 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 2200 м. Батыстан шығысқа қарай 8 км-ге созылған, енді жері 3 км. Солтүстік беткейі тік жартасты, оңтүстік бөлігі көлбеу, өзен арналарымен, тауаралық аңғарлармен тілімденген. Баурайындағы бұлақтардан Белөзек өзенінің салалары бастау алады. Өсімдігі Солтүстік беткейінің шалғынды дала белдеуінде (1450–1600 м) əр түрлі астық тұқымдас шалғын, оңтүстігінде далалық бетегелі-шалғынды шөптесіндер өседі. 1500–2000 м белдеуін балқарағай, самырсын, теректі орман қамтып жатыр. Одан жоғарғы субальпілік белдеуді шалғынды шөптесіндер көмкерген. Дереккөздер
Сарғалдақ (тау)

Сарғалдақ – Сарықұм құмының солтүстік-батысындағы тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Гүлшат ауылының солтүстік-батысында 55 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 516 м. Солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай созылған, енді жері 2,5 км. Беткейі көлбеуленіп жазыққа ұласады. Солтүстік-шығысында Шеңгелді, батысында Ақбалшық қоныстары, оңтүстік-батысында Қоңырбел, оңтүстігінде Жуантөбе таулары бар. Өсімдігі Сұр, қоңыр топырақ жамылғысында баялыш, көкпек, боз, қара жусан, сораң, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Қоңырбел

Сарғалдақ – Сарықұм құмының солтүстік-батысындағы аласа тау. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы Балқаш қаласынан батысқа қарай 95 км жерде орналасқан. Жер бедері Абсолюттік биіктігі 488 м. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км-ге созылған, енді жері 3 км. Беткейі көлбеу, солтүстігінде таудың түпкі жыныстары көрінеді. Солтүстігінде Ақбалшық, оңтүстігінде Мыңшұңқыр қоныстары, батысында Қосқопа, шығысында Жуантөбе таулары орналасқан. Өсімдігі Сұр, қоңыр топырақ жамылғысында баялыш, көкпек, боз, қара жусан, сораң, бұйырғын, т.б. өсімдіктер өседі. Дереккөздер
Конюхов ауданы

Конюхов ауданы — 1944-1963 жылдары болған Қазақ КСР Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік бөлінісінің бірлігі. Орталығы – Қарақоға ауылы. Тарихы Конюхов ауданы 1944 жылы 8 мамырда Қазақ КСР Солтүстік Қазақстан облысының құрамында құрылды. 1951 жылғы мәліметтер бойынша аудан құрамына 13 ауылдық кеңес кірді: Березняков, Воскресен, Зарослый, Камышлов, Колос, Конюхов, Куломзин, Лебяжі, Ново-Успен, Октябрь, Пролетар, Суворов және Чистян. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1952 жылғы 3 сәуірдегі қаулысымен аудан орталығы Конюхово ауылынан Қарақоға ауылына көшірілді. Бұған аудан басшыларына үй-жай мен баспананың жоқтығы себеп болды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1952 жылғы 10 мамырдағы қаулысымен Новоуспен ауылдық кеңесіне қарасты Свят және Красное ауылдары Чистян ауылдық кеңесінің құрамына берілді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1957 жылғы 30 шілдедегі қаулысымен Қарақоға ауылдық кеңесіне қарасты Образец, Красное және Амбарное ауылдары Булаев ауданының Надеждин ауылдық кеңесінің құрамына берілді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1958 жылғы 28 шілдедегі қаулысымен Зарослый ауылдық кеңесіне қарасты Суворовка, Правдино, Рязанка және Райтоп ауылдары Октябрь ауылдық кеңесінің құрамына берілді. 1959 жылы аудан құрамында 9 ауылдық кеңес болды: Зарослый, Қарақоға, Колос, Конюхов, Куломзин, Лебяжі, Ново-Успен, Октябрь, Пролетар. Аудан Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1963 жылғы 2 қаңтардағы қаулысымен таратылып, Булаев ауданына 6 ауылдық кеңесі – Қарақоға, Колос, Конюхов, Лебяжі, Октябрь және Чистов ауылдық кеңестері берілді. Тұрғындары 1959 жылғы халық санағы бойынша ауданда 16 821 адам тұрған. Аудан басшылары Қазақстан Компартиясы Конюхово аудандық комитетінің бірінші хатшылары * Сыромятников Павел Андреевич (1944—1945) * Кийко Алексей Иванович (1945—1948) * Қамалетдинов Масғұт Уәлиұлы (1949) * Марков Виталий Васильевич (1949—1959) * Шалимов Гавриил Иванович (1959—1962) * Набиулин Анис Гатауллович (1962—1963) Конюхово аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағалары * Чупрасов Петр Васильевич (1944—1949) * Высовень Михаил Федорович (1949—1950) * Филиппенко Петр Яковлевич (1950—1955) * Мишкарев Н.С. (1956—1957) * Қаскеев Ғазиз Естайұлы (1957—1963) Дереккөздер
Возвышенка ауданы

Возвышенка ауданы — 1967-1997 жылдары болған Солтүстік Қазақстан облысының құрамындағы Қазақ КСР мен Қазақстан солтүстігіндегі әкімшілік бірлік. Тарихы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1967 жылғы 2 қаңтардағы қаулысымен аудан Булаев ауданының құрамынан 8 ауылдық кеңес – Возвышенка, Жданов, Қарағанды, Майбалық, Молодогвардейск, Совет, Таман және Ұзынкөл ауылдық кеңестерін бөлу арқылы құрылды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1971 жылғы 16 тамыздағы Жарлығымен Көкше Шақсы ауылы Комсомол ауылы болып өзгертілді. Солтүстік Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1977 жылғы 31 наурыздағы шешімімен Булаев ауданы Успен ауылдық кеңесіне қарасты Писаревка, Комсомол, Ленино ауылдары мен Писаревка мекені Возвышенка ауданы Таман ауылдық кеңесінің құрамына берілді. Солтүстік Қазақстан облыстық атқару комитетінің 1977 жылғы 1 қыркүйектегі шешімімен Веселовка ауылы Булаев ауданы Успен ауылдық кеңесінің құрамынан Возвышенка ауданының Писарев ауылдық кеңесінің құрамына ауыстырылды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1978 жылғы 5 мамырдағы қаулысымен орталығы Бастомар ауылында болған Бастомар ауылдық кеңесі құрылды. 1986 жылы ауданға 12 ауылдық кеңес кірген: Александров, Бастомар, Возвышен, Жданов, Қарағанды, Майбалық, Молодогвардейск, Писарев, Сейфуллин, Совет, Таман, Ұзынкөл. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1989 жылғы 30 маусымдағы қаулысымен Жданово ауылы Золотая Нива ауылы болып, Жданов ауылдық кеңесі Золотонивск ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1994 жылы әкімшілік реформа кезінде барлық ауылдық кеңестер ауылдық округ болып өзгертілді. 1997 жылы 23 мамырда Қазақстан Республикасы Президентінің №3528 Жарлығымен аудан таратылып, аумағы Булаев ауданының құрамына енді. Әкімшілік бөлінісі 1989 жылы ауданның құрамына 12 ауылдық кеңес кірді: Аудан басшылары Қазақстан Компартиясы Возвышенка аудандық комитетінің бірінші хатшылары. * Мағазов Қылаш Мағазұлы (1967—1970) * Зенченко Василий Дмитриевич (1970—1978) * Бубнов Геннадий Михайлович (1978—1985) * Викторов Евгений Иванович (1986—1990) Возвышен аудандық Кеңесі атқару комитетінің төрағалары * Жүзенов Еңсеген Еділұлы (1967—1969) * Мағазов Қылаш Мағазұлы (1970—1978) * Смағұлов Шаймұрат Смағұлұлы (1978—1981) * Құдасбаев Амантай Бүкілбайұлы (1981—1987) * Оразалин Аманбол Мұхаметқалиұлы (1987—1992) Возвышенска ауданы әкімшілігінің басшылары * Оразалин Аманбол Мұхаметқалиұлы (1992—1995) Возвышенка ауданының әкімдері * Оразалин Аманбол Мұхаметқалиұлы (1995—1996) * Әмірен Кеменгер Қожахметұлы (1996—1997) Возвышенка аудандық мәслихатының хатшылары * Скибский Николай Васильевич (1994—1997) Халқы Сілтеме * Дереккөздер