kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Тоқта баяу

Тоқта баяу-бұл күйді Сагсай сұмындық БТарлаубайдан жазып алған. Нотаға түсірген А.Хабыкей. Кейбір сыбызғы тартатын қариялар бұл күйді "жетімнің зары "-деп тартады екен. Шын мәнісінде , күйдің өне бойы зар, қайғы-мұң , еңіреген , егілген көз жасы сияқты. Күй туралы аңыз Әке мен шешеден жастай айырылған екі бала байдың қозысын жайып, тезегін теріп, қалған құтқанын жеп, ескісін киіп күн көреді екен . Халық аузындағы қай дастан , қай әңгіме -аңызда болсын байлар қатыгез болады. Олар үшін бір баланың қарны ашып, киімі жыртылып , көз жасының сел боп ағуы бір тоқтының маңырағанындай әсер етпейді. Керісінше , тоқты-серкеш маыраса жүрегіне шаншу боп қадалып, қолына қамшы ұстатқан. Екі жетім де байдың осы қатігездігін көріп , жігері құм боп өседі. Өлі таяқ өршіл жүректі өкпедей езіп, жас өмірді жасық өмірге айналдырады. Шілденің аптап ыстығында байдың ауылы көшеді. Баяғы әдетімен бай екі жетімге қозыны тағы да жаяу айдатады. Көш жеткен күндік жолда қозы айдаған екі бала әбден шаршайды. Ересегі буыны құрып, табаны таусылғанын білдірмесе де, інісі шаршағанын жасыра алмайды. Шөлден діңкесі құрыған кішісі қозы айдаған ағасына ілесе алмай жылайды, жылап келе жатып "тоқта баяу" , "тоқта баяу" ,-деп жалынады. баланың сол жалынышпен сыбызғышы сыбызғыда осылай тартқан екен. Дереккөздер Қазақ музыкасы кітабы, 2005 жыл алматы , 462 бет http://kzmusic.ucoz.net/load/terme_men_tol_aular/terme_men_tol_aular/aza_ty_d_st_rli_my_k_ji/22-1-0-70
Уиттиер

Уиттиер (ағл. Whittier) — АҚШ-тың Аляска штатында орналасқан елді мекен. Тарихы 1964 жылы Ұлы Аляскалық жер сілкінісінің әсерінен пайда болған цунамиден қала зардап шекті,13 метрлік толқындардың кесірінен 13 адам мерт болды. Географиясы Кенай жартылай аралының солтүстік шығысында,Принц Вильгельмнің бұғазының жағасында. Қызықты ақпарат Аляска штатындағы Уиттиер қаласында 220 адам өмір сүріп жатыр. Олардың барлығы бір ғана 14 қабатты үйде тұрады. Алғашында бұл үй әскери адамдарға салынған. Алайда уақыт өте келе кемежайда жұмыс істейтіндер де көшіп келген. Бұл үйде тұратын түгел қала тұрғындарына барлық жағдай жасалған. Өйткені осы 14 қабаттың ішінде дүкен, мектеп, полиция пункті, кафе, аурухана, тіпті фитнес-орталыққа дейін бар.Ғимарат 1956 жылы салынған. Дереккөздер Массагет сайты Сыртқы сілтемелер ↑ http://www.akml.org/ACoM.html Тағы қараңыз Аляска
Ұшардың ұлуы

Ұшардың ұлуы — Қорқыттың авторлығында жеткен күй. Алғаш рет М.Жарқынбековтың «Ғасырлар үні» оқу құралында 1986 жылы жарық көрген. Антологияға кірген күйдің осы түрі нотаға неғұрлым нақты түрінде түсірілген. Аңызын айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-1979), жазып алған М.Жарқынбаев. Күйдің аңызы Бір жесір кемпірдің жалғыз баласы болады. Ол құс салып, ит жүгірткен саятшы екен. Қашқан аңды құтқармаймын. Ұшар деген тазысы, желмен жарысқан жүйрік аты бар екен. Күндердің күнінде жігіт кенеттен қайтыс болады. Сол кездегі елдің әдет-ғұрпы бойынша, өлікті жерлегеннен кейін жұрт қоныс жаңартып, басқа жерге көшеді екен. Жаңа орынға көшіп келгеннен кейін кемпір баласынан қалған көзі - тазыны іздесе, ол ұшты-күйді жоқ боп шығады. «Ескі жұртта қалған болар!» - деп, ана бұрынғы қоныстарына қайтып келсе, айтқандай-ақ Ұшар иесін қиып кете алмай, мола басында сай-сүйекті сырқырата аспанға қарап ұлып отыр екен. Мұны көрген ана: ::«Жалғызымнан айрылдым , ::Қанатымнан қарйылдым ::Ұшар, Ұшар, кә, кә...»- деп аңырайды. Иен далада жалғызының артында қалған ана мен иесінен айрылған тазы - қос мұңлық қосылып күіренеді. Қорқыттың осы оқиғаға айланысты шығарған күйі «Ұшардың ұлуы» деп аталады. Дереккөздер
Зілді бұйрық

Жамбыл Жабаевтың «Зілді бұйрық» өлеңін талдау Өлең тұтастай оқиға желісіне құрылған және тарихи деректермен берілген, осыған қарап нақты тарихи оқиғаның берілгендігін аңғару қиын емес. Бұл 1916 жылғы сар даланы сабылтқан сұрапыл жарлық болатын. Өлең мазмұнынан халықтың толқынысты хал-жағдайын, күпті көңіл-күйін нақты көруге болады. Жамбыл Жабаевтың өзі де бұл тарихи оқиғаның саналы куәгері болғандықтан, қалтқысыз жеткізе білген. «Отыз бір – он тоғызды алад» деген Суық хабар халықты бұлқындырды. Жылады сорлы халық малын айтып, «Кеткен соң қолдан шығып келмес қайтып», - Дейді де, еңірейді, егіледі Қайғының күндіз-түні күйін тартып. – Міне, қарапайым халықтың күйі осы. Халық нақақтан баз кешуде. Ал басы бір, намысы нар азамат ерлер бір тудың астына ат байлай бастады. Алайда, атпалдай азаматтарды әскерге былай бір алып кетсе, арынды ерлерді тұтқынға салып, дарға асып жатты. Бұл қайғылы да қасіретті көрініс Жамбыл жыраудың жанын жаралап, боздақ күйін базыната берді. Жыраудың ендігі күйі – халықтың басына үйірілген қара бұлтты жырмен сейілту. Боздақтарынан айырылған халықтың есеңгіреген ымырт шағы шығармада жақсы көрсетілген. Тарихи тұтастықты теңдей ұстай отырып халық мақсат-мұратын жырлай білген дала жырауының жыр шумақтары үлкен бір тарихи жырды алып келе алды. Өлең көлемі тарихи жырдың көлем пішіміне еш келмесе де сипатталған сюжет пен жеткізілген оқиға сарыны тарихи жырдың күшін танытып тұр. Жөнелді абақтығы соры қайнап. Барады боздақтардың көзі жайнап. Қамалды абақтыға қырғыз, қазақ Білмеді не боларын сырттағы ел Қамалғандарды тірідей тартты азап. Жырда шытырман оқиғалар да біртіндеп беріліп отырады. Халықтың жасаған әскери қимылдары мен басшы батырлардың ту көтерген ұрыстарынан дерек беріліп, сипатталып отырады. Шығарманың бұл ерекшелігі – оқиға мен жыраудың жеткізгісі келген идеясының сіңісіп кеткендігінен болса керек. Жырау толғап отырған жырдың идеялық қуаты жыр шумақтарының соңында кесіліп түседі: ... Аттандық ұлығының қонысына Елді сорған борсықтай болысына. Көп ерлер қаза тапты жауға аттанып Көксеген азаттықтың соғысында. Азамат ердердің ардалы ісін жырына қосып, қос қолдап жырлай білген жыраудың мұраты да ерлердің ісін дәріптеу болатын. Қиямет заманда халқының мұң-қайғысы мен намыс арманы үшін жанын қиған Бекболаттай, Ботпайдай ерлердің батырлық болмысын келер ұрпаққа үлгі ету керек болды. Осылайша, қаһармандық жыр туа келді. Азаттықты аңсаған халықтың қаһармандық қасиетін танытқан осынау Жамбылдың жыры ұрпақ үшін жоғалмас қазына болмақ. Дереккөздер http://massaget.kz/okushyilarga/uy_tapsyirmasyi/25220/ Сыртқы сілтемелер http://bankreferatov.kz/kazakstan-tarihi/888-zh-zhabaev.html http://e-history.kz/ru/biography/view/25
Шетырғыз

Шетырғыз – Торғай алабындағы өзен. Географиялық орны Ақтөбе облысының Мұғалжар, Шалқар және Ырғыз аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 178 км, су жиналатын алабы 4740 км 2 , жалпы құламасы 288 м. Бастауы Мұғалжардың шығыс бөлігіндегі Айрық тауындағы бұлақтан басталып, Шеңбертал ауылынан 10 км солтүстікте Ырғыз өзеніне оң жағынан құяды. Басты салалары - Сырлыбай (ұз. 50 км), Қайыңды (ұз. 98 км). Гидрологиясы Алабының жоғарғы бөлігі төбелі, қалған бөлігі жазық. Аңғары жоғарғы бөлігінде шатқалды, ені 200 - 600 м, биіктігі 20-50 м, беткейлері аспалы. Төменде 1-4 км-ге дейін кеңейіп, беткейі жатықтанады. Арнасы айқын қалыптасқан, ирелең, ені жоғарғы ағысында 40-60 м-ден төменде 160-170 м-ге дейін өседі. Көктемде тасып, жазға қарай қарасуларға бөлінеді. Суының минералдылығы көктемде 200-600 мг/л-ден жазда 2,5 г/л-ге дейін өседі. Көп жылдық орташа су өтімі Қаратоғай ауылы тұсында 0,99 м 23 /с., тасынды көлемі жылына 28 мың т. Ауыз суға, мал суғаруға пайдаланады. Алабы - жайылым, шабындық. Дереккөздер
Пияз қабығымен емделу

Қажалған теріні емдеу Күстен құтылу үшін пияздың қабығын шыны банкаға салып, ас сіркесін құйыңыз. Банканы пергамент немесе компрестік қағазбен жауып, екі аптаға қалдырыңыз. Содан соң сіркені төгіп, қабықты құрғатыңыз. Ұйықтар алдында қажалған жердің айналасына вазелин немесе басқа да майлы, теріні жұмсартатын иісмай жағып, қажалған жерге қабықты 2-3 мм болатындай қойып, жүннен тоқылған шұлық киіп алыңыз. Таңертең аяқты булауға салып, ақырындап қажалған теріні алып тастау керек. Бұл әдісті бірнеше рет жасасаңыз, күс кетіп, тері жазылады. Тұмауды емдеу Пияз қабығы тұмауды оңай жеңеді. Ол үшін қабықты ұсақтап кесіп, 4 ас қасығын қайнаған суға салып, 3-5 минуттай сол судың буымен дем алыңыз. Варикозды емдеу Венаның түйнеліп кеңеюі жағдайында пияз қабығының тұнбасын 10 күндей қабылдау керек. Ол үшін 2 ас қасық ұсақталған пияз қабығына 100 мл арақ құямыз. Бұл тұнба бір аптадай тұруы керек. Содан соң сүзгілеп, тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 2-3 рет 20 тамшыдан қабылдап тұру керек. Немесе 2 ас қасық ұсақталған пияз қабығына 400 мл қайнаған су құйып, 6 сағатқа қалдыру керек. Сүзгіден өткізіп, тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 3 мезгіл ¼ стақаннан ішіп тұрыңыз. Бұны үзбей 7-10 күнде жасау керек. Қайталағыңыз келсе, бір апта күтіңіз. Құрғақ жөтелді емдеу 2 ас қасық пияз қабығына 2 стақан су құйып, астын жай қойып, 15 минут қайнатамыз. Бөлме температурасында суытамыз. Сүзгіден өткізіп, жылы күйінде ¼ стақаннан тамақтануға жарты сағат қалғанда күніне 3 рет ішеміз. Дереккөздер http://massaget.kz/layfstayl/Zdorove/24098/ Сыртқы сілтемелер http://ya-zdorovyi.com/polza-luka/ http://mamapedia.com.ua/health/polza-ili-vred/polza-luka.html Тағы қараңыз Пияз
Анкилоглоссия

Анкилоглоссия–тіл астындағы жүгеннің ұзындығы өте қысқа болып, тілдің еркін жылжуына мүмкіндік бермеуімен сипатталатын тіл ауруы.Әдетте,анкилоглоссияға шалдыққан адамдардың кейбір дыбысты айтуға шамалары жетпейді.Ең көп кездесетіні "Р" дыбысын айта алмау (сақаулық). Ауруды емдеу жолдары 1. Радикалды тәсіл. Яғни, хирургиялық жолмен емдеу. 2. Консервативті тәсіл. Бұл — арнайы жаттығулардың көмегімен қалпына келтіру деген сөз. Оташылар өз кезегінде жансыздандыратын дәрі беріп, жүгенді кеседі. Артынша, бірнеше күннен кейін «р» дыбысын еш кедергісіз айта беруіңізге болады. Екінші тәсілге сәйкес ақауды түрлі жаттығу жасау арқылы ретке келтіру мүмкіндігі бар. Ол үшін тілді иекке жеткізуге тырысу керек. Келесі бір жаттығуда басыңызды шалқайтыңқырап, тіліңізді үстіңгі ерніңізге тигізуге тырысыңыз. Мұнымен қатар, тілді белсенді түрде ары-бері қозғалтудың пайдасы зор. Құрамындағы сөздерде «Р» дыбысы бар жаңылтпаштарды жиі айтыңыз. Қиналып жүрген болсаңыз, "Р" әрпі бар жеке сөздерді таңдауыңызға болады. Ленинді көзбен көрмесек те, ата-анамыз арқылы естіген болармыз. Ол да бала күнінде "Р" әрпін айта алмаған екен. Аты тарихта қалған көсем аталған әріпті айту үшін көп жаттыққан. "Р" мен "Д" әріптерінің артикуляциялары бірдей болғандықтан, екеуі қатар қолданылған сөздерді жиірек қолданған. Нәтижесінде, еңбегі өз жемісін жегізген. Әлемде адам баласының қолынан келмейтін еш нәрсе жоқ. Бастысы – өзіңіздің жақсы нәтижеге жете алатыныңызға сеніңіз. Жинақталып, сіз де жаттығулар жасап көріңіз. Драма, дастарқан, достар, дәрі, дүрбі, дүңгіршек сынды сөздерді жиі айтыңыз. Тіл асты жүгенінің ұзармайтынын байқасаңыз, өз жұмысын жақсы білетін оташы маманға жолығыңыз. Ол ақауды бірден қалпына келтіреді. Ал, жарасы небары бірнеше күннің ішінде жазылады. Тағы қараңыз Тіл Ота Дереккөздер Массагет ойын-сауық порталы
Шібір қаған

Шібір қаған (т.ж.б. - 619) - бірінші Шығыс Түрік қағанатының билеушісі (608-619). 608 ж. күзде Қытайға жартылай бағынышты түркілердің билеушісі қайтыс болды да Суй әулетінен шыққан императо Ян-ди оның орнына Дұғишадты тағайындады. Басқаруы Дұғи " Шибір хан" лауазымын қабылдады. Көп ұзамай Қытайда ян-диге қарсы көтеріліс басталды. Осыны пайдаланған Шибир қаған көтерлісшілермен одақтасып, Ішкі Қытайға жорық жасады. Көп ұзамай Шибир қағанның Қытайға жасаған шапқыншылықтары империяның астанасына дейін жетті. Ол көтерісшілердің басшылы Ли Юаньнің император тағына отыруына көмектесті. 618 ж. Ли Юань таққа отырып, өзін Гаоцзу императормын деп жариялап, Тан әулетінің негізін салды. Бірақ билікке қол жеткізген табғаштар түркілерге байырғы қытайлардан бетер жау болып шықты. Сондықтан Шибир қаған оларға қарсы 619 ж. жорыққа аттанды. осы жорық барысында Шибир қаған аяқ астынан ауырып, қайтыс болады. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007. Тағы қараңыз
Микробиотика

Барлық адам – симбиотикалық ағза. Әрқайсымыздың ішімізде микробиотика өмір сүреді. Бұл ағза зат алмасуды реттейді, иммунитетте үлкен рөл атқарады, жоғары жүйке жүйесіне әсер етеді және ағзаға керекті 30% энергия өндіреді. Аталған жасушалардың саны 100 триллионға жетеді. Бұл дегеніңіз, адамдікінен 10 есе көп. Бактериялар ішек-қарын жолында, теріміздің барлық бөлігінде, ауызда және сілекейде болады. Адам мен микрофлора – бірі-біріне өте қажет, суперорганизмдер. Тағы қараңыз жүйке жүйесі энергия микрофлора Дереккөздер Массатгет ойын-cауық порталы, "денсаулық" бөлімі Сыртқы сілтемелер http://zdr.ru/encyclopaedia/entsiklopedija-praviljnogo-pitanija/5073 http://www.kulina.ru/articles/51406/
Күн сәулесінің жетіспеуінен пайда болатын аурулар

Қатерлі ісік аурулары, жүрек аурулары – күн сәулесі жетіспейтін адамдарды күтіп тұрған ең қауіпті аурулар. Ғалымдардың сөзіне сүйенсек, әрбір оныншы адамның ағзасына күн сәулесі жетіспейді екен және «бұл - адам шошырлық статистика». Бұл зерттеулерді Кембридж Университетінің ғалымдары жүргізіп көрген. Олар жүргізген тәжірибеге 42-82 жас аралығындағы 14641 ерікті қатысқан. Зерттеу нәтижесінде ерлер мен әйелдер күн сәулесі жетіспегендіктен, мертігіп қалу, диабет, жүрек талмасы, қатерлі ісік сияқты қауіпті ауруларға жиі шалдығады екен. Мұндай ауруларға шалдығудың басты себебі: D дәруменінің жетіспеуі болып табылады. Ол ағзаны аурулардан қорғайтын қалған сияқты қызмет атқарады және көптеген химиялық реакция осы дәруменнің қатысуымен жүреді. Сондықтан, күніне кемінде жарты сағат күн астында жүрген пайдалы. Ал қыс мезгілінде D дәруменінің мөлшерін көбейту үшін арқан балық (лосось) пен майлылығы жоғары сүт тағамдарын пайдалану керек. Тағы қараңыз Күн сәулесі Дереккөздер Массагет ойын-сауық порталы http://massaget.kz/layfstayl/Zdorove/21731/ Сыртқы сілтемелер http://www.orthodox.od.ua/main/1609-nexvatka-solnechnogo-sveta-chrevata-razvitiem.html http://www.nedug.ru/news/популярно_о_здоровье/2008/10/23/Недостаток-солнечного-света-ведёт-болезни#.VM8svlWmLIU
Ши жұн ханша

Ши жұн ханша (т.ж.б. - б.з.б. 103) - үйсін күнбиіне ханымдыққа берілген Хань елінің қызы. Ғұн еліне қарсы соғыста өзінің дәрменсіздігін түсінген Хань империясы далалық мемлекеттер арасындар одақтас іздейді. Осы мақсатпен б.з.б. 108 ж. У-ди патша туысы князь Жиәннің қызы Ши жұн ханшаны "император қызы" деп Елжау биге ұзату туралы шешім қабылдады. Хань паншалығының ханшасы Ши жұн ханшаны Үйсін еліне ұзату әдеттегі құдалық қатынас емес, олардың ғұндарға қарсы күресіндегі үлкен стратегиялық маңызды мәселе және батыс өңірдегі ең ірі мемлекет - үйсіндермен одақ жасаудың бір тәсілі еді. Ол Хань патшалығының ықпалын батыс өңірге жүргізуге жол ашты. Ши жұн ханшаға Қытай елі жансыздық әрекетті жүктеді. Ол үйсін елін зерттеп, білу және одақтас елдің мықты болуын қамтамасыз ету, ел билеушілерінің басын бірлікте ұстан еді. Тарихта Ши жұн ханшаның "Аққу әні" деп аталатын өлеңі сақталған. Жасы келген Елжау би Ши жұн ханшаны немересі жөнші (Шыншы) биге қосқан. Олардан Шауфу атты қыз дүниеге келген. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Шизогония

Шизогония (грек. schizo - бөліну және gonos - қайтадан пайда болу) - бір клеткалы қарапайымдар мен балдырлардың кейбір түрлерінің жыныссыз жолмен көбеюі. Шизогония кезінде аналық дарабастың ядросы немесе шизонты (қарапайымдардың жыныссыз көбею сатысындағы көп ядролы дарабас) бірнеше қайтара жыныссыз көбейеді де, көптеген ядроға бөлінеді. Шизогония жолымен көбеюден пайда болған бір ядролы жас дарабастарды мерозоит деп атайды. Бірнеше қайтара жыныссыз көбеюден кейін кейін пайда болған мерозоиттардан жыныстық жолмен көбеюге қабілетті, яғни гаметалар түзе алатын гаметоцид клеткалары пайда болады. Ғылымда Шизогония ұзымына балама ретінде кейде схизогония термині қолданылады. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Джеффри ДеМанн

Джеффри ДеМанн (, 25 сәуір 1947 жылы туғ., Буффало, Нью-Йорк штаты, АҚШ) — америкалық кино және театр актері. «Попутчик», «Зелёная миля», «Мгла» және т.б. киноларындағы рөлдерімен әйгілі. «Гражданин Икс» телефильмінде түскен, сонда Андрей Чикатило рөлін сомдаған еді, бұл рөл кейін оған «CableACE Award» сыйлығымен және «Эмми» номинациясымен марапатталған. Өмірбаян Джеффри 1947 жылы Буффало қаласында, Нью-Йорк штатында Виолетт пен Джеймс ДеМанн отбасында дүниеге келген. 70-ші жылдары Англия көшіп кетіп атақты Олд Вик театрында өнер көрсеткен. АҚШ-қа қайтканнан кейін Корольдік Шекспирлік компаниясында көптеген спектакльдерге қатысқан. 2010 және 2012 жылдар арасында «Ходячие мертвецы» телесериалында түскен. 1974 жылдан бастап Энн Секжерға үйленген, екі баласы бар, қызы Хизер және ұлы Кевин. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://FilmReference.Com/film/71/Jeffrey-De-Munn.html FilmReference]
Тарғыл тана

Тарғыл тана — бұл күй Қорқыттың авторлығында жеткен. Аңызын айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-979), жазып алған М. Жарқынбаев. Күйдің аңызы "Қорқыт қырық жасқа келегенде оған ажалының жақын екендігі жайлы бір құдырет аян береді.Қорқыт жарық дүниені қимай, адам баласы мәңгілік жасайтын Жерұйық іздемекші болып, Желмаясына мініп, жолға шығады. Мұны көрген тәңірі періштелерімен ақылдасып:" Егер бұл адам өлімді ешқашан аузына алмайтын болса, онда мәңгілік өмір сүреді. Жанын олжағанына тәубе қылса, еркіне жіберейік, қанша өмір сүрсе де, жүре берсін",-депті. Бұл сөзді естіген Желмаяға тіл бітіп: "Егер ешбір дүниеге мойын бұрмай, тек қана өмірді ойласаң, мен сені өлімнен алып шығамын",-деген екен. Бұдан кейін Қорқыттың көңілі жайланып, өлімді ешқашан ойына алмауға тырысады. Бір күні Қорқыт Желмаясымен ел аралап келе жатып, далада мал бағып жүрген жас баланы ұшыратады. Қорқыттан үркіп, бір тарғыл тана табыннан бөлініп тұра қашыпты. Оны қайтарам деп қуа жөнелген баланың аяғына шөгір кіріп, танаға жете алмай жылап отыра кетеді. Баланы аяған Қорқыт оны өзі қайтармақшы блады. Бірақ қанша қуса да, тана жеткізбейді. Әбден ыза болған Қорқыт: "Өлсем де жетемін!" - деп өршелене қуады. Мұны естіген тәңірі тарғыл тананы тасқа айналдырып жібереді. Денесі тасқа айналып, жаны шығарда тіл бітіп: :Менің өзім қара едім :Қарадан туған ала едім. :Туған жерім-Қазалым, :Мына тау болды-ау ажалым,- деп ыңыранады. Тананың жарық дүниемен қоштасардағы осы қиналысын өрген Қорқыт сол жерде қобызын қолына алып, "Тарғыл тана" күйін шығарған екен. Дереккөздер Сілтемелер * [https://sazalem.com/ru/track/musabek-zharkynbekov-targyl-tana-korkyt Тарғыл тана] — SazAlem сайтында
Пішпек

Пішпек – Қоқан хандығының бекінісі. 1825 жылы Қоқан ханы Мәдәлінің бұйрығы бойынша Аламедин өзінің сол жағалауында, қырғыздың Солто руының батыры Бішкектің кесенесі тұрғызылған жерде салынған. Бекініс қыштан өрілген, төрт бұрышты қабырғалары қалың әрі биік. Бекіністе әскери казарма, оқ – дәрі, отын – су қоймасы, саудагерлер мен салық жинаушылардың отбасылары орналасқан. Патшалық Ресейдің 19 ғасырдың 40 жылдары Шу – Іле өзендері арлығын отарлау саясатын күшейтуіне байланысты қоқандықтар Пішпек Бекінісінің әскери қуатын нығайта түсті. Ұзынағаш шайқасында қоқандықтардың жеңілісі табуы орыстардың Пішпек бекінісін алуын тездетті. 1860 жылы тамызда Верныйдан аттанған полковник И.Э.Циммерман бастаған орыс әскері әуелі Тоқмақты, сонан соң Пішпек Бекінісін алды. Алайда орыс әскерлері Пішпекте тұрақтап қалмай, Верныйға қайтып кетеді. 1860 жылы тамызда қоқандықтар Пішпек бекінісін қалпына келтірді. Пішпек бекінісі 1863 жылы орыс әскерінің қолына толығымен өтті. Қазіргі атауы Бішкек. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(н-с) Алматы, 2005 жыл.
Әуппай

Әуппай — Қорқыт атаның авторлығында жеткен қобыз күйі. Алғаш рет 1986 жылы М.Жарқынбековтың «Ғасырлар үні» оқу құралында жарық көрген. Аңызын айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-1979), жазып алған М.Жарқынбаев. Күйдің аңызы Бұл күйдің де өзіндік сыры бар. Қорқыт қасиетті кілемін төсеп, су бетінде отырғанда, Сырдарияның жағасына бала көтерген бір әйел келеді. Өзі арып-қашқан әйелдің емшегінен сүт шықпай, аш бала уанбай жылай береді. Ол Дарияның ортасында ағып келе жатқан Қорқыттан көмек күткендей телміре қарап, баласын: "Әуппай, әуппай", - деп жұбатып тұрады. Сонда қолынан келер қауқары, жәрдем берер халі жоқ күйші: ::Айналайын балам-ай, ::Жас балаңа алаңдай, ::Аш болсан да ойыңда ::Аман сақтау балаңды-ай, - деп тебіреніп, ананың перзентіне деген ыстық махаббатын күй тілімен сөйлеткен екен. Дереккөздер
Павел Воля

Павел Алексеевич 《Снежок》 Воля - 1979 жылы 14 наурыз күні Пенза қаласында туды. Əртіс, тележүргузіші, Comedy club телепроектінің мүшесі. Comedy club проектіне дейін ол 《Валеон Дассон》 жайдарманының қатысушысы болды.《 Убойная лига》 жəне 《Смех без правил》 программаларын жүргізген. Қазір ТНТ каналындағы 《Comedy баттл》 программасын өткізеді. 14 наурыз күні 1979 жылы Пенза қаласында туды. 11 мектепті бітрген. Пенза жайдарман командасының капитаны болды. 《Русское радио в Пензе》 радиосында диджей болып істеді. 2001 жылы Пензаның мемлекеттік мұғалімдер университетін орыс тілі жəне əдебиеті пəнінің мұғалімі болып бітірген. Бітірген соң, ол Москва қаласына көшті. 2005 жылдың 9 сəуірінде 《Атриум》 сауда үйінде Comedy club телепроектінің презентациясы өтті. Сол презентацияны Павел Воля ашқан. 2007 жылдан бастап ол əнші карьерасын бастады. Сол жылы бірнеге трек жəне клип шығарды. Олар: 《Все будет офигенно》, 《Маме!》, 《Пенза-сити》.
Гарик Мартиросян

Гарик Юрикович Мартиросян - 1974 жылы 13 ақпанда Ереван қаласында туды. Шоумен, юморист, тележүргузіші, продюсер, Comedy club телепроектінің мүшесі жəне жүргузуші. 《Минута славы》 проектін жəне 《Прожектор перис хилтон》 проектінің жүргузушісі болды. Гарик Мартиросян 13 ақпанда Ереван қаласында туды. Бірақ оның ата-анасы оның туған күнін 14 деп қойды, себебі олардың ойынша, 13 ол бақытсыз сан . сондықтан Мартиросян тұған күнін екі күн бойы тойлайды. Оның Левон атты ағасы бар. Гарикті музыка мектебінен шығарып жерді, бірақ оған қарамастан, Гарик рояль, гитара, барабанда ойнауды үйренді. Мектептен кейін Ереван қаласының мемлекеттік медицина университетінде білім алды. Дəрігер болып ол тек үш жыл ғана жұмыс істеді. 1993-2002 жылдар арасында ол 《Новые Армяне》 жайдарман тобының мүшесі болды. Сосын Comedy club резтденті болдвы. 2006 жылдан бастап 《наша Russia》 продюсері жəне авторы болды. 2008 жəне 2012 жылдар жылдар арасында ол 《Прожектор перис хилтон 》 проектінің жүргузушісі болды.
Софи Тёрнер

Софи Тёрнер (ағылш. Sophie Turner; 21 ақпан 1996, Нортгемптон) — ағылшын актрисасы. Өмірбаян Софи Тёрнер 1996 жылы 21 ақпанда Нортгемптон қаласында дүниеге келген. Кингс орта мектебінде оқыған. Плэйбокс театрында тәжірибе жинақтаған. 2011 жылы алғашқы рет «Игра престолов» телесериалында Санса Старк рөлін сомдау арқылы белгілі болды. 2014 жылы «Особо опасна» кинофильмінде ойнады. 2015 жылы «Монстр Мэри Шелли» фильмі жоспарланған.
Тимур Батрудинов

Тимур 《Каштан》Тахирович Батрудинов - актер жəне тележүргузіші. 1978 жылы 11 ақпан күні Вороново ауылында туды. Оның əкесі - Тахир Хусаинович, инженер. Анасы - Наталья Евгеньева, экономист. Жас кезінде анасының ата-анасының Қазақстандағы, Щучинск қаласындағы үйінде өткізді. Мектептен кейін ол Санкт-Петербург қаласының мемлекеттік экономика жəне финансылар университетінде оқыды. Оқудан кейін, бір жыл байланыс əскерінде қызмет етті. Comedy club проектінің резиденті. 2004 жылы ол Муз-тв каналында 《Привет, Кукуево!》 Бағдарламасын жүргізген. 2013 жылы 《ХБ》 бағдарлмасында Гарик Харламовпен бірге түсті.
Шұбар киік

Шұбар киік- көп тарамаған , аса сирек күй. Бұл да күйменен аңыздың ажырауының мысалы бола алады. Күйдің өз басы жезқазғандық домбырашы Досан Торғайұлынан (Ермұрат Үсеновтың жеткізуінде), ал хикаясы Сыр бойының ақиық жырауы Шәмшат Төлеповадан алынды. Күйде Шұбар киікке келіп болған Мұхамбет пайғамбар бейнесінің ұшырауына қарап, біз күйді архаикалық күй емес, керісінше , сахара мәдениетіне ислам эстетикасы ықпал ете бастаған заманда тууы мүмкін деп жорамалдайды. Күйдің аңызы Ертеде көздегенін жібермейтін бір мерген аңшы болыпты. Күндердің күнінде , сар даланы кезіп аң аулап келе жатып, жайылып жүрген жалғыз шұбар киікті көреді. Баспалап келіп тақағанда киіктің желіні шертіп тұрған ұрғашы екенін көреді. Бірақ, аңшы "сенде жазық жоқ , менде азық жоқ" , - деп қолы қалтырамай садақ кезенеді. Әлдебір қатерді сезген шұбар киік селт ете асын көтеріп алады да, садағын кезеп тұрған аңшыны көреді. Жайдың оғындай жебеден құтыла алмасын сезген шұбар киік ааңшыға қиыла сөйлейді. "Ей, Сұрмерген , жаныма сауға сұраймын. Әлі бауыр көтеріп үлгермеген егіз лағым бар еді. Сол панасыз лақтарымды аңсап, жүрегім елжіреп , желінім дертіп келемін. Мені атпа. Тілімді алсаң, "атқан оғын жерге түспесін",- деп батамды берер едім. сонда сен ұшқан құс пен жүгірген аңды құтқармас несібәлі аңшы боласың. Өле-өлгенше тарықпай өтесің! Жаныма сауға сұраймын, атпа!"-дейді. Бірақ аңшы сөзге құлақ аспайды. Садақты тартып жібереді. сол сәтте киелі киік шұбар тасқа айналыпты дейді.Осыдан кейін мергеннің аңшылықта жолы болмапты. Дереккөздер Қазақ музыкасы кітабы, Алматы 2005 жыл , 482,483 бет http://collegy.ucoz.ru/publ/24-1-0-9094
Эйдан Гиллен

Эйдан Гиллен (ағылш. Aidan Gillen, туғ. 24 сәуір 1968, Дублин) — ирландық кино және театр әртісі. Өмірбаян Эйдан Дублин қаласында дүниеге келген. Гласневиндегі St. Vincent's C.B.S мектебін бітірген. 2001 жылы өзінің құрбысы Оливии О’Флэнаганға үйленген. Қазіргі кезде Ирландияда өзінің отбасымен тұрып жатыр(Берри(1998) және Джо(2000)). 2009 жылы Эйдан Irish Film and Television Awards премиясымен марапатталған. Шығармашылығы Актерлік мансабын 16 жасында Шекспирдің пьесасында ойнаудан бастаған. Кейін Лондонға көшіп кеткен. 2009 жылы америкалық рестлер Джон Синамен бірге «12 раундов» кинофильмінде түскен. Сол жылы жазда ВВС2 каналында Freefall (ағылш.) телесериалында түскен болатын. 2010 жылы Эйдан HBO каналының Игра престолов телесериалында Петир Бейлиш рөлін сомдаған. Дереккөздер [https://ru.wikipedia.org/wiki/Гиллен,_Эйдан Википедиядағы мақала]
Гарик Харламов

Игорь Юрьевич Харламов - 1981 жылы 28 ақпанда Москва қаласында туды. 《Сборная Москвы》, 《 Незолотая молодëжь》 жайдарман топтарының мүшесі. Comedy club проектінің резиденті. 《Офис》 жəне 《 Куколд-шоу》, 《 ХБ》 проектілерінің жүргузішісі. Игорь жасөспірім болғанда, оның ата-анасы ажырасып кетті. Əкесі Америка Құрама Штаттарына ұлын алып, көшті. 14 жасында Игорь 《Харендт - мектеп жəне театр》 байқауынан өтіп, сол мектепте оқыды. Бес жылдан кейін ол Москва қаласына оралды. Comedy club проектіне өтіп, танымал болды. Сонымен қатар ол еөптеген фильмдерінде түсті. Мысалы, 《Самый лучший фильм》, 《 Самый лучший фильм 2》, 《сасый лучший фильм 3D 》 түсті.
Піштіру

Піштіру, тарттыру – жануарлардың жыныс бездерін алып тастау немесе аталық жануарлардың жыныстық қызметін тоқтату мақсатында олардың тұқым шашу қабілетін бұзу. Піштіру көптеген омыртқасыздарда ешқандай өзгеріс туғызбайды, өйткені оларда жыныс бездері ішкі секрецияға байланысты емес. Піштіру сүтқоректілер организмінде үлкен өзгеріс тудырады. Сүйектердің әсіресе қол – аяқ сүйектерінің өсуі өзгереді, екінші жыныстық белгілер жойылады не нашар дамиды, денеге май көп жиналады. Жыныс бездері ауруларында және кейбір басқа органдардың ауруы кезінде ем ретінде піштіру(тарттыру) қолданылады. Малды піштіру көбіне шаруашылық тиімділігі тұрғысынан және емдеу мақсатында хирургтік әдіспен жүргізіледі. Піштірілген малды ақта дейді. Жылқыны ақталайды, бұқаны, бураны кестіреді, қошқар мен текені тарттырады. Ондай малдар жуас болады, жақсы семіреді, етінің сапасы, калориясы жоғары және дәмді, нәрлі болады; қойлардың қырқылатын жүні көбейеді. Піштіру кезінде еркек малдардың жыныстық жұмыртқасы (ені) алынып тасталынады. Айғырды ( 3-4 жасында), бұқаны (1,5-2 жасында), қабанды (5 айлығында), қоянды (3 – 4 айлығында), қозы мен лақты (1-2 айлығында) ашық (ұманың ұшын шорт кесіп, сол тесіктен қос енді шығарып, бауларын байлап екі енді кесіп алады) және жабық (арнаулы металл қысқыш пен ендердің бауын ұманың терісімен қоса 20 – 40 мин. Қатты қысу түрде піштіру жүргізіледі. Айғырды піштірудеде оған піштіруденден 6 – 12 сағат бұрын жемшөп бермейді. Оны жығып, ұмасы мен шабын сабынмен жуып, зарарсыздандырады. Содан кейін ұманың терісін тіліп, жалаңаштап, шығарылған еннің бауларын арнаулы металл қысқышпен қатты қысады, қысқыштың қосалқы пышағы жаншылған ен бауын кеседі, одан кейін ен бауының тұқылына йод жағып, қиманың тілігіне шыбын қонбау үшін йодоформ ұнтағын себеді де пішпені тұрғызып, 30 минуттай жетектеп серуендетеді. Жарасы ластанып, зақымданбаса бір аптада жазылып кетеді. Піштірудің жабық түрі жүргізілгенде жаншылған енбаулары үзіліп, ендер ұманың ішінде бос қалады да, 1-2 айда солып, жойылып кетеді. Буыршын мен үлекшені құнанша, дөненше кезінде ашық әдіспен кестіреді. Түйені көктем мен күзде ақталау қолайлы. Қозы мен лақты жабық әдіспен ақталауға қазақша тарту әдісі қолданылады. Бұл әдіске машық адам, өріске жіберілмеген қозының шабы мен ұмасына таза су шашады да, бітеу ұмады бір еннің бауын саусағымен іліп тартып үзіп, одан кейін екіншісін үзеді. Енінің сыңары тартылмай қалған малдарды шартық дейді. Дереккөздер
Иэн Глен

Иэн Глен (, туған күні 24 маусым 1961) — шотландық кино, театр және телевидение әртісі. Өмірбаян Иэн Глен Эдинбург қаласында дүниеге келген. Корольдық драммалық шығармашылық академиясында оқуын бітіріп, Бэнкфорт алтын медалімен марапатталған. 1993 және 2004 жылдар арасында Сюзанна Харкерге үйленген. Бұл некеден олар ұл тапты, Финли. Қазіргі уақытта Шарлотта Эммерсонға үйленген, Мари деген қызы бар. Шығармашылығы 2009 жылдан бастап HBO каналының «Игра престолов» телесериалында Джорах Мармонт рөлін сомдайтыны белгілі болды. Дереккөздер [https://ru.wikipedia.org/wiki/Глен,_Иэн Википедиядағы мақала]
Пішен жегілер

Пішен жегілер (Psocoptera) – бунақденелілердің бір тобы. Шала түрленіп дамиды, ұсақ (1-10 мм), денесі жұқа, нәзік, өте жұмсақ. Пішен жегілердің қылқан жапырақты ормандарда, орманды жерлерде таралған 800–ге тарта түрі белгілі. Ағаш бұтақтарында, ағаш діңінің қабықтарының жарылған жерлерінде, жапырақ қалдықтарының астында, қамба, қоймаларда кездеседі. Жұмыртқаларының сыртын өрнекпен торлап, мекендейтін жерлеріне салады. Дернәсілдері ерекестеріне ұқсас келеді, айырмашылығы - қанат бастамаларының дамуына байланысты. Дернәсілдері мен ересек түрі қына, саңырауқұлақ, органикалық қалдықтар, шөп–шаламмен қоректенді. Пішен жегілердің басы денесінен айқын бөлінген, фасетті көзі үлкен, кейбіреулерінде екі жұп жарғақ қанаты болады. Ауыз мүшелері – кеміргіш, 11 – 14 бунақты жіп тәрізді жіңішке, жұп мұрты болады. Пішен жегілердің үйде кездесетін түрі кітаптарды, ботан және энтомологиялық коллекцияны бүлдіреді. Дереккөздер
Эшли Бенсон

Эшли Бенсон (ағыл. Ashley Victoria Benson; 1989 жылдың 18 желтоқсанында дүниеге келген, Лонг-Бич, Калифорния, АҚШ) —американдық кино әртісі, «Өміріміздің күндері» және «Сүйкімді алдаушылар» атты сериалдарымен әйгілі. Өмірбаян Екі жасында Эшли бимен шұғылдана бастайды, бес жасында ән сабағынан дәріс алып, фотосуреттерге түсуді қолға алады. Сегіз жасында ол Ford Models моделідік орталығымен жұмыс істеп, сонда жарнамаға түседі. Сол кезден бастап ол театрда ойнап, әртіс боламын деген шешім қабылдайды. 2000 жылдардың басында Эшли кинолар мен телесериалдардағы эпизодттық рөлдерінде ойнайды. Танымалдылық оған «Дни нашей жизни» (2004 -2007 жж.) атты операсындағы рөлден кейін келеді. 2009 жылы Бенсон «Иствик» телесериалындағы Мии Торколетти рөлін ойнап, бүкіл 13 сериясында түседі. 2010 жылда ол АВС Family арнасындағы «Милые Обманщицы» атты жастарға арналған драмалық телесериалында басты рөлдердің бірін ойнайды. Айта кететін айып Эшли жасөспірім кезінен өзінің әріптесі Люси Хейлмен әлі күнге дейін жақын дос болып табылады. Фильмография
Пьезоэлектриктер

Пьезоэлектриктер - белгілі бағытта қысым түсіргенде не созғанда электр өрісі болмаса да электрлік поляризациялану пайда болатын кристалл заттар. Бұл құбылыс тура пьезоэлектрлік эффект (пьезоэффект) деп аталады. Керісінше, электр өрісі әсер еткенде мех. Деформация пайда болу құбылысы – кері пьезоэффект деп аталады. Пьезоэффектті алғаш рет 1880 ж француз физиктері, ағайынды Ж. және П.Кюри кварц кристалы арқылы зерттеген. Пьезоэффект 1500 – дене аса заттарда анықталды. Олардың ішінде сегнет тұзы, барий титаны, т.б. практикада кеңінен қолданылады. Кристалдардағы пьезоэлектрлік қасиет олардың құрылымына байланысты болады. Мұндай қасиет – барлық пироэлектриктерге тән. Пьезоэлектриктер пьезоконстанталармен – эл. Және мех. Шамалар арасындағы пропорционалдық коэффтермен сипатталады. Пьезоэлектриктер медицинада, техникада, лабораториялық тәжірибелерде, т.б. пьезоэлектрлер Түрлендіргіш ретінде кеңінен қолданылады. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(Н-С) Алматы, 2005 жыл
Ричард Мэдден

Ричард Мэдден (туған күні 18 маусым 1986) — шотландық кино,театр және теледидар актері. Өмірбаяны Ричард Мэдден Шотландиядағы Элдерсли ауылында дүниеге келіп, өскен. 2007 жылы Шотландық Корольдық музыка және драма академиясын бітірген. Жеке өмірі 2011 жылдан бастап Дженна Коулманмен кездесіп келеді. Шығармашылығы Өзінің актерлік мансабын 11 жасында бастады, «Соучастники» романында жас Иэна Бэнкстың рөлін сомдады. 2010 жылы НВО каналының «Тақтар ойыны» телесериалында Робб Старк рөлін сомдауға мүмкіндік алды. Дереккөздер
Піл оқиғасы

Піл оқиғасы – Мекке қаласының қасиеттілігінің дәлелі ретінде Құран сүресінде арнайы баяндалған хикая. Хикая бойынша қасиетті Қағбаны қиратып, зияратшылардың назарын Санд қаласында салынған пұтханаға аудару мақсатымен Иемен басшысы Әбраһа он үш пілді алға салған қалың қолмен жорыққа шығады. Құдайдың құдыретімен «әбәбил» атты топ-топ құстар әскерге қарсы тас жаудырып, оларды қырғынға ұшыратып, тойтарыс береді. Бұл оқиға Мекке мен Қағбаны ерекше қасиеттілігінің дәлелі ретінде Ислам әдебиетінде кеңінен баяндалған. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(Н-С) Алматы, 2005 жыл
Авань

Авань ("Гавань" сөзінен шыққан) – Қызылорда облысының Арал ауданында болған ауыл. Географиялық орны Арал теңізінің солтүстік бөлігіндегі Көкарал аралының жағасында орналасқан. Тарихы Қазақтардың отырықшылыққа көшіп, балық шаруашылығымен айналысуына байланысты 1927 жылы салынған. Балық зауыты, орта мектеп, аурухана, клуб, кітапхана, киноқондырғы болған. Халқы Тұрғыны 1970 жылы 0.6 мың адамнан тұрған. Дереккөздер
Ерке атан

Ерке атан — айтушы мен орындаушы М.Шәутиев. Нотаға түсірген Е.Тұңғышұлы. Халық күйдің аңызы Баяғыда шал мен кемпір болады. Олардың жалғыз қызы, мал дегенде , боталаған түйесі бар екен. Қыз бала ерке атанға бауыр басып, әден үйренісіп кетеді.Күндердің - күңінде қыз бой жетіп, оған құда түсіп, қыз ұзату рәсімі басталады. Ол уақытта қызға : "Не қалайсың?" - дейді екен. Сонда қыз : "Кішкентайдан бірге өскен ерке атанды қалаймын",-дейді екен. бірақ, әкесі "малымның басы" дей ме , әйтеуір атанды қимады. Сонымен, қыз әке-шешесін , елін, жұртын тастап сыңсуға салып кете барады. қызға әбден үйреніп, бауыр басқан ерке атан қыздың көшінің артынан жүгіріп бара жатып дарияға түсіп кетеді. Сүйікті жануарына жаны ашыған қыз : "Әке-ке-ау, әке-ке-ау , ерке атан кетті, қайтейін",-деп жылайды. Дереккөздер Қазақ музыкасы кітабы , 2005 жыл Алматы , 484 бет
Шижаға шайқасы

Шижаға шайқасы, Арал теңізінің солтүстік-шығысында 1216/18 жылдары Мұхаммед Хорезмшах пен Жошы ханның арасында өткен. Хорезмге көршілес қыпшақтарға қашқан тоқтабек бастаған меркіттердің бір тобын жою мақсатымен Жошы оларды өкшелей қуып, Торғай даласына жеткен. Осы жорықта олар Терменбас тауының етегіндегі Қаракөлдің жағасында Хорезм шахы Мұхаммедтің 60 мыңдық әскерімен бетпе-бет кездеседі. Әскерінің аздығына қарамастан Жошы батыл қимылдап, өзінің қолбасшылық дарыны арқасында шайқасты тең аяқтады. осы шайқастан кейін Хорезмшах Шыңғыс ханның Хорезмге жасаған шабуылы кезінде моңғолдармен далада шешуші шайқастарға шығуға батылы жетпей, өз әскерлерімен елдегі қалалар мен бекіністерді паналауға мәжбүр болды. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Пішеншілер

Пішеншілер (Opiliones) – өрмекшітәрізділердің бір отряды. Жең шарында кең тараған, 4 мыңға жуық түрі белгілі. Денесінің ұзындығы 1 – 22мм. Өрмекшілерге ұқсас, бірақ олардың жіңішке әрі ұзын (16 см-дей) аяқтарымен ерекшеленді. Аяқтарын ұстағанда соңғыларын өте жеңіл үзіліп, біраз уақытқа дейін дірілдеп, созылып қозғалып тұрады (бұл олардың аутотомия екендігін көрсетеді. Соған байланысты оларды пішеншілер деп атайды. Құрсағы 9 – 10 бунақты, негізгі кең буыны арқылы бас – кеуде бөлімімен байланысқан. Хелицералары қысқаш тәрізді. Түтікшелі трахеялары арқылы тыныс алады. Өрмек және улы бездері жоқ. Көбісі жыртқыштар,өрмекшілермен, көпаяқтылармен, шырышты ұлулармен, жәндіктермен қоректенеді. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 7 том.(н-с) Алматы, 2005 жыл
Charlie Hebdo

Charlie Hebdo (айтылуы: [ʃaʁli ɛbdo], Шарли́ Эбдо́, қазақша «Чарли апталығы») — француздың сатиралық апталығы, әр сәрсенбі сайын шығады. Нон-конформистік сипаттағы карикатуралар, репортаждар, талқылаулар мен анекдоттар жариялайды. Саясаткерлерді, ультраоңшылдарды ислам мен христиан діндерін әжуа ететін журнал. Тарихы «Charlie Mensuel» журналы ай сайын шығып тұратын газет ретінде 1969 жылдан бастап 1981 жылға дейін шыға бастады. Сосын шығарылуын тоқтатты. Алайда 1992 жылы апталығы ретінде қайта жанданды. 1960 жылдан бастап «Charlie Hebdo» атты басқа ізашары шықты, «Хара-Кири (фр.)» ай сайынғы шығатын газеті шықты. Ол басылым Шарль де Гольдің өлімі туралы дөрекі қалжыңнан кейін 1970 жылы жабылды. 1970 жылы 23 қарашада "Шарли Эбдо" алғашқы номері шықты. Журнал жетекші саясаткерлерге, христиандар мен мұсылмандардың қасиетті саналатын дүниелеріне, соның ішінде Мұхаммед пайғамбарға қатысты да карикатуралар жариялады. Осындай жарияланымдарының соңғысы 2012 жылы қыркүйекте болды, әуесқой түсірілген "Невинность мусульман» фильміне жауап қатуы еді. Мұның арты америкалықтардың қатысуымен араб мемлекеттеріндегі тәртіпсіздіктерге ұласты. Сондай-ақ 2014 жылы Қырым референдумы мен Путиннің Украинаға қатысты сыртқы саясатын да әжуалады. 2015 жыл 7 қаңтардағы редакцияға жасалған шабуыл 7 қаңтар 2015 жылы Париждегі редакция кеңсесіне қаруланған шабуыл жасалу нәтижесінде 12 адам қайтыс болды, оның ішінде 2-і полицейлер. Дереккөздер
Қосым Пішенбаев

Қосым Пішенбаев – ұста, зергер, руда танушы. 1844 жылы қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Шоқпар ауылында дүниеге келген. Жасынан үй ішіне қажетті, күнделікті қолданыстағы әр алуан бұйым-заттарды шебер жасауымен көзге түседі. Алғаш рет Майбұлақ]] деген жерден мыс кенін тауып, оны орыс кәсіпкері С.И.Поповқа хабарлайды. Сол жерге Попов «2 мамыр 1866 жыл, ашқан 22 жасар қырғыз (қазақ) Қосым, С.И.Поповтың меншігі» деген жазулы бағана белгі орнатады. Осыдан кейін ол әр түрлі кәсіппен (ауыл ұстасы, зергер, жер өлшеуші, кен іздеуші, егінші) айналысады. 1904 – 1906 жылдары Майбұлақ кенін екінші рет қайта тауып дәлелдеді, әрі осы жерден қорғасын кені ашылып, Пішенбаев Қосым маркшейдер болып тағайындалады. Баянауыл өңіріндегі (Берікқара, Екібастұз, Жартас, Жосалы, Көктас, Қазанауыз, Майкүбі, Майқайың) мыс, көмір, қорғасын, алтын кендерін алғаш рет ашқан. Дереккөздер
Роуз Лесли

Роуз Элеанор Арбенот-Лесли - 1987 жылы 9 ақпанда туған британдық актер. Абердин қаласы, Шотландия мемлекетірде дүниеге келген. Себастиян Арбент, от жəне Кандида Мэри Лесли отбасысыгда дүниеге келген, өзінің балалық шағын орта ғасыр қорғанында өткізді . Рейн мектебінде білім алған. Сосын Милфилд мектебіне көшті. 2005-2008 жылдарда актерлік курстарға барып жүрді. 2008 жылы 《Заключение за границей》 фильмінде түсті. 2010 жылы 《Бедлам》 пьесасында ойнады. 2011 жылы 《Игра Престолов 》 телесериалында Игритт рөлін алды.
Людвиг Радлькофер

Людвиг Адольф Тимотеус Радлькофер (нем: Ludwig Adolph Timotheus Radlkofer) — неміс ботанигі, ботаника профессоры, миколог, медицина ғылымдарының докторы. Өмірбаяны Людвиг Радлькофер 12 желтоқсанда 1829 жылы Мюнхенде туған. Радлькофер Мюнхенде медицинаны зерттеген. 1854 жылы ол медицина ғылымдарының докторы болды. Радлькофер ботаникаға үлкен үлесін қосты. Ол көптеген өсімдіктер түрлерін сипаттады. Людвиг Радлькофер 16 ақпанда 1927 жылы қайтыс болды. Ғылыми жұмысы Людвиг Радлькофер балдырларде, тұқымды өсімдіктерде және микологияда мамандырылған. Еңбектері 1859: Ueber Krystalle proteinartiger Körper pflanzlichen und thierischen Ursprungs: ein Beitrag zur Physiologie der Pflanzen und Thiere, zur Chemie und Physik der organischen Körper — Leipzig: Engelmann. 1875: Monographie der Sapindaceen-Gattung Serjana — München: K. B. Akademie. 1914: New Sapindaceae from Panama and Costa Rica — Washington: Smithson. Inst. 1887: Monographia generis Serjaniae supplementum: Ergänzungen zur Monographie der Sapindaceen Cattung Serjania — München. 1886: Ueber die Arbeit und das Wirken der Pflanze — München: K. Hof- u. Univ.-Buchdr. v. Dr. C. Wolf & Sohn. 1883: Über die Methoden in der botanischen Systematik insbesondere die anatomische Methode — München: Akademie. Дереккөдер
Шиллонг

Шиллонг, Ассам таулары - Үндістанның солтүстік-шығысындағы таулы қырат. Ұзындығы 350 км, ені 100 км-ге жуық. Ең биік жері 1961 м. Негізінен гнейс, кристалдық тақтатас, граниттер түзілген. Өзен аңғарларымен терең тілімделген. Шиллонгтың оңтүстік беткейі - дүние жүзіндегі жаңбырдың ең көп жауатын ауданы (Черрапунджи елді мекенінде жылдық жауын-шашын мөлшері 11674 мм-ге дейін барған). Жауын-шашын шамадан тыс артық болуынан беткі топырақ жамылғысы түгелдей шайылған. Ылғалды тропиктік ормандар,беткейлерінде бұталы өсімдіктер өседі. Жазық бөлігінде халық жиі қоныстанған. шай күріш өсіреді. Тас көмір кені бар. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Голлизм

Голлизм- генерал де Голльдің істеріне және идеяларына негізделген француз саяси идеологиясы. Голлизмнің эмблемасы- лотарингтік крест. Голлизмнің негізгі идеясы-Францияның өзге мемлекеттерден Ұлттық тәуелсіздігі. Сонымен қатар, голлизм әлеуметтік және экономикалық саясатқа байланысты болады. Голлизм әдетте оң идеология ретінде қабылданады. Голлизмге әлеуметтік сұрақтарда консерватизм, ал экономикалық сұрақтарда дирижизм тән. Дереккөздер [http://www.nnre.ru/istorija/politicheskaja_istorija_francii_xx_veka/index.php Францияның саяси тарихы]
Жалқы жігіт

Жалқы жігіт - орындаған Ж.Шәкәрім және күйші С.Торсықбаев . Нотаға түсірген-А.Есенұлы. Күйдің аңызы Қоралы жылқы біткен жалғыз жігіт жылқысын бағып жүргенде тосыннан келген жау жылқысымен қоса өзін де қолға түсіреді. Жау қолынан құтылудың амалын таппай, торыққан жігіт жаудан жылқысын аралатуды өтінеді. Жаулар жанына бірнеше бақылаушы ертіп беріп, жылқысын аралауға рұқсат береді. Бұл күйді қолы байлаулы жаяу жігіт жылқыларын аралап жүріп өткен өмірін ойлап толғанғандағы толғанысы екен дейді. Күйде жалғыз ұлы жау қолына түскенін естігенде шешесі мен келіншегінің зарлауы да бар. Дереккөздер Қазақ музыкасы кітабы , 2005 жыл Алматы, 493 бет http://aldiyar.kz/index.php?optioncom_content&viewcategory&id86&Itemid131
Ширатқыш машина

Ширатқыш машина - тоқыма өндірісінде жіпті, кордты, шпагатты, арқанды, т.б. ширату үшін қолданылатын машина. Мұның негізгі жұмыс тетігі - ұршық. Ол айналу арқылы жіпті әрі ширатып, әрі орап отырады. Ширатылған жіптерді дайындайтын машиналардың ішінде иіріп ширататын машиналар тиімдірек. Мұнда 4 операция (иіру, созу, ширату және бобинаға орау) бір мезгілде жүргізіледі. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Дирижизм

Дирижизм- XX ғасырдың қырықыншы жылдарындағы Франциядағы мемлекет тарапынан экономикаға қарқынды араласу саясаты. Дирижисттер XX ғасырда өзге Индонезия, Пәкістан,Үндістан,Түркістан сияқты мемлекеттер экономикасында болған. Дирижизм саясаты экономикалық либерализм және мемлекеттің минимизациясына қарама қайшы. Дереккөздер [http://tolkslovar.ru/d3798.html Дирижизм]
Василий Иванович Нортенко

Нортенко Василий Иванович (17.3.1992, Украина, Днепропетровск облысы Васильков ауданы Чаплино кенті) - екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, литенант, 85-танк полкінің взвод командирі. Украин. Орта мектептен соң Днепропетровск дене шынықтыру техникумын, 1942 жылы Харьков танк училещесін бітірді. Ұлы Отан соғысына 1943 жылдың наурызынан қатысты. Взвод командирі Н. Т-34 танкісімен 1945 жылы Польшаның Радом қаласының солтүстігінен 12 шақырым жерде орналасқан Едлиньск кентінде жаудың 13 танкісі мен 23 автокөлігін және бір рота әскерін жойды. Осы ерлігі үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен оған Кеңес Одағының батыры атағы берілді (24.3.1945). Соғыстан кейінгі жылдары Башқортостандағы Туймазы қаласында, одан соң Семей қаласында тұрды. Өмірінің соңын Алтай өлкесінде (Ресей) Краснощеково селосында өткізді. Ленин, 2 рет бірінші және екінші дәрежелі Отан соғысы ордендерімен медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Шоқ орман

Шоқ орман - әр жерде шоқталып өсетін бұталы және ағашты өсімдіктердің бірлестігі. Шоқ ормандар солтүстіктің ылғалы мол кең алқабын алып жататын орманды (тайга) белдемнің оңтүстігінен орын алған орманды-далалы және дала белдемдерінде кездеседі. оманда белдем мен дала белдемнің ортасында жатқан орманды-дала белдемінде жер бедеріне сәйкес орманды алқап өссе, кей жерлерде дала шөптері өседі. Терістіктен оңтүстікке қарай ауа райына байланысты ағаш түрлері де өзгереді. Ол суыққа төзімді қылқан жапырақты орманнан майда және жалпақ жапырақты орманға ауысады. орман құрамында қайың, жабайы шие, итмұрын, т.б. болады. Шоқ ормандардың басым бөлігі Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Ақмола облыстарында кездесіп, 600-700 мығ га жерді алып жатыр. Дереккөздер Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007.
Эрик Краббе

Эрик Краббе(дат. Erik Tygesen Krabbe; 1510—1564) — дат ақсүйегі. Бірнеше замандастары туралы жазылған өмірбаяндарының авторы, Дат хроникасын шығарған, Вальдемар II-нің(1202 жылдағы Дания патшасы) «Ютский Законник»-ті неміс тіліне аударып, көптеген құқықтық акттаырды құрды. Осы акттар Кристиан V(1670 жылдағы Дания мен Норвегия патшасы), дат заңқойдың құруында қолданылған. Ол Ионн патшаның хроникасының авторы болып саналады. Эрик Краббе Дания елінің патшасы болып саналады. Дереккөздер
Тамо Пеникетт

Тамо Пеникетт (ағыл. John Tahmoh Penikett, туған. 20 мамыр 1975, Юкон, Канада) — канадалық актер, әлемге көбінесе өзінің "Звёздный крейсер «Галактика»" сериалындағы Карл «Хило» Агатон ролімен әйгілі. Тағы да 2014 жылы америкалық "Сверхъестественое" телесериалында Гадриэль атты періштенің ролін ойнаған. Өмірбаяны Пеникетт — Юконның бұрынғы премьер-министрі Тони Пеникеттің ұлы. Тамо Пеникетте екі бауыры мен екі егіз апайы ( Сара мен Стефани ) бар. Дереккөздер [http://www.imdb.com/name/nm0671886/ Тамо Пеникетт Internet Movie Database сайтында] [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82,_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%BE Тамо Пеникетт]
Нильс Бор теориясы

Нильс Бор теориясы- Дания ғалымы Нильс Бор (1885 ж. туған) 1913 жылы ядролық модельге квант теориясын қолданып , атом құрылысының жаңа теориясын ұсынды. Бұл теория спектр құбылыстарын түсіндірумен қабат, жалпы электорн қауыздары жайындағы білімді біраз ілгері дамытты. Бор теориясының негізгі , оның өте батыл айтқан 3 жорамалы немесе постулаты: 1 . Электрон ядроны айналғанда, кез келген емес , квант теориясынан шығатын кесімді шарттарға сай орбитаар бойымен ғана жүреді. Ол орбиталар орнықты яғни квантталған орбита деп аталады. 2. Электрон өзіне мүмкін вантталған орбитамен айналғанда энергия шығармайды. 3. Электрон бір орбитадан басқа орбитаға көшкенде ғана энергия бөлініп шығады (не сңіріледі). Бл энергия квант түрінде болады . Нильс Бордың осы теорияға сүйеніп қарапайым сутек атомына шығарған есептері, Резерфорд теориясының шеше алмаған қайшылықтарына жауап берді. Дереккөздер Жалпы химия кітабы, 1992 жыл ,Алматы - 62 бет
Хуан Перон

Хуа́н Доми́нго Перо́н (исп. Juan Domingo Perón)- аргентиналық әскери және саяси қайраткері, 1946- 1955 және 1973 -1974 жылдарындағы Аргентина президенті. Өмірбаяны Хуа́н Доми́нго Перо́н 8 қазан, 1895-ші жылы Буэнос- Айреста дүниеге келген. 16 жасында әскери мектепке оқуға түседі. Ұлттық Әскери академияны бітіргеннен кейін, әскери тарихтың оқытушысы болған. Сонымен қатар, Чили мен Италияда іскери атташе қызметін атқарады. Қызықты факттер 1987- ші жылы оның мәйітінен қолдары ұрланған. Оны кім және неге істегені әлі күнге дейін белгісіз. Перонның үшінші әйелі Исабель Мартинес де Перон әлемдегі ең бірінші әйел-президент болды. Оның екінші әйелі ,Ева Перон жайлы Томас Элой Мартинес «Святая Эвита» романың жазған. Дереккөздер [http://www.jdperon.gov.ar/category/publicaciones/ Хуан Перонның Ұлттық Университеті]