kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Эттенхайм

Эттенхайм — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала. Фрайбург әкімшілік округіне бағынады. Ортенау ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 12 244 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 48,9 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 08 3 17 026. Қаланың басшысы — Бруно Мец. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.ettenheim.de/ Ресми сайты]
Юлих

Юлих — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Дюрен ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 34022 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 90,4 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 05 3 58 024. Қаланың басшысы — Хайнрих Штоммель. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 16 қалалық ауданға бөлінеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://www.juelich.de/ Ресми сайты]
Ярмен

Ярмен — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан қала. Деммин ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3202 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 30,64 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — 13 0 52 039. Қаланың басшысы — Арно Карп. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер *
Барселона (айрық)

Барселона сөзінің мына мағыналары бар: * Барселона — Испаниядағы халық саны бойынша екінші үлкен қала. * Барселона (футбол клубы) — Испания біріншілігінде өнер көрсететін, каталондық Барселона қаласының супер клубы. * Барселона (провинция) — Каталония автономды бірлестігіне кіретін, Испанияның солтүстік шығысында орналасқан провинция. * Барселона (гандбол клубы) — Испанияның Барселона қаласындағы гандбол клубы, 1942 жылы құрылған. * Барселона (Риу-Гранди-ду-Норти) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. * Барселона университеті — Каталониядағы алғашқы университет, 1450 жылы ашылған.
Бірінші бағыт (Алматы)

} Алматы метросының бірінші бағыты — 2011 жылдың 1 желтоқсанында ашылған метро желісі. Бұл желінің ұзындығы 13,4 км, 11 станциясы бар; барлық желі бойынша жүру ұзақтығы - 27 минут. 2017 жылы орта тәуліктік жүргіншілер ағыны 38,3 мың адамды құраған. Құрылыс Бірінші кезек 2009 жылдың соңына тапсыруға ең алдымен алғашқы жол уәде берілді. Жеті станцияның алғашқы үшеуі Фурманов көшесінде және келесі станция Фурманов және Абай көшелерінің қиылысында, және келесі үшеуі Абай көшесінде орналасқан. * «Райымбек», «Райымбек» аты бекітілді («Райымбек» — жобадағы атауы) — Райымбек даңғылы мен Фурманов көшелерінің қиылысында, «Алматы-2» вокзалына жақын орналасқан. Райымбек станциясы, жоспардағы 7-дің ең ірісі. * «Жібек Жолы» («Жібек Жолы») — Гоголь және Фурманов көшелерінің қиылысында. * «Алмалы» — Кабанбай батыр және Фурманов көшелерінің қиылысында. * «Абай» — Төлебаев көшесі мен Абай даңғылының қиылысында * «Коммунистік» (2004 жылы күшін жойған) — Абай даңғылының бойында, Абылай хан және Наурызбай батыр көшелерінің арасында болуы тиіс еді, Ұлттық кітапхананың артында * «Байқоңыр» — Байтұрсынов көшесі мен Абай даңғылының қиылысында * «Тұлпар» — Байзақов көшесі мен Абай даңғылының қиылысында * «Алатау» — Жароков көшесі мен Абай даңғылының қиылысында Екінші орындағы ірі станция. Орын алмасу ретінде салынған. Екінші кезек Екінші кезекті 2009 жылдың бірінші жартысында бастау жоспарланған, және 2015 жылы пайдалануға беру туралы жоспарланған. Екінші кезектегі станциялар құрылысы ашық әдіспен жүргізілді. 2015 жылдың 18 сәуірінде «Сайран» мен «Мәскеу» бекеттері салтанатты түрде ашылып, қолданысқа берілді. [http://7kun.kz/8277/almatyda-zha-adan-eki-metro-beketi-ashyldy.html Алматыда жаңадан екі метро бекеті ашылды] * «Сайран» — Тілендиев көшесі мен Абай даңғылының қиылысында орналасқан * «Мәскеу» — Алтынсарин мен Абай даңғылдарының қиылысында орналасқан * «Ақсай» — Саин көшесі мен Абай даңғылының қиылысында орналасады деп жоспарлануда. Үшінші кезек Бірінші желіні Момышұлы көшесінің бойымыен Төле би көшесіне, одан ары Төле биден Қалкаманға дейін созу жоспарда бар. Пайдалануға қашан берілетіні белгісіз. Қаланы дамыту бас жоспарында аумақ көрсетілмеген. Бірінші желінің екінші кезеңі жалғасын табуы мүмкін. Ықтимал станциялар: * Ақсай (екінші кезектен емес) * Алтын Бесік * Алты Алаш * Қалқаман Бірінші кезек құрылысының галереясы Тағы қараңыз * Алматы метрополитен бекеттері * Алматы метрополитені деполарының тізімі Дереккөздер
Алматы метрополитен бекеттері

Бұл Алматы метрополитен бекеттері — Қазақстанның Алматы қаласындағы метро жүйесі. Қаланы дамытудың бас жоспарына сәйкес Алматы метрополитенінде 24 бекет салу жоспарлануда, оның 11-і 2024 жылғы жағдай бойынша жұмыс істеп тұр. Қазіргі учаскедегі туннельдердің ұзындығы 13,4 км құрайды, метрополитеннің жалпы ұзындығын 45 км-ге дейін ұлғайту жоспарланып отыр. Желі және бекеттер Салынып жатқан және жоспарланған бекеттер Салынбаған бекеттер * Коммунистическая — бұл бекет қала метросының алғашқы жобаларында болып, Абай және Байқоңыр бекеттерінің арасында, Абай даңғылының бойында, Коммунистік проспект (қазіргі Абылай хан даңғылы) пен Бейбітшілік (қазіргі Желтоқсан) көшелерінің арасында, Ұлттық кітапхананың жанында салынуға тиіс болатын. 2004 жылы Абай бекетіне тым жақын болғандықтан және бірінші бағытты салуға кететін шығындарды азайту үшін бұл бекет салынбайтын болып шешілді. Сілтемелер *
Джордано Бруно

Джордано Бруно (итал. Giordano Bruno; латын. Iordanus Brunus Nolanus; туған кездегі есімі – Филиппо Бруно; 1548 жыл, Италия, Нола – 17 ақпан, 1600 жыл, Рим) — италиялық философ, ақын, астроном, пантеизм өкілі. Өмірбаяны * Дінге қарсы көзқарасы үшін шіркеу басшылары оны қуғынға ұшыратты. Сондықтан ол Италиядан кетіп, Францияда, Англияда, Германияда тұрды. * Италияға қайтып оралғаннан кейін (1592), инквизиция оны діннен безген деп айып тағып, сегіз жыл түрмеде ұстады, кейін тірідей отқа жағып өлтірді. Ғылыми еңбектері Бруно философияның мақсаты табиғаттан тыс тұрған құдай бар деп білу емес, “заттардың өз құдіреті” болып табылатын табиғатты тану деп тұжырымдайды. * Ол ғаламның шексіз екендігі жайында идея ұсынды (“Ғалам және ғалам дүниелері, шексіздік туралы”, 1584). * Дүниенің физ. біртектілігін (барлық дене жер, су, от, ауа және эфирден тұрады деген 5 элемент жөнінде ілімі) мақұлдайды. * Бруноның алуан түрлі заттар пайда болатын біртұтас шексіз қарапайым субстанция жайындағы түсінігі қарама-қарсылықтың ішкі біртектілігі мен үйлесуі жөніндегі идеяға байланысты (“Себеп, бастама және біртұтастық туралы”, 1584). * Болмыстың негізгі өлшемі — монада. Монаданың әрекет етуі кезінде дене мен рух, объект пен субъект қосыла бірігеді. Ең жоғары субстанция — “монадалардың монадасы” немесе құдай: ол біртұтас болғандықтан әрбір жекеден көрініс береді. Бруноның бұл идеялары жаңа заманғы философияның дамуына зор әсерін тигізді. Ғарышнамада Бруно өз дәуірі үшін озат, ал кейін ашылған астрон. жаңалықтар бойынша дәлелденген болжамдар айтты. Олар: Күн жүйесіндегі сол кезде белгісіз планеталардың бар екені, Күн мен жұлдыздардың өз осімен айналатындығы туралы, ғаламда Күн тәріздес сансыз көп денелер бар екені жайлы, т.б. Жер мен аспанның арасында қарама-қарсылық бар деп білетін ортағасырлық пікірді бекерге шығарып, басқа дүниелерде де тіршілік болуы мүмкін деген пікірлері. Бруно поэзиялық шығармаларында классицизмге қарсы бағыт ұстанды. Клерикалшылдыққа қарсы жазған сатиралық “Нұх кемесі” атты поэмасында және филос. сонаталары мен комедияларында бұрынғы ескі ережеден бас тартып, еркін формаларға көшті. Дереккөздер
Богота

Богота (; қаланған уақытында және 1991—2000 жылдары — Санта-Фе-де-Богота, ) — Колумбия Республикасының астанасы, Кундинамарка департаментінің әкімшілік орталығы және елдің ең үлкен қаласы. Тарихы Боготаны 1490 жылдары испандықтардың келуіне дейін муиска деп аталатын тайпалар мекендеген. Муискалар дамыған мәдениетті қалыптастырып, алтынды өңдеуде, тоқу мен керамика өндіруде шебер болған. 1538 жылы Испаниялық конкистадор Гонсало Хименес де Кесада Боготаға келіп, қаланы басып алған. Ол қаланы “Санта Фе де Богота” деп атап қойған. 1819 жылы Богота тәуелсіздік соғысының шешуші шайқасы болған жерге айналды. Бұл шайқаста Симон Боливар басшылық еткен Колумбия әскерлері Испан әскерлерін жеңген. Колумбияның тәуелсіздік алғаннан кейін Богота жаңа республиканың астанасына айналды. Географиясы Қала Анд тауларының ортасында Саванна деп аталатын үлкен жазық алқапта орналасқан, жер бетінен 2640 метр биіктікте. Боготаның климаты жыл бойы жайлы, температура 12-17 градус Celsius аралығында болады. Қалада екі негізгі маусым бар: жаңбырлы маусым (апрельден маусымға дейін және қазаннан желтоқсанға дейін) және құрғақ маусым (желтоқсаннан мартқа дейін). Боготаның биіктігі оның климатына әсер етеді. Қала жақсы демалу және туризм мақсаттары үшін қолайлы. Әкімшілік бөлінісі Дереккөздер Сілтемелер
Киото

Киото (жапон. 京都 Kyōto-shi) — Жапонияның үкіметінің жарлықтары бойынша белгіленген қала; халқы шамамен 1,5 млн адам. Хонсю аралының орталығында, Кансай регионының орталығында орналасқан. Киото префектурасының орталығы болып келеді. 794 жылдан 1984 жылға дейін Жапонияның астанасы болды. Географиясы Қала Киото таулары мен ойпаты маңайында орналасқан. Таулардың жарылған жерлері қаланың шекарасының рөлін атқарады. Киотоның теңізге шыға алмағандығы және оның жалпы орналасуы климатының қоңыржай және континенттік болғандығына себеп болып келеді. Тамыздағы орташа жоғары температурасы – 28,2 °C болғанымен қаланың климаты суық және құрғақ. Маусымнан қыркүйекке дейін жаңбыр жауатын мезгіл болып келеді. Жылғы жауын шашын орташа мөлшері 1491 мм. Тарихы Жаңа заман 1568 жылы Киото регионалды басшы Ода Нобунага басшылығында болады. Ол қираған қаланың қайта құрылуын бастады. Ода Императорлық сарайын мен Нидзё мұнарасын қалпына келтіреді де, астананың экономикалық жағдайын дұрыстайды. Оның қорғауының астында қалада Иезуиттер бастаған христиан миссиясы жүреді. Одадан кейін болған Тоётоми Хидэёси өзінің ізашарының жоспарын жалғастырады. 1590 жылы ол қалада жаңа жол жүйесін құрастырады, кварталға бөліну жүйесін енгізеді де, қаланың орталығында орналасқан монастырьлерді Тэраноути ауданына көшіреді. Киотода Дзюракудай сарайының, Ниси-Хонгандзи монастырінің және қала маңындағы Фусими мұнарасының құрыстырады. Токугава сёгунатының құрылуыан кейін мемлекеттің саяси ордасы Эдо қаласы болып кетеді. Алайда, Киото Жапонияның астанасы мен Император резиденциясы болып қала берді. Киото қаласының қауіпсіздігін сақталуы мақсатымен Токугава Иэясу Нидзё қамалын салады. , 1891]] XVII—XIX ғасырларда Киото елдің ең бай қалаларының бірі болады. Оның халық саны 400 мың адам болды және ол Жапонияда Эдо мен Осакадан кейін ең үлкен қала болған. 1864 жылы өрттен Киото қатты зақымданады, қаланың көпшілігі зардап шегеді, 28 мың үй толықтай жойылады. жылы Киотода Мэйдзи жаңғыртуы өтеді, және Император астананың Токиоға аты өзгерген Эдоға көшірілуін жариялайды. Император сарайының көшуіне байланысты Киото өзінің мың жылдық Астана атағын жоғалтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Киото американдықтардың атомдық жаруға жоспарланған қалалардың бірі болған. Осының себептерінің бірі – қаланың ауқымдылығы. Алайда бұған АҚШ Әскер министрі Генри Стимсон қарсы болған, өйткені ол Киотода өзінің бал айын әйелімен бірге өткізген. Оның сөзі бойынша, жапондықтардың ежелгі мәдениеттік және діни орталығының бұзуы АҚШ абыройына зақым келтіреді. Лесли Гровс пен басқа комитет мүшелерінен қолдауды ала алмаған Генри Президент Труманға жүгінеді де, оны көндіртеді. Климаты Әкімшілік бөлінісі Халқы Халық саны – 1 464 890 адам (1 қазан 2020), және тығыздығы — 1769,55 адам./км². Бауырлас қалалары Киото қаласының 10 бауырлас қалалары бар. Дереккөздер
Лагос

Лагос — Нигерияның оңтүстік-батысындағы портты қала, елдің ең үлкен қаласы. 7 миллион халқымен Каирдан кейінгі Африкадағы екінші үлкен қала болып саналады. Әкімшілік бөлінуі Лагос корольдері * King Ado * King Gabaro (1720—1730) * Erelu Kuti(female) * King Ologun Kutere * King Adele (1806—1813), (1834—1836) * King Eshinlokun (1836—1841) * Oba Idewu Ojulari * King Oluwole * King Akintoye * Oba Kosoko Дереккөздер
Найроби

Найроби — экватор маңындағы қала, Кения астанасы, Шығыс Африкадағы ең үлкен қала. Тарихы * 1899: Найроби алғашқы ретінде темір жол бекеті ретінде құрылған, оның атауы Масаи тіліндегі “сулы жер” дегенді білдіреді. * 1900-ші жылдардың басында: Найроби темір жол құрылысының орталығы болды және оған әртүрлі ұлттардан келген адамдар қоныстана бастады. * 1907: Найроби Кенияның астанасы болып жарияланды. * 1920-1940: Найроби Кенияның негізгі сауда және әкімшілік орталығына айналды. Қала тез өсіп, инфрақұрылым дамытылды. * 1940-1960: Британдық отарлаушылыққа қарсы қозғалыстар күшейе бастайды. Найроби осы қозғалыстардың орталығына айналды. * 1963: Кения тәуелсіздік алады және Найроби оның астанасы болып қалды. Бауырлас қалалар * Денвер, АҚШ (1975); * Роли, АҚШ; * Рио-де-Жанейро, Бразилия; * Куньмин, Қытай; * Пинсян, Қытай (2013); * Колония Товар, Венесуэла; Дереккөздер Сілтемелер * * * [http://www.nse.co.ke/ Nairobi Stock Exchange] *
Сеул

Сеул ( , Соуль — «астана») — Корея Республикасының ең үлкен қаласы және астанасы. 10 миллионнан астам адам тұрады. Тарихы сарайы алдындағы көшев XIX ғасырда]] Қаланың алғашқы аты — Виресон, б. з. д. 370 жылдан бастап Пэкче мемлекетінің астанасы болған. Корё заманында Хансон (漢城, «Ханган өзені бойындағы бекінісі») деген атпен белгілі болды. Чосон әулеті кезінде 1394 жылдан бастап Ханян (漢陽) деген атпен астанасы болды. Корея Жапония қол астында кезінде қала аумағында Кёнсон (, Кэйдзё) деген әкімшілік орталық болды, Сеул деген аты тәуелсіз Кореяда 1946 жылы ғана нық бекітілді. География және климат Сеулдің климаты муссондық. Әкімшілік бөліну Сеул 25 куға (구 - өзін-өзі басқару құқығына иелі муниципалды аумақтар), ал кулар ішінен 522 тонға (동 - әкімшілік аудан), 13 787 тхонға және 102 796 панға бөлінген. * Каннамгу (강남구; 江南區) * Кандонгу (강동구; 江東區) * Канбукку (강북구; 江北區) * Кансогу (강서구; 江西區) * Кванакку (관악구; 冠岳區) * Кванджингу (광진구; 廣津區) * Курогу (구로구; 九老區) * Кымчхонгу (금천구; 衿川區) * Новонгу (노원구; 蘆原區) * Тобонгу (도봉구; 道峰區) * Тондэмунгу (동대문구; 東大門區) * Тонджакку (동작구; 銅雀區) * Мапхогу (마포구; 麻浦區) * Содэмунгу (서대문구; 西大門區) * Сочхогу (서초구; 瑞草區) * Сондонгу (성동구; 城東區) * Сонбукку (성북구; 城北區) * Сонпхагу (송파구; 松坡區) * Янчхонгу (양천구; 陽川區) * Йондынпхогу (영등포구; 永登浦區) * Йонсангу (용산구; 龍山區) * Ынпхёнгу (은평구; 恩平區) * Чонногу (종로구; 鍾路區) * Чунгу (중구; 中區) * Чуннангу (중랑구; 中浪區) Экономика Сеул — әлемнің ірі өнеркәсіп және қаржы орталығының бірі. Мұнда шамамен 20 000 кәсіпорын орналастырған. Өнеркәсіптің басты салалары: сауда, машина жасау, телекоммуникациялар, электроника, құрылыс. Мұнда Samsung, LG, Hyundai, Kia және SK корпорацияларының бас бәтерлері орналасқан. Сеул елдің 0,6% аумағын алғанымен, қала Корея республикасының 21% ЖІӨ өндіреді. Өндірістің негізгі салалары: сауда, машинажасау, телекоммуникации, электроника, құрылыс. Халық саны Қаржы Сеулде көптеген халықаралық компаниялардың да бас пәтерлері орналасқан. Халықаралық Citigroup, Deutsche Bank, HSBC, Goldman Sachs, JPMorgan Chase, Barclays, Grupo Santander, UBS, Credit Suisse, UniCredit, Société Générale, Calyon, BBVA, Macquarie Group, ING Bank, State Street және Standard Chartered банктарының филиалдары да бар. Карталар * [http://dhclub.org/hanafos/map/seoul_map.jpg Сеула картасы (кор.)] * [http://newton.kias.re.kr/~hepph/public_html/03icfp/submap.jpg Сеул метросының сызбанұсқасы] * [http://www.asianinfo.org/asianinfo/countries_map/map-picture/seoul.jpg Сеулдің іскер орталықтары] * [http://www.megacities.uni-koeln.de/documentation/seoul/map/Seoulmap.jpg Сеул картасы] Халықаралық қатынастар Дереккөздер
Сидней

Сидней — Аустралияның ең үлкен қаласы, аумағы 12144,6 км² , халқы 2012 жылы шамамен 4,8 миллион адамды құрады. Сидней Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының әкімшілік орталығы болып табылады. Сидней Аустралия құрлығындағы алғашқы еуропалықтар келгелі бері пайда болған алғашқы қала. Қала 1788 жылы құрылған. Англияның сол кездегі Ұлыбританияның колония министрі лорд Сиднейдің құрметіне осы қала Сидней болып атанып кеткен. Географиясы Қала Тынық мұхитының жағалауындағы алапты орналасқан. Шығыс жағынан қала Тынық мұхитының толқындарымен шайқалады, батыс жағында Көкшіл таулар орналасқан, солтүстік жағында—Хоксбери өзені, ал оңтүстік жағында - Корольдік ұлттық паркі орналасқан. Тынық мұхиты жағынан жағалауы көптеген көптеген мүйістер мен шығанақтармен кесілген. Порт Джексон шығанағы - әлемдегі ең ірі табиғи мүйіс болып есептеледі. Қаланың тұрғын аймақтарында 70-тей шағын шығанақтар пен айлақтар бар. Олардың арасындағы ең әйгілісі - оңтүстік жағындағы Бондай-Бич және солтүстіктегі Мэнли айлағы. Сидней қаласы опера театры, Харбор-Бридж көпірі және көптеген жағалауларымен танымал. Қала Лоуборо университеті санаты бойынша әлемдік бета-класына жатады Экономикасы Сиднейдің маңызды экономикалық салалары болып, егер сол саладағы жұмыскерлер саны бойынша есептесе, қызмет көрсету саласы, сауда, өндіріс, денсаулық сақтау және коммуналдық қызмет болып табылады. 1980-ші жылдардан бастап жұмысшылар нарығы өндіріс саласынан қызмет көрсету саласына және ақпараттық технологиялар саласына ауыса бастайды. Сидней экономикасы Аустралия экономикасының шамамен 25 пайызын құрайды. Қалада Аустралия құнды қағаздар биржасы (ASX) мен Аустралия резерв банкі, сонымен қатар 90 банктің және елдің жартысынан астам ірі компанияларының бас пәтерлері осында орналасқан. Сидней халықаралық компаниялардың (олардың саны шамамен 500) офистері орналасқан Аустралия бойынша орталығы болып табылады . Аустралияынң он ірі компанияларының төртеуінің бас пәтері Сиднейде (Caltex Australia, Commonwealth Bank, Westpac және Woolworth) орналасқан. Fox Studios Australia компаниясының қалада ірі киностудиясы бар. Сидней фьючерстер биржасы (SFE) осы тектестердің аустралия-тынықмұхит аймағындағы ең ірісі болып табылады. Ол әлем бойынша 12-ші ірі фьючерстік биржа және опциондар айналымы бойынша 19-шы орында. Халқы {| class"infobox" style"float:left;" Галерея Дереккөздер
Джомолунгма

Джомолунгма , Эверест немесе Сагарматха — жер бетінің ең биік шыңы, биіктігі 8844,43 немесе 8848 немесе 8850 м, Гималай тауларында орналасқан. Непал және Қытайдың (Тибет автономиялы ауданы) шекарасында бірақ шыңның өзі Қытай территориясында орналасқан. Альпинизм шыңы жақтан көрінісі ]] Сипаттамасы * Биіктігі: Дәл биіктігі әртүрлі көздерде әртүрлі көрсетіледі, бірақ әдетте 8848,86 метр (29,031,7 фут) деп есептеледі. * Орналасуы: Ол Непал мен Қытайдың шекарасында орналасқан. * Топтар: Ол Гималай тау жүйесінің бөлігі болып табылады. * Климаты: Джомолунгмада өте суық және құрғақ климат басым. Төменгі бөлігінде ормандар бар, ал жоғары бөлігінде мұздықтар бар. * Альпинизм: Джомолунгма альпинизм үшін өте қауіпті болып табылады. Оның биіктігі, суық климаты және жоғары қысым альпинистерді қиындықтарға ұшыратады. Өлшеу тарихы * Ежелгі заман: Джомолунгма туралы білім жергілікті халықтарда болған. Ол ежелгі Непалда “Сагармата” (әлемнің анасы) деп, ал Тибетте “Чомо-Лонгма” (әлемнің анасы) деп аталған. * 18-ші ғасыр: Еуропалықтар Гималайға қызығушылық таныта бастады. Британдық саяхатшы Джордж Эверест Гималайды зерттеген және оның ең биік тауы оның атымен аталады. * 19-шы ғасыр: Джомолунгмаға жетуге алғашқы әрекеттер жасалды. Алайда, бұл әрекеттер көптеген қиындықтарға ұшырады. * 1921: Британдық альпинистер алғашқы рет Джомолунгмаға шығуға тырысты. * 1924: Британдық альпинистер Джордж Маллори мен Эндрю Ірвин Джомолунгмаға шығуға тырысып, жоғалып кетті. Олардың тағдыры әлі күнге дейін белгісіз. * 1953: 1953 жылы непальдық шерпа Тенцинг Норгей мен новозеландтық альпинист Эдмунд Хилари Джомолунгмаға жетті. Бұл әлем үшін үлкен жетістік болды. * 1975: Джомолунгмаға бірінші рет әйел альпинист - Джунко Табей жетті. Дереккөздер Сілтемелер * https://maps.yandex.ru/-/CVglqWjg *http://www.mtns.ru/mountains/4700/mount_everest/
Килиманджаро

Килиманджаро (, ) — Шығыс Африкадағы жанартаулық массив, Танзания мемл. аумағында. Биікт. 5895 м (Африка құрлығының ең биік жері). Сөнген үш жанартаудан – Кибо (5895 м), Мавензи (5355 м) және Ширадан (4006 м) тұрады. Килиманджаро, негізінен, трахибазальттар мен фонолиттерден түзілген. Оңт. және оңт.-батыс беткейлерінде (3100 м биіктікте) жауын-шашынның жылдық мөлш. 1000 – 3000 мм. Етегінен 1000 м биіктікке дейін саванна, одан жоғары тау гилеясы, папоротник, тропиктік биік таулық және шөлге төзімді өсімдіктер өседі. 1000 – 1800 м биіктік аралығында кофе, банан плантациялары бар. Тау бастарында мұздықтар жатады. Аум. 75,6 мың га Килиманджаро ұлттық саябағы бар. Дереккөздер
Хуаң Сянфан

Хуаң Сян(Шіян)фан( Дәстүрлі қытайша:黄現璠, Жеңілдетьілген қытайша:黄现璠)(1899 жылғы қараша 13-сы — 1982 жылғы қаңтар 18-ы) — Қытайдың аса көрнекті ағартушы-педагогы, жазушы, тарихшы, фольклоршы. Өмірбаяны Гуаңшіда кедей теңізші отбасында дүниеге келген. Отбасының түп-тегі «Фұcуей» (қытайша: 扶绥) жуаң жерден. 1926 жылдан 1935 жылдары Хуаң Сянфан Бейжің педагогикалық училищесінде оқыды. Содан кейін білім алуын 1935 - 1937 жылдары Жапония қаласында Токио училищесінде жалғастырды.1938 жылдан өмірінің соңына дейін Гуаңші училищесінде профессор, кафедра меңгерушісі (1949-1982). Негізгі ғылыми жұмыстары * Краткая Қытайдың тарихы (中國通史綱要).Бейжің ,1932-1934, (соавтор) * Введение в Династия Таң Общество (唐代社會概略). Шанхай,1936. * Спорт в Империя Суң Студент(宋代太學生之救國運動).Шанхай,1936. * Краткая Гуаңші жуаңы тарихы (廣西僮族簡史).Наньнин, 1957. * Нуң Жи Гәу(儂智高). Ніңнің,1983. * Oбщий жуаңы тарихы (壯族通史).Ніңнің,1988,(соавтор) Сыртқы сілтемелер * (қытайша)Хуаң Сянфан, Қытайдың тарихшы[http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm] * (қытайша)Хуаң Сянфан, жуаңы профессор[http://www.cawhi.com/show.aspx?id6106&cid5] * (қытайша) Хуаң Сянфан, Қытайдың жазушы[http://www.hzadb.com/platform/platform_11096.html]
Жаркент

Жаркент — қала, Жетісу облысы Панфилов ауданының орталығы (1928 жылдан). Тарихы Ш.Уәлиханов 1856 жылы “Шығыс Түркістанға саяхат күнделігі” атты еңбегінде, қазіргі Жаркент өңірінде болған кезін суреттей келе, “ Үсек өзенінің жағасында аялдауға лаж болмады. Шынында да айналасында құм мен тас, тым болмаса бір шөп болсашы, үй тіккендей таза орынның өзін төңіректі барлап, қанша іздесек те таба алмадық ”, — деп жазған. Шоқан өткен осы жерде 1882 жылы Жаркенттің іргесі қаланған. 1891 жылы қала болды. Бастапқыда, негізінен, ұсақ қолөнершілер мен сауда-саттық қаласы болған, 1928 жылдан аудан орталығы. Осы кезде жаңа кәсіпорындар ашылып, құрылыстар салына бастады. Қала 1942 — 1992 жылы аралығында Кеңес Одағының батыры И.В.Панфиловтың есімімен аталды. Географиялық орны Облыс орталығы — Талдықорған қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 289 км, Алматы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 331 км жерде, Іле өзені аңғарында, Жетісу (Жоңғар) Алатауынан бастау алатын Үсек (Өсек) өзенінің сол жағалауындағы бұта, шіліктал аралас бетеге, сұлыбас, сарсазан, т.б. әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен қоңыр, шалғын топырақты жазықта орналасқан. Климаты Халқы Кәсіпорындары Құрылыс зауыты, нан, ет, тұрмыстық қажетін өтеу комбинаттары, тігін фабрикасы, т.б. кәсіпорындар жұмыс істейді. Инфрақұрылымы 7 орта мектеп, педагогикалық мектеп, (республикадағы алғашқы оқу орындарының бірі, 1929 жылы ашылған), мешіт, 2 кинотеатр, 3 кітапхана, мәдениет үйі, 3 клуб, аурухана, емхана, стадион, автостанса, ірі сауда орталығы, т.б. мекемелер бар (1999). 1979 жылы сәулет өнерінің музейі ашылды. Жаркент арқылы Алматы — Қорғас — Үрімші автомагистралі өтеді. Дереккөздер
Жанна д’Арк

Жанна Д’арк, Орлеан қызы (; 6 қаңтар 1412 ж. ш., Франция, Домреми – 30 мамыр 1431 Руан) — Францияның ұлттық батыр қызы. Жүз жылдық соғыс (1337 — 1453) кезінде француз халқының ағылшындарға қарсы азаттық күресін басқарған. Шаруа отбасында дүниеге келген. Бала кезінен діншіл болған. Ол өзін құдай Францияны азат етуге жіберді деп сенді, Микаил періште, Екатерина Александрийская мен Маргарита Антиохскаяның дауыстарын естігенін айтты. 1429 жылы ақпанда әрең дегенде Карл VІІ-нің қабылдауында болып, соғыс қимылдарын бастау керек екендігіне оның көзін жеткізді. Жанна д’Арк. басқарған жасақ үлкен жеңістерге жетіп, 1429 жылы 8 мамырда ағылшындардың қолында болып келген Орлеан қаласын азат етті. Осы еңбегі үшін халық оны Орлеан қызы деп атады. Әрі қарай жеңісті жорықтарды жалғастырған ол Реймс қаласына келіп жетіп, 1429 жылы 17 шілде күні Карл VІІ-ні таққа отырғызды. Бұл жеңістер Жанна д’Арк есімін халық арасында аңызға айналдырғанымен, халықтық соғыстың өршуі король мен сарай ақсүйектерін қатты шошытты. Олар Жанна д’Аркты әскери қимылдардан шеттете бастады. 1430 жылы 23 мамыр күні қоршаудағы Компьен қаласы түбіндегі шабуылда ағылшындардың одақтасы бургундардың тұтқынына түсіп, олар Жанна д’Аркты ағылшындарға сатты. Руандағы шіркеу соты оны құдайдан безген, сиқыршы деп айыптап, өртеп жіберді. Тек Жанна д'Арктың өлімінен 20 жыл өткен соң Карл VII оның сиқыршы емес екенін дәлелдеу керек болды. Себебі ол өзінің таққа отыруына сиқыршының ешқандай қатысы жоқ екенін дәлелдеу керек болды. 1456 жылы осы іс қайта қаралып, оның есімі салтанатпен ақталды. 1920 жылы католик шіркеуі оны әулиелер қатарына қосты. Француз әдебиетімен жақсы таныс болған Абай ғақлияларының Отыз жетінші сөзінде. «Сократқа у ішкізген, Иоанна Аркті отқа өртеген, Ғайсаны дарға асқан, пайғамбарымызды түйенің жемтігіне көмген кім? - деген сұрақ қойып алады да, «Ол - көп, ендеше көпте ақыл жоқ. Ебін тап та жөнге сал» деп жауап береді. Ақын кім не айтса соған сеніп, әлдеқандай біреулердің қол шоқпарына айналып отырған қараңғы көпшілік бұқараны ашына сынайды. Өзі өмір сүрген ортадағы, өз айналасындағы күштінің алдында қойдай ыққан, ырықсыз тобырдың парықсыз істерін әлем тарихындағы осындай деректермен дәлелдейді. Дереккөздер
Майкл Фарадей

Майкл Фарадей (; 22 қыркүйек 1791 — 25 тамыз 1867) — ағылшын физигі, химик және физико-химик. 1791 жылы 22 қыркүйекте Лондон маңында шебердiң отбасында дүниеге келген. Г.Дэвидiң қамқорлығының арқасында Корольдiк ассоциациясына ассистент қызметіне алынды. 1821 жылы ол магниттiң токтағы өткiзгiш бойымен айналатынын және токтағы өткiзгiштiң магнит бойымен айналатынын бақылап, электр қозғалтқыштың алғашқы моделiн жасады. 1831 жылы барлық тұрақты және айнымалы ток генераторларының жұмысы негiзделген – электромагниттiк индукцияны ашты. 1824 жылы Фарадей Корольдiк қоғамының мүшесi болып сайланды, ал 1825 жылы Корольдiк ассоциация зертханасының (лабораториясының) директоры болды. 1833 жылдан Корольдiк институттың химиядан Фуллерлiк профессоры болып 1862 жылға дейiн iстедi. Фарадейдiң жарияланған лекциялары кең таралды. Үлкен тәжiрибелiк деректерге сүйенiп, Фарадей ол кезде белгiлi электр “түрлерi", “жануардың", “магниттiк", термоэлектрлiк, гальваникалық электрлiк және басқалардың өрнектелетiнiн дәлелдедi. Электр тогының тұздардың, қышқылдардың және басқаларының қоспаларынан өтуi оны электр тогының табиғатын ашуға итермеледi. Зерттеу нәтижесiнде 1833 жылы электролиз (Фарадей) заңын ашты. 1845 жылы Фарадей жарықтың поляризация жазықтығының магнит өрiсiнде айналу құбылысын (Фарадей эффектiсiн) байқады. Сол жылы диамагнетизмдi ашты, ал 1845 жылы – парамагнетизмдi ашты. Ол бiрнеше ұғымдарды енгiздi – қозғалғыштық (1827ж.), катод, анод, иондар, электролиз, электродтар (1834 ж.); вольтметрдi ойлап тапты (1833ж.). 1830 жылдары өрiс ұғымын ұсынды, 1845 жылы алғаш рет “электромагниттiк өрiс" терминiн пайдаланды, ал 1852 жылы өрiс концепциясының формуласын жазды. Фарадей электр және магнетизмнен негiзгi еңбектерiн Корольдiк қоғамға – Электрден тәжiрибелiк зерттеулер (Experimental Researches in Electricity) – атты баяндамалар сериясы ретiнде тапсырып отырды. Фарадей 1867 жылы 25 тамызда Хэмптон-Кортта қайтыс болды. Галерея Сыртқы сілтемелер
Фибоначчи

Пизалық Леона́рдо (лат. Leonardo Pisano, Пиза, 1170 — 1250) — итальян математигі, Орта ғасырлар дың ең мықты математигі болып саналады. Фибона́ччи деген лақап атымен көбірек белгілі (Fibonacci). Иналияндық саяхатшы – саудагердің ұлы болған ол өзінің өмірінің көп жылдарын Алжирде өткізді, арабтар оны араб сандарын пайдалануға үйретті. Осы сандарды оңай қосуға болатынына таңданған Фибоначчи көп ұзамай осы амалдар туралы кітап жазады, соның нәтижесінде бұларды Италияда да пайдалана бастайды. Ол сондай-ақ Фибоначчидің сандық тізбегі н ойлап тапты, тізбек табиғатпен және алтынның арасалмағымен байланысты.
VII Клеопатра

Клеопатра VII Филопатор — (б. з. д. 69, Александрия – 30, сонда) – Мысырдың соңғы патшайымы, Птолемей әулетінен шыққан Клеопатра Птолемей ХІІ-нің қызы. 21 жыл елді басқарған. Римнің әскери қолбасшысы Марк Антонийға деген драматикалық махаббатымен аты шығып, көптеген әдебиет шығармаларда және кинода бейнеленген. Клеопатра б.з.д. 69 жылы 2 қарашада туған. Мысыр патшасы - Птолемей ХІІ-нің үш қызының бірі болған. Балалықшағы және жастық шағы туралы мәлімет жоқ. Б.з.д. 51 ж. наурыз айында Птолемея XII қайтыс болғаннан кейін Клеопатра сол кездің заңы бойынша, 9 жасар інісі Птолемей XIII-мен формальды ресми некеге тұрып таққа отырады. Ресми лауазымы - Θέα Φιλοπάτωρ (Теа Филопатор). Бастапқа кезде жалғыз өзі елді басқарды. Інісі өсіп, оның тәрбиешісі Теодоттың және қолбасшы Ахиллдың демеуімен таққа талас басталады. Нәтижесінде Клеопатра б.з.б. 48 ж. Сирияға қуылды. Клеопатра мен Цезарь &nbsp;ж.]] Бірақ Александрия соғысынан кейін Рим императоры Ю.Цезарьдің көмегімен таққа қайта оралады. Птолемей ХІІІ қашып жүріп суға батып қайтыс болады, ал Клеопатра ресми түрінде кішкентай інісі Птолемей XIV-мен формальды некеге тұрып, шын мәнісінде Мысырда тұтас билікке еге болады. 52 жасар Цезарь Клеопатраға ғашық болып қалып, Риммен Мысырдың арасында қарым-қатынасы артып, император Тибрдың жағасында Клеопатра үшін вилла соғады. Осы сүйіспеншіліктен Клеопатра Цезарьдан 23 маусым б.з.д. 47 жылы ұл туады, атын Птолемей Цезарь деп қояды ( лақап аты - Цезарион). Клеопатра мен Марк Антоний ]] 15 науырыз б.з.д. 44 ж. Цезарь өлтіріліп, Римде тақ таласы басталады. Шілденің басында Клеопатра Александрияға қайтып оралады. Көп ұзамай 14-жасар Птолемей XIV қайтыс болады (Иосиф Флавийдің болжамы бойынша, оны Клеопатраның өзі уландырып өлтірген, өсіп келе жатқан баласына кедергі балмасын деп). Мысырда сол кездері өте қиын жағдайда болды: бір жағынан - ашаршылық, 2 жыл құрғақшылық, халықтың наразылықтары өскен. Ал екінші жағынан елде Цезарьдің дұшпандары билеп отырды. Осы жағдайда Клеопатра Марк Антониймен жақындасып, оның Октавианға қарсы соғысында қаржымен көмектесіп, қарсы күресін қызу қолдайды. 40-жасар Марк Антоний 28-жасар жас патшайымды жақсы көріп қалады. Осы 10 жылдаң астам созылған махаббат хиқкаясының нәтижесінде Клеопатра б.з.д 40 жылы Антонийдан егіз туды: ұлдың атын Гелиос («Күн») деп қойып, қыздың атын Селена («Ай») деп қойды. Б.з.д. 36 ж. Антонийдан үшінші бала - Птолемей Филадельф атты ұл тапты. Б.з.б. 32 ж. Рим империясында азаматтық соғыс басталды. Б.з.д. 31 жылы Акциум түбінде Клеопатра мен Антонийдің әскері жеңіледі. Б.з.д. 30 ж. көктемде Октавиан армиясы Мысырға кіреді. ]] Клеопатра өзінің серіктес әйелдерімен тығылып, өтіріктен у ішіп қайтыс болған туралы жалған хабар береді. Оны естіген Антоний өз өзіне пышақ салып қайтыс болады. Көп ұзамай Клеопатра да Октавианның алдында басын игісі келмей у ішіп өз өзін өлтіреді. Клеопа́тра бейнесі көрнекті драматургтер (У.Шекспир, Б.Шоу) мен суретшілер (П.Рубенс, Дж.Тьеполо) шығармашылығынан көрініс тапты. Дереккөздер
Фрида Кало

Фрида Кало немесе Фрида Кало де Ривера , немесе Магдалена Кармен Фрида Кало Кальдерон (; (, 6 шілде 1907, Койоакан — 13 шілде 1954, сол жерде) — мексикан суретшісі, Диего Ривераның әйелі. Өмірбаян Фрида Кало 1907 жылы 6 шілдеде Мехико маңындағы Койоакан қаласында дүниеге келді (кейіннен ол туған жылын 1910 - Мексика төңкерісі жылы деп өзгертті). Оның әкесі - Германиядан шыққан фотограф Гильермо Кало. Кең таралған нұсқаға сәйкес, Фрида мәлімдемесіне сүйене отырып, ол еврей тектес болған, алайда, кейінгі зерттеуге сәйкес, ол неміс лютерандық отбасынан шыққан, оның тамыры XVI ғасырдан бастау алады.Фриданың анасы Матильда Кальдерон, американдық тамырлары бар мексикалық еді. Фрида Кало отбасындағы үшінші бала болды. 6 жасында ол полиомиелитпен ауырды, аурудан кейін ол өмір бойы ақсақ болып қалды, ал оң аяғы сол жақтан жіңішке болды. Толық өмір құқығы үшін күрестегі мұндай ерте тәжірибе Фридаға тән мінезді қоздырды. Шығармашылық Фрида Калоның шығармаларында Мексика халықтық өнерінің, Американың Колумбияға дейінгі өркениеттерінің мәдениеті қатты байқалады.Оның жұмысы символдар мен болашаққа толы. Дегенмен, онда еуропалық кескіндеменің әсері де байқалады - алғашқы шығармаларда Фрида, мысалы, Боттичеллидің ынтасы айқын көрінді. Шығармада аңқау өнердің стилі бар. Дереккөздер
Диего Веласкес

Диего Родригес де Сильва Веласкес (, 6 маусым 1599 жыл, Севилья — 6 тамыз 1660 жыл, Мадрид) — Испан суретшісі, испан кескіндемесінің алтын ғасырындағы Мадрид мектебінің ірі өкілі, король IV Филипп-тің сарай суретшісі. Белгiлi суреттер Дiни және мифологиялық сюжеттер * «Бақсыларға табыну» (1619, Прадо, Мадрид). * «Марфалар және Марияның үйiндегi Христос» (1620, Ұлттық галерея, Лондон). * «Маврларды қууы» (1627, Прадо, Мадрид). * «Вакханың триумфы немесе Маскүнемдер» (1628, Прадо, Мадрид). * «Керiлген Христос» (1632, Прадо, Мадрид). Портреттер * «Оливареса графтың портреті» (1638, Эрмитаж, Санкт-Петербург). * «IV-шi хан Филипптың атты портретi» (1635, Прадо, Мадрид). * «IV Филипптің портреті» (1656, Прадо, Мадрид). Дереккөздер
Хорхе Луис Борхес

Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo (исп. Jorge Luis Borges; 24 тамыз 1899, Буэнос-Айрес — 14 маусым 1986, Женева), әдетте Хорхе Луис Борхес (ағыл: Xorxe Luis Borxes) есімімен белгілі Аргентинаның жазушысы һәм ақыны болған. Оның отбасы 1914-жылы Швейцарияға көшеді және сол жерде алған мектепке барады. 1921-жылы Аргентинаға қайтқанынан кейін Борхес өзінің шығармаларын syurealist әдеби журналдарда шығара бастайды. Ол сондай-ақ кітапханашы және лектор болып істейді. 1955-жылы ол Аргентина мемлекеттік кітапханасы (Biblioteca Nacional) директоры және Буенос Айрес университетінің әдебиет бойынша професоры етіп тағайындалады. Оның шығармалары АҚШ және Еуропада басқа тілдерге аударылған. Борхестің өзі де бірнеше шет тілдерді еркін дәрежеде білген. Ол Швейцарияның Женева қаласында 1986-жылы қайтыс болады.
Борис Григорьевич Колкер

Борис Григорьевич Колкер (15 шілде 1939 ж., Тирасполь қаласында Молдова КСР-да дүниеге келген) - халықаралық Эсперанто тілінің оқытушысы және аудармашы, интерлингвист, эсперанто тілінде үш оқыту кітабының шығармашысы. Ресей және Кеңес Одағының азаматы, 1993 жылдан бері АҚШ азаматы, Кливленд, Огайо штаты. Эсперанто тілін 1957 жылдан бері оқыған, интерлинвгистикаға арналған мақалалардың авторы, әйгілі эсперанто тіліндегі кітаптардың авторы. Интерлинвгистика саласының докторы, диссертациялық жұмысының тақырыбы эсперантологияға арналған. Vojaĝo en Esperanto-lando (Эсперанто жеріне саяхаты) эсперанто тілін жетік білітіндерге эсперанто мәдениеті мен тарихы туралы сыр шертетін кітабының арқасында ол эсперантоның жол сілтеушісі деген атаққа ие болған. Колкер Эсперанто Академиясының мүшесі, Дүниежүзілік Эсперанто Қауымдастығының (Universala Esperanto-Asocio) сыйлы мүшесі, "Monato" атты журналдың көмекші редакторы. Жиырма жылдан астам уақыт ішінде Борис Колкердің Ресейде корреспонденттік эсперанто курсын 900-дей адам бітірді, бұл курста Қазақстаннан да қатысқандар бар. Сонымен қатар Сан-Франциско мен Хартфорд университеттерінде эсперанто тілінен дәріс оқыған. Қазірде ол Интернационалды Квалификациондық Корреспонденттік Эсперанто курсын басқарады, және Интернационалды Эсперанто Оқытушыларының Лигасының (International League of Esperanto Instructors) (ILEI) Бағалау Комитетінің вице-президенті. Кезінде Кеңес Одағында және Ресейде эсперанто негізін салушы және жетекшісі болған, 1975 жылы Қазақ КСР-да Жас Эсперантистер Одағында қатысты. Диссертациялық жұмыс * [https://archive.is/20120710093304/miresperanto.narod.ru/konsultoj/kontribuo-1.htm Эсперантоның пайда болуы мен дамуына орыс тілінің қосқан үлесі] (rus. Вклад русского языка в формирование и развитие эсперанто.). Мәскеу: ҚСРО Ғылымдар Академиясы, Тіл білімі институты. 1985. Лингвистика докторының диссертациялық жұмысы Оқу кітаптары * "[http://www.esperanto.mv.ru/Lernolibro/index.html Учебник языка эсперанто. Основной курс.]"" (Эсперанто тілінің оқу кітабы. Базалық курсы). * "[http://www.esperanto.mv.ru/Esp16/index.html Эсперанто за 16 дней. Экспресс-курс.]" (Эсперанто 16 күн ішінде. Экспресс курс). * "[http://e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4103 Международный язык эсперанто. Полный учебник.] " (Халықаралық эсперанто тілі. Толық оқу құралы). * "[http://ru.lernu.net/kursoj/kolker/index.php Vojaĝo en Esperanto-lando.] " (Эсперанто жеріне саяхат. Эсперанто тілін жетік білітіндерге Эсперанто мәдениеті мен тарихы туралы сыр шертетін кітап).
Калидаса

Калидаса - үндінің ұлы ақыны және драматургі, драмаларының ең әйгілісі — «Шакунтала». Біздің дәуіріміздің V ғасырында Удджайини қаласында Чандрагупта Викрамадитья патшаның сарайы маңында өмір сүрген. Шакунталаның европалық тілдерге аударылуы (немісше аударған — Георг Форстер) Европаға XIX ғасырларда Үндістан туралы жаңа мағлүматтардың енуіне жағдай жасады. Дереккөздер
Овидий

Публий Овидий Назон, қысқаша Овидий (; 43 жыл б.д.д. — 17 жыл б.д.д..) — рим ақыны. Ол өзінің өнерін көптеген жанрларда ашқан болса да, маһаббат елегияларыmen бірге Метаморфозалар жәнe Маһаббат өнері шығармалары арқылы атағы шыққан.
Ингмар Бергман

Эрнст Ингмар Бергман ( [ˈɪŋmar ˈbærjman]; 14 шілде 1918 — 30 шілде 2007) — атақты швед режиссёрі, сценаристі, драмалық және опералық театр өнерінің көрнекті қайраткері . Өмірбаяны Пастор отбасында туған. 1937 жылы Стокгольмдегі Жоғары мектептің әдебиет пен өнер тарихы факультетіне түсті. Студент кезінен-ақ драматургия және театр режиссурасымен шұғылданып, терең философиялық бағытта спектакльдер қойды. Кейіннен көптеген театрларды (Хельсингборг. Мальме, Гетоборг) басқарды. 1959 жылы Стокгольмнің драма театрында бас режиссер әрі директор. Кинодағы қызметі 1943 жылы басталады. Таңдаулы фильмдері * "Портты қала" (1948) * "Бұлақ" (1959) * "Бүлдірген алаңы" (1957) * "Маңғаз" (1966) * "Қатыгез шақ" (1968). Бергман қоятын фильмдерінің сценарийін көбінесе өзі жазады. Ол өз фильмдерінде қоғамның ішкі келеңсіз өмірін терең ашып, сынға алды. Бергман негізінен, шығармашылығы қайшылықка толы күрделі суреткер. Дереккөздер
Федерико Феллини

Федерико Феллини (; 20 қаңтар 1920, Римини қаласы – 31 қазан, 1993, Рим қаласы; Римини қаласында жерленді) – италиялық кинорежиссер, сценарийші. Өмірбаяны * 17 жасында Флоренция қаласына келген Феллини карикатурашы болып еңбек жолын бастаған. * 1939 жылы Рим қаласына қоныс аударып, әр алуан, көптеген мамандықты (мысалы, репортерші, суретші, скетчтер авторы, көрмелерді безендіруші) игереді. Ол жоғары білім алмағанымен, кез келген қызметті сүйсіне, ғажайып тапқырлықпен жақсы атқаруы арқасында шынайы шығарм. өмір мектебінен өтті. Табиғи дарын қабілеті, ой-қиялының жүйріктігі мен өрістілігі, әсіресе, адамдармен жылдам тіл табыса алатын, адамға үйірсектігі нәтижесінде Феллини кейін нағыз парасат-пайымы терең, дүние жүзіне есімі кеңінен танылған кемел кино суреткеріне айналды. * Кинодағы алғашқы шығармашылық жолын сюжет пен сценарийлер авторы ретінде бастаған ол “Рим – ашық қала” (1945), “Пайза” (1947), т.б. неореалистік фильмдерді жасауға қатысты. * 1952 – 53 жылы қойған “Ақ шейх” пен “Шешесінің ұлдары” (кейінгісі Венеция қаласында өткен Халықаралық кинофестиваль сыйлығын иеленді) атты фильмдер оның алғашқы режиссерлік еңбегі болып табылады. * Әсіресе, 1954 жылы қойған “Жол” атты көркем фильмі (кезінде кеңес көрермендеріне “Жол кезушілер” деген атпен белгілі, Венеция қаласында өткен Халықаралық кинофестиваль сыйл., “Оскар” сыйл., 1956) Феллинидің және басты рөлді орындаушы италиялық актриса Дж. Мазинаның есімін дүние жүзіне танытты. * 1965 жылы өзінің алғашқы түрлі түсті “Джульетта мен перілер” фильмін қойып, өмір сүріп отырған қоғамның ішкі қайшылықтарын ашуға ұмтылды. * “Кабирия түндері” (1956) фильмі қайырымдылық пен бақытты өмірден күдер үзбеген қарапайым, бақытсыз әйелдің ащы тағдырын, жан қайғысын шынайы ашып бейнеледі. * “Тәтті өмір” (1959; Канн қаласында өткен Халықаралық кинофестиваль сыйл., 1960) фильмінде байлыққа белшесінен батқан жандардың өз өмір тіршілігін бос даурықпа, мағынасыздықпен текке өткізуін өткір сынға алса * “Сегіз жарым” (1962; Мәскеу қаласында өткен Халықаралық кинофестиваль сыйл. және “Оскар” сыйл., 1963) фильмі арқылы күнделікті тұрмыстың әсер-ықпалымен шығармашылық тоқырауға ұшыраған әйгілі кинорежиссердің трагедиясын көрсетті. * 1969 – 72 жылы “Сатирикон-Феллини” және “Рим”, сондай-ақ бұдан кейінгі жылдары “Аморкорд” (1973; Оскар сыйл.), “Оркестр репетициясы” (1979), “Әйелдер қаласы” (1980), “Джинджер мен Фред” (1985), “Сұқбат” (1986) пен “Ай үні” (1990; “Оскар” сыйл., 1993) фильмдерін қойды. Бұл фильмдерге көбіне өз өмірін арқау ете отырып, шаттыққа толы карнавалдық қиял, мысқыл, метафора, трагедиялық пен комедиялық бояуды молынан қолдану әрі оларды өзара шебер шендестіру арқылы және жаңашыл, көркем, тосыннан туған тың тәсілдерді тауып отыруымен ол 20 ғасырдағы дүниежүзілік кино өнерінің өркендеуіне зор үлес қосты. * Феллини фильмдері кезінде көптеген Халықаралық кинофестивальдар сыйл-на ие болды. Дереккөздер
Стивен Спилберг

Стивен Аллан Спилберг (; 18 желтоқсан, 1946, Цинциннати, Огайо, АҚШ) — атақты американдық кинорежиссёр, сценарийші және продюсер. «Жаңа Голливуд» дәуірінің негізгі қайраткерлерінің бірі. Заманауи блокбастердің ізашары және әлемдік кино тарихындағы ең табысты коммерциялық режиссер. «Оскар» марапатының үш дүркін және «Алтын глобус» марапатының он дүркін иегері. Спилберг режиссурадан басқа «Amblin Entertainment» және «DreamWorks Pictures» компанияларының негізін қалаушылардың бірі болып табылады. Режиссердің кейбір жұмыстары барлық уақыттағы ең көп ақша тапқан фильмдердің қатарына кіреді. Режиссердың жеті фильмін АҚШ Конгресс кітапханасы "ерекше мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" фильмдердің Ұлттық тізіліміне енгізді. Өмірбаяны Стивен Спилберг (Steven Spielberg) - Америка продюсері, режиссер, сценарийші, актер, монтаждаушы. Толық аты - Стивен Аллан Спилберг (Steven Spielberg). Спилберг актер Ричард Дрейфусс — оның альтер-эгосы екенін айтып келеді. Спилберг Цинциннатиде еврей отбасында дүниеге келген. Әкесі Арнольд Спилберг инженер, анасы Леи Адлер кәсіби күйсандықшы болған. Анасы төрт баласы - Стивен, Энн, Сью және Нэнсиді тәрбиелеу үшін карьерасын тастайды. Әкесі Стивенге 8 миллиметрлік кинокамераны сыйға тартқаннан бастап, ол кино түсіруге ден қоя бастады. Бірнеше айдан соң Стивен қысқаметражды фильмдер түсіре бастады. Тіпті үрейлі фильмдер де түсіруге тырысты. 12 жасында жасөспірімдерге арналған әуесқой фильмдер байқауына қатысып, "Қашуға жол жоқ" (Escape to Nowhere) деген фильмімен жеңімпаз атанды. 40 минуттық бұл фильмге актерлер ретінде ата-анасы мен қарындастары қатысқан. 1963 жылдың 24 наурызында жергілікті кинотеатрда "Аспан жалыны" деп аталған екі сағаттық фильмнің премьерасы болды. Бұл картинаны Стивен Спилберг бастаған жергілікті мектеп оқушылары түсірген еді. Картинада өзге планеталықтардың ғарыш зообағында ұстау үшін адамдарды ұрлау оқиғасы баяндалады. Фильмге қаржыны оның ата-анасы бөлді: жобаға 600 доллар көлемінде жұмсалған. Анасы түсіру тобын тегін тамақпен қамтамасыз етсе, әкесі декорациялық макеттер жасап берген. С. Спилбергтің алғашқы толықметражды фильмі 1971 жылы шықты. Фильмнің аты - "Дуэль". Спилберг - актриса Дрю Бэрримордың кіндік әкесі. Режиссердің жұбайы Кейт Кейпшоудың айтуынша, Стивен ұшақтан, лифттер мен тар жабық кеңістіктерден қорқады. Стивен Спилберг - Голливудтың ең бай адамдарының санатына жатады. Фильмография * 1993 — «Шиндлердің тізімі» * 1998 — «Қатардағы жауынгер Райанды құтқару» * 2004 — «Терминал» * 2011 — «Тинтиннің басынан кешкендері: Бірмүйіздің құпиясы» * 2012 — «Линкольн» Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://kinostan.kz/people/view?id=65 Стивен Спилберг]
Тим Бернерс-Ли

Тимоти Джон Бернерс-Ли («Tim» Berners-Lee; 8 маусым 1955) — танымал британ ғалымы және URI, URL, HTTP, HTML авторы, ғаламторды Роберт Кайо-мен бірге ойлап тапқан. Өмірбаяны Тим Бернерс-Ли Лондон қаласында дүниеге келген. Оның ата-аналары Конвэй Бернерс-Ли мен Мэри Ли Вудс, екеуі де математик болған және алғаш компьютерлердің бірі "Manchester Mark I" жобасына тер төккен. * Тим Вэндсворд қаласындағы Эмануэль мектебінде оқыды, одан кейін Оксфорд-тағы Королевский колледжінде білім алды. Сол жерде ол өзінің бірінші компьютерін құрастырды, процессордың базасында M6800 және монитордың орнына теледидар қолданды. Бір рет Тим мен оның досы хакерлікпен айналысқаны үшін ұсталған, бұл үшін оларға университеттің компьютерін пайдалануға тыйым салған еді. * 1976 жылы университетті бітірген соң "Plessey Telecommunications Ltd" компаниясына жұмысқа кіреді. Ол жерде екі-ақ жыл істейді. * 1978 жылы "D.G. Nash Ltd" компаниясында жұмыс істей бастайды. Ол жерде принтерлердің бағдарламасымен айналысады және көпфункцияналды жүйені ойлап табады. * Одан кейін бір жарым жыл CERN ядролық зертханасында (Женева, Швейцария) бағдарламалық жабдықтау жағынан консультант болып жұмыс істейді. Дәл сол жерде ол ғаламторға септігін тигізген "Энквайр" бағдарламасын жазады. * 1981-1984 жылдары "Image Computer Systems Ltd" компаниясында жүйелік архитектор болып жұмыс істейді. * 1984 жылы CERN-нен стипендия алады. * 1989 жылы CERN-де жұмыс істей отырып, ауқымды гипермәтінді жобаны ұсынады (қазіргі ғаламтор). Жоба қабылданып іске асырылған еді. * 1991-1993 жылдарда Тим Бернерс-Ли ғаламтормен жұмыс жасауды жалғастырады. Сол кезде ол алғаш рет URI, HTTP және HTML жобасын ашық талқылауға ұсынады. Дереккөздер
Карл Фридрих Гаусс

Карл Фридрих Гаусс (; 30 сәуір 1777, Брауншвейг — 23 ақпан 1855, Гёттинген) — ұлы неміс математигі, астрономы және физигі, Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі (1824). 18 ғасырдың соңында Германиада бір сабақта мұғалім оқушыларына "1 - ден 100 ге дейінгі натурал сандардың қосындысын табуды" тапсырыпты. Оқушылардың біреуі: ізделген қосынды 5050-ге тең деп жауап беріпті. бұл оқушы кейіннен аты әлемге әйгілі болған Математиктер королі Карл Фридрих Гаусс екен. Еңбектері * Геттинген университетінде оқыған (1795 — 98). * 1807 жылдан Геттинген универститетінің профессоры және Геттинген астрономиялық обсерваториясының директоры болды. Оның еңбектері алгебраның, сандар теориясының, дифференциалдық геометрияның, тартылыс теориясының, электр және магнит құбылыстарының классикалық теориясының, геодезияның, теориялық астрономияның дамуына орасан зор ықпал етті. Кез келген алгебралық теңдеудің кем дегенде бір түбірі болатындығы жөніндегі алгебраның негізгі теоремасын дәлелдеген (1799). Гаусс сондай-ақ, астрономия, ықтималдық теориясы, шексіз қатарлар теориясы, потенциалдар теориясы, т.б. салалар бойынша да іргелі еңбектер жазған, жоғары геоздезияның математикасы негізін қалаған. Ол өлшеу кезінде жіберілетін қателіктерді есептей отырып, ең кіші квадраттар тәсілін және 3 рет бақылау нәтижесінде планеталардың эллипстік орбитасын есептеу тәсілін ұсынған. * 1830 — 40 ж. неміс физигі В. Вебермен біріге отырып теориялық физикадан елеулі табысқа жетті. Сөйтіп электр магниттік бірліктердің абсолют жүйесін (қ. Бірліктердің СГС жүйесі) құрды. * 1833 ж. Германиядағы тұңғыш электр магниттік телеграфты құрастырды. Ол Н.И. Лобачевскийдің еңбектерінде дамытылған Евклидтік емес геометриялардың идеяларына ерекше мән берді. Салу есептері Салу есептерді ежелгі математиктер еңбектері арасынан елеулі орын алған. Өйткені, бұл кезеңде барлық математикалық деректер сызба көмегімен геометриялық тілде негізделген. Сызғыш пен циркульді пайдаланып көпбұрыштарды, оның ішінде дұрыс көпбұрыштарды салу мәселесі немістің ұлы математигі Карл Гауссқа дейін өз шешімін таппай келді. Бұл мәселені тек 1801 жылы ғана К. Гаусс алгебралық жолмен толық шешті. Оның дәлелдемесі бойынша дұрыс n-бұрышты циркульді және сызғышты пайдаланып салу үшін n=2m. P 1 ·…·P k , m€Z, m≥0, P 1 , …, P k 2²+1, ал 7 мұндай түрде жазылмайды, яғни жетібұрышты циркулді және сызғышты пайдаланып салуға болмайды. Дереккөздер