kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қаратағ

Қаратағ (Қаратау), — Тәжікстанның Тұрсынзаде ауданындағы ауыл. Географиялық сипаттама Ғиссар жотасының оңтүстік беткейінде, Қаратағ өзенінің екі жағалауында, Душанбеден батысқа қарай 45 км жерде орналасқан. Тарихы Халықтың басым бөлігі тәжіктер мен өзбектерден тұрады, басқа ұлт өкілдерінің шағын этникалық топтары бар – Ресей монархиясы кезінде орталық Ресей губернияларынан, кейінірек Кеңес Одағы кезінде көршілес республикалардан келген қоныстанушылардың ұрпақтары. Ауылдың негізін қалаушы – Накшбанди сопылық бауырластықтан шыққан Дахбид ауылының тумасы Ишан Махмад-Ризо-Қожа. 18 ғасырда ол шәкірттерімен бірге Қаратағдария өзенінің маңына қоныстанды, кейінірек Қаратағ ауылы пайда болды. Ол жергілікті жерде қолөнер орталығы ретінде белгілі болды, онда тері илеушілердің, тоқымашылардың, етікшілердің, ұсталардың, тігіншілердің және басқа да қолөнершілердің шағын шеберханалары орналасқан. Ұзақ уақыт бойы бұл аймақ болат пышақтарымен, жүздерімен және былғары бұйымдарымен танымал болды. 19 ғасырда Қаратағ Үндістанмен белсенді сауда жасады. 1870 жылға дейін ол өзінің үкіметтік құрылымдары бар тәуелсіз қоныс болды. Дегенмен, кейінірек ол Ресей мемлекетінің протектораты болған Бұхара әмірлігінің құрамына кірді. ХХ ғасырдың басында Қаратағ жер сілкінісінен айтарлықтай зардап шекті. Уақыт өте келе ол қайта салынып, жаңа ғимараттармен аумағы кеңейтілді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін ол жас Тәжік Республикасының құрамына кірді. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Ең дамыған қолөнердің бірі - тоқымашылық. Ауыл ақсақалдарының айтуынша, Бұхара төңкерісіне дейін Қаратоғта 3 мыңнан астам тоқу шеберханасы жұмыс істеген. Қаратоғ тоқымашылары шығаратын мата «алаша» деп аталған, ал шеберлер оның 20-дан астам түрін тоқыған. Бүгінде Қаратағ жергілікті тұрғындар мен қонақтарды өткенін зерттеуге және түсінуге, тарихи және мәдени ескерткіштер аймақтың байлығы мен сұлулығы туралы көбірек білгісі келетін көптеген туристерді тартады. Дереккөздер
Балх (Тәжікстан)

Балх — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен, Жалалиддин Балхи ауданының орталығы. Географиялық сипаттама Хатлон облысының батысында, Вахш өзені аңғарының ортасында, оның салаларының бірінде орналасқан. Жақын жерде Бохтардан Термезге дейінгі теміржол желісі (34 шақырым жерде) және Ауғанстан шекарасына баратын тас жол өтеді. Тарихы Ауыл аумағындағы алғашқы қоныстар 20 000 жылдан астам уақыт бұрын болған. Біздің заманымыздың басында мұнда шағын қоныс болған, ал IV ғасырда қалалық ғимараттар салынып, олар VII ғасырда қайта жаңартылған. XVIII ғасырдан бастап ол Тугаланг ауылы ретінде белгілі болды. Аукыл ұжымдастыру жылдарында құрылған, бірақ бастапқыда Кагановичабад деп аталған. Бұл атауды 1957 жылға дейін сақтап келген. 1954 жылы қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. 1957 жылы ол Колхозабад деп өзгертілді, ал 2017 жылдың 16 ақпанында Балх атауын алды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Балх — аймақтың ауылшаруашылық орталықтарының бірі, сондықтан халықтың көп бөлігі осы салада жұмыс істейді. Мақта тазалайтын зауыт және сыра қайнату зауыты бар. Жергілікті көрікті жерлердің бірі - заманауи мешіт. Дереккөздер
Мэри Макэлис

Мэри Патрисия Макэлис — Ирландия президенті қызметін атқарған екінші әйел, сонымен қатар Солтүстік Ирландияда туған алғашқы президент. Ол — өз алдында президент әйелден кейін орнына келген президент әйел болған тұңғыш тұлға. Ол Дублин университетінің профессоры болды. 1997 жылы президент Мэри Робинсон қызметін мерзімінен бұрын босатқан соң, оның ізбасары болып сайланды. Ал 2004 жылы ешкім қарсы шықпаған соң екінші мерзімге қайта сайланды. және Мэри Макэлис]] мен бірге]] Дереккөздер
(280) Филия

(280) Филия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1888 жылы 29 қазанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Құмарлықты білдіретін грекше сөзбен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(281) Лукреция

(281) Лукреция — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1888 жылы 31 қазанда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Алғашқы астроном әйелдердің бірі болған Каролина Лукреция Гершельдің есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(282) Клоринда

(282) Клоринда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1889 жылы 28 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Торквато Тассо жазған дастандағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(283) Эмма

(283) Эмма — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1889 жылы 8 ақпанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Серігі 2003 жылы 14 шілдеде Кек обсерваториясының ғалымдары астероидтың серігін ашты. Оның диаметрі шамамен 12 шақырымды құрайды, екеуінің арақашықтығы 370 шақырымдай. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(284) Амалия

(284) Амалия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1889 жылы 29 мамырда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(285) Регина

(285) Регина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1889 жылы 3 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(286) Иклея

(286) Иклея — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1889 жылы 3 тамызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Камиль Фламмарион жазған астрономия тақырыбындағы романның бір кейіпкері атымен аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(287) Нефтида

(287) Нефтида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1889 жылы 25 тамызда Кристиан Генрих Фридрих Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Мысыр мифологиясындағы туу мен өлу құдайының құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(288) Главка

(288) Главка — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 20 ақпанда Карл Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Ясонның қалыңдығы есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(289) Ненетта

(289) Ненетта — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 10 наурызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Спектрлік талдау бұл астероидтың оливинге бай екенін аңғартты. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(290) Бруна

(290) Бруна — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 20 наурызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Чехиядағы Брно қаласының латынша нұсқасымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(291) Алиса

(291) Алиса — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 25 сәуірде Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(292) Людовика

(292) Людовика — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 25 сәуірде Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(293) Бразилия

(293) Бразилия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 20 мамырда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Бразилияның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(294) Фелиция

(294) Фелиция — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 15 шілдеде Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(295) Терезия

(295) Терезия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 17 тамызда Иоганн Пализа Вена обсерваториясында ашты. Мажарстан патшайымы Мария Терезияның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(296) Фаэтуса

(296) Фаэтуса — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1890 жылы 19 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Гелиос қыздарының бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(440) Феодора

(440) Феодора — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1898 жылы 13 қазанда Эдвин Фостер Коддингтон Лик обсерваториясында ашты. Огайо штаты университетіне демеушілік көрсеткен адамның қызы есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(441) Батильда

(441) Батильда — Негізгі белдеудегі металды астероид. Оны 1898 жылы 8 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
(442) Айхсфельдия

(442) Айхсфельдия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1899 жылы 15 ақпанда Макс Вольф және Фридрих Швассман Гейдельберг обсерваториясында ашты. Германиядағы Айхсфельд тарихи аймағының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (201—300)
Балхтағы жер сілкінісі (2025)

Балхтағы жер сілкінісі — 2025 жылғы 3 қарашада жергілікті уақытпен 00:59:02-де Ауғанстанның солтүстігіндегі Балх провинциясында магнитудасы 6,3 болатын жер сілкінісі орын алды. Зілзаланың салдарынан 30 адам қаза тауып, кемінде 956 адам жарақат алды. Геология Ауғанстан аумағының басым бөлігі Еуразия плитасының ішінде орналасқан кең континенттік деформация аймағына жатады. Елдегі сейсмикалық белсенділікке батыстағы Арабия плитасының субдукциясы және шығыстағы Үнді плитасының қиғаш субдукциясы әсер етеді. Үнді плитасының құрлықтық шекара бойымен жылжу жылдамдығы жылына 39 мм немесе одан да жоғары деп бағаланады. Плиталардың өзара соқтығысуынан туындайтын транспрессия жер қыртысының үстіңгі қабаттарында жоғары сейсмикалық белсенділікке алып келеді. Ауғанстан аумағында плиталардың субдукциясына байланысты жер сілкіністері шамамен 300 км тереңдікке дейін тіркеледі. Жер сілкінісінің сипаттамасы АҚШ Геологиялық қызметінің мәліметі бойынша, жер сілкінісінің магнитудасы 6,3 болды Эпицентрі Балх провинциясындағы Нахри-Шахи ауданына жақын, Саманған провинциясының шекара маңында орналасқан, ал гипоцентр жер бетінен 28 км тереңдікте болды. Максималдық қарқындылығы Меркалли шкаласы бойынша VII балл (өте күшті) деп бағаланды — АҚШ Геологиялық қызметінің есебінше, мұндай діріл Ташқұрған қаласында тіркелген. Ал VI балдық (күшті) қарқындылық Мазари-Шариф пен Балхта байқалды, V балл (бірқалыпты) — Өзбекстанның Термез қаласында, Тәжікстанның Носири-Хусрав және Шахритус аудандарында, сондай-ақ Түрікменстанның Көйтендақ атырабында сезілді. Жер сілкінісі шамамен 20 секундқа созылған. Залал Жер сілкінісі салдарынан кемінде 30 адам қаза тауып, 616 адам жарақат алған. Шөлқара ауданында 4 адамның қаза тапқаны және көптеген жараланғандар бар екені хабарланды. Аймақтың түрлі аудандарынан капиталды құрылыстардың зақымдануы туралы деректер түсті, соның ішінде Мазари-Шарифтегі Көк мешіттің бір бөлігі қиратылған. Саманған провинциясында 11 адам қаза тауып, 329 адам жараланған, 70-тен астам үй қирағаны анықталды. Жер сілкінісі салдарынан Саманган провинциялық ауруханасының зертханасы құлап, маңызды медициналық жабдық-жиһаз жоғалған. Көмек Ауғанстан Қорғаныс министрлігі құтқару жұмыстарын жүргізу үшін Ислам ұлттық армиясының «Әл-Фатх» 209-корпусын жұмылдырды. Ауғанстанға көмек көрсету жөніндегі БҰҰ миссиясы, Еуропалық одақтың Ауғанстандағы өкілдігі, Норвегиялық босқындар кеңесі, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және «Баяд» қоры жер сілкінісінен зардап шеккен аймақтарға құтқарушылар мен медицина қызметкерлерін жіберіп, гуманитарлық көмек жөнелтті. Дереккөздер
(443) Фотографика

(443) Фотографика — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1899 жылы 17 ақпанда Макс Вольф және Фридрих Швассман Гейдельберг обсерваториясында ашты. Жаңа астероидтарды ашуға зор әсерін тигізген астрофотография әдісінің пайда болуына байланысты аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(444) Гиптида

(444) Гиптида — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1899 жылы 31 наурызда Жером Эжен Коджа Марсель обсерваториясында ашты. Марсельді қалаған адамның әйелі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
Меркалли шкаласы

Меркалли шкаласы — жер сілкінісінің қарқындылығын сыртқы белгілеріне, яғни қираулар мен байқалатын әсерлерге сүйене отырып анықтауға арналған шкала. Ол сейсмикалық құралдардан тікелей мәлімет болмаған жағдайда да қолданылады (мысалы, қажетті жабдықтың болмауы кезінде). Меркалли шкаласында қарқындылық деңгейлері рим цифрларымен белгіленеді. Шкала Джузеппе Меркаллидің құрметіне аталған. Ол бұл әдістеменің негізін 1883 және 1902 жылдары қалады. Кейінірек Чарльз Рихтер шкалаға өзгерістер енгізді, содан кейін ол «Модификацияланған Меркалли шкаласы» (MMI) деп атала бастады. Қазіргі кезде Меркалли шкаласы негізінен АҚШ-та қолданылады. Меркалли шкаласының қазіргі нұсқасы Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20070812054206/http://astrolab.ru/cgi-bin/manager2.cgi?id3&num287 Меркалли жер сілкінісі қарқындылығы шкаласы] * [http://proznania.ru/?page_id=105 Білім қоры: Меркалли шкаласы] * [http://proznania.ru/?page_id=106 Меркалли мен Рихтер шкалаларының арақатынасы]
Рихтер шкаласы

Рихтер магнитуда шкаласы жер сілкіністерінің күшін («өлшемін») анықтау үшін қолданылады; ол 1935 жылы америкалық сейсмолог Чарльз Фрэнсис Рихтер ұсынған және «ML» немесе «M L » деп белгіленеді. Рихтер жер сілкінісінің күшін (оның эпицентріндегі) бағалау үшін стандартты Вуд—Андерсон сейсмографының инесі тіркейтін тербеліс амплитудасының (микрометрмен өлшенетін) ондық логарифмін қолдануды ұсынды. Сейсмограф эпицентрден 600 километрден аспайтын қашықтықта орналасуы тиіс. Формула мынадай: , мұнда — эпицентрге дейінгі қашықтыққа байланысты кесте бойынша анықталатын түзету функциясы. Жер сілкінісінің энергиясы шамамен шамасына пропорционал, яғни магнитуда 1,0-ге артқан сайын тербеліс амплитудасы 10 есе ұлғаяды, ал бөлінетін энергия шамамен 32 есе көбейеді. Бұл шкаланың бірқатар маңызды кемшіліктері болды: * Рихтер өз шкаласын калибрлеу үшін гипоцентрі таяз болатын, Оңтүстік Калифорния аумағындағы кіші және орташа жер сілкіністерін пайдаланған. * Қолданылған аспаптардың техникалық шектеулеріне байланысты Рихтер шкаласының жоғарғы шегі шамамен 6,8 магнитудамен шектелді. * Ұсынылған өлшеу әдісі тек қана беткі сейсмикалық толқындарды есепке алды, ал терең ошақты жер сілкіністері кезінде энергияның едәуір бөлігі көлемдік толқындар түрінде бөлінеді. Келесі бірнеше онжылдық ішінде Рихтер шкаласы жаңа бақылауларға сәйкес нақтыланып, түзетілді. Қазіргі таңда осы шкаладан туындаған бірнеше түрі бар, олардың ең маңыздысы — көлемдік толқындар магнитудасы және беткі толқындар магнитудасы. Алайда көптеген бұқаралық ақпарат құралдары бұл мәндерді әлі де «Рихтер шкаласы» деп атайды. Аталған барлық шкалалар бастапқы нұсқадағыдай логарифмдік принципке негізделген және өзара шамалас сандық мәндер береді. Дереккөздер
Кубадиен (Тәжікстан)

Кубадиен — қалалық үлгідегі елді мекен (2016 жылдан бастап), Тәжікстанның Хатлон облысы, Кубадиен ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Кафирниган өзенінің бойында, Бохтардан 93 шақырым жерде орналасқан. Ауылдың жанында шамамен 2 шақырым жерде теміржол стансасы бар. Душанбеге дейінгі қашықтық 198 шақырым. Тарихы Бастапқыда ауыл ретінде құрылған бұл жер философ және ақын Насыр Хосраудың туған жері ретінде белгілі. Қоныс Қобадиан деп те аталады. 1930 жылдардан 1970 жылдарға дейін ауыл Микоянабад деп аталған. Бұл топоним кеңестік партия көсемі және орыс революционері Анастас Микоянның құрметіне берілген. Қоныстың тарихы ежелгі дәуірлерге кетеді. Орта ғасырларда ол тарихи аймақтың астанасы болған. Көлемі мен халқы жағынан ол аймақтағы ең ірі қоныстардың бірі болған, толып жатқан Әмудария өзенінің жоғарғы ағысын алып жатқан. Ежелгі Кубадианды Кей-Кобад пен Кавад I патшалар құрған деп есептеледі, олардың билік құрған кезінде қоныс дамып, гүлденген. Ежелгі дереккөздер бұл аймақта адамдардың қоныстануы біздің заманымызға дейінгі бірінші мыңжылдықта басталғанын көрсетеді. Сол кезде ол әртүрлі аймақтардан саудагерлерді тартатын сауда орталығы болған. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қазіргі уақытта ауылдың аграрлық-өнеркәсіптік кәсіпорындары мақта өңдеуде. Комбинатта әртүрлі косметика өндірісінде қолданылатын дәрілік препараттар өндіріледі. Ауылшаруашылық алқаптарын суару үшін суды үнемі жеткізу үшін сорғы станциясы қолданылады. Сондай-ақ, егістіктерде көкөністер, атап айтқанда картоп өсіріледі. Олардың бойында жүзімдіктер мен бақтар бар. Ауыл маңында әктас кен орындары табылды. Дереккөздер
Zivert

Zivert (толық есімі – Юлия Дмитриевна Зиверт, туған күні - 28 қараша 1990, Мәскеу) — ресейлік поп-әнші, 2017 жылдан бастап белгілі болды. «Чак» атты дебюттік әнді өз YouTube-каналында 2017 жылы таныстырды. Альбомдар ;Студия альбомдары * 2019 — Vinyl #1 * 2021 — Vinyl #2 * 2023 — В мире весёлых ;Мини-альбомдар * 2018 — Сияй * 2022 — Zima ;Жинақтар * 2019 — Life * 2019 — Зелёные волны * 2019 — Шарик * 2019 — Beverly Hills Дереккөздер
Лаккон

Лаккон — Тәжікстанның Соғды облысының Исфара ауданындағы ауыл. Географиялық сипаттама Соғды облысының шығысында, Ферғана алқабының шеткі шетінде, Түркістан жотасының етегінде, көршілес екі мемлекеттің - Өзбекстан мен Қырғызстанның түйіскен жерінде орналасқан. Исфара ауданының орталығы батысқа қарай 25 шақырым жерде. Орташа температура 16°C. Ең жылы ай - шілде (32°C), ал ең суық ай - қаңтар -3°C. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Аласа таулармен қоршалған аңғардың бұл бөлігі негізінен құрғақ континенталды климатқа ие, бұл суарудың арқасында ауыл шаруашылығын мүмкін етеді. Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығы жергілікті тұрғындардың негізгі кәсібі болып табылады. Жақында ғана Лаккондағы негізгі сала озокерит өндіру болды: онда шахта мен карьер жұмыс істеді. Республикадағы екі ірі психиатриялық аурухананың бірі осында орналасқан, екі мектеп жұмыс істейді. Лаккон сонымен қатар жақын маңда орналасқан мина алаңдарымен танымал. Олар 2000-2001 жылдары Өзбекстан қарулы күштерімен салынған. Дегенмен, миналанған аумақтар қатаң құпияда сақталады және мина алаңдарының орналасқан жерлері ешқандай белгілермен белгіленбеген. Бұл кейіннен Лаккон тұрғындары арасында құрбандыққа әкелді. Дереккөздер
Бакудегі әскери парад (2025)

Жеңіс парады — Әзербайжанның Екінші Қарабақ соғысындағы жеңісінің 5 жылдығына арналған әскери парад. Парадты Әзербайжан Қарулы күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы, ел президенті Ильхам Әлиев қабылдады. Шақырылған құрметті қонақтар қатарында Түркия Республикасының президенті Режеп Тайып Ердоған мен Пәкістан Ислам Республикасының премьер-министрі Мұхаммад Шахбаз Шариф болды. Парадты Әзербайжан Республикасының қорғаныс министрінің бірінші орынбасары, Әзербайжан Қарулы күштері Бас штабының бастығы, генерал-полковник Керим Велиев басқарды. Барысы Қорғаныс министрі, генерал-полковник Закир Гасанов Әзербайжан президенті әрі Жоғарғы бас қолбасшы Ильхам Әлиевке рапорт берді. Парад салтанатты түрде саптық бөлімдердің жүріп өтуімен басталып, Әскер-теңіз күштері мен Жағалау күзеті кемелері мен катерлерінің, сондай-ақ әскери техниканың көрсетілімімен жалғасты. Әскери парадта әскери авиацияның көрсетілімдік ұшулары да орын алды. Парадқа Түркия Республикасының Қарулы күштері де қатысты. Екі колоннадан тұрған саптық құрамды полковник-лейтенант Уғұр Алан жетектеді. Сонымен қатар, алғаш рет Азадлық алаңындағы трибуна алдынан Пәкістан Ислам Республикасының армиясы саптық құрамының тобы майор Сагиб Аламның басшылығымен салтанатты түрде маршпен өтті. Галерея Дереккөздер
Судандағы үшінші азамат соғысы

Судан Қарулы күштері (СҚК) мен Жедел әрекет ету күштері (ЖӘК) арасындағы азаматтық соғыс — 2023 жылғы 15 сәуірде басталған қарулы қақтығыс. СҚК елдің қазіргі билігі саналатын Уақытша егемендік кеңесінің жағында. ЖӘК — «Джанджавид» жасақтарынан шыққан жартылай әскери құрылым. Қақтығыстың негізгі себебі — ЖӘК-ті армия құрамына қосу мәселесі. Астанада басталған ұрыстар қысқа мерзім ішінде елдің басқа өңірлеріне де тарады. 2025 жылдың күзіне қарай Судан армиясы астана Хартум мен орталық өңірлерді қайтадан өз бақылауына алды, ал Жедел әрекет ету күштері батыс аймаққа шегініп, Дарфур өңіріндегі бес провинцияның төртеуінің әкімшілік орталықтарын бақылауды жалғастырып отырды. Алғышарттар 2018 жылғы 19 желтоқсанда Суданда өмір сүру құнының күрт өсуі мен экономикалық жағдайдың нашарлауына байланысты жаппай наразылықтар басталды. 2019 жылғы қаңтарда қарсылықтың негізгі ұраны өзгеріп, наразылық білдірушілер елді 30 жылға жуық басқарған президент Омар әл-Баширдің қызметінен кетуін талап ете бастады. Осы жағдайдың аясында 11 сәуірде әскери төңкеріс болды: президент тұтқындалып, билікке хунта келді. Мемлекеттің жаңа басшысы болып Абдель Фаттах әл-Бурхан тағайындалып, ол Уақытша әскери кеңесті (кейінірек — Суверендік кеңес) басқарды. Кеңес құрамына азаматтық тұлғалар да, әскери өкілдер де кірді. Алайда екі жыл ішінде бұл орган ел ішінде бұрыннан келе жатқан саяси қайшылықтарды еңсере алмады. Бұған қоса, Кеңес Халықаралық валюта қорынан несие алу үшін қатаң экономикалық реформалар жүргізе бастады, бірақ бұл шаралар халық тарапынан қарсылық тудырды. 2021 жылғы 21 қыркүйекте бұрынғы президент Омар әл-Баширді қолдаушылар мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекеттенді, алайда бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Барысы 2023 жылғы 15 сәуірде ЖӘК бүкіл ел аумағындағы, соның ішінде астана Хартумдағы Судан қарулы күштерінің көптеген базаларына шабуыл жасады. ЖӘК президент сарайын және Хартум халықаралық әуежайын басып алғанын мәлімдеді, алайда бұл ақпаратты билік өкілдері жоққа шығарды. Судан армиясы елдегі барлық әуежайлардың жабылғанын жариялады, ал Суданның әскери-әуе күштері Хартум қаласындағы ЖӘК позицияларына әуе соққыларын жасады. Қаланың әртүрлі бөліктерінде артиллериялық атыс дауыстары естілді. Сонымен қатар мемлекеттік Sudan TV телерадиокомпаниясының штаб-пәтерінде қақтығыстар болғаны туралы хабарланды. Куәгерлер мен «Аль-Арабия » телеарнасы кейінірек телестанцияның ЖӘК күштерінің бақылауына өткенін хабарлады. Қала аумағында бақылау-өткізу бекеттері орнатылды. Дереккөздер
Московский

Московский — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен, Хамадани ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Хатлон облысының оңтүстік бөлігіндегі қалалық үлгідегі елді мекен. Ол Яхсу аңғарының оңтүстігінде, Пяндж өзенінің Яхсу саласы таулардан кең аңғарға шығып, атырау түзетін жерде орналасқан. Тарихы Бұл елді мекен Кеңес дәуірінде ауылшаруашылық аймағындағы шағын өнеркәсіптік орталық ретінде құрылған. 1965 жылы оған ауыл мәртебесі берілді. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Мұнда құрылыс материалдары (асфальт, кірпіш, темірбетон бұйымдары) және консервілер өндірісі өркендеген. Бүгінде ас тұзы белсенді түрде өндіріледі. Московский көлеңкелі көшелерге, шағын базарларға, бақтарға, саябақтарға және каналдар кесіп өтетін көшелерге бай. Ходжамумин тауы (1334 метр) — ерекше табиғи құрылым және жергілікті көрікті жер. Ол толығымен әртүрлі түсті ең таза тұздан тұрады және әлемдегі ең ірі тұз кен орындарының бірі болып табылады. Таудың етегінде тұз зауыты жұмыс істейді. Дереккөздер
(411) Ксанта

(411) Ксанта — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 7 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы океанидалардың бірі есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(412) Элизабета

(412) Элизабета — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1896 жылы 7 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз анасының құрметіне орай атаған болуы тиіс. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(413) Эдбурга

(413) Эдбурга — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 7 қаңтарда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(414) Лириопа

(414) Лириопа — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 16 қаңтарда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(415) Палатия

(415) Палатия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 7 ақпанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Бүгіндері Франция мен Германияда орналасқан Рим империясының тарихи аймағы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(416) Ватикана

(416) Ватикана — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1896 жылы 4 мамырда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ватикан дөңі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(417) Суэвия

(417) Суэвия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 6 мамырда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гейдельбергтегі ең көне студенттік ұйым құрметіне орай аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(418) Алеманния

(418) Алеманния — Негізгі белдеудегі металды астероид. Оны 1896 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Гейдельбергтегі студенттік ұйым құрметіне орай аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(419) Аурелия

(419) Аурелия — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1896 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(490) Веритас

(490) Веритас — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1902 жылы 3 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Римдіктердің Ақиқат құдайы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(491) Карина

(491) Карина — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1902 жылы 3 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Нақты кімнің есімімен аталғаны белгісіз. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(492) Гизмонда

(492) Гизмонда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1902 жылы 3 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Джованни Боккаччо жазған Декамерон жинағындағы кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(493) Гризельда

(493) Гризельда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1902 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Еуропадағы фольклорлық кейіпкердің атымен аталды. 2015 жылдың наурызында бұған басқа аспан денесі соғылып, астероидта бірнеше күнде құйрығы байқалды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500) * (596) Шейла
(494) Виртус

(494) Виртус — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1902 жылы 7 қазанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Көнеримдік құдай Виртустың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(495) Эвлалия

(495) Эвлалия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1902 жылы 25 қазанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз әйелінің апасы құрметіне орай атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(496) Грифия

(496) Грифия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1902 жылы 25 қазанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Неміс ақыны Андреас Грифиустың атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(497) Ива

(497) Ива — Негізгі белдеуде айналып жатқан бір ірілеу астероид. Оны 1902 жылы 4 қарашада Раймонд Смит Дуган Гейдельберг обсерваториясында ашты. Өз қызының есімімен атады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(499) Венузия

(499) Венузия — Хильда тобындағы астероид. Оны 1902 жылы 24 желтоқсанда Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Швецияның Вен аралының атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
Шахарістан қамалы мен мұнаралары

Шахарістан қамалы мен мұнаралары — Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің шығыс бөлігінде орналасқан ортағасырлық қорғаныс-архитектуралық құрылыс. Ескерткіштің тарихы ХV–ХІХ ғасырларды қамтиды. Жалпы сипаттама Қамал-қорған ХІХ ғасырдың І-жартысында тұрғызылған. Тарихи деректер бойынша көне қала үш бөліктен тұрған: Цитадель, Шахарістан және Рабад. Бұл мәліметтер археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен дәлелденген. Қазіргі таңда Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен оның айналасындағы тарихи-мәдени ескерткіштердің панорамалық көріністерін жаппас үшін қамалдың тек іргесі ғана қалпына келтірілген. Шахарістан қамалының табаны қазіргі қала мен ортағасырлық Түркістанның арасындағы шекара іспетті көрініс тапқан. Қаланың даму кезеңдері Бірінші кезең Ясы-Күлтөбе қаласы кезеңі. Бұл уақытта қаланың шахарістаны 2 гектар, цитаделі 0,6 гектар шамасында болған. Рабадын қоса есептегенде қала аумағы 10 гектарға жуық. Қала б.з.д. ІІІ ғасырда қалыптасып, ХІV ғасырдың соңына дейін осы деңгейге жеткен. Екінші кезең Кесене қайта салынған ХІV ғасырдан ХVІІІ ғасырдың соңына дейін созылған. Бұл тұста қаланың көлемі 36 гектарға жетіп, екі цитаделі (4 га және 1,3 га) және 32 гектарлық шахарістаны болған. Шахарістанның солтүстік-батысында 3 қақпа, оңтүстік-шығысында 3 қақпа, цитадельдің солтүстік-шығысы мен оңтүстік-батысында бір-бір қақпа орналасқан. Рабад аймағы өте үлкен болған. Үшінші кезең Бұл кезеңде қосылған жерлер екінші кезеңдегі Ясы-Түркістанның рабадына тиесілі. * Бірінші кезеңдегі Ясы-Күлтөбенің қорған қамалының ұзындығы – 600 м * Екінші кезеңдегі Ясы-Түркістанның қорған қамалы – 2 км * Үшінші кезеңдегі Ескі Түркістан қамалы – 3,5 км Шахарістанның жалпы көлемі 88,2 гектарды құраған. Мұнаралар мен қорған жүйесі Ясы-Күлтөбе кезеңінің мұнаралары сақталмаған. Сол дәуірде әр 100 қадам (80 м) сайын бір мұнара салу қорғанысты қамтамасыз ету үшін жеткілікті деп есептелген. Садақ жебесінің тиімді қашықтығы 40–50 м болғандықтан, мұнаралар 80–100 метр аралығында тұрғызылған. Қалыңдығы 2–4 м болатын қорғандарда мұнаралардың арасы 100–280 метрге дейін созылған. Ескі Түркістан қорған қамалы бойында 11 мұнара, ал 4 қақпаның екі жағындағы мұнаралармен қоса есептегенде барлығы 19 мұнара болған. Цитадель қамалында 9 мұнара тұрғызылған, олардың барлығы 1843–1849 жылдары қоқандықтар тарапынан салынған. XVIII ғасырда қалада 9 қақпа болып, олардың алтауында қос мұнарадан (барлығы 12 мұнара) болған. Қорған орлары Қамалдың сыртын екі кезеңде де су толтырылған ор қоршаған. Ордың тереңдігі 6–7 м, ені 10 м-ге дейін жеткен. Су Тастақ, Баулық және Дарбаза арықтары арқылы келіп тұрған. Дереккөздер Әдебиеттер * Туякбаев М. Ясы-Культобе. Ески Туркестан // Историческая топография и развитие городов и поселений Туркестанского оазиса (XIII–XIX вв.) А.,2009. С.69–75; 76–102, 154–157; 158–178. * Смағұлов Е., Тұяқбаев М. Түркістанның ортағасырлық тарихы. Түр.,1998. 51 бет.
Чорсу

Чорсу (, 2024 жылға дейін – Муминабат) — Тәжікстанның Хатлон облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен, Муминабад ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Хазратишох жотасының маңындағы тау бөктеріндегі аймақты алып жатыр. Куляб қаласынан солтүстік-шығысқа қарай, Пяндж өзенінің жанында және Ауғанстанмен халықаралық шекарада орналасқан. Тарихы Қазіргі мәртебесін 1966 жылы алды. 1973 жылдан 2012 жылға дейін ол Ленинградский деп аталды. 2012 жылдан 2024 жылға дейін ол қайтадан Муминабат деп аталды. Климаты Ыстық, құрғақ жазы бар континенталды климат. Орташа жылдық температура 9,7°C. Ең жылы ай - шілде, орташа температурасы 22,2°C, ал ең суық ай - қаңтар, орташа температурасы -4,0 °C. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 767,1 мм, жауын-шашын орташа есеппен 78,3 күн түседі. Ең ылғалды ай - наурыз, орташа есеппен 137,2 мм, ал ең құрғақ ай - тамыз, орташа есеппен 2,5 мм (0,1 дюйм). Экономикасы және әлеуметтік нысандары Ауылдың бизнесіне бірқатар құс фермалары, ет өңдеу зауыттары, алма шырыны, саңырауқұлақтар және қияр консервілерін өндіру кіреді. Кокос кептіргіш және жүн өңдеу зауыты тиімді жұмыс істейді. Көтерме саудагерлер ауданда өсірілген картоп, мақта және басқа да ауыл шаруашылығы дақылдарының көп мөлшерін тасымалдайды және сатады. Жемістерді, ет пен басқа да тауарларды уақытша сақтау үшін үлкен қойма салынды. Қоғамдық оқыту қоры ауыл тұрғындары мен айналасындағы ауылдық қауымдастықтарға кеңсе жабдықтарын жөндеу, машиналарды қалпына келтіру, тігін, ағаш өңдеу және ағаш ұстасы мамандықтары бойынша курстар ұсынады. Ауылдың туристік агенттігі Чилдухтарон табиғи кешеніне экскурсиялар мен оның аумағында орналасқан шипажайға жолдамалар ұсынады. Ауыл маңындағы жасыл аймақта оңалту орталығы орналасқан. Дереккөздер
Мұрғаб

Мурғаб — Тәжікстанның шығысындағы қалалық үлгідегі елді мекен (2019 жылдан бастап), Таулы Бадахшан автономиялы облысының Мұрғаб ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Мұрғаб ауылы республиканың шығысында, Памир тауларының ішінде, екі өзеннің қосылатын жерінде орналасқан. Хорог қаласы 300 шақырым жерде. Ауылдың шетінен шығысқа жол Құлма асуы арқылы өтіп, Қытайдағы Қарақорым тас жолына қосылады. Памир тас жолы 3605 метр биіктікте орналасқан Мұрғаб арқылы солтүстікке қарай Сары-Ташқа, содан кейін Ошқа барады. Тарихы Бір нұсқа бойынша, Мұрғаб 19 ғасырдың соңында стратегиялық маңызды ресейлік қорғаныс бекеті «Памир бекеті» ретінде құрылған. Оның құрылысын әскери инженер Серебренников басқарған. Басқа нұсқа бойынша, қазіргі ауылдың орнында 1903 жылдың шілдесінде бұрын Куни Қорған ауылында орналасқан орыс бекінісі «Памир бекеті» үшін казармалар салынған. Құрылысты әскери инженер подполковник Николай Моисеев жүргізді. Жаңа казарма салынғанға дейін осы таулы аймақта орналасқан Шаджан бекетінде капитан Петр Кузнецовтың басшылығымен шағын гарнизон орналасқан. 2013 жылдың күзінде Мұрғабта 1892 жылы Памирде орналасқан алғашқы орыс шекара отрядының орнында ескерткіш тақта ашылды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Ауылда аурухана, базар, монша және бірнеше қонақ үй бар. Онда бірнеше әскери бөлімшелер, соның ішінде Мұрғаб шекара жасағы да орналасқан. Ауылдың шығыс бөлігінде жергілікті қауымдастықта орналасқан халықаралық туристік агенттіктердің бірлескен жобасы - Мұрғаб үйінің штаб-пәтері орналасқан. Мұнда олар туристерге қызмет көрсетеді, кеңес береді, ауа райы туралы ақпарат береді және Таулы Бадахшандағы кез келген бағытқа тұру және көлік табуға көмектеседі. Сондай-ақ, бұл жерде халық қолөнері дүкені бар. Қалаға келетін туристерге арналған дүкенде дәстүрлі жүн көрпелер, жергілікті қауымдастық тоқып тоқылған кілемдер, дәстүрлі бас киімдері (қалпақтар), сөмкелер, кестеленген тәжік ұлттық әйелдер мен ерлердің киімдері, табиғи жүннен жасалған киіз етіктер, кәдесый мүсіндері және Мурғаб ауылының тұрғындары жасаған басқа да әртүрлі қолөнер бұйымдары сияқты қолөнер бұйымдары сатылады. Дереккөздер
Навабат

Навабат — Тәжікстанның Рашт ауданындағы қалалық үлгідегі елді мекен. Географиялық сипаттама Рашт аңғарының солтүстігінде, Сарбоғ өзені мен тағы бір кіші өзеннің Сурхоб өзеніне құятын жерінде орналасқан, ал аңғардың өзі Хиссар жотасының шығыс сілемдерімен қоршалған. Тарихы Навабаттың ежелгі атауы Шұлмақ болған. Бұл ауыл 1950 жылы Гарм аймағының көшірілген. Осы кезде ауыл қалаға айналып, атауы өзгертілді. Алайда, 1955 жылы аймақ таратылып, төрт жылдан кейін Навабад қалалық үлгідегі елді мекенге айналды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қоныс тұрғындарының дәстүрлі кәсібі егіншілік, бірақ мал шаруашылығы да маңызды рөл атқарады. Мұнда арпа мен бидай, зығыр, көкөністер және картоп өсіріледі, ал мал тау шалғындарында жайылады. Өнеркәсіп дамудың бастапқы кезеңінде. Шағын кокос кептіру зауыты бар, ал айналадағы аумақта құрылыс материалдары өндіріледі. Кеңес дәуірінде Навабад маңында шағын су электр станциясы салынды. Дереккөздер
(420) Бертольда

(420) Бертольда — Кибела тобындағы ірі астероид. Оны 1896 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Церинген әулетінен шыққан Каринтия герцогы құрметіне орай аталған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500) * (421) Церингия
(421) Церингия

(421) Церингия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 7 қыркүйекте Макс Вольф Гейдельберг обсерваториясында ашты. Швабиядан шыққан ықпалды ортағасырлық Церинген әулеті құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(422) Беролина

(422) Беролина — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 8 қазанда Карл Густав Витт Берлинде ашты. Ол ашқан екі астероидтың біріншісі. Берлиннің құрметіне орай атаған. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(423) Диотима

(423) Диотима — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1896 жылы 7 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Платон диалогтарының біріндегі кейіпкердің атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(425) Корнелия

(425) Корнелия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1896 жылы 28 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Көнеримдік саясаткерлер ағайынды Гракхтардың анасы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(426) Гиппон

(426) Гиппон — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1897 жылы 25 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі Нумидиянің астанасы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(427) Галена

(427) Галена — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1897 жылы 27 тамызда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы нереидалардың бірі есімімен аталды. Кейбір зерттеулер бойынша, (7968) Эльст — Писарро астероидының кометалық белсенділігіне (427) Галенаның қатысы бар болуы мүмкін. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(429) Лотида

(429) Лотида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1897 жылы 23 қарашада Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы нимфалардың бірі атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(430) Гибрида

(430) Гибрида — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1897 жылы 18 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы менмендіктің құдайы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(431) Нефела

(431) Нефела — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1897 жылы 18 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы бұлттардың кейіптеу тұлғасы атымен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
(432) Пифия

(432) Пифия — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1897 жылы 18 желтоқсанда Огюст Шарлуа Ницца обсерваториясында ашты. Дельфыдағы оракулдың құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (401—500)
Мансұр Тұрсынұлы Ошурбаев

Мансұр Тұрсынұлы Ошурбаев (1988 жыл, Семей) Мансабы Ошурбаев еңбек жолын 2010 жылы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитеті Есіл экология департаментінің Экологиялық реттеу бөлімінің жетекші маманы болып бастады. 2012 жылдан 2016 жылға дейін ол сол департаменттің маманы, бөлім бастығы, Экологиялық реттеу басшысының орынбасары болды. 2023 жылғы маусымда Ошурбаев бұрынғы лауазымынан босатылып, Экология және табиғи ресурстар министрінің орынбасары болып тағайындалды. Өз өмірі Ошурбаевтың Қазақстан премьер-министрі Әлихан Смайыловпен туыстығы бар деген сыбыс тарап жүргенде Ошурбаев «өкінішке орай, туыс емеспіз» дегені үшін белгілі. Дереккөздер
Стенвей Пегасус

«Стенвей Пегасус» (;) — Англияның Стенвей аймағында орналасқан футбол клубы. Қазір Eastern Counties League Division One North дивизионында ойнайды. Тарихы Стенвей Пегасус клубы 2018 жылы құрылды. Құрылғаннан кейін Стенвей Пегасус Эссекс пен Саффолк шекаралық лигасының Екінші дивизионына қосылды. 2022 жылы Эссекс және Саффолк шекаралық лигасын жеңгеннен кейін клуб Шығыс округтер лигасының Бірінші дивизионының Оңтүстік тобына қабылданды. Жетістіктері Дереккөздер
Баб Ғаріп кесенесі

Баб Араб кесенесі — Ескі Түркістан қаласында, Жеті ата қақпасы маңында орналасқан XIX ғасырғы діни-рухани нысан. Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Сипаттамасы Бір бөлмелі құрылыс. 2009–2010 жылдары Түркістан археологиялық экспедициясы археологиялық қазба жұмыстарын жүргізген. О. Дастанов өзінің «Әулие жерлер туралы шындық» кітабында дін иелерінің түсіндіруінше, Түркістаннан бір кісі Меккеге барады, алайда қайтуға ақшасы жетпейді. Әбден шаршаған ол Мұхаммед пайғамбардың мәйітін құшақтап жылайды. Бір күні оған бір адам келіп, ертеңгі жұма намазы кезінде бір ағашқа қара ат байланатынын және сол аттың иесі кез келген тілегін орындай алатынын айтады. Еліне оралуды қалаған кісі айтылған ағашқа барып, байланған қара атты көреді. Аттың шылбырын ұстап, иесін күтеді. Жұма намазы аяқталған соң аттың иесі келеді, ал әлгі кісі шылбырды жібермей, оны тастамауын өтінеді. Кісіні аяған ат иесі оны артына отырғызып, көзін жұмуды өтінеді. Көзін ашқан кезде олар Түркістанда болады. Ат иесі Әзірет Сұлтанға қарай кетіп бара жатқан кезінде есімін сұрағанда «мен Баб Арабпын» деп жауап береді де ғайып болады. Еліне аман оралған кісі бұл оқиғаны халыққа айтып, ат түскен жерге Баб Арабқа арнап күмбез тұрғызады делінеді. Археологиялық зерттеулер 2011 жылы Жеті ата қақпасының тарихи деректерге негізделген қалпына келтіру жұмыстары барысында кесектен қаланған кесене қабырғасы анықталған. Сонымен қатар, Баб Араб кесенесінің ізі мен төртбұрышты кірпіштен тұратын еден бөліктері табылған. Құрылыс ортасында күйген қыштан қаланған және сырты бірнеше рет қара сыбақпен, соңыра құм сыбақпен сыланып, әктелген. Құлпытас көлемі — 3,25×1,7 м, биіктігі — 1 м. Оны қоршаған төртбұрышты бөлменің қабырғаларының іргесі сақталған. Қабырғалары XIX ғасырға тән «патша кірпішімен» (өлшемі 25,5×13×6,2 см) қаланған. Еденге төселген кірпіштердің өлшемдері 23×24,5×5 см және 24,5×24,5×5 см. Кесененің сыртқы өлшемдері — 5,75×5,5 м, есігі оңтүстік-шығыс беттен шығарылған. 1910 жылғы фотосуреттен кесененің қабырғалары мен күмбезі қам кесектен қаланғандығы байқалады. Сырты қалың қара сыбақпен сыланған, биіктігі шамамен 5 м (күмбездің ұшына дейін). Кесененің еденіне төселген кірпіштер XIV–XV ғасырларға жатады . Баб Арабтың ұрпақтары Қазіргі күні Баб Арабтың ұрпақтары Қызылорда қаласы мен оның маңында тұрады. Бүгінде марқұм болған ұрпағы Жолдыбаев Өтеген Ысқақұлының айтуынша, «Баб Араб», «Баба Ғаріп», «Баба Араб ата» — бұл оның ныспылары, ал шын есімі — Сабыр Мәлік. Ұрпақтарының қолында «Насабнамесі» сақталған . Дереккөздер
Навкат (Тәжікстан)

Навкат (, 2016 жылға дейін — Нау ауылы) — Тәжікстанның Соғды облысындағы қала үлгісіндегі елді мекен (мәртебесі 1944 жылы берілген), Спитамен ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Бұл елді мекен 1944 жылдан бері қалалық үлгідегі елді мекен болып табылады. Бұрын Өзбек КСР-нің құрамында болған ол тек 1929 жылы Хожант округінің құрамында Тәжік АССР-іне берілді. Бұл шешімді Өзбек КСР Кеңестерінің үшінші съезі қабылдады. Ауыл арқылы Хауас-Қоқан темір жолы өтеді. Қала маңында Ақ-Су өзені Сырдария өзеніне құяды. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Ауыл тұрғындары асфальт-бетон зауытында, темір-бетон зауытында және ауылшаруашылық техникасы зауытында жұмыс істейді. Мұнда пештер мен күн батареялары шығарылады. Сондай-ақ, жергілікті жерде өсірілген дәнді дақылдарды, тұқымдарды және шикі мақтаны өңдейтін, талшық, мақта майы және мақта жүнін өндіретін зауыттар бар. Ауыл сонымен қатар сабын, тоқылмаған мата және тігін мақтасын шығарады. Олар сондай-ақ жем-шөп, көкөніс, жеміс-жидек және мақта өсіреді, үйрек өсіреді. Театр, банктер мен білім беру мекемелері жұмыс істейді. Дереккөздер
Жәдігер хан

Жәдігер хан (? - 1469) – 1468-1469 жылдары билік еткен Жошы ұлысының сол қанатының ханы. Әбілқайыр ханнан кейін таққа отырған. Шығу тегі Жәдігер хан Шыңғыс ханның тұңғышы Жошының бесінші ұлы Шибанның ұрпағы. Оның шежіресі төмендегідей: Жәдігер — Тимур шейхтің ұлы, Тимур шейх — Хаджи Тулидің ұлы, Хаджи Тули — Арабшахтың ұлы, Арабшах — Фуладтың ұлы, Фулад — Меңгу-Темірдің ұлы, Меңгу-Темір — Бадақұлдың ұлы, Бадақұл — Жошы Букадың ұлы, Жошы Бұқа — Бахадүр ханның ұлы, Бахадүр хан — Шибанның ұлы, Шибан — Жошының ұлы, Жошы — Шыңғыс ханның ұлы. Билікке келуі Р. Ю. Почекаевтың айтуынша, қатаң мінезімен және биліксүйгіштігімен танылған Әбілқайыр хан қайтыс болғаннан кейін, «қатты қолдан» шаршаған жергілікті ақсүйектер билікке жасы ұлғайған Жәдігерді әкелген. Бір жылдан соң ол қайтыс болды. Оның өлімінен кейін билікке Әбілқайырдың ұлы Шайх-Хайдар келді. В. В. Трепавловтың дерегіне сүйенсек, Жәдігер 1458 жылы-ақ Әбілқайыр тірі кезінде хан болып жарияланған. Бұл манғыт биі Мұса мен Жәдігердің ұлы Бүреке сұлтанның әрекеттерінің нәтижесі еді. Мұса Жәдігер тұсында беклярбек қызметін атқарды. 1457 жылы ойраттардан жеңілгеннен кейін Әбілқайырдың билігі әлсіреп, ол балама үміткерге қарсы тұра алмады. Өлімі Жәдігер хан Әбілқайырдан көп ұзамай қайтыс болды, ал билік үшін күрес келесі буындар арасында жалғасты. Жәдігердің ұлы Бүреке сұлтанды Шайх Хайдардың ең басты қарсыласы деуге келмейтін еді. Себебі Әбілқайырдың мұрагері Шейх Хайдарға қарсы үлкен коалиция күрес жүргізді. Олардың ішінде Ұрыс әулетінің өкілдері Керей мен Жәнібек болды. Ұрпақтары Жәдігер әулетінен тараған Арабшахидтер, кей деректе Жәдігеридтер деп аталатын бұл әулет, XVI—XVIII ғасырларда Хорезм мен Солтүстік Хорасанда билік жүргізді. Дереккөздер Әдебиет * Р. Ю. Почекаев Цари ордынские Санкт-Петербург, «Евразия» 2010 ISBN 978-5-918-52010-9 * В. В. Трепавлов История Ногайской Орды Москва, Издательская фирма «Восточная литература», РАН
Обигарм

Обигарм — Тәжікстанның Рогун ауданындағы қалалық үлгідегі елді мекен. Географиялық сипаттама Обигарм ауылы Вахш аңғарында, Оби-Элок өзенінің бойындағы кең шатқалда орналасқан. Ауыл Душанбеден 100 шақырым жерде, Шығыс Памир тас жолында орналасқан. Обигарм Гиссар жотасының оңтүстік беткейлерінде 1300 метрден астам биіктікте жатыр. Тарихы 1930-1950 жылдары Обигарм ауылы Тәжік КСР Обигарм ауданының орталығы болды. 1977 жылдың 27 қаңтарынан бастап ол елді мекен мәртебесін алды. Мұнда жергілікті ыстық бұлақтар табылып, олардың емдік қасиеттері бар екені анықталды. Осылайша Обигарм шипажайы тарихы басталды. Ауылдың атауы «ыстық су» деп аударылады. Климаты Ең жылы ай - шілде (24°C), ал ең суық ай - қаңтар - -9°C. Жылына орташа жауын-шашын мөлшері 914 мм. Ең ылғалды ай - сәуір, жауын-шашын мөлшері 179 миллиметр, ал ең құрғақ ай - тамыз, 4 миллиметр. Дереккөздер
Пархар

Пархар — қалалық үлгідегі елді мекен, Тәжікстанның Хатлон облысы Пархор ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық сипаттама Пяндж өзенінің аңғарында, Душанбеден оңтүстік-шығысқа қарай 198 км және Ауғанстан шекарасынан 2 км қашықтықта орналасқан. Тарихы Пархар қаласы туралы алғашқы деректер X ғасырға жатады, мұны археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған құралдар растайды. Сол кезде де Пархар үлкен, гүлденген ауылшаруашылық қаласы болған. XVII ғасырдағы шежірелерде ол Фархар деп аталады. Экономикасы және әлеуметтік нысандары Қазіргі Пархарр орналасқан Пяндж өзенінің аңғары дақылдарды өсіруге қолайлы жағдайлар жасайды. Сондықтан халық көкөніс, мақта және жеміс-жидек өсіреді. Жергілікті мақта мақта тазалау зауыты үшін шикізат ретінде пайдаланылады. Қалада мал фермалары жұмыс істейді, жергілікті нарықты ет, сүт өнімдері және жүнмен қамтамасыз етеді. Пархарда көлік компаниялары және шағын әуежай жұмыс істейді. Үндістанның ұлттық шекарасынан тыс жерде орналасқан және Үндістан әуе күштері пайдаланатын жалғыз «Фархор» әскери базасы осында орналасқан. Дереккөздер
(111) Ата

(111) Ата — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1870 жылы 14 тамызда Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы жаңылысудың құдайы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(112) Ифигения

(112) Ифигения — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1870 жылы 19 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы патша Агамемнонның қызы есімімен аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(113) Амальтея

(113) Амальтея — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1971 жылы 12 наурызда Карл Теодор Роберт Лютер Дюссельдорф обсерваториясында ашты. Ежелгі грек мифологиясындағы Зевсті аяққа тұрғызуға көмектескен нимфаның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200) * Амальтея (серік) — Юпитердің серігі
(114) Кассандра

(114) Кассандра — Негізгі белдеуде айналып жатқан ірі астероид. Оны 1871 жылы 23 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Троя соғысының неден басталып, немен аяқталатынын болжап өткен көріпкел Кассандраның құрметіне орай аталды. 2009 жылы шыққан Метеор екісериялы фильмде бұл астероид кометаның соқтығысуынан кейін Жерге қауіп төндіргені туралы баяндалады. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(115) Тира

(115) Тира — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1871 жылы 6 тамызда Джеймс Крейг Уотсон Детройт обсерваториясында ашты. Дания патшасы Қарт Гормның әйелі Тираның құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(116) Сирона

(116) Сирона — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1871 жылы 8 қыркүйекте Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Кельттердің емдеу құдайы құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)
(122) Герда

(122) Герда — Негізгі белдеудегі астероид. Оны 1872 жылы 31 шілдеде Кристиан Г. Ф. Петерс Литчфилд обсерваториясында ашты. Скандинавия мифологиясындағы Фрейр құдайының әйелі құрметіне орай аталды. Дереккөздер Тағы қараңыз * Астероидтар тізімі (101—200)