kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
БАТЭ (футбол клубы)

БАТЭ (бел. БАТЭ) 1996 жылы құрылған Беларусь футбол клубы. Борисов қаласының намысын қорғайды. Өз алаңындағы ойындарын "Борисов-Арена" стадионында өткізеді. УЕФА Чемпиондар Лигасының топтық турнирінде ойнаған Беларусьтағы жалғыз команда. Тарихы Негізінен клуб 1973 жылы құрылып, КСРО чемпионатының екінші лигасында біраз жыл ойнаған. 1984 жылы таратылған. 1996 жылы клуб қайтадан құрылып, жаңа тарихын бастады. Клуб тез көтеріліп, 1998 жылы-ақ Беларусь чемпионатының күміс жүлдегері атанды. Осылайша 1999 жылы Еурокубоктердегі дебют маусымын өткізді. Командада сол кездері ел футболының болашақ жұлдыздары Александр Глеб, Виталий Кутузов секілді футболшылар ойнады. 1999 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды. 2006-17 жылдары қатарынан 12 рет ел чемпионы атанып, Беларусь чемпионатының рекордын жаңартты. Чемпиондар Лигасының 2012/13 жылғы маусымын керемет өткізді. Тіпті, турнирдің болашақ жеңімпазы "Баварияның" өзін 3:1 есебімен ұтып, Еуропаны таңғалдырды. Бірақ бұл ерлігі 1/8 финалға шығуға жеткіліксіз болды. Кейін "Валенсиядан" екі рет, "Бавариядан" сырт алаңда бір рет ұтылды да, топта үшінші орынға түсіп қалып, жарысты Еуропа Лигасында жалғастырды. Бірақ аталмыш раундта Түркияның "Фенербахче" клубынан өте алмады — 0:0, 0:1. Жетістіктері *Беларусь чемпионы (15): 1999, 2002, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 *Беларусь кубогы (3): 2006, 2010, 2015 *Беларусь суперкубогы (7): 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 Құрамы Танымал ойыншылары * Александр Глеб * Виталий Кутузов * Юрий Жевнов * Матея Кежман * Ренан Брессан * Филип Младенович * Марко Симич * Виталий Родионов * Дмитрий Лихтарович Сілтемелер * [http://shop.fcbate.by/ Интернет-магазин] * [http://www.fcbate.by/ Ресми сайт] * [https://www.facebook.com/fcbate/ БАТЭ (фейсбук)] * [https://vk.com/fcbate БАТЭ (вконтакте)] * [https://twitter.com/FCBATE БАТЭ (твиттер)] * [https://www.instagram.com/fcbate/ БАТЭ (инстаграм)] * [https://www.youtube.com/channel/UCf3YsQYVZ6A_OGb3HRybgDg/ БАТЭ (ютуб)] * [http://www.pressball.by/footballstat/bate/ БАТЭ (pressball.by)] * [http://ru.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=66168/domestic/index.html/ БАТЭ (uefa.com)] * [http://www.teams.by/club/info/1/Bate-Borisov-Football-Club/ Статистикасы]
Уильям Фолкнер

Уильям Катберт Фолкнер (, 29 қыркүйек 1897, Нью-Олбани, Миссисипи — 6 шілде 1962) — америка ндық жазушы, Нобель сыйлығының иегері (1949). Өмірбаяны Уильям Катберт Фолкнер ақсүйектер отбасынан шыққан. 1-дүниежүзілік соғыс жылдары Канада армиясында қызмет атқарды, бірақ әскери қимылдарға қатысқан жоқ. Соғыстан кейін Миссисипи университетіне түсті. Бір жылдан кейін оқуды тастап, әртүрлі жұмыстарды (құрылысшы, клерк, т.б.) атқарды . Шығармашылық карьерасы 1925 жылдан бастап шығармашылықпен айналыса бастаған. “Солдат наградасы”, “Москиттер”, “Сарторис” романдарын жазғаннан кейін Голливудқа маман-консультант ретінде қызметке шақырылды. Көптеген әңгімелер, детективті шығармалар жазған. Әсіресе, “Авессалом, Авессалом” романы жазушыны әлемдік әдебиет классиктерінің қатарына қосты. Ол өз шығармаларында негізінен АҚШ-тың оңтүстік штаттарының тарихын, тұрмыс-тіршілігін, мифологиясын және мәдениетін арқау етті . Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://adebiportal.kz/kz/authors/view/1102 УИЛЬЯМ ФОЛКНЕР]
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2000

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2000 — 1999/2000 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының шешуші матчы. 2000 жылы 24 мамырда Сен-Дени қаласындағы "Стад де Франс" стадионында өтті. Турнирдің жаңа форматтағы тарихында бірінші рет бір елдің қос клубы финалда өзара кездесіп, Мадридтің "Реалы" "Валенсияны" 3:0 есебімен ұтты. Бұл мадридтіктердің тарихтағы сегізінші топ жаруы. Матч Ойын мадридтіктердің басымдығымен басталды. Бірнеше рет қауіпті шабуыл жасаған соң, 39 минутта Морьентес баспен соғып есеп ашты. Екінші таймда да осы көрініс өзгере қоймады. 69 минутта Макманаман әуелеп келе жатқан допты тоқтатпай теуіп, әдемі гол соқты. Үшінші голды Рауль қарсы шабуылдан соқты. Детальдар ---- Дереккөздер Сілтемелер
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2001

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2001 — 2000/01 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының шешуші матчы. 2001 жылы 23 мамырда Миландағы "Сан-Сиро" стадионында өтті. Германияның "Бавария" командасы мен Испанияның "Валенсия" командалары кездесіп, негізгі және қосымша уақыт 1:1 есебімен тең аяқталды. Пенальтилер сериясында "Бавария" 5:4 есебімен жеңіске жетіп, жеңімпаз атанды. Матч Шолу Матчта есеп 3-минутта-ақ ашылды. Доп "Бавария" қорғаушысының қолына тиіп, төреші пенальти белгіледі де, Гаиска Мендьета мүлт кетпеді. Төрт минуттаң соң "Валенсияның" қақпасына да пенальти белгіленді. Бұл жолы Сантьяго Канисарес Мехмет Шолльдің соққысын қайтарды. 50-ші минутта бәрібір мюнхендіктер пенальтиден гол соқты. Бұл жолы Штефан Эффенберг шатаспады - 1:0. Пенальтилер сериясында "Баварияның қақпашысы үш соққыны қайтарып, командасына жеңіс әперді. Осы ерлігі үшін ол ойынның ең үздің футболшысы атанды. Осылайша "Валенсия" қатарынан екі рет финалда сүрінді. Протокол Дереккөздер
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2002

УЕФА Чемпиондары Лигасының финалы 2002 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 2001/02 маусымының соңғы матчы, Еуропа Чемпиондары Кубогының тарихындағы 47-ші маусым және УЕФА Чемпиондар Лигасының тарихындағы 10-шы маусым. Матч Шолу Бұл футбол матчы 2002 жылғы 15 мамырда Глазгодағы «Хэмпден Парк» стадионында өтті. Матчта Германияның «Байер 04 » және Испанияның «Реал Мадрид» кездесті. "Реал" футболшылары 2:1 есебімен жеңіске жетті. Кездесу содан алдын қайтыс болған украиндық жаттықтырушы Валерий Васильевич Лобановскийді еске алу үшін бір минут үнсіздікпен басталды. Бұл «Реалдың» Чемпиондар кубогындегі сегізiнші жеңісі болды: 1955/56, 1956/57, 1957/58, 1958/59, 1959/60, 1965/66, 1997/98, 1999/00. «Байер» UEFA Чемпиондар Лигасының финалына алғаш рет жетті. Детальдар Дереккөздер
Жанболат Жарылқасынұлы Мелдешов

Жанболат Жарылқасынұлы Мелдешов (8 маусым 1980 жыл, Абай ауылы, Сарыағаш ауданы, Түркістан облысы) - «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ президенті (2016 жылдан бастап). Өмірбаяны Білімі: * Абай атындағы қазақ ұлттық педагогикалық университеті, мамандығы «Халықаралық құқық» (1997-2002). * Ресей халықтар достығы университеті, мамандығы «Менеджмент» (2003-2005). * Ресей халықтар достығы университеті, мамандығы «Халықаралық құқық» (2002-2006). * University of Exeter, Master of Public Administration (2010-2011). Еңбек өтілі: * 2002–2006 - «САНА» Мәскеу жастар ассоциациясының президенті және «Қазақ мәдениетінің мәскеулік қоғамы «Мұрагер» АҚҰ даму бойынша директоры. * 2007 - Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутатының көмекшісі. * 2007-2008 - «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ бас менеджері, кейін бөлім бастығы. * 2008-2009 - «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ вице-президенті. * 2009-2012 - «Білім» білім беру орталығы» ЖШС директоры. * 2012-2014 - Түркістан облысы кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқарма бастығының орынбасары. * 2012-2014 - Коммерциялық құрылымдардағы еңбек қызметі. * 2016 - «Бәсекелестік саясатты дамыту және қорғау орталығы» АҚ президентінің кеңесшісі. * 13.09.2016-дан бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ президенті. Баспадағы бірнеше ғылыми мақалалардың және жарияланымдардың авторы. Тіл меңгеруі: қазақ, орыс, ағылшын, түрік. Әскери қызметі: запастағы лейтенант. Үйленген, 3 баласы бар. Дереккөздер
Этникалық адаптация

Этникалық адаптация — этникалық топтардың (қауымдастықтардың) табиғи және әлеуметтік-мәдени ортаға бейімделу үдерісі. Этникалық бейімдеудің негізгі әдісі - жаңа әлеуметтік-этникалық ортаның құндылықтарын (мәдени, тілдік, экономикалық, мәдени, саяси, адамгершілік, күнделікті және т.б.) қабылдау. Түрлері Этникалық бейімделудің екі түрі бар: этникалық топ қоршаған ортаға әсер етуге ұмтылған кезде (оның нормаларын, құндылықтарын, өзара әрекеттесу формаларын және оны меңгеруі тиіс іс-әрекеттерді қоса алғанда) белсенді және мұндай ортаға ұмтылмаған кезде пассивті әсер етуі және өзгеруі. Табысты адаптация белгілері — ұлттық, этникалық ортада өмір сүру жоғары деңгейі, сондай-ақ тұтастай алғанда орта психологиялық қанағаттандыру және нақты этникалық топ элементтерінің. Этникалық бейімделудің төмен көрсеткіштері эмиграция, әлеуметтік-этностық орта құндылық-құқықтық жүйесінде бұзушылықтардың әртүрлі түрлері болып табылады. Дереккөздер
Байтал (Жамбыл облысы)

Байтал — Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы, Қарабөгет ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған. Географиялық орны Аудан орталығы - Мойынқұм ауылынан солтүстік-батысқа қарай 74 км-дей жерде. Халқы Тұрғыны 1 адам (2009). Дереккөздер
Александр Подольских Николаевич

Алесандр Николаев Подольских – Қазақстандағы танымал ғалым-селекционер, ауыл шаруашылық ғылымдардың докторы, Қазақ күріш өсіру ғылыми-зерттеу институтының бас ғылыми қызметкері. Өмір баяны және ғылыми зерттеулері Қызылорда облысында, Казалинск қаласында 1959 жылы дүниеге келді. 11 жыл бойы ҚазР ҒЗИ іріктеу бөлімінің аға ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді.1985-1988 жылдарда Оренбург ауыл шаруашылық институтының түлегі, кейіннен Краснодар қаласындағы Бүкілодақтық күріш ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасында күндізгі оқу бөлімінде оқыды. Осы жылдары Алексадр Подольскихтің ұстаздары В.Н.Дзюба, А.П. Сметанин, Г.Л. Зеленский, В.С.Ковалев, В.Н.Шиловский болды. 1990 жылы он успешно защитил кандидатскую диссертацию на тему «Сравнительная оценка исходных сортов и образцов риса с ЦМС в процессе создания стерильных аналогов». 1195 жылдан бастап, қазіргі уақытқа дейін институттың селекция бөлімін басқарып, Қазақстанда ата – бабалары айналысқан жоғары сортты күрішті селекция арқылы өндіруді жалғастыруда. Подольскихтің басты үлгі тұтар адамдары: А.Н.Хван, А.Алтынбеков, А.Байзаков, А.Курамысов, Г.А.Верещагин, К. Бакирулы. Будандастыру көлемін он есе ұлғайтуға мүмкіндік беретін, селекция процесінің нәтижесін ұлғайтатын генетика мен селекцияның заманауи әдістерін қолдана отырып, күріш сорттарын таңдау тиімділігін арттыру мақсатында өзіндік әдісті жасап шығарды. Жаңа әдіс арқасында күріш өсіруде тиімді пайдаланылатын «Арал 202», «Ару», «Арал 69», «Арал 318», «Арал 4», «Арал 6» күріш сорттары өсірілді. 2003 жылы Қазақ ғылыми институтында тапсырған дәрігерлік диссертация, ең үздік диссертациялардың бірі деп мойындалды. Александр Подольских – 150 ден астам ғылыми мақаланың және күріш селекциясының жаңа әдістерін шығарудағы патенттердің авторы. Ол жүйелі түрде селекция мәселелерімен айналысады. Күріштің жаңа сорттары: «ҚазНИИР 5», «ҚазНИИР 6» шығарушылардың бірі болып табылады. Қазіргі уақытта А.Н. Подольских жергілікті жағдайларға бейімделген, жоғарғы өнімді, астықтың жоғарғы сапасымен күріштің жаңа сорттарын өсіру бойынша белсенді зерттеу жұмыстарын жүргізуде. Александр Подольскийдің ғылымдағы ұзақ еңбегі – сүйікті ісіне шексіз берілгендігінің үлгісі болып табылады.
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2003

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2003 — 2002/03 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының шешуші матчы. 28 мамыр күні Манчестердегі "Арман театры" аталған "Олд Траффорд" стаионында өтіп, Италия командалары: "Милан" мен "Ювентус" өзара кездесті. Негізгі және қосымша уақытта есеп ашылмай, пенальтилер сериясында миландықтар 3:2 есебімен жеңіске жетті. Матч Ойын тең дәрежеде өтті. Андрей Шевченконың қақпаны дәл нысанаға алған соққысы есептелмеді. Себебі ол допты тепкен сәтте португалиялық Руй Кошта оффсайтда тұрған-ды. Доп оған тимей қақпаға тура бағытталды, бірақ төреші "Руй Кошта қақпашыға кедергі жасады, сол себепті ойынға араласқан боп есептеледі" деп голды санаған жоқ. Ойыннан кейінгі пенальтилерде "Ювентустың" үш бірдей футболшысы қателесті, нәтижеде "Милан" УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. Бұл — жаңа формат тарихындағы әзірше жалғыз "италиялық финал". Матч детальдары Басқа да фактілер * 1963 жылы италиялық футболшы Чезаре Мальдини "Милан" сапында Чемпиондар кубогында жеңіске жетіп, кубокты көтерген болатын. Арада 40 жыл өткен соң ұлы Паоло Мальдини капитан ретінде кубокты көтерді. * Италиядан 60 ұшақ жанкүйер Манчестерге ұшып барыпты. * Бұл осы турнир тарихындағы тұңғыш "италиялық" финал. Дереккөздер Сілтемелер *https://web.archive.org/web/20030608221319/http://www.uefa.com/competitions/UCL/Final2003/FixturesResults/Round%3D1640/Match%3D1045288/index.html
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2004

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2004 — 2003/4 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының маусымының шешуші матчы. 26 мамыр күні Германияның Гельзенкирхен қаласындағы "Ауф-Шальке" стадионында өтті. Португалияның "Порту" клубы "Монаконы" 3:0 есебімен ұтып, турнир жеңімпазы атанды. "Порту" клубы бір жыл алдын УЕФА кубогын ұтып алған еді. Осылайша, олардың бас бапкері Жозе Моуриньо екі жылда Еуропадағы екі басты турнирде топ жарған бапкер атанды. Оның осы жетістігін 2004, 2005 жылдары испаниялық бапкер Рафаэль Бенитес қайталады (бірақ Бенитес екі түрлі клубта). Осы матчтан соң Моуриньо Лондонның "Челсиіне" ауысты. Матч Протокол Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20040615222807/http://www.uefa.com/competitions/UCL/fixturesresults/round%3D1716/match%3D1065206/Report%3DRP.html Official website]
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 1998

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 1998 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 1997/98 жылғы маусымының шешуші матчы. Амстердамдағы "Амстердам-Аренада" Испанияның "Реал Мадрид" және Италияның "Ювентус" командалары кездесті. Ойынның 66 минутында Предраг Миятовичтің соққан голы "Реалға" жеңіс әперді. Бұл мадридтіктердің аталмыш турнирдегі жетінші жеңісі. Ювентус қатарынан үш рет турнирдің финалына шықты. 1996 жылдан кейін "Ювентус" финалда үнемі сәтсіз ойнап келеді. 1997 жылы Германияның "Боруссия Дортмунд" клубынан ұтылған болатын. Кейін де, 2003, 2015, 2017 жылдары осы турнирдің финалында ұтылып қалды. Керісінше "Реал" бұдан соң да бірнеше рет финалда ойнап (2000, 2002, 2014, 2016, 2017), барлығында да жеңіске жетті. Протокол
УЕФА Чемпиондар Лигасы 2014/15

УЕФА Чемпиондар Лигасы 2014/15 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 23-ші, УЕФА Чемпиондар Кубогының 60-шы маусымы. Финалдық матч 2015 жылы 6 маусымда Берлиндегі Олимпиадалық стадионда өтіп, Испанияның "Барселона" клубы Италияның "Ювентусын" 3:1 есебімен жеңіп, соңғы 10 маусымда 5-ші рет, жалпы тарихта 6-шы рет турнир жеңімпазы атанды. Турнир алдындағы қатысушылар рейтингі Квалификация 1 раунд Алғашқы раундқа рейтингі төмен елдердің өкілі қатысты. Раунд матчтары 1, 2 және 8 шілде күндері ойналды. 2 раунд 3 раунд Чемпиондар Чемпион еместер Плей-офф Чемпиондар Чемпион еместер Топтық турнир A тобы В тобы С тобы Д тобы E тобы Ғ тобы G тобы Н тобы Плей-офф 1/8 финал ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- 1/4 финал ---- ---- ---- Жартылай финал ---- Финал
Манефа Владимировна Соболевская

Манефа Владимировна Соболевская (21 ақпан 1920 жылы, Петроград - 6 шілде 1993 жылы Мәскеу) — кеңес киноактрисасы. Өмірбаяны Негізінен эпизодтық рөлдерде ойнады. Күйеуі — актёр Пётр Соболевский (1904-1977). Введенский (Неміс) мазарында жерленген. Дереккөздер
УЕФА Чемпиондар Лигасы 2013/14

УЕФА Чемпиондар Лигасы 2013/14 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 22-ші, УЕФА Чемпиондар Кубогының 59-шы маусымы. Финалдық ойын 2014 жылы 24 мамырда Португалияның Лиссабон қаласында өтті. Финалда Мадридтің қос клубы "Реал" мен "Атлетико" өзара кездесіп, негізгі уақыт 1:1 есебімен тең аяқталды да, қосымша таймдарда үш доп соққан "Реал" футболшылары 4:1 есебімен жеңіске жетті. Маусым алдындағы қатысушылар рейтингі Квалификация 1 раунд Бірінші раундта рейтингі төмен қауымдастық өкілдері өзара сынға түсті. Бірінші ойында 2 шілдеде, қарымта матчтар 9 шілдеде ойналды. 2 раунд Екінші раундта 17-49 орындағы қауымдастық өкілдері (Лихтенштейннен басқа) мен бірінші раунд жеңімпаздары ойнады. Кездесулер 16-17 және 23-24 шілде күндері өтті. 3 раунд Үшінші раундта 14-16 орындағы қауымдастықтың чемпиондары жарысқа қосылды. Сондай-ақ 7-15 орындағы қауымдастықтардың күміс жүлдегерлері, 6 орындағы қауымдастықтың қола жүлдегері және екінші раундтың жеңімпаздары сынға түсті. Кездесулер 30-31 шілде және 6-7 тамыз күндері өтті. Чемпиондар Лига өкілдерінің жолы Плей-офф Үшінші раундта жеңіске жеткен Украинаның "Металлисі" Украина чемпионатында келісілген ойын үшін айыпталып, жеңісің жоққа шығарылды да, плей-офф кезеңіне оның қарсыласы Грекия клубы ПАОК өтті. Плей-офф ойындары 20-21 және 27-28 тамыз күндері ойналды. Чемпиондар Чемпион еместер Топтық турнир А тобы В тобы С тобы Д тобы Е тобы Ғ тобы G тобы Н тобы Плей-офф 1/8 финал 1/4 финал 1/2 финал Финал Мергендер
Виктор Егорович Зубарев

Виктор Егорович Зубарев (10 сәуір 1973, Ермак — 18 қазан 2004, Омбы) — қазақстандық футболшы, шабуылшы, «GOAL» журналының сауалнамасы бойынша, 1999 жылғы Қазақстанның үздік футболшысы. Қазақстан құрамасының шабуылшысы. Карьерасы Әуелі баскетболмен шұғылданып, сосын футболға келген. Футболшы карьерасын Екібастұздың "Батыр" клубында бастады. 1997 жылы "Ертіс" клубына ауысты. "Ертіс" сапында төрт рет Қазақстан чемпионы және Қазақстан кубогы иегері атанды. Ұлттық құрама сапындағы алғашқы ойынын 1997 жылы 11 маусымда Пәкістан құрамасына қарсы өткізді. Ойынға тыңнан қосылып, хет-трик жасады. Құрама сапында 18 ойын өткізіп, 12 доп соқты. Бұл — Руслан Балтиевтен кейінгі екінші көрсеткіш. 2004 жылы 18 қазанда Ресейдің Омбы қаласында қайтыс болды. Жеістіктері Командалық ; «Ертіс» * Қазақстан чемпионы (3): 1997, 1999, 2002 ; «Аполлон» * Кипр кубогы (1): 2001 Жеке * GOAL сауалнамасы бойынша Қазақстанның үздік футбошысы (1): 1999 Құрама сапындағы матчтары мен голдары Дереккөздер Сілтемелер *[http://footballdatabase.eu/football.joueurs.viktor.zubarev.56593.en.html Профилі]
Рокировка (шахмат)

Рокировка — патша мен тураның (ладья) бір мезгілдегі белгілі бір жүрісі бойынша жүзеге асырылады. Патша екі шаршы арқылы тура жағына қарай жүріс жасайды, ал ол оны секіріп өтіп жанына тұрады. Мынадай жағдайда рокировка жасауға болмайды, егер: * патша мен тура партияда жүріп қойылса; * рокировка жасайтын патша мен тураның арасында басқа фигуралар тұрса; * патшаға шах жарияланса; * рокировканың нәтижесінде патша шахқа түсіп қалса; * патша өтетін шаршыға бәсекелестің фигурасы шабуыл жасап тұрса. Рокировканы патшаны орталықтан пешкалардың қорғауына әкету немесе тураны белсендірек жайғасымға шығару мақсатында жасайды. Дереккөздер
Чатуранга

Чатуранга (; ) — ежелгі үнді ойыны, қазіргі шахматтың ізашары, шамамен, біздің заманымыздың бірінші ғасырларында пайда болған. Ойын әскердің төрт түрінің (әскери екі аяқты күйме арбалар, пілдер, атты әскер және жаяу әскер) қатысуымен болған шайқасты шартты белгілермен көрсетті. Тақтадағы (аштападағы) ойынға төрт адам қатысты — әр тараптан екі серіктестен. Фигуралардың жүрісі ойын сүйегін тастаумен анықталды. Дереккөздер
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 1997

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 1997 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 1996/97 жылғы маусымының финалдық ойыны. 1997 жылы 28 мамырда Мюнхендегі Олимпиадалық стадионда өтті. Германияның "Боруссия Дортмунд" командасы Италияның "Ювентусын" ұтып, 3:1 есебімен жеңіске жетті. * "Боруссия" футболшысы Ларс Риккен ойынның 70-ші минутында алаңға шықты да, 16-секундтан соң гол соқты. "Ювентус" футболшысы Алессандро Дел Пьеро да ойынға ортадан қосылып, бір доп соға алды. * "Боруссия" бір жыл алдыңғы жеңімпазды жеңді. Былтыр да "Ювентус" финалда бір жыл бұрынғы чемпион — Голландияның "Аяксын" ұтып еді. Бір қызығы, 1995 жылы "Аякс" та бір жыл бұрын чемпион атанған "Миланды" қапы қалдырған-ды. Матч
Айеркем

Айеркем есімі (мағ. "Ай" - сұлу, "еркем" -ерке қыз) — қазақ халқы әдетте кенже қыздарын еркелеп, өзіне тән қылығы бар, айдай-сұлу қыз болып өссін деген ниетпен осылай атайды. Басқа тілдерде: *Орыс тілі - "Ай"- луна, "еркем"-моя душа, любовь, дорогая, золотая *Неміс тілі - "Ай" - monat, "еркем"-melodie *Француз тілі - "Ай" - La lune, "еркем"-homme *Қытай тілі - "Ай" - 月, "еркем"-男性 *Корей тілі - "Ай" - 달, "еркем"-내 사랑
Пат

Пат (, ) — қиян кескі тартыста қарсы жақтың бірінің шах берілмей тұрған королін жүретін бос шаршы болмай қалады және сол король өрісінде фигуралар мен пешкалардың жүретін мүмкіндіктері қалмаған жағдай пат деп аталады. Осындай ойын тепе-тең аяқталған болып есептеледі. Тең ойынға кейде бір жүрісті қатарымен үш рет қайталауға мәжбүр ететін бітпейтін үздіксіз шах беру арқылы да жетуге болады. Ойын тәжірбиесінде көптеген ойнаушылар өз королінің жүріс жолын тарылтып, оның жанындағы фигура немесе пешканың жүрістерін ескермей, төменде көрсетілген паттық жағдайға душар болады. Алайда корольдің жүрісі болмай, бірақ оның өзі түстес басқа фигураның жүруге мүмкіндігі болса, онда пат болмайды. Мұндай жағдайда сол фигура тиімсіз де ұтылысқа ұшырататын жүріс болса да міндетті түрде жүруі керек. Жүрістің міндеттілігі жөніндегі осындай жағдай «Zugzwang» (неміс тілінен келген «Zug» — жүріс, «zwang» — еріксіз көндіру, мәжбүр ету) деп аталады. Міне, осындай сирек те болса кездесетін жағдайды аса дәл есептеп, сақ болған жөн. Қорыта айтқанда, тақта үстіндегі бәсеке мынандай жағдайда да тең аяқталған болып есептеледі: * екі жақтың бір-бірден корольдері ғана қалғанда; * екі жақ бір позицияны үш рет қайталай бергенде; * екі жақтың да күші қарсыласының короліне мат бере алмайтын болғанда; * екі жақ 50 жүріс жасап бір-біріне фигура желінбесе және бірде-бір пешка орнынан жылжымаса; * екі жақ тең ойынға өзара келіскенде. Дереккөздер
Лариса Семенова Емельянцева

Лариса Семеновна Емельянцева (16 қазан 1916 жылы Стародуб - 20 шілде 1993 жылы Мәскеу) — бұрынғы кеңес актрисасы. Өмірбаяны 1933-1935 жылдары теміржол институтының сызу бөлімінде оқыды. 1938 жылы Мосфильм қарамағындағы п/р Г.М.Козинцев атындағы студияны бітірді Жазушы Федор Кнорреге күйеуге шығып, актерлік жұмысын тастады. Фильмографиясы *1938 - Выборг жағы - Мария Ивановна *1939 - Аринка - Аринка *1939 - Ұлы азамат - Наташа Лосева *1940 - Достық - Оксана *1941 - №2 әскери киножинақ - қыз-сербиянка *1941 - Әке мен ұл - Ксана *1942 - Біздің қыздар әскери киножинағы - Аня *1942 - №10 әскери киножинақ - орыс қызы *1942 - №12 әскери киножинақ - Смирнова *1942 - Украина далаларындағы партизандар - Седов *1944 - Мен - Черноморлықпын - Вера *1945 - Қарапайым адамдар - Саша Слепнева Дереккөздер
Семён Альтерович Шейнин

Семён Альтерович Шейнин (25 желтоқсан 1907, Чернигов губерниясы, Держановка ауылы - 14 қазан 1994, Мәскеу) — кинооператор, РКФСР еңбек сіңірген өнер қайраткері (4.05.1988). Өмірбаяны Әйелі - кеңес операторы Арша Ованесова. Мемлекеттік кинематография техникумын бітірген (1932). 1937 жылдан — «Мосфильм» киностудиясының қоюшы-оператор. 1942—1945 жылдары — фронт операторы, оның түсірілімдері «Освобождение Украины» (1944), «Берлин» (1945), «Освобожденная Чехословакия» (1946), «Великая Отечественная» (1979) деректі фильмдеріне қосылды. Мәскеудегі Троекуров мазарында жерленген. Фильмографиясы Актер ретінде *1992 - Болат пен жастан құралған әйел Оператор ретінде *1936 - Париж таңдары *1939 - Тастанды *1941 - Корзинкинаның хикаялары *1942 - №12 әскери киножинақ *1943 - Кеңес Украина үшін шайқас *1945 - Александр Покрышкин *1945 - Жоғарғы Силезияда *1945-1946 - Берлин *1946 - Азат етілген Чехословакия *1952 - Би мұғалімі *1953 - Анна Каренина *1953 - Жасауы бар той *1954 - Кәмелеттік аттестат *1956 - Қанаттар *1957 - Олар жолда кездесті *1959 - Таңға қарсы *1960 - Солтүстік повесі *1963 - Өткелдегі кездесу *1966 - Атыс Дереккөздер
УЕФА Чемпиондар Лигасы 2012/13

УЕФА Чемпиондар Лигасы 2012/13 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 21-ші, УЕФА Чемпиондар кубогының 58-ші маусымы. Финалдық матч 2013 жылы 25 мамырда Лондондағы "Уэмбли" стaдионында өтті. Германияның қос клубы — "Бавария" мен "Боруссия Дортмунд" өзара бақ сынасып, мюнхендік клуб 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бұл "Баварияның" аталмыш турнирдегі бесінші рет топ жаруы. Осылайша, 2010, 2012 жылдары финалда сүрінген клуб сәтсіздіктерді жеңе алды. Турнир алдындағы қауымдастықтар рейтингі Квалификация 1 раунд Алғашқы раунд матчтары 3, 10 шілде күндері ойналды. 2 раунд Екінші раунд ойындары 17-18 және 24-25 шілдеде өтті. 3 раунд Үшінші раунд ойындары 31 шілде-1 тамыз және 7-8 тамыз күндері ойналды. Чемпиондар Чемпион еместер Плей-офф Плей-офф ойындары 21-22 және 28-29 тамыз күндері өтті. Чемпиондар Чемпион еместер Топтық турнир А тобы В тобы С тобы Д тобы Е тобы Ғ тобы G тобы Н тобы Плей-офф 1/8 финал 1/4 финал 1/2 финал Финал
Алтын керней

«Алтын керней» — толық метражды көркем фильм. 1948 ж. Алматы көркем және хроника фильмдер студиясы шығарған. Сюжет Іле Алатау тауларының жоғарысында қазақ мал шаруашылығы институтының тәжірибе станциясы орналасқан. Станция бастығы, жас ғалым Жақан Досанов, жаңа қой түрін шығару үстінде. Жаңа түр арқардай төзімді, жүні мериностың жүніндей жұмсақ болуы керек. Станцияда тұрған арқардың "алтын" мүйізі болашақтағы молшылықтың символы ретінде қызмет етеді. Оның нәтижесінде қиын және қауіпті аң аулау кезінде Жақан арқарды ұстайды. Арқармен ұрықтандырылған мериностың бес аналығы Досанов пен оның көмекшісі Сәуленің қамқорлығы мен көңіліне бөленеді. Өз жұмысында Досанов консервативті институт басшылығымен жасалған кедергілерден өтеді. Биік таулы үстірттің ауыр табиғи жағдайлары тәжірибе станциясындағы төрт аналықтың өліміне алып келеді. Бірақ бесінші аналықта жаңа тұқымның лағы - архаромеринос туады. Тәжірибе керемет жаңалықпен біткендей көрінеді. Бірақ айдаудан қашқан лақты аңшы атып тастайды. Осылай тәжірибенің жалғыз дәлелі жоғалады. Бірақ Досанов айтқанынан қайтпайды. Ол біріншісінен гөрі көбірек аналық өсіреді. Бірнеше жылдан кейін ғалыммен шығарылған архаромериностар отары таудағы қатыгез ауа райына шыдам береді. Рөлдерде *Жақан Досанов — Шәкен Айманов *Виктор Соколов — Пётр Алейников *Сәуле Байжанова — Ләйля Ғалымжанова *Жамал — Рахия Қойшыбаева *Тұрдықұлов — Елубай Өмірзақов *Әділбек — Серке Қожамқұлов *Берғалиев — Қалыбек Қуанышбаев *Профессор Игнатьев — Аркадий Аркадьев *Ыбырай Жүнісов — Қапан Бадыров *Төкен — Әзірбайжан Мәмбетов Дереккөздер
УЕФА Чемпиондар Лигасы 2011/12

УЕФА Чемпиондар Лигасы 2011/12 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 20-шы, УЕФА Чемпиондар Кубогынің 57-ші маусымы. Финалдық матч 2012 жылы 19 мамырда Мюнхендегі "Альянц Аренада" өтіп, Англияның "Челси" командасы Германияның "Бавариясын", яғни стадион қожайындарын пенальтилер арқылы 4:3 есебімен ұтып, жеңімпаз атанды. Матчтың негізгі және қосымша уақыты 1:1 есебімен тең аяқталды. Маусым алдындағы қауымдастықтар рейтингі Квалификация 1 раунд Алғашқы ойындар 28—29 маусымда, қарымта ойындар — 5—6 шілдеде өтті. 2 раунд Алғашқы ойындар 12—13 шілдеде, қарымта ойындар 19—20 шілдеде өтті. 3 раунд Чемпиондар Алғашқы матчтар 26—27 шілдеде, жауап ойындар 2—3 тамызда өтті. Чемпион еместер Плей-офф Алғашқы ойындар 16—17 тамызда, жауап ойындар 23—24 тамызда өтті. Чемпиондар Чемпион еместер Топтық турнир А тобы В тобы С тобы Д тобы Е тобы F тобы G тобы H тобы Плей-офф 1/8 финал Бірінші ойындар 2012 жылы 14—15 және 21—22 ақпанда, қарымта ойындар 6—7 және 13—14 наурызда өтті. 1/4 финал Бірінші ойындар 27—28 наурызда, жауап ойындар 3—4 сәуірде өтті. 1/2 финал Бірінші ойындар 17—18 сәуірде, жауап ойындар 24—25 сәуірде өтті. Финал
Шальке 04

«Шальке 04» — Германиядағы футбол командасы. Гельзенкирхен қаласынан. Үйдегі ойындарын "Фелтинс-Аренада" өткізеді. Тарихы Клубтың ең алғашқы атауы — «Вестфалия Шальке». 1912 жылы "Вестфалия Шальке" командасы мен "Шальке 1877" командалары өзара бірігеді. Клубтың сол кездегі жанкүйерлері негізінен кеншілер болғандықтан, "Кеншілер" атауы команданың лақап атына айналып кетеді. Команда 1924 жылы жаңа атауға ие болды — FC Schalke 04. 1929 жылы бірінші рет Батыс Германия чемпионатында топ жарды. Арада бес жыл өткен соң бірінші рет ұлттық чемпионатта алтыннан алқа тақты. Еурокубоктердегі ең керемет табысы ретінде 1996/97 жылғы маусымдағы УЕФА Кубогын айтуға болады. Финалда Италияның "Интерін" екі матчтан соң (1:0, 0:1) пенальтилер арқылы ұтып, кубокты олжалады. 2011 жылы УЕФА Чемпиондар Лигасының жартылай финалына дейін жетіп, "Манчестер Юнайтедтен" ұтылып қалды - 1:4, 0:2. Чемпиондар Лигасындағы ең үлкен табысы әзірше осы. 2020/21 жылғы маусым қорытындысында Екінші Бундеслигаға түсіп кетті. Клуб осы күнге дейін бірнеше рет стадион ауыстырды. Алғаш пайдаланған аренасы — "Глюкауф-Кампфбан" (1928-73 жж). 1973 жылы "Паркштадионға" көшті. Ол стадионды 2002 жылға дейін пайдаланды. 2002 жылдан бері "Фелтинс-Арена" (немесе, "Ауф-Шальке") стадионын пайдаланады. Жетістіктері *Германия чемпионы (7): 1933/34, 1934/35, 1936/37, 1938/39, 1939/40, 1941/42, 1957/58 *Германия кубогы (5): 1936/37, 1971/72, 2000/01, 2001/02, 2010/11 *Германия суперкубогы (1): 2011 *УЕФА кубогы (1): 1997 *Интертото кубогы (2): 2003, 2004 Құрамы Ғасыр құрамасы 2004 жылы клубтың жүз жылдығына орай жанкүйерлер арасында сауалнама жүргізіліп, клубта ойнаған таңдаулы футболшылардан құралған "Ғасыр символикалық құрамасының" тізімі анықталды. Сыртқы сілтемелер * [http://www.schalke04.de/ Клубтың ресми сайты]
Олимпик Марсель

Олимпик Марсель (фр. Olympique de Marseille) — француз футбол клубы, Марсель қаласынан. Клуб 1899 жылғы 31 тамызда құрылды. "Олимпик" Франция чемпионатында 9 рет топ жарған. 10 рет Франция кубогын жеңіп алған (бұл рекордтық көрсеткіш). 1993 жылы команда Франция клубтары арасында бірінші болып УЕФА Чемпиондар Лигасын жеңіп алды. Финалда Италияның "Милан" клубын 1:0 есебімен ұтты. Голдың авторы - Базиль Боли. Өз алаңындағы ойындарын "Велодром" стадионында өткізеді. Жетістіктері *Франция чемпионы (9): 1936/37, 1947/48, 1970/71, 1971/72, 1988/89, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1992/1931, 2009/2010 *Франция кубогы (10): 1924, 1926, 1927, 1935, 1938, 1943, 1969, 1972, 1976, 1989 *Француз Лигасының кубогы (3): 2009/10, 2010/11, 2011/12 *Франция суперкубогы (3): 1971, 2010, 2011 *УЕФА Чемпиондар Лигасы (1): 1993 *Интертото кубогы (1): 2005 Клубта ойнаған атақты футболшылар *Жаирзиньо (Бра) *Клаус Аллофс (ГФР) *Мануэль Аморос (Фр) *Марсель Десайи (Фр) *Жан-Пьер Папен (Фр) *Дидье Дрогба (Кд) *Жан Тигана (Фр) *Франк Рибери (Фр) *Робер Пирес (Фр) *Драган Стойкович (Юг) *Джорж Веа (Либ) *Лоран Блан (фр) Сыртқы сілтемелер * [http://www.om.net/ Клубтың ресми сайты]
Маккаби (футбол клубы, Тель-Авив)

«Маккаби Тель-Авив» (ивр. ‏מועדון כדורגל מכבי תל אביב‏‎) — Израильдегі футбол командасы. Тель-Авив қаласынан. "Хапоэль", "Маккаби Хайфа" клубтарымен бірге елдегі үш мықты команданың қатарына жатады. Тарихы 1906 жылы құрылған. Израиль Футбол қауымдастығы Азия құрамында болған кезде екі рет Азия Чемпиондар кубогын ұтып алған. Еуропада әзірше УЕФА Чемпиондар Лигасының топтық турнирінен аса алған жоқ. Израильдің 21 дүркін чемпионы. Жеті маусымда "алтын дубль" жасаған. 2017/18 жылғы Еурокубоктер маусымындағы УЕФА Еуропа Лигасының топтық турнирінде "Вильярреал" (Испания), "Славия" (Чехия), "Астана" (Қазақстан) клубтарымен бір топқа түсіп, соңғы орында қалды. Өз алаңындағы ойындарын "Блумфильд" стадионында өткізеді. Жетістіктері *Израиль чемпионы (26): 1936, 1937, 1942, 1947, 1950, 1952, 1954, 1956, 1958, 1968, 1970, 1972, 1977, 1979, 1992, 1995, 1996, 2003, 2013, 2014, 2015, 2019, 2020, 2024, 2025 *Израиль кубогы (23): 1929, 1930, 1933, 1941, 1946, 1947, 1954, 1955, 1958, 1959, 1964, 1965, 1967, 1970, 1977, 1987, 1988, 1994, 1996, 2001, 2002, 2005, 2015 *АФК Чемпиондар Лигасы (2): 1969, 1971 *Израиль суперкубогы (5): 1965, 1968, 1977, 1979, 1988 Атақты футболшылары * Егия Явруян * Георгий Деметрадзе * Андрей Тихонов * Александр Уваров * Алексей Косолапов * Андрей Баль * Евгений Кашенцев * Егор Филипенко * Реми Мареваль * Винсент Эньеама * Андрей Прохоренков * Джон Пейнтси Сыртқы сілтемелер * [http://www.maccabi-tlv.co.il/ Клубтың ресми сайты]
Гент (футбол клубы)

Гент Спорт қауымдастығының Корольдығы немесе жәй ғана Гент (нидерл. Koninklijke Atletiek Associatie Gent [ˈkoːnɪŋkləkə ˌɑtləˈtik ˌɑsoːˈʃaː(t)si ˈɣɛnt]) — Бельгиядағы футбол ұжымы. Гент қаласынан. Бельгия клубтарының арасында бірінші болып УЕФА Чемпиондар Лигасының плей-офф кезеңіне шыққан (2015/16). Құрамы 1 шілде 2017 жыл Жетістіктері *Бельгия чемпионы (1): 2014/2015 *Бельгия кубогы (4): 1963/64, 1983/84, 2009/10, 2021/22 *Бельгия суперкубогы (1): 2015 Cыртқы сілтемелер * [http://www.kaagent.be/ Клубтың ресми сайты]
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2017

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2017 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 2016/17 жылғы маусымының шешуші ойыны. 2017 жылы 3 маусымда Кардиффтегі "Миллениум" стадионында Испанияның "Реал" және Италияның "Ювентус" клбутары кездесіп, "Реал" командасы 4:1 есебімен жеңіске жетті. Бұл олардың осы турнирдегі 12-ші жеңісі. Матч Шолу Ойында "Реал" футболшысы Криштиану Роналду екі доп соғып, турнирдегі голдарының санын 12-ге жеткізді де, маусымның сұрмергені атанды. "Реал" сапынан одан басқа Каземиро мен Асенсио бір-бір голдан енгізді. Туриндіктер сапынан жалғыз допты 27 минутта Марио Манджукич соқты. Манджукичтің өзінен асыра теуіп соққан голы маусымның ең әдемі голы деп бағаланды. Матч жеңімпазы 2017 жылдың тамыз айында УЕФА Суперкубогына және 2017 жылы желтоқсан айында өтетін Клубтар арасындағы әлем чемпионатына жолдама алды. "Реал" — 1992 жылы турнир форматы өзгергеннен бергі уақытта екі жыл қатарынан УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанған бірінші команда. Протокол Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/index.html 2016–17 UEFA Champions League] *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/final/index.html 2017 UEFA Champions League Final], UEFA.com
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2016

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2016 — 2015/16 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының шешуші ойыны. 2016 жылы 28 мамырда Миландағы "Сан-Сиро" стадионында өтіп, Испанияның ғана емес, Мадридтің қос клубы — "Реал" және "Атлетико" кездесті. Негізгі және қосымша уақыт 1:1 есебімен тең аяқталып, пенальтилер сериясында "Реал" 5:3 есебімен жеңіске жетіп, 11-ші рет осы турнирдің жеңімпазы атанды. Матч Фактілер *Тарихта екінші рет бір қаланың командалары өзара финалда ойнады. *"Джузеппе Меацца" стадионы 2001 жылы да осы турнирдің финалын қабылдаған. Ол жолы Германияның "Бавария" және Испанияның "Валенсия" клубтары кездесіп, дәл осылай негізгі уақыт 1:1 есебімен аяқталып, пенальтилер тебісу арқылы жеңімпаз анықталған. Айта кетейік, ол жолы "Бавария" чемпион атанған-ды. Тағы бір ұқсастық: ол жолы да матч барысында бір пенальти соғылмаған еді (Мехмет Шолль қателескен болатын), бұл жолы да "Атлетико" шабуылшысы Антуан Гризманн 47 минутта пенальтиді соға алмады. *"Атлетико" 4 маусым қатарынан осы турнирде "Реалдан" өте алмады (2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17). Соның екеуінде (2013/14, 2015/16) бұлар финалда жолықты. *"Реалда" бапкер қызметін уақытша атқарып жүрген Зинедин Зидан ойыншы ретінде де, бапкер ретінде де Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. Бұған дейін мұндай жетістікке қол жетккізгендер саны алтау еді: Мигель Муньос, Джованни Трапаттони, Карло Анчелотти, Йохан Кройф, Франк Райкаард, Хосеп Гвардиола. Протокол Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/index.html 2015–16 UEFA Champions League] *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/final/index.html 2016 final: Milan]
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2015

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2015 — 2014/15 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының шешуші ойыны, 2015 жылы 6 маусымда Берлиндегі Олимпиадалық стадионда өтті. "Барселона" футболшылары 3:1 есебімен Туриннің "Ювентусын" ұтып, бесінші рет турнир жеңімпазы атанды. "Барселонаның" капитаны Хави мен Педро Родригес клуб сапында соңғы рет алаңға шықты. Келесі маусымда екеуі де басқа клубтарға ауысып кетті. Матч Протокол Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.uefa.org/mediaservices/mediareleases/newsid=1766100.html Media services UEFA]
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2014

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2014 — 2013/14 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының маусымының шешуші ойыны. 2014 жылы 24 мамыр күні Лиссабондағы "Да Луж" стадионында өтіп, Мадридтің қос клубы - "Реал" мен "Атлетико" өзара кездесті. Матч Қысқаша шолу Ойынның негізгі уақыты 1:1 есебімен тең аяқталып, қосымша таймдарда "Реал" үш доп соқты да, 4:1 есебімен жеңіске жетті. 36 минутта Диего Годин есеп ашқан соң, "Атлетико" соңғы секундтарға дейін есепте алда тұрды. Соңғы минутта бұрыштан берілген допты Серхио Рамос баспен дәл соғып, "Реалды" жеңілістен құтқарып қалды. Қосымша таймдарда "Атлетико" футболшылары болдырып қалды да, осыны тиімді пайдаланған "Реал" футболшылары үш доп соқты. Осының бәріне жүйкесі жұқарған "Атлетиконың" бапкері Диего Симеоне 120-шы минутта төрешіден қызыл қағаз алды. Бұл "Реалдың" турнирдегі 10-шы (десима) жеңісі еді. Протокол Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/index.html 2013–14 UEFA Champions League] *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/final/index.html 2014 final: Lisbon]
Геотропизм

Геотропизм — әртүрлі өсімдік мүшелерінің жер шарының орталығына қатысты белгілі бір бағытта орналасуы және өсіру қабілеті. Әрбір адам сабақ өсіп, түбірі төмен екенін біледі. Бірақ «жоғары» және «төмен» ұғымдары салыстырмалы болғандықтан, бұл құбылыс дәлірек тұжырымдалуы керек: сабақтар мен тамыр Жер радиусының бағыты бойынша өседі. Осы әмбебап факт негізінде, бұл бағдарлаудың себебі ауырлық күшіне немесе ауырлық күшіне жатады деген қорытынды жасауға болады.
Оңтүстік Осетиядағы қарулы қақтығыстар

Оңтүстік Осетиядағы қарулы қақтығыстар - 2008 жылдың тамызында Грузия мен Оңтүстік Осетия мен Абхазия республикаларының өзін-өзі жариялаған республикалары арасындағы және екінші жағынан Ресей арасындағы соғыс. Грузин-осетин қақтығысы аймағындағы жағдай шілденің соңында - тамыздың басында күрт өсе бастады. Белсенді қақтығыстар тамыздың 8-інде түнде Оңтүстік Осетия астанасын массивтік шабуылға ұшыраған Грузиядан басталып, Оңтүстік Осетияны басқаруға әрекет жасады. 8 тамыз күні түстен кейін Ресей президенті қақтығыс аймағында «бейбітшілікті қамтамасыз ету жөніндегі операция» басталғанын жариялады. Аймаққа орыс әскерлері енгізілді. Бірнеше күн бойы ресейлік әскерлер Оңтүстік Осетиядағы қарулы құрылымдармен бірге грузин әскерлерін Оңтүстік Осетиядан шығарып, Абхазия күштерімен ынтымақтастықта - Абхазиядағы Кодорское шатқалынан уақытша Грузияның бірқатар көршілес аймақтарын басып алды. Соғыс 12 тамызға дейін жалғасты. 14 тамыздан 16 тамызға дейін Абхазия, Оңтүстік Осетия, Грузия және Ресей президенттері жанжалды бейбіт жолмен реттеудің жоспарына қол қойды. Бес күндік соғыстың маңызды геосаяси, экономикалық және басқа да салдары болды. Осылайша, 26 тамызда Ресей ресми түрде Оңтүстік Осетия мен Абхазияны тәуелсіз мемлекеттер деп таныды. 2 қыркүйекте Грузия Ресеймен дипломатиялық қатынастарды үзді. Грузияның НАТО-ға кіру процесі тоқтап қалды.
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2006

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2006 — 2005/06 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының шешуші ойыны. 2006 жылы 17 мамырда Францияның Сен-Дени қалашығындағы "Стад де Франс" стадионында өтіп, Испанияның "Барселонасы" Англияның "Арсеналын" 2:1 есебімен ұтты. Матч Матч өте тартысты басталды. Ойын басталарда-ақ, "Арсенал" футболшылары жоқ дегенде екі мүмкіндікті жіберіп алды. Алма-кезек шабуылмен өтіп жатқан әдемі ойынды 18 минуттағы бір көрініс бұзды: "Арсенал" қақпашысы Йенс Леманн өзін алдап өткен Самуэль Это'Оны ережеден тыс тоқтатып, тәртіп бұзып, алаңнан қуылды. Осыдан соң басымдық "Барселона" жақта болды. Ойынның 37 минутында оң қапталдан Тьерри Анридің асырған айып добын Сол Кэмпбелл баспен ұрып торға түсірді — 0:1. Есепте алға шыққан лондондықтар қорғанысты нықтағанымен, 76 минутта каталондықтар бәрібір дегендеріне жетті. Сол қапталдан ұйымдастырылған комбинацияны Это'О сәтті аяқтады — 1:1. Алаңда осы кезде жаңбыр тіпті күшейді. Осының әсерінен қалжыраған лондондықтар екінші допты оңай жіберіп алды. Сол қанаттан Хенрик Ларссон ұрымтал тұстағы Жулиану Беллетиге пас берді. Беллетти өте қиғаш тұрса да, қақпаға бірден бағыттады. Доп Леманның орнына шыққан қақпашы Алмунияның аяқ арасынан өтіп, қақпаға енді. Есеп — 2:1. Бұдан кейін ойын сабасына түсті. Қалған уақытта есеп өзгермеді. "Барселона" араға 14 жыл салып, турнир жеңімпазы атанды. *Матчтан алдын мамандар қос команданың мүмкіндігін тең деп бағалады. Әсіресе, екі клубтың да қорғанысы өте берік екені көп айтылды. "Арсенал" плей-офф кезеңінде бір гол да жібермеген болса, "Барселона" плей-офф кезеңінде екі доп қана жіберіп алыпты, оның бірі автогол, 1/8 финалда "Челсимен" ойында Тиагу Мотта абайсызда өз қақпасына гол соғып алған болатын, ал екінші допты тағы сол "Челсимен" ойында Фрэнк Лэмпард пенальти арқылы ғана соға алған. Протокол Басқа да фактілер * Бұл финал нидерландылық Деннис Бергкамптың футболшылық карьерасындағы соңғы ресми матчы болуы тиіс еді. Матчтан алдын Арсен Венгер оған "қалайда алаңға шығарам" деп уәде беріпті. Бірақ онсыз да бір футболшысы кем болып, ұтылып жатқандықтан, оны алаңға жіберудің ретін таппапты. Бапкерінің шарасыз күйін көрген Бергкамп та оған ренжімеген екен. * "Арсенал" сапында кейін "Барселонаға" ауысқан бірнеше футболшы алаңға шықты. Атап айтқанда, Тьерри Анри, Сеск Фабрегас, Александр Глеб. Ал "Барселона" құрамында бұрын "Арсеналда" ойнаған екі футболшы бар еді, ол бразилиялық Сильвиньо мен Джовани ван Бронкхорст болатын. Бірақ екіншісі алаңға мүлде шыққан жоқ. * "Барселонаның" бапкері Франк Райкаард футболшы ретінде де, бапкер ретінде де УЕФА Чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. Бұған дейін мұндай жетістікке жеткендер төртеу еді: Карло Анчелотти, Мигель Муньос, Джованни Трапаттони, Йохан Кройф. Кейін бұлардың қатарына 2009 жылы Хосеп Гвардиола, 2016 жылы Зинедин Зидан қосылды. * "Стад де Франс" стадионы осымен екінші рет аталмыш турнирдің финалын қабылдады. 2000 жылғы финал да осы стадионда өткен болатын. Ол жолы да испаниялық тағы бір "Эль-Класико" өкілі Мадридтің "Реалы" жеңімпаз атанған-ды. Дереккөздер Сілтемелер *http://www.uefa.com/competitions/ucl/finals/index.html
УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2007

УЕФА Чемпиондар Лигасының финалы 2007 — УЕФА Чемпиондар Лигасының 2006/07 маусымындағы шешуші ойын. 2007 жылы 23 мамырда Афинадағы Олимпиадалық стадионда өтті. Екі жыл бұрынғы финалшылар — "Милан" (Италия) мен "Ливерпуль" (Англия) тағы да кездесіп, "Милан" футболшылары 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бұл "Миланның" аталмыш турнирдегі жетінші жеңісі. Шолу Бұл ойын италиялық шабуылшы Филиппо Индзагидің жұлдызы жанған матч болды. 45 және 82 минуттарда екі доп соғып, командасын алға шығарды. Ал ливерпульдіктер тек 89 минутта бір гол соға алды (авторы — Дирк Кейт). Екі жыл алдынғы керемет камбэк қайталанбады. Негізгі құрамда алаңға шыққан миландық Паоло Мальдини финалға қатысқан ең қарт ойыншы боп тарихта қалды. Сол күні Паолоның жасы 38 жыл 331 күн болатын Матчтан соң "Миланның президенті Сильвио Берлускони "Стамбулда бізден бас тарқан сәтілік екі жылдан соң қайта оралды" деп мәлімдеді. Протокол Дереккөздер Сілтемелер *https://web.archive.org/web/20070526064408/http://www.uefa.com/competitions/ucl/index.html/ *http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/6677489.stm
Франк Райкаард

Франклин Эдмундо (Франк) Райкард (, 30 қыркүйек 1962 жылы Амстердамда дүниеге келген) — Нидерландтық футболшы, бапкер. Өмірбаяны Футболшы карьерасын "Аякста" бастады. Бірақ негізгі қомақты табыстарына "Милан" сапында ойнап жүріп қол жеткізген. Сексенінші жылдардың соңында Нидерланд құрамасының үздік квартеті атанған Рууд Гуллит, Рональд Куманн, Марко ван Бастен секілді футболшылармен тізе қосып, құраманы әлемнің үздік командаларының біріне айналдырды. 1988 жылы құраманың Еуропа чемпионы атануына Райкаард көп үлес қосты. Ұлттық құраманы басқарған жылдары Еуропаның қола жүлдесіне қол жеткізді (2000 жылы). Ал "Барселонаны" жаттықтырып, УЕФА Чемпиондар Лигасы, Испания чемпионы секілді бірнеше үлкен жүлделерді иемденді. Жетістіктері Командалық "Аякс" сапында *Нидерланд чемпионы (5): 1981/82, 1982/83, 1984/85, 1993/94, 1994/95 *Нидерланд Кубогы (3): 1982/83, 1985/86, 1986/87 *УЕФА Кубок Иелерінің Кубогы: 1987 *Нидерланд Суперкубогы (2): 1993, 1994 *УЕФА Чемпиондар Лигасы: 1994/95 «Милан» сапында *Италия кубогы (2): 1988, 1992 *УЕФА Чемпиондар Кубогы (2): 1988/89, 1989/90 *УЕФА Суперкубогы (2): 1989, 1990 *Құрлыаралық кубок (2): 1989, 1990 *Италия чемпионы (2): 1991/92, 1992/93 Ұлттық құрама сапында *Еуропа чемпионы: 1988 *Еуропа қола жүлдегері: 1992 Жеке *Нидерланд жыл футболшысы: 1985, 1987 *Guerin Sportivo версиясы бойынша Италиядағы жыл футболшысы: 1992 *А Сериясының үздік шетелдік ойыншысы: 1992 *ФИФА-ның 100 үздік футболшысының қатарында *World Soccer версиясы бойынша ФИФА-ның 20 ғасырдағы Ұлы футболшыларының қатарына кіреді Бапкер ретінде *2000 жылғы Еуропа қола жүлдегері "Барселона" бапкері ретінде *Испания чемпионы (2): 2004/05, 2005/06 *Испания суперкубогы(2): 2005, 2006 *УЕФА Чемпиондар Лигасы: 2005/06 Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://rossoneri.ws/forum/3-74-1 Футболшының өмірбаяны]
Массимильяно Аллегри

Массимилиано Аллегри (; 11 тамыз 1967, Ливорно) — италиялық футболшы және футбол жаттықтырушысы. Позициясы — жартылай қорғаушы. Өмірбаяны Ешқашан ұлттық құрама сапында ойнамаған, ортанқол ғана футболшы болған. Оны Италияға адалдығымен құрметтейді, ғұмырында тек Италия клубтарында ғана ойнап, Италия клубтарын ғана жаттықтырып келе жатыр. Футболшылық ғұмырында түрліше ортанқол клубтарда ойнап, айтарлықтай табысқа жетпеген. Жаттықтырушылық карьерасында қол жеткізген табыстары футболшылық ғұмырындағыға қарағанда әлдеқайда көп, жоғары. 2003 жылы "Альянезе" клубында ойнап жүріп ойыншы карьерасын аяқтады да, артынша сол командада бапкерлік өмірін бастады. 2010 жылдан бері "Милан"мен "Ювентус" клубтарын жаттықтырып, екеуін де Италия чемпионы атандырды. Үш жыл қатарынан "Алтын дубльге" қол жеткізген Италия тарихындағы бірінші бапкер. 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017 жылғы маусымдарда Италияда жүлде атаулыны ешкімге бермеді. Екі рет УЕФА Чемпиондар Лигасының финалына шықты - 2015, 2017. Бірақ екеуінде де испан клубтарынан ұтылып қалды. Бапкерлік статистикасы Жетістіктері «Милан» бапкері ретінде *Италия чемпионы (1): 2010/11 *Италия суперкубогы (1): 2011 «Ювентус» бапкері ретінде *Италия чемпионы (3): 2014/15, 2015/16, 2016/17 *Италия кбуогы (3): 2014/15, 2015/16, 2016/17 *Италия суперкубогы (1): 2015 Жекелей жетістіктері *Италиядығы "Жылдың үздік бапкері" (3): 2011, 2015, 2016 *Энцо Беарзот жүлдесі: 2015 Сыртқы сілтемелер * [https://www.transfermarkt.com/-/profil/trainer/7671 Жаттықтырушы профилі]
Сұлтанғали Қаратайұлы Қаратаев

Сұлтанғали Қаратайұлы Қаратаев (23 маусым 1936, Қазақ КСР, Ақтөбе облысы — 27 ақпан 2018, Қазақстан, Алматы ) — қазақтан шыққан тұңғыш спорт комментаторы. Рабат Жәнібеков, Диас Омаров, Қынабай Аралбаев секілді танымал комментаторлардың кәсіби ұстазы, спорт журналисі. Өмірбаяны 1936 жылы 23 маусымда Ақтөбе облысында өмірге келген. 18 жасында, сегізінші сыныпты бітіргенде лагерге оны дене шынықтыру жетекшісі ретінде жібереді де, спортқа ең алғаш солай бауыр басады. Өткен ғасырдың жетпісінші жылдары Алматының Орталық стадионынан тікелей эфирде алғаш рет қазақша сөйлеген қазақ комментаторы. Комментаторлық жұмысты Қазақ радиосы мен Қазақ телевидениесінде атқарған. Сұлтанғали Қаратаевтың бүгінде қазақ комментаторлығына қажетті көптеген термин сөздерді де енгізді. Мәселен, "Айып алаңы", "Оң қаптал", "Сол қаптал", "Қосалқы құрам" тағы басқасы да бар. Бүгінде сол сөз тіркестері жиі қолданылады. Спорттың барлық түрінен трансляция жүргізген. Басқа да фактілер Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданының құрметті азаматы. Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://old.aikyn.kz/ru/interview/show/25837-s_ltan_ali_aratai_ly_kommentator_b_l_md_bolu_a_ti_s Тұңғыш комментатормен сұқбат]
УЕФА Суперкубогы

УЕФА Суперкубогы — УЕФА Чемпиондар Лигасы мен УЕФА Еуропа Лигасын жеңген қос команда сынға түсетін бір раундтық маусым басындағы турнир. Тамыз айында өткізіледі. Тарихы 1972 жылдан бастап өткізіліп келеді. Жобаның авторы және іске асырушысы Нидерландының «De Telegraaf» репортёрі — Антон Виткампп. 1972 жылғы "Аякс" (Нидерланд) пен "Глазго Рейнджерс" (Шотландия) командаларының арасындағы алғашқы суперкубок кездесуін осы газет редакциясы қаржыландырды. Бұл ойында "Аякс" екі ойын қорытындысы бойынша 6:3 есебімен жеңіске жетті. Турнир ә дегенде бірнеше жылдар бойы екі ойыннан (үйде және сыртта) өткізілді. Кейін ресми футбол турнирлерінің көптігінен бір матч ойнауға ғана шешім шығарылды. 1998-2012 жылдары турнир тұрақты түрде Монакодағы "Луи ІІ" стадионында өткізіліп тұрды. 2013 жылдан бері әр түрлі стадиондарда өткізіліп келеді. 1999 жылға дейін Чемпиондар Лигасы мен Кубок иелері кубогының жеңімпаздары өзара кездесіп келді. 1998/99 жылғы футбол маусымынан соң Кубок иелері кубогы турнирі өткізілуін тоқтатты да, енді Чемпиондар Лигасының жеңімпазымен УЕФА кубогы (қазіргі Еуропа Лигасы) жеңімпазы күш сынасатын болды. Жеңімпаздары Клубтар бойынша Елдер бойынша Финалдар Тағы қараңыз * УЕФА Чемпиондар Лигасы * УЕФА Еуропа лигасы * УЕФА Кубок иелері кубогы Сыртқы сілтемелер * [http://ru.uefa.com/uefasupercup/index.html Суперкубок УЕФА сайтында]