kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Бақытжамал Еркінқызы Бектұрғановa

Бақытжамал Еркінқызы Бектұрғановa (10.2.1955 жылы туған, Алматы қаласы) – философия ғылымдарының докторы (1992), проф. ҚазМУ-ды (1977, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Алматы халық ш. ин-тында оқытушы (1978–1985) болып қызмет атқарды. Алматы халық ш. ин-тында (қазіргі Қазақ мемл. басқару академиясы) оқытушы, доцент (1989–1993), Қазақ мемл. басқару академиясының жанындағы әлеуметтік-экономика орталықтың директоры (1993–1995), сонда проф. (1995–1999). Қазақстан ҰҒА-ның Әлеум. және саясаттану ин-тының директоры (1995–1996), 1995 жылы Алматы қ. Әлеуметтік және саясаттану ассоциациясының президенті. 1996 ж. қазіргі Қазақ ұлттық агр. университетінде профессор, 1999 жылдан Қазақстан демокр. күштері Форумының тең төрайымы, 2000 жылы «Қазақстан әйелдері» республикалық қоғамдық қозғалысының көшбасшысы. * http://vesti.kz/conference/28/ * http://rus.azattyq.org/content/Bakhytzhamal_Bekturganova/1904783.html * http://www.ipr.kz/analytics/2/1/131/ Дереккөздер
Ақсу ауылдық округі

* Ақсу ауылдық әкімдігі – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақсу ауылдық округі – Алматы облысы Ұйғыр ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақсу ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақсу ауылдық округі – Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақсу ауылдық округі – Жетісу облысы Ақсу ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақсу ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік. * Ақсу ауылдық округі – Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданындағы әкімшілік бірлік.
Садрлар

Садрлар (парс. y€ — мықты, күшті; садр-и джаһан — жаһанның тірегі) — Бұхара қаласында рухани билік пен өкімет билігін қатар ұстаған Бұрхан әулетінен шыққан билеушілердің лауазымы (11 — 13 ғасырлар). Бұл атақты бірінші болып Салжұқ сұлтаны Санжардың тағайындауымен Бұхараның райсы (үкімет басшысы) болған Абдулазиз ибн Омар алған. Садрлар кейінірек Қарахан әулетіне тәуелді болды. Бірақ қала байларының қолдауына сүйеніп, бірте-бірте жеке билеушілерге айналды. Бұхара cадрлары қала билеушілері ретінде тіпті моңғол шабуылынан кейін де өздерінің меншікті жерін және билігін сақтап қалды. Дереккөздер:
Қайыршақты ауылдық округі

Қайыршақты ауылдық округі — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік. 2022 жылы округке таратылған Ақсай ауылдық округі қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Томарлы, Ақжар, Ақсай, Бесікті, Талқайран ауылдары кіреді. Орталығы – Томарлы ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 31587 адамды (15715 ер адам және 15872 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Талас (өзен)

Талас өзені – Қырғызстан мен Қазақстан жеріндегі өзен, ұзындығы 661 км, су жиналатын алабы 52700 км². Қазақстандағы бөлігі 453 км. Негізінен, Жамбыл облысының Байзақ, Талас, Сарысу аудандары жерімен ағады. Бастауы Қырғыз Алатауы мен Талас Алатауы мұздықтарынан шығатын Қарақол және Үшқоша өзендері қосылған жерден басталып, Мойынқұмдағы Айдын көліне жетпей құмға сіңіп, тартылып қалады. Гидрологиясы Аңғары жоғарғы бөлігінде тар шатқалды, ені 1 – 2 км, жазыққа шыққан төменгі бөлігінде кең, 25 – 30 км. Көп жылдық мұз, жауын-шашын суынан толысады. Маусым – тамыз айларында тасиды. Тараз қаласынан төменгі ағысында Таластан бірнеше тармақ (Шалқы, Көделі, Тасарық, т.б.) таралады. Суы көктемде, күзде тұщы, сәл кермек, ауыз суға жарамды. Жылдық орташа су ағымы Тараз қаласы тұсында секундына 27,4 м³. Өзен бойында, Тараз қаласынан 10 км жерде Киров бөгені, сағасынан 197 км жерде Юбилейный, 275 км-де Жінәлі, 280 км-де Қазақбай бөгендері және Талас – Аса каналы салынған. Егін суаруға пайдаланылады. Дереккөздер
Әбдірашит Рахымұлы Ахметов

Әбдірашит Рахымұлы Ахметов (7.4.1924, Қарағанды облысы Шет ауданы) – тарих ғылыми доктор (1970), профессор (1972), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1974). Екінші Дүниежүзілік соғысқа қатысқан. ҚазМУ-ды бітірген (1949, қазіргі ҚазҰУ). Осы университетте кафедра меңгерушісі, оқытушы қызметтерін атқарды. 1980–1986 ж. Қазақстан КП ОК жанындағы партия тарихы институтының – СОКП ОК жанындағы марксизм-ленинизм институты бөлімшесінің директоры болды. Әбдірашит республикалық кәсіподақтарының тарихы, кеңес дәуіріндегі Қазақстанның өнеркәсіп жұмысшыларының жағдайын, олардың өндірістік және әлеум. белсенділігін зерттеді. Осы тақырыпқа байланысты 200-ге тарта ғыл. еңбек жариялады. 1- және 2-дәрежелі Отан соғысы, Халықтар достығы ордендерімен, медальдармен марапатталған. Дереккөздер
Садчиковка

Садчиковка — Қостанай облысы Қостанай ауданындағы ауыл, Садчиков ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы — Тобыл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 25 км-дей жерде орналасқан. Халқы 1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 2259 адамды (1084 ер адам және 1175 әйел адам) құраса, 2009 жылы 2947 адам (1392 ер адам және 1555 әйел адам) болды. Тарихы Іргесі 20 ғасырдың бас кезінде қаланған. 1929 — 60 жылдары ұжымшар мен ауылдық кеңестің орталығы болды. 1961 жылы Қостанай ауыл шаруашылығы институтының Ю.Гагарин атындағы оқу-тәжірибе шаруашылығы ұйымдастырылды. Ең жақын темір жол стансасы — Қостанай (33 км). Дереккөздер
Темірбек Ибрагимов

Темірбек Ибрагимов (8 қазан 1922 жыл, Шәуілдір ауылы, Отырар ауданы, Түркістан КФР – 15 қазан 1943 жыл, Радуль ауылы, Украин КСР) — әскери қайраткер. Кеңес Одағының Батыры (30 қазан 1943 ж). 1941 жылы желтоқсанда Қызыл Армия қатарына алынып, Қызыл Тулы 69-Севск атқыштар дивизиясының құрамында ұрысқа қатысты. Днепрден өту кезіндегі ұрыста қаһармандықпен қаза тапты. Ленин орденімен, медальмен марапатталған. Отырар ауданындағы мектепке, туған ауылындағы көшеге аты берілген. Дереккөздер
Қосшағыл ауылдық округі

Қосшағыл ауылдық округі — Атырау облысы Жылыой ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қосшағыл, Қарағай ауылдары кіреді. Орталығы – Қосшағыл ауылы. 2004 жылы округ құрамына кірген Шұбыртпалы, 2006 жылы Кеңарал, 2013 жылы Тұрғызба ауылдары таратылған. Сипаттамасы Округ солтүстігінде Қараарна, Жем, Ақкиізтоғай ауылдық округімен, оңтүстігінде Майкөмген ауылдық округі, Маңғыстау облысы және Теңіз кен орнымен, шығысында Ақтөбе облысымен шектеседі. Аудан орталығынан 18, облыс орталығынан 242 шақырым жерде орналасқан. Жер бетінің биіктігі теңізге қарай көлбеулене кеми түседі. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4200 адамды (2119 ер адам және 2081 әйел адам) құрады. Тарихы 1930-35 жылдары мұнай барлаушылардың, кейін мұнай алаңын игерушілердің келуіне байланысты Қосшағыл поселкесі пайда болды. Әуелі «Поселок І-ой пятилетки» деп аталып, кейіннен Қосшағыл атағы берілді. 1938 жылы бұрынғы Қаңбақты (Жилая Коса) поселкесі Қосшағылға көшіп 1953 жылға дейін аудан орталығы болды. Шаруа қожалығы мен кәсіпкерлік 40 шаруа қожалығы мен бірнеше жанұялық жеке шаруашылықтар, 19 жеке кәсіпкер жұмыс жасайды. Дереккөздер
Ақтөбе ауылдық округі

Ақтөбе ауылдық округі: * Ақтөбе ауылдық округі — Жамбыл облысы Жуалы ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік. * Ақтөбе ауылдық округі — Жамбыл облысы Шу ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік. * Ақтөбе ауылдық округі — Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік. * Ақтөбе ауылдық округі — Қызылорда облысы Қармақшы ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік. * Ақтөбе ауылдық округі — Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік. * Ақтөбе ауылдық округі — Түркістан облысы Келес ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік. * Ақтөбе ауылдық округі — Түркістан облысы Отырар ауданы құрамындағы ауылдық әкімшілік.
Құрманбаев Асылхан Сүлейменұлы

Құрманбаев Асылхан Сүлейменұлы (15.6.1929 ж.т., қазіргі Ақмола облысы Қорғалжын аудан Қорғалжын а.) – тарих ғылым доктор (1972), профессор (1974). ҚазМУ-ды (1951, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қазақстан ЛКЖО ОК-нің лекторы, Қазақ КСР-і Мәдениет мин-лігі жанындағы Семей (қазіргі Шығыс Қазақстан) облысы лекция бюросының директоры (1951–55), Қазақстан Компартиясы Семей қала және облысы к-ттерінің нұсқаушысы (1955–60), Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтының (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) Семей бөлімшесінде (1963–78), Алматы зоотехнология-малдәрігерлік институттында (1978–83, қазіргі Қазақ ұлттық агр. университеті), Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында (қазіргі Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті) кафедра меңгерушісі (1983) қызметтерін атқарған. Негізгі ғылым еңбектері Қазақстандағы соц. жарыс тарихының мәселелеріне арналған. Дереккөздер
Риман геометриясы

Риман геометриясы, Риманның эллипстік геометриясы — Евклидтік емес геометриялардың бірі. Риман геометриясының негізгі нысандары нүкте, түзу және жазықтық; негізгі ұғымдары — тиістілік (нүктенің түзуге, нүктенің жазықтыққа), реттілік (түзудегі нүктенің, жазықтықтағы берілген нүкте арқылы өтетін түзулердің, т.б.), конгруэнттілік (фигуралардың). Риман геометриясының тиістілік және реттілік аксиомалары толығымен проективтік геометрия аксиомаларымен бірдей, сондықтан Риман геометриясы бойынша: кез келген екі нүкте арқылы бір ғана түзу өтеді; екі жазықтық бір түзу бойымен қиылысады; бір жазықтықта жатқан екі түзу бір нүктеде қиылысады; түзудегі кез келген нүктелер жұбы екі кесіндіні анықтайды; жазықтықта жатқан түзу жазықтықты екіге бөлмейді (демек, егер а түзуі жазықтығына тиісті болса, онда жазықтығының а түзуінде жатпайтын кез келген екі нүктесін а түзуін қимайтындай кесіндімен қосуға болады); жазықтық кеңістікті екі жарты кеңістікке бөлмейді. Риман геометриясының проективтік геометриядан айырмашылығы: мұнда фигуралардың конгруэнттілігі мен геом. шамаларды өлшеу (ұзындық, бұрыштың шамасы, аудан, көлем) ұғымдары қарастырылады. Сондықтан Риман геометриясы метрикалық кеңістік. Риман геометриясы мен Евклидтік геометрияның конгруэнттілік аксиомалары мәндес. Риман жазықтығының моделін сферадағы диаметралды қарама-қарсы нүктелерді “беттестіріп” алуға болады. Алынған нысанды “нүкте” деп, ал сферадағы үлкен шеңберді “түзу” деп қарастырады. Осы “нүктелер” мен “түзулерден” алынған фигуралар Риман геометриясының тиістілік, реттілік, конгруэнттілік аксиомаларын қанағаттандырады. Риман геометриясын алғаш Бернхард Риман (1826 — 1866) өзінің лекцияларында риман жазықтығы теориясының дербес жағдайы ретінде қарастырған. Дереккөздер
Қызылқоға ауылдық округі

Қызылқоға ауылдық округі — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қарабау, Бұқар ауылдары кіреді. Әкімшілік орталығы – Қарабау ауылы. Сипаттамасы Жер көлемі - 103 193 гектар, оның 491,2 га - жайылымдық жер, 13287,2 га - шабындық алқабы. Сиыр - 1491, қой-ешкі - 3986, жылқы - 1468, түйе - 91. 250 отбасы тұрады. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1346 адамды (704 ер адам және 642 әйел адам) құрады. Мәдени-әлеуметтік мекемелер Қарабау орта мектебі , «Қарлығаш» балабақшасы, ауылдық клуб, кітапхана, амбулатория, пошта бөлімшесі, телекоммуникация торабы т.б. бар. Шағын кәсіпорындар 21 жеке кәсіпкер (5 дүкен, 1 наубайхана, 1 кафе), 135 жекеменшік көлік, 8 шаруа қожалығы бар (1.01.2019 ж. мәлімет). Транспорты Округ аумағынан «Мақат-Индер» теміржолы, «Орта Азия-Орск» мұнай-газ құбыры, облыстық дәрежедегі «Индер-Қарабау-Миялы-Сағыз» автокөлік жолы өтеді. Әкімдері Әр жылдары Н.Марданов, Е.Бөтпенов, Л.Оразов, Ш.Қонысбаев, М.Сәтқалиев, Ш.Қонысбаев, Р.Ерғалиев, С.Ізмұқанов, Қ.Қайруллин округ әкімі болған. Дереккөздер
Майкөмген ауылдық округі

Майкөмген ауылдық округі — Атырау облысы Жылыой ауданындағы әкімшілік бірлік. Оңтүстігінде Маңғыстау облысымен, солтүстігінде Қосшағыл ауылдық округімен шектеседі. Әкімшілік құрамы Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Майкөмген ауылы. Округ құрамында болған Аққұдық ауылы 2013 жылы таратылған. Сипаттамасы Аумағы 78004 га. Жайылым 3243 га, басқалай жерлер 56867 га. Округ орталығы аудан орталығы Құлсары қаласынан оңтүстікке қарай 60 шақырым қашықтықта орналасқан. Округ аумағынан Атырау-Ақтау тас жолы, Атырау-Маңғыстау темір жолы өтеді. Тарихы Жылыой ауданының Майкөмген ауылдық округі 2002 жылы Атырау облысы әкімінің 21.06.2002 жылғы №186 Қаулысы және 29.08.2002 жылғы №221-ІІ-ХІХ сессиясының шешіміне сәйкес Ақкиізтоғай селолық округінен бөлініп, бұрынғы асыл тұқымды «Коммунизм таңы» кеңшары аумағы негізінде құрылған. Географиялық жағдайы Климаты қуаң, континенттік, жазы ыстық, қысы суық. Қаңтардың орташатемпературасы– 8ºС. Солтүстігінде - 14ºС, кейде - 30ºС дейінгі аязды күндер болады. Шілденің орташа температурасы +30-31ºС аралығында. Ауыл көлемі негізінен шөл-шөлейт аймақ зонасына жататындықтан ылғалы аз, жері ащы, сорлы жерлерге тән өсімдіктер өседі. Ауыл аумағындағы жануарлар дүниесінде негізінен кемірушілер, бауырымен жорғалаушылардың үлесі басым. Кездесетін негізгі жануарлар: қасқыр, түлкі, қарсақ, борсық, күзен, т.б. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1279 адамды құрайды. Ауылдық округтегі өндірістік кәсіпорындар, мекемелер және басқа құрылымдар *шаруа қожалығы -14 *пошта бөлімшесі -1 *дүкендер -3 *асхана, шайхана -2 Негізгі экономикалық және әлеуметтік көрсеткіштер *мал саны барлығы: оның ішінде -9 512 бас - ірі мүйізді қара -1 887 бас - жылқы -566 бас - түйе -1 264 бас - қой және ешкі -5 795 бас *ет өндіру -1 640 тонна *сүт өндіру -740 тонна *жүн өндіру -16,7 тонна Мәдени-әлеуметтік сала *аурухана -1 *мектеп -1 *кітапхана -1 *автокөлік, барлығы -167 Дереккөздер
Серік Саматұлы Елеуов

Серік Саматұлы Елеуов 1980 жылы 15 желтоқсанда Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Елеуов Самат Мұсайынұлы (1951 жылы туған), зейнеткер, Қарағанды облыстық Жол полициясы басқармасында жұмыс істеген. Анасы - Елеуова Римма Қайырбекқызы (1950 жылы туған), Қарағанды қаласының №77 ОМ бастауыш сынып мұғалімі. Қазтұтынушылародағы Қарағанды экономикалық университетінің кеден істері факультетін бітірген (2003), кеден істерінің инспекторы. Қазіргі уақытта - Қазтұтынушылародағы Қарағанды экономикалық университеті заң факультетінің студенті. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (2003 жылдан). Жекпе-жек БЖСМ, Бокстан ОРМБЖМ спортшысы. Қазақстанның бірнеше мәрте чемпионы; турнирлердің бірніше мәрте жеңімпазы; Жасөспірімдер арасында әлем чемпионы (Аргентина, 1998); бокстан Азия чемпионы (1999); ҚР Халықтарының I Жазғы спартакиадасының (2001), Қазақстанның мықты боксшылары турнирінің (Қарағанды, 2003), Е. Хасановты еске алуға арналған Халықаралық турнирдің (Алматы, 2003), ҚР Чемпионатының (Астана, 2003) жеңімпазы; Орталық Азия ойындарының күміс жүлдегері (Тәжікстан, 2003), Еуропаның мықты боксшылары Халықаралық турнирінде - 2 орын (Румыния, 2004), I Олимпиадалық лицензиялық турниріне (Қытай, 2004) қатысқан; XXVIII жазғы Олимпиадалық ойындарының қола жүлдегері (Афины, 2004), XXVIII Жазғы олимпиадалық ойындардың 60 кг дейінгі салмақтағы қола жүлдегері (Афины, 2004). Бокстан Еңбек сіңірген спорт шебері (2004). «Ерен еңбегі үшін» (2004), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен, көптеген грамоталармен марапатталған. *Діни көзқарасы - мұсылман. *Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев. *Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Жарқынболашақ». *Хоббиі - футбол. *Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи әдебиет. *Үйленген. Жұбайы - Елеуова Динара Болатқызы (1981 жылы туған), АХАТ жетекші маманы. *Ұлы - Әділ (2005 жылы туған). Дереккөздер
Марат Тұрдыбекұлы Оспанов

Марат Тұрдыбекұлы Оспанов (17 қыркүйек 1949, Ақтөбе қаласы – 23 қаңтар 2000, Алматы қаласы) – қоғам қайраткері, ҚР Парламентаризм мен демократия негізін қалаушылардың бірі, ҚР парламенті мәжілісінің тұңғыш төрағасы, Еуразия халықаралық экономикалық Академиясының академигі, экономика ғылымдарының докторы (1998). Балалық шағы Марат Оспанов 1949 жылы қыркүйек айының 17 – ші жұлдызында Ақтөбе қаласында жарық дүние есігін ашқан. № 6 орта мектепте алғаш мектеп табалдырғын аттап, білімнің алтын қайнарымен сусындаған, № 2 мектепті тәмәмдаған. Бала кезінен зейіні мол боп өскен. Оны білім нәрімен сусындатқан ұстаздарының айтуы бойынша М.Оспанов еңбекқор, қарапайым, бәрін білуге құштар, зейінді оқушы болған, спортқа бейім болған, шаңғы және де футбол спорт түрлеріне қызығушылық танытқан. Басқа да балалар секілді өзінің ортасы болған. Бала кезінен бастап бойында көшбасшылық қасиеттер басым болған. Өмір жолы * 1971 жыл — Қазақ КСР-і Мемлекеттік жоспарлау, есептеу орталығының ғылым зерттеу институтында кіші ғылыми қызметкер. * 1971 жыл — Мәскеу халық шаруашылығы институтын бітірген. * 1972–1976 жж. — Ақтөбе мемлекеттік медицина институтында оқытушы, кафедра меңгерушісі. * 1979 жыл — ҚазМУ-дың аспирантурасын (қазіргі ҚазҰУ) бітірген. * 1979-1990 жж. — Партия ұйымының хатшысы. * 1990-1991 жж — Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің Экономикалық реформа, бюджет пен қаржы мәселесі жөніндегі комитет төрағасының орынбасары. * 1991-1992 жж. — ҚР Мемлекеттік Бас салық инспекциясы бастығының орынбасары. * 1992-1994 жж. — ҚР Қаржы министрінің 1-орынбасары – Бас салық инспекциясының бастығы. * 1994-1995 жж. — ҚР Жоғарғы кеңесі төрағасының орынбасары. * 1995 жыл — ҚР Министрлер Кабинеті жанындағы Шетелдік капиталды игеру жөніндегі комитеттің төрағасы. * 1995-2000 жж — 1 және 2-шақырылымдағы ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. * 1996-1999 жж. — ҚР Парламентінің бірінші шақырылымдағы Мәжілісінің төрағасы. * 1999-2000 жж. — «Отан» партиясы төрағасының орынбасары. Ғылыми еңбектері * 1997 жылы - «Налоговая реформа и гармонизация налоговых отношений» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оспанов елдегі қоғамдық-саяси процестерге белсенді араласып, республика Парламентінің қалыптасуына, саяси және экономикалық реформалардың әзірленіп, жүзеге асырылуына үлес қосты. Ол қаржы және бюджет, салық т.б. экономикалық салаларға арналған 100-ден астам ғылыми мақала, 8 монография: * «Гармонизация налоговых отношении», 1997; * «Налоговая реформа и гармонизация налоговых отношении, 1997; т.б.) жазды. * 1999 жыл «Тұрақтанудан өсімге қарай» (1999-2005) атты дағдарысқа қарсы экономикалық бағдарламасын жариялады, кейін бұл ҚР Үкіметінің экономикалық бағдарламасында негіз етіп алынды. Экономика ғылымы саласында 6 кітабы бар. Есте қалдыру * Ақтөбе қаласындағы көшенің бірі * Батыс Қазақстан медицина академиясына М.Оспанов есімі берілген. * Ақтөбе қаласында Марат Оспанов тұрған үйге ескерткіш тақта ілінді. * 2001 жылы шілде айында есімі берілген медицина академиясына қола бюсті қойылды. Марапаттары * 2-дәрежелі «Барыс» орденімен (1999) және медальдармен марапатталған. Қосымша мәліметтер *[http://www.avestnik.kz/?p=2862 Марат Оспанов] Дереккөздер
Сатыбалды Тілемісұлы Ибрагимов

Сатыбалды Тілемісұлы Ибрагимов (13.3.1940, Сайрам ауданы Қарасу ауылы - 09.08.2019) – ғалым, экономика ғылымының докторы ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты. Дулат тайпасы Сиқым руынан шыққан. * Днепродзержинск қаласындағы (Украина) №8 кәсіптік-техникалық училищені (1959) бітірген. * Мәскеу қаласындағы П.Лумумба атындағы Халықтар достығы университетін бітірген. * Еңбек жолын Теміртау қаласындағы Қазақстан магниткасында болат қорытушы болып бастап, басшылық қызметтер атқарды. * 1988 – 2000 жылдары «Қазақаймақ» фирмасының вице-президенті, «Кармет-Оңтүстік» фирмасының президенті, бас кеңсесі Лондон қаласындағы «Успатниттің» Теміртау қаласындағы өкілі, «Қазхром» компаниясының президенті болды. * 2001 жылдан Еуроазиялық өндірістік ассоциация төралқасының мүшесі. * Мәжілісте экономикалық реформа және аймақтық даму комитетінің мүшесі. Дереккөздер
Мұқыр ауылдық округі

Мұқыр ауылдық округі — Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Мұқыр, Жамансор, Жантерек, Кенбай, Сарықұмақ, Соркөл, Тасқұдық ауылдары кіреді. Орталығы – Мұқыр ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 4418 адамды (2308 ер адам және 2110 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Аса ауылдық округі (Жамбыл облысы)

Аса ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аса, Рахат ауылдары кіреді. Орталығы – Аса ауылы. Тараз қаласынан солтүстік бағытқа қарай 28 км жерде. Аса өзенінің аңғарына жақын орналасқан. Жер көлемі 6815 га. Бүгінгі күні ауылда "Жеңістің 30 жылдығы" атындағы, "Бауыржан Момышұлы" және "Гагарин" атындағы орта мектептер, М.Төлебаев атындағы саз мектебі, спорт мектебі, аудандық мәдениет үйі, орталықтандырылған кітапхана бар. Аса орталығында аудандық аурухана, аудандық емхана, тіс емдеу бөлімдері және туберкулезге қарсы диспансер орналасқан. Сондай-ақ тарихи-өлкетану мұражайы, аудандық мұрағат, аудандық мемлекеттік органдар, "Талас-Аса" коммуналдық мекемесі, Аса су жүйелерінің басқармасы, Аса темір жол бекеті орналасқан. Рахат елді мекенінде бастауыш мектеп бар. Дереккөздер
Құрманбаева Шырын Асылханқызы

Құрманбаева Шырын Асылханқызы (10.11.1958 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Семей қала) – тарихшы, саясаттану ғылым докторы (2003), профессоры (2006). Ресей саясаттану академиясының толық мүшесі. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2004). ҚазМУ-дың тарих ф-тін (1980, қазіргі ҚазҰУ) және Қазақ заң академиясын (2000) бітірген. Семей малдәрігерлік институтында ассистент (1980–82), Семей ет және сүт өнеркәсібі технол. институтында стажер-ізденуші, оқытушы, аға оқытушы, доцент (1982–98), Қазақ заң академиясы Семей бөлімшесінің (1998–2000) және Семей заң институтының (2000–03) директоры, Қазақ гуманит.-заң университетінің ректоры (2003–07), Семей университетінің президенті (2007–09) қызметтерін атқарды. 2009 жылдан Қазақ гуманитарлық-инновациялық заң университетінің ректоры. «Қазақстандағы саяси жүйесі трансформациясының барысында сайлау технологиясының дамуы» деген тақырыпта доктор диссертация қорғады. 100-ден астам ғыл. жарияланымның, 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Дәулет Лайықұлы Байділдинов

Дәулет Лайықұлы Байділдинов (14.4.1960 жыл, Украина, Донецк облысы, Артемовск қаласы) – заң ғылымдарының докторы (1996), профессор (2003). Қазақстан Республикасының Жоғары мектебі ғылыми академиясының корреспондент мүшесі (2003). ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң осы университте оқытушы, комсомол комитетінің хатшысы, деканның орынбасары, доцент, Заң ғылыми орталығының директоры (1982–1997), Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесінің кеңесшісі (1997–1998) қызметтерін атқарды. 1998 жылдан ҚазҰУ-да кафедра меңгерушісі, декан. «Экологическое законодательство Республики Казахстан: совершенствование и кодификация» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Шығармалары: * Юридическая ответственность за экологические правонарушения, А., 1993; * Экологическое законодательство РК, А., 1995; * Правовой механизм государственнего управления в экологии, А., 1998. Дереккөздер
Аспара ауылдық округі

Аспара ауылдық округі – Жамбыл облысы Меркі ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Аспара, Қайыңдысай, Құмарық ауылдары кіреді. Орталығы – Аспара ауылы. Округ аймағында 49833 га ауыл шаруашылығы жері, орта мектеп, дүкен, фельдшерлік-амбулаториялық медициналық пункт бар. Дереккөздер
Тоқмұхамед Сәлменұлы Садықов

{{Ғалым { } { } }} Тоқмұхамед Сәлменұлы Садықов (26 қыркүйек 1938 жылы, Ресей, Алтай өлкесі - 23 шілде, 2009 жылы Алматы) – ғалым. Тарих ғылымдарының докторы, профессор. Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері. Қазақ КСР Еңбек сіңірген мұғалімі. Педагогика ғылым академиясының құрметті академигі. Толығырақ Уақ тайпасынан шыққан. ҚазМУ-ды бітірген (1964). 1964 — 66 ж. Алматы құрылыс техникумының оқытушысы, 1966 — 69 ж. Қазақ политехникалық институтының (қазіргі Қазақ ҰТУ) аға оқытушысы, 1969 — 70 ж. Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасы орынбасарының көмекшісі, 1970 — 83 ж. Алматы шетел тілдері институтында (қазіргі Алматы Әлем тілдері университеті) доцент, профессор болды. 1983 — 87 ж. Алматы малдәрігерлік институтында (қазіргі Алматы аграрлық университеті) 1987 ж. Қазақ КСР-і жоғары және орта арнайы білім беру министрінің орынбасары қызметтерін атқарды. 1987 жылдан Қазақ педагогикалық институтының (қазіргі Қазақ ҰПУ) ректоры. Садықовтың ғылыми-зерттеу еңбектерінің негізгі бағыты: қазіргі жоғары мектеп, Қазақстан тарихы, психология, педагогика тарихы мәселелері. 400-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде психологиялық-педагогикалық, тарих, әлеуметтік мәселелерге арналған 10 монографияның авторы. Марапаттары * 1983 жылы Тарих ғылымының докторы; * 1984 жылы профессор (құрметті ғылыми атақтары) берілген. * Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері * 1997 жылдан Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының акадмигі. * КСРО Педагогика ғылым академиясының академигі. * «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі» марапатталған. * 1998 жылы елбасының жарлығымен «Парасат ордені» мен марапатталды. * 1998 жылы «Астана» медалі; * 1999 жылы «Гете» медалі; * 2005 жылы елбасының жарлығымен ІІ дәрежедегі «Барыс ордені» мен марапатталды. * КСРО және ҚазақКСР Жоғарғы кеңестерінің құрмет грамоталарымен мараптталған. * Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов

{{Кинематограф { } }} Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов (1962 жылы 4 қазанда Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Атбұлақ ауылында туған) — танымал сатира актері. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1993). Құрмет орденінің иегері (2012). Толығырақ * Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов 1962 жылы 4 қазанда Түркістан облысы Қазығұрт ауданы Атбұлақ ауылында дүниеге келген. * Еңбек жолын ауылда шопан болып бастаған. * Алматы театр және көркемсурет институтының театр және кино факультетін бітірген (1983). * «Тамаша» ойын-сауық театрының белді мүшесі болған. * Мәскеуде өткен Халықаралық эстрада артистері байқауының лауреаты (1991). * 1992 жылдан өзі ашқан «Бауыржан-шоу» әзіл-сықақ театрының бас директоры. * 1993 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген артисі құрметті атағымен марапатталған. Құрмет орденінің иегері (2012). Дереккөздер
Ақмырза Ишан бастаған көтеріліс

АҚМЫРЗА ИШАН БАСТАҒАН КӨТЕРІЛІС – 1930 ж. Кеңес өкіметінің әміршіл дік-әкімш. жүйесіне қарсы Қазалы уезінде болған көтеріліс. Көтеріліс басшысы Ақмырза Әлім елінде діни сауатын ашып, 1-дүниежүзілік соғыс алдында Стамбұлға барып білім алған. Қазан төңкерісінен кейін елге оралған ишан дінге сенетін адамдардан ұйым құрып, әміршілдік-әкімшілік жүйеге қарсы аз ғана топпен көтеріліске дайындалды. Ақмырза серіктерімен Сыр бойынан көтеріліп, Қуан дағы Шортан мешіті (қазір Ақмырза мешіті) деп аталатын жерде қиындыққа ұшыраған бірсыпыра шаруаларды қосып алды. 1930 ж. наурыз айында Ақмырза бастаған топтың көтеріліске шыққанынан хабардар Қазалы ауданының комитеті 250 адамдық қарулы отряд жасақтап, көтерілісшілерге қарсы аттандырады. Жасақшылар мен көтерілісшілер келісім таба алмай, кісі өлімі болады да, қарулы отряд көтерілісшілерді талқандады. Ақмырза бастаған топ қолға түсіп, қалғандары қашып құтылады. Дереккөздер "Қазақ Энциклопедиясы"
Балуан Шолақ ауылдық округі

Балуан Шолақ ауылдық округі – Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Балуан Шолақ, Жиделі ауылдары кіреді. Орталығы – Балуан Шолақ ауылы. 2015 жылы Жиделі ауылы Мойынқұм ауданынан Шу ауданына берілген. Дереккөздер
Ойыл ауылдық округі (Атырау облысы)

Ойыл ауылдық округі — Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жасқайрат, Аққора ауылдары кіреді. Әкімшілік орталығы – Жасқайрат ауылы. Округ құрамында болған Балабейіт ауылы 2013 жылы таратылды. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2263 адамды (1198 ер адам және 1065 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Талас құрылтайы

Талас құрылтайы – 1269 жылы көктемде Шыңғыс хан ұрпақтары мен моңғол ақсүйектерінің қатысуымен болған моңғол империясының соңғы құрылтайы. Құрылтайда саяси және экономикалық маңызды мәселелер қарастырылып, сол бойынша шешімдер қабылданды. 1269 жылы Талас өзен бойындағы Құрылтайға Шыңғыс хан ұрпақтары арасындағы саяси күрестер алып келді. 1259 жылы Ұлы хан Мөңке қайтыс болғаннан кейін, оның інілері Арығбуға мен Құбылай хан арасында күрес басталады. Екеуі бір мезгілде 1260 жылы хан сайланып, Жетісу, Шығыс Түркістандағы билікке Шағатай хан ұрпақтарын отырғызады. Шағатай ұрпағы Алғудың жолы болып, ол жеке билеуші болып алады. 1264 жылы Арығбуға, 1265 жылы Алғу қайтыс болып, билікке Үгедей ұрпағы Хайду белсене араласады. 1265 – 69 жылы Хайду біршама табыстарға жетеді. 1269 жылғы Талас құрылтайына Шағатай ұрпақтарынан Барақ, Үгедей ұрпақтарынан Хайду, Жошы ұрпақтарынан Менгу Темір хан мен Беркежар қатынасады. Құрылтайда шағатайлық Барақ пен үгедейлік Хайду арасында пікір-талас болып, ақырында «...Бүгінгі күннен бастап өткен оқиғаларды еске алмаймыз, жайлау мен қыстау үшін жұртты өз арамызда әділ бөлеміз», – деген шешімге келеді. Сол шешім бойынша «Мауереннахрдың үштен екісі Бараққа, үштен бірі Хайду мен Менгу Темірге тиесілі», – деп келісімге келді. Осылайша, Талас Құрылтайының нәтижесінде Мауереннахрда Хайду мемлекеті (1269 – 1301) құрылады. Талас Құрылтайында экономикалық және салық саясатына қатысты мәселелер бойынша шешімдер қабылданады. Бұл құрылтайға дейін моңғол хандары мен ақсүйектерінің жаулап алынған жерлердегі тұрғындарға қатысты саясатында екі бағыт болып келді. Бірінші бағыт – жаулап алушылардың көшпелі тұрмысын сақтау; бағынышты халықтарды үнемі талан-таражға салу; егіншілік өңірлерді мал жайылымына айналдыру болса, екінші бағыт – жергілікті үстем топпен жақындасу, отырықшы – егіншілікпен айналысатын елдердің дәстүрлеріне сүйену; талан-тараждарды тоқтатып, тұрақты салықтарды енгізу; хан билігі күшейтілген мемлекет құруды көздеді. Талас құрылтайы бұл мәселе бойынша мынадай шешімдер қабылдайды. «Болашақта таулы және далалы жерлерде тұрамыз, қалалар маңында тұрмаймыз, егістік жерлерге мал айдамаймыз, бағыныштылардан себепсіз салық жинамаймыз». Бұл қабылданған шешім екінші бағыттың үстемдікке жеткендігін көрсетті. Осыдан кейін моңғолдар жаулап алған аймақтарда әлеуметтік-экономикалық өмір қалпына келтіріле бастады. 1269 жылы Талас құрылтайы саяси жағынан алғанда Моңғол империясының ыдырап, дербес мемлекеттерге бөлінгенін заңдастырды, ал әлеуметтік-экономикалық жағынан алғанда тонаушылықтар мен бүліншіліктерді тоқтатып, жаулап алу зардаптарын жоюға, бағынышты халықтардың әлеуметтік-экономикалық дамуына жол ашады. Сілтеме Тараз энциклопедиясы
Ибадулла Ақниязов

Ақниязов Ибадулла – күріш өсіруші, еңбек ардагері, Социалистік Еңбек Ері (1949). 1929 жылы қазіргі Сырдария ауданы, Қызыл диқан ауылында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * Еңбек жолын бұрынғы Тереңөзек ауданы Ленин атындағы ұжымшарда бастаған. * 1954 жылдан СОКП-ның ХХІ съезі атындағы кеңшарда күрішшілер звеносын басқарды. Ол басқарған ұжым 18 га егістен 34 ц-ден астық алды. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1949) * Қазақстан Жоғарғы кеңесінің Құрмет грамотасы Дереккөздер
Өрлік ауылдық округі

Өрлік ауылдық округі — Атырау облысы Индер ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Әкімшілік орталығы әрі жалғыз елді мекені – Өрлік ауылы. Ауылдық округ құрамына кірген Жиек, Жұлдыз ауылдары 2007 жылдан бастап Өрлік ауылының құрамына енгізілген. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2505 адамды құрайды. Дереккөздер
Базархан Рүстембаев

.]] Базархан Рүстембаев (28 наурыз 1960 жылы туған, Жуалы ауданы Бурное селосы) – ғалым, экономика ғылымының докторы Қазақ ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1982). Еңбек жолын аталмыш институттың комсомол комитетінің хатшысы болып бастап, Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінде, Жамбыл облысы комсомол комитетінде жалғастырады. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының механикаландыру факультетінде ассистент, доцент, институттың проректоры болды. ҚР Жастар және туризм мен спорт жөніндегі Министрліктің Бас басқармасының бастығы, Қазақ ауыл шаруашылығы академиясы ғылым кадрлар бөлімінің бастығы, Қазақ мемлекеттік аграрлық университетінің жастар ісі жөніндегі төрағасы, мал шаруашылығын механикаландыру кафедрасының доценті, осы университеттің инженерлік оқу-ғылыми өндірістік кешені жетекшісінің орынбасары болып істеді. Рүстембаевтың 100-ден астам ғылыми еңбектері бар, бес патенттің иесі. Сілтемелер * Ғалым * Экономика * Ауыл шаруашылығы Дереккөздер
Айтыкен Қадырбеков

Қадырбеков Айтыкен (1909, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданында – 26.12.1941) – қайраткер. 1927 ж. Солтүстік Қазақстан орман техникумын, 1929 ж. Мәскеудегі Бүкілодақтық кәсіподақтар мектебінің қайта дайындау курсын бітірген. 1929 – 33 ж. Павлодар ауыл шаруашылық жұмысшылары одағы округ комитетінің нұсқаушысы, Екібастұз ет-сүт кеңшары жұмысшылар комитетінің төрағасы, Украинадағы Тульчин қаласында 19-атты әскер полкінде қызыл әскер болды. 1933 – 39 ж. Қазақстан ет-сүт кеңшарлары одағы ОК-нің мәдениет бөлімінің меңгерушісі, Қазақ КСР-і кеңшарлар халық комиссарының 1-орынбасары, 1939 жылдың қазанынан 1941 жылдың желтоқсанына дейін халық комиссары қызметтерін атқарды. Ұшақ апатынан қаза тапқан. Дереккөздер
Байқадам ауылдық округі

Байқадам ауылдық округі – Жамбыл облысы Сарысу ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Саудакент ауылы кіреді. Орталығы – Саудакент ауылы. Округ құрамында болған Жарқұдық ауылы 2019 жылы таратылған. Дереккөздер
Игілік (Мақтаарал ауданы)

Игілік — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Мақтаарал ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде. Халқы Тарихы 1924 жылы құрылған «Мақтаарал» мақта кеңшарының бөлімшесі болып, Коминтерн ауылы аталып келді. Кеңшар негізінде ӨК, шаруа қожалықтары құрылған. Инфрақұрылымы Т.Әубәкіров атындағы орта мектеп, дәрігерлік пункт, клуб, пошта жұмыс істейді. Дереккөздер
Теңіз ауылдық округі (Атырау облысы)

Теңіз ауылдық округі (2007 жылға дейін Приморье ауылдық округі) — Атырау облысы Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Теңіз, Құмарғали, Дәулет, Шайхы ауылдары кіреді. Орталығы – Теңіз ауылы. Географиясы Теңіз ауылдық округі Құрманғазы ауданының оңтүстігінде Каспий теңізімен шектесіп жатыр. Сондықтан Приморье аталып кеткен. Округтің жер көлемі 3203 гектар, оның ішінде ауыл шаруашылық алқабы - 472 га, егістік - 14 га, шабындық - 33 га, жайылым - 423 га. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1836 адамды (915 ер адам және 921 әйел адам) құрады. Теңіз ауылдық округі бойынша 1692 адам, 353 отбасында 314 үйде тұрады. Оның ішінде экономикалық белсенді топқа жататындары, яғни еңбек ету жасындағылар 955. Осы еңбекке жарамды 955 адамның 880-і аудан, село көлеміндегі әртүрлі заңды тұлғалар мен шаруашылық субьектілерінде және бюджеттік мекемелерде тұрақты жұмыс жасайды. Өз шаруасымен айналысатын адамдар саны 196, студенттер саны - 97, жұмыссыз адамдар саны - 24 адамды құрайды. Тарихы Теңіз ауылдық округінің тарихы 19-ғасырдан басталады. Орыс көпестерінің өзен сағасына келіп балық шаруашылығымен айналысуына байланысты отырықшы елді мекен пайда болған. Аудандағы алғашқы 4 мектептің бірі осы Телячье селосында 1887 жылы ашылған. Телячьеден 3 км жерде, оңтүстікке қарай атақты Гордеев батағасы орналасқан еді. Ол басқа батағаға қарағанда анағұрлым үлкен еді. Ол батағаның айналасында 30–40 үй болған. Телячье, Ковалев және Гордеев ауылдарын нанмен қамтамасыз ететін наубайхана, үлкен дүкен, монша, батағаның көптеген адам жұмыс жасайтын кеңсесі, өртсөндіру мекемесі болған. 1930 жылы жергілікті кеңес құрылды. Кейіннен колхоздар біріккенде Еңбекші, Калинин селолық кеңестерінің құрамына енген. 1965 жылы мал бордақылау совхозы құрылғаннан кейін селолық Кеңес қайта ұйымдастырылған. Инфрақұрылымы Ю.А.Гагарин орта мектебі, «Айсамал» балабақшасы, ауылдық емхана, ауылдық клуб, кітапхана, пошта және байланыс бөлімшелері, 17-шаруа қожалығы, 17-жеке касіпкер, 9-сауда саттық дүкені, 1-мейрамхана, 1-стационарлық жанар-жағар май құю бекеті тұрғындарға қызмет етіп келеді. Дереккөздер
Садықұлов Төлеухан

Төлеухан Садықұлов (20. 10.1940 ж. туған, Шығыс Қазақстан облысының Семей қалалық әкімшілігіне қарасты Шаған ауыл) — ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1986), профессор (1989), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1989). Қазақ ұлттық аграрлық университетін бітірген (1964). 1967 жылдан осы университетте қызмет атқарады. Садықұлов елімізде етті-құйрықты қой тұқымдарын шығару және оны жетілдіру ілімінің генетикалық-селекциялық негіздерінің теориялық және практикалық салаларын дамытуда көп еңбек сіңірді. Ол “Дегерес қойы” тұқымын шығару жөніндегі жұмыстардың ғылыми жетекшісі болды. 110-ға жуық ғылыми еңбек жазған, оның ішінде 5 монография, 6 ұсыныс бар. Медальдармен марапатталған. Дереккөздер:
Сарайшық ауылдық округі

Сарайшық ауылдық округі – Атырау облысы Махамбет ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сарайшық, Ескі Сарайшық ауылдары кіреді. Орталығы – Сарайшық ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2851 адамды (1410 ер адам және 1441 әйел адам) құрады. Дереккөздер
Кіші Ақсу (тау)

Кіші Ақсу – Талас Алатауының солтүстік-батыс сілемі. Географиялық орны Түркістан облысы Түлкібас ауданы жерінде орналасқан. Батысы Тереңсай өзеніне, шығысы Қаракүзеу тауына ұласады. Жер бедері Батыстан шығысқа қарай 20-25 км-ге созылып жатыр, ені 4-6 км. Орташа биіктігі 1500-2000 м. Ең биік жері 2901 м. Беткейіндегі бұлақтардан Жабағылы, Тасбастау, Күзеусай, Қарасай, Көксала өзендері басын алады. Геологиялық құрылымы Палеозойлық әктас, гранитті жыныстардан түзілген. Өсімдігі Қоңыр, сұр қоңыр топырағында арпабас, қияқ, бидайық, аршаның бірнеше түрі, бұта аралас жеміс ағаштары өседі. Дереккөздер
Николай Семенович Тихонов

Николай Семенович Тихонов (4.12.1896, Санкт-Петербург – 1979, сонда) – орыс жазушысы, қоғам қайраткері, Социалистік Еңбек Ері (1966). Қолөнершінің отбасында дүниеге келген. Санкт-Петербургтегі сауда мектебін бітірген (1911). 1915 – 18 ж. атты әскер қатарында 1-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1918 – 22 ж. Қызыл әскер қатарында борышын өтей жүріп, орыс халқының патриотизмі мен ұлтшылдық идеясын қолдаушылар қатарында болды. Әскерде жүргенде ең алғашқы көлемді әдеби шығармасы – “Жұлдыздар астындағы өмір” атты өлеңдер жинағын жариялады. Ол жырларында адамзаттың күрескерлік жігері мен Отанға деген шексіз сүйіспеншілігін сөз етті. Кейіннен революция мен азамат соғысы тақырыбын тірек еткен “Орда”, “Брага” (1922) туындыларын жазды. 1923 жылдан Тихонов Қазақстан, Грузия, Армения, Кавказ елдерін аралады. 1930 жылдың көктемінде бір топ ленинградтық жазушылармен бірге Түрікменстанға барған сапарының нәтижесінде “Юрга” (1930) өлеңдер топтамасы мен “Көшпенділер” (1931) атты очерктер, әңгімелер жинағын бастырып шығарды. Тихоновтың “Вамбери” (1925) повесінде түрікмен, “Тұмандағы ант” (1933) повесінде сван, “Кахетия жырлары” (1935) өлеңдер жинағында грузин, “Теңізден теңізге дейін” повесінде латыш, “Ляби-хоуздағы шайхана” әңгімесінде өзбек халқының өмірі көрсетілген. Осы кезеңде А.Абашели, И.Абашидзе, С.Шаншиашвили, С.Чиковани, Г.Леонидзе, т.б. грузин ақындарының өлеңдерін орыс тіліне аударды. 1935 ж. Парижде өткен Халықаралық конгреске қатысқаннан кейін дүниеге келген “Дос көлеңкесі” (1936) атты өлеңдер жинағында ол әлемді соғыс бұлты торлап, Еуропаны қара түнек жапқалы тұрғанын болжай келе, фашизмді сынады. 2-дүниежүзілік соғыс кезінде Тихонов Ленинград майданында әскери қызмет атқарды. “Киров бізбен бірге” (1941, КСРО Мемл. сыйл. 1942) атты романтик. поэмасында қоршауда қалған Ленинград қаласының қиын-қыстау кезеңін бейнеледі. 50-жылдардан бастап ол шетел тақырыбына қалам тарта бастаған: “Болгар жазбалары”, “Югославия жырлары”, “Грузин көктемі” (1948; КСРО Мемл. сыйл. 1949), “Екі тасқын” (1951, КСРО Мемл. сыйл. 1952), “Пәкстан туралы әңгімелер” атты өлеңдер жинақтары мен “Шаңқан ғажайып” (1956) повесі, “Жасыл түнек” (1966), “Алты колонна” (1970, Лениндік сыйл.) әңгімелер мен повестер жинағында шығыс елдерінің тыныс-тіршілігіне баса назар аударған. Оның “Қос кемпірқосақ” атты естеліктер жинағында (1964) замандастары туралы толғаныстары топтастырылды. Тихоновтың Абайға арналған бірнеше мақалалары (1971), Ж.Жабаев пен М.Әуезов туралы келелі пікірлері баспасөз беттерінде жарияланған. Оның қазақ тілінде “Ақын дауысы” (1959), “Замана саңлақтары” (1972) атты жинақтары жарық көрген. Дереккөздер
Ораз Шабанбайұлы Құрманғалиев

Құрманғалиев Ораз Шабанбайұлы (1944–2002) – химия ғылым докторы (1991), профессоры (1991). ҚазМУ-ды (1966, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Осы университетте оқытушы, ассистент, аға оқытушы, доцент (1966–81), Қарағанды мемлекеттік университетінде декан, кафедра меңгерушісі (1984–93) қызметтерін атқарған. 300-ден астам ғылым жарияланымның, оның ішінде 2 монографияның авторы. Дереккөздер
Талас тоспасы

Талас тоспасы – қаланың оңтүстік - шығыс шетінде, Талас өзенінің темір жолмен қиылысында 1942 жылы салынған кеңес дәуірінің өнеркәсіптік архитектуралық ескерткіші. Темірбетоннан жасалған қалқанды су көтергіш төрт қуысты тоспа Байзақ ауданының 25 мың гектардан астам жерін суландыру мен Тараз қаласын техникалық тұрғыдан сумен қамтамасыз етуге арналған. Есеп бойынша секундына 267 м2 су өткізеді. Тоспаның ұзындығы 65 м, ең биік жері 5 м. Тоспадан оңға және солға қарай каналдар басталады. Оның үстімен автомобиль жолы өтеді. Сілтеме Тараз энциклопедиясы
Сафон ауылдық округі

Сафон ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Орталығы және құрамындағы жалғыз елді мекен – Сафоновка ауылы. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1774 адамды (913 ер адам және 861 әйел адам) құрады. Тарихы Округ жерінде адамдар тұрақты түрде XVIII ғасырдың II жартысынан бастап мекендеген. Жергілікті тұрғындардың негізгі кәсібі - балықшылық болған. 1928 жылы 26 сәуірде құрамында Үлкен және Кіші Сафон, Бағынты, 3атон, Утинск, Линейный сияқты елді мекендерді қамтыған Сафон болысы құрылған. 1930 жылдары осы округ қарамағында «Путь к социализму», 1960 жылдары «Путь к коммунизму» дербес мекеме болып жұмыс жасады. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары «Путь к коммунизму» ұжымшары негізінде 1996 жылы «Мұрагер», кейіннен «Каспий таңы» ӨК-і ұйымдастырылды. Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер * Жамбыл Жабаев мүсіні * Андрей Семенович Демичевтің мүсіні Дереккөздер
Бауыржан Момышұлы ауылдық округі

Бауыржан Момышұлы ауылдық округі – Жамбыл облысы, Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бауыржан Момышұлы ауылы кіреді. Орталығы – Бауыржан Момышұлы ауылы. Сипаттамасы Жер көлемі 6308 шаршы шақырым. Округ орталығы - бұрынғы Бурное селосы 1993 жылы Кеңес Одағының батыры Бауыржан Момышұлының атымен аталады, бір ғана елді мекенді қамтиды. Қазір мұнда 3 орта мектеп, аудандық орталықтандырылған аурухана, емхана, туберкулезге қарсы аурухана, аудандық мәдениет үйі, орталық кітапхана, балалар кітапханасы, мәдениет және демалыс саябағы жұмыс істейді. Көптеген сауда орындары бар. Өндіріс саласында ірімшік-май зауыты, тұтынушылар қоғамы, электр қуатын тарату мекемесі қызмет көрсетеді. Дереккөздер
Лайық Әмірұлы Байділдинов

Лайық Әмірұлы Байділдинов(10.11.1930 жылы туған, Қостанай облысы Қамысты ауданы Кубеновка ауылы) – философия ғылымның докторы (1984), профессор (2001), Қазақстан Республикасының Әлеуметтік ғылыми академиясының корреспондент мүшесі (1997), Қазақстан Республикасының Педагогикалық ғылыми академиясының академигі (1997). Ленинград (1953, қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетін және КСРО Ғылым Академиясының Философия институты аспирантурасын (1960) бітірген. Қостанай педагогикалық институтында оқытушы, аға оқытушы (1953–1957), Қазақстан Ғылым Академиясының Философия және құқық институтында кіші ғылыми қызметкер (1960–1962), Алматы жоғары партия мектебінде аға оқытушы, доцент, декан, кафедра меңгерушісі (1962–1992), Қазақ мемлекеттік басқару академиясы (1992–1998) мен ҚазҰУ-да (1998 жылдан) кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 2001 жылдан осы университеттің профессор «Социальная практика в социалистическом обществе» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Шығармалары: * Статистика в социалистическом исследовании, А., 1965; * Социальная практика в социалистическом обществе, А., 1985; * Политология, А., 1997. Дереккөздер
Сүйіндік ауылдық округі

Сүйіндік ауылдық округі — Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Сүйіндік, Батырбек, Егінқұдық, Жалғызапан ауылдары кіреді. Орталығы – Сүйіндік ауылы. Бұрын округ құрамында болған Жаңаауыл ауылы 2008 жылдан бастап Асан ауылдық округіндегі Үштаған ауылының құрамына енгізілді. Округтің жер көлемі - 230646 гектар. Халқы 2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2531 адамды (1321 ер адам және 1210 әйел адам) құрады. Округте 29 Батыр ана, 3 алтын алқа иелері бар. Тарихы Ауылдық округ тарихы 1928 жылдан басталады. 1928 ж. құрылған Азғыр ауданына осы өңірдегі «Жиделі» «Қошалақ», «Дыңғызыл», «Ноғайбай», «Теректі», «Батырбек», «Қасымтау», «Жас күш», «Сүйіндік», «Лабай», «Азғыр» кеңестері бірікті. 1930 ж. күзде Азғыр ауданы таратылған соң, бұл кеңестер Орда ауданына бағынды. 1930 жылы құрылған ТОЗ-дар кейін 1932 ж ауыл шаруашылығы артельдері болып ұйымдасты. 1930 - жылдардың орта шенінде колхоздар болып құрылды, олар мал шаруашылығын дамыту, егін өсірумен шұғылданды. 1954 жылы колхоздар ірілендірілді, «К.Маркс», «Сталин» колхоздары бірікті. Сүйіндік ауылы кеңесінде К.Маркс колхозы болды, Лабай кеңесінде Куйбышев колхозы, Батырбек кеңесінде Алғабас, «XIX партия сьезі» колхоздары бірікті. 1957 жылы осы ауылдық кеңестердегі «К.Маркс», «Куйбышев», «Сталин», «Правда», «Чкалов», «Интернационал» колхоздары біріктіріліп, «Сүйіндік» кеңес шаруашылығы құрылды. Кеңшар еділбай тұқымды қой шаруашылығын өсірумен, жылқы шаруашылығымен айналысты. Инфрақұрылымы Округ көлемінде 2 орта, 1 орталау, 1 бастауыш мектеп, мектеп жанында жатақхана, орталық мәдениет үйі, кітапхана, 2 клуб, дәрігерлік амбулатория, аурухана, 3 фельдшерлік пункг, пошта, телехабар тарату нүктесі, АТС филиалы, «Атырау-Жарық» мекемесі, сауда орындары, дүкендер, басқа да қызмет көрсету орындары жумыс жасайды. Округ әкімдері Ауылдық округте әр жылдары М.Лұқпанов, Ғ.Елемесов, Ж.Әліпов, Б.Валиев, Х.Үмбетов, А.Мүфтах, Г.Бектемісов әкім болды. Округтегі тарихи және мәдени ескерткіштер * Социалистік Еңбек Ері О.Қабдол тұрған үйдегі мемориалдық тақта * Социалистік Еңбек Ері А.Таңатаров тұрған үйдегі мемориалдық тақта * Ұлы Жеңістің 40 жылдығына арналған обелиск * Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жерлестерге қойылған обелискі Дереккөздер
Қабыланбек

Қабыланбек (2018 жылға дейін – Қапланбек) — Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл, Қабланбек ауылдық округі орталығы. Географиялық орны Аудан орталығы – Сарыағаш қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 6 км-дей жерде, Келес өзенінің сол жағалауында орналасқан. Халқы Тарихы Іргесі 1918 жылы «Қабыланбек» жеміс-жүзім шаруашылығының орталығы болып қаланды. 1954 жылы өзімен аттас кеңшардың орталығы болды. 1993 жылы «Қабыланбек алко-шарап» компаниясы болып құрылып, ӨК, ЖШС, шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. Ауыл 2001 жылға дейін "Горное" ауылы аталып келді. Қабыланбекте орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, емхана, т.б. мекемелер жұмыс істейді. Дереккөздер
Константин Данилович Грицынин

Константин Данилович Грицынин (13.10.1905, Түлкібас ауданы Т.Рысқұлов атындағы ауылы – 12.10.1943, Чернигов облысы Репки қаласы) – Кеңес Одағының Батыры (15.1.1944). 1942 ж. Қызыл Армия қатарына шақырылып, 7-гвардиялық атты әскер корпусының 60-гвардиялық атты әскер полкінде взвод байланысшысы болды. Днепр үшін болған шайқаста алғашқылардың бірі болып оң жағалауға жетіп, телефон байланысын қамтамасыз етті. Жаудың өздігінен жүретін зеңбірегін жойды. Ауыр жараланып, шайқастан кейін қаза болды. Ленин, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапатталған. Туған ауылындағы, Репки қаласындағы көшелерге Грицынин есімі берілген.. Дереккөздер
Әліқұл Қабылбеков

Әліқұл Қабылбеков (1939 ж. т., Арыс қаласы) – ғалым, медицина ғылымдарының докторы (1991), профессор. Өмірбаяны Ташкент мемлекеттік медицина университетін тіс дәрігері мамандығы бойынша бітірген (1961). 1961 – 1967 жылы Шымкент медицина училищесінде оқытушы, 1967 жылы С.Аспандияров атындағы Қазақ мемлекеттік медицина университетінің балалар стоматологиясы кафедрасында доцент, профессор. Шығармалары 96 ғылыми мақаласы, 2 монографиялық еңбегі жарық көрген. * Региональная профилактика кариеса, А., 1992; * Профилактика распространенных заболеваний полости рта, А., 1996. Сілтемелер
Ергеш Изатуллаев

Ергеш Изатуллаев (1926 жылы туған, Түркістан ауданы Бірлік ұжымшары) – Социалистик Еңбек Ері (13.12.1972). Арғын тайпасының Қуандық руының Кенжеғара бөлімінен шыққан. 1940 – 44 жылдары Бірлік ұжымшарында бригада есепшісі болды. 1944 – 50 жылдары Кеңес Армиясы қатарында болды, 2-дүниежүзілік соғысқа қатысты. 1951 – 52 жылдары мақта өсірушілер бригадасының жетекшісі, 1952 жылдан бригадирі қызметтерін атқарды. Сілтемелер
Бесағаш ауылдық округі (Жамбыл облысы)

Бесағаш ауылдық округі – Жамбыл облысы Жамбыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Бесағаш, Түрксіб ауылдары кіреді. Орталығы – Бесағаш ауылы. Жер көлемі - 635 га. Ауылдық округте Макаренко және Абай атындағы орта мектептер, 2 дәрігерлік амбулатория, ауылдық кітапхана бар. Ауыл маңы табиғаты Қарасу өзені - Қырғыз Алатауынан басталатын бұлақтардан бастау алады, ұзындығы 7 км, көлемі 28000 шаршы метр. Ауыл тұрғындарының бау-бақша, егістік дақылдарын егуге, мал өсіруге қолайлы жағдай жасалған. Үлкен арық - ұзындығы 8 км, көлемі 48000 шаршы метр, ауылдың шығысында орналасқан. Айтау - Қаратаудың сілемі, биіктігі 1500 м. Желтау - Қаратаудың сілемі, биіктігі 1503 м, бұлар ауылдың шығысында және оңтүстік шығысында орналасқан. Қаратау жотасы - ауылдың оңтүстік батысында орналасқан. Биіктігі 1660 м. Дереккөздер