kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Духцов сарайы

Духцов сарайы-құлпы (, Дукс) — Чехияның солтүстігіндегі Литвиновтан 8 км жерде Духцов қаласында орналасқан Вальдштейндер графтық отбасының бір тармағының ауылдық резиденциясы. 1958 жылдан мәдени ескерткіш ретінде, 2002 жылдан бастап ұлттық мәдени ескерткіш ретінде қорғауда. Ол 13 ғасырда Грабишичтер феодалдарының бекіністері ретінде пайда болды. 16 ғасырда Лобковицтер қамал орнында Ренессанс сарайын салды, оны 17 ғасырдың ортасында Валленштейндер мұра етті. Прага маңында Трой қамалын салып үлгерген Жан Батист Матеи резиденцияны барокко стилінде қайта салуға шақырылды. Ол тек жаңа үй тұрғызып қана қойған жоқ, сонымен қатар қосалқы ғимараттарды, аурухана ғимаратын және кәдімгі саябақты жобалады. Матиаш Бернард Браун және Венцель Лоренц Райнер сияқты көрнекті шеберлер 18 ғасырда Вальдштейндер резиденциясын безендірумен айналысты. Духцов қамалының танымалдығы, негізінен, авантюрист Джакомо Казанованың ескі жылдарын сол жерде кітапхана қызметкері ретінде өткізуімен байланысты. Дәл осы жерде оның атақты естеліктері жазылған. Құлм шайқасынан кейін император I Александр сарайда қалды. 19 ғасырда сарай да, саябақ та елеулі өзгерістерге ұшырады. 1921 жылы Вальдштейндер бұл мүлікті мемлекетке берді. Дереккөздер Әдебиеттер * Emanuel Poche a kol. Umělecké památky Čech A-J. — Praha: Academia, 1977. — Vol. 1. — S. 78-80. — 643 S. — (Umělecké památky Čech).
Фипа (халық)

Фипа (вафипа) — Танзанияның оңтүстік-батысындағы және Замбия мен Малавидің шекаралас аймақтарындағы банту халқы. Халқы муанга, пимбе (бапимбве), рунга, ванда және т.б.туыстас халықтарды қосқанда Танзанияда – 340 мың, Замбияда – 275 мың, Малавиде 165 мың адам. Тілі Тілі - кифипа тілі, банту тілдерінің шығыс тобына жатады. Діні Фипаның көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады, бірақ христиандар да бар. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, маниок, жержаңғақ, бұршақ, асқабақ, тәтті картоп, жүгері, банан). Негізгі қолөнері ағаш ою (маска, жиһаз, т.б.). Қазіргі заманғы Фипалар кофе және банан плантацияларында ауылшаруашылық қызметін атқарады. Тұрмыс салты Дәстүрлі қоғамдық ұйым: көсемдік, аталық рулық топтар. Отбасы шағын, неке патрилокальды. Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері дөңгелек, балшықпен сыланған бұтақтардан жасалған, конустық төбесі бар. Дәстүрлі тағамдары – бұқтырылған тағамдар, тары мен құмайдан жасалған ботқалар, ащы дәмдеуіштер қосылған бәліш, тамыр көкөністері (маниок, ямс, тәтті картоп) және банандарды қуырып, қайнатып жейді. Сыра пальмалар мен банандардың шырынынан жасалады. Өзен-көл аймақтарында балықты тұтынады. Фипалар қара және ақ жолақтардан тұратын мата киді, дәстүрлі киім (белдік) тек жұмыс кезінде қолданылады. Олардың әртүрлі музыкалық аспаптары бар (ішекті, үрмелі, ксилофондар, барабандар). Дереккөздер
Қазақстан қонақ үйлері

Қазақстанның бес жұлдызды қонақ үйлері 2023 жылы 25 бес жұлдызды қонақ үй болды. Қазақстанның төрт жұлдызды қонақ үйлері 2023 жылы Қазақстанда төрт жұлдызды 58 қонақ үйлер болды. Статистика Дереккөздер
Фон (халық)

Фон (фонгбе) — эвелерге жақын халық. Олар Бениннің оңтүстік бөлігін және Нигерияның іргелес (оңтүстік-батыс) аймақтарын мекендейді. Саны - 3,5 миллионнан астам адам. Тілі Олар нигер-кордофан отбасының ква тобының фон тілінде (фонгбе немесе аджагбе) сөйлейді. Діні Фондар дәстүрлі наным-сенімдерді сақтайды (ата-бабалар культі, аспан, жер құдайларына табыну және т.б.), аз бөлігі христиандар (католиктер). Тарихы Фон халқының тарихы туралы 17 ғасырда, әсіресе Батыс Африка жағалауындағы еуропалық саяхатшылар мен саудагерлер жазған көптеген құжаттар бар. Бұл естеліктерде Уида немесе Абомей туралы айтады. Ең көп тарағаны 1793 жылы «Дагомей тарихы» деп аталатын кітапта Фон халқының аңыздарын, тарихын және құл саудасы тәжірибесін жазған құл саудагері Арчибальд Далзеллдің нұсқалары бар. 19-шы ғасырда және 20-шы ғасырдың басында, француздардың қатысуымен Бенинде және оған жақын аймақтарда отарлау кезеңі басталғасын, Фон халқына сілтеме жасайтын шығармалар пайда болды (мысалы, Эдуард Фоа, Н.Саваринов, Ле Херисс еңбектері және 1938 жылы жарық көрген М.Ж.Херсковицтің Фон халқы туралы антропологиялық зерттеулері). Бұл деректер Дагомеядағы Фон халқының патшалығы 18 ғасырдың басында, әсіресе 1740-шы жылдары король Агаджаның тұсында кеңейіп, олардың ішкі астанасы Абомейден Атлант мұхитының жағалауына дейін жеткенін көрсетеді. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, ямс, жүгері) және майлы пальма жемістерін жинау кіреді. Дәстүрлі көркемдік қолөнерден - ағаш пен піл сүйегінен ою, кесте тігу, ою, қола құю дамыған. Тұрмыс салты Дәстүрлі әлеуметтік ұйымның негізін көп отбасылық қауымдастықтар құрайды. Жақындарын еске алуға арналған жерлеу және қайтыс болған рәсімдер маңызды оқиғалар болып табылады, оның ішінде жоқтау түрі ретінде барабан соғу және би билеу және марқұмның рухы ретінде өмірінің басталуын тойлау бірнеше күнге созылуы мүмкін. Тұрғын үйлері - төбесі бар, төртбұрышты саман үйлерден тұрады, тұрғын үйлердің жанында астық қоймалары, мал қоралары және басқа да шаруашылық құрылыстары бар. Халық ауыз әдебиеті (ертегілер, мақал-мәтелдер, тарихи аңыздар), оның ішінде музыка өнері дамыды. Дереккөздер
Құмарық (Меркі ауданы)

Құмарық (2018 жылға дейін — №2 бөлімше) — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Аспара ауылдық округі құрамындағы ауыл. Географиялық орны Аудан орталығы - Меркі ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 32 км-дей жерде. Халқы Дереккөздер
Лас-Пальмас (футбол клубы)

«Лас-Пальмас» — Лас-Пальмас де Гран Канария қаласындағы испаниялық кәсіби футбол клубы. 1949 жылы құрылған. Тарихы 1949 жылы 22 тамызда жергілікті бес команданың бірігуі нәтижесінде құрылған (олардың эмблемалары қазіргі Лас-Пальмас эмблемасында бейнеленген). 1951 жылы бірінші рет Примера лигасына жолдама алды, бірақ бір жылдан кейін қайтадан Сегундаға түсіп қалды. 1954 жылы жоғарғы лигаға оралды, бірақ алты жылдан кейін ол қайтадан Сегундаға түсіп, Ла Лигада соңғы орынға ие болды және чемпионат көшбасшысы Барселонадан екі рет 0:8 есебімен жеңіліп қалды. 1968/69 маусымында клуб ел чемпионатының күміс жүлдегері, ал 1967/68 жылғы маусымда Испания чемпионатының қола жүлдегері атанды. Сондай-ақ, Лас-Пальмас 4 рет Сегунда чемпионы атанды: 1953/54, 1963/64, 1984/85 және 1999/00. 1977/78 маусымында клуб Испания кубогының финалына шықты. 1969/70 жылғы жəрмеңкелер кубогында бірінші раундта ұтылды. 1972/73 жылғы УЕФА кубогының үшінші кезеңіне және 1977/78 жылғы УЕФА кубогының екінші кезеңіне жетті. 2004-2006 жылдар аралығында Сегунда В-да ойнады. 2014/2015 маусымының соңында ол Примераға қайта оралды. Жалпы Ла лИгада 31 маусым өткізді. 2017/2018 жылғы маусымда 19-орын алып, қайтадан Сегундаға оралды. Жетістіктері Ұлттық * Испания чемпионаты ** Вице-чемпион: 1968/69 ** Үшінші орын: 1967/68 * Испания кубогы ** Финалист: 1977/78 * Екінші дивизион ** Жеңімпаз (4): 1953/54, 1963/64, 1984/85, 1999/00 Дереккөздер
Роберт Лафлин

Роберт Беттс Лафлин (; 1 қараша 1950, Висейлия) — Стэнфорд университетінің физика және қолданбалы физика профессоры, 1998 жылғы Хорст Стоермер және Даниэль Цуймен бірге «бөлшек электр заряды бар қозудағы кванттық сұйықтықтың жаңа түрін ашқаны үшін» физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1994) . Өмірбаяны Роберт Лафлин Беркли университетінде (Калифорния) физика бойынша бакалавр дәрежесін және MIT-де физика ғылымының докторы дәрежесін алды. 2004 және 2006 жылдар аралығында Теджондағы (Оңтүстік Корея) Корея ғылым және технологиялар институтының (KAIST) президенті қызметін атқарды. Еңбектері Лафлин 2005 жылы «Басқа ғалам: физиканы қарама-қарсы жақтан қайта құру» кітабын жариялады. Кітапта автор ғылымдағы редукционизмді пайда болумен алмастыруға шақырады, сонымен қатар физиканың қазіргі мәселелеріне түсініктеме береді. Марапаттау және тану * 1984 — Эрнест Лоуренс сыйлығы * 1986 — Оливер Бакли сыйлығы * 1998 — Физика бойынша Нобель сыйлығы * 1998 — Бенджамин Франклин медалі * 2007 — Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1998/laughlin/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] * [https://web.archive.org/web/20060404052001/http://buzyall.narod.ru/to/laughlin-autobio.html Өмірбаян] * [http://www.softmachines.org/wordpress/?p=104 Лафлиннің қазіргі физикаға шабуылы]
Фур (халық)

Фор (фурави, конджара, каджаксе, фора) — Суданның оңтүстік-батысындағы халық (Орталық Дарфур провинциясы). Халқы 1,1 миллион адам. (2016 ж., бағалау). 30-дан 100 мыңға дейін адам Чадтың шығысында, 5 мыңға жуық адам Мысырда, 3 мың адам Орталық Африка Республикасында тұрады. Олар кунгар, тунджар, дажу топтарына бөлінеді. Тілі Тілі – конджара тілі, Шығыс және Орталық Судан тілдеріне жатады. Діні Діні бойынша – сүнниттік мұсылмандар. Тарихы Фур 16 ғасырда құрылған Дарфур сұлтандығының этникалық негізін құрады (1874 жылы Египет, 1916 жылы Ұлыбритания жаулап алды). Фурға судандық арабтар қатты әсер етті. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері – қолмен атқарылатын егіншілік (тары, күріш, бидай, дурра, бау-бақша дақылдары, мақта) және мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал, түйе). Бұрын металл өңдеу дамыған. Көркемдік қолөнерден – ұсталық, керамика, тері өңдеу, зергерлік бұйымдар жасау, сүйек ою, төсеніш тоқу дамыған. Тұрмыс салты Матрилиндік рулық ұйымның қалдықтары сақталған. Ықшам елді мекендер басым. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қыш кірпіштен қаланған, төбесі жалпақ топырақмпен жабылған. Шаруашылық ғимараттары мен көкөніс бақшалары бар үйлер ағаш қоршаулармен қоршалған. Ерлерге арналған дәстүрлі киімі кең және ұзын жеңіл жейделер мен шалбарлар, әйелдер үшін - түрлі-түсті немесе қою түсті көйлектер, беті шәлімен жабылған. Дәстүрлі тағамы - бидайдан жасалған тағамдар, бұрыш пен пияз қосылған күріш, көкөністер мен сүт өнімдері жиі кездеседі. Дереккөздер
Тасылымды құрылыс

Тасылымды құрылыс (OSC, ) — құрылыс элементтерін соңғы орнатылған орнынан басқа жерде өндіруді, жоспарлауды, жобалауды, дайындауды және құрастыруды білдіреді, ал бұл тұрақты құрылымды тез құрастыруға және тиімді құрылыс жасауға пайдалы болады. Классикалық тұрғыдан айтқанда, Қазақ киіз үйі осы тасылымды құрылыс түрінің жиналмалы және мәдени-эстетикалық түріне жатады деуге болады. Ол әдетте нақмайданды құрылысқа салыстырмалы айтылады. Тасылымды құрылыстың негізгі элементтері құрылыс алаңынан тысқары жерде дайындалады, сосын алаңға тасымалдап әкелінеді, немесе құрылыс алаңына әкеліп құрастырылады, сосын соңғы тұрақты орнын табады. Тасылымды құрылыс күнібұрын кешенді жоспарлау мен даярлану және жеткізу тізбегін оңтайландыру (supply chain optimization) стратегиясымен ерекшеленеді. Тасылымды жасау (Offsite manufacturing, OSM), сыртқылықты өндіру (offsite production, OSP) және сыртқылықты құрастыру (offsite fabrication, OSF) қатарлыларды қолдану зауыт жұмысын оңтайландырады. Құрылыс конфигурациялары Тасылымды құрылыс (нақпайданды құрылыс секілді) әртүрлі мақсаттарда, соның ішінде тұрғын үй, оқыту, денсаулық сақтау және коммерциялық мақсатта қолданылады. Ғимараттарды құраушы элементтер бірнеше моделді блоктан бастап бірнеше жүз блокке дейін жетуі мүмкін. Олар архитектуралық конфигурацияларда орналасуы мүмкін және биіктігі көп қабатты болуы мүмкін. Ұқсастықтар Тасылымды құрылыс әдетте модулды құрылысқа (modular construction) өте ұқсайды, бірақ ол бастысы тұрақты орналасатын құрылысқа арналған; ал, модулды құрылыс тұрақты да, ауыстырылымды да болуы мүмкін. Тасылымды құрылыс әдетте құрылыс технологиясының заманауи моделдерімен (MMC) үйлестіріліп қолданылады. Тағы қараңыз *Нақмайданды құрылыс - onsite construction *күнібұрынғы құрастырма - Prefabrication *Модулды ғимарат - modular construction *Модулды сынып - Modular classroom *Модулды дизайн - Modular design *Модулды үй - Modular home *Ашық қайнар архитектурасы - Open source architecture *Құрастырмалы үй - Prefabricated Home Сыртқы сілтемелер * [http://hdl.handle.net/10919/32397 Моделді құрылыстың дизайндық инновациясы] * Перт/Австралиядағы кеңейтілген тасылымды құрылыс [https://www.offsite.net.au/about#DIFFERENCE] Дереккөздер
Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі

Ауданы 10 км²-ден асатын Қазақстандағы ең ірі көлдердің тізімі. Барлығы 316 осындай көл бар. * С - солтүстік. * О - оңтүстік. * Б - батыс. * Ш - шығыс. Тағы қара * Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі * Қазақстан көлдері * Қазақстанның ең ұзын өзендерінің тізімі Дереккөздер
Микрофиламенттер

Микрофиламенттер — эукариоттардың барлық жасушаларында, цитоплазмасында кездесетін жіптерге ұқсас ақуызды құрылымдар. Олардың диаметрі 6—8 нм құрайды. Микрофиламенттер жасуша қаңқасының құрамдас бөлігі болып келеді. Әдетте олар актиннен тұрады, сондай-ақ миозин, тропомиозин, актинин, винкулин сияқты ақуыздардан да құралады. Актин негізімен жасушадағы жиырылу аппараты қызметін атқарады. Актин жіпшелері сонымен қатар эндоцитоз бен экзоцитозды, цитокинезді, амебоидтық қозғалысты жүзеге асыруға қатысады. Басқа мембраналық ақуыздар осы жіпшелерді тірек ретінде пайдаланады. Сондай-ақ микрофиламенттер ішектегі ұсақбүрлерді қалыптастырады. Сілтемелер * [https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?name=Microfilaments Microfilaments] at the U.S. National Library of Medicine
Қазақстанның ең ұзын өзендерінің тізімі

Қазақстанның ең ірі өзендерінің тізімі ұзындығы 100 км-ден асады. Барлығы 271 өзен. Тағы қараңыз * Қазақстанның өзендері * Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі * Ұзындығы бойынша өзендер тізімі Дереккөздер
Көненің көзі

Көненің көзі, Ескінің көзі – өткен өмірдің куәгері саналатын қарт адамдар мен ескі бұйымдарды білдіретін ортақ ұғым. Айырықша заттар Көненің көзі қатарында ертерек заманда қолданыста болған, өзінің пошымы, сымбаты, түр-түсі мен жасалу ерекшелігі өзгеден айырықша заттар жатады. Ата-бабадан сақталып жеткен көненің көзі деп саналатын жәдігер қатарына көбінесе киім-кешек, қару-жарақ, ер-тұрман, музыка аспаптары, ыдыс-аяқ, әшекейлік және басқа да түрлі бұйымдар жатады. Әсіресе, халқына беделді жандардың, сондай-ақ, батырлар мен ұзақ жасаған адамдардың тұтынған заттары айрықша қасиетті деп саналған. Дәстүрлі ортада мұндай заттарды «атаның көзі» немесе «апаның көзі» деп қастерлеп, төрге іліп қойған. Киесі атуы мүмкін деп басқаға тарту етуге немесе аяқасты етуге тыйым салынған. Адам дүниеден озғаннан кейін аза ғұрыптарының қатарында "ақырет сандықты" ашу немесе "боқшасын ашу" деп аталатын жора кезінде әлгі бұйымдарды оның артындағы жақындары бөлісіп алады. Марқұмның көзі тірісінде тұтынған жеке бұйымдары, ерекше заттары қадірлі деп есептеледі. Оны "тәбәрік" деп те атайды. Сонымен қатар, дәстүрлі қазақы ортада ата-баба жолының қағидалары, жол-жоралғыларды жете білетін, ертеректегі оқиғаларды, құбылыстарды және т.б. жайттарды көзімен көрген, бойына сіңірген жасы үлкен адамдарды да "көненің көзі" деп атайды. Сондықтан, жасы кішілер бұрынырақта қолданылған жол-жоралғы, емшілік, қызықты оқиғаларды және т.б. білмегендерін көненің көзі деп қарттардан сұрастырып отырған. Дереккөздер Әдебиет * ҚР ҰМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Құйрық ботқа

Құйрық ботқа, Көтен ботқа – адамның тіршілік циклы ғұрыптары қатарындағы жас сәбиге қатысты атқарылатын инициациялық ғұрып. Ғұрып барысы Ғұрып бала буыны бекіп отыра бастаған кезде жасалады. Оған арнап алдымен күріш немесе тарыдан ботқа пісіріледі. Суыған ботқаның үстіне ақ дәке немесе жұқа шүберек жауып, оған баланы отырғызады. Халықтың сенімінде құйрық ботқаға бала отырғызу оның сүйегі мен буыны тез қатаюына септігін тигізеді деп санайды. Көтенін басуы Шамамен алты айдын кейін буыны бекіп жерге өздігігінен отыра бастаған кезін баланың «көтенін басуы» деп атайды. Жиналған жұрт дастарқаннан дәм татып, балаға ақ баталарын беріп, киіміне тана, моншақ, әшекей тағады. Мұнан кейін көтенін басқан сәби бір-екі айдың ішінде еңбектей бастайды. Сәбидің тез еңбектеп кетуі үшін бауырынан табақ алу рәсімі өткізіледі. Дереккөздер Әдебиеттер * Қатран Д. Қазақтың дәстүрлi ас-тағам мәдениетi. Ғылыми редакторы және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002; * Әжіғали С., Байғабатова Н. Жетісу қазақтарының салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. 1-том. Біртұтастығы және ерекшелігі. Алматы: Арыс, 2005. 176-202 бб.; * ҚР ҰМ материалдарынан; * ОМЭЭ материалдарынан.
Еңбектеу

Еңбектеу – нәрестенің өсіп, буыны беки бастаған кезде төрт тағандап өздігінен жүруі. Сәттілік тілеу Өздігінен жылжып еңбектей бастаған баланың қадамына сәттілік тілеу мақсатында еңбектеп тұрған баланың бауырынан бас-сирақ салынған табақты үш рет өткізіп бауыраяқ жосынын атқарады. Әбден толық еңбектеп үйреніп, қаз тұрып, жағалай бастаған баланы анасы сүйемелдей тәй-тәй басқызып, буынының қатайып, аяғын тез басуына ықпал етеді. Еңбектеу және еңбектеу үрдісінде атқарылатын сан алуан ғұрыптар мен ырым-тыйымдар сәбидің тіршілік циклындағы ең жауапты әлеуметтендіру кезеңдерінің бірі болып табылады. Дереккөздер Әдебиеттер * Колбасенко И.С. Киргизская колыбель. Несколько слов об уходе за детьми у киргизов. ПКАГО. Киев, 1890. Т.3. Вып.6. С.101-105.; * ҚР ҰМ материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Ха (халық)

Ха (баха, ваха) — Танзанияның солтүстік-батысында, Танганьика көлімен шектесетін Кигома аймағында орналасқан банту этникалық тобы. 2001 жылы Ха халқының саны 1 миллионнан 1,5 миллионға дейін болды, бұл оларды этникалық жағынан Танзаниядағы негізгі этникалық топтардың біріне айналдырды. Тілі Тілі - киха тілі. Діні Дінге сенушілер негізінен протестанттар. Тарихы Халар бұрын Бухта өмір сүргенін 19 ғасырда араб саяхатшылары мәлімдеген, ғасырдың аяғында бірнеше еуропалық зерттеушілер мен миссионерлер қысқа сапарлар жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін бірнеше жыл бойы бұл аймақ неміс колониясының аз ғана қол астында болды. Бұрынғы Бельгиялық Конгодан (қазіргі Конго Демократиялық Республикасы) әскерлердің басып кіруінен кейін ағылшындар немістер орнатқан жанама басқару жүйесін күшейтті. Дегенмен, Ха екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтарды жұмыс күшімен қамтамасыз ете алмады, ал британдықтар кейіннен салықтарды, айыппұлдарды және жалақыны қамтитын реттеу жүйесін енгізді. Тәуелсіздік алғаннан бері Танзания үкіметі тәуелсіз корольдіктер мен этникалық бөліністерге негізделген саяси ұйымның жұмысын тоқтатты. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (сорго, тары, жүгері, маниок, жержаңғақ, бұршақ, картоп, бидай) және мал шаруашылығы. Жерге меншік коммуналдық болып табылады, жайылымдық жерлер ортақ пайдаланылады. Тұрмыс салты Ру-тайпалардың басында көсемдер тұрды. Дәстүрлі түрде олар экзогамдық патрилатеральды топтарға – рулар мен тектерге бөлінеді. Неке патрилокальды. Отбасы шағын, бұрын көп балалы отбасылар басым болған. Нормативтік моногамия христиандықты қабылдаған халық арасында пайда болды. Елді мекендері – шаруа қожалығы, егістік алқаптар жер учаскесінің айналасында орналасқан. Дәстүрлі тұрғын үйлері - төбесі шөппен жабылған бамбуктан жасалған ара ұясы тәрізді үйшіктер, қазіргі халар көрші халықтардан алған тікбұрышты үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдері - өсімдік талшықтары мен қабықтардан жасалған жамылғылар. Дәстүрлі тағамдары - тары мен маниоктан жасалған ботқалар, көкөністерден дәмдеуіштері. Банандар сыра жасау үшін қолданылады. Бай фольклоры (ертегілер, мақал-мәтелдер, нақыл сөздер) сақталған. Дереккөздер
Нұра-Сарысу су шаруашылығы бассейні

су бассейндері]] Бассейннің аумағына Нұра және Сарысу өзендерінің бассейндері, Теңіз және Қарасор көлдері кіреді. Нұра-Сарысу су бассейнінің аумағында 1 миллионға жуық халық тұрады. Су қоры 4,59 км³ (Қазақстан бассейніндегі ең аз қамтамасыз етілген су ресурстарының бірі). Көрші аумақтардан су құбырлары жоқ. Бассейннің ішінде 1,7 км³ құрайды. Бассейндік аумақ ылғалдылығы жеткіліксіз аймақтарға жатады. Алабынның өзендерінің ерекшелігі – жылдық ағыстың негізгі бөлігі (90%-ға дейін және одан жоғары) көктемгі су тасқынының қысқа кезеңінде болады. Жылдың қалған уақытында өзен ағындары айтарлықтай азаяды, ал көптеген өзендерде бұл кезеңде ағын мүлдем болмайды. Нұра-Сарысу өзені бассейнінің аумағында 2000-ға жуық көл және 400-ден астам жасанды су қоймалары бар. Облысты сумен қамтамасыз ету үшін Ертіс-Қарағанды каналы салынды, ол толық жүктелген кезде бассейннің су қорын 18%-ға ұлғайтуға қабілетті. Ірі көлдері Ең ұзын өзендер Дереккөздер *
Есіл су шаруашылығы бассейні

су бассейндері]] Есіл су шаруашылығы бассейні – республиканың солтүстігінде орналасқан Қазақстан Республикасының су шаруашылығы бассейні. Бассейннің ауданы шамамен 245 мың км². Есіл су бассейнінде 1,9 миллион адам тұрады. Су қоры 5,34 км³ (Қазақстандағы суы аз бассейндердің бірі). Көрші аумақтардан су құбырлары жоқ. Алабын шегінде 2,2 км³ құрайды. Негізгі су артериясы Есіл өзені, оның салалары: Колутон, Жабай, Терісаққан, Аққанбұрлық және Иманбұрлық . Өзендер бастауын Көкшетау таулы қыраттары мен Ұлытау тауларынан алады. Алабын өзендерінің ерекшелігі ағынның тек маусым бойынша ғана емес, жыл бойынша да біркелкі бөлінбеуі болып табылады. Әр жылдардағы су ағындары жүздеген рет өзгеруі мүмкін, бұл осы өзендердің ресурстарын экономикалық пайдалануды айтарлықтай қиындатады. Ірі көлдері Ең ұзын өзендер Дереккөздер
Тобыл-Торғай су шаруашылығы бассейні

су бассейндері]] Тобыл-Торғай су шаруашылығы бассейні Қазақстан Республикасының су шаруашылығы бассейні болып табылады. Ауданы - 214 мың км². Алабына Тобыл, Торғай, Ырғыз өзендерінің алаптары кіреді. Тобыл-Торғай су шаруашылығы бассейнінің аумағында шамамен 1,05 миллион адам тұрады. Су қоры 2,9 км³ (Қазақстандағы су ресурстарымен ең аз қамтамасыз етілген бассейн). Бассейннің өзінде 1,5 км³ су құралады. Бассейндік аумақ ылғалдылығы жеткіліксіз аймақтарға жатады. Бассейннің беткі ағыны тек қана қар жамылғысының еруінен түзіледі. Алабын өзендерінің беткі ағыны айтарлықтай ауытқуларға ұшырайды. Өзендердегі тұрақты ағынды қамтамасыз ету мақсатында су қоймалары жүйесі құрылды. Ең ірі су қоймалары: Верхнетоболь су қоймасы және Қаратомар су қоймасы. Бассейнде 5 мыңнан астам көл бар. Көлдердің басым көпшілігінің ауданы 1 км²-ден аспайды және жазда құрғайды. Алабындағы ірі көлдер: Құсмұрын, Сарықопа, Ақсуат, Сарымойын. Ірі көлдері Ең ұзын өзендер Дереккөздер
Аралық филаменттер

Аралық филаменттер — эукариоттардың жасуша қаңқасын құрайтын үш негізгі құрылымың бірі. Өлшемі микрофиламенттерден жуандау және микротүтікшелерден жіңішкелеу болғандықтан, атауы аралық филаменттер деп қойылған. Диаметрі 10 нм болатын ақуыз жіптерінен тұрады. Құрылымы жағынан — димер, яғни екі есулі мономерден құралады. Аралық филаменттер жасушаның цитоплазмасында орналасады (тек ламиндер ғана ядрода болады). Олар жасушалардың механикалық беріктігін нығайтады, сондай-ақ десмосомдар арқылы жасушалардың бір-бірімен тіркесуін қамтамасыз етеді. Түрлері Аралық филаменттерді құрылысындағы ұқсастықтарына қарай 6 түрге бөлуге болады: 1-2) қышқылдық және негіздік кератиндер — эпителий ұлпасын және шаш, тырнақ, мүйіздерді қалыптастырады; 3) десмин, периферин, виментин, GFAP ақуыздары; 4) альфа-интернексин, нейрофиламенттер, синемин, синкойлин; 5) ламиндер; 6) филенсин, факинин. Таксондарда кездесуі Аралық филаменттер жануарларда, оның ішінде омыртқалыларда, жұмсақденелілерде және кейбір басқа да таксондарда бар. Бірақ буынаяқтылар мен тікентерілілердің жасушаларынан мұндай филаменттер табылмады. Дереккөздер
Арал-Сырдария су шаруашылығы бассейні

Арал-Сырдария алабының су ресурстары — Сырдария өзенінің алабы 39° 23'—46° солтүстік ендік пен 61°-78°—24° шығыс бойлық бойында орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 800 км-ге, батыстан шығысқа қарай 1600 км-ге созылып жатыр. Жалпы өзен жүйесінің ағысынан арнасы бойынша ең шеткі нүктесіне дейін — 3019 км. Өзен Орталық Азияның төрт мемлекетінің (Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан) аймағын басып өтеді. Оның алабында ұзындығы 10 км-ден асатын 497 тұрақты өзен бар. Бұлардың жиынтық ұзындығы — 14750 км. Өзеннің су жинау алабының ауданы — 462 мың км 2 . Антропогендік факторлардың сипатын анықтайтын алабының негізгі ерекшелігі — оның аумағының қалыптасу зонасы ағынды пайдалану немесе "таралу" зонасына бөлінуі. Ірі көлдері Ең ұзын өзендері Дереккөздер
Хадза

Хадза (хадзапи, хатса) — Танзанияның солтүстігін мекендеген байырғы халық. Хадзалар Африкадағы соңғы аңшы жинаушылардың бірі. Танзанияның орталығындағы Эяси көлінің жанында тұрады, олардың тек 1000-ға жуығы қалды. Тілі Тілі - хадзане, хадзапи тілі, бушмендермен туыстас, сандаве тілімен бірге койсан тілдерінің тобына кіреді деп есептеледі. Алайда соңғы кезде Дж.Вудберннің хадзапи тілі койсандар отбасында бөлек орын алады деген болжамдары расталды. Діні Олар дәстүрлі нанымдарды ұстанады. Кәсібі Хадза жігіттері жас кезінен бастап күнде таңертең аң аулайды. Олар жыландар мен гиеналардан басқа кез келген дерлік жануарды аулайды. Жыландар қауіпті және улы болып саналады ал гиеналар өлекселермен қоректенгендіктен, олар етін таза деп санамайды. Аңшылық қарулары – садақ пен жебе, темірден жебе ұштары, пышақтар, кейде балталар. Олар жабайы өсімдіктердің жемістерін, құстар мен тасбақа жұмыртқаларын жинайды, жаңбырлы маусымда 20 адамға дейін топтасып жүреді. Аңшылар балды баобаб ағашының діңіне ұя салған аралардан алатын ең бағалы шикізат деп санайды. Әйелдер ерлерге қарағанда әртүрлі жұмыстар атқарады, мысалы, отын жинау немесе өсімдік тамырын қазу. Тұрмыс салты Отбасы шағын, неке патрилокалды. Жергілікті отбасылар тобын ең табысты аңшылар басқарады, бірнеше топ біріктірілген кезде көшбасшы сайланады. «Хадза - біздің планетамыздағы аңшы-жинаушылардың соңғы популяцияларының бірі. Хадзаның тағы бір ерекшелігі - олар қазіргі қоғамда кең таралған аурулардан іс жүзінде зардап шекпейді. Олардың арасында қан қысымын, қант пен холестерин деңгейін бақылау керемет нәтижелер берді. 70-80 жасқа дейін оларда жүрек-қан тамырлары ауруларының белгілері байқалмады. Тұрғын үйлері - бұтақтардан жасалған қаңқасы бар шөп лашық, жаңбырлы маусымда олар үңгірлерде тұрады. Дәстүрлі киімдері - әйелдерге арналған былғары алжапқыш, ерлерге - жамылғы белдік және теріден жасалған алжапқыш. Тікенекті жерлерде жүргенде сандал киеді. Дереккөздер
Әлихан Смайылов үкіметі

Қазақстандық саясаткер Әлихан Смайыловтың премьерлігі жылдарында Қазақстанның екі түрлі үкіметі болған: * Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі (11 қаңтар 2022 – 30 наурыз 2023) * Екінші Әлихан Смайылов үкіметі (30 наурыз 2023 – 5 ақпан 2024)
Желсырнай

Желсырнай – үрмелі музыкалық аспап түрі. Сипаты Желсырнайдың жасалуы сырнайға ұқсас. Оған да емен, ырғай секілді ағаштар пайдаланылып, беті жұқартылған сүйек немесе күміспен қапталып, жұқа жарғақтан тіл тартылып, ернеулерінен саңлау шығарылып жасалынады. Түрлі оюлар жүргізіп, өрнектермен әшекейленеді. Дайын аспаптың дыбыс шығаратын ұяларына ағаштан, қағаздан, мыс немесе жезден желбезек орнатады. Сол арқылы үрлеудің әсерімен сыбызғы үніне жақын дыбыс шығады. Аспаптың ұзындығы 10-15 см, ені 4-5 см. Желсырнаймен ән, терме, толғау және жыр орындауға болады. Желсырнай құрылыптас аспап Орта Азия, Кавказ, Еділ бойы, Балтық теңізі жағалауындағы халықтар арасында кеңінен тараған. Дереккөздер Әдебиеттер * Мұстафин Б. Желсырнай. ҚР ҰҒА Хабарлары. 1992. №1. 62-63-бб; * Жәкішева З.С. Қазақтың дәстүрлі музыкалық аспаптары. Алматы: Алматыкітап, 2009; * ҚР ҰМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан.
Арбат (Шымкент)

Арбат — Қазақстанның Шымкент қаласындағы Бейбітшілік даңғылында орналасқан жаяу жүргіншілер аймағы және демалыс орталығы. Ол 2018 жылдың маусым айында Астана күні қарсаңында ашылды. Аймақта орындықтар мен веложолдар орнатылып, 700-ге жуық шырша, каштан, ақ қайың, 1000 раушан гүлдері отырғызылды. Дереккөздер
Хасонке

Хасонке — (хассонка, касонка - «хассо халқы»), Малидің оңтүстік-батысындағы және Бамако қаласындағы Манден тобының халқы. Халқы 200 мың адам. (2016, бағалау). 10 мың адам Сенегалда, 20 мың адам Гамбияның шығысында тұрады, 20 мыңға жуық Хасонке Францияға және Батыс Еуропаның басқа елдеріне қоныс аударды. Тілі Хасонке/ксасонгаксанго тілінде, бамбара тіліне ұқсас мандин тілінде сөйлейді. Діні Негізгі діні ұстанымы суннизм, бірақ табиғат культін ұстану да тән. Тарихы Хасонке фульбе халқының кейбір топтарының отырықшы өмір салтына көшуі, сондай-ақ олардың 12 ғасырда мандинго және сонинке халықтарының басқа топтарымен араласуы нәтижесінде қалыптасты. Хасонке халқының қалыптасуында ерте саяси формация, Хассо «патшалығы» (XVIII-XIX ғғ.) маңызды рөл атқарды. Кәсібі Негізгі кәсібі – тропиктік егіншілік (құрғақ күріш, фонио, жүгері, тары және т.б.). Фульбе малшыларымен дәстүрлі алмасу дамыды. Тұрмыс салты Әлеуметтік ұйымның негізі - патритаралды, вирилокалды үлкен отбасы. Көп әйел алу жиі кездеседі. Әлеуметтік құрылым "джаму" туыстық жүйесімен байланысты жалпы эпигамиялық топтарды және аумақтық — коммуналдық және потестарлық (көсемдік, әскери ұйым) топтарды біріктіреді, жасырын одақтар бар. Тұрғын үйлер тік бұрышты және дөңгелек пішінді, саманнан жасалған. Ерлер қысқа көйлек пен шалбар киеді, әйелдер жамбастарын шүберекпен орайды. Негізгі тағамдары - көкөніс және ет соустары қосылған ұннан жасалған кускус. Дереккөздер
Брагадан Фруктуоз

Фруктуоз (Фруктвоз) ( қайтыс болды) — Брага епископы (656-665); әулие (еске алу күні — 16 сәуір). Өмірбаяны Испаниядағы монастырь және епископтың аббаты Әулие Фруктуозо вестготтық әскери көсемнің отбасында дүниеге келген. Испанияның Паленсия епископы Конанцийден білім алған Әулие Фруктуоз өз иелігінде Комультум монастырының негізін қалады. Ол гермит болды, бірақ оған көптеген шәкірттер ағылды, сондықтан ол басқа монастырь табуға мәжбүр болды, ол тіпті бүкіл отбасыларды баспанамен қамтамасыз етті. Әулие Фруктуоз Мысырға барып, сол жерде гермит болуды шешті, бірақ патша жарлығымен оған Испаниядан кетуге тыйым салынды. Әулие Фруктуоз Думиум епископы болды. 656 жылы Толедо кеңесіне қатысу кезінде Сент-Фрутуозо Брага епископы болып тағайындалды. Сілтемелер * [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=3479 Св. Фруктуоз]
Орталық Африка Республикасы азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Орталық Африка Республикасы азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Орталық Африка Республикасы азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Сан-Томе және Принсипи азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Сан-Томе және Принсипи азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Сан-Томе және Принсипи азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Квинталық шеңбер

Квинталық шеңбер (немесе кварта-квинталық шеңбер) — кварталар және/немесе квинталар реттілігі түріндегі хроматикалық дыбыс жүйесінің геометриялық көрінісі. Квинталық шеңберге 12 түрлі жоғарылық (жоғарылық класстары) кіреді, бұл ретте квинталар/кварталар темперацияланған болуы керек, себебі темперация шеңбердің тұйық болуын қамтамасыз етеді. Квинталық шеңбер дәстүрлі түрде гармонияны оқыту барысында мажорлық және минорлық тоналдықтар арасындағы қатынасты визуализациялау үшін қолданылады. Сілтемелер * [http://musenc.ru/html/k/kvintov3y-krug.html Квинтовый круг] // Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 2. — Б. 765. — 960 б.
Акмаль Холматович Саидов

{{Мемлекеттік қайраткер * 2015 жылы – «Ұлттық жаңғыру » партиясынан кандидат ретінде ол екінші орынды иеленді. 2017 жылдан ол — Өзбекстан Ғылым академиясының толық мүшесі. 2022 жылдың мамырында Конституциялық реформалар жөніндегі ұлттық комиссияны басқарды. Ғылыми жұмыстары А.Х.Саидов ғалым ретінде өзін сонау кеңестік кезеңде қалыптастырып, жариялады. 1984 жылы «Кеңестік салыстырмалы құқықтың теориялық мәселелері» деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады. А.Х.Саидов өзінің 20 жылдан астам ғылыми қызметін қазіргі заманғы құқықтық жүйелерді зерттеуге арнады, оның осы саладағы еңбектері көптеген шет тілдеріне аударылып, Ұлыбританияда, Францияда, АҚШ-та, Германияда, Аустрияда, Жапония, Польша және басқа елдер. Қазіргі уақытта Саидовтың ғылыми еңбектері мен оқулықтарының көпшілігі орыс оқырмандарына арналған. Осымен қатар өзбек тіліне аударып, Өзбекстанда орыс авторларының біраз еңбектерін басып шығарады (мысалы, «Әлем елдерінің құқықтық жүйелері» энциклопедиялық анықтамалығы, М, 2002, 2001). А.Х.Саидов өзбек және орыс тілдерімен қатар ағылшын және француз тілдерін жақсы біледі, бұл оған Өзбекстанды халықаралық ғылыми, мәдени және саяси форумдарда көрсетуге көмектеседі. Жұмысы * Заманымыздың құқықтық жүйелерінің типологиясы мен классификациясы // Құқықтану. - 1985. - No 2. - 52-б. - 56; * Салыстырмалы құқыққа кіріспе. - М., 1988; * Қазіргі заманның негізгі құқықтық жүйелерімен таныстыру. - Ташкент, 1988 ж.; * Әлемнің салыстырмалы құқығы және құқықтық географиясы. - М., 1993; * Әлемнің ұлттық парламенттері: Энциклдік анықтама /Орыс. акад. ғылымдар, Мемлекет және құқық институты. - М., 2005; * Салыстырмалы құқық. Қысқа оқу курсы. / Мемлекеттік институт және Ресей ғылым академиясының заңы, акад. Заң университеті - М.: НОРМ, 2006 ж. Жеке өмірі Акмаль Саидов өзбек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген. Марапаттары 1998 жылы Өзбекстан төсбелгісімен, 2002 жылы «Мехнат Шухрати» орденімен, 2006 жылы «Дустлик» орденімен және 2017 жылы «Эл-юрт хурмати» орденімен марапатталған. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20160913060049/http://elections.uz/rus/novosti_i_sobitiya/novosti/biografiya_kandidatov_v_prezidenti_respubliki_uzbekistan.mgr Өмірбаяны] * [https://web.archive.org/web/20181016165303/http://pravacheloveka.uz/ru/about/167/ Акмал Саидовтың өмірбаяны Өзбекстан Республикасының Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталығының сайтында] * [http://parliament.gov.uz/ru/structure/deputy/130/ Олий Мәжліс заң шығару палатасының сайтындағы депутаттың парақшасы]
Антигуа және Барбуда азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Антигуа және Барбуда азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Антигуа және Барбуда азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Доминикан Республикасы азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Доминикан Республикасы азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Доминикан Республикасы азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Сент-Винсент және Гренадиндер азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Сент-Винсент және Гренадиндер азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Сент-Винсент және Гренадиндер азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Сент-Китс және Невис азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Сент-Китс және Невис азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Сент-Китс және Невис азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Тринидад және Тобаго азаматтарына қойылатын визалық талаптар

Тринидад және Тобаго азаматтарына қойылатын визалық талаптар — бұл басқа мемлекеттердің билігі Тринидад және Тобаго азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. Визалық талаптар картасы Дереккөздер
Хехе (халық)

Хехе (вахехе) — Оңтүстік Танзаниядағы банту тобының халқы (негізінен Иринга аймағы және Мбейя, Додома және Морогоро аймақтарының шекаралас аудандары). Олар Усунгва тауларында және Үлкен Руаха, Кіші Руаха және Киломберо өзендерінің бассейніндегі үстіртте тұрады. Халқы 1,3 миллион адам. (2016, бағалау). Тілі Тілі - кихехе (хехе) тілі, банту тілдерінің шығыс тобына жатады. Діні Көпшілігі жергілікті дәстүрлі нанымдарды ұстанады, кейбірі сүнниттік мұсылмандар мен христиандар. Тарихы Халықтың алғашқы тарихы белгісіз, алғашқы сенімді деректер тек XIX ғасырдың ортасына жатады. ХІХ ғасырдың аяғында 1898 жылға дейін жалғасқан көсем Мкваваның басшылығымен Германияның отарлауына қарсы ұзақ қарсылықтың арқасында танымал болды. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (құмай, жүгері, бұршақ, маниок), кейбір жерлерде тыңайтқыштарды пайдаланады. Цеце шыбындары жоқ жерлерде ірі қара мен ұсақ мал өсіріледі. Көркемдік қолөнер дамыған – ағаштан ою (ыдыс, жиһаз, антропоморфты мүсін), сабан тоқу. Тұрмыс салты Көршілес қауымдастық сақталған. Неке патрилокальды, әкесінің ағасының қызымен немесе анасының әпкесінің қызымен неке жиі кездеседі. Нормативтік моногамия тек христиандар арасында. Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Тік бұрышты қаңқалы, қамыс шатырлы үйлер басым. Шығыста -тегіс жер төбесі бар тікбұрышты қаңқалы үйшіктер, көбінесе ортасында ауласы бар төртбұрышты ауылдар құрайды. Дәстүрлі ерлер киімі – кең жеңді ұзын көйлек пен белдемше, ал әйелдер киімі – қысқа жеңді көйлек. Негізгі тағамдары - бұқтырылған тағамдар, ыстық ботқалар, ащы дәмдеуіштері бар бәліштер. Бай фольклор сақталған, музыкалық аспаптардың алуан түрі бар: флейта, барабан, ксилофон. Дереккөздер
Нарзулла Наимович Абламурадов

Нарзулла Наимович Абламуродов — Өзбекстанның мемлекет, саяси және ғылым қайраткері. 2021 жылдың 1 ақпанынан 2022 жылдың 19 желтоқсанына дейін Өзбекстан Экологиялық партиясының жетекшісі болды. 2021 жылдың 30 желтоқсанынан бастап Өзбекстан Республикасы Экология және қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік комитетінің төрағасы. Өмірбаяны 1975 жылы Самарқанд облысында дүниеге келген. 1996 жылы Ташкент әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, оқуын Ұлыбританияға жалғастыруға кеткен. 2000 жылы Бирмингем университетін бітірген. Мамандығы: ғалым-экономист, экономика ғылымдарының кандидаты, доцент. 2000 жылдан бастап Өзбекстанның жоғары білім беру жүйесінде, атап айтқанда, Ташкент қаржы институтында, Ташкент тоқыма және жеңіл өнеркәсіп институтында; Ғылыми қызметкер, кафедра меңгерушісі, факультет деканы қызметтерін атқарды. Ол сондай-ақ банк-қаржы секторында, мемлекеттік органдар жүйесінде, оның ішінде азаматтардың құқықтарын қорғау қызметінде, сондай-ақ Өзбекстан Республикасының Президенті Әкімшілігінің жанындағы жеке және заңды тұлғалардың өтініштері бойынша мониторинг және жұмысты ұйымдастыру қызметінде жұмыс істеген. 2020 жылдың сәуір айында Өзбекстан Республикасы Экология және қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. 2021 жылдың 1 ақпанында Өзбекстан Экологиялық партиясы орталық кеңесі атқару комитетінің төрағасы болып сайланды. Ол 2020 жылдың қарашасынан бері партияны басқарған Комилжон Тоджибоевты партия жетекшісі етіп ауыстырды. Ол 2021 жылғы сайлауда Экологиялық партиядан Өзбекстан президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 24 қазанда өткен дауыс беру қорытындысы бойынша ол 4,1% дауыс жинады. 2021 жылдың 30 желтоқсанында Өзбекстан Республикасы Экология және қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Өзбек тілінен басқа ағылшын және орыс тілдерін меңгерген. Үйленген, үш баласы бар. Дереккөздер Сілтемелер * [https://www.ecouz.uz/ Өмірбаяны Өзбекстан Экологиялық партияның ресми сайтында]
Узуфрукт

Узуфрукт ( – қолдану, – табыс) – бөтеннің мүлкін одан тиісті кіріс алу құқығымен, бірақ оның тұтастығын, құндылығын және экономикалық мақсатын сақтау шартымен пайдаланудың заттық құқығы. Пайдаланушы бұл жағдайда узуфруктуар деп аталады, ал пайдалану құқығы узуфруктуар құқығы деп аталады. Узуфрукттың субъектісі ретінде пайдалануы оларды жоймай-ақ мүмкін болатын заттар болуы мүмкін, мысалы, жер, жануарлар және классикалық рим құқығында құлдар; ақша капиталы узуфрукттың субъектісі бола алмайды. Ол өмір бойы, белгілі бір мерзімге немесе қандай да бір шартпен белгіленеді, ол орындалған кезде узуфруктуар құқығы тоқтатылады. Рим құқығында жеке сервитуттармен байланысты узуфрукт. Узуфрукттың басында өзіне берілген мүліктің тізілімін жасаған, сонымен қатар кепілгерді көбінесе мүлікті жақсы меншік иесі ретінде пайдаланамын деп сендіретін. Меншік иесінің затты сатуы узуфруктуардың құқықтарын қозғамайды. Узуфруктуардың өзі жасаған жақсартулар үшін өтемақы талап етуге құқығы жоқ. Тағы қараңыз * Сервитут Дереккөздер Әдебиеттер * Узуфрукт // Ужи — Фидель. — М.: Советская энциклопедия, 1956. — С. 51. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский; 1949—1958, т. 44). * Пользовладение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * [https://web.archive.org/web/20110924062704/http://forum.yurclub.ru/index.php?app=downloads Дорн Л. Б. Об узуфрукте по римскому праву. Т. 1. СПб., 1871.] * Емелькина И. А. Право личного пользования (узуфрукт) в системе ограниченных вещных прав // Вестник Высшего Арбитражного Суда Российской Федерации. 2010. № 1. С. 58—72. * Антонов Б. А. Формирование института узуфрукта в германском гражданском праве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. М., 2006. * [https://www.scribd.com/doc/72045849 Громов С. А. Узуфрукт: юридическая конструкция и вещное право // Вещные права: постановка проблемы и её решение. Сб. ст. / Рук. авт. кол. и отв. ред. М. А. Рожкова. М.: Статут, 2011. С. 188-231.]
Гварразардан қазына

, фрагмент]] Гварразардан қазына — Испанияның Гварразар қаласында табылған әйгілі қазына. 7 ғасырдағы вестготтық қолданбалы өнердің ең көрнекті ескерткіші. Ол вестготтық патшалардың шіркеуге сыйға тартқан бірнеше заттарынан тұрады — бірнеше тақсырлар, кресттер және брошьтер. Тарихы және орналасқан жері Мұсылмандық оккупация кезінде оны вестготтық діни қызметкерлер шіркеуге тиесілі аумақта жерлеген. Онда ол 1858 және 1861 жылдар аралығында Санта-Мария де Сорбасс монастырының аумағында, Толедодан бірнеше шақырым жерде орналасқан Гвадамура маңындағы Гуаррасар бағында табылған. Мың жылдан астам жер астында жатқан қазына кездейсоқ табылды — нөсер жаңбыр жерді шайып, Криспин есімді діни қызметкердің жерлеуімен бірге тас жәшіктің бетін ашты. Алтын бұйымдарды тапқан испандықтар оларды Толедо зергеріне апарады, ол дәлелденбегенімен, заттардың жартысын балқытуға жіберді. Қалғанын француз әскери қызметкері сатып алып, Парижге оралғаннан кейін оны Клуни мұражайына қайта сатты. Жергілікті тұрғындар қазуды жалғастырып, зергерлік бұйымдардың тағы бір тобын тапты, бұл жолы Испания патшайымы II Изабелладың қолына өтіп, мемлекет меншігіне айналды. Француз ғалымдары Реккесвинт пен Свинтила тәждерін қалпына келтіріп, олардың сыртқы түрін сәл өзгертті. Мысалы, қазіргі уақытта Реккисвинт тәжінің орталығы ретінде қызмет ететін крест бастапқыда тәуелсіз брошь болды. Испания үкіметі осы екі үлкен затты Парижден өз отанына қайтара алды, бірақ 1921 жылы Свинтиланың тәжі Мадридтегі мұражайдан ұрланып, әлі табылған жоқ. Басқа тәждің (торлы) фрагменті де жоғалып кетті. Париждегі Клуни мұражайынан басқа, қазынадан алынған заттар қазіргі уақытта Мадридтегі Ұлттық археологиялық мұражайда және Мадрид Паласио Реалының қазынасында сақтаулы. (Бүкіл қазынаның барлық көшірмелерін Толедода, вестготтық өнер мұражайында — Сан-Рим шіркеуінде көруге болады). Құрама Ең құнды заттар Реккесвинт пен Свинтила патшаларының есімдері жазылған екі үлкен тақия болды. Екеуі де алтыннан жасалып, інжу, жақұт, т. б. асыл тастар. 1921 жылғы осы тәждердің екіншісі мұражайдан ұрланған соң іздеуде. Үлеске сонымен қатар бірнеше кішігірім аспалы тәждер, аббат Феодосийдің диадемасы және 5 крест, соның ішінде епископ Люцийдің кресті мен крест кіреді. Көрсетілгендей, бірнеше белдіктер болды, бірақ олар да жоғалып кетті. Зергерлік бұйымдар ретінде бұл бұйымдар вестготикалық дәстүрді ғана емес, сонымен қатар Византия әсерін де көрсетеді. Инкляция техникасы типтік германдық болып табылады, ал басына киюге арналмаған тәж түрі Византиядан шыққан (негізгі мақала — бұл қазынадан табылған заттардың сипаттамасы бар сыйлы тәж). Әдіс — деп аталады «полихромдық стиль». Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20101211150609/http://www.guadamur.org/4_Tesoro_de_Guarrazar/ Гвадамардың ресми сайтындағы тарих, испан. тіл] * егжей-тегжейлі тарихы бар 2008 жылы 3 [http://www.abc.es/hemeroteca/historico-21-04-2007/abc/Toledo/el-tesoro-de-guarrazar-se-reunifica_1632662738617.html тәждердің ықтимал көрмесі туралы испандық мақала]
Метаадам

Метаадам — DC комикстері мен DC ғаламында суперкүштерге ие жеке тұлға. Бұл термин Марвел ғаламындағы мутант, бейадам, мутация және Wildstorm және Ультимейт Марвел ғаламшарындағы адамнанкейінгі (posthuman) терминдерімен синоним болып табылады. DC Comics-те бұл термин табиғаты бойынша ғарыштық, мутанттық, ғылыми, мистикалық, шеберлік немесе технологиялық сипаттағы әдеттен тыс қуаттары мен қабілеттері бар кез келген адамға немесе адамға ұқсас болмысқа сілтеме жасау үшін көп жағдайда еркін қолданылады. Олардың маңызды бөлігі «метаген» деп аталатын генетикалық нұсқамен туылған қалыпты адамдар болып табылады, бұл олардың кездейсоқ апаттар немесе қатты психологиялық күйзелістер кезінде күштер мен қабілеттерге ие болуына әкеледі. Бұл терминді алғаш рет 1986 жылы автор Джордж Р.Р. Мартин суперқаһармандарға сілтеме ретінде алдымен Superworld рөлдік ойын жүйесінде , содан кейін оның Wild Cards романдар сериясында қолданған. &#x5B; дереккөзі? &#x5D; DC комикстері Бұл термин алғаш рет «ДС Comics Invasion» фильмінде Доминаторлар деп аталатын жат планеталықтардың жалған нәсіліне қолданылды. 1988 жылы шағын сериясы Доминаторлар бұл терминді «ойдан шығарылған адамдық қабілеттері» бар Жер планетасының кез келген тумасы үшін пайдаланады. «Мета-» префиксі жай ғана «артында» дегенді білдіреді, адам шегінен тыс күштер мен қабілеттерді білдіреді. Метахуман сонымен қатар материяны ақылмен жылжыту қабілетін білдіретін «Ағымдағы потенциал» деп аталатыннан асып кеткен адамға қатысты болуы мүмкін. Дереккөздер
Вестготтық шындық

ге жуық Liber Judiciorum басылымының мұқабасы]] Вестготтық шындық — вестготтардың құқықтық кодексі. Вестготтық құқықтың алғашқы кодекстерін король Эврих құрастырған. Севильялық Исидор хабарлағандай, «готтар бұрын тек дәстүр мен әдет-ғұрып ретінде белгілі болған өз заңдарын жаза бастады». Эврихтің ізбасарлары осы құқықтық кодты үздіксіз толықтырып, дамытып отырды, осылайша 654 жылы король Реккесвинт жариялаған вестготтық шындықты қалыптастырды және оған Саличтік, Бургундиялік, , Бавариялік және басқаларымен бірге алғашқы варварлық шындықтардың қатарына қосылды. Дереккөздер Сілтемелер * [http://libro.uca.edu/vcode/visigoths.htm Визиготтық шындықтың мәтіні] * [https://web.archive.org/web/20160304213440/http://falanster.su/catalog/978-5-91244-069-4/ «Визиготтық ақиқаттың» орысша басылымы «Фаланстерде»] * [http://postnauka.ru/books/5980 «Визиготтық шындық» — «Визиготтық шындықты» орыс тіліне аудару жобасының ұйымдастырушысы, тарихшы Олег Ауров пен оның әріптесі Александр Мареймен сұхбат] // PostNauka
Чамба (халық)

Чамба (цамба, джамба, самабу, сама, динга, леко) — Нигерияның солтүстік-шығысындағы маңызды этникалық топ. Чамбалар қазіргі Нигерия мен Камерун арасында орналасқан. Туыстас топтар - мумуйе, фулани, джукун және кутеп. Нигерияда 400 мыңдай, Камерунда 200 мыңдай, Чад Республикасында 200 мыңнан астам чамбалар тұрады. Тілі Чамба халқы чамба-леко немесе сунтай тілдерінде сөйлейді. Діні Діні – ислам, кейбірі дәстүрлі нанымдарды (табиғат күштеріне табыну және ата-бабалар культі) ұстанады. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі – мал шаруашылығы. Қолөнерден - қыш және қоржын тоқу дамыған. Тұрмыс салты Әлеуметтік ұйымның негізін үлкен отбасылық қауымдастықтар мен патрилаиериалды экзогамиялық топтар құрайды. Неке қию вирилокальды, әмеңгерлік, сорораттық болып табылады және сатып алынған неке қолданылады. Тұрғын үйлері дөңгелек пішінді, қабырғалары саманнан жасалған, шатыры конус тәрізді. Қабырғалары көбінесе сызбалармен және оюлармен безендірілген. Дәстүрлі киімдері - ерлерде жамбасты жауып тұратын белдік белдік, әйелдер үшін талшықтан немесе моншақтан жасалған алжапқыш. Негізгі тағамдары – сүт және сүт өнімдері. Негізгі фольклорлық жанрлар – әндер, мақал-мәтелдер, ертегілер. Дереккөздер
Қабырғаға қарсы Анархистер

Қабырғаға қарсы Анархистер (ҚҚА) — Батыс жағалаудағы Сепаратор тосқауылының құрылысына қарсы тұратын Израильдің тікелей әрекет ететін анархисттік жастар тобы. 2003 жылы құрылған. Бұл топ палестиналықтармен бірге бөлу тосқауылының салынуына да, жалпы израильдік оккупацияға қарсы көптеген шерулер өткізеді. Тарихы Бұл топты 2003 жылы «басып алынған аумақтарда» әртүрлі әрекеттерге қатысқан израильдік анархистер құрған. Бастапқыда ҚҚА басқа ұйымдармен бірге Палестинаның Маша ауылының ауылшаруашылық жерлерінде наразылық шатырлар қаласын құрды, оның жерінің 90% -дан астамы бөлу қабырғасымен кесіліп, «Израиль жағында қалуы керек еді. ». Топ кейінірек ауылда орналасқан нысанаға алынған палестиналық үйді қиратуға қарсы тұруға тырысты. Екі күнге созылған наразылық пен бульдозерлерге тосқауыл қою әрекетінен кейін үй қирап, белсенділер қамауға алынды. Кейіннен ҚҚА Будрус ауылының тұрғындары өз жерінің бір бөлігін бөлу тосқауылымен кесіп тастауға қарсы күнделікті ұйымдастырған наразылық шерулеріне қатысты. Наразылықтар арқылы ауыл тұрғындары өз жерлерін толықтай дерлік қорғай алды, осыған ұқсас шерулер Палестинаның басқа ауылдарында да ұйымдастырыла бастады. Топтың қазіргі назары Рамалланың солтүстік-батысындағы Наалин ауылы болып табылады, онда Израиль тосқауылдар мен елді мекендерді салу үшін ауылшаруашылық жерлерінің көп бөлігін тартып алып жатыр. Д.Бединнің айтуынша, 2004 жылы бұл топ «Таайуш» араб-еврей ұйымынан ішінара қаржылық қолдау алған, өз кезегінде «Данияның солшыл ұйымдары қаржыландырған». Дереккөздер