kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қойтүн (қала, Қытай)

Қойтүн (, , ) — ҚХР-дың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялы ауданындағы Іле-Қазақ автономиялы облысының қалалық ауданы. Бұл атау моңғол сөзі, «үлкен аяз» дегенді білдіреді. Тарихы 1884 жылы Шыңжаңның әскери билігі бұл жерлерде пошта бекетін құрды. 1913 жылы Синхай төңкерісінен кейін бұл жерлер Қойтүн ауылы ретінде Ұсу уезінің құрамына кірді (уездегі тоғыз ауылдың бірі). 1950 жылы тамызда ҚХР құрылғаннан кейін әкімшілік бөліністі қайта құру жүргізіліп, Койтүн Ұсу 2-уезд ауданының 1-болысы болды. 1957 жылдың наурыз айынан бастап Шыңжаң өндірістік-құрылыс ғимаратының бір бөлігі Қойтүнде орналасты. 1958 жылы Қойтүн Ұсу уезінен бөлініп, жаңадан құрылған Қарамай қалалық ауданына ауыстырылды. 1975 жылы 25 наурызда Шыңжаң өндірістік-құрылыс ғимараты таратылып, оның бөліктері алып жатқан жерлер жергілікті билік басқаруына берілді. 1975 жылы 29 тамызда ҚХР Мемлекеттік кеңесінің жарлығымен Шәуешек ауданының Қарамай қалалық уезінен шығарылып, Іле Қазақ автономиялық облысының үкіметіне тікелей бағынатын Қойтүн қалалық ауданы құрылды. 1975 жылы 10 қыркүйекте Іле-Қазақ автономиялық облысының астанасы Құлжадан Қойтүнге көшірілді. 1979 жылы қазанда Іле-Қазақ автономиялық облысының астанасы Қойтүннен Құлжаға қайтарылды. 1981 жылы желтоқсанда Шыңжаң өндірістік-құрылыс ғимараты қайта құрылды. Географиясы Қойтүн солтүстігі мен оңтүстігінде Қарамай қалалық ауданы, шығысы мен батысында Тарбағатай аймағымен шектеседі. Әкімшілік бөлінісі Қойтүн қалалық ауданы 5 көше комитетіне және 1 болысқа бөлінеді.
Қарамай (ҚХР)

Қарамай (, Қарамай; ) — ҚХР-дың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы қалалық аудан. Үрімжіден солтүстік-батысқа қарай 320 км жерде орналасқан. Карамай атауы ұйғыр тілінен шыққан және мазут (қара май) дегенді білдіреді. Тарихы 1955 жылы 29 қазанда бұл бөліктерден мұнай табылды - ҚХР құрылғаннан бергі алғашқы ірі кен орны. 1957 жылы 24 қаңтарда Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының Халық өкілдері ассамблеясының 14 сессиясы жаңа елді мекенді құру туралы шешім қабылдады, ал 1958 жылы 29 мамырда ҚХР Мемлекеттік Кеңесінің жарлығымен Қарамай қалалық ауданы құрылды. 1975 жылы Карамайдан шығарылып, Іле-Қазақ автономиялық округі үкіметіне тікелей бағынуға берілген Қойтүн қалалық ауданы құрылды. Нәтижесінде, Қарамай аумағы екі бөлікке бөлінді. 1982 жылы 16 ақпанда автономиялық облыстың халық үкіметі Қарамайды 4 ауданға бөліп, қалалық ауданға айналдыру туралы шешім қабылдады. 1984 жылы 17 тамызда Карамай Тарбағатай мен Іле-Қазақ автономиялық областарынан шығарылып, автономиялы аймақ үкіметіне тікелей бағынуға берілді; сол уақытта аудандарға бөлу жойылып, Қарамай қайтадан қалалық ауданға айналды. 1990 жылы 8 тамызда Қарамай қайтадан қалалық аудан мәртебесіне көтерілді. Тұрғындары Халқы - 460 000 адам (2015). Хан (қытайлар) халықтың 75% құрайды, қалғаны ұйғырлар, қазақтар, моңғолдар, хуэйлер. Әкімшілік-аумақтық бөлініс Қарамай қалалық ауданы 4 ауданға бөлінген, оның біреуі эксклав жасайды: Экономикасы 1955 жылы қала маңында Қытайдағы ең ірі мұнай кен орындарының бірі ашылды. Сол кезден бастап қала мұнай өндіру және қайта өңдеу орталығы ретінде дамып келеді. Климаты Жазда қала климаты құрғақ және ыстық. Жылдық температура диапазоны -25 °C-тан 40 °C-қа дейін жетеді. 1994 жылғы апат 1994 жылы 8 желтоқсанда кинотеатрдағы өрттің салдарынан 323 адам қайтыс болды, оның 288-і мектеп оқушылары. Бұл қазіргі Қытай тарихындағы ең үлкен апаттардың біріне айналды. 2009 жылы осы оқиғалар туралы «Қарамай» деректі филімі түсірілді. Туыстас қалалар * Октябрьский, Ресей * Ақтау, Қазақстан * Искитим, Ресей * Ақтөбе, Қазақстан Сілтеме * [http://www.xzqh.org/html/list/360.html Қарамай] — 行政 区划 сайтындағы аумақ, халық және әкімшілік-аумақтық бөліністің өзгеру тарихы туралы ақпарат
Қорғас (Қытай)

Қорғас (, ) — ҚХР-дың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялы ауданы Іле-Қазақ автономиялық облысындағы қалалық аудан. Тарихы 1983 жылы қарашада Қорғаш уезінде КСРО-мен шекарада (КСРО ыдырағаннан кейін, Қазақстанмен шекарада) Қорғас шекара бекеті ашылды. 2009 жылы Цзинхэ - Құлжа - Қорғас теміржолы салынды. 2011 жылдың желтоқсанында оның Қорғасты Жетігендегі терминалмен байланыстыратын Қазақстан жағындағы жалғасы аяқталды, ал 2012 жылдың желтоқсанынан бастап Қытай мен Қазақстан аралықтарында жүк пойыздары жүре бастады. Сонымен қатар, Қорғас шекара өткелі аймағында Шыңжаң өндірістік-құрылыс ғимаратының бөліктері тұрғын үй инфрақұрылымы бой көтерді. Қытай Халық Республикасы Мемлекеттік Кеңесінің 2014 жылғы 26 маусымдағы жарлығына сәйкес Қорғаш уезінің батыс бөлігі Қорғас жеке қалалық уезіне бөлінді. Әкімшілік бөлініс Қорғас қалалық уезі 4 көше комитетіне бөлінген. Экономикасы 2009 жылғы желтоқсанда Орталық Азиядан Қытайға жобалық қуаттылығы жылына 60 миллиард текше метр газ шығаратын 1833 шақырымдық трансшекаралық газ құбыры пайдалануға берілді. Қорғаста Орталық Азиядан (Түркіменстан мен Өзбекстанның шекарасынан шыққан және Өзбекстан мен Қазақстан территориялары арқылы өтетін) газ құбыры Қытайдың Батыс-Шығыс газ құбырына PipeChina Батыс құбыр желісі компаниясына қосылады. 2020 жылдың соңында Қытайға Орталық Азиядан келетін газ құбыры арқылы 39 миллиард текше метрден астам табиғи газ жеткізілді. Батыс-Шығыс газ құбыры 27 провинцияның, орталық бағынышты қалалардың және автономиялық облыстардың, сондай-ақ Гонконгтың арнайы әкімшілік ауданының 500 миллионнан астам тұрғындарын газбен қамтамасыз етеді. Орталық Азиядан құбыр арқылы табиғи газ импорты 2020 жылы Қытайдағы газ тұтынудың жалпы көлемінің 15% -дан астамын құрады. Сілтеме * [http://www.xzqh.org/html/list/10639.html Қорғас қалалық уезі] — 行政 区划 сайтындағы аумақ, халық және әкімшілік-аумақтық бөліністің өзгеру тарихы туралы ақпарат.
Шудың нұры

Шудың нұры (, ) — Ресей, Алтай Республикасының Қосағаш ауданында шығарылатын алтай, қазақ және орыс тілдеріндегі аудандық қоғамдық-саяси газет. Газет ауданда және республикада болып жатқан оқиғаларды баяндайды. Газеттің құрылтайшылары - Қосағаш ауданының әкімшілігі мен аудандық депутаттар кеңесі. Газет аптасына бір рет, 8 беттен шығады (оған қосымша жергілікті атқарушы органдар қаулыларының мәтіндері болады). 1979 жылдың 1 қаңтарынан бастап шығады. Газет шығарылатын Таулы Алтай баспаханасында қазақ жазуы болмағандықтан, алғашқыда газеттің қазақ тіліндегі нұсқасы Моңғолияның Баян-Өлгей аймағында басылып шығарылатын. Бұл республикадағы ең танымал аудандық газет, сонымен қатар, Ресейдегі үш тілде шығатын санаулы газет. Дереккөздер
Қазақ ауылдық қонысы

Қазақ ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Жаңа ауыл. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Жаңаауыл (ауыл, Алтай Республикасы)

Жаңаауыл — Ресейдің Алтай Республикасы Қосағаш ауданындағы ауыл. Қазақ ауылдық қонысының орталығы. Шу жолында, Қосағаш ауылынан 27 км жерде орналасқан. Тарихы 1986 жылы Ақтал ауылының тумалары, қазақтар құрған. 1999 жылы қазақ мәдениетінің мұражайы, сондай-ақ Ұлы Отан соғысында қаза тапқандар мен саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткіштер ашылды. Мұражай ұжымшар төрағасы А.Ж. Жатқамбаевтың бастамасымен құрылды. 2003 жылы Алтай Республикасының Ұлттық мұражайының филиалы болды. Инфрақұрылым Ауылда жалпы білім беретін мектеп, балабақша, фельдшер-акушерлік орынжай, пошта бөлімшесі, 4 дүкен бар. Дереккөздер
Қосағаш ауылдық қонысы

Қосағаш ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Қосағаш. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Жазатор ауылдық қонысы

Жазатор ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Белашу. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Көкөр ауылдық қонысы

Көкөр ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Көкөр. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Қурай ауылдық қонысы

Қурай ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Қурай. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Жолақ пижамадағы бала (фильм)

{{Кино Саундтрек Марапаттар мен номинациялар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * * [https://web.archive.org/web/20110723045616/https://www.visualhollywood.com/movies_2008/boy_in_striped_pyjamas/notes.pdf Production notes]
Фейк ньюс

Фейк ньюс немесе жалған жаңалықтар — дезинформацияның шынайы жаңалық ретінде жариялануы. Олар қаржылық табысты немесе саяси ұпайды жинау мақсатымен оқырманды алдайтындай кейіпте құрастырылады. Кейде мұндай жаңалықтар түріне тақырыбында бір нәрсе (көбінесе сенсациялық тұрғыдан) жазылып, негізгі мәтінінде оны растамайтын басқа нәрсе жазылған ақпаратты жатқызады. Сатиралық жаңалықтар бұған ұқсас болғанымен, мақсаты басқа болып келеді: оқырманды алдарқату немесе белгілі бір мәселеге назар аударту. Мысалдары 1835 жылдың 25 тамызында Нью-Йорктегі The Sun газеті Айда жаңа өмірдің табылғаны туралы хабарлады. Кейіннен шыққан қосымша мақалаларда жазылғандай, айлық ағзалар басқа өркениетті қалыптастырған да болып шықты. Газет бұл жаңа құбылысты сол заманның атақты астрономы Уильям Гершель ашып зерттеген, деп жазды. Бұл тақырыпта жарияланған алты мақала газеттің таралымының күрт өсуіне әсер етті. Бірнеше аптадан кейін газет осы жаңалықтың жалған болғанын мойындап жазса да, басылымға тиген кері әсері азғантай ғана болды. 1917 жылдың көктемінде бірнеше ағылшын тілді газет немістер соғыс құрбандарынан глицерин алып шығару үшін арнайы фабрикаларды ашты, деген хабарды таратты. Хабардың жалған болғаны соғыстан кейін ғана белгілі болды. Ал Екінші дүниежүзілік соғыста нацистердің бас насихатшысы Геббельс осы оқиғаны мысал ретінде келтіріп жүріп, сол кездері шын мәнінде жүргізілген холокостты жасыру үшін пайдаланған. Интернеттің, әлеуметтік желілердің пайда болуымен жалған жаңалықтардың таралуы жаңа деңгейге көтерілді. Мысалы, электронды поштаға келетін кейбір сенсациялық тұрғыдағы сілтемелер тек қана компьютерлік вирус тарату үшін жазылады. Дереккөздер Сілтемелер * [https://informburo.kz/kaz/2020-zyly-kop-taragan-10-feik-pen-qastandyq-teoriyasy 2020 жылы көп тараған 10 фейк пен қастандық теориясы] * [https://www.azattyq.org/a/top-ten-fake-news-stories-in-the-2019-year/30354783.html Өтірік видео мен блогтар. 2019 жылы ең көп тараған 10 жалған хабар]
Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы

Мұқыр-Тарықата ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Мұқыр-Тарықата. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Орталық ауылдық қонысы

Орталық ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Орталық. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Географиясы Көлдері: Красногорское, Янкел, Имбиш және т.б. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Тожонты ауылдық қонысы

Тожонты ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Тожонты. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Төлеңгіт-Сарытоғай ауылдық қонысы

Төлеңгіт-Сарытоғай ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Төлеңгіт-Сарытоғай. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Төбелер ауылдық қонысы

Төбелер ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Төбелер. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Шағанөзен ауылдық қонысы

Шағанөзен ауылдық қонысы — Ресей Федерациясы Алтай Республикасының Қосағаш муниципалды ауданындағы муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы — Шағанөзен. Тарихы Ауылдық қоныстың мәртебесі мен шекарасы «Муниципалитеттерді құру, тиісті мәртебе беру және олардың шекараларын белгілеу туралы» Алтай Республикасының 2005 жылғы 13 қаңтардағы № 10-РЗ Заңымен белгіленген. Халқы саны Ауылдық қонысы құрамы Дереккөздер
Ақтал (ауыл, Алтай Республикасы)

Ақтал — Алтай Республикасының Қосағаш ауданындағы ауыл. Қазақ ауылдық қоныстың құрамына кіреді. Тұрғындары 3 адам (2016), олардың 100% -ы қазақтар. Тарихы 1914 жылы құрылған. 1928 жылы Ақтал мекені 46 шаруа қожалығынан тұрды, негізгі халқы - қазақтар болды. Сібір өлкесінің Ойрот облысындағы Қосағаш ауданының Қазақ ауылдық қонысының орталығы. Географиясы Республиканың оңтүстік бөлігінде, Жүзтыт өзенінің жанында орналасқан. ;Климаты Ақтал бүкіл аймақ сияқты Қиыр Солтүстік аймақтарына теңестірілген. Халқы саны ;Ұлттық құрамы 2002 жылғы халық санағының қорытындысы бойынша халықтың ұлттық құрылымында қазақтар 7 тұрғынның жалпы халқының 100% құрады. Инфрақұрылым Мал өсіру шаруашылығы. Шекаралық аймақ РФ ФҚҚ 2006 жылғы 16 маусымдағы № 282 «Алтай Республикасы аумағындағы шекара аймағының межелері туралы» бұйрығына сәйкес, Қазақ ауылдық қоныстың аймағында шекара бекеті белгіленді. Дереккөздер
Өкпесүт

Өкпесүт — ғұрыптық мәні бар тағам. Оны бір-біріне өкпелеп жүрген ағайынды татуластыру немесе отбасындағы түсініспеушілікті тарқату үшін жасы үлкен әйел адам әзірлейтін болған. Ақсақалы бар үлкен отбасы береке-бірлікті нығайту үшін ренжіскен адамдарды қонаққа шақырып, осы тағамды ұсынған. Тағамның құрамына өкпе (өңешімен бірге), сүт, тұз, үгітілген қара бұрыш кіреді. Сүтке дәмдеуіш пен тұз қосып, сүтті өңеш арқылы өкпеге толтыра құяды. Содан соң, өңешті байлап, баяу отта бір сағат пісіреді. Дереккөздер
Indigo Renderer

Indigo Renderer — физикалық тұрғыдан дұрыс көрсету жүйесі (жарық / энергия / каустика және басқаларының барлық есептеулері өзара тәуелді екенін білдіреді, бұл оны басқа рендерлерден ерекшелендіреді, мұнда барлығы бөлек өңделеді және пайдаланушының өзі анықтайды). Сипаттамасы Indigo MLT (Metropolis Light Transport) қолднады. Барлық жарық көздері физикалық модельденген (спектрлік деректер сияқты), және Indigo-да есептеулер мен әлем көрінісін едәуір жеңілдететін мүмкіндіктер бар: виртуалды камера моделі. Технология Indigo технологиясын Maxwell Render (NextLimit's), Fryrender, YafRay, LuxRender-мен салыстыруға болады.GPU OpenCL (raytraycing) бейнелеуді,мульти-GPU режимін (bucket-рендеринг), біріншілік фильтрацияны, қайталама көп режимді сфильтрациямен суперсамплингті қолдайды.
Маше

Маше, Мәші – Атырау облысы, Жылыой ауданында орналасқан көл. Шоқпартоғай ауылының солтүстік батысында 12 шақырым жерде. Гидрографикасы Жем өзенінің жайылмасында орналасқан. Аумағы 11,6 км 2 , ұзындығы 6,5 км, ені 2,8 км. Теңіз деңгейінен 20 м. төменде жатыр. Су жиналатын алабы батпақты сор. Көктемгі қар, жауын-шашын суларымен толысады. Жазда толықтай тартылып қалады. Солтүстігінде Бартылдақты, оңтүстік шығысында Қоскөл көлдері, маңында Оспансор, Құдықсай қыстаулары бар. Дереккөздер
Қамыскөл (көл, Атырау облысы)

Қамыскөл көлі – Атырау облысының оңтүстік-шығыс бөлігінде Жылыой ауданы аймағында орналасқан. Қамыскөл — Жылыой, Қызылқоға аудандарындағы көлдің, сайдың, өзеннің аттары. Қамыс (зат есім)+көл (зат есім, георафиялық термин) сөздерінің бірігуінен жасалған біріккен тұлғалы топоним. Жағасында қамыс өскен көл. Гидрографикасы Қамыскөл көлі Жем өзенінен Бақашы және Құрсай каналдары арқылы қалыптасады. Көл оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Көлдің ұзындығы 3,2 км, ең үлкен ені 1,3 км. Көл Құлсары қаласының батыс бөлігінде, көлдің оңтүстік бөлігінде Құлсары қаласының бір бөлігі орналасқан. Дереккөздер
Матвеев (көл)

Матвеев – Ертіс алабындағы тұйық көл. Географиялық орны Қызылтұз көлдерінің солтүстік-батысында орналасқан. Павлодар облысы Железин ауданындағы Жаңа Жұлдыз ауылының батысында 4 км-дей жерде, теңіз деңгейінен 102 м биіктікте жатыр. Гидрографиясы Аумағы 7,1 км², ұзындығы 5,6 км, енді жері 1,5 км, жағалау бойының ұзындығы 15,8 км. Жауын-шашын,жер асты суларымен толысады. Жағалауы негізінен жайпақ, пішіні доға тəрізді, батыс жəне шығыс бөліктерінде қалың қамыс өскен. Қараша–сəуір аралығында суы қатады. Суы тұщы. Жазда мал суаруға жарамды. Алабы шабындық, шүйгін жайылым ретінде пайдаланылады. Дереккөздер
Әмина Сүлейменқызы Мәметова

Әмина Сүлейменқызы Мәметова 07.12.1901 жылы Батыс Қазақстан облысының Тайпақ ауданында дүниеге келген. Әмина Мәметова - қазақтың қаһарман қызы, Шығыстан шыққан тұңғыш Кеңес Одағының Батыры атағына ие болған қыз – Мәншүк Мәметованың анасы, қазақ қыздарының арасынан шыққан әдебиеттану пен әдеби сын саласындағы тұңғыш ұстаз-ғалымдардың бірі. Әкесі – Сүлеймен Нұралы ханға төрт атадан, (Нұралы – Орман – Күсіпғали – Жүсіп – Сүлеймен) Әбілқайыр ханға жеті атадан қосылады . Өмірбаяны Жары Ахмет Мәметов алғашқы дәрігерлердің бірі, танымал қоғам қайраткері болған. Өзінде бала болмағандықтан, ағасы Жеңіскәлінің қызы Мәншүкті өз тәрбиесіне алған. Әмина Сүлейменқызы алғашқы білімді Хұсни-Жамал Нұралыхановадан алған. *1917 жылы Орал қаласындағы қыздар училищесін бітірген. * 1928 жылы Саратов университетінің лингвистика бөлімін бітіреді. * 1928-1930 жылдары Семей кеңес партия мектебінде оқытушы * 1930-1931 жылдары Алматыда мектеп әдіскері болып қызмет атқарды. * 1932 жылы Батыс Қазақстан облысының құрылуына байланысты Ахмет пен Әминаны Орал қаласына жұмыс бабымен шақырады. Олар жоғары білімді мамандар есебінде жаңадан ашылып жатқан білім беру және денсаулық сақтау саласында басқарушы қызметіне тағайындалады. *1934 жылы Ахмет, Әмина Мәметовтар Алматы қаласына жұмысқа шақырылады. * 1945 ж кандидаттық диссертациясын қорғаған. * 1947-48, 1952 ж Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында әдебиет кафедрасына жетекшілік еткен. Әдеби қызметі Баспасөз бетінде 20-жылдардан көріне бастаған Әмина Сүлейменова әдеби айтыстардың ортасында ойлы да өткір сын мақалаларын жиі жариялайды. Әйелдер тақырыбына аса көңіл аударған. «Екпінді жас» журналында редакторлық жұмыс атқарған. Мәншүк Мәметоваға арнаған мақалалары, естеліктері оның шығармашылығында ерекше орын алады. Әмина Мәметова - қазақтың би-шешендері туралы зерттеу жұмысын жасаған тұңғыш ғалым. Қазақ әдебиетінің тарихы бойынша жүзден астам ғылыми мақала, оқулықтар, бағдарламаларды жарыққа шығарды. Марапаттары «Республиканың еңбек сіңірген мұғалімі» атағына ие болды. «Октябрь революциясы» орденімен, ондаған медальмен марапатталған. Дереккөздер
Берлин Кенжетайұлы Иришев

Берлин Кенжетайұлы Иришев (9 мамыр 1945, Жітіқара, Қостанай облысы, Қазақ КСР) — экономист әрі дипломат, экономика ғылымдарының докторы. Өмірбаяны Алматы халық шаруашылығы институтын және Мәскеу қаржы институтының күндізгі аспирантурасын, РФ Президентіне тиесілі Мемлекеттік қызмет академиясының, Дипломатиялық және стратегиялық зерттеулер орталығының докторантурасы (Париж) бітірген. 1973 жылдан бастап Алматы халық шаруашылығы институтында сабақ береді. 1990-1992 жж. Қазақстанның Сыртқы экономикалық байланыстар банкінің (Қазсыртэкономбанкі) басқарма төрағасы. 1992-1994 жж. «Alem Bank Kazakhstan» басқарма төрағасы. 1994-1995 жж. Қазақстанның Мемлекеттік экспорттық-импорттық банкінің (Эксимбанкі) басқарма төрағасы. 1995-1996 жылдары Қазақстан Республикасы Президентінің экономика кеңесшісі. 1997 ж. - «Экономиканы қайта құрылымдау мен шетелдік капиталды пайдаланудың инвестициялық стратегиясы» докторлық диссертациясы (Мәскеу, 1997 ж.). 1996-2002 жылдары Франциядағы Қазақстан Елшілігінің Министр-кеңесшісі Төтенше және Өкілетті Елші дәрежесінде. 1996 жылдан бастап Францияда тұрады. 2005 жылдан - «Parlink Consulting» компаниясының басқарушы серіктесі (Париж). Кітаптары * Иришев Б.К. Капиталистік экономиканы реттеудің ақша-несиелік әдістері. Алматы, 1985. * Иришев Б. К., Гнатов В. А., Коржов А. И. және басқалар. Инвестициялық үдерісті жеделдетудің қаржылық-несиелік механизмі. Алма-Ата, 1988. * Иришев Б. К. Капиталистік елдердің ақшалай-несиелік жүйесіндегі жаңа құбылыстар. 1989. * Иришев Б. К. Ақшалай-несие саясаты: түсінігі және механизмі. Алма-Ата, 1990. * Иришев Б. Экономикалық қайта құру және шетелдік капиталды пайдалану. Мәскеу, 1997. * Иришев Б. Франция: ХХІ ғасырға қадам басу. Алматы, 2002. («Ұлы Жібек жолы бойында» атты 2-Халықаралық жәрмеңкедегі «Білім және ғылыми әдебиет» номинациясы бойынша жеңімпаз кітап). * Иришев Б. Еуропаға апарар жол. Еуродақ: интеграциялық модел тәжірибесі (эволюция, құндылықтар, мәселелер). Алматы, 2009 (Ресей ғылым академиясының академигі, Ресей ғылым академиясының Еуропа институтының директоры Н. Шмелевтің «Вопросы Экономики» журналындағы рецензия - 2010 ж. қазан). * Иришев Б. Еуро дағдарысы және жаһандық тәуекелдер. Мәскеу: Бүкіл әлем, 2014. Отбасы және жеке өмірі Бірінші әйелі — Алма. Ұлдары — Азамат (1967 ж. туғ.) пен Алмаз (1976 ж. туғ.) Иришев, Алмаз Берлинұлы (1976 жылы 17 шілдеде Алматыда туған, ажырасқан, балалары Данияр мен Әмір). - Sky Bridge Group консалтингтік компаниясының президенті. Иришев, Азамат Берлинұлы (1967 жылы 7 шілде туған) - «Sky Bridge Capital» басқарма төрағасы (Әйелі - Мадина Жаңабекқызы Биешова. Балалары - Диас, Ілияс, Ажар, Диана). Екінші әйелі — Элеонора. Балалары — Алан (1995 ж. туғ.) мен Алина (2000 ж. туғ.), Париждегі жеке католиктік мектепте оқиды. Ол гольф, тау шаңғысы және велосипед тебуді ұнатады. Мушкетерлер ассоциациясының мүшесі және Франциядағы қазақстандықтар қауымдастығының президенті. Дереккөздер
Қурай жотасы

Қурай жотасы — Шығыс Алтай, Алтай Республикасы, Қосағаш ауданындағы, Башқауыс және Шу өзендерінің суайрығы. Жотаның ұзындығы шамамен 140 км, максималды биіктігі 3446 м, Жоғарғы Орталықтың шыңы. Жота оңтүстікте Шу және Қурай даласымен шектеседі. Шығыста Чихачев жотасымен жалғасады, батысында Айқұлақ жотасынан Шібіт өзені аңғары бөлінеді. Ол метаморфты жыныстардан тұрады. Оңтүстік баурайында палеоген мен неогеннің континенттік борпылдақ шөгінділері пайда болады. Алпілік белдеудің астындағы солтүстік беткей субалпілік шалғынды және қарағайлы ормандармен, оңтүстік беткей — дала өсімдіктерімен жабылған. Этимологиясы Құрғақ, құрғақ жер — сөзінен сенімді түрде шығарылады. Негізгі шыңдар * Орталықтың жоғарғы жағы — 3446 м. * Тыттужарық — 3367 м. * Жантерек — 3402 м. * Төбешік — 3201 м. Галереясы Әдебиет *
Нарынкөл (өзен)

Нарынкөл — Ресей өзені, Алтай Республикасының Қосағаш ауданында ағады. Этимологиясы Нарын-Коол, Нарым-кол, Норонгол — жіңішке, қысаң дегеннен шыққан. Нарын — ескі моңғол үлгісі; екінші түбірі — өзен, өзен аңғары, өзен арнасы дегеннен шыққан. Нәтижесінде, жіңішке өзен, өзен тармағы, құрғақ өзен аңғары. Сипаттамасы Өзеннің қайнар көздері Чихачев жотасының шығыс беткейлерінде, Қараойық тауына жақын жерде орналасқан. Өзен арнасы бірнеше көлден ағып өтеді, оның ең ірісі - Кіндіктікөл. Богута өзенімен қосылып, Жүзтыт өзенін құрайды. Әдебиет *
Жүзтыт

Жүзтыт (; Богута) — Алтай Республикасының Қосағаш ауданындағы өзен, Шу өзенінің жоғарғы ағысы. Этимологиясы Өзеннің атауы алтайдың — жүз, тыт — сағызқарағай және жүз сағызқарағай, көп сағызқарағай, сағызқарағай орманы дегенді білдіреді. Өзен аңғарында ежелгі сағызқарағай орманының қалдықтарын табуда. Орта ғасырда қуатты металлургиялық аймақ Жүзтыт аңғарында орналасқан және металл балқыту үшін ормандар кесілген деп есептеледі. Физикалық-географиялық сипаттамалары Ол Чихачев жотасының батыс беткейіндегі көл жағалауынан Оң Богута деп аталатын 2931,1 м биіктіктегі атауы жоқ көлден бастау алады. Әрі қарай, 15 шақырымнан кейін Сол жақ Богута өзенімен қосылып, Богута көліне құяды және атауы Богута деп өзгереді, содан кейін Адай көлі арқылы ағып, оң жағында Өрістінің кіші тармағын қосып, Көккөлге құяды. Богута көлінің арғы оң жағынан Шағанкөл және Нарынкөл салалары құйып, өзен атауын Жүзтыт деп өзгертіп, батысқа қарай бұрылып, Шу даласына құяды. Онда Жүзтыт көптеген салалармен қосылып, өзінің соңғы атауы - Шуды иеленеді. Жүзтыт өзенінің су алабы оңтүстікте Орталық өзенінің (Шу тармағы) су алабымен және Шу жолымен шектелген. Сәйлүгім жотасы және Ресейдің Моңғолиямен шекарасы да осы жерден өтеді, ал оңтүстік-шығыс және солтүстік-шығысында Чихачев жотасы орналасқан. Өзен аңғарында ауылдар: Тожонты, Жаңаауыл, Көкөр, Төбелер, Ақтал, өзен сағасынан алыс емес жерде аудан орталығы — Қосағаш орналасқан. Бірнеше бұлақ- Қалан мен Арқалыдалық бар. Көрікті жерлері Жүзтыт өзенінің аңғарында көптеген археологиялық орындар бар. Жүздеген тас қорғандар, дуалдар, стелалар, балбалдар орналасқан. Археологиялық орындардың көп бөлігі өзеннің орта ағысында шоғырланған. Олардың ішіндегі ең ежелгісіне - 7 палеолит дәуірі жерлері жатады. Саны 150-ге жуық құрылмасы әр түрлі керексурлар қола дәуіріне кіреді. Олардың ең ірілері Калан бұлағында орналасқан. 1978 жылы Жүзтыт өзенінің орта ағысында, жазда құрғап қалатын көл жарында ашылған ғұн дәуіріндегі қыш-құмыра пеші кешені ерекше болып табылады. Қыш-құмыра пештерінің жанынан темір балқыту пештерінің қалдықтары табылды. Өзеннің қарсы жағасында, Шыңғысханның пеші деген атауы бар шағын таудың етегінде, тағы бірнеше ежелгі темір балқытатын көріктер белгілі. Аңшылық көріністерін, сонымен қатар жануарлар - тау ешкілері, иттер, бұғыларды бейнелейтін көптеген петроглифтер кездеседі. Галереясы Әдебиет * Дереккөздер
Ли Рамун

Ли Раамун (29 қаңтар 1965) — каймандық футболшы, футбол жаттықтырушысы. Ұлттық құрама сапында 12 гол соқққан, бұл рекордтық көрсеткіш. 2012 жылдан бері "Джорджтаун" клубын жаттықтырады. Дереккөздер Сілтемелер * https://archive.is/20130219022214/http://www.caymanfootball.ky/news/releases/2005leehonoured.htm
Акционизм (өнер)

Акционизм ( - іс-әрекет өнері) — 1960 жылдардағы авангардтық өнерде пайда болған хэппенинг, перформанс, эвент, демонстрация өнері секілді өнер жиынтығы. Акционизм идеологиясына сәйкес суретші түрлі оқиғалар мен үдерістердің ұйымдастырушысы болуы керек. Акционизм өнер мен болмыс арасындағы шекараны жоюға тырысады. және суретші Мануэль Бастанте]] Заманауи өнер мұражайында «Суретшімен бірге» қойылымы кезінде]] Тарихы Акционизм 1960 жылдары Батыс Еуропаның көркемдік ортасында қалыптасты. Өзін-өзі танудың жаңа тәсілдерін іздеу барысында суретшілер статикалық көрмені өздері қатыса алатын іс-әрекетке айналдыруға, сонымен бірге көрерменді динамикалық үдеріске - әрекетке тартуға тырысты. Шығармашылық көркемдік үдерісті бірінші орынға қоятын акционизм өз бастауын қисынсыздығы мен өнердегі ережелерден бас тартуымен ерекшелентін дадаизмнен алады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың сұмдықтары мен әділетсіздіктеріне жауап ретінде пайда болған қозғалыстың алғашқы қатысушылары Цюрихтегі неміс ақыны және драматургі Хуго Балль ұйымдастырған кештерге қатысу арқылы өнер туралы әңгімелер қозғады және шағын сахнада қойылымдар қойып, үдерісте болу идеологиясын дамытты. Дадаизмнің негізін қалаушысы суретші Тристан Тцара болып саналады. Мағынасы бойынша осыған ұқсас, дадаизмнен бұрын фумизм дамыған болатын. Фумистер - 1878 жылы қазан айында жабық қоғамға біріккен Париж суретшілерінің, ақындарының және драматургтерінің қоғамдастығы. Қоғам мүшелері бір-біріне өзінің жаңа эскиздері, монологтары немесе көріністерің көрсетіп, оларды талқылау мақсатында үнемі жиналып отырды. Соңғы фумистердің бірі - композитор Эрик Сати болып табылады. 1920 жылдардың аяғында неміс дадаизмі біртіндеп экспрессионизмге келе бастады. Абстрактілі экспрессионизм стилінде жұмыс жасаған американдық суретші Джексон Поллок 40-шы жылдардың аяғында ерекше «тамшылау» техникасымен жұмыс істей бастады. Ол кенепті еденге жайып, оның айналасында жүріп, қылшақ пен түрлі заттарды пайдалану арқылы бояуды кенептің бетінде шашыратты. Осылайша, сурет салу мен шығармашылықпен айналысу процессі біртіндеп көрермендері бар көрсетілімге, үдеріске айнала бастады. Танымал өкілдері * Ив Кляйн; * Герман Нитч; * Джексон Поллок; * Мануэль Бастанте; * Петр Павленский; * Олег Кулик. Дереккөздер
Джорджтаун (футбол клубы)

Джорджтаун (футбол клубы) — Кайман аралдарының Джорджтаун қаласындағы футбол клубы. Жетістіктері Ұлттық * Кайман аралдары чемпионы: 3 :: 1996–97, 1998–99, 2001–02 * Кайман аралдары кубогы: 4 :: 1997–98, 2001–02, 2009–10, 2010–11 * Cayman Islands Digicel Cup: 2 :: 2009–10, 2010–11 Сілтемелер * Дереккөздер
Богута (көл, Богута өзенінің бастау)

Богута — Ресейдегі көл, Алтай Республикасының Қосағаш ауданында, Моңғолия шекарасынан 2 км жерде орналасқан. Суайдынының ауданы — 2,5 км², су жинайтын алаптың ауданы — 125 км² құрайды. Сол жақ Богута және Оң жақ Богута өзендері көлге құяды, ал Богута өзені көлден шығады. Этимологиясы Богуты, Могута, Мыюта, Мыйту — жылан сөзінен шыққан; — жыланды, жыланы бар деген сөзімен салыстыруға болады. Сипаттамасы Көл биік таулы, батпақты жерде, теңіз деңгейінен 2468 метр биіктікте орналасқан. Аумақ көлік жолдарының мүлдем жоқтығымен сипатталады және рұқсат алу қажет болатын шекаралас аймақ болып табылады. Су тізімі туралы мәліметтер Ресейдің мемлекеттік су тізілімінің деректері бойынша ол Жоғарғы Об су алабы аймағына, өзеннің су шаруашылығы бөлімі - Қатынға, өзеннің суббассейні - Бия мен Қатынға жатады. Өзеннің өзендік алабы - (Жоғарғы) Обтан Ертіспен тоғысқанға дейін. Су нысанының коды - 13010100311115100000366. Әдебиет *
Көккөл (көл, Алтай Республикасы)

Көккөл — Алтай Республикасының Қосағаш ауданында орналасқан Ресейдегі көл. Сипаттамасы Көлге үстіңгі қабаттағы көлдер (Адай, Богута) арқылы ағытын Богута өзені құяды. Көл теңіз деңгейінен шамамен 2400 метр биіктікте, батпақты, ормансыз жерде орналасқан. Әдебиет *
Адай (көл)

Адай (Орталық Богута) — Алтай Республикасының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Қосағаш ауданы Көкөр ауылдық қонысының аумағындағы биік таулы көл. Сипаттамасы Жолайын аңғарындағы Богута өзенінде (Жүзтыт өзенінің сол жақ бастауы) Богута (Богута өзенінің бастауы) мен Көккөл көлдерінің арасында теңіз деңгейінен 2 454,9 метр биіктікте орналасқан. Ормансыз, аласа шөптерге толы жер. Этимологиясы — туыстардың ішіндегі ең үлкені дегеннен шыққан; мүмкін жеке есім. Әдебиет *
Кіндіктікөл

Кіндіктікөл — Ресей, Алтай Республикасындағы биік таулы көл. Монғолиямен шекараға жақын, республиканың оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Көлдің ауданы — 2,8 км², ұзындығы — 2,45 км, ені — 1,75 км құрайды. Су жинау алабы — 49,5 км² құрайды. Теңіз деңгейінен — 2463,6 метр биіктікте жатыр. Көл арқылы Нарынкөл өзені ағып өтеді. Көлде қарауыз тіршілік етеді. Сипаттамасы Әдеттегі ірі моренді-тоған көлі. Онда бірнеше ірі шығанақтар мен бір арал бар. Тереңдігі 3-5 метрді құрайды. Көлдегі ең үлкен тереңдікке жетеді (7,5 метрге дейін) дамыған моренаға жақын. Суы мөлдір, түбі тұнбалы, шығуы минералды, оны көлдің барлық акваториясынан байқауға болады. Су тізімі туралы мәліметтер Ресейдің мемлекеттік су тізілімінің деректері бойынша ол Жоғарғы Об су алабы аймағына, өзеннің су шаруашылығы бөлімі - Қатынға, өзеннің суббассейні - Бия мен Қатынға жатады. Өзеннің өзендік алабы - (Жоғарғы) Обтан Ертіспен тоғысқанға дейін. Су нысанының коды — 13010100311115100000359. Әдебиет *
Фермионды конденсат

Фермионды конденсат — заттың алтыншы агрегаттық күйі (қатты дене, сұйықтық, газ, плазма және Бозе конденсатынан кейін). Фермионды конденсат фермиондардан құралады. Ол Бозе конденсаты сияқты аса төмен температураларда түзіледі және асқын аққыш зат болып саналады. Бұл алғаш рет 2003 жылы Дебора Джин бастаған топтың тәжірибесі нәтижесінде құрастырылған болатын. Ол үшін ғалымдар калийдің 500 мың атомын 5×10 −8 K температурасына дейін суытып, магнит өрісіне орналастырды. Фермионды конденсаттың болу мүмкіндігінің теориялық негізі 1957 жылы ұсынылды. Асқын аққыш қасиетіне ие болу үшін, бөлшектердің барлық кванттық сандары бірдей болу керек. Ал Паули ережесіне сәйкес фермиондардың кванттық сандары бірдей бола алмайды. Бірақ аса төмен температурада фермиондар Купер жұптарынтүзе алады, бұлар Паули ережесіне бағынбайды. Сілтемелер * [https://kot.sh/statya/711/mogli-dat-za-fermionnyy-kondensat Могли дать за фермионный конденсат]
Сәйлүгім жотасы

Сәйлүгім жотасы — Алтай Республикасы мен Моңғолияның шекарасында, Алтай тауларында орналасқан тау жотасы. Ұзындығы шамамен 130 км, биіктігі 3500 м-ге дейін, ең биік нүктелері — Сары-Нохойыт (3502 м) және Саржемата (3499 м). Жотасы құмтастардан, балшықты тақтатастардан, лавалардан және туфтардан тұрады. Биік тауларда қыналарлы және тасты тундралар басым, оңтүстік беткейлерде 2600 м-ден төмен - таулардың құба топырағында дала өсімдіктері бар аймақтар. Жотадан көптеген асулар(Ұлан-даба, Хак, Жүзтыт, Қарахая, Богусук, Хуник-даба, Сұр-даба, Байза, Аран-бажы, Саржемата, Дүрбет-даба және т.б.) бар. Сәйлүгімнің солтүстік-шығыс бөлігінде, Шұлышман өзенінің қайнар көзіне жақын жерде, мәңгі қармен көмкерілген Меңку-тайга шыңдары бар. Климаты өте қатал, күрт континенталды. Аязсыз кезеңнің ұзақтығы 35-60 күн, қаңтар айының орташа температурасы -32&nbsp;°C, ал ең төменгі температура -62&nbsp;°C дейін төмендейді. Температура амплитудасы жылына 120&nbsp;°C-қа жетеді, ал жазғы күні 30&nbsp;°C-тан жоғары болуы мүмкін. Қар жамылғысының биіктігі 3-9 см, тек биік таулы жерлерде 80-100 см жетеді. Сәйлүгім Арғыт пен Шу өзендері мен Кобдо су алабының өзендері арасында суайрық ретінде қызмет етеді. Алтай республикасының үкіметі «Сәйлүгім» федералдық маңызы бар мемлекеттік табиғи қорықты ұйымдастыру туралы шешім қабылдады. Оның аумағы Қосағаш ауданындағы Сәйлүгім жотасында орналасқан бірнеше зоналарды қамтиды. Мұнда популяциясы саны 300-ге жуық дарадай арқарлар, ал тауешкілер — 3 мың дара, сондай-ақ қар барысы - ілбіс тұрады. Тағы қараңыз * Арқанша (3511 м) — жота шыңдарының бірі. Дереккөздер
Арқанша (тау)

Арқанша — Ресей, Алтай Республикасының оңтүстігіндегі тау. Моңғолиямен шекарадан 3 км жерде Үкек үстіртінің оңтүстік-шығысында орналасқан. Сипаттамасы Тау Сәйлүгім жотасында орналасқан, таудың оңтүстік беткейлерінен Қалғұты су алабынан аттас екі өзен бастау алады: * Арқанша (Қарашад тармағы), батыс баурайы бойымен тауды айналып өтеді; * Арқанша (Қалғұтының сол жақ тармағы), тауды шығыс жағынан айналып өтеді; Әдебиет *
Арқанша (Қарашад тармағы)

Арқанша — Алтай Республикасының Қосағаш ауданында ағатын Ресей өзені. Қарашадтың оң саласы. Арқанша деп аталатын және Үкек үстіртінде ағып жатқан 4 өзеннің бірі. Сипаттамасы Өзеннің ұзындығы 21 км, өзеннің бастаулары Арқанша тауының оңтүстік-батысында Сәйлүгім жотасының мұздығында орналасқан. Солтүстік-батысқа қарай ағады, төменгі ағысында арна екі тармаққа бөлінеді: оң саласы Қалғұты өзеніне құяды, сол саласы басқа Арқанша өзенімен қосылып, содан кейін Гусиное көлі арқылы Қарашад өзеніне ағады. Әдебиет *
Арқанша (Қалғұтының жоғарғы тармағы)

Арқанша — Алтай Республикасының Қосағаш ауданында ағатын Ресей өзені. Қарашадтың оң саласы. Арқанша деген атауды иеленген 4 өзеннің ең шығысында орналасқан.. Сипаттамасы Өзеннің ұзындығы 11 км, өзеннің бастаулары Арқанша тауының оңтүстік-шығыс беткейлерінде орналасқан. Өзен тауды шығыстан айналып солтүстікке ағады және сол жағалау бойымен, сағасынан 35 км қашықтықтағы Қалғұтыға құяды. Әдебиет *
Арқанша (Арқанша тармағы)

Арқанша — Алтай Республикасының Қосағаш ауданында ағатын Ресей өзені. Арқанша өзенінің сол саласы (Қарашад су алабы). Арқанша деп аталатын және Үкек үстіртімен ағатын 4 өзеннің ең батысында орналасқан. Сипаттамасы Өзеннің ұзындығы 13 км, өзеннің қайнар көздері Бесбоғда массивінің мұздығында орналасқан. Солтүстікке қарай ағып, Гусиное көліне құямас бұрын басқа Арқанша өзеніне құяды. Әдебиет *
Ақалаха

Ақалаха — Алтай Республикасының Қосағаш ауданындағы Ресей өзені,. Ұзындығы — 126 км. Жазатор өзенімен түйіскен жерде Арғыт өзенін құрайды. Бұл Үкек үстіртіндегі барлық өзендер үшін су жиналатын аймақ. Оңтүстік Алтай жотасының солтүстік беткейінде Қанас асуынан батысқа қарай Қанас мұздығынан бастау алады. Қайнаркөздің биіктігі теңіз деңгейінен — 2370 м. Сағасының биіктігі теңіз деңгейінен — 1531,4 м. Үкек үстіртіндегі өзен аңғарында Пазырық мәдениетінің 1-Ақалаха қорғаны бар. Су алабы * Акалаха : → Байжігіт : ← Қараалаха :: Алаха көлі :: ← Ақбұлақ : ← Талдыбұлақ : ← Жандыкөл : → Қарабұлақ : → Ақкөл : ← Қалжын :: Қалжынкөл көлі ::: Қалжынкөлбас көлі : → Қалғұты :: ← Мұздыбұлақ ::: Мұздыбұлақ көлі :: ← Қарашад ::: → Гусиное көлінен ағынды :::: Гусиное көлі ::::: Арқанша :::::: → Арқанша :: ← Арқанша :: → Арқанша :: ← Арқанша : ← Қарабұлақ :: Үкек көлі ::: Қарабұлақ : → Бетсуқанас :: ← Қанас көлінен ағынды ::: озеро Қанас : ← Үкек :: → Белое көлінен ағынды ::: Белое көлі Дереккөздер
Депортиво Национал

Депортиво Национал — Арубаның Ораньстад қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Тринидад стэдиумда" өткізеді. Жетістіктері Ұлттық * Аруба чемпионы: 2000, 2001, 2003, 2007, 2017 Дереккөздер Сілтемелер * http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/aruba/sv-deportivo-nacional/14469/
Алаха

Алаха — Ресей, Алтай Республикасындағы биік таулы көл. Қазақстанмен шекарадан шығысқа қарай 3 км жерде орналасқан. Ауданы — 2,2 км². Су жинау алабы — 52,3 км² құрайды. Теңіз деңгейінен биіктігі — 2054 м. Ол солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған пішінге ие. Біріктірілген екі көлден тұрады. Ірі саласы солтүстіктен ағады. Екіншісі солтүстік-батыстан ағады. Көлден бір өзен шығады — Қараалаха (Ақалаха өзенінің сол жақ тармағы). Көлден бір шақырым жерде Шыңғыстай ауылы орналасқан. Алпілік шалғындары жағалау бойында орналасқан. Сирек қылқан жапырақты ормандар өседі. Мемлекеттік су тізіліміндегі коды — 13010100311115100000267. Дереккөздер
Шыңғыстай (өзен)

Шыңғыстай – Алтай Республикасының (Ресей) Қосағаш ауданында және Шығыс Қазақстан облысының Катонқарағай ауданындағы (Қазақстан) Алтай өзені. Бұқтырманың оң саласы (Ертіс су алабы). Сипаттамасы Өзеннің ұзындығы 34 км. Ресей жерінде Алаха көлінің оңтүстігіндегі Молибдек тауында бастау алады. Жоғарғы жартысында өзен таулар арасында оңтүстік-шығысқа, төменгі жағында - оңтүстік-батысқа қарай ағады. Өзен сағасы Қазақстанда орналасқан, онда өзен тармақтарға бөлініп, Бұқтырмаға құятын сағасынан 309 км қашықтықта (Аршаты кентінен шығысқа қарай 32 км) оң жағалау бойына құяды. Негізгі салалары: Алғыжақбұлақ (оң жақ, ұзындығы 18 км, ШҚО), Қаратөсбұлақ және Мұқыртайбұлақ (сол жақ, РФ). Су алабында көптеген таулы көлдер, соның ішінде орта ағысында Қызылтас және Алғыжақбұлақта ірі Шаңғы (Бұқтырма) көлі бар. Кейбір карталарда Алаха көлінен Шыңғыстайға құятын арна көрсетілген (көлден ағатын ағынның көп бөлігі Қатын су алабына енеді). Алаптың ең биік нүктесі — Укек үстіртіндегі Текекүнген тауы (3096 м). Саға бөлігінде бұрынғы Шыңғыстай елді мекен (қазіргі шекара бекеті), оның жанында өзен арқылы өтетін көпір бар. Бұрын өзеннің жоғарғы ағысында молибден кеніштері жанында Шыңғыстай ауылы болған. Су алабының ресейлік бөлігі «Үкек үстірті тыныштық аймағының» табиғи паркінің шекарасында орналасқан, ол Ресей Алтайының басқа аумақтарымен бірге «Алтайдың Алтын тауларының» нысаны ретінде ЮНЕСКО Дүниежүзілік мәдени және Табиғи мұра нысандары тізіміне кіреді. Дереккөздер
Боралдай (түменбасы)

Боралдай (1176 — 1262) — қият руынан шыққан моңғол империясының қолбасшысы, Батудың түменбасыларының бірі. Сүбедей баһадүрдің досы әрі жақтастарының бірі. 1236-1242 жылдардағы мыңқолдардың батысқа жорығын басқарушылардың бірі, кейіннен Алтын Орданың батыс бөлігіне иелік еткен. Өмірбаяны Боралдай 1236 жылы Еділ Бұлғариясына, 1237/1238 жылы Солтүстік-Шығыс Руське қарсы жорыққа қатысқан. Рязан, Владимирді алып, Коломнодағы шайқастан кейін моңғол әскерлері екіге бөлінеді. Боралдай екінші дәрежелі күшпен солтүстікті бетке алып, Ростов, Ярославль, Углич, Галич-Мерский және Вологда қалаларын ойрандады. Тұтқиылдан жасалған шабуылдың нәтижесінде Боралдай әскерлері Сити өзені бойында орыс әскерлерін талқандап, ұлы кнәзді өлтірді. 1240 жылы Боралдай Киівті алуға қатысты. Боралдайдың кейінгі батыс жорықтарына қатысқаны жайлы деректер жоқ. 1241 жылы Батуға Польшаны және Галицк-Волынь кнәздіктерін жаулап алуға көмектесті. 1251 жылы Моңғол империясындағы тақ таласы кезінде Бату 100 мыңдық әскерді Боралдайға беріп Мөңкеге Шағатай хан ұрпақтарына қарсы көмек ретінде Отырарға аттандырады. Дереккөздер
Джулиан Уэйд

Джулиан Уэйд (; 12 шілде 1990, , Доминика) — монтсерраттық және доминикалық футболшы, Доминика Ұлттық футбол құрамасы мен "Байе-Маулт" клубының шабуылшысы. 2014 жылға дейін Монсеррат құрамасында ойнаған. Жетістіктері Клубтық ; Бат Истейт * Доминика чемпионы (1): 2012–13 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.national-football-teams.com/player/40198.html
Айдиал (футбол клубы)

Айдиал футбол клубы — Монтсеррат чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы. Базасы Брадес қаласында. Жетістіктері Montserrat Championship * Жеңімпаз: 2004 * 2 орын: 2000, 2001, 2002–03 Сілтемелер * http://www.rsssf.com/tablesm/montserrat04.html
Арғыт

Арғыт — Алтайдың орталық бөлігіндегі өзен, Қатынның оң саласы, ең ірілердің бірі. Этимологиясы Ғалым Ш.Т.Қуанғанов Арғыт гидронимі туралы, М.Тынышпаевтың пікіріне сүйене отырып, түркі арғы+т "арғындар" деген этнониммен жасалғанын жазады. Гидрографиясы Ұзындығы 106 км (Ақалаха өзенінсіз, онымен бірге - 232 км), су жинау алабы - 9550 км². Арғыт Жазатор мен Ақалаханың түйіскен жерінен басталады. Белашу ауылы Жазатордың оң жағалауындағы түйіскен жерде орналасқан. Ағымның бағыты көбінесе оңтүстік-батысқа бағытталған. Сағасынан 390 км қашықтықта Қатынға құяды. Қатын мен Шу жоталарында мұздықтардың көптігі су режимінің сипатын анықтайды: ағынның 40%-ы мұздықтар және тұрақты қарлар, 34%-ы маусымдық қарлар, 17%-ы жаңбырлар, 9%-ы жер асты суларымен қамтамасыз етіледі. Қарашада қатып, сәуірде ашылады. Өзеннің орташа еңістігі 10 м/км, сағадан жылдық орташа шығыны 112 м³/с құрайды. Бастаудың биіктігі теңіз деңгейінен — 1531,4 м. Сағасының биіктігі теңіз деңгейінен — 765 м биіктікте. Салалары * 3 км: Сата-Қулар * 18 км: Етугол (Таңқылы-қарасу) * 22 км: Шаула * 30 км: Ело * 37 км: Қараайыр * 44 км: Үңгір * 46 км: Бартылдақ * 52 км: Иедігім * 57 км: Құлағаш * 62 км: Қалжынкөл * 68 км: Күркүре * 77 км: Қаракем * 82 км: Қарасу * 90 км: Көксу * 102 км: Бара * 106 км: Жазатор * 122 км: Байжігіт * 133 км: Қараалаха * 139 км: Қаракүнгей * Талдыбұлақ * 150 км: Жандыкөл * Байкүн * 166 км: Қарабұлақ * 167 км: Ақкөл * Қалжынкөл * 174 км: Қалғұты * 193 км: Шолақшад * 200 км: Қарабұлақ * 214 км: Бетсуқанас * 217 км: Үкек Әдебиет * * Ссылки *
Шу Алпісі

Шу Алпісі — Орталық Алтайдағы тау жүйесі. Солтүстік Шу және Оңтүстік Шу жоталарының екі үлкен бөлігінен тұрады. Жоталарды көлденең тау тізбегі байланыстырады. Тау жүйесінің биіктігі 4173 м-ге дейін (Маашейбаш) жетеді. Орташа биіктігі 3-тен 4 мың метрге дейін жетеді. Тау баурайында 10-ға жуық ірі мұздық бар. Туристер арасында қысқартулар кең таралған: СШЖ - Солтүстік Шу жотасы және ОШЖ - Оңтүстік Шу жотасы. СШЖ-ге туристер көп барады, бұл саяхат орнына дейін және әр түрлі санаттағы қиындықтардың көптігіне байланысты. Әдебиет *
Лори (футбол клубы)

«Лори» — Арменияның Ванадзор қаласындағы футбол клубы. 1936 жылы құрылды, 2006 жылы тарап кеткенімен, 2017 жылы қайта құрылды. Жетістіктері Ұлттық ; 1 лига чемпионы (2) : 1993, 2017/18 ; 1 лигада 2-орын (2) : 1996/97, 1998 ; 1 лигада 3-орын (3) : 1995/96, 1999, 2000 Сілтемелер * http://www.weltfussballarchiv.com/Vereinsprofilnew.php?ID=8880
Морва Каледония Юнайтед

Морва Каледония Юнайтед (ағыл. Morvant Caledonia United) — тринидадтық футбол клубы, Базасы Морван қаласында. Жетістіктері Ұлттық * Тринидад және Тобаго кубогы :: Жеңімпаз (3): 2008, 2011–12, 2012–13 :: 2 орын (1): 2007 * First Citizens Cup :: Жеңімпаз (2): 2011, 2012 :: 2 орын (2): 2001, 2007 Сілтемелер * https://web.archive.org/web/20121022151937/http://www.caledoniaaia.com/
Слингерз

Слингерз — Гайана чемпионатттарында ойнайтын футбол клубы. 2013 жылы құрылған. Базасы Эссекибо-Айлендс-Уэст-Демерара аймағында. Жетістіктері Ұлттық 2015 жылы Гайана кубогында топ жарды. 2016 жылы Гайана чемпионы атанды. 2013 жылы Гайана кубогын ұтып алды. Дереккөздер Сілтемелер * http://www.rsssf.com/tablesg/guyanacuphist.html
Уолтер Мур

Уолтер (Вальтер) Андре Мур (; 1 қыркүйек 1984, Джорджтаун, Гайана) — гайаналық футболшы, жартылай қорғаушы. Карьерасы Клубтық 2006 жылы "Норт-Ист-Старз" клубында карьерасын бастады. Бір жылдан соң "Каледония" клубына ауысып, бес маусым ойнады, арасында "Альфа Юнайтед", "Шарлотт Иглз" клубтарына жалға берілді. Кейін Қазақстан, Финляндия клубтарында ойнады. 2013 жылғы маусымды "Восток" сапында өткізді. Келесі жылы "Астана-64" клубына ауысты. Сол жылдың соңында клуб жабылды да, Уолтер жаңа клуб іздеуге мәжбүр болды. Ұлттық құрама 2004-19 жылдары Гайана Ұлттық футбол құрамасы сапында 77 кездесуде алаңға шықты. Дереккөздер Сілтемелер * https://www.national-football-teams.com/player/2856.html
Норт-Ист Старз

«Нор-Ист Старз» — Тринидадтық футбол клубы, базасы Порт-Оф-Спейн қаласында орналасқан. Жетістіктері * Тринидад және Тобаго чемпионы (3): 2004, 2017, 2023/24 * Тринидад және Тобаго чемпионы (2): 2003, 2014/15 * Trinidad and Tobago Classic жеңімпазы (1): 2012 * Trinidad and Tobago Goal Shield (1): 2010 Сілтемелер * http://www.socawarriors.net/tt-pro-league/18131-name-change-for-north-east-stars.html
Алекс Филлип

Алекс Филлип (ағыл. Alex Phillip; 22 шілде 1989 жыл) — антигуалық футболшы, жартылай қорғаушы. 2011 жылдан бері Антигуа және Барбуда Ұлттық футбол құрамасында ойнайды. Карьерасы 2009 жылы карьерасын "Файв Исландс" клубында бастады. 2011 жылы Антигуа Барагуда клубына ауысты. Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20110615100732/http://uslpro.uslsoccer.com/stats/2011/2175662.html Аrchive.org]
IOWA

IOWA (Айова) — беларусьтік-ресейлік музыкалық топ. Топтың аты америкалық Slipknot тобының Iowa альбомына қарап таңдалыпты. 2010 жылдан бастап IOWA тобының орналасуы Санкт-Петербургке ауысты. Дискографиясы Бейнеклиптері Марапаттары * Беларусьтің Ұлттық музыка сыйлығы 2012 — «Открытие года» * Беларусьтің Ұлттық музыка сыйлығы 2015 — «За популяризацию белорусской музыки за рубежом» * «Улыбайся» әні үшін 2015 жылдың «Алтын граммофоны» Дереккөздер