kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Құмтөр

Құмтөр — Орталық Азиядағы ең ірі алтын кеніштерінің бірі. Қырғызстанның Ыстықкөл облысында орналасқан. Кеніш 1997 жылдан бері алтын өндірумен айналысады және 2022 жылдың 30 маусымындағы жағдай бойынша 13,8 миллион унциядан астам алтын өндірді. Перудағы Янакочадан кейін әлемдегі екінші орында. Тарихы 1978 жылы Қырғыз КСР мемлекеттік геология комитетінің геофизикалық экспедициясы кен орнын ашты. 1992 жылы жаңадан құрылған Қырғызстан үкіметі мен Cameco Corporation Құмтөр алтын жобасын құру туралы келісімге қол қойды. Сол жылы Cameco Corporation Құмтөрдің толық иесі болды. Кеніш құрылысы 1993 жылы басталып, 1997 жылы мамырда Құмтөрде коммерциялық алтын өндірісі басталды. 2013 жылдың қазан айына дейін Қырғызстан үкіметі компаниямен келіссөздерді аяқтап, парламентке 50/50 үлестік бірлескен кәсіпорын құру туралы меморандум жобасын ұсынды, алайда оны парламент қабылдамады, өйткені парламент Қырғызстанның компаниядағы үлестік үлесін 67 пайызға дейін арттыруды талап етті. 2014 жылы Құмтөрді қайта құрылымдау бағдарламасы парламентте бекітілді. Алайда, 2015 жылдың желтоқсанында Қырғызстан үкіметі келіссөздерден шыққаны жарияланды, өйткені үкімет жаңа қайта құрылымдау бағдарламасын ұсынбақшы болды. Содан кейін Centerra Gold-пен үкімет арасында стратегиялық қоршаған орта мен инвестиция туралы келісімге қол қойылғанға дейін сот процестері жалғасты. Аталған келісім барлық даулар мен арбитраждық және экологиялық талаптарды реттеді. Сондай-ақ, 2016 жылдың 16 қарашасында Давидов және Лысый мұздықтарының жанында коммерциялық қызметке рұқсат беретін су кодексіне түзетулер қабылданды. Меншік қайшылығы және ұлттандыру қозғалысы 2012 жылдан бері адвокаттар Centerra Gold компаниясы қоршаған ортаны бұзды және жемқорлық жасады деп айыпталуына байланысты кенішті мемлекет меншігіне қайтаруды талап етті. 2021 жылдың 14 мамырында президент Садыр Жапаров парламент бекіткен шахтаға үкіметтің уақытша бақылауын қамтамасыз ететін заң жобасына сегіз күн өткен соң қол қойды. Жауап ретінде Centerra Gold кеніш бойынша Қырғызстанға қарсы арбитражды бастады. Кейбір дереккөздер бұл әрекетті экспроприация деп сипаттады. Қырғызстан министрлер кабинетінің 2021 жылғы 17 мамырдағы бұйрығымен Kumtor Gold Company CJSC компаниясына уақытша сыртқы басқару енгізілді. Сол күні Canadian Professional Engineer (P.Eng.) лицензиясымен жұмыс істейтін тәжірибелі менеджер Теңгіз Бөлтірік Kumtor Gold Company CJSC компаниясына уақытша сыртқы менеджер болып тағайындалды. Өндірілуі және Қырғызстан экономикасына қосқан үлесі Кен орны кәдімгі бұрғылау, жарылыс және жүк тиегіш не жүк машинасы қызметтерін пайдалана отырып, ашық әдіспен өндіріледі. Кен ұсатқышқа және одан әрі диірменге жеткізіледі, онда көміртегі сілтісіздендіру технологиясы бойынша алтын алынады. Фабриканың номиналды өнімділігі тәулігіне шамамен 16 000 тонна руданы құрайды. Кеніш Қырғызстандағы жеке сектордағы ең ірі жұмыс беруші және салық төлеуші ​​болып табылады. 2020 жылы Kumtor Gold Company табысы ЖІӨ-нің 12,5% және жалпы өнеркәсіп өнімінің 23,3% құрады. Дереккөздер
Тауда (Мәмбеев)

«Тауда», кейде «Тауларда» — Сабыр Мәмбеевтің 1956-57 жылдары салған суреті. Бұл пейзажды ол 28 жасында, Қазақстан суретшілер одағының төрағасы болып сайланған кезде сала бастады. Ұлттық кескіндеме тілін іздеу туралы ойлана бастаған барлық жас суретшілер тобымен бірге Сабыр Мәмбеев те қазақ халқының көшпелі мәдениеті мен елдің жайлаудағы сюжеттерін кенеп бетіне түсіре бастады. Өз туындысында ол адамды жай табиғат фонында емес, соның құрамдас бір бөлігі ретінде көрсете білді. Мөлдір шуақты таңның тазалығы бейнеленген бұл сурет үшін ерекше үйлесімділік тән. 1958 жылы осы сурет және «Киіз үй» атты туындысы Мәскеуде өткен Қазақ өнерінің онкүндігінде көрсетіліп, одақ көлемінде жоғары бағаланды. Кескіндемеші Сергей Герасимовтың айтуынша, бұл екі шығарма «жарықпен, күнмен, ашық түс­тер­мен толықтырылған» және «ұлт­тық бояуымен қатар өзінің эмо­ционалдық кейпімен заманауи болып келеді». Дереккөздер
Анна Бригадере

Анна Бригадере (, революцияға дейінгі және кеңестік деректерде де Анна Кришьяновна Бригадере немесе Бригадер; 19 қыркүйек 1861, Баллас фермасы, Курланд губерниясы, Ресей империясы – 25 маусым 1933, Тервете, Елгава округі, Латвия) — латыш жазушысы, драматург. Өмірбаяны Ригадағы жоғары педагогикалық курстарды бітіріп, бала тәрбиешісі болып жұмыс істеді. Анна 1896 жылы жаза бастады. Ол өз шығармашылығында фольклорлық мотивтерге жиі жүгінді. Ол ертегілер мен сатиралық комедиялар, өлеңдер мен әңгімелер («Марэ», «Свекровь», «Победа») жазды – 1982 ( мультфильм) және 1985 (фильм) түсірілген. * «Гундега ханшайымы және Брусубард патшасы» (1911). * «Майя мен Пайя» («Maija un Paija», 1922) – 1990 жылы фильм түсірілген. * «Лолитаның от құсы» («Lolitas brinumputns», 1927). Әдебиет * Raksti I—XX. — Riga, 1912—1939. * Anna Brigadere un Tervete / sastadijis Janis Rapa. — Riga: Preses Nams, 1996. — ISBN 9984-00-226-8 . * Zenta Maurina. Baltais cels : studija par Annu Brigaderi. — Riga: Zvaigzne ABC, 1996. — ISBN 9984-04-304-5 . Дереккөздер
Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 6 сәуірдегі "Құқықтық актілер туралы» Заңының 27-бабына және Қазақстан Республикасының 2019 жылғы 26 желтоқсандағы "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" Заңының 21-бабына сәйкес, Атырау облысы әкімідігінің 2020 жылғы 14 қыркүйегі № 169 қаулысының қосымшасына сәйкес бекітілген. Атырау қаласы Жылыой ауданы Индер ауданы Исатай ауданы Құрманғазы ауданы Қызылқоға ауданы Мақат ауданы Махамбет ауданы Барлығы: 313 тарих және мәдениет ескерткіштері (қала құрылысы және сәулет ескерткіштері - 21, монументтік өнер құрылыстары - 47, ансамбльдер мен кешендер - 64, киелі нысандар - 10, археология ескерткіштері – 171). Дереккөздер
Аншлавс Эглитис

Аншлавс Эглитис (14 қазан 1906 – 4 наурыз 1993) — латыш жазушысы, журналист және кино сыншысы. 1944 жылы Германияға, содан кейін 1950 жылы АҚШ- қа қоныс аударды, онда ол 50-ге жуық шығарма – роман, повесть және бірнеше пьеса жазып, латыш әдебиетінің классигі болды. Өмірбаяны Аншлавс 1906 жылы 14 қазанда Ригада дүниеге келген. Әкесі – жазушы Виктор Эглитис, анасы – Мария Эглите (қыз кезіндегі тегі Столбова), мұғалім және аудармашы. Кіші інісі – Уидвуд (1913 – 2003) заң мектебін бітірген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Рига қаласына неміс оккупациясына дейін Аншлавс отбасымен Ресейге көшірілді, ол жерден анасы өкпе туберкулезімен оралды. 1918 жылы олар Латвияға оралып, Алукснеде тұрды. 1919 жылы отбасы Ригаға көшті. Аншлавс Ригадағы № 2 гимназияны бітірген. 1908-1909 жж. Вальдемар Тонның өнер студиясында болды. Ол жазды «Пансион во дворце» (1962) романында сипаттаған Кримульда аймағының Инциемс деген жерінде өткізді. 1925 жылы Лезен қаласында туберкулезден емделеді. Ригаға оралған соң анасының қайтыс болғанын біледі. 1935 жылы Латвия өнер академиясын бітіреді. Бейнелеу пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді. Бір жылдан кейін ол өзінің алғашқы ірі шығармасы – «Маэстро» романын жазады. «Яунакас зиняс» (1938), «Атпута» (1940-1941) сияқты басылымдармен қызметтес болды. 1944 жылы оның «Homo novus» романы «Тэвия» газетінде жарияланды. Сол жылы Эглитис Германияға қоныс аударды, Берлинде тұрып, жұмыс істеді. Қаланы бомбалау бастағаннан кейін ол Швейцарияға, ал 1950 жылы АҚШ- қа көшті. 1945 жылы жазушының әкесі жалған айыппен қамауға алынып, атылды. АҚШ-та Эглитис 50-ден астам әңгімелер мен романдар жазды. Әдеби қызметімен қатар ол театр мен киноға шолулар жазған. Оның еңбектері Латвияда да жарық көрді. Аншлавс Эглитис 1993 жылы 4 наурызда Лос-Анджелесте қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды. Ол Латвиялық суретші Вероника Янэлсинге (1910-2001) үйленген. Вероника Янэлсин күйеуінің көптеген кітаптарын суреттеген. 2008 жылы Инциемс қаласында жазушыға ескерткіш орнатылды. Дереккөздер
Киіз үй (Мәмбеев)

«Киіз үй», кейде «Киіз үйдің жанында» — Сабыр Мәмбеевтің 1958 жылы салған суреті. Мұнда суретші социалистік динамизнен гөрі шығысқа тән ақыл пайымдаушылығынан шабыт алғаны байқалады. Осы және «Тауда» деген екі туындысы 1958 жылы Мәскеуде өткен Қазақ өнерінің онкүндігінде көрсетіліп, одақ көлемінде жоғары бағаланды. Кескіндемеші Сергей Герасимовтың айтуынша, бұл екі шығарма «жарықпен, күнмен, ашық түс­тер­мен толықтырылған» және «ұлт­тық бояуымен қатар өзінің эмо­ционалдық кейпімен заманауи болып келеді». Бүгінгі күндері «Киіз үй» суреті Третьяков галереясының жеке жинағында орналасқан. Ал 1962 жылы авторлық қайталау ретінде салынған көшірмесі Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайында сақтаулы тұр. Дереккөздер
Андрей Юрьянс

Андрей(c) Юрянс (Юрян) (; , Эргли – , Рига) — Латвиялық сазгер және фольклортанушы, латыш классикалық музыкасының негізін салушылардың бірі. Өмірбаяны Андрей Юрьянс 1875 жылдан бастап Санкт-Петербург консерваториясында білім алды. Ол алдымен Луи Гомилиустың орган сыныбында, содан кейін Н.А. Римский-Корсаковтың композиция сыныбында оқыды. 1877 жылы Юрьянның алғашқы жазған әні жарық көрді. Консерваторияны тәмамдағаннан кейін 1882 – 1916 жж. Харьков қаласында сабақ берді, сонымен бірге ұлттық музыкалық фольклорын жинаушы, зерттеуші және өңдеуші ретінде Латвияның музыкалық өміріне белсенді түрде қатысып бастады. Өзінің 2000-ға жуық күйден тұратын «Латвия халық музыкасының материалдары» атты төрт томдық еңбегімен Юрьянс осы бағыттағы барлық зерттеулердің негізін қалаушы болды. Бауырларымен бірге ол үнемі Латвия ән фестиваліне қатысты. Юрьянс қайтыс болғаннан кейін оның жұмыстарын ағасы Павел Юрьянс толықтырды (5-бөлім). Юрьянстың жеке жазбалары да негізінен фольклорлық материалға негізделген. Андрей Юрьянс Ригадағы Орман зиратында жерленген. Жұмыстары * Кантаталар: : «Отчизне» (; 1886); : «Пир Валтасара»; : «К столетию присоединения Курляндии к России» және басқалары. :* «Освобождение латышского народа» симфониялық картинасы (; 1891); :* Көптеген хор және вокалдық шығармалар. Әдебиет * Бернштейн Н. Д.,. Юрьян, Андрей Андреевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. , 1890—1907.
Қазақ КСР халық әртісі

Қазақ КСР халық әртісі — құрметті атақ. Театр, музыка және кино өнерін дамытуда ерекше көзге түскен көрнекті өнер қайраткерлерін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасы марапаттайтын. Әдетте, «Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі» немесе «Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері» құрметті атағы берілгеннен кейін бес жылдан соң кешіктірмей берілетін. Келесі дәрежесі «КСРО халық әртісі» атағын беру болды. Қазақстанда Кеңес Одағының ыдырауымен «Қазақ КСР халық әртісі» атағы «Қазақстан халық әртісі» атағымен ауыстырылды, бұл ретте атақ бұрынғы марапаттар жайлы КСРО және Қазақ КСР заңнамасында көзделген құқықтар мен міндеттерді сақтап қалды. Тағы қараңыз * Қазақстан халық әртісі * Қазақ КСР халық әртістерінің тізімі * Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі * Қазақ КСР еңбек сіңірген әртістерінің тізімі
Анна Румане-Кенине

Анна Румане-Кенине (; 1877 жыл 13 қараша, Елгава — 1950 жыл 9 қараша, Рига) — латыш жазушысы, педагог, дипломат және қоғам қайраткері. Латвия Орталық Кеңесінің 1944 жылғы 17 наурыздағы Меморандумына қол қоюшылардың бірі. Латвия Халық Кеңесінің мүшесі. Өмірбаяны 1877 жылы 13 қарашада Елгава қаласында теміржолшының отбасында дүниеге келген. 1896 жылы Елгава әйелдер гимназиясын (Hohere Tochterschule) бітірген. 1905 жылы болашақ күйеуі — Атис Кенинь Тербатас 15/17 мекенжайындағы ғимараттың құрылысын аяқтады. 1905 жылы 1 қыркүйекте Анна Кенине ғимаратта әйелдер гимназиясын ашты. Ғимарат көп ұзамай білім, әдебиет және өнер орталығына айналды. Кейіннен ғимарат архитектуралық құндылық мәртебесін алып, «Кенине мектебі» деген атпен танымал болды. 1911 жылы Сорбонда, 1913 жылдан Женева университетінде оқыды. 1916 жылы Женевадағы Жан-Жак Руссо атындағы педагогикалық институтты бітірді. 1917 – 1919 жж. Франция Сыртқы істер министрлігінің баспасөз бөлімінде Балтық елдері бойынша көмекші болып жұмыс істеді. 1918 жылы ол «Revue Baltique» журналын құруға қатысты. 1919 жылы Латвияға оралды. Латвия әйелдеріне көмек көрсету корпусының редакциялық комитетіне қатысады. Сол жылы Парижге кетіп, Латвия Сыртқы істер министрлігінің баспасөз бюросының менеджері болып жұмыс істеді. 1921 жылы Латвияда Француз альянсын құрды. Сол жылы ол Францияның 1-дәрежелі «Palmes Academiques» орденімен марапатталды. 1923 жылы ол мұғалім және дипломат Атис Кениньмен отбасын құрды. 1925 жылы және 1928 – 1929 жж. АҚШ-та журналистика және жазу бойынша оқытушы болды. 1926 жылы 4-дәрежелі «Үш жұлдыз» орденімен марапатталды. 1944 жылы Германияға қоныс аударды. Соғыстан кейін ол қатты науқастанып, Латвияға оралды. Оның еңбектері баспасөзде Айна Расмере лақап атымен жарияланды. Анна Кенине педагогика, саясат және әйелдер құқығы тақырыптарында жазды. «Dzīvot gribas» алғашқы басылымы «Pēterburgas Avīzes» газетінде жарық көрді. 1908 жылы «Melnais ērglis» (Қара қыран) драмасы жарық көрді. 1950 жылы 9 қарашада қайтыс болды және Үлкен зиратқа жерленді. Отбасы: * Күйеуі – Атис Кенинь — ақын, мұғалім және дипломат. * Ұлы – Таливалдис Кениньш — композитор. * Немересі – Юрис Кениньш — композитор. Библиография * Dzīvot gribas: tēlojums 20.02.1902; * Өмірбаян «Mātes bēdas» (1912); * «Melnais ērglis» драмасы (1908). Дереккөздер Әдебиет * Ikstena, Nora, Pārnākšana : grāmata par Annu Rūmani-Ķeniņu. [Rīga, Garā Pupa, 1993] * Anna Rūmane-Ķeniņa // Ķelpe J. Sieviete latvju rakstniecibā. Jelgava, 1936 * Ikstena N. Pārnākšana. R., 1993
Астрида Иваска

Астрида Иваска (, туған кездегі есімі – Астридэ Хелена Хартмане ; 7 тамыз 1926, Рига – 24 наурыз 2015, Рига) — Латвиялық-америкалық жазушы-ақын. Ақын Ивар Ивасканың жұбайы. Өмірбаяны 1926 жылы 7 тамызда Рига қаласында дүниеге келген. Әкесі – Мартиньш Хартманис, Латвия армиясының генералы, анасы – Ирма Мария Хартмане. Ағасы – компьютер ғалымы Юрис Хартманис. 1940 жылы Кеңес Одағы Латвияны оккупациялағаннан кейін генерал Мартиньш Хартманис КСРО түрмесіне қамалды. Ол 1941 жылы өлім жазасына кесілді, бірақ отбасы оның тағдыры туралы 1991 жылы КСРО ыдырағаннан кейін ғана білді. 1944 жылы Астриданың анасы мен ағасы Германиядағы босқындар лагерінен кетті. Астрида Марбург университетінде тілдерді оқыды. Ол кейінірек былай деп жазды:«Марбургте мен үшін еуропалық зияткерлік өмір ашылды. Университетте жүрген үш жыл ішінде мен жеті шет тілімен жұмыс істедім, кейбірі тірі, біреулері әлдеқашан өлі, фин-угор мәдениеті саласымен айналыстым». Астрида 1949 жылы магистр дәрежесін алды. Сол жылы ол сол университетте әдебиет және өнер тарихы бойынша докторлық дәрежесін алған эстон ақыны Ивар Иваскаға тұрмысқа шықты. Ерлі-зайыптылар АҚШ- қа көшті. Мұнда Ивар Иваска Миннесота штатындағы Олаф колледжіне оқытушы ретінде қабылданды. 1967 жылы Астрида жұбайымен бірге Оклахома штатының Норман қаласына көшіп, Оклахома университетінде заманауи тілдер мен әдебиет профессоры болды. Ол адъюнкт болып жұмыс істеді және орыс, неміс, француз тілдерінен сабақ берді. Күйеуі Ивар университеттің «World Literature Today» әдеби журналының редакторы болды. Ерлі-зайыптылар көптеген авторлар мен сыншыларды өз үйінде қонақ етіп, оқулар мен әдеби шараларға қатысты. Оның басқа шығармаларына «Сюрпризы и открытия» ( , 1984), балаларға арналған өлеңдер мен әңгімелер, сондай-ақ «Изгибы заливов: виды и пейзажи» поэтикалық саяхат эскиздер кітабы ( , 1981), «Изложения» өлеңдер жинағы ( ; 1987).жатады. Марапаттары * «Үш жұлдыз» ордені — Мәдениет пен әдебиетті дамытуға қосқан үлесі үшін (Латвия); * «Ақ Жұлдыз» ордені — (Эстония); * Латвия Жазушылар одағының жыл сайынғы сыйлығымен марапатталды . Дереккөздер
Тыңға 50 жыл медалі

«Тыңға 50 жыл» медалі — Қазақстан Республикасының мерейтойлық медалі. Медал туралы ереже Медаль республикадағы тың және тыңайған жерлерді игеруге және ауыл шаруашылығын дамытуға елеулі үлес қосқан Қазақстан Республикасының азаматтарын және шетел азаматтарын мадақтау, сондай-ақ тың және тыңайған жерлерді игеруге 50 жыл толуын мерекелеу мақсатында тағайындалды. Сипаттамасы «Тыңға 50 жыл» мерейтойлық медалi жезден дайындалып, диаметрi 34 мм шеңбер пiшiндi болады. Медалдiң бет жағында көтерiлген күн мен егiн аясында астық жинап жүрген комбайндар, оң және сол жақтарында айнала бидай масақтары бейнеленген. Медалдiң артқы жағында ортада мемлекеттiк тiлде және орыс тiлiнде: «Қазақстан Республикасы «Тыңға 50 жыл» — «Республика Казахстан «50 лет целине» деген жазу жазылған. Медалдiң төменгi бөлiгiнде айнала лавр бұтақтары орналасқан. Медалдағы барлық бейнелер, жазулар бедерлi, алтын түстi. Медаль шеттерi ернеумен жиектелген. Медал құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының мемлекеттiк туы түстес қатқыл таспамен тысталған енi 34 мм және биiктiгi 50 мм бесбұрышты тағанға жалғанады. Таспаның шеттерiн бойлай сары және жасыл түстi екi жолақ жүргiзiлген. Медаль Өскемен қаласындағы Қазақстан теңге сарайында дайындалады. Сыртқы сілтемелер * [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U040001281_ Тың және тыңайған жерлердi игерудiң басталуына 50 жыл толуы құрметiне арналған мерекелiк медаль туралы Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 16 қаңтардағы № 1281 Жарлығы.] * [http://www.medals.org.uk/kazakhstan/kazakhstan027.htm Republic of Kazakhstan: Jubilee Medal 50 Years of the Development of Virgin Soil] * [https://ria.ru/economy/20040120/510581.html В Казахстане учреждена медаль "50 лет целине"] * [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id51045985#activate_doc2 Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 16 қаңтардағы № 1281 Жарлығы]
Студент қыздар

«Студент қыздар» — Сабыр Мәмбеевтің 1959 жылы салған суреті. Мұнда табиғат аясында кітап оқып жатқан екі студент қыз бейнеленген. Олар Алматының тау бөктеріне, тыныш жерге келіп, төсеніш жайып, сабақтарына дайындалып жатқан сыңайлы. Жайбарақат жүздері және тік келбеті, сондай-ақ қоршаған ортаның еш заманға келістірілмей салынғаны суретке импрессионистік сипаттан гөрі метафоралық мағына бергендей: бұл жастар назарларын жарқын болашаққа қарай аударған сияқты болып көрінеді. 1964 жылы Сабыр Мәмбеев осы суреттің тақырыбын жалғастыратын «Емтихан алдында» атты суретін салады (өлшемдері 106x100 см). Онда екі студент қыз бөлменің ішінде бейнеленген. Дереккөздер
Асылбек Айжарықұлы Смағұлов

{{Мемлекеттік қайраткер - } }} Асылбек Айжарықұлы Смағұлов (28 сәуір 1970, Нұра ауылы, Ырғыз ауданы, Ақтөбе облысы, Қазақ КСР) — қазақстандық құқықтанушы-заңгер, саясаткер, заң ғылымдарының докторы (2007), профессор. Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшесі (2020 жылдың 16 қыркүйегінен бастап). Өмірбаяны 1970 жылы Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Нұра кеңшарында дүниеге келді. Еңбек жолын 1987 жылы жұмысшы болып бастады. 1988-1990 жылдары — КСРО Қарулы Күштері қатарында қызмет етті. 1991-1992 жылдары — КСРО ІІМ Свердлов жоғары мектебінің тыңдаушысы болды. 1992-1995 жылдары — Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушысы болып, оны үздік бітірді. 1995-2000 жылдары — Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды жоғары мектебінде оқытушы, адъюнкт, аға оқытушы болды. 2000-2012 жылдары — Қазақстан Республикасы Қаржы полициясы академиясының Қылмыстық құқық және криминология кафедрасының доценті, басшысы, Академия басшысының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, оқу-әдістемелік жұмысты ұйымдастыру академиясы басшысының орынбасары болды. 2012-2016 жылдары — «Қазақстан Республикасының Заң шығару институты» мемлекеттік мекемесінің директоры болды. 2016 жылдың 23 наурызынан 2020 жылдың 16 қыркүйегіне дейін — «Нұр Отан» партиясы атынан Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VІ сайланым депутаты болды. Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі болды. 2020 жылдың 16 қыркүйегінен бастап — Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшесі болды. Марапаттары мен атақтары * 2005 — «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» медалі * 2011 — «Қазақстан Конституциясына 20 жыл» медалі * 2016 — «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» медалі * 2020 — «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» медалі * «Құқық тәртібін қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» медалі * «Әділет жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі * «Ерен еңбегі үшін» медалі * Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтан Алғыс хат * «Қазақстан Республикасы Қаржы полициясына 15 жыл» төсбелгісі * «Қазақстан Республикасындағы ғылымды дамытуға қосқан үлесі үшін» төсбелгісі және т.б. * Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі (қаржы полициясы) Қаржы полициясы академиясының құрметті профессоры * «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі (27 наурыз 2017 ж., ТМД Парламентаралық Ассамблеясы) – парламентаризмді дамыту мен нығайтудағы қызметі, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы қызметінің құқықтық негіздерін дамытуға және жетілдіруге, халықаралық байланыстарды және парламентаралық ынтымақтастықты нығайтуға қосқан үлесі үшін. Дереккөздер
Мөңке би Төлеұлы

Мөңке би Төлеұлы — 1207 жылы Қытайдың Хубей провинциясында туып, 1259 жылы Моңғолияның Бұрқан-Қалдан деген өзінің ата мекенінде жерленген. Әкесі Төле хан болған. Шыңғысханның немересі Бату хан мен өзінің інісі Берке ханның көмегімен 1251 жылдары өзінің қарсылас туыстары Шағатай, Үгедей хандарды ығыстырып Шыңғысханың Керөлеңдегі ордасына қаған би болып сайланған. Ескерту: Қазақта белгілі екі Мөңке бар: бірі — Шыңғысты хан сайлаған Мөңке Төлеұлы, екіншісі — Сырымға бата берген Шекті Мөңке Тілеуұлы. Мөңке бидің толғау-термесі Ескі шежіре деректерде кездесетін мына толғау-термесі ел аузында қалған: Тайғақ, тайғақ көлдерден Балық шығар деп еді. Ол балықты аулайтын, Үш ашалы шанышқылы, Қайық шығар деп еді. Терең жатқан балықты, Алып шығар деп еді. Жолы болмас қарсықты, Екі етегі су болып, Бір жаратқан тәңірге, Налып шығар деп еді. Ауылдан шу қылып, Жаулықтарын ту қылып, Зайып шығар деп еді. Оқшонтай жоқ, кісе жоқ, Белбеу шығар деп еді. Жүгініс жоқ, келіс жоқ, Келбеу шығар деп еді. Үй басына тоқылдақ, Келі шығар деп еді. Енесімен керісіп, Келін шығады деп еді. Бір уысқа толмайтын, Аяң шығар деп еді. Қай жақ болса қонысың, Сол жақ шығар деп еді. Тайынша мен танаға, Жүк артылар деп еді. Ағып жатқан дария, Суы тартылар деп еді. Пышағы мен шақпағы, Қалып шығар деп еді. Бес қойға алған өгізді, Тегін дерсің деп еді. Егін егіп, тарының, Сөгін жерсің деп еді. Есха деген қамыстан, Жебе шығар деп еді. Жүре берсең алдыңнан, Төбе шығар деп еді. Сол төбенің басына, Асасы бар қолында, Өзі тоба жолында, Ақсақалды қария, Жеке шығар деп еді... Дереккөздер
Варзақандағы тікұшақ апаты (2024)

2024 жылдың 19 мамырында Иранның әскери күштерінің тікұшағы Иранның Шығыс Әзірбайжан, Узи ауылында әуе апатына ұшырады. Апат нәтижесінде Иран президенті Ибраһим Раиси, сыртықы істер министрі Хосейн Амир Абдоллахиян, Шығыс Әзірбайжан губернаторы Малек Рахмати және Шығыс Әзірбайжандағы Иранның жоғарғы лидерінің өкілі Мохаммад Али аль-Хашем қайтыс болды. Дереккөздер
Милен Фармер

Милен Фармер — француз әншісі, ақыны және сазгері, ең танымал заманауи француз әншілерінің бірі. Сондай-ақ ол ең көп пайда түсірген француз әншісі болды, 2014 жылы оның табысы 4,7 млн евро құрды. Альбомдары * Cendres de Lune (1986) * Ainsi soit je... (1988) * L’Autre... (1991) * Anamorphosée (1995) * Innamoramento (1999) * Avant que l’ombre… (2005) * Point de suture (2008) * Bleu Noir (2010) * Monkey Me (2012) * Interstellaires (2015) * Désobéissance (2018) * L’Emprise (2022) Кітабы 2003 жылы Лиза-Лу және Ертегіші кітабы шықты. Дереккөздер
Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі

Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі 2001 жылғы 23 қаңтардағы «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Заңының 27-бабына, Қазақстан Республикасының 2019 жылғы 26 желтоқсандағы «Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы» Заңының 21-бабына сәйкес Ақтөбе облысы әкімдігі қаулысына сәйкес бекітілген. Тізім Ақтөбе облысы әкімдігінің 01.07.2023 № 169 қаулысымен жаңартылған. Ақтөбе қаласы Алға ауданы Әйтеке би ауданы Байғанин ауданы Қарғалы ауданы Қобда ауданы Мәртөк ауданы Мұғалжар ауданы Ойыл ауданы Темір ауданы Хромтау ауданы Шалқар ауданы Ырғыз ауданы Барлығы: 863 тарих және мәдениет ескерткіштері (қала құрылысы және сәулет ескерткіштері - 87, монументтік өнер құрылыстары - 58, ансамбльдер мен кешендер - 6, киелі нысандар - 43, археология ескерткіштері – 669). Дереккөздер
Ив Жамэ

Ив Жамэ — француздық шансонье. 1998 жылы ол трио «De Verre en vers» тобын құрады, кейін «Jamait» деп өзгертілді. Ив Жамэ әндерінің көбісін өзі шығарды. Альбомдары * De Verre en vers (2003) * Le Coquelicot (2006) * Je passais par hasard (2008) * Yves Jamait en concert (2009) * Saison 4 (2011) * Amor Fati (2013) * Je me souviens… (2015) * Mon totem (2018) * L’autre (2022)
Люция Яновна Гарута

Люция Яновна Гарута (; 1902 ж. 14 мамыр, Рига – 1977 ж. 15 ақпан, Рига) — латыш пианисті және композиторы. Латвия КСР еңбек сіңірген әртісі (1962). Өмірбаяны Люция жеті жасында Ото Фогельманистен фортепианода ойнауды үйреніп бастады, содан кейін Мария Жилинскаяда оқыды және Николай Алунананың жетекшілігімен гармонияны оқыды. 1924 жылы Латвия консерваториясын Язеп Витоланың қол астында композицияны оқып бітірді және бір жылдан кейін Людмила Гомане-Домбровскаядан фортепианода ойнаудан сабақ алды. 1925 – 1926 жж. Рига радиосында жұмыс істеді. Ол Парижде өз дағдыларын жетілдіруді жалғастырды, онда фортепиано бойынша Альфред Корто және Изидор Филипптен, аспап өңдеу бойынша Пол Ле Флемнен және композиция бойынша Поль Дюкадан сабақ алды. Солист және концертмейстер ретінде ол Латвияда және шетелде көптеген концерттер берді. Содан кейін ауруына байланысты ол негізінен композициядан сабақ беруге ауысты. 1940 жылдан бастап Латвия мемлекеттік консерваториясында музыка теориясы мен композициясынан сабақ берді, 1973 жылдан бастап — профессор атағын алды. Люция Яновна Гарута Ригадағы Орман зиратында жерленген. Латвия тәуелсіздігін алған соң Гарутаның музыкасын танымал ететін Гарута қоры құрылды. Гарута тұрған Марияс көшесіндегі №11 үйде мемориалдық тақта орнатылған. Шығармашылығы Гарутаның шығармашылығына кеш романтизм ағымының композиторлары және Скрябин әсер етті. «Господь, Твоя земля в огне!» тенор, баритон, хор және орган үшін 1943 жылы Андрей Эглитис сөзіне жазған ораториясы көпшіліктің назарын аударды. Ораторияның премьерасы 1944 жылы 15 наурызда Ригадағы Әулие Гертруда соборында өтті, орындаушылар оның жетекшілігімен Теодор Рейтер хоры, әншілер Адольфс Кактинш пен Марис Ветра болды, орган партиясын автор орындады; Премьераның аман қалған аудиожазбасынан бомба жарылыстарының дыбыстарын естуге болады. Кеңестік кезеңде оратория жоғалды деп есептелген, бірақ 1982 жылы композитор және музыкатанушы Лонгинс Апкалнс неміс радиостанцияларының мұрағатынан аудиожазбаны тауып, партитураны қалпына келтірді. 1982 жылы 8 мамырда Стокгольмде оратория қайтадан орындалды. КСРО-да ораторияның қайта жандануы 1988 жылы өтті, оны Имант Кокардың жетекшілігімен «Ave Sol» хоры орындады. Қазіргі уақытта «Господь, Твоя земля в огне!» ораториясы Латвияның мәдени канонына енгізілген. Марапаттары * «Ерен еңбегі үшін» медалі (01.03.1956); * Латвия КСР еңбек сіңірген әртісі (1962). Библиография * С. Стумбре. Звёзды и земля: жизнь и творчество Люции Гаруты (Zvaigznes un zeme: Lūcija Garūta dzīves un daiļrades gaitā). — Рига, 1969 Дереккөздер
Джемма Скулме

Джемма Скулме (; кеңестік кезең құжаттарында – Джемма Оттовна Скулме, 20 қыркүйек 1925 – 9 қараша 2019) — кеңестік және латыш суретшісі. Латыш КСР халық әртісі (1976). КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984). Өмірбаяны Латвия өнер академиясының кескіндеме факультетін және Илья Репин атындағы Санкт-Петербург өнер академиясын бітірген. 1956 жылдан Латвия Суретшілер одағының мүшесі, 1977 – 1982 жж. төрағаның міндетін атқарушы, 1982 – 1992 жж. төрағасы болды. Скульменің жеке көрмелері Ресейде, Аустрияда, Германияда, Канадада және АҚШ-та өтті. Отбасы Джемма суретшілер әулетінен шыққан. Оның әкесі – Отто Скулме (1889-1967, 1961 жылға дейін Латвия өнер академиясының ректоры), анасы – Марта Лиепиня-Скулме (1890-1962). Оның әкесінің ағасы Уго (Угис) Скулме мен оның ұлы – Юргис Скулме де суретші болған. Юргис Скулме «Кеңес өкіметіне жала жабу» деп аталатын Сібірдегі латыштардың өмірін бейнелеген. Ал Джемма Скулме бастаған суретшілер одағы оны одақтан шығаруға дауыс берді. «Бұл тарихи шартты түрде өзіме жасалған опасыздық болды»,— деп кейін мойындаған 90 жастағы суретші. Бірінші күйеуі – актер Артур Димитерс (1915-1986), бұл некеде плакат суретшісі – Юрис Димитерс (1947) атты ұлы болды. Екінші күйеуі – суретші Оярс Густавович Аболс (1922-1983), қызы Марта Скулме (1962). Марапаттары мен атақтары * КСРО Мемлекеттік сыйлығы (1984) — «Ән» суретті триптихі және «Жіптер», «Ұрпақтар» картиналары үшін («Жүз жыл бұрынғы», «Аспанды найзағай жарып өтеді», «Ән»). * Латвия КСР халық әртісі (1976). * Латвия ғылым академиясының құрметті мүшесі. * Латвия өнер академиясының құрметті докторы. * IV дәрежелі «Үш жұлдыз» ордені (1995). Әдебиет * 10 художников Латвии: Оярс Аболс, Борис Берзинь, Рита Валнере, Эдвард Грубе, Индулис Заринь, Улдис Земзарис, Эдгар Илтнер, Лаймдот Мурниек, Херберт Силиньш, Джемма Скулме. Каталог выставки. Издатель: Союз художников СССР, Союз художников Латвийской ССР, Москва: Советский художник, 1979. — 70 стр. с иллюстрациями. Авт. вступ. ст. и аннотаций И. Нефёдова. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm Biogrāfija un darbi] * [http://mezaparks.blogspot.com/2005/12/mksliniecei-demmai-skulmei-80.html Джемму Скулмимен сұхбат] * [http://www.antonia.lv/lv/index.php?nod2&id165 Biogrāfija un darbi] * [http://www.tvnet.lv/zinas/viedokli/293086-dzemma_skulme_pret_varu_ar_brivas_makslas_garu Džemma Skulme pret varu ar brīvas mākslas garu]
Агате Несауле

Агат Несауле (23 қаңтар 1938 – 29 маусым 2022) — Латвиядан шыққан американдық жазушы және «Висконсин-Уайтвотер университетінің ағылшын факультетінің» профессоры. Оның 1995 жылғы «Женщина в янтаре» («A Woman in Amber») мемуары 1996 жылы «До Колумба» қорының «Американдық кітап сыйлығын» алды. Ерте өмірі және білімі Несауле Латвияда дүниеге келген, Петрис В. Несауле мен Валда Несауленің қызы. Оның әкесі – лютерандық дін қызметкері болған; ал анасы жетпіс жасында доктор дәрежесін алды. Кішкентай қыз кезінде Несауле отбасымен бірге әскери күйзелістерден қашып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияда бала тұтқын ретінде уақыт өткізді. Отбасы босқындар лагерінде тұрып, 1950 жылы, ол 12 жасында АҚШ-қа көшті. Несауле Шортридж орта мектебінде оқыды және Индианадағы латын тілінен Ұлттық жарыста жеңіске жетті; сыйлық Блумингтондағы Индиана университетінде төрт жылдық стипендия болды. Ол Индианада бакалавр және магистр дәрежесін алды, сонымен қатар Висконсин-Мэдисон университетінде ағылшын тілі бойынша доктор дәрежесін алды мемуары 1996 жылы «До Колумба» қорының «Американдық кітап сыйлығын» алды. Ол сонымен қатар екі роман мен ғылыми мақалалар жариялады. 1998 жылы президент Билл Клинтон Латвия, Литва және Эстонияның НАТО-ға қосылуына мүмкіндік беру үшін қажетті келісімге қол қойған кезде Несауле қонақ болды. 2019 жылы ол эсседе: «Мен Америка Құрама Штаттарында 70 жыл тұрдым. Мен Тәуелсіздік Декларациясы мен Конституцияға ғашық американдық азаматпын. Мен бұл елдің маған берген барлық нәрселеріне өте ризамын, бірақ мен бұл жерге шынымен тиесілі емес екенімді сеземін»,— деп жазған. Жарияланымдары * «Дорис Лессингтің бақылау тізімі» (1973); * «Әйелдер және қылмыс: Аллингемдегі сексизм, Сайерс және Кристи» (1974, Марго Питерспен бірге); * «Әйелдер неге өлтіреді» (1975, Марго Питерспен); * «Дорис Лессингтің феминистік пьесалары» (1976); * «Академиядағы кісі өлтіру» (1977, Марго Питерспен); * «Аспазияға не болды? Латвиядағы феминизмді іздеуде» (1993); * «Кәріптастағы әйел: соғыс пен қуғынның жарақатын емдеу» (1995); * Ежи Косинскиге ғашық: роман (2010); * «Фей Уэлдон романдарындағы феминизм және өнер» (2013); * «Жоғалған жаз мезгілі: қуғындағы әйелдер достығы» романы (2019); * «Эмиграция қайтымсыз» (2019). Жеке өмірі Несауле ағылшын профессоры Гарри Кроузбен отбасын құрған. Олардың Борис атты ұлы болды. Олар ажырасып кетті. Ол 2022 жылы Висконсин штатының Мадисон қаласында 84 жасында қайтыс болды . Дереккөздер
Atameken Business

Atameken Business — бизнес туралы хабар тарататын және бизнеске арналған қазақстандық коммерциялық телеарна, "inbusiness.kz" ақпарат агенттігімен бірге "Atameken Business" медиа холдингінің құрамына кіреді. Телеарна эфирінде жаңалықтар, аналитикалық бағдарламалар, нарық тенденциялары мен болжамдар, сараптамалық болжамдар, пікірталас бағдарламалары мен деректі фильмдер көрсетіледі. Телеарнаның Астана және Алматы қалаларында студиялары бар. Тарихы Интернет-портал платформасында "Atameken Business Channel" мультимедиялық телеарна болып 2016 жылдың 23 мамырында іске қосылды. Алғашында хабар тарату уақыты тәулігіне 4 сағатты құраса, бүгінде телеарна «KazSat-3» жер серігінің көмегімен Қазақстан аумағында 24/7 форматта хабар таратады. 2016 жылдың 1 желтоқсанынан бастап арна «KazSat» кабельді тарату телекомпаниясының тізіміне енді. Жүргізушілері * Қайырбек Жәйлібек (Сөзбе-сөз) * Айжан Ілиясқызы (Сол жағалау) * Айгерим Дюзикенева (The Weekly Review) * Диас Еркинов (Итоги Brief/Грани) * Руслан Идрисов (Мир. Итоги) * Рустам Байдәулет (Апта айнасы) * Әлия Текенова (Әлем тынысы) * Нағашыбек Алдан (Шыны керек) Бағдарламалар * Басты жаңалықтар (Главные новости) * Басты тақырып (Время говорить) * Túski format (Дневной формат) * JAŃALYQTAR (Новости) * Дайджест JAŃALYQTAR (Дайджест НОВОСТИ) * СПОРТ / SPORT * SÓZBE SÓZ (Своими словами) * ARNAIY REPORTAJ (Специальный репортаж) * ӨҢІР / РЕГИОНЫ * The Weekly Review * BRIEF ТҮЙІН (ИТОГИ BRIEF) * ÁLEM TYNYSY (МИР. Итоги) * APTA AINASY * БОЛАШАҚҚА БАҒДАР * ҰЛТ МҮДДЕСІ * Business & Woman * SHYNY KEREK * КЕРЕК ДЕРЕК * АНЫҒЫН АЙТСАҚ * Сұхбат (ИНТЕРВЬЮ) * БІЗДІҢ АУЫЛ * IТ NEWS * EXCLUSIVE * TRAVEL KZ * ОТРАСЛИ / САЛА МЕН САПА * АБАЙ АМАНАТЫ / ABAY AMANATY * Вставай и делай / Қолыңнан келеді * БИЗНЕСКЕ АПАРАР ЖОЛ / ИСТОРИЯ ОДНОГО БИЗНЕСА * Время FinTech * ҚАЗАҚСТАНДА ЖАСАЛҒАН * Еңбек жолы / Призвание * QAZAQ TILI * QAZ-BREND * CASE * Семейный бюджет / Отбасылық бюджет * БИЗНЕС БАСТА * ГРАНИ * Сіз білесіз бе? * ҚАЛА. ЕЛ ТЫНЫСЫ * ТҮСІНУ МАҢЫЗДЫ * ДАВАЙ ЗАПРАВИМСЯ * КАК ЭТО СДЕЛАНО? "inbusiness.kz" ақпарат агенттігі – Қазақстан, ЕАЭО, ТМД және әлемдегі саяси, қоғамдық және экономикалық жаңалықтар туралы іскерлік ақпараттық портал. 2019 жылы іске қосылды. Ақпараттық платформа сайтында ATAMEKEN BUSINESS телеарнасы LiveStream режимінде көрсетіледі. Портал контенті қазақ, орыс тілдерінде қолжетімді. Басшылары # Юлия Валиахметова (2016-2018) # Қанат Сахариянов (2018 жылдан бері) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * * * * * * * * * * * * * * * * «Atameken Business» арнасы Интернет мұрағатында: (2016-2019 жылдар)
Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау

Мәнерлеп сырғанау Олимпиада ойындарында алғаш рет 1908 жылы пайда болды. 1924 жылдан бастап өткізілетін Қысқы Олимпиадалардың барлығында бұл спорт түрі болған. Тарихы Мәнерлеп сырғанау бойынша сайыстарды арнайы кешендердің ішінде ұйымдастыруға болғандықтан, бұл спорт түрі алғаш рет Жазғы Олмипиадада таныстырылды. Лондонда өткен бұл Ойындар барысында төрт медаль комплектісі ойнатылды: ерлер, әйелдер, жұптар арасында, сондай-ақ ерлер арасындағы арнайы амал жарыстары (бұл тарихта жалғыз рет қана өткізілді). Екінші рет сайыстар тағы да Жазғы Олимпиадада 1920 жылы өтті. Қысқы Олимпиада ойындары тек 1924 жылы пайда болды. Содан бері бұл спорт түрінен сайыстар барлық Қысқы Олимпиадалардың бағдарламасында болды. 1976 жылы билеу бойынша алғашқы сайыс өткізілді, оның алдында ол 1968 жылы демонстрациялық түрде көрсетілді. 2014 жылдан бастап топтық жарыстар өткізіле бастады. Сайыстар Қазақстан атлеттерінің қатысуы Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 1994 жылы — 2 атлет, 1998 жылы — 5 атлет, 2010 жылы — 2 атлет, 2014 жылы — 2 атлет, 2018 жылы — 3 атлет қатысқан. Жарыстарда 1 қола медаль қоржынға түсті: Дереккөздер
Тоян қалашығы

Тоян қалашығы (орыс. Тоянов городок) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Қалашықтың қалдықтары Ресей Федерациясы, Томбы облысы, Томбы қаласында, Том өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан. Тарихы Қалашықтың атауы эушталық татарлардың бегі Тоянмен байланысты. Тарихи құжаттарға сәйкес, ол XVII ғасырдың басында Мәскеуге аттанып, орыс патшасының бодандығын мойындап, өз иелігінде қалашық салдыруды сұраған. Археологтар Тоян қалашығына ХІХ ғасырдың аяғында қызығушылық таныта бастады. Қалашықтың орналасуының сипаттамасы ХІХ ғасырдың аяғындағы деректерде кездеседі. Тоян қалашығын 1887 жылы А.В. Андрианов, ал қалашықтың маңындағы қорымды 1887 жылы В.М. Флоринский зерттей бастады. 1920-шы жылдары қалашыққа бірнеше танымал кеңес археологтары келіп, қорымның аумағында А.К. Иванов және М.П. Грязнов бастаған топ қазба жұмыстарын жүргізген. Бірнеше күннің ішінде 51 қорған қазылған. Экспедиция барысында Ленинград қаласындағы Орыс мұражайының қызметкері М.П. Грязнов қалашық пен қорымның сұлбасын дайындаған. 1946 жылы осы аудандағы ескерткіштерді құрамында А.П Дульзон, З.Я. Боярышникова, Е.М. Пеняев және В.С. Синяев болған топ зерттеген. 1950 жылы ТМУ ТФФ студенттері өндірістік тәжірибе кезінде екі қорғанда қазба жұмыстарын жүргізді. 1952 жылы Тоян қалашығының аумағында А.П. Дульзон барлау жұмыстарымен айналысқан. 2010 жылы «Архаика» ғылыми-практикалық орталығы О. Зайцеваның жетекшілігімен қалашықтың мәдени қабатын зерттеген. Көптеген құрылыс жұмыстарына қарамастан, ол бүгінге дейін сақталып, ғалымдар үшін қызығушылық тудыруда. 2011 жылы А.Я. Яковлев 1891 жылы Ф.Р. Мартиннің Тоян қалашығының қорымын қазу кезінде дайындаған жинағын жарыққа шығарды. 2012 жылы А.В. Матвеев пен С.Ф. Татауров жазба деректердің, этнографиялық мен археологиялық материалдардың көмегіне сүйене отырып, жергілікті халықтың Сібір хандығының құрамына енуін негіздеген. XVI ғасырдың аяғында осы аймақта мекендеген чат және эушталық татарлар көршілерінің шабуылдарына байланысты Көшім ханның билігін мойындауға мәжбүр болды. Әдебиет * Матвеев А.В., Татауров С.Ф. Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Плетнева Л.М. Тоянов городок (по раскопкам М.П. Грязнова в 1924 г.) // Из истории Сибири. Томск: Изд-во Томского ун-та, 1976. Вып.19. С. 65–89. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 * Яковлев Я.А. Могильник Тоянов Городок: Каталог коллекции Ф.Р. Мартина 1891 г. Из фондов Государственного Исторического музея (г. Стокгольм). Томск-Сургут: Изд-во Том. ун-та, 2009. 348 с.
Чуваш қалашығы

Чуваш қалашығы, кейде Мәметқұл қалашығы (орыс. Чувашский город, городок Махмет-Кула) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Тобольск қаласының (Ресей Федерациясы, Түмен облысы) шығыс шекарасында орналасқан. Тарихы XIX ғасырдың 20-шы жылдары Чуваш мүйісіндегі археологиялық ескерткіштердің сұлбасы дайындалды. Сұлбаға екі ормен қоршалған қалашық және жардың бойында орналасқан Потчеваш қорымының қорғандары түскен. «Мәметқұлдың қалашығы» ретінде М.С. Знаменскийдің картасында бейнеленген. Ескерткіштің түпнұсқасы М.С. Знаменскийде сақталғанымен, бүгінге дейін оның дайындаған көшірмесі ғана жетті. 1878 жылы Тобольск қаласының вице-губернаторы А.И. Дмитриев-Мамоновтың бұйрығымен Чуваш мүйісінде орналасқан қорғандарда қазба жұмыстары жүргізілген. Барлығы екі немесе үш қораған қазылған. XIX ғасырдың 70-ші жылдардың аяғында археологиялық ескерткіштерді зерттеу жұмыстарын тобыл өлкетанушысы М.С. Знаменский бастады. Тобольск қаласының мұражайында оның қазба жұмыстары кезінде жүргізілген күнделігі сақтаулы. Қазба жұмыстары 1878 жылы басталып, 1879 жылы жалғастырылды. Зерттеу жұмыстарының барысында 49 металл бұйым мен 79 жебенің ұштары табылды. Чуваш мүйісінен табылған бұйымдардың жинағы Томбы университетінің мұражайының қалыптасуына негіз болды. 1891 жылы Знаменскийдің «Чувашский мыс» еңбегі жарық көрді. XIX ғасырдың аяғында ескерткіштің аумағын В.М. Флоринский зерттеген. Әдебиет * Адамов А.А. Послесловие публикации статьи М.С. Знаменского «Укрепление Махмет-Кула на Чувашском мысу» // Сибирская столица. Историко-краеведческий иллюстрированный альманах. Тобольск, 2000. №1. С. 30–32. * Матвеев А.В., Татауров С.Ф. Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2
Антанас Шкема

Антанас Шкема (; . Лодзь, Польша – , Пенсильвания, АҚШ ) — Литва жазушысы, , және режиссёр, АҚШ-тағы Литва эмиграциясының қайраткері. Өмірбаяны Антанас Шкема 1911 жылы 29 қарашада Лодзь қаласында Литвалық мұғалімнің отбасында дүниеге келген. Шкема отбасы бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Лодзь қаласында тұрды. Осыдан кейін көптеген көшулер болды – олар Ресей мен Украинаның әртүрлі бөліктерінде тұруға мәжбүр болды. Бұл балалық шақ естеліктері Шкема шығармаларында мол көрініс табады. 1921 жылы олар тәуелсіз Литваға оралды, онда Антанас Каунас «Заря» гимназиясы — Литваның соғыс аралық тәуелсіздігі дәуіріндегі алғашқы гимназияға түсті, оның түлектері кейінірек Литва мәдениеті мен саясаты үшін маңызды тұлғаларға айналады. Гимназияны бітіргеннен кейін Шкема 1929 жылы Литва университетінің медицина факультетіне оқуға түсті (ол кезде Ұлы Витаутас университеті деп аталды), 1931 жылы заң факультетіне ауысады. 1935 жылы театр студиясына оқуға түседі. Ол жердегі оқуын бітіргенге дейін Шкема Каунас мемлекеттік театрының труппасына қабылданды, ол 1944 жылға дейін барлық дерлік спектакльдерге қатысты, сонымен қатар өзі қойылымдарды басқарумен айналысты. Кеңес өкіметі тұсында өзінің болашағы туралы ешбір ойы жоқ Шкема, 1944 жылы, Қызыл Армия Литваға кірер алдында, Батысқа қашып кетеді. Германиядағы босқындар лагерлерінен өткеннен кейін 1949 жылы ол АҚШ-та тұрып, сонда қалады. Литва эмиграциясының көптеген өкілдері сияқты, Шкема да зауыт жұмысшысы және лифтші ретінде төмен жалақы алатын қызметтерді атқарып, әртүрлі физикалық еңбекпен күн көруге мәжбүр болады. Сонымен бірге ол өзінің шығармашылық қызметін жалғастырады: ол эмигранттық Литва театрында ойнайды және пьесалар қояды, прозалық мәтіндер, пьесалар мен сын мақалалар жазады. 1961 жылы 11 тамызда Антанас Шкема Пенсильванияда жол апатынан қайтыс болды. Шығармашылығы Шкеманың ең танымал шығармасы — жазушының өміріндегі оқиғаны бейнелейтін жалғыз «Белый саван» романы. ХХ ғасырдағы Литва әдебиетінің ең радикалды жаңашылдарының бірі ретінде Шкема модернистік және постмодерндік әдістер мен эстетиканы кеңінен қолданады. Орысша аудармалар * Белый саван /Перевод Наталии Воробьевой. Состав: Белый саван (роман). Солнечные дни (повесть в новеллах). М.: Baltrus, 2006. — 260 с. — ISBN 5-98379-066-8 . Сілтемелер * [http://krotov.info/yakov/6_bios/59/1961_shkema.htm Шкема және эмиграция әдебиеті] * [http://test.svs.lt/?VilniusRu;Number%28210%29;Article%285149%29; Эгзиль Литва әдебиеті] * [https://web.archive.org/web/20170720053425/http://www.kuncinas.com/lithuanian_literature.htm Литва әдебиетінің қысқаша тарихы] * [http://krotov.info/library/25_sh/ke/ma.htm Шуақты күндер – Шкеманың әңгімелер жинағы] Дереккөздер
Явлу-Тура

Явлу-Тура (сіб.-тат. Йаулы-тора, орыс. Явлу-Тура) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі Ресей Федерациясы, Түмен облысы, Ялуторовск қаласының шекарасында, Тобыл өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан. Тарихы Әдебиет * Матвеев А.В., Татауров С.Ф. Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2
Самар қалашығы

Самар қалашығы (хант. Тунг-пох-вош, Самар-вош, орыс. городок Самар) — Түмен (Сібір) хандығының құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі Ресей Федерациясы, Түмен облысы, Ханты-Мансийск қаласының аумағында орналасқан. Тарихы Ермак отрядымен Самар қалашығының түбіндегі шайқасы (Кунгур жылнамасы)]] Қалашықтың атауы остяк бегі Самармен байланысты. С.У. Ремезовтың жылманасындағы ақпаратқа сәйкес казак атаманы Ермактың отряды Самар қалашығын 1582 жылдың мамыр айында жаулап алды. Тиімді орналасуына байланысты орыс патшасының бұйрығымен 1637 жылы пошта станциясы пайда болды. Жаңа пошта станциясы болашақ Самарово ауылының құрылуына алып келді. Қалашыққа 1740 жылы барып қайтқан Г.Ф. Миллер оның орналасуы туралы қысқаша сипаттама қалдырған. Оның мәліметтері бойынша қалашық остяк бегі Самардың ордасы қызметін атқарды. Миллер аталған остяк бекінісінің қалдықтарын бақылаған. Бекініс, шамамен, 65-85 м биіктікте орналасқан. Таудың шыңына жету біршама қиындық тудыратын. Таудың шыңында өлшемі 21 м-ден аспайтын кішігірім алаңша шабуылдар кезінде тек жергілікті ақсүйектерге ғана қауіпсіздік қамтамасыз ететін. Остяктар бұл жерді «Samar wasch» деп атайды. 1888 жылы қалашыққа С.К. Патканов барып қайтты. Археологиялық ескерткіштің қалдықтары Ханты-Мансийск қаласының аумағындағы «Самаровский Чугас» табиғи паркінің солтүстік-шығыс шекарасында орналасқан. Әдебиет * Матвеев А.В., Татауров С.Ф. Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2
Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары

Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары: # Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Сенатының 3-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Сенатының 4-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Сенатының 5-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Сенатының 7-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары
Қазақстан Парламенті Мәжілісінің депутаттары

Қазақстан Парламенті Мәжілісінің депутаттары: # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары # Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары
Мишель Сони

Мишель Сони (1947 жылғы 21 қарашада Францияның По коммунасында туған) - мажардан шыққан француз пианисі, сазгер әрі жазушы. Мишель "пианино тартуды бала кезде бастамасаң, үйрене алмайсың" деген пікірді жоққа шығаратын әдістеме ойлап тапқан. Осылайша түрлі жастағы адамдар пианино тартуды жеңіл әрі ынтамен үйрене алатын болған. Өмірбаян Мишель Сони музыкалық шеберлікті Париждегі Музыка академиясында алған, оған Жюль Жантин мен Ивон Деспорт жетекшілік еткен. Ол психология магистрі, әдебиет бакалавры мен философия докторы секілді дәреже алған, оны 1974 жылы Сорбонна университетінде қорғады. Сондай-ақ ол SOS Talents қорының негізін қалаған. Мишель Сони музыка әлеміне 1970 жылдары аяқ басып, инновациялық музыкалық әдістеме авторы ретінде тез танымал болды. Мишель Валери Жискар д’Эстен мен Ференц Листтің шөбересі Бландин Оливье де Превомен бірлесе отырып, Ференц Лист атындағы француз ассоциациясын құрған. Дереккөздер
Үздік жаңа әртіс үшін Грэмми сыйлығы

Үздік жаңа әртіс үшін Грэмми сыйлығы 1960 жылдан бастап АҚШ-тағы жыл сайынғы рәсімде беріледі. Қазіргі музыка индустриясындағы ең беделді марапаттардың бірі. Өткен жылғы үздік дебютантқа (солистке немесе топқа) беріледі және осы сыйлықтың 4 негізгі (Үлкен төрттік, The Big Four) номинацияларының бірі болып табылады. Тізім 1960-ші 1970-ші 1980-шы 1990-шы 2000-шы 2010-шы 2020-шы Дереккөздер