kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Далалық шие

Далалық шие — раушангүлділер тұқымдас шие туысына жататын көп жылдық бұта. Қазақстанның далалы, орманды далалы аймақтары мен жалпақ жапырақты ағаш ормандарында, әсіресе, Тобыл, Есіл, Ертіс өзендерінің арнасы мен жағасында өседі. Биіктігі — 0,2-1, кейде 2 м, өте жиі өскен бұтақтары бөрік баса тығыз орналасады. Өркендері шыбық тәрізді жіңішке, жас кезінде түкті, өсе келе түктері түсіп қалады. Жапырағы ұзынша келген, үстіңгі беті күрең жасыл, жылтыр, астыңғы жағы ақшыл. Ақ гүлі қос жынысты, 3—4-тен топталып шатырша гүлшоғына жиналған. Сәуір-мамырда гүлдеп, шілдеде жемісі піседі. Жемісі — шырынды, сүйекті, диаметрі 8—12 мм-дей. Жемісі жеуге жарамды, түрлі сусындар дайындауға пайдаланады. Бал арасы гүлінен бал жинайды. Дереккөздер
Оразгүл Хасенқызы Мұхатова

Оразгүл Хасенқызы Мұхатова (29 ақпан 1960 жыл, Матай кенті, Ақсу ауданы, Алматы облысы) — кеңестік және қазақстандық тарихшы, тарих ғылымдарының докторы (1999), профессор (1999). Өмірбаяны Оразгүл Хасенқызы Алматы темір жол мектебін (1979), ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ, 1983) бітірген. Өскемен жол құрылысы институтында оқытушы (1984–1999) болды. 1999 жылдан Жетісу мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Қазақстандағы аграрлық өзгерістер тарихнамасы (ХІХ ғасырдың соңы – XX ғасыр)» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. Дереккөздер Cілтемелер * Темір жол * Өскемен жол құрылысы институты * Жетісу
Ақжол ауылдық округі (Павлодар облысы)

Ақжол ауылдық округі – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақжол, Барлыбай, Басқамыс, Қарақоға, Разумовка ауылдары кіреді. Орталығы – Ақжол ауылы. Барлыбай ауылы 2013 жылы таратылған Барлыбай ауылдық округінен қосылды. 2019 жылы Басқамыс, Қарақоға ауылдары таратылған Басқамыс ауылдық округінен қосылып, Разумов ауылдық округі Ақжол ауылдық округі деп өзгертілді. Дереккөздер
Равнополь ауылдық округі

Равнополь ауылдық округі – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Константиновка, Равнополь, Тобылжан ауылдары кіреді. Орталығы – Константиновка ауылы. 2018 жылы округ құрамына Тобылжан ауылы қосылған. Дереккөздер
Қызыл бұрыш

Қызыл бұрыш (Capsіcum annuum) — алқа тұқымдасына жататын екі жылдық көкөніс өсімдігі. Қызыл бұрыш ауа райы 13С-тан төмен болмайтын аудандарда егіледі. Қазақстанда оның ащы және тәтті түрлері көшеттен өсіріледі. Тармақ сабақты, негізгі сабағының биіктігі 30 — 130 см. Гүлі ірі, ақ, ақшыл, сары түсті. Жемісі көп тұқымды (салмағы 0,25 — 190 г).. Өсімдік шілде – тамыз айларында гүлдейді,ал жемісі тамыз айларында піседі. Құрамы Құрамында С витамині, А витамині, каротин (көгінде 1,62 — 2,35%, піскен жемісінде 13,9 мг %), қант (2,0 — 8,4%), белок (1,5%) бар. Бұрыштың ащылығы жеміс құрамындағы капсаицин алкалоидына (1,9%) байланысты. Қызыл бұрыш тағам ретінде (жас және өңделген күйінде), сондай-ақ, медицинада пайдаланылады. Аудандастырылған сорттары Болгар-79, Қарлығаш, т.б. Негізгі зиянкестері: қоңыр көбелек, шыртылдақ дернәсілі, т.б.; жиі кездесетін аурулары: солу, шіріме. Дәрілік шикізат ретінде оның жемісі жиналады Мал дәрігерлігінде қолданылуы Мал дәрігерлігі практикасында қызыл бұрыштың спирттік тұнбасы іші өткен бұзауларға, құлындарға, қозыларға, торайларға ішкізіледі. Қызыл бұрыштың 25 грамм жемісі қырық градустық 200 мл спиртте 10 тәулік ашытылады. Ауру бұзауға 5 – 10 грамнан күніне 3 рет ішкізіледі. Дереккөздер http://www.bonduelle.kz/burysh http://www.quickiwiki.com/kk/Қызыл_бұрыш
Коагуляттану

Коагуляттану, коагуляция (лат. coagulatіo – ұю, қоюлану) – дисперсті, әсіресе, коллоидты жүйелер бөлшектерінің араласуы мен қозғалысы кезінде бір-бірімен бірігіп іріленуі. Коагуляттану әсерінен іріленген бөлшектер тұнбаға түсуі немесе (егер олардың меншікті салмағы дисперсті ортаның меншікті салмағынан аз болса) бетіне қалқып шығуы мүмкін. Осыдан коллоидты жүйедегі дисперсті фазаның концентрациясы кемиді. Коагуляттану екі сатыда жүреді: 1) бөлшектер бір-бірімен қосылып ірілене бастайды; 2) іріленген бөлшектер тұнбаға түседі немесе бетіне қалқып шығады. Коагуляттану, көбінесе, коагулянттар (электролит немесе электролит емес заттар) қосу, ұзаққа созылған диализ, электрофорез, шайқау, қыздыру, т.б. сыртқы әрекеттер әсерінен тез жүреді. Коагуляттану – табиғатта, техникада жиі кездесетін дисперстік жүйеде кеңінен таралған құбылыс. Коагуляттанудың биологиялық, метеорологиялық құбылыстарда, жер қыртысында, топырақта жүріп жатқан процестерде маңызы зор. Коагуляттану табиғи және ақаба суларды тазартуда, өндірістік қалдықтардан құнды заттарды, латекстен каучукты бөліп алуда кеңінен қолданылады. Дереккөздер Қазақ Энциклопедиясы, 11 - том
Маңғыстау ескерткіштері

ескерткіші]] Маңғыстау ескерткіштері — 10 — 20 ғасырлар аралығында Маңғыстау үстіртінде тұрғызылған архитектуралық құрылыстар. Маңғыстау ескерткіштері, негізінен, үш топқа бөлінеді: бекініс орындары, діни құрылыстар, қабірге қойылған мемориалдық ескерткіштер. Бекініс орындары сирек сақталған. Діни құрылыстардың кең тараған түрі — мешіттер мен мазарлар. Мешіттердің жер бетіне және жер астынан салынған екі түрі кездеседі. Жартасты қашап кейде тау бөктерлерінен үңгіп салынған жер асты мешіттері архитектуралық құндылығымен ерекшеленеді. Оның айқын үлгілеріне Шопан ата, Қараман ата, Шақпақ ата, Бекет ата мешіттері жатады. Мемориалды ескерткіштердің шоғырланған жері — қорымдар мен бейіттер. Ескерткіштер монументтік, күмбезді және кіші (қатардағы) түрлерге бөлінеді. Ең көп кездесетіні — құлпытастар, “қойтас” тәрізді қабіртастар, сандықтастар. Маңғыстау ескерткіштері оғыз-қыпшақ заманынан (10 — 13 ғасырлар) бері қарай әр түрлі сәулет өнері үлгілерін қамтыған. Оғыз-қыпшақтар билік жүргізген дәуірде Орталық Азия сәулет өнерінің (порталды-күмбезді композиция; еңселі портал, жарты шар іспетті күмбез, сүйір арка) ықпалы басым болса, 15 ғасырда Маңғыстау үстіртін мекендеген тайпалардың өзара соғысып, жиі қоныс аударуы салдарынан архитектураның біршама құлдырағандығы (классикалық сүйір арканың орнына декоративтік арканың қолданылуы; күмбез асты құрылымның қарапайымдануы,) байқалады. Бұл өзгеріс Қосмола (Қарағозы — Қостам), Долы ана мазарларынан айқын көрініс тапқан. 18 — 20 ғасырлардың бас кезінде жергілікті тастан тұрғызылған күмбезді тамдар (мавзолейлер), сағана тамдар, мен құлпытас пен қабіртастар Маңғыстау ескерткіштері нің негізгі бөлігін құрады. Мұндай ескерткіштердің дені тартымды оймыш, өрнекпен, түрлі бояумен безендірілген. Олар мемлекеттік қорғауға алынған. Дереккөздер
Прииртыш ауылдық округі

Прииртыш ауылдық округі — Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Груздевка, Өрлітөбе, Прииртышское ауылдары кіреді. Орталығы – Прииртышское ауылы. Округ құрамында болған Безводное, Степное ауылдары 2018 жылы таратылған. Дереккөздер
Қымбат Айдарқызы

Қымбат Айдарқызы(19.03. 1946 ж.т., ҚХР, Алтай аймағы, Буыршын ауданы Қатай ауылы) — биші, Бүкілқытайлық 1-дәрежелі биші (1976). Көктоғай ауданындағы мектепте оқып жүрген кезінде Алтай аймағында өткен би байқауында қазақтың “Қара жорға” биін орындау шеберлігімен ерекше көзге түскен. Осыдан кейін Алтай аймақтық көркемөнерпаздар үйірмесіне қабылданып, 1959 жылдан бастап әуелі биші-артист, одан соң режиссер әрі көркемдік жетекші қызметін атқарды. Қымбат Айдарқызы 70-ке тарта жеке және 4 операға арналған би қойды. Олардың қатарында: “Сахара жібек жолы”, “Оюлы сырмақ”, “Күзем”, “Шебер қыздар”, “Қызқуар”, “Жезтырнақ”, “Үкілі ару”, “Жібек арқан”, “Бір сәукеле”, “Жас келін”, “Алтай жақсы жер”, “Жылқышы қыз”, т.б. билер бар. Қымбат Айдарқызы би жайында “Бақсы ойыны мен бидің қатынасы” және “Көш жолында” биінің желісі туралы” зерттеу еңбектерін жазды. “Қазақтың ұлттық биі” атты еңбегі “Қытай көркемөнері сөздігінде” жарияланды. Түркияда өткен халықар. фестивальдің лауреаты атанды (1991). Қымбат Айдарқызы “Құдаша” биі үшін Қытай Мемлекеттік сыйлығына ие болды (1992). Дереккөздер
Милютин ауылдық округі

Милютин ауылдық округі – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Милютинка ауылы кіреді. Орталығы – Милютинка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1218 адамды құрады. Дереккөздер
Песчан ауылдық округі

Песчан ауылдық округі – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Песчаное, Қарасуық ауылдары кіреді. Орталығы – Песчаное ауылы. Округ құрамында болған Песчанский ауылы 2015 жылы таратылған. Дереккөздер
Магниттік электрлік эффект

Магниттік электрлік эффект Магниттік электрлік эффект — электр өрісінде (Е) орналасқан кристалда магниттелушілік (J) қасиетінің пайда болуы (JЕ). Магниттік электрлік эффект магниттік реттелген кристалдарда (антиферро-, ферри- және ферромагнетиктер) ғана пайда болуы мүмкін. Магниттік электрлік эффектінің болатындығын алғаш рет 1957 ж. Л.Д. Ландау мен Е.М. Лифшиц болжап айтқан. Кристалдардың магнит симметриясы туралы мәліметтерге сүйеніп И.Е. Дзялошинский белгілі антиферромагнетиктердің қайсыларында Магниттік электрлік эффектнің байқалатындығы туралы алдын ала болжап айтты (1959). Эффектіні тәжірибе жүзінде Cr2O3 антиферромагнетикті кристалда Д.Н. Астров ашты (1960). Магниттік электрлік эффектнің шамасы аса үлкен болмайды. Cr2O3 кристалы үшін  коэффициентінің максимал мәні 210–6 тең. Магнит өрісінде (Н) орналасқан кристалда Магниттік электрлік эффектіге кері эффект — электр поляризация (Р) пайда болады (РН). Пайдаланған әдебиет *Қазақ энциклопедиясы
Коалиция

Коалиция (лат. coalіtіo – одақ) – 1) екі немесе бірнеше мемлекеттер арасында қандай да бір өзге мемлекетке, я болмаса мемлекеттер тобына қарсы бірлескен іс-қимыл жасау мақсатында уақытша құрылған әскери немесе саяси одақ; 2) екі немесе бірнеше саяси партиялар арасындағы өзара келісім. Мұндай келісім, негізінен, партиялардың парламентте көпшілік дауыс алуы мақсатында, яки осы партиялар өкілдерінен Коалициялық үкімет құру үшін жасалады. Әскери коалиция (Военная коалиция) — басқа мемлекеттер (мемлекеттер коалициясы) тарапынан агрессияны болдырмау, сол мемлекетке немесе коалицияға қарсы соғыс жүргізу міндеттерін шешу үшін белгілі бір тарихи кезеңге құралатын мемлекеттердің әскери-саяси одағы. Әрбір коалиция белгілі бір жалпы саяси және әскери мақсатарды ұстанады. оған тән құрамы мен ерекшеліктері болады. Сонымен қатар коалицияға кіретін әрбір мемлекет өзінің әскери-стратегиялық мақсаттарына кол жеткізуге тырысады. Әскери коалиция, әдетте, бейбіт уақытта құрылады. Оның мемлекет аралық саяси, әскери және басқа органдары, коалициялық қарулы күштері болады. Дереккөздер fi:Koalitio fr:Coalition lt:Koalicija pl:Koalicja
Даңғыл

Даңғыл - Сайрап жатқан, кең тегіс жол. «Бұл жолмен ертеректе қалың ел көшіп, даңғыл боп жатады екен» (Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, Есею жыл.). Дәл осы тұлғадағы сөзді басқа түркі, қала берді, моңғол тобындағы тілдердің кейбіреуінен кездестіреміз. Бірақ кейбіреуінің мағынасы сәйкес келмейді. Құмық тілінде: дангыл — құм, шөл; дангыл авлакь — құмды жер; Қырғыз тілінде: даңгыл — мықты, күшті. Ал қалмақ тілінде біздегі «даңғыл» мағынасын «даң уга» тіркесі береді. Бірақ моңғол тілінде мұндай мағынаны басқа дыбыстық құрамдағы сөз бере алады. Көрсетілген деректерді салыстыра отырып, ой жүгіртсек, сөз төркіні түркі тілдері деуге тура келеді. Көп әрі жиі жүрістен, көлік аяғымен шиырлана түскен жол берік әрі мықты болатынын ескерсек, бүған қырғыз тілі дерегі куә болғандай, егер сөз түбірін бір буынды — «даң» деп санасақ, бұл топшылауымызды тува тілі дерегі қостайды. Тува тілінде: дыңзығ — мықты, күшті. Мұндағы «дың» біздегі «даң»-мен ұқсас деуге түркі тілдеріне тән а ~ ы дыбыс сәйкестігі жол береді. Сөйтіп, сөз төркіні түркі тілдері де, ал түбірі — «даң~дың», мағынасы — мықты, күшті. Құмық тіліндегіні ауыспалы мағына деуге болады да, ал қалмақтар түркі тілдерінен ауысып алуы мүмкін. Дереккөздер
Михайлов ауылдық округі

* Михайлов ауылдық округі — Ақмола облысы Аршалы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Михайлов ауылдық округі — Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік. * Михайлов ауылдық округі — Қостанай облысы Меңдіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. * Михайлов ауылдық округі — Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік.
Новомир ауылдық округі

Новомир ауылдық округі – Павлодар облысы Железин ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Церковное ауылы кіреді. Орталығы – Церковное ауылы. 2012 жылы округ құрамында болған Марқатай ауылы таратылды. Дереккөздер
Тасболат Мәрденұлы Мұхаметқалиев

Тасболат Мәрденұлы Мұхаметқалиев (29.12.1937 жылы, Алматы облысы Көксу ауданы Мұқыр ауылы) – химия ғылымдарының докторы (1991), профессор (1993). ҚР Білім беру ісінің үздігі (1993), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2005). ҚазМУ-ды (1961, қазіргі ҚазҰУ) және осы университеттің аспирантурасын (1964) бітірген. ҚазМУ-да ассистент, аға оқытушы, доцент (1964–68), Республикалық Жоғары және орта білім минстрлігінде инспектор (1968–72), Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтының (қазіргі Тараз мемлекеттік университеті) ректоры (1972–88), Білім министрлігінде басқарма бастығы (1988–95), ҚР ҰҒА-да Бас ғалым-хатшының орынбасары, бөлім бастығы (1995–2000), 2000–09 жылы Алматы технология университетінде 1-проректор болды. 2009 жылдан ректордың кеңесшісі қызметін атқарады. «Синтез, стереохимия и химические превращения 1, 2, 3-алкил (алкенил, алкинил) пиперидин – 4-онов (олов) и исследование биологической активности» тақырыбында докторантуралық диссертация қорғады. 120-дан астам ғылыми жарияланымның, оқу құралдарының авторы. Дереккөздер Cілтемелер * Доктор * Білім министрлігі * Стереохимия
Қымызбен емдеу

Қымызбен емдеу, қымыздың емдік қасиеті оның құрамындағы химиялық заттарға байланысты. Ашу процесінде пайда болған сүт қышқылының және әр түрлі ас қорыту ферменттерінің, т.б. пәрменді катализаторлардың әсерінен құрамдық заттардың сіңімді түрлері пайда болады. Мысалы, сүт қанты глюкоза мен галактозаға, сүт ақуызы әр түрлі ұсақ молек. қосындыларға, полипептидтерге (альбумоза, пептон) ыдырайды. Сөйтіп, олардың зат алмасу процестеріне қатысу реакциясы артады. Сонымен қатар, бұл процестердің нәтижесінде қымыздың дәмін, иісін, т.б. тағамдық қасиеттерін жақсартатын және тағамға тәбет тарттыратын заттар пайда болады. Құрамы осыншама бай және жоғары дәрежеде болғанымен қымыздың энергетикалық қуаттыдығы 100 г-да 40 ккал. Қымыз ежелден ас қорыту жүйесінің ауруларын, анемия, құрқұлақ, мешел, неврастения және туберкулезді (құрт ауруларын) емдеуге қолданылып келеді. Сондай-ақ, қымыз ішектегі іріп-шіру процестерін тежеуге әсер етеді. Ондағы шіріткіш микробтарға, ішек таяқшаларына, стафилококк микробына антибиотиктік әсері бары дәлелденді. Сол сияқты, туберкулез таяқшаларының өсіп-өнуіне кедергі жасайтыны анықталды.Қымызбен емдеу ережесі: алғашқы 3 — 4 күн бойы аз-аздап, күніне 0,5 л-дей ғана ішіп, кейін 1 л, одан да көбірек ішуге болады. Сөйтіп, 7 — 8 күнде аурудың асқа тәбеті артып, ас — қорытуы түзеле бастайды. Қымызды тамаққа дейін 1 — 1,5 сағ бұрын ішу керек. Жалпы туберкулездің қандай түрін болмасын қымызбен емдеуге болады. Бірақ оның қайталап өршіп, қозып тұрған кезінде, яғни қан түкіріп, дене ыстығы көтеріліп кеткен жағдайда Қымызбен емдеуді уақытша тоқтата тұру керек. Гастрит ауруының қышқылдығы жоғары түріне ұшырағанда қымыз ішуге болмайды. Қазақстанда қымызбен емдейтін алғашқы ашылған санаторий — “Бурабай”. Аурудың даму барысына қарай Қымызбен емдеу әдістерін Қазақ тағамтану академиясы зерттейді. Дереккөздер Тағы қараңыз * Қымыз
Мүткенов ауылдық округі

Мүткенов ауылдық округі – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Әбжан, Естай, Жаңабет, Жаңатап, Мүткенов ауылдары кіреді.Орталығы – Мүткенов ауылы. 2017 жылы Шоқпар ауылы таратылды. Дереккөздер
Маңғыстау құдықтары

Маңғыстау құдықтары, Маңғыстау облысы(Үстіртте) және Қарақалпақ Автономиялы Республикасы мен Түрікменстан шекарасына дейінгі жерлерде (Арал мен Каспий аралығында) байырғы қыстақтар мен керуен жолдардың бойына орналасқан. Сипаттамасы *Маңғыстау мен Үстірт құдықтарының дені таспен өріліп, ауыз жағы шегенделген. *Әрқайсысының ара қашықтығы 40 — 45 км-ден аспайды. Әр құдықтың өз атауы бар. *Маңғыстау, Үстірт құдықтары басқа өңірлердегі құдықтарға қарағанда берік әрі терең. Маңғыстау құдықтары құдық қазу, құдықшылық өнердің ғасырлар бойы сақталып келе жатқандығын айғақтайды. Олар шыңырау тереңдігімен ерекшеленеді. Мысалы, бұл жердегі терең құдықтар: ұзын шыңырауы (тереңдігі 61,9 м; суға дейінгі тереңдігі 56,4 м), Тойынаш шыңырауы (тереңдігі 52,3 м; суға дейінгі тереңдігі 50,1 м), Жүзадым шыңырауы (тереңдігі 61 м) Мұндай құдықтардың қуаң дала мен жартылай шөлейт жерлердің табиғи-климаттық жағдайында, көшпелі және жартылай көшпелі мал шарушылығында маңызы зор болды. Тізімі #Базыгүрлі #Бекі (құдық) #Бесоқты #Бесөгіз #Борлы Дереккөздер
Москалёв ауылдық округі

Москалёв ауылдық округі – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Москалёвка, Жалтыркөл ауылдары кіреді. Орталығы – Москалёвка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1030 адамды құрады. Дереккөздер
Мәскеу ауылдық округі (Қостанай облысы)

Мәскеу ауылдық округі – Қостанай облысы Қостанай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Мәскеу, Ақжаркөл ауылдары кіреді. Орталығы – Мәскеу ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2224 адамды құрады. Дереккөздер
Малайсары ауылдық округі

Малайсары ауылдық округі – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Малайсары, 1-ферма, 2-ферма ауылдары кіреді. Орталығы – Малайсары ауылы. 2004 жылы округ құрамында болған №3, №4 бөлімшелер таратылды. Дереккөздер
Мүктікөл ауылдық округі

Мүктікөл ауылдық округі – Қостанай облысы Жітіқара ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылы құрамына қысқартылған "Тимирязев ауылдық округінен" 2 елді мекен қосылды. Әкімшілік құрамы Құрамына Мүктікөл, Волгоградское ауылдары кіреді. Орталығы – Мүктікөл ауылы. Округ құрамында болған Жалтыркөл, Қондыбай ауылдары 2017 жылы, Тимирязево ауылы 2023 жылы таратылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2114 адамды құрады. Дереккөздер
Мұрат Әбікенұлы Мұхаметжанов

Мұрат Әбікенұлы Мұхаметжанов (24.11.1936 жылы, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Шелек ауылы) – геология-минералогия ғылымдарының докторы (1997). Қазақ тау-кен және металлургия институтын (1960, қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. ҚР ғылым академиясының Геология ғылыми-зерттеу институтында аға лаборант, аға, жетекші ғылыми қызметкер (1960–91), ҚР ғылым академиясының Гидрогеология және гидрофизика институтында хатшы, лаборатория меңгерушісі (1991–2001), ҚР Ұлттық ғылым академиясының Бас ғалым-хатшысы (2001) қызметтерін атқарды. . «Теоретические и методические основы гидрогеологического прогноза и поисков месторождений нефти и газа, промышленных, термальных и минеральных вод подсолевых отложении Прикаспийской впадины» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. 130-дан астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 9 монографияның авторы. Дереккөздер Cілтемелер * геология * минералогия
Майқоңыр ауылдық әкімдігі

Майқоңыр ауылдық әкімдігі – Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Майқоңыр ауылы кіреді. Орталығы – Майқоңыр ауылы. 2004 жылы №1 бөлімше ауылы таратылды. 2006 жылы Майқоңыр ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылып, Аққуатқан ауылы таратылды. Дереккөздер
Алексей Герасимович Племянников

Алексей Герасимович Племянников (1.3.1923, Ресей, Пенза облысы Сосновоборск ауданы Садомские Выселки ауылы – 2003, Алматы қ.) – ауыл шаруашылығы ғылымының докторы (1981), професор (1993). Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1983). *1946 Кеңес Армиясының Әскери-малдәрігерлік академиясын бітірген. *1948-1950 Жамбыл облысында бас мал дәрігері *1950-1953 Қазақстан Ғылым Академиясының Эксперименттік биология институтында аспирант *1955-1958 Алматы облысы Шелек ауданында ұжымшар төрағасы *1959 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақ мал шаруашлығы технолиялық институтында басшылық қызметтер атқарған. Ғылыми еңбектер Негізгі ғылыми еңбектері қой етін өндіру технологиясына арналған. Марапаттар Қазақстан Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1974). 120-дан астам ғылыми жарияланымның, 3 монографияның авторы. Дереккөздер
Даршын қосылған кепкен нан

Даршын қосылған кепкен нан. Сода қосқан үн еленіп, үйіледі де, ортасы шұңғылданады. Оған қажетті өнімдер алынып, қамыр иленеді. Қамыр 20-30 минут салқын жерге қойылып, батон формасында қалыңдығы 3 см етіліп жайылады. Батон ұзынынан кесіліп, табаға салынады. 171—180° С температурада сол-пол қызарғанша пісіріледі. 1,5 кесе ұнға — 0,5 кесе қаймақ, 0,5 кесе қант, 3 жұмыртқа, 50 г сары май, 0,5 шай қасық сода, 2 шай қасық даршын. Дереккөздер
Байшуақ ауылдық округі

Байшуақ ауылдық округі – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік. 2023 жылға дейін Набережный ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Байшуақ, Набережное ауылдары кіреді. Орталығы – Байшуақ ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1226 адамды құрады. Дереккөздер
Лозов ауылдық округі

Лозов ауылдық округі – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Богатырь, Қаратай, Лозовое ауылдары кіреді. Орталығы – Лозовое ауылы. 2017 жылы Екатеринославка ауылы таратылды. 2018 жылы округ құрамына Богатырь, Қаратай ауылдары қосылды. Дереккөздер
Қожа ауылдық әкімдігі

Қожа ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Науырзым ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Қожа ауылы кіреді. Орталығы – Қожа ауылы. Тарихы 2008 жылы Октябрь, Сарышығанақ ауылдары таратылды. 2009 жылы Науырзым ауылы таратылған соң, Науырзым ауылдық округі Қожа ауылдық әкімдігі болып қайта құрылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 826 адамды құрады. Дереккөздер
Adobe Systems

Adobe Systems Incorporated (, ) — американдық көп ұлттық, компьютерлік бағдарламалық жасақтамалар жасаумен айналысатын компания. Штаб пәтері Сан-Хосе қаласында (Калифорния штаты, АҚШ) орналасқан. Компания өз құрылуынан бастап мультимедиялық және шығармашылық бағыттағы компьютерлік бағдарламлық жасақтамалды өндірумен айналысып келеді. Соңғы жылдары ғаламтор арқылы жұмыс істеуге арнаған бағдарламаларды да ндіріп келеді. Компания Portable Document Format (PDF) форматы мен Adobe Creative Cloud (бұрынғы Adobe Creative Suite) бағдарламалар жасақтамаларымен танымал. Компанияны 1982 жылы ақпанда Джон Уорнок пен Чарльз Гешке құрды. Олар өздерінің жасап шығарған PostScript бетті сипаттау тілін дамыту және одан коммерциялық табыс табу мақсатымен Xerox PARC компаниясын кетіп қалды. 1985 жылы Apple Computer PostScript-ке оны лазерлі принтерлерде қолдану туралы лицензия берді, соның нәтижесінде қағаз құжаттарды компьютермен басып шығару саласы кең тарады. Өнімдері Сатып алынған компаниялары * Aldus Corp., 1994 * Frame Technology, 1995 * GoLive Systems, 1999 * Accelio, 2002 * Syntrillium, мамыр 2003 * Macromedia Inc., 2005 * Business Catalyst, 2009 Дереккөздер
Кашиф Жиғаншыұлы Мұхамедшин

Кашиф Жиғаншыұлы Мұхамедшин (13.9.1926 жылы, Қырғызстан, Қарақол қаласында туған) – заң ғылымдарының докторы (1980), профессор (1981). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген заң қызметкері (1986). Алматы заң институтын (1952) бітірген. КСРО Ішкі істер министрлігінің Қарағанды жоғары мектебінің кафедра бастығы (1970–89) қызметтерін атқарды. 1989 жылдан Қарағанды мемлекеттік университетінде профессор 1975 жылы «Высшие органы государственной власти союзных республик и проблемы укрепления социалистической законности» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми еңбектері бұрынғы одақтас Республикалық мемлекеттік жоғары органдарының қызметін жетілдіру мәселелеріне арналған. 80-нен астам ғылыми жарияланымның авторы. Дереккөздер Cілтемелер * Философия * Ррофессор * Заң
Новоалексеев ауылдық әкімдігі

Новоалексеев ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Алтынсарин ауданындағы әкімшілік бірлік. 2019 жылдың 11 қаңтарында Новоалексеев ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылған. Әкімшілік құрамы Құрамына Новоалексеевка ауылы кіреді. Орталығы – Новоалексеевка ауылы. Округ құрамында болған Анновка ауылы 2017 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1079 адамды құрады. Дереккөздер
Қымыздық қышқылы

Қымыздық қышқылы, дикарбон қышқылы, НООС — СООН, балқу t 189ӘС, түссіз кристалл. Су, спирт, эфирде ериді, ал бензол, хлороформда ерімейді. Қымыздық қышқылы күшті карбон қышқылдарының бірі, жеңіл тотығады. Олардың тұздары мен эфирлері оксалат деп аталады. Оксалат табиғатта, көбінесе, өсімдік құрамында кездеседі. Қыздырғанда ыдырайды: (СООН)2СО+СО2+Н2О. Оны өнеркәсіпте құмырсқа қышқылының тұзын 400ӘС-та қыздыру арқылы алады. Қымыздық қышқылы металдарды тот басу мен қақтанудан тазартуда, Al, Ag, Cr және Cu қорытпаларын тазартатын зат құрамында, тоқыма өндірісінде көмекші зат ретінде, т.б. жағдайларда қолданылады Пайдаланған әдебиет Қазақстан Энциклопедиясы
Новоильин ауылдық округі

Новоильин ауылдық округі – Қостанай облысы Бейімбет Майлин ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Новоильиновка, Ақсуат, Богородское, Валерьяновка, Козыревка, Мирное, Притобольское, Увальное ауылдары кіреді. Орталығы – Новоильиновка ауылы. Округ құрамында болған Ленинское ауылы 2017 жылы таратылған. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 3221 адамды құрады. Дереккөздер
Құндыкөл ауылдық округі

Құндыкөл ауылдық округі – Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Біржанкөл, Егіндібұлақ, Құндыкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Құндыкөл ауылы. 2004 жылы Базарбек, Керегетас-1, Керегетас-2 ауылдары, 2005 жылы Жапа, Қарашат, Қызыләскер, Сарыжал ауылдары таратылды. Дереккөздер
Новонежин ауылдық округі

Новонежин ауылдық округі – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Новонежинка, Калинин, Жосалы ауылдары кіреді. Орталығы – Новонежинка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2822 адамды құрады. Дереккөздер
Новопавлов ауылдық округі (Қостанай облысы)

Новопавлов ауылдық округі – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Новопавловка ауылы кіреді. Орталығы – Новопавловка ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1165 адамды құрады. Дереккөздер
Қозыкеткен ауылдық округі

Қозыкеткен ауылдық округі – Павлодар облысы Успен ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ковалёвка, Қозыкеткен ауылдары кіреді. Орталығы – Қозыкеткен ауылы. 2018 жылы округ құрамына таратылған Ковалёв ауылдық округінен Ковалёвка ауылы қосылып, Травянка ауылы Успен ауылдық округі құрамына өтті. Дереккөздер
Рогачев

Рогачева Тонни Михайловна (5.7.1948 жылы т., Тәжікстан, Душанбе қ) – экон ғыл. докт. (1998), проф. (2000). Алматы халық шаруа институтын (1971, қазіргі Қазақ экон. ун-ті) бітірген. Қазақ агр.-өнеркәсіптік кешен ғыл.-зерт. ин-тында аға ғылыми қызметкер (1971– 86), Алматы халық ш. ин-тында проф. (1986–2002); 2002 жылдан ҚазҰПУ-да кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Экономические компоненты качества жизни населения Казахстана (макроуровневый и аграрно-отраслевой аспекты)» деген тақырыпта докт. диссертация қорғады. Оның ғыл. жұмысының негізгі бағыты – менеджмент пен әлеум. сфера мәселесі. 90 ғыл. жарияланымның, оның ішінде 6 монография мен 2 оқу құралының авторы.
Қалқаман ауылдық округі

Қалқаман ауылдық округі – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақжол, Қалқаман ауылдары кіреді. Орталығы – Қалқаман ауылы. Ақжол ауылы округ құрамына 2013 жылы қысқартылған Ақжол ауылдық округінен қосылды. Ақжол ауылдық округінің құрамында болған Юбилейное ауылы 2005 жылы таратылған. Дереккөздер
Светлана Михайловна Плешкова

Светлана Михайловна Плешкова (9.9.1939 жылы туған, Алматы қ.) – медицина ғылымының докторы (1979), профессор (1984), ҚР Оқу-ағарту ісінің еңбек сіңірген қызметкері (1992). *1963 Алматы мемлекеттік медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және аспирантурасын (1966) бітірген. Осы оқу орнында: *ассистент (1966–1968) *аға ғылыми қызметкер (1968–1979), *профессор (1979–8193) *кафедра меңгерушісі (1983–1986), *декан (1986–1992) Ғылыми еңбектер 1978 ж. «Окислительно-восстановительные процессы при аллергологических реакциях немедленного и замедленного типов» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Негізгі ғылыми жұмыстары аллергологиялық және жұқпалы-аллергологиялық аурулардың салдарынан организмде зат алмасу процесінің бұзылуын зерттеуге арналған. 270-тен астам ғылыми жарияланымның авторы, 9 авторлық куәліктің иегері. Дереккөздер
Қазан ауылдық округі (Павлодар облысы)

Қазан ауылдық округі – Павлодар облысы Май ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жұмыскер, Қызылеңбек ауылдары кіреді. Орталығы – Жұмыскер ауылы. 2004 жылы округ құрамында болған №5 бригада ауылы таратылды. Дереккөздер
Мәмәйіт Омаров ауылдық округі

Мәмәйіт Омаров ауылдық округі – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Дөнентаев, Еңбек, Көктерек, Құркөл, Мәмәйіт Омаров, Сырлықала ауылдары кіреді. Орталығы – Мәмәйіт Омаров ауылы. 2008 жылға дейін Қазалы ауылдық округі деп аталды. 2013 жылы округ құрамына таратылған Еңбек ауылдық округі (Путь Ильича (орталығы), Еңбек) мен Құркөл ауылдық округі ауылдары (Құркөл ауылы) қосылды. 2018 жылы Еңбек ауылы таратылды. Дереккөздер
Евгений Иванович Рогов

Евгений Иванович Рогов (27.4.1937, Ресей, Алтай өлкесi, Змеиногорск қ. — 22.11.2017) – техника ғылымдарының докторы (1984), профессор (1984), ҚР Минералды ресурстар академиясының (1996) және ҚР Ұлттық ғылым академиясының (2003) академиктері. Қазақ тау-кен және металлургия институтын (1959, қазіргі Қазақ Ұлттық техникалық университеті) бiтiрген. «Қарағандыкөмір» комбинатында тау-кен ісінің шебері, телім бастығының орынбасары (1959–61), Қазақстан ғылым академиясының Кен iсi институтында аспирант (1961–64), кіші, аға ғылыми қызметкер (1964–65), ғылыми хатшы (1965–71), директордың орынбасары (1987–88), институт директоры (1988–99) болды. 1999 жылдан лаборатория меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1982 ж. «Научные основы моделирования и оптимизации технологических подсистем угольной шахты» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Ғылыми еңбектерi жер астындағы көмiр қабатын қазудың адаптивтiлiгi жоғары технология жүйесiн жасауға, жүйелеп талдауға, үлкен жүйелердi математика модельдеуге бағытталған. Республикада 280-ге жуық ғылыми еңбектiң авторы, оның iшiнде 16 монография, 40-тан астам өнертабыстары бар.
Күркелі ауылдық округі

Күркелі ауылдық округі – Павлодар облысы Баянауыл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жарылғап, Жұмат Шанин, Қойтас, Шоманкөл ауылдары кіреді. Орталығы – Жұмат Шанин ауылы. 2004 жылы Ақтай ауылы, 2005 жылы Жәнібек, Қызылшілік, Сарыөлең ауылдары, 2017 жылы Желтау ауылы таратылды. Дереккөздер
Новотроицкий ауылдық округі

Новотроицкий ауылдық округі – Қостанай облысы Қарабалық ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Новотроицкое, Аққұдық, Мағынай, Подгородка ауылдары кіреді. Орталығы – Новотроицкое ауылы. Округ құрамында болған Қайрақ ауылы 2019 жылы, Жаңаауыл ауылы 2023 жылы таратылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1840 адамды құрады. Дереккөздер
Новошумный ауылдық әкімдігі

Новошумный ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Фёдоров ауданындағы әкімшілік бірлік. 2016 жылға дейін Новошумный ауылдық округі деп аталды. Әкімшілік құрамы Құрамына Новошумное ауылы кіреді. Орталығы – Новошумное ауылы. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1086 адамды құрады. Дереккөздер
Қызыл-Ирмак

Қызыл-Ирмак — Түркияның солтүстігі бөлігіндегі өзен. Ұзыгдығы 1151 км, су жиналатын алабы 77,1 мың км 2 . Қызылдаг тау беткейлерінен басталып, Анадолы таулы үстірті, Понти таулары өңірлерінен өтіп, Қара теңізге құяды. Орташа су ағымы 170 м 3 /с. Егін суғаруға пайдаланылады. Өзен бойында Хырфанли су торабы (ұзындығы 75 км) және бірнеше шағын СЭС-тер салынған. Дереккөздер
Маңғыстау таулары

Маңғыстау таулары – Маңғыстау түбегіндегі аласа таулар тізбегі. Жер бедері Каспий теңізі жағалауынан солтүстік-солтүстік-батысқа, шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай тізбектеле жатқан үш жотадан тұрады. Ең ірісі — орта тұсындағы Қаратау жотасының ұзындығы 130 км, биіктігі 350 — 450 м, ең биік жері — Бесшоқы тауы (556 м). Қаратау көлденең жатқан бірнеше ойпаңдар арқылы Шығыс Қаратау, Батыс Қаратау және Қаратаушыққа бөлінеді. Солтүстік Ақтау басқаларына қарағанда көбірек тілімделген және биіктеу (322 м). Терең жыралардың түбінен шағын бұлақтар (Аманбұлақ, Тұщыбек, Шоң, Оңды, Дойдан, Ағашты, т.б.) кездеседі. Геологиялық құрылымы Қаратау жоталары пермь мен триастың қатпарланған құмтас, тақтатас, әктас және конгломерат жыныстарынан түзілген. Төбесі тегіс немесе сәл белесті келеді. Аласа таулы қырқаларды юра мен бордың құмды-сазды жыныстары жапқан ойысты жерлер қоршап жатыр. Екі жағынан Солтүстік және Оңтүстік Ақтау жоталары өтеді. Олар Маңғыстау мегантинклиналінің қанаттарына сәйкес келетін куэсталардан тұрады. Кен байлықтары Маңғыстау тауларында мұнай, тас көмір, фосфорит, марганец, мыс және темір кен орындары барланған. Беткейлердің етегінде тасбұйырғын, Солтүстік және Оңтүстік Ақтау жоталарында жусан басым өсетін шөлді өңір жатыр. Жыл бойы мал жайылады. Дереккөздер
Тұрсынхан Бейсебайұлы Мүсірәлиев

Тұрсынхан Бейсебайұлы Мүсірәлиев (18.3.1936 жылы туған, Тараз қаласы) – қоғам қайраткері. Қазақ ауыл шаруашылығы институтын (1964), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1968) бітірген. 1957 – 65 жылдары Жуалы ауданы партия комитетінде нұсқаушы, хатшы, Оңтүстік Қазақстан өлкелік комсомол комитетінде бөлім меңгерушісі, 1965 – 66 жылдары Жамбыл облысы партия комитетінде нұсқаушы, 1969 – 69 жылдары облысы партия комитетінде лектор, 1969 – 70 жылдары Жамбыл гидромелиорациялық-құрылыс институтында партия ұйымының хатшысы, 1970 – 73 жылдары ауыл шаруашылығы тәжірибе станция директорының орынбасары, Жамбыл ауданы ауыл шаруашылық(ғы) басқармасы бастығының орынбасары, 1973 – 76 жылдары Аса кеңшарының директоры, 1976 – 86 жылдары Жамбыл ауданы партия комитетінің 1-хатшысы, 1986 – 90 жылдары Луговой ауданы партия комитетінің 1-хатшысы, 1990 – 91 жылдары облыс нан өнімдері өндірістік бірлестігінің директоры, 1991 – 94 жылдары облыс агроөнеркәсіп комитетінің төрағасы, облыс әкімшілігі басшысының орынбасары, 1994 – 95 жылдары ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 1995 – 96 жылдары Меркі ауданы әкімі, 1996 – 98 жылдары «Астық–Инвест» ЖШС президенті, 1998 – 2000 жылдары облыс кәсіпкерлер одағы атқару к-тінің төрағасы. Сілтемелер
Сәрсенбай Мүсеров

Сәрсенбай Мүсеров (5.9.1912, Түркістан облысы Сарыағаш ауданы Құркелес ауылы – 29.5.1981, Жамбыл қаласы) – қайраткер, ауыл шаруашылық(ғы) ұйымдастырушысы. Ташкент қаласындағы есеп-қисап курсын (1932), Алматы қаласындағы Коммунистік ауыл шаруашылығы мектебін (1938), Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті жанындағы 2 жылдық партия мектебін (1948) бітірген. 1934 – 36 жылдары әскер қатарында болды. 1941 – 48 жылдары Жамбыл облысы Сарысу, Луговой (қазіргі Тұрар Рысқұлов), Талас ауданы партия комитеттерінде, 1948 – 51 жылдары Гурьев (қазіргі Атырау), Жамбыл облысы партия комитетінде жауапты қызметтерде болды. 1952 – 81 жылдары Жамбыл ауданы атқару комитетінің төрағасы, Талас ауданы Бостандық кеңшарының директоры, Свердлов (қазіргі Байзақ) ауданы Кеңес ұжымшарының төрағасы қызметтерін атқарды. Мүсеров кеңес дәуірінің білгір, табанды, сөзіне берік, турашыл, ірі кесек мінезді принципшіл басшысы ретінде ел есінде қалған. Сілтемелер
Калинов ауылдық округі

Калинов ауылдық округі – Павлодар облысы Тереңкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Калиновка, Қызылдәу ауылдары кіреді. Орталығы – Калиновка ауылы. Округ құрамында болған Қаратал ауылы 2018 жылы таратылған. Дереккөздер
Мүрделітөбе

Мүрделітөбе – Қазақстандағы ежелгі бекініс орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. Орналасқан жері Жамбыл ауданына қарасты Билікөл ауылының жеріне орналасқан. Сипаты Мүрделітөбе мекенін 1938 жылы Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) зерттеген. Мүрделітөбенің қазіргі көрінісі – үсті жалпақтау келген төбе. Мүрделітөбе үстінен жинап алынған қыш құты, керсен, күбі сынықтарына, олардың жасау тәсілдері мен формаларына қарағанда, мекен тұрғындарының VIII-XII ғасырларда өмір сүргендігі байқалады. Дереккөздер
Қыр

Қыр Қыр— аласа таулардың, қыраттардың, үстірттердің ұзына бойына созылып жатқан биік жері. Биіктігі көбіне 70 м-ге, ұзындығы ондаған км-ге жетеді. Мал өрісі, жайлау, немесе шөлді атыраптағы қыраттардан бөлініп қалған шұратты дөңес те (Үстірттің оңтүстігіндегі Қабыланқыр) қыр деп аталады. Қыр Қыр (математика)- Көпбұрыштың немесе көпжақтың көршілес жақтарының қиылысу қабырғасы, сызығы. Графтың көршілес төбелерінің байланысқан жұбы. Дереккөздер Дереккөздер
Роза Құсайынқызы Мұстафина

Роза Құсайынқызы Мұстафина (1938 жылы туған, Шу ауданы, Төле би ауылы) – ғалым, медицина ғылым докторы (1990), профессор (1998). 1962 жылы Алматы медциналық институтын, 1965 жылдары аспирантураны бітірген. 1965 – 80 жылдары Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігі Онкология және радиология институтында аға ғылыми қызметкер болды. 1980 жылдан зертхана меңгерушісі, аға ғылым қызметкер, профессор қызметтерін атқаруда. 3 ғылым кандидатын тәрбиелеп шығарған. 164 ғылыми еңбек жазған. Сілтемелер
Дмитрий Александрович Рожковский

Дмитрий Александрович Рожковский (15.10.1915 ж.т., Ресей, Омбы облысы Тара қ. – 14.8. 1991, Алматы қ.) – физика-математика ғыл. докт. (1963), проф. (1969), Қазақ КСР-інің еңбек сің. ғыл. қайраткері (1967). Томск мемлекеттік университетінің физика-математика ф-тін бітірген (1941). Новосибирск қаласындағы аэрогеодезиялық кәсіпорында инженер (1941–42), Семей геология барлау техникумында оқытушы (1942–46), Қазақстан ғылым академиясының Астрономия және физика институтында кіші (1946–50), аға ғыл. қызметкер (1950–51), бөлім меңгерушісі (1951–86) қызметтерін атқарған. 1961 ж. «Исследование газовых-половых туманностей на основе фотографических наблюдений со светосильным телескопом Максутова» деген тақырыпта докт. дисс. қорғаған. Негізгі ғыл. еңбектері газ-тозаңды тұмандықтар мен жұлдызаралық ортаның физ. процестерін, кометалардың қасиеттерін зерттеуге арналған. 160-тан астам ғыл. жарияланымның авторы. Еңбек Қызыл Ту орденімен (1971) марапатталған.
Қызылкенші

Қызылкенші, Қыз Әулие — 17 ғасырдағы сарай. Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Кент тауының баурайында орналасқан. Жергілікті халық Қыз Әулие деп атайды. Алғашқы жазба сипаттамасын 19 ғасырда Қарқаралы дуанын ашу барысында Омбы губерниясын басқарған генерал С.Б. Броневский жасаған. Кеңес дәуірінде И.А. Чеканинский, С.С. Черников, Ә.Марғұлан зерттеді. 1985 ж. “Казпроектреставрация” институты қазба жұмыстарын жүргізді. 1986 — 87 ж. Қарағанды мемлекеттік университі жанындағы “Эврика” студенттік-археологиялық экспедициялық (жетекiшісі Ж.Смаилов, А.Бейсенов) зерттеп, негізгі сарайдан, 3 қосымша құрылыстан және іргесіндегі қорымнан 10 шағын обаны аршыды. Сарай тастан қаланған 2 қабатты құрылыс болған. Ортадағы үлкен бөлменің ауданы 11,5x12 м. Едені ақ балшықпен тегістелген, ал шығыс бұрышы қызыл бояумен боялған. Орталығы бөлменің 3 қабырғасынан есік шығарылып, 3 шағын бөлме жапсарласқан. Төртінші қабырғадан оңтүстік-шығысқа қарай сыртқы есік шығады. Сарайдың ішкі қабырғалары ақ балшықпен сыланған. 3 шағын құрылыстың екеуінің пеші бар. Есік алдындағы шұңқыр табиғи бұлақ көзінің орны тәрізді. Қазба барысында табылған заттар тым аз: темір құлып, қолдан құйылған мылтық шүріппесі, екі қорғасын оқ, мыс жүзік пен дөңгелек теңге. Сарайды шамамен 17 ғасырдың орта кезінде қазақтармен бейбіт қарым-қатынаста болған ойрат шонжарларының өкілдері діни пұтхана орны ретінде салдырған. Кейіннен ол жергілікті қазақтардың киелі орнына айналған. Дереккөздер
Жылыбұлақ ауылдық округі

Жылыбұлақ ауылдық округі – Павлодар облысы Шарбақты ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Жылыбұлақ, Көлбұлақ, Сахновка, Хмельницкое ауылдары және Маралды темір жол бекеті кіреді. Орталығы – Хмельницкое ауылы. 2004 жылы Хмельницкий ауылдық округінің Екінші бөлімше ауылы таратылды. 2017 жылы округ құрамында болған Қосқұдық ауылы таратылып, Хмельницкий ауылдық округінің Көлбұлақ және таратылған Татьянов ауылдық округінің Сахновка ауылдары қосылды. 2019 жылы округ құрамына таратылған Хмельницкий ауылдық округінен Хмельницкое (орталығы), Маралды ауылдары қосылып, Хмельницкое ауылы округтің жаңа орталығы болып белгіленді. Дереккөздер
Өлеңді ауылдық әкімдігі

Өлеңді ауылдық әкімдігі – Қостанай облысы Науырзым ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Өлеңді ауылы кіреді. Орталығы – Өлеңді ауылы. Округ құрамында болған Қарақұдық, Урожайное, Шолаққопа ауылдары 2008 жылы таратылған соң, Өлеңді ауылдық округі ауылдық әкімдік болып қайта құрылды. Халқы 2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 766 адамды құрады. Дереккөздер
Қаршығалы (өзен, Балқаш алабы)

Қаршығалы – Солтүстік Балқаш алабындағы өзен. Географиялық орны Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының жерімен ағады. Ұзындығы 111 км, су жиналатын алабы 1940 км 2 . Бастауы Бастауын Бүйіртас, Жаман Қызыларай, Қызыларай тауларындағы бұлақтардан басталып, Қусақ өзенінің сағасына 6 км-дей жетпей тартылып қалады. Гидрологиясы Аңғары кең, жағасы тік жарлы. Жер асты, жауын-шашын суларымен толығады. Көктемде 5 – 10 күндей ғана су деңгейі көтеріледі. Жылдық орташа су ағымы 0,10 м 3 /с. Жайылмасы – шабындық. Дереккөздер
Алтынай Төлеуқызы Мұхамбедиярова

Алтынай Төлеуқызы Мұхамбедиярова (16.10.1970 жылы, Ақтөбе қаласы) – саясаттану ғылымдарының докторы (2009). ҚазПИ-ді (1994, қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) және Қазақстан Ғылым Академиясының философия және саясаттану институтының аспирантурасын (1997) бітірген. Алматы қаласындағы №21 мектепте ұстаз (1995–97), ҚазҰПУ-да оқытушы (1997–2000), аға оқытушы, доцент (2001–08), Орта Азия саяси-зерттеу агенттігінде талдау жасаушы (2000–01) қызметтерін атқарды. 2008 жылдан «Юридическая газета» басылымының бас редакторы. 2008 ж. «Реализация идеи народовластия в контексте демократизации политической системы Республики Казахстан» деген тақырыпта докторантуралық диссертация қорғады. 80-нен астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 2 монография мен 2 оқу құралының авторы. Дереккөздер Cілтемелер * саясаттану * профессор * философия
Жалаулы ауылдық округі

Жалаулы ауылдық округі – Павлодар облысы Ақтоғай ауданындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Балтасап, Жалаулы, Қарасу, Шолақсор ауылдары кіреді. Орталығы – Жалаулы ауылы. 2017 жылы Шолақсор ауылдық округінің Қырықүй ауылы таратылды. 2019 жылы округ құрамына таратылған Шолақсор ауылдық округінен Шолақсор ауылы қосылды. Дереккөздер
Рафаил Иосифович Розенсон

Рафаил Иосифович Розенсон (1958 ж.т., Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қ.) – мед. ғыл. докт. (1997), проф. (1994). Семей мемл. мед. ин-тын (1963, қазіргі Семей мемл. мед. академиясы) бітірген. Өскемен қ-нда дәрігерпедиатр (1981–84), Өскемен мед. уч-щесінде фельдшерлік бөлім меңгерушісі (1984–85), Семей мемл. мед. ин-тында ассистент (1985–91), доцент (1991–94), Жапонияның Хиросима ун-тінде проф. (1994–96), 1996 жылдан Оңт. Қазақстан мемл. мед. академиясында кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. 1996 ж. «Особенности иммунопатогенеза респираторных аллергозов у населения региона, подвергавшегося выпадению локальных радиоактивных осадков» деген тақырыпта докт. дисс. қорғады. 70-тен астам ғыл. жарияланымның, оның ішінде 1 монографияның авторы.
Валерий Михайлович Плотников

Валерий Михайлович Плотников (1940 жылы туған) – техника ғылымының докторы (1997), профессор (1999). Қарағанды политехникалық институтын (1962, қазіргі Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті) бітірген. Қарағанды «Гипрооргшахтастрой» институтында инженер, аға инженер (1962–66), *1966-1968 Қарағанды тау-кен апатынан құтқарушы бөлімдер штабында инженер, *1966-1986 лаборатория бастығы *1986 жылдан Қармет комбинатынытының жанындағы жоғары техникалық оқу орнында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, доцент, профессор қызметтерін атқарады. Ғылыми еңбектер 250-ден астам ғылыми жарияланымның, бірнеше өнертабыстың авторы. *Определение начальной скорости обломков при аварийном взрыве по тротиловому эквиваленту (2003); *Метановыделение на полях ликвидирования шахт (2004); *Метрология, стандартизация и управление качеством (2004). . Дереккөздер
Қаршығалар

Қаршығалар — сұңқартәрізділер отряды, қаршыға тұқымдасының бір туысы. Жер шарында кең тараған. 52 түрі бар. Бұлардың қанаттары қысқа, ұшы екіге айырылған, аяғы мықты, онда ұзын, өткір тырнақтары болады. Есту органдары жақсы дамыған. өясын ағаш басына салады. 2 — 6 біртүсті немесе теңбіл жұмыртқасын ұябасары шайқайды. Балапандарын шәулісі мен ұябасары кезектесіп қоректендіреді. Негізінен ұсақ сүтқоректілермен, құстармен, кейде қосмекенділермен, бауырымен жорғалаушылармен және жәндіктермен қоректенеді. Қазақстанда қаршыға, қырғи, мықи және үлкен мықи түрлері тіршілік етеді. Дереккөздер
Еңбек ауылдық округі

* Еңбек ауылдық округі – Ақмола облысы Ақкөл ауданындағы әкімшілік бірлік. * Еңбек ауылдық округі – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданындағы әкімшілік бірлік. * Еңбек ауылдық округі – Қызылорда облысы Жалағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.
Екібастұз ауылдық округі

Екібастұз ауылдық округі – Павлодар облысы Екібастұз қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Ақши, Көксиыр, Қаражар, Мыңтамыр, Тай, Төртүй ауылдары кіреді. Орталығы – Төртүй ауылы. 2013 жылы округ құрамына таратылған Өлеңті ауылдық округінен Тай (орталығы), Жартас, Көксиыр, Талдықамыс ауылдары қосылды. 2019 жылы Талдықамыс ауылы таратылды. Дереккөздер
Евгеньев ауылдық округі

Евгеньев ауылдық округі – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі аумағындағы бірлік. Әкімшілік құрамы Құрамына Евгеньевка, Сольветка, Үштерек ауылдары кіреді. Орталығы – Евгеньевка ауылы. Үштерек ауылы округ құрамына 2013 жылы қосылды. Дереккөздер
Матвей Моисеевич Розманов

Матвей Моисеевич Розманов(20.8.1902, Ресей, Краснояр өлкесі, Канск қ. – 25.5.1981, Алматы қ.) – экон. ғыл. докт. (1970), проф. (1971), Қазақ КСР-iнiң еңбек сiң. экономисi (1967). 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан. Иркутск мемл. ун-тiн бiтiрген (1926). Алматы қ-ның облысы соты жанындағы қорғаушылар алқасының мүшесi (1926–29), Қазақ КСР-i Сауда мин-лігінде жауапты қызметкер (1930–40), ҚазМУ-да (1953–63, қазіргі ҚазҰУ), Алматы халық ш. ин-тында (1963–82, қазіргі Қазақ экон. ун-ті) кафедра меңгерушісі болды. «Проблемы рациональной организации снабжения товарами» деген тақырыпта докт. дисс. қорғаған. 1960 ж. Р-тың басшылығымен Қазақ КСР-i жоғары оқу орындары жүйесiнде «Сауда экономикасы» атты тұңғыш кафедра ашылды. Оның ғыл. жұмысының негізгі бағыты – кеңес саудасы мен тұтыну кооперативінің теориясы мен практикасы мәселелері. 100-ден астам ғыл. еңбектің, соның iшiнде бiрқатар монографиялар мен оқу құралдарының авторы.