kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Лы

Лы (тай, тхай) — Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы тай халқы. Жалпы саны 600 мыңнан астам адам. Бұл Вьетнамның ресми түрде танылған 54 халқының бірі. Тілі Олар тай тобының оңтүстік-батыс топшасының лы тілінде сөйлейді. Қытай халқының 50%-ы біртілді, қалғандары екінші тіл ретінде қытай немесе цзиньпо тілінде сөйлейді, ал Тайланд халқы юан тілінде сөйлейді. Қытай мен Таиландта оны халықтың барлық топтары пайдаланады. Лы - ескі жазба тіл, ланна жазуына жақын, Ли жазуы шамамен XIII ғасырдың басынан бері қолданылып келеді. 1950 жылдары Қытайда жаңа жазу әзірленді, олар оны 1950-1980 жылдар аралығында айналымға енгізуге тырысты. Дегенмен, жазу реформасы халық арасында қолдау таппады және қазіргі уақытта жаңа жазуды қолдану аясы шектелгегн және оны оқи алатындар өте аз. Діні Сенушілер буддистер (хинаяна секталары). Кәсібі Олар суармалы күріш өсірудің дамыған техникасын жасады (күріш), асыл тұқымды жылқылар өсірді. Дәстүрлі қолөнері: тоқымашылық (әйгілі әйелдердің орамалдары), керамикалық бұйымдар және т.б. Өмір салты Шағын отбасы басым. Неке негізінен патрилокальды. Эндогамиялық тотемдік топтар сақталған. Туыстық есеп патрилинейлік сипатта, кей жерлерде матрилиналдық қалдықтар сақталған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Қадаға орналасқан үй құрылыстары кең таралған. Тұрғын үйлері төртбұрышты, қаңқалы, төбесі сабанмен жабылған. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері - қаусырмалы киімдер. Әйелдер бас киімінің ұзындығы 40 см, ені 30 см, қара фонда 18 ақ жолақ бар. Орамал әйелдерге сұлулық әкеліп қана қоймайды, сонымен қатар жұмыс кезінде шаштарын ұқыпты және ыңғайлы ұстауға көмектеседі. Лы әйелдер костюмдерінің ерекшелігі - олардың жейделері қозғалыс жеңілдігі үшін белінен кеңірек бөліктермен біріктірілген алты матадан тұратын желдеткіш пішінді. Жағасы біркелкі жасыл және қызыл қиықшалардан жасалған кеуде жолағына бекітіледі. Ұзын жеңдер біртіндеп тарылып, ұшы гүлді матаның кішкене бөліктерімен кесіліп, қолтыққа жақын жерлерін өрнектермен кестелейді. Белдемшелері бір-бірімен үш бөліктен тұратын біріктірілген матадан жасалған. Дәстүрлі тағамдары Күріш, жүгері, картоп, маниок, кана, көкөністер, бұршақ және кейбір орман өнімдері, ет, су өнімдері және т.б. Лы халқы арасында тағамдарды дайындаудың негізгі ингредиенттері болып табылады. Сілтеме * Дереккөздер
Ли (халық)

Ли (шай, сай, гэй, ха, хэ, моифу, цзунь) — Қытайдағы халық, Хайнань аралының байырғы халқы. Жалпы саны 1,2 млн адам. (2000, халық санағы). Тілі Олар паратай отбасының ли тілінде сөйлейді. Солтүстік және оңтүстік диалектілері бар. Діні Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі сенім. Кәсібі Шаруашылығының негізін суармалы егістік (күріш, көкөніс), сондай-ақ мал шаруашылығы (буйвол, зебу), балық аулау, аңшылық (уланған жебелері бар садақ пайдаланған), таулы аймақтарда – егіншілік пен терушілік. Пальмалардың әртүрлі түрлерін өсіреді. Ли әйелдерінің тоқыма ісі жоғары бағаланады. Олар киім, төсек, кілем тігеді. Олардың техникасы тұтас дәстүр, білім ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Қолданылатын сызбалар әртүрлі белгілер мен ою-өрнектер болып табылады. Және әрбір белгінің өзіндік мәні бар. Сондай-ақ олар жүзім бұтасынан бұйымдар жасауды, керамика жасауды біледі. Өмір салты ХХ ғасырдың ортасына дейін ли бірнеше ауылдарды біріктіретін нақты шекаралары бар аумақтық қауымдастықтар (ком) болды, Ужишан аймағында ұжымдық дәстүрлері бар отбасылық және тайпалық қауымдар (вэнь мао, қытайлық хэму) болды. Отбасы шағын. Туыстық қатынас патрилиндік. Жастар некеге дейінгі қарым-қатынас еркіндігін сақтап қалды, неке өзара келісім бойынша жасалды. Қыз некеге келіскеннен кейін, ол өз үйіне жас жігітті қабылдай алады (бұл 14-15 жасқа толғанда болады). Мұндай түннен кейін ерлі-зайыптылар бір-біріне сәйкес келетін-келмейтіні туралы шешім қабылдайды. Егер олай болмаса, онда жігіт басқа үйге кетеді, бірақ егер олар сәйкес келсе, онда жаңа отбасын құрады. Егер некеден тыс балалар туылса, онда қызының ата-анасы оларды тәрбиелеуге алады (бұл олар үшін қалыпты жағдай). Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Үйлер толығымен бамбуктан салынған. Корпустың рамалық пішіні бар, шатыры бамбук жапырақтарымен жабылған. Дәстүрлі киімдері Ерлер киімі – күртеше мен шалбар, кейде тізеге дейінгі алжапқыш, әйелдер киімі – күртеше мен кестелі және тоқылған өрнектері бар белдемше, көп мөлшердегі күміс әшекейлер пайдаланады. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары - күріш, ет, балық, көкөністер. Бетал жапырақтарын шайнау жиі кездеседі. Фольклоры Дәстүрлі фольклор - әндер, билер, ертегілер мен аңыздар (олардың бірі Ли халқының жұмыртқадан шыққан сұлу қызға үйленуінен шыққанын айтады). Сілтеме * Дереккөздер
Лурлар

Лурлар — Ирандағы халық (2,8 миллион адам, негізінен кіші Луристан тарихи аймағы және Фарс). Сонымен қатар Иракта да тұрады. Жалпы саны 2,86 млн адам (1995). Этногенезі Лур этногенезі жеткілікті зерттелмеген. Лурлар ежелгі элам халқы мен оңтүстік иран тармағындағы бөтен тайпалардың араласуы нәтижесінде пайда болған деген болжам бар. Арабтар жаулап алғаннан кейін, Орта ғасырларда луристанда тәуелсіз Атабек әулеті билік жүргізді. Соңында XVIII ғасырда Иран мемлекетінің құрамына кірді. Тілі Лур тілі - үнді-иран тілдер тобына жататын тілдердің бірі. Кейбір лингвистер лур және бақтияр тілдерін, ирандық оңтүстік-батыс диалектілері деп ажыратады. Бірқатар лингвистер, мысалы, Текстон, лур тілі парсы тілінен 1000 жыл бұрын пайда болған деп есептейді. Кейбір ғалымдар 2 негізгі лур диалектілерін ажыратады, олар өз кезегінде жергілікті диалектілерге де бөлінеді. Діні Діни ұстанымдары: мұсылман-шииттер. Таралуы Лурлар Иранның оңтүстік-батыс бөлігінде Лурестанда, Иламда, Чехармехал мен Бахтиариде, Кохгилуйеде және Бойерахмедте, Фарста, сондай-ақ Ирак пен Кувейтте шағын топтарда тұрады. Лурестан провинциясы (остан) шамамен Кіші Луристанға («Лор-е-кучик») сәйкес келеді, ол Лур тайпасының негізгі аймағы және Үлкен Луристанның («Лор-е-Бозорг») өзегі болып табылады. Кәсібі Пуште-Коха аймағының лурлары көшпелі мал шаруашылығымен айналысады (қой, ешкі, есек, қашыр), егіншілік қосалқы рөл атқарады. Егін көшпелі жайылымнан оралу кезеңінде жиналады. Пеш-Кох аймағында егін шаруашылығы дамыған, тайпалар негізінен отырықшы, бидай, арпа, күріш, тары, бұршақ дақылдарын өсіреді. Ирактың лурлары жартылай көшпелілер. Өмір салты Лурлар кіші туысқан топтарға бөлінген тайпаларға бөлінеді. Оларды мұрагерлік хандар мен әскери ақсүйектер басқарады. Отбасы шағын болып келеді, неке патрилокальды. Дәстүрлі баспаналары Көшпелілердің баспанасы – ешкі жүнінен жасалған шатыр. Қыстауларда тас жасалған жұпыны үй. Отырықшы лурлар саз балшықтан істелген үйлерде тұрады. Дәстүрлі киімдері Ерлер киімі – кең шалбар, мақта матадан тігілген ұзын көйлек. Көйлек үстіне қара мақта немесе матадан жасалған жеңсіз күрте, халат немесе қол саңлаулары бар киіз шапан киеді. Бас киім киізден жасалған. Әйелдер киімі парсы киімдеріне жақын. Дәстүрлі тағамдары Көшпелілердің тағамы сүт өнімдері мен қой етінен болса, отырықшы лурлар ұннан жасалған тағамдардан (ашытылмаған шелпек, т.б.) тұрады. Сілтеме * Дереккөздер
Ма (халық)

Ма - Оңтүстік-шығыс Азиядағы халық. Вьетнамның оңтүстігінде (Ламдонг, Донгнай провинциялары). Жалпы саны 25 мың адам. Тілі Тілі мен мәдениеті жағынан олар сре, мнонг және стиенгке жақын. Олар ма тілінде сөйлейді. Этнографиялық топтар: тьо ма, тьо шоп, тьо жо, тьо то. Діні Дәстүрлі анимистік нанымдарды ұстанады. Кәсібі Негізгі дәстүрлі кәсібі - қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, мақта, темекі, түйнек, банан), терушілік және аңшылық. Қолөнерден тоқымашылық, өру, ұсталық өнері дамыған. Өмір салты Патрилинейлік туыстық топтар (нао немесе тум кна), көп балалы отбасылар бар. Неке негізінен патрилокальды, уақытша некелік салт-дәстүрлер, әйелдің құнын төлеу, левираттық, сорораттық және немере туыстарының некесі кең таралған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендер – 3-4 үйден тұрады (мұндай ғимараттардың ұзындығы 100 м жетуі мүмкін). Тұрғын үйлердің екі түрі бар: қадаға орналасқан және жерде. Қадалы үйлердің төбесі төбесі сабанмен жабылған. Мұндай тұрғын үйлердің қабырғалары мен едендері жарылған бамбуктан жасалады. Дәстүрлі киімдері Ерлер киімі – жиектері кестемен және шашақтармен безендірілген жеңсіз қысқа көйлек. Әйелдер ұзын белдемше мен жемпір киеді. Қолдар мен аяқтардағы көптеген білезіктер, піл сүйегінен сырғалар тағады. Тістерді қаралау дәстүрі сақталған. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдары – күріш, көкөніс, кейде балық. Мереке күндері ет жейді. Негізгі сусын - күріш сырасы. Сілтеме * Дереккөздер
Самбатас

Самбатас — Киев немесе оның бекінісінің атауларының бірі. X ғасырда «Империяны басқару туралы» трактатында (шам. 948 ж.) «Самбатас деп аталатын Киоаба бекінісі» туралы баяндап, Византия императоры VII Константин растады. Бұл хапакс, мұндай топоним басқа еш жерде айтылмаған. Сөздің этимологиясын түсіндіру әрекеттері әлі сенімді негізге ие емес. Оны славян, скандинав немесе түркі тілдеріне жатқызады. Славян этимологиясын поляк лингвисті С.Роспонд ұсынды, ол топонимді Samvatas — Samvadas — *Sаvodъ, заводь-суводь (көлдің, өзеннің ағыны баяу жері), өзен кемелерінің тұрағы мағынасында қайта құрды. Скандинавиялық нұсқасы атауды — ортағасырлық Швецияда лейданг, теңіз әскери экспедициясы үшін алым жинау үшін қолданылған терминмен салыстырады. Ең танымалысы хазардан шыққан деген нұсқасы. Бұл болжамды жақтаушылар Самбатасты түркілердің sam- («биік, жоғарғы») және bat («күшті») сөздерінен «Жоғарғы бекініс» деп аударады немесе оны яһуди әдебиетінде жоғалған Израилдік он рудың елінде жердің шетіне дейін ағып жатқан аңызға айналған Самбатион (ор. — сенбі) Сенбілік өзенінің атымен байланыстырады. Бұл жағдайда бұл атау Киевте болған яһуди-хазар қауымының ішінде пайда болуы мүмкін. Батыс тарихнамасында Самбатасты еске алу кейде Киевті хазарлардың құрғанына дәлел ретінде қарастырылады. Дереккөздер
Астана туы

Астана туы — Қазақстан елордасы Астана қаласының басты рәміздерінің бірі. 2008 жылы қабылданған. Сипаттамасы Астана байрағы пропорциясы 1:2, пішіні тік төртбұрышты және түсі көк болып келетін ту. Дизайнының ортасында сыртында алтын сәулелер салынған Астана елтаңбасы бейнеленген. Тарихы 1998 және 2008 жылдары аралығында Астананың байрағы өзгеше болатын, ол елтаңбаның өзгеруімен байланысты ауыстырылған еді. Кейінірек латын әліпбиінің қабылданғаны және қаланың атауы Нұр-Сұлтан деп ауысымен байланысты Тағы қараңыз * Астана * Астана Елтаңбасы Дереккөздер
Мааньян

Мааньян (өз атауы; барито-даяк) — Индонезиядағы даяк тобының халқы (Калимантанның оңтүстік-шығысындағы Барито өзені бассейні). Жалпы саны 130 мың адам. Тілі Олар маанян тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни ағымы: бір бөлігі дәстүрлі наным-сенімдері, бір бөлігі – христиандар, сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Негізі кәсібі - құрғақ күріш өсіру, көкөніс пен жеміс-жидек, тамыржемістер және түйнектер де өсіріледі. Балық шаруашылығы қосалқы рөл атқарады, қайықтар жасау дамыған. Өмір салты Дәстүрлі 4 кастаға бөлуіну іс жүзінде жойылды. Жұптасқан отбасы (донгау) үлкен отбасына кіреді (леву), олар өз кезегінде бірнеше билатеральды, негізінен эндогамиялық бұтақтарға кіреді (бумах, тамбак). Елді мекендер (тумпак) түзу орналасқан, ортасында коммуналдық үй (балей) бар, оның екі жағында қадаларға салынған үйлер (леву) бар, мұнда әдетте бір немесе бірнеше жұп отбасылар орналасады. Елді мекеннің кіреберісі қорғаншы рухтарды бейнелейтін бағанамен белгіленген. Дереккөздер
Төрткөл ауданы

Төрткөл ауданы (, ) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) әкімшілік бірлік. 1930 жылы құрылды. Әкімшілік орталығы – Төрткөл қаласы. Аудан аумағында археологиялық ескерткіш – Жанбасқала бар. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кіреді: *аудан бағынысындағы қала #Төрткөл *қалалық елді мекендер #Әмірабат #Асқат #Қайрат #Табын #Түрікменқұлы *азаматтардың ауылдық жиындары #Ақбашлы #Аққамыс #Жамбасқала #Дұрдыев атындағы #Қана Төрткөл #Келтемұнар #Көкше #Құмбасқан #Мұздақбай #Пақтаабат #Бақташы #Тазабағап #Өзбекстан #Ұлыбақ #Шурахан Дереккөздер
Қожалы ауданы

Қожалы ауданы — Қарақалпақстандағы әкімшілік бірлік. 1927 жылы құрылды. Әкімшілік орталығы — Қожалы қаласы. Тарихы 1960 жылы 5 ақпанда жойылған Шоманай ауданының бір бөлігі Қожалы ауданына қосылды. 2017 жылы 9 тамызда Қожалы ауданы аумағының бір бөлігі жаңадан құрылған Тақиятас ауданына бөлінді. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі 2017 жылғы 8 қарашадағы жағдай бойынша аудан құрамына кірді: *аудан бағынысындағы қала #Қожалы *қалалық елді мекен #Водник *азаматтардың ауылдық жиындары #Әмудария #Жаңажап #Күләб #Құмжеткен #Мұстақылық #Саманкөл #Сарышыңкөл Хәкімдері *Дариябай Жақсыбайұлы Қайыпов (30 қыркүйек 2018 жылға дейін) *Жеңіс Маратұлы Ермашов (30 қыркүйек 2018 жылдан бастап) Дереккөздер
Магарлар

{{Этникалық топ }} Магарлар — Непал мен Солтүстік Үндістанда тұратын халық. 2001 жылғы Непал санағы бойынша бұл елдегі магарлардың саны 1 622 421 адамды құрады (халықтың 7,14%). Үндістанның солтүстік-шығысында (Сикким штатының оңтүстігінде) 100 мыңға дейін магарлар тұрады. Этногенезі Непалдың етегінде шашыраңқы орналасқан Рукум, Салян, Ролпа және басқа да таулы аймақтарда тұратын кхам-магар халықтары белгілі бір шамандық тенденцияларға және басқа да мәдени ерекшеліктерге байланысты Сібірден оңтүстікке қоныс аударған деп болжанады. Олар Непалдағы Магар отанын басып алды деп мәлімдейді, сол жерден қозғалыс оңтүстік пен шығысқа тараған. Тілі Олар қытай-тибет отбасының тибет-бирма тобының магари тілінде сөйлейді. Непал тілі де кең таралған (негізінен оңтүстік магарлар арасында). Рапти аймағында кхам тілінде сөйлейді. Дольпа аймағында магарлар тарали немесе қайке тілінде сөйлейді. Діні Магарлардың көпшілігі индуистар (шиваиттер, вишнуиттер), сонымен қатар ламаист буддистер және сүнниттік мұсылмандар бар. Кәсібі Оңтүстік магарлардың негізгі кәсібі – террассалық, жаңбырлы және суармалы егіншілік, (жүгері, бидай, күріш, қарақұмық, тары, көкөністер). Мал және құс шаруашылығы көмекші сипатқа ие (зебу, буйволдар, ешкілер, қойлар, шошқалар, тауықтар). Солтүстік магарларда жайылымдық мал шаруашылығы маңызды рөл атқарады. Қолөнерден – ағаш ұстасы, ағаш ою, металл өңдеу, тоқымашылық дамыған. Өмір салты Магарлар рулардың бірнеше патрилинейлік қауымдастығына (тхар) бөлінеді. Отбасылары шағын болып келеді. Рулар арасында немере туыстарының некесі кең таралған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендер шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері екі қабатты, тастан салынған, төбесі сабан, тақтай немесе шифермен жабылған. Төменгі қабаты - қойма, үстіңгі қабаты - екі бөлмелі тұрғын үй, оған сыртқы баспалдақ апарады. Батысында қабырғалары қызыл балшықпен боялған шағын дөңгелек немесе сопақ үйлер жиі кездеседі. Шығыста негізгі бөлменің бұрышында веранда мен ошағы бар төртбұрышты үйлер басым. Дәстүрлі киімдері Оңтүстік магарлардың дәстүрлі ерлер киімі - тізеге дейін тағылған таңғыш мата, бхото (баулары бар көйлек), кейде кеудеше мен пенжак. Әйелдер киімі – қапсырмалы белдемше (алдыңғы жағы қысқартылған), жеңі ұзын күртеше, кең матадан жасалған белдік, бас киім. Сырғалар, шыны моншақтар алқа және үнді күміс монеталарын тағады. Солтүстік магарлардың киімдері аз зерттелген. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары – жүгері, күріш, көкөністер, сүт өнімдері. Олар сиыр етін (индуистардан басқа), шошқа етін (мұсылмандардан басқа), құс етін пайдаланады. Сілтеме * Дереккөздер
Шымбай ауданы

Шымбай ауданы (, ) — Өзбекстан, Қарақалпақстан құрамындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы – Шымбай қаласы. 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кірді: *аудан бағынысындағы қала #Шымбай *қалалық елді мекендер #Әйтеке *азаматтардың ауылдық жиындары #Бақытты #Қамысарық #Кеңес #Көксу #Қостерек #Қызылөзек #Майжап #Пашенттау #Тағжап #Тазажол #Тазқара Тарихы Шымбай ауданы 1930 жылы құрылды. 1957 жылы 12 қазанда Шымбай ауданына Кеңес ауданы қосылды. Туып-өскендер *Жолмырза Мырзаұлы Аймырзаев (1916 туғ.) — қарақалпақ ақыны, жазушысы және драматургі, Өзбек КСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері. *Ибраһим Жүсіпов (1929—2008) — қарақалпақ ақыны және драматургы. Өзбекстан батыры. *Сабыр Камалов (1924-2009) — қарақалпақ тарихшысы *Жолдасбай Хәлімбетов (09 тамыз 1924 Бақытты а. туған) — Даңқ орденінің үш дәрежесінің иегері Дереккөздер
Магинданао

Магинданао (минданао) — Филиппин аумағында тұратын халық. (Минданао аралында, Минданао өзенінің аңғарында және Давао шығанағы жағалауында). Жалпы саны 1,1 млн адам. (2009). Тілі Олар магинданао тілінде сөйлейді (Маранао тілінің диалектісі). Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Негізгі кәсібі – егіншілік (күріш, маниок, абака, жүгері, кофе), мал шаруашылығы (карабао бұқалары), балық аулау, аңшылық, гевей шырынын өндіру. Зергерлік қолөнер, тоқыма өнері, мата бояу, ағаш ою, қайық жасау жақсы дамыған. Магуинданао аралдың ең жақсы қару жасаушылары болып саналады (боло пышақтары, найзалар, соғылған қалқандар). Өмір салты Магинданаолардың қоғамдық-саяси өмірінің ерекшелігі — маратабат (әлеуметтік саралау) жүйесі. Ертеде дату (дворяндар), сакоп (еркін адамдар) және улипун (құлдар немесе қызметшілер) деп бөлінді. Бүгінгі таңда оларға датулар, сакоптар және шартты еркін адамдар немесе қызметшілер (улипундардың ұрпақтары) кіреді. Магинданао келесі туыстық терминдерді пайдаланады: мангалукс (ата-ана), ама (әке), ина (ана), манга бабу (тәте), бапа (аға), вата немесе мулиа-тау (балалар), вата а мама (ұл), вата а бабай (қызы), кака вата (үлкен бала), али а ваталбунгсо (кіші бала), гегет (немере ағасы), пакиватаан (жиен), апо (немере), пануганган (қайын жұрты), пануганган на мама (қайын ата), пануганган на бабай (қайын ене), манугаң (күйеу бала), манугаң на мама (күйеу бала), манугаң на бабай (келіні), ипаг на мама (күйеу бала), ипаг на баби (келіні), паталилуан (өгей бала) және гегет/сулед (жалпы туыстар). Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі Магинданао елді мекендері негізінен олардың ішкі аумағының су жолдарының жанында және кең жағалау бойында орналасқан. Мұндай қоныстану құрылымы қайықтармен тасымалдау мен байланыстың салыстырмалы жеңілдігін қамтамасыз етті. Су жолдарының бойындағы немесе оған жақын орналасқан басқа елді мекендерді Дату (жергілікті бастықтар) бақылап отырды және жүздеген, тіпті мыңдаған адамдар болды. Дәстүрлі дату үйлері көбінесе туыстары мен ізбасарлары тұратын басқа ғимараттармен бірге орналасқан көпқабатты үйлер ретінде жобаланған үлкен ағаш құрылымдар болды. Заманауи үйлер осы мүмкіндіктердің барлығын қамтиды, сонымен қатар заманауи материалдарды, яғни мырышталған болат, алюминий парақтары және шыныларды қамтиды. Дәстүрлі киімдері Маталар әдетте абакадан үйде жасалады. Ақсүйектердің киімінде сары түс басым; алтын жалатылған түймелер көсемнің немесе сұлтанның киімінің ерекше белгісі ретінде қызмет етті. Дәстүрлі тағамдары Бүгінгі күні Магинданаолар өз тағамдарын шығарады. Олар әртүрлі егін өсіреді, балық өсіреді және батпақтардан жабайы азық алады. Ылғалды күріш ойпатты жерлерде өсіріледі, ал құрғақ күріш пен жүгері таулы аймақтарда өсіріледі. Олардың рационында ямс, күріш, қызанақ, асқабақ, бұршақ, кокос, ешкі және тауық бар. Фольклоры Фольклор өте бай. «Индрапатра» эпосында үнділердің әсері байқалады. Оларда аграрлық және анимистік культтердің қалдықтары сақталған. Дереккөздер
Шымбай (қала)

Шымбай (, ) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) қала (1926 ж. бастап). 1991 жылы 28,8 мың адам тұрды. Географиялық орны Шымбай халқы тығыз орналасқан Әмудария атырауында, оның оңтүстік-шығыс бөлігінде, республика астанасы Нүкіс қаласынан солтүстікке қарай 56 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шымбай — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 45-орында және өз аймағында (Қарақалпақстан Республикасы) 7-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 11 142-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Қараөзек (22 км), Кегейлі (22 км), Халықабат (27 км), Қазанкеткен (34 км), Тақтакөпір (42 км), Ақмаңғыт (42 км), Нүкіс (55 км), Қаңлыкөл (63 км), Қожалы (64 км), Тақиятас (68 км), Қоңырат (76 км), Шоманай (76 км), Көнеүргеніш (84 км, Түрікменстан), Маңғыт (93 км), Мойнақ (110 км). Тарихы Шымбай XVII ғасырда балықшылар мен малшыларға арналған бекініс ретінде салынған. 1976-77-жылдары қарақалпақ археологтарының қазба жұмыстары кезінде VII және VIII ғасырларға жататын жәдігерлер табылды. Тарихи деректерде қала алғашында Шаһтемір деп аталған. 1643 жылы Хиуа хандығының құрамында болған Арал теңізінде бекініс салынды. Шымбай жағалаудағы аудандардың орталығы болды. 1740 жылы лейтенант Гладышев Шаһтемірге келіп, кейіннен былай дейді: «Бұл қаланың үйлері саздан тұрғызылған, айнала ормен қоршалған, олардың жанында көл бар, халық құдықтан су ішеді, маңайында қамыстар жалғыз өседі, теңіз бен қаланың арасы екі күн». 1741 жылы геодезияшы Муравин жасаған картада да Шаһтемір көрсетілген. 1890 жылы мектеп пен медициналық орталық ашылды. XX ғасырдың бірінші ширегінде қалада 80 дүкен болды, шымбай көпестері Орынбордан маталар мен басқа да тауарлар әкелді. 1907-08 жылдары жоңышқа тұқымы мен басқа да өнімдер Ресейге, АҚШ-қа, Германияға жөнелтілді. Бұл кезеңде Шымбайда мақта цехтары, майжуаздар, тері өңдеу зауыттары салынды. 1913 жылы жоңышқа тұқымын өңдейтін зауыт іске қосылды. 1916 жылы патша үкіметінің жергілікті тұрғындарды пайдалануына қарсы халық көтеріліске шықты. 1919 жылы Шымбайда жаңа мектептер ашылды. Шымбай 1927 жылы ауыл, 1974 жылы қала мәртебесін алды. 1980 жылы теміржол салынды. Қалада Қарақалпақ ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, сұрыптау станциясы, жалпы білім беру мектептері, кәсіптік-техникалық училище, кітапханалар, клубтар, мәдениет үйлері, студенттер мәдениеті сарайы, ауруханалар, перзентхана және басқа да емдеу мекемелері орналасқан. Климаты * Орташа жылдық температура — +11,9 C° * Желдің орташа жылдық жылдамдығы — 2,4 м/с * Ауаның орташа жылдық ылғалдылығы — 57 % Экономикасы және инфрақұрылымы Шымбайда мақта тазалау, ағаш өңдеу, керамика, асфальт, бетон зауыттары, жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары, сонымен қатар сауда, мәдениет, қызмет көрсету орындары орналасқан. Мұнда жалпы білім беретін мектептер, педагогикалық колледж, кәсіптік-техникалық колледж, кітапханалар, мәдениет үйлері, мәдениет үйлері, студенттердің мәдениет үйі орналасқан. Аурухана, перзентхана және басқа да денсаулық сақтау нысандары бар. Дереккөздер
Елуқала ауданы

Елуқала ауданы (, ) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — Бостан қаласы. Аудан 1977 жылы құрылды. Әкімшілік-аумақтық бөлінісі 2011 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша аудан құрамына кірді: *аудан бағынысындағы қала #Бостан *азаматтардың ауылдық жиындары #Ақшакөл #Әмірабат #Гүлістан #Гүлдерсін #Достық #Қылшынақ #Қызылқұм #Қырыққыз #Науаи атындағы #Сарыби #Тазабақ #Шарық Жұлдызы #Елуқала Көрікті жерлері * Жаңабас 4 — Жаңабасқала ежелгі қалашығының қазбасынан оңтүстікке қарай 1,5 км жерде табылған неолит дәуірінің тұрғын үй сәулетінің ескерткіші. Келтеминар мәдениетінің классикалық үлгісі (б.з.б. IV-II мыңжылдық). Дереккөздер
Бостан (Қарақалпақстан)

Бостан (, ) — Қарақалпақстандағы (Өзбекстан) қала, Елуқала ауданының әкімшілік орталығы. Географиялық орны Қарақалпақстанның шығысында орналасқан қала. Елді мекен Тұран ойпатында, Әмудария алқабында, оның негізгі арнасынан 20 шақырым жерде орналасқан. Қала бірнеше көлдермен қоршалған. Бұлардың ең үлкені Ақшакол Бостанның батысында орналасқан. Ол республика астанасы Нөкіс қаласынан 140 шақырым, Елуқала стансасынан (Нүкіс-Мискин желісінде) 13 км қашықтықта орналасқан. Тұрғындары Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Бостан — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 137-орында және өз аймағында (Қарақалпақстан Республикасы) 15-орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 22 973-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Беруни (21 км), Төрткөл (32 км), Жаңабазар (34 км), Үргеніш (41 км), Ханқа (42 км), Гүрлен (43 км), Шауат (55 км), Хазарасп (59 км), Хиуа (68 км), Пітнақ (76 км), Маңғыт (76 км), Дашоғыз (78 км, Түрікменстан), Газошақ (83 км, Түрікменстан). Тарихы Қала маңынан орта ғасырларға жататын бірнеше көне қоныстар табылды. Бостан 1970 жылдардың басында дамыды, онда Өзбекстан Ғылым академиясының Ботаника институтының филиалы құрылып, ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің жаңа сорттары шығарылды. 1983 жылы Бостанға қала мәртебесі берілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Бостан экономикасы қарқынды суарумен қамтамасыз етілетін мақта шаруашылығы басым болатын айқын аграрлық бейінге ие. Сондай-ақ, Бостанда жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары жұмыс істейді. Қаланың дамыған әлеуметтік-экономикалық инфрақұрылымы бар: медициналық, білім беру, спорттық мекемелер. 3 жалпы білім беретін мектеп, музыка мектебі, академиялық лицей, мәдениет үйі, кітапханалар, клуб, стадион, 31 халыққа қызмет көрсету пункті, аудандық орталық аурухана, емхана, орталық дәріхана, егін базары, 10 қоғамдық тамақтандыру пункті бар. Дереккөздер
Шоманай

Шоманай (, ) — Қарақалпақстанның оңтүстік-батыс бөлігіндегі қала. Географиялық орны Қала Әмудария атырауының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан және өзеннен ағатын бірнеше каналдармен қоршалған. Үргеніш-Бейнеу желісіндегі Шоманай стансасы теміржолынан 25 км қашықтықта, Қарақалпақстан астанасы Нүкіс қаласынан батысқа қарай 70 км жерде орналасқан. Тұрғындары Тұрғындары — 14,5 мың адам (2018). Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Шоманай — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 126-шы орында және өз аймағында (Қарақалпақстан Республикасы) 14-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 21 502-ші орында. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Қаңлыкөл (22 км), Көнеүргеніш (39 км, Түрікменстан), Қоңырат (46 км), Қожалы (49 км), Ақмаңғыт (49 км), Қазанкеткен (54 км), Кегейлі (57 км), Нүкіс (59 км), Тақиятас (62 км), Халықабат (65 км), Шымбай (76 км). Климаты Климаты күрт құбылмалы, жазда ыстық, қыста суық. Жауын-шашыны аз. Қала қысы суық және жазы ыстық болатын континенттік климаты бар құрғақ аймақта орналасқан. Тарихы Бірнеше ғасыр бұрын Шоманай жерінің маңында Әмудария өзені ағып, осы жерде аймақтағы ең үлкен қалалардың бірі болып саналатын қайнаған сауда қалашығы тұрған. Өзен бағытын өзгертіп, басқа жаққа ауысқанда, қала бар болса да құлдырап, қой бағушылардың тұрағына айналды. 1950 жылы ол кездегі ауыл аудан орталығына, 1983 жылы қалаға айналды. Экономикасы және инфрақұрылымы Шоманай қаласында мақта тазалау зауыты, кірпіш зауыты, шаруашылық аралық жылжымалы механикаландырылған колонна, құрылыс-жөндеу басқармасы, ауылдық құрылыс-жөндеу кәсіпорны орналасқан. Сондай-ақ мұнда автокөлік компаниялары, сауда, мәдени және қызмет көрсету орталықтары орналасқан. Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері және спорт мектептері, үш кәсіптік колледж, биоэкологиялық орталық, кәсіптік оқыту орталығы бар. Мұнда спорт нысандары, оның ішінде мәдениет үйі, орталық кітапхана және оның желісі, спорт кешені және басқа да нысандар орналасқан. Халыққа орталық аудандық аурухана мен оның филиалдары, емханалар, басқа да емдеу мекемелері қызмет көрсетеді. Әйгілі тумалары * Райым Қошанұлы Сайыпназаров (1923—1945) — Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Даңқ орденінің толық иегері Дереккөздер
Мадурлар

Мадурлар — Индонезиядағы Мадура аралында және Ява аралының шығыс бөлігінде тұратын халық. Жалпы саны 6,8 млн адам. (2000, халық санағы). Сонымен қатар Сингапурда да тұрады (24 мың адам). Тілі Тілі мадур тілі. Сундан және яван тілдерімен тығыз байланысты, малай-полинезиялық тілдер отбасының индонезиялық тармағына жатады. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы: сүнниттік мұсылмандар. Кәсібі Мадуралар Индонезиядағы ең жақсы малшылар болып табылады. Жайылымдық мал шаруашылығы Мадура аралының ішкі аймақтарында дамыған, басқаларында - мал шаруашылығы (бұқа, соның ішінде жекпе-жек және дәстүрлі карапан жарысы үшін, жылқылар, ешкілер), құстар, соның ішінде ұрыс әтештері де өсіріледі. Ауыл шаруашылығы (күріш, жүгері, бұршақ, жержаңғақ, маниок, асқабақ, кофе, темекі) негізінен Явада дамыған. Явада суармалы егістіктер (савахтар) мен плантациялар бар, Мадурада таулы алқаптар (тегалдар) басым. Маңызды рөлді тұз өндіру, сауда (негізінен мал), жағалауда – балық аулау, теңізде жүзу, ою-өрнектермен безендірілген қайықтар мен шағын кемелер жасау, былғары өңдеу, тоқымашылық, қыш және ұсталық өнер атқарады. Өмір салты Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Ауылдары шашыраңқы, кейде түзеу (жол бойында) болып келеді. Ауылдардың көпшілігінде малға арналған алаңқайлар бар. Үйлері аласа қадаларға орналасқан бамбуктан жаслалған қаңқалы үйлер. Шатырлары пальма жапырақтарымен немесе қамыспен жабылған. Дәстүрлі киімдері Ерлер - шалбар, үстіне қаин немесе кең орамал, кең жеңді жейде және күртеше киеді, басына орамал тағады, әйелдер ұзын қара көк немесе түрлі-түсті жемпір, саронг киіп, қол және аяқтарына білезік тағады. Дәстүрлі тағамдары Азық-түліктерінде жүгері мен ет басым. Индонезияның көптеген аймақтарында кең таралған ерекше тәтті маринадтағы сатай кәуаптары және қалың ащы сорпалар дайындалады. Елдің басқа аймақтық тағамдарымен салыстырғанда тағамдардың көбірек тұздылығымен сипатталады. Сілтеме * Дереккөздер
Өзбекстан Министрлер Кабинеті

Өзбекстан Министрлер Кабинеті , кейде Өзбекстан үкіметі — Өзбекстан Республикасындағы атқарушы билік басындағы үкімет органы. Министрлер Кабинетін премьер-министр басқарады. Министрлер Кабинеті экономикалық, әлеуметтік және рухани салалардың тиімділігін қамтамасыз етеді де, заңдардың, Олий Мәжілістің басқа да шешімдерінің, Президент Жарлықтары мен бұйрықтарының орындалуын қамтамасыз етеді. Министрлер Кабинетi өз қызметiнде Өзбекстан Республикасының Президентi мен Олий Мәжілісі алдында жауап бередi. Министрлер Кабинетінің қаулылары мен өкімдеріне Премьер-Министрдің өзі қол қояды. Тарихы Өзбекстан Министрлер Кабинеті 1991 жылдың 30 қыркүйек күні пайда болды. 2017 жылдың 12 маусым күні Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев вице-премьер санын бір вице-премьерге азайтты. Жалақысы 2019 жылы министрлердің жалақысы 1,727 миллион сумды (шамамен 205 АҚШ доллары) құрады. Құрамы Бұл бөлімде Өзбекстан Министрлер Кабинетінің 2022 жылғы 20 шілдеден бері ағымдағы құрамы берілген. Дереккөздер
Өзбекстан Либерал-демократиялық партиясы

Өзбекстанның либерал-демократиялық партиясы , немесе ӨзЛиДеП (; ) — өзбекстандық про-президенттік, оңшыл-центристті және консервативті либералды партиясы, елдегі «билік партиясы». Тарихы ӨзЛиДеП партиясы 2003 жылы Өзбекстан Халық Демократиялық партиясынан бөлініп шығу нәтижесінде құрылды. Оның негізін салушы — бұрын ӨХДП-ны басқарған, Өзбекстанның тұңғыш президенті Ислам Кәрімов. Сайлану тарихы 2004–2005 жылдарда болған Өзбекстан парламенттік сайлауында партия 120 орынның 41-еуін жеңіп алды. 2009–2010 Өзбекстан парламенттік сайлауында ««Ұлттық жаңғыру» партиясы » атты консервативті және оңшыл партияның одақтасы болды және бұл сайлауда 150 орынның 55-ін жеңді. 2007 жылғы Өзбекстандағы президенттік сайлауында партия президент Ислам Кәрімовты өз кандидатурасы ретінде ұсынуға ниетті екенін айтты, дегенмен көпшілік Кәрімовті заңды түрде тағы бір мерзімге сайлауға түсуге жарамсыз деп санаған еді. 6 қараша күні Ташкентте өткен партия съезінде Кәрімов бірауыздан президенттікке кандидат болып сайланды және Кәрімов кандидатураны қабылдады. Кәрімов 2016 жылы қайтыс болғанға дейін президент болып қалды. Кәрімов қайтыс болғаннан кейін ұзақ уақыт премьер-министр болған партия мүшесі Шавкат Мирзиёев 2016 жылғы Өзбекстандағы президент сайлауында жеңіске жетіп, Кәрімовтің өкілеттігін аяқтады. Мирзиёев 2021 жылы Өзбекстандағы президент сайлауында қайта сайланды. Президенттік сайлаулар Дереккөздер
Тәуелсіздік алаңы (Астана)

Тәуелсіздік алаңы — Қазақстан елордасы Астанадағы басты алаң. Орналасуы Тәуелсіздік алаңы Астананың Алматы ауданында орналасқан. Аумағы жағынан Тәуелсіздік даңғылы бойымен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылып жатқан төртбұрышты алаң. Көлденең бағытта Байтұрсынов және Нәжімеденов көшелерімен шектеледі. Сәулет ансамблі Алаңның ортасында Қазақстанның еркіндігі мен гүлденуінің символы болып табылатын «Қазақ елі » монументі орналасқан. Айналасында келесі нысандар бар: * Әзірет Сұлтан мешіті; * Қазақ ұлттық өнер университеті; * Бейбітшілік қабырғасы; * Тәуелсіздік сарайы; * Қазақстан ұлттық музейі; * Бейбітшілік және келісім сарайы; Суреттер Дереккөздер
Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы

Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы (; ; ескі тат. ﺗﺎﺗﺎﺭﺳﺗﺎن ﺋﺎۋﺗِوُﻧِوُﻣﻳﻪﻟئ ﺳِوُۋﺌﺖ ﺳِوُﺗﺳﻳﺎﻟﻳﺳﺗﻳﻙ ﺭﺌﺳﭘِوﺒﻟﻳﻜﺎﺳئِ; лат. тат. Tatarstan Avtonomiäle Sotsialstik Sovet Cömhüriäte) — 1920 және 1992 жылдары аралығында өмір сүрген және РКФСР құрамында болған АКСР. Дереккөздер
Малер (халық)

Малер (сауриа пахариа, малто) — Үндістанның Джаркханд штатының Сантал Паргана аймағында тұратын үнді халықтарының бірі. Жалпы саны 120 мың адам. Тілі Тілі - малто тілі. Жазуы бенгал жазуы мен деванагариге негізделген. Бенгал, сантали, хинди және басқа тілдер де кең таралған. Діні Сенушілердің діни көзқарасы: дәстүрлі сенімдер, бір бөлігі христиандар. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік. Соқа тек ауылдар маңындағы ұсақ егістіктерді (жот бари) өңдеу үшін қолданылады. Олар жүгері, тары, бұршақ егіп, ешкі, шошқа, тауық өсіреді. Сонымен қатар аң аулау және терушілікпен айналысады. Қағаз өндіру үшін сабай шөбін өсіреді. Өмір салты Ауыл халқын манджи (басшы) бастаған панчаят басқарады, ауылдар бірлестігін сардар басқарады. Үйленбеген жастарға арналған үйлер (кодбаха) сақталған. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендер бірнеше ондаған бір бөлмелі лашықтардан тұрады. Дәстүрлі киімдері Әйелдерге арналған киім - сари, еркектер - дхоти, лунги киеді. Дереккөздер
Лунги

Лунги — Үндістан халықтарында ерлерге арналған белдемше тәрізді тігілген немесе жай ғана белге байлап киетін киім. Бұл тығыз үй немесе зауытта мақта матадан жасалған шамамен 2 × 1 м, жамбасқа оралған мата жолағы. Дереккөздер
Қызыладыр (Қырғызстан)

{{Елді мекен Географиялық сипаттама Ол Талас өзенінде ауыл шаруашылығы мақсатында құрылған Киров су қоймасының оңтүстік жағалауында орналасқан. Ауылдың жанында өзен аңғары кеңейіп, кең, құнарлы аңғарды құрайды. Облыс орталығы шығысқа қарай 60 шақырым жерде. Тарихы Қызыл-Адыр қырғыз тілінде «қызыл тау бөктері» дегенді білдіреді. Бұл осы аймақтағы тау жотасының қырғызша атауы. Мұнда 19 ғасырдың екінші жартысында, патша дәуірінде қоныс пайда болып, Александровка деп аталды. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін ауылға жаңа атау — Кировское атауы берілді. 1992 жылы Қызыладыр болып өзгертілді. Экономикасы және инфрақұрылымы Экономикасында ауыл шаруашылығы басым. Мал шаруашылығы басты маңызға ие, сонымен қатар әртүрлі дақылдар да өсіріледі. Негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысады. Дереккөздер
Мамак

Мамак (оранг мамак) — Индонезияда тұратын халық. Суматра аралының шығысында, Индерагири, Гангсал, Ченако, Ретих өзендерінің бассейні. Жалпы саны 5 мың адам. Тілі Тілі - минангкабау тілі. Діні Сенушілердің діни көзқарасы: дәстүрлі нанымдар. Этногенезі Мамак - Суматраның байырғы тұрғындарының ұрпақтары, XVII-XX ғасырларда индрагири княздігінің негізгі халқы болған малайзиялықтардың мәдени және саяси әсерін бастан өткерді , малайзиялықтардың әсерінен көптеген адамдар исламды қабылдады. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш), сонымен қатар аң аулайды (қабан, піл, мүйізтұмсық, тапир). Ұсталық (пышақ, орақ пышағы (тувей), қылыштар (клеванг) және т.б.) жасау дамыған. Өмір салты Дәстүрлі қоғамдық ұйым: 9 матрилиндік ру (суку), матрилиндік руларды (суку), егде үлкен адам басқарады (мамак атауы осыдан шыққаны); тайпа көсемдері (батин және пэнгулу титулдары бар) аға матрилиндердің өкілдері болып табылады. Барлық мамактың басшысын (патх) Индрагири (Индерагири) билеушілері тағайындады. Ерекше қабат бақсы-емшілерден (камантан) тұрады. Мамактардың некесі матрилокальды (дислокальды некенің іздері 19 ғасырда сақталған). Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Елді мекендері мен тұрғын үйлері малай типіне жатады, бірақ кішірек және жұпыны. Мамактар ​​уақытының көп бөлігін орманда өткізеді, онда олар желден қалқалар, немесе күріш алқабында қадалардың астында орналасқан қамбалара тұрады. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі - тападан жасалған белдеме, әйелдердікі - саронг және кебая (әйелдерге арналған ұзын жеңді жемпір). Дәстүрлі тағамдары Тағамдары – пісірілген күріш, ет (әсіресе жабайы шошқа). Дереккөздер
Мәңгілік ел қақпасы

Мәңгiлiк ел — Астана қаласында орналасқан сәулеттік құрылыс. Ескерткішті тұрғызу идеясының авторы – Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев. Нысан 2011 жылы ел тәуелсіздігінің 20 жылдығына орай ашылды. Құрылымның биіктігі – 20 метр, ол тәуелсіздікке 20 жыл толғандығын білідіреді. Оның төбесіне бұралмалы баспалдақтар арқылы көтерілуге болады. Сырты гранит пен мәрмәрдән жасалған. Құрылыс кезінде тек жоғары сапалы материалдар қолданылды. Бүйір қабырғалары ою-өрнектермен безендірілген. Төменгі жағында 4 көлемді мүсін орналасқан. Олар – қазақ халқының тарихына үлкен үлес қосқан адамдардың бейнесі. Біріншісі – Ақсақал мүсіні, ол даналықтың символы. Екіншісі – Әйел-ана, ол мейірімділік пен жылылықтың белгісі. Үшінші және төртінші мүсіндерде қазақ батырларының ерліктері бейнеленген. Жоғарғы жағының екі шетінде елтаңба суреттеліп, төбесінде ту бейнеленгені, ғимараттың ерекше мемлекеттік мәні бар екендігін көрсетеді. Бүйір бөліктерінде, бірлікпен пен қонақжайлықты білідіретін «Тай-Қазан» мүсіні орналасқан. Үстіңгі бөлігінде қазақ сарбаздарының қаруы «Қалқан» тұр. Ол сенімділіктің, тұрақтылықтың және сыртқы жаулардан қорғануға дайын болудың белгісі. Құрылымды көруге келген көрермендер, бақылау алаңына көтерілмес бұрын, ел астанасының тарихымен танысуға және батырлардың керемет мүсіндерін тамашалауға мүмкіндік алады. Екі жағынан автомобиль жолдары өтуі себебінен, келушілерге ыңғайлы болу үшін жер асты өткелі қарастырылған. Қақпаның ішкі жағында, халықтың әртүрлі кезеңде жеткен жетістіктері туралы рельефтік жазулар бар. Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып қалыптасу тарихы мен қазақ халқының мұрасы, «Мәңгілік ел» қақпасының идеясына енген. Дереккөздер Сілтеме * [https://kazakhstan.travel/tourist-spot/kk/179/Triumphal%20Arch%20%22Mang%D1%96l%D1%96k%20El%22 "Мәңгілік ел" салтанат қақпасы]. kazakhstan.travel
Уэльс ханзадасы

Уэльс ханзадасы (; , оқылуы [təu̯ˈəsoɡ ˈkəmrɨ]) — тәуелсіз валлий ханзадалары және XIV ғасырдан бастап ағылшын мен кейінірек британ тағының мұрагері қолданатын титул. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл атақ XII ғасырға дейін жергілікті Уэльс ханзадаларына тиесілі болды; термин патша сөзінің орнына қолданылды. Уэльс ханзадасы атағының бірінші иегері 1137 жылы Грифид ап Кинан болды, дегенмен оның ұлы Оуайн ап Грифид атақтың бірінші иегері болып жиі аталады. Уэльсті 45 жыл бойы билеген Ұлы Лливелин әдетте ең жақсы көшбасшы ретінде қарастырылады. Тақ мұрагері әйел болса, оған "Уэльс ханшайымы" лауазымы берілмейді. Бұл лауазым тек Уэльс ханзадасының әйеліне ғана беріледі. 2022 жылдың 8 қыркүйегінде патшайым II Елизабет қайтыс болғанда лауазымның соңғы 64 жыл иелеген ханзада Чарльз патша атанған салысымен оның ұлы ханзада Уильям Уэльс ханзадасы титулының жаңа иегері болды. Дереккөздер
Манг

Манг (өз атауы – «көшпелі халық») — Вьетнамдағы халық (Лайтиау провинциясы). Жалпы саны 3 мың адам, саны азаюда. Олар субэтникалық топтарға бөлінеді: манг ле (манг аңғары) және манг гынг (манг тауы). Тілі Олар аустроазиялық отбасының мон-кхмер тобының манг тілінде сөйлейді. Діні Дінге сенушілердің діни байланысы дәстүрлі нанымдар болып табылады. Кәсібі Дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын егіншілік (күріш, жүгері, тәтті картоп, таро және т.б.) және терушілік. Қолөнерден тоқу өнері дамыған. Өмір салты Олар бес тотемдік руға бөлінеді, бұрын оларды ақсақалдар басқарды (мон дам). Барлық манганың басында көшбасшы бар. Басшылардың бұрынғы резиденциясында жер мен көк рухтарының құрметіне буйвол құрбандықтары сақталған. Кәмелетке толған қыздар үшін ауыз айналасына татуировка жасау жиі кездеседі. Елді мекендері (муи) аласа қадалы 8-10 ағаш үйлерден тұрады. Төбесі шөппен немесе сабанмен жабылған, шатырында айдаһар бейнесі бейнеленген. Әйелдердің дәстүрлі киімі ұзын белдемше, түзу тоқылған күртеше, оюлы жамылғы киім. Ерлер киімі – қара көк күрте мен шалбар. Дереккөздер
Манггараи

Манггараи — Индонезияның шығысындағы халықтар тобы (бима, сумбан, манггарай, хаву, т.б.) Жалпы саны 500 мың адам. Тілі Тілі - манггараи тілі. Индонезия тілі де кеңінен таралған. Діні Сенушілердің діни көзқарасы: сүнниттік мұсылмандар, католиктер, дәстүрлі нанымдар. Тарихы Манггараиға Макасар (Сулавеси аралында тұратын) және Бима (Сумбава аралы) халықтарының саяси және мәдени ықпалы әсер етті. XVII ғасырда мангараидың ерте мемлекеттік құрылымдары макасар Гова мемлекетіне тәуелді болды, бұл Флорес аралында исламның таралуына әкелді. 1929 жылы Флорестің батыс бөлігі Бима сұлтандығынан бөлініп шықты. Содан кейін 20 ғасырда голландиялық отаршылдардың басып кіруі Манггараилардың христиандандыруына себеп болды. Кәсібі Негізгі кәсіптері – қолмен атқарылатын тропикалық егіншілік (жүгері, құрғақ күріш, бұршақ дақылдары, көкөністер, темекі, кофе), мал шаруашылығы (буйволдар, жылқы, шошқа, тауық ұстайды). Қолөнерден – металл өңдеу, ағаш ою, тоқу дамыған. Өмір салты Манггараилардың үш әлеуметтік топқа бөлінуі сақталған: ақсүйектер (краэнг), қауым мүшелері (ата-леке) және құлдар ұрпақтары. Туыстық есеп патрилинейлік, бұрында кросс-неке, рулар одағы, әмеңгерлік, сорорат болды. Отбасының негізінен шағын, христиандар арасында моногамдық, мұсылмандар мен дәстүрлі наным-сенімдерді ұстанушылар арасында көп әйелдікке рұқсат етілген. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі қоныстары (бео) сақина тәрізді орналасқан. Ортасында дөңгелек алаң бар, онда фикус тұқымдасының үлкен ағашы, мегалитикалық (үлкен тастардан жасалған құрылымдар) құрылыстар орналасқан. Бұрын бұл елді мекен кейде 200 адамға дейін сыятын бір үлкен үйден тұратын. Метрлік қадаларда 5-тен 20-ға дейін дөңгелек немесе сопақша тұрғын үйлер бар, төбесі биік (9 м-ге дейін). Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі киімдері - алдыңғы және арт жағынан белде және жамбаста жіппен байланған екі бөлік мата. Заманауи киімдері жалпы индонезиялық үлгіде. Дәстүрлі тағамдары Негізгі тағамдары -көкөністер мен шошқа еті бар жүгері ботқасы (мұсылман емес бөлігінде), пальма шарабы (туак). Күріш тек мерекелік тағам ретінде тұтынылады. Сілтеме * Дереккөздер
Бейбітшілік қабырғасы (монумент)

Бейбітшілік қабырғасы — Қазақстанның елордасы Астанадағы монумент. LED экраны бар жапырақ пішініне ұқсас қабырға. Тарихы "Бейбітшілік қабырғасы" монументі — Ақтөбе облысынан Қазақстан Астанасының 20 жылдығына арналған сыйлық. 2018 жылдың 29 тамызында Тұңғыш Президенттің Жарлығымен Семей полигоны ресми түрде жабылғандықтан, монументтің ашылу күні болып 1991 жылдың 29 тамызында таңдалды. Монумент Тәуелсіздік алаңында, Қазақ ұлттық өнер университеті мен Тәуелсіздік сарайының арасында орналасқан. Құрылымы Монументтің негізі беріктігі жоғары болаттан жасалған. Қабырғада 51 тілде "Бейбітшілік" деген жазуы бар. Монументтің жалпы ұзындығы — 111 метр, ені — 18,4 метр, биіктігі — 17,5 метр. Конструкцияға ауданы 616 шаршы метр LED экран салынған, ол 2,5 млн жарықдиодтан тұрады. Дереккөздер Сілтеме * [https://indepalace.kz/kz/page/stena-mira Бейбітшілік қабырғасы] . indepalace.kz
Мангиан

Мангиан — Филиппиндік тау халықтарының үлкен тобына кіретін Филиппиндегі халықтар тобы. Миндоро аралының ішкі таулы аймақтарын мекендейді. Жалпы саны 30 мың адам. Мангиандар Солтүстік және Оңтүстік болып бөлініп, олар диалектілік және мәдени ерекшеліктерімен сипатталады. ХХ ғасырдың екінші жартысында тагалдармен экономикалық және мәдени байланыстар мангиандардың ішінара ассимиляциясына ықпал етті. Тілі Тілі - мангиан тілі. аустронезиялық отбасының, батыс аустронезия тіл тобының Филиппин аймағына жатады. Діні Дінге сенушілердің діни көзқарасы: дәстүрлі нанымдар. Кәсібі Солтүстік мангиандардың дәстүрлі кәсібі – терушілік (тамыр дақылдары, жабайы саго және т.б.), садақпен, тұзақпен аң аулау, қолмен атқарылатын егіншілік (тәтті картоп, тамыржемістілер, күріш). Жартылай көшпелі өмір салты тән болды. Қолөнері - ротаннан, бамбуктан (себеттер, төсеніштер, әшекейлер және т.б.) ағаш өңдеу (ыдыс-аяқ жасау). Өмір салты Неке алдында әртүрлі ережелер мен рәсімдер бар, соның бірі сыбызғы сүйемелдеуімен айтылатын ерлердің әні. Егер әйел бұл әнге әнмен жауап берсе, онда келісім алынды, дегенмен ата-ананың келісімін алу керек. Еркек пен әйел түнді бірге өткізгеннен кейін олар ерлі-зайыптыларға айналады. Ер адам әйелінің үйіне тұруға барады, өйткені үйін тұрғызбас бұрын ол әйелінің отбасына қарызын өтеуі керек (себебі ол олардың жұмысшысын алып кетті). Ақшасы болса, төлей алады. Ата-анасының келісімін алғаннан кейін ғана жастар өз үйлерін сала алады. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Ауылдары шағын және жинақы. Солтүстік мангиандардың дәстүрлі баспанасы – шатыр, күрке болса, оңтүстік мангиандар қадалы үйлерде тұрады, дәліздері астық қоймасы ретінде пайдаланылады. Үйлері негізінен ағаш пен бамбуктан салынған, шатыры сабанмен жабалған. Дәстүрлі киімдері Солтүстік мангиандардың ерлер мен әйелдердің дәстүрлі киімдері – белдік, ротаннан жасалған алжапқыш. Оңтүстік мангиандарда ерлердің киімі - тар шалбар және кең көйлек, пальма жапырақтарынан жасалған конустық қалпақ, әйелдердікі - саронг, қысқа көкірекше. Ерлер мен әйелдердің шаштары ұзын, олар ленталармен, шарфтармен байланған. Мангиандар ротаннан, құс қауырсынынан, гүлдерден (моншақ, сырға, алқа, білезік) жасалған көптеген әшекейлер тағады. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдары – күріш, көкөністер, тәтті картоп, жүгері, банан, кокос жаңғағы, убе тамыры, жеміс, балық. Мереке күндері - шошқа және тауық еті. Дереккөздер
Мандайя

Мандайя (өз атауы; мансака) — Филиппиндегі халық. Филиппиндік таулы халықтар тобына кіреді, таралған аумағы - Минданао аралындағы Котабато провинциясы. Жалпы саны 35 мың адам. 5 субэтникалық топқа бөлінеді, олардың ішіндегі ең үлкені мансака. Тілі Тілі - мандайя тілі. Бисая, магинданао және тагал тілдері де кең таралған. Діні Сенушілердің діни көзқарасы: дәстүрлі сенімдер, бір бөлігі-католиктер. Кәсібі Дәстүрлі кәсіптері - қолмен атқарылатын ауыл шаруашылығы (құрғақ күріш, мақта, жүгері, кофе, темекі, көкөністер), балық аулау және терушілік. Қолөнерден: тоқу, тоқыма (мақта мен абакадан), ағаш ою, металл өңдеу дамыған. 20 ғасырдың екінші жартысында абака мен кендір өндірісі кең тарады. Өмір салты Мандайялардың негізінен эндогамиялық туыстық топтары бар (калумонан). Туыстық есеп екі жақты, 4 ұрпаққа дейін танылады. Отбасы шағын. Неке билокальды және неолокальды, көп әйелділік жоғарғы қауымдарда жиі кездеседі. Отбасында жерді ағайындар, ақшаны апалары алады. Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары Дәстүрлі қоныстары - шашыраңқы, абака өндірумен айналысатын мандайялар арасында олар жинақы. Үйлері ағаш пен бамбуктан жасалған қадалы үйлер, төбесі сабанмен, шөппен немесе пальма жапырақтарымен жабылған. Дәстүрлі киімдері Дәстүрлі ерлер киімі - қызыл лентамен және астыңғы жағы талшықтармен безендірілген кең көйлек пен шалбар, әйелдер киімі - саронг және ұзын жеңді күртеше, бақалшақтардан және металдан жасалған көптеген әшекейлер тағады. Жауынгерлер (багани) жеңістерінің белгісі ретінде бастарын қызыл лентамен немесе орамалмен байлады. Тістерді кесу және қаралау, темекіні шайнау жиі кездеседі. Киімнің түсі негізінен ашық түсті. Жергілікті дворяндар сабан немесе бас киім киеді. Дәстүрлі тағамдары Дәстүрлі тағамдары - көкөністер, балық, культтік мақсатта алкогольдік сусын (буйо) қолданылады. Дереккөздер