kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Кейкі батыр кесенесі

1916 жылғы Ұлт-азаттық көтерілістің қаһарманы Кейкі мергенге арнап тұрғызылған кесене Қостанай облысы, Амангелді ауданы, Тасты ауылында орналасқан. Зерттелуі Манаш Қозыбаев «Жауға шаптым ту байлап», Кейкі батырдың өмірі туралы Ғ.Мүсіреповтің, көркем әдебиетте Ақан Нұрмановтың «Құланның ажалы» романдарында жазылады, тарихшы ғалымдар М.Мырзағали, М.Сулейман, Д.Рамазан, О.Бекмағанбетов, Т.Жұртбай, Ш.Әмірбек зерттеген. Ақын С.Тұрғынбекұлы - «Кейкі батыр» поэмасы, журналист Ахметхан Байжан – «Құлан Кейкі батыр» жинағы, Шөптібай Байділдин - «Кейкі батыр» жинағы. Шөптібай Байділдин - өлкетанушы, Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институтының ғылыми қызметкері Қысқаша анықтама 2005 жылы салынған Кейкі батыр кесенесі Амангелді ауданының Тасты ауылында орналасқан. Кесенені салу кезінде табиғи тастар пайдаланылған. Кесененің ішіне халық батырының мүсіні орнатылған. 2017 жылы осы сағананың жанынан жаңа кесене салынып, қыркүйек айында батырдың сүйегін жерлеу рәсімі өтті. Аңыздар, тарихи мәліметтер Кейкі батыр (Нұрмағамбет Көкембаев) – 1916 жылғы Ұлт-азаттық қозғалысы тарихындағы белсенді және аңызға айналған тұлғалардың бірі. 1871 жылы Қостанай облысының Битума деген жерінде дүниеге келген, руы Орта жүз қыпшақ. Ол өз елінің бостандығы мен тәуелсіздігі үшін күресті. Амангелді Иманов және қозғалыс жетекшісі Әбдіғапар ханның досы, серігі. Өзінің үзеңгілестері Амангелді Иманов, Әбдіғапар хан қайтыс болғаннан кейін Кейкі батыр кеңес өкіметіне қарсы шығып, қуғынға ұшырайды, 1919 жылдың 18 мамырында Ұлытау және Қызылқұмға кетуге мәжбүр болады. 1923 жылы көктемде ол қызыл әскерліктердің қолынан өлтірілді. Қазақ мергенінің кесілген басын қорқыту мақсатында Торғайдың орталық алаңына іліп қояды. Содан кейін оны дәлел ретінде Орынборға жібереді. Кейіннен Санкт-Петербургке Ұлы Петр атындағы (Кунсткамера) Антропология және этнография музейіне жіберіледі. 2016 жылы Кейкі батырдың сүйегі Қазақстанға жеткізілді. Венгрияның жаратылыстану ғылымдары музейінің мамандары жалпы антропологиялық талдау жасады және халық батырының бейнесін қалпына келтіру бойынша жұмыстар жүргізді. Сілтемелер *
Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

2002 жылы Катарда өтетін әлем чемпионатының іріктеу турнирі 2019 жылғы маусым айы мен 2021 жылғы қараша/желтоқсан аралығында өткізіледі. 31 жолдама сарапқа салынады, 29-ы өз құрлықтарынан тікелей барса, екі құрама құрлықаралық плей-офф арқылы жолдаманы иеленеді. Еуропа (УЕФА) Финалдық турнирге 13 құрама жолдама алады. 55 құрама тоғыз топқа бөлінеді, оның сегізінде алты құрамадан, біреуінде жеті құрама сынға түседі. Іріктеу жарыстары 2020 жылы тамыз/қыркүйек айларында басталады. Оңтүстік Америка (КОНМЕБОЛ) 10 құрама екі айналымдық турнирден өтеді. 4 құрама тікелей жолдама иесі атанады да, біреуі басқа конфедерациядағы құрамалардың бірімен плей-оффта кездеседі. Африка (КАФ) Африкадан 53 құрама бес жолдаманы сарапқа салады. 1 раунд 2 раунд A тобы B тобы C тобы D тобы E тобы F тобы G тобы H тобы I тобы J тобы 3 раунд Азия (АФК) Азиядан 43 құрама сынға түседі. Финалдық кезеңге төрт құрама жолдама алады, біреуі плей-офф кезеңінен өтуі тиіс. Турнир иесі ретінде Катарды қосқанда, Азияға 5,5 жолдама бөлінген. 1 раунд 2 раунд 2 орындағылар 3 раунд A тобы B тобв 4 раунд Солтүстік Америка (КОНКАКАФ) 35 команда 3,5 жолдаманы сарапқа салады, үшеуі финалдық турнирге тікелей жолдама алса, төртінші команда құрлықаралық плей-офф кезеңінен өтеді. 1 раунд 2 раунд 3 раунд Океания (ОФК) 1 раунд А тобы В тобы Плей-офф 1/2 финал Финал Құрлықаралық плей-офф АФК vs КОНМЕБОЛ КОНКАКАФ vs ОФК
Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

1998 жылғы әлем чемпионатына бірінші рет 32 құрама қатысатын болды да, іріктеуге 174 команда қатысып, 30 жолдаманы сарапқа салды. Франция алаң иелері ретінде, Бразилия әлем чемпионы ретінде жолдамаға тікелей қол жеткізді. 32 жолдама Құрллықтық федерацияларға былай бөлінді: *Еуропа (УЕФА) — 15 жолдама (Францияны қосқанда), 49 құрама 14 жолдамаға таласты. *Оңтүстік Америка — 5 жолдама (біреуі Бразилия), қалған тоғыз құрама 4 жолдаманы сарапқа салды. *Солтүстік Америка (КОНКАКАФ) — 3 жолдамаға 30 құрама таласты. *Африка (КАФ) — 38 құрама 5 жолдаманы сарапқа салды. *Азия (АФК) — 36 құрама 3,5 жолдаманы сарапқа салды, үш құрама тікелей өтсе, төртінші құрама ОФК жеңімпазымен бір жолдама үшін сынға түсті. *Океания (ОФК) — 10 құрама 0,5 жолдаманы сарапқа салды, Жеңімпаз құрама АФК-ның төртінші құрамасымен сынға түсті. Еуропа 1 топ 2 топ 3 топ 4 топ 5 топ 6 топ 7 топ 8 топ 9 топ Плей-офф 29 қазан - 15 қараша Қосымша көрсеткіштері бойынша екінші орын алса да, Шотландия чемпионатқа жолдама алды. Қалған сегіз құрама төрт жолдаманы сарапқа салды. * Хорватия - Украина - 2:0, Украина - Хорватия - 1:1 * Ресей - Италия - 1:1, Италия - Ресей - 1.0 * Ирландия - Бельгия - 1:1, Бельгия - Ирландия - 2:1 * Мажарстан - Юголсавия - 1:7, Югославия - Мажарстан - 5:0 Оңтүстік Америка Солтүстік Америка Финалдық кезең Африка Финалдық кезең 1 топ 2 топ 3 топ 4 топ 5 топ Азия Финалдық кезең А тобы В тобы Плей офф Жапония әлем чемпионатына жолдама алды да, Иран құрлықаралық плей-оффқа шықты. Мұхиттық аралдар Финалдық кезең ---- Аустралия құрлықаралық плей-оффқа жолдама алды. Құрлықаралық плей-офф ---- Иран әлем чемпионатына жолдама алды
Ибрагим Афеллай

Ибрагим Афеллай (; 2 сәуір 1986 жыл, Утрехт) — нидерландылық футболшы, жартылай қорғаушы. 2010 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері. Жетістіктері Командалық ПСВ * Нидерланд чемпионы (4): 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08 * Нидерланд кубогы: 2004/05 * Нидерланд суперкубогы: 2008 Барселона * Испания чемпионы: 2010/11 * Испания кубогы: 2011/12 * Чемпиондар Лигасы: 2010/2011 * УЕФА суперкубогы: 2011 Олимпиакос (Пирей) * Грекия чемпионы: 2014/15 Жеке * Нидерланд чемпионатының үздік жас ойыншысы: 2006/2007 Дереккөздер Сілтемелер * https://www.national-football-teams.com/player/12389.html * https://www.fussballdaten.de/person/afellayibrahim/ * https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/12037 * https://eu-football.info/_player.php?id=26310
Жетісу (стадион)

Жетісу стадионы — Қазақстанның Талдықорған қаласындағы көп функциялы стадион. Бұрынғы атауы — "Спартак". Тарихы "Спартак" стадионы Талдықорғанда 1982 жылы салынған. «Жетісу» футбол командасының үй аренасы болған. Қайта жөндегеннен кейін стадионға 5550 көрерменге дейін сыятын болды. Екі трибуна (Батыс және Шығыс) пластикалық орындықтар мен үстелдермен жабдықталған. Қайта құру барысында электронды табло орнатылған. Стадионда тренажер залы және қосымша алаң бар. Жетісу ерлер командасынан басқа "Жетісу" дубль командасы мен "Жетісу" әйелдер футбол командасы ойнайды. Стадионда футболдан Қазақстан жастар құрамасы бірнеше үй ойындары өткізді. Спорттық іс-шаралардан басқа, стадионда мәдени-көпшілік шаралар, эстрада жұлдыздарының концерттері болады. Сілтемелер * [http://www.fc-zhetisu.kz/rus/club_stadium/ "Жетісу"стадионы] ФК "Жетісу"сайтында.
Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі

Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі — 23-ші футболдан әлем чемпионаты, оның соңғы бөлігі 2026 жылдың жазында өтуі тиіс. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылдың 10 қаңтарында ФИФА президенті Джанни Инфантино қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. Осылайша, бұл 1-ші әлем болмақ. Жаңа ереже бойынша өткен 21 ғасырдағы кубок. 2018 жылдың 13 маусымында Мәскеуде өткен ФИФА-ның 68-ші конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: Мехико, Гвадалахара, Монтеррей (барлығы - Мексика), Эдмонтон, Торонто, Монреаль (барлығы - Канада), Нью-Йорк, Филадельфия, Балтимор, Вашингтон, Бостон, Цинциннати, Нашвилл, Атланта, Орландо, Майами, Хьюстон, Даллас, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Денвер, Канзас-Сити, Сиэтл (барлығы АҚШ). 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңінен бастап топтық кезең келесідей болады: әрқайсысында 4 командадан тұратын 12 топ және 1-ші және 2-ші орындарға ие болған командалар, сондай-ақ 3-ші орын алған 8 үздік команда шығады. плей-офф кезеңіне шығып, плей-оффқа жаңа кезең – 1/16 финалды қосты. 2023 жылдың басына дейін 40 немесе 48 команданың, оның ішінде 3 командадан тұратын 16 топтың қатысуымен бірнеше формат нұсқалары талқыланды. Өтетін жерді таңдау Өтінішін қайтарып алған елдер * / — екі Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды. * — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады. * / / / — Оңтүстік Американың төрт елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады.. * — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — Аустралиямен ірге өтініш беруге шешім қабылдады. Қатысушылар Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет АҚШ, Канада и Мексика 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. УЕФА, және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы (КОНКАКАФ). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. КОНКАКАФ Финалдық турнирге жолдама алған Қазіргі уақытта тек қабылдаушы командалар іріктеуден өтті. 45 орын бос қалды: Топтар Чемпионаттың ерекшеліктері *Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді *Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады. *Мексика әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын 1970 және 1986 жылдары). *Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады Іріктеу турнирі Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі Қала мен стадиондары : 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та): Дереккөздер
Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігінің іріктеу турниріне 147 елдің құрамасы қатысып, 22 жолдаманы сарапқа салды. Германия әлем чемпионы ретінде, АҚШ ұйымдастырушы ретінде тікелей жолдама алды. Жолдамалардың бөлінуі *Еуропа: 13 орын, бір жолдама Германияға тиесілі болды да, қалған 12 орын үшін 38 елдің құрамасы сынға түсті (Израильді қосқанда). *Оңтүстік Америка: Тоғыз елдің құрамасы 3,5 жолдаманы сарапқа салды, төқртінші құрама КОНКАКАФ пен ОФК арасындағы плей-офф жеңімпазымен сынға түсті. *Солтүстік Америка: 22 мемлекеттің құрамасы 2,25 жолдама үшін таласты. Оның біреуі АҚШ-қа тиесілі болды. Үшінші команда ОФК жеңімпазымен КОНМЕБОЛ/КОНКАКАФ/ОФК/КОНМЕБОЛ плей-офына шығу үшін күресті. *Африка: 40 мемлекеттің құрамасы 3 жолдаманы сарапқа салды. *Азия: 30 мемлекет 2 жолдаманы сарапқа салды. *Мұхиттық аралдар: Жеті құрама 0;25 жолдаманы сарапқа салды. Жеңімпаз КОНКАКАФ-тың үшінші командасымен КОНМЕБОЛ/КОНКАКАФ/ОФК плей-офына шығу үшін күресті. Еуропа *1 топтан — Италия мен Швейцария жолдама алды. *2 топтан — Норвегия мен Нидерланд жолдама алды. *3 топтан — Испания мен Ирландия жолдама алды. *4 топтан — Румыния мен Бельгия жолдама алды. *5 топтан — Грекия мен Ресей жолдама алды. *6 топтан — Швеция мен Болгария жолдама алды. Оңтүстік Америка * 1 топтан — Колумбия жолдама алды. Аргентина КОНМЕБОЛ/КОНКАКАФ/ОФК плей-офына шықты. * 2 топтан — Бразилия мен Боливия жолдама алды. Солтүстік Америка * Мексика жолдама алды. Канада КОНМЕБОЛ/КОНКАКАФ/ОФК плей-офына шықты. Африка * 1 топтан — Нигерия жолдама алды. * 2 топтан — Марокко жолдама алды. * 3 топтан — Камерун жолдама алды. Азия * Сауд Арабиясы мен Корея жолдама алды. Мұхиттық аралдар Футболдан 1994 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі, ОФК) * Аустралия КОНМЕБОЛ/КОНКАКАФ/ОФК плей-офына шықты. Құрлықаралық плей-офф КОНКАКАФ/ОФК ---- ---- Аустралия шешуші кезеңге шықты. КОНМЕБОЛ/КОНКАКАФ/ОФК ---- ---- Аргентина әлем чемпионатына жолдама алды.
Анджело Скьявио

Анджело Скьявио (; 15 мамыр 1905 жыл, Болонья — 17 сәуір 1990, Болонья) — италиялық футболшы, шабуылшы. 1934 жылғы әлем чемпионы. Бүкіл карьерасында бір ғана клубты — "Болоньяда" доп тепкен. 1934 жылғы әлем біріншілігінің бірінші кезеңінде АҚШ қақпасына үш гол соқты. Және финалда Чехословакияның қақпасына жеңіс голын соқты. Бұл оның құрама сапындағы соңғы голы еді. Жетістіктері Командалық * 1934 жылғы әлем чемпионы * 1928 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Жеке * Италия чемпионатының үздік мергені: 1931/32 (25 гол) * Әлем чемпионаттары тарихындағы 100-гол авторы (1934 жылы АҚШ қақпасына соқты) Сілтемелер * [http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/2002/world_cup/hof/schiavio/ Футболшы жайлы ақпарат] * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/schiavio-intlg.html Құрамадағы статистикасы] * [http://www.rsssf.com/players/schiaviodata.html Клубтық статистикасы]
Харри Андерссон

Харри Андерссон (; 7 наурыз 1913 — 6 маусым 1996) — швед футболшысы, шабуылшы. 1938 жылғы әлем чемпионатына қатысқан. Жетістіктері Командалық ; «ИК Слейпнер» * Швеция чемпионы: 1937 Жеке * Швеция чемпионатының үздік мергені: 1935 * Әлем чемпионаттары тарихындағы 300-ші гол авторы (1938 жыл) Дереккөздер Сілтемелер *[https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=45598/index.html Профилі]
Футболдан 1990 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

Футболдан 1990 жылғы әлем біріншілігінің іріктеу турниріне 116 құрама қатысып, 22 жолдаманы сарапқа салды. Аргентина әлем чемпионы ретінде, Италия турнирді ұйымдастырушы ретінде іріктеуге қатысқан жоқ. 24 жолдама құрлықтарға төмендегіше бөлінді. *ЕУРОПА: 14 орын (Италияны қосқанда), 32 құрама 13 жолдаманы сарапқа салды. *ОҢТҮСТІК АМЕРИКА: 35 жолдама (Аргентинаны қосқанда), 9 құрама 2,5 жолдаманы сарапқа салды. Үшінші команда ОФК жеңімпазымен плей-оффқа қатысты. *СОЛТҮСТІК АМЕРИКА: 16 құрама 2 жолдама үшін сынға түсті. *АФРИКА: 26 құрама 2 жолдама үшін сынға түсті. *АЗИЯ: 26 құрама 2 жолдама үшін сынға түсті. *МҰХИТТЫҚ АРАЛДАР: 0,5 жолдаманы 5 құрама (Тайвань мен Израильді қосқанда) сарапқа салды. Жеңімпаз Оңтүстік Американың үшінші құрамасымен плей-оффқа қатысты. Еуропа : 1 топта — Румыния жолдама алды. : 2 топта — Швеция мен Англия жолдама алды. : 3 топта — КСРО мен Аустрия жолдама алды. : 4 топта — Нидерланд пен ГФР жолдама алды. : 5 топта — Югославия мен Шотландия жолдама алды. : 6 топта — Испания мен Ирландия жолдама алды. : 7 топта — Бельгия мен Чехословакия жолдама алды. Оңтүстік Америка : 1 топта — Уругвай жолдама алды. : 2 топта — Колумбия құрлықаралық Плей-Оффқа жоллама алды. : 3 топта — Бразилия жолдама алды. Солтүстік Америка * Коста-Рика мен АҚШ жолдама алды Африка * Мысыр мен Камерун жолдама алды Азия * Корея мен Біріккен Араб Әмірліктері жолдама алды. Мұхиттық аралдар * Израиль құрлықаралық плей-оффқа жолдама алды. Құрлықаралық плей-офф * 15 қазан, 1989. Колумбия-Израиль-1:0 * 30 қазан, 1989. Израиль-Колумбия-0:0. Колумбия әлем чемпионатына жолдама алды.
Чапаев

* Чапаев – Алматы облысы Іле ауданындағы Байкент ауылының бұрынғы атауы. * Чапаев – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл. * Чапаев – Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы ауыл. * Чапаев – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл.
Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

1986 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуіне 121 елдің құрамасы ұсыныс тастап, 10-ны кейіндеу түрлі себептермен қатыса алмады. Іріктеуде 22 жолдама сарапқа салынды. Мексика (турнир қожайыны ретінде) мен Италия (чемпион ретінде) финалдық турнирге тікелей жолдама алды. 24 жолдама құрлықтарға былайша бөлінді. *ЕУРОПА - Италиядан бөлек 12,5 жолдамаға 32 құрама таласты. 13-ші құрама ОФК өкілімен плей-оффқа түсті. *ОҢТҮСТІК АМЕРИКА - 10 құрама 4 жолдаманы сарапқа салды. *Солтүстік АМЕРИКА - Мексикадан бөлек 1 жолдама үшін 17 құрама сынға түсті. *АФРИКА - 29 құрама 2 жолдаманы сарапқа салды. *АЗИЯ - 2 жолдаманы 27 құрама сарапқа салды. *АРАЛДАР - 0,5 жолдаманы 4 құрама (Израиль мен Тайваньды қосқанда) сарапқа салды. Жеңімпаз Еуропаның 13-ші құрамасымен сынға түсті. Еуропа (УЕФА) Жолдама алғандар * * * * * * ГФР * * * * * * Шотландия ОФК өкілімен плей-оффта ойнады Оңтүстік Америка (КОНМЕБОЛ) Жолдама алғандар * * * * Солтүстік Америка (КОНКАКАФ) * жолдама алды Африка (КАФ) * мен жолдама алды Азия (АФК) * мен жолдама алды Мұхиттық аралдар (ОФК) * Аустралия құрлықаралық плей-оффқа жолдама алды. Құрлықаралық плей-офф * 20 қараша, 1985. Шотландия - Аустралия - 2:0 (Дейви Купер 57, Фрэнк МакАвенни 84) * 4 желтоқсан, 1985. Аустралия - Шотландия - 0:0. Шотландия әлем чемпионатына жолдама алды.
Қазақстан газеттері тізімі

Қазақстандағы республикалық, облыстық, аудандық, қалалық газеттер тізімі. Бұл тізімде негізінен мемлекеттік және жеке меншіктегі қоғамдық-саяси газеттер көрсетілген. Өңірлер бойынша басты газеттер Республика Алматы қаласы Астана қаласы Шымкент қаласы Байқоңыр қаласы Абай облысы Ақмола облысы Ақтөбе облысы Алматы облысы Атырау облысы Батыс Қазақстан облысы Жамбыл облысы Жетісу облысы Қарағанды облысы Қостанай облысы Қызылорда облысы Маңғыстау облысы Павлодар облысы Солтүстік Қазақстан облысы Түркістан облысы Ұлытау облысы Шығыс Қазақстан облысы Тағы қараңыз * Қазақстанның ақпарат агенттіктері * Қазақстан телеарналары * Қазақстан радиостанциялары Қосымша ақпарат Дереккөздер
Белсенді тасымал

әрекеті бастапқы белсенді тасымалдың үлгісі болып саналады.]] Белсенді тасымал — бұл энергия жұмсаумен бірге жүретін молекулалар мен иондардың концентрация градиентіне қарсы мембрана арқылы тасымалы болып табылады. Бұл қозғалыс әдетте бір бағытты, ал диффузия екі бағытта да бола алады. Энергия көзі ретінде АТФ қолданылады. АТФ тыныс алу процесі кезінде түзілетін қосылыс, сондықтан белсенді тасымал тыныс алу болмаса жүзеге аспайды. Белсенді тасымал плазмалық мембранада орналасқан нәруыз-тасымалдаушылар арқылы жүзеге асады. Бұл нәруыздарға, жеңілдетілген диффузияға қатысатын нәруыздармен салыстырғанда, конформацияның өзгеруі үшін энергия қажет. Жануар жасушаларының мембраналарында натрий-калий насосы нәруыз тасымалдаушы рөлін атқарады, ол плазмалық мембранасын толық өзектен өтеді. Мембрананың ішкі жағынан оған натрий мен АТФ келеді, ал сыртқы жағынан калий келеді. Натрий мен калийдің мембрана арқылы тасымалдануы осы нәруыздың конформационды өзгерістері нәтижесінде жүзеге асады. Назар аударыңыз, жасушаға енген әр 2 калий ионына жасушадан 3 натрий ионы шығарылады. Осының арқасында жасуша іші қоршаған ортаға қарағанда теріс зарядты болады да, мембрананың екі жағы арасында потенциялдар айырмашлығы пайда болады. Бұл жасушаға теріс зарядталған иондардың (анион), мысалы, хлорид иондардың өтуін тежейді. Оң зарядталған иондар (катиондар) керісінше жасушаға тартылады. Натрий-калий насосы жануар жасушаларына осмос балансын сақтау үшін қажет. Егер ол жұмыс істемесе, жасуша бөртіп, соңында жарылып кетер еді. Сонымен қатар, жануар жасушаларына бұл насос, жүйке және бұлшықет жасушаларының электр белесенділігі үшін, кейбір заттар, мысалы, аминқышқылдары мен қанттардың белсенді тасымалы үшін қажет. Эндоцитоз және экзоцитоз Эндоцитоз және экзоцитоз — бүл екі белсенді процесс, олардың нәтижесінде заттар мембрана арқылы енеді (эндоцитоз) немесе сыртқа шығарылады (экзоцитоз). Эндоцитозда плазмалық мембрана иіліп, өсінділер түзеді, ал кейін олар үзіліп көпіршік немесе вакуоль түзеді. Эндоцитоздың 2 түрін бөліп қарастырады. 1) Фагоцитоз — қатты бөлшектердің жасушаға енуі. 2) Пиноцитоз — жасушаға сұйық заттардың енуі. Тағы қараңыз * Енжар тасымал * Мембраналық тасымал Дереккөздер
Футболдан 1982 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)

1982 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуіне қатысуға 109 құрама ұсыныс жасады. Соның 107-сі турнирге қатысып, барлығы 22 жолдаманы сарапқа салды. Аргентина (әлем чемпионы ретінде) мен Испания (ұйымдастырушы ретінде) тікелей жолдама алды. 24 жолдама құрдықтарға былайша бөлінді. *ЕУРОПА - 33 құрама (Израильді қосқанда) 13 жолдаманы (Испанияға тиесілі жолдамадан бөлек) сарапқа салды. *ОҢТҮСТІК АМЕРИКА - 9 құрама 3 жолдаманы (Аргентинаға тиесілі жолдамадан бөлек) сарапқа салды. *СОЛТҮСТІК АМЕРИКА - 15 құрама 2 жолдаманы сарапқа салды. *АФРИКА - 29 құрама 2 жолдаманы сарапқа салды. *АЗИЯ мен МҰХИТТЫҚ АРАЛДАР - 21 құрама екі жолдаманы сарапқа салды. Еуропа Жолдама алғандар * ГФР * Аустрия * Польша * Италия * Мажарстан * Бельгия * Англия * Франция * Чехословакия * Югославия * Солтүстік Ирландия * КСРО * Шотландия Оңтүстік Америка Жолдама алғандар * Бразилия * Перу * Чили Солтүстік Америка Жолдама алғандар * Гондурас * Сальвадор Африка Жолдама алғандар * Алжир * Камерун Азия және Мұхиттық аралдар Жолдама алғандар * Кувейт * Жаңа Зеландия
Лиза Мейтнер

Лиза Мейтнер (; 7 қараша 1878 – 27 қазан 1968) — аустриялық физик, ядролық физикамен және радиоактивтілікпен жұмыс жасаған. Ғылыми мансап Планктын лекцияларында бір жыл қатысып, Мейтнер Планктын ассистенті рөліне ауысты. Бастапқы жылдары ол Отто Хан атты химикпен бірге жұмыс жасап бірнеше жаңа изотоптар ашған. 1909 жылы бетта-сәулелену туралы екі мақала жазды. 1912 жылы Хан-Мейтнер зерттеушілік тобы Берлинде жаңа салынған Кайсер-Вильгельм-Институтына жол тартты. 1913 жылы Мейтнер Крайсер-Вильгельм-Институтында тұрақты лауазымды алды. Бірінші дүниежүзілік соғысында рентген құралдарымен жұмыс жасады. 1917 жылы протактинийдін тұрақты изотобын Ханмен бірге ашты, сол үшін Берлин Ғылыми Академиясынан Лейбниц медалімен марапатталды. 1926 жылы Германиядағы бірінші толық физика профессоры болып аталды. 1938 жылы Отто Ханмен бірге "трансуран зерттеуді" бастап, күтпеген ядролық бөлуді ашты. Альберт Эйнштейн оны "Германияның Мария Кюри" деп атаған. 1930 жылдары нейтронның ашылуымен, ғылыми қоғам ураннан ауырлау элементтерді жасау мүмкін екендігін болжан жүрді. Ұлыбританиядағы Эрнест Резерфорд, Франциядағы Ирен Жолио-Кюри, Италиядағы Энрико Ферми және Берлиндегі Мейтнер және Хан арасында ғылыми жарыс басталды. Осы кезде барлығы бұндай зерттеу Нобель сыйын алуға келтіретіндігі туралы ойлаған. Нобель сыйлығы 1944 жылы Отто Хан химия бойынша Корольдік Швеция Ғылыми Академиясынан Нобель сыйымен "ауыр атомдардың бөлінуін зерттегені үшін" марапатталған. Сол кезде Мейтнер келесі хатты жазған, "Әрине Хан толығымен өзі Нобель сыйына лайық. Бұл туралы ешқандай күмән жоқ. Бірақ Отто Роберт Фриш және мен уранның бөліунін түсіндіруіне, Ханнан алыс заттарды, үлес қосқандығымда сенімдімін ". Ұқсас жолмен Лиза Мейтнердің көмекшісі Карл Фридрих вон Вейзсакер жазған. 1955 жылы ұқсас хатты Фриш де жазды. Ханның Нобель сыйын алуы көптен күтілді. Хан да Мейтнер де физикадан және химиядан ядронын бөлінуін ашқан алдында номинацияланған. 1997 жылы Америкалық Физика Қоғамының журналында Физика бүгін (ағыл. Physics Today) Сим және Элизабет Кроуфорд және Марк Уолкер жазды: "1944 жылы Лиза Мейтнер Нобель сыйын алмағаны өйткені химия комитетінің мүшелері оның жұмысын дұрыс бағаламай алмады немесе олардың ықыластары болғанжоқ; және Швецияның ғалымдары тек өздерінің тәжірибесіне сүйеніп отырды. Мейтнердің сыйдан өшіруі теріс түсінік, политикалық кещелік, білімсіздік және асығыстықтын қоспасының өнімі ретінде деп жалпылауға болады". Дереккөздер
Гре-Но-Ли

Гре-Но-Ли — 1950 жылдары жарқыраған Швеция құрамасының футболшылары - Гуннар Грен, Гуннар Нордаль, Нильс Лидхольм үштігінің ортақ лақап аты. Швеция Ұлттық құрамасы мен Италияның "Милан" клубы сапында үшеуі бірдей тізе қосып, жасындай жарқылдағандықтан, осындай атақ алған. Тарихы Бұл атауда үш футболшының тегіндегі бірінші буындар біріктірілген. Бұл үштік ең әуелі 1948 жылғы Лондон Олимпиадасында көптің көзіне түсті, бұл турнирде Швеция алтыннан алқа тақты. Олимпиададан соң көп ұзамай үшеуі де жұбын жазбай "Миланға" ауысты. Алғашқы маусымда үшеуі 38 кездесуде 118 гол соқты. 1953 жылы Гуннар Грен "Миланнан" "Фиорентинаға" ауысты, аңыз үштіктің ғаламат тарихы солай аяқталды. Гуннар Нордаль 1948 жылы-ақ құрамадағы карьерасын аяқтады. Қалған екеуі 1958 жылғы әлем біріншілігінде күміс жүлдегер атанды. Лидхольм финалда Бразилияның қақпасына бір гол соқты. Галерея Дереккөздер Сілтемелер *[https://web.archive.org/web/20080203222844/http://www.futbolfactory.futbolweb.net/index.php?ffespeciales&idespecial16 Гре-Но-Ли]
Уфа (футбол клубы)

Уфа футбол клубы (башқұрт. "Өфө"; орыс.«Футбольный клуб „Уфа“» РБ) — Ресейдегі кәсіпқой футбол клубы. 2009 жылы құрылған. 2014/15 жылғы маусымнан бері Ресей жоғары лигасында ойнайды. Атаулары * 2009—2010 — «Башинформсвязь-Динамо» * 2010 — «Уфа» Статистикасы Жетістіктері * Ресей кубогының жартылай финалисі: 2016/17 Клуб мергендері
Нильс Лидхольм

Нильс Лидхольм (; 8 қазан 1922 жыл, Вальдемарсвик — 5 қараша 2007 жыл, Куккаро-Монферрато) — швед футболшысы, жартылай қорғаушы. Швеция футболы тарихындағы ең үздік ойыншылардың бірі, 1948 жылғы Жазғы Олимпиада чемпионы, Швеция Ұлттық құрамасы мен Италияның "Милан" клубында Гре-Но-Ли лақап атымен әйгілі болған швед триосының өкілі. Кейін бапкерлікпен айналысты. Кәсіпқой карьерасын туған жеріндегі "Вальдемарсик" клубында бастады. Сосын "Слейпнер", "Норчепинг" клубтарында ойнады. 1949 жылы Гуннар Нордаль, Гуннар Грен үшеуі жұбын жазбай "Миланға" ауысты да, жұлдызды шақтарын бастан өткізді. Алғашқы маусымда-ақ үшеуі 118 голдың авторы атаныпты. Лидхольм сол күйі Италияға біржола тұрақтап қалды. "Милан" сапында 1961 жылға дейін ойнап, көптеген жүлделерді ұтып алды. 1961 жылы миландық клубтың бапкерінің көмекшісі болды да, сол күйі көптеген жылдар бойы Италияның бірнеше клубтарын жаттықтырды. Өзі дүниеге келген Вальдемарсвиктің құрметті азаматы. Жетістіктері Ойыншы ретінде ; «Ноорчёпинг» * Швеция чемпионы: 1947, 1948 ; «Милан» * Италия чемпионы: 1951, 1955, 1957, 1959 * Латын кубогы: 1951, 1956 * Чемпиондар кубогының финалисі: 1958 ; Швеция құрамасы * Олимпиада чемпионы: 1948 * Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1958 Бапкер ретінде * Италия чемпионы: 1979, 1983 * Италия кубогы: 1980, 1981, 1984 * Чемпиондар кубогының финалисі: 1984 Тағы қараңыз * Гре-Но-Ли Дереккөздер Сілтемелер * [http://footballplayers.ru/players/story_570.html Нағыз барон. И.Гольдес] * [https://web.archive.org/web/20101016005631/http://www.championat.ru/football/article-68158.html Жұлдыздардың көзін ашушы]
Исаковка

Елді мекендер: Қазақстан: * Исаковка – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл. * Исаковка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы таратылған ауыл. Ресей: * Исаковка – Башқұртстанның Чишмин ауданындағы ауыл.
Ольшанка

Елді мекен: * Ольшанка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл. Өзендер: * Ольшанка – Ресейдегі өзен. Белгород облысы, Воронеж облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. * Ольшанка – Ресейдегі өзен. Волгоград облысы, Воронеж облысы, Тамбов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Шотландия — Англия футбол матчы (1872)

Англия — Шотландия футбол матчы — футбол тарихындағы тұңғыш ресми жолдастық кездесу. 1872 жылы 30 қараша күні Шотландияның Патрик қаласындағы "Гамильтон Кресент" стадионында өткізілді. Кездесуде есеп ашылған жоқ. Матчқа дейін Бұл екі құрама бұған дейін де бірнеше рет ресми емес жолдастық кездесу өткізген. * 19 қараша 1870. Англия - Шотландия - 1:0 * 25 ақпан 1871. Англия - Шотландия - 1:1 * 18 қараша 1871. Англия - Шотландия - 2:1 * 24 ақпан 1872. Англия - Шотландия - 1:0 Матч Протокол Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.scottishfa.co.uk/match_details.cfm?matchid=58027 Матч жайлы] *[http://www.thefa.com/England/SeniorTeam/Archive/matchstats.html?m=1 Матч жайлы]
Василий Карлович Рац

Василий (Ласло) Карлович Рац (25 наурыз 1961 жыл, Фанчиково, Виноградов ауданы, Закарпатск облысы, Украин КСР, КСРО) — КСРО және Украина футболшысы, жартылай қорғаушы. "Динамо" сапында ойнаған жылдары әлемге танылды. Клуб сапында бірнеше рет КСРО чемпионы атанып, осы клубта жүргенде КСРО құрамасына шақыртылды да, 1986 жылы әлем чемпионатына, 1988 жылы Еуропа чемпионатына қатысты. 1989 жылы шет ел клубтарына жол ашылған соң алғашқылардың бірі болып шет ел клубтарына ауысты. Бірақ бір ғана маусым "Эспаньолда" ойнап, Киевке қайта келді. Карьерасының соңғы жылдарын Мажарстанның "Ференцварош" клубында өткізді. Кейін бапкерлікпен айналысты. Жетістіктері Командалық «Динамо» (Киев) * КСРО чемпионы (4): 1981, 1985, 1986, 1990 * КСРО кубогы (4): 1982, 1985, 1987, 1990 * КСРО суперкубогы (2): 1986, 1987 * Кубок иелері кубогы: 1986 «Ференцварош» * Мажарстан чемпионы (1): 1992 * Мажарстан кубогы (2): 1991, 1993 КСРО құрамасы * Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 1988 Сілтемелер * [http://www.rusteam.permian.ru/players/rats.html Профилі] * [http://www.legioner.kulichki.com/index.php?id11&langru&player=93 Статистикасы]
Солтүстік Мариана аралдары Ұлттық футбол құрамасы

Солтүстік Мариана аралдары Ұлттық футбол құрамасы (ағыл. Northern Mariana Islands national football team) — халықаралық футбол жарыстарында Солтүстік Мариана аралдарының атынан сынға түсетін құрама команда. Баксқарушы ұйым — Солтүстік Мариана аралдары футбол қауымдастығы. Тарихы Алғашқы ресми кездесуін 2007 жылы өткізіп, Палау құрамасын 8:0 есебімен ойсырата ұтты. Азия құрлығының өкілі, бірақ ФИФА мен Азия Футбол Конфедерациясына мүше болмаған, тек аймақтық ұйым саналатын Шығыс Азия футбол федерациясының мүшесі. Сол себепті де құрлықтық маңызы төмен жарыстарға ғана қатысып отырады. 2018 жылғы наурыз айында ФИФА рейтингінде 237 орынға жайғасқан. 2013 жылы Азияның төменгі деңгейдегі құрамалары күш сынасатын AFC Challenge Cup турнирінің іріктеуіне қатысып, Непал құрамасынан екі ойын қорытындысында 0:19 есебімен ұтылып қалды. AFC Challenge Cup турнирінен бөлек Микронезия кубогы, Шығыс Азия кубогы секілді аймақтық жарыстарда бақ сынаған, бірақ айтарлықтай жетістіктері жоқ, көбіне ойсырай ұтылған. Ардагерлері Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.eaff.com/10fa/fa10/team.html#men Ұлттық құрама жайлы ЕАФФ]
Красная Горка

Елді мекендер: Қазақстан: * Красная Горка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл. Ресей: * Красная Горка – Башқұртстанның Архангель ауданындағы ауыл. * Красная Горка – Башқұртстанның Бакалин ауданындағы ауыл. * Красная Горка – Башқұртстанның Бижбуляк ауданындағы ауыл. * Красная Горка – Башқұртстанның Нуриман ауданындағы ауыл.
Қаракөсе

Қаракөсе — Қоңырат тайпасына жататын рулардың бірі. Ақпан революциясына дейін Сырдың жоғарғы ағысы, Ташкент маңы, қазіргі Мақтаарал және Жетісай аудандарын, Мырзашөлдің Өзбекстан жағын (Шыназ, Сырдария, Социализм совхоздары, Бахт, Белекей), Ташкент, Гулістан және Жизақ уәләяттарының Жетісай, Мақтаарал, Шардара, Келес аудандарымен шекаралас аумақтарында тұрып келген. Тәуелсіздік алғаннан кейін Қаракөселер оралмандар қатарында Шардара, Сарыағаш, Келес, Жетісай, Мақтаарал аудандарына көптеп көшіп келді.
Красный Яр

Елді мекендер: Қазақстан: * Красный Яр – Абай облысы Бородулиха ауданындағы ауыл. * Красный Яр – Ақмола облысы Көкшетау қалалық әкімдігіне қарасты ауыл. * Красный Яр – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл. Ресей: * Красный Яр – Башқұртстанның Иглин ауданындағы ауыл. * Красный Яр – Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл. * Красный Яр – Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл. * Красный Яр – Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл.
Эдуард Владимирович Сергиенко

Эдуард Владимирович Сергиенко (18 ақпан 1983, Украин КСР, КСРО) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 2006-07 жылдары Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Сол кездегі бапкер Арно Пайперс құрамадағы қызметтен кеткен соң Сергиенко құрама командаға қайта шақырылмады. Жетістіктері Командалық * Қазақстан чемпионы: 2006 * Қазақстан кубогы: 2005 Дереккөздер Сілтемелер * [http://fctaraz.kz/players/22 Профилі] * [http://fannet.org/players/eduard-sergienko Профилі]
ХТСО кубогы

ХТСО кубогы (Халықаралық теміржолшылар спорт одағы кубогы) — 1947-2003 жылдары ұйымдастырылған халықаралық футбол турнирі. Ә дегенде оған ұлттық құрамалар қатысты да, 1959 жылдан бастап клубтық командалар бақ сынасты. Жәрмеңкелер кубогы секілді бір маусым бірнеше жылға дейін созылды. "Қайрат" командасының қатысуы Алматының "Қайрат" командасы 1969-71 жылғы маусымға қатысты. Әуелі Чехословакияның "Локомотив" командасын өз алаңында 4:1, сыртта 1:0 есептерімен қапы қалдырды. Кейін "Славия" (Софья) командасымен кездесіп, сыртта 1:3 есебімен ұтылғанымен, өз алаңында 3:0 есебімен тізе бүктірді. Финалда әуелі "Рапид" (Румыния) командасымен сыртта 1:1 есебімен тең ойнады да, өз алаңында 1:0 есебімен ұтып, турнир жеңімпазы атанды. "Қайрат" — осы турнирде жеңімпаз атанған тұңғыш КСРО-лық клуб. Финалдар } «Локомотив » Мәскеу Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.sportinfo.kz/news/show/name/prazdnik_kogda_tsentralnyy_svetilsja_ot_fakelov_i_emotsiy_105947.html Орталық стадиондағы мереке]
Юрий Борисович Ишутин

Юрий Борисович Ишутин (22 маусым 1959 жыл) — қазақстандық футболшы, қақпашы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының экс-ойыншысы. Карьерасы 1996 жылы 37 жасында Ұлттық құрамаға шақыртылды. Бұл Ұлттық құрама тарихындағы ең кеш дебют саналады. Ол кезде Ишутин 37 жаста болатын. Құрама сапында жеті ойында команда қақпасын қорғады. Павлодар футболының түлегі. 2002 жылы "Екібастұз" сапында ойнап жүріп, 43 жасында карьерасын аяқтады. "Екібастұздан" бөлек "Ертіс", "Шахтер", "Восток", "Елім-ай" клубтарында ойнаған. Карьерасын аяқтаған соң "Есіл-Богатырь", "Ертіс" командаларында қақпашылар бапкері боп қызмет атқарды. Жетістіктері Ойыншы ретінде * Қазақстан чемпионы: 1997, 1998, 1999 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.fc-shahter-karaganda.de/spieler/I/Ishutin.html Статистикасы] * [http://fcirtysh.kz/index.php?optioncom_content&viewarticle&id63%3A-q&catid6&Itemid24&langru Профилі]
Диас Бақытұлы Кәмелов

Диас Бақытұлы Кәмелов (29 мамыр 1981, Жамбыл) — қазақ футболшысы, жартылай қорғаушы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының экс ойыншысы. Карьерасы Ұлттық құрама Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2004 жылы 13 қазан күні Алматыда 2006 жылғы әлем біріншілігінің іріктеу ойынында Албанияға қарсы алаңға шықты. Соңғы ойынын 2007 жылы 9 наурыз күні Шымкенттегі АЛМА.тв турнирінде Әзірбайжан құрамасына қарсы өткізді (1:0). Құрамада барлығы жеті кездесуде алаңға шықты, бірақ гол соққан жоқ. Жетістіктері Командалық * Шығыс Азия ойындарының қола жүлдегері: 2001 Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.sports.kz/news/dias-kamelov-myi-zaslujili-pobedu Диас Кәмелов: Біз жеңіске лайық едік] * [http://sports.kz/news/nenaigravshiesya Ненаигравшиеся] * [http://sports.kz/news/dias-kamelov-ya-schastlivyiy-chelovek Диас Кәмелов: Мен бақытты адаммын] * [https://web.archive.org/web/20140808053029/http://sport.gazeta.kz/news/dias-kamelov-komfort-est-ostaetsya-tolko-trenirovatsya-newsID14510.html Диас Кәмелов] * [https://web.archive.org/web/20140808053032/http://sport.gazeta.kz/news/dias-kamelov-budem-ustupat-yaponcam-v-fizicheskojj-gotovnosti-no-ne-v-nastroe!-newsID15872.html Диас Кәмелов]
Труизм

Труизм (, деген сөзден, шынайы «шын, дұрыс») — танымал, ойдан шығарылмайтын шындық. Бұл күмәнданбайтын шындық, сондықтан ол тек ескерту ретінде немесе риторикалық, әдеби мәлімет ретінде айтылған нәрсе деп қарастырылады. Логикада, егер бұл тавтология немесе өздігінен аксиомалардан шыққан теорема болмаса, труизм деп аталады. Мұндай аналитикалық пайымдар шындық деп саналмайды. Философияда шындық деп есептеуге шарты жеткіліксіз мәлімдеме труизмге жатады. Мысалы: «Күн тек қолайлы жағдайларда көтеріледі». Риторикада, бұл термин сөздің немесе пікірдің жартылай шынайы мағынасын көрсету үшін пайдаланылады. Мысал * Мектеп үшін емес, өмір үшін оқимыз. * Білімге инвестиция салу, болашаққа инвестиция бөлу. * Ақыр соңында бәрі жақсы болады.
Стерлинг көпіріндегі шайқас

Стерлинг көпіріндегі шайқас (ағыл. Battle of Stirling Bridge) — Форт өзенінің бойындағы Стерлинг көпірінде болған, Шотландия тәуелсіздігі үшін бірінші соғыстың шайқасы. Күні - 1297 жылы 11 қыркүйек. Қолбасшылар - шотландықтар жағынан Уильям Уоллес және сэр Эндрю Морей, ал ағылшындар жағынан - Суррей графы, Джон де Варенн. Соғыс шотландықтардың жеңісімен аяқталды. Ағылшындардың әскеріне қарағанда, тек қана жаяу әскермен жасақталған Уоллес, өзен бойындағы тар көпірге қарама-қарсы, төбеде орналасты. Көпірдің тар болғаны соншалықты, тіпті, бірнеше адам осы жермен жүре алмады, сондықтан ағылшындардың өтуі баяу болды. Алдымен шотландық және ағылшын-валлилік садақшылардың атысы болды. Содан кейін, фалангі құрып, төрт метрлік найза және қысқа қылышпен қаруланған Уильям Уоллестің әскерлері, авангардтың өтуін күтіп, өткелден өткен ағылшындардың кішігірім контингентіне шабуыл жасады. Әскерінің бір бөлігі қырғынға ұшырап жатқанын көрген Суррей графы өткелден өтуді жылдамдатуға тырысты, нәтижесінде көпір құлап, кейбір рыцарлар суға батып, ал майданнан қашқан кішігірім бөлігінен басқаларын шотландықтар жойды. Әдебиет *Barrow, G. W. S., Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland, 1976. *Brown, C., «William Wallace» 2005. *Ferguson, J., William Wallace: Guardian of Scotland., 1948. *«The Chronicle of Lanercost 1272—1346», ed. H. Maxwell, 1913. *Nicholson, R., Scotland-the Later Middle Ages, 1974. *Prestwich, M., The Three Edwards: War and State in England, 1272—1277, 1980. *Traquair, P., Freedom’s Sword Тағы қараңыз *Уоллестің ескерткіші Сілтеме *[https://web.archive.org/web/20160319064949/http://limanworld.ru/travels/7-sterling-wallace-monument Шотландия : Стерлинг пен Уоллестің ескерткіші]
Шику

Франсиско Арамбуру (; 7 қаңтар 1922, Уругуаяна, Риу-Гранди-ду-Сул — 1 қазан 1997, Рио-де-Жанейро), Шико ретінде кеңірек танымал — бразилиялық футболшы, шабуылшы. 1950 жылғы әлем біріншілігінің күміс жүлдегері. 1950 жылы әлем чемпионатына қатысып, төрт кездесуде алаңға шықты. Уругваймен шешуші ойында да өнер көрсетті, бұл кездесуде Бразилия 1:2 есебімен ұтылып қалды. "Маракана қасіреті" деген атпен тарихта қалған осы матчтан соң көптеген бразилиялық футболшылармен бірге Шику да ұлттық құрамамен қоштасты. Жетістіктері Командалық * Рио-де-Жанейро штатының чемпионы: 1945, 1947, 1949, 1950, 1952 * Рока кубогы: 1945 * Рио-Бранко кубогы: 1946, 1947, 1950 * Либертадорес: 1948 * Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1950 * Америка кубогының күміс жүлдегері: 1946 Қатысқан турнирлері * Америка кубогы: 1946 * Әлем чемпионаты: 1950 Дереккөздер Сілтемелер * [https://web.archive.org/web/20090318023514/http://www.cbf.com.br/ca2/58j.html Профиль (cbf.com.br)]
Қаратас

Елді мекендер: * Қаратас – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы ауыл. * Қаратас – Жетісу облысы Сарқан ауданындағы ауыл. * Қаратас – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл. Таулар: * Қаратас – Нарын жотасының солтүстік-шығысындағы тау. * Қаратас – Шағырлы тауларының солтүстік-батысындағы оқшауланған шоқылы тау. * Қаратас – Тасқарала тауының солтүстік-батысындағы шоқылы тау. * Қаратас – Қаратау тауларының солтүстік-шығысындағы тау. * Қаратас – Мұңлы тауының солтүстігіндегі тау. * Қаратас – Шошқакөл көлінің оңтүстік-шығысындағы тау. * Қаратас – Балқаш көлінің батысындағы тау. * Қаратас – Сарықұм құмының оңтүстік-батысындағы тау.
Кеңсай (көне оба)

Кеңсай – көне обалар (біздің заманымыздан бұрынғы XII – IX ғасырлар). Орналасқан жері Түркістан облысы, Созақ ауданына қарасты Бабата ауылының солтүстік жағында 3 км жерде, Бабата өзенінің сол жақ жағалауындағы Кеңсай шатқалында. Сипаты Обалардың кейбірі тастан, кейбірі тас топырақтан тұрғызылған. Кеңсай обаларын 1957 жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Г. Максимова) зерттеді. Обалардың ішінен 5 қорған, 19 тастан қаланған дөңгелек молалар қазылған. Одан мүрдені жерлеу ғұрыптарының әр түрлі екендігі анықталды. Өйткені олардың кейбірінде мүрделерді өртеп қойған. Ол біздің заманымыздан бұрынғы қола дәуірінің XII-X ғасырларына жатады. Обаның кейбірінде мүрделерді шалқасынан жатқызып, басын солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қаратып қойған. Ол біздің заманымыздан бұрынғы алғашқы темір дәуірінің X-IX ғасырларына жатады. Бұған қола дәуіріне жататын молалардан табылған қоладан жасалған көзелер мен моншақтар, ұлу сүйегінен істелген алқалар және темір дәуіріне жататын молалардан табылған темір пышақтар дәлел болады. Табылған заттарға және жерлеу әдістеріне қарағанда, Кеңсай – қола дәуірінен темір дәуіріне өтетін кезде өмір сүрген тұрғындардың ескерткіші. Дереккөздер
Сарқырама (айрық)

Негізгі ұғым: * Сарқырама – өзен ағысының тік жартастан құлай ағуы. Елді мекендер: * Сарқырама – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл. * Сарқырама – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл. * Сарқырама – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы ауыл. * Сарқырама – Түркістан облысы Төле би ауданындағы ауыл.
Мыңбұлақ ауылдық округі

* Мыңбұлақ ауылдық округі – Абай облысы Аягөз ауданындағы әкімшілік бірлік. * Мыңбұлақ ауылдық округі – Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы әкімшілік бірлік. * Мыңбұлақ ауылдық округі – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы әкімшілік бірлік.
Гуннар Грен

Юхан Гуннар Грен (; 31 қазан 1920, Гётеборг — 10 қараша 1991, Гётеборг) — швед футболшысы, шабуылшы. 40-жылдардың соңы мен 50-жылдары жарқыраған ойыншы, аңызға айналған Швеция құрамасы және "Милан" клубының танымал Гре-Но-Ли триосының бір өкілі. Футболшылық ғұмырын тәмамдаған соң бапкерлікпен айналысты. 1958 жылғы әлем біріншілігіне қатысқан. Статистикасы Жетістіктері Командалық * Олимпиада ойындарының жеңімпазы: 1948 * Әлем чемпионатының күміс жүлдегері: 1958 * Швеция чемпионы: 1941/42 * Италия чемпионы: 1950/51 Жеке *Аллсвенскан турнирінің үздік мергені: 1946/47 * Швецияның жыл футболшысы: 1946 Сілтемелер * [http://www.footballplayers.ru/players/Gren_Gunnar.html Профилі] * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/gren-intlg.html Құрамадағы барлық матчтары] * [http://ru.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=245503.html УЕФА сайтында]
Гуннар Нордаль

Гуннар Нордаль (; 19 қазан 1921, Хёрнефорс — 15 қыркүйек 1995, Альгеро) — швед футболшысы, шабуылшы. 40-жылдардың соңы мен 50-жылдары жарқыраған ойыншы, аңызға айналған Швеция құрамасы және "Милан" клубының танымал Гре-Но-Ли триосының бір өкілі. Футболшылық ғұмырын тәмамдаған соң бапкерлікпен айналысты. 1958 жылғы әлем біріншілігіне қатысқан. Статистикасы Жетістіктері Командалық * Швеция чемпионы: 1945, 1946, 1947, 1948 * Швеция кубогы: 1945 * Олимпиада чемпионы: 1948 * Италия чемпионы: 1951, 1955 Жеке * Швециядағы жыл футболшысы: 1947 * Олимпиаданың үздік футболшысы: 1948 * Швеция чемпионатының үздік мергені: 1943, 1945, 1946, 1948 * Италия чемпионатының үздік мергені: 1950, 1951, 1953, 1954, 1955 Сілтемелер * [http://footballplayers.ru/players/story_1081.html И. Гольдес. Супербизон.] * [http://www.worldfootball.net/spieler_profil/gunnar-nordahl/ Профилі] * [http://www.footballplayers.ru/players/Nordahl_Gunnar-.html Профилі] * [http://fannet.org/players/gunnar-nordahl Профилі] * [http://www.eu-football.info/_player.php?id=15233 Ұлттық құрамадағы матчтары]
Шилтрон

Шилтрон (ағыл. schiltron, schiltrom немесе shiltron ретінде белгілі; «skil-tron» деп айтылады) — алдыңғы сапта найзалы сарбаздар сақина құрып тығыз орналасқан сап түзу (circles of spearmen). Бастапқыда, Уоллес кезінде сап түзу тек қорғану үшін болды (сол кезде орта ғасырлық Еуропада алғаш рет шотландықтар ұзын «жаяу әскер» найзаларын қолданған). Брюс Бэннокбернде оны қозғалысқа келтірді (ағылшындарды оларға қолайсыз аумақта шайқасуға мәжбүр еткізді). Бұл жетістік шотландықтарды шабыттандырғаны соншалықты, тіпті, олар оны Дапплин-Мур (1332) немесе Халидон-Хилл (1333) түбінде келеңсіз жағдайларда қайталады. Брайанттың «The Age of Chivalry» және оның жартылай баяндалған Osprey басылымында шилтрон «tight box formations» деп суреттеледі. Бірақ сол Брайант Бэннокберндегі (1314) шилтронды «үш үлкен түксиген шарлар», «баяу қозғалатын болат қабырға» деп сипаттайды. Вальтер де Гизборо Фолкерк шайқасына дейін (1298 ж.) шотландық шилтронды «дөңгелектеу формасында ... найзаларын тура және үстіге шығарып қойған [адамдармен] терең құрылыста иін тіресе және шеңбердің сыртқы сызығына қарап тұрған». Мұнда қарсылық жоқ. Қозғалыс кезінде дөңгелек сапты сақтау мүмкін емес; көп ұзамай, ол ұзартылған - каре немесе «баған» тікбұрыштыға айналуы керек болды. Бұл сап түзуді шотландықтар қолданды: # Фолкеркте Уильям Уоллеспен (1298) # Бэннокберн шайқасының бірінші күні Томас Рэндольфпен (1314) Сызықтық сап түзуде: # Бэннокберндегі негізгі шайқастың барысында # Митонда (1319) # Дапплин-Мур (1332) # Хэлидон-Хилл (1333) # Кулблине (1335) # Нэвиллс-Кросс (1346) # Оттербурн (1388) Тағы қараңыз *Фаланга *Баталия (сап түзу) *Батальон *Каре *Клин *Терция
Каре (сап түзу)

каресі. «Жаяу әскердің әскери сап түзуді үйрету және айлакерлік ісімен таныстыру», 1647 жыл.]] Каре (фр. Carré — квадрат), Карей, Карея — квадрат немесе тіктөртбұрыш түрінде салынған, жаяу әскер құралған әскери тәртіп. Сап түзудің құрылуы жеке құрам квадрат болып құрылады, яғни төрт жаққа қарап тұрады (мысалы, әр взвод, роталардың өз жақтары болады), ал ортасы бос болады. Тіктөртбұрышты каре құру кезінде, сап түзу үш шеренг болады. Тарихы Сап түзудің бұл түрі XVII — XIX ғасырларда түрлі еуропалық әскерлерде қолданылған, әдетте атты әскердің жан-жақтан шабуылына тойтарыс беру үшін қолданылды. Дегенмен, каре сап түзуде жаяу әскер тығыз орналасқандықтан артиллерия зеңбіректерінің атқылауынан әлсіз болды. XIX ғасырдың екінші жартысында, қарулы күштер жаппай иір ойықты қару-жарақпен жабдықталған кезде, «каре» сап түзуі әскердің үлкен шығынға ұшырауының себебі болды. Ресей армиясында 1881 жылы жарғымен «каре» алынып тасталды, бірақ басқа мемлекеттер мен елдерде қолданыла берді. Сенат алаңындағы көтеріліс кезінде желтоқсаншылар «каре» сап түзуін қолданды. Галерея Тағы қараңыз *Фаланга *Шилтрон *Баталия *Батальон Әдебиет *Barker, A.J. (1971), Rape of Ethiopia, 1936, New York: Ballantine Books *Каре // Кальяри — Коалиционные войны. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1913. — С. 389—390. — (Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. К. И. Величко [и др.] ; 1911—1915, т. 12).
Макс Морлок

Максимилиан Вильгельм Морлок (; 11 мамыр 1925, Нюрнберг — 10 қыркүйек 1994, сонда) — германиялық футболшы, шабуылшы. 1954 жылғы әлем чемпионы. Бүкіл карьерасында бір ғана клубта — "Нюрнбергте" ойнаған. 1954 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Әлем чемпионаттары тарихындағы 400-ші голдың авторы (топтық турнирде Түркиямен екінші кездесуде енгізді). Чемпионатта үш гол соқты, соның бірін финалда Мажарстанның қақпасына енгізіп есеп ашты. Футболшы жайлы фактілер * Оның құрметіне Нюрнбергте бір алаңға аты берілді. * 2003 жылы Зонке Вортманн түсірген "Берндегі ғажайып" фильмінде Макс Морлоктың рөлін Тобиас Хартманн сомдады. Жетістіктері * Әлем чемпионы: 1954 * ГФР чемпионы (2): 1948, 1961 * ГФР-дегі жыл футболшысы: 1961 Статистикасы Дереккөздер Сілтемелер *[http://www.glubberer.de/m/morlock__max/morlock__max.html Биографиясы]
Шарль Жирарде

Шарль Жирарде (фр. Karl Girardet, кейінірек Карл деген атпен әйгілі; 13 мамыр 1813, Ле-Локль, кантон Невшатель — 24 сәуір 1871, Версаль) — швейцарлық жанрлық суретші және пейзажшы, Леон Коньенің шәкірті. Швейцария мен оның халқының өмірінің көріністерін бейнелеген, сосын 1836 жылдан бастап Испания мен Солтүстік Африкаға саяхат жасап, осы елдердің табиғаты мен өмірін бейнелеген. Оның басты суреті - «Католик әскерімен кездескен протестанттар жиыны»(1842). Отбасы Оның ағасы Абрахам (1764-1723), әкесі Шарль-Самуэль (1780-1863), бауырлары Эдуард (1819-1880) және Поль (1821-1893) әйгілі суретшілер болды. Галерея
Поль Жирарде

мен Поль Жирарде. Вайсенфельс түбіндегі ұрыс. Француздардың жаяу әскері кареде орыс атты әскеріне шабуылдауда. XIX ғасыр суреті.]] Поль Жирарде (фр. Paul Girardet; 8 наурыз 1821-1893) — швейцарлық нақышшы, өз әкесінің шәкірті. Ол алдымен кескішпен жұмыс істеді, сосын меццотинтомен жұмысты артық көрді, баспаларында жаңа суретшілердің суреттерді шығарды. Оның негізгі нақыштары: *О. Вернемен «Қабилидегі алғашқы түскі ас» *Симонсенмен «Фредириция түбіндегі шайқас» *Робер-Флеримен «Пуассидегі коллоквиум» *Лейтцпен «Трентон шайқасының алдындағы Вашингтонның Делавэр өзені арқылы өтуі» *Л.Кнауспен «Алтын той» *«Сиқыршы» *Брионмен «Эльзалық той» *Ш.-Л. Мюллермен «Террордың соңғы құрбандарын шақыру» Отбасы Оның ағасы Абрахам (1764-1723), әкесі Шарль-Самуэль (1780-1863), аға-бауыры Шарль (1813—1871) және Эдуард (1819-1880) әйгілі суретшілер болды.
Еуропа чемпиондары кубогының финалы 1992

УЕФА Чемпиондар кубогының соңғы 37-ші маусымындағы финал. Келесі жылдан бастап жаңа форматта өткізіліп, атауы "УЕФА Чемпиондар Лигасы" боп өзгерді. Матч 1992 жылы 20 мамыр күні Лондондағы "Уэмбли" стадионында өтіп, "Барселона" 1:0 есебімен "Сампдорияны" ұтты. Матч Протокол Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/final/index.html Турнирдің ресми сайты] * [http://ru.uefa.com/uefachampionsleague/final/index.html Турнирдің ресми сайты]