kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Халықаралық жеке құқық

Халықаралық сипатка ие азаматтық-құқықтық қатынастарды (мүліктік және солармен байланысқан мүліктік емес қатынастар, сондай-ақ отбасылық-құқықтық, еңбек және іс жүргізушілік реттейтін нормалардың жиынтығы. Бұл кұқық бұзушылықтарға шетелдік азаматтар мен азаматтығы жоқ адамдар, шетелдік занды тұлғалар мен мемлекеттер қатысады; қарастырылатын катынастар екі немесе бірнеше мемлекеттердің аумағымен байланысты, мұндай кұқық қатынастарының нысаны — шетелдегі зат болып саналады. Халықаралық жеке құқығың нысандары, мемлекеттермен бірге, жеке және занды тұлғалар болып табылатындықтан, халықаралық жеке құқық, халықаралық жұртшылық. Құқықтан басқаша болатынын ескеру қажет. Әйтсе де не отандық, не шетелдік әдебиеттерде, әлі күнге дейін бірауыздан қабылданған халықаралық жеке құқықтың анықтамасы кездеспейді. Дереккөздер fr:Droit international privé en France
Алғы бет парағы

Алғы бет парағы - негізгі мәліметтері бар, оны кез келген басқалардан айыруға мүмкіндік беретін, библиографиялық сипаттама құруға негіз болатын басылымның (кітаптың, кітапшаның, жалғасатын басылымның тағы басқа) ең негізгі алғы бет парағы. Дереккөздер
Салық салу объектілері

Салық салу объектілері (ағыл. tax base; нем. Steuerobjekte pi, Besteueriiiigsgegenstaiide pi) - Табыс, мүлік, қызметтүрі, қызмет көрсету, ақша операциялары, заттар (тауарлық-материалдық құндылықтар) салық салу негіздері (олардан салықалынатын) болып табылады. Түсім объектілері сондай-ақ, мүлікті беру, табиғи ресурстарды пайдалану, енімнің қосылған құны, жұмыстар мен қызметтер, шаруашылық айналым және т.б. болады. Салықтардын тізімдемесі (олардың түрлері мен тізімдері) өз бастауын түсім объектілерінен алады. Дереккөздер
Қаржы аппараты

Қаржы аппараты - қаржыны басқарумен айналысатын барлық ұйымдық құрылымдардын жиынтығы. Қаржы аппаратына қаржыны қаржы және қаржы саясаты комиссиялары мен комитеттері арқылы басқаратың заң шығарушы жоғары билік органы — екі палатадан — Мәжілістен және Сенаттан тұратын Парламент, қаржыны қаржы органдары жүйесі арқылы баскаратын жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілдікті органдары, мемлеке биліктің және өзін-өзі басқарудың атқарушы органдары, салық қызметі мен салық полициясы (қаржы полициясы) кызметі кеден қызметі органдары; министрліктер мен идаралардын қаржы басқармалары; бюджеттен тыс қорлар мен сақтандыру ұйымдарының дирекциялары; түрлі меншік нысанындағы кәсіпорындардың қаржы қызметтері мен бөлімдері жатады. Дереккөздер
Герпес

Герпес (Herpes, от һерrо - жайылмалы - көшпелі) — герпес, ұшық. Аттас вирустар тудыратын аурулар тобының жалпы аты. Эритемалы тері мен кілегей үстінде топтасқан көпіршіктер болады. Сипаттама Көбінесе вирус жұқтыратын: * теріні, көз (конъюнктивит, кератит), * сыртқы жыныс мүшелері Ауырудың ауыр жағдайында орталық жүйке жүйесі зақымдалуымен бірге герпетикалық менингит пен энцефалиттің дамуына әкелуі мімкін. Дереккөздер
Есалаңдық

Есалаңдық — тәндік кеселмен түсіндіруге болмайтын, қалыптан ауытқитын мінез-кұлық сипаты. Есалаңдық — басқа адамдармен ұзақ уақыт көңіл-күй қатынасын ұстап тұруға шамасы келмейтін әлеуметке қарсы, жемірлі, ең жоғары дәрежедегі күрт өзгерісті адам. Оған өз кінәсін сезіну тән емес. Сот психиатриясында есаландықты жүйкенің жұқаруымен шекараластыру қиындықтар тудырады. Есаландар жан күйзелісі жағдайында, ерекше қатігездігімен дараланатын қылмыстар жасайды. Олар жанашырлық көрсетпейді, ұят сезімі мен ар-ұжданның не екенін білмейді. Дереккөздер
Қол қою

Қол қою ( Лауазымды адамдардың, мемлекеттік органдар мен баса ұйымдардын өздерінен шығатын құжаттарға қол қоюө кілеттігі. Қол кою, атап айтқанда, ақша қаражаты мен тауарлық-материалдық құндылықтарды қабылдау мен беруге арналған құжаттың міндетті реквизиті болып табылады. Мұндай құжаттар: бірінші және екінші саналатын екі қол коюмен рәсімделеді. Бірінші қол қою құқығы ұйымның басшысына тиесілі. Дереккөздер Сигнатура
Бағай батыр

Бағай Жылкелдіұлы (18 ғасырдың бірінші жартысы, Панфилов ауданы, – сол жерде) — жоңғар шапқыншылығында көзге түскен аға батыр, мыңбасы. Тегі – Ұлы жүз Суан руының Елшібек атасынан шыққан. і]] Ол туралы Бұқар жырау: , – деп жырласа, Қазыбек бек Тауасарұлы «Түп тұқияннан өзіме шейін» атты кітабында: , – деп жазған. 1,5 айға созылған Аңырақай шайқасында жекпе-жекке шығуға іріктелғен Ұлы жүз қолындағы 26 батырдың бірі өрі Суан қолының мыңбасы болғаны ту­ралы дерек бар. Дереккөздер
Халықаралық қылмыстар

Халықаралық қылмыстар - тұтас алғанда халықаралық қауымдастықтың өмірлік манызды мүдделері мен жеке басты корғау үшін негіз салушы манызға ие адамзат өркениетіне ерекше қауіпті халықаралық, құқық принциптері мен нормаларын бұзу. Барынша көп қауіпті, мемлекеттін қылмыстық саясатын іс жүзінде жүзеге асыратын және мемлекеттің халықаралық қылмыстарын дербестейтін (кейіптейтін) лауазымды адамдардың әрекеті тудырады. Халықаралық қылмыстар 3 топка бөлінген: *бейбітшілікке карсы қылмыстар; *әскери қылмыстар; *адамшылыққа қарсы қылмыстар. Дереккөздер
Қаржы бизнесі

Қаржы бизнесі - қаржы нарығындағы қаржы активтерін сатып алу-сатудан тұратын қызмет. Коммерциялық және инвестициялық банкілер, несие одақтары, зейнетакы корлары, сақтандыру ұйымдары сиякты несие-қаржы институттары, сондай-ақ мамандандырылған қаржы компаниялары қор биржалары, өндірістік және сауда компаниялары, халық жүзеге асырады. Қаржы бизнесі бағалы қағаздармен — мемлекеттік және корпоративтік акциялармен, облигациялармен, вексельдермен,т. б., сондай-ақ туынды қаржы құралдарымен - опциондармен, фьючерстермен, своптармен т. б. жасалатын операцияларды қамтиды. Дереккөздер
Ұлттық қауіпсіздік объектілері

Ұлттық қауіпсіздік объектілері (ағыл. objects of national security; нем. Nationalsicherheitsobjekte pi; лат. objectum - пән) - Жекетұлға, оның құқығы мен бостандығы, коғам, оның материалдық және рухани құндылықтары, мемлекет, оның конституциялық құрылысы, тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығы. Дереккөздер
Қозғауш цилиндр

Қозғауш цилиндр- қозғауыштың поршенінің жұмыс процесcі өтетін цилиндр. *Екі жолды цилиндр - екі өздігінен жүретін тежеуіш контурына әсер ететін, екі бөлек поршендерден тұратын басты тежеуіш цилиндр. Дереккөздер
Кепілгерлік

Кепілгерлік # Азаматтық құқықта — міндеттемені орындауды қамтамасыз ету тәсілдерінің бірі. Кепіл болушылық бойынша кепіл болушы басқа жақтын (борышқордың) несие берушісі алдында осы жақтың міндеттемесінің орындалуына толық немесе ішінара қосалқы жауап беруге міндеттенеді. # Қылмыстық іс жүргізу құқығында - бұлтартпау шаралары ретіндегі жеке кепілдікті тандауға тек кепілдік берушілердің жазбаша өтініші мен оған қатысты кепілдік берілетін адамның келісімі бойынша ғана жол беріледі. Дереккөздер
Жүйкеге әсер ететін заттар

Жүйкеге әсер ететін заттар - басым түрде жоғары жүйке жүйесінің қызметіне әсер етіп, психикалық үдерістерге ықпал ететін дәрілік заттар. Қазақстан Республикасының заңнамасына, Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарына және соның ішінде 1971 жылғы Психотроптық заттар туралы конвенцияға сәйкес бақылау жасалуға жататын есірткі, психотроптық заттар мен прекурсорлар тізіміне енгізілген шығу тегі синтетикалық немесе табиғи заттар. Дереккөздер
Авторлықтың ақиқаттылығы

Ғылым, әдебиет және өнер туындысына авторлық құқық онық жасалу фактісіне қарай туындайды. Авторлық құқықтың пайда болуы мен жүзеге асырылуы үшін туындыны тіркеу, туындыны өзге де арнайы ресімдеу немесе қандай да болсын шарттылықты сақтау талап етілмейді. Өздерінің айрықша мүліктік құқықтары туралы хабарлау үшін автор және (немесе) құқық иеленуші авторлық құқықты қорғау белгісін пайдалануға құқылы, ол белгі туындының әр данасына қойылады және міндетті түрде мынадай үш элементтен тұрады: *қоршауға алынған латынша "С" әрпі; *айрықша авторлық құқықтар иесінің есімі (атауы); *туындының алғаш жарияланған жылы. Дереккөздер
Баға құралымы

Баға құралымы - бағаның, олардың құрылымының, деңгейлері мен арасалмақтарының қалыптасуы мен өзгеруі үдерісі. Экономиканы басқарудың аса маңызды құралдарының бірі. Қазіргі кезде отандық жоне әлемдік тәжірибені басшылыққа ала отырып, бағаның қалыптасуының негізгі үш әдісін (тәсілін) бөліп көрсетуге болады, олар; шығынға, сұраным мен бәсекеге бағдарланған әдістер. Шығынға бағдарланған тәсіл бағаны "шығын + пайда (немесе + сауда үстемесі, үстеме баға)" қағидасы бойынша белгілеуді, сондай-ақ пайданың жалпы көлемін алу және залалсыздық арқылы белгілеуді көздейді. Бағаны "шығын + пайда" формуласы бойынша белгілеу шығыннан тыс пайыз ретіндегі пайданы қоса отырып, өнімнің толық өзіндік құнын калькуляциялауға негізделген, яғни баға өнім (жұмыстар, қызметтер) түрінің пайдалылық деңгейі бойынша белгіленеді. Сүранымға бағдарланған Баға құралымында екі тәсіл қолданылады: кемсіту тәсілі, яғни сұраным ауытқуындағы айырмашылыққа қарай табысты көбейту үшін түрлі нарықтарда немесе нарықтың бөліктемелерінде түрлі баға белгілеу тәсілі; тауарлардың сұрыптамалық тобы бойынша белгілеу тәсілі, мұнда белгілі бір мақсатта (мысалы, пайданы, сатуды көбейту мақсатында) баға белгілеуге бүкіл сұрыпталымдық топ шеңберінде қол жеткізіледі. Бәсекеге бағдарланған Баға құралымында (жабық сауда-саттық) жеткізушілер (өндірушілер, құрылысшылар, т.б.) тауардың белгілі бір түрінің жеткізіліміне арналған сауда-саттыққа шақырылады. Олардың ең төмен баға көрсетілген ұсыныстары (тендерлер) күні бұрын желімделген конвертпен табысталады, оны ашқаннан кейін ең төмен баға белгіленген ұсыныс сатып алушылар үшін ең тиімді баға ретінде қабылданады. Бұл ретте баға тағайындау туралы шешім меншікті шығынға ғана емес, сонымен бірге бәсекелестердің ықтимал ұсыныстарын талдауға да негізделуге тиіс. Дереккөздер
Халықаралық шарт

Халықаралық шарт - ( ; ) Халықаралық құқықтар мен міндеттерді, оның қатысушылары үшін бекітетін олардың өзара және халықаралық қатынастарының түрлі мәселелері бойынша, мемлекеттер мен басқа халықаралық құқық субъектілері арасындағы келісім; халықаралық құқықтың негізгі көзі. Халықаралық шарттарды жасайтын органдарға қатысты түрде, оларды: мемлекетаралық, үкіметаралық, ведомствоаралық шарттар деп бөледі. Дереккөздер
Қайырмалдық, жылу

Қайырмалдық, жылу Азаматтық құқық бойынша — зат немесе құықты жалпы пайдалы мақсатқа сыйлау. Қайырмалдық азаматтарға, емдеу, тәрбиелеу мекемелеріне, әлеуметтік қорғау мекемелері мен сол тектес мекемелерге, қайырымдылық ғылыми және оқу мекемелеріне, қор- лар, мұражайлар мен басқа мәдениет ошақтарына, қоғамдық және діни ұйымдарға, сондай-ақ мемлекеттік және азаматтық құқықтың басқа субъектілеріне жасалуы мүмкін. Дереккөздер
Орталық банк

Орталық банк — төлем қаражатын жеке-дара шығару, ақша айналысын, несиені, валюта бағамын реттеу, ресми алтын-валютаның сақтық қорларын сақтау үшін үкімет құратын банк. Оған банкнот шығарудың монополиялық құқығы берілген. Несие-ақша жүйесінің негізгі буыны. Ұлттық, эмиссиялық немесе сақтық қор банкі (резервтік банк) деп аталуы мүмкін. Дереккөздер
Жерді бүлдіру

Жерді бүлдіру - экологиялық қылмыс. Жерді улау, ластау немесе улы химикаттарды, тыңайтқыштарды, өсімдіктердің өсуін ынталандырғыштарды және өзге де кауіпті химиялық, радиоактивті немесе биологиялық заттарды сақтау, пайдалану,тасымалдау және кему кезінде оларды ұстау ережелерін бұзу салдарынан шаруашылық немесе өзге кызметтің зиянды өнімдерімен бүлдіру, адамның денсаулығына немесе қоршаған ортаға зиян келтіруі, жердін табиғи касиеттерін нашарлатуы. Дереккөздер
Өлген деп жариялау

Өлген деп жариялау (ағыл. declaration to be deceased; declaration of death; нем. Todeserkliirung f) — заңмен қарастырылған тәртіпте, ол туралы мәлімет болмаған кезде, сот тәртібімен азаматты өлді деп тану. Өлді деп жарияланған азамат келгенде немесе оның жүрген жері анықталғанда, сот тиісті шешімнің күшін жояды. Дереккөздер
Қаржы директоры

Қаржы директоры — ұйымның қаржы саясаты үшін жауап беретін қаржы ағынын оңтайланру міндеттерін шешетін лауазымды адам. Оған бас бухгалтердің қызметі (бухгалтерлік есеп, қаржы жоспарлауы мен бюджет) және қаржы бөлімі (кассадағы нақты ақша, бағалы қағаздар, несие саясаты бағынады. Шағын және орта ұйымдарда қаржы директорының міндетін бас бухгалтер атқарады. Дереккөздер
Кінәсіздік ақиқаттылғы

Әр адамның қылмыс жасағандығы үшін кінәлілігі Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінде көзделген тәртіппен дәлелденгенге және соттық заңды күшіне енген үкімімен белгіленгенге дейін кінәсіздеп саналатын принцип. Ешкім де өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес. Айыпталушының кінәлілігі жөніндегі сейілмеген күдік оның пайдасына түсіндіріледі. Қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңын колдану кезінде пайда болған күмәндер де айыпталушының пайдасына шешілуге тиіс. Айыптау үкімін болжамдарға негіздеуге болмайды және ол ақиқат дәлелдердің жеткілікті жиынтығымен расталуы тиіс. Дереккөздер ar:افتراض البراءة bg:Презумпция за невинност ca:Presumpció d'innocència cs:Presumpce neviny da:Uskyldsformodning de:Unschuldsvermutung en:Presumption of innocence es:Principio de presunción de inocencia et:Süütuse presumptsioon fi:Syyttömyysolettama fr:Présomption d'innocence he:חזקת החפות מפשע hu:Az ártatlanság vélelme id:Praduga tak bersalah it:Presunzione d'innocenza ja:推定無罪 lt:Nekaltumo prezumpcija no:In dubio pro reo oc:Presompcion d'innocéncia pl:Domniemanie niewinności pt:Presunção da inocência ru:Презумпция невиновности tr:Masumiyet karinesi uk:Презумпція невинуватості zh:无罪推定原则 zh-yue:無罪假定
Басылымға көрсеткіш

Басылымға көрсеткіш - осы басылымда бар, мысалы, шығармалар жинағында шығарма бас тақырыбының алфавиттік көрсеткіші жеке шығармаларды іздестіру; басылым көрсеткіш осы басылымда бар пәндік, атаулық, географиялық және басқа құжаттардың мазмұнын түрлі аспектілерінде терендей бағдарлау ісін қамтамасыз ететін, осы басылымда бар шығармалардың құрамын немесе мазмұнын ашып беретін басылым анықтама аппаратының бөлігі. Дереккөздер
Құқыққа сәйкестік

Мемлекеттік еріктің құқық нормаларында бар талаптар мен рұқсат етулерге, әлеуметгік өмір (құқық субъектілері қызметі немесе қызметінің нәтижесі) құбылыстарының сәйкес келуі. Тек құқық субъектілерінің тәлім-жосығына тікелей ғана емес, сонымен қатар нормативтік актілер, құқықты қолдану актісі (мысалы, сот шешімі немесе үкімі) сияқты заңдық құжаттарға да енгізіледі. Құқыққа сәйкестік құқық өкімінен қандай да бір жолмен ауытқуды жоқа шығарады; құқыққа сәйкестіктің қарсы түсінігі — құқыққа қарсы болушылық. Дереккөздер Заңдылық
Қаржы жүйесі

Қаржы жүйесі — белгілі бір қоғамдық-экономикалық формация шеңберінде өмір сүретін қаржы мекемелерінің жиынтығы; тар мағынада алғанда — мемлекеттің қаржы мекемелері жүйесі, яғни өзара байланысты салалар (кәсіпорын, сақтандыру қаржысы мен мемлекеттік қаржы) мен буындардың (қаржы мекемелерінің, салық жүйесінің құрылымдык бөлімшелері, т.б.) жиынтығы. Әрбір ірі салалардың ішінде буындар болады, оның үстіне қаржы қатынастары субъект қызметінін сипатына қарай топтастырылады. Қазақстан Республикасынын қаржы жүйесі бюджет жүйесінен, бюджеттен тыс қорлардан, түрлі меншік нысанындағы кәсіпорындардың қаржысынан, қаржы институттарынан (қаржы қызметін жүзеге асырушы, реттеуші ұйымдар, мекемелер, қаржы министрлігі, қазынашылық, ұлттық банк, салық инспекциясы, салық полициясы (қаржы полициясы), кор валюта биржалары, қаржы-несие мекемелері) және қаржы үдерістерінің барысына қажетті шарттар жасайтын қаржы құралдары тұрады. Қаржы жүйесінің тұрақтылығы мен орнықты дамуы ұлттық экономика дамуының қажетті шарты болып табылады. Дереккөздер
Сыйлық ақы

* Белгілі бір қызмет саласында жетістікке жеткені үшін ақшалай немесе материалдық түрде марапаттау. * Кейбір уақыт кезеңі бойында алдын ала тағайындалған баға бойынша құнды қағазды, тауарды сату немесе сатып алу құқығын иеленгені үшін төлемді тандау құқығын алған сатып алушының оның сатушысына төлейтін сомасы. * Сақтандырушының сақтандырушыға (сақтандыру сыйлық ақысы) төлейтін ақшалай сомасы. * Бір тауар үшін бір бағаның екіншісінен, атап айтқанда нақты бағаның көрсетілген құнынан асып түсу мөлшері. Дереккөздер
Гидроцеле

Гидроцеле (Hydrocele - су+ жарық) гидроцеле. Қабаттардың арасына сарысулы сұйықтыктың жиналуы себепті туындайтын аталық без шемені. Балаларда жиі кездеседі. Ер адамдардың 1 %-ында кездеседі. Көптеген жағдайларда гидроцеле адамды соншалықты мазаламайды. Жіктелінуі Диагностика Патогенез Емделуі (терапия) Ескертулер Дереккөздер en:Hydrocele testis
Оразқұл Базанов

Оразқұл Базанов(1873, бұрынғы Семей облысы — 1935, Алматы қаласы) — қазақтың алғашқы мал дәрігерлерінің бірі. 1899 жылы Қазан ветеринария институтын бітірген. Студент кезінде (1897-98) қазақ даласын зерттеген Ф.Щербинаның экспедициясына қатысып, тіркеуші қызметін атқарған. 1900 жылы Ақмола облыстық әскери губернаторының арнайы хатымен Базанов Омбы қаласынан Жетісу өңіріндегі жұқпалы мал ауруларына қарсы күресу мақсатымен Вер­ный қаласына жіберіледі. Жергілікті әскери губернатордың сол жылғы 22 ақпандағы бұйрығымен ол Верный уезіндегі оба ауруына қарсы күрес шараларын атқаратын мал дәрігері қызметіне тағайыналады. 1903 жылы Жаркент уезіндегі Охотничьи (қазіргі Нарынқол) елді мекенінде жұ­мыс істей жүріп, Рабиға Атау- ылқызы Минееваға үйленеді. 1904 жылы Жетісу облысының Шу мал дәрігерлік пунктіне жұмысқа ауысып, Хантау өңірінде мал ауруларының таралып кетпеуін қадағалайды. 1904жылы 16-22 ақпанда Верный қаласында өткен Жетісу облыстық мал дәрігерлерінің 1-съезіне қатысып, "Қапал уезі қазақтарының қыс қыстаулары мен жаз жайлаулары және жайлауға шығатын көші-қон жол- дарының сипаттамасы" деген тақырыпта баяндама жасаған. Өмірінің соңғы жылдарында Жетісу облысында, Қырғызстанда (Бішкек) өз мамандығы бойын- ша еңбек еткен. Оразқүл — белгілі ғалым, академигі Нойла Базанованың әкесі. Дереккөздер
Биліктердің бөлінуі

Биліктердің бөлінуі — құқықтық мемлекеттегі заңнамалық, атқарушылық және соттық биліктен тұратын мемлекеттік билік тармақтарының, бір-бірінен дербес және тәуелсіз түрде әрекет етуі тиіс принцип. Шамадан тыс күшті биліктің бір қолға шоғырлануына жол бермеу, халықтың, елдің, мемлекеттің мүдделерін есепке алу мақсатымен жүзеге асырылады. Биліктердің бөліну принципі жүзеге асырылатын мемлекеттерде, мемлекеттік биліктің үш міндетінің біреуін жүзеге асыратын мемлекеттік орган, өзара бірлесіп әрекет етеді және бұл жағдайда бір-бірін шектеп отырады. Қазіргі заман дәуірінде биліктердің бөліну принципі конституционализмнің ең негізгі идеясы болып табылады. Дереккөздер
Оң құқық

Оң құқық Қоғам өміріндегі өзгерістерге байланысты заң шығарушының еркі бойынша өзгерген, сол сәттегі әрекет етуші құқық. Адамнын табиғи болмысынан пайда болатын және сондықтан өзгертілуге жатпайтын табиғи құқық түсінігіне қарсы болады Дереккөздер
Халықаралық Коммерциялық төрелік coт

Халықаралық Коммерциялық төрелік coт (; ) - тұрақты түрде әрекет ететін аралық сот. Сыртқы сауда мен басқа халықаралық экономикалық және ғылыми-техникалық байланыстарды жүзеге асыру кезіндегі шарттық және басқа азаматтық-құқықтық қатынастардан пайда болатын дауларды шешеді. Дереккөздер
Қаржы бақылауы

Қаржы бақылауы - мемлекеттің қаржыны басқару атқарымы, мемлекеттің және жергілікті өзін-өзі басқарудың ақша қорларын құраудың, бөлудің және пайдаланудың заңдылығын, тиімділігің және нәтижелілігін тексеру әдістерінің, органдарының және іс-шараларының жүйесі. Қаржы бақылауы бюджет қаражатын пайдаланудың заңдылығын және ұтымдылығын, мемлекеттік және муниципалдық меншіктің сақталуын қамтамасыз етуге, қаржы тәртібінің бұзылуын ашуға жәрдемдесетін мемлекеттік бақылау нысаны, басқаруды бақылау органдарының басты буыны болып табылады. Негізгі міндеті — республикалық және жергілікті бюджет, бюджеттен тыс қорлар қаражатының, мемлекеттік кәсіпорындар қаражатының құралуы, бөлінуі және пайдаланылуы тәртібін белгілейтін қаржы қүқығы нормаларының дәл сақталуын қамтамасыз ету. Қаржы бақылауы мемлекеттік Қаржы бақылауы , аудит және ішкі идаралық бақылaу түрлеріне бөлінеді. Дамыған елдерде қаржы бақылауын есеп палаталары, салық идаралары, министрліктер мен идаралардың бақылау-тексеріс бөлімшелері, уәкілетті аудиторлық фирмалар, мемлекеттік және муниципалдық ұйымдардың, бюджеттен тыс қорлардың ішкі бақылау бөлімдері жүргізеді. Дереккөздер
Сот жарыссөзі

Іске қатысушы адамдар мен олардың өкілдерінің істің жағдайы туралы өздерінің қорытынды пікірлерін білдіретін соттың істі қарауының бөлігі. Жарыссөзде бірінші болып шағымды, наразылықты берген тұлға сөйлейді. Сот соттағы жарыссөз ұзақтығын белгілі бір уақытпен шектей алмайды. Дереккөздер
Владимир Ермаченков

Владимир Ермаченков - 1939 жылы 24 қаңтарда Алматы қаласында дүниеге келген. 1961 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін бітірген соң, Шымкент педагогикалық институтында сабақ берген. Одан кейін 40 жылға жуық «Қазақстан», «Жазушы» баспасында редакторлықтан Бас редакторлыққа дейін қызмет атқарды. Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде Бас редактордың орынбасары болған, ҚР Ақпарат министрлігінде бас маман болып істеген. Шығармашылығы Шығармашылық жұмысы 60-жылдары басталды. «Ешқандай төтенше оқиға болмақ емес» атты тұңғыш жинағы 1979 жылы жарық көрді. Одан кейін «Жер үстіндегі үй» (повестер мен әңгімелер), 1985 жылы «Жез жылуы» романы шықты. Ә.Нүршайықовтың, Б.Тоғысбайұлының, Е.Әкімқұловтың, Т.Ахметжанның шығармаларын орыс тіліне аударды. И.Шухов, Д. Снегин секілді орыс жазушыларының көп томдығын құрастырып, алғы сөзін жазды. Жетістіктері «Баспа және полиграфия ісінің қайраткері», «Ерен еңбегі үшін», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған. Дереккөздер
Бірлескен меншіктегі мүлікті бөлу

Бірлескен меншіктегі мүлікті бөлу - ортақ меншікті бірлескен меншікке қатысушылар арасында бөлу, сондай-ақ олардың біреуінің үлесін бөліп шығару, ол қатысушылардың әрқайсысының ортақ мүлікке құқығындағы үлесі алдын ала анықталған жағдайда ғана жүзеге асырылады. Дереккөздер
Құқықтық өкілет, құқық өкілеттігі

Құқықтық қатынас қатысушысының белгілі бір әрекеттерді жүзеге асыру немесе бұл құқықтық қатынасты басқа қатысушысынан белгілі әрекеттерді талап етудің заңмен қарастырылған мүмкіндігі. Құқықтық өкілеттің нақтылығына мемлекет кепілдік береді. Адам езміндеттемесін орындамаған кезде, құқықтық қатынастың басқа қатысушысы, өзінін құқығын қорғау үшін сотқа, төрелік сотқа немесе басқа мемлекетгік органға жүгіне алады. Дереккөздер
Қаржы дағдарысы

Қаржы дағдарысы- төтенше жағдайлардың (экономикалық, саяси, әскери жағдайлардың) әсерінен болатын мемлекеттік қаржының барынша қожырауы. Әдетте экономикалық дағдарыспен байланысты болып келеді; мемлекеттік бюджеттің созылмалы тапшылығымен, инфляциямен, салық және несие жүйелерінің қожырауымен, сыртқы қарыздар бойынша төлем төлеуге қабілетсіздігімен сипатталады. Дереккөздер
Әдет-ғұрыптық құқық

Әдет-ғұрыптық құқық (ағыл. customary law; нем. hergebrachtes Reclit, Gewohnheitsrecht n; Volks, Laiulreclit n) - Аталмыш мемлекетте, белгілі бір жерде не аталмыш [этникалық, немесе әлеуметтік топтың қоғамдык қатынастарын реттейтін, әдет-ғұрыпқа негізделген нормалар (тәлім-жосық) жүйесі. Ғұрыптық құқық мемлекетке дейінгі қоғамда қолданылған әдет-ғұрыптар негізінде қалыптасты. Кейбір елдерде үлкен маңызға ие болып отыр. Бұл жағдайда соттар, егер олар заңмен елеулі түрде қарама-қайшылықта болмаса, ғұрыптық құқық нормаларын қолданады. Дереккөздер
Айғақтар

Айғақтар ( (подозреваемого); Азаматтық немесе қылмыстық істерді дұрыс шешу үшін маңызы бар, жағдайды анықтау үшін пайдаланылатын дәлел түрлерінің бірі. Бұл заңмен белгіленген тәртіпте, адамнан тергеу уақытында алынған іс жүзіндегі дерек туралы хабарлауы. Заң айыпталушы мен басқа адамдардың көрсетулерін күш қолдану, қатер тудыру, азаптау жолымен алуға дәмеленуге тыйым салады. Айғақтар беруге (тәндік немесе психикалық) мәжбүрлеу қылмыс болып табылады. Айғақтарды жасыру немесе бұрмалау қылмыс болып саналады және заңмен белгіленген тәртіпте жазаға тартылады Дереккөздер
Абхазия Автономиялық Республикасы

Абхазия Автономиялық Республикасы (; ) — ішінара танылған Абхазия Республикасы бақылайтын мәлімделген аумақ Грузияның әкімшілік бөлінісі. Грузия Конституциясына сәйкес, Абхазия автономиялық республика ретінде Грузияның бір бөлігі болып табылады, ал оның заңды үкіметі қазір қуғында. 2006-2008 жылдар аралығында Абхазия Автономиялық Республикасының үкіметі Абхазия аумағында сол кезде Грузияның бақылауындағы Чхалта ауылында орналасқан. Тарихы Әкімшілік бөлінісі Абхазия Автономиялық Республикасының де-юре астанасы - Сохум. 1993 жылдан бастап 2006 жылға дейін және 2008 жылдан бері қуғындағы Абхазия үкіметінің штаб-пәтері Тбилисиде, 2006 жылдан бастап 2008 жылға дейін Кодори шатқалындағы Чхалта ауылында орналасқан. Ресми түрде Абхазия Автономиялық Республикасы 6 муниципалитетке бөлінеді: * Гагра муниципалитеті, орталығы — Гагра * Гудаута муниципалитеті, орталығы — Гудаута * Сохум муниципалитеті, орталығы — Сохум * Гулрыпш муниципалитеті, орталығы — Гулрыпш * Ошамшира муниципалитеті, орталығы — Ошамшира * Гали муниципалитеті, орталығы — Гали Үкімет басшылары Жоғарғы Кеңестің төрағалары Абхазия Автономиялық Республикасы Жоғарғы Кеңесі Төрағасының орынбасарлары (2009-2014) — Анзор Тсотсонава және Тамаз Хубуа Абхазия Автономиялық Республикасы Жоғарғы Кеңесі төрағасының орынбасарлары (2014-2019) — Дәуіт Гвадзабия және Жамал Гамахария Абхазия Автономиялық Республикасы Жоғарғы Кеңесі төрағасының орынбасарлары (2019 жылдан бастап) — Тамаз Хубуа және Дәуіт Гвадзабия Сілтеме * [http://www.abkhazia.gov.ge/?lg3&EM&defmenuidtm001&submenuidlm001&infotype=1 Абхазия Автономиялық Республикасының Үкіметі] * [http://abkhazia.gov.ge/index.php?lang_idGEO&sec_id24 2000 жылдың 8 желтоқсанының Абхазия Автономиялық Республикасының Конституциясы] Дереккөздер
Ата-ана құқығынан айырудың салдары

Ата-ана құқығынан айырудың салдары - ата-ана құқықтарынан айыру балалармен туыстық фактісіне негізделген барлық құқықтардан, оның ішінде одан асырауға қаражат алу, сондай-ақ балалары бар азаматтар үшін белгіленген жеңілдіктер мен мемлекеттік жәрдемақылар алу құқықтарынан айырылуға әкеп соғады. Ата-ана құқығынан айыру ата-аналарды өз баласын асырау міндетінен босатпайды, ол баланы біреудің асырап алуы арқылы тоқтатылады. Егер сот ата-аналардың ата-ана міндеттерін орындаудан жалтарғанын анықтаса, балаларынын өздерінің еңбекке жарамсыз, кемекке мұқтаж ата-аналарын асырап-бағу жөніндегі міндеттерінен босатылуы мүмкін. Балалары ата-ана құқықтарынан айырылған ата-аналарына алимент төлеуден босатылады. Дереккөздер
Нұртай Ерназар

Нұртай Ерназар Тоқмырзаұлы — 1956 жылы 5 мамырда Түркістан облысы, Созақ ауданы, Шолаққорған ауылында дүниеге келген. 1981 жылы ҚазМУ-дің филология факультетін, 1992 жылы аспирантурасын бітірген. Қазақстан Жазушылар одағында, «Жұлдыз», «Ақ желкен», «Маңмаңгер» журналдарында, «Жас қазақ» газетінде, «Өнер» баспасында редактор болып қызмет істеген. 1998 жылдан «Шапағат-Нұр» исламтану журналын ашып, Бас редактор қызметін атқарыл келеді. «Тел Арна» баспаханасының директоры. Шығармашылығы «Қарлығаш», «Тобылғы күзде гүлдейді», «Үзілмейтін ән», «Тоқсан толғау», «Жетінші дауыс», балаларға арнап «Мақтаншақ қаз», «Аңдар жиыны» секілді жыр жинақтарының, екі кітаптан тұратын «25 Пайғамбар», «Дін — ұлт тірегі» секілді діни прозалық кітаптардың авторы. Сондай-ақ «Тәубаға келу жолдары», «Суннаны сақтау қажеттілігі», «Улы тұлғалар Ислам жөнінде» секілді діни кітаптарды және шешен, қырғыз, татар ақындарының шығармаларын тәржімалаған. Бір топ әндер мен күйлер дің авторы. Дереккөздер
Қауіпті жағдайда қалдыру

Қауіпті жағдайда қалдыру — қылмыстық заңнама бойынша өміріне немесе денсаулығына қауіпті жағдайдағы және сәбилігіне, қарттығына, науқастығына немесе өзге де дәрменсіз күйінің салдарынан өзін-өзі сақтап қалу шараларын қабылдау мүмкіндігінен айырылған адамды көрінеу көмексіз қалдыру көрініс табатын қылмыс. Егер кінәлі кісінің ол адамға көмек көрсету мүмкін болған және ол адамға қамқорлық жасауға міндетті болған не оны өміріне немесе денсаулығына қауіпті күйде өзі қалдырған жағдайда кінәлі қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Бұл қылмыстың жазасы Қылмыстық кодекстің 119-бабында келтірілген. Тағы қараңыз * Қауіпсіздік техникасы * Адамгершілік Дереккөздер
Қаржы лизингі

Қаржы лизингі - қарапайым лизинг, ең кең қолданылатын нысаны; шарттардың орта мерзімділігімен және ұзақ мерзімділігімен сипатталады, бұл шарттарды іске асыру барысында мүліктің құны толық немесе онын көп бөлігі өтеледі. Дереккөздер
Экономикалық интеграция

Экономикалық интеграция (экономикалық бірігу) - * түрлі елдердің ұлттық шаруашылықтары арасындағы ынтымақтастық және олардың толық (немесе ішінара) бірегейлендірілуі; * осы елдер арасындағы саудада кедергілерді жою; * бір үлкен (ортақ) нарық құру мақсатымен жекелеген елдердің әрқайсысының нарықтарын жақындату, экономикалық объектілердің жуықтасуы, өзара астасуы (бірлесуге дейін). Экономикалық бірігу үдерісі түрлі деңгейлерде жүргізіледі. Деңгейлес (компания бәсекелестің компаниясын өзінің бақылауына алады немесе өндірістік үдерістің бірдей сатысындағы бірдей салада істейтін компанияларды қосып алады) және сатылaс экономикалық бірігу (компанияның қызметі ақырғы өнімді өндірудің технологиялық тізбегіндегі екі не одан көп буынды қамтиды; ол өнімді өндіру мен өткізудің барлық сатысын: шикізатты өндіруден көтерме немесе бөлшек саудаға дейін қамтуы мүмкін) түрлеріне бөлінеді. Экономикалық бірігу халықаралық сипатта болады және ұлттық шаруашылықтарды бірыңғай халық шаруашылығына бірігуге дейін жақындастыруды көздейді. Экономикалық бірігу - шаруашылық өмірдің интернационалдануының жоғары нысаны. Оның негізін капитал мен өндірістің интернационалдануы құрайды, ол әуелі микродеңгейде (фирмалар мен банкілер деңгейінде) болады, сонан соң макродеңгейге (мемлекеттер деңгейіне) шығады. Сонда экономикалық бірігу халықаралық келісімдермен және шарттармен ресімделеді. Экономикалық бірігу өзінің жогары көрінісінде институттық сипат алады, яғни тұрақты әрекет ететін халықаралық органдар нысанында болады. Халықаралық интеграциялық бірлестіктердің басты нысандары: еркін сауда аймағы, кеден одағы, ортақ нарық, экономикалық және валюталық одақтар — экономикалық бірігудің жоғары нысаны. Қазіргі кезде әлемде экономикалық бірігудің жоғары сатысында Еуропа одағы (ЕО) тұр, ол ортақ нарық сатысынан өтті. Еркін сауда аймағына НАФТА (Солтүстік-американ еркін сауда қауымдастығы) үлгі бола алады. Ресей, Белоруссия, Қазақстан, Қырғызстан арасындағы Кеден одағы туралы келісім жасасылды. Дереккөздер
Қылмыс жасауға оқталу

Қылмыс жасауға оқталу Тікелей қылмыс жасауға тура бағытталған ниетпен жасалған іс-әрекет (әрекетсіздік), егер бүл орайда қылмыс адамға байланысты емес мән-жайлар бойынша ақырына дейін жеткізілмесе, қылмыс жасауға оқталу болып танылады. Қылмыстық жауаптылық ауырлығы орташа, ауыр немесе ерекше ауыр қылмыс жасауға оқталғаны үшін ғана басталады Дереккөздер
Халықаралық әдет-ғұрып

Халықаралық әдет-ғұрып (; ) - барлықтары немесе кейбір мемлекеттердің арасындағы қатынастарда ұзақ уақыт қолдану нәтижесінде пайда болған тәртіп. Өзара қатынастар халықаралық шарттармен реттелмеген жағдайларда, құқық көзі болып табылады. Егемендік пен тендік принциптері негізіне алынған әдет-ғұрып, барлық елдер үшін міндетті болып саналады. Халықаралық тәжірибеде сондай-ақ «сауда әдет-ғұрыптары» танылады. Дереккөздер
Олигофренопедагогика

Олигофренопедагогика — ақыл-есі кем балаларды тәрбиелеу мен оқыту туралы ғылым (дефектологияның тарауы). Тұнғыш ақыл-ой дамуынан қалып қойған балаларды тәрбиелеу мен оқыту әдістемесінің тәжірибесін Эдуард Сегеннің «Ақыл-ойы есуас балаларды тәрбиелеу, тазалыққа үйрету және өнегелі емдеу» атты еңбегінде суреттелген (Париж, 1846, орыс ауд. 1903). Олигофренопедагогика педагогикалық ғылымның жеке тарауына әзірлеуі жалпы білім беру мектептерінің кеңейтілгеніне байланысты балалар арасындағы ақыл-ой жағынан қалып қойғандық кұбылысына дәрігерлер, ұстаздар, психологтар мен қоғам қайраткерлерінің назары аударылған кезі XIX ғасырдың аяғы - XX ғасыр басына қатысты. Олигофренопедагогиканың мазмұны болып мыналар табылады: :1. балалардағы ақыл-ой қалып қойғандық мәні, аномальды баланың ерекшеліктерін педагогикалық және психологиялық зерттеудің жолдары мен құралдары туралы ілім; :2. ақыл-ой дамуынан қалып қойған баланы оқытудың теориясы (дидактика); :3. көмекші мектептердегі ақыл-ой дамуынан қалып қойған балаларды оқытудың ғылыми негіздемесі; :4. мектеп курсының пәндері бойынша ақыл-ой дамуынан қалып қойған балаларды білім мен дағдыларға оқытудың жеке әдістемелердің негіздемесі; :5. ақыл-ой дамуынан қалып қойған балаларда еңбекке сәтті енгізуі мен социалистік жатакхананың ережелерін орындауына қажетті жағымды өнегелі қасиеттерді тәрбиелеудің ұстанымдары мен әдістердің негіздемесі. Дереккөздер
Сананың бұзылуы

Сот психиатриясында — сананың қарауытуы немесе тарылуы, мысалы, терең ұйқы, елестеушілік, гипноздық күй, қатты қалжырау, сирек жағдайларда жоғары деңгейдегі жан күйзелісі жағдайы. Жанға бататын психикалық бұзылу, делқұлылық, есті жоғалту, құрысып қалу және т.т. пайда болған кезде, сот-медициналық сараптама өткізу кажет. Құқық бұзушылық жасаған кезде, кінәні жоққа шығаратын негіз ретінде, сақтықты төмендететін немесе жоққа шығаратын ауруларға теңестірілетін тек ауыр жағдайлар қарастырылуы мүмкін. Дереккөздер
Кінәсіз адамға жала жабу

Кінәсіз адамға жала жабу (ағыл. shimler/crimination of innocent person; нем. falslte Bezichtigung eines Unschuldigen) - Қылмыстық құқықты — әлдебір адамның қылмыс жасағаны немесе оған қатысқаны туралы негізі жоқ мәлімдеме. Жала жабу игі ойдан туған адасу немесе қасақана жалған көрсету болуы мүмкін. Дереккөздер
БҰҰ-ның халықаралық соты

БҰҰ-нын халықаралык соты - Біріккен Ұлттар Ұйымының басты сот органы; 1945 жылы құрылған; Гаагаға орналасқан. Негізгі міндеті, халықаралық кұқық негізінде, мемлекеттерге байланысты халықаралық дау-жанжалдарды шешу болып табылады. Сот барлық тараптардың келісуімен жүргізіледі. Онын шешімдері тек дауға катысушылар үшін және тек сол іс бойынша ғана міндетті. Бұл сот сондай-ақ заңдық мәселелер бойынша кеңестік қорытындылар шығарады. Дереккөздер
Шартты айырғыш белгілер

Шартты айырғыш белгілер - элементтердің және сипаттама салаларының алдынан келетін салалар мен оларды құрайтын элементгерді бөлетін, сондай-ақ, бұларды тепетендейтін белгілер нұкте, сызықша қос нүкте, теңдік белгісі, қисық сызық тағы басқа. Дереккөздер
Құқық бұзушылық

Құқық бұзушылық — қоғамға зиян келтіретін және заң бойынша жазаланатын қоғамға қарсы әрекет. Құқық бұзушылық: азаматтық (жеке басқа, азаматтың немесе заңды тұлғаның мүлкіне зиян келтіру, азаматтың абыройы мен қадір-қасиетін қаралайтын мәліметтерді тарқату және т.б.), әкімшілік (ұсақ бұзақылық жол ережесі тәртібін бұзу), тәртіптік (жұмыстан кешігу, жұмысқа бармау және т.б.) теріс қылық және т.т. Құқық бұзушылықтың барынша қауіпті түрі қылмыс болып табылады. Құқық бұзушылықтар үшін заңмен тиісінше әкімшілік, азаматтық құқықтық, тәртіптік және қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Дереккөздер
Қаржы менеджменті

Қаржы менеджменті — 1) ақша айналымын, кәсіпорынның, ұйымның қаржы ресурстарының құралуы мен пайдаланылуын басқару, яғни кәсіпорында инвестицияларды қоса барлық қаржы ресурстарын қалып тастыру және реттеу үдерісі. Жоспарлау, шешімдер қабылдау өкімдер әзірлеу және бақылау сатыларын қамтиды; демек, бұл ұғымның ауқымы тар мағынадағы қаржы жоспарлауы ұғымынь ауқымынан кең. Стратегиялық қаржы менеджменті инвестицияларды және капитал құрылымын ұзақ мерзімді басқару. Оралымды Қаржы менеджментіне өтімділікті қамтамасыз ету жатады; 2) қаржыны басқару, кәсіпорындардың, ұйымдардың өз мақсаттарына жетуі үшін қаржы қатынастарын орнату туралы ғылым. Қаржы менеджменті менеджменттің бөлігі,баскарушылық еңбектің түрлі бағыттарын қамтитын қызмет аясы болып табылады. Қаржы, несие, статистика, экономикалық және қаржылық талдау саласында ғылыми және практикалық талдамалар қаржы менеджментінің алдына қойылған міндеттерді шешу үшін негіз, кұрал кызметін атқарады. Қаржы менеджментінің атқарымы: ағымдағы және келешектегі қаржылық жоспарлау; ақша қорларын жасақтау және пайдалану; ақша айналымын ұйымдастыру; материалдық және қаржы ресурстарының теңдестірілуі; капиталдың тиімді құрылымын қолдау; ақшалай қаражаттың түсуі мен пайдаланылуын бақылау; қаржының көмегімен кәсіпорынның тиімді жұмысын және қызметкерлердің іскерлік белсенділігін уәждемелеу. Қаржы менеджментінің негізгі әдістері кәсіпорынның төлем төлеуге қабілеті мен қаржылық орнықтылығын, кәсіпорынның несиеге қабілетін оның теңгерімінің өтемпаздығын, қаржы нәтижелерін, айналым активтерінің айналымдылығын талдау, ықтимал банкроттығын бағалау. Дереккөздер
Қайбұлад Ерниязов

Қайбұлад Ерниязов - 1938 жылы 21 мамырда Қарақалпақстанның Тахтакөпір ауданында туған. Ташкент Мемлекеттік университетінің журналистика факультетін 1961 жылы тамамдағаннан кейін «Еркін Қарақалпақстан» (бұрынғы «Совет Қарақалпақстаны») газеті редакциясында әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі (1964—1978), «Агитатор блокноты» журналында жауапты хатшы (1978 — 1979), «Қарақалпақстан» баспасында (1979—1984) Бас редактор, Қарақалпақстан Республикасы Баспасөз бойынша мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары (1984-1986), Тасс-ӨзТАГ-тың Қарақалпақстан республикалық бөлімінің (1986—1987) бастығы әрі Бас редакторы, «Еркін Қарақалпақстан» республикалық газеті Бас редакторының орынбасары (1987 — 2003) қызметтерін атқарған. Шығармашылығы Алғашқы кітаптары «Тағдырым менің — Арал!» (1980), «Ленинменің жүрегімде » (1981) Қарақалпақстан баспасынан жарық көрген. «Өнерге арналған өмір» (1982), «Намысы биік тұлға» деректі повестер мен «Барақ батыр — 250 жыл», «Айбат берген, қайрат берген — Алатау!», «Адамның күші, адамның үқыбы» атты публицистикалық әрі жолжазба очерктері басылып шыққан. М.Шагинянның «Бірінші Бүкіл ресейлік» романын қарақалпақ тілше аударып, 1983 жылы Нөкістегі баспадан шығарған. «Есімің елдің есінде» деректі повесі 2002 жылы Астанада Л. Н. Гумилев атындағы ЕҮУ баспасынан жарық көрген. 1969—1989 жылдары Қарақалпақстан Журналистер одағы төрағасының орынбасары. Қарақалпақстанға еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1980), Өзбекстан және Қарақалпақстан Республикалары Жоғарғы Кеңестерінің төрт рет Құрмет грамоталарымен марапатталған. 2003 жылы Қазақстанға көшіп келген. Дереккөздер
Тергеушінің қаулысы

Тергеушінің қаулысы - қылмыстық іс жүргізуде — іс жүргізу заңнамасының талаптарына сәйкес, алдын ала тергеу іс жүргізуі кезінде тергеуші немесе анықтауды жүзеге асырған адам қабылдаған шешім. Тергеушінің қаулысы: қылмыстық істін жүргізілуін; іске қатысатын адамдардың істі жүргізудегі жағдайын; күдікті немесе айыпталушының бұлтартпау шарасын; қылмыс нәтижесінде келтірілген материалдық залалды қалпына келтіруді қамтамасыз ету бойынша және т.б., сондай-ақ сараптама тағайындау туралы, тінту және алу өндірісін, куәландыруды, тануды, тергеу сынақтары және т.б. анықтайтын мәселелер бойынша шығарылады.. Дереккөздер
Ысырап ету

Ысырап ету - Адамның өз қарауына заңды негізде келіп түскен ақша немесе басқа мүлікті заңсыз пайдалануы. Ысырап етуді банк қызметкерлері, ұйымдардың кассирлері мен бухгалтерлері, басқа қызметкерлер, әскери қызметшілер жасауы мүмкін. Дереккөздер
Қаржы тетігі

Қаржы тетігі - шаруашылық тетігінің құрамдас бөлігі; бөлу және қайта бөлу қатынастарының кең жүйесі жүзеге асырылатын табыстар мен қорлану құралатын және орталықтандырылған ақша қорлары құрылып, пайдаланылатын нысандар мен әдістердің жиынтығы. Қаржыны жоспарлауды, қаржыны басқаруды, қаржы тұтқаларымен ынталандырмаларын, қаржы көрсеткіштерін, нормативтерін, лимиттерін, қаржылық сақтық қорларды қамтиды. Қаржы тетігі экономика мен әлеуметтік аяға, мемлекеттің, аймақтардың, жергілікті құралымдардың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы саясатьш жүргізуіне ықпал ету үшін пайдаланылады. Қаржы қатынастарын ұйымдастырудың алуан түрлеріне қарай қаржы тетігінің құрылымы өте күрделі. Дереккөздер
Әдебиетті ауызша насихаттау

Әдебиетті ауызша насихаттау - кітапхананың жанды сөз көмегімен әдебиетті насихаттау жөніндегі көпшілік жұмысы. Негізгі түрлері - шығарманың сипаты мен мазмұны (әдебиет шолуы) туралы хабар, оқырмандарды мәтінмен таныстыру (дауыстап оқу) кітапты талқылаудың алуан түрлері, оқырман конференциясы, тақырыптық кеш, ауызша журнал, диспут. Дереккөздер
Гиперпигментация

Гиперпигментация ( Hyperpigmentatio - көп + пигмент - шамадан тыс пигменттену) - Дәнекер тканінің құрылымды-функционалдық бірлігі. Оның құрамында дәнекер тканмен (негізгі зат, талшықты құрылымдары, клеткалар және жүйке талшықтары) қоршаған микроциркуляция арнасының бөлігі кіреді. Дереккөздер
Пауперизация

Пауперизация - тар мағынада пролетариаттың қайыршылануы, жұмысшы табынан андер класқа ауысуы; кең мағынада - кез-келген тап өкілдерінің андер класқа өтуін айтады. Дереккөздер fr:Paupérisme ru:Пауперизация
Ата-ана құқықтарын шектеу

Ата-ана құқықтарын шектеу (ағыл. restriction of parent's rights; нем. Einschrankung der Elternrechtepl) # Сот баланың мүддесін ескере отырып, баланы ата-анадан (олардың біреуінен) оларды ата-ана құқықтарынан айырмай алу жолымен ата-ана құқықтарым шектеу туралы шешім шығара алады. # Егер баланың ата-аналармен (олардың біреуімен) қалуы: :* ата-аналарға (олардың біреуіне) байланысты емес мән-жайлар (психикасының бұзылуы немесе өзге де созылмалы ауру, ауыр мән-жайлардың және т.т. салдары) бойынша бала үшін қауіпті болса; :* егер олардың мінез-құлқынын салдары бала үшін қауіпті болса, алайда ата-аналарды (олардың біреуін) ата-ана құқықтарынан айыру үшін жеткілікті негіздер анықталмаған болса, ата-ана құқықтарын шектеуге жол беріледі. Егер ата-аналар (олардың біреуі) өз мінез-құлкып өзгертпесе, қорғаншы және қамқоршы орган ата-ана құқықтарын шектеу туралы сот шешімі шыққаннан кейін алты ай өткен соң оларды ата-ана құқықтарынан айыру туралы талап қоюға міндетті. Баланың мүдделеріне сәйкес қорғаншы және қамқоршы орган осы мерзім аяқталғанға дейін ата-аналарды (олардың біреуін) ата-ана құқықтарынан айыру туралы талап қоюға құқылы. Ата-ана құқықтарын шектеу туралы істер қаралған кезде сот ата-аналардан (олардың біреуінен) балаға алимент өндіріп алу туралы мәселені шешуге құқылы. Дереккөздер
Оңалту рәсімі

Оңалту рәсімі - Сот рәсімі, оның шеңберінде дәрменсіз борышкерге кез келген қайта ұйымдастырушылық, ұйымдық-шаруашылық, басқарушылық, инвестициялық, техникалық, қаржы-экономикалық, құқықтық және борышкердің таратылуын болдырмау мақсатында оның төлем қабілетін қалпына келтіруге бағытталған, заңдарға қайшы келмейтін өзге де шаралар қолданылады. Дереккөздер
Құқық қатынасы

Құқық қатынасы — қатысушылары субъективті құқық пен міндеттерді атқарушылар болып табылатын құқық нормаларына сәйкес туындайтын қоғамдық қатынастар. Қуқық қатынасы, яғни мүмкін болатын және тиісті төлім-жосық өлшемінде заңмен қамтамасыз етіліп анықталған өзара құқықтар мен міндеттермен байланысқан (азаматтар, ұйымдар, мемлекеттік ұйымдар мен азаматтар және т.б. арасында) жекелеген тұлғалар арасындағы қатынастар. Тәлім-жосы көлшемі оның шекараларын (аясын) белгілеуді білдіреді. Құқық қатынасы заңмен қарастырылған заңдық фактілер (шарттар,әкімшілік актілер, құқық бұзушылықтар, оқиғалар және т.б.) пайда болған кезде туындайды. Дереккөздер
Қарқындылықты көрсеткіштер

Қарқындылықты көрсеткіштер (кітапханалық есеп-санақта)- құбылыстын жиілігін немесе қарқындылығын, даму дәрежесін сипаттайтын салыстырмалы мөлшер. Мәселен, жыл ішінде кітапхана қорын пайдалану дәрежесі, кітапхана окырманның келіп-кету жиілігі т.б. Қарқындылық көрсеткіші берілген кітаптар санын кітапханашы санына бөлу арқылы есептейді. Дереккөздер
Мәскеу — үшінші Рим

Мәскеу — үшінші Рим — Ресей мемлекетінің астанасы — Мәскеуді дүниежүзілік саяси және мәдени орталығы ретінде негізін қалаған XV-XVI ғасырлар саяси теориясы. Мәскеу патшалары Рим және Византия императорларының ізбасарлары болып жарияланды. Дереккөздер
Гистиоцитоз

Гистиоцитоз (Histiocytosis - жалмаушы жүйелік бір ядролы клеткалар - гистиоциттер шоғыры) - Әр түрлі патологиялық процесте қанда немесе басқа тканьдерде бір ядролы гистиоциттердің фагоцитарлы жүйе клеткаларынан пайда болған шоғыры, созылмалы қан ісігі (лейкоздар) қатарындағы шекаралы лимфоролиферативті аурулар тобына жатады. Бұған эозинофильді гранулема, Летра-Зивс және Хенде-Шюлжра-Крисгена сырқаттары кіреді. Дереккөздер es:Histiocitosis
Қаржы нарығы

Қаржы нарығы — ақша операцияларының арнайы саласы болып табылатын нарықтық қатынастар жүйесі; капитал несиегерлер мен қарызгерлер арасында бағалы қағаздарды шығару және сатып алу-сату нысанында қайта бөлінетін несие капиталдары нарығының бір бөлігі.Мұнда халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің, мемлекеттік құрылымдардың клиенттерге не бағалы қағаз кепілдігімең немесе несие түрінде берілетін бос ақшалай қаражаты мәміле объектісі болып табылады. Сондықтан ол бағалы қағаздар нарығы ретінде де, несие капиталының нарығы ретінде де әрекет етеді.Қаржы нарығы жаңа бағалы қағаздар шығару ісімен айналысатын бастапқықаржы нарығы және бұрын шығарылған бағалы қағаздарды қайта сатумен айналысатын қайталама қаржы нарығы түрлеріне бөлінеді. Қайталама нарық өз кезегінде биржалық және биржадан тыс нарық түрлеріне бөлінеді. Биржалық нарықта мамандандырылған қор биржалары жетекші компаниялардың акцияларын сатып алу-сату операцияларын жүргізеді. Әлемдік экономиканың жаһандануы жағдайында дамыған елдердің ұлттық қаржы нарығы әлемдік қаржы нарығының бір бөлігі болып табылады. Бұған қаржы нарығында сауданы ұйымдастырушылар көрсететін қызметтер ұсынысының ақпараттық технологиялар негізінде ұлтаралық сипаталуы септігін тигізуде. ұлттық несие-қаржы институттарының мүдделерін қорғау үшін мемлекет қаржы нарығына қатысу- шылардың қызметін арнаулы мекемелер арқылы реттеп отырады. Мысалы, Қазақстанда мұндай міндетті Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі орындайды. Дереккөздер
Құқықтарды іске асыру

Құқық теориясында - ұйымның, мемлекеттік органның, лауазымды тұлға мен азаматтың іс жүзіндегі қызметінде құқық нормаларын ендіру, жүзеге асыру. Құқықты жүзеге асыру нысандары: *сақтау (құқықпен тыйым салынған әрекеттерді жүзеге асырудан сақтану); *орындау (жағымды әрекеттерді жасау жолымен құқықта қарастырылған міндеттерді белсенді орындаудан тұрады); *пайдалану (қатысушылардың нормада қарастырылған өз құқықтарын реттелетін қоғамдық қатынастар құқығын жүзеге асыруы арқылы көрінеді); *құқық нормасын қолдану (нақты субъектілерге бағытталған құқықтық талаптарды жүзеге асыратын мемлекеттің ұйымдастыруы арқылы көрінеді) болып табылады. Дереккөздер
Мультиверситет

Мультиверситет - элитарлы, көпшілік, кәсіптік және кәсіптік емес т.б. түрлі деңгейдегі көпорталықты және көпфункционалды жоғары оқу орындары жайлы Кларк Керр (1982) концепциясы. Оның ойынша, бұлар дәстүрлі университеттердің орнын басады. Дереккөздер
Ақционерлік қоғамның лауазымды адамдарының жауагікершілігі

Ақционерлік қоғамның лауазымды адамдарының жауагікершілігі-қоғамның лауазымды адамдарының өздері келтірген зияндары үшін Қазақстан Республиқасының заңнамаларына сәйкес коғам алдындағы жауаптылығы. Бұл ретте коғамға зиян келтіруге әкеп сокқан шешімге қарсы дауыс берген немесе дауыс беруге қатыспаған лауазымды адамдар жауапты болмайды. Жауапкершілік бірнеше лауазымды адамға жүктелген жағдайда олардын коғамнын алдындағы жауапкершілігі ортақ жауапкершілік болып табылады. Дереккөздер
Қаржы есебі

Қаржы есебі - кәсіпорындардың, ұйымдардың, фирмалардың шаруашылық операцияларын көрсетуге және қорытындылауға, оның сыртқы пайдаланушы үшін қаржы есептемесін дайындауға арналған бухгалтерлік есеп жүйесі. Қаржы есебі нәтижесі: теңгерім, қаржы нәтижелері туралы есеп беру, ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп беру, меншікті капитал туралы есеп беру, елдің заңнамасына сай келетін басқадай есептемелер. Қаржы есебі мүліктің, міндеттемелердің, кіріс пен шығыстың жай-күйін болған шаруашылық өмір ақиқатының негізінде көрсетеді, сөйтіп кәсіпорынның, ұйымның қаржысын басқару үшін негіз жасайды. Дереккөздер
Құқық қорғау органдары

Заң мен құқық тәртібін қорғаштау, адамның құқығы мен бостандығын қорғау, қылмыспен және басқа да құқық бұзушылықтармен күресу негізгі (арнайы) міндеті болып табылатын мемлекеттік органдар. Құқық қорғау органдарына: сот, төрелік сот, конституциялық сот, прокуратура, ішкі істер, ұлттық қауіпсіздік, әділет, төрелік, кедендік бақылау, қаржы полициясы органдары және т.б. жатады. Құқық қорғау органдары – заң және құқық тәртібін, адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау және қылмысқа қарсы күрес міндеттерін атқаратын мемлекеттік органдар. Құқық қорғау органдарына прокуратура, ішкі істер органдары, мемлекеттік қауіпсіздік (Қазақстанда ұлттық қауіпсіздік), кедендік бақылау, әділет органдары жатады. Кең мағынада алғанда, Құқық қорғау органдары ұғымы бірқатар беймемлекеттік институттарды да: адвокатураны, аралық сотты, т.б. қамтиды. Күшейтілген қылмыстық-құқықтық қорғау жүйесіне қауіпсіздік шаралары мен әлеуметтік шаралар да кіреді. Дереккөздер
Меле Серікбайұлы Байжомартов

Меле Серікбайұлы Байжомартов (11.9.1942 жыл туған, Ақсу ауданы, Ақсу ауылы) — ғалым, медициналық ғылыми докторы (1981). Алматы мемлекеттік медициналық институтын бітірген (1965). 1969-75 жылдары республикалық Эпидемиологиялық, микробиологиялық және жұқпалы аурулар институтында ғылыми хатшы, вирусологиялық бөлімінің аға ғылыми қыз­меткері, 1978-86 жылдары сол институтта микроплазма лабораториясының, микробиология бөлімінің меңгерушісі, 1987 жылдан директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары. Негізгі ғылыми еңбектері микробиология және вирусология мәселелеріне арналған. Дереккөздер