kurumikz/Cleaned-Kazakh-Wikipedia huggingface dataset:
Қарлұқтардың шаруашылығы

Ұлы Жібек жолы Қазақстан жерінде. Б.з.д. 1-мыңжылдықтың орта кезінде Қара теңіз өңірінен Дон бойына, содан Оңтүстік Орал өңіріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға, жоғарғы Етіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген аргиппейлер еліне кететін Дала жолы жұмыс істей бастапан. Осы жолмен жібек, терілер, иран кілемдері, асыл металдан жасалған бұйымдар сауда арқылы таратылып жататын. Б.з.д. 2 ғ. орта шенінде Жібек жолы елшіліктің және сауда-саттықтың тұрақты желісі ретінде қызмет атқара бастайды. Б.з. 2-5 ғғ. Егер Шығыстан жүре бастасақ, Жібек жолы Қытайдың ежелгі астанасы Чаньаннан шығып, Ланчжов маңындағы хуанхэ өткеліне баратын да, одан әрі Наь-Шанның солтүстік сілемдерімен жүріп отырып, Ұлы Қытай қамалының батыс шетінен, Яшма қақпасының шебінен барып шығады. Осы арадан сара жол екіге айрылып, Такла-Макан шөлін солтүстік және оңтүстік жағынан айналып өтетін. Терістік жолы хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо көгал аймақтары арқылы Іле алқабына жететін; ортадағы жол Чаочаннан Қарашарға, Ақсуға сосын Бедел асуы арқылы Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауынан шығып, Дунхуан, хотан, Яркенд, Бактрияларды басып өтіп, Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай кететін; бұл оңтүстік жол деп аталды. Ал солтүстік жолы Қашғардан Ферғанаға, одан әрі Самарқанд, Бұқара, Мерв арқылы хамаданға, Сирияға баратын. 11-12 ғғ. Қытайдан шығып Жетісу мен оңтүстік Қазақстан арқылы батысқа қарай өтетін жол жанданып кетеді. Жолдың бұлай ауытқуын бірнеше себептермен түсіндіруге болады. Біріншіден, Жетісуда Орта Азиямен жүретін сауда жолдарын бақылайтын Түрік қағандарының ордалары болатын. Екіншіден, Ферғана арқылы жүретін жол 7 ғ. ішкі қырқыс салдарынан қауіпті болып қалды; үшіншіден аса бай түрік қағандары олардың айналасы теңіздің арғы бетінен келген тауарларды көптеп тұтынды. 7-14 ғғ. Елшілік және сауда керуендерінің дені Жібек жолымен жүретін. Сан ғасырлар бойы жол тынымсыз өзгеріп отырған. Жібек жолы Орта Азия арқылы оңтүстік Қазақстан мен Жетісуға келетін сауда жолы 14 ғ. дейін, қашан ішкі қырқыстар мен соғыстар қала мәдениетін аздырып,тоздырғанға дейін, Қытайға баратын теңіз жолы игеріліп, бұрынғы көне жолдың жұолдызы сөнгенге дейін жұмыс істеді.
Кулыгин Иван Федорович

Кулыгин Иван Федорович - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының бригадирі. 1893 жылы Жамбыл ауданы (қазіргі Түркістан облысы), Меркі ауылында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1930 жылға дейін жеке шаруашылықпен айналысқан. * 1930-1936 жылдары әр түрлі мекемелерде жұмыс істейді. * 1936 жылы "Новый путь" ауылшаруашылық артеліне жұмысқа кіреді. * 1946 жылы егіншілер бригадасын басқарады. 1946 жылы бригада күздік бидайдың 15 гектарының әр гектарынан 14,96 центнерден өнім алып, межеленген жоспардан 7 центнер асыра орындайды. 1947 жылы мол түсімді егін алқабының 19 гектарының әр гектарынан 32,6 центнерден дән жинайды. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
Вера Прокопьевна Курлыкина

Вера Прокопьевна Курлыкина - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егішілер бригадасының звеношысы. 1928 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қапал ауданында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * Еңбек жолын мектепте оқып жүрген кезінен бастайды, комсомол қатарына өткен соң алдыңғы қатарлы колхозшы болады. * 1945 жылы егіншілер бригадасының звеношысы болып тағайындалады. 1947 жылы күздік бидайдың әр гектарынан 25 центнерден өнім алуды міндеттеме етіп алған оның тобы қажырлы еңбек етіп, 9 гектар жердің әр гектарынан 32 центнер астық жинап, алған міндеттемелерін асыра орындайды. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері ([[1948] * Медальдар Дереккөздер
Мария Григорьевна Лесная

Мария Григорьевна Лесная - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1912 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Сарқан ауданы, Покровка селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1930 жылы "Красное Знамя" колхозына кіріп жұмыс істейді. * 1946 жылы мол түсімді астық дәнді дақылдар бойынша егіншілер тобының звеношысы етіп тағайындалады: ** 1946 жылы оның тобы күздік бидайдың жоспарланған 10 центнерінің орнына 63 гектар жердің әр гектарынан 12,5 центнерден өнім жинайды. ** 1947 жылы межеленген 10,6 центнердің орынан 40 гектар жердің әр гектарынан 18,6 центнер астық жинауға қол жеткізеді. ** 1948 жылы 26 гектар жердің әр гектарынан 34 центнерден бидай алады. Еңбектері жоғары бағаланып барлық топ мүшелерінің әр қайсысы "За трудовую доблесть" медалімен наградталады. * 1948 жылы Сарқан аудандық еңбекші депутаттары Советінің депутаты болады. * 1950 жылдан КОКП мүшесі. Наградалары * "За трудовую доблесть" медалі * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/524.html История народов Средней Азии]
Ли Надежда

Ли Надежда - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1920 жылы Ресейде, Қиыр-Шығыс өлкесі, Чернигов ауданы, Маркузовка селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1938 жылы Талдықорған облысы, Қаратал ауданы, "МОПР" колхозына кіріп, жұмыс істейді. * 1945 жылы егіншілер бригадасының звеношысы болып тағайындалады. Қарқынды жұмыстың арқасында оның бригадасы жаздық бидай алқабының әр гектарынан 30 центнерден өнім алады: ** Эритроспермум 0841 бидайы егілетін жердің топырағы 20-22 см сүдігерге жыртылады; ** көтемде сүдігер егістік жерді бұлталақ ирекпен тырмалап, одан кейін 12-15 см тереңдікпен қопсытады; ** егу тракторлы сепкішпен жүргізіліп, тұқым мөлшер бойынша 152 кг-нан себіледі; ** тұқым топырақпен 6-7 см тереңдікке жабылады; ** себу уақытылы аяқталады. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер
Ли Татьяна

Ли Татьяна - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының бригадирі. 1923 жылы Ресейде, Уссурий өлкесі, Ворошилов қаласында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1939-1940 жылдары ӨзбекССР-і, Андижан қаласындағы безгек стансасында химизатор болып істейді. * 1941 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қаратал ауданы, "Дальний Восток" колхозына жұмысқа кіреді. * 1942-1946 жылдары егіншілер бригадасының звеношысы болып істейді. * 1947 жылы егіншілер бригадасының бригадирі болып тағайындалады: ** 1945 жылы оның бригадасы 220 центнердің орнына, әр гектардан 236 центнерден өнім жинайды; ** 1946 жылы - 235 центнердің орнына әр гектардан 301 центнерден өнім алады; Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер
ㄱ

Кийок, киык (, солт.кор.-киык) — корей әліпбиінің алғашқы әрібі, сөз немесе буын басында қатаң тіл асты шұғыл дауыссыз, дауыстылар арасында және үнді дауыссыздардан кейін ұяң тіл асты шұғыл болады. (г) . Жазылу реті Мунпоп (грамматика) * Ка - атау септігінің көрсеткіші. Синоглифтер * Кәф (араб тілі)
Павел Ипполитович Ломакин

Павел Ипполитович Ломакин - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1887 жылы бұрынғы Марьевск болысы, Ақмола гуверниясы, Петропавловск уезі, Сергеевка селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * Еңбек жолын бай кулактарда жалшы болудан бастайды. * 1938 жылы Алматы облысы, Іле ауданы, "Қоян-Қос" колхозына жұмысқа кіріп, кейіннен егіншілер бригадасының звеношысы болады. Бригада мүшелері өздеріне күздік бидай себілген 11 гектар жердің әр гектарынан 30 центнерден өнім алуға міндеттеме алады. Агрономның басқаруымен Ломакин агротехникалық жағдайдың ұтымды жоспарын жасап, оны бригада мүшелерімен ойдағыдай іске асырады: ** 25 сәуірде сүрі жер 22 см тереңдікте жыртылады; ** әр гектар жерге жергілікті тыңайтқыш себіледі; ** топырақтың үстіңгі қабаты тығыздалмас үшін және арамшөптің өсуіне мүмкіндік бермеу мақсатында жер жаз бойы үш рет тырмаланады; ** 25 тамызда тракторлы сепкішпен әр гектар жерге 150 кг тұқым себіледі; ** көктемде күздік бидайды екі рет малалап, онымен қатар тыңайтқышпен қоректендіріледі; ** арамшөппен күресу мақсатында екі рет қопсытылады; ** өнім 25 шілде айында жиналып,1947 жылы оның бригадасы 11 гектар күздік бидай алқабының әр гектарынан 31,1 центнер дән алып, мідеттемелерін асыра орындайды. Наградасы * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер
Медведев Анисим Матвеевич

Медведев Анисим Матвеевич - Социалистік Еңбек Ері (1948), Қазақстанда колхоз құрылысын ұйымдастырушылардың бірі. 1895 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Андреев ауданы, Осиповка селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1917-1920 жылдары партизан отрядына кіріп, ақгвардия атаманы Анненковтың әскеріне қарсы күресіп Черкасскіні қорғады. * 1921 жылы большевиктер партиясына өтіп, революциялық комитеттің председателі болған ол, алғашқы ауылшаруашылық коммуналардың белсенді ұйымдастырушылардың бірі болады. * 1925 жылы Талдықорған облысы, Андреев ауданы, "Веселый труд" колхозы ауылдық Советінің председателі, кейіннен сол колхоздың председателі болады. * 1926 жылы КОКП қатарына өтеді. * 1932-1938 жылдары Андреев ауыл шаруашылық банкінің бастығы болып қызмет істейді. * 1938 жылдан "Победа" колхозының председателі болады. Колхоздың егістік алқабы мен өнімі жылдан жылға өсіп отырды. 1947 жылы колхоз өкіметке бидайдың 53 гектар жерінің әр гектарынан 31.39 центнерден өнім тапсырады. Наградалары * Еңбек Қызыл Ту ордені * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/529.html История народов Средней Азии]
Медин Владимир Егорович

Медин Владимир Егорович - Социалистік Еңбек Ері (1948), механик. 1913 жылы Ресейде, Рязань облысы, Зеленое селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1931 жылы Қазақстанға қоныс аударып, 18 жасынан бастап Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Қаратал күріш совхозында тракторшы болып еңбек етті. * 1934 жылы тракторшылар бригадасының бригадирі және жөндеу базасының меңгерушісі болады. * 1938 жылы совхохдың бөлімше механигі болып тағайындалады. * 1942 жылы Үштөбе МТС-на аға механик болып ауысып, Үштөбе МТС-ын республика бойынша алдыңғы қатарлы МТС-тың бірі етеді: ** барлық 17 колхозда астық дәнді дақылдар үшін сүдігер 20 см тереңдікте, ал қант қызылшасы үшін 25-27 см тереңдікте жыртылып, тырмалау қатар жүргізіледі; ** трактормен 5784 гектар жердің орнына 6304 гектар сүдігер жер жыртылады; ** қант қызылшасы мен астық дәнді дақылдар қысқа уақыт, 8 жұмыс күні аралығында 3383 гектардың орнына 4159 гектар жерге егіледі; ** сапалы жөндеу жұмыстарының арқасында МТС комбайнмен өнім жинау жоспарын 140%-ке орындайды. Наградалары * "Құрмет белгісі" ордені * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/530.html История народов Средней Азии]
Ноғайбай Айғабылов

Ноғайбай Айғабылов (1928-2001) – қазақ психологы, орта мектеп оқушыларының тарихи атауларды ұғыну ерекшеліктерінің психологиялық негіздерін зерттеген автор. Еңбектері * 1960 жылы Ленинград қаласында «6-шы класс оқушыларының таным әрекеттерінің кейбір жақтарын дамытудағы оқу тарихы суреттердің рөлі» деген тақырыпта кандитаттық диссертация қорғаған. * «Бастауыш класс оқушыларының ақыл-ой әрекеті белсенділігін арттыру» (Алматы,1970.), * «Бала мінезінің қалыптасуы және тәрбиелеу» (Алматы, 1970.), т.б. Дереккөздер
Ганс Юрген Айзенк

Ганс Юрген Айзенк (4.03.1916, Берлин-4.09.1997, Лондон) – британ психологы. Психологиядағы биологиялық бағыттың көшбасшыларының бірі. Г.Айзенктің жеке тұлға теориясы диспозициялық теорияның үш негізгі бағытының біреуіне – қатаң бағытына жатады. Бұл бағыт адамның қатаң биологиялық құрылымдары: дене құрылымы, жүйке жүйесі, ми және белгілі жеке тұлғалық қасиеттері арасында қатаң сәйкестік құруға ұмтылады. Мәселен, Г.Айзенк "интроверсия – экстраверсия мидың ерекше құрылымы – ретикуларлық формацияның қызметімен байланысты" деген болжам ұсынған. Дереккөздер
Акме

Акме – тұлға ның дамуының жетілгендігі және іс-әрекет пен шығармашылықта едәуір жоғары жетістіктерге жетуімен сипатталатын, оның соматикалық, физиология лық, психология лық және әлеумет тік күйі. Бұл күй адамның жасымен байланысты және шамамен 30 жастан 50 жас аралығын қамтиді. Кейбір шығармашылық тұлғаларда ол әрі қарай да жалғасуы мүмкін. Математика саласында ең жоғарғы жетістіктер 30 жасқа келеді, ал көркем әдебиетте – 50 жастан кейін және т.б. көрініс табады. Адам жетілуінің жоғарғы шыңы (акме) – оның өмірінің ұзақ уақытын қамтитын кезеңнен тұратын және әрқашан да оның қаншалықты азамат, белгілі бір іс-әрекет саласының маманы ретінде қалыптасуын білдіреді. Сонымен қатар, акме ешқашан тұрақты болып табылмайды, ал ол аз немесе көп вариативтілікпен, өзгергіштілікпен айрықшаланады. Антикалық өмірбаяндарда > деп өмір мен шығармашылықтың жоғарғы нүктесін, ең жақсы кезенің атаған. Қазіргі заманғы акмеология ны – > жөніндегі ғылымды - ең алдымен, әртүрлі мамандықтардағы адамдар қай жаста оған жететіні және осы деңгей қанша уақыт тұра алатыны қызықтырады. А. басты проблемасы болып табылатын – ол өмірдің белгілі бір кесіндісі емес, ал кез келген кезеңді гүлдендіре алатын жасампаздың өзінің рух ының күйі Дереккөздер Психология: Энциклопедиалық сөздік.Қ.Б. Жарықбаев, О.С. Саңғылбаев
Активация

Активация (лат. activus – қаз. әрекетшіл) – негізінен, іс-әрекетке даярлық ұғымын білдіреді. Биология Психология А. – жүйке жүйесінің қозу және реактивтілік деңгейінен сипаттайтын күйі. А. өзінің психологиялық механизмдері бойынша әртекті болып табылады.А. мидің лимбикалық және ретикуларлық жүйе құрылымдарын қамтитын жүйке жүйесі бөлімдерінің жалпы әсерлерімен анықталады.Осы әсерлердің балансының өзгеруіне қарай А. вегетативті көрсеткіштерде – жүрек соғысының жиілігі, тері қарсылықтары, артериалды қысым, тыныс алудың өзгеруінде белгіленген сапалық ерекшеліктері да өзгереді.А. ұзақ мерзімді – тоникалық және қысқа – физикалық болады.Оның жалпы сипаттамасы болып табылатын жүйке жүйесінің А. мен жеке ми құрылымдарының А., сондай-ақ психологиялық А. мен физиологиялық А. ажырату қажет.Активация: жеке даралық деңгей – әрбір адамның өзіне тәң А. деңгейі.Оның фонында адамның әдеттегі іс-әрекеті жүзеге асады.Бұл деңгей жеке-даралықтың табиғи детерминациясы болып табылады.Активация: оптималды деңгей – жүйке жүйесінің күйінің мінез-құлық әрекетіне максималды сәйкес келу деңгейі.Осының салдарынан іс-әрекет үлкен тиімділікпен орындалады. Дереккөздер
Акцептор әрекеті

Акцептор әрекеті (лат. > - >) - атомдарға, электрондарға және өзге де заттарға қосылып, орталық жүйке жүйесінің қызметін жандандырады. Нейродинамикалық сипаттағы әрекеттер. А.ә. жүйке жүйесінің қызметінде реттеледі. Ұғымды П.К.Анохин еңгізген. Орталық жүйке жүйесінің қызметін белгілейтін гипотезалық психофизиологиялық аспап және шынайы орындалған әрекетпен ұштасатын болашақ әрекеттің нәтижесін көрсететін модель. Дереккөздер Психология: Энциклопедиалық сөздік.Қ.Б. Жарықбаев, О.С. Саңғылбаев
Ақкөңілдік

Ақкөңілдік – мінездің түрі, адам баласының аяулы қасиеттерінің бірі.Ақкөңіл адамның басқалармен қарым-қатынасына ізгі ниеттілік, шынайы тілектестік, ілтипаттылық пен жайдары қабақ, жарқын жүзділік тән. «Ақкөңілдің аты арып, тоны тозбас» деген халық нақалында бұл тамаша адамгершілік қасиетке ие кісінің мінездемесі дәл де нәзік бейнеленген.Мұндай адамдар – баршаның ісі ілгері бассын, көптің көңілі өссін, төңірек түгел болып, жұрттың жүзіне жайдарылық нұры жайылсын деп тілейді, соған өздерінің көңілі көншиді.Олар сұратпай-ақ, басқаға көмектесуге әзір тұрады, басқаны көңілдендіруге, шаттандыруға, қиындықтан құтқаруға құмар.Халық ондай адамды ақжүрек кісі деп марапаттап, құрметтейді Дереккөздер Психология: Энциклопедиялық сөздік.Қ.Б. Жарықбаев, О.С. Саңғылбаев
Алдамұратов Әбілхан

Алдамұратов Әбілхан(1926ж-2001ж) - қазақ психологы.1952 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің логика және психология бөлімін бітірген.1952 жылдан бастап Қызылорда және Алматы қалаларының жоғары оқу орындарында психологияда дәріс оқыған.Оның жетекшілігімен 4 ізденуші кандидаттық диссертация қорғаған.Негізгі еңбектері:М.Мұқановпен бірге жазған > 1-ші бөлімі(Алматы, 1978.), 2-ші бөлімі(Алматы, 1979.), >(Алматы, 1992.), >(Алматы, 1996.), 1993 жылы > деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған.Оның педагогиялық психология тақырыбында жазған көптеген ғылыми мақалалары бар. Дереккөздер Психология: Энциклопедиалық сөздік.Қ.Б. Жарықбаев, О.С. Саңғылбаев
Анатолий Александрович Смирнов (психолог)

Анатолий Александрович Смирнов (1894-1980) — орыс психологі. Қызмет жолы Психология ғылымының докторы, КСРО педагогикалық ғылымдарының докторы, КСРО педагогикалылық ғылымдар академиясының толық мүшесі, Мәскеудегі психолгия институтының ректоры. Жалпы жыәне педагогикалық психология саласының өкілі. Ес процесі зерттеуші. Негізгі еңбектері: "Есте қалдыру психологиясы", "Ес психикасының мәселелері", "КСРО-дағы психолгия ғылымының қазіргі жағдайы және дамуы" Дереккөздер
Алдану

Алдану - түрлі себептерге байланысты шындық құбылыстарды бұрмалап, теріс қабылдау себептері ғылымда әлі толық анықталмаған.Алданудың пайда болуына көру талдағыштарының ерекшеліктері, қабылдау жағдайының өзгеруі, көру мүшесінің түрлі кемістіктері т.б. әсер ететін болуы керек.Көру қабылдауында >(екі өлшемді контурлық кескін фрагменттері арасындағы метрлік арақатынастардың бұрмалануы); >(сұр жолақ қара фонға қарағанда ашық фонда күңгірт сияқты көрінеді).Қимыл-қозғалыста да алданулар көп кездеседі.Олар: а) Автокинетикалық қозғалыс(толық қараңғыда байқалатын, обьективті түрде қозғалмайтын жарық көзінің ретсіз орын ауыстыруы); ә) Стробоскопиялық қозғалыс(қозғалмайтын екі тітіркенгішті бірінен соң бірін іле-шала көрсеткенде қозғалыс туғандай әсер болуы); б) Индукциялық қозғалыс(қоршаған фонға қарай қозғалмайтын обьекттің қозғалысы сияқты көрінуі). Грузин психологтары(Д.Н.Узнадзе және оның шәкірттері) арнайы бағдар алдануларын(нұсқалық иллюзиялар) зерттеген.Шарпантье алдануының салмақтылығы бірдей, бірақ көлемі әртүрлі екі нәрсенің кішірегі ауыр сияқты көрінеді. Неміс ғалымы Г. Гельмгольцтің айтуынша, алдану эффектісі қабылдаудың тұрақтылығын қамтамасыз ететін механизмдердің әдеттегіден тыс жағдайдағы қызметі.Көптеген зерттеулер алданудың оптикалық және физиологиялық себептерін(детерминант) анықтауға арналған.А-дың сырын дұрыс түсінудің тәжірибелік мәні зор.Мәселен, иллюзия архитектура мен бейнелеу өнерінде, полиграфикалық әшекейлеулерде, театр сахналарын безендіруде жан жүйесіне қолайлы әсер ету үшін қолданылады. Алдану деп түрлі себептерге байланысты шындықтағы объектілерді қате қабылдауды атайды.Алдану сан алуан себептерге байланысты пайда болады.Мысалы, шай құйылған стаканға салынған қасықтың сынған ұқсап тұруы физика заңдылықтарымен түсіндірілсе, кейбір нәрсе жөніндегі жаңсақ пікірлер адамның әртүрлі ерекшеліктеріне байланысты.Көзге қосу үрдісінің жайылуы, көздің затқа бейімділуі, қозғалысы, қабылданатын затқа көздің төселмеуі т.б. 1. болмас іс, сағым; 2. бұлдыр, қиял. Қабылдаудың, қиялдың және естің феномендері.Адамның миындағы, шынайы құбылысқа немесе объектіге сәйкес келмейді. Дереккөздер
Мун Капитолина Ивановна

Мун Капитолина Ивановна - Социалистік Еңбек Ері (1948), егінші, егіншілер бригадасының звеношысы. 1925 жылы Ресейде, Қиыр-Шығыс өлкесі, Покров ауданы, Вторая Спеиловка селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 1940 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы), Ақсу ауданы, Үштөбе колхозында колхозшы болып жұмыс істеді. * 1942 жылы МОПР атындағы ауылшаруашылық артеліне жұмысқа кіреді. * 1944 жылы егіншілер бригадасының звеношысы болып тағайындалады. 1945 жылы оның бригадасы 40 гектар күріш алқабының әр гектарынан 44 центнерден, ал астық дәнді дақылдардың 10 гектар алқабының әр гектарынан 10.5 центнерден өнім алады. Наградалары * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/1038.html История народов Средней Азии]
Қызылтамақ бұлбұл

Қызылтамақ бұлбұл (Luscinia calliope) — қызылтамақтар тұқымдас тармағының өкілі. Қаратөс бұлбұлмен бірігіп қызылтамақтар (Calliope) тұқымдас тармағын құрайды. Мұны көптеген адамдар еш негізсіз сайрақ тұқымдастардың жеке туысы деп санайды. Қызылтамақтардың нағыз бұлбұлдардан айырмашылығы - олар орман емес, тауда өмір сүретін құстар. Аталығы мен аналығы Бұларға жыныстық деформизм тән қасиет, яғни ашық түске боялған аталығы елеусіз қарапайым аналыққа мүлде ұқсамайды. Олардың ұя жасауы да басқаша - бір бүйірінде кіріп-шығатын аузы бар жабық ұя істейді. Аталықтың жоны - көмескі зәйтүн реңкті біркелкі қоңырқай түсті. Бауыры - ашықтау сұр қоңыр, ал тамағында үшбұрыш пішінді ашық қызыл теңбілі бар, оның қапталында жіңішке қара және ақ жолақтар жиектейді. Аналығында қызыл теңбіл болмайды. Таралуы Бұл бұлбұл Сібірде кең таралған. Қазақстан аумағында тек қана Алтайда ұялайды. Мұнда бұл құрлық-бұташыл құстар қалың өскен бұталы және ылғалды шалғыны бар орман шетінде қоныстанады. Мамырдың соңында ұшып келісімен аталықтар дереу сайрай бастайды. Дауысы Қызылтамақтың сайрағанын Оңтүстік Алтайдағы бақылауы бойынша орнитолог М.А.Кузмин былай сипаттап жазған: "Сайраған үні бұлбұлдан кем түспейтіндей күшті, бірақ қысқа сайрайды. Ол көбінесе өзге құстардың , мысалы, жаурауықтың үніне еліктеуден бастап сайрайды. Үріккен құстың әуезі айтарлықтай сарынды,бірақ "тиуить - тиуить" деген қатты және салдырлаған үрейлі дыбыс шығарады". Мектеп Энциклопедиясы: Құстар
Мун Дя Хен

Мун Дя Хен - Социалистік Еңбек Ері (1948), егіншілер бригадасының бригадирі. 1887 жылы Солтүстік Кореяда, Тенин уезі, Самбоемен селосында туған. 1905 жылы Ресейдің Приморье өлкесіне, 1930 жылы Қазақстанға қоныс аударады. Еңбек жолы мен жетістігі * 1931 жылы Талдықорған облысы, Қаратал ауданы, МОПР атындағы колхозға жұмысқа кіріп, егіншілер бригадасының бригадирі болады.1947 жылы оның бригадасы 22 гектардың әр гектарынан 30,3 центнерден бидай алып, рекордтық өнім алады. Бұл рекордты өнімді алу үшін олар қажырлы еңбектене отырып, егін алқабын ерекше тыңғылықты өңдейді: ** ерте көктемде жер телімі 22 см тереңдікте жыртылады, тырмалау қатар жүргізіледі; ** егін тракторлы сепкішпен себіледі; ** тұқым топыраққа 6-7см тереңдікке салынады; ** бидайдың Эратроспермум 0841 сұрыпы әр гектарға 152 кг-нан себіледі; ** вегатация кезеңінде 2 рет қопсытылып, тыңайтқышпен қоректендіріледі; ** егін комбайнмен ысырапсыз жинап алады. Наградалары * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) * Медальдар Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/534.html История народов Средней Азии] * Герман Ким, [https://www.youtube.com/watch?v=uboHNZka71I Энциклопедия корё сарам. Герой Социалистического Труда Нигай Константин Иванович]
Мүшелтой

Қазақ халқында мүшел жас ұғымы адамның жас санау үлгісі.Негізінен адамның алғашқы мүшелі 13 жасынан басталады, яғни, жыл сайын 12 жастан қосылып отырады .Яғни, бұл жастың касиетті екенін білген ата-бабамыз осындай жасқа толған адамның туған күнінде мал сойып, ауыл ақсақалын шақырып, құран оқытып, ырымын жасайды. Мүшел жасты анықтағанда бір ерекшелікті есте ұстаған жөн.Олар төмендегідей жіктеледі: 1-мүшел – 13 жас (ержете бастау). 2-мүшел – 25 жас (жiгiттiк шақ). 3-мүшел – 37 жас (ақыл тоқтату). 4-мүшел – 49 жас (орта жас). 5-мүшел – 61 жас (орта жас). 6-мүшел – 73 жас (қарттық). 7-мүшел – 85 жас (кәрiлiк). 8-мүшел – 97 жас (қалжырау 9-мүшел – 109 жас (шөпшек сүю). 10-мүшел – 121 жас (немене сүю) Дереккөздер http://www.alashainasy.kz/interested/20934/
Біржақты ортилия

Біржақты ортилия (лат. Orthília secúnda) - Көпжылдық өсімдік. Солтүстік жарты шардың қоңыржай және салқын-орманды аймақтарында өседі. Ареал Солтүстік жарты шардың қоңыржай және салқын-орманды аймақтарында өседі. Ресейдің еврпалық аймағында, Сібіде, қиы шығыста және Казвказда өседі. Морфология Сабағының биіктігі 5-25 см-дей, Тамырсабағы мен тамыры ұзын, жіңішке. Жапырақтары кезек-кезек орналасқан, сопақша немесе дөңгелек ұзындығы 8 мм. Гүлдері 8-18 шотаң гүлшоғына жиналған. Жемісі - сопақша қауашақ. Ұзындығы 6мм-ге дейін. Химиялық құрамы Біржақты ортилияның құрғақ шөбінің құрамында иридоидтар, гидрохинон, арбутин, метиларбутин, кумариндар,флавоноидтар, хинондер, витамин C, органикалық қышқылдар табылған. Микроэлементтер: темір,мыс, цинк, марганец және титан. Қолданылуы Қатерлі ісікке алдын алу және емдеу шараларында қолданылады. Дереккөздер * Smith, Harlan I. Materia Medica of the Bella Coola and Neighboring Tribes of British Columbia // National Museum of Canada Bulletin. — 1929. — Т. 56. — С. 62. * Губанов И. А. и др. 998. Orthilia secunda (L.) House [Ramischia secunda (L.) Garcke]
Семізот

Семізот (Rhodiola) – жасаңшөп тұқымдасына жататын көпжылдық, жақсы гүлдейтін шөптесін өсімдік. Ботаникалық сипаты Көпжылдық ағаш тәрізді, мықты, көпбөлімді өсімдік. Сабақтары бұтақты емес, тік немесе шамалы майысқан болып келеді. Жапырақтары бір жерге жиналған, кезек-кезек орналасқан, жалпақ, үшбұрышты немесе төтбұрышты болып келеді. Гүлдері шоқтәріздес болып келеді. Төрт немесе бес мүшелі. Екіүйлі блады. Дереккөздер * "Rhodiola L.: Rosenrötter", «Den virtuella floran», Naturhistoriska riksmuseet, 2000-04-18. Дереккөздер * Род 698. Родиола — Rhodiola L. // Флора КСРО. В 30 т
Надбережный Павел Иосифович

Надбережный Павел Иосифович - Социалистік Еңбек Ері (1948), механик. 1905 жылы Украинада, Киев облысы, Изонковск ауданы, Финевичи селосында туған. Еңбек жолы мен жетістігі * 14 жасынан байларға жалшы болады. * 1929 жылы тракторшылар курсын бітіріп, Озеро-Пушкинский совхозында механик болып істейді. * 1934-1937 жылдары - Омбы облысында инженер-механиктің көмекшісі . * 1937-1940 жылдары - Омбы облысы, "Коммунист" бидай совхозында орталық жөндеу шеберханасының бастығы. * 1940 жылы Қазақстанға қоныс аударып, Талдықорған облысы, Шанханай МТС-да аға механик болып істейді. 1945 жылы жақсы жұмыс көрсеткішінің арқасында тракторлық жұмыстардың жоспары 128% -ке, 1946 жылы - 121% -ке, 1947 жылы - 131% -ке орындалады. Шанханай МТС-ның қызмет көрсетуімен колхоз 665 гектар жаздық бидайдың әр гектарынан 21,72 центнерден өнім жинаған. * 1948 жылы Талдықорған облысы, Гвардияшылар аудандық Советінің депутаты болды. Наградалары * ҚазССР Жоғарғы Советінің грамотасы (1945) * "1941-1945 жж Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін"(1946) * Ленин ордені * "Орақ пен Балға" алтын медалі * Социалистік Еңбек Ері (1948) Дереккөздер Сыртқы сілтемелер * [http://darvblago.ru/537.html История народов Средней Азии]
FIFA 14

FIFA 2014 - FIFA-ның сериясындағы жиырмасыншы футбол симуляторы. Қазіргі уақытта ФИФА барлық платформаларда бар. Ең алғашқы консольдық нұсқасы 2013 жылы 13 қыркүйекте өтті. Ойластырылған шабуыл Футболшылар аландағы жағдайды анализдей алады , жігер және арамдықпен қорғаныс шебін бұзу үшін еңбектенеді, және ойынды екі қадам алға ойластырып кояды . Одан басқа,ойыншылар ілгері жұлқынып корғаушыны артта қалдырып және бос кеңістік алады. Максималды шабуыл Ойыншы доппен жұмыс істегенде, дәл қимылдар қолданылады яғни доптың 360 градус айналасында қимылдауына байланысты. Допқа күрес қиындады және аяусыз болды. Допты бір жанаумен басқару Жаңа жүйе допты басқару механизмін өзгертеді: футболшылар допты бір жанаумен тамаша қабылдау мүмкіндігінен айырылды. Енді қорғаушылар допты кері оңай қайтара алатын болады. Tactical Free Kicks Бұл жүйе (Айып соққысын орындау тактикасы) соққыны одан әрі қауіпті қылады , ойыншыға соққыны алдын ала ойлауға мүмкіндік береді және басқа ойыншыны іске қосады. Player Impact Engine Ең басты енгізілген жақсарту ойынның дәрежесін физикалық тұрғыдан допқа талас жақсарады(яғни реалистикалық түрде болады). Допқа таласта футболшының бойы және күші көп рөл атқарады. Коментаторлар Орыс тілдегі Фифа 2014-те ойынды баяғы Юрий Розанов және Василий Соловьёв оған қоса жаңадан коментатор Александр Логинов(ол аланның шетінде жұмыс істейтін болады). Александр жарақат алған ойыншылардың қандай халде екенің айтады. Жалпы Стадиондар *Akaaroa Stadium *Aloha Park *Arena D’Oro *British Modern *Camp Nou *Century Park Arena *Court Lane *Crown Lane *Eastpoint Arena *El Bombastico(El Libertador) *El Medio(Estadio Nacional) *El Reducto(La Canchita) *Estadio Latino *Estadio President G.Lopes *Estadio de las Artes *Estadio del Pueblo *Euro Park *Forest Park Stadium *Ivy Lane *O Dromo *Olimpico Arena *Pratelstvi Arena *Sanderson Park * Stade Kokoto *Stade Municipal *Stadion 23,Maj *Stadion Europa *Stadion Hanguk *Stadion Neder *Stadion Olympik *Town Park *Union Park Stadium *FIWC Stadium — (тек PlayStation 3-те ғана) *DW Stadium *The Britannia Stadium *White Hart Lane *Carrow Road *Goodison Park *Stadium of Light *The Hawthorns *Liberty Stadium *The Reebok Stadium Дереккөздер
Учижилэ

Тутцыши Учижиле (т.ж.б. - 708) - Түргеш қағанатының негізін қалаған билеуші (701-708). Тарихы Батыс Түркі қағандығының қайталанып кеткен қуыршақ қағаны Хусэлоның қол астында қызмет еткен, түргештер тайпасының бегі болған. Ол Хусэлоның мейірімсіз қаталдығынан мезі болған өзіне қарасты түргештерді Суяб қ. төңірегіне топтастырды . Учижилэ түргештерді 20 иеліке бөліп , олардың әрқайсын 7 мың әскер шығаратын дәрежеге жеткізді . 7 ғ-дың соңына қарай Екінші Шығыс Түркі қағандығының қағаны Қапағанмен мен Батыс Түрік қағандығының қағны Хуселомен соғысып , жеңіске жетеді . Бұл кезегінде Батыс Түркі қағандығының жерлерін даулап алуға және Түгеш қағандығын құруға мүнкіндік береді . Қайтыс болғанан кейін Түгешқағанына Согэ қаған билік жүргізді Дереккөздер * Қазақстан ұлттық энциклопедиясы
Квинке ісігі

Бұл сол есекжем аурулардың бірі.Есекжемде науқастың терісі өзгеріске ұшыраса,бұнда тері және тері асты майы мен қоса өзгерістерге еұшырайды. Себептеріне жататындар әр түрлі тітіркендіргіш заттар,көбінесе солардың қосарлана әсер етуінен болады.Оларға жататындар:тағамдық заттар,дәрі-дәрмектер,бактерииялар,кір жуатын ұлпалар,әртүрлі бояулар және т.б Клиникалық белгілері Науқас аяқ астынан тері,тері асты маймен қатайып,қалындап іскенін байқайды.Бұл өзгеріс көбінесе науқастың ернінде,қабағында,бетіндее,тіпіті жыныс мүшелерйнде пайда болады.Іскен жерді басқанда із қалмайды,себебі қалындап қатты болды.Бұл науқастың ең қиыны сол,ол тамақта,жұтқыншақта,кеңірдекке жақын жерде пайда болса.Бұл кезде ауа жетпеей,адам көп жөтеледі.Уейін бетінің бозарып көгеруі байқалады.Бұл жағдайда науқастың өліп кетуі мүмкін.Кейде тіпті ішкі ағзаларға да таралуы мүмкін,бұл өте ауыр жағдай. Емдеу Науқас міндетті түрде ауруханаға жатқызылып жедел дәрдем берілуі тиіс.Тынысы тарылып,ауа жетпеген жағдайда кеңірдекке трубка салу керек.Басқа емдеулер жоспарлы түрде жүргізіледі.Оларға жататындар:0,1% 0,3-0,5 мл адреналин ерітіндісі тері астына жіберіледі.2 мл 2% супрастин немесе 1 мл 1% димедрол ерітінділері бұлшық етке жіберіледі.Науқастың беті қайтпаған жағдайда 60-90 мг преднизолонды қанға құяды.Бұл кезде 2-4 мл Лазекс дәрісін қанға құйған орынды болады. Дерек көздер Ішкі аурулар пропедевтикасы,Айтбембет Б.Н,Алматы-2009"Эверо"
Storm вирусы

Storm (storm-дауыл) вирусы - ең қауіпті вирустардың бірі. Бұл вирус электрондық пошта арқылы файлдарға қосылып жіберілген спамдар арқылы таралды. Strom вирусы 10 млн. компьютерді жұқтырды. Вирустың басты мақсаты барлық машинаның «Ботнет» деген жаңа зомби желісіне кіруі еді. Олар барлық компьютерлермен жеке дара басқармақ болды.
Динамик

Динамик Дыбыс жиілігінде электр тербелістерін дыбыстық толқындарға айналдыру үшін динамик қолданылады. Оның құрылымы электродинамикалық микрофонның құрылымына ұқсас, тек қана катушканың орамы үлкен ток күшіне есптелген жуандау сымнан жасалады және диафрагмасы біраз үлкен болады. Динамиктің катушкасынан дыбыс жиілігіндегі айнымалы токты өткізгенде, оған тұрақты магнит өрісі жағынан Ампер ңүші әсер етеді. Бұл күштің әсерінен катушка айнымалы токтың жиілігімен тербеледі және онымен байланысқан диафрагманы тербелтеді. Диафрагманың тербелісі ауаның қысымын периодты өзгертіп, дыбыс толқындарын тудырады. Телевизиялық қабылдағыш Телевизиялық қабылдағыш телевизордың жұмыс істеуі радиотаратқышқа ұқсас. Алайда бұл жағдайда дыбыс сигналдарымен бірге бейнелер жеткізіледі. Бейнелерді жеткізудің жалпы принципін түсіну үшін бір мысал қарстырайық. Сізге жедел басқа қалаға жаңадан құрылған пртияның эмблемасын жеткізу керек, ал сізде телефоннан басқа байланыс құралы жоқ.Егер сіз тез ойлап, жедел қимылдасаңыз, мәселе шешіледі. Сіз эмблеманың суретін миллиметрлік қағазға салып, оның бейнесін кішігірім элементтерге жіктелуін анықтайсыз. Есебіңізге сәйкес сіз бір элементтің өлшемін, жіктеідің бір жолындағы элементтер санын және қажетті жолдарын таңдап аласыз. Одан кейін телефон арқылы басқа қаладағы адаммен байланысып, оған суретті жеткізу үшін былай дейсіз: "Бір бет миллиметрлік қағазды алдыңа қой. Үш әр- түрлі фломастер ал: қызыл, жасыл, көк. Енді миллиметрлі қағаздың бірінші жолына нүктелерді мына тәртіппен қоя баста: қызыл, қызыл, көк ... жасыл. Бірінші жол аяқталады. Екінші жол: көк,көк..." т.с.с. Жіктеудің соңғы жолы аяқталды. Мәселе шешілді. Осыған ұқсас телевизиялық бейнелер таратылып тартылады. Объектив бейнені таратушы телевизиялық камераның арнайы экранына беріледі.
Құстаран

Құстаран (Қызылтаспа, лат. Polygonum aviculare) – тарандар тұқымдасына жататын біржылдық өсімдіктерінің бір туысы. Биологиялық сипаттама Құстаран топтанып өседі. Сабағының биіктігі 60 см-ге дейін болады. Тамыры сабағынан жуан болады. Жапырақтары майда сопақша тәрізді болады. Қалампыр туысының өзіне тән ерекшелігі – бірігіп кеткен тостағанша жапырақшаларының түбі қабыршақтанып келіп, гүл жапыраққа жабысып тұрады. Гүдері - көбінесе қызыл, қызғылт, ақ, ала түсті. Гүлдері 2-5 данадан жапырақшаларының түбінде оналасады. Маусым – қыркүйек айларында гүлдеп, жеміс салады. Гүл формуласы: . Жемісі – көп тұқымды үшбұыш қауашақ. Таралуы Құстаран - космполит өсімдік : Арктика мен Антарктикадан басқа бүкіл материктарда кездеседі. Қолданылуы Емдік мақсатта өсімдіктің жер үстіндегі бөлігін гүлдеп тұрған кезінде жинайды. Құстараннын шөбін медицинада қуық және зә айдағыш жлдаының қабынуына қарсы, асқазан-ішек ауруларына, тіпті өкпе құрты ауруына қарсы қосымша шара ретінде қолданылады. Сырттай терінің түрлі жарақаттарын емдеуге қолданады. Дереккөз
Қабдиев Дүйсехан

Қазақстан жоғары мектебінің еңбек сіңірген қызметкері. 1941-46ж. Жарма ауданының Бөке кенішінде кен қазатын жұмысшы болып істеген . 1954ж. ҚазМУ-ДЫ бітірген. 1954-63ж. Осы ун-ттің саяси экономия кафедрасының оқытушысы, 1963 жылдан Алматы халық ш. Ин-тының(Қазіргі Қазақ экон. Ун-тінің)Доценті, 1973 жылдан кафедра меңгерушісі. Қазақстан революцияға дейінгі Қазақстандағы экон. Ой-пікірдің дамуын зерттеді . 1991ж. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейінгі өтпелі кезеңде оның ғылымдық –зерттеген жұмыстары негізінен егеменді Қазақстанда нарықтық қатынастардың қалыптасу барысына, экономиканың трансформациялық құлдырауын еңсеру, оны тұрақтандыру және дамыту, экономикалық интеграция мәселелеріне арналды. Еңбек Қызыл Ту, «Парасат» ордендерімен марапатталған. Дереккөздер Қазақстан. Ұлттық энциклопедиясы 5-том
Мәжен Қабылбеков

Қабылбеков Мәжен (10.9.1923 ж.т., Павлодар облысы Ақсу ауданы Қанаш Қамзин атындағы ауылы-1.1999, сонда)-ұстаз.ҚазКСР-не еңбек сіңірген мұғалім(1967), Социолисттік еңбек ері (1971).Павлодар қаласындағы балалар үйінде тәрбиеленген. Павлодар Пед училищесінде (1938),Семей Пед институтын (1956) бітірген.1938-41 ж. Жолқұдық бастауыш мектебінің мұғалімі, 1941-42 ж. Жолқұдық орталау мектебі оқу ісінің меңгерушісі,1942 жылдан Жолқұдық орта мектебінің директоры болды.Қ.-мектептің оқу-тәрбие жұмысында озат тәжірибиені қолданып, оны кең таратумен танылған. Еңбек Қызыл ТУ, «Құрмет белгісі» ордендері медальдермен марапатталған. Дереккөздер Қазақстан. Ұлттық инциклопедиясы 5-том
Қағаз кескіш машиналар

Қағаз кескіш машиналар-қағаз және полиграфия өнер кәсібінде қағаз кесу үшін қолданылатын машина.Рулон қағаздан шығаруда қағаз жаймасын(полотносын) ұзыннан кесуге айналмалы диск пышақты машина қолданылады. Табақ қағаздар үшін пайдаланылатын машина жайманы алдымен белгілі бір жалпақтықпен ұзына бойымен кеседі де, содан кейін айналмалы барабанға орнатылған екінші пышақпен көлденең қиып отырады. Полиграфия өнеркәсібінде негізінен Қ.к.м-ның бір пышақты және үш пышақты екі түрі қолданылады.Мұнда өңделетін өнім қысқыш құрылғымен қосылып, гильотина тәрізді пышақпен кесіледі.Бір пышақты Қ.к.м. негізінен көлемді қағаздарды кішірейтіп бөлуге және оларды қажетті форматқа сай кесуге қолданылады.Ал үш пышақты машина көбінесе журнал,брошюра,кітап блоктарын үш жағынан кесуге арналған. Дереккөздер "Қазақстан". Ұлттық инциклопедиясы 5-том
Марий Эл

Марий Эл Республикасы (, марише Марий Эл Республик, Мары Эл Республик), Мари́й Эл (марише Марий Эл, Мары Эл) — Ресейдің еуропалық бөлігінің шығысында орналасқан республика, Ресей Федерациясының субъекті, Волга маңы федералды округінің құрамына кіреді. Марий Эл Республикасының конституциясына сәйкес, Ресей Федерациясының құрамындағы республика (мемлекет). Астанасы – Йошкар-Ола қаласы. Географиясы Солтүстігінде және шығысында Киров облысымен, оңтүстік-шығысында — Татарстанмен, оңтүстік-батысында — Чувашиямен, батысында — Төменгі Новгород облысымен шектеседі. Тарихы Республика 1920 жылдың 4 қарашасында құрылды. Халқы Росстат мәліметтері бойынша республика халқының саны 690 349 адам (2013). Қоныстану тығыздығы — 29,53 адам/км 2 (2013). Қала халқы — 64,33 % Саны 1000 адамнан астам халықтар көрсетілген Дереккөздер
Боталау

Боталау – іштегі төлдің физиологиялық даму процесі аяқталғанда інгеннің (аруананың) бота табуы. Айыр түйе ботасын 14, аруана – 13 ай көтереді. Жұмысқа көп жегіп жүдеген інген бота бастайды. Боталауына 6-7 ай қалғанда інгенді ауыр жұмыстан босатады. Боталауы жақын інгендер дезинфекция жүргізіліп, төсеніш төселген жылы қорада ұсталады. Әдетте інген қиналмай боталайды. Басқа күйіс малындай түйе ботасын жаламайды. Сондықтан ботаны шаранадан (әсіресе танауын) тазартып, үстін өрілген сабан не орамалмен ысқылап сүртеді. Ботаның кіндігін 5-6 см қалдырып, иодқа малынған тарамыспен қысып байлап, қалғанын кесіп иод жағады. Лас қорада туған, кіндігі дер кезінде кесілмеген бота «қоскіндік» ауруына шалдығуы мүмкін. Мұндай ботаның кіндігі ісіп, қызуы көтеріледі, енесін еме алмайды. Өзге түліктің төліне қарағанда бота аяқтанғанша өте әлжуаз болады, күтімді көп тілейді. Әсіресе ылғалды, суықты, иісті көтере алмайды. Сондықтан қораны үнемі жылы ұстап, желдетіп, төсенішті алмастырып отыру қажет. Әдетте ботаны туысымен 2 сағаттан кейін, одан әрі әрбір 3 сағат сайын (2-3 аптаға дейін) емізеді. Түйе көбінесе наурыз-мамыр аларында боталайды. Күн жылынғанша ботаны қорада, күн шуақта ашық қорада ұстайды. Ауа райы қолайлы болса, 15 күндік ботаны енесімен бірге ашық қорада қалдыруға болады. Дереккөз
Функционалдық жүйе

Функционалдық жүйе – өзінің үйлесімді қызметінің нәтижесінде белгілі бір мақсатты әрекеттің туындауын қамтамасыз ететін, өздігінен реттеліп отыратын органдардың жылжымалы бірлестігі. Тарихы Бұл ұғымды И.П.Павловтың рефлекстік теориясы негізінде көрнекті физиолог Н.К.Анохин ұсынған. Функционалдық жүйе туралы ілім рефлекстік теорияны әрі қарай дамытуда, тереңдетуде, кеңейтуде, айқындай түсуде маңызды рөл атқарады. Бұл ілімді рефлекстік теорияның жоғары, жаңа мазмұнды деңгейі деуге болады. Функционалдық жүйе туралы ілім организмнің әртүрлі күрделіліктегі, белгілі мақсатқа бағытталған іс-әрекеттік реакцияларының, мінез-қылығының механизмін, ішкі сырын түсіндіреді. Жіктелуі Функционалдық жүйе құрамалары екі топқа бөлінеді: 1-тұрақты бөлімдер тобы. Бұл функционалдық жүйенің тиянақты, өзгермейтін бөлігі, оның морфологиялық және функционалдық негізін құрайтын элементтер (мысалы, тыныс алу органдары – тыныстық функционалдық жүйенің, ас қорыту органдары – ас қорыту функционалдық жүйесінің тұрақты бөлімдері, т.с.с.) болып табылады. 2-өзгермелі бөлімдер тобы. Оларды нақтылы жағдайда мақсатты нәтижеге қол жеткізуге бағытталған іс-әрекеттерді қамтамасыз етуге қажетті, функционалдық жүйе құрамына уақытша қосылған элементтер құрайды (мысалы, ас қорыту процесі қажетті деңгейде жүру үшін функционалдық жүйе құрамына қан айналым, тыныс алу органдары қамтылады). Бұл бөлімді құрайтын топ мақсатты нәтиже алынғаннан кейін және организмнің күйіне байланысты бір жүйе құрамынан екіншісіне ауысып отырады Қызметтері Әрбір функционалдық жүйе құрамына мына бөлімдер міндетті түрде енеді: 1. Афференттік жинақтау (синтез) 2. Шешім қабылдау 3. Әрекет бағдарламасы және әрекет нәтижесінің акцепторы 4. Іс-әрекет 5. Әрекет нәтижесі және оның көрсеткіштері 6. Әрекет параметрлерін кері афферентациялау Дереккөз
Мыстан кемпір

Мыстан кемпір – қазақ фольклорында жиі кездесетін жағымсыз кейіпкер. Ол әдетте қастандық ойлаушы, жауыз, іші тар, қатігез, кей кезде қу және оқиға сипатына қарай кейде аңқау да болып келеді. Сырт бейнесі албасты, шашы ұзын және жалбыраған, тырнақтары дәу және өткір, тістері едәуір, киім-кешегі алба-жұлба етіп бейнеленеді. Ол кейіпкер, негізінен, ертегілерде болады. Оның қалыпты ісі – тісімен жер қазу, жүйрік атты қуып жету, тамаққа у салып жіберу, басты кейіпкерді, көбінде батырды байлап тығып қою, тұтқындарды тірілей жеу болып табылады. Қазақтың Ер Төстік, Алтын сақа, Мыстан кемпір, Күн астындағы Күнекей қыз, Ай астындағы Айбарша сұлу және т.б. көптеген ертегілерінде кездеседі. Алайда, халқымыз опмитистік пікірді алға қойып, мыстан кемпірдің қаншама күшті айлакер болғанына қарамастан, ертегі соңында оның басты кейіпкерден жеңілетіндей етеді. Ал кейінгі замандарда, исламның әсерінен бұл кейіпкер сынды пері, дию, шайтан сияқты ежелгі араб-иран әдебиетіндегі кейіпкерлер де көріне бастады. Дереккөздер
Қайта құру кезеңі

Қайта құру кезеңі - Совет одағының коммунисттік партия билеушілерінің 1987-1991 жылдырындағы жүргізілген әлеуметтік-экономикалық саясатының жалпы атауы. Сол жылдары КСРО-да көптеген реформалар қабылданып, елеулі өзгерістер болды. Бұл идеяның қозғаушысы – ЦК КОКП бас хатшысы Михаил Сергеевич Горбачев болып табылды. Қайта құрудың басы деп 1987 жылды саналады, себебі 1987 жылдың қантар айындағы ЦК КОКП пленумында «қайта құру» саясаты мемлекттің дамуының бастапқы бағыты деп жарияланған. Тарихы «Қайта құру» деген термин 1986 жылы мамыр айындағы Горбачевтың Ленинград қаласына істі сапарында қалалық партия комитетінің активімен кездескенде бірінші рет айтылған. Осы термин ақпарат құралдарының тілшілерінің «арқасында» жаңа дәуірдің ұраны болып кетті. Қайта құрудың бірінші кезені (наурыз 1985 – қаңтар 1987) Қайта құрудың бастапқы кезені: -Кеңес одағының саясатының және экномикасының «кейбір» кемістіктерін мойындағаннан басталды. -Алкогольге қарсы компания -Халық шаруашылығының «жылдамдату» (ускорение) саясаты -Сыбайластық пен жемқорлықпен күресу т.б. қадамдарымен белгіленді. 1985-1986 жылдары Брежневтің кезінен келе жатқан ескі кадрлердің үштен екісін ауыстырылды. Дәл сол кезде мемлекеттің басқаруына А.Н.Яковлев, Е.К. Лигачев, Н.И.Рыжков, Б.Н.Ельцин, А.И.Лукьянов сияқты келешекте орын алатын тарихи оқиғалардың белсенді қатысушылары тағайындалды. Екінші кезен (қаңтар 1987 – маусым 1989) 1986 жылының соңында совет одағының экономикасына екі ауыр жағдай туындады: біріншіден бүкіләлемдегі мұнайдың бағасының төменге құрт түсуі, екінші фактор – Чернобыль апаты. 1987 жылы қаңтар айындағы ЦК КОКП пленумда «Жеке кәсіпкерлік туралы заң» (Закон «Об индивидуальной трудовой деятельности») кабылданды. Кооперативтар ашылып, шет елдермен бірлескен кәсіпорындар жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтар секілді көбейді. Жалпы әлемнің Совет Одағына деген көзқарасы өзгеріп, щығыс елдермен арадағы қарым–қатынасы жақсарды. Қоғамдық өмірде «жәриялық» (гласность) саясаты орын алды. Сонымен бірге экономикалық жағдай төмендеп, халықтың тұрмысы нашарлап, ұлттық сепаратизм бас көтеріп, ұлтаралық нараздық пайда болып (1986 жылғы желтоқсан айындағы Алматыдағы студеттер көтерілісі, армян мен әзірбайжан арасындағы Карабах шиеленіс, Прибалтикадағы 1987 тамыз айындағы қақтығыстар, т.б.), елде жалпы тұрақсыздық өсе бастады. Үшінші кезең (маусым 1989-1991). Осы кезеңде елдегі саяси жағдайы қатты тұрақсызданып, елде көптеген саяси топтар пайда болды. КСРО астам держава атағынан айырылып, «тәуелсіздіктер парады» басталады. Бұл кезең «қайта құрудың» ең ауыр уақыттардың бірі болған. КСРО-да дағдарыстардың нәтижесінде үстіне киетін дұрыс киімі де болмай, аяғына киетін аяқ киімі де болмай, нан мен қара су ішіп, «кедейшілік сызығынан» төмен түсіп күн көре алмайжүген адамдар көп болды. Мемлекеттік азық-түлік дүкендерінде маргариннен басқа ештене жоқ, ал жеке коопеативтік дүкендерде – өте қымбат бағада тауар тұрды. Мемлекеттік мекемелер жабылып жұмыссыздық орын тапты. Осы соғы кезенің нәтижесі - Коммунистік партия жойылып КСРО-ның ыдырауы басталды. Дереккөздер
Үнтаспа

Үнтаспа (музыкальная кассета) - XX ғасырдың екінші жартысында кеңінен тарала бастаған ақпарат(дыбыс, әуен) тасушы магнитті таспа. Ол дыбысты жазу және сандық ақпаратты сақтауға қолданылған. Жазба оған ені 3,81 мм, қалыңдығы әдетте 9-27 мкм болатын екі (моно) және төрт (стерео) магнитті таспада жүзеге асырылады. Таспаның қалыпты қозғалу жылдамдығы тыңдау барысында 4,76 см/с-қа тең. Ол 240 минуттық ақпаратты бойында ұстауға бейім болған. Көбіне магнитофондарда, музыкалық жүйелерде, кейбір музыкалық аппаратураларда және сирек компьютерлерде тыңдауға болады. Тарихы Үнтаспа алғаш рет 1963 жылы Philips корпорациясында көрсетілген. Ол ұзақ уақыт бойы ең танымал аудиотасушы құрал ретінде қолданылды, салыстырмалы түрде бағасы арзан және өте ыңғайлы болатын. Таспаны, яғни, лентаны шектен тыс айналдырғанда үнтаспаның сапасы нашарлап, тез тозуға бейім болады. Оны лентаның шырмалып қалуынан білуге болады. Алайда, XXI ғасырдың басында компакт-дискілер шығып, оның қолданыс аясы тарылды. Дереккөз
Ұялы байланыстың төртінші буыны (4G технологиялары)

4G байланысы – бұл төртінші буынды желісіз байланыстың қысқаша атауы. Ұялы байланыстың аталмыш үлгісі ұялы қондырғыларды ІР бойынша дыбыстық сөйлесу, байланысу, мәліметтермен алмасу, ойын ойнау және кабельдікке жақын жылдамдықтағы жоғары сапалы тізбекті мультимедиамен қамтиды. Сипаты 4G – бұл 2G және 3G сымсыз байланыс тораптарының ізбасары болып табылады. Мұндағы алғаш желі – бұл ұқсас тасымалдау түрінен сандық түрге ауысу және сонымен қатар ұялы телефондарға SMS әрі email секілді мүмкіндіктердің алғаш келуі. Екінші желіге жаһандық роуминг және мәліметтерді жоғары жылдамдықпен тасымалдау мүмкіндігінің пайда болуы жатады. Жылдамдығы Қазіргі кезде ITU одағы 4G үшін стандарттар жинағын әлі де белгілеген емес. Оның орнына өзара бәсекелес LTE и WiMAX екі технология алға шықты. 4G теримі қазіргі таңда ұсынылып жүрген технологияларды сипаттау үшін қолданылады. Дегемен 4G жүзеге асыру негізінен pre-4G – ге жатады, себебі олар 4G жылдамдық мүмкіндіктерін толықтай қанағаттандыра алмайды: стационарлық қабылдау үшін 1 Гбит/с және ұялы қабылдауға 100 Мбит/с. Жылдамдықтан басқа ол бірқатар өзге де талаптарға сай болуы тиіс. Желі келесідей мүмкіндіктерді қамтуы керек. Дереккөздер
Базалық үлгі

Базалық үлгі - салыстыруға арналған, өнім сапа деңгейін бағалаудың жиынтығы. Базалық үлгіні таңдау өнімнің сапа деңгейін бағалауға тәуелді. Сондықтан базалық үлгіні мұқият таңдау қажет. Ескі, техникалық жағынан ақауы бар үлгіні қолдану, өнім сапасының көрсеткішінің төмендеуіне алып келеді. Базалық үлгі ретінде нақты қолжетерлік, перспективалы талапқа сәйкес келетін көрсеткіштер таңдалады. Базалық үлгінің сапа көрсеткішінің номенклатурасы, бағаланатын сапа көрсеткішінің номенклатурасымен сәйкес болуы керек. Жеке өнімге базалық үлгі таңдау орталық және басты конструкциялық бөлімшесінің қызметі арқылы, стандарттау бойынша ,басты қызметкерлер арқылы жүргізіледі. Базалық үлгінің сапа көрсеткішінің мәнін өнімнің сапасы мен техникалық деңгейі атты картасына кіргізеді. Дереккөз
Маниязов Әбдіқадыр

Маниязов Әбдіқадыр (тәжік. Абдукодир Маниёзов; 22 желтоқсан 1930 — 3 мамыр 2008) - тәжік әдебиет зерттеушісі. Қызмет жолы Филология ғылымының кандидаты, Тәжікстан Республикасы Ғылым академиясының корреспондент мүшесі, профессор, Иран Ислам Республикасы Парсы тілі мен әдебиеті академиясының корреспондент мүшесі, 1972 жылдан республика Ғылым академиясы Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының директоры. Негізгі ғылыми еңбектері әдебиеттер байланысы, дәстүр мен жаңашылдық, поэтика мәселелеріне арналған. Қазақстанда Маниязов өзінің 80 жылдық мерейтойлық кешінің Алматыдағы салтанатында қатысып, сөз сөйледі. Дереккөздер