Саласпилс (Латвия)

Саласпилс (1917 жылға дейін – Кирхгольм; ) — Латвиядағы қала (23 қараша 1993 жыл), Саласпилс өлкесінің әкімшілік орталығы. Даугава өзенінің оң жағалауында, Рига орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде, оның маңы болып табылады. Қысқа қашықтыққа және ыңғайлы көлік байланыстарына байланысты күнделікті көші-қон бар — Саласпилс тұрғындарының айтарлықтай бөлігі жұмыс істеу немесе оқу үшін Ригаға барады. Тарихы Саласпилс — Латвиядағы ең көне елді мекендердің бірі. 10-15 ғасырларда аймақты ливон және балтық тайпалары мекендеген. 1186 жылы Риганың бірінші епископы Мейнард фон Зегеберг Батыс Двина өзенінің ортасында Мартинсгольм аралында Кирхгольм қамалын салды. Мартинсгольм аралында (қазіргі Мартиньсала) Латвиядағы 1197 жылдан басталатын – ең көне католик зиратының орны. 1605 жылы Кирхгольм шайқасы болған жердегі ескерткіш тастар]] 1605 жылы қала Кирхгольм шайқасының орны болды, онда Поляк-Литва Достастығы күштері Швецияның үлкен армиясын жеңді. 1710 жылы Солтүстік соғыс кезінде Швед Ливониясының бөлігі болған Кирхгольмды орыс әскерлері басып алды. 1721 жылы Ништадт бітім шарттарына сәйкес ол Ресейге қосылды (Ресей империясында Кирхгольм Ливония губерниясына қарады). Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі жыл бойы елді мекеннің жанынан майдан шебі өтіп, үлкен қирауға әкелді. Саласпилс тарихының «қара беті» 1941-1944 жылдардағы неміс оккупациясының уақытымен байланысты. Қаланың жанында «Куртенгоф» өлім лагері құрылды, ол кеңестік әскери тұтқындардан, партизандардан, еврейлерден басқа, жұқпалы аурулар мен қатыгез медициналық эксперименттерден емшек сүтінен жасөспірімге дейінгі балалар ұсталып, жаппай өлгендіктен қорқынышты даңққа ие болды. 1967 жылы бұрынғы лагерь орнында мемориалдық ансамбль ашылды (сәулетші Г. Асарис және т.б.). 1950-1960 жылдар аралығында Саласпилс электр энергиясын өндіру және ғылыми зерттеулер орталығына айналды. Бұл Даугава өзеніндегі су электр станциясының және Риганың көп бөлігін электр энергиясымен қамтамасыз ететін бас жылу электр станциясының орны болды. Саласпилсте сонымен қатар Латвия Ғылым академиясының бірқатар ғылыми-зерттеу институттары орналасқан – Физика институты (зерттеу ядролық реакторы бар, қазір тоқтатылған), Бейорганикалық химия институты, Биология институты (оның құрамына жалпыға қолжетімді Ұлттық ботаникалық бақ кіреді). Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін 1993 жылы 23 қарашада Саласпилс қала мәртебесін алды. Қазіргі уақытта Саласпилсте көптеген әлеуметтік инфрақұрылым нысандары бар – бірнеше балабақшалар, орта, негізгі және музыкалық мектептер, 25 метрлік бассейн, спорт кешені, 648 орындық стадион, сондай-ақ бірқатар ірі дүкендер, соның ішінде Lidl, Maxima және Rimi. Халық 2024 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Латвияның Орталық статистикалық басқармасының мәліметі бойынша қалада 17 740 халық тұрады, оның 50%-ы латвиялықтар, 34%-ы орыстар, 4%-ы белорустар, 3%-ы украиндар, 2%-ы поляктар, 1%-ы литвалықтар және 7%-ы басқа этникалық топтарға жататындар. Дін Саласпилсте католиктік, лютерандық және екі православ шіркеуі бар: * Әулие Розария патшайымының Рим-Католик шіркеуі – Латвиядағы бірінші үлкен заманауи католиктік шіркеу (1990 жылы салынған). * Мартин Лютер Евангелдік-лютерандық шіркеуі. 1991 жылы 15 сәуірде ресми түрде қалпына келтірілді. * «Қайғыға ұшырағандардың бәрінің қуанышы» православ шіркеуі, 1996 жылы Әулие Марияның атына салынған. * Қасиетті Ұлы шейіт Джордж Победоносецтің православ шіркеуі, 2012 жылдың ақпан айынан бастап жаңа шіркеуде қызметтер тұрақты түрде өткізіліп келеді. Білім * №1 Салапилс орта мектебі; * Саласпилс негізгі мектебі; * Саласпилс музыка және өнер мектебі. Шағын аудандар Саласпилс жеке шағын аудандарға бөлінген ( – ауыл). * Су электр станциясы ауылы (HES ciemats, Kirholms); * Ғылым академиясының ауылы (Z/A ciematlar); * Силава – орман шаруашылығы ғылыми институтының ауылы; * Ауыл шаруашылығы серіктестігі (Agrofirmas ciemats); * Ескі Саласпилс (Vecā Salaspils); * Батпақ (Purvs). Көлік Жолдар Саласпилсті A6 тас жолы кесіп өтеді, Рига айналма жолдары A4 және A5 қала маңынан өтеді. Темір жол көлігі Саласпилс теміржол вокзалы Рига-Крустпилс желісінің электрлендірілген учаскесінде орналасқан. Электр пойыздарынан басқа Даугавпилс, Зилупе және Крустпилс бағытында жүретін дизельдік пойыздар да осында тоқтайды. Жаңа темір жол желісі – Rail Baltica, қаланың шығыс шекарасында жолаушылар станциясы және мұнда интермодальдық жүк терминалы салынады. Автобус қызметі Саласпилс Ригамен және оның айналасындағы елді мекендермен дамыған автобус байланысына ие. Қала ішілік маршруттар жоқ. Автобус бағыттары: * Саласпилс – Даугава мұражайы; * Саласпилс – Силава – ЖЭО-2; * Саласпилс – Силавa – Сауриеши; * Саласпилс – Саулкалне; * Рига – Сауриеши – Саласпилс; * Рига – Саласпилс; * Рига – Саласпилс – Силава; * Рига – Саласпилс – Диенвиду көшесі; * Рига – Саласпилс – Қосалқы станциясы; * Рига – Саласпилс – Миера көшесі; * Рига – Саласпилс – Физика институты; * Рига – Саласпилс – Бриезу көшесі; * Рига – Саласпилс – Саулкалне. Велосипед инфрақұрылымы 2022 жылдың тамыз айында Manabalss.lv порталында Саласпилстен Ригаға дейін велосипед жолын құру ұсынысымен бастама жарияланды. Өтінімге жауап ретінде Рига қалалық кеңесінің көлік басқармасы қазіргі уақытта Румбас көшесі (қолданыстағы велосипед жолымен байланыс) Джанжогу көшесіне дейін «Орталық – Кенгарагс – Румбула – Дарзини» веложолының учаскесін салу жобасына тендерлік құжаттаманы дайындаумен айналысып жатқанын хабарлады. Бұл жоба Орталық – Кенгарагс – Румбула – Дарзини маршрутындағы қолданыстағы инфрақұрылымды Зирну аралымен және Саласпилс муниципалитетінің «Зирну аралында, Саласпилсте және Саласпилс аймағындағы велосипед жолын жобалау» жоспарланған құрылыс жобасымен байланыстырады. Рига қалалық кеңесі сондай-ақ «2030 жылға дейін Рига қаласында велоспортты дамыту тұжырымдамасын» мақұлдады, онда велоспортты дамытудың тұжырымдамалық желісі Рига мен Саласпилс арасындағы велоспорт инфрақұрылымын қосуды да қамтиды. Қаланың орталық бөлігінің панорамасы Жақын қалалар * Финстервальде; * Дзежгонь; * Финспонг; * Велишев; * Бобровица. Сондай-ақ қараңыз * Латвияның ұлттық ботаникалық бағы. Дереккөздер Сілтемелер * [http://www.salaspils.lv/ Саласпилс облысының ресми сайты] * [http://www.mesta.lv/index.php?p11&id8092 mesta.lv туристік порталында Саласпилс туралы ақпарат] * [http://vietvardi.lgia.gov.lv/vv/to_www_obj.objekts?p_id=7 Топонимикалық мәліметтер қорындағы Саласпилс туралы мәліметтер]